recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Benny Goodmanen big band, 1943an, Peggy Lee abeslariarekin.
Ohiko big band baten diagrama.
Count Basie eta bere Big Band, Ethel Waters abeslariarekin, 1943an.
**Big band** (euskaraz: «Talde handia») musikan elkarrekin jotzen duen jazz musikari talde handi bat da. Testuinguru horietan jazz orkestraren sinonimo gisa har daiteke. Txikienak hamabost musikari inguru dituzte baina 30 partaideekin osatutakoak ere izan dira.

Historia
--------

Hasiera batean fenomeno estatubatuarra izan zen baina laster mundu osoan zabaldu zen. Big band taldeak 1920ko hamarkada amaieran agertu ziren, nahiz eta haien "urrezko aroa" 1935 eta 1950 arteko aldia izan. Hasieran talde txikiak sortu ziren, trompeta bat, tronboia, klarinetea, tuba edo baxua, banjo edo pianoa eta bateria, jotzen zuten. Tresna bakoitzak taldean zeregin berezia izaten zuen, eta melodia alde batera utzita, piezak maiz inprobisatuak ziren. Sekuentzializazio ikuspegi hau swing musika banda handietan sartu zen baina, talde txikien ordez, swing musika hiru edo lau trompetek, hiru edo lau trombonista, bost saxofonista izan ohi zituzten klarinetetan, pianoan, baxu-jole baten ordez, tuba-joleak, gitarra-joleak eta bateria jotzaileak. Horrela, talde txikietatik talde handietara pasa zen jazz musika hori.

Big bandak jazzarekin lotzen dugu baina laster, moden arabera, beste generoetara ireki ziren: Blues, Swing, Bebop, Free Jazz, Cool Jazz eta mota askotako fusioak. Bigarren Mundu Gerra aurreko mendebaldeko gizartea dantza mota berriak ezagutzeko prest zegoen eta orkestra hauen arrakasta itzela izan zen. Adibidez, 1935ean, Los Ángelesen Benny Goodmanek bere taldearekin izugarrizko arrakasta izan zuen.

Gaur egun ere badira horrelako taldeak, batzuk nostalgikoak baina baita ere berritzaileak eta garaikideak. Euskal Herrian ere badira horrelako taldeak, esaterako Gasteiz Big Band ezaguna.

Talde ospetsuenak
-----------------

Swing urteetako big band taldeak horrela sailkatzen dira:

* Swing bandak edo hot bandak: bakarlarien alderdi erritmikoa eta inprobisazioa azpimarratzen dute, hala nola Count Basie eta Duke Ellingtonenak

* Banda goxoak, aurrekoaren ezaugarri bereziak murrizten dituztenak. Ospetsuak izan ziren Benny Goodman, Glenn Miller, Freddy Martin eta Guy Lombardoren orkestrak.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Big band ospetsuenak Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207378
* Commonscat Multimedia: Big bands

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4199048-1
* NKC: ph311276
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207378
* Commonscat Multimedia: Big bands
**Bigarren Afro-amerikar Migrazio Handia** (ingelesez *Second Great Migration*) Ameriketako Estatu Batuetan Depresio Handiaren ondoren, Bigarren Mundu Gerran zehar eta 1970eko hamarkada arte Hegoaldeko 5 milioi afro-amerikar inguru Ipar Ekialde, Mendebalde Ertaina (bereziki Chicago eta Detroit) eta Mendebaldeko industria eremuetara bizi baldintza hobeagoen bila burututako migrazio edo giza mugimendua izan zen. Afro-amerikar Migrazio Handia (1910–1940) baina askoz ere handiagoa eta ezaugarri ezberdinetakoa izan zen.

5 milioi afro-amerikar inguru Ipar Ekialde, Mendebalde Ertaina eta Mendebaldeko estatuetara lekualdatu ziren, bereziki Kaliforniako Los Angeles, Oakland, Richmond eta Long Beach hirietara, Bigarren Mundu Gerran nahiz ondoren, bertako segurtasun eta armagintza industriako lanpostuetan lan egiteko, maiz oso lanpostu arriskutsuetan, leherketen ondorioz istripu ugari jazotzen baitziren. Afro-amerikar haietako asko jada Hegoaldeko hiri edo industrietako langileak ziren, baina eremu horietako euren aurkako diskriminazio egoera, gizarte segregazioa eta arrazakeriatik ihes egin nahi izan zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5659877

 |

* Wd Datuak: Q5659877
***Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society (Royal Societyren kideen memoria biografikoak)***. lehen, 1932an, '***Obituary Notes of Fellows of the Royal Society'*** zientziaren historiari buruzko aldizkari akademikoa da. Urtero Royal Society elkarteak plazaratzen du.

Historia
--------

Royal Society elkarteak betidanik hildako kideen memoria gogorarazteko joera. Helburu horrekin *Proceedings of the Royal Society* aldizkaria plazaratzen zen. 1932an *Obituary Notices of Fellows of the Royal Society' ezarri zuen erakundeak, 1955 arte; urte horretan* Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society *lehenengo aldiz plazaratu zuten.*

Memoria bakoitzak zehaztasun handiz jasotzen da, gaikako bibliografia barne. Zentzu horretan zientzilari askoren biografia ezagutzeko lehen eskuko informazioa eskaintzen du. Memoriak egileak normalean zientzilari hildakoaren gertukoak izaten dira: ikasle-ohiak, lagunak, unibertsitateko kideak... Horrelako biografia batzuk bereziki ezagunak eta onak izan dira, besteak beste, Albert Einsteinena, Bertrand Russellena, Alan Turingena, Erwin Schrödingerena...

Urtero hogei hogeita bosta tarteko kide hildakoen memoriak argitaratzen dira. Zuzendaria 2016tik Malcolm Longair da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Whittaker, E. (1955). «Albert Einstein. 1879-1955». Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society 1: 37.
2. ↑  Kreisel, G. (1973). «Bertrand Arthur William Russell, Earl Russell. 1872-1970». Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society 19: 583
3. ↑  Newman, M. H. A. (1955). «Alan Mathison Turing. 1912-1954». Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society 1: 253.
4. ↑  Heitler, W. (1961). «Erwin Schrodinger. 1887-1961». Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society 7: 221.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: Aldizkariaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4914871
* **Identifikadoreak**
* ISSN: 0080-4606
* LCCN: 56026605
* NLM: 04040350R
* SUDOC: 036795437

 |

* Wd Datuak: Q4914871
**Eustache de Beaumarchais** (Othis, Sena eta Marne, 1235 aldean - 1294ko abuztuaren 23a) frantses aitorren semea izan zen, Tolosako Konderriko seneskala 1272–1294 bitartean. Nafarroako gobernadorea izan zen aldi batez, eta Nabarreriako Gerran (1276-77) zein Aragoiko Koroaren aurkako Gurutzadan (1284-85) parte hartu zuen.

