recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lee konderria** (ingelesez: *Lee County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fort Madison and Keokuk da. 2010eko zentsuaren arabera 35.862 biztanle zituen, Lee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lee konderriak 1.395,66 kilometro koadro ditu. Horietatik 55,29 ura dira. Beste 1.340,37 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 25,7 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 35.862 pertsonetatik 33.925 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.092 dira. 1.094 beltzak edo afroamerikarrak. 61 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 181 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 583 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485787
* Commonscat Multimedia: Lee County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 128996023
* LCCN: n79122737
* NARA: 10038966
* **Lekuak**
* OSM: 1789871
* TGN: 2000616

 |

* Wd Datuak: Q485787
* Commonscat Multimedia: Lee County, Iowa
**Lee konderria** (ingelesez: *Lee County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Giddings da. 2010eko zentsuaren arabera 16.612 biztanle zituen, Lee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lee konderriak 1.642,31 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,17 ura dira. Beste 1.629,14 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,12 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.612 pertsonetatik 14.522 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.724 dira. 1.772 beltzak edo afroamerikarrak. 44 amerikar natiboak ziren eta 17 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 52 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 198 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27025
* Commonscat Multimedia: Lee County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137215667
* LCCN: n81056740
* NARA: 10036401
* **Lekuak**
* OSM: 1837662
* TGN: 1002584

 |

* Wd Datuak: Q27025
* Commonscat Multimedia: Lee County, Texas
Iot bat Lorienten, Bretainian
**Laketontzia**, batzuetan **Iot** edo **Yate** izendatua, aisiarako edo kirolerako ontzia da, motorez edo belaz higitzen dena. Euskarazko hitza ingelesezko *yacht* hitzetik dator; eta hau, era berean, nederlanderazko *jacht* hitzetik, "ehiza" esan nahi duena. Diseinuaren jatorria, Herbehereetako Armadak piratak eta etsaiak jazartzeko erabiltzen zituen itsasontzietan oinarrituta dago.

Kroskobakarra edo kroskoanitzekoa izan daiteke eta herrialde batzuetan, tartean Espainian edo Frantzian, baimen administratiboa eskatzen dute gobernatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Yate.* .
2. ↑   Gardiner, R; Lavery, B.  (1992). *The Line of Battle : The Sailing Warship 1650-1840.*  (2004. argitaraldia) Conway, 68 or. ISBN 0-85177-954-9..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170173
* Commonscat Multimedia: Yachts

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX527644
* BNF: 11958306q (data)
* GND: 4067159-8
* LCCN: sh94007418
* NDL: 00574377
* NKC: ph187980
* NARA: 10641319
* AAT: 300082988
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q170173
* Commonscat Multimedia: Yachts
**Lee konderria** (ingelesez: *Lee County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Jonesville da. 2010eko zentsuaren arabera 25.587 biztanle zituen, Lee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lee konderriak 1.132,89 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,9 ura dira. Beste 1.127,99 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 22,59 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 25.587 pertsonetatik 24.299 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 406 dira. 909 beltzak edo afroamerikarrak. 96 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 55 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 22 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 198 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q514008
* Commonscat Multimedia: Lee County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153621835
* LCCN: n82006388
* NARA: 10040185
* **Lekuak**
* OSM: 1913188
* TGN: 2002169

 |

* Wd Datuak: Q514008
* Commonscat Multimedia: Lee County, Virginia
**Paxintxiak**, **pazientxiak, patxintxiak** edo **paxientxiak** gaileta txiki eta biribilak dira, titiburu itxurakoak. Katalunian sortu ziren lehen aldiz eta bertan *pets de monja* (literalki, *moja puzkerrak*) edo *sospirs de noia* (*neskatxa hasperenak*) deitzen dira. Gaztelaniaz ere *pedos de monja* deitzen dira, baina badago Almazánen egiten den antzeko gaileta bat *Paciencias* izena duena.

Historia
--------

Tradizioak dio XIX. mendean italiar gozogile batek sortu zituela Bartzelonan. Hasierako izena *pit de monja* zen, hau da, "moja titia", duten titi itxura dela eta. Denborarekin, *pit* hitza (titi) aldatu zen eta *pet* (puzker) hitza erabiltzen hasi zen, sexu aipamenak ekiditeko.

Errezeta
--------

* 5 arrautza
* 300 gramo azukre
* Limoi azala
* 200 gramo irin
* Gurina

Arrautzak ondo irabiatu behar dira azukrearekin, kolore zurixka hartzen duten arte. Ondoren, limoi azala birrindua botatzen zaio, irinarekin batera, eta berriro irabiatu behar da espatula batekin. Masa hori manga batean jarri eta menditxo txikiak egiten dira gurineztatutako labe plaka batean. Labean 180ºtan egin behar dira, kolorea hartzen duten arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Euskaltzaindia.*  (Noiz kontsultatua: 2018-01-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9058863

 |

* Wd Datuak: Q9058863
Interneteko jargoian ***leecher*** esaten zaio komunitatetik onurak atera bai baina ordainetan ezer ematen ez duen erabiltzaileari. (Ingelesetik bere horretan mailegatutako hitza; izain).
Informatikan eta, bereziki, Interneteko jargoian, ***leech***(***er***) izain da, (bizkarroi esateko modu bat), eskuarki, beste batzuen informazioari edo ahaleginari onura ateratzen dion erabiltzailea, baina ez duena inoiz ezer eskaintzen trukean, edo, egitekotan, eskaintza hutsalak egiten dituena, **izain** ez deitzeko edo. Ingelesetik bere horretan mailegatutako hitza da, (*leech*: izain) Terminoa aspaldi sortu zen, Interneten hastapenetan, fitxategiak deskargatu eta trukean ezer kargatuko ez zuten erabiltzaileei zirikatzeko. Euskaraz *litxer* ahoskatzen da.

Testuinguruaren arabera, *leeching* terminoaren erabilpenak txantxa edo irain zentzua har dezake, askotan Interneteko gunearen netiketaren arabera ulertuko da: ohikoa izaten da, doan ematen dena erruz erabiltzea, eta ohikoa izaten da jasotzen duenak ematen duen komunitateari zentzuzko diru-kopururik inoiz ere ez ematea trukean. Beraz, konnotazio gutxiesgarririk gabe ere erabiltzen da hitza, eta horregatik terminoak, batzuetan, informazio-multzo handiak deskargatzeko aukera eskaintzen dela besterik ez du esan nahi: adibidez, *offline reader Leech*, the *Usenet newsreader NewsLeecher,* audioak grabatzeko gunea *SoundLeech* edo *LeechPOP*, deskargatzeko baliabidea POP3 posta zerbitzuen bidez.

