recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kandido Izagirre Salaberria** (Urretxu, 1913ko apirilaren 11 - Arantzazu, 1967ko irailaren 12a) gipuzkoar lexikografoa eta fraide frantziskotarra izan zen. Idazlanak **Aki** goitizenarekin sinatzen zituen.

Urretxuko Ipeñarrieta baserrian jaioa, hamaika urterekin Arantzuko Santutegira joan zen eta 1928an Zarautzen Frantziskotarren abitua hartu zuen, geroztik Aguileran, Erriberrin eta Arantzazun egin zituen ikasketak eta 1937an apaiztu zen.

Arantzazuko santutegian eman zituen bere urterik onenak, Latin-irakasle (1937-1949, 1952-1965), eta Erretoreorde ere izan zelarik (1945-1949, 1952-1958); aldi batez, baita Foruako Erretore ere (1949-1952).

*Euskalerriaren Adiskideak* elkartearen buletinean, eta *Anuario de Filogia vasca "Julio de Urquijo"*, *"Arantzazu, Cantabria Franciscana"*, *"Anales"* eta *Euskera* aldizkarietan eman zituen argitara lan aipagarrienak. Altsasu, Ultzama, Tolosa, Urretxu-Antzuola, Arantzazu eta Erronkari ibarreko euskalkiak jaso zituen bere *Iztegiak* obran.

Minbiziak jota hil zen 1967an, 54 urte besterik ez zituelarik. 1970an, Izagirre hil ondoren, Luis Villasantek argitara eman zion *El vocabulario vasco de Aranzazu-Oñate y zonas colindantes*, bukatu gabe utzi zuen lana.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* El vocabulario vasco de Aranzazu-Oñate y zonas colindantes

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261230
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03171/eu\_i\_2473/i2473

 |

* Wd Datuak: Q12261230
**SETI Institutua** irabazi-asmorik gabeko ikerketa-erakundea da, egungo eta etorkizuneko belaunaldiak inspiratzeko eta gidatzeko unibertsoko bizitzaren jatorria eta izaera esploratzea, ulertzea eta azaltzea, eta eskuratutako ezagutzak aplikatzea helburua duena. Publiko, prentsa eta gobernuarentzako enbaxadore zientifiko gisa ezagutza aurkitzea eta trukatzea du helburu. SETIk «search for extraterrestrial intelligence» esan nahi du (euskaraz: «estralur adimenaren bilaketa»). Institutuak hiru zentro nagusi ditu: Carl Sagan Center, unibertsoko bizitza aztertzen duena; Center for Education, astronomian, astrobiologian eta ikasle eta hezitzaileentzako zientzia espazialetan zentratua; eta Center for Public Outreach, "Big Picture Science" ekoizten duena, institutuko zientzietako irratsaioa eta podcast orokorra, eta "SETI Talks" asteroko solasaldiak.

Carl Sagan Zentroak bere izena Carl Saganen omenez jasotzen du, institutuko zuzendari ohia, astronomoa, egile emankorra eta *Cosmos* telesail originalaren aurkezlea. Carl Sagan zentroan 80 zientzialari eta ikertzaile baino gehiago ari dira lanean, sei ikerketa-ikuspegiren inguruan antolatuta: Astronomia eta Astrofisika, Exoplanetak, Esplorazio Planetarioa, Klima eta Geozientzia, Astrobiologia eta SETI. Drakeren ekuazioak marraztutako astrobiologia-maparen gidaritzapean, Carl Sagan Zentroko zientzialariek unibertsoko bizitzaren izaera eta ugaritzea ulertzen eta fisikatik kimikara, kimikatik biologiara eta biologiatik filosofiara igarotzen ahalegintzen dira. Carl Sagan Centerren egindako ikerketa gehiena NASAren dirulaguntzek finantzatzen dute, eta SETIren ahaleginak filantropia pribatuak bakarrik finantzatzen ditu. Institutuko SETIko ikertzaileek teleskopio optikoen eta irrati-teleskopioen sistemak erabiltzen dituzte teknologikoki aurreratuta dauden estralurtar zibilizazioen nahita egindako seinaleak bilatzeko.

Hezkuntzarako Zentroak STEM hezkuntza sustatzen du, NASAk eta NSFk finantzatutako programen bidez. Programa horiek astronomian eta astrobiologian enfasia duten zientzia fisikoetako haur, gazte eta hezitzaileei irakasteko eta inspiratzeko dira. Hezkuntza Zentroaren ahaleginak funtsezkoak dira Institutuak ezagutza partekatzeko duen misiorako, publikoarentzako enbaxadore zientifiko gisa. Astronomia Enbaxadoreen Aerotransportada programak ikerketa praktikoaren zirrara dakarkie Estatu Batuetako bitarteko eta bigarren mailako eskoletako irakasleei. Zientzietako hezitzaile hautatuek astronomiari buruzko ikastaro trinko bat hartzen dute, eta bi aldiz sartzen dira NASAk eta Alemaniako Espazio Agentziak operatutako SOFIA (*Stratospheric Observatory For Infrared Astronomy*ren siglak; euskaraz: «Astronomia Infragorriko Behatoki Estratosferikoa») hegazkin aldatuan.

Kanpo estekak
-------------
**Koldo Royo** (Donostia, 1958ko irailaren 12a) gipuzkoar sukaldaria da. Etxean bertan izan zituen ostalaritzarekin lehen harremanak, Antonio taberna baitzuen bere familiak Donostian. Prestakuntza Juan Mari Arzaken jatetxean hasi zuen, eta Donostiako Nicolasa jatetxean lan egin eta Mexikon egonaldi bat egin ondoren, Madrilen hasi zen lanean, Luis Irizarrekin batera. 1985ean Palma de Mallorcako Porto Pi jatetxearen ardura hartu zuen, eta berehala izan zuen kritikarien eta bezeroen onespena, Michelin Izar bat lortu baitzuen jatetxearentzat urte bakar baten buruan. Orduz geroztik, Balear Uharteetan dihardu, 1989an ireki zuen Koldo Royo jatetxean. Telebistan eta irratian ere aritua da. Koldo Royo aitzindari izan zen sukaldaritza Internetera eramaten, 1996an, bere *A fuego lento* webgunearen bidez.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** *A fuego lento* web-orria

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261545
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 63361999
* ISNI: 0000 0000 5932 2312
* BNE: XX1142614
* LCCN: n2001153557
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05165/eu\_r\_1027/r1027

 |

* Wd Datuak: Q12261545
*Artikulu hau korporazioari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «ITT».*
**ITT Inc.** (**International Telephone & Telegraph** izenaren laburdura; euskaraz: «Nazioarteko Telefono eta Telegrafo») estatubatuar korporazioa da. ITTk merkatu globaletan parte hartzen du, uraren eta fluidoen kudeaketa, defentsa eta segurtasuna, mugimenduan eta fluxu-kontrola barne. Forbesek 2008ko "Estatu Batuetako Enpresa Administratu Onenak" zerrendan sartu zuen ITT, eta konglomeratuen kategorian lehen postua eman zion enpresari.

