recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Artikulu hau Iruñeko eskortei buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gasaren plaza».*

**Gasaren eskortak** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen eskorta bat da.

Kokalekua
---------

Arrotxapea auzoan dago, Arrotxapea edo Larruginen zubia eta Arga ibaiaren alboan.

Eraikina
--------

Kolore gorrixkako eraikina da. Bertan, Safermin jaietan, hurrengo egunean Iruñeko entzierroan aterako diren zezenak gordetzen dira, ilundu aurretik artzainek zezen taldea Arrotxapeako zubia pasarazi eta Santo Domingo aldapako lehenbiziko bihurgunerarteko aldapararte gidatzen dute, bertan biharamunean aterako diren zezenak, Nafarroako errege-erreginen jauregia eta Nafarroako Gobernuaren Hezkuntza Departamentuaren artean dagoen aparkalekuan kokatutako zezendegira gidatzen dituzte. Han zezenek gaua igaro eta goizeko 8etan eguneko Iruñeko entzierroa hastearekin bat, txupinazoa bota eta atea irekitzen diete, Santo Domingoko aldapan goruntz abiatu daitezen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Corrales del Gas. Plaza de la Virgen de la O. Pampiruna.com **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Iruñea** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25475772

 |

* Wd Datuak: Q25475772


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Iruñeko entzierroa |  |
| Gasaren eskortak • Santo Domingoko aldapa • Iruñeko Udal plaza • Merkatarien kalea • Merkatarien edo Estafetako bihurguneaEstafeta kalea • Telefonicako bihurgunea • Kailejoia • Iruñeko zezen plaza |
**Gallia konderria** (ingelesez: *Gallia County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Gallipolis da. 2010eko zentsuaren arabera 30.934 biztanle zituen, Gallia kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Gallia konderriak 1.220,39 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,09 ura dira. Beste 1.208,31 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 25,35 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 30.934 pertsonetatik 29.425 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 275 dira. 800 beltzak edo afroamerikarrak. 108 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 139 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 16 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 446 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q499302
* Commonscat Multimedia: Gallia County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137197076
* LCCN: n79114025
* **Lekuak**
* OSM: 911268
* TGN: 2001612

 |

* Wd Datuak: Q499302
* Commonscat Multimedia: Gallia County, Ohio
**Fornjot** (antzinako eskandinavieraz **Fornjótr**) antzinako erraldoi bat da eskandinaviar mitologian. Finlandiako errege mitiko bat eta Kariren aita da (haizearen pertsonifikazio bat), baita Logirena (suaren pertsonifikazioa) eta Hlér Ægirrena (itsasoko gobernaria) ere. Izenaren esanahia ez dago argi. Baliteke *forn*ek "zaharra" eta jótrek Jutlander, edo, zehazkiago, "erraldoia" (finlandieraz jätti, eskandinavieraz jotun, erraldoia) esan nahi izatea, edo baita *for*rek "goiztiarra" eta *njótr*ek "suntsitzailea" esan nahi izatea. Fornjot, genealogia legendario berezi bat jarraituz gero, Gilen I.a Ingalaterrakoaren aitaren bidezko lehen zuzeneko arbasoa ere bada, eta baita beste ustezko ondorengo batzuen bidez, europar familia noble batzuen eta egungo islandiar familia batzuen arbasorik antzinakoena.

Fornjot testuetan
-----------------

Fornjot bi aldiz baino ez da aipatzen antzinako olerkietan: Ynglingataleko 29. ahapaldian, non "Fornjoten semea"k, dirudienez, suari erreferentzia egiten dion, eta bestea Snorri Sturlusonen Skáldskaparmáleko aipamen batean:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Nola perifraseatuko litzateke haizea? Orduan: dei zazu Fornjoten semea, itsasoaren eta suaren anaia, kaltea edo hondamendia edo ehiza zakur edo basoetako otso edo belena edo soketakoa
Honela hitz egin zuen Sveinek *Nordrsetu-drápa*n:
Lehenik hegan hasten ziren
Fornjoten seme-alaba deformeak |  » |

Fornjot erraldoi bat bezala zerrendatua da *thulur*retako batean, batzuetan Skáldskaparmálen edizioetan gehitua. Hau ez da harritzekoa, Fornjoten seme den Ægir ere erraldoi bat bezala identifikatzen bait da zenbait iturritan.

Orkneyinga sagan eta Hversu Noregr byggdisten ("Nola Norvegia populatua izan zen"), biak Flateyjárboken aurkituak, Fornjot Finlandia eta Kvenlandeko antzianko gobernari bat bezala agertzen da, eta Ægir edo Hlér, Kari eta Logi (garra) izeneko hiru seme-alabaren aita da. Hversuk, gainera, Hlérrek itsasoa, Logik sua eta Karik haizea gobernatzen zuela dio.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q389673

 |

* Wd Datuak: Q389673
**Foro obalatua** Jordaniako Gerasa hirian dagoen obalo forma duen erromatar garaiko plaza da, etenik gabeko arkitrabea sostengatzen duten zutabe jonikoek inguratutakoa.

Deskribapena
------------

90 metro luze eta 80 metro zabal da gutxi gorabehera. Erromatar arkitekturan oso irtenbide originala da bere obalo forma. Ikerlari batzuen esanetan, irtenbide arkitektoniko honekin ipar-hego ardatz nagusi kolomatua (*cardo maximus*) Zeusen tenpluarekin (edo bere aurrekoarekin) lotu nahi zen. Plazaren iparraldeko muturrean *Cardo Maximus* hasten da, antzinako hiriko kale kolomatu nagusia.

Plaza bera, zutabe jonikoekin, II. mendearen hasieran eraiki zen. Plaza inguratzen duten 56 zutabe joniar berreraikiak bikainak dira, eta bere erdigunea kareharriz eta harri zuriagoko beste bloke batzuez zolatua dago. Zoladura beranduago egin zen eta oso konplexua izan zen, 6 eta 8 metro arteko azpiegitura eraiki behar izan baitzen depresio bat konpentsatzeko.

Funtzioa
--------

Zeusen santutegia hiri erromatarraren plan ortogonalean sartzen ez zenez, foro obalatuak (Zeusen santutegitik hego-mendebaldera) funtzio integratzailea izan zuen, hiri-plangintzari dagokionez.

