recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Pentatloiko bost probetatik hiru erakusten dituen irudia: halterak, disko jaurtitzaile bat eta xabalina jaurtitzaile bat ikus daitezke. K.a. 490. urtetik datatua dagoen irudia
**Pentatloia** Antzinateko jatorrizko Olinpiar Jokoetan eta Panheleniar Jokoetan egiten zen lehiaketa atletiko bat zen, bost probaz osatua, Pentatloi modernoak ordeztu du. Honako bost proba hauek osatzen zuten antzinako pentatloia:

* Estadioa (*stadion*): 180 metro korrika egin beharreko lasterketa
* Borroka
* Luzera jauzia
* Xabalina jaurtiketa
* Disko jaurtiketa

Pentatloian parte hartzen zuten atletak besteen gainetik zeudela jotzen zen, eta euren entrenamendua soldadutzaren zati zen, bost proba horiek gerran oso erabilgarritzat jotzen baitziren.

*Stadion* probaren garailea lehiaketa osoaren garailetzat hartzen zen. Gauza bera gertatzen zen luzera jauzikoa, disko jaurtiketa eta xabalina jaurtiketa probetako garailea berbera bazen. Ez zegoen beste bi probak ospatzeko beharrik eta aurreko hiru probak irabazi zituena garailetzat jotzen zen. Borrokako proba horretarakotxe bakarrik prestaturiko hareazko hobi batean egiten zen. Zeusen tenplutik kanpo aurkezten zen, baina beste guztiak, estadioan.

Borroka eta disko jaurtiketako probek, oinarrian, egungo bertsioen arau berberak zituzten; hala ere, besteek, alde esanguratsuak zeuzkaten:

* Xabalina jaurtiketa proban, xabalinak *amentum* izeneko larruzko heldutoki bat behar zuen jaurti ahal izateko.
* *Stadion*aren distantzia oso ohiz kanpokoa da, beste proba batzuetan 180 metro korrika egitea ez ohikotzat jotzen baitzen.
* Luzera jauzilariak *halter* izeneko pisu bereziak erabiltzen zituen esku bakoitzean, bultzada hartzeko. Ikerketa batzuek argitu dituzten datu batzuengatik, jauzi hori egungo jauzi hirukoitzaren antzekoagoa bide da.

Antzinako Greziako gainontzeko olinpiar lehiaketa guztiak bezala, pentatloia biluzik egiten zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1163125
* Commonscat Multimedia: Pentathlon

---

* **Identifikadoreak**
* NARA: 10647385
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1163125
* Commonscat Multimedia: Pentathlon
***Arturo Erregea*** (japonieraz: 円卓の騎士物語 燃えろアーサー, *Entaku no Kishi Monogatari Moero Āsā*?, lit. *Mahai Biribileko zaldunen istorioa: Arturo liluragarria*)
 Toei Animationeko ekoiztutako japoniar marrazki bizidun saila da. Euskal Herrian ETB 1 kateak euskaraz lehendabiziko aldiz 1984. urtean eman zuen, arrakasta handiz, eta garai hartako haur euskaldun askok haren abestiak buruz ikasi zituzten. Sail hau Artur erregearen kondairan oinarrituta dago.

Emanaldiak
----------

ETBk marrazki bizidun hauek hiru alditan eman zituen:

* 1984ko apirileko ostegunetan, 19:30etan, hurrengo ostiraletan 14:00etan errepikatzen zutelarik.
* 1986ko apirilean, astelehenetik ostiralera, 19:00etan.
* 1986ko abendutik hasita 1987ko ekainaren 27 arte, larunbatetan, 10:00etan.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Kontakizuna Arturo erregea haurra delarik hazten da, Uther Erregea bere aitak Kameloten agintzen du. Aldi horretan bertan, Kamelot irrikatzen duen Lavik erregeak erresuma erasotzen du. Arturoren gurasoak bertan hiltzen dira baino Merlin aztiak beren semetxoa heriotzatik salbatu eta haurra zaldun baten babespean jartzen du. Zaldun honek urteetan zehar haur hori bere semea balitz bezala hezten du.

Arturo mutikoak 15 urte betetzean bere aitaorde eta Kay anaiordearekin batera zaldun lehiaketa batetara joaten da. Lehiaketa honetan zehar Excalibur ezpata bere ingudetik ateratzea lortzen du, honenbestez Arturo Ingalaterrako legezko erregea dela egiaztatuz. Une horretantxe Arturoren aitaordeak errege leinuko jatorria duela azaltzen dio. Ordudanik Arturo erregeari bere bidean zehar hainbat adiskide berri gehitzen joango zaizkio: Lantzelot, Tristan, Genobeba (Arturoren emazte eta Kameloteko erregina bilakatuko dena), Pertzeval, Merlin, Uther eta Igraine, horiekin batera Mahai Biribila osatuko dute, eta Lavik erregearen eta Medessa sorgin zitalaren aurka borrokatuko dira.

Abestiak
--------

### Sarrerako abestia

Sarrerako abesti osoaren euskarazko bertsioa ikusgai eta entzungai webgune honetan dago.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Baso barruan zehar
zaldun bakar bat doa.
Tximista bezain azkar,
alboan zintzilik ezpata.
Arturo Erregea, gudaririk zintzoena! |  » |

### Amaierako abestia

Amaierako abesti osoaren euskarazko bertsioa ikusgai eta entzungai webgune honetan dago.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Arturo Errege eta Ginebra Erregina,
Kamelot Gorteko bikote atsegina.
La, la, ra, la, ra, la, la.
Lagunekin bat ziren.
La, la, ra, la, ra, la, la.
Bakean bizi ziren,
Erresumatik gaizkileak
bota ondoren. |  » |

Kanpo estekak
-------------

* Toei Animationen Arturo Erregearen ingelesezko webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2705920

 |

* Wd Datuak: Q2705920
**Alderdi Demokrata** (ingelesez *Democratic Party*) Estatu Batuetako bi alderdi nagusietako bat da. Gehiengoa dauka Estatu Batuetako Ordezkarien Etxean, baina ez Estatu Batuetako Senatuan.

Estatu Batuetako politikako ezker-eskuin sailkapenean, gaurko egunez Alderdi Demokrata Alderdi Errepublikanoaren ezkerraldean kokatu ohi da, gai ekonomikoen nahiz gizarte gaien aldetik.

Historia
--------

Alderdi Demokratak XIX. mende hasierako jeffersondar printzipioetan ditu bere sustraiak. 1828ko hauteskundeetan, Alderdi Errepublikanoa bi hautagai desberdinen artean banatu zen, gobernu motari buruzko ikuspegiak gogor bereizita: alde batetik, Henry Clay; bestetik, Andrew Jackson. Borroka latz horretan, bigarrenak irabazi zuen, egungo Alderdi Demokrataren aitzindari bat. 1834tik aurrera, Jacksonen jarraitzaileak "demokrata" hasi zitzaizkion deitzen beren alderdiari.

