recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Joxemartin Apalategi Begiristain** (Ataun, Gipuzkoa, 1949ko otsailaren 17a - Bilbo, Bizkaia, 2006ko otsailaren 8a) elizgizona eta antropologoa izan zen.

Bizitza
-------

1969an Filosofiako ikasketak egin zituen Donostiako Apaizgaitegi Nagusian. Soziologiako lizentzia lortu zuen Paris 8 Unibertsitatean, 1972an. 1980an, Valentziako Unibertsitatean Filosofiako lizentzia lorturik, 1984an Kultura Antropologiako doktoregoa eskuratu zuen, Euskal Herriko Unibertsitatean. Tesia Julio Caro Barojaren zuzendaritzapean egin zuen, Jose Migel Barandiaran mahaiburu zela.

1981. urteaz geroztik, euskal eta atzerritar kulturen antropologoa eta irakaslea izan zen EHUn. 1984tik 1985era Paueko Unibertsitatean irakatsi zuen. 1984an, zuzendarikide gisa, Teresa del Vallerekin eta Joanne Crawfordekin batera egin zuen lan ikerketa-proiektu batean, Eusko Ikaskuntzaren Jose Migel Barandiaran beken lehen deialdian.

1994an, lehen saria lortu zuen Lekeitioko Euskal Herriko Bideoa lehiaketan, *Manuel Lekuona: 1894/1987* bideoarekin. *Barandiaran Joxemiel* liburu-bildumaren sortzaile eta zuzendaria izan zen. Haranburu Altuna argitaletxean. 1989an Barandiaran Fundazioaren zientzia-batzordeko kide izendatu zuten. Eta 1990ean, *Pertsona eta Sozietatea* bilduma sortu zuen Elkar argitaletxean.

1991tik 1993ra Eusko Ikaskuntzaren Gipuzkoako lehendakariordea izan zen; eta, Jose Migel Barandiaran hil ondoren, zuzendaritza-taldekoa izan zen.

Lanak
-----

Apalategiren lan argitaratuen artean, aipagarri dira: *Introducción a la historia oral. Kontuzaharrak* (1987), *Antropologia hirian, Bilbon* (1987), *Antropologia berria. Ahozko herri produkzioa. Ataungo herria, auzoak* (1988) eta *Hiru etnografiazko galdeketa elikapenaz: Gasteizen, Meñakan, Zumaian* (1988).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260922
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4952980
* ISNI: 0000 0000 8352 191X
* BNE: XX1086864
* BNF: 120693956 (data)
* GND: 1157265472
* LCCN: n85126073
* CiNii: DA08534825
* SUDOC: 028968379
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 17707
* Lur: 00378/eu\_a\_3784/a3784

 |

* Wd Datuak: Q12260922
***Clavaria versatilis*** *Clavaria* generoko onddo espezie bat da. Aztertzen ari dira jangarritasuna, ez jatea gomendatzen da. *Clavarius botrytis* delakoaren gain, ez da beste *Clavarius* generokorik kontsumitu behar, purgatzaileak edo digeritzen zailak direlako.

Generoaren berezitasunak
------------------------

*Clavaria* generoko onddoak, koralen forma dute, edo, sinpleak badira, borra itxurakoak edo harizpi bertikalak. Esporen kolorea zuritik okrera doa, eta horiek leunak edo "verrucosoak" dira. Zistidiorik gabe.

Espeziaren berezitasunak
------------------------

Koral itxurako perretxiko bat da, hasieran, erabat lila-morexka kolorekoa oinarria izan ezik, zurixka baita, gero adarrak okre antzeko kolorekoak bihurtzen dira eta esporak eltzean hautsez beteak. Tamaina: 6 - 14 x 5 - 20 cm-koak. Adarrak ugariak, estu eta dikotomikoak, 3 -5 punta kamutsekin amaituak.

**Haragia:** Zuria eta zaporegabea.

**Etimologia:** *Clavaria* terminoa latinetik dator, "clavarius" hitzetik eta borra, iltze, esan nahi du. Bere itxuragatik.

Jangarritasuna
--------------

Aztertzen ari dira jangarritasuna, ez jatea gomendatzen da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean hostoerorkorretan, pagoetan batez ere, urria.

### Banaketa eremua

Frantzia, Japonia, Ameriketako Estatu Batuak eta Australia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Euskal Herriko perretxiko eta onddoak*, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza  •   *Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak*, A.D.E.V.E. 2012  •   Euskalnatura  •   *Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos*, Luis García Bona, Kriselv, 1987  •   *Catálogo micológico del País Vasco*, Aeranzadi, 1973  •   *Mendizalearen Hiztegia [mikologia]*, Ostadar Mendi Taldea.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Kutxa Fundazioa Sozial eta Kulturala.  (1992). *Euskal Herriko perretxikoak.*  Litografía Danona s. coop.ltda, 346 or. ISBN 84-7173-211-4..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20686226
* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 5446100
* Index Fungorum: 160235
* MycoBank: 160235

 |

* Wd Datuak: Q20686226
*Artikulu hau pilotako modalitateari eta modalitate horretako tresnari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Pala (argipena)».*

**Pala** pilota jokoaren aldaera bat da, zurezko pala trinko batez pilota joaz jokatzen dena, modalitate ofizialen arabera 36 (pala motza) eta 54 metro (pala) luze diren pilotalekuetan. Pala jokalariari **palari** deritzo euskara batuan.

Arauak
------

Pilotako arau orokorrak betetzeaz gainera, pala jokoan beste arau hauek ere bete behar dira.

Pilota jotzeko erabiltzen den palak ezaugarri hauek izan behar ditu:

* Zurezkoa izan behar du, pieza bakarrekoa, estuagoa eskulekuan. Ezin zaio metalezko piezarik edo bestelako zurik erantsi.
* Luzera: 52 - 54 cm.
* Gehieneko zabalera: 11,5 cm.
* Lodiera: 3,5 - 4,5 cm.

Palaren pisua arrunki 850 g eta are 900 g-ra ere irits daiteke, pala luzean.

Gaur egun erabiltzen diren palak berdintsuak badira ere, antzinakoak bixigu formakoak ziren, buru txikiagoa eta erdiko partea zabalagoa. Bizkai aldean usuena zen. Bestalde Nafarroa Garaiko eredua zegoen, buru handiagokoa.

Palak egiteko zur onena pago zura da, aski gogorra baita, baina ez hauskorra. Antzina, palari puska bat higatu eta beste zur gogorrago baten (gerezi zura, kasurako) puska eransteko asmakuntza izan zen, pala atomikoa deiturikoa, hain zuzen, baina baztertu zen ideia pilota kontrolpetik erraz ateratzen zelako, arrisku handiak sortuz.

Partida ofizialetan, sakea frontisetik 40 metrora egiten da (10 koadrotik), eta «pasa»ko marra frontisetik 28 metrora dago (7 koadroan). Partidak 45 tantora jokatzen dira. Pilotaren pisua, guztira, 100 eta 110 gramo bitarte egon behar da.

