recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pedro Arriola Bengoa** (Gipuzkoa - Ekuatore Ginea, 1916ko azaroaren 14a) euskal esploratzaile, konkistatzaile, merkatari eta ehiztaria izan zenEkuatore Ginean, besteak beste, boliarekin komertziatu zuen.

Biografia
---------

1887 urte inguruan Gineara joan zen Muni ibaiaren estuarioa esploratzera. Bederatzi hilabetez, 1900. urteko ituna baino lehen, Muniko estuarioa, ibaiadarrak eta barruko lurrak arakatu zituen. Espainiako Ginea zeharkatu zuen, Utamboni gaina, eta baliteke Ubangi ibaira iristea, Kongoko ibaiadarra eta Muniko lurraldearen muga. Bitartekaria izan zen Obama n'Bañe erregea buru zuten Mebondeko tribuek espainiar komisario kolonialaren bahiketan. Utamboniko tribuek «Nsoc-tan» (Elefante zuria) ezizena jarri zioten.

1901ean, Muniko lurretan merkataritzan aritzen zen enpresa baten buru izan zen, eta indigenak kargatzaile gisa hornitzen zituen Parisko Itunaren bidez ordezkatutako kolonizatzaile espainiar eta frantsesentzat. 1904an, Fernando Poo Gineako Golkoko Compañía Transatlántica merkataritza enpresaren buru izendatu zuten. Riabba edo Moka goi lurren kolonizazioa eta jabetzea antolatu zuen.

Penintsulan egonaldi labur bat egin ondoren, 1907an Fernando Poora itzuli zen, eta han Nekazaritza Ganbera Ofizialeko kontulari izendatu zuten. Gustavo Pittaluga doktorearen Batzorde Zientifikoan (1909) parte hartu zuen eta San Juan, Rio Benito, Ayer eta Rio Campoko lurretan zehar lagundu zuen. Calabareko (Nigeria) abeltzaintza eta ekuatore-produktuen lehiaketetan lehen sariak irabazi zituen. 1912an Nekazari Ganbera Ofizialeko presidente izendatu zuten. Urte berean, olio-palmondoa ustiatzeko 1.000 ha lortu zituen errege ordenaren arabera.

1916ko azaroaren 14an bere buruaz beste egin zuen bere azken negozioek eragindako zailtasun ekonomikoengatik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Arriola Bengoa, Pedro - Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa» *www1.euskadi.net* (Noiz kontsultatua: 2023-06-22).
2. 1 2 3 4    «Exploradores vascos en Guinea Ecuatorial - Euskonews» *www.euskonews.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-06-22).
3. 1 2 3 4 5 6 7 8    «ARRIOLA BENGOA, Pedro - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-06-22).

Ikus, gainera
-------------

* Ginea Espainiarra
* Río Muni

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q119846453
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 5093

 |

* Wd Datuak: Q119846453
Alexandre de Riquerren publizitate-posterra, Casa Napoleonerako egina, 1895ean.
**Anaïs Tiffon Cassan** edo **Anaïs Napoleón** (Narbona, 1831eko martxoaren 18a – Bartzelona, 1912ko uztailaren 21a) argazkilaria, dagerrotipoak egin zituen lehen emakumeetako bat izan zen, eta argazkiak zituzten bisita-txartelak egiten ere espezializatu zen. Senarrarekin batera *Compañía fotográfica Napoleón* sortu zuen.

Biografia
---------

Narbonan jaio eta ondoren, 1846. urtearen inguruan, familiarekin Bartzelonara mugitu eta han garatu zuen beren karrera profesionalaren zatirik handiena. 1850eko abenduaren 24ean Antonio Fernández Sorianorekin ezkondu zen eta hiru urte geroago, bikoteak argazki-denda bat sortu zuen, Santa Mónica bulebarraren bigarren solairuan —izen bereko elizaren aurrean—. Gerora <i>Compañía fotográfica Napoleón</i> izango zena. Senar-emazteak argazki-erretratuetan espezializatu ziren.

Urteen poderioz, Bartzelonako argazki-estudio ospetsuenetariko bat izango zen. Bikoteak hainbat seme-alaba izan zituen, eta horietako batzuk argazkigintzaren negozioan ere parte hartuko zuten. Mende-amaieran, familiak Lumière anaien zinema-aparatu bat erosi eta 1896ko abenduan zinema-areto bat inauguratu zuen. Inauguraziora Lumière anaiak joan ziren.

Anaïs bere Bartzelonako etxean hil zen 1912ko uztailaren 21ean eta Montjuïceko hilerrian lurperatu zuten. Argazki-etxea hainbat hamarkadatan funtzionatzen jarraituko zuen. Azkenik 1968an desagertu arte.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  García Felguera 2005.
2. ↑  López Mondéjar 2000.

Bibliografia
------------

* Txantiloi:Versalita, M. de los S..  (2005). «Anaïs Tiffon, Antonio Fernández y la compañía fotográfica «Napoleón».» *Locus amoenus* 8: 307-335. ISSN 1135-9722.
* López Mondéjar, Publio (2000). 150 Years of Photography in Spain. Lunwerg. ISBN 978-84-7782-678-1.
* Txantiloi:Versalita, Luis; Txantiloi:Versalita, Frédéric.  (2014). *El arte español entre Roma y París (siglos XVIII y XIX).*  Madrid: Casa de Velázquez.

Kanpo estekak
-------------

* Anaïs Napoleonen aipamen biografikoa.




|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24206424
* Commonscat Multimedia: Fotografs Napoleon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 172634721
* BNE: XX862557
* GND: 13193452X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q24206424
* Commonscat Multimedia: Fotografs Napoleon
**Juanita Morrow Nelson** (1923ko abuztuaren 17 - 2015ko martxoaren 9) estatubatuar eskubide zibilen eta erresistentzia fiskalaren aktibista bakezalea izan zen. 1948an *Peacemakers* taldea sortu zuenetako bat izan zen. Bere libururik esanguratsuena *A Matter of Freedom and Other Writings* izan zen, 1988an argitaratua.

Biografia
---------

Juanita Nelson eskubide zibilen aldeko ekintzaile estatubatuarra izan zen, gerra-zergen aurka erresistentea. 1923ko abuztuaren 17an jaio zen Clevelanden, Ohion. Hamasei urte zituela, tren batean egin arrazaren araberako bereizketa zegoela ikusi zuen, eta desafiatzea erabaki zuen, "zurien" bagoietan sartuz. Gertakari horrek eragin handia izan zuen bere kontzientzian, eta arraza-berdintasunarekiko konpromisoa hartu zuen.

Nelson Howard Unibertsitatean matrikulatu zen eta NAACPko Gazte Taldean sartu zen. 1943an atxilotu zuten Washington D.C.ko zurientzako kafetegi batean eserita egoteagatik. Geroago, Western Reservve Universityra joan zen, kazetaritza ikasi eta 1946an lizentziatu zen.

