recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Estatxa eta arpoia, Alaskako baleauntzi batean, 1915.
Ipar Amerikako herri indigenen estatxak; ezkerrekoa foka larruz egina da.
Estatxa arpoiari lotzen zitzaion soka da, baleazaleen tresna. Hedaduraz, itsasontzi batetik finkatuta dagoen beste itsasontzi bati edota edozein objektu finkori hainbat lan egitearren botatzen zaion soka da. Era berean, estropadetan, traineru guztiak parekaturik irten daitezen patroiak hartzen duen irteera-balizako soka.

Euskal arrantzaleen txalupa tradizionaletan ohikoa zen balearen arrantzarako estatxak egotea prest, beste zerbait arrantzan jardunez gero ere, balearik agertzen bazen. Orioko baleazaleek 80 braza (146 metro inguru) arteko estatxak izan ohi zituzten euren txalupetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «OEH - Bilaketa - Estatxa» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-07-02).
2. ↑   «estatxa - Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa» *www1.euskadi.net* (Noiz kontsultatua: 2020-07-02).
3. ↑    Arrinda, Anes. *Euskaldunak eta Arrantza.*  Euskerazaintza, 10 or..
4. ↑    AGUIRRE SORONDO, Antxon. «Bale jakia (I/II)» *www.euskonews.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-07-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2164761
* Commonscat Multimedia: Hawser ropes

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4552667-9

 |

* Wd Datuak: Q2164761
* Commonscat Multimedia: Hawser ropes
**Elk konderria** (ingelesez: *Elk County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Howard da. 2010eko zentsuaren arabera 2.882 biztanle zituen, Elk kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Elk konderriak 1.684,7 kilometro koadro ditu. Horietatik 16,06 ura dira. Beste 1.668,64 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,71 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.882 pertsonetatik 2.773 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 79 dira. 0 beltzak edo afroamerikarrak. 33 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 12 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 62 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376546
* Commonscat Multimedia: Elk County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147734113
* LCCN: n79071212
* **Lekuak**
* OSM: 1070341
* TGN: 2000684

 |

* Wd Datuak: Q376546
* Commonscat Multimedia: Elk County, Kansas
**Elmo Serejo Farias estadioa** **Serejão** ezizenez eta **Boca do Jacaré estadioa** ere deitua, Brasilgo Barruti Federaleko Taguatinga eskualde administratiboan dagoen kirol estadio bat da. Brasilgo Txapelketan jokatzen duten Taguatinga Esporte Clube eta Brasiliense Futebol Clube futbol taldeen estadioa da. 

*Serejão-k* 1974 eta 1979 artean Elmo Serejo Farias Barruti Federaleko gobernadore ohiaren omenez du izena. 1978ko urtarrilaren 23an inauguratu zen ofizialki, Taguatinga EC eta Vila Novaren arteko partida batekin.

2002ko maiatzaren 15ean, 2002ko Brasilgo Kopako bigarren itzuliko finala jokatu zen Brasiliense eta São Pauloko Corinthiansen artean, 1-1eko emaitzarekin, paulotar kluba txapeldun egin zuena. Barruti Federalak Brasilgo Kopako finala hartzen zuen lehen aldia izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Estadio Elmo Serejo Farias» *soccerway.com*.

Kanpo estekak
-------------

* Sambafoot.com - Boca do Jacaré Taguatinga

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8144188

 |

* Wd Datuak: Q8144188
*Ez nahasi Dhahran saudiarabiar hiriarekin*.
**Dharan** (nepaleraz: धरान) Nepalgo Ekialdeko eskualdeko hiri handia da, 118.000 biztanlekoa (2007). Koshi Guneko hiriburua da, gune horretan bertan hegoalderago dagoen Biratnagar hiria handiagoa bada ere.

Etimologia
----------

Dharan izenak "egur zerrategia" esan nahi du.

Geografia
---------

Terai lautadaren eta mendi eremuaren artean kokaturik dago 349 metrotako altueran. Iparraldean mendiak ditu eta hegoaldean *Charkose jhadi* basoa. Klima epela du.

Historia
--------

1584. urtean **Limbuwan** eremua sotu zen *Limbu* etniako 10 erresumaren baturaz. Erresuma horietako bat **Morang** erreinua zen eta bertako hiriburua zen Dharan-Bijaypur. 1769an Prithvi Narayan Shah erregean ezinbestekoa iritzi zion Limbuwan konkistatzeari, Nepal osoaren batasuna lortuko bazen.

Dharanen egiazko fundazioa 1902an gertatu zen, Bijaypur hiriaren hegoaldean zegoen auzoa herri bihurtzean. Honen helburua Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiari egurra saltzea zen, hauek 1890an inguruan trenbidea eraikitzen hasiak baitziren. Nepalgo gobernuaren eta britainiarren erlazioa handitu egin zen 1953an Dharanen bigarren gurkha errekrutamendu egoitza ireki zutenean (ordurako bazen beste bat Pokharan).

1960an Dharan udalerri izendatu zuten eta populazioa azkar hasi zen igotzen, Bijaypur hiria bera gainditzeraino. Rai, Newar, Chettri eta beste hainbat etnia etorri ziren eta aurretik erabat budista zen eremuan hinduisten proportzioa nabarmen igo zen.

Turismoa
--------

Parke eta erreserba ugari ditu inguruan. Honetaz gain Kangchenjunga eta Makalu igotzeko oinarrizko herria da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8254
* Commonscat Multimedia: Dharan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134901990
* LCCN: n83024956

 |

* Wd Datuak: Q8254
* Commonscat Multimedia: Dharan
**Eranafarroa** webgune elebiduna da, euskaraz ikasten duten haurren gurasoei laguntza eta baliabideak eskaintzeko eta seme-alaben ikas-prozesua osatzeko sortua.

Sorrera
-------

Webgunea Nafarroan euskaraz ikasten duten haurren familiei laguntzeko eta baliabideak eskaintzeko sortu zen.

Haurrek ikastetxeetan dagokien adinerako ezagutzak eta gaitasunak jasotzen eta garatzen dituzte. Hala ere, euskarak gizartean presentzia desorekatua duenez, ezagutza eta gaitasun horiek eskolaz kanpo ere indartu behar dira.

Webgune honetan askotariko baliabideak biltzen dira, txukun eta argi, eta etxean, kultur jardueretan edota eskolaz kanpoko jardueretan ere euskara lantzearen, hitz egitearen, entzutearen, gozatzearen garrantzia eta, batez ere, eraginkortasuna azpimarratzen da.

