recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Los trabajos de Persiles y Sigismunda*ren edizio printzearen azala, 1617.
***Los trabajos de Persiles y Sigismunda, historia setentrional*** (euskaraz *Persiles eta Sigismundaren lanak*) Miguel de Cervantesek idatzitako azken lana da. Eleberri bizantziarraren azpigenerokoa da. Cervantesentzat bere lanik hoberena izan zen, alabaina, kritikak aho batez onartzen du Kixotea Cervantesen lan gailen bezala. Bertan idatzi zuen Lemoseko kondearentzako eskaintza 1616ko apirilak 19an, hil baino lau egun lehenago, non bizitzari agur esaten dion honako bertso hauek aipatuz:

> 
> *Jada oina ointokian jarria,*
> *hiltzeko gogoz,*
> *jaun handi, hau idazten dizut.*
>   

*Los trabajos de Persiles y Sigismunda*n, 1617an ia aldi berean Madrilen, Bartzelonan, Lisboan, Valentzian, Iruñean eta Parisen argitaratua, maitasun eta abenturazko istorio bat kontatzen da. Bertan, Persilesek eta Sigismundak, printze eskandinaviarrak, Erromara erromesaldia egiten dute ezkondu aurretik izpiritu purifikazio bat lortzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2634153
* Commonscat Multimedia: Los trabajos de Persiles y Sigismunda

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 310220432
* BNE: XX3383610
* BNF: 122373107 (data)
* GND: 4284973-1
* LCCN: n83048375
* SUDOC: 031088503
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 18077

 |

* Wd Datuak: Q2634153
* Commonscat Multimedia: Los trabajos de Persiles y Sigismunda
**Olazabal jauregia** Gipuzkoako Urola Kosta eskualdeko Zumaia udalerrian dagoen jauregia da. Zumaiako Alde Zaharran dago, San Joan iturria eta Zumaia jauregiaren parez-pare. Izena Olazabal familiaren egoitza izateagatik datorkio.

Historia
--------

Juan de Olazabal Bastidak eraiki zuen, Filipe IV.a Espainiakoaren idazkaria eta Inkisizioaren Kontseilu Goreneko kontulari nagusia izan zena.

XVII. mendeko eraikin eder honen elementu deigarriena hareharri landuz eraikitako etxearen aurrealdea da. Bertan du sarrera, eta solairu nagusian, burdina forjatuzko bi balkoi ditu. Erdiko balkoiaren alde banatan, olazabaldarren leinuko bi armarri eder daude, kareharrizkoak biak. Aurrealdearen erremate gisa, teilatu-hegal zabala du, garaiko gustuen arabera apaindua.

* Olazabaldarren armarria.Olazabaldarren armarria.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20493005
* Commonscat Multimedia: Olazabal etxea

---

 |

* Wd Datuak: Q20493005
* Commonscat Multimedia: Olazabal etxea
|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Olavinlinna** |
|  |

 |
| 
Gazteluaren irudia udaran. |
| Udalerria | Savonlinna, Hego Savonia |
| Herrialdea |  Finlandia |
| Garaia | XV. mendea |
| Helbidea | Linnankatu, 57150 |
|  |
| Webgune ofiziala **(Finlandieraz)** **(Ingelesez)** |
|

**Olavinlinna** (suedieraz: Olofsborg; ingelesez: St. Olaf's Castle; euskaraz: Olaf-en gaztelua), XV. mendeko Finlandiako gaztelua da. Mundu osoan, iparraldeen kokatutako gaztelua da, Savonlinnan. 1475. urtean errege Suediar batek sortu zuen, Errusiaren aurkako defentsarako eta Suediar erresumako mugak babesteko. Häme gaztelua eta Turkuko gazteluarekin batera triangelu defentsibo bat osatzen zuten Finlandian, eta bertako biztanleei suediarrak agintari zirela gogorarazten zien.

Izugarrizko gaztelua da, leku paradisiako batean ipinia eta oso ondo kontserbatua, ikusgarria. Gaur egun, gaztelua, museo soila da eta urtero Opera Jaialdi bat antolatu ohi da udan.

Irudiak
-------

* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q251272
* Commonscat Multimedia: Olavinlinna

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 170149294395980522711
* GND: 4759995-9
* LCCN: sh2003005341
* BIBSYS: 3094929

 |

* Wd Datuak: Q251272
* Commonscat Multimedia: Olavinlinna
**Loral Ashley O'Hara** (Houston, Texas, 1983ko maiatzaren 3a) ingeniari estatubatuarra eta NASAren astronauta da.

Biografia
---------

Cindy eta Steve O'Hararen alaba Sugar Land-en (Texas) hazi zen, eta *Clements High* Schoolera joan zen. 2005ean Kansasko Unibertsitateko ingeniaritza aeroespazialeko lizentziatura lortu zuen eta Purdueko Unibertsitateko aeronautikako eta astronautikako maisutza. Ikaslea zen bitartean, O'Harak KC-135 Grabitate Murritzeko Ikasleentzako Hegaldi Aukeren Programan parte hartu zuen.

### Ibilbide profesionala

Zientzietako maisutza osatu baino lehen, Oklahoma Cityko (Oklahoma) Rocketplane Limited-en lan egin zuen O'Harak. 2009an, O'Hara Woods Hole erakunde ozeanografikoan hasi zen lanean. DSV Alvin urperagarriaren eguneratzeetan parte hartu zuen, eta urrunetik operatutako Jason ibilgailurako datu-prozesatzaile eta ingeniari gisa lan egin zuen.

### NASAko astronauta

O'Harak aldez aurretik parte hartu zuen NASAren Akademian Goddard Hegaldi Espazialeko Zentroan, eta pasantia bat osatu zuen Erreakziorako Propultsioaren Laborategian. Astronautarako hautagai izendatu zuten, eta abuztuan hasi zen entrenatzen. 2020ko urtarrilaren 10ean, O'Hara graduatu egin zen NASAko astronautak beren astronauta-taldean sartzeko hautagai-programatik, eta, espazioko hegaldietarako hautagai da.

Bizitza pertsonala
------------------

O'Hara pilotu pribatua da eta larrialdietako tekniko mediku ziurtatua. Bidaiatzea, rafting-a, surfa, urpekaritza, hegaldia, bela, eskia, mendi-ibiliak, espeleologia, irakurketa eta pintura atsegin ditu.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 2008an, O'Harak Zientzien Fundazio Nazionalaren ikerketa-beka jaso zuen.
* 2015ean, TEDx New Bedford-eko (Massachussets) txostengileetako bat izan zen.

