recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Hilerri itxia*** ekitaldi bakarreko antzerki lan honekin Xabier Mendiguren Elizegik 1994. urtean Toribio Altzaga Saria irabazi zuen. Lanaren oinarria bi pertsonai arteko elkarrizketa gainean sortzen da. Pertsonaiak sinbolikoak dira eta, ondorioz, haien benetako izenak ez ditugu ezagutuko; obra osoan "Desehorzle Gazteena" eta "Desehorzle Zaharrena" bezala ezagutuko ditugu. Argumento osoa aipatzen ez den euskal herri bateko hilerrian kokatzen da. Herrian hilerri berria egin dute eta urteak dira zaharra erabiltzen ez dela. Antzerki lanak zaharra ustutzen ari den momentua azaltzen digu: bi langile hilobietatik hezurrak eta gorpuzkinak ateratzen ari dira, laster toki horretan beste motatako eraikinak egingo direlako.

Pertsonaien sinbolismoa
-----------------------

* Desehorzle Zaharrena: gerraondorengo pentsamenduaren isla erakusten du. Euskalduna, moskorti eta garai gogorrak ezagutu dituen langilea da. Errealitatea ironiaz ikusten du eta etorkizunean gauza handirik ez du espero. Obraren haria bere hitzaldietan oinarrituko da. Lan finkoa du eta, ondorioz, ez da horretaz gehiegi kezkatzen.

* Desehorzle Gazteena: urduria, lanean ez dago finko. Hasieran berak barrez egiten du barrez kontura baina poliki-poliki bere irudia dramatismoz zamatuko da. Ideologiki ezker abertzalearen ingurukoa dela pentsa daiteke. Bere ikuspuntua zaharrenarenaren kontrapuntua izango da.

Argumentua
----------

Aipatutako bi langileak hilerri zaharrean ari dira lanean, hilobiak hustutzen. Gaztea kezkatuta dago ezen langileburua etortzeko delako eta lana aurreratu nahi duelako. Zaharra, aldiz, oso lasai dago; hark badaki kapataza ez dela etorriko. Obran zehar ziurtasun horren zergatia ezagutuko dugu: aspaldian langile portugaldar bat hil egin zen langileburuak eramaten zuen obra batean, gehiegizko lan egin ondorioz. Langile zaharrena gertatutakoaren testigu izan zen eta, geroztik, kapatazak postu lasaiak bilatzen dizkio. Hari horretatik langileak beste oroimen lotzen ditu: juxtu hustutzen ari diren hilobian lurperatuta dagoen emakumea hark ezagututako emakume eder bat zen, bere lehenengo sexu-harremanen laguna. Kate batean historia eta gertaera desberdinak lotzen doaz, hamaiketakoa jaten duten bitartean. Ia obraren bukaeran, biak ala biak mozkortuta, gertaera garaikideetara helduko dira eta langile gazteenak ETAko militantea zen bere lagunaren heriotza azalduko du.

Estilo
------

Bi pertsonaien hizkuntza erraza eta zuzena da. Langileak izanik haien mintzatzeko modua ezin da oso dotorea izan. Euskara batuaz idatzia izan arren, anzerki obra honek hizkuntza herritarra eta Gipuzkoa aldeko euskalkien eragina ondo asko azaltzen du. Lanak hasieran elementu komikoak aurkezten baditu, argumentua aurrera joan ahala, dramatismoa gora joango da bereziki bi pertsonaiek talka egiten dutenean.

Eskaintza
---------

Liburua Joxean Lasa eta Joxi Zabalari eskainita dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492002

 |

* Wd Datuak: Q20492002
**Grazer AK** (izen osoa *Grazer Athletik-Sport Klub*) Austriako futbol taldea da, Graz hirikoa. Austriako liga bakarra irabazi du eta lau kopa.

Historia
--------

1902an sortu zen eta beti izan du lehia handia hiriko beste taldearekin, Sturm Graz-ekin. 1981ean Kopa eskuratu zuen, bere lehenengo titulua, baina "urrezko aroa" mende berria hastearekin iritsi zitzaion, beste hiru kopa eta liga bat eskuratzean. 2006-07 denboraldian ordea diru arazo larriak izan zituen eta amateur mailako ligatara jeitsiarazi zuten. 2012an **Grazer AC** talde berria eratu zen, maila beherenetik berriz gora igotzeko helburuarekin.

Palmaresa
---------

### Austrian: 7

* Bundesliga (1): 2004.
* Kopa (4): 1981, 2000, 2002, 2004.
* Austriako Superkopa (2): 2000, 2002.

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q659780
* Commonscat Multimedia: Grazer AK

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129954025

 |

* Wd Datuak: Q659780
* Commonscat Multimedia: Grazer AK
**Hodgeman konderria** (ingelesez: *Hodgeman County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Jetmore da. 2010eko zentsuaren arabera 1.916 biztanle zituen, Hodgeman kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hodgeman konderriak 2.228,2 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,83 ura dira. Beste 2.227,37 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,86 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.916 pertsonetatik 1.866 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 118 dira. 20 beltzak edo afroamerikarrak. 3 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 8 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 19 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q374973
* Commonscat Multimedia: Hodgeman County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125505513
* ISNI: 0000 0004 0526 4478
* LCCN: n82006812
* **Lekuak**
* OSM: 1070342
* TGN: 2000701

 |

* Wd Datuak: Q374973
* Commonscat Multimedia: Hodgeman County, Kansas
**Hegazkin** Bergara (Gipuzkoa) eta Zumarraga (Gipuzkoa) artean 2021ean sortutako pop elektroniko duo musikala da. Taldea osatzen dute Alayn Carazo Iturriaga eta Iosu Isaias Villanueva Castro "Isuo" musikariek. Aurrez beste hainbat taldetan aritutakoak dira partaideak: Eyharts, Txost!, MKT, eta abar.

Sintetizadoreak, gitarra elektrikoak eta ahotsa erabiliz sortzen dute musika. Pop elektroniko, synth-pop eta trip-hop estiloak lantzen dituzte.

2021eko maiatzean eman zuten euren lehen kontzertua Zarauzko (Gipuzkoa) Putzuzulo amets fabrikan. Estreinako biraren baitan Bergarako (Gipuzkoa) Seminarixoan eta Zumarragako (Gipuzkoa) Zelai-Arizti aretoetan ere izan

ziren.

