recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gartzi Ximenitz edo Gartzia Ximenitz (724? – 758?), kondairaren eta mitoaren arteko pertsonaia, gaur egungo Huescako (Aragoi) Sobrarbeko lehen erregetzat hartzen da, nahiz eta ez dagoen inolako oinarri historikorik. Ainsako salbatzailetzat jotzen da.

Biografia
---------

**Sobrarbeko errege.** Sobrarbe eta Ribagorzako lehen errege kristau gehienekin bezala, bere historia kondairarekin nahasten da. Sobrarbeko zazpi errege mitikoen artean dago, eta horietako asko Iruñeko Erresumakoak dira aldi berean (gerora Nafarroako Erresuma izango zena). 

Kondairaren arabera, Ainsa musulmanei kendu zien borroka gogor baten ondoren. Borroka horretan, kristauak ia garaiturik zeudenean, suzko gurutze bat agertu omen zen Sobrarbeko zuhaitz mitikoa den karraska baten gainean, armada kristauei borroka irabazteko indarra eman ziena.

Gartzi Ximenitz Aragoiko buruzagiaren hautaketak ere jatorri mitologikoa du. Esaten denez, San Juan de la Peñako monasterioan bilduta zeuden hirurehun gizonek bat-batean, ahots batez, egin omen zioten gorazarre, aurretik adostu gabe, alegia.

San Juan de la Peñako kronikan mendiko biztanlea irudikatzen duen genealogiarik gabeko gizon gisa agertzen da .

**Nafarroako errege**. Nafarroan, Altsasu eta Urdiainen arteko mugan dagoen San Pedro ermitako ate nagusian, bere ateburuan, 717ko urtarrilaren 20an Gartzi Ximenitz Nafarroako Erresumako lehen errege izendatua izanaren inskripzioa dago; hau kenduta, ez dago beste oinarri historiko garbirik.

Badago hipotesi bezala Gartzi Ximenitz eta Iruñeko Eneko Arista, Nafarroako lehen erregetzat hartua, pertsona bera direla esaten duena.

Izan liteke Navarro Villosladaren Amaia edo euskaldunak VIII. mendean (jatorrian *Amaya o los vascos en el siglo VIII*, 1879) liburuko García Jiménez, Abartzuza eta Ameskoetako jauna, Nafarroako lehen errege aukeratua, Amaiaren senarra.

Bibliografia
------------

* Lera, Chema G. Prames, ed. *Breve inventario de seres mitológicos fantásticos y misteriosos de Aragón*. ISBN 978-84-8321-268-4.

* Domingo La Ripa (1688). «Del Origen, y Ascendencia de Don Iñigo García Giménez, cognominado comúnmente Arista». En Pascual Bueno, ed. *Corona Real del Pirineo, establecida y disputada* **III**. Zaragoza.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Mata Indurain, Carlos.  (1998). *«De García Jiménez a los Albret: los orígenes y las postrimerías del reino de Navarra en la narrativa histórica de Navarro Villoslada».*  Mito y realidad en la historia de Navarra, Pamplona, Sociedad de Estudios Históricos de Navarra, vol. II, 95-105 or..
**Gartzia Almoravit** (?- Tolosa Okzitania, ?) XIII. mendeko Nafarroako handikia izan zen.

Biografia
---------

Bere aita izen bera zuen. Maria Marigny (Bruniselda) ezkondu zuen.

Almoravitarren armarria
1274ko abuztuaren 21ean Gorteek zituzten gobernadore izateko hautagaia izan zen. Gartzia gaztelarren aldekoa zen eta Gorteek aragoitarren aldekoa zen Petri Antso Monteagudokoa aukeratu zuten. Elkarri erronka jo eta gero, Monteagudokoa ez zen agertu. Dimisioa aurkeztu zuenean, Eustakio Beaumarchaiskoa izendatu zuten. Nabarreriako Gerran biak aliatuak izan ziren. Sanchiz de Montacutek Beaumarchaisen alde egitekotan ari zela, Almoravitek lagun batzuk kontratatu zuen bere etsaia hiltzeko. Frantziar gudarosteek Nabarrerian sartu baino aurreko gauean bere alderdikide batzuekin ihes egin zuen.

Preso hartu zuten eta Tolosa Okzitanian hil zen.

Bibliografia
------------

* Jimeno Jurio, Jose Maria.  (2004). *Retazos de la historia de Pamplona.*  Iruñea: Pamiela ISBN 84-7681-405-4..
* Jimeno Jurio, Jose Maria.  (1991). *Guerra de la Navarrería.*  in: *Navarra : temas de cultura popular*. Iruñea ISBN ISBN 84-235-0436-0..
* García Arancón, Mª Raquel. *Tres linajes navarros bajo la casa Champaña.* , 606-611 or..[*Betiko hautsitako esteka*]
* Serrano Izko, Bixente.  (2006). *Nafarroa. Historiaren hariak.*  Iruñea: Euskara Kultur Elkargoa ISBN 84-932845-9-9..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8963469
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q8963469
Chopinen Op. 53 polonesa.
**Polonesa** poloniar jatorriko dantza da, hirutar konpasean idatzia eta erritmo neurtua duena; aldi ahuleko kadentziak izan ohi ditu. Zeremoniazko martxa baten antzekoa da, eta ziur aski XVI. mendean sortu zen, gortean; dantzariek, bikoteka, bira ematen zioten dantza-aretoari. XVII-XIX. mendeetan Europako herrialde askotan erabili zen gorteko dantzaldiak hasteko, eta pianorako konposizio asko egin ziren. Haendel, Mozart, Beethoven, Schubert eta Chopinek idatzi zituzten polonesak, besteren artean. Chopinenak dira ezagunenak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q203478
* Commonscat Multimedia: Polonaise

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4209517-7
* LCCN: sh85104552
* NKC: fd993581
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q203478
* Commonscat Multimedia: Polonaise
**Publio Kornelio Sila** (latinez: *Publius Cornelius Sulla*; ?-K.a. 45) noble eta politikari erromatar bat izan zen, Luzio Kornelio Silaren iloba, *consul designatus* K.a. 65ean.

Bizitza
-------

Kontsul aukeratua K.a. 66an (hurrengo urterako) Publio Antoniorekin batera, biak ala biak, ustelkeriagatik salatuak eta kargutik kenduak izan ziren. Handik gutxira, Katilinaren konspirazioan parte hartu izana leporatu zioten, Zizeron eta Kinto Hortensiok arrakastaz defendatu zutelarik.

Bere etxeak, Klodio Pulkerren egoitza nagusi bezala funtzionatu zuen honen Miloren aurkako borrokan.

