recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ninnion taulatxoa.
**Ninnion taulatxoa** kronologikoki K. a. 370. urtean kokatua izan den buztinezko taulatxoa da non Antzinako Greziako Eleusisko misterioak dauden irudikatuta. Misterio horiek Greziako erritu erlijiosoekin lotura estua zuten eta taulatxo hau errito horien jatorrizko errepresentazio bakarra da.

Aurkikuntza
-----------

1895ean Atikako Eleusisen aurkituak izan ziren eta gaur egun Atenasko Arkeologia Museo Nazionalean erakusten dira.

Taulatxoan Iacchus, Dionisoren epitetoa, misterioetan sartu berrien pertsonen prozesio bat zuzentzen ikusten dugu. Taldea jasotzeko Demeter eta Pertsefone daude. Eszena nagusiaren gainean ilargiaren irudi desberdinak daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Dallas, T.G.; Mitsopoulou, Christina: *The Moons of Ninnion*, Democritus Univercity of Thrace.
2. ↑  www.anistor.gr/english/enback/o032.htm The Eleusinian iconography on the Red-figure pelike from Hermitage

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1328355
* Commonscat Multimedia: Ninion

---

 |

* Wd Datuak: Q1328355
* Commonscat Multimedia: Ninion
**Nomenklatura** (Errusiera: номенклату́ра) Sobietar Batasunean eta Ekialdeko Blokeko beste herrialde batzuetan, gizarteko aktibitate guztietako, eta tokian tokiko Alderdi Komunistaren oniritziarekin, lanpostu garrantzitsuak izaten zituzten pertsonak ziren: gobernuan, lantegietan, nekazaritzan, hezkuntzan , eta abar...
Ia guztiak, alderdi komunistako kideak ziren. Sobiertar erregimenaren aurkakoak ziren idazle batzuek, Milovan Đilas esate baterako, era kritiko batean gizarte klase berri bat bezala definitzen zuten. Troskismo ortodoxoak, klase erabili beharrean, kasta hitza erabili ohi du; Sobietar Batasunean langile endekatuen estatu bat ikusten zutelako, eta ez klase berrien gizarte bat. Troskiren teorien geroko garapen batzuetan, batez ere Tony Cliffen estatuaren kapitalismoari buruzko teorietan, nomenklatura, klase berri bat bezala hartzen da.

Etimologia
----------

Errusierazko hitza Latinezko nomenclatura (izen zerrenda bat) hitzatik dator.

Michael Voslenski Sobietar disidenteak zabaldu zuen hitza, 1970ean, "Nomenklatura: Sobietar buruzagien klasea" (Errusiera: Номенклатура. Господствующий класс Советского Союза) liburua idatzi zuenean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156728
* **Identifikadoreak**
* GND: 4162969-3
* LCCN: sh85104367
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q156728
**Ezana harria** antzinako Aksumgo Erresumako objektu bat da. Harrizko monumentu bat da, Ezana erregea kristautasunera nola bihurtu zen eta inguruko herri batzuen menderatzea dokumentatzen duena, horien artean Meroeak zeudelarik. Gaur egun, in situ kontserbatzen da Ezana erregearen parkean, Etiopiako Aksum erdigunean dagoen espazio publiko batean.

Ezana erregeak k.o. 330 eta 356. urteen artean gobernatu zuen Afrikako Adarreko antzinako aksumdar erresuma. Ezanak nubiarren aurka borrokatu zuen eta bere garaipenak harrian grabatu zituen ge'ezez (antzinako hizkuntza etiopiarra), sabar hizkuntzan (hegoaldeko arabiera) eta grezieraz, Jainkoa goraipatzeko bere garaipenengatik. Harrizko grabatuek, monumentu hirueledun bat ematen dute, hizkuntza ezberdinetan, Rosettaren harriaren antzera.

Etiopiako eliza ortodoxoak edo Tawahedo elizak hasiera garai honetan izan zuen. Tiranio Rufino Aquileakoaren *Historia Eklesiastikoak*, San Frumentzio, errege gaztearen esklabo eta tutore, kristautasunera bihurtu zuela kontatzen du. Bere erregealdiaren amaieran, 350. urte inguruan, Ezana erregeak kuxitarren aurkako kanpaina bat abiatu zuen, Kuxeko Erresumarekin amaitu zuena; harrian egindako zenbait idazkun, ge'ezez (eta ge'ez idazkerarekin), Meroe hirian aurkitu dira, Kushitarren hiri nagusia.

