recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Maiak gune nuklearreko satelite irudia.
**Maiak** (Errusieraz: Маяк, "*itsasargia*") Errusiar Federazioko instalazio nuklear handienetako bat da. Errusiako hegoaldeko Txeliabinskeko oblastan dago, Ural mendietan, Kazajstango mugatik gertu. Txeliabinsketik 72 km iparraldera, Jekaterinburgetik 150 km hego-ekialdera eta Moskutik 1.400 km ekialdera dago.

Gune nuklearraren historia
--------------------------

Bigarren Munduko Gerraren amaieran, Hiroshima eta Nagasakiko bonba atomikoekin, AEBren nagusitasun nuklearra agerian gelditu zen. Gerra Hotzaren hasierak arma lehiaketa ekarri zuen eta Stalinek Sobiet Batasunaren programa nuklearra abiarazi zuen. Maiak gune nuklearra testuinguru honetan eraiki zen, ezkuturik ezkutuenean. Eraikuntza 1945eko azaroan hasi zen, eta plutonioren ekoizpena 1948ko ekainean. 1949ko abuztuan, Stalinen 70. urtebetetzerako, lehenbiziko bonba nuklear sobietarra eztandarazi zuten, Maiakeko plutonioa erabiliz egina. Harrezkero, bai plutonioa eta arma nuklearrak egiteko, bai erabilitako erregai nuklearra birprozesatzeko gune nagusia izan zen Maiak. Denetara plutonioa ekoizteko bost erreaktore nuklear eraiki ziren. Gaur egun tritioa eta erradioisotopoak ekoizten ditu, baino plutoniorik ez. Atzerriko hondakin nuklerrak tratatu eta biltegiratzeko proiektuak eztabaida piztu du.

1948 eta 1956 artean, Maiakeko hondakin nuklearrak Ob ibaiaren adarra den Tetxara isuriak izan ziren. Inguruan bizi ziren 124 mila pertsonak ibai honetatik hartzen zuten edateko ura eta denbora luzean erradiazioa pairatu zuten. Erradiazioaren larritasuna aitortu zenean 7.000 biztanle ebakuatu zituzten baino orduko 8.000 lagun hilak ziren kutsaduragatik. Siberia mendebaldeko Karatxai aintziran ere isuri ziren hondakinak. 1967ko lehortean aintzira agortu zen eta haizeak 2.400 kilometro koadroko eremuan barreiatu zituen hauts erradiaktiboak.

Kyshtymeko hondamendia
----------------------

Sakontzeko, irakurri: «Kyshtymeko ezbeharra»
1957. urtean, Maiakeko hozte sistemetako batek eztanda egin zuen eta bildutako erradioaktibitatearen erdia baino gehiago (Txernobylgo hondamendian baino gehiago) atmosferara irten zen. 1.000 kilometro koadroko eremua kutsatu zen. Ehunka lagun hil ziren eta beste milaka batzuk ebakuatu zituzten, baina gehiengoa han utzi zuten. Azkenean, 272.000 pertsonak jasan zituzten Maiakeko erradiazioaren ondorioak.

Ikus, gainera
-------------

* Hilerri nuklear
* Hondakin erradioaktibo
* Zentral nuklear

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  **(Ingelesez)** «Mayak», Greenpeace.
2. 1 2  «MAYAK, Una fábrica de muerte en Rusia», mayak.greenpeace.org.ar.
3. ↑  «La catástrofe nuclear de Kishtim, un desastre silenciado por Moscú y minimizado por la CIA», *El País*, 1986-05-05.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** logtv.com: CHELYABINSK, The Most Contaminated Spot on the Planet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q612137
* Commonscat Multimedia: Mayak nuclear facility

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 246285583
* GND: 4581087-4

 |

* Wd Datuak: Q612137
* Commonscat Multimedia: Mayak nuclear facility
**David McTaggart** (Vancouver, 1932ko ekainaren 24a - Perugia, Italia, 2001eko martxoaren 23a) kanadar ekologista izan zen. Greenpeace taldearen sortzaileetako bat da, eta erakundearen bozeramailea izan zen 1979tik 1991ra arte. 1971n Frantziak Zeelanda Berrian arma nuklearrak probatzeko saioak egin zituenez geroztik, ekologia-auzietara lotu zitzaien buru-belarri. 1960ko hamarraldian Kaliforniara joan zen, eraikin-kontratista eta eragile gisa lan egitera. Guztiz hunkituta geratu zen bere langileetako bi eztanda baten ondorioz zauritu zirenean.

1971n, Greenpeace International erakundearen sorreran parte hartu zuen Zeelanda Berrian. Hurrengo urtean mundu osoaren arreta erakarri zuen Frantziak arma nuklearren beste saio bat egin behar zuen lekura, Mururoa atoloira, agertu zenean bere belaontzi txikiarekin (*Vega* izenekoa, *Greenpeace III* izenaz bataiatua gero). Ontziaren presentziak, legezko leku batean ainguratua zegoela, saioak bertan behera uztera behartu zuen Frantziako gobernua. Azkenik, Frantziako gerraontzi bat belaontziari oldartu zitzaion. McTaggart, bere ontzia konpondu eta gero, leku berera itzuli zen urtebete geroago, Australiako eta Zeelanda Berriko Langile Alderdiko kide batzuekin batera. Frantziako militarrek jipoitu egin zuten, eta McTaggartek auzi luze bat hasi zuen haien kontra. Bien bitartean Greenpeace erakundea zabalduz joan zen munduan zehar. 1985ean Greenpeaceko beste ontzi bat, *Rainbow Warrior*, Mururoa atoloira joan zen ostera Frantziaren saio nuklearren aurka protesta egitera. Aucklandeko portuan ainguratuta zegoela, leherketa batek ontzia hondoratu zuen eta Greenpeaceko argazkilari bat hil zuen. Leherketarekin zerikusia zutelako atxilotu zituzten bi pertsonak Frantziako zerbitzu sekretuetako kideak ziren; Zeelanda Berrian epaituak eta zigortuak izan ziren. Frantzian, auziak kolokan jarri zuen gobernua, eta goi-mailako bi ofizial karguetatik kentzera behartu zituen.

2001ean, auto-istripu batean hil zen, Italian, bera bizi zen lekutik gertu.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***David McTaggart*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1175627
* Commonscat Multimedia: David McTaggart

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3379824
* ISNI: 0000 0000 8194 4505
* GND: 123434564
* LCCN: n79054163
* SUDOC: 074449656
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04112/eu\_m\_1572/m1572
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1175627
* Commonscat Multimedia: David McTaggart
**Jangela Solidaria** Gipuzkoako Gobernuz Kanpoko Erakunde (GKE) bat da, Medicus Mundirekin elkarlanean aritzen dena. Kudeaketa administratiboa eta diru sarreren eta transferentzien gestioa Medicus Mundi Gipuzkoak (MMG) egiten ditu. Helburu nagusia Wukroko (Tigray eskualdea, Etiopia) 500 haurren elikadura, osasuna eta hezkuntza bermatzea da. Umezurtz horiek Etiopia eta Eritrearen arteko gerran edo IHESak jota galdu zituzten gurasoak.