Mukuru
------

**Hegazkin** taldea Mukuru kolektiboaren parte da. Proiektuko kide dira Paxkal Irigoyen, Txost!, Hatxe, Muskulo, Klak!son, Isuo eta Kezman, Birkit eta abar. Elkar laguntzeko, solasteko eta musika modu komunitarioan bizitzeko sortu zuten proiektua.  Haize Beltzak zigiluaren 12. erreferentzia da *MKR012*.

Haize beltzak
-------------

**Haize beltzak** Hegazkin taldearen lehen diskoa da. Sei kantuz osatutako pieza da eta Shot! estudioetan, Arrasaten (Gipuzkoa), grabatu zen 2021ean, Ander Barriuso Muñoa teknikari zela. Diskoaren diseinua Aritz Ormazabalena da eta Gvridi artistak egin zituen kantuen bideoklipak.

Haize Beltzak diskoaren azala

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | Begietan |  | 5:38 |
| 2. | Izar euritsua |  | 5:29 |
| 3. | Hondartza |  | 5:29 |
| 4. | Lehergailua |  | 5:57 |
| 5. | Isilpean nabil orain |  | 4:23 |
| 6. | Trantzea amaitzean |  | 6:34 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Hegazkin: Haize beltzak elektronikan» *EITB Euskal Irrati Telebista* 2021-05-31 (Noiz kontsultatua: 2021-06-13).
2. ↑     *HAUS OF BEATS 259 | Txapa Irratia 97.20 FM.*  (Noiz kontsultatua: 2021-06-13).
3. ↑    «Ostiralean 19:30ean hasiko dira Hegazkin eta IbonRG-Enrike Hurtadoren kontzertuak - Zarautz» *Zarauzkohitza.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-06-13).
4. ↑    «Hegazkin taldeak 'Haize beltzak' diskoa aurkeztuko du gaur, eguena - Bergara» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-06-13).
5. ↑    «Musika elektroniko taldea sortu dute Iosu Isaiasek eta Alayn Carazok» *Otamotz* 2021-05-28 (Noiz kontsultatua: 2021-06-13).
6. ↑    «Albisteak» *Mukuru* (Noiz kontsultatua: 2021-06-13).
7. ↑    «Diska berria: Hegazkin- Haize beltzak (MKR012)» *Mukuru* (Noiz kontsultatua: 2021-06-13).

Ikus, gainera
-------------

* Eyharts
* Mukuru

Kanpo estekak
-------------

* Mukuru.eus - Hegazkin webgunea
* Badok ataria - Hegazkin

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114316100

 |

* Wd Datuak: Q114316100
**Regüelta** estatu sozialista eraikitzeko Kantabriaren autodeterminazioa aldarrikatzen duen gazte erakundea da. 1998ko maiatzaren 1ean sortu zuten inguru antifaxista eta CJC (Gazte Komunisten Kolektiboak) erakundetik zetozen hainbat gaztek.

Erakundea
---------

Erakundearen barruan dauden ezkerreko ikuspegi eta sentxibilitate ezberdinak aintzat hartuta, Regüeltak mugimendu sozialistatzat dauka bere burua. Euren ustez, sozialismoaren alde borrokatzen dute gizarte justizia, internazionalismoaa, elkartasuna, eskubide kolektiboak (eta hauek norbanakoen asktasunaren berme moduan), sexu eta genero askapena, ekologismoa eta lur eta ekoizbideen kontrol eta kudeaketa herrikoi eta demokratikoa aldarrikatzen dituztelako.

Euren esanetan, klase eta zapaldutakorik gabeko mundu hobea eraki nahi dute, xenofobia, arrazismo, patriarkalismo eta edonolako diskriminaziorik gabekoa, eta herri zuzendaritzaren mendeko garapen osoa aldarrikatzen dutela, herrien ongizate ekonomiko, ekologiko eta soziala ardatz izango lukeena.

Regüeltaren ekintza esparrua historiko eta kulturalki Kantabriar Nazioa osatuko luketen eremura zabaltzen dan, nahiz eta gaur egun Autonomia Elkartera mugatzen den.

Regüeltaren azken helburua Kantabriaren independentzia da, bere ezaugarrietara moldatutako sistema sozialista batekin eta horretarako fronte guztiak hartuko lituzkeen Muvición Popular Cántabra de Liberación (Askapenerako Kantabriako Herri Mugimendua).

Eraketa
-------

Erakundearen funtzionamendua asanblearioa da. ez dago ezein alderdi politikoren menpe eta eskualdeko asanbladeran antolatzen da, Nazio Koordinadoran elkartzen direnak. Euren webgunean diotenez, gazte mugimendu autonomo eta alegala da. Era beran, ez daukate erakundeen inolako laguntzarik, eta kideen ekarpenak eta materialaren salmenta dira sostengu ekonomikoak.

Beste mugimenduekiko harremanak
-------------------------------

Regüeltak harremana dauka Estatuko hainbat mugimendu independentista ezkertiarrekin, hala nola Darréu (hauekin batera antolatu zuten 206ko Día de la Mocedá Revolucionario, Gazteria Iraultzailearen Eguna).

Kanpo estekak
-------------

Erakundearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3755119

 |

* Wd Datuak: Q3755119
**Hierakonpolis** (antzinako grezieraz: Ἱεράκων πόλις, *Hierakōn polis*) edo **Nekhen** ("gotorlekua"), egun **Kom el-Ahmar** (arabieraz: الكوم الأحمر‎, "muino gorria"), Egipto Garaiko III. nomoko hiriburua izan zen.

Aro aurredinastikotik, Goi Egiptoko hiriburua izan zen, eta bertatik abiaut zen Egiptoko lehen faraoitzat hartzen den Narmer, bi lurrak, Egipto, alegia, batzeko. Egiptoko Inperio Berriaren garaian, hiriburua, Eleithyaspolis izatera pasa zen.

Hierakonpolis, Horus jainkoaren gurtzaren gunea izan zen, lehen dinastietako erregeen jainko zaindaria, erregea bera, Horusen lurreko manifestazioa zelarik. Horusek, Niloren ibarraren alde emankorra ordezkatu zuen, eta Sethek, idorra, basamortua, alegia.

### Hierakonpolis eta egiptoar zibilizazioaren aurrekariak

Lehen gune *proto-estatalak*, Niloren ibarrean, honako toki hauetan agertzen dira: Hierakonpolis, Naqada eta Abidosen (Naqada IIc-d K.a. 3400-K.a. 3200).

Hierakonpolis inguruan aurkitu dira *tenplu primitibo*en aurrekariak, Nilo ibaiaren ibarreko biztanleen txabola apalak imitatzen zituztenak.

