recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Palvan Darvozaren pasabidea.
**Palvan Darvoza** (euskaraz: «Aite erraldoia») Uzbekistango Khiva herriko harresiaren ate monumentala da. Haren bitartez Itchan Kala auzo gotortuan sartzen da. 1990tik Gizateriaren ondarea da.

Historia
--------

1806 eta 1835 artean eraiki zen; beraz, hiriko ate zaharrena da. Errusiar Inperioaren protektoratua 1873an sinatu baino lehen, esklabuen merkatua ate horren ezkerraldean egiten zen. Ihes egiten saiatzen ziren esklaboak atearen azpian heriotza zigorraren zain egoten ziren.

Atea hiriko poeta handi baten omenez izendatu zen, Palvan Mahmoud. Palvanek orain zazpi mende hirurehun rubāʿī idazti zituen. Hiriaren babesletzat jotzen zaio. Ate honetatik gertu dagoen meskitan (Djouma) lurperatuta dago, mausoleo handi batean.

Neurriak
--------

Atearen neurriak 51,76 metro х 17,5 metro dira. Kupula handiek 5,2 metroko diametroa dituzte; bi kupula txikiek, bestetik, 4,5 metroko diametroa dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Ouzbékistan*, Le Petit Futé, 2012, 260 or.

Ikus, gainera
-------------

* Ota Darvoza
* Tach Darvoza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4342508
* Commonscat Multimedia: Itchan Kala east gate

---

 |

* Wd Datuak: Q4342508
* Commonscat Multimedia: Itchan Kala east gate
**Piyada Inthavong** (laoseraz: ປີຍາດາ ອີນທະວົງ eta thailandieraz: ปิยะดา อินทะวง; Pakse, Laos,1992ko azaroaren 13a) laostar emakumezko modelo transgeneroa da. Ezagunagoa da **Lingling** (laoseraz: ຫລີງ ຫລີງ, thailandieraz: หลิงหลิง), **Lingling Piyadar** (laoseraz: ຫລີງ ຫລີງ ປີຍາດາ, thailandieraz: หลิงหลิง ปิยะดา), **Ling Piyada** (laoseraz: ຫລີງ ປີຍາດາ, thailandieraz: หลิง ปิยะดา) edota **Nong** (thailandieraz: นง) izenez.

Bizitza
-------

Laosko Champasak probintzian jaio zen, gurasoak lanbidez medikuak dituen goi-ertain mailako familia baten baitan. Lau senideen artean zaharrena da. Nahiz eta gizon jaio, bere burua emakumetzat izan du umetatik. Nerabezaroan gizonezko jantziak soinean eramatea lotsarazten zuen. Thailandiara bidaia egin ondoren, non emakume transgeneroak ikusi zituen, erabaki zuen emakumera trantsizioa egitea. 19 urte zituenean sexu-aldaketa amaitu zuen Thailandian egin zioten sexua aldatzeko ebakuntzatik osatu eta gero.

2014an emakume transgeneroentzako *Miss International Queen* edertasun-lehiaketan parte hartu zuen eta hirugarren egin zuen Isabella Santiago txapeldunaren eta Nitsa Katrahong txapeldunordearen atzetik sailkatuz

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Transgender beauty pageant» *Reuters* 2014ko azaroaren 7a (Noiz kontsultatua: 2018ko apirilaren 17a).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18637490

 |

* Wd Datuak: Q18637490
**Hezegailua** tresna bat da, etxebizitza bateko gela batean edo bulego batean inguruneko hezetasuna handitzeko balio duena.

Erabilera
---------

Hezetasun erlatiboaren maila lehengoratzeko erabiltzen da bereziki, udan tenperatura igotzeak tenperatura jaistea eragiten duenean, edo neguan berokuntza piztuta edukitzeagatik. Hezetasun erlatibo baxuak hainbat molestia eta gaixotasun eragin ditzake, hala nola arnasbideen narritadura, azkura begietan, azal lehorra, besteak beste. Hori bereziki kaltegarria izan daiteke haurtxo eta heldu nagusien kasuan.

Funtsean, hiru hezegailu mota daude:

* Hotzak (ultrasonikoak)
* Beroak (elektrodoak)
* Beroak (lurruntzea)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2002]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1073283
* Commonscat Multimedia: Humidifiers

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300052193
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000068998

 |

* Wd Datuak: Q1073283
* Commonscat Multimedia: Humidifiers
**Piztiaren zenbakia** 666 zenbakia izendatzeko erabiltzen den izena da, eskuarki, Satan eta Antikristoarekin lotuta. Zenbaki honi izen hori ematearen jatorria Itun Berrian datza, bertako Apokalipsian datorrenez:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Hemen jakinduria behar da: buruargi denak asma dezala piztiaren zenbakiaren esanahia, gizon baten zenbakia baita. Zenbakia seiehun eta hirurogeita seia (666) da. |  » |
| —Ap 13:18 |

Itun Berriaren eskuidatzi askotan zenbakia **666' *gisa agertzen da, baina*** *616* ere agertzen da grezierazko edizio kritiko batzuetan, adibidez *Novum Testamentum Graece*an. XIX. mendean James Austin Bastowek esan zuen Erromako Inperioko Neronekin korrelazioa zuela zenbakiak, bere grezierazko izena hebreerara pasata eta gematria erabilita 666 zenbakia kalkulatu zuelako, baina Latinetik hebreerara eginez gero 616 zenbakian aterako litzateke.

Piztiaren zenbakia satanismoa identifikatzeko erabiltzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Apokalipsia, 13:18.*  Biblija.net.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q666
* Commonscat Multimedia: Number of the Beast

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11969116x (data)
* LCCN: sh85123065
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q666
* Commonscat Multimedia: Number of the Beast
**Miguel Sánchez-Ostiz** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1950eko urriaren 14a) idazlea da. Idazten hasi zenetik beti uztartu ditu poesia eta prosa, baita saiakera ere, eta obra zabala du hiru alorrotan.

1985an, 1936ko gerraren gaiaz oso aberatsa zen biblioteka oso bat eskuratu zuen Iruñeko Sarasate pasealekuko zabor edukiontzi batetik, eta harrezkero Sánchez-Ostizen idazlanetan garrantzi handia hartu du gai horrek.

Lanak
-----

Eleberriei dagokienez, aipagarri dira *Los papeles del ilusionista* (1982), *El pasaje de la luna* (1984), *Tánger-bar* (1987), *La gran ilusión* (1989; 1990eko Herralde Saria eta Euskadi Saria lortu zituen), *Las pirañas* (1992), *Un infierno en el jardín* (1995), *La caja china* (1996), *No existe tal lugar* (1998), *Palabras cruzadas* (1998), *La flecha del miedo* (2000), *El corazón de la niebla* (2001), *En Bayona, bajo los porches* (2002), *La nave de Baco* (2004), *El piloto de la muerte* (2005), *La calavera de Robinson* (2006) eta *El escarmiento* (2013).

