recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Dallas konderria** (ingelesez: *Dallas County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Adel da. 2010eko zentsuaren arabera 66.135 biztanle zituen, Dallas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Dallas konderriak 1.532,49 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,42 ura dira. Beste 1.524,07 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 43,16 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 66.135 pertsonetatik 62.689 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.059 dira. 890 beltzak edo afroamerikarrak. 94 amerikar natiboak ziren eta 37 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.652 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 47 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 726 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110680
* Commonscat Multimedia: Dallas County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130191859
* LCCN: n81022686
* NARA: 10039081
* **Lekuak**
* OSM: 1783158
* TGN: 2000585

 |

* Wd Datuak: Q110680
* Commonscat Multimedia: Dallas County, Iowa
San Antonio, Urtijëi
**Melchior-Paul von Deschwanden** (1811ko urtarrilaren 10a – 1881eko otsailaren 25a) suitzar margolaria izan zen. Batik bat erlijio gaiak margotu zituen.

Gaztaroa
--------

Stansen jaioa, Nidwaldengo Kantoian. Aita Johann Baptist Deschwanden eta ama Regina Luthiger zituen. Erromatar katolikoa eta ezkongabe bizi izan zen.

Prestakuntza Artistikoa
-----------------------

Hasierako marrazketa ikaskideak ondoko hauek izan zituen: Louis Victor von Deschwanden, Johann Kaspar Moos (1825-1826), Daniel Albert Freudweiler eta Johann Caspar Schinz (1827). Ondoren Munichko Akademian ikasi zuen (1830). Lausanara frantsesa ikastera joan zen (1835-1836), eta etxera itzultzean (1838-1840) Florentziako Akademian burutu zituen ikasketak. Han zegoela gizonezko bat biluzik egindako margolan bati esker sari bat irabazi zuen. Fra Angelicoren lanen jarraitzailea izan zen.

Erlijio Margolaria
------------------

Friedrich Overbeck nazaretarra ezagutu ondoren, erlijio pintura besterik ez egiteko erabaki sendoa hartu zuen. Suitzara itzuli ostean, lehendabiziko erlijio margo agindu bat jaso izan zuen, hots, Luzernako San Pedro kaperako erretaula egiteko agindua. 1842an Düsseldorf eskolako margolari kideak ezagutu eta Edward Steinle austriar artistaren lanarekin mirestuta gelditu zen; Edward Steinle nazaretar zeritzoten margolaria zen eta erlijio gaiak margotzen zituen. 1845an Munich-eko St. Louis elizan Peter von Corneliusen margoak ikusi zituen, nazaretar jarraitzailea ere eta honen ikaslea izan zen Wilhelm von Kaulbachekin elkartu zen. Erretratuak egiteko dohaina bazuen ere, erlijio margoak egiteari ekin zion, konposizio ulerkor bakunak eginez. Deschwandenek 2.000 lan inguru margotu omen zituen eta 40 urtez Suitzako erlijio pinturetan gailendu zen, bai Katoliko eta bai Protestanteen aldekoak, biak ala biak bere lana estimatzen baitzuten. Hala bada, bere lana mundu osoan barrena zabaldu zen eta haren lanak Annapolis, Maryland eta Kentuckyn ere aurki daitezke. Horrez gain bere lana litografien bidez ere asko hedatu izan zen.

Ikasleak
--------

Ikasle ugari izan zituen, besteak beste Stans Adalbert Baggenstos, eta Adolfo Müller-Ury, azken honen besoetan 1881eko otsailean zendu zela dokumentatuta dago.

Deschwanden Memorial
--------------------

1993 urtean antzinako Nidwaldner Kantonalbank lorategiaren parean Stanser Blaesi (1903-1979) eskultoreak egindako Deschwandenen omenezko monumentua dago.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q683169
* Commonscat Multimedia: Melchior Paul von Deschwanden

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 806157
* ISNI: 0000 0000 6674 4329
* GND: 11867157X
* LCCN: no2007094235
* SUDOC: 245034196
* ULAN: 500124709
* SIKART: 4022883
* RKD: 125624
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 022002

 |

* Wd Datuak: Q683169
* Commonscat Multimedia: Melchior Paul von Deschwanden
**Kandil mendiak** (kurdueraz: *چیای قەندیل‎ Çiyayên Qendîl*), Hegoaldeko Kurdistango zonalde menditsua Irakeko iparraldean kokatutak, Irak eta Iranen arteko mugan. Mendi hauek Zagros mendikatearen parte dira eta sarrera zailekoa da, eremu oso malkartsua du eta. Tontorrik garaiena, Kuhe Haji Ebrahim, 3.587 metrotan aurkitzen da.

Eremua ezaguna da Kurdistango Langileen Alderdia (PKK) erakunde ezkertiar kurduaren gotorleku nagusi izateagatik.Mendikatea Turkiako mugetan zehar sartzen da 30 bat kilometrotan. Hau baliatzen dute PKKko gerrilariak Turkiako estatuan sartu eta Turkiako ejerzituaren aurka borrokatzeko.

Hemen aurkitzen da ere, PKKrekin batera, Kurdistanen Bizitza Aske baterako Alderdia (PJAK). PKKk bezalaxe mendikatea Iraneko estatuan sartzea baliatzen duena Irango Guardia Iraultzaile Islamiarraren aurka borrokatzeko.

Hauek, beste talde batzuekin batera, bertako 50 km² kontrolatzen dituela estimatzen da. Honen eraginez, eremu hau hainbatetan Turkiako Aire Armadagatik bonbardatua izan da eta baita irandar artilleriarengatik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1511240

 |

* Wd Datuak: Q1511240
**Dalmaziarra**, txakur-arraza bat da, eta zera du bereizgarri: larruazal zuria, orban beltz txikiz zipriztindua.

Tamaina ertaina eta gihar sendoak izaten ditu, eta iraupen-ahalmen handia ematen dio horrek. Ilea motza, gogorra eta trinkoa izan ohi du. Oin biribilak, eta hatz kakotuak; azazkalak, berriz, zuriak edo orbanen kolore berekoak. Dalmaziar txakurkumeek, jaiotzen direnean, ez dute orban beltzik, baina lehen urtean zehar ateratzen zaizkie. Sudurra ere orbanen kolorekoa izaten du, eta begiak, marroi ilunak edo anbar kolorekoak. Belarri bigunak ditu, eta tolestu eta behera erortzen zaizkio.

