recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**John P. Linstroth** antropologoa Osloko *International Peace Research Institute* elkarteko kidea da. Munduko hainbat gatazkaren azterketan aditua, 2010eko martxoan Euskal Herrian bizi den gatazkari irtenbide baketsua topatu nahian publiko egin zen Bruselako Adierazpenaren sinatzaileen artean dago.

Ikasketak
---------

Oxfordeko Unibertsitatean Antropologia Soziokulturala ikasi zuen eta Floridako Estatuko Unibertsitatean Antropologia Kulturala; AEBetan Zientzia Politikoak eta espainiera ere ikasi ditu.

### Euskal Herriaz eta beste

Azken urteetan egin dituen ikerketak gai hauetan zentratu ditu: Hegoaldeko Amazonaseko baliabide naturalen gaineko gatazkak, hirietako Lehen Herriak eta indigenen eskubideak Brasilen, gatazkaren osteko Guatemala, AEBetako immigrazioa eta gatazka etnikoak eta Euskal Herriko bake prozesua.

Azken honetaz 2010eko martxoan atera zen Bruselako Adierazpenaren sinatzaileen artean dago. Horren osteko ika-mika politiko baten protagonista izan zen, espainiar gobernua bai aurreko bake prozesu saiakeran bere konpromisoak ez betetzeagatik bai egun jarrera itxia mantentzeagatik kritikatu zuelako; Jon Anzaren kasua eta Ekinen kontrako sarekada aipatzeaz gain, nazioarteko komunitatearen eta Obama beraren inplikazioa eskatzen zuen. Horrek eskuin-mutur espainiazalearen iritzi emaile batzuen kritika gordinak ekarri zizkion.

1995ean *Evoking Basque Nationalist Ideology: Exploring the Terrain of Identity and Community Grindal-Anthropology* lana  eta 2002an *Basque imagination and commemorative identity: local history and everyday life in relation to the Hondarribian Alarde, 1638-2000* tesia aurkeztu zituen, azken hau Oxfordeko Unibertsitatean Sandra Otten zuzendaritzapean; prestatzen ari den liburuetako bat ere Euskal Herrian oinarrituta dago: *Marching Against Gender Practice: political imaginings in the Basqueland*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Institutua uzteko zorian dago; irakur *Periodista digital*.
2. ↑  Elkarrizketa osoa International Affairs Forumeko webgunean.
3. ↑  Albistea Europa Pressen.
4. ↑  Edurne Uriarte ABCn.
5. ↑  Tesi zerrenda FSUren webgunean.
6. ↑  Tesi zerrenda *History On-Line* webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Bruselako Adierazpena

Kanpo loturak
-------------

* Linstroth Bruselako Adierazpena sinatu zutenen artean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260470

 |

* Wd Datuak: Q12260470
**Santorio Santorio** (latinez: *Santorio Santorii*) (Capodistria, 1561ko martxoaren 29a - Venezia, 1636ko otsailaren 22a), XVI mendeko mediku veneziarra izan zen.

Biografia
---------

1582an Paduan graduatu zen eta 1587an noble kroaziar bat hartatu zuen. Hurrengo 12 urtetan eslaviarren artean aritu zen baina Paduako lagunekin harremanetan jarraitu zuen, hala Galileo Galilei eta Hieronymus Fabriciusekin.

Eskola Iatrofisikoaren erakusle handiena izan zen. Honek animalien gorputzaren funtzionamendua prozesu mekanikoekin soilik azal zitekeela zioen eta Galileoren asmakizunak aplikatu zituen medikuntza jardueretan, esate baterako termometroa eta pultsazioen erlojua. 1614an *Statica De Medicina* (Medikuntzako neurketei buruz") liburua argitaratu zuen.

30 urtetan zehar bere burua neurtu zuen, jan eta edaten zuena eta pixa eta gorotzak ere bai. Egunero 1'25 kilogramo ur galtzen dituela zehazten zuen. Bere aurkikuntzek balio zientifiko handirik ez duten arren bere metodo enpirikoa haintzat hartzen da.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Santorio Santorio*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q361108
* Commonscat Multimedia: Santorio Santorio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 29643046
* ISNI: 0000 0001 0856 2954
* BNE: XX1110154
* BNF: 12529992v (data)
* CANTIC: a11119044
* GND: 124548881
* LCCN: n86828439
* NKC: nlk20000083453
* CiNii: DA14099378
* SNAC: w6ww7hq4
* SUDOC: 067040993
* BIBSYS: 1096918
* UB: a1251240
* Slovenska biografija: 536666
* ICCU: PUVV362758
* Open Library: OL1172174A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q361108
* Commonscat Multimedia: Santorio Santorio
**Joxemari Mendizabal Amundarain** —kirol arloko goitizenez ***Mendizabal II.a***— (Aduna, Gipuzkoa, 1947ko otsailaren 26a - Tolosa, Gipuzkoa, 2010eko martxoaren 28a) aizkolaria eta harri-jasotzailea izan zen.

Bizitza
-------

Adunako Bordabe baserrian jaioa, bere anaia Martin *(Mendizabal I.a)* bezala herri kiroletan famatu zen. Oso gazte hasi zen herri kiroletan, harri jasotzen batez ere. Mendizabal II.a pisu handiko harriak jasotzen nabarmendu zen, onenen artean aritu baitzen. 225 kiloko harria altxatzera iritsi zen, eta, batez ere, 200 kiloko harri kubikoari sei minutuan sei altxaldi egin zizkion 1975eko apirilean, Azpeitian: artean inork egin gabeko marka. Istripuz zangoa hautsi zuen erakustaldi batean, ordea, eta urtebetez geldirik egon behar izan zuen. Harri-jasotzea alde batera utzi zuen behin betiko; ez, ordea, kirola.

Garai hartan Leitzara (Nafarroa Garaia) ezkondu zen, eta, gogor entrenatuz, goi mailako aizkolari bihurtu zen 30 urterekin. Lehenengo apustua Aierberen aurka jokatu zuen, kanako launa enbor moztera, eta ezusteko garaipena erdietsi zuen. Handik aurrera, hamabi urtez, apustu asko jokatu zuen. Hiru aldiz izan zen Nafarroako txapeldun (1981, 1984 eta 1987), behin Euskal Herriko txapeldun (1985) eta behin Euskal Herriko txapeldunorde (1987). Txapelketetan eta markak ezartzen trebezia handia erakutsi bazuen ere, apustuetan egindako lanagatik lortu zuen ospea, eta horietan maisu izan zen. Berrogeita bi urterekin kamioilari hasi zen lanean, eta plazetatik erretiratu zen.