2005ean sortu zen, Angel Olaran (Hernani, 1938/05/17) *Aita Zuria*ren proiektuei laguntzeko asmoz.

Jangela Solidariaren historia
-----------------------------

2003ko abuztuan bi gazte gipuzkoarrek hilabete bat igaro zuten Etiopian. Hango egoera ikusirik bertako biztanleei laguntzeko zerbait egitea erabaki zuten. Bertan lan egiten duen Angel Olarani galdetu zioten zein zen beharrik handiena, eta honek umezurtzei jaten ematea zela erantzun zien. Helburu horrekin, beste hiru lagunekin, Jangela Solidaria jarri zuten martxan

2005ean komunikazio kanpaina hasi zuten Gipuzkoako zenbait herritan proiektua aurkeztuz. Egitasmoak jende askoren laguntza jaso zuen eta aurrekontuaren %89 emaile pribatuek estali zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Barren, 528. zenbakia[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Jangela Solidariaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9010788

 |

* Wd Datuak: Q9010788
**Izozki frijitua** postre bat da, ohikoa baino askoz tenperatura baxuagoan dagoen izozki-bola bat hartuz egiten dena, arrautza gordinetik pasa, arto malutekin edo gaileta birrinduekin estaliz eta pixka bat frijituz. Izozkiaren tenperatura baxuak frijitzen den bitartean urtu ez dadila eragiten du. Kanela ehotua edo azukrea bota ohi zaio gainetik, baina krema irabiatuz edo eztiz estalita ere ager daiteke.

Frijitu aurretik izozkia arrauztaztatzeko arrautza gordina erabiltzen bada, baliteke frijitzeko prozesuan ez egostea, izozkiaren tenperatura baxua delako, eta horrek osasun-arriskua dakar.

Mexikar eta asiar aldaerak daude, txinatar eta japoniar jatetxe ezberdinetan postrea bezala ezaguna delarik. Horietan, tenpura erabili ohi da, arto malutak, fruitu lehorrak edo gailetak erabili beharrean. Gainera, Mexikoko bertsioek izozki bola handi bat erabili ohi dute, Asiako bertsioak baino hotzagoa den zentro batekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1465330

 |

* Wd Datuak: Q1465330
Martin Gaztelu Karlos erregearen aurrean aurkeztua Yusten. Eduardo Rosalesen margolana.
**Martin Gaztelu Gibelalde** Nafarroko Tutera herrian jaiotako Espainiako Karlos Habsburgokoaren eta Filipe II.a Espainiakoaren errege-idazkaria eta konfidantza-gizona izan zen. Haren biografiaren inguruko hipotesi ugari daude eta gerta daiteke izen bereko edo familia bereko pertsona desberdinen nahasketa izatea.

Biografia
---------

Haren jaiotzez eta heriotzez zalantza handiak daude. Haren jaiotza herria ere ez dago erabat garbi zeren eta espezialista batzuen ustez Gipuzkoako Gaztelukoa baitzen. Espainiako Karlos Habsburgokoaren eta Filipe II.a Espainiakoaren erregeen gortetan lan desberdinak eta ugari egin zituen: erregearen idazkaria, eskribaua, Maiordomo Nagusia, Karlos Habsburgokoaren idazkaria (lan hori egiteagatik 625 florin herbeheretar irabazten zuen); Filipe II.arekin aitarekin izandako funtzio batzuk gorde zituen eta gainera Calatravako Ordenaren eta Alcántarako Ordenaren idazkaria izendatu zuen.

1570an Martin Gaztelu Gibelalde, idazkari bezala, Yusteko monasterioan enperadorerekin egon zen. Beste lanen artean, honen jantzi gelan zeuden gauza guztien inbentario egin zuen. Bitxikeri bezala Espainian Aro Modernoan lehenego aldiz garagardoa egiteko sistemaren presentzia erregistratu zuen. Filipe II.a Espainiakoaren erregealdian afera ilun batean nahasia egon zen: Filiperen semea zen Karlos Austriakoa printzeak *in articulo mortis* koroari uko egin zion eta testamentua eman zuen Martin Gaztelukoaren aurrean.

Idazlanak
---------

Gazteluk idazlan ugari utzi zituen, tartean Espainiako Gortearen jauregiko etiketa gordetzeko lehenetariko irizpide liburua: *Etiqueta y ordenanzas que el rey don Felipe II rey de las Españas mandó se guardasen por los criados y criadas de la Casa Real de la Reina nuestra señora*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Jauregiko Fitxategia, Historia Saila, 50.kutxa, 1.zk.

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Martin Gaztelukoaren biografiaren inguruko zalantzak eta hipotesiak.
* **(Gaztelaniaz)**:Biografia Historia Errege Akademian, Jose Luis Orellaren artikulua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6002983
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 62540
* GEA: 6253
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q6002983
|  |
| --- |
| ***Coyotes de Santurtzi*** |
| **Sorrera:** 1998 |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **Liga** | LNFA |
| **Football Zelaia** | KUI Santurtzi |
| **Herria** | Santurtzi Bizkaia |
| **Koloreak** | Laranja eta beltza |
| **Presidentea** | Espainia Iñaki Blanco Pesado |
| **Entrenatzailea** | Miguel Oquendo |
| **Webgunea** | www.coyotes-santurtzi.com |
|
|

***Coyotes de Santurtzi*** (euskaraz:*Santurtziko Koioteak*) Santurtziko amerikar futboleko talde amateurra da.

Historia
--------

Kluba amerikar futboleko zale batzuek, batzuk antzinako Bilbao Cougars taldean aritutakoak, 1998an sortu zuten.

Lehendabiziko partidak Portugaleteko Zubi Alde kiroldegian jokatu zuten. 1999ko maiatzaren 2an Bartzelonan egindako *Flag football* saria lortu zuten.

2000an Kataluniako selekzioaren aurka jokatu zuten, galtzaile atera baziren ere.

2001ean Kataluniako Ligan, Madrilen Sari batean eta Oviedon lagun arteko partida batean aritu zuten. Gainera uztailean *Flag Football*en I. Espainiako Txapelketa antolatu zuten Santurtzin.

7x7 mailan taldea atera eta Madrilgo txapelketetan parte hartu zuten, 2003ko ekainaren 3an Sevillan Espainiako txapeldunordeak izanik.

