recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Susana Ferrari Billinghurst eta Elida Carlés hegazkinlari argentinarrak 1943ko urtarrilaren 29ko El Gráfico aldizkariaren tapan.
**Elida Carlés** (Buenos Aires, 1912ko uztailaren 1a - 1970eko otsailaren 21a) Argentinako hegazkinlari, aktore eta kazetaria izan zen, Argentinako abiazio zibilaren aitzindaritzat hartua. 29 urte zituela, merkataritza-hegazkinak gidatzeko baimena ahalbidetzen zion gidabaimena jaso zuen. Handik gutxira, Montevideora Buenos Airesetik zeharkatzea lortu zuen, Susana Ferrari Billinghurst eta Julia Pérez Cattoni hegazkinlari argentinarrekin batera. Arte Dramatikoaren Eskolan eta Institutu Grafoteknikoan ikasi zuen. 

*Aerolineas Argentinas Buenos Aires a la vista* aldizkariko zuzendaria izan zen. El Mundo irratian jardun zuen, eta, geroago, ekoizle gisa Canal 7n. 

1944-09-05ean Santa Feko "El Costa" egunkarian argitaratutako kazetaritza-oharra, Elida Carlés hegazkinlariak probintzia horretatik pasatzeari buruzkoa.
1943an, Cordoban fabrikatutako Focke Wulf biplano baten hegaldia egin zuen Argentinako hemezortzi hiritan zehar.

Bibliografia
------------

* Newtonen soda, Lily. (1986).*Diccionario biográfico de mujeres argentinas (Argentinako emakumeen hiztegi biografikoa)*. Buenos Aires: Plus Ultra. argitaletxea ISBN 950-21-0774-8.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28974303
* Commonscat Multimedia: Elida Carlés

---

 |

* Wd Datuak: Q28974303
* Commonscat Multimedia: Elida Carlés
**Agur Maria** (latinez, *Ave Maria*) katoliko eta ortodoxoen otoitz ezaguna da, Andre Maria, Jesusen amari, egiten zaio bere laguntasuna eskatzeko. Horiez gain, zenbait anglikanok eta protestantek ere erabiltzen dute neurri txikiagoan.

Otoitz honen oinarria Lukasen Ebanjelioko bi pasartetan dago: Gabriel aingeruak Andre Mariari egindako iragarpenean eta azken honek bere lehengusina Elisabeti egindako bisitan. Otoitzaren lehen zatiko hitzak bi gertakari horietakoak dira. Bigarren zatia geroago eliza katolikoak jarritako osaketa da.

Hitzak
------

Agur Maria, graziaz betea,
Jauna da Zurekin.
Bedeinkatua zara zu andre guztien artean
eta bedeinkatua da zure sabeleko frutu Jesus.
Santa Maria, Jainkoaren Ama,
erregutu ezazu gu bekatarion alde,
orain eta gure heriotzako orduan. AMEN.

Estitxuren hitzak
-----------------

Estibaliz Robles Arangiz abeslari euskaldunak (*Estitxu* izenez ezagunagoak) beste bertsio bat egin zuen, bere garaian ezagun egin zena eta oraindik zenbait elizatan abesten dena noiz edo noiz.

Agur Maria,
Agur Maria,
zer gertatzen da
Nire herrian.
Anaitasuna hautsi da eta
batzuk besteei beti aurka.
Agur Maria,
agur Maria,
entzun egizu nire otoitza,
bildu egizu nire herria.
Agur Maria,
lagun nazu.
Agur Maria,
entzun egizu nire otoitza,
bildu egizu nire herria.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42203
* Commonscat Multimedia: Ave Maria
* Wikisource Jatorrizko testuak: Agur Maria

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph210124
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q42203
* Commonscat Multimedia: Ave Maria
* Wikisource Jatorrizko testuak: Agur Maria
Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da.Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen klik eginez gero.**Enpresa mota** ezberdinak ulertzeko bideoa.**Baltzu anonimoa**, **sozietate anonimoa**, **akziokako baltzua** edo **akzio konpainia (SA)** kapitala akzio izeneko partaidetza-tituluetan banaturik duten baltzu kapitalista da. Akzio horien jabeak, *bazkide* izenekoak, enpresaren jabeak dira, euren esku dituzten akzioen kopuruaren arabera. Aldi berean, bazkide bakoitzaren erantzukizuna akzio horien baliora mugatzen da, bere nortasuna eta akzio horietaz gainera duen ondarea kontuan hartu gabe eta hortik dator *anonimo* izendapena. Baltzu anonimoa enpresa batek har dezaken egitura juridikoetako bat da, kooperatibekin, erantzukizun mugatuko baltzuekin eta beste zenbaitekin batera.

Motak
-----

Hainbat sozietate anonimo mota daude (SA), akziodunen beharren eta helburuen arabera ezar daitezkeenak. Kontuan hartu behar da SAen sorrera eta funtzionamendua aldatu egin daitezkeela herrialde bakoitzeko legeriaren arabera; beraz, gomendagarria da kasu bakoitzean indarrean dagoen araudia kontsultatzea. Hona hemen SA mota arruntenetako batzuk:

### Arrunta

SAren formarik arruntena da eta negozio helburu orokorretarako erabiltzen da. SA arrunteko akziodunek erabaki korporatiboetan botoa emateko eta dituzten akzioen kopuruaren arabera dibidenduak jasotzeko eskubidea dute.

### Itxia edo kide bakarrekoa

Akziodun guztiak familia bereko kide diren SA bat da, eta akzioen jabetza pertsona kopuru txiki batera mugatzen da. Herrialde batzuetan, pertsona bakarreko SA bat sortzea ere baimentzen da, non pertsona bakar bat baita enpresaren ekintza guztien jabea.

### Kapital aldakorrekoa

Kapital soziala merkatuaren gorabeheren arabera alda daitekeen SA bat da. Akziodunek noiznahi eros edo sal ditzakete akzioak, eta horrek malgutasun handiagoa ematen du kapital sozialaren kudeaketan.

### Erantzukizun mugatukoa

Akziodunen erantzukizuna enpresari eman dioten kapitalera mugatuta dagoen SA bat da. Enpresak zorrak baditu, akziodunak ez daude behartuta beren ondare pertsonalarekin erantzutera.

### Mistoa

Kapital soziala kapital akzioz eta lan akzioz osatuta dagoen SA bat da. Lan ekintzek boto eskubideak eta erabaki korporatiboetan parte hartzeko eskubidea ematen diete enpresako langileei.

### Inbertsiokoa

Ondasun eta zerbitzuak ekoitzi edo saldu ordez beste enpresa batzuetan edo finantza-aktiboetan inbertitzea helburu duen SA bat da. Inbertsioko SA bateko akziodunek dibidenduak jasotzen dituzte, enpresak egindako inbertsioen errendimenduaren arabera.

