recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Chelsearen aurkako partida.
**Norwich City Football Club** Ingalaterrako futbol taldea da, Norwich hirian egoitza eta zelaia (Carrow Road) dituena. Gaur egun Premier Leaguen ari da eta garaipeni handienak 1962 eta 1985eko Ingalaterrako League Cup-ak ditu.

Historia
--------

Norwich City FC 1902ko ekainaren 17an sortu zen, baina zorren erruz 1917an desagertu eta 1919an birsortu behar izan zen. 1934 urtean bigarren mailara igo zen.

1959 urtean Kopako final erdietara iritsi zen hirugarren mailako taldea izan arren. Hurrengo urtean bigarren mailara igo eta 1962an Ingalaterrako Ligako Kopa irabazi zuen. Aurkaria ere 2. mailako Rchdale izan zuen.

1972an lortu zuen Ron Saunders entrenatzailearen eskutik aurrenekoz Lehen mailara igotzea eta 1973an berriz jokatu zuen Ligako Kopako finala, baina oraingoan Tottenham Hotspurrek irabazi zion gol bakarraz. Hurrengo urteak bigarren mailan egin ondoren berriz goren mailara iztuli eta bigarren Ligako Kopa eskuratu zuen 1985ean, Sunderland 1-0 garaituz. Hurrengo urtean talde biak jeitsi ziren bigarren mailara.

1992-93 denboraldian Premier League hasi zenean Norwich izan zen liderra hilabete askotan baina azkenean Manchester United eta Aston Villak aurrea hartu zioten. UEFA Kopan aritu zen hurrengo urtean eta hirugarren kanporaketan Inter Milanek kanporatu bazuen ere aurretik Bayern Munich bota zuen, Munichen garaipena lortuz gainera, hori lortu duen talde ingeles bakarra da gainera. 1995 urtean berriz ere bigarren mailara jaitsi zen.

2010tik aurrera Premier Leaguen aritu da. 2014an maila galdu zuen eta ordutik igo eta jeitsi ibili da.

Irabazitako txapelketak
-----------------------

### Txapelketa nazionalak

* Ingalaterrako Ligako Kopa (2): 1961-62, 1984-85
* Championship (2.maila) (1): 2018-19

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18721
* Commonscat Multimedia: Norwich City FC

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158527233
* ISNI: 0000 0001 0574 6731
* LCCN: nb2006007847

 |

* Wd Datuak: Q18721
* Commonscat Multimedia: Norwich City FC

  


|  |
| --- |
|  **Premier League 2022-23**  |
| 
Arsenal | Aston Villa | Bournemouth | Brentford | Brighton | Chelsea | Crystal Palace | Everton | Fulham | 
Leeds United | Leicester City | LiverpoolManchester City | Manchester United | Newcastle | Nottingham Forest | Southampton | Tottenham Hotspur | West Ham United | Wolverhampton |
**Eleberri filosofikoa**, edo orokorrago, **fikzio filosofikoa** narrazio mota bat da zeinean neurri handi batean eztabaida edo ausnarketa filosofikoak planteatzeatzen diren. Argumentoak, sarritan, ez du garrantzi handirik, ausnarketarako tresna bat izanik.

Gaiak
-----

Mota askotakoak izan daitezke: bizitzaren helburua, artearen garrantzia gizakiaren bizimoduan, gizartearen papera eta garrantzia. Edo, besterik gabe, ikuspuntu filosofikotik gaurkotasuna handiko gaiak: hezkuntza, biolentzia, bakea, globalizazioa, pertsonen garapena... Esaterako, Jostein Gaarderren *Sofiaren mundua* liburuan argumentua aitzakia da filosofia eta filosofiaren historiari buruz aritzeko. William Goldingen *Lord of the Flies* eleberrian, bestetik, gai desberdinak planteatzen dira, besteak beste, haurtzaroaren inozentzia galtzea eta ziblizizazio versus basakeria arteko dikotomia. Miguel Unamunoren eta Pío Barojaren liburu asko kategoria honetan sartuko genituzke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Hamar eleberri filosofikoenak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2016518
* Commonscat Multimedia: Philosophical novels

---

 |

* Wd Datuak: Q2016518
* Commonscat Multimedia: Philosophical novels
**Elebeltz Sorkuntza eta Eztabaida Askerako Topagunea** Lasarte-Oriako leku autogestionatua da.

Aurrekariak
-----------

Lasarte-Orian 80. hamarkadan eta 90. hamarkadaren erdira arte gaztetxe bat egon zen. Gaztetxea bota ondoren, zenbait urtez okupazio mugimendua isilik egon ostean, **Txorimalo Gazte Kolektiboa** sortu zen 2000. hamarkadan. Bere helburuetako bat herriko gazteentzako gaztetxea lortze bazen ere, jarduera gehiago antolatu zituen, *Multimusikala* esaterako. Txorimalo Gazte Kolektiboak ia hamarkada batez Multimusikala antolatu zuen. Txorimalo Gazte Kolektiboa desagertu ondoren, Lasarte-Orian **Akelarre Gazte Kolektiboa** zen. Gazte Kolektibo honek ere zenbait jarduera burutu zituen .

Egungo jarduera
---------------

2012ko abenduaren bukaeran okupatu zuten hutsik zegoen biltegia. Okupatutako guneari **Elebeltz Sorkuntza eta Eztabaida Askerako Topagunea** izena jarri zitzaion Garbiketak burutu ostean, zenbait jarduera antolatzen hasi ziren. Tartean aipagarriak dira: hainbat kontzertu , ikasketa ezberdinak , jardunaldi internazionalistak , agroekologia eta autogestio jardunaldiak , Askapenaren formazio mintegiak ...

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. 1 2
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
11. ↑

Kanpo lotura
------------

* Elebeltz Topagunea Facebook
* Elebeltz Topagunea Twitter

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492940

 |

* Wd Datuak: Q20492940
**Narya**, *Suaren eraztuna* edo *Eraztun gorria* ere deitua, Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den eraztun magiko bat da.

Narya, Botere eraztunik boteretsuenetako bat da eta, Eraztunen Jauna eleberrian agertzen den "Hiru Eraztun Errege Elfoentzat zerupean" bertsoak adierazten dituenetako bat. Bere botereen artean, bihotzak biziberritu eta kemena emateko ahalmena zuen. Urrezko eraztun bat zen, errubi gorri batekin apaindua. *Nar* hitza, sindarinez, suarekin eta eguzkiarekin lotua dago.

Zelebrinborrek sortu zuen Sauron Eregionetik joan ondoren, eta jaun ilunaren eraginetik aske zegoen, elfoek, Eraztun bakarra egina izan zela jakitean, Narya ezkutatu egin baitzuten, baina, gainontzeko eraztunak bezala, eraztun bakarraren boterearen mende zegoen. Elfoen eta Sauronen arteko gerraren hasieran, Zelebrinborrek, Narya eraztuna, Vilya eraztunarekin batera, Noldorren erregea zen Gil-Galadi utzi zion. Honek, era berean, Zirdani utzi zion, Portu Grisetako jaunari, Gil-Galad hil ondoren matendu zuena.

