recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Antiokiako Printzerria** Lur Santuan zeuden Gurutzatuen estatuetako bat izan zen.

Jatorria
--------

Musulmanen mendebalderanzko aurrera egiteak, kristauen artean ardura handia sortu zuen. Toki Santuak (Palestina eta Israel) erori ondoren, aita santuak, gurutzadak bezala ezagutzen diren espedizio militarrak bultzatu zituen.

Lehen Gurutzadan, Bohemundo Tarentokoa printzeak, Bizantziar Inperioak musulmanen aurka galdu zituen lurraldeak berreskuratzeko kanpaina arrakastatsu bat egin zuen. Baina, Antiokia hartuz bere kanpaina amaitu ondoren, lurraldea mantendu zuen, printzerri hau sortuz.

Antiokia, antzinako bizantziar hiri bat zen, musulmanek, 10 urte lehenago konkistatu zutena, 1084an. Eta, Konstantinopla gurutzatzean, Alexo I.a Komneno bizantziar enperadoreak, bizantziarrek jada galdutako lurralderantz itzultzen ari ziren gurutzatuen agintari nagusienei konpromiso bat exijitu zien, eta soilik Raimundo IV.a Tolosakoak ez zuen zinik egin.

Setioa
------

Antiokia setiatzeko zailtasunen aurrean, Bohemundok, feudo batean sartzeko aukera ikusten du. Lehenik mehatxatu egin zuen, egoitzaren hedapena aldarrikatuz, Italiara laguntza bila itzuliz, baina bere estratega ahalmena eta berarekin zuen armadaren tamaina, gurutzatuentzat ezinbestekoak ziren, hauek, berak nahi zuena agindu ziotelarik, bertan gera zedin. Ondoren, Tatikiosen irteerak, bizantziar enperadorearen ordezkaria zena, traizio bat aldarrikatzeko aukera eman zion, gurutzatuei, bere zina hartzea ahalbidetuko ziena, askatuz. Azkenik, ziurtatua izan ondoren (hiri barneko adimen baten bidez) azkenik sartzeko gai izateko, gurutzadako agintariek, hirian sartzen lehena, hiriaren jabe izango zela agindu zioten. Honela, 1098ko ekainaren 3ko gauerdian, hiria hartua izan zenean, soilik Bohemundoren bandera zegoen hirian.

Antiokiako printzeak
--------------------

* Bohemundo I.a Tarentokoa (1098-1111)
* *Tankredo Galileakoa* erregeordea (1100-1103 eta 1105-1112)
* Bohemundo II.a Antiokiakoa (1111-1130)
* *Roger Salernokoa* erregeordea (1112-1119)
* *Balduino II.a Jerusalemgoa* erregeordea (1119-1126 eta 1130-1131)
* Konstanza Antiokiakoa (1130-1163)
* *Fulko Jerusalemgoa* erregeordea (1131-1136)
* Raimundo Poitiersekoa (1136-1149) (ezkontza bidez)
* Renaud de Châtillon (1153-1160) (ezkontza bidez)
* Bohemundo III.a Antiokiakoa (1163-1201)
* Raimundo IV.a Tripolikoa (1193-1194) erregeordea
* Bohemundo IV.a Antiokiakoa (1201-1216)
* Raimundo Ruben Antiokiakoa (1216-1219)
* Bohemundo IV.a Antiokiakoa (berrezarria 1219-1233)
* Bohemundo V.a Antiokiakoa (1233-1252)
* Bohemundo VI.a Antiokiakoa (1252-1268)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q235030
* Commonscat Multimedia: Principality of Antioch

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 244602269
* GND: 4206967-1

 |

* Wd Datuak: Q235030
* Commonscat Multimedia: Principality of Antioch
Kyoton dagoen Ryōan-ji tenpluan daisugi teknikaz landutako zuhaitzak.
**Daisugi** (japonieraz: 台杉?)
 zuhaitzak lepatzeko Japonian erabiltzen den teknika tradizional bat da. Japoniar zedroarekin (*Cryptomeria japonica*) erabili izan da, japonieraz *sugi* esaten zaio. Daisugi kontzeptuak beraz "sugi mahaia" esan nahi du.

Deskribapena
------------

Zuhaitzaren oinean sortzen diren adarrak inausi egiten dira zurtoinak zuzen zuzen hazi daitezen. Horrela oin bakarretik hainbat enbor ateratzen dira eta ustiatzerakoan ez da zuhaitza oinetik moztu behar.

Historia
--------

*Daisugi* teknika Muromachi Aroan sortu zela esaten da. Garai hartan tearen zeremoniak ospe handia hartu zuen eta te gelak eraikitzeko enbor zuzen eta luzeak erabili ziren. Kyoto hirian izan zuen arrakastarik handiena, Kitayama eremuan.

XIV. mendean Sukiya-zukuri arkitektura estiloa modan jarri zen Japonian eta horrek ere enbor luze zuzenak erabiltzen zituen. Japoniar noble edo samurai guztiek nahi izan zuten horrelako etxea eraiki. Bide batez *daisugi* teknika bonsaietara ere pasa zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ohba, K..  (1993). *Clonal forestry with sugi (Cryptomeria japonica).*  Clonal forestry II. Berlin, Heidelberg: Springer. 66–90 or..
2. 1 2 3   **(Ingelesez)**  *Daisugi, the 600-Year-Old Japanese Technique of Growing Trees Out of Other Trees, Creating Perfectly Straight Lumber | Open Culture.*  (Noiz kontsultatua: 2023-05-09).
3. ↑   **(Ingelesez)** Bikul, Harry.  (2022-09-03). «Daisugi: Technique to Produce Wood without Cutting Down Trees» *Thought Might* (Noiz kontsultatua: 2023-05-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q101031505
* Commonscat Multimedia: Daisugi

---

 |

* Wd Datuak: Q101031505
* Commonscat Multimedia: Daisugi
**Cuevas Blancasko haize errota** Santa Cruz Tenerifekoan, Kanarietan, Santa María del Mar auzoan dagoen eraikina da.

Ezaugarriak
-----------

Cuevas Blancaskoa Espainiako betiko haize errota dugu: tronkokoniko itxurakoa, teilatu konikoa, ardatz batez hegalak ditu eta kontrako aldean "lema" izeneko makila.

Eraikinaren barrualdea umila da. 4 metro diametroko zilindroa da hiru solairutan antolatuta. Garaiera osoa haman metrokoa da. Beheko solairua lurraren parean dago eta *cabuco* izena zuen; espazio hori biltegi moduan erabiltzen zen eta, batzutan, errotariak bertan lo egiten zuen. Lehenengo solairura igotzeko metro bateko zabalera zuen eskailera zegoen. Solairu horretan bezeroek gofio edo irinaren irteera espero zuten. Irina bezeroek beraiek jasotzen zuten. Hirugarren solairuan errotaren makinaria zegoen eta errotariak hantxe lan egiten zuen.

