recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Rubén Laso Maza**, ezizenez **Michelena**, (Santander) Pedreñaren historiako patroi handienetakoa izan zen. Kontxako Bandera bat eta Espainiako 2 Txapelketa irabazi zituen besteak beste.

Kirol ibilbidea
---------------

1960 hmarkadaren erdialdera hasi zen trainerua gidatzen. Kantabria aldean baziren 20 urte inguru trainerurik ez zela ateratzen eta arrauna bultzatu nahian 1964 urtean Kantabriako txapelketa antolatu zen. Hiru traineruk hartu zuten parte eta Pedreñak irabazi zuen. Talde berriak sortu nahian Rubén Lasori eskatu zioten taldea berria eratu zezala eta honek "La Bomba" trainerua osatu zuen. 1965 eta 1966an bigarren egin zuen.

1967an Pedreñan José Bedia patroi historikoak jarraituko ez zuela ikusita (75 urte zituen) Rubén Laso jarri zuten txopan. Urte horretan eta hurrengoan Espainiako txapelketa irabazi zuen. 1969an Kantabriako txapelketa irabazi zuen baina Espainiakoan hirugarren egin zuen. Orduan arrauna uztea erabaki zuen.

1976an Pedreña Kontxako Banderarako sailkatu zen, 27 urteren ondoren, eta Rubén Laso ezarri zen patroi. Pronostiko guztien aurka bandera irabaztea lortu zuten. Pedreñak lehia gogorra izan zuen Orio eta Santurtzirekin eta sailkapen orokorrean hirurak 11 segundoren barruan sartu ziren. Lehenengo jardunaldia kantabriarrek irabazi zuten, eta bigarrena Oriok. Gipuzkoarrek lehenengo egunean 13 segundo galdu zituzten txanda desberdinean joanda, eta bigarren igandean 8 baino ez zituzten errekuperatu. Lasok gogoratzen duenez lehorrean giroa bero bero zegoen eta ezkutuan atera behar izan zuten bandera Donostiatik.

1983 arte jarraitu zuen Pedreñaren txopan.

Palmaresa
---------

* Kontxako Bandera (1): 1976.
* Espainiako Traineru Txapelketak (2): 1967 eta 1968.
* Kantabriako Traineru Txapelketak (2): 1969 eta 1979.
* Generalisimoaren Kopa (Coruña) (2): 1967 eta 1969.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** ««En el 76 sacamos la Bandera de La Concha escondida»» *El Diario Montañes* 2009-09-28 (Noiz kontsultatua: 2023-06-25).

Ikus, gainera
-------------

* Sociedad Deportiva de Remo Pedreña
* Kontxako Bandera

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57206254

 |

* Wd Datuak: Q57206254
**Jack konderria** (ingelesez: *Jack County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Jacksboro da. 2010eko zentsuaren arabera 9.044 biztanle zituen, Jack kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jack konderriak 2.383,12 kilometro koadro ditu. Horietatik 24,51 ura dira. Beste 2.358,6 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,8 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.044 pertsonetatik 8.572 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.283 dira. 340 beltzak edo afroamerikarrak. 38 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 30 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 55 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112673
* Commonscat Multimedia: Jack County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127851162
* LCCN: n81060871
* NARA: 10040064
* **Lekuak**
* OSM: 1836930
* TGN: 2002008

 |

* Wd Datuak: Q112673
* Commonscat Multimedia: Jack County, Texas
**Iñaki Ezkerra Greño** (Bilbo, Bizkaia, 1957ko otsailaren 9a) gaztelaniazko idazlea, kazetaria eta Ermuko Foroko lehendakari ohia da, ETA eta eusko nazionalismoa gogor kritikatzeagatik ezaguna. *La Razón* espainiar egunkari eskuindarrean zutabea idazten du.

2003an, Gotzone Morarekin batera, Iñaki Ezkerrak Julio Medem zinema zuzendariari eskatu zion haiei egindako elkarrizketak *Euskal Pilota. Larrua harriaren kontra* filmetik ken zitzan, dokumentalean Euskal Herriko gatazkaren inguruko iritzien artean orekarik ez zegoela argudiatuta. Zinemategietarako bertsioan ezin izan zituzten bi parte-hartze horiek kendu, beranduegi zelako; baina DVDko bertsioan, bai, kendu zituzten.

Ermuko Foroko kide fundatzaileetako bat izan zen, 1998an. 2007ko irailean, Foroko presidente izendatu zuten, Inma Castilla de Cortázar eta Jon Juaristi presidenteorde zituela, Mikel Buesak dimisioa aurkeztu ondoren. 2008an, zuzendaritza hartan zatiketa bat gertatu zen: alde batetik, Iñaki Ezkerra buru zuen taldea, Alderdi Popularreko Antonio Basagoitiren ildoari jarraitzearen aldekoa; eta bestetik, Inma Castilla de Cortázar buru zuen taldea, Alderdi Popularreko Jaime Mayor Orejaren ildoari jarraitzearen aldekoa. Auzitegietara eraman zuten liskar gogor baten ondoren, Inma Castillaren taldea nagusitu zen, eta Foroko hainbat kide kanporatu zituzten, besteak beste Iñaki Ezkerra bera.

Lanak
-----

### Poesia

* *Mítica* (1978)
* *La ciudad de memoria* (1984)
* *Museo de reproducciones* (1991)
* *Casi anónima sonríes* (1996)
* *Otra ribera* (1998)
* *A tu lado en Islandia* (2009)
* *Los sonetos marítimos* (2010)

### Eleberriak

* *El zumbido* (eleberria, 1983)
* *La caída del Caserío Usher* (ipuinak, 1991)
* *Historias de amor y de odior* (ipuinak, 2010)

### Saiakerak

* *Marginalias* (1996)
* *Estado de excepción* (2001)
* *ETA pro nobis* (2002)
* *Sabino Arana o la sentimentalidad totalitaria* (2003)
* *Exiliados en democracia* (2009)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «La división en el Foro Ermua acaba ante los tribunales», *El País*, 2008-07-21.
2. ↑  «El abandono de Juaristi muestra la crisis interna del Foro Ermua», *El País*, 2009-01-13.
3. ↑  «Jon Juaristi se va del Foro Ermua», *Minuto Digital*, 2009-01-15.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9010295
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 65700753
* ISNI: 0000 0001 2281 0619
* BNE: XX850112
* CANTIC: a11110144
* GND: 141350032
* LCCN: n94058843
* NKC: osd2016908700
* SUDOC: 070343837
* UB: a1105251
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 26929

 |

* Wd Datuak: Q9010295
**Inishturk** (irlanderaz *Inis Toirc*, "Basurde Uhartea") Irlandako Mayoko konderrian hego-mendebaldeko kostaldean dagoen uharte bat da, Connemara eskualdean. Clare uhartea eta Inishbofin uharteen artean kokatua dago, aldamenean Caher uhartea duelarik. 2006ko erroldaren arabera uhartean 70 biztanle inguru bizi ziren.

