recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Trebbia** (latinez: *Trebia*) iparraldeko Italiako ibaia da, 115-118 kilometroko luzera duena. Po ibaiaren eskuinaldeko lau ibaiadar nagusietako bat da; beste hirurak Tanaro, Secchia eta Panaro dira. Genova (Liguriako eskualdea) eta Piacenza (Emilia-Romagnako eskualdea) probintziak zeharkatzen ditu, eta Brallo di Pregolako udalerrian Paviako probintziarekiko muga Lesima mendiaren eta Corte Brugnatella udalerriaren artean ere osatzen du tarte oso labur batez.

Arro hidrografikoko 1.150 km² horiek Emilia-Romagna (770 km²), Liguria (349 km²) eta Lonbardia (31 km²) artean daude banatuta. Bere ibaiadar nagusiak Aveto eta Perino uharrak (eskuinetik) eta Boreca uharra (ezkerretik) dira. Trebbiako bailara osatzen du.

Historia
--------

Bi guduen eszenatokia izan zen: Trebbiako gudua deiturikoa (K.a. 218), Hanibal Barkaren eta Tiberio Sempronio Longo erromatar kontsularen artekoa, Bigarren Gerra Punikoan, eta 1799an, Bigarren Koalizioko Gerran, Aleksandr Suvorov jeneralaren tropa austro-errusiarren eta Jacques Joseph Macdonald jeneralaren tropa franko-italikoen artean izandako beste izen bereko guduarena, hain jendetsua eta gordina non hiru egun iraun zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Wise, Terence (2004) [1982]. *Armies of the Carthaginian Wars, 265-146 BC*. Osceola; Wellingborough: Osprey Publishing, pp. 13-14. ISBN 978-0-85045-430-7. **(Ingelesez)**
2. ↑   Smith, Digby.  (1998). *The Napoleonic Wars Data Book.*  Londres: Greenhill, 149–150 or. ISBN 1-85367-276-9..

Kanpo estekak
-------------


| * i
* e
* a
Italiako ibai nagusiak |
| --- |
| 1.000 km > | Po |
| 500 km > | Adige • Tiber |
| 300 km > | Arno • Piave • Reno |
| 200 km > | Agri • Aterno-Pescara • Bacchiglione • Basento • Bradano • Brenta • Coghinas • Flumendosa • Fortore • Isonzo • Liri • Metauro • Ofanto • Ombrone • Sangro • Savio • Serchio • Tagliamento • Ticino • Tirso • Tronto • Volturno |
| 100 km > | Alcantara • Anapo • Crati • Garigliano • Marecchia • Rubikon |
Korno ingelesa
**Ingeles kornoa** zurezko haize musika tresna bat da, oboea eta fagotarekin, orkestra sinfonikoetan aurkitzen diren mihi bikoitzeko haize musika tresnen azpifamilia osatuz. Baina, oboearen hodia, haizea ateratzen dena, klarinetearen antzekoa den bitartean, korno ingelesarenak, madari itxura du.

Musika tresna transpositorea
----------------------------

Oboea baino kinta bat beherago soinu egiten du. Gainera, transpositorea da. Jotzen denak, ez da idatzita dagoen gauza berbera. Idatzita dagoena baino kinta justu bat beherago soinu egiten du. Adibidez, oboejole batek, oboe batean, do4 bat jotzeko egingo lukeen giltza konbinazio berbera korno ingelesean errepikatuko balu, fa3 bat irtengo litzaioke.

Erregistroa
-----------

Bere nota erregistroa mi3tik, si bemol 5era arte doa. Baina Ravelek Mussorgskiren *Erakusketa batetako margolanak* musikalanerako egin zuen orkestrazioaren arabera, ez litzateke beheko mi bemola baino gorago heldu behar.

Orkestra sinfonikoan
--------------------

Orkestra sinfonikoetako beste musika tresna klasiko bat da. Ohi, bakarra egoten da, *piccoloa* bezala. Oboe taldearen ezkerraldean kokatzen da, zuzendariaren eskuinaldean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259616

 |

* Wd Datuak: Q12259616
**Tubak** (/tjuːbəs/; arabieraz: طوباس‎, *Tûbâs*) Zisjordaniako ipar-ekialdeko hiri palestinarra da, Nablusetik ipar-ekialdean dagoena, Jordan haranaren mendebaldean. 21.000 biztanle baino gehiago dituen hiriak Palestinako Estatuko Tubas Gobernazioaren gune ekonomiko eta administratibo gisa balio du. Bere hiri-eremuak 2.271 dunam (227 hektarea) ditu. 15 kideko udalbatza batek zuzentzen du eta bertako biztanle gehienek nekazaritzan edo zerbitzu publikoetan lan egiten dute.

Tubas antzinako Thebez (/ˈ θiːbɛz/) herri gisa identifikatu da, kanaandar herria Abimelek erregearen aurka matxinatzeagatik ospetsua. XIX. mendearen amaieran, Palestinako otomandar agintaldian, Jordan Haranean bizi ziren arabiar klanak Tubasera bizitzera etorri ziren, eta Nablus Barrutiko hiri garrantzitsu bat bihurtu zen, bereziki egurra eta gazta egiteagatik ezaguna. 1922an Britainia Handiko Palestinako Mandatuaren mende geratu zen, Jordaniak bereganatu zuen 1948ko Arabiar-Israelgo Gerran herria hartu ondoren, eta Israelek okupatu zuen 1967ko Sei Eguneko Gerratik. Palestinako Aginte Nazionalak Tubasen kontrola izan du 1995ean hiria bere jurisdikziora pasatu zenetik.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Ongi etorri Tubas hirira
* Tubas hiria, Ongi etorri Palestinara
* Tubas hiria (Fitxa), Ikerketa Aplikatuko Institutua–Jerusalem, ARIJ
* Tubas hiria profila, ARIJ
* Survey of Western Palestine, Map 12: IAA, Wikimedia commons
* Tubas Bio Data - Nazio Batuak (pdf fitxategia)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q275919
* Commonscat Multimedia: Tubas (city)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125813573
* LCCN: no99070405

 |

* Wd Datuak: Q275919
* Commonscat Multimedia: Tubas (city)
*Artikulu hau Aitor Armentia López de Ipiñari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Armentia (argipena)».*

**Aitor Armentia López de Ipiña** (Gasteiz, 2001) UDDA izen artistikoaz ezagunagoa, Euskal Herriko abeslaria eta musikagilea da. Bere musika generoa Pop estiloaren barruan sartzen da, nahiz eta bere abestietan beste adar batzuk; rock, indie,... jotzen dituen.

Ibilbidea
---------

2021an kaleratu zituen bere lehenengo kantak, *Florecer* eta *Time Flies*, eta ondoren, bere lehen diska kaleratu zuen, *En las Nubes*, Ihana Iriondok ekoiztutakoa. Diska honetako abesti guztiak UDDAk idatzi zituen, eta hainbat kolaborazio egon ziren bertan: Imanol G. Barrerira (gitarra elektrikoa), Alba Rodríguez (tronpeta), Lorazesugar (biolina) eta Erlantz Erezuma (baxua).