2004an hasiberria zen LNFA 2 mailan sartu eta ordutik aurrera maila berean izan da, Espainia eta Portugalgo taldeekin arituz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5489767

 |

* Wd Datuak: Q5489767
**Cowlitz konderria** (ingelesez: *Cowlitz County*) Washingtonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Kelso da. 2010eko zentsuaren arabera 102.410 biztanle zituen, Cowlitz kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cowlitz konderriak 3.020,47 kilometro koadro ditu. Horietatik 67,56 ura dira. Beste 2.952,91 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 33,91 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 102.410 pertsonetatik 95.800 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 7.975 dira. 572 beltzak edo afroamerikarrak. 1.361 amerikar natiboak ziren eta 209 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.472 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 64 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.932 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156276
* Commonscat Multimedia: Cowlitz County, Washington

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123178879
* **Lekuak**
* OSM: 1153326
* TGN: 1002305

 |

* Wd Datuak: Q156276
* Commonscat Multimedia: Cowlitz County, Washington
**Jung Ho-seok** (Hangul: 정호석; 1994ko otsailaren 18 - ), **J-Hope** izen artistikoarekin ezagunagoa (**j-hope** estilizatua), Hego Koreako raperoa da, konpositorea, dantzaria eta disko-ekoizlea. Hego Koreako BTS mutil-taldean egin zuen debuta 2013an, Big Hit Entertainmenten zigilupean.

J-Hopek bakarkako lehen mixtapea, *Hope World*, atera zuen 2018an. Albumak kritikoen harrera positiboa izan zuen, eta 38. postua lortu zuen Estatu Batuetako *Billboard 200*en, une horretara arte korear artista batek lortutako posturik onena. 2019an, *Billboard* Hot 100ean bakarlari gisa sartu zen BTSko lehen kidea izan zen, Becky G abeslariarekin batera, bere "Chicken Noodle Soup" (Oilasko-fideoen zopa) 81. postuan sartu zen zuzenean. 2022an, J-Hopek *Jack in the Box* estudioko lehen albuma kaleratu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16236223
* Commonscat Multimedia: J-Hope

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1643154592505843370008
* ISNI: 0000 0004 6641 0774
* BNF: 18041436f (data)

 |

* Wd Datuak: Q16236223
* Commonscat Multimedia: J-Hope
**Maija Sofia Isola** (Riihimäki, 1927ko martxoaren 15a - 2001eko martxoaren 3a ), finlandiar emakume margolaria eta ehun-disenatzailea izan zen, 500 diseinu baino gehiagoren sortzailea, Unikko (Papoula) barne. Diseinu ausart eta koloretsuek Marimekko altzari eta diseinu konpainia famatu egin zuten 1960ko hamarkadan. Artista bisual gisa ere egin zuen karrera. Isolak Europa osoan egin zituen erakusketak, Bruselako Munduko Erakusketan eta Milango *Triennalean* barne, baita Estatu Batuetan ere. Bere lanaren atzera begirakoak Helsinkiko Diseinuaren Museoan, Londresko Victoria eta Albert Museum-en, Kopenhageko Diseinu Museoan, Ljubljanako Esloveniako Etnografia Museoan eta Minneapolis Institute of Arts-en egon ziren ikusgai. Bere diseinuak Marimekko-n saltzen jarraitzen dituzte.

Biografia
---------

Isola Mauno eta Toini Isolaren hiru alabetatik gazteena zen. Mauno kantuen letrak idazten zituen baserritar bat izan zen, gabon kanta herrikoi bat barne. Neskak familiako etxaldean bizi ziren eta udan baserriko lanetan laguntzen zuten. Paperezko panpinak soineko dotoreekin janzten zituzten barruko dekoratu landuak zituen panpin-etxe artisaurako.

Isolak Helsinkiko Industria Arteen Eskola Nagusian pintura ikasi zuen. 1945ean, Bigarren Mundu Gerra (Finlandia eta bere ondokoaren, Errusiaren, arteko borrokarekin) amaitu zenean, bere bizitza goitik behera aldatu zen: aita hil egin zen, eta haurdun geratu zen. 1945eko uztailaren 22an Georg Leander artista komertzialarekin ezkondu zen; haien alaba Kristina 1946ko urtarrilean jaio zen.

Bere bizitzaren zatirik handiena Finlandian bizi izan zuen eta urte batzuk ere eman zituen Frantzian, Aljerian eta Estatu Batuetan. Hiru aldiz ezkondu zen, eta bere alaba Kristina Isola ere Marimekko-ko diseinatzaile bihurtu zen, Maijarekin kolaboratzen denbora batez. Bere biloba Emma-k finlandiar konpainiarako ere diseinatu du.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q455111
* Commonscat Multimedia: Maija Isola

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 8850149296216580670000
* ISNI: 0000 0000 5181 4072
* GND: 128907991
* LCCN: nb2006019274
* NDL: 01048523
* KulturNav: id

 |

* Wd Datuak: Q455111
* Commonscat Multimedia: Maija Isola
**Iuput II.a**, Egiptoko XXIII. dinastiako faraoi eztabaidagarri bat izan zen, K.a. 754tik K.a. 715 arte gobernatu zuena.

Rudamonen semea zen, eta botere mugatu bat zuen Leontopolis eta Tebasen.

K.a. 747an, Tanis eta Leontopolisekoez gain, beste hiru erresuma sortu ziren:

* Herakleopolis Magna, Rudamonen suhi zen Paieftiauembastetek sortua, errege titulua hartzen duena.
* Hermopolis Magna, Nimlot III.ak sortua, Behe Egipton (Deltan)
* Asiut, Padimentik sortua.

Egiptok, garai honetan, iparraldeko probintziako agintari handiak ia onartu ere egiten ez dituzten bost gobernari ditu gutxienez.

Iuput II.a, lehenik Egiptoko XXII. dinastiako Osorkon IV.arekin aliatzen da eta ondoren Egiptoko XXIV. dinastiako Tefnakhtekin, Egiptoko XXV. dinastiako Napatako errege zen Piankhiren aurka, kushitar inbasioa antolatzen duena.

Iuputen ondoren, beharbada Sheshonq VI.ak gobernatuko zuen Leontopolisen, baina azken faraoi honen existentzia zalantzazkoa da.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

* Faraoia irudikatzen duen baxuerliebea (Brooklyn Museum)
* Shesh izena duen paparreko batean idazkuna, baina Sheshonq III.ari buruzko aipamen bat ere izan daiteke.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Rudamon** | **Egiptoko faraoia**XXIII. dinastia | Ondorengoa**Tefnakht** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q533344
* Commonscat Multimedia: Iuput II

---

 |

* Wd Datuak: Q533344
* Commonscat Multimedia: Iuput II
**Damasa Agirregabiria** (Itziar, Deba, Gipuzkoa) emakumezko aurrenekotako harri-jasotzailea izan zen. 1910. hamarkadan jaio zen eta ezer gutxi dakigu berataz, *Errekartetxo*-rekin batera ateratako argazkia salbu.