1874tik aurrera beren ikurra astoa da (*a jackass*, 'astapotroa', komiki satirikoetan aurkariek Jacksoni deitu zioten bezala). Alderdi Errepublikanoaren ikurra, aldiz, elefantea da. Alderdiaren kolore bereizgarri gisa urdina erabili ohi da (errepublikanoena, aldiz, gorria).

Kanpo estekak
-------------

* Alderdi Demokrataren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29552
* Commonscat Multimedia: Democratic Party (United States)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159808480
* ISNI: 0000000085933424
* BNE: XX156320
* BNF: 11943389t (data)
* GND: 110671-5
* LCCN: n79054058
* NDL: 00647202
* NKC: kn20050512027
* NLA: 35034816
* SNAC: w62k030j
* SUDOC: 027379442
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q29552
* Commonscat Multimedia: Democratic Party (United States)
***Gure xaharrak*** Itxaro Bordak eta Bonbon beltz taldeak idatzitako antzezlana da. Bonbon beltz konpainia horrek 2023an produzitu zuen Maika Etxekoparren zuzendaritzapean.

Maika taula-zuzendaria izateaz gain aktoreetako bat ere bada. Helduentzako txotxongilo ikusgarriekin egiten dute. Tamaina naturalekoak dira txotxongiloak eta atzetik dute aktore maneiatzaile bana (Ahlam Slama, Battitt Halsouet, Amaia Irazabal, Bruno Hollemaert, eta Maika Etxekopar bera).

Sinopsia
--------

Antzezlana *Urtxintx urdinak* izeneko zahar etxean kokatuta dago, bertan giroa elektrikoa da. Langileak egoitzaren 50 urteen ospatzeko besta handi bat prestatzen ari dira, Osasun Inspekzioak abisatu gabeko bisita bat abiatuko duelarik, artatzaile taldearen baitan ezinegona eta sentikortasuna areagotzen dira…

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Bonbon Beltz "Gure zaharrak"» *EKE* (Noiz kontsultatua: 2023-11-20).
2. 1 2    Fernandez Iglesias, Arantzazu.  (2024-02-24). «Gure zaharren isiltasuna» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2024-02-24).
3. ↑    «Bonbon Beltz "Gure zaharrak"» *EKE* (Noiz kontsultatua: 2023-11-20).

Ikus, gainera
-------------

* Zaintza

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** De nos vieux webgune ofiziala.
*Pholiota cerifera*

Sinonimoak: *Agaricus cenifera*, *Dryophila aurivella var. cerifera*, *Pholiota aurivella* *var. cerifera*

Deskribapena
------------

**Kapela:** *Pholiota squarrosa* dekakoak duen antzeko garaierakoa, baina zertxobait txikixeagoa eta kapelaren azala likatsua, ezkata artean horia, hauek zapalak dira, adpresak, triangeluarrak eta gorrixkak, eta desager daitezke ertzean izan ezik.

**Orriak:** Horitik arre-gorrixkara doan kolorekoak.

**Hanka:** 12 cm arteko garaierakoa eta 0,8 cm arteko diametrokoa, kolore berekoak, lehorra, fibrila ilelatz eta pixka bat kiribilduz estalia (aurivella aldaeran leunagoak) oinarrian arrexka kolorea hartuz.

**Haragia:** Horitik arrexkara doan kolorekoa. Zapore ia gozokoa.

**Etimologia:** Pholiota terminoak, belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

*Pholiota adiposa* delakoarekin nahas daiteke, honek hori kolore argiagoa du eta kapela askoz likatsuagoa.

Sasoia eta lekua
----------------

Zuhaitz hostozabalen motzondo eta enbor gehienetan, taldeetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 256 or. ISBN 84-282-0865-4..
Afrikako pigmeoak
**Pigmeoak** (grezieratik πυγμαιος, *pygmaios*, "*tamaina txikikoak*") tribu nekazari eta ehiztariak dira. Arraroak dira beraien garaiera txikiagatik, gizonek ez baitute batez beste 1,50 metroko garaiera gainditzen. Azal beltzaran eta oso iluna dute, eta ile kizkur eta beltza ere bai.

Ohiturak
--------

Pigmeoak oso ezagunak dira, itxura fisikoarengatik ez ezik, beren musikarengatik ere. Musika eguneroko bizitzan erabiltzen dute; aisialdirako, festarako eta jarduera mota bakoitzerako piezak dituzte.

### Elikadura

Antilope, txerri, tximu, hegaztiak eta abar ehizatzen dituzte, eta eztia, frutak eta erraboilak jaten dituzte. Beste batzuek inguruko herriekin trukatzen dituzte janariak.

Bizilekua
---------

Pigmeoak, Afrika erdialdeko eta gutxi batzuk Asia hego-ekialdeko oihanetan bizi dira.

### Afrikan

Kokapena Afrikan
Uste da tribu handienak, Kongo ibaiaren arroan bizi izan zirela, beste biztanle batzuk etorri ziren arte. Gaur egun Kongo ibaiaren arroan baina leku gehiagoetan bizi dira, adibidez Gabon, Kamerun, Ruanda, Burundi, Uganda, Angola, Namibia, Thailandia, Filipinak, Brasil eta Bolivia.

Pigmeoen artean etniarik ezagunena behar bada Bambutiak izango dira, garaiera txikienekoak. 1,30metroen inguruan dabiltza.

### Asian

Asiako pigmeoak, beraien artean oso aldenduta daude, izaeraren aldetik eta geografikoki. Horien artean Aetak (Filipinak), Semang-ak (Malaya penintsulan) eta Jarawak eta Andaman uharteetako beste natibo batzuk.

Pigmeoak eta teknologia
-----------------------

Pigmeoak gaur egungo teknologiara egokitu dira. Sateliteen bidez funtzionatzen duten GPSak erabiltzen dituzte egur enpresek ez mozteko beraien zuhaitz sakratuak. Horrela era guztietako gatazkak konpondu dituzte. Pigmeoek, zuhaitz sakratu, ehizarako erabilitako lurraldeak eta urteko denbora batean ukitu behar ez diren landareak seinalizatzen dituzte enborrak etab margotuz, eta ondoren GPSa jarri, horrela GPSa piztu, eta enpresei iristen zaie inguratu behar ez diren lekuen mapa, eta ez dira inguratzen. Hasieran uste zen Pigmeoek oihaneko zuhaitz guztiak seinalizatuko zituztela baina zintzo jokatu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikiztegian** orri bat dago honi buruz: ***pigmeo***. |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q171927
* Commonscat Multimedia: African Pygmies / Q171927

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph883710
* AAT: 300016430
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* OMIM: 265850

 |

* Wd Datuak: Q171927
* Commonscat Multimedia: African Pygmies / Q171927

* **(Ingelesez)** **(Italieraz)** Afrikako pigmeoak Culture, music and photos



1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *90. arauaː Munduko herriak eta etniak.* .
**Trevi** Erroma hiriko alde historikoa (*I municipioa*) osatzen duten hogeita bi *rionietan* bigarrena da. Fontana di Trevi eta Kirinal jauregia dira bertan kokaturiko ondasun ezagunenak.