Garai batean, zalgurdien ondoan eramaten zituzten dalmaziar txakurrak zaldiei bidea erakusteko. Ariketa fisikoa ezinbesteko zaio. Iraupen-ahalmen handiko korrikalaria da. Bizi-bizia da, eta jolasteko gogo handia izaten du. Primerako laguna izaten da pertsonentzat. Izaerari dagokionez, txakur independente eta barea dirudi, baina lurraldekoia eta izaera gogor eta zailekoa da.

Zabalduta dagoen uste baten arabera, Kroaziako Dalmazia eskualdekoa izateagatik du izen hori, baina ez dago horren erakusgarri fidagarririk. XIX. mendekoak dira *dalmaziar* izenaren lehen aipamenak. Txakur hau, haatik, antzinako txakurra da; izan ere, Egiptoko grabatuetan dalmaziarren irudiak aurkitu dituzte, zalgurdien ondoan korrika ari direla. Oso ongi konpontzen dira oraindik zaldiekin, eta eskoltaren lekuan jartzen dira zalgurdiren batekin topo eginez gero.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17504
* Commonscat Multimedia: Dalmatian

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12092098b (data)
* LCCN: sh85035529
* NKC: ph187973
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q17504
* Commonscat Multimedia: Dalmatian
**Itzultzaileen Nazioarteko Eguna** urtero irailaren 30ean ospatzen da, San Jeronimo egunarekin bat, hura jotzen baita itzultzaileen aitzindari eta zaindaritzat, Biblia latinera itzuli zuenez geroztik. Ospakizun hau, besteak beste Nazioarteko Itzultzaileen Federazioak (FIT) bultzatu du 1953az geroztik. 1991n, itzultzaileentzat ofizialki onartutako nazioarteko egun bat izatea proposatu zuen, mundu zabaleko itzultzaileen arteko elkartasuna adierazi eta itzulpengintzaren lanbidea sustatzearren munduko herrialde guztietan.

Geroztik, urterik urte irailaren 30eko ospakizuna indartuz joan da leku askotan, eta egokiera on bat izaten da globalizazioaren garaian berebiziko garrantzia duen baina isilekoa izan ohi den lanbide hori jendaurrean agertzeko.

Iturriak eta kanpo loturak
--------------------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1322436

 |

* Wd Datuak: Q1322436

* **(Ingelesez)** L. Katschikak FITek Italian, 1997an, egindako biltzarrean egindako mintzaldia
* **(Ingelesez)** Itzultzaileen Nazioarteko Egunari buruzko artikulua Prozwiki webgunean
**Dalälven** edo **Dal ibaia** Suedia erdialdeko ibaia da. 520 kilometroko luzera dauka. Herrialdeko bigarren ibai luzeena da. Ramsarko hitzarmenak babesturiko hezegunea da.

Ibilbidea
---------

Norvegiarekiko mugatik gertu hasi eta lehenengo 300-320 kilometrotan bitan banaturik dago, mendebaldean Västerdalälven eta ekialdean Österdalälven eta ibai biek Djurås herrian egiten dute bat.

Bi ibaiek bat egin ondoren Borlänge hiria zeharkatzen du eta ondoren Falunera doa. Avesta udalerrian paisaia aldatu egiten da, haran estuetatik lautada zabaletara pasatzen baita, eta Dalarnako konderritik atera egiten da.

Itsasoratzeko gelditzen zaizkion 120 kilometroak Gävleborg eta Västmanland konderrietan egiten ditu eta Uppsalako konderrian dagoen Älvkarleby udalerria itsasoratzen da Itsaso Baltikoan.

Iruditegia
----------

* Österdalälven.Österdalälven.
* Västerdalälven.Västerdalälven.
* Djurås herria, ibai bien elkargunea.Djurås herria, ibai bien elkargunea.
* Ur lasterrak.Ur lasterrak.
* Ibaia Älvkarleby udalerrian.Ibaia Älvkarleby udalerrian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216627
* Commonscat Multimedia: Dalälven

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315126605
* LCCN: sh85035506
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 8521247
* TGN: 1123280

 |

* Wd Datuak: Q216627
* Commonscat Multimedia: Dalälven
*Artikulu hau Antartikako uharteari buruzkoa da; Zeelanda Berrikoa gaitzat duena beste hau da: «D'Urville uhartea (Zeelanda Berria)»*
**D'Urville uhartea**, **d'Urville** ere idatzia, Antartikako Joinville uhartediko iparraldereneko uhartea da. 63º 05' hego latitudean eta 56º 20' mendebal longitudea koordenatuetan dago, Joinville uhartearen iparraldean, honengandik Larsen kanalaren bidez banatua dagoelarik.

17 milia inguruko luzera du, eta erabat izoztua dago, mendi edo muinorik ez duelarik.

D'Urville uhartea Suediar Espedizio Antartikoak kartografiatu zuen 1902an Otto Nordenskjölden zuzendaritzapean. Joinville uhartedia aurkitu zuen frantziar esploratzaile Jules Dumont d'Urvilleren omenez eman zion izena.

Lurralde aldarrikapenak
-----------------------

Argentinak uharte hau Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziako Argentinar Antartika departamenduaren barnean sartzen du. Txilerentzat, Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeko Txileko Antartikako Probintziako Antartika hiriaren zati da, eta Erresuma Batuarentzat, Britainiar Antartikaren zati da. Hiru aldarrikapenak Itun Antartikoak dioenaren mende daude.

Herrialde aldarrikatzaileen izendapena:

* Argentina: isla d'Urville
* Txile: isla D'Urville
* Erresuma Batua: d'Urville island

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1273031
* **Lekuak**
* OSM: 2968181

 |

* Wd Datuak: Q1273031
**Kanem Inperioa** (700 - 1376) Afrikako antzinako estatu bat izan zen, gaur egun Txad eta Libia (Fezzan) eta Niger zein Nigeriako eta ipar-ekialdeko zenbait eskualde dituena. Bere ondorengoa Kanem-Bornu Inperioa izan zen, dinastia berberak zuzendu zuena. XVI. mendetik aurrera, Heinrich Barth esploratzaile alemanak 1851n aurkitutako *Girgamen kronika* da haren historia jasotzen duen testu nagusia.