Uren negozioan, ITT ponpen eta uraren eta beste likido batzuen garraio-, tratamendu- eta kontrol-sistemen munduko hornitzailerik handiena da. Tresna elektronikoen eta defentsa-zerbitzuen negozioak Estatu Batuetako hamar defentsa-kontratista handienetako bat izatea eragiten du, defentsa eta segurtasun sistemak, teknologia aurreratuak eta bezero militar eta zibilentzako zerbitzu operatiboak eskaintzen dituena. Fluxua kontrolatzeko negozioak osagai bereziak fabrikatzen ditu sektore aeroespazialerako, garraioetarako eta industria-merkatuetarako.

Historia
--------

Enpresa 1920an sortu zuten International Telephone & Telegraph izenarekin. 1960ko eta 1970eko hamarkadetan, Harold Geneen zuzendari exekutiboaren gidaritzapean, enpresa arketipikoen talde gisa egin zuen jauzi konpainiak, eta enpresa horiek ehundaka industria dibertsifikaturen eskurapenetatik aurrera hazi ziren. ITTk 1986an utzi zituen telekomunikazio-aktiboak, eta 1995ean bereizi egin zituen manufakturakoak ez diren dibisioak, geroago Starwood Hotels & Resorts Worldwidek erosiko zituenak. 2016an ITT Corporationek izena aldatu eta ITT Inc. bilakatu zen.

Kanpo estekak
-------------

* ITT konpainiaren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q582418
* Commonscat Multimedia: ITT

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137540781
* ISNI: 0000 0001 2220 4862
* LCCN: n79077320
* SUDOC: 028041410
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q582418
* Commonscat Multimedia: ITT
**Manuel Alía Medina** (Toledo, 1917ko urriaren 25a - Madril, 2012ko otsailaren 25a) geologo espainiarra izan zen, Zientzia Zehatz, Fisiko eta Naturalen Erret Akademiako akademikoa. Bukraako fosfato-aztarnategien aurkitzailea izan zen, Mendebaldeko Saharan.

Biografia
---------

Natur zientzietan lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitatean 1940an, eta hurrengo urtean Madrilgo Unibertsitateko Geografia Fisikoko Laborategiko taldean sartu zen, Sahara Espainiarrera joanez, han estratigrafia, geomorfologia eta tektonikako azterketa sistematikoak egitera. 1944an doktoretza eta aparteko saria jaso zuen, Sahararen geologiari buruzko tesi batekin. 1947an, Donostiako XIX Natura Zientzien Kongresuan parte hartu zuen, Euskalerriaren Adiskideen Elkarteak antolatuta eta Aranzadi Zientzia Elkarte sortu berriaren laguntzarekin; urte berean Bucraako fosfato-aztarnategiak aurkitu zituen geologoen taldeko partaidea izan zen. 1949an Ginea Espainiarrera espedizioan joan zen. 1952an Sahara Espainiarreko lehen mapa geologikoa aurkeztu zuen 1:2.000.000 eskalan, eta 1953an Energia Nuklearreko Batzordeko Ikerketa Geologikoaren Zerbitzuko buru izendatu zuten. 1962an Afrikako mapa tektonikoan lagundu zuen Sahararen zati espainiarrarekin. Besteak beste, CSICeko Afrikako Ikasketen Institutuko Espainiako Mendebaldeko Afrikan delegatua izan zen, Espainiako Mendebaldeko Afrikaren Zerbitzu Geologiko eta Mineralogikoaren zuzendaria, eta «Lucas Mallada» Institutuko (CSIC) Geologia Estrukturalaren Ataleko ordezkaria. Juan March Fundazioaren Geologia Departamentuko aholkularia izan zen, Erret Elkarte Geografiko Nazionalaren lehendakariorde eta Espainiako Natura Historiako Elkartearen lehendakari. 1973an Zientzia Zehatzen, Fisikoen eta Naturalen Erret Akademiako akademiko hautatu zuten, eta 1976an hartu zuen kargua, *Lurraren barruko prozesuei buruzko* diskurtsoarekin.

1948an, oposizio bidez, Valladolideko Unibertsitateko Zientzia Fakultateko geografia fisiko eta geologia aplikatuko katedra lortu zuen. 1963an, barne-geodinamikako katedra lortu zuen Madrilgo Unibertsitate Zentralean, eta 1985ean hartu zuen erretiroa. Meritu Zibilaren Ordenaren, Afrikako Ordena Zibilaren eta Isabel Katolikoaren Ordenaren kondekorazioak jaso ditu.

Obrak
-----

* *Características morfológicas y geológicas de la zona septentrional del Sahara Español* (1945)
* *Enriquecimiento ferruginoso en el Devónico del Sahara Español*
* *Los yacimientos de fosfatos sedimentarios del Sahara Español* (1950)
* *La Guinea Continental Española: Datos geográficos e investigaciones geológicas recientes*,
* *Results obtained in the radiactive prospection of some spanish areas*
* *Sobre la tectónica profunda de la fosa del Tajo*
* *Rasgos estructurales de la Baja Extremadura*
* *Evolution post-hercynienne dans les regions centrales de la Meseta espagnole*
* *Una megaestructura de la Meseta Ibérica: La Bóveda Castellana-Extremeña*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Manuel Alía Medina, in memóriam, al web de l'ICOG
2. ↑  Ha muerto el descubridor de los fosfatos del Sahara Occidental, diarioya.es
3. ↑  Biografia al web de la UCM
Zirkuitu elektriko lineala den edozein tentsio iturri edo korronte iturri, Théveninen teoremaren arabera, tentsio iturri bat eta berarekin seriean konektatutako inpedantzia baten baliokidea da. Inpedantzia honi iturriaren **barne erresistentzia** deitzen zaio. Iturriak korronte elektrikoa ematen duenean, irteeran neurtzen den tentsioa karga gabeko egoerako tentsioa baino txikiagoa da; diferentzia barne erresistentziak sortutako tentsio-jauskera da. Barne erresistentziaren kontzeptua mota guztietako iturri elektrikoekin erabili daiteke, eta erabilgarria da zirkuitu elektriko mota asko analizatzeko.

Bateriak
--------

Bateria elektriko baten eredua tentsio iturri bat eta berarekin seriean konektatutako erresistentzia batekin egin daiteke. Praktikan, bateria baten barne erresistentzia beraren tamaina, propietate kimiko, adina, tenperatura eta deskargako korrontearen araberakoa da. Barne erresistentziak osagai elektroniko bat dauka materialeen erresistibitateagatik; eta osagai ioniko bat faktore elektrokimikoegatik: elektrolitoen eroankortasun, ioien mugikortasun eta elektrodoen gainazaleko azaleragatik. Barne erresistentzia tenperaturarekin aldatzen da.