Eguzkiaren Hirugarren Aroaren erdialdean, Zirdanek, Istariak Portu Grisetan lehorreratu zirenean eraztuna, Gandalfi eman zion, Zirdanek, beste inork baino sakonago ikusten baitzuen Erdialdeko Lurraldean, eta bazekine Gandalf nondik zetorren, baita hau nora zihoan ere, eta, Azti guztien artean, altuera izpiritualik handiena zuena Gandalf zela nabaritzen zuen, garrantzi gutxien zuena bazirudien ere. Honako hau esanez eman zion:


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Tori eraztun hau, lanak eta nekeak izango baitituzu. Hau, Suzko Eraztuna da, eta, berarekin, agian, bihotzak biziberritu eta antzinako kemena itzuli ahal izango diezu hozten ari den mundu batean. Niri dagokidanez, nire bihotza itsasoarekin dago, eta kostalde grisen ondoan egongo naiz azken itsasontzia abiatzen den arte. Ordurarte egongo naiz zure zain. |  » |

```
Istariak. Numenor eta Erdialdeko Lurraldeko Amaitu gabeko ipuinak
```

Ordutik aurrera, Gandalfek izan zuen, bere etxean Sauronen aurka erabiliz eta berataz baliatuz guztien bihotzak biziberritzeko Jaun Ilunaren aurkako borrokan. Eguzkiaren Hirugarren Aroaren amaieran. Eraztun bakarra suntsitua izan ondoren, une horretan, eraztun guztiek euren boterea galdu zutelarik, Gandalf Mithlonden ontziratu zen Eraztunaren gainontzeko eramaleekin batera, Narya eraztuna, Antzinako Mendebalderantz eramanez.
**Egan's Rats** (literalki, *Eganen Arratoiak*) krimen antolatuko gangster talde estatubatuarra izan zen. Botere handia izan zuen St. Louisen (Missouri), 1890etik 1924ra. 35 urteko delituzko jarduera izan zuten, besteak beste, kontrabandoa, langileen kontrola, boto-emaileen aurkako mehatxuak, armaz egindako lapurretak eta hilketak eginez. Batez ere irlandar-estatubatuarrak izan arren, Egan's Rats italo-estatubatuar gutxi batzuk eta etorkin judu batzuk hartu zituzten, bereziki Max "Big Maxie" Greenberg.

Thomas "Snake" Kinneyk eta Tom Eganek osatzen zuten taldea, eta XX. mendearen hasieran St. Louiseko erakunde kriminal nagusi bihurtu zen, hiriko terroristarik okerrenak zirela esan zitzaienean. Arratoiek bultzatu zuten hautontzietan behar zen boto demokratikoen kopurua egotea. Hauteskunde-taktikez gain, arratoiak ekintza antisindikalean, armaz egindako lapurretan eta trenbideen lapurretan aritu ziren. 1910eko hamarkadaren erdialdean, taldea kontrabandoaren negozioan sartu zen. 1921ean, Tom eta Willie Egan hil ziren, eta lidergoa William "Dint" Colbecki pasatu zitzaion. Egan's Rats Hogan Gang aurkariarekin gerrara joan zen laster, Willie Eganen heriotzaren erantzule zirela uste baitzuetan. Hogandarrak garaitu ondoren, prentsan arreta handia izan zuen gerra batean, arratoiak lapu armatu bihurtu ziren, diru-iturri nagusi gisa kontrabandoa egin ordez. 1924ko azaroan, Egan taldeko bederatzi kideri zigor luzeak ezarri zizkieten kartzela federalean, Stauntonen (Illinois) posta lapurtzeagatik. Egan's Rats-eko behe-mailako kide batzuk artean St. Louisen aritzen ziren bitartean, 1925ean taldea amaitutzat eman zen.

Espetxean sartu ez zituzten taldeko kideak herrialde osora zabaldu ziren. Rats ohi batzuk, Fred "Killer" Burke buru zutela, susmagarriak izan ziren San Valentin eguneko sarraskian sartuta zeudelako. Gero, taldeko kide Leo Vincent Brothers zigortu egin zuten 1930eko ekainean *Chicago Tribuneko* Jake Lingle erreportariaren hilketagatik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5347673

 |

* Wd Datuak: Q5347673
Nisimaldarren marrazkia, Eldalondë atzean dagoela.
**Nisimaldar**, quenyaz "Zuhaitz Usaitsuak" esan nahi duena, Tolkienen legendarium ospetsuko bi fikziozko zuhaitzen izena da. Numenor uhartean hazten ziren, Eldalondë portuaren inguruan, Eldanna badia handian. Portuak "Berdea" ezizena jasotzen zuen bi zuhaitz hauengatik, beti berde eta osasuntsu hazten zirenak inguru hartako baldintza klimatiko onen ondorioz, beroak eta euri ugarikoak zirenak. Hala, portuaren ingurua ere zuhaitzen izen berarekin ezagutua izan zen.

Nisimaldarrak elfoek ekarri zituzten Amanetik Numenorreko erresuma sortu ondoren. Horien artean espezie ugaritako zuhaitzak zeuden:

* oiolairë («betiereko uda»);
* lairelossë («udako elurra»);
* nessamelda («Nessaren maitea»);
* vardarianna («Vardako oparia»);
* taniquelassë («Taniquetileko ostoa»); y
* yavannamírë («Yavannaren bitxia»).

Mellyrnak ere nabarmentzen ziren, 500 urtetan Tol Eressëa uhartekoak baino askoz txikiagoak egin ez zirenak, eta beranduago Erdialdeko Lurraldean dagoen Lothlorien basoan hazi zirenak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9051280

 |

* Wd Datuak: Q9051280
**Nidia Arrobo Rodas** (Loja, Ekuador, 1949) ekonomista eta Ekuadorko Indiar Herria Fundazioa-ren zuzendari exekutiboa da. Graduondokoak Pittsburghen eta Bartzelonan egin zituen. Katedraduna izan da, hurrenez hurren, Universidad Tecnica Particular de Loja-n, Pontificia Universidad Católica del Ecuador-en eta Universidad Estatal de Bolívar-en. Servicio Internacional Cristiano de Solidaridad con los pueblos de América Latina-SICSAL-en idazkaria izan zen.

Hiru urtez, 1985-1988 artean, Leonidas Proaño apezpikuarekin lan egin zuen Pastoraltza Indigenaren idazkari exekutibo gisa. Ekuadorko Indiar Herria Fundazioa 1988 urtetik herri indigenen eskubide eta duintasunaren alde lan egin duen taldea. Xede horrekin sortu zuen Leonidas Proaño apezpikuak, eliza katolikoaren korronte nagusiekin bat ez zetozen beste hainbat apaizek ere Latinoamerikako hainbat herritan egin duten moduan. Erronka hori Nidia Arrobok hartu zuen bere gain, beste lau kiderekin batera, eta urte hauetan guztietan hamaika proiektu gauzatzeaz gain, Ekuadorren bizi izan diren indigenen mugimendu politikoak lagundu dituzte.