Uhartean bi herri edo kokapen nagusi daude, biak ere ekialdeko kostaldean: Ballyheer eta Garranty. Aldiz, Bellavaun eta Craggy herri hustuak dira. Mayo konderriko mendebaldeko kostaldean dagoen Louisburgh udalerritik hurbil dagoen Roonagh herriko kaitik uhartera doan ferri zerbitzu erregularra itsasoratu ohi da. Uharte honetako zenbait biztanle berez hego-mendebaldean dagoen Inishark uhartetik lekualdatuarazi zituzten biztanleen ondorengoak dira. Mountain Common elkartea kokatzen den muinoak, Ballysheer eta Garranty herriak banatzen ditu. Britainiarrek Napoleondar Gerretan zehar uharte honetako mendebaldeko kostaldean Martello dorre bat eraiki zuten.

2008ko Irlanda Osoko Uharteen Txapelketa irabazi zuen.

Iruditegia
----------

* Caher (uharte txikia) eta Inishturk (uharte handia).Caher (uharte txikia) eta Inishturk (uharte handia).
* Inishturk (gorriz) uhartearen kokapen mapa.Inishturk (gorriz) uhartearen kokapen mapa.
* Inishturk uhartea Eyrephort hondartzatik ikusita.Inishturk uhartea Eyrephort hondartzatik ikusita.

Ikus gainera
------------

* Caher uhartea
* Clare uhartea
* Inishbofin

Kanpo estekak
-------------

* Inishturk uhartearen webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1585916
* Commonscat Multimedia: Inishturk

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 246270493
* GND: 4448161-5
* **Lekuak**
* OSM: 5763894
* TGN: 1007499

 |

* Wd Datuak: Q1585916
* Commonscat Multimedia: Inishturk
**Iñaki Encina Oyon** (Eskoriatza, Gipuzkoa, 1978ko abuztuaren 2a) orkestra zuzendaria eta piano-jotzailea da. 2021ean Parisko Garnier Opérako orkestra buru bihurtu zen. Musikeneko ikasle izan zen, eta handik landa Parisko Operako tailer lirikoan sartu zen, 2005ean. Han, hainbat proiektutan parte hartzeaz gain, zenbait ekoizpen zuzendu zituen. Parisko Garnier Opérako kontzertu bat zuzendu zuen. Geroago, Lille, Dijon, Rouen, Rennes eta Buenos Airesko Colon Antzokian lan egin zuen. Tokioko Metropolitan Orchestra ere zuzendu zuen.

Biografia
---------

Iñaki Encina Oyon Eskoriatzan (Gipuzkoa) jaio zen, eta Gasteizen hazi. Gasteizko Jesus Guridi Kontserbatorioan hasi zen pianoa eta klabezina jotzen ikasten. Handik landa, Frantziako Tolosako Thérèse Dussaut kontserbatorioan trebatu zen, eta piano-jole laguntzaile titulua atera zuen.

2005ean Parisko Operan hasi zen lanean, eta geroztik hainbat operetan aritu da. Baita Tokikoko Metropolitan Orchestrako zuzendari ere. Hainbat operaren sorkuntzan parte hartu du, besteak beste Xavier Dayer, Kaija Saariaho eta Philippe Fénelonekin.

2016an Périgord Noir Jaialdiko Nazioarteko Akademia Barokoko zuzendari musikal bihurtu zen, eta hainbat obra zuzendu zituen, besteak beste San Giovanni Battista de Stradella, Il trionfo del tempo e del disingannode Händel eta Der Tag des Gerichtsde Telemann.

Madrilgo Errege Antzokiko laguntzaile buru izan zen, eta baita Valentziako Reina Sofia Arteen Jauregikoa ere.

Orkestra buru izateaz gain, pianoa jotzen ere jarraitzen du, eta hainbat errezital eskaintzen ditu, hala nola Parisko Louvreko auditoriumean, Bastillako operako anfiteatroan, Lilleko operan, Bilboko Arriaga Antzokian edota Madrilgo Zarzuelako Antzokian.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   «Biographie – IÑAKI ENCINA OYÓN» *inakiencinaoyon.com* (Noiz kontsultatua: 2021-04-05).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Internet, Unidad Editorial. «'Soy un chico con suerte'» *www.elmundo.es* (Noiz kontsultatua: 2021-04-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106399308

 |

* Wd Datuak: Q106399308
**Jean Hiriart-Urruti Abittu** (Hazparne, 1927ko otsailak 11 - *Ib.*, 1990) lapurtar apaiz, idazle eta euskaltzaina izan zen. Aitaren osaba zuen Jean Hiriart Urruti (1859-1915), *Eskualduna* aldizkariaren buru izan zena. Jean Haritxelharrek euskal idazlerik hobenetarikotzat jo zuen.

Bizitza
-------

Ustaritzen, Baionan eta Erroman egin zituen teologiazko eta soziologiazko ikasketak. 1951eko ekainaren 29an apaiz egin zen. 1955eko abuztuan euskaltzain urgazle izendatu zuten. Baionako Apaizgaitegi Nagusiko irakaslea izan, eta, 1976. urteaz geroztik, Baionako elizbarrutiko Bikario Nagusia.

1960. urtean bere gain hartu zuen *Gazte* hilabetekaria, 1956an Piarres Xarritonek abiarazi zuena. 1960an, *Gazte* hilabetekariaren lana eten zenean, Hiriartek bertako idazleak *Herria* aldizkariaren gazteentzako sail batean ezarri zituen. 1967an *Herria*-ko zuzendari izan zen, eta 1968an Afrikara, Burundiko Apaiztegira, joan zen hiru urterako. Afrikatik lanak igortzen zituen aldizkarira.

1977ko martxoaren 27an euskaltzain oso izendatu zuten.

Lanak
-----

Elizako gaiez gainera, antzerkilarien, kantarien eta bertsolarien mundua ere ongi ezagutzen zuen. *Gazte*, *Etchea*, *Herria* eta *Gure Herria* aldizkarietan idatzi zituen lanak, eta horietako batzuk bildu eta argitaratu dituzte haren adiskideek. Hiriarten bederatzirehun lan inguru biltzen dituzten bost liburu daude, gaien araberako aurkibidea dutenak: *Jauna dut argi* I eta II, *Fedea gidari*, *Artzain-solas* eta *Izar-alde*; seigarrena argitaratzeko dago, eta azken bi urte eta erdietako artikuluak bilduko ditu. Beste lan aipagarria, *Mixel Garikoitz, Jainkoari baietz erran dion saindua* da. Itzulpenak ere baditu, batzuk lagunekin batera egindakoak, *Elizako liburua* eta *Otoizlari* aldizkarian.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2015/10/07 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Ibaibarriaga, P.. *Jean Hiriart-Urruti (1927 - 1990).*  argia.eus (Noiz kontsultatua: 2015-10-07).

