recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Esther Szekeres** (hungarieraz: *Klein Eszter)* (Budapest, Hungaria,1910eko otsailaren 20a - Adelaide, Australia, 2005eko abuztuaren 28a) judu-hungariar jatorriko matematikari australiarra izan zen.

Biografia
---------

Esther Klein jatorri juduko familia batean jaio zen Budapesten, Hungariako Erresuman, 1910ean. Ama Ignaz Klein zuen. Klein hungariar talde bateko kidea zen, eta bertan zeuden Paul Erdös, George Szekeres eta Pál Turán, problema matematiko interesgarrienak aztertzen.

1933an, Kleinek taldeari konbinatoriako problema bat proposatu zion, Erdösek *amaiera zoriontsuaren problema* gisa izendatua zuena, Esther 1937an George Szekeresekin ezkontzera eraman baitzuen, zeinarekin bi seme-alaba izan zituen.

Bigarren Mundu Gerra hasi ondoren, Esther eta George Szekeres Australiara emigratu zuten, Hongkoun, Shanghaiko (Txinako Herri Errepublika) errefuxiatu-komunitatean, urte batzuk eman ondoren. Australian, Adelaiden kokatu ziren Sydneyra joan aurretik, 1960ko hamarkadan.

Sydneyn, Estherrek hitzaldi bat eman zuen Macquarieko Unibertsitatean, eta aktiboki parte hartu zuen bigarren hezkuntzako ikasleen matematika aberasten. 1984an, matematika gainditzeko asteroko bilera bat sortu zuen, astero biltzen jarraitu zuten 30 talde inguruko programa batean hedatu zena, eta Australia eta Zeelanda Berriko bigarren hezkuntzako ikasleak inspiratu zituen.

2004an, George eta biak Adelaidara joan ziren berriro, eta han, 2005eko abuztuaren 28an, ordubeteko aldearekin hil ziren.

Aintzatespenak
--------------

* 1990ean, Macquarie-k *honoris causa doktoretza* eman zion Szekeresi.
* 1993an, Australian Mathematics Trust-eko *BH Neumann saria* jaso zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** «George Szekeres - Biography» *Maths History* (Noiz kontsultatua: 2023-02-24).
2. 1 2   «Australian Mathematics Trust - Szekeres Obituary» *web.archive.org* 2016-03-04 (Noiz kontsultatua: 2023-02-24).
3. 1 2   **(Ingelesez)** «A world of teaching and numbers - times two» *The Sydney Morning Herald* 2005-11-07 (Noiz kontsultatua: 2023-02-24).
4. ↑   «Shanghai holds a particular place in the lives of many Australian Jews» *web.archive.org* 2010-08-13 (Noiz kontsultatua: 2023-02-24).
5. ↑    «AMT History - A7 Awards» *sites.google.com* (Noiz kontsultatua: 2023-02-24).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Esther Szekeres» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51109

 |

* Wd Datuak: Q51109
*Artikulu hau Cuencako Errejen Etxeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Las Rejas etxea (argipena)».*

**Las Rejas etxea**, lehen **Etxe Nagusia**, Espainiako Cuenca hiriko monumentua da. Espainiako Kultura Ondasunaren izendapena du. Eraikina XVI. mende bukaerakoa da.

Kokapena
--------

Cuencako hiri harresitu historikoan dago, Valentziako Atarian, Sortzez Guztiz Garbiko ordenaren mojen monasterio batetik gertu.

Ezaugarriak
-----------

Bi solairuko eraikina da, patio arkupedun baten inguruan egina. Etxearen atzealdean lehen ortu bat zegoen. Fatxada nagusian lau leiho daude, burdin sarez itxita, eta bi tenante biluzik heldutako harmarria dago ere bai. Angeluan lehen beste leiho bat zegoen baina, geroago, itxi egin zen eta apaingarri barroko batekin ordezkatu zen.

Etxeak aldaketa asko ezagutu ditu. Ondorioz, XVI. mendeko elementuak oso aldatuta daude. Garai batean, dirudienez, San Julián ostatua etxe honen parte izan behar zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Las Rejas etxearen historia eta kondairak.
* **(Gaztelaniaz)**:Florian Yuberoren bideoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5754897
* Commonscat Multimedia: Casa de Las Rejas, Cuenca

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0010493
* Catálogo de Patrimonio Cultural de Castilla-La Mancha: casa-de-las-rejas

 |

* Wd Datuak: Q5754897
* Commonscat Multimedia: Casa de Las Rejas, Cuenca
**Multiprogramazioa** prozesu bik edo gehiagok memoria nagusiko unitate berean lan egitea eta PUZ batean era beran (sasiparalelismo) egikaritzea ahalbidetzen duen teknikei deitzen zaie.

Une konkretu batean PUZak prozesu bakarra hartzen du horregatik sasiparalelismo esaten zaio. Multiprogramazioan memoria nagusiko prozesuak PUZak exekuta ditzaten denboran txandakatzen dira, prozesu bat osorik bukatu beharrik gabe (algoritmoaren arabera) beste bat exekutatzen da. Prozesu baten sarrera-irteera (S-I) eragiketa bat gertatzen denean, PUZak honi itxaron beharrean beste prozesu bat hartzen du, kasu hau da multiprogramazioaren sasiparalelismo gehien ustiatzen duena.

Multiprogramazio eta multiataza
-------------------------------

Memoria kudeatzeko (babesteko) teknika hauek sistema eragileak kudetzen ditu. Bereizketa sakonagoa eginez, [multiataza]] kontzeptuak sistema eragileak prozesu bi aldi berean egikaritzeko ezaugarria adierazten du, aldiz multiprogramazioak memoria kudetzeko teknikak eta sarrera-irteerarako (S-I) gailuak partekatu ahal izateko konkurrentziaren kontrola eskaintzen ditu.

Prozesatzeko unitateak hariak (prozesuen zatiak) badira sistema multihariduna deritzo.

Abantailak
----------

* Zenbait prozesu aldi berean PUZak egikaritzen
* Prozesu baten S-I eragiketak osatu arteko tarteak gainerako prozesuek aprobetxatzen dituzte
* PUZaren erabilpena handitzen Aumenta el uso de la CPU.
* Erabiltzaile desberdinen artean aldibereko zerbitzu interaktiboa ahalbidetzen du

Ikus, gainera
-------------

* Atzipenanitza
* Modu babestua
* Multiataza
* Multierabiltzaile
* Multiprozesaketa

Erreferentziak
--------------

* Andrew Stuart Tanenbaum, *Sistemas operativos: diseño e implementación* (*Operating Systems: Design and Implementation*), ISBN 0-13-638677-6

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4306998

 |

* Wd Datuak: Q4306998
Eöl eta Aredhel Nan Elmothen.
**Nan Elmoth** (quenya hizkuntzan "ilunabar izartsuaren harana" esan nahi duena) Tolkienen legendarium ospetsuko fikziozko baso bat da. Beleriand ekialdean dagoen baso bat da, Doriath erresumaren ekialdean eta Estoladen iparraldean. Celon ibaiaren ibilgua Nan Elmothetik iparmendebaldera igarotzen zen.

