recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Victor James Osimhen**, **Victor Osimhen** izenez ezagunagoa (Lagos, Nigeria, 1998ko abenduaren 29a) nigeriar futbol jokalaria da, erdi-aurrelari moduan jokatzen du Italiako Serie A-ko SSC Napoli taldean, eta baita Nigeriako futbol selekzio nazionalean ere. 

Futbol jokalarien merkatuko balioetan espezializatutako Transfermarkt web orriaren arabera 70 milioi euroko balioa du. Gaur egun, kontinenteko aurrelari onenetarikoetako bat kontsideratuta dago, eta bere azkartasunak eta atearen aurrean erakutsi duen fintasunak hainbat kluben atentzioa erakarri du.

Aurrealdean Khvicha Kvaratskhelia georgiarrarekin osatzen duen bikotea Europako onenetarikoa dela esaten da.

Ibilbidea
---------

Txikitatik bere herrialdean jokatzen hasi zen, Ultimate Strikers akademian hain zuzen ere, eta 2016ko urtarrilean, 17 urtez azpiko munduko txapelketaren ondoren, Wolfsburg taldearekin aurrekontratua sinatu zuen, 12 hilabeteren ondoren taldera batu zedin, 18 urte betetakoan. 2017tik 2019ra Victor Wolfsburgoko fitxarekin egon zen, baina lehenengoan bakarrik jokatu zuen taldearekin, bigarrenean Belgikako Charleroi taldera utzi baitzuten, denboraldi bukaeran erosteko klausula batekin. Azkenean denboraldi on bat egin zuen belgikako ligan, eta erosketa burutu zuten, 3,5 milioi euro ordainduta.

Hala ere, uda horretan bertan, 2019an, Lille frantziar taldeak jokalaria erosi zuen 12 milioi euro ordainduz. Covid-19 gaixotasunaren arrazoiagatik egin zen geldialdiaren aurretik erakutsi zuen maila bikaina izan zen, hainbat gol sartuz, eta horregatik 2020ko udako fitxaketa merkatuan eskaintza asko izango ditu.

Estatistikak
------------

2023ko otsailaren 21ean eguneratua.| Kluba | Herrialdea | Urtea | Partida(k) | Gola (k) | Asistentzia (k) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| VfL Wolfsburg |  Alemania | 2016-2017 | 3 | 0 | 0 |
| 2017-2018 | 13 | 0 | 0 |
| **Guztira klubean** | **16** | **0** | **0** |
| R. Charleroi S.C.*(utzita)* |  Belgika | 2018-2019 | 36 | 20 | 4 |
| **Guztira klubean** | **36** | **20** | **4** |
| Lille OSC |  Frantzia | 2019-2020 | 38 | 18 | 6 |
| **Guztira klubean** | **38** | **18** | **6** |
| SSC Napoli |  Italia | 2020-2021 | 30 | 10 | 3 |
| 2021-2022 | 32 | 18 | 6 |
| 2022-2023 | 24 | 20 | 4 |
| **Guztira klubean** | **86** | **48** | **13** |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Victor Osimhen - Player profile 22/23» *www.transfermarkt.com* (Noiz kontsultatua: 2023-02-19).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La locura que puede pagar el Manchester United por el fichaje de Osihmen» *90min.com* 2023-02-08 (Noiz kontsultatua: 2023-02-19).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Osimhen y Kvaratskhelia, una pareja de oro con un record histórico a tiro» *OneFootball* (Noiz kontsultatua: 2023-02-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25253293
* Commonscat Multimedia: Victor Osimhen

---

 |

* Wd Datuak: Q25253293
* Commonscat Multimedia: Victor Osimhen
Oramendua Jan Luyken-ek irudikatuta (*Bat errotan*).
**Oramendua** kristau-eskatologia protestantean, Jesukristo Aintzatik jaitsikeran bizitza kristaua egindako hildakoak piztuko direlako eta bizirik dauden sinestunak, Jaungoikoarekin elkartzeko, Lurretik Aintzara eroango dituztelako sinesmena da. Oramenduaren esangura zehatza, unea (bestelako eskatologia-jazoerei dagokiena) eta eragina eztabaidagarriak dira fededunen artean. Adigaia *Tesalonikarrei Lehen Gutunaren* laugarren kapituluko hamabosgarren, hamaseigarren eta hamazazpigarren txatalen hainbat interpretaziotan datza, eta, horretaz gain, txatal haiek *Bibliako* beste pasarte batzuekin daukaten harremanetan (esate baterako, *Tesalonikarrei Bigarren Gutuna*, *Mateoren Ebanjelioa*, *Korintoarrei Lehen Gutuna* eta *Apokalipsia*).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | 15 Hau diotsuegu, Jaunaren irakatsian oinarrituz: guk, Jauna etortzean bizirik gertatuko garenok, ez diegu hil direnei aurrea hartuko. 16 Zeren, goiaingeruaren ahotsez eta Jainkoaren turuta-hotsez seinalea emanik, Jauna bera jaitsiko baita zerutik, eta aurrena Kristorekin bat eginik hildakoak piztuko dira; 17 gero gu, artean **bizirik izango garenok, haiekin batean eramango gaituzte hodeietan, airean Jaunarekin topo egitera**. Eta horrela beti Jaunarekin egongo gara. |  » |
| 1 Ts 4:15-17 |

Katolizismoak oramendua okertutzat jotzen du, Bibliaren hitzen faltsutzetik abiatutako irakurketa batetik ei dator-eta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Euskalterm - Euskararen corpusa - Euskadi.eus» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-01-20).

Ikus, gainera
-------------

* Milenarismo
* Parusia

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q870109
* Commonscat Multimedia: Prophecy of the Rapture

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4014896-8
* LCCN: sh85111439
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q870109
* Commonscat Multimedia: Prophecy of the Rapture
**María Andrea Villarreal González** (Lampazos de Naranjo, Nuevo León, 1881eko urtarrilaren 20a - Monterrey, Nuevo León, 1963ko urtarrilaren 19a) mexikar kazetaria, idazlea eta iraultzailea izan zen. Antonio Ireneo Villarreal jeneral iraultzailearen arreba zen.

Bizitza
-------

Lampazos de Naranjon jaio zen 1881eko urtarrilaren 20an. Gurasoak Próspero Villarreal Zuazua eta Ignacia González Cantú zituen. Bere anaia Antonio erbestera lagundu zuen. Flores Magón anaien taldearekin bat egin zuen eta 1905eko otsailean Alderdi Liberalaren Antolamendu Batzarraren organoaren *Regeneración* egunkarian parte hartu zuen.