Eraikinaren egoera
------------------

1974ko bukaeran zaharberritua izan zen baina egun berriro ere bere egoera ez da batere ona. 2007an Kanarietako Gobernuak kultura-intereseko ondasuna izendatu zuen baina, hala ere, eraikina ez dago ondo: eraikin materialen lantegi batean kokatuta dago eta jendea ezin da hurbildu.

Iruditegia
----------

* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

Kanpo loturak
-------------

* Antiguo molino de viento de Cuevas Blancas

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Cuevas Blancasko haize errota*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6020938
* Commonscat Multimedia: Windmill of Cuevas Blancas

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-54-0000190

 |

* Wd Datuak: Q6020938
* Commonscat Multimedia: Windmill of Cuevas Blancas
**Cueva del Milodón monumentu naturala** Txile hegoaldeko hiru haitzulok osatutako monumentu naturala da, non hainbat milodonen aztarnak aurkitu diren. Milodonak Pleistozenoaren bukaeran, ziurrenik, desagertutako belarjale ugaztun handiak ziren.

Monumentua Puerto Natalesko iparraldetik 24 km-ra dago, Última Esperanza probintzian, Magallanes eta Txiletar Antartika eskualdean, eta Eberhard fiordoko uretatik 3 kilometrora ere. Monumentu naturalaren sarreran Lago Sofia lakuaren haitz konglomeratua dago zeinen partea den Deabruaren Aulkia.

Kobazuloetako handiena eta garrantzitsuena itsasoko mailatik 150 m-tan dago eta 30 metroko garaiera, 80 metroko zabalera, eta 200 m sakonera ditu.

Sorrera
-------

Haitzuloak lutita geruza baten olatuen higaduragatik eratuko ziren; Benítez Muinoko hegaletan pilaketa harritsuko geruza baten azpian zegoena, izotz mantu handiaren erretiratze progresiboaren bitartean, glaziar kuaternarioko azken hedapenean zehar.

Historia
--------

Haitzuloa Hermann Eberhard alemaniar merkatari itsasgizonak aurkitu zuen 1895ean, Última Esperanza probintzia kolonizatzeko helburuarekin emakidan jasotako lur miaketa baten bitartean. "Gruta Eberhard" barruan, garai hartan haitzuloa horrela deitzen zen, desagertua den animalia baten azala, hezurrak eta beste aztarnak aurkitu zituzten, Milodon (Mylodon darwini) desagertu egin zen belarjale handi bat, ziurrenik, Pleistozeno bukaeran. Paleo-Indiako kulturaren kide diren giza hezurrak ere aurkitu zituzten.

Turismoa
--------

Bere garrantzi historiko eta zientifikoa ez ezik, Milodon kobak erakargarri turistiko handia du, inguratzen duen paisaia ederrak eta Torres del Paine parke nazionaletik, 88 km hegoaldera besterik ez dagoelako, eta horrek ezinbestekoa geralekua bihurtzen du parketik datozen edo parkera doazenentzat. Gainera, haitzulo handienaren sarreran animaliaren erreplika bat dago, Milodon baten antzekoa, Turismoko Zerbitzu nazionalak (Sernatur) eraikia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1483271
* Commonscat Multimedia: Cueva del Milodón

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315163227

 |

* Wd Datuak: Q1483271
* Commonscat Multimedia: Cueva del Milodón


| * i
* e
* a
Txile Txileko natura monumentuak |
| --- |
| 
* Alerce Costero
* Cerro Ñielol
* Cinco Hermanas
* Contulmo
* Cueva del Milodón
* Dos Lagunas
* El Morado
* Isla Cachagua
* Islotes de Puñihuil
* La Portada
* Laguna de los Cisnes
* Lahuen Ñadi
* Los Pingüinos
* Pichasca
* Quebrada de Cardones
* Salar de Surire

 |
Estatistikan, aldagai kualitatibo batek hartzen dituen kategorien arteko maiztasun eta banaketa eta kategoria kopurua bera neurtzen dituen ezaugarria da. Zenbat eta kategoria gehiago eta maiztasunak kategoria ezberdinen artean zenbat eta berdintsuagoak izan, orduan eta aniztasun handiagoa izango da. Aldagai kualitatiboen sakabanatzea dela esan daiteke. Biologian eta ekonomian batik bat erabiltzen den ezaugarria da.

Biologian, **aniztasun adierazleak** ekosistema baten bioaniztasuna neurtzen duen neurriak dira. Bioaniztasuna kontzeptu zabala, lausoa eta interpretazio ezberdinak dituena da. Hau dela eta, ez da sinplea bioaniztasunerako neurri bat ematea, zenbakizko balio batek murriztu egingo baitu bati bioaniztasun kontzeptuaren zabaltasuna.

Ekonomian ere erabiltzen dira aniztasun adierazleak, sektore ekonomiko bateko eraketa aztertzeko esaterako. Politikan ere, hauteskunde emaitzak aztertzeko erabil daitezke. Eskuarki, kontzentrazioa ez bezala, aniztasun adierazleak aldagai kualitatiboak aztertzeko erabiltzen dira.

Bioaniztasun kontzeptuaren ikuspegi ezberdinei jarraiki, aniztasun adierazle ezberdinak proposatu dira:

* Espezie ugaritasuna
* Simpson-en aniztasun adierazlea
* Shannon-en aniztasun adierazlea

Ekonomian, gainera, Herfindahl adierazlea erabiltzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1230601
* Commonscat Multimedia: Diversity indexes

---

 |

* Wd Datuak: Q1230601
* Commonscat Multimedia: Diversity indexes
**Haiyan tifoia** (orobat **Haiyan supertifoia** izenaz ere ezaguna, nazioarteko izendapena: **1330**, JTWF: **31W**, PAGASA, **Yolanda**) 2013an Filipinetan lehorra jo zuen tifoi baten izena da. 315 km/h minutu batez eta 230 km/h 10 minutuz izan zituen 48 orduan, inoizko tifoirik indartsuenetakoa. 1979an izandako Tip tifoiak beste ezeinek ez du gainditu. Izena Txinak eman zion, jatorrian .