2000 urtean Zenbat Gara elkarteak gonbidatuta hitzaldia eman zuen Bilboko Kafe Antzokian eta ondoren Zenbat Gara aldizkariak argitaratu zuen José María Sánchez Carriónen hitzaurrearekin.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** *En defensa del pluralismo y la igualdad: los derechos de los pueblos indios y el Estado* (1998)
* **(Gaztelaniaz)** *Autonomía indígena: frente al estado nación y a la globalización neoliberal* (2005)
* Nelly Arrobo ahizpari elkarrizketa Argia aldizkarian (2008-02-10)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16518480
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 165097539
* ISNI: 0000 0001 1720 2483
* GND: 1057278203
* SUDOC: 150160836

 |

* Wd Datuak: Q16518480
***Durvillaea antarctica***, **Cochayuyo**, **cachiyuyo**, **cochaguasca**, **cochahuasca** edo **colloy** ere deitua,, iodo ugariko alga arre jangarria da, Antartika azpiko itsasoetan bizi dena, Txilen, Zeelanda Berrian eta Hego Ozeano Atlantikoan.

Deskribapena
------------

Alga handi bat da, 15 metroko luzera izan dezakeena. Bere filoideak ("hostoak"), kolore arre berdexkakoak dira itsasoan daudenean eta arre gorrizta lehortu ondoren. Sendotasun haragitsua dute eta barrualdea abaraska-egitura (panal-egitura) bat da, olatuen erasoari eusteko erresistentzia handia ematen diena. Bere kauloidea ("zurtoina") zirkularra da eta ez du airez betetako espaziorik. Bere kolorea berde argia da eta metro bat luzekoa da lehen filoidea jaio arte. Disko basala edo errizoidea oso egitura indartsua da, eta harkaitzei atxikitzen zaie hausturaren eremuan; izan ere, olatuen etengabeko kolpeari eusteko gai izan behar du, substratutik askatu gabe.

Erabilerak
----------

Alga hau komunitate indigena amerikarren elikadura-baliabideetako bat izan da mendeetan, eta gaur egun Txileko gastronomiaren parte da. Txilen kostaldetik atera eta pakete batzuetan lehortu dute. Pisu txikia zutenez, herrialdearen barruan trukatzen zituzten paketeak. Txileko plater askok erabiltzen dute alga hori; gisatuak (ohikoena cochayuyo charkicana da), entsaladak, pastelak eta zopak, eta "cochayuyo marmelada" egiteko erabiltzen dute. Hala ere, azken urtetan kontsumoa murriztu egin da.

Alga hori duten elikagaiei efektu antieskrofulosoak, digestiboak eta tonikoak esleiten zaizkie.

Iraganean, hortzak garatzen ari ziren umetxoek haginka egin ziezaioten erabiltzen zen. Era berean, maputxeek kolore arre oso iluna lortzen zuten zurtoinetatik beren oihalak tindatzeko.

Gaur egun, bada cochayuyo gel bat, fase esperimentalean dagoena, landareen haziak lur txiroak kolonizatzeko substratu nutritibo gisa balio duena eta bideak eraiki ondoren agerian geratzen den lurpean larrea hazteko erabili dena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Wilhelm de Moesbach, Ernesto.  (1992). *Botánica indígena de Chile.*  Museo Chileno de Arte Precolombino ISBN 978-956-13-0970-8. PMC 27990505. (Noiz kontsultatua: 2023-04-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1765472
* Commonscat Multimedia: Durvillaea antarctica
* Wikispecies Espezieak: Durvillaea antarctica

---

* **Datu taxonomikoak**
* AlgaeBase:
* GBIF: 3197450
* NCBI: 112057
* WoRMS: 373370
* uBio: 729478
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: Q5BHX819VX

 |

* Wd Datuak: Q1765472
* Commonscat Multimedia: Durvillaea antarctica
* Wikispecies Espezieak: Durvillaea antarctica
*Artikulu hau Bhutango mitologiari buruzkoa da; filmari buruzkoa beste hau da: «Druk (filma)».*
Bhutango banderan Druk herensugea irudikatzen da.
**Druk** (dzongkha: འབྲུག་) Bhutango mitologian "trumoiaren herensugea" da. Druk bat Bhutango banderan agertzen da eta horrek herrialde horren sinbolo nazionala dela ere bai erakusten digu. Banderan druk horrek bitxiak heltzen ditu, aberastasunaren ikurra moduan. Dzongkhan, Bhutango hizkuntza nazionalean, Bhutanek "Druk Yul" izena du, hau da, "Druk herensugearen lurraldea", eta Bhutango erregeak [[Druk Gyalpo]ak dira, "Herensugearen Erregeak". Bhutango ereserkia, bestetik, Druk tsendhen da, euskaraz "Druk herensugearen erresuma". Hegaldi konpainiak ere Drukair izena du.

Ikus, baita ere
---------------

* Bhutango bandera

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2344734
* Commonscat Multimedia: Bhutanese dragons

---

 |

* Wd Datuak: Q2344734
* Commonscat Multimedia: Bhutanese dragons
**N-111** 260 kilometroko errepidea da. Medinacelin dagoen A-2 eta Iruñea lotzen ditu, Soria eta Logroño zeharkatuz.

Ibilbidea
---------

A-2ko 151. irteeran hasten da, Medinaceli inguru. Iparralderantz jotzen du 1.150 metroko Radona mendikotea eta Almazan zeharkatuz. Gero 1.100 metroko Matas de Lubia mendia eta Lubia zeharkatzen ditu Soriako saihesbidera (SO-20) heldu arte.

Errioxan 1.710 metroko Piqueras mendipean dagoen tuneletik heltzen da. Tunelak 2.419 metroko luzera du. Villanueva de Cameros, Torrecilla en Cameros, Nestares eta Viguera zeharkatu ondoren, Logroñora heltzen da non AP-68 eta Logroñoko saihebidearekin (LO-20) du lotunea.

Nafarroan Viana, Los Arcos, Lizarra, Zirauki, Gares eta Astrain zeharkatzen ditu. Azken tarteunea Bidearen Autobia (A-12) da.

Lotuneak eta zeharkatzen dituen herriak
---------------------------------------

* Medinaceli: A-2.
* Adradas.
* Almazan: CL-101 eta CL-116.
* Soria: SO-20, N-122 eta N-234.
* Almarza.
* Villanueva de Cameros.
* Torrecilla en Cameros.
* Nestares.
* Viguera.
* Islallana.
* Nalda.
* Albelda de Iregua.
* Lardero: AP-68.
* Logroño: A-12, LO-20, N-232 eta LR-132.
* Viana.
* Armañanzas.
* Los Arcos: A-12.
* Lizarra: NA-120, NA-122 eta NA-132.
* Zirauki.
* Gares: NA-601.
* Astrain.
* Iruñea: A-15 eta N-240.