Telerien errege zen Elwë edo Thingolek baso handiak zeharkatzen ohi zituen bere laguna zen Finwë, Noldorren erregea zena bisitatzeko. Behin, Thingol Nan Elmothera iritsi zen eta urretxindorrak kantatzen entzun zituen. Orduan, sorginkeria batek harrapatu zuen eta txoriak jarraitu zituen, Nan Elmothen sakon-sakonean barneratuz, izarrek argiztaturiko garbiune batera iritsi zen arte, eta han topatu zuen Melian maiarra. Thingolek ikusi zuenean, berataz maitemindu zen, eta ukitzean mugitu ezinik geratu zen. Biak hantxe, Nan Elmothen denbora asko egon ziren, eta, bitartean, basoko zuhaitzak Erdialdeko Lurraldeko garaienak izateraino hazi ziren.

Beranduago, Eöl Elfo Iluna Nan Elmothera bizitzera joan zen, eta han urteetan zehar bizi izan zen. Aredhel basoan galdu zenean, Eöl berataz maitemindu zen, eta Nan Elmothetik ihes egin ez zezan sorgindu zuen. Bertan ezkondu ziren eta elkarrekin seme bat izan zuten, Maeglin. Urte asko beranduago, Nogrodeko nanoek Eöl jai batera gonbidatu zutenean, Aredhel eta Maeglinek, une hori Nan Elmothetik ihes egiteko probestu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q947130

 |

* Wd Datuak: Q947130
**Estabia** (latinez: *Stabiae*; antzinako grezieraz: Στάβιαι) Campaniako antzinateko hiria izan zen, Lactarius mendien oinetan zegoena, Ponpeiatik sei bat kilometro hegoaldera eta itsasotik kilometro pare batera. Gaur egun hiri modernoak Castellammare di Stabia du izena eta Napoliko golkoan dago (Italia).

Historia
--------

Lehen aldiz K.a. 90. urtean agertzen da aipatuta Erromako Gerra soziala deitutakoan, samnita Caio Papio Mutilo jeneral samnitak okupatu zuenean. Gero, Silak konkistatu zuen hurrengo urtean eta suntsitu egin zuen. Ez zuten berreraiki eta Plinio ‘’Zaharra’’k aipatu zuen bakarrik. K.o. 62an Ponpeiako lurrikara handiak ere eragin zion. Patrizio erromatarrek *villae*ak eraiki zituzten inguruan eta horien artean Ponponianorena, Plinio ‘’Zaharra’’ren laguna zena eta zeinetan babestu zen Plinio ‘’Zaharra’’ K.o. 79 Vesuvio sumendiaren erupzioan, eta han hil zen gasekin itota.

Vesuvioaren erupzio hark ere suntsitu zuen hiria, nahiz Ponpeia eta Herkulano baino gutxiago eta berriro populatu izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q547910
* Commonscat Multimedia: Stabiae

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316731725
* BNF: 12151989z (data)
* NKC: ge173074
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q547910
* Commonscat Multimedia: Stabiae
**Errege-opila** tradizio kristauko herrialde zenbaitetan urtarrilaren 6an Epifania edo Errege Eguna ospatzeko prestatu eta jaten den opil gozoa da, eraztun edo koroa itxurakoa, brioxa-oreaz egina, fruitu melatuekin apaindua eta batzuetan esne-gain, krema edo trufaz barrubetea.

Ohikoa da barruan sartzea kutun moduko objektu txiki bat (zeramikazko edo plastikozko panpinak) eta baba bat, normalean. Garai batean baba aurkitzen zuena egun horretako errege izendatzen zen. Gaur egun, tradizio berriaren arabera, ohikoa da kutuna aurkitzen duena errege izendatzea eta baba aurkitzen duenari opila ordainaraztea.

Ohiko osagaiak hauek dira: indar-irina, gurina, esnea, azukrea, legamia, arrautzak, gatza. Nahieran: laranja eta limoi azala, likoreren bat, kanela, laranja-lorearen ura, mazapana. Apaintzeko: fruitu melatuak, almendrak, pinaziak, azukrea.

Izena
-----

Portugalen, ***Bolo Rei***; Espainian, oro har, ***roscón de reyes*** eta ***rosco de reyes***; Katalunian, ***tortell de reis***; Galizian, ***Roscón de Reis***. Frantzian, berriz, hegoaldean, ***Gâteau des rois***, ***Couronne des rois***, ***Royaume des rois*** eta ***Coque des rois*** (okzitanieraz: ***reialme***, ***reiaume***, ***corona***, ***tortèl dels reis***) izenekin ezaguna da eta errege-opilaren berdin-berdina, baina iparraldean eta Belgikan ***Galette des Rois*** izenekoa jaten da, itxura eta elaborazio desberdinekoa: hostorezko opil bat da, frangipanez (almendra-kremaz), kremaz edo txokolatez betea. Amerikako herrialde batzuetan ere jaten da, batez ere Mexikon (***rosca de reyes***) eta Estatu Batuetako Luisianan (***King’s cake***).

Historia
--------

Errege-opilaren jatorria erromatarren Saturnalia festekin lotuta dagoela dirudi, baina beste batzuen iritziz Abenduko koroarekin lotzen dute. Festa horiek Saturno jainkoaren omenez egiten ziren, erromatarrek ospa zezaten egunak luzatzen hastea, neguko solstizioa atzean utzita. Egun haietan opil biribil batzuk prestatzen zituzten, piku, datil eta eztiz hornituak. Jada III. mendean bazen barrenean baba lehor bat sartzeko ohitura, eta aurkitzen zuena errege izendatzen zuten aurrez ezarritako denbora epe baterako.

Julio Caro Barojak El Carnaval liburuan dioenez, antzinako bi testigantza daude Errege-opilari edo Fabaren Erregeari buruz. Bata Nafarroako Erresumakoa da, bertan 1361ean tradizioa baitzegoen opilean baba aurkitzen zuena "Fabaren Errege" izendatzeko; bestea Ben Quzman poeta andalusík emana da, Cancionero lanean antzeko tradizio bat deskribatzen baitu, urte berriko opil batena, barrenean txanpon bat zuena. Bi tradizio horiek mendetan gorde dira.

