recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Karl (Carlo) Alberto Abarth** (1908ko azaroaren 15a - 1979ko urriaren 24a) auto diseinatzailea izan zen, austriarra jaioa, baina gero nazionalizatu zen italiarra. Aldaketa egiterakoan, gauza bera egin zuen bere izenarekin, Carlo bihurtuz.

Biografia
---------

Abarth Vienan jaio zen , Austria-Hungariako Inperioaren garaian. Gaztetan Castagnan lan egin zuen, Italian 1925-1927 bitartean, motozikleta eta bizikleta txasisak diseinatzen. Austriara itzulita, Motor Thun-en eta Joseph Opawsky-rekin lan egin zuen 1927 eta 1934 bitartean, eta motozikletan lehiatu zen, bere lehen lasterketa irabazi zuen James Cycle batekin Salzburgon 1928ko uztailaren 29an. Geroago Europako bost aldiz txapeldun izan zen, baina ingeniari lanarekin jarraitu zuen. Linzen istripu larri baten ondoren, lehiaketa utzi eta 1933an sidekar bat diseinatu zuen. Horrekin 1934an Vienatik Oostendera 1.300 km-ko Orient Express trenbidea gainditzea lortu zuen.

1934an Italiara joan zen betiko, eta han ezagutu zuen Ferdinand Porscheren suhia, Anton Piëch, eta bere idazkariarekin ezkondu zen. Abarth denbora luzez ospitaleratu zuten, eta 1938an Jugoslavian izandako istripu baten ondorioz bere kirol ibilbidea amaitutzat eman behar izen zuen. Horren ondoren, Meranora joan zen bizitzera, arbasoak bertakoak baitziren. Abarth-ek Tazio Nuvolari eta Ferry Porsche senide-laguna ezagutu zituen, Rudolf Hruska eta Piero Dusio ingeniariekin batera, eta "Compagnia Industriale Sportiva Italia" (CIS Italia, geroago Cisitalia) sortu zuten, Porsche Konstruktionen-ekin lankidetzan. Lankidetza horren lehen fruituak ez zuen arrakastarik izan, "Tipo 360", 1 Formulako prototipoa (Ikus ere Porsche 360). "CIS Italia" proiektua Dusio Argentinara joan zenean amaitu zen, 1949 inguruan.

Carlo Abarth-ek orduan sortu zuen Abarth & C. Armando Scagliarinirekin batera (Guido Scagliarini Cisitaliako pilotuaren aita) Turinen (1949ko martxoaren 31), bere zodiako zeinua, Scorpio, korporazio logotipo gisa erabiliz. Konpainiak lasterketa autoak fabrikatu zituen, eta ihes-hodi hornitzaile handienetako bat bihurtu zen, "Abarth" oraindik aktiboa. Carlo Abarth-ek pertsonalki hainbat abiadura errekor ezarri zituen Autodromo Nazionale Monzan (1965eko urriaren 20an).

Konpainia 1971ko uztailaren 31n saldu zion Fiat Taldeari, zuzendari jarraitzen zuen bitartean, eta gero Vienara itzuli zen

Ikus, gainera
-------------

* Abarth, automobil fabrikatzailea eta prestaketa enpresa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q699130
* Commonscat Multimedia: Carlo Abarth

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37709826
* ISNI: 0000 0000 3825 0532
* GND: 118646397
* LCCN: n2003010364
* NDL: 00961483
* SNAC: w6kw62zq

 |

* Wd Datuak: Q699130
* Commonscat Multimedia: Carlo Abarth
**Carlisle konderria** (ingelesez: *Carlisle County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bardwell da. 2010eko zentsuaren arabera 5.104 biztanle zituen, Carlisle kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Carlisle konderriak 515,36 kilometro koadro ditu. Horietatik 24,72 ura dira. Beste 490,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,9 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.104 pertsonetatik 4.989 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 83 dira. 35 beltzak edo afroamerikarrak. 23 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 14 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 41 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491837
* Commonscat Multimedia: Carlisle County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145529532
* ISNI: 0000 0004 0617 4968
* LCCN: n88230585
* **Lekuak**
* OSM: 1846508
* TGN: 2000778

 |

* Wd Datuak: Q491837
* Commonscat Multimedia: Carlisle County, Kentucky
Alonso Fernandez de Lugok Kanarietako mentzeiak esklabo moduan eramaten Errege-erregina Katolikoen aurrean.
**Cathaysa printsesa** Santa Cruz Tenerifekoko Tagananan jaiotako neska guantxe bat zen. Esaten da Beneharoren alaba zela, Anagako printzesa, eta 1488an jaio zela. Zazpi urte zituenean beste lau neskekin batera (Cathayta, Inopona, Cherohisa eta Ithaisa) Gaztelako soldaduek harrapatu zuten eta 1494ko apirilean esklabo bezala Valentzian saldu zuten. Bere bizitzaz ez dago beste informaziorik baina pentsatzekoa da bere bizitza osoan Espainiako goi mailako familia baten zerbitzuan egongo zela, hasiera menina moduan, hau da, neskame oso gaztea moduan, eta gero morroia bezala. Askotan mito bat bezala aipatua izan da eta ez dago oso garbi pertsonaiaren izaera historikoa eta haren inguruko informazioak.

Tenerifeko Pedro Guerra abeslariak kanta bat eskaini zion.

Egun, kanariar independentismoaren ikurra da.

Cathaysa izena ere ohikoa da emakume kanariar artean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cortés, V..  (1955). «La Conquista de las Islas Canarias a través de las ventas de esclavos en Valencia» *Anuario de Estudios Atlánticos* (1.).
2. ↑  .
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Pedro Guerra ren "Cathaysa" abestia Los Sabandeños taldearekin.
* **(Gaztelaniaz)** Izen guantxeen zerrendak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9062817

 |

* Wd Datuak: Q9062817
**Lolland** Danimarkako Seelandia eskualdeko udalerria da, Lolland uhartearen mendebaldea hartzen duena. Hiriburua Maribo bada ere herri handiena Nakskov da.

Historia
--------

Udalerria 2007an eratu zen Holeby, Højreby, Maribo, Nakskov, Ravnsborg, Rudbjerg eta Rødby udalerriak elkartzean.

Herriak
-------

Honako hauek dira herri nagusiak:

1. Nakskov (13.886 bizt.)
2. Maribo (6.023)
3. Rødby (2.206)
4. Rødbyhavn (1.905)
5. Holeby (1.597)
6. Søllested (1.505)

### Nakskov

Lollanden mendebaldean dago eta uharteko herri handiena da 13.886 biztanlerekin. Historian zehar nekazal eremu aberatsa izan da eta 1266an dagoeneko lortu zuen merkatal herria izateko eskubidea. XIX mendean herriaren inguruko padurak drenatu egin ziren eta gaur egun bizikleta eta trekking ibilbideak ezarri dira. Gaur egun beraz herri turistikoa bihurtu da.