Betebeharrei buruz, berriz, ez dago argi bere funtzioa. Uste da merkatua edo bilera lekua izan zitekeela, nahiz eta ikerle batzuk esan sakrifizioak egiteko gunea litzatekeela, tenpluarekin harremanduna, plazaren erdian egitura errektangular baten hondarrak baitaude, garai batean erromatar estatua baten euskarri izan zitekeena, mende bat geroago iturri bihurtua izan zena, edo sakrifiziotarako aldarea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105665786
* Commonscat Multimedia: Oval Forum (Jerash)

---

 |

* Wd Datuak: Q105665786
* Commonscat Multimedia: Oval Forum (Jerash)


1. ↑  Lichtenberger, Achim (2008): *Artemis and Zeus Olympios in Roman Gerasa and Seleucid religious policy, in: T. Kaizer (ed.), The Variety of Local Religious Life in the Near East in the Hellenistic and Roman Periods.* RGRW 164; Leiden – Boston, 133-153 or..
**Carlos Pradoren etxea** Getxo udalerriko oso alde garrantzitsuan dago, Neguriko lorategi-eremuan, La avanzada Etorbidearen ertzean.Eskualdeko estiloaren araberako etxea da, eta ezbairik gabe, euskal jauregi barrokoetan oinarritzen da, tartean elementu ingeles batzuk dituen arren.

Eraikina
--------

Lau aldeak agerian dituen eraikina da, aldapa handiko orubean dago kokatua, eta fatxada. Oin laukizuzen zapala du eta lau isuriko teilatua du landutako harburuetan bermaturik.
Fatxada nagusiaren altxaeran sotoa, behe-oina eta beste bi oin ageri dira inposta-lerro hiruz bereizirik, eta horietan forma askotako bao ardatz bost ikusten dira. Sotoan garajerako ate hiru daude, erdi-puntukoak. Behe-oinean egutera dinteldun bat altxatzen da, eta kolomen gainean neurri bereko terraza bat zabaltzen da lehenengo oinaren parean. Azken solairuan balkoi irten burdinsaredun bat dago.
Alboko fatxadan bi begiratoki triangeluar irten aurkezten dira (Oriel-window) eta horien gainean, hiru arkuteria beheratu, adreiluz itsutuak eta bao dinteldunak, euskal molde berrien araberakoak. Bao guztien inguruetan orejetak aurkezten dira, eta batzuk kareldunak dira.
Kalitate oneko silarriz egina da, eta eskantzuetan katea-itxurako bordatuak ageri dira. Neurri handiko eraikina da eta oso kalitate onekoa da maila guztietan.

Galeria
-------

* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Carlos Pradoren etxea*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Fornix**, **burmuin-trigono**, **4 zutabeen bobeda** edo **zakuondoa** burmuinean dagoen C itxurako azao nerbiotsua da. Hipokanpotik hipotalamora eramaten ditu seinaleak, hemisferio batetik bestera eramateaz gain.

Egitura
-------

Fornixa gai zuriz egindako egitura bat da. 4 zutabetako bobeda ere deitzen da aurreranzko bi luzakin eta atzeranzko beste bi luzakin dituelako, zutabeak deiturikoak.

Fornixaren funtzioaren aldetik, egitura haritsu honek eskuineko hemisferioaren sistema linbikoaren egitura guztien eta ezkerreko hemisferioaren sistema linbikoaren egitura guztien arteko loturan parte hartzen du. Aurreko gune kortikalak atzeko area kortikal kontralateralekin lotzen ditu. Hau da, informazioa gurutzatzen du.

Fornixaren aurreko zutabeak gorputz mamilarrak deituriko atzeko nukleo hipotalamikoekin komunikatzen dira. Atzeko zutabeak, aldiz, nukleo edo gorputz amigdaloide deituriko atzeko eta beheko hipokanpoaren sektoreetan kokatutako telentzefaloaren nukleoekin komunikatzen dira. Laburbilduz, fornixak gorputz mamilarrak nukleo edo gorputz amigdalinoekin konektatzen ditu.

Alde kaudalerantz, hipokanpotik ateratako zuntz batzuekin jarraitzen du, hipokanpoaren finbriak osatuz. Azken hauek fornixaren atzeko zutabeen luzapena izango dira.

Era berean, gorputz mamilarrak aurreko nukleo talamikoekin komunikatuko dira traktu mamilo talamikoaren bidez. Talamoaren ostean, lobulu frontalaren kortexarekin komunikatuko da, hamargarren Brodmann gunean zehazki.

Fornixaren erdialdean fornixaren gorputza deituriko egitura bat aurkituko dugu, eta baita ezkerreko eta eskuineko zutabeak elkartuko dituen zuntz-talde bat, komisura, alegia.

Funtzioa
--------

Trauma kirurgikoen ondorioz fornixak memorian daukan eragina aurkitu zen. Fornixa funtsezkoa da funtzionamendu kognitibo arrunterako, bereziki Papez zirkuituan parte hartuz memoriaren eraketan jardunez. Honen endekapenak amnesia anterogradoa sortuko du. Hainbat egoera patologikok egitura honetan eragina izan dezakete, hala nola linea mediako minbizietan edo herpes sinple batek sorturiko entzefalitisean. Funtzio globalean daukan garrantzia, esklerosi anizkoitza bezalako hantura-egoeretan duen parte hartzean islatzen da.

Bibliografia
------------

* Latarjet, Michel; Ruiz, Alfredo. «Sistema nervioso central». *Anatomía Humana, Volumen 1* (4ª edición). Buenos Aires (Argentina): Editorial Médica Panamericana. pp. 178-180. ISBN 9500613689. Consultado el 11 de noviembre de 2012.
* 
* Neuroanatomía. A.R. Crossmann y D. Neary Tercera Edición. 2007. Editorial Elsevier Masson.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1230047
* Commonscat Multimedia: Fornix of the brain

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D020712
* TA: A14.1.08.949
* FMA: 61965

 |

* Wd Datuak: Q1230047
* Commonscat Multimedia: Fornix of the brain
**Cache konderria** (ingelesez: *Cache County*) Utahko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Logan da. 2010eko zentsuaren arabera 112.656 biztanle zituen, Cache kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cache konderriak 3.038,12 kilometro koadro ditu. Horietatik 21,26 ura dira. Beste 3.016,85 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 37,08 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 112.656 pertsonetatik 107.499 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 11.216 dira. 596 beltzak edo afroamerikarrak. 531 amerikar natiboak ziren eta 411 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.096 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 101 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.422 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109790
* Commonscat Multimedia: Cache County, Utah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132541329
* **Lekuak**
* OSM: 1742080
* TGN: 2002103

 |

* Wd Datuak: Q109790
* Commonscat Multimedia: Cache County, Utah
**2006ko Kaliforniako gobernadore kargugabetze hauteskundeak**  2006ko azaroaren 7an izan ziren, Kaliforniako gobernadore kargua hautatzeko. 

