recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zidrondoa** (*Citrus medica*) errutazeoen familiako zuhaitza, limoiondoaren antzekoa. Haren fruitua zidra da. Fruituagatik kultibatzen da, gozogintzan, elikagaigintzan eta lurringintzan erabiltzen baita. Europan ezagutu zen lehen zitrikoa izan zen, jada Erromatar Inperioaren garaian deskribatu baitzen.

Ezaugarriak
-----------

Zuhaitz edo zuhaixka txikia da, hostoiraunkorra, 2,5 m inguruko altuerakoa, enbor bihurrikoa eta adakera trinko eta zurrunekoa. Hostoek peziolo laburrak dituzte, eta bakunak dira, txandakatuak, eliptikoak eta lantza-formakoak, 18 cm-ko luzerainokoak; gainaldea berde iluna da, eta limoi-usain bereizgarria dute. Loreak hermafroditak dira, usaintsuak, handiak, zuriak edo purpura-kolorekoak, eta luku txikiak eratzen dituzte. Loreek 4 edo 5 petalo dituzte, eta 30-60 lorezil.

Fruitua hesperidio bat da, luzanga edo globo-formakoa, 30 cm-ko diametrorainokoa. Azal lodia du, mamitsua, endokarpoari atxikia, kolorez horia edo berdexka, eta askotan zimurra. 10-15 karpelo ditu, tenteak, zuku gutxikoak; gozoak edo azidoak dira, barietatearen arabera. Haziak ugariak eta txikiak izaten dira, leunak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q150064
* Commonscat Multimedia: Citrus medica
* Wikispecies Espezieak: Citrus medica

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300386058
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 90374
* EOL: 582203
* Fl. China: 200012432
* GBIF: 3190157
* GRIN:
* IPNI: 59603-2
* ITIS: 28886
* UICN: 62041221
* NCBI: 171251
* PlantList: kew-2724208
* W3TROPICOS: 28100004
* USDA Plants: CIME3
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 944U5Z3O5B

 |

* Wd Datuak: Q150064
* Commonscat Multimedia: Citrus medica
* Wikispecies Espezieak: Citrus medica
**Will Richardson** pedagogo estatubatuar bat da, ezaguna mundu osoan bai irakasleekin eta baita ikasleekin ere egin duen lanagatik, uler dezaten zelan erabili teknologia berriak eskoletan. Haren bloga, Weblogg-ed.com ezinbesteko erreferentzia bihurtu da hezkuntza adituen artean. Orobat, haren liburua, "Blogs, Wikis, Podcasts, and other Powerful Web Tools for Clasrooms" (Blogak, wikiak, podcastak eta sareko beste erreminta ahaltsuak ikasgelarako), oso erabilia da milaka irakasleren artean. Hogeita bi urtez ingeles irakaslea izan zen Hunterdon Central Regional High School izeneko institutuan, Flemington herrian, New Jerseyn. The New York Times egunkariak izendatu zuen "joera markatzailea irakaskuntzan", aintzat hartuta zelan erabiltzen zituen blogak ikasgelan.

Gaur egun Connective Learning, LLC enpresa du, eta horren bidez bultzatu egiten ditu Irakurri/Idatzi teknologiak hezkuntza ertainean. Halaber, aldarrikatzen du eskolaren erreforma eta bertan teknologia berriak txertatzea. Orain dela gutxi George Lucas Hezkuntza Fundazioaren Zuzendaritza batzordekide izendatu dute.

Richardsonek zutabe bat idazten du "District Administration" aldizkarian eta beronen blogean, "The Pulse" izenekoan. Hitzaldi eta aurkezpen ugari egiten ditu munduan zehar azaltzeko zelan erabili Irakurri/Idatzi teknologiak ikasgelan.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Will Richardsonen biografia
* **(Ingelesez)** Weblogg-ed.com bloga
* **(Ingelesez)** Blogs, Wikis, Podcasts, and other Powerful Web Tools for Clasrooms

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3441494
* Commonscat Multimedia: Will Richardson

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 56903087
* ISNI: 0000 0001 1649 2183
* BNF: 15081316z (data)
* LCCN: n2005083321
* SUDOC: 122519353

 |

* Wd Datuak: Q3441494
* Commonscat Multimedia: Will Richardson
Izadi hila, *Ehiza tresnak eta txori hilak*, Willem van Aelstek egina.
*Izadi hila loreekin* (1665).
**Willem van Aelst**  (1627ko maiatzaren 16a – 1683) Holandako Urre Aroko artista, izadi hilak margolanetan espezializatua.

Biografia
---------

Van Aelst  Delft hirian jaio zen, magistratu ospetsu baten familia batean. Osaba Evert van Alest izadi hilen margolariak irakatsi zion margotzen. 1643 urteko azaroak 9an Delfteko Saint Lukeko taldean maisu sartu zen.

1645 eta 1649 urteen bitartean Frantzian bizi izan zen.

1649 urtean Florentziara joan zen eta bertan  Toscanako Ferdinando II de' Mediciren gorteko margolaria izan zen. Han *Guillielmo d'Olanda* izenez ezaguna izan zen. Garai hartan Ferninandok beste bi alemaniar margolari ere lanean zituen, hots, Matthias Withoos eta Otto Marseus van Schrieck, azken honek Van Aelsten margolanen eragina izango zuen.

Ferdinandok urrezko domina eman zion Van Aelsti, bere gaitasunen adierazgarri gisa.

1656 urtean Herbeheretara itzuli eta behin betiko Amsterdamen bizi izan zen. Garai hartako izadi hilen margolari ospetsuenetakoa zenez, egoera horrek Prinsengracht-en bizitzea ahalbideratu zion. Antza 1683 urtean edo ostean Amsterdamen hil egin zen, izan ere, bere azken margolana garai horretakoa izan baitzen.

Hainbat ikasle izan zituen, horien artean, Rachel Ruysch, Maria van Oosterwijck eta Ernst Stuven.

Ondarea
-------

Van Aelsten margolanak hainbat erakunde publikoetan daude, besteak beste Erresuma Batuetako hamairu bildumatan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Aelst, Willem van[*Betiko hautsitako esteka*] at RKD
2. ↑  Gould, John (1838).
3. ↑  Pinturak Willem van Aelst at Art UK gune

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q553273
* Commonscat Multimedia: Willem van Aelst

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7281346
* ISNI: 0000 0000 5476 3362
* BNF: 17107841s (data)
* GND: 137160100
* LCCN: nr95023198
* SUDOC: 172773520
* ULAN: 500009698
* BPN: 41181959
* KulturNav: id
* RKD: 565

 |

* Wd Datuak: Q553273
* Commonscat Multimedia: Willem van Aelst
**Zarauzko euskal jaiak** Zarautzen ospatzen den jai garrantzitsuenetako bat da, irailaren 9an, Arantzazuko Ama Birjinaren egunean. Euskal jaien artean ezagunenetako bat da. 

