recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Korapilatze kuantikoa** 1935ean Albert Einstein, Boris Podolski eta Nathan Rosen fisikariek beren EPR paradoxan aipatutako propietate bat da.

1935ean Erwin Schrödingerrek esperimentuetan frogatzen den mekanika kuantikoko fenomeno bat deskribatzeko sartutako termino bat da. Elkartutako partikula multzo bat ezin daiteke egoera definituko partikula indibidualak bezala zehaztu, sistema osorako uhin-funtzio bakarreko sistema bat bezala baizik.

Elkartzea garapenean dauden teknologien oinarria da, horien artean konputazio kuantikoa edo kriptografia kuantikoa daude, eta teleportazio kuantiko esperimentuetan erabili izan da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Korapilatze kuantiko» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215675
* Commonscat Multimedia: Quantum entanglement

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 166658073 (data)
* GND: 4409616-1
* LCCN: sh2011004527
* SUDOC: 166990337
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q215675
* Commonscat Multimedia: Quantum entanglement
**Mirentxu eta Mikele Agirre Aristizabal** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1936ko azaroaren 2a) ahizpa biki nafarrak eta aktibistak dira. Espainian 1936an estatu-kolpea eman ondoren, fusilatu eta errepresaliatutako pertsonen oroimen historikoaren babesleak dira.

Biografia
---------

Mirentxu eta Mikele bost kideren arteko ahizpa txikienak dira. Izatez, Lizarrakoak, baina 1936an Iruñeko klinika batean jaio ziren. Ama, Elvira Aristizabal, Lizarrakoa zen; aita, Fortunao Aguirre, ostera, Arellanoarra eta Lizarrako alkatea zen. 1936ko Espainiako estatu-kolpearen ondoren atxilotu eta hil egin zuten, azken alaba bikiak jaio baino bi hilabete lehenago.

Lizarran bizi izan dira, bi urte izan ezik. Bi urte horietan, gerran zegoen giro politikoa zela eta, Donostian bizi izan ziren.

Lan ibilbidea
-------------

Bizitza osoan, fusilatu eta errepresaliatu zituzten pertsonen oroimena berreskuratzeko eta haien gorpuzkiak berreskuratzeko lan egin dute. Amak irakatsi zien aitaren oroimena bizirik mantentzen, elkarrekin izan zituzten bizipenak gogorarazita. 1959an aitaren gorpuzkiak berreskuratu zituzten, Cuelgamurosera joan eta Lizarrako familiaren panteoian lurperatu ahal izan zituzten.

Aktiboki hartu dute parte oroimen historikoa berreskuratzen eta estatu-kolpearen ondoren Nafarroan errepresaliatutako pertsonei omenaldia egiten. 2002ko azaroan Nafarroako Fusilatuen Senideen Elkartea (AFFNA-36) sortu zenetik, kide aktiboak izan dira. Elkarte horretako presidentea izan zen Mirentxu zortzi urtez, 2002an sortu zenetik, 2010era hain zuzen ere. 2012an, Gorka Morenoren *Asociados por la verdad* (1936-2012) liburuan jaso ziren haren testigantzak.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 2018 Mikele eta Mirentxu Aguirre bikiei omenaldia, Zaballa taldearen eskutik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Lizarra, oroimenari men. Estella, rica en memoria» *www.estellaricaenmemoria.com*.
2. ↑   cabasés, lola.  (2012-12-13). «Huérfanos del franquismo narran su vida para recuperar la dignidad a las víctimas» *Diario de Noticias de Navarra*.
3. ↑   Arizaleta, Javier.  (2022-09-30). «Día para el recuerdo en el 86º aniversario del asesinato de Fortunato Aguirre» *Diario de Noticias de Navarra*.
4. ↑   Nabarralde.  (2011-09-29). «Fortunato Aguirre, memoria viva» *Nabarralde*.
5. ↑   Nabarralde.  (2012-12-13). «Huérfanos del franquismo narran su vida para recuperar la dignidad a las víctimas» *Nabarralde*.
6. ↑    *| Libro "Unidos por la verdad, 1936-2012", de Gorka MorenoForo por la Memoria - Federación Estatal de Foros por la Memoria.* .
7. ↑   Azcona, Julen.  (2018-09-22). «Arellano explora su memoria en femenino y homenajea a las hermanas Aguirre» *Diario de Noticias de Navarra*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q119257729

 |

* Wd Datuak: Q119257729
**Theo Hernández** (Marseilla, Frantzia, 1997ko urriaren 6a) frantses futbol jokalaria da, ezker atzelari moduan jokatzen duena Italiako Serie A-n, AC Milanen. Jokalari bizkorra da, eta potentzia handikoa[erreferentzia behar]. Bere anai Lucas Hernandez ere futbol jokalaria da.

Ibilbidea
---------

### Hasierak Rayo Majadahondan eta Atleticon

Bere ibilbidearen hasiera Rayo Majadahonda taldearen behe-mailetan hasi zen, eta 2015-2016 denboraldiaren hasieran Atletico Madrilek fitxatu zuen bere bigarren talderako. Hurrengo denboraldian aurredenboraldia lehen taldearekin egin zuen, eta Alavesera joan zen utzita 2016-2017 denboraldirako.

### Alavesen eztanda eta Real Madril (2016-2019)

Frantziarrak sekulako maila eman zuen Alavesen, taldeak denboraldi bikaina egin zuen, eta Kopako finalera iritsi ziren, Bartzelonaren aurka galduz bertan. Denera 38 partidu jokatu zituen, 2 gol sartuz eta 4 asistentzia emanez.

Real Madrilek, Marceloren ordezko baten bila, Theo erosi zuen, Atleticori 24 milioi euro ordainduz. Bertan bi urte eman zituen, aukera gehiegirik gabe. Bigarren urtean Errealera utzi zuten, eta bertan ere ez zuen jarraikortasunik lortu.

### Milanen maila berreskuratzea (2019-)

Azken bolada maila txarra emana zuen arren, Milanek esfortzu bat egin eta bere proiekturako Theo eskuratzearren 20 milioi euro ordaindu zizkion Madrili. Negozioa ongi atera zitzaion, bere lehen denboraldian maila berreskuratu eta Stefano Pioliren taldean jokalari garrantzitsua izan baitzen.

