recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Matematikan, **Mercator seriea** edo **Newton–Mercator seriea** logaritmo naturalen Taylorren seriea da:

{\displaystyle \ln(1+x)\;=\;x\,-\,{\frac {x^{2}}{2}}\,+\,{\frac {x^{3}}{3}}\,-\,{\frac {x^{4}}{4}}\,+\,\cdots .}
Idazkera batukaria erabiliz idatzia,

{\displaystyle \ln(1+x)\;=\;\sum \_{n=1}^{\infty }{\frac {(-1)^{n+1}}{n}}x^{n}.}
Serieak logaritmo naturalarekin bat egiten du (aldagaia 1 mugitua) −1 < *x* ≤ 1 denean.

Historia
--------

Nicholas Mercator, Isaac Newton eta Gregory Saint-Vincentek aurkitu zuten seriea, bakoitzak bere aldetik. Mercator-ek lehen aldiz argitaratu zuen 1668ko *Logarithmo-technica* tratatuan.

Deribazioa
----------

Seriea Taylorren teorema aplikatuz lor daiteke, ln x funtzioaren n. deribatua indukzioaren bidez kalkulatua x = 1 puntuan,

{\displaystyle {\frac {d}{dx}}\ln x={\frac {1}{x}}} baldintzatik hasiz.
Bestela

{\displaystyle 1-t+t^{2}-\cdots +(-t)^{n-1}={\frac {1-(-t)^{n}}{1+t}}}
serie geometriko finituarekin has daiteke (*t* ≠ −1) eta hau lortzen da:

{\displaystyle {\frac {1}{1+t}}=1-t+t^{2}-\cdots +(-t)^{n-1}+{\frac {(-t)^{n}}{1+t}}.}
Beraz:

{\displaystyle \int \_{0}^{x}{\frac {dt}{1+t}}=\int \_{0}^{x}\left(1-t+t^{2}-\cdots +(-t)^{n-1}+{\frac {(-t)^{n}}{1+t}}\right)\,dt}
eta gaiz gai integratuz,

{\displaystyle \ln(1+x)=x-{\frac {x^{2}}{2}}+{\frac {x^{3}}{3}}-\cdots +(-1)^{n-1}{\frac {x^{n}}{n}}+(-1)^{n}\int \_{0}^{x}{\frac {t^{n}}{1+t}}\,dt.}
Baldin eta −1 < *x* ≤1 bada, hondarrak 0-ra jotzen du, {\displaystyle n\to \infty } doanean.

Adierazpen hori *k* aldiz gehiago integra daiteke iterazioz, hau lortzeko:

{\displaystyle -xA\_{k}(x)+B\_{k}(x)\ln(1+x)=\sum \_{n=1}^{\infty }(-1)^{n-1}{\frac {x^{n+k}}{n(n+1)\cdots (n+k)}},}
non

{\displaystyle A\_{k}(x)={\frac {1}{k!}}\sum \_{m=0}^{k}{k \choose m}x^{m}\sum \_{l=1}^{k-m}{\frac {(-x)^{l-1}}{l}}}
eta

{\displaystyle B\_{k}(x)={\frac {1}{k!}}(1+x)^{k}}
x-ren polinomioak diren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Piskunov, N..  (2009). *Kalkulu diferentziala eta integrala.*  (2. argit. argitaraldia) Udako Euskal Unbertsitatea ISBN 978-84-8438-236-2. PMC 733865801. (Noiz kontsultatua: 2021-12-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q677568

 |

* Wd Datuak: Q677568
**Wahkiakum konderria** (ingelesez: *Wahkiakum County*) Washingtonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cathlamet da. 2010eko zentsuaren arabera 3.978 biztanle zituen, Wahkiakum kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wahkiakum konderriak 743,8 kilometro koadro ditu. Horietatik 61,66 ura dira. Beste 682,14 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,35 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.978 pertsonetatik 3.786 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 108 dira. 8 beltzak edo afroamerikarrak. 48 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 22 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 104 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484015
* Commonscat Multimedia: Wahkiakum County, Washington

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154761827
* **Lekuak**
* OSM: 1153389
* TGN: 1002979

 |

* Wd Datuak: Q484015
* Commonscat Multimedia: Wahkiakum County, Washington
**Missaukee konderria** (ingelesez: *Missaukee County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lake City da. 2010eko zentsuaren arabera 14.849 biztanle zituen, Missaukee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Missaukee konderriak 1.486,21 kilometro koadro ditu. Horietatik 23,58 ura dira. Beste 1.462,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,99 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.849 pertsonetatik 14.536 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 306 dira. 42 beltzak edo afroamerikarrak. 71 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 45 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 154 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502729
* Commonscat Multimedia: Missaukee County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140657477
* LCCN: n81131970
* NARA: 10039675
* **Lekuak**
* OSM: 1907325
* TGN: 2000980

 |

* Wd Datuak: Q502729
* Commonscat Multimedia: Missaukee County, Michigan
**Monterey konderria** (ingelesez: *Monterey County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Salinas da. 2010eko zentsuaren arabera 415.057 biztanle zituen, Monterey kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Monterey konderriak 9.767,42 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.270,71 ura dira. Beste 8.496,7 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 415.057 pertsonetatik 366.438 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 230.003 dira. 11.300 beltzak edo afroamerikarrak. 1.361 amerikar natiboak ziren eta 1.868 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 23.777 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 741 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 9.572 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108072
* Commonscat Multimedia: Monterey County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155934080
* ISNI: 0000 0004 0604 2658
* GND: 1029167966
* LCCN: n80034367
* NARA: 10036405
* **Lekuak**
* OSM: 396485
* TGN: 1002684

 |

* Wd Datuak: Q108072
* Commonscat Multimedia: Monterey County, California
**Miklós Rózsa** (hungarieraz: *Rózsa Miklós*; Budapest, 1907ko apirilaren 18a - Los Angeles, Ameriketako Estatu Batuak, 1995eko uztailaren 27a) hungariar musikagilea izan zen, AEBetako hiritartasuna zuena.

Biografia
---------

Biolina ikasi zuen lehenbizi, eta kimikako ikasketak egiten ari zela, pianoa ikasten hasi zen. Ondoren, kimikako ikasketak utzi eta Leipzigeko kontserbatorioan hasi zen musikako ikasketak egiten. 1929an lortu zuen bere diploma, eta urte horretan bertan aurkeztu zuen garrantzizko bere lehenengo lana, *Bariazioak hungariar nekazari-kantu batentzat*. 1931n Parisen hartu zuen bizilekua, eta Europan zehar bidaiatu zuen, *Konposizioa, bariazioak eta bukaera* orkestrarako lanarekin. Nahiko harrera ona izan zuen, eta garai hartako orkestra-zuzendari nagusiak izan zituen zuzendari.