Iruditegia
----------

* Loral o´Hara ofiziala, 2017Loral o´Hara ofiziala, 2017
* 2017ko astronauten klasea, 20202017ko astronauten klasea, 2020
* Loral O´Hara (eskuinetik 2.a)Loral O´Hara (eskuinetik 2.a)
* Astronauten selfie, 2019Astronauten selfie, 2019
* Hautagaiak, 2017Hautagaiak, 2017

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Garcia, Mark.  (7 de febrero de 2018). *Astronaut Candidate Loral O'Hara.* .
2. ↑   «Loral Ashley O'Hara» *Biographies of U.S. Astronauts* (Spacefacts) 18 de abril de 2018.
3. ↑   Harwood, William.  (7 de junio de 2017). *NASA introduces 12 new astronauts.*  CBS Broadcasting.
4. ↑   «La generación de astronautas que viajarán a la Luna y Marte se gradua» *www.efe.com*.
5. ↑    *National Science Foundation Fellowship Program.*  National Science Foundation 6 de septiembre de 2018.
6. ↑   TEDx Talks.  (2 de diciembre de 2015). *From Space to Seafloor: The Joy is in the Journey - Loral O'Hara - TEDxNewBedford.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30157742
* Commonscat Multimedia: Loral O'Hara

---

 |

* Wd Datuak: Q30157742
* Commonscat Multimedia: Loral O'Hara
**Askatutako gnomo bat** Londresen.
**Lorategiko gnomoen askapena** 1990eko hamarkadatik bereziki Europan garatzen den txantxa bat da, etxeko lorategietan dauden gnomoak ohostu eta ondoren beste leku batean *askatu* egiten dituena. Mugimendu kolektibo zabala bilakatu den txantxa horren egileen esanetan, gnomoak bahiturik bizi dira lorategietan, esklabo moduan eta euren inguru naturaletik at; txantxaren helburua egoera horren aurka protesta egite da. Txantxak badu beste aldaera bat, gnomo bat askatu eta munduko toki zenbaitetan gnomoari argazkiak ateratzen dizkiona, gero gnomoaren nagusiari bidaltzeko.

Txantxaren lehen erreferentziak 1997 urtekoak dira, Frantzian 150 gnomo *askatu* zirenean lorategietatik. Maiz *Lorategiko Gnomoen Askapenerako Frontea* izeneko erakunde batek hartu zituen bere gain; erakundeko liderrari gartzela zigorra ezarri zitzaion Frantzian, *in absentia* izan bazen ere. 1998 urtean *bere buruaz egin zuten* 11 gnomo agertu ziren Frantzia mendebaldean, zubi batetik *urkaturik*. Mugimendua geldirik izan zen denbora batez, harik eta 2000 urtean Parisko erakusketa batetik hogei bat gnomo ohostu zirenean. 2000 urtetik aurrera mugimenduak arreta zabala sorrarazi zuen, bereziki Interneten garapenarekin. Horrela, Italia MALAG (*Movimento Autonomo per la Liberazione delle Anime da Giardino*) izeneko erakundea sortu zen, gnomoentzako babes eremu baten sorrera aldarrikatzen duena. Hedabideetan jarraipen zabala izateaz gainera, kulturan ere erreferentzia moduan baliatu da; adibidez, *Amélie* filman gnomo bidaiaria agertzen da behin eta berriz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q546846

 |

* Wd Datuak: Q546846
**Oakland konderria** (ingelesez: *Oakland County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Pontiac da. 2010eko zentsuaren arabera 1.202.362 biztanle zituen, Oakland kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Oakland konderriak 2.349,88 kilometro koadro ditu. Horietatik 102,64 ura dira. Beste 2.247,24 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 511,67 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.202.362 pertsonetatik 945.318 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 41.920 dira. 162.303 beltzak edo afroamerikarrak. 2.872 amerikar natiboak ziren eta 212 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 67.577 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.439 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 22.641 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498024
* Commonscat Multimedia: Oakland County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141904673
* ISNI: 0000 0004 0598 9233
* GND: 16096492-1
* LCCN: n81091869
* NKC: ge535429
* NARA: 10036505
* **Lekuak**
* OSM: 359761
* TGN: 1002737

 |

* Wd Datuak: Q498024
* Commonscat Multimedia: Oakland County, Michigan
**Galizano** Kantabriako kostaldean dagoen herri txiki bat da. Ribamontán al Mar udalerrian dago eta 2008ko erroldaren arabera 800 biztanle inguru bizi ziren.

Hondartzak
----------

Kantabriako kostalde honetan hondartza bat dago, San Juan de la Canal deiturikoa. Hondartza bakartia da eta ingurune arrokatsu kokatua dago, landaren erdian. Oso polita da, urrezko harea eta olatuekin. Gainera, udalerriko beste hondartza famatu batzuk daude. Adibidez: Langre, hondartza nudista bat, Somo (El Puntal), Santanderko badia aurrean dagoena, eta Loredo, surfzaleentzat bereziki egokia.

Abeltzaintza
------------

Biztanleri aktibo gehiena abeltzaintzan lan egiten du, ganadutegi frisiarrean zehazki.

Jarduera turistikoa
-------------------

Azken hamarkadan Galizano herri turistiko bihurtu da.

Galizanon hainbat ostatu turistiko daude. Orain dela bost urtetik La Vijanera hotela martxan jarrita dago. Eraikin berezia da, bere etxaurrea harriz apaindua.

Galizanoko auzoak
-----------------

* Baceña
* La Incera
* Linderrio
* Las Lleras
* Brazón
* San Miguel
* San Pantaleón
* San Piri.

Galizanoko kaleak
-----------------

Aguas Hondas, Del Manzano, El Conde, El Cruce, El Parque, El Solaruco, El Soto, Herrero, La Barrera, La Canal, La Fábrica, La Iglesia, La Llamosa, Mies de Madero, Pedrosa, Romano eta Verdes.

Galizanoko eraikinak
--------------------

Galizanoko etxerik zaharrenak La Iglesia kalean daude. Etxebizitza aipagarrienak hurrengoak dira: Roberto Junco (XVII. mendea) eta La Pedrosa, XVII. mendekoa baita ere, Rafael Martínez Alés editorearena.

Jaiak
-----

Galizanon hainbat jai ospatzen dira. Galizanoren patroia San Isidro da, Maiatzaren 15ean. 1940 urtetik feria tradizionala eta frisiar ganadutegi lehiaketa-erakusketa egiten dira. Herri-kirolez lagundutakoak dira feria hauek: enbor ebaketa eta lapiko jakien dastaketa.