Egun hauetan, kaleak dantzari taldeez (euskal dantzariak) betetzen dira, bertako txistu eta beste instrumentu batzuekin batera. Gainera, Zarauzko Musika Plazan zen San Pelaio auzoan erromeriak antolatzen dira. Ohituraz, baserritar jantziekin apaindu ohi da jendea.

Historia
--------

Euskal Jaiak 1932an.
1924an sortu ziren, turistek herrian egiten zuten egonaldia luzatzeko asmoz, eta sustrai herrikoi handiak lortu dituzte, eta euskal jai tradizioen zati handi bat biltzen dute. Egun horietan, herritarrak eskualdeko jantziekin janzten dira, euskal tradizio herrikoiak berreskuratzeko asmoz.

Hitz horiek erakusten duten bezala, Mauricio Flores Kaperotxipi margolari zarauztarra izan zen, 1924ko irailaren 9an, euskal usadio eta ohituretan sustraitutako Euskal Jaia sortzeko ideia izan zuena. Berehala batu zitzaizkion ideia horri Jose Zinkunegi medikua, ikolas Mugika margolaria eta Bonifacio Etxegarai idazlea.

Sortzaileen bizitzei buruzko xehetasunek erakusten dute kultur jardueretan parte hartzen zuten guztiak zirela parte hartzen zutenak; esate baterako, Zarauzko *La Reja''* gizartean biltzen ziren denak, eta, dirudienez, eragin eta indar berezia izan zuen Zarauzko bizitza sozial eta kulturalean Primo de Riveraren diktaduran.

Horrelako festa bat urtetik urtera intentsitate handiagoz prestatu ahal izateko, ez zen nahikoa antolatzaile batzuekin; beraz, Zarauzko Udalak emandako baimenaz gain, ezinbestekoa izan zen bertako biztanle guztiek parte hartzea. Izan ere, sariak erosteko dirua ematen zuten, programak eta kartel dotoreak leku guztietan zabaltzen zituzten eta, aldi berean, lehiaketetan parte hartzen zuten beren kopetako izerdiarekin, gurdiak prestatuz, euskal usadioak antolatuz eta giroa etengabe musika eta dantzekin alaituz.

Aldaketarik sakonena, ordea, 60ko hamarkadan gertatu zen, ordura arte irailaren 9an ospatzen zen Euskal Jaia astebetez ospatuko baitzen, **EUSKALZALEAK** taldearen ekimenari esker. Horrela sortu ziren **Euskal Astea** eta **Umeen Euskal Eguna**. Azken hau, irailaren 9aren aurreko igandean ospatzea erabaki zen, eta, beraz, data bien arteko tartea, Euskal Asteari eskainiko zitzaion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Zarauzko Euskal Jaiak. 1924ko irailaren 9ko hura... hura zen festa hura!» *www.euskonews.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-08-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113645748
* Commonscat Multimedia: Zarauzko euskal jaiak

---

 |

* Wd Datuak: Q113645748
* Commonscat Multimedia: Zarauzko euskal jaiak
Zulo beltz estelar baten irudikapena.
**Zulo beltz estelarra** izar masibo baten kolapso grabitazionalaren ondotik sortutako zulo beltza da. Zulo beltz mota honek bost eta zenbait hamarreko Eguzki masa bitarteko masa du.

Zulo beltz estelarra 25 Eguzki masatik gorako izar bati erregaia bukatzen zaionean gertatzen da. Jarraian, izarrak supernoba izeneko leherketa izaten du, kanpoaldera materia egotziz. Eztandaren ondoren, izarra zegoen lekuan zulo beltz bat agertzen da, Eguzkia baino masa handiagoa duena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Celotti, A.; Miller, J.C.; Sciama, D.W..  (1999). «Astrophysical evidence for the existence of black holes» *Classical and Quantum Gravity* **1612A**: A3–A21. doi:10.1088/0264-9381/16/12A/301..
2. ↑   **(Ingelesez)** Hughes, Scott A..  (2005). *Trust but verify: The case for astrophysical black holes.* .
3. ↑   **(Ingelesez)** HubbleSite. *How are black holes born?.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1047034

 |

* Wd Datuak: Q1047034
**Zai** Esteribar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.

1970an jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Esteribarko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *zaitarrak* ziren.

Izena
-----

*Zai* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Çai* (1366)
* *Çay* (1366)
* *Zaya* (1534)
* *Zay* (1534)
* *Errayça* (1587)
* *Zay* (1800)
* *Zai* (1966)

Historia
--------

Nafarroako Entziklopedia Handiak jakinarazten digu XIII. mendearen hasieratik behintzat Zai jaurerria izan zela, Orreagako Kolegiatakoa. Gregorio IX.a aita santuak 1228an baieztatu zuen Esteribarko herri txiki honetako eliza Orreagako Santa Mariarena zela. 1290ean hamaika biztanleek kolegiata horri zor zizkioten petxak honako hauek ziren: 8 sos, 5 diru; gehi 6 kahitze, 1 lapurreta, 1 gari-kuartal; eta 6 kahitze eta erdi, esaten du.
Antzina, 1835-1845 bitartean, ibarreko diputatuak eta bertako erregidore batek gobernatzen zuten, bizilagunek eurek aukeratuta.

Pascual Madozen hiztegiagatik dakigu XIX. mendearen erdialdeko garai hartan Zaiko soroek garia, oloa eta beste ale batzuk sortzen zituztela, zalantzarik gabe ogi-labeari bizia emateko balio zutenak. Hiztegi horretan bertan ardi eta zaldi aziendaren hazkuntzaz hitz egiten da, baita ur osasungarrien iturri bat izateaz ere.

Gainerakoan, Zaik beti izan du populazio eta etxe kopuru egonkorragoa edo ez hain egonkorra, eta data jakin batzuetako datuak ditugu: 1290 (11 bizilagun), 1366 (3 etxe), 1427 (etxe bat), 1553 (3 etxe), 1646 (2 etxe), 1786 (23 bizilagun), 1845 (2 etxe eta 22 bizilagun), 1858 (50 bizilagun), 1887 (33 bizilagun), 1920 (27), 1920 (27), 1930 (30 bizilagun), 1940 (19 bizilagun), 1950 (18 bizilagun), 1960 (6 bizilagun), y 1970 (bizilagun gabe).