Bizitza
-------

Filipe III.a Frantziakoaren erregealdian, Aurillaceko abadiaren jagolea izan zen. 1268an, Alfontso Poitiersekoak Poitouko seneskal izendatu zuen. 1272an, Alfontso hil zenean, Tolosako Konderriko seneskal bilakatu zen; hil arte atxiki zuen kargu hori. 23 bastida sortu zituen urte horietan.

Bere Iruñeko gobernadore arduraren oroitzapenetan, Pampelonne deitu hiribildu (bastida) bat sortu zuen Okzitaniako Tarn eskualdean. Izan ere, 1275ean, Filipe III.a Frantziakoak, Joana Nafarroakoaren tutoreak, Nafarroako Erresumako gobernadore izendatu zuen. Nabarreriako Gerran parte hartu zuen 1275-76an.  Frantziako erregearen zerbitzura, Aragoiko Koroaren aurkako Gurutzadan (1284-85) ere jardun zuen, Navardúngo setioan, Arango inbasioan eta Perpinyàko matxinadan zehazki. 1285ean Girona okupatu bazuen ere, Okzitaniara itzuli zen Coll de Panissarseko guduan menderatua izan ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Batzuetan *Beaumarchés*, toponimoaren lehengo grafiari jarraiki
2. ↑   Higounet, Charles. *Eustache de Beaumarchais et les bastides de Gascogne.*  Príncipe de Viana. Anejo, ISSN 1137-7054, Nº. 2-3, 1986, págs. 325-333, culturanavarra.es (Noiz kontsultatua: 2020-3-23).
3. ↑   Jimeno Jurio, Jose Maria.  (1991). *Guerra de la Navarrería.*  in: *Navarra: temas de cultura popular*. Iruñea ISBN 84-235-0436-0..
4. ↑   Dubourg, Jacques.  (DL 2021). *Les bastides.*  ISBN 978-2-35068-847-3. PMC 1291277860. (Noiz kontsultatua: 2022-01-15).

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3061069
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 289929166
* ISNI: 0000 0003 9527 9085
* BNF: 144812972 (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 9491

 |

* Wd Datuak: Q3061069
Gaur egungo armarria.
Faroe uharteetako armarria, erdiaroko Kirkjubøurreko aulki batean agertu zen lehenbizikoz. Bertan, ahari bat (faroeeraz: Veðrur) ageri da zelai batean. Ondoren, aharia, *Løgrættumenn*en, Antzinako Faroe uharteetako Batzorde Legegileko, Løgtingeko, ordezkarien, zigiluetan erabiltzen hasi ziren.

Løgting 1816. urtean deuseztatu zenean, armarria desagertu egin zen 1948. urte arte. Politikan aldaketak egon ondoren, armarria, 1948. urtean erabiltzen hasi zen berriro, ez Løgting parlamentuaren eskutik, baizik eta Landsstýri, gobernuaren eskutik.

2004ko apirilaren 1ean lehen ministroak erabaki zuen gaur egungo Faroe uharteen armarriaren irudia: Kirkjubøurreko aulkian defentsarako prest zegoen aharia, eta uharteetako banderako koloreak erabiliz (urdina eta urre kolorea) armarria apaindu zuten, sailburuen eta gobernu-buruen irudia bihurtuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207296
* Commonscat Multimedia: Coats of arms of the Faroe Islands

---

 |

* Wd Datuak: Q207296
* Commonscat Multimedia: Coats of arms of the Faroe Islands


| Europako armarriak |
| --- |
| Albania • Alemania • Andorra • Armenia • Austria • Azerbaijan • Belgika • Bielorrusia • Bosnia-Herzegovina • Bulgaria • Danimarka • Erresuma Batua • Errumania • Errusia • Eslovakia • Eslovenia • Espainia • Estonia • Finlandia • Frantzia • Georgia • Grezia • Herbehereak • Hungaria • Irlandako Errepublika • Islandia • Italia • Kroazia • Letonia • Liechtenstein • Luxenburgo • Malta • Mazedoniako Errepublika • Moldavia • Monako • Montenegro • Norvegia • Polonia • Portugal • San Marino • Serbia • Suedia • Suitza • Turkia • Txekiar Errepublika • Ukraina • Vatikano Hiria • Zipre |
Dubrovniken bandera San Blasen irudiarekin.
**Blas Sebastekoa**, kristauentzat **san Blas** (armenieraz: Սուրբ Վլասի, translit.: *Surb Vlasi*; grezieraz: Άγιος Βλάσιος, *Agios Vlasios*), Sebasteko (*Sebastensis armenorum*) mediku eta gotzain izan zen. Sebaste gaur egun Turkiako Sivas hiria da. Martirio sufritu zuen Lizinio enperadore erromatarraren garaian, IV. mendean. Blas eremutar gisa bizi izan zen Erciyes mendian; mendia apezpiku egoitza egin zuen.

Gurtza
------

San Blasen aldeko gurtza hasieran Ekialdean zabaldu zen, geroago ere Mendebaldean. Erdi Aroan, bakarrik Erroman 35 eliza zeuden haren omenez. Erromako elizaren arabera San Blas hamalau santu laguntzailetariko bat da. Eliza Ortodoxoan, bestetik, santu anargiroren kategoria du: santu hauek beren faboreen truke ez dute ordainketarik onartzen.

Ikonografia
-----------

Elementu desberdinak dira bere ikurrak:

* Zerri bat
* Argizari gurutzatuak
* Adarra
* Mitra edo apezpikuen buruko apaingarria
* Txarrantxa

Eguna
-----

Santu honen eguna Mendebaldeko Elizan otsailaren 3an ospatzen da; Ekialdeko Elizan, aldiz, otsailaren 11an. Egun horren inguruan tradizio asko daude. Egun horretan hainbat gauza eramaten dira elizara, meza ostean bedeinkatzeko, kordoiak esaterako; hurrengo egunotan haiek jan edo erabili ondoren, San Blasek eztarriak babesten ditu urtean zehar. Opil batzuk ere egiten dira, sanblasopilak alegia.
San Blasen patronazgoa zera da:Eztarri gaixoen(faringea)eta otorringolaringologoena.

Euskal herrietako patroia
-------------------------

Euskal Herrian debozio handia izan du Blas Sebastekoa eta herri askotako patroia da. Hona hemen batzuk:

* Azkoien (Nafarroa Garaia)
* Dulantzi (Araba)
* Legutio (Araba)
* Milagro (Nafarroa Garaia)
* Ribaforada (Nafarroa Garaia)

Santua munduan
--------------

Mundu osoan baldin badaude bere omenezko elizak eta toki askotako patroia bada ere, bi leku aipatu behar dira bereziki:

* Kroaziako Dubrovnik hiriko patroia da. Bere eguna festa zahar batekin ospatzen da, Gizateriaren Kultura Ondare Immaterialren onarpena duena 2009tik.
* Paraguaiko patroia da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Chiesa, P. (2000). «Blas». Leonardi, C.; Riccardi, A.; Zarri, G. editoreak. *Diccionario de los Santos 1*. Madril: San Pablo. 377-380 or. ISBN 84-285-2258-8.
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Ikus, gainera
-------------

* San Blas jaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q151967
* Commonscat Multimedia: Saint Blaise

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 88762504
* ISNI: 0000 0001 1816 2540
* GND: 119471345
* LCCN: n86062161
* NKC: js2018980377
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 18147
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q151967
* Commonscat Multimedia: Saint Blaise
**Fageda d'en Jordà**, euskaraz **Jordàko pagadia**, Kataluniako Santa Pau udalerriaren lursailetan dagoen pagadi eta babestutako naturgune bat da, Garrotxa eskualdean. Croscat sumenditik datorren laba hoztuaz osatutako lursail lau batean datza, 550-560 metroko garaieran.