Bateria baten barne erresistentzia beraren zirkuitu irekiko *V*NL tentsioa, kargaren *V*FL tentsioa eta kargaren *R*L erresistentziaren bitartez kalkulatu daiteke:

{\displaystyle R\_{\text{int}}=\left({{\frac {V\_{\text{NL}}}{V\_{\text{FL}}}}-1}\right){R\_{\text{L}}}}

Ikus, gainera
-------------

* Théveninen teorema
* Nortonen teorema

Kanpo estekak
-------------

* {en} Battery internal resistance (Energizer. Technical Bulletin)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2527701

 |

* Wd Datuak: Q2527701
Treverisko iltze santua (Alemania), bere erlikia-ontziarekin.
Aingerua Gurtze Santuko iltzeekin.
**Iltze Santuak**, **Iltze Sakratuak** edo **Gurutze Santuaren Iltzeak**, Kristautasunaren usadioa eta Itun Berriaren arabera Jesusen Gurutziltzaketan erabilitako iltzeak dira. Kristau askok erlikiatzat jotzen dituzte.

Gurutze hauen zenbatekoa asko eztabaidatua izan da. Gurutziltzaketaren lehenbiziko irudikapenek bi iltze bakarrik erakusten dituzte, eskuetan erabiliak. Geroago Jesus Nazaretekoa hiru iltzerekin irudikatu zen, eskuetako bi eta hanketako batekin. Gaurkoagoa den kristau ikonografiaren arabera, iltze kopurua lau dira, eskuetako bi eta hanketako beste bi. Kristau munduan Benetako Gurutzea eta Gurutzearen Tituluarekin batera erlikia garrantzitsuenetakoa da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q965483
* Commonscat Multimedia: Holy Nails

---

 |

* Wd Datuak: Q965483
* Commonscat Multimedia: Holy Nails
**David Ferrer Vallès** (Bartzelona, 1873ko ekainaren 12a - El Masnou, 1936ko uztailaren 30a) enpresari eta politikari katalana izan zen. Rosa Sensat i Vilarekin ezkondua eta Angeleta Ferrer i Sensal eta Jaume Ferrer Sensaten aita.

Biografia
---------

David Ferrer i Mitayna, Bartzelonako medikua, eta Àngela Vallès Torrentbo, Igualadan jaiotako maistraren semea. Medikuntza ikasi zuen, baina ez zuen praktikatu. *Joaquim Lluhí i Rissech* kapital-bazkide zuela, gasolinazko motorrak fabrikatzen dituzten Espainian atzerriko enpresen ordezkaritzaz arduratzen zen, ***David Ferrer Societat Limitada*** enpresa antolatu zuen. Lluhí i Rissech eta Pere Corominas i Montanya-ren laguna izanik, *Centre Nacionalista Republicà* talde politikoan militatu zuen, 1909ko udal hauteskundetan Bartzelonako VI. barrutiko zinegotzi hautatu zuten. Gerora, **Unió Federal Nacionalista Republicana** (UFNR) eta **Bloc Republicà Autonomista** (BRA) aldertitan aritu zen eta ***El Poble Català*** astekariko finantzaketa bilatzeko ardura izan zuen.

**Bartzelonako Merkataritza Ganberari** lotua, 1920 Bartzelonako Ogasun Ordezkaritzaren administrazio-batzarraren ordezkaria izan zen eta 1928-1929 urteetan Bartzelonako Portuko Obren Batzordearena. Bartzelonako Erakustazokaren patronatuko buru ere izan zen.

Gaixotasun luze baten ondoren hil zen emaztearen jaioterria den El Masnoun, emaztearen jaioterria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Naixements.1873.registre núm 2878.foli 320.*  Arxiu Municipal de Barcelona 12 de juny de 1873.
2. ↑    *Hemeroteca de la Vanguardia dia 31 de juliol de 1936 pàg.10.*  La Vanguardia.
3. 1 2   **(Katalanez)** Catalunya, Biblioteca de; Catalunya, Biblioteca de; Catalunya, Biblioteca de.  (2018). «ARCA. Arxiu de Revistes Catalanes Antigues» *arca.bnc.cat* (Noiz kontsultatua: 2023-11-12).
4. ↑   **(Katalanez)** Comet, Ramon Noguer i.  (2000). *Al llarg de la meva vida.*  L'Abadia de Montserrat ISBN 978-84-8415-203-3. (Noiz kontsultatua: 2023-11-12).
5. ↑   **(Katalanez)** Cañellas, Cèlia; Toran, Rosa.  (2013). *Els governs de la ciutat de Barcelona (1875-1930): eleccions, partits i regidors..*  Ajuntament de Barcelona, 160 or. ISBN 978-84-9850-461-3. (Noiz kontsultatua: 2023-11-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19290265
* Commonscat Multimedia: David Ferrer i Vallès

---

 |

* Wd Datuak: Q19290265
* Commonscat Multimedia: David Ferrer i Vallès
**Hou Bo** (txineraz: 侯波; Shanxi, 1924 – Pekin, 2017ko azaroaren 26a) txinatar argazkilaria izan zen, Mao Zedongen argazkilari ofiziala, Xu Xiaobing senarrarekin batera (徐肖冰).

Biografia
---------

Umezurtz geratu zen oso gazte. Bere aita langilea nagusiak hil zuen, ez ordaintzearren; amak denbora gutxian iraun zion bizirik. Hamalau urte zituela, Hou Txinako Alderdi Komunistan afiliatu zen eta zazpi urtez Yan'anen bizi izan zen, Martxa Luzea amaitu zen tokian. 1942an Xurekin ezkondu zen kobazulo batean, hamar lagun ingururen konpainian. Hou izan zen, bere lehen lan ofizial bezala, Txinako Herri Errepublikaren fundazioaren argazki erreportajea egin zuena 1949ko urriaren 1ean, Pekingo Tian'anmen plazan.

1949 eta 1961 artean Zhongnanhain lan egin zuen alderdiko liderren argazkilari ofizial gisa. Bere argazki lanean Mao Zedong-en irudia goresten eta bere izaeraren gurtza sustatzen saiatu zen. Hala ere, Txinako Iraultza Kulturalean Jiang Qing-ek salatu egin zuen iraultzaren aurkakoa zela leporatuz eta kargu guztietatik baztertu zuten.

1986az geroztik, senarrarekin erakusketak egin zituen herrialde osoan, baita Taiwanen ere. Bere argazki historikoak Japonian, Frantzian, Erresuma Batuan, Alemanian eta Herbehereetan erakusteko gonbidapenak ere jaso zituen.