Hogei urtez aizkoran norgehiagokarik egin gabe izan eta gero, 2009an berriz entrenatzeari ekin zion, lehiaketara itzultzeko asmoz. 2010eko martxoaren 28an izan zuen lehendabiziko lehiaketa: Jose Mari Olasagastiren aurka jokatutako apustu gogorra, launa kanako zutik jarrita ebakitzea. Mendizabalek hirugarren enborrean bertan behera utzi zuen norgehiagoka, ondoezik. Bere onera itzuli zela zirudien, baina, prentsaurrekoaren ondoren bazkaltzera zihoala, bihotzekoak emanda hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ferrer Chapartegui, José María. «Jose María Mendizabal Amundarain, harrijasotzaile y aizkolari» *Auñamendi Eusko Entziklopedia.* .
2. ↑  aiurri.com: Joxe Mari Mendizabal, aizkoran artisau[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑  Joseba ZUBIAUR: «Azken agurra eman diote Mendizabali»[*Betiko hautsitako esteka*], *Berria*, 2010-03-30.
4. ↑  **(Gaztelaniaz)** Raúl MARTÍNEZ: «Fallece el aizkolari José María Mendizabal tras sufrir un infarto», *Diario de Noticias de Álava*, 2010-03-29.
5. ↑  «Joxemari Mendizabal aizkolaria hil da, ondoezik zegoelako Olasagastiren kontrako apustua utzi ondoren», *Berria*, 2010-03-28.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260920
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 77636
* Lur: 04144/eu\_m\_1895/m1895

 |

* Wd Datuak: Q12260920
**Johannes Fatio** (Basilea, Suitza, 1649ko ekainaren 14a - Basilea, Suitza, 1691ko irailaren 28a) kirurgialari eta obstetrizialaria izan zen.

Biografia
---------

Johannes Fatio Basilean jaio zen. Ikasketak jaioterrian hasi zituen, baina Valenceko Unibertsitatean (Frantzia) lortu zuen doktoregoa. Siamdarren bereizketa bikainaz gain, lan handia egin zuen haur kirurgian; umeen baldintza kirurgikoak sistematikoki aztertzen eta tratatzen lehena izan zen.

### Siamdarrei egindako ebakuntza

1689an, Basilean (Suitza), Johannes Fatio kirurgialari eta obstetrikalaria Elisabet eta Catherina ahizpa siamdar jaioberriak bereizten saiatu zen, eta lehenengoz kirurgia arriskutsuak arrakasta izan zuen. 200.000 jaiotzatik batean anai-arreba bikiak gorputzeko hainbat ataletatik batuta jaiotzen dira.

Fatiok XVII. mendean lortu zuen balentria, eta zortea ere lagun izan zuen. Elisabet eta Catherina biki siamdar xifopagoak ziren. Mota horretako siamdarrak ehun bigunetik soilik batuta egon ohi dira eta ez dute ezinbesteko organorik partekatzen; hala, ebakuntzaren ondoren bizirik irauteko aukera askoz handiagoa dute. Elisabetek eta Catherinak organo garrantzitsu bat partekatzen zuten, baina, zorionez, erabat berrosatzeko gaitasuna duen giza gorputzeko organo bakarra zen: gibela. Fatiok berak ez zuen esperantza handirik izango, ebakuntza hasi baino lehen ahizpa itsatsiak bataiatzeko agindua eman baitzuen, zer gerta ere. Itxura guztien kontra, bikiak onik atera ziren eta aurrerantzean bizimodu normala egin ahal izan zuten.

### Parte hartze politikoa

Hainbat liburutan bildu zuen egindako lana, baina, arrazoi politikoak medio, ez zuen sekula jaso merezitako oihartzuna eta aitorpena. Basileako udal gobernua kontseilu berezi baten eskuetan zegoen garai hartan. Pixkanaka kontseiluan bankariak eta goi mailako merkatariak sartzen joan ziren eta, azkenean, boterea gutxiengo aberatsenaren esku geratu zen.

1691n herritarrak boterea berreskuratzeko matxinatu ziren eta lortu zuten. Baina, berehala, kontseilu ohiak kontra-errebolta antolatu zuen, eta ordena zaharra berrezarri. Matxinadaren buruzagietako bat izanik, Johannes Fatio atxilotu, torturatu eta 1691ko irailaren 28an hil zuten. Pediatra aitzindariak idatzitako liburuak konfiskatu eta erre zituzten. Eskuizkribu bakarra salbatu zen, hil baino urtebete lehenago idatzitako *Helvetisch-Vernünftige Wehe-Mutter* izeneko emagintzari buruzko tratatua. Gainera, obra hori ez zuten egilea hil eta handik 70 urtera arte inprentara eraman.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   Irazustabarrena, Nagore.  (2013-04-28). «Fatiok bereizi zuena ez dezala politikak ezabatu» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1697479
* Commonscat Multimedia: Johannes Fatio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 84798542
* ISNI: 0000 0000 5737 053X
* GND: 1016970080
* LCCN: no2017113059
* NKC: nlk20000085352
* SUDOC: 260740233
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 014353

 |

* Wd Datuak: Q1697479
* Commonscat Multimedia: Johannes Fatio
**Joy Division** (Salford, Manchester Handia, 1976) ingeles punk talde bat izan zen. Jatorrian **Warsaw** deitua, taldea Ian Curtisek, Bernard Sumnerrek, Peter Hookek eta Stephen Morrisek osatu zuten.

Joy Divisionek, bere hasierako punk rock eraginetatik eboluzionatu zuen (Jon Savage musika kritikariaren arabera, "Ez zen punka, baina bere energiak zuzenean inspiratua zegoen"), ondoren, bere aitzindaria izan zen soinu eta estilo bat garatzeko, post-punk deitua, Siouxsie and the Banshees eta The Cure bezalako bandekin batera. Soinu ilun bat izateaz gain, bere letretan heriotzarekin eta etsipenarekin obsesionatuta zeuden, Ian Curtis abeslariak pairatzen zuen epilepsiak bultzatuta.

Bere lehen EPak, *An Ideal for Living*, Tony Wilsonen arreta erakarri zuen. Joy Divisionen lehen diskoa, *Unknown Pleasures*, Wilsonen zigilu diskografikoan argitaratu zen, Factory Records, eta kritika britainiarraren txaloa eragin zuen. Ian Curtis abeslariari depresioak eta arazo pertsonalek eragin zioten, ezkontzaren desegitea eta epilepsia krisi larriak barne. Curtisek gero eta zailago ikusten zuen zuzenean abestea, eta sarritan krisi epileptikoak izaten zituen bere ikuskizunetan.

1980ko maiatzean, taldearen lehen biraren bezperan, Ian Curtisek bere buruaz beste egin zuen bere etxeko sukaldean urkatuz, Werner Herzogen *Stroszek* filma ikusi eta gero, Iggy Popen *The Idiot* diskoa entzuten zuen bitartean. Joy Divisionek, hil ondoren kaleratu zuen bere bigarren albuma, *Closer* (1980) izenekoa eta "*Love Will Tear Us Apart*" singlea, rankingetan kaleratu zuen diskorik arrakastatsuena bihurtu zen. Curtis hil ondoren, gainontzeko taldekideek New Order sortu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Curtis, Deborah..  (1995). *Touching from a distance : Ian Curtis and Joy Division.*  Faber and Faber ISBN 0-571-17445-0. PMC 32703992. (Noiz kontsultatua: 2020-11-24).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Joy Division and Ian Curtis: the myths» *New Internationalist* 2018-06-01 (Noiz kontsultatua: 2020-11-24).