Galeria
-------

* Roscón de reyes*Roscón de reyes*
* Rosca de reyes*Rosca de reyes*
* Bolo Rei*Bolo Rei*
* Tortell de reis*Tortell de reis*
* Galette des rois*Galette des rois*

Ikus, gainera
-------------

* Pazko-opila (*karapaixoa, mokotsa...*)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17015916
* Commonscat Multimedia: Roscón de Reyes

---

 |

* Wd Datuak: Q17015916
* Commonscat Multimedia: Roscón de Reyes
René Descartesek, De homine-n (1662), gizakiak ez ziren animaliak automata gisa erredukzioz azal zitekeela zioen; funtsean, Digesting Duck-en bertsio mekanikoki konplexuagoak dira.
**Erredukzionismoa** elementu edo fenomeno konplexuak atal sinpleagoetara erreduzitzen dituen ikuspuntu filosofikoa da, beste fenomeno sinpleago edo oinarrizkoago batzuen arabera deskriba daitezkeenak. Sistema konplexu bat bere atalen batura bezala interpretatzen duen posizio intelektual eta filosofiko bat bezala ere deskriba daiteke.

Definizioak
-----------

*Oxford Company to Philosophy* delakoak adierazten duenez, erredukzionismoa "lexiko filosofikoan gehien erabiltzen den eta gehiegikeriaz erabiltzen den terminoetako bat" da, eta hiru zatiko banaketa iradokitzen du:

* Erredukzionismo ontologikoa: errealitate osoa atal gutxi batzuen konbinazioz osatuta dagoela uste duena.
* Erredukzionismo metodologikoa: hurbilketa zientifikoa, elementu guztiak entitate txikiagoen eta sinpleagoen bidez azaltzeko joera duena.
* Erredukzionismo teorikoa: teoria berri batek teoria zaharragoak ez dituela ordezten edo integratzen uste duena, baizik eta oinarrizkoagoak diren kontzeptuetara murrizten dituela.

Erredukzionismoa edozein fenomenori aplika dakioke, objektuei, azalpenei, teoriei eta esanahiei barne.

Zientziari dagokionez, erredukzionismo metodologikoaren aplikazioak bilatzen du banakako atalen eta haien elkarrekintzen bitartez azaltzea sistema osoak. Adibidez, gas baten tenperatura azaltzeko, mugimenduan dauden molekulen energia zinetikoa besterik ez dela onartzen da. Zentzu horretan, nabarmena da, esaterako, fenomeno fisiologikoak eta biologikoak fisikaren eta kimikaren bidez azaltzeko joera.

Erredukzionismoa bazterkeriatik bereizi behar da: erredukzionistek ez dute ukatzen fenomenoen existentzia, baizik eta beste errealitate baten arabera azaltzen dituzte, eta hauek fenomenoen existentzia bera ukatzen dute. Adibidez, erredukzionistek beren azalpenaren bidez ukatzen dute bizitzaren existentzia prozesu fisiko eta kimikoen arabera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  
 John Polkinghorne.  (2002). «Reductionism» *Interdisciplinary Encyclopedia of Religion and Science* (Advanced School for Interdisciplinary Research; Pontifical University of the Holy Cross).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q206829
* Commonscat Multimedia: Reductionism

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11955165z (data)
* GND: 4135105-8
* LCCN: sh85112145
* NKC: ph125051
* SUDOC: 027531147
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q206829
* Commonscat Multimedia: Reductionism
**Multnomah konderria** (ingelesez: *Multnomah County*) Oregonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Portland da. 2010eko zentsuaren arabera 735.334 biztanle zituen, Multnomah kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Multnomah konderriak 1.205,91 kilometro koadro ditu. Horietatik 88,85 ura dira. Beste 1.117,05 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 609,78 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 735.334 pertsonetatik 610.441 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 80.138 dira. 39.919 beltzak edo afroamerikarrak. 5.527 amerikar natiboak ziren eta 3.870 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 47.508 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.520 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 26.549 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Multnomah County, Oregon age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q450374
* Commonscat Multimedia: Multnomah County, Oregon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141907131
* ISNI: 0000 0004 0419 8317
* GND: 4601680-6
* LCCN: n81124754
* NKC: ko2014826867
* NARA: 10036445
* **Lekuak**
* OSM: 1837126
* TGN: 1002699

 |

* Wd Datuak: Q450374
* Commonscat Multimedia: Multnomah County, Oregon
**Erregea** (♔♚), xakean piezarik garrantzitsuena da, arerioak berau atzemanez gero partidaren amaiera eta galera suposatzen baitu. Gutxi gorabehera 20 puntuko balioa du, halera aurrez aipatutako arrazoiarengatik balioezina den pieza da.

Errege zuria.
Xake hasieran jokalari bakoitzak bere lehen lerroan errege bana du, erregina eta alfilaren artean kokatua, **E1** eta **E8** laukietan.

Erregea bai bertikalki, horizontalki nahiz diagonalki laukika mugitu daiteke. Salbuespena dorrearekin batera burututako endroke mugimendua da.

Partidan zehar erregea ezin daiteke arerioaren piezen mehatxupean egon, erasotua izanez gero, ondorengo mugimenduan babesleku izango den lauki batean kokatu beharra dago. Etiketa arauek norbaitek arerioaren erregeari mehatxatzean, erasotzaileak isiltasuna hautsi eta *Xake!* esanaz iragartzea derrigortzen dute, bere erregea mehatxupean dagoela jakinarazteko, eta erregeak bere atzematetik ihes egitea lortzerik ez badezake, erasotzaileak *Xake mate*! esango du, horrekin erregea atzeman duela iragartzen du, partida amaituz.

Jatorria
--------

Antzinaroan Xakearen aintzindaria den chaturanga jokoa bereganatu zutenean, gaur egun errege izendapenaz ezagutzen den piezari beren estatuburuaren izena eman dioten, Xah delakoa. Kargu honetatik Xake izena eratorri zen, bai eta pertsierazko *Shah Mat* (*errege atzemana*) esaldia ere, hortik gaur egungo *xake mate* esaldira eratorri zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q138
* Commonscat Multimedia: Chess kings

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4203129-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q138
* Commonscat Multimedia: Chess kings
**Mycoplasma** generoak bakterio txikienak biltzen ditu, 0,3 x 0,8 mikra dutenak. "*Mollicutes*" taldean sailkatzen dira. Haien ezaugarririk nabarmenena zelula hormaren gabezia da. Izan ere, zelula horma ez duten bakterio bakarrak dira mikoplasmak, eta horrek berezko propietateak ematen dizkie:

* ez dira Gram tindaketarekin tindatzen.

