recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Erramu-tximeleta** (*Brenthis daphne*) Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da, Nymphalidae familiakoa.

Banaketa
--------

Paleartiko erreinuko animalia da. Europa kontinentalean, Siberian, Korean eta Japonian aurkitzen da. Baso ertz eguzkitsuak atsegin ditu eta itsasoaren mailatik 1.750 metrotarainoko eremuan aurkitzen da.

Deskribapena
------------

Tamaina ertaineko tximeleta da, 30-44 mm-ko hegal zabalera duena. Kolore laranja-horixka duen tximeleta da eta ertzetan marra iluna du, erabat ixten ez dena. Hegalak nahiko borobiltsuak dira. Atzeko hegalen azpialdea argiagoa da, orbain zuriekin eta ertz morearekin marmolaren itxura ematen dio.

Beldarraren gorputza lerro marroi ilunek eta zuriek zeharkatzen dute aurretik atzera. Arantza marroiak ditu gorputz osoan zehar. Krisalidak dizdira metalikoak ditu.

Bizi zikloa
-----------

Maiatza eta abuztuaren hasiera artean ikusten da tximeleta, beti ere kokapenaren arabera alda daiteke. Emeak uztailean arrautzak jartzen ditu lahar edo mugurdiondo hostoen azpian, beldarra gero sasi horretaz elikatzen baita. Beldarrak neguan hibernatu egiten du eta udaberrian krisalida eratu eta tximeleta heldua ateratzen da.

Errunaldi bakarra izaten du.

Iruditegia
----------

* Tximeletaren gainaldea.Tximeletaren gainaldea.
* Tximeletaren azpialdea.Tximeletaren azpialdea.
* Arraren eta emearen kopula.Arraren eta emearen kopula.
* Beldarra.Beldarra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Brenthis» *ftp.funet.fi* (Noiz kontsultatua: 2022-03-11).
2. 1 2   «Brenthis daphne on euroButterflies by Matt Rowlings» *www.eurobutterflies.com* (Noiz kontsultatua: 2022-03-11).
3. ↑   «Brenthis daphne (Denis & Schiffermüller, 1775) - Papillons de Poitou-Charentes» *www.papillon-poitou-charentes.org* (Noiz kontsultatua: 2022-03-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q926357
* Commonscat Multimedia: Brenthis daphne
* Wikispecies Espezieak: Brenthis daphne

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00983529
* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 51550
* EOL: 159671
* Fauna Europaea: 441736
* GBIF: 1902791
* NCBI: 405032

 |

* Wd Datuak: Q926357
* Commonscat Multimedia: Brenthis daphne
* Wikispecies Espezieak: Brenthis daphne
***Errautsak** Igor Elortzak eta Unai Iturriagak 2010ean* idatzi zuten eta Ximun Fuchsek zuzendu zuen antzerki-obra da. Artedrama, Le Petit Théâtre de Pain eta Dejabu panpin laborategia batu ziren antzezlan hau ekoizteko, aktore hauekin: Ximun Fuchs, Ander Lipus, Miren Gaztañaga, Manex Fuchs, Ainara Gurrutxaga eta Urko Redondo 

Obrak Donostia Antzerki Saria jaso zuen 2011an.

Sinopsia
--------

Hodei hil da. Gaztaroko lagunak, urteetan elkarren berririk izan gabe egon ondotik, Hodeiren hiletarako bilduko dira. Saminak eta berriz elkartzearen emozioak eraginda, Hodeiren azken agurra garai bateko festa basati bihurtuko da. Iraganeko eta oraineko egiak, gezurrak eta kontraesanak azaleratuko dituen gau eroa.

Noizbait izatea amestu eta sekula izan ez zirenaren errautsak baino ez dira geratzen, ordea.

Koadrilakoak 1970eko hamarkadan jaioak dira. Mundua aldatzear zela sinetsita zeudenengandik sortu ziren. Hautu gaitza, ordea, mundua aldatzea. Musikaz, borrokarako leloz, errepresioz, festaz eta orotariko drogaz inguratu zituen gaztaroak. Denboraren errotak egin zuen gainerakoa. XXI. mendea helduta, eta XX.eneko ametsen errautsak ziren. Artean, errautsotan noizbait surik izan zela sinestarazi nahi zieten beren buruei.

Sariak
------

* 2011: Donostia Saria, 2010ko Antzezlan Onena.
* 2011: Txalo Saria, Azpeitiako XXVIII, Antzerki Txapelketan

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Egilaz, Itziar.  (2010-10-30). «SUAK BIZIRIK DIRAU? ‘ERRAUTSAK’ ANTZEZLANAREN ESTREINALDIA» *Deia* (Deia) (Noiz kontsultatua: 2022-08-23).
2. ↑     *Errautsak (bideo osoa).*  Atedrama (Noiz kontsultatua: 2022-08-23).

Kanpo estekak
-------------

* Errautsak. antzezlanaren bideo osoa Artedrama 2019 Argia Multimedia.Youtube
* Errautsak antzezlanaren webgunea Artxibatua. Wayback Machine
* Errautsak antzezlana komunikabideetan Artxibatua. Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113580306

 |

* Wd Datuak: Q113580306
**Boleyn Ground** izenez ezagutzen zen futbol zelaia Londresko Upton Park kalean zegoen, Ingalaterran. Zelai honetan West Ham United izeneko taldea jolastu izan du bere hasieratik, 1895 urtetik 2016 urtera arte. Ingalaterrako 1. ligan aritzen da.

Deskripzioa
-----------

Oso famatua da bere aurrealdeagatik zeinetan gaztelu moduko bi dorre dituen. Estadio honi kalearen izenez ere ezagutzen da. Talde honetako zaleei *The Hammers* deitzen diete. 35.000eserleku inguru dauzka eta Ingalaterrako estadio zaharrenetarikoa da Anfieldekin batera. Liverpooleko zelaia bezala, bere forma berezia da, harmailak oso bertikalak dira eta zelaitik oso hurbil daude. Horregatik, jokalariek kaiola batean sartuta bezala sentitzen dira. Hala eta guztiz ere, zaleen etengabeko kanta indartsuak dira estadio honetan partiduetan sentitzen den presioaren errudunak. Premier Leagueko edozein jokalaririk ados egongo legoke Boleyn Ground Ingalaterrako estadio zailenetakoa dela esatean[erreferentzia behar]. Beste alde batetik, esan beharra dago, Charlton Athletic 1990eko hamarkadan zelaia erabili zuela, zailtasun ekonomikoak zirela eta.