Ikus, gainera
-------------

* New Order

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q172763
* Commonscat Multimedia: Joy Division

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140861471
* ISNI: 0000 0001 2324 2422
* BNE: XX132973
* BNF: 12069816f (data)
* GND: 5271850-5
* LCCN: n92021276
* NDL: 001215185
* NKC: xx0028512
* SUDOC: 028973771
* BIBSYS: 5011983
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: joy-division

 |

* Wd Datuak: Q172763
* Commonscat Multimedia: Joy Division
**San Klemente eliza** Nafarroa Garaiko Orbaibar ibarreko Leotz udalerriko Uzkita lekuan kokatutako XIII. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Jatorriz XIII. mende hasierako fabrika izan zen, baina gaur egun aldaketa ugari daude. Oinplanoan, habearte angeluzuzen bakarra, burualde zuzena eta goi-korua ditu oinaldean. Kanpoaldean, Erdi Aroko harlanduxkako eta harlanduzko jatorrizko hormak ikus daitezke, eta dorre trinko bat oinaldean, harrizko lauzazko teilatuarekin. Ia bere hornidura guztia desagertu egin da, baina zilargintzako piezaren bat geratzen da oraindik. Oinplano angeluzuzeneko ermita baten aurriak ere zutik daude, habearte bakarrekoa eta burualde zuzenekoa.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | UZKITA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Uzkita
* Leotz
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112676670

 |

* Wd Datuak: Q112676670
**Kanchipuram** Indiako Tamil Nadu estatuko hiria da, Tondaimandalam eskualdean, Chennai hiriburutik 72 km-ra. Kanchipurami *mila tenpluen hiria* esaten zaio, bere arkitekturengatik: tenpluak, 1.000 zutarritako korridorea, *gopuram* edo tenplu-dorre handiak. Indiako turismo-leku garrantzitsuenetako bat da. Hiriak 36.14 km2 hartzen ditu eta 234.353 biztanle zituen 2011n. 

```
Kanchipuram barrutiko egoitza administratiboa da. Zetazko sari jantzien industriagatik ere ezaguna da. "Conjeeveram" izenez ezagutu zuten kolonizatzaile britainiarrek. 
```

Historia eta ondarea
--------------------

Historikoki, Kanchipuram hezkuntza-zentroa

```
zen, eta *ghatikasthanam* edo "ikastokia" deitzen zitzaion
```

. Hiria jainismo eta budismoarentzat hezkuntza aurreratuko gune erlijiosoa ere izan zen 1. eta 5. mendeen artean
; ondoren hinduismoa nagusitu zen.

Vishnuismoaren teologia hinduan (Vishnuren gurtzan zentratua), Tirtha deritzoten zazpi erromesaldi-gune berezietako bat da Kanchipuram. Hirian dauden toki bisitagarrien artean daude Varadharaja Perumal tenplua, Ekambareswarar tenplua, Kamakshi Amman tenplua eta Kailasanathar tenplua. Tamil Naduko tenplu hindu handieneetako batzuk dira. Vishnu jainko hinduaren 108 tenplu sakratuetatik 15 Kanchipuramen daude.

Iruditegia
----------

* Kamchipurameko sari ohial zetazkoak.Kamchipurameko sari ohial zetazkoak.
* Tenplu baten zerbitzura dagoen elefante bat apaintzen.Tenplu baten zerbitzura dagoen elefante bat apaintzen.
* Urrezko estalkuia Kamakshi Amman tenpluan.Urrezko estalkuia Kamakshi Amman tenpluan.
* Hanuman tximu jainkoa tenplu batean.Hanuman tximu jainkoa tenplu batean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «Kanchipuram» artikulutik itzulia izan da, 2021-12-09 data duen 1059469754 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2021-12-09 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑  Kanchipuram : Census 2011.
2. ↑  Rao 2008.
3. ↑  K.V. 1975.
4. ↑  Thapar 2001.
5. ↑  Gupta 2001.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q212332
* Commonscat Multimedia: Kanchipuram

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155946508
* BNF: 12268810g (data)
* GND: 4259107-7
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q212332
* Commonscat Multimedia: Kanchipuram
**San Roke baseliza** Pagasarri mendiaren ipar magalean dagoen baseliza da, San Rokeren omenez sagaratua. 1575. urtean eraiki zuten, orduan Abando zenaren lurretan, azaroak 14ko aginduz. Hiribildua kolera izurrite batek erasan zuen garaian eraiki zen, izurridunen patroiaren omenez, Done Bikendi elizan udal agintariek hala zin egin baitzuten. Larraskitu auzoaren patroia ere bada San Roke. Baselizaren inguruan giza hilobiak topatu ziren. Bi baserri ditu ondoan eraikiak (gaur egun utziak) eta erretaula apala du barnean.

Abuztuak 16an prozesioa eta erromeria ospatzen ziren baselizan. Eraiki zenetik 1810. urtera arte hala egin zen, Gotzaitegiak ospakizuna Santiago elizara aldatzea onartu zuen arte. Gerora, erromeria berreskuratu da baselizan bertan. Bilboko alkate Juan Mari Aburto, bi urtez behin bertaratzen da, Artxandako San Rokerekin tartekatuz.

Miguel Unamunok bertsook eskaini zizkion:

"*Tu adusta paz, de mi anhelar testigo*

*al verte hoy a mi recuerdo añades*

*y con el aire de tu cumbre invades*

*este pecho que hiciste tú conmigo.*

*Las pardas peñas de San Roque, enhiestas,*

*espaldas del jayán frente a la Villa*

*se lanzan llevando tu cabeza a cuestas*."

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Berria. [
? *Gaitzei aurre egiteko botika).* ].
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56023129

 |

* Wd Datuak: Q56023129


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Bilboko eraikin erlijiosokoak |  |
| ***Katedralak***: Done Jakue***Basilikak***: Begoña***Komentuak***: Gizakundea***Elizak***: Jesusen Bihotza • Joan Santuen • San Anton • San Bizente • San Frantzisko Asiskoa • San Jose • San Nikolas • San Pedro***Baselizak***:
San Roke |
**San Kristobal baseliza** Sotresgudo (Espainiako Burgos) inguruan dagoen tenplu katoliko txikia da. XIII. mendeko hasierakoa izanik, erromaniko estilokoa da nahiz eta elementu prerromanikoak ere izan. Berritu berria izan da.