Geografia
---------

Tiber ibaiaren eskuinaldean kokaturik dago, ibaia eta Kirinal muinoaren arteko eremuak osatzen du auzoa. *Trevi* izena latinezko *trivium* ("hiru kale") hitzetik datorrela uste da, Crociferi enparantzan elkartzen diren hiru kalek osatzen baitute auzoaren erdigunea.

Historia
--------

Antzinako Erroman etxe pribatuez osaturiko auzunea zen. Bi ataletan banatzen zen, *Via Lata* Tiber ibaiaren ertzean eta *Alta Semita* muinoaren goikaldean. Ibaiaren ertzeko eremua hiriaren merkatalgunearen barnean zegoen eta goialdekoa aberatsen eremu lasaia zen. Erromatar Inperioaren amaieran muinoetako biztanleak behera jeitsi ziren eta goialdea hustu egin zen.

Pizkunde gaiaran kale, eliza eta iturri berriak eraikitzen hasi ziren auzoaren populazioa nabarmen igo zen. Kirinal muinoa aldiz isolaturik gelditu zen eta Aita Santuaren menpeko hainbat eraikin altxatu ziren bertan. Napoleon Bonapartek 1811ean hiria okupatu zuenean Kirinaleko jauregiak aukeratu zituen boterearen erdigune izateko. Denborarik ez zuen izan bere egitasmoa aurrera eramateko baina 1870an Erroma Italiako Erresuma batuaren hiriburu bihurtu zenean Napoleonen ideia berreskuratu eta bertan ezarri zen Italia herrialdearen botere nagusia. Gaur egun Italiako Errepublikako presidentearen eta hainbat ministroen egoitza da.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Fontana di Trevi
* Kirinal jauregia

Iruditegia
----------

* Fontana di Trevi.**Fontana di Trevi**.
* Kirinal jauregia.**Kirinal jauregia**.
* Palazzo della Consulta.Palazzo della Consulta.
* Colonna jauregia.Colonna jauregia.
* Barberini jauregia.Barberini jauregia.
* Santa Susana eliza.Santa Susana eliza.
* Tritonaren iturria.Tritonaren iturria.
* Quattro Fontane.Quattro Fontane.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1584104
* Commonscat Multimedia: Rione II - Trevi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 304911310
* GND: 4458842-2
* **Lekuak**
* OSM: 5452710

 |

* Wd Datuak: Q1584104
* Commonscat Multimedia: Rione II - Trevi


| * i
* e
* a
Erromako Rioniak |
| --- |
| 1. Monti · 2. Trevi · 3. Colonna · 4. Campo Marzio · 5. Ponte · 6. Parione · 7. Regola · 8. Sant'Eustachio · 9. Pigna · 10. Campitelli · 11. Sant'Angelo12. Ripa · 13. Trastevere · 14. Borgo · 15. Esquilino · 16. Ludovisi · 17. Sallustiano · 18. Castro Pretorio · 19. Celio · 20. Testaccio · 21. San Saba · 22. Prati |
**Unión Deportiva Salamanca** Gaztela-Leongo futbol talde bat izan zen, 1923an Salamanca hirian sortua, eta 2013an Espainiako futbol ligako bigarren B mailan ziharduela desegina. Bitarte horretan, 12 denboralditan jokatu zuen Espainiako futbol ligako lehen mailan.

Historia
--------

### Hasierako urteak

Salamancako plaza nagusiko Novelty kafetegian sortu zen 1923ko otsailaren 9an *Unión Deportiva Española* izenarekin. 1931 urtean *Club Deportivo Salamanca* izenahartu zuen eta 1932an *Unión Deportiva Salamanca* bihurtu zen.

1936an bigarren mailara igo zen baina 1939 arte ez zuen debutik egin Gerra Zibilaren erruz ez baitzen futbol txapelketarik izan. Hurrengo urteetan hirugarren eta bigarren mailen artean aritu zen.

### Urrezko aroa

1972an hirugarren mailan ari zela José Luis García Trad entrenatzailea fitxatu zuen eta bi igoera jarraian lortuz 1974an lehen mailara igo zen. Taldearen "urrezko aroa" izan zen, zazpi urte egin baitzituen maila gorenean, posturik onena 1975eko 7. postua izanik. Honetaz gain 1977ko Kopan finalerdietara iritsi zen. Athletic-ek utzi zuen finaletik kanpo, San Mamesen 6-0 galdu ondoren Salamancan 2-1 baino irabazi ez zuelako. 1981ean maila galdu zuen baina hurrengo urtean berriz igotzea lortu zuen, oraingoan bi urtetarako.

1990 hamarkadan beste hiru urte egin zituen lehen mailan, 1995-96, 1997-98 eta 1998-1999 denboraldietan.

### Desagerpena eta ondorengo taldeak

Hurrengo urteetan bigarren mailan aritu zen eta 2013an bigarren B mailan zebilela desegin zen taldea.

Desegin bezain laister Salamanca CF UDS taldea eratu zen, haren zelaia eta koloreak jaso zituena eta harrobiko taldea zen *CD Salmantino*-ren lizentzia baliatuz hasi zen jokatzen.

Zaleytu multzo batek ordea ez zuten talde berria onartu eta *Unión Deportiva Salamanca* omentzeko talde berria sortu zuten, Unionistas de Salamanca CF. Talde biek antzeko ibilbidea izan dute.

Datuak
------

2013 arte:

* **Denboraldiak 1. mailan**: 12
* **Denboraldiak 2. mailan**: 34
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 9
* **Denboraldiak 3. mailan**: 19
* **Ligako posturik onena**: 7.a Lehen mailan (1974-75)

Palmaresa
---------

* Lehen Maila (0): zazpigarrena 1975ean.
* Bigarren Maila (0): bigarren 1942, 1982 eta 1997an.
* Bigarren B Maila (3): 1988, 1994, 2006

Ikus, gainera
-------------

* Salamanca CF UDS
* Unionistas de Salamanca CF

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Salamancaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q697353
* Commonscat Multimedia: UD Salamanca

---

 |

* Wd Datuak: Q697353
* Commonscat Multimedia: UD Salamanca
**Mesianismoa** gizakien artera mesias salbatzaile bat etorriko delako sinesmena. Judaismoaren gai nagusietako bat da, batez ere Igarleen eta Salmoen liburuetan aipatzen dena; liburu horietan, Israelgo erresuma Jainkoak bidalitakoak *Mesias* batek salbatuko duela esaten da. Oro har, ongile edo salbatzaile bat noizbait iritsiko delako itxaropenean edo pertsona bakar batek gizarteko arazoak konponduko dituelako itxaropenean oinarritzen den doktrina da. Mesianismoaren ideia kristautasunean Jesukristorekin lotua dago.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q630281
* Commonscat Multimedia: Messianism

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13318432z (data)
* GND: 4038831-1
* LCCN: sh85083995
* NKC: ph122764
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q630281
* Commonscat Multimedia: Messianism
**Daniela Thomas** (Rio de Janeiro, 1959) zuzendari, eszenografo eta artista plastiko brasildarra da.

Ziraldo marrazkilariaren alaba da, eta Antonio Pinto konpositorearen arreba. 