Ikus, gainera
-------------

* Enpresa
* Merkataritza-baltzua
* Erantzukizun mugatuko sozietatea
* Kooperatiba
* Langile autonomo
* Pertsona juridiko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q166280

 |

* Wd Datuak: Q166280
**Tribuaren berbak** ETB1 telebista kateko euskararen alde bitxienak erakusten zituen saioa izan zen, 2013 eta 2015. urteen artean emititu zena, Kike Amonarrizek aurkeztuta. Asteazkenetan izaten zen, 22.15k aldera.

*Tribuaren Berbak* euskarari eta komunikazioari buruzko programa da, eta bertan, euskararen alderdirik deigarrienak, interesgarrienak eta ezezagunenak agertzen dira modu entretenigarri eta dinamiko batean. Orio ekoiztetxeak eta ETBk elkarrekin egindako programa honek Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzaren eta Laboral Kutxaren babesa izan du. Euskararen inguruko interesa piztu nahi du, jorratuko diren gaiekin ikusleak harritu, entretenitu eta informatu, eta jendeak izan ohi dituen kezkak eta galderak erantzun, beti ere, modu atsegin batean.

2014eko urtarrilean, Argia Sariakean Telebistako Argia saria jaso zuen. Azken atala 2015eko otsailean eman zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *EiTB*, 2014-01-31
2. ↑    Lartzanguren, Edu. «'Tribuaren berbak' saioak grabatua duen azken atala emango dute gaur» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2019-07-11).

Kanpo estekak
-------------

* *Tribuaren Berbak* saioaren Eitb.com webguneko orrialdea
* *Tribuaren Berbak* saioaren twitter orrialdea
* *Tribuaren Berbak* saioaren Facebook orrialdea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492740

 |

* Wd Datuak: Q20492740
**Etxarri Aranazko eztanda** 1976ko ekainaren 18an bost lagun hil zituen gertakaria izan zen. Istripua Espainiako militarrek mendian utzitako lehergailu batek eragin zuen. Franco diktadorea hil eta urte batera, frankismoaren egiturak bere osotasunean mantentzen ziren eta, horregatik, gertaerak ezkutatzeko ahalegin handiak egin ziren.

Gertaera
--------

1976ko ekainaren 18an, Etxarri Aranatzen bost lagun hil ziren Espainiako militarrek mendian utzitako lehergailu batek eztanda eginda. Segundo Maiza, Gloria Pejenaute, Saturnino Luis Erdozia eta adin txikiko Jose Luis Tabar eta Jesus Migel Zeberio ziren hildakoak. Urbasako mendilerroan militarrek utzitako lehergailua txatarra zelakoan hartu zuen haietako batek. Hasieran agintariek butano-istripua izan zela esan zuten, baina mendian militarrek utzitako lehergailu gehiago aurkitzean hipotesi hori baztertu zuten. Garai hartan inguruko diru gutxiko jendeak militarren zaborra biltzen zuen txatarra gisa saltzeko.

1980an berriro ere
------------------

1980ko maiatzean beste istripu bat gertatu zen Urbasan militarrek botatako obus baten metrailaren ondorioz. Orduan hildakoa 34 urteko artzain bat izan zen, Miguel Arizurrieta. Gaur egun oraindik inguru horietan militarrek utzitako aztarnak aurki daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Gaurko egunez: Etxarri Aranatzen bost lagun hil ziren Espainiako militarrek mendian utzitako lehergailu batek eztanda eginda» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2023-06-18).
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q119692974

 |

* Wd Datuak: Q119692974
**Zvi Zamir**, jaiotzez Zvicka Zarzevsky, (Lodz (Polonia), 1925eko martxoaren 3a - Tel Aviv, 2024ko urtarrilaren 2a) militar eta espioi isrraeldarra izan zen. 1968tik 1974ra Mosadeko zuzendaria izan zen. Israelgo armadaren General Nagusia izatea lortu zuen.

Biografia
---------

Polonian jaioa, Zamirrek zazpi hilabete besterik ez zituenean emigratu zuen familiarekin Palestinako Britainiar Mandatura. 18 urterekin, Zamirrek bere karrera militarra hasi zuen, lehenik Haganah armadarako soldadu bezala, Moshe Dayan eta Yitzhak Rabin bezalako geroko lider israeldarrak barne hartu zituen unitate batean.

1948ko Arabiar-Israeldar Gerran, Zamirrek Israelgo Defentsa Indar sortu berrietan (FDI) borrokatu zuen infanteria pelotoiko lider gisa. Gerraren ondoren, aginte-katean gora egiten jarraitu zuen; azkenik, Hegoaldeko Komandoko komandante izatera igo zuten, Israelgo armadan izan zuen azken postua. 1966an Mosadeko zuzendari izendatu aurretik, Londresen agregatu militar izendatu zuten.

Mosadeko agintaldian, Jainkoaren Haserrea Operazioa egiten lagundu zuen, hau da, Municheko Sarraskiari Israelek emandako erantzuna. 1973ko Yom Kippur Gerraren aurreko eta ondorengo garaiaz arduratu zen. Alemaniako Gobernuak Municheko bahituen krisian talde israeldar bat onartzeari uko egin ondoren, Israelgo gobernuak Zamir edozein jarduera behatzera bidali zuten. Fürstenfeldbruck-eko aire-basean zegoen, erreskate saiakerak huts egin eta bederatzi israeldarrak hilda gertatu ziren gauean. Zamir, ondoren, sarritan kritikatu zuen bahiketaren amaitzeko alemaniarren ekintzak eta jarrerak.

Zahala auzoan bizi zen, Tel Aviv iparraldean.

2011n haren memoriak hebreeraz argitaratu ziren, *Begiak zabalik* izenburupean.

Zineman
-------

* Steven Spielbergen 2005eko *Munich* filman Zamirren papera Ami Weinberg aktoreak antzeztu zuen.
* Ariel Vromenen 2018ko *The Angel* filman Ori Pfeffer aktoreak egin zuen bere papera.
* Guy Nattiven 2023ko *Golda* filman Rotem Keinan aktoreak egin zuen bere papera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q727529
* Commonscat Multimedia: Zvi Zamir

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 246345692
* ISNI: 0000000369244751
* BNF: 166379929 (data)
* GND: 1314921495
* LCCN: no2012013782

 |

* Wd Datuak: Q727529
* Commonscat Multimedia: Zvi Zamir
**Emerentziana** erromatar martiri kristaua izan zen.

Bizitza
-------

Santa Ainesen kondairaren arabera, Emerentzianaren ama Ainesen inude eta zaintzailea zen.

Aines hil eta egun gutxira, Emerentziana, oraindik kristautasuna ikasten ari zen katekumenoa, haren hilobira joan zen otoitz egitera eta bat-batean paganoek eraso egin zioten. Kristau fedea eta Ainesekiko harremana aitortu zuen eta jendetzak harrika hil zuen. Beraz, Eliza Katolikoaren oinarrien arabera, odol bataioa egin zuela kontsidera daiteke.