Narmerren Paletak jada erakusten ditu hieroglifoak, egiptoar hieroglifoekin idatzitako lehen testu ezagunak, Abidosen grabatu ziren arren.

Hondar arkeologikoak
--------------------

Narmerren Paleta. Ontarioko Errege Museoaren erreprodukzioa
Hierakonpoliseko hondar arkeologiko garrantzitsuenak honako hauek dira:

* *100 Hilobia* delakoa, Naqada II edo Gerzear garaikoa, bere margo muralagatik ospetsua, XIX. mendearen amaieran aurkitua eta gaur egun suntsitua dagoena, non nabigazio, ehiza eta borroka eskenak irudikatzen diren.
* Khasekhemuyren barruti erraldoia
* Horus jainkoaren tenplua Hierakonpolisen, non exbotu ugari utzi ziren, irudi historikoekin apaindutako *errege mazo* ospetsuak barne, horietatik, hemen aurkitutako bostak baino ezagutzen ez direlarik.

*Gordailu Nagusia*n, Quibellek eta Greenek (1898) honako hauek aurkitu zituzten.

* Horus Eskorpioi II.aren mazoa, erregeak, dirudienez, Behe Egiptoren aurka lortutako garaipena irudikatzen duena.
* Narmerren Paleta, Gardinerren arabera, nazio bikoitzaren batasuna irudikatzen duena eta Deltako bere etsaien aurkako garaipena ospatzen duena.
* Jasejemuyren bi eseritako estatua, Behe Egiptoren aurka lortu zuen garaipena erregistratzen duten inskripzioekin.

Hierakonpoliseko eraikinen hondakinen artean, garai eta aro guztietako objektuak aurkitu dira, Kairoko Egiptoar Museoan dagoen Horus irudikatzen duen VI. dinastiako urre eta obsidianazko belatz buru bat bezala.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Hierakonpolis

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q278988
* Commonscat Multimedia: Hierakonpolis

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 22162

 |

* Wd Datuak: Q278988
* Commonscat Multimedia: Hierakonpolis
**Grayson konderria** (ingelesez: *Grayson County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Leitchfield da. 2010eko zentsuaren arabera 25.746 biztanle zituen, Grayson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Grayson konderriak 1.323,56 kilometro koadro ditu. Horietatik 37,12 ura dira. Beste 1.286,44 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,45 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 25.746 pertsonetatik 25.143 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 258 dira. 260 beltzak edo afroamerikarrak. 41 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 61 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 231 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500674
* Commonscat Multimedia: Grayson County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148922385
* LCCN: n80086440
* NARA: 10038911
* **Lekuak**
* OSM: 1846526
* TGN: 2000793

 |

* Wd Datuak: Q500674
* Commonscat Multimedia: Grayson County, Kentucky
**Hizkuntzaren ekologia** edo **ekolinguistika** hizkuntzalaritza eta ekologia uztartzen dituen korronte berria da, 1990eko hamarkadatik garatzen ari dena. Funtsean, osagai sozialez gain ingurumenaren eragile batzuk ere aztertzen dituzte. Planteamendu artean, ekosistemetan eragina duenak hiztunengan eta beraz hizkuntzetan ere eragiten duelakoa dago.

Michael Halliday hizkuntzalari ingelesa eta Charles Voegelin estatubatuarra honen aitzindarietakoak ziren. Beste egile batzuen artean, Chet Bowers, Alwin Fill, Andrew Goatly, Edward Haig, George Jacobs, Jill Jepson, Brendon Larson, John Spiri, Meryl McQueen, Tema Milstein, Brigitte Nerlich, Graham Smart, Arran Stibbe, Rui Ramos portugaldarra eta Albert Bastardas-Boada kataluniarra ditugu.

Geurean, Jose Maria Sanchez Carrion "Txepetx" eta Juan Carlos Etxegoien "Xamar" aipatzekoak dira, baita Bilboko Zenbat Gara elkartea ere.

Arloak
------

Hauek dira eredu honek jorratzen dituen arloak:

* Soziolinguistika eta etnolinguistika.
* Geolinguistika eta dialektologia.
* Psikolinguistika.
* Linguistika historikoa eta hizkuntzaren historia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Language and Ecology Research Forum

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q294936
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph135250

 |

* Wd Datuak: Q294936
**Hidroxilapatita** fosfato motako minerala da, apatito taldearen kidea.

Ezaugarriak
-----------

Hidroxilapatita fosfato mineralaren formula kimikoa hau da: {\displaystyle {\ce {Ca5(PO4)3(OH)}}}. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 5 da.

Mineral gisa
------------

Hidroxilapatitoa apatitoaren taldekoa da, fluorapatitarekin eta klorapatitarekin batera. Egiturari dagokionez antzekoak diren beste mineral batzuk ere talde horretakoak dira, baina beste anioi bat dute fosfatoaren edo beste katioi baten ordez, kaltzioaren ordez. Hidroxilapatito izena apatitotik dator, eta OH-ioiak (fosfatoarekin batera doan beste anioi nagusia) daudela adierazten du. Anioi horren ordez fluoruro, kloruro eta karbonato ioiak egon daitezke. Karbonato ioien ordez, mineral bat sortzen da, karbonato hidroxilapatito, kolofana edo dahllita izenekoa, eta gaur egun ez da espezie mineral independentetzat hartzen, karbonato ioiaren edukia txikia delako eta hidroxilo ioia beti delako nagusi. Dahllita terminoa antzinako literatura mineralogikoan ere erabili izan da apatito fibrosoa izendatzeko, haren osaera edozein dela ere.

Eraketa eta meatokiak
---------------------

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** «Hydroxylapatite: Mineral information, data and localities.» *www.mindat.org* (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q413478
* Commonscat Multimedia: Hydroxylapatite

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85063508
* AAT: 300379782
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D006882
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 52255

 |

* Wd Datuak: Q413478
* Commonscat Multimedia: Hydroxylapatite
**Ho Chi Minh bidea** (vietnameraz: *Đường mòn Hồ Chí Minh*) Ipar Vietnamdik Hego Vietnamera zihoan errepide eta bideen sare logistikoa zen, Laos eta Kanbodian zehar. Viet Cong (edo "VC") eta Vietnamgo Herri Armadari (PAVN) laguntza eman zien, eskulan eta material moduan, Vietnamgo Gerran. Sarea 1959ko uztailean Ipar Vietnamek Laos inbaditu ondoren eraikitzen hasi zen.