Kanpo loturak
-------------

* Jean Hiriart Urruti, zubitegia.armiarma.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21074473
* **Identifikadoreak**
* Literaturaren Zubitegia: 459
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 59494

 |

* Wd Datuak: Q21074473
**Jean León Bastres** (erlijio-izena: ***Aita Agustin Bastres***; Senpere, 1832ko martxoaren 18a - Idiazabal, 1904ko martxoaren 7a) Belokeko monasterio beneditarren sortzailea izan zen.

1856. urtean apaiz egin zen. 1874. urtean Jean Leónek beste fraide batzuekin batera, Bastidako baserri bat hartu zuen, geroago Belokeko monasterio beneditarra izango zena. 1888. urtean Belokeko monasterioa abade-etxe bihurtutakoan, Bastres abade izendatu zuten. Ahurtin Santa Eskolastikako beneditarren fundazioa sortu zuen (1883); Pauen San Leon zaharren egoitza (1895); 1899ean «Mission Palestinienne» delakoan Lurralde Santura jo zuen, eta urte berean Argentinako «Niño Dios» erakundearen ardura hartu zuen. Belokera itzuli zenean oso egoera txarrean aurkitu zuen monasterioa, Barne-arazoetako ministerioak beneditarren kongregazioa 15 egunetan deuseztatzeko agindua emana baitzuen. Mehatxuak lur jota utzi zuen Bastres. Monasterioko fundatzaileek Amerikara jo bazuten ere, Bastres ez zen Euskal Herritik atera. 1904. urtean hil eta bere gorpua Lazkaora eraman zuten. Hogei urte geroago fraideak Belokeko monasteriora itzuli ziren, Bastresen gorpua beraiekin eramanez.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260311
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 17145304361478570110
* GND: 1081030534
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 12022
* Lur: 00825/eu\_b\_1330/b1330

 |

* Wd Datuak: Q12260311
**Istakhr** (pehlevieraz: Stakhr‎; persieraz: اصطخر‎, *Estakhr*) **Stakhr** bezala ere ezaguna, Persiako (Iran) antzinako hiri bat da, Fars probintzian, Persepolisetik 5 kilometro iparraldera dagoena. Akemenestar dinastiaren garaian hiri oparoa izan zen.

Ez da aipatzen iturri historikoetan *Profeten eta Erregeen Historia* bezala, Al-Tabarirena, partiar garaira arte. Asdaxir I.a hiri honetako erregea izan zen III. mendearen hasieran, ondoren, Artaban V.a shahanshah partiarra tronutik bota eta sasanidar dinastiari hasiera emanez. Hiriak, Anahita jainkosaren omenezko tenplu bat zuen.

Hiriak, Avestaren jatorrizko idazkia zuen, Alexandro Handiak erre zuen arte.

Istakhr, denbora batez Persia sasanidarraren hiriburu bihurtu zen Ardashir I.aren erregealdian, hiriburutza [[Ktesifon]tera aldatua izan aurretik. Istakhr sasandar garaian III.-VII. mendeak eta omeiar garaian garatu zen. Istakhr, Persiaren musulmandar konkistan erre zuten arabiar inbaditzaileek. Berreraikia izan aurretik, hiriak bere garrantzia galdu zuen Xirazen mesedetan. Farsen hiriburua izan zen Xiraz sortu arte. Gaur egun, toki arkeologiko bat baino ez da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Indusketak Istakhren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q862251
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 250991896
* GND: 1070875341
* LCCN: n2012221461
* NKC: ge766590
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 6002793
* Atlas Digital del Imperio Romano: 22311
* **Ondare historikoa**
* Patrimonio Nacional de Irán: 18

 |

* Wd Datuak: Q862251
Mendearen bigarren zatian idazlan literarioagoak ezagutarazi zituzten zenbait idazlek. 1870ean agertu zen Joan Batista Azkonagerreren (1815-1899) *Atheka gaitzeko oihartzunak*, lehen euskal eleberritzat hartu izan den liburua. Bertan, Ganix izeneko kontrabandista lapurtarraren pasadizoak kontatzen dira. Liburua hasiera batean euskaraz idatzi omen zen, ondoren frantsesez moldaturiko bertsioak, *Les échos du pas de Roland*, Frantzian arrakasta izan zuelarik. Ondoren berriz euskarara moldatua izan zen idazlana, euskalki ezberdinetan aritzen ziren hainbat idazleren laguntza eta aholkuez baliaturik.

Bertsogile moduan ezagunagoa dugun Jean Baptiste Elizanburuk (1828-1891) ere laga zigun prosaz lantxo aipagarria: *Piarres Adame* (1888), izen bereko pertsonaia saratarraren ibilaldi bat kontatzen diguna, txangoan zehar hainbat istorio tartekatzen dituelarik. Hau ere aldizkarian puskaka azaltzeko xahutu zen hasiera; eta horregatik edo, batasuna falta zaio sarritan. Dena den, prosa bizia, aberatsa eta atsegina da Elizanbururena.

Ikus, gainera
-------------

* Euskarazko literatura
* Hego Euskal Herriko narratiba XIX. mendean

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259671

 |

* Wd Datuak: Q12259671
Ipar Amerikako plaka, marroi argiz margotuta, plaka tektonikoen mapa honen goialdean.
**Ipar Amerikako plaka** ia Ipar Amerika osoa, Groenlandia, Bahamak, Kuba eta Siberiaren, Islandiaren eta Japoniaren zati bat hartzen dituen plaka tektonikoa da. Ekialderantz, Erdialdeko Atlantikoko dortsaleraino iristen da; mendebalderantz, berriz, Siberiako ekialdean dagoen Chersky mendilerroraino.

Ondorengo plaka hauek ditu mugakide:

* Iparraldean: Eurasiako plaka
* Hegoaldean: Cocosko plaka, Karibeko plaka eta Hego Amerikako plaka.
* Mendebaldean: Ozeano Bareko plaka
* Ekialdean: Eurasiako plaka eta Afrikako plaka.

Plaka hau beste bi plaka «irensten» ari da subdukzioz: Kula plaka eta Farallon plaka. Azken hori Jurasikotik ari da hondoratzen, eta Ipar Amerikako plakaren mendebaldeko zati handi bat hartzen zuen. Hura hondoratzen hasi zenean, Pazifikoko plaka eta Ipar Amerikako plaka kontaktuan jarri ziren, eta halaxe sortu zen, besteak beste, San Andres faila. Juan de Fuca plaka, Nazcako plaka eta Cocosko plaka Farallon plakaren hondarrak dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q220305
* Commonscat Multimedia: North American tectonic plate

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q220305
* Commonscat Multimedia: North American tectonic plate
Napoleon I.aren eta Frantziako Iraultzaren azken hatsekin ekin zion gizaldiak. Waterlooko porrotaren ondoren, Antzinako Erregimena berrezarri zen arren, lurralde antolamenduari dagokionez, ez ziren gauzak lehenera itzuli, euskal probintziek ez baitzituzten aurretik zeuzkaten eskubideak berreskuratu.