Izain animali bizkarroiaren esanahia du *leech* termino horrek, hortik datorkio izena, odola zurrupatu eta gero, oharkabean, odola eman dion animalia uzten ibiltzen den animalia, eskerrak eman gabe. Beste termino batzuk ere erabiltzen dira ingelesez, hala nola "*freeloader*", 'doan deskargatzen ibili ohi dena', "*mooch*", 'eskale' eta "*sponge*", 'belakia', baina "*leech*(*er*)", 'izain', termino hau da erabiliena.

Ikus, gainera
-------------

* Polizoiaren arazoa
* Lurkerra
* Gizarte parasitismoa (gizarte-delitua)
* Ondasun komunen tragedia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q243147

 |

* Wd Datuak: Q243147
**Pirra** (antzinako grezieraz Πύρρα edo Πύῤῥα), greziar mitologian, Epimeteoren eta Pandoraren alaba eta Deukalionen, Prometeoren semearen, emaztea zen.

Zeusek Urrezko Aroa euri jasa handiarekin amaitzea erabaki zuenean, Deukalion eta Pirra izan ziren salbatu ziren bakarrak. Prometeok, Deukalion bere semeari, ontzi handi bat eraikitzeko esan zion. Eta, honela, biziraun zuten.

Euri jasa amaitu zenean, eta bikotea lur finkora itzuli zenean, Deukalionek Temisen orakulu bati lurra nola birpopulatu zezakeen galdetu zion. Eta orakuluak, bere amaren hezurrak sorbalda gainetik botatzeko esan zion Deukalioni. Bikoteak, "euren ama" Gea zela ulertu zuten, izaki bizidun guztien ama, eta "hezurrak" harkaitzak zirela. Honela, beraz, biek ala biek, harriak bota zituzten euren sorbalden gainetik, eta harri hauek pertsona bihurtu ziren: Pirrak bota zituenak, emakume bihurtu ziren, eta Deukalionek botatakoak, gizonak.

Deukalionek eta Pirrak, Helen izeneko seme bat behintzat izan zuten. Eta, beharbada, baita beste bat ere, Anfiktion izenekoa.

Pirra Iliadako pertsonai bat ere bada. Likomedes erregearen gortean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *82. araua. Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q622809
* Commonscat Multimedia: Pyrrha

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 52485710
* GND: 118793748
* SUDOC: 240569911
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q622809
* Commonscat Multimedia: Pyrrha
**Parsons The New School for Design** (**Parsons School of Design** edo, besterik gabe, **Parsons)** New York hiriko The New School unibertsitateko arte eta diseinu eskola da. Mundu mailan arte eta diseinu unibertsitate ospetsuenetako bat dela aitortzen da. New Yorkeko Greenwich Villagen dago. Parsons *Arte eta Diseinu Eskolen Elkarte Nazionaleko* (NASAD) eta *Arte eta Diseinu Unibertsitate Independenteen Elkarteko* (AICAD) kidea da.

Historia
--------

Parsons 1896an sortu zuen William Merritt Chase margolari eta irakasle inpresionista estatubatuarrak *The Chase School* izenarekin. Chase-k New York League of Art Students-etik alde egin zuen progresista talde txiki bat zuzendu zuen artearen adierazpen indibidualago, dramatiko eta askeago baten bila. *Chase School-*ek izena aldatu zuen 1898an *New York School of Art-ra*.

1904an, Frank Alvah Parsons Chasen sartu zen eta sei urte geroago eskolako presidente bihurtu zen.

1909an, eskolak *New York School of Fine and Applied Art izena hartu zuen*; Parsons 1911an administratzaile bakarra bihurtu zen, 1930ean hil arte mantenduko zuen kargua. William M. Odom, *Paris Ateliersen* sortzailea 1921ean, eskolako presidente izan zen; 1936an eta Parsons-i egindako omenaldian, funtsezko pieza izan zen erakundearen garapenaren norabidean, bai eta arte bisualetan hezkuntzaren eraketan ere mundu osoko artea eta industriaren arteko loturari buruzko teorien bidez. Eskolak izena aldatu zuen *Parsons School of Design* izenarekin.

1970ean, *New School for Social Research-en* (gaur egun The New School) dibisio bihurtu zen; 1972an, kanpusa Sutton Place-tik Greenwich Villagera aldatu zen.

2005ean, jatorriko unibertsitateak izena aldatu zuenean, *Parsons School of Design-*ek *Parsons The New School for Design* izena hartu zuen.

### Aurreko izenak

* *Chase School* (1896-1898)
* *New York School* Of Art (1898-1909)
* *New York School Of Fine And Applied Art* (1909-1936)
* *Parsons School Of Design* (1936-2005)

Nabarmendutako ikasleak
-----------------------

* Magdalena Atria
* Adolph Gottlieb
* Marc jacobs
* Donna karan
* Tom ford
* Alexander Wang
* Steven Meisel
* Anna Sui
* Stephen Dwoskin
* Ai Weiwei
* Julie Umerle
* Barbara kruger
* Jasper johns
* Angela Gisela Brown
* Narciso Rodriguez

Ikus, gainera
-------------

* The New School

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1339626
* Commonscat Multimedia: Parsons School of Design

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143089441
* ISNI: 0000 0001 2223 9563
* GND: 5114388-4
* LCCN: n82081011
* NLA: 36522043

 |

* Wd Datuak: Q1339626
* Commonscat Multimedia: Parsons School of Design
**Piroforiko** airean bat-batean su har dezakeen gaiaz edo kolpeak hartzean txinpartak egiten dituenaz esaten da. Fosforoa, litio hidruroa, sodioa eta potasioa, adibidez, gai piroforikoak dira, aire hezean berez erretzen baitira.