Gurtza
------

Emerentzianaren kultua oso antzinakoa da, Jeronimo Estridongoa, Beda eta beste batzuen martirologiak egiaztatzen dutenez, baina haren heriotzaren data zehatza ere ezezaguna da. Orain Santa Emerentziana eguna urtarrilaren 23an ospatzen da, baina Jeronimoren martirologioaren arabera, irailaren 16an ospatzen zen.

Neska gazte bat bezala irudikatzen da, harriak altzoan eta liliak eskuan dituena.

Santa Emerentzianaren hilobia Erromako Santa Aines elizan dago.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** «St. Emerentiana of Rome» *Antiochian Orthodox Christian Archdiocese of North America* (Noiz kontsultatua: 2024-01-08).
2. 1 2   **(Ingelesez)** Kirsch, Johann Peter.  (1909). «St. Emerentiana» *The Catholic Encyclopedia.*  5 New York: Robert Appleton Company (Noiz kontsultatua: 2024-01-08).
3. ↑   **(Ingelesez)** «St Emerentiana, Virgin Martyr: Missa "Loquébar de testimóniis"» *The Brighton Oratory* 2017-01-23 (Noiz kontsultatua: 2024-01-08).
4. ↑   **(Ingelesez)** Farmer, David.  (1996). *Oxford Dictionary of Saints.*  Oxford University Press, 157 or..

Kanpo estekak
-------------
**Simeon Diaz de ilarraza** (Los Arcos, Nafarroa Garaia, 1893ko apirilaren 21a - Providencia irla, Maracaibo, Venezuela, 1980ko martxoaren 23a) misiolari nafarra izan zen, 50 urte baino gehiago eman zuen Venezuelako leproseri batean lanean eta bertako gaixoen bizitza dinamizatzen. 

Monteagudoko agustindar errekoletoen komentuan sartu zen 1910eko irailaren 22an eta 1916ko abenduaren 22an presbiteroa ordenatu zuten. 1917ko irailean, Donemiliaga Kukulako ikastetxera bidali zuten, eta 1918ko abuztuan, Garesko ikastetxera (Nafarroa). Venezuelara bidali zuten hurrengo urtean, 1919ko abuztuaren 21ean iritsi zen, eta urriaren 20an, legenarraz kutsatutako pertsonak jasotzen zituen Cabo Blancoko leprokomioaren kapilau-kargua hartu zuen, 1922ko maiatzaren 1era arte aritu zen bertan. Gero Caracasen konbentu bateko kapilau izan zen (1922-1924), eta Coron (1924-1926). 

Venezuela - Zulia - Maracaibo
Azken urte horretako urriaren 26an, Maracaibo lakuko Providencia uharteko leprokomioaren kapilautzaz arduratu zen. Han, Kilometro koadro bakar batean, ehunka legenardun pilatzen ziren, kutsatzeko beldurrak isolatuta. Kargu horretan 53 urtez egon zen gaixoen artean apaiz moduan, Santa Anako Karitateko ahizpekin batera, eta institutu hartako enplegatuekin. Venezuelako Gobernuak 1975eko abenduaren 22an eman zion erretiroa, 1976ko urtarriletik aurrera indarrean sar zedin, eta hileko 663,10 bolivarreko pentsioa esleitu zioten. Simeonek keinua eskertu zuen, baina leprosoen ondoan uzteko eskatu zuen. Bost urte geroago hil zen bertan ia 87 urterekin.

* Providencia irla (Maracaibo, Venezuela)
* 
* 
* 
* 
* Providencia irlan zegoen aspaldiko leproseriaren hondarrak (Maracaibo, 2013)
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Del Pozo, Fernando. [ «Díaz de Ilarraza, Simeón | DHV, Diccionario de Historia
de Venezuela»] *bibliofep.fundacionempresaspolar.org* (Fundación Empresas Polar) (Noiz kontsultatua: 2023-07-14).

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)** F. Alonso, Historia de los leprocomios de Venezuela, Isla de Providencia y Cabo Blanco (Logroño 1977) 38-79; A. Lejarraga, «Muerte del P. Simeón Díaz de Ilarraza», Boletín de la Provincia de San José, 5 (1981) 67

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q120648836

 |

* Wd Datuak: Q120648836
**Edgar Artunduaga Sánchez** (Villarrica, Tolima, 1953ko urriaren 3a - Neiva, Huila, 2019ko ekainaren 25a ) kolonbiar kazetaria, idazlea eta politikaria izan zen. 2018ko urtarriletik hil zen arte, *Artunduaga Noticias* eta *Artunduaga Pregunta lo que la Gente se pregunta* programen zuzendaria izan zen, bere jabetzako Sistema AS kateko Huila Stereo irratian.

Biografia
---------

Tolimako Villarrican jaioa, Huilako Pitaliton erroldatua zegoen. Bere bizitzan zehar, 40 urte baino gehiagoz kazetaritza politikora dedikatu zen, politikari eta gobernuen kritika eta zentsura objektu izanik, bere kazetaritza-estilo kritiko eta sutsuagatik, bere irratia eta telebista espazioetan agerian jartzen zituen ustelkeria salaketak ikusita.

Errepublikako senataria izan zen, 2002an herri bozketaz hautatua.

Artunduagak hainbat komunikabidetan lan egin zuen, bai Huila departamenduan, bai Bogota hirian, non kazetaritza-ibilbide oparoa eta arrakastatsua izan zuen.

El Espacio egunkarian zutabegile gisa lan egin zuen, baita kazetari eta informazio guneen zuzendari ere Radio Santa Fe, Caracol Radio, Todelar, Radio Súper eta Emisora Minuto de Dios kateetan. Era berean, telebistan, hainbat albistegitan kazetari eta aurkezle lanetan aritu zen, eta baita Errepublikako Kongresuko albistegiak zuzendu ere.

Aspaldiko kazetari kolonbiar ospetsu askok herrialdeko gai politikoei buruz informatutako berriemaileetako bat zela aitortu zuten.

Oso adiskidetasun estua mantendu zuen beste kazetari batekin, Hernán Peláez Restreporekin, bere profesionaltasunagatik eta izateko moduagatik miresten zuena, 2001ean Édgar Artunduaga Caracol Irratitik atera zelako Hernán Peláezek La Luciérnagako zuzendari izateari utzi zion. Andrés Pastrana Arango garaiko Kolonbiako presidenteak presionatuta, horrela bere lankide eta lagunari elkartasuna adieraziz.