Antolamendu politiko anitz izan ziren mendean zehar, hala nola, monarkia aldiak, inperioak eta errepublikak, hauen ondorioz etorritako gerra, matxinada eta gatazka ugari ere gertatu zelarik. urrats handiak eman zituen Frantziak garraiobide eta industriari dagokionez. Bestalde, bai eskola eta baita soldaduskaren bitartez ere lurralde guztietara zabaltzen hasi zen estatu zentralistaren eraketa bateratua.

Dena den, Ipar Euskal Herrian ez ziren gauzak hain azkar eta nabarmen gertatu, industriak garrantzia gutxi izan baitzuen nekazaritza giroko gizarte tradizionala izaten jarraitzen zuen Euskal Herrian. Estatuko eztabaida erlijioso eta borroka ideologikoen oihartzuna iristen zen noizean behin euskaldunen artera, baina elizak indartsu zirauen oraindik eta gehienetan bere eraginari eutsi zion.

Ondorioz, euskarazko ekoizpenaren zati inportante bat elizgizonengandik etorriko zaigu oraindik: Adibidez, Duhalde, Lapeire eta Arbelbideren prosa erlijiosoa, edota Laphitz eta Joanategiren santuen bizitzak.

Anton Abadiaren Euskal Lore Jokoek eta Luis Luziano Bonaparteren dialektologiazko lanek bultzada nabarmena emango diete euskarazko bertsogintzari nahiz euskal ikerketei. Sortzaile laikoen artean, aipatzekoak dira, Etxahun koblariaz gainera, Joan Batista Elizanburu bertsogilea eta Joan Piarres Duvoisin prosagilea.

Ikus, gainera
-------------

* Ipar Euskal Herriko idazleak
* Euskarazko literatura
* Hego Euskal Herriko narratiba XIX. mendean

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259670

 |

* Wd Datuak: Q12259670
**Ryūsenji** (japonieraz: 瀧泉寺?)
 edo **Meguro Fudō** (japonieraz: 目黒不動?)
 Tokioko tenplo budista da, Meguro auzokoa. Edo Aroan erromes toki popularra izan zen.

Historia
--------

Tenplua 808an eraiki bazen ere garrantzia XVII mende hasieran hartu zuen, *Meguro Fudō* estatua begi-beltza zela eta. Edo inguruan toki estrategikotan kokaturik bost "Fudō-myōō" estatua ezarri zituzten hauek hiriari jainkoen babesa ematen ziezaioten. Estatua bakoitzak begi kolore desberdina zeukan, Megurokoak kolore beltza.

Bestalde kabuki antzerkietan sarritan kontatu zen Hirai Gonpachi (平井権八) eta Komurasaki (小紫) bikotearen istoria erromantikoa. Diotenez Ryūsenjin holbiraturik daude.

Iruditegia
----------

* Tenpluaren marrazkia, 1770 inguruan.Tenpluaren marrazkia, 1770 inguruan.
* Hirai Gonpachi-ren irudietako bat, 1852.Hirai Gonpachi-ren irudietako bat, 1852.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6587237
* Commonscat Multimedia: Ryūsen-ji (Meguro)

---

 |

* Wd Datuak: Q6587237
* Commonscat Multimedia: Ryūsen-ji (Meguro)
**init** Unix eta Unix-moduko sistemetan beste prozesu guztiak sortzen dituen programa da. Daemon moduan exekutatzen da eta normalean 1 prozesu identifikatzailea izaten du.

init-en funtzionalitatea nahiko aldatu da BSDren eta UNIX System Vren bertsioen artean, eta erabiltzaileak sistemaren eskuliburua begiratu beharko luke jakiteko zein bertsio duen sistemak.

Linux banaketa gehienetan erabiltzen den init sistema estandarra System Vren init-ekin konpatiblea da, baina banaketa batzuk, Slackware adibidez, BSD estiloko init sistema erabiltzen dute, eta beste batzuk aldiz, Gentoo banaketak adibidez, bere init sistema berezia du.

Abioa
-----

Abiatutako sistema batean init da lehena abiatzen den programa, init da kernelak exekutatzen duen gauza.

BSD-en init-ak '/etc/rc'-n kokatutako hasiera shell scripta exekutatzen du, ondoren getty exekutatzen du testuan oinarritutako terminaletan edo leiho sistema bat Xbezala terminal grafikoetan. Ez dago abio-mailarik; 'rc' fitxategiak determinatzen du init nola abiatu.

System V-en init-ak '/etc/inittab' fitxategia examinatzen du 'initdefault' sarrera baten bila, eta honek zehazten du lehenetsitako abio-maila. Ez badago lehenetsitako abio-maila, ondoren erabiltzailea kontsola sistema batera bideratzen da, non abio-maila eskuz ezarri behar da.

### Abio-maila

Abio-mailak makina baten egoerak deskribatzen ditu, abio prozesuak karakterizatua. Normalean 8 maila daude. 0tik 6ra bitarteko mailak daude, eta ondoren S eta s, non azken hauek maila berdinera lotuta daude. 8 hauetatik, 3 erreserbatutako abio-mailak dira:

0 abio-maila sistema itzaltzeko erabiltzen da
  

1 Makina berrabiaratzeko
  

6. Sistema erabiltzaile bakarreko testu moduan ezartzen du.

Erreserbatutako abio-mailak 3 eta 5 dira:

3. maila 6. mailaren antzekoa, 3 abio mailak erabiltzailea kontsola moduan ezartzen du. Hala ere, 3 erabiltzaile anitzeko ingurunea da. 3. abio-maila lehenetsia da Linux banaketa batzuetan, Debian-en adibidez.
  

5. abio-maila gehien erabiltzen dena da, eta lehenetsitakoa da suse, Mandriva eta Yoper-en, beste batzuez gain. 5. abio-maila erabiltzaile anitzeko ingurune grafikoa da, X exekutatuta, eta normalean kudeatzaile bat kargatzen da xdm, kdm edo gdm adibidez.

Abio-maila normalean root supererabiltzaileak aldatzen du telinit komandoa erabiliz:
'telinit x', non x balioko abio-maila bat da (0-6, s).