Xu senarra 2009ko urrian hil zenetik, 93 urte zituela, Pekinen bizi izan zen semearekin eta errainarekin, hil zen arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Mao Zedong photographer Hou Bo passes away at 93..* .
2. ↑   «Hou Bo & Xu Xioaobing Mao's Photographer» *The Photographers' Gallery* 2004.
3. 1 2 3   Yang Guang.  (5 de febrero de 2010). «Profiles. Through her own lens to Mao» *China Daily*.
4. ↑   Clifford Coonan.  (1 de octubre de 2009). «Snapshots from Mao's comrade in revolution» *The Independent*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5912619
* Commonscat Multimedia: Hou Bo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 66706662
* ISNI: 0000 0000 6310 967X
* BNF: 145578413 (data)
* LCCN: nr91011919
* RKD: 331051

 |

* Wd Datuak: Q5912619
* Commonscat Multimedia: Hou Bo
Mendi-adarrak (marra gorriak).
Mendiaren inguruko eremu geografikoak.
1 Mendilerroa  

2 Mendi-hegala / Mendi-hegia  

3 Glaziarra  

4 Bidezidor / Ibilbidea  

5 Harkaitza  

6 Luizia / Harritza / Harri-jauzia  

7 Mendikatea  

8 Larre / Bazkalekua  

9 Soilgunea, Argigunea  

10 Ibai-adarra  

11 Oihana / Basoa  

12 Mendatea / Lepoa  

13 Aldapa / Malda  

14 Mendi-oinaldea, Mendi-oina / Kontrahorma  

15 Elur-muga  

16 Gailurreria, Gandorra, Gailur-lerroa  

17 Gailurra / Tontorra  

18 Mendia  

19 Baso-muga, Zuhaitz-muga  

20 Iturburua  

21 Horma (Eskalada)  

22 Amildegia  

23 Goi-ordokia  

24 Harana / Ibarra  

25 Aintzira  

26 Mendi zintzurra / Arroila, Haitzartea  

27 Ezproia, Mendi-adarra, Inguruko mendietan  

28 Mendigunea / Mazizoa (geologia)  

29 Malda gora / Malda-behera  

30 Mendi-bidea / Mendi-pista  

31 Ordokia, Lautada / Belardia, Belazea  

32 Ur-jauzia  

**Mendi-adarra** edo **ezproia** lur mingain bat da, beheranzko gandorrari jarraitzen diona, mendilerro bateko tontor edo gailur-lerro handiago batetik.

Muino nagusi edo mendilerro batetik alboko norabide batean jaisten den beste muino edo mendilerro bat ere defini daiteke mendi-adar gisa.

### Trunkatutako mendi-adarra

Trunkatutako mendi-adar bat mendi-adar bat da, haranaren hondorantz edo itsasertzerantz altitude altuago batetik jaisten den gailurreria, V alderantzikatuan amaitzen dena, eta ezproiaren higadura-sekzioak sortzen duena erreken, olatuen edo glaziarren eraginez. Trunkatutako ezproiak mendilerroetan aurki daitezke, ibai-haranetako hormetan edo kostaldean.

### Fazeta mendi-adarra

Fazeta mendi-adar bat ere aurpegi triangeluar batekin amaitzen den mendi-adar bat da, fazeta triangeluarra izenekoa, oinarri zabal batekin eta gorantz begira dagoen gailur batekin. Oro har, geologian erabiltzen den bezala, fazeta triangeluarra, oro har, faila-plano baten aztarna bat da, eta fazeta eta horri lotutako mendi-adar failaren emaitza da. Fazeta-mendi-adar terminoa ibai, olatu edo glaziarren higadurak eratutako V itxurako horma arrokatsuei ere aplikatzen zaie, eta, beraz, Trunkatutako mendi-adarraren sinonimo gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mendizalearen Hiztegia, Urretxu-Zumarragako OSTADAR Mendi Taldea.
2. ↑  *Valley, Ridge, Gully Terrain Features and Contour Lines*, geokov.com.
3. ↑  *Valleys, Ridges and Spurs*, www.askaboutireland.ie.
4. ↑  Your Dictionary, Your Dictionary.
5. 1 2  Neuendorf, K.K.E. J.P. Mehl, Jr. and J.A. Jackson, eds. (2005) *Glossary of Geology* (5th ed.). Alexandria, Virginia, American Geological Institute. 779 pp. ISBN 0-922152-76-4
6. 1 2  Thornbury, W. D. 1954, *Principles of Geomorphology.* John Wiley and Sons, Inc. New York. 618 pp. ISBN 978-8123908113

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Mendigunea, Mendilerroa, Mendikatea
* Mendia, Muinoa, Mendi-oina

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1400565

 |

* Wd Datuak: Q1400565
**Potxe Txintxurrenea** (batzuetan ere *Txintxurreneko arroila*) Nafarroa Garaiko Pirinioaurrea eskualdean kokatutako arroila bat da, Urrobi ibaiak zeharkatutakoa. Nagore eta Orbaitz herrien artean dago, 1,50 kilometroko luzerarekin eta 0,60 kilometro koadroko azalerarekin. Zatirik sakonenetan, 287 metroko aldea dago ibaiaren mailaren (gaur egun Itoizko urtegiaren pean) eta gailurrik altuenen artean, eta azpimarratzekoak dira eskuinaldeko Zaziain eta ezkerraldeko Txintxurrenea mendiak.

Natura 2000 sarekoa da, Natura Erreserba gisa.

Ezaugarriak
-----------

Lurraldea babesteko eta erabiltzeko eskualdeetako hirigintza-arauei buruzko apirilaren 10eko 6/1987 Foru Legeak erreserba natural izendatu zuen. Bere perimetroaren barruan kareharrizko labar ugari daude, sai arre kolonia bat eta beste espezie harkaiztar batzuk dituztenak.

Potxe arroila txiki bat da, Urrobi ibaiak osatua, Pirinio aurreko mendilerro bat zeharkatzean, eta agerian uzten du antiklinal baten egitura. Erreserbaren kanpoko mugak amildegi harritsuen kanpoko ertzek markatzen dituzte, eta haien erlaitzetan eta arrakaletan hegazti harkaiztarren espezie batzuek egiten dute habia. Mendi-mazelak karraskilaz (artze) eta pinu gorriz osatutako baso misto batez estalita daude. Baso hori oso gutxi esku hartu da, iristeko zailtasunak daudelako eta animalia- eta landare-espezie ugari daudelako.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | POTXE TXINTXURRENEA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-11-21).
* «Artxugako eta Zariketako mendilerroak eta Aretako mendiak - naturgune babestuak - navarra.es» *espaciosnaturales.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2021-11-21).

Ikus, gainera
-------------

* Urrobi ibaia

Kanpo estekak
-------------
**Tom Thomson** edo **Thomas John Thomson** (Claremont, Kanada, 1877ko abuztuak 5 – Canoe lakua, Algonkin parkea, 1917ko uztailak 8) kanadiar margolaria izan zen.

Biografia
---------

1913 eta 1917 arteko udetan basozain lanean aritu zen Algonkin parkean, Ontarion. Paisaien irudi asko egin zituen bertan, gero neguan margotzen zituen koadroetarako zirriborro eta eredu gisa.

1917an istripua izan zuen Canoe lakuan eta itota hil zen bertan.

Lana
----

Seattleen 5 urtez lan egin ondoren, 1905ean Toronton aritu zen lanean marrazkilari eta grabatu egile moduan Tom Thomson.
1906an olio pinturak margotzen hasi zen eta hurrengo urtean *Grip Limited, Engravers* estudioak kontratua egin zion eta 1912an *Rous and Mann Press limited* argitaletxean. Bertan ezagutu zituen Zazpikoen Taldeko beste kideak eta Torontoko *Arts & Letters Club* elkarteko (‘Arteak eta letrak klubeko) kideak.