* malgutasun handia dute eta pleomorfoak dira

* presio osmotikoaren aurrean egonkortasuna lortzeko mintz zitoplasmatiko berezia dute, osaera bitxia duena: kolesterol bezalako lipidoak ditu, esaterako.

Mikoplasmek ez dute flagelorik eta, haien neurri txikia dela eta, ez dira mikroskopio optikoarekin ondo ikusten.

Itxura aldakorra dute (pleomorfismo): koko moduan agertzen dira maiz, baina forma fina eta luzeak eta forma haritsuak ere erakusten dituzte.

Metabolismoaren aldetik aerobioak dira gehienak, baina badaude anaerobio fakultatiboak ere. Janari eskakizun zorrotzak dituzte, hazkuntza-inguru aberatsak eskatuz; izan ere, ez dira gai molekula organiko asko sintetizatzeko, eta dietarekin hartu behar dituzte. Hazkuntza-inguruetan hazten direnean mikoplasmek itxura oso tipikoa hartzen dute, arrautza frijituena gogoratzen duena.

*Mycoplasma* generoak 100 espezie inguru ditu. Gehienak landareen eta animalien parasito ez-kaltegarriak dira, saprofito moduan bizi direnak, baina badaude espezie patogenoak ere.

Patologia
---------

Giza patogeno garrantzitsuenak hiru dira: *Mycoplasma pneumoniae*, *Mycoplasma hominis* eta *Mycoplasma genitalium*.

* *Mycoplasma pneumoniae* pneumonia atipiko baten eragilea da. Goiko arnas traktuko infekzioak ere sor ditzake (faringitis...).

Mikrobio honek eragindako pneumoniak umeak eta gazteak jotzen ditu batik bat.

* *Mycoplasma hominis* eta *Mycoplasma genitalium* traktu genitaleko patologiak eragiten dituzte, harreman sexualen bidez transmititzen direnak. Mikrobio hauen eramaile osasuntsuak daude, infekzioa dutela jakin gabe kutsatzen dutenak.

Mikoplasmek sortutako gaixotasunak tratatzeko tetraziklinak dira ohiko antibiotikoak. Mikrobio hauek zelula horma ez dutenez, antzua da penizilina edo beste antibiotiko betalaktamikoen erabilpena, zelula hormaren aurka jotzen dutenak.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Mycoplasma*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210975
* Commonscat Multimedia: Mycoplasma
* Wikispecies Espezieak: Mycoplasma

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00567392
* NKC: ph138896
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 83503
* GBIF: 3225939
* ITIS: 957646
* NCBI: 2093
* WoRMS: 567367
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009174

 |

* Wd Datuak: Q210975
* Commonscat Multimedia: Mycoplasma
* Wikispecies Espezieak: Mycoplasma
Astana Arena.
**FC Astana** (kazakhera‎z Астана Футбол Клубы) Kazakhstango futbol taldea da, Astana hiriburukoa. 2009an sorturikoa den arren dagoeneko Kazakhstango liga bat eta bi kopa eskuratu ditu.

Historia
--------

Taldea 2009an hiriburuko FC Alma-Ata eta FC Megasport taldeek bat egitean sortu zen *FC Lokomotiv Astana* izenarekin eta lehenengo urtean ligako bigarren postua eskuratu zuen.

2009an hiriko talde nagusia zen FC Astanak kiebra jo zuen eta haren izena hartu zuen talde berriak. Ordutik maila bikainean aritu da, bi kopa eskuratu baititu. 2014an iritsi zen lehenengo liga titulua eta beste bost jarraian eskuratu zituen, 2019 arte.

Palmaresa
---------

### Kazakhstanen: 15

* Kazakhstango Liga (7): 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2022.
* Kazakhstango Kopa (3): 2010, 2012, 2016.
* Kazakhstango superkopa (6): 2011, 2015, 2018, 2019, 2020, 2023

Kanpo estekak
-------------

* **(Errusieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q779698
* Commonscat Multimedia: FC Astana

---

 |

* Wd Datuak: Q779698
* Commonscat Multimedia: FC Astana
***La Capitana Alegría*** edo ***Pour don Carlos*** 1920ko film-mutu bat da, Musidorak eta Jaime Lasuen Reischachek zuzendua. Neurri batean euskal kapitalarekin ekoiztutako lehen fikziozko filma izan zen. Aktore nagusia Musidora izan zen, surrealisten musa zena. 2021ean filma zaharberritu zen.

Ekoizpena
---------

Pierre Benoit idazle frantziarraren eleberri batean oinarrituta dago, Karlistaldian oinarritua. Hondarribian eta Gipuzkoako beste leku batzuetan garabatu zen. Argazkilaritza Frank Daniau-Johnstonek eta Crouanek egina izan zen. Barnealdeak René Carrerek dekoratu zituen, eta bere emanaldi muturako E. Mathé Clementh eta Jacques Roques musikariek irudiei lagungarri zitzaien partitura egokia idatzi zuten.

Estatu Espainiarrean film hori *La Capitana Alegría* izenez eman zuten eta Frantzian *Pour Don Carlos* izenarekin.

Argudioa
--------

Intriga guztia Musidorak antzeztutako Allegria Detchard amazonaren nortasun bitxian oinarritu zen. Bere aberastasun, edertasun eta estrategia militarrean zeuzkan trebetasun guztiak Espainiako Alfonso erregearen koroarengatik borrokatzen zuen Karlos Borboikoa erregegaiaren zerbitzutan jarri zituen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4    «Pour Don Carlos - La capitana Alegría - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-06-04).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Jauregui, Juan José Garay. «Una película de 1921 – "La Capitana Alegría / Pour Don Carlos"» *elobrero.es* (Noiz kontsultatua: 2023-04-03).
3. ↑    «'Alegria kapitaina'» *www.sarea.euskadi.eus* 2021-01-04 (Noiz kontsultatua: 2023-04-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q81634755
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305896749
* BNF: 16461347n (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 118294

 |

* Wd Datuak: Q81634755
***Erdarakadak: Euskaraz ongi mintzatzeko hiztegia. Zazpi probintzietako adibideak*** Gotzon Garate hizkuntzalariak idatzi zuen erreferentziazko liburua da, 1988an Gero argitaletxearekin argitaratua.