Webgunearen atalak
------------------

* Etxean
* Eskolan
* Eskolaz kanpo
* Baliabideak:
	+ Eskolaz kanpoko jarduerak
	+ Musika
	+ Zinea eta marrazki bizidunak
	+ Appak eta jostailuak
	+ Ipuinak eta literatura
	+ Jolasak
	+ Hezkuntza
	+ Gurasoentzako aholkuak
* Agenda

Eragin-esparrua
---------------

Euskararen biziberritzean kokatzen da Eranafarroaren lana, baina bereziki 0 eta 12 urte arteko haur eta euren familiengana bideratzen du bere jarduna.

Erreferentziak
--------------

Webgunearen sorreraren albisteak:

* 
* 

Jolasean Blai mahai-jokoaNafarroako Hitza, 2020-07-17

Kanpo estekak
-------------

Eranafarroaren webgunea
**Erne** (**Ertzainen Nazional Elkartasuna** izenaren akronimoa) Ertzaintzako sindikatuetako bat da, 1984an sortua.

1998an, Ertzaintzaren sindikatu nagusia bilakatu zen, ELAri lehen zeukan nagusigoa kenduz. 1999an 3.000 afiliatu zituen, eta urte horretan egin zuen bere V. Biltzarra. Biltzar hartan oso kritiko agertu zen Ertzaintzaren arduradunek kale-borrokaren eta ETAren jardunaren aurrean zuten jarrerarekin. Aurretik ere maiz kritikatu zituen Ernek Eusko Jaurlaritzako Herrizaingo Saileko eta Ertzaintzako buruzagiak. Kritika horiek zirela eta, Teo Santos Erneko bozeramaile izandako ertzaina espedientatu egin zuen Herrizaingo Sailak. 2000. urteko otsailean, Erne sindikatuak Basta Ya ekimenaren ETAren aurkako agiriarekin bat egin zuen. Sindikatuaren atxikimendu eta jarrera-hartze politikoek ere jaso zuten kritikarik Erneren lehen urteetako buruzagien aldetik. 2001. urteko urtarrilean, bere egoitzaren aurkako atentatua jasan zuen Ernek.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8777446

 |

* Wd Datuak: Q8777446
**Donostiako Emakumeen Etxea** 2010. urtean sortutako gunea da, Donostiako Udalak eta Emakumeen Etxea elkarteak lankidetzan kudeatutakoa. Haren helburu nagusia da emakumeen egoera eta posizioa hobetzea, ikuspegi feministatik abiatuta. Horretarako, hainbat zerbitzu, gune eta tailer eskeintzen ditu.

Historia
--------

Emakumeen Etxea 2010eko azaroaren 13an inauguratu zen. Horren aurretik, 2008. urtean, Donostiako Udaleko Berdintasun Sailak prozesu parte-hartzaile bat abiatu zuen Donostiako emakumeen elkarteekin eta talde feministekin, Emakumeen Etxearen kudeaketa eredua, zerbitzuak, kokapena eta beste hainbat gai adosteko. Prozesu hartan parte hartu zuten mugimendu sozialeko emakumeek erabaki zuten Emakumeen Etxea Elkartea sortzea, Udalarekin elkarrizketa zuzena mantendu eta nortasun juridikoa izateko.

Kudeaketa eredua
----------------

Donostiako Emakumeen Etxearen kudeaketa eredua "kogestioa" da. Horrek esan nahi du Donostiako Udalak eta Emakumeen Etxea Elkarteak kudeaketaren ardurak partekatzen dituztela, eta erabaki guztiak elkarrekin adostuta hartzen direla.

Zerbitzuak
----------

Donostiako Emakumeen Etxeak bereiziki emakumeei zuzendutako zerbitzuak eskaintzen ditu:

* **Aholkularitza Juridikoa**: Era guztietako kontsultak argitzen dira (atzerritartasuna, pentsioak, banaketak, genero indarkeria, laneko zuzenbidea...). Bi elkartek eskaintzen dute: Gipuzkoako Emakume Banatuen Elkartea eta Arrats.
* **Ikasketak homologatzeko aholkularitza**: bereiziki atzerritarrei zuzendua, bai emakume bai gizonei ere, jatorrizko herrialdean egindako ikasketak homologatzeko eman beharreko pausoak ematen laguntzen die zerbitzuak. Bidez Bide elkarteak eskaintzen du.
* **Sexualitate informazio eta aholkularitza zerbitzua**: "Biluzik mundura" deitutako zerbitzu hau Lahia Nahia sexologia elkarteak eskaintzen du eta adin guztietako emakume eta gizonei zuzenduta dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188892
* Commonscat Multimedia: Emakumeen Etxea (Donostia-San Sebastián)

---

 |

* Wd Datuak: Q31188892
* Commonscat Multimedia: Emakumeen Etxea (Donostia-San Sebastián)
Arropa-denda bateko **erakusleihoa**.
**Erakusleihoa** denda batean salgaiak erakusteko prestatzen den espazio bat da, kristalez itxia, kanpotik igarotzen den publikoak dendara sartu gabe aukeran dauden salgai eta eskaintza berezien berri izan dezan. «Isilezko saltzailea» dela esan ohi da, garrantzitsua baita bezeroaren eta saltzailearen arteko lehenengo harremana sortzeko. Hori dela eta, erakusleihoen diseinua komunikazio-tresna garrantzitsua da marketin arloan: produktuak aukeratuak izan behar dira eta modu ordenatu eta erakargarrian jarri behar dira erakusleihoan. Erakusleihoarekin batera, bezeroa erakartzeko garrantzitsuak dira, baita ere, dendaren izena eta logotipoa azaltzen dituzten kartel edo errotulazioa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q337553
* Commonscat Multimedia: Shop windows

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4139595-5
* LCCN: sh85122112
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 13575

 |

* Wd Datuak: Q337553
* Commonscat Multimedia: Shop windows
**Eoarkearra** duela 3.800 milioi urte hasi eta duela 3.600 milioi urte amaitu zen garai geologiko bat izan zen. 200 milioi urteko iraupena izan zuen eta Arkear eoiaren lehen garaia izan zen.

Groelandian aurkitutako, Aro Eoarkearreko, harri bat.

Bere aurreko garaia Hadear eoia izan zen, eta, ondorengoa, Paleoarkearra. Erregistro geologikoko era denbora geologikoko Eoarkear aroak bat datoz harkaitz estratuen sailkapen sistema bikoitzean. Nazioarteko Estratigrafia Batzordeak gaur egun ez du zehazten aro honen behe muga, behin-behinean duela 4.000 milioi urte ezarri dena, ezta Hadear eoiarena ere.