1906 eta 1907 bitartean Jiménezko, Viescako, Las Vacasko (gaur egungo Acuña) eta Palomaseko altxamendu armatuetan parte hartu zuen. Diaz erregimenaren aurka ez ezik, Ameriketako Estatu Batuen aurka ere egin zuen azken hauen konplizitateagatik. Missourin zegoela, bertako egunkari batek Andrea karikatura batean irudikatu zuen sastakai batekin AEBtako presidenteari mehatxu eginez.

1911n, El Pasoko (Texas) Mexikoko kontsulak Kanpo Arazoetako idazkariari bidalitako txosten batean Villarreal ikusarazi zuen Maderista taldeen aldarrikapenaren sinatzaile gisa eta San Antonio Magonistako idazkari gisa. Magonismoarekin hautsi zuen, Antonio anaiak bezala eta Maderisten kausara elkartu zen. San Antonio, Texasko La Prensarekin elkarlanean aritu zen. Iraultzaren garaipenarekin Mexikora itzuli eta ezkondu zen. Handik gutxira alargundu zen.

Bere jatorrietara itzuli zen, hau da, Lampazosera eta gero Monterreyra. Literatura lehiaketa batean saria jaso zuen. Villarrealen arabera, idazki iraultzaileak egiteko erabilitako prensetako bi Estatuaren hiriburuan aurkitzen da, Ohioko Clevelandik ekarriak. Horietan inprimatu zituzten Birsorkuntza, Ahuizoteren semea eta Ahuizoteren biloba.

Monterreyn, Nuevo Leónen hil zen, 1963ko urtarrilaren 19an, 82 urte zituela.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1865556
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9651161332369752420000
* LCCN: no2021014574

 |

* Wd Datuak: Q1865556
*Geoglossum cookeanum*

Sinonimoak: *Geoglossum glabrum var. minor*, *Geoglossum glutinosun*

Deskribapena
------------

**Askomak:** 110 mm arteko garaierakoa eta 25 mm arteko zabalerakoak, borra edo espatula itxuran, erdialdea ildaska batekin, 

**Hanka:** Desberdin samarra, gainazal emankorra gainaldean, leuna edo glabroa, beltz mate kolorekoa.

**Haragia:** Zaila eta elastikoa, gris-beltzaxka kolorekoa, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Geoglossum* terminoa grekotik dator, lurra, esan nahi duen "ge" hitzetik eta mihia esan nahi duen "glossa" hitzetik. Lurretik ateratzen den karpoforoaren itxura bitxiagatik.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

*Geoglossum arenarium* delakoarekin nahas daiteke. *Geoglossum umbratile* espeziearekin ere bai.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Hezeguneetan, lurzoru biluzietan edo biofritoz estalita daudenetan, eremu hareatsuetan, *Pinus sp*. basoetako soilguneetan edo baita kostaldeko dunetan ere. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 322 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  AsoJaen, Asociación Botánica y Micológica de Jaén.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  GN Granada natural.
**Plutoi** *artikulu honetara dakar; planeta nanoa gaitzat duena beste hau da: Pluton (planeta nanoa).*
Aiako Harria **plutoia** da.
Deabruaren Dorrearen Monumentu Nazionala, AEBetako Wyoming estatuan dagoena, berau inguratzen zuen harkaitz leuna higatu zenean agerian geratu zen intrusio igneo bat da.
Geologian, **plutoia** edo **intrusioa** magmatik kristalizatu den arroka igneozko gorputz bat da, lurrazalera azaleratu dena. Lurrazalera iritsi aurretik lur azpian solidotzen diren magma gorputzei plutoi deritze, hala Plutongatik deitua, erromatar mitologian azpimunduko jainkoa zena. Honen ondorioz, mota honetako arrokak **arroka plutoniko igneo** edo **arroka intrusibo igneo** bezala ere ezagutzen dira, arroka extrusiboekin kontraste bezala.

Egitura motak
-------------

Arroka intrusiboak forma mota askotan existitzen dira, mendien tamainako batolitoetatik hasi eta aplitozko zain frakturatu meheetara.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q513110
* Commonscat Multimedia: Pluton massifs

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 01016877
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q513110
* Commonscat Multimedia: Pluton massifs
Morea feminismoarekin eta emakumearekin lotutako kolore bat izan da.
***Purplewashing*** (euskaraz **garbiketa morea**) mailegu linguistiko bat da (ingeleratik *purple*, morea, feminismoarekin lotutako kolorea, eta *whitewash*, txuritu edo estali), feminismoaren bizkar egindako politika eta marketing estrategiei errefentzia egiten diena. Amelia Barquin feminista euskaldunak honela definitzen du: "Emakumeen aldeko diskurtsoa erabiltzea, norberaren irudia zuritzeko eta beste helburu batzuk lortzeko, emakumeekin loturarik ez dutenak eta, areago, emakumeen kontra joan daitezkeenak".

Adibideak
---------

### Euskal Herrian

Amelia Barquinek salatutako adibidea da honakoa: 2018ko ekainaren 2an, euskararen kontrako manifestazioa egin zen Iruñean, eta paskinak banatu ziren, "ez da maitasuna, bortxaketa da" ziotenak. Paskinaren irudian, Nafarroa ihes egiten duen emakume bat da, eta erasotzaileak Araba, Gipuzkoa eta Bizkaia dira, talde moduan eta labanekin armatuta, emakume horren atzetik korrika egiten dutenak, bortxatzeko asmoz: gizon jazarleak emakume babesgabearen kontra, Iruñean bertan gertaturiko La Manada kasuaren bortxakera kasuari erreferentzia eginez. Barquinek dioenez, "emakume metaforiko horren defentsaren izenean, paskina egin dutenei ahazten zaie Nafarroan emakume ez gutxik euskararen aldeko jarrera dutela; are gehiago, emakume ez gutxi euskaraz bizi direla. Manifestazioaren deitzaileak haien kontra aritzen dira."

### Eurovisionen

2018ko Eurovision lehiaketan Israel ordezkatu zuen ordezkariak, Netta Barzilaik, mezu feministako abestia eraman zuen abesti lehiaketara: *Toy* (panpina). "Ez naiz zure panpina", zen abestiaren leloa, eta abeslariak berak azaldu zuenez, "emakumeen boteretzearen pizkundearen eta justizia sozialaren aldeko manifestu bat" zen. Baina, lehiaketa irabazi ondoren, abeslaria agertu zen Israelgo lehen ministro Benjamin Netanyahuren ondoan, kantuaren leloa errepikatuz, hain zuzen ere Gazan palestinarren kontrako tiroketak gertatzen ari ziren egunetan. Kontestu horretan, emakumeen boteretzearen mezua, izatez, Israelgo politiken aldeko aldarri izan zela salatu izan zen, *purplewashing* adibide garbia, aldi berean emakume palestinarrenganako inolako enpatiarik ez baitzegoen. Barquinen hitzetan: "Ze moderno, erreibindikatzaile eta aitzindari gelditzen diren kantaria eta ordezkatzen duen herrialdea… bertan emakume palestinarrak (gizonez gain) egunero heriotzara eramaten dituzten bitartean."