Azken urteetan zaldiekin erlazionatuta dauden ekintzak gertatzen dira: doma erakusketa, enkanteak (subastak), pony-ibilaldiak umeentzat. Bestalde, urtero San Isidroko lasterketa ziklista ospatzen da eta eguerdian landa-janaria prestatzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8963365
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316735232

 |

* Wd Datuak: Q8963365
**Occupy Wall Street** protesta jardunaldian egindako bilkura bat. Erreibindikazioak bat zetozen M-15 mugimenduaren eskakizunekin.
**Occupy mugimendua** 2011 urteko irailaren 17tik hasita, New York hirian, hain zuzen Wall Street munduko finantza gune handienaren inguruetan, garatu zen protesta-ekitalditik abiarazitako gizarte-mugimendu bat izan zen, politikan finantza-erakundeek eta bankuek duten gehiegizko boterearen aurka eta Atzerakada Handian duten erantzukizuna salatzeko, handik Estatu Batuetako eta munduko beste hiri batzuetara zabaldu zena. Protesta 2010 eta 2011ko Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako matxinadak eta M-15 mugimendua zituen eredu eta hasiera batean kanpaldi moduan antolatu zen eta poliziaren jazarpen etengabea pairatu zuen sortu zenetik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q939103
* Commonscat Multimedia: Demonstrations and protests by the Occupy movement

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1025508335

 |

* Wd Datuak: Q939103
* Commonscat Multimedia: Demonstrations and protests by the Occupy movement
**Loiti** edota **Loitiko mendatea** Izko eta Irunberri artean dagoen mendatea da. N-240 errepidez Idozin eta Irunberri artean pasatzen da eta 728 metroko garaiera du. A-21 autobidea ere bertatik igarotzen da.

Izko herritik Loitiko mendatera malda egon arren (mendebaldeko malda), zalantzarik gabe malda edo aldapa luze eta gogorrena Irunberriko Judasen Benta deritzon lekutik eta Loitiko mendatera doana da (ekialdeko malda; 5,4 kilometro luze), honek Nardoze eta Alduate herriak albotik igarotzen ditu.

Xabierraldia
------------

Xabierraldiaren pasabide ezagun eta gogorrenetakoa da, Loitiko mendatetik Irunberriko biribilgunean dagoen Judasen Bentaraino doan beheranzko malda oinezko erromesentzat ikaragarri luze eta amaigabea baidirudi, jada gaueko ordu txikietan Iruñea edo Noaindik abiatu diren erromesek ordurarteko ibilbide guztiko nekea oin eta hanketan pilatua baidute.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko mendateak

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Mendatearen profila Ledeatik eta Monrealdik ikusia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262555

 |

* Wd Datuak: Q12262555

42°39′24″N 1°24′03″W﻿ / ﻿42.65667°N 1.40092°W﻿ / 42.65667; -1.40092
**Gernika Gogoratuz, Bakearen Aztertegia**, gehienetan **Gernika Gogoratuz** bakarrik deitua, bake-gaiak aztertzen dituen ekimena da, 1987an Gernikaren bonbardaketaren 50. urteurrenean Eusko Legebiltzarrean aho batez sortua.

Misioa eta funtzionamendua
--------------------------

Gernika Gogoratuz irabazi asmorik gabe zentro independente bat da, eta bere misioa da Gernikaren historia gogoratu eta omentzea, eta Euskal Herrian zein munduan gainontzean bake aske, bidezko eta adiskidetsu baten alde lan egitea. 1995etik, Gernika Gogoratuz Fundazioaren babespean aritzen da, eta izen bereko elkarte bat dauka.

Sariak
------

2010eko abenduan, Gernika Gogoratuz zentroari René Cassin saria esleitu zitzaion Nazioarteko Bakearen Brigadak GKEarekin batera, giza eskubideen arloan egin lanagatik. Onarpen publikoaz gain, sarituek 16.550 euro bana jaso zituzten.

2012ko apirilaren 27an, berriz, Gernikako bonbardaketaren 75. urteurrenean, Gernika Gogoratuzek Bake eta adiskidetzearen aldeko sarietako bat jaso zuen Gernikan bertan, Roman Herzog eta Elkarriri ere esleitutako saria. Ekitaldiak erakunde publikoen presentzia zabala izan zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Peaceful tomorrows.  (2011ko urriaren 25a). «Gernika Gogoratuz Peace Research Center» (Noiz kontsultatua: 2016-10-10).
2. ↑  *peaceful tomorrows*. 2016-10-10
3. ↑   «Gernika Gogoratuz eta Bakeraren nazioarteko brigadentzat René Cassin saria» *Argia* 2010-12-09.
4. ↑   Asensio Lozano, Maite.  (2014). ««Gatazken konponbide baketsua» aldarri, sarraskiaren urtemugan» *Berria* (Andoain).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187818
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151813239

 |

* Wd Datuak: Q31187818
**Fulton konderria** (ingelesez: *Fulton County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Johnstown da. 2010eko zentsuaren arabera 55.531 biztanle zituen, Fulton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Fulton konderriak 1.380,15 kilometro koadro ditu. Horietatik 96,89 ura dira. Beste 1.283,26 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 40,24 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 55.531 pertsonetatik 53.373 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.263 dira. 981 beltzak edo afroamerikarrak. 104 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 320 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 55 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 687 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115258
* Commonscat Multimedia: Fulton County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133696775
* ISNI: 0000 0004 0405 3396
* LCCN: n81018352
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1835282
* TGN: 1002397

 |

* Wd Datuak: Q115258
* Commonscat Multimedia: Fulton County, New York
*Artikulu hau Italiako hiria buruzkoa da; gizakiaren kondizioa gaitzat duena beste hau da: «Obesitate»*

**Lodi** (italieraz ˈlɔːdi ahoskatua; lombardieraz: *Lòd*; latinez: *Laus Nova*) Italiako hiria da, 43.000 biztanle dituena, eta Lombardiaren erdi-hegoaldean dagoena. Po ibaiaren haranaren behean eta Adda ibaiaren luzeran, Lodi Vecchio (**Lod Veg** lombardieraz, antzinako *Laus Pompeia*) hiriaren ondoan dago. Izen bereko probintziaren hiriburua da.

Hiria 1158 urtean Federiko I.a *Bizargorrik* fundatu zuen, Laus Pompeia suntsitua izan ondoren. Errenazimentuan, loraldi artistiko eta kulturala izan zuen, 1454an Lodiko Ituna izenekoa sinatu ondoren.

XXI. mendean hiria bidegurutze eta industriagune garrantzitsua da (kosmetika, artisautza, esne-ekoizpena).
Nekazaritzaren eta abeltzaintzaren aldeko apustua egin du; hori dela eta, Parco Tecnologico Padano-aren (Po ibaiaren haraneko ikerketa-zentroa) egoitza izateko aukeratua izan zen. Aipatu parke hori elikagaien bioteknologian Europa mailako ikerketa-zentro kualifikatua da.