Arnold Schwarzenegger jarduneko gobernadore errepublikanoak irabazi zuen bere lehen agintaldi osorako berrautaketa. Bere aurkari nagusia Kaliforniako Estatuko diruzaina izan zen, Phil Angelides, Kaliforniako Alderdi Demokratako hautagaia. Peter Camejo Kaliforniako Alderdi Berdeko hautagaia izan zen, Janice Jordan Bakea eta Askatasuna Alderdiko hautagaia, Art Olivier Kaliforniako Alderdi Libertarioko hautagaia eta Edward C. Noonan Kaliforniako Alderdi Amerikar Independenteko hautagaia.

Estatuaren konstituzioaren arabera, gobernadoreak lau urteko agintaldia du, eta gehienez edo gutxienez lau urteko biziarteko bi agintaldi, elkarren segidakoak izan edo ez. Arnold Schwarzenegger 2003ko hauteskunde errebokatzaile batzuetan hautatua izan zen, eta bere aurreko Gray Davisen agintaldiaren geratzen zen zatia bete zuen, 2006an amaitzen zena; beraz, Schwarzeneggerrek 2011ra arte bete zezakeen kargua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5021266
* Commonscat Multimedia: California gubernatorial election, 2006

---

 |

* Wd Datuak: Q5021266
* Commonscat Multimedia: California gubernatorial election, 2006
**Fusobacterium** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, bazilo itxura dutenak. Bazilo hauek luzeak dira, eta haritsuak (harizpiak eratzen dituzte). Anaerobio hertsiak dira eta ez dute esporarik sortzen.

Ahoan eta hestean bizi ohi dira, ingurune anaerobioetan (esaterako, ahoko zirrikituetan, heste lodiaren oxigenorik gabeko tokietan...).

Fusobacterium-en ezaugarri biokimiko nagusiak honako hauek dira:

  

* anaerobio hertsiak (O/H: -/+)

* katalasa (-)

* ez dute zitokromorik

* gluzidoak hartzitzen dituzte azido butirikoa sortuz.

  

*Fusobacterium necrophorum*-ek Borrelia bakterioarekin elkartzen denean Vincent-en angina eragiten du, ahoko infekzio bat, hortzoiak jotzen dituena. Honetaz gain, bakterio horrek Lemierren gaitza ere sor dezake, zainen tronbosi larria, eztarriko infekzio baten ez-ohiko konplikazioa dena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2720082
* Commonscat Multimedia: Fusobacterium
* Wikispecies Espezieak: Fusobacterium

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 83518
* GBIF: 3225870
* ITIS: 957221
* NCBI: 848
* WoRMS: 571293
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D005673

 |

* Wd Datuak: Q2720082
* Commonscat Multimedia: Fusobacterium
* Wikispecies Espezieak: Fusobacterium
**Fushimi Inari-taisha** (japonieraz: 伏見稲荷大社?)
 Kyoton dagoen tenplo xintoista da, Inari azeri-jainkoaren santutegi nagusia. Bereziki ezagunak dira Torii-ekin egindago korridore luzeak.

Santutegia
----------

Kyoto hiriaren hegoaldean kokatzen da, Fushimi-ku auzoan. Inari mendiaren (233m) oinean dago eta toriien korridoreek mendi tontorreraino eramaten dute. Tartean hainbat aldare aurkitzen dira. Inari jainkoa negoziogizon eta merkatarien babeslea da, bai eta arrozarena ere. Negoziogizonek jainkoaren babesa eskatzeko torii bat eraikitzen zuten santutegian eta horrela egin ziren pasabideak. Japonia osoan 32.000 Inari santutegi daudela estimatzen da eta Fushimikoa da denen nagusia.

Historia
--------

711an eraiuki zen eta 965 urtean enperadoreak bere babeseanhartu zuen. 1499an eraiki zen pabiloi nagusia. 1871 eta 1946 artean *Kanpei-taisha* (官幣大社) izendatua izan zen, hau da, gobernuak babesturiko lehen mailako tenpluak.

Filmak
------

Santutegiko torii korridoreak hainbat filmetan azaldu dira, ezagunena Geisha baten memoriak (2005). Honetaz gain ohikoa izan da anime filmetan ere.

Iruditegia
----------

* Sarrerako torii-a.Sarrerako torii-a.
* Santutegia.Santutegia.
* Santutegia.Santutegia.
* Santutegia.Santutegia.
* Inari azeri-jainkoaren irudia, santutegiko giltza ahoan duela.Inari azeri-jainkoaren irudia, santutegiko giltza ahoan duela.
* Torii korridorea.Torii korridorea.
* Torii korridorea.Torii korridorea.
* Mendiko aldareetako bat.Mendiko aldareetako bat.
* Mendiko aldareetako bat.Mendiko aldareetako bat.

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q714828
* Commonscat Multimedia: Fushimi Inari-taisha

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 135855092
* LCCN: n84068525
* NDL: 00284502
* CiNii: DA02746875

 |

* Wd Datuak: Q714828
* Commonscat Multimedia: Fushimi Inari-taisha
**1974ko Santurtziko leherketa** Bizkaiko herri horretan 1974ko azaroaren 18an gertatu zen. Hildako bat izan zen eta 13 lagun zauritu ziren. Jende askoren buruan 1967an Butano biltegiaren leherketa gertatutakoa berpiztu zen eta zurrumurruek berriro ere butanoarekin arazoa izan zela zabaldu zen nahiz eta horrela ez izan.

Gertaerak
---------

Istripua arto biltegi batean eman zen. Han gasak metatu ziren eta haiek eztanda eragin zuten. Istripua ACEPROS enpresaren alboko pabiloietan gertatu zen. 1967an gertatutakoa buruan, jende askok, beldurtuta, ihesari ekin zion. Hildako bat izan zen eta 13 lagun zauritu ziren, horietatik bi oso larri. Kasu honetan istripua larriago izateko aukera izan zuen zeren eta azpiko galerietan petrolio-produktuak zeramatzan tutuak baitzeuden.

