recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Julio Federico Arboleda Pombo O'Donnell** (Tambiquí, 1817ko ekainaren 9a - Sierra de Berruecos, 1862ko azaroaren 13a ), "El Poeta soldado"  izenez ezaguna, idazlea, abokatua, kazetaria, poeta, kolonbiar enpresaburua, estatugilea eta politikaria izan zen, Kolonbiako Alderdi Kontserbadoreko kidea.

Romantizismoko literaturako poeten belaunaldikoa da Arboleda, eta maitasunari eta naturari abestu zioten, urte gutxi batzuk lehenago nagusi zen arrazionalismoaren kontrara.

Idazle, poeta eta kazetari gisa, Kolonbiako bizitza politiko asaldatuak eta XIX. mendeko liskar politikoen ezaugarri izan ziren borroka fratrizidek askotan eragin zioten. Armak hartu baino lehen, Arboledak letren munduan sartu zen *El Independiente* egunkariaren sorrerarekin, Popayango unibertsitateko garaian sortu zuena.

1861ean Granadar Konfederazioko presidente hautatu zuten, baina ezin izan zuen gobernatu kargua hartu hilabetera gertatu zen estatu kolpe baten ondorioz.  1862ko azaroaren 13an hil zuten, Sierra de Berruecos-en, egungo Kolonbiako hegoaldean, segada baten biktima, Ekuadorko Tulcángo gudutik garaile itzultzen ari zela.

Arboleda bere herrialdeko poeta erromantikorik eragingarrienetakotzat hartzen da, eta Kolonbiako katolizismoaren eta Alderdi Kontserbadorearen funtsezko lidertzat. Bere ideal humanistak gorabehera, esklabutzaren, bere fortuna izugarriaren oinarriaren, defendatzaile nabarmena ere izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   República, Subgerencia Cultural del Banco de la. «Julio Arboleda Pombo - Archivo» *www.banrepcultural.org*.
2. 1 2   Rojas, Rafael.  (Enero-junio de 2013). «La patria de Arboleda» *Dialnet*.
3. ↑  Molano, Mariano (25-11-2004). *Arboleda, Julio Txantiloi:Wayback*. Biblioteca Luis Ángel Arango. Consultado el 10 de noviembre de 2009.
4. ↑   «Julio y Sergio Arboleda, dos grandes esclavistas colombianos» *Las2orillas* 2020-11-15.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3189799
* Commonscat Multimedia: Julio Arboleda

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 40850132
* ISNI: 0000 0000 8119 8530
* BNE: XX1508953
* GND: 1055473025
* LCCN: n86011371
* SUDOC: 076457214
* Open Library: OL1055638A

 |

* Wd Datuak: Q3189799
* Commonscat Multimedia: Julio Arboleda
Nestoriar artzapezpikua; Persia, 1897.
**Nestorianismoa** Nestorioren (V. mendea) doktrina da, Kristoren giza izaera nabarmentzen zuena. Haren arabera, Mariak, gizaki zenez, gizakia besterik ezin sortu zuen, ez jainkoa. Nestorianismoa Ekialdeko eta Mendebaldeko apezpikuen arteko politikazko eta erlijiozko desadostasun handien iturri gertatu zen. Heretikotzat hartu zuen Efesoko kontzilioaren erabakia gorabehera (431), nestoriar elizak sartaldeko Turkian eta Persian zabaldu ziren. Omeiatar Kaliferrian guztiz zabaldu zen, eta Txinaraino eta Siberiaraino iritsi zen; XIV. mendean turkiarrek ia erabat desagerrarazi zuten, eta Mesopotamian eta bereziki Kurdistanen baino ez zuen iraun. Gaur egun, nestoriar komunitate zenbait daude Iraken, Sirian eta Iranen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q168414
* Commonscat Multimedia: Nestorianism

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119651117 (data)
* GND: 4171501-9
* NDL: 00565360
* NKC: ph433018
* AAT: 300022033
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q168414
* Commonscat Multimedia: Nestorianism
**Ruten liburua** Bibliako Itun Zaharreko liburuetako bat da, zaharrenetakoa. Grekozko eta latinezko itzulpenek Epaileen liburuaren ondoren dakarte, liburuaren hasiera-hasieran daukan aipamenagatik (Rt 1,1: *Epaileen garaian gosetea izan zen Israel herrian*). Liburuko pertsonaietako baten izena darama: Rut emakume atzerritarra.

Egilea eta garaia
-----------------

Liburuaren egilea ezezaguna, eta ez dago jakiterik zehatz-mehatz noiz idatzi zen; gaian eta estiloaren xehetasun batzuei erreparaturik, aditu batzuek uste dute Babiloniako gatibualdiaren ondoren idatzia dela. Oso garai ezberdinak proposatu izan dira, David eta Salomonen garaitik Esdras eta Nehemiasen garairaino; azken hori izan liteke, agian, liburuaren kokagune egokiena, garai horretan lege zorrotzak aldarrikatu baitziren atzerritarrekin ezkontzearen aurka. Liburu osoan Salomon ezertarako aipatzen ez denez, aditu askok uste dute Salomonen erregealdia baino lehenagokoa izan behar duela

Ezaugarriak
-----------

Rut Betleemdik etorkin gisa Moabera joandako gizon batekin ezkondu zen, baina alargundu egin zen seme-alabarik izan gabe. Senarra hil ondoren, Judara jo zuen bere amaginarreba Noemirekin, eta hildako senarraren ahaide zen Boozekin ezkondu zen. Rut eta Boozengandik Obed jaio zen, David erregearen aitona.

Liburuan hainbat balio erlijioso eta etiko azpimarratzen dira: Jainkoarenganako konfiantza eta fedearen unibertsaltasuna, leialtasuna, zintzotasuna eta eskuzabaltasuna. Rut liburu laburra hebrearren kontatzeko artearen maisulantzat jo daiteke.

Egitura
-------

Egitura argia du: Sarreraren (1,1-5: Elimelek eta bere familia Moaben) eta konklusioaren (4,13-17:Boozen ondorengoak) artean, lau ekitaldik osatzen dute liburua: 1,6-22 (Noemi Belenera itzuli Rutekin), 2,1-23 (Rut Boozen soroetan), 3,1-18 (Rutek senarra aurkitu) eta 4,1-12 (Booz Rutekin ezkondu). Liburua Daviden genealogia ematen duen eranskin batez bukatzen da (4,13-18: *Hona hemen Peretzengandik Davidenganainoko arbaso-zerrenda: Peretzek Hetzron sortu zuen, honek Ram, honek Aminadab, honek Nahxon, honek Salmon, honek Booz, honek Obed, honek Jese eta honek David*).

