*Artikulu hau Enkarterriko udalerriari buruzkoa da; Bizkaiko kantabriar barrendegia gaitzat duena beste hau da: «Villaverde Turtzioz»*

**Turtzioz** (ofizialki **Trucios-Turtzioz**) Bizkaiko mendebaldean dagoen udalerria da, Enkarterri eskualdean dagoena. 520 biztanle zituen 2016. urtean.

Etimologia eta toponimia
------------------------

Izen ofiziala *Trucios-Turtzioz* elebikoa da. Izenak 1996an Udalak onartu eta 1997ko hasieran EAO zein Bizkaiko Aldizkari Ofizialeak argitaratu zuten. Gaztelaniaz ofizialki *Trucios* bada ere, bertokoek *Trucíos* ahoskatzen dute (hiatoa nabarmenduz).

Euskaraz Euskaltzaindiak Turtzioz hobesten du. Haranean Erdi Aroaz geroztik erromantzez aritu da: jatorriz montañera eta Aro Modernoa eta gero gaztelania. Gertuko Kantabriak eragin handia izan du haranean.

Filologo batzuen ustez, toponimoak euskarazko erroa (*iturri hotz*) du. Hortik agiri zaharretan agertzen den *Turtzioz* bilakatu eta erromantzatua gaztelaniazko *Trucíos*. Teoria honen alde udalerriko lurraldeen izaera karstikoak egiten du. Turtziozko elizatik gertu badago urhotza darion iturri bat. Iturri horrek erreka karstiko batetik ateratzen ditu bere urak, XX. mendean "Iturriotz erreka" izendatutik, hain zuzen ere.

Teoria horren aurka bere izaera hipotetikoak egiten du. Ez dago "Iturriotz" hitza duen agiri zaharrik. Gainera, badaude batzuk bertan euskara inoiz ez dela hitz egin esaten dutenak. Izan ere Sopuertatik mendebalderantz euskarazko toponimia urria eta haranean ia hutsala da.

Bertakoak gaztelaniaz *trucense* eta euskeraz *turtzioztarra* dira.

Geografia
---------

Hurbilean, Villaverde Turtzioz, eta urrutian, Turtzioz, Burgueno menditik ikusita.
Gordon auzoaren ikuspegia.
Enkarterriko iparraldean kokatuta, udalerria menditsu da oso, mendirik altuena 815 metroko La Kabañuela izanik. Izan ere Turtziozko harana mendilerroz inguraturik dago. Iparraldean Guriezo (Kantabria), hegoaldean Villaverde Turtzioz (Kantabria), ekialdean Castro Urdiales (Kantabria) eta Artzentales (Bizkaia) eta mendebaldean Rasines (Cantabria) eta Karrantza (Bizkaia) ditu.

Udalerria Agüera ibaiaren arroan dago, bere baserriak harana eta gertuko mendien hegaletan izanda. Biztanleriaren gehiena haran barrenean bizi da, ibaiaren eskuinaldean dagoen kale batean batez ere. Auzo hori La Iglesia du izena. Gunea jarraituz Pando eta Romaña auzoak daude, haran barrenean. Cueto eta Gordon auzoak, berriz, mendi hegaletan daude Erdi Arotik. Auzo guztiak ermitaren inguruan hazi dira eta zezen plaza dute.

Historia
--------

Udalerrien izenari buruzko lehendabiziko aipamenak Erdi Arokoak badira ere, historiaurrean jadanik bizilagunak bazituen. Peñalba edo Jorrios mendietako kobazuloetan Brontze Arotik bizi dira zaldi eta behi abeltzaintzari ekin ziotenak.

Euskal Herriaren historiarentzat hiri garrantzitsua dugu Turtzioz, bertan mintzatu baitzen euskal lurretan, azken aldiz, euskaldunon lehen lehendakari Jose Antonio Agirre jauna. Francisco Franco jeneral matxinatuak gidatutako tropa frankistek Euskal Herriaren zatirik handiena konkistatu zutenean, Bilbo barne, herri honetara etorri ziren Eusko Jaurlaritzako ordezkari eta agintari ugari, oraindik borrokan ziharduten Eusko Gudarosteko gudariak bertatik-bertara gidatzeko. Agirre lehendakariak idatzi zuen manifestua Turtziozko manifestua bezala ezagutzen da eta 1937ko ekainaren 26an izan zen idatzia. Bertan, Euskal Herria konkistatu zutenak irmoki gaitzetsi eta estatu-kolpea eman zutenen aurka borrokatu ziren gudariak goraipatu zituen. Argi utzi zuen Euskal Herria konkistatua izango bazen ere, haren arima eta askatasunerako nahiak iraungo zuela.

Lehen Eusko Jaurlaritzak euskal lurretan egin zuen azken bilera Turtziozko La Puente familiaren jauregi barrokoan gauzatu zen, Agirrek bere manifestua idatzi zuen egun berean. Turtzioz dugu, beraz, euskal erresistentziak iraunarazi zuen azken herria.

Ekonomia
--------

Turismoaren arloan, eskualdeko paisaia baliabideak aprobetxatuz, Karrantza eta Turtzioz artean Armañongo natura parkea sortu dute. Inguruko mendiek bizikletaz ibiltzeko eta bidezidor kirola egiteko aukera eskaintzen dute. Bilbo ez ezik, gertu ditu Oriñongo, Laredoko eta Castro Urdialesko hondartzak ere.