Pagadi honetan Joan Maragall olekariak pagadia beraren omenezko *"La fageda d'en Jordà"* olerkia idatzi zuen. Pagadirako sarbide nagusia Olot eta Santa Pau udalerrien arteko errepidearen 4. kilometroan dago, bertan Can Serrako aparkalekua dago.

Iruditegia
----------

* Pagadiaren ikuspegi orokorra Xenacs mendilerrotik.Pagadiaren ikuspegi orokorra Xenacs mendilerrotik.
* Udazkeneko ikuspegia.Udazkeneko ikuspegia.
* Bidezidorra.Bidezidorra.
* Perretxikoak.Perretxikoak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q720752
* Commonscat Multimedia: Fageda d'en Jordà

---

 |

* Wd Datuak: Q720752
* Commonscat Multimedia: Fageda d'en Jordà

42°09′00″N 2°30′50″E﻿ / ﻿42.15000°N 2.51389°E﻿ / 42.15000; 2.51389
**Eusko Langileen Alkartasuna (Askatuta)** Euskal Herriko sindikatu abertzale bat izan zen, 1976an sortua ELA sindikatuaren eszisio gisa. 1990an desagertu zen, berriro ELA nagusiarekin bat egitea erabaki baitzuten bi aldeek, eszisioak eta sindikatu nagusiak.

Historia
--------

ELA sindikatu nagusian joera sozialistak nagusitzen zirelakoan, horiek arbuiatzen zituen ELA(a) sortu zuen sektoreak. Era berean, Euzko Alderdi Jeltzalearekin bateratasun handi bat izan zuen sektore horrek, eta ELA(a)-ren historian, EAJren politikekin lerratuta agertu zen sindikatua oro har.

ELA(a) forma laburtua erabiltzen zuen sindikatuak eta *Lan Deya* izeneko aldizkari bat argitaratu izan zuen. ELA nagusiari *STV-Eibar* esaten zioten ELA(a)-ren barruan.

1990. urtean, ELA nagusiaren 7. kongresuan, korronte honek bat egin zuen berriro sindikatu nagusiarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Euzko Langilleen Alkartasuna (ELA)» *www1.euskadi.net* (Noiz kontsultatua: 2020-05-01).
2. ↑    Fernandez, Luistxo. «Gure aitaren sindikatu galdua, ELA(a)» *Eibar.ORG | Eibarko peoria* (Noiz kontsultatua: 2020-05-01).
3. ↑    «ELAren historia 1990-1999» *ELA* (Noiz kontsultatua: 2020-05-01).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5414273

 |

* Wd Datuak: Q5414273
**José María García Pérez** (Madril, 1943ko azaroaren 13a) espainiar kirol irrati esatari bat da. Espainiar irratigintzaren historiaren esatari nabarmenetako bat da eta kate ugaritan lan egin du.

Kazetaritza ikasi ondoren RNE irratiko kateko *Nosotros los jóvenes* irratsaioan lanean hasi zen. Hortik Radio Madrid eta Radio Popular kateetara, eta kazetaritza idatzian Diario Pueblo egunkarian. 1964ean TVE telebista kateak kontratatu zuen, *Hoy es noticia* (1964), *Nosotros* (1968), *Ayer domingo* (1971) eta *24 horas* (1971-1972) saioetan kolaborazioak eginez. Ondoren, irratira itzuli, eta SER kateko *Hora 25* eta*Supergarcía en la hora cero* irratsaioetan lan egin zuen, jarraiean Antena 3 Radio, COPE eta Onda Cero kateetan jardunez.

1990eko hamarkadan José Ramón de la Morena kirol irrati esatariarekin entzule kopurua handiena nork bereganatuko helburuz lehia bizia izanez.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9014404

 |

* Wd Datuak: Q9014404
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Estresa** ingelesetik datorren izena da, "*tentsioa*" esan nahi duena. Buruko ala gorputzeko tentsioa izendatzeko erabiltzen da, kanpoko kinada batek sortua, gorputzean aldaketa fisiologiko nabarmenak eragiten dituena. Estresa sortzen duten kinadak eragile estresagarri deritzonak dira.

Gaur egun patologia bat bihurtu bada ere, estresa bizi-iraupenerako erantzun natural eta beharrezkoa da. Izan ere, hasieran defentsa-mekanismoa zen estresa, kronikoa bihurtzen denean osasun-arazo larriak ekartzen baditu ere. Erantzun natural hori gehiegizkoa denean jasangaitzeko tentsioa agertzen da, gorputzean eragina duena, hainbat gaixotasun agertuz. Nerbio-sistema eta sistema endokrinoa aktibatzen ditu estresak, eta bizkortze horren **ondorioz gaitz ugari etor daitezke**, besteak beste:

* hipertentsioa,
* nekea,
* gaitz kardiobaskularrak (hipertentsioa, arritmia, takikardia...),
* digestio-aparatuaren gaitzak (gastritisa, idorreria, ultzerak...),
* antsietatea, fobiaren bat (estresaren sorburu den zerbaiti lotua) eta depresioa,
* insomnioa...

Estresaren sintoma organikoak
-----------------------------

Estresaren ondorioz zenbait aldaketa fisiologiko agertzen dira:

* nerbio-sistema sinpatikoaren bizkortzea (hodi-uzkurdura, takikardia, takipnea -arnasketaren azkartzea- heste-mugikortasunaren moteltzea, etab.),

* hormona batzuen askapena: adrenalina, noradrenalina eta kortisola,

* glukosaren odol-mailaren igoera,

Aldaketa hauek gorputza prestatzen dute berehalako mehatxu bati aurre egiteko. Mehatxu hori luzaro mantentzen denean, baina, aipatutako aldaketek kaltegarriak bihurtzen dira

Aipagarria da ere estresa eta immunitate-sistemaren arteko lotura. Izan ere, azken urteotan ikerketa askok frogatu dute estresak immunitate-sistema ahultzen duela, infekzioak harrapatzeko joera eta minbiziaren agerpenaren probabilitatea handituz.

