recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cherokee konderria** (ingelesez: *Cherokee County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Murphy da. 2010eko zentsuaren arabera 27.444 biztanle zituen, Cherokee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cherokee konderriak 1.208,81 kilometro koadro ditu. Horietatik 29,26 ura dira. Beste 1.179,55 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 22,7 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 27.444 pertsonetatik 26.029 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 688 dira. 327 beltzak edo afroamerikarrak. 336 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 131 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 610 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484664
* Commonscat Multimedia: Cherokee County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134872419
* LCCN: n81007342
* NARA: 10039442
* **Lekuak**
* OSM: 2528686
* TGN: 2001481

 |

* Wd Datuak: Q484664
* Commonscat Multimedia: Cherokee County, North Carolina
**Aleksander Wolszczan** (Szczecinek, Polonia, 1946ko apirilak 29) poloniar astronomo nabarmen bat da, lehen aldiz gure eguzki-sistematik kanpoko exoplaneten eta planeta pultsarren existentzia frogatu zuena.

Biografia
---------

Polonian hezia (Toruńgo Nicolaus Copernicus Unibertsitatean) Wolszczan 1982an joan zen AEBetara, Cornell Unibertsitatean, New Yorkeko Ithacan dagoena, lan egiteko. Handik denbora batera Pensilvaniako Estatu Unibertsitateko Astronomia irakasle bihurtu zen. Torungo unibertsitateko irakaslea eta Poloniako Zientzien Akademiako kide izan da.

Dale Fraill kanadar irratiastronomoarekin lan eginez, bien artean 1990ean PSR B1257+12 pultsarra aurkitzera eraman zuten behaketak egin zituen. Egindako aurkikuntzarekin lortutako datuen azterketarekin, pultsarraren inguruan, hurrenez hurren, Lurra baino 4,3 eta 2,8 aldiz masiboagoak ziren bi planeta orbitatzen ari zirela aurkitu zen, pultsarragandik, hurrenez hurren,, 0,36 eta 0,47 unitate astronomikoko distantziara daudenak. Planeta sistema hau gure eguzki-sistematik kanpo aurkitutako lehena izan zen, bere existentzia frogatua dagoelarik.

Wolszczanek eta Frailek euren aurkikuntzak 1992an eta 1994an argitaratu zituzten. Aditu batzuen hasierako interpretazio okerra gora-behera, gaur egun, aurkikuntza hau funtsezkotzat hartzen da.

1996an Wolszczanek AEBetako Astronomia elkarteak ematen duen Beatrice M. Tinsley saria jaso zuen.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Aleksander Wolszczan*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q311958
* Commonscat Multimedia: Aleksander Wolszczan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 165628036
* ISNI: 0000 0001 1340 9321
* BNF: 137744249 (data)
* LCCN: no2009128073
* SUDOC: 25128347X
* ORCID: 0000-0003-1915-5670
* Open Library: OL4907051A
* Google Scholar: pshy7hQAAAAJ

 |

* Wd Datuak: Q311958
* Commonscat Multimedia: Aleksander Wolszczan
**Agnes Baltsa**, jaiotzez, **Agní Báltsa** / ÁγνχΜπάλοω, (Leucas, Grezia, 1944ko azaroaren 19a) *mezzosoprano* grekoa da.

Biografia
---------

Sei urte zituela piano-eskolak hasi zituen, 1958an Atenasera joan aurretik, kantuan kontzentratzeko. 1965ean hiriko kontserbatorioan graduatu zen eta Munichera joan zen ikasten jarraitzeko *Maria Callas* beka batekin.

Ibilbidea
---------

1968an Cherubinoren paperarekin egin zuen debuta Frankfurteko Operan; urtebete geroago, Berlingo Deutsche Oper-era joan zen. 1970ean Vienako Estatu Operan Octavia rolean kantatu zuen. Herbert von Karajanen babespean, nazioarteko onarpena lortu zuen eta Salzburgoko Jaialdian parte hartu zuen, Amneris (*Aida*) eta Eboliko Printzesa (Don *Carlo*) bezalako Giuseppe Verdiren rol dramatikoetan. *Kammersängerin* titulua lortu zuen Vienan 1980an. 

Bere paper ezagunena Carmen da, José Carrerasekin hainbat aldiz grabatu eta kantatu zuena. Worfgang Amadeus Mozarten paperak ere kantatu zituen, eta *Così fan tutte*-n nabarmendu zen. Birtuosoak dira Rossiniren lanetan egindako interpretazioak: *Sevillako bizargina*, *La Cenerentola* eta *L'italiana in Algeri*. Era berean, Mascagniren (Cavalleria Rusticana), Verdiren (*Aida*, *La forza del destino*, *Il Trovatore*, Don *Carlos*), Belliniren (*I Capuleti eta i Montecchi*), Donizettiren (*Il Campanello*, *Maria Stuarda*) eta Saint-Saénsen (Dalila *Samson et Dalila operan)*

Agnes Baltsak Mozarten operak grabatu ditu: *Mitridate re di Ponto* eta *Ascanio in Alba*, Philips Classics-erako. Era berean, *Aria-*album bat argitaratu zuen, Municheko Irratiko Orkestrarekin eta Zeddaren zuzendaritzapean. HMV-rako, Donizetti (*María Estuardo*), Mozart (*Così fan tutte*), Verdi (*Macbeth*) eta Berliozen (*Les Troyens*). Deutsche Grammophonerako: 'Songs my country taught me' ('Nire herriak irakatsi zizkidan abestiak'), Kostas Papadopoulos al buzuki eta Stavros Xarhakos zuzendutako Atenasko Orkestra Esperimentalarekin.

1992an, *Duett* alemaniar filmean opera-kantari bat izan zen. Bartzelonako Olinpiadetan, 1992an, Mikis Theodorakisen obra bat interpretatu zuen, jokoen inaugurazioan bandera olinpikoaren sarreran.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «OPERISSIMO» *web.operissimo.com* (Noiz kontsultatua: 2022-06-21).
2. ↑   **(Alemanez)** Forschungen, Institut für kunst-und musikhistorische.  (2002). «Baltsa, Agnes» *ISBN 978-3-7001-3043-7* (Noiz kontsultatua: 2022-06-21).
3. ↑   «Agnes Baltsa (Mezzo-soprano) - Short Biography» *www.bach-cantatas.com* (Noiz kontsultatua: 2022-06-21).