  

Urrezko Globorako izendatua, bere lehen antzerki-lana Samuel Becketten *All Strange Away* obraren eszenografia izan zen, New Yorkeko La MaMa antzokian, 1983an. 1985etik Brasilen, Daniela antzeri nazionaleko hainbat eszenografiaren arduradun izan zen, eta antzerkia eta zinema idazten ere nabarmendu izan da. Zineman, batez ere Walter Sallesekin egin izan du lan, eta antzerkian, askotan, Felipe Hirsch eszena-zuzendariarekin kolaboratu izan du eszenografo gisa. 1996an, *Terra Estrangeira* filma zuzendu zuen Walter Sallesekin. 2007an, berriz ere Walter Sallesekin, *Linha de Passe* filma zuzendu zuen, eta filmeko Sandra Corvelonik Cannesko zinemaldian aktore onenaren saria irabazi zuen.

2016an, Fernando Meirelles eta Andrucha Waddingtonekin batera, Rio de Janeiroko Udako Joko Olinpikoen Hasierako Zeremonia zuzendu zuen.

Filmografia
-----------

* 1996 : *Terra Estrangeira*, Walter Sallesekin batera
* 1998 : *Meia notte*, Walter Sallesekin batera
* 1998 : *Somos Todos Filhos da Terra* (court-métrage documentaire), Walter Salles, Kátia Lund et João Moreira Salles
* 2003 : *Castanha e Caju Contra o Encouraçado Titanic* (film laburra), Walter Salles et George Mourarekin batera
* 2002 : *Armas e Paz* (film laburra), Walter Sallesekin batera
* 2006 : *Paris, je t'aime* segment *Loin du 16e*, Walter Sallesekin batera
* 2007 : *Bem-vindo a São Paulo,* segment *Odisséia*
* 2008 : *Linha de Passe*, Walter Sallesekin batera
* 2008 : *Stories of Human Rights,* segment *Voyage* Walter Sallesekin batera
* 2009 : *Insolação*, Felipe Hirschekin batera
* 2017 : *Vazante (film) []*
* 2018 : *O Banquete []*
* 2018 : *Half The Sky*, segment *Back*
* 2019 : *Tuã Ingugu* (film labur dokumentala)
* 2019 : *Interdependence Film 2019* (film kolektiboa)

Kanpo-estekak
-------------

Txantiloi:Liens

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**cinéma** |
**Margarita Araneta Urrutia** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1909 - *Ibidem*, 2001) emakume ekintzailea izan zen, komunista, Ondarretako eta Saturrarango Emakumeen Kartzelan egon zen preso.

Bizitza
-------

Estatu kolpearen ondorioz hainbat hilabetez errefuxiatu zen Hendaia eta Donibane Loitzunen. 1937ko maiatzaren 1ean, Hondarribiara itzuli eta bertako Komandantzia Militarrak komunista izatea egotzi zion. "Ideia komunistak, pentsaera harrokeriaz zabaltzen du, bularrean mailu eta igitaidun ikurra erakutsiz". Frankistek epaitegira bidalitako txostenean, aurreko akusazioez gain, Guadalupeko eskuindarren atxiloketak sustatu izana gehitu zuten, nebarekin edukitako elkarrizketa batengatik.

1937ko abuztuaren 25ean atxilotu eta behin behineko espetxealdian egon zen Ondarretan, irainengatik, ustezko filiazio komunistagatik eta Guadalupeko presoak harrapatzera eta fusilatzera animatu izanagatik.1937ko azaroaren 6an Gerra Kontseiluan zazpi urteko espetxe zigorra zioten eta 1938ko otsailaren 4ean Saturrarango Emakumeen Kartzelara lekualdatu zuten. Araneta komunista zela eta altxamenduan ideia komunisten zabalpena egiteaz gain, eskuindarren atxilotzeak sustatu zituela ("Excitación a la rebelión militar") zehaztu zen kontseiluan.

1940ko urriaren 19an, baldintzapeko askatasunarekin, Hondarribira bueltatu zen, baina agintarien kontrolpean. Agintarien arabera, bere bizilekuan egotera behartzen zuten, horretarako baimenik lortzen ez zuen bitartean, eta aldian-aldian agintariengana joan eta bere jardueren berri eman behar zien. Kartzelako zuzendariari 1940ko azaroaren 1ean bidalitako gutun batean baimena eskatu zion gurasoen adina eta langabezia aipatu eta arraina saltzeko baimena eskatuz.

Baimena iritsi zen, eta 1940ko abenduaren 1ean iritsi zitzaion eta biharamuean hasiko zela adierazi zuen. Margarita 1944ko apirilaren 27an aske utzi zuten behin betiko. Hala ere, Margarita, bere neba eta Cenón Ugarte Urtizberea bere bikotekidearen nekeak ez ziren amaitu. Neba Teodorori 200 pezetako isuna jarri zioten 1941ean, eta 1942an Cenoni 75 pezetako isuna ezarri zion Erantzukizun Politikoen Auzitegiak.

Margarita 2001ean hil zen Hondarribian.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    kepaordokimhb@gmail.com.  (2019-08-11). «Margarita Araneta Urrutia» *Izan zirenak* (Noiz kontsultatua: 2024-03-06).
2. ↑   «Aintzina eta Gaur: Mujeres de Hondarribia con historia» *Listen Notes* 2021-02-18 (Noiz kontsultatua: 2024-03-06).
3. 1 2 3   «La historia de Cenón y Margarita» *La historia de Cenón y Margarita* (Noiz kontsultatua: 2024-03-06).

Kanpo estekak
-------------
**Blackbird Raum** Santa Cruz hiriko (Kalifornia) talde bat da. Hiriko kaleetan jotzen dute (beste zenbait lekutan ere bai) eta ijito punka edo pirata-punka jorratzen dute beste musika genero batzuek ere eragiten dietelarik (Irlandar, Estatu batuar edo Balkanetako folka oinarritzat hartuz ikutu punka, hardcorea edo metalzaleak somatzen dira beren musikan). Beren letrak *anarkia berdea* deritzoten korrontearen ideiez beterik daude (progresismoaren aurkakoak, naturaren suntsipenarekin kritikoak, ...). Zenbait idazle eta poeten eragin garbia dute, zeinola William Blake, George R. Stewart, Sir Thomas Mallory eta Black Elk, eta askotan abestien izenburuak izaki mitologiko, ikono kultural eta gertaera historikoetan oinarritzen dira.

DISKOGRAFIA:
------------

* Blackbird RAUM (Purse-Seine) - 2007, Quiver Distro
* Blackbird RAUM ("Swidden") - 2008, Quiver Distro
* Blackbird RAUM (Under the Starling Host) - 2009, Black Powder Records

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Webgune Ofiziala
* Nortzuk dira Blackbird Raum? ingeleraz

Audio/video media
* "Blackbird Raum Silent Spring Santa Cruz", "Courant Times", *YouTube*, January 3, 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753080

 |

* Wd Datuak: Q3753080
**Azatioprina** botika immunosupresorea da, batez ere hainbat gaixotasun autoimmuneren tratamenduan erabiltzen dena. Profarmakoa da, hots, modu inaktiboan administratzen den substantzia, gorputzaren barruan aktibo bihurtzen dena. Egitura kimikoari dagokionez, tiopurinen taldeko molekula da: molekula horiek, era berean, purinen deribatuak dira.