### Maribo

Lolland udalerriko hiriburua da eta 6.023 biztanle ditu. Uhartearen erdialdean kokaturik dago Nørresø eta Søndersø aintziren artean. Santa Brigidaren ordena 1416an sorturiko monasterioan du sorrera Maribok. 1895ean Mariboko garagardotegia sortu zen, bertako industriaren erdigunea.

Irudiak
-------

* Nakskov.Nakskov.
* Mariboko katedrala.Mariboko katedrala.
* Rødby.Rødby.

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)****(Gaztelaniaz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q670153
* Commonscat Multimedia: Lolland Kommune

---

* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0004 0378 8243
* **Lekuak**
* OSM: 2171050

 |

* Wd Datuak: Q670153
* Commonscat Multimedia: Lolland Kommune
Catherine Dickens Samuel Lawrencek marraztua (1838)
**Catherine Thomson "Kate" Dickens** (Edinburgo, Eskozia, Erresuma Batua, 1815eko maiatzaren 19a - London, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1879ko azaroaren 22a) Charles Dickens eleberrigilearen emaztea eta bere hamar haurren ama izan zen.

Biografia
---------

1836an ezkondu zen Charles Dickensekin eta hamar seme-alaba izan zituzten. Badirudi, ordea, liburuaren salmentek gora egiten zuten bitartean, senar-emazteen arteko harremana gainbehera zetorrela. Senarraren esanetan, Catherine ama eta etxekoandre ezgauza zen eta hainbeste haur izatea leporatzen zion, horrek buruhauste ekonomikoak eragin zizkiolako. Buruko arazoak zituela ere esan zuen.

1851ean, Londonen, *What shall we have for dinner?* (Zer afalduko dugu?) izenburuko liburua argitaratu zen. Lady Maria Cuttlerbuck-ek sinatutako lanak afaltzeko 42 menu jasotzen zituen, askotarikoak, bi lagunentzako afari xumeetatik hasi eta hamazortzi afaltiarrentzako oturuntza oparoetaraino. Londres viktoriarrean gastronomiarekiko interesa gora ari zen, atzerriko sukaldaritza lantzen zuten jatetxe kopurua bezala. Errezeta bilduma hura best-seller bihurtu zen berehala. Liburuaren jatorrizko ediziorik ez da gorde eta, horregatik, ez da jakin zehazki urte hartako zein garaitan argitaratu zen. Baina urrirako agortua zegoen, bigarren edizioa orduan argitaratu baitzen. Gutxienez bost berrargitalpen egin zituzten 1860. urtea bitartean. Gerora jakin zen Lady Maria Cuttlerbuck izengoitia zela –frantziar komedia bateko pertsonaia baten izena da– eta liburua Charles Dickens idazle ospetsuaren Devonshire Terraceko etxean idatzi zela. Adituek uste dute hitzaurrea nobelagileak berak idatzi zuela, baina zalantzarik ez dute edukia Catherine Dickens emazteak idatzi zuela.

1858ko ekainean banandu ziren eta Catherinek etxea eta zaharrena ez beste seme-alaba guztiak utzi behar izan zituen. Eta hala ere, senarrarekiko leialtasuna agertu zuen hil arte.

Komunikabideetan
----------------

Azken urteotan Catherine Dickens hizpide duten hainbat lan kaleratu dira. *What shall we have for dinner?* berrargitaratu zuten 2005ean, hari buruzko bi ikerlan argitaratu dira eta BBCk dokumental bat ekoiztu zuen 2011n.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Irazustabarrena, Nagore.  (2016ko irailak 4). «Zer afalduko dugu?» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2625262
* Commonscat Multimedia: Catherine Dickens

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9732286
* ISNI: 0000 0001 2208 6878
* GND: 143821350
* LCCN: nr95005447
* SNAC: w6z03gjm
* SUDOC: 148922988
* Open Library: OL6441375A

 |

* Wd Datuak: Q2625262
* Commonscat Multimedia: Catherine Dickens
**Lola Maverick Lloyd** (1875eko azaroaren 24a – 1944ko uztailaren 25a) estatubatuar bakezale, sufragista, munduko federalista eta feminista izan zen. Texasen jaio zen Maverick familia aberatsean, eta William Bross Lloydekin ezkondu zen, Henry Demarest Lloyd kazetariaren semearekin. Elkarrekin, bi familien eragina eta aberastasuna erabili zituzten, Garai Aurrerakoiko (1896 - 1920) kausen alde egiteko.

Dibortzio publiko eta gatazkatsu baten ondoren, Lola Maverick Lloydek bakezaletasunaren aldeko borrokari eskaini zion bizitza. Emakumeen Alderdi Bakezalea eta Bakearen eta Askatasunaren Aldeko Emakumeen Nazioarteko Liga sortu zuen 1915. Munduko Errepublika Federala eratzeko kanpainari hasiera eman zion 1937an, munduko gobernua eta federalismoa antolatzeko lehen saiakeran, Rosika Schwimmer lagunarekin batera.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Lola Maverick Lloyd dokumentuak Sophia Smith bilduman, Smith College Bilduma Bereziak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15995935
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 16393379
* ISNI: 0000 0000 3269 6074
* LCCN: n90688732
* SNAC: w6hm5mg9

 |

* Wd Datuak: Q15995935
**Lola Martínez**, jaiotzaz **María Dolores Martínez Lorente** (Murtzia, XX. mendea) murtziar irrati eta telebistako esataria da.

Biografia
---------

Murtzian jaioa, Madrilera joan zen bizitzera, neska zela. Gorputz Hezkuntzako irakaslea da. Farmazian doktoretza egitekotan egon zen. Prêt-à-porter eredua izan zen. Oso gaztea zela ezkondu zen. 1974az geroztik harreman sentimentala izan zuen Juan Manuel Golfekin, Luciana Wolf abeslariaren senarra izan zenarekin.

Lan ibilbidea
-------------

Irratian hasi zuen bere ibilbidea, baina laster egin zuen jauzi Televisión españolara, eta "jarraipeneko esatari" deiturikoen plantillako kide izan zen. Esatari horiek ikusleei egunean zehar emango zen programazioa iragartzen zieten.

1977tik aurrera ospe handiagoa lortu zuen. Urte horretan Benidormeko Jaialdia aurkeztu zuen Mónica Randallekin batera eta Urte Amaierako Gala, Valerio Lazaroven zuzendaritzapean. 1977an *La bolsa de los refranes* lehiaketa ere aurkeztu zuen, Joaquín Calvo Sotelok zuzendua, *eta* barietate-magazinak, Mario Antolínen zuzendaritzapean: *Etcétera* eta *Los escritores*. Agerpen horiek guztiek urteko jende ezagunenarentzako saria eman zion *Diario Pueblo* egunkariak.