Erromatar Errepublikako Bigarren Gerra Zibilean, Julio Zesarren alde agertu zen, eta honen agindupean borrokatu zuen Farsaliako guduan, eskuin hegalaren buruzagi bezala.

K.a. 45ean hil zen, eta erromatarrentzat ez zen atsegin handiko pertsonaia izan, triunbiroek proskribatu zituzten hiritarrei kendutako ondasunak prezio baxuan salduz aberastu zelako.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q125545
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 181149106165968491157
* ISNI: 0000 0000 7905 065X
* LCCN: n95011691
* BIBSYS: 90906938
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q125545
**Polonia Etxeberria Orbea** (Eibar, Gipuzkoa, 1865eko otsailaren 9a - Eibar, Gipuzkoa, 1947ko martxoaren 14a) Eibarko neskentzako lehen eskolako maistra izan zen. Bizitzako urte gehienak irakaskuntzari eskaini zizkion. Bere garaiko Eibarko emakume gehienak igaro ziren bere eskolatik.

Bizitza
-------

Lucia Larreategi San Martin eibartarra Polonia Etxeberria eta Ibarkurutzeko eskolako beste maistra batzuei buruz.
Eibarren familia ezaguneko alaba (Bonifazio anaia STAR tailerreko sortzaile eta Julian, Armeria Eskolako zuzendari) gazte-gaztetatik izan zuen irakaskuntzarako joera. XIX. mende amaieran emakume batek ikastea ohikoa ez bazen ere, Logroñora joan zen irakasle-ikasketak egitera.

Eibarko neskentzako lehen eskola sortu zenean, Gumersinda Lopez de Gereñu irakaslearen laguntzaile aritu zen. Garai hartan, Eibarren bi maistra zeuden: Gumersinda Lopez de Gereñu eta Petra Ziaran. 1889an Petra hil zenean, Polonia Etxeberriak hartu zituen haren irakaskuntza-ardura guztiak. Bizitzako urte gehienak irakaskuntzari eskaini zizkion eta Eibarko Udal Artxiboak beraren gaineko dokumentazioa gordetzen du. Garaiko Eibarko emakume gehienak igaro ziren Doña Poloniaren eskolatik.

Polonia Etxeberria kalea

Aitortzak
---------

* Eibarko Urki auzoan berari eskainitako kale bat dago.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    «Polonia Etxeberria (1865-1947) — Eibarko Kultura Ondarea - Egoibarra.eus» *egoibarra.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-03-08).
2. ↑   «Ibarkurutzeko eskolan zeuden maistrak - Ahotsak.eus» *ahotsak.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-03-08).
3. ↑    «Eskolara gustora Doña Polonia Etxeberria — Eibarko Kultura Ondarea - Egoibarra.eus» *egoibarra.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
4. ↑    «Polonia Etxeberria» *etakitto.eus* 2017-04-11 (Noiz kontsultatua: 2020-03-08).

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q87347408

 |

* Wd Datuak: Q87347408
**Gose-greba** edo **jan-uztea** indarkeria gabeko protesta edota erresistentzia metodo bat da. Gose-grabalariek euren eskubideak defendatzearren edo euren ustez zilegitasunik ez dituzten neurri edo arauak kentzearren beren buruak elikatzeari uko egiten diote. Nagusiki izaera edo estatus politikoa duten presoek burutu ohi duten presio metodo bat da.

Epe zehatz batekoak edota amaigabeak izan daitezke, bigarren kasuan amaiera ez jatearen ondorioz hiltzea da. Honen adibide batzuk, 1920ko Irlandako Cork hiriko Terence MacSwiney alkatearen heriotza, Indiako Gandhi buru independentistaren gose-grebak, 1981eko Ipar Irlandako gose-greba, edota Euskal Herrian euskal preso politikoek burututako gose-grebak lirateke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «jan - OEH - Orotariko Euskal Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-02-09).

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191355
* Commonscat Multimedia: Hunger strikes

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph296993
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q191355
* Commonscat Multimedia: Hunger strikes
**Publio Postumio Tuberto** (latinez *Publius Postumius Tubertus*), erromatar kontsula izan zen K.a. 505ean, Marko Valerio Volusorekin, Errepublika sortu eta bosgarren urtean. Bere aita, Kinto Postumio Tuberto zen, eta Postumia patriziar gensekoa zen.

Postumia patriziar gensa, Erromako gensen artean antzinakoenetako bat zen, eta, bertako kideak, sarri iristen ziren estatuko kargurik gorenetara, erregeak kanporatu eta Errepublika sortu ondoren. Gens honetako familiarik aipagarriena, Alba zen, baina, Errepublikaren hasiera honetan, Megelo eta Tuberto familiak ere azpimarratzekoak dira.

Postumio eta Valerio kontsulek, sabinarren aurka borrokatu zuten, Tubertok, Anion ibaiaren ertzean garaipen erabakigarri bat lortuz, eta, ondorioz, garaipen baten ohorea lortu zuen. Tuberto, K.a. 503an berriz kontsul aukeratua izan zen, Agripa Menenio Lanatorekin. Tito Livioren arabera, aurunkoarrak garaitu zituen (tribu oskotarra), eta, Erromara itzuli zenean, beste garaipen batetarako eskubidea lortu zuen, baina, beste egile batzuk, berriz sabinarren aurka borrokatu zuela diote, hasiera batean porrot eginez, baina, ondoren, hauen aurka garaipena lortuz, eta, itzultzen denean, garaipen bat ospatu zuen.

Dionisio Halikarnasokoa historialariak, Regilo Lakuan erromatarrek lortutako garaipenean parte hartu zuela dio.

K.a. 493an, Senatuak Mendi Sakratura bidalitako hamar enbaxadoreetako bat izan zen, Plebeioen Banaketan. Tuberto, hirian lurperatua izan zen, bere bertuteen ondorioz.