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Ruten liburua, Elizen Arteko Biblian, Biblija.net webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q80038
* Commonscat Multimedia: Book of Ruth
* Wikisource Jatorrizko testuak: Biblia/Rut

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4076907-0
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q80038
* Commonscat Multimedia: Book of Ruth
* Wikisource Jatorrizko testuak: Biblia/Rut
Rusty trombone edo Tronboi herdoildua.
**Rusty trombone** edo **Tronboi herdoildua** sexu ekintza bat da, non gizon batek belaunak eta bizkarra apur bat estutzen dituen oinekin, gutxienez bere uzkia erakusteko moduan. Oro har, pertsona bat (gizona zein emakumea) gizonaren atzean belaunikatzen da eta anilingusak egiten ditu barrabilen azpian edo gorputzaren inguruan luzatzen den bitartean, eskuz zakiletik gora eta behera mugimendu azkarrak emateko, tronboi baten mugimenduak imitatuz. Egintza, nagusiki, bikoteen orientazio fisikoaren, anilingusen eta eskuzko sexu-estimulazioaren arteko konbinazioaren eta uzki-esfinterraren eta tronboi-aho baten arteko antzekotasunaren bidez definitzen da; hala ere, beste posizio eta aldaketa batzuk posible dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Tate, Jordan. (January 9, 2007) The Contemporary Dictionary of Sexual Euphemisms. Publisher St. Martin's Press ISBN 0-312-36298-6

Ikus, gainera
-------------

* Aho sexu
* Handjob

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2607227
* Commonscat Multimedia: Rusty trombone

---

 |

* Wd Datuak: Q2607227
* Commonscat Multimedia: Rusty trombone
***Orff-Schulwerk*** edo **Orff metodoa** pedagogia musikal aktibo bat da, Carl Orff alemaniarrak garatua.

Orff metodoa eta gorputz-perkusioa

Agian C. Orff-i edota Orff-Schulwerck-i eskertu behar diogu gorputz-perkusioa erabiltzeko proposamena, musika-lengoaiaren ikasketarako eta ezagutzarako bide baita.

Hala zioen J. Wuytack-ek6: "Gizaki bakoitzak ditu tresnarik naturalenak eta egokienak bizitza
erritmikoa kanporatzeko: bere eskuak eta oinak" [Wuytack, J.: (1970)]7

Egia esan, gaur bertan ere ez da harritzekoa izaten haur-talde bat joko erritmikoetan murgildurik
ikustea, txaloak jotzen edota beren gorputza era desberdinetan kolpatzen, gai edo eskema
erritmiko lauak interpretatzen, perkusioak keinuekin, jauziekin...konbinatzen, errezitatuak
edo kantuak interpretatzen. Aipatu dugun irudi hori adibide hona da adierazteko, haurrek
zein naturalki erabiltzen dituzten txaloak eta perkusioak, ahozko espresioarekin konbinatuta, jarduera
ludikoetan.

Une batez egin dezagun atzera denboran, 1925-1950 urtealdira alegia, Orrf metodoaren hasiera
kontestualizatzeko; gutxi gorabehera orduan hasi baitzen musika-heziketan gorputz-perkusioari
inportantzia ematen zion metodologia hau.

C. Orff konpositore eta pedagogoa eta Dorothee Günther klaseak ematen ari ziren Municheko
"Günther Eskolan" 1920ko hamarkadan. Itxura denez, Dorotheek lehenagotik ematen zituen
musika, soinketa eta dantzako klaseak eta; orduan, C. Orff hasi zen musikan lankide izaten. Beren
kezkei erantzunez-edo, Orff- Schulwerck izango zenaren oinarriak ezartzen hasi ziren, eta haren
lehenengo bertsioa 1930ean kaleratu zuten. Carl Orffen jatorrizko obra didaktikoa bost liburukik
osatu zuten.

Metodo horrek garrantzi handia ematen die abesten duen ahotsari, hitz egiten duen ahotsari
(lengoaia eta erritmoa), tresnei (bai perkusio-tresnei, bai "keinu ozen" ere deitzen diren gorputzperkusioei), pentatoniari eta moduei, haurrekin lantzeko oinarrizko musika-ereduaren osagai
eratzaile diren aldetik. Hala ere, seguraski beste ezaugarri batzuekin identifikatu ohi da,funtsean,
Orff-en lan pedagogikoa, alegia," Instrumentarium" edo "Instrumentarium Orff" delakoarekin.
Hizkuntza askotara itzuli eta egokitu zen Orffen obra. Agian, egokitzapen latinoamerikarra
izan da guretzako erreferentziarik inportanteena metodoaren proposamenak, egitura eta jarraikitasuna ezagutzeko orduan.

Obra didaktiko hori osatzen duten bost liburukietan hainbat ariketa aurki ditzakegu, batez ere
lehenengo liburukian, "keinu ozenekin" edota gorputz-perkusioz interpretatu ahal izateko:
"Pentafonia" izenekoan, alegia8. forma hauetan planteatzen dira funtsean:

Keinu ozenak konbinatzen dituzten eta, funtsean, laguntza gisa edota plaka-tresnen teknika prestatzeko pentsatu diren ostinato-forman... Esaldi erritmiko edo lied, rondo eta kanon-forman.
Polirritmia-forman. (birentzat, hirurentzat, taldearentzat…).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1627599
* Commonscat Multimedia: Carl Orff

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1046470396

 |

* Wd Datuak: Q1627599
* Commonscat Multimedia: Carl Orff
**Olmsted konderria** (ingelesez: *Olmsted County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Rochester da. 2010eko zentsuaren arabera 144.248 biztanle zituen, Olmsted kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Olmsted konderriak 1.695,92 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,76 ura dira. Beste 1.692,17 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 85,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 144.248 pertsonetatik 126.429 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.081 dira. 6.751 beltzak edo afroamerikarrak. 297 amerikar natiboak ziren eta 57 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7.771 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 246 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.697 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485656
* Commonscat Multimedia: Olmsted County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155939435
* ISNI: 0000 0004 0602 8100
* GND: 4302406-3
* LCCN: n80104279
* NARA: 10039728
* **Lekuak**
* OSM: 1797828
* TGN: 2001053

 |

* Wd Datuak: Q485656
* Commonscat Multimedia: Olmsted County, Minnesota
**Ngerchelchuus** (242 m) Ozeaniako mendia da. Palauko tontorrik altuena da.