Ikus, gainera
-------------

* Unix System V
* Linux

Kanpo estekak
-------------

* init-en man orriak
* init eskema alternatiboak:
	+ boot-scripts
	+ runit
	+ daemontools-en svscan 1 zenbakidun prozesu bezala erabilia
	+ Init-NG
	+ minit
	+ rc.d
**Inken Haran Sakratua**, Peruko Andeetan dagoena, arroiletatik eta haran txikietatik jaisten diren ibai ugariz osatua dago. Monumentu arkeologiko eta herri indigena ugari ditu.

Inkek haran hau oso preziatu zuten bere abantaila klimatiko eta geografiko berezien ondorioz. Ekoizpen gunerik garrantzitsuenetako bat izan zen bertako lurren emankortasunagatik, non Peruko artorik hoberena ekoizten den.

Deskribapena
------------

Inken Haran Sakratuan sortu ziren herri kolonial ederrak ikus daitezke, gaur egun euren mestizaia erakusten dutenak arkitektura, artea eta kultura bizian. Bertan daude Chinchero herria eta bertako ehungileak, Pisac eta bertako artisau feria, Urubamba eta bere kosmopolitismoa, Ollantaytambo bere gotorleku eta bere herri inka biziarekin. Baita Maras eta Moray ere, bertako gatzaga distiratsuekin. Haran Sakratuko lurralde hauetan, zenbait komunitatek bertakoak eta kanpotarrak txunditzen dituzten landa turismoko eta bizipen turismoko produktuak sortu dituzte. Horietako bakoitza bere beratasunean mundu bat da, eta elkarrekin, Hego Amerikako Andeen eskualderik tradizionalena ezagutzeko ez ohiko modu bat osatzen dute.

Ikus, gainera
-------------

* Iperu, Turistarentzako Informazioa eta laguntza
* Turismoa Perun
* Andahuaylillas
* Inka zibilizazioa
* Chinchero
* Cusco
* Inka Inperioa
* Kenko
* Maras
* Inka mitologia
* Moray
* Paucartambo
* Pisac
* Piquillacta
* Puca Pucara
* Cusco Eskualdea
* Tipon
* Machu Picchu
* Ollantaytambo
* Tambomachay
* Sacsayhuaman

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2237464
* Commonscat Multimedia: Sacred Valley

---

* **Lekuak**
* OSM: 6663150

 |

* Wd Datuak: Q2237464
* Commonscat Multimedia: Sacred Valley
**Iowa konderria** (ingelesez: *Iowa County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Dodgeville da. 2010eko zentsuaren arabera 23.687 biztanle zituen, Iowa kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Iowa konderriak 1.988,94 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,87 ura dira. Beste 1.975,07 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,91 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 23.687 pertsonetatik 23.240 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 336 dira. 86 beltzak edo afroamerikarrak. 35 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 124 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 185 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501582
* Commonscat Multimedia: Iowa County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159460216
* LCCN: n81119842
* NARA: 16556501
* **Lekuak**
* OSM: 1799446
* TGN: 2002326

 |

* Wd Datuak: Q501582
* Commonscat Multimedia: Iowa County, Wisconsin
**Ryōan-ji** (japonieraz: 仁和寺?)
, Kyoton dagoen Zen tenplu budista da. Bertako zen lorategia *kare-sansui* (Japoniako harrizko lorategia) onena kontsideratzen da eta horregatik 1994ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

Historia
--------

Fujiwara familiak XI mendean zituen lurretan Daiju-in tenplua eraiki zuen, 1450an berriz Hosokawa Katsumoto jauntxo boteretsuak lurrak erosi eta bere egoitzaz gain Zen tenplua altxatzea erabaki zuen. Ōnin Gerran tenplua suntsitua izan zen eta 1473an Katsumoto bera hil zen. Bere semea zen Hosokawa Matsumotok berreraiki zuen tenplua. 1779an beste sute handi bat gertatu zen eta gaur egungo eraikinak 1799koak dira.

Hosokawa enperadoreen mausoleo bihurtu zen eta zazpi enperadoreren hilobiak daude bertan.

Zen lorategia
-------------

Tenplu multzoaren atalik ezagunena da dudarik gabe. Ez da ezagutzen nork eta noiz eriki zuen harrizko lorategia baina gehienen XV mendean kokatzen dute. Lehenengo aipamen idatziak 1680-1682koak dira.

248 m²-ko azalera dauka. Hamabostharri daude era berezian multzokatuta, bost harritako multzo bat, hiruko bi eta beste bi bikote. Beraien kokapena dela eta ezin dira 15 harriak batera ikusi. Harriak legarrez inguratuta daude, monjeek egunero orrazten dituztenak. Lorategian dagoen landaretza bakarra harrien inguruko goroldio apurra baino ez da.

Iruditegia
----------

* Zen lorategi lehorra.Zen lorategi lehorra.
* Tenpluaren sarrera.Tenpluaren sarrera.
* Kyoyochi urezko lorategia.Kyoyochi urezko lorategia.
* Ryōan-ji neguan.Ryōan-ji neguan.
* Hosokawa Katsumoto.Hosokawa Katsumoto.

Ikus, gainera
-------------

* Aintzinako Kyotoko monumentu historikoak

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q587371
* Commonscat Multimedia: Ryōan-ji

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 168403064
* BNF: 16255132g (data)
* NDL: 00647837
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 688-015

 |

* Wd Datuak: Q587371
* Commonscat Multimedia: Ryōan-ji
Kontinente-banalerroa eremu berdearen eta gorriaren eta urdinaren arteko muga da.
**Ipar Amerikako banalerro kontinentala** (*Continental Divide* edo *Great Divide*, ingelesez) Ipar Amerikako isurialde nagusiak, Ozeano Barekoa mendebaldean eta Atlantikoa eta Artikoa (ekialdean) bereizten dituen banalerroa da. Banalerroaren zatirik handiena Mendi Harritsuetan dago.

Iparraldetik Hegoaldera
-----------------------

Prince of Wales lurmuturrean hasten da banalerroa Alaskan, eta, ondoren, Yukon eta Columbia Britainiarrean zehar doa Kanadan (Albertarekin muga egiten du). Ondoren, AEBetara Montana, Wyoming, Colorado eta Mexiko Berriko zeharbidea egiteko. Ondoren, hegoalderantz jarraitzen du Mexikoko Mendebaldeko Sierra Madre mendilerrotik, Erdialdeko Amerikan sartuz.

Ipar Amerikako banalerro kontinentala Loveland mendatean, Colorado.
Wyomingeko hegoaldeko zati batean, banalerroa Great Divide Basin izeneko arro itxi edo endorreikoa inguratuz bereizten da, ez Ozeano Barean ez Atlantikoan drainatzen ez duen eskualdea utziz barruan.

Montanan, National Park glaziarrean, Triple Divide Peak izeneko gailurra dago, eta han elkartzen dira Ipar Amerikako hiru isurialde kontinental nagusiak, Ozeano Barea, Atlantikoa eta Artikoa drainatzen ditu tontor horrek.