Historia
--------

Estadio honen historia oso aberatsa da, adierazi beharrekoa da, 1914ko abuztuan, V-1 izeneko bonba alemaniarrak eztanda egin zuela zelaiaren hego-mendebaldeko kornerrean[erreferentzia behar]. Hori zela eta, klub ingelesak bederatzi partidu ezin izan zituen jokatu bere zelaian. Hala ere, zorigaitz hau ez zuen talderen errendimendua oztopatu, bederatzi partiduak irabazi baitzituen. Denboran zehar, estadio zahar honek hainbat erreforma izan zituen baina 2013 klubeko agintariek erabaki zuten 2016an bere historia bukatzea estadio berri bat egiteko. Boleyn Grounden jolastutako azken partidua, 2016ko maiatzaren 10ean jokatu zen Manchester Uniteden kontra; harmaila historiko hauek ikusiko zituzten 2398. partidua zen eta azkena. Tentsio itzela zegoen Upton Parken bi taldeek Europako postu baten lehian zeudelako. Hori zela eta, partidua baino lehen West Ham Unitedeko hooliganak etsaiaren autobusa harrikatu zuten, leihoak apurtuz[erreferentzia behar]. Azkenean, talde lokala 3-2 irabazi zuen eta Winston Reid izeneko defentsa australiarra izan zen estadio historiko honetan gola sartu zuen azkena bere taldeari hiru puntu garrantzitsu eta Europako postu bat emanez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q330731
* Commonscat Multimedia: Boleyn Ground

---

 |

* Wd Datuak: Q330731
* Commonscat Multimedia: Boleyn Ground
Errautsak.
**Errautsa** edo **hausterrea** ikatza, egurra, eta abar erretzean geratzen den hauts-hondakina da. Erregai ez den konposatu inorganikoz osatuta dago, adibidez gatz mineralez.
Hauts bilakatzen ez den errekuntzaren hondakinak ke moduan egozten dituzte airean.

Kultura askoetan, mina eta damuaren ikurra da. Antzinako Eliza Katolikoan apezpikuak bekatariaren kopetan hausterre apur bat jartzen zuen penitentzia hasteko. Hori zela eta, 1091ko Beneventoko kontzilioak garizumaren lehenengo egunean hausterrea hartzeko ohitura ezarri zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Errauts.* .
2. ↑   Bastús i Carrera, Vicenç Joaquín.  (1828). *Diccionario histórico enciclopédico.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152079
* Commonscat Multimedia: Ashes

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4143201-0
* LCCN: sh2005007472
* NDL: 00576127
* NKC: ph156590
* AAT: 300011786

 |

* Wd Datuak: Q152079
* Commonscat Multimedia: Ashes
**Erramun Baxok Indart** (Suhuskune, Nafarroa Beherea, 1928ko abenduaren 26a - ) soziolinguista eta hizkuntzalaria da.

Biografia
---------

Familia euskaldunean jaio zen, baina ikasketa guztiak frantsesez egin zituen. Filosofian lizentziatua da, Estrasburgoko unibertsitatean eta filosofian doktorea Montrealgo unibertsitatean. Pedagogia ikasketak ere egin zituen.

Euskal Herritik alde egin zuen gazterik; hala ere, beti izan du Euskal Herriarekiko eta euskararekiko kezka. 1968an Quebecera joan zen eta hango soziolinguistekin harremanetan sartu: William Mackey, Richard Bourhis...

1980an Euskal Herrira itzuli zen Milafrangara. Urte horietan, UZEIrekin lan egin zuen, baita HABErekin ere. Horrez gain, EHUn eta Deustuko Unibertsitatean ere klaseak emaen zituen.

Gainera, Ipar Euskal Herriko mugimendu euskaltzalean ere esku hartu zuen: Euskaltzaleen Biltzarrean, Euskal Kultur Erakundean... Ipar Euskal Herrian egin diren inkesta soziolinguistiko gehienetan parte hartu du eta Hego Euskal Herrian, Soziolinguistika Klusterreko sorreran.

Bibliografia
------------

* *Hizkuntzalaritza hiztegia*, UZEI. Hizkuntza geografia artikulua, 1982.
* *Euskaraz bizi*, euskara ikasteko ikus-entzunezko metodoa, 6 liburuki, 6 audio-kasete. 1987-1996.
* *Euskal mintzabideak*, A. Duhalde, M. Itzaina eta A. Luberriagarekin batera. 1988
* *Soziolinguistika inkestaren irakaspen batzuk* (*Bat* aldizkaria), 1997.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Erramun Baxok Indart Euskaltzaindiaren webgunean

Kanpo loturak
-------------

* Erramun Baxok-ren bloga[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257073
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 160782925
* ISNI: 0000 0001 0829 6764
* CANTIC: a10886461
* LCCN: no2010198832
* SUDOC: 152334572
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00838/eu\_b\_1466/b1466

 |

* Wd Datuak: Q12257073
Sydney Opera House 2013ko *Vivid Sydney* izeneko proiekzio erakustaldian
**Bideo mappinga** (**Projection mapping** bezala ezaguna ere) irudien edo animazioen proiekzioan datza, eraikinen eta beste tankerako hiru dimentsiotako azaleratan egiten dena. Irudiak eta haren mugimenduak azaleran sortzen dituen efektuen bitartez, ez ohiko emaitza artistikoa lortzen da.

Teknika honen erabilpena batez ere monumentu izaera duten eraikinetan eraikinetan egitena da, maiz, musikaz lagundurik, ikuskizunaren lagungarri gisa.

Bideo mappinga egiteko programa informatiko bereziak erabili ohi dira, bolumenak automatikoki marrazteko eta zehazteko balio dutenak. Programa hauek aukera ematen dute irteera desberdinen bitartez klip bat edo hainbat proiektatzeko. Proiekzio hauen animatzaileak bideo-jockey izena hartzen dute. Ilusio optikoen jokoaren helburuetako bat ikuslearen pertzepzioa nahastea da, eta horretarako, finkoa eta geldik dagoenari mugimenduan egotearen ilusio sorrarazten da mugimenduaren bitartez.

Ikus, gainera
-------------

* Animazioa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q776483
* Commonscat Multimedia: Projection mapping

---

 |

* Wd Datuak: Q776483
* Commonscat Multimedia: Projection mapping


1. ↑   Uriola. *'Bideo Mapping' tailerra antolatu du Bilbao Eszenak abenduaren 16an.*  (Noiz kontsultatua: 2016-3-9).
Eskumuturreko erlojua 
**Eskumuturreko erlojua** edo **montra** eskumuturrean larruzko, metalezko edo material plastiko desberdineko uhal batekin lotuta eramaten den erlojua da.

Hasiera batean, eskumuturreko erlojuak ez ziren oso ohikoak gizonezkoentzat, poltsikoko erlojua nahiago zutelako, eta eskumuturrekoei muzin egiten zietelako, emakumezko bitxi baten antzekoak zirela uste zutelako.