Hurrengo urteetan, TVEren ohiko aurpegi bihurtu zen, eta une hartako programa oso ezagun batzuetan parte hartu zuen, hala nola *Cosas* eta haren jarraipena *Otras cosas* (1981-1982) edo *300 mililones* (1982), edo Ingalaterrako Karlos eta Diana Galeskoaren arteko ezkontza, Eduardo Sanchorekin batera.

Urte haietan, kameren aurreko lana eta Radio 80n irrati-kolaborazioak egin zituen, 1983ko urtarrilera arte. Batera ezintasunen erregimena aplikatuta, irratia utzi egin zuen.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* *Diario Pueblo* egunkariak emandako Urteko jende ezagunenarentzako saria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Lola Martínez con "La bolsa de los refranes".*  11 de mayo de 1977.
2. ↑    *"Etcétera", el Tiempo.*  17 de septiembre de 1977.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5978469

 |

* Wd Datuak: Q5978469
***Lisboako Setioaren Historia*** (*História do Cerco de Lisboa*) José Saramago idazle portugaldarrak kaleratutako seigarren eleberriaren izenburua da, 1989an argitara emanda.

Argumentua
----------

Raimundo Silva, adinean sartua dagoen testu-zuzentzaile lisboarra, mutilzahar metodiko eta bizimodu aspergarria daramana, egun batez, Lisboako setioari buruzko liburu bat zuzentzen ari dela, bere betebeharrari itzuriko zaio eta "bai" jarri behar zuen lekuan "ez" idatziko du. Aldaketa txiki horrek Portugalgo Historia aldatuko du, baina baita Raimundo Silvaren beraren historia ere, gizon apal eta grisa zena behingoz bere patuaren subjektu bihurtuko baita, erabakimenaren jabe eta bere etorkizunaren egile. Gizatasunari, historiari, fikzioari eta maitasunari buruzko gogoeta mamitsuez gain, ohargarria da Saramagoren idazkera berezia, bere sintaxi landu, konplexu eta jostalariak gai batetik bestera, garai batera bestera baitarama irakurlea, bide bihurri eta sigi-sagatsuetan barrena.

Euskarazko bertsioa
-------------------

1999an Jon Alonsok euskaratu zuen eta Ibaizabal argitaletxeak argitaratu, goian agertzen den izenburuarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Liburuaren kritika *The New York Times* aldizkarian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2701463
* **Identifikadoreak**
* Open Library: OL16600418M

 |

* Wd Datuak: Q2701463
**Carrie** Stephen King estatubatuar idazlearen beldurrezko eleberri bat da. 1974ko apirilaren 5ean Doubleday argitaletxeak argitaratu zen. Berez, Stephen Kingek idatzitako laugarren eleberria izan zen, baina argitaratzen lehenbizikoa.

Argumentua
----------

AEBtako Maine estatuko Chamberlain udalerria. Carrietta *«Carrie»* White itxuraz deuseza den 17 urteko neska gazte nerabe lotsatia da. Etxean, bere ama fanatiko erlijiotsu eta desorekatuaren ateraldiak jasaten ditu. Aldiz, institutuan, Carriek hainbat ikasleen umilazio txantxen jomuga da. Carriek telekinesia ahalmenak dituela jabetuko da, eta ikasturte amaierako jaialdian jendaurreeko umilazio baten biktima bilakatzen dutenean bere erreprimitutako haserrea askatu eta ordurarte mindu duten guztietaz mendekatuko da.

Zinema
------

* *Carrie (1976ko filma)*: Brian De Palmak zuzendu eta Sissy Spacek, John Travolta eta Piper Laurie aktoreek antzeztu zuten.
* *Carrie (2002ko filma)*: Telefilma.
* *Carrie (2013ko filma)*: Kevin Misherrek zuzendu eta Chloë Grace Moretz, Judy Greer, Portia Doubleday eta Julianne Moore aktoreek antzeztu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q623394
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 201884439
* GND: 4529906-7
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q623394
Loubet kostaldearen kokapena.
**Loubet kostaldea** (ingelesez **Loubet Coast** Graham kostaldearekin muga den Bellue lurmuturra eta Fallières kostaldeagandik banatzen duen Bourgeois fiordoaren arteko penintsula antartikoaren kosta zatia da (Graham Lurraldea).

Biscoe uharteak eta Adelaida uhartearen artean dago, hauengandik Grandidier kanalak banatzen dituelarik. Antartandeek Loubet kostaldea Foyn kostaldetik banatzen dute, azken hau penintsula antartikoaren ekialdeko zatian dagoelarik.

Loubet kostaldea 1905eko urtarrilean aurkitu zuen Jean-Baptiste Charcotek zuzendutako Frantziar Espedizio Antartikoak *Pourquois Pas* itsasontzian, Frantziako presidentea zen Emile Loubeten omenez izendatu zuena.

Lurralde aldarrikapenak
-----------------------

Argentinak Foyn kostaldea Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziako Argentinar Antartika departamendu barnean sartzen du, Txilerentzat Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeko Txileko Antartikako Probintziako Antartika hiriaren zati da, eta Erresuma Batuarentzat Britainiar Antartikaren zati. Aldarrikapen hauek Itun Antartikoaren baldintzek mugatzen dituzte

Herrialde aldarrikatzaileen izendapenak:

* Argentinak: -
* Txilek. *Costa Loubet*
* Erresuma Batuak: *Loubet coast*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3048342

 |

* Wd Datuak: Q3048342

67°S 66°W﻿ / ﻿67°S 66°W﻿ / -67; -66
**Loudon konderria** (ingelesez: *Loudon County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Loudon da. 2010eko zentsuaren arabera 48.556 biztanle zituen, Loudon kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Loudon konderriak 640,68 kilometro koadro ditu. Horietatik 47,02 ura dira. Beste 593,67 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 75,79 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 48.556 pertsonetatik 47.171 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.395 dira. 517 beltzak edo afroamerikarrak. 111 amerikar natiboak ziren eta 22 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 284 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 27 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 424 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Loudon County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501927
* Commonscat Multimedia: Loudon County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134892886
* ISNI: 0000 0004 0442 541X
* LCCN: n82116832
* NARA: 10040100
* **Lekuak**
* OSM: 1848187
* TGN: 2001889

 |

* Wd Datuak: Q501927
* Commonscat Multimedia: Loudon County, Tennessee
**Mathieu de Costa**, batzuetan **d'Acosta** ere deitua, Kanadako lehen pertsona beltz askea izan zen, Kanadako Ondarearen Institutuaren arabera.