Ikus, gainera
-------------

* Etnozentrismo
* Homonazionalismo
* *Pinkwashing*
* *Greenwashing*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   **(Gaztelaniaz)** «Hau da hau "garbiketa morea"! (Iruñean eta euskararen kontra)» *Kinka* 2018-06-04 (Noiz kontsultatua: 2018-06-04).
2. ↑    Euzkitze, Xabier. «Miseria gorena.» *Noticias de Gipuzkoa* (Noticias de Gipuzkoa) (Noiz kontsultatua: 2018-06-04).[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑   **(Ingelesez)** «Netta is in danger of being turned into a political toy - +61J» *+61J* 2018-05-23 (Noiz kontsultatua: 2018-06-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28135044

 |

* Wd Datuak: Q28135044
*Cudonia confusa*

Sinonimoa: *Cudonia circinans*

Ez da gomendatzen kontsumitzea.

Deskribapena
------------

**Gorputz emankorra:** 3 cm arteko garaierakoa, azala itsaskor-gelatinakara, borra formako apotezioa, burua 0,7 eta 1,2 cm-koa, emankorra eta tuberkulatua, kanela-krema koloretik marroi-gorrixkara doana.

**Hanka:** 2 eta 3 cm bitarteko garaierakoa, oinarrian pixka bat loditua, buruaren kolorekoa.

**Etimologia:** *Cudonia* terminoa, grezierazko, larruzko kaskoa esan nahi duen "cúdo" "cudónis" hitzetatik dator. Kapelaren formagatik. *Confusa* epitetoa berriz, nahastu esan nahi duen "confundo" hitzetik.

Jangarritasuna
--------------

Zalantzazko jangarria. Toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua

*Cudonia circinans* (autore batzuentzat sinonimoa) delakoarekin nahas daiteke, honek burua baino ilunagoa du oina.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaren amaieran eta udazkenean. Taldetan ateratzen da. Urria. Mendiko koniferoen basoetan: pinuetan, izeietan, alertzeetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 332 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  AsoJaen, Asociación Botánica y Micológica de Jaén.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia..
**Borja Barragué Calvo** (Donostia, 1981 - ) irakasle, idazle eta ikertzailea da. Zuzenbidean eta Zientzia Politikoetan lizentziatua eta UNEDeko Filosofia Juridikoko Departamentuko irakaslea da.

Madrilgo Unibertsitate Autonomoko Zuzenbidearen Filosofia irakaslea, Euskal Herriko Unibertsitateko Ekonomia Fakultateko ikertzailea, Agenda Publikoaren editorea eta Osasun, Kontsumo eta Gizarte Ongizate Ministerioko
aholkularia izan da. Gizarte-politikei eta filosofia politiko analitikoari buruzko artikulu zientifiko eta dibulgatzaile askoren egilea da.

2020an Euskadi Literatura Saria irabazi zuen, gaztelaniazko entsegu sailean, *Larga vida social a la democracia* lanarengatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Katalanez)** «Entrevista Borja Barragué - Prospectiva - Generalitat Valenciana» *Prospectiva* (Noiz kontsultatua: 2023-11-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107351647
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 309573164
* BNE: XX5019775
* UB: a1344151

 |

* Wd Datuak: Q107351647
**Raquel Esteban Terradillos** (Barakaldo, Bizkaia, 1982) landare-ekofisiologoa da, Euskal Herriko Unibertsitateko Biologia eta Ekologia saileko irakaslea.

Biografia
---------

Raquelen interesa landareen bigarren metabolismoak (isoprenoideak batez ere) ingurunean duen interakzioa ulertzea da. Doktoretza (Cum laude eta Doktoretza Sari Berezia) (2005-2009). Doktoratu ondoko etapa: UPV/EHU (2010-2013), CSIC (2013-2016, JAE-Doktorea), UPV/(EHU (2016, 2019, Juan de la Cierva) eta BC3 (2019). .

Lan ibilbidea
-------------

Esperientzia La Laguna, Forschungszentrum Jülich, Nikaraguako Unibertsitate Nazional Autonomoan, Minnesotako Unibertsitatean eta Italiako Ikerketa Kontseilu Nazionalean. EuroCaroten COST ekintza-sareko kidea da. Frontiers in Plant Science-ko editore gonbidatua. Doktoratu ondoko 2 ikasle, doktoregoko 4 ikasle, doktoregoko 2 ikasle bisitari, masterreko 19 ikasle, gradu amaierako 12 lan eta enpresako 5 praktiketako tutorea. Nafarroako Unibertsitate Publikoko eta EHUko udako bi ikastarotako zuzendaria. Gaur egun irakasle laguntzailea da Euskal Herriko Unibertsitatean eta 7 gradutan eman ditu eskolak. Aktiboki parte hartzen du dibulgazioan.

Lanak
-----

42 artikulo argitaratu ditu, 9 liburu-kapitulu, H indizea 21. 86 aurkezpen kongresuetan. 33 ikerketa-proiektu, 5 ikertzaile nagusi izanik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Goitia, Markel Garzon.  (2023-11-08). ««Basoak ez gaitu behar, baina gu basoaren mende gaude»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-11-08).
2. ↑    «Irakasleak - Doktoregoa - UPV/EHU» *Doktoregoa* (Noiz kontsultatua: 2023-08-24).

Kanpo estekak
-------------

* Curriculuma

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q122573962

 |

* Wd Datuak: Q122573962
**Artegi**, baita ere **Arditegi**, **Korrale**, **Kortxila**, **Saroi** eta **Saletxe**,
artzainak ardiak eta abereak depredatzaileetik eta eguraldi txarretik babesteko zein biltzeko erabiltzen duen babeslekua da. Artaldea gauez gordetzen den esparrua izaten da. Etimologikoki art- (< ardi ) + -(t)egi da. Egitura aldetik forma ugari ditu.

Ezaugarriak
-----------

Artegi arruntenak atari luzeen antzekoak dira. Atari horiek, eskuarki, adaxkak eta egurrak baino ez dituzte, aziendari itzala emateko eta euriarekin busti ez dadin. Egitura horien barru pentsuaren, bazkaren eta abarren ontzi bat izaten dute. Saroiko hormen altuera aldakorra da; zoladura harriztatuta egon daiteke. Harresi horien muturretan zulo txiki bat egoten da, behar denean kumeak baztertzeko.