Lehen eskumuturreko erlojuak XIX mendearen amaieran egin ziren. Kuartzozko erlojuak agertu arte, europarrek - bereziki Suitzakoak - eta Amerikako kontinentekoak erlojuak egiteko aurrea hartu zuten, baina harrezkero japoniarrak merkatu horretan lehenak izan dira.

Historia
--------

Eskumuturreko erlojua abiazio-pilotuei esker sortu zen; hasieran, poltsikoko erloju bat hartzen zuten, eta, uhal baten bidez, hankan edo besoan lotzen zuten beti hegazkin-jantziaren gainean. Hegazkinek inolako tresnarik ez zuten garai hartan, pilotuek erlojuekin egiten zituzten kalkuluak oso garrantzitsuak ziren, hari esker norabideak, distantziak eta airean jarraitu ahal izateko geratzen zitzaizkien erregai-orduak kalkula baitzitzaketen. Hortik, erlojuak eramateko modu berri hori zabaldu egin zen, eta urteen poderioz aldatu egin dira tamainan eta diseinuan, gaur egun ezagutzen dugun formara arte.

Gaur egun, pilotu askok erlojuak nabigazio tresna gisa erabiltzen jarraitzen dute, osagarri gisa, gaur egungo hegazkinek dauzkaten instrumentu modernoez gain.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26965868
* Commonscat Multimedia: Wristwatches

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300205438

 |

* Wd Datuak: Q26965868
* Commonscat Multimedia: Wristwatches
Zirkulu bat biratzean torua eratzen da
**Biraketa-solidoa** irudi lau bat plano bereko ardatz baten inguruan biratzean eratzen den solidoa da. Esaterako, zirkulu batek esfera bat eratzen du bere diametroaren inguruan biratzean; triangelu zuzen batek, bere kateto baten inguruan, kono bat. Horrelako solido baten bolumena integrazioz kalkula daiteke.

Biraketa-solidoaren bolumena eta azalera
----------------------------------------

{\displaystyle y=f(x)}, non {\displaystyle x\in \langle a,b\rangle }, kurbaren biraketa-solidoaren bolumena X ardatzaren inguruan:

f(x) f(x)
{\displaystyle V=\pi \int \limits \_{a}^{b}(f(x))^{2}\,dx}
Azalera:

{\displaystyle S=2\pi \int \limits \_{a}^{b}|f(x)|{\sqrt {1+[f'(x)]^{2}}}\,dx}
**Funtzioa adierazpide parametrikoan denean**

{\displaystyle x=x(t),\ y=y(t);\ t\in \langle t\_{1},t\_{2}\rangle }
Bolumena:

{\displaystyle V=\pi \left|\int \limits \_{t\_{1}}^{t\_{2}}y^{2}(t)x'(t)\,dt\right|}
Azalera:

{\displaystyle S=2\pi \int \limits \_{t\_{1}}^{t\_{2}}|y(t)|{\sqrt {[x'(t)]^{2}+[y'(t)]^{2}}}\,dt}

Ikus, gainera
-------------

* Biraketa-gainazala
* Pappus-Guldinen teorema

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q725939
* Commonscat Multimedia: Solids of revolution

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4136951-8

 |

* Wd Datuak: Q725939
* Commonscat Multimedia: Solids of revolution
**Bled aintzira** (eslovenieraz: *Blejsko jezero*, alemanez: *Veldeser See*) Bled hiriaren ondoan dagoen aintzira da. Herrialdeko tokirik turistikoenetakoa da.

Geografia eta historia
----------------------

Jatorri glaziarra eta tektonikoa duen aintzira endorreikoa da. Mendiz eta basoz inguraturik dago eta mendebaldean Zaka harana dauka. Ekialdeko ertzean kokatzen da Bled hiria. Juliotar Alpeetan kokaturik dago.

Bled uhartea
------------

Aintziraren mendebaldean Bled uhartea (*Blejski otok*) dago. Uharte txikia da eta azalera guztia Jasokundeko Amabirjinaren elizak (*Cerkev Marijinega vnebovzetja*) hartzen du. Elizak XVII mendean hartu zuen gaur egungo itxura baina 1470 urteko fresko gotikoak ere kontserbatzen dira. 52 metrotako dorrea dauka eta 98 mailako eskailerak lotzen ditu uhartearen ertza eta eliza.

Arraunketa
----------

2011 urtean Munduko arraunketa txapelketak antolatu ziren Bled aintziran, aurrez 1966, 1979 eta 1989an ere bertan jokatu ziren.

Iruditegia
----------

* Bled aintzira.Bled aintzira.
* Bled uhartea.Bled uhartea.
* Bledeko gaztelua aintziraren gainean.Bledeko gaztelua aintziraren gainean.
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q648902
* Commonscat Multimedia: Lake Bled

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159754970
* GND: 4328450-4
* LCCN: no98007892
* NKC: ge118175
* SUDOC: 191601888
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q648902
* Commonscat Multimedia: Lake Bled

46°21′52″N 14°05′41″E﻿ / ﻿46.3644°N 14.0947°E﻿ / 46.3644; 14.0947
**Bonifazio Laskurain Olano** (Irura, 1882ko maiatzaren 6a - Bergara, 1978ko urriaren 9a) gipuzkoar txistularia eta musikagilea izan zen. Iruran jaio arren, umetan joan zen Villabonara bizitzera familiarekin, 8 urte zituenean. Villabonako musika bandan flautina joz hasi zuen musika ibilbidea. Txistua bere anaia Feliperekin hasi zen ikasten, gero Donostian Eusebio Basurkorekin eta 1911. urtean hasi zen Isidro Ansorena maisuarekin. 1916an Bergarara joan bizitzera lanarengatik eta bi semerekin Bergarako txistulari banda osatu zuen, sari ugari eskuratuz. Euskal Herriko Txistularien Elkarteko aitona izan zen eta 1958an ohorezko lehendakari izendatu zuten.

Fandangoak, arin-arinak, zortzikoak, biribilketak eta hileta-martxak idatzi eta interpretatu zituen. 1962an omenaldia egin zioten Bergaran. Bere konposizio gehienak 1964ean argitaratutako *Colección de 100 piezas para txistu* liburuan daude jasoak. "Txistuaren poeta" eta "hitzik gabeko bertsolaria" deitu zioten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑    «Lascurain Olano, Bonifacio - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-11-04).
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255427
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 102354487
* ISNI: 0000 0000 7272 4885
* BNE: XX4861498
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 87084
* Lur: 03741/eu\_l\_0846/l0846

 |

* Wd Datuak: Q12255427
Birabarkia (gorriz), pistoiak (grisez) haien zilindroetan (urdinez), eta inertzia-bolantea (beltzez)
**Birabarkia** ukondoz eta kontrapisuz egindako ardatz bat da, hainbat makinetan agertzen dena. Biela-biradera mekanismoaren printzipioa aplikatuz, mugimendu zuzen alternatiboa birakari bihurtzen du edo alderantziz.