Uhartediko handiena den Babeldaob uhartean dago. Ngardmau estatuan dago, Ngaremlengui estatuarekiko mugatik oso hurbil uhartearen ipar-mendebaldean.

Izena
-----

Bertan izen generikorik gabe erabiltzea arrunta da. "Mendi" generikoarekin lagunduta **Rois Ngerchelchuus** (palaueraz) eta **Mount Ngerchelchuus** (ingelesez) deitzen da; **Ngerchelchauus** aldaera ere baliatzen da eta **(Mount) Makelulu** izena ere ematen zaio.

Jakingarriak
------------

Munduko 53 plaka tektonikoetatik Palau Karolinetako plakan dago. **Ngerchelchuus** plaka horretako mendirik garaiena da; plaka tektonikoetako sapaien artean baxuena da.

Mendia gune natural babestuan dago. Bere hegoaldean, Ngardmau estatuan, Palauko basorik handiena eta zaharrena dago; han hainbat hegazti mota babesten dituzten zuhaitz erraldoiak daude. Ngardmau estatuarentzat mendia ikurretakoa da eta autoetako plaketan *Highest and Tallest* leloa agertzen da, **Ngerchelchuus** mendia eta 37 metroko ur-jauzia gogoan dituztela.

Igoera
------

Mendira hurbiltzeko errepideak oso txarrak dira eta espedizioak bertako gida baten laguntza eskatu ohi du; hala ere berez posible da Imeongetik (Ngaremlengui estatuko hiriburua) gailurrera 4x4 ibilgailuz edo oinez heltzea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ngardmau estatuaren webgunea.
2. ↑  Ricardo Hernani, Andoni Gorostiaga: *Atlas de los techos de estados e islas del mundo*, Pyrenaica, Bilbo, 2008; ikus 40.or.
3. ↑  *Ngerchelchauus* erabilia *Biodiversity and the Environment in Palau* webgunean.
4. ↑  *Australien auf einen Blick*.
5. ↑  *The tectonic 39 summits* *SummitPost* webgunean.
6. ↑  Ngardmau estatuaren webgunea.
7. ↑  Igoeraren kontakizuna Los Angeleseko Sierra Cluben webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Palau
* Plaka tektonikoen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Mendia *Peakbagger* webgunean.
* **(Ingelesez)** *Mountain-forecast.com*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1191219
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1191219
Ka'ba-i Zartosht
Ka'ba-i-Zartosht (eskuinean) Naqsh-e Rostamen.
**Ka'ba-i-Zartosht** (persieraz کعبه زرتشت, aldaerak *Kaba-i Zardusht **eta*** **Kaba-ye Zardosht**, "*Zoroastroren Kuboa*") Naqsh-e Rostamen dagoen dorre itxurako eraikin bat da, K. a. V. mendekoa, akemenidar inperioaren garaikoa. Naqsh-e Rostam, Persepolisetik ipar-mendebaldera dago, Iranen. Shiraz hiritik gertu dago, Fars probintziako hiriburua dena.

Egitura, Pasargadako eraikin senide baten kopia dena, Dario I.ak, Artaxerxes II.ak edo Artaxerxes III.ak eraiki zuten. Fryeren ustez, asmoa berbera zen (bere eraikin bikiarena), hau da, erregetzaren tresna eta tramankulu guztientzako segurtasun kutxa bat eraikitzea Persepolisetik gertu, Pasargadan egin zen bezala.

Eraikinean dauden sasandar garaiko suaren aldareetan dagoen erreferentzia batetik, egitura, behinola, suaren aldare bat izan zela ebatzi da, edo, beharbada, ospakizun monumentu bat, enperadoreentzako betiereko garra zuena, enperadore hauen hilobiak metro batzuk urrunago daudelarik. Hau, baina, ez da oso litekeena, albotik jotzen duen haize falta dela eta, garra berehala itzaliko baitzen, eta, edozein kasutan, inskripzioa idatzi zuenak, zail zuen eraikinaren asmoa zein zen jakitea, eraiki eta handik zazpi mendetara.

Erreferentziak
--------------

* 

1. ↑  Frye, Richard N. (1974), "Persepolis Again", Journal of Near Eastern Studies 33(4): 383-386.

Ikus, gainera
-------------

Naqsh-e Rostam

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Ka'ba-i Zartoshten argazkiak
* *Ka'ba-ye Zartosht* bisita gidatua YouTube (1 min 34 seg).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2363092
* Commonscat Multimedia: Ka'ba-ye Zartosht

---

 |

* Wd Datuak: Q2363092
* Commonscat Multimedia: Ka'ba-ye Zartosht
**Kabinete** edo **ministroen kontseilu** bat gobernu-organo bat da. Haren funtzio nagusia da Botere Betearazlearen administrazio publikoa herrialde batean antolatzen den ministerioak zuzentzea. Munduko herrialde guztiek dute izendapen ofizialean aldatzen den bat, hala nola, lege-kabinetea, Estatu Kontseilua, kontseilu exekutiboa, batzorde exekutiboa, gobernu batzordea, etab. 

Sistema gehienetan, gobernuburuak berak izendatzen du, «lehendakari» edo «lehen ministro» izenak hartzen dituena, besteak beste, gobernu-modua nolakoa den arabera. Hala ere, errepublika parlamentarioetan, erdi-presidentzialistetan, monarkia konstituzionaletan, ohikoa da, neurri handiagoan edo txikiagoan, botere betearazlea metatzen den organoak izendatu, berretsi edo proposatuak izatea (zenbait parlamentu-izendapen dituztenak). Gobernu zentraletan daudenez gain, ministroen kontseiluak edo organo baliokideak ere egon daitezke botere betearazle propioa duten erakunde subnazionalen esparruan.

Kabinete bateko kide direnek, gobernuburuak berak izan ezik, «ministro», «idazkari» edo «kantziler» deitu ohi zaie, eta, sistemaren arabera, izen desberdinak izan ditzakete beren hierarkia eta eginkizunak markatuz. 