Hirugarren sektoreari lotutako jarduerak ere kontuan hartzekoak dira. Turismoa gorantz doa, Po Haraneko Arte Hirien zirkuituan dago, eta monumentu garrantzitsu batzuk ditu: katedrala, San Frantzisko eliza, Santa Ines eliza eta Mozzanica eraikina, besteak beste.

Mugakideak
----------

Lodik honako udalerri hauekin egiten du muga:

Boffalora d'Adda  
Cornegliano Laudense  
Lodi Vecchio  
Montanaso Lombardo  
San Martino in Strada  
Tavazzano con Villavesco  
Corte Palasio  
Pieve Fissiraga  
Dovera

Senidetutako hiriak
-------------------

* Konstantza Alemania (1986)
* Lodi, Kalifornia Ameriketako Estatu Batuak (1987)
* Omegna Italia (1987)
* Fontainebleau Frantzia (2011)

Pertsonaia ospetsuak
--------------------

* Franchino Gaffurio (1451-1522), musikaria
* Giuseppina Strepponi (1815-1897), sopranoa
* Camillo Berneri (1897-1937), filosofoa
* Maurizio Malvestiti (1953), apezpikuak

Kirola
------

Hiriak gehien jarraitzen duen kirola patin-jockeya da. Amatori Lodi Italiako hockey-talde ospetsuenetakoa da.

Erreferentziak
--------------

Argazki galeria
---------------

* Parco Tecnologico Padano, Po ibaiaren haraneko ikerketa-zentroa, LodinParco Tecnologico Padano, Po ibaiaren haraneko ikerketa-zentroa, Lodin
* San Francisco elizaSan Francisco eliza
* Muzza ubidea, Lodiren eta Lodi Vecchioren arteko mugaMuzza ubidea, Lodiren eta Lodi Vecchioren arteko muga
* Plaza Broletto, udaletxearen egoitzaPlaza Broletto, udaletxearen egoitza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6244
* Commonscat Multimedia: Lodi (Italy)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143145542417496641416
* GND: 4127843-4
* LCCN: n80089404
* NKC: ge577932
* NARA: 10045197
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 44665
* TGN: 7006011

 |

* Wd Datuak: Q6244
* Commonscat Multimedia: Lodi (Italy)
**Gladwin konderria** (ingelesez: *Gladwin County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Gladwin da. 2010eko zentsuaren arabera 25.692 biztanle zituen, Gladwin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Gladwin konderriak 1.336,25 kilometro koadro ditu. Horietatik 36,65 ura dira. Beste 1.299,6 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,23 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 25.692 pertsonetatik 25.214 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 310 dira. 60 beltzak edo afroamerikarrak. 116 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 76 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 222 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490642
* Commonscat Multimedia: Gladwin County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144257630
* LCCN: n81091926
* NARA: 10039602
* **Lekuak**
* OSM: 574448
* TGN: 2000959

 |

* Wd Datuak: Q490642
* Commonscat Multimedia: Gladwin County, Michigan
Gorri heraldikozko esmaltearen irudikapena kolorean (gorria) eta zuri-beltzeko irarlanetan.
**Gorri heraldikoa** armarrietan erabiltzen den kolore bat da, gorri bizia.

Heraldikako testuak, kolore honi, beste modu hauetara ere erreferentzia egiten diote:

* gorri belikoa
* gorribizia (bermiloia)
* gorrimina
* gorria

Irudikapena
-----------

Kolorean irudikatzeko, gorri bizi batekin bat dator. Testu heraldikoetan ez da bere ñabarduraren definiziorik agertzen. Koloreen zenbaki definizioko sistema guztiak gaur egungoak dira.

Irarlanetan irudikatzeko, lerro bertikal paraleloak erabiltzen dira.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Gorri heraldikoa
* **(Gaztelaniaz)** Kolore heraldikoak
* **(Gaztelaniaz)** Esmalte heraldikoak
* **(Gaztelaniaz)** Heraldika

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q858055
* Commonscat Multimedia: Gules (red in heraldry)

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300389756

 |

* Wd Datuak: Q858055
* Commonscat Multimedia: Gules (red in heraldry)
**Fulton konderria** (ingelesez: *Fulton County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua McConnellsburg da. 2010eko zentsuaren arabera 14.845 biztanle zituen, Fulton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Fulton konderriak 1.134,56 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,31 ura dira. Beste 1.133,25 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,08 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.845 pertsonetatik 14.510 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 123 dira. 144 beltzak edo afroamerikarrak. 26 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 19 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 141 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494211
* Commonscat Multimedia: Fulton County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148913389
* LCCN: n79109785
* NARA: 10036465
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 417157
* TGN: 1002399

 |

* Wd Datuak: Q494211
* Commonscat Multimedia: Fulton County, Pennsylvania
**Opel Insignia** deitutako modeloa Opel Auto (General Motors) konpaniak ekoiztu du. "E" segmentuari dagokio eta Buick, Vauxhall eta Opel marken bidez merkaturatzen da munduan zehar. 2008ko azaroan hainbat herrialdetan saltzen hasi zen modeloa.

Opel Insignia barrutik.
Opel Vectra modeloa ordezkatzen du Insignia modeloak. 2009an urteko kotxe onenaren saria jaso zuen Insignia modeloak.

Opel Insignia Getxon
Insignia modeloak 5 eserleku dauzka, aurreko motore transbertsalarekin.

  

Bertsioei dagokienez, "sedan" 4 edo 5 aterekin, "liftback" 5 aterekin eta "familiarra" 5 aterekin aurkitu ditzakegu.

Zortzi motor desberdin daude Insigniarentzat, 110 eta 325 cv potentzien artean.

Lau ekipamendu aukera ditu: "Excellence", "Expression", "Selective" eta "Sportive".

Bersioa merkeenak 25.725 € balio du, garestienak, berriz, 47.050 €.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q580068
* Commonscat Multimedia: Opel Insignia

---

 |

* Wd Datuak: Q580068
* Commonscat Multimedia: Opel Insignia
**Fermin de Marichalar y Arano** (Lesaka, Nafarroa Garaia, 1595 maiatzaren 21a - 1648) noblea eta Nafarroako Gorteetako goi mailako kargua izan zen.

Lesakako eta Iruñeako leinu garrantzitsuen oinordekoa zen. Aitaren aldetik (Miguel de Marichalar y Zabaleta) Maritxalar eta Zabaletako jaunen oinordekoa zen; Amaren aldetik (Maria de Arano y Espinal) Arano eta  Espinal familien ondorengoa. 