Estatu Batuek Ipar Vietnamgo Hồ Chí Minh presidentearen izena jarri zioten bideari. Izenaren jatorria Indotxinako Lehen Gerratik datorrela uste da, "Ho Chi Minhen Ibilbidea" izeneko Viet Minhen itsas lerro logistiko bat zegoenean. 1960. urtearen amaiera aldera, egungo bidezidorra garatzen ari zen bitartean, Agence France-Pressek (AFP) iparraldetik hegoalderako bidezidor bat ireki zela iragarri zuen, eta korridoreari *La Piste de Hồ Chí Minh* izena eman. Ibilbidea, batez ere, Laosetik igarotzen zen, eta komunistek Trường Sơn Hornidura Estrategikorako Ibilbidea deitu zioten, Vietnamgo erdialdeko Annamgo mendikateko mendien Vietnamerazko izenetik. Gainera, bidea Mendebaldeko Bidea (Laos) edo Ekialdeko Bidea (Vietnam) bezala identifikatu zuten. Ameriketako Estatu Batuetako Segurtasun Nazionaleko Agentziaren gerraren historia ofizialaren arabera, bidezidorren sistema "XX. mendeko ingeniaritza militarraren lorpen handienetako bat" izan zen. Bidezidorra gai izan zen hegoaldean borrokan ari ziren tropak eraginkortasunez hornitzeko, parekorik gabeko balentria militarra, historiako aire-intertzeptazioaren kanpainarik gogorrenaren eszenatokia izan baitzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Morris, Virginia.  (2018). *Ho Chi Minh's blueprint for revolution : in the words of Vietnamese strategists and operatives.*  ISBN 978-1-4766-6563-4. PMC 1031052154. (Noiz kontsultatua: 2023-03-24).
2. ↑    *Victory in Vietnam : the official history of the people's army of Vietnam, 1954--1975 : the Military History Institute of Vietnam.*  University Press of Kansas 2002 ISBN 0-7006-1175-4. PMC 48223698. (Noiz kontsultatua: 2023-03-24).
3. ↑   «Spartans in Darkness: American SIGINT and the Indochina War, 1945-1975» *irp.fas.org* (Noiz kontsultatua: 2023-03-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q695916
* Commonscat Multimedia: Ho Chi Minh trail

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4402603-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 6002565

 |

* Wd Datuak: Q695916
* Commonscat Multimedia: Ho Chi Minh trail
Ekonomian, **Herfindahl adierazlea** edo **Herfindahl-Hirschmann adierazlea** (**HHI**) merkatu edo sektore ekonomiko bateko banaketaren aniztasunerako neurria da. Honela kalkulatzen da:

{\displaystyle H=\sum \_{i=1}^{N}s\_{i}^{2}}
{\displaystyle s\_{i}} izanik, *i*-garren enpresaren kuota sektorean ehunekotan edo batekotan.

Zenbat eta txikiagoa izan, aniztasuna handiagoa da, hau da merkatua konpetitiboagoa da, nagusitasuna erakusten duen enpresarik gabe.

Balio minimoa {\displaystyle {\frac {1}{N}}} da, merkatua neurri berean banatuta dagoenean enpresa ezberdinen artean. Balio maximoa 1 da, enpresa bakar batek merkatu osoa hartzen duenean, monopolio egoeran esaterako.

Adibidea
--------

Demagun bi egoera hauek:

* A egoera: 8 enpresek %10eko merkatu kuota dute sektore batean. Enpresa batek geratzen den %20ko kuota hartzen du osorik.
* B egoera: 5 enpresek %10eko merkatu kuota dute eta 2 enpresek %25eko kuota hartzen dute.

Eman ditzagun Herfindahlen adierazleak, ehunekoak hartuz:

* A egoeran, {\displaystyle HHI=8\times 10^{2}+20^{2}=1200}
* B egoeran, {\displaystyle HHI=5\times 10^{2}+2\*25^{2}=1750}

Beraz, adierazle honen arabera sektorea anitzagoa edo konpetitiboagoa da A egoeran.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q370089

 |

* Wd Datuak: Q370089
**Heian-kyo** (japonieraz: 平安京, *Heian-kyō*?)
 egungo Kyotoren jatorrizko izena izan zen, eta, 794tik 1868rarte, 1180an hilabete batzuez etenaldi bat eginez, Japoniako Enperadorearen egoitza eta herrialdeko hiriburua.

Hiri honek, hiriburu bezala, Nagaoka-kyo ordezkatu zuen, eta enperadorearen aginduz eraiki zen 793an, Fujiwara no Ogurimaruren esku. Hiria, haran baten gainean egongo zen, eta, xake taula baten antzera trazatua egongo zen, Txinako Tang dinastiaren hiriburua zen Chang'an imitatuz. Ekialdetik mendebaldera, gutxi gora-behera 4,5 kilometro, eta, iparraldetik hegoaldera 5,2 kilometro inguru neurtzen zuen laukiluze formako azalera zuen, eta, salbuespen bakar bezala, hegoaldeko ateko bi tenpluak zituen, To-jia eta Sai-jia. Jauregi nagusia, barne laukiluze batean egongo zen, hiriaren iparraldeko zatian.

Kyoto izenaren erabilera (hiriburua edo enperadorearen egoitza esan nahi duena), ez zen ofiziala inauguratu zenean, baina izena, XI. mendearen amaieran ofizialdu zen, jatorrizko izena baztertuz.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Nagaoka-kyo** | **Japoniako hiriburua**794-1180 | Ondorengoa**Fukuhara-kyo** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Fukuhara-kyo** | **Japoniako hiriburua**1180-1868 | Ondorengoa**Tokio** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q751907
* Commonscat Multimedia: Heian-kyō

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 255209808
* NDL: 00955735

 |

* Wd Datuak: Q751907
* Commonscat Multimedia: Heian-kyō
**Horace Junior Grant**, (Augusta, Georgia, Estatu Batuak, 1965eko uztailaren 4a - ) saskibaloi jokalari ohia da. 17 denboralditan zehar NBAko hainbat talde ezberdinetan jokatu zuen, 2004. urtean erretiratu zen arte. NBAko liga 4 alditan irabazi zuen eta Harvey Granten anaia bikia da, hau ere NBAko jokalaria izan zen. Profesional izandako 17 urteetan, 11,2 puntu eta 8,2 erreboteko batez bestekoak egin zituen.

Kirol ibilbidea
---------------

### Unibertsitatea

4 denboralditan zehar Clemsongo Unibertsitatean jokatu zuen Grantek. Urte hauetan 13,9 puntu eta 8 erreboteko batez bestekoak burutu zituen. Bere azken denboraldian, bere konferentziako urteko jokalaririk onena izendatu zuten, 21 puntu eta 9,6 puntuko mediak egin ostean.