Errepubliken kasuan, ohikoa da kabinetea gobernuburuaz *aparte* antolatuta egotea eta hura ez izatea haren zati formala, haren burua baizik. Monarkien kasuan (bereziki parlamentarioak), *gobernu*burua bera kabinetearen partetzat hartzen da, eta ohorez monarkaren gobernuaren ordezkaria da. Gainera, gobernu-lehendakariorde baten irudia jasotzen duten herrialdeak (hau da, herrialdeko gobernu-agintaritza gorenaren agindupean dagoen bigarrena) kabineteko kide altuena dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q640506
* Commonscat Multimedia: Government

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00616813
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q640506
* Commonscat Multimedia: Government
Tolkienek idatzitako Silmarillion bere liburuan, Ardaren hasiera kontatzen duena, **Karanthir**, **Iluna** deitua, Noldor printze bat da, Fëanorren semea. Bere aita eta anaiekin, Melkor edo Morgoth Erdialdeko Lurralderantz jazarri suntsitzeko eta Silmarilak berreskuratzeko zin egin zuen.

**Morifinwë** ere deitua, Quenya hizkuntzan "***Finwë iluna***" esan nahi duena. Bere amak, **Karnistir** deitu zuen "***Aurpegi Gorria***" esan nahi duena, haserre bizian jartzeko zuen erraztasunagatik. Izaeraz, bere aitaren antzekoena zen; bere harrotasunagatik. Fëanorren semeek ia harreman oro galdu zuten Sindarrekin, Thingolekin haserretuz, hau, ez baitzen Noldorretaz fidatzen.

Bera eta bere gudalostea, gainontzeko bere senideetatik aparte bizitzera joan ziren Helevorn laku ingurura eta Rerir mendiaren azpian. Ered Luin edo Mendi Urdinetatik hain hurbil egotearen ondorioz, Belegost eta Nogrodeko nanoekin harremana izan zuen, eta, beraz, Ered Luin eta Beleriand arteko trafiko guztia, batez ere metal preziatukoa, Karanthirren eskuetatik pasa zen. Edainak iritsi ondoren, Karanthir ez zen hauekin oso lagunkoi azaldu, Angbandeko orkoek, Haladim herria Thargelion hegoaldean eraso zuten arte. Herri horren erresistentzia miretsita, orkoak garaitzen lagundu zien, eta bere lurretan bizitzea eskaini zien, baina hauek uko egin zioten.

Dagor Bragollatx guduan, Karanthirrek hegoalderantz ihes egin behar izan zuen bere lurrak Glaurungek suntsitu zituenean. Bere noraezeko bizitza utzi zuen, Doriath erregea hil ondoren, Silmarila, bere seme Dior Elutxilengana pasa zenean, eta, hau jakin zuenean, Zelegormek bere anaiak bildu zituen eta Menegrothera joan ziren, berreskuratzeko asmoz. Elfoen arteko bigarren guduan hil zen Karanthir.
*Artikulu hau Mutrikuko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Olatz».*

**Olatz** Mutrikuko (Gipuzkoa) hego-mendebaldean dagoen baserri-auzoa da, Bizkaiko mugatik gertu kokatutakoa. Abeltzaintza jarduera tradizional nagusia izan da bertan orain arte, eta antzinean eskola propioa eduki zuten ("Eskola Zaharrak").

Bestela, emakumezko izen bera oso zabalduta dago XX. mendeko amaieratik.

Inguru naturala
---------------

Arno (623 m) mendia hego-ekialdean eta San Blas (222 m) iparraldean mugakide naturalak ditu ingurune karstiko honek. Kobalde izeneko leizea elizatik hurbil dago, Añu, Olazgoikoa eta beste erreka batzuekin lotuta. Halaber, aipatzekoak dira Jentiletxeta izeneko bi kobazuloak.

Artea zuhaitz nagusia da bestalde.

Baserriak
---------

*Olatz Goixa*n dagoen Urruztieta edo Urreztieta baserria eta Iturritza, Abeletxe eta Zelaieta nabarmentzekoak dira.

San Isidro
----------

Olazko baseliza eta parrokia XVIII. mendekoa da, eta barrualdean Andre Mariaren, Santa Anaren eta San Isidroren irudi bana ditu.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko onomastika
* Olatz Nagusia
* Olatz Txipia

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Olatz auzoari buruzko informazio zabala

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265094

 |

* Wd Datuak: Q12265094


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Mutrikuko auzoak |  |
| Alde Zaharra • Astigarribia • Artzain Erreka • Galdonamendi • Ibiri • Laranga • Mijoa • Mizkia • Olatz |
**Rutherford konderria** (ingelesez: *Rutherford County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Rutherfordton da. 2010eko zentsuaren arabera 67.810 biztanle zituen, Rutherford kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Rutherford konderriak 1.465,54 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,4 ura dira. Beste 1.461,14 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 46,27 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 67.810 pertsonetatik 59.451 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.397 dira. 6.804 beltzak edo afroamerikarrak. 156 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 289 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 66 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.039 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q508254
* Commonscat Multimedia: Rutherford County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124341247
* LCCN: n81022906
* NARA: 10039416
* **Lekuak**
* OSM: 2528741
* TGN: 2001537

 |

* Wd Datuak: Q508254
* Commonscat Multimedia: Rutherford County, North Carolina
*Artikulu hau Caravaggioren margolanari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Judith eta Holofernes (argipena)».*

***Judith eta Holofernes*** (italieraz *Giuditta e Oloferne*) Caravaggiok 1602 inguruan egindako margolana da, non agertzen baita nola mozten dion burua Judithek Holofernes jeneral asiriarrari. Judithen liburuak kontatzen du Judithek, bere herriaren zerbitzuan, Holofernes seduzitu eta mozkortu zuela, gero hiltzeko. Margolana galduta egon zen eta 1950ean aurkitu zen berriz. Egun Erroman dago, Galleria Nazionale d'Arte Antica museoan.

Caravaggiok unerik dramatikoena aukeratu zuen oihal gainean islatzeko, burua moztearena, alegia. Argiak albo batetik jotzen ditu hiru irudiak, efektismoz, atzealde beltzaren kontrastean. Judith eta Abra neskamea eskuinaldean daude, partez Holofernesen gainean. X izpiek erakutsi dute Caravaggiok Holofernesen burua tokiz aldatu zuela lanean aritzen zela, bularraldetik aldenduz eta eskuinaldera eramanez pixka bat. Hiru pertsonaien aurpegieran ikusgai dago nolako maisutasunez gauzatzen zituen Caravaggiok gizakien emozioak. Judithenak, zehazki, erabakimena eta higuina erakusten ditu.