Ezaugarriak
-----------

Erdarakadak edo erdarek kutsatu eta eragindako euskarazko esamoldeak biltzen ditu, bai eta haien ordez erabili beharko genituzkeen esamolde jatorrak ere, baserrietan jasoak. Liburua hiztegi moduan prestatuta dago. Zeregin hartarako, Garate hogei urte ibili zen baserietan zuzeneko hizkera biltzen. Guztira zazpi probintzietako baserrietan egungo 50.000 adibide, esaldi eta esalmolde jaso zituen. Hiztegiaren sarrera bakoitzean lurralde bakoitzeko forma parekideak bildu zituen. Egileraren helburua hau zen: "Gaurko egunean gehien erabiltzen diren erdarakadak dira liburukoak. Molde berrien ordez tradiziozko, baserrietako moldeak ematen saiatu naiz"

Erreferentziak
--------------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256968

 |

* Wd Datuak: Q12256968
***La Libertad*** Gasteizen argitaratu zen egunkari liberala izan zen, 1890etik gerra zibila hasi zen artean. Izenburuarekin batera, 1897tik, «Gasteizko egunkaria» zioen; 1915etik 1923ra bitartean, aldiz, «Gasteizko egunkaririk zaharrena» lemapean plazaratu zen. Sortzailea eta zuzendaria lehen garaian Herminio Madinabeitia (1867-1943) izan zen, irakaslea eta Gasteizko alkatea izan zena. Ondoren, egunkaria Luis Doraok erosi zuen.

Historia
--------

Herminio Madinaveitia jabea eta lehen zuzendaria izan zen. Egunkaria hasieran arratsaldekoa eta trisemanala izan zen (igandea, asteartea eta osteguna) eta gero egunero ateratzera pasa zen.

Kaleratu zenean, foruzaletasun liberalaren tesiak defendatu zituen, jauntxokeriaren eta 1876ko uztailaren 21eko legearen aurka kritiko izanik. Lehen zenbakia 1890eko urriaren 25ean inprimatu zen. Lehen zenbakian, letra larriz, «egunkari liberal foruzalea»ren definizioa nabarmentzen zen.

Ondoren, 1917an, Luis Dorao Merinok erosi zuen eta egunkariaren lerro ideologikoa aldatu zen, Dorao lerrouxismoatik gertuagoa baitzen. Gerra zibila hastearekin batera, 1937an, egunkaria argitaratzeari utzi zion; azken zenbakia urtarrilaren 16koa izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Díaz Noci, Javier (2012). *Historia del periodismo vasco (1600-2010)*. Mediatika (13). ISSN 1137-4462.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113989800
* **Identifikadoreak**
* ISSN: 2487-3500
* BNE: bise0000049420
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 101250
* **Hemeroteka ditigalak**
* Biblioteca Virtual de Prensa Histórica: 3127

 |

* Wd Datuak: Q113989800
*Artikulu hau ur-lasterrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Erreka (argipena)».*
Erreka bat.
**Erreka**, halaber **latsa**, **xirripa** edo batzuetan **bidasoa**, etengabe doan ur-lasterra da, baina, ibaien kasuan ez bezala, bere emaria urria da, eta udan desagertu egin daiteke. Txikiagoa bada **errekatxoa** edo **errekastoa** deritzo.

Beste alde batetik, ibia, errekak hain sakonera gutxi duen toki bat da, non oinez zeharka daitekeen edo bainatzeko balio duen.

Ibaiek bezala, errekak itsasora, aintzira batera edo beste ibai batera isur daitezke; azken kasu honetan, ibaiadar bat izango litzateke.

Euskalkien arabera
------------------

Aldi berean eta batzuetan gertatzen den bezala, *erreka* hitzak ez du esanahi bera euskalki guztietan. Mendebaldeko euskaran, *Ibaia* hitza erabili beharrean erreka hitza erabiltzen da sarritan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63565252
* Commonscat Multimedia: Brooks

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4140549-3
* AAT: 300008703

 |

* Wd Datuak: Q63565252
* Commonscat Multimedia: Brooks
Estatistikan, **erregresio logistikoa** edo **logit eredua** gertakizun baten probabilitatea aurresateko erabiltzen den erregresio-teknika bat da, aldagai independente zenbaitetan oinarrituta kurba logistiko bat egokituz. Adibidez, erregresio logistikoa pertsona batek aldi batean bihotzekoak jota izateko probabilitatea zenbatesteko erabil daiteke, bere adina, pisua eta errentzen duen jakinda. Alderantziz, probabilitate zehatz baterako, beste aldagai batek hartu behar duen balioa zenbatesteko ere erabil daiteke. Adibidez, gaixotasun bat ez garatzeko probabilitatea %99 izan dadin, sendagai batetik hartu beharreko dosia zein izan behar den kalkula daiteke erregresio logistikoaren bitartez, dosi ezberdinetarako gaixotasun garatu duten pertsonen kopuruari buruzko datuak erabiliz.

Planteamendua
-------------

Kurba logistikoari dagokion funtzioa hau da:

  

{\displaystyle f(z)={\frac {1}{1+e^{-z}}}}

  

Azaldu beharreko aldagaia {\displaystyle p\,} probabilitate bat denez, honela idatz daiteke:

  

{\displaystyle p={\frac {1}{1+e^{-z}}}}

  

Aldi berean:

  

{\displaystyle 1-p={\frac {e^{-z}}{1+e^{-z}}}}

  

Arestiko bi adierazpenak zatituz:

  

{\displaystyle {\frac {p}{1-p}}={\frac {\frac {1}{1+e^{-z}}}{\frac {e^{-z}}{1+e^{-z}}}}={\frac {1}{e^{-z}}}=e^{z}}

  

Logaritmoak hartuz:

  

{\displaystyle ln{\frac {p}{1-p}}=ln\ e^{z}=z}

  

{\displaystyle z\,} aldagai independentearen balioa gertakizunaren probabilitatea azaltzeko erabili diren aldagai guztien balioak funtzio lineal batez kalkulatzen da: {\displaystyle z=\beta \_{0}+\beta \_{1}x\_{1}+\cdots +\beta \_{k}x\_{k}.}

Beraz:

  

{\displaystyle ln{\frac {p}{1-p}}=\beta \_{0}+\beta \_{1}x\_{1}+\cdots +\beta \_{k}x\_{k}}

  

Azken adierazpen honetako koefizienteak erregresio-eredu sinple batez zenbatets daitezke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1132755
* **Identifikadoreak**
* BNF: 13737339z (data)
* GND: 4230396-5
* LCCN: sh85078131
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D016015

 |

* Wd Datuak: Q1132755
Ricardo Carvalho Calero, erreintegrazionismoaren ideologo bat.
**Erreintegrazionismoa** galiziera eta portugesa hizkuntza beraren bi aldaera direla defendatzen duen mugimendu soziala eta pentsamendu korrontea da. Mugimendu horrek proposatzen duen idaztaraua **erreintegrazionista** eta **berrintegratzailea** da.