Arraza-berdintasunaren aldeko Biltzarraren (CORE) antolatzaile gisa, Clevelandeko Euclid Beach jolas-parkean beltzak sartzeko eskubidearen aldeko kanpainan lan egin zuen. Chicagora joan zen 1947an, eta han jarraitu zuen CORErekin lanean. 1948an Wally Nelson ezagutu zuen, COREko lehen landa-idazkaria, eta bizitza osorako aktibismo-lagun bihurtu ziren. Elkarrekin parte hartu zuten "askatasunaren aldeko bidaietan" eta gerra-zergen aurkako erresistentzian.

Bikotea Ohioko herri-etxe batean elkartu zen, eta atxiloketei egin behar izan zien aurre indarkeriarik gabeko ekintza zuzeneko kanpainetan. Georgiako Koinonia etxaldearen proiektuan ere parte hartu zuten. 1959an, gerra-zergak ordaintzeari uko egiteagatik atxilotu zuten garai modernoetako lehen emakumea bihurtu zen Nelson.

Urteak igaro ahala, Nelsontarrek borondatezko sinpletasuna hartu zuten eta Mexiko Berrian eta geroago Massachusettsen bizi izan ziren sare elektrikoarekin konexiorik gabe. Beren elikagaiak lantzen zituzten eta gutxieneko diru-sarrerekin bizi ziren. Aktibismoarekin jarraitu zuten, boto-emaileen erregistro-kanpainetan zigorrak zituzten estatubatuar beltzei lagunduz eta gerra-zergak ordaintzeari uko egiten zioten etxebizitzen IRSaren konfiskazioei aurre eginez.

Justizia sozialaren, indarkeriarik ezaren eta bakearen alde egindako lana aitortzeko, Juanitak eta Wally Nelsonek The Peace Abbeyren Kontzientzia Balioaren Saria jaso zuten. Juanita Nelson 2015eko martxoaren 9an hil zen, 91 urte zituela.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6301565
* Commonscat Multimedia: Juanita Morrow Nelson

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 190470261
* LCCN: no2011175833

 |

* Wd Datuak: Q6301565
* Commonscat Multimedia: Juanita Morrow Nelson
**Costanza da Varano** (Camerino, Italia, 1428 – 1447) poetisa eta humanista italiarra izan zen, latinez eta grekoz eruditua. Costanzaren hainbat eskuizkribu gordetzen dira gutunak, diskurtsoak eta olerkiak barne; haren aurretikoak eta ondorengoak ere (amona, ama eta alaba) beren garaiko mundu publikoan nabarmendu ziren.

Alessandro Sforza, Pésaro eta Gradarako jaunaren lehen emaztea izan zen Costanza, harekin ezkondu zen 1444an, eta bi seme-alaba izan zituzten: Battista Sforza (1446-1472) eta Costanzo I (1447-1483). Costanza Constanzoren erditzean hil zen.

Biografia
---------

Pier Gentile da Varanoren eta haren emazte Elisabetta Malatestaren lehen alaba izan zen Costanza. Aita Camerinoko jauna izan zen 1433an hil zen arte; ama, berriz, Battista Malatesta jakintsuaren eta Galeazzo Malatesta alaba zen, 1444ra arte Pésaroko jauna**.** Neba ezagun bat zuen, Rodolfo, Camerinoren oinordekoa**.** Lehen urteetan, familia Varano familiaren jauregian bizi izan zen, Camerinoko Ducal jauregian, Las Marcas eskualdearen bihotzean. 1433an, anaiek Pier Gentile da Varano exekutatu egin zuten hiriko gobernuaren aldeko borrokan. Tartean, amak Pésarora ihes egin zuen 1434an Konstantzarekin, Rodolfo nebarekin, eta beste bi seme-alabekin, non amaren aiton-amonak bizi baitziren.

Costanzaren latinezko hezkuntza izan zen, beharbada, lorpen nabarmenena. Bere amona Battista da Montefeltro Malatesta, Pésaron erudita aktiboa izan zen eta emakumeentzako hezkuntzan aitzindaria, Costanzari lagundu zion. garai hartako gizon batentzat hezkuntza nahiko estandarra izango zena, baina bere posizioko emakume batentzat bakarra eta esklusiboa, jaso zuen. XV. mendean aristokrazia italiarraren alaba asko bezala, Costanza hezkuntza balioesten zen etxe batetik zetorren, garai hartan uste baitzen emakume aberatsek eta eraginkorrek neurriren batean hezkuntza izan behar zutela, batzuetan hirietako agintariak baitziren, eta, askotan, beren oinordekoak, agintariak hezteko ardura ematen baitzitzaien. XV. mendean, mugimendu humanista Italiaren jabe egin zen, eta emakume aristokratak gai izan ziren hezkuntza bat jasotzeko, zeinari esker idazmena eta argitasuna erabili eta hitz egin baitzituzten. Mugimendu horren barruan gutxiengoa ziren arren, Errenazimentuaren garapenari eta bizitza intelektualaren bilakaerari egindako ekarpena esanguratsua izan zen Europa modernoan. Garai hartako emakumerik hezienak bezala, uste da Varanok ez zuela garatu bere potentziala humanismoaren eremuan nerabezarotik haratago, emakumeak ezkontzea eta beren ikaskuntza-bizitza uztea espero baitzen garai hartan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Daughters and wives of the Montefeltro: outstanding bluestockings of the Quattrocento» *Renaissance Studies* 10 (1): 31–55.  doi:10.1111/j.1477-4658.1996.tb00002.x..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3695638
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316732347
* ISNI: 0000 0000 2800 9665
* GND: 129069787
* LCCN: no2016072363

 |

* Wd Datuak: Q3695638
**Antonio Abertondo** (Béccar, Buenos Aires Handia, Argentina, 1918ko abuztuaren 1a – 1978ko uztailaren 6a), Mantxako Kanalean joan-etorria igerian egin zuen lehen pertsona izan zen. Santiago Jakas (1936-V-6, Wheelwright-en) entrenatua, 1961eko irailaren 21ean amaitu zuen proba, 43 h eta 10 min. Beste hiru alditan ere igeri egin zuen Mantxako kanalean, 1950, 1951 eta 1954an  bb nn mm dd ff gg

Antonio Abertondok errekor eta probak pilatu zituen Argentinan eta munduan eta bere izena San Isidro Udal Kiroldegiko 1. zenbakiko igerileku olinpikoan ezarri zen [Int. Neyer 1220].

Dover hirian, Ingalaterran, 1961ean Mantxako Kanala zeharkatu zuenean, joan-etorrian, bere balentria gogoratzen duen monolito bat dago.

Oraingo hartan, garai hartako astekari batek honako hau idatzi zuen:

*«Mantxako Kanala joko bihurtu da Antonio Abertondorentzat.* *Aurrera eta atzera zeharkatu zuen.* *Eta horrekin konforme ez, gure herrira (Argentina) itzuli berri du ziurrenik hura zeharkatuko duela, gero, ur azpian.*

Eta garai hartako egunkari batek honako txosten hau argitaratu zuen:

*"Doverrek mundu osoan arreta lortu zuen.* *Beccar bat-batean sortu zen nazioartean.* *Balentria bat lortzen denean, datu biografikoak ahaleginaren tamaina bezain baliotsu bihurtzen dira.* *Eta Antonio Abertondo Beccarrekoa da.* *Han jaio zen.* *Hazi zen.* *Gaur egun, familia, bere familiak ere bertan du egoitza».*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Dover Life - Antonio's Successful Crossings (en inglés)

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4776385

 |

* Wd Datuak: Q4776385
**Julia Mayoral Márquez** (Santa Amalia, Badajoz, 1902ko maiatzaren 15a - Merida, Badajoz, 1983ko martxoaren 20a) espainiar maistra eta politikaria izan zen, Espainian alkate kargua hartu zuen lehen emakumeetako bat.

