recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tay Rail Bridge** (euskaraz *Tayko trenbide zubia*) Eskoziako ekialdean dagoen Tayko fiordoa zeharkatzen duen trenbide zubi bat da, Dundee hirian dagoena. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

1854tik aurrera bazegoen egitasmoa Tayko fiordoa gurutzatuko zuen zubia egiteko eta 1871ean abiatu eta 1878an bukatu zuten burdinezko zubia. Thomas Bouch injeniari ingelesak egin zuen diseinua. 18 hilabete beranduago ekaitz izugarri batek behera bota zuen trena pasatzen ari zen unean eta 75 pertsona hil ziren.

Orduan bigarren zubi bat egitea erabaki zen, fiordoan 18 metro gorago. William Henry Barlow-k diseinatu eta William Arrol & Co. konpainiak eraiki zuen. 1881ean hasi ziren lanak eta 1887an amaitu. Altzairu eta burdinezko 25.000 tona, hormigoizko beste 70.000 tona eta hamar milioi adreilu erabili ziren.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* Tay Rail Bridgeko desastrea.Tay Rail Bridgeko desastrea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6480690
* Commonscat Multimedia: Tay Rail Bridge

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh91004657

 |

* Wd Datuak: Q6480690
* Commonscat Multimedia: Tay Rail Bridge
***The Burnt Orange Heresy*** 2019ko suspense-filma da, Giuseppe Capotondik zuzendua eta Scott Smithen gidoi batekin. Charles Willeforden eleberri batean oinarritzen da, eta Claes Bang, Elizabeth Debicki, Mick Jagger eta Donald Sutherland ditu protagonista nagusi.

Veneziako Nazioarteko 76. Zinemaldia ofizialki itxi zuen filma izan zen.

Argumentua
----------

|  |
| --- |
| **Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.*  |

Italian gaude. James Figueras arte-kritikariak harreman bat du Berenice Hollis estatubatuar erakargarri eta interesgarriarekin. James bere anbizioak xarmaz mozorrotzen dituen ohiko antiheroia da; Berenice, aldiz, Europan zehar bidaiatzen ari den neska xalo bat, nahi duena izatearen askatasunaz gozatzen duen bitartean. Maitale berriak Cassidy arte-bildumariaren etxalde zoragarri eta oparora joango dira bidaian. Cassidy Como Lakuan bizi da, eta Jerome Debney margolari bakarti eta zeharo preziatuaren babeslea da. Plan bat proposatuko dio Jamesi: Debneyren maisulana lapurtzea. Debney mitikoarekin denbora eman ahala, bikotea konturatuko da, artistari eta aginduta duten misioari dagokienez, ezer ez dela dirudiena. Baina James anbizio handiko gizona da eta aurrera jo nahi du plan zitalarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Donostia Zinemaldia» *sansebastianfestival* (Noiz kontsultatua: 2021-09-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60737566

 |

* Wd Datuak: Q60737566
Aljebra linealean, {\displaystyle N\in M\_{n.n}(K)} matrizea **nilpotentea** dela esaten da, baldin eta {\displaystyle k\in \mathbb {N} } existitzen bada, ezen {\displaystyle N^{k}=0\,} baita.

Teorema
-------

{\displaystyle A\,} matrize nilpotentea bada orduan bere determinantea nulua da.

### Frogapena

A k ordenako matrize nilpotentea bada, {\displaystyle A^{k}=0\,}

Orduan: {\displaystyle \det(A^{k})=0\,}

Hori dela eta: {\displaystyle \det(A)^{k}=0\,} ,hortaz, {\displaystyle \det(A)=0\,}

Adibideak
---------

{\displaystyle M={\begin{pmatrix}0&1\\0&0\end{pmatrix}}}
matrizea nilpotentea da, *M*2 = 0 baita. Orokorrean, edozein matrize triangeluar, bere diagonal nagusian zeroak dituena, nilpotentea da. Esaterako,

{\displaystyle N={\begin{pmatrix}0&2&1&6\\0&0&1&2\\0&0&0&3\\0&0&0&0\end{pmatrix}}}
matrizea nilpotentea da, zeren

{\displaystyle N^{2}={\begin{pmatrix}0&0&2&7\\0&0&0&3\\0&0&0&0\\0&0&0&0\end{pmatrix}};\ N^{3}={\begin{pmatrix}0&0&0&6\\0&0&0&0\\0&0&0&0\\0&0&0&0\end{pmatrix}};\ N^{4}={\begin{pmatrix}0&0&0&0\\0&0&0&0\\0&0&0&0\\0&0&0&0\end{pmatrix}}} baita.
Aurreko adibideek elementu nulu asko eduki arren, ohiko matrize nilpotenteekk ez dituzte. Esaterako,

{\displaystyle {\begin{pmatrix}6&-9\\4&-6\end{pmatrix}}\qquad {\text{eta}}\qquad {\begin{pmatrix}5&-3&2\\15&-9&6\\10&-6&4\end{pmatrix}}}
matrizeak ber bi eginda nuluak dira, nahiz eta elementu nulurik ez izan.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Matrize nilpotentea eta eraldatze nilpotenteak PlanetMath-en

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q650670

 |

* Wd Datuak: Q650670
Arrain marinatua.
**Marinatua**, janaria egun batez edo asteetan zehar likido aromatiko batean egotean datzan sukaldaritzako teknika bat da, denborarekin beratzagoak eta usaintsuagoak egon daitezen. Antzina janari kontserbazio teknika bat zen. 

Ardoa, ozpina, limoia, barazkia, espeziak, olioak, azukrea besteak beste erabiliz egiten dira marinatuak. Hauekin egindako likidoan denbora batez murgilduta edukitzeri esaten zaio marinatzea. Ontzutua baino likidoago bat bezala defini dezakegu. Bere helburua osagai nagusiaren zapore gogorra leuntzea, lurrin eta zapore onak ematea, biguntzea eta kontserbatzea. Mota guztietako haragiak marinatu daitezke baina bereziki ehizakoak egiten dira, arrainak, barazkiak, itsaskiak ere marina daitezke. Basurdea, oreina, erbia, untxia, txerrikiak, behikiak, arkumea, hegalaburra, izokina....

Marinatu motak
--------------

### Marinatu gordinak

Marinatua prestatzeko erabiltzen diren osagaiak, (barazkiak zatitu egiten dira) gordinik nahasten dira. Bertan murgiltzen da osagai nagusia eta nahi den denboran hozkailuan beratzen edukitzen da. Osagai nagusia erretiratu, lehortu ondoren kozinatzen da edo bere horretan nahiko gordinik jaten da. Nahi izanez gero, marinatua prestatzeko erabili ditugun osagaiak aprobetxa daitezke.