Bihotzekoak jota hil zen bere etxean, Huila departamenduko Neiva hirian dagoena, Huila Stéreo irratiaren albistegia egitera irteteko prestatzen ari zenean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Murió el periodista Édgar Artunduaga

Kanpo estekak
-------------

* Web Ofiziala
* 'Irratia gogoaren eszenatokia da': Edgar Artunduaga

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18643822
* Commonscat Multimedia: Edgar Artunduaga

---

 |

* Wd Datuak: Q18643822
* Commonscat Multimedia: Edgar Artunduaga
**Javier Ayala Álvarez** (Toro, Valle del Cauca, 1942ko otsailaren 6a – Bogotá, 2021eko irailaren 1a) kolonbiar kazetaria, editorea eta esataria izan zen.

Biografia
---------

Valle del Cauca departamenduko Toron jaio zen, bere haurtzarotik eta nerabezarotik Cartagon kokatu zen. Kazetari ibilbidea 1960an hasi zen *El Nuevo Siglo* egunkariko zuzendari nagusi gisa 1966ra arte. 1967-1982 bitartean kazetari ekonomiko gisa aritu zen *El Espectador* eta *El Tiempo* egunkarietan.

1983an Telebistara ausartu zen *Noticiero Nacional-*eko zuzendari eta aurkezle gisa Gabriel Ortiz, Luis Guillermo Ángel eta Félix de Bedout-ekin batera Inravisión bi kateetan eta Prego Televisión programatzaileak ekoiztutakoa; Bere estalduraren artean, Luis Carlos Galán-en hilketaren albistearen berri ematean nabarmendu zen Jesús Calderón kameraman Soachan (Cundinamarcan), non 1992ra arte egon zen albistegietan. 1983an, Caracol Irratiko aurkezle gisa irratsaioan ausartu zen Yamid Amat, Darío Arizmendi eta Juan Harvey Caicedorekin *6AM – 9Am* eta *Hoy por hoy* programetan 1994ra arte 

1995 eta 1999 bitartean En Vivo Comienza el Día eta En Vivo 9:30 albistegietako eta Así Fue... y no se lo han contado kazetariaren zuzendarikidea izan zen, gerora En Vivo Televisión izena hartu zuen Nuevos Días Televisión programako zuzendaria.. 

1996 eta 2002 artean RCN Radion lan egin zuen Juan Gossaín, Antonio José Caballero eta María Elvira Samperrekin *Radio Sucesos* programan*.* 2002tik 2007ra Telebista Batzorde Nazionaleko zuzendari izan zen. 2011-2016 bitartean Kolonbiako Errepublikako Senatuko albistegiko zuzendaria izan zen. 2008-2011n telebistara itzuli zen CM&-ko aurkezle ekonomiko gisa eta Bogotako Círculo de Periodistas-eko presidente izan zen.

2021eko abuztuan COVID-19 diagnostiko positiboa izan zuen, eta horregatik Bogotan ospitaleratu zuten. Zainketa Intentsiboko Unitatean ingresatu zuten eta 2021eko irailaren 1ean hil zen gaixotasunaren ondoriozko pneumoniak jota.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Falleció el periodista Javier Ayala» *Caracol Radio* 2021-09-01.
2. ↑   «Falleció el periodista Javier Ayala» *Semana* 2021-09-01.
3. ↑   «Javier Ayala, periodista colombiano es recordado por su legado» *RCN Radio* 2021-09-01.
4. ↑   «Murió el periodista Javier Ayala» *El Espectador (periódico)* 2021eko irailaren 1a.

Kanpo estekak
-------------

* Javier Ayala, ekonomia kazetari handia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108437407

 |

* Wd Datuak: Q108437407
**Sebastián Apesteguía** (Buenos Aires, 1969ko maiatzaren 27a)  paleontologo argentinarra da. "Ninja" ezizena. CONICET-eko Ikertzaile Independente gisa lan egiten du,  Azara Fundazioko - Maimónides Unibertsitateko Paleontologia Arloan.

Biografia
---------

1988an, 18 urte zituela, Buenos Airesko Natur Zientzien Museoan kolaboratzen hasi zen.  La Platako Unibertsitate Nazionalean Biologia Zientzietan lizentziatua da Paleontologian espezializazioarekin eta Natur Zientzietan doktorea da Paleontologian espezializazioarekin  erakunde akademiko beretik. Paleontologo gisa José Fernando Bonaparte, Fernando Novas, Zulma Brandoni de Gasparini eta Marta Fernándezen zuzendaritzapean trebatu zen.

J. Bonaparte taldean fosilak prestatzeko teknikaria izan zen (1988-1993), F. Novasen ikaslea (1995-2002), Argentinako Natur Zientzien Museoan esleitutako ikertzailea (2003-2007) eta Patagoniako Natur Zientzien Museoko (General Roca/Fisque Menuco) (2007) lehen zuzendaria izan zen, Argentinako Río Negro probintzian.

Bere ikerketa-lerro nagusia Argentinako Patagoniako narrasti kretazikoen eta Hego Amerikako eta Ipar Amerikako kretazeoko faunen harremanak aztertzera bideratzen da. 

Argentinatik kanpo, Boliviako Potosíko Toro Toro Parke Nazionalean dinosauro arrastoak aurkitzea ekarri zuen landa-lana zuzendu zuen.   Kubako dinosauro aztarnak ere aztertu zituen eta Ekuadorko lehen dinosauroa argitaratu zuen.

Laburdura (Zoologia)
--------------------

**Apesteguía** laburdura Sebastián Apesteguía zoologiako deskribapen eta taxonomiaren agintari gisa adierazteko erabiltzen da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Curriculum Vitae Sebastián Apesteguía» *maimonides.academia.edu*.
2. 1 2 3   «Perfil de Sebastián Apesteguia» *clarin.com*.
3. ↑   «Hallan huellas de dinosaurios raptores» *lanacion.com.ar*.
4. ↑   «Encuentran en Bolivia las huellas más antiguas de un dinosaurio acorazado en el hemisferio sur» *clarin.com*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6122824
* Commonscat Multimedia: Sebastián Apesteguía

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 78118815
* LCCN: n2001007650
* ORCID: 0000-0002-0414-0524
* Grierson: 5060
* ResearcherID: F-4034-2018
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 1973827

 |

* Wd Datuak: Q6122824
* Commonscat Multimedia: Sebastián Apesteguía
**Anna Szatkowska**, ezkontzagatik, **Anna Rosset Bugnon** (Górki Wielkie, 1928ko martxoaren 15a - 2015eko otsailaren 27a) idazlea izan zen, Armia Krajowako kide ohia, alemaniar okupazioan Varsovia askatzea helburu zuena. Hirurogei urte geroago La *Maison brûlée* liburuan bere esperientzia kontatu zuen, berak geroago polonierara itzuli zuena.

Biografia
---------

Anna Zofia Kossak-Szczuckaren alaba zen, Polonian idazle eta erresistentziako kide gisa ezaguna. Anna haurtzaro lasai samarrean bizi izan zen, 1939ko irailaren 1ean gerra hasi eta ihes egin behar izan zuten arte. 

