**María Iris Elda Rosmunda Pauri Bonetti**, ezagunagoa **Iris Marga** izenez (Orvieto, Terni probintzia, Umbría, Italia; 1901ko urtarrilaren 18a - Buenos Aires, Argentina, 1997ko abenduaren 28a), jatorri italiarreko aktore eta vedette argentinarra izan zen. Zineman, telebistan, antzerkian eta aldizkarietan "*La gran dama del teatro*" deitu zioten.

Biografia
---------

Amarekin iritsi zen Argentinara, 4 urte zituenean, aita lehenago iritsi zen eta handik gutxira haiengandik banandu egin zen. Bere ama maistra zen Berlitz akademietan, irakurtzen irakatsi zion eta ingeles eta frantses eskolak eman zizkion.

Lan ibilbidea
-------------

1920ko hamarkadan hasi zuen bere karrera artistikoa. Tango-parodia bat kantatzera gonbidatu zuten Montevideoko Solís antzokian, Florencio Parraviciniren omenaldi batean, eta, ondoren, hiri horretara itzuli zen sentimendu-kontuengatik, eta Copacabanako Nazioarteko Hotela inauguratzeko kontratatu zuten. Han, gaixo zegoen emakume bat ordezkatu zuen. Buenos Airesera itzuli zenean, Empire antzokian lan egin zuen, Carlos Gardel eta Raquel Mellerrekin batera. Maipo antzokian *Julián* tangoa estreinatu zuen eta buenosairestar aldizkariko izarretako bat bihurtu zen, Gloria Guzmán, Carmen Lamas eta Paquita Garzónekin kartela partekatuz. 1929an, Pepe Rattik Pedro Aquinoren *El valor de una vida* antzezlana egiteko deia egin zuen. Orestes Caviglia, Armando Discépolo eta Luigi Pirandello zuzendariek zuzendutako drama eta komedian lan egin zuen. San Martin antzokiaren zuzendaritzapean egon zen noizean behin. 

1930eko hamarkadan antzerki-bira asko egin zituen, eta egun bakoitzeko hainbat emanaldi egin ziren. Elias Alippi eta Antonio Cunill Cabanellas lagun zituela, Enrique Susiniren konpainiara joan zen. 1933an Luigi Pirandellok zuzendu zuen *Cuando se es alguien* lanean, Odeón antzokian. Komedia Nazionala sortu zenetik (1936), Benjamín Fondanéren *Tararira* izeneko lehen filma ere filmatu zuen urte hartan, Estudios San Miguel produkzio-etxearen borondatez inoiz estreinatu ez zena.

30 obra baino gehiagotan parte hartu zuen. Antzerkian hainbat lan egiten jarraitu zuen, hala nola William Shakespeareren *Las alegres comadres de Windsor*, *Los derechos creados*, *El pavo*, *Mirandolina*, *Amanda eta Eduardo*, C*uando se es persona*, besteak beste.

Zineman 11 filmetan parte hartu zuen, besteak beste, *Petróleo*, *El viaje sin regreso*, *Horas marcados*, *Los tres mosqueteros*, *El candidato* (lan horretan aktore onenaren saria irabazi zuen). Italian 1991 film bat filmatu zuen, Fabio Carpiren *L'amore nezesarioa*. 1941ean, argentinar gisa naturalizatu zen.

Espainian eta Miguel Faust Rocharekin lan egin zuen. 1950ean, Eva Perón Ateneo Kulturaleko lehen zuzendaritza-batzordea osatu zuen, eta Argentinan berriz ekin zion bere ibilbideari, Cecilio Madaneseko Caminito Antzokian, musikalekin. Orestes Cavigliaren konpainiako kide izan zen, *Las alegres comadres de Windsor* lanaren bertsio baten buru izan zen, eta Arthur Miller-en *Después de la caída* telesailaren zerrendan sartu zen. Vaudevil eta telebistako komedia asko ere egin zituen. 1960az geroztik Casa del Teatroko lehendakaria izan zen. Canal 7-ko arte-aholkularia izan zen, Arteen Funts Nazionaleko direktorioko kidea, San Martin Antzoki Orokorreko zuzendaria eta "*El teatro, mi verdad*" liburuaren egilea.

Telebistan ere parte hartu zu*en Ese que no se va de Casanova*, *Gran Hotel Carrousel*, Violeta Rivasekin, *Todos somos mala gente*, *Navidad en el año* 2000, besteak beste.

1983an, Juan Carlos Thorry eta Santiago Gómez Cou aktoreekin aritu zen *Hoy ensayo yo* antzezlanean. 1986an, María Luisa Bembergen *Miss Maryn* agertu zen azken aldiz Argentinan. 

1989an, Frantzian, Alfredo Arias eta Kado Kostzerren Familia de *Artistas* antzezlanean parte hartu zuen, Lida Martinoliren familia zoragarrian oinarrituta. Marilú Marini eta Lía Jelínekin batera aritu zen, eta 1991n estreinatu zen, Astor Piazzollak tango bat kantatu ziola.

