**Raúl Acha Sáenz** karteletan, **Rovira** izenez ezaguna (Buenos Aires, Argentina, 1920ko martxoaren 3a - Cuernavaca, Mexiko, 2007ko ekainaren 4a), Peruko toreatzailea eta ordezkari artistikoa izan zen. Toreatzaile gisa lau aldiz atera zen Las Ventaseko ate handittik. Geroago bere seme Emmanuelen ibilbide artistikoa zuzendu zuen.

Biografia
---------

Jatorri euskalduna eta kitxuakoa Raúl Acha Sáenz 1920ko martxoaren 3an jaio zen Buenos Aires hirian, non bere gurasoek -Esmeraldo Acha, flamenko-dantzaria eta gitarrista, eta Isabel Sáenz-, hainbat negozio zituzten, eta horien artean oso oparoa zen haragia esportatzeko negozioa nabarmentzen zen. 1930eko hamarkadaren hasieran Madrilgo Carabanchelera joan ziren bizitzera, han probintziako herrietako bigantxetan parte hartu zuen eta zezenketetarako zaletasuna garatu zuen. Espainiako Gerra Zibilaren ostean, eta Frantziako kontzentrazio-esparru batean egonaldi baten ostean, Argentinara itzuli zen, eta hainbat lan egin zituen. Hala ere, Perura joan zen zezenketetara dedikatzen jarraitzeko, zekorketetan parte hartuz.  Limako Azoka Trofeoaren irabazlea da, 1944an Mirarien Jaunaren azokaren aurrekoa. Perun kanpaina labur baten ostean, Espainiara itzuli zen 1945-46 denboraldirako, eta, ezpatari gisa zuen teknika bikainagatik, Espainiako denboraldiko torero nagusietako bat bihurtu zen.

Espainian 1946ko ekainaren 24an hartu zuen alternatiba, Bartzelonan bere babesleak Manuel Escudero izanik Julián Marín eta Luis Briones mexikarrekin batera. Ekitaldiko zezenak "Mochuelo" izena zuen Arturo Sánchez-ena. Lortutako arrakasta oso nabarmena izan zela eta, zazpi aldiz errepikatu zuen plaza horretan bi hilabete eskasean.  Urte horretan, urriaren 10ean, Las Ventasen konfirmazioa hartu zuen, Joaquín Buendíaren zezenekin, bere babesleak "Gitanillo de Triana "izanik eta Agustín Parra "Parrita" lekukoa.   Arrakasta handiz parte hartu zuen hurrengo urteetan Espainia, Mexiko eta Hego Amerikako zezen-plazetan. Acha Las Ventaseko ate handitik lau aldiz irten zen: 1947an, 1948an eta bitan 1949an  1947ko ekainaren 12an Las Ventasen aritu zen Eva Perón azaldu zen zezenketara, Argentinan jaiotako torero izateagatik. Urte batzuk geroago, Perónekin berarekin etsaitu zen Rovirak antolatutako Buenos Airesen zezenketa ospatzea oztopatu zuelako.  Las Ventasen ate handi gehien dituen Peruko toreroa da, guztira 12 belarri moztu baitzituen zezen-plazan. Horrez gain, Las Ventasen giltzapetu zen amerikar torero bakarra da. 1949ko uztailaren 3an, Marqués de Albayda ganadutegiko sei zezenekin itxi zuen bere burua, ate handitik irtenda.  Ospakizuna Dominguinen harrapaketa baino bi egun lehenago egin zen, berrogeiko hamarkadako zezenketen agertokiko oilarra, Prensako Korridan, eta hori ere ez zuen distira. Bien arteko norgehiagoka 1949ko Limako Azokan Rovira-k Dominguini egindako zaplazteko batekin amaitu zen, eta Dominguinek bere koadrilari emandako agindua, zezenketaren ostean Rovira eskarmentatzeko.  Dominguinekiko etsai hori zela eta, 1950etik aurrera Ameriketan jarraitu zuen bere ibilbidea, 1962ra arte ez zen Espainiara itzuli 