### Marinatu sueztitu

Marinatua prestatzeko erabiltzen diren barazkiak sueztitu egiten dira. Barazki hauek busti eta elkarrekin egosten dira. Bertan murgiltzen da osagai nagusia eta nahi den denboran hozkailuan beratzen edukitzen dira. Osagai nagusia erretiratu, lehortu eta ondoren kozinatzen da. Barazkiak, nahi izatera, aprobetxa daitezke saltsa prestatzeko.

Marinatuak non gorde
--------------------

Kontuan izan marinatuak beti hozkailuan gorde behar direla eta erabiltzen diren ontziek gogorrak izan beharko dutela elementu azidoak jasateko.

Marinatzeko denborak
--------------------

Oso gogorra den basurde bat edo biguna den arrain bat marina dezakegu. Denborak ez dira berdinak izango, Biguntzeko helburua dugun osagai gogorretan 48 ordu ere eduki dezakegu, aldiz, biguna den arrain edo barazkia denbora gutxiagoan edukiko dugu.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q725668
* Commonscat Multimedia: Marinated food

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q725668
* Commonscat Multimedia: Marinated food
**Matsumaeko gaztelua** (japonieraz: 松前城, *Matsumae-jō*?)
 Japoniako Hokkaido uhartearen hegoaldeko Oshima suprefeturan kokatuta dagoen gaztelu japoniarra da, Matsumae herrian dagoena.

Geografia
---------

Hokkaidoko hegoaldeko puntan dagoen arren, iparralderen dagoen gaztelu japoniarra da, Hokkaido uhartean dagoen Edo Aroko gaztelu bakarra baita.

Historia
--------

1606an eraiki zuen Matsumae Yoshihirok eta 1637an erre bazen ere 1639an berreraiki zuten. Babes modernoagoan altxatu zituzten 1850 urtean. *Donjon* dorre nagusiak 30 metrotako garaiera zeukan. Hokkaido eta Honshu uharteen arteko merkataritza kontrolatzen zuen.

1875ean hainbat egitura eraitsi zituzten Meiji enperadorearen aginduz, hiru dorre, administrazio gunea eta artilleria tokiak besteak beste. 1949an dorre nagusia eta ate nagusia erre ziren.

Gaur egun parke bat da baina hiru solairutako dorrea ereiki dute.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 1935eko argazkia.1935eko argazkia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1143974
* Commonscat Multimedia: Matsumae Castle

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00955714

 |

* Wd Datuak: Q1143974
* Commonscat Multimedia: Matsumae Castle
**Matronazgoa** emakumeek burutzen duten mezenasgo mota da. Orokorrean salbuespen bat diren arren, botere-eliteen barnean obra artistikoen mezenas bilakatutako kasu ugari daude, bai Erdi Aroan eta baita Aro Modernoan ere. Murrizketaz eta mugaz betetako mundu batean eliteetako emakumeek, sustapen artistikoa erabili zuten, onartua eta batzutan aintzatesia zen jarduteko modu gisa. Horrela sortzen da matronazgo deitutakoa, gizarte-maila altuko emakumeek egiten duten mezenasgo mota bat. Emakume hauek bultzatutako proiektuak, erainkuntzan haien parte-hartzea handia adierazten dutenak, gai erlijiosoekin lotuak daude, hileta-kaperak eta  komentuen fundazioak izan daitezkelarik.

Isabella D’Este, Margarita Austriakoa edo Isabel Katolikoa bezalako emakumeen salbuespenezko kasuak kenduta, jarduera artistikoak finantzatu eta zuzendu dituzten emakumeak, ahazturaren biktima izan dira, kolektibo maskulinoetan, hau da patronazgoan, zentratu baitira historialariak. Ondorioz emakumeek egindako mezenasgoa garaian zein historiografian alde batera utzi da, baita arlo politikoan paper garrantzitsua izan zutenena ere, haien matronazgoa baloratzea,noble-familia baten kide izateagatik dela esanez, eta ez emakume izateagatik. Azken urteotan ordea, historiografiaren orain arteko kontakizunari bira ematen saiatu dira historialari ugari, emakumeen protagonismoa eta mezenasgo artistikoan zuten parte-hartze aktiboa berreskuratzen saiatuz. Euskal Herrian, Goi Aro Berrian zehar, Maria Lazkanokoa matronazgoa burutu zuen emakume baten adibide bikaina da.

Erreferentziak
--------------

* GARCÍA PÉREZ, Noelia, "El patronazgo artístico femenino y la construcción de la historia de las mujeres: una asignatura pendiente de los estudios de género", in BOSCH FIOL, Esperanza, FERRER PÉREZ, Victoria Aurora y NAVARRO GUZMÁN, Capilla (Eds.), Los feminismos como herramientas de cambio social (I): Mujeres tejiendo redes históricas, desarrollos en el espacio público y estudios de las mujeres, Palma de Mallorca, Universitat de les Illes Balears, 2006, 121-126 orr..

* OLMEDO SÁNCHEZ, Yolanda Victoria, "El mecenazgo arquitectónico femenino en la Edad Moderna", en DÍEZ JORGE, María Elena (Ed.), Arquitectura y mujeres en la historia, Madrid, Síntesis, 2015, 243-249 orr.
***The History of Cardenio*** (Cardenioren historia), sarritan ***Cardenio*** bezala aipatua, John Fletcher eta William Shakespeareri egotzitako antzezlana da. 1613an antzeztua izan zen eta horregatik dakigu idatzia izan zela. Jasotako pasarte batzuei esker Gary Taylor espezialistak 2007an lanaren berrosaketa plazaratu zuen.

Historia
--------

*On Kixote Mantxakoa*ren lehen zatia ordurako ingelesera itzulita zegoen, 1612, Thomas Shelton itzultzialearen eskutik. *Kixote*n badago oso pasarte ezaguna, Cardeniorena; horretan inspiratu omen ziren William Shakespeare eta John Fletcher egileak. Jakin badakigu antzezlana bi aldiz antzeztu zela The King's Men konpainiaren eskutik. Baina, dirudienez, Globe antzokia sufritu zuen sute batean, antzezlana 1613an desagertu egin zen. Dena dela, lan horren kopia bat ba omen zegoen, baina, *The History of Cardenio* alegia, 1653an aipatutako bi idazleei egotzita. 1727an Lewis Theobald *Falsehood bikoitza* lana prestatu zuen, horretarako aurretik hiru eskuizkribu birformulatuz, horietako aipatutako *Cardenioaren historia*. Egia da obra horrek Cardenioren historia "On Kixote"n agertzen den bezala jasotzen zuela eta, horregatik, Theobaldek galdutako lanaren eskuizkribua zuela pentsatu zen.