Izena bi greziar hitzetik dator: Eos (egunsentia) eta archios (antzinakoa). Lehen superkontinentea, Vaalbara, garai honen amaiera aldera agertu zen, duela 3600 milioi urte. Era berean, Lurreko harkaitz eraketarik antzinakoena, Groenlandiako Isuako gerriko goikortikala, garai honetan sortu zen, duela 3800 milioi urte. Litekeena da lehen zelulak, ziuraski bakterioak, garai honetan agertu izana, garai honetako mikrofosil fidagarririk ezagutzen ez den arren.

Ikus gainera
------------

Lurraren historia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q731470
* Commonscat Multimedia: Eoarchean

---

 |

* Wd Datuak: Q731470
* Commonscat Multimedia: Eoarchean
Esmirnako agora
**Eolia** edo **Eolida** (antzinako grezieraz Αιολίς, *Aiolís*), Grezia asiarra deritzon lurraldean dagoen eskualde bat da. Itsasarteen biltzarrean ezarri zen: iparraldean, Itsaso Beltzarekin muga egiten zuen, mendilerroz osaturikoa, eta hegoaldean, Hermo ibaiaren estuarioarekin.

Itsaso Beltza eta Egeo Itsasoaren arteko desbideratze eskualde bat zen, non ur gezako ibai ibilguek eta ur gaziko itsas korronteek bat egiten duten. Mendikateek, arro edo depresio geografikoek zeharkatuak, kostalde malkartsu eta apurtu bat eratzen dute, Lesbos uhartearen kanpoaldeko golkoak eratzen duen barrunbe nabarmena izan ezik.

Greziar koloniak, eskualde honetan, Bosforo itsasartetik Kariako mendilerroraino, hiru eremu handitan instalatuak egon ziren: Eolia, Dorida eta Jonia. Hiruretatik garrantzitsuena, azkena zen.

Hegoaldereneko lurraldea, Egeo itsasoko kostaldean dagoena, hasiera-hasieratik, joniarrek populatu zuten, lurzoruaren emankortasunagatik eta kokapen geografikoagatik, hasiera-hasieratik, Asia Txikiko greziar kolonietatik eskualderik oparoena eta nagusiena bihurtu zirenak, honela, beste bi finkapen greziarrak ziren Eolia eta Dorida ere menderatzeraino.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2004/XII/16). *142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak.*  Bilbo.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q255325
* Commonscat Multimedia: Aeolis

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4231664-9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q255325
* Commonscat Multimedia: Aeolis


| * i
* e
* a
Anatoliako eskualde historikoak |
| --- |
| Bitinia • Dorida • Eolia • Frigia • Galazia • Jonia • Kapadozia • Karia • Likaonia • Lidia • Lizia • Misia • Paflagonia • Panfilia • Pisidia • Ponto • Troade • Zilizia |
**Erresuma Batua eta Kubaren arteko muga** nazioarteko itsas muga da. Karibe itsasoan hedatzen da Ipar Atlantikoan, Kaiman uharteetako itsasoz haraindiko lurraldean.

Deskribapena
------------

Kaimanetako itsas hobiaren erdian dago muga, bi uharteen artean, 100 miliara. 2000. urtearen hasieran, Kubak eta Kaiman Uharteetako gobernuak hitzarmen bat sinatu zuten Kubako uhartetik datozen ontziak britainiar uretan ibil zitezen, Kaiman uharteetako portuetan lehorreratzen ez diren bitartean.

Bi gobernuek sinatutako akordioak inplikazio politikoak zituen, Kubako gobernuak kubatar gehiago herrialdetik ateratzea saihestu nahi baitzuen, eta Kaiman Uharteek etorkinak beren lurraldean sar ez zitezen eragotzi nahi baitzuen. Arazo humanitarioak behin eta berriz agertu dira Kubako eta Britainia Handiko mugan. 2020ko abenduan, adibidez, 12 pertsonako talde bat (hamar gizon eta bi emakume) Kaiman Txikia uharteko kostaldera iritsi zen, motorrik gabeko ontzi inprobisatu batean. Gaur egun, Nazioarteko Babeseko estatutupeko hainbat kubatar daude britainiar lurralde horretan bizitzen. Uharteetako administrazioak ziurtatu zuen urtean milioi bat dolar inguru gastatzen zituela Kubako harrera-, babes- eta migrazio-lanetan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Cayman Islands say more Cuban migrant boats spotted in its waters» *Reuters* 5 de junio de 2013.
2. 1 2   Saman, Lorey. «Una docena de balseros cubanos llega a Islas Caimán» *14ymedio*.
3. ↑   Pentón, Mario J..  (10 de diciembre de 2020). *Una docena de balseros cubanos llega a Islas Caimán.* .
4. ↑   DDC.  (2020-10-27). «La odisea de los cubanos refugiados en Islas Caimán ahora pasa también por la crisis del coronavirus | DIARIO DE CUBA» *diariodecuba.com*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104771352

 |

* Wd Datuak: Q104771352
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Estenosi mitrala** edo **balbula mitralaren estenosia** ezkerreko aurikularen eta bentrikuluaren artean kokatutako balbulak estugunea duenean izaten den balbulopatia da, diastolean odola bentrikulura iristea oztopatzen duena. Balbulopatia ohikoena da, eta hartua izaten da gehienetan. Larritasun-mailaren arabera, estenosi mitralak ezkerreko aurikularen presio-handitzea eta dilatazioa eragiten ditu, biriketako hipertentsio pasiboarekin eta eskuin-bihotzeko gainkargarekin. Balbula-zuloaren murrizketa hori hantura batek eragiten du, eta prozesu horrek balbula eusten duen aparatuari ere eragin diezaioke. Kasu gutxitan bada ere, sortzetiko jatorrikoa izan daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Kardiologia Hiztegia] [2015]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1140794
* Commonscat Multimedia: Mitral valve stenosis

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13533603g (data)
* LCCN: sh85086293
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:1754
* DiseasesDB: 8288
* MedlinePlus: 000175
* eMedicine: 758899
* MeSH: D008946

 |

* Wd Datuak: Q1140794
* Commonscat Multimedia: Mitral valve stenosis
Erreten bat Herbeheretan
**Erretena** gizakiak egin edo prestatutako ubide txikia da. Hainbat funtzi izan dezake: lur eremuak lehortzeko (lurpeko urak drainatuz), lur gaineko urak jasotzeko (bide bazterreko arekak bezala) edo ura garraiatzeko (ureztatze erretenak edo errota ubideak bezala). Oro har, erretenak landa lurretan ikusten dira, bai ingurune oso hezeetan (Herbeheretan adibidez, drainatzeko) bai oso lehorretan (Espainia hegoaldean adibidez).