Ikus, gainera
-------------

* A-12.
* A-15.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2805652

 |

* Wd Datuak: Q2805652


| * i
* e
* a
 Euskal Herriko autobideak |
| --- |
| A-1 • AP-1 • A-8 • AP-8 • A-10 • A-12 • A-15 • AP-15 • A-21 • A-63 • A64 • A-68 • AP-68 • A-636 • BI-631 • BI-636 • GI-11 • GI-20 • N-124N-622 • N-624 • N-633 • N-636 • N-637 • PA-30 • PA-31 • PA-32 • PA-33 • PA-34 • VG-11 • VG-41  |
**Northumberland konderria** (ingelesez: *Northumberland County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Heathsville da. 2010eko zentsuaren arabera 12.330 biztanle zituen, Northumberland kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Northumberland konderriak 739,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 244,3 ura dira. Beste 495,45 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 16,67 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.330 pertsonetatik 9.020 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 382 dira. 3.106 beltzak edo afroamerikarrak. 20 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 36 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 139 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q505292
* Commonscat Multimedia: Northumberland County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 149063532
* LCCN: n91122807
* NARA: 10036504
* **Lekuak**
* OSM: 1149986
* TGN: 1002733

 |

* Wd Datuak: Q505292
* Commonscat Multimedia: Northumberland County, Virginia
Cáceresko Ahigal udalerriko eguneko zentroa.
**Eguneko zentroa** mendekotasunen bat duten pertsonen oinarrizko premia pertsonalak eta premia terapeutiko eta soziokulturalak egunez artatzeko zerbitzua eskaintzen duen instalazioa da. Desgaitasuna duen pertsona bere ohiko ingurunean mantentzea izaten da helburu nagusia, eta, ahal dela, bere betiko bizimoduan mantentzen eta autonomia-maila handiagoa lortzen laguntzea. Espainiako Mendekotasun Legearen arabera, mota askotakoak dira: arreta espezializatuko eguneko zentroak, adinekoentzako eguneko zentroak, 65 urtetik beherakoentzako eguneko zentroak, eta eguneko eta gaueko zentroen zerbitzuak.

Adinekoentzako eguneko zentroak adinekoarekiko erabateko independentziaren eta zahar-egoitzetako egonaldiaren bitarteko kate-mailatzat har litezke. Bizi-kalitatea hobetzeko ezinbestekoak dira, adinaren berezko sintomak motelduz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Mendekotasuna Hiztegia] [2017]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5762015

 |

* Wd Datuak: Q5762015
**Egurra Ta Kitto** 2008an Azpeitian sorturiko ska rock musika taldea da.

Ibilbidea
---------

2008ko udan sortu zen taldea da. Azpeitiko lokal txiki batean ensaiatzen hasi eta hilabete batzuetan lokalean kantuak sortzen aritu ondoren 2008ko abenduan eman zuten lehen kontzertua. Euskaraz abesten dute hainbat gairen inguruan: Euskal Herriaren zapalkuntza egoera, presoak, tortura, festak, euskera, parranda, maitasuna, sexua, hipokresia...

2010eko martxoan urola-kostako presoen aldeko martxarako "Pausoz Pauso" abestiaz gain beste 6 kanta grabatu zituzten Ondarroako Santos Records estudioan eta "Argituko du" izeneko diska kaleratu zuten. Kontzertu ugari eman ondoren, diska berria prestatzeko denbora bat hartu zuten eta 2011ko martxoan estudiora sartu ziren, "Lurrikara" izeneko lan berria grabatzera. Hurrengo diskoa *Zuentzat! izan zen.*

2015ean Aritz eta Garik taldea utzi zuten eta hauen ordez Iker eta Julen sartu ziren. Talde honek beste diska bat ere atera zuen,*Gure ordua* hemen ska doinuak ahaztu gabe apur bat punk-rock aldera jo zuten.

2018an 10 urte izeneko disko berezia kaleratu zuen taldeak, 10 kanta berri eta 8 abesti zahar bergrabatu zituztelarik.

Taldeak 350 kontzertuko langa gainditu du, Euskal Herriko txoko ugaritan joz eta kanpoan ere hainbat kontzertu emanez.

Taldekideak
-----------

* Iker Vela, abeslaria
* Julen Arrieta, baxua
* Orhantza Alegria, gitarra
* Aitor Letamendia, tronboia
* Iñaki Berastegi, tronpeta
* Iñaki Bastida, bateria

Diskografia
-----------

* *Argituko du* (2010)
* *Lurrikara* (2011)
* *Zuentzat!* (2013, Mauka)
* *Egurra ta kitto* (2015, autoekoiztua)
* *Gure ordua* (2016, Mauka)
* 10 Urte (2018)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Zuentzat!.*  (Noiz kontsultatua: 2017-11-09).
2. ↑    *Egurra ta Kitto.*  (Noiz kontsultatua: 2017-11-09).
3. ↑    *Gure ordua.*  (Noiz kontsultatua: 2017-11-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256556

 |

* Wd Datuak: Q12256556
**José Domínguez Muñoz** (Aznalcóllar, 1944), *El Cabrero* izengoitiz ezagunagoa dena, espainiar abeslaria da.

Biografia
---------

Txikitatik dabil ahuntzain bezala, eta egun, oraindik, lanbide hau flamenkoarekin uztartzen du. Bere ibilbide artistikoa 1972an hasi zuen, *La Cuadra* taldean, Sevillan, bira bat egin zuen Espainian eta Europako hainbat herrialdetan. Izugarrizko arrakasta izan zuen birak eta 1973. urtean beste bira bati ekiten dio bakarlari moduan, Genevako *Théâtre de l’Atelier*ren debutatzen du.

1975. urtean grabatzen du bere lehenengo diskoa. Bost urte geroago, bi sari irabazi zituen Kordobako Flamenko Lehiaketa Nazionalean. 1990eko hamarkadan Gilberto Gil edo Chick Corearekin festibal batzutan topo egin zuen. CGT sindikatuak Chiapasen alde argitaratutako *Chiapas: los ritmos del espejo* diskoan parte hartu zuen. *Reincidentes* taldearekin ere kolaborazioak egin izan ditu, eta Marea taldeak bertsionatu izan du "El Cabrero". Arlo politikoan, libertario bezala definitzen da. Elkarlanean aritu izan da Izquierda Unidako Juan Manuel Sánchez Gordillo, militante independentista eta andaluzistarekin, Andaluziako parlamentaria dena, eta 1970eko hamarkadatik aurrera etengabe aritu da lanean mugimendu anarkista eta *Lanaren Konfederazio Nazionala* (CNT-AIT) sindikatuan, bertako kide ere izan zen.