Egokitze Sindrome Orokorra
--------------------------

Hans Selyek deskribatu zituen 1936an (*"General Adaptation Syndrome"*) animaliek estimulu desatsegin edo kaltegarrien aurrean edukitako erreakzioak. Hauek hiru epetan garatzen dira:

1. Alarma edo deiadarra.
2. Erresistentzia.
3. Ahitze edo akidura.

Ikus, gainera
-------------

* Hizkuntza estres
* Immunitate-sistema eta estresa
* Mindfulness

Kanpo estekak
-------------

* Estresa, Gizapedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123414
* Commonscat Multimedia: Stress

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4058047-7
* LCCN: sh85128702
* NKC: ph192853
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D013312

 |

* Wd Datuak: Q123414
* Commonscat Multimedia: Stress
Gasteizko **Frai Zacarias Martinez kalea** Alde Zaharrean dago. Hiribilduaren jatorrizko trazatuaren hiru kaleetako bat da, Santa Maria eta Eskola kaleekin batera.

Kokapena
--------

  

Goiuriko plazan hasten da eta Hedegile kalean amaitzen da, Portalearen ondoan ondoan.

Luzera
------

400 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian 7 zenbakiraino iristen da eta eskuinekoan 6raino.

Historia
--------

Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako "Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I" (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera,1928ko apirilaren 11an onartu zen izen zaharra kentzea, Apaizgaitegiko kalea, eta berria jartzea, Zacarias Martinez garaiko Gasteizko apezpikuaren omenez.

Azpiegiturak
------------

### Trafikoa

Trafikorako irekita dago, baina kale osoan ez dago aparkatzeko tokirik.

### Eraikinak

* Oihaneder Jauregia
* Eskoriatza Eskibel Jauregia
* Frai Zacarias Martinez eraikina
* Olaberen elurzuloa

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56571707
* Commonscat Multimedia: Calle de Fray Zacarías Martínez, Vitoria-Gasteiz

---

 |

* Wd Datuak: Q56571707
* Commonscat Multimedia: Calle de Fray Zacarías Martínez, Vitoria-Gasteiz
Bibat museoaren aurrealdea. Ezkerrean, Bendaña jauregi errenazentista, Karta Museoaren egoitza; eskuinean, Patxi Mangado arkitektoak sortutako eraikin berria, Arkeologia Museoaren egoitza.
**Bibat** Arabako Gasteiz hiriburuko Alde Zaharrean (Aiztogile kaleko 54. zenbakian) dagoen museogune bat da, 2009ko martxoan irekia. Hain zuzen ere, museo bi bat eginda daudela adierazi nahi du izen horrek, Arabako Fournier Karta Museoa eta Arabako Arkeologia Museoa bateratzetik sortutako museogunea baita. Karta Museoa Bendaña jauregi errenazentistan dago; Arkeologia Museoa, aldiz, hari erantsita Patxi Mangado arkitektoak sortutako eraikin berrian.

Fournier Karta Museoaren bilduma munduko bost karta bilduma garrantzitsuenen artean sailkatuta dago, garai guztietako eta bost kontinenteetako kartez osatua baita. Horietaz gain, ikusgai daude Fournier familiak Gasteizen bertan bost belaunaldiz ekoitzi dituen kartak ere.

Ikus gainera
------------

* Arabako Fournier Karta Museoa.
* Arabako Arkeologia Museoa.
* Heraclio Fournier.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Martxoaren 26an zabalduko dute Arkeologia museoa Gasteizen»[*Betiko hautsitako esteka*], *Berria*, 2009-02-25.
2. ↑  «Turismoa Vitoria-Gasteizen: BIBAT. Fournier Karta Museoa eta Arkeologia Museoa», *Vitoria-Gasteiz.org* (Gasteizko Udalaren webgunea).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187671

 |

* Wd Datuak: Q31187671
**(Gaztelaniaz)** azalpen grafikoa
**Bolzanoren teorema** kalkuluko batezbesteko balioaren teoremaren kasu konkretu bat adierazten duen teorema bat da. Bernard Bolzanok proposatu zuen 1817an.

Teorema
-------

Izan bedi {\displaystyle f} funtzioa {\displaystyle [a,b]} tartean jarraitua. Baldin eta {\displaystyle f(a)} eta {\displaystyle f(b)} balioen zeinuak desberdinak badira, orduan existitzen da {\displaystyle x\_{0}\in [a,b]:f(x\_{0})=0} den.

Edo errazago esanda, funtzio bat jarraitua den tarte batean positibotik negatibora (edo kontrara) badoa zerotik pasatzen da.

Froga
-----

Kontsideratuko dugu {\displaystyle f(a)>0} eta {\displaystyle f(b)<0} direla eta izan bedi {\displaystyle I1=[a,b]} tartea. Kontsidera dezagun tarte honen erdiko puntua, {\displaystyle {a+b} \over 2}.

* {\displaystyle f({\frac {a+b}{2}})=0} bada, {\displaystyle x\_{0}={\frac {a+b}{2}}} izango da, beraz, frogatuta geratzen da.

* {\displaystyle f({\frac {a+b}{2}})>0} bada, izan bitez {\displaystyle a\_{2}={\frac {a+b}{2}}} eta {\displaystyle b\_{2}=b}.

* {\displaystyle f({\frac {a+b}{2}})<0} bada, izan bitez {\displaystyle a\_{2}=a} eta {\displaystyle b\_{2}={\frac {a+b}{2}}} .

{\displaystyle I\_{2}=[a\_{2},b\_{2}]} tartearekin prozesua errepikatuz {\displaystyle I\_{3}} tartea lortuko dugu, eta hainbat aldiz errepikatuz {\displaystyle I\_{n}} tarteen familia non {\displaystyle |I\_{n}|=a\_{n}-b\_{n}={\frac {b-a}{2^{n-1}}}}. Beraz, {\displaystyle \lim \_{n\to \infty }a\_{n}=\lim \_{n\to \infty }b\_{n}=x\_{0}}.

{\displaystyle f} jarraitua dela kontsideratuko dugunez, {\displaystyle f(x\_{0})=lim\_{n\to \infty }f(a\_{n})\geq 0} eta {\displaystyle f(x\_{0})=lim\_{n\to \infty }f(b\_{n})\leq 0}.

Beraz, {\displaystyle f(x\_{0})=0}, eta Bolzanoren teorema demostratuta geratzen da.

Adierazpen grafikoa
-------------------

Irudi honetan ikus dezakegun bezala, teoremaren baldintza guztiak betetzen dira, hau da, {\displaystyle f(a)>0} eta {\displaystyle f(b)<0} dira eta funtzioa jarraia da {\displaystyle [a,b]} tartean. Beraz, ikusi dezakegunez, badago {\displaystyle c=x\_{0}} non {\displaystyle f(x\_{0})=0} den.

Hala ere,ez da soilik puntu bakar bat egon behar eta posible da bat baino gehiago egotea.

Ikus, gainera
-------------

* Batez besteko balioaren teorema
* Rolleren teorema

Kanpo estekak
-------------

* Bolzano-ren teorema adibide praktikoa (English)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3749578

 |

* Wd Datuak: Q3749578
**Bibi Jawindiren hilobia** (urduz: مقبرہ بی بی جیوندی‎‎) XV. mendeko santutegia, 1493an Irango Dilshad printzearen aginduz eraikia Bibi Jawindirenentzat. Bibi santu sufi ospetsu baten birbiloba zen, Jahaniyan Jahangasht-ena alegia. Monumentua Bahawalpr estatuan dago, Pakistango Punjab probintzian.