Biografia
---------

Madroñero kalean jaio zen, Santa Amaliako 6an. Han bizi izan zituen lehen urteak eta lehen hezkuntza ikasi zuen. Ondoren, Badajozko Eskola Normalean Irakasle-ikasketak egin zituen eta Lehen Hezkuntzako Irakasle titulua lortu zuen. Irakaskuntzako oposizioak prestatu eta gainditu zituen, eta horiei esker, plaza bat lortu zuen Alangen, 1933ko urtarrilaren 26an jabetu zen postuaz.

Han, tokiko bizitza politikoan sartu zen; udal-batzorde kudeatzaileko kide gisa hartu zuen kargua, 1931ko apirilaren 5eko hauteskundeen ondorioz aldarrikatutako Udalbatzaren ordez, eta, ondoren, presidente izendatu zuten (alkatea). Kargu hori 1933ko maiatzaren 9ra arte bete zuen, 1933ko apirilaren 23ko hauteskundeen ondoren, Udalbatza berriak ordeztu zuenean. Heraldo Extremeño egunkariak honela eman zuen albistearen berri:

> *Alangeko alkate aukeratu zutenean, Julia Mayoral andereño kultua, probintziako gobernadore zibila, Cenamor jaunak, karguaren jabetza eman zion, eta hitza herriari zuzendu zionean, Extremadurako emakumea eta Errepublika goraipatu zituen, emakumeak politikan esku hartzea ahalbidetu baitzen.*
> 
> 

Haren izendapenaren ondorioz, eztabaidak sortu ziren orduko prentsan, ez alkate gisa egindako lanagatik, baizik eta alkatetzara emakumeak heltzearen alde eta kontra zeudenen artean sortutako liskarrengatik. Bere agintaldian tabernak gaueko hamarretan ixteko agindu zuen eta nekazarien langabeziaren arazoa konpontzeko lan egin zuen. Dagoeneko desagertuta dagoen egunkari batean erregistratu zituen alkate gisa izandako gorabehera guztiak. Alangeko etaparen ondoren, Villagonzalon egin zuen lan irakasle bezala eta, azkenik, Meridan. Han ezagutu zuen Adrián Segura, Correos-eko burua. Harekin ezkondu zen eta lau seme-alaba izan zituen (Eduvigis, José, Adrián eta Antonio). 1983ko martxoaren 20ko goizaldean hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4    *La primera alcaldesa de España.*  13 de junio de 2004.
2. ↑    *La primera alcaldesa de España.*  11 de abril de 2016.
3. ↑    *La primera alcaldesa de España fue extremeña.*  14 de junio de 2016.
4. 1 2 3   Agrupación Extremeña de Alcorcón. *Julia Mayoral Márquez, primera alcaldesa de España.* .

Kanpo estekak
-------------

* Extremadura en la historia: Julia Mayoral Márquez. SER irrati katea.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85633040
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX1285245

 |

* Wd Datuak: Q85633040
**Pantaleon Astiazarán** (Sarandí del Yí, 1895eko irailaren 5a - 1985) Alderdi Nazionaleko mediku eta politikari uruguaitarra izan zen.

Biografia
---------

Errepublikako Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean doktore titulua lortu zuen 1920an .

Alderdi Nazional Independentearen kidea zen; 4 alditan diputatu izan zen: 1930-1933, 1942-1946, 1946-1950 eta 1950-1954. Gabriel Terraren diktaduran preso politikoa izan zen, eta hilabete batzuetan egon zen preso Isla de Floresen, garai hartan espetxe gisa funtzionatzen zuena.

1954an, Alderdi Nazionaleko Berreraikuntza Zuriaren mugimenduan sartu zen, eta Gobernu Nazionaleko Kontseilurako hautagaien zerrenda buru izan zen.

1958ko hauteskundeetan Duraznoko diputatu aukeratu zuten.

1962an gutxiengo zerrenda bat zuzendu zuen Gobernu Kontseilu Nazionalerako, eta boto eskasa lortu zuen. Rochako Mugimendu Nazionalaren sorrerako gutunean sinatzaile gisa parte hartu zuen.

UTUak eta bere herriko kale batek bere izena daramate.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Escuela Técnica Dr. Pantaleón Astiazarán

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6059783

 |

* Wd Datuak: Q6059783
Gaueko ikuspegia.
Kastor eta Polux bikiak.
**Piazza del Quirinale** (Kirinal Plaza) Erromako plaza ospetsua da. Kirinal muino historikoaren gainean dago, Via del Quirinale eta Via XXIV Maggio artean, Monti eta Trevi rioni artean. Bertan Italiako Errepublikaren Presidentearen egoitza dago.

Monumentuak
-----------

### Palazzo del Quirinale

Plazaren ipar-ekialdean, Kirinal jauregiaren fatxada ikaragarriak ikus daitezke. Palazzo hori Italiako Errepublikako presidentearen egoitza ofiziala da. 1573-1585 urteetan, aita santuen udako egoitza gisa, Martino Longhi Zaharrak eraiki zuen, eta, ondoren, Ottaviano Mascherinok bukatu zuen. Ondoren, Domenico Fontanak, Flaminio Ponziok, Carlo Madernok eta Gian Lorenzo Berninik zabaldu zuten. 1870eko irailaren ondoren, Erromako okupazioaren ondoren, eraikina erregeen egoitza bihurtu zen. 1946ko ekainaren 2ko erreferendumen ondorioz, Errepublikako epailetzaren egoitza nagusia bihurtu zen.

### Fontana dei Dioscuri

Fontana dei Dioscuri edo Fontana di Monte Cavallo plazaren erdian dago. Erromatar Inperioaren garaiko multzo eskultorikoa da. Lanak Konstantinoren Termetan aurkitu zituzten eta han kokatu zituzten. Eskulturetan Kastor eta Polux bikiek zaldiak heltzen ikus daitezke. Multzo berean Augustoren Mausoleoan zegoen obeliskoa dago.

### Palazzo della Consulta

Plazaren ekialdean dago. Garai batean Vatikanoaren epaitegia izan zen. Ondoren, Kolonietako Ministerioa izan zen. 1955etatik Gorte Konstituzionala dago.