Berrosaketa
-----------

2007an, Gary Taylor estatubatuarrak, Lewis Theobald-en *Double Falsehood* liburua hartuta, jatorrizko lana berrosatzen saiatu zen eta plazaratu zuen berriro ere taularatzeko asmoz. Dena dela, espezialista guztiak ez daude ados eta batzuen iritziz lan hori inoiz ez zen izan.

Pertsonaiak
-----------

* Don Ricardo de Aguilar Dukea
* Don Pedro de Aguilar, seme nagusia
* Camilo
* Cardenio, Camiloren semea
* Luscinda (edo Lucinda), Cardenioren maitalea
* Don Bernardo, Luscindaren aita
* Don Fernando de Aguilar, Dukearen bigarren semea
* Don Fernandoren morroia
* Fabián
* López
* Dorotea
* Dorotearen neskamea
* Gerardo, Don Fernandoren morroia
* Hiritar bat
* Dorotearen morroi bat
* Artaldeen jabea
* Lehen artzaina
* Bigarren artzaina
* Zaldun bat
* Kortesauak, neskame bat, apaiz bat, bat edo bi artzain, zaldun bat, zerbitzariak

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:*The History of Cardenio*ren argumentua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2448770
* **Identifikadoreak**
* NKC: unn2012729350
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2448770
**Reno konderria** (ingelesez: *Reno County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hutchinson da. 2010eko zentsuaren arabera 64.511 biztanle zituen, Reno kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Reno konderriak 3.294,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 43,42 ura dira. Beste 3.251,33 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,58 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 64.511 pertsonetatik 60.752 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.209 dira. 1.843 beltzak edo afroamerikarrak. 374 amerikar natiboak ziren eta 18 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 296 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 35 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.193 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q379657
* Commonscat Multimedia: Reno County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158279377
* GND: 4601719-7
* LCCN: n80145850
* **Lekuak**
* OSM: 1070327
* TGN: 2000737

 |

* Wd Datuak: Q379657
* Commonscat Multimedia: Reno County, Kansas
**Maslow piramidearen arabera**, gizakiaren beharren premiaren araberako sailkapenak giza jokabideari eragiten dio.
**Maslow piramidea** gizakiaren motibazioei buruzko teoria bat da, Abraham Maslow psikologoak 1943 urtean plazaratutakoa. Teoria honetan, gizakiaren beharrak eta desirak horiek betetzeko premiaren arabera sailkaturik daude: piramidearen oinarrian behar fisiologikoak daude, hala nola jatea eta edatea; horiek aseta, gizakiak babesa eta segurtasuna bilatzen ditu; ondoren gizarte atxikimenduaren motibazioa sortzen da, elkartzea eta partehartzea bilatuz; jarraian, gizartearen onespena eta azkenik, autoerrealizazioa bilatzen ditu, piramidearen gailurrean. Beharren mailakatze honek gizakien jokabidea azaltzen du hainbat arlotan. Enpresetan adibidez, Maslowek enpresaburuen jokabidea kritikatzen zuen, horiek langileen behar fisiologikoak asetzen bakarrik saiatzen baitziren, goi mailako beharrak kontuan hartu gabe. Horrela, enpresak aurrera egiteko langileari bere sormena eta ekimena garatzen lagundu behar zitzaiola baieztatzen zuen, langileen parte hartzea bultzatzen zuen antolakuntza baten bitartez.

Kanpo estekak
-------------

* Maslow piramidea, Gizapedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q179515
* Commonscat Multimedia: Maslow's hierarchy of needs

---

 |

* Wd Datuak: Q179515
* Commonscat Multimedia: Maslow's hierarchy of needs
Aljebra linealean, **matrize bidiagonala** edo **bi diagonaleko matrizea** matrize karratu bat da, diagonal nagusian eta lehenengo goi-diagonalean edo lehenengo azpidiagonalean ez dauden elementu guztien balioa zero dena. Beraz, horrek esan nahi du matrizeak bi diagonal ez-zeroak dituela.

Diagonal nagusiko goiko diagonalaren elementuak ez-zeroak direnean matrizeari **goi-bidiagonal** deritzo. Adibidez:

{\displaystyle {\begin{pmatrix}1&4&0&0\\0&4&1&0\\0&0&3&4\\0&0&0&3\\\end{pmatrix}}}
Diagonal nagusiko azpiko diagonalaren elementuak ez-zeroak direnean matrizeari **azpibidiagonal** deritzo. Adibidez:

{\displaystyle {\begin{pmatrix}1&0&0&0\\2&4&0&0\\0&3&3&0\\0&0&4&3\\\end{pmatrix}}}

Bibliografia
------------

* Stewart, G. W. (2001) *Matrix Algorithms, Volume II: Eigensystems*. Society for Industrial and Applied Mathematics. ISBN 0-89871-503-2.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Matrize bereziak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q856952

 |

* Wd Datuak: Q856952
**Mariskalen jauregia** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Tafalla udalerrian kokatutako XIV. mendeko jauregi bat da.

Historia
--------

*Kordoiaren etxea* izenez ezagutzen da, eta, bertan, fatxadan irekitzen diren hiru leihoetan, apaindurazko xehetasun gisa, landuta ikus daiteke. Antzinako tradizio baten arabera, kordoi horrek Frantzisko Nafarroakoa gogorarazten du, Pedro Nafarra mariskalaren semea, hemen jaio zena XV. mendearen amaieran, Orreagako priorra izan zena eta geroago Baraxozeko apezpikua eta Valentziako artzapezpikua. Trentoko kontzilioan izan zen. Elizgizon ospetsu honek, frantziskotarra dela uste duenak, Tafallan etxe bat eraikitzeko agindu zuela, bere erlijioaren kordoi edo angeluarekin bereiziz. Arigitak, Tafallako artzapezpikuaren biografian, erakusten du ez zela frantziskotarra izan, San Agustinen Ordenakoa baizik, eta, beraz, kordoiaren xehetasuna eraikitzaileen apeta bat besterik ez zela. XIX. mendean, Granada Egako dukearena zen.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | TAFALLA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Tafalla
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43087718
* Commonscat Multimedia: Tafalla

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000759

 |

* Wd Datuak: Q43087718
* Commonscat Multimedia: Tafalla
matematikan, **matrize bisimetrikoa** matrize karratu bat da, bere bi diagonal nagusiekiko simetriko dena. Hain zuzen ere, *A* *n* × *n* dimentsioko matrize bat bisimetrikoa da baldin eta soilik *A = AT* eta *AJ = JA* bada, non *J* *n* × *n* trukatze-matrizea den.