Azatioprinak garrantzi historikoa du, errefusa ekiditeko erabilitako lehenengo immunosupresorea izan zelako, organoen transplanteetan . Gaur egun, aldiz, gutxi erabiltzen da horretarako, beste immunosupresore batzuek emaitza hobeak ematen dituztelako. 

Botika hau MOEren "funtsezko botiken" zerrendan agertzen da .

Aho bidetik hartu ohi da. Maila gastrointestinalean ondo xurgatzen da, eta bertan bi osagaietan banatzen da: 6-merkaptopurina eta metilnitroimidazola. Lehena da farmako aktiboa, erantzun immunea moteltzen duena.

Crohn gaitza, ultzeradun kolitisa, esklerosi anizkoitza, hepatitis autoimmunea, artritis erreumatoide latzak, miastenia gravis edo lupus eritematosoaren tratamenduan, besteak beste, erabiltzen da, bakarrik edo kortikosteroideekin batera.

Bere jarduerari dagokionez, purinen sintesia inhibiltzen du, DNA eta RNAren sintesia eragotziz. Ez dira ondo ezagutzen horren ondorioak leukozitoen eta linfozitoen kopuruaren jaitsieran, baina zelula horien murrizketa eragiten dute .

Azatioprinaren erabilerak kontrol mediko zorrotz baten menpe egon behar du, dituen albo-ondorio ugariak direla eta. Tratamendu luzeek aregotu egiten baitute minbizi batzuen agerpenaren arriskua, batez ere ez-Hodgkin linfomak eta larruazaleko minbiziak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Azathioprine The American Society of Health-System Pharmacists
2. ↑   Murray, J. E.; Merrill, J. P.; Harrison, J. H.; Wilson, R. E.; Dammin, G. J. «Prolonged Survival of Human-Kidney Homografts by Immunosuppressive Drug Therapy». New England Journal of Medicine, 268, 24, 1963, 1315–1323 orr.
3. ↑   WHO Model List of Essential Medicines World Health Organization, 23rd list, 2023
4. ↑   Azatioprina AEP, Asociación Española de Pediatría, 2021eko maiatza
**Ionako abadia** Eskoziako mendebaldean dagoen Hebridak uhartediko Iona uhartean dagoen abadia bat da. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Erdi Aroan Mendebaldeko Europako erlijio gune garrantzitsuenetako bat izan zen. Honen adibide garbiena, abadia honetako fraideek burututako Kellseko liburua da. Eskozia, Irlanda, Norvegia eta Frantziako hainbat errege-erregina abadia honetako hilerrian lurperatuak daude, ustez, denera 48 monarken hilobiak daudelarik.

Historia
--------

563. urtean San Kolunba leku honetara ailegatu zen hamabi jarraitzailerekin, eta monasterioa sortu zuen. Piktoen eta eskoziarren artean kristautasuna hedatzeko erdigunea izan zen. Kellseko liburuaz gain Irlandako Kronika ere bertan idatzi zen 740 arte.

795ean bikingoek eraso egin zioten abadiari eta IX mendean eraso gehiago etorri ziren. 806an esate baterako 68 monje hil zituzten gaur egun *Martirien badia* deitzen den tokian. Eraso hauek zirela eta, monjeek Kellseko abadiara (Irlandara) egin zuten ihes babes bila, eta liburuak beraiekin eraman zituzten, hortik Kellseko liburuaren izena. Beste monje batzuek Europara egin zuten alde, Belgika, Frantzia edo Suitzara. Ionan jarraitzea erabaki zutenek bikingoen eraso gehiago jasan zituzten eta, abadia erre egin zuten arren, komunitate batek bertan jarraituko zuela uste da.

1164an Somerled gerlariak berreskuratu zuen. Irlandarrak ekarri zituen eta hauek katedrala eraiki zuten. Somerleden seme Ranald Uharteetako Jaun bihurtu zen, eta 1203an monasterioa eraikitzeko baimena eman zien beneditarrei, bai eta komentu bat ere agustindarrei. Kolunbaren jarraitzaileek eragina galdu zutela ikusita, hurrengo urtean, monasterioak eraso latza jasan zuen, bi apezpiku irlandarrek gidatuta.

XV mendean komentua berreraiki zuten, bai eta abadiako eliza ere, baina 1560ko Eskoziako Erlijio Erreforman bertan behera utzi ziren eraikinak.

1899an Argylleko dukeak abadia eta komentuaren hondarrak *Iona Cathedral Trust* erakundeari eman zizkion eta honek abadiako berrizte lanak hasi zituen 1938an. Ian Gordon Lindsay arkitektoak gidatu zuen berreraikuntza. XX mendean inguruko beste hainbat eraikin berreraiki ziren. 2000 urtean Historic Scotland erakundeak hartu du berau kudeatzeko ardura.

Irudi panoramikoa.

Iruditegia
----------

* Ionako abadia.Ionako abadia.
* Klaustroa.Klaustroa.
* Klaustroa.Klaustroa.
* Barnealdea.Barnealdea.
* San Joanen gurutzea.San Joanen gurutzea.

Kanpo estekak
-------------

* Ionako komunitatearen webgunea **(Ingelesez)**
* Iona abadia Scotland Historic webgunean ikusgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q198409
* Commonscat Multimedia: Iona Abbey / Q198409

---

 |

* Wd Datuak: Q198409
* Commonscat Multimedia: Iona Abbey / Q198409
**Dorothe Engelbretsdotter** (1634ko urtarrilaren 16a, Bergen, Norvegia - 1716ko otsailaren 19a, herri berean) Norvegiako poetisa izan zen, Engelbret Jørgenssøn eta Anna Wrangelen alaba. 

Engelbretsdotter Bergenen jaio zen. Han, aita hiri horretako bigarren hezkuntzako eskolako zuzendaria izan zen, eta gero katedraleko dekanoa.

1652an Ambrosius Hardenbeckekin ezkondu zen, idazle teologikoa zen bere hileta sermoiengatik ezaguna , 1659an bere aitaren oinordekoa izan zena katedralean. Bost seme eta lau alaba izan zituzten. 1678an bere lehen bolumena agertu zen, *Själens aandelige Sangoffer*, Kopenhagen argitaratua. Himnoen eta deboziozko piezen bolumen horrek aurrekaririk gabeko arrakasta izan zuen. Poetisa Danimarkara gonbidatu zuten, eta, Kopenhagera iristean, gortean aurkeztu zen. Han, Thomas Hansen Kingo ere sartu zen, Danimarkako poesiaren aita, eta biek elkar agurtu zuten kopla inprobisatuekin, kontserbatu baitira. 1683an senarra hil zen. 