Hitza
-----

Ahozko euskaraz hitz ugari erabili izan dira lurrean eginiko zulo estu eta luzeak izendatzeko, hala nola *areka*, *arroila*, *ubidea*, *ubidexka*, *zanga* eta *karkaba*. Baina euskara batuan eta, batez ere, termilogia teknikoan, hitz horiek guztiek esanahi zehatz eta desberdinak hartu dituzte.

Jatorrizko esanahiaz gain, irudizko beste esanahi batzuk adierazteko erabiltzen da *erreten* hitza, hala nola *ile erretena*, *bular erretena* eta *ipurdiko erretena*.

Ingurumena
----------

Nahiz eta izaera artifizialekoak izan, erretenek korridore biologikoen betekizuna izan dezakete, neurri handiagoan edo txikiagoan hainbat faktoreren arabera: paisaiaren ezaugarrien, uraren iraupenaren, sarearen konektibitatearen eta bertan bizi diren espezieen arabera. Interes handiko kontua da Ipar Hemisferioan, non sare hidrografikoaren %77 jada artifizializatutzat eta degradatutzat jotzen zen 1994an.

Erreten batek, aldi berean habitat betekizuna izan dezake (helofito eta uretako landareentzat), korridore biologiko betekizuna espezie urtar edo hezeguneentzat, eta, alderantziz, fragmentazio ekologiko efektua izan ura zeharka ez dezaketen espezieentzat. Efektu hauek oso desberdinak izan daitezke erretenaren ezaugarrien arabera, batzuetan tarteka estalita badaude edo garai batzuetan lehortzen badira.

Drainatze funtzioak maila freatikoa jeitsiarazi eta lurra lehortu dezake, landaredia aldaraziz. Horrela, hezeguneak suntsitu ditzake, eta uholde/lehorte edo sute arriskua arindu edo areagotu.

Ikus, gainera
-------------

* Lubaki
* Areka
* Lubanarro
* Zanga

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Erreten Euskaltzaindiaren hiztegian (kontsulta: 2021-03-14)
2. ↑  Euskal Herriko Hizkeren Atlasa Euskaltzaindiaren webgunean (kontsulta: 2021-03-14)
3. ↑  **(Frantsesez)** Lisa Favre-Bac (2015). *Rôle de corridor écologique des fossés pour la dispersion des espèces végétales dans les paysages agricoles*. Ecologie, Environnement. Thèse Université Rennes 1 (laburpena)
4. ↑  Mats Dynesius, Christer Nilsson ; Fragmentation and Flow Regulation of River Systems in the Northern Third of the World ; Science, 1994-11-4 ; Vol. 266. no. 5186, 753-762 or. ; DOI:10.1126/science.266.5186.753

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2048319
* Commonscat Multimedia: Ditches

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300006178

 |

* Wd Datuak: Q2048319
* Commonscat Multimedia: Ditches
1966an sorturiko Puertollanoko findegia
**Garapen Ekonomiko eta Sozialeko Planak** (gaztelaniaz: *Planes de Desarrollo Económico y Social*) plangintza indikatiboko hiru plan izan ziren, gerraosteko autarkia gainditzea helburu zutenak. 1959ko Egonkortasun Planetik abiatzen dira, eta Laureano Lopez Rodó ministroa izan zen haien sortzailea. Hazkunde ekonomiko handia eragin zuten, urteko batez besteko BPGaren igoera-tasa %7,2koa izanik. Urte horiei *Desarrollismo* esaten zaie. Planen arrakastaren zati handi bat merkataritza-balantza desorekatu batean oinarritu zen (inportazioek *take-off* ekonomikoa ahalbidetzen zuten), eta haren defizita Espainiak Europara egindako emigrazioarekin eta turismoaren ondoriozko diru-sarrerekin konpentsatzen zen; atzerriko kapitalaren zuzeneko sarrerez gain, liberalizatu egin baitziren. Industrializazioak garapen-ardatz deiturikoak izan zituen: enpresa industrialen lehentasunezko instalazio-eremuak, hala nola Valladolid eta Vigo (non Renault eta Citroën automobil-fabrikak instalatu ziren hurrenez hurren), Puertollano (findegia) eta abar.

Ministerio bat sortu zuten *ad hoc*- Plangintza eta Garapen Ministerioa izenekoa- 1967tik 1973ra Laureano López Rodóren eskuetan izan zena. Hau nabarmena zen Opus Deiren teknokraten artean, arlo ekonomikoan kontrol handiena zuen frankismoko familietako bat bezala jarduten zuen taldea, gutxienez Matesa eskandalua piztu zen arte (1969).

Hurrenez hurren, hiru garapen-plan izan ziren:

* Lehen Garapen-Plana (1964-1967), abenduaren 28ko 194/1963 Legearen bidez onartua (1964ko urtarrilaren 1ean indarrean jarri zutena). Garapen-ardatz industrialak sortu zituzten. Eragin handiena izan zutenak Valladolid (FASA-Renault), Vigo (Factoría Citroën), Coruña, Zaragoza eta Sevilla bezalako hirietan jarri zuten. BPGren% 6,4ko gehikuntza lortu zuen.
* Bigarren Garapen-Plana (1968-1971): Valladolid, Zaragoza eta Sevillako garapen-ardatz industrialak 1970ean ordezkatu zituzten (horrek ez du esan nahi desagertzen direnik), lehentasunezkotzat jotzen ziren berrien alde (Granadan, Kordoban eta Oviedon).
* Hirugarren Garapen-Plana (1972-1975): eten egin zuten, besteak beste, petrolioaren prezioa igo zelako eta aurreikusitako jarduketa publikoak geldotu egin zirelako. Hirugarren Garapen-Plana amaitutzat jo behar izan zuten, finantza-itoagatik, Espainiako ekonomiaren trantsizio estrukturala (industria-birmoldaketa) hasi baitzen (Franco hil ondorengo trantsizio politikoarekin gainjarria). Trantsizio ekonomiako hori laurogeiko hamarkadara arte luzatu zen, hau da, Espainia Europako Erkidegoan sartu zen arte. Orduan eraikuntza industria-lokomotore gisa izan zuen eredu ekonomikoa abian jarri zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Muere Laureano López Rodó, el ministro de Franco que impulsó los planes de desarrollo» *El País* 2000/03/12.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3817303