Eztandaren jatorria arto hartzitua izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Santurtziko Butano biltegiaren leherketa

Kanpo estekak
-------------

* Ander Leon Nanclaresen erreportaia Argia aldizkarian, 2002ko apirilaren 3an.
**Geauga konderria** (ingelesez: *Geauga County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Chardon da. 2010eko zentsuaren arabera 93.389 biztanle zituen, Geauga kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Geauga konderriak 1.057,47 kilometro koadro ditu. Horietatik 21,05 ura dira. Beste 1.036,42 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 88,31 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 93.389 pertsonetatik 90.767 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.001 dira. 1.187 beltzak edo afroamerikarrak. 61 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 552 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 78 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 733 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q288592
* Commonscat Multimedia: Geauga County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137216005
* LCCN: n81062633
* **Lekuak**
* OSM: 911256
* TGN: 7021516

 |

* Wd Datuak: Q288592
* Commonscat Multimedia: Geauga County, Ohio
**Carlos Roqué Alsina** (Buenos Aires, 1941eko otsailaren 19a) argentinar piano-jotzaile eta musikagilea da. Buenos Airesen egin zituen pianoko eta orkestra-zuzendaritzako ikasketak. Alsinak oso gaztetatik jotzen zuen pianoa. 1959tik 1964ra, Buenos Airesko *Agrupación Nueva Música* taldearen kontzertuetan parte hartu zuen. 1964tik aurrera, Berlinen bizi izan zen, eta, han, Luciano Beriorekin lan egin zuen. 1966an, Bruno Madernaren laguntzaile izan zen Berlingo Operan. 1966tik 1968ra, Sormenezko Arteen Zentroko kide izan zen Buffalon (AEB), eta hango unibertsitateko irakasle gonbidatua. 1969tik aurrera, *New Phonic Art* taldeko kide izan zen. Talde horren ezaugarri nagusietako bat bat-batekotasuna da. Alsinak Guggenheim saria jaso zuen lau bakarlari eta orkestra handi batentzat osatutako *Überwindung* (1970) lanagatik eta ganbera orkestrarako *Schichten* (1971) obragatik. 1973an, Parisen hartu zuen bizilekua. Alsinaren lan nagusien artean, aipagarriak dira: *Drei Stücke*, harizko tresnez osatutako orkestrarako lana (1964); *Funktionen*  (1965); *Trio*, tronboi, biolontxelo eta perkusio-tresnetarako (1967); *Themen* (1974); *Stücke* (1976-1977); eta *Sinfonia* (1983). Alsina sortzaile independentea izan da, eta ez du sekula bere burua eskola batera lotu nahi izan.
*Carlos Roqué Alsina, Entretiens - Témoniages - Documents* (2011) liburuan jasota dago musikagilearen bizitzari buruzko informazio osoa eta haren obraren katalogo eguneratua.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1043201
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 116653955
* ISNI: 0000 0000 8413 4188
* BNA: 000027627
* BNF: 140131525 (data)
* GND: 103774149
* LCCN: n82219008
* NLA: 35646368
* SUDOC: 079944787
* BIBSYS: 7022724
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00260/eu\_a\_2604/a2604

 |

* Wd Datuak: Q1043201
*Artikulu hau astronomia-terminoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Fusore (argipena)».*
**Fusorea** bere bizialdian zehar nukleoaren fusio nuklearra izatera iristen den objektu astronomikoari izena emateko Kaliforniako Berkeleyko Unibertsitateko Gibor Basri astrofisikariak Nazioarteko Astronomia Batasunari iradokitako terminoa da. Definizioak edozein motatako fusio nuklearra hartzen du barne. Beraz, fusore batek izan dezakeen masa minimoa ia Jupiterrena baino hamairu bider handiagoa (~13 MJ) da. Masa-muga horretatik gora deuterioaren fusioa posiblea da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Basri, Gibor B..  (2003ko azaroa / abendua). «What Is a 'Planet'?» *Mercury*: 27—34 or.. (Noiz kontsultatua: 2018-02-19).
2. ↑   **(Ingelesez)** Boss, A. P.; Butler, R. P.; Hubbard, W. B.; Ianna, P. A.; Kürster, M.; Lissauer, J. J.; Mayor, M.; Meech, K. J. *et al*.. «Working Group on Extrasolar Planets» *Proceedings of the International Astronomical Union* 1 (T26A): 183—186 or.. 2005 doi:10.1017/S1743921306004509. (Noiz kontsultatua: 2018-02-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1027098

 |

* Wd Datuak: Q1027098
**Ganges** (hindiz, maratheraaz, bengaleraz, nepaleraz: गंगा edo *Gaṅgā*) Indiako azpikontinentearen ibai nagusienetako bat da. Bere 2.510 km ibilbidea Gangotri glaziarean hasten da, Himalaian, gero behin Indo-gangear ordokia zeharkatuta, delta bat sortzen du Bengalako golkoan ahoratzeko Bangladeshen. Bere arroa munduko populatuenetariko bat da eta hinduismoan ibai sakratua da: *Ganga* jainkosa.

Hain ibai inportantea da Indian non Jawaharlal Nehruk *Discovery of India* bere liburuan idatzi zuen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Gangesaren historia, bere iturritik itsasora, aintzinetik gaur egunera, Indiako zibilizazioa eta kulturaren historia da, inperioen hasiera eta bukaera, hiri handi eta harroak, gizonaren balentriak… |  » |
|  |

Ibilbidea
---------

Ganges Himalaian du iturri, behin sei ibai bilduta: Alaknanda, Dhauliganga, Mandakini (bitan), Pindar eta Bhagirathi, jadanik Ganges bihurtua Uttarakhand estatuan. Korronte nagusia Bhagirathi da, Gangotri glaziarra, 7.756 metrotara jaioa.

200 km Himalaia zeharkatu ondoren, Haridwar herri sakratura doa. Hemen Ganges ubidea hasten da, Yamuna bere ibaiadar nagusiarekin lotzen zaiona. Gero Kanpur eta Allahabad zeharkatzen ditu. Allahabaden Jamuna ibaiarekin bilgunea dago (*Sangam*) hinduismoaren leku sakratua.

Gero ibaiadar asko batzen zaizkio (Kosi, Son, Gandak eta Ghaghra) Mirzapur, Varanasi, Patna eta Bhagalpur herriak zeharkatzen. Hemendik hegoalderako bidea hartzen du Bangladeshera non Brahmaputra ibaiadarrekin lotzen da azkenean 350 km zabaleko deltan bukatzeko Bengalako golkoan.

Esaera erlijiosoa
-----------------

Ganges Rig Vedan agertzen da, lehendabiziko Hindu izkribuak. Adibidez, Rig Veda 10.75ean eta RV 6.45.31an.

Ibai sakratua da Ganges. Hinduismoan jainkosatzat dute ibaia eta bere uretan bainu bat hartzeak bekatuen barkamena eta salbazio esan nahi du. Horrexegatik batzuetan hildakoen hautsak ibaira botatzen dituzte.