Argazkia
--------

Lasturko festetan 8 arroako harria (100 kilogramo) jaso zuen 1936 urtean eta argazkia atera zioten *Errekartetxo*-rekin batera. Biak ageri dira harria altxatzen. Indalezio Ojanguren izan zen argazkiaren egilea. Liburuetan honako hau gorde da:

  
*Emakume honek, oso ederra zenak, bere indar eta trebetasunaren erakustaldi ugari egin zituen Gipuzkoako geografian zehar, Errekartetxo gidari zuela. Jatorriz, gaztelaniazː "Esta señorita, muy agraciada físicamente, realizó numerosas exhibiciones públicas de su fuerza y destreza por toda la geografía guipuzcoana bajo la dirección de Errekartetxo".*
Bere alabek ordea esaten zuten Lasturren harria altxatu bai egin zuela baina ez zela plazarik plaza aritu.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    Izeta, Jon Artano.  (2007-03-04). «Emakumeak plazara salto egin zuenekoa» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2019-11-14).
2. ↑    «Harri-jasotzaile ibilitako Damasa Agirregabiria, Karkabako muralean - Hernani» *Kronika.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-11-14).
3. ↑    SLU, Herritar Berri.  (2015-06-12). «BIDEA IREKIKO DUEN DESAFIOA?» *GAUR8* (Noiz kontsultatua: 2019-11-14).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q75030729
* Commonscat Multimedia: Damasa Agirregabiria

---

 |

* Wd Datuak: Q75030729
* Commonscat Multimedia: Damasa Agirregabiria
Dama Eskaintzaile Handia. Espainiako Arkeologia Museo Nazionala, Madril
**Dama Eskaintzaile Handia** (gaztelaniaz *Gran Dama Oferente*) edo **Cerro de los Santoseko Dama** (*Dama del Cerro de los Santos*) K.a. III edo K.a. II. mendeko eskultura iberiar bat da. Madrilen kokatua dagoen Arkeologia Museo Nazionalean erakusten da.

Testuingurua
------------

1,30 metro garai den emakumezko irudi bat da, Albaceteko probintziako Montealegre del Castillo herriko Cerro de los Santoseko santutegian dagoen kareharriz egina dagoena.

Eskaintzak dituen ontzi bat aurkezten ari den emakume bat da. Beharbada, neskatxa noble baten hastapen erritua da.

Jantzia
-------

Modu aberatsean jantzia dago, bata bestearen gainean jarritako hiru tunikakin: behekoak, tolesdura oso finekoa, ia lurra jotzen du eta oinutsik dauden oinak inguratzen ditu.

Tunika lau bat jantzita darama, eskaintzaren balioa nabarmenduz bere ertzak esku azpian modu hieratikoan erortzen diren sigi-sagako tolesdura sendo batzuk dituen mantu batekin.

T formako fibula bat du tunikaren lepoaldea eutsiz, hiru lepoko eta, buruan, luxuzko buruko bat du, gurpil itxurako apaindurekin lagundutako mototx luzeekin apainduta dago, bereziki jai sakraturako jantzia, jainkoen eta gizakien aurrean aurkezteko aukeratutako egunean, egun bakarra izango dena.

Xehetasunez ikusia

Aurpegiera
----------

Begi ireki handiek, toki ezezagun batea zuzenduak, unearen pertzepzio bizia sartzen dute.

Kanpoko gauzak (ontzia, jantziak, apaindurak) etab... eta barneko gauzak (gorputz hieratikoa, begirada murgildua) etab... prestatutako eta esperotako unea, harrian betirako gera dadin konbinatzen dira.

Beste Dama batzuk
-----------------

* Elxeko Dama
* Eivissako Dama
* Bazako Dama
* Galerako Dama
* Caudeteko Dama
* Guardamarreko Dama

Bibliografia
------------

* *La villa de de Montealegre y su Cerro de los Santos*. Julián Zuazo y Palacios, 1915.
* *Antiguedades del Cerro de los Santos.* Juan de Dios de la Rada y Delgado, 1875, ISBN 84-9761-106-3

Kanpo estekak
-------------

* Cerro de los Santos
* El Cerro de los Santos XIX. mendean
* Del Cerro de los Santos a la ley de 1911

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3752029
* Commonscat Multimedia: Gran Dama Oferente

---

 |

* Wd Datuak: Q3752029
* Commonscat Multimedia: Gran Dama Oferente
**Iguazú Parke Nazionala** edo **Iguazù Parke Nazionala eta Erreserba** dira Argentinako Gobernu Nazionalak elkarrekin babestutako bi eremu  ezagutzen dituen izenak: **Iguazú Parke Nazionala**  bera eta **Iguazú Erreserba Nazionala**. Babestutako eremu horren azalera 67.620 hektareakoa da, eta 59.945 hektarea azpibanatzen dira parke nazionalerako, eta 7.675 hektarea erreserba nazionalerako, bertan baitago zerbitzu-sektore bat. Bi eremuak elkarrekin kudeatzen ditu Parke Nazionalen Administrazioak intendentea izendatuz. 

Iguazú Parke Nazionala 1934an sortu zen Iguazuko ur-jauzien ingurumena eta biodibertsitatea zaintzeko helburuarekin, 2011n "munduko zazpi mirari naturalak" gisa aukeratuak izan zirenak.  Iguazú Erreserba Nazionala 1970ean sortu zen.

Kokapena
--------

Iguazú departamenduan dago osorik, Iguazú ibaiarekin muga egiten du Misiones probintziako ipar muturrean, Puerto Iguazú hiriarekin muga eginez. Bere ekialdeko muga 17 km-ra dago Andresito hiritik. Bi errepide nazionalek zeharkatzen dute: 12a eta 101a. Brasilgo ertzean Iguazuko Parke Nazionala (*Parque Nacional do Iguaçu*) dago, Argentinako parke nazionalarekin batera 2.400 km² baino gehiagoko eremu babestua osatuz, eta horiei ondoko beste erreserba batzuk gehitzen zaizkie, hala nola Puerto Peninsula defentsako erreserba naturala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Iguazú.* .
2. ↑    *Parque Nacional Iguazú.* .
3. ↑   «Sergio Acosta es el nuevo Intendente del Parque Nacional Iguazú» *Vía Iguazú*.
4. ↑    *Parque Nacional Iguazú: patrimonio natural de la humanidad y Maravilla del Mundo.* , - or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q474205
* Commonscat Multimedia: Iguazu National Park

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316747558
* BNA: 000036269
* BNE: XX460428
* LCCN: sh95001459
* NKC: ge387987
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 3519998

 |

* Wd Datuak: Q474205
* Commonscat Multimedia: Iguazu National Park
**Mari Carmen Díaz de Lezana** (Urduña, Bizkaia, 1943) txirrindularia da, zikloturista.