2021ko Gaztea Maketa Lehiaketan irabazi zuen ''Entzuleen Saria'', *Ura edo Sua* abestiarekin. Lehiaketaren finala Bilboko Kafe Antzokian ospatu zen, eta bertan jo zuen UDDAk Silitia, Mirua eta Sara Azurzarekin batera.

Diskografia
-----------

* *En las Nubes* (2021, autoekoizpena).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Barco, Pilar.  (2022-12-16). «Udda, música para sentirse ‘En las nubes’» *Diario de Noticias de Álava* (Noiz kontsultatua: 2023-08-20).
2. ↑    Gurrutxaga, Iker.  (2022-01-22). ««Askotan emakumeak ahaztu egiten ditugu erreferentziak aipatzean eta musikaz hitz egitean»» *irratia.naiz.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-08-20).
3. ↑    «Silitiak irabazi du 30. Gaztea Maketa Lehiaketa» *EITB* 2021-11-26 (Noiz kontsultatua: 2023-08-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109770084

 |

* Wd Datuak: Q109770084
**Uztaritzeko distritua** (frantsesez *district d'Ustaritz*) Behe Pirinioak departamendua 1790etik 1795era banatuta egon zen 6 distrituetako bat izan zen.

Osaera
------

Bere lurraldeak ia erabat Lapurditzat jotzen denarekin egiten zuen bat eta hiriburua ere Uztaritze historikoa izan zen, ez Baiona. Kanpoan geratu ziren bakarrak Aturriren ipar ibarreko lurrak izan ziren (egungo ipar Baionako auzoak eta orduan Tarnoseko auzoa zen Bokale, alegia) , Landetan sartu eta han Santizpirituko kantonamendua osatu baitzuten Senhans eskualdeko herriekin.

### Kantonamenduak

Distrituak 13 kantonamendu zituen:

* Baionakoa
* Bardozekoa.
* Biarrizkoa.
* Donibane Lohizunekoa.
* Ezpeletakoa.
* Hazparnekoa.
* Kanbokoa.
* Makeakoa.
* Mugerrekoa.
* Sarakoa.
* Senperekoa.
* Urruñakoa.
* Uztaritzekoa.

Bilakaera
---------

1800ean departamenduak banatzeko beste egitura bat sortu zen: "barrutia". **Uztaritzeko distrituaren** kasuan, bere osotasunean Baionako barrutian sartu zuten Donapaleuko distrituan zeuden eremu batzuekin. Kantonamendu kopurua ere murriztu zen: Bardoze, Kanbo, Makea, Mugerre, Sara, Senpere eta Urruñakoak desagertu egin ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Baionako bilakaera administratiboa.
2. ↑  Bardozeko bilakaera.
3. ↑  Biarrizko bilakaera.
4. ↑  Donibane Lohizuneko bilakaera.
5. ↑  Ezpeletako bilakaera.
6. ↑  Hazparneko bilakaera.
7. ↑  Kanboko bilakaera.
8. ↑  Makeako bilakaera.
9. ↑  Mugerreko bilakaera.
10. ↑  Sarako bilakaera.
11. ↑  Senpereko bilakaera.
12. ↑  Urruñako bilakaera.
13. ↑  Uztaritzeko bilakaera.

Ikus, gainera
-------------

* Distritu (Frantzia)
* Baionako barrutia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3030962

 |

* Wd Datuak: Q3030962
*Inocybe griseovelata*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 4 cm inguruko diametrokoa, hasieran subkonikoa eta gero laua, eta ondoren, apur bat bereizitako titiarekin, ertz inbolutua, apendikulatua, oinarekin lotzen duen gortina iheskor batekin, zuzena, glabroa. Kapelaren azala fibriloso-tomentuduna hasieran, gero trinkoa edo pixka bat subrimosa, erradioaren erditik ertzera marroi-okre kolorekoa, ale gazteetan errezel grisaxka sotil batek guztiz estalia, eta horren aztarnak ikus daitezke erdi garatua dauden aleetan, errezel hori ez da agertzen eurite-garaian garatutako aleetan.

**Orriak:** Normalean estuak, sabeldunak, oinari atxikiak edo labur itsatsiak, zurbilak edo beix argiak, ertz izurtua, koska txiki batzuekin eta argiagoa.

**Hanka:** 50 mm inguruko garaierakoa eta 6 mm inguruko diametrokoa, luzanga, sendoa, erraboildun samarra, goialdean pruinaduna eta fibrilosoa, krema-okre kolorekoa, okre argi-gorrixka kolorekoa.

**Haragia:** Ez oso lodia, zurixka, usain fungikoa edo zertxobait espermatikoa, zaporea ez du oso nabarmena.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen, "is inós" hitzetik eta burua, esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Hostozabalen eta koniferoen basoetan. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 238 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). *Catálogo micológico.*  Banco de setas.
**Cootamundra** Australiako hiri bat da, eta Cootamun-Gundagai eskualdean dago, Hegoaldeko Gales Berrian.

Geografia
---------

Cootamundra Riverina eta South West Slopes eskualdeen artean dago, Hegoaldeko Gales Berriko hegoaldean, Sydneytik 390 km-ra hego-mendebalderantz eta Canberratik 160 km-ra ipar-mendebalderantz.

Eskualdea mimosa-barietate bategangatik da ezaguna (*Acacia* baileyana), ingelesez Cootamundra *wattle* deitzen zaiona. Hiriak festa handia antolatzen du urtero landare hori loratzen den unean.

Historia
--------

Wiradjuri tribuko kideak, seguruenik, Cootamundra dagoen eskualdean bizi izan diren lehen gizakiak dira.

Europako lehen nekazaritza-kolonoak 1847an ezarri ziren, eta 1862an *Muttama* Reefeko urre-meatzearen ustiapena. Herria handik garatzen hasi eta 1884an udalerri bihurtzen zen. Konderria Jindalee konderriarekin batu zen 1975eko apirilaren 1ean, Cootamundrako konderria osatzeko. Konderri hori 2016ko maiatzaren 12an desagertu zen Hegoaldeko Gales Berriko Gobernuak hala erabakita, eta Gundagai konderriarekin bat egin zuen Cootamun-Gundagai eskualdeko kontseilua osatzeko.

Demografia
----------

Biztanleria 6.695 biztanlekoa zen 2011n, eta 6.782 biztanlekoa 2016. urtean.

Garraioa
--------

Cootamundrak aireportu bat du (AITA kodea: CMD). 

*Main Southern railway* lineko tren geltoki bat dago, Sydney eta Albury arteko ipar-hego trenbide ardatzean.