Ustezko bigarren bertsioa
-------------------------

Pintura hau 2014an aurkitu zen Tolosa Okzitanian. Zenbaiten ustez, Caravaggioren bigarren bertsioa litzateke. Frantziako Gobernuak margolana esportatzeko debekua ezarri zuen, eta azterketak egin zitzaizkion jakiteko benetakoa zenetz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2470123
* Commonscat Multimedia: Judith beheading Holofernes by Caravaggio

---

 |

* Wd Datuak: Q2470123
* Commonscat Multimedia: Judith beheading Holofernes by Caravaggio
**Julia Alejandra Antivilo Peña** (Huasco, 1974ko urriaren1a) Txileko ikerlari eta artista feminista da. Performancean egindako lan artistikoaz gain, bere ikerketak Latinoamerikako emakumeen rol kulturala eta artearen, generoaren eta feminismoaren arteko harremanetara bideratu dira.

Txileko Unibertsitateko Latinoamerikar Ikasketen Masterra du eta baita ere arlo horretako doktoretza. Latinoamerikar Ikasketen Master tesia aurkeztean, bere motibazioa artista feminista gisa egindako praktikatik sortzen dela adierazi du. Bere ikerketak eskualdeko feminismoaren hausnarketa eta bere ekoizpen artistikora bideratuta daude.

Malignas Influencias kolektiboaren sortzailea da Txilen, arte feminista hausnartzeko eta sortzeko gunea. Bere performance lana Kanadan, Txilen, Argentinan, Bolivian, Kolonbian, Estatu Batuetan, Kosta Rica eta Mexikon aurkeztu da.

Sakratuaren eta profanoaren artean
----------------------------------

*Matxinadak sakratuaren eta profanoaren artean ehuntzen dira. Horixe* da bere tesiaren izenburua Latinoamerikako Ikasketetan masterra lortzeko. Tesi hau berak egindako lan batzuen ondorioz bideratu zen, zehazki arlo hauen lanen ondorioz *Mentalitateen Historia eta Kultur Historia, Genero ikuspegiko Teoria Feminista Ikerketa eta Metodologia* eta *Kultura Ikasketak.*

Antivilok bere buruari jarri zizkion helburuak artista bisual feministen ekoizpena taxutzen zuten baldintza historikoak, politikoak, sozialak eta kulturalak ezagutzetik sortzen dira. Era berean arte feministaren aurrekariak eta gorputzaren topikoarekin duen lotura ezagutzea interesgarria ikusten da. Azkenean, bere hirugarren kapituluan, Latinoamerikako arte feministaren produkzioa aztertu nahi da, batez ere Mexikoko artisten kasua, Europako eta Ipar Amerikako lankideen ekoizpenetik bereizteko.

Argitalpenak
------------

### Lankidetzan

* 2002 - *Historia de la Sociedad de Escritores de Chile: los diez primeros años de la SECH y visión general, 1931-2001*
* 2000 - *Belén de Sárraga: precursora del feminismo hispanoamericano* (con Luis Vitale)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Julia Antivilo | StudioXX» *web.archive.org* 2016-05-30 (Noiz kontsultatua: 2020-12-04).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** International, Radio Canada.  (2015-09-09). «El oportuno ojo feminista» *RCI | Español* (Noiz kontsultatua: 2020-12-04).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *» Julia Antivilo, nueva Doctora en Estudios Latinoamericanos UChile Humaniora.*  (Noiz kontsultatua: 2020-12-04).
4. ↑   **(Ingelesez)** Smith, Kara Q.. «The Forbidden Body: Notes on the Latin American Live Art Scene» *Art Practical* (Noiz kontsultatua: 2020-12-04).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mónica Mayer. *De l/s artistas que se sumaron a NO A LAS MATERNIDADES SECUESTRADAS.*  (Noiz kontsultatua: 2020-12-04).
6. ↑   «Entre lo sagrado y lo profano se tejen rebeldías. Arte feminista latinoamericano. México.1970-1980» *www.mujeresenred.net* (Noiz kontsultatua: 2020-12-04).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24499655
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 46442345
* ISNI: 0000 0000 4666 5682
* GND: 1127249770
* LCCN: no2003002802
* SUDOC: 20301846X

 |

* Wd Datuak: Q24499655
*Artikulu hau Gentileschiren margolanari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Judith eta Holofernes (argipena)».*

***Judith eta Holofernes*** margoa, olio-pintura mihisean. Artemisia Gentileschi margolari italiarrak 1612 eta 1613 bitartean egindako lana da. Capodimonte Napoliko museo nazionalean gordetzen da.

Historialariek lan honi buruzko interpretazio biografiko asko egin dituzte, eta litekeena da Gentileschiren bizitzarekin zuzenki erlazionatua egotea: 1611. urtean, 19 urte zituela, Agostino Tassi pintoreak bortxatu egin zuen. Handik hain denbora gutxira lan hau margotu izana (Gentileschi Erroman bizi izan zen bitartean), lotua egon daiteke gertaerarekin. Konposizioan eta ekintzaren deskribapen indartsuan, indarkeria agerikoa eta mendekuzko amorrua oso ebidenteak dira: sinbolikoki bortxaketa baten epaitzat har daiteke, oso litekeena da hala izatea. Gainera, Judithen pertsonaian Gentileschiren autoerretratua dagoela uste izan da. Gaia, berriz, Judith eta Holofernesen istorioa, Bibliako Judithen liburuko pasartea, nahiko ohikoa zen garai hartan eta Gentileschiren aurrekari eta maisu estetikoak, Caravaggiok, margotu izan zuen adibidez.

Napolitik Bilbora etorri zen margolan hau 2008. urtean, Arte Ederren Museoan egin zen erakusketa batera.

Gentileschirentzat esanguratsua behar zuen artelanak nolabait, urte batzuen buruan berregin egin baitzuen beste margo batean, oso aldaketa txikiekin: Florentziako Uffizi Galerian dagoen margo berriagoan, Judithek soineko horia du urdinaren ordez.