Konposatu piroforikoak gas geldoa duen atmosferan edo kerosenotan gorde behar dira. Aleazio batzuei (burdina, barioa) piroforiko deritze igurtzi txiki batez txinpartak igortzen dituztelako. Pizgailuetako harriak egiteko erabiltzen den burdinaren eta zerioaren aleazioa (ferrozerioa), adibidez, aleazio piroforikoa da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q912400
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q912400
Finlandiar sauna baten barnekaldea
**Sauna** (finlandieraz *sauna*) oso tenperatura altuan hartzen den lurrin-bainua da eta, zentzu zabalean, bainu hauek hartzeko egokitutako gela edo etxea. Hezetasunaren arabera, hezea edo lehorra izan daiteke. Sauna hezeak gehienez 70 °C eta hezetasun handia du, eta turkiar bainu du izena. Lehorrak, berriz, 80º eta 90°C arteko tenperatura du eta hezetasun maila txikiagoa, %30-60 artean. Azken honi "finlandiar sauna" edo "sauna" bakarrik deitzen zaio.

Sauna gorputzerako onuragarria da, izerdia botatzeak toxinak kanporatzen dituelako eta odol-zirkulazioa bizkortzen duelako.

Euskal Herrian sauna elektrikoak aspalditik daude; baina su-egurraz berotzen diren saunak ugaritzen ari dira etxe partikularretan, atseginagoak direlako. 2015ean Euskal Herriko Saunazaleen "Bero-bero" elkartea sortu zen, sauna finlandiarraren kultura zabaltzeko asmoz, eta 2016an mundu mailako federazioko kide izendatu zuten. Estaturik gabeko herrialde bateko lehen ordezkaria da nazioarteko federazioan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Harper, Douglas. *OnlineEtymologyDictionary: Sauna.* .
2. ↑   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Sauna.* .

Kanpo estekak
-------------

* Saunari buruzko elkarrizketa Euskadi Irratiko Amarauna saioan (2016/10/29)
* Saunaren Nazioarteko Federazioa (ingelesez)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57036
* Commonscat Multimedia: Saunas

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12124967r (data)
* GND: 4051829-2
* LCCN: sh85117721
* NKC: ph125431
* AAT: 300004235
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q57036
* Commonscat Multimedia: Saunas
**Seminole konderria** (ingelesez: *Seminole County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wewoka da. 2010eko zentsuaren arabera 25.482 biztanle zituen, Seminole kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Seminole konderriak 1.658,82 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,78 ura dira. Beste 1.639,04 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,36 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 25.482 pertsonetatik 18.036 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 903 dira. 1.152 beltzak edo afroamerikarrak. 4.500 amerikar natiboak ziren eta 16 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 65 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 22 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.691 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495891
* Commonscat Multimedia: Seminole County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127835108
* LCCN: n80008252
* **Lekuak**
* OSM: 1822242
* TGN: 2001689

 |

* Wd Datuak: Q495891
* Commonscat Multimedia: Seminole County, Oklahoma
**Pet Sematary** (euskaraz *Maskota Hilerria*) Stephen King estatubatuar idazlearen beldurrezko eleberri bat da. 1983ko azaroaren 14ean Doubleday argitaletxeak argitaratu zen.

Argumentua
----------

Church katua beste behin ere hantxe zegoen, Louis Creed-ek nahi bai baina beldur zuen bezala. Bere alabatxo Ellie-k katua zain zezala eskatu zion, baina auto batek jota eta bertan hil zuen. Louisek bere begiz egiaztatu zuen: katua hilda zegoen, maskoten hilerritik haratago lurperatu ere egin zuen. Halere, Church itzuli egin zen, eta bere begirada iraganean baina zital eta ankerragoa zen. Baina etxera itzuli zen eta Ellie ez zen damutuko. Aldiz, Louis Creed damutuko zen. Maskoten hilerritik haratago, inor igarotzea ausartzen ez zen enbor hesitik haratago, berrogeitabost eskilara mailetatik haratago, antzinako indiar hilerri bateko deabruzko botereak egarri hilkor eta asekaitzez deitzen baitzion...

Zinema
------

* *Pet Sematary*: 1989an Mary Lambertk zuzendu eta Dale Midkiff, Fred Gwynne, Denise Crosby, Miko Hughes eta Blaze Berdahl aktoreek antzeztutako filma bat da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q742226
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 307972981
* BNF: 17134699f (data)
* GND: 119232210X

 |

* Wd Datuak: Q742226
**Seminole konderria** (ingelesez: *Seminole County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Donalsonville da. 2010eko zentsuaren arabera 8.729 biztanle zituen, Seminole kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Seminole konderriak 664,48 kilometro koadro ditu. Horietatik 55,24 ura dira. Beste 609,23 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,08 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.729 pertsonetatik 5.720 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 204 dira. 2.887 beltzak edo afroamerikarrak. 12 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 33 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 67 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498372
* Commonscat Multimedia: Seminole County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124340850
* LCCN: n81018244
* NARA: 10039171
* **Lekuak**
* OSM: 1073764
* TGN: 2000416

 |

* Wd Datuak: Q498372
* Commonscat Multimedia: Seminole County, Georgia
**Semiotika** zeinuen zientzia orokorra da.

Semiologia hitza Ferdinand Saussurek proposatu zuen 1916an eta Charles Morrisek (1839–1914) bere *"Signs, Language, and Behavior"* liburuan ((1946an, New Yorken argitaratuta) asmatu zuen "semiotika" hitza.

Hizkuntzalaritzan semantika erabiltzen da, antzerako kontzeptua izendatzeko.

Semiologia edo semiotikaren zientziak, hortaz, ikur edo zeinuen bizitza gizartean ikertzen ditu.

Historia
--------

Semiotikak tradizio handia izan du filosofian. Lehen aldiz John Locke filosofoak erabili zuen hitza, XVII. mendean. Gero Charles Sanders Peircek, Estatu Batuetako logiko eta filosofoak, eta Charles Morris semantikariak landu eta hedatu zuten hitza. Morrisek, zeinuaren teoria orokor baten baitan, hiru alorretan bereizi zuen semiotika: pragmatika (zeinuen erabilera aztertzen duena), semantika (zeinuaren eta esanahiaren arteko harremanak lantzen dituena), eta sintaxia (esanahia alde batera utzita, zeinuak berak eta zeinuen arteko harremanak aztertzen dituena). Sailkapen hori logikoek, eta batez ere hizkuntzalariek, erabili dute.