Estudioa izan zuen *Studio Building* eraikinean A. Y. Jackson eta Franklin Carmichael artistekin batera.
Bere lanetan hainbat eragin islatzen dira: *Arts and Crafts Exhibition Society* elkartearena (‘Arte eta artisau erakusketa elkartea’), Eskandinaviako pintura garaikidearena, Buffaloko 1913ko erakusketan Zazpien taldeko Lawren Harris eta J.E.H. MacDonald kideek antolatutakoa; eta bere lagun eta kideena.
Artista bizitza laburra izan zuen: 5 urtekoa, baina bere arte lanak giltzarri izan ziren Kanadako pinturaren eboluzioan, paisaia eta naturaren irudi ikusgarriak egin baitzituen.

Artelan nabarmenenak
--------------------

Apirila Algonkin parkean, 1917.

* *Mendiko loreak*, 1915.
* *Forest Undergrowth I*, 1916.
* *The Jack Pine* (‘Labradorreko pinua’), 1917, Ottawako Galeria Nazionala.
* *Le pin*, 1917, Ontarioko Arte Galeria.
* *Apirila Algonkin parkean* , 1917.
* *Algonkin parkea*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *"Tom Thomson" bere lanak "El poder de la palabra" orrian.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2035136
* Commonscat Multimedia: Tom Thomson

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 20482356
* ISNI: 0000 0000 8099 974X
* BNE: XX1642154
* BNF: 14557341q (data)
* GND: 119076624
* LCCN: n50012239
* NKC: xx0055155
* SNAC: w6f50d5s
* SUDOC: 076744213
* ULAN: 500005741
* Open Library: OL1505668A
* RKD: 77277
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2035136
* Commonscat Multimedia: Tom Thomson
Marrazki honetan horrelako haurren irudia jaso egin da.
**Begi beltzen haurrak**, baita **begi beltzen seme-alabak** (ingelesez "Black Eyed Kids") hiri kondaira paranormal bat da.
Horren arabera, sei eta hamasei urte arteko azal oso zuria eta iris gabeko begi beltzen haurrak antzeko izakiak dira oso leku desberdinetan agertzen direnak. Kondaira lehen aldiz Ameriketako Estatu Batuetan azaldu zen, 1990 hamarkadan, eta prentsari eta zinemari esker zabaltze handia ezagutu du.

Non agertzen dira?
------------------

Begi beltzen haurrak ekintza desberdinak egiten toki ugarietan ager daitezke. Adibidez, eskale moduan kalean ikusiak izan dira, autostop egiten errepideetan, etxebizitzen sarreretan... Batzutan etxeetan ura edo telefonoz deitzeko laguntza eskatzen dute.

Historia
--------

Antza denez horrelako kondairen lehenengo aipamenak AEBn daude. 1998an Texasko Brian Bethel kazetariak horrelako agerpenen kasuak bildu zituen, esanez Abilenen, Texasen eta Portlanden (Oregon) ikusiak izan zirela. Informazioa Creepypasta moduan zabaldu zen berehala eta, arrakastaz baliatuta, Bethelek FAQ bat argitaratu zuen informazio gehiago biltzeko. 2012an Bethel telebistan agertu zen, Monsters and Mysteries in America saioan eta han gaia eta berak jasotako esperientziak azaldu zituen.

2014ean Erresuma Batuan, *Daily Star* egunkariak lehen orrian antzeko hiru istoria jaso zituen. Antza denez gertaerak Staffordshire inguruan eman ziren. Informazio horietan oinarrituta egunkarian agerpen parapsikologikoen handitze prozesuan bizitzen ari gara.

Fenomenoaren inguruko azalpenak
-------------------------------

Sharon A. Hill zientzia-fikzioaren idazleak horrelako kondairak munduko folkore desberdinetan ezagunak direla baieztatu zuen. Hillek fenomenoa agerpeneki lotzen ditu: zakur beltzak, itzalak, munstro misteriotsuak... Gaur egun gertatzen ari dena, bestetik, Internetek gizartean duen eraginaren ondorioa omen da eta horrek horrelako gertaeren berriak handitu eta zabaldu egin ditu.

Parapsikologiaren ikuspuntutik teoria desberdinak planteatu dira: deabruak direla, banpiroak, espirituak... Edozein kasutan, ez dira pertsonak, pertsonen itxura hartzen duten izakiak baizik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Snopes webgunean jasotako informazioa.
* **(Ingelesez)**.*Birmingham Mail* webguneko artikulua.
* **(Gaztelaniaz)**:Creepypasta webguneko artikulua.

[Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako folklorea‎]]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18205569
* Commonscat Multimedia: Black-eyed children

---

 |

* Wd Datuak: Q18205569
* Commonscat Multimedia: Black-eyed children
**Ana Mayayo Salvo** (Buenos Aires, 1880 – Zaragoza, 1968), **Doña** **Anita** izenez ere ezaguna, irakaslea izan zen.

Ibilbidea
---------

Mayayo Ana Agirreren eta Andrés Mayayoren alaba izan zen. Argentinara emigratu zuten Aragoiko Cinco Villas eskualdetik, eta Mayayo haurra zenean itzuli ziren Espainiara.

16 urterekin Nesken Eskoletako oposizioetan parte hartu zuen. 17 urterekin lortu zuen goi-mailako irakasle-titulua Zaragozako Maistren Eskola Normalean. 1902tik 1907ra Zaragozan jardun zuen. 1907an Madrilera joan zen eta bertan Eskola Normaleko irakasle titulua lortu zuen Madrilgo Goi Mailako Irakasle Ikasketen Eskolan. Zaragozara itzuli zen, eta 1909an bertan jarri zen behin betiko.

Pablo Puig Causirekin ezkondu zen eta bi seme-alaba izan zituen. 1933an alargun geratu zen.

Los Graneros eskola-taldeko zuzendari izendatu zuten. Zaragozako silo zaharrean zegoen eskolan, eta, ondoren, Concepción Arenal Helduen Hezkuntzako Zentroa jarri zen bertan, 1913an. 1923tik 1950era arte, Maistren Normalari atxikitako eskolako zuzendaria ere izan zen. Irakasle Eskolako ikasleek ondoko eskoletan egiten zituzten praktikak, beren gainbegiradapean.

Lehen Hezkuntzako Udal Batzordeko kide izan zen. Batzorde horrek eskola-arropak, kantina eta eskola-koloniak bultzatu zituen. Irakasle Eskolako Umezurtzen Elkarteko lehendakaria izanik, 1940ko hamarkadan, Pilarreko Andre Mariaren Umezurtzen Eskola eraikitzea lortu zuen. Eraikin horretan kokatu zen gero Miguel Catalán Institutua.

1968ko irailaren 11n hil zen. Handik urtebetera, Zaragozan hil ondoren eraikitako lehen ikastetxeak haren izena hartu zuen.