2012. urtean, bira bat hasi zuen bere 40 urteko musika ibilbidea ospatzeko.

Diskografia
-----------

* *Diálogo sin artificios*
* *Sin Remache*
* *Como el viento de poniente*
* *Por la huella del fandango*
* *De La Cuadra a La Carbonería*
* *Encina y cobre*
* *Le sigo cantando a Huelva*
* *Dale alas*
* *Que corra de boca en boca* (1992)
* *Luz de luna*
* *A mí me llaman Cabrero*
* *A paso lento*
* *Tierras duras*
* *A esta tierra que es mi mare*
* *Así canta El Cabrero*
* *Por los caminos del viento*
* *Paris 94 LIVE*
* *Pastor de Nubes* (2011)

Kanpo loturak
-------------

* Webgune ofiziala
* Dokumentala
* Diskografia[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3049769
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 80165495
* ISNI: 0000 0003 7197 6871
* BNE: XX871516
* GND: 135409047
* SUDOC: 203587375

 |

* Wd Datuak: Q3049769
**Nishizō Tsukahara** (japonieraz: 塚原 二四三?, Fukui prefektura, Japonia, 1887ko apirilaren 3a – Tokio, Japonia, 1966ko urtarrilaren 10a)
 Japoniako Itsas Armada Inperialeko almirante bat izan zen, Bigarren Mundu Gerran.

Biografia
---------

Tsukahara Fukui Prefekturan jaio zen, baina ofizialki Kofu hirian bizi zen, Yamanashi Prefektura, eta bertan hezi zuten. Itsas Armada Inperialeko Akademiako 1908ko 36. promozioan graduatu zen. 119 kadeteetan, 20. izan zen eta omen handiko Chuichi Nagumo almirantea ikaskide izan zuen. Itsas armadako ofizialgai ibili zen Soya Gurutze-ontzi eta Iwaten eta Okinoshima Gerraontzian. 1910ean, alferez izendatu eta gero, Shikishimara bidali zuten, eta gerora Yudaichira.

Ondoren, Yamashiro Gerraontzian eta Aso Gurutze-ontzian ontziratu zen. 1914an, teniente mailara igo zutenean, Umikaze Destruktorera bidali zuten, eta patroi igorri zuten Mogamira 1916an. Gero Chitosi Gurutze-ontzian, Kanto konponketa-ontzian eta Ibuki Gurutze-ontzian ere nabigatu zuen.

1920an, Itsas Armada Inperialeko Ofizialen Eskolan graduatu zen eta komandante-teniente mailara igo zuten. Yokosuka Itsas Barrutiko ofizial kargu batzuk izan zituen, batez ere, itsas armadako abiazioan. Ameriketako Estatu Batuetara eta Europara bidali zuten 1925tik, 1926ra, eta izuli zenean, Hōshōko ofizial nagusi ibili zen.

1929ko azaroaren 29an, Tsukuharari kapitain maila eman zioten eta Ōi Gurutze-ontziko agintea eman zioten. 1933ko urriaren 20an, berriz, Akagi Hegazkin-ontziarena eman zioten.

Tsukahara kontra-almirante mailara igo zuten 1935ko azaroaren 15ean. Borroka talde batzuk agindu zituen eta 1939ko azaroaren 15ean almiranteorde mailara goratu zuten. 1940ko apirilean, Chinkai Barrutiko Guardiako komandante izendatu zuten eta 1941eko irailaren 10etik, 1942ko urriaren 1era, 11. aireko flotako komandante nagusia izan zen.

Formosatik at zegoen 11. aireko flotak Filipinetako inbasioan parte hartu zuen. Geroago, Ginea Berriko eta Salomon uharteetako operazioan borrokatu zen, Rabaul, Britainia Berritik eta beste toki batzuetatik. 1942ko abuztuaren 8an, aliatuak Guadalcanalen eta Tulagin lehorreratu eta gero, Tsukahara Rabaulera mugitu zen. Horrela, Guadalcanal eskualdeko erasoak hobeto agindu ahal izango zituen. Rabaulen, Tsukaharari Ginea Berriko eta Salomon uharteetako itsas indar guztien eta 11. aireko flotako agintea eman zioten; hau da, Hego-ekialdeko Eremuko Agintaritza.

Gaixotu egin zen eta Jinichi Kusaka izan zen haren ordezkoa. Osatu zenean, Itsas Armadaren Aireko Agintaritzaren Zuzendari izendatu zuten 1942ko abenduaren 1etik, 1944ko irailaren 15era. Beraz, 1945eko maiatzaren 1era arte, Yokosukako Itsas Barrutiko komandante nagusi bilakatu zen. 1945eko maiatzaren 15ean, almirante izendatu zuten. 1966an hil egin zen. Haren hilobia Tokyoko Tama Reien hilerrian dago.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q927942
* Commonscat Multimedia: Nishizō Tsukahara

---

 |

* Wd Datuak: Q927942
* Commonscat Multimedia: Nishizō Tsukahara
Inozentzio X.ari egindako proba haren potroiak aztertzeko. 
Joana Ama Santuaren irudikapena.
***Duos habet et bene pendentes*** latinezko esaldia (euskaraz: "Bi ditu eta ondo zintzilikatzen dira"), baita ere *Testiculos habet* edo *Habet!*, Aita Santuaren aukeratzeko prozesuan esaten omen zen. Kondairaren arabera kandidatoa benetako gizona zela ikusi behar zen eta, horretarako, Aita Santua izan nahi zuena aulki berezi batean eseri behar zen, kardenal gazteenak haren sexua eskuarekin aztertzeko. Behin gizona zela ziurtatuta, esaldia esaten zuen eta kargua hartzeko bide irekia zuen.

Aulki berezia
-------------

Proba hori egiteko erabili behar zen aulkia badago eta Vatikanon ikus daiteke. Egurrezko eserlekua da eta esertzeko tokian zulo bat du. Haren izena *Sedia stercoraria* da baina haren funtzioa ez zen Aita santuaren sexua aztertzeko, honek kaka egiteko baizik; izenaren itzulpena "kaka egiteko eserlekua" izango litzateke.

Joana Ama Santua
----------------

Kondairaren oinarrian Joanaren inguruko gertaerak daude. 855. urtean, Erroman, emakumezko batek aitasantutza katolikoa eskuratu omen zuen 857. urtera arte, hau da, ofizialki Benedikto III.aren aldiari dagozkion urteetan eta horretan oinarritzen da kondaira. Batzuek diote Benedikto III.a bera emakumea zela eta beste batzuek 872. eta 882. urteen artean kokatzen dute Ama Sainduaren agintaldia, Joan VIII.aren aldian, alegia; beharbada, ustezko Ama Sainduak Joana zuelako izena.