Palari ospetsuak
----------------

* Fede Arribillaga
* Fermin Etxeberria
* Esteban Gaubeka
* Manolo Iturri
* Jon Gisasola (Begoñes VII)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  **(Gaztelaniaz)** Eusko Pilotaren Nazioarteko Federazioak ezarritako araudia.[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265462
* Commonscat Multimedia: Pala (pelota game)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q12265462
* Commonscat Multimedia: Pala (pelota game)
**Leila Elberta Ross-Shier**, jaiotzez **Leila Elberta McTaggart**, (Kaiman Handia uhartea, 1886ko azaroaren 16a – 1968ko irailaren 26a) kaimandar liburuzain, irakasle eta musikagilea izan zen. Kaiman uharteetako ereserki nazionala moldatu zuen, *Beloved Isle Cayman*.

Bizitza
-------

1886ko azaroaren 16an jaio zen Kaiman Handia uhartean, William Henry McTaggart eta Emily Ann Boddeen familian. Irakasle, liburuzain eta jaiotzen eta heriotzen erregistratzaile ofizial gisa lan egin zuen. Ikasle guztiak irakurtzera animatu zituen, azalaren kolorea edozein dela ere, garai hartan arraza-segregazioa izan arren.

1930ean, *Beloved Isle Cayman* abestia moldatu zuen. Gainera, ereserkiak eta baladak idazten zituen, kontzertuak antolatzen zituen eta elizako organista izan zen.

1959an, Kaiman Uharteetako emakumeei bozkatzeko eskubidea emateko eskaera sinatu zuen.

1968ko irailaren 26an hil zen Kaiman Handia uhartean.

### Bizitza pertsonala

Bentley Augustus Rossekin ezkondu zen eta bi seme-alaba izan zituzten, Leila Emily eta Arthur Bently. Senarra hil ondoren, Samuel William Shierrekin ezkondu zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Ingelesez)** Wilcox, Georgina. «Leila Elberta Ross-Shier composer of National Song remembered» *Cayman iNews* 2013-10-22 (Noiz kontsultatua: 2023-11-27).
2. 1 2 3 4   **(Ingelesez)** Winker, Carol. «Singing the praises of National Song composer» *Cayman Compass* 2018-09-27 (Noiz kontsultatua: 2023-11-27).
3. ↑   **(Ingelesez)** «National Song» *Cayman Islands Government*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2019-11-25) (Noiz kontsultatua: 2023-11-27).

Kanpo estekak
-------------
**Palestinako Estatuako** musika arabiar musikaren zati organikoa da. Gainera, palestinarrek konposatutako musikak izaera berezia du; alde batetik, Palestinako folklorea erabiltzen du konposizio musikalaren oinarri gisa, eta bestetik, XIX. mendearen amaieratik Palestinan sartu diren munduko musikaren genero ezberdinak ditu oinarri. Azken batean, faktore horiek izan dira Palestinako musika aniztasuna eta soinu bereizgarriak sortu dituztenak.

Musika klasikoa
---------------

Musika klasiko palestinarrak izen berriekin goratzen jarraitu zuen musika klasikoaren esparruan, laukote eta hari-boskote askoren eta orkestra sinfonikoen sorrerarekin, hala nola Palestinako Gazteria Orkestra eta West-Eastern Divan, Daniel Barenboim eta Edward Saidek sortua; hauek lurralde palestinarrak herrialde arabiarren artean orkestra gehien izatea eragin zuten.

Musika generoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]
-----------------------------------------------

Palestinako musikak askotariko generoak biltzen ditu: "dabke" izenez ezagutzen diren kantu folkloriko tradizionalak (ospakizun eta ekitaldi kulturaletan erabiliak), musika klasiko arabiarra eta musika garaikidea. Palestinako generorik enblematikoenetako bat "dabke-a" dela esan dezakegu; taldeetan praktikatzen den dantza eta musika mota bat, Palestinako herriaren komunitatea eta batasuna islatzen dituena. "Dabke" abestiek maitasun- historiak eta erresistentzia gaiak jorratzen dituzte, eta askotan danborrak eta perkusioko beste instrumentu batzuk izaten dituzte lagun.

Hip Hop Palestinarra
--------------------

90eko hamarkadaren amaieran, Palestinako gazteek Palestinako azpigenero musikal berri bat sortu zuten: Palestinako hip hopa, doinu arabiarrak eta mendebaldeko erritmoak konbinatzen dituena, arabierazko, ingelesezko eta baita hebreerazko letrekin.

Dj Khaled
Palestinak musikaren panorama internazionalean duen pertsonairik esanguratsuena zalantzarik gabe Dj Khaled da. Khaled Mohammed Khaled, 1975eko azaroaren 26an jaioa eta profesionalki D.J. Khaled bezala ezaguna, estatubatuar D.J. bat da, musika ekoizlea eta disko exekutiboa, Palestinar deszendentzia duena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Palestinian Music» *Interactive Encyclopedia of the Palestine Question – palquest* (Noiz kontsultatua: 2023-11-08).
2. ↑   **(Ingelesez)** «DJ Khaled - Age, Bio, Birthday, Family, Net Worth» *National Today* (Noiz kontsultatua: 2023-11-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3328739
* Commonscat Multimedia: Music of Palestine

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4831191

 |

* Wd Datuak: Q3328739
* Commonscat Multimedia: Music of Palestine
Mesanotxe batean aurkitutako liburu-sorta.
***Tsundoku*** (japonieraz: 積ん読) liburuak eskuratu eta irakurri gabe pilatzearen fenomenoari deitzen zaio. Bibliomaniaren efektu gisa ulertzen da, etxeko txoko guztietan gertatu daiteke, baina ohikoena mesanotxeko liburu-pilaketa izan ohi da.

Terminoa Meiji aroan (1868–1912) sortu zen, argot japoniar gisa. *Ts-oku* (gerorako prest dauden gauzak pilatzea) eta *dokusho* (irakurketa-orrietan) elementuak konbinatzen ditu. Hitza ingelesezko hainbat hiztegietan (*Collins* hiztegian, adibidez) sartzeko iradokizunak daude. Gauzak bildumatzeko joera orokortuarekin ere lotu izan da (tazak, bidaia-opariak...), baita kontsumo gizarteko joerarekin. Amazon liburuak saltzen hasi izana ere gizakiak objektu honekiko duen fetixismo kontsumistarekin lotu izan duenik ere bada. Jesús Matosen ustez, liburu bat erosteak irakurtzeak baino esfortzu gutxiago eskatzen du, eta horrek desoreka sortzen du.