Zehazkiago, erreintegrazionismoaren arabera, galizierak eta portugesak diasistema bera osatzen dute. Galiziera, hortaz, portugesa deitu ohi den hizkuntza taldean integraturik dago, eremu akademikoan galaikoportugesa, galiziera-portugesa edo Galiziako portugesa deitzen dena. Ikuspegi horretatik abiatuz, erreintegrazionismoak Real Academia Galegak zehazturiko galizieraren normatiba ofiziala (NOMIGa, *Normas Ortográficas e Morfolóxicas do Idioma Galego*) errefusatzen du, gaztelanian oinarritzen dela salatuz.

Erreintegrazionistek 1983an proposatu zuten galizierarentzako idaztarau alternatiboa, araudi ofizialak ez bezala, erreferentzia nagusitzat portugesa hartzen duena. Urte hartan *Estudo crítico das normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego* argitara eman zuen Associaçom Galega da Linguak. Bertan, portugesa idatziaren hainbat ezaugarri aintzat hartzen ditu (*nh*, *lh* eta *ç* lerabiltzea, adibidez), baina galizieraren berezko ezaugarriak jasoz (*-ção* atzizki portugesaren ordez, *-çom* atzizkia erabiltzea, esaterako, galiziera portugesaren arauekin idatzi behar dela defendatzen duen korronte lusistak ez bezala).

Corcubioneko udalerria izan zen idaztarau erreintegrazionista bere webgunean erabili zuen lehen erakunde ofiziala.

Erakundeak
----------

Ikuspegi erreintegrazionista defendatzen duen erakunde nagusia Associaçom Galega da Língua (AGAL) da. Erakunde horrek proposatu eta garatzen du galizierarako idaztarau erreintegrazionista. Horrez gain, Movimento de Defesa da Língua (MDL) gizarte mailan aritzen den talde nagusia da (joera lusistak ere barne biltzen baditu ere).

Ikuspegi lusistarekin lotuta, Associação de Amizade Galiza-Portugal (AAG-P), Irmandades da Fala da Galiza e Portugal (IFG-P) eta Associação Sócio-Pedagógica Galaico-Portuguesa (AS-PGP) aipa daitezke.

Alderaketa
----------

Adibide gisa, jarraian galizierazko hitz batzuk ditugu, idaztarau ofiziala (of.) eta erreintegrazionistaren (er.) arteko desberdintasunak ikusi ahal izateko.

* Leku izenak:
	+ Pontevedra (of.); Ponte-Vedra (er.)
	+ A Coruña (of.); Corunha (er.)
	+ Padrón (of.); Padrom (er.)
* Bestelakoak:
	+ manifestación (of.); manifestaçom (er.)
	+ cafetería (of.); cafetaria (er.)
	+ prohibido (of.); proibido (er.)
	+ servizo (of.); serviço (er.)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Corcubioneko udalerriko webgunea, galiziera erreintegrazionistaz.

Ikus, gainera
-------------

* Associaçom Galega da Lingua
* Lusismoa
* Fernando Venâncio

Kanpo estekak
-------------

* **(Galizieraz)** Portal Galego da Língua (idaztarau erreintegrazionistaren arabera idatzia)
* **(Galizieraz)** Associaçom Galega da Língua
* **(Galizieraz)** Academia Galega da Língua Portuguesa
* **(Galizieraz)** Erreintegrazionismoari buruzko wikia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1151220

 |

* Wd Datuak: Q1151220
**Europako Batasuneko Ekonomia eta Finantzetako Ministroen Kontseilua (ECOFIN)** Europar Batasunaren erakunde bat da.

Organismo horretan daude Europar Batasuneko Kontseiluko 15 kideetako ekonomiako eta finantzetako ordezkari gorenak. Gehienetan, estatu bakoitzeko ekonomiako ministroa izan ohi da, baina ez da ezinbestekoa, eta izan daiteke Estatuko Idazkari bat. Haren egiteko nagusietako bat Europako Batasuneko estatu kideen politika ekonomikoa eta finantzarioa koordinatzea da.

Europako Batasuneko Kontseiluaren organismo horrek Europako Parlamentuarekin konpartitzen du aurrekontuetako boterea. Urtero erabakitzen da ECOFIN horrek koordinatu behar dituen politika ekonomikoen orientazio nagusien proiektu bat. Unean uneko presidentzia daukan herrialdeak presiditzen du, txandaka. Erabakiak gehiengoaren arauaz hartzen dira: kontrako xedapenik ez bada, aski da gehiengo soila, eta boto bana dute Kontseiluko kide guztiek.

Europar Batasuneko Kontseiluen bileren maiztasuna, ECOFINenak barne, aldakorra da, eta landu beharreko gaiaren urgentziaren arabera izaten da. Batzuk, hala nola ECOFIN, hilean behin biltzen dira; beste batzuk, berriz, hala nola Garraioetakoa edo Ingurumenekoa, urtean bizpalau aldiz biltzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  CC-BY-SA  *Argia*, 2004-05-09

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1753920

 |

* Wd Datuak: Q1753920
**Esther Cruz** (Murtzia, Espainia, 1976) eskalatzailea da.

Murtzian jaio baina Euskal Herrira etorri zen 1998an. Egun Zumaian bizi da. Euskaldunak dira bere bikote eta seme-alabak. Berak ere euskara ikasi du eta bertokotuta dago.

Euskal Herrian txapelketa gehien irabazitakoen artean aurkitzen da.

Biografia
---------

### Eskalatzaile ibilbidea

Esther bere ahizpa zaharragoari esker hasi zen eskaladan 16 urte inguru zituenean. Ordura arte, mendi irteerak egiten zituen Murtziako mendi taldearekin. Bere jaioterrian hasi zen eskalatzen, baina 1998an Euskal Herrira etorri zen bizitzera eta berton ekin zion eskalatzaile ibilbideari.

### Lorpenak

Lorpen ugari izan du bere ibilbidean. Euskal Herrian txapelketa gehien irabazitakoen artean aurkitzen da. Ama izan ostean ere, eskalatzen eta irabazten jarraitu zuen. Lehen haurdunaldiko zortzigarren hilabeteraino eskalatzen egon zen. Ama izan eta bi hilabetera, berriro ere lehiatzen hasi zen. Bigarrenez erditu ondoren ere eskalatzen eta lehiatzen jarraitu zuen,nahiz eta Eusko Jaurlaritzatik zuen beka kendu egin zioten haurdun zegoelako.