Biografia
---------

XVII. mendean, lehen urtean, Ipar Amerikan, Mathieu da Costa egungo Kanadako ekialdeko kostaldera. Ez da jakin non eta noiz jaio eta hil zen Da Costa. Argi dago afrikar jatorrikoa zela, interpretea zela, eta Pierre Dugua de Bots eta Samuel de Champlain kolonizatzaile frantziarrentzat lanean aritu zela. Frantsesa, portugesa, nederlandera eta euskara –zehazki, algonkin-euskara pidgina– menderatzen omen zituen eta, jakina, zena zelako ama-hizkuntza, horren berri inon jaso ez arren.

Historialarien arabera, afrikarrak XV. mendearen amaieran hasi ziren portugaldarrentzat interprete lanean, eta handik mende batera, europarrak Afrika geroz eta hegoalderago esploratu ahala, herbeheretarrentzat, frantsesentzat eta ingelesentzat. Beharbada, horregatik hitz egiten zuen Da Costak frantsesez, nederlanderaz eta portugesez.

Baina ez da jakin nolatan menderatu zuen algonkin-euskara pidgina, San Laurendi ibaitik gorakoekin interprete lanak egiteko. Huraxe baitzen lurralde haietan europarren eta bertakoen arteko komunikazio-tresna nagusia. Euskal baleazaleak 1520ko hamarkada inguruan iritsi ziren Ternua eta Labrador inguruetara eta hango biztanleekiko harremanetan mikmakerako, innerako eta euskarazko hitzez osatutako pidgina sortu zen –gaskoierazko ukitu batzuk ere ba omen zituen–, gerora kolonizatzaile frantziarrek ere erabiliko zutena. Da Costak, beharbada, Europan ikasi zuen euskara edo, zuzenean, pidgina. Edo, agian, Amerika iparraldean bertan ikasiko zuen, jardunean zela.

1607ko otsailean edo martxoan Europan zen berriro interprete afrikarra, dokumentu batek jaso baitzuen Pierre Dugua de Monsen idazkaria haren bila joan zela Amsterdamera. Itxuraz, herbeheretarrek frantziarren zenbait itsasontzi atzeman eta Da Costa bahitu zuten. Hortik ondorioztatu daiteke, ordurako Kanadako kosta atlantikoan lanean ibilia zela. 1608an Da Costak kontratu bat sinatu zuen Nicolas de Bauquemare normandiar merkatariarekin, hiru urtez "*Kanadako, Akadiako eta beste edonorako bidaietan*" itzultzaile lanak egiteko. Ez da jakin berriro ontziratu zen, baina kontratu osoa behintzat ez zuen bete. 1609ko abenduan Mathieu Da Costa Le Havren preso zegoen "*lotsagabekeria ekintza*" bat medio. Eta handik aurrera ez dago haren arrastorik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5  Nagore Irazustabarrena, Kanadako lehen beltz euskaraduna, *Argia*, 2017ko urriaren 01a

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3244976

 |

* Wd Datuak: Q3244976
**Marre Moerel** (Breda, Herbehereak, 1966) 2002tik Madrilen bizi den diseinatzaile holandarra da.

Ibilbidea
---------

Moda diseinua ikasi zuen Rotterdam-en, eskultura Exeter School of Fine Arts-en eta altzarien diseinua Royal College of Art-en. 1993an New Yorkera joan zen, non Parsons School of Design-en irakasle eta *freelance* diseinatzaile gisa lan egin zuen, Cappellini, Cell, Kenzo eta Offect bezalako markentzat. 

2002an Madrilera joan zen bizitzera, 2001eko irailaren 11ko atentatuen ostean, eta bertan bere estudio-denda sortu zuen eta bertan altzarien, argiztapenaren, baxeren eta osagarrien diseinuan lan egin zuen, eta hainbat bilduma ditu. 

Madrilgo Udalak sustatutako eskulan espainiar abangoardiako programetan parte hartu zuen, bere *Food on the table* bilduma aurkeztuz.   2015ean, Interiores aldizkariaren urteko Influencer saria irabazi zuen. 

Bere lana azaltzeko, esan daiteke: «Moerelen nahia beti izan da betiko objektu garaikide sortzea, egungo sentimendua erreferentzia historikoekin batzeko gai direnak, horietako bakoitzari berezko umore eta fintasun zentzua galdu gabe»  .

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *CV Marre Moerel.*  Universidad Europea.
2. ↑    *Producto fresco. Marre Moerel.* .
3. ↑    *Entresijos para reinventar la cerámica.*  El País 4 de mayo de 2011.
4. ↑    *Artesanía española de vanguardia. Innovación y diseño..*  14 de noviembre de 2013.
5. ↑    *La artesanía bestial de Marre Moerel (FOTOS).*  EL HUFFINGTON POST 22 de enero de 2014.
6. ↑    *La gran fiesta del diseño.*  La Razón 19 de noviembre de 2015.
7. ↑   «Artesania Industrial» *Barrio & Co*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29378231

 |

* Wd Datuak: Q29378231
Killineyko Martello dorrea. Irlanda.
Martello dorre baten hondakinak Cap Cavalleria lurmuturrean, Menorka.
**Martello dorrea** edo **Martelloak** Britainiar Inperioko koloniak izan ziren herrialdeetako kostaldeetan topatu daitezken dorre batzuk dira. Berez, herrialde hauetako kostaldeak piraten edo beste herrialde etsaien erasoetatik babesteko asmoz eraiki ziren behatokiak dira. Gehienak XIX. mendearen hasieran Napoleondar Gerren garaian eraiki ziren, hots, 1804 eta 1814 bitartean.

Herrialdeak
-----------

Martello dorreak munduko herrialde askotako kostaldeetan topa daitezke: Ingalaterra, Eskozia, Irlanda, Australia, Kanada, Barbuda, Bermudak, Menorka, Jamaika, Hego Afrika, Sierra Leona, Korsika, Italia, Santa Helena, Sri Lanka, Indonesia, Estatu Batuak...

Historia
--------

Berez, aintzina Genovan erabili ohi ziren gotorleku biribiletan oinarritzen da. Izena Korsikako lurmutur batean dagoen 1565ean eraikitzako Torra di Mortella dorretik datorkio.

Eraikinak
---------

Oin zirkularreko gotorlekuak dira.

Iruditegia
----------

* Quebec Hiriko Martello dorrea.Quebec Hiriko Martello dorrea.
* Howth udalerri inguruan, Irlanda.Howth udalerri inguruan, Irlanda.
* Essex, Ingalaterra.Essex, Ingalaterra.
* Martello dorre baten barnealdea erakusten duen irudia.Martello dorre baten barnealdea erakusten duen irudia.