Aintzatespenak
--------------

1969an, Palomar Parkeko eskola-taldeari Ana Mayayo izena eman zitzaion, bera izan baitzen hil ondoren eraiki zen lehena, Zaragozak hezkuntzaren eta haurtzaroaren defendatzaileari egindako omenaldi gisa.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Escuelas dedicadas a maestras» *Letras desde Mocade* 19 de agosto de 2019.
2. ↑   «'El magisterio español : Periódico de instrucción pública. 25 de noviembre de 1896» *prensahistorica.mcu.es*.
3. ↑   «'La Rioja : diario político' - Año XIV Número 4050 (11/03...» *prensahistorica.mcu.es*.
4. ↑   «'La orientación : Periódico semanal de Instrucción. 16 de abril de 1909» *prensahistorica.mcu.es*.
5. ↑   «La Voz de Aragón: diario gráfico independiente. 28 de diciembre de 1933» *prensahistorica.mcu.es*.
6. 1 2 3    *Paseos por la Zaragoza de las mujeres.* .
7. ↑    *Ana Mayayo y Salvo.* .
8. 1 2   Aragón, Heraldo de. «Ana Mayayo y Salvo...Doña anita» *heraldo.es*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q94287352

 |

* Wd Datuak: Q94287352
AEBetako bizargina eta bere bezeroa.
**Bizargina**, buruko ilea nahiz bizarra ebaki eta egokitzeko lanbidea duena da. Bere lanbidea bizargintda da eta lantokia Bizartegia.

Iraganean, bizartegiak herri eta auzoetako topagune sozial eta solasleku ere izaten ziren gaur egun, ohiko bezeroekin ez beste, kasik funtzio hori galdu duten arren. Gizonezkoak joan eta beren edozein gaiekiko beren iritziak eman eta berriketan egiten zuten lekua zen, bai eta nolabaiteko maskulinitate nortasuna baieztatzen zuten lekua ere. Alegia, ileapaindegiek emakumeentzat eta feminitatearen nortasuna baieztatzeko duten paper-sozial berdina lukete.

Usadioz, AEBetako bizartegien kanpoaldean herrialde horretako hiru kolore nazionaldun (gorri, urdin eta zuri) espiral-barra birakariak egon ohi dira, bizartegia dagoen lekuaren adierazle.

Iruditegia
----------

* Kale-bizargina Irango Shiraz hirian.Kale-bizargina Irango Shiraz hirian.
* Errumaniako Bukarest hiriburuko bizartegia.Errumaniako Bukarest hiriburuko bizartegia.
* New Yorkeko Manhattan auzoko bizartegiaren museoa.New Yorkeko Manhattan auzoko bizartegiaren museoa.
* AEBetako bizartegietako espiral-barra.AEBetako bizartegietako espiral-barra.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107198
* Commonscat Multimedia: Barbers

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4290923-5
* LCCN: sh85011797
* NDL: 00569456
* AAT: 300188613
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q107198
* Commonscat Multimedia: Barbers
*Artikulu hau zerrendari buruzkoa da; telesaila gaitzat duena beste hau da: «The Playlist (telesaila)»*
Amarok erreprodukzio-zerrenda bat exekutatzen.**Erreprodukzio-zerrenda** bat abesti-zerrenda bat da. Ingelesezko *playlist*-etik dator kontzeptua, musikan **kantutegi** edo **errepertorio** gisa moduan ezagutzen dena, **musika-katalogo** terminoetara ekartzea da azken finean. Termino hori nabarmen espezializatu da streaming eremuetan.

Ordenagailu pertsonalak garatuz eta gailu eramangarrietan musika entzuteko softwarea zabaltzen joan zen heinean, erreproduzitzaile gehienek termino hori hartu zuten. Gaur egungo ia edozein audio-erreproduzitzailek erreprodukzio-zerrendak sortzeko aukera ematen du. Horiek aukera ematen dute kantak modu ordenatuan edo ausazkoan entzuteko, askotan estilo desberdinekin, erabiltzailearen gustuetara egokitzeko.

Bideoak ostatatzeko zerbitzu askok erreprodukzio-zerrendak sortzeko aukera ere ematen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Zer da erreprodukzio-zerrenda bat: oinarrizko kontzeptuak eta motak» *eu.atomiyme.com* (Noiz kontsultatua: 2023-01-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1569406
* Commonscat Multimedia: Playlists

---

 |

* Wd Datuak: Q1569406
* Commonscat Multimedia: Playlists
**Margarita de Mayo Izarra** (Polán, Toledo, 1889ko uztailaren 20a - Madril, 1969) Espainiako idazle, ikertzaile eta kazetaria izan zen.

Ibilbide profesionala
---------------------

Margarita de Mayok, Lehen Hezkuntzako maistra-titulua lortu ondoren, 1914tik 1918ra Valdepeñas (Ciudad Real) nesken eskola graduatu bateko irakasle ibilbideari ekin zion.

1918. urtearen erdialdetik, Azterlan eta Ikerketa Zientifikoak Zabaltzeko Batzordeko (JAE) idazkaritzan lan egin zuen, eta urte horren bukaeratik 1924ra bitartean Institutu-eskolan prestakuntza-atalean eskolak emateko ardura hartu zuen. Garai hartan María de Maeztuk sortutako Señoritas egoitzan bizi izan zen eta bertan Egoitzako nesken taldeko irakasle jardun zuen.

1921ean, pentsioa eman zioten Britainia Handian ikasturtea pasatzeko. Londresko King's College for Women ikastetxean plaza bat lortu zuen. Itzultzean, Maezturekin elkarlanean jarraitu zuen, Eskola Institutuko eta Egoitzako egoiliar eta langile gisa.

1924an JAEko pentsioduna izan zen New Yorkeko Vassar Collegera joateko, eta han Espainiako Departamentuko kide iraunkorra izan zen 1956an erretiroa hartu zuen arte. Han, Pilar de Madariaga kimikariarekin eta Sofía Novoa musikologoarekin batera aritu zen, Señoritas Egoitzarekin eta Escuela Institutuarekin lotuak. 1948an doktoratu zen *Gabriel Miróren* *El estilo* tesiarekin.

Bere lanaren zatirik ezagunena bere kazetaritza-alderdia da. 1930eko hamarkadan hasi zen kazetari lanetan, *El Bien Público*, diario monárquico de Mahón, edota *La Correspondencia Militar, Madrid Cientifico* edo *Nuevo Mundo*. Batzuetan M. de Mayo Izarra gisa sinatzen zituen artikuluak. eta bere artikuluetan, besteak beste, eta bere artikuluetan Espainiako irakurleei New York bezalako hiri iparramerikarrak, besteak beste, eta estatubatuarren bizimodua ezagutarazten saiatzen zen..