Ezaugarriak
-----------

San Kristobal baselizak, haren txikitasunean, estilo erromanikoa oso ondo erakusten du. 1200 inguruan eraikia, Sotresgudotik gertu dago, isolatuta baino, muino baten gainean. Elementu prerromaniko batzuk erakusten ditu, iparraldera ematen duen ate itxia bezala edo hegoaldeko barruko fatxada.

Habearte bakarra du, harlanduez manposteriarekin eskinetan. Absidea semizirkularra da, erromanikoa, erdi puntuko arkua erakusten duten bi leihoekin.Buruak kapitel dekoratuak dituzten bi zutabe ditu. Bolen teilatuko erlaitza irudi desberdinez (geometrikoak, animaliak, giza-irudiak) apaindutako harburuez eutsita dago. Atariak erdi puntuko lau arkibolta ditu. Iparraldeko aldea itsua da.

XVI. mendean barroko estiloko kanpai-horma itsatsi zitzaion. XVII eta XVIII. mendeetan ere zenbait elementu gehiago egin ziren. Esaterako, erretaula, manierista estilokoa, XVII. mendekoa da.

Barrualdean ere baselizak bitxikeria dezente erakusten ditu. Zirkulu erdiko ganga eta esfera-laurdeneko ganga bat ikus daitezke. Garaipen-arku bat dago, bestetik; arkua eusten dituzten zutabeek bi giza-buru eta bi lehoi aurrez aurre jarrita erakusten dute.

Iruditegia
----------

### Ikuspegi orokorra

* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Leihoak eta kapitelak

* 
* 
* 

### Ataria eta dekorazioa

* 
* 
* 
* 

### Hagaburuak

* 
* 
* 
* 
*

Erreferentzia
-------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Argazkiak eta informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17630792
* Commonscat Multimedia: Ermita de San Cristóbal (Sotresgudo)

---

 |

* Wd Datuak: Q17630792
* Commonscat Multimedia: Ermita de San Cristóbal (Sotresgudo)
**San Kanutoren katedrala** edo **Odenseko katedrala** (danieraz *Sct. Knuds Kirke* edo *Odense Domkirke*) Odenseko eliza nagusia da. Elizaren kriptan San Kanuto errege handiaren hilobia dago.

Historia
--------

Gaur egungo katedrala Odensen dagoen San Kanutoren bigarren katedrala da izan ere lehenengoa 1247an erre baitzen Erik IV.a eta bere anai Abelen arteo gerra zibilean.

Oraingo eraikina XIV mendean monasterio frantziskotarra izan zen eta ordukoak ditu alderik zaharrenak. Eliza 1499ko apirilaren 30ean sagaratu zen. Izena San Kanuto erregearen hilobiari dagokio. Hau 1086n hil zuten Odenseko San Albano elizan eta Eliza Katolikoak Danimarkako patroi izendatu zuen 1101 urtean.

Katedrala
---------

Adreilu gorriz eraiki zuten material merkea izanik azkarrago altxatzeko. Estilo gotikoa du eta dorre bakarra dauka aurrealdean.

Elizak hiru nabe ditu eta oinarria gurutza latindar itxurakoa da. Barnealdea nahiko sinplea da eta karez zurituriko hormak ditu. Aldarean erretaula zoragarria du, Lübeckeko eskultore famatua zen Claus Bergek egindakoa. Itun Berriko pasadizuak ageri ditu erretaula triptikoak.

Organoa Amdie Wormek egina da eta 1752an ezarri zuten.

Kripta
------

Kripta da katedralaren tokirik bisitatuena. San Kanuto eta Benito bere anaiaren hilobiak daude, bai eta Joan I.a eta Kristian II.a errege eta beren erreginenak ere.

Iruditegia
----------

* Katedrala.Katedrala.
* Erretaula.Erretaula.
* Nabea.Nabea.
* Organoa.Organoa.

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)****(Ingelesez)****(Alemanez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q492584
* Commonscat Multimedia: Sankt Knuds Kirke (Odense)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129265157
* LCCN: nb2007027250

 |

* Wd Datuak: Q492584
* Commonscat Multimedia: Sankt Knuds Kirke (Odense)
**John Rabe** (Hanburgo, 1882ko azaroaren 23a - 1950eko urtarrilaren 5a), negozio gizon alemaniarra izan zen, Japoniako armadak Txinako Nanjing hirian burututako sarraskia eragozten saiatzeagatik ezaguna. Bera eta Nanjingen garai hartan bizi ziren beste atzerritar askoren laguntzari esker milaka biztanle salbatu ziren.

Nanjingo Segurtasun Gunean 200.000 txinatar inguruk hartu zuten babesa, hirian japoniarrek Nankingo sarraskia izenaz ezagututako hilketak burutzen zituzten bitartean.

Biografia laburra
-----------------

1882an jaio zen Alemaniako Hanburgo hirian eta gaztetatik Afrikako enpresetan aritu zen lanean, azkenik Siemens enpresaren Txinako sailean lan egiteko. Bertan zegoela, Shenyang, Beijing, Tianjin, Shanghain eta azkenik Nanjingen bizi izan zen.

Garai hartan, eundaka atzerritar bizi ziren hirian, bai negozio gizonak, zein misiolariak. 1937an Japoniak Txina inbaditzean, atzerritar gehienek hiria utzi zuten. 1937ko azaroaren 22an, Japoniako armada Nanjing hiria inguratzen ari zela, Rabek, eta hiriko beste atzerritar batzuek Nanjingo Segurtasun Gunea sortzen lagunduko zuen nazioarteko batzordea sortu zuten. Segurtasun gunea, hiriko enbaxadetan eta Nanjingo unibertsitatean zegoen kokatua.

Ekintza hark, milaka txinatar salbatu zituen, eta hori dela eta John Rabe "Txinako Schindler" ere deitu izan dute askotan, Oskar Schindlerrek juduak nazien hilketetatik salbatu zituelako.

1950eko urtarrilaren 5ean hil zen bihotzekoak jota.

Museoa
------

2005ean, John Raberen Nanjingeko etxea, eraberritu eta "John Rabe eta Nazioarteko Segurtasun Gunea gogoratzeko aretoa" zabaldu zuten urtebete beranduago.

Horrez gain, 1997an John Raberen hilarria Berlindik Nanjingera eraman zuten, hirian dagoen Nankingo sarraskiari buruzko oroitarriaren ondoan jartzeko.

Filma
-----

2009an, Florian Gallenbergerrek zuzendutako *John Rabe* film alemaniarra estreinatu zen Berlingo zinemaldian.

Ikus, gainera
-------------

* Nankingo sarraskia
* Oskar Schindler

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***John Rabe*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Alemanez)** **(Ingelesez)** John Raberen Heidelbergeko erakundearen webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57660
* Commonscat Multimedia: John Rabe

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 67277640
* ISNI: 0000 0000 8390 7572
* GND: 119509652
* LCCN: n98020114
* NDL: 00660064
* CiNii: DA11026345
* SNAC: w6kw88w2
* SUDOC: 081723466
* BIBSYS: 15013052
* Open Library: OL6974479A

 |

* Wd Datuak: Q57660
* Commonscat Multimedia: John Rabe
**San Roman eliza** Mañeruibarreko Girgillao udalerriko Etxarren kontzejuan kokatutako XII. mendeko kristiau eliza bat da. Gotiko estiloa ditu.