*Continental Divide Trail* (Banalerro Kontinentalaren Bidea) Estatu Batuetan barna antolatutako mendi ibilbide bat da, banalerroa jarraitzen duena.

AEBetan normala da banalerroa zeharkatzen duen mendiko portu orok kartel bat izatea hori adierazteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Society, National Geographic.  (2016-05-11). «continental divide» *National Geographic Society* (Noiz kontsultatua: 2022-02-26).
2. ↑   **(Ingelesez)** «What is the Continental Divide - The Great Divide?» *The Adventure Company* 2016-11-30 (Noiz kontsultatua: 2022-02-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43743
* Commonscat Multimedia: Continental Divide of the Americas

---

* **Identifikadoreak**
* NARA: 10042678
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q43743
* Commonscat Multimedia: Continental Divide of the Americas
Itunaren orrialde bat.
Pragan 2002an eginiko NATOren Batzar Nagusia.
**Ipar Atlantikoko Ituna** edo **Washingtongo Ituna** NATO sortu zuen ituna izan zen. Washingtonen sinatu zen, 1949ko apirilaren 4an.

Historia
--------

1948an Belgikak, Frantziak, Herbehereek, Luxemburgek eta Erresuma Batuak estatuen elkarte militar baten beharra ikusi zuten, batez ere herrialde sozialistak hartzen ari ziren indarraren aurrean. 1948ko martxoan aliantza militar bat sortzeko Bruselako Ituna sinatu zuten. Horren ondorioz Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea sortu zen. Ondoren, aliantza zabaltzeko beharra ikusi zuten eta Ameriketako Estatu Batuekin eta Kanadarekin negoziazioak ireki zituzten. Negoziazio horietara beste estatu batzuei deitu zieten: Danimarka, Islandia, Italia, Norvegia eta Portugal.

Alaintzaren proposamena Nazio Batuen Gutunaren 51 artikuluaren gainean egin zen. Horren ondorioa Washingtongo Ituna izan zen.

Urtez urte, beste estatuak Aliantzan sartu ziren:

* Albania (2009)
* Bulgaria (2004)
* Txekiar Errepublika (1999)
* Kroazia (2009)
* Espainia (1982)
* Estonia (2004)
* Alemania (1955). 1990ean bi Alemania batu zirenean, estatu bakarra gisa gelditu zen Aliantzan
* Grezia (1952)
* Hungaria (1999)
* Letonia (2004)
* Lituania (2004)
* Ipar Mazedoniako Errepublika (2020)
* Montenegro (2017)
* Polonia (1999)
* Errumania (2004)
* Eslovakia (2004)
* Eslovenia (2004)
* Turkia (1952)

Itunaren ezaugarri nagusia
--------------------------

Itunaren elementu garrantzitsuenetariko bat V. artikuluan dago. Horren arabera Aliantzaren edozein estatuaren aurkako erasoa Aliantzaren estatu guztien aurkako erasotzat hartuko da. Ituna Gerra Hotzaren testuinguruan sortu zen eta une hartan beldur nagusietariko bat Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunak egin zezakeen Mendebaldeko estatuen aurkako erasoa zen. Eraso hori inoiz ez zen gertatu baina gatazka sortzeko egoerak eman ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Aliantzaren webgune ofiziala.
* **(Gaztelaniaz)**:Itunaren testu osoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q877399
* Commonscat Multimedia: North Atlantic Treaty

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 180026678
* LCCN: no92010826
* NDL: 00566032

 |

* Wd Datuak: Q877399
* Commonscat Multimedia: North Atlantic Treaty
**Ipar Afrikako uroa** ( *Bos primigenius mauretanicus*, baina baita ere *Bos primigenius africanus* eta *Bos primigenius opisthonomous*) garai batean Ipar Afrikan hedatu zen uroaren azpiespeziea da. Gainerako uroak bezala, desagertu zen. Hala ere, uste da egungo Afrikako zenbait behi azienden arbasoa dela.

Zenbait ikerleren iritziz, uroaren azpiespezie hau, etxekotu eta gero, Gibraltarko itsasartean barrena Iberiar penintsulan sartu zuten gizakiek, eta penintsulako hainbat behi arraza eman zituen, besteak beste zezenketarako zezenak.

Orobat, uste da Ipar Afrikako uroa Indiako uroen ondorengoa dela, eta Ekialde Hurbilean barrena heldu zela Ipar Afrikara.

Habitata
--------

Ipar Afrikako uroa, garai batean han zabaltzen ziren baso eta sastrakadietan bizi zen, Saharan izandako Klima aldaketak basamortu bihurtu zuen arte.

Hedapena
--------

Uroaren azpiespezieen banaketa historikoa. Ipar Afrikako uroarena, berdez.
Ipar Afrikako uroa Mediterraneoko Afrikako kostaldean bizi zen, eta kontinentean gehixeago barneratzen zen Nilo ibaiaren ibarrean.

Etxerakotzea eta iraungitzea
----------------------------

Antzinako egiptoarrak izan ziren lehendabizikoak Ipar Afrikako uroak etxekotzen
Esan bezala, klima aldatzeak eta basamortua handitzeak ekarri zuen uro azpiespezie honen galera, baina lehenago egiptoarrek bertako uroa etxekotu zuten; espeziearen populazio basatiak galdu ziren, beraz. Hain zuzen ere egiptoarrek etxekotutako uro basati haiek izan ziren Mediterraneo aldeko etxeko behiaren lehendabiziko arraza, Indiako zebuak sartu arte. Zebuek ordezkatu zituzten uro etxekotuak.

Egiptoko uroak ez ziren Europako iparraldeko uroetatik oso ezberdin, eta ezaguna da Nilo ibaiako paduretan uroak bazirela K.a. 4000. urtean.

Ikus, gainera
-------------

* Uroa
* Indiako uroa
* *Bos primigenius primigenius*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3758190

 |

* Wd Datuak: Q3758190
Nordkalotten
Lurraldeak.
**Ipar-poloko kasketa** (**Nordkalotten** suedieraz eta norvegieraz, **Pohjoiskalotti** finlandieraz) Fennoskandian egokitzen den geografia lurraldea da, Zirkulu polar artikoaren iparraldean.

Hartzen dituen lurraldeak
-------------------------

* Norvegian: Troms, Finnmark eta Nordland zati bat.
* Suedian: Norrbotten.
* Finlandian: Lappi.
* Errusian: Karelia eta Murmansk oblasta.

Ezaugarriak
-----------

400.000 km²ko zabalera du. Populazioa 1,5 milioi pertsona dira. Laponiar gehienak lurralde hauetan bizi dira. Hiri nagusiak hauek dira: Murmansk, Oulu, Apatity, Tromsø, Rovaniemi, Severomorsk, Lula eta Montchegorsk. Klima azpiartikoa da, negu luze eta hotzak, uda laburrak, 10° bataz besteko tenperaturarekin.