Honelako itxura dute:

{\displaystyle {\begin{pmatrix}a&b&c&d&e\\b&f&g&h&d\\c&g&i&g&c\\d&h&g&f&b\\e&d&c&b&a\end{pmatrix}}}
Adibidea:

{\displaystyle {\begin{pmatrix}1&2&4&5\\2&8&0&4\\4&0&8&2\\5&4&2&1\\\end{pmatrix}}}
{\displaystyle {\begin{pmatrix}1&\color {Blue}{2}&\color {Blue}{4}&\color {Blue}{5}\\\color {Blue}{2}&8&\color {Blue}{0}&\color {Blue}{4}\\\color {Blue}{4}&\color {Blue}{0}&8&\color {Blue}{2}\\\color {Blue}{5}&\color {Blue}{4}&\color {Blue}{2}&1\\\end{pmatrix}},\quad {\begin{pmatrix}\color {Blue}{1}&\color {Blue}{2}&\color {Blue}{4}&5\\\color {Blue}{2}&\color {Blue}{8}&0&\color {Blue}{4}\\\color {Blue}{4}&0&\color {Blue}{8}&\color {Blue}{2}\\5&\color {Blue}{4}&\color {Blue}{2}&\color {Blue}{1}\\\end{pmatrix}}}

Propietateak
------------

Matrize bisimetrikoak simetrikoak, zentrosimetrikoak eta persimetrikoak dira.

Bi matrize bisimetrikoen biderkadura matrize zentrosimetriko bat da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Toeplitz matrizea MathWorld-en
* **(Ingelesez)** Matrize bereziak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3751716

 |

* Wd Datuak: Q3751716
**Marit Røsberg Jacobsen**,  (Narvik, Norvegia, 1994ko otsailaren 25a), eskubaloian aritzen den kirolari norvegiarra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen eskubaloian Norvegia ordezkatuz; Frantziako taldearen (urrezko domina) eta ROCko taldearen (brontzezko domina) atzetik sailkatu zen Norvegiako taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Norvegiako taldea: Henny Reistad, Veronica Kristiansen, Marit Malm Frafjord, Stine Skogrand, Nora Mørk, Stine Bredal Oftedal, Silje Solberg, Kari Brattset Dale, Katrine Lunde, Marit Røsberg Jacobsen, Camilla Herrem, Sanna Solberg-Isaksen, Kristine Breistøl, Marta Tomac eta Vilde Johansenek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Eskubaloia, emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Marit Røsberg Jacobsen» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  "Marit Røsberg Jacobsen"[*Betiko hautsitako esteka*] *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24150838
* Commonscat Multimedia: Marit Røsberg Jacobsen

---

 |

* Wd Datuak: Q24150838
* Commonscat Multimedia: Marit Røsberg Jacobsen
**Riimmajávri** aintzira Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen aintzira bat da, Raittijärvi sami herrixkatik eta Norvegiako mugatik hurbil dagoena. Käsivarsi Eremu Basatian dago, Lappi osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezkeen eremu basatian, hain zuzen; aliota txikiak, antzara nanoak, belatz handiak, elur-hontzak, eskandinaviako lagopodoak, ipar-belatzak, ipar-kaskabeltzak, laponiako kaskabeltzak, marikoi isats-luzeak, negu txontak eta papourdinak dira, esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago ere; hala nola, azeri zuri eta gorriak, elur-oreinak, erbinude zuriak, eskandinaviako lagopodo eta lursaguak, ipar-katamotzak, jatunak, mendi lemingak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak .

Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira.

Pitsusjärvi aintzira **Riimmajávri**ren bizilagun nagusia da. Zuzenean Eskandinaviako mendietatik datorren Urtasjoki ibaiko urak betetzen du aintzira; bestalde, ateratzeko orduan, ura, Lätäseno ibaiaren bitartez, Botniako Golkoraino doa. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da aintzira.

Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Käsivarren erämaa-alue

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266590

 |

* Wd Datuak: Q12266590


| Enontekiöko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Saana mendixkako ikuspegi urtsuakSaana mendixkako ikuspegi urtsuakMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraAilakkajärvi • Guoskatjávri • Iso Salankijärvi • Iso Leveä • Kalaton • Kalatonjärvi • Kaura**Kelottijärvi** • Ketojärvi • **Kilpisjärvi** • Kivijarvi • Lijankijärvi • Marsujärvi • Marttajärvi • MelajärviMuotkajärvi • Näkkäläjärvi • **Ounasjärvi** • Palojärvi • Pasmajärvi • Peerajärvi • PeltojärviPeriläjärvi • Pitsusjärvi • **Pöyrisjärvi** • Riimmajávri • Salttijärvi • Seitavuopio • SomasjärviSotkajärvi • Termisjärvi • Tuolpajärvi • Tuorkottajärvi • Vuomajärvet • Vuontisjärvi • Ylimmäinen |
**Rio Grande konderria** (ingelesez: *Rio Grande County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Del Norte da. 2010eko zentsuaren arabera 11.982 biztanle zituen, Rio Grande kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Rio Grande konderriak 2.362,94 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,98 ura dira. Beste 2.361,96 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,2 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 11.982 pertsonetatik 11.686 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.086 dira. 25 beltzak edo afroamerikarrak. 104 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 40 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 16 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 109 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312737
* Commonscat Multimedia: Rio Grande County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139554438
* LCCN: n80098362
* **Lekuak**
* OSM: 1411325
* TGN: 2000244

 |

* Wd Datuak: Q312737
* Commonscat Multimedia: Rio Grande County, Colorado
**Martzeloren antzokia**, Antzinako Erroman eraikitako antzoki bat da, partzialki kontserbatua dagoena. Sant'Angelo *rionean* kokaturik dago.

Historia
--------

Julio Zesarrek bultzatu zuen bere eraikuntza, eta Augustoren agintaldian amaitua izan zen, K.a. 13 eta K.a. 11 bitartean. Augustoren iloba zen Marko Klaudio Martzelori eskainia izan zen, erruki bezala, printze hau, goizegi hil baitzen, K.a. 23an, eraikin hau Marteren Zelaian altxatua izan aurretik. K.a. 17an, eraikuntza lanak oraindik amaitu gabe zeudenean, Augustok, antzokian, ludi saecularis ospetsuak ospatu zituen, Horaziok kantatuak. Inaugurazio egunean, Augustok, ustekabe arin bat jasan zuen: eserleku ofiziala hautsi egin zen eta, enperadorea, bizkarrez erori zen.