Lesakako bi leinuen jauregi eta ondasunen jabea zen, baita Etxarri-Aranatz, Lizarrabengoa eta Arbizuko jauregi eta lurren jabe ere. XVII.mendean Nafarroako Errege Kontseiluan entzule lanetan arituko ziren hiru Maritxalarretan lehena. Nafarroako Gorteetan biziarteko postua lortu zuen Nafarroako erregeorde izan zen San Germango dukearen eskutik.

Bi aldiz ezkondu zen. Lehena Catalina Vallejorekin eta bi seme izan zituena: Miguel eta Antonio Manuel. Bere bigarren emaztea Graciosa de Eslava izan zen eta ezkontza horretatik Esteban Fermin jaio zen. Honek ere bere aitaren urratsak jarraitu zituen eta 1655 eta 1678 bitartean Kontseiluaren entzule izan zen.

Salamancako Unibertsitatean egin zituen ikasketa juridikoak eta San Bartolomeko ikastetxe nagusiko kide izan zen. Administrazioan sartu aurretik, 1607 eta 1612ko Gorteetara joan zen Lesakatik prokuradore gisa; 1617koetan erresumako sindiko izendatu zuten; eta 1627an Madrilera joan zen Jeronimo Iberorekin, erregearekin Nafarroako Erresumarentzat interesgarriak ziren hainbat gai jorratzera. Nafarroako Gorte Nagusiko alkate postua lortu  zuen 1632ko apirilaren 16an, Juan de Navazen ordez. Errege Kontseiluko entzule bihurtu zen 1633ko otsailaren 22an.

Entzule izan zen garaian era guztietako egoerak bizi izan zituen, eskumikatua ere izan zen. 1637an, frantsesen aurkako kanpaina betean, Zangotzako merindadeko herri guztieetara joateko enkargua eman zitzaion bertako bizilagunei armak garbi eta prest edukitzeko erranez inbasioa gertatuz gero Auritzko hiribilduari laguntzeko.

Urte horretan bertan, Frantziarekin izandako gerretan Nafarroan altxatuko zen armadaren eta Kantabriako probintziaren hornitzaile nagusiizendatu zuten.

Bere zereginak betetzeko moduak kritika garrantzitsuak eragin zizkion bai bera eta bai Erresumari; zaldieriak eta zereal-kargak enbargatzea leporatu zioten, eta urte hartako uztailean aberriaren etsaitzat ere jo zuten. Dena dela leporatutako karguek ez zuten garrantzi gehiegirik izan erregearentzat eta haren zerbitzura jarraitu zuen urteko 30.000 maravediko saria jasoz Maritxalarrek Frantziaren kontrako gudan emandako zerbitzuagatik.

Bere heriotzera Estaban Fermín Marichalar y Eslava semeak ordezkatu zuen kargu guztietan.

Alvaro eta Jaime de Marichalarren arbasoa.

Kanpo loturak
-------------

* RAH:
* Maritxalartarren genealogia:
* Maritxalartarren genealogia:
***Gertaerak eta txisteak*** Antonio Zavalak Lazkao Txiki bertsolariaren zelebrekerien eta pasadizoen prestatutako bilduma da. Liburua 1994an Auspoa Liburutegian plazaratu zen.

Edukia
------

Liburua bi ataletan antolatuta dago:

* Gertaerak: Bertsolaria gertaera desberdinen protagonista gisa agertzen da beste bertsolarien eta ezagunen kontakizunetan. Xabier Amuriza, Txomin Garmendia, Andoni Egaña, Patxi Iraola eta beste askoren testigantzak dira.
* Txisteak: hauek ere askotan beste egileen eskutik jasoak, batzutan eta Lazkao Txiki berak azaldutakoak dira.

Gainera, liburuak Zavalak idatzitako "Hitzaurrea" eta bertsolariaren biografia labur bat ditu.

Literatura-gai
--------------

Antonio Zavalaren hitzetan Lazkao-Txikiren bizitza eta izaera ere literatura gai bihurtu ziren. Zentzu horretan, antzeko zerbait beste bertsolariekin gertatu zen, besteak beste, Fernando Amezketarrarekin, Peio Errotarekin edo Jose Joakin Urbietarekin. Zentzu horretan Lazkao Txiki mito egina aurkezten digu idazleak: "Bera degu, zalantzarik gabe, gure XX-garren mende ontako Pernando Amezketarra".

Erreferentziak
--------------

1. ↑  8 or.

Kanpo estekak
-------------

* Liburu osoa Euskaltzaindiaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104055767

 |

* Wd Datuak: Q104055767
**Gao Lacho Drom** (euskaraz: "Herri Onaren Bidea") Gasteizen ijitoen txabolismoarekin amaitzeko sortutako proiektua izan zen. 1971n eraiki zen, eta hasiera batean 47 familia eta 270 biztanle izan zituen. Gaur egungo Arriaga-Lakua auzoan zegoen.

Txabolismoa
-----------

1968an Gao Lacho Drom elkartea sortu zen, Gasteizko periferian zeuden ijitoekin lan egiteko. Horietako asko txabolatan bizi ziren, Arriagan, "Campo de las Basuras" edo "Campo de los Palacios" izeneko lekuetan.

Eraikina
--------

Eraikina bi zirkulu elkartu ziren, eta oinarrizko zerbitzuak zituen, eliza eta eskola barne. Etxe guztiak solairu bakarrekoak ziren, barrakoi baten antzera. Arkitektoa Enrique Marimón izan zen, ziurrenik Georges Candilisen *Cité du Soleil*en oinarritua, eta 1969an hasi ziren eraikitzen.

Herrixka txabolak baino hobea bazen ere, hasieratik zituen hainbat arazo. Gainera, hiria urbanizatzen hasi zenean, etorkizunean egongo zen auzo baten barruan geratu zen. Gasteizko lehen udalak trantsizioaren ostean erabaki zuen eraistea eta herritarrak etxebizitza sozialetan sartzea. Proiektuak kritikak jaso ditu, kontzentrazio-esparru batekin dituen paralelismoak direla eta: hiritik kanpo, zerbitzurik gabe, eta gune artifizial batean. Gainera, kontrol panoptikoarekin zuen antza ere kritikatu da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Asociación Gitana Gao Lacho Drom» *www.gaolacho.com* (Noiz kontsultatua: 2022-05-10).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** García, Alberto.  (2022-03-30). «Gao Lacho Drom: el fugaz poblado gitano de Lakua que evitó el chabolismo» *Gasteiz Hoy* (Noiz kontsultatua: 2022-05-10).
3. 1 2   **(Gaztelaniaz)** García Ruíz, María.  (2021-05). «Arquitecturas de la sujeción. Desplazamientos entre campos de concentración y poblados para gitanos» *Dearq* (30): 13–23. doi:10.18389/dearq30.2021.03. ISSN 2011-3188. (Noiz kontsultatua: 2022-05-10).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Iglesias, Cristina Botana.  (2022-04-01). «La segregación urbana antigitana: Promoción de poblados de infravivienda en la región átabra (Galicia)» *Antropología Experimental* (22): 39–55. doi:10.17561/rae.v22.6398. ISSN 1578-4282. (Noiz kontsultatua: 2022-05-10).