Lekua Uch hiri historikoaren hego-mendebaldean dago. Uch Alexandro Handiak sortu zuen Bahawalpr estatuan. Uch, egun Uch Sharif bezala ezaguna, ospetsua da bertan dauden monumentu eta santutegi ugariengatik.

Arkitektura
-----------

Uch hiriaren monumentu garrantzitsuenetariko bat da hilobi hau eta, ondorioz, turismoa erakartzeko gunea. Eraikuntza planta oktogonala du eta hiru atal eskalonatuak ditu; azkenaren gainean kupula heltzen da. Barrualdea zirkularra da. Bai kanpotik bai barrutik motibo ugariekin hornituta dago, besteak beste, idazkera islamikoak, zur landua, faiantza izeneko azuleju zuriak eta urdinak... Jatorriz zortzi dorre konikoak zituen, bat izkin banan, baina gaur egun lau besterik ez dira gelditzen. Ingurua, kanal sare bati esker, begetazioaz apainduta dago.

Monumentuaren egoera
--------------------

Hilobiak eraso ugari jasan ditu batez ingurumenaren eta 1817an gertatutako uholdeen ondorioz; urte horretan urek eraikuntzaren erdia eraman zuten. Egun eraikuntzaren erdiak darraio zutik. Hezetasunak, gatzen infiltrazioak eta erosioak monumentua jarraitzen dute kaltetzen. Azkenik, eraikuntzaren jarraipena ziurtatzeko egin diren lan batzuk kaltegarriak gertatu izan dira. Monumentuen Munduko Funtsak hiru alditan nazioarteko iritzi publikoaren aurrean kanpainak egin ditu atentzioa eta diru-laguntzak erakartzeko.

Gizateriaren Ondarerako proposamena
-----------------------------------

2004an urtean, Pakistango Arkeologia eta Museoen Departamenduak hilobi hau zonaldeko beste lau monumentuekin batera, «Tomb of Bibi Jawindi, Baha'al-Halim and Ustead and the Tomb and Mosque of Jalaluddin Bukhari» izenburupean, Gizateriaren Ondarean sartzeko proposamena egin zuen. Beste lau monumentuak hauexek dira: Baha'al-Halim-en hilobia, Ustead arkitektoaren hilobia, Jalaluddin Bukhari-ren hilobia eta Jalaluddin Bukhari-ren mezkita. Lekua kategoria kulturalean egokitu zen zeren eta II, IV, eta VI irizpideak betetzen baititu. Lekua oraindik orain zerrenda probisionalean dago.

Irudien galeria
---------------

* Bista orokorraBista orokorra
* Mausoleoko mosaikoakMausoleoko mosaikoak
* Albo batetik ikusita, zutik dirauen erdiaAlbo batetik ikusita, zutik dirauen erdia
* Bibi Jawindiren hilobia, 2013Bibi Jawindiren hilobia, 2013
* Hilobiraren aurreko hormaHilobiraren aurreko horma

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. 1 2
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Asian Historical Architecture webguneko informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7818612
* Commonscat Multimedia: Tomb of Bibi Jawindi

---

 |

* Wd Datuak: Q7818612
* Commonscat Multimedia: Tomb of Bibi Jawindi
**Bilbo Zaharra** Bilboko auzoa da. Ibaiondoko barrutian kokatzen da, bostgarren barrutian alegia. Auzoak 2.894 biztanle eta 0,21 kilometro karratu dauzka (2006an Bilboko udalak emaniko datuen arabera). Auzoa Ibaizabal ibaiaren mendebaldean kokaturik dago, San Frantziskorekin batera, eta hiriaren gune zaharra osatzen dute.

Urteetan zehar Miribillako meatzaritzaren jarduerarekin bat joan zen auzoaren bilakaera, bertan auzoko jende ugari lanean aritzen zelarik. Langileri auzo izaera horrekin batera, XIX. mendetik prostituzioa eta bestelako jarduerak zabaltzen joan ziren. Horrek auzoaren egoeraren okertzea ekarri zuen. 1980ko hamarkadan drogak arazo handiak sortu zituen, Bilboko hiriak bizi izan zuen gainbeheraren adierazle. Ordutik, udalak hainbat ekimen martxan jarri ditu auzoaren bizi-kalitatea hobetzeko. Horretarako 1990eko hamarkadaren erdialdean San Frantziskorekin batera, biziberritze plangintza bat osatu zen. Honen bitartez, etxebizitzak zaharberritu, plaza berriak eraiki eta langabezia gutxitzeko ekimenak aurrera atera dira.

Immigrazioa
-----------

Gaur egun, Bilbo Zaharra, etorkin gehien biltzen duen Bilboko auzoa da San Frantziskorekin batera. Etxebizitzen prezio merkeek, Bilbora datozen etorkinak euren bizitokiak auzo hauetan ezartzera eraman dituzte.

Ondarea
-------

* San Antongo zubia
* Urazurrutiako sehaska-etxea

Iruditegia
----------

* San Antongo zubia, Zazpikaleak eta Bilbo Zaharra lotzen dituena.San Antongo zubia, Zazpikaleak eta Bilbo Zaharra lotzen dituena.
* Bilbo Zaharreko Martzana kaiaren ikuspegia.Bilbo Zaharreko Martzana kaiaren ikuspegia.
* Sehaska-etxea.Sehaska-etxea.
* Bailengo etxe orratza, Bilboko etxe-orratzik zaharrenaBailengo etxe orratza, Bilboko etxe-orratzik zaharrena

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)**"Barrios Altos" webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q860482
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316432781

 |

* Wd Datuak: Q860482

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Bilbo** |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Bilbo | Bilboko auzoak | Bilbo |
| Abando • Abusu • Altamira • Ametzola • Arabella • Arangoiti • Atxuri • Basurtu • Begoña • Bilbo Zaharra • Bolueta • Deustuko Doneperiaga • Errekaldeberri • Gazteleku • Ibarrekolanda • Indautxu • Iralabarri • Iturrialde • Iturrigorri • Kastrexana • Larraskitu • Lorategi-hiria • Masustegi • Matiko • Miribilla • Olabeaga • Otxarkoaga • San Adrian • San Frantzisko • San Ignazio • Santa Ana • Santutxu • Solokoetxe • Txurdinaga • Uretamendi • Uribarri • Zabala • Zazpikaleak • Zorrotza • Zurbaran |
**Estereorradian**a (ikurra:*sr*) Nazioarteko Unitate Sistemaren unitatea da angelu solidoa neurtzeko. Askotan (radianarekin gertatzen den bezala), unitate osagarrien artean sailkatzen da, beste batzuetan, aldiz, unitate eratorrien artean.

Egia esan, unitate hau informazio osagarritzat hartzen da, dimentsiorik ez baitauka. Gero azaltzen den bezala, azalera/azalera zatiketaren ondorioa da.

Definizioa
----------

  

Hainbat angelu solidoren radian kopurua
Estereorradianaren definizio grafikoagoa
Estereorradian bat, zirkunferentzia baten, erradioaren karratuko azaleradun gainazala definitzen duen angelu solidoa da.