Pertsona ospetsuak
------------------

Sir Donald Bradmanen (1908-2001) jaioterria da. Kriket jokalari ohia da, eta, oro har, kirol horren historiako bateatzailerik onena.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Local Government Act, 1919 - Proclamation 19 février 1975.*  28 2 1975.
2. ↑  **(Ingelesez)** Local Government (Council Amalgamations) Proclamation 2016, gouvernement de Nouvelle-Galles du Sud, 12 mai 2016
3. ↑  **(Ingelesez)** 2011 Census QuickStats, Bureau australien des statistiques
4. ↑  **(Ingelesez)** 2016 Census QuickStats, Bureau australien des statistiques

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Cootamundra - New Country Living

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2595446
* Commonscat Multimedia: Cootamundra

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151269935
* LCCN: n80097988
* **Lekuak**
* OSM: 5928429
* TGN: 1096640

 |

* Wd Datuak: Q2595446
* Commonscat Multimedia: Cootamundra
**Urtze-entalpia estandar**ra (ikurra: {\displaystyle \Delta {}H\_{fus}}), **urtze-bero** gisa ere ezagutzen dena, substantzia baten mol batek egoera solidotik likidora, edo alderantziz, igarotzeko xurgatu edo kanporatu behar duen bero-energiaren kantitatea da. **Urtze-bero sor** edo **urtze-entalpi aldaketa** ere deitzen zaio, eta aldaketa hau gertatzen den tenperaturari urtze-puntu deritzo.

Likido edo solido bati energia termikoa kentzen zaionean, bere tenperatura jaitsi egiten da modu konstantean, eta energia eransten zaionean, tenperatura igo egiten da. Hala ere, solidoaren eta likidoaren arteko trantsizioan (urtze-puntuan alegia), aparteko energia-kantitate bat behar da aldaketa gertatzeko (urtze-entalpia). Hortaz, likidotik solidora igarotzeko, substantzia baten molekulak ordenatuago agertu behar dira, eta horretarako aparteko bero-kantitatea erauzi behar zaio; beste zentzuan ere, solidotik likidora igarotzeko aparteko beroa gehitu behar zaio.

Aurrekoaren adibide bat uraren izoztean beha daiteke. Giro-tenperaturan dagoen ur-ontzi bat ingurune oso hotz batean sartzen bada (esaterako, −20 °C-eko tenperaturan), uraren tenperatura modu konstantean jaisten da justu izozte-puntuaren (0 °C) azpitik egon arte. Une horretan tenperaturak apur bat gora egiten du berriro, eta maila berean eusten dio ura kristaltzen den bitartean. Behin ura erabat izoztu ondoren, tenperaturak jaisten jarraitu du.

Urtze-entalpiaren ondorioaz, tenperaturak jaisteari uzten dio izozte-puntuan (edo pixka bat azpitik). Urtze-entalpiaren energia erauzi behar zaio likidoari (likido solidotu egin behar da) tenperaturak jaisten jarraitu ahal dezan.

Urtze-entalpiaren unitateak hauek dira:

1. Joule moleko (SIren unitatea)
2. Kaloria gramoko (egun gutxi erabiltzen den unitate zaharra)

Substantzia arrunten erreferentzia-balioak
------------------------------------------

| Substantzia | Urtze-entalpia (cal/g)  | Urtze-entalpia (kJ/kg)  |
| --- | --- | --- |
| Ura |  79,72 | 333,55 |
| Metanoa |  13,96 | 58,41 |
| Etanoa |  22,73 | 95,10 |
| Propanoa |  19,11 | 79,96 |
| Metanola |  23,70 | 99,16 |
| Etanola |  26,05 | 108,99 |
| Glizerola |  47,95 | 200,62 |
| Azido formikoa |  66,05 | 276,35 |
| Azido azetikoa |  45,91 | 192,09 |
| Azetona |  23,42 | 97,99 |
| Bentzenoa |  30,45 | 127,40 |
| Azido miristikoa |  47,49 | 198,70 |
| Azido palmitikoa |  39,18 | 163,93 |
| Azido estearikoa |  47,54 | 198,91 |

Taula honetan cal/g eta kJ/kg artean egin den bihurketak kaloria termokimikoa erabiltzen du (calth = 4.184 joule), ez International Steam Table-ko kaloria (calINT = 4.1868 joule).

Ikus, gainera
-------------

* Irakite-entalpia
* Urtze-puntu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484790
* Commonscat Multimedia: Enthalpy of fusion

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13602342v (data)
* GND: 4476517-4
* LCCN: sh85052595
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q484790
* Commonscat Multimedia: Enthalpy of fusion
**Murinae** Muridae familiaren barnean dagoen karraskarien azpifamilia da.