Oharrak
-------

1. ↑  /s̻ái/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza bakarrean silaban

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
2. ↑   «Zai - Lekuak - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).
3. ↑   «ZAI» *Nafarroako herri hustuak* (Noiz kontsultatua: 2021-10-14).

Ikus, gainera
-------------

* Esteribar
* Ibarrak (Iruñerria)
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

Kanpo estekak
-------------

* Esteribarko Udalako webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108893515

 |

* Wd Datuak: Q108893515

| * i
* e
* a
  Esteribar |
| --- |
| Kontzejuak | Antxoritz • Eugi • Inbuluzketa • Iragi • Larrasoaña • Saigots • Sarasibar • Urdaitz • Zabaldika • **Zubiri** |
| Lekuak | Agorreta • Akerreta • Errea • Ezkirotz • Gendulain • Idoi • Ilarratz • Ilurdotz • Irotz • Irure • Leranotz • Olloki • Osteritz • Setoain • Urtasun • Usetxi • Zuriain |
| Etxaldeak | Arleta • Gurbindo |
| Herri hustuak | Agoibar • Aldaregi • Aramendia • Aritzaleta • Asiturri • Azterain • Basagaitz • Beltzunegi • Burrin • Ezkaldi • Idoieta • Izardola • Lapasti • Olandain • Otsabain • Sairats • Tirapegi • Zai • Zugarraga |
Ameriketako Estatu Batuetako 1932ko zigilu-marka bi zigilu gainean.
**Zigilu-marka** zigiluen balorea ezabatzeko postan erabiltzen den tinta-marka bat da. Operazio horren helburua zigilu hori berriro ere erabilia ez izatea da. Euskaltzaindiak horrela definitu du: "Posta-bulegoetan gutunetako zigiluen gainean jartzen den marka".

Historia
--------

XIX. mendean zigiluen zabalpenarekin hauek behin baino gehiagotan ez erabiltzeko sistema bat asmatu beharra ikusi zen. Behar horri erantzuteko marka-zigilua sortu zuten. Lehendabizikoa 1850ean kaleratu zuten; horrek izar baten itxura zuen. Ondoren, eredu desberdinak asmatu ziren, konplexutasun desberdinekin ere bai.

Denborarekin ere diseinu desberdinetako marka-zigiluak sortu ziren eta askotan, filateliaren ikuspuntutik, zigiluaren beraren balorea handitzen dute. Ohikoak dira, adibidez, oroitzapen edo ospakizun batekin lotuta zigilu-marka berezia sortzea.

1878ko marka-zigilua, Guatemalakoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* Zigilu-markak Correos lantegiaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Zigilu-marka*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1194406
* Commonscat Multimedia: Postmarks

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX532851
* BNF: 11940138n (data)
* GND: 4175472-4
* LCCN: sh85105554
* NDL: 00574399
* NKC: ph115854
* AAT: 300196047
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 8639

 |

* Wd Datuak: Q1194406
* Commonscat Multimedia: Postmarks
*Artikulu hau eraztun mota bati buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zigilu (argipena)».*
Zigilua.
**Zigilua**, bitxigintzari dagokionez, eraztun mota bat da, goikaldea, behealdea baino zabalagoa duena, eta lauagoa, laukiluze edo obalo forma izaten du eta eramaten duen pertsonaren inizialak eramaten ohi ditu. Ia beti, metal preziatuzkoak izaten dira, ohi, urre edo zilarrezkoak eta txikiak edo handiak izan daitezke. Inizialak, grabatuak egoten ohi dira, erliebean ere egon daitezkeen arren, erdiko hatzean edo eraztun hatzean eramaten ohi dira eta ohikoagoak dira gizonezkoetan.

Berarekin, gutun edo dokumentuen lakrea markatzeko erabiltzen ziren, bidaltzailearen benetakotasun froga bezala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2387838
* Commonscat Multimedia: Signet rings

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7706003-9
* AAT: 300046014
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2387838
* Commonscat Multimedia: Signet rings
**Zubia** edo  **bridge**a sistema autonomoen arteko konexiorako gailu bat da. OSI ereduaren Datuen lotura-mailan lan egiten du. Bi sare segmentu elkar lotzen ditu ( edo sare bat bi sare segmentuetan zatitzen du) eta pakete bakoitzaren helburuko helbide fisikoan oinarrituta, sare batetik bestera datuak pasatzea lortzen da.

Bridgeak bi sare segmentu konektatzen ditu sare bakar bat bezala, sarearen establezimendu protokolo bera erabiliz.

Konektatuta dagoen sare segmentu bakoitzean detektatutako MAC helbide taulak erabiltzen du. Sare segmentu bateko nodo bat beste batera datuak transmititu nahian dabilenean, zubiak trama kopiatu egiten du beste azpisarearentzat. Ikasketa automatikoa erabiltzen dutenez, bridgeek eskuzko konfiguraziorik ez dute behar.

Zubi eta hub baten arteko ezberdintasun nagusia, bigarrenak edozein trama nodo konektatu guztietara bidaltzen duela da eta zubiak, berriz, trama bakoitza bere helbidera bidaltzen saiatzen da.
Ezaugarri honek sareen errendimendua hobetzen du, alferrikako trafikoa gutxiagotuz.

 *Bridginga* egiteko edo bi sare baino gehiago lotzeko, *Switchak* erabiltzen dira.

Bi zubi mota bereizten dira:

* Lokalak: fisikoki antzekoak diren bi sare zuzenean estekatzeko balio dute.
* Urrunekoak edo area zabalekoak: bikoteetan konektatzen dira, sare lokal bi edo gehiago estekatzen dira, area zabaleko sare bat osatzen da, telefono-lineetan barrena.