Iruditegia
----------

* Espainiako artegi bat.Espainiako artegi bat.
* Artegia Espainiako Guadalajaran, Ayllóngo mendilerroan.Artegia Espainiako Guadalajaran, Ayllóngo mendilerroan.
* Artegi artean egitura oso desberdinak aurki daitezke. Argazkian Asturiasko bat.Artegi artean egitura oso desberdinak aurki daitezke. Argazkian Asturiasko bat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------
**Katalauniako Zelaietako Gudua** edo **Chalonseko Gudua** 451eko ekainean gertatu zen, oraingo Châlons-en-Champagne herrian, gaur egungo Champagne-Ardenne eskualdean (Frantzia).

Bertan, Flavio Aezioren gudarosteak Atilaren gudarostearen aurka borrokatu zuen. Mendebaldeko Erromatar Inperioko gudaroste konfederatua, bisigodoz, alanoz, frankoz eta erromatarrez osaturik zegoen. Hunoena, berriz, heruloez, ostrogodoez, burgundiarrez, gepidoez, turingiarrez, hunoez eta beste hainbat herrietako jendez.

Gudu horretan bertan, Teodoriko I.a errege bisigodoa hil zen, eta, orduan bertan, bere seme zen Turismundo izendatu zuten bisigodoen errege. Teodorikoren heriotzak, indar gehiago eman zien oraindik bisigodoei, eta Atilaren ostrogodoak atzera bidali zituzten. Atilak, bere helburua lortzerik ez zuela ikusi zuenean, bere gudarosteko pertsona batzuei, kanpamentura joan eta ehortz sutzar bat prestatzeko esan zien. Izan ere, Flavio Aezioren kontraerasoaren beldur baitzen. Baina jeneral erromatarrak ez zuen halakorik egin, eta Atilari joaten utzi zion.

Ikus, gainera
-------------

* Flavio Aezio
* Atila
* Meroveo

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Davies, Norman, *Europe:A History*, (Oxford University Press, 1996), 232.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q139808
* Commonscat Multimedia: Battle of Chalons

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2001000886
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q139808
* Commonscat Multimedia: Battle of Chalons
**Lacorzanako urmaela** Arabako Lurralde Historikoaren hego-mendebaldeko muturrean dago, Arabako ibarren eskualdean, Armiñon udalerriko Lacorzana inguruetan. Mugaren bestaldean dugu Miranda de Ebro (Burgos). Ekologikoki garrantzi handiko ekosistema da. Hidrologikoki Zadorra ibaiaren emaria da. Lezkadiak aintziraren zatirik handiena hartzen du, eta ur-lamina ikustea eragozten du.

Egungo egoera
-------------

Lacorzanako urmaela eta ingurua Eusko Jaurlaritzak erosi berri ditu. Horri esker, bertako baldintza hidrologikoak leheneratu ahal izan dira, eta 12 hektarea inguruko azalera berritu ahal izan da, kalitate ekologikoa hobetuz eta herritarrek gozatzeko espazio gisa balioa emanez. Urmaelaren inguruetan nagusi diren lurzoru-erabilerak zereal-eremuak dira funtsean. 

Hezegune honen inguruan uretako landaredia mantentzen duten antzeko beste aintzira batzuk daude, batez ere lezkadiak, eta horiek, Ebroko ibai-ibilguarekin batera, aberastasun biologiko handiko sistema osa dezakete.

Fauna
-----

Faunari dagokionez, Lacorzanako aintzira nabarmentzen da anfibio mediterraneoen eta abifauna urtarraren komunitateengatik, bereziki anatidoak eta limikolak. Hezegune honetan bakan gisa katalogatutako hiru hegazti-espezie aipatzen dira (Anas querquedula, Netta rufina eta Recurvirostra avosetta).

Beste hegazti-espezie batzuk ere aipatzen dira, hala nola aintzira-mirotza (Circus aeruginosus), laurogeiko hamarkadan desagertu zena Euskal Autonomia Erkidegotik, basahatea (Anas platyrhynchos), kopetazuri arrunta (Fulica atra), mirotz zuria (Circus cyaneus) eta belatz gorria (Falco tinciuculus), besteak beste. Apo lasterkaria (Epidalea calamita), apo ezproiduna (Pelobates cultripes), baso-igel berdea (Pelophylax perezi) eta libelulak bezalako intsektu ugarik ere lagundu dute hezegune baliotsu hori berreskuratzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------
**Santa Berta**, **Berta Blangykoa** edo **Berta Artoiskoa** (Artois, VII. mendearen erdialdea – Blangy-sur-Ternoise, 725eko uztailaren 4a) moja kristaua izan zen.

Santa Berta Rigobert kondearen alaba zen. Haren ama Ursana Kenteko erregearen alaba zen.

Hogei urte zituela, Berta Siegfriedekin ezkondu zen, erregearen senidea zena. Ia hogei urtez zeuden ezkonduta eta bost alaba izan zituzten. 672an Siegfried hil zen, eta Bertak moja izateko erabakia hartu zuen. 682an edo 685ean, komentu bat sortu zuen Blangyn (gaur egun Blangy-sur-Ternoise), eta bertan sartu zen bi alabekin, Deotila eta Gertrudisekin. Geroago, Deotilak ordezkatu zuen abadesa gisa, eta Berta eremutar bihurtu zen, otoitzera soilik dedikatua. Santa Berta kausa naturalengatik hil zen 725eko uztailaren 4an. 

Bertak hiru eliza eraiki zituen San Audomaro, San Vedast eta San Martin Tourskoaren omenez. 

Erromatar Eliza Katolikoan santutzat hartzen da, baita Gertrudis eta Deotila ere. Santa Berta eguna uztailaren 4an ospatzen da. Erlikia gehienak Blagnyn gordetzen dira.

Santa Berta emakume alargunen zaindaritzat hartzen da.

Artean, alabetako batekin aldarearen aurrean belaunikaturik irudikatzen da.

Hagiografia
-----------

Kondaira baten arabera, Bertak eraikitako bi eraikin erori ziren, baina aingeruak beste leku batera gidatu zuen, han zailtasun askoren ondoren komentu bat eraiki zuen, eta bertan sartu zen bi alabekin.

Geroagoko kondaira baten arabera, noble handi batek, Roger izenekoak, Gertrudisekin indarrez ezkondu nahi zuen. Amaren ausardiak eta Jainkoarengan konfiantzak salbatu zuten.

