recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Arte zuzendaritza** ikus-entzunezko departamentu bat da. Landu egiten ditu ikus-entzunezko eduki estetikoak, hala nola, lokalizazioak, kolore paleta, jantziak, dekoratuak, argiak, makillajea eta beste hainbat gauza. Erabaki artistiko guztiak bere menpe daude, garrantzi asko ematen dio alde bisualari. Departamentu honen buruzagia arte zuzendaria da eta gidoilari, argazki zuzendari eta produktorearekin batera lan egiten du. Arte zuzendariak gauzak hitzen bidez adierazi ordez, irudien bidez edo objektuen bidez adierazten ditu. Sail honetan lan egiten duen pertsona, sormen maila handikoa da.

Artearen historia testuinguruan eta artelanetan oinarritu egiten da proiektu asko aurrera ateratzeko. Paleta koloreen lanketa eta argiztapena kontuan izan behar dituen beste ezaugarri batzuk dira. Horretarako koloreen psikologian aditua izan behar da.

Gidoia prest dagoenean, arte zuzendaria gidoilariarekin batera, gidoia irakurtzen du. Gidoia irakurri ondoren, arte zuzendariaren zeregina zera da; ikus-entzunezko pieza kontatzen duen istorioa errealitatera egokitzea. Hau egiteko lokalizazioak bilatu behar dira, set desberdinak diseinatu edo kolore paleta desberdinak landu argazki zuzendariarekin batera. Gidoia adierazten duen ideia, estetikoki interpretatzen jakitea eskatzen du arte zuzendaritza, ikus-entzunezko piezaren atmosfera irudikatzen du.

Ikus-entzunezko departamentua den moduan, publizitatean baita ere badaude arte zuzendariak, hauek berdina egiten dute, iragarkiaren alde estetikoa landu.

Lehen Oscar Sarietan arte zuzendari hoberenaren saria zegoen. 2012. urtean sariari izena aldatu zioten eta handik aurrera "produkzio diseinu onenaren" moduan saritu egiten dute.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q706364
* Commonscat Multimedia: Art directors

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300025102

 |

* Wd Datuak: Q706364
* Commonscat Multimedia: Art directors
**Kielgo badia** (alemanez: *Kieler Bucht*; danieraz: *Kiel Bugt*) Itsaso Baltikoaren mendebaldean dagoen itsas badia da. Hegoaldean, Alemaniako Schleswig-Holstein kostaldea du mugakide, hego-ekialdean, Alemaniako Fehmarn uhartea, eta, iparraldean, Danimarkako Als, Ærø eta Langeland uharteak. Kieleko badia, ekialdetik, Mecklenburg eta Lübeck badiekin lotzen da, Fehmarnbelt (Fehmarn uhartearen eta Danimarkako uharteen arteko pasabidea) eta Fehmarnsund (Fehmarn uhartearen eta kontinentearen arteko pasabidea) itsasarteen bidez. Iparraldetik Belt Handiarekin eta ipar-mendebaldetik Belt Txikiarekin ere lotuta dago. Badia kontinentean sartzen diren fiordo, senadi eta badia txiki ugariz inguratuta dago. Garrantzitsuenak Kieleko fiordoa, Eckernförder badia, Schlei eta Flensburgeko fiordoa dira.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q698126
* Commonscat Multimedia: Bay of Kiel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 735148574256024430005
* GND: 4030486-3
* NKC: ge550401
* SUDOC: 121077438

 |

* Wd Datuak: Q698126
* Commonscat Multimedia: Bay of Kiel
**Kielgo ubidea** (alemanez: *Nord-Ostsee-Kanal*, «Ipar itsasoa - Baltikoa kanala»), 1948 arte **Kaiser-Wilhelm-Kanal** izenaz ezaguna, eta Itsaso Baltikoa eta Ipar itsasoa elkartzen dituen ubide bat da, 98 kilometro luze. Alemaniako Schleswig-Holstein estatuan dago.

Historia
--------

Bi itsasoen arteko lehenengo ubidea Kristian VII.a Danimarkakoak bultzatu zuen 1748an Eider ibaia aprobetxatuz. *Eiderkanal* zuen izena.

Gaur egungo kanalaren eraikuntza 1887an hasi zen eta 1895ean bukatu. Bi muturretan, Brunsbüttel eta Holtenaun (Kiel ondoan), Gilen II.a Alemaniakoak egin zuen inaugurazio ekitaldia. Alemaniako Itsas Armadaren garraioarentzako 1907 eta 1914 artean ubidea zabaldu egin zen. 1919an Versaillesko Itunak nazioarteko kategoria eman zion baina naziek 1936an alemaniarrak ez zirenentzako itxi egin zuen. 1948an ireki zen berriro.

Ezaugarriak
-----------

98 kilometroko luzera du eta 45 metrotako zabalera. Ubidea erabili ezean Danimarkari buelta emateak 460 kilometrotako distantzia egin beharra dago. 2007an 43.000 itsasuntzik zeharkatu zuten ubidea.

Panamako ubidea eta Suezeko kanalaren ondoren trafiko handiena duen ubidea da Kielgoa.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** **(Alemanez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q144825
* Commonscat Multimedia: Kiel Canal

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 237239821
* BNF: 13534029r (data)
* GND: 4042567-8
* LCCN: sh85072282
* SUDOC: 170634183
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q144825
* Commonscat Multimedia: Kiel Canal
**Koptoen egutegia** edo **Alexandriako egutegia** Eliza Koptoak erabiltzen duen egutegia da eta gaur egun Egipton erabilia da. Antzinako egiptoar egutegian oinarritua dago. Ptolomeo III.aren garaian egutegi horri aldaketa batzuk egin zitzaizkion (K.a. 238. urtea), egun epagomenal bat sartuz lau urtean behin. Hala ere aldaketa hau ez zuten ondo ikusi Egiptoko apaizek eta idea ez zen sartu K.a. 25 arte. Egutegi zaharra oraindik Erdi Aroa arte erabili zutenez hainbat astronomok erreformatutakoari Koptoen egutegia izena eman zitzaion. **Etiopiako egutegia**ren berdina da, baina izen eta zenbaki ezberdinekin.