Generoak
--------

*Abditomys*  

*Abeomelomys*  

*Aethomys*  

*Anisomys*  

*Anonymomys*  

†*Antemus*  

†*Anthracomys*  

*Apodemus*  

*Apomys*  

*Archboldomys*  

*Arvicanthis*  

*Baiyankamys*  

*Bandicota*  

*Batomys*  

†*Beremendimys*  

*Berylmys*  

*Bullimus*  

*Bunomys*  

†*Canariomys*  

*Carpomys*  

†*Castillomys*  

†*Castromys*  

†*Chardinomys*  

*Chiromyscus*  

*Chiropodomys*  

*Chiruromys*  

*Chrotomys*  

*Coccymys*  

*Colomys*  

*Conilurus*  

†*Coryphomys*  

*Crateromys*  

*Crossomys*  

*Cremnomys*  

*Crunomys*  

*Dacnomys*  

*Dasymys*  

*Dephomys*  

*Desmomys*  

†*Dilatomys*  

*Diomys*  

*Diplothrix*  

*Echiothrix*  

*Eropeplus*  

†*Euryotomys*  

*Golunda*  

*Grammomys*  

*Hadromys*  

*Haeromys*  

*Hapalomys*  

*Heimyscus*  

†*Hooijeromys*  

†*Huaxiamys*  

†*Huerzelerimys*  

*Hybomys*  

*Hydromys*  

*Hylomyscus*  

*Hyomys*  

*Kadarsanomys*  

†*Karnimata*  

*Komodomys*  

†*Kritimys*  

*Lamottemys*  

*Leggadina*  

*Lemniscomys*  

*Lenomys*  

*Lenothrix*  

*Leopoldamys*  

*Leporillus*  

*Leptomys*  

*Limnomys*  

*Lorentzimys*  

*Macruromys*  

*Madromys*  

*Malacomys*  

*Mallomys*  

†*Malpaisomys*  

*Mammelomys*  

*Margaretamys*  

*Mastacomys*  

*Mastomys*  

*Maxomys*  

*Melasmothrix*  

*Melomys*  

*Mesembriomys*  

*Micalaemys*  

*Microhydromys*  

*Micromys*  

†*Mikrotia*  

*Millardia*  

*Mirzamys*  

*Muriculus*  

*Musseromys*  

*Mus*  

*Mylomys*  

*Myomyscus*  

*Myotomys*  

*Nesokia*  

*Nesoromys*  

*Nilopegamys*  

*Niviventer*  

*Notomys*  

*Oenomys*  

†*Orientalomys*  

*Otomys*  

*Palawanomys*  

†*Paraethomys*  

†*Parapodemus*  

*Papagomys*  

*Parahydromys*  

*Paraleptomys*  

*Paramelomys*  

*Parotomys*  

†*Parapelomys*  

*Paruromys*  

*Paulamys*  

*Pelomys*  

*Phloeomys*  

*Pithecheir*  

*Pithecheirops*  

*Pogonomelomys*  

*Pogonomys*  

*Praomys*  

†*Progonomys*  

*Protochromys*  

†*Qianomys*  

*Pseudohydromys*  

*Pseudomys*  

†*Ratchaburimys*  

*Rattus*  

*Rhabdomys*  

†*Rhagamys*  

†*Rhagapodemus*  

*Rhynchomys*  

†*Saidomys*  

*Saxatilomys*  

*Solomys*  

*Sommeromys*  

*Soricomys*  

†*Spelaeomys*  

*Srilankamys*  

*Stenocephalemys*  

†*Stephanomys*  

*Stochomys*  

*Sundamys*  

*Taeromys*  

*Tarsomys*  

*Tateomys*  

*Thallomys*  

*Thamnomys*  

*Tokudaia*  

*Tonkinomys*  

*Tryphomys*  

*Uromys*  

*Vandeleuria*  

*Vernaya*  

*Waiomys*  

†*Wushanomys*
*Xenuromys*  

*Xeromys*  

†*Yunomys*  

*Zelotomys*  

*Zyzomys*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30266
* Commonscat Multimedia: Murinae
* Wikispecies Espezieak: Murinae

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph320496
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Murinae
* Dyntaxa: 1001614
* EOL: 2847355
* ITIS: 552328
* MSW: 13001184
* NCBI: 39107
* Paleobiology Database: 55675
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D051189

 |

* Wd Datuak: Q30266
* Commonscat Multimedia: Murinae
* Wikispecies Espezieak: Murinae
**Ordua Errusian**|      | KALT | Kaliningradoko ordua | UTC+2 | (MSK−1) |
|      | MSK | Moskuko ordua | UTC+3 | (MSK±0) |
|      | SAMT | Samarako ordua | UTC+4 | (MSK+1) |
|      | YEKT | Jekaterinburgeko ordua | UTC+5 | (MSK+2) |
|      | OMST | Omskeko ordua | UTC+6 | (MSK+3) |
|      | KRAT | Krasnoiarskeko ordua | UTC+7 | (MSK+4) |
|      | IRKT | Irkutskeko ordua | UTC+8 | (MSK+5) |
|      | YAKT | Jakutskeko ordua | UTC+9 | (MSK+6) |
|      | VLAT | Vladivostokeko ordua | UTC+10 | (MSK+7) |
|      | MAGT | Magadango ordua | UTC+11 | (MSK+8) |
|      | PETT | Kamtxatkako ordua | UTC+12 | (MSK+9) |

**Errusian** hamaika **ordu-eremu** daude, UTC+02:00n hasieta eta UTC+12:00n amaituz. Udako ordutegia ez da erabiltzen 2014ko urriaren 26tik. 2011ko martxoaren 27ik 2014ko urriaren 26ra udako ordutegia erabili zen etengabe.

Historia
--------

Errusiar Inperioan, nazioaren gehiengoak eguzki-ordua jarraitzen zuen. 1740ko hamarkadatik 1867ra bitartean, Alaska Errusiarena izan zen (Amerika Errusiarra), eta egutegi juliotarra erabiltzen zuen, 11 edo 12 eguneko atzerapenarekin gregorianoaren aldean, Errusiako gainerako lekuetan bezala, eta bertako ordua GMT+15:10 zen. Errusiako eskualderik mendebaldekoena Batzarreko Polonia zen, eta bertako ordua GMT+01:10 zen.

Moskuko ordua 1880ko urtarrilaren 1ean sartu zen, jatorriz GMT+02:30:17. Errusiako beste leku batzuek eguzki-orduari eutsi zioten zenbait urtez.

Errusiak egutegi gregorianoa hartu zuen 1918an. Urte horretako urtarrilaren 31ren ondoren (asteazkena) otsailaren 14 etorri zen (osteguna). 

Sobietar Batasunak Moskuko ordua UTC+02:00 ordu-eremuan jarri zuen, eta gainontzeko lurraldeak horren arabera antolatu ziren, UTC+12:00 ordu-eremura arte. 1917 eta 1922 artean orduaren antolaketa ez zen zurruna izan, udako-ordutegia batzuetan jarriz, eta beste batzuetan bi ordu arteko aldea ezarriz neguan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Time Zone & Clock Changes in Moscow, Russia» *www.timeanddate.com* (Noiz kontsultatua: 2023-09-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q187202
* Commonscat Multimedia: Maps of time zones in Russia

---

 |

* Wd Datuak: Q187202
* Commonscat Multimedia: Maps of time zones in Russia
**Txirulak** edo **flautak** aire-laster fina ertz baterantz zuzenduta, hodi edo ontzi baten barruko aire-gorputza dardaraztean hotsa ematen duten haize-instrumentuak dira.

Txirulak sailkatzeko irizpideak
-------------------------------

Halako soinu-tresnak sailkatzeko irizpide organologikoak ugari dira: ertza hodi edo ontzian egindako koska hutsa den ala zeharka ebakitako ertz zorrotz edo alaka den; aire-lasterra bideratzeko tutu berezia duen ala ezpainekin bideratzen den; tutu hori dutenetan tresnaren baitan dagoen ala honetatik kanpo; aire gorputza hodi batean dutenetan, hodi horren beste muturra irekia ala itxia dagoen; hodi hori aho-ezpainekiko zuzen hartzen den (zuzenak), zut ala zeharka (zeharkakoak) ala angelu zorrotzean (erdi zeharkakoak edo txirula zeiharrak); tonu ezberdinak emateko hodi edo ontzian zuloak dituzten ala ez; eta zuloak dituztenen artean, kopuruaren arabera, zenbat hatz edo esku behar diren horiek estaltzeko.

Txirulak motak herri-musikan
----------------------------

Aldagai horiek guztiak eta Euskal Herrian ezagutzen diren flautek dituzten ezaugarriak kontutan izanda, sail hauek bereiz daitezke: 

1. Esku bateko ahokodun txirula zuzenak: txistua eta xirula, esaterako.
2. Bi eskuko ahokodun txirula zuzenak
3. Zeharkako txirulak
4. Erdi zeharkako txirula edo flauta zeiharrak
5. Okarinak
6. Panen txirulak
7. Organo eramangarriak
8. Txirula motako hots jostailuak

* Txistua.Txistua.
* Xirula.Xirula.
* Bi eskuko txilibitua.Bi eskuko txilibitua.
* Zeharkako txirula.Zeharkako txirula.
* Txirula zeiharra.Txirula zeiharra.
* Okarina.Okarina.
* Zikiratzaile txilibitua (Panen txirula)Zikiratzaile txilibitua (Panen txirula)
* Organo eramangarria.Organo eramangarria.