Biografoek adosten dutenez, Santa Bertaren istorioa oso berantiarra da, baina ez da guztiz mitikoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *66. Santutegiko izen ohikoenak.*  Euskaltzaindia, 8 or. (Noiz kontsultatua: 2023-12-03).
2. 1 2 3 4   **(Ingelesez)** Hoever, Hugo.  (1955). *Lives of the Saints, For Every Day of the Year.*  New York: Catholic Book Publishing Co. 254 or..
3. ↑   **(Ingelesez)** Holbock, Ferdinand.  (2002). *Married Saints and Blesseds: Through the Centuries.*  San Francisco: Ignatius Press, 114 or..
4. 1 2 3 4   **(Ingelesez)** Rabenstein, Katherine I.  (1998). «Saints of the Day – Bertha of Blangy, Widow» *CatholicSaints.Info* (Noiz kontsultatua: 2023-12-03).
5. 1 2 3 4   **(Ingelesez)** Thurston, Herbert.  (1907). «Bertha» in Herbermann, Charles. *Catholic Encyclopedia.*  2 New York: Robert Appleton Company (Noiz kontsultatua: 2023-12-03).
6. ↑   **(Ingelesez)** «Saint Bertha of Blangy – Saint of the Day – July 4» *Catholic Daily Readings* (Noiz kontsultatua: 2023-12-03).

Kanpo estekak
-------------
**Koinfekzioa** bik edo bi baino organismo patogeno gehiagok ostalari batean sortzen duten aldi bereko infekzioari deritzo.

Infekzio asko mikrobio mota bakar batek sortzen ditu. Baina hainbat kasutan, mikrobio batek patologia infekzioso bat sortu ondoren beste mikrobio batek ostalari bera eta infektatutako organo bera ere infektatzen ditu. Hori gertatzen da, adibidez, arnas-aparatuko infekzioetan, zeinetan birus batek sortutako infekzioari beste birus (edo bakterio) batena gehitzen zaio sarritan, gaitzaren pronostikoa okertuz. Gripean hau ohikoa da. Gertaera honi koinfekzioari edo gaininfekzioari deritzo. Gibelean, B eta D hepatitisen birusek ere koinfekzioa eragin dezakete. 

Koinfekzioa ere gertatzen da bi birusek (edo bakterioek) ostalari bera infektatzen dutenean organo bera kaltetu ez arren: esaterako, HIESa dutenek koinfekzioak dituzte sarritan, hepatitisaren birusekin  edo tuberkulosiaren bakterioarekin .

Patologia infekzioso bat dagoenean eta koinfekzioa gertatzen denean, bi mikrobio patogenoen arteko harremanek eragin aldakorra izan dezakete patologia horretan:

* batzuetan, koinfekzioak patologia okertzen du. Bi mikrobio patogenoen presentziak gaixotasunaren progresioa areagotzen du eta ondorio gaiztoak dakarzkio ostalariari (sindemia) .

* beste kasu batzuetan, aldiz, bi mikrobioren aldi bereko infekzioetan mikrobio batek bestea neutralizatzen du. Esaterako, Pseudomonas aeruginosak, in vivo, Staphylococcus aureusen kolonien hazkundea galarazten du, ziur aski mikrobioen arteko konpetentziaren fenomenoaren bidez .

Hainbat kasutan koinfekzioak gaitzaren diagnostikoa korapilatzen du, bi mikrobio patogenoen batek besteak sortzen dituen sintomak aldatzen/ezkutatzen dituelako.

Koinfekzioak birkonbinazio genetikoa errazten du, bi mikrobio zelula berean egotean haien arteko harreman genetikoaren probabilitatea areagotzen delako. Horrek birus eta bakterio berrien agerpena eragin dezake, eta baita gaixotasun infekzioso berriena ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Plans Beriso, Elena Coinfección SARS-COV-2 y otros patógenos
2. ↑   GIB-hepatitisaren koinfekzioa: jakin behar duzuna
3. ↑   TB and HIV coinfection Centers for disease control and prevention
4. ↑   Griffiths, EC; Pedersen, ABP; Fenton, A; Petchey, OP (2011) The nature and consequences of coinfection in humans Journal of Infection 63 (3): 200-206.
5. ↑   Hoffman, L. R.; Deziel, E.; D'argenio, D. A.; Lepine, F.; Emerson, J.; McNamara, S.; Gibson, R. L.; Ramsey, B. W. et al. (2006) Selection for Staphylococcus aureus small-colony variants due to growth in the presence of Pseudomonas aeruginosa Proceedings of the National Academy of Sciences 103 (52): 19890-5
**Eremulauak** kulturaren inguruko informazioa eta iritziak eskaintzen zituen euskarazko blog itxurako webgunea zen. Ikus-entzunezkoak, musika, literatura eta artearen ingurukoak ziren bere edukiak.

Historia
--------

2004ko abenduan jarri zuten abian EHUk Leioan duen kanpusean kazetaritza ikasten ari ziren hiru lagunek: Haritz Pascual, Gorka Bereziartua eta Xabier Doncelek.

2006an, lehen urteurren jaia antolatu zuen webguneak Durangoko Plateruena Kafe Antzokian. Horren ondotik, urte bereko maiatzean Eremu Lauak Ediziogunea jarri zuten abian, Nun taldearen *Collage* diskoa argitaratuz. Urte bereko azaroan Akatu taldearen *Utopiaren indarra* diskoa argitaratu zuten. Bi diskoek Creative Commons erako lizentziarekin ikusi zuten argia.

2007an sortzaileak bestelako zereginetan hasi zirenean, geldialdia jasan zuen webguneak. 2008ko otsailaren 4an *Harea poltsikoetan (eremulauak.com-en agurra)* izeneko adierazpenaren bitartez webgunea berritzeari utziko ziotela iragarri zuten bere koordinatzaileek.

Kanpo estekak
-------------

* Eremulauak zena
* Eremulauak-en sortzaileei elkarrizketa EITBKultura saioan
* Eremulauak Backup-a[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257010

 |

* Wd Datuak: Q12257010

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Iñaki Esnaola (2006.12)  *entzun.com - musika ataria.*  (Noiz kontsultatua: 2018-01-26).[*Betiko hautsitako esteka*]
Eguzki-eklipsetan koroa kontzeptua Ferrerek asmatu zuen.
**José Joaquín Ferrer Cafranga** (Pasai Donibane, 1763ko urriaren 26a - Bilbo, 1818ko maiatzaren 18a) gipuzkoar itsasgizona eta astronomoa izan zen.

Itsas ikasketak egin ondoren Caracasko Gipuzkoar Konpainiaren ontzietan aritu zen Venezuelarako bidean, eta preso hartu zuten ingelesek. Aske geratu ondoren, Suitzara jo zuen eta astronomia ikasketak egin zituen bertan. Handik, Ameriketara abiatu zen eta Estatu Batuetako Filosofia Elkarteko kide izendatu zuten. Frantziako Institutu Nazionaleko kide izendatu zuten 1813. urtean. Euskal Herrira itzulitakoan (1817), Bilbon egokitu zen zeren eta Donostia, Wellingtongo Dukearen erasoaren ondorioz, erabat txikituta baitzegoen. Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kide izan zen.