Poesiaren alorrean, liburu hauek argitaratu ditu, besteak beste: *De un paseante solitario* (1984), *Reinos imaginarios* (1986), *Invención de la ciudad* (1993), *Carta de vagamundos* (1994). 2000. urtean bere poema guztiez eta argitaratu gabeko lau liburutan bildutako poemez osatu zuen *La marca del cuadrante* liburua, 1979tik 2000. urtera Sánchez-Ostizen lan poetikoak izan duen bilakaeraren isla zuzena.

Saiakeraren alorrean *La negra provincia de Flaubert* (1986), *El árbol del cuco* (1994), *El vuelo del escribano* (1999), *Peatón en Madrid* (2003), *Liquidación por derribo: Diarios (1999-2000)* (2004), eta *La isla de Juan Fernandez* (2005) lanak ditu aipagarriak. 2000. urtean, *Derrotero de Pío Baroja* idazle donostiarraren inguruko lan bat argitaratu zuen, hurrengo urteetan segida izango zuena, *Opiniones y paradojas* (2001), *Pío Baroja a escena* (2006) eta *Tiempos de tormenta (Pío Baroja 1936-1940)* (2007) lanekin. 2001. urtean, Nafarroako Gobernuak ematen duen Vianako Printzea Saria jaso zuen, egindako lanaren aitorpen gisa.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  Josu CHUECA: «Miguel Sánchez-Ostiz: "Gerra zibila ez da iraganeko gaia", *Argia*, 2378. zenbakia, 2013-07-21.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6015182
* Commonscat Multimedia: Miguel Sánchez-Ostiz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 84480664
* ISNI: 0000 0001 1030 2959
* BNE: XX1082462
* BNF: 120776812 (data)
* CANTIC: a16311887
* GND: 124384412
* LCCN: n82137995
* NKC: kup19970000086430
* Tabakalera ID: 50964
* SUDOC: 02907567X
* BIBSYS: 6071151
* Open Library: OL5722030A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 114356
* Lur: 05258/eu\_s\_0774/s0774
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 34216

 |

* Wd Datuak: Q6015182
* Commonscat Multimedia: Miguel Sánchez-Ostiz
**Mintzapraktika** euskararen erabilera sustatzeko ekimen orokorra da, Euskal Herrian zehar barreiatutako mintzalagun, berbalagun, mintzakide edo solaskide taldeak biltzen dituena. Aipatutako helburua hartuta, hiztunak arlo teorikotik praktikara igarotzea xedea da, gizartean ikusgarri bihurturik eta beti ere boluntariotzan oinarrituta dagoelarik. Horretarako mendirako txangoak, ekitaldi kulturalak eta abar antolatzea ohikoa da.

Hamabost urte baino gehiagoko ibilbidea dute ekimen hauek, eta gaur egun Hego Euskal Herriko lau herrialdeetan martxan daude, 40 udalerritan eta 2.000 bat pertsonek parte hartzen dutelarik.

Historia
--------

Aitzindaria Donostiako Mintzalagun ekimena izan zen 1993an, eta ordutik hedatuz joan dira antzeko egitasmoak euskal geografian zehar. 2000an Bizkaiko erakunde publikoak herrialde hartan mintzapraktika antolakuntzen hasi ziren. Azkenik, 2007an hiru probintzietarako koordinazio moduan "Mintzapraktika" ekimena abian ipini zuten AEK, Topagunea eta Eusko Jaurlaritzak.

Urte batzuk lehenago, 1989an Kataluniako Generalitatea eta 19 udalerrik sortu zuten *"Consorci per a la Normalització Lingüística"* erakunde publikoa martxan ipini zuten, *"voluntaris per la llengua"* izeneko ekimenak lankidetzan egiteko asmoz. Katalunian, ohikoa da mintzapraktika taldeetan estatu espainiarretik kanpotik etorritako herritarrek parte hartzea.

Bestela, Galizian ere 2007an erakunde publikoak lehenengo ekimenak sustatzen hasi ziren.

Bibliografia
------------

* *"Tots els colors de la llengua"*. Mariona Casas eta Agustí Danés. Edicions l'Àlber. Vic, 2004.

Kanpo estekak
-------------

* "Praktikatu: euskara praktikatzeko programak" bloga
* "Mintzalaguna" webgunea
* "Mintzalagun ekimena"
* "Voluntaris per la llengua" ekimenaren informazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263672

 |

* Wd Datuak: Q12263672
Mintz ponpa baten funtzionamenduaren printzipioa
Mintz ponpa, xurgatzen.
Mintz ponpa, bultzatzen.
**Mintz ponpa** edo **diafragma ponpa** mugimendu positibozko ponpa mota bat da (orokorrean alternatiboa), non presio batuketa, horma elastiko batzuen bultzadarengatik egiten den (mintzak edo diafragmak), kameraren bolumena aldatzen dutena, alternatiboki igo eta jeitsiz. Erretentzio balbula batzuek (orokorrean elastomerozko bolak), fluidoaren mugimendua, presio gutxieneko tokitik presio gehieneko tokira izatea kontrolatzen dute.

Ponpa hauen akzioa, honako hau izan daiteke:

* Elektrikoa, motor elektriko baten bidez, kasu honetan, elektroponpa esaten zaio. Hala ere, badaude mintz ponpak ez diren beste elektroponpa batzuk ere.

* Pneumatikoa, aire konprimitu bidez, kasu honetan, ponpa pneumatikoa esaten zaio. Ponpa pneumatiko gehienak mintz ponpak dira.

Diafragma edo mintz bikoitzeko ponpa pneumatiko eta elektrikoak badaude, hauek, aurrekoen printzipio beraren bidez funtzionatzen dutelarik, baina bi kamera dituzte, bakoitza diafragma batekin, mintz batek bere kamerako bolumena jaisten duenean, besteak, bere kamerakoa igotzen duelarik, eta alderantziz.

Erabilpenak
-----------

Badituzte zenbait abantaila beste ponpa mota batzuekiko, ez baitute ixte mekanikorik ezta paketatzerik ere, ponpaketa ekipoak haustearen arrazoi nagusia baitira baldintza serioetan. Ponpa hauek, autoelikatzaileak dira, hau da, ez da beharrezkoa xurgaketa zutabea likidoz betetzea funtziona dezaten, honela, gordailuetatik likidoa, xurgatuz ateratzeko erabil daitezkeelarik, xurgaketa hodia, hasieran, airez beteta baldin badago ere.