Jatorria
--------

700. urtean zaghawak, tebu hizkuntzako talde nomada batek, beste herri batzuek bultzatuta, Txad aintzirarantz emigratu behar izan zuen; inguru hartan bazeuden so herriko hiri harresituak. Duguwa dinastiaren gidaritzapean, zaghawatarrek soak menderatu zituzten, nahiz eta euren ohitura asko hartu zituzten; zaghawaren eta soen arteko gerrak ez zuen etenik izan, nahiz eta lausoa izan zen, XVI. mendera arte. Teoria baten, arabera, Ptolomeok aipatutako Agisymba estatua izan liteke auren aurrekaria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *The Mune-Symbol as the Ark of the Covenant between Duguwa and Sefuwa.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1537016
* Commonscat Multimedia: Kanem Empire

---

 |

* Wd Datuak: Q1537016
* Commonscat Multimedia: Kanem Empire
**John F. Kennedyren hilketa**, 1963ko azaroaren 22an, AEBetako Dallas hirian jazotako garaiko John F. Kennedy presidentearen erailketa izan zen, bertako eguerdiko 12:30etan CTS (18:30 UTC).

Presidentearen auto-ilada abiadura geldoz hiriaren erdiguneko Dealey plaza igarotzen ari zela, Kennedy arma tiroz larriki zauritu zuten, eta Parkland ospitalera eramana izan ondoren, 13.00etan CST (19:00 UTC) hil zela iragarri zen. AEBetako laugarren presidente eraila bilakatu zen, (gainontzekoak Abraham Lincoln, James Abram Garfield eta William McKinley), bai eta agintaldian zegoela hil zen zortzigarren presidentea ere.

Hiru ikerketa ofizialek Lee Harvey Oswald errudundu zuten, Dealey plazan kokatutako Texas School Book Depository biltegiko langilea. Ikerketa hauen arabera, haietako ikerketa batek Oswaldek bakarrik jardun omen zuela baieztatu zuen, eta beste batek gutxienez beste pertsona baten laguntza izan zuela.

Gaur egun, oraindik ere, hilketa eztabaida eta konspirazio-teoria ugariren gaia izan ohi da. Handik bi egunetara, Lee Harvey Oswald bera ere erailketa baten biktima izan zen, izan ere, Jack Ruby gau klun bateko jabe eta enpresariak hil baitzuen.

Zinema
------

* *JFK* (1991)
* *Jackie* (2016)

Ikus gainera
------------

* Robert F. Kennedyren hilketa

Kanpo estekak
-------------

* The President John F. Kennedy Assassination Records Collection – National Archives and Records Administration **(Ingelesez)**
* JFK Assassination:A look back at the death of President John F. Kennedy 50 years ago – CBS News **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193484
* Commonscat Multimedia: Assassination of John F. Kennedy

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193484
* Commonscat Multimedia: Assassination of John F. Kennedy
**Deportivo Alaves C** (aurrez **A.D. Zaldiaran**) Gasteizko futbol taldea zen. Deportivo Alaveseko hirugarren taldea zen.

Historia
--------

Deportivo Alavesen bigarren taldea *Alaves Aficionados* eta hirugarrena *Zaldiaran* zen.

*A.D. Zaldiaran* 1980an sortu zuten. Beti Erregional Mailetan aritu zuen 2000an Hirugarren Mailara igo zen arte.

Orduan, *Deportivo Alaves C* izena hartu eta Deportivo Alaves Lehenengo Mailan eta Deportivo Alaves B Bigarren B Mailan zeudela 3 denboraldi eman zituen han.

2003ko udan Deportivo Alavesek San Ignacio Futbol Klubarekin ituna sinatu zuen hirugarren taldea izateko, horrela *Alaves C-San Ignacio* taldea sortu zen. Beste bi urte eman zituen Hirugarren Mailan.

2004-05 denboraldia bukatu eta Arabako Goren Erregional Mailara jaitsi zenean, Alaves C desagertu zen, nahiz eta *de facto* 2003an desagertu.

2022-23an berriz hartu zuen parte Arabako Erregional Preferentean eta txapelduna izan zen.

Uniformea
---------

* **Lehenengoa**: Zamarra txuri-urdina eta praka urdinak.
* **Bigarrena**: Zamarra hori-beltza eta praka beltzak.

Futbol Zelaia
-------------

Alaves Cek *"Jose Luis Compañon" Kirol Hirian*, ezagunagoa *Ibaia* izenaz,  jokatzen zuen.

Datuak
------

* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 5
* **Denboraldiak Arabako Goren Erregional Mailan**: 19
* **Emaitzarik onena**: 8.a (Hirugarren Mailaren IV. Multzoa, 01-02 denboraldia)

Azken denboraldiak
------------------

| Denboraldia | # | Maila | Emaitza |
| --- | --- | --- | --- |
| **2022-23** | 6 | **Arabako Ohorezko Erregionala** | **1.a** |
| 2023-24 | 5 | 3. maila RFEF |  |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8469868

 |

* Wd Datuak: Q8469868

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Deportivo Alavés |  |
| **Kideak:** Futbolariak  •  Entrenatzaileak  •  Presidenteak**Taldeak:** Alaves B  •  Alaves C  •  Gloriosas (emakumezkoak)**Instalazioak:** Mendizorrotza  •  **Historia:** Alavesen historia  •  Europako ibilbidea**Ereserkia:** Alavesen ereserkia |
Eguratsaren geruzak
**Mesopausa**, atmosferako bi geruza kanpokoenak diren mesosferaren eta termosferaren arteko muga da. Muga hau tenperaturaren joera aldatzen den lekuan kokatzen da: hain zuzen ere, mesosferan hozteko joera dauka eta termosferan aldiz, igotzekoa. Mesopausa pasa eta, tenperatura konstante mantentzen da bortizki igotzen hasi baino lehen.

Mesopausak beste bi geruza banatzen ditu: Termosferaren behekaldean hasten den *heterosfera*, konposizio heterogeneokoa, eta mesosferaren gainealdean dagoen *homosfera*, konposizio homogeneokoa.