Birabarkia motore alternatiboetan erabiltzen da, pistoien mugimendu zuzena zilindroen barruan bielei transmitituz, eta birabarkiaren mugimendu birakaria sortuz. Berehala, gurpiletara eta beste elementuetara transmititzen da, transmisiorako beste mekanismo bat erabiliz. Birabarkia motorraren funtsezko elementua da.

Normalean, esfortzu handia jasaten duten aleazioekin egiten da eta zulotxoak izan ditzakete lubrifikatzailea pasatzeko. Birabarki mota ezberdinak daude; hiru euskarrikoak, bost euskarrikoak, etab, motoreak dituen zilindro kopuruaren arabera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q49718
* Commonscat Multimedia: Crankshafts

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4166202-7
* LCCN: sh85033760
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q49718
* Commonscat Multimedia: Crankshafts
**Bes** egiptoar mitologiako jeinu babesle bat da, Inperio Berrian agertu zena. Batzuetan, maitasun sexuala eta gozamen libertinoekin identifika daiteke. "Punteko Jauna" edo "Nubiako Jauna" titulua darama.

Ikonografia
-----------

Jeinu nanoa, bizarduna eta ile luzearekin, mingaina erakusten duena. Biluzik edo lehoi larru batekin estalia irudikatzen da. Eskuetan, musika tresnak edo aiztoak izaten ditu.

Mitologia
---------

Ezkontzaren jainko zaindari bat zen, kuttun magiko ugaritan eta emakumeek eta umeek bere zaintza behar zuten toki askotan agertzen dena. Besek, loaldian eraso zezaketen jeinu gaiztoak aldentzen zituen, arrazoi honegatik buru euskarri formako kuttun ugaritan agertzen da. Gainera, bere itxura mehatxugarriak narrasti eta intsektuen ziztada pozoitsuetatik babesten zuen; funtzio guzti hauetarako, musika tresnak erabiltzen zituen, hala nola harpa eta danborra.

Eponimoak
---------

Gadirreko feniziarrek kokagune bat sortu zuten Bes uhartean (Yboshim). K. a. 654an, erromatarrek Ebusus deitu zuten uhartea, eta gaur egun Eivissa izena du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188931
* Commonscat Multimedia: Bes

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 15612609
* BNF: 16717847z (data)
* GND: 120908379
* SUDOC: 131833847
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q188931
* Commonscat Multimedia: Bes
**Bladeko gaztelua** (eslovenieraz: *Blejski grad*, alemanez: *Burg Veldes*) Bled hirian dagoen gaztelua da.

Kokapena
--------

Bled aintziraren gainean kokaturik dago, 82 metrotako garaiera duen haitz handi baten gainean, 599 metrotako altueran.

Historia
--------

Gazteluaren lehen aipamena 1004koa da, Henrike II.a enperadoreak lurralde osoa Brixengo printze-apezpikuari ematen diola aipatzen den agiri batean.1278an Habsburgotarren menpe gelditu zen Karniolako Markan.

Egitura
-------

Gazteluaren zati zaharrena dorre erromanikoa da. Erdi Aroan dorre gehiago altxatu ziren eta harresiak handitu. Eraikin berriak egin ziren pizkundeko estiloan.

Bi patio ditu, goikoa eta behekoa, biak ere eskailera batek elkartzen dituelarik. Goiko patioan XVI mendeko kapera dago. 1700 urtean freskoak margotu ziren kaperako hormetan.

Gazteluaren sarreran zubi altxagarria dago.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Eslovenieraz)****(Ingelesez)****(Alemanez)****(Italieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2049047
* Commonscat Multimedia: Bled Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 294062253
* GND: 1029303940

 |

* Wd Datuak: Q2049047
* Commonscat Multimedia: Bled Castle
Mikrobiologian eta Genetika molekularrean, **episoma** zelula ostalariaren kromosoman txerta daitekeen material genetikoa da. Plasmido batzuk episomak dira, bakterioaren kromosoman integratzen direlako. Ostalariaren genoman txertatzen diren profagoak ere episoma mota bat dira.

Bakterioetan ez ezik, episomak zelula eukariotoetan ere badaude. Horren adibideak dira hainbat adenobirus eta erretrobirus, Epstein-Barr birusez gain. Birus hauen guztien material genetikoa zelula ostalariaren genoman txertatu daiteke, aldaketa sakonak eraginez.

Aurkitu zen lehenengo episoma, asko ikertu dena, Escherichia coliren D plasmidoa da, bakterioen arteko konjugazioa errazten duena.

2004an proposatu zen birikoak ez diren episomak erabil litezkeela terapia genetikoan, gene-adierazpena aldatzeko .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. Brock *Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua: 315 orr. ISBN: 978-84-9860-026-1
2. ↑   Conese M, Auriche C, Ascenzioni F (December 2004) Gene therapy progress and prospects: episomally maintained self-replicating systems Gene Therapy. 11 (24): 1735–1741

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3730650

 |

* Wd Datuak: Q3730650
*Izaki bizidunetan simetria erradiala (biologia)*

**Biraketa-simetria** (**errotazionala**,**erradiala** edo **simetria zilindrikoa** bezala ere ezaguna), ardatz baten inguruko simetria da. Errotazio eta traslazio puntua da, beraz, sistema bat biraketa simetria edo **aximetria** duela diogu mediatriz batetik hartutako semiplano guztiak ezaugarri berdinak dituztenean. Zeharkako simetria edo simetria inbolutiba bezala ezagutzen da.

  

Zuzenki batean P puntua P' puntuan transformatzen duen mugimenduari ardatzeko biraketa simetria deitzen diogu eta honek egiaztatzen du:

```
 •PP'segmentua e-ri perpendikularra da.
 •P eta P' puntuak e ardatzatik distantzia berdinera daude.
```

Beste modu batera esanda e ardatza PP'segmentuaren mediatrizea da.

Biraketa simetria ez da objektu baten eta haren erretflexioaren artean soilik aurkezten, irudi askok bi sekzioetan zatitu daitezke zuzen baten bitartez eta zuzenarekiko simetrikoak dira. Objektu hauek simetria ardatz bakarra edo gehiago izan ditzakete.
Zuzenki baten simetria ardatza erreferentzi gisa hartzen badugu eta irudi horren puntuak beste irudi batekoekin bat egiten badute, biraketa simetria emango da. Irudi batek ispilu baten aurrean egindako erreflexu fenomenoa ematen da biraketa simetrian.