Bere mantenua, erraza eta azkarra da, eta erraz aldatzekoak diren osagaiekin.

Makinak lan egin behar duen tenperatura mailaren arabera, mintzezko material ezberdinak erabiltzen dira. Materialik erabilienak, neoprenoa, vitona, teflona, poliuretanoa eta beste material sintetiko batzuk dira.

Ponpa hauek korrosioari dioten erresistentzia dela eta, eta funtzionatzeko elikatu behar ez direnez, ekipo hauek oso erabiliak dira industrian, ia edozein likidoren mugimendurako, eta industria mordo batean, azidoak, petroliotik lortutakoak, disolbatzaileak, margoak, bernizak, tintak, araztaile lokatzak, erreaktiboak, fruten kontzentratuak, txokolatea, prozesu plantak, industria kimikoak, janari industriak, optikak, industria galbanikoak, edariak, hondakin urak, meatzaritza, eraikuntza, itsasontziak, industria zeramikoak, kartoi industriak, paper lantegiak edo zirkuitu integratuak.

Ikus, gainera
-------------

* Huts ponpa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q649056
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q649056
***Pink Floyd Live at Pompeii*** (euskaraz: «Pink Floyd zuzenean Ponpeian») Adrian Maben zuzendaritzapean 1971an egindako pelikula da, Pink Floyd musika talde britainiarra protagonistatzat duena.

Lan honetan Pink Floydek abesti batzuk jotzen ditu Vesubiok estalitako erromatar hiri zaharraren anfiteatroan ("Echoes", "One of These Days" eta "A Saucerful of Secrets"). Pelikulan agertzen diren gainontzeko gai musikalak Parisko estudio batean filmatuak izan ziren, Ponpeiako anfiteatroaren irudiekin batera. Ponpeian bertan zein Parisko estudioetan filmatutako kontzertuetan publikorik gabe jarduten du Pink Floydek; musika laguntzaileak eta grabazioaren taldea besterik ez dira irudietan agertzen, laukote britainiarraz gain. Antza, pelikulak protagonismo osoa musika taldeari -soilik- eman nahi izan zion.

Filmean entzuten diren gaiak taldearen lehenengo urtekoak dira (1967-1971); A Saucerful of Secrets, Ummagumma eta Meddle L.P.-etan dauden batzuk aukeratuak izan ziren.

Frantziako eta Alemaniako telebistak pelikula honen ekoizleak izan ziren, eta aurrekontu apal batekin 65 minutuko iraupena zuen produktua burutu zuten. 1972an estreinatu zen zinema aretoetan, eta hilabete batzuk geroago Frantzia eta Alemaniako telebistetan igorri zuten. Hasierako bertsioa laburregia zelakoan, 1973an Adrian Maben zuzendariak Pink Floyden taldekideei estudioko elkarrizketa batzuen bitartez pelikula luzatzeko eskatu zien, The Dark Side of the Moon albuma grabatzen ari ziren bitartean. Hola, 1974an pelikularen bertsio luzeagoa estreinatu zen, 85 minutukoa .

Pink Floyd Live at Pompeii Pink Floyden pelikula da, "Let It Be" The Beatles-ena edo "Gimme Shelter" Rolling Stones-ena diren bezalakoak. Film honen xarma inguru klasiko baten irudiak (antzinako hiri erromatarrarena) musika abangoardista batekin uztartzean datza, zinemaren baliabide bereziak ere (kea, haizea, irudien gainjartzeak....) erabiliz.

Gai musikalen zerrenda
----------------------

### 1972ko hasierako bertsioa

1. "Intro Song"
2. "Echoes, Part I"
3. "Careful with That Axe, Eugene]"
4. "A Saucerful of Secrets"
5. "One of These Days"
6. "Set the Controls for the Heart of the Sun"
7. "Mademoiselle Nobs"
8. "Echoes, Part II"

### 1974ko bertsioa

1. "Intro Song"
2. "Echoes, Part I"
3. "On the Run" (estudioan)
4. "Careful with That Axe, Eugene"
5. "A Saucerful of Secrets"
6. "Us and Them" (estudioan)
7. "One of These Days"
8. "Set the Controls for the Heart of the Sun"
9. "Brain Damage" (estudioan)
10. "Mademoiselle Nobs"
11. "Echoes, Part II"

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Jordi Sierra i Fabra: *Pink Floyd, Viaje al Sonido*, 149-150 orr. 1976)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q169558

 |

* Wd Datuak: Q169558
**Hezur-muina** immunitate-sistema primarioa osatzen duten bi zatietako bat da, timoarekin batera. Anatomikoki, hezurren barrualdean dagoen ehun malgua da, erdi solidoa eta erdi likidoa, eta bi mota nagusi ditu: muin gorria, odolaren zelulak sortzen dituena, eta muin horia, gantz zelulez osatutakoa.

Gorputzeko hezur handietan dago hezur-muina: burezurrean, aldakan, bularrezurrean, saihets-hezurretan....

Oso funtzio garrantzitsua dauka globulu gorrien ekoizle moduan, batik bat hezur handietan kokatutako muinak. Leukozitoek eta plaketek ere hezur-muinean dute haien jatorria.

Gaixotasunak
------------

Hezur muinarekin lotutako eritasunen artean leuzemia, mieloma, anemia eta panzitopenia ditugu, besteak beste, eta beraz ehun honen biopsiaren bidez antzeman daitezke.

Transplantea
------------

Hezur-muinaren transplantea sarritan da aurrean aipatutako gaixotasunen tratamendurik egokiena da, EAEn eta Nafarroako Foru Erkidegoan ere egiten den prozedura dena.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**"National Marrow Donor Program"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q546523
* Commonscat Multimedia: Bone marrow

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11965361b (data)
* GND: 4031332-3
* LCCN: sh85081538
* NDL: 00566838
* NKC: ph121899
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001853
* TA: A13.1.01.001
* FMA: 9608

 |

* Wd Datuak: Q546523
* Commonscat Multimedia: Bone marrow
**Mercè Otero Vidal** (Bartzelona, Katalunia, 1947) Filosofia eta Letretako lizentziaduna da Bartzelonako Unibertsitatean, eta latineko katedraduna unibertsitate berean, egun erretiratua. Feminismoan eta hezkidetzan espezializatuta dago.