Bibliografia
------------

* Comunicaciones y Redes De Computadores (William Stallings, 2005)
* Redes Globales De Información con Internet y TCP / IP (Douglas Comer)

Ikus, gainera
-------------

* Hub edo konzentratzailea
* Brouter edo sarea zubi bideratzailea
* Router edo bideratzailea
* Router ADSL-a
* Switch edo kommutadorea

Kanpo estekak
-------------

* Router eta Zubi bat nola konfiguratu GNU/Linux-en (Gazteleraz)
* http://technet2.microsoft.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188635
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh00000221

 |

* Wd Datuak: Q188635
*Artikulu hau Donostiako eraikinari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zuhatzu».*

|  |
| --- |
| **Zuatzu** |
| Zuatzu baserria is located in Donostia erdiguneaZuatzu baserriaZuatzu baserriaZuatzu baserria (Donostia erdigunea) |
| **Kokalekua** |
| **Lurraldea** | Gipuzkoa |
| **Udalerria** | Donostia |
| Zuatzu baserria is located in GipuzkoaZuatzu baserriaZuatzu baserriaZuatzu baserria (Gipuzkoa) |
| **Ezaugarriak** |
| **Garaia** | XVI. mende |
| **Oinplanoa** | laukizuzena |
| **Katalogatua** |
| **Eusko Jaurlaritza** | 2006ko apirilaren 10a |
| **Udala** | Donostia |

Baserria albo batetik ikusita.
**Zuatzu** Donostiako baserri gotikoa da, Lugaritz auzoan kokatua, malda txikiko mendi-hegal batean.

2006ko apirilaren 10ean, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Ezaugarriak
-----------

Oinplano laukizuzena du, zabalagoa sakona baino ipar-ekialdeko fatxada nagusiarekiko. Bi isurkiko estalkia du.

Bertikalki behe-solairua eta lehenengo solairua (ganbara ere baita) ditu. Eraikinaren kaxa atal bakarrezko zurezko zutabetan bermatzen da, gehienak harlangaitzez estaliak eta kanpotik ikusezinak. Harlangaitz-horma lodiagoa da ipar-mendebaldeko eta hego-mendebaldeko fatxadetan. Fatxada nagusiak hiru atal ditu. Erdiko atala zabalagoa da, eta teilaperaino iristen diren atal bakarreko bi zutabek inguratzen dute. Lehenengo solairuan, habe batzuek hiru atalen arteko baoak lotzen dituzte. Lehenengo solairuan hiru leiho-zulo daude fatxada honetan luzituta dagoen harlangaitz-horman. Ipar-mendebaldeko fatxadan eta hego-mendebaldekoan leiho-zulo gutxi ditu. Hego-mendebaldeko fatxadak, hori ere hiru atalez osatua, teilape-eranskin bat du.

Hego-mendebaldeko fatxadari erantsitako teilape-eranskina ez da monumentutzat hartzen.

### Egitura

Eraikinaren barne-egitura atal bakarreko lau zutabetan bermatzen da, zutabe perimetralekiko simetrikoak eta lau fatxadetan kokatuak. Enara-buztan eran lotutako besoek egitura indartzen dute. Hego-mendebaldeko atzealdeko fatxadan, XVI. mendeko dolare gotikoko bi pilare ditu, garai horretakoa baita baserria. Teilatua ere garai horretakoa da; zurezkoa da eta zurezko gapirioak eta latak ditu.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8342010
* Commonscat Multimedia: Zuatzu baserria

---

 |

* Wd Datuak: Q8342010
* Commonscat Multimedia: Zuatzu baserria
**Y kromosomaren giza-haplotaldeak** edo, laburrago, **Y haplotaldeak** dira giza genetikan kontuan hartzen diren haplotalde mota nagusietako bat. Y kromosoma birkonbinazio genetikorik gabe heredatzen da aitengandik seemetara, eta horregatik, mutazio historiko identifikagarriak gordetzen dira Y kromosoman, haplotaldeak definitzen dituztenak.

Haplotaldeen banaketa historiko eta kronologikoa
------------------------------------------------

Haplotaldeak aztertuz genetistek ondorioztatu dute gizaki guztiok dugula arbaso patrilineal komun bat bizi izan zen duela 236.000 urte. Baina Afrikatik kanpoko populazioen aitona komun patrilineal hori, ordea, askoz berriagoa da, duela 69.000 urtekoa.

Y kromosomaren haplotalde nagusien banaketa geografiko eta historikoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Kivisild et al 2003, The Genetic Heritage of the Earliest Settlers Persists Both in Indian Tribal and Caste Populations

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q428875
* Commonscat Multimedia: Human Y-DNA haplogroups

---

 |

* Wd Datuak: Q428875
* Commonscat Multimedia: Human Y-DNA haplogroups
**Worth konderria** (ingelesez: *Worth County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Northwood da. 2010eko zentsuaren arabera 7.598 biztanle zituen, Worth kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Worth konderriak 1.041,02 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,71 ura dira. Beste 1.036,31 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,3 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.598 pertsonetatik 7.482 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 147 dira. 21 beltzak edo afroamerikarrak. 10 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 24 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 59 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485463
* Commonscat Multimedia: Worth County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154781431
* LCCN: n81096325
* NARA: 10038907
* **Lekuak**
* OSM: 1792955
* TGN: 2000658

 |

* Wd Datuak: Q485463
* Commonscat Multimedia: Worth County, Iowa
**Yaeyamera** (八重山物言/ヤイマムニ, *Yaimamuni*) Yaeyama Uharteetan hitz egiten den hizkuntza da, Hego Ryukyuar familiakoa. Yaeyama uhartedia Japonian hegoalderen dagoen uhartedia da, hainbat uharte txiki eta ertainek osatzen dute eta guztira 53.000 lagun inguru bizi dira haietan. Yaeyamerak miyakoera gertuko hizkuntza du, izan ere, Miyako uhartedia Yaeyama uharteditik hurbil kokatzen da, hego-mendebaldean. Hizkuntza honen hiztun kopurua ez da ezagutzen, japoniar hizkuntza-politika zapaltzaileak ez diolako inolako aitorpenik egin ez eta ofizialtasunik eman; soilik dialektotzat hartzen du. Hizkuntza-politika horiek eragin dute hirurogei urtetik beherako biztanleak hiztun pasiboak izatea, hau da, hizkuntza soilik errituetan edo abestietan erabiltzen dute; gainera, belaunaldi berriek orokorrean japoniera baino ez dute erabiltzen. Yaeyamerak, alboko ryukyuar hizkuntzekin alderatura, ahulago dagoela nabaritu da azken urteotan.