Horrez gain, azpimarratzekoa da mesopausatik goiti ionosfera hasten dela; duen ioi kopuru handiaren ondorioz izendatutako geruza.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q623451
* **Identifikadoreak**
* GND: 4451365-3
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q623451


| Eguratsa |
| --- |
| Troposfera • Estratosfera • Mesosfera • Termosfera • ExosferaTropopausa • Estratopausa • Mesopausa • TermopausaOzono geruza • Turbopausa • Ionosfera |
Doriforoa
**Doriforoa** Polikletok K.a. 450-440 urte inguruan (Greziako Aro Klasikoan) egindako estatua da. Lantza bat daraman gazte bat irudikatzen du, esaten denez, gazte hori Iliadako Akiles heroia litzateke. Greziako aristokraziaren enkargu bat dela esan dezakegu, gai atletikoa lantzen duelako bere autoreak, aristokraziak tenpluetan horrelako estatuak eskaintzen baitzituen.

Ezaugarriak
-----------

Marmolean egindako obra dugu, eta pintura guztia galdu izan arren, estatua polikromatua zela dakigu. Nahiz eta epealdi klasikoko ezaugarri gehienak izan, Doriforoaren alderdi batzuk modu nahiko arkaikoan eginak daudela aipatu behar da: modu nahiko zakarrean zintzelaturik dago, bularra laua da eta gerri aldea oso markatua dauka.

### Proportzioak

Polikleto oso teorikoa handia izan zen, eta obra honekin gizonaren proportzio eta ezaugarri idealak gauzatu nahi izan zituen, "Kanon" delakoa sortuz. Honen arabera estatua baten buruak (kasu honetan Doriforoarena) gorputzaren 1/7 izan behar zuen. Hala nola, aurpegia hiru zati ezberdinetan zatitu zituen ikerketa matematikoaren ondorioz: kopeta, sudurra eta hemendik kokotzerainioko zatia.

### Konposaketa

Irudiaren jarrera klasizismorako aurrerapauso garrantzitsua da, irudiaren oreka erritmo gurutzatu eta neurtuaz lortzen baita, Aro Arkaikoko Kurosek zuten gelditasun itxura modu kontrolatu batean puskatuz.

Eskubiko hankak jasotzen du gorputzaren pisua, lurrean gogor tinkatuz. Honek gizonezkoaren enkarnazio perfektua islatzen du, elegantzia lazki bat. Ezker hankak, berriz, ez du pisurik jasotzen eta atzerantz tolesturik du.

Besoei dagokienez, erritmoa aldatuta dute. Eskuin besoak ez du inongo lanik egiten eta lasai dago gorputzaren luzeran; ezkerrekoak lantza eusteko okertuta dagoen denbora berean. Buruak, aldiz, jarrera frontala du, tinkatutako oinera bihurtuta dagoelarik. Konposaketaren erritmo konpentsatu horri Kontraposto deritzogu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1136305
* Commonscat Multimedia: Doryphoros

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 211737535
* BNF: 125674350 (data)
* GND: 4391153-5
* LCCN: n98099544
* SUDOC: 08155009X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1136305
* Commonscat Multimedia: Doryphoros
**Jasper konderria** (ingelesez: *Jasper County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Newton da. 2010eko zentsuaren arabera 9.698 biztanle zituen, Jasper kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jasper konderriak 1.290,12 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,35 ura dira. Beste 1.280,77 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,52 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.698 pertsonetatik 9.596 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 79 dira. 10 beltzak edo afroamerikarrak. 12 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 24 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 53 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486431
* Commonscat Multimedia: Jasper County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154781412
* LCCN: n81096303
* NARA: 10039219
* **Lekuak**
* OSM: 1801529
* TGN: 2000513

 |

* Wd Datuak: Q486431
* Commonscat Multimedia: Jasper County, Illinois
"Doppelganger No. 1", Sebastian Bieniek pinturak, 2018.
Dante Gabriel Rossettiren *Nola aurkitu zuten elkar*, akuarela, 1864
Fikzioan edo folklorean, **doppelgänger** edo **doppelga(e)nger** (alemanez ˈdɔpəlˌɡɛŋɐ, ahoskatua, euskaraz "berdin-berdina") bizirik dagoen pertsona baten sosia da. Normalean gertakari paranormalekin lotuta, zenbait tradiziotan heriotza edo zorte txarra ekartzen du eta besteetan biki gaizto bat izaten da.

Lehenengo aldiz, Jean Paulek erabili zuen, *Siebenkäs* (1796) bere eleberrian, eta neologismoa oin-ohar batean azaldu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Molina Foix, Juan Antonio.  (2007). *Cuentos de dobles (una antología).*  Madril: Siruela, 12 or. ISBN 978-84-9841-076-1..
2. ↑   Hood, Robert Earl.  (1990). *Must God Remain Greek?: Afro Cultures and God-Talk.*  Fortress Press, 135 or..
3. ↑   Miller, K..  (1985). *Doubles: Studies in Literary History.*  Oxford University Press.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q461363
* Commonscat Multimedia: Doppelgängers

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4136043-6
* LCCN: sh96003023
* NKC: ph182338
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q461363
* Commonscat Multimedia: Doppelgängers
**Dora Esther Yates** (Liverpool, 1879ko azaroaren 26a – 1974ko urtarrilaren 12a) bibliografo britainiarra izan zen, hizkuntzalari eta ikertzailea ijitoen erromaniera hizkuntzan. Judua jatorriz, ijitoen erromani kulturarekin lotura estua izan zuen bizitza guztian, eta Britainia Handiko ijitoen elkarteen partaide izan zen 20. mendean.

Bizitza
-------

Yates 1879an jaio zen Liverpoolen. Hannah (Keyser) eta George Samuel Yates-en zortzi haurretako bat izan zen. Ingelesa eta hebreera irakurtzen eta idazten ikasi zuen bere kasa bost urte bete baino lehen, eta 16 urte zituenean jada unibertsitatean zegoen. Arrakasta izan zuen unibertsitatean, eta han hainbat hizkuntzatako aditua bilakatu zen (gotikoa, alemana, anglosaxoia eta ingeles zaharra) eta erromani komunitatearen berri ere ikasi zen. 

Ingalaterran gradu mailako unibertsitate titulu bat lortu zuen lehen emakume judua izan baitzen. Hitzez menderatzen zituen frantsesa, ingelesa, alemana eta erromanieraren dialekto nagusiak.