Ikus, gainera
-------------

* Ezanaren estela

Kanpo estekak
-------------

* Artículo de National Geographic **(Ingelesez)**
* Harden, J. M. "An introduction to Ethiopic Christian Literature" (1926) Capítulo II, "Brief Historical Sketch of the Country and Church", Inskripzioari buruzko eztabaida bat jasotzen du **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2068595
* Commonscat Multimedia: Ezana Stone

---

 |

* Wd Datuak: Q2068595
* Commonscat Multimedia: Ezana Stone
Moskuko Spartaken eta aurkako partida elurpean.
Arena Khimki estadioak 2008an ireki zituen ateak.
**Moskuko Dinamo** (errusieraz Футбольный клуб Динамо Москва), Moskuko futbol talde bat da, Errusiakoa. Sobietar Batasunaren garaian, MVDri lotua egon zen. Egun, Errusiako Premier Ligan jokatzen du.

Errusiako futbol talderik zaharrena da eta inoiz bigarren mailara jeitsi ez den bakarra, ez Sobietar Ligan ez eta Errusiakoan ere. Hala ere ez du inoiz Errusiako Liga irabazi.

Historia
--------

Dinamoren sustraiak XIX mendean aurkitzen dira, 1887an sorturiko  *Morozovtsi Orekhovo-Zuevo Moskva* taldean hain zuzen ere. Lantegi hortako langileek osatu zuten. XX mende hasieran Moskuko hainbat liga irabazi zituen. 1923an hartu zuen gaur egungo Dinamo izena eta egitura.

Sobietar Batasunaren garaian oso talde oparoa izan zen 11 Liga eta 6 Kopa irabaziz. Europa mailan ez zuen titulurik lortu baina 1972ko Errekoparen finalera iritsi zen. Bartzelonan jokatu zen final hura eta 3-2 galdu zuen Glasgow Rangersen aurka.

Errusiako Liga 1992an abiatu zen eta 1994ko bigarren postua du emaitzarik onena. 1995ean Errusiako futbol kopa irabazi zuen. 2016an 15. postuan gelditu eta historian lehen aldiz maila galdu zuen baina hurrengo urtean gora egin du berriz.

Palmaresa
---------

### Sobietar Batasuneko txapelketak: 18

* Sobietar Batasuneko Liga (11):
	+ 1936, 1937, 1940, 1945, 1949, 1954, 1955, 1957, 1959, 1963, 1976
* Sobietar Batasuneko Kopa (6):
	+ 1937, 1953, 1967, 1970, 1977, 1984
* Sobietar Batasuneko Superkopa (1):
	+ 1977

### Errusiako txapelketak: 1

* Errusiako Liga (0):
	+ bigarrena 1994ean.
* Errusiako Kopa (1):
	+ 1995

### Nazioarteko txapelketak: 1

* Europako Errekoparen
	+ Txapelduna (0)
	+ Finalista (1) 1972
* Atlantiar Kopa
	+ 2015

Areto futbola
-------------

Areto futbol talde indartsua ere badu. Hona hemen palmaresa:

* Kontinente arteko Kopa:
	+ Txapelduna (1): 2013
	+ Finalista (1): 2014
* UEFA Kopa:
	+ Txapelduna (1): 2007
	+ Finalista (5): 2005, 2006, 2012, 2013, 2014
* Errusiako Liga (10): 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2011, 2012, 2013, 2016
* Errusiako Kopa (9): 2003, 2004, 2008, 2009, 2010, 2011, 2013, 2015, 2016

Kanpo estekak
-------------

* **(Errusieraz)** Dinamoren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17497
* Commonscat Multimedia: FC Dinamo Moscow