Kalkuluen arabera, kabeak (129,80 metroko diametroa), 15.000 eta 20.000 pertsonentzako tokia zuen, Zesarren Erromako bigarren antzokirik handiena bihurtuz, Ponpeioren antzokiaren ondoren. Koroarentzako guneak, 37 metroko diametroa du; eskenategiak, honen hondarrik ez dagoelarik, absidedun gela bana zuen albo banatan, horietako batetaz, oraindik, pilastra bat eta zutabe bat zutik geratzen direlarik. Eskenategiaren atzean, zirkuluerdi formako exedra handi bat zegoen, bi tenplu txikiekin.

Fatxadako materiala, Barcoko harrobiko trabertinoa da, Tivoliko bainuetatik gertu, Koliseoan erabilitako bera. Eta Koliseoan bezala, arkuak, gainjarritako ordena klasikoez estaltzen dira, kasu honetan dorikoa (toskanarra) behean eta jonikoa goian.

64ko sutean kaltetua izan zen, baita Vespasiano eta Vitelio enperadoreen arteko guduetan ere, eta, azkenik, IV. mendearen hasieran bertan behera utzia izan zen. Berehala, harrobi bezala erabilia izan zen, eta, jada IV. mendean bertan, bere blokeak, Zestio zubia konpontzeko erabili ziren. 1150ean gotorleku bihurtua izan zen, beranduago berriz suntsitzea eragotzi zuena.

XIII. mendean, eraikina, Savelli familia nobleak okupatu zuen; XVIII. mendean, Orsinitarren jabetzara pasa zen. Kabearen kanpo fatxadako hirugarren solairuan dagoen Pizkunde garaiko jauregia, Baldassare Tommaso Peruzzi arkitektoak eginikoa da.

Martzeloren antzokia, gaur egun ikus daitekeen bezala, 1926 eta 1932 bitartean eginiko meritu handiko zaharberritze eta artifizial eta okupatzaileen askapen lan baten ondorio da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q659138
* Commonscat Multimedia: Theatre of Marcellus (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 246996728
* GND: 4403849-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 23771

 |

* Wd Datuak: Q659138
* Commonscat Multimedia: Theatre of Marcellus (Rome)
**Rio Negro**, Kolonbian **Guainia** deitua, Hego Amerikako ibaia da, Amazonasen adarrik emaritsuena, eta ezkerraldeko adarren artean luzeena. Kolonbiako ekialdean jaiotzen da eta Manaustik hurbil isurtzen da Amazonasera. 2.250 kilometro luze da, eta arroak 691.000 kilometro koadroko eremua hartzen du.

Izena
-----

Rio Negrok «ibai beltza» esan nahi badu ere, ura ez da zehazki beltza, te kolorekoa baizik. Urrutitik beltza ikusten delako jarri zioten izen hori ibaiari. Kolore horren zergatia uraren pH azidoa da, uholde garaian gertatzen den landarediaren deskonposizioaren ondorio.

Geografia
---------

Rio Negrok Kolonbiako ekialdean du iturburua, Guyanetako mendigunean, eta 500 kilometroan zehar, Guainia izena du. Tarte horretan, 200 kilometroan zehar, Kolonbiaren eta Venezuelaren arteko muga egiten du. Tarte mugakide horretan hartzen du Rio Negro izena, eskuinaldetik Venezuelako Casiquiare ibaia batzen zaion gunetik aurrera. Kolonbiako ibaiadar nagusiak, berriz, Tomo, Isana eta Vaupés dira. Brasilen sartu eta, Amazonas estatua zeharkaturik, Manaustik hurbil isurtzen du ura Amazonasen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-05-25). *170. araua: Amerikako toponimia.* .
2. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118771
* Commonscat Multimedia: Rio Negro (Amazon)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236983842
* GND: 4364097-7
* NKC: ge138169
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q118771
* Commonscat Multimedia: Rio Negro (Amazon)
*Sahn* sinple bat, erdian howz bat duela. Gangatutako arkudi batez inguratua dagoelako nabarmentzen da. Meskita hau Teheranen dago.
**Sahn** (arabieraz صحن) islmadar arkitekturan patio erlijioso bati erreferentzia egiteko erabiltzen den hitza da.

Ia meskita, etxe eta islamdar munduko beste toki batzuetako eraikin guztiek dute *Sahn* bat, alde guztietatik arkuen bidez inguratuak daudenak. Mediar-pertsiar arkitekturan *sahn*ak orokorrean *howz* bat izaten du, hau da, abluzioak egiten diren igerileku simetriko bat. Batzuk, edateko iturriak ere izaten dituzte.

Sahna meskita batean badago, abluzioak egiteko erabiltzen da. Patio pribatu edo etxe tradizional batean badago, bainurako, estetikarako edo bietarako erabiltzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2064809
* Commonscat Multimedia: Islamic courtyards

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300264257

 |

* Wd Datuak: Q2064809
* Commonscat Multimedia: Islamic courtyards
**Marion konderria** (ingelesez: *Marion County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lebanon da. 2010eko zentsuaren arabera 19.820 biztanle zituen, Marion kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Marion konderriak 898,36 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,97 ura dira. Beste 888,39 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 22,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 19.820 pertsonetatik 17.767 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 482 dira. 1.593 beltzak edo afroamerikarrak. 26 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 115 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 21 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 296 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498148
* Commonscat Multimedia: Marion County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124347670
* LCCN: n81108888
* NARA: 10039003
* **Lekuak**
* OSM: 1846553
* TGN: 2000822

 |

* Wd Datuak: Q498148
* Commonscat Multimedia: Marion County, Kentucky
Azken glaziazioan urgaineratutako lurren eremua, itsasoaren maila gutxi gorabehera 150 m beherago zen. baita Tasmaniako eta Hego-ekialdeko Australiako glaziarren (zuriak) kokapena ere.
Satelite bidezko argazki honek Australia, Ginea Berria eta Tasmania lotzen dituen plataforma kontinentala erakusten du.
**Sahul**, **kontinente australiarra** ere deiturikoa, Ozeaniako kontinentean kokatutako eskualde geografikoa da. Australia, Tasmania, Ginea Berria eta inguruko uharte batzuek (Aru eta Raja Ampat) osatzen dute. Australia Papua Ginea Berritik Torres itsasarteak, eta Tasmaniatik Bass itsasarteak bereizita egon arren, hiru lur masak plataforma kontinental bereko urgaineratutako zatiak dira, eta ikuspuntu biologiko, geologiko, eta antropologikotik oso erlazionatuta daude.