Kanpo estekak
-------------

* Martello dorreak Irlandan eta munduan **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q91285
* Commonscat Multimedia: Martello towers

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300006946

 |

* Wd Datuak: Q91285
* Commonscat Multimedia: Martello towers
**Catherine Greenhill** matematikari australiarra da, zorizko grafoetan, zerrendapen bidezko konbinatorian eta Markov kateetan egindako ikerketengatik ezaguna. Hegoaldeko Gales Berriko Unibertsitateko Matematika eta Estatistika Eskolako matematikako irakaslea da, eta *Electronic Journal of Combinatorics egunkariaren* editorea.

Jardunbidea
-----------

Greenhill-ek Queenslandeko Unibertsitatean graduatu zen eta bertan masterra lortu zuen Anne Penfold Street-ekin lan eginez. 1996an doktoregoa lortu zuen Oxfordeko Unibertsitatean, Peter M. Neumannen zuzendaritzapean. Bere tesia "*From* *Multisets to Matrix Groups: Some Algorithms Related with the Exterior Square"* izan zen bere tesia.

Leedsko Unibertsitatean Martin Dyer-ekin eta Nick Wormald-ekin Melbourneko Unibertsitatean doktorego ondoko ikerketak egin ondoren, Greenhill 2003an Hegoaldeko Gales Berriko Unibertsitatean sartu zen. Irakasle elkartu bihurtu zen 2014an, eta unibertsitate horretan hori lortu zuen lehen emakume matematikaria izan zen.

Aintzatespenak
--------------

Greenhill izan zen Konbinatoria eta bere Aplikazioen Institutuaren Hall domina  irabazi zuen 2010ean. Australiako Matematika Konbinatorioen Elkarteko presidentea izan zen 2011-2013. 2015ean, Australiako Zientzien Akademiak Christopher Heyde domina eman zion zientzia matematikoetan egindako ikerketagatik.

Kanpo estekak
-------------

* Catherine Greenhillen argitalpenak Google Scholar-en

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q50147298
* **Identifikadoreak**
* ORCID: 0000-0001-6998-2282
* MGP: 46105
* Google Scholar: 4KbfkHsAAAAJ

 |

* Wd Datuak: Q50147298
**Los Angeles Memorial Sports Arena** Kaliforniako Los Angeles hiriko University Park auzoan, Exposition Parken dagoen kirol anitzeko eraikin bat da. Los Angeles Memorial Coliseumetik gertu dago, Kalifornia Hegoaldeko Unibertsitatearen kanpusetik hegoaldera.

Historia
--------

Los Angeles Memorial Sports Arena 1959ko uztailak 4an ireki zen. Lehen ikuskizuna José Becerra eta Alphonse Halimiren arteko Oilar Pisuko titulua lortzeko boxeo borroka bat izan zen, 1959ko uztailak 8an ospatu zena. Los Angeles Memorial Sports Arena ondoan duen Los Angeles Memorial Coliseumen instalakuntza senide bat bihurtu zen, NBAko Los Angeles Lakers taldeak 1960 eta 1967 artean etxeko partiduak jokatu zituen tokia ere izan zen, Los Angeles Clippersena 1984 eta 1999 artean, Los Angeles Kingsena euren estreineko denboraldian, 1967an, NCAAko Southern California Trojansen saskibaloi taldearena 1959 eta 2006 artean, AFLko Los Angeles Cobrasena 1988an eta ABAko Los Angeles Stars taldearena 1968 eta 1970 artean.

Clippersek eta Trojansek pabilioi hau utzi zutenetik, hau, inguruan eta munduan instalakuntza ezezagunago bihurtu da. Guzti hau gora-behera, Memorial Sports Arenak oraindik institutuko saskibaloi txapelketak eta noiz behinka kongresuak eta kontzertuak hartzen ditu, ikuskizun hauek askoz maila txikiagokoak direlarik Staples Center eta Galen Center bezalako beste pabilioi batzuen ospea kontutan hartuz.

Ireki zen egunetik, Los Angeles Memorial Sports Arenak 1960ko Kongresu Nazional Demokratikoa, NCAAko 1968ko eta 1972ko saskibaloiko Final Fourrak, NCAAko emakumezkeen saskibaloiko 1992ko Final Fourra, 1963ko NBAko All Star Gamea, 1984ko Los Angeleseko Olinpiar Jokoetako boxeo lehiaketak, WrestleMania VII 1991n eta WWEko beste gertakari batzuk hartu ditu.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Los Angeles Memorial Sports Arenaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1571403
* Commonscat Multimedia: Los Angeles Memorial Sports Arena

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316746847

 |

* Wd Datuak: Q1571403
* Commonscat Multimedia: Los Angeles Memorial Sports Arena
**Mas y Praten Glorieta**, Sevillako Maria Luisa Parkean kokatua, Benito Más y Prat olerkari, antzerkigile, idazle kostunbrista eta kazetari ecijarrari eskainitako txoko bat da. Herri harpidetza bidez ordaindua izan zen, Enrique Real Magdalenoren ekimenaren ondoren, Anibal Gonzalezek proiektatua eta 1924ko maiatzak 2an inauguratua. Zirkuluerdi forma du, burdinazko bizkarraldea duten eserlekuekin, eta, behean, aurpegietako batean, liburuentzako zapaldak dituzten pinakuluekin amaituak daude. Beste aurpegi batzuetan, sevillar eszena kostunbristak irudikatzen dituzten azulejuak ikus daitezke.

Zirkuluerdiaren erdialdea, omendutako Mas y Praten soingain batek presiditzen du, Antonio Castillo Latruccik egina. Soingainpean eta Enrique Orcek eginiko azulejuetan, bi *putto*k eutsita, Ecija eta Sevillako enblemak irudikatzen dira.

Glorietaren inguruan dagoen landaretza, gogortxuz (*Viburnum tunis*), kolore zuri edo arrosaxkako loreak dituen zuhaixka; japoniar soforaz (*Sophora japonica*), jatorria Txinan eta Japonian duena, eta, fruitu bezala arrosario erako lekaleak direnak, oso ohikoak hiribideetan, akantoz (*Acanthus mollis*), fotiniaz (*Photinia glabra*), heriotzorriz (*Nerium oleander*), udan loratzen den mediterraniar espeziea, ohikoa da errepideetako erdibitzaileetan eta mozketarik gabeko heskai eta ertzetan ikustea, donbeia bat (*Dombeya x cayeuxii*), altuera nahiko handia har dezakeen zuhaixka bat dena, bola handi formako loreak dituena, eta japoniar arbustu batek (*Ligustrum japonicum*) osatzen dute. Bertan ikus daitezkeen beste landare batzuk, basaerramu japoniarra (*Euonymus japonicus*), heskai bezala oso erabiliak direnak, indimitreak (*Lagerstroemia indica*), gerezi-aranondoak (*Prunus cerasifera*, *Pisardii* barietatea), nandinak (*Nandina domestica*), onbu bat (*Phytolacca dioica*) eta japoniar irasagarrondo bat (*Chaenomeles japonica*) dira, azken hau ere Japonia eta Txinatik heldutakoa eta arrosa koloreko lore handiak dituena. Urrutixeago, robinak eta pitosporoak (*Pittosporum tobira*) ikus daitezke.