Zenbait urtez, nesken barnetegi batean egon zen, eta 1944ko udan Poloniako armada klandestinoan sartu zen *Ewa Maria* patruilako kide gisa. Varsoviako altxamendua 1944ko abuztuaren lehenean hasi zen, eta 63 egun iraun zuen alemanek zapaldu zuten arte. 

1944ko urrian hasi zen idazten Anna, Ewa Orlikowska patruilako buru ohiaren laguntzarekin. Hirurogei urte geroago, ohar horiek izan ziren bere liburuaren oinarria. 

Gerra amaitu zenean, sobietar tutoretzaren erregimen komunistak, Poloniako barne ministroak, Zofia Kossak-i herrialdea uzteko aholkua eman zion.

Annak unibertsitate-ikasketak egin zituen Corken, Irlandan, eta Suitzan, Friburgon, amaitu zituen, eta irakaskuntzan aritu zen erretiroa hartu arte. 1951n,—Jean Marie Rosset suitzarrarekin ezkondu zen, eta lau seme-alaba izan zituzten. Jean Marie zirkulazio-istripu batean hil zen, eta --Anna berriro ezkondu zen 1971n Jean Bugnonekin eta harekin bizi izan zen Cugyn

Erreferentziak
--------------

1. ↑  La maison brûlée. Une volontaire de seize ans dans Varsovie insurgée. Les Éditions Noir sur Blanc, CH-1007 Lausanne, 2005

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q433614
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2794719
* ISNI: 0000 0001 0863 6714
* BNF: 15637489w (data)
* GND: 1075287278
* LCCN: nb2007015169
* SUDOC: 122785967

 |

* Wd Datuak: Q433614
**Fortunato Anzoátegui** (Montevideo, Uruguai, 1876ko apirilaren 18a - Buenos Aires, 1924ko otsailaren 27a), argentinar nazionalizatua zen diplomazialaria eta enpresaburu uruguaitarra, Héctor Anzoátegui kapitainaren semea, euskal jatorriko familia batekoa.

XX. mendearen hasierako urteetan, zehazki 1903an, Buenos Airesen kokatu zen Fernando Martíren alaba María Luísa Martírekin ezkonduta zegoela eta bere aitaginarrebaren ondarea kudeatzen aritu zen. 1906an, Fortunato Anzoátegui kolonizazio-enpresa sortu zuen, zeina soroen erosketa-salmenta eta alokatzea, koloniak eta hiriguneak eratzea, etxaldeen erosketa-salmenta, basoen ustiapena eta egur-salmenta egitera dedikatzen dena. Enpresa horrekin 1908an sortu zuen bere aitaginarebarekin batera, Fernando Martí herria eta kolonia (gaur egun Charlone koronela (Buenos Aires), General Villegas barrutia), 1911n ofizialki inauguratua. Ministro Lobos, gaur egungo Naicó, eta La Pampa probintziaren hegoaldeko Anzoategui hiriak ere sortu zituen. Probintzia horretan ganadutegi ugari eta gatz meategien ustiapen garrantzitsu bat zituen.

1924an hil zen Buenos Airesen. Bere aztarnak Montevideoko Hilerri Nagusiko familiaren panteoian daude .

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Fortunato Anzoáteguiren biografia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5864221

 |

* Wd Datuak: Q5864221
**Ramón Esteban Gómez Valdés y Castillo** (Mexiko Hiria, 1924ko irailaren 2a - Mexiko Hiria, 1988ko abuztuaren 9a), **Ramón Valdés** izenaz bakarrik ezaguna, aktore eta komediante mexikarra izan zen. Bere lanik ezagunena Don Ramónen pertsonaia da, *El Chavo del 8* (1973) telesailean. Komediante mexikar onenetakotzat hartu dute.

Mexiko Hirian jaio zen, eta familia pobre eta ugari batean hazi zen. 1949an hasi zen aktore lanetan, *Calabacitas tiernas* filmean. Film horretan, Germán Valdés anaia zaharrenarekin batera agertu zen, «Tin Tan» izenarekin ezaguna. Hari esker, Ramon arte-munduan interesatu zen, eta bere ibilbideari ekin zion Germanen eskutik; izan ere, Germánek paper txikiak edo apartekoak lortzen lagundu zion Mexikoko zinemaren Urrezko Aroan egindako zenbait filmetan. Biek izan zituzten, gainera, beste bi anai-arreba, aktuazioan eta komedian jardun zutenak, Manuel «El Loco Valdés» eta Antonio «El Agua Valdés».

1968an Roberto Gómez Bolaños ezagutu zuen, eta harekin hasi zen lanean *Los supergenios de la mesa cuadrada* (1968), *Chespirito* (1970) eta *El Chapulín Colorado* (1973) bezalako programetan. Hala ere, *El Chavo del 8* (1971) produkzioan irabazi zuen Valdések nazioarteko ospea, nahiz eta 1979an utzi zuen proiektua. 1981ean itzulera labur bat egin zuen. Azken urtea izan zen Bolañosekin batera lan egin zuena. 1982an, Venezuelako *Federrico* telesaileko protagonista izan zen Carlos Villagránekin, eta sei urte geroago berriro ere berarekin lan egin zuen *¡A qué Kiko!* (1987) telesailean. Biak Chavo del 8n inspiratutako eratorria izan ziren arren, bi produkzioetako bakar batek ere ez zuen jaso Bolañosekin batera izandakoaren ospea. Gaixotasun batzuk izan ondoren, 1988an hil zen 63 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Montaje de Don Ramón en La Voz arrasa en redes sociales» *Teleamazonas* 8 de noviembre de 2015.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7290570
* Commonscat Multimedia: Ramón Valdés

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 8493150325553710090004

 |

* Wd Datuak: Q7290570
* Commonscat Multimedia: Ramón Valdés
**Piedad Arribas Fernández** (Quintanar de la Orden, Toledo, 1920 - Madril, 2010eko abenduaren 17a) politikari komunista izan zen. Gerra Zibilean borrokatu zen Madrilgo frontean, frankismoaren aurkako aktibista, eta ia 16 urte eman zituen kartzelan, militantzia politikoagatik.

Biografia
---------

Gazte Sozialista Bateratuetako (JSU) kide zen bere jaioterriko militante komunista ezagun baten alaba. 16 urte besterik ez zituen, eta hasiera-hasieratik parte hartu zuen Madril inguruko borroketan. 1936ko uztailean estatu-kolpea eman eta egun gutxira, aitarekin batera milizianoetan sartu zen Madrilgo defentsan, *Dolores Ibárruri batailoiaren* barruan, eta Cercedilla aldean harremana galdu zuen sekula gehiago ikusi ez zuen aitarekin. Matxinatuek aurrera egin ahala, atxilotu eta kartzelaratu egin zuten Kintanarko gatazkan. Aske atera zen 1939an, eta Madrilen Alderdi Komunistaren berreraikuntzan parte hartu zuen, baina beste kide batzuekin batera aurkitu egin zuten, atxilotu eta gerra-kontseiluan epaituta heriotza-zigorra ezarri zioten. Quintanarren preso zegoela ez zuten fusilatu, nahiz eta, laurogeita hamar preso baino gehiago hil zituzten. Handik gutxira, Ocañako penalera eraman zuten, eta han, 1942an, heriotza-zigorra trukatu zioten, espetxeratze luzeagatik. Aske, 1947an, Quintanarrera desterratu zuten. Han, berriz ere, berrantolaketa komunistarekin lotu zen, eta berriro atxilotu eta kondenatu egin zuten. Beste zortzi urte eman zituen kartzelan, gehienak Segoviako penalean.