### Beste monumentuak

* Scuderie del Quirinale: XVIII. mendekoa (Alessandro Specchi eta Ferdinando Fuga arkitektoak), XX. mendearen amaieran zaharberritu egin zen. Gaur egun arte-erakusketak egiteko erabiltzen da.
* Baranda: plazaren mendebaldean dago eta bertatik hiriaren ikuspegi ederra ikus daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Sergio Delli, *Le strade di Roma*, hirugarren edizioa, Erroma, Newton Compton Editori, 1988, 809 or.
2. ↑  Touring Club Italiano, *Collana Guida d'Italia, Roma*, zortzigarren edizioa, 1993, 319 or. ISBN 88-365-0508-2.

Ikus, gainera
-------------

* Kirinal
* Kirinal jauregia

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)**:Palazzo della Consulta Palazzi di Roma webgunean.
* **(Italieraz)**:Fontana di Monte Cavallo in piazza del Quirinale Sovraintendenza ai Beni Culturali di Roma Capitale webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2091947
* Commonscat Multimedia: Piazza del Quirinale (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 242750445
* GND: 4700569-5

 |

* Wd Datuak: Q2091947
* Commonscat Multimedia: Piazza del Quirinale (Rome)
Bibliobús Garrigues-SegriàGarrigues-Segriàko bibliobusa
**Bibliobusa** liburutegi mugikorreko zerbitzu bat da, lurraldeko herritar guztiei informazioa eta kultura eskuratzea, ikaskuntzari eta irakurketa publikoko ohiturei laguntzea eta abar bermatzen dituena. Aurrez ezarritako eremu geografiko jakin bateko herrien ibilbidea egiten du aldian-aldian, eta liburutegi publikorik ez duten udalerriei edo espetxe, ospitale eta egoitzei ematen die zerbitzua.

Euskal orografia kontuan hartuta, ohikoagoak dira Nafarroako herri txikietan, Iparraldean eta landa guneetan. 

Ibilgailua

3.000-4.500 dokumenturentzako karga-ahalmena izan dezakete. Barne-espazio handia dute erabiltzaileak sartzeko, liburuzainak barnean izateko eta irakurketa sustatzeko jarduerak egiteko. Halaber, modulu zabalgarria ere izan dezakete, bibliobusaren alboan, kontsulta-zerbitzua edo erakusketa-eremu bat jartzeko.

Historia
--------

Warrington Perambulating LibraryWarrington Perambulating Library (1860)
1857an, *The British Workman* egunkariak Kumbriako konderriko liburutegi mugikorreko lehen kasu bat dokumentatu zuen, Ingalaterrako ipar-mendebaldean. Zerbitzu hori George Moore filantropo eta merkatari ingelesak sortu zuen, "literatura ona herri barruan zabaltzeko". Liburutegi mugikorreko beste kasu ezagun bat Warrington Perambulating Library izan zen, Warrington Mechanics' Institute-k 1858an sortua. Warringtonen (Ingalaterra) zaldiek bultzatutako gurdi baten formatua zen gairaiean erabiliena. Helburua bertako liburutegiko mailegu kopurua handitzea izan zen, eta hamabi hilabetean %300 haunditu ziren, 3.000tik 12.000 mailegu izatera. 1872 arte jarraitu zuen zerbitzuak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Katalanez)** «bibliobús» *L'Enciclopèdia.cat.*  Bartzelona: Grup Enciclopèdia Catalana .
2. ↑    *Manifest de la Unesco de la Biblioteca Pública 1994.*  Col·legi Oficial de Bibliotecaris-Documentalistes de Catalunya 1994.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Repartiendo cultura por Tierra Estella, en 'BiblioBus'» *EITB* 2022-10-18 (Noiz kontsultatua: 2022-12-04).
4. ↑   IFLA Public Libraries Section.  (2010). *Pautas sobre Bibliotecas Móviles..*  IFLA.
5. ↑   «Article from 'The British Workman' February 1st 1857» *Mealsgate.org.uk - The George Moore Connection*.
6. ↑   «Warrington's Libraries»  *Warrington History Society* 2016-09-18.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q720920
* Commonscat Multimedia: Bookmobiles

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 122705656 (data)
* GND: 4153543-1
* LCCN: sh85015737
* NDL: 00563894
* NKC: ph222846
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q720920
* Commonscat Multimedia: Bookmobiles
**Amèlia Jover** (Cullera, 1910eko abenduaren 10a - Paris, 1997ko irailaren 12a) valentziar sindikalista, anarkista, feminismoarekin, eskubide sozialen aldeko borrokarekin eta ingurumenarekin konprometitua izan zen.

Biografia
---------

Garai hartan familia txiroentzat haurrak eskolara joatea oso ohikoa ez bazen ere, Ameliak, hiru ahizpatatik nagusienak, erregulartasunez joan ahal izan zuen eskolara..

Oso gazte aktiboa izan zen Amèlia, eta igeriketa gustatzen zitzaion bereziki, urte batzuetan ez baitzen ohikoa emakumeek igerian jakitea. Pianoa ere jotzen zuen, eta ikasle ona zen; gustuko zuen ikastea, baina gerraren inguruabarrek eragotzi egin zioten.

Militante ibilbidea
-------------------

Beste erakunde batzuen artean, FAIko talde naturista bateko kide izan zen, CNTko Gastronomia Sindikatuko kide (non emakume adar bat sortu zuen) eta Gazte Libertarioetako kide, bertan 1938an bere Eskualde Batzordeko Idazkari Nagusi izatera iritsi zen.

II Errepublika defendatu zuen, Levanteko Eskualde Batzordeko Defentsa Ataleko kide izatera iritsiz. Gerra amaitzean, haurdun zegoela, Alicanteko portuan atxilotu zuten. CNTko kideen laguntzarekin, ihes egitea lortu zuen, Frantziara iritsiz, baina Argeles kontzentrazio zelai ospetsura eraman zuten. Ikusmen ezberdinak izan ondoren, Tunisiara iristea lortu zuen eta landan lan egin zuen, eta eskolatu gabeko haurrei irakurtzen irakatsi zien.

1962an Parisera joan zen bere ideal libertarioak defendatzen jarraitzeko eta behartsuenei laguntzeko. Lan egin ondoren, gauez ikasten zuen eta Parisko Konfederazio Elkarteko kide izan zen.

Bere bizitzako azken urteetara arte aktibo egon zen bere militantzian, batzuetan CNTko bilera klandestinoetara joan zen Valentzian eta azken urteetan Valentziako Salvador Seguí Fundazioarekin kolaboratu zuen.

Azken partaidetza publikoak 1995eko martxoaren 9an izan ziren, Enrique Marco Nadalen omenezko ekitaldi batean, eta 1996an Madrilen parte hartu zuen, "Libertarias" topaketan, emakumeak Iraultza Sozialean izan zuen zereginari buruz eta Buenaventura Durruti jaio zeneko mendeurreneko ekitaldietan, Bartzelonan eta Valentzian.

Heriotza
--------

Hurrengo urtean, 1997ko irailaren 12an, Amelia Parisen hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Verdugo Martí, Vicenta. «Amèliia Jover Velasco» *Diccionari Biogràfic de Dones* (Xarxa Vives d'Universitats).