 |

* Wd Datuak: Q3817303
**Elkhart konderria** (ingelesez: *Elkhart County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Goshen da. 2010eko zentsuaren arabera 197.559 biztanle zituen, Elkhart kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Elkhart konderriak 1.212,04 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,43 ura dira. Beste 1.199,61 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 163 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 197.559 pertsonetatik 180.441 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 27.886 dira. 10.989 beltzak edo afroamerikarrak. 434 amerikar natiboak ziren eta 60 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.879 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 283 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.473 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24645
* Commonscat Multimedia: Elkhart County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134855394
* ISNI: 0000 0004 0644 3574
* LCCN: n79078671
* NARA: 10036745
* **Lekuak**
* OSM: 1802080
* TGN: 1002353

 |

* Wd Datuak: Q24645
* Commonscat Multimedia: Elkhart County, Indiana
**Elgingo katedrala** (ingelesez: *Elgin Cathedral*) Eskoziako Elgin herriko katedrala da, gaur egun hondarretan aurkitzen dena. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Bazen Spynie izeneko katedral bat 3 km iparralderago, baina txiki gelditu zela iritzita katedral handi bat eraikitzea erabaki zen. 1224an ezarri zuten lehen harria eta 1242an bukatu. 1270an suak zati handi bat erre zuen eta berreraiki egin zuten. Handitu egin zuten, hainbat elementuren tamaina bikoiztu ere bai. 1390an Roberto III.a Eskoziakoak Elgin erasotu zuen eta suak berriz kaltetu zuen katedrala. 1402an ere gauza bera gertatu zen, oraingoan Uharteetako Lordaren erasopean. Apezak gehitu zituzten katedrala berrizteko baina 1560ko Eskoziako Erlijio Erreformaren ondoren eraikina bertan behera utzia izan zen.

1568an teilatuko berunezko elementuak kendu egin zituzten Morayko erregentearen soldaduei saltzeko eta babes hori gabe eraikina azkar hondatu zen. 1637an koroko bigak lehertarazi zituzten eta 1650 eta 1660 artean Oliver Cromwellen soldaduek gelditzen ziren elementu asko suntsitu zituzten. XVIII mendean bertako harriak inguruko eraikinak egiteko erabili ziren.

XIX mendearen bukaeran egoera txarrean zeuden gazteluari loturiko eraikinak eraitsi zituzten eta XX mendearen hasieran zutik zirauten egiturak indartzeari ekin zioten. 1960 eta 2000 artean masoiek hartu zuten lanen ardura.

Iruditegia
----------

* Ekialdeko dorreak.Ekialdeko dorreak.
* Aurrealdea.Aurrealdea.
* Hondarrak.Hondarrak.
* Elgingo katedrala.Elgingo katedrala.
* Kapera.Kapera.
* Koroa.Koroa.
* Alboa.Alboa.
* Barnealdeko teilaua.Barnealdeko teilaua.
* Barnealdea.Barnealdea.

Kanpo estekak
-------------

* Historic Scotland **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q922690
* Commonscat Multimedia: Elgin Cathedral

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 238152378

 |

* Wd Datuak: Q922690
* Commonscat Multimedia: Elgin Cathedral
**Eraikuntza legea** estatu, herrialde edo nazioz gaindiko erakunde baten araudi-multzoa da, eraikinak edo edozein egitura artifizial eraikitzeko gutxieneko segurtasun- eta kalitate-baldintzak arautzen ditu, bereziki etxebizitzak. Eraikuntza-legeak helburuaren arabera banatzen dira: egitura-segurtasuna arautzea, erabiltzaileen erosotasuna eta ongizatea arautzea (isolamendu akustikoa, berokuntza) eta eraikuntza batek izan behar dituen gutxieneko segurtasun-baldintzak arautzea (suteen edo lurrikaren aurkako segurtasuna). Herrialde bakoitzak bere eraikuntza-legedia du, eta, kasu batzuetan, nazioz gaindiko erakundeek gomendioak ezartzen dituzte, adibidez Europar Batasunak.

Oro har, eraikuntza-legeak arkitektoek, ingeniariek eta obrako maisu nagusiek aplikatzeko idazten dira. Erresuma Batuan, eraikuntza-legea gobernuak onartutako ikuskatzaileek aplikatzen dute. Oro har, segurtasun-ikuskatzaileek, ingurumen-adituek, obra-kontratistek, eraikuntzaren industria laguntzaileko ingeniariek, tasatzaileek edo eraikinaren eraikuntzaren ezaugarriren bat baloratu behar duen edozein espezialistak ere egiten dute.

Eraikuntza-legeek izan zuten arrakastaren ondorioz, araudia handitu egin zen beste eraikuntza-alderdi batzuetarako, hala nola, espaloiak, seinaleak, pasealekuak, aparkalekuak edo irrati eta telebistako antenak eraikitzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Instituto de Ciencias de la Construcción Eduardo Torroja. *Presentación del CTE Español.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2333573
* Commonscat Multimedia: Building code violations

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300027846
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D002028

 |

* Wd Datuak: Q2333573
* Commonscat Multimedia: Building code violations
**Eragiketa erregistroa** negozio bat erregistratzen duen dokumentua da (inprimatua edo digitala). Erregistro komertzialetan bileren aktak, memorandumak, enplegu kontratuak eta kontabilitateko dokumentuak sartzen dira. Dokumentua geroago berreskuratu behar da, merkataritza-tratuak behar bezala berrikusi ahal izateko. Negozioak konfiantzaren mende daudenez, erregistroak zehatza eta erraz berreskuratzeko modukoa izan behar du, eta, gainera, bezeroek eta enpresa-komunitateak hauteman egin behar dituzte negozioak sortzeko eta berreskuratzeko prozesuak, erregistro oso eta zehatza sistematikoki emateko, hutsunerik eta gehikuntzarik gabe.

Merkataritza-erregistro gehienek atxikipen-aldi espezifikoak dituzte, enpresaren legezko baldintzetan eta/edo barne-politiketan oinarrituta. Hori garrantzitsua da, herrialde askotan (Estatu Batuetan barne) legeak dokumentu asko gobernu-erakunde arautzaileei edo, oro har, jendeari zabaltzeko eska baitiezaieke. Era berean, enpresa garrantzitsua bada, aurkitu egin daitezke. Probako Arau Federaletan agertzen den merkataritza-erregistroei buruzko salbuespenaren arabera, zenbait merkataritza-erregistro mota, bereziki erregulartasunez egiten eta gordetzen direnak, onargarritzat har daitezke epaimahaietan, zurrumurruak izan arren.