Estatistikak klubetan
---------------------

2023ko otsailaren 23an eguneratua.| Kluba | Herrialdea | Urtea | Partida(k) | Gola(k) | Asistentzia(k) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Atletico Madril |  Espainia | 2015-2016 | 0 | 0 | 0 |
| **Guztira klubean** | **0** | **0** | **0** |
| Alaves |  EH | 2016-2017 | 38 | 2 | 4 |
| **Guztira klubean** | **38** | **2** | **4** |
| Real Madril |  Espainia | 2017-2018 | 23 | 0 | 3 |
| **Guztira klubean** | **23** | **0** | **3** |
| Real Sociedad |  EH | 2018-2019 | 28 | 1 | 2 |
| **Guztira klubean** | **28** | **1** | **2** |
| Milan |  Italia | 2019-2020 | 36 | 7 | 5 |
| 2020-2021 | 45 | 8 | 8 |
| 2021-2022 | 41 | 5 | 10 |
| 2022-2023 | 28 | 2 | 5 |
| **Guztira klubean** | **150** | **22** | **28** |

Selekzio nazionala
------------------

Theo frantziako behe-kategorietan ibili da, baina gaur egun Espainiako Selekzioarekin jokatu ahal izateko, herrialde honetako nazionalitatea lortzearen zain dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23703372
* Commonscat Multimedia: Théo Hernandez

---

 |

* Wd Datuak: Q23703372
* Commonscat Multimedia: Théo Hernandez
**Olivia Haigh Williams** (Londres, 1968ko uztailaren 26a) zine eta telebistako aktore britainiarra da. Williamsek antzerkigintza ikasi zuen Bristol Old Vic Theatre Schoolen, bi urtez, eta hiru urtez Royal Shakespeare Companyn. Bere lehen rol ezaguna Jane Fairfax antzezten izan zen *Emma* (1996, telebista britainiarreko filma), Jane Austenen nobelan oinarrituko lana. 

Zineko debuta izan zuen *The Postman-en* (1997) eta gero etorri ziren *Rushmore* (1998) eta *The Sixth Sense* (1999). 21. mendean protagonista izan da Lucky Break (2001), The Heart of Me (2002), The Ghost Writer (2010), *Hanna* (2011), *Anna Karenina* (2012), *Hyde Park Hudson* (2012), *Sabotage* (2014), Maps to the Stars (2014), Victoria & Abdul (2017) eta The Father (2020) filmetan.

2017tik 2019ra, Emily Silk-en rolean aritu *Counterpart* zientzia-fikziozko telesailean. Halaber 2022tik Camilla Parker Bowlesen gorpuztu zuen egin zuen Netflix *The Crown* telesaileko bosgarren eta seigarren (azken) denboraldietan.

Williams Londresko iparraldean jaio zen. Bi gurasoak legelariak diti.' Williams South Hampstead High School-en hezi zuten, Londresko iparraldean dagoen Hampstead-eko neskentzako eskola independentean. Ondoren, Newnham College, Cambridge, graduatu zen ingelesezko literaturan. Gero drama ikasi zuen Bristol Old Vic Theatre Schoolen bi urtez, eta hiru urte eman zituen Royal Shakespeare Companyn.

Graduazioaren ondoren, Williamsek Royal Shakespeare Companyrekin lan egin zuen, bai Stratford-upon-Avonen, bai Londresen. 1995ean, Estatu Batuetara joan zen Shakespeareren *Richard III.a* antzeztera Natioanal Theatre konpainia nazionalaren britainiarrarekin, Ian McKellen protagonista zuela. Ondoren hasi zen telebistan.

Bizitza pertsonala
------------------

Williamsek zazpi urteko harremana izan zuen Jonathan Cake aktorearekikn baina aurreikusitako ezkontza baino bi aste lehenago amaitu zen erlazioan. 2003an Rhashan Stone aktore eta antzerki-idazlearekin ezkondu zen, eta harekin bi alaba ditu.

*The Postman* filmatu ondoren, denbora eman zuen Bolivian oihan tropikalean bertako hartzak aztertzen.

Williamsi VIPoma izeneko tumorea diagnostikatu zioten 2018an, eta, tratamenduaren ondoren, Pankreako Minbiziaren Erresuma Batuko enbaxadore bihurtu zen.


1. ↑   Gilbert, Gerard.  (15 November 2009). «Olivia Williams: 'I just do what I'm told'» *The Independent* (London).
2. ↑   Costa, Maddy.  (9 January 2008). «Maddy Costa talks to actor Olivia Williams» *The Guardian* (London).
3. ↑   Hoggard, Liz.  (13 April 2003). «How we met? Olivia Williams & Susanna Paisley» *The Independent on Sunday (republished on LookSmart)*.
4. ↑   Ojumu, Akin.  (4 July 1999). «Everyone's talking about... Olivia Williams» *The Observer* (London).
5. ↑   «Olivia Williams becomes Pancreatic Cancer UK ambassador» *Pancreatic Cancer UK* 6 November 2019.
**Maxime Fabien Alexandre Baila Lopez** (Marseille, Frantzia, 1997ko abenduaren 4a) erdilari gisa jokatzen duen futbolari frantziarra da eta bere egungo taldea Italiako Serie Ako Unione Sportiva Sassuolo Calcio da.

Ibilbidea
---------

13 urterekin sartu zen Olympique de Marseille akademian, FC Burel-etik zetorrela. Akademian egon zen garaian, 19 urtez azpiko taldea ordezkatu zuen UEFA Youth League-n.  2014ko uztailaren 12an sinatu zuen bere lehen kontratua profesionala eta bi urte geroago egin zuen debut ez ofiziala data berean, FC Lausanne-Sport-en aurkako lagunarteko partidan.

2016ko abuztuaren 21ean egin zuen debut profesionala Marseillako Olympique taldean, bigarren zatiko hamabosgarren minutuan Bouna Sarren ordezko gisa, EA Guingamp-en aurka 2-1 galdu zuen Frantziako futbol ligan. Hemezortzi minutu besterik ez zituen behar izan Florian Thauvini asistentzia emateko, eta horrek partidako gol bakarra sartu zuen *Les Olympiens* taldearentzat.  Bere debuta Stade Vélodrome-n urriaren 16an izan zen FC Metz-en aurka, 1-0 irabazita.  Hilabete horretan, urriaren 30ean, lehen agerraldia egin zuen Bordeleko Girondins-en aurka 0-0 berdinduz.  Azaroaren 20an, 129 ukitu egin zituen SM Caen-en aurkako partida batean, hau da, Marseillako jokalari batek historiako partida bakarrean egindako kopururik handiena.  Abenduaren 10ean egin zuen bere lehen gola Ligue 1eko Dijonen aurka 2-1 irabazita.

Bizitza pribatua
----------------

Jatorri aljeriarrekoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Maxime López, cedido al Sassuolo con opción de compra.*  BeSoccer 2020ko urriaren 5a.
2. ↑   Sport.  (2017ko urtarrilaren 20a). *Así juega Maxime López.* .
3. ↑   Soccerway.  (2016ko abuztuaren 21a). *Guingamp vs Olympique Marseille 2-1.* .
4. ↑   Soccerway.  (2016ko urriaren 16a). *Olympique Marseille vs. Metz 1-0.* .
5. ↑   Soccerway.  (2016ko urriaren 30a). *Olympique Marseille vs. Bordeaux 0-0.* .
6. ↑   Goal.com. *Meet Maxime Lopez:The new Nasri wanted by Liverpool and Arsenal.* .
7. ↑   Soccerway.  (2016ko abenduaren 10a). *Dijon vs. Olympique Marseille 1-2.* .
8. ↑    *Pourquoi Maxime Lopez, milieu de terrain de l'Olympique de Marseille, peut jouer pour l'Algérie.*  France Football 2016ko abenduaren 16a.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26704596
* Commonscat Multimedia: Maxime Lopez

---

 |

* Wd Datuak: Q26704596
* Commonscat Multimedia: Maxime Lopez
**Enric Duran i Giralt** (Villanueva y Geltrú, Bartzelonako probintzia; 1976), mahai-teniseko irakasle ohi eta iruzurgile katalana, "Robin Bank" edo "Robin Banketxeena" ezizenez ezaguna. Cooperativa Integral Catalanaren eta FairCoop ekimenen eragilea da.