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 777154441721235460004
* GND: 1172654506

 |

* Wd Datuak: Q17497
* Commonscat Multimedia: FC Dinamo Moscow
**Niobrara konderria** (ingelesez: *Niobrara County*) Wyomingko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lusk da. 2010eko zentsuaren arabera 2.484 biztanle zituen, Niobrara kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Niobrara konderriak 6.806,37 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,97 ura dira. Beste 6.801,4 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,36 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.484 pertsonetatik 2.413 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 52 dira. 4 beltzak edo afroamerikarrak. 20 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 9 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 36 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485641
* Commonscat Multimedia: Niobrara County, Wyoming

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154831844
* **Lekuak**
* OSM: 289328
* TGN: 2002378

 |

* Wd Datuak: Q485641
* Commonscat Multimedia: Niobrara County, Wyoming
**Lidia Vissarionovna Zvereva** (San Petersburgo, 1890-1916ko maiatzaren 15a) pilotu lizentzidun lehen errusiar emakumea izan zen.

Biografia
---------

Zvereva bere hegazkinlari taldearekin
Vissarion Lebedev. Errusiako armadako jeneral baten alaba izan zen, 1877-1878ko Balkanetako gerran parte hartu zuena.

Mariinskyren emakume-eskolan graduatu zen (beste iturri batzuen arabera, Bialystokeko Emakume Nobleen Institutuan graduatu zen). 17 urte zituela, I. Zverev ingeniariarekin ezkondu zen. Handik bi urtera, Zverev, senarra hil egin zen.

1910ean Gattxinako "Humayun" hegaldi-klubean sartu zen (hegazkin-eskola honetan Liubov Golantchikovarekin ikasi zuen). 1911ko azaroan, azken azterketen ondoren, lehen emakume hegazkinlari errusiarra izatera heldu zen (31 zenbaki lizentzia zuen pilotua). Zverev aeronautika-eskolan, bere bigarren senarra ezagutu zuen, Vladimir Sliusarenkoren pilotu instruktorea. Harekin, 1911-1912an, erakusketa-hegaldiak egin zituen Errusiako hirietan barrena.

Hegazkin-fabrika
----------------

1913an, Vladimir-ek eta Lidiak hegazkin errusiarren zentroetako bat zen Riga hirian, hegazkinak konpontzeko eta eraikitzeko tailerrak antolatu zituzten, eta, aldi berean, hegaldi-eskola txiki bat ere antolatu zuten eta hegaldietan beren buruak trebatu zituzten.

I. Mundu Gerra hasi zenean, Vladimirrek departamentu militarraren diru-laguntza jaso zuen, eta bere enpresara eraman zuen, gaur egun *Petrogradoko Planta* deiturikora. Hurrengo bi urteetan, 1916ko abuztuaren 1era arte, instalazioak 40 hegazkin militar, "Farman-XXII bis" eta "Moran-Parasol", gehitzea onartu zuen. Urte horietan, 8 "Farman-VII" hegazkin eta hamar "Farman-IV" hegazkin egin ziren, eta 14 metroko "Moran-F" hegazkinen bi kopia egin ziren, eta 20 hegazkinen eskaera jaso zuen, "Swan-XII" hegazkinarena.

Lidia 1916ko maiatzaren 2an (edo 15ean) hil zen. Hiletan, hegazkinek aireko ikuskizun bat egin zuten. Haren gorpuzkiak Alexander Nevsky Lavraren Nikolsky hilerrian daude.

Geroago, Vladimir Australiara joan zen.

Legatua
-------

* Gattxinako kale batek Lidia Zvereva izena du
* Errusian lizentziadun lehen emakume pilotua izan zen.

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Yevguenia Shajovskaya

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3269218
* Commonscat Multimedia: Lydia Zvereva

---

 |

* Wd Datuak: Q3269218
* Commonscat Multimedia: Lydia Zvereva
Sumer, Akadia eta Babilonian, antzinako Mesopotamian **Nintu** (jaiotzaren anderea), jainkosa ama bat izan zen, Antu ere deitua (Anuren emaztea). Esaten denez, Nintu izena, bere seme Enlilek jarri zion. Baina berari buruz dauden istorio gehienak akadiarrak dira. Elezaharrek kontatzen dutenaren arabera, berak, jatorrizko buztinezko hamalau zati apurtu zituen, zazpi eskuinetara eta beste hainbeste ezkerretara, eta erdian adreilu bat, lehen zazpi giza enbrioi pareak (edo jaiotzako zazpi jainkosak, lehen gizakiak sortu zituztenak) sortu zituztenak. Adituak, bat datoz Ninhursaga edo Ninhursag bera izango zela, baina beste izen batzuekin ezagutua izan zen, **Ki**, **Ninmah**, **Dingirmah**, **Aruru**, **Belit-ili** beste batzuen artean, eta, Enkiren emazte bezala, orokorrean, **Damgalnuna** edo **Damkina** deitua zen.