Zeelanda Berriko uharteak ez dira Sahulen parte hartzen, baina bai Australasiako parte biogeografiarekin lotutako beste helburu batzuetarako.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56276943
* Commonscat Multimedia: Sahul

---

 |

* Wd Datuak: Q56276943
* Commonscat Multimedia: Sahul
**Thangorodrim** (sindarinez Tirautzaren Mendiak esan nahi duena), Tolkienen legendariumean, bereziki Silmarillion lanean, Melkorrek Angbanden Lanparen Aroetan altxatu zuen sumendiari eman zitzaion izena da, Amanetik ihes egin ondoren, Valinorreko Bi Zuhaitzak suntsitu eta silmarilak lapurtu ondoren. Mendi izugarri hau, hiru tontorrez koroatua zegoen **Dorre Trumoitsuak** deituak, *lurrazpiko labeen zerrauts eta labarekin eta tunelen irekierako hondakin handiekin* eginak zeudenak. Tontor edo krater horien ahoetatik, etengabe, iparraldeko zerua kutsatzen zuten lurrun beltzak irtetzen ziren.

Han kateatu zuten Maedhros krudelki, eta han giltzapetu zuten Hurin 28 urtez, sorginkeria baten bidez. Thangorodrim ez zen bizirik irten Eguzkiaren Lehen Arotik, Gudu Handian, Haserrearen Gerran, Ankalagon Beltza (hegodun herensugeen artean boteretsuena zena), Eärendilen esku hil baitzen, eta zerutik erori zen, Thangorodrim eta Angband suntsituz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q639584

 |

* Wd Datuak: Q639584
Aranjuezeko burdinbide zubia
**María Cristina Burdinbide Konpainia** Espainiako burdinbide negozioaren gaineko ahalegin goiztiar bat izan zen, 1840ko hamarkadaren hasieran. Manuel Larak sortu zuen Madril-Alacant linea eraikitzeko, eta Daniel Weisweiller izan zuen akziodunen artean. Egitasmoak porrot egin zuen 1844an, eta José Salamanca inbertsore eta negozio gizona geratu zen esleipenarekin. José Salamancak, orduan, Madrildik Aranjuezerainoko tartea egiteko konpainia bat sortu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  López-Morell, Miguel A. (2015), 98. or.

Bibliografia
------------

 

* López-Morell, Miguel A..  (2015). *Rothschild. Una historia de poder e influencia en España.*  Madrid: Marcial Pons, Ediciones de Historia, S.A. ISBN 978-84-15963--59-2..

Ikus, gainera
-------------

* MZA
* Ramón María Narváez
* Maria Kristina Borboikoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069484

 |

* Wd Datuak: Q61069484
**Raymond William Robert Gravell** (Cydweli, 1951ko irailaren 12a - Calp, 2007ko urriaren 31) galestar errugbilaria izan zen, erdiko eta hegaleko postuetan aritzen zena.

1970etik 1985era Llanelli RFC taldean jokatu zuen. 1972an All Blacks taldeari eman zioten porrotean parte hartu zuen bere taldearekin. 1980 eta 1982 urteen artean taldeko kapitaina izan zen.

1975ean egin zuen debuta Galesko errugbi selekzioarekin, Frantzian aurkako partida batean. 1982ra arte 23 partida jokatu zituen selekzioarekin ta bi aldiz irabazi zuen Grand Slama.

1980an British and Irish Lions taldeak Hegoafrikara egindako biran parte hartu zuen. Gainera, hamabi partida jokatu zituen Barbariansekin.

1985ean erretiratu zen eta 1988an Llanelli RFCko presidente izendatu zuten. Ondoren, telebistako saioetako aurkezlea izan zen eta zenbait filmetan antzeztu zuen.

Galesko hizkuntzaren defendatzaile sutsua eta Bardoen Kongregazioko kidea izan zen. Bere izen bardiarra **Ray o'r Mynydd** izan zen eta Ezpataren Emaile Handia izendatu zuten.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3404909
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 71224220
* ISNI: 0000 0003 7207 0051
* LCCN: no2009004642

 |

* Wd Datuak: Q3404909
**María Eloy-García** (Málaga, 1972) Geografia eta Historian lizentziatutako andaluziar poeta da.

Ibilbidea
---------

Geografia eta Historian ikasi eta lizentziatu zen. Bere argitalpenetan poeta gisa, bi edizio daude: *Cuánto dura cuánto* (2007), las de *Metafísica del trapo* (2001) eta *Diseños experimentales* (1997). Gainera, bere poemekin Espainiako poesia-antologietan eta hainbat aldizkaritan parte hartu du, hala nola *Litoral*, *El maquinista de la generación*, *Laberinto*, *Nayagua*, *Zurgai*, eta *Fosforo* edizio digitalean. Halaber, CEDMA Malagako Diputazioko Edizioen Zentroko *Puerta del mar* poesia bilduma koordinatzen du.

Ingelesera, portugesera, galizierara, grekora eta makedoniora itzuli da.

Hautatutako lanak
-----------------

*Metafísica del trapo* poesia liburua argitaratu zuen (2001) eta ondorengo bildumetan dago *Hablando en plata* (2005), *Todo a cien* (2005), *33 de Radio 3* (2004), *Limitada voz* (2003), *Del paraíso a la palabra,* *Poetas malagueños del último medio siglo* (1952-2002) (2003), *Poetisas españolas*, *Antología general* (2002), *Poesía Española. Años 90* (2000), *Feroces.* *Radicales, marginales y heterodoxos en la última poesía española* (1998) besteak beste. Pandoras Poesía alternativa española, ed. Baile del Sol, Tenerife, Islas Canarias, 2009, Mujeres en su tinta. Poetas españolas en el S. XXI, ed. Atemporia, Méjico, 2009, Puta poesía, ed. Luces de gálibo, Gerona, 2010, Cuánto dura cuánto, 2ª edición, ed. El Gaviero, Almería 2010, Cuánto dura quanto, Lupo editore, Copertino (Lecce, Italia), 2011. itzultzailea Angelo Nestore, Antología Último ahora. Quince poetas, Izana ediciones, Madrid 2013, Los cantos de cada cual, Arrebato libros, Madrid 2013, Inversa, 44 poetas españolas contemporáneas. 2014, Disidentes. Antología de poetas críticos españoles (1990-2014) La oveja roja, Madrid 2015.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 1988an, Malagako Unibertsitateko Ateneo Saria jaso zuen.