Bitxikeria gisa ulertzeaz gain, bada gaixotasun moduan ere ulertzen duenik: kontrolik gabeko pilaketaren gaitza da kasu horretan. Japonen, jatorrizko kontzeptuaren herrian, konnotazio negatiboko hitza da, gauzak erdizka uzten dituen eta ondasunak pilatzen dituen pertsonarekin lotzen da kulturalki. Etxean gauzak pilatzearen Diogenes sindromearen aldaera literarioa ere deitu izan zaio.

Aurkako joera bultzatzeko, famatua da Marie Kondok garatutako sistema, ondasun material gutxiko etxea sustatzeaz gain, asko jota, etxean 30 liburu izatea komeni dela esan izan ohi du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Dokuteka: Zer da 'tsundokua'?» *www.ikasbil.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-12-17).
2. ↑    «Zuk ere tsundoku egiten duzu?» *EITB* 2022-01-31 (Noiz kontsultatua: 2022-12-17).
3. 1 2    *"Tsundoku," the Japanese Word for the New Books That Pile Up on Our Shelves, Should Enter the English Language.*  Open Culture 24 July 2014.
4. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Carpallo, Silvia C..  (2019-04-20). «Tsundoku: la teoría (anti Marie Kondo) que explica por qué compramos cosas que nunca usamos» *S Moda EL PAÍS* (Noiz kontsultatua: 2022-12-17).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «¿Eres un maestro del tsundoku sin saberlo? (estás en buena compañía)» *BBC News Mundo* (Noiz kontsultatua: 2022-12-17).
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** Martí, Por Rosa.  (2021-10-02). «Si acumulas libros y no los lees, los japoneses tienen una palabra para eso: eres "Tsundoku"» *Esquire* (Noiz kontsultatua: 2022-12-17).
7. ↑   **(Gaztelaniaz)** lectura 1056, Otras páginas 1 Minuto de.  (2015-05-20). «Tsundoku o el Diógenes literario» *Koratai* (Noiz kontsultatua: 2022-12-17).
8. ↑   **(Gaztelaniaz)** Nast, Condé.  (2019-01-18). «Marie Kondo dice que puedes tener más de 30 libros. Pero con una condición» *GQ España* (Noiz kontsultatua: 2022-12-17).

Ikus, gainera
-------------

* Fortsas gezurra

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18354939

 |

* Wd Datuak: Q18354939
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Mozkorra** edo **hordia** alkoholdun edariak neurri handian hartzeagatik pertsona batengan sortzen den asaldura-egoera da, besteak beste mugimendu baldarrak, euforia eta erasokortasuna eragin ditzakeena. Ondorio fisikoak ere ekar ditzake, hala nola biharamuna, goralarri edo buruko mina; muturreko egoeretan *delirium tremens* sindromea ere ekar dezake. Gizarte zenbaitetan, mozkorra jai, parranda edo ongi pasatzearekin lotzen da baina adikzioa, auto istripuak eta bestelako gizarte arazo larriak ere ekartzen ditu; horrela, mozkorrak maiztasun handiz harrapatzen dituen pertsona, bere osasunerako ondorio larriak eraginez, alkoholismoa pairatzen duela esaten da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q205972
* Commonscat Multimedia: Drunken people

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4120863-8
* NKC: ph184790
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* ICPC-2: P16
* MedlinePlus: 002644
* eMedicine: 812411
* MeSH: D000435

 |

* Wd Datuak: Q205972
* Commonscat Multimedia: Drunken people
**María Martos Arregui O'Neill** (Manila, Filipinas, 1888-Madril, 1981eko ekainaren 11) feminista izan zen, Lyceum Clubaren sortzaileetako bat eta *Señoritas* egoitzan bizi zen. **María Baeza** ere deitu zioten, Ricardo Baeza senar eta enbaxadorearen abizena hartu zuenean.

Biografia
---------

Martos feminista zen eta emakumearentzako hezkuntza duina lortzeko borroka egin zuen.

Espainiako Emakumeen Elkarte Nazionaleko zuzendaritza batzordeko kide izan zen.

Elena Soriano lagun maitagarria zuen. Solasaldien anfitrioa zen. Antolatzen zituen literaturako solasaldietan, besteak beste Baroja familia egoten zen, lagun mina. Idazteko zaletasuna izan arren, ez zuen lanik argitaratu, baina Ricardo Baeza senarraren laguntzailea izan zen. Senarra editorea eta diplomatikoa zen. 

Irakaskuntzako Erakunde Askeko mireslea, Lyceum Club Femeninoaren sortzailea, eta elkarteko lehen batzarreko kide izan zen liburuzain karguarekin.

1929. urtearen amaieran, Madrilen Espainiako Emakumeen Liga sortu zen, International League for Peace and Freedom-ekin (WILPF) lotuta. Elkarte berri hori Bakearen aldeko Espainiako Emakumeen Liga zen. Hasieran, hamabi emakumeko batzorde batek osatu zuen, besteak beste, María Martos, Clara Campoamor eta Matilde Huici.

Gerra zibilaren ondoren, Argentinara erbesteratu zen, baina laster itzuli zen Espainiara, 1947an. Itzulera horrek ez zuen inolako oihartzun publikorik izan, batez ere kulturaren aldeko aktibismoa izan arren, literatura lanik ez argitaratzeak, merituak kentzen zizkiolako bere jarduera laudagarriari.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   País, Ediciones El.  (18 de agosto de 1982). *Tribuna | Las mil tertulias de María Baeza.*  ISSN 1134-6582..
2. ↑    *Murió María Baeza, fundadora de la asociación Liceo Club.*  12 de junio de 1981.
3. ↑   González-Allende, Iker. «De retornos incompletos: patriotismo crítico y exilios imborrables en la correspondencia epistolar de María Martos de Baeza» *Letras femeninas. Vol. 39, Nº 2, 2013, págs. 167-183* ISSN 0277-4356..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q50368290
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* LCCN: no2014164481
* PARES: 142524

 |

* Wd Datuak: Q50368290
**Bushra al-Tawil** (Al Bireh, Zisjordania, Palestina,1993ko apirilaren 25a) palestinar kazetaria da, preso palestinar ohia eta Ramalako presoen eskubideen aldeko aktibista.

Ibilbidea
---------

Al-Tawil 2013an Modern University College-n graduatu zenRamallahn , eta kazetaritza eta argazkia ikasi zuen. Ikasketak egin ondoren, Aneen Al-Qaid Media Network komunikabide-sarean hasi zen lanean, eta haren bozeramailea da. Aneen Al-Qaid Media Network komunikabide-sarearen bozeramailea da, atxilotu eta preso politiko palestinarrei buruzko albisteak ematen espezializatutako tokiko albiste-agentzia.

Haren aita Jamal al-Tawil da, Hamás erakunde paramilitarreko buruzagi ezaguna, Al Bireh-ko alkate ohia eta urte asko kartzelan eman dituen preso ohia. Bere senarra, Mohammed al-Tawil, kartzelan dago 2002ko abuztuaren 19tik, eta betiereko bederatzi kate-kartzela betetzen ari da Israelgo kartzeletan. Hiru nebaditu.