Ekintza handiena
----------------

Ekintzaile kataluniarrak 39 bankuri iruzur egin ziela jakinarazi zuen. Kreditu pertsonalen bidez, 492.000 euro desjabetu zituela adierazi zuen. 39 bankuren bidez lortu zituen kredituak, tartean BBVA, La Caixa, BSCH edo Deutche Bank.

2008ko irailaren 17an, Enric Duranek iragarri zuen, *Crisis* izeneko aldizkari autoeditatu baten bidez, gezurrezko nomina bat eta fikziozko ofizio bat erabiliz, bai eta bi enpresa mamu ere, hainbat finantza-erakunderen maileguak lortu zituela, 492.000 €-raino. Diru hori ez itzuli, eta eragile sozialen artean banatu zuela adierazi zuen. Bere aurkako prozesuan espetxera zigortu zuten, baina ihes egin zuen. Herritarrei dei egin zien bankuekiko kritiko izateko.

Itzulera
--------

Elkarrizketa sorta batean, Duranek iragarri zuen 2009ko martxoaren 17an itzuliko zela Kataluniara, hainbat finantza-erakundek jarritako salaketak gorabehera. Horren bidez, bere ekintza iragarri eta sei hilabetera, gizarte-mugimenduek eta gizarteak krisi ekonomikoa sakontzeari emango zizkioten erantzunetan parte hartzeko asmoa zuen. 2009ko martxoaren 17an Kataluniako polizia autonomikoak atxilotu zuen. 
Bi egun geroago, Bartzelonako 29. epaitegiak fidantzarik gabeko espetxealdia agindu zuen Duranentzat.
Enric Duran ez zen aurkeztu otsailaren 12an hasi behar zuen epaiketara. Fiskaltzak eta erakunde salatzaileen abokatuek hura bilatzeko eta espetxeratzeko eskatu zuten.

2013ko martxoaren 12an, Bartzelonako Auzitegiak espetxeratzeko agindu zuen, justizia saihestu eta epaiketara aurkeztu ez zelako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------
**Daniel Pollen** (Ringsend, Dublin, 1813ko ekainaren 2a - 1896ko maiatzaren 18a) zeelandaberritar sendagile eta politikaria izan zen. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 1875eko uztailetik 1876ko otsailera.

Irlandan jaio zen eta gutxi ezagutzen da bere bizitzako lehen zatiaz, nahiz eta badirudi Irlandan eta Estatu Batuetan hazi zela. Medikuntzan graduatua zela esan zuen, baina ez dago konstantziarik. 1830eko hamarkadaren amaieran joan zen Hegoaldeko Gales Berrira, eta 1840ko urtarrilean iritsi zen Ipar Aucklandera. Han hasi zen mediku lanetan eta 1844tik 1848ra auzitegiko medikua izan zen. 1846an ezkondu ondoren, kobrezko meatze-konpainia bateko medikua izan zen Kawau uhartean. 1852an zeramikaren industrian aritu zen.

1852tik aurrera politikan parte hartzen hasi zen, lehenik Aucklandeko Kontseilu Probintzialean eta 1861ean Zeelanda Berriko Kontseilu Legegileko kide hautatu zuten.

1873an idazkari kolonial izendatu zuten Julius Vogelen gobernuan, eta 1875eko uztailetik 1876ko otsailera lehen ministro izan zen.
**Max Emilian Verstappen** (Hasselt, 1997ko irailaren 30a jaio zen) belgikar-herbeheretar 1 Formula auto-gidaria da.

Biografia
---------

Jos Verstappenen semea da, F1 gidari ohia, eta Sophie Kumpen bere ama da, gidari ohia zan.

Ibilbide profesionala
---------------------

### 1 Formula

Max Verstappen 2018 chinako lasterketan
Max Emilian Verstappen hasi zen 7 urteekin kart bat gidatzen eta urte berean izan zen mini klaseko irabaslea belgikan. 2007 irabazi zuen Rotaz mini Mazklase lasterketa guztiak. Bakarrik 11 urteekin joan zen Kadete klasera esta irabazi zuen 11/12 lasterketak eta irabazi zuen txapelketa.

#### Emaitzak

·2019. eta 2020. urteetan 3. postuan geratu zen.

·2021. urtean munduko tituloa irabazi zuen.

Errekorak
---------

2021. eta 2022. urtean munduko tituloa eskuratu zuen Lewis Hamiltonen kontra.

F1eko bira bat emoten gidarik gazteena liderra izan da.

2015. urtean izan zen gidari gazteena F1eko lasterketa bat hazten ( 17 urte eta 180 egun)

2016. urtean izan zen gidari gazteena F1eko lasterketa bat irabazten ( 18 urte eta 288 

egun).2016. urtean izan zen gidari gazteena podio batera igotzen ( 18 urte eta 228 egun).

2016. urtean izan zen gidari gazteena bira azkarrena egiten (19 urte eta 44 eguna).

2015. urtean izan zen gidari gazteena puntoak geitzen (17 urte eta 180 egun).

2021. urtean izan zen gidari gazteena Grand Chelem zaria irabazten ( 23 urte eta 

277 egun).

  

**Datuak:**

Wikipedia Max Verstappen
**Kristina Julia Nyberg**, jaiotzez **Christina Juliana Sverdström**, ***Euphrosyne*** izengoitiaz ere ezaguna, (Skultuna, 1785eko azaroaren 17a – *ibidem*, 1854ko apirilaren 16a) suediar poera izan zen.

Bizitza
-------

Skultunan jaio zen 1785ean Per Svärdström eta Beata Eliasdotter Almgrenen familian. 13 urte zituela, umezurtz geratu zen, eta Adlerwald industrialariak adoptatu zuen. Stockholmgo Dariès markesaren barnetegian ikasi zuen, eta 1802tik 1809ra han izan zen irakasle. Orduan Henrik Johan Asping merkatariarekin ezkondu zen. 1818an dibortziatu zen. 1816an Per Daniel Amadeus Atterbomi hainbat poema bidali zion. Bera izan zen *Euphrosyne* izengoitia jarri ziona. 

1822an Skultunara itzuli eta Anders Wilhelm Nybergekin ezkondu zen.

Nyberg ospetsu egin zen batez ere Walpurgis gaueko jaierako idatzitako abestiengatik, eta horietako asko gaur egun ere abesten eta grabatzen dira, *Vårvindar friska* eta *Fruktmånglerskan med tapperhetsmedalj* barne. Ez zuen inoiz poema epikorik idatzi, naturan inspiratutako poema laburragoak baizik. Per Daniel Amadeus Atterbomek haren poemak aldizka argitaratu zituen *Poetisk kalender* aldizkarian. 

1829an Suediako Akademiaren sari bat irabazi zuen. 

1854an hil zen, 69 urte zituela.