Bere ertzetan, zenbait jaialdi erlijioso egiten dira, hala nola, *Kumbh Mela* edo *Chhat Puja*.

Ekologia
--------

Ohitura erlijiosoek eta bere bazterretan bizi den jende mordoak zeharo kutsatu dute Gangesen ura, adibidez *Schistosoma mansoni* edo *faecal coliforms* bakteriak ugari dira.

Gainera 2007ko Nazio Batuetako Klimaren Txostenak esan du 2030erako desagertuak izango direla Himalaiako glaziare handiak eta Ganges montzoiaren menpean egongo da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5089
* Commonscat Multimedia: Ganges River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134989216
* GND: 4019227-1
* LCCN: sh85053016
* NDL: 00628411
* NKC: ge432467
* NARA: 10044268
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1236345

 |

* Wd Datuak: Q5089
* Commonscat Multimedia: Ganges River
**François-Dominique Toussaint Louverture** (Saint-Domingue, Hispaniola, Haiti, 1743ko maiatzaren 20a - Jouxeko gotorlekua, Pontarlierretik hurbil, Frantzia, 1803ko apirilaren 7a), **Toussaint L'Ouverture** edo **Toussaint Bréda** ere deitua, Haitiko iraultzailea izan zen.

Bizitza
-------

Esklaboa zen, eta 1791. urtean bat egin zuen Bukman buru zuen matxinadarekin. Beltzen askatasunerako mugimenduko buruzagietako bat bihurtu zen, Bukman hil zutenean, eta, 1793. urteko frantsesen eta espainiarren arteko gerra hasi zenean, espainiarren mendeko lurraldera pasa zen, lehenengoei aurre egiteko.

1794. urtean, esklabotasuna bertan behera geratu zenean, frantsesen aldera itzuli zen eta, urtebete geroago gerra amaitu zenean, Haitiko gudarosteko komandante nagusi izendatu zuten (1797). Oztopo guztiak gainditu (frantsesen atentatuak, espainiarren matxinadak), eta uharte ia burujabe gisa antolatu zuen Haiti (gobernari nagusi izendatu zuen bere burua). Ekonomia-mailan hobekuntza nabariak lortu bazituen ere, ez zen horrelakorik gertatu gizarte- eta ekoizpen-alorretan, lan erdi-behartuetara bultzatu baitzituen haitiarrak, eta hala, bortizki zapaldu zituen matxinadak gertatu ziren. 1802. urtean, Napoleonek Leclerc bidali zuen Haitira, Toussaint mendera zezan, eta erresistentzia labur baten ondoren, atxilotu eta Frantzian espetxeratu zuten. Urte bereko maiatzean, Napoleonek berriro ezarri zuen esklabotasuna, eta denbora laburraren buruan, beste matxinada bat gertatu zen, eta uharteak burujabetasuna eskuratu zuen (1802-1803). Toussaint ordurako gaixo zegoen, eta medikuen laguntzarik jaso gabe hil zen, denbora laburraren buruan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q205783
* Commonscat Multimedia: Toussaint Louverture

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 10637807
* ISNI: 0000 0000 7970 4561
* BNE: XX1140156
* BNF: 119386707 (data)
* CANTIC: a12372705
* GND: 118574612
* LCCN: n50014569
* NDL: 00621570
* NKC: js2005269443
* SNAC: w6mh78xn
* SUDOC: 027318354
* BIBSYS: 90371036
* Open Library: OL2277603A
* PARES: 134608
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05683/eu\_t\_1530/t1530
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q205783
* Commonscat Multimedia: Toussaint Louverture
Zodiakoko laugarren zeinua
Ilargiari buruzko irudikapen artistikoa.

*Artikulu hau zodiakoaren zeinuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Cancer».*
**Cancer**, halaber **Karramarroa**, astrologian, zodiakoko laugarren zeinua da. Familia sinbolizatzen du eta irudiak karramarroa irudikatzen du. Scorpio eta Piscesekin batera ura elementuari dagokio. Ilargiak zuzentzen du eta zeinu honen aurrez aurreko zeinua Capricornus da.

Ekainaren 22a eta uztailaren 22a bitartean jaiotzen direnak izaten dira zeinu honetakoak.

Cancer zeinuko pertsonaren izaera zodiakoko zeinu guztien artean gutxien zehazten dena da. Cancer zeinukoa dena lotsatia eta aspergarria edota berebizikoa eta ezaguna izan daiteke. Cancer zeinukoak kontserbadoreak dira, ziurtasuna gustatzen zaie eta etxekoiak dira. Izan ere, cancer zeinuko gizonentzat, etxea laneko estresetik gordetzeko babeslekua da. Cancer direnen etxea besteak liluratzeko erakusleihoa baino babesleku pertsonala izan ohi da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q161701
* Commonscat Multimedia: Cancer (astrology)

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph118042

 |

* Wd Datuak: Q161701
* Commonscat Multimedia: Cancer (astrology)

  


| * i
* e
* a
Mendebaldeko Zodiakoa |
| --- |
| 

| * i
* e
* a
Astrologia • Zodiakoaren zeinuak |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 
Aries  
 | 
Taurus  
 | 
Gemini  
 | 
Cancer  
 | 
Leo  
 | 
Virgo  
 | 
Libra  
 | 
Scorpius  
 | 
Sagittarius  
 | 
Capricornus  
 | 
Aquarius  
 | 
Pisces  
 |

 |

 |
| 

| * i
* e
* a

* Astronomia
* Ekliptikaren konstelazioak

 |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 
Aries
 | 
Taurus
 | 
Gemini
 | 
Cancer
 | 
Leo
 | 
Virgo
 | 
Libra
 | 
Scorpius
 | 
Ophiuchus
 | 
Sagittarius
 | 
Capricornus
 | 
Aquarius
 | 
Pisces
 |

 |

 |
| *Ikus, gainera*: Koordenatu ekliptiko • Ekinozioen prezesio • Zodiakoko argia |
*Orphée aux enfers* (1858) obertura entzungai.
Henri de Toulouse-Lautrecen cancan dantzari buruzko margolana, 1895.
**Cancan**, 1840ko hamarkadam music hall aretoetan ezagun egin eta gaur egun arte Frantziako kabaretetan dantzen den dantza mota energetiko eta fisiko bat da. 1890eko hamarkadan, Parisko kabaretetan, Moulin Rouge tartetan, dantzatua izateagatik mundu mailan ospetsu bilakatu zen.