Bibliografia
------------

* Maestre eta Marín, Rafael (2003). In: V Jornadas de Estudios de Cullera. Cullera: Cullerako Udala, 11-23 or.
* Sanfeliu, Argia (2008). «Emakumeak eta kultura libertarioa. Espainiako Gerra Zibilean ‘Emakume Libreen' erantzun sozialak. In: Aznar Soler, Manuel; Barona, Josep Lluís; Navaro Navarro, Javier (arg.) València, Errepublikako kultura-hiriburua (1936-1937). Nazioarteko Biltzarra. València: Publicaciones de la Universitat de ValènciaSociedad Española de Recueraciones Culturales, 609-632 or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21081287

 |

* Wd Datuak: Q21081287
10 aste dituzten Shar Pei kumeak, beren zimur tipikoekin.
**Shar Pei** txakurra jatorriz Txinako hegoaldetik datorren txakur-arraza da. Txakurkume direnean larruazalean dituzten zimurrengatik da ezaguna beren estetika.

Historia
--------

Historian 206. urteko lekukotzak dira txakur hau deskribatzen dutenak. Han dinastiaren sinboloa ere izan zen animalia.

Hasieran, hilobien zaindari gisa erabili zuten; ondoren, defentsa-txakur gisa , txakur-borroketan, eta, azkenik, maskota gisa. 1960ko hamarkadan, desagertzear egon zen, Txinako Herri Errepublikako gobernuak konpainiako animaliak burgesiaren ikurtzat jo ondoren.

Ezaugarriak
-----------

Kumeak direnean, zimur asko izaten dituzte, baina hazi ahala, zimur horiek gutxitu egiten dira, azala luzatzen eta leuntzen joaten baita. Hala, ohikoena eta kanonikoentzat jotzen dena da buruan eta lepoan zimurrak izatea, eta bizkar isatseraki norabidean, larruan zimur gutxiago izatea, ia desagertu arte.

Ehizatzeko eta zaintzeko txakurra, molosoideen artekoa da, eta NFZk bere 2. taldean du sailkatua.

Oso lagunkoia izan ohi da eta etxeko zaindari ona.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelaniazko wikipediako «Shar pei» artikulutik itzulia izan da, 2022-10-21 data duen 146783595 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-10-21 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑   «https://twitter.com/raeinforma/status/1413375517961633792» *Twitter*.
2. ↑   «El Shar pei» *El perro Shar pei*.
3. ↑   «SHAR PEI» *www.fci.be* (Noiz kontsultatua: 2022-10-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38972
* Commonscat Multimedia: Shar-Pei

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85024377
* NKC: ph135632
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q38972
* Commonscat Multimedia: Shar-Pei
**Transoxiana** Erdialdeko Asiako Turkestango eskualde historiko bat da, Aral itsasoa eta Pamir goi-ordokiaren artean dagoena, gaur egun Uzbekistan, Tajikistan, Kazakhstan eta Turkmenistanen artean banatua dagoena. Bere izenak "Oxus ibaitik haratuago" esan nahi du, hau da, gaur egungo Amu Daria (antzinako grezieraz: Ώξος, *Ōxos*) ibaitik iparraldera. Tamerlan eta timuridoen dinastiaren (XIV. mendea eta XV. mendea) inperioaren erdigunea izan zen. Bere hiriburua Samarkanda zen. Baliteke Zoroastro edo Zaratustraren jaiolekua izatea.

Transoxiana greziarrek Oxos ibaitik haratuago zegoen lurraldea izendatzeko erabili zuten izena da. akemenestarrek Sogdiana deitu zuten, eta Baktrianarekin batu zuen Alexandro Handiak satraperria bakar batean. Independizatua, Diodoto I.aren Greko-Baktriar Erresuma eratu zuen, beranduago Kusan Inperioak inbaditua, azkenean, VIII. mendean arabiarrek okupatua izan zelarik. Han garatu zen hurrengo mendeetan Europari utzi zioten zientziaren zati handi bat.

XIII. mendean Mongolen Inperioak okupatu zuen, eta XIV. mendean Tamerlan bere hiriburua zen Samarkandan ezarri zen, arte, lanbide eta merkataritza guztietako jendea erakarriz: greziarrak, txinatarrak, egiptoarrak, pertsiarrak, siriarrak, armeniarrak, etab... Eskualdea, jarraian zenbait islamiar hiri-estatu independentek gobernatu zuten, XIX. mendera arte, Errusiar Inperioak inbaditu zuenean. Gaur egun, gehienbat Uzbekistanen zati da, 1991tik independentea den herrialdea. Bukhara, Samarkanda eta Khiva dira, ziur asko Transoxianaren milaka urteko historiaren ordezkaririk ospetsuenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2004/XII/16). *142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak.*  Bilbo.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q183324
* Commonscat Multimedia: Transoxiana

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q183324
* Commonscat Multimedia: Transoxiana
**Angustias Lara Sánchez**, **Maruja Lara** izenez ezagunagoa (Granada, 1917ko irailaren 11 - Valentzia, 2012ko otsailaren 29a) libertarioa, feminista eta sindikalista izan zen.

Biografia
---------

Sei urte zituela, familiarekin Brasilera joan zen eta gero Argentinara. Bigarren Errepublika aldarrikatuta, Espainiara itzuli ziren. 14 urterekin, Granadako Gazteria Libertarioetan eta CNTn afiliatu zen, eta, ondoren, CNTko Garbiketa Sindikatuko idazkari bihurtu zen.

1936ko irailean Granadatik ihes egin ahal izan zuen eta denbora batez Maroto Zutabean miliziano gisa borrokatu zen. 1937an Valentziara iritsi zen, eta bertan Erizainen Sindikatuan sartu zen, Quart dorreetatik gertu zegoen 1. ospitalean lan egiteko. Emakume Libreen Eskualdeko Batzordean, Bakearen kalean, diruzain eta idazkari lanetan aritu zen. Lankideen artean, Amelia Torres, Lucía Sánchez Saornil, Suceso Portales, Carmen Pons eta beste militante batzuk zeuden, baina, bereziki, Isabel Mesaren lagun egin zen. Gerra amaitu zenean, 1939ko martxoan, Maruja Lara eta Isabel Mesa kamioi batera igo ziren Almeriara joan eta Aljeriara hurbilzeko, baina Alacanteko portuan amaitu eta Albatera kontzentrazio-eremura eraman zituzten. Kontzentrazio-eremutik ihes egin ahal izan zuen, eta Granadara heldu zen, baina ez zuen aurkitu non geratu eta Valentziara itzuli zen, eta handik Mallorcara eta Bartzelonara jo zuen eta azkenik Valentziara bueltatu zen.

Isabel Mesa eta biek azken hiri horretan kiosko bat jarri zuten, non prentsa klandestinoa ezkutatzen baitzuten, hala nola *Solidaridad Obrera* eta *Fragua Social*. 1942an, Marujak eta Isabelek beste lankide libertarioekin batera, Unión de Mujeres Demócratas (UMD) kolektiboa sortu zuten; erakunde klandestinoa, presoei laguntzeko eta beren familiekin solidarizatzeko, besteak beste. Trantsizio demokratikoan hainbat talde libertariotan parte hartu zuen, hala nola Libre Estudio, CNTko Pentsiodunen Federazioa, Ràdio Klara eta el Ateneu Llibertari Al Marge-n.