### Atxiloketak

2011n Israelgo agintariek Al-Tawil atxilotu zuten, 18 urte zituela, eta 16 hilabeteko kartzela-zigorra ezarri zioten, baina bost hilabete geroago askatu egin zuten, Gilad Shalit preso-trukearen esparruan. 2014ko uztailaren 1ean berriro atxilotu zuten, eta auzitegi militar batek aurreko kondena ezarri zion berriro; hasieran egin ez zituen gainerako hamaika hilabeteak bete zituen espetxean. 2015eko maiatzean askatu zuten.

2017. urteko azaroaren 1ean berriro atxilotu zuten eta azaroaren 7an atxiloketa administratiboa, epaiketarik eta kargurik gabeko espetxeratzea agindu zen. Zortzi hilabete eman zituen espetxean.

2019ko abenduaren 11n berriro atxilotu zuten eta administrazio atxiloketa batera kondenatu zuten abenduaren 16an. Hasharongo espetxean egon zen, Israelgo iparraldean.

2020ko azaroaren 8an berriro atxilotu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    *Bushra al-Taweel.* .
2. 1 2 3 4 5    *Activist, journalist Bushra al-Tawil sixth Palestinian woman currently imprisoned in administrative detention.*  Samidoun 2017-11-07.
3. 1 2    *Bushra al-Tawil, journalist and activist, has former sentence reimposed by military court.*  2014-12-10.
4. 1 2   «Two Palestinian women moved to Israeli administrative detention» *www.aljazeera.com*.
5. ↑    *Israel renews administrative detention for female Palestinian journalist.*  2020-03-31.

Kanpo estekak
-------------

* Bushra al-Taweel artxibatuta,. 2005eko azaroaren 20an artxibatu zuten, Wayback Machine-n, 2018ko otsailaren 20an. Addameer.

Categoría:Mujeres
Categoría:Nacidos en 1993
Categoría:Personas vivas
**Planet Earth** BBCk ekoitzi eta banatutako telebista produktu bat da, telesail gisa banatu izan dena zenbait ediziotan, eta film dokumentalak ere eman dituena emaitza gisa. 

Frankizia 2001ean hasi zen, The Blue *Planeten* arrakastarekin. 2017tik aurrera, The Blue *Planetek* 5 serie eta film berezi bat sortu ditu.

2001ean, BBCk *The Blue Planet* telesail dokumentala eman zuen, munduko ozeanoen historia naturalari buruzko serie historikoa. Harrera kritiko ona, entzule kopuru handiak, entzuleen balorazioak eta sari asko jaso zituen. Telesaila 150 herrialdetara saldu zen mundu osoan. Iruzkinek erakutsi zuten audientziei bereziki gustatzen zitzaizkiela eskala epikoa, espezie berri eta ezohikoen eszenak eta telesailaren kalitate zinematografikoa. Programa enkargatu zutenek jarraipena egiteko interesa zuten, eta Alastair Fothergillek erabaki zuen Historia Naturaleko Unitateak planeta osoa aztertuko zuen serie batekin formula errepikatu behar zuela. *Planet Earth* telesailaren ideia sortu zen, Lorraine Heggessey BBCkoak eman zuelarik ekoizpen enkargua 2002ko urtarrilean.

Telesail gisako produktu hori, beraz,

Planet Earth izan zen, 2006ko saila BBCko Historia Naturaleko Unitateak ekoitzia. Bost urte eman zituzten ekoizpenean, BBCk inoiz egin duen dokumental-serie natural garestiena izan zen, baita bereizmen handian filmatu zen lehena ere.

*Planet Earth* 2006ko martxoaren 5ean estreinatu zen Erresuma Batuan BBC One-n, eta 2007rako ekainean 130 herrialdetan emana zegoen. Hamaika atal ditu serieak, eta horietako bakoitzak Lurreko bioma edo habitat baten ikuspegi orokorra ematen du. 50 minutuko kapitulu bakoitzaren amaieran, hamar minutuko atal gehigarri batek saila filmatzeko erronka bereziak azaltzen zituen.

Jarraipeneko lanak izan ziren *Planet Earth: The Future (2006)* eta *Saving Planet Earth (2007),* biodiobertsitate galeraren aurrean kontzientziazio helburuko sailak neurri handi batean.

2007ko beste ekoizpena izan zen *Earth* filma, Planet Earth telesaileko gai eta irudiak aprobetxatu zituena.

***Planet*** ***Earth II*** izan zen, hamarkada bat geroago, 2016an emandako lehenbizikoaren jarraipeneko saila. Telesaila David Attenboroughek aurkeztu eta kontatu zuen, Hans Zimmerrek konposatutako musikarekin.

*Planet Earth III* 2023ko udazkenean eman zuen BBCk, berriz ere David Attenboroughen aurkezpekin (naturalistak 97 urtek zituela).

1. ↑   Slenske, Michael.  (2007-03-18). «All Creatures Great, Small ...and Endangered» *New York Times*.
2. ↑   Hurley, Laura.  (22 February 2016). «Planet Earth 2 Is Happening, Here's What We Know» *CinemaBlend.com*.
3. ↑   Barra, Leo.  (22 February 2016). «David Attenborough to Narrate BBC Documentary Series 'Planet Earth II'» *Variety*.
**Roberto Carlos Alvarado Hernández**, (Irapuato (Mexiko), 1998ko irailaren 7a), futbolean aritzen den kirolari mexikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen futbolean Mexiko ordezkatuz; Brasilgo taldearen (urrezko domina) eta Espainiako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Mexikoko taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Mexikoko taldea: Luis Malagón, Jorge Sánchez, César Montes, Jesús Angulo, Johan Vásquez, Vladimir Loroña, Luis Romo, Carlos Rodríguez, Henry Martín, Diego Lainez, Alexis Vega, Adrián Mora, Guillermo Ochoa, Érick Aguirre, Uriel Antuna José Joaquín Esquivel, Sebastián Córdova, Eduardo Aguirre, Ricardo Angulo, Fernando Beltrán, Roberto Alvarado eta Sebastián Juradok.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Futbola, gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Roberto Alvarado» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Roberto Alvarado» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21004804
* Commonscat Multimedia: Roberto Alvarado

---

 |

* Wd Datuak: Q21004804
* Commonscat Multimedia: Roberto Alvarado
**Teahupo'o** (te.a.hu.ˈpo.ʔo) Tahiti uharteko hego-mendebaldeko kostaldeko herri bat da, Polinesia Frantsesa, Ozeano Bareko hegoldean.