Joana 822an jaio omen zen, Ingelheim am Rhein herrian, egungo Alemanian. Aita elizgizona izanik, garaiko emakumeek debekatua zuten erlijio eta kultura heziketa jaso zuen. Ikasten jarraitu ahal izateko, kopista gisa hasi zen lanean, Johannes Anglicus gizonezko izenarekin. Lanbideari esker, 848. urtean, Erromara iritsi zen, beti ere gizonezko identitatean babestuta. Kurian Joanaren jakinduriaren berri bazuten nonbait, eta Leon IV.ak gaztea ezagutu nahi izan zuen. Berehala Aita Sainduaren nazioarteko aferen idazkari bihurtu zen. Leon IV.a hil eta gero Joana bera izendatu omen zuten ondorengo; Benedikto III.a edo Joan VIII.a izena hartu zuen.

Handik bi urtera Joanak harreman sexualak izan zituen Saxoniako enbaxadore Lanbertorekin eta haurdun geratu zen. Prozesio baten erdian erditzearen uzkurdurak sentitzen hasi zen eta hantxe bertan, eliztarren aurrean, erditu zen. Jean de Maillyren arabera, jendetza suminduak harrika hil zuen Joana; Martin Poloniarraren testuetan, aldiz, Ama Saintua erditzeak berak hil zuen.

Istorio hau egiaztatzen duen dokumenturik ezean, elezaharren esparruan utzi behar da. Aldiz, IX. mendeko Aita Saintu sortari buruzko informazio oso zehatza gorde da eta Joana Ama Saintuaren aipamenak askoz geroagokoak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. 1 2 3 4 5  Nagore Irazustabarrena, «Ama Saindua?», *Argia*, 2011-02-20, CC-BY-SA lizentzia

Ikus, gainera
-------------

* Joana ama santua

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:*Borgiatarrak* telesailan eszena ikus daiteke.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2440862

 |

* Wd Datuak: Q2440862
**Nazioarteko erakundea** nazioarte mailan funtzionatzen duen erakundea da. Bi motatako nazioarteko erakunde dago: Gobernuen arteko erakundeak, non bazkideak estatu burujabeak diren eta Gobernuz Kanpoko erakundeak, non bazkideak erakunde pribatuak diren. Orokorki, nazioarteko erakundetaz mintzatzen garenean gobernuen arteko erakundetaz ari gara.

Lege ikuspuntu batetik, nazioarteko erakunde batek itun baten inguruan sortzen dira, horren bidez onarpen legala onartzen zaie. Nazioarteko erakundeak nazioarteko legeak bete behar dituzte, beraien arteko hitzarmenak lortzeko aukera dute baita beste estatuekin. Nazioarteko erakundeak, legearen arabera G8 edota G77 motatako estatuen arteko harremanetatik bereizten dira, zeren erakunde horien sorreran ez baitago itun edo hitzarmen formalik. Hala ta guztiz ere, ikuspuntu legaletik at, hauek ere nazioarteko erakundetzat jotzen dira. Batzuetan, nazioarteko erakunde bat, sinatutako itunaren izena hartzen du (adibidez Ipar Amerikako Merkataritza Askearen Akordioa).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484652
* Commonscat Multimedia: International organizations

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11941598v (data)
* GND: 4027366-0
* LCCN: sh85067357
* NDL: 00566438
* NKC: ph249764
* NARA: 10638975
* AAT: 300138724
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q484652
* Commonscat Multimedia: International organizations
**Nazioarteko ituna** Estatuen arteko akordioak dira. Mundu-mailakoak, hala nola Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsala, edo Estatu kopuru zehatz bati mugatuak izan daitezke, alderdi militarrei, politikoei eta bestelako alderdiei buruzko eskubideak eta betebeharrak adosteko. Nazioarteko ituna, loteslea eta nahitaezkoa da sinatzen duten Estatuentzat, normalean Nazioarteko zuzenbideko gaiek idatzitakoa eta berau araututakoa, tresna juridiko bat edo batzuk osa dezakete. Akordio gisa, gutxienez bi pertsona juridikok parte hartu behar dute beti. Adibidez, herrialde bakoitzeko gobernariak euren herrialdeen mugekin ados jartzeko biltzen dira, euren lurraldeekin arazorik ez izateko.

Ohikoena da akordio horiek Estatuen artean egitea, nahiz eta Estatuen eta Nazioarteko Erakundeen artean egin daitezkeen. Estatuen artekoa, 1969ko Tratatuen Zuzenbideari buruzko Vienako Konbentzioak arautzen ditu; Nazioarteko Erakundeena, 1986ko Nazioarteko Erakundeen eta Estatuen arteko edo Nazioarteko Erakundeen arteko Tratatuen Zuzenbideari buruzko Vienako Konbentzioak.

Estatu bateko enpresa publikoen arteko akordioak ez dira Nazioarteko itunak. Nazioarteko Justizia Auzitegiak "Anglo-Iranian Oil" kasuan (1952) gai honi buruzko iritzia emateko aukera izan zuen. Iranek akordio bat sinatu zuen "Anglo-Iranian Oil" enpresarekin petrolio baliabideak ustiatzeko. Akordio honek bi aurpegi zituen: kontzesio akordio bat zen eta, aldi berean, Iran eta Erresuma Batuaren arteko Itun baten izaera zuen. Tesi hori ez zuen onartu Nazioarteko Justizia Auzitegiak, Nazioarteko itunak Estatuen artean bakarrik egin daitezkeelako, eta enpresekin egindako akordioak Nazioarteko zuzenbide pribatuko arauen arabera arautzen direlako.

Nazioarteko itunak idatziz egin behar dira, baina hitzezkoak izan daitezke. Azken kasu honetan ez ziren 1969ko Vienako Konbentzioaren arabera gobernatuko.

Izan ere, aurreko baldintzak betetzen badira, Nazioarteko itun baten aurrean gaude, jasotzen duen izena edozein dela ere.
**Nazioarteko Ondarearen Batzordeak** UNESCOren Mundu Ondareko Gune gisa zerrendatzen diren lekuak aukeratzen ditu, Munduko Ondarearen Zerrenda eta Arriskuan dagoen Munduko Ondarearen Zerrenda barne, Munduko Ondarearen Funtsaren erabilera definitzen du eta Estatuek eskatuta laguntza finantzarioa ematen du. 21 estaturen ordezkarik biltzen ditu, Batzar Nagusietan estatuek lau urterako aukeratzen dituztenak. Estatu horiek Mundu Ondareari buruzko Konbentzioari eta Munduko Ondarearen Zerrendari buruzko erabakiak eta proposamenak bozkatzen dituzte.