Aitortzak
---------

* 1996an Valentziako CNTk omenaldia egin zien Maruja Lara eta Isabel Mesari.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** joselito.  (2019-12-31). «Angustias Lara Sánchez más conocida como Maruja Lara (Vida y obra)» *SOBRE LA ANARQUÍA Y OTROS TEMAS (VIDA, OBRA Y BIOGRAFIAS DE ACTIVISTAS, LUCHADORAS Y LUCHADORES ANARQUISTAS) II.* (Noiz kontsultatua: 2023-09-11).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Murciano, Felipe Espílez.  (2021-09-04). «Maruja Lara» *Encima de la niebla* (Noiz kontsultatua: 2023-09-11).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21081345

 |

* Wd Datuak: Q21081345
**Maria Pascual Flaquer** (Capdepera, Balearrak, 1914 - Porreres, Balearrak, 1937ko urtarrilaren 5ean) balear militante komunista izan zen. Haren ama, Catalina Flaquer, ahizpa Antonia, eta *Roges des Molinar* izeneko gainontzeko taldekideekin fusilatu zuten Maria Porrerasko hilerrian.

Ibilbidea
---------

Capdeperan jaio zen, Catalina Flaquer eta Rafael Pascual zituen gurasoak. Molinar de Palmako auzunean hazi zen, non ama alabekin joan baitzen bizitzera senarragandik banandu zenean.

Gaztetatik hasi zen bere auzoko jarduera sozial eta kulturaletan parte hartzen eta artikuluak idazten *Nuestra Palabra*, Balearretako Alderdi Komunistaren organoan. Mariari, amari eta Antònia ahizpari *Roges des Molinar* deitzen zitzaien. 1931n, ama-alabek eta Aurora Picornellek "Emakume-talde" baten prestakuntza bultzatu zuten, emakumezko langileei beren eskubide sozial eta politikoen alde borrokatzeko deia eginez.

Maria jostuna zen eta Palmako Coll plazan San Antonio jantzigintza-dendarako lan egiten zuen. Josep Juliàrekin ezkonduta zegoen, Gazteria Komunisten buruzagiarekin, eta harekin alaba bat izan zuen, Natalia.

1934ko urriko Iraultzaren eta Palman deitutako greba orokorraren ondoren, beste bi emakume komunistarekin espetxeratu zuten, Antònia Pascual bere ahizpa nagusia eta Antonia Miguel Balaguerrekin, bere kideen atxiloketaren aurka protesta egiteagatik. Ondoren, Nazioarteko Sorospen Gorriak sortutako "Masa Koral Antifaxistan" parte hartu zuen, presoen, errepresaliatuen eta haien familientzat laguntzak biltzeko ekitaldiak antolatzeko.

Parte-hartze aktiboa izan zuen manifestazioetan, hala nola martxoan Palman Balearretako hauteskundeen errepikapena eskatzeko egin zenean, edota martxoaren 8ko Manacor bezalako mitin antifaxistetan. Gazteria Sozialisten eta Komunisten bateratze-ekitaldietan parte hartu zuen, Alderdi Komunistako Emakumearen Idazkaritzaren ordezkari gisa. 

1936ko uztaileko estatu-kolpearen ondoren, bere auzoan bertan zegoen larrugintza-fabrika batean ezkutatu zen. Falangistek hiru urteko alaba erabili zuten ezkutalekua aurkitu eta kartzelaratzeko. Ama, Aurora Picornell eta beste lagun batzuk zeuden Can Sales kaleko emakumeen kartzelan sartu zuten. Senarra ere atxilotuta zegoen.

1937ko urtarrilaren 5eko gauean, Aurora Picornellekin (Molinar auzoko bizilaguna) eta Belarmina González Rodríguezekin batera, ama eta alabak fusilatu egin zituzten Porreresko hilerrian. Harrezkero, *Roges des Molinar* deitzen zaie.

Ikus, gainera
-------------

* Roges des Molinar

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Capellà, Llorenç.  (3/08/1986). «Natàlia Julià … abans d’aprendre a jugar ja li ensenyaren a perdre.» *Baleares. Memoria Civil* (31).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105821767
* Commonscat Multimedia: Maria Pascual Flaquer

---

 |

* Wd Datuak: Q105821767
* Commonscat Multimedia: Maria Pascual Flaquer
**Alexander Comstock Kirk** (1888ko azaroaren 26 - 1979ko martxoaren 23) estatubatuar abokatu eta diplomatikoa izan zen. Xaboiak egiten zituen enpresa baten oinordekoa, Yale Unibertsitatean ikasi zuen fisika eta, ondoren, Sciences Pon zientzia-politikoak eta Harvard Unibertsitatean zuzenbidea. 1915ean zerbitzu diplomatikoan sartu zen, Lehen Mundu Gerran Estatu Idazkariaren laguntzaile gisa. Parisko Bake Biltzarrean izan zen, Pekinera bidali aurretik.

1932an AEBen Erromako enbaxadan kontseilari aritu zen, eta 1938an Moskura eraman zuten, bi enbaxadoreren arteko hutsunea betetzeko. 1939an Berlinen negozio-arduradun izendatu zuten, baina Hugh R. Wilson enbaxadorea erretiratu zutenean Kristal hautsien gauaren aurkako protesta gisa, arduradun gisa geratu zen. Bigarren Mundu Gerra hasi baino lehen Danzig Hiri Askearen egoeraren inguruan negoziatzen saiatu zen, emaitzarik gabe. Ondoren, Erromara lehenengo eta Kairora ondoren mugitu zuten, non Egiptorako enbaxadore izan zen. Bertan Radio Berlinen arabierazko albistegiak itzultzen zituen, estatu judu bat ezartzeko zailtasunez jakitun. Egipton zegoela Kairoko Konferentziaren antolakuntzan jardun zuen. Tarte horretan Grezia eta Saudi Arabiarako enbaxadore ere izan zen, eta Bigarren Mundu Gerra amaitu ostean, tarte batez, Italian izan zen enbaxadore.

Erretiratu ostean, Joseph McCarthyk ikerketa abiatu zuen homosexuala izateagatik. Izu lilaren baitan, Carmel Offie eta Charles W. Thayer estatu-idazkaritzako karguak jazarri zituzten, Kirken lagunak izateagatik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4718623
* Commonscat Multimedia: Alexander Comstock Kirk

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316736384
* ISNI: 0000 0004 5092 384X
* BNF: 110179538 (data)
* NARA: 47618167

 |

* Wd Datuak: Q4718623
* Commonscat Multimedia: Alexander Comstock Kirk
**Dolors Lizaran i Merlos**, ezagunagoa **Lola Lizaran** izenez (Vélez-Blanco, Almería, 1931 - Esparraguera, Bartzelona, 2003) kataluniar aktorea izan zen, Anna Lizaran aktorearen ahizpa.

Biografia
---------

Jostun baten eta mekanikari baten alaba izan zen eta Anna Lizaran aktorearen ahizpa nagusia. Amateur aritu ze antzerkian eta nagusi zela egin hasi zen profesional munduan.