Biografia
---------

Mari Carmenen pasioa da bizikleta, txikitatik egon delako giro horretan murgilduta. Aitak zeukan bizikleta garaje baten hazi zen eta aitarekin hasi zen bizikleta txangoak egiten, gerora lehiatzeko ilusioa ere izan zuen. Zenbait lasterketatan lehiatzera ere iritsi zen, emakumeentzat eta txirrindularitzarentzat garai zaila zen arren. Aitzindaria izan zen arlo horretan. Gernikan lasterketa baten lehena iritsi zen. Lehiaketek gutxi iraun zuten ordea, eta zikloturismoara bideratu zuen bere ibilbidea.

Zikloturista
------------

Zikloturista gisa, hainbat irteera egin zituen bere aitarekin batera. Ama izatean ordea, eten bat izan zuen, baina gero senar eta seme-alabekin ekin zion berriz zaletasunari. Haren alaba Amaiak lortu zuen lehiaketa baten garaile geratzea ere.

1964an Urkiolako mendatea igon zuen, orduan Urkiolan antolatzen zen lasterketaren aurretik giroa berotzeko egiten ziren ekintzen artean, lehiaketaz kanpo. Garaiko kroniken arabera: *Jende guztia aho zabalik utzi zuen. Orduan, emakumeek ez zuten eskubiderik federatuta egoteko, eta ez zegoen lasterketarik eurentzat.* Etapa garaile izan zen Julio Gimenezekin azaltzen da orduko argazki batean.

2019an semearekin egin zuen Carlos V ibilbidea Laredotik Plasenciara eta handik Portugal zeharkatuz.

2020an. Urduñatik Benidormera joan zen bizikletan 77 urte zituela. Hasiera batean Vatikanora bidaiatzeko asmoa zuen, baina azkenean,pandemiaren eraginez, bidai hori egiteko asmoari agur esan eta bere alforjak bizikletan kargatu zituen Urduña jaioterriaren eta Benidormen arteko distantzia egiteko, beste zenbait lagunekin bateraErronkako parte-hartzaileen helburua osasuna eta kirola uztartzea izan zen.

Aitortzak
---------

* 2020an, Urduña bere jaioterriko Otxomaio jaietako txupinera izan zen, herri galdeketa bidez aukeratua, Mari Carmen txirrindularitza munduan 50. hamarkadan murgildu eta erreferentea bilakatu zelako. Izan ere, bizikletan ibiltzen hasi zenean, ez zegoen emakumezkoen txapelketarik, ezta emakumeek kirol hori egiteko ohiturarik ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Así es Mari Carmen, la cicloturista de 76 años de Orduña que ha subido «cuatro veces el Tourmalet»» *El Correo* 2019-06-05 (Noiz kontsultatua: 2021-03-14).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «M. Carmen Diaz de Lezana, 77 años: "Crecí en un taller de bicicletas, es mi pasión"» *EITB Radio Televisión Pública Vasca* 2020-06-30 (Noiz kontsultatua: 2021-03-14).
3. ↑    «Mari Carmen Diaz de Lezana Aragoin dago jadanik, larunbatean Benidormera heltzeko - Urduña» *Aiaraldea.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-03-14).
4. ↑    «Mari Carmen Díaz de Lezana eta Urduñako Txirrindulari Elkartea izango dira 2020ko Otxomaio jaietako txupineroa eta talde pregoilaria, hurrenez hurren» *Hirix* (Noiz kontsultatua: 2021-03-14).

Kanpo estekak
-------------

* Mari Carmen txirrindulari ibilbidea azaltzen YouTube 2019

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105954163

 |

* Wd Datuak: Q105954163
**Europar Batasunean egiten den interpretazioaz** hitz egitean, kontuan izan behar da Europar Batasunak, 28 estatu kide dituen arren, 24 hizkuntza ofizial eta lan hizkuntza dituela; honako hauek: Alemana, Bulgariera, Daniera, Eslovakiera, Esloveniera, Gaztelania, Ingelesa, Errumaniera, Estoniera, Finlandiera, Frantsesa, Greziera, Hungariera, Irlandera, Italiera, Kroaziera, Letoniera, Lituaniera, Maltera, Nederlandera, Poloniera, Portugesa, Suediera eta Txekiera. Horiez gain, badira nolabait ere erdi ofizialak diren bost hizkuntza: Eskoziera, Euskara, Galesa, Galiziera eta Katalana.

Gaur egun, mundu guztian interprete gehien kontratatzen dituen erakundea Europako Batzordea da. Europar Batasuneko hizkuntzekin lan egiten duten ehunka interprete ditu kontratatuta langile gisa edo freelance gisa.

Bere sorreratik, Europar Batasuneko estatu kide kopurua haziz joan da etengabe. Hori dela eta, interprete kopurua ere hazi egin da. Erakunde europarretan interprete gisa lan egiteko bi aukera nagusi daude: interprete independenteak (freelance), hau da, aldi baterako kontratatuak, eta interprete funtzionarioak, aldi iraunkorrerako kontratatuak.

Eskatzen den profilari dagokionez, lan egiten duen hizkuntzen guztizko ulermena izan behar duen profesionala izan behar interpretea, bere ama hizkuntza menperatu eta oinarrizko jakintza izan behar du. Horrez gain, mota guztietako egoeretara egokitzeko gai izan behar da, baita edozein motatako hitzaldia interpretatzeko ere.

Nazioarteko batzarren araudi linguistikoa ezberdina da modalitate batean edo bestean. Esaterako, bi hizkuntza ezberdinen arteko esan osteko interpretazioa interprete bakarrak egin dezake, baina 24 hizkuntza ezberdinen arteko esan osteko interpretazioa egiteko hainbat interprete behar dira.

Europar Batasuneko interpreteak hiru erakunde ezberdinetan aritzen dira lanean:

* Europako Parlamentuan (Interpretazio eta Konferentzia Zuzendaritza Nagusia)
* Europako Batzordean (Interpretazio Zuzendaritza Nagusia (SCIC))
* Europako Justizia Auzitegian (Interpretazioaren Zuzendaritza)

Interpretazio eta Konferentzia Zuzendaritza Nagusiak (Europako Parlamentua) eta Interpretazio Zuzendaritza Nagusiak (SCIC) (Europako Batzordea) Europar Batasuneko beste erakundeez ere arduratzen dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65217033

 |

* Wd Datuak: Q65217033
| *Iparreko Izarra* |
| --- |
| Euskal Herria |
| **Mota:** | Bou |
| **Uretaratze data:** | 1933 |
| **Zerbitzua:** | Eusko Itsas Gudarostea |
| Ezaugarriak |
| **Desplazamendua:** | 136 tona |
| **Luzera:** | 25,31 m |
| **Zabalera:** | 5,78 m |
| **Sakonera:** | 2,94 m |
| **Abiadura:** | 10 korapilo |
| **Eskifaia:** | 16-27 marinel |
| **Armamentua:** | Popan 57 mm kanoia eta metrailadore bat |

***Iparreko Izarra*** Eusko Itsas Gudarostearen boua zen.

1936ko abenduan, Eusko Jaurlaritzak bikoteko arraste-arrantza itsasontzi txiki bi armaz hornitu zituen, *Goizeko Izarra* eta *Iparreko Izarra*. *Iparreko Izarrari* popan 57 mm-ko kanoia eta metrailadore bat jarri zizkioten. Itsasontziek 25 metroko luzera zuten, eta 10 korapiloko abiadura.