2008. Bartzelonako Climbat-ek antolatutako Espainiako Blokeko Lehiaketan garaile irten zen. 

Munduko Kopako bi proba egin zituen Italian. Bietan, finalerako sailkatu zen. Espainiako txapeldun izatetik zetorren, halere hara joateko oztopoak besterik ez zituen izan. Federazioak traba asko jarri zizkion txapeldun izanda ere.

Munduko Txapelketara joan zen. Munichen (Alemania) jokatu zen. Sailkapen fasean lehena izan zen, eta finalean azken postuan atera zen lehiatzera. Dena eman nahi zuen, eta oso nekatuta iritsi zen. Hala ere, oso oroitzapen onak ditu txapelketa hartaz. 9. postuan geratu zen.

Erreferente izan da beste zenbait emakume eskalatzailerentzat.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Ugartemendia, Unai. ««Oraindik ere txapelketaren falta sumatzen dut»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-09-22).
2. ↑   «Esther Cruz» *mendifilmfestival.com* (Noiz kontsultatua: 2020-09-22).
3. 1 2   «�Ser madre me ayuda y me da seguridad� - GARA» *gara.naiz.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-09-22).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Esther Cruz y Bruno Macías, los mejores en bloque» *Desnivel.com* 2008-10-11 (Noiz kontsultatua: 2020-09-22).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Berta Martín: "La escalada da una sensación de libertad insaciable"» *CMD Sport* 2014-07-23 (Noiz kontsultatua: 2020-09-22).

Kanpo estekak
-------------

* Esther Cruz Euskaldiko boulder txapelduna, sei aldiz segidan Youtube

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q95733730
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 311700518
* GND: 1062237706

 |

* Wd Datuak: Q95733730
**Esther Horvath** (Sopron, Hungaria, 1979ko maiatzaren 19a) hungariar argazkilaria da Artikoan eta Antartikan egindako argazkiengatik ezaguna.

Ibilbidea
---------

### Hastapenak

Ekonomia ikasketak egin zituen. Mutil lagunak kamera bat oparitu zion 25 urterekin eta argazkiak egiten zaletu ondoren Budapesteko Argazki Digital eta Analogiko Eskolan izena eman zuen. 2005ean bertan Nazioarteko argazki lehiaketa bat irabazi zuen eta argazki erakusketak egiteari ekin zion nazioartean. "Txina", "Hego Asiako mundu sentikorrak" eta "India" izeneko erakusketak egin zituen Austrian, Hungarian, Eslovakian eta Txekiar Errepublikan. 2010ean Fédération Internationale de l'Art Photographique-ren (FIAB) AFIAB saria jaso zuen.

### Arrakasta

Ondoren New Yorkera joan zen eta Argazkilaritzako Arteen Nazioarteko Elkartean sartu zen. 2013an argazkigintza dokumentaleko George eta Joyce Moss beka eskuratu zuen eta hari esker National Geographic, Audubon Magazine, Stern, The New York Times, The Wall Street Journal, The Washington Post eta Time aldizkarietan argitaratu ditu argazkiak.

### Poloetara espedizioak

2019ko MOSAiC espedizioan Esther Horvathek egindako argazkia.
2015ean Artikoko espedizio batean parte hartu zuen Estatu Batuetako *Healy* izotz-hauslean. Han bizitakoaren ondoren Alfred Wegener Institutuan (AWI) argazkilari zientifiko eta argazki editore gisa hasi zen lanean. Ordutik hainbat espedizio egin ditu Artikora zein Antartikara eta eskualde horietan zientzialariek daramaten bizitzari buruzko istorioak kontatzen ditu eta bide batez klima aldaketaren inguruko dokumentazioa egitea du helburu.

Aipagarriena 2019an Artikora egindako MOSAiC espedizioa izan zen. Ipar Polotik gertu *Polarstern* izotz-hauslea trabatu eta urtebetez klimaren inguruko aldaketak eta datuak bildu zituzten. Hainbat fasetan 600 zientzilarik osatu zuten lantaldea. Esther Horvathek guztia argazki bidez dokumentatzeko lana izan zuen. Ester Horvath-ek 2020an prentsa argazki onenaren World Press Photo saria jaso zuen ingurumen kategorian. Irudian hartz zuriak *Polarstern* ontziaren ondoan ikusten dira MOSAiC espedizioan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Alemanez)** «Esther Horvath» *Penguin Random House Verlagsgruppe* (Noiz kontsultatua: 2023-06-06).
2. ↑   **(Alemanez)** «Fotografin in eisiger Kälte» *Helmholtz-Gemeinschaft Deutscher Forschungszentren* 2019-03-18 (Noiz kontsultatua: 2023-06-06).
3. ↑   **(Ingelesez)** «MOSAiC Expedition» *MOSAiC Expedition* (Noiz kontsultatua: 2023-06-06).
4. ↑   «Esther Horvath EN | World Press Photo» *www.worldpressphoto.org* (Noiz kontsultatua: 2023-06-06).

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q100594807
* Commonscat Multimedia: Esther Horvath

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 168931688
* GND: 143564765
* NKC: jo20211110573

 |

* Wd Datuak: Q100594807
* Commonscat Multimedia: Esther Horvath
Ugolino di Nerioren Lan honetan, 1335. urte ingurukoa, emailea beheko aldean ikus daiteke.
**Emailearen erretratua** edota **Botozko erretratua** da enkarguzko arte-lana edo erretratua non lana enkargatu eta ordaindu zuena edo haren familiako norbait bertan agertzen den. Askotan bi kontzeptu hauek nahastu eta identifikatu egiten dira baina haien artean badago alde txiki bat. Emailearen erretratuak bakarka enkargatutako lanak izaten dira eta emailea bertan agertzen da. Botozko erretratuak, aldiz, lan handiak izaten dira, erlijioko pertsona askorekin, batez ere enkargua egin duena pertsona ospetsua baldin bada; pertsona asko horien artean ordaintzen duena eta, batzutan, familia kideak agertzen dira.

Historia
--------

Horrelako erretratuak Erdi Aroan eta Pizkundean ugariak izan ziren. Garai horietan emailea albo batean, lehen planoan agertzen zen, belaunikatuta, otoitz egiten. Batzutan emailea tamainu txikiz agertzen zen, perspektibaren legeak saihestuz. XV. mendetik aurrera ohikoago izan zen emailea eszenan integratuta jartzea.

Helburuak
---------

Horrelako erretratuen enkargua, normalean, batetik ordaintzaileari eta bere familiari gogoraraztea zen eta, bestetik, haien heriotzaren ondoren beraien aldeko otoitzak eskatzeko. Ohikoena arte-lana elizari eman ondoren, horren truke, betirako, haien arimen aldeko mezak jasotzea izaten zen. Erlijiotik haratago, gizarte maila eta aberastasuna erakusteko modu bat zen.