Erregistrorako pausoak
----------------------

1. Forma juridikoa aukeratzea.
2. Ziurtagiri negatiboa.
3. Kapital soziala.
4. IFZ[*Betiko hautsitako esteka*] eskatu.
5. Sozietatearen sorrera.
6. Merkataritza Erregistroan inskribatzea.
7. Alta JEZn.
8. Sozietateen liburuak legeztatzea.
9. Patenteen eta marken erregistroa.
10. Abiaraztea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Fardon, Michael.  (1993). *Business Record Keeping.*  Osborne Financial S. 352 or. ISBN ISBN-13: 978-1872962801..
2. ↑   «AIIM - The Association for Intelligent Information Management» *www.aiim.org* (Noiz kontsultatua: 2020-11-25).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Vicente, Juan Carlos.  (2015-06-03). *18 Pasos para crear una empresa o montar un negocio en 2020.*  (Noiz kontsultatua: 2020-11-25).

Ikus, gainera
-------------

* Erregistro.
* Enpresa.
* Negozio.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q804154
* **Identifikadoreak**
* GND: 4218592-0
* LCCN: sh85018316
* NKC: ph124169
* NARA: 10632703
* AAT: 300141693

 |

* Wd Datuak: Q804154
Ernst eta Christian Lossari eskainitako oroigarriak.
**Ernst Lossa** (Augsburg, 1929ko azaroaren 1a-Irsee, 1944ko abuztuaren 9a) 14 urte zituenean naziek erail zuten gazte yeniche izan zen. Gaztea Kaufbeurengo psikiatrikoan entzerratuta zegoen. Haren kasuaren bidez eugenesia nazi sistematikoaren praktikak ezagutzera eman ziren.

Biografia
---------

Ernst Lossa 1929ko azaroaren 1ean jaio zen. Bost urte zituela umezurtz geratu zen, eta bere aita — saltzaile ibiltaria zena — «antisozialtzat» jo zuten naziek eta Dachauko kontzentrazio-esparruan sartu zuten hiru urte geroago. Ernst umeentzako etxe batera eraman zuten bere bi ahizpekin batera, baina gero korrekzional batera eraman zuten, eskoletatik ihes eta beste umeei gauzak ebasten zizkielako. Azkenean, Kaufbeuren ospitalera eraman zuten, koadro psikiatrikorik ez zuen arren. Ospitaleko langile askoren begikotasuna bereganatu zuen, baina gaixoekin egiten ari zenaz jabetzen joan zen. 1944ko abuztuaren 9an hil zuten, injekzio hilgarri batekin, gauaren erdian, 14 urte zituela.

Ernst Lossa kulturan
--------------------

* 2008: Robert Domesek *Nebel im August* eleberria idatzi zuen.
* 2016: *Nebel im August* filma, Kai Wesselek zuzenduta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Adrian Weale (2013). *SS. Una historia nueva*. Ed. Turner Noema.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q122955
* Commonscat Multimedia: Ernst Lossa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 38128467
* ISNI: 0000 0000 5490 0435
* GND: 134190149
* LCCN: no2009016539

 |

* Wd Datuak: Q122955
* Commonscat Multimedia: Ernst Lossa
**Eragingailua** edo **eragintza-sistema** mekanismo edo sistema bat mugitzeaz eta kontrolatzeaz arduratzen den makina baten osagaia da, adibidez balbula bat irekitzea. Termino sinpleetan, "mugitzailea" da.

Eragingailu batek kontrol-seinale bat eta energia iturri bat behar ditu. Kontrol-seinalea nahiko energia baxua da eta tentsio edo korronte elektrikoa, pneumatikoa edo fluido hidraulikoaren presioa edo giza indarra izan daiteke. Bere energia-iturri nagusia korronte elektrikoa, presio hidraulikoa edo presio pneumatikoa izan daiteke. Kontrol-seinale bat jasotzen duenean, eragingailu batek iturriaren energia mugimendu mekaniko bihurtuz erantzuten du. Zentzu *elektriko*, *hidrauliko* eta *pneumatikoan*, automatizazio edo kontrol automatiko modu bat da.

Eragingailu bat kontrol-sistema batek eragiketa edo zeregin bat burutzeko jarduten duen mekanismoa da. Kontrol-sistema sinplea izan daiteke (sistema mekaniko edo elektroniko finkoa), softwarean oinarritutakoa (adibidez, inprimagailu-kontrolatzaile bat, roboten kontrol-sistema), gizakia edo beste edozein sarrera.

Historia
--------

Eragingailu pneumatikoko sistemaren eta eregingailu hidraulikoaren sistemaren historia Bigarren Mundu Gerraren garaikoa da (1938). Xhiter Anckeleman-ek  sortu zuen lehenengoz, motorretan eta balazta-sistemen ezagutza erabili zuen auto baten balaztak ahalik eta higadurarik txikienarekin indar handiena ateratzeko irtenbide berri bat lortzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «About Actuators» *www.thomasnet.com*.
2. ↑   «A Great Combination: Pneumatic Actuator, Pneumatic Timer, Pneumatic Valves, and Pneumatic Indicators : Ellis/Kuhnke Controls» *www.ekci.com*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q423488
* Commonscat Multimedia: Actuators

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4198914-4
* NDL: 00576265
* NKC: ph311244
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q423488
* Commonscat Multimedia: Actuators
**Ekuadorko Independentzia Gerra** prozesu independentista bat da, Quitoko Errege Auzitegiaren eta Espainiako Inperioaren arteko lotura kolonialak hausteko helburua zuena, Hispanoamerikako Independentzia Gerren testuinguruan. Guayaquilgo Independentziak, 1820ko urriak 9an, Quitoko Errege Auzitegiaren independentzia gerraren hasiera markatzen du, Pichinchako guduarekin amaitzen dena, Quitotik gertu, 1822ko maiatzak 24an. Bere hastapenean eragin gehien duten faktoreen artean, jada estatus sozial eta ekonomiko handia zuten kreoleen botere politikoa lortzeko borondatea dago.