Arthur Honegger ezagutu zuen, eta hark zinema-musikarako zaletasuna sortu zion. Ondoren, Londresa joan zen 1935ean, eta Trinity College of Music-eko orkestra-zuzendari izan zen. 1938tik 1942ra bitartean, Alexander Kordaren zinema-konpainiako musika-zuzendari izan zen, Londresen lehenbizi eta Estatu Batuetan ondoren (*Lau luma zuri*, 1939; *Bagdadeko lapurra*, 1940). *Three Hungarian Sketches* orkestrarako lanak izugarrizko arrakasta izan zuen.

1937 eta 1938. urteetan *François-Joseph* saria irabazi zuen Budapesten. 1940an Ameriketako Estatu Batuetara joan zen bizitzera, eta Hollywooden hartu zuen bizilekua. Han, zazpigarren arteko musikagile nagusietako bat izatera iritsi zen. MGMen lan egin zuen (1948-1962) eta Los Angelesko Unibertsitatean irakasle izan zen (1945-1965). Garai horretan, Estatu Batuetako hiritartasuna hartu zuen. *Kontzertua harizko tresnetarako* lana (1943, 1957an zuzendua) Estatu Batuetako orkestra nagusiek jo zuten. 1956an *Biolinerako kontzertua* sortu zuen, 1966an *Pianorako kontzertua*, eta 1969an *Biolontxelorako kontzertua*.

Rózsarenak dira, halaber, *Serenata* (1932; 1946an berrikusi eta *Hungariar serenata* izenburuaz argitaratua), *Txirula eta pianorako sonata* (1938) eta *Klarinete bakarrerako sonata* (1987). Musikagileen hainbat erakundetako presidente izan zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* Miklós Rózsa imdb.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q319396
* Commonscat Multimedia: Miklós Rózsa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 114383553
* ISNI: 0000 0001 2148 3230
* BNE: XX1172907
* BNF: 138992503 (data)
* CANTIC: a1024914x
* GND: 118603523
* LCCN: n80125804
* NKC: js20020729011
* NLA: 36556214
* CiNii: DA09124421
* SNAC: w6ks8knm
* SUDOC: 033145830
* UB: a1369339
* ICCU: RAVV088834
* Open Library: OL4694223A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05166/eu\_r\_1031/r1031
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q319396
* Commonscat Multimedia: Miklós Rózsa
**Miguel Nuñez Pozo** (Terrassa, Bartzelona, 1996ko urtarrilak 6) Miki bezala ezaguna, abeslari kataluniarra da.

Espainiako abeslari bat da, 2018.urtean Operación Triunfoko hamargarren edizioan parte hartu zuen, 6. postuan geratu zen eta geroztik abeslari bezala ezaguma da. Espainiako ordezkaria izan da 2019. urteko Eurovision jaialdian, "La venda" abestiarekin.

Biografia
---------

Terrassan, Bartzelonan, jaio zen 1996eko urtarrilaren 6an. Bere aita eta amak betidanik babestu zuten bere pasioa. Gitarra eta pianoa jotzen hasi zen. Handitzean gainkarga eduki zuen baina hori aldatzeko zerbait egitea erabaki zuen. Lehen hezkuntzako irakaskuntza ikasi zuen Bartzelonako unibertsitatean. Urte askotan, musikako irakaslea izan zen akademia batean.

Ereduak
-------

Bere talde gustukoenak, Dub Inc, The Cat Empire eta Muse dira. Bere lehen kontzertua, "La Pegatina" izan zela adierazi zuen eta talde honek, bere Eurovisioneko kanta konposatu zuen.

Ibilbidea
---------

Nazioartean ezagutzera eman baino lehen, Dalton Bang taldearen abeslaria izan zen, 1970eko hamarkadako abestiak bertsionatu zituen eta 2018ko udan Katalunian ibili zen.

### Operación Triunfo eta Eurovision

2018an, Mikik Operacion Triunfoko hamargarren denboraldian parte hartu zuen.

Edizio horretako parte hartzaile bakarra izan zen bi aldiz saioko gogokoena izatea lortu zuena; El patio eta Una lluna a l’aigua abestiekin. Programaren historiako lehena izan zen katalanez abesti bat abesten (*Una lluna a l'aigua*, Txarango taldearena). Semifinalean eliminatu zuten, 6. postuan geratuz.

2019ko Eurovisionera joateko hautagaia izan zen bi abesti desberdinekin. *Nadie Se Salva* Natalia Lacunzarekin eta *La venda* abestiarekin. 2019ko urtarrilaren 20ean *La Venda* hautatua izan zen. 2019ko maiatzaren 18an ospatu zen Eurovision jaialdia Tel Aviven. 26 herrialdeetatik 26. abestu zuen eta 22. postuan geratu zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60727325
* Commonscat Multimedia: Miki Núñez

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3699161819215327960002
* ISNI: 0000 0004 7607 7346

 |

* Wd Datuak: Q60727325
* Commonscat Multimedia: Miki Núñez
Montejoko Pagadia
Antzinakoenetako pago bat
**Montejoko pagadia** pago baso bat da, 120 hektarea inguruko azalera duena, Ayllongo mendilerroaren magalean eta Madrilgo Erkidegoan dagoen Montejo de la Sierra herrian kokatua, Madrilgo probintziaren iparraldean. Interes Nazionaleko Toki Naturala izendatua izan zen 1974an Europako hegoaldereneko pagadietako bat delarik. Mendilerroaren aurka jotzen ez diren aire masetatik datorren hezetasun harrapatzearen ondorioz tokian dagoen mikroklimagatik, eta muinoaren magala itzalean egoteak pagadia kontserbatzea posible egin dute, Erdialdeko Europatik etorritakoa, Montejon, glaziazio ondorengo garaietatik existitzen dena. Pagadiak erdialdeko Europako landaredi hostogalkorraren arrastoak suposatzen ditu Espainian. Iberiar Penintsulako aztertuenetako bat da eta bertatik hainbeste jende ibiltzeak, bisitak mugatuak izatea eragin du.