John Sampsonek osatu zuen *The Dialect of the Gypsies of Wales* liburuan kolaboratzaile funtsekoa izan. Galesko erromanieran eta Ingalaterrako erromanieran aditua bilakatu zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «Dora Yates» artikulutik itzulia izan da, 2022-01-17 data duen 1066247668 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-01-17 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑   **(Ingelesez)** Higham, Jenny. «Library Guides: Special Collections & Archives : Dora Yates (1879-1974)» *libguides.liverpool.ac.uk*.
2. ↑   «Papers of Dora Esther Yates - Archives Hub» *archiveshub.jisc.ac.uk*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18527764
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 16842640
* ISNI: 0000 0000 4558 1946
* GND: 1055146989
* LCCN: no98074611
* Open Library: OL2240343A

 |

* Wd Datuak: Q18527764
**Jasper konderria** (ingelesez: *Jasper County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bay Springs and Paulding da. 2010eko zentsuaren arabera 17.062 biztanle zituen, Jasper kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jasper konderriak 1.754,64 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,18 ura dira. Beste 1.751,46 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,72 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.062 pertsonetatik 7.991 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 136 dira. 8.944 beltzak edo afroamerikarrak. 14 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 16 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 93 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490843
* Commonscat Multimedia: Jasper County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123149305
* LCCN: n80013199
* NARA: 10039733
* **Lekuak**
* OSM: 1833628
* TGN: 2001116

 |

* Wd Datuak: Q490843
* Commonscat Multimedia: Jasper County, Mississippi
**Dafne** (lehen **S/2005 S 1**) Saturnoren satelite natural bat da. Bere aurkikuntza Carolyn Porcok eman zuen aditzera, 2005eko maiatzaren 6an. Cassini zundak urte horretako maiatzaren 1ean Saturnoren A eraztunaren kanpo-mugan 16 minututan zehar egin zituen 6 argazkiri esker gauzatu zuen aurkikuntza. Kalitate handiko argazki (3,54 km/pixel) horietan 7 km-ko disko bat ikus daiteke. Satelitea behatu aurretik bere existentzia susmatzen zen, Keeler banaketaren kanpo-mugan behatu ziren grabitate uhinengatik.

Dafnek 6 eta 8 kilometro arteko diametroa du, gutxi gorabehera. Keeler banaketaren (planetaren A eraztunaren barnean dagoen hutsune bat da) barnean orbitatzen du Saturno, bataz bestean 136 505 km-ko distantzian eta 0,594 eguneko orbita-periodoarekin (0,59537 ardatzerdi handia zehatza bada). Bere eszentrikotasuna, hasiera batean zehaztea ezinezkoa izan zena, zerotik oso hurbil dago, bere makurduraren antzera. Bere albedoa, hau ere gutxi gorabeherakoa, %50ekoa da.

Pan satelitearen antzera, artzain-satelite bat dugu Dafne, honek ordea, Encke banaketan orbitatzen du.

Ikus, gainera
-------------

* Saturnoren sateliteak
* Saturno
* Saturnoren eraztunak
* Eguzki-sistema

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17706
* Commonscat Multimedia: Daphnis (moon)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 7031553

 |

* Wd Datuak: Q17706
* Commonscat Multimedia: Daphnis (moon)
**Dagobertoren Tronua** (frantsesez: *Trône de Dagobert*) edo **Dagobertoren besaulkia** Goi Erdi Aroko brontzezko eserlekua da, eta Saint-Denisko altxorraren parte zena. Suger abadeak XII. mendearen erdialdean lehen aldiz aipatu zuen. Tradizionalki, Dagobertoren Tronua deitu zaio, baina iturri historiko fidagarririk ez dago hori egiaztatzeko. Parisen dagoen Frantziako Liburutegi Nazionaleko Cabinet des Médailles museoan gordetzen da. Tronu honen egurrezko kopiak betidanik egin dira (Dagoberto izeneko eserlekuak eta besaulkiak).

Historia
--------

Tronua Sugerrek, Saint-Denisko basilikako abade izan zena, XII. mendearen erdialdean. Horretaz hitz egiten du bere *De Administrationne* liburuan eta berritu egin zuela dio, oso hondatuta ikusten zelako: zeren «eserleku honetan, erregeak esertzen ziren beren erreinuko handien omenaldia jasotzera».

1076-1080 bitartean, Kapetar dinastiaren erregeak maiestatean eserita antzeko eserleku batean beren zigiluan irudikatzen dira.

1625ean, Dom Doublet abadeak Saint-Denis basilikako aldare nagusian meza ospatzen ari zen apaiza bertan eserita zegoela jakinarazi zuen.

1791n, tronua, *Monuments des Arts et des Sciences* edo Arte eta Zientzien Monumentutzat hartutako beste 13 altxor-objekturekin batera, Errege Liburutegira eraman zuten.

Erregren abantailzat hartzen zen eserleku honek balio sinboliko handia mantentzen du, hainbat subiranok haien zilegitasuna Frantziako errege "arraza" zaharrenarekin lotzeko erabili izan baitute. Altzari zahar eta hauskor honen azken erabilera Napoleon Bonapartek egin zuen, Boulogneko Camp-eko lehen Ohorezko Legioen banaketan, 1804ko abuztuaren 6an; kondairak dio bere gainean eserita hautsi zuela.

XIX. mendearen hasieran egindako kopia bat oraindik ikusgai dago Saint-Denisko basilikan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Charles Lenormant, « Notice sur le fauteuil de Dagobert », Charles Cahier et Arthur Martin, *Mélanges d'archéologie, d'histoire et de littérature*, 1.liburuki, Paris, Poussielgue-Rusand, 1847, 157–190 or.
2. ↑  Marie-Hélène Tesnière (dir.), *Trésors de la Bibliothèque nationale de France, vol. 1 : Mémoires et merveilles, VIIIe – XVIIIe siècle*, Paris, Éditions de la Bibliothèque nationale de France, 1996, 239 or. (ISBN 2-7177-1999-7), 52 or.
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3541406
* Commonscat Multimedia: Dagobert Chair