Kanpo estekak
-------------

* Rossiniko Errauskineren finala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q235679
* Commonscat Multimedia: Agnes Baltsa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 34642475
* ISNI: 0000 0001 2127 5546
* BNE: XX875998
* BNF: 13891110n (data)
* GND: 118881256
* LCCN: n81089378
* NKC: mzk2003206099
* NLA: 36052430
* CiNii: DA04087838
* SNAC: w6ws9dx9
* SUDOC: 060986387
* BIBSYS: 98055259
* UB: a1043398
* ICCU: RAVV090567

 |

* Wd Datuak: Q235679
* Commonscat Multimedia: Agnes Baltsa
**Adão Iturrusgarai** (1965eko otsailaren 18a) Brasilgo marrazkilaria eta komikigilea da.

Biografia
---------

Euskal jatorriko familia batean Cachoeira do Sulen jaioa, Iturrusgaraik hamazazpi urte zituela argitaratu zuen bere lehen marrazkia, Jornal do Povo bere jaioterriko egunkarian. Hemezortzi urterekin Porto Alegrera joan zen bizitzera, eta marketina eta publizitatea ikasi zituen Rio Grande do Suleko Unibertsitate Katoliko Pontifikalean (PUCRS). Arte Ederretako ikastaro bat ere egin zuen, baina ez zuen amaitu. 

1991n, Iturrusgaraik *Dundum* aldizkaria zuzendu zuen eta handik gutxira Parisera bidaiatu zuen. Frantzian, 'Chacal Puant' eta 'Flag' aldizkarietan argitaratu zuen. 1993an Brasilera itzuli zen, São Paulon bizitzen. 1994an, "Big Bang Bang" aldizkaria argitaratu zuen, lau zenbakiz bakarrik iraun zuena. Telebistako hainbat komedia-saiotan idazlea izan zen, TV Colosso eta Casseta & Planeta, TV Globo-n. 1994an *"Los 3 Amigos"* komiki kolaboratiboan sartu zen Angeli, Glauco eta Laerte marrazkilariekin batera.  Iturrusgaraik bere lanak Brasilgo hainbat aldizkaritan argitaratu zituen, hala nola *Chiclete com Banana*, *Bundas*, *Veja*, *General* eta *Virus* .

Egun Folha de S.Paulo aldizkarian argitaratzen du eguneroko tira bat. *Caros Amigos* eta *Capricho* aldizkariekin ere kolaboratu zuen. Hainbat sari jaso ditu, eta bere komiki-albumak Devirrek argitaratu eta Brasilen eta Portugalen banatzen ditu. Iturrusgarai Argentinan bizi da egun bere emaztea Laurarekin eta bi seme-alabekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Adão Iturrusgarai.* .
2. ↑    *Notícias do Último Segundo: o que acontece no Brasil e no Mundo.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8190007
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 311428035
* ISNI: 0000 0004 3957 6197
* LCCN: n89197515

 |

* Wd Datuak: Q8190007
Emakumeak ahizpatasuna dioen aldarrikapen-pankarta eramaten 2018ko Emakumeen Nazioarteko Lanuzte egunean Montevideon.
Feminismoan, **ahizpatasuna** edo **sororitatea** emakumeen arteko elkartasun lotura da. Sexu-diskriminazioa bizi den testuinguruetan emakumeen arteko elkartasunari erreferentzia egiteko erabiltzen den neologismoa da.

Etimologia
----------

*Ahizpatasun* izena *anaitasun* hitzaren baliokidetzat sortua da. *Sororitate* izenak, berriz, latin erroa du: *soror* hitzak «ahizpa» edo «arreba» esan nahi du latinez.

### Migel Unamunoren proposamena

Migel Unamuno idazleak *anaitasun femenino* adierazteko termino bat behar zela adierazi zuen, eta *sororitate* hitza proposatu zuen.

*Izeba Tula*, lehen argitalpena
1921ean, Argentinako *Caras y Caretas* aldizkarian argitaratutako testu batean, bai eta *Izeba Tula* lanean ere, *anaia* hitzetik eratorritako *anaitasun* hitzaren baliokide femeninoa erabiltzearen beharraz hitz egin zuen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | **(Gaztelaniaz)** *[..] ¿Fraternal? No: habría que inventar otra palabra que no hay en castellano. Fraternal y fraternidad vienen de* frater*, hermano, y Antígona era* soror*, hermana. Y convendría acaso hablar de* sororidad *y de* sororal*, de hermandad femenina.* |  » |

Espainiako Errege Akademiak ez zuen hitza 2018ko abenduaren 21era arte onartu, nahiz eta beste eratorri batzuk onartzen zituen: «sor», «sóror» eta «sororal»​, esaterako.

Ikus, gainera
-------------

* Feminismoa
* Feminismoaren historia
* Filosofia feminista
* Genero-parekotasuna
* Legearen aurreko berdintasun
* Ginozentrismoa
* Matriarkatua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63900511

 |

* Wd Datuak: Q63900511
**Charlevoix konderria** (ingelesez: *Charlevoix County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Charlevoix da. 2010eko zentsuaren arabera 25.949 biztanle zituen, Charlevoix kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Charlevoix konderriak 3.601,28 kilometro koadro ditu. Horietatik 2.522,97 ura dira. Beste 1.078,31 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,21 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 25.949 pertsonetatik 24.961 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 359 dira. 76 beltzak edo afroamerikarrak. 359 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 99 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 432 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498020
* Commonscat Multimedia: Charlevoix County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134871974
* ISNI: 0000 0004 0400 894X
* LCCN: n81002806
* **Lekuak**
* OSM: 1907310
* TGN: 2000950

 |

* Wd Datuak: Q498020
* Commonscat Multimedia: Charlevoix County, Michigan
**Cherokee konderria** (ingelesez: *Cherokee County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Columbus da. 2010eko zentsuaren arabera 21.603 biztanle zituen, Cherokee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cherokee konderriak 1.530,74 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,95 ura dira. Beste 1.521,79 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,11 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.603 pertsonetatik 19.704 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 424 dira. 116 beltzak edo afroamerikarrak. 855 amerikar natiboak ziren eta 65 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 64 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 798 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376640
* Commonscat Multimedia: Cherokee County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140736546
* GND: 4213573-4
* LCCN: n82020171
* **Lekuak**
* OSM: 1070328
* TGN: 2000670

 |

* Wd Datuak: Q376640
* Commonscat Multimedia: Cherokee County, Kansas
**Ahmad *Al-Mustain II.a* ibn Yusuf ibn Ahmad ibn Sulayman ibn Hud al-Judhami** (arabieraz: أحمد بن يوسف المستعين‎ ; 1110ean hila) Zaragozako taifako zortzigarren errege independentea (1085-1110) izan zen, Banu Hud leinuko laugarrena. *Al-Mustain bi-llah* (Allahren laguntza bilatzen duena) titulua bereganatu zuen.