Surfeko haustura eta itsas zabaleko olatuak dira ezagunak; sarritan 2-3 m (6,6 9 oin) eta, batzuetan, 7m (23 oin). Billabong Pro Tahiti urteroko surf-lehiaketaren gunea da, World Championship Tour (WCT) World Tour Surfeko Profesionalen Elkarteko surf-zirkuitutik hartua, eta International Bodyboarding Associationeko World Tour-ean gelditu ohi zen. Thierry Vernaudon tahitiarra eta bertako beste batzuk Teahupo’otik sortu ziren 1985ean lehen aldiz. Mike Stewart eta Ben Severson Bodyboardingeko aitzindariek 1986an erakutsi zuten lekua, eta laster lur azpiko leku bihurtu zen emozioa maite dutenentzat. Surflari profesional gutxi filmatu zituen Teahupo'ok laurogeita hamarreko hamarkadaren hasieran, eta 1998an bakarrik filmatu zen, Tahiti Pro tantatxoan. Teahupo'ok munduko olaturik astunenetako batzuk dituela esan izan da. 2000ko abuztuaren 17an, Laird Hamiltonek inoiz inbaditu ez den olaturik astunenaren surfeko lana eman zion, Equitazio Giants filmean dokumentatua. 2003an, Malik Joyeux zenduak inoiz izan den olaturik handienetako bat filmatu zuen.

WSL teahupo txapelketako ekitaldi turistikoko txapeldunak
---------------------------------------------------------

Billabong Pro Teahupoo

* 1999 - Mark Occhilupo
* 2000 - Kelly Slater
* 2001 - Cory López
* 2002 - Andy Irons
* 2003 - Kelly Slater
* 2004 - BM Hobgood
* 2005 - Kelly Slater
* 2006 - Bobby Martinez
* 2007 - Damien Hobgood
* 2008 - Bruno Santos
* 2009 - Bobby Martinez
* 2010 - Andy Irons
* 2011 - Kelly Slater
* 2012 - Mick Fanning
* 2013 Adrian Buchan
* 2014 - Gabriel Medina
* 2015 - Jeremy Flores
* 2016 - Kelly Slater
* 2017 - Julian Wilson
* 2018 - Gabriel Medina
* 2019 - Owen Wright
* 2022 - Miguel Pupo

Egoitza olinpikoa
-----------------

Teahupo’o Paris 2024ko Udako Olinpiar Jokoetarako surf-lehiaketa hartzeko programatuta dago. Paristik 15.800 km-ra, aukera hori izan zen jokoak prestatzen hautsitako lehen errekorra. Hiri anfitrioi baten eta lehiaketa-egoitza baten arteko distantzia luzeenaren errekorra 1956ko Melbourneko jokoetan ezarri zen, Australiako koarentena-erregulazioak zirela eta, zaldi-txapelketa Stockholmera joan zenean, Melbournetik 15.600km-ra

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «TEAHUPOO - Legend, True Meaning, True Story | Surf News» *Onestopsurf*.
2. 1 2   Jason Borte.  (January 2001). «Teahupoo History» *Surfing A-Z web site*.
3. ↑   «ASP World Tour» *official web site* (Association of Surfing Professionals).
4. ↑   **(Ingelesez)** Mather, Victor; Minsberg, Talya.  (2020-03-06). «For Paris Olympics, Surfing Will Head to Tahiti's 'Wall of Skulls'» *The New York Times* ISSN 0362-4331..
5. ↑   **(Ingelesez)** «Tahiti approved as Olympic surfing venue for 2024 Paris Games» *NBC Sports* 2020-03-03.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1426729
* Commonscat Multimedia: Teahupoo

---

 |

* Wd Datuak: Q1426729
* Commonscat Multimedia: Teahupoo
**Julio Cesar Armendariz Hernandez** (Monterrey, Nuevo León, Mexiko, 1962ko apirilaren 13a ) Mexikoko futbolari ohia da, erdilari gisa jokatu zuen eta bere lehen eta azken taldea Santos Laguna izan zen.

2010ean, "ohorezko gudari" izendatu zuten, Santos Lagunaren historiako futbolari onenei ematen zaien aintzatespena.

Ibilbidea
---------

Futbolean egin zituen lehen urratsak Tigres klubarekin egin zituen, Fuerzas Basicas-ekin jokatu zuen, eta, bere aukera hurbiltzean, hainbat talderi eman zioten, El Charro Lara Santoseko teknikariak harengatik joan eta Laguna taldean sartu zuen arte. 1984-1985 denboraldiaren erdialdean iritsi zen talde zuriberdera.

Jokalari profesional gisa erretiratu ondoren, Santos Lagunako Fuerzas Basicas-en entrenatzaile izan zen 1993 eta 1997 bitartean. Aulkian egin zuen ibilbideak Durangoko Alakraneetako Zuzendaritza Teknikoa ere hartzen du, 2001ean desagertutako "A" Lehen Mailan; Tijuana Klubean lan egin zuen Wilson Graniolattiren laguntzaile tekniko gisa 2007 eta 2009 artean, eta, ondoren, Toluca Deabru Gorriekin 2012an. Bi urtez zuzendu zuen Santos Lagunako 20 urtez azpiko taldea, eta 2013ko hasierako txapelketaren txapelketa lortu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  El 'Muñeco' Armendáriz es el Guerrero de Honor[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑  ‘El Guerrero Mayor’, símbolo del Santos en una década
3. ↑  Santos se coronó Campeón Sub-20

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16298633

 |

* Wd Datuak: Q16298633
**Juncal Alzugaray** (Bilbo, Bizkaia, 1981eko ekainaren 7a) fisioterapeuta eta osteopata da. Helburu didaktikoa duen "Alooa" izeneko bulba edo baginaren munduko lehen eredu hipererrealista sortu zuen 2022an.

Biografia
---------

10 urterekin artista eta ile-apaintzaile izan nahi zuen arren, handitan fisioterapia ikasi zuen Madrilen. Asko gustatzen zaio ikastea, eta ikastaro asko egin ditu fisioterapiari buruzkoak zein bestelakoak. Pianoa jotzen ere ikasi zuen, hainbat abesbatzatan abestu du (kontraltoa da), musika talde ezberdinetan, tarteka dantza, zinema eta antzerkia egin du. Bi haurren ama da, Peio eta Mirenena.1700 biztanleko herri batean bizi da, Gordexolan (Bizkaia).

Ibilbide profesionala
---------------------

Zoru pelbikoan eta sexologian aditua den fisioterapeuta eta osteopata da Juncal. Konpromiso sendoa du emakumeen osasunarekin, ongizatearekin eta powerarekin, emakumeen alderdirik pelbikoenarekin eta sexyenarekin.

Bere ibilbide profesionalaren mugarririk handiena Chicagora joatea eta bertako unibertsitatean zoru pelbikoari buruzko hitzaldi bat ematea izan zen.

Sortzaile
---------

2022an Helburu didaktikoa duen "Alooa" izeneko bulba edo baginaren munduko lehen eredu hipererrealista aurkeztu zuen Gordexolako Komentu Maitian. Sexu heziketaz gain, emagin eta ginekologoak formatzeko ere balio duena. Proiektuak Bizkaiko Foru Aldundiaren Ekintzaile programaren finantziazioa izan zuen.