Eraikina
--------

Herriaren muturrean eta goian, XII. mendearen amaieran aurregotiko estiloan eraikitako parrokia dago. 1603an, Joan Urbieta harginak burualde trapezoidal batekin handitu zuenean, goitik behera aldatu zen. Erdi Aroko eraikinari dagokionez, barrualdean nabe angeluzuzena dago, eta bi kapera atxikitzen zaizkio, Ebanjelioaren aldekoa, burualde erdizirkularra duena; halaber, koruaren atalaren gainean kanoi zorrotzeko ganga bat dago, dagokion fajoiarekin eta biribilkizko modiloiekin apaindutako mentsulekin. Elizaren gainerakoa ganga gotiko-errenazentistak estaltzen du. Ganga horren nerbioak errege-erregina katolikoen estiloko bolak dituzten mentsula zilindrikoetan bermatuta daude, eta hori guztia XVII. mendearen hasierako eraberritzean egin zen. Aldi berean, jauregiko jaun Etxarrengo patronatu-kapera eraiki zen, Ebanjelioaren aldetik buru aldera irekia eta tertzeletezko ganga batez estalia. Kanpoaldean ere ikusten dira bi eraikuntza-faseak, eta Erdi Arokoak dira alboetako hormak eta kontrahormak, baina XVII. mendean handitu egin ziren berria eraiki zenean.

Pieza garrantzitsua da erretaula nagusia, Joan III.a Inbertok egina. 1618an egin zuen, estilo erromanistaren barruan, eta arkitektura-trazan zein erliebe eta fardelen indarrean ikus daiteke. Hala ere, zenbait ezaugarri errealistak, bereziki San Roman titularraren aurpegian islatuak, barrokoa iragartzen dute. Imbertotarren tailer berarekin lotzen da XVII. mende hasierako Gurutziltzatu bat, buru ederrekoa eta gorputz erromatarraren tratamendukoa.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ETXARREN.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Etxarren
* Girgillao
* Mañeruibar
* Izarbeibar-Novenera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113487188

 |

* Wd Datuak: Q113487188
Kaledoniar etniak 150 inguruan.
**Kaledonia** (galiako zeltazko eta britoi hizkuntzetako *caled*etik, *kalet* eman duena, "gogorra" esan nahi duena bretainieraz), Eskoziaren antzinako latinezko izena da. Britanian, Hadrianoren Harresiaren iparraldera, eta, ondoren, Antoninoren harresiaren iparraldera zegoen lurraldea izendatzen zuen. Erromatarrek sekula ez zuten konkistatu, eta Gneo Julio Agrikolaren espedizio militarrak ere. Ondorioz, sekula ez zen Erromatar Inperioaren zati izan. Tazitoren arabera erromatar itsas armada batek ingurunabigatu zuen, honela, Britania uhartea zela ziurtatuz. Gaur egun, Erresuma Batuko iparraldeko eskualde bat izendatzen du, Eskozian, Clyde ibaia eta Forth ibaiaren estuarioen artean kokatutako istmotik iparraldera.

Toki honetan, VII. menderarte bizi izan ziren pikto edo kaledoniarrak, ia erabat ziur, herri aborigen aurreindoeuropar bat ziren.

Eskotoek konkistatua izan ondoren, Scotia izena hartu zuen, egungo Eskozia izenean eratorri zena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2004/XII/16). *142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak.*  Bilbo.

Ikus, gainera
-------------

* Kalgako
* Albako Erresuma
* Kaledonia Berria
* Eskozia Berria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1048625
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1048625
**Sarraski-esparruak** (alemanez *Vernichtungslager*) Bigarren Mundu Gerran zehar Alemania naziak juduak Europatik desagerrarazteko sortutako kontzentrazio esparruak ziren. Juduak ez ziren, halere, sarraski-esparruetara hiltzera eraman zituzten talde bakarra, ijitoek, homosexualek, ezkertiarrek, Sobiet Batasuneko gerra presoek eta beste batzuek ere *Holokaustoa* deritzona pairatu behar izan zuten.

Esparruak
---------

Sarraski-esparruetako bide nagusiak.
Zazpi sarraski-esparru eraiki zituzten naziek, lehenengo seiak garaitutako Polonian, eta azkena gaur egungo Bielorrusian.

* Auschwitz II (Auschwitz-Birkenau) (Auschwitz I kontzentrazio-esparrua zen eta Auschwitz III lan-esparrua)
* Belzec
* Chelmno (alemanez Kulmhof an der Nehr, polonieraz Chelmno nad Nerem)
* Majdanek
* Sobibór
* Treblinka
* Maly Trostenets

Treblinka, Belzec eta Sobibór Azken Konponbide (*Endlösung der Judenfrage*) izeneko operaziopean eraiki ziren. Honen eufemismoaren bidez Europako juduak sistematikoki hil nahi izan zituzten. Erabakia 1942ko urtarrilean Wannsee Bileran hartu zen, eta Adolf Eichmannen esku geratu zen operazioaren kontrol administratiboa.

Auschwitz II eta Majdanek lan-esparru erraldoi baten zati bat ziren. Gainerakoen helburu bakarra ahalik eta judu gehien hiltzea zen. Presoak ez ziren 24 ordu baino gehiago irautekoak. Hiltzekoak ez ziren presoek esklabo gisa egin behar zuten lan (gorpuak kentzeko eta abar). Esparruak txikiak ziren, etxola asko ez baitziren beharrezkoak. Iristen zirenei behin-behineko geldialdia zela adierazten zitzaien.

Hildakoen kopuruak (zenbatespenak):

* Auschwitz II: 1.100.000 inguru
* Belzec: 436.000
* Chelmno: 340.000
* Majdanek: 78.000 - 235.000
* Sobibór: 260.000
* Treblinka: gutxienez 700.000, baliteke 1.000.000 baino gehiago
* Maly Trostenets: gutxienez 200.000, baliteke 500.000 baino gehiago

Ondorioz, 3.100.000 eta 3.800.000 bitarteko kopurua daukagu. Horietatik %90 juduak ziren, hoerien artean Poloniako ia judu guztiak. Holokaustoan zendu ziren juduen erdia 7 esparru horietan hil ziren.