Hilabeteak
----------

* Thout
* Paopi
* Hathor
* Koiak
* Tobi
* Meshir
* Paremhat
* Paremoude
* Pashons
* Paoni
* Epip
* Mesori
* Pi Kogi Enavot (hilabete txikia)
* Wolfgang Kosack: *Der koptische Heiligenkalender. Deutsch - Koptisch - Arabisch nach den besten Quellen neu bearbeitet und vollständig herausgegeben mit Index Sanctorum koptischer Heiliger, Index der Namen auf Koptisch, Koptische Patriarchenliste, Geografische Liste.* Christoph Brunner, Berlin 2012, ISBN 978-3-9524018-4-2.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q750430
* Commonscat Multimedia: Coptic calendar

---

 |

* Wd Datuak: Q750430
* Commonscat Multimedia: Coptic calendar
Dinosauro haragijale baten koprolitoa (Saskatchewango hego-mendebaldea, Kanada). Eskala 15 luze da
**Koprolitoa** animalien gorotza da, fosil bihurtua.

Koprolitoak paleozoiko, mesozoiko eta zenozoiko garaietako lur-geruzetan aurkitzen dira. Koprolitoen bidez antzinako animalia batzuek zer jaten zuten eta haien digestio-hodia nolakoa zen jakin ahal izan da. Koprolito batzuek kaltzio fosfato kantitate handia izaten dute, eta ongarriak egiteko erabili ohi dira.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q544041
* Commonscat Multimedia: Coprolites

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00566617
* AAT: 300379448
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q544041
* Commonscat Multimedia: Coprolites
Cáceresko Santa Maria konkatedrala.
**Konkatedrala** (grezieratik: καθέδρα (*katedra* edo *eserlekua*, eta latinetik: "con" edo "co", *laguntza* edo *kolaborazioa*) katedral katoliko bat da baina bere kategoria beste katedral batekin konpartitzen du. Beraz, katedrala apezpikuak egoitza edo gotzain-aulkia duen tenplua baldin bada, konkatedralaren kasuan ezaugarri horiekin bi tenplu egongo dira; ondorioz, elizbarruti horretan bi eliza nagusiak dira. Kategoria hori konkatedraleei Egoitza Santuak ematen die.

Konkatedralak munduan
---------------------

Gehienak Europan daude:

* Espainia, estatu horretan asko daude
* Maltan
* Polonian
* Frantzian
* Bulgarian
* Eslovakia
* e.a.

Europatik kanpo ere badira batzuk:

* Brasil
* Guatemala
* Venezuela
* Kolonbia
* Kanada
* Jerusalem

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Ikus, gainera
-------------

* Katedral

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Katedralak eta konkatedralak munduan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2577114
* Commonscat Multimedia: Co-cathedrals

---

 |

* Wd Datuak: Q2577114
* Commonscat Multimedia: Co-cathedrals
**Kibi** Informatikan erabiltzen den aurrizki bitar bat da, oinarrizko unitate baten multiploa adierazteko erabiltzen dena. Gehienetan bit eta byte unitateekin erabiltzen dira. Kibibyte batek 1024 byte ditu.

| Ikur | Aurrizkia |
| --- | --- |
| Ki | **kibi**, *binary kilo* | 1 kibibyte (KiB) | 210 byte | 1024 B |
| Mi | mebi, *binary mega* | 1 mebibyte (MiB) | 220 byte | 1024 KiB |
| Gi | gibi, *binary giga* | 1 gibibyte (GiB) | 230 byte | 1024 MiB |
| Ti | tebi, *tera bitar* | 1 tebibyte (TiB) | 240 byte | 1024 GiB |
| Pi | pebi, *binary peta* | 1 pebibyte (PiB) | 250 byte | 1024 TiB |
| Ei | exbi, *binary exa* | 1 exbibyte (EiB) | 260 byte | 1024 PiB |

Bit kantitate handiak izendatzeko terminoak sortu izan dira SI aurrizki estandarrak erabilita 10 zenbakiaren potentzietarako; adibidez, kilo = 103 = 1000 (kilobit edo kbit), mega- = 106 = 1000000 (megabit edo Mbit) eta giga = 109 = 1000000000 (gigabit edo Gbit). Aurrizki horiek maizago erabiltzen dira byte-multiploetarako, kilobyte (1 kB = 8000 bit), megabyte (1 MB = 8000000bit), eta gigabyte (1 GB = 8000000000bit).

Hala ere, arrazoi teknikoak direla medio, konputagailuetako memorien edukiera neurtzeko askotan bi zenbakiaren potentziak erabiltzen dira, esaterako, 228 = 268435456 byte. Zenbaki baldar horien erabilera sahiestearren, jendeak askotan SI aurrizkiak erabiltzen ditu gutxi gorabeherako zenbakiak adieratzeko, adibidez, erabiltzen da kiloaurrizkia 210 = 1024 zenbakiaren ordez, *mega* 220 = 10485761048576 zenbakiaren ordez, *giga* 230 = 10737418241073741824 zenbakiaren ordez, eta abar. Adibidez, ausazko sarbidezko memoriazko txip batekin edukiera 228 byte izango litzateke baina 256-megabyteko txipa esan ohi da. Ondoko taulan erakusten dira desberdintasun horiek.

| Ikurra | Aurrizkia | SI Esanahia | Esanahi bitarra | Tamaina-aldea |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| k | kilo | 103 = 10001 | 210 = 10241 | 2.40% |
| M | mega | 106 = 10002 | 220 = 10242 | 4.86% |
| G | giga | 109 = 10003 | 230 = 10243 | 7.37% |
| T | tera | 1012 = 10004 | 240 = 10244 | 9.95% |
| P | peta | 1015 = 10005 | 250 = 10245 | 12.59% |
| E | exa | 1018 = 10006 | 260 = 10246 | 15.29% |
| Z | zetta | 1021 = 10007 | 270 = 10247 | 18.06% |
| Y | yotta | 1024 = 10008 | 280 = 10248 | 20.89% |

1998an, Nazioarteko Batzorde elektroteknikoak (IEC) estandar bat argitaratu zuen helburu horrekin, hots, aurrizki bitarrezko serie bat 1024 zenbakia 1000 ordez erabiltzen den kasuetarako:

Erreferentzia lista
-------------------

1. ↑  ISO/IEC standard is ISO/IEC 80000-13:2008.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7315478

 |

* Wd Datuak: Q7315478
**Automotores Orletti** Kondor operazioan militar kolpistek baliatutako zentro mekaniko bat izan zen, Buenos Airesen. Tokia, Condor operaziorako koordinazio zentro ez ezik, oposizioko pertsonen tortura eta hilketarako zentro garrantzitsu bat bihurtu zen, bertako giza eskubideen elkarteek erakutsi eta hainbat epaiketatan agerian geratu denez.

Torturatu eta desagerrarazi
---------------------------

Automotores Orlettiren tokia, 2014ko martxoan
Lekuaren erabilera hori 1976tik 1983ra izan zen indarrean, eta 200 pertsona tortura zituzten bertan. Hala ere, 1976ko azarotik torturarako erabiltzeari utzi zioten, biktima batek ihes egitea lortu zuenean.