Modu herrikoian, pagadi hau, Europako hegoaldereneko pagadia dela esaten da, baina hau, gezurrezko mito bat baino ez da, Espainiako hegoalderenekoa ere ez da eta. Montejoko pagadiko bisita hartzeen txabolan, mapa bat dago, pagadi honen kokapena adierazten duena (41º6'ko iparraldeko latitudea), baita beste pagadi batzuena ere, eta, pagadiko gidek ere, ohiko nahaste hau azaltzen diete bisitariei. Espainian, hegoaldereneko pagadia "la fageda del Retaule" ("Erretaulako pagadia") izenekoa da Tarragona eta Castelloko probintzien artean dagoena 40º 41'ko iparraldeko latitudean. Eta Europako (eta munduko) hegoaldereneko pagadia, Sizilia uharte italiarrean dago, Etna sumendiaren hegoaldeko magalean, 37º 41' 45"ko iparraldeko latitudean.

Montejoko pagadia, aldi berean, Lozoia Garaiko eta Sierra del Rincóneko Biosfera Erreserbaren Garrantzi Komunitarioko Eremuaren barnean dago. 20 metrotik gorako garaiera duten pago handien artean, haritzak, gereziondo basatiak, hurritzak, urkiak, ametzak, gorostiak, txilarrak eta gurbeak ere aurki daitezke, askoz neurri txikiagoan, baina. Pago batzuk, izen propioak ere badituzte (Lehena, Tronukoa, Aingurarena...); Harkaitzekoa da mirestuena, 250 urte baino gehiago baitu.

Bertako fauna, ez da pagadi bateko ohiko fauna ezaugarritsua, bere tamaina txikia dela eta. Orkatza, basurdea, azeria, lepazuria, basakatua, eperra, aztorea, arrano txikia, urubi arrunta, okil handia, okil beltza, uretako zozoa eta hegazti paseriformeak (kaskabeltza, amilotxa, eskinosoa, garrapoa, gerri-txori arrunta) bezalako espezieak aurki daitezke pagadi honetan.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Montejoko Pagadiaren informazioa Montejo de la Sierrako udal webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q539730
* Commonscat Multimedia: Hayedo de Montejo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315140209
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 1133ter-065

 |

* Wd Datuak: Q539730
* Commonscat Multimedia: Hayedo de Montejo
**Vincenzo Galilei** (1520ko apirilaren 3a-1591ko uztailaren 2a) italiar musikari bat (laute jolea, konposatzailea eta musika teorikoa) eta Galileo Galilei astronomoaren aita izan zen. Italiako gaur egungo Pisako probintziako Santa Maria a Monten jaio zen, Florentziatik gertu, eta Florentzian hil zen. Funtsezko pertsonaia bat izan zen Pizkunde amaierako musikari dagokionez eta ekarpen esanguratsuak egin zituen barrokoa abiarazi zuen musika iraultzan.

Biografia
---------

Vincenzo Galilei gaztetan mezenas boteretsu eta eragin handikoen arreta erakarri zuen laute jole jaio bat izan zen. XVI. mendeko musika teorikorik garrantzitsuena izan zen Gioseffo Zarlino ezagutu zuen Venezian, eta honekin ikasten hasi zen. Beranduxeago Grezia klasikoko antzerkia eta musika berreskuratzen hasi zen, eta Camerata Florentina delakoarekin (Giovanni de'Bardi kondeak babestutako olerkari, musikari eta intelektual talde bat) harremana izan zuen, baita Girolamo Meirekin ere, garai hartan, Grezia klasikoko musikan aditurik garrantzitsuena. 1570eko hamarkadaren uneren batean, musika teoriari buruzko bere interesa eta bere konposaketak norantza honetan joaten hasi ziren.

Aditu askok bere semea matematika hutsetatik esperimentaziora (zientziaren historian garrantzi handikoa izan zena) eraman zuen aldaketaren bultzatzaile nagusitzat jotzen dute.

Lana
----

Vincenzo Galileiren ekarpen teorikorik garrantzitsuenetako batzuk disonantziaren tratamenduan egin zituen. Berak, gai honi buruzko kontzeptu nahiko moderno bat zuen, "ahotsak leun badoaz" disonantzia iragankor bat ahalbidetzen zuena, baita noiz behinkakoak ere, suspentsioak kasu, "funtsezko disonantzia" deitu zituenak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q313765
* Commonscat Multimedia: Vincenzo Galilei

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 22407196
* ISNI: 0000 0001 1856 0661
* BNE: XX1486029
* BNF: 134854398 (data)
* GND: 118716204
* LCCN: n86119914
* NDL: 01178338
* NKC: xx0064080
* NLA: 35859939
* SNAC: w6qz367r
* SUDOC: 06771840X
* BIBSYS: 90303330
* ICCU: RAVV032552
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q313765
* Commonscat Multimedia: Vincenzo Galilei
**Mauricio Aspe** (Mexiko Hiria, 1973ko uztailaren 25a) Mexikoko telebista aktorea da, telenobelen munduan ezaguna.

Bizitza pertsonala
------------------

*Édgar Mauricio Aspe López* 1973ko uztailaren 25ean jaio zen Mexiko Hirian, Mexikon. 1,89 m garai da. Sei urte zituela hasi zen komertzialetan modelo gisa, bere anaia modelo zena imitatuz. Hamabi urterekin antzezpen munduan murgildu zen, modelismoa atzean utziz. Hamazazpi urterekin Telebistako antzezpen eskolan matrikulatu zen, eta bere emaztea, Margarita Magaña aktorea ere ezagutu zuen. 2000. urtean, Mauriciok eta bere emazte Margaritak lehen haurra izan zuten, eta Shakti izena Indiako jainkoagatik eman zioten. Alaba, bere hitzetan, bere bizitzan izan duen gauzarik baliotsuena da. Mauricio Aitor Iturriozen adiskide bikaina da eta harekin antzeztu zuen *Por tu amor* telesailean.

Bizitza profesionala
--------------------

Bere lehenengo rola *María la del barrio* telesailean (1995), *Los ricos también lloran* filmaren bertsioa, lortu zuen, Angelli Nesma eta Valentín Pimstein ekoizleen esku zegoena. Ekoizpen horretan, Thalíarekin eta Fernando Colungarekin rolak partekatu zituen.

Mauricioren ibilbideari ate guztiak irekitzen hasiko zitzaizkion, bere erraztasun eta karisma handiak ekoizle bakoitzak Televisako hainbat ekoizpenetan parte hartzeko aukera eman baitzion.

2006an Venezuelako ekoizleek deitu zuten Mauricio Ricardo gaiztoarena egiteko eta Scarlet Ortizen eta Jorge Aravenaren bizitza ezinezkoa egiteko *Mi vida eres tú* telenobelan.