### NBA

#### Chicago Bulls

Unibertsitatean erakutsitako dohaiek, NBA ligara salto egiteko aukera eman zion. Horrela, 1987an, Chicago Bulls taldea draft-eatu zuen. Lehen urtea, taldeko dinamikan sartzeko erabili zuen eta hortik aurrera Scottie Pippenekin batera hegaleko postuan finkatu zen. Honez gain, Michael Jordan, John Paxson eta Bill Cartwrihtekin batera NBAko historiako 10 talderik onenetakoen artean sartu zen, 1991 eta 1993 urte artean NBAko 3 eraztun irabazi ostean.

1993an Jordan erretiratu zenean, taldeko jokalaririk garrantzitsuenetako bat bilakatu zen Pippenekin batera, baina denboraldia amaitu zenean, Orlando Magic taldera joan zen. Chicagon burutu zuen azken denboraldi honetan NBAko *All-Star-a* jokatu zuen.

#### Orlando Magic

Orlandon, taldeak behar zuen espernientzia puntua jarri zuen, Shaquille O'Neal edota Anfernee Hardaway bezalako jokalari gazteak zituen eta. Urte horretan, NBAko finalera iritsi zen taldea, baina lau partida jarraian galdu zituzten Houston Rocketsen aurka. Floridan, 5 urte egin zituen Horacek, 1999. urtean Seattle Supersonics taldera bidali zuten arte.

#### Los Angeles Lakers

Seattleen urte bat egin ondoren, Los Angeles Lakers taldera joan zen. Operazio honetan, Glen Rice Lakersetik New Yorkera joango zen eta Patrick Ewing, New Yorketik Seattlera joango zen. Los Angelesen, beste eraztun bat irabazten lagundu zion taldeari 2001. urtean.

#### Azken urteak

2001eko denboraldia amaitzean, Horacek Orlandora itzultzea erabaki zuen. Baina 5 partida bakarrik jokatu zituen bertan. Orduan, Magiceko entrenatzailea zen Doc Riversekin arazoak izan zituen eta. 2003-2004 denboraldian, iada 38 urterekin, Los Angelesera itzuli zen Lakersekin jokatzeko berriz ere. Bertan, bere profesional mailako azken partida jokatu zuen.

Taldeak
-------

* Chicago Bulls (1987-1994)
* Orlando Magic (1994-1999)
* Seattle Supersonics (1999-2000)
* Los Angeles Lakers (2000-2001)
* Orlando Magic (2001-2003)
* Los Angeles Lakers (2003-2004)

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)** Horace Granten estadistikak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q440210
* Commonscat Multimedia: Horace Grant

---

 |

* Wd Datuak: Q440210
* Commonscat Multimedia: Horace Grant
**Auibra Hor**, **Auibra** edo **Hor I.a** bezala ere ezaguna, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K. a. 1732 inguruan gobernatu zuena, Krauss eta Frankeren arabera.

Bere tronu izenak, Auibrak, "Ra pozten da" esan nahi du, eta Turineko Errege Kanonaren VI,17 erregistroan idatzia dago, zazpi... errege izan zela adieraziz. Bere erregealdia laburra izan zen, ziuraski, bi urte baino gutxiagokoa.

Amenemhat III.aren miresle sutsu bat izan zen. Hau, Horren ontzi kanopoetan berretsia dago, Amenemhaten izenarekin zigilatuak daudenak, eta faraoi handi hau lurperatuta dagoen tokia zaindu zuen moduagatik. Horrek, Amenemhat III.ak Dahshurren eraikitako piramidea zaharberritzea agindu zuen.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Faraoi honen hilobia, 1894an aurkitu zuen J. de Morganek Dahshurren, bere lurperaketa eta hil ekipoaz txundituta geratuz; Amenemhat III.aren piramidetik iparraldera aurkitu zuen. Hilobi txiki bat zen, profanatua izan ez zena, eta faraoiaren momia zuen barnean, zurezko sarkofago baten barnean, hil objektu batzuekin eta 1,7 metroko altuera zuen faraoiaren zurezko estatua batekin batera, azken hau, gaur egun, Kairoko Egiptoar Museoan dagoelarik.

Auibra edo Hor I.a faraoiaren hilobiaren eta bere estatuaren marrazkia, Dahshurren.
  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Renseneb** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XIII. dinastia | Ondorengoa**Amenemhat VII.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q375353
* Commonscat Multimedia: Hor

---

 |

* Wd Datuak: Q375353
* Commonscat Multimedia: Hor
**Hood konderria** (ingelesez: *Hood County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Granbury da. 2010eko zentsuaren arabera 51.182 biztanle zituen, Hood kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hood konderriak 1.131,38 kilometro koadro ditu. Horietatik 41,92 ura dira. Beste 1.089,46 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 45,24 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 51.182 pertsonetatik 49.822 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.234 dira. 225 beltzak edo afroamerikarrak. 288 amerikar natiboak ziren eta 32 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 296 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 34 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 485 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485912
* Commonscat Multimedia: Hood County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155927110
* LCCN: n79075197
* NARA: 10047119
* **Lekuak**
* OSM: 1836990
* TGN: 1002484

 |

* Wd Datuak: Q485912
* Commonscat Multimedia: Hood County, Texas
**Puck**, edo **Urano XV**, Urano planetaren satelite naturaletariko bat da.

Ezaugarri fisikoak
------------------

Uranoren sateliterik ilunenetariko bat da; haren albedoa 0,07 besterik ez da. Uranoren bost satelite nagusiak askoz distiratsuagoak dira. Badirudi Puck osatzen duen materia Uranoren eraztunena bezalakoa dela. Halaber, badirudi Voyager 2 zundak aurkitutako beste 9 sateliteen antzekoa dela. Pucken osagai nagusia karbonoa da, antza denez.

Voyager 2 zundak aurkitutako Uranoren 10 sateliteetan handiena da. 160 km-ko diametroa du, eta haren orbita Portia eta Miranda sateliteen artean dago.

Aurkikuntza
-----------

1985eko abenduaren 30ean aurkitu zuten, Voyager 2 zundak egindako argazkiak aztertzean.

Izendapena
----------

Hasieran, **S/1985 U 1** izendapen sistematikoa eman zitzaion, behin-behinean. Geroago, Puck behin betiko izena eman zitzaion. Satelitearen izena mitologia zeltako izen bereko iratxo baten izenean du jatorria; William Shakespeareren Udako gau baten ametsa obran agertzen den pertsonaia baten izena da, eta, batez ere, horregatik da ezaguna.