Semiotikaren joera nagusiak
---------------------------

Zeinu-sistema motak, Abraham Solomonick semiologoaren arabera.
Bestalde, semiotikak aztertzen dituen zeinu sistemak direla eta, bi joera nagusi izan dira: *komunikazioaren semiotika* (Buyssens, Martinet), berez komunikatzeko helburua duten sistemak soilik aztertzen dituena, eta *esanahiaren semiotika* (Barthes eta sobietarrak), gertaera esanahigarri guztiak aztertzen dituena (jantziak, janariak eta).

Gaur egungo semiotikak zeinu sistema guztiak ikertzen ditu, bai esanahia eta baita komunikazioa ere kontuan hartuta.

Semiotikalari garrantzitsu batzuk
---------------------------------

* Roland Barthes (*Le Degré zero de l'écriture*. 1953).
* Jean Baudrillard.
* Jacques Derrida.
* Umberto Eco (*Opera aperta*. 1962)
* Algirdas Julien Greimas.
* Joannes Heinrichs.
* Claude Lévi-Strauss.
* Jeanne Martinet (*Clefs pour la sémiologie*. 1976)
* Georges Mounin.
* Jakob Johann von Uexküll.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60195
* Commonscat Multimedia: Semiotics

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11940671v (data)
* GND: 4054498-9
* LCCN: sh85119950
* NDL: 00565707
* NKC: ph126388
* AAT: 300054254
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q60195
* Commonscat Multimedia: Semiotics
Hilerri nagusiko Patio 29 lursaila atxilotu, desagertu eta exekutatutako politikarien gorpuak eta identitateak ezkutatu ziren lekua zen, Augusto Pinochet buru zuen diktaduran.
**Patio 29** Txileko Santiagoko hilerri nagusiko lursaila da, diktadura militarrean exekutatu politikoak klandestinoki lurperatzeko erabili zena. 2006an monumentu historiko izendatu zuten.

Historia
--------

Iparraldean Mexiko eta ekialdean O'Higgins etorbideen, hegoaldean Los Copihues eta mendebaldean Los Maitenes etorbideen artean dago. Hilerriko informazioa eguneratu eta digitalizatzerakoan (1987. urtetik aurrera), lursaileen zenbaketa berria egin zen, eta 29. zenbakia gaur egungo 162. eta 157. lursaileen kokapenetan dago

Patio 29 hobi komun gisa erabiltzen zen etxegabekoak, gaixo psikiatrikoak eta senideek identifikatu gabe (NN) kalean hiltzen zirenak lurperatzeko. Hala ere, 1973ko irailetik, bere 2.000 hilobi baino gehiago erabili ziren Diktadura Militarraren biktimak ezkutatzeko. 

1979an, Elkartasunaren Bikariotzak (Vicaría de la Solidaridad) lurperatze irregularren eta Paineko biktimen zenbait gorpuren existentzia jaso zuen, ordura arte prozesu formal bat izan zuten kasu bakanetako bat eta 24 baserritarren atxiloketa eta desagertzea ikertzen ari zen ministro bisitan.

Santiagoko Fiskaltza Militarrak 1981ean debekatu zuen Patio 29n lurperatuta zeuden pertsonak erraustea, hobitik ateratzea edo lekualdatzea, gutun ofizial baten bidez.

Hamar urte geroago, aztarnen lehen hobitik ateratzeari ekin zioten eta horiek identifikatzea helburu zuten ikerketak hasi ziren. Hobitik ateratako 107 hilobietan 124 eskeleto aztarna aurkitu ziren. 

2006ko uztailaren 11n, Nivia Palmak, Dibameko zuzendariak eta Monumentuen Kontseilu Nazionaleko presidenteorde exekutiboak, Hilerri Nagusiko Patio 29 Monumentu Historiko izendatzen duen dekretua eman zuen.

Patio 29ren panorama, 2012ko abuztuan

Patio 29ren panorama, 2012ko abuztuan

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Patio 29, tras la cruz de fierro. Javiera Bustamante y Stephan Ruderer[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑  Patrimonio: Patio 29 declarado Monumento Nacional. Martes, 11 de julio de 2006. DIBAM

Ikus, gainera
-------------

* Santiagoko hilerri nagusia
* Txileko diktadura militarra
* Atxilotu desagertuak

Kanpo estekak
-------------

* Giza Eskubideen, Nazionalitatearen eta Herritartasun Batzordearen txostena Mediku Zerbitzu Juridikoan egin daitezkeen irregulartasunen inguruan, eta horrek Santiago Hiriko Hilerri Nagusiko 'Patio 29an' aurkitutako giza gorputzak oker identifikatzea ekarri zuen.
* Patio 29n esku hartzeko eta hobetzeko proiektua
* Ostegun honetatik aurrera, Patio 29 Monumentu Nazionala da. 2006ko uztailaren 13a. Irrati Kooperatiboa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6066310
* Commonscat Multimedia: Patio 29

---

 |

* Wd Datuak: Q6066310
* Commonscat Multimedia: Patio 29
**Schleswigeko Dukerria** (danieraz: *Hertugdømmet Slesvig*; alemanez: *Herzogtum Schleswig*; behe-alemanez: *Hartogdom Sleswig*; iparraldeko frisieraz: *Härtochduum Slaswik*) edo **Schleswig** Danimarkako hegoaldeko eta Alemaniako ipar-mendebaleko lurraldea da, Jutlandiako penintsularen hegoaldean, Ipar itsasoaren eta Itsaso Baltikoaren artean.

Historia
--------

Aintzinean K.a. II. mendetik aurrera jutoak eta angloak (frisiarren kideak) bizi ziren Jutlandian. Baina V. eta VI. mendeetan gehienek Ingalaterrarantz abiatu ziren. Beraz, daniarrek iparraldetik eta saxoiek hegoaldetik haien lekua hartu zuten. Guda askoren eta gero Schleswig Danimarkako dukerri bihurtu zen XII. mendean eta erreinu haren barnean egon zen.