Soilik bere ondorengo batek izan zuen cognomen bera: Aulo Postumio Tuberto.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Espurio Lartzio eta Tito Herminio Akilino** | **Erromatar kontsula Marko Valerio Volusorekin**K.a. 505 | Ondorengoa**Publio Valerio Publikola eta Tito Lukrezio Trizitipino** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Publio Valerio Publikola eta Tito Lukrezio Trizitipino** | **Erromatar kontsula Agripa Menenio Lanatorekin**K.a. 503 | Ondorengoa**Opiter Verginio Trikosto eta Espurio Kasio** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q720505

 |

* Wd Datuak: Q720505
**Gurutze Santuaren eliza** (ingelesez: *The Church of the Holy Rude*) Eskoziako Stirling hiriko eliza ezaguna da, Eskoziako elizari dagokiona. Eskoziako errege familiaren ohiko egoitza izan zen Stirlingeko gaztelua eta eliza honetan hainbat koroazio ekitaldi egin ziren, garrantzitsuena Jakue I.a Ingalaterrakoa eta VI.a Eskoziakoaren koroazioa. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Eliza 1129an eraiki zen baina 1405ean izandako sute baten erruz hasierako egiturarik ez da mantentzen. 1414an hasi ziren eliza berria altxatzeko lnak eta 1480an bukatu. Presbiterioa eta dorrea 1530 urtekoak dira. Eskoziako errege familiaren ohiko egoitza izan zen Stirlingeko gaztelua eta 1567an Jakue I.a Ingalaterrakoa eta VI.a Eskoziakoaren koroazioa izan zen Gurutze Santuaren elizan.

1651eko Stirlingeko gazteluaren setioan mosketoi tiro ugarik jo zuten eliza eta orduko marakak ikusgai daude oraindik. 1851 urtean elizako patioa zabaldu egin zen eta XIX mendean beirate ederrak ezarri zitzaizkion. 1940an berriztatzen lanak egin ziren.

Hilerria
--------

XVI mendetik aurrerako hilobiak aurkitzen dira bertan. Alexander Handyside Ritchie eskultorearen estatuak daude bertan.

Iruditegia
----------

* Gurutze Santuaren eliza.Gurutze Santuaren eliza.
* Dorrea.Dorrea.
* Absidea.Absidea.
* Beiratea.Beiratea.
* Hilerria.Hilerria.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1783051
* Commonscat Multimedia: Church of the Holy Rude, Stirling

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 232965694
* LCCN: no2012040620

 |

* Wd Datuak: Q1783051
* Commonscat Multimedia: Church of the Holy Rude, Stirling
**Gorutz Taldea** hainbat euskal herritar artistaren taldea izan zen. 1974ko otsailaren 9an izan zen Gorutz taldearen aurkezpena, Eibarko Euskadiko Kutxaren aretoan. Taldearen sortzaileak lau izan ziren: Fernando Beorlegi, Daniel Txopitea eta Iñaki Larrañaga Iglesias pintoreak, eta Marino Plaza zeramista.

Garai hartan, Euskal Herrian egiten zen paisaia idealista eta margolan kostunbristatik aldentzeko asmoz osatu zen. Hitz gutxitan esanda, bide berriak ikertzeko eta elkarrekin erakusketak antolatzeko helburuarekin. Partaideek norberaren garapen askea, artearen askatasuna eta elkar laguntza izan zituzten oinarri. Juan San Martinek 1977an, Gorutz taldeari buruz horrela idatzi zuen Egoibarra aldizkarian: "...bere kideek bide abangoardistak jarraitzeko konpromezua hartu dute...Gorutzekoek ondo asko dakite egite-teknikak artistarentzako baliabideak direla -eta ez helburuak- interpretazioan askatasun osoz sortzeko".

Gorutz taldearen lanak Eibarren, Elgoibarren, Gernikan, Irunen, Gasteizen eta Iruñean izan ziren ikusgai, besteak beste. Geroago, artista bakoitzak indibidualki bere bideari ekingo zion. Baina, 2004an, *Reencuentro Grupo Gorutz* erakusketa kolektiboa izan zen, Egia kultur etxean (Donostia), eta hau izan zen Gorutz taldearen azken erakusketa.

Lanak
-----

Fernando Beorlegik eta Daniel Txopiteak oinnarri sozial eta errealista zuen errealismo magiko bat jorratu zuten, eta Iñaki Larrañaga berriz abstrakto-geometriko batean murgilduko zen.

Bibliografia
------------

* DE CASTRESANA, Luis; LÓPEZ, Alberto: "Grupo Gorutz: Beorlegui", en *Caja Laboral*,1975.

Hemerografia
------------

* ARANBERRI MENDIZABAL, Luís Alberto: "Artea-Gorutz Taldea", en "Zeruko Argia 649", 1975.
* "Beorlegui, Larrañaga y Txopitea en Irún" en "La Voz de España", San Sebastián 2 de mayo de 1975.
* "Larrañaga, Txopitea y Beorlegui", en "Deia", 13-12-77.

Kanpo estekak
-------------

* Fernando Beorlegi, Gorutz taldeari buruz hitz egiten (ETB 1).
* Juan San Martin: "Gorutz izeneko artista taldea sortu da Eibarren".
* **(Gaztelaniaz)** Gorutz taldearen hiru kideren erakusketa, 1977an
* 'Reencuentro. Grupo Gorutz' (2004)
* Fernando Beorlegiren webgunea
* Daniel Txopitea sorkuntza bideetan[*Betiko hautsitako esteka*]
* Marino Plaza
* Iñaki Larrañaga: Debako Andra Mari Elizaren Klaustroan izandako erakusketa (Deba 2012)
* Arte adierazpenak (XIX.-XX.mendeak). Atlas Historikoa
* Gorutz Taldea / Euskaltzaindia
* Oteizaren "Txopitea eta Pakea" anbulategi parean ipini dute (2013).
* Gorutz Artista Taldea
**Poweshiek konderria** (ingelesez: *Poweshiek County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Montezuma da. 2010eko zentsuaren arabera 18.914 biztanle zituen, Poweshiek kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Poweshiek konderriak 1.517,91 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,94 ura dira. Beste 1.514,97 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,46 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.914 pertsonetatik 18.161 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 456 dira. 213 beltzak edo afroamerikarrak. 41 amerikar natiboak ziren eta 21 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 255 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 217 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485470
* Commonscat Multimedia: Poweshiek County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155959745
* LCCN: n82066515
* NARA: 10039054
* **Lekuak**
* OSM: 1790345
* TGN: 2000639

 |

* Wd Datuak: Q485470
* Commonscat Multimedia: Poweshiek County, Iowa
**Goryōkaku** (japonieraz: 五稜郭?)
 Japoniako Hokkaido uhartearen hegoaldeko Hakodate hirian kokatuta dagoen gotorlekua da.

Historia
--------

Goryōkaku gotorlekua Takeda Hisaburōk diseinatu eta eraiki zuen 1855ean Tokugawa shogunerriaren aginduz. Errusiarren balizko inbasio baten aurrean Tsugaruko itsasartea babestea zuen helburu. Hisaburōk Vauban igeniari militar frantsesaren lanak hartu zituen eredu eta horrela europar estiloko (izar itxurako) lehen gotorlekua eraiki zen Japonian.