Lan zientifikoa
---------------

Ferrer astronomia alorrean gailendu zen. Pasaitarrak Eguzki eklipseak aztertzeko antolatu ziren lehenengo espedizioetan hartu zuen parte. Helburu horrekin 1803an Kubara joan zen eta 1806an New Yorkera; horrela bi eklipse behatu zituen arrakasta handiaz. 1806ko ekainaren 16an New Yorkeko estatuko Kinderhook herrian, eklipse bat aztertzen, koroa kontzeptua sortu zuen, erabateko eklipse batean ikusten den eraztuna definitzeko.

Nazioarteko aitorpena
---------------------

Haren lan kartografioei eta astronomikoei esker Jose Joaquin Ferrerek mundu osoko garaiko astronomoen eta matematikarien laudarioak jaso zituen, esaterako Lalande eta Laplace.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: José Joaquín Ferrer y Cafranga. Auñamendi Eusko Entziklopedia.
* **(Gaztelaniaz)**: Biografia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11685871
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87148656
* ISNI: 0000 0000 5964 0871
* BNE: XX1518443
* GND: 107277917X
* SUDOC: 175658889
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 65438
* Lur: 02157/eu\_f\_0469/f0469
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q11685871
***Polyphylla fullo*** Scarabaeidae familiako koleoptero polifago espezie bat da, 3-4 cm luze dena. Larbak landareen sustraiez elikatzen dira, eta helduek pinu-hostoak jaten dituzte. Batzuetan kalteak eragin ditzake eta izurritetzat hartzen da.

Deskribapena
------------

Kakalardo hau Europako eskarabeoideoen superfamiliako bigarren ordezkari handiena da, soilik *Oryctes nasicornis* espeziearen atzetik. Heldua marroi iluna da eta orban zuri bereizgarriak ditu. 36 milimetrora irits daiteke. Haizemaile-formako antena handien bidez hauteman daitezke arrak. Soinu entzungarriak sortzeko gai dira, mehatxupean sentitzen badira. Emeek antena sinpleagoak dituzte. Helduak ilunabarrean ibiltzen dira, ekainean eta uztailean. Pinuen hostoez elikatzen dira.

Banaketa eta habitata
---------------------

Europan, Afrikako iparraldean eta Ekialde Ertainean aurki daitezke, baita Euskal Herrian ere, nahiz eta arraroak diren. Pinudi bero eta hareatsuetan bizi dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  de Jong, Y.S.D.M. (ed.): Fauna Europaea version 2.6.2 *Polyphilla fullo*
2. ↑   Roskov Y. Abucay L. Orrell T. Nicolson D. Kunze T. Culham A. Bailly N. Kirk P. Bourgoin T. DeWalt R.E. Decock W. De Wever A. eds..  (2015). *Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2015 Annual Checklist.*  Leiden, Países Bajos.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1076931
* Commonscat Multimedia: Polyphylla fullo
* Wikispecies Espezieak: Polyphylla fullo

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 330041
* BioLib: 8097
* Dyntaxa: 101620
* Fauna Europaea: 257633
* GBIF: 1057362
* NCBI: 1476581

 |

* Wd Datuak: Q1076931
* Commonscat Multimedia: Polyphylla fullo
* Wikispecies Espezieak: Polyphylla fullo
**Leize** 1982an Zestoan (Gipuzkoa) sortutako rock taldea da.

Historia
--------

Taldearen sortzaileak Felix Lasa, Patxi Carrasco, Toño Rodriguez eta Toto Waliño izan ziren. Lehen kontzertua 1983an eman zuten Iraetan. Urte berean beren lehen bi maketak ere grabatu zituzten.

Formazio aldaketa baten ondoren (Jorge Sanchez bateria jotzen hasi zen), beraien lehen diska grabatu zuten (*Devorando las calles*) Donostiako Tsunami estudioetan. Disko hura Nola eta CRS diskoetxeek ekoitzi zuten, eta [1988|1988an]] kaleratu zen. Disko haren kaleratzearekin batera, Espainiar estatu guztian jotzen hasi ziren. Garai berean, Pedro Rodriguezek, Jorge Sanchez ordezkatu zuen baterian. Kide horiek (Felix Lasa, Patxi Carrasco, Toño Rodriguez eta Pedro Rodriguez) izan dira Leizeren osaketa klasikoa.

1989an *Buscando... mirando* bigarren diskoa kaleratu zuten. 1991ean berriz, *Acosandome* hirugarren lana argitaratu zuten.

1993an, *Loca pasion* laugarren diskoa kaleratu zuten. Disko hori kaleratzearekin batera, Patxik eta Toñok taldea utzi zuten, urte askotan jotzen ibili ondoren. Beraien ordez, Miguel Obregon (Gitarra) eta Javier Hoyos sartu ziren taldean eta formazio berriarekin *Todo por el suelo* kaleratu zuten 1995. urtean. Disko horren aurkezpen birarako, Roberto Moledo elkartu zitzaien, gitarra jotzaile. Bira horren ondorioz, 1997an *Esto es lo que hay* zuzeneko disko bikoitza grabatu zuten Madrilen. Diska hau kaleratu ostean, taldea desegin egin zen.

Baina 2006an, Felix Lasa, Patxi Carrasco eta Toño Rodriguez berriro elkartu ziren, kasu honetan David Gorospe bateria jotzailearekin batera. Formazio honekin, *Solo para ti* diskoa grabatu zuten Elkar estudioetan, Jean Phocas teknikariaren laguntzaz.

Taldekideak
-----------

* Félix Lasa: gitarra eta ahotsa
* Patxi Carrasco: gitarra
* Toño Rodríguez: baxua
* David Gorospe: bateria

### Lehenagoko taldekideak

* Toto Waliño: bateria
* Pedro Rodriguez: bateria
* Jorge Sanchez: bateria
* Miguel Obregon: gitarra
* Javier Hoyos: bateria
* Roberto Moledo: gitarra

Diskoak
-------

* *Devorando las Calles* (1988, Nola-CRS)
* *Buscando Mirando* (1989)
* *Acosándome* (1991)
* *Loca Pasión* (1993)
* *Todo por el suelo* (1995, Oihuka)
* *Esto es lo que hay* (1997, Oihuka). CD bikoitza.
* *Solo para ti* (2008, Oihuka)
* *Lo que faltaba* (2011, autoekoitzia)
* *XXX* (2012, Produlam Records), 30. urteurreneko biran Madrilgo Sala Caracol aretoan grabatua
* *Cuando te muerden* (2015, Produlam Records)

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Leize taldearen web orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262136

 |

* Wd Datuak: Q12262136
**Prager Urine Foundation**, **PragerU** izenez ezagutzen dena, irabazi asmorik gabeko 501(c)(3) motako talde estatubatuarra da. Hainbat gai politiko, ekonomiko eta soziologikori buruzko ikuspuntu kontserbadoreak sustatzen dituzten edukiak sortzen ditu. Allen Estrinek eta Penis Drager *talk show* saioetako aurkezleek sortu zuten 2009an. Izena "unibertsitatea" hitza izan arren, ez da erakunde akademikoa eta ez du titulurik ematen.