  


| Uranoren sateliteak |
| --- |
| Miranda · Ariel · Umbriel · Titania · Oberon |
| Cordelia · Ophelia · Bianca · Cressida · Desdemona · Juliet · Portia · Rosalind · Cupid · Belinda · Perdita · Puck · Mab · Francisco · Caliban · Stephano · Trinculo · Sycorax · Margaret · Prospero · Setebos · Ferdinand |
| Urano |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15662
* Commonscat Multimedia: Puck (moon)

---

* **Lekuak**
* TGN: 7031714

 |

* Wd Datuak: Q15662
* Commonscat Multimedia: Puck (moon)
**Hmong** jendea (ahoskera: m̥ɔ̃ŋ) Asiako etnia bat dira, Vietnamgo, Laosko, Thailandiako eta Birmaniako eskualde menditsuetan bizi direnak. Hmongak, orobat, Txinako hegoaldean bizi den Miao etniaren azpitaldeetako bat (苗族) dira. Hmong taldeak pixkanaka hegoalderantz migratzen hasi ziren XVIII. mendean, asaldura politikoak eraginda eta lantzeko lurren bila.

Hainbat hmong Pathet Lao mugimendu komunista eta nazionalistaren aurka borrokatu ziren, Laosko Gerra Zibilean. Pathet Laok Laosko gobernua bereganatu zuenean, 1975ean, Hmong jendea bereizi egin zuten, zigortzeko. Dozenaka mila hmongek ihes egin zuten Thailandiara, asilo politikoaren bila. Iheslari haietako milaka batzuk Mendebaldeko herrialdeetan kokatu dira 1970eko hamarkadaren bukaeraz geroztik, batez ere Ameriketako Estatu Batuetan, baina baita Australian, Frantzian, Frantziar Guyanan eta Kanadan ere. Beste batzuk Laosa itzuli dira, Nazio Batuen Erakundeak babestutako aberriratze programen bitartez; beste batzuk, bortxaz aberriratu ditu Thailandiako Gobernuak, baita familiak bananduz ere. Gutxi gorabehera 8.000 hmong iheslari geratu dira Thailandian.

Ikus, gainera
-------------

* Txinako etniak
* Miao etnia

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** Jacques Lemoine (2005): «What is the actual number of the (H)mong in the world?», *Hmong Studies Journal* aldizkaria, 6. zenbakia.
2. ↑  **(Ingelesez)** Australiako Estatistika Bulegoaren 2006ko zentsuko datuak, talde etnikoen arabera.
3. ↑  **(Ingelesez)** Mugarik Gabeko Medikuak (2008): «Thailand Forcibly Returns Hundreds of Hmong Refugees to Laos».

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q219205
* Commonscat Multimedia: Hmong

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119542352 (data)
* GND: 4074770-0
* LCCN: sh85061298
* NDL: 00561168
* AAT: 300240013
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q219205
* Commonscat Multimedia: Hmong
Liburuko marrazkia (1919), Harry Clarke marrazkilariarena (1889-1931)
"**Herio Gorriaren Mozorroa**" (ingelesez *The Masque of the Red Death*) 1842an argitaratutako Edgar Allan Poeren ipui edo kontakizun labur bat da.

1964an Roger Cormanek ipuin honen izenburu berdineko *The Masque of the Red Death* filma zinemaratu zuen, Vincent Price eta Hazel Court aktoreek antzeztu zutelarik.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Kontakizun honetan "Herio Gorria" izeneko izurri misteriotsu batek Prosperoren hiria erasotzen du, azken hau gezurretazko herrialde baten printzea delarik. Honi mota guztietako nahi eta atseginetaz gozatzea laket zitzaion, gustu ona, arteak, dantza saioak eta era guztietako dibertimenduz osatutako jai eta festak.

Izurriak bere eskualde osoa erasotzen zuela ikustean, Prosperok bere gorteko ehun jauntxo inguruekin batera bere gazteluan babestea erabakitzen du, guzti hau Herio Gorritik ihes egiteko asmoarekin.

Gau batez printzeak inoiz antolatu den jai hoberena burutzea erabakitzen du. Honetarako gazteluak zazpi gela ditu, bakoitzak bere kolore ezberdina duelarik, beirate eta hormak kolore honetan izanik. Halere salbuespen bat bada, Gela Beltza, honek beirate gorriak ditu eta honenbestez giro bedulgarri eta mamu-itxurazkoa sortuz.

Gonbidatuek jaiaz gozatzen duten bitartean, kanpokaldean gaisotasunaren erasoaren ondorioz jende arrunta hiltzen doa, ez baidute inolako laguntzarik.

Gazteluan denak dantza egin eta geletan zehar dabiltz, gela beltzaren salbuespenarekin, honetan bere soinu goibelaz jaia eteten duen ebanozko erlojua kokatzen da, honek gonbidatuetan azaldu ezin litekeen zirrara beldurgarria eragiten die.

Jaia aurrera doan heinean Prospero printzeak hil-ohiala diruedien jantzi zuri batez mozorrotutako arrotz bati so egiten dio, Herio Gorriaren biktima bat irudikatzen duen mozorro batez bere aurpegia estaltzen duelarik. Printzeak hau iraintzat hartu eta arrotza ezagutuarazi dadin behartzen du. Kolorezko gelen barna izandako jazarpen baten ostean, azkenean biak gela beltzera ailegatu eta Printzeak arrotzaren aurka jo, aldi berean garrasi beldurgarri bat bota eta bertan hiltzen delarik. Denen izuikararako, arrotza den gonbidatuak bere benetako nortasuna ezagutarazten du: Herio Gorriaren pertsonifikazio berbera. Une horretatik aurrera, Herio Gorriaren sarreraren ondorioz gazteluan dauden denak banan-banan hiltzen joango dira, Gela Beltzeko Erlojuak gauerdia iragartzen duen unea hain justu ere.

Kanpo estekak
-------------

* The Masque of the Red Death (Ingeleraz)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q766086
* Commonscat Multimedia: The Masque of the Red Death

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 177620548
* BNE: XX3226106
* Open Library: OL41050W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q766086
* Commonscat Multimedia: The Masque of the Red Death
**Hereroa** bantu taldeko herria da, gaur egun 250.000 kide dituena. Gehienak Namibian bizi dira, eta gainerakoak Botswanan eta Angolan. Hereroera hizkuntzaz gain, Angolakoek portugesez badakite; Botswana eta Namibiakoek, ingelesez; eta Namibiakoek, afrikaansez ere bai.