Diktadura frankistaren amaieran eta trantsizio demokratikoan, PCEn jarraitu zuen. Haren ibilbide antifrankista aitortu zioten Madrilen, hil arte bizi izan zen Vallecas auzoan plaza bat eskainiz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Piedad Arribas» *www.javilarrauri.com* (Noiz kontsultatua: 2023-09-05).

Kanpo estekak
-------------

* Piedad Arribasi elkarrizketa YouTube

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6075228

 |

* Wd Datuak: Q6075228
**Brígida Pardo López** (Güevéjar, Granada, 1904ko urtarrilaren 9a - Víznar, Granada, 1936ko urriaren 8a) ezkerreko ideologiagatik fusilatua Espainiako Gerra Zibilaren hasieran.

Ibilbidea
---------

Brigida Güevejarren jaio zen, eta Natalia López Sánchezek eta Gabriel Pardo Leyvak osatzen duten senar-emazteen bederatzi seme-alabetatik hirugarrena izan zen. José López Roblesekin ezkondu zen 1930eko maiatzaren 13an. Jornalaria zen, eta Brígida etxekoandrea; noizean behin oliba biltzen ere aritzen zen. 1930eko erroldaren arabera, ez zuen instrukziorik. Senar-emazteek ez zuten seme-alabarik izan.

Senarra Espainiako Alderdi Sozialistako (PSOE) militantea zen eta Langileen Batasun Orokorrekoa (UGT) ere bazen, baina ez dakigu Brígida militantea zen. Ahozko testigantzek bandera errepublikanoa eramaten gogoratzen zuten hainbat adierazpenetan. Brígida, beste batzuekin batera, alkate eskuindarrak salatu zuen, 1934ko ekainaren 5eko nekazaritza-greban parte hartu ondoren, "auzotar ordenatuak mehatxatzeagatik". Herriko Etxea itxi eta jarduera sindikala ezabatu zuten. 1936ko hauteskundeen ondoren, José López Robles senarra Güevéjarko Kudeaketa Batzordeko kide hautatu zuten. Ekainaren 27an, lursail bat esleitu zioten senarrari, Emilio Langle Rubio Nekazaritza Erreformarako Institutuko zuzendariak Tejutorren kortijoko lurrak banatu ondoren.

Atxiloketa eta fusilatzea
-------------------------

Herriko falangistek 1936ko abuztuaren 20an atxilotu eta bertako kartzelan sartu zuten. Irailaren hasieran eraman zuten Granadara. Bere aldi baterako destinoa Santo Tomaseko espetxea izan zen.. Ondoren, emakumeen espetxera eraman zuten San Gregorio komentura, Caldereriatik gertu.. Urriaren 7ko arratsaldean, bederatzi emakume atera zituzten ziegatik, tartean Pardo López eta gizon Gobernu Zibilean elkartu zituzten, zenbait autotan sartu eta Asalto Guardiek lagunduta, Víznarrera eraman zituzten. Bertan fusilatu zituzten urriaren 8ko goizaldean. Amildegiko hobi komun handian lurperatu zituzten, antza..

Ez dago jasota aldez aurreko epaiketarik, ezta heriotza-partidarik ere, data hartan Erregistro Zibilean inskribatuta zegoenik. Bere anaia irailaren 4an fusilatu zuten.

1942an, bere izena Estatuko Aldizkari Ofizialean (BOE) agertu zen, beste batzuekin batera, eta Granadako Kale Nagusiko Epaitegian agertzeko deia egiten zitzaion, bost eguneko epean. Haren espedienteak 1936ko 347 zenbakia zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Cervantes, Biblioteca Virtual Miguel de. «II República, Guerra Civil y represión en Güevéjar (Granada) | Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes» *www.cervantesvirtual.com*.
2. 1 2 3 4   «Brígida Pardo López, en su memoria y honor | El Independiente de Granada» *www.elindependientedegranada.es*.
3. ↑   «ADMINISTRACION D E JUSTICIA - PDF Descargar libre» *docplayer.es*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106978221

 |

* Wd Datuak: Q106978221
Horiz markatua: administradore baten atzeko ateko pasahitza kodean ezkutatuta.
**Atzeko atea** (ingelesez: *backdoor*) programa edo sistema baten edozein ahulgune da, zeinaren bidez baimenik gabeko pertsona batek haren segurtasun-murrizketak eta -neurriak saihestu ditzakeen eta hara sartzeko aukera izan dezakeen. Aplikazio baten hasierako diseinuan aurreikusitako mekanismo bat izan daiteke, haren mantentze-lanak egiteko pentsatua dagoena, edo aplikazioaren diseinatzaileek aurreikusi gabeko ahultasun ezezagun bat izan daiteke. Kasu batean zein bestean, hirugarren pertsonek aurkitutakoan legez kontrako helburuetarako erabil daitezke.

Atzeko ate ezagunak
-------------------

Atzeko aterik ezagunenak Back Orifice eta NetBus dira, atzeko lehen ateetako bi, gaur egun ere indarrean daudenak, baina kopuru txikiagoan, antibirus gehienek detektatzen baitituzte. Oso ezaguna den beste bat SubSeven da, munduan milioika ordenagailutan ere sartu zena.

Netcat hackingerako eta sareak administratzeko tresnetako bat da, atzeko ateak irekitzeko eta horietatik babesteko erabil daitekeena. Hasiera batean Unix sistemetarako garatu bazen ere, gaur egun Microsoft Windowserako ere eskuragarri dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [SPRI. Industria Berriaren Hiztegia] [2020]
2. ↑   **(Ingelesez)** Richtel, Matt.  (1998-8-4). «Hacker Group Says Program Can Exploit Microsoft Security Hole» *The New York Times*.
3. ↑   **(Suedieraz)** «Offer för porrkupp» *Expressen* 2004-11-28.
4. ↑   **(Ingelesez)** Vacca, John R..  (2006). *Guide to Wireless Network Security.*  Springer Publishing, 266 or. ISBN 978-0387954257..
5. ↑  GNU Netcat **(Ingelesez)**

Ikus, gainera
-------------

* Botnet
* Malware
* Troiatar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q254569
* Commonscat Multimedia: Backdoors in IT

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4704524-3

 |

* Wd Datuak: Q254569
* Commonscat Multimedia: Backdoors in IT
*Lepiota felina*

Sinonimoak: *Agaricus clypeolarius var. felinus*, *Agaricus felinus*, *Lepiota clypeolaria* *var. felina*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 40 mm arteko diametrokoa, hasieran hemisferikoa, gero ganbila, azkenik lau-ganbiletik laura, marroi ilun koloreko titi kamuts bat mantenduz, honen inguruan, gainazala modu zentrokideetan banatzen da, titiaren edo zertxobait zurbilagoaren koloreko ezkata txiki eta finetan, hondo zurixka edo krema zurbil koloreko baten gainean, ertza inkurbatua, gero zuzena, soberakin pixka batekin eta gutxitan errezel orokorraren hondarrekin.