Yaeyamera Ishigaki, Taketomi, Kohama, Kuroshima, Hatoma, Arangusuku, Iriomote eta Hateruma uharteetan hitz egiten da, baina uharte bakoitzean dialekto jakin bat hitz egiten da, uharte batetik bestera agoen distantzia handiaren ondorioz. Sarritan bi uharte ezberdinetako biztanleek elkar komunikatzerakoan zailtasunak dituzte. Bestalde, Yonaguni uharteak bere jatorrizko hizkuntza du, yonaguniera, zeinak yaeyamerarekin harreman estua izan arren, hizkuntza ezberdintzat hartzeko nahikoa desberdintasun dituen. Taketomi uhartean hitz egiten den dialektoa, agian, yaeyameraren dialektoekin elkartu zen Ipar Ryukyuar hizkuntza batetik dator.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «八重山のデータ» *www.zephyr.justhpbs.jp* (Noiz kontsultatua: 2020-03-29).
2. ↑  Heinrich, Patrick; Barion, Fija; Brenzinger, Matthias (2009ko maiatzaren 9). "The Ryukyus and the New, But Endangered, Languages of Japan". *The Asia-Pacific Journal*. **7** (19): 6.
3. ↑   «Ryūkyūan language history :: University of Southern California Dissertations and Theses» *digitallibrary.usc.edu* (Noiz kontsultatua: 2020-03-29).
Gizakiaren Y kromosoma

  

**Y kromosoma** animalia heterogametikoetan dauden kromosoma sexualetako bat da (bestea X kromosoma izanik), ugaztunen kasuan animalia arrengan besterik ez dagoena. Animalia erruleengan, aldiz, Y kromosomak emetasuna eragiten du. Beste animalia askorengan ez dago Y kromosomarik, eta sexua X kromosomaren kopuruak erabakitzen du (intsektuetan, esaterako, XX konbinazioak emetasuna eragiten du, eta XO konbinazioak arrak sortzen ditu).

Giza zelula guztietan kromosomak bikoteka daude (kromosoma homologoetaz mintzatzen da). Arrek eta emeek, baina, aldeak dituzte kromosoma bikote batean, kromosoma sexualetan, hain zuzen ere: emeek bi kromosoma sexual berdinak dituzte, baina arrengan kromosoma sexual bat (Y kromosoma) bestea baino askoz txikiagoa da. Gainontzeko kromosomak, ar eta emeengan berdinak direnak, autosoma deritzonak dira.

Ugaztunen kasuan emeek beti bi kromosoma sexual berdinak dituzte (XX), eta arrek desberdinak (XY). Y kromosoma X baino txikiagoa da, eta azken honetatik mutazio baten ondorioz eratorrikoa dela uste da (mutazio horrek X kromosomaren delezioa eragin zuen, hots, zati baten galera).

Ugaztunen Y kromosomak SRY izeneko genea du, sexua erabakitzeko funtsezkoa, TDF proteina sortzen duena. Proteina honek berebiziko garrantzia du enbrioiaren bilakaeran, bera baita enbrioian barrabilen agerpena eragiten duena (ez dago antzeko generik obarioak sortzeko, beraz SRY genearen ezean enbrioia emakumezkoena izango da beti).

Gizakiaren Y kromosoma 58 milioi base-bikoteak ditu, eta 400 gene inguru besterik ez, beste kromosomek dituztenak baino askoz gutxiago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q202771
* Commonscat Multimedia: Y chromosomes

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D014998
* FMA: 84056

 |

* Wd Datuak: Q202771
* Commonscat Multimedia: Y chromosomes
**Worth konderria** (ingelesez: *Worth County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Marshfield da. 2010eko zentsuaren arabera 2.171 biztanle zituen, Worth kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Worth konderriak 691,06 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,54 ura dira. Beste 690,52 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,14 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.171 pertsonetatik 2.138 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 23 dira. 11 beltzak edo afroamerikarrak. 5 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 8 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497971
* Commonscat Multimedia: Worth County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133754962
* LCCN: n85118874
* NARA: 10039436
* **Lekuak**
* OSM: 1180524
* TGN: 2001257

 |

* Wd Datuak: Q497971
* Commonscat Multimedia: Worth County, Missouri
**Yaakar Aretxabaletako Elkartea** 2019. urtean Aretxabaletan sortu zen irabazi-asmorik gabeko elkartea da. Senegalgo Mbam eskualdean osasungintza proiektu batean ari da lanean.

Izena
-----

*Yaakar* izenak "itxaropena" esan nahi du woloferaz.

Sorrera
-------

2013. urtean Senegalgo familia bat etorri zen Aretxabaletara bizitzera. Haren inguruan hainbat emakumezko aretxabaletarrek garapenerako kooperazio eremuan lan egitea helburu duen elkarte bat eratzea erabaki zuten eta 2019an osatu zen taldea Amy Senegal elkartearen laguntzarekin.

Mbam eskualdeko proiektua
-------------------------

Aurreneko proiektua Senegalen abiatu dute, Dakar hiriburutik 167 km hego-ekialdera dagoen Mbam eskualdean. Haurdun dauden emakumezkoentzako osasun zentru bat eraikiko dute, haientzako eta haur jaioberrientzako osasun azpiegitura egokiak izango dituena. Erditze eta kontsulta gela horiek lehen sorospen zerbitzua ere eskeiniko dute eskualdeko emakumeentzat. Bigarren helburu bat ere badu proiektuak, ur edangarriaren kalitatea hobetzeko azpiegiturak eraikitzea hain zuzen ere. Horretarako Mbam eskualdeko instituzioekin elkarlanean ari dira. 2021. urteko ekainean aurkeztu zuten proiektua Aretxabaletan egindako erakusketa baten bidez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Asociación Yaakar Aretxabaletako Elkartea a Favor del Codesarrollo, de la Integración y de la Convivencia Cultural» *www.euskadi.eus* 2020-03-09 (Noiz kontsultatua: 2022-05-13).
2. 1 2 3 4    «Senegalgo proiektua ezagutzera emateko erakusketa abian - Aretxabaleta» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-05-13).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Yaakar Aretxabaletako elkartea presenta el proyecto que está en marcha en Senegal» *El Diario Vasco* 2021-06-23 (Noiz kontsultatua: 2022-05-13).
4. 1 2    «Herrien arteko elkarlana erakusketan jasoko dute - Aretxabaleta» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-05-13).

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111988464

 |

* Wd Datuak: Q111988464
**Yaeyama Uharteak** (yaeyameraz: *Yaima*, yonagunieraz: *Daama*, okinaweraz: *Yeema;* japonieraz: 八重山列島 *Yaeyama-rettō*, baita ere 八重山諸島 *Yaeyama-shotō*) Okinawako Prefekturaren hego-mendebaldean dagoen uharte multzo bat da, Japoniaren mendekoa. 594,46 kilometro karratu inguruko azalera du eta ipar-ekialdean Miyako Uharteekin egiten du muga, horiek Ryukyu Uharteak uhartediaren zatia dira. Yaeyama Uharteak Japoniako uharte nagusietatik urrunen dauden uharteak dira eta herrialdearen hegoalderen dagoen puntua (Hateruma uhartea) eta mendebalderen dagoena (Yonaguni uhartea) bertan daude. Yaeyama Uharteen hiriburu politiko, kultural eta ekonomikoa Ishigaki da.