2006an, Mauricio Miamira joan zen Lucero Suárez-ek zuzendatutako *Las dos caras de Ana telenobelaren* casting-eko partaide izateko, Televisako telenobela Fonovideorekin lankidetzan egina, Ana Layevska-rekin batera, Lehenago *Las dos caras de Ana* eta *La madrastra* telenobeletan lan egin zuenarekin.

2007an *Madre Luna* Kolonbiako telenobelan aktore lanetan aritu zen. Arap Bethke eta Alex Sirvent aktoreekin rolak partekatuz.

2008an Lucero Suárez ekoizlearen *Querida enemiga* telenobelaren aktore taldearen parte izan zen Mauricio Ana Layevskakin, Gabriel Sotorekin eta María Rubiorekin batera eta parte-hartze berezia egin zuen Nathalie Lartilleuxen *Cuidado con el ángel* Telenobelan.

*Aventurera* antzezlanean ere parte hartu du eta egunen batean antzeztea nahiko luke zineman, nahiz eta oraingoz aukerarik aurkeztu ez.

2009an *Adictos* telesailean parte hartu zuen mahai-dantzako *zale batena* antzezten.

2010ean TV Aztecara joan zuen *Entre el amor y el deseo* telenobelan parte hartzeko.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2895243

 |

* Wd Datuak: Q2895243
**Maurice Ravelen jaiotetxea** edota **San Estebania** Lapurdiko Ziburu udalerrian dagoen etxe bat da. Maurice Ravel (1875-1937) ziburutar musikagile ospetsuaren jaiotetxea da.

Kokalekua
---------

Herrigunean dago, Maurice Ravel kaiaren 7. 27. zenbakian, eta atzealdean San Bixintxo eliza du.

Historia
--------

Eraikinaren lehebiziko jabea eta eraikitzailea Esteban Etxeto merkatariak 1630ean Amsterdam hiriko usadiozko etxeak eredutzat hartuz eraiki zuen, izan ere, XVII. mendean herbeheretar eta euskaldun arrantzaleen arteko hartu-emanak oso ugariak ziren, Euskal Herria eta Herbehereen artean merkataritza oparoa piztu zelarik. Etxearen lehenbiziko izena San Estebania izan zen eta lehenbiziko jabeari aipu egiten dio.

Ravelen jaiotetxea Ziburuko portutik ikusita
Maurice Ravelen amak, Marie Delouart jaio zenak, bere jaioterrian erditu nahi izan zuen, eta etxe horretako atezainaren logian bizi izan zen, Marie-ren Billac arreba baitzen hura. Joseph Maurice izena jarri zioten haurrari Ziburuko San Bizente elizan, etxearen atzean. Hiru hilabeteren ondoren, Maurice Ravelen gurasoak Parisera bizitzera joan ziren, baina gaztea uda guztietan euskal kostaldeko hiri horretan igarotzen zituen eskualdean, helduaroa ere bai. Amak euskara irakatsi zion.

Etxea monumentu historikoen zerrendan dago inskribatuta 1934tik. Gaur egun, Ziburuko turismo-bulegoa eta Ravel Nazioarteko Musika Eskola daude etxean.

Eraikina
--------

Eraikinak 4 solairu ditu, eta okre kolore ederreko hareharriz egina dago, goialdean harrizko bi kanoiez osatutako frontoi bat duelarik. Honetan, 1659an espainiarrek Ziburu okupatu zuten bitartean suntsitu ez zituzten ehunen bat etxeen izenak zerrendatuak daude. Etxe hau urte luzez "Mazarin Etxea" izenaz ezaguna izan zen, 1659ko Pirinioetako Hitzarmena negoziatzen ari zela, 1960ko ekainaren 9an Donibane Lohizunen Luis XIV.a Frantziakoa ezkondu zuen Jules Mazarin kardinal eta diplomatikoa bertan bizi izan baitzen. debido a que el cardenal ha residido en las negociaciones del Tratado de los Pirineos en 1659 y del 8 al 15 de de junio de 1660 hasta mar

1875eko martxoaren 7an Maurice Ravel musikagilea etxe honetan jaio eta bere bizitzako lehenbiziko 3 hilabeteak bertan bizi izan zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** «La Maison Maurice Ravel» *Minube* (Noiz kontsultatua: 2020-06-09).

Ikus gainera
------------

* Maurice Ravel

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Lapurdi** |

* Maurice Ravelen jaiotetxearen webgunea **(Frantsesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22968690
* Commonscat Multimedia: Maison de Maurice Ravel (Ciboure)

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00125257

 |

* Wd Datuak: Q22968690
* Commonscat Multimedia: Maison de Maurice Ravel (Ciboure)
**Tone Ng Shiu** (Napier, Zeelanda Berria, 1994ko maiatzaren 26a), Zelanda Berriko 15eko eta  7ko errugbi jokalaria da.

Ibilbidea
---------

Ng Shiuk, 2017an, New Zealand Sevens taldean egin zuen nazioarteko debuta. 2019ko Zelanda Berriko Rugby Sevens-en, Urteko Jokalari izendatu zuten. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Zeelanda Berriko selekziorako hautatu zuten zazpiko errugbirako.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du Zeelanda Berriko taldearekin, Fijiko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Argentinakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute Zeelanda Berriko taldea: Kurt Baker, Dylan Collier, Scott Curry, Andrew Knewstubb, Ngarohi McGarvey-Black, Tim Mikkelson, Sione Molia, Etene Nanai-Seturo, Tone Ng Shiu, Amanaki Nicole, William Warbrick, Regan Ware eta Joe Webber-ek.

Olinpiar Jokoetako Emaitzak
---------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Zazpiko-errugbiagizonezkoa. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Player profile: Tone Ng Shiu.*  New Zealand Rugby.
2. ↑    *Tone Ng Shiu.*  Tokyo 2020.
3. ↑  «Tone Ng Shiu» *olympedia.org* 2022-02-08an. begiratua**(Ingelesez)**
4. ↑  «Tone Ng Shiu» Olympics.com 2022-02-08an begiratua **(Gaztelaniaz)**
5. ↑  "Zazpiko-errugbia, gizonezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107395779

 |

* Wd Datuak: Q107395779
Joko garbiko xistera, xistera txikia edo attiki ttipia ere deitua.
Zesta-puntako xistera, xistera handia edo attiki handia ere deitua.
**Xistera**, pilota jokoan erabiltzen diren saskien izen generikoa da, hala nola joko garbin, zesta-puntan (pilotaleku luzean zein ezker horma gabekoetan), errebotean eta beste zenbait modalitatetan.