Argitalpenak
------------

* *Mi Suelo Pélvico.*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «JUNCAL ALZUGARAY — PELVIClub | El club más «pélvico» de la galaxia.» *pelviclub.com* (Noiz kontsultatua: 2023-01-02).
2. 1 2   «Mi Suelo Pélvico» *misuelopelvico* (Noiz kontsultatua: 2022-11-14).
3. ↑   «Juncal Alzugaray crea la web definitiva para "autocoñocerse"» *Ecuador Etxea* 2020-11-04 (Noiz kontsultatua: 2022-11-14).
4. ↑   «StackPath» *fotos.europapress.es* (Noiz kontsultatua: 2022-11-14).
5. ↑   «Juncal Alzugaray: "Autocoñocerse" es quererse - Onda Vasca» *www.ondavasca.com* (Noiz kontsultatua: 2023-01-02).
6. ↑   Lago, Concha.  (2022-11-27). «Nace la primera ‘vagina euskaldun’» *Deia* (Noiz kontsultatua: 2023-01-02).
7. ↑   «Todos los libros de la editorial Juncal Alzugaray Zurimendi» *www.todostuslibros.com* (Noiz kontsultatua: 2023-01-02).

Kanpo estekak
-------------

* Juncal Alzugaray "Mi Suelo Pélvico" liburuaz YouTube
* Juncal Alzugaray "A bocados" saoian Pelvis-zoruan hitzegitenEitb, 2022.11.18

* Elkarrizketa: ALOOA, bulbaren lehen eredu anatomiko hipererrealistaz Euskadi Irratia, Faktoria, 2022.11.14
* Alua: baztertua sarritan, agerian orain Berria, 2022.12.24
**Gravelleko aintzira** Parisko laku artifizial txiki bat da, XIX. mendean Vincenneseko basoan sortua.

Ezaugarriak
-----------

Aintzira hektarea bateko azalera du, gutxi gorabehera, 250 metroko luzera eta 50 metroko zabalera ditu. Vincennes basoaren hego-ekialdean dago, basoaren punturik garaienean, Marne ibaiertzetik 40 metro gorago. Ponpaketa bidez elikatzen da Sena ibaiaren eskuineko isurialdeko ibaiadarretako Marne ibaiaren urekin.

Gravelleko aintzira Vincennesko basoko beste laku batzuetarako (Daumesnil aintzira, Minimes lakua eta Saint-Mandé aintzira) gordailu gisa erabiltzen da (28.000 m²), baita laku horiek lotzen dituzten ibaietarako ere.

Historia
--------

Gravelleko aintzira, Jean-Charles Alphanden zuzendaritzapean eraiki zen, Vincennesen garapenean 1860ko hamarkadan. Sektore horretan hasieran ez zegoen ur-sistemarik, eta aintzira hondeatu egin zen beste proiektu batzuetarako ura emateko. Marne ibaiko urak geldiarazten laguntzen du, bestetik, eta, beraz, uholdeak erregulatzen laguntzen du.

Ekologia
--------

Aintzira hainbat espezieren habitata da, amuarrainarena, besteak beste, eta urertzetatik arrantzatu daiteke.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
***Socialite*** hitza anglizismoa da normalean gizarte-ekintzetan eta gertaeretan dabiltzan goi-klaseko pertsonak definitzeko erabilia. Normalean, familia aberatseko pertsonak edo aristokratak dira. Ekintza publikoak mota askotakoak izan daitezke: festa pribatuak, moda-desfileak, ongintzako festak, bazkariak, jaialdiak eta eliteko beste gertaerak. Beste modu batez esanda, pertsona ospetsuak dira publikoan askotan agertzen direlako. Gizonezkoak zein emakumezkoak izan daitezke baina gehien batean emakumeak dira. Ohikoa da haien ospea produktuak zabaltzeko erabiltzea.

Historia
--------

Jatorriz *socialite* hitza ingelesatik dator baina askotan frantsestzat jo izan da eta, ondorioz, *socialité* sortu da. Kontzeptua XVIII. mendean sortu zen eta XIX. mendean asko zabaldu zen. Lehenego *socialite*ak erregeen emazteak edo amoranteak edo jatorri nobleko emakumeak ziren. *Socialite* izatea askotan bizirauteko modu bat zen, hau da, bizimodu bat. Ohikoa zen emazteak gonbidatzaile adeitsu eta atseginaren papera bete behar izatea. Amoranteak, bestetik, haren mailari eusteko ezinbestekoa zuten gorteetan eta gizartean haien papera mantentzeko beharra izatea.

Socialite ospetsuak
-------------------

* Juliette Récamier
* Béatrice de Rothschild
* William Randolph Hearst
* Marie-Laure de Noailles
* Hugh Hefner
* Peggy Guggenheim
* Jean Cocteau
* Diane von Fürstenberg
* Andy Warhol
* Isabel Pell
* Jacques Chazot
* Mona Bismarck
* Stéphane Bern
* Dina Alma de Paradeda

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q512314
* Commonscat Multimedia: Socialites

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh92004131
* AAT: 300343834

 |

* Wd Datuak: Q512314
* Commonscat Multimedia: Socialites
**Minimesko aintzira** ([[lang-fr|Lac de Gravelle}}) Parisko laku artifizial txiki bat da, XIX. mendean Vincenneseko basoan sortua.

Kokapena
--------

Ibilgailu automotoreentzako debekatuta dagoen errepide zirkular batek inguratuta, Minimesko aintzira Vincenneseko basoko ipar-ekialdean dago, Fontenay-Sous-Bois udalerritik ez oso urrun.

Deskribapena
------------

6 hektareako eremua du aintzirak. Barruan hiru uharte ditu: Porte-Jaune, Nord eta Sud. Hiruretatik lehenengoan bakarrik sar daiteke zubi batetik, eta publikoari irekita dago; Napoleon III.aren garaian eraikitako txalet handi bat du. Beste bi uharteak, oso basotsuak, jendearentzat itxita daude. Eremu natural bakarra osatzen dute Paris hirian.

1866tik 1974ra, Marne ibaiko urak aintzira hau elikatu zuen, Gravelleko aintziran dauden 28,000 m3-ko biltegiari esker.

Historia
--------

Minimesko aintzira, Jean-Charles Alphanden zuzendaritzapean eraiki zen, Vincennesen garapenean 1860ko hamarkadan.

Ekologia
--------

Aintziran espezie ugari ikus daitezke, bereziki hegaztiak, publikoari itxita dauden uhartetan: Uroilo arrunta, Kopetazuri arrunta, *Branta canadensis*, Basahatea, Beltxarga arrunta, Murgil handia, Ubarroi handia, Koartza hauskara...

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
Eusko Alderdi Abertzale Errepublikanoa antolatu zuen batzordea (1911ko urtarrila).
**Francisco Ulazia Beitia** (Santa Clara, Kuba, 1863-Gasteiz, 1936) mediku, kazetari, idazle eta politikari bizkaitarra, nazionalismo aurrerakoi, errepublikaren aldeko eta laikoa aldarrikatu zuen.