Irudi simetriko baten puntuei puntu homologoak deritzogu, hau da, A' puntua A-ren homologoa da, B' B-ren homologoa da eta C' C-ren homologoa da.
Honekin batera, irudi originalaren puntuen arteko distantzia irudi simetrikoaren puntuen arteko distantzien berdina da. Kasu honetan: Simetria ardatz bat edo gehio duen objektu batean eman daiteke biraketa simetria.

Marraztutako ardatz simetriaren gainetik irudia tolestuko bagenu, alde kontrajarrien puntuek bat egiten dutela ikusiko genuke, hau da, alde biek bat datoz.

Buruketa fisiko esanguratsu batzuk, teoria kuantikoarekin, baliabide jarraiekin edota zelaien teoriarekin erlazionatuta daudenak bereziki, ondorioztatzeko errazagoak dira datuak biraketa simetrikoan oinarritzen badira magnitude ezezagun batzuen soluzioa biraketa simetria dutenean. Horri esker, hiru koordenada espazialen buruketa bat bi aldagaietako buruketa batean sinplifikatu daiteke. Adibidez, buruketa batzuk ebazteko Poissonen ekuazioa ikastea beharrezkoa da:

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3886264
* **Identifikadoreak**
* GND: 4843726-8
* NKC: ph123852
* AAT: 300168543

 |

* Wd Datuak: Q3886264
**Epitrokoidea** (marra gorriaz), zirkunferentzia gidatzailea (marra urdinaz), zirkunferentzia sortzailea (marra beltzaz). Parametroak: *a* = 3, *b* = 1 eta *h* = 1/2.
Geometrian, **epitrokoidea** kurba bat da, zirkunferentzia finko (gidatzailea) baten inguruan ukitze eran biratzean beste zirkunferentzia (sortzailea) bati lotutako puntu batek sortzen duena. Epitrokoidea erruleta mota bat da.

Ekuazioak
---------

Epitrokoidearen ekuazio parametrikoak hauek dira:

{\displaystyle x=(a+b)\cos \theta -h\cos \left({a+b \over b}\theta \right)}
{\displaystyle y=(a+b)\sin \theta -h\sin \left({a+b \over b}\theta \right)}
non *a* zirkunferentzia gidatzailearen erradioa, *b* zirkunferentzia sortzailearen erradioa, eta *h* puntuaren eta zirkunferentzia sortzaileko zentroaren arteko distantzia diren.

Epitrokoidea kurba mota orokorra da eta kasu berezi batzuk hauek dira:

* Epizikloidea (*h* = *b* denean, hau da, kurba sortzen duen puntua zirkunferentzia sortzailekoa denean)
* Pascalen barakuilua (*a* = *b* denean, hau da, bi zirkunferentziak erradio berekoak direnean).

Ikus, gainera
-------------

* Hipotrokoidea
* Trokoidea

Kanpo estekak
-------------

* Epitrokoideak, cfnavarra-n[*Betiko hautsitako esteka*]
* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Epitrochoid" MathWorld-en.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1088210
* Commonscat Multimedia: Epitrochoid

---

 |

* Wd Datuak: Q1088210
* Commonscat Multimedia: Epitrochoid
**Black Lives Matter** (**BLM** izenarekin ere ezagutua; euskaraz *Beltz Bizitzek Ere Inporta Dute* bezala itzuliko zen) pertsona beltzen giza eskubideak lortzeko mugimendu internazional bat da, Estatu Batuetan hasi egin zen komunitate afroestatubatuarretan.

Mugimendu hau beltzekiko indarkeria eta arrazakeria sistematikoaren kontrako borroka da. **BLM** mugimenduak egunerokotasunean protestak edukitzen ditu polizien eskuetan pertsona beltz errugabeen hilketengatik eta gai zabalagoetan, esaterako polizia-basakeria, arrazako desberdintasuna eta arrazako profilaketa estatu batuetako sistema kriminalean.

  

2013an mugimendua ***#BlackLivesMatter*** hashtag-a erabiltzen hasi zen sare-sozialetan George Zimmerman, Trayvon Martin izeneko gazte beltzaren hiltzaileari absoluzioa eman ziotenean. Baina mugimenduak errekonozimendua irabazten hasi zen nazionalki 2014an, bi beltzen hilketa eta gero: Michael Brown, poliziak tiroka hil zuen eta Eric Garner, polizia batek estrangulatu zuen hil harte. Fergusonen eta New Yorken protestak eta matxinadak hastea eginez.

Geroztik mugimenduko parte hartzaileek beste beltzen hilketengatik manifestatu dira, adibidez: Tamira Rice, Eric Harris, Walter Scott, Jonathan Ferrell, Sandra Bland, Samuel DuBose, Freddie Gray eta George Floyd.

**BLM** mugimendua historiako mugimendu handiena bihurtu da George Floyden hilketatik, 2020ko maiatzak 26an hasi ziren protestak justizia egiteko Floyden hilketagatik. George Floyd jendearen aurrean eta kamaren aurrean eraila izan zen hiru polizien eskuetan, Derek Chauvikek hanka lepoan jarrita horrela axfixatuz, Floyden hilketaren bideoa birala egin zen eta bere azkenengo hitzak *" I can´t breathe "* itzultzen dela *"ezin dut arnasa hartu"* eta *" My Neck Hurts, All my Body Hurts "* itzultzen dela *"Nire Lepoan Mina dut, Nire Gorputz Osoan Mina dut"* izan ziren.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19600530
* Commonscat Multimedia: Black Lives Matter
* Meta-Wiki Koordinazioa: Black Lives Matter

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 28152079058807111043
* GND: 1190845202
* LCCN: sh2016001442

 |

* Wd Datuak: Q19600530
* Commonscat Multimedia: Black Lives Matter
* Meta-Wiki Koordinazioa: Black Lives Matter
Devoniarreko *Bothriolepis canadensis* fosil bat, Escuminac Formaziokoa.
**Escuminac Formazioa** Quebeceko formazio geologiko bat da. Devoniar garaiko hainbat fosil daude bere barnean, bereziki arrainak. Bere arrain kopurua dela eta, mundu osoko paleontologoen ikergunea da. Baie des Chaleurseko iparraldean hedatzen da, eta ez dago garai berdinko beste arrokarik eskualde osoan.

Antzinako laku, lagoon edo sakonera eskaseko itsaso batean sortu ziren sedimentuz osaturik dago. Hala ere ez dago tipikoki itsasokoak diren fosilen arrastorik. Era berean, Eskoziako Old Red Sandstonekin harremana du sedimentuen aldetik. Horregatik lakuaren hipotesiak babesle gehiago izan ditu historian zehar.

1980ko hamarkadatik aurrera itsasoaren teoriak babesle gehiago irabazi ditu, hainbat fosil aurkituta. Estuario bateko ekosistema izan zitekeen, izaera aldakorrarekin, edo noizbehinkako turbiditak zituen laku ez oso sakon bat.