Dorothe Engelbretsdatterrek bizirik zegoela inprimarazi zituen bere poemak. Erreklamatu ondoren, bere obra nagusiaren gaineko egile-eskubideak jaso zituen, eta 1684an bizitza osorako zergen salbuespena jaso zuen. Horrela, poetaren soldata moduko batetik bizi zen lehen poeta profesional norvegiarra bihurtu zen.

Obra
----

Haren mina nabaria da *Afften Psalme* poemaren gisako adibideetan.Dorothe Engelbretsdatterren lan nagusia *Själens aandelige Sangoffer* da, 1678an argitaratu zena.. Bere arazoen erdian bere bigarren lana agertu zen, *Tåreoffer* izenekoa, 1685ean lehen aldiz argitaratua. Lau liburuko poema erlijiosoa da. 1698an bertso sakratuen hirugarren liburukia atera zuen, *Et kristelegt Valet fra Verden.*

Ikus gainera
------------

* Norvegiako literatura
* Norvegiako idazleak

Kanpoko loturak
---------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Dorothe Engelbretsdotter» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q269087
* Commonscat Multimedia: Dorothe Engelbretsdotter

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 69069436
* ISNI: 0000000053942780
* BNF: 131727923 (data)
* GND: 124020542
* LCCN: nb98077618
* SUDOC: 035186585
* BIBSYS: 90083845
* Open Library: OL2476826A

 |

* Wd Datuak: Q269087
* Commonscat Multimedia: Dorothe Engelbretsdotter

[[Kategoria:1634} jaiotzak]][[Kategoria:1716} heriotzak]]


1. ↑   Hernández, Publicado por Hortensia. *Dorothe Engelbretsdotter primera poeta profesional noruega.*  (Noiz kontsultatua: 2024-02-25).
**Heather Zar** (Lurmutur Hiria) mediku eta zientzilari hegoafrikarra da. Arnas aparatuko gaixotasunak dituzten haurren zainketan espezializaturik dago eta 2018an Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen.

Ibilbidea
---------

Lurmutur Hiriko Unibertsitateko Pediatria mintegiko zuzendaria da eta Panafrikako Bular Elkarteko presidentea.

GIB birusak biriketako gaixotasunengan duen eraginaren inguruan egindako ikerketen ondorioz Munduko Osasun Erakundeak herrialdeei ematen dizkieten aginduak aldarazi ditu. Bestetik birziklaturiko plastikozko botilak garatu ditu asma duten haurrek botikak errazago hartzeko. Azkenik haurtzaroan biriketako gaixotasunak eta bestelako minak aurrez ekiditeko estrategiak garatu ditu zuzendu dituen ikerketen bidez.

Hegoafrikako Zientzia Akademiako kidea da eta 200 artikulu zientifiko inguru argitaratu ditu.

Sariak
------

* Birika Osasunaren Munduko Saria (2014, Estatu Batuetako Bular Elkartea)
* Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria (2018)

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
**Editorial Era** —**Ediciones Era** izenez ere ezaguna— Mexikoko argitaletxe bat da, 1960an Vicente Rojo, José Azorín eta Neus anaiek, Jordi eta Quico Espresatek sortua.    Argitaletxearen hasierako helburua izan zen, bai edukian bai forman, proposamen berriak dituzten egileak argitaratzea. Izena fundatzaileen (Espresate, Rojo eta Azorín) inizialetatik dator, hauek amankomunean zuten, besteak beste, espainiar erbesteratuak eta inprenta bateko lankideak zirela.

Argitaletxearen ezaugarrietako bat da bere liburu asko bere egileen lehen lanak direla, hala nola José Emilio Pacheco idazlearen kasua, Cervantes Saria 2009an irabazi zuena, zeinarentzat argitaletxeak bere lehen liburua argitaratu zuen. 23 urterekin. *Los elementos de la noche* poemetakoa, 1963an, eta Gabriel García Márquez-i ere bai, hari argitaratu baitzion *Koronelak ez dio inork idazten* nobelaren lehen edizioa.

2011n, Unibertsitate Autonomo Metropolitarreko Akademia Batzordeak Neus Espresate honoris causa doktorea ematea erabaki zuen, gizarte zientzietan ezagutzaren hedapenean egindako ekarpenagatik.

  

En la actualidad cuenta en su catálogo de más de 300 títulos con varios de los más importantes y conocidos escritores mexicanos y latinoamericanos como Fernando Benítez, Elena Poniatowska, Carmen Boullosa, Carlos Fuentes, Gabriel García Márquez, Carlos Monsiváis, Augusto Monterroso y José Revueltas.

Katalogoa
---------

Gaur egun 300 izenburu baino gehiago ditu bere katalogoan Mexikoko eta Latinoamerikako idazle garrantzitsu eta ezagunenetako batzuekin, hala nola Fernando Benítez, Elena Poniatowska, Carmen Boullosa, Carlos Fuentes, Gabriel García Márquez, Carlos Monsiváis, Augusto Monterroso eta José Revueltas.

Editore independenteak
----------------------

1988an, gaztelaniazko hiru argitaletxerekin elkartu ziren **Editore Independenteen** taldea eratzeko asmoz, "liburuen presentzia hizkuntzaren arlo ezberdinetara zabaltzeko", argitaletxe hauek dira: Lom (Txile), Trilce (Uruguai) eta Txalaparta (Euskal Herria).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Periódico *La Jornada*
2. ↑  Pereira 2004, 148 orr. .
3. ↑   «Perfil de Editorial: Ediciones Era» *Hablemos Escritoras*.
4. ↑    *Editores Independientes.* .

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
*
**Shaaré Tikva sinagoga** (portugesez: *Sinagoga Shaaré Tikva* euskaraz: «Itxaropenaren Ateak sinagoga» ) Lisboako sinagoga da. XV. mendearen ondoren Portugalen eraiki zen lehenengo sinagoga da; bitarte luze horretan judutarren erlijioa debekatuta egon zen. 1904an inauguratu zen.

Historia
--------

Judutarren presentzia Lisboan Erdi Arotik ezagutzen da. Komunitate hau kolpe latza ezagutu zuen 1497an; urte horretan, Manuel I.a Portugalgoak Portugalgo guztiak ixteko agindua eman baitzuen eta judutarrek kristuak bihurtzen ez baziren (cristãos novos) kanpora joan behar zuten. Agindu hori hobeto ezartzeko 1536tik aurrera Inkisizio portugaldarra sortu zen.

1897an, ordea, Lisboako sinagoga nagusia sortzeko batzorde bat antolatu zen. Proiektua Miguel Ventura Terra arkitektoaren eskuetan jarri zen eta lanak 1902an hasi ziren. Dena dela, garaiko legediak katolikoak ez ziren tenpluek ezin zuten kalera eman zuzenean; horregatik sinagoga barruko patio batera ireki zen. 1904an inauguratu zen.

Estiloa
-------

Arkitektonikoki eraikin bizantziarren imitazioa da.