Begetazio nagusia tundra (zhuhaizkak eta larreak) eta taiga (konifereen basoak).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Miranda, Ulrika Junker; Hallberg, Anne (2007). «Nordkalotten». Bonniers uppslagsbok. Stockholm: Albert Bonniers Förlag. 1143 or. ISBN 91-0-011462-6

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1858122
* **Identifikadoreak**
* GND: 4127370-9

 |

* Wd Datuak: Q1858122
**Iowa konderria** (ingelesez: *Iowa County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Marengo da. 2010eko zentsuaren arabera 16.355 biztanle zituen, Iowa kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Iowa konderriak 1.521,6 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,69 ura dira. Beste 1.518,92 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,75 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.355 pertsonetatik 16.125 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 307 dira. 53 beltzak edo afroamerikarrak. 14 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 54 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 98 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486000
* Commonscat Multimedia: Iowa County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145423480
* GND: 4109148-6
* LCCN: n81035040
* NARA: 10038935
* **Lekuak**
* OSM: 1790340
* TGN: 2000608

 |

* Wd Datuak: Q486000
* Commonscat Multimedia: Iowa County, Iowa
**Saint Kitts eta Nevisko ekonomia** azukre eta turismoa oinarritzen da gehienbat. Mende bat baino gehiagoz, azukrea izan da herrialdearen esportazio nagusia baina ekoizpen kostuen igoerak, munduko merkatu prezio txikiek eta harenganako mendekotasuna murrizteko gobernuaren esfortzuek nekazaritzako sektorearen dibertsifikazio gorakor batera eraman dute.

2005eko azken zatian, gobernuak azukre konpainia publikoa ixtea erabaki zuen galerak izan eta herrialdearen defizit fiskalaren erantzule esanguratsua zelako. Azukrea oraindik ere nekazaritza sektorea menperatzen duen bitartean, turismoa, esportaziora bideratutako fabrikazioa eta offshore bankuak garatzen ari dira eta herrialdearen ekonomian gero eta pisu gehiago daukate.

Turismoaren igoera moneta atzerritarren hazkundearen erantzule nagusia bilakatu da Saint Kitts eta Nevisen. Herrialdeak arroparen industria arrakastatsu bat ere garatu du eta Karibeko muntaketa elektronikoen industria handienetako bat dauka.

1990eko hamarkadan zehar, Saint Kitts eta Neviseko BPGa %5,5eko hazkundea eduki zuen urtero baina hazkunde indartsu hau 1998 eta 1999an gertatutako urakanek eten zuten. Urakanen osteko berreraiketak ekonomia berrabiarazi zuen BPGaren %6.2ko hazkundearekin 2000. urtean. 2001 urtea nahiko ondo hasi zen nahiz eta urakanen osteko eraikuntzaren booma amaitua zen eta igoera mantxotzen zijoan 2000ko ratioaren aldean.

Irailaren 11ren ostean baina, turisten bisitak supituki jaitsi ziren eta ekonomikoki erlazionaturik zeuden sektoreen aktibitateek (errepideen eraiketak edo txikizkako salmentek kasu) behera egin zuten turismoarekin batera. Horregatik, BPGaren igoera nabarmen murriztu zen 2001 eta 2002an.

Jarduera ekonomikoa berreskuratu egin da 2003tik, batez ere turismoaren igoera indartsu batengatik. Bere zor publikoaren maila altua dela eta, herrialdeak zerga politika zuhur bat behar du igoera ekonomiko iraunkor bat ziurtatzeko.
**San Adriango mendi-aterpea** edo **Lizarrateko mendi-aterpea** Aizkorri mendilerroaren Gipuzkoako aldean dagoen mendi-aterpea da. Lizarratetik oso hurbil dago, 980 metroko garaieran. Aizkorri mendilerroko edozein menditara igotzeko abiapuntu aproposa da. Gaur egun, itxita dago, berritzeko lanak egiten ari direnez.

Aterpe honetara heltzeko ohiko bidea da Otsaurte mendatetik abiatzen den mendi-pista hartzea. Aterpetxetik ehunka metro batzuk beheragoraino eramango gaitu.

Historia
--------

Mikeleteen etxe izateko eraiki zuten. Arabatik Gipuzkora sartzen zirenek zerga bat ordaintzen zuten, hots, muga igarotzen zuten salgaien kontrolatzeko aduana modukoa zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Andere Santisteban: «La reapertura del refugio de San Adrián en Aizkorri completaría la red actual»[*Betiko hautsitako esteka*], Casimiro Bengoetxea mendizaleari eginiko elkarrizketa, *Noticias de Gipuzkoa*, 2010-10-04.

Ikus, gainera
-------------

* Lizarrate

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266834

 |

* Wd Datuak: Q12266834
**Halikarnasoko mausoleoa** haitzurdin zurizko hilobi monumental bat zen, antzinate klasikoko munduko zazpi mirarietako bat. Mausolo (antzinako grezieraz: Μαύσωλος, *Maúsōlos*) Kariako erregearen omenez eraiki zuten.

Historialarien arabera, Mausoloren bizitzak ez du ezer nabarmengarririk, bere hilobiaren eraikuntza izan ezik. Egitasmo hau Artemisia II.a Kariakoak pentsatu zuen, Mausoloren arreba eta emaztea zena. Eraikuntza, Mausoloren erregealdian hasiko zen, eta, beharbada, K. a. 350ean amaitua izan zen, Mausoloren heriotzatik hiru urte eta Artemisiaren heriotzatik urte betera.

Hilobi monumental hau eraikitzeko enkargua, *Satiros* eta *Piteos* arkitektoei eman zitzaien, hauek, 30x40 metroko egitura bat eraiki zutelarik. Bere gainean, joniar ordenako 117 zutabe bi ilaratan, piramide mailakatu erako sabaia eusten, eta, azken honen gainean, erregea eta erreginaren irudiak zituen koadriga baten estatua, orotara, 50 metroko altuera hartzen zuelarik. Mirari hau osatzeko, garaiko greziar eskulturagile hoberenek, bere egituran irudiak eta erliebeak zizelkatu zituzten. Orotara izan zituen estatua kopurua, 444koa izan zen, gutxi gora-behera. Gurdi bat eta lau zaldiren estatua batekin koroatua zegoen.

Alexandro Handia, barbaro eta arabiarren inbasioak eta hiriaren suntsipena jasan zituen, baina, azkenik, 1404an lurrikara batek suntsitu zuen.

XIV. mendean, San Joanen Zaldunek, behera botatzen amaitu zuten, eta hondakinak, Bodrumgo gaztelua edo Halikarnasoko San Petriren gaztelua eraikitzeko erabili zituzten. Garai honetan zehar, eraikinaren azpian, tunel batzuk aurkitu ziren, hildako erregeen sarkofagoetara iristen zirenak. Hilobia, lapurrek arpilatu zuten, eta horregatik gaur egun ez dago bere arrastorik.