Aurrekariak
-----------

### Lehen altxamenduak Quitoko Errege Auzitegian

### 1809ko abuztuaren 10eko matxinada

Testuingurua
------------

### Idealismo iraultzailea eta nazioarteko faktorak

### Hispanoamerikako Independentzia Gerrak

Guayaquilgo Independentzia
--------------------------

### Prestaketak

#### La *Fragua de Vulcano*

#### Antolaketa eta plangintza

### 1820ko urriaren 9a

### Guayaquilgo Probintzia Askea sortzea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97169326

 |

* Wd Datuak: Q97169326
**Elkarcredit** nazioarteko lankidetzan, garapenerako mikrokredituetan eta gizarte erakaldaketarako hezkuntzan jarduten duen irabazi-asmorik gabeko elkartea da. Bere jardueraren bitartez gizarte ekonomia, ekonomia solidarioa eta ekonomia feminista sustatzen ditu eta baita hezkuntza finantzario kritikoa ere, izan ere, Finantzaz Haratago sarearen koordinatzailea da (Finantza Etiko eta Alternatiboetako Hezkuntzaren Euskal Sarea).

Nazioarteko lankidetza
----------------------

Elkartearen oinarrietako bat bertako zein nazioarteko aliantza eta sareetan parte hartzea da, herrien eta pertsonen arteko elkartasuna eta lankidetza sustatzen dituzten proiektuak babesteko helburuarekin. Elkarcrediten nazioarteko lankidetza elikadura burujabetzaren ardatzean oinarritzen da. Borroka honetan agroekologia eta feminismo baserritar herrikoiarekin erlazionatutako proiektuetan parte hartzen dute, besteak beste Vía Campesinako erakundeekin lan eginez.

Proiektu ezberdin hauek finantzatzeko funtsak, funts propioak, bazkideen ekarpenak edota garapenerako eta sentsibilizaziorako lankidetza-proiektuetarako diru-laguntzen deialdietatik lortutako funtsak dira.

Garapenerako mikrokredituak
---------------------------

Finantza etikoei lotuta, mailegu arduratsu eta solidarioen inguruko balioak sustatzen dituzte hegoaldeko herrialdeetan bertako mikrofinantza erakundeekin lan eginez eta EAEn hezkuntzaren bitartez.

Putxitoak Elkarcrediten lankidetza ibilbidearen hasiera izan ziren, 2004ko urrian. "Puchito" hitza Erdialdeko Amerikako nekazarientzat zerbait txikia baino baliotsua dela esateko erabiltzen da. Putxito izeneko mikrokreditu hauek komunitateko egonkortasuna eta tokiko ekoizpen eta merkaturatzean jauzi kualitatiboak emateko tresna gisa erabiltzen dira, ez dira pobrezia desagerrarazteko alternatiba gisa ulertzen, prozesu eraldatzaileak babesteko tresna bezala baizik. Honela, Hegoaldeko komunitateen antolaketa- eta ekoizpen-gaitasunak indartu egiten dira.

Gizarte Eraldaketarako Hezkuntza
--------------------------------

Hezkuntzara bideratutako lana elikadura burujabetzaren eta ekonomia sozial eta solidarioaren ardatzetan garatzen da, bereziki finantza etikoen inguruan.
Eraztun itxurako gotorleku bikingoak.
 Aggersborgeko gotorlekua.
 Berreraikitako etxe luzea Slagelseko Trelleborgen.
**Eraztun itxurako gotorleku bikingoak** edo **Trelleborg** Danimarkan eta Suedia hegoaldeko Eskania eskualdean dauden sei gotorleku bikingoren multzoa da.

Historia
--------

Gotorleku hauek X mendearen bukaeran eraiki ziren Harald Blaatand eta bere seme Svend I.a "Bizar zatitua"-ren erregealdian altxatu ziren.

974 urtean Harald erregeak Danevirke (Jutlandiako babes eremua) galdu zuen eta gotorleku hauek herrialde osoaren babesa bermatzeko eraiki zituela uste da. Svend I.ak aldiz Ingalaterra erasotzeko abiapuntu gisa erabili zuen. 1013an esate baterako Londres harpilatu zuten.

Egitura
-------

Gotorleku hauen artean lehenengo indusketak Slagelseko Trelleborgen egin ziren 1936 eta 1941 artean eta beronek eman zion multzoari izena. Gotorlekuek egitura zirkularra daukate eta honen inguruan harresia dago, hau ez da beti zirkularra. Egitura erromatar oinetan neurturik zegoen eta zanga ere hauengandik ikasitakoa dela uste da.

Eraztunaren barneko patioa lau zati berdinetan banaturik dago eta hauetan etxean zeuden. Harresiak lau ate zituen, bakoitza puntu kardinal bati begira.

Gizateriaren Ondare
-------------------

UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu ditzan eskaera egina dago.

Gotorlekuen zerrenda
--------------------

| Gotorlekua | Herria | Diametroa | Harresiaren lodiera | Etxe kopurua | Etxeen luzera |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Aggersborg | Aggersund (Danimarka) | 240 m | 11 m | 48 | 32'0 m |
| Borgeby | Lomma (Suedia) | 150 m | 15 m |  |  |
| Borrering | Lellinge (Danimarka) | 145 m | 10-11 m |  |  |
| Fyrkat | Hobro (Danimarka) | 120 m | 13 m | 16 | 28'5 m |
| Nonnebakken | Odense (Danimarka) | 120 m |  |  |  |
| Trelleborg | Slagelse (Danimarka) | 136 m | 19 m | 31 (16 barruan + 15 harresian) | 29'4 m |
| Trelleborg | Trelleborg (Suedia) | 125 m |  |  |  |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q586552
* Commonscat Multimedia: Viking ring forts

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146584240

 |

* Wd Datuak: Q586552
* Commonscat Multimedia: Viking ring forts
**Elkar Hiztegi Entziklopedikoa** edo besterik gabe **Euskal Hiztegi Entziklopedikoa** Elkar argitaletxeak 1996an eta 2003an argitaratu zuen euskarazko entziklopedia izan zen.

2012an Plazagunea argitaletxeak Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa plazaratu zuen online moduan, 2003ko Elkar Hiztegi Entziklopediko honen edukiak eguneratu ondoren.

Edukia
------

75.000 artikulu labur bildu zituzten liburuki bakar batean. Artikulu horietatik 25.000 ziren onomastikakoak (toki- eta pertsona-izenak), Euskal Herriko 6.000 barne. 3.600 ilustrazio integratu ziren (argazkiak, eskemak, mapak, marrazkiak edo taulak), eta guztira 13 milioi eta erdi testu-karaktere. 