1869an Ezoko Errepublika eratu zenean Goryōkaku izan zen shogunerriko errebeldeen eta frantziarren arteko armada mixtoaren egoitza. 1869ko ekainaren 26ko Hakodateko Gudan Meiji enperadorearen indarrek berreskuratu zuten gotorlekua Errepublikari amaiera emanez.

Gaur egun Hakodateko parke ezagunena da, udaberrian gereziondoak loratzen direnean bereziki.

Iruditegia
----------

* Goryōkaku dorreaGoryōkaku dorrea
* Hakodateko magistratuaren bulegoaHakodateko magistratuaren bulegoa
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1196357
* Commonscat Multimedia: Goryokaku

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9396149489127993810003
* NDL: 00954393
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1196357
* Commonscat Multimedia: Goryokaku
**Garrard konderria** (ingelesez: *Garrard County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lancaster da. 2010eko zentsuaren arabera 16.912 biztanle zituen, Garrard kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Garrard konderriak 605,92 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,02 ura dira. Beste 595,9 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 27,91 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.912 pertsonetatik 16.368 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 403 dira. 339 beltzak edo afroamerikarrak. 22 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 37 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 132 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491988
* Commonscat Multimedia: Garrard County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133767197
* ISNI: 0000 0004 0617 8053
* LCCN: n85336087
* NARA: 10038898
* **Lekuak**
* OSM: 1846525
* TGN: 2000791

 |

* Wd Datuak: Q491988
* Commonscat Multimedia: Garrard County, Kentucky
| **Garellano** |
| --- |
|  Bilbo, Basurtu-Zorrotza |
| HerrialdeaProbintziaUdalerria |  Euskal Herria Bizkaia Bilbo |
| Bilbo erdigunea

|  |  |
| --- | --- |
| Garellano is located in Euskal HerriaGarellanoGarellano | Garellano is located in BizkaiaGarellanoGarellano |
| Garellano is located in BilboGarellanoGarellano |

 |
| Koordenatuak: | 43°15′40″N 2°56′59″W﻿ / ﻿43.26111°N 2.94972°W﻿ / 43.26111; -2.94972
 |

**Garellano** Bilboko Basurtu-Zorrotza barrutian dagoen gunea da, Termibus autobus geltokiaren ondoan. Gunearen mugakideak honakoak dira, Perez Galdos kalea ekialdean, Luis Briñas kalea hegoaldean, Gurtubai kalea iparraldean eta Montevideo etorbidea mendebaldean.

Ezaugarriak
-----------

Antzina "Garellano" Basurtu auzoaren iparralde osoa izendatzeko erabiltzen zen, tartean gaur egun Termibus dagoen Garellanoko futbol zelaia. Hiriaren kanpoaldeko gunea zenez, bertan, hirigunean kabitzen ez ziren hainbat azpiegitura eraiki ziren, tartean ejerzitoaren koartela.

Horrela, 1980ko hamarkadaren amaiera arte, Garellanon ejerzitoaren koartela egon zen, Mungiara eraman zutenean, eraikinetan Bilboko suhiltzaile eta udaltzaingoaren egoitza nagusia ezarri zuten. Horrez gain, Garellanon Basurtu auzoko udaltegia eta udal bulego batzuk izan ziren, baina 2012an eraikinak eraitsi eta ordutik etxebizitza berriak eraikitzen ari dira bertan.

### Etorkizuna

Artikulu nagusia: «Garellano dorreak»
2008an udaltzaingo eta suhiltzaileen egoitza berria hasi ziren eraikitzen Bilboko Miribilla auzoan, eta etorkizunean bi erakundeek Garellano utzi eta utzitako orubean parkea eta babes-ofizialeko etxebizitzak eraikiko dira. Udalaren asmoen arabera 1.100 etxebizitza. Orubean zer eraikiko zen erabakitzeko Bilbao Ria 2000 eta Bilboko udalak arkitektura lehiaketa antolatu zuten. Bertan ondoko arkitektoek hartu zuten parte:

* Carles Ferrater/Luis Dominguez
* Junquera Arquitectos SLP
* MVRDV/GRAS/IA+B
* Rogers Stirk Harbour + Partners
* Suárez & Santas Arquitectos

Lehiaketaren irabazlea 2009ko ekainean jakinarazi zen, eta Richard Rogersek zuzendutako Rogers Stirk Harbour + Partners arkitekto estudioa izan zen.

Ikus, gainera
-------------

* Miribilla

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Garellanori buruzko egitasmoak.
* Babes ofizialeko dorrei buruzko webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8963493

 |

* Wd Datuak: Q8963493
Gizon hau Tolosa Okzitanian aurkitu zen.
Maia herriko pertsona baten garezur deformatua.
**Garezurreko deformazio artifiziala** edo **Garezurraren aldaketa kulturala** nahitaz egindako, era artifizalez eragindako giza-gorputzaren aldaketa da. Horretarako indarraren bitartez haurren buruak moldatzeko teknikak desberdinak erabili izan dira. Haurtzaroan egiten zen edo egiten da zeren eta, urte horietan, buruaren hezurrak oraindik bildu ez direnez, malguagoak baitira. Normalean, jaio ondoren lehenengo hilabetean burua zatar batzuekin bildu zitzaien, sei hilabete arte. Mundu osoko kultura ugarietan egin da praktika hau. Ezagutzen diren kasu zaharrenak orain 45.000 urtekoak dira. Euskal Herritik gertu ere bai, esaterako Tolosa Okzitanian, XX. mendearen hasieran. Gaur egun oraindik Vanuatun eta Kongoko Errepublikan egiten da.

Praktika honen zergatiak
------------------------

Zergatia ez dago garbi eta, ziur aski, herrialdez herrialde, arrazoi desberdinak egon daitezke. Hipotesi zabalenaren arabera, taldeko identitatea lortzeko edo estatusa markatzeko erabiltzen zen. Maien zibilizazioan, adibidez, horrela omen zen. Deformazioaren bitartez ere estetikoki erakargarriak ziren ezaugarriak lor nahi zituzten. Herrialde batzutan, esaterako Malakula uhartean, garezur luzeko pertsonak inteligenteagoak eta espirituetatik gertuago dauden pertsonak direla pentsatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Christopher Meiklejohn, Anagnostis Agelarakis, Ralph Solecki, Philip Smith, Canada), Peter Akkerman, "On the Origins of Cranial Artificial Deformation in SW Asia", Paleorient, 18. liburuki (1992), 83-97 or.; K.O. Lorentz, Ubaid headshaping, in R.A. Carter and G. Philip, Beyond the Ubaid (2010), 125-148 or.
2. ↑
3. ↑  Gerszten and Gerszten, 1995; Hoshower et al. 1995; Tubbs, Salter, and Oaks, 2006.
4. ↑  Gerszten and Gerszten, 1995

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Garezurreko deformazioa Tolosa Okzitanian.
* **(Gaztelaniaz)**:Ohitura honen inguruko azalpenak.
* **(Gaztelaniaz)**:Garezurreko deformazio artifiziala munduan bideoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1093135
* Commonscat Multimedia: Artificial cranial deformation

---

 |

* Wd Datuak: Q1093135
* Commonscat Multimedia: Artificial cranial deformation
Griffithen esperimentuaren irudia.