Lanak
-----

* *Dikter af Euphrosyne* (1822)
* *Vublina, dramatiskt poem af Euphrosyne* (1823)
* *Nyare dikter af Euphrosyne* (1828)
* *Samlade dikter* (hiru liburukitan, 1831–1842)
* *Dikter af Euphrosyne* (1843)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   **(Suedieraz)** «Julia Christina Nyberg (pseud. Euphrosyne)» *The Art Bin* (Noiz kontsultatua: 2023-11-17).
2. ↑   **(Suedieraz)** «Aurora-förbundet» *Nordisk familjebok.*  2 (argitaratze data: 1904), 438 or. (Noiz kontsultatua: 2023-11-17).
3. ↑   **(Suedieraz)** «Julia Christina Nyberg (1785-1854)» *Svenskt biografiskt lexikon* (Noiz kontsultatua: 2023-11-17).
4. ↑   **(Suedieraz)** Stålberg, Wilhelmina; P. G, Berg.  (1864-1866). «Nyberg, Julia Christina» *Anteckningar om svenska qvinnor.* , 289 or. (Noiz kontsultatua: 2023-11-17).

Kanpo estekak
-------------
**Itsusiko haitzak** Nafarroa Beherea, Nafarroa Garaia eta Lapurdiko mugan dauden haitz ilunak dira. Natura erreserba dira. Bertan Euskal Herriko putre kolonia garrantzitsuenetariko bat dago.

Heltzeko bideak
---------------

Itsusiko haitzak ezagutzeko hainbat irteera puntu daude. Bidarraikoa da ezagunena, Nafarroa Beherean, Pont D’Enfern, Infernuko zubi ezaguna gurutzatuz. Lapurdiko Itsasutik ere irits daiteke, autoz Atekagaitz edo Pas de Roland famatua igaro eta Col des Veaux edo Txekorren leporaino igota. Eta Nafarroatik ere bai, Otsondo mendatean barrena.

Ezaugarriak
-----------

Itsusiko Haitzak txikiak dira garaieraz, 700 metro eskas, baina harri puska ikusgarriak dira, 400-500 metro tentetzen baitira Aritzakun bailara estuaren zaindari. Iparla eta Irubelakaskoa gailurrek babesten dute Aritzakun ekialdetik, eta Artzamendi belartsuak, Lapurdiko tontor garaienak, mendebaldetik (926 metro).

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Epaltza ur-jauzia

Kanpo estekak
-------------

* Andoni Urbistondo: "Itsusiko haitzak: Itsusia, parajeok ez ezagutzea", naiz.eus agerkarian, 2023ko maiatzaren 9an.
* **(Frantsesez)**:Ibilbidearen bideoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q96640702
* Commonscat Multimedia: Itsusiko haitzak
* Wikibooks Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Ibilbideak/Itsusiko haitzak

---

 |

* Wd Datuak: Q96640702
* Commonscat Multimedia: Itsusiko haitzak
* Wikibooks Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Ibilbideak/Itsusiko haitzak
**Idoia Telleria** **Maritxalar** (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1977) argazkilaria da. tailerrak ere ematen ditu.

Biografia
---------

Haurtzaroan, aitaren estudioa bisitatzen omen zuen, besaulki granatean eseri eta esku artean zuen zuri-beltzeko argazkiz osatutako famili album gorri eta urre koloreduna behin eta berriz begiratuz. Orduak pasatzen ziren eta han gelditzen zen … liluraturik. Hantxe konturatu zen irudi batek emozioak transmititzeko zuen ahalmenaz. Horrela sortu zitzaion istorioak kontatzeko gogoa.

Ikasketak
---------

Euskal Herrriko Unibertsitatean Arte Ederretan graduatu zen (1997 - 2001) ikus-entzunezkoen arloan. Bartzelonako Unibertsitatean graduondokoa egin zuen (2020-2021): Irudiaren Pedagogia Bisuala eta Terapeutikoa, argazkia eta irudia.

Proiektuak
----------

* *Isladak.*
* *Barrutik kanpora argazkitzen.*
* *Marokora bidaia.*

Erakusketak
-----------

* *Ni naiz, Idoia.* Photomuseum.

> *Argazkietan, ikusten denaz gain, ikusten ez den alde bat ere bada, bizipenekin eta emozioekin lotutakoa. Hori erakutsi dut 'Ni naiz, Idoia' erakusketan, autorretratuak eta natura uztartuta.*
> 
>

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Barandiaran, Ane Insausti.  (2023-11-10). ««Irudien bitartez gugan dauden sentimenduak atera daitezke»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-11-10).
2. ↑    «Idoia Telleria Maritxalar. Bizitza eta pertsonak argazkitzen» *IDo Photography* (Noiz kontsultatua: 2023-11-17).
3. 1 2 3    «Idoia Telleria Maritxalar. Bizitza eta pertsonak argazkitzen» *IDo Photography* (Noiz kontsultatua: 2023-11-17).
4. ↑   VALLÉS, TXEMA.  (2022-03-06). ««El nuevo proyecto es una investigación fotográfica sobre mi persona y entorno»» *El Diario Vasco* (Noiz kontsultatua: 2023-11-17).

Kanpo estekak
-------------
**Ione Zuluaga Muxika (**Azkoitia, Gipuzkoa, 1995) historialaria eta ikertzailea da.

Biografia
---------

Historiako gradua egin zuen Euskal Herriko Unibetsitatean, Gasteizen. Aranzadi Zientzia Elkartean egiten du lan. Historia garaikidea, eta zehazki, Gerra Zibila eta diktadura frankista garaia dira bere ikerketa lerroak. Doktoretza ari da egiten Gipuzkoan emakumeek jasan zituzten errepresioa eta giza eskubideen urraketez.

> *Frankismo garaian emakume tradizionala bihurtu zen eredu, emazte eta ama ona izango zena. Eta garrantzitsuena: gizonaren mende egon behar zuen. 1938ko Lanaren Foruak aldaketa nagusi bat ekarri zuen: emakume ezkongabeek lan egin zezaketen, baina, ezkondu ondoren, etxean gelditu behar zuten.*
> 
> 

Arangurengo (Nafarroa Garaia) Irulegiko gaztelua industen jardun du eta Zestoako eta Zegamako memoria historikoa ari da ikertzen.

Argitalpenak
------------

* *Zestoa 1936-1959, Giza Eskubideen zapalketa eta errepresioa Gerra Zibilean eta Lehen Frankismoan* (2023). Bi liburukitan hiru kapitulotan banatuta. Frankisten errepresioak herrian izan zuen eragina kontatzen da, errepresio ekonomikoa eta politikoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Ione Zuloaga historialaria elkarrizketatu dute Euskadi Irratiko 'Faktoria magazina' irratsaioan -» *Maxixatzen.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-10-10).
2. 1 2    «Ione Zuloaga: "Egia historikoa ikertzeak pizten du grina nigan" - Azkoitia» *Maxixatzen.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-11-17).
3. ↑    «Ione Zuloaga: "Frankismo garaian emakume tradizionala bihurtu zen eredu"» *Gipuzkoako Hitza* 2022-05-20 (Noiz kontsultatua: 2023-11-17).
4. ↑     *[ELKARRIZKETA* Ione Zuloaga: "Testigantzak emandakoan jendeak lasaitasuna sentitzen du" | danbolin. *] (Noiz kontsultatua: 2023-11-17)**.*

Kanpo estekak
-------------
**María Josefa Errázuriz Guilisasti** (Santiago, 1952ko irailaren 30a), **"Pepa" Errázuriz** izenarekin ezaguna, Txileko politikaria da. Providencia komuneko alkate izan zen 2012 eta 2016 artean. Gaur egun, 2021az geroztik, udalerri bereko zinegotzi lanetan dihardu.