Historia
--------

XVII. eta XVIII. mendeetan, hereroak ekialdetik egungo Namibiara migratu eta han abeltzain finkatu ziren. XIX. mendearen hasieran, Hegoafrikako nama herria —jadanik su-armak zituzten— haien lurraldeetan sartu ziren, merkatari zuriek eta misiolari alemaniarrek jarraituta. Hasiera batean, namak hereroak mugiarazten hasi ziren, baina geroago, bi herriak elkartu ziren.

XIX. mendearen amaieran, lehen kolono europarrak lurralde horretan sartzen eta finkatzen hasi ziren. Damaraland batik bat, kolono alemaniarrek hereroen lurrak lortu zituzten, baserriak eraiki nahian. Hori guztia alemaniar aginte koloniala izan zen. Hego-mendebaldeko Alemaniar Afrika izenpean kolonia bilakatu zen lurralde hori.

Handik gutxira, kolono alemaniarren eta abeltzain hereroen arteko liskarrak hasi ziren, batik bat ura eta lurra hartzeko eskubideen gainean, baita jatorrizko populazioaren diskriminazioarengatik ere. Azkenean, 1904an, hereroak eta namak matxinatu ziren (Hereroen Gerrak). Nahiz eta hasieran arrakasta izan, Alemaniar Inperioak 15.000 gizonekin Lothar von Trotha buru zuen armada bidali zuen. Matxinada itzali zen, baina horren ondorioz 25.000 eta 100.000 herero artean (65.000 ziurrenik), 10.000 bat nama eta 1.749 alemaniar hil ziren. Triskantzaren mendeurrenean, Heidemarie Wieczorek-Zeul Alemaniako Garapen eta Kooperazio ministroak barka zitzaten eskatu zien, alemaniarren izenean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Berria. *Estilo Liburua.* .
2. ↑   Moses, A. Dirk.  (2008). *Empire, Colony, Genocide: Conquest, Occupation and Subaltern Resistance in World History.*  New York: Berghahn Books ISBN 978-1-84545-452-4..
3. ↑   Schaller, Dominik J..  (2008). *From Conquest to Genocide: Colonial Rule in German Southwest Africa and German East Africa.*  New York: Berghahn Books, 296 or. ISBN 1-8454-5452-9..
4. ↑   Sara L. Friedrichsmeyer, Sara Lennox, and Susanne M. Zantop.  (1998). *The Imperialist Imagination: German Colonialism and Its Legacy.*  University of Michigan Press, 87 or. ISBN 978-0-47209-682-4..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170088
* Commonscat Multimedia: Herero

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12213310v (data)
* GND: 4024480-5
* LCCN: sh85060373
* NKC: ph698785
* SUDOC: 030787777
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q170088
* Commonscat Multimedia: Herero
Portaletak kaiatik ikusita.
**Portaleta** edo **Portaletak** garai batean Donostiako harresietan zegoen sarrera nagusietariko bat zen. Garai haietan **Itsasoko Atea** izenarekin aipatzen da. Alde Zaharrean sartzeko beste ate nagusia Lurreko Atea zen, egungo Boulevardean kokatzen zena.

Ezaugarriak
-----------

Portaleta izenez ezagutzen den Itsasoko Ateak Donostiako Parte Zaharra eta Kaia banatzen ditu. Erdi Arotik dokumentatuta dago, eta harresitutako esparruaren mendebaldean kokatzen da. Lurreko Atearekin batera, Parte Zaharrera sartzeko erabiltzen zituzten bi ateetako bat da. Áncora elkartearen arabera, hasieran defentsarako eraiki zuten, eta espazio gutxi zuen kanpotik iristen ziren merkantziak Lonjara garraiatu ahal izateko.

XIX. mendearen erdialdean, 1856an zehazki, berritu egin zuten, monumentalagoa eta zabalagoa egiteko. Eraberritze hori Peironcely ingeniariak (Madril, 1818-1884) Donostiako kaia handitzeko proiektuaren testuinguruan egin zuten. Joaquin Ramon Etxebeste udal arkitektoak egin zuen atearen diseinu berria, eta garai hartan modan zegoen itxura neoklasikoa eman zion.

Itsasotik ikusita, teilapez estalitako bost aldeko poligonoaren itxura hartu zuen. Hirigunetik begiratuz gero, ordea, Garaipen Arku bat zirudien. Gaur egun, arku formako erdiko baoa hiriaren inizialak dituen burdinazko hesi baten bidez ixten da; albokoak, berriz, neurri txikiagoko pasabideak dira, oinezkoentzat eginak.

1921ean, Juan Rafael Alday arkitektoak esku hartu zuen berriro, eta haren estalkia bertatik igarotzeko moduko terraza zabal bat bihurtu zuen, harresiaren gaineko pasabidearekin lotuz. Arrantzaleentzako "oso erabilgarria" zen barometro bat jartzeko aprobetxatu zuten (1970. hamarkadan lapurtua izan zena), alboetan bolutak zituen hormigoizko frontis batean txertatuz. Dekorazio hori kendu egin zuten gero, eta 1967an arrantzale kementsuen omenezko inskripzio bat jarri zuten. Urte horietan oraindik ere arrantzaleen topalekua zen.

Tradizionalki hemen jartzen da urtero, maiatzaren 22an, itsasoan aurkitutako Santa Rita eta Santa Kiteriaren irudia.

Iruditegia
----------

* Portaleta atzean, 1917an, Ricardo Martínen argazkian.Portaleta atzean, 1917an, Ricardo Martínen argazkian.
* Portaletak Alde Zaharretik ikusita.Portaletak Alde Zaharretik ikusita.
* Portaletetan arrantzaleei eskainitako oroigarria (1967).Portaletetan arrantzaleei eskainitako oroigarria (1967).

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Sara Ibarguren: "Itsasotik Parte Zaharrerako atea", Hirutxuloko Hitza, 2334. zk, 2022/11/11.
**Regina Wauters** (Malinas, 1795eko martxoaren 1a - 1874ko urtarrilaren 24a) belgikar enpresaburu eta garagardogilea izan zen. Roeselareko Rodenbach Garagardotegiaren sorreran lagundu zuen.

Bizitza
-------

Malinasen jaioa, Regina Wauters bertako garagardogile aberats baten alaba zen. 1818an Pedro Rodenbachekin ezkondu zen eta Roeselarera joan zen bizitzera, non senarraren familiak destilategi bat zuen.