Diseinua eta oinarria Elhuyar Fundazioak 1993an argitaratu zuen Elhuyar Hiztegi Entziklopedikoarena eta 1996an argitaratu zen Euskal Hiztegi Entziklopedikoa izan zen.

Argazkien iturriak hamasei hauek izan ziren: Argia, Xabier Artola, Aitor Bayo, Corel Stock Photo library, Elhuyar Fundazioa, Arturo Elosegi, Euskaldunon Egunkaria, Mikel Goikoetxea, Jakin, Jose Mari Lopez, Alfontso Mujika, Photomuseum, Sabino Arana Fundazioa, Ramon Serras, Xabier Ubeda, eta Xenpelar Dokumentazio Zentroa.

* Edukien estatistikakEdukien estatistikak
* EgileakEgileak
* Artikuluen egituraArtikuluen egitura

Lan taldea
----------

Edizioaren erredakzio taldean aditu hauek egon ziren: Txiliku Aranguren, Elisabete Asumendi, Sagrario Barandiaran, Lierni Garaikoetxea, Ageda Jauregi, Axun Muñagorri Andoni Sagarna eta Beatriz Zabalondo.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Hiztegi entziklopedikoa.*  Elkar 2003 ISBN 84-9783-024-5. PMC 433518600. (Noiz kontsultatua: 2022-11-18).
2. ↑    Berria.eus.  (1996-12-07). «Euskal Hiztegi Entziklopedikoa larunbatetik» *Euskaldunon egunkara* (berria.eus) (Noiz kontsultatua: 2022-11-18).

Ikus gainera
------------

* Andoni Sagarna
* Euskarazko entziklopediak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115311227

 |

* Wd Datuak: Q115311227
Karlos IV.a Nafarroakoa. Haren oinetan erbi txakur zuria ikus daiteke.
**Erbi Txakur Zuriaren Zaldun Ordena** Nafarroako Erresumaren Karlos III.a Nafarroakoak (1361-1425) sortutako ordena militarra izan zen. Ordena honen zaldunek goiburu moduan urrezko erbi txakur edo xarlango bat zuten. Erbi xakur hori kate batez zintzilik eramaten zuten; katebegiak, bestetik, gaztainondoaren ostoen forma zuten. Ordenaren lemak frantsesez zera zion: "Bonne Foy", "fede onean" euskaraz. Ordena, ordena frantsesen estilokoa, 1391an sortu zen. Erakundea Karlos III.aren heriotzarekin batera desagertu zen. Estandartea bandera gorriaren gainean erbi txakur baten zilueta zen.  Erbi txakurra zein gaztainodoaren ostoa eta fruitua Evreux familiakoen goiburuak ziren.

Historia
--------

Ordena ohorezko modukoa sortu bazen ere, zenbait borroketan ere hartu zuten parte. Esaterako, 1393an, erregeak ordenaren 56 zaldun Cherburgora bidali zituen, herri hori berreskuratzeko eta, ondoren, haren defentsa antolatzeko. 1394an Ingalaterrako erregeak herria Nafarrokoari itzuli zion, azkenik. 1403an zaldun hauek erregeari haren bidaietan ere lagundu zioten.

Zaldunak
--------

Pataideen artean hauek zeuden:

* Karlos IV.a Nafarroakoa, ordenan bi urte zituenean ordenean sartua izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6052167
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 12962

 |

* Wd Datuak: Q6052167
**Euronext Lisboa** Lisboako burtsa da, eta NYSE Euronext taldean dago. Lehen, *Lisboa eta Portoko burtsa* izena zuen.

Historia
--------

Euronext Lisboa, 2002an eratu zen, Lisboa eta Portoko burtsa Euronextek hartu zuenean. BVLP, Portugalgo burtsa, 1990eko hamarkadan sortu zen, Lisboako Finantza Stocka eta Oportoko Finantza deribatuen elkarketaren ondorioz.

2001eko amaieran, 65 konpainia ziren BVLPn kotizatzen zutenak, 96,1 mila milio euroko merkatu kapitalizazioa ordezkatuz. 2001eko lehen egunetik azken egunera arte, 4,7 milioi etorkizun kontratu eta opzio kontratu egin ziren BVLPko merkatuan.

2007an, NYSE eta Euronext elkartu ondoren, Euronext Lisboa, NYSE Euronext taldearen zati bihurtu zen, munduko burtsa konpainiarik handiena.

Kanpo estekak
-------------

* **(Portugesez)**Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2415561
* Commonscat Multimedia: Euronext Lisbon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138935185

 |

* Wd Datuak: Q2415561
* Commonscat Multimedia: Euronext Lisbon
"Dante erbestean", Domenico Petarlini.
**Erbestea** edo **deserria** norberarena ez den herritik eta herrialdetik kanpo bizi denaren bizilekua eta egoera da, bere herritik behartuta eta kartzelarekin edo heriotzarekin mehatxupean atera eta hara itzuli ezinik dagoenean. Erbesteratzea zigor edo isolamendu neurri moduan aplika daiteke. Ohikoa da desberdintzea "barne erbestea", bizilekuaren lurralde barruan, eta "kanpo erbestea", lurraldetik at deportazioa gertatzen denean.

Normalean pertsona baten egoera indibidualki deskribatzeko erabiltzen bada ere, kontzeptua kolektiboki taldeentzat ere erabiltzen da, bereziki talde etniko edo nazionalentzat, edo gobernu edo erakunde oso batentzat. "Erbesteko gobernua" lekuz aldarazten dutena da, eta haren zilegitasuna herrialdetik kanpotik aldarrikatzen du. Diaspora eta iheslari hitzak, hain zuzen ere, talde mailako erbestea izendatzeko baliatzen dira, hala borondatez nola indarrez jazotzen direnean.

Protesta moduan pertsona batek bere burua herritik edo etxetik ateraraz dezake, jazarpen judizial bat saihesteko adibidez, lotsak edo damuak bultzatuta bestela, edo bere burua isolatzea denbora emateko zeregin zehatz baterako.

Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalaren 9. artikuluak defendatzen du "inork ez zuela jasan beharko atxilo edo erbeste arbitrario edo bidegaberik".

Ikus, gainera
-------------

* Asilo eskubidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188863
* Commonscat Multimedia: Exile

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX5192815
* BNF: 133190772 (data)
* GND: 4015959-0
* LCCN: sh00005706
* NDL: 00560847
* NKC: ph120088
* AAT: 300395668
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 5390
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q188863
* Commonscat Multimedia: Exile