Ikus, gainera
-------------

* Soinuenea, Herri Musikaren Txokoa.

Kanpo estekak
-------------

* Txirulak MIMO nazioarteko soinu-tresna bildumen sarearen katalogoan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11405
* Commonscat Multimedia: Flutes

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX529964
* BNF: 16269444g (data)
* GND: 4154647-7
* LCCN: sh85049452
* NDL: 00576136
* NKC: ph170434
* AAT: 300160680
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q11405
* Commonscat Multimedia: Flutes
*Inocybe hirtella*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 50 mm arteko diametrokoa, lehenengo konikoa, ondoren kanpai-itxurakoa, azkenik ganbiletik zabaldura, nabarmena ez den titi zorrotz txiki batekin, lehenbizi ertza inkurbatua, laster zuzena. Kapelaren azala lehorra, matea, leun samarra edo ezkata mehe eta txikiekin, okre-horixka kolorekoa, marroi-horixka kolorekoa, ertzerantz zurbilagoa.

**Orriak:** Estu, sabeldunak, adnatuak edo emarginatuak, hasietan zurixkak, gero okre-horixka kolorekoak eta helduaroan okre-oliba antzeko kolorekoak, ertz flokonosoa, zurixka.

**Hanka:** 60 mm arteko garaierakoa eta 10 mm arteko diametrokoa, zilindrikoa, flexuosoa, erraboildun samarreko oinarria, betea, pruina zurixka fin batez estalia, hasieran kolore zurixkakoa, goialdean tonu arrosaka kolorekoekin; helduaroan krema-okre kolorea edo okre-arrosa zikin kolorea hartzen du.

**Haragia:** Ez oso lodia, zurixka, krema-arrosa kolorekoa oinean, almendra mingotsen usain arinarekin, batez ere igurztean eta belarkara zapore leunarekin.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen, "is inós" hitzetik eta burua esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela. *Hirtella* epitetoa latinetik dator, hirtsutu, esan nahi duen "hirtus" hitzetik. Kapelan ezten txikiak dituelako.

Jangarritasuna
--------------

Susmagarria.

### Nahasketa arriskua

Erraz aurkitzen den *Inocybea* da, lur trinkoa edo animaliek bidean utzitako oinatzetan: oreinak, adarzabalak, etab. *Inocybe* espezien artean ohikoa ez den usain azidoa jariatzen du.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Hostozabalen eta koniferoen basoetan. Urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 241 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 235 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). *Catalogo micologico.*  Banco de setas.
Persiarren Manifestua
**Persiarren Manifestua** (gaztelaniaz: *Manifiesto de los Persas*) 1814ko apirilaren 12an Madrilen 69 diputatuk izenpetu zuten dokumentua zen. Bernardo Mozo de Rosales buru zen eta Fernando VII. *Desiratua*ri, erbestetik itzuli berririk, Antzinako Erregimenera itzultzeko eta Cadizko Gorteen legegintza bertan behera uzteko eskatzen zioten.

Dokumentuaren izena haren hasierako hitzetatik dator: antzinako pertsiarren artean, erregearen heriotzaren aurrean, ohikoa omen zen bost egunean anarkian bizitzea. Sinatzaileek anarkia hori bi urtez iraun zuen liberalismoarekin alderatu zute, hots, 1812ko Konstituzioak Frantziako iraultza esan nahi du. Horregatik, dokumentu horren bidez, erregeari Antzinako Erregimenaren estamentu tradizionalak berrezar zitzan eskatu zioten .

1814ko maiatzaren 4an, Fernando VII.ak, dokumentu hartan oinarrituta, absolutismoa berrezarri zuen.

Manifestuaren zati bat
----------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Monarkia absolutua [...] arrazoimenaren eta adimenaren obra da: Jainkoaren legearen, justiziaren eta Estatuaren funtsezko arauen menpean dago: konkistako eskubideaz ezarri zen, edo beren Erregeak hautatu zituzten lehenbiziko gizonen borondatezko menekotasunaz. Honetara, subirano absolutuak ez dauka bere aginteaz abusatzeko ahalmenik (Jainkoak berak ez zuen eskubide hau izan nahi): horregatik beharrezkoa izan da botere subiranoa absolutua izatea, ororen interesari dagokion guztia menekoei agindu ahal izateko, eta obeditu nahi ez dutenak hartara behartzeko. |  » |
| —. Testu osoa irakurtzeko Wikisourcen duzu eskuragarri |

.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Queralt, María Pilar. *Atlas Ilustrado de la Historia de España.* , 147 or..
2. ↑     *Kondaira.* .

Kanpo estekak
-------------

* Testu osoa Wikisourcen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3285930
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4763160486082805180001
* BNE: XX6170348
* LCCN: n2021024014

 |

* Wd Datuak: Q3285930
**Uxanka** (errusieraz: уша́нка, translit.: *Uxanka*, ʊˈʂankə ahoskatua) errusiar txano bat da, larruz egina, papar-hegalak dituena. Papar-hegalak txanoaren gailurrari lotu ahal zaizkio, edo kokotsari eutsi, belarriak, masailezurra eta kokotsaren behealdea hotzetik babesteko. Hegalak tolestea eta buruaren atzean lotzea («eski-estiloa» deitzen dena) alternatiba bat da; horrek babes gutxiago eskaintzen du elementuen aurka, baina ikuspen askoz handiagoa, funtsezkoa abiadura handiko eskiarentzat. Ilaje trinkoak ere nolabaiteko babesa eskaintzen du buruko inpaktu sendoen aurka.

Txano hau Baltiko osoan ere erabiltzen da, Suedia eta Finlandia barne. Armada Gorriaren uniformean bere presentzia iraunkorra izan du. Edonola ere, uxanka, Errusiarekin identifikatu den buruko jantzi bat da, "errusiar txanoa" deitzera iritsiz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Zaloga, Steven.  (1989). *Red Army of the Great Patriotic War 1941–5.*  Osprey Publishing, 43 or. ISBN 0-85045-939-7..[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488509
* Commonscat Multimedia: Ushankas

---

 |

* Wd Datuak: Q488509
* Commonscat Multimedia: Ushankas
*Inocybe mixtilis*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, kanpai-itxuratik konikora, gero ganbil-laua, titi zabal kamuts batekin. Ertza zertxobait izurtua, pixka bat inbolutua gaztetan. Kapelaren azala zertxobait likatsua, batez ere eguraldi hezean, glabroa, kolore aldakorrekoa, okre-horixka, okre-laranja edo ezti kolorekoa, baina zertxobait ilunagoa titiaren erdialdean.