6.300 lagun inguru hil zituen tifoiak, eta mila pertsona baino gehiago desagertu ziren Filipinetan, eta beste hainbat herrialdetan ere izan zuen eragina. Tacloban, suntsitutako 14.500 etxebizitza suntsitu ziren eta 2014rako 400 etxe zeuden konponduta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «400», *Berria*, 2014-11-09

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15136651
* Commonscat Multimedia: Typhoon Haiyan (2013)

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2015000573
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q15136651
* Commonscat Multimedia: Typhoon Haiyan (2013)
**Amon Sûl** (sindarinez *Haizeen muinoa*, eta, istorioetan, ohi, *Haizeen tontorra* deitua), Tolkienen legendarium ospetsuan, eta, nagusiki, Eraztunen Jauna eleberrian, agertzen den fikziozko toki bat da. Eriadorren erdian zeuden Denboraren Muinoetako tontorrik garrantzitsuenak jasotzen duen izena da.

Arnor erresumaren hasieran, han zegoen Arnorreko Dunedainen plaza nagusietako bat, eta han kontserbatzen zen Palantir bat. Ondoren, Arnorren zatiketaren jarraian etorri ziren guduetan suntsitua izan zen, Kardolan eta Rhudaur erresumek, harri iragarle honen jabetza nahi baitzuten (ondoren, Arthedainek Fornosten mantendu zuena), eta Amon Sûl, hiru erresumen arteko mugan zegoen. Dunedainek, ondoren, nohiz behinkako babesleku bezala erabili zuten.

Eraztunaren Gerraren garaian, Amon Sûl, muinoaren gainean zegoen hondakin multzo bat zen. Han, Frodo Zorrozabal, eraztunaren eramalea, Nazgûlen Jaunak edo Angmarreko Errege Sorginak zauritu zuen Morguleko Sastakai batekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q901288

 |

* Wd Datuak: Q901288
Torrijos eta bere lagunen fusilamendua Malagako hondartzetan (1888).
**Hamarkada Deitoragarria** edo **absolutismoaren bigarren berrezarpena** (1823-1833) deritzo Espainiaren historia garaikideko aro bati; berau Fernando VII.aren erregealdiaren azken fasea izan zen (1814-1833), Hirurteko Liberalaren ondoren (1820-1823), zeinetan 1812an aldarrikatutako Cadizko konstituzioa indarrean egon zen. Zenbait historialarik, Josep Fontanak adibidez, bigarren izena nahiago dute zeren eta Fernando VII.aren heriotzetik haratago luzatzen baitu iraupena, absolutismoaren amaiera arte, 1834. urtera arte, alegia.

Hirurteko Liberalaren amaiera
-----------------------------

Artikulu nagusia: «San Luisen Ehun Mila Semeak»
1823eko apirilaren 7an San Luisen ehun mila semeen inbasioa gertatu zen, Angulemako duke Luis Antonio Borboi Espainia liberala menderatu zuenak gidaturiko armada frantsesaren inbasioa, alegia. Gobernu frantsesaren ekimena izan zen inbasioa, Espainiako independentzia gerran pairatutako porrotaren ordaina jaso eta, hartara, bere nazioarteko posizioa berretsi nahi baitzuen.

### Euskal Herrian

Euskal Herrian izandako eraginen artean, San Luisen Ehun Mila Semeen inbasioarekin erregimen absolutista ezarri zenean, Gipuzkoako hiriburutza Tolosara aldatu zen Donostiatik, eta ez zen berriro kostaldeko hirian ezarri 1854a arte, non erresuma 52 probintziatan banatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Gipuzkoako Batzar Nagusiak - Donostia, Gipuzkoako hiriburua.» *www.bngipuzkoa.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-06-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2378204
* Commonscat Multimedia: Ominous Decade

---

 |

* Wd Datuak: Q2378204
* Commonscat Multimedia: Ominous Decade
**Hamblen konderria** (ingelesez: *Hamblen County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Morristown da. 2010eko zentsuaren arabera 62.544 biztanle zituen, Hamblen kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hamblen konderriak 455,33 kilometro koadro ditu. Horietatik 37,88 ura dira. Beste 417,45 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 137,36 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 62.544 pertsonetatik 58.557 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.711 dira. 2.394 beltzak edo afroamerikarrak. 100 amerikar natiboak ziren eta 67 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 448 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 53 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 925 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Hamblen County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502342
* Commonscat Multimedia: Hamblen County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125524229
* ISNI: 0000 0004 0442 3852
* LCCN: n83043054
* **Lekuak**
* OSM: 1848180
* TGN: 2001868

 |

* Wd Datuak: Q502342
* Commonscat Multimedia: Hamblen County, Tennessee
***Cthulhuren deia*** (ingelesez: *Call of Cthulhu*) 1920ko hamarkadan eta, batez ere, Howard Phillips Lovecraft idazle estatubatuarrak hasitako *Cthulhu Mythos* fikziozko unibertsoan girotutako beldurrezko RPG (*Role Play Game*) bat da, 1926 urtean idatzia.

H.P. Lovecraften unibertsoan, mundua guk ezagutzen dugun bezalakoa da, baina guk ez dakigun misterioak daude iluntasunean ezkutatuta, hauek Cthulhu eta beste izaki higuingarriak osatzen dute hiru mailetan sailkatuak: "primigenio"ak, "jainko arketipiko"ak eta "behe-mailako" izakiak. Guzti horiek mundua suntsitzeko gura daukate edo gizakia esklabo bihurtzeko asmoa, gehienak espaziotik kanpo datoz eta lurrera heldu ziren gizakia sortu baino lehen.

Lovecraft idazlearen zirriborroa.
Haien botereak erabiltzen dituzte euren desioak lortzeko, gizakiak jostailu bezala erabiliz eta askotan, hauek guztiz zoratuta uzten dituztela.

Jokoa
-----

Jokoan jokalariek ikertzaile esanguratsuen azalean sartzen dira eta norbaitek agindutako misioan sartzen dira buru belarri. Hasieran gauzek nahiko normalak dirudite: norbaiten desagerpena, hilketa misteriotsu bat edo ikerketa interesgarri bat lurraren erdialdean, baina, abentura pasa ahala gauza gero eta arraroagoak gertatzen dira, eta ikertzaileek imajinatu ezin duten unibertso kaotiko eta beldurgarrian sartzen dira; orduantxe gakoa ez da misterioa ebaztea, bizirautea baizik.

Jokatzeko gauza gutxi behar dira, alde batetik, DMak (*Dungeon Master*-ak, alegia) jokoaren arauak jakin behar dira eta istorio interesgarria sortu haren jokalariak bertan ekiteko. Jokalariek bestalde, dadoak eta pertsonai orria behar dute soilik.
Pertsonaiaren sorketa nahiko erraza da, atributu bakoitzeko dadoak botatzen dituzu bere indarra, azkartasuna edo karisma lortzeko, gero haren lanbidea aukeratu (ikerlaria, medikua, polizia....) eta azkenik bere gaitasunak definitu, zein erraztasun edo zailtasun dituen jakiteko.