Bertan aurkitutako Elpistostegidae familiako arrainak tetrapodoengandik gertuen egon zitezkeen arrainak lirateke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Sage-animation.ca. *The Escuminac Formation.*  (Noiz kontsultatua: 2017-11-25).
2. ↑   **(Ingelesez)** Park, Miguasha National. *An Ancient Estuary.*  (Noiz kontsultatua: 2017-11-25).
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Late Paleozoic and Mesozoic Continental Sedimentation, Northeastern North America | GeoScienceWorld Books | GeoScienceWorld.*  doi:10.1130/spe106. (Noiz kontsultatua: 2017-11-26).
4. ↑   Swartz, Brian.  (2012-03-20). «A Marine Stem-Tetrapod from the Devonian of Western North America» *PLOS ONE* 7 (3): e33683. doi:10.1371/journal.pone.0033683. ISSN 1932-6203. (Noiz kontsultatua: 2017-11-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18124654

 |

* Wd Datuak: Q18124654
1. **Epizentroa**   
2. Hipozentroa   
3. Faila lerroa
**Epizentroa** (Antzinako grezieraz ἐπί, epi, «gain» eta κέντρον, kéntron, «gune») hipozentroaren proiekzio bertikala dagoen Lurzoruko gunea da, alegia, lurrikara edo mugimendu sismiko bat indar gehienez sumatzen den Lurzoruko gunea.

Berez, epizentroa lurrikararen eraginez Lurzoruan kalte gehien jasatzen dituen gunea da. Halere, lurrikara handien kasuetan, failaren hausdura luzera oso handia izan liteke, hortaz, kalte larrienak epizentroan baino hausdurako beste edozein gunetan eman litezke. Adibidez, 2002ko Denaliko 7,9 graduko lurrikaran, epizentroa hausdura eremuaren mendebaldeko muturrean zegoen, baina kalte larrienak handik 330 kilometrora gertatu ziren, hausdura eremuaren ekialdeko muturrean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106032
* Commonscat Multimedia: Epicenters

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4152551-6
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q106032
* Commonscat Multimedia: Epicenters
Biscionea Milango ikur bezala, Milano Centrale Geltokian ikus daitekeen bezala.
**Biscionea** (italieraz "suge handia"), **Vipera** (sugegorria) edo milaneraz **Bissa** bezala ere ezaguna, irudi heraldiko bat da, zilarrean urdin heraldikozko suge bat gizaki bat jaten erakusten duena, ohi haur bat eta batzuetan mairu bat. Visconti familiaren armarria izan da 1000 urte baino gehiagoan. Bere jatorria ezezaguna da, Oton Viscontik gurutzadetan hil zuen sarrazeno baten ezkututik hartua izan zela esan den arren.

*Biscionea* Sforza familiaren armarrian, Milango armarrian, Milango Dukerriarenean eta Insubriakoan ere agertzen da. Ikur edo logotipo bezala ere erabiltzen dute Inter Milangoa futbol taldeak, Alfa Romeo auto fabrikatzaileak, eta, haurra lore bategatik ordezkatzen duen bertsio batean, baita Fininvest finantza taldeak ere

Ikus, gainera
-------------

* Herensuge

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2634191
* Commonscat Multimedia: Coats of arms of the House of Visconti

---

 |

* Wd Datuak: Q2634191
* Commonscat Multimedia: Coats of arms of the House of Visconti
**Erhu-a** (二胡) hari igurtzizko instrumentua da, batzuetan **nanhu** (南胡, "hegoaldeko biolina") deitzen zaio edo, gainera, Mendebaldean, "Txinako biolina" edo "bi harizko txinatar biolina". Normalean instrumentu bakarlari gisa erabiltzen da, baina baita orkestra talde txiki eta handietan ere. Huqin familiako ezagunena da, Txinako hainbat talde etnikok jotzen dituzten hari igurtzizko instrumentuak. Oso tresna polifazetikoa da, musika tradizionalean zein garaikidean erabil daitekeena, hala nola pop, rock, jazz, etab.

historia
--------

Protomongoliar garaian, duela mila urte, Txinan sartutako tresnetan erhuaren aztarnak aurki ditzakegu. *Xiqinetik* (奚琴) eboluzionatu zela uste da. Xiqin-ak Asia Erdialdean du jatorria, X. mendean Txinara heldu ziren Xi herriekin.

Instrumentuaren izenaren txinatar idazkeraren lehen ideograma (二, *èr*, bi) zehazki bi hari dituenetik datorrela uste da. Azalpen alternatibo bat huqin familiako tonurik altuena den bigarren instrumentua dela litzateke, Txinako orkestra modernoko gaohuaren atzetik. Bigarren ideogramak (胡, *hú* ) huqin familiako kidea dela adierazten du. Huqin terminoak literalki "Wu Hu tresna" esan nahi du, tresna hori ziurrenik Txinako iparraldeko edo ekialdeko eskualdeetan sortu zela adieraziz, oro har, aurreko Han erreinuetako herri nomadak bizi zirela.

Txinako antzinako zitarak: xiqina, yazhena eta yaqina*,* baita ajaeng korearra ere, jatorrian arku batekin jotzen zena, sokekin marruskadura sortzen zuena. Zaldi-zurdazko arkua asmatu bezain laster, azkar hedatu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q726306
* Commonscat Multimedia: Erhu

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4800255-0
* NDL: 01042282
* AAT: 300214034
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q726306
* Commonscat Multimedia: Erhu
**Eriador**, "Lurralde Bakartia" esan nahi duena sindarinez, Tolkienen legendariumean agertzen den fikziozko toki bat da. Erdialdeko Lurraldearen iparmendebaldeko zatian dago, Mendi Lainotsuak eta Ered Luin edo Mendi Urdinen Artean, lehena ekialdean eta bigarrena mendebaldean. Bertan, Eskualdea, Rivendel, Bree eta desagertutako Arnor erresuma daude.

Eguzkiaren Bigarren Aroan, eta, ziuraski, askoz lehenago, basoz betea zegoen, baina, Dunedainek, horietako gehienak moztu zituzten zur harekin, euren itsasontziak egiteko. Eriador gehiena, Eguzkiaren Hirugarren Aroaren hasieran, Arnor erresumak hartzen zuen, erresuma hau, beranduago, Arthedain, Rhudaur eta Kardolan erresuma etsaietan banatu zelarik. Hobbitak bizi ziren Eskualdea, Arthedain erresumako zati izan zen, Bree eta inguruko herrixkak, Kardolaneko mugan aurkitzen ziren bitartean. Tumularioak, Eguzkiaren Lehen Aroan, Edainek, Beleriandera bidaiatzen zutenean eraiki zuten antzinako lurperatze gunean bizi dira. Eriadorreko beste toki garrantzitsu batzuk, Rivendel eta Eregion eta Angmarreko basamortuak dira. Eraztunaren Gerraren garaian, Eriador, ia biztanlerik gabe zegoen.