Ikus, gainera
-------------

* Kontzentrazio-esparruak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q153813
* Commonscat Multimedia: Nazi extermination camps

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4132950-8
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q153813
* Commonscat Multimedia: Nazi extermination camps
**San Roman eliza** Artzibarko Otsa lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

1989an monumentu-katalogoa argitaratu zenerako, eliza erorita eta aterperik gabe zegoen, hormak baino ez ziren geratzen, kanpandorrea barne, eta antzeko zerbait gertatzen zen gainerako etxeetan eta jauregian. Eskema hori bera da inguruko Erdi Aroko beste eliza batzuena, nabe sinple batekin, dorrea oinean duela. Sakristia burualdeari atxikitako gela karratua da. Ekialdeko portada, suntsitua, erdi-puntuko soila zen. Kanpoaldean leiho bat eta gezileiho bat ikusten dira. Nafarroako Entziklopediak adierazten du elizan bazirela Nagoreko erretaulakoekin lotura izan zezaketen margotutako ohol batzuk. Eliz museoan Ama Birjinaren taila erromanikoa mantentzen da umearekin eserita.

Erreferentziak
--------------

* «Otsa» *Artzibarko Udala* (Noiz kontsultatua: 2021-11-27).

Ikus, gainera
-------------

* Otsa
* Artzibar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109769035

 |

* Wd Datuak: Q109769035
**José Gálvez Barrenechea** (\* Tarma, 1885eko abuztuaren 7a - † Lima, 1957ko otsailaren 8a), Peruko poeta, idazlea, kazetaria, unibertsitateko irakaslea eta politikaria izan zen. Justizia, Gurtza eta Instrukzio ministroa izan zen (1931); Kanpo Harremanetarako ministroa (1931); Errepublikako lehen presidenteordea (1945-1948); Senatuko presidentea (1956-1957), eta, horrez gain, Peruko Logia Handi Konstituzionaleko maisu nagusia (1955-1956), arrakasta nabarmena izan zuen beste kargu akademiko eta politikoen artean. Idazle gisa, Peruko hiriburuko paisaiei eta ohiturei buruzko kronika entretenigarri eta informatuengatik nabarmendu zen, eta horrek *"Limako kronikaria"* izena eman zion; eta bere poesia dotore, findu eta harmoniatsuagatik, modernismoan mugatuta, 1908an *"Gazteriaren Poeta"* izendatu zuten. Bere literatur lanagatik sari ugari jaso zituen.

Biografia
---------

José Gálvez Barrenechea Tarman jaio zen, Peruko erdialdeko goi mendietako hirian. Justiniano A. Gálvez Moreno eta Amalia Barrenechea y Gutiérrez de la Fuente ingeniariaren semea zen. Aitaren aldetik, José Gálvez Egúsquizaren biloba zen, 1866ko maiatzaren 2ko Borrokako heroia, eta José Gálvez Moreno, 1879-1883ko Ozeano Bareko Gerraren heroia, Amaren aldetik, José Antonio Barrenechea y Morales jurista eta diplomazialariaren biloba eta Antonio Gutiérrez de la Fuente mariskalaren birbiloba, Errepublikako buruzagi gorena 1829an.

1913an, Amparo Ayarza Noriegarekin ezkondu zen, eta harekin hiru seme-alaba izan zituen, horietako bat goiztiarra hil zelarik.

Prosa eta poesia biltzen zituen literatura ekoizpen probetxugarriaren artean, *Nuestra pequeña historia*, *Estampas limeñas*, *Jardín cerrado*, *Oda pindárica a Grau* eta *Canto Jubilar a Lima* nabarmentzen dira.

Literatura lanak
----------------

### Poesia

* *Bajo la luna* (Paris, 1909)
* *Jardín cerrado* (Paris, 1912)
* *Canto a España* (1924), poema epiko eta ederra. Lehen saria 1909ko Unibertsitateko Lore Jokoetan.
* *A Lima.* *Jubileu abestia* (1935), Limako Espainiar fundazioaren 400. urteurrena omentzeko.

### Prosa

* *Una Lima que se va* (1921 eta 1947), garai bateko Limako kronika iradokitzaileak.
* *La boda* (1923), nobela laburra.
* *Chismografía nacional* (1928)
* *uestra pequeña historia* (hiru serie, 1929-1931, 1966an bildu zen liburuki bakarrean *Estampas Limañas* izenburua zuena).
* *Calles de Lima y meses del año* (1943).
* *Cuento de antaño* (1955)
* *ODA PINDÁRICA A GRAU*

Poeta jaio zeneko mendeurrena gogoratzeko (1985), bere lan osoak argitaratu ziren (Okura Editores, SA ).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3826605
* Commonscat Multimedia: José Gálvez Barrenechea

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 46782482
* ISNI: 0000 0000 8124 7478
* BNE: XX4579849
* BNF: 12063890d (data)
* GND: 118982982
* LCCN: n86133177
* SUDOC: 028898559
* Open Library: OL5263497A
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 42170

 |

* Wd Datuak: Q3826605
* Commonscat Multimedia: José Gálvez Barrenechea
**José Ignacio García Ramos** (Donostia, Gipuzkoa, 1946) gipuzkoar ikertzaile eta politikaria da.

Biografia
---------

Ekonomia eta Enpresa Zientzietan lizentziaduna Deustuko Unibertsitatean (1972). Aholkularitza lanetan jardun du hainbat enpresatan. 1980an Eusko Jaurlaritzako Estatistika zuzendari izendatu zuten, eta estatistika-produkzio ofiziala diseinatu eta abiarazi zuen EAEn. 1986an EAEko Estatistika Legearen proiektua landu eta defendatu zuen.

Hura onarturik, Euskal Estatistika Erakundea, EUSTAT, sortu zen organismo autonomo gisa. EUSTATeko zuzendari eta Euskal Estatistika Kontseiluko lehendakariorde izendatu zuten (1987-1990). 1988an Justizia lehendakariorde izendatu zuten, eta kargu horretan iraun zuen 1991 arte; ondoren, Herri Administraziorako lehendakariorde izan zen (1991-1994). *International Association for Official Statistics* elkarteko bazkide sortzailea izan zen (1985-1987); Eusko Ikaskuntzan Gipuzkoaren ordezkari izan zen Gizarte eta Ekonomia Zientziak Sailean zenbait urtez. 1995ean elkarte horretako dokumentazio-zentroaren batzorde nagusiko lehendakari izendatu zuten, eta 1997 arte egon zen kargu horretan; harrezkero, Eusko Ikaskuntzako mediatekaren batzorde nagusiko burua da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260823
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02340/eu\_g\_0863/g0863

 |

* Wd Datuak: Q12260823
**Sara de la Rica Goirizelaia** (Bilbo, 1963ko ekainaren 21a) bizkaitar ekonomialaria bat da, enpleguarekin, pobreziarekin eta generoarekin lotutako gaietan bereziki interesatua. 2018tik, ISEAK Fundazioa zuzentzen du.

Biografia
---------

Bilbon jaio zen 1963an eta Ekonomia Zientzietan lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU) 1986an. Hurrengo urtean, Warwick Universityn master bat egin zuen. 1991n, Ekonomian doktoratu zen UPV/EHUn, eta hurrengo urtean Princentown Universityn doktoretza-ondokoa egin zuen. 2009tik Ekonomia katedraduna da (Analisi Ekonomikoaren Oinarriak) UPV/EHUn.