Eusko Itsas Gudarostean zegoela, *Iparreko Izarrak* kapitain bakarra izan zuen: Pedro Ruiz de Loizaga (1936ko abendutik-1937ko irailera)

Bouak 1937ko irailean Frantziara ihes egin zuen, gero Espainiako Bigarren Errepublikako Ontzidian jarraitzeko.

Kanpo Loturak
-------------

* Datu teknikoak[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259685

 |

* Wd Datuak: Q12259685
**Demasiados enemigos** Eskorbuto punk talde Santurtziarraren seigarren estudioko albuma da eta baita azkena bere formazio klasikoarena: Iosu Expósito, Juanma Suárez eta Paco Galanena. 1991eko urrian argitaratu zen Matraka Diskak diskoetxearen bidez eta hamar abesti originalez osatua dago, birgrabatutako abesti batez gainera: "No quiero cambiar".

Grabaketa eta edukia
--------------------

1991ean, Mexikotik jira txiki bat egin ondoren "Gato" Speed taldeko gitarrariaren laguntzaz, Iosu berriro bueltatu zen taldera eta Matraka Diskak diskoetxearekin album berri bat grabatzea erabaki zuten. Izena "Degeneración" izango zen lehen momentu batean, baina hizketan haien artean *"Demasiados enemigos"* esan zuen norbaitek eta horrela geratu zen. 1991eko urrian grabatu eta nahastu egin zen sei egunetan Waves de Almassora estudioan, Castellonen.

Albuma atera eta gero, 1992 biraren bitartean Iosuk taldea utzi izan behar zuen bere osasuna zela eta. Diska Eskorbutoren estiloko abestiz osatuta dago bere gehiengoan, hala nola *"Eskorbutín",* *"Adiós reina mía"*, *"Presagio"*, *"Emborráchate"*, edo *"En la luna"*. Azaleko, atzekaldeko eta barruko liburutxoaren argazkiak Santurtziko portuan egin ziren. 300 argazki baino gehiago egin ziren saio horretan. Diskoaren atzealdean hurrengo esaldia agertzen da: *"Lurra zapaldu duen talderik honratuena gara milaka miloi urteretan"*.

Abestiak
--------

1. "Adiós reina mía" - 4:24
2. "Presagio" - 2:06
3. "Eskorbutín" - 4:05
4. "Cosas de la vida" - 3:30
5. "Unete al desorden" - 4:00
6. "Emborráchate" - 1:35
7. "Intolerable" - 3:55
8. "En la Luna" - 4:31
9. "Nueva esperanza" - 3:44
10. "No quiero cambiar" - 3:11
11. "La mejor banda del mundo" - 4:08

Taldekideak
-----------

* Juanma Suárez - Baxua eta ahotsa
* Iosu Expósito - Gitarra eta ahotsa
* Paco Galán - Bateria
* Javier Moreno - Teklatuak

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Demasiados enemigos.*  2017-11-15 (Noiz kontsultatua: 2018-02-28).
2. ↑   Cerdán, Diego.  (2001). *Historia Triste.*  Ediciones Marcianas.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Eskorbuto - Demasiados enemigos...» *El Portal del METAL* (Noiz kontsultatua: 2018-02-28).
4. ↑   «Biografía de Eskorbuto» *www.coveralia.com* (Noiz kontsultatua: 2018-02-28).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Eskorbuto – Demasiados Enemigos» *Discos Punk* 2008-06-29 (Noiz kontsultatua: 2018-02-28).
6. ↑   «Demasiados Enemigos... - Eskorbuto» *Coveralia* (Noiz kontsultatua: 2018-02-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5802076

 |

* Wd Datuak: Q5802076
**Demet Demir** (Yalova, Turkia, 1961) transexualen eskubideen aldeko ekintzailea da. 1999an Turkiako udal hauteskundeetan parte hartu zuen Askatasunaren eta Elkartasunaren Alderdiaren baitan, herrialdeko historian lehenengo hautagai transexuala bilakatuz. 2007ko Turkiako Hauteskunde Orokorretan bere burua diputatugai aurkeztu zuen Ispartako probintziatik.

Biografia
---------

Yalovan jaioa, 5 urte zituenean gurasoak banandu zitzaizkion. Hori zela eta, Istanbulera bizitzera joan zen bere ama eta ahizparekin.

1996an sexua berresleitzeko ebakuntza jaso zuen, baina urte eta erdi itxaron behar izan zuen Turkiako justiziak emakumezko nortasuna onartu zion arte.

1997an Gay eta Lesbianen Giza Eskubideen Nazioarteko Batzordeak Felipa de Souza saria eman zion bere borroka aitortuz. Sari hori jaso zuen lehenengo pertsona transexuala ere izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** Tegün, Bülent.  (2009-03-30). *Turquie: entretien avec Demet Demir, activiste transsexuelle turque.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-19).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17045578

 |

* Wd Datuak: Q17045578
**Jadranka Kosor** (jǎdraːnka kɔ̂sɔr ahoskatua; Pakrac, Kroazia, 1953ko uztailaren 1a) kazetaria eta politikari kroaziarra; 2009-2011 urteetan Kroaziako Lehen ministroa.

Zuzenbidea ikasi zuen Zagreben, eta kazetari gisa lan egin du 1972tik.

Kroaziako Independentzia Gerran (1991-1995) kazetari bezala egin zuen lana, eta bere saioan gerrari buruzko gaien berri eman zuen: errefuxiatuen arazoak, gerran elbarritutako beteranoak, eta abar. BBCrako kronikak ere egin zituen.

1995ean, Kroaziako parlamentuko ordezkari hautatua izan zen, eta bere alderdiko (HDZ Kroaziako Batasun Demokratikoa) lehendakariordea.

2003an, Solidaritate intergenerazionalaren, Familiaren eta Beteranoen ministro izateko hautatua izan zen Ivo Sanaderren agintean.

2005ean, bere alderdiak Kroaziako legebiltzarreko hauteskundeetarako hautagai izendatu zuen. Lehen itzulian, Boris Mikšići irabazi zion, baina, bigarren itzulian, Stjepan Mesićen aurka, galdu zuen.