Saioak
------

Munduko Ondarearen Batzordea urtean behin biltzen da bilkura-aldi arrunt bat egiteko, Munduko Ondareko Guneen kudeaketa eztabaidatzeko eta herrialdeetako hautagaitzak onartzeko. [3] Bilera bereziak egin daitezke Estatuko kideen bi herenek eskatuta. [6] Bilerak Munduko Ondarearen Batzordeko kide diren estatuen lurraldean egiten dira, haiek gonbidatuta. Eskualdeen eta kulturen arteko errotazioa hautaketarako kontuan hartu beharrekoa da, eta hurrengo bilkura-aldirako tokia batzordeak aukeratzen du bilkura-aldi bakoitzaren amaieran.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Centre, UNESCO World Heritage. «The World Heritage Committee» *UNESCO World Heritage Centre* (Noiz kontsultatua: 2022-12-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1147477
* Commonscat Multimedia: World Heritage Sites

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 121608219
* ISNI: 0000 0001 1008 6483
* GND: 10357765-8
* LCCN: n82008425
* NLA: 36515176
* CiNii: DA09440294
* ULAN: 500209267
* BIBSYS: 2043265

 |

* Wd Datuak: Q1147477
* Commonscat Multimedia: World Heritage Sites
Mesopotamia, K.a. 2. milurtekoan.
**Dur-Kurigalzu** (egungo **Aqar-Quf** hiria, Iraken), Mesopotamia hegoaldean zegoen antzinako hiri bat zen, Tigris eta Dijala ibaiak elkartzen diren tokian, egungo Bagdadetik 30 kilometro inguru mendebaldean. Babiloniako kasitar dinastiako Kurigalzu I.ak sortu zuen, K.a. XIV. mendean, eta bertan behera utzia izan zen kasitar dinastia erori zenean. Dur- aurrizkiak, akkadikoz "gotorlekua" esan nahi du. Kurigalzu, berriz, kasitar dinastiako errege izen bat da, errege zerrendan errepikatu egiten baita, epiteto bat ere izan daitekeelarik, "herriaren buruzagia" edo kasitarrena, esan nahi duena.

Hiriak, Sumertar jainkoen omenezko tenpluak eta zigurata ditu, errege jauregi bezala. Arkeologo irakiarrek industu zuten 1943 eta 1945 bitartean. Zigurata, oso ongi kontserbatua dago, 51 metroko altuera duelarik. Lehenengo maila, Sadam Husseinen gobernuak "zaharberritu" zuen 1970ean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q622719
* Commonscat Multimedia: Dur-Kurigalzu

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5328155345601106430005
* GND: 104494546X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q622719
* Commonscat Multimedia: Dur-Kurigalzu
Egunsentia Txurrumurru mendian, Aiako Harrian, 2021.
Egunsentia Chicagon
**Egunsentia**, **goizaldea**, **arginabarra**, **goiztiria**, **argi-urratzea** edo **argi-azkorria** eguna argitzen hasten den unea da, edo zehatzago esanda, goizeko krepuskuluaren hasiera adierazten duen eguzki-irteera aurreko denbora. Ezin da egunsentia eta eguzki-irteera nahasi, azkenea zeruertzean eguzkiaren adarra agertzen den momentua delako.

Egunsentiaren luzera latitudearen arabera aldatzen da, eskualde ekutorialetan minutu gutxikoa eta eskualde polarretan ordukoa izanik. Gauean fenomeno bera gertatzen da eguzki-sarreran, baina orduan ilunabarra du izena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Egunsenti.* .

  


| * i
* e
* a
Egunaren zatiak |
| --- |
| Egunsentia Taritarin (Venezuela) | Egunsentia – Krepuskulua – Eguzki-irteera  •  Goiza  •  Eguerdia  •  Arratsaldea  •  Eguzki-sarrera – Krepuskulua – Ilunabarra  •  Gaua  •  Gauerdia | Ilunabarra Knysnan (Hego Afrika) |
**Daniels konderria** (ingelesez: *Daniels County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Scobey da. 2010eko zentsuaren arabera 1.751 biztanle zituen, Daniels kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Daniels konderriak 3.694,62 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,02 ura dira. Beste 3.693,59 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,47 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.751 pertsonetatik 1.680 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 27 dira. 3 beltzak edo afroamerikarrak. 36 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 27 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q427315
* Commonscat Multimedia: Daniels County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152474626
* LCCN: n82225373
* **Lekuak**
* OSM: 1740622
* TGN: 2001269

 |

* Wd Datuak: Q427315
* Commonscat Multimedia: Daniels County, Montana
Eraikin zaharra, 1906 urtekoa.
**Danimarkako Errege Liburutegia** (danieraz *Det Kongelige Bibliotek*) Kopenhagen dagoen liburutegi nazionala da. Christiansborg jauregiaren ondoan kokaturik dago, Slotsholmen uhartean. 1999an jasotako eraikin moderno berriari "Diamante Beltza" (*Den Sorte Diamant*) izena eman zaio. 32 milioi dokumentutik gora ditu, hauetatik 6 milioi inguru liburuak.

Historia
--------

Frederik III.ak sortu zuen 1648an Europatik ekarritako liburuak gordetzeko batez ere. 1793an publikoari ateak ireki zitzaizkion.

Egitura
-------

Eraikin zaharra 1906an diseinatu zuen Hans Jørgen Holm arkitektuak eta Slotsholmen uhartean eraiki zen. Erdiko gela handia Karlomagnoren Akisgrango jauregiaren gelaren antzirudiko egin zen.

XX mendearen bukaeran eraikin berria egitea pentsatu zen eta 1995 eta 1999 artean eraiki zen Schmidt-Hammer-Lassen daniar arkitektuen diseinuari jarraiki. Estalkia marmol beltzez eta kristal ilunez egina dagoenez "Diamante Beltza" izena eman zitzaion. Eraikin zaharraren ondoan dago eta hiru zubik lotzen dituzte eraikin biak.

Bildumak
--------

Lineoren 2.000 liburu inguruk osatzen dute Liburutegiaren altxorrik handiena. Hau dela eta UNESCOk berak ere aitortua dio Danimarkako Liburutegiari dagokion garrantzia.

*Arnamagnæan izkribuen bilduma* Hans Christian Andersenen eskuizkribuek eta eskutitzek osatzen dute.

Lapurretak
----------

1968 eta 1978 artean 1.600 liburu lapurtu zituzten, tartean Martin Lutherren irudiak eta Immanuel Kant, Thomas More and John Miltonen hainbat libururen lehen edizioak. Guztira 50 milioi dolar inguruko balioa izan zezaketenak. 2003an lapurra harrapatu eta 1.500 liburu inguru berreskuratu ziren.

*Doctrina Christiana*
---------------------

2015ean Aziti Bihia elkarteko hizkuntzalari eta filologo gazteek liburutegi honetan lapurtera klasikoan idatzitako lehen liburuaren lehen argitaraldiko ale bat aurkitu zuten: *Doctrina Christiana*, Esteve Materra frantziar euskaldun berriak idatzia, lehenengoz 1617an argitaratua. Ordu arte, lehen argitaraldi hartako ale guztiak galduta zeuden.