Haurtzaroa eta gaztaroa
-----------------------

Octavio Errázuriz Letelier eta Virginia Guilisasti Tagle senar-emazteen alaba. Octavio Errázurizen (bere herrialdeko enbaxadorea Estatu Batuetan, 1989 eta 1990 bitartean) arreba, Virginia Errázuriz artista bisualaren ahizpa, eta Rafael Guilisasti enpresaburu eta sindikatuko buruzagiaren lehengusina da. 

Santiagoko Villa María Academy eskolan ikasi zuen eta handik 1969. urtean graduatu zen.  Gero, soziologia ikasi zuen Txileko Unibertsitatean, karrera hori amaitu gabe.

Bizitza publikoa
----------------

Josefak herri batzuetan lan egin du, gazte zentroak, kirol klubak, kultur zentroak, parrokiako erakundeak eta lurraldeko koordinatzaileak antolatuz eta kudeatuz. 

1974an, GNBPren idazkari lanetan hasi zen. Erretiratu ondoren, eragiketen kudeatzaile gisa, herritarren lanean kontzentratu zen gobernuz kanpoko erakundeen bidez, hala nola Probidentziako Auzo-Batzarren Batasuna (2006-2008), Hiri Bizia, Txileko Ondare Eremu eta Auzoen Elkartea, Giza Eskalako Santiago baten aldeko Elkartea eta Lurralde Hiritarren Sarea.

2012ko Urriaren 28ko hauteskundeetan, Providenciako alkate hautatu zuten, Labbé garaituz. Labbé hamasei urtez aritu zen komuneko alkate.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  El Mostrador, 18 de mayo de 2012
2. ↑  Diario La Segunda, *"Carolina, Josefa y Maya: La «troika» que arrebató los emblemas de la Alianza"*, jueves 1 de noviembre de 2012.

kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5936569
* Commonscat Multimedia: Josefa Errázuriz

---

 |

* Wd Datuak: Q5936569
* Commonscat Multimedia: Josefa Errázuriz
Kaltzitaren birrefringentzia, kristal polarizatu batekin ikusia
Izpien desplazamenduaren eskema
**Birrefringentzia** edo **errefrakzio bikoitza** gorputz batzuek duten ezaugarria da, batez ere Islandiako espatoa, bertan sartzen diren argi-izpiak bikoiztu eta linealki polarizatutako bi izpi egiteko, bata bestearekiko elkarzuta. Materialak bi errefrakzio indize ezberdin izango balitu bezala portatzen dela ematen du.

Bi norabideetan lehenengoak errefrakzioaren lege normalak jarraitzen ditu eta **izpi arrunta** izena hartzen du. Besteak beste abiadura bat du eta errefrakzio indize aldakorra du, eta **ez-ohiko izpi** izena hartzen du. Bi uhinak polarizatuak daude, elkarrekiko elkarzut. Hau bakarrik gerta daiteke materialaren egitura anisotropoa bada. Materialak anisotropia ardatz bakarra badu (hau da, uniaxiala bada), birrefringentzia bi errefrakzio indize ematen deskriba daiteke, materialaren polarizazio ezberdinak oinarri hartuta.

Birrefringentzia honako harremanarekin kuantifikatzen da:

{\displaystyle \Delta n=n\_{e}-n\_{o}\,}
non *n*o eta *n*e errefrakzio indizeak dira polarizazio perpendikularretarako (izpi arrunta) eta errefrakzio paraleloarekiko (ez-ohiko izpia), hurrenez hurren.

Birrefringentzia ere material magnetikoetan ager daiteke, baina permeabilitate magnetikoan aldaketa handiak egotea arraroa da frekuentzia optikoetan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108779
* Commonscat Multimedia: Birefringence

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4150434-3
* NDL: 00563625
* NKC: ph626801
* AAT: 300191608
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001718

 |

* Wd Datuak: Q108779
* Commonscat Multimedia: Birefringence
**Gerónimo Rulli** (La Plata, Argentina, 1992ko maiatzaren 20a) futbolari argentinarra da, Espainiako ligako Villarreal taldean atezain gisa aritzen dena.

Ibilbidea
---------

Argentinar ligako Club Estudiantes de La Plataren harrobiko jokalaria da, beste klubetako gazte mailetan ibilita izan arren.
Estudiantesekin 2010ko Argentinako lehenengo maila irabazi zuen. Bere debuta 2010an iritsi zen, Alejandro Sabella entrenatzailea zela.2013an 588 minutu pasa zituen golik jaso gabe, klub honen rekorda hautsiz. 2014 udan Real Sociedad, Claudio Bravo saldu ondoren, atezain berri baten bila hasi zen eta horretarako egokiena Rulli iruditu zitzaion atezain egokiena eta Estudiantes taldearekin akordio batera heldu zen jokalaria urte baterako utzita etortzeko.2015eko martxoaren 26an Realak Rulliri 2016. urterarteko kontratua sinatzea erabaki zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5879014
* Commonscat Multimedia: Gerónimo Rulli

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1134167202628167930009
* GND: 1275918948

 |

* Wd Datuak: Q5879014
* Commonscat Multimedia: Gerónimo Rulli
**Erie** (ingelesez: *Lake Erie*, frantsesez: *Lac Érié*) Amerikako Aintzira Handietako bat da, aintzira multzo horretako hegoaldekoena. Iparraldean Kanadako Ontario, hegoaldean Estatu Batuetako Ohio, Pensilvania eta New York eta mendebaldean Estatu Batuetako Michigan estatuak ditu.

Izena
-----

Izena erie amerindiar tribuaren izenetik datorkio. Hegoaldeko kostaldean bizi ziren, gaur egungo Estatu Batuetako Ohio, Pensilvania eta New York estatuetan.

Geografia
---------

Erie aintzirak 25.700 km²-ko eremua, 388 km-ko luzera, 92 km-ko zabalera eta, batez beste, 19 m-ko sakonera ditu.

Huron eta Saint Clair aintziretatik datorren Detroit ibaia da Erieren betebide nagusia. Aintzira betetzen duten gainerako ibaiak Grand, Raisin, Huron, Maumee, Sandusky eta Cuyahoga dira. Hustubidea, berriz, Niagara ibaia da, Niagarako ur-jauziak eratuz Ontario aintzirara doana.

Ertzetako portuen artean aipatzekoak dira Buffalo, Cleveland, Toledo, Erie eta Sandusky. Erieko ubideak (590 km) Buffalo, Albany eta Hudson ibaiaren ertzean dagoen Troy hiria lotzen ditu; Hudson ibaiak elkartzen du Troy hiria New Yorkeko portuarekin.

