Carmen París, IKT'15 jardunaldietan, Valladolid 2015.06.03
**Carmen Paris,** jaiotzez **María del Carmen Paris Mondaray** (Tarragona, 1966ko irailaren 18a) abeslari eta konpositorea da. Bere estiloa erritmoen nahasketa da, Aragoiko jota, jazza zein flamenkoa batzen baititu.

Biografia
---------

Tarragonan jaio zen, eta haurtzaroa Utebon igaro zuen, Zaragozako herri batean.

90eko hamarkadaren erdialdean, *Carmen Lanuit* kabaret-ikuskizuna jarri zuen martxan, Alfonso Plouk idatzia, eta Madrilgo *Moroco* areto mitikoan kontratatu zuten. Kantua, pianoa, gitarra, biolontxeloa, harmonia eta solfeoa ikasi zituen Zaragozako kontserbatorioan. Ikasketa horiekin batera, Filologia Ingeleseko karrera eta *Jamaika* orkestrako abeslari-lana egin zituen. Talde horrekin bluesa ere kantatzen zuen.

Horretarako, jazzeko eta flamenkoko musikariz inguratu zen, hala nola Chano Domínguez, Guillermo McGill edo Javier Colina, eta horiekin batera ‘*Pa’ mi jenio’*-ren jatorrizko bertsioa grabatu zuen, bere lehen kontratu diskografikoaren ateak ireki zizkion maketa.

Lehen proiektuak
----------------

### Meza kantaria

Carmen Paris haurtzaroan hasi zen musikan, Uteboko elizako abeslari eta koruko zuzendari gisa. Solfeoa, kantua, gitarra, biolontxeloa eta bere instrumentu nagusia bihurtu zen pianoa kontserbatorioan ikasi zuen .

### *Jamaika* Orkestra

Hain zuzen ere, meza batean kantatzen ari zela topatu zuten *Jamaika* Orkestrako musikariek, eta proba bat egitea erabaki zuten, eta berehala onartu zuten. Orkestra horrekin eta hamazazpi urte izanik ere, Espainiako eta herriko jai askotan zehar ibili zen, saio bikoitzak eginez eta ezkontza, bataio, jaunartze eta abarretan parte hartuz.

### *Carmen Lanuit*, musikal desberdina

1991n, Alfonso Plou dramaturgoak *Carmen Lanuit* musikala konposatu zuen Carmenentzat: kabaret modernoa, artista protagonista bakarra zena eta bere aktore dohainak ere kantatu, dantzatu eta erakusten zituena. Argumentuak XX. mendeko artista baten bizitza eta bilakaera kontatzen zuen, umorea, alderdi emozional eta hunkigarriagoarekin bateratuz. Lan horrekin nazio osoko hirietan ibili zen eta kritikak oso onak izan zituen. 

2013ko irailean, berriro ekin zion obra horri, eta hiru funtzio bakar eskaini zituen Zaragozako *Las Esquinas* antzokian, Coco Fernándezek lagundu zion pianoan eta Joaquín Murillok saxoan

Diskografia
-----------

Besteak beste, disko hauexek argitaratu ditu:

### *Pa'* mi genio (Warner, 2002)

Bakarkako debut nazionala izan zen, taulen gainetik bi hamarkada baino gehiago igaro ondoren. 40.000 kopia baino gehiago saldu zituen eta Musika Tradizionaleko Album Onenaren saria jaso zuen (2003ko Musika Sariak). *Pa' mi genio*, azken batean, jenio-leherketa bat da, bizitzak bere aukeretan (askotan) sinesten irakatsi dion emakume baten autorretratua, baina hark beste hitz batzuekin azaltzen du: "Bemolen diskoa da".

### *Jotera zeu izango zara* (Warner, 2005)

Estudioko bigarren diskoa izan zen. Disko horretan, jota hainbat soinu-patroitara hurbildu zuen: Hego Amerikako hainbat aire, Mediterraneoko aromak, kadentzia arabiarrak eta Andaluziako erritmoak.

Javier Ruibal, Eliseo Parra, Mercedes Ferrer, Juan Manuel Cañizares, Jorge Pardo eta Diego del Moraok kolaboratu zuten *Joteran*. *Zu zeu izango zara*, Tino di Geraldo perkusionistak ekoitzitako albuma izan zen. 

### *InCubando* (Warner, 2008)

Hirugarren lana *InCubando* izan zen. Carmenek Habanan (Kuba) idatzi zuen diskoa. Lau hilabetez egon zen han, baina Madrilgo Lavapiés auzoan grabatu zen. 

*InCubanok* Aragoiko jotan arnasa hartzen jarraitzen du, baina autoreak izan ohi dituen ñabardura eta arau hausteekin. Kubako erritmo eragingarrien presentzia da, zalantzarik gabe, disko berri horren berritasun nagusia. 

*InCubanok*, besteak beste, Ludmila Mercerón, Santiago Auserón eta Haydée Milanésen (Pablo Milanésen alaba) laguntza izan zuen, eta harekin "joteatu" egiten du José Martiren poema bat. 

*InCubanok* fusio-album onenaren saria jaso zuen (2009ko Musika Sariak).

### *Ejazz Jotarekin* (Parisko ekoizpenak, 2013)

Aragoiko artistaren laugarren diskoak estilo bakoitzeko onena uztartu zuen: jotaren melodien adierazkortasuna eta distira eta jazzaren aberastasun harmonikoa eta erritmikoa.

Bostonen grabatutako diskoa, Greg Hopkins-en Kontzertua Jazz Orchestrarekin -nazioarteko 16 musikari ezagunek osatutako big banda-. George Garzone eta Joel Rosenblatt gonbidatu bereziak izan ziren Blue Jay estudio mitikoan.

