**Budaren estatuak,** harriz eginak ohikoan eta Buda historikoaren (Siddhartha Gautama) irudi gisa sortuak, budismoaren sortzailearen irudi idealizatuak dira. Budaren irudikapen ikonikoak ziurrenik oso goiz existitu ziren (K.a. IV edo III. mendea). BC). Baina ziurtatutako erretratuak K.o. 1. edo 2. mendetik aurrera bakarrik daude eskuragarri. mendea dokumentatuta. Harrezkero, arte-estilo eta forma aniztasun handia garatu da.

Budak heriotzak laster hartuko zuela jakin zuenean, bere ikasleei esan zien orain beraiek hartu beharko zutela ekimena eta bera gabe bere lana aurrera eraman. Haren ikasle Ananda azkar konturatu zen irakaspena denborarekin ahaztuko zela, Maisuaren memoria gordetzeko moduren bat aurkitu ezean. Ikasle honen egimenez galdera luzatu zioten, ea ezingo zuketen nolabaiteko ordezkorik irudikatu, gogoratu ahal izateko bai bere pertsona bai bere irakaskuntzarako? Era honetako beharrak asetzeko, nolabaiteko baiezkoa eta baimena eman zuen Budak: batetik, fededunak bere bizipenetako lekuetara erromesaldiak egin zitzaketen. Leku horietan, igertakariak gogoratu ahal izan zituzten, gaizkiaren eta ezjakintasunaren aurkako garaipena, haiek imitatzera animatzeko. Halaber, erraustu ondoren bere erlikia fisikoak (sanskritoz: *sariradhatu*, paliz: *dhatucetiya* ) hartu eta estupak eraikitzeko baimena eman zuen.

### Fase anikonikoa (K.o I. mendera arte). Chr.)

Guztiarekin, k.a. mendeetako lehen artelan budistetan, esate baterako Sanchiko estupako erliebeetan, Buda bera ez da ageri. Maisuaren bizitzako zenbait eszena sinboloz bakarrik adierazten ziren:

* Lotus-lorea: bere jaiotzaren edo bere garbitasunaren eta jakinduriaren ikurra
* Bodhi zuhaitza : bere argitasunaren ikurra
* *Muchalinda* Naga erregeak babestutako Bodhi zuhaitzaren azpian eserleku hutsa, ilustrazioaren oroigarri.
* Gurpila ( *dharmachakra* ) "irakaskuntzaren gurpila martxan jarri zeneko" lehen sermoia oroituz.
* maisuaren oinatzak ( *phuttabat* ).
* Aureola edo "Suzko energia"
* Estupoak berak (Txina eta Japonian *pagoda* ) Nirvanan sartu zela oroitzen du (pali hizkuntzan: *parinibbana* ).

Sinbolo horietako batzuk Indiako aurreko kulturetatik zetozten, ikur horietako batzuk jada gurtzen baitziren: eguzki-diskoa (eguzki-gurpila), sugea eta zuhaitza eta harrizko izpirituak.

### Fase ikonikoa

Buda bere giza itxuran irudikatzen zuten lehen irudiak gure aroko I. edo II. mendean agertu ziren, harai berean Gandharan (gaur egun Afganistan) eta Mathuran (Indiako iparraldean). Hala ere, Sri Lankako kronika zaharrek iradokitzen dute Budaren lehen irudi ikonikoak Kristo aurreko hirugarren mendean egin zirela;  Oraindik ez dago argi non hasi zen erretratu horien ekoizpena, baina aurkitutako lehen erretratu gehienak Gandhara kulturaren eremukoak dira.

Sortu eta berehala, Budaren irudikapen gutxi batzuk gero eta ugariago eta eskualde aniztasunean hedatu ziren, baita elkarrekiko eraginez ere. Tradizio eta errepresentazio-modu jakin batzuk hedatu ziren bereziki, esate baterako eskultura indibidualak egiazkotasun berezi batekin identifikatzeko joera bat. Gai arrunt bat errege batek agindutako artista batek Buda zuzenean ikusi eta gero irudia sortu zuela, horrela zilegitasun sekularra eta erlijiosoa uztartuz.

ikonografia
-----------

Ohikoan budak zutik, eserita (loto posizioan edo 'Europako eserlekuan' *pralampapadasana*) eta etzanda daude.