Yusuf al-Mutamanen semea eta oinordekoa, erreinaldia hasi eta berehala kristauen erasoak jasan zituen. 1086an Alfontso VI.a Gaztelakoak hiriburua setiatu zituen. Toledo jada kristauen eskuetan zegoenez eta Al-Mutamid ibn Abbad Sevillako erregeak mehatxua aurre egiteko, almorabideen laguntza eskatu zuen. Yusuf ibn Tashufinek itsasartea zeharkatuz kristauak menderatu zituen Sagrajasko guduan.

1090ean almorabideek itzuli eta taifa guztiak konkistatu zituzten, Zaragozakoa izan ezik. Hala ere, kristauak jada geldiezinak ziren: 1089an Monzón, 1091n Balaguer eta 1096an, Alcorazko gudua eta gero, Huesca hartu zituzten. Al-Mustainek Alfontso VI.a Gaztelakoari paria'k ordaindu behar izan zizkion.

1110eko urtarrilaren 24an Alfontso I.a Nafarroakoak Ejea eta Deustia hartuberriak zituen eta Valtierrako guduan Al-Mustain menderatu eta hil zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Viguera Molins, Mª Jesús.  (1988). *Aragón musulmán.*  Zaragoza: Mira editores ISBN 84-86778-06-9..
2. ↑   Cervera Fras, M ª José.  (1999). *El reino de Saraqusta.*  Zaragoza: CAI ISBN 84-88305-93-1..
3. ↑  **(Gaztelaniaz)** Gran Enciclopedia Aragonesa, *Batalla de Valtierra*

| * i
* e
* a
Zaragozako taifako erregeak |
| --- |
| Banu Tujibi | 
* Al-Mundhir I.a ibn Yahya al-Tujibi
* Yahya ibn al-Mundhir
* Al-Mundhir II.a ibn Yahya ibn al-Mundhir
* Abd Allah ibn al-Hakam al-Tjibi

 |
| Banu Hud | 
* Al-Mustain I.a Sulayman ibn Hud al-Judhami
* Ahmad ibn Sulayman al-Muqtadir
* Yusuf ibn Ahmad al-Mutamin
* Al-Mustain II.a Ahmad ibn Yusuf
* Abdelmalik ibn Ahmad Imad al-Dawla

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2398089
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 726
* DBE: url
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2398089
**Afrika Bibang** (Algorta, Bizkaia, 1975) abeslaria da. Musika beltza kantatu du nagusiki, eta bakarlari, Ke No Falte zein Etsaiak taldeetan aritu da, besteak beste. Ekuatore Gineako etorkinen alaba. eta Euskalduna da bera. A ereduan egin zituen ikasketak, baina 14 urte zituenean AEKn euskara ikasten hasi zen. Orain, euskaraz nahiz gaztelaniaz eta ingelesez abesten du.

Bizitza
-------

Gurasoak Ekuatore Gineakoak izaki, txikitatik entzun izan du musika beltza: Afrikako musika, soula, reggaea, jazza...

1993an hasi zuen bere musika ibilbidea, eta hasieratik ahotsa izan da bere instrumentua. 2004 arte korista lanak egin ditu bizkaitarrak. Ke No Falte reggae taldean hasi zen, eta gero hainbat urte egin zituen Lekeitioko Etsaiak bandarekin. Fermin Muguruzak ere bere ondoan nahi izan zuen, eta *Brigadistak Sound System* lanetik aurrera luzaroan kolaboratu zuten. Muguruza izan zen, hain zuzen ere, **Afrika** bakarlana argitaratzera animatu zuena, 2004an.

Atzerrian hainbat urtez ibili ondoren 2019an Euskal Herrira itzuli eta *Nomada* diskoa plazaratu zuen.

Diskografia
-----------

* *Entzun* (2004, Metak)
* *Nomada* (2019, Airaka)
* *Ispiluaren aurrean* (2021) (EP)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Jon GURRUTXAGA: «Afrika Bibang, sustraiei jarraika», *Argia*, 1960. zenbakia, 2004-10-03. Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 Unported lizentziarekin argitaratua.
2. ↑   «Entzun» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-12-13).
3. ↑   «Nomada» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-12-13).
4. ↑    *Ispiluaren aurrean. In Badok.* .

Kanpo estekak
-------------

* Musika Metak: Afrika

|  |  |
| --- | --- |
| Euskal musikaEuskal musika | Artikulu hau **Euskal musika Wikiproiektuari** lotuta dago. Honelako artikuluekin lagundu nahi baduzu, jo ezazu wikiproiektuaren orrira. |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252830
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 25990

 |

* Wd Datuak: Q12252830
**Cherokee konderria** (ingelesez: *Cherokee County*) Hego Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Gaffney da. 2010eko zentsuaren arabera 55.342 biztanle zituen, Cherokee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cherokee konderriak 1.028,69 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,71 ura dira. Beste 1.016,98 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 53,8 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 55.342 pertsonetatik 42.971 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.032 dira. 11.214 beltzak edo afroamerikarrak. 129 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 308 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 49 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 665 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q619609
* Commonscat Multimedia: Cherokee County, South Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145424999
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2532499
* TGN: 2001735

 |

* Wd Datuak: Q619609
* Commonscat Multimedia: Cherokee County, South Carolina
**Akizeko bizkonderria** (okzitanieraz: *vescomtat de Dacs*) Erdi Aroan Akizen egoitza zuen aginte sistema izan zen, 1185era arte iraun zuena.

977an Antso IV.a Gilen hil zenean, Oloroe, Ortheze, Tursan eta Gabardanekin batera eman zion eremua Aner bere semeari. Hurrengo urtean hil eta Lope bere semeari Oloroe, Akize eta Ortheze eman zion. Lopek, 985ean hil zenean, Arnaldo I.a bere semeari Akize eta Ortheze eta Aner bere semeari Oloroe eman zion. Arnaldo 1061ean hil zenean, aro ezezaguna hasi zen. Ziur asko, Arnaldo II.a bere semea Akizen eta Lope Gartzia bere semea (edo anaia agian) Orthezen izan zituen ondorengoak. 1065ean berriro batu eta semeen artean banatu zen: Raimundo I.ak Akize eta Gartziak Ortheze jarauntsi zituen. Raimundo I.aren ondorengoa Arnaldo III.a bere semea izan zen eta honen ondorengoa bi urte besterik ez zituen Gerarda I.a bere alaba. 1100. urtean bizkondesak Petri Arnaldo (baita Arnaldo Dat edo Dat Arnaldo ere) ezkondu zuen, Oztibarreko jaunarekin hain zuzen ere. Gerarda 1140an hil zenean Raimundo II.a bere semea bilakatu zen ondorengo. Honen ondorengoa Petri II.a izan zen, Navarrina izeneko alaba bakarra izan zuena. Zazpi urte zituela ondorengo bilakaturik, hogei betetzean Tartasko bizkondea zen Arnaldo Raimundo III.a ezkondu eta bizkonderri biak batu ziren.