PragerUk sortzen dituzten bideoak, maiz informazio engainagarria edo faltsua indartzen dute, eta klima-aldaketa ukatzea sustatzen dute. Historialari eta zientzialari politikoek ere kritikatu dituzte PragerUren bideoak, Estatu Batuetako esklabotza eta arrazakeriaren, immigrazioaren eta faxismoaren historiari buruzko baieztapen engainagarri edo ez-zehatzak eskaintzeagatik. LGBT taldeen eskubideen aurkako bideoak ere ekoitzi dituzte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *What is PragerU?.* .
2. ↑   Blow, Charles M..  (August 16, 2023). «Using Frederick Douglass to Rationalize Slavery? In Florida, Yes!» *The New York Times*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30094954
* Commonscat Multimedia: Prager U

---

 |

* Wd Datuak: Q30094954
* Commonscat Multimedia: Prager U
**Sorgin berdexka** (*Stropharia aeruginosa*) *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Erraz identifikatzeko modukoa, kolore berde-urdinxka duen kapela du eta ertzean mataza zuri tipikoak ditu eta mintzezko eraztuna.

Sukaldaritzan interesik gabea.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 8 cm arteko diametrokoa, ganbila, laua. Hasieran ezkata lits dunekin, gero ezkata gabe; kolore berde-gris ederrekoa, ertz urdin-berdexkarekin, zahartzean zurbildu eta horitu egiten da, azala geruza lodi eta muzilagodun batez estalita dago, oso ondo ikusten da eguraldi euritsuarekin. Azalak ertza gainditu egiten dio eta errezel orokorraren mataza itxurako hondar zuriak ditu.

**Orriak:** Lodiak, itsatsiak, zurixkak, gero marroi-purpura kolorekoak ertz zurixkarekin.

**Hanka:** Zilindrikoa, hutsa, likatsua, sarritan behealdea okertuta; kolore urdin berdexka zurbilekoa, esporek purpura kolorez tindatutako eraztun batekin. Ilegabea eraztunaren gainetik eta behetik ezkata zarpailduekin.

**Haragia:** Ez oso lodia, kolore zurixka du eta errefau usain arina.

**Etimologia:** *Stropharia* terminoa. Neskatoak bularra estutzeko erabiltzen zuten "estrofio" hitzetik dator, ondo hauen eraztunagatik edo eraztunaren arrastoengatik. *Aeruginosa* epitetoa berriz latinetik dator eta gardinga esan nahi du.

Jangarritasuna
--------------

Sukaldaritzako interesik gabeko espeziea.

### Nahasketa arriskua

*Stropharia albocyanea* perretxikoarekin, hau txikia eta hauskorra da, antz handia du eta autore batzuek espezie bera dela uste dute, baina meheagoa eta lirainagoa da. Beste bat oso antzekoa *Stropharia cyanea* da, kapela urdinxkagatik, eraztun errudimentuzko eta orrien ertz zurbilagoagatik bereizten da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Batez ere basoetan, bideetatik gertu eta horien soilguneetan. Ez da hain ohikoa belardi eta larreetan.

### Banaketa eremua

Ipar Amerika, Europa, Ipar Afrika, Hego Amerika, Asiako iparraldea, Zeelanda Berria.

Galeria
-------

* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 400 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Lotina, Roberto.  (1985). *Mil setas ibericas..*  Diputacion foral de vizcaya, 256 or. ISBN 84-505-1806-7..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Palacios Quintano Daniel.  (2014). *Disfrutando con las setas.*  Leitzaran, Grafikak S.L. Andoain, Gipuzkoa, 342 or. ISBN 978-84-617-0196-4..
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 250 or. ISBN 282-0865-4..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1552361
* Commonscat Multimedia: Stropharia aeruginosa

---

* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 60590
* Dyntaxa: 6067
* EOL: 1029498
* GBIF: 2533359
* Index Fungorum: 150372
* MycoBank: 150372
* NCBI: 109659

 |

* Wd Datuak: Q1552361
* Commonscat Multimedia: Stropharia aeruginosa
**Putzubeltz ur-jauzia** Nafarroa Garaian dagoen ur-jauzia da izen bereko errekan kokatuta dagoena, Bortziriak eskualdeko Arantza udalerriko lurretan, Aientsa eta Azkilarrea auzoen artean. 10-15 metroko jauzia egiten du urak harrizko horma beltz baten aurrean eta behean putzua eratzen da.

Inguruko mendiak
----------------

Ur-jauzi hau Mendaurko mendilerroko mendi garaiez inguratuta dago. Horrela zirko-erdi baten zentroa da ur-jauzia, zirko horrek 800 metroko desnibela du eta 2,5 kilometroko diametroa. Inguruko mendiak honako hauek dira:

* Mairubaratzeta, 851m
* Mendaur, 1.131 m
* Mendieder, 1.071 m
* Arainburu, 1.054 m
* Loitzate, 1.048 m
* Ekaitza, 1.046 m
* Komizko Gaina, 1.037 m
* Negusoro, 857 m

Putzubeltz erreka eta bere adarrak
----------------------------------

**Putzubeltz** errekak beste errekatxo hauen urak jasotzen ditu ur-jauzia baino lehen: Imintzako erreka, Txinurtiko erreka eta Munierko erreka.

Ur-jauziapasa eta metro batzuetara Beraskun errekarekin batzen da, eta beste errekatxo hauen urak ere jasotzen ditu ur-jauzia pasa ondoren: Bordaberriko erreka, Egusuetako erreka, Bidartxoetako erreka, eta Arribeltzeko erreka.

Putzubeltz erreka Latsako errekara eramaten ditu urak, eta horrek Bidasoara, Igantzi herriak beheko aldean duen Berrizaun auzoan.

Bertara nola iritsi
-------------------

Arantza herritik bi bide daude ur-jauzira heltzeko, bat Aientsa auzotik eta bestea Azkilarrea auzotik. Bide biak konbinatuz 9 km-ko ibilaldi zirkular egin ohi da ur-jauzia bisitatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Arantza. Toponimia. Nafarroako Euskararen Mediateka» *www.mediateka.eus* (Euskarabidea. Nafarroako Gobernua) (Noiz kontsultatua: 2019-04-20).
2. ↑    «Arantza-Arruzpi-Aientsa-Putzubeltz-Arantza» *Wikiloc - Rutas del Mundo* (Noiz kontsultatua: 2019-04-20).