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Caravaggioren aurrekaria, eta Gentileschik egindako bigarren bertsioa, 1620 ingurukoa. |  | Caravaggioren aurrekaria, eta Gentileschik egindako bigarren bertsioa, 1620 ingurukoa. |
| Caravaggioren aurrekaria, eta Gentileschik egindako bigarren bertsioa, 1620 ingurukoa. |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Judith eta Holofernes | | Museo de Bellas Artes de Bilbao» *Tienda del Museo de Bellas Artes de Bilbao* (Noiz kontsultatua: 2019-06-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2247406
* Commonscat Multimedia: Judith beheading Holofernes (Naples) by Artemisia Gentileschi

---

 |

* Wd Datuak: Q2247406
* Commonscat Multimedia: Judith beheading Holofernes (Naples) by Artemisia Gentileschi
**Rutherford konderria** (ingelesez: *Rutherford County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Murfreesboro da. 2010eko zentsuaren arabera 262.604 biztanle zituen, Rutherford kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Rutherford konderriak 1.616,29 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,14 ura dira. Beste 1.604,15 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 162,47 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 262.604 pertsonetatik 215.983 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 17.500 dira. 32.534 beltzak edo afroamerikarrak. 671 amerikar natiboak ziren eta 116 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7.901 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 336 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 5.063 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Rutherford County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502348
* Commonscat Multimedia: Rutherford County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134862809
* LCCN: n80037722
* NARA: 10040130
* **Lekuak**
* OSM: 1848199
* TGN: 2001911

 |

* Wd Datuak: Q502348
* Commonscat Multimedia: Rutherford County, Tennessee
**Kai Alde etxea** Getxo udalerriko Areeta Auzoan, Zugazarteko 53 zenbakian kokatzen da.
Manuel María Smithek 1925. urtean eraikitako jauregi-arkitekturaren eraikin bikaina da. Tomas Allende Alonsok erositako eta 1925. urtean bi seme-alaben artean banatutako orube zabalago batean altxatutako eraikina da. Kaialde eta Villa Ariatza finkak osatzen ditu.
Zati hori Carmen Allenderentzat izan zen, eta honek, bere eraikina eskatu zuen.

Eraikina
--------

Eraikuntza-elementu eta izaera eta estilo desberdinetako apaingarri ugari ditu. Bizkaiko 20ko hamarkadako jauregi-etxebizitzaren prototipo baten adierazgarria da.

Bere ezaugarri nagusia da altxaera eta estalki desberdineko hiru gorputz asimetrikotan zatituta dagoela. Nabarmendu daitezkeen beste elementu batzuk hauek dira: azken solairuko egutera eta bigarren solairuko triangelu-formako bi begiratokiak.

Lau aldeak agerian dituen eraikin zoragarria da. Oin laukizuzena du eta perfil irregularra, izan ere, asimetrikoak diren hiru gorputzek eratzen dute altxaeran eta gorputz bakoitzak estalki berezi bat du. Lehenengo gorputza itxura kubikoko dorre sendoa da, lau isuriko teilatua eta teilategal handia tailaturiko harburuen gainean. Altxaeran erdisotoa, behe-oina eta beste bi oin bereizten dira, eta baoak era askotakoak dira. Horietan aipagarri dira karrerapea, erdi-puntuko arkuteriaz osaturiko eskalinataren gainean, lehenengo solairuko begiratoki apur bat irtenak, eta egutera, non zutikoen eta zurezko eskudelen egiturak azken oina alderik alde igarotzen duen.

Bigarren gorputza aurrekoaren eskuin alboari itsatsita dago. Hiru isuriko teilatua du molduratutako erlaitzaren gainean bermatua. Altxaeran, erdisotoa, behe-oina, beste oin bat eta txapitula bat dauzka hainbat baorekin, batzuk burdinesi ederrekin. Bao horietan aipagarri dira azken oineko bi oriel-lehio triangeluar. Hirugarren gorputza aurrekoari itsatsita dago eta hiru isuriko teilatua edo faldoia du, atzera eramana dago eta bigarren mailako beste sarrera bat du, erdi-puntukoa, eskalinataren gainean. Dorrearen lehenengo altueran, dekoraziozko elementu interesgarri bat aurkezten da, marko mailakatu batez inguraturiko kiribildurak.

Eraikina kalitate oneko silarriz egina da, eta eskantzuetan katea-itxurako bordatuak ageri dira. Eraikinaren inguruan lorategia zabaltzen da horma batez inguraturik. Hainbat aldiz zaharberritu dute, baina, ezbairik gabe, azkenekoa izan da guztietan garrantzitsuena, Luis Ganak burututakoa, etxebizitza bi egokitzeko xedean. Jauregi arkitekturaren eredu zoragarria da eta ingurugiro balio handiko aldean dago kokatuta, are edertasun eta tankera dotoreagoa ematen dizkiona.

Galeria
-------

* Ikuspegi Orokorra.Ikuspegi Orokorra.
* Atzeko atea.Atzeko atea.
* Ikuspegi orokorra.Ikuspegi orokorra.
* Izenaren detailea.Izenaren detailea.
* Ikuspegi orokorra.Ikuspegi orokorra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65559950
* Commonscat Multimedia: Buildings in Getxo

---

 |

* Wd Datuak: Q65559950
* Commonscat Multimedia: Buildings in Getxo
**Josephine konderria** (ingelesez: *Josephine County*) Oregonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Grants Pass da. 2010eko zentsuaren arabera 82.713 biztanle zituen, Josephine kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Josephine konderriak 4.252,36 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,64 ura dira. Beste 4.246,72 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,45 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 82.713 pertsonetatik 78.540 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.251 dira. 295 beltzak edo afroamerikarrak. 966 amerikar natiboak ziren eta 117 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 667 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 77 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.051 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Josephine County, Oregon age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484391
* Commonscat Multimedia: Josephine County, Oregon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146582743
* ISNI: 0000 0004 0509 9601
* GND: 4601589-9
* NARA: 10039418
* **Lekuak**
* OSM: 1837118
* TGN: 2001713

 |

* Wd Datuak: Q484391
* Commonscat Multimedia: Josephine County, Oregon
**Karen Horney**, Karen Danielsen jaioa, (Blankenese, Alemania, 1885eko irailaren 16a - New York, Estatu Batuak, 1952ko abenduaren 4a) alemaniar psikologo eta psikoanalista izan zen. Bere teoriek Sigmund Freud-en pentsamenduaren puntu tradizional batzuk eztabaidatu zituzten, adibidez, gizon eta emakumearen arteko ezdesberdintasun psikologikoak giza biologiaren berezko produktua ez direla, bere jatorria faktore kultural eta sozial desberdinei zor dietela baizik. Bere pentsamendua neofreudismo barruan sailkatzen da.