Ibilbide artistikoa
-------------------

Hainbat alditan Esparraguerako aste santuko Pasioan *María* papera interpretatuta ekin zion aktore lanari, eta bertatik antzerki independenteko eta amateurren taldeetan lan egiten jarraitu zuen. 

Helduarora iritsi arte, ez zuen lanbide profesionalerako jauzirik egin. Lehenbizi Teatro Romean (Bartzelona) eta gero GOC eta El Teatrin antzerki-talde independenteetako kide aritu zen. Haren ospea 1994an iritsi zen, TV3 *Poblenou* telesaileko protagonista izan zenean, Miquel Cors eta Margarida Minguillón aktoreekin batera. 

### Heriotza

2003an, 71 urte zituela hil zen, minbiziaren ondorioz.

Lola Lizaran bekak
------------------

2004az geroztik, Lola Lizaran Elkarteak bere izena duten bekak ematen ditu. Urtero ematen dira beka horiek, antzerkian, dantzan, musikan edo zirkuan profesionalki jardun nahi duten herriko gazteek goi-mailako ikasketak egin ditzaten.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 2001 - Ohorezko Butaka saria, antzerkian egindako bizitza osoarengatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Twitter Beques Lola.* .
2. ↑
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ley, Pablo.  (2003-07-08). «Lola Lizaran, actriz» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2023-10-03).
4. ↑
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La actriz Lola Lizarán fallece a los 71 años víctima de un cáncer» *La Vanguardia* 2003-07-07 (Noiz kontsultatua: 2023-10-03).
6. ↑   «Setzena convocat�ria Beques Lola Lizaran» *web.archive.org* 2022-04-07 (Noiz kontsultatua: 2023-10-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3083768
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 169085550
* ISNI: 0000 0001 1811 6560
* BNE: XX4580795

 |

* Wd Datuak: Q3083768
**María Teresa Lozano Soto,** artistikoki **Maruja Lozano** izenez ezaguna (Valentzia, 1935eko urriaren 4a - Torremolinos, 2022ko urriaren 4a) bolero eta kopla-kantari valentziarra izan zen.

Biografia
---------

María Teresa Lozano Soto, Maruja Lozano izenez ezagunagoa, Valentziako Ruzafa auzoan jaio zen, 1935eko urriaren 4an. 

Baldomero García Escobar gitarra-jolearekin, Manolo Escobar abeslariaren anaiarekin, ezkondu zen, eta bi seme-alaba izan zituen: Ana García Lozano kazetaria eta Javier.

Lan ibilbidea
-------------

1961ean grabatu zuen lehen diskoa Belter diskoetxearekin. Hurrengo urtean "*La luna y el toro*" kanta ezaguna grabatu zuen, eta hura interpretatu zuen lehen pertsona izan zen. Abesti ezagunenak, besteak beste, *"La Luna y el toro", "No te vayas de Navarra",* *"Calle Elvira", "Romance de Valentía", "Maldita abajo", "Luna de España", "Confesare", "Campanero jerezano"* izan ziren. 80ko hamarkadan egin zituen azken grabazioak, eta, ondoren, erretiratu egin zen.

2022ko urriaren 4an hil zen Torremolinosko La Nogaleran zuen egoitzan.

Aintzatespenak
--------------

Hil baino bi egun lehenago, Pilar Boyerok Canal Extremadura Radion aurkezten zuen *"Soy lo prohibido"* saioak omenaldia egin zion bere ibilbidearen saio berezia eskainita.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «MARUJA LOZANO \* BIOGRAFIA \*» *vuestraradio.foroactivo.com* (Noiz kontsultatua: 2023-10-07).
2. ↑  Hemeroteca ABC
3. ↑   «Maruja Lozano (canciones en ".wav" ... escuchar y bajar)» *www.miguel-a.es* (Noiz kontsultatua: 2023-10-07).
4. ↑     *Maruja Lozano - No te vayas de Navarra.*  (Noiz kontsultatua: 2023-10-07).
5. ↑    *Pesar por el fallecimiento de Maruja Lozano.*  El Noticiero Digital 5 de octubre de 2022.
6. ↑    *Homenaje a Maruja Lozano.*  Canal Extremadura Radio 2 de octubre de 2022.

Kanpo estekak
-------------

* Maruja Lozanoren diskografia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q96254790
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX1007855

 |

* Wd Datuak: Q96254790
1949ko Euskararen Eguneko idatzia. / Iturria: Eusko Ikaskuntza via *Alea.eus*.
Erbestetik, Eusko Jaurlaritzak Parisetik argitaratutako *Euzko Deya* egunkaria (1949).
**Euskararen Nazioarteko Eguna**, **ENE**, euskararen aldeko ospakizun eguna da, abenduaren 3an egiten dena, Frantzisko Xabierkoaren egunean; izan ere, Frantzisko 1552ko abenduaren 3an hil zen, euskara zuen berezko hizkuntza eta, kondairak dioenez, hil aurreko azken hitzak bere ama-hizkuntzan eman zituen, euskaraz.

1930an Eusko Ikaskuntzak ezarri zuen egun hau euskararen nazioarteko egun gisara. Lehen ospakizun egun horrek "lotsa handia litzateke guk, Euskaldunok, geure hizkuntza galtzen ikustea" izan zuen goiburu. Gerra Zibilaren ostean, 1949an berpiztu zen, Buenos Airesko Laurac Bat elkartean eta, besteak beste, mundu osoko euskaldunei euskara landu eta sendotzeko laguntzak eskatzen zizkieten. Frankismo garaian, Ipar Euskal Herrian eta Amerikako zenbait lekutan ospatzeko beste aukerarik ez zen izan, Espainiako diktadurako zentsuraren ondorioz. 1995ean Eusko Jaurlaritzak eta Euskaltzaindiak bat eginik, Euskararen Nazioarteko Eguna instituzionalizatu zuten.

Euskararen Egunak hainbat izen izan ditu. Lehendabiziko edizioan "Eskuararen Eguna" erabili zen eta ondorengo urteetan "Euzkararen eguna" edo "Euzkara Eguna" bezala izendatu zen, (garai hartan *euskara* hitzak *eguzki* hitzarekin lotura etimologikoa zuela uste zen, hortik geroago baztertu ziren *\*euzkara*, *\*euzko* eta *Euzkadi* horiek). Egun, **Euskararen Eguna** edo **Euskararen Nazioarteko Eguna** erabiltzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Zergatik ospatzen da Euskararen Nazioarteko Eguna abenduaren 3an?» *Alea.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-12-03).
2. ↑   «Zergatik ospatzen da Euskararen Nazioarteko Eguna abenduaren 3an?» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2021-12-02).
3. ↑    PAGOLA, Rosa Miren. «Euskararen Eguna eta Eusko Ikaskuntza» *www.euskonews.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-12-03).

Kanpo estekak
-------------

* Euskadi.net - Eusko Jaurlaritza

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257629

 |

* Wd Datuak: Q12257629
**Genie Espinosa** (Bartzelona, Katalunia, 1984ko otsailaren 20a) artista da, marrazkilaria eta ilustratzailea. Bere lanen ardatzetako bat feminismoa da.