  

**Griffithen esperimentuak**, Frederick Griffith britainiar mikrobiologoak 1928an egindakoa, bakterioek informazio genetikoa transferitu zezaketela agerian jarri zuen lehenengoz, eta transformazio genetikoaren lehenengo zantzuak ere eman zituen.

Streptococcus pneumoniae bakterioarekin burutu zuen Griffithek bere ikerketa. Pneumonia eragiten duen bakterio horrek bi andui ezberdin zituen, Griffithek erabilitakoak:

  

* S anduia, hazkuntza-inguruan haztean kolonia *leunak* (*smooth*, ingelesez; hortik datorkie S izena) sortzen dituena. Andui hauek kapsula dute eta oso birulentoak dira (pneumonia eragiten dute)

* R anduia, hazkuntza-inguruan haztean kolonia *zimurrak* (*rough*, ingelesez; hortiz datorkie R izena) sortzen dituena. Andui hauek ez dute kapsularik, eta ez dira birulentoak (ez dute pneumoniarik sortzen)

  

Griffithek andui hauek injektatu zizkien laborategiko saguei, eta emaitza harrigarriak topatu zituen:

  

* S bakterioak saguei injektatzean, saguek pneumonia harrapatu eta hil egiten ziren

* R bakterioak saguei injektatzean, saguek osasuntsu zirauten

* beroz hildako S bakterioak saguei injektatzean, saguek ere osasuntsu zirauten

* beroz hildako S bakterioak eta R bakterio biziak saguei injektatzean, saguak gaixotu eta hil egiten ziren

  

Azken kasu honetan, saguen odola aztertuta, S motako bakterio birulentoak isolatu zitezkeeka ikusi zuen. Griffithek ondorioztatu zuen beroz hildako S anduietan "zerbait" berezi zegoela, R bakterioak aldatu eta birulentoak bihurtzen zituena. Zerbait horri "printzipio eraldatzaile" deitu zion, eta molekula bereziren bat izango zela aurreratu zuen. Geroago, Avery-k, Mc Leod-ek eta Mc Carty-k (1945ean) molekula eraldatzailea DNA zela frogatu zuten.

Transformazio genetikoak ongi azaltzen ditu esperimentu horren emaitzak: beroz hildako S bakterioen DNA ez zen guztiz kaltetzen beroketaren ondorioz; DNA hori, transformazioaren bidez, R bakterioengana pasatu zen, saguen barnean. DNA horrek patogenizitatea eragiten zuten geneak zituen (kapsula sortzen zutenak), eta R bakterioek, gene hauek berenganatzean, kapsula eratzen zuten eta patogenoak bihurtzen ziren.

Ikus, gainera
-------------

* Transformazioa

* Avery, Mc Leod eta Mc Cartyren esperimentua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q151141
* Commonscat Multimedia: Griffith experiment

---

 |

* Wd Datuak: Q151141
* Commonscat Multimedia: Griffith experiment
**Griesson - de Beukelaer GmbH & Co. KG (GdB)** Europako gailetagile handienetakoa da, bere zentrala Alemaniako Polch herrian dagoelarik.

Historia
--------

1850ean Edouard de Beukelaer jaunak gailetak egiteari ekin zion. 1870ean Belgikako lehen gaileta-lantegia ireki zuen. Garai berean sortu zituen Alemanian doppelkeks izenez ezagunak diren txokolatezko gailetak, bi gaileta artean txokolatez osaturikoak. Ostera beren izena **printzipe gailetak** izenagatik ordezkatua izango zen. 1894an Antwerpengo Erakusketako postu batean de Beukelaur lehen aldiz marka komertzial bezala aurkeztu zen.

1932an, Edouard de Beukelauer zendu eta urte gutxira bere alargunak Watford gaileta konpainia sortu zuen Ingalaterran. 1955ean Edouard II.ak E. de Beukelaer konpainia flamengoa sortu zuen Kempen-en (Alemania), non Prinzenrolle (printzipe gailetak) ekoiztuko ziren.

1965an Belgikan kokaturiko deBeukelaer, Parein eta Victoria konpainiak elkartu ziren, Gaileta Konpainia Orokor bakar bat sortuz. Honen lantegiak Alemanian, Britania Handian, Italian eta Kongo-Kinshasan banatzen zirelarik.

1968an gaileta konpainia Danone Taldearen esku geratuko zen.

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)** Enpresaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1546533

 |

* Wd Datuak: Q1546533
Portrait of the Danish reformator Hans Tausen as a young man. Portræt af reformatoren Hans Tausen som ung. Fra Asmild KirkeHans Tausen
**Hans Tausen** daniar erreformatzailea izan zen (Birkende, 1494 - Ribe, 1561eko azaroaren 11). Martin Lutherren ikaslea izan zen Wittenbergen, eta haren doktrina zabaldu zuen Viborgen. Erreforma sartu zuen Danimarkan. 1530ean, *Confessio Hafniensis* Danimarkako Erreformari buruzko 43 artikuluren erredakzio-lanak zuzendu zituen. Ribeko apezpiku izan zen (1542), eta teologiako idazki ugari utzi zuen. *Luther daniarra* deitzen zioten.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Hans Tausen*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
**Gastón Baquero** (Banes, Kuba, 1914ko maiatzaren 4a - Madril, Espainia, 1997ko maiatzaren 15a) gaztelaniazko olerkari eta kritikaria izan zen.