Obertura erraldoi batek eta 11 abestik osatzen dute *Ejazz Jotarekin*. Ingelesez eta gaztelaniaz abestutako letrak, jota mundu osoan entzun eta uler dadin. Jota nazioarteratzea da Carmen Parisen helburu berria.

2014. urtean disko horren nazioarteko edizio bat argitaratu zen, diskoaren arte guztia berrituta eta ingelesera itzulita, hobeto zabaltzeko. Edizio horretan, gainera, argitaratu gabeko gai bat ere izan zen, *Por favor, por amor*.

Lankidetzak
-----------

Bilduma askotan parte hartu du, besteak beste, Joaquín Sabina (*Entre todas las mujeres*) eta Pablo Neruda (*Neruda en el corazón*) omentzeko diskoetan. Armando Manzaneroren duetoen diskoan, Aurora Beltránen *Clase de baile* diskoan, Olga Román *Olga Román 2* lanean eta Sergio Dalmaren diskoan ere parte hartu du. Bere azken lankidetza Maria Dolores Praderaren omenezko duetoen diskoan izan zen, *Gracias a vosotros Vol.* *II*.

Proiektuak
----------

Beti hartu du parte giza eskubideen aldeko borrokan, Emakume Artisten Plataformarekin lankidetzan aritu da, 2004 eta 2006ko Gabonetan Palestina bisitatu zuelarik. Gainera, Moskun, Bulgarian eta Marokon egon zen Cervantes Institutuarekin.

### *Dos Medinas Blancas*

2015. urtean, *Hegoaldeko Pirinio* Jaialdiak Marokoko *L’Boulevard* jaialdiarekin lankidetza-proiektu bat ezarri zuen. Carmen Parisek ikuskizun oso bat sortu zuen Nabyla Maan kantari marokoarrarekin. Bi artistek beren eskualdeetako musika tradizionaletan oinarrituta lan egiten zuten, baina elementu garaikideagoekin bat eginez. 

Ikuskizuna abuztuan estreinatu zen Hego Pirinioetan, kritikaren harrera onarekin. Ondoren, *L'Boulevard*-en jo zuten, eta Espainiako eta Marokoko beste hiri batzuetan jarraitu zuten.

### *En Síntesis*

2016. urtean, Carmen Parisek *En Síntesis* ikuskizun-formatu berria estreinatu zuen, abeslariaren karrera profesionaleko hogeita hamar urteak ospatzen zituena. Kantariaren lau diskoetako abestiak eta zinemarako konposatu zituen bertsio eta kantak biltzen zituen kontzertu-modalitate horrek; besteak beste, Paula Ortizen *Nana del Caballo Grande para La Novia*.

Kasu horretan hirukotea izan zen: Diego Ebbeler musikari uruguaiarraren pianoarekin eta Jorge Tejerina madrildar-paristar musikariaren perkusioarekin batera.

Carmen París, Zaragozako Unibertsitateko Filosofia eta Letretako Fakultateko Ikasle Goren saria jasotzeko unean, ekitaldan, 2017ko apirilaren 21ean.

Sariak
------

| Urtea | Saria | Kategoria |
| --- | --- | --- |
| 2002 | Sabina sariak | Sabina saria, ibilbide profesionalagatik |
| 2003 | Musika Sariak | Musika tradizionaleko album onena, *Pa'* mi jenio diskoarekin |
| 2003 | Aragoiko Musikaren Sariak | Disko onena *Pa' mi jenio* |
| 2003 | Zaragoza hiriko sariak | 2003ko Aragoiarra |
| 2006 | Musika Sariak | *Jotera lo serás tú* musika tradizionaleko album onena |
| 2009 | Musika Sariak | *Incubando* fusio-album onena |
| 2006 | Aragoiko Musika Sariak | *Jotera lo serás tú* disko onena |
| 2009 | Aragoiko Musika Sariak | Bakarlari onena |
| 2009 | Aragoiko Musika Sariak | 2009ko hedapen handiena *Incubando*rekin |
| 2009 | Zaragoza hiriaren aintzatespenak | Zaragozako Arartekoaren domina, 2009 |
| 2014 | Hego Pirinioetako sariak | Kultur aniztasunaren saria |
| 2014 | Aragoiko Musika Sariak | Album onena, *Ejazz Jotarekin* |
| 2014 | Kultura Ministerioaren sariak | Egungo Musiken Sari Nazionala |
| 2016 | Labordeta sariak | Arteen Saria |
| 2017 | 2017ko apirilaren 21ean, Zaragozako Unibertsitateko Paraninfoan, *Filosofia eta Letretako Fakultateko Ikasle* *Gorenaren saria* eman zioten, Sevillako San Isidoro unibertsitate-patroiaren handitasunaren esparruan. |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)**  *Carmen París - Web Oficial.*  (Noiz kontsultatua: 2022-07-25).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Carmen París - Edad, ciudad natal, biografía» *Last.fm* (Noiz kontsultatua: 2022-07-25).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Carmen París» *Discogs* (Noiz kontsultatua: 2022-07-25).

Kanpo estekak
-------------

* Web ofiziala
* Facebook
* Twitter
* Instagrama
* YouTubeko bideo-kanala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4345178
* Commonscat Multimedia: Carmen París

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 99720537
* ISNI: 0000 0001 1691 5166
* BNE: XX1117131
* SUDOC: 057261652
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 20806

 |

* Wd Datuak: Q4345178
* Commonscat Multimedia: Carmen París