Jokoa BRP (*Basic Role Playing*) sisteman oinarritzen da ehun aldeko dadoak erabiliz pertsonaien ekintzak zehaztu. Ekintza guztiak ezintasun "aldatzaile" bat daukate (*mod* deiturikoak) eta ekintza hori lortzeko jokalariak zenbaki hori edo gutxiago lortu behar du ehuneko dadoan, bestela porrot egiten du dagokion ondorioekin; adibidez: Jack Mc Kardiggan pertsonaia auto bat gidatzeko tirada egin nahi du, horretarako bere gidatzeko ahalmena bilatzen du (demagun %30 bat duela ez duelako esperientzia handirik), beraz, jokalariak 30 bat edo gutxiago atera beharko du autoa gidatzeko ezer gertatu barik, bestela istripu bat eduki dezake.

Joku erraz eta nahiko ona da, baina ez dute gomendatzen DM berrientzat bere istorio konplexu eta aberatsengatik. Beste eratan esanda, ez da jokatzeko erraza, "mata-mata" soil bat ez delako (bakarrik munstroak hiltzean datzan abentura), argumentu zehatza behar du eta izu pelikula baten argumentu-iraultza eta suspensea behar du, gainera, jokalariek buruari eragin behar diete DMak planteatzen dituen misterioak ebazteko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1027121
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh90000365

 |

* Wd Datuak: Q1027121
Cracking katalitiko-unitate bat.
**Cracking katalitikoa**, **FCC** siglekin (ingelesezko *Fluid Catalytic Cracking* esaldiaren akronimoa) laburtua, petrolioaren fintze-prozesu bat da. Prozesuak katalizatzaile baten bidez petrolio-osagaien deskonposizio termala egiten du: hidrokarburo astunak krakeatzeko helburuarekin, zeinen irakite-puntua 315 °C edo handiagoa baita, eta kate laburreko hidrokarburo arin bihurtzen dira, zeinen irakite-puntua 221 °C-tik behera baitago. Katalizatzaile horiek forma granularrean edo mikroesferikoan agertzen dira. Katalizatzaileak silizio dioxidoz (SiO2) eta aluminaz (Al2O3) osatzen dira normalean. Horretarako gehien erabiltzen den minerala faujasita da.

Industriarako estimu handiko hidrokarburo arin gehien lortzea du helburu; haustura katalitikoko unitateetarako karga gehienak gasolioak dira, olio astunak, hala nola DMOH eta DMO (olio demetalizatu hidrogenatua eta olio demetalizatua, hurrenez hurren). Cracking katalitikoak oktanaje handiko gasolinak eta hidrokarburo aromatikoak sortzen ditu, hala nola bentzenoa (zikloalkanoak eta parafinak bihurtzearen bidez.

Cracking eta eraberritze katalitikoaren ondorioz, findegiak eskarian gertatzen diren aldaketei erantzun diezaieke. Ekoizpenaren programazioaren ardura duten pertsonak arduratzen dira bihurketa-prozesuen bidez destilazioan lortutako korronte desberdinen bidea definitzeaz, azken produktuen kantitatea eta kalitatea eskariaren arabera egokitzeko.

Cracking katalitikoaren lehen erabilera komertziala 1915ean gertatu zen, Gulf Refining Companyko Almer M. McAfeek aluminio kloruroa erabiliz (1877tik ezagutzen den Friedel Craftsen katalizatzaile bat) petrolio astuneko olioak katalitikoki hausteko lotekako prozesu bat garatu zuenean. Hala ere, katalizatzailearen kostu altuak McAfeeren prozesuen erabilera orokorra eragotzi zuen garai hartan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2009]
2. ↑   Kirk, Raymond E.; Othmer, Donald O.; Kroschwitz, Jacqueline I.; Howe-Grant, Mary.  (1996). *Encyclopedia of chemical technology.*  18 Wiley ISBN 0471526878..
3. ↑   Jessica Elzea Kogel, Nikhil C. Trivedi, James M. Barber y Stanley T. Krukowsk, ed. *Industrial Minerals & Rocks: Commodities, Markets and Uses.*  (7. argitaraldia) Society of Mining, Metallurgy and Exploration ISBN 0-87335-233-5..
4. ↑   **(Ingelesez)** Considine, Douglas M.; Considine, Glenn D..  (1984). *Van Nostrand Reinhold encyclopedia of chemistry.*  John Wiley & Sons, 1082 or. ISBN 0442225725..
5. ↑   James. G. Speight.  (2006). *The Chemistry and Technology of Petroleum.*  (4. argitaraldia) CRC Press ISBN 0-8493-9067-2..
6. ↑   **(Ingelesez)** North American Catalysis Society. *Pioneer of Catalytic Cracking: Almer McAfee at Gulf Oil.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q900812
* Commonscat Multimedia: Fluid catalytic cracking

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q900812
* Commonscat Multimedia: Fluid catalytic cracking
**Amr ibn al-As meskita** (arabieraz: جامع عمرو بن العاص) lehen aldiz 624. urtean eraikia izan zen. Egiptoko Fustat hiriburu berriaren erdigunea zen. Jatorrizko eraikuntza Egipton eta Afrikan eraikitako lehenengo meskita izan zen. Egun jatorrizko eraikinaren aztarnarik ez dira gelditzen.

Historia
--------

Meskitaren tokian Amr ibn al-As generalaren denda jarri zen eta hortik dator izena. Amr generalak garaile gertatu zen armadaren komandantea izan zen. Meskitaren izkin batean Abdullah haren semearen hilobia dago, bestetik.

Mendetan egin diren berreraikitzeen ondorioz, jatorrizko eraikinen aztarnak ez dira gordetzen. Dena dela. egungo meskita Kairo zaharraren toki berean dago. Meskitan komunitate oso aktiboa dago baina, hala ere, otoitzak egiten ez direnean, turistentzat eta bidaiarentzat irekita egoten da.

Meskitaren barrualdea.
Antza, jatorrizko meskita txikia eta umila zen: lasto-bustinezkoa zen, minaretea eta mihrab ez zituen, lurrak harzoladura ez zuen. Laster txikiegi gelditu zen eta 673an beste bat handiagoa egitea erabaki zen. Zaharra bota eta berri bat, lau minareteekin eta patio ireki batekin egin zuten.

Urteen poderioz, eraikin handitzen joan zen. 827an Amr-en etxea gehitu zitzaion; han semea zegoen lurperatuta eta hilobia oraindik gordetzen da. 1016an, Hakim bi-amr-Allah-en agindupean, berriro ere berreraiki zen; 1168an berriro ere konponketak egin ziren. 1303an gertatutako lurrikarak eraikina kaltetu zuen eta berriro ere konpondu behar izan zuten. Azken aldaketak XX. mendean egin ziren.