Irakaskuntzako lanbide jarduera
-------------------------------

Unibertsitateko irakaskuntzaz gain, irakasleen prestakuntzan eta hezkidetzari eta berrikuntzari buruzko aholkularitzan ere jardun du. Bartzelonako Unibertsitateko Filosofia eta Generoa eta Emakumeak eta Literatura mintegietako zenbait topaketa eta lantaldetan parte hartu du.

Hizkuntza klasikoetako eta literaturaren kritikako irakaslea. Emakumeek historian zehar izan duten zereginari buruzko zenbait lan idatzi ditu, eta latinezko testuak katalanera itzultzen ditu.

Hezkidetza, ginokritika (kritika literario, historiko eta filosofikoa) artikuluak eta materialak argitaratu ditu eta Duoda, Christine de Pizan, Marie de Gournay, Gilles Ménage eta beste batzuk itzuli ditu. Gaur egun, hezkidetzarekin, memoriarekin eta nortasunekin lotutako gaiak lantzen ditu.

Haren argitalpen, liburu eta artikulu guztiak Dialnet-en kontsulta daitezke.

Aktibismo feminista
-------------------

Aktibista feminista gisa, erantzukizun-lanak egiten ditu Ca la Donako Dokumentazio Zentroan eta Sare Feministaren Udako Eskola Feministaren antolamenduan. Hezkidetza, LGTBI+, ginokritika eta oroimena lantzen ditu. Emakumeek historian zehar izan duten zereginari buruzko hainbat lan idatzi ditu.

Bartzelonako Emakumeen Kontseiluko kide da, Kataluniako Emakumeen Kontseilu Nazionalaren, Kataluniako LGTBI Kontseilu Nazionalaren eta Kataluniakoaren Kontseilu Sozialaren bidez.

2019an, Kataluniako Generalitateak Sant Jordiko Gurutzea eman zion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Mercè Otero Vidal» *Seminari Filosofia i Génere*.
2. ↑   «Entrevista a las feministas Mireia Bofill y Mercè Otero» *El Crítico*.
3. ↑   «Qui és Hannah Arendt? I Simone Weil? Qui és Hildegarda de Bingen?» *Seminari Filosofia i Génere*.
4. ↑   «Otero i Vidal, Mercè» *Visat*.
5. ↑   «Mercè Otero Vidal» *Dialnet*.
6. ↑   «Mercè Otero Vidal» *Revista Idees*.
7. ↑   «Messi, La Trinca, Núria Picas, Benach, De Gispert i Rigol, Creus de Sant Jordi 2019» *Notícies 234*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63413594
* Commonscat Multimedia: Mercè Otero

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 74103851
* ISNI: 0000 0000 6154 9823
* BNE: XX924167
* LCCN: no97036484
* SUDOC: 084173742
* UB: a1034021
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 152786

 |

* Wd Datuak: Q63413594
* Commonscat Multimedia: Mercè Otero
**Millard konderria** (ingelesez: *Millard County*) Utahko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fillmore da. 2010eko zentsuaren arabera 12.503 biztanle zituen, Millard kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Millard konderriak 17.684,16 kilometro koadro ditu. Horietatik 661,66 ura dira. Beste 17.022,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,71 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.503 pertsonetatik 12.192 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.603 dira. 10 beltzak edo afroamerikarrak. 100 amerikar natiboak ziren eta 15 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 76 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 103 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Millard County, Utah age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26760
* Commonscat Multimedia: Millard County, Utah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136035577
* **Lekuak**
* OSM: 1744363
* TGN: 2002114

 |

* Wd Datuak: Q26760
* Commonscat Multimedia: Millard County, Utah
**José Miguel Ramón Ydígoras Fuentes** (Retalhuleu, Guatemala, 1895eko urriaren 17a - Guatemala, Guatemala, 1982ko urriaren 6a) guatemalar militar eta politikaria izan zen. Ydígoras Fuentes erbestean egon zen Federico Ponce Vaides boteretik kendu ondoren, eta, ondoren, Jacobo Árbenz Guzmán koronelaren Gobernua boteretik kentzeko babesa lortzen saiatu zen. 1954an Nazio Askapenerako Mugimenduaren garaipenaren ondoren, *Redención Alderdia* sortu zuen, eta Guatemalako presidentea izan zen 1958ko martxoaren 2tik 1963ko martxoaren 31ra arte, estatu kolpe batek boteretik kendu zuenean. Ydígoras Fuentesi buruz esaten zen "ero" bat edo "pailazo" bat zela, baina horren arrazoia zen Guatemalako sektore ekonomiko boteretsuetako pertsona askok kritikatu egiten zutela bere hauteskunde-kanpainan bi gauza agindu ziztuelako: guatemalar guztiek "oilasko bat beren lapikoetan eduki ahal izango zutela" eta "altzairu herdoilgaitzeko eskuarekin" gobernatuko zuela, baina lehenengoa baino ezin izan zuen bete, oilasko-haragia merkatu egin baitzen oilaskoak hazteko industrien hazkundeari esker, baina bigarrena ez, diktadurarako bokaziorik ez zuelako.

Hasierako urteak eta hezkuntza
------------------------------

Aitak Miguel Ydígoras y Herreros zuen izena, eta amak Atala Fuentes y Ugarte. Anaia bat izan zuen, Alvaro izenekoa.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q879275
* Commonscat Multimedia: Miguel Ydigoras Fuentes

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 268021631
* ISNI: 0000 0003 8327 0796
* BNF: 13614837b (data)
* GND: 120610051
* LCCN: n84038050
* NARA: 10613469
* SNAC: w6pm6j4x

 |

* Wd Datuak: Q879275
* Commonscat Multimedia: Miguel Ydigoras Fuentes
**Mille Lacs konderria** (ingelesez: *Mille Lacs County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Milaca da. 2010eko zentsuaren arabera 26.097 biztanle zituen, Mille Lacs kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Mille Lacs konderriak 1.765,29 kilometro koadro ditu. Horietatik 283,01 ura dira. Beste 1.482,28 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,78 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 26.097 pertsonetatik 23.959 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 377 dira. 96 beltzak edo afroamerikarrak. 1.534 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 79 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 416 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491214
* Commonscat Multimedia: Mille Lacs County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123162659
* LCCN: n81035020
* NARA: 10039692
* **Lekuak**
* OSM: 1795788
* TGN: 2001046

 |

* Wd Datuak: Q491214
* Commonscat Multimedia: Mille Lacs County, Minnesota
**Holland tunela** Hudson ibaiaren azpian dagoen tunel bat da. New Yorkeko Lower Manhattan eta Jersey City lotzen ditu mendebaldean. Holland tunela New York eta New Jerseyko Portuko Agintaritzak kudeatzen du. Tunelak estatu arteko 78 errepidea darama; New Jerseyko aldean 139 bidearen ekialdeko muturra ere badago. Holland tunela Manhattan eta New Jersey arteko hiru igarobideetako bat da, besteak Lincoln tunela eta George Washington zubia dira.