Biografia
---------

Gaztetan, Habanako Unibertsitatean agronomia ikasten ari zela, poema batzuk argitaratu zituen *Verbum* eta *Espuela de plata* aldizkarietan. Gainera, Europako eta Ipar Ameriketako literaturak liluraturik, T.S. Elliot eta beste idazle handi batzuen lanak itzuli zituen. 1943an *Información* egunkarian hasi zen lanean, itzultzaile gisa, eta geroago, *Diario de la Marina* egunkariko erredakzio-burua izan zen. *Clavileño* literatura-aldizkaria sortu zuen. Ospe handiko olerkari bilakatu zen, eta sari ugari jaso zituen. 1959an *Miami Herald* egunkarian idazten zuen, eta José Lezama Limak *Orígenes* aldizkariaren inguruan gidatzen zuen literatura-taldeko kidea zen; baina, iraultza gertatu zenean, Madrilera joan zen ihesi, eta han antolatu zuen bere jarduera intelektuala, hainbat egunkari eta aldizkaritan kulturaren inguruko artikuluak idatziz. Irakasle gisa, Literatura Hispanoamerikarra eta Ameriketako Historia irakatsi zituen Madrilgo Kazetaritza Eskola Ofizialean.

1993an nazioarteko omenaldia egin zioten Salamancan, eta 1994an, berriz, beste omenaldi bat egin zioten Habanako Unibertsitateko Arte eta Letren Fakultatean. 1995ean Salamancako Unibertsitate Pontifikalak haren lan guztiak argitaratu zituen. Gastón Baqueroren obrak bi gai nagusi ditu, mundua Jainkoaren obra gisa eta erbesteratuaren barneko drama, modernismoan sustraiturik. Poesia-liburu nagusiak: *Poemas* (1942), *Memorial de un testigo* (1966, *Lekuko baten oroitzapen-bilduma*) eta *Poemas invisibles* (1991, *Poema ikusezinak*). Saiakeraren arloan, berriz, aipagarriak dira *Escritores hispanoamericanos de hoy* (1961, *Gaurko idazle hispanoamerikarrak*), eta *Darío, Cernuda y otros temas poéticos* (1969, *Darío, Cernuda eta beste gai poetiko batzuk*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2069702
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 49462054
* ISNI: 0000 0001 0899 4781
* BNE: XX1724874
* BNF: 14543777n (data)
* GND: 119377098
* LCCN: n89664587
* NLA: 35683519
* CiNii: DA17665121
* SNAC: w65b1k3k
* SUDOC: 02884288X
* BIBSYS: 90740508
* UB: a1105017
* ICCU: SBLV078103
* Open Library: OL5741523A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00767/eu\_b\_0757/b0757
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 6847

 |

* Wd Datuak: Q2069702
**Proiekzio ortogonala**, zuzen bat edo gehiagoren proiekzioa lur lerroan da. Hori, lortzen da zuzen lagungarriak eginez lur lerroarekiko perpentikularrak. Hau egiten da, hiru dimentsiotan dauden zuzenak proiektatu ahal izateko bi dimentsiotako plano zuzen batean. Horren ondorioz, ideia bat egin dezakegu nola zuzen bat, hiru dimentziotan ikus dezakegun.

Adibidez, AB zuzenaren muturrak proiektatzen dira L zuzenean marra
laguntzaileen bidez eta AB-ren proiekzioa lur lerroan PQ segmentua da.

Proiekzioaren ortogonalen kontzeptuak, erlazio metrikoen teorema
egiten da.Teoria honen bitartez,triangelu baten alboko dimentsioak
kalkulatu daitezke.

Planoarekiko proiekzio ortogonalaren kasuak
-------------------------------------------

**Proiekzio ortogonala puntu batetik**

* Proiekzio ortogonala P puntuarena L zuzenarekikoa A puntua da. Hori lortzen da, zuzen perpentikular lagungarria

sortzen P-tik L zuzenera margozten. Horregatik P=A, baina proiekzioa.

150x150px[Betiko hautsitako esteka]150x150px[*Betiko hautsitako esteka*]
**Segmentu baten proiekzio ortogonala**

  

* Kasu arrunta: AB zuzena L zuzeneko paraleloa ez ba da, bere proiekzioa beti txikiagoa da. Hori lortzen dudu lur

lerrotik bi zuzen perpentikularrak eginez eta PQ puntuak aterako zaizkigu L zuzenean.

150x150px[Betiko hautsitako esteka]150x150px[*Betiko hautsitako esteka*]
* PQ segmentua L zuzenetik paraleloa bada, AB zuzena berdina izango da, baina lur lerroan proiektatuta.

150x150px[Betiko hautsitako esteka]150x150px[*Betiko hautsitako esteka*]
* AB zuzenaren edozein puntu bat L zuzenean badago horrela utziko dugu. Eta beste puntua zuzen lagungarriarekin

lortuko dugu.

150x150px[Betiko hautsitako esteka]150x150px[*Betiko hautsitako esteka*]
* AB segmentua lur lerroa gurutzatzen badu, bere proiekzio ortogonala berdin berdin atera beharko genuke.

150x150px[Betiko hautsitako esteka]150x150px[*Betiko hautsitako esteka*]

AB zuzenarekiko proiekzio ortogonala lur lerrotik PQ zuzena da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q980329
* Commonscat Multimedia: Orthographic projections

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300069664
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q980329
* Commonscat Multimedia: Orthographic projections
Arrazoiak
---------

Gatazka baten aurrean gaudenean, beharrezkoa da, lehenbizi, arazoa dagoela onartzea, eta ondoren, identifikatzea. Identifikazio-prozesu horretan, lehenik, gatazka zergatik sortu den aztertuko da.

Gatazkak era askotakoak izan ohi dira, baina bi multzo nagusitan bana daitezke: alde batetik, pertsona baten baitakoak, eta bestetik, pertsonen edo taldeen artekoak.

Pertsona baten baitakoak:

* Pertsona batek, aldi berean, erakargarriak zaizkion bi gauza edo gehiagoren artean aukeratu behar izatea.
* Pertsona batek, aldi berean, gustuko ez dituen bi gauza edo gehiagoren artean aukeratu behar izatea.
* Pertsona batek, aldi berean, erakargarri zaion eta gorroto dion egoerari aurre egin behar izatea.
* Pertsona batek, aldi berean, gustuko bi helburu baditu, eta helburu horietako bakoitzak alderdi txarrak zein onak baditu, bata edo bestea aukeratu behar izatea.

Pertsonen edo taldeen artekoak

* Pertsona bakoitzak egin behar duen lana ondo definituta ez egotea.
* Egoera baten aurrean interes kontrajarriak azaltzea.
* Era askotako iritziak edo balioak egotea.
* Lehia pertsonalak edo lanbide-norgehiagokak azaltzea.

Faktore erabakitzaileak
-----------------------

Gatazkak hedatzen edo murrizten dituzten faktoreak hauek dira:

- **Aldeen arteko harremana**: Enpresaren eta langileen arteko harremanetan tentsio-egoerak badira, gatazkak erragago sortzen dira.