Hasieran Belet-ili bezala aipatua agertzen den arren, azkenean, Atrahasis olerki epikoan aipatua da, Enkirekin batera, giza hazkuntza Enlilen erabakiak baino gizalegezkoago modu batean kontrolatua izan behar dela erabakitzen dutenean *Enki eta Nintu jaiotza jainkosak, ordutik aurrera, emakumeen heren batek, behar bezala erdituko ez duela erabakitzen dute: deabru batek Pasittu "umea bere amaren besoetatik kenduko du"*.

Enki eta Ninhursagen mitoan aipatua da, Dilmunen dagoelarik, Enkik, uretatik ur ertzean ikusten duenean, hura izatea nahi du eta berak dio: *gizon bakar batek ere ez nau bere egiten aintziran*. Baina azkenean baiezkoa ematen dio eta Ninsar sortzen dute.

Epiteto horrekin deitua da, baita ere, Ziusudraren istorio sumeriarrean, Enkik honako hau dionean: *Nik nahi dut (...) (ez?) giza arrazaren suntsipena, Ninturentzat nik sortutakoen suntsipena eragotzi nahi dut.*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q860243

 |

* Wd Datuak: Q860243
**Ezagutzaren antolaketa** edo **informazioaren antolaketa** diziplina intelektual bat da, eta hainbat jardueraz arduratzen da, hala nola dokumentuen deskribapenaz, indexazioaz eta sailkapenaz. Jarduera horiek ezagutza- eta informazio-objektuetarako irudikapen- eta ordena-sistemak emateko balio dute. 

**Informazio-baliabide**ak (adibidez, liburuak, mapak, dokumentuak, datu-multzoak, irudiak) biltzen dituzten lekuetan lan egiten duten pertsonek egindako jarduerak eta erabiltzen dituzten tresnak aztertzen ditu, gizakiak berehala nahiz etorkizunean erabiltzeko. Informazio-baliabideak informazio esanguratsua aurkitzeko prozesuak dira, bai norbaitek elementu ezagun bakar bat bilatzen badu, bai ehunka baliabidetan nabigatzen badu, zerbait erabilgarri aurkitzeko itxaropenarekin. Informazioaren antolaketak informazioa bilatzeko hamaika egoera ahalbidetzen ditu.


Esan daiteke ezagutza-trukearekin lotutako gaiak ezagutzaren kudeaketaren zati garrantzitsu bat izan direla luzaroan. Ezagutza-trukeak arreta handia jaso du enpresen ikerketan eta praktikan, bai erakundeen barruan, bai kanpoan, maila guztietan.

Ezagutza partekatzea ez da soilik besteei ematea, baizik eta ezagutzaren bilaketa, lokalizazioa eta xurgapena ere barne hartzen ditu. Langileen lanak eta betebeharrak ez ezagutzeak akatsak errepikatzea, baliabideak xahutzea eta proiektu berberak bikoiztea eragiten du. Garrantzitsua da kolaboratzaileak motibatzea beren ezagutzak parteka ditzaten. Kontzeptu horri ezagutzaren gaikuntza esaten zaio. Elkarte bateko gizabanakoen arteko konfiantzara eramaten du eta harreman irekiagoa eta proaktiboagoa sustatzen du, informazioa erraz trukatzeko aukera ematen duena.

Ezagutzak trukatzea ezagutza kudeatzeko prozesuaren parte da, hiru fasetan, eta etengabeko prozesuaren eredua da. Hiru alderdiak ezagutzak sortzea, ezagutzak aplikatzea eta ezagutzak trukatzea dira. Prozesua etengabea da, eta, beraz