1976an, Argentinan militarrek estatu-kolpea eman bezain laster, toki hau erabiltzen hasi ziren. Victor Visuarak Eduardo Ruffo agenteari agindu zion 'kobazulo' bat aurkitzeko, eta garaje hau ezin egokiagoa zen. Orduan, Argentina, Uruguai, Txile, Bolivia, Paraguai eta Kubako biktimak eramaten hasi ziren, herri haietako torturatzaileen esku uzteko. Guztira, bahitutako 300 pertsona pasa ziren bertatik, horietatik gehienak desagerraraziak.Egun, hildako horien omenezko museo bat da, izuaren ikur bilakatutako sinbolismo handiko tokia.

Epaiketa
--------

Automotores Orlettin gertatutako izugarrikerien epaiketa sonatuena 2011n egin zen, biktimen senitartekoen presentziaz eta giro hunkigarrian gertatu ere. Bertan, Eduardo Cabanillas bizi guztirako kartzela zigorra jaso zuen, hilketengatik kondenatutako bakarra eta Automotores Orlettiko arduradun nagusia. Bere agindupean torturatzaile jardun zuten Honorio Martinez Ruiz, Eduardo Alfredo Ruffo, Raul Guglielminetti eta Anibal Gordon: azkenak izan ezik, hilda baitago, 25 urte banako kartzela zigorra jaso zuten. Maiatzeko Plazako Amek poz handiz hartu zituzten epaiak.

Oroimenerako gune
-----------------

2003, Argentinako Uruguaiarren Giza Eskubideen Batzordeak legegintzarako kanpaina bat hasi zuen Automotores Orletti dagoen tokia desjabetzeko eta, 2009ko martxoaren 23an, Buenos Airesko udalak tokiaren jabetza eskuratu zuen. 2009an bertan ekin zioten toki hori ikerketarako eta informazioa gorde eta kudeatzeko gune bihurtzeari, baina 2014ko ekainean aurrerapauso bat gehiago eman zuten, eta talde bat bisita gidatuak, tailerrak, eztabaidak eta film-emanaldiak egiten hasi zen. Harrezkero, Oroimenerako Espazio ere bihurtu zen 2015ean, oroimena aldarrikatzeko modu gisa.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    Mujika, Amagoia. «Orlettiren amarruan» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2017-08-26).
2. 1 2 3 4    *Automotores Orletti: Memories of the Argentine dictatorship -.*  2015-01-11 (Noiz kontsultatua: 2017-08-26).

Ikus, gainera
-------------

* Oroimen, Egia eta Justiziarako prozesuak
* 1973ko Txileko estatu kolpea
* Jorge Rafael Videla
* Estatu terrorismoa

Kanpo estekak
-------------

  *Desaparecidos en Argentina - Centros Clandestinos de Detención:Automotores Orletti.*  (Noiz kontsultatua: 2017-08-26).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5712505

 |

* Wd Datuak: Q5712505
*Hau korear izena da, abizena* Kim *du.*

**Kim Jong-suk** —koreeraz: 김정숙— (Osan-dong, Japoniak okupatutako Korea, 1917ko abenduaren 24a - Pionyang, Ipar Korea, 1949ko irailaren 22a) Ipar Koreako gerrillaria izan zen, japoniar okupazioaren aurkako borrokako heroia, *Koreako Ama* ezizenaz ezaguna. Gainera, Ipar Koreako hiru liderren senide izan zen: Kim Il-sungen lehen emaztea, Kim Jong-ilen ama eta Kim Jong-unen amona.

Bizitza
-------

Osan-dong hirian jaio zen, Ipar Hamgyŏng probintzian (Ipar Korea), nekazari familia pobre batean. Ondoren, bere familiak Koreatik Txinara bizi izatera joan ziren 1922an.

Haren familia biziki zen iraultzailea eta japoniar okupazioaren aurkakoa, eta Kim Jong-sukek ere izaera hori hartu zuen. 1932an, Japoniaren aurkako gerrilla komunistarekin bat egin zuen, gerora bere senar izango zuen Kim Il-sungek gidatua, aginterako pausuak ematen, 1936an, zuzenean Kim Il-sungen agindupean izan arte. 1937an, Alderdi Komunistan onartu zuten.

1942ko otsailaren 16an, Kim Jong-il jaio zen, Kim Jong-suken lehen semea. Aitaren pausoei jarrai ziezaien, txikitatik komunismoaren balioak transmititu zizkioten.

Kim Jong-suk 1949an hil zen, 31 urte zituela, bere hirugarren alaba erditzen ari zela. Haren irudia Koreako Langileen Alderdiak erabiltzen du, ordudanik, emakume iraultzailearen iruditzat. Japoniarren aurkako Iraultzako heroitzat eta bere herrialdeari eta bertako biztanleei gorputz eta arima eskainitako borrokalari iraultzailetzat ezaguna, Ipar Koreako gobernuak *Koreako Herri Errepublika Demokratikoko heroi* titulua eman zion 1972ko irailaren 21ean.

Heriotza
--------

Kim Jong-suk Pyongyangen 1949an hil zen. Iturri ofizialek diote gerrillari gisa urteetan jasan zituen gabezien ondorioz hil zela. Iturri ez-ofizialek, berriz, denetariko bertsioak darabiltzate: hildako fetua erditzen ari zela hil zela; tuberkulosiaren ondorioz hil zela; edo tiroz hil zutela. Hala ere, biografia ofizialetik heriotzaren inguruko datuak ezabatu egin zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Suh, Dae-Sook.  (1988-12-31). *Kim Il Sung.*  doi:10.7312/suh-91732. (Noiz kontsultatua: 2021-04-29).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «¿Quién era la legendaria "madre sagrada" de Corea del Norte?» *BBC News Mundo* (Noiz kontsultatua: 2021-04-29).
3. ↑   *web.archive.org* (Noiz kontsultatua: 2021-04-29).
4. ↑   *web.archive.org* (Noiz kontsultatua: 2021-04-29).
5. ↑   **(Ingelesez)** Corfield, Justin.  (2014-12-01). *Historical Dictionary of Pyongyang.*  Anthem Press ISBN 978-1-78308-341-1. (Noiz kontsultatua: 2021-04-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q463949
* Commonscat Multimedia: Kim Jong-suk

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95115278
* ISNI: 0000 0001 0422 4800
* BNF: 16909833w (data)
* GND: 1140028073
* LCCN: n84152175
* NDL: 00622707
* NKC: jn20000700887

 |

* Wd Datuak: Q463949
* Commonscat Multimedia: Kim Jong-suk
**Asaeli Tuivuaka**, (Fiji, 1995eko abenduaren 22a), 15eko eta 7ko errugbi jokalari fijiarra da. Bere ohiko postua hegalekoa da. Egun, Italiako Zebre taldean jokatzen du.