Bizkondeen zerrenda
-------------------

* Arnaldo I.a Lope 985-1029
* Gartzia I.a Arnaldo 1029-1050
* Arnaldo II.a Gartzia 1050-1062
* Lope I.a Gartzia 1062-1065
* Raimundo I.a Lope 1065-1089
* Arnaldo III.a 1089-1090
* Gerarda 1090-1140
* Petri Arnaldo 1100-?
* Raimundo II.a 1140-1167
* Petri II.a 1167-1170
* Navarrina 1170-1185
* Arnaldo IV.a Raimundo (Tartasko III.a) 1185-

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6553549

 |

* Wd Datuak: Q6553549
**Afrikaren Eguna** urtero, Afrikar Batasunaren eskutik, maiatzaren 25ean ospatu egiten da.

Ospakizuna
----------

Egun honetan OUA edo Afrikako Batasunaren aldeko Erakundearen sortzea ospatzen da. Erankunde hori 1963ko maiatzaren 25ean sortu zen; aurretik Afrikako Estatuen Batasuna zegoen baina 1962an desegin zen. OUAren helburuak Afrikako estatuen arteko batasuna eta elkartasuna indartzea eta, aldi berean, kontinentearen bozeramaile izatea ziren. Beste helburua kolonialismoaren aurka aritzea zen. 2001eko ekainaren 26an Afrikar Batasuna sortu zen eta, 2002ko uztailaren 9an aurrekoari ordezkatu zuen. Gaur egun, Afrikar Batasuna Afrikako herrialde guztiek osatzen dute, Maroko izan ezik. Afrikar Batasunaren sorrera Europar Batasunaren ereduan oinarritu zen.

Afrikaren Egunaren gaiak
------------------------

| Urte | Gaia |
| --- | --- |
| 2014 | «Nekazaritza eta elikadura seguritatea» |
| 2013 | «Pan-Africanismoa eta Afrikaren Berpizkundea» |
| 2011 | «Garapen sustengarriaren alde gazteen autonomia indartu» |
| 2010 | «Egin dezagun bakea» |
| 2009 | «Afrika batua, baketsu eta aberatsaren alde» |

Ikus, baita ere
---------------

* Afrikar Batasuna
* Panafrikanismo

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Afrikaren Egunaren web ofiziala
* Aste afrikarra

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q387827
* Commonscat Multimedia: Africa Day

---

 |

* Wd Datuak: Q387827
* Commonscat Multimedia: Africa Day
Estatistikan, **adostasun neurriak** balorazio metodo edo epaile ezberdinen arteko adostasuna neurtzeko erabiltzen dira, hainbat elementu edo objekturi buruz emandako balorazioei buruz. Ohizkoak dira giza ezaugarri bati buruz epaile edo balorazio metodo ezberdinek ematen duten neurketa fina den erabakitzeko azterketan. Fenomeno baterako egin daitezkeen neurketen zehaztasuna (ez ordea baliozkotasuna) aztertzeko ere erabil daitezke. Adibidez, haizearen norabidea jasotzeko orduan bi neurketa tresnen artean adostasun txikia bada, bietako bat gutxienez oker dagoela erabaki behar da, baina adostasuna handia izanda ere, ezingo da baieztatu neurketa tresnak baliozkoak direnik, norabidea ongi neurtzen denik alegia.

Adostasun neurri ezberdinak erabili behar izaten dira epaile kopurua 2 edo 2 baino handiagoa den eta balorazioa egiteko erabiltzen den eskalaren arabera (nominala, ordinala edo tarte erakoa). Kendallen tau esaterako bi epailetarako bakarrik erabil daiteke.

Adostasun neurrien zerrenda
---------------------------

* Cohen-en kappa
* Fleissen kappa
* Kendallen tau
* Klase barneko korrelazio koefizientea
* Krippendorffen alpha

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q470749
* Commonscat Multimedia: Inter-rater reliability

---

 |

* Wd Datuak: Q470749
* Commonscat Multimedia: Inter-rater reliability
**Akiyama Nobutomo** (japonieraz: 秋山 信友?, 1531-1575eko abenduak 23)
 Takeda klanaren zerbitzura egon zen zerbitzari bat izan zen, klaneko buruzagiak, lehenik Takeda Shingen, eta, ondoren, Takeda Katsuyori izan zirenean.

Nobutomok, parte-hartze nabarmena izan zuen 1547an, Ina barrutiko guduan, Takeda Shingenen alde borrokatuz, eta, beraz, Ina barrutiaren iparraldeko zatia eman zioten sari bezala, gaur egun, Naganoko Kamiina barrutian kokatua dagoena. Bere lana, ia erabat, egitura militarren defentsan egin zuen, Takato gaztelua eta Iida gaztelua kasu. Takeda *no Mogyu* (japonieraz 武田の猛牛, literalki, "Takedatarren zezen haserretua") ezizena zuen. Diplomatiko bezala ere aritu zen 1568an, Oda Nobunagaren semea zen Oda Nobutada eta Takeda Shingenen alabaren arteko ezkontzara Shingenen ordezkari bezala bidalia izan zenean, Gifu gaztelura.

Iida gaztelua babestea eta Mino probintziako kanpaina enkargatu zitzaion ondoren, non, 1573an Iwamura gaztelua arrakastaz hartu zuen, Toyoma Kageto, gaztelua defendatzen zuena zena, bat batean hil zenean. Eta, beraz, Lady Toyamak, Kagetoren alarguna eta Nobunagaren izeba zenak, bake hitzarmen bat sinatu eta berarekin ezkondu zen. Une honetatik aurrera, Nobutomok, gaztelu honetan ezarri zituen Mino probintziaren aurkako bere defentsa nagusiak.