Galeria
-------

* XV. mendeko Rogier van der Weyden margolariaren lan honetan emailea eszenan integratuta agertzen da.XV. mendeko Rogier van der Weyden margolariaren lan honetan emailea eszenan integratuta agertzen da.
* Giovanni di Paoloren Gurutziltzatze honetan Jacopo di Bartolomeo emailea belaunikatuta agertzen da, buruan aurarik gabe. Izkinean haren ezkutua ikus daiteke baita ere.Giovanni di Paoloren Gurutziltzatze honetan Jacopo di Bartolomeo emailea belaunikatuta agertzen da, buruan aurarik gabe. Izkinean haren ezkutua ikus daiteke baita ere.
* Eberhard Cornelius margolariaren lan honetan familia oso bat ikus daiteke, Martin Friedrich gaztearena alegia. Gurutzez markatutako haurrak hilda zeuden ordurako.Eberhard Cornelius margolariaren lan honetan familia oso bat ikus daiteke, Martin Friedrich gaztearena alegia. Gurutzez markatutako haurrak hilda zeuden ordurako.
* Hans Memling. Haurrak belaunikatuta dagoen emailearei bere bedeinkapena ematen dio; emailearen ondoan san Antonio Abad dago, aurkezpena egiten.Hans Memling. Haurrak belaunikatuta dagoen emailearei bere bedeinkapena ematen dio; emailearen ondoan san Antonio Abad dago, aurkezpena egiten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Walter A. Friedrich: *Die Wurzeln der nordböhmischen Glasindustrie und die Glasmacherfamilie Friedrich*233 or. Fuerth 2005, ISBN:3-00-015752-2

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2348713
* Commonscat Multimedia: Donor portraits

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4183309-0
* LCCN: sh2007004307
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2348713
* Commonscat Multimedia: Donor portraits
**Emaitza-kontuak** enpresa bateko irabaziak edo galerak kalkulatu eta azaltzeko aukera ematen digu. Era desberdinetara adieraz daiteke, diru-sarreren eta kostuen hainbat kontzeptu taldekatzen diren moduaren arabera, eta diru-sarrera eta kostuak kontabilizatzeko jarraitzen diren irizpideen arabera.

Bi emaitza-kontu ohikoenak, emaitza-kontua edo helburu fiskal batekin prestatzen den galera eta irabazien kontua, eta enpresaren kudeaketa laguntzeko helburuarekin kalkulatzen den emaitza-kontua, sarrera eta kostuen iturriak zein diren, eta enpresaren irabazi eta galerak non ematen diren ulertuz. Lehenak, irabazi eta galeren kontuen antzera ezagutu ohi direnak, herrialde bakoitzeko ogasunak zehazten dituen legezko irizpideei erantzuten die, zergaren zenbatekoa enpresaren irabazien gain zehazteko helburuarekin.

Bigarrena, "emaitza-kontu marjinala" moduan ezaguna dena, enpresa batek sarreretatik, kostu zuzenetatik, eta enpresaren egituraren kostua zein den jakitetik, lortzen duen marjina gordina zein den ulertzen saiatzen da.

Kalkuluaren oinarrizko eskema hurrengoa da:

●       Sarrerak

●       Kostu zuzenak

●       Marjin gordina

●       Egitura kostuak

●       Ustiapen-emaitza

Ustiapen-emaitzari interesak ondorioztatzen zaizkio enpresaren emaitza arruntak lortzeko.

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Cuenta de resultados.*  2017-10-18 (Noiz kontsultatua: 2018-10-10).
**Elies Torres Tur** (Eivissa, 1944) Balearretan jaiotako arkitektoa da. Bartzelonan egin zituen ikasketak. 1968an eskolak ematen hasi zen ikasketak egin zituen lekuan bertan, Escola Tècnica Superior d'Arquitectura de Barcelona (ETSAB) (Bartzelonako Arkitekturako Goi Eskola Teknikoa) delakoan, 1978ra arte. 1973-1977 urte-bitartean Eivissako elizbarrutiko arkitekto-kargua izan zuen. 1979tik aurrera paisaiaren arkitektura eta marrazketa-eskolak ematen hasi zen Bartzelonako Unibertsitatean. Bestalde, UCLA Unibertsitatetik (University of California, Los Angeles) eta Harvardeko Unibertsitatetik (Massachusetts) deitu izan zuten ikastaroak emateko. Lehen unibertsitatetik 1977an, 1981ean eta 1984an; eta bigarrenetik, 1987-1988 urteetan.

1980an, *Eivissa eta Formenterako Arkitektura Gida* idatzi eta argitaratu zuen. 1969tik aurrera, José Antonio Martínez Lapeña arkitektoarekin batera lan egin zuen eta bien arteko elkarlanak oso emaitza onak eman zituen. Aipagarriak dira, beste obra askoren artean, *Mora d'Ebreko Erietxea* eta *Bartzelonako Olinpiar Hiriko etxebizitzak*. Liburu asko idatzi ditu, nazioarteko arkitektura-sari askotako epaimahaiko izan da, eta hitzaldiak eman eta erakusketa askotan parte hartu du Europan, Estatu Batuetan eta Japonian.

Torres eta Lapeñaren obran nabarmena da Espainiako Mediterraneo aldeko arkitekturaren eragina. Pintura, eskultura eta izadia dituzte inspirazio-iturri nagusiak. Haren obran bi motatako lanak bereiz daitezke: lan batzuk pertsonalak eta adierazkorrak dira (adibidez, L'Hospitaleteko elizaren berrikuntza, Eivissan, eta itsasertzeko pasealekua eta gotorlekuak, Palman), eta beste batzuk, berriz, arrazionalagoak eta kontrolatuagoak, prozesu normatibo eta geometrikoen bidez eraikiak, adibidez Canovellesko etxebizitzak (1977-1983); Gandesako Lehen Laguntzarako Zentroa (1983-1986); Mora de Ebroko Erietxea (1982-1988), eta Malagako ikasle-egoitza.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11918862
* Commonscat Multimedia: Elías Torres Tur

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 92259962
* ISNI: 0000 0000 7823 2793
* BNE: XX1139716
* BNF: 17018984m (data)
* CANTIC: a10164716
* GND: 122439309
* LCCN: n82014074
* SUDOC: 110014618
* ULAN: 500003375
* BIBSYS: 90540487
* UB: a1380926
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05674/eu\_t\_1447/t1447
* **Arkitektura**
* COAM: 2179

 |

* Wd Datuak: Q11918862
* Commonscat Multimedia: Elías Torres Tur