* 1999an, aipamen berezia Malagako Gazte Sortzaileen Erakusketan
* 2001ean, Madrilgo Ediciones Torremozas-eko Carmen Conde poesia-saria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Poetas Andaluces.* .
2. ↑    *Datos.bne Eloy-García, María (1972-).* .
3. ↑   Muñoz Soler, Francisco. «La poesía de María Eloy García» *Dialnet*.
4. ↑    *IRRECONCILIABLE 2019.* .
5. ↑    *María Eloy García:biografía.* .
6. ↑    *Poema alta metafísica del trapo.* .
7. ↑    *Autores del centro andaluz de las letras.* .
8. ↑    *Biografía.* .
9. ↑    *Centro andaluz de las letras.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23906876
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 21808357
* BNE: XX1298739
* GND: 173709761
* LCCN: no2002033221
* SUDOC: 077108329

 |

* Wd Datuak: Q23906876
**María Durán** (Madril, 1946ko otsailaren 5a), Televisión Españolako kantari eta aurkezlea.

Biografia
---------

Rafael Durán zinema-aktorearen alaba. 1968an Enrique Martí Maqueda telebistako errealizadorearekin harremana izan zuen. 1976an, *Un, dos, tres... responda otra vez* lehiaketako bigarren etapako azafatetako bat izateko aukeratu zuten, eta Victoria Abril, Beatriz Escudero, María Casal, Marián Flores, Raquel Torrent eta Meggy Schmidtekin batera lan egin zuen, Kiko Ledgard aurkezle zela. 

### Acuario hirukotea

1977aren hasierara arte egon zen lehiaketan, *Acuario* hirukotea musika-taldea osatu zuenean, programako beste azafata batekin, Beatriz Escuderorekin eta lehiaketa bereko aktorearekin, Mayra Gómez Kempekin. Hirukotearen arrakastarik handiena *Rema, rema, marinero* melodikoa izan zen. Hirukotea desegin ondoren, 1980ko hamarkadan, arte-bizitzatik erretiratu zen.

2005ean Carlos Larrañaga aktorearekin harremana izan zuen. Kameren aurreko azken agerraldiak 2011ko uztailaren 5ean eta abuztuaren 5ean izan ziren, hurrenez hurren, Antena 3 *Espejo* saioan eta Telecinco *Deluxe* saioan, non egoera ekonomiko penagarria jakinarazi baitzuen, etxetik botatzear zegoela. Bigarren saio horretan, Mila Ximénez kazetariak senarrarekin, Manolo Santana tenislariarekin, sexu-harremanak izatea egotzi zion 1980ko hamarkadaren hasieran.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *María Durán: "Pido a España que me ayude".*  5 de julio de 2011.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2883234

 |

* Wd Datuak: Q2883234
**Maria Elvira Lacaci** (Ferrol, Coruña, 1928-Madril, 1997ko martxoaren 9a) gaztelaniaz idatzi zuen Galiziako poeta ezaguna. Espainiako Adonáis Olerki Saria irabazi zuen lehen emakumea izan zen.

Biografia
---------

Militarren familiakoa, beste gazte-garaiak Doñinos eta Ferrol artean igaro zuen. Ferrolen José Luis Prados Nogueira militarra eta poeta ezagutu zuen. Madrilera joan zen laster eta 1950tik bere izena poesia alorrean ezaguna egin zen. 1956an, "Humana voz" liburuarekin, Adonáis Sari garrantzitsua irabazi zuen. 1960an Miguel Buñuel idazlearekin ezkondu zen, baina laster banandu ziren. 1964an Kritika Saria jaso zuen eta 1967an La Hucha de Oro saria "La instancia" ipuinarekin. 1997an Madrilgo egoitza batean hil zen.

Estiloa
-------

Gaztetatik poesia idatzi zuen. Bere lanetan gai sozialek garrantzi handia izan zuten, baita gai erlijiosoak ere. Adinagatik, 27ko Belaunaldiaren garaikoa zen; berez, Vicente Alexandre, Dámaso Alonso eta Gerardo Diego ezagutu zituen. Haren poesia, kritiko batzuen ustez, ez dago oso landua.

Obra
----

### Poesia

* *Humana voz* (1957)
* *Sonido de Dios* (1962)
* *Al este de la ciudad* (1963)
* *Molinillo de papel* (1967)
* *Tom y Jim* (1966)
* *El rey Baltasar* (1965)
* *Molinillos de papel* (1967)

### Ipuinak

* *La instancia* (1967)
* *Pequeño bazar*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:*Diario de Ferrol*, 2017/08/20.
* **(Gaztelaniaz)**:Biografia eta poesia-antologia A Media Voz webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5672875
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86988616
* ISNI: 0000 0000 6016 8180
* BNE: XX1222940
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 3462482

 |

* Wd Datuak: Q5672875
Marlies Schild
**Marlies Child**, ezkondu ondoren **Raich** (Admont, Austria, 1981eko maiatzaren 31) Austriako eskiatzaile Alpino ohia da. Skiklub Dieten taldekoa da.

Ibilbidea
---------

19 urterekin hasi zen bere eski karrera profesionalarekin, 2001eko abenduaren 9an.

2004tik denboraldi guztiak bukatu ditu lehenengo hiru postuetan eslalom-eko munduko kopan 2009koa izan ezik min hartuta egon zela.

Eslalom garaikurra irabazi zuen 2007, 2008 eta 2011an. Bere emaitzarik onena lehiaketa absolutuan 2007an 2. postuan geratuta lortu zuena izan zen.

2009ko denboraldian kanpoan geratu zen min hartu zuelako. Min hartuta egon eta gero abenduaren 29an Lienzeko eslaloma irabazi zuen.

2010eko olimpiar jokoetan ere lehenengo hiru postuetan geratu zen zilarrezko dominarekin eta 2011ko munduko txapelketan urrezko domina irabazi zuen. 

2013 denboraldiko zati handi bat galdu egin zuen berriz ere min hartu zuelako.

Munduko kopako slalom kategorian 35 garaipen izanik, diziplina honetako irabalea izan zen, Mikaela Shiffrin-ek 2018ko abenduaren 29an garaitu zuen arrte.n

Marlies Schild 2006, Aspen
2006ko, 2010eko eta 2014ko olinpiar jokoetan zilarrezko dominak irabazi zituen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q78574
* Commonscat Multimedia: Marlies Schild

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3876166172274790800002
* GND: 1266232966
* **Kirolariak**
* COI: marlies-schild

 |

* Wd Datuak: Q78574
* Commonscat Multimedia: Marlies Schild
**Roger Ranoux** (Lavilledieu, Dordoina, 1921eko urriaren 26a -Saint-Astier, 2015eko uztailaren 9a) frantziar politikaria izan zen.

Bigarren Mundu Gerran, "Hercules" izenarekin erresistentzian parte hartu zuen eta Frantziako Barne Indarreko Dordoina departamenduko buru bihurtu zen.