Lana eta ekarpen teorikoa
-------------------------

Karen bere bizitzan zehar eta mugimendu psikoanalitikoaren hasieretan (Abraham Maslow-ek adibidez psikologia humanistako fundatzaileen bat bezala, beste egile batzuen ondoan, ezagutu zuen) bere paperagatik ez zen soilik emakume ospetsua izatera heldu, bere ideiak 1952an bere heriotzaren ondoren samar baztertuta geratu ziren hamarkada bat baino gehiagon. Hala ere ahaztu arren, egoera honek 1967ko iraulketa jasan zuen Psikologia Femeninoko argitalpenarekin, bere pentsamenduko lehen fasean (1920ko hamarkada eta 1930) idatzitako saiakeretako bilduma batekin.

Gai femeninoa 1935ean abandonatua izan zen Horneyrengatik, psiko femeninoaren alderdiko kulturako paperak, argi eta garbi femeninoa dena zehaztea ezinezkoa izan dadila eragiten duela ondoriora iristerakoan. 60 urteen amaieran entsegu|saiakera hauen ezaguerak Karen Horney lehen feminista psikoanalista aparta bihurtu zuten azterketa|ezagutze|onarpen hazkorra egiten.

Baina gainera, modelo bat proportzionatu zuen terapietarako, bere izaera autoritarioari garai horretan uko eginez indarrekoa. 1937an La-k argitaratu zuen gure denboraren|eguraldiaren nortasun|pertsona famatu neurotikoa, benetako best-sellerra lanarekin izatera heldu zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q71020
* Commonscat Multimedia: Karen Horney

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 19678992
* ISNI: 0000 0001 2277 1525
* BNE: XX1115096
* BNF: 119077354 (data)
* CANTIC: a10382811
* GND: 118553682
* LCCN: n50030811
* NDL: 00443765
* NKC: jn19990003662
* NLA: 35206658
* CiNii: DA00526390
* SNAC: w6029gkb
* SUDOC: 079282245
* BIBSYS: 90209506
* UB: a1241974
* Open Library: OL17800A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q71020
* Commonscat Multimedia: Karen Horney
**Julia Sánchez Carrilero** (Albacete, 1925 – Huesca, 2016ko azaroaren 15a) espainiar arkeologoa da, Levantino labar-arteari buruzko artikulu zientifiko bat argitaratu duen lehena.

Biografia
---------

Nieves Sánchez Carrileroren ahizpa eta Joaquín Sánchez Jimenezen alaba, Albaceteko Museoaren bultzatzaile eta zuzendaria eta Indusketa Arkeologikoen komisario probintziala. Hirurek Montealegre del Castilloko Llano de la Consolacióngo nekropoli iberikoan egin zuten indusketa, eta, Samuel de los Santos Gallegorekin batera, Socovosko Peña Bermejaren labar-artea dokumentatu zuten. Julia da pinturen kalkoak egiten dituena.

Nerpioko Solana de las Covacha-en labar-pinturen lehen kalkoak ere egin zituen Juliak, monografia batean sartuak, Murtziako Unibertsitatean 1956 eta 1961 bitartean doktoretza egiten ari zela. Lan horren zati txiki bat bakarrik argitaratu zen 1962an *Noticiario Arqueológico Hispánico* izenekoan.

  

Fernando Cantero Carvajalekin ezkondu ondoren, arkeologia utzi eta Huescara joan zen bizitzera. 2016. urtean hil zen.

Sei seme-alaba izan zituen: Julia, Carlos, Nieves, Juan María, Fernando eta Elena.

Argitalpenak
------------

* Sánchez Carrilero, J. ezezaguna. *Cultura ibérica de la provincia de Albacete* (*Albacete probintziako kultura iberiarra)*. Murtzia: Murtziako Unibertsitatea. Lizentziatura-memoria [Albaceteko Museoan gordeta].
* Sánchez Carrilero, J. 1962. Solana de las Covacha-ko, Pedanía de Río Moraleko (Nerpio, Albacete) labar-pinturak aztertzen aurrera egitea. *Noticiario Arqueológico Hispánico* 5:1-12 (*Albistegi arkeologiko* hispaniarra 5:1-12).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Julia Sánchez Carrilero» *ArqueologAs*.
2. ↑  Txantiloi:Cita web
3. 1 2   RadioHuesca. «Dª. Julia Sánchez Carrilero (Vda. de D. Fernando Cantero Carvajal)» *Radio Huesca*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111017945
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 1261472

 |

* Wd Datuak: Q111017945
**Kingsbury konderria** (ingelesez: *Kingsbury County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua De Smet da. 2010eko zentsuaren arabera 5.148 biztanle zituen, Kingsbury kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kingsbury konderriak 2.237,14 kilometro koadro ditu. Horietatik 81,66 ura dira. Beste 2.155,48 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,3 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.148 pertsonetatik 5.059 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 72 dira. 7 beltzak edo afroamerikarrak. 24 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 14 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 41 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495289
* Commonscat Multimedia: Kingsbury County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127855329
* LCCN: n81119168
* **Lekuak**
* OSM: 1739827
* TGN: 2001808

 |

* Wd Datuak: Q495289
* Commonscat Multimedia: Kingsbury County, South Dakota
*Artikulu hau Ataungo irrati esatariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Etxeberria».*
**Joseina Etxeberria Aierdi** (Ataun, Gipuzkoa, 1968) irrati esataria da. Aitzindaria izan zen euskarazko musika-saioak egiten. Gaztea irratian lan egin zuen kate horren sorreratik (1990. urtea) 2017 arte. 2017ko irailaz geroztik Euskadi Irratiko *Kantu Kontari* saioa aurkezten du, astelehenetik ostiralera, 15:00tik 16:00ra.

EITB barruan beste proiektu batzuetan ere partu hartu du. ETB 2ko *El Conquis* saioan musika jarri zuen 13 eta 14. edizioetan. ETB 1en, *E-Klipse* saioa aurkezten zuen 1999tik, bideoklipak erakutsiz. ETB 1eko *Kantuan* saioan epaile lanetan aritu zen. Eta 2001ean hasi zen Disko Festa ekimenarekin, DJ lanak egiten.