Iruditegia
----------

* Kaleko ikuspegia.Kaleko ikuspegia.
* Barruko ikuspegi orokorra.Barruko ikuspegi orokorra.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3113484
* Commonscat Multimedia: Sinagoga Shaaré Tikva (Lisboa)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130728366
* LCCN: no2010193694
* **Ondare historikoa**
* IGESPAR: 73570
* SIPA: 5109

 |

* Wd Datuak: Q3113484
* Commonscat Multimedia: Sinagoga Shaaré Tikva (Lisboa)
| ← Tevet       Shevat (שְׁבָט)       Adar → |
| --- |
| Tu BishvatTu BishvatTu Bishvat, "Zuhaitzen Urte Berria",Shevat hilabeteko 15. egunean ospatzen daIsraelen almendrondoen loraldiarekin bat egiten duena. |
| Hil-zenbakia: | 11 |
| Egun-kopurua: | 30 |
| Urtaroa: | Negua |
| Gregoriotar baliokidea: | Urtarrila–Otsaila |

**Shevat** edo **Shvat** (hebreeraz: שְׁבָט‎, akadierazko Šabātutik, "jotzen duen euria", hilabete honetako eurien indarragatik, ipar hemisferioko neguko azkenak), hebrear egutegi modernoko bosgarren hilabetea da, Munduaren Sorrerarekin hasten dena, eta hamaikagarren hilabetea, Bibliako hilabete ordenaren arabera, Nisan hilabetetik hasten dena, hebrearrak, Egiptotik esklabotzatik irten izana ospatzeko.

Shevat hilabeteari Biblian emandako izena, soilik "hamaikagarren hilabetea" da, zenbaketa ordinala jarraituz, hebrear urteko gainontzeko hilabete guztiak bezala Toran: *Berrogeigarren urtean, hamaikagarren hilabeteko lehen egunean, Moisesek israeldarrei hitz egin zien, Yahvehk eurei buruz agindu zion guztia azalduz*" ((Dt 1:3).

Bere egungo izenak, Shevat, bere jatorria, antzinako Babiloniako hilabeteen izenean du, akadieratik datozenak, eta, hemendik, bertan K.a. 586 eta K.a. 536 bitartean erbesteratutako judutarrek hartu zituzten, Nabukodonosor II.ak erbesteratu ondoren. Shevat hilabetea, bere izen babiloniar berriarekin, behin baino ez da agertzen: *"hamaikagarren hilabetea, Shevat hilabetea dena"*. (Za 1:7).

Shevat hilabeteak, beti 30 egun ditu, eta ipar hemisferioko neguko hilabete bat da, gregoriar egutegiko urtarrila eta otsailarekin parekatzen dena, urtearen arabera. Zodiakoko bere zeinua, Aquarius da, euri garaiaren amaiera eta ibaien eta ur iturrien isuri oparoaren amaiera garaia izateagatik.

Jai juduak Shevat hilabetean
----------------------------

Tu Bishvat, "Zuhaitzen Urte Berria" -Shevat hilabeteko 15. egunean, hebrear egutegiak, bere lau "urte buru"etako bat ezartzen duen garaia: neguko loaldiaren ondoren, zuhaitz eta landareen udaberriko berpiztea ospatzen duena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q217642
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q217642


| Hebrear egutegiaren hilak |
| --- |
| Tishrei • Cheshvan • Kislev • Tevet • Shevat • Adar • Nisan • Iyar • Sivan • Tammuz • Av • Elul |
**Karakate**, **Muneta** edo **Kortazar** Gipuzkoako ipar-mendebaldean kokatuta dagoen mendia da. Soraluze eta Elgoibar artean dagoen arren, Elgoibarri lotzen zaio gehien bat[erreferentzia behar]; oinez igotzeko, gainera, bertatik dago bidea. Karakatek, 749 metroko garaiera du eta Mazelaegiko Kordalaren hasiera da. Bertatik Elosuraino doan mendi-gain nahiko laua dago eta han eremu megalitiko bat dago. Karakaten, antena bat dago eta inguruko mendiak ezagutzeko balio duen mapa bat. Karakate Kortazarko Haitzak izenarekin ere bada ezaguna. Arkeologiaren ikuspuntutik elementu garrantzitsuak ditu.

Brontze Aroko aztarnak
----------------------

Aztarna megalitiko asko ikus daiteke Karakaten, Brontze Arokoak batez ere, Elosua-Plazentziako Estazio Megalitikoa, alegia. Guztira 16 dira ezagutzen direnak, Jose Miguel Barandiarannek 1921 eta 1922 artean ikertuak: 10 tumulu, menhir bat eta 5 trikuharri. Datazioaren ikuspuntutik K.a. 3000 eta 900 urte artekoak dira.

Erromatar kanpamentua
---------------------

Karakate mendiaren goiko aldean erromatar kanpamentu baten aztarnak aurkitu zituen, Antxoka Martínez arkeologoak, 2016an. Kanpamentu txikia izango zen, defentsarako lerro bakar batekin; lerro hori lurrez egina dago eta horrek erromatarra dela erakusten du. Kanpamentutik Deba Harana kontrolatzen zuten.

Argazkiak
---------

* ElgoibarretikElgoibarretik
* Zerutik, mendebaldetikZerutik, mendebaldetik

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   «Kortazarreko erromatar kanpamendua (eu) — Sorapedia» *www.sorapedia.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-04-10).
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Elosua-Plazentziako Estazio Megalitikoa

Kanpo estekak
-------------

* Karakate, *debabarrenaturismo.com*.
* «Kortazar / Muneta | Euskal-Herria.Org» *www.euskal-herria.org*
* Karakate peakfinder.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8538160
* Commonscat Multimedia: Karakate (mountain)

---

 |

* Wd Datuak: Q8538160
* Commonscat Multimedia: Karakate (mountain)


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
Galesko bandera.
**Galestar nazionalismoa** (galesez: *Cenedlaetholdeb Cymreig*, ingelesez: *Welsh nationalism*) Galesko autodeterminazioa nahiz independentziaren aldeko politika mugimendu eta ideologia nazionalista bat da. Herrialde honetako kultura, historia eta gales hizkuntzari garrantzi handia ematen dio. Galesko nazionalismoaren barnean burujabetza soila eta Galesko Biltzar Nazionalaren eraketa nahiz Erresuma Batutik erabateko independentzia nahi dutenak daude.

Mugimendu politiko gisa XIX. mendean antolatu eta XX. mendean zehar zabaldu zen. Galesko nazionalismoaren alderdi nabarmenena Plaid Cymru alderdia da (1925ean sortua), aldiz politikari ezagunenak William Ambrose Bebb, Saunders Lewis, Gwynfor Evans, Dafydd Iwan, Ieuan Wyn Jones eta Dafydd Wigley izan dira.

Erresuma Batuaren beste nazionalismoen aldean (Eskoziakoa, Ipar-Irlandakoa...) Galesko nazionalismoak berebiziko garrantzia eman ohi dio berezko hizkuntzari. Aldarrikapen politikoak egin aurretik, XX. mendearen hasieran aldarrikapen linguistikoak egin zituzten lehenengo abertzale galestarrek.

1997an Galesek autonomia politikoa eta berezko Parlamentua (Galesko Biltzar Nazionala) eskuratu zuen britaniar gobernutik, Eskoziarekin batera. Plaid Cymru alderdi abertzalez gain, Galesko alderdi laboristak ere autonomiaren aldeko eskaera egin zuen.