**Orriak:** Libreak, zabal, oso sabeldunak, zurixkak hasieran, helduaroan arre-okre antzeko kolorekoak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 2 eta 5 cm bitarteko garaietakoa, 0,3 eta 0,7 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, erraboil marjinatuak loditua oinarrian, zurixka. 

**Haragia:** Zuria. Usaina definitzeko zaila, baina atsegina. Zaporea, gozo eta espermatikoaren nahasketa.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua, esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da zuntzezko kapela. *Mixtilis* epitetoa latinetik dator, beste batzuekin nahasia esan nahi duen "misceo" hitzetik. Beste espezie batzuen antza duelako.

Jangarritasuna
--------------

Susmagarria, toxikoa izan daiteke *Inocybe* guztiak bezala.

### Nahasketa arriskua

Espezie hau kapela likatsuagatik nabarmentzen da, genero honetan ezohikoa den zerbait delako.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberrian udan eta udazkenean. Koniferoetan eta arteen artean, baso mistoetan, goroldioetan, kolonia txikietan. Oso urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 242 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  AVT Asociacion Vallisoletana de Micologia 1986.
Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da.Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen klik eginez gero.**Adimen artifiziala** ulertzeko bideoa.
**Adimen artifizial orokorra** edota **Adimen artifizial indartsua** (ingelesez *artificial general intelligence* edota *AGI*) gizakien bataz besteko adimena gainditzen duen adimen artifiziala da, alegia, edozein gizakiren edozein betebehar arrakastaz burutzeko gai den makina adimendua. Adimen Artifizialaren sailean helburu garrantzitsua da eta zientzia-fikzioan jorratzeko gai arras interesgarria.

AA orokorra edo indartsua (AAO/AAI) ekintza adimentsu orokorrak burutzeko gaitasuna da. Zientzia-fikzioak AAOa gizakien ezaugarriekin lotzen du, tartean kontzientzia, sentsibilitatea, jakintza eta norberaren ezagutza.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2264109
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2264109
**Girija Prasad Koirala** (nepaleraz: गिरिजाप्रसाद कोइराला; Saharsa, 1924ko uztailaren 4a - Katmandu, 2010eko martxoaren 20a) nepaldar politikaria izan zen. Nepalgo lehen ministroa izan zen 1988tik 1994ra, 1998tik 1999ra, 2000tik 2001era eta 2006tik 2000ra. 

Nepalgo politikari ospetsuen familia batean jaio zen, bere bi anaiak lehen ministroak izan ziren. Britainiar Rajen jaio zen aita erbestean zegoela. Nepalgo mugimendu sindikalaren aitzindaria izan zen eta hirurogei urtez politikan inplikatuta egon zen. 1998an estatuburua ere izan zen.

Nepalgo Kongresuaren Alderdiko buruzagia izan zen eta lehen ministro bihurtu zen 1991n herrialdeko lehen hauteskunde demokratikoak irabazi ondoren. Hezkuntza, prentsa eta osasuna liberalizatu zituen eta 1994ko hauteskunde aurreratuetan garaitua izan zen. Bere bigarren agintaldia 1997tik 1999ra izan zen, gutxiengoan zegoen gobernu baten buru. 2000 eta 2001 arteko hirugarren agintaldia maoisten aurkako gerra zibilean igaro zen. 2006 eta 2008 arteko laugarren agintaldian monarkiatik errepublikarako trantsizioa gertatu zen. Gyanendra erregearen kargugabetzearen ondoren, Koiralak hartu zuen estatuko buruzagitza herrialdeko lehen presidentea aukeratu arte.
**Zaharren Kontseilua** (frantsesez: *Conseil des Anciens*) Frantziako Lehen Errepublikako Direktorioko bi biltzar legegileetako bat izan zen; Bostehunen Kontseilua zen bestea. Thermidorko Konbentzioak onartutako III. urteko Konstituzioaren bitartez sortu zen, 1795eko abuztuan, eta urte bereko irailaren 23an jarri zen indarrean. Direktorioko kideak aukeratzen zituen, eta Bostehunen Kontseiluarekin partekatzen zuen botere legegilea. Tuileriak jauregian biltzen zen, 1799an Saint-Cloud jauregira lekualdatu zuten arte. 250 hamar kidek osatzen zuten, eta urtero heren bat berritzen zen. Kideek 40 urte baino gehiago eduki behar zuten, ezkonduak edo alargunak izan, eta Frantzian izan behar zuten bizilekua gutxienez 15 urte lehenagotik. Brumaireko estatu-kolpearen ondoren, Napoleon Bonapartek desegin zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Le Conseil des Anciens.*  senat.fr (Noiz kontsultatua: 2018-12-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2325988
* Commonscat Multimedia: Council of Ancients

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 62154074464511742582
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2325988
* Commonscat Multimedia: Council of Ancients
**Ivan Evstratiev Gexov** (bulgarieraz: Иван Евстратиев Гешов; Plovdiv, 1849ko otsailaren 20aGreg./otsailaren 8]]Jul. - Sofia, 1924ko martxoaren 11) bulgariar politikaria izan zen. Bulgariako lehen ministroa izan zen 1911tik 1913ra.

Merkatari familia batean jaio zen eta logika eta ekonomia politikoa ikasi zituen Manchesterren. Bulgariako independentziaren aldeko aktibista gisa hasi zuen bere jarduera politikoa. Otomandarren aurkako gutun batzuk idatzi ondoren, heriotza-zigorra ezarri zioten, nahiz eta Aleppoko erbestealdiak zigorra aldatu zion. 1878an askatu zuten Bulgariako independentziaren ondoren, eta gobernu-karguak izan zituen Ekialdeko Errumelian.

1883an, Bulgariako Bankuko gobernadore izendatu zuten, eta 1886an, Finantza ministro, bulgariar ekonomian politika protekzionista bat ezartzeko. 1887an dimititu zuen, baina 1894an beste hiru urte eman zituen karguan. 1901ean Batzarreko lehendakari izendatu zuten eta 1907an Herriaren Alderdiko presidente bihurtu zen.

1911ko martxoan, koalizioko gobernu moderatu bateko lehen ministro hautatu zuten. Ordezkaritza proportzionala sartu zuen hauteskunde-sisteman, eta herrialdea zuzendu zuen Balkanetako Lehen Gerran turkiarren aurka. 1913an dimititu zuen, Londresko Ituna sinatu zen egunean.

Egunkarietako editorea ere izan zen, eta Gurutze Gorriko eta Bulgariako Zientzien Akademiako presidentea.
**Dunbala** perkusiozko musika tresna bat da, menbranofonoen azpifamiliakoa, danborra, danbolina, atabala eta tinbala bezala. Tinbala bezala, feltrozko muturra duen mailu batekin jotzen da.

Tamaina
-------

Bere tamaina, oso aldagarria izan daiteke. Orkestra sinfonikoetan agertzen dena, dunbal guztien artean, tamaina handienekoa da. Banda musikal eta pop-rock eta jazz taldeetan erabiltzen dena berriz, txikiagoa.