Hudson ibaia ibilgailuekin gurutzatzeko planak 1906an egin ziren lehen aldiz. Hala ere, desadostasunek planifikazio prozesua 1919ra arte luzatu zuten, ibai azpian tunel bat eraikitzea erabaki zen arte. Holland tunelaren eraikuntza 1920an hasi eta 1927an inauguratu zen. Inauguratu zenean, Holland Tunnel munduko itsaspeko tunelik luzeena zen.

Holland tunela, jatorrian, Hudson ibaiaren ibilgailu tunela edo Canal kaleko tunela bezala ezagutzen zen. Tunela Holland bezala berrizendatu zen Clifford Milburn Holland ingeniariaren omenez, 1924an bat-batean hil ondoren, tunela inauguratu aurretik. Holland tunela aireztapen mekanikoa zuen munduko lehen tunela izan zen; aireztapen sistema Ole Singstadek diseinatu zuen, tunelaren amaiera gainbegiratu zuena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q125753
* Commonscat Multimedia: Holland Tunnel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 14152682545623312568
* LCCN: sh91003559
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* NRHP: 93001619

 |

* Wd Datuak: Q125753
* Commonscat Multimedia: Holland Tunnel
**Plumas konderria** (ingelesez: *Plumas County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Quincy da. 2010eko zentsuaren arabera 20.007 biztanle zituen, Plumas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Plumas konderriak 6.768,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 156,4 ura dira. Beste 6.612,35 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,34 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 20.007 pertsonetatik 18.620 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.605 dira. 181 beltzak edo afroamerikarrak. 460 amerikar natiboak ziren eta 18 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 127 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 583 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156342
* Commonscat Multimedia: Plumas County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152457193
* ISNI: 0000 0004 0381 6988
* LCCN: n81112504
* NARA: 10038503
* **Lekuak**
* OSM: 396477
* TGN: 2000187

 |

* Wd Datuak: Q156342
* Commonscat Multimedia: Plumas County, California
**Hirpinoak** (latinez: *Hirpini*) Samnitar etniako herri bat izan ziren, baina askotan herri aparte hartu zieten

Etimologia
----------

Beren izena «hirpus»etik dator, hitz samnita bat otsoa esan nahi zuena

Geografia
---------

Herria *Via Appia*tik zeharkatuta zegoen, Aekulanumera zihoazena.
Laku bat zeukan, Virgiliok famatua egin zuena.

Historia
--------

Bere izena agertzen da historian zehar gerra saminitetan. Malaventum (geroago Beneventum), Hirpinoen hiria, behin eta berriz aipatzen da gisa. Garai hartan, hirpinoak Samniten ligaren parte ziren.

268 K.an , erromatar kolonia ezarri zen at Beneventum, jadanik gaia Erromako.

Bigarren gerra punikoan, hirpinoak samnitetatik banatutako herri bat bezala agertzen dira, Anibalen aldekoak.

  

Agertzen dira berriro historian Gizarte-Gerran (90 .K.a), Erromatarren kontra matxinatu ziren, baina 89 K.an Silak Aeculanum konkistatu zuen eta hirpinoak errenditu ziren.

Augusto, Italia banatzean Hiripinoak Samnitetatik banatu zituen Zatiketa horrek  Inperio osoan zehar mantendu zen .

Hiriak
------

Hiripinoen hiriak hauek izan ziren:

* Beneventum
* Aeculanum
* Abellinum
* Aletrium
* Compsa
* Aquilonia
* Romulea
* Trivicum
* Equus Tuticus
* Murgantia
* Liguries Barbiani (kolonia ligurra )
* Liguries Corneliani (kolonia ligurria)
* Vescellium
* Vercellium
* Sicilinum
* Ferentinum
* Fratulum
* Taurasia
* Aletrium

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1036791
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1036791
**Fernando Ezequiel Solanas** (Olivos, Buenos Airesko probintzia, Argentina, 1936ko otsailaren 16a - Paris, Frantzia, 2020ko azaroaren 6a), ezagunagoa **Pino Solanas** izenez, argentinar zinema zuzendaria eta politikaria izan zen. *La hora de los hornos* (1968), Octavio Getinorekin batera zuzendua, eta *El exilio de Gardel (Tangos)* (1985) zituen zinema-lanik ezagunenak.

Solanasek antzerkia, musika eta zuzenbidea ikasi zituen. 1962an, Seguir andando bere lehen film laburra zuzendu zuen eta 1968an ezkutuan La Hora de los Hornos film luzea ekoitzi eta zuzendu zuen, neokolonialismoari eta Latinoamerikako indarkeriari buruzko dokumentala. Filmak nazioarteko hainbat sari irabazi zituen eta mundu osoan proiektatu zen. Solanasek Epaimahaiaren Sari Nagusia eta Kritikaren Saria irabazi zituen Veneziako zinema-jaialdian eta Canneseko zinema jaialdiko eskenatokiaren saria. 1999an epaimahaiko presidentea izan zen Moskuko 21. Nazioarteko Zinemaldian. 2004ko Berlingo Zinemaldian Ohorezko Urrezko Hartz berezia eman zioten. Hainbat filmetako soinu bandetan kolaboratu zuen Ástor Piazzolla tango konpositore eta musikariarekin.

2020ko uztailaren 21etik hil zen egunera arte, azaroaren 6ra, Argentinako enbaxadorea izan zen UNESCOn. COVID-19ak jota hil zen 84 urte zituela.

Testuingurua
------------

Solanas 1970eko hamarkadan Argentinako zinema astindu zuen Grupo Cine Liberación taldearen aurreko aldean egon zen, kontzientzia soziala eta ahots politikoa garatuz. Perónen alde egiteko kanpainan aktiboa izan zen. 1970eko hamarkadan eskuineko indarrek mehatxatuta, bere aktoreetako bat hil egin zuten eta bera ere ia bahitu zuten.

Octavio Getinorekin batera, Solanasek "Hirugarren zinema baterantz" manifestua idatzi zuen. Hirugarren zinema politiko baten ideiak, Hollywoodeko zinemaren eta Europako autore zinemaren aurkakoa, garapen bidean dauden deitutako herrialde askotan zinemagileak bultzatu zituen.