Kanpo loturak
-------------

* **(Danieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Danimarkako Liburutegia*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q867885
* Commonscat Multimedia: The Royal Library, Denmark

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138525910
* ISNI: 0000 0001 2308 732X
* BNE: XX143724
* BNF: 118703468 (data)
* CANTIC: a11309210
* GND: 43027-4
* LCCN: n79003366
* NKC: kn20010710520
* CiNii: DA0192251X
* SUDOC: 026458853

 |

* Wd Datuak: Q867885
* Commonscat Multimedia: The Royal Library, Denmark
**Norton konderria** (ingelesez: *Norton County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Norton da. 2010eko zentsuaren arabera 5.671 biztanle zituen, Norton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Norton konderriak 2.282,55 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,19 ura dira. Beste 2.274,36 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,48 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.671 pertsonetatik 5.406 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 240 dira. 162 beltzak edo afroamerikarrak. 12 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 30 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 60 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q377162
* Commonscat Multimedia: Norton County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134884602
* LCCN: n82010749
* **Lekuak**
* OSM: 1070350
* TGN: 2000728

 |

* Wd Datuak: Q377162
* Commonscat Multimedia: Norton County, Kansas
**Cumann na nGaedhael** (euskaraz: «Gaeldarren Elkartea») Irlandako Estatu Askeko alderdi politiko bat izan zen. Irlandako Gerra Zibilaren ondoren, 1923ko apirilaren 27an Itun anglo-irlandarraren alde zeuden Sinn Féin alderdiko diputatuek sortu zuten. 1922an Michael Collins eta Arthur Griffith hil zirelarik, alderdi politiko berri honen buruzagia William T. Cosgrave izan zen. 1923ko Dáil Éireann legebiltzarrerako hauteskundeetara aurkeztu eta 63 eserleku lortu zituen, honela 1932. urterarte Irlandako Estatu Askearen gobernu guztien agintean egon zen.

1933ko irailaren 3an National Centre Party eta Army Comrades Association alderdiekin elkartu eta Fine Gael alderdi berria sortu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1143631
* Commonscat Multimedia: Cumann na nGaedheal

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 268760908
* LCCN: no92009900
* SUDOC: 160347610
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1143631
* Commonscat Multimedia: Cumann na nGaedheal
**Nukleogenesia** elementu kimikoen sorrera azaltzen duen teoria da.

Teoria honen arabera, eta astrofisikarien iritzian, orain dela 20 mila milioi urte energia eztanda izugarri bat izan zen unibertsoan. Irrati-teleskopio bidez lortu den informazioari esker jakin denez, hain handia zen tenperatura, non ezin baitziren elkartu bertan zeuden oinarrizko partikulak (protoiak, neutroiak, etab.).

Eztandaren ondoren unibertsoa zabaltzen hasi zenean tenperatura jaitsi egin zen segundo gutxiren buruan, eta orduan protoiak eta elektroiak elkartu egin ziren eta hidrogenoa eratu. Ondoren, eta tenperatura gehiago jaitsi zenean, hidrogenoaren fusio termonuklearra gertatu zen, eta helioa sortu

Teoria honek dioenez, milioika urte asko pasa ziren hurrengo elementu berria, karbonoa, eratu zen arte. Horretarako, tenperatura asko igota, izar erraldoien guneak kizkurtu ziren, eta helio atomoen guneen fusioa gertatu zen. Elementu kimiko pisuenak supernoben leherketak gertatu zirenean eratu ziren. Nukleogenesiaren teoriaren arabera prozesu hau guztia 5-7 milioi urteren buruan gertatu zen.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016-07-15 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q471702
* Commonscat Multimedia: Nucleosynthesis

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4172156-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q471702
* Commonscat Multimedia: Nucleosynthesis
**Duintasunaren Kolunbarioa** hilerri eta biktimen omenezko memorial bat da, Elgoibarren kokatua, Olasoko hilerriaren ondoan. Bertan dautza 21. mendearen hasieran Eusko Jaurlaritzak eta Aranzadi Zientzia Elkarteak hobietatik ateratako gorpuak. Espainiako Gerra Zibileko errepresioak Euskal Herrian eragindako krimenen biktimak ohoratzeko tokia da; batez ere, eskumenak tarteko, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako hobietan aurkitakoak.

2017ko urtarrilean inauguratu zen, eta harrezkero 80 bat lagunen gorpuzkinak hobiratu dira bertan. Hauetarik gehienak anonimoak dira, baina bilduta daude aurkikuntzaren detaileak eta ikerketa forentseak, inoiz identifikaziorik posible egiteko. Izen-deiturekin hobiratutako biktimen artean daude Ramón Portilla, CNTko gudularia; Millán Zabala, Donostiako udal-langilea; Nicolás Obregón, Euzko Gudarosteko CNTren Sacco y Vanzetti batailoikoa, Sabino Atutxa Olabarri, Jesús Zuazua Mondragon eta Joaquin Garro Eizmendi, azken hau Kantabrian hobi batean utzia, eta iloba baten ADN-ari esker identifikatua.

Nitxoez gain, *Duintasuna* izeneko eskultura bat dago, Ignacio Arregi eskultorearen lana, *corten* altzairuz egina. Duintasunaren Kolunbarioa kudeatzen duen Gogora Institutuak lehiaketa publikoa egin zuen eskultura enkargatzeko, eta 16 lanen artean, Arregiri esleitu zitzaion enkargua, 60.000 eurotan. "Bidegabeki errepresaliatutako pertsona guztien duintasunarekin berriz elkartzea sinbolizatu nahi du" eskulturak, artistaren esanetan.

Iruditegia
----------

* Duintasuna eskultura.*Duintasuna* eskultura.
* Biktimen gorpuzkinak, gehienak izenik gabe, 2018an hobiratu aurretik.Biktimen gorpuzkinak, gehienak izenik gabe, 2018an hobiratu aurretik.
* Omenaldi bat Kolunbarioan.Omenaldi bat Kolunbarioan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Kolunbario bat 'demokrazia eta askatasuna babesteko bizia eman zutenen memoria ohoratzeko eta haien eredua goratzeko'» *www.gogora.euskadi.eus* 2017-01-30 (Noiz kontsultatua: 2019-07-04).
2. ↑    Irekia. «Irekia - Duintasunaren kolunbarioak Gerra Zibileko beste 24 persona desagerturen gorpuzkiak jaso ditu» *www.irekia.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-07-04).
3. ↑   «Informe relativo a la exhumación llevada a cabo en Vadoncondes» *www.sc.ehu.es* (Noiz kontsultatua: 2019-07-04).
4. ↑    Irekia. «Irekia - Duintasuna eskultura jarriko da Elgoibarko Duintasunaren Kolunbarioan» *www.irekia.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-07-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65028716

 |

* Wd Datuak: Q65028716