---

 |

* Wd Datuak: Q3541406
* Commonscat Multimedia: Dagobert Chair
Britainiar Armadaren musika-banda bat, martxa bat jotzen, guardia-aldaketa batean.
**Martxa** erritmo aski nabarmena duen musika-konposizioa da, dabilen soldadu edo lagun talde baten urratsa zuzendu dezakeena. Martxa bitar konpasean idatzia izaten da gehienetan; erritmo sinplea, nabarmendua eta neurtua du. Jatorria herri-musikan izan arren, musika landuan ere agertzen da, operan batez ere, baina baita sinfonia, sonata eta antzeko musika-lanetan ere. Schubertek martxa asko idatzi zituen pianorako, lau eskuz jotzeko.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211025
* Commonscat Multimedia: Marches (music)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 122380726 (data)
* GND: 4168976-8
* LCCN: sh85080979
* NKC: ph224417
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q211025
* Commonscat Multimedia: Marches (music)
***Martutene*** Ramon Saizarbitoria idazleak 2012 urtean plazaratu zuen euskarazko eleberri luzea da, bi bikoteen baitako harremanak kontatzen dituena, atzerritar neska gazte bat tarteko. Bikote-harremanak kontatzeaz gainera, beste hainbat arlo jorratzen dituen eleberria da: idazlearen lana, medikuntza eta osasungintza eta Euskal Herriko gatazka besteak beste. 

Donostian girotuta dago, Martin eta beste zenbait pertsonaia Martutene auzoko villa batean kokaturik. *Martutene* eleberrian Max Frischen Montauk eleberria erreferentzia nagusia da: atzerritar neskaren izena Lynn da, Frischen liburuko pertsonaia nagusia bezalaxe eta *Montauk* liburua bera *Martutene* eleberriaren hari nagusietako bat dela esan daiteke.

Bederatzi urtez lanean eman zituen Ramon Saizarbitoriak eleberria osatzen, *Kandinskyren tradizioa* 2003 urtean plazaratu ondoren eta egundaino idatzi duen lan luzeena da. Kritiko zenbaiten arabera, euskal literaturaren azken aroetako eleberri onena da.

Iruditegia
----------

* Martutene eleberrian Martin eta Juliaren etxea den villa, Donostiako Martutene auzoan.***Martutene*** eleberrian Martin eta Juliaren etxea den villa, Donostiako Martutene auzoan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Gabilondo, Joseba. *Saizarbitoria y el ángel de la historia vasca.* ..

Kanpo estekak
-------------

* Martutene, Erein argitaletxean webgunean, prentsako kritika zenbaitekin batera.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263179
* **Identifikadoreak**
* Open Library: OL31023390M

 |

* Wd Datuak: Q12263179
**Jasokundeko Andre Mariaren eliza** Itzagaondoko Turrillas lekuan XII. mendeko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.

Eraikina
--------

XII. mendearen amaierako edo hurrengo mendearen hasierako azken erromanikoa Jasokundearen Parrokia da. Nabe bakarreko eraikin xumea da, zirkuluerdi-formako absidea eta dorrea ditu oinaldean. Barrualdea kanoi-erdi zorrotzeko gangaz estalita dago. Ganga hori arku fajoiek zedarritzen dute, eta horiek atalak markatzen dituzte. Kanpoaldean itxura xumea du, eta nabarmentzekoa da erdi-puntuko arkudun portada, ertz bizikoa, zutikoen gainean.

Barruan, oinplano karratuko bataiarria dago, gotikoko eta Agnus Deiko motiboekin apaindua. Koruaren karela eta baranda, gaur egun Iruñeko Elizbarrutiko Museoan dagoena, XV. mende amaierako edo XVI. mende hasierako azken gotikokoak dira, eta bere pintura 1776koa da, Juan Francisco de Ariño artistaren izena ere ezagutzen dugun inskripzio batean irakur daitekeenez.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | TURRILLAS.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Turrillas
* Itzagaondoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110521045

 |

* Wd Datuak: Q110521045
**José de la Hoz Lainz** (Ajo, Bareyo, Kantabria, 1953ko abuztuaren 15a - ) kantabriar politikaria da. Euskal Herriko Unibertsitatean Ekonomian lizentziatua, eraikuntza sektoreko kudeatzaile gisa burutu zuen bere jarduera profesionala.

Ibilbide politikoa
------------------

1987an Koalizio Popularrak zinegotzi hautatu zuen. Zinegotzi karguari uko egin zion legealdi erdian. 1989an Kantabriako Alderdi Erregionalistan sartu zen, udalerriko lehen afiliatua izanik. Hala ere, 2007an Kantabriako Batasuneko (UCn) alderdiko zerrendaburu agertu zen, Kantabriako Alderdi Erregionalistarekin hainbat desadostasunen ondoren.

Bareyoko Udalean Kantabriako Batasunaren bozeramaile gisa legealdi osoa eman ondoren, 2007an Kantabriako Alderdi Erregionalistaren hautagaitza zuzendu zuen. Alkatetzan sartu zen, PSOErekin eta Zentro Liberal Demokratikoarekin batera hirukotea osatu ondoren, PRC bigarren indarra izan ondoren. Espainiako Trantsiziotik Antonio Díez Güemesek Bareyoko alkatetza galdu zuen lehen aldia zen, bere alderdiak, Alderdi Popularrak, hauteskunde haiek irabazi zituen arren (gehiengo absoluturik gabe).

2011n, 2015ean eta 2019an errepikatu zuen Kantabriako Alderdi Erregionalistako zerrendaburu gisa, gehiengo absolutua lortuz hiru alditan. 2020an, alkate kargua utzi zuen Ángela Ruíz Herreríaren mesedetan, Bareyoko historian lehen emakume alkatea izan zelarik. Hala ere, José de la Hozek ez dio uko egiten zinegotzi jarduteari, turismo eta kulturako zinegotzi delegatu bihurtu zen eta Tokiko Gobernu Batzordeko kide gisa eta Kontratazio Mahaiko presidente karguak mantentzen ditu.

Alkate gisa zuen ibilbidean egin zuen ekintzarik eztabaidagarriena Ajoko Itsasargia kolorez margotzea izan zen, Óscar 'Okuda' San Miguel artista kontratatuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El faro de Ajo luce los colores de Okuda para ser un «revulsivo» de la zona pese a las polémicas» *El Diario Montañes* 2020-08-28 (Noiz kontsultatua: 2020-11-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14085499

 |

* Wd Datuak: Q14085499
**Jasokundeko Andre Mariaren eliza** Zaraitzu ibaxako Galoze udalerriko Uskartze kontzejuan XII. mendeko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.