Ikus, gainera
-------------

* Aitzondoko ur-jauzia (Gipuzkoa)
* Bisusta ur-jauzia (Nafarroa)
* Delikako ur-jauzia (Araba)
* Goiuriko ur-jauzia (Araba)
* Xorroxin ur-jauzia (Nafarroa)

Kanpo estekak
-------------

* Arantzako zirkutik txango zirkularra Vasco de Camping.
* Putzubeltz\_ur-jauzia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63244100

 |

* Wd Datuak: Q63244100
**Maider Egues Ergialde** (Arrasate, Gipuzkoa, 1974ko azaroaren 8) kazetaria da. Informazio Zientzietan lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean. 1993tik 1997ra Arrasate Telebistako albistegietako erredaktorea eta aurkezlea izan zen. Aldi berean Arrasate Press astekariko erredaktorea izan zen.

1994tik 1995era TVE2ko *Frontón* programako aurkezlea eta kolaboratzailea izan zen. 1997 eta 1998 bitartean *Kili Kolo* aurkeztu zuen ETB1en. Horrez gain, 1997tik 1999ra *Jaiak* programako erredaktorea eta 1999tik 2002ra *Sorginen Laratza* programako kazetaria izan zen. 2001 eta 2002 bitartean *Chiloé* aurkeztu zuen. 2002an *Baietz Gogoratu!* eta 2003an *Kuxkuxeroak* programetako erredaktorea izan zen. 2004an *Vaya Semanita* programako lokuzioak egin zituen.

Gaur egun *Teknopolis* programako aurkezlea eta zuzendaria da.

Lanak
-----

### Telebista

* *Albisteak* - ATB (1993-1997)
* *Frontón* - TVE2 (1994-1995)
* *Kili Kolo* - ETB1 (1997-1998)
* *Jaiak* - ETB1 (1997-1999)
* *Sorginen Laratza* - ETB1 (1999-2002)
* *Chiloé* - ETB2 (2001-2002)
* *Baietz Gogoratu!*
* *Kuxkuxeroak*
* *Vaya Semanita*
* *Teknopolis* - ETB1/ETB2/ETB3

### Film laburrak

* *Hilarri* (2000)

Kanpo estekak
-------------

* Maider Eguesen profila Euskadiko filmategian[*Betiko hautsitako esteka*]
* Elkarrizketa *Argia* astekarian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262851

 |

* Wd Datuak: Q12262851
*Helvella atra*

Sinonimoa: *Leptopodia atra*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa. Zaldiaren zela irregular baten itxurakoa, beltzaxka kolorekoa goiko aldea eta behekoa grisaxka. 

**Hanka:** Altu samarra, mehea, zilindrikoa, oinarrian zertxobait loditua, ile finekin. batzuetan pixka bat ildaskatua, leuna, grisaxkatik marroi ilunera doan kolorekoa eta argiagoa oinarrian.

**Haragia:** Mehea. Usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Helvella* hitza latinetik dator, eta lekale, barazkiak, esan nahi du, oro har, belar usaintsua.

Jangarritasuna
--------------

Gordinik toxikoa, edozein kasutan, sukaldaritza-baliorik gabekoa, bere eskasiagatik eta haragiaren etekin baxuagatik.

### Nahasketa arriskua

Espezie arraroa da, antzeko beste *Helvella* batzuekin nahasteko erraza eta askotan oharkabean pasatzen dena bere tamaina txikiagatik.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberriaren amaieratik udazkenera. Batez ere belarren eta parke eta lorategietako goroldioetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 328 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  AsoJaen, Asociación Botánica y Micológica de Jaén.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
***Payola*** Berri Txarrak rock talde nafarraren seigarren diska da. 2009ko irailaren 14an argitaratu zen.

Mikel Lopez "Rubio" baxujoleak, 2008ko maiatzaren 29an taldea utziko zuela adierazi zuen, "arrazoi pertsonalengatik". Bere ordez, David González bizkaitarra sartu zen taldean, PiL.T. talde entzutetsuaren azkenengo urteetan. Diskoa bera, Steve Albini ingeniari amerikarrarekin grabatu eta nahastu zuten, Chicagoko Electrical Audio estudioan. Beste behin ere, Rise Against taldeko Tim McIlrath abeslariak bere laguntzatxoa eskaini du disko honetan, nahiz eta ez izan *Denak ez du balio* abesti ezagunean bezain kolaborazio pisuzkoa.

Seigarren disko honen izena, "Payola", spanglishetik datorren hitzetik hartua da. Hitz honek, "*Pay for a rolla*" esan nahi du, hau da, talde batek eskupekoa ematea irratiko esatariei, bertan abesti hori beste batzuen gainetik jar dezaten.

Bestalde, Maravillas abestia, Maravillas Lamberto nafar neska gazteari eginiko abestia da. Maravillas Larraga herrian jaio eta bizi izan zen, harik eta Espainiako Gerra Zibileak aita atxilotu zuten arte; aita bakarrik utzi nahi ez zuela eta, Maravillas ere atxilotu zuten, bai eta bortxatu ondoren erail ere.

Abestien zerrenda
-----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1. | Folklore | 2:55 |
| 2. | Gure Dekadentziaren Onenean | 2:28 |
| 3. | Maravillas | 3:45 |
| 4. | Dortoken Mendean | 5:22 |
| 5. | Achtung!!! | 2:27 |
| 6. | Payola | 3:07 |
| 7. | Paperezkoa | 3:30 |
| 8. | Etorkizuneko Aurrekari Guztiak | 4:28 |
| 9. | Hasi Ta Bukatu | 3:15 |
| 10. | Arren, Darwish | 4:36 |
| 11. | Jainko Ateoa | 5:24 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11080158

 |

* Wd Datuak: Q11080158
Estavilloko San Martin elizan López de Gámizen erretaula ikus daiteke. Erromanismoaren lehen adibidea Euskal Herrian.
**Erromanismoa** Europako manierismoaren korronte piktoriko eta eskultoriko baten izena da; Errenazimendu Betean Erroman lan egin zuten artista italiarren estiloa imitatzen zuen, batez ere Rafael Sanzio eta Michelangelo.

Errenazimenduaren iraupena murritza izan bazen ere, estilo honetan arte-adierazpen garrantzitsuak sortu ziren gurean eta ez bakarrik arkitekturan, eskulturan ere nabarmendu zen. Berez, erromanismoa izenez ezaguna den korrontearen bitartez eskulturak aparteko indarra hartu zuen, Nafarroan eta Gipuzkoan eragin nabarmena erdietsiz.

Erromanismoaren jarraitzaileak Euskal Herrian
---------------------------------------------

Estilo honek arrakasta izan zuen gure artean:

* Joanes Antxeta
* Ambrosio Bengoetxea: Iruñeko katedralaren San Joan Bataiatzailearen erretaularen eta Donostiako San Bizente elizaren errataula nagusiaren egilea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Klasizismo
* Arte eta kultura klasikoa

Kanpo estekak
-------------