Solanas Parisen erbesteratu zen 1976an, eta Argentinara itzuli zen 1983an demokrazia iritsi zenean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q508497
* Commonscat Multimedia: Pino Solanas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 46957805
* ISNI: 0000 0000 5937 4171
* BNA: 000023712
* BNE: XX1303315
* BNF: 14008827w (data)
* GND: 134980506
* LCCN: n87841107
* SNAC: w6cc1w8r
* SUDOC: 030867339
* BIBSYS: 90963531
* RKD: 404259
* Directorio Legislativo: 92179
* **Bilduma digitalak**
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q508497
* Commonscat Multimedia: Pino Solanas
**Migel Martínez Engómez** (? - Donostia, 1493?) XV. mendean Donostiako probostea izan zen. Jatorri gaskoia zuen Engómez sendiak Donostiako historian garrantzi handia izan duen familia izan da. Haren bizitzari buruzko informazioa oso eskasa da garaiko artxiboak erre egin zirelako.

Biografia
---------

Migel Martínez de Engómez, sendiaren Dorretxearen jabe, Proboste kargua Henrike IV.a Gaztelakoaren eskutik jaso zuen. 1459an aipatutako erregea haren dorretxean ostatu hartu zuen. 1489an sute larri bat gertatu zen eta ia herri osoa erre egin zen. Bi etxe salbatu ziren: Engómeztarren dorretxea eta Juan Sanchez de Elduaienena; geroztik derrigorrezkoa izan zen harrizko etxeak egitea hiribilduan. Maria López Amezketarekin ezkondu zen.

Proboste bezala hiriko agintari nagusia zen, berak baitzuen botere betearazlea. Proboste karguak espetxe propioa izateko eskubidea ematen zuen, borreroa mantentzen zuen, ordezkariak izendatzen zituen, etxearen bahimenduak eramaten zituen aurrera, alkateek emandako sententziak bete arazten zituen, e.a.

Migel Martínez de Engómez arazo larriak izan zituen bere karguaren ondorioz. 1489an erregeak ordezkari bat bidali behar izan zuen gatazkan mediatzeko. Migel Martínez hil zenean, 1493an, Errege Katolikoek kargua berreskuratu zuten eta Pedro Araozi eman zioten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  , 150.or.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Jabier Maria Sada: *Historia de la ciudad de San Sebastián a través de sus personajes*. Alberdania, 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474649

 |

* Wd Datuak: Q25474649
**Hermenegildo García Verde** (Buenos Aires, 1884ko urriaren 27a-Sevilla, 1965eko apirilaren 18a) hispano-argentinar kirolari, artista eta lur-jabea izan zen.

Bizitza
-------

Hermenegildo García Sanz (1850-1929) indianoa aita eta Cándida Verde Delgado (1860-1932) ama izan zituen. Aita Alderdi Integristaren kidea eta Soriako filantropo nagusienetariko bat izan zen.

```
Umea zela, Hermenegildo Argentinatik Penintsulara joan zen. Bilbon bizi zen nahiz eta udak Sorian eta Derroñadasen (amaren jaioterrian) eman.
```

Kirolzale amorratua, 1903 eta 1910 artean Athletic Clubean jokatu zuen eta, familia Madrila lekualdatu zenean, Atletico de Madrideko sortzaile, erdilari eta kapitain bilakatu zen​.

```
Pilotari eta igerilari trebea, Laguna Negra de Urbión igeri egiten zeharkatu zuen lehenengoa izan zen.
```

Politikoki, karlista eta integrista bazen ere, José Ortega Munilla eta José Ortega y Gasset pentsalarien laguna izan zen eta haiei Patagonia erakutsi zien.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Tudela 1966, 115 orr. .
2. ↑  Navarro Canales 1929, 95 orr. .
3. ↑   www.athletic-club.eus. *Hermenegildo García.* .
4. ↑  Tudela 1966, 116 orr. .
5. ↑  Tudela 1966, 117 orr. .

Bibliografia
------------

* Navarro Canales, Ignacio.  (1929). *Padre y caballero cristiano. Apuntamientos biográficos del Señor Don Hermenegildo García Sanz.*  Madril: Imprenta Católica.
* Tudela, José.  (1966). «Recuerdos y notas de mi tierra: Un pionero soriano. Hermenegildo García Verde» *Celtiberia* (Centro de Estudios Sorianos) (31): 115-121..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q96625262

 |

* Wd Datuak: Q96625262
Pizgailu baten sugarra
Pizgailu buru baten atalak
**Pizgailua** edo **txiskeroa** beste gauza bati sua emateko erabiltzen den tresna da. Beharrezko erregaia, normalean gasolina edo presiozko butanoa (metxero primitiboetan metxa bat zegoen), bere deposituan dago, eta erregarria airearen oxigenoa da. Gordailuaz gain, sua pizteko gailu bat eta garra itzaltzeko gailu bat ere baditu.

Historia
--------

Txiskero mota primitiboena sukarria, katebegi eta ardagai zeritzona zen. Halakotzat har daiteke elementu guztiak ontzi batean elkarrekin eramaten zirelako. Harria, sukarria zen zen, burdin zati batekin kolpatzen zena (eskuarki kate baten katebegi bat), landare-zuntz lehorrez (ardagai) osatutako eskukada txiki bat pizten zuten txinpartak sortuz. Itzaltzen zen ardagaia amaitzen zenean.

Izen hori merezi izan zuten lehen metxeroak 9 milimetroko diametroa zuen hodi bat ziren (normalean letoizkoa), eta bertatik kotoizko metxa bat igarotzen zen. Beste hodi paralelo batean, sukarri bat eta torloju bat zituen gurpil ildaskatu baten kontra, zeinak, hatz batekin biraraziz, metxa pizten zuten txinpartak sortzen baitzituen. Behin metxan sortutako txingarra erabiliz gero, hodi barruan erretiratzen zen alanbre batekin lotutako estalki batekin, eta horrek txingarra itzaltzen zuen itzaltzearen ondorioz, eta oxigenorik ez zuen erretzen. Oso erabilgarriak dira landan, haize-boladekin piztuta egoten baitira, txingarra pizteko.

Autoetako zigarreta-pizgailuak
------------------------------

Auto gehienek pizgailu elektrikoa dute. Pizgailu honek biribilkatutako kable bat du eta 15 eta 20 anpere arteko korronte elektrikoa ematen zaionean berotu egiten da. Pizgailuak laranja kolorea hartutakoan zigarretak pizteko gai izango da.