Historian zehar aldaketak izan ditu. Joko garbiko xistera txikiagoa eta kurba leunagokoa da. *Mauser* izeneko xisterek, aldiz, konkor handiagoa eta gako forma hartu zuten, puntako jokoan erabiltzeko.

Erremonte jokoan erabiltzen den saskia ere xistera dela esan daiteke, baina hori ihiz egindakoa da, zumez egindakoak diren zesta-puntakoak ez bezala.

Ikus, gainera
-------------

* Pilota
* Errebote
* Xare

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Xistera*** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269089

 |

* Wd Datuak: Q12269089
**Mauricio Rosencof** (Florida, Uruguai, 1933ko ekainaren 30a -) gaztelaniazko idazle bat da.

Bizitza
-------

Kazetari hasi zen lanean, eta antzezlea ere izan zen, baina 1960an bere lehen obra garrantzitsua, *El Gran Tuleque (Tuleque Handia),* estreinatu zenez gero, antzerkigintzan murgildu zen nagusiki, nahiz eta politikan ere aritu zen. Izan ere, gazteria komunisten batasunaren sortzailea eta Tupamaroen Nazio Askapenerako Mugimenduaren buruzagi izan zen.

1972an atxilotu eta torturatu egin zuten, eta 1973ko estatu-kolpean bahitu gisa hartu zuten beste zortzi presorekin batera; kanpoan gudarostearen kontrako erasorik izanez gero hil egingo zutela agindu zuten. Hamabi urte igaro zituen espetxean eta bizimodu lazgarria izan zuen; 1985ean aske utzi zuten, baina urte haietako bizipenak jaso zituen E. Fernández Huidobrorekin *Memorias del calabozo (Ziegako oroitzapenak)* izenburupean bildu zituen hiru liburukietan.

Bere antzezlanetan azpimarratzekoa da kontakizunetan sortzen dituen bikote kontrajarriak: poesia eta indarkeria, samurtasuna eta samina, kontzientzia eta eldarnioa. Gaztelaniaz idatzitako gaurko antzerkiko egile nagusietakoa da, eta bera da nazioartean ospe gehien duen uruguaitar idazleetako bat.

Hauek dira bere obra nagusiak: *La valija* (1961, *Maleta,*), *Los caballos* (1967, *Zaldiak*), *El saco de Antonio* (1985, *Antonioren zakua*) eta *El regreso del Gran Tuleque* (1987, *Tuleque Handiaren itzulera*)*.*

Egun, Montevideon bizi da eta 2005etik Montevideoko Udal Intendentziako Kultura Zuzendaria da. *Caras y Caretas* aldizkarian zutabegile gisa aritzen da.

Obra
----

* *Medio mundo* (2009)
* *Una góndola ancló en la esquina* (2007)
* *El barrio era una fiesta* (2005)
* *Leyendas del abuelo de la tarde* (2004)
* *Las cartas que no llegaron* (2003)
* *La margarita. Historia de amor en 25 sonetos* (1994)
* *El Vendedor de Reliquias* (1992)
* *Memorias del calabozo* (1989)
* *El regreso del Gran Tuleque* (1987)
* *El lujo que espera* (1986)
* *El combate del establo* (1985)
* *El saco de Antonio* (1985)
* *Los caballos* (1967)
* *Las ranas* (1961)
* *La valija* (1961)
* *El gran Tuleque* (1960)

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1911524
* Commonscat Multimedia: Mauricio Rosencof

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 32020121
* ISNI: 0000 0000 6634 4886
* BNE: XX1033550
* BNF: 12073452z (data)
* GND: 115693173
* LCCN: n87902069
* SUDOC: 029021189
* autores.uy: 648
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05154/eu\_r\_0919/r0919

 |

* Wd Datuak: Q1911524
* Commonscat Multimedia: Mauricio Rosencof
**Windham konderria** (ingelesez: *Windham County*) Vermontko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Newfane da. 2010eko zentsuaren arabera 44.513 biztanle zituen, Windham kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Windham konderriak 2.066,99 kilometro koadro ditu. Horietatik 33,06 ura dira. Beste 2.033,93 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,54 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 44.513 pertsonetatik 42.726 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 820 dira. 384 beltzak edo afroamerikarrak. 107 amerikar natiboak ziren eta 18 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 460 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 59 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 759 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q508232
* Commonscat Multimedia: Windham County, Vermont

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130221828
* NARA: 10037154
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 60807
* TGN: 1003029

 |

* Wd Datuak: Q508232
* Commonscat Multimedia: Windham County, Vermont
**González Mesones doktorearen parkea** Kantabriako Santander hiriko parke luzeenetariko eta ezagunetariko bat da.

Ezaugarriak
-----------

Parke hau Manuel González-Mesones alkatearen omenez eraiki zuten, El Sardineroko bigarren hondartzaren ondoan dagoen zuhaizti-berdegune zabal batean, 32.628 m²-ko hedadurarekin, eta horiei gehituta ondorengo handitzearen 19.029 m². Horrela, bost hektarea baino gehiagoko berdegunea sortu zuten. 1955ean inauguratu eta aurreko urteetan eraiki zuten hondartzaren atzean dauden dunen gainean.

El Sardinero estadioaren, Erakusketa Azokaren eta Piquío lorategien ondoan dago. Parkeak makalez, kanariar palmondoz, alboez eta, batez ere, tamarizez betetako berdegune handia eskaintzen du, parkeari morfologia berezia ematen diona. Gainera, lorategiak ere badaude, eta horietan nagusi dira hego-ipuruak, jukak, mingranondoak eta beste lore-espezie batzuk.

Parkeak haurrentzako parke txiki bat ere badu, urmael bat, non belaontzi telegidatuen lehiaketak, komun publikoak eta kafetegi eta jatetxe asko egiten diren. Aipagarriak dira Tonetti anaien, Benito Pérez Galdós poetaren, Joaquín Fuentes Pila tenientearen eskulturak eta bola-jokoz aritzeko kirolagunea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Machín, Álvaro.  (2013-08-27). «El parque de los monumentos» *El Diario Montañés*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107611870

 |

* Wd Datuak: Q107611870
Windsorko etxearen armarria.
**Windsorko etxea** (ingelesez: *House of Windsor*) Erresuma Batuaren eta Commonwearltheko gainerako erresumen erregetza duen errege etxea da. Viktoria I.a hildakoan (1901) igaro zen britainiar monarkia Windsorko etxearen eskuetara, Hannoverko etxearen ondorengotzat.