Biografia
---------

Medikuntza ikasketak Bartzelonan amaitu zituen eta 1892an Parisera joan zen Dermatologian espezializatzeko. 1895ean Bilbon kontsulta bat ireki zuen; aldi berean Areilza doktoreak sortutako Bilboko Ospitale Santuan ere lanean aritu zen. Hasieran Euskal-Erria elkartearen partaidea, nazionalismo laikoa aldarrikatu zuen. Bilboko zinegotzia izan zen 1904-1905 urteetan. EAJn Ulazia oso kritikoa agertu da alderdian elizak duen boterearen aurrean, bereziki 1904tik 1913ra arte Gazteizko apezpikua zen José Cadena Eletak egiten zituen kritiken aurrean. 1908an Ulaziak EAJ utzi zuen.

Indalecio Prietoren eskutik Bilboko *El Liberal* egunkarian idazten hasi zen. 1911an, Pedro Sarasketa eta Segundo Ispizuarekin batera Euzkotar Erkal Abertzale Alderdia sortu zuen. *Azkatasuna* aldizkaria argitaratu zuten, eta Bilboko Círculo Republicano Nacionalista Vasco zuten egoitza. Alderdiak ez zuen luzaro iraun. 1912an, bestetik, Guiard eta Landetarekin Melquíades Álvarez zuzentzen zuen Alderdi Erreformistara hurbiltzen saiatu ziren. Ideiak eskuineko abertzaleen kritikak areagotu zituzten, tartean Luis Arana Goirirenak.

1930ean *Frente* aldizkariarekin berriro ere nazionalismoaren aukera aurrerakoi bultzatzen saiatu zen. Nolabait, Bizkaian monarkiaren aurka zeuden guztien ahotsa izan nahi zuen.

Obra
----

Prentsan argitaratutako kolaborazioekin eta poemekin batera, liburu batzuk plazaratu zituen:

### Eleberriak

* *Don Fausto* (Bilbo, 1905), Arturo Kanpion hitzaurrearekin.
* *Nere Biotza* (Bilbo, 1907)
* *Martinchu ta Matilde* (Bilbo, 1908)
* *Las gatitas rubias* (Bilbo, 1908)
* *El Caudillo* (1910), euskal jatorria zuen Jaime Aguirre kriolloaren biografia

### Bidaia artikuluak

* *Hacia Oriente* (1920)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "*Pancho* deitzen zioten sorterria zuen Kuban, *Prantzesko* sinatzen zuen berak Euskal Herrian". Sarrionandia, Joseba.  (2015). *Lapur banden etika ala politika.*  Pamiela ISBN 978-84-7681-922-7. PMC 943677721. (Noiz kontsultatua: 2022-06-13).
2. ↑
3. ↑   Juan Gondra: *Los médicos de Bilbao. Del siglo XV al XIX*, Medikuntza eta Zientzia Historiaren Museoa, Bilbo, 20005, 277 or. ISBN: 84-930782-4-7. .
4. ↑  Idoia Estornés Zubizarreta: «Francisco Ulacia Beitia», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
5. ↑
6. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Euzkotar Erkal Abertzale Alderdia

Kanpo-estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Francisco Ulazia Auñamendi Entziklopedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108429052
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 137533

 |

* Wd Datuak: Q108429052
***Lebitarrena*** (antzinako grezieraz: Λευιτικός, "lebitarrei dagokiena") *Bibliako* Itun Zaharreko hirugarren liburua da. Bertan Israel herriko kleroak (Leviren leinuko gizonek, honengandik datorkio izena) jarraitu beharreko arau liturgikoak eta herri osoak bete beharreko garbitasun arauak eskaintzen ditu. Arau multzo hori Irteera liburuan azaldutako ituna zehatzeko gidalerroa da.

Pentateukoko liburu guztiak bezala, tradizioz Moisesek idatzitakoa zela uste izan da. Hala ere, gaur egungo Biblia aditu gehienek azken idatzia K.a. 550-400 urteen artean idatzi zela uste dute.

Liburu honetan honako gai hauek lantzen dira: Jainkoari eskaini beharreko opariei buruzko legeak, Israelgo abadeen sagaratzea, garbitasunezko arauak eta santutasunerako legea. Lege horiek israeldarren bizitza guztia arautzen dute: janaria, higienea, sexualitatea, jaiak, gizarteko harremanak...

Kanpo-estekak
-------------

* ik. Lebitarrena

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41490
* Commonscat Multimedia: Book of Leviticus
* Wikisource Jatorrizko testuak: Biblia/Lebitarrena

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q41490
* Commonscat Multimedia: Book of Leviticus
* Wikisource Jatorrizko testuak: Biblia/Lebitarrena
Shermanen agindupeko Batasuneko gudariak Atlanta hiriko trenbide bat suntsituz, 1864ko azaroa.
**Shermanen itsasoranzko martxa** (ingelesez *Sherman's to the Sea*) William Tecumseh Sherman estatubatuar jeneralak bere Batasun Gudarosteko indarrekin Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilan zehar burututako martxa edota ibilaldi bati deritzo. Gaur egun aski ezaguna eta erabilia den lur errearen estrategiaren erabilpenean aintzindarietakotzat jotzen da, alegia, etsaiaren eremuan barneratu eta aurrean harrapatzen den guztia jo ta bertan suntsitu edota desegiteko estrategia guztiz ankerra, honela etsaiaren morala zanpatzeko asmoz.

Gerra kanpainia hau 1863 erdialdera hasi zen, Gettysburg eta Vicksburgeko guduen ondoren Batasuneko Gudarosteak Tennessee estatutik abiatu eta Georgiara zuzendu zen kontraeraso bat gauzatzeko aukera izan zuenean, hain zuzen ere Ameriketako Estatu Konfederatuen bihotzean. 1864ko irailaren 2an Shermanen indarrek Atlanta hiria okupatu ondoren, estatu konfederatuetan barna Ozeano Atlantikoaren kostaldera ailegatu ziren, bidean agertu zitzaizkien indar konfederatuak garaitu eta topatutako industria, trenbide, errota, kanal, biltegi, etxalde, lantegi, eta orokorrean estatu konfederatuaren ekonomiari sostengua eman zekiokeen edozein elementu suntsituz.