Jatorriz, gizonezko nahiz emakumezkoek dantzatzen zuten, baina gerora emakumeei loturiko dantza izatera igaro da.

Dantza honetako ezaugarri nagusia ostiko altua, splita (hankak luze-luze jarriz lurzoruan ezartzea), itzulipurdiak eta hainbat apaindura dira. Dantza mota honetako doinu ezagunena Jacques Offenbach judu-alemaniar musikagileak konposatutako *Orphée aux enfers* (1858, *Inpernuetako orfeoia*) musikalana da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q333009
* Commonscat Multimedia: Can-can dancers

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13169985v (data)
* GND: 4417076-2
* LCCN: sh2016001989
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q333009
* Commonscat Multimedia: Can-can dancers
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 1997ko Udaberriko Klasikoa |  |

 |
| Datu orokorrak |
| Lasterketa | 43. Udaberriko Klasikoa |
| Data | 1997.eko apirilak 13 |
| Herrialdea | ESP Espainia |
| Emaitzak |
| Txapelduna | EU Mikel Zarrabeitia (ONCE) |
| Txapeldunordea | FRA Laurent Jalabert (ONCE) |
| Hirugarrena | FRA Stéphane Heulot (La Française des jeux) |
| ◀ 1996 | 1998 ▶ |
| Dokumentazioa  |

**XLII. Udaberriko Klasikoa**, 1997ko apirilaren 13an, igandea, egin zen lasterketa da. Muniketa eta Autzaganeko mendateak hiru aldiz igo behar izan zituzten.

ONCE taldeak Euskal Herriko Itzuli ona burutu ostean, garaipena lortu nahi zuen lasterketa honetan ere. Taktika, liderrak ez ezik beste taldekideak garaipenera eramatea zen. Zergatia, Jalabert eta Zulle Itzulian lagundu zutenei garaipen bat ematea zen. Horrela, irteeratik lanean egon zen taldea eta Muniketako azkenengo igoeran Jalabertek ihesi egin zuen. Gero, Mikel Zarrabetiak ihesi egin zuen baita ere eta Jalabertek itxaron egin zion Autzaganeko igoeran. Zornotzako helmugara biak batera iritsi ziren eta Zarrabeitiak irabazi zuen.

Sailkapena
----------

1. Mikel Zarrabeitia (ONCE)
2. Laurent Jalabert (ONCE) d.b.
3. Stéphane Heulot.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57977623

 |

* Wd Datuak: Q57977623
**Franz Josef Hinkelammert** (Emsdetten, 1931ko urtarrilaren 12a - San Jose, 2023ko uztailaren 16a) alemaniar ekonomialari eta teologoa izan zen, askapenaren teologiaren eta kapitalismoa kritikatzen duen teologiaren adierazgarria. Ikerketa Ekumenikoko Saileko kofundatzaileetako bat izan zen, San Josen (Costa Rica), Hugo Assmann eta Pablo Richardekin batera.

Berlineko Unibertsitate Librearen doktoretza ekonomian lortu zuen 1960an. Txileko Unibertsitate Katolikoko irakasle izan zen 1963tik 1973ra. Pinocheten kolpe militarraren ondoren, Costa Rican kokatu zen eta Ikerketa Ekumenikoko Sailean lan egin zuen. San Josen. Eredu ekonomiko neoliberala kritikatu zuen, baita Milton Friedman eta Friedrich Hayek ekonomialariak eta Karl Popper filosofoa ere. Halaber, pentsamendu postmodernoa kritikatu zuen *The cry of the subject* liburuan.

Mendebaldeko zibilizazioaren gaur egungo etapa "modernitatea in extremis" bezala definitu zuen, mendebaldeko tradizioaren alderdi deshumanizatzaile eta autosuntsitzaileak aurreko ezinezko mugak gainditzera eramanez.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5492805
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 51704708
* ISNI: 0000 0001 0860 0420
* BNA: 000060087
* BNF: 120295232 (data)
* GND: 119158000
* LCCN: n84040941
* NKC: jo20191050185
* NLA: 61542578
* CiNii: DA04020939
* SUDOC: 028464389
* BIBSYS: 4052655
* UB: a1362326

 |

* Wd Datuak: Q5492805
**2016ko Italia erdialdeko lurrikara** 2016ko abuztuaren 24an, goizeko 3:36tan (01:36 GMT) Norciatik gertu izandako lurrikara bat izan zen. Perugiatik 75 kilometrora hego-ekialdean eta L'Aquilatik 45 kilometrora iparraldean izan zuen epizentroa, Umbria, Lazio eta Markak elkartzen diren puntutik gertu. USGSk hasieran 6.2 kilometroko sakoneran eman zela esan zuen, 6.4ko magnitudearekin. Beranduago 6.2ra jaitsi zen, eta Europar-Mediterranear Zentro Sismologikoak 6.1 zela esan zuen.

Amatrice herrian kalte larriak gertatu ziren, epizentrotik gertu. Hainbat erreplika egon ziren, Erroma, Napoles eta Florentzian nabaritu zirenak. 247 pertsona hil ziren eta hainbat desagertu.

Eskualdea oso aktiboa da sismologikoki eta lurrikara garrantzitsu bat izan zen gertu, 2009an, L'Aquilan 300 pertsona hil eta 65.000 etxerik gabe utzi zituena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26689701
* Commonscat Multimedia: 2016 Central Italy earthquake

---

 |

* Wd Datuak: Q26689701
* Commonscat Multimedia: 2016 Central Italy earthquake
**Fonsecako pazoa**, *Fonsecako jauregia*, *Fonsecako ikastetxea* edo *Santiago Alfeoko ikastetxea*, Santiago de Compostelako Unibertsitatearen eraikina da. XVI. mendean eraikia izan zen. Eraikinak Joan Alabaren aztarnak erakusten ditu. Alonso de Covarrubiasek lanak zuzendu zituen. 1522tik 1544ra Alonso de Guntín eta Jácome García lanekin jarraitu zuten. Fatxada, ordea, berriagoa da: 1688an Diego de Romayk amaitu zuen.

Historia
--------

XVI. mendean Alonso de Fonseca y Ulloa artzapezpikuak *studia* edo ikasketa guztiak eraikin bakar batean bildu zituen. Horretarako bere familiaren pazoa erabili izan zuen. Eraikinak Joan Alabaren aztarnak erakusten ditu. Alonso de Covarrubiasek lanak zuzendu zituen. 1522tik 1544ra Alonso de Guntín eta Jácome García lanekin jarraitu zuten. Fatxada, ordea, berriagoa da: 1688an Diego de Romayk amaitu zuen.