Hannoverko etxeko Viktoria I.aren senarra, Albert printzea, Saxonia-Coburg-Gotha germaniar dinastiakoa zen jatorriz, eta haien ondorengoek germaniar tituluak jaso zituzten Alberten aldetik, 1917 arte. Izan ere, urte hartan, Lehen Mundu Gerra zela eta, britainiarren artean alemanen aurkako sentimendua zabaldu zen; beraz, Jurgi V.ak, germaniar titulu haiei uko eginda, bere dinastiari Windsor izena eman zion. Hala sortu zen Windsorko etxea.

Windsorko errege-erreginak Eduardo VII.a (1901-1910 bitartean), Jurgi V.a (1910-1936 bitartean), Eduardo VIII.a (1936), Jurgi VI.a (1936-1952 bitartean errege) eta Elisabet II.a (1952an erregina izendatua) izan dira; gaur egun Erresuma Batuko erregina den Elisabet II.aren ondorengoa Karlos printzea da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q81589
* Commonscat Multimedia: House of Windsor

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 309816402
* GND: 11876926X
* LCCN: sh85146960
* NKC: jx20060324048
* ULAN: 500337759
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q81589
* Commonscat Multimedia: House of Windsor
**Malinois** txakurra edo **artzain-txakur belgikar malinois** delakoa Belgikako lau artzain-txakur barietateetako bat da. Bere izena Belgikako Malinas hiritik dator —nederlanderaz *Mechelen*, frantsesez Malines—, han duelakoan jatorria. Oraindik artzaintzan erabiltzen dira, baina eginkizun nagusiak polizia-txakurra, txakur militarra, defentsa- eta segurtasun-txakurra eta txakur zaindaria izatean datzate, besteak beste, segurtasun-indarrek zenbait herrialdetan ematen dioten erabileraren arabera.

Itxura orokorra
---------------

Malinoisak ile motz eta gogorra du gorputz osoan, eta ez du ez gorputz-adarretan ez isatsean flekorik; kolorea marroia da, ikatz itxurako beltz nahasiarekin, eta aurpegian maskara melanistikoa du, beltzuneak bertan kontzentratzen direla alegia. Egitura sendoak aire zabaleko bizitzara erraz egokitzeko aukera ematen dio, baita klima zailetako ingurumen-baldintzak jasateko ere.

Izaera
------

Ondo hazi eta entrenatutako malinoisak aktiboak, lagunkoiak, babesleak eta langileak izan ohi dira. Txakur-arraza guztien artean energia-maila altuenetakoa dute. Ohiko malinoisek hiru urte arte kume baten energia izango dute, baina ez da arraroa energia-maila hori bost urte bete arte izatea. Askok presa-sena dute eta batzuk oparoegiak eta alaiegiak izan daitezke, batez ere gazteak direnean. Suntsitzaileak ere izan daitezke, edo jarrera neurotikoak garatu, estimulazio eta ariketa aski ematen ez bazaie. Horrek, askotan, arazoak sortzen dizkie arrazarekin ohituta ez dauden jabeei, behar duten ariketa edo lan bat egiteko prest ez badaude. Txakur tamainaz ertain eta sendoak dira, oinarrizko obedientziako entrenamendua behar dutenak, eta estimulatuz gero zeregin berriak ikasteko, txakurra zoriontsu egongo da. Entrenatzeko errazak direlako dira ezagunak, gizakia ulertzeko gaitasun handia dutelako.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelaniazko wikipediako «Pastor belga malinois» artikulutik itzulia izan da, 2022-10-09 data duen 146492549 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-10-09 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. 1 2 3 4    *Frequently Asked Questions.*  Belgian Shepherd Dog Club of Canada.
2. 1 2 3 4    *Frequently Asked Questions.*  MalinoisClub.com.
3. ↑    *About Belgian Shepherd Dogs.*  Northern Belgian Shepherd Dog Club 1 de enero de 2004.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38494
* Commonscat Multimedia: Belgian Shepherd Malinois

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85012946
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q38494
* Commonscat Multimedia: Belgian Shepherd Malinois
**Mokopeita etxea** Lapurdiko Uztaritze udalerrian dagoen etxe bat da. Xopoloko karrikan dago. Lapurdiko monumentu historiko izendatua dago.

Historia
--------

XVII. mendean eraikia izan eta hiru mendez Dihinx familiaren jabetzakoa izan zen, berez, jatorria udalerri honetako Betiriharotzena Herauritz barrutian zutenak.

Senideetako bat, Alexander Dihinx, Mugerre eta Baionan notarioa izateaz gain, euskaltzale nabarmena ere izan zen. 1867an Ustaritzeko Dominique Sescosse auzapezak bertako Aseguru Mutua Konpainiaren estatutuak euskaratu zituen. Haren anaia Laurent Dihinx doktorea izan zen, Ustaritzeko Dihinxenea etxearen eraikitzailea.

1925. urtetik aurrera André Trebuchet margolari eta keramikalgilearen bizilekua izan zen, Erromako Sari Nagusiaren irabazlea, eta keramikagilea. Haren alaba Colette Trebuchet, etxeko Benoit jabearekin ezkondu, eta gaur egun etxearen jabea da. está todavía posee.

Eraikina
--------

Okre kolore ederreko eraikina da, XVII. mendeko pizkundetar ate eta leihoz apaindua. 1673an guztiz zaharberritua izan zen, ahin zuzen ere, Luis XV.aren atearen dintel gainean jartzen duen data baita.

Ikus gainera
------------

* Lapurdiko monumentu historikoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187860

 |

* Wd Datuak: Q31187860
Xianbei Konfederazioa K. o. I. eta III. mendeen artean.
**Xianbeiak** (txineraz: 鮮卑; mongolieraz: *Syanbi* edo *Sümbe*; tibeteraz: *Sümbe*) gaur egungo Mongolia ekialdean, Barne Mongolian eta Txinako ipar-ekialdean bizi zen herri mongol nomada bat izan ziren.

Txinako testu historikoek diotenez, xianbeiak donghu izeneko jende multzoaren ondorengoak ziren. Antropologo txinatar eta errusiar modernoen arabera, ipar-ekialdeko Asian bizi zen populazio mongoloide bat zen. Sima Qian historialariak zioen donghuak Barne Mongolian bizi zirela K.a. 699-632 urteetan. Lehenagoko aipamenak ere badaude, hainbat dokumentutan agertu baita Shang dinastiaren sasoian ere (K.a. 1600–1046) aktibo zirela.

Mongolian eta inguruetan beste talde batzuk izan zituzten antzeko ohiturak zituzten xianbeiak. Xamanismoa praktikatzen zuten, artzain nomadak ziren, yurtak erabiltzen zituzten bizitzeko, kumisa edaten zuten, eta naturari eta gerrari lotutako kirolak egiten zituzten: zaldien lasterketak, arkularitza, mongoliar borroka, etab.