Bere garaiko toreroa zen, oso kirolzalea, borrokalaria, ausarta eta oldarkorra, bere nortasunaren indarragatik toreatzaile mitikotzat hartua. Gizon altua zen, eta horrek presentzia galanta ematen zion baina aldi berean abantailak ematen zizkion zezenekiko. Laurogeiko hamarkadaren hasieran Carmelo Torresek egindako elkarrizketa batean, bere teknika findu eta berezia lortzeko bidea deskribatu zuen , hiltzera joatean huts egin ez zedin, eta, hain zuzen, bere aitarengandik ikasi zuen, aditua baitzen. behien morfologia haragia mozteko negozioan izandako esperientziagatik. Rovirak azaldu duenez, bere errapilekin zuzenean entrenatzen zen Madrilgo Casa de Campoko zuhaitzen enborretan gorputz osoaren bultzada erabiliz bularra palanka gisa erabiliz. Horrek esan nahi zuen beste toreroengan hezur sastada izan zitekeena, omoplatoak edo ornoak saiakera bakarrean zeharkatzea lortu zuela %90etik gorako eraginkortasunarekin. 1950eko urtarrilaren 1ean, Mexikoko zezen plazan alternatiba berretsi zuen, Luis Castro "El Soldado" babesle eta Jorge Medina texcotarra lekuko izan zituelarik **.**  Achoko zezen plazan erretiratu zen 1964ko martxoaren 15ean, gero jaialdi solidarioetan toreatuz. 

Toreatzaile aktibo gisa erretiratu ondoren, Alfredo Leal edo Antonio Lomelín toreroen ordezkari gisa dedikatu zen.  Zezenketa-enpresaria ere izan zen Achoko zezen plazaren eta Mexikoko eta Hego Amerikako beste zezen plazaren zuzendaritzarekin. 1970eko hamarkadaren erdialdetik, bere seme Emmanuelen interesak kudeatzeari eman dio erabat, karrera ikusgarri horren garapenerako faktore administratibo garrantzitsuenetako bat izanik, Hego Floridan bizi zen biran ez zeudenean. 1995ean Roviraren bustoa inauguratu zen Achoko zezen plazako zezenketa-museoaren aurrean, Emmanuel, Juanito Bienvenida, Manolo Lozano, Calesero, Guillermo Salas, Manuel Alejandro eta toreatzailearen beste lagun batzuek parte hartu zuten omenaldi batean.  2005ean Mexikora itzuli zen eta bertan hil zen bihotzeko baten ondorioz 2007ko ekainaren 4an Cuernavacako hirian.

Bizitza pertsonala
------------------

Bi anaia zituen, Ovidio eta Angelines, Federico Lafuente López zezenketa-enpresaburuarekin ezkondu zena. Perun ezkondu zen. Ezkontzatik Isabel, Pilar, Esmeralda eta Raúl izan zituen. Bigarren aldiz ezkondu zen Conchita Martínez Cádizko kopla artistarekin, *Romance de la Reina Mercedes* estreinatu eta *La morena de mi copla* (1946) filma antzeztu zuenarekin.   Ezkontza horretatik Raúl, Marioli eta Emmanuel abeslari ezaguna izan zituen, Alexander Acharen aitona izanik. Alargun geratu ondoren, Josefina Dupont-ekin ezkondu zen, eta harekin bi seme-alaba izan zituen: Erik eta Dick, zezenketa-enpresaria.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Memoria de Arena by FCTH - Issuu» *issuu.com*.
2. ↑   «Rovira, el torero argentino que asombró con sus estocadas y se hizo el amo de Barcelona» *abc* 2021-03-04.
3. ↑   «Efemérides: La confirmación de Rovira en Madrid | Al Toro México | Medio de comunicación taurino: Toros, Toreros, noticias y actualidad taurinas» *altoromexico.com*.
4. ↑   «RAÚL ACHA SANZ ROVIRA [La mayor wiki taurina»] *www.portaltaurino.net*.
5. ↑    [ *MATADORES DE TOROS QUE HAN SALIDO A HOMBROS POR*
LA PUERTA GRANDE. Comunidad de Madrid.. *]**.*
6. ↑   «Efemérides: La histórica encerrona de Rovira | Al Toro México | Medio de comunicación taurino: Toros, Toreros, noticias y actualidad taurinas» *altoromexico.com*.
7. ↑   «Pleitos, vetos y rivalidad en los ruedos» *abc* 2009-03-08.
8. ↑   «Al Toro México / Efemérides: La confirmación de Rovira en México | Al Toro México | Medio de comunicación taurino: Toros, Toreros, noticias y actualidad taurinas» *www.altoromexico.com*.
9. ↑   «Fallece el matador de toros Raúl Acha Rovira a los 87 años» *mundotoro.com* 2007-06-04.
10. ↑   «Capítulo 3. Manolo Martíneztorero de época» *issuu*.
11. ↑   Rivero, Fernando A..  (1946-07-05). *La morena de mi copla.*  Impulsora Cinematográfica (ICSA).
12. ↑   «Los controvertidos amores de Antonio, el bailarín - Chic» *www.libertaddigital.com*.

Bibliografia
------------

* Céspedes, Paco, *Pilar de la Tauromaquia en el Perú*, 2022, 1. Edizioa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6100995

 |

* Wd Datuak: Q6100995