*Bonbo legüeroa* deritzona, beste dunbal guztien ezberdina da, hau, zilindrikoa baita, beste guztiak biribil-biribilak diren bitartean. Dunbal hau, danbolinaren antzerakoa da, baina luzeagoa eta Argentinan erabilia da

Ezaugarriak
-----------

Perkusiozko musika tresna membranofono gehienak bezala, bere bi aldeetan du mintza, dunbal motaren arabera, material sintetikozkoa izan daitekeena edota animaliren baten larruarekin eginikoa.

Dunbal motak
------------

* Orkestra sinfonikokoa
* Pop-rock eta jazz taldeetakoa eta musika bandetakoa
* *Bombo legüeroa*
* *Kultruma*
* *Tinya*
* *Lankege dunbala*

Dunbala agertzen den musika-lan ezagunak
----------------------------------------

* 1812 Obertura

Dunbala Orkestra Sinfonikoan
----------------------------

Ohi, bakarra egoten da, orkestraren azkeneko lerroan, zuzendariagandik urrutien dagoen lerroan, perkusiozko beste musika tresnekin batera.

Dunbala pop-rock eta jazz musika taldeetan
------------------------------------------

Dunbala, kasu hontan, bateriaren erdialdean egoten da. Gainean, danborrak izaten ditu, eta, albo banatan, txindatak. Perkusiozko beste musika tresna batzuk ere izaten dira, danbor erredoblantea edo kaxa, adibidez.

Dunbala musika bandetan
-----------------------

Hemen ere, bakarra egoten da. Eta pop-rock eta jazz musika taldeetan egoten denaren oso antzekoa izaten da, baina, pop-rock eta jazz taldeetan, dunbala pedal baten bidez jotzen den bitartean, musika bandetakoa, orkestra sinfonikoetakoa bezala jotzen da, feltrozko mutur bat duen mailu batekin, alegia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211028
* Commonscat Multimedia: Bass drums

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7542430-7
* NARA: 10648213
* AAT: 300041732
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q211028
* Commonscat Multimedia: Bass drums
**Afar eta Issaren Lurralde Frantsesa** (frantsesez: *Territoire français des Afars et des Issas*) Afrikako Adarreko kolonia frantsesa izan zen. Frantziar Somalia ordezkatu zuen kolonia izan zen, egungo Djibutiko Errepublikaren lurraldean zegoena. Lurraldea eskualdean nagusi diren bi herrien arabera izendatu zen: afarrak eta issaak.

Historia
--------

1862tik 1894ra Tadjourako golkoaren iparraldeko aldearen gaineko lurraldea, Obock (Obock Lurraldea) deitzen zen. Frantziak, lehenik eta behin eskualdean lekua egiteko, 1883 eta 1887 artean garai hartako somaliar sultanarekin hainbat itun sinatu zituen. 1894an Léonce Lagardek Djibuti hirian administrazio kolonial iraunkorra ezarri zuenean, ofizialki «Somalilandia Frantsesa» izendatu zuten. Izen ofizialak 1967ra arte iraun zuen.

1977ko ekainaren 27an independentziaren aldeko erreferenduma egin eta herritar gehienek independentziaren alde egin zuten. Afar eta Issaren Lurralde Frantsesa Somalia Frantsesaren ezberdina zen gobernu terminoetan, gobernadore nagusiaren jarrera Goi Komisarioarenarekin eta bederatzi kideko gobernu kontseilu baten sorrerarekin aldatuz.

Ekonomia
--------

Afar eta Issaren Lurralde Frantsesaren ekonomia ez zen Djibutiren egungo ekonomiatik oso ezberdina. Produktu aipagarrienak gatza, animalien larruak eta kafea ziren. 1967tik 1977ra dibisa ofiziala Afar eta Issarren Lurralde Frantseseko libera izan zen, 1977an, herrialde honek independentzia aldarrikatu ondoren, djibutiar liberak ordezkatu zuena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Chisholm, Hugh, ed. *The encyclopædia britannica: a dictionary of arts, sciences, literature and general information.*  25 At the University press, 383 or..

Kanpo estekak
-------------
Categoría:Mujeres
**Oleksandra Sudovshchykova-Kosach** ezagunagoa **Hrytsko Hryhorenko** izenaz (1867 – 1924) kazetari eta idazle ukrainarra izan zen.

Biografia

  

Yevhen Sudovshchykov irakasle errusiarraren eta Hanna Khoynatskaren alaba zen, Errusiako iparraldean jaioa, non gurasoak Ukrainaren aldeko jardueren ondorioz erbesteratu baitziren. 1868an aita hil ondoren, Kievera itzuli zen amarekin, eta han ikasi zuen. Han, Pleyada (Pleaides) literatura-talde batekin elkartu zen, Ukrainako literatura eta Ukrainara itzulitako atzerriko autoreak aztertzen zituena.

Ukrainar, errusiar eta frantsesez idatzi zuen poesia. Ukrainar idazleen eta idazle frantses, suediar eta ingelesen itzulpenak ere egin zituen ukrainerara. 1893an, Mykhaylo Kosachekin ezkondu zen. Senarrak Estoniara joan behar izan zuen, bere jarduera politikoengatik ikasten jarraitzeko. Hori dela eta, Oleksandra eta haren ama Tartura joan ziren laguntzera. Han prosa idazten hasi zen eta 1898an argitaratu zuen *Nashi lyudy na seli* (Gure nekazarien bizitzak) lehen bilduma.

1901ean, Kharkivera itzuli ziren; han, senarra irakasle izan zen Kharkiv Unibertsitatean. Bi urte geroago hiltzean Kievera itzuli zen alabarekin. Legeetan graduatu zen eta epaimahai batean lan egin zuen. Emakumeen eskubideen aldeko mugimenduan ere parte hartu zuen.

Hrytsko Hryhorenkoren lan batzuk ingelesera itzuli ziren, besteak beste, *From Heart to Heart* (1998) eta *Warm the Children, O Sun* (1998) bildumak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Hrytsko Hryhorenko (1867-1924)» *Women's Voices in Ukrainian Literature* (Language Lanterns Publications).
2. ↑  *De Corazón a Corazón*
3. ↑   «Warm the Children Contents» *www.languagelanterns.com*.
Categoría:Mujeres
**Elena Cernei** (1924ko martxoaren 1a – 2000ko azaroaren 27a) Errumaniako mezzosopranoa izan zen, nazioarteko emanaldi nabarmena egin zuena eta Errumaniako *Artistă Emerită* izendatu zuten kantuko maistra.

Biografia
---------

Bairamean jaio zen, Cetatea Albíotik hurbil (gaur egun Ukraina), eta Bukaresten ikasi zuen Constantin Stroescurekin 1951tik 1955era. Urte haietan George Enescu Philharmonic Orchestra eta Opera Errumaniarrean bakarlari gisa kantatu zuen, 1968 eta 1977 artean.
La Scalan, Metropolitan Operan, Parisko Opéran, Bolshoin, Liceuko Antzoki Handian, Bruselako Monnaieko Antzokian eta Mexikoko Arte Ederren Jauregian kantatu zuen.