Roger Ranoux 1936an sartu zen politikan, Paul "Apollo" eta Guy "Mickey" bezala bere bi anaiak bezala Gazteria Komunistan. 1941eko ekainaren 21ean Roger Ranoux bere familiarekin iritsi zen Corrèzera. Germain Auboirouxek eta Paul Peyraudek hala eskatuta, ardura berriak hartu zituen Bere hotel-jatetxea lur azpiko base bihurtzen da. Ezkutuko prentsaren hedapen erabakigarria izan zen, 1942an Maurice Bourdelleren, Henry eta Édouard Valéry anaien eta beste batzuen laguntzari esker, *Combat* (egunkaria) argitaratu zuen.

1943ko azaroan, Dordoinako *Francs-tireurs et partisans français* (FTPF) lehen taldearen gidaritza hartu zuen, FTP kudeatzaile nagusietako bat bihurtu zen eta, ondoren, 1944ko abuztuan, FFIko bi sailetako buruetako bat. Dordoinan, *La Voix de la Resistance* egunkaria editatu zuen.

1947tik 1952ra, Frantziako Alderdi Komunistako departamenduko idazkari federal hautatu zuten. 1956ko urtarrileko hauteskunde legegileetan diputatu hautatu zuten. 1958an, 1962an eta 1967an berriro hauteskundeetara aurkeztu baina ez zuten hautatu.

2002an Roger Ranoux-ek Ohorezko Legioaren ofizialaren intsignia jaso zuen, Yves Guéna Périgueuxko alkate eta askatzaile handiaren eskutik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16855330
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 12351822
* ISNI: 0000 0000 0158 3341
* BNF: 12184500m (data)
* SUDOC: 030429315

 |

* Wd Datuak: Q16855330
**Tiananmen plaza** (txinera tradizionalez: 天安門廣場; txinera sinplifikatuz: 天安门广场; pinyinez: *Tiān'ānmén Guǎngchǎng*; euskaraz: «Bake Zerutiarraren Atearen Plaza») Beijingen, 1949az ondoren egindako hirigintza planaren barnean eraikia eta pentsatua izan zen, Txina berriaren ikurra izanez. Bere eraikuntzarekin, lotura politiko ekitaldi masiboak egin ahal izateko lautada handi bat eraikitzea nahi izan zen, Sobietar Batasuneko Mosku hiriburuko Plaza Gorrian egiten zirenen antzerakoak, horren tradiziorik, ordu arte Txinan ez zegoelarik.

Tiananmen plaza, munduko plazarik handiena da, iparraldetik hegoaldera 880 metro eta ekialdetik mendebaldera 500 metro baititu, guztira 440.000 m².

Ikuspegi panoramikoa
Plaza, Hiri Debekatuaren hegoalde-iparralde ardatza jarraituz eraikita dago. Erdian, harrizko obelisko bat altxatzen da, Herriaren Heroientzako Monumentua, 38 metroko altuera duena, eta Mao Zedong presidenteak egindako idazkun bat, non *Herriaren heroiak hilezkorrak dira* irakur daitekeen. Ezkerretara eta eskuinetara, bi eraikin garrantzitsu eraiki ziren, sobietar estilokoak. Horietako bat, Herriaren Areto Handia da, eta, bestea, Historia eta Iraultzaren Museo Nazionala. Plazan, Mao Zedongen mausoleoa ere dago, bere aurrealdeko bi zatietan, Herriaren Heroien Aldeko Monumentua eta nekazari, soldadu, langile eta ikasleen eskultura multzoak aurretik dituela.

Plaza, 1989an, Tiananmen Plazako Matxinada egin zen tokia izan zen.

Eraikinak
---------

* Herriaren Areto Handia
* Mao Zedongen mausoleoa
* Herriaren Heroien Aldeko Monumentua

Galeria
-------

* Zhengyangmen dorreaZhengyangmen dorrea
* Monumentua herriaren heroiei eta Herriaren areto handiaMonumentua herriaren heroiei eta Herriaren areto handia
* Tiananmen atea Hiri DebekaturantzTiananmen atea Hiri Debekaturantz
* 1919ko maiatzaren 4a1919ko maiatzaren 4a
* PanoramaPanorama
* Mao Zedongen mausoleoaMao Zedongen mausoleoa
* MonumentuaMonumentua
* Sarrera Hiri DebekaturantzSarrera Hiri Debekaturantz

Ikus, gainera
-------------

* Tiananmen Plazako Matxinada

Kanpo estekak
-------------

* Tiananmen plaza 360°
* Txinatar Historiaren Museo Nazionala
* Argazkiak
* Satelite irudiak - Google Maps

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q164055
* Commonscat Multimedia: Tiananmen Square

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315145689
* GND: 7525597-2
* LCCN: sh85135290
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q164055
* Commonscat Multimedia: Tiananmen Square
**Roger Joseph Fernand Frison-Roche** (Paris, 1906ko otsailaren 10a - Chamonix-Mont-Blanc, 1999ko abenduaren 17a) goi mendiko gidari, kazetari, eski irakasle, esploratzaile, hizlari eta idazle frantziarra izan zen.

17 urterekin Paris hiriburua abandonatu zuen eta Chamonixera abiatu zen. 1935ean, Erdialdeko Sahararako lehen espedizio batean parte hartu zuen, liburuan batean jaso zuena *L'Appel du Hoggar*. 1937an Aljerian jarri zen kazetari, eta *Premier de cordée* idatzi zuen.

Bigarren Mundu Gerran mendiko ehiztarien teniente gisa amaitu ondoren, Aljeriara itzuli zen eta 1948an *La Grande Crevasse* idatzi zuen.

Saharara egindako bisita ugarietatik, George Tairrarekin batera, aparteko koloredun film bat sortu zen, *Le Grand Désert*, eta zenbait liburu (*La Piste oubliée* eta *La Montagne aux écritures*).

Geroago, mendiari buruzko gaia berriro jorratu zuen, eta aurreko bi liburuekin batera, mendiko liburuen trilogia handia amaitu zuen.

1960ko hamarkadan Kanadako iparraldea zeharkatu zuen, 2.000 kilometro kanoan eta leran, inuit eta amerindiarren bizitzari buruzko bi eleberri idazteko inspirazio iturri.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1393305
* Commonscat Multimedia: Roger Frison-Roche

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 97828132
* ISNI: 0000 0001 0927 9341
* BNE: XX884181
* BNF: 11903647w (data)
* CANTIC: a10934303
* GND: 119079038
* LCCN: n79148209
* NKC: kup19970000029319
* SUDOC: 026875705
* UB: a1251066
* Open Library: OL742816A

 |

* Wd Datuak: Q1393305
* Commonscat Multimedia: Roger Frison-Roche