Ikus, gainera
-------------

* Ijitoak Euskal Herrian

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111956929

 |

* Wd Datuak: Q111956929
**Louis Farrakhan** —jaiotza-izena: **Louis Eugene Walcott**— (Bronx, New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1933ko maiatzaren 11) erlijio-buruzagia da.

Bizitza
-------

Bostonen bizi zelarik, Eliza Episkopaleko abesbatzako kantari izan zen, eta biolin-ikasketak egin zituen. Oso ikasle ona izan zen. Ipar Carolinako Irakasle Eskolan ari zenean, Hego Ameriketako arrazen arteko harremanak ezagutzeko aukera izan zuen. 1953an utzi zuen eskola, eta Bostona itzuli zen. Betsy Rossekin ezkondu zen, eta abeslari gisa atera zuen ogibidea. Jaialdi-sail bat egiten ari zela, Malcolm X ezagutu zuen Roxburyn, eta artean Islameko Nazioaren (Musulman Beltzak) buruzagia zen Elijah Muhammad entzun zuen Chicagon.

Walcott islamismora bihurtu zen 1955ean, eta handik aurrera Louis X deitu zioten. Malcolm X 1965ean hil zutenean, Louisek haren lekua hartu zuen Harlemgo ministro gisa, eta handik urte batzuetara, Islameko Nazioaren lider bihurtu zen. Elijahek izen berria eman zion, Louis Farrakhan. Islameko Nazioak beltzen separatismoa eta independentzia ekonomikoa aldarrikatzen zuen bere kide afro-amerikar guztientzat.

1970eko hamarkadaren amaiera aldera, Louis Farrakhan semiten aurka zuen jarrera bortitzagatik nabarmendu zen, eta horrek Jesse Jacksonen gaitzespena ekarri zion. 1995ean milioi bat afro-amerikar bildu zituen Washingtona joateko, damu adierazpen gisako manifestazio batera. Osasun arazoak zituela eta, 2007an, Farrakhanek Islameko Nazioan zituen erantzukizunak gutxitu zituen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q49075
* Commonscat Multimedia: Louis Farrakhan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 26058603
* ISNI: 0000 0001 0331 9656
* BNF: 131933663 (data)
* GND: 119337703
* LCCN: n85301442
* SNAC: w69h69tj
* SUDOC: 03550501X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02128/eu\_f\_0173/f0173
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q49075
* Commonscat Multimedia: Louis Farrakhan
**Louis-Paul Cailletet** (Châtillon-sur-Seine, 1832ko irailaren 21a – Paris, 1913ko urtarrilaren 5a) fisikari eta asmatzaile frantsesa izan zen.

Châtillon-sur-Seinen eta Parisen ikasketak egin ondoren, Parisko Goi-mailako Mina Eskola Nazionalean sartu zen. Ikerketei jarraiki, bere aitarekin ere lanean hasi zen, honek bi errementeria baitzituen. Ikerketa hauek guztiak Châtillon-sur-Seinen zuen laborategian egiten zituen.

Ikerketa hauetan zebilela, gasen munduak erakarri zuen, eta eremu honetan egin zituen ekarpen handienak. 1877an, nitrogeno dioxidoaren urtze prozesua aurrera eraman zuen. Urte honetan bertan, oxigenoa eta hidrogenoa atmosferan urtzen, aire likidoa sortuaz. Kasu honetan, oxigenoa urtzeko, Raoul Pictetek erabili zuenaren prozesu desberdina erabili zuen.

Honez gain, burdinaren propietate kimiko eta fisikoak aztertu zituen.

Bere lorpenen artean, ondorengo hau dago: Eiffel dorrean manometro bat ipini zuen, erortzen ari diren gorputzen airearen erresistentzia ikertzeko. Baita ere, hainbat gailu aztertu zituen, horra hor, kamera automatikoak, altimetroa eta airearen laginen biltzaileak, atmosfera ikertzeko.

Lan hauek guztiak sarituak izan ziren, 1878an Davy domina eman baitzioten eta Frantziako Zientzia Akademiako kide izendatu baitzuten 1884ean.

Cailleteten aurkikuntzak hotzaren industria modernoaren eta presio handien inguruko teorien aitzindaritzat hartzen dira. Aurkikuntza hauen aplikazio zuzentzat, elikagaien kontserbazioa, organoen kontserbazioa, erregaien biltegiratzea eta espazio-ontziak azpimarratu behar dira.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Louis Paul Cailletet*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Oxigeno likidoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q438769
* Commonscat Multimedia: Louis Paul Cailletet

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7525226
* ISNI: 0000 0000 0893 1820
* BNF: 131627410 (data)
* GND: 117668567
* SNAC: w6707zqn
* SUDOC: 027315215
* Léonore: [LH//407/9 LH//407/9]
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 175486

 |

* Wd Datuak: Q438769
* Commonscat Multimedia: Louis Paul Cailletet
**Ninurta-apil-Ekur**, **Ninurta Apal Ekur** bezala ere ezaguna, Tukulti-Ninurta I.aren odoleko oinordekoen jarraipena hautsi zuen Asiriako errege bat izan zen, K.a. 1192tik K.a. 1180 arte gobernatu zuena.

Ninurta-apil-Ekur, Adad-nirari I.aren errege familiako alboko adar baten ondorengoa zen, Eriba-Adad I.aren ondorengoa baitzen, Ashur-uballit I.aren aita eta erregeordea. Tronuan, baldintza ezezagunetan, Enlil-kudurri-usur ordezkatu zuen.

Egungo kronika baten arabera, Babilonian erbesteratua bizi zen, herrialde honetako errege zen Adad-shum-usurrek, Asiria inbaditu zuenean, une horretan, asiriar armadaren konfidantza bereganatzea lortu zuelarik, armadaren buru jarri eta Assur konkistatuz. Eleberri itxurako kronika honen interpretazioa, benetan, Babiloniako erregearen babestu bat zela izan liteke, nori, Tukulti-Ninurta I.aren semeak baino konfidantza gehiago ematen zion, Babiloniaren antzinako konkistatzailea.