Fatimitar Kalifa-herriaren garaian bost minarete zituen baina egun bi bakarrik ditu, 1800 urtean eraikiak edo berreskuratuak. Oinplano irregularra du; erdian patio bat erakusten du. Barruan habearte asko du.

Iruditegia
----------

* Garbiketak egiteko patioa.Garbiketak egiteko patioa.
* Meskitaren otoitz-aretoa.Meskitaren otoitz-aretoa.
* Otoitz-aretoa eta, atzean, minaretea.Otoitz-aretoa eta, atzean, minaretea.
* Kapitela.Kapitela.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Meskita Archnet webgunean.
* **(Ingelesez)**:Informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q683511
* Commonscat Multimedia: Mosque of Amr ibn al-As

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131800843
* LCCN: nr95002984
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1399806

 |

* Wd Datuak: Q683511
* Commonscat Multimedia: Mosque of Amr ibn al-As
Odoakroren *solidus* bat.
**Heruloak** (latinez: *Heruli* III. mendean Eskandinaviatik irten eta Erromatar Inperioa inbaditu zuen germaniar herria izan zen.

Erdi Aroko historialarien arabera, 260 inguruan godoekin bat egin zuten eta Itsaso Beltza eta Egeo itsasoko kostaldeak eraso zituzten. Hala ere, ez ziren Danubio aldean geratu eta 400 eta 407. urteetan zehar frisiar eta saxoiekin batera pirateria egin zuten Ipar itsasoan eta Mantxako kanalako kostaldeetan. Pirata hauek *Litus armoricus* edo Armorikako defentsa-lerroa erabat suntsitu zuten. Atlantikoko kostaldean establezimenduak eratu, eta Iberiar Penintsularaino ailegatu ziren. 456. urtean, zazpi itsasontzitan zeuden 400 herulok Bizkaiko golkoa eta Galiziako kostaldea eraso zuten.

Odoakro buru zutela Italia indarrez hartu eta Mendebaldeko inperioa suntsitu zuten 476an. VI. mendean lombardiarrek Italia hartu zutenean desagertu ziren: batzuk Eskandinaviara itzuli eta besteak Ekialdeko Erromatar Inperioko mertzenario bilakatu ziren.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q220643
* Commonscat Multimedia: Heruli

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q220643
* Commonscat Multimedia: Heruli

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2015-1-30). *174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak.* , 9 or..
2. ↑  

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Ad sedes propias redeuntes, Cantabriarum et Vardaliarum loca maritima crudelissime deproedatio sunt* |  » |
| — Hidazio. *Fontes Hispaniae Antiquae.*  IX, 74 or.. |
3. ↑   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Herulo.* .
**Antonio Beduzzi** (Bolonia, 1675 – Viena, 1735eko martxoaren 4a) arkitekto eta margolari italiarra izan zen; dena dela bere ibilbide nagusia Vienan egin zuen, XVIII. mendearen hasieran.

Ibilbidea
---------

Bolonian jaioa, graduatu ondoren, Vienara joan zen bizitzera, eta han Louis Burnaciniren lekua hartu zuen arkitekto gisa Vienako gortean, 1708an. Giovanni Gioseffo Dal Soleren ikaslea izan zen, eta bere lanik garrantzitsuenen artean Melk Abadiaren barrualdea eta aldarea nabarmendu daitezke; lan horiek Jakob Prandtauerren berreraikuntza barrokoaren ondoren. Beste lan garrantzitsuak Leopoldsbergeko San Leopoldo Eliza, Klosterneuburgen, Vienatik gertu; Passauko Katedralaren Museoa; Vienako Kärntnertortheater proiektua; Vienako Palais Niederösterreicheko Landhaussaaleko freskoak.

Iruditegia
----------

* Kristoren aurkezpena tenpluan*Kristoren aurkezpena tenpluan*
* San Joseren apoteosia*San Joseren apoteosia*
* Egiptorako ihesaldia*Egiptorako ihesaldia*
* Mariaren koroatzea*Mariaren koroatzea*
* Maria Sortzez Garbia*Maria Sortzez Garbia*

Bibliografia
------------

* Eva Wodarz-Eichner, *Narrenweisheit im Priestergewand*; Herbert Utz Verlag, Munich, 2007, ISBN 978-3-8316-0660-3

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Antonio Beduzziri buruzko bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q78856
* Commonscat Multimedia: Antonio Beduzzi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 47565118
* ISNI: 0000 0000 6677 2928
* GND: 119142600
* NKC: mzk2006368329
* SUDOC: 235297909
* ULAN: 500019664

 |

* Wd Datuak: Q78856
* Commonscat Multimedia: Antonio Beduzzi
**Halmstad** Suedia hego-mendebaldeko hiria eta izen bereko udalerriko herriburua da, Hallandeko konderri edo probintziako hiriburua. Nissan ibaiaren bokalean dago. Portua dauka. Industria- eta aisialdi-gunea da. 2006. urtean 55.688 biztanle zeuden Halmstad hirigunean. Halmstad udalerriak, bestalde, 1.018 km²-ko azalera dauka, eta 91.800 biztanle.

Geografia
---------

Iparraldera Falkenberg udalerria dauka; ipar-ekialdera Hylte udalerria; ekialdera Kronoberg probintzia; hegoaldera Laholm udalerria; eta mendebaldera Kattegat itsasartea.

Historia
--------

1320. urte inguruan sortu zuten Halmstad hiria, Kristobal II.a Danimarkakoa errege zela. Baina Halmstad leku-izena Valdemar II.a Danimarkakoaren 1231ko *Liber Census Daniæ* obran aipatuta zegoen, erregearen bizilekutzat.

1434-1436 urte bitartean Kalmarreko Batasunaren aurkako errebolta gertatu zen Halmstaden; ondorioz, hiria suntsituta eta erreta utzi zuten. 1619. urtean, hiria hondatuta utzi zuen beste sute handi bat izan zen: eliza eta harrizko etxeak izan ezik, beste guztia suntsituta geratu zen.

1658. urteko Roskildeko Hitzarmenaren ondorioz, Halmstad Suediakoa zen aurrerantzean.

1882-1889 bitartean eraiki zuten trenbidea Halmstaden: Nässjö, Helsingborg, Varberg eta Bolmen hiriekin lotunea lortu zuen.

Hezkuntza
---------

Halmstadeko Unibertsitate Eskola (*Halmstad Högskolan*) dago hirian, baita Defentsako Unibertsitate Eskola Teknikoa (*Försvarsmaktens tekniska skola*) eta Hamstad Unibertsitate Eskola Militarra ere (*Militärhögskolan Halmstad*).

Kirolak
-------

Halmstads BK da hiriko futbol taldea. Suediako lau liga eta kopa bat irabazi ditu eta hiru aldiz UEFA Intertoto Kopa.