{\displaystyle \Omega ={\frac {S}{r^{2}}}}

{\displaystyle \Omega \,}: Angelu solidoa
{\displaystyle S\,}: Gainazalaren azalera
{\displaystyle r\,}: Erradioa
Ondorioz, zirkunferentzia osoaren angelu solidoa honela kalkulatzen da erradianetan:

{\displaystyle \Omega \_{gainazal\ osoa}={\frac {S\_{gainazala}}{r^{2}}}={\frac {4\cdot \pi \cdot r^{2}}{r^{2}}}=4\cdot \pi \ sr}

Ikus, gainera
-------------

* Angelu laua
* Angelu solidoa
* Radian

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q177612
* Commonscat Multimedia: Steradian

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q177612
* Commonscat Multimedia: Steradian
***Euzkadi en llamas*** (euskaraz: «Euskadi garretan») 1938an Ramon Belaustegigoitia Landaluze idazle arabarrak idatzitako 36ko Gerrari buruzko eleberria da. Lehenengo edizioa Ediciones Botas-en eskutik Mexikon plazaratu zuen. Bigarren edizioa 2020an agertu da. Zentzu askotan memoria liburua da zeren eta gerra aurreko garaiaren eta gerraren triskantzaren benetako testigu izan baitzen. Gerrako garaian argitaratu ziren literatur lan bakanetako bat da hau, gaur egun 36ko gerrari buruzko ikerketetarako erreferentzia saihestezina bihurtu dena.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Pertsonaia nagusia Pedro da, Belaustegigoitiaren alter egoa. Pedro Madrildik Artea herrira, bere jaioterrira, itzuli zenean hasi zen liburua. Bueltan bere lehen urteak eta familia-bizitza gogoratu zituen, garaiko euskal ohiturak eta paisaia gogora ekarriz. Ingurune bukoliko tradizional horren aurrean, Bilbon sinbolizatutako du herrialdearen industrializazioa eta langileen eta sindikatuen arteko borrokak agertuko dira. Estatu kolpe frankistak enpresa-proiektuak uztera behartuko du Pedro, eta euskal kausaren aldeko konpromisoa piztuko du, Euskadi frontean eta Espainia errepublikarreko euskal ordezkari gisa defendatzen bete-betean parte hartuz. Bere maitasun gorabeherak eten egingo dira fronte armatu ezberdinen kontakizun gordinaren ondorioz: Durango, Gernika, Bilboren erorketa... Amaieran protagonistak penintsulara, Kataluniara alegia, berriro bueltatzeko asmoa erakusten du, askatasunaren aldeko borrokan jarraitzeko.

Liburuaren edizio berria
------------------------

2020an Txalaparta argitaletxea eleberriaren bigarren edizioa plazaratu zuen. Edizioa Iker González-Allende irakasleak prestatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Bibliografia
------------

* Mikel Imaz Irastorza: "Euzkadi en llamas una aproximación a la novela de Ramón de Belausteguigoitia". *La cultura del exilio vasco: Euskal erbesteratuen kultura*, 1. liburuki, 2000, ISBN 84-931339, 517-530 or.

Kanpo estekak
-------------

* Eleberriaren gaineko komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q101077829

 |

* Wd Datuak: Q101077829
***Bi Fridak*** (gaztelaniaz: *Las dos Fridas*) olio teknikaz Frida Kahlok 1939qn egin zuen lana da. Ziur aski bere margolan ezagunena da. Irudian bi autoerretratu ikusten dira, hau da, Frida bi aldiz agertzen da nahiz eta soineko desberdinak eraman. Nolbait, ispiluaren aurrean hartutako irudia ematen du.

Historia
--------

1939an, Frida sei hilabete baino gehiago zeraman New York eta Paris artean, bakarkako erakusketak zirela eta, Europako garaiko artista aipagarrienen aitortza lortu ondoren. Mexikora itzuli zenean, tristurak artista inbaditu zuen, Diego Rivera margolariarekin ezkondu ondoren, dibortzioa formalizatu zuen 1939ko azaroaren 6an, urtebete geroago berriro ezkonduko ziren arren. Hori guztiari bere min fisikoen hazkundea gehitu zitzaion. Nolabait, hori guztia lan honetan islatu zuen artistak.

Margolana 1940ko urtarrilan Mexiko Hirian egin zen Nazioarteko Erakusketa Surrealistan erakutsi zen. Kahloren eskuetan 1947 arte egon zen; urte horretan Arte Ederren Insitutu Nazionala erosi zion, ondoren, 1966an, Mexikoko Arte Modernoaren museoaren eskuetan uzteko. Gaur egun museo horretan ikus daiteke.

Deskribapena
------------

Lan honetan, Frida Mexikoko Tehuana soineko koloretsuarekin irudikatzen da, Diegok maite zuen jantzia zen. Bestean, Frida parpailazko jantzi zuri zahar bat ikusten da, Fridaren Europako bertsioan, senarrari gutxiago gustatzen zitzaiona. Arte historialari batzuek iradokitzen dute bi irudiek Fridaren ondare bikoitza sinbolizatzen dutela. Aita, Guillermo Kahlo, alemaniarra zen, eta ama, berriz, Matilde Calderón mestizoa zen (indiar baten alaba eta espainiarren ondorengoa).

Anatomia liburuetatik kopiatutako arteria edo odol hodi batek lotzen ditu bi Frida, eskuetatik bihotzetatik bistan. Ikusten da eskuineko Fridaren arteria Diego Riveraren erretratu txikian amaitzen dela; ezkerreko Fridaren arteria nahitaez ebaki egiten duela Fridak berak guraize kirurgikoekin, haren soineko zuria zipriztinduz. Atzean zeru gris bat ikus daiteke.

Inspirazioa
-----------

Fridaren laguna zen Fernando Gamboaren arabera, margolariak Louvre museoan ikusi zituen bi lanetan oinarritu zen: Theodore Chassérieauren *Las dos hermanas* eta *Gabrielle d'Estrées eta haren ahizpa bat* margolan anonimoan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Margolana azaltzeko bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3232010

 |

* Wd Datuak: Q3232010
Kamerungo bandera| Kamerungo bandera |
| **Erabilera** |  |
| **Proportzioa** | 2:3 |
| **Erabakia** | 1975eko maiatzak 30a |
| **Koloreak** | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Berdea |
|  | Gorria |
|  | Horia |

 |

**Kamerungo bandera** zabalera bereko hiru errenkada bertikalez osatua dago, berdea mastatik gertuen dagoena delarik, gorria erdikoa eta horia mastaren adarretik urrutien dagoena. Gorri koloreko errenkadaren erdian hori koloreko izar bat dago. Kolore konbinaketa hau panafrikanismoaren koloreetatik dator, eta diseinua Frantziako banderatik egokitua da.