**Orriak:** Estu, lamelula ugarirekin, libreak, sabeldunak, zuritik kremara doan kolorekoak isla arrosekin, ertz irregularrekin edo flokulosarekin.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 60 mm arteko garaierakoa eta 5 mm arteko diametrokoa, zilindriko samarra, pixka bat loditua oinarrirantz, lehenengo betea, gero barnehutsa, fibrilosoa, zurixka edo okre kolorekoa eraztunetik gora, azpian okre-arrosa edo gris-marroi kolorekoa, arre-marroi koloreko ezkata txikiekin behealdean, mintzezko eraztun zurixka goian, besoko txiki bat osatuz.

**Haragia:** Urria kapelan, zurixka apur bat grisaxka, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Lepiota* terminoa grezierazko "lepis" "lepistos" hitzetatik dator eta "oús" eta "otós ear" hitzetatik, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen onddoa.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Hostozabalen eta koniferoen basoetan, lurzoru karetsuetan. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa..*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, ISBN:, 286 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). *Banco de setas, catalogo micologico.* .
**Manuel** (edo **Emmanuel**) **Chrysoloras** (grezieraz: Μανουὴλ Χρυσολωρᾶς; Konstantinopla, c. 1350 - Konstantza, 1415eko apirilaren 15a) bizantziar humanista, filosofo, irakasle eta itzultzailea izan zen.

Erdi Aroko Italian Emanuel II.a Paleologo enperadore bizantziarraren enbaxadorea izan zen. Greziako literatura eta historia irakatsi zituen Florentzia eta Veneziako errepubliketan. Aitzindaria izan zen Behe Erdi Aroan greziar literatura Mendebaldeko Europan sartzen.

1390ean Veneziako Errepublikara iritsi zen, otomandar inbasioen aurka Bizantziorentzat europar laguntza lortzeko misioarekin. 1395ean Jacopo d'Angelok Konstantinoplari lagundu zion grekoa ikasteko, eta 1396an Coluccio Salutatik Florentziara gonbidatu zuen greziar gramatika eta literatura lantzeko. Bere ikasleetako bat Leonardo Bruni humanista izan zen, 700 urtean Italiako Iparraldean greziera ikasteko lehen aukera aprobetxatu zuena. Bere beste ikasle batzuk Ambrogio Traversari, Guarino da Verona, Coluccio Salutati, Roberto Rossi, Niccolò de' Niccoli, Carlo Marsuppini, Pier Paolo Vergerio, Uberto Decembrio, Poggio Bracciolini eta Palla Strozzi izan ziren.

Florentzian egon zen 1400 arte, eta Bolognan, Venezian eta Erroman ere irakatsi zuen. 1408an Paris bisitatu zuen Bizantziako enbaxadore bezala, eta 1413an Germaniako Erromatar Inperio Santura iritsi zen Kontzilioa ospatzeko eta Eliza Ortodoxoa ordezkatzeko leku bat aurkitzeko misioarekin.

Homeroren, Aristotelesen eta Platonen obrak itzuli zituen latinez. Era berean, Erotemata gramatika greziarra idatzi zuen, bai eta *Epistolæ tres de comparatione veteris et novæ Romæ* (Hiru gutun Zaharra eta Erroma Berria alderatuz, hau da, Erroma eta Konstantinopla) ere.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q434356
* Commonscat Multimedia: Manuel Chrysoloras

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 90639363
* ISNI: 0000 0001 2253 7624
* BNE: XX1536004
* BNF: 13740679j (data)
* CANTIC: a11478482
* GND: 100952828
* LCCN: nr94037343
* NKC: jn20021219004
* SUDOC: 066990475
* BIBSYS: 6038182
* UB: a1288525
* MGP: 135185
* ICCU: SBLV317936
* Open Library: OL1451410A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 59810

 |

* Wd Datuak: Q434356
* Commonscat Multimedia: Manuel Chrysoloras
***Tour Magne*** edo **Dorre handia** monumentu galo-erromatarra da eta Cavalier mendian dago, Nîmesen, Gard departamenduan. *Jardins de la Fontaine* edo **Iturriko lorategiak** menderatzen ditu, eta hiriko erromatarren garaiko aztarnarik ikusgarrienetakoa da.

Aurrekariak
-----------

Garai batean, galiarrek leku hori erabiltzen zuten urrutitik bidaiarien iritsiera ikusteko lautadako errepideetara. Erromatarrek galiar dorre zaharraren gainean eraiki zuten, hurrengoa, hau da, *Tour Magne* Augustoren garaian eraldatutako erromatarren aurreko eraikina da. Augustoren garaiko Nîmesen inguruko 7 km-ko harresi handia 80 dorrek markatzen zuten, eta *Tour Magne* dorrea zen handiena eta ederrena. Dorreak 32 metro ditu gaur egun. Monumentu historiko gisa sailkatzen da 1840ko zerrendan.

Deskribapena
------------

K.a. II. mendearen amaieran 18 m-ko altuera zuen, erromatarren garaian 36 m-ko altuera izan ondoren, eta gaur egun dorreak 32,50 m baino ez du neurtzen. Thomas Platterrek 1596an jada hustuta ikusi zuen.

Basamentu oktogonal batek osatzen du, eta bere irregulartasuna biltzen duen harri lehorreko dorrearen formagak azaltzen du. Azken hori oraindik dorrearen barruan ikus daiteke, negatiboan. 70 m-ko luzera duen ukondutako arrapala batek, zeinetatik hegoaldeko irteerak eta azken arkuerdiaren zati batek iraun duten, lehen solairu horretako ingurabidera eramaten zuen. Handik horma-atalera (bi dorreren artean zegoen harresira) irits zitekeen, maila berean baitzegoen, iparraldean eta mendebaldean. Harresian integratutako solairu horren gainetik, dorre poligonala erabat itsua da. Hasieran dorre guztia inguratzen zuen terrazarako sarbidea dorrearen barruan egokitutako 132 mailako eskailera baten bidez egiten zen. Azken bi mailak pilastra toskanarrez apainduta zeuden, eta bestea, ia erabat desagertu dena, zutabez.