Oso gutxi ezagutzen da bere erregealdiari buruz, baina, dirudienez, Asiria, bere nahaspila dinastikoetatik suspertzen hasi zen, bere oinordekoa, bere seme Ashur-Dan I.a izan baitzen, erregealdi luze eta egonkor bat izan zuena.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Enlil-kudurri-usur** | **Asiriako erregea**K.a. 1192-K.a. 1180 | Ondorengoa**Ashur Dan I.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q379890

 |

* Wd Datuak: Q379890
**Louis Lecoin** (Saint-Amand-Montrond, Frantzia, 1888ko irailaren 30a - Les Pavillons-sous-Bois, Frantzia, 1971ko ekainaren 23a) militante anarko-sindikalista izan zen.

Bizitza
-------

Gaztetatik borrokatu zen alderdi politikoen agintepeko sindikalismoaren aurka. Kropotkinen jarraitzailea zen, eta *Union anarchiste* taldeko idazkari izan zen 1912an. Bakezale porrokatua zen, eta kartzelara eraman zuten 1916an, Lehen Mundu Gerraren aurkako ekimenak bultzatzeagatik.

1921. urtetik aurrera bereziki nabarmendu zen Sacco eta Vanzetti kide anarkisten alde, eta geroago, Durruti, Ascaso, Makhno eta Berneri anarkisten estradizioaren aurka. 1936an Comité pour l´Espagne libre delako batzordea sortu zuen Espainiako errepublikanoen alde. 1939an berriro ere kartzelatu zuten, bakearen aldeko ekintzengatik. 1948an *Défense de l´homme* aldizkari anarkista sortu zuen eta 1956an *Liberté* izeneko egunkaria. 1962an armadaren aurreko intsumisioaren aldeko kanpaina bati ekin zion eta, hogeita hiru egunez gose-greban egon ondoren, Frantziako parlamentuak objekziorako eskubidea onartzea lortu zuen. Armak uztearen aldeko batzordean lan egin zuen aurrerantzean, hil arte.

Bi liburu idatzi zituen: *De prison en prison* (1947, *Presondegiz presondegi*) eta *Le Cours d´une vie* (1965, *Bizitza baten joana*).

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Louis Lecoin*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1666714
* Commonscat Multimedia: Louis Lecoin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 56663002
* ISNI: 0000 0000 2725 4693
* BNF: 12232449b (data)
* CANTIC: a11767546
* GND: 121484777
* LCCN: n87911601
* SUDOC: 031027105
* UB: a1328982
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03774/eu\_l\_1174/l1174

 |

* Wd Datuak: Q1666714
* Commonscat Multimedia: Louis Lecoin
***Gaueko zaintzailea*** liburua 2016. urtean Julen Belamunok plazaratutako lehen eleberria da. Eleberri berritzailea, minimalismoaren eta hiperrealismoaren ezaugarriez idatzitakoak, antza, oso argumentu xumea du baina, aldi berean, beste errealitate gordinagoak ezkutatzen ditu, maitasunezko gertakizun platonikoa eta hilketa baten ingurukoak, besteak beste.

Gertakizunak
------------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Protagonista, gizon xaloa, aluminio-lantegi baten gaueko zaintzailea da; aita ere bertako zaintzailea izan zen eta, hark erretreta hartu behar zuenean, semeak lanpostua bere gain hartu zuen. Baina denbora aurrera doa eta, teknologiari esker, berea desagertzekotan dagoen lanbidea da. Azkenik, lantegiak zaintza teknologikoa egokitu du haren tailerretan eta zaintzaileak bere azken gauari aurre egin behar dio. Eleberriak zehaztasun guztiez haren gaueko lana, ibilbideak eta hausnarketak azalduko dizkigu, baita ere urtetan protagonistak garatu dituen obsesioak, esaterako zerua aztertzeko ohitura edo sarrerako hallean konstelazioak irudikatzeko gaueko erritoa. Orrialdeotan gizon bakartia ezagutuko dugu, ez lagunik, ez familiarik daukana. Gizon gris horrek, bizitzan porrota egin duen pertsonak, sekretu bat ezkutatzen du, Leire izenekoa, eta gau luze horretan nola ezagutu zuen gogoratuko du eta, baita ere, haren heriotzaren inguruko oroimen gogoangarriak. Amaieran hiltzailea zein izan zen ezagutarazi egingo digu.

Estiloa
-------

Oso eleberri deskriptiboa da. Egile orojakileak zaintzailearen lana zehaztasun guztiez deskribatuko digu, baita ere bere barruko arazoak eta kezkak. Idazkera erraza eta estilo garbia erakusten du liburuak.

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa idazlearekin.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187790

 |

* Wd Datuak: Q31187790
***Gaueko hegaldia*** (*Vol de nuit* jatorrizko frantsesean) Antoine de Saint-Exupéry idazle frantziarraren eleberri laburra da, 1931n argitaratua. André Gide idazleak aurkeztu zuen liburua, baita hitzaurrea idatzi ere.

Liburuak Saint-Exupéryren esperientziak biltzen ditu, idazlea izan baitzen *Aeroposta Argentina Company* enpresako zuzendaria eta, beraz, posta-hegazkin baten pilotua ere. Pertsonaiek idazleak Hego Amerikan ezagututako lagunen antza handia dute.

Azkenean, liburu hau Saint-Exupéryren amaiera tragikoaren igarle bihurtu zen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Fabien posta-hegazkin baten pilotua da. Gau batean, galdu egin zen ekaitz baten erdian Argentinako zeruan. Buenos Airesen, Riviere, hegaldien arduraduna, hausnarrean dago bere bulegoan, Fabienen emaztea itxaroten ari delako bere senarrari buruzko berriak jasotzeko. Emazteari egia esan behar dio Rivierek, baina, aldi berean, jarraitu behar du posta-hegaldiez arduratzen, hegazkin-konpainiek bakarrik lehiatu ahal izango baitute beste garraiobideekin, gaueko zerbitzuak ondo egiten badituzte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1070729
* **Identifikadoreak**
* Open Library: OL23829818M
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1070729
**Gaumata** (antzinako persieraz: 𐎥𐎢𐎶𐎠𐎫‎ *Gaumāta*), Dario I.aren aginduz eginiko Behistungo inskripzioaren arabera, K.a. 522 inguruan, Median, Kanbises II.aren aurka matxinatu zen mediar azti bat zen, Kanbises Egipton zegoen bitartean, Esmerdis zela sinestaraziz, Kanbisesen hildako anaia. Kanbises, matxinada zanpatzeko itzultzen ari zela hil zen, eta Gaumatak, hau Dario I.ak K.a. 521eko urrian hil zuen arte gobernatu zuen.