1931an Espainiako Gobernuak Kultura ondasuna izendatu zuen. 2015ean, bestetik, Unescok Donejakue bidea zabaltzea onartu zuen, barruan Fonsecako pazoa onartuz.

Eraikinaren erabilerak
----------------------

Fonsecako pazoaren klaustroa.
Historian zehar pazo honek erabilera desberdinak ezagutu ditu:

* Unibertsitate egoitza
* Nobleentzako komentua
* Merkatarientzako ostatua
* Iberiar Penintsulako Gerra ondoren, hemen jaso ziren katoliko irlandarrak haien egoitza suntsitua izanez gero.
* Seminario de Estudos Galegos
* Medikuntza fakultatea
* Farmazia fakultatea
* Franko diktadorea hil ondoren, 1989 arte, eraikinaren Areto Nagusia Galiziako Parlamentuaren egoitza izan zen.
* Santiago de Compostelako Unibertsitatearen Liburutegi Orokorra. Hau da egungo erabilera.

Eraikina
--------

Fatxadak bi gorputz erakusten ditu, plateresko estilokoak. 1688an Diego de Romayk egin zuen. Bertan Fonsecatarren harmarria eta Elizaren Doktoreak ikus daitezke. Fatxadan ere dragoi enigmatiko batzuk ikus daitezke; haien esanahia azaltzeko teoria asko erabili izan dira, tartean, Maien zibilizazioan inspiratuta daudela.

Atariaren bitartez gurutze ganga duen atarte bat ikus daiteke. Ezkerrean mudejar sabai kaseitoduna dago, lehen errefektorio bezala erabiltzen zena, eta kapera gotikoa, Diego de Romayren lana hau ere, egun erakusketa aretoa bezala erabiltzen dena.

Patio klaustro plateresko batez inguratuta dago. Klaustroren egilea Gil de Hontañón izan zen.

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Informazio turistikoa.
* |  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Fonsecako pazoa*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5810251
* Commonscat Multimedia: Pazo de Fonseca, Santiago de Compostela

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131734140
* BNE: XX165824
* GND: 6502494-1
* LCCN: nr97034825
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-928

 |

* Wd Datuak: Q5810251
* Commonscat Multimedia: Pazo de Fonseca, Santiago de Compostela





1. ↑
Franz von Bayrosen marrazki erotikoa.
**Franz von Bayros**, baita ere *Bayrosko Markesa* bezala ezaguna (Zagreb, 1866ko maiatzaren 28a - Viena, 1924ko apirilaren 3a) ilustratzaile eta marrazkilari austriarra. Bere lanetan erotismoa landu zuen eta horregatik arazo handiak izan zituen. Dekadentismo mugimenduko partaidea izan zen.

Biografia
---------

Noble espainiar baten semea, Zagreb jaioa, hamazazpi urtez Vienako akademian sartu zen. Vienako nobleziarekin erlazionatzen zen, besteak beste, Johann Strauss (semea); haren alabaorde Aliciarekin 1896an ezkondu zen. 1890an Eugen Felix (1836-1906) erretratistarekin ikasi zuen et, ondoren, Gottfried Seelos (1829-1900) paisaien margolaria. 1897an Munichera joan zen bizitzera; 1904an hiri horretan bere lehenengo erakusketa irekiko zuen eta arrakasta handia lortu zuen. 1904tik 1908 arte von Bayros ikasten Frantzian eta Italian egon zen. 1911an, bere lanen erotismoa zela eta, Alemaniatik alde egin behar izan zuen. 1924ean garun odoljario baten ondorioz hil egin zen.

Obra
----

Haren lan ezagunena eta polemikoa *Erzählungen vom Toilettentische* (euskaraz "Apaingelako ipuinak"). Han agertzen ziren marrazkiak garairako oso probokatzaileak ziren: harreman sexualak, lesbianismoaren eszenak, zoofiliakoak, masturbazioak, sadomasokismoa, pederastia, e.a.  Von Bayrosek bi mila margolan inguru egin zituen. Haren estiloa morbosoa eta probokatzailea zen baina, aldi berean, fina.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Franz von Bayros*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Arte erotikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26917
* Commonscat Multimedia: Franz von Bayros

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 68925267
* ISNI: 0000 0003 6855 6112
* BNF: 11890716v (data)
* CANTIC: a11405715
* GND: 118507796
* LCCN: n84123960
* NDL: 00432601
* NKC: pna2007384118
* NLA: 35621390
* SNAC: w65q9b4z
* SUDOC: 123918863
* ULAN: 500103628
* Open Library: OL301412A
* RKD: 5262

 |

* Wd Datuak: Q26917
* Commonscat Multimedia: Franz von Bayros
Mutikoa frisbee diskoa jaurtiz.
**Frisbee**, batzutan **disko hegalaria** ala soilik **diskoa** deitua, plastikozko disko bat da.

Historia
--------

1948an AEBetan Walter Frederick Morrisonek sortu eta Warren Franscionik proiektua finantziatu zuen, baina hasiera batean diskoak ez zuen arrakasta gehiegirik izan. 1955an jatorrizko modeloa hobetu eta herrialde osoan hedatuz joan zen, bai eta nazioartean ere.

Fisika
------

Diskoak 20-25 zentimetro arteko diametroa eta kurbadun ertzeak ditu, kurbaren helburua airean egoki planeatzeako nahiko aerodinamismoa izatea da, Venturi efektuari esker diskoaren diskoaren gainaldea eta behealdearen arteko presio diferentzia sortzen da, azpialdekoa gainaldekoa baina handiagoa izanez, horrek diskoa airean mantenazten du..

Kirolak
-------

Disko honekin ultimate eta disko golf deritzoten kiroletara jolasten da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131689
* Commonscat Multimedia: Frisbee

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4121295-2
* LCCN: sh85049591
* NDL: 00576751

 |

* Wd Datuak: Q131689
* Commonscat Multimedia: Frisbee
Fitxategi:Woman Measuring Waist.jpgEmakume bat bere **gerria** neurtzen. Gerribueltaren neurri handiak gorputz-gantzaren kopuru eta banaketa desegokia adierazten du.
**Gerria** gorputz-enborrean torax edo aldakaren artean dagoen gorputz-zatia da, torax eta aldaka baino estuagoa izaten dena, bereziki emakumeen kasuan.