Xianbeien hizkuntzari eta lotura etnikoei buruzko hainbat hipotesi daude:

* Hipotesi onartuenak dio xianbeiak talde etniko mongol bat zirela eta haien adarrak hainbat herri mongolen aurrekoak zirela, esaterako nirun, khitan eta menggu shiweienak.
* Beste hipotesi batek dio talde etniko tungus bat zirela.
* Hirugarren batek dio bai mongolen bai tungusen aurreko arbasoak izan zirela.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q861054
* Commonscat Multimedia: Xianbei

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2004006857
* NDL: 00570735

 |

* Wd Datuak: Q861054
* Commonscat Multimedia: Xianbei
**Luther** izeneko kraterra Ilargian dagoen talka krater bat da, Mare Serenitatis edo Baretasunaren Itsasoaren ipar-mendebaldeko zatian dagoena, Lacus Somniorumen sarreran. Ekialde-hego-ekialdean Posidonius kraterra du. Lutherrek ertz zirkularra du, eta taza formakoa, talkak eragindako higaduraren arrastorik nabaritzen ez delarik. Zimur kate batek zeharkatzen du ilargiko itsasoan.

Kraterrak bere izena Karl Theodor Robert Luther astronomoagatik jasotzen du.

Krater sateliteak
-----------------

Konbentzioz, ezaugarri hauek ilargiko mapetan hizkia Luther kraterretik gertuen dagoen kraterraren alboan jarriz identifikatzen dira

| Luther | Latitudea | Longitudea | Diametroa |
| --- | --- | --- | --- |
| H | 36.0° N | 22.8° E | 7 km |
| K | 37.5° N | 23.3° E | 4 km |
| X | 36.1° N | 24.3° E | 4 km |
| Y | 38.1° N | 24.4° E | 4 km |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1488803
* Commonscat Multimedia: Luther (crater)

---

* **Astronomia**
* Gazetteer of Planetary Nomenclature: 3523

 |

* Wd Datuak: Q1488803
* Commonscat Multimedia: Luther (crater)
**1929ko Erakusketa gunerako sarbide-dorreak**, **Veneziar dorreak** izenez ezagunagoak, bi dorre biki dira, apaingarri izaerakoak, Bartzelonako Maria Cristina Erreginaren Etorbidearen eta Espainia plazaren bidegurutzean daudenak. Bere izen hedatuena Veneziako San Marko Campanilarekin duen antzekotasunari zor zaio.

Ramon Reventósen lana, 1929ko Bartzelonako Nazioarteko Erakusketa gunerako sarbide gisa eraiki ziren; Gaur egun, gauza bera egiten dute Fira de Barcelonako Montjuïc aretoarekin.

Kataluniako Ondare Arkitektonikoaren Inbentarioan Tokiko Intereseko Ondasun Kultural (BCIL) gisa inskribatuta daude, 08019/1758 kodearekin.

Ezaugarriak
-----------

Bi dorreak, berdin-berdinak, Maria Cristina Erreginaren etorbidearen bokalean daude, espaloi bakoitzean bana. Estilo historizistakoak, ikonografikoki San Markos Campaniluaren eredua hartzen dute.

Oinplano karratua duten dorreek 47 metroko altuera dute, eta lau ataletan banatuta daude: harri artifizialeko harlanduen oinarria, bistako adreiluzko fustea eta goiko galeria, harri artifizialeko zutabeez osatutakoak, non kobrezko pabilioien estalkia oinarritzen diren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Torres d'accés al recinte de l'Exposició de 1929» *Cercador de patrimoni arquitèctonic* (Bartzelonako Udala).
2. ↑   Grandas, M. Carmen.  (1987). «Los proyectos urbanísticos para la plaza de España» *D'art* (13): 234..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7919738
* Commonscat Multimedia: Torres venecianes

---

* **Ondare historikoa**
* IPAC: 41190

 |

* Wd Datuak: Q7919738
* Commonscat Multimedia: Torres venecianes
***Mazinger Z*** (japonieraz: マジンガーZ, *Majingā Zetto*?)
 Japoniako manga robot marrazki bizidun telesail bat da. 1972ko abenduaren 3tik 1974ko irailaren 1era arte Fuji Television telebista katean aireratu zen eta 92 atal izan zituen.

Sekulako arrakasta izan zen eta Meka deritzon robot erraldoiei buruzko generoaren aitzindaria bilakatu zen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Bi arkeologok robotak egiteko gai zen antzinako zibilizazio baten aztarnak topatu berri dituzte. Haietako batek, Hell-ek (Infernu doktoreak), antzeko robotak berriz eginez gero, munduaren nagusi bilakatuko dela uste du baita beste arkeologoak, Kabuto doktoreak, bere lankidearen egitasmo maltzurra jarraitzeari uko egin eta une hartatik aurrera biak etsaitu egin dira.

Hellek Kabuto hil dezaten agindu du, baina hil aurretik, Kabutok biloba Kojiri Helli aurre egiteko robot bat egin duela azaldu dio, Z aleazio bikaina duen *Mazinger*. Kabuto hildakoan, Kojik bere beste aitona Yomi doktorearen laguntzari esker, Mazinger pilotatzen ikasi du. Gainera, Yomik ere *Afrodita A i*zeneko robota ere egin du, haren alaba Sayaka Yomik pilotatzen duena. *Mazinger Z* eta *Afrodita* Hellen robotei aurre egin eta mundua salbatzen saiatu dira.

Kanpo estekak
-------------

* *Mazinger Z* telesailaren sarrerako doinua enzungai **(Japonieraz)**
* Mazinger Z. Toei animation **(Japonieraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1143654
* Commonscat Multimedia: Mazinger Z

---

 |

* Wd Datuak: Q1143654
* Commonscat Multimedia: Mazinger Z
**Mohs eskala** gogortasunaren arabera sailkatutako hainbat mineralen zerrenda da, beste mineralen gogortasuna neurtzeko erabilia. Eskalaren oinarrizko ideia da goiko mailako materialak beheko mailakoa urra dezakeela. Friedrich Mohs mineralogoak sortu zuen 1812an, eta gogortasuna neurtzeko existitzen den neurrietako bat da. Haatik, metodoa bera zaharragoa da, Plinio Zaharrak K.a. 77. urtean idatzitako *Naturalis Historia* liburuan aipatu baitzuen.