### Uharteak

Erie aintzirako zenbait uharte
Erieko uharteak hauek dira:

* Big Chicken
* Chick
* East Sister
* Gibraltar
* Green
* Gull
* Hen
* Johnson
* Kelleys
* Little Chicken
* Lost Ballast
* Middle Island
* Middle Bass
* Middle Sister
* Mouse
* North Bass
* North Harbour
* Pelee
* Rattlesnake
* South Bass
* Starve
* Sugar
* Turtle
* West Sister

### Hiri nagusiak

* New York (estatua):
	+ Buffalo
* Pensilvania:
	+ Erie
* Ohio:
	+ Toledo
	+ Cleveland
* Michigan
	+ Monroe

Historia
--------

Antzina eskualdean bizi ziren tribuak, Erie eta Neutralak edo Attawandaron, 1655an Irokesen Konfederazioak mendean hartuak izan ziren. Irokesak frantsesen etsaiak zirenez, Frantziako esploratzaileek aurkitu zuten Amerikako Aintzira Handietako azkena izan zen, Ontario eta Huron aintziren ondoren. Dudakoa da nor izan zen Eriera iritsitako lehen europarra: Étienne Brûlé 1615an, edo Louis Jolliet 1669an.

Ekosistemak
-----------

Giza jarduerek, itsas garraioak adibidez, kutsadura maila altuak eragin dituzte aintziran. Ozeano Bareko izokina sartu zen eta onuragarria izan da, baina espezie inbaditzaileak ere iritsi dira, hala nola zebra-muskuilua, gobioa eta belar karpa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-05-25). *170. araua: Amerikako toponimia.* .
2. ↑  **(Ingelesez)** «Lake Erie – Facts and Figures» Great Lakes Information Network. Great-lakes.net
3. ↑  Great Lakes Factsheet No. 1: Physical Features and Population Epa.gov
4. ↑  Erie Lur hiztegi entziklopedikoa. Euskara.euskadi.net

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Erieko faroak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5492
* Commonscat Multimedia: Lake Erie

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 238370584
* BNE: XX457922
* BNF: 153524976 (data)
* GND: 4085595-8
* LCCN: sh85044620
* NKC: ge718526
* NARA: 10046097
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 4039900
* TGN: 7026039

 |

* Wd Datuak: Q5492
* Commonscat Multimedia: Lake Erie
**Error concealment** edo **berreraiketa** igorle batek audio seinalea bidaltzerakoan, pakete baten galera gertatzean, pakete galdua berreraikitzean datza. Hau posiblea da audio (ahots) seinaleetan denbora txikian antzekotasun handia dagoelako. Teknika hauek galera tasa txikia dagoenean erabiltzen da (%15 baino txikiagokoa denean) eta igorritako paketeak txikiak direnean (4 eta 40 msko laginak bere barnean dutenean). Galdutako luzera fonema baten luzerara hurbiltzen denean (5 eta 100 ms) teknika hauek ez dute funtzionatzen, entzuleak fonema oso gal dezakeelako.
Bi teknika ezberdin daude: paketeen errepikapena eta interpolazioa. Lehenengoan hartzaileak galdutako paketeen ondorengo paketeekin ordezkatzen ditu galera horiek utzitako hutsuneak. Konputazionalki arina da eta, gainera, nahiko ondo dabil. Interpolazioak galdutako paketearen aurreko eta ondorengo paketeak interpolatuta lortzen du berreraikitzea. Honek errepikapena baino hobeto dabil, baina konputazionalki garestiagoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Computer Networking: A Top-Down Approach (6th Edition) F.Kurose W. Ross

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1307508

 |

* Wd Datuak: Q1307508
Emakumezkoen dominazioan, menpekoa ez da beti gizonezkoa.
**Emakumezkoen dominazioa** (edo *femdom*, ingeleseko *female dominance*) BDSM praktika oro da, non menderatze nagusia emakumezkoa den. Normalean, testuinguruaren edo norberaren lehentasunen arabera, emakume menderatzaileari **Domina**, "**Ama**" edo **Dominatrix** deitzen zaio. Dominatrix batek ez du nahitaez gizonezko kide bat menderatu behar; emakume otzana ere izan dezake, nahiz eta harreman horri, ingelesez, *lezdom* deitzen zaion, *femdom*atik bereizteko. Emakumeak menderatzean, emakumeak erabakitzen du eta bere menpekoak bere borondatez emakumearen lidergoa onartzen du. Dominazio mota honek ikuspegi sexuala du nagusiki.

Historia
--------

Emakumeen menderatzea Antzinarokoa da, baina gehiago handitu eta hedatu zen pentsamendu feministatik eta emakumeak mendebaldeko gizarte modernoan duen rol aktibotik abiatuta. 1985eko azterlan batek erakusten du BDSM praktiketako parte-hartzaileen % 30 emakumeak direla. 1995eko azterlan baten arabera, BDSMn interesa duten emakume heterosexualen % 90ek nahiago dute otzanak izan, eta nahiago dute bikote menderatzailea izan; aldiz, gizon heterosexualen % 71k nahiago dute nagusi izatea.

Praktika batzuk
---------------

Oinen fetitxismoa ohikoa da.
Beste BDSM jarduera batzuetan bezala, ez dago emakumeen menderatzearen eremukoak soilik diren jardueren multzo aurredefiniturik. Oro har, emakume nagusiak erabakitzen ditu jarduera zehatzak, adostutako topaketa baten testuinguruan.

Hauek dira emakumeak menderatzaileen praktika batzuk:

* Elikadura: Eguneroko elikadura-modua mugatzen duten arauekin elikatu behar du otzanak, hala nola jarrera, dieta edo kokapen jakin batekin.
* Oinen fetitxismoa
* Strap-onen erabilera
* Zigor fisikoak
* Bisexualitate behartua
* Masailekoak
* Kandaulismoa
* Otzanari tu egitea
* Exhibizionismoa
* Aurpegian esertzea edo *Facesitting*
* Hitzezko umiliazioa
* Kastitate-kontrola
* Urolagnia edo Urrezko euria
* Orgasmo bukatu gabera
* Trampling
* Ahozko sexu behartua
* Genitalen tortura
* Joputza

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Breslow, Norman; Evans, Linda; Langley, Jill (1985). «On the prevalence and roles of females in the sadomasochistic subculture: Report of an empirical study». *Archives of Sexual Behavior* 14 (4). 303-17.or. PMID 4051718.
3. ↑   Ernulf, Kurt E.; Innala, Sune M. (1995). «Sexual bondage: A review and unobtrusive investigation». *Archives of Sexual Behavior* 24 (6). 631-54.or. PMID 8572912.

Ikus, gainera
-------------

* Dominatrix
* Matriarkatu
* Genero-ikasketak
* Menderatze eta sumisio sexual

Kanpo estekak
-------------
*Artikulu hau greziar jainkoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Eter».*
Greziar mitologian, **Eter** edo **Aether** (Αἰθήρ, *Aíthếr*, αἵθω *aíthô* hitzetik, "erre") Greziar mitologiako jatorrizko jainkoetako edo Protogonoetako bat zen; "zeru gorena", espazioa eta paradisuaren pertsonifikazioa. Jainkoek arnasten duten aire altua, garbia eta distiratsua da, hilkorrek arnasten zuten Lurreko ἀήρ aếr edo airearekin kontrastatuz.