Yaeyama Uharteetan hainbat motatako espezie azpitropikalak eta landare tropikalak aurki daitezke, mangladiez gain. Uharte hauetan azukrea eta ananak ere ekoizten dira. Uharteak inguratzen dituzten koralezko uharriak bizitoki bikainak dira izurde, itsas dortoka eta arrain handiagoentzat, hala nola, manta-arrain era marrazo zurientzat. Gizakiak hara heldu arte, bale eta dugong ugari bizi ziren uhartedian. Esan beharra dago, Ryukyu Uharteetako dugong populaziorik handiena, garai batean, Yaeyama uharteetan egon zela. Aragusuku uhartean dugongak sagaratzen dituen *Utaki* bat dago, baina uhartean bizi ez direnak ezin dira bertara sartu, ez badute uharteko biztanleek eman dezaketen baimen berezirik. Gainera, esan ohi da baimenik gabe sartzen den kanpotar oro uhartetik indarrez kanporatua izango dela.

Geografia
---------

Uharte hauek Ryukyu Uharte bolkanikoen hegoaldeko zatia osatzen dute. Yaeyama Barrutiak uharte multzo honen zatirik handiena bere gain du, Ishigaki eta Senkaku Uharteak izan ezik. Azken uharte horiek Yaeyamak sarritan aldarrikatu ditu.

### Biztanledun uharteak

* Ishigaki Hiria
	+ Ishigaki Uhartea (*Ishigaki-jima*)
* Taketomi Herria (Yaeyama Barrutia)
	+ Aragusuku Uhartea (*Aragusuku-jima*)
	+ Hateruma Uhartea (*Hateruma-jima*)
	+ Iriomote Uhartea (*Iriomote-jima*)
	+ Kayama Uhartea (*Kayama-jima*)
	+ Kohama Uhartea (*Kohama-jima*)
	+ Kuroshima Uhartea (*Kuroshima*)
	+ Sotobanari Uhartea (*Sotobanari-jima*) (nahiz eta berez inor ez bizi)
	+ Taketomi Uhartea (*Taketomi-jima*)
	+ Yubu Uhartea (*Yubu-jima*)
	+ Hatoma Uhartea (*Hatoma-jima*)
* Yonaguni Herria (Yaeyama Barrutia)
	+ Yonaguni Uhartea (*Yonaguni-jima*)
**Wilbarger konderria** (ingelesez: *Wilbarger County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Vernon da. 2010eko zentsuaren arabera 13.535 biztanle zituen, Wilbarger kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wilbarger konderriak 2.532,73 kilometro koadro ditu. Horietatik 18,26 ura dira. Beste 2.514,47 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,34 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.535 pertsonetatik 12.093 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.508 dira. 1.049 beltzak edo afroamerikarrak. 115 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 97 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 169 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114339
* Commonscat Multimedia: Wilbarger County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123155891
* LCCN: n80107074
* NARA: 10040013
* **Lekuak**
* OSM: 1827019
* TGN: 2002093

 |

* Wd Datuak: Q114339
* Commonscat Multimedia: Wilbarger County, Texas
**Casino Miami Jai-Alai** (lehen **Miami Jai-Alai Fronton** deitua) 6.500 ikuslearentzako lekua duen estadio eta kasinoa da, Miamiko 3500 N.W. 37. Etorbidean dagoena. Bertan zorizko joko eta zesta puntaz gain, musika emanaldiak ere egiten dituzte, The Allman Brothers Band, Black Sabbath, Bruce Springsteen eta Frank Sinatra ere egonda.

1926an eraikia, 1970eko eta 1980ko hamarkadatan hiriko espektakulu nagusienetariko bat izan zen. Izan ere, pilota partidu batean ikusle gehien izan dituen ekitaldia ospatu zuen, 1975eko abenduaren 27an 15.502 lagun bildu zituelako. Garai haietan "zesta puntaren Yankee Stadium" (ingelesez: *The Yankee Stadium of Jai Alai*) ezizena zuen.

Hala ere, pilotarien greba eta jendarteko gustuen aldaketaren ondorioz, negozioa galdu egin zen. Porrot egin ondoren, ABC Funding taldeko enpresa batek 2014an erosi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Jai-alai.info. *Miami Jai-alai.* .
2. ↑   setlist.fm. *Jai-Alai Fronton, Miami, FL, USA Concert Setlists.* .
3. ↑   Hale, Nathan. *Miami Casino Sells For $155M In Ch. 11 Auction - Law360.*  (Noiz kontsultatua: 2014-11-19).

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17182494

 |

* Wd Datuak: Q17182494
**Caracasko katedrala**, ofizialki **Santa Anaren metropoli-katedrala** Caracas (Venezuela) hiriko eliz katoliko nagusia da. Hiriko erdigune historikoak kokatuta, 1665 eta 1674 artean eraiki zen. Haren estiloa neoklasikoa da. Arkitektoa Juan de Medina izan zen. Lurrikarak direla eta, elizak aldaketa batzuk ezagutu zituen. Eliza Santa Anari eskainia izan zen.

Historia
--------

1665ean eraikitzen hasi zuen Juan de Medinak, 1641eko lurrikararen ondorioz bertan suntsitutako eliza txikia ordezkatzeko. Lanak 1674an amaitu ziren. Fatxada 1771koa da, Francisco Andrés de Menesesek egina. 1812ko lurrikarak kaltetua, bere dorrea (Caracaseko izkinetako bati izena ematen diona) tamainaz murriztua izan zen. 1866an bere fatxadan frontispizio bat eraiki zen. 1932an eta 1960an zaharberritze eta aldaketa lanak egin ziren tenplu osoan.

Arkitektura
-----------

Oinplano basilikaleko eliza da, 5 nabez osatuta dagoena: erdiko habearte bat eta bi habearte txiki alde bakoitzean. Erdiko habeartea alboetako habearteetatik bananduta dago, zirkuluerdiko arkuei eusten dieten kapitel konposatuko sekzio oktogonaleko zutabeen bidez. Aldare nagusia eta erretaula nagusia erdiko habeartearen atzealdean dagoen presbiterioaren barruan daude.