Erdiko gorri koloreko errenkadak batasuna irudikatzen du, eta errenkada horren erdian dagoen izarra "batasunaren izarra" bezala ezagutzen da. Hori kolorekoak herrialdearen iparraldeko sabana eta eguzkia irudikatzen ditu, berde kolorekoak herrialdearen hegoaldeko oihanak irudikatzen dituen bitartean.

Kamerungo lehen bandera 1957an oraindik Frantziaren lurralde zenean onartu zuena da, berde, gorri eta zuri koloreko hiru errenkada bertikal zituena. Bandera hau independentziaren ondoren mantendu zen, 1960ko urtarrilak 1ean. Britainiar domeinupean zegoen Kamerungo zatiak herrialde berrira itzultzea erabaki zuenean, mastaren ondoan hori koloreko bi izar gehitu ziren 1961eko urriak 1ean, bi lurralde federalak irudikatzen zituztenak, frantziarra eta britainiarra. Egungo bandera, azkenik, 1975eko maiatzak 30ean onartu zen, garai horretan Kamerun estatu bateratu bihurtu zelarik.

* Kamerungo bandera (1957-1961) Kamerungo bandera (1957-1961)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q159872
* Commonscat Multimedia: Flags of Cameroon

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q159872
* Commonscat Multimedia: Flags of Cameroon


| Afrikako banderak |
| --- |
| Aljeria • Angola • Benin • Botswana • Burkina Faso • Burundi • Kamerun • Cabo Verde • Afrika Erdiko Errepublika • Txad • Komoreak • Kongoko Errepublika Demokratikoa • Kongoko Errepublika • Boli Kosta • Djibuti • Egipto • Ekuatore Ginea • Eritrea • Etiopia • Gabon • Gambia • Ghana • Ginea • Ginea Bissau • Kenya • Lesotho • Liberia • Libia • Madagaskar • Malawi • Mali • Mauritania • Maurizio • Maroko • Mozambike • Namibia • Niger • Nigeria • Ruanda • Sao Tome eta Principe • Senegal • Seychelleak • Sierra Leona • Somalia • Hego Afrika • Sudan • Swazilandia • Tanzania • Togo • Tunisia • Uganda • Mendebaldeko Sahara • Zambia • Zimbabwe
**Lurraldeak:** Indiako Ozeanoko Britainiar Lurraldea • Kanariar Uharteak • Madeira • Mayotte • Melilla • Réunion • Santa Helena, Ascension eta Tristan da Cunha • Ceuta |
**Bhopal estatua** 1949tik 1956 arte Indiako estatua izan zen. Hiriburua Bhopal zen. 1956an inguruko beste lurraldekin batera egungo Madhya Pradesh estatua sortzeko. Shankar Dayal Sharma, Indiako Kongresu Nazionalaren alderdikidea, 1952tik 1956ra lehen ministroa izan zen. Egungo hiru barruti zeuden estatu hartan: Bhopal, Raisen eta Sehore.

Historia
--------

Indiako independentziaren aurretik Bhopal printzerria zen; agintean Nawab familia zegoen. 1947ko Independentziaren Agiria plazaratu ondoren, horrelako estatuei Britainia Handiarekiko zuten menpekotasunatik libre gelditu ziren eta Pakistanekin ala Indiarekin lotzeko aukera eman zitzaien. 1948ko martxoan azken Nawab estatu independiente gisa mantentzeko gogoa adierazi zuen. Erantzuna kalean ezagutu zuen. Urte bereko abenduan, haren gobernuaren aurka zeuden mugimenduak kontrolatu nahian, aurkarien mugimenduko aintzindariak atxilotu zituen, Shankar Dayal Sharma tartean. 1949ko urtarrilaren 23an Sharmarri zortzi hilabeteko espetxe zigorra ezarri ziatzaion. Beste aurkariak ere atxilotuak izan ziren baina azkenik preso politiko guztiak askatuak izan ziren eta 1949ko apirilaren 30ean Nawabek Indiarekin batzeko adierazpena sinatu zuen. 1949ko ekainaren 1an Indiako Gobernuak estatuaren agindua hartu zuen, C motato estatu gisa onartuta. Indiako Presidentea Komisionatu Nagusia izendatu zuen. 

1956an Estatu Indiarren Berrantolaketarako Agiria onartu zen. Horren arabera Bhopal Madhya Pradesh estatuan integratu zen. Hiriburua Bhopalen aldarrikatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4100821

 |

* Wd Datuak: Q4100821
**Kamiana Mohyla** (ukraineraz: Кам'яна Могила, *Kamiana Mohila*), euskaraz **Harrizko hilobia**, Ukrainan dagoen arkeologia aztarnategi garrantzitsua da. Melitopol hiritik gertu dago, Molotxna ibaian, Zaporizhiako oblasta probintzian. Aztarnategi honetan 10.000 urte dituzten petroglifoak aurkitu dira.

Historia
--------

Melitopoleko estepetan herri nomada asko ibili dira. Mendez mende hauek aipa ditzakegu:

* Eszitiarrak K.a. VII. mendean
* Hunoak K.a. IV. mendetik
* Avar herria IV. mendetik
* Khazariar herria VIII. mendetik
* Petxenego herria X. mendetik
* Kumandarrak XI. mendetik
* Tatariarrak XIII. mendetik

Arkeologiagune honetan objektu asko aurkitu dira, bereziki eszitiarrren garaikoak. Aurkikuntza garrantzitsuena petroglifoak dira ziur aski zeren eta protoidazkera zaharrenetarikoak aurkitu baitira.

Balioak
-------

1930ko hamarkadatik inguru honetan mota askotako elementuak aurkitu dira: leizeak, estatuak, erlijio-guneak... Askotan Stonehengerekin konparatua izan da.

Galeria
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Ibilaldi panoramikoa.
* **(Ukraineraz)**:Kamianà Mohilaren webgune ofiziala.
* **(Gaztelaniaz)**:Aztarnategiren inguruko iritziak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q926255
* Commonscat Multimedia: Kamyana Mohyla

---

 |

* Wd Datuak: Q926255
* Commonscat Multimedia: Kamyana Mohyla
***Just After Sunset*** (euskaraz *Gaua Egin Ondoren*), 2008ko Stephen King estatubatuar idazlearen kontakizun liburu bat da. 2008ko azaroaren 11an Charles Scribner's Sons argitaletxeak argitaratu zuen.

13 kontakizunez osatutako liburua da, bakoitzaren amaieran idazleak kontakizunei buruzko hainbat ohar ere idatzi zituen.

Kontakizunak
------------

### Willa

Hainbat pertsonez osatutako talde bat Wyoming estatuko herri bateko tren geltokian daude, hara nola eta zergatik ailegatu diren jakin gabe. 

### Jengibre ogiaren neska

Emakume bat bere iragana atzean utzi nahian AEBetako kostaldeko badia batera bizitzera joan da, baina bere berehalako etorkizunak ustekabekoa ekarriko dionaz ezjakitun da.

### Harveyren ametsa

Gizon batek bere emazteari izandako amets arraro eta bitxi bat aipatuko dio, ametsa baina zeozer gehiago izan daitekena. 