2009an, Ivo Sanaderrek dimititu ondoren, Lehen ministro kargua beregan hartu zuen. 2011ean Zoran Milanovićek ordezkatu zuen, hauteskundeak irabazi ondoren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Jadranka Kosor*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Ingelesez)** Kroaziako Lehen ministroaren webgunea
* **(Ingelesez)** Biografia ofiziala


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57611
* Commonscat Multimedia: Jadranka Kosor

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 16462686
* ISNI: 0000 0000 3501 1907
* GND: 1195452411
* LCCN: n94095761
* NKC: js20211107754
* SUDOC: 267803184
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q57611
* Commonscat Multimedia: Jadranka Kosor
**Jagoba Arrasate Elustondo** (Berriatua, Bizkaia, 1978ko apirilaren 22a) futbolari profesional ohia eta futbol entrenatzailea da.

Ibilbidea
---------

Jokalari gisa Realeko gazte mailetan ibili zen, baina bere futbolari ibilbide osoa maila baxuko taldeetan izan zen.

Jokatzetik erretiratu ondoren entrenatzaile bilakatu zen, bere herriko klubean. Ondoren Elgoibarren aritu zen bi urtez, bai eta bitan play-offeko postua lortu ere. 2010ean Zubietan hasi zen Realeko gazteak entrenatzen. Gero, lehenengo taldeko entrenatzailearen laguntzailea izan zen. 2013ko ekainean, Philippe Montanierrek postua uztean, Realak entrenatzaile izendatu zuen Arrasate, eta lan horretan jardun zuen harik eta 2014ko azaroan klubak entrenatzaile postutik kendu zuen arte. 2014 abenduan errealarekin zeukan kontratua desegiteko akordiora iritsi zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Jagoba Arrasate Realaren entrenatzaile berria», *Realsociedad.com*, 2013-06-08.
2. ↑  Komunikatu ofiziala, *Realsociedad.com*, 2014-11-02.
3. ↑  Arrasate, Lumbreras eta Alkizaren kontratu desegitea, *Realsociedad.com*, 2014-12-01.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13422032

 |

* Wd Datuak: Q13422032
Ruch Chorzówren aurkako partida.
**Jagiellonia Białystok** (izen osoa *Jagiellonia Białystok Sportowa Spółka Akcyjna*) Poloniako futbol taldea da, Białystok hirikoa. Kopa eta Superkopa irabazi zituen 2010. urtean.

Historia
--------

Infanteria 42. Errejimenduko soldaduek sortu zuten taldea 1920an *KSBZ 42 PP* izenarekin. 1932an hartu zuen *Jagiellonia* izena. Polonia bi mendez gobernatu zuen dinastiaren izena da. Garai hartan hartu zituen kolore gorria eta horia. 1938an diru arazoengatik taldea desegin zen baina 1945ean birsortu zen.

1989an Kopako finalista izan zen. 2010ean izan zuen urterik onena Kopa finala irabazi ondoren Superkopa ere eskuratu baitzuen. 2017an eta 2018an bigarrena izan da ligan eta 2019an berriz ere Kopako finala jokatu du.

Palmaresa
---------

### Polonian: 2

* Liga:
	+ Txapelduna (0)
	+ Bigarrena (2): 2017, 2018.
* Kopa:
	+ Txapelduna (1): 2010.
	+ Finalista (2): 1989, 2019.
* Poloniako Superkopa (1): 2010.

Kanpo estekak
-------------

* **(Polonieraz)** webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189170
* Commonscat Multimedia: Jagiellonia Białystok

---

 |

* Wd Datuak: Q189170
* Commonscat Multimedia: Jagiellonia Białystok
**Jafta Mamabolo** (1983ko abenduaren 21a) Hegoafrikako aktore eta zinemagilea da.  *Freedom*, *Gangster's Paradise: Jerusalema* eta Otelo Burning film ezagunetan egindako paperengatik da ezaguna *.*

Bizitza pertsonala
------------------

1987an jaio zen Limpopon, Hegoafrikan. Arte Eskola Nazionalean parte hartu zuen eta antzerkigintza ikasi zuen artista ospetsuekin. Bitartean, moda diseinatzaile izan nahi zuen eta diseinu ikastaro bat egin zuen.

Karrera
-------

2008an, *Jerusalema* filmerako hautatu zuten.  Bere lehen film luzea izan zen, non 'Young Kunene' pertsonaia antzeztu zuen. Kritikaren txaloa jaso zuen paperagatik. 2011n, Sara Blecher-ek zuzendutako *Otelo Burning* filmean agerraldia egin zuen. Filma arrakasta handia izan zuen eta gerora guztira 13 izendapen jaso zituen African Movie Academy Awards (AMAA) 2012an, baita 2013an Africa Magic Viewers Choice Awards eta 8th Africa Movie Academy Awards sarietan ere. 2015ean, *Ayanda* filmean aritu zen 'Lenaka'ren paperarekin. 2016an, benetako istorio batean oinarritutako *Kalushi: The Story of Solomon Mahlangu* film luzearekin egin zen ezagun. Pelikulan, 'Lucky'-ren rol solidarioa egin zuen. Filmak kritikako arrakasta izan zuen eta hainbat zinemalditan saritua izan zen.

Zinemaz gain, aurkezle lanetan aritu zen hainbat telebistatan, hala nola 'Molo show', 'Craze E' eta 'Knock knock'. Ondoren, SABC1-en emititutako *Soul Buddyz* gazteentzako drama programako hirugarren eta laugarren denboraldiko aktoreekin batu zen. Bere rolak telesail bateko aktore nagusi onenaren izendapena jaso zuen gero. 2011n, 'Matthew' papera egin zuen *Generations* telenobela ezagunean. 

Bi urteko etenaldi luzearen ostean, 2018an itzulera egin zuen *Freedom* filmarekin. Filmaren gidoia idatzi eta zuzendu zuen. Filma gerora arrakasta handia izan zuen Hegoafrikako zinemetan.

Filmografia
-----------

| Urtea | Filma | Rola | Generoa | Erref. |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2008 | *Gangster's Paradise: Jerusalema* | Young Kunene | Filma |  |
| 2011 | *Generations* | Matthew | Telesaila |  |
| 2011 | *Otelo Burning* | Otelo Buthelezi | Filma |  |
| 2012 | *Dream World* | Lindelani | Telesaila txikia |  |
| 2015 | *Ayanda* | Lenaka Olandele | Filma |  |
| 2016 | *Kalushi: The Story of Solomon Mahlangu* | Lucky | Filma |  |
| 2018 | *Freedom* | Zuzendarikidea, idazlea, aktorea: *Freedom* | Filma |  |

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Jafta Mamabolo career.*  briefly.
2. ↑    *Jafta Mamabolo.*  British Film Institute.
3. ↑    *Chit Chat: Jafta Mamabolo.*  news24.