Halaber, artikuluak idatzi izan ditu hainbat hedabiderentzat.

Kanpo estekak
-------------

* Sustrai Colina: «Joseina Etxeberria: "Hernanin diruzalea nintzen eta Barakaldon etarra"», *Argia*, 2009-07-19.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260771
* Commonscat Multimedia: Joseina Etxeberria

---

 |

* Wd Datuak: Q12260771
* Commonscat Multimedia: Joseina Etxeberria
**Kings konderria** (ingelesez: *Kings County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hanford da. 2010eko zentsuaren arabera 152.982 biztanle zituen, Kings kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kings konderriak 3.604,05 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,47 ura dira. Beste 3.598,58 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 152.982 pertsonetatik 131.745 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 77.866 dira. 10.314 beltzak edo afroamerikarrak. 1.297 amerikar natiboak ziren eta 228 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5.339 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 803 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.256 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156358
* Commonscat Multimedia: Kings County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125500419
* ISNI: 0000 0004 0638 6485
* BNE: XX5539564
* LCCN: n81086367
* NARA: 10036559
* **Lekuak**
* OSM: 396480
* TGN: 1002550

 |

* Wd Datuak: Q156358
* Commonscat Multimedia: Kings County, California
Okela motak
**Okela** jateko haragia da, hegaztiena eta bereziki abereena. Normalean, hitzak eskeleto-giharra eta inguruko koipea adierazi nahi ditu, baina litekeena da organo bat ere adieraztea (gibela, azala, burmuina, hezur-muina, giltzurruna edo birika).

Animaliaren arabera, euskaraz izen ezberdina har dezake haragia:

* Aharirena, ahariki.
* Ardiarena, ardiki.
* Basurdearena, basurdeki.
* Behiarena, behiki.
* Gameluarena, gameluki.
* Idiarena, idiki.
* Katuarena, katuki.
* Txerriarena, txerriki.
* Urdearena, urdeki.
* Zaldiarena, zaldiki.

Jaten dugun haragi gehiena ugaztunekoa da, batez ere, ungulatuena. Hala ere, 3.000 ugaztun-espezietatik gutxi batzuk baino ez dugu jaten. Lehen haragia lortzeko iturri nagusi, eta batzuetan bakarra, ehiza bazen ere, egun abeltzaintza da, harakintza sortuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Okela.* .
2. ↑  Lawrie, R. A.; Ledward, D. A. (2006). *Lawrie’s meat science*. Cambridge: Woodhead Publishing Limited. ISBN 978-1-84569-159-2
3. ↑  Elton D. Aberle (2001), *Principles of Meat Science*, Kendall Hunt

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265050
* Commonscat Multimedia: Meats

---

 |

* Wd Datuak: Q12265050
* Commonscat Multimedia: Meats
**O Milladoiro** Galiziako La Coruña probintzian dagoen Ames udalerrian dagoen Viduido parrokian dagoen espainiar herri bat da. Gaur egun 13.352 biztanle ditu.

Kokapena
--------

Ames udalerriko nukleo garrantzitsuena da, bertako biztanleen erdia hartzen du eta Santiago de Compostelako erdigunetik hiru kilometro eskasera dago. A Grela, Coira eta Bentín herriekin muga egiten du. Gainera, Teo udalerriarekin muga egiten du Rosalía de Castro etorbidearen behealdean.

Leku izena
----------

Herriaren izenari buruzko hainbat teoria daude. Kontu arruntena da izenak gogorarazten duela Santiagora iritsi aurreko azken herria izan zela Portugalgo Santiago Bidetik. Erromesak umiliatzen ziren lekua zen, belaunikatu, katedrala lehen aldiz ikusita, umiliatzen zen. Eta gune enblematiko bat ere izan zen.

Beste teoria batek ohartarazten du o milladoiro o miradoiroren deformazioa izatearen aukeraz, bertako hizkuntzan, galegoz, ikuspuntu gisa itzultzen dena. Bere orografia dela eta, O Milladoiro-k muino bat dauka eta bertatik Santiago de Compostelako katedrala eta hiriaren zati handi bat ikus daitezke. Hortik ikuspuntu izendapen posiblea.

Gainera, Galizian erromesek eta santutegi erlijioso batera doazen erromesek denboran zehar pilatutako harri txikiz osatutako tumuluari "milladoiro" deitzen zaio.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1268124
* Commonscat Multimedia: O Milladoiro, Biduído, Ames

---

 |

* Wd Datuak: Q1268124
* Commonscat Multimedia: O Milladoiro, Biduído, Ames
Bi punturen arteko distantzia ortodromikoa, zirkulu maximo batean, esfera baten azaleran.
**Ortodromika** lurrazaleko bi punturen arteko biderik laburrena da: elkartzen dituen zirkulu maximoaren arkua da, 180 gradu baino gutxiagokoa. Lurrazaleko bi punturen artean, hiru lerro ezberdin marraz daitezke: ortodromikoa, loxodromikoa eta isoazimutala.

Bi puntuak, 180 gradu bananduta baleude, kontrako puntuak lirateke, antipodak, alegia, eta, bien artean, luzera bereko 180 graduko infinito arku egin ahal izango lirateke.

Ortodromikak, meridiano bakoitzarekin angelu ezberdin bat aurkeztearen akatsa du, ortodromika hori, meridianoren batekin edo ekuatorearekin bat datorrenean izan ezik. Horregatik, zaila da ortodromika jarraitzen duen nabigazio ibilbide bat egitea, etengabe norabide aldaketak egitera behartuko bait luke. Distantziak luzeak direnean, eta biderik laburrena jarraitzeak aurrezpen esanguratsu bat suposatzen duenean, gutxi gora-beherako bat egiten da, tarteko puntu batzuk adieraziz, horietan norabidea aldatzen delarik, eta, horien artean, dagozkien loxodromikak jarraitzen direlarik.

Ortodromikak, hiru funtsezko puntu ditu:

* Irteera puntua (A)
* Helmuga puntua (B)
* Erpina: latituderik gehieneko puntua, kontuan hartutako arkuaren barnean edo kanpoan egon daitekeena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q912925
* Commonscat Multimedia: Great circle

---

 |

* Wd Datuak: Q912925
* Commonscat Multimedia: Great circle