Metropolitan Operan 1965ean egin zuen debuta: Dalila gisa *Samson* eta Dalilan, 1968 arte konpainiarekin aritu zen eta Amneris abestu zuen *Aidan*, Maddalena *Rigoletton*, Princess di Bouillon *Adriana* Lecouvreurren eta *Carmenen*. Beste paper batzuk hauek izan ziren: Azucena *Il trovatore-n*, Clytemnestra Iphigénie-n Aulide-n, Arsace Semiramide-n, Ulrica *Un ballo in maschera-n*, Eboli Don Carlos-en, Laura eta La Cieca *Gioconda-n*, Cherubino *Le nozze di Figaroren ezkontzak,* eta Orfeo *Orfeo ed Euredicen.*

Erroman ezarri zen bere senarrarekin, Stephan Poen musikologoarekin, ahotsa irakatsi eta *L'enigma della voce umana* (1987) eta *Et fiat lux* (1999) bezalako tratatuak argitaratu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Matvei (2004) p. 83

Bibliografia
------------

* Matvei, Valeria, Elena Cernei 1924-2000, Calendar Nabaliagarria 2004: Martie, *2004*, 83. or.
* Constantinescu, Grigore, [*Esteka hautsia*] ( hori dago; ikus , ). *Adevarul*, 2005.
* La Monnaie (Théâtre Royal de la Monnaie) Digital archives artxibatua. Accessed, 2009ko irailaren 30a.
* Metropolitan Opera, Performance record: Cernei, Elena (Mezzo Soprano)

Kanpo estekak
-------------

* Elena Cernei.'
* Verdiren Don Carlo operako errezelaren kanta
* Voi lo sapete Cavalleria Rusticana
* Samson eta Dalila
***Nakalipithecus nakayamai*** Miozeno berantiarrean bizi izan zen hominido bat izan zen, gaur egungo Kenian. Espeziearen arrastoak baraila bat eta hamaika hortz dira, 2005ean aurkituak, Nakalin (Keniako iparraldea). Ar39-Ar40 frogen arabera 9.8-9.9 milioi urte zituen.

Haginek esmalte lodia dute. Uste denez honek erakusten du hazi eta intxaurrak jaten zituela. Garaia kontuan hartuta baliteke *Nakalipithecus* gorila, txinpantze eta gizakien arteko arbaso komuna izatea. Homininae azpifamiliako kide basaltzat hartzen da, gaur egun daude leinu eta azpileinuetan banatu aurretik. Bestetik *Ouranopithecus*en antza du, Grezian aurkitutako hominido fosila.

Tamainari dagokionez, gorila emeen tamaina baino txikiagoak ziren. Basoetan bizi ziren, inguruan aurkitu diren beste espezie batzuk ikusita.

Espezie hau oso garrantzitsua da gizakiaren eboluzioa ulertzeko, garai horretan Afrikan zegoen fosil eskasia betetzera datorrelako, *Samburupithecus* eta *Chororapithecus*ekin batera. Lehenago uste zen Afrikatik Asiarako bidea egin zutela Hominidaeren arbaso komunek, Afrikan desagertu eta ondoren berriro bueltatu zirela Afrikara. Fosil hauek teoria hori baztertzeko aukera ematen dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q134742
* Commonscat Multimedia: Nakalipithecus

---

* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 9258177
* Zoobank: 57904F7B-9DDD-4670-A9EE-5BBE4A0F81FA

 |

* Wd Datuak: Q134742
* Commonscat Multimedia: Nakalipithecus
**Palestinako Emakumeen Batzordeen Batasuna** (UPWC, ingelesezko sigletan, arabieraz: اتحاد لجان المرأة الفلسطينية‎) 1980an sortutako irabazi-asmorik gabeko erakunde palestinarra da, "Palestinako emakumeak maila guztietan ahalduntzeko eta Palestinako lurraldeen legez kanpoko okupazio militar israeldarraren aurkako borroka nazionalari laguntzeko".

UPWCren xede nagusia da emakumeen eskubideak giza eskubide orokorren barruan daudela errespetatzen duen gizarte aske, zibil, demokratiko, progresista eta bereizkeriarik gabea eratzea.

2021eko urrian, Israelek erakunde terrorista deklaratu zuen UPWC, irabazi-asmorik gabeko gobernuz kanpoko beste bost erakunde palestinarrekin batera (Addameer, Al-Haq, Bisan Center for Research and Development, Defence for Children International-Palestina eta Nekazaritza Lanaren Batzordeen Batasuna). Deklarazioa gaitzetsi zuten Amnistia Internazionalak, Human Rights Watch-ek eta Giza Eskubideetarako Nazio Batuen Goi Mandatariaren Bulegoak; azken horren hitzetan "Palestinako giza eskubideen aldeko mugimenduaren eta toki guztietako giza eskubideen aurkako erasoa" izan zen.

2022ko uztailean, Europar Batasuneko bederatzi herrialdek (Belgika, Danimarka, Frantzia, Alemania, Irlanda, Italia, Herbehereak, Espainia eta Suedia) adierazpen bateratu bat plazaratu zuten, adierazteko Israelek debekatutako sei erakunde palestinar horiekin lanean jarraituko dutela, Israelek ez baitu frogatu talde terroristatzat hartu behar direnik.

2022ko abuztuaren 18an, Israelgo indarrek sei erakunde horien eta Osasun Lan Batzordeen Batasunaren (2020an debekatuak) egoitzetan bortxaz sartu ziren, ordenagailuak eta ekipoak eraman zituzten eta ixteko agindu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Union of Palestinian Women Committees» *United Nations Economic and Social Commission for Western Asia* 2014-05-02 (Noiz kontsultatua: 2023-12-28).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Inicio» *Mundubat* 2023-12-20 (Noiz kontsultatua: 2023-12-28).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Gantz Declares Six Palestinian NGOs Terrorist Organizations» *Haaretz* (Noiz kontsultatua: 2023-12-28).
4. ↑   **(Ingelesez)**  *Israel/Palestine: Designation of Palestinian Rights Groups as Terrorists | Human Rights Watch.*  2021-10-22 (Noiz kontsultatua: 2023-12-28).
5. ↑    *https://www.ohchr.org/en/press-releases/2021/10/un-experts-condemn-israels-designation-palestinian-human-rights-defenders?LangID=E&NewsID=27702.* .
6. ↑    *https://www.reuters.com/world/europe/nine-eu-states-keep-backing-terrorist-palestinian-civil-society-groups-2022-07-12/.* .
7. ↑    *https://english.wafa.ps/Pages/Details/130475.* .
8. ↑   **(Ingelesez)** «Israel Raids Outlawed Palestinian Rights Groups' Offices in West Bank» *Haaretz* (Noiz kontsultatua: 2023-12-28).