2002-2003 bitartean zaharberritu zen, bere jatorrizko diseinua aldatuz, eserlekuetako pitxer zeramiko zahar eta hondatuak eta azulejuak, zeramika eta azulejudi berriagatik aldatu zaizkiolarik

Conchako Glorietatik eta Doña Solen Glorietatik gertu dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8964318
* Commonscat Multimedia: Glorieta de Mas y Prat

---

 |

* Wd Datuak: Q8964318
* Commonscat Multimedia: Glorieta de Mas y Prat
**Mary Pierce** (Montreal, Kanada, 1975) tenis-jokalaria da. Kanadar, frantziar eta estatubatuar herritartasunak ditu, eta Frantziarekin jokatu ohi ditu selekziokako lehiaketak. 2000. urtean Roland Garros txapelketa irabazi zuen, eta bera izan zen lehiaketa nagusietako bat baino gehiago irabazi dituen bigarren frantses emakumezkoa, Suzanne Lenglenen ondoren.

Aita estatubatuarra du, eta ama frantses-kanadarra. Estatu Batuetan hazi zen. Hamar urte zituela egin zuen debuta tenisean, aitaren zuzendaritzapean, hura izan baitzuen lehenengo entrenatzailea. 1990. urtean parte hartu zuen lehenengo aldiz lehiaketa nagusi batean, Roland Garrosen hain zuzen; bigarren itzulira iristea lortu zuen. Hurrengo urtean irabazi zuen lehenengo txapelketa Palermon (Italia). 1994an Roland Garrosko finalera iritsi zen, baina Arantxa Sánchezek garaitu zuen. Hurrengo urtean, tenis-jokalari haren beraren kontra irabaztea lortu zuen Australiako Irekian.

Hemezortzi urte bete zituenean frantses herritartasuna hartzea erabaki zuen, eta aitarengandik independente aritzea. 1997an Australiako Irekia galdu zuen Martina Hingis suitzarraren kontra, eta hainbat entrenatzailerekin aritu ondoren, bere jokoa hobetzea lortu zuen. 2000. urtean bere anaia David hartu zuen entrenatzaile, eta Roland Garrosen garaipena lortu zuen. 1967an Françoise Dürrek txapelketa hori irabazi zuenetik lehenengo aldia zen frantses batek Parisen garaipena lortzen zuela. 2004. urtean 's-Hertogenbosch txapelketa irabazi zuen, bere 16. titulua buruz buruko partidetan.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Mary Pierce*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210695
* Commonscat Multimedia: Mary Pierce

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 46874712
* ISNI: 0000 0000 0783 7963
* BNF: 12550666x (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04857/eu\_p\_1743/p1743
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q210695
* Commonscat Multimedia: Mary Pierce
**Mariborreko udaletxea** (eslovenieraz: *Mariborski rotovž*) Mariborreko udal gobernuaren egoitza da, XVI mendean eraikia. Beheko solairuan bulegoez gain *Toti Rotovž* jatetxea dago, sukaldaritza esloveniarrean espezializatua.

Historia
--------

1515 urtean eraiki zen udaletxea eta 1563 eta 1565 artean pizkundeko estiloan berriztu zen. XIX estilo klasikoan berriztu zuten baina ondoren XVI mendeko itxura itzuli zioten.

1941ean Adolf Hitler hirian izan zen eta udaletxeko balkoitik hitz egin zien hiriko alemaniarrei.

Enparantza
----------

Hiriko enparantza nagusian dago, Drava ibaiertzetik gertu. Plaza honen izena *Glavni trg* da eta bertan egiten da hiriko merkatua. Esloveniako bigarren enparantza handiena da.

Izurritearen oroigarria
-----------------------

Enparantzan, udaletxearen mendebaldean "izurritearen oroigarria" dago (*Kužno znamenje*), 1680 urtean hiria erasan zuen Izurri Beltza oroitzen duena. Burges sinistedunek 1681ean eraiki zuten baina gaur egungoa Jožef Štraub eskultoreak 1743an egindakoa da. Marmol zuriz eginda dago eta bere oinarrian sei santu agertzen dira, Frantzisko Asiskoa, San Sebastian, Done Jakue, Antonio Paduakoa, Roke Montpellierkoa eta Frantzisko Xabierkoa, azken hau euskalduna. Seiren artetik zutabe bat altxatzen da eta goian Ama Birjinaren estatua da, 12 izar eta ilargia duen koroa buruan duela.

Iruditegia
----------

* Udaletxea.Udaletxea.
* Glavni trg enparantza.*Glavni trg* enparantza.
* Izurritearen oroigarria.Izurritearen oroigarria.
* Izurritearen oroigarria.Izurritearen oroigarria.
* 1961eko argazkia.1961eko argazkia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6762528
* Commonscat Multimedia: Maribor Town Hall

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2018002588
* NKC: ko20201087252

 |

* Wd Datuak: Q6762528
* Commonscat Multimedia: Maribor Town Hall
Prentsa masa-kulturaren adierazpen nabarmena da.
**Masa-kultura** industria kulturalak sortutako objektu, ondasun edo zerbitzu kulturalen multzoa da, eta askotariko publikoari zuzenduta daude.

Hainbat pentsalarirentzat, Adornorentzat adibidez, masak gauza berari jarraitzen dio. Frankfurteko Eskolaren arabera, masa-kultura da kapitalaren arrakastarik handiena lortzeko bitarteko nagusia. Orduan, ondasun, zerbitzu eta ideiak masan ekoizteko sistema osoak onarraraziko zukeen, oro har, kontsumismoaren, teknologiaren eta gogobetetze azkarraren eskutik sistema kapitalistak inposatutako eredua. Kultura hori komunikabide masiboen bidez definitzen da XIX. mendetik (inprenta, irratia, zinema, telebista, eta gaur egun arte Internet). Hortik abiatuta, masa-gizarteak agertzen dira, kapitalismoarekin lerrokatutako gizabanakoen gizarte batek eratuak, zeinean burgesiak gizartean produktuak, ideologiak eta abar sartzeko ahalmena duen, eta, horrela, erabat kapitalizatutako gizarte baten adierazpen-askatasuna mugatzeko.