- **Taldearen tamaina**: Taldea zenbat eta handiagoa ezan, orduan eta iritzi gehiago eta interes pertsonal handiagoak izaten dira, eta beraz, gatazka konplexuagoa izaten da.

- **Taldearen kohesioa**: Kohesio txikiko taldeetan helburuetan, beraien artean bat etortzen ez direnez, arazoak dituzte barne-akordioetara iristeko.

- **Buruzagitzarik eza**: Gatazka batean aldeetako batek buruzagitza garbirik ez badu (inork ez du taldea gidatu nahi), arazoak areagotu egiten dira.

- **Denbora**: Denbora izanez gero, arazoaren jatorria aztertu eta irtenbideak errazago aurkitzen dira.

- Denbora izanez gero, arazoaren **jatorria** aztertu eta irtenbideak errazago aurkitzen dira.

- **Arazoaren konplexutasuna**: Arazo batek era askotako alderdiak dituenean (ekonimikoak, pertsonalak, lan-postukoak...), zailagoa izaten da konpontzea alderdi bakarra duenean baino.

- **Eskarmentua**: Taldeetan arazoak gainditzen eskarmentua badago, arazo berriei errazago egiten zaie aurre.

- **Arriskuak**: Irtenbide bakoitzak dituen arriskuak aztertu behar dira, zeren eta arriskuek balantza alde batera edo bestera desorekatu baitezakete.

- **Presioak**: Gatazkari irtenbidea aurkitzeko, bi aldeak presiopean egon daitezke, hala nola norberaren balioen, iritzien, gizartearen eta familiaren presiopean.

Ikus, gainera
-------------

* Interes gatazka
* Istilu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q180684
* Commonscat Multimedia: Conflict

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4032081-9
* NKC: ph121797
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D003220

 |

* Wd Datuak: Q180684
* Commonscat Multimedia: Conflict
**Glanstonburyko abadia** Hego-ekialdeko Ingalaterrako Somerset konderriko Glastonbury udalerrian dauden antzinako monasterio baten hondakinak dira.

Historia
--------

VII. mendean sortua izan zen eta X. mendean handitua. 1184ean sute batek ia osoki kiskaldu zuen baina atalka berreraikia izan ostean XIV. mederako Ingalaterra osoko abadia aberatsenetakoa bilakatu zen. Halere, Henrike VIII.a Ingalaterrakoaren erregealdia eta monasterioen desegitearekin batera desagina izan zen. 1539an, monasterioko azken fraidea zena, Richard Whiting (Whyting), traidore gisa Glastonburyko dorrean urkatua, arrastaka eramana eta barrenak atera zizkioten.

Kondaira
--------

Gutxienez XII. mendetik leku hau Arturiar kondairarekin lotu ohi da. Kondaira honen arabera Glanstonbury koaklekua antzina Arturiar kondairako Avalon uhartea legokeen lekua litzateke, hortaz, Artur erregea hementxe lurperatua legoke. Izan ere, XII. mendean monasterio honetako fraideen idatzitakoaren arabera monasterioa berreraikitzen ari zirela bertan Artur erregea eta Ginebra erreginaren hilobiak eta gorpuzkinak topatu omen zituzten, bai eta haiek zirela idatzia zegoen berunezko gurutz bat ere.

Bestalde, betiere kristau kondairaren arabera, I. mendean Jose Arimateakoa bertaratu eta monasterioa sortu omen zuen.

XX. mendean eta gaur egun ere monasterioaren hondakinetan Artur erregearen hilobiaren kondaira baieztatuko luketen aztarnen bila hainbat indusketa arkeologiko burutu izan dira, aipagarrienak, 1930eko hamarkadan Ralegh Radford (1900-1999) arkeologoak egindakoak.

Abadiaren hegoaldeko ikuspegia.

Ikus gainera
------------

* Glastonburyko dorrea

Kanpo estekak
-------------

* Glanstonburyko monasterioaren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q544113
* Commonscat Multimedia: Glastonbury Abbey

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134870077
* ISNI: 0000 0004 4669 4538
* BNF: 11973675k (data)
* GND: 4493283-2
* LCCN: n80144969
* NKC: ko2017972407
* SUDOC: 12098816X
* **Ondare historikoa**
* NHLE: 1345447

 |

* Wd Datuak: Q544113
* Commonscat Multimedia: Glastonbury Abbey
*Hamada beltza*, Tademaït, Aljeria.
**Hamada** edo **hammada** (arabieraz: حمادة‎, *ḥammāda*) harrizko goi ordoki agor eta gogorra da, erosioak biluztutakoa, basamortuko paisaiaren bereizgarria.

Batzuetan hamadari reg deitzen zaio, baina azken hitz hau zabaldi harritsu bati dagokio, goi ordoki bati beharrean. Euri-jasa denean, ura hamadan zabaltzen da zirrikituetatik bidea eginez. Uholdeak harriak eta lohia eramaten ditu beherago dauden lurraldeetara; eta horrela sortzen da reg-a, harriz jositako eremu ia laua.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Rementeria Argote, Nagore. *Mila eta bat Sahara.*  Elhuyar aldizkaria, 2006/06/01, CC-BY-SA-3.0, aldizkaria.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2018-8-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q757301
* Commonscat Multimedia: Hamada

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300387014
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q757301
* Commonscat Multimedia: Hamada
**Hamana aintzira** (japonieraz: 浜名湖, *Hamano-ko*?)
 Japoniako aintzira gazikara bat da, Shizuoka prefeturan dagoena. Japoniako hamargarren aintzira handiena da. Kosai eta Hamamatsu hirien artean kokaturik dago eta 65 km²-ko azalera dauka.

Hamana aintziraren ezkerrean Kosai hiria eta eskuman Hamamatsu.

Historia
--------

Aintzina ur gezatako aintira zen baina 1498ko lurrikarak topografia aldatu eta itsasoari lotuta gelditu zen eta gaur egun ur gazikara dauka.

Aintziraren aurreko izena *Tohotsu-afumi* (遠つ淡海, urrutiko ur-gezatako aintzira) izena dauka, izan ere herrialdearen botereguneak ziren Nara eta Kyoto hirietatik Biwa aintzira baino urrunago kokaturik baitago. Biwa aintzirari *Chikatsu-afumi* izena eman zioten, "gertuko ur-gezatako aintzira".

Jarduera ekonomikoa
-------------------

Arrantza eta kultiborako erabili izan da, ezagunak dira bertako japoniar aingirak, nori algak, ostrak eta dordoka txinatarrak. Arrantzaleek japoniar lupia eta Sillaginidae eta Pleuronectidae familietako arrainak hartzen dituzte.