### Átseden eremua

Ezizenez eleberriak argitaratzen dituen idazle bat errepidean dahoen atseden eremu batean getatuko da, eta egoera deseroso batean parteartuko du. 

### Bizikleta estatikoa

Gizon batek bizikleta estatiko bat erosiko du, beste norabaitera eramango duela susmatu gabe. 

### Atzean laga zituzten gauzak

G8zon baten aartanentuan objektu bitxi batzuk agertzen hasiko dira. Kingek AEBetan jazotako 2001eko irailaren 11ko atentatuko biktimei egindako omenaldia da. 

### Graduazio arratdaldea

Gazte bat gertaera arraro baten lekukoa izango da.

### N

Gaixotasun psikologiko larria duen gizon bat bere psikiatrarengana laguntza eske joango da. 

### Infernuko katua

Itxuraz arrunta dirudien katu batek berarekin batera heriotza darama. Kontakizun hau zinenaratua izan zen.

### *The New York Times* merke-merke

Emakume batek inoiz ahaztuko ez duen telefono dei bat jasoko du.

### Mutu

Autoestopista bat zehark ezohikoa eta enigmatikoa da. Aitormen baten gisa narratua, zur eta lur uzteko moduko amaiera harrigarria duen intrigazko kontakizuna da. 

### Ayana

Mirariak gertatzen dira, eta gainera usteksbean.

### Leku oso estua

Bi gizonek beren lehia muturreraino eramango dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1189602
* **Identifikadoreak**
* Open Library: OL81588W

 |

* Wd Datuak: Q1189602
**José María Valverde** (Valencia de Alcantara, Caceres, 1926ko urtarrilaren 26a - Barcelona, 1996ko ekainaren 6a) espainiar poeta eta itzultzailea izan zen. Maitasunaren, baretasunaren eta erlijioaren poeta izan zen. La Juventud Creadora poeta-taldeko kide izan zen, eta *Garcilaso* eta *Mensaje* aldizkarietan idatzi zuen. Unibertsitateko irakasle izan zen Erroman eta Bartzelonan. Arrazoi politikoak zirela eta, Kanada eta Estatu Batuetara erbesteratu zen zenbait urtetan, eta Espainiara itzuli zenean, Bartzelonan eskolak ematen hasi zen berriro. Bere poesiaren parte handi bat Ameriketako aldian idatzia da. Aipagarriak ditu, besteak beste: *Hombre de Dios* (1945, *Jainkoaren gizona*); *La espera* (1949, *Itxaronaldia*); *Versos del domingo* (1954, *Igandeko bertsoak*); *Voces y acompañamientos para San Mateo* (1959, *Bozak eta laguntzak San Mateorentzat*); *La conquista de este mundo* (1960, *Mundu honen konkista*); *Años inciertos* (1970, *Zalantzazko urteak*); *Ser de palabra* (1976, *Hitzezko izakia*). Bi poema-bilduma argitaratu zituen: *Enseñanzas de la edad. Poesía 1945-1970* (1971, *Adinaren irakaskuntzak. 1945etik 1970era bitarteko poesia*) eta *Poesías reunidas 1945-1900* (*Poesia batuak 1945-1900*). Azkeneko liburu horrek Bartzelona Hiria saria jaso zuen. Bere obra humanismo eta intimismo handikoa izan zen, baina urteekin ironiaz blaituz joan zena. Saiakeren artean literatura-kritikako liburuak nabarmentzen dira: *Estudio sobre la palabra poética* (1952, *Hitz poetikoari buruzko azterketa*); *Vida y muerte de las ideas* (1981, *Ideien bizitza eta heriotza*); *Breve historia y antología de la estética* (1987, *Estetikaren antologia eta historia laburra*); *Historia de la literatura universal* (1957, *Literatura unibertsalaren historia*; 10 ale, Martín de Riquerrekin elkarlanean); *Nietzsche, de filólogo a Anticristo* (1993, *Nietzsche, filologotik Antikristora*); eta *Diccionario de Historia* (1995, *Historia-hiztegia*). Itzultzaile gisa ere lan handia egin zuen. Besteak beste, Joyceren *Ulises* eta Constandinos Cavafisen poemak itzuli zituen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1116470
* Commonscat Multimedia: José María Valverde Pacheco

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 109522008
* ISNI: 0000 0001 0933 3539
* BNE: XX1060434
* BNF: 12052624m (data)
* BNM: 000089296
* CANTIC: a10355042
* GND: 113224885
* LCCN: n79135382
* NKC: kup20010000105666
* NLA: 35575532
* Tabakalera ID: 71615
* SNAC: w60m67r2
* SUDOC: 028755510
* BIBSYS: 90524515
* UB: a1382297
* ICCU: CFIV056292
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05951/eu\_v\_0097/v0097
* DBE: url
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 9209
* Dialnet: 145129

 |

* Wd Datuak: Q1116470
* Commonscat Multimedia: José María Valverde Pacheco
**Fiumeko Estatu Askea** (*Slobodna Država Rijeka* kroazieraz, *Stato Libero di Fiume* italieraz) 1920 eta 1924 tartea Fiumen (egungo Rijekan) existitu zen estatu burujabea izan zen. Hiria Itsaso Adriatikoaren kostaldean kokatuta zegoen. Jatorriz hungariar portua izan zenak Lehenengo Mundu Gerraren ostean,Italia eta Jugoslaviaren arteko liskarrak ezagutu zituen hiriaren jabe egitekotan. Izan ere, 1919an ejerzitu italiarrak, Gabriele D'Annunziok gidaturiko maila baxuko tropek hiria okupatu zuten eta 1920an estatu burujabea eratu zuten 1924 urtera arte. Carnaroko kartaren bidez ezarri zen, hiriaren konstituzioa bilakatuz.

1922an Mussolini boterera heldu zen estatu kolpearen ostean, tropa faxistek Fiumeko Estatu Askea okupatu zuten eta bi urteren buruan Italiara anexionatu zen. Bigarren Mundu Gerran, hiriak Aliatuen bonbardaketa bortitzak jasan behar izan zituen eta Italia Ardatzetik alde egin ostean, tropa alemaniarrek hiria okupatu zuten. 1945eko maiatzaren 3an, partisano jugoslaviarrek Fiume okupatu zuten naziak kanporatuz. Azkenean, 1947an Parisko Itunak Jugoslaviari eman zion lurraldea eta biztanleri italiarra eta fiumetarra kanporatua izan zen. Geroztik, birpopulaketa prozesuarekin Rijekako hiri jugoslaviarra bihurtu zen gaur egungo Kroaziako iparmendebaldean kokatuta.

Kanpo estekak
-------------

* Fiumetar ikasketen elkartea
* Gobernari eta legionari italiarren arteko batailari buruzko gunea
* Istriako txartel historikoak, Fiumekoak, Dalmazian. 1928 eta 1924 arteko Fiumeren txartel historikoak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q548114
* Commonscat Multimedia: Free State of Fiume

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 513144783124283486399

 |

* Wd Datuak: Q548114
* Commonscat Multimedia: Free State of Fiume