Masa-kulturak eredu berri bat garatzen du, zeinean desberdintasunak (desadostasunak) eta desparekotasuna (berdintasunik ezak) indartzen diren, gero eta landuagoak diren estrategia eta tresna merkatulogikoen bidez. Zientzia eta ezagutza balio eta ikur estereotipatu batzuen ekoizpenaren zerbitzura jartzen dira.

Kultura horren funtsezko hiru zutabeak honako hauek dira: kultura komertziala, kontsumo-gizartea eta publizitate-erakundea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Soziologia Hiztegia] [2018]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3007315
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4711799
* NKC: ph122659

 |

* Wd Datuak: Q3007315
**Maria Castaña** (galizieraz, **María Castaña,** euskaraturik *Maria Gaztaina*), **Maricastaña** edo **Maria Castiñeira** ezizenez ere ezaguna, XIV. mendeko emakume galiziarra izan zen, eta elizaren boterearen aurkako matxinada baten buru izan zen.

Biografia
---------

Cereixako barrutian jaio zen, baina gero Lugora joan zen bizitzera. 1386. urtean, Pedro López de Aguiar Lugoko gotzainaren zapalkuntzaren aurkako errebolta bat zuzendu zuen, herritarrak oso zerga latzen pean zeudelako protestan. Maria Castañak, Gonzalo eta Afonso Ciegorekin batera, Francisco Fernández gotzainaren maiordomoa hil zuen. Matxinada amaitu ondoren, espetxeratu egin zituzten eta beren ondasunak Elizan ematera behartu.

Haren omenezm Maria Castañaren izena daramate Lugoko eta A Pobra do Brolloneko kale banak.

Esamolde ezaguna
----------------

Matxinada hartan izan zuen protagonismoa dela eta, Maria Castañaren memoria irudi historiko, legendario eta literarioa gisa gorde da. Iberiako hizkuntza erromantzeetan antzinako denborari buruz ere hitz egiteko erabili ohi da "Mariacastañaren garaiak" esamoldea, eta beragatik da hori.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Dicionario de mulleres galegas*, Aurora Marco, Edicións A Nosa Terra, març de 2007.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «8 M: Mujeres gallegas que hicieron historia- La Guia GO!» *La Guía GO!* 2021-03-08 (Noiz kontsultatua: 2021-07-13).
3. ↑  *Nos tempos de María Castaña*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9029967

 |

* Wd Datuak: Q9029967
**Maricopa konderria** (ingelesez: *Maricopa County*) Arizonako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Phoenix da. 2010eko zentsuaren arabera 3.817.117 biztanle zituen, Maricopa kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Maricopa konderriak 23.891,06 kilometro koadro ditu. Horietatik 62,8 ura dira. Beste 23.828,26 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.817.117 pertsonetatik 3.368.796 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.128.741 dira. 177.490 beltzak edo afroamerikarrak. 59.252 amerikar natiboak ziren eta 6.723 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 128.301 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5.508 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 71.047 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58691
* Commonscat Multimedia: Maricopa County, Arizona

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147762058
* ISNI: 0000 0004 0476 4374
* LCCN: n81144580
* NKC: ge134355
* NARA: 10038620
* **Lekuak**
* OSM: 1832201
* TGN: 2000097

 |

* Wd Datuak: Q58691
* Commonscat Multimedia: Maricopa County, Arizona
John Churchill, Marlborougheko I. dukea zena (*Marlbrough*).
***Malbrough gerrara joan zen*** (frantsesez *Malbrough s'en va-t-en guerre* edota *Mort et convoi de l'invincible Malbrough*) Frantziako abesti herrikoi bat da.

Hitzak Espainiako Ondorengotza Gerran zehar Britainia Handia eta Frantziako Erresumako gudarosteak elkar borrokatu ziren Malplaqueteko guduaren (1709) ondoren konposatu ziren. Nahiz eta frantziarrek porrota jasan, txantxezko abesti honetan aipatzen den John Churchill, Marlborougheko I. dukea ingelesen buruzagia bertan hil zela uste izan baizuten. Abestiaren doinua berriz antzinagokoa izan liteke: François-René de Chateaubrianden arabera, arabiar jatorrikoa litzateke eta Frantziara gurutzatuak eramana.

Luis XVI.a Frantziakoaren erregealdian abestia ezagun egin zen, dofinaren haurtzainetako batek maiz abestu eta errege-erreginei gustatu baizitzaien, ondorioz Versaillesera eta Frantzia osora hedatu zen. Erresuma Batua, Espainia, Alemania eta herrialde askotan ere ospetsu bilakatu zen, horregatik frantses, ingeles, gaztelania, alemana eta beste hainbat hizkuntzetako hitzak ere baditu.

Kanpo estekak
-------------

* *Malbrough s'en va-t-en guerre* abestia entzungai. Youtube.com **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2471630
* Commonscat Multimedia: Malbrough s'en va-t-en guerre

---

 |

* Wd Datuak: Q2471630
* Commonscat Multimedia: Malbrough s'en va-t-en guerre
*Artikulu hau XIII. mendeko Erresumari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Lituaniako Erresuma (1918)».*

**Lituaniako Erresuma** (lituanieraz: Lietuvos Karalystا) Lituaniako Dukerri Handiak 1251 eta 1263 urteen artean erresuma mailara iritsi zenean jaso zuen izena da.

Historia
--------

Inozentzio IV.a Aita Santuak 1251ko uztailaren 17an aldarrikatu zuen. Bere errege bakarra Mindaugas izan zen, 1253ko udan koroatu zutena. Erresuma honek 12 urte baino ez zituen iraun, eta 1263an Mindaugas hil zutenean desagertu zen. Lituaniako Erresumaren sorrera partzialki arrakastatsua izan zen inguruko tribu baltiko guztiak, Prusiar Zaharrak barne, estatu bakar batean bateratzeko saiakera bat izan baitzen.

Lituaniako Erresumak ez zuen bizirik iraun une hartan Mindaugas izan zelako kristautu zuten bakarra, eta hori ez zen gertatu bere ondorengoekin, hauek Duke Handiaren titulua eraman behar izan baitzuten berriro, eta Lituaniako Estatuak Dukerri Handiarena.

Vitautas Duke Handiak (1392-1430 bitartean gobernatu zuen) errege koroa jasotzeko saiakera bat egin zuen. Lutskeko Kongresuan eztabaidatu zen. Sigismundo I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak, 1430ean, errege izendatu zuen, eta Lituaniak erresuma gisa aldarrikatu zuen. Baina errege koroa, Segismundok Vitautasi bidali ziona, poloniar nobleek atzeman zuten. Gutxi geroago Vytautas hil zen, errege koroatua izan gabe.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Gudavičius, Edvardas (1998). *Mindaugas*. Vilnius: Žara. ISBN 9986-34-020-9.
2. ↑  Stone, Daniel (2001). *The Polish–Lithuanian State, 1386–1795. A History of East Central Europe.* University of Washington Press. 11. or. ISBN 0-295-98093-1.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1656775

 |

* Wd Datuak: Q1656775
**Carlos Alberto "Tito" Etcheverry D'Angelo** (Buenos Aires, 1933ko ekainaren 29a - 2014ko abuztuaren 28a) argentinar futbolari eta entrenatzailea izan zen, Mexikon ezaguna dena Pumas de la UNAM taldeko lehen goleatzaile onena izateagatik.