1971an Sucedió en la oscuridad, laean parte hartu zuen Susana Rinaldi eta Fernanda Mistralekin.

1997ko abenduaren 28an hil zen, 96 urte zituela, Buenos Airesen.

Dohaintzak lortzen zituen eta azokak egiten zituen Antzerki Etxerako dirua biltzeko.

Argitalpenak
------------

* *El teatro, mi verdad* liburua

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 1992an, Buenos Aires hiriko herritar ospetsua izateko ohorea eman zioten.
* *El candidato* lanagatik aktore onenaren saria irabazi zuen.

Bere hitzetan
-------------

> "Beti sentitu nintzen konorterik gabeko ume gisa, nahiz eta 'norbait' nintzen, nolabait esanda, famatua izan"- gogoratzen zuen gorritzen zela. Ospea ez zegoen bihurrikeria hutseko garaian, baina andereñoen lizeo bateko zelaria izanik, neskatilak txotiak kantatuz lasaitzen zituen, hala nola *La reina del cortijo* edo *El soldadito*.
> 
> 

> 
> *José Messutti enpresaburuak gonbidatu ninduen. Hotelaren ondoko gelan emakume bat zegoen, modista, eta tango bat abesten ari zen erdaraz, brasildar eta frantses nahasketa batean. Hainbestetan entzunda, ikasi eta enpresaburuari abestu nionean barrea eragin zion. Gauza bera gertatu zen Parravicini omentzeko festa batean, non errepikarazi zidaten. Concepción Olonaren konpainiako Solís enpresaburuak festa bat egiteko deitu zidan.*
> 
> 

> 
> *«Odeonen geunden, eta nik pertsonaia fisiko sendo bat egin behar nuen. Ikusi ninduenean, zera esan zidan: "Ma, e molto magra" ["Baina, oso argala zara"]. Erantzun nion: "Begira: nahi baduzu, banoa, baina ez pentsatu betegarriak eta gauza horiek jarriko ditudanik". Gorritu egin zen eta jarraitzeko eskatu zidan. ""*
> 
>

Filmografia
-----------

* *Hombres sin honor* (1944)
* *Aquel viejo molino* (1946)\* *L'amore necessario* (1991)
* *Miss Mary* (1986)
* *Los médicos* (1978)
* *Ufa con el sexo* (inédita - 1968)
* *¡Al diablo con este cura!* (1967)
* *Hotel alojamiento* (1966)Teresa, Martaren ama
* *El candidato* (1959)
* *Horas marcadas* (1954)
* *Los tres mosqueteros* (1946)
* *Viaje sin regreso* (1946)
* *Petróleo* (1940)
* *Tararira (la bohemia de hoy)* (argitaratu gabea- 1936)

Telebista
---------

* *Navidad en el año 2000* (1980)
* *Todos somos mala gente* (1968)
* *Gran Hotel Carrousel* (1967)
* *Show Standard Electric* (1965)
* *Cuando enero cuenta bajo* (1960), Canal 7k emana y escrito por Jorge Falcónek idatzia, Alberto de Mendoza y Nora Palmerrekin.
* *Ese no sé qué de Casanova* (1958)

Sariak
------

* Diputatuen Ganberako Saria (1994)
* Udal Saria (1993)
* Argentores Saria (1993)
* Podesta saria (1991)
* Argentores Saria (1991)
* Konex saria, aipamen berezia (1991)
* Hainbat herritako Herritar ospetsua izan zen: Buenos Aires, LaPlata, San Telmo Errepublika,Zamorako muinak

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Iris Marga, la gran dama del teatro» *argentores.org.ar* (Noiz kontsultatua: 2022-12-20).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Oropeza, Mariano. «Iris Marga. Amor de Teatro» *www.serargentino.com* (Noiz kontsultatua: 2022-12-20).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Grillo, Marina Artese.  (2022-01-18). «Iris Marga: el recuerdo de "la gran dama del teatro"» *itBuenosAires* (Noiz kontsultatua: 2022-12-20).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Clarín.com.  (1997-12-29). «Murió la actriz Iris Marga» *Clarín* (Noiz kontsultatua: 2022-12-20).
5. ↑  [*Esteka hautsia*]

Kanpo estekak
-------------

* -Iris margari buruzko informazioa zinenazionalaren gunean.
* - Iris Margari buruzko informazioa IMDb-n.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5920288
* Commonscat Multimedia: Iris Marga

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6314167
* ISNI: 0000 0000 3474 106X
* BNA: 000030302
* BNE: XX5335673
* BNF: 14203199z (data)
* GND: 1249967104
* LCCN: n83174392
* SUDOC: 181355205

 |

* Wd Datuak: Q5920288
* Commonscat Multimedia: Iris Marga