Gerri/aldaka indizea
--------------------

Gerri/aldaka indizea gerriaren perimetroaren eta aldaken perimetroaren arteko zatiketan datza. Indize honek gantza gorputz-enborraren inguruan zer proportzoptan banatua dagoen adierazten du.
0,7ko indizea emakumeentzat eta 0,9ko indirea gizonezkoentzat egokitzat jotzen dira.

Gerriaren neurriak sekzio horizontalean perimetro estuena duen altuerari egiten dio erreferentzia.

Gerriaren neurria
-----------------

Gerriaren zirkunferentziaren neurketa pertsonen obesitate edo gizentasuna neurtzeko erabili ohi den aldagaietako bat da. Abdomeneko gantz pilaketa gehiegizkoa gaisotasun kardiobaskular eta gizentasunarekin erlazionatutako gaisotasunen garapenean arrisku faktorea da. AEBko Bihotz, Birika eta Odolaren Instituto Nazionalak *(The National, Heart, Lung and Blood Institute, NHLBI)* gizentasunarekin harremana duten gaisotasunak garatzeko arrisku maila altua dela deritzo gerriaren neurria 102zm edo 88zm baino handiagoa bada, gizonezko eta emakumezkoen kasuetan hurrenez hurren.

Funtzio eta ezaugarriak
-----------------------

Gerriak osatzen duen tartean bizkarrezurra, maskuria, heste lodia, heste meharra eta emakumeen kasuan organo erreproduktiboak topa daitezke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q236232
* Commonscat Multimedia: Midriff

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* FMA: 228775

 |

* Wd Datuak: Q236232
* Commonscat Multimedia: Midriff
**Cariñena** mahats beltz barietate ezaguna da. Anpelografoen ustez, mahats hori Aragoiko Cariñenan sortu zen, eta gero Sardiniara, Italiako penintsulara, Frantziara, Aljeriara eta Mundu Berrira eraman zuten. Barietatea ohikoa izan da historikoki Errioxako nahasketa-ardoan. Espainiaren eraginaren ondorioz, Aljerian garrantzia hartu zuen, ardo hori Frantziara esportatzen baitzuen. Aljeria 1962an Frantziatik independizatu zenean, Frantziari cariñenaren esportazioa eten zitzaion, eta Frantzia hegoaldeko ekoizleek mahatsondoaren hektarea gehiago landatu zituzten.

Mahats honen garrantzia Frantzian 1988an iritsi zen gorenera, herrialde honek 167.000 hektarea izan zituenean eta Frantziako barietaterik landatuena bihurtu zenean. Urte horretan, Europako ardoen kalitatea handitzeko eta soberakinaren fenomenoa murrizteko, Europar Batasunak mahatsondoak erretiratzeko politika oldarkorra hasi zuen, mahastizainei mahatsondoak erauzteko diru-laguntzak eskainiz. Barietate guztien artean, cariñena izan da gehien jaitsi dena, 2000. urtean 95.700 hektarea izatera igaro da eta merlotak gehien landatutako mahatsa bezala gainditu du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Robinson, J. ed. *The Oxford Companion to Wine.*  (3. argitaraldia) Oxford University Press, 139 or. ISBN 0-19-860990-6..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q251054
* Commonscat Multimedia: Carignan (cépage)

---

 |

* Wd Datuak: Q251054
* Commonscat Multimedia: Carignan (cépage)
**Gasconade konderria** (ingelesez: *Gasconade County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hermann da. 2010eko zentsuaren arabera 15.222 biztanle zituen, Gasconade kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Gasconade konderriak 1.358,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,19 ura dira. Beste 1.341,1 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,21 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.222 pertsonetatik 14.953 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 152 dira. 26 beltzak edo afroamerikarrak. 26 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 53 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 152 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490386
* Commonscat Multimedia: Gasconade County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139551653
* LCCN: n80060170
* **Lekuak**
* OSM: 1180525
* TGN: 1002402

 |

* Wd Datuak: Q490386
* Commonscat Multimedia: Gasconade County, Missouri
**Gas negar-eragilea** arma kimiko mota bat da. Aurrenekoz Lehen Mundu Gerran (1914-1918) erabili zuten. Gaur egun herritar zibilen aurka erabiltzen dira manifestazio eta istiluetan, negarra, narritadura eta behin-behineko itsutasuna sorrarazteko. Efektu hauek sortzen dituen edozein konposatu kimiko konposatu negar-eragiletzat jo daiteke, baina istiluen aurkako erabilera duten gas negar-eragileek toxikotasun baxuko konposatu kimikoak dituzte, ez hilgarriak. Gaur egun gas hauek gerra batean erabiltzea Genevako Konbentzioak urratzea litzateke.

Osagai kimiko ohikoenak bentzilo bromuroa edo CS gasa (o-clorobenzilideno malononitrilo) dira. Begien eta arnasketa aparatuaren narritadura sortzen du. Aerosol edo granada moduan erabil daiteke. Bere erabilera oso zabaldua dago herrialde askotako segurtasun indarren artean, atxiloketak egiteko, istiluak kontrolpean mantentzeko edo manifestazioak desegiteko. 

Ez dago gas negar-eragile arrunten aurkako antidoto berezirik. Narritadura arintzeko aurpegira bota behar da bikarbonato sodikoa limoiarekin, edota gaseosa. Esnea edatea ere ona izan daiteke ahoko eta eztarriko narritaduraren aurka, baina begietan esnea jartzea arriskutsua izan daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Gas lacrimógeno» *Britannica Enciclopedia Moderna.*  Encyclopaedia Britannica, 1099 or. ISBN 9781615355167. .
2. ↑   **(Ingelesez)** D'Amato, Anthony.  (1995). *International Law and Political Reality: Collected Papers.*  Springer Netherlands, 39 or. ISBN 9789041100368..
3. ↑   **(Ingelesez)** Schep, Leo J.; Slaughter, R.J.; McBride, D.I.  (2015). *Riot control agents: the tear gases CN, CS and OC—a medical review.*  in: *BMJ Military Health*. 161, 94-99 or. doi:10.1136/jramc-2013-000165..
4. ↑   **(Ingelesez)** Kim, Yonwook J.; Payal, Abhishek R.; Daly, Mary K.  (2016). «Effects of tear gases on the eye» *Survey of Ophthalmology* 61: 434-442. doi:/10.1016/j.survophthal.2016.01.002..
5. ↑   **(Ingelesez)** Milling, Marla.  (2020). «The Risks Of Using Milk To Soothe Tear-Gassed Eyes; An Expert Says Use Water Instead» *Forbes*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190512
* **Identifikadoreak**
* GND: 4241795-8
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D013665

 |

* Wd Datuak: Q190512