Eskalaren funtsa
----------------

Mohsek erraz eskuratzen diren hamar mineraletan oinarritu zuen eskala. Modu naturalean existitzen den substantziarik gogorrena izanik, diamantea eskalaren goialdean dago. Mineral baten gogortasuna neurtzeko, aipatu mineralak urra dezakeen eskalako materialik gogorrena (edo minerala urratzen duen materialik bigunena) bilatzen da. Esaterako, minerala apatitoak urratzen badu, baina fluoritak ez, bere gogortasuna Mohs eskalako 4 eta 5 artean egongo da.

Mohs eskala, eskala ordinal hutsa da, alegia, mailen arteko diferentziek ez dute eredu jakinik jarraitzen. Esate baterako, korindoia (9 gogortasuna) topazioa (8 gogortasuna) baino 2 aldiz gogorragoa da, baina diamantea (10) korindoia baino ia lau aldiz gogorragoa da. Ondoko taulan Mohsen eskalako elementuak, haien formula kimikoa eta haien benetako gogortasuna adierazten dira.

| Gogortasuna | Minerala | Iruzkina | Osaera kimikoa | Gogortasun absolutua |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **1** | Talkoa | Azazkalarekin urratzen da | Mg3Si4O10(OH)2 | 1 |
| **2** | Igeltsua | Azazkalaren urratzen da, baina zailago | CaSO4·2H2O | 2 |
| **3** | Kaltzita | Kobrezko txanponekin urratzen da | CaCO3 | 9 |
| **4** | Fluorita | Aiztoarekin urratzen da | CaF2 | 21 |
| **5** | Apatitoa | Aiztoarekin urratzen da, baina zailago | Ca5(PO4)3(OH-,Cl-,F-) | 48 |
| **6** | Ortosa | Altzairuzko lixarekin urratzen da | KAlSi3O8 | 72 |
| **7** | Kuartzoa | Beira urratzen du | SiO2 | 100 |
| **8** | Topazioa | Aurreko guztiak urratzen ditu | Al2SiO4(OH-,F-)2 | 200 |
| **9** | Korindoia | Zafiroak eta errubiak korindoiaren aldaerak dira | Al2O3 | 400 |
| **10** | Diamantea | Mineralik gogorrena da | C | 1.500 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41472
* Commonscat Multimedia: Mohs scale

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q41472
* Commonscat Multimedia: Mohs scale
**Mohenjo-daroko Bainu Handiak** Pakistango Sindh lurraldean dagoen Mohenjo-daron 1926an aurkitu ziren erorkinak dira. Arkeologiaren ikuspuntutik Ka. aurreko III. milaurtekoak dira eta Indus haranean garatu zen zibilizazioarenak dira. 1980tik Gizateriaren ondare gisa sailkatuta dago.

Ezaugarriak
-----------

Espezialisten arabera Mohenjo-daroko termak munduko "aintziaroaren ur publikoaren lehen biltegia izan daiteke".. Biltegiak neurri hauek ditu: 11,88 metro x 7,01 metro, gehienezko sakoneran 2,43 metro ditu. Egituran sartzeko bi eskailera handiak zeuden, bat hegoaldean bestea iparraldean. Berez bainuontzi handi bat zen. Alde batean, ziur aski ura drenatzeko, zulo handi bat dauka.

Zolua hermetikoa zen. Horretarako lohiazko ladreiluak erabili zituzten, oso estu jarrita. Hormak ere horrela egin ziren. Hori guztia gutxi izango balitz igerilekuaren aldeak eta ziur asko zolua betun erabiliz babestu ziren. 

Alboetan zutabe batzuk aurkitu dira. Agian, leiho handiekin ornitzen ziren. Ekialdean ere gela batzuen aztarnaka aurkitu dira; horietan batean putzu bat topatu da; ura putzu horretatik bilduko zen eta, agian ere, euriaren bidez baina horretarako ez da ubiderik aurkitu.

Funtzioak
---------

Ikerlarien ustez biltegia erlio-funtzioetarako erabiliko zen, uretan pertsonak purifikatzeko. Oso gertu, kalearen beste aldean, eraikin handi baten aztarnak aurkitu dira​. Haren garrantzia ikusita, apaizen etxea izan zitekeela pentsatu da.

Numismatika
-----------

Hpgei errupia pakistandarren bileteetan jaso da aztarnategiaren irudia.

Iruditegia
----------

* Aztarnategiaren ikuspegi orokorra.Aztarnategiaren ikuspegi orokorra.
* Eskailerak.Eskailerak.
* Ubidea.Ubidea.
* Informazio kartela.Informazio kartela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Upinder. Singh, (2008). *A history of ancient and early medieval India : from the Stone Age to the 12th century*. Pearson Education. ISBN 9788131711200. OCLC 213223784.

Ikus, gainera
-------------

* Mohenjo-daro

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3346415
* Commonscat Multimedia: The Great Bath of Moenjodaro

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3346415
* Commonscat Multimedia: The Great Bath of Moenjodaro



|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, katalanezko wikipediako «Template:Translated page» artikulutik itzulia izan da, 2022-01-30 data duen 28768792 bertsioa oinarritzat hartuta. Jatorrizko artikulu hori GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentzien pean dago. Egileen zerrenda ikusteko, bisita ezazu jatorrizko artikuluaren historia orria. |
Hegoaldeko piramidearen hondarrak.
**Mazghuna**, Egiptoko gune arkeologiko bat da, Dahshurretik bost kilometro inguru hegoaldera dagoena, Egiptoko XII. dinastia edo Egiptoko XIII. dinastia amaierako bi piramideren hondarrekin.

Amenemhat IV.a faraoiari ematen zaio bi piramide horietako baten jabetza, iparraldekoarena, hain zuzen. Hegoaldekoa, Amenemhat IV.aren oinordekoa izan zen Neferusobeki ematen zaio. Hala ere, ez dago faraoi hauek piramideak eraiki izanaren frogarik, XIII. dinastiako faraoiren batenak ere izan baitaitezke.

Iparraldeko piramidea, ziuraski kareharriz egina, erabat suntsitua dago, eta ez da tenplu edo prozesio galtzada bakar baten ere hondarrik geratzen. Hil kamerak, kuartzitazko sarkofago bat du, baina sekula hilobi bezala erabili ote zen ez da ezagutzen.

Gunea, Ernest Mackayk esploratu zuen 1910ean

Piramideen planoak
------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Mazghunako iparraldeko piramidea | Mazghunako hegoaldeko piramidea |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38664
* Commonscat Multimedia: Mazghuna

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 304204703

 |

* Wd Datuak: Q38664
* Commonscat Multimedia: Mazghuna