Kanpandorreak lau gorputz ditu eta sekzio karratukoa da; hirugarren gorputzean kanpandorrea dago. Aurpegi nagusiak, fatxada erretaula deritzona irudikatzen du. Eliza elementu neoklasikoz osatuta dago eta lau kaletara ematen duten hiru gorputz ditu. Gaur egun, kanpai-hotsez gain, hainbat abestiren soinuak igortzen dituen erloju bat dago dorrean.

Nabarmentzeko modukoak dira barruko hiru kapera:

* Trinitateko kapera koloniala non [[Simon Bolívarren gurasoen eta María Teresa del Toro Alayza emaztearen gorpuzkiak dauden. \* Populokoa eta
* Pilarrekoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1736173
* Commonscat Multimedia: Caracas Cathedral

---

 |

* Wd Datuak: Q1736173
* Commonscat Multimedia: Caracas Cathedral
**Carlos Alberto Castillo Armas** (Santa Lucía Cotzumalguapa, Escuintla, 1914ko azaroaren 4a - Guatemalako Presidentetza Etxea, 1957ko uztailaren 26a). Guatemalako militar eta politikari bat izan zen. Guatemalako presidentea 1954ko uztailaren 8tik 1957ko uztailean presidentearen etxean hil zuten arte. Estatu Batuetako CIAk antolatutako Guatemalako 1954ko estatu-kolpearen buru izateagatik egin zen ezaguna.

Bere Gobernuan, Guatemalan gurtza askatasuna eta Eliza Katolikoaren nortasun juridikoa aldarrikatu ziren, Liberalismoak eta Komunismoak eragindako ustezko laidoengatik konpentsazio bezala. Gertaera hau ospatzeko, Monseñor Mariano Rossellekin batera meza bat eskaini zuen Estadio Olinpikoan, non Guatemalako San Frantziskoren tenpluko Andre Mariaren irudiaren Koroatze Kanoniko Historikoa egin zen, Errepublikaren zaindari nagusi bezala, eta, era berean, boto nazional bat eman zitzaion amabirgin horri.

Biografia
---------

Hegoaldeko Santa Lucía Cotzumalguapa hirian jaio zen, Escuintla departamenduan. Eskola Politeknikoan ofizial bezala graduatu zen, ondoren Kansaseko Fort Leavenworth base militarrean entrenatu zuten, non herrialde hartako zenbait militarrekin adiskidetasun harremanak ezarri zituen.

1944an Jorge Ubico presidentearen aurkako mugimenduetan parte hartu zuen, eta 1944ko Guatemalako Iraultzan Federico Ponce Vaides jenerala boteretik kendu zuen. Honek Eskola Politeknikoko zuzendari izendatua izateko balio izan zion. Postu horretatik, Juan José Arévalo doktorearen agindupean herrialdea hartzen ari zen zuzendaritza sozialista eta aurrerakoiaren aurka agertu zen, eta Francisco Javier Arana koronelaren buruzagitzarekin bat egin zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q468224
* Commonscat Multimedia: Carlos Castillo Armas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 17482343
* ISNI: 0000 0000 3761 6774
* BNF: 146441344 (data)
* CANTIC: a11567338
* GND: 1057676853
* LCCN: n85093710
* NARA: 10568670
* SNAC: w60v9r2v
* SUDOC: 15648692X
* UB: a1298231
* Open Library: OL2293583A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q468224
* Commonscat Multimedia: Carlos Castillo Armas
**José Carlos Cano Fernández** (Granada, 1946ko urtarrilaren 28a - Granada, 2000ko abenduaren 19a), izen artistikoa **Carlos Cano**, espainiar egile abeslari eta poeta izan zen. Ahantzi samar zeuden Andaluziako kantaera tradizionalak, andaluziar kopla bereziki, biziberritu zituen.

Protesta abestiak hasieran –*Murga de los currelantes* (*Langileen murga*)– eta gero Andaluziako folklore eta kopla klasikoak jorratu zituen. Arreta berezia eskaini izan zion Federico García Lorca poetaren obrari (*Crónicas granadinas*, 1978, *Granadako kronikak*). Ezagunak ditu, besteak beste, *El gallo de Morón* (1981, *Moróngo oilarra*), *Cuaderno de coplas* (1985, *Kopla kaierak*), *Ritmo de vida* (1989, *Bizitzaren erritmoa*) eta *Mestizo* (1992, *Mestizoa*) diskoak. 1995ean, bihotzeko ondoezak jota, hil ala biziko ebakuntza egin zioten. Osatu ondoren kantugintzara itzuli eta 1996an *El color de la vida* (*Bizitzaren kolorea*) diskoa plazaratu zuen. Harrezkero, beste zenbait disko kaleratu zituen, azkena, *De lo perdido* y otras coplas (2000, *Galdutakoaz eta beste kopla batzuk*), eta hil ondoren ere argitaratu dira haren lan batzuk.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2013/01/12 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1042785
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86633982
* ISNI: 0000 0001 1576 8934
* BNE: XX970539
* BNF: 13489732n (data)
* CANTIC: a10248122
* GND: 123379377
* LCCN: n92055080
* SUDOC: 069901414
* UB: a1200486
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01251/eu\_c\_0216/c0216
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q1042785
**Casales Lerda** Zangozaldeko Zangoza udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.

Jatorriz eta historian zehar Aragoiko Lerda udalerrikoa izan zen arren, Undoze Lerda izena du, Erdi Aroaren ondoren oraindik bizi den herri bakarra baita, gaur egun Nafarroako Zangozan dago.

Bertako biztanleak *casaleslerdatarrak* ziren.

Izena
-----

Casales Lerda toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Casales de Lerda* ("kassáless de lérda" ahoskatua)
* nafar erromantzez edo aragoieraz: *Casars de Lerda* ("kassárss de lérda" ahoskatua)

Historia
--------

Oso gutxi dira despopulazio horri buruz dauden erreferentzia historiko zuzenak. IX. mendeko Auriatoren kondairatik XIII. mendearen amaierara arte ez dugu beste daturik. Hala, 1282tik 1375era, Lerdako ibarretik sartu eta Lerda hiribildua, Lerda eta Undoze Lerda herriak suntsitu zituzten Nafar armaden hiru inbasio gertatu ziren. Undozeko infantzoiek eta O Reyal hiribilduak 1315ean sinatutako dokumentuan, Lerda herria aspalditik jenderik gabe zegoela nabarmentzen da. Horregatik, 1375eko inbasioan Lerda suntsitu zela egiaztatzen denean, Casales Lerdari buruzkoa izan liteke. Hala ere, badirudi 1375etik aurrera Lerda eta Casales Lerda jenderik gabe geratu zirela.