Kanpo estekak
-------------

* Chill, guys! There’s no 'beef' between Jafta Mamabolo and Masasa Mbangeni

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q69918355

 |

* Wd Datuak: Q69918355
**Martina Santandrea** (Bentivoglio, Italia, 1999ko irailaren 5a) gimnastikan aritzen den kirolari italiarra da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen gimnasia erritmikoan *Taldeka aparatu guztiak* kategorian, Italia ordezkatuz; Bulgariako taldearen (urrezko domina) eta ROCeko taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Italiako taldea. 
Honako hauek osatzen zuten Italiako gimnasta taldea: Martina Centofanti, Agnese Duranti, Alessia Maurelli, Daniela Mogurean eta Martina Santandreak.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia 
  | 03 !3. postua, brontzezko domina | *Taldeka aparatu guztiak*, gimnasia erritmikoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Martina Santandrea» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Martina Santandrea» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54856360

 |

* Wd Datuak: Q54856360
**Dallam konderria** (ingelesez: *Dallam County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Dalhart da. 2010eko zentsuaren arabera 6.703 biztanle zituen, Dallam kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Dallam konderriak 3.898,61 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,18 ura dira. Beste 3.893,42 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,72 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.703 pertsonetatik 6.443 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.717 dira. 81 beltzak edo afroamerikarrak. 34 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 37 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 17 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 86 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109303
* Commonscat Multimedia: Dallam County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127852066
* LCCN: n81074676
* NARA: 10047049
* **Lekuak**
* OSM: 1807484
* TGN: 2001970

 |

* Wd Datuak: Q109303
* Commonscat Multimedia: Dallam County, Texas
Macadamez egindako lehen errepidearen eraikuntza AEBetan (1823).
**Macadama** John Loudon McAdam eskoziar ingeniariak XIX. mende hasieran garatutako errepide eraikuntza sistemari deitzen zaio. Errepide mota hori eraikitzeko erabiltzen den geruza pikorduneko agregakin uniformeari ere horrela deitzen zaio.

Errepideen eraikuntza
---------------------

John MacAdamek garatutako sistema zelaigunearen gainean hiru macadam (material) geruza zabaltzean datza, aldamenetan drainatze arekekin. Azpiko lehen bi geruzen agregakinak gehienez 75 mm zituen eta hirugarren geruzakoak 25 mm. Lehen bi geruzen lodiera gehienez 200 milimetrokoa zen eta hirugarren geruzarena 50 mm.

Ikus, gainera
-------------

* Macadam (materiala)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q301766
* Commonscat Multimedia: Macadam

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 170981722 (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q301766
* Commonscat Multimedia: Macadam
**Igurzkari albokari hobikari ahoskabea** kontsonantea bat da, indoeuropear hizkuntzen artean zabalduta ez dagoena, baina Ipar Amerikako hizkuntzen artean, ordea, bai.

Nazioarteko Alfabeto Fonetikoan [ɬ] ikurraz idazten da (ez nahastu [ɫ] hurbilkari albokari hobikari belarizatuarekin) eta bere X-SAMPA ikurra `K` da.

Adigerako adibidea (**лъ**эбэкъу, **лъ**ащэ):

Munduko zenbait hizkuntzatan
----------------------------

Indoeuropear hizkuntzen artean, galesak du hots hori, eta ⟨ll⟩ digrafoaz idazten da; islandierak eta faroerak oso hots antzekoa dute, eta ⟨l⟩ (*ka**l**t* «hotz») edo ⟨ll⟩ (*a**ll**t* «guztiak») gisa idazten dena.

Ipar Amerikako hizkuntzok ere hots hori dute: navajoa (eta beste na-dene hizkuntzak), txerokiera (alofonoa gisa), muskogeear hizkuntzak, besteak beste. Halaber, groenlandierak (eta haren ahaide gehienek), Taiwango batzuek, txuktxierak, Kaukasoko ipar-ekialdeko askok, Kaukasoko ipar-mendebaldeko batzuek, zenbait hizkuntza bantuk (hala nola, zuluerak, tsongerak...), zhuangerak, hadza-k (Afrikako hizkuntza bakartua), mongolierak (hotsaren aldaera ahostuna du), nahuatlak (alofonoa gisa) eta antzinako hebreerak.

Ikus, gainera
-------------

* Ahoskera
* Kontsonante
* Fonetika
* Fonologia
* IPA

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1365390

 |

* Wd Datuak: Q1365390
**Iguazuko ur-jauziak** (portugesez: *Cataratas do Iguaçu*, /kataˈɾatɐz du iɡwaˈsu/ ahoskatua; gaztelaniaz: *Cataratas del Iguazú*, /kataˈɾatas ðel iɣwaˈsu/ ahoskatua; guaranieraz: *Chororo Yguasu*, /ɕoɾoɾo ɨɣʷasu/ ahoskatua) Iguazu ibaian, Misionesko probintziaren (Argentina) eta Parana (Brasil) artean dauden ur-jauziak dira. Naturak sortutako munduko mirari eder eta ikusgarrienetakotzat jotzen dira, eta parke nazionala osatuz babestu dituzte hala Argentinan nola Brasilen. Puerto Iguazú (Argentina) eta Foz do Iguaçu (Brasil) hiririk hurbilenak dira.

Iguazu ibaiak sortzen ditu 275 ur-jauziak. *Y guasu* guaranierazko izenak «ur handia» esan nahi Garaienek (Deabruaren Zintzurra) 80 metroko altuera dute.

Historia
--------

Ur-jauziak duela ehun bat mila urte sortu ziren. Faila batek Paraná ibaiaren ibilgua puskatu zuen eta, horren ondorioz, Iguazu ibaiaren bokalea ur-jauzi izugarri bihurtu zen. Egun, 23 kilometroko distantzia dago ur-jauzia sortu zen jatorrizko tokitik gaur egungo tokiraino; izan ere, urak sortzen duen higadura geldo baina etengabearen ondorioz, ur-jauzien posizioa atzera eginez doa poliki-poliki.

Álvar Núñez Cabeza de Vaca espainiarrak aurkitu zituen Mendebaldeko kulturarako, XVI. mendeko erdialdean, eta *Saltos de Santa María* izena eman zien. Askoz lehenagotik, guaraniek bizitoki izan dute ingurua. 1984an, UNESCOk gizateriaren ondare izendatu zituen.

Iguazuko ur-jauziak

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  «Iguazuko ur-jauziak»[*Betiko hautsitako esteka*], *Elhuyar Zientzia eta Teknologia*, 255. zenbakia, 2009-07-01.

Kanpo estekak
-------------

* Parke Nazionalaren webgunea (Argentina)
* Cataratas do Iguaçu S.A.-ren webgunea
* Parke Nazionalaren Iguazu

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q36332
* Commonscat Multimedia: Iguazu Falls

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315169026
* LCCN: sh2006004238
* NKC: ge222898
* SUDOC: 170553701
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q36332
* Commonscat Multimedia: Iguazu Falls