Soilik Ereboren semea zen, edo, iturrien arabera, baita Nixena ere, eta Hemeraren neba, honekin elkartuz, eta, elkarrekin, Higinoren arabera, Gea, Urano eta Ponto izanez. Aristofanesen arabera, bere kabuz, lainoetako lamien, nefeleen aita ere izan zen. Eterra, munduko arima zen, eta bizitza guztia, beragandik irteten zen. Nixek, Ereboren laino ilunak eramaten zituen zerutik, mundura gaua eramanez eta Eterra ezkutatuz, Hemerak, eguna ekarriz, kentzen zituen bitartean. (Antzinako teogonietan, eguna eta gaua, eguzkiagandik independenteak zirela uste zen).

Beste iturri batzuk, Kaosetik sortu zela diote. Orfismoak, Eter, Kronos eta Anankeren semea zela zioen.

Aetherra, Zeusen harresi defentsiboa bezala ere ezagutzen zen, Tartaro kosmosetik kanpo giltzapetuta uzten zuen hesia.

Bosgarren elementua
-------------------

Aitherra (aether), suarekin lotutako beste kontzeptu misteriotsu bat da. Kontzeptu greziar hau, dirudienez, bere baliokide hindua den akashatik dator. Aitherra, bosgarren elementua da, beste laurekin batera: ura, lurra, sua eta airea. Aitherra, Su Zerutiarra izango litzateke. Bost elementu hauek, ez dira mundua osatzen dutenak, suntsitzen dutenak baizik: sua (suteak), ura (uholdeak), haizea (urakanak eta haize erauntsiak) eta lurra (lurrikarak). Zerrenda honen arabera, aitherra, eguzkiarena eta antzeko erradiazio termikoa da, espazio hutsean hedatzeko gai dena.

Lau (edo bost) elementuen doktrina, antzinakoa da Grezian, non Sokratesen aurreko garaietan datatua dagoen. Baina are antzinakoagoa da oraindik Ekialde Urrunean, eta India eta Txinan oso hedatu zen, non budismoaren zein hinduismoaren oinarria den, bereziki, testuinguru esoteriko batean. Aither hitz greziarra, *aith* erro indoeuroparretik dator, "sua" edo "erre" esan nahi duena. Erro hau, Aithiopia (Etiopia) izenean agertzen da, "lur errea" esan nahi duena.

Greziar doktrinetan, dirudienez, aitherra, su zerutiarra zen, jainkoek arnasten zuten eta hauek bizi ziren esentzia garbia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189175
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q189175
**Oannes** edo **Uanna** izaki mitologiko bat izan zen, segur aski Apkallu bat (Enkik sortutakoa), erdi gizaki erdi arraina, sumertar, kaldear eta babiloniar kulturetan existitu zena. Pertsiar Golkoan agertu zen, eta gizakiekin hitz egin eta portaera onak, idazten, matematika, arkitektura eta abar irakasten zizkien. Batzuentzat, babiloniarrentzat Oannes Ea edo Enki bera zen, beste batzuek Adaparekin identifikatu zuten. 

K.a. kaldear idazlea izan zen Berosoren arabera, K.a. 2780. urtean, gutxi gorabehera, Dahösen erregealdian, beste Annedoti batzuk agertu ziren, anfibio gisa deskribatuta, giza eta arrain-nahasketa gisa, eta izen hauek izan zituzten: Eudocus, Eneugamus, Eneuboulus eta Anemeutus. Geroago, Apolodororen arabera, K.a. 2450. urtean eta En-men-dur-ana erregealdian, Anodaphus izeneko azken izaki hori agertu zen. Aipatzekoa da Berosoren aburuz entitate horiek Musarus (itzulpena: izaki aldaratzaileak) deitzen zirela.

Ikus gainera
------------

* Abgal
* Atrahasia
* Utnapishtim
* Dagon

Erreferentziak
--------------

S. Kramer eta John Maier, Enkiren Mitoak artisau-jainkoa.

Kanpoko loturak
---------------

* Oannes.org
* Uraren kontzientzia
**Darwin Gabriel Núñez Ribeiro** (Artigas, Uruguai, 1999ko ekainaren 24a), kirol munduan **Darwin Núñez** izenez ezagunagoa, uruguaitar futbol jokalaria da, aurrelari gisa jokatzen duena Ingalaterrako Premier Leagueko Liverpool F.C. taldean eta Uruguaiko selekzio nazionalean.

Gaur egun etorkizuneko izarretako bat izateko aukera gehien dituzten futbol jokalarien artean dago. Transfermarkt, futboleko merkatua aztertzen duen web orrialdearen arabera, 55 milioi euroko balioa du.

Jokatzeko modua
---------------

Darwin Nuñez jokalari sendoa eta altua da, gorputzarekin abantailak ateratzen ditu, eta fisikoki oso trebea. Ezker hegalean zein erdi-aurrelari gisa joka dezake, dituen bertute ugariengatik.

Bere eboluzioa azken urteetan zinez esanguratsua izan da, besteak beste izkin egiten asko hobetu du, eta baita jokoko beste hainbat alderditan ere.

Ibilbidea
---------

Estatistikak
------------

2022ko ekainaren 12n eguneratua.| Taldea | Herrialdea | Urteak | Partidua(k) | Gola(k) | Asistentzia(k) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Peñarol |  Uruguai | 2018-2019 | 22 | 4 | 1 |
| Almeria |  Espainia | 2019-2020 | 32 | 16 | 3 |
| Benfica |  Portugal | 2020-2022 | 84 | 47 | 16 |
| Liverpool |  Ingalaterra | 2022- | 0 | 0 | 0 |

Selekzio nazionala
------------------

Behe-kategorietan presentzia handirik izan ez zuen arren, Peñarolekin jokatzen hasi zenean, 2019an, 20 urtez azpiko selekzioak Hego Amerikako 20 urtez azpiko txapelketarako deitu zuten, eta geroago 20 urtez azpiko Mundu Txapelketarako. Bigarren honetan, nahiz eta Uruguai final zortzirenetan kanporatua izan zen, 4 partidu jokatu zituen, 2 gol sartuz eta asistentzia bat banatuz.

2019ko urriaren 16ean berriz, selekzio absolutuan egin zuen debuta, Peruren aurkako banako berdinketa batean, non bera izan zen goleagile. Ordutik 11 partidu jokatu ditu, eta beste gol bat sartu du. Etorkizunean Edinson Cavani eta Luis Suárez uruguaitar mitoen ordezkoa izateko aukerak ditu, eta 2022ko Qatarreko Munduko Txapelketan jokatuko du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Darwin Núñez - Perfil del jugador 21/22» *www.transfermarkt.es* (Noiz kontsultatua: 2022-06-12).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Darwin, doce meses después - Driblab | Football powered by data'» *www.driblab.com* (Noiz kontsultatua: 2022-06-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q46372260
* Commonscat Multimedia: Darwin Núñez

---

 |

* Wd Datuak: Q46372260
* Commonscat Multimedia: Darwin Núñez
**Hugo Miguel Ferreira Viana** (Barcelos, 1983ko urtarrilaren 15) Portugalgo futbolaria da. Selekzio nazionalean eta Valencia CF tadean aritzen da gaur egun. 2007-2008ko denboraldian, ordean, Osasunan jardun zuen, Valencia CF-k utzita.