Lanak
-----

* *Lluvia de Hijos,* fartsa komikoa hiru ekitalditan (1915)
* *Nuestros prosistas y poetas*. Burgos, [s.a.].
* *Galdós (Margarita de Mayoren testu hautaketa)* 1922.
* *Tradiciones y leyendas de Toledo*. Burgos, [s.a.].
* *Obras de Benito Pérez Galdós* (literatura edizioa Margarita de Mayoren eskutik). 1935.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Personajes toledanos del siglo XX reviven en una alta institución de la capital» *Eldigitalcastillalamancha.es*.
2. 1 2 3 4 5 6   «Margarita de Mayo Izarra, de Polán a Estados Unidos | Biblioteca de Castilla-La Mancha» *biblioclm.castillalamancha.es*.
3. 1 2 3   «:: Mujeres y Educación ::» *previa.uclm.es*.
4. ↑   «datos.bne.es» *datos.bne.es*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43884781
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 31943975
* ISNI: 0000 0000 5294 3263
* GND: 1068889012
* LCCN: nr2004001201

 |

* Wd Datuak: Q43884781
Bohai itsasoa
 Ipar Txinako Lautada, iparraldean eta mendebaldean mendiz inguratua, Itsaso Horia ekialdean duela. Ipar-ekialderantz lautada zeharkatzen du Ibai Horia - Txinako bigarren luzeena - Bohai itsasoan, Itsaso Horiaren barneko golkoan, hustu baino lehen. Mendietatik gertu dagoen irudiaren goiko ezkerrean, Txinako hiriburua, Beijing, itzaldun zirkulu batean agertzen da.
**Txinako iparraldeko lautada** tradizionala (txinatar tradizionalean 華北平原; sinplifikatuan 华北平原 ), Txinako ipar-ekialdean kokatua, eskualde geografiko zabala da, Horia eta Huai ibaien sedimentuek osatua, eta 900 metro ere izan ditzake. Ekialdeko Asiako uholde-lautadarik handiena da, eta munduko eremurik populatuenetako bat.

Geografia
---------

Iparraldean Yan mendiak eta mendebaldean Taihang mendiak ditu muga. Hegoaldean Yangzi ibaiaren ordokiarekin bat egiten du. Ipar-ekialdetik hego-ekialdera, Bohai eta Horia itsasoen ertzeraino iristen da. Ibai Horia lautadatik isurtzen da Bohai itsasoan bukatu arte. Lautadaren ipar-mendebaldeko ertzean Pekin dago, eta bere ipar-ekialdeko kostaldean Tianjin. Lautada gehiena itsas mailatik 50 metro baino gutxiagora dago.

Ekonomia
--------

Txinako Herri Errepublika osoan sorghum, artatxiki, arto eta kotoi ekoizpenik handiena duen eremua da. Garia, sesamoa, kakahueteak eta tabakoa ere hazten dira. Dagang-en (Tianjin) eta Shengli-n (Shandong) petrolio eremu garrantzitsuak daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Ibai Horia edo Huanghe» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-03-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q147304
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239624187
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q147304
**Alime Seitosmanovna Abdenanova** (errusieraz: Алиме́ Сеит-Османовна Абдена́нова; Krimeako tatareraz: *Alime Seitosman qızı Abdenanova*; Kertx, Sobietar Batasuna, 1924ko urtarrilaren 4 – Simferopol, 1944ko apirilaren 5) sobietar esploratzailea izan zen, krimeako tatariar etniakoa, Bigarren Mundu Gerran Armada Gorrian aritu zena. Alemaniak Krimea okupatu ondoren (1943), Kertx penintsula osoan tropa alemanek eta errumaniarrek zuten posizioari buruzko informazio baliotsua bildu zuen taldearen buru izan zen. eta Bandera Gorriaren Ordenaren saria jaso zuen. 

Otsailean alemaniarrek taldea atxilotu ondoren, Abdenanova hilabete baino gehiagoz torturatu zuten, baina ez zien informaziorik eman etsaiei. Hogei urte zituela, 1944ko apirilaren 5ean exekutatu zuten Simferopolen kanpoaldean. 2014ko irailaren 1ean, Errusiako Federazioko presidente Vladimir Putinen dekretuz, Errusiako Federazioko Heroi izendatu zuten. Hamaseigarren emakumea eta Krimeako lehen tatariarra bihurtu zen titulu hori jasotzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Абденанова Алиме» *warheroes.ru* (Noiz kontsultatua: 2023-12-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18518876
* Commonscat Multimedia: Alime Abdenanova

---

 |

* Wd Datuak: Q18518876
* Commonscat Multimedia: Alime Abdenanova
**Verdeja** izan zen 1938 eta 1954 bitartean Espainian garatutako tanke arin batzuen izena, Panzer I eta T-26 tankeak espainiar zerbitzuan ordezkatzeko asmoz eraikia.

Programa Félix Verdeja Bardales maiorrak zuzentzen zuen eta lau ibilgailu-prototipo garatzera eraman zuen, 75 milimetroko pistolarekin armatutako howitzer autopropultsatua barne. Tanke arin aurreratu gisa diseinatu zen, eta tripulazioaren bizirauteko gaitasuna kontuan hartu zuen lehen garapen-programetako bat izan zen, tankea bera babestu beharrean. Ordeztu nahi ziren tanke-arin batzuen eragina jasan zuen tankeak, Panzer I eta T-26 barne, biak ere jatorriz Espainiako Gerra Zibilean erabiliak. Probaldi luze baten ondoren, T-26 baino tanke hobetzat hartu zuten Verdeja, baina ez zen inoiz masako produkzioan jarri.

1938 eta 1942 artean tanke arinen hiru prototipo egin ziren, besteak beste, Verdeja 1 eta Verdeja 2. Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, gutxitu egin zen ibilgailua garatzeko interesa. Verdeja 2an motor berri bat sartzeko eta Verdeja 1a artilleria autopropultsatuko pieza bihurtzeko ahaleginak egin arren, azken batean, programa bertan behera utzi zen ofizialki Ameriketako Estatu Batuetako Patton M47ren tankea 1954an onartzearen alde, Elkarrekiko Defentsari Laguntzeko Legearen bidez. 1990 hamarreko hamarkadaren hasieran, 75 milimetroko tope autopropultsatuaren eta 2. Verdejaren prototipoa erakutsi zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  de Mazararrasa, pp. 11–12
2. ↑  Armas, p. 28
3. ↑  Manrique & Molina, p. 31
4. ↑  Ministerio de Defensa, *Materiales*
5. ↑  Núñez, p. 85

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1088968
* Commonscat Multimedia: Verdeja tank

---

 |

* Wd Datuak: Q1088968
* Commonscat Multimedia: Verdeja tank
**Kalenjn herriak** edo **Kalenjindarrak** Keniako mendebaldean Rift Haran Handian eta inguruan (adibidez Uganda eta Tanzaniako eskualde batzuetan) bizi diren jatorri nilotikoa duten Afrikako ekialdeko populazio eta etnia multzo bat dira da. Haien artean dira bereziki Elgeyo, Kipsigi, Marakwet, Nandi, Okiek, Sebei, Suk, Terik eta Tugen herriak  .

2009ko erroldan, 4.967.328 kalenjin zenbatu ziren Kenian. Horrela, herrialdeko hirugarren populazio handiena osatzen dute, Kikuyu eta Luhya etnien ondoren.

Izena
-----

Etnia honi emandako izena 60ko hamarkadaz geroztik egonkortu eta onartu da, administrazio kolonialak lehenago "Nandi hizkuntzan ari diren herriak" formula erabiltzen baitzuten. ". Kalenjin izenak "esaten dizut / diotsut esan nahi du Nandi hizkuntzan. Etnia hauetako bakoitzak hizkuntza nilotiko propioa duela kontsideratzen da, baina kalenjinera terminoa ere erabiltzen da, guztien arteko hizkuntzaren sinonimo gisa, elkar-ulertze maila bat badago-eta.