Ikus, gainera
-------------

* Pospoloak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20459
* Commonscat Multimedia: Lighters

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12187369r (data)
* GND: 4154290-3
* LCCN: sh85025949
* AAT: 300265545

 |

* Wd Datuak: Q20459
* Commonscat Multimedia: Lighters
Espazio-ontziaren maketa

*Artikulu hau espaziontziari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Hermes (argipena)».*
**Hermes** europar kosmonautak nazioarteko espazio-estazioraino garraiatzeko espazio-ontzi bat egiteko proiektua. Frantziako Gobernuak proposatu eta Europako Espazio Agentziak 1987an hartu zuen bere gain proiektua. Hermes programa astronautak eta zama Columbus moduluraino eramateko diseinatu zen, eta Ariane 5 jaurtitzaile berriaren bitartez bidali nahi zen espaziora. Hermesek, gainera, grabitaterik ezaren ondorioak ikertzeko plataforma bat utzi behar zuen Lurraren eta espazio-estazioaren artean. 1991n, baina, finantza-arazo handiak sortu ziren, aurrekontuan erabakitakoa baino % 30 gehiago gastatu zelako, eta proiektuak bi urteko atzerapena zuelako. Urte hartako azaroan, Agentziako estatu kideetako ministroek proiektuaren bideragarritasuna berrikustea eskatu zuten, eta urtebete geroago, behin betiko bertan behera uztea erabaki zuten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q836081
* Commonscat Multimedia: Hermes (spacecraft)

---

 |

* Wd Datuak: Q836081
* Commonscat Multimedia: Hermes (spacecraft)
**Herminia Arrate Ramírez** (Santiago, 1896ko uztailaren 1a - 1941eko martxoaren 12a), Txileko artista eta margolaria izan zen.

Biografia
---------

Miguel Arrate Larraín koronelaren eta Delia Ramírez Molinyren alaba, Eleuterio Ramírez koronelaren biloba zen, Ozeano Bareko Gerrako heroia. Arte Ederren Eskolan ikasi zuen, eta Fernando Álvarez de Sotomayor, Juan Francisco González eta Pablo Burchard-en ikasle izan zen. 1927an ikasketa bidaia bat egin zuen Europara, Europako zentro artistikoak bisitatuz, besteak beste, Portugal, Espainia, Frantzia, Alemania, Italia eta Suitza, eta horrek estetika garaikideari eta garaiko abangoardiari buruzko ikuspegi zabala eskaini zion. 1928an, urte hartako Arte Ederren Museoko Saloi Ofizialean egon zen artistetako bat izan zen, Ana Cortés, Ximena Cristi, Maruja Pinedo, Augusto Barcia eta Israel Roarekin batera, horiek guztiak ospetsuak pinturaren abangoardiako ikuspegia proposatzeagatik, Arte Ederren sektore kontserbadoreenek gogor kritikatu zutena.

Herminia Arrate Txileko Artearen Historian egotea urria da, pinturara dedikatzen baitzen etenaldietan (denbora laburrean egon zen herrialdean, 1929az geroztik atzerrian bizi zenez gero Carlos Dávila txiletar diplomazialarekin ezkondu zen). Horrez gain, bere ibilbidean zehar ez zituen koadro asko margotu. Hori dela eta, ez da 13ko belaunaldian edo Montparnasse taldean sartu. 1941ean, bat-batean hil ondoren, 1942an, artista garrantzitsuen talde batek, besteak beste, bere Arte Ederren Eskolako irakaslea zen Pablo Burchard-ek, bere lankideek Luis Vargas Rosas eta Julio Ortiz de Zárate, eta bere lagunek Vicente Huidobro eta David Alfaro Siqueiros, besteak beste; atzera begirako erakusketa bat antolatu zuten bere lan artistikoa omentzeko, eta bertatik bere lanak tokiko eszenan estimazio eta ikusgarritasun handiagoa lortu zuen. 

 *Natura hila*, 1930
Era berean, bere senarrak (Carlos Dávila) emakume batek Erakustokietan aurkeztutako talde piktoriko onenaren saria ezarri zuen. *Herminia Arrate de Dávil sariaren araudia* Txileko Unibertsitateko Arte Fakultateak 1942ko urriaren 7ko saioan onartu zuen, eta Don Carlos Dávilaren izenean 6.200 peso dohaintza ezarri zuen, pintore nabarmena gogoratzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Romera, Antonio. *Historia de la pintura chilena*. Santiago de Chile, Editorial del Pacífico, 1951. p. 179.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9003179
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 31879648
* ISNI: 0000 0000 6705 4530
* LCCN: nr94025191
* ULAN: 500034665

 |

* Wd Datuak: Q9003179
**Hermilio Alcalde del Rio** (Villamediana, Palentzia, 1866-Torrelavega, Kantabria, 1947), ia 50 urtez, Torrelavegako Arte eta Lanbideen Eskolako zuzendari bezala aritu zen arkeologo espainiar bat izan zen.

Biografia
---------

Hermiliok, bere aktibitate arkeologikoa, 1902an hasi zuen, Augusto González de Linaresekin Altamirako leizera joan zenean. 1903an, bere kabuz, labar-pinturadun Kantabriako leize ugariren aurkikuntza hasten du, horien artean, Hornos de la Peñako leizea, Covalanasko leizea, La Hazako leizea, Santianeko leizea, La Clotildeko leizea, La Meazako leizea eta El Pendoko leizeko labar grabatuak.

Asturias ekialdean ere lan egin zuen, non El Pindaleko leizeko, Mazaculos IIko leizeko, El Quintanaleko leizeko eta La Lojako leizeko pintura eta grabatu multzoak eta Peña Manileko Gazteluko indusketa aurkitu zituen. Hugo Obermaier eta P. Wernertekin batera, La Pasiegako leizearen mendebaldeko zatia, C galeria aurkitu zuen 1911n. Hermilioren ikerketak emandako informazio kopurua, ikaragarria da, baina, honetaz gain, 1906an, *Santanderreko probintziako historiaurreko leizeetako grabatu eta pinturak: Altamirako leizea, Covalanaseko leizea, Hornos de la Peñako leizea, El Castillo leizea* argitaratu zuen, eta, aurrerago, *Les cavernes de la région cantabrique (Espagne)* bezalako beste argitalpen batzuetan parte hartu zuen, Henri Breuil eta Lorenzo Sierrarekin batera. Azken lan honek, gaur egun, Kantauriar Eskualdeko paleolitoko labar arteari buruzko funtsezko lan bat izaten jarraitzen du.

Alcalde del Riok, Rasineseko Haraneko leizea, Hornos de la Peñako leizea eta El Castillo leizea bezalako paleolitoko aztarnategiak industu zituen, lanok, Alberto I.a Monakokoak eta Pariseko *Institut de Paléontologie Humaine*k finantzatuak izan zirelarik.