Oharrak
-------

1. ↑  /kasáles léɾð̞a/ ahoskatua (laguntza)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Los casales de Lerda» *Undues de Lerda* 2018-11-24 (Noiz kontsultatua: 2022-03-20).

Ikus, gainera
-------------

* Zangoza
* Undoze Lerda
* Zangozerria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111306736

 |

* Wd Datuak: Q111306736

| * i
* e
* a
  Zangoza |
| --- |
| ***Zangoza*** |
| Auzoak | Alde Zaharra (Zangoza Berria • Zangoza Hiribildua • Oltra • *Castillon*) • Cantolagua • Irigoien • San Babil |
| Kontzejuak | Gabarderal • Rocaforte |
| Herri hustuak | Añoze • Boieral • Casales Lerda • Laiazeta • Lerda • Pastoritza • Santa Olaia • Ull • Vadoluengo |
**Web soziala** internet bidez jendea nola erlazionatzen den deskribatzeko erabiltzen den terminoa da.

Bi webgune sozial mota nagusi bereizten dira:

Lehenik, pertsonari berari zuzentzen diren webak daude, pertsona bakoitzak bere profila egiten du, bere datuekin, eta beste jendea ezagutzen du, besteen datuak ere ikusiaz. Honen adibide batzuk FaceBook, Tuenti edo MySpace izan daitezke

Beste alde batetik, hobby edo zaletasunetan oinarritzen diren webguneak daude. Zaletasun zehatz batzuei buruzko web guneetara zaletasun horiek dituzten pertsonak gerturatzen dira, eta elkarren artean erlazionatzen dira. Adibidez bideo-jokoak gai nagusi bezala dituen Meristation orrialdea, non bideo-jokoetako zale asko elkartzen diren.

Webgune sozial hauetan sozializatzeko bi modu bereiz ditzakegu. Lehenik, eta zabalduena dena, urrutiko pertsonak internet bidez ezagutu eta hitz egitea, inoiz aurrez aurreko kontakturik izan gabe, eta bestetik, gertukoak diren eta ezagutzen ditugun pertsonen artean sozializatzeko.

"Web sozial" hitzarekin bi kontzeptuarekin batera bi kontzeptu datoz: web 2.0a, komunitateak web orrialdeekin interaktuatzeko duen ahalmena; eta etorkizunerako eginda dagoen proposamen bat, Sare sozial handi bat, Internetaren modukoa.

Web sozialaren gaur egungo deskribapena
---------------------------------------

webgune soziala honela deskriba genezake: pertsonak elkarlotu, elkarrekin interaktuatzeko aukera mean, eta elkarrizketa sustatzeko erabiltzen den internet bidezko orrialdea

Pertsonen arteko erlazioetan oinarritzen direnez, honako elementu hauek izaten dituzte:

* Identitatea: nor zara?
* Ezagutza: ze begirune du jendeak zugan?
* Lekua: non zaude?
* Erlazioak: norekin zaude konektaturik? norengan duzu konfiantza?
* Taldeak: zure lagun arteko loturak nola sakabanatzen dituzu?
* Eztabaida: zertaz eztabaidatzen duzu besteekin?
* Elkarbanatzea: ze edukirekin uzten diezu besteei interaktuatzen?

Etorkizuneko Sare Soziala
-------------------------

Etorkizunean gauzatzea pentsatzen den sare bat da. Bertan, link edo loturek dokumentuetara zuzendu ordez, pertsonetara, erakundeetara eta kontzeptuetara zuzenduko gaituzte.

Lehen aldiz 2004ko uztailean erabili zen esanahi horrekin "Webgune sozial" terminoa, PlaNetwork Journalean publikaturik

Sare honen funtsa, banketxeek erabiltzen duten kreditu txartel sistemaren antzekoa izango litzateke. Banketxeek oso zuhur jokatzen dute dirua beste banketxeei bidali eta beraiengandik berriz ere jasotzeko, amankomunean dituzten protokolo batzuei esker lortzen dute hori. Horrelako zerbait egitea pentsatzen da Sare honekin, baina diruarekin izan ordez, pertsonei eta erakundei buruzko datu pribatuekin, eta oso zuhur jokaturik datu horiek zabaltzerakoan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2724244

 |

* Wd Datuak: Q2724244
**Weber konderria** (ingelesez: *Weber County*) Utahko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ogden da. 2010eko zentsuaren arabera 231.236 biztanle zituen, Weber kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Weber konderriak 1.707,8 kilometro koadro ditu. Horietatik 215,75 ura dira. Beste 1.492,05 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 135,4 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 231.236 pertsonetatik 219.349 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 38.711 dira. 2.748 beltzak edo afroamerikarrak. 1.271 amerikar natiboak ziren eta 584 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.784 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 269 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.231 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26754
* Commonscat Multimedia: Weber County, Utah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152451982
* ISNI: 0000 0004 0469 4329
* **Lekuak**
* OSM: 1744373
* TGN: 2002129

 |

* Wd Datuak: Q26754
* Commonscat Multimedia: Weber County, Utah
**Zeusen estoa** Antzinako Atenaseko eraikin bat da, Pausaniasek deskribatua.

Aurkitutako txatalek adierazten duten arkitektura estiloagatik, K.a. 430 eta K.a. 320 bitartean data daiteke.

Atenasko agoran eraikitako beste eraikin klasikoak ez bezala, bere fatxada, oso-osorik haitzurdinezkoa zen.

Estoa hau Zeus Eleuterios (*Askatzailea*) jainkoari eskainia zegoen. Funtzio erlijiosoa duen eraikin bat da, baina eraikin zibil baten forma duena, stoa bat. Zeus Eleuteriosen gurtzaren jatorria, Plateako guduaren ondoren data daiteke, K.a. 479tik aurrera.

Euren askatasunagatik borrokatu zuten eroritakoen ezkutuekin apaindua zegoen. Margoekin apaindua zegoen, *Stoa Poikile* eraikina bezala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q331355
* Commonscat Multimedia: Stoa of Zeus

---

 |

* Wd Datuak: Q331355
* Commonscat Multimedia: Stoa of Zeus

37°58′33″N 23°43′20″E﻿ / ﻿37.97583°N 23.72222°E﻿ / 37.97583; 23.72222