Azken urteetan turismoa ere bultzatu da eta aisialdi eremuak ezarri dira.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1150952
* Commonscat Multimedia: Lake Hamana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 259070224
* NDL: 00645394
* **Lekuak**
* OSM: 2344533

 |

* Wd Datuak: Q1150952
* Commonscat Multimedia: Lake Hamana

34°44′28″N 137°34′11″E﻿ / ﻿34.74111°N 137.56972°E﻿ / 34.74111; 137.56972
***Hamabi zesarren bizitzak*** (latinez: *Dē vītā Caesarum*) Suetoniok idatziriko liburu bat da. Bertan, Erromako lehen hamabi zesarren bizitzak kontatzen ditu, Julio Zesarrengandik hasi eta Domizianorekin bukatu. Beharbada, k.o. 119 eta 122. urte bitartean idatzi zuen.

Edukia
------

Hamabi zesarren biografiak dira, Julio Zesarrengandik Domizianoraino. Suetonioren idazlan hau, lehen biografia izan zen. Ondoren, beste biografia mordo bat etorriko ziren, denbora igaro ahala. Hauxe izan da erromatarren morala nolakoa zen jakiteko kontutan gehien hartu den liburua. Idazlanaren estiloa oso berezia da, Suetoniori ez baitzaio, lan honetan, egia, historiak bezain beste inporta, ez du ordena kronologiko bat segitzen eta. Suetoniok, egitura, historia bitxiez betetzen du, historia hauek biltzerakoan zesar bakoitzarentzat izaera bat sortzeaz batere arduratu gabe. Egia esan, atal ezberdinak lotzen saiatzen da.

Bizitza guztiak, zesar bakoitzaren lehen urteak eta hauen gurasoei buruzko gauzez hasten dira lehen atal bezala. Bigarren atalean, enperadore bezala eman zituen urteak kontatzen ditu, hirugarrenean, ezaugarri pertsonalak, eta, laugarrenean eta azkenean, enperadorearen heriotza. Ikus daitekeenez, ez du inolako ordena kronologikorik jarraitzen. Eta, historia bitxiak, iskanbilatsuak dira izatez, baina Suetonio ez da, zesarrei buruz esaten duena egia den hala ez ikertzeaz arduratzen.

Ondorengo kritikak, Suetoniok, bere aldekoak ez ziren enperadoreei kalte egin ziela adierazi du.

### Hamabi zesarrak

* Julio Zesar
* Augusto
* Tiberio
* Kaligula
* Klaudio
* Neron
* Galba
* Oton
* Vitelio
* Vespasiano
* Tito
* Domiziano

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1229963
* Commonscat Multimedia: The Twelve Caesars

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 293152251
* BNE: XX3383780
* BNF: 12008292d (data)
* GND: 4297019-2
* LCCN: n82151707
* NKC: aun2008455999
* SUDOC: 027714314
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1229963
* Commonscat Multimedia: The Twelve Caesars
**Greeley konderria** (ingelesez: *Greeley County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tribune da. 2010eko zentsuaren arabera 1.247 biztanle zituen, Greeley kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Greeley konderriak 2.016,18 kilometro koadro ditu. Horietatik 0 ura dira. Beste 2.016,18 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,62 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.247 pertsonetatik 1.227 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 171 dira. 3 beltzak edo afroamerikarrak. 4 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 8 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q377131
* Commonscat Multimedia: Greeley County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157123872
* LCCN: n82020682
* **Lekuak**
* OSM: 1070390
* TGN: 2000695

 |

* Wd Datuak: Q377131
* Commonscat Multimedia: Greeley County, Kansas
**Great Yarmouth**, herritarren artean **Yarmouth** izenez ezagutzen dena, Erresuma Batuko hiri eta barruti ez-metropolitarra da. Hiria, barruti homonimoaren hiriburua, Yare ibaiaren bokalean dago, Norfolk kostaldean, Ingalaterran, 32 kilometres (20 mi). Norwich ekialdean.  2001ean 68.317 biztanle biztanle zituen. 

1760tik itsasertzeko helmuga turistikoa da, eta Norfolk Broads eta itsasoaren arteko lotura da. Ehunka urtez arrantza-portu garrantzitsu bat ere izan da, batez ere sardinzarrean zentratua, baina bere arrantza-industriak gainbehera handia jasan zuen XX. mendearen bigarren erdian, azkenean desagertu baino lehen.  1960ko hamarkadan Ipar Itsasoan petrolioaren aurkikuntzak hornikuntza-sektoreari lotutako industria sortu zuen petrolio-zulaketa-plataformak, eta gaur egun gas natural-plataformak zerbitzatzen ditu.

Toponimia
---------

Hiriak Yare ibaitik hartzen du izena (Great= Handia, Yarmouth edo Yare Mouth= Yare-ren ahoa) eta horrek, aldi berean, zelta-britoiar hitzetik eratorritako zizakatzen duen ibaia da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  (en inglés) Ordnance Survey (2005). *OS Explorer Map OL40 - The Broads*. ISBN 0-319-23769-9.
2. ↑    *Censo de 2001.* .
3. ↑   «Town's last fishing boat fights tide and time» *The Daily Telegraph* 14 de enero de 2008.
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q237253
* Commonscat Multimedia: Great Yarmouth

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127842702
* LCCN: n80117448
* NKC: ge996356
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q237253
* Commonscat Multimedia: Great Yarmouth
Guanoz egindako hegazti baten habia

  

**Guanoa** (kitxua hizkuntzatik: *wanu*: *ongarri*) itsas-hegaztien eta saguzarren gorotzez osatutako materia da, ongarri gisa oso erabilia, Ozeano Bareko basamortuetan (Txilen eta Perun, batez ere) pilatzen dena.

Nitrogeno eta fosforo ugari du, eta baita potasio ere. Gorotzen azidotasunak basamortu-eremuen alkalinitatearekin konbinatzen du.

Aurreko mendeetan oso preziatua, bere nekazal-aplikazioak direla eta, gatazka iturri izan zen Amerikako zenbait estaturen artean (Txile eta Boliviaren arteko gudak, esate baterako). Gaur egun, hala ere, askoz gutxiago erabiltzen da ongarri moduan nekazaritzan, ongarri kimikoen mesedetan. Nekazaritza ekologikoan, baina, garrantzi handia izaten jarraitzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170185
* Commonscat Multimedia: Guano

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300011808
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q170185
* Commonscat Multimedia: Guano