Shingen hil ondoren, Nobutomok, Katsuyori eta honen kanpainen alde egiten jarraitu zuen, baina, 1575ean Katsuyorik Nagashinoko guduan porrot egin ondoren, Nobutomo, aliaturik eta babesik gabe geratu zen. Oda Nobutadak gazteluari eginiko setio luzearen ondoren, Nobutomok, gazteluaren jabetza, azarora arte mantendu ahal izan zuen, Nobunagak bere armada nagusia bidali zuenean. Nobutomok, itun bat egin nahi izan zuen Nobunagarekin bere errendiziorako, baina Nobunagak ez zuen akordio hori bete, eta bere emaztearekin batera exekutarazi zuen, Nagara ibaian gurutziltzatuak izan zirelarik.

| * i
* e
* a
Takedaren hogeita lau jeneralak |
| --- |
| 
* Akiyama Nobutomo
* Amari Torayasu
* Anayama Nobukimi
* Baba Nobuharu
* Hara Masatane
* Hara Toratane
* Ichijō Nobutatsu
* Itagaki Nobukata
* Kōsaka Masanobu
* Naitō Masatoyo
* Obata Toramori
* Obata Masamori
* Obu Toramasa
* Oyamada Nobushige
* Saegusa Moritomo
* Sanada Yukitaka
* Sanada Nobutsuna
* Tada Mitsuyori
* Takeda Nobushige
* Takeda Nobukado
* Tsuchiya Masatsugu
* Yamagata Masakage
* Yamamoto Kansuke
* Yokota Takatoshi

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2342966

 |

* Wd Datuak: Q2342966
Errege magoak Jesus haurra adoratzen erakusten dituen margolana.
Erlijioaren esparruan, **adorazioa** jainko bat gurtzean datza. Normalean naturaz gaindiko izakiei otoi egitea edo debozioa erakustea bezalako ekintzak barne hartzen ditu, jainko edo jainkosei, esate baterako. Erlijioan sinesten duten pertsonak inspiratzen dituen egintza hau gorputzaren bidez egindako keinuez ere erakusten da, adibidez, makurtzea, umiltzea edo men egitea. 

Zientzia sozialen arabera, adorazio erlijiosoa ez zaie naturaz gaindiko izateei edo izpirituei bakarrik zuzentzen, arbasoei, naturako elementuei edo kosmoseko elementuei ere zuzendu dakieke. Horren adibide bat andetar *wanka*-k dira: herri edo komunitate bateko sortzaileak irudikatzen dituzten harrizko monolito luze bertikalak adoratzea.

Etimologia eta esanahia
-----------------------

Adorazio terminoak bere jatorria latinezko *adorare* hitzean dauka. Noranzkoa erakusten duen *ad-* aurrizkia eta *orare* aditzaz osatzen da, "otoi egin" esan nahi duena.

Euskaltzaindiaren arabera, gurtzaren sinonimoa da eta XVI. mendearen bigarren erditik aurrera dokumentatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «¿Cuál es el significado de la adoración cristiana? | GotQuestions.org/Espanol» *GotQuestions.org Español* (Noiz kontsultatua: 2022-04-13).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bazan del Campo, Francisco.  (2007). *Las ceremonias especializadas de Veneración a los Huancas.*  SIAN Revista de Arqueología, 3-20 or..
3. ↑   «Euskaltzaindiaren Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-04-13).
4. ↑   «adorazio - OEH - Orotariko Euskal Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-04-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2514663
* Commonscat Multimedia: Worship

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4187640-4
* NKC: ph114183
* AAT: 300056005
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2514663
* Commonscat Multimedia: Worship
**Caucus** delakoa Estatu Batuetan nagusiki, baina baita Kanada eta Suitzan ere, hainbat estatuetako ordezkariak hautatzeko sistema da (Iowa, Nevada, Wyoming eta abar). EEBBko presidentziarako hauteskundeetan lehiatuko den alderdi bakoitzeko ordezkaria hautzatzeko lehen aukeraketa edo aurreaukeraketa da.

Alderdi politiko bakoitzak ordezkarigai bakoitza babesten duten jendea biltzartu egiten du. Biltzar honetan, hautesle eremu bakoitzean bizi den jende kopuruaren arabera ordezkariak izendatzen dira, horretarako matematika formula bat dago, honen bidez caucus bakoitzean lortu behar diren bozka kopurua zehazten da, honela ordezkariak ordezkaritza proportzional baten bidez aukeratuak dira.

Behin estatu bakoitzeko bozketen emaitzak zenbatu ondoren, presidentzia hauteskundeetara aurkeztuko den alderdi bakoitzeko ordezkaria izendatua gelditzen da. Amaitzeko, EEBBko presidente edo lehendakaria amaierako hauteskundeetan aukeratua izango da, honetan alderdi politiko bakoitzeko hautagaia aurkezten delarik.

Izena
-----

James Hammond Trumbull hizkuntzalari eta ikertzailearen arabera *caucus* hitzaren jatorria Iparramerikako Algonkin herrian legoke, algonkin hizkuntzan *cau´-cau-as´u* hitzak "tribuko buruzagien batzarra" edo "kontseilua" esan nahi baitu. Dirudienez, Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokrata izan omen zen caucus hitza erabili zuen lehenbizikoa, garai batean ingelesezko hizkeran amerindiar hitzak txertatzeko joera baitzuen. Halere hitz honen jatorriaren inguruko erabateko adostasunik ez dago, batzuen ustez Erdi Aroko latinetik baidator, bere esanahia "ontzi" edo "murko" litzatekelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  J.L. Bell, ""Boston 1775: Colonial Boston Vocabulary: 'caucus,' 2. zatia".
2. ↑  Caucus en TheFreeDictionary.com

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q751892
* Commonscat Multimedia: Caucus

---

* **Identifikadoreak**
* NARA: 10636895
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q751892
* Commonscat Multimedia: Caucus
**Centro de Investigación Médica Aplicada (CIMA)** Nafarroa Garaiko ikerketa erakunde bat da, Centros Tecnológicos de Navarra entitatearen parte. 2004ko irailean inauguratu zuten, Iruñean dauka egoitza eta hiriburu horretako campus unibertsitarioan lau solairuko eraikin "inteligente" baten jabe da. CIMAk, kokalekuz, triangelu bat egiten du Clinica Universitaria de Navarrarekin eta Nafarroako Unibertsitateko Medikuntzako Fakultatearekin.