Bizitza
-------

Bere osaba Setefano Cakau -Fiji rugby sevens taldeko kapitaina- izan zen.

Bere anaiak, Mario Senimolik, zazpiko errugbian jokatu zuen Fijiko Tabadamu Rugby Club-en, baina, 2011n, entrenatzen ari zela, zelaian hil zen.

Ibilbidea
---------

2017an, Fijian Drua taldeak kontratatu zuen Rugby Txapelketa Nazionalean lehiatzeko.

2019an, zazpikoan debuta egin zuen nazioartean, eta, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Fijiko zazpiko errugbi proban, talde garailean izan zen.2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina irabaziko du Fijiko taldearekin, Zeelanda Berrikoaren (zilarrekoa) eta Argentinakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute Fijiko taldea: Napolioni Bolaca, Vilimoni Botitu, Meli Derenalagi, Sireli Maqala, Iosefo Masi, Waisea Nacuqu, Kalione Nasoko, Semi Radradra, Aminiasi Tuimaba, Asaeli Tuivuaka, Jerry Tuwai, Josua Vakurunabili eta Jiuta Wainiqolo-k.

2021ean, Parmako Zebre taldean sartu zen.

Olinpiar-emaitzak
-----------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Zazpiko-errugbiagizonezkoa. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Personal tragedy fuelling Fijian Asaeli Tuivuaka's rise on the sevens circuit.* .
2. ↑    *Asaeli ‘The Tank’ Tuivuaka fuelled by the loss of his father and brother – Planet Sevens.* .
3. ↑    *Asaeli TUIVUAKA.* .
4. ↑  «Asaeli Tuivuaka» *olympedia.org* 2022-01-29an.<ref>«Asaeli Tuivuaka» Olympics.com 2022-02-04an begiratua **(Gaztelaniaz)**
5. ↑    *Il neo-campione olimpico con la nazionale a sette figiana Asaeli Tuivuaka firma con le Zebre.*  2021-09-01.
6. ↑  "Zazpiko-errugbia, gizonezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

* + All.Rugby
	+ European Professional Club Rugby
	+ It's Rugby
	+ World Rugby Sevens Series

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107659092
* Commonscat Multimedia: Asaeli Tuivuaka

---

 |

* Wd Datuak: Q107659092
* Commonscat Multimedia: Asaeli Tuivuaka
*Chrysomya megacephala* euli espeziearen ale bat gorotzez elikatzen.
**Koprofagia** (grezieratik, κόπρος *copros*, "gorotza" eta φαγειν *phagein*, "jan") gorotzak borondatez jatea da. Naturan badaude gorotzez elikatzen diren espezieak; beste batzuk, berriz, baldintza berezietan baizik ez dute egiten. Gizakiaren kasuan, parafilia bat dela irizten zaio, eta koprofilia deitzen zaio.

Animalia koprofagoek beste animalia batzuen gorotza jaten dute modu esklusiboan edo gehienetan, eta normalean ezin dute biziraun ordezko beste elikagai bat erabilita. Espezie koprofago gehienak intsektuak dira, batez ere dipteroen beldarrak eta koleopteroak. Ez dira koprofagotzat hartzen gorotzean beste espezie batzuk jaten berez bizi diren animaliak.

Gorotzek elikagaien kantitate handia izaten dute, askotan erdizka digerituta egoten baitira digestio aparatuen eraginkortasun txikiaren ondorioz, batez ere belarjaleen kasuan. Intsektu askok baliabide hori arrakastaz ustiatzen dute eta ekosistemetako materia birziklatzen laguntzen dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q320011
* Commonscat Multimedia: Coprophagia

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q320011
* Commonscat Multimedia: Coprophagia
**Aster Aweke** (amhareraz: አስቴር አወቀ; Gondar, Etiopia, 1959) etiopiar abeslaria da. Afrikako ahots onenetakoa da, eta Mendebaldeko jazzaren eraginak ditu. Aretha Franklinekin alderatu izan da, eta "Sarah Vaughan afrikarra" dela esan izan da.

Biografia
---------

Haren aita Haile Selassieren erregimeneko funtzionario zelako, Roha Band delako orkestran, garai hartan Etiopian zegoen orkestrarik onenean, sartu zen bakarlari gisa 1978an. Hala ere, diktadura jasangaitza zen, eta Estatu Batuetara alde egin zuen familia osoarekin 1979an.

Hamar urtez, klubetan eta jatetxeetan lan egin zuen, jazzetik eta rhythm and bluesetik hurbil zegoen errepertorio bat kantatuz. Geroago, baina, sustrai etiopiarretara itzultzea erabaki zuen, eta sustrai horiek Estatu Batuetan ikasitakoarekin nahasi zituenean hasi zen famatu egiten. 1989an, *Kabu* argitaratu zuen. Album horretan, *krar* izeneko harpa etiopiarra entzun daiteke, teknologia garatuzko beste instrumentu batzuen aldamenean, funk erritmoan. Maisulantzat jotzen den 1993ko *Ebo* diskoan, are gehiago sakondu zituen sustrai afrikarrak.

Gaur egun, Aster Awekeren ahots bero eta berezia Afrikan bezain ezaguna da Estatu Batuetan. Beste lan batzuk: *Hagere* (1999), *Sugar* (2002), *Asters Ballads* (2004), *Fikir* (2006) eta *Checheho* (2010).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q469834
* Commonscat Multimedia: Aster Aweke

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 12500327
* ISNI: 0000 0000 3258 9156
* BNF: 13983881j (data)
* GND: 1070072834
* LCCN: n2011212713
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00653/eu\_a\_6537/a6537
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: aster-aweke

 |

* Wd Datuak: Q469834
* Commonscat Multimedia: Aster Aweke
***Kupido Venusen gerrikoa askatzen*** (ingelesez: *Cupid Untying the Zone of Venus*) Joshua Reynoldsek 1788an margotutako margolan ezaguna da, gaur egun Hermitage museoan ikus daitekeena (San Petersburgo, Errusian).

Azterketa
---------

Margolan honetan ikusten dugun Venusen irudia ez da oso ohikoa. Jainkosa ohe batean etzanda eta erdi biluzik agertzen da. Eskuineko eskuaz aurpegiaren alde handia ezkutatu egiten du. Bitartean, Kupidok jainkosaren soinekoa askatu nahian dabil. Venusen begi bat bakarrik ikusten dugu baina hau ikusleari begira dago. Neska bularrak airean ditu baina ez horregatik lotsatzen, alderantziz, aurpegia ezkutatzeko keinuak probokazioa adierazten du. Hala ere, aurpegi-masailetan arrosa kolorea ikus daiteke, durduza adierazten. Margolanaren argia neskaren gainean ardaztzen da. Haren atzealdean gorri koloreko oihalak ikus daitezke; gorria pasioaren kolorea da, alegia.