Aurreko atera begira dagoen aurrelari ezkerra da, alboetatik ere ibili ahal dena. Lisboako Sporting Clube de Portugalean hasi zen. Europako futbolari gaztearen Saria lortutakoan, Newcastle United FC taldeak erosi zuen 12 euroren truke. Ingalaterran bi urte eman ondoren, Sportingera utzita itzuli zen. 2005-06ko denboraldian Valentziara joan zen, berriro utzita, nahiz eta 2006ko martxoan erosi. 2007ko udan Osasunara etorri zen utzita, Iruñeko taldeak denboraldiaren amaieran jokalaria erosteko aukera badu ere. Nolanahi ere, talde berriarekin lehendabiziko lan saioan lesio larria jaso zuen Hugo Vianak, eta denboraldian ez zuen oso maiz jokatu. Hori zela eta, denboraldia amaitutakoan, Osasunak ez zuen erosi, eta jokalaria Valentziara itzuli zen.

Portugalgo selekzioaren 2001eko azaroaren 14an estreinako aldiz jokatu zuen, Angolaren aurkako lagunarteko partidan. 2002ko Munduko Futbol Txapelketan selekzioaren egon zen, nahiz eta gutxi jokatu. 2004ko Joku Olipikoetan, ordea, bai jardun zuela.

Palmaresa
---------

* Portugalgo liga: 2001/02
* Portugalgo kopa: 2001/02

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Hugo Viana*** Aldatu lotura Wikidatan |

**(Gaztelaniaz)**\*estatistikak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q294963
* Commonscat Multimedia: Hugo Viana

---

 |

* Wd Datuak: Q294963
* Commonscat Multimedia: Hugo Viana
Albatrellus ovinus

Sinonimoak: *Polyporus ovinus*, *Albatrellus albidus*, *Polyporus lutescens*, *Polyporus* *limonius*, *Scutiger ovinus.* Caloporus ovinus. *Boletus ovinus*

Zapore gozoa dute nahasian. Birrineztatuta ere bai.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Haragitsua, 4 eta 20 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik laura eta deprimitua, ertz irregularki zirkularra. Kapelaren azala leuna, lehorra (pitzatu egin ohi da), kolore aldakorrekoa: zuri-horixka, batzuetan arre-gaztaina kolorekoa edo gris-arrosa, baina inoiz ez berdexka edo laranja kolorekoa.

**Himenioa:** Poro dekurrenteak, oso txikiak, zuri-krema kolorekoak isla horixkekin.

**Tutuak:** 4 mm-ko sakonerakoak, 

**Hanka:** 4 eta 8 cm bitarteko garaierakoa, apur bat deszentratua, fin-fin belusatua, zuritik beltzaranera doan kolorekoa.

**Haragia:** Zuri-horixka kolorekoa, biguna, KOH erreaktiboarekin hori kolorea hartzen du. Usaintsu samarrekoa eta zapore leunekoa. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Albatrellus* hitza,onddo honen izen generiko italiar albatrello-tik dator (alberello). *Ovinus* epitetoa latinetik dator, ardia esan nahi duen "ovis" hitzetik. Ardiek jaten dutelako.

Jangarritasuna
--------------

Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua

*Albatrellus cristatus* delakoarekin nahas daiteke, honen kapelaren azalak tonu berdexkak izaten ditu, haragi gogorra eta pagoetan eta hostozabaletan agertzen da. *Albatrellus subrubescens* espeziearekin ere nahas daiteke, honen kapelaren azalak laranja koloreko tonuak ditu. *Albatrellus confluens*-ek KOH erreaktiboarekin purpura kolorea ematen du eta zapore mingots samarrekoa da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Talde oso bateratuetan, kapelak elkartzen. Mendiko koniferoetan (izeia, pinua).

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa..*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 314 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega S. A. Barcelona, 549 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Hakim Ziyech** (arabieraz: حكيم زياش‎; Dronten, Flevoland, Herbehereak, 1993ko martxoaren 19a) Herbehereetan jaiotako marokoar jatorriko futbol jokalaria da. Erdilari edo eskuin hegaleko bezala jokatzen du Ajaxen, Herbehereetako Eredivisie ligan. Talde honetan Chelseak utzita dago. Gainera, Marokoko futbol selekzio nazionalarekin ere jokatzen du, eta 2018ko Munduko Futbol Txapelketa jokatu zuen.

Ibilbidea
---------

Haurtzaroan hainbat harrobitatik pasa zen, hain zuzen ere Reaal Dronten taldea izan zen bere lehena, bera jaiotako herriko futbol taldea. 2004tik 2007ra berriz, ASV Drontenen ibili zen, bere hiriko beste talde bat. 2007an ordea, 15 urterekin, Herbehereetako talde onenetariko batean sartu zen, Heerenveen taldearenean. 2012rarte behe-kategorietan jokatu zuen, eta urte horretan lehen taldera jauzi egin zuen. Bere lehen denboraldiaz gain, beste bat ere egon zen, eta bien artean 36 partidu pilatu zituen, 11 gol sartuz. Hori dela eta, Twente taldea iritsi eta erosi egin zuen.

Talde honekin 3 urteko kontratua sinatu zuen. Bere lehen denboraldia ez zen hain ona izan, nahiz eta partidu konkretu batzuetan sekulako erakustaldiak eman eta haiekin zifrak txukundu. Bere bigarren denboraldia ordea, ordura arteko onena izan zen, hau da, 2015-2016 denboraldia. 17 gol eta 10 asistentziarekin, agur esan zion Twente taldearekin egin zuen ibilbideari. Guztira 68 partidu jokatu zituen, 30 gol sartuz. 2016ko udan, Ajaxek fitxatu zuen, 11 milioi euro ordainduz. Bere lehen hiru denboraldietan bere zifrak handituz joan ziren, eta jokalaria pisu gehiago hartzen joan zen. Ia 100 partidutan, 30 gol sartu zituen, eta baita hainbat eta hainbat asistentzia eman ere.

2019-2020 denboraldia ere berdin hasi zuen, bere taldeari izugarri emanez, eta oraingoan gol baino asistentzia gehiago emanez. 2020ko otsailean, Ajax eta Chelsea akordio batera iritsi ziren 40 milioi eurorengatik jokalari marokoarra Chelseara joan zedin hurrengo denboraldian. 2020-2021 denboraldiaz geroztik Ingalaterrako Ligan jokatuko du.

Selekzioari dagokionez, Herbehereetako selekzioarekin jokatzeko aukera ere izan zuen, eta hainbat beheko kategoriatan hala jokatu bazuen ere, 2015. urtean erabaki zuen Maroko aukeratzea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q327456
* Commonscat Multimedia: Hakim Ziyech

---

 |

* Wd Datuak: Q327456
* Commonscat Multimedia: Hakim Ziyech