Jaiotzatiko bokazioa du medikuntzako, zientzietako eta farmaziako fakultateetako eta Centro de Investigación en Farmacológic­a eta Clínica Universitaria erakundeetako giza ahaleginak eta baliabideak batzea. Abangoardiako ikerketarako eraikin horretan, mundu osoko 16 herrialdetako 300 bat zientzialari ari dira lanean eta helburu hauxe dute: eritasun hilgarrienak sendabidean jartzea; besteak beste, minbizia, alzheimerra, parkinsona eta hepatitisa. CIMAk zortzi laborategi dauzka solairuko eta arlo hauek lantzen ditu: onkologia, neurozientziak, fisiopatologia kardiobaskularra eta terapia genikoa eta hepatologikoa.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Udalaitz, Daniel.  (2006ko martxoaren 19a). «Zer da: CIMA» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5761890
* Commonscat Multimedia: Centro de Investigación Médica Aplicada (CIMA)

---

 |

* Wd Datuak: Q5761890
* Commonscat Multimedia: Centro de Investigación Médica Aplicada (CIMA)
**Aiuka** edo, garaiko grafiaz, **Ayuca** edo **Hayuqua**, Sakanan Erdi Aroan egon zen herri bat zen. 1290an Burundako leku gisa agertzen da. 1350ean ere aipatzen da, eta esaten da 14 sutondo zituela. Dokumentu horretan ez da Arbizu aipatzen, baina 1366 eta 1427an egindako zentsoetan bai agertzen da Arbizu eta ez Aiuka, 3 eta 14 sutondorekin. 1468an egindako beste zentsu batean berriro ere agertzen da Aiuka, baina 1498an egindako dokumentu horren berrespenean esaten da ez zela Burundaren parte.

Litekeena da Arbizuren beste izen bat izatea, edo agian Arbizuren antzinako izena. Beste teoria baten arabera Ziordiatik gertu egongo litzateke, Altzaniako mendietan barrena. 1468an gailurdirua izeneko zerga bat ordaintzen zuen, gaur egun Burundakoak diren beste herriekin batera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Archivo General de Navarra. Sección de Comptos. Reg
2. ↑   Uranga, José Javier.  (1983). «Notas sobre topónimos navarros medievales» *Cuadernos de etnología y etnografía de Navarra* 15 (41): 39–95. ISSN 0590-1871. (Noiz kontsultatua: 2019-10-09).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** ZIORDIA, NATXO GUTIÉRREZ.  (2008-11-18). «Ziordia indaga en su historia | Últimas noticias de la actualidad comarcal de Navarra en Diario de Navarra» *diariodenavarra.es* (Noiz kontsultatua: 2019-10-09).
4. ↑    «GAILURDIRUA - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-10-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85965844

 |

* Wd Datuak: Q85965844
**al-Qā'im Al Muhammad** ( arabieraz: قائم آل محمد‎ , "Muḥammaden familiatik sortzen dena"), **al-Qāʾim bi ʾl-sayf** ("ezpatarekin sortzen dena") edo **al-Qāʾim bi-amr Allāh** ("Jainkoaren agindua ekartzen duena"), Xia Islamaren eskatologiaren irudi mesianikoa da, hainbatetan Mahdi-arekin identifikatua. Hitza VIII. mendean erabili zen lehen aldiz Muḥammad familiako etorkizuneko kide bat izendatzeko, etorriko zen garaian agintari maltzurrak garaitu eta justizia berreskuratuko zuena.

Nasir Khusraw Fatimid Ismaili Imametako goi-kargudunaren arabera, Ali ibn Abi Talib Imamaren ondorengotza, bere seme Husain Imamaren bidez, azkenean Berpizkundearen Jaunaren etorrerarekin burutuko da ( *Qāʾim al-Qiyāma* ). Izaki perfektua izango dela eta sorkuntzaren xedea dela uste da, eta haren bidez mundua iluntasunetik eta ezjakintasunetik aterako da eta "bere Jaunaren argira" (39:69 Korana) aterako da. Bere garaian, aurretik etorritako jainkozko errebelazioaren profetenean ( *nāṭiqs* ) ez bezala, Jainkoak ez dio jendeari lan egiteko agindua emango; aitzitik, sariaren garaia izango da "(profeten) aginduak eta ezagutza bete zitezen lan egin zutenentzat". *Berpizkundearen Jauna baino lehenagokoa* da bere froga (ḥujjat). Koraneko bertso hau, "boterearen gaua ( *laylat al-qadr* ) mila hilabete baino hobea da" (Koran 97: 3) berari buruzkoa omen da, bere ezagutza mila Imam-ena baino handiagoa baita, haien guztien maila bat bera bada ere. Nasir Khusraw-ek Berpizkundearen Jaunaren oinordekoak bere *ordezkoak* direla aitortzen du (khulafāʾ). 

Imāmī *ḥadīth* batzuen arabera, *imām* bakoitza bere *garaiko qāʾim*a *da (al-qāʾim ahl zamānihi* ). Hamabigarren eta azken *Imama,* ezkutatuta omen dago eta itzuli egingo da; hori daMuhammad al-Qā'im bezala ezagutzen dena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Madelung, W.. *Ḳāʾim Āl Muḥammad.*  4, 456–57 or..
2. ↑   Virani. *The Days of Creation in the Thought of Nasir Khusraw.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1883451

 |

* Wd Datuak: Q1883451
**2016ko Nizako atentatua** eraso terrorista bat izan zen, 2016ko uztailaren 14an gaueko 22:40etan Nizan egindakoa, Frantzian. Jendez lepo zegoen Ingelesen etorbidean sarturik, kamioi gidari batek 86 pertsona hil eta 434 zauritu zituen.

Atentatua
---------

Uztailaren 14an, Frantziako Jaiegun Nazionalean, 4.000 pertsona zeuden Nizako zerura begira ospakizuneko suak lehertzen ikusten, Ingelesen etorbide ezagunean, bat-batean hemeretzi tonako kamioi batek ibilgailuentzat itxitako etorbidea hartu eta 300 bat pertsona harrapatu zituenean. Bi kilometroz ezker-eskuin joan zen, abiadura bizian, ibiltariak azpian hartuz. Hortik aurrera kaosa, izua, nahigabea eta nahasmena izan ziren nagusi. Jendea korrika atera zen, eta, hainbat lekukoren arabera, hainbat pertsona itsasoan murgildu ziren, gertatzen ari zenaz babesteko. Poliziak tiroka hil zuen gidaria.

Egilea
------

Atentatuaren egilea Mohamed Lahouaiej Bouhlel izan zen, 31 urteko kamioi gidaria, Tunisian jaioa, baina Frantzian herritarturik zegoena. Bakarrik egin zuen ekintza, eta ez zuen konplizerik, hasieran taldean antolatua izan zitekeela zabaldu zen arren. Lapurretengatik eta indarkeria matxistagatik ezagutzen zuen Poliziak, baina ez zegoen Frantziako zerbitzu sekretuen zaintza zerrendan. Behin baino ez zuten kondenatu, 2016ko maiatzean, beste kamioi gidari batekin eztabaidan ari zela, egurrezko pala bat bota ziolako. Komunikabide batzuen arabera, arazo pertsonalak zituen, dibortzio tramiteetan zegoen, eta ez zen erlijiosoa.