Holsteinekin batuta zegoela, eta alemaniar asko bizi zirela argudiatuz, Prusiako koroak 1865ean bereganatu zuen. 1920an, Lehen Mundu Gerraren ondoren, Danimarkaren barnean egotea erabaki zuten Ipar Schleswigeko biztanle gehienek. Hegoaldekoak, alemaniar Schleswig-Holstein herrialdean jarraitu zuten

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26167
* Commonscat Multimedia: Duchy of Schleswig

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 233721532
* GND: 4106688-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q26167
* Commonscat Multimedia: Duchy of Schleswig
**Pascual Orozco Vázquez, Jr.** (dokumentu garaikideetan, batzuetan "Oroszco") (1882ko urtarrilaren 28a – 1915eko abuztuaren 30a) Mexikoko buruzagi iraultzailea izan zen, 1910aren amaieran Francisco I. Maderoren alde egin zuen Porfirio Díaz (1876-1911) aspaldiko presidentea kentzeko. Orozco buruzagi militar naturala izan zen, eta Ciudad Juárez- en Armada Federalaren aurkako garaipena funtsezko faktorea izan zen Díazek 1911ko maiatzean dimisioa emateko. Diazek dimisioa eman eta 1911ko azaroan Maderoren hautaketa demokratikoaren ostean, Maderoren zerbitzuan Chihuahua-ko miliziaren buruzagi izan zen, Mexikoko Iraultzan emandako zerbitzuagatik sari eskasa. Orozkok Maderoren gobernuaren aurka altxatu zen 16 hilabete geroago, 1912ko martxoan Orozquista Plana emanez. Armada Federalak zapaltzen ahalegindu zen matxinada larria izan zen. Victoriano Huertak 1913ko otsailean Maderoren aurkako estatu-kolpea eman zuenean, Madero hil zutenean, Orozco Huertaren erregimenean sartu zen. Orozkok Maderoren aurka eginiko matxinadak zertxobait zikindu zuen bere ospe iraultzailea, baina Huertari emandako laguntzak haren aurkako nazka areagotu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Meyer, Michael C. *Mexican Rebel: Pascual Orozco and the Mexican Revolution, 1910-1915*. Lincoln: University of Nebraska Press 1967

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2722826
* Commonscat Multimedia: Pascual Orozco

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 71297848
* ISNI: 0000 0000 5000 4799
* BNF: 12107523b (data)
* GND: 1150190450
* LCCN: nr97026027
* SNAC: w6sq9mj7
* SUDOC: 228329558
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 111922
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 71382

 |

* Wd Datuak: Q2722826
* Commonscat Multimedia: Pascual Orozco
Afganistan hegoladeko paxtun tribuetako buruzagiak eta erlijio gizonak.
**Paxtunwali** (paxtueraz پښتونوالی) edota **Pakhtunwali** paxtun herriaren usadiozko bizimoduan jatorria duen ahozko kode etiko bat da. Duela 3.000 urtetatik honat matendu izan den zuzenbide eta gobernu sistema bat dela esan liteke, tribuak praktikoki analfabetoak ziren garaikoak, hortaz ez ziren beren legeak idatziz jartzeko edota eskuizkribuak irakurtzeko gai. Gaur egun, batik-bat, landa eta baserri giroan mantentzen da. Indiar azpikontinentean "Pathanwali" izenez ezagutzen da, izendapenaren esanahia gutxi gorabehera "paxtunen zuzenbidea" edota "bizimodu kodea" litzateke.

Gizaterian ezagutzen den norbanakoaren eskubideei buruzko lehen legeetako bat da. Bizitzaren ohore kode honen arabera, paxtunak euren tribu etsai edo arerioetako kide batek hala eskatutzen baldin badie, haren bizitza errepestatu eta guztiaren gainetik babestera derrigortuak daude. Noski, betekizin hau kide bakar bati mugatua dago. Paxtun diasporan burutzen den ohitura ere bada, eta gaur egun paxtun herrikoak ez diren baina paxtunen artean bizi edota paxtun herrietatik hurbil dauden hainbat afgandar eta pakistandarrek ere bere egin duten ohitura da.

Zineman ohitura hau *The Beast* (1988, "Piztia" ala "Gerraren Piztia") filmean agertzen da, Afganistango gerran hiltzeko zorian dagoen sobietar soldadu batek paxtun talibanei bizia paxtunwali kodea aipatu eta bizia errespetatzeko erregutzen dienean, eta paxtunak beren usadioari jarraiki sobietar presoaren bizitza errespetatu eta babestera derrigortuak egongo dira, nahiz eta haietako askok gogo txarrez egin, belaunaldiz-belaunaldi bete duten arbasoen ohorearen kodearen usadioak hala agintzen dielako.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1422634
* **Identifikadoreak**
* GND: 4173469-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1422634
Diseinu klasikoko paseoko bizikletak 
**Paseoko bizikleta** hiri-txirrindularitzarako diseinatutako bizikleta da, batez ere aisialdirako eta lehiaketarako diseinatutako bizikletak ez bezala, zikloturismorako, errepideko txirrindularitzarako eta mendiko txirrindularitzarako bizikletak kasu.

Paseoko bizikleta gehienak garapen bidean dauden herrialdeetan aurki daitezke, baita Txinan ere, eta herrialde garatu batzuetan mantendu dute ospea, Herbehereetan kasu. Bizikleta hau, oro har, roadster ingeles motakoa da, munduko leku askotan gehien erabiltzen den bizikleta estiloa. Hala, paseoko bizikletak munduko bizikleta motarik ohikoena dira, eta ibilgailu motordunek herrialde industrializatu eta postindustrial askotan garraio pertsonalerako bizikletak ordezkatu dituzten bitartean, erregaiaren kostuen gorakadak eta ingurumenarekiko kezkek pertsona asko paseoko bizikleta erabiltzera eraman dituzte, eguneroko zeregin askotarako.

Egungo erabilera
----------------

 Paseoko bizikletak modan jartzen ari dira beste behin 
Paseoko bizikletak, batez ere, distantzia laburreko joan-etorrietarako, mandatuak egiteko, erosketak egiteko, aisialdirako edo ondasunak edo salgaiak garraiatzeko erabiltzen dira, eta normalean, arropa arruntean bidaiatzen duten hiriko txirrindulariek erabiltzen dituzte.

Herrialde batzuetan, zerbitzu publikoetako bizikleten flota osoak tokiko edo estatuko gobernu-erakundeek operatu edo administratu ditzakete, bizikleta publikoak partekatzeko programa baten barruan.