Egileren batzuk, "Gaumataren usurpazioa", soilik Darioren asmakuntza bat zela diote, bere usurpazioa legitimatzeko.

Kanbises Egiptoko kanpainan K.a. 522an hil zenean, Persiar Inperioan ziurgabetasun garai bat nagusitu zen. Kanbises hil baino pixka bat lehenago, bere anaia Bardiyak (Esmerdis grezieraz) bere burua errege izendatu zuen Iranen, eta, bere aurrean, tronua konkistatzea lortu zuten Dario I.a buru zuten nobleen matxinada bat gertatu zen. Arazoa, idatzizko iturriek ematen duten informaziotik sortzen da, bereziki bitik: Behistungo inskripzioa (XI.etik XIII.era arteko zutabeak), Dario I.ak idatzarazi zuena, eta Herodotok, gertaera hauei buruz kontatzen duena. Bi idazkietan, Bardiya izeneko pertsonaia hau, aurretik, ezkutuan hila izan zen Kanbisesen anaiaren nortasuna ordezkatu zuen Gaumata izeneko azti bat bezala aurkezten da. Honela, Darioren ekintzak, erabateko legitimitatea lortzen du, Inperioan persiarren nagusitasuna arriskuan jartzen duen mediar usurpatzaile baten aurkako altxamendu legitimo bat baitzen. Gaumata izeneko gobernari honen erregealdiak, ordena ekonomiko, sozial eta erlijiosoan aldaketak suposatu zituen. Zentzu honetan, Behistungo idazkunak kontatzen duenaren arabera, dirudienez, aztia, tokiko gurtzak ezabatzen saiatu zen, jainko nagusi bat sartzeko, beharbada, Ahura Mazda.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2014-03-28). (PDF) *175. araua: Antzinateko pertsona-izenak eta izen mitologikoak (I): Mesopotamia, Mediako Inperioa, Akemenestar Inperioa eta Lidia.*  Bilbo, 6 or..
2. ↑   Akbarzadeh, D.; Yahyanezhad, A..  (2006). *The Behistun Inscriptions (Old Persian Texts).*  Khaneye-Farhikhtagan-e Honarhaye Sonati, 60 or. ISBN 964-8499-05-5..

| * i
* e
* a
Mediar eta akemenestar erregeak |
| --- |
| Mediar (k. a. 728–550) | 
* Dejozes
* Fraortes
* Ziaxares
* Astiages

 |
| Akemenestar (k. a. 550–330) | 
* *Akemenes*
* *Ariaramnes*
* *Artsames*
* Teispes
* Ziro I.a
* Kanbises I.a
* Ziro II.a Handia
* Kanbises II.a
* Esmerdis
* Gaumata
* Dario I.a Handia
* Xerxes Handia
* Artaxerxes I.a
* Xerxes II.a
* Sogdiano
* Dario II.a Nothus
* Artaxerxes II.a Mnemon
* Artaxerxes III.a Oko
* Artaxerxes IV.a Arses
* Dario III.a Kodomano
* Artaxerxes V.a Bessos

 |
| *Letra etzanean* ziur asko kondairazko erregeak direnak. |
Schlenkerla Rauchbier garagardoa upeletik.
**Garagardo ketu** edo **garagardo keztatua** (alemanez *Rauchbier*) ke-zapore bereizgarria duen garagardo mota bat da. Hori lortzeko, garagar-malta sugarren gainean lehortzen uzten da leku ireki batean. Alemaniako Bamberg aldeko *Rauchbier*-ak dira garagardo keturik ezagunenak, baina batez ere Schlenkerla garagardotegiarenak.

Historia
--------

Garagar-malta sugarretan jartzeak maltari ke-zapore bereizgarria eman liezaioke. Aro modernoa baino lehen, malta sugarretan lehortzen uzteaz gain, eguzkitan ere uzten zen.

XVIII. mendearen hasieran malta kiln labeetan lehortzen uztea apurka-apurka ohikoa bilakatu zen eta XIX. mendearen erdialderako, kiln bidezko maltaren lehortzea ia-ia metodo nagusiena zen mundu mailan. Alabaina, kiln-bidezko lehortzeak malta hezeari ke-zaporerik ematen ez zionez, garagardoen ke-zaporea desagertuz joan zen.

Bambergeko Rauchbier
--------------------

Hala ere, garagardotegi batzuk garagardo ketua sortzen jarraitu zuten malta sugarretan lehortzen utziz leku ireki batean. Bambergeko bi artisau-garagardotegik, Schlenkerla eta Spezial izenekoak, garagardo ketua sortzen jarraitu zuten bi mendez. Bi garagardotegi hauek oraindik ere zabalik diraute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q597787
* Commonscat Multimedia: Smoked beer

---

 |

* Wd Datuak: Q597787
* Commonscat Multimedia: Smoked beer


| * i
* e
* a
Garagardo moten zerrenda |
| --- |
| Ale · Lager |
| Garagardoa Belgikan | 
* Abadia
* Dubbel
* Flanders red ale
* Gueuze
* Lambic
	+ Framboise
	+ Gueuze
	+ Kriek
* Oud bruin
* Quadrupel
* Saison
* Trapista
* Tripel
* Witbier

 |
| Garagardoa Alemanian | 
* Altbier
* Berliner Weisse
* Bock
* Dortmunder Export
* Dunkel
* Garagardo ketu (Rauchbier)
* Garizko garagardo
* Gose
* Pale lager
* Kellerbier
* Kölsch
* Märzen
* Roggenbier
* Schwarzbier
* Steinbier
* Weißbier
* Zoigl

 |
| Garagardoa Erresuma Batuan | 
* Barley wine
* Bitter
* Brown ale
* Burton Ale
* India Pale Ale
* Mild ale
* Old ale
* Porter
* Scotch ale
* Stout

 |
| Garagardoa AEBtan | 
* Amber ale
* American Pale Ale
* American wild ale
* Cream ale
* Ice lager
* Kentucky common beer
* Pumpkin ale
* Steam beer

 |
| Besteak | 
* Arto garagardo
* Artatxiki garagardo
* Baltic porter
* Bière de Garde
* Copper ale
* Garagardo light
* Grodziskie/Grätzer
* Irish red ale
* Pale ale
* Pilsner
* Rye beer
* Sahti
* Small beer
* Sour beer
* Vienna lager
* Zythum

 |
| Ikus, gainera | 
* Garagardoaren historia
* Garagardoa eta garagardotegiak eskualdearen arabera
* Garagardo sommelier
* Frutadun edo barazkidun garagardo
* Alkoholik gabeko garagardo

 |