Kiroletan ospea
---------------

Kipchoge Keino, Keniako lehen atleta ospetsuenetako bat, kalenjindar bat.
Kalenjinak oso ezagunak dira munduan, kirol errendimenduan bikainak izateagatik . Izan ere, 1980ko hamarkadatik domnen %40 inguru irabazi dituzte distantzia luzeko eta distantzia ertaineko atletismo lasterketetan Olinpiar Jokoetan zein munduko atletismo txapelketetan.

Kalenjin izenaren aldaera bat, "Kalenji "erabiltzen du komertzialki Decathlon kirol arropa eta ekipamenduen saldenda kateak. 

Kiroletan ospetsu egin diten kalenjindarrak ezagutzen erraza izaten da sarri, beraien izen bereziak forma tipikoak izan ohi baitituzte, *kip-* eta *chep-* aurreizki antroponimikoekin hasten direnak sarri.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  IdRef
2. ↑  Voir Monone Omosule, « Kalenjin: the emergence of a corporate name for the Nandi-speaking tribes of East Africa », in *Genève-Afrique*, 27 (1), 1989, p. 73-88
3. ↑  « Kenyan runners: nature or nurture? », article de Steve Sailer, *UPI*, 27 septembre 2000
4. ↑  **(Ingelesez)** « A Brief History of Kalenji », Decathlon, 2 avril 2014
5. ↑   **(Ingelesez)** «Did you know the meaning of these Kalenjin names?» *Pulse Kenya* 2019-05-29 (Noiz kontsultatua: 2021-08-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56932
* Commonscat Multimedia: Kalenjin people

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh87006688
* SUDOC: 030874572
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q56932
* Commonscat Multimedia: Kalenjin people
**Lazzaretto Nuovo** (euskaraz: «Lazareto Berria») Veneziako uhartea da. Veneziako urmaelan, San Erasmo kanalaren sarreran dago.

Historia
--------

Lazzaretto Nuovo
Erdi Aroan beneditarren monasterioa izan zen. 1468an Veneziako Errepublikaren senatuaren dekretu batek izurritea mugatzeko erakundearen egoitza eta ospitalea bihurtu zuen. Erakunde mota hori ondoren mundu osoan zabaldu zen. Uhartean, hirian sartu aurretik, susmagarriak izan zitezkeen salerosgaiak biltzen ziren aztertuak izateko. 1576an emandako izurritean ere gaixotasunaren zantzuak zituztenak ospitale horretan aztertzen zuten eta, gaixotasuna baieztatu ondoren, Lazzaretto Vecchiora eramaten zituzten. Napoleonnen okupazioan gotorleku militarra bihurtu zen. Armadak 1975ean utzi zuen.

Gaur egun berreskuratzen ari da eta, dagoeneko, urtean 15.000 bisitari inguru izaten ditu.

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Lazzaretto Vecchio

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)****(Frantsesez)**:Informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1292453
* Commonscat Multimedia: Lazzaretto Nuovo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 246327539
* GND: 7652990-3
* LCCN: sh2006008308
* **Lekuak**
* OSM: 119030511

 |

* Wd Datuak: Q1292453
* Commonscat Multimedia: Lazzaretto Nuovo
**Zuloak** Euskal Herriko punk musika talde bat izan zen, Zuloak dokumentalaren hauspoz sortua (2012).

Ibilbidea
---------

Zuloak Donostiako Gasteszenan 2013an (argazki artistikoa)
Fermin Muguruzak emakumezko talde baten inguruan zuzendutako film dokumental faltsu baterako osatu zen Zuloak. Filma estreinatu ondoren ordea, diskoa grabatu eta zuzenekoak ematen hasi ziren Tania de Sousa (ahotsa), Ainhoa Unzueta (gitarra) eta Ursula Strong (bateria).

Taldeak urtebete iraun zuen eszenatokietan, eta ondoren bestelako proiektuetara ekin zioten taldekideek: Ursula Strongek Niña Coyote eta Chico Tornado sortu zuen Koldo Soret gitarristarekin eta Tania de Sousak bakarkako lehen diskoa grabatu zuen.

Diskografia
-----------

* *Zuloak* (2012, Talka Records & Films)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Zuloak» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-09-14).
2. ↑   «Zuloak» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-08-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q121322389

 |

* Wd Datuak: Q121322389
**Peio Agirreoa Longarte** (Ondarroa, 1954ko abenduaren 22a) bizkaitar futbolari ohia da, atezain moduan aritu zena.

Biografia
---------

Agirreoa Athletic Clubeko lehen taldean 1978an sartu zen, Bilbao Athleticen bost denboraldi egin ondoren. 1979ko maiatzaren 13an egin zuen debuta Lehen Mailan, Atletico Madrilen aurka 4 eta 0 galduz. 1979-80 denboraldian, Helmut Senekowitschek bere aldeko apustua egin zuen atezain titular bezala Jose Angel Iribarren kalterako. Horrela, 10. jardunalditik aurrera, atezain titularra izatera pasa zen.

Hurrengo denboraldian, jada Iribar taldetik at izanda, Meléndez eta Andoni Cedrunekin lehiatu behar izan zuen. Azken hau izan zen titularra. Gainera, hurrengo urterako, Zubizarreta taldera igo eta Peio Bigarren Mailako Elche CF taldera atera zen. Talde alacantarrean ez zuen debuta ere egin. 1982an, CD Tenerifek fitxatu zuen, non 200 partida baino gehiago jokatu zituen sei denboralditan zehar.

1988an Linares CF taldeak fitxatu zuen, Bigarren B Mailan, non titular izaten jarraitu zuen. 1992an erretiratu zen, Deportivo Alavésen bi denboraldi ondo egin ondoren.

Erretiratu ondoren, ibilbide luzea egin zuen entrenatzaile gisa, eta honako talde hauetan ibili zen: Bermeo Kluba (1998-99), Barakaldo CF (1999-03), CD Logroñés (2003-04), CF Palencia (2005-06) y Basconia KK (2006-12).

Ibilbidea
---------

| Kluba | Urtea(k) |
| --- | --- |
| Bilbao Athletic | 1973-1978 |
| Athletic Club | 1978-1981 |
| Elche CF | 1981-1982 |
| CD Tenerife | 1982-1988 |
| Linares Club de Fútbol | 1988-1990 |
| Deportivo Alavés | 1990-1992 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Los secundarios del Chopo» *El Correo* 2018-03-01.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El Athletic sin Iríbar ante el Real Madrid» *ABC* 2013-08-31.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Aranzamendi.  (2017/03/16). *Sentimiento Athletic*.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ircio, Iñaki Alvarez.  (2018/06/11). «Leyendas D. Alavés… Peio AGUIRREOA» *Gloriosopedia*.[*Betiko hautsitako esteka*]
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Peio Aguirreoa» *Histórico Barakaldo C.F.* 2017-2-18.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3898790

 |

* Wd Datuak: Q3898790