Shermanen politika honek eta bere indarrek AEBko Estatu Konfederatuen industriari eta azpiegiturei kalte handia eragin zieten, kalte ugari sortzeaz gain iparraldeko indarrak eremu ezezagunean barneratu ziren, batere hornidura babesik gabe, eta Shermanen aginduz heuren bidean topatutako baserri eta etxaldeetan hostu edota harpilatu ahal izan zuten uzta eta ganaduz biziraunez, soberan gelditutako ganadua eta uzta bera ere suntsitu zutelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1052780
* Commonscat Multimedia: Sherman's March

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1052780
* Commonscat Multimedia: Sherman's March
**Jose Agustin Arantzabal Askasibar "Gaztelu"** (Bergara, Gipuzkoa, 1946ko abuztuaren 23a - Bergara, 2020ko abenduaren 30a) gipuzkoar futbolaria izan zen. 308 bider jokatu zuen Real Sociedaden 14 denboraldiz, 1966tik 1981era, eta 32 gol sartu zituen guztira (ligan 257 partida eta 28 gol). Erdialdean jokatzen zuen, eta azken denboraldietan taldeko kapitaina izan zen. Halaber, Espainiako selekzioarekin birritan aritu zen.

Jokalari moduan erretiroa hartu eta gero, burdindegi bat zabaldu zuen haren herrian. Agustin Aranzabal jokalariaren aita zen.

Kirol ibilbidea
---------------

20 urteko adinarekin debuta egin zuen, Bigarren Mailan. Hurrengo urtean, Errealak lortu zuen Lehen Mailarako igoera historikoa, Puertollanon (Ciudad Real). Garai hartan, Alberto Ormaetxea, Marco Antonio Boronat, Patxi Gorriti, Jose Antonio Arzak eta Jesus María Aranbarriren taldekidea izan zen, besteak beste.

1976an, Athleticen aurka jokatutako derbi gogoangarrian, Atotxako futbol zelaian, Inaxio Kortabarria eta Jose Angel Iribar kapitainek atera zuten ikurriña, politikoki oihartzun handia izan zuen keinu sinbolikoa. Partida hartan (5-0), Gaztelu golegilea izan zen, eta horren atarian ere protagonista izan zen. Izan ere, Jose Luis Orbegozo presidenteak Brillantezko Intsignia eman zion, taldean 10 urte egitearren.

1980-81ean liga txapelduna izan zen Errealarekin, taldeko lehenengo liga izan zena historian. Arkonada, Zamora, Satrustegi, Kortabarria, Gorriz eta Idigoras, beste batzuen artean, talde horretan egon ziren, berarekin batera.

Ikus, gainera
-------------

* Debagoiendar ospetsuen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* "Jose Agustin Aranzabal 'Gaztelu' zendu da" (Goiena).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8963655
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02384/eu\_g\_1306/g1306

 |

* Wd Datuak: Q8963655
**Hygeburg** (floruit 780), **Hugeburc** edo **Huneberc** ere, Alemaniako Heidenheimeko abadiako moja anglosaxoi bat izan zen.

Hygeburg Willibald-en biografia (Vita S. Willibaldi) baten egilea izan zen, 767 eta 778. urteen artean idatzitakoa. Willibalden anaiaren (Wynnebald) biografia ere egin zuen, Heidenheimeko abadea izan zena 761. urtean hil zen arte. Vita S Wynnebaldi 782tik 785era aldian egin zuen. Baliteke Hygeburg Willibald-ekin elkartu izatea 777. urtean, bere anaiaren oroitzapenen itzulpena antolatu zuenean.

Vita Willibaldi-k bidaia liburu bat barne hartzen du, "Hodoeporicon" ("bidaia liburua", antzinako grezieratik eratorritako izena), Willibaldek Jerusalemera egindako bidaia baten kontaketa, Erroman eta Anatolian zehar 723tik 729ra bitarte.

Erreferentziak
--------------

Gehiago Irakurri
----------------

* Lapidge, M. "Hygeburg", in M. Lapidge et al. *The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England.* Blackwell, 1999. ISBN 0-631-22492-0

Kanpoko loturak
---------------

* Palestine Pilgrims' Text Society (1891): *The hodæporicon of Saint Willibald* (ca 754 AD) by Roswida
* Huneberc of Heidenheim: The Hodoeporican of St. Willibald, 8th Century

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1634129
* Commonscat Multimedia: Hygeburg

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 106828998
* ISNI: 0000 0000 7548 2412
* BNF: 161346383 (data)
* GND: 118707892
* LCCN: nb2010002250
* SUDOC: 159357209
* BIBSYS: 96010600

 |

* Wd Datuak: Q1634129
* Commonscat Multimedia: Hygeburg
**Margunn Haugenes**, (Flora, Norvegia, 1970eko urtarrilaren 25a) Norvegiako futbolaria da eta 2000. urtean txapeldun olinpikoa bihurtu zen. Zilarrezko dominak irabazi ditu Norvegiako selekzioarekin, Munduko Kopan eta Europako Txapelketetan.

Bizitza
-------

Haugenesek 1990ean egin zuen debuta Norvegiako emakumezkoen futbol selekzioarekin, 20 urte zituela, eta bere behe mailako Kaupanger IL taldetik Toppserien Asker SK taldera pasa zen. 1994an Bergenera joan zen IL Sandviken taldean jokatzera, Norvegiako Kopa irabaziz 1995ean. 1996an Bjørnarrera joan zen, orain Arna-Bjørnar, hiri berean, taldea Toppserienera igotzen lagunduz eta maila gorenean ezarri zela ziurtatuz.

Haugenesek 79 partida jokatu zituen selekzio nazionalarentzat, Munduko Kopan zein Europako Kopan bigarren postua irabaziz 1991n. 1999ko denboraldia haurdunaldi baten ondorioz galdu zuen, baina berak eta taldeak 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan Urrezko domina irabazi zuten Sydneyn.

Sydneyko Olinpiar Jokoen ondoren, Haugenesek bi denboraldi izan zituen Ingalaterrako Fulham taldean, eta 2002ko maiatzaren 6an Doncaster Belles garaitu zuen taldean egon zen Emakumezkoen FA Kopa irabazteko. 2003an, Norvegiara itzuli zen Amazon Grimstaden jokatzeko, eta, azkenean, futboletik erretiratu zen 2007 urtearen amaieran, 18 hilabetez klub bereko jokalari eta entrenatzaile izan ondoren.

Baina Haugenesek Amazon Grimstadentzat jokatu zuen berriro 2010ean, bere senar Gautek, Fulhameko entrenatzaile ohiak, klubeko entrenatzaile kargua hartu zuenean. 2011ko irailean oraindik erdilari gisa jokatzen zuen Toppserien taldean, 41 urterekin.

Haugenes irakasle eta telebistako esatari lanetan aritzen da, eta Norvegiako 19 urtez azpiko emakumezkoen taldeko entrenatzailea da. Bi ume ditu. 2014an, IL Sørfjell mailako gizonezko talde batekin jokatu zuen. 2017an, Haugenes berriro itzuli behar izan zen, entrenatzailea den taldeak ez baitzuen jokalari nahikorik Vålerengaren aurkako jokoan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Margunn Haugenes.*  2021-12-29 (Noiz kontsultatua: 2022-01-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1813382
* **Kirolariak**
* COI: margunn-haugenes

 |

* Wd Datuak: Q1813382