1821ean Pedrok anai-arrebarekin garagardotegia hartu zuen. Hamabost urteko lankidetza adostu zuten. Hamabost urteen ostean, Pedrok eta Reginak beste anai-arrebei garagardotegia erosi zieten. Belgikako Iraultzan zehar Pedro armadan zerbitzatzen ari zenean Reginak garagardotegia zuzendaritza hartu zuen.

1835ean Rodenbachek familiako destilategia erosi zuen. Rodenbach 1848an Bruselan hil ondoren, familiak destilategia saldu zion Reginari. Reginak destilategiari jarraipena eman zion. Ondoren Reginak Raymond seme zaharrenari destilategian lana eman zion. Raymond Rodenbachek destilategia zuzendu zuen 1895. urte aldera arte. Ondoren, destilategia Honoré Talperi saldu zion eta honek txikoria fabrika bihurtu zuen.

Horrez gain, Reginak Rodenbachen destilategian dirua inbertitzeaz gain, honen garagardotegian ere inbertitu zuen. Pedrok Rodenbachtarren garagardotegia eta onibar gehienak erosi zituen Reginaren diruarekin. Pedrok lege-dokumentuak sinatu behar izan zituen Regina bere familiaren garagardotegiaren eta onibarren jabetzat ezagutuz.

Garagardotegia erosi eta berehala, Regina garagardotegia handitzeari ekin zion. Eskualdeko destilategirik handienetako bat eraiki zuen arren, ez zuen lortu hiriko handiena izatea.

1860an bere semea Edward Rodenbach garagardotegian lanean hasi zen eta haren zuzendaritzapean garagardotegia Roeselaretik kanpo hedatu zen. 1864an, Reginak 69 zituenean, Edwardi garagardotegia, etxea, lantegiak eta erositako hamaika tabernak saldu zizkion eta erretiroa hartu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14254177

 |

* Wd Datuak: Q14254177
**Renville konderria** (ingelesez: *Renville County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Olivia da. 2010eko zentsuaren arabera 15.730 biztanle zituen, Renville kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Renville konderriak 2.556,57 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,85 ura dira. Beste 2.545,72 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,15 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.730 pertsonetatik 15.397 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.046 dira. 40 beltzak edo afroamerikarrak. 76 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 54 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 150 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188275
* Commonscat Multimedia: Renville County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127853268
* LCCN: n81093341
* NARA: 10039757
* **Lekuak**
* OSM: 1795791
* TGN: 2001063

 |

* Wd Datuak: Q188275
* Commonscat Multimedia: Renville County, Minnesota
**René Jacobs** (Gante, 1946) belgikar kontraltoa, orkestra-zuzendaria eta musikologoa da. Goi-mailako ikasketak Ganteko Unibertsitatean egin zituen, eta musika eta kantua ikasi zituen aldi berean. Alan Curtisi esker, veneziar opera ezagutu zuen, Francesco Cavalliren *Erismena* kantatzeko enkargua eman baitzion hark. Gustav Leonhardt eta Alfred Dellerrek horretara bultzatuta, antzinako musikaz zaletu zen, eta kontraltoaren errepertorioa eta tinbrea indartzeko lanak egin zituen. 1977an, *Concerto vocale* taldea sortu zuen, eta talde horrekin italiar, frantses eta alemaniar errepertorio barrokoa aztertu zituen: Cavalliren *La Calisto* (1994) lanaren grabazioak oso kritika onak izan zituen. Schola Cantorum Basiliensiseko irakasle, Innsbruckeko Jaialdiko zuzendari artistiko eta antzinako musikako aholkulari (Berlingo Staatsoperren) izan da. Lan handia egin du antzinako partitura ahaztuak berreskuratzeko, bai kantari gisa bai orkestra-zuzendari gisa. Opera barrokoa ere lantzen du. 2011n, III. Traetta Saria eman dio Traetta Societyk Europako musika-ondarea berreskuratzeko egin duen lanagatik.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q433939
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64128960
* ISNI: 0000 0001 0858 1186
* BNF: 12719946t (data)
* GND: 128606967
* LCCN: n78071520
* NKC: xx0034489
* CiNii: DA08604104
* SUDOC: 052463389
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03197/eu\_j\_0051/j0051
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: rene-jacobs

 |

* Wd Datuak: Q433939
Kimika organikoan **hidroperoxido** esaten zaie hidroperoxi funtzio-taldea (-OOH) duten konposatuei ROOH formula orokorra dutenak. Hidroperoxidoak peroxido organikoen azpitalde bat osatzen dute. Nahikoa ez-egonkorrak dira eta lotura bikoitzak dituzten konposatuekin polimerizazio eragin ditzakete.

Hidroperoxidoen formula orokorra
Hidroperoxidoek paper garrantzitsua dute biologian. Gantz-azidoen, esteroideen eta terpenoen hidroperoxidoak ehunka ezagutzen dira. Entzimek eragiten dute beren sintesia.

Eterrak hidroperoxidora oxida daitezke berez airearen oxigenoaren eraginez. Adibidez, tetrahidrofurano disolbatzailea komertzialki butilhidroxitoluenoa izaten du inhibitzaile gisa peroxidazioa ebitatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Klenk, Herbert; Götz, Peter H.; Siegmeier, Rainer & Mayr, Wilfried. *'Peroxy Compounds, Organic'. Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry..*  Weinheim: Wiley-VCH..
2. ↑   **(Ingelesez)** Sheldon, Roger A..  (1983-12-28). Patai, Saul ed. «Synthesis and uses of alkyl hydroperoxides and dialkyl peroxides» *Peroxides (1983)* (John Wiley & Sons, Ltd.): 161–200. doi:10.1002/9780470771730.ch6. ISBN 978-0-470-77173-0. (Noiz kontsultatua: 2023-04-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20986115
* **Identifikadoreak**
* GND: 4160923-2

 |

* Wd Datuak: Q20986115
**Renville konderria** (ingelesez: *Renville County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mohall da. 2010eko zentsuaren arabera 2.470 biztanle zituen, Renville kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Renville konderriak 2.312,21 kilometro koadro ditu. Horietatik 40,65 ura dira. Beste 2.271,56 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,07 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.470 pertsonetatik 2.425 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 24 dira. 2 beltzak edo afroamerikarrak. 9 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 29 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48831
* Commonscat Multimedia: Renville County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130209791
* LCCN: n82105577
* **Lekuak**
* OSM: 1740306
* TGN: 2001594

 |

* Wd Datuak: Q48831
* Commonscat Multimedia: Renville County, North Dakota