Halmstadeko musika-talde ospetsuak
----------------------------------

* Arch Enemy, death metal melodikoa
* Roxette, pop musika
* Shining, black metala

Iruditegia
----------

* Hiriaren erdigunea.Hiriaren erdigunea.
* Halmstadeko gaztelua.Halmstadeko gaztelua.
* HSwMS Najaden.HSwMS Najaden.
* San Nikolas eliza.San Nikolas eliza.
* Söndrums eliza.Söndrums eliza.
* Liburutegia.Liburutegia.
* Halmstads BK.Halmstads BK.

Kanpo estekak
-------------

* Webgunea

Erreferentziak
--------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26521
* Commonscat Multimedia: Halmstad

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236415712
* BNF: 11960261v (data)
* GND: 4200382-9
* NKC: ge1086679
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q26521
* Commonscat Multimedia: Halmstad
**Cumbre Viejako natura parkea** Kanariar Uharteetako (Espainia) La Palma uhartean dagoen parke naturala da. Uhartearen hegoaldeko erdi osoa hartzen du, eta 6 udalerritan zabaltzen da. 2021eko La Palmako erupzio bolkanikoa natura parke honetan gertatu zen.

Babesa
------

Parkea ekainaren 19ko 12/1987 Legearen arabera sortu zen, Kanariar Uharteetako Natur Guneak Deklaratzeko, bi gune bereizi gisa: Cumbre Viejako eta Teneguíako parke naturala eta Coladas del Volcán de Martín interes nazionaleko paraje naturala. Abenduaren 19ko 12/1994 Legeak elkartu zituen biak, baina Teneguíako sumendiek espazio babestu independentea osatu zuten. Parkea, gainera, sentikortasun ekologikoko eremua da, eta parkearen iparraldea Caldera de Taburienteko Parke Nazionaleko eremua da.

Balio naturalak
---------------

Cumbre Vieja sumendiaren inguruan gertatutako erupzioetako kono eta kolada bolkanikoak (nahiz eta kono bakoitzari sumendi izena eman, berez denak dira berdinak) gordetzeko sortu zen parkea, historiaurretik Teneguíako sumendiaren azken erupzioetaraino (1971). Kanariar pinudia eta laurisilva ugari ere badaude parkean.

Parkeak irlaren hegoaldeko zati handi bat estaltzen du, eta Breña Alta, Breña Baja, Mazo, El Paso eta Fuenbero udalerriak hartzen ditu. Iparretik hegora zeharkatzen du *Sumendien ibilbidea*, gurpildun ibilgailuentzat irisgarria ez dena eta ibilbide luzeko homologazioa duena. Kono garrantzitsu guztietatik igarotzen da, eta inguruko uharteak ere ikus daitezke bertatik.

Irristatze handiaren teoria
---------------------------

2000. urtean, Simon Day zientzialari britainiarrak ikerketa-proiektu polemiko bat zuzendu zuen, eta BBCko dokumental batekin amaitu zuen. Dokumental horretan azaltzen duenez, etorkizunean uhartea kolapsatu egin zen parke natural horretako domeinuetan, eta, ondorioz, uhartearen zati handi bat itsasora irristatu zen. Ondorioz, megatsunami bat sortu zen, Kanadatik Argentinara iritsi eta AEBren ekialdeko kosta osoa suntsitu zuena, New York, Washington edo Miami bezalako hiriak suntsitzen. Hori noizbait gertatuko den arren, etorkizun hurbilean gertatzeko aukerak oso urrunak dira; izan ere, gaur egun, sumendia aktibo dago, baina erupzio jarduera txikia da. Gainera, erupzio-mota oso zehatza izan beharko luke, freatomagmatikoa, eta uharteko akuiferoaren tamaina txikia kontuan hartuta, hori ez da oso litekeena.

Horrelako irristatzeak Kanarietan ere gertatu izan dira historian zehar, baita Palma uhartean ere, Taburienteko galdara horrela sortu baitzen. Hala ere, irristatze horiek duela milaka urte gertatu ziren eta, beraz, ez daude dokumentatuta, nahiz eta haien ondorioak ikus daitezkeen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Red Canaria de Espacios Naturales Protegidos.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24024359
* Commonscat Multimedia: Cumbre Vieja Natural Park

---

 |

* Wd Datuak: Q24024359
* Commonscat Multimedia: Cumbre Vieja Natural Park
**Antonio Cifrondi** (1655eko ekainaren 11 - 1730eko urriaren 30a) barroko berantiarreko margolari italiarra izan zen, batez ere genero gaietakoa. Brescian eta Bergamo inguruan jardun zuen.

Clusoneko hargin txiro baten semea zen. Bertako entrenamendu batzuen ostean. Cifrondi Boloniara joan zen, Marcantonio Franceschinirekin, Cignani taldeko kidearekin. Turinera bidaiatu zuen Ventura anaia txikiarekin, baina ez zuen arrakastarik izan lanik aurkitzeko.  Erroman egon zen 1675–1680 bitartean. Versallesko jauregian lan egin zuen labur Le Brunen agindupean, baina 30 urte izan baino lehen kaleratu zuten. San Faustino beneditarren komentuan bizi izan zen bere bizitzako azken hamarkadan. Baliteke Giuseppe Maria Crespi italiar iparraldeko genero margolaria ezagutu izana. Giuseppe Roncelliri eragin zion.

Mihiseengatik ezagutzen da batez ere 1722-1730 bitartean. Askotan adineko gizonak edo lanean dauden pertsonak margotzen zituen.

1897an, Bergamoko historialari batek aro berri baten etorrera lausoki aurreikusten zuen abenturazaleetako bat bezala deskribatu zuen... urduri asaldura eta ezinegonaren seinalea eman zuen, eta herriko bizitzaren zirkulu estutik atera beharra sentitu zuen. , denetarik apur bat bidaiatuz eta behatuz, aire fresko eta argi distiratsuagorako irrikaz samar. Beti pobre baina alaitasunez betea dela deskribatzen du.