Biktimak
--------

Atentatuan 87 pertsona hil ziren, kamioiaren gidaria barne. Horietako bi euskal herritarrak ziren, Mauleko ama-alabak hain zuzen ere. Zaurituak 434 izan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ordoñez Garmendia, Jon. *François Hollande: "Hil edo bizi daude berrogeita hamar pertsona".*  *Berria*, 2016ko uztailak 15, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2016-7-15).
2. 1 2    *Le bilan de l'attentat de Nice porté à 86 morts après le décès d'un blessé.*  RTS, 2016ko abuztuak 19, rts.ch (Noiz kontsultatua: 2029-11-5).
3. 1 2   Mujika Tolaretxipi, Amagoia. *Indarkeriaren zurrunbiloan.*  *Berria*, 2016ko uztailak 16, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2020-7-18).
4. ↑   Goikoetxea, Garikoitz. *Bi euskal herritar hil ziren Nizako atentatuan.*  Berria, 2016ko uztailak 18, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2020-7-18).

Ikus, gainera
-------------

* 2004ko martxoaren 11ko atentatuak
* Christchurcheko meskitetako sarraskia
* 2011ko Norvegiako atentatuak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25893254
* Commonscat Multimedia: 2016 Nice attack

---

 |

* Wd Datuak: Q25893254
* Commonscat Multimedia: 2016 Nice attack
**Academia de l'Aragonés** Aragoiko erakunde kulturala da, "Aragoieraren II Kongresua"k 2006ko uztailaren 15ean sortua aragoieraren gaineko hizkuntza autoritatea izateko asmoz.

"Chuntos por l'aragonés" izeneko ekimenaren emaitza da, azken finean, urte bat lehenago abiatutakoa.

2010eko otsailean, azterketa eta eztabaida prozesu baten ostean, Academia de l'Aragonések aragoierarentzako idaztarau baterako behin-behineko proposamena kaleratu zuen. Proposamen horrek 1987ko proposamenarekiko (*Uescako grafia* gisa ezagutua) aldaketa handiak zituen, besteak beste "v" edota "h" hizkiak erabiltzearen alde agertu zen, baina SLAren grafiak ez bezala, aragoieraren hizkuntza-batasunaren alde egiten zuen, benasquera ere aragoieraren barne hartuz.

Helburu nagusiak
----------------

Kongresu horretan erabakitakoaren arabera, hauek dira erakundearen helburuak:

* Aragoieraren ahozko zein idatzizko adierazpen guztiak jasotzea.
* Lexikoa finkatzea eta gaurkotzea.
* Toponimia eta onomastika finkatzea.
* Aragoiearren barietate guztietako lege ortografiko, gramatikal eta fonetikoak ikertu eta zabaltzea.
* Hizkuntza estandarra finkatu, garatu eta hobetzea.
* Aragoieraren barietate guztiak eta hiztunen hizkuntza eskubideak defendatzea.

Lehen behin-behineko gobernu-kontseilua José Lerak zuzendu zuen. Lehen osoko bilkura Zaragozako Foru Aldundian izan zen 2006ko urriaren 28an, Akademiaren gobernu-kontseilu berria aukeratuz, Manel Castán presidentea aukeratu zutela.

Kideak
------

Akademiaren gaurko kideak honakoak dira:

* Manuel Castán
* Juan José Lagraba
* José Lera
* Chabier Lozano
* Antonio Plaza Boya
* Francho Rodés
* Fernando Romanos
* Ánchel Lois Saludas
* Fernando Sánchez
* Chusé María Satué
* Juan Jose Segura
* Quino Villa

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Aragoieraz)** "Aragoierarentzako behin-behineko ortografia-proposamena", *EDACAR*, 6. zkia. 2010eko otsaila.

Ikus, gainera
-------------

* Sociedat de Linguistica Aragonesa
* Consello d'a Fabla Aragonesa

Kanpo estekak
-------------

* **(Aragoieraz)** Aragoierazko Akademiaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1365164
* Commonscat Multimedia: Academia de l'Aragonés

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 172415202
* NKC: ko20211121775

 |

* Wd Datuak: Q1365164
* Commonscat Multimedia: Academia de l'Aragonés
**Abias Judakoa** (hebreeraz: אביים‎, *Aviyam*, "Nire aita Jauna da" esan nahi duena) Daviden etxeko laugarren erregea eta Judako Erresumako bigarrena izan zen. Roboam eta Micaiahren semea zen eta K.a. 915 eta K.a. 913 bitartean gobernatu zuen William F. Albrighten arabera.

Abias errege bihurtu zenean Jeroboam I.ak gobernatutako Israeleko Erresumarekin etsaitasunak itzuli ziren, Semarayim mendian garaitu zuena, bere armada desagerraraziz, 500.000 soldadu hil baitziren. Judara zenbait herri erantsi zituen. Damaskoko Tab-Rimmonekin aliantza bat sinatu zuen, eta siriarrenganako bere hurbiltzeak hauen Juda eta Israelen arteko kontuetan jarraikako parte-hartzeen hasiera adierazi zuen.

Liburukoa baino osoagoa den biografia bat Iddo profetak idatzi zuen, baina testua galdu egin da. Abiasek lau emazte eta hogeita hamazortzi seme-alaba izan zituen, eta hil zenean bere arbasoekin batera lurperatua izan zen Jerusalemen. Bere seme Asa Judakoa izan zen bere oinordekoa.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Roboam** | **Judako erregea**K.a. 915-K.a. 913 | Ondorengoa**Asa Judakoa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q273517
* Commonscat Multimedia: Abijah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6965154387462730970001
* GND: 1172221049

 |

* Wd Datuak: Q273517
* Commonscat Multimedia: Abijah
**Cissé Mariam Kaïdama Sidibé** (Timbuktu, 1948ko urtarrilaren 4a - Tunis, 2021eko azaroaren 6a) maliar politikaria izan zen. Maliko lehen ministroa izan zen 2011tik 2012ra. Afrikako herrialdea gobernatu zuen lehen emakumea izan zen.

1974tik 1989ra funtzionario aritu zen Enpresetako Ministerioan. Demokrazia Malira itzuli zenean, Amadou Toumani Touré presidentearen aholkulari izendatu zuten. Plangintza eta Nazioarteko Lankidetza ministro izan zen 1991tik 1992ra, eta Nekazaritza ministro 1992an. 2002an Landa Garapenerako ministro izan zen eta 2003an Tabakoaren Estatu Korporazioko lehendakari izendatu zuten.