Bere mugak, honako hauek dira:

* Ekialdean, Mendi Lainotsuak
* Iparraldean, Forodwaith badia izoztua, Melkorren lurren zati bat busti zuena Haserrearen Gerraren ondoren.
* Mendebaldean, Ered Luin edo Mendi Urdinak
* Hegoaldean, Urtegi Grisa ibaia eta Enedwaith lurraldea. Haserrearen Gerraren ondoren, hegomendebaldeko mugaren zati bat, Belegaerreko kostaldean zehar kokatzen da.
**Biozidak** izaki bizidunak hil, neutralizatu edo akabatzeko erabiltzen diren substantziak dira. Mikroorganismoak ere biozidak izan daitezke. Bioziden aplikazioa oso hedatuta dago hainbat arlotan: nekazaritzan, medikuntzan, janarien industrian, etab.

Biozida mota asko daude: herbizidak, intsektizidak, fungizidak, bakterizidak, etab, erasotzen duten bizidunen arabera. Jardueraren arabera desinfektagarriak, kontserbagarriak, plagizidak... besteak beste, izan daitezke.

Biozida on batek ezaugarri batzuk eduki behar ditu:

* gizakientzat eta ingurumenarentzat kaltegarria ez izatea
* uretan disolbagarria izatea, eta pH tarte handi batean eraginkorra
* neutralizatzeko erraza izatea
* iraunkorra izatea

Haien egituraren arabera, biozidak fisikoak, kimikoak edo biologikoak dira. Biozida fisikoen artean erradiazioak eta tenperatura altuak daude. Kimikoen artean substantzia asko: kloro dioxidoa (ClO2), ozonoa, isotiazolinak, kloraminak…… Biologikoen artean lisozima bezalako entzimak edo mikrobio espezifiko batzuk (biointsektizidetan erabiltzen direnak, adibidez).

Europar Batasunean bioziden erabilera 1998-02-16ko 98/8/CE arautegiak erregulatzen du, 2012an aldaketa batzuk jaso zituena (Arautegia 528/2012)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   [ {fr} RÈGLEMENT (UE) N o 528/2012 DU PARLEMENT EUROPÉEN ET DU CONSEIL
du 22 mai 2012]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q864939
* Commonscat Multimedia: Biocides

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph842597
* AAT: 300263518

 |

* Wd Datuak: Q864939
* Commonscat Multimedia: Biocides
**Bidelan** A-8 autobideko Gipuzkoako zatia eta AP-1 autobideko Gipuzkoako zein Arabako zatiak ustiatu, mantendu eta kontserbatze lanak egiten dituen enpresa pribatua da. Bidegi Gipuzkoako Azpiegituren Agentziarentzat lan egiten duena.

Bulego nagusiak Zarautzen ditu.

Autobideak
----------

* A-8: 2003an esleitu zion Bidegik Gipuzkoako zatiaren ustiaketa, lehiaketa publiko bidez.
* AP-1: 2005eko ekainean egin zuen Bidegik Gipuzkoako zatiaren ustiaketa, mantentze lana eta kontserbazioaren esleipena.

Historia
--------

Bidelan 2003ko apirilaren 11n sortu zen, eta hiru enpresa biltzen ditu:

* *Dragados Concesiones de Infraestructuras S.A.*
* *Asfaltos Naturales de Campezo S.A.*
* *Serbitzu Elkartea S.L.*

Txirrindulari Taldea
--------------------

Oreki Fundazioaren baitan dagoen txirrindulari taldea babesten du Kirolgirekin batera: Bidelan - Kirolgi.

Kanpo estekak
-------------

* Bidelaneko webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255165

 |

* Wd Datuak: Q12255165
**Biorritmoa** izaki bizidunen erritmo biologikoa da, funtzionamenduaren edozein aldaketa erregular eta aldizkakoa, jatorri genetikoa duena (hilekoa, loa, bihotz-taupadak...) edo jatorria ingurunean duena. Izaki bizidunek ingurunera moldatzeko duten bideetako bat da. Gizakiak, adibidez, hainbat ezaugarri fisiologiko moldatzen ditu, bere ohiturekin adostu daitezen, eguneroko bizitzak eskatzen duen jarduera biologikoarekin bat etor daitezen (oroimena, arnasketa eta odolaren zirkulazioa, guruinak, eta abar).

Bestalde, biorritmo deritze giza organismoaren ustezko energia-ziklo batzuei. Teoria baten arabera, gizakion bizitza ziklo matematiko sinple batzuen bidez iragar daiteke (gizakia, sortzen denetik hiltzen den arte, hiru ziklo nagusiren mende egongo litzateke: fisikoa, emozionala eta intelektuala, eta ziklo bakoitzak fase positiboak eta negatiboak lituzke), baina zientzialari gehienek uste dute kontzeptu hori pseudozientzia dela.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q837132
* Commonscat Multimedia: Biorhythm

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00560472

 |

* Wd Datuak: Q837132
* Commonscat Multimedia: Biorhythm

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
**Bideo-jokoen banatzailea** edo **bideo-jokoen banaketa-etxea,** barnean edo bideo-jokoen garatzaile batek garatutako bideo-jokoak banatzen dituen enpresa da. Eskuarki,, bideo-jokoen banatzaile batek argitaletxe gisa ere funtzionatzen du, eta, beraz, liburu-argitaletxeen edo DVD-filmen argitaletxeen antzera, bideo-jokoen fabrikatzeaz eta merkaturatzeaz arduratzen da, merkatu ikerketaren eta marketinaren alderdi guztiak barne.

Banatzaile nagusiak ere **argitaratzaileak** dira (*argitaletxe* izenez ere ezagunak) eta normalean garapena finantzatzen dute, batzuetan bideo-jokoen garatzaile bati azpikontratatuz (banatzaileak horri *kanpoko garapena* deitzen dio) eta beste batzuetan *estudio* izeneko barneko garatzaile bati ordainduz. Bestalde, banatzaile txikiagoak daude banaketa zereginetara esklusiboki dedikatzen direnak, euren bideo-jokoak dendetara eta azken kontsumitzaileetara eraman behar dituzten argitaletxe/ekoizleentzat lan egiten dutenak.