Eraikina
--------

Harriz egindako eraikuntza erromanikoa da, bi ataleko habearte bakarra eta burualde erdizirkularra ditu. Nabean fajoiak dituen kanoi-gangaz estalita dago, eta burualdean labe-gangaz. Epistolaren aldetik sartzen da barrura; zirkuluerdiko arkuko atea du, krismoiz apaindutako tinpanoa eta sarreraren aurreko arkupea. Kanpandorrea oso altu dago azpian.

Erretaula nagusia mazoneria barroko berantiarrekoa da (XVIII. mendearen lehengo erdia), eta garai zaharragoko material berrerabiliak ditu. Bankua, bi solairuko hiru kale eta teilatupea ditu, eskulturak erdiko kalean eta taula gaineko pinturak alboetan. Bankuaren erdian sagrarioa dago, bi solairukoa, erromanista estilokoa, erliebe polikromatuekin apaindua: San Piarres eta San Paulo artean berpiztutako Kristoa, behealdean, eta San Juan Bataiatzailea, San Bartolome eta San Andres artean, goikoan. Sagrarioaren gainean Ama Birjinaren irudia agertzen da bere Jasokundean eta bere gainean, teilatupean, gurutziltzatua, mazoneriaren garaikoa.

Alboetako kaleak apaintzen dituzten pinturak (XVI. mendearen bigarren erdia), berriz margotuta, ezkerretik hasita beheko solairuan Santa Barbera eta Santa Agate dira. Goikoan, San Joakin eta Alexandriako Ama Birjina eta Santa Katalina. Presbiterioaren ezkerraldean, horma-hobian, Ama Birjinaren eta Haurraren tailu erromanista bat dago (XVII. mendearen lehengo erdia). Beharbada, erretaula nagusiko sagrarioaren tailer berekoa da, eta oso aizunduta dago berriz pintatzeagatik. Inguru bereko horman horma-pintura gotikoen aztarnak ikus daitezke (XV. mendearen bigarren erdia), Azken Afaria irudikatzen dutenak, apostolutzaren eta mahaiaren zati bat bereiziz.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | USKARTZE.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Uskartze
* Zaraitzu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110917475

 |

* Wd Datuak: Q110917475
**Melchior Broederlam** (Ypres, 1350 aldean - Ypres, 1409 ondoan) flandriar margolari gotikoa izan zen, nazioarteko estiloko artista goiztiarrenetako bat.

Bizitza eta lanak
-----------------

Melchior Broederlamen bizitzaz gutxi argitu da. 1381etik aurrera, Ypresen lan egin zuen, Filipe II.a Borgoinako dukearen gortean. 1387tik aitzina gelazaina izan omen zen, eta 1391tik aurrera gorteko margolari bihurtu zen. Erretratuak eta jantzien diseinuak egiteaz gain, Hesdingo jauregiaren apainketaz arduratu zen. Parisen ere lan egin zuela esan da.

Dijonen gordetzen dira Broederlamen lan bakanetako bi, 1394tik 1399ra bitartean pintatu zituen aldare baten alboetako bi erretaulak. Batean *Deikundea eta ikustaldia* daude irudikaturik, eta bestean *Tenpluko aurkezpena eta Egiptoko ihesaldia*.

Biak eskema berbera errespetatuz eginak dira: ezkerraldean eraikuntza edo esparru arkitektonikoa ezarri zuen, eta eskuinaldean paisaia irekia edo mendia. Pietro eta Ambrogio Lorenzettiren espazio errepresentazioarekin alderatuta, Broederlamen margolanek xalo samarrak dirudite: eraikuntzek panpinen etxeak ematen dute, eta paisaietako xehetasunak proportzio gabeak dira, pertsonaiekin alderatuta; baina, beste aldetik, garai hartako iparraldeko margolanetan baino askoz sakontasun itxura handiagoa sortzen du. Modelatuaren fintasunak eragiten du efektu hori: forma biribilduek eta itzal ilunek sortzen duten argi eta aire sentsazioak ahaztarazten ditu eskala edo perspektiba akatsak.

Nazioarteko estiloaren beste ezaugarri bat ere oso nabarmena da Broederlamen pinturan: xehetasunak errealismo handiz tratatuak daude. Loreak zehatz-mehatz margotuak dira, astotxoak benetakoa ematen du, eta San Josefen irudiak nekazari xume baten itxura eta ibilera ditu, Andre Mariaren edertasun aristokratikoarekin gehiago kontrastatzearren, beharbada.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016/02/29 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Melchior Broederlam*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q469613
* Commonscat Multimedia: Melchior Broederlam

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 67259341
* ISNI: 0000 0004 4887 863X
* GND: 118660152
* ULAN: 500007743
* RKD: 12775
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q469613
* Commonscat Multimedia: Melchior Broederlam
**Dolly Pentreath** (1692-1777ko abendua) askoren ustez azken kornubiera hiztun elebakarra izan zen (hots, bere bizitza osoan zehar hizkuntza horretan bakarrik edota nagusiki mintzatu zen hiztuna). Kondairaren arabera, haren azken hitzak hauexek izan omen ziren: *Me ne vidn cewsel Sawznek!* (euskaraz: «Ez dut ingelesez hitz egingo!»). Kornuallesen aldarte txarrean zegoenean bidean topatzen zuen edonor madarikatzeko ohitura zuelako oroitua da. Haren heriotzak kornubiera eguneroko hizkuntza edo hizkuntza bizi gisa izateari amaiera ipini zion, XX. mendean berpiztu zuten arte.

Pentreath Kornuallesko Mousehole udalerriko Paul parrokian bizi izan zen, Penzance udalerritik oso hurbil. 1860an Luis Luziano Bonaparte hizkuntzalariak haren ohorez monumentu bat altxarazi zuen.

Ikus, gainera
-------------

* Zerrenda:Hilda edo hilzorian dauden hizkuntzen azken hiztun ezagunak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3034030
* Commonscat Multimedia: Dolly Pentreath

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 30918460
* LCCN: n83175447

 |

* Wd Datuak: Q3034030
* Commonscat Multimedia: Dolly Pentreath
**Miren Jasone Aretxabaleta Osa,** (Markina-Xemein, 1963ko urriaren 20a) kazetaria da.

