recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***El* *Nacional*** Venezuelako egunkaria da, 1943ko abuztuaren 3an Caracasen sortua. Gaur egun, Miguel Henrique Otero da egunkariaren zuzendaria, sortzaileen biloba eta semea da. Bere lehen zuzendaria Antonio Arraiz poeta izan zen. 2018ko abenduaren 14an egunkariak bertan behera utzi zuen paperezko edizioa. PSUVko kide nagusietako batek egunkariaren egoitza nagusia bahitu zuen 2021eko maiatzean.

Historia
--------

### Hastapenak

**El *Nacional*** aldizkariaren lehen edizioa 1943ko abuztuaren 3an kaleratu zen. Berrikuntza garrantzitsuak izan zituen, besteak beste, hauek: editorialaren ordez mantxeta jartzea, grafiko handiak dituzten titular nabarmenak erabiltzea eta egunkari osoa gaika sailkatzea.

Lehenengo urtean zehar egunero 10.000 aleko tiradarekin ibili zen eta edizio bakoitzak zortzi orrialdeko bi gorputz zituen, formatu estandarrean eta zazpi zutabetan.

Venezuelako autore ezagunenetako askok idatzi dute egunkarian. Hain zuzen, Arturo Uslar Pietrik, Venezuelako intelektualak, berrogeita hamarretik gora urtez izan zuen iritzi-zutabe bat egunkarian, eta haren zuzendaria izan zen.

Martin Ugaldek Venezuelan bizi izan zenean literatur-sari preziatuenak bereganatu zituen, nola erreportaietan hala ipuinetan, hrien artean El Nacional egunkarikoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *El Nacional dejará de circular en su edición impresa.* .
2. ↑   Dubraska Suárez. *El Nacional cumple 70 años, "nuestro logro ha sido mantenernos firmes con postura crítica".* .
3. ↑  Aunque es común escuchar y leer el apellido de Arturo Uslar como palabra grave o llana ([úslar]), en realidad proviene del nombre de su antepasado, el militar alemán Johann von Uslar (1779-1866). En idioma alemán, Uslar se pronuncia como palabra aguda ([uslár]).
4. ↑    Torrealdai, Joan Mari.  (2004). *Martin Ugalderen bizitzan zehar (1921-2004).*  Euskaltzaindia, Euskera - XLIX.

Kanpo estekak
-------------

* El Nacional saioaren bertsio digitala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1324400
* Commonscat Multimedia: Diario El Nacional

---

 |

* Wd Datuak: Q1324400
* Commonscat Multimedia: Diario El Nacional
**Engadin** edo **Engiadina** (erretorromanieraz: *Engiadina*, alemanez: *Engadin*, italieraz: *Engadina*, frantsesez: *Engadine*; eusk: *Inn herriaren harana*)) Grisonia kantonamenduan (Suitza) dagoen ibarra da, Inneko barrutian kokatutakoa.

Izenak "Inn ibaiaren lorategia" esan nahi du, harana Inn ibaiak zeharkatzen baitu.

St. Moritz/San Murezzan udalerri ezaguna barne hartzen du.

Halaber, Piz Bernina mendia ingurune honetan dago.

Udalerriak
----------

Maloja • Sils/Segl • Silvaplana • Champfèr • Saint-Moritz • Celerina/Schlarigna • Pontresina • Samedan • Bever • La Punt • Chamues-ch • Madulain • Zuoz • S-chanf • Zernez • Susch • Lavin • Guarda • Ardez • Tarasp-Vulpera • Ftan • Scuol • Sent • Ramosch • Tschlin • Martina.

Engiadina Garaia
----------------

*Oberengadin* edo Engiadina Garaia Malojatik Zernezera hedatzen da.

Laku hauek hartzen ditu barne: Lej da Segl (Sils), Lej da Silvaplauna eta Lej da San Murezzan (St. Moritz).

Hizkuntzari dagokionez, alemaniera eta erretorromanierazko hiztunen arteko proportzioa nahikoa orekatuta dago, St. Moritz udalerri turistikoen modukoetan lehenengoak nagusi badira ere. Erromantxerazko jatorrizko dialektoa Puter izenekoa da.

Engiadina Beherea
-----------------

*Unterengadin* edo Engiadina Beherea Zernezetik Tirolera (Austria) zabaltzen da.

Erromantxera hizkuntza nagusia da eskualde honetan gaur egun ere, Vallader izenekoa bertako dialektoa izanda.

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)****(Ingelesez)****(Frantsesez)** Engiadina Garaiko kultura artxiboa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22883
* Commonscat Multimedia: Engadin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315128070
* BNF: 12073349s (data)
* GND: 4014744-7
* LCCN: sh85043162
* NKC: ge129133
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 008067
* LIR: 251
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q22883
* Commonscat Multimedia: Engadin
**Erlojuaren dorrea** Argako Erriberako Miranda Arga udalerrian kokatutako Erdi Aroko kanpandorre bat da, XVI. mendean berraikia. Herriko Jasokundeko Andre Mariaren elizaren ondoan dago eta herria inguratzen zuen antzinako harresiarekin bat eginez, mudejar estiloko dorre lirain hau nabarmentzen da.

Eraikina
--------

Nafarroako arkitektura mudejarraren presentzia, bitxia ez bada ere, ohikoagoa da Erriberako hegoaldeko herrietan. Hala ere, VIII. mendetik X. mendera, Miranda, etenaldiekin, Banukasitarren dinastiako feudoa izan zen, eta, ondoren, noizbehinka, moriskoen presentzia erregistratu da herrian. Beraz, ez da harritzekoa dorrea eraikitzerakoan estiloa aukeratzea, kontuan hartuta materialaren eskuragarritasuna eta eraikuntza- eta dekorazio-teknika horiek eremuan duten iraupena.

Dorreak ondo bereizitako hiru gorputz ditu. Lehenengoak lau angeluko oinplanoa du, eta erlojuaren dorrearen eta kanpandorrearen euskarria da, antzinako harresi erromanikoarekin lotzen duen materialarena. Kanoi erdiko ganga zorrotza du, ate gisa balio du, eta herrira sartzeko antzinako portadetako bat da, Portalejo izenez ezagutzen dena. Gaur egun gorputz honetan ikus ditzakegun baoak hirugarren karlistaldian estali ziren, tropen balizko erasoetatik babesteko. Beharbada, bere garaian beiratez apainduta egongo ziren. Bigarren gorputza adreiluzko kubo bat da, XVI. mendeko Mudejarreko prototipikoa, Tafallako merindadean estilo honetako dorre bakarra. Aipagarria da bere dekorazio geometrikoa: hormak erronboz eta adreiluz egindako arkutxo itsuz estaltzen ditu, eta horrek kontrastea eragiten du urperatutako eremuen eta irtenguneen artean. Azkenik, dorrea oinplano oktogonaleko kanpandorrez amaitzen da. Kanpandorrea atzeko etapa batean eraiki zen, zirkuluerdiko arkuak ditu zortzi aldeetan eta piramide-formako estalki batez errematatuta dago.

Historikoki dorreak funtzio hirukoitza izan du. Lehenik eta behin, parrokiako erloju eta kanpandorre gisa balio zuen, lanbro-egunetan nekazariak lanaren ondoren etxera itzultzean gidatzeko baliagarri zena. Bigarrenik, funtzio militarra zuen, jagole eta gotorleku gisa jarduten baitzuen, udalerria inguratzen zuen harresian kokatuz. Azkenik, hiribildurako sarbide izateko hirigintza-funtzioa ere bazuen.

Dorrearen kontserbazioa arazotsua izan da hasieratik. XVII. eta XVIII. mendeetatik zaharberritze-lanak egin dira, eta azken hamarkadan azken zaharberritze-lanak egin ziren, mantentze-arazoak konponduz, dorrearen lehen ataleko baoak berriro irekiz eta kanpandorrerako eta erlojuerako sarbidea erraztuz.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | MIRANDA ARGA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Miranda Arga
* Argako Erribera
* Izarbeibar-Novenera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113170761

 |

* Wd Datuak: Q113170761
Erupzio stronboliarra: 1 Zutabe eruptiboa, 2 Lapilli, 3 Errauts bolkanikoaren euria, 4 Laba-iturria, 5 Bonba bolkanikoa, 6 Laba-isurketa, 7 Laba- eta errauts-geruzak, 8 Estratua, 9 Dikea, 10 Tximinia, 11 Galdara magmatikoa, 12 Xafla.
Erupzio stronboliarra
**Erupzio stronboliarra** erupzio leherkorrak dituen bolkanismo bat da, eta erupzio horiek hedadura aldakorreko barealdiez bereizita daude.

Leherketa bakoitzaren prozesua magmak berak askatutako gas-burbuila baten bilakaerari dagokio. Erupzio horiek sortzen dituzten produktu piroklastikoak, bonbak, lapilliak eta errautsa dira, eta, oro har, lurretik gutxi isurtzen diren biltegiak eta altuera jakin bateko aparatu bolkanikoak sortzen dituzte.

Labaren tenperatura 1000º C-tik beherakoa izaten da, eta hori geruza-sumendi batetik dator, hau da: kono bolkanikoa sumendiak egindako erupzioetatik ateratako laba solidotuak sortu duela. 

Bere izena Eolia uharteetako Estromboli sumenditik dator, Sizilia uhartetik gertu dagoen artxipelago txikitik, Italian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Geologia : hiztegi entziklopedikoa.*  Elhuyar [1998?] ISBN 84-87114-45-8. PMC 42959044. (Noiz kontsultatua: 2021-09-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q611880
* Commonscat Multimedia: Strombolian eruptions

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q611880
* Commonscat Multimedia: Strombolian eruptions
**Erik Pauelsen** (1749ko urriaren 2a edo 14a - 1790eko otsailaren 20a) daniar margolaria izan zen. Bere paisaiengatik da nabarmenena eta erretratugile ezaguna ere izan zen. Hala ere, ez zuen bere garaikideek Jens Juelek eta Nicolai Abildgaardek izandako arrakasta maila bera izan eta 1790ean bere buruaz beste egin zuen.

Biografia
---------

Erik Pauelsen Himmerlandeko Østerballe parrokian jaio zen 1749ko urriaren 2tik 14ra bitartean. Txikitatik artista bihurtzeko gogoa izan zuen. Kopenhagera bidaiatu zuen eta Danimarkako Arte Ederren Errege Akademian ikasi zuen 1770etik 1777ra non zilarrezko domina handia eta urrezko domina txikia irabazi zituen 1775ean eta azkenik urrezko domina handia 1777an Akademiaren bidaia-bekarekin batera. Hanburgo, Düsseldorf eta Parisetik Erromara bidaiatu zuen eta itzultzean Dresden eta Berlin bisitatu zituen. Bere bidaietan atzerriko hainbat arte akademiatako kide egin zen eta Düsseldorfen irakasle titulua eman zioten.

Danimarkara itzuli ondoren, arte akademiako kide bihurtu zen, baina Jens Juelek ez zuen aintzat hartu irakasle posturako 1784an eta, ondoren, Vigilius Eriksenen errege gorteko margolari posturako. Pauelsenentzat intriga baten ondorioz bakarrik azal zitekeen hori, eta gero eta amorratuago zegoen.

Erretratugile ezaguna izaten jarraitu zuen eta paisaia margolari gisa ere arrakasta izan zuen. 1785etik 1786ra Frédéric de Coninck-en Bredgade-ko jauregiko gela bat apaindu zuen, gaur egun Moltke-ren Jauregia izenez ezagutzen dena, geroagoko jabe baten omenez. Apaingarriek, horma-irudiek eta gainateek, Dronningegård-eko landetxearen inguruko eszenak aurkeztu zituzten, Coninck-en Kopenhageko iparraldean. 1788an Norvegiara bidaiatu zuen eta errege-pintura bildumak eskuratutako paisaia-pintura batzuk ekarri zituen. Hala ere, bere parekoek gutxietsia eta garaitua sentitzea jasan zuen eta 1790ean bere buruaz beste egin zuen bere etxeko leiho batetik jauzi eginez. 

Pauelsen bere paisaiengatik da nabarmenena. Norvegia bisitatu eta *Sarpsfossen* (1789) margotu zituen, gaur egun Danish National Gallery-n.

Obrak
-----

Margotu zituen erretratuak, besteak beste, Johannes Ewald (c. 1780, Frederiksborg museoa), Søren Gyldendal eta bere emaztea (1780) eta Friederike Brun bere alaba Ida Brunekin (1789).

* Frederiksborg gaztelua (1786)Frederiksborg gaztelua (1786)
* Kopenhageko portua Nordre Toldbodetik ikusita (1788)Kopenhageko portua Nordre Toldbodetik ikusita (1788)
* DronninggårdDronninggård

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Txantiloi:Danish  *Weuj Oauelsen.*  Weilbacjs Kunstnerleksikon.

Kanpo estekak
-------------

* Erik Pauelsen Kunstindeks Danmark-en

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3360726
* Commonscat Multimedia: Erik Pauelsen

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 25671818
* ISNI: 0000 0000 6681 2440
* GND: 129042447
* ULAN: 500003333
* KulturNav: id
* RKD: 62128

 |

* Wd Datuak: Q3360726
* Commonscat Multimedia: Erik Pauelsen
**Eryri** (ingelesez *Snowdonia*) Galesko ipar-mendebaldean dagoen mendigunea da, Gwynedd eta Conwy konderrietan kokatua dago. Halaber, 1951tik Natur Parkea da .

Parkea
------

Parke hau Snowdonia National Park Authority erakundeak kudeatzen du, berau Gwynedd eskualdeko agintaritzak, Galesko Gobernuak eta Erresuma Batuko ordezkaritzak kudeatzen dutelarik. Beste herrialdeetako parkeak ez bezala, Eryri (Ingalaterra eta Galesko beste parkea batzuen antzera) lursail publiko eta pribatuez osatua dago, guztiak agintaritza zentral baten plangintzaren bidez kudeatzen direlarik. PArke honetako osaketa honako hau da:


| Jabetza mota | Zatia (%) |
| --- | --- |
| Pribatua | 69,9 |
| Basoen Batzordea | 15,8 |
| Ondare Nazionala | 8,9 |
| Ingeles Natura/CCW | 1,7 |
| Parke Nazionaleko Agintaritza | 1,2 |
| Ur enpresak | 0,9 |
| Bestelakoak | 1,6 |

Parkearen barnean 26.000 pertsona inguru bizi dira. Urtero milioika bisitari bertatarzen dira. Ingalaterra eta Galesko hirugarren parkerik handiena da. Parke honetako lursailen zati handi bat nekazaritza jarduetarako ustiatzen da. 1998an berrantolaketa bat izan ondoren, parkea Gwynedd eta Conwy konderrietan barna hedatzen da. Parkearen agintaritza 18 kidek osatzen dute, haietako 9 Gwynedd konderriak hautatutakoak dira, 3 Conwy konderriak eta gainontzeko 6ak Galesko Legebiltzarrak.
Bitxikeria gisa, parkeko lursailen barnean erdialdeko gune txiki bat parketik kanpo gelditzen da, hain zuzen ere, Blaenau Ffestiniog udalerria eta bere arbel harrobiari dagokion gunea. Gune hau nahitan laga zen kanpoan, bertako harrobien itxieraren ondoren industria arinaren sorrera bultzatzeko asmoz.

Mendigunea
----------

Mendigunearen ikuspegi zabala.
Hona hemen mendikate honetako 10 gailur garaienak:

* Yr Wyddfa (1.085 m) bera mendiguneko eta Gales osoko tontorrik garaiena da.
* Garnedd Ugain (1065 m)
* Carnedd Llewelyn (1064 m)
* Carnedd Dafydd (1044 m)
* Glyder Fawr (1001 m)
* Glyder Fach (994 m)
* Pen yr Ole Wen (978 m)
* Foel Grach (976 m)
* Castell y Gwynt (972 m)
* Yr Elen (896 m)
* Cadair Idris (893 m)

Natur Parkea
------------

2.142 km2-ko azalera eta 60 km-ko kostaldea dauzka. Eskualde honetan bizi diren biztanleen %62a galeserazko hiztunak dira.

Iruditegia
----------

* Eryri eremua orlegiz adierazita.Eryri eremua orlegiz adierazita.
* Glyderauko bidezidorra Llanberis udalerritik hurbil.Glyderauko bidezidorra Llanberis udalerritik hurbil.
* Eryriko hegoaldeko muga eta oinezkoentzako seinalea Llyn Barfog aintziratik hurbil.Eryriko hegoaldeko muga eta oinezkoentzako seinalea Llyn Barfog aintziratik hurbil.
* Snowdon mendia.Snowdon mendia.

Kanpo estekak
-------------

* Eryri Natur Parkearen webgunea **(Galeseraz)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q867913
* Commonscat Multimedia: Snowdonia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 240850021
* LCCN: sh85123798
* NKC: ge130871
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 287245

 |

* Wd Datuak: Q867913
* Commonscat Multimedia: Snowdonia
**Oliverio Girondo** (Buenos Aires, 1891eko Abuztuaren 17 - Buenos Aires, 1967ko urtarrilaren 24) argentinar poeta izan zen.

Biografia
---------

Oliverio Girondo Buenos Airesen jaio zen 1891eko abuztuaren 17an. Gurasoak, Juan Girondo eta Josefa Uriburu, euskaldunen ondorengoak ziren. Hiriko Lavalle kaleko 1035ean eman zuen haurtzaora. Sendia diruduna izanik, haurra zenetik Europara bidaiatzeko aukera izan zuen: Alemania, Italia, Belgika eta Espainia, besteak beste, ezagutu zituen. Bigarren hezkuntza Frantzian egin zuen. Han Supervielle poeta eta surrealismoa ezagutu zituen. Berriro Argentinan zegoela, zuzenbide ikasketak hasi zituen. Abokatu gisa lizenziatu bazen ere, bizitza osoa literaturari eskeini zion.

1922 urtean bere lehen poema liburua argitaratu zuen **Veinte poemas para ser leídos en el tranvía**. Amerika eta Europaren arteko bidaietan idatzi zuen eta Frantzian argitaratu zen. Testuez gain, bere marrazkiak ere eman zituen argitara liburu horretan.

Argentinan abangoardiako literatur aldizkarietan eta elkarteetan ibili zen. Besteak beste, honako aldizkari hauetan Martin Fierro(aldizkaria), non **Membretes** aforismoak argitaratu zituen, Proa edo Prisma.

1932 urtean **Espantapájaros** liburua argitaratu zuen eta Bonomi margolariak eginiko marrazkiaz baliatuta, aurkezpen ikuskizuna antolatu zuen.
Bere lanetan, irudiak eta esperimentazioak berebiziko garrantzia izan zituzten. Batez ere, 1950 urtetik aurrera, margolan asko egin zituen, baina ez zituen erakutsi.

1943an ezkondu zen Norah Lange idazlearekin. Harekin Suipacha 1444ean dagoen etxe-museoan bizi zen.1961 urtean istripu larri bat jasan zuen; horren ondorioz elbarri geratu zen. 1967an Buenos Airesen zendu zen. Recoletako hilerrian dago hilobia.

Lanak
-----

* *Veinte poemas para leer en el tranvía* (1922)
* *Calcomanías* (1925)
* *Espantapájaros* (1932)
* *Interlunio* (relato, 1937)
* *Persuasión de los días* (1942)
* *Campo nuestro* (1946)
* *En la masmédula* (1953)

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**
* **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1728777
* Commonscat Multimedia: Oliverio Girondo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 76327294
* ISNI: 0000 0000 8155 9906
* BNA: 000033467
* BNE: XX908861
* BNF: 12013424g (data)
* CANTIC: a11925139
* GND: 118717669
* LCCN: n82232184
* NKC: kup20010000031715
* CiNii: DA11960559
* SNAC: w6dz0ngb
* SUDOC: 028262298
* ULAN: 500331728
* BIBSYS: 90738336
* UB: a1344412
* Open Library: OL121300A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 3730
* Dialnet: 2176378

 |

* Wd Datuak: Q1728777
* Commonscat Multimedia: Oliverio Girondo
**Emma Markovna Lehmer** (Samara, Errusia, 1906ko azaroaren 6a - Berkeley, Kalifornia, 2007ko maiatzaren 7a ) jatorri errusiarreko matematikari estatubatuarra izan zen. Zenbakien teoria aljebraikoko elkarrekikotasun legeak lantzeagatik ezaguna izan zen. Batez ere zenbaki konplexu eta zenbaki osoetan jarri zuen arreta bere lanetan.

Biografia
---------

Samaran jaio zen, Errusiako Inperioan. Aitaren lanak, azukrea ekoizten duen Errusiako enpresa bateko ordezkari gisa, familia Harbinera ( Mantxuria) bizitzera joatea eragin zuen 1910ean. Emma hamalau urte bete zituen arte bere etxean hezitua izan zen eta herrian eskola berri bat ireki zenean bertan jarraitu zuen bere heziketa. Goi mailako ikasketak egiteko Estatu Batuetara emigratu zuen.

Estatu Batuetan, 1924an hasi zen ingeniaritza ikasten Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitatean, baina bi urte geroago matematiketako ikasketak egitera pasatu zen. Unibertsitatean Derrick Henry Lehmer matematikako beste ikasle bat ezagutu zuen. Hau, Derrick Norman Lehmer, bere irakasle baten semea zen eta berarekin ezkondu zen 1928an, matematiketan lizentziatu eta gutxira. Biak Brown Unibertsitatean sartu ziren, eta Emmak masterra lortu zuen 1930ean.

Hurrengo urteetan unibertsitate ezberdinetatik pasatu ziren eta bitartean bi seme-alaba izan zituzten, Laura ( 1932 ) eta Donald ( 1934 ). Dick, Emmaren senarra, irakasle bezala aritzen zen bitartean, Emma ikerkuntza munduan murgildu zen, senar-emazteak unibertsitateko arauen arabera ezin baitziren departamentu berean irakasten aritu. Bere ikerketen emaitzak artikulu ezberdinetan, 60 baino gehiago, argitaratuak izan ziren. Horietatik batzuk senarrarekin lankidetzan sortua izan ziren, eta zenbakien teoria eta konputazioa lantzen zituzten batez ere, elkarrekikotasun legeak, zenbaki lehen bereziak eta kongruentziak azpimarratuz.

Lanak
-----

* Pontryagin-en *Grupos topológicos* liburua itzuli zuen errusieratik ingelesera. 1939an *Princeton University Press-*ek argiratua izan zen.
* *West Coast Number Theory Meeting* sortu zuen Dick senarrarekin batera. Bilera hau urtero egiten da abenduan Estatu Batuetan.

### Artikulu batzuk:

* *On a resultant connected with Fermat's Last Theorem. 1935*
* *On the first case of Fermat's Last Theorem. 1941*
* *On the Quadratic Character of Some Quadratic Surds. 1971*
* *Rational reciprocity laws. 1978*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Emma Lehmer, matemática | Efemérides» *Mujeres con ciencia* 2014-11-06 (Noiz kontsultatua: 2020-12-11).
2. 1 2 3 4   **(Ingelesez)** «Emma Lehmer - Biography» *Maths History* (Noiz kontsultatua: 2020-12-11).
3. ↑   «Emma Lehmer» *www.agnesscott.edu* (Noiz kontsultatua: 2020-12-11).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q450259
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 22925873
* ISNI: 0000 0001 1045 1815
* GND: 117714917
* LCCN: no2010039949
* SNAC: w62r82pv
* SUDOC: 083358501

 |

* Wd Datuak: Q450259
*Ezpalarta*, Nazca zeramika, Larco Museoa. Lima, Perú
**Nazca** Antzinako Peruko kultura bat zen, Nazca probintzian sortua (Ica departamenduan) I. mende inguruan eta VI. mende arte iraun zuena. Antzekotasun nabarmena du Paracas kulturarekin, Nazcako oihaletako irudietan edo zeramikazko ontzietan esaterako, eta Nazca Paracasko kulturaren eratorria zela esan daiteke horrenbestez.

Artea
-----

Dena dela, Paracasen adierazpide nagusi gisa oihalgintza erabili zen bezala, Nazca kulturan aldaketa bat egon zen, eta zeramikak hartu zuen oihalgintzaren lekua. Arkitektura aski apala zuten. Ez da pezozko edo harrizko eraikin handirik aurkitu; etxeak txikiak ziren, adobezko hormekikoak, eta herrixketan bezala antolatuta bide zeuden. Nazca kulturako hiri nagusia Cahuachi izan zen; hango aztarna aipagarrienak hilobiak dira: ganbera batera iristen den putzu modukoak dira eta, Paracas kulturako joerari jarraituz, oihalez estalita agertu dira gorpuak. Piramide txikiak eta terrazak ere aurkitu dira.

Baina hilobietako zeramika aberatsak dira kultura honetako arte lan bitxienak.

Adituen ustez, zeramika lantzeko artista espezializatuak zituzten, eta teknikak maila gorena iritsi zuen haien eskuetan. Moldeei dagokienez ez dira oso bereziak -esfera formako ontziak egiten ziren batez ere-, baina bikainak dituzte kolorea eta marrazkiak. Hasieran Paracasko artearen eragina nabarmendu zen, baina denborarekin gero eta elementu sinboliko eta izadiko moldeetatik urrunagokoak agertu ziren. Ale meheko buztina erabili zen, maskor xehetuarekin nahasturik edo mikarekin nahastutako harea bestela. Buztina egosi aurretik margotzen zuten, hamar kolore oinarrizko erabiliz; irudiak beltzez marrazten ziren lehenik, hondo zuriaren gainean, oro har, eta ondoren kolore lauez betetzen ziren. Gaiei dagokienez, errepertorio abstraktua eta sinbolikoa zuten, esan bezala; sarritan agertzen dira, esaterako, uretako katua, katu deabrua, eta ugariak dira, halaber, irudi geometrikoak, azkenaldian batez ere.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Nazcako lerroak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210570
* Commonscat Multimedia: Nazca culture

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4210298-4
* LCCN: sh89000168
* NDL: 01172347
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q210570
* Commonscat Multimedia: Nazca culture
**Ordiziako txokolate pozoitsuaren kasua** 1876ko udan Ordizian eta inguruko herrietan eman ziren hainbat pozoitzeren kasua da. Ordizian fokoa zuen pozoitze hau inguruko herrietara hedatu zen, eta inork ez zekin zein zen pozoitzearen antza zuten sintomen jatorria. Askok, Ordiziako enparantza nagusian egin ohi den Azokarekin lotu zuten.

Garapena
--------

Jauregi botika, pozoitzearen arrazoia aurkitu zen lekua.
1876ko uda hasieran hainbat pertsona gaizki jarri ziren Ordizian zein inguruan. Inork ez zekien zein zen jatorria, baina medikuek pentsatu zuten pozoitze kasu bat izango zela. Hainbat elikagai aztertu ziren, baina ez zen aurkitu pozoituta egon zitekeen ezer ere. Udak aurrera egin ahala, kasu kopuruak gora egin zuen, eta gaixo zeudenei sendatzeko asmoz txokolatea hartzea gomendatzen zieten medikuek, egoera okertuz.

Marcelino Aguirrezabala medikuak pentsatu zuen saturnismoa izan zitekeela, urte horretako abuztuaren 5ean egindako komunikazioan. Egun horietako Jauregi botikako botikaria zen Anselmo Jauregiren ahizpa hil zen, eta Francisco Arregi ordiziarra, txokolategilea, beilatzera joan zen. Goizean txokolatea ekarri zieten eta Arregik harriduraz ikusi zuen txokolatea uretan nahastuta hondoratzen zela.

Honela aurkitu zuten txokolate horrek minioa (berun tetraoxidoa) zuela, Fermin Aranburu txokolategile ospetxuak kolorea hobetzeko botatzen zion sustantzia.

1876ko abuztuaren 7an txokolate guztia kendu eta egoera konpondu zen. Hala ere, hainbat pertsona hil ziren, tartean Fermin Aranburu txokolategilearen bi alaba eta izeba bat.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «- JAUREGUI,C.B. - Historia» *www.farmaciajauregui.com* (Noiz kontsultatua: 2020-07-06).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Las epidemias que padecimos» *El Diario Vasco* 2020-03-21 (Noiz kontsultatua: 2020-07-06).

Kanpo estekak
-------------

* Kontakizuna Jauregi botikaren webgunean
**Olaberria burdinola** Oiartzungo industria aurre garaiko aztarna multzo bat da: gutxienez presa, burdinolaren eraikin nagusia, labeak eta zubi batek osatua.

Kokapena
--------

Ergoien auzoan kokatua dago, Oiartzun ibaiaren alboan, itsasoaren gainean 70 metrotako garaieran.

Historia
--------

Eraikina XVI. mendekoa da.

XVIII. mendean Jose Ramon Minondo goizuetarra zen arduraduna; XXI. mende hasieran hark Goizuetako Goitzarin burdinolara bidalitako gutun-sorta handi bat aurkitu zen. Horri esker, garai horretako bizimoduari buruzko detaile asko ezagutu dira; besteak beste, Donibane Lohizuneko burdinolekin eta Ainhoa eta Larraineko biztanleekin harremana zutela -nahiz eta Espainia eta Frantzia gerran egon-.

Babes maila
-----------

Multzoaren parte den galtzada eta zubia.
Eusko Jaurlaritzaren Arkeologia Ondarearen datu basean "ustezko arkeologia eremu" bezala katalogatua dago, 48. zenbakiarekin.

Herri kulturan
--------------

Herri mailan Olaberria burdinolaren hondakinak oso ezagunak dira. 2001 urtean, Juan Mari Beltranen "Arditurri, gogoaren bidezidorretatik" diskoaren kantu nagusian ("Arditurri") burdinola "sorginek egina" dela aipatzen da, "Arkaleko harria eskurik eskura" ekarrita.

2021 urtean, XVIII-XIX mendeen artean burdinolaren arduradun izandako Jose Ramon Minondoren euskarazko gutun sorta handi bat argitaratu zuten Euskaltzaindiak eta Nafarroako Jaurlaritzak. Urte berean, Oiartzungo Udalak Manuel Lekuona beka Olaberria eta Olaunditu burdinolak ikertzeko lanei ematea adostu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Olaberria | Euskal-Herria.Org» *www.euskal-herria.org* (Noiz kontsultatua: 2021-11-20).
2. 1 2   «Olaberria burdinola. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-11-20).
3. ↑    SL, TAI GABE DIGITALA.  (2021-11-17). «Antzinako bizimodua kontatzen duten paperak topatu dituzte Goizuetan» *naiz:* (Noiz kontsultatua: 2021-11-20).
4. 1 2   **(Gaztelaniaz)** SL, TAI GABE DIGITALA.  (2021-11-16). «Dos libros muestran el uso del euskara en las relaciones comerciales del siglo XVIII» *naiz:* (Noiz kontsultatua: 2021-11-20).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Juan Mari Beltran – Arditurri / Gogoaren Bidezidorretatik (2001, CD).*  (Noiz kontsultatua: 2021-11-20).
6. ↑    «Olaberria eta Olaundituko burdinolak ikertzeko eska daiteke Manuel Lekuona beka» *Oarsoaldeko Hitza* 2021-09-06 (Noiz kontsultatua: 2021-11-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109654060

 |

* Wd Datuak: Q109654060
Bizkaiko hondartza. Mundakako udalerrian kokatzen da.

Ezaugarriak
-----------

Mundakatik Bermeora doan errepidean dagoen gasolindegi ondoan dagoen bide batetik heltzen da hondartza hontara. 300 metroko jaitsiera egin behar da oinez. Arrokak eta hondarra ditu hondartzak, nahiz eta itsasgora denean ia desagertu egiten den. Hondartzak 50 metroko zabalera dauka. Itsasbehera denean, 2.000 m2-ko azalera dauka eta 830 m2-ko azalera itsasgora denean.

Arriskugarritasun txikia dauka, eta uraren kalitatea oso ona da. Urpekaritza praktikatzeko egokia da. Hondartzara joaten den batez besteko jende kopurua ertaina da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9004637

 |

* Wd Datuak: Q9004637


| Bizkaiko hondartzak |
| --- |
| Antzoras • Areeta • Aritzatxu • Armintzakale • Arriboleta • Arrietara • Arrigorri • Arrigunaga • Astondo • Atxabiribil • Azkorri • Bakio • Barinatxe • Ea • Ereaga • Gorliz • Isuntza • Kanala • Kanalape • Karraspio • La Arena • Laga • Laida • Laidatxu • Lapatza • Meñakoz • Muriola • Ogella • Ondartzape • Plentzia • San Antonio • Toña |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
Gasteizko **Errementari kalea** Alde Zaharrean dago. Herri hizkeran *Herre* moduan ezaguna da.

Kokapena
--------

  

Andre Mari Zuriaren plazan hasten da eta Jesusen Zerbitzarien kalean amaitzen da, Ahate Iturri plazatxoaren ondoan.

Luzera
------

600 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian 43 zenbakiraino iristen da eta eskuinekoan 108raino.

Historia
--------

Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako "Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I" (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera, Alfontso XII Gaztelako Erregeak fundatu zuen kale hau 1200 urtean. Izenaren jatorria kalean tailerra zuten errementariengandik dator.

Kale honetan jaiotako pertsonai ezagunak
----------------------------------------

* Maria Josefa Sancho. 82. zenbakidun etxean jaio zen. Egun, museo bat dago bere omenez.

Azpiegiturak
------------

Alde Zaharraren goiko aldera igotzeko bi arrakala automatiko kale honetan hasten dira, Apaizgaitegi zein Bakardade kantoietan.

Oinezko gutxi ibiltzen denez merkataritza ez da oso ugaria kalean, horren ordez Gastronomia Elkarte asko dago.

### Eraikinak

* Alamedako Markesaren jauregia
* Alaba Eskibel jauregia
* Errementari kalea, 88

Jaiak
-----

Kalearen azken zatiak, Harategi kantoitik Ahateen Iturrien plazara doanak, jaiak ospatzen ditu iraileko lehen larunbatean Bideko Ama Birjinaren omenez.

* 43. zenbakian Bideko Ama Birjinaren irudia dago43. zenbakian Bideko Ama Birjinaren irudia dago

Trafikoa
--------

Oinezkoentzako kalea den arren ibilgailu ugari ibiltzen da, gehienbat banaketa kamioiak. Norabide bakarrekoa, iparraldetik hegoalderantz.

Gasteiztxo tren turistikoak kaletik igarotzen da.

### Aparkalekua

Ezin da aparkatu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    (pdf) *Gasteizko toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2020/03/03).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Museo Santa María Josefa.* .
3. ↑    «Vitoria-Gasteizko Udala - Gasteiztxo Tren Turistikoa» *www.vitoria-gasteiz.org* (Noiz kontsultatua: 2018-07-16).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55842593
* Commonscat Multimedia: Calle de la Herrería, Vitoria-Gasteiz

---

 |

* Wd Datuak: Q55842593
* Commonscat Multimedia: Calle de la Herrería, Vitoria-Gasteiz
**Nazi-Maruttash**, Kurigalzu II.aren seme eta oinordeko izan zen Babilonia, Akad, Itsasoko Herrialdea eta Khanako errege bezala. K.a. XIV. mendearen amaiera eta K.a. XIII. mendearen hasiera artean hedatu zen bere erregealdia.

Asiriaren aurka borrokatu zuen; Namri herrialdea inbaditu zuen (Nippurretik ekialdera eta Elametik iparraldera, asiriar eragina zuen gunean), baina Adad-nirari I.a erregeak garaitu zuen, bere kanpamendua eta zutoihalak harrapatu eta kontserbatu den muga hitzarmen bat inposatuz. Hitzarmenean, muga horiek oso argi xehatzen dira, eta estela eta seinale jartzeen bidez osatua izan zen.

Bere oinordekoa, Kadashman-Turgu izan zen, beharbada, bere semea zena.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Kurigalzu II.a** | **Babiloniako erregea**K.a. 1307-K.a. 1282 | Ondorengoa**Kadashman-Turgu** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q722291
* Commonscat Multimedia: Nazi-Maruttash

---

 |

* Wd Datuak: Q722291
* Commonscat Multimedia: Nazi-Maruttash
**Nekazaritza industriala**, epe laburrean ahalik eta etekin ekonomiko handienak lortzera bideratutako nekazaritza sistema da. Etekinak handitzeko eta errendimenduak urtetik urtera mantentzeko, produktu bakar baten landaketa intentsiboa du oinarri, eta produkzioan azken berrikuntza teknikoak erabiltzen dira.

Nekazaritza sistema honek ezagutza tekniko zabal eta eguneratuak, eta kapital inbertsio handiak behar izaten ditu, kasu gehienetan enpresa agroindustrial handiek ematen dituztenak. Errendimenduak mantentzeko intsumo handiak behar dituen sistema izanik, esplotaziotik kanpo produzitutako produktu fitosanitario eta ongarri sintetikoekiko menpekotasuna du. Helburuak betetzeko nekazaritza industrialak produkzioa mekanizatzeko eta nekazal lanak espezializatzeko pauso handiak eman ditu.

Gaur egun agronegozio handiek banaketa eta merkatu beharren arabera diseinatzen dituzte nekazaritza esplotazioak. Nekazaritza mota hau nekazaritza intentsiboaren azken pausoa da, eta dituen ezaugarriengatik nekazal esplotazio txiki eta ertainak kanpo utzi ditu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1347753
* Commonscat Multimedia: Industrial agriculture

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph634675

 |

* Wd Datuak: Q1347753
* Commonscat Multimedia: Industrial agriculture
**Errementerikoa baserria** Zeberioko baserri bat da.

Arkitektura
-----------

Aurrekoa baino txikiagoa da, eta haren atzean dago. Behe-solairua, lehenengoa eta teilatupekoa ditu. Eraikinak tratamendu bateratua du, homogeneoa, eta bi isuriko teilatua. Fatxadak lauak dira, simetria handikoak; oinplano ia karratua da, eta fatxada nagusian hain berezkoa den teilatu-hegala dago. Baserriko behe-solairua harlangaitzezkoa da, eta angeluetan harlandu txikiak ditu; lehenengo solairuan eta teilatupean, zurezko armazoia du, kareorez osotua. Hemen ere fatxada nagusia hegoaldera begira dago, eta harlangaitezko horma bat da. Ezkerraldean, bi bao ditu, eta eskuinaldean, harlanduz inguratutako bao txiki bat. Horma hori zurezko armazoiaren euskarria da; armazoiak zutabeek mugatutako lau zati ditu. Lehenengo solairuan, zati bakoitzak leiho bat du, ia karratua. Alboko zatietan zeharkako txarrantxak ditu eta horrek leihoen desplazamendua eragiten dute. Baoak ordenatuta daude, muntanga bertikalen antolamendua hautsi gabe. Jatorrizko baserriarena ez den balkoi bat dago. Teilatupekoan, erdiko bi zatiek, karelaren gainean, ez dute itxiturarik. Fatxadaren gainaldean, bost jabaloi daude, berezko teilatu-hegal handi baten euskarri. Iparraldeko atzealdeko fatxadaren konposizioa eta eraikuntza-sistema hegoaldekoa bezalakoa da, baina harlangaitzezko behe-solairua erdisotoa da, lurraren gorago duelako; gainerako fatxada zurezko armazoiko hormatal zuri handi bat da, ia simetrikoa, eta muntanga bertikalak nabarmentzen dira, batez ere. Leiho bat, patin bidezko sarrerako ate bat eta eranskin txiki bat baino ez daude; zeharkako txarrantxa bakarrak fatxadaren muturretan daude. Teilatupeko lau zatietan ez dago itxiturarik kareletik gora, eta ez dago teilatu-hegalik ezta jabaloirik ere. Alboko fatxadek ere harlangaitzezko horma dute, armazoiaren euskarri. Itxituraren muntangen artean leihoak daude, nahiko ordenatuta, eta zeharkako txarrantxa gehiago daude. Zurezko egitura zenbaitetan tamaina handikoa da, eta enara-hegalen formako lotura asko, egurrezko kabilak eta belarri batzuk ere ikusten dira.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Ikus, gainera
-------------

* Errementerikoa, Kokotenetxea eta Fragua baserriak

Kanpo estekak
-------------

* Monumentu multzo izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65581106
* Commonscat Multimedia: Errementerikoa baserria

---

 |

* Wd Datuak: Q65581106
* Commonscat Multimedia: Errementerikoa baserria
Enpresaren ekonomian, **errentagarritasun-ataria** edo **oreka-puntua** mozkinak lortzeko behar den gutxienezko salmenta maila da, produktu- edo moneta-unitatetan. Hasierako kostu finkoak amortizatu edo estali direnean gertatzen da. Honela kalkulatzen da, produktu unitatetan:

  

{\displaystyle Oreka\ puntua={\frac {kostu\ finkoak}{unitateko\ prezioa\ -\ unitateko\ kostua}}}

  

Adibidez, produktu bat ekoizteko 1000 euroko makina erosi da (beraz, hau da estali beharreko kostu finkoa). Produktuaren unitate bakoitza 10 eurotan saltzen bada eta unitate bakoitza ekoizteko kostu aldakorra 5 eurokoa bada, oreka puntua hau izango da:

  

{\displaystyle Oreka\ puntua={\frac {1000}{10-5}}=200\ unitate}

  

Hau da, gutxienez 200 unitate saldu behar dira mozkinak lortzen hasteko. Salmenta maila horretatik behera galerak izango dira.

Kanpo estekak
-------------

* Errentagarritasun-ataria, Gizapedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q626990
* Commonscat Multimedia: Break-even charts

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13319649g (data)
* LCCN: sh85016667
* NDL: 00933677

 |

* Wd Datuak: Q626990
* Commonscat Multimedia: Break-even charts
**Erdialdeko Amerikako eta Karibeko II. Jokoak** Kubako hiriburu Habanan jokatu ziren, 1930eko martxoaren 15etik apirilaren 5 arte.

Historia
--------

Bigarren joko haietan, lehenengo jokoetan jokatu ziren kirol guztiez gain, beste bat gehitu zen: futbola. Eta, aurreko jokoetan parte hartu zuten hiru herrialdeez gain, beste herrialde hauek ere lehiatu ziren: Panama, Jamaika, Costa Rica, Puerto Rico, Honduras eta El Salvador.

Dominak
-------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Postua | Estatua | Urrea | Zilarra | Brontzea | Guztira |
| 1 |  Kuba | 30 | 21 | 22 | 73 |
| 2 |  Mexiko | 12 | 18 | 10 | 40 |
| 3 |  Panama | 4 | 1 | 5 | 10 |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Erdialdeko Amerikako eta Karibeko I. Jokoak** | **Erdialdeko Amerikako eta Karibeko II. Jokoak**1930 | Ondorengoa**Erdialdeko Amerikako eta Karibeko III. Jokoak** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3292128

 |

* Wd Datuak: Q3292128
Manifestazio bat Tafallan, AHTren kontran
**Erdialdea Trenaren Aldea** (**EATA**) irabazi asmorik gabeko elkartea da, eta Zaragoza-Iruña-Euskal Y abiadura handiko burdinbidearen eraikuntza geldiaraztea du helburu, Zaragoza-Altsasu burdinbide konbentzionalaren hobekuntzaren truke, Nafarroako Tafallaldea, Orbaibar, Izarbeibar eta Arga-Aragoi eskualdeetan.

Mugimenduaren ekintzak
----------------------

2019ko otsailaren 16an, elkarteak martxa bat deitu zuen Tafallako kaleetatik Abiadura Handiko Trenaren aurrean tren sozial "erraza eta merkea" eskatzeko. Manifestazioan parte hartu zutenek "bai tren sozialari" leloa idatzi zuten, letra handiz; izan ere, plataformaren helburua Nafarroako Foru Erkidegoak tren publiko eta soziala izatea da, eta horrek AHTari uko egitea eta trenbide-korridore berri bat eraikitzea eskatzen du.

2020ko ekainaren 26an, Tafallan abiadura handiko trenaren aurkako kontzentrazioa egin zuten, baina ez zuten gelditu. Elkartea deitzaileek lanak gelditzea eta osasun arloan aurreikusitako dirua inbertitzea eskatu zuten.

2021eko otsailaren 7an, Tafallako tren geltokiaren aurrean beste elkarretaratze bat egin zen, eta, horren bidez, baztertu egin zen abiadura jandiko urenari zerbitzua emateko bide berri bat eraikitzea, eta Nafarroako Gobernuari eskatu zitzaion bide konbentzionala hobetzeko apustua egin zezala, Errioxan erabaki zuten bezala, abiadura handiko trenbidearen finantziazio faltagatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Merindadearen ahotsa. *Erdialdea Trenaren Aldea.*  (Noiz kontsultatua: 2021-02-13).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Navarra.com. «Manifestazioa Tafallan, Abiadura Handiko Trenaren aurrean tren sozial "erraza eta merkea" eskatzeko» *Navarra.com* (Noiz kontsultatua: 2020-09-08).
3. ↑   «AHTren aurkako elkarretaratzea Tafallan» *www.noticiasdenavarra.com* (Noiz kontsultatua: 2020-09-08).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** SL, TAI GABE DIGITALA.  (). «Tafallan AHTaren lanak baztertu dituzte eta egungo bidea hobetzearen alde egiteko eskatu dute» *naiz:* (Noiz kontsultatua: 2021-02-12).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** SL, TAI GABE DIGITALA.  (). «Tafallan elkarretaratzeak tren soziala eskatuko du berriro» *naiz:* (Noiz kontsultatua: 2021-02-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105476836

 |

* Wd Datuak: Q105476836
**Eskolapioen eliza** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Tafalla udalerrian kokatutako XVII. mendeko kristiau eliza bat da.