Paseoko bizikletek, askotan, goiko barra kurbatu bat izaten dute, erraz gainean jartzeko, abiadura bakarrarekin, edo abatzeko barne-aldagailuarekin, eta abatz-balaztak izaten dituzte mantentzeko beharra murrizteko, lohi-babesak txirrindulariaren arropa garbi mantentzeko, katearen babesle bat gona edo galtza solteak katearekin harrapatzea saihesteko, berme-astoa erraz aparkatu ahal izateko, eta objektu pertsonalak edo poltsak garraiatzeko saski edo parrilla.

Paseoko bizikleta motak
-----------------------

* Bizikleta ingelesa
* Bizikleta tolesgarria
* Cruiser bizikleta
* Kargako bizikleta

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q305083
* **Identifikadoreak**
* GND: 4223410-4

 |

* Wd Datuak: Q305083
Payaresko arrapalaren mapa
**Payaresko arrapala** edo **Payaresko jaitsiera** Venta de Baños-Gijon burdinbidearen zatia da, Kantauriar mendikatearen malda gainditzen duena, izen bereko mendi-pasabidetik. Bere azken zatia 1880 eta 1884 artean eraiki zen eta XIX. mendeko Espainiako ingeniaritza lanik handienetakotzat hartzen da. Trevor Rowe Britainia Handiko trenbidezale eta argazkilariaren arabera, 1970ean Payaresko trenbidea "Europako pasabide menditsu zailenetako bat" zen.

2017tik, plataforma batek Payaresko zatia Gizateriaren Ondare izendatzeko laguntzak bilduko ditu.

Hegaztiari Asturiasera sarbidea emango dion Payaresko saihesbidea inauguratu bezain laster, Payaresko arrapala itxita geratzea aurreikusten da, haren mantentze-lanen kostu handia dela eta.

Tartea
------

Hacar eta Gonzalezen arabera, publiko orokorrarentzat, Payaresko arrapala Asturiasko Ponte de los Fierrosko geltokia eta Leongo Perrucako tunelaren hegoaldeko ahoaren artean dago. Hala ere, "Espainiako ipar-mendebaldean trenbide-azpiegiturari lotutako pertsonen artean, eta, zehazkiago, Leondik Gijonera doan lineari lotutakoen artean", arrapalak Asturiasko aldean la Cobertoriako geltoki zaharrera arte (9 kilometro gehiago) hartzen du, trenbideak ia 20 milaren inguruko malda konstantea duen zatia baita.

Azpiegitura
-----------

Leondik Gijonera bidean, Busdongoko geltokitik (1 230 metroko kotan) Perrucako tunelaren hegoaldeko ahoraino (1 270 metro) igotzen da bidea, hori baita ibilbideko punturik altuena. Tunel hau Leon eta Asturias lurraldeen banalerroaren azpitik doa. La Cobertoriako geltokiraino, Ḷḷena kontzejuan, 927 metro jaisten da, 20 milareneko malda ia konstantearekin, 49 kilometroko luzeran, la Pola de Ḷḷenako geltokiraino, trazaduraren% 44 bihurgunean egiten da, normalean 300 metroko erradioarekin.

Arrapala eraikitzeak 61 tunel zulatzea ekarri zuen, baita 156 pontoi eta zubi ere, metalikoak eta fabrikazkoak. Azken hauen artean, bere luzeragatik, Paranako biaduktua nabarmentzen zen, Ponte de los Fierrosko geltokitik gertu. Hiru bao eta kurba dituen burdinez egina, bere 130 metroko luzera osoa, ondoren lubeta batekin ordeztu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Rowe, D. Trevor.  (D.L. 1989). *Los ferrocarriles de España y Portugal : 1970.*  Aldaba ISBN 84-86629-18-7. PMC 633063062. (Noiz kontsultatua: 2021-02-26).
2. ↑  Plataforma bat laguntza bila dabil Payareseko arrapala Gizateriaren Ondare izendatzeko[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Ezin dugu Payaresko arrapala onartu ia 4.000 milioiko aldaera egin ondoren» *El Comercio* 2021-02-26 (Noiz kontsultatua: 2021-02-26).
4. ↑  Hacar Rodríguez, Fernando; González Crespo, Jorge Luis (2003). *Pajares: No hay palabras para describirlo*. Oviedo.

Ikus, gainera
-------------

* Payaresko saihesbidea
* Payaresko mendatea
* Payaresko tunela

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16624277
* Commonscat Multimedia: Rampa de Pajares

---

 |

* Wd Datuak: Q16624277
* Commonscat Multimedia: Rampa de Pajares
Lehenengo edizioaren azala.
**Le Tombeau de Couperin** (Couperinen hilobia) Maurice Ravel konposatzaile ziburutarrak 1914 eta 1917an idatzi zuen sei zatitan banatutako pianorentzako suite bat da. Lehen lau zatiak konposatzaileak berak orkestratu zituen 1919an.

Izenburuko Tombeau (hilobia) hitzak XVIII. mendean erabili zen musika omenaldi bati erreferentzia egiten dio. Honela ziburutar konposatzaileak François Couperin eta mende horretako barrokoko musika frantziar guztia omentzen zuen. 1914an prestatzen hasia, musika lan hau ia erabat 1917an idatzia izan zen Ravel, gaixorik, gerra frontetik baztertua izan zenean, Lehen Mundu Gerran parte hartu zuenean. Zatietako bakoitza musikariaren gerran hildako lagun bati eskainia dago. Lanaren izaera bareak, konposatua izan zen garai zurrunbilotsu eta ekaitztsuarekin kontrastatzen du.

Pianoarentzako bertsioaren estreinua Marguerit Longen kargu egon zen 1919ko apirilak 11n. Orkestrako bertsioa 1920ko otsailak 28an estreinatu zen.