 Buda lotoaren posizioan, Sarnath (450 inguruan)
* Jantzia: Buda beti jantzita dago, hasieran toga batekin, geroagp oihal gardenarekin.
* Generoa: genitalak beti ezkutatuta daude bataren azpian.
* Begiak: Budaren begiak erdi zabalik egon ohi dira mundutik urruntzearen seinale.
* Esku-jarrera: hainbat esku-jarrera ( *mudra* ) irudikatzen dira.
* Behatzak: atzamarrak finak eta luzanga samarrak dira.
* Ushnisha : burezur atzealdean, koxkor bat ageri da (Ilustrazioaren seinale)
* Lepoa: Budaren lepoa hiru eraztunek osatuko balute bezala irudikatzen da normalean.
* Belarria: Budaren belarri-lobulak aldizka zulatuak eta zintzilik daude, bitxiak janztearen seinale, bere erregetzako jatorriaren seinale alegia.
* Fisikoa: Gorputzaren proportzioen oreka nabarmendu izan da historikoki.Gandharako artearen hasieran bakarrik daude Buda aszetikoen adibideak. Halber, Hotei edo buda irribarretsu eta gizenen irudikapenak Txinan eta Japonian ezagutzen dira bakarrik.

Helburua
--------

Budaren estatua ez da artelan apaingarri soila, begientzako atsegin izateko sortuak. Asmoa da ikusleari bere fedea gogoratzea, irakastea edo agian argitzea ere bai, budismoaren argitze-iluminazio zentzuan. Budaren estatua sortzea "egintza on bat" gisa ikusten da, hurrengo berpizkundean eragin positiboa ekarriko duen zerbait. Estupen antzera, hasieran erlikiak gordetzeko erabiltzen ziren, baina denborarekin estatuak berak oroimenezko erlikia bihurtu ziren.

Budaren estatuak gaur
---------------------

Gaur egun, Budaren irudikapenak eskola budista guztien eta herri-erlijio forma guztien erlijio-bizitzan irmo integratuta daude. 

Beste ikuspegi barekin, egongela edo lorategietan moda-elementu gisa aurki daitezke, *chic espiritual* baten zabalkundearen ondrioz. Sinbolo anikonikoak, berriz, zentzua galdu dute, nahiz eta adibidez Dharma gurpila Indiako bandera nazionalean sartu zen.

Budaren estatuen suntsipena
---------------------------

Buda buruak
-----------

20. eta 21. mendeetn Budaren estatuen buruak gero eta eskuragarriago egon dira modan dauden altzari dendetan edo enkanteetan. Honek ikusle sinesgabeak Buda buruak irudikapen forma berezia direla pentsatzera eraman dezake. Hala ere, buruak ez ziren jatorriz horrela eginak, baina beti estatua oso baten parte izan dira. 

Budismoak azkenean beste erlijio batzuei bide eman behar izan dien eremuetan ere, Budaren irudiak askotan mantendu eta errespetatu izan dira mendeetan zehar; Indian, Gupta agintarien menpe hinduismoa nagusitu zen garaian ere (K.o. IV/V. mendeak), ez da ezagutzen Budaren irudien suntsipenik. 

Islamak India iparraldea eta erdialdea konkistatzean bakarrik gertatu zen hori, irudiekiko ikonoklasia zorrotza erakutsi izan dutelako aginte musulman batzuek tarteka (ez beti).

Taliban islamistek 1998 eta 2001ean Bamiyanen (Afganistan) Buda estatua erraldoiak suntsitzeak mundu mailako haserrea piztu zuen eta bertako hazara biztanleriaren erresistentziaren aurka egin behar izan zuten. Pakistan iparraldeko Swat haranean, Budaren irudiak zituzten harri-erliebe txikiago batzuk ere kaltetu zituzten 2007 eta 2009 artean, garai hartan de facto han agintean zeuden talibanek.

1. ↑  Lal Mani Joshi: *Buddhistische Kunst und Architektur.* In: Heinz Bechert, Richard Gombrich (Hrsg.): *Der Buddhismus. Geschichte und Gegenwart.* C. H. Beck, München 2002, S. 102.