Biografia
---------

Etcheverry La Paternal auzoan jaio zen, Buenos Airesen, Argentinan. 17 urterekin, profesional gisa debuta egin zuen, Boca Juniors taldean jokatzen. Hainbat denboraldiren ostean, Chacarita Juniorsera eraman zuten. 1957an, León klub mexikarrak kontratatu zuen, bere koinatak gomendatuta eta Oscar Nova futbolariak ere gomendatuta.

1964an, Etcheverry Pumas de la UNAMeko lehen golegilea izan zen, 20 golekin.

León eta UNAMez gain, "Tito" Etcheverryk Mexikon ere jokatu zuen Club Irapuato, Atlante FC eta Jabatos de Nuevo León taldeetan, non jokalari-zuzendari gisa aritu zen. geroago, CF Monterreyko entrenatzaile izatera iritsi zen.

Etcheverry diabetesarekin izandako borrokarekin lotutako konplikazioengatik hil zen, Leonen, 2014ko abuztuaren 28an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Fallece Carlos Alberto.* .

Kanpo estekak
-------------

* Campeones de Goleo en México

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q519395

 |

* Wd Datuak: Q519395
**Masami Kurumada** (1953ko abenduak 6) japoniar mangaka bat da. Bere lanik arrakastatsuena 1986 eta 1990 bitartean idatzi eta marraztutako Saint Seiya da. Hala ere, ospea lortu zuen bere lehen lana Ring ni Kakero izan zen. Gaur egun, Saint Seiyaren jarraipen ofiziala den Saint Seiya Next Dimension idazten eta marrazten ari da. Lan honek, oraingoz, 81 atal ditu argitaratuta. Era berean, Saint Seiyaren munduko beste lan batzuk ere gainbegiratu ditu. Horien artean The Lost Canvas dago, Shiori Teshirogik sortua.

Saint Seiyaren garapenaren prozesua
-----------------------------------

Hasiera baten, istorioa karatea praktikatzen zuen mutil bati buruzkoa izango zen, eta ez zegoen Saint Seiyaren ezaugarrietako bakar bat ere. Gero, behin Saint Seiyaren lehen ezaugarrietako bat garatu zenean, hasiera baten, istorio guztia Japonian gertatzea pentsatu zuen, baina iritzi aldatu eta mendebaldetar kutsuko istorio bat sortzea erabaki zuen, hartarako Grezia eta bertako mitologia oinarri hartuz. Baina oraindik ez zegoen armajantzirik, eta, hasieran, borrokarien jantziak monje budisten antzeko jantziak izango ziren, baina armajantziengatik aldatzea erabaki zuen. Bere azken erabakia mangaren izenburua izan zen. Lehenik Rin Galaxiakoa izatea pentsatu zuen, bere aurreko arrakastari erreferentzia bat eginez, baina, azkenean, Saint Seiya izan zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q725387
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 25530861
* ISNI: 0000 0001 2124 9129
* BNE: XX1410379
* BNF: 121847276 (data)
* CANTIC: a11311745
* GND: 124231136
* LCCN: n2004145094
* NDL: 00267383
* CiNii: DA17873785
* SNAC: w6hb01h2
* SUDOC: 030431859

 |

* Wd Datuak: Q725387
**Louise Michael Batailoia** frantsesez: *Bataillons Louise Michel*) Espainiako Bigarren Errepublikaren defentsan faxismoaren aurka Nazioarteko Brigaden barruan batez ere Frantziako eta Belgikako boluntarioekin sortu ziren bi unitate militar izan ziren.

Izena
-----

Batailoiari Louise Michelen omenez eman zitzaion izena. Louise Michael, "Vierge Rouge" gisa ezaguna, frantziar anarkista bat izan zen, eskola-maistra, ekintzaile iraultzaile eta Parisko Komunako kiderik garrantzitsuenetakoa.

Historia
--------

Lehenengo batailoia aurretik 1936ko udazkenetik Bartzelona inguruan aritu ziren boluntario talde txiki batekin antolatu zen. Boluntario hauek laster XI. eta XIII. Nazioarteko Brigadaren beste unitateetan integratu ziren.

Bigarren batailoia Albaceten antolatu zen. Albaceten Nazioarteko Brigaden egoitza nagusia eta entrenamendu ingurua zegoen. Han sortu zen 1936ko urrian. XIII. Nazioarteko Brigadaren parte izan zen. 1938ko urtarrilean Henri Vuillemin Batailoiarekin elkartu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Hugh Thomas, *La guerra civil española*, Paris: Ruedo Ibérico, 1961.
2. ↑  Antony Beevor, *The Battle for Spain*, 2006.

Ikus, gainera
-------------

* Nazioarteko Brigadak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1772439

 |

* Wd Datuak: Q1772439
**Louise (Lovisa) Katarina Hammarström** (Hosjö, 1849ko maiatzaren 25a - Estokolmo, 1917ko azaroaren 5a) Suediako kimikaria izan zen. Suediako lehen emakume kimikari formatu eta trebatua izan zen.

Biografia
---------

### Haurtzaroa

Bere aita apaiza izan zen, eta medikuntza ikasketak egin zituen. Gaztea zenean mezurtz geratu zen, eta Dalarnako burdinola batean hazi zen, Suediako erdialdean dagoen probintzia batean, non substantzia kimikoengatik interesatzen hasi zen.

### Ikasketak eta lana

Konstfack-en egin zituen ikasketak, eta klase pribatuetan kimika ikasi zuen. 1875ean Werner Cronquist ingenieariaren laborategian lan egiten hasi zen, Estokolmo -n, non geroago laguntzaile moduan aritu zen 1876tik 1881eraino. Urte haietan, artsenikoa aztertu zuen.

1881tik 1887raino kimika mineral bezala hasi zen lanean Bångbro-n, 1887tik 1891raino Fagersta-n eta 1891tik 1893raino Schisshyttan -en.

1893an, bere laborategi propioa zabaldu zuen, non batez ere mineraletan,metaletan eta ikasketa geologikoetan interesa piztu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7482
* Commonscat Multimedia: Louise Hammarström

---

 |

* Wd Datuak: Q7482
* Commonscat Multimedia: Louise Hammarström