Iruditegia
----------

* AutorretratuaAutorretratua
* Santua eta GotzainaSantua eta Gotzaina
* EuklidesEuklides
* Elias eta suzko gurdiaElias eta suzko gurdia

Erreferentziak
--------------

1. ↑   (Scotti, G. page, 167)
2. ↑  (Scotti, G. page, 168)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1145771
* Commonscat Multimedia: Antonio Cifrondi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 20481187
* ISNI: 0000 0001 2123 3370
* GND: 119015188
* LCCN: n83229475
* SUDOC: 079843786
* ULAN: 500021525
* Open Library: OL1271223A
* RKD: 16859

 |

* Wd Datuak: Q1145771
* Commonscat Multimedia: Antonio Cifrondi
**Cumberland konderria** (ingelesez: *Cumberland County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Toledo da. 2010eko zentsuaren arabera 11.048 biztanle zituen, Cumberland kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cumberland konderriak 898,73 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,54 ura dira. Beste 896,2 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,29 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 11.048 pertsonetatik 10.890 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 75 dira. 35 beltzak edo afroamerikarrak. 17 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 25 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 77 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110539
* Commonscat Multimedia: Cumberland County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130188790
* LCCN: n80146480
* NARA: 10039173
* **Lekuak**
* OSM: 1801522
* TGN: 2000502

 |

* Wd Datuak: Q110539
* Commonscat Multimedia: Cumberland County, Illinois
**Cumberland konderria** (ingelesez: *Cumberland County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fayetteville da. 2010eko zentsuaren arabera 319.431 biztanle zituen, Cumberland kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cumberland konderriak 1.705,16 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,68 ura dira. Beste 1.689,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 187,33 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 319.431 pertsonetatik 180.939 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 30.190 dira. 113.939 beltzak edo afroamerikarrak. 4.655 amerikar natiboak ziren eta 1.114 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6.885 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 671 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 11.228 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q511834
* Commonscat Multimedia: Cumberland County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153611979
* LCCN: n81022525
* NARA: 10039468
* **Lekuak**
* OSM: 2528692
* TGN: 2001487

 |

* Wd Datuak: Q511834
* Commonscat Multimedia: Cumberland County, North Carolina
**Heliopolis** (antzinako grezieraz: Ἡλιούπολις; egiptoeraz: *ỉwnw*; arabieraz: عين شمس‎ *ʿĒn Šams*) Antzinako Egiptoko hiri garrantzitsu bat izan zen, Behe Egiptoko XIII. nomoaren hiriburua izan zena.

Hiria, Kairotik ipar-ekialdera zegoen (gaur egungo aireportutik gertu), Niloren mendebaldeko ibarretik pixka bat aldendua, honekin, kanal baten bidez loturik zegoelarik.

* Izen egiptoarra: **Iunu**. Izen greziarra: **Heliopolis**. Izen koptoa: **On**

Bere izen egiptoarra **Iunu** izan zen, "pilarea" esan nahi duena. Heliopolis izena, greziar jatorrikoa da: Ἡλίου πόλις o Ἡλίουπόλις eta "Eguzkiaren Hiria" esan nahi du, izan ere, hiri hau, Ra eguzki jainkoaren gurtza egoitza nagusia zen. Antzinako Egiptoko hiru hiririk garrantzitsuenetako bat zen. Besteak, Tebas eta Menfis dira. Koptoek, On bezala ezagutu zuten.

Historia
--------

Hiria, jada aipatua agertzen da K.a. 3000. urtean. II. dinastian zehar, astronomia gune garrantzitsua izan zen. Apaiz nagusiak, *Behatzaileen Nagusia* izeneko titulua zuen. Djoser faraoiaren garaian, titulu hau Imhotepi zegokion.

Baliteke Heliopoliseko Eguzki Tenplua, Abusirreko eguzki tenplu motaren oso antzerakoa izatea, V. dinastian zehar eraikiak, K.a. 2400. urte inguruan, Raren gurtza ezarri zuena gurtza nagusi bezala. Harresiaren eta tenpluren baten arrastoak aurkitu dira, horietatik nagusiena Amon eta Rarena izan behar zuena. XII. dinastiako faraoia izan zen Senusert I.aren obelisko bat kontserbatzen da, baita Djoserren kapera baten arrastoak ere. XVIII. dinastiako hilarri batek, ixtea, tenpluaren barrutiko harresien bidez oroitarazten zuen. Estatuak eta XIX. dinastiako eraikinen arrastoak ere aurkitu dira.

K.a. II. milurtekoaren erdialde inguruan, hiria bere punturik gailenera iritsi zen. K.a. 1300. urtean lortu zuen bere hedadurarik handiena; gainbehera, lehen milurtekoan hasten da.

Heliopolis, K.a. 525. urteko persiar inbasioan suntsitua izan zen, eta beranduago, K.a. 343an. Alexandria sortua izan ondoren, hiria baztertua geratu zen, eta poliki-poliki husten hasi zen. K.a. I. mendean, ia erabat hutsik zegoen hiria zen. Hurrengo mendean, bertako monumentu gehienak, Alexandria eta Erromara eramanak izan ziren. Gainontzekoek, material harrobi bezala erabili zen, Erdi Aroan Kairon eraikinak eraikitzeko erabili zirenak.

Heliopolis ingurua, konpainia pribatu batek erosi zuen XX. mendearen hasieran, eta, britainiar protektoratuaren garaian, eraikinak eraiki ziren eta kopto eta atzerritarrekin birpopulatu zen. Kairoren hazkuntzarekin, hiriburuak, bere auzo bat gehiago bezala barneratu zuen XX. mendeko bigarren erdialdean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2006-1-27). *Antzinateko hirien euskarazko izenak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191687
* Commonscat Multimedia: Heliopolis, Egypt

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316430063
* GND: 4096184-9
* LCCN: no2007142070
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 21139

 |

* Wd Datuak: Q191687
* Commonscat Multimedia: Heliopolis, Egypt
Zilindro bat, non Ansar munstro batek erasoa agertzen den.
Mesopotamiar mitologian, **Ansar** edo **Anshar** (zeru guztia) jatorrizko jainko bat izan zen, Anuren aita eta Apsu eta Tiamaten semea, eta, aldi berean, bere arreba Kisharren (lur guztia) ezkontidea.

*jainkoak bere barnean sortuak izan zirela gertatu zen*
*Lahmu eta Lahamu eginak izan ziren, izen batekin deituak izan ziren*
*betierekotasunetan zehar adinean eta garaieran hazi ziren*
*Anshar eta Kishar eratuak izan ziren, besteak gaindituz*
*Euren egunak luzatu zituzten, urteak bildu zituzten*.
Batzuetan Lahmu eta Lahamuren seme bezala agertzen da, baina gehienek hala ez dela interpretatzen dute. Enuma Elish istorio epikoaren arabera, Eak edo Enkik Tiamatek Apsuren heriotza mendekatzeko asmoa duela jakiterakoan, Anshar Enkik Tiamat lehendabizi erasotzen saiatu zen, baina hau arbuiatua izan zen, ondoren Anurekin doa, eta Tiamatekin bake misioan hitzegitera bidalia izan zen, baina honek huts egin zuen.

Ikus, gainera
-------------

* Ansar (Islama)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q771497
* Commonscat Multimedia: Anshar

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q771497
* Commonscat Multimedia: Anshar
**Congosta** edo **Congosta de Vidriales** Zamorako probintziaren iparraldean kokatuta dagoen herria da, Ayoó de Vidriales udalerriaren barnean dagoena.