Jarduera nagusia, hala ere, nekazaritza da. Ganadu-feria garrantzitsuak ditu, bai eta amuarraina harrapatzeko barrutia ere.

Demografia
----------

| Turtziozko biztanleria |
| --- |
|  |
|

Politika
--------

### 2011ko udal hauteskundeak

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Turziozko alkatea Euzko Alderdi Jeltzaleko José Manuel Coterón Fernández da. 

|  |
| --- |
| **Turtziozko udalbatza** |
| Alderdia | 2011ko maiatzaren 22 |
| **Zinegotziak** | **Boto kopurua** |
|  | Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) | 4 / 7 | 213 (% 51,7) |
|  | Turtzioz Bai (TB) | 2 / 7 | 116 (% 28,16) |
|  | Bildu | 1 / 7 | 71 (% 17,23) |
|  | Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE)) | 0 / 7 | 5 (% 1,21) |
|  | Alderdi Popularra (PP) | 0 / 7 | 3 (% 0,73) |
| **Datuen iturria:** Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean |

### 2007ko udal hauteskundeak

Hona hemen 2007ko udal-hauteskundeen emaitzak:

| Postua | Izena | Alderdia |
| --- | --- | --- |
| Alkatea | Juan José Llano Llaguno | EAJ |
| Zinegotzia | José Ángel Larena Serna | EAJ |
| Zinegotzia | Maria Begoña Pujana Rodrigo | EAJ |
| Zinegotzia | Asier Haza del Cerro | EAJ |
| Zinegotzia | Juan Ignacio Hernandorena Calante | Turtzioz Bai |
| Zinegotzia | Gorka Llaguno Peña | Turtzioz Bai |
| Zinegotzia | Raúl Baranda Ortega | Turtzioz Bai |
|

Ondasun nabarmenak
------------------

Basinagre dorretxea
* Aleneko Estazio Megalitikoa
* San Pedro eliza
* Basinagre dorretxea
* Basinagre errota

Ikus, gainera
-------------

* Bizkaiko udalerrien zerrenda

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7    *Euskal Herriari Begira.*  Udalbiltza.
2. ↑   «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» *Euskararen erabilera* (Wikipedia).
3. ↑   «Etxeko erabilera» *Euskararen erabilera* (Wikipedia).
4. ↑  Euskaltzaindiaren webgunea
5. ↑  Auñamendi Entziklopedia
6. ↑    «Turtziozeko Manifestuaren 70. urteurrena» *www.euskadi.eus* 2007-06-26 (Noiz kontsultatua: 2019-05-29).
7. 1 2   lehendakariagirre.  (2016-10-19). *TRUCIOS: el último mensaje de Agirre en tierras vascas.*  (Noiz kontsultatua: 2019-05-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

* Turtziozko udal webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1228743
* Commonscat Multimedia: Turtzioz
* Wikibooks Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Turtzioz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127992675
* LCCN: n93093685
* **Lekuak**
* OSM: 346149
* INE: 48087

 |

* Wd Datuak: Q1228743
* Commonscat Multimedia: Turtzioz
* Wikibooks Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Turtzioz


| Enkarterriko udalerriak |
| --- |
| Alonsotegi · Artzentales · Balmaseda · Galdames · Gordexola · Gueñes · Karrantza · Lanestosa · Sopuerta · Turtzioz · Zalla |

| * i
* e
* a
Bizkaiko udalerriak Bizkaia |
| --- |
| Abadiño • Abanto • Ajangiz • Alonsotegi • Amoroto • Arakaldo • Arantzazu • Areatza • Arrankudiaga • Arratzu • Arrieta • Arrigorriaga • Arteaga • Artzentales • Atxondo • Aulesti • Bakio • Balmaseda • Barakaldo • Barrika • Basauri • Bedia • Berango • Bermeo • Berriatua • Berriz • **Bilbo** • Busturia • Derio • Dima • Durango • Ea • Elantxobe • Elorrio • Erandio • Ereño • Ermua • Errigoiti • Etxebarri • Etxebarria • Forua • Fruiz • Galdakao • Galdames • Gamiz-Fika • Garai • Gatika • Gautegiz Arteaga • Gernika-Lumo • Getxo • Gizaburuaga • Gordexola • Gorliz • Gueñes • Ibarrangelu • Igorre • Ispaster • Iurreta • Izurtza • Jatabe • Karrantza • Kortezubi • Lanestosa • Larrabetzu • Laukiz • Leioa • Lekeitio • Lemoa • Lemoiz • Lezama • Loiu • Mallabia • Mañaria • Markina-Xemein • Meñaka • Mendata • Mendexa • Morga • Mundaka • Mungia • Munitibar • Murueta • Muskiz • Muxika • Nabarniz • Ondarroa • Orozko • Ortuella • Otxandio • Plentzia • Portugalete • Santurtzi • Sestao • Sondika • Sopela • Sopuerta • Sukarrieta • Trapagaran • Turtzioz • Ubide • Ugao • Urduliz • Urduña • Zaldibar • Zalla • Zamudio • Zaratamo • Zeanuri • Zeberio • Zierbena • Ziortza-Bolibar • Zornotza |