Goiko estatua eta frisoren bat salbatu ziren. Gaur egun, Londresko British Museumean ikus daiteke.

Bibliografia
------------

* *Bodream*, Jean-Pierre Thiollet, Anagramme, Paris, 2010, ISBN 978-2-35035-279-4.

Ikus, gainera
-------------

* Antzinate klasikoko munduko zazpi mirariak

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Antzinateko Munduko Zazpi Mirariak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q45368
* Commonscat Multimedia: Mausoleum at Halicarnassus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 306286988
* BNF: 13516492p (data)
* GND: 1047224240
* NKC: ge477680
* SUDOC: 032200447
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 43739

 |

* Wd Datuak: Q45368
* Commonscat Multimedia: Mausoleum at Halicarnassus


| * i
* e
* a
Munduko zazpi mirariak |
| --- |
| Gizako piramide handia • Babiloniako lorategi esekiak • Zeusen Olinpiako estatua • Artemisaren tenplua • Halikarnasoko mausoleoa • Rodasko kolosoa • Alexandriako itsasargia |
| Munduko zazpi mirari berriak |
**Jabal Shams** (arabieraz جبل شمس, esanahiaz "eguzkiaren mendia") Omango mendirik altuena da. Hajar mendietako mendebaldeko sektorean dago, ipar-ekialdean Al Hamra hiritik iparraldera.

Iturrien arabera bere garaiera 2.980 eta 3.075ren artekoa da; Omango Informazio Ministerioak azken zenbaki hau eskaintzen du baina ez da zertan fidagarriena izan. Bi tontor nagusi ditu; 3.009 eta 3.005 m dute iturri askoren arabera.

Jakingarriak
------------

"Ekialde Ertaineko haitzarte handia" ezizena eman zaio. Udan tenperatura 20 °C ingurukoa izaten da eta neguan 0 °Ckoa izan daiteke baina bero handiegia ekiditeko urritik apirilera izaten da garairik onena hara joateko.

Mendia ez dago Maskat hiriburutik oso urrun, 150 bat kmra dago eta are hurbilago Nizwa Ad Dakhiliyah eskualdeko hiriburu eta hiri turistikotik. Hori dela eta zonaldeak turismoa erakartzen du.

Nizwatik Al Hamra hirira heldu eta hortik Wadi Ghul izeneko lekura errepidez; hortxe hasten da igoera. Teknikoki ez da zaila eguzkiak gogor jotzen ez badu bederen eta hurbiltzeko pistak daude; trekking ibilbideak prestatu dira. Tontor nagusia eremu militarrean dago, radar estazio bat ezarri zuten eta horregatik ezin da bertara joan; bigarren tontorrik altuena izaten da mendigoizaleen helburua.

Ikus, gainera
-------------

* Oman
* Maskat

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **Jebel Shams** edo **Jebel ash-Sham** transkripzioak ere ikus daitezke; iturri omandarrek **Jabal Shams** erabiltzen dute sarriago.
2. ↑  Ricardo Hernani, Andoni Gorostiaga: *Atlas de los techos de estados e islas del mundo*, Pyrenaica, Bilbo, 2008.
3. ↑  Webgune partikular bat.

Bibliografia
------------

* *Omán, la montaña del sol* artikulua, Ricardo Hernani, Pyrenaica, 233.zkia. 2008ko 4. alea.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Mendirako txango bat argazki ugarirekin.
* **(Ingelesez)** Mendia Peakbaggerren.
* **(Ingelesez)** Mendia Peakwaren.
* **(Ingelesez)** Mendiaren izena daraman *resort* baten berri.
* **(Ingelesez)** *Jabal Shams Travelling and Camping Centre* delakoaren webgunea.
* **(Ingelesez)** Mendiaz blog batean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1261915
* Commonscat Multimedia: Jebel Shams

---

 |

* Wd Datuak: Q1261915
* Commonscat Multimedia: Jebel Shams
Hekimenek zabaldutako datuen adibide bat: elkarteko hedabideen webguneetara sarrerak, gailuen arabera denboran zehar.

  

**Hekimen**, Euskal Hedabideen Elkartea, 2012an jaiotako elkartea da. Euskara hutsezko 50 bat hedabideren arteko erakunde bat da. Elkarlana bideratzea eta kanpoko eragileen aurrean solaskidetza bateratua eramatea ditu bere helburuen artean, beti ere euskal komunikazio esparrua indartzeko asmoz. 600 langileko sektore baten ordezkaria da elkartea.

Iban Arantzabal (Tokikom elkartearen ordezkari gisa) izan zen Hekimenen lehen presidentea, eta bere lehen zuzendaria Alberto Barandiaran, 2018ko otsailera arte, non Igor Astibiak hartu zuen bere tokia.

Bere lanetako bat izan da Euskal Hedabideen Behategia antolatzea, unibertsitate eta erakundeekin elkarlanean. Libe Mimenza da Behategiko zuzendaria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «erabili.eus/ Hekimen sortu da, euskal hedabideen elkartea» *www.erabili.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-06-11).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070277

 |

* Wd Datuak: Q61070277
**Izhma** (errusieraz: Ижма) Errusia ipar-mendebaldeko ibaia da, Petxoraren eskuinaldeko adarra, Komien Errepublika zeharkatzen duena. Sosnogorsk hiritik igarotzen da, eta Ukhtatik ez oso urruti. 531 kilometro luze da, eta 31.000 kilometro koadroko arroa drainatzen du.

Geografia
---------

Izhma ibaiak ipar-mendebaldeko Errusiako Timan mendilerroan du iturburua, eta 31.000 kilometro koadroko eremua drainatzen du, 531 kilometroko ibilbidean. Ust-Izhman Petxora ibaiarekin bat egiten du. Ibaiadar nagusiak Ukhta eta Ajuva dira.

Hidrometria
-----------

Izhma ibaiaren emaria 1981-1991 bitartean neurtu zen Petxorara isuri baino 79 km lehenago. Ibaiak 28.700 kilometro koadroko eremua drainatua du gune horretan, arro osoaren % 92. Emari handiena maiatzean du (1.330 m³/s), elurra urtzen delarik, eta txikiena martxoan (75 m³/s). Azaro erdialdetik maiatzera izozturik egon ohi da.

**Izhmaren batez besteko emariak (m³/s), ahoa baino 79 km gorago neurtuak**Datuak: 1981 eta 1991 artean

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Izhma At Izhma, r-arcticnet.sr.unh.edu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q695579
* Commonscat Multimedia: Izhma River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315139706
* NKC: ge651663
* **Lekuak**
* OSM: 254947

 |

* Wd Datuak: Q695579
* Commonscat Multimedia: Izhma River