Leku-izenak
-----------

Congosta izenak coangusta/congusta hitzekin zerikusia dauka eta horrek "pasabide estu edo alturen artean" esan nahi du.

Geografia fisikoa
-----------------

### Kokapena

Congosta herriak Ayoó de Vidriales du Ekialdean, Uña de Quintana Hegoaldean, Cubo de Benavente Mendebaldean eta Nogarejas Iparraldean. Leongo probintziarekin muga du udalerriaren iparraldean.

### Orografia

Pinu basoaz inguratuta dago, tarteka haritz eta ilex basoaz ere. Makalak ere badira Lurzoruaren kalitatea delako.

### Hidrografia

#### Almucera korrontea

Congosta de Vidrialesen ipar-ekialdean Almucera korrontea sortzen da, Benaventeko Aranen korronterik importanteena. Korronte hau Congostan jaiotzen da, El Caño, Ayoó Txikitxua eta Valmediano ibarren artean, Rio Teran eraman arte.

#### Erroten urtegia

Congostaren mugan Erroten urtegia dago, zeinen urak hurbileko mendien maldetan dauden iturrietatik datozen. 1978 urtean eraiki zen negu euritsuetako ur sakanak saihesteko. Udan, urtegia aisialdi-eremua eta igeri-eremua dauka. Bainu-eremua laua da, eta ez ditu ur zurrumbilorik, beraz, ez du inolako arriskurik. Arlo hori, are gehiago, buia batzutaz mugatuta dago; handik aurrera lurzorua irregularragoa da eta. Erretegiak daude, eta bertan udan ez da onartzen erretzea, suteak saihesteko. Mahaiak eta larre zabalak eskaintzen ditu. Aisialdi-gunera auto bidez heltzen da, 6 km errepide ZA-P-255 parean, sartu Congostara eskuinetara eginez. Ondoren Calzada Kaletik gora joan haren amaiera arte, non harrizko bidea bukatzen da, baita herriko punturik altuena. Hortik aurrera, seinaleak, aisialdi-eremura eta igeriketa-eremura eramango gaitu.

Ondarea
-------

### San Martin eliza

Etxe txikien artean San Martin eliza altxatzen da, herriko eraikinik altuena.

### Ermita

Eliza baino txikiagoa da, eta etxe arteko txoko estu batean dago. 1762ko erretaula barrokoa du.

### Errotak

Congostan hainbat errota existitzen dira zekalea ehotzen eta bazka egiten zituztenak abeltzaintzarako. Ezagunena urtegiaren alboan dagoena da. Bere ondoan zerrategi bat izan zen. Errota hau zeharo sahartuta dago gaur egun.

Jaiak
-----

### San Martino

Azaroaren 11n San Martino ospatzen da. Festa honetan erlijio ekintzak eta txokolatada dago.

### Corpus

Festa hau, esan daiteke festa handiak direla, uztailaren lehenego asteburuan ospatzen da. Bertan berbenak,txarangak,paellada, lehiaketak,jokuak eta prozezioak egoten dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11680852
* Commonscat Multimedia: Congosta

---

* **Lekuak**
* INE: 49018000300

 |

* Wd Datuak: Q11680852
* Commonscat Multimedia: Congosta
*Artikulu hau musika-tresnari buruzkoa da; giharren uzkurdura gaitzat duena beste hau da: «Karranpa»*
Erdi Aroko harpa (eskunean) eta harpa modernoa (ezkerrean).
Harpa hari instrumentua da, hiruki formakoa, eskuez jotzen diren luzera desberdineko hariak dituena.

Hainbat harpa mota daude, mundu osoan hedatuta baitaude, baina Europan ezagunak dira folk harpa edo zeltiarra. Eskoziako gaeleraz *clàrsach* izena du, eta Irlandakoaz *cláirseach*. Izan ere, musika tresna hau Irlandako ikurretakoa da. Harpa-jole ezagunen artean, Nicanor Zabaleta donostiara dugu. Irlandan berriz, Turlough Carolanek ospe handia izan zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** "Harp Spectrum" webgunea, harpspectrum.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47369
* Commonscat Multimedia: Harps

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX530272
* BNF: 11948112w (data)
* GND: 4129456-7
* LCCN: sh85058984
* NDL: 00562971
* NKC: ph120647
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q47369
* Commonscat Multimedia: Harps
***Ama-semeak Arantzazuko kondairan*** Salbatore Mitxelena idazle zarautztarrak idatzitako saiakera erlijio liburua da, 1951ean Aránzazu argitaletxearen bidez argitaratutakoa. Liburuak marrazkiez eta argazkiez apainduta dator. Marrazkiak Xabier Eulatek egin zituen. Azalaren marrazkia Santos Etxeberriak egin zuen. Liburuaren helburua santutegiaren historia goraipatzea da, bereziki santutegi berria egiten hasi zen unean.

Kapituluak
----------

Liburuak hitzaurrea eta hamabi kapitulu ditu:

* I. Agerkuntza
* II. Pakea
* III. Antxe, Arantzazun!
* IV. Prantzizkotarrak
* V. Eliz-komentuak eta erreketak
* VI. Erromeriak
* VII. Gau-bijiliak
* VIII. Mirariak eta mesedeak
* IX. Mendi santuko dirdaiak
* X. Gainbera
* XI Koroazioa ta zaindaritza
* XII. Gaurko Arantzazu

Hamabi kapituluekin batera eraiki behar zen basilika berriari buruzko gogoetak bildu zituen beste kapitulu batean:

* Basilika berriari buruz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069325

 |

* Wd Datuak: Q61069325
Hapkido**Hapkido** edo **Hap Ki Do** (합기도 Hangulen) Koreako arte martzial bat da. Korear hizkuntzan, Hap (합, hanja合) batera, koordinatua edo batura esan nahi du; Ki (기, hanja 氣) barne energia, espiritua, indarra edo boterea deskribatzen du; azkenik Do (도, hanja道) bidea edo artea da. Horrela, literalki *Hapkido* "barne energiaren bide bateratua" dela esan dezakegu, hala ere "energia koordinatzeko bidea" edo "indarra koordinatzearen artea" bezala ere ezagutzen da.

Oinarriak
---------

* Zirkuluaren oinarria (*Won*)
* Erresistentzia-ezaren oinarria (*Muchohang*)
* Uraren oinarria (*Yu*)
* Gorputza eta buruaren arteko harmonia (*Hwa*)

Kanpo estekak
-------------

* Euskadiko Hapki Yu Kwon Sul Elkartea

web links
---------

* World Martial Arts Fderation All martial arts can join us WMF

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q200333
* Commonscat Multimedia: Hapkido

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4023402-2
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q200333
* Commonscat Multimedia: Hapkido