Telebista ibilbidea
-------------------

1980 hamarkadan hasieran hasi zen ETBn lanean.

TVEn egon zen aldi batez lanean euskarazko telebista saio bat aurkezten.

1988an itzuli zen ETBra, eta 1990 hamarkadan, kazetari ezaguna izan zen Euskal Herrian. ETB 1eko Gaur Egun albistegia aurkeztu zuen.

Informatiboez gain, Asier Odriozolarekin batera *Goraintzi* izeneko programa bat aurkeztu zuen 1994an.

Ondoren Madrilen egon zen ETBko informatiboetarako korrespoltsal gisa. Batez ere Auzitegi goreneko eta Auzitegi nazionaleko albisteak emanez.

Komunikazioa eta marketina
--------------------------

1999an, Josu Jon Imazek jeltzaleak deituta, bere komunikazio taldera joan zen lanera Eusko Jaurlaritzara.

2000tik SPRI-ko marketin eta komunikazioa arduraduna. Turismo arloko marketinean lan egin du, eta baita industria eta euskara arloan ere. Patxi Lopez lehendakari zenea, Aretxabaleta kaleratu egin zuten, baina epaileak arrazoi ideologikoengatik kaleratu zela ebatzi zuen eta lanpostuan berriro hartu behar izan zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Spriko langile bat arrazoi ideologikoengatik bota zuten, epai baten arabera» *sustatu.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-04-02).
2. ↑    «Jasone Aretxabaleta: 'Kazetari baino, farandulera edo folklorika izan nahi nuen'» *www.eitb.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-04-02).
3. ↑    Alzuru, Jone Bastida. «Euskarak arlo sozioekonomikoan dituen erronkak landuko dituzte Jagon jardunaldietan» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-04-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q89285863

 |

* Wd Datuak: Q89285863
Itsas melea Sluyseko guduan, 1340an
**Melea** (frantsesez *mêlée*), oro har, hurbiletik eta kontrol zentral gutxirekin egin ohi zen itsas edo lehorreko borroka bateko modu itxita eta desantolatua da. Frantsesezko terminoa ingelesera onartu zen c. 1640an (jatorri saxoiaren hitza *melle* zen)

Trafalgarreko guduan gorputzez gorputz borrokatu zen, britainiar itsasontziek Frantziako eta Espainiako lerroa zeharkatu zutenean, bataila ontzitik ontzira egin zuten. Kasu horretan, gorputzez gorputza planifikatu zen; Nelson almiranteak bere tripulazioen borroka ezaugarri bikainak erabili zituen Frantziako eta Espainiako zenbakizko nagusitasuna konpentsatzeko.

Lehen Mundu Gerrara arte, Europako armada gehienetako zalditeria erregimentuak zaldiketako bi borroka motatan trebatu ziren: gerora bildutako zaldien talka aurreikusten zuen karga, lantzaz eta sabloz armatuta eta gorputzez gorputza. Azken hori borroka indibidualen masa biribila bezala pentsatu zen, lehen karga lerroak topaketaren talkak eten ondoren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1293039
* Commonscat Multimedia: Melee

---

 |

* Wd Datuak: Q1293039
* Commonscat Multimedia: Melee
***Mein Gott hilf mir, diese tödliche Liebe zu überleben*** (euskaraz: «Jainko maitea, lagun iezadazu maitasun hilkor hau gainditzen»; errusieraz: Го́споди! Помоги́ мне вы́жить среди́ э́той сме́ртной любви́, translit.: *Góspodi! Pomogí mne výzhit' sredí étoy smértnoy lyubví*) 1990ean, Gerra Hotza amaitzen ari zenean, margotutako horma-irudi ospetsua da. Dmitri Vrubel errusiar artistak Berlingo Harresiaren atal batean margotu zuen. 1990ean, East Side Gallery, Berlingo Harresiaren hondarren gainean zegoen aire zabaleko arte-galeria bat zen, ordurako ia eraitsita zegoena.

Lanak bi gizon musukatzen erakusten ditu: Leonid Brezhnev (Sobietar Batasuneko buruzagi komunista) eta Erich Honecker (Alemaniako Errepublika Demokratikoko buruzagi komunista). Berlingo harresian obra asko egon ziren, gehienak graffitiz eginak, baina lan hau berehala bihurtu zen ezagunenetako eta ospetsuenetako bat; obra bera parodia kontaezinen objektu izan zen, nahiz eta berez parodia bat izan, obra deribatibo askoren inspirazioa izateaz gain.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** García, Fernando.  (2021-4-16). «¿Qué líderes lograron esquivar el temible beso de Brézhnev, y cómo?» *La Vanguardia* ISSN 1133-4835. OCLC .1068171171.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Froufe, Ana Lorenzo.  (2019-11-8). «Un beso de tornillo, el selfi más buscado del muro de Berlín» *NIUS Diario*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2410932
* Commonscat Multimedia: Mein Gott, hilf mir, diese tödliche Liebe zu überleben

---

 |

* Wd Datuak: Q2410932
* Commonscat Multimedia: Mein Gott, hilf mir, diese tödliche Liebe zu überleben
**Meinardus glaziarra** Antartikako penintsulako Palmer Lurraldeko Lassiter kostaldeko glaziar zabala da. Ekialde-ipar-ekialdeko norabidean berehala isurtzen da Barkow menditik ekialderantz, Haines glaziarra ipar-mendebaldetik batzen delarik, azkenean ekialdetik New Bedford badiara iritsi aurretik, Court nunataka mendebaldetik berehala.

Estatu Batuetako Antartikako Zerbitzu Espedizioan (1939-1941) aurkitu zuten 1940ko abenduan egindako hegaldi batean. Lehenengo airetiko argazkiak 1947an egin ziren Ronne Antarctic Research Expedition espedizioko (1947-1948) hegaldi batean zehar Finn Ronne AEBetako esploratzaile polarraren zuzendaritzapean, eta ikerketa geodesikoak ere egin zituen Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) erakundearekin batera. FIDSek Wilhelm Meinardus (1867-1952) geografo alemaniarraren izena jarri zion, nork, besteak beste, Erich von Drygalskiren zuzendaritzapean Alemaniako Antartikako Lehen Espedizioaren (1901-1903) emaitza meteorologikoak argitaratu zituen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6810143

 |

* Wd Datuak: Q6810143