Hipotesi asko egin dira dorrearen jatorrizko erabilerari buruz. Erromatarren garaian, harresian integratutako egituragatik, defentsa-lana egin zezakeen eta talaia- edo seinale-dorrea izan zatekeen. Altuera bikoiztean, botere erromatarrak ere bere boterea erakusten zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** «Tour Magne» *Musée de la romanité – Nîmes* (Noiz kontsultatua: 2024-01-08).
2. ↑  *Tour Magne*. POP: la plataforme ouverte du patrimoine. Ministère de la Culture
3. ↑   Formigé, Jules.  (1954). «La Tour Magne de Nîmes» *Bulletin de la Société nationale des Antiquaires de France* 1950 (1): 67–74.  doi:10.3406/bsnaf.1954.1849. (Noiz kontsultatua: 2024-01-08).
**Garbiñe Etxeberria** (Hernani, Gipuzkoa, 1967ko urtarrilaren 22a) futbolari eta entrenatzailea da, bere ibilbide profesional Errealan egin duena. Emakumezkoen Futbol Ligako lehen entrenatzaile profesionaletako bat izan da.

Biografia
---------

Garbiñe Etxeberria 14 urterekin hasi zen futbolean bere eskolako taldean:Santo Tomas Lizeoan. Areto futbolean eta hondartzako futbolean jokatu zuen; ondoren 11 futbolera pasa zen.1984an Oiartzun Kirol Elkartean jokatzen hasi zen,talde hori Espainiako klub garrantzitsuenetako bat da emakumezkoen futbolari dagokionez,eta batez ere urte horietan,Emakumezkoen Futbol Liga Nazionala osatu zuten taldeetako bat ere(egungo Emakumezkoen Lehen Mailaren aurrekaria). Oiartzun K.E taldearekin, maila gorenera iritsi zen. eta Erreginaren 2 Kopa lortu zituen (1987 eta 1988).1990/91 denboraldian ligako txapelketa nazionala irabazi zuen.

Bere futbol-bizitzaren zati handi bat Oiartzunen eman du, lehenik jokalari gisa, 1984tik 1996ra, non bere jokalari-papera oinarrizko taldeetako entrenatzailearekin tartekatu zuen. 2004an Errealak fitxatu zuen emakumezkoen lehen taldea entrenatzeko eta Errealaren emakumezkoen futbol atalaren proiektua osatzeko helburuarekin. 2004 eta 2005 denboraldietan Iñigo Dominguezekin batera entrenatu zuen taldea. 2005ean, taldea Superligara igotzea lortu zuten (gaur egun Iberdrola Liga),2006. urtean debuta eginez. 2007an Errealeko lehen entrenatzailea izan zen Superligan.

2008an aulkia utzi eta Realarekin harremanetan jarri zen hainbat funtziotan, besteak beste, ordezkari, idazkari tekniko eta plangintzaren arduradun gisa.

2017tik, Haur Hezkuntzako irakasle izateko eszedentzia eskatu zuenetik, Errealeko emakumezkoen futbol saileko kirol zuzendaria da, eta bere agintaldian lortu dute Erreginaren Kopa irabaztea 2019an.

Gipuzkoako emakumezkoen futbolaren bide-erakusle bat da, erreferentea euskal eta espainiar emakumezkoen futboleko jokalari, entrenatzaile eta agintari bezala.

Palmaresa
---------

| Titulua | Taldea | Kargua | Urtea |
| --- | --- | --- | --- |
| Erreginaren Kopa | Oiartzun K.E. | Jokalaria | 1987 |
| Erreginaren kopa | Oiartzun K.E. | Jokalaria | 1988 |
| Liga Txapelketa Nazionala | Oiartzun K.E | Jokalaria | 1990 |
| Igoera-maila Superligara | Erreala | Entrenatzailea | 2005 |
| Erreginaren Kopa | Erreala | Kirol zuzendaria | 2019 |

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa: Garbiñe Etxeberria-Kronika-Urumea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q77875156

 |

* Wd Datuak: Q77875156
**Xabier Solano Maiza** (Hernani, Gipuzkoa, 1978ko urriaren 21a) Euskal Herriko musikari bat da.

Trikitia jotzen hasi zen, Jon Mari Beasainek 1994an eratutako Etzakit taldean. Etzakit taldearekin bi disko egin zituen: *Etzakit* (1998) eta *Goiz edo noiz* (1999).

2003an parte hartu zuen Fermin Muguruza Kontrabanda taldean, bere arreba ordezkatzen Kristina Solano. Talde horrekin egindako ibilaldiaren bitartean, Ferminek konbentzitu zuen rock-a eta trikitia nahasten zituen talde bat eratzeko.

Xabi Solano The Solanos taldea eratu zuen Oskar Benas eta Sergio Ordoñez-ekin eta haien lehenengo diskoa argitaratu zuten: ''The Solanos''. Disko honetan Xabi Solanok konpositore, abeslari eta trikitilari jardun zuen.

Hori eta gero Fermin Muguruzarekin egin zuen topo berriro ''Euskal Herria Jamaika Clash'' grabatzeko eta album horren ibilaldian parte hartzeko.

2007an Fermin Muguruzarekin ibilaldia egiten zuen bitartean, Xabi proiektu berri bati bueltak ematen hasi zen, Esne Beltza ("Leche negra") izenarekin bukatu zuena Fermin Muguruzak gomendatuta. Urte berearen abenduan ibilaldi bat hasi zuten Euskal Herritik eta Kataluniatik."Hipokrisia Naiz Dub" leloarekin hasi zuten ''Irun Lion Zion in dub'' bilketan (Talka, 2007). Esne Beltzarekin hiru diska kaleratu ditu. *Made In Euskal Herria* (2008), *Noa* (2010) eta *3 Kolpetan* (2011). Laugarren batek, Gora, 2013 bukaeran ikusiko du argia.

Diskografia
-----------

### Etzakit taldearekin

* *Etzakit* (Elkar, 1998)
* *Goiz edo Noiz* (Elkar, 1999)

### 4 itzal taldearekin

* *Denek dakite* (Oihuka, 2001)
* *Sartu* (GOR, 2003)

### The Solanos taldearekin

* *The Solanos* (Metak, 2005)

### Fermin Muguruzarekin

* *Sala Apolo, Barcelona 21/01/04* (Metak-Kontrakalea, 2004)
* *Euskal Herria Jamaika Clash* (Talka, 2006)

Ez da oso ona

### Esne Beltza taldearekin

* *Made In Euskal Herria* (Gaztelupeko Hotsak, 2008)
* *Noa* (Baga Biga, 2010)
* *3 Kolpetan* (Baga Biga, 2011)
* Gora (5Gora, 2013)
* Esna 1-2 (5Gora, 2015-2016)
* Ni (5Gora, 2018)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3328366
* Commonscat Multimedia: Xabi Solano

---

 |

* Wd Datuak: Q3328366
* Commonscat Multimedia: Xabi Solano