Galesko abertzaletasunaren indarra, bertako Parlamentuan, %20 ingurukoa da (2021ean). Plaid Cymru alderdi abertzaleak Gales mendebaldeko eta ipar-mendebaldeko eskualde galesdunetan eskuratu ohi ditu emaitzarik onenak. Plaid Cymru da Galesko alderdi abertzale nagusi eta hegemonikoa, eta berarekin batera herri-mugimendu abertzale nagusia Cymdeithas yr laith Gymraeg (Gales Hizkuntzaren Elkartea) da, hizkuntzaren aldeko presio-taldea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Nazioa: Gales Naziogintza.eus

Ikus gainera
------------

* Galesko historia
* Irlandar nazionalismoa
* Eskoziar nazionalismoa
* Bretainiar nazionalismoa
* Eusko abertzaletasuna
* Kataluniar nazionalismoa
* Galiziar nazionalismoa
* Flandriar nazionalismoa
* Hego Tiroleko nazionalismoa
* Korsikar nazionalismoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2670915
* Commonscat Multimedia: Welsh nationalism

---

 |

* Wd Datuak: Q2670915
* Commonscat Multimedia: Welsh nationalism


| * i
* e
* a
Europako estaturik gabeko nazioak eta herrialdeak |
| --- |
|  Aostako Harana ·  Bretainia ·  Eskozia ·  Euskal Herria ·  Faroeak ·  Flandria ·  Gagauzia ·  Gales ·  Galizia ·  Irlanda\*\* · Katalunia Katalan Herriak ·  Kornualles ·  Korsika ·  Laponia ·  Man ·  Okzitania ·  Sardinia \*  Silesia Garaia ·  Sizilia ·  Valonia \*  Hego Tirol \*  Frisia |
| 
* + Irlandaren 3/4ak barne hartzen dituen Irlandako Errepublika estatua badago, baina ez du herrialde edo uhartea osoa barne hartzen.

 |
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Mitsubishi Sari Nagusia |  |

 |
| Orokortasunak |
| Kirola | Txirrindularitza |
| Mota | Txirrindularitza-lasterketa |
| translation for raceinfobox\_translate index 33 not found | POR Portugal |
| Dokumentazioa  |

**Mitsubishi Sari Nagusia** (ofizialki **GP Internacional MRCortez-Mitsubishi**), Lisboa aldean egiten zen txirrindularitza lasterketa bat izan zen. 1998tik 2004ra (biak barne) egin zen. Cacem hiria irteera edo helmuga izan ohi zen. Normalean lau etapa zituen, hauetako bat erlojupekoa izanik. Hala ere, lehenengo ekitaldian hiru etapa izan ziren. Mitsubishi empresak dirulaguntza asko eman zuenez deitu zen horrela.

Angel Edo birritan irabazi zuen txirrindulari bakarra izan zen. Hain zuzen ere, lehenengo eta azken ekitaldiak irabazi zituen. Gainera ekitaldi guztietan bi izan ezik podiumean egon zen.

Ez dira inoiz txirrindulari euskaldunik izan podiumean. Lehenengo ekitaldian, Iñaki Barrenetxea bizkaitarrak parte hartu zuen eta 20. sailkatu zen sailkapen nagusian.

Sailkapenak
-----------

| Urtea | Garailea | Bigarrena | Hirugarrena |
| --- | --- | --- | --- |
| 1998 | Espainia Ángel Edo | Kolonbia Santiago Botero | Portugal Paulo Jorge Ferreira |
| 1999 | Errusia Serguei Smetanine | Errusia Youri Sourkov | Portugal Delmino Pereira |
| 2000 | Portugal Bruno Castanheira | Errusia Youri Sourkov | Espainia José Enrique Gutiérrez |
| 2001 | Espainia Juan Antonio Flecha | Espainia Ángel Edo | Txekia René Andrle |
| 2002 | Polonia Dariusz Baranowski | Portugal Rui Sousa | Portugal Gonçalo Amorim |
| 2003 | Espainia Francisco Pérez Sánchez | Espainia Ángel Edo | Espainia Joan Horrach |
| 2004 | Espainia Ángel Edo | Portugal Pedro Lopes | Portugal Pedro Cardoso |

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3821060

 |

* Wd Datuak: Q3821060
**Emakumeen Aurkako Delituen Nazioarteko Epaitegia** 1976ko martxoaren 4tik 8a arte Bruselako Biltzar-Jauregian egin zen herri-epaiketa izan zen. Helburua emakumeen aurkako krimenak eta indarkeria salatzea zen; 40 herrialdetako 2000 emakumek baino gehiagok parte hartu zuten. Antolatzaile nagusietarikoak Diana E. H. Russell eta Nicole Van Den Ven izan ziren.

Antolaketa
----------

1976ko martxoaren 4an, Emakumeen Aurkako Delituen Nazioarteko Epaitegia inauguratu zuten Bruselan. Epaiketarako erreferentziak Nurenbergeko epaiketetan zein nazioarteko epaitegietan bilatu zituzten. 40 herrialdetako 2.000 emakumek hartu zuten parte, amatasuna, heterosexualitate derrigortua, kliteridektomiak, bortxaketak eta haurren aurkako sexu-abusuen gaiak landuz. Sorburua aurreko urtean, 1974an, Frankfurten ospatu zen Nazioarteko Konferentzia Feminista
izan zen. Urte bat geroago, Parisen, epaimahaiaren lerro nagusiak onartu ziren eta batzorde antolatzailearen zortzi pertsonal aukeratu ziren.

Epaimahaiaren ospakizunean "Take Back the Night" martxa berria egin zen. Martxa hau 1973an egin zen lehen aldiz San Frantziskon, pornografiaren aurka, eta Estatu Batuetan deialdi berriak egin ziren emakumeen aurkako indarkeriaren aurkako protestekin lotuta.

Partehartzaileak
----------------

Besteak beste, Epaimahaira joatean laguntzaile askok hartu behar izan zuten arriskua nabarmendu zen. Parte-hartzaileen erregistroak erre egin ziren haien aurkako jazarpena saihesteko.

40 herrialdetatik etorritako 2.000 pertsona baino gehiago joan ziren auzitegira: Mendebaldeko Alemania, Antillak, Australia, Austria, Belgika, Brasil, Kanada, Txile, Danimarka, Egipto, Eskozia, Espainia, Estatu Batuak, Ingalaterra, Frantzia, Euskal Herria, Grezia, Ginea, Herbeheereak, Islandia, India, Iran, Irlanda, Israel, Italia, Japonia, Korea, Luxemburgo, Mexiko, Mozanbike, Norvegia, Filipinak, Portugal, Puerto Rico, Hegoafrika, Suitza, Suedia, Siria, Taiwan, Vietnam eta Yemen.

Liburua
-------

Russell eta Van Den Ven antolatzaileak 1976 gertatutako guztia liburu batean jaso zuten: *Crimes Against Women: Proceedings of the International Tribunal*, Les Femmes, 1976.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:*Crimes Against Women: Proceedings of the International Tribunal* liburua.