### Ibilbide profesionala

European Society for Population Economics elkarteko presidentea izan da, haren Kontseilu Exekutiboko kidea, Ekonomiako Emakumearen Egoerari buruzko Batzordeko (COSME) presidentea eta Ekonomia eta Gizarte Kontseiluko (CES) kidea. European Society for Population Economics elkarteko eta Espainiako Ekonomia Elkarteko (AEE) idazkaria eta Espainiako Ekonomia eta Gizarte Kontseiluko (CES) kidea ere izan da.

  

Ondoren, ISEAK Fundazioko zuzendaria, GADEA Fundazioko Aholkularitza Zientifikoko Batzordeko kidea, CReAMekin (Immigrazioaren Analisiaren Ikerketa Zentroa, University College London) elkartutako ikertzailea eta IZArekin (Lan Merkatuaren Ikerketa Institutua, Bonn) elkartutako ikertzailea.

ANECAren (Kalitatea Ebaluatzeko eta Egiaztatzeko Agentzia Nazionala) Aholku Batzordeko kide eta Hezkuntza Ebaluatzeko Euskal Agentziaren Batzorde Zientifikoko kidea da.

Gainera, Basquetour Turismoaren Euskal Agentziako Sailburua da, eta, 2017tik Iberdrolako sailburua ere, enpresa honetako Kontseiluan dagoen lehen emakumea izanik.

Antzezlanak
-----------

90eko hamarkadaz geroztik, ekonomiaren hainbat alderdiri buruzko artikulu eta azterlan ugari argitaratu zituen, bereziki lan-sektoreari eta migrazioari buruzkoak, Europako hainbat argitalpen espezializatutan.

IZA Journal of European Labour Studies-en ko-editorea da.

Espainiako Hezkuntza eta Zientzia Ministerioak, BBVA Fundazioak, Eusko Jaurlaritzak eta UPV/EHUk finantzatutako ikerketa-proiektuetan ere esku hartu zuen, guztiak lan-sektorearen ekonomia buruzkoak.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 2018ko Ekonomistak Saria jaso zuen Ekonomisten Euskal Elkargoaren eskutik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Curriculum Vitae de Sara de la Rica May 2008.* .
2. 1 2    *Curriculum vitae Sara de la Rica Modelo Europass.* .
3. 1 2    *Sara de la Rica Goiricelaya.* .
4. ↑    *Basque Tour, Agencia Vasca de Turismo S.A..* .
5. ↑    *Iberdrola España nombra consejera a Sara de la Rica.* .
6. ↑    *Sara De la Rica - Google Scholar Citations.* .
7. ↑    *Sara de la Rica | IZA - Institute of Labor Economics.* .
8. ↑    *PREMIO ekonomistak SARIA 2018 - Colegio Vasco de Economistas.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29571138
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 23204405
* ISNI: 0000 0000 5929 346X
* BNE: XX1156731
* GND: 128901098
* LCCN: no93028806
* SUDOC: 252806204

 |

* Wd Datuak: Q29571138
**Kedleston Hall** Ingalaterrako Derbyshire estatuko Kedleston hirian dagoen oinetxe bat da, Derby hiritik 6 kilometro ipar-mendebaldera dagoena. Curzon familiarena izan da, familia honen izenak Notre-Damme-de-Coursonen, Normandia Beherean, du jatorria. Gaur egun, Interes Historikoko Lekuen edo Edertasun Naturalaren Fundazio Nazionalaren, National Trust bezala ezaguna denaren, jabetzakoa da.

Curzon familia gutxienez 1297tik da Kedleston finkaren jabea, eta hemendik gertu edo Kedleston Halleko egungo eraikinaren tokian bertan eraikitako jauretxe batzuetan bizi izan da. Gaur egungo etxea Nathaniel Curzonek (beranduago Scarsdaleko lehen baroia) enkargatu zuen 1759an. Etxea James Paine eta Matthew Brettingham arkitekto palladiarrek diseinatu zuten, eta Andrea Palladiok inoiz eraiki gabeko Villa Mocenigorentzat eginiko plano batean oinarritua zegoen. Bitartean, ezezagun samarra zen Robert Adam arkitektoa lorategiko tenpleteak diseinatzeaz arduratu zen parkeko paisaia hobetzeko. Curzon hain txundituta geratu zen Adamen lanarekin, non etxe berriaren ereikuntzaz arduratu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2443707
* Commonscat Multimedia: Kedleston Hall

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 238122974
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* NHLE: 1311507

 |

* Wd Datuak: Q2443707
* Commonscat Multimedia: Kedleston Hall
**Sara Morante** (Torrelavega, 1976), ilustratzaile espainiarra da. Arte Aplikatuak ikasi zituen Espainia eta Irlandan eta Donostiako Artelekun litografiari buruzko lantegi zenbait burutu zituen Don Herbert-ekin. Kantabriako gobernuak eskutik *Premio Nacional de Arte Joven* saria jaso zuen 2008an ilustrazio alorrean, eta bere lanak erakusketa ezberdinetarako hautatuak izan dira, hala nola, Gasteizko Zuloa Espazioa, Inmersiones 09 edo IV Premio Nacional de Litografía Ciudad de Gijón 09. Azken urteotan, argitaletxe independenteen artean erreferentziazko ilustratzaile bihurtu da, Contraseña, Impedimenta, Nórdica, Nevsky edo Páginas de Espuma argitaletxeekin lan eginez besteak beste. Gaur egun iparraldean bizi da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Páginas de Espuma: Sara Morante
2. ↑  Micro-revista: Sara Moranteri elkarrizketa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33959439
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305875646
* ISNI: 0000 0003 7012 3033
* BNE: XX5186192
* CANTIC: a11431003
* GND: 1256733652
* LCCN: no2013031552
* SUDOC: 191950335
* UB: a1282286

 |

* Wd Datuak: Q33959439
**Kapaz PFC** (izen osoa *Kəpəz Peşəkar Futbol Klubu*) Azerbaijango futbol talde bat da, Gəncə hirikoa. 3 aldiz irabazi du Azerbaijango futbol liga eta 4 aldiz kopa.

Historia
--------

Taldea 1959an sortu zen *Toxucu* izenarekin, dena dela *Kapaz* bezala ezagutzen zenez 1982an izena aldatu zuen. 1967an bigarren mailako irabzlea izan zen eta 1968an Sobietar Batasuneko lehen mailan aritu zen urtebetez.

Azerbaijango liga abiatu zenean talde indartsuenetrakoa zen Kapaz. *FK Ganja* izenaz ari zela hiru liga irabazi zituen. 2000 urteko kopa irabazi ondoren gainbehera hasi zen, batez ere diru arazoen erruz. Horregatik 2009an taldea birfundatu beharra izan zen Kapaz PFC izenarekin eta bigarren mailan jokatzen hasi zen. 2010an lehen mialara igo zen baina 2013an berriz jeitsi da.