Suitea osatzen duten zatiak honako hauek dira:

* Prélude (mi minorrean) Jacques Charlot tenientearen omenez (Ma Mère l'Oye transkribatu zuena pianorentzat bakarrik)
* Fugue (mi minorrean) Jean Cruppiren omenez (L'Heure espagnole lana eskaini zion emakumearen semea)
* Forlane (mi minorrean) Gabriel Deluc tenientearen omenez (Donibane Lohitzuneko margolari euskalduna)
* Rigaudon (do maiorrean) Pierre ta Pascal Gaudinen omenez
* Menuet (sol maiorrean) Jean Dreyfusen omenez
* Toccata (mi maiorrean) Joseph de Marliave kapitainaren omenez (musikologoa eta Marguerit Longen senarra).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1819366
* Commonscat Multimedia: Tombeau de Couperin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 294426132
* BNF: 13917720k (data)
* GND: 300125755

 |

* Wd Datuak: Q1819366
* Commonscat Multimedia: Tombeau de Couperin
**Pehuentxeak** (edo *Peguentxeak*, Mapudungunez "pehuengo" edo "peguengo" jendea) Hego Amerikako indigenak dira. Andeetan bizi dira, batez ere gaur egungo Txile erdialdeko hegoaldean eta Argentina ondoan. Haien izena, pehuenaren edo araukariaren (*Araucaria araucana)* haziekiko zuten menpekotasunetik dator. XVI. mendean, Pehuentxeak lurralde menditsuan bizi ziren, gutxi gorabehera, 34 eta 40 graduen artean hegoaldera. Geroago Araukanizatu egin ziren eta maputxeekin bat egin zuten. XXI. mendean, oraindik ere, beren arbasoen lur batzuk mantentzen dituzte.

Pehuentxe taldeek hainbat gatazka armatutan parte hartu zuten XVII. eta XVIII. mendeetan, gehienetan mendietatik Txileko mendebaldeko behe lurretara "jaitsiz". Hala, 1657an Maule ibaiaren inguruan zeuden espainiarrei, 1767ko urtarrilean maputxeei eta 1769an Isla del Lajako espainiarrei eraso zieten. 1860ko hamarkadan, Araucaniaren Txileko inbasioaren erdian, pehuentxe herriak neutral izendatu ziren bere burua. Txostenen arabera, Pitxiñan Pehuenche buruzagiak gerra nahi zuten molutxeen aurka hitz egin zuen, lapurreta batean parte hartu zutela eta horregatik txiletarren zigorrak bakarrik jaso zituztela argudiatuta. Jose Bengoa historialariak dio pehuentxeen neutraltasuna zorretan zegoela Andeetan zituzten lurrak ez zeudelako kolonizazioaren menpe. Hala ere, Argentinako eta Txileko aurrerapen inbaditzaileak hain izan ziren handiak, 1881eko martxoan Pehuentxeek Chos Malalen Argentinako postu aurreratua eraso zutela eta 25-30 soldaduko goarnizio osoa hil zutela.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2067521
* Commonscat Multimedia: Pehuenche

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11981030p (data)
* LCCN: sh85099238

 |

* Wd Datuak: Q2067521
* Commonscat Multimedia: Pehuenche
**Serov** (errusieraz: Серов), 1939 arte **Nadezhdinsk** deitua, erdi-mendebaldeko Errusian dagoen Sverdlovsk oblasteko hiria da. Oblastaren iparraldean dago, Ural mendien ekialdean, erdialdeko Uralen eta iparraldeko Uralen arteko mugan, Kavka ibaiaren ertzean. Jekaterinburgetik 350 km inguru iparraldera dago.
2010ean 99.373 biztanle zituen.

Klima kontinentala da: udak epelak dira, eta neguak hotzak eta elurtsuak.

Historia
--------

Hiria XIX. mendearen bukaeran hasi zen itxuratzen, 1893an burdinbideak egiteko industria bat bertan kokatzea erabaki zenean. Hasieran, *Nadezhdinsk* izena izan zuen hiriak, Nadezhda Polovtsova bertako meatzaritza-gunearen jabearen omenez. Lehen eskola 1895ean zabaldu zen, eta lehen zentral elektrikoa 1907an. 1926an hiri estatusa lortu zuen.

1934an, *Kabakovsk* izena hartu zuen hiriak, Sverdlovsk oblasteko alderdi boltxebikeko I. D. Kabakov buruzagiaren omenez, baina 1937an berriro eskuratu zuen lehengo izena, Kabakovek dimititu baitzuen Stalinen purgen ondorioz. 1939an Serov izena eman zitzaion, bertako lantegian lanean jarduna zen eta gero Espainiako Gerra Zibilean heroia izan zen A. K. Serov hegazkin-pilotuaren omenez.

Ekonomia
--------

Oblasteko industriagune garrantzitsua da. Burdin metalurgia da jarduera nagusia, hiriaren ekonomiaren %80 inguru. Munduko ferrokromo ekoizle nagusietako bat da. Meatzaritza-inguru baten gunea da, inguruetan, lignito, bauxita, burdin eta urre meategiak baitaude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Serov Britannica.com
2. ↑  «Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1 *2010eko Errusiako erroldaren emaitzak, 1. liburukia*» *Gks.ru*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189295
* Commonscat Multimedia: Serov

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OKATO: 65492000000

 |

* Wd Datuak: Q189295
* Commonscat Multimedia: Serov
**Laguntzeko Andre Mariaren baseliza** (erronkaribarreraz: *Lagundeko Andra Mariren baseliza*) Erronkariko ibaxako Uztarroze udalerrian XVIII. mendeko kristiau baseliza bat da.

Eraikina
--------

Gaur egungo fabrika XVIII. mendearen erdialdekoa da (1755-1761) eta nabe sinple bat osatzen du, fajoien gaineko kanoi-gangez estalia. Kanpoaldean, harlanduzko horma luzituak ageri dira izkinetan eta giltzarrian 1756. urteko inskripzioa duen erdi-puntuko arkuko atean. Presbiterioari atxikitzen zaion erretaula XVIII. mendearen bigarren erdialdeko errokoko lana da, bere gorputz bakarra eta garaiko irudiak artikulatzen dituzten zutabe balaustradunekin; horien artean, ikonografiagatik nabarmentzen da titularra, bere mantuaren azpian babesten dituen irudi orantedun talde batekin.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | UZTARROZE.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Uztarroze
* Erronkaribar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111130928

 |

* Wd Datuak: Q111130928
**Patricia MacLachlan** (Cheyenne, Wyoming, Ameriketako Estatu Batuak, 1938ko martxoaren 3a) ingelesezko idazlea da.