2011ko apirilaren 3an Touré presidenteak lehen ministro izendatu zuen. 2012ko martxoaren 22an soldaduak matxinatu egin ziren, 2012ko tuareg matxinadaren aurrerapenarekin pozik ez zeudelako. Sidibé eta beste ministro batzuk atxilotu zituzten, eta kanpamentu militar batean giltzapetu, Katin.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q293119

 |

* Wd Datuak: Q293119
**Acadèmia Valenciana de la Llengua** (AVL) edo Hizkuntzaren Valentziako Akademia valentzieraren erakunde araugile gaztea da, 1998an Valentziako hirian erkidegoko gobernuak sortutakoa.

1932an egindako *Normes de Castelló* izeneko arauetatik abiatu zen erakundea.

Hizkuntza auzia
---------------

Beste arlo batzuetan valentziera katalunieraren dialekto jotzen badute ere, AVL-k hizkuntzaren izaera defendatzen du.

Askoren ustez, auzia irizpide filologikoei jarraituz baino zio politikoengatik abiatu izan dute.

Ikus, gainera
-------------

* Hizkuntza araugileen zerrenda
* Institut d'Estudis Catalans

Kanpo estekak
-------------

* **(Katalanez)** AVLen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1468503
* Commonscat Multimedia: Acadèmia Valenciana de la Llengua

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143641024
* ISNI: 0000 0000 9716 1740
* BNE: XX205403
* BNF: 16957071s (data)
* CANTIC: a10864647
* GND: 5550200-3
* LCCN: nb2006019204
* SUDOC: 120458322

 |

* Wd Datuak: Q1468503
* Commonscat Multimedia: Acadèmia Valenciana de la Llengua
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

  

Garuneko lesio batek irakurtzeko gaitasuna hein batean edo osorik galtzea da **alexia**, aurretik irakurtzeko gaitasuna eskuratua izan zenean. Ia beti idazteko trebetasuna galtzearekin batera doa (agrafia). 

Gerta daiteke pertsonak hitz egiteko eta ahozko hizkuntza ulertzeko trebezia ez galtzea, baina alexia daukan pertsonak irakurtzeko gaitasuna galdu du eta ia beti, erabat edo hein batean eta oro har, irakurtzeko gaitasuna galtzearekin batera, idazteko gaitasuna ere galdu ohi da, hau ere erabat edo hein batean. 

Alexia lesio edo istripuren bati loturiko gabezia da, lesio edo gaixotasun batetik eratorritako gabezia da. Alexia pairatzen duten pertsonek irakurtzeko gaitasuna jasaten dute. Alexiarik larriena irakurtzeko gaitasuna erabat galtzea litzateke, baina irakurtzeko gaitasuna murriztuta suertatzea ere gerta daiteke, alexia hain larria ez denean.

Alexien sailkapena
------------------

| Anatomikoki oinarritutako sailkapena |
| --- |
| Alexia zentrala (Alexia parieto tenporala) |
| Atzeko alexia (Alexia okzipitala) |
| Alexia aurrekoa (Alexia frontala) |
| Alexia espaziala (Alexia eskuineko hemisferioan) |

Erreferentziak
--------------

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)** Ardila & Rossell (2007) *Neuropsicología Clínica* (or.: 67-75) Mexiko D.F. Eskuliburu modernoa.

Ikus, gainera
-------------

* Afasia.
* Agrafia.
* Anomia.
* Agramatismoa.
* Dislexia.
* Ikaskuntzaren nahasmendu.
* Eranskina: Hizkuntzaren nahasteak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1246050
* **Identifikadoreak**
* SUDOC: 050848208
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:13417
* CIE-9: 315.01
* ICPC-2: P24
* MeSH: D004411

 |

* Wd Datuak: Q1246050
**Agnes Sampson** Eskoziako sendalari bat izan zen, sorgin izatea leporatu ziotena. "Keitheko emakume jakintsua" izena ere eman zioten, eta North Berwickek XVI. mendearen amaieran egon ziren sorgin-ehiza epaiketatan kondenatu eta hil zuten.

Biografia
---------

Ipar Berwickeko sorginen aurkako epaiketen irudi garaikidea.
Nether Keithen bizi izan zen, Keitheko baronerrian, Ekialdeko Lothianen. Sendatzeko boterea zuela esaten zen eta herriko emagina zen. 1590ean Jakue I.a Ingalaterrakoa eta VI.a Eskoziakoa Oslotik bueltatu zen Ana Danimarkakoarekin ezkondu eta gero, Danimarka eta Norvegiako errege zena. Garai hartan Danimarkan oso kezkatuta zeuden arte-ilun eta sorginkeriaren inguruan, eta baliteke horrek eragina izatea errege gaztearengan. Itzultzeko bidaian barkuak ekaitz gogorrak izan zituen, eta Danimarkako tribunalek erabaki zuten, torturapean ateratako testigantzetan oinarrituta, sorgin talde batek eragin zituela. Hori dela eta, erregeak erabaki zuen sorgin-ehiza egiteko epaimahai bat sortzea.

1590eko udazkenean Eskozia osoa zegoen sorgin-ehiztariz betea; sorgin horiek erregeak berak epaitzen zituen. Gillis Duncanek Agnes salatu zuen, eta ekaitzak sortzea leporatu zioten. Torturatu ostean, karguak onartu zituen. Castlehillen exekutatu zuten, lehenengo garrotearekin eta, ondoren, gorpua erre zuten. Esaten da Holyroodeko jauregian bere mamua agertzen dela, biluzik eta torturatuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Robert Pitcairne.  (1833). *Criminal Trials in Scotland: From A.D. 1488 to A.D. 1624, Embracing the Entire Reigns of James ....*  W. Tait (Noiz kontsultatua: 2018-03-16).
2. ↑   **(Ingelesez)** Gordon, James Frederick Skinner.  (1880). *The Book of the Chronicles of Keith, Grange, Ruthven, Cairney, and Botriphnie: Events, Places, and Persons.*  R. Forrester (Noiz kontsultatua: 2018-03-16).
3. ↑   **(Ingelesez)** Williams, Ethel Carleton.  (1970). *Anne of Denmark: wife of James VI of Scotland, James I of England..*  Longmans ISBN 0582127831. (Noiz kontsultatua: 2018-03-16).
4. ↑   «Newes from Scotland» *www.sacred-texts.com* (Noiz kontsultatua: 2018-03-16).
5. ↑   **(Ingelesez)** «News - The Scotsman» *news.scotsman.com* (Noiz kontsultatua: 2018-03-16).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4693114
* Commonscat Multimedia: Agnes Sampson

---

 |

* Wd Datuak: Q4693114
* Commonscat Multimedia: Agnes Sampson