Banaketa-etxe batek egin ohi dituen beste funtzio batzuk, besteak beste, jokoak erabil ditzakeen lizentziak erabakitzea eta ordaintzea, eta lokalizazioa, ontziratzea, inprimatzea eta, agian, erabiltzailearen eskuliburua idaztea, baita kutxaren diseinua ere. Banaketa-etxe handiak garapen talde guztien eraginkortasuna areagotzen saia daitezke, barnekoak zein kanpokoak izan, normalean behar diren funtzionalitateetarako soinu-diseinua eta kode paketeak bezalako zerbitzuak eskainiz.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1137109

 |

* Wd Datuak: Q1137109
**Erguer - Estudantes da Galiza** (euskaraz: Altxa - Galiziako ikasleak) gazteriaren interesen alde borrokatzen duen Galiziako ikasle antolakundea da. Bere borroka estrategikoa Galiziako hezkuntza eta eskola publiko nazionala, demokratikoa, galizierazkoa eta kapitalismotik zein heteropatriarkatutik at egongo den sistema berri bat eratzea da. Horretarako ezinbestekotzat jotzen du gazteriaren eta ikasleriaren ahalduntzea.

Erguer Galiza izaera pluraleko antolakundea da eta Galiziako ezker nazionalista eta independentistaren esparru politikoan kokatzen da.

2016-ko martxoaren 5ean sortu zen, Galiziako esperientzia eta ibilbide ezberdineko ikasle antolakunde anitzek, tartean AGIR eta Galiziako Ikasle Liga, antolakunde indarberritu eta potente bat sortzeko abiarazi zuten prozesua bukatu zenean. Beraz, antolakunde berria izan arren, urteetako borroka esperientzia duen mugimendua da.

Helburu politiko globalaren barruan Galiziako errepublika independente, sozialista, feminista eta galegoaren egitasmoa sartzen da.

Ideologia politikoa
-------------------

Erguer - Estudantes da Galiza ikasle antolakunde independentista, nazionalista galiziarra, sozialista, feminista, galizierazalea eta ekologista da. Internazionalismoak ere ardazten du bere jardun soziopolitikoa.

Kanpo estekak
-------------

* - Erguer - Estudantes da Galiza antolakundearen webgune ofiziala (galizieraz)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23329892

 |

* Wd Datuak: Q23329892
**Borden konderria** (ingelesez: *Borden County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Gail da. 2010eko zentsuaren arabera 641 biztanle zituen, Borden kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Borden konderriak 2.346,66 kilometro koadro ditu. Horietatik 22,3 ura dira. Beste 2.324,37 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,27 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 641 pertsonetatik 634 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 95 dira. 0 beltzak edo afroamerikarrak. 2 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108866
* Commonscat Multimedia: Borden County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157098667
* LCCN: n79151452
* **Lekuak**
* OSM: 1812315
* TGN: 2001943

 |

* Wd Datuak: Q108866
* Commonscat Multimedia: Borden County, Texas
**Elefanta** Mumbaiko badian (Indian) dagoen uharte txikia eta garrantzi handiko arkeologia-aztarnategia da. Bertako hizkuntzan *Gharapuri* du izena (haitzuloen hiria). Elefanta izena portugaldarrek jarri zioten, gero Mumbaira eraman zuten harrizko elefante handi bat aurkitu zutelako bertan. VIII. eta IX. mendeen artean harria zulatuz egindako tenpluengatik da ezaguna. Eskultura dotore handiz apainduak daude horietako tenplu batzuk, Gupta estiloan eginak. Portugaldarrak uhartearen jabe egin zirenean, gurtza-leku izaera galdu zuen, eta portugaldar soldaduek hondatu egin zituzten tenplu asko. Tenplu eta eskultura horien berritze-lanak 1970ean bukatu ziren. Harrezkero, izen handiko turismo-gune bihurtu da uhartea. Eskulturarik aipagarriena hiru buruko Trimurti da, Shivaren, Vishnuren eta Brahmaren buruak alde banatara dituena.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
**Bishopbriggs** (Eskoziako gaeleraz: *Coille Dobhair*, eskozieraz: *Beeshops' Rigs*), Eskozia erdialdeko udalerria da, Ekialdeko Dunbartonshire eskualdeko bigarren handiena. 2011ko erroldaren arabera 22.870 biztanle ditu.

Geografia
---------

Glasgow Handia metropoli eremuaren ipar-mendebaldeko mugan kokaturik dago, Glasgow erdigunetik 6 kilometro eskasera.

Historia
--------

Gilen I.a Eskoziakoak 1180 urtean Glasgowko Jocelin apezpikuari eman zizkion lurrak, hortik herriaren izena. Historian zehar Lanarkshire eskualdearen parte izan da.

Izena Bishopbriggs izan arren Cadder bezala ezagutzen zen auzo hartan zegoen elizarengatik. Gutxi populaturik egon zen nekazal eremua zen eta 1793an nekazal teknologia berriak iritsi zirenean populazioa iza desagertu egin zen, 10 pertsona nahiko baitziren eremua lantzeko. Forth eta Clyde arteko ubidea osatu zenean burdinaren eta ikatzaren inguruko industria sortu zen, hala ere inguruko herriek baino garapen txikiagoa izan zuen eta 1871 urteko erroldak 782 biztanle eman zituen.

1903an Glasgowko tranbia Bishopbriggsera iritsi zen eta hiri handiaren gertutasunak bultzada handia eman zion. Bigarren Mundu Gerran hegazkin naziek Glasgow bonbakatu zuten eta baita inguruko herriak ere, tartean Bishopbriggs. 1950 eta 1960 hamarkadetan etxe ugari egin zen bertan eta 1964an burgo izendatu zuten. Honen ondorioz populazioa asko hazi zen, 1951ko 5.272 biztanletatik 1971ko 21.000 biztanletara. Hori dela eta Glasgowen lo-hiri bihurtu da.

Kontsuletxea
------------

Danimarkako kontsuletxea bertan kokaturik dago.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Huntershill House

Iruditegia
----------

* Huntershill House.Huntershill House.
* Cadder auzoko eliza.Cadder auzoko eliza.
* Liburutegia.Liburutegia.
* Nekazal eremua.Nekazal eremua.
* Littlehill golf zelaia.Littlehill golf zelaia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q866347
* Commonscat Multimedia: Bishopbriggs

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136155122
* LCCN: n88238382

 |

* Wd Datuak: Q866347
* Commonscat Multimedia: Bishopbriggs


| * i
* e
* a
Ekialdeko Dunbartonshire konderriko udalerriak |
| --- |
| Udalerri nagusiak | 
* Bearsden
* Bishopbriggs
* Kirkintilloch
* Lennoxtown
* Lenzie
* Milngavie

 |  |
| Udalerriak eta herriak | 
* Auchenreoch
* Baldernock
* Balmore
* Bardowie
* Barnellan
* Birdston
* Craigton
* Haughhead
* Milton of Campsie
* Torrance
* Twechar

 |
| Auzuneak eta kokalekuak | 
* Auchinairn
* Cadder
* Clachan of Campsie
* Waterside

 |