Palmaresa
---------

### Sobietar Batasunean: 0

* Bigarren maila (1): 1967.

### Azerbaijanen: 7

* Liga (3): 1995, 1998, 1999.
* Kopa (4): 1994, 1997, 1998, 2000.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q846357
* Commonscat Multimedia: Kapaz PFK

---

 |

* Wd Datuak: Q846357
* Commonscat Multimedia: Kapaz PFK
Almería airetik
**Rosa María García-Malea López** (Almeria,1981) Espainiako armadako lehen emakume ehiza-pilotua izan zen eta Arrano Patruilaren kidea.

Biografia
---------

Arkitektura Teknikoa, Hizkuntzak eta Kimika Zientziak ikasi zituen Granadan. Armadako Kidego Orokorreko Ofizialen Goi Mailako Eskalaren oposizioak egin zituen, eta 21 urterekin gainditu egin zituen probak. San Javierko (Murtzia) Airearen Akademia Nagusian sartu zen. 2004ko apirilean Colorado Springs aireko basean (AEB) egon zen komisionatu. 25 urte zituela, ehiza- eta eraso-ikastaro bat egin zuen Talavera la Realeko (Badajoz) aire-basean, eta F5 bat pilotatu zuen Espainiako armadako lehen ehiza-pilotua izan zen.

Patrulla\_Águila\_(9465576962)
2007an, Zaragozako aire baseko 15. hegalean, beste mugarri bat lortu zuen: F18 bat hegan egin zuen Espainiako lehen emakumea izatea. Nazioarteko misioetan parte hartu du, hala nola Red Flag Las Vegas (Kalifornia, AEB) eta Libiako gerran, domina bat jaso baitzuen. Gainera, kualifikazio handiena lortu zuen NATOren Lidergoko Programa Taktikoan. 

2012an San Javierko Airearen Akademia Orokorrean Hegaldi-hezitzaile hasi zen. 36 urte zituela, Patrulla Águilako pilotua izan zen, eta 2017az geroztik komandante-kargua du.

> *"Aitonari ez zion batere graziarik egiten biloba armadan egoteak. Espainiar askori bezala gertatzen zitzaion, gure historiako garai berriagoari lotzen baitzion......* 
> 
>

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* Libiako gerran parte hartzeagatik domina.
* Madrilgo Erkidegoko izarra.
* Almeriako jaietako pregoilaria, 2018an.
* Andaluziako Domina, 2018.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4    *La piloto almeriense Rosa María García-Malea, Medalla de Andalucía.* .
2. ↑   ««No tengo problemas éticos para entrar en combate», afirma la primera piloto de F18» *La Verdad* 2007-07-05.
3. ↑   Montero, Mai.  (2017-04-07). *Rosa García-Malea se lanza a las acrobacias.*  ISSN 1134-6582..
4. ↑    [ *Integración en*
IGUALDAD.. *]**.*
5. ↑   COPE.ES.  (2018-09-20). «Así es la primera mujer española en volar un F5 un F18 y en la Patrulla Águila» *COPE*.
6. ↑   «Rosa María García-Malea López» *historiamujeres.es*.
7. ↑   «Rosa García-Malea: "Compañerismo es poner tu vida en las manos de otro"» *Expansión.com* 2017-10-12.
8. ↑   «La piloto Rosa María García-Malea dibujó en el aire el pregón de la Feria de Almería» *ALMERÍA HOY*.
9. ↑   «Rosa María García-Malea: "Me ha costado llegar a ser piloto lo mismo que a mis compañeros"» *www.lavozdealmeria.com*.
10. ↑    *Rosa García Malea, Medalla de Andalucía.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54861142

 |

* Wd Datuak: Q54861142
**San Kristobal eliza** Nabaskoze almiranterriko Nabaskoze kontzejuan XIV. mendeko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan.

Eraikina
--------

Eliza, lekuaren erdian kokatua, XIV. mendeko eraikuntza gotikoa da, geroago handitu zena. Jatorrizko fabrikari hiru ataleko nabea dagokio, gurutze-estalki sinplearekin; burualdea eta gurutzadura, berriz, beranduagokoak dira. Kanpoaldean, elementu gotikoak daude: atea eta leihoa. Lehenengoak arku zorrotz eta txaranbeldua osatzen du, eta baketoitxoak animaliekin apaindutako kapitelez errematatzen dira, tradizio erromanikoaren barruan oraindik ere. Tinpanoan Hirutasun Santua zizelkatzen da, gurutziltzatua eusten duen Jainko Aitarekin eta gurutzearen gainean dagoen Espiritu Santuarekin, eta horrek guztiak Pasioaren sinboloak daramatzaten aingeruak ditu alboan. Atearen gainean, XIV. mendeko leiho bat altxatzen da, trazeria gotikoz eta orbelezko kapitelez ornatuta dagoena.

Erretaula barroko batzuek eliza honen barrualdea apaintzen dute, nagusia buru dutela, eta jatorrizko oparotasunak duela gutxi berreraikitako eraikin bat aldatu zuen. Pilarreko Ama Birjinaren eta Leireko San Frantziskoren erretaulak ere aldatu egin dira, XVIII. mendearen bigarren erdian eginak, eta zutabe salomoniko guztiekin, kanpaiekin eta taulamendu aberats batekin mantentzen dira. Arrosarioko eta San Sebastiango erretaulak ere barrokoak dira, XVIII. mendekoak, eta hostotza kizkurreko egiturak eta apaingarriak dituzte. Nafarroan XVI. mendeko harlanduei buruz dauden adibide urriak direla eta, Nabaskozeko bi setioak nabarmendu behar dira, traza zorrotzekoak, gizonezkoen eta emakumezkoen bustoak apaintzen dituztenak, mendearen lehen hereneko eskulturarekin eta, zehazkiago, Migel Espinal eskultorearekin lotuta.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | NABASKOZE.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Nabaskoze
* Nabaskoze Almiranterria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110969641

 |

* Wd Datuak: Q110969641
Saiak **sarraskijaleak** dira; irudian, saiak animalia baten gorpuzkiaren inguruan.
Zoologian **sarraskijale** deritze animalia eta landare hilez elikatzen diren animaliei. Sarraskijaleak oso garrantzitsuak dira ekosistemen zikloak bete daitezen, animalia eta landareen gorpuak desintegratzen dituztelako. Sarraskijaleek utzitako arrastoak izaki deskonposatzaileek erabiliko dituzte.

Sarraskijale ezagunak dira putreak, kakalardo batzuk, euli batzuk edo mapatxeak. Normalean ehizatzen duten haragijale handiak sarraskijale bihurtzen dira aukera dutenean, hiena edo lehoien kasuan adibidez.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Sarraskijale*** |

* Haratustela
* Haragijale

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q172867
* **Identifikadoreak**
* GND: 4256958-8
* LCCN: sh85118052
* AAT: 300249918
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q172867