Alcaldek, Natura Historiaren Errege Elkartearen fundazioan parte hartu zuen, Lorenzo Sierra eta Jesús Carballorekin batera.

Lehen Mundu Gerraren hasieraren ondorioz, Alcalde del Riok bere lan arkeologikoa utzi zuen. Alcalderen erretiroarekin eta Institut de Paléontologie Humaineren lanen gelditzearekin, Kantabriako historiaurreko ikerketa, ia erabat geldi egon zen 1950eko hamarkada ondo sartu arte.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q616247
* Commonscat Multimedia: Hermilio Alcalde del Río

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 107543492
* ISNI: 0000 0001 1579 9597
* BNE: XX1168248
* GND: 1055276394
* SUDOC: 095599703
* Open Library: OL92666A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q616247
* Commonscat Multimedia: Hermilio Alcalde del Río
**Migel Gallastegi Ariznabarreta** (Eibar, Gipuzkoa, 1918ko otsailaren 25a - Donostia, 2019ko urtarrilaren 4a) esku huskako pilotari profesionala izan zen. Atzelari jokatzen zuen. 1936ko ekainaren 29an, hamazazpi urte zituela, Eibarko Astelena pilotalekuan debutatu zuen. Buruz buruko txapelduna izan zen 1948, 1950 eta 1951. urteetan.

Bizitza
-------

Migel Gallastegiri buruzko bideoa (Ahotsak.eus proiekturako)
Asola-Igartza baserria, bere jaiotetxea, Eibarko Amaña auzoan izen bereko kalean.
Eibarko Asola-Igartza ( Asoliartza) baserrian jaio zen, Amaña auzoan. Bere garaiko umerik gehienak bezala, txiki-txikitatik hasi zen pilotan jokatzen, baina berehala ikusi zen profesional izateko gaitasun apartak zituela. 14-15 urte zituela, Isasi kaleko Kiputxanekua pilotalekuan hasi zen jokatzen eta entrenatzen; berehala, Astelenan ere hasi zen entrenatzen. Hemezortzi urte zituela debutatu zuen 1936. urtean, baina gerrak harrapatu zuen. Gerra amaituta eta sasoi betean, 1940ko eta 1950eko hamarkadetan nagusi izan zen Euskal Herri osoan. Buruz buruko hiru txapelketa nagusi irabazi zituen (1948, 1950 eta 1951) eta dozenaka partida jokatu (eta irabazi) zituen bikoteen eta hirukoteen aurka.

Buruz buruko finalak
--------------------

| Urtea | Txapelduna | Txapeldunordea | Emaitza | Pilotalekua |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1948 | **Gallastegi** | Atano III.a | 22-06 | Bergarako pilotalekua |
| 1950 | **Gallastegi** | Akarregi | 22-15 | Astelena |
| 1951 | **Gallastegi** | Akarregi | 22-14 | Bergarako pilotalekua |
| 1953 | Barberito I.a | **Gallastegi** (1) | - | - |
|

(1) Jokatzeari uko egin zion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   «Gaurko pilotariek ez dute indarrik» *Berria* 2018-02-25.
3. ↑  «Migel Gallastegi Ariznabarreta», *Ahotsak.com*.

Kanpo estekak
-------------

* «Migel Gallastegi Ariznabarreta», *Egoibarra.eus*.
* «Migel Gallastegi Ariznabarreta», *Ahotsak.eus*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4892496
* Commonscat Multimedia: Miguel Gallastegui

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02305/eu\_g\_0512/g0512

 |

* Wd Datuak: Q4892496
* Commonscat Multimedia: Miguel Gallastegui
*Artikulu hau loreari buruzkoa da; animalia gaitzat duena beste hau da: «tximeleta»*

**Mitxoleta** (*Papaver rhoeas*) landare mota bat da, gorri biziko lorea duena. Zelai eta bide bazterretan agertzen da batez ere, apiriletik aurrera, sarritan gari edo garagar zelai osoak estaliz. Jatorri ezezagunekoa da, baina Europa hegoaldekotzat eta Afrika iparraldekotzat jotzen da gehienetan, eskualde horietan antzinatik ezagutzen baita. Kontuan hartu behar da nekazaritza Mediterraneo inguruan garatu izan dela aspalditik, eta horri lotuta agertu izan dela beti ere mitxoleta.

Inpresionistek inspirazio iturri izan dituzte mitxoletaz beteriko zelaiak, batez ere Claude Monet margolariak. Gainera, sinbolismo handiko lorea da. Egun, Erresuma Batuan zenbait pertsonak paparrean daramate jantzita, oroimeneko mitxoleta bihurtuta (*poppy*), gerran hildako militarren omenez.

Ezaugarriak
-----------

Mitxoleta lorea
Mitxoletak galsoroan, Muruzabal
Mitxoleta urteko landarea da, itxura hauskorrekoa. Zurtoina adarkadura gutxikoa da, fina eta ilez estalia, nahiko luzea hazten den zelaietako zerealak baino gorago irten ahal izateko. Moztean, gai likatsu esnekara jariatzen du, *Papaver* generoko beste espezieek bezala.

Hostoak txandakatuak ditu. Loreek lau petalo dituzte, apur bat zimurtuak eta ertzetan elkar estaltzen dutenak.

Erabilerak
----------

*Papaver* generoko landare guztiak bezala, mitxoletak eragin narkotikoak izan ditzake, dituen alkaloideak direla-eta. Fitoterapian lehortutako hostoak erabiltzen dira, batez ere infusioak egiteko. Eragin lasaigarria du helduengan, baina are gehiago haurrengan.

Batzuetan, hazi lehorrak ogi mota bereziak egiteko erabiltzen dira.

Batzuetan, hosto edo petalo lehorrak kanabisaren ordezko gisa erabiltzen dira. Hala ere, erabilera hau ez dago oso hedatua.

Ikus, gainera
-------------

* Lo-belarra (*Papaver somniferum*)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q130201
* Commonscat Multimedia: Papaver rhoeas
* Wikispecies Espezieak: Papaver rhoeas

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4331338-3
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 930
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 23676
* BioLib: 3504
* Catalogue of Life: 203835
* Dyntaxa: 222878
* EOL: 596241
* Fl. China: 200009166
* GBIF: 2888443
* GRIN:
* IPNI: 306058-2
* ITIS: 18893
* NCBI: 33128
* PlantList: kew-2561554
* W3TROPICOS: 24000139
* USDA Plants: PARH2
* VASCAN: 7125
* uBio: 447992
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 9UBF401EYA

 |

* Wd Datuak: Q130201
* Commonscat Multimedia: Papaver rhoeas
* Wikispecies Espezieak: Papaver rhoeas