Biografia
---------

Ilustrazio eta diseinu grafikoko heziketa-zikloak ikasi zituen Badalonan, baina bietako batek ere ez zion asko lagundu lan-munduan. Hamar urtez diseinatzaile grafiko lanetan aritu ondoren, dena utzi eta Bristolera joan zen, bizitza han irabaz zitekeen ikustera. Ingalaterran konturatu zen, hala ere, gehien gustatzen zitzaionetik bizitzea lor zezakeela: ilustrazioa.

Genie Espinosa, lanean
### Ilustratzaile ibilbidea

Hasieran haurrentzako ilustrazioak egiten zituen, editorearen edo arte zuzendariaren argibideak jarraituz. Ondoren, aniztasuna islatzeko asmoa sortu zitzaion, beste kolektibo batzuei ahotsa emateko premia eta helduentzako ilustrazioak egitera jo zuen, bere lengoaia esploratzen, eta interesatzen zitzaizkion arloez hizketan. Genieren aipua:

> *Nire marrazkien bidez, eremu seguruak sortu nahi ditut pertsona ez-normatiboentzat, ez-bitarrentzat, gurpildun aulkian doazenentzat, emakumeentzat.*
> 
> 

Ilustratzaile freelancea da. Bere erreferente handienetako bat Helen Dardik da, Kanadan bizi den ilustratzailea. Leo Espinosa, Utahn bizi den ilustratzaile kolonbiarra ere hortxe dago. Harekin pertsonalki ikasteko zortea izan zuen. Disneyko jendea, hala nola Mary Blair edo Alice & Martin Provensen ilustratzaileak, erreferente handiak dira Genierentzat. Bob Staake eta Marc Boutavant ezin dira ahaztu. Gainera, bere inguruan komiki-marrazkilariak eta ilustratzaileak ditu, hala nola Natacha Bustos, Clara Soriano eta Ana Oncina.

Lanak
-----

* 2021ean *Hoops* eleberri grafikoa argitaratu zuen.

Sariak
------

* 2021ean *"El ojo crítico del comic"* saria jaso zuen, Radio Televisión Españolaren eskutik

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Aristondo, Amaia Igartua. ««Toki seguruak sortu nahi ditut irudiekin»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-04-02).
2. 1 2   «Genie Espinosa» *www.revistazotea.com* 2021-05-31 (Noiz kontsultatua: 2022-04-04).
3. ↑   «Genie Espinosa: «Mis personajes ocupan un espacio que creo que muchas veces nos ha sido negado»» *Gràffica* 2022-03-04 (Noiz kontsultatua: 2022-04-04).
4. ↑   cómics, 13 millones de naves, revista de. *Entrevista a Genie Espinosa | 13 millones de naves.*  (Noiz kontsultatua: 2022-04-04).
5. ↑     *Entrevista a Genie Espinosa.*  (Noiz kontsultatua: 2022-04-04).
6. ↑    *Genie Espinosa, Premio 'El Ojo Crítico' de Cómic 2021.*  2021-11-08 (Noiz kontsultatua: 2022-04-04).

Kanpo estekak
-------------

* Genie Espinosa Instagram
* Genie Espinosa.com Geniren orria
* Genie Espinosa Twitter
* Genie Espinosa Facebook

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111459989

 |

* Wd Datuak: Q111459989
**Jose Grazenea Agirregomezkorta** (Irun, Gipuzkoa, 1927 – Hondarribia, 2021eko otsailaren 16a) margolaria izan zen.

Bizitza
-------

Irunen eta Madrilen egin zituen pintura ikasketak. Europan zehar ibili ondoren (Finlandia, Frantzia, Suedia, Ingalaterra) Iruna itzuli eta Ur taldea sortu zuen, Alejandro Tapia, Carlos Bizkarrondo eta Javier Arozena margolariekin batera (1965). 1970az geroztik pintura-erakusketa ugaritan parte hartu izan zuen, baita sari asko jaso ere. 1950-1960 bitarteko urteetan azken inpresionismoaren eta kubismoaren arteko esperimentazio-lanak egin zituen Grazeneak, eta 1968. urtetik aurrera, nortasun bereziko erretratuak eta ikuspegiak eskaini zituen, *pintura poetikoa* dei daitekeen molde batekoak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   «Jose Grazenea margolaria hil da» *Berria* 2021-2-17.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260626
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 68267

 |

* Wd Datuak: Q12260626
**Sortaldeko pagoa** (*Fagus orientalis*) Fagaceae familiako eta fagus generoko zuhaitz hosto erorkorra da, jatorria Eurasian duena, Ekialdeko Europan eta Mendebaldeko Asian.

*Fagus sylvatica* pago arruntaren ahaide hurbila da eta intergradatu egiten dira Balkanetan eta Turkia ipar-mendebaldean. Elkarren artean sortutako hibridoei *Fagus × taurica* deritze.

Ezaugarriak
-----------

Sortaldeko pagoa zuhaitz handia da, 45 m garai eta 2 m enbor-diametro izatera irits daitekeena, nahiz eta ohikoena 25-25 m garai eta 1,5 m enbor-diametro izan.

Hostoak
Hostoak txandakatuak dira, bakunak eta osoak, edo ertz krenatu txikiarekin, 7–15 cm luze eta 5–9 cm zabal, 7–13 zainekin hostoaren alde bakoitzean (6–7 zain F. sylvatica-n). Ernamuinak luzeak eta lirainak dira, 15–30 mm luze eta 2–3 mm lodi, baina lodiagoak, 4–5 mm arte, lore-ernamuina badute bertan.

Loreak amentu txikiak dira, udaberrian hostoak atera berri agertzen direnak.

Haziak 15-20 mm luze eta 7-10 zabaleko pagotxak dira. Udazkenean heltzen dira, polinizazio ostean 5-6 hilabetera.

Hedapena
--------

Zuhaitzaren hedapen naturala Bulgariako Strandja mendian hasten da mendebaldean, Turkia ipar-mendebaldetik Kaukaso mendietara Georgia eta Errusian, Alborz mendiak arte Iranen.

Bera habitat naturala mendiko basoak dira, 500–2,100 m altitude artean. Hala ere, beherago ere hedatu da Strandja mendian, Bulgarian, 200–300 metrora iristeraino, bertako mikroklima bereziari esker, non *Fagus orientalis−Rhododendron ponticum* basoak sortzen dituen.

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Pago arrunta
* Svaneti

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1543749
* Commonscat Multimedia: Fagus orientalis
* Wikispecies Espezieak: Fagus orientalis

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4543839-0
* AAT: 300343888
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* Dyntaxa: 6008888
* EOL: 1143548
* GBIF: 2882360
* GRIN:
* IPNI: 295615-1
* UICN: 79914188
* NCBI: 196626
* PlantList: kew-83872
* W3TROPICOS: 13100404

 |

* Wd Datuak: Q1543749
* Commonscat Multimedia: Fagus orientalis
* Wikispecies Espezieak: Fagus orientalis