|  |
| --- |
| **Txinako medikuntza tradizionaleko akupuntura eta moxibustioa**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
| 
Akupuntura |
| **Mota** | Kultura Ondare Immateriala |
| **Erreferentzia** | 00425 |
| **Kokalekua** |  Txina |
| **Eskualdea2** | Asia eta Pazifikoa |
| **Izen ematea** | 2010 (XXXIV. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Akupuntura** medikuntza alternatibo mota bat da, gorputzaren leku jakinetan orratz meheak sartzean oinarritzen dena. Puntu horietan orratz finak sartzen dira azal azpiko ehunetan, hezurrei eta tendoiei kalte egin gabe. Txinako medikuntza tradizionalaren terapeutika da, eta ez da ezagutza zientifikoan oinarritzen; horregatik, sasizientziatzat jotzen da.

Historia
--------

Akupuntura oso antzinakoa da, Kristo aurreko VI. mendean hasi baitzen. Kontakizunek diotenez, Fu Si enperadorea izan zen aitzindaria. Wang-Wei sendagile txinatarrak, 1027an, brontzezko bi gizaki-eskultura egin zituen, eta bertan 600 puntutxo zulatu, hamabi meridianoren arabera. Mende batzuk geroago (1280-1368 bitartean), bi bide berri erantsi zituen Hu Tie-ping medikuak, eta 693 puntu ezarri zituen. Harrezkero, sistema hori erabiltzen da, baina 100 baino ez dira oinarrizkotzat jotako puntuak, eta gainerakoak lagungarriak dira.

Oinarri filosofikoa
-------------------

Medikuntza txinatarra filosofiarekin oso loturik dago, eta gizakiaren kontzepzio globala du; organoen azalpenez gainera, arimarenak ere kontuan hartzen ditu, beraz. Eskema anatomiko txinatarraren arabera, *king* edo meridiano izeneko hamabi bidek zeharkatzen dute gorputza; bide horiek organoen arteko lotura dira, eta odola dabil haietatik, norabide bakarrean. Odola *pneuma* edo bizi-energiak bultzatzen du. Hamabi meridiano horien artetik seik *yang* izaera dute: gorputz-ataletan sortu eta haien kanpoaldetik igotzen dira. Beste seiek, ostera, *yin* izaera dute: enborrean sortu eta gorputz-ataletarantz doaz haien barnealdetik.

Teknika
-------

 Acupuncture needle.Akupunturako puntu eta meridianoen mapa, Ming Dinastia.
Txinatarren mundu-ikuskeraren arabera, bi indar kontrajarri daude, bai naturan, bai gizakiarengan, eta indar bi horien arteko orekak mantentzen du giza organismoa osasuntsu. Yang indarra positiboa da, bultzatzailea, hipertentsiboa eta pizgarria; yin indarra, bestetik, negatiboa da, geldiarazlea, lasaigarria eta hipotentsiboa. Hamabi meridianoez gainera, bi lerro daude erdian, bata indar fisiko, moral eta intelektualaren gidaria, eta bestea, gorputzaren behealdeko organoen funtzioena. Pneuma edo bizi-energiaren zirkulazio txarrak bestelako organoei eragiten die, eta horrela sortzen dira eritasunak. Puntu jakinetan orratzak jarriz, zirkulazio-oreka berrezartzen da, eta eritasuna sendatu egiten da. Bi orratz-mota erabiltzen dira, urrezkoak eta zilarrezkoak. Urrezkoek yang eragin pizgarria dute, eta zilarrezkoek, yin eragin lasaigarria. Egun, bai Txinan eta bai Mendebaldean, altzairu herdoilgaitzeko orratzak erabiltzen dira.

Akupunturaren eragin onuragarria azaltzeko ematen diren azalpenen artean, hedatuena hau da: orratzaren ziztadak narritadura eragiten du, azalaren, odol-bideen, giharren eta tendoien nerbio-bukaerek hori sumatu eta burmuinetara igortzen dute informazioa, eta handik aginduak bidaltzen dira organo jakinetara.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Baran, George R; Kiani, Mohammad F; Samuel, Solomon Praveen. *Science, Pseudoscience, and Not Science: How Do They Differ?.*  springer.com ISBN 978-1-4614-8540-7..[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑   Good, Ronald. *Why the Study of Pseudoscience Should Be Included in Nature of Science Studies.*  Springer ISBN 978-94-007-2457-0..

Kanpo-estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: MedlinePlus Medikuntza Entziklopedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q121713
* Commonscat Multimedia: Acupuncture

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11930824p (data)
* GND: 4000986-5
* LCCN: sh85000761
* NKC: ph118329
* NARA: 10675196
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 224
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D026881

 |

* Wd Datuak: Q121713
* Commonscat Multimedia: Acupuncture