Margolaneko modeloa Emma Hart izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5794826
* Commonscat Multimedia: Cupid Untying the Zone of Venus (Reynolds)

---

 |

* Wd Datuak: Q5794826
* Commonscat Multimedia: Cupid Untying the Zone of Venus (Reynolds)
**Baltimore city konderria** (ingelesez: *Baltimore city County*) Marylandko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Snow Hill da. 2010eko zentsuaren arabera 620.961 biztanle zituen, Baltimore city kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Baltimore city konderriak 238,41 kilometro koadro ditu. Horietatik 28,77 ura dira. Beste 209,64 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2604,59 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 620.961 pertsonetatik 200.080 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 25.960 dira. 392.938 beltzak edo afroamerikarrak. 1.884 amerikar natiboak ziren eta 192 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 14.397 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 942 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 10.528 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25478988

 |

* Wd Datuak: Q25478988
Teknologiaren arloan, **autonomia** energia iturri independentea duen gailu bat aktibo egon daitekeen denbora da, energia iturria agortu arte. Horrela, gailu elektriko batek, linterna batek adibidez, ordu batzuen autonomia izango du baterien ahalmenaren arabera eta auto batek kilometro kopuru jakin bat egin ahal izango du erregaiaren deposituaren ahalmenaren arabera hornitu gabe. Gailuen autonomian hobekuntzak lor daitezke energia iturriaren ahalmena handituz edo errendimendua handituz eta, beraz, gailuaren kontsumoa murriztuz.

Robotikan, **robot autonomoa** gizakiaren esku-hartzerik gabe jarduten duena da. Garraiobide batzuetan, adibidez, ibilgailu elektrikoetan, ibilgailu batek beste behin kargatu gabe egin dezakeen denbora adierazteko erabiltzen da.

Informatikan, **gailu autonomoa** funtzionatzeko ordenagailura konektatu behar ez dena da. Funtzio anitzeko gailu batek funtzio autonomoak izan ditzake:

* Faxak bidali eta jaso.
* Kopiak egin.
* Irudiak inprimatu argazki-kamera digital bat edo flash memoria konektatuta dagoenean.

Hori guztia ordenagailua piztu beharrik izan gabe.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5712534

 |

* Wd Datuak: Q5712534
Ordenagailuek eta Internetek asko zabaldu dute autoikaskuntzaren aukerak.
Leonardo da Vinci autodidakta izan zen.
**Autoikaskuntza** hitzak, baita **Ikaskuntza autonomo** ere, inoren laguntzarik gabe norberak ikasteko prozesua adierazten du, "nork bere kabuz egiten duen ikaskuntza" alegia. Horrela ikasi duena autodidakta da. Autodidakta berak bakarrik ikasten duen pertsona da.

Autoikaskuntzaren prozesua
--------------------------

Sintesi gisa, esan dezakegu ikasteko autonomia pertsona batek bere ikasteko modua zuzentzeko, kontrolatzeko, erregulatzeko eta ebaluatzeko duen ahalmena dela, modu kontzientean eta nahita, nahi duen helburua lortzeko ikaskuntza-estrategiak erabiliz. Autonomia horrek hezkuntzaren azken helburua izan behar du, ikasten nola ikasi adierazten duena. Interneten erabilerak autoikaskuntzaren aukerak zabaldu ditu.

Autoikaskuntza eta jolasa
-------------------------

Autoikaskuntza gizakiak, ugaztunek eta beste animalia batzuek beren baitan duten zerbait da, eta agerian geratzen da jolasean ari direnean. Jolasteak, batzuetan kontuan hartzen ez bada ere, funtzio nagusia du trebetasun berriak ikastea edo jada badituztenak hobetzea. Askotan, autoikaskuntza jolasean hasten da, eta denbora bat igaro ondoren konturatzen da asko ikasi dela horrela, eta ez duela soilik ondo pasatzeko balio.

Autoikaskuntza eta euskara
--------------------------

Azken urteetan eta bereziki COVID-19 pandemiarekin batera asko zabaldu dira euskara ikasteko autoikaskuntzaren proposamenak, nahiz eta aurretik oso garatuak izan. Euskaltegi askok Internet bidezko aukera hau zabaldu dute. Dena dela, Ana Garmendiaren hitzetan, "Autoikaskuntza ez dator ohiko metodoa ordezkatzera". Boga da horrelako autoikaskuntzaren sistema bat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207650
* **Identifikadoreak**
* BNF: 13324470r (data)
* GND: 4513379-7
* LCCN: sh85119722
* NDL: 00562208

 |

* Wd Datuak: Q207650
**Kim Deal**, izen osoz **Kimberley Ann Deal** (Dayton, Ohio, 1961eko ekainaren 10a) estatubatuar musikari eta abeslaria da. Pixies indie rock taldeko baxu jotzailea izan zen eta The Breeders taldeko gitarrista eta abeslaria da.

Ibilbidea
---------

Kim Deal Dayton-en (Ohio) jaio zen, non Kelley ahizpa bikiarekin hazi zen. John Murphyrekin ezkondu ondoren, Bostonera joan zen bizitzera. Frank Black eta Joey Santiago iragarki baten bidez ezagutu zituen 1986an, eta haiekin Pixies sortu zuen. 1989an dibortziatu ziren arte, "Mrs. John Murphy" izena erabili izan zuen Pixies taldearen kredituetan.

 Kim Deal Pixiesekin 2010. urtean.1989an, The Pixies-en alboko proiektu gisa, The The Breeders sortu zuen Throwing Muses taldeko Tanya Donellyrekin. Frank Black-ekin izandako liskarren ostean, Pixies taldea desegin zen 1993an. Urte berean, Breeders-ek mundu osoan arrakasta izan zuen *Last Splash* bigarren diskoarekin eta *Cannonball* singlearekin. Tanya Donellyk alde egin ostean, Kelley Deal, Kimen ahizpa, taldean sartu zen gitarrista berri gisa. 1994an, ordea, Kelley errehabilitazioan sartu behar izan zuten heroinaren mendekotasun larria zela eta; Orduan, Breeders gelditu ziren zortzi urtez. Kim Deal alkoholismoarekin borrokan aere egon denbora horretan eta hainbat errehabilitazio saio egin zituen. 

21. mendean Pixies eta Breeders-en jarraipen eta ber-bateratzeetan egon da. Baita beste talde batekin, The Amps, eta bakarkako grabaketak ere egin ditu. Beste talde batzuen albumak ekoitzi ditu, esate baterako, Guided by Voices taldearenak.

Kuriositate gisa, The Dandy Warhols taldeak kantu bat du Kim Deali buruz: *Cool as Kim Deal*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Pinazo, Manuel.  (2013-06-16). «Reivindicando a Kim Deal: Recordamos la trayectoria de la bajista que acaba de abandonar The Pixies» *Muzikalia* (Noiz kontsultatua: 2023-02-08).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, alemanezko Wikipediako «Kim Deal» artikulutik itzuli da; zehazki, 2023-02-07ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.

* *Cannonball*, The Breeders taldearen *hit* ezagunena, Kim Dealek idatzitako abestia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q240509
* Commonscat Multimedia: Kim Deal

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 230768366
* ISNI: 0000 0003 6596 9501
* BNE: XX1427430
* BNF: 139945997 (data)
* GND: 134988094
* LCCN: no2009158616
* NKC: xx0036741
* SUDOC: 157473910
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q240509
* Commonscat Multimedia: Kim Deal
**Kilwinningeko abadia** (ingelesez: *Kilwinning Abbey*) Eskoziako Kilwinning herriko abadia historikoa da. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Kilwinning herriaren aintzinako izena *Saigtown* da, "Santuen herria" esan nahi du, izan ere VIII mendean eliza bat baitzen bertan. 1162 eta 1168 artean Kilwinningeko abadia sortu zuten Tironensiar beneditarrek, dirudienez Richard de Morville Eskoziako Konstable Handiak eta Cunninghameko Lordak aginduta eta Gilen I.a Eskoziakoa atzean zuela. Nobe eta erregeen laguntza izan zuen beti eta hurrengo lau mendeetan Eskoziako abadiarik aberatsenetakoa izan zen.

1560an Eskoziako Erlijio Erreforma gertatu zen. Aurrez erasoak ere izan zituen, 1513an Glencairn eta Anguseko kondeek harpilatu egin zuten eta 1540an George Wisharten jarraitzaileek eraikina kaltetu zuten. 1562an Glencairneko kondean berriz erasotu zuen John Knox erreformatzaileak bultzatuta eta sua eman zion. 1571ean zaldunek abadia eraso zutela ere aipatzen da. Azken suntsiketa 1591an gertatu zen. Hurrengo mendeetan bertako harriak inguruko eraikin berriak altxatzeko erabili ziren.

Zatika erortzen joan zen arren, dorre nagusiak zutik iraun zuen eta gartzela funtzioa ere izan zuen momentu puntualetan. 1789 eta 1809 artean Eglinton kondeak diru ugari xahutu zuen dorrea berriztatzeko helburuaz baina 1809an tximistak jo zuen eta lanak bertan behera gelditu ziren. Iparraldeko dorrearekin ere gauza bera egin nahi izan zuen baina egoera tamalgarrian zegoela ikusita 1814an eraitsi egin zuten. 1993 eta 1995 artean kontserbazio lanak egin zituzten dorrean eta orain beheko solairuan museo txiki bat dago.

Iruditegia
----------

* Dorre nagusia.Dorre nagusia.
* Hegoaldeko horma.Hegoaldeko horma.
* Hormak eta arkua.Hormak eta arkua.
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2363506
* Commonscat Multimedia: Kilwinning Abbey

---

 |

* Wd Datuak: Q2363506
* Commonscat Multimedia: Kilwinning Abbey
Eskualdearen mapa.
**Baltistan** (Urdu: بلتستان) Pakistango iparraldean dagoen herrialdea da, Txinako mugaldean eta Iparraldeko Eremuak izeneko lurraldean kokatutakoa, Kaxmiren. Oso inguru menditsua da, batez beste 3.500 metroko altueran.
300.000-400.000 pertsona bizi dira bertan.

Mugakideak
----------

Iparraldean Xinjiang (Txina) eta Brooshal (Pakistan), hegoaldean Kargil eta Ladakh (India), mendebaldean Dardistan eta Brooshal (Pakistan) eta ekialdean Siachen glaziarra mugakide ditu.

Barrutiak
---------

* Ghanche (Khaplu hiriburua).
* Skardu (Skardu).

Inguru naturala
---------------

Pakistango mendirik altuenak hemen daude kokaturik, Karakorumeko mendigunearen barruan: K2 (8.611 m), Nanga Parbat (8.125 m), Gasherbrum I (8.068 m), Broad Peak (8.047 m) eta Gasherbrum II (8.035 m).

Bestela, sei ibar nagusi ditugu inguru honetan: Gultari, Kharmang (Kartakhsha), Khaplu, Skardu, Shigar eta Rondu.

Hizkuntzak
----------

Baltiera da bertako hizkuntza nagusia, tibeteraren aldaera zaharra dena, Kham dialektotik gertu. Izan ere tibetarrak dira populazioaren %60 ingurua. VIII. mendekoak dira lehenengo idatzizko lekukotzak, Manthal herrian, Skardutik hurbil. Jatorrizko idazkera hasi ziren aldatzen XVI. mendean, persierazkoarekin ordezkatuz. Literatura ahozko tradizioan transmititu egin da nagusiki. Ladakheko hizkuntzarekin parekotasun handiak daude.

Gaur egun, eragin handia daukate buruxaski, turkiera eta urdu hizkuntzek baltieran, baita persierazko literatura musulmanak ere. Modu horretan, tibetar jatorritik desbideratu egin da.

Felix Iñurrategi
----------------

Felix Iñurrategi mendigoizale aretxabaletar ezaguna herrialde honetan hil zen 2000. urtean, istripuz, Gasherbrum II mendian behera egiten ari zela.

Bere omenez, eta herrialde honetako biztanleek hainbat urtez Iñurrategi anaiei eta beste mendizale batzuei emandako laguntza eskertuz, 2001ean sortu zuten Gipuzkoan "Felix Baltistan Fundazioa", inguru honetako garapena sustatu nahian.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Baltierari buruzko artikulua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q805804
* Commonscat Multimedia: Baltistan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239060890
* LCCN: sh86006331
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q805804
* Commonscat Multimedia: Baltistan
Madeleine aldiko oinarri arrakalatuko azagaia
Madeleine aldiko modu aberatsean apaindutako azagaiak
**Azagaia** arma jaurtigarri primitibo eta arin bat da eskuarekin (xabalina bezala) edo bultzagailu baten laguntzaz jaurtitzen dena. Mutur zorrotz eta gogorra (adar, hezur edo sukarrizkoa) izaten zuen, zurezko makil bat, eta, beharbada, azken zatian, luma batzuk ere hegaldia egonkortzeko, geziekin egiten den bezala.

Orokorrean, arkeologoek, indusketetan aurkitzen duten arrasto bakarra, azagaiaren muturra da, zurezko makila, denborarekin, usteldu egiten baita. Arrazoi honengatik, azagaia hitza, arkeologian, arma osoari edo honen muturrari erreferentzia egiteko erabiltzen da, ezberdintasunik gabe.

Azagaiak, Europako Goi Paleolitoko ezaugarriak dira bereziki. Denborarekin, eboluzionatzen joan zirenez gero, posible da historiaurreko kultura ezberdinentzako eredu bereizgarri bat edo gehiago zehaztea:

* Aurignac aldia: Oinarri arrakalatuko azagaiak eta losanjikoak
* Gravette aldia: Oinarri alakatua duten azagaiak eta fusiformeak
* Solutre aldia: Erdialdea lautua duten azagaiak (alakatuak eta fusiformeak ere badaude)
* Madeleine aldia: Aurrekoekin batera, zirriztudun azagaiak agertzen dira (beharbada mikrolitoak sartzeko), oinarri adarkatudun azagaiak eta baita oso modu aberatsean apaindutako azagaiak ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q740127
* Commonscat Multimedia: Assegai

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300251704

 |

* Wd Datuak: Q740127
* Commonscat Multimedia: Assegai
*Kon-Tiki*a, Osloko museoan.
**Kon-Tiki** Thor Heyerdahl norvegiar antropologoak antolatutako espedizioa izan zen, Hego Amerikatik abiatuta ontziz Polinesia antzinako amerindiarrek populatu zutela frogatzea helburu zuena. Horretarako *Kon-Tiki* izeneko itsasontzia eraiki zen, antzinateko teknika eta materialekin. Itsasontzia Peruko Callao portutik atera zen 1947ko apirilaren 28an eta urte bereko abuztuan Tuamotuko uharte batera heldu ziren, bidaia osoan haizearen indarra eta itsasoko korronteak soilik baliatuz. Espedizioak jakinmin handia sortu zuen mundu osoan eta horretan oinarritua Heyerdahlek liburu bat idatzi eta dokumental bat zuzendu zuen.

*Kon-tiki* espedizioa funtsa pribatuekin ordaindu zen, baina ekipazioaren zati bat Ameriketako Estatu Batuetako Armadak eman zien. Peruko autoritateek ere laguntza eman zioten Heyerdahli itsasontzia eraikitzeko, Espainiako konkistatzaileek egindako marrazkiak jarraituz. 1947ko apirilaren 28an atera ziren portutik eta 101 egun eman zituzten 6.900 kilometro egiteko, Raroia arrezifera iritsi zirenean, abuztuaren 7an. Tripulazio guztia onik zegoen.

Ikus gainera
------------

* Kon-Tiki Museoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q204025
* Commonscat Multimedia: Kon-Tiki (ship, 1947)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4137752-7
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q204025
* Commonscat Multimedia: Kon-Tiki (ship, 1947)
Association of Community Organizations for Reform Now (Richir).
**Komunitatea antolatzea** prozesu bat da, non elkarrengandik hurbil bizi diren edo arazo komunen bat partekatzen duten pertsonak elkartzen diren beren interes partekatuan jarduten duen erakunde batean. 

Adostasun handiagoko komunitate-eraikuntza sustatzen dutenek ez bezala, komunitate-antolatzaileek orokorrean gizarte-aldaketak gatazka eta borroka soziala dakarrela nahitaez suposatzen dute botererik gabekoentzat botere kolektiboa sortzeko. Komunitatearen antolakuntzak oinarrizko helburu gisa komunitatea ordezkatzen duen erakunde batentzako botere *iraunkorra* sortzea du, denboran zehar hainbat gaitan erabakiak hartzen dituzten gakoetan eragiteko aukera emanez. Egokienean, adibidez, komunitatea antolatzeko taldeek mahaian lekua lor dezakete erabaki garrantzitsuak hartu aurretik. Komunitateko antolatzaileek tokiko lider berriekin lan egiten dute eta garatzen dituzte, koalizioak erraztuz eta kanpainak garatzen lagunduz. Antolakuntzaren helburu nagusi bat tokiko demokrazia sendo, antolatu eta garatzea da, komunitateko kideak desberdintasunen artean elkartzea, komunitatearen interesen alde borrokatzeko.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25866
* Commonscat Multimedia: Community organizing

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q25866
* Commonscat Multimedia: Community organizing
Auzo gorria Amsterdamen
**Auzo gorri**, **barruti gorri** edo **eremu gorri** bezala, prostituzioa eta sexuaren industriarekin zerikusia duten beste negozio batzuk kontzentrazen diren auzo, barruti edo eremuei deritze. Izenaren jatorri batzuk ezagutzen dira, 1890eko hamarkadan datatuak daudenak AEBetan, argi gorrien erabilerarekin zerikusia dutenak, bezeroek bertan zeuden negozioen izaera identifika zezaten.

Japonian auzo gorriei erreferentzia egiteko hitzetako bat *akasen* (japonieraz: 赤線?)
 da, literalki "lerro gorria" esan nahi duena, honen jatorriak, itxuraz behintzat, mendebaldeko hitzekin zerikusirik ez duelarik. *Aosen* (japonieraz: 青線?)
 hitza ere erabiltzen dute, "lerro urdina" esan nahi duena, legez kanpoko negozioak egiten diren barrutientzako. Kultura ezberdinetan, auzo gorriak modu ezberdinetan identifikatzen dira, ohikoena "prostituta gunea" delarik (adibideak Hindiz Randi Guli edo Prostituta kalea, Bengaleraz *Khanki Para* edo Prostituta auzoa).

Latinoamerikako herrialde batzuetan hitzak esanahiz aldatzen du eta gaizkiletza maila handiak dituzten sektoreak adierazten dituzte (kronika gorria izenari erreferentzia eginez)

Ikus, gainera
-------------

* Sexu turismo
* Amsterdameko auzo gorria
* Sankt Pauli
* Auzo gorria (Buenos Aires)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q272888
* Commonscat Multimedia: Red-light districts

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300000766

 |

* Wd Datuak: Q272888
* Commonscat Multimedia: Red-light districts
**Arteen Akademia Inperiala**, ohi **San Petersburgoko Arteen Akademia** deitua, Ivan Xuvalov kondeak sortu zuen 1757an, *Hiru arterik nobleenen akademia* izenarekin.

Akademia, Xuvalov jauregian zegoen, Sadovaia kalean dagoena, 1764an, Katalina II.a Errusiakoa Handia enperatrizak *Arteen Akademia Inperiala* bezala berrizendatu zuen arte, eta bere lehen errektorea izan zen Alexandro Kokorinovi, instituzioarentzako egoitza berri bat aukeratzeko esan zion. 25 urte behar izan ziren Hermitage museoaren aurrean dagoen eraikin neoklasikoa eraikitzeko, Neva ibaiaren kontrako ertzean. Bere gelen luxuzko apainduraz, Konstantin Thon arduratu zen. Egiptotik ekarri behar izan ziren 3.000 urte baino gehiagoko antzinatasuna duten esfinge eta grifoekin portu bat ere eraiki zuen.

Ivan Betskoyk berrantolatu zuen Akademia, izatez, Errusiar Inperioan sorkuntza artistikoa erregulatu ahal izateko gobernu kabinete bat izatera pasa zena. Akademiak, indar handiz bultzatu zituen neoklasizismoaren printzipioak Mendebaldeko Europara bere ikaslerik aurreratuenak bidaliz, Italia eta Frantziako arte klasiko eta pizkundetarraren estiloa ikas zezaten. Akademiak, bazuen bere lan bilduma ere, aztertuak eta kopiatuak izateko.

*Esfingeak eta grifoak portuan* (1835).
XIX. mendearen erdialdean, irakasleen akademizismoa, Dominique Ingresen esapideek eragindakoa, gai errealistak margotzeko euren askatasuna aldarrikatzen zuten errusiar artisten belaunaldi batek desafiatu zuen. Mugimendu honek, errusieraz Peredvizhniki bezala ezaguna eta *(Margolari) Ibiltariak* esan nahi duena, Ivan Kramskoi buru zuelarik, publikoki hautsi zuen Akademiarekin, bere erakusketa propioak modu independentean antolatuz, Errusian zehar egin zutena, hiriz hiri. Hala ere, Ilya Repin, Mikhail Vrubel eta talde honetako beste kide batzuk, akademiako prestaketa, ahalmen artistikoak garatzeko ezinbesteko oinarria zela uste izaten jarraitu zuten.

1917ko Errusiar Iraultzaren ondoren, Akademiak, eraldaketa batzuk jasan zituen. "Arteen Errusiar Akademia" deitzera pasa zen 1933an, jarraian, 1947an, "SESBeko Arteen Akademia", eta, azkenik, berriz, 1991n, "Arteen Errusiar Akademia". Akademiaren egoitza, Moskun dago 1947tik. Orain, Shuvalov jauregiko eraikin historikoa, unibertsitatearen egoitza da, *Ilya Repin San Petersburgoko margolaritza, eskultura eta arkitekturako Institutu akademikoa* izen luzearekin, baina, arruntki, *San Petersburgoko Arteen Akademia* deitzen jarraitzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q628254
* Commonscat Multimedia: Academy of Arts (Saint Petersburg)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132588545
* ISNI: 0000 0001 2190 1842
* GND: 5154033-2
* SUDOC: 149735308
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q628254
* Commonscat Multimedia: Academy of Arts (Saint Petersburg)
**Arrazubiko Andre Maria baseliza** XII. mendeko eliza kristaua da, gotiko estilokoa, Nafarroa Garaiko Arrazubi herri hustuan dagoena, Orbaibarko Oloritz udalerrian.

Historia
--------

Eraikin soil hori dagoen lekuan, izen bereko herrixka zegoen. 1366an su bat besterik ez zeukan, eta 1534 baino lehen jendegabetu zen. 1786an, Eristaingo jauregiarena zen, eta zazpi biztanle zituen. XX. mende hasieran hustu zen. Elezaharrak dioenez, XIII. mendeko hilobian atseden hartzen zuen «leizeko andreak», eta haurdun geratu nahi zuten emakumeek kanpoko hormako hilarriaren gainean lo egiten omen zuten.

Eraikina
--------

Eraikin protogotikoa da, XII. mende amaieran egindakoa. Oinarri laukizuzeneko nabe bakarra du, burualde zuzena eta arku zorrotz sendoz hornitutako zenbait tarte. Teilatua, bi isurkikoa, behera etorria zen, eta berriki berreraiki zuten. Harlanduxkaz egindako murruak dauzka, hutsarte gutxirekin, prisma formako kontrahormak, eta harburu lerro bat goialdean. Sarrerako atea arku-zorrotza da, eta arkibolta eta inposta leunak. Atearen ondoan XIII. mendeko hilobi gotiko bat dago, arku zorrotz eder baten azpian; hilarria bi isurkikoa da. Kanpai-hormak ermitaren ondorengo garai batean egindakoa dirudi.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Perez Ollo, Fernando. *Ermitas de Navarra.*  fundacioncajanavarra.es (Noiz kontsultatua: 2020-02-13).
2. ↑    *Arrazubi.*  enciclopedianavarra.com 2020-02-13.
3. ↑   Arrizabalaga, Mikel. «Orbaibarko ermitak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2019-04-30) CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
4. ↑    *Arrazubi.*  Atlas del patrimonio histórico cultural navarro, lebrelblanco.com (Noiz kontsultatua: 2020-02-13).

Ikus gainera
------------

* Arrazubi
* Oloritz
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63396773

 |

* Wd Datuak: Q63396773
**Auxkin Perez de San Roman Alkorta**, pilota arloan **Auxkin** izenaz ezaguna, (Oiartzun, Gipuzkoa, 1974ko urtarrilaren 17a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Atzelari jokatzen zuen, Aspe enpresakoa. Estatistika ofizialek diotenez, 1,85 m luze da, eta 82 kg pisatzen zuen. Pilotari gisa Lizarrako (Nafarroa Garaia) San Miguel klubean hezia. Profesionaletako estreinako partida 1998ko maiatzaren 1ean jokatu zuen, Iruñeko Labrit pilotalekuan. Azkena, berriz, 2007ko martxoaren 19an, Tolosako (Gipuzkoa) Beotibar pilotalekuan. Orain Irunen (Gipuzkoa) bizi da, eta suhiltzaile lan egiten du.[erreferentzia behar]

Estatistikak
------------

Bere pilotari ibilbide osoan, zenbaki hauek izan zituen Auxkinek, Aspe enpresaren webgunean ageri denez:

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Jokatutako partidak** | **Irabaziak** | **Galduak** | **Aldeko tantoak** | **Aurkako tantoak** |
| 579 | 319 | 260 | 10426 | 9712 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Tino REY: «Estella, tierra de zagueros», *El Correo*, 2006-01-10.
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** «Auxkin jugó su último partido como profesional», *Manista.com*, 2007-03-20.
3. ↑  «Estatistikak», *Aspepelota.com*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254525

 |

* Wd Datuak: Q12254525