Historia
--------

Kaputxinoen komentu zaharra XVII. mendearen amaierako obra da, eta bere plana gurutze latindarraren ereduari egokitzen zaio, lau ataleko habearte bakarrarekin, burualde eta gurutzadurako beso zuzenekin eta goi-koruarekin oinaldean arku beheratuaren gainean. Kanoi erdiko gangak estaltzen du, parpain-arku sendoz artikulatutako ilargixkak dituena. Moldura ugariko erlaitz jarraitu batek inguratzen du horma. Gurutzaduraren gainean kupula eliptiko beheratu bat dago, zerrenda erradialekin. XVIII. mendearen bigarren erdian, Ebanjelioaren aldetik barroko estiloko bi kapera gehitu ziren. Biak oinplano karratukoak dira eta gurutzaduratik hurbilen dagoen ertz-gangaz estalita daude, eta petxina gaineko ganga lauaz bigarrena. Fatxada, garai hartako komentu-ereduari jarraitzen diona, altueran garatutako paramentu angeluzuzen batera mugatzen da, eta frontoi zuzen zatitu batean amaitzen da, gainean kanpai-horma moderno bat duela. Ate dinteldu sinple batek fatxada erdiratzen du. Bere gainean eta leihoaren alboetan, armarri barrokoak daude.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | TAFALLA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Tafalla
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111709489
* Commonscat Multimedia: Church of the Escolapios, Tafalla

---

 |

* Wd Datuak: Q111709489
* Commonscat Multimedia: Church of the Escolapios, Tafalla
**Esku-paperak** kalean sakabanaturik; hain zuzen, kalea da esku-paperak banatzeko leku ohikoa. Neurrigabeko banaketak, ordea, ingurumen arazoak erkartzen ditu, irudian ikus daitekeenez.
Publizitatean, **esku-papera** edo **esku-orria** paperean banatzen den euskarri bat da, orri bakar batekoa eta leku publiko batean eskuz esku banatzen dena edo publikoaren eskura jartzen den leku batean interesatuek beraiek hartzen dutena. Banaketa etxez etxe gerta daiteke, iragarki orria postontzietan edo etxeko sarreretan utziz. Batzuetan, orria tolesturik banatzen da, bi edo hiru zatitan, iragarki-orriko atalak hobeki bereizteko; kasu horietan, esku-paperak **diptiko** edo **triptiko** izena hartzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q327611
* Commonscat Multimedia: Hand bills

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4071280-1
* NDL: 01030106
* NKC: ph122276
* AAT: 300211825
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 010465

 |

* Wd Datuak: Q327611
* Commonscat Multimedia: Hand bills
Ostadar bat osatzen optika geometrikoaren bidez
Fisikan, **optika geometrikoa** argi-izpien hedapen zuzenean oinarrituriko argiaren deskribapena eta azterketa da. Hurbilketa honetan, argi-izpien islapena eta errefrakzioa soilik har daitezke kontuan, difrakzioaren fenomenoa alde batera utzita. Oso teoria erabilgarria da, besteak beste, tresna optikoak aztertzeko.

Erreferentziak eta oharrak
--------------------------

1. ↑   Elhuyar Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoa. *Optika geometriko.* .

Ikus, gainera
-------------

* Sistema optikoa
* Optika
* Espektro elektromagnetikoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q467980
* Commonscat Multimedia: Geometric optics

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 133184579 (data)
* GND: 4020241-0
* LCCN: sh85095186
* NDL: 00565763
* NKC: ph114623
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q467980
* Commonscat Multimedia: Geometric optics
**Opéra-Comique Antzoki Nazionala** (frantsesez: *Théâtre national de l'Opéra-Comique*) Frantziako Paris hiriburuan dagoen antzoki ezaguna da, Parisko 2. barrutian kokaturik dagoena.

Historia
--------

Opéra-Comique antzokia 1714ko abenduaren 26an sortu zuten Catherine Baron eta Gautier de Saint-Edmek Parisko antzerki taldeak hartzeko, baina hasiera zaila izan zuen eta 1723 artean egon ziren hainbat urte antzerki bakar bat izan gabe.

1762an *Comédie Italienne* antzokiarekin elkartu eta haren izena hartu zuen. Ondoren 1780an hasierako izena berreskuratu zuen. 1783an Favart aretoa ireki zen gaur Opéra-Comique antzokia dagoen lekuan. XIX mendean arrakasta handia izan zuen. 1846an adibidez Berliozen Faustoren kondenazioa estreinaldia hartu zuen eta 1875ean Bizeten Carmen opera estreinatu zuen.

1887ko maiatzaren 25ean sute batek antzokia kaltetu zuen eta 80 pertsona hil ziren.

Gaur egun operaz gain bestelako ikuskizunak ere izaten dirta antzokian. 2000 eta 2007 artean Jérôme Savary zuzendu zuen eta ordutik aurrera Jérôme Deschamps da zuzendaria.

Iruditegia
----------

* Antzokia.Antzokia.
* Leihoa.Leihoa.
* Favart aretoa.Favart aretoa.
* Favart aretoko sabaia.Favart aretoko sabaia.
* Kupula.Kupula.

Informazio praktikoa
--------------------

* Helbidea: 1 Place Boieldieu, 75002
* Ordutegia:
	+ 11:00 - 19:00 astelehenetik ostiralera
	+ 14:00 - 19:00 larunbatetan
	+ 13:00 - 16:00 igandetako ikuskizunak
* Geltokia:  Richelieu-Drouot

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q872222
* Commonscat Multimedia: Opéra-Comique

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158144033
* ISNI: 0000 0001 2113 6706
* BNF: 124192618 (data)
* GND: 1212296-8
* LCCN: n50079441
* NKC: xx0025413
* SUDOC: 027669092
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q872222
* Commonscat Multimedia: Opéra-Comique
**Eneko Etxebarrieta** (Gasteiz, 1967ko maiatzaren 4a-) argazkilari, publizista, irakaslea eta abenturazalea da.

Lehen munduko itzulia
---------------------

Ezaguna da batez ere 1999tik 2002 arte bizikletaz egindako munduko itzuliagatik. Garai hartan, emazte Miyuki Okabe brasildarra ezagutu zuen, eta bigarren munduko itzuli bat, elkarrekin eta tandem batean egitea erabaki zuten, lehenengoa amaitu eta gutxira.

Bigarren mundu-itzulia
----------------------

2005ean bikoteak bigarren mundu-itzuliari ekin zion, 2015 arte luzatu nahi zutena. Abentura handia izateaz gain, egitasmoak osagai pedagogikoak eta kooperazio arlokoak ere zituen. Izan ere, Eneko eta Miyuki NBE eta UNICEF erakundeekin elkarlanean zebiltzan, *Millenium Development Goals* izeneko programarekin.

Ikus, gainera
-------------

* Gasteiztar ezagunak

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** "Acercando el mundo" webgunea
* **(Ingelesez)** "Millenium DEvelopment Goals" NBEren webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256842

 |

* Wd Datuak: Q12256842