Bizitza
-------

Connecticuteko Unibertsitatean atera zuen lizentzia 1962an, eta, gero, ingeleseko irakasle hasi zen lanean. Lehen literatura-lana, *The Sick Day* (*Egun eria*), 1979an eman zuen argitara, eta hurrengo urtean argitaratu zituen *Through Grandpa's Eyes* (*Aitonaren begietan*) eta *Moon, Stars, Frogs, and Friends* (*Ilargia, izarrak, igelak eta adiskideak*) obrak. Oro har, joera errealistako lanak idatzi ditu, baina badu joera horretatik aldenduta idatzitako lan aipagarri bat: *Tomorrow's Wizard* (1982, *Etorkizuneko aztia*), fantasiazko liburu bikaina.

Haurren eta haien ingurukoen arteko harremanak aztertu izan ditu nagusiki, adibidez, *Arthur, for the Very First Time* (*Arthur, lehenengo aldiz*), *Cassie Binegar* (1982) eta *Mama One, Mama Two* (1982) lanetan. Beste obra aipagarri batzuk hauek dira: *Seven Kisses in a Row* (1983, *Zazpi musu ilaran*), *The Facts and Fictions of Minna Pratt* (1988, *Minna Pratten errealitateak eta fikzioak*) eta *Journey* (1991, *Bidaia*).

Egilearen obra nagusia, *Sarah, Plain and Tall* (*Sara, itsusi luzea*) eleberria, 1985ean eman zen argitara, eta telefilm baten oinarri izan zen 1991n. Gaur egun, Emily MacLachlan alabarekin ari da bi liburu idazten: *Bittle* eta *Painting the Wind*.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3754645
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 20492795
* ISNI: 0000 0000 8100 0045
* BNE: XX1154570
* BNF: 12015973j (data)
* GND: 119521180
* LCCN: n78062175
* NDL: 00470834
* NKC: xx0080160
* NLA: 35851101
* CiNii: DA04402345
* SNAC: w6tj1687
* SUDOC: 028294939
* BIBSYS: 90246933
* ICCU: RAVV074790
* Open Library: OL450110A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03959/eu\_m\_0040/m0040

 |

* Wd Datuak: Q3754645
Lahar bat Guatemalako Santa Maria sumendiaren erupzioan, 1989.
**Lahar** bat uholde edo isuri bortitz bat da, sumendi baten erupzioan gerta daitekeena. Ura, material piroklastikoa, hautsa eta era guztietako hondakinek sortutako isuri bat izan ohi da, ibai baten haranean gainezka egin eta uholde suntsigarri bihurtu daitekeena. Elurrak zuritutako sumendietan gertatzen dira, elurra eta izotza urtzean uholdea batu daitekeelako sumendiko hauts eta isuri piroklastikoarekin, baina beste testuinguru batzuetan ere gerta daitezke.

Suntsitzeko ahalmen handia izan dezakete: abiaduran, hamarnaka metro segundokoak izan dira, eta sakoneran 140 metrokoak ere bai.

Etimologia
----------

*Lahar* hitzak Indonesiako Javera hitzean du jatorria. Berend George Escherrek eman zion adiera geologikoa bulkanologian 1922. urtean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «USGS: Volcano Hazards Program Glossary» *volcanoes.usgs.gov* (Noiz kontsultatua: 2020-11-13).
2. ↑    *The encyclopedia of volcanoes.*  (Second edition. argitaraldia) ISBN 978-0-12-385939-6. PMC 906182298. (Noiz kontsultatua: 2020-11-13).
3. ↑   Neall, Vincent E..  (2004). «*Lahar*» in Goudie, Andrew *Encyclopedia of Geomorphology.*  vol. 2, 597–599 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47212
* Commonscat Multimedia: Lahars

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q47212
* Commonscat Multimedia: Lahars
**Patria Vasca** (euskaraz *Euzko Aberri*) Elias Gallastegik euskal politikari independentistaren zuzendaritzapean bere Mexikoko erbestealdian argitaratu zuen aldizkari abertzale bat izan zen. 1928ko maiatzean argitaratzen hasi eta 1930eko hamarkadararte argitaratu zen. Aldizkariaren leloa gaztelaniaz zegoen: *Dad luz y el pueblo encontrará su camino* (euskaraz *Eman argia eta herriak bere bidea aurkituko du*).

Gallastegik aldizkari honetako ia artikulu guztiak idatzi zituen, aldizkaria dohain altzen zelarik, batez ere Mexikon bizi zen eta Gallastegiren adiskidea zen Patxo Belaustegigoitia euskal enpresaburuaren dirulaguntzari esker.

Aldizkaria hau Euskal Disporako euskaldunen artean saldu ohi zen, bai Amerika nahiz Filipinetan bizi ziren euskaldunen artean, bai eta kontsulatu, liburutegi, unibertsitate, aldizkari zein Nazioen elkartean ere.

Mexiko argitaratutako lehenbiziko ale honi beste lauk jarraitu zioten. 1932ko urtarrilean Bilboko Euzko Gaztedi erakundeak 6. zenbakia argitaratzeari ekin zion, horretarako Eusko Ikaskuntza erakundean izen emanta egotea beharrezkoa zen, gainera aldizkariak erakunde horren propaganda ere egiten zuen.

Kanpo estekak
-------------

* Patria Vasca. Euskomedia.org **(Gaztelaniaz)**
* Patria Vasca aldizkariaren lehenbiziko 2 aleak salgai[*Betiko hautsitako esteka*] **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265589

 |

* Wd Datuak: Q12265589
**Pitt konderria** (ingelesez: *Pitt County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Greenville da. 2010eko zentsuaren arabera 168.148 biztanle zituen, Pitt kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pitt konderriak 1.695,99 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,38 ura dira. Beste 1.688,61 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 99,14 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 168.148 pertsonetatik 105.240 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 9.202 dira. 56.813 beltzak edo afroamerikarrak. 474 amerikar natiboak ziren eta 71 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.561 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 290 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.699 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506220
* Commonscat Multimedia: Pitt County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157112106
* LCCN: n81018242
* NARA: 10039387
* **Lekuak**
* OSM: 2528734
* TGN: 2001530

 |

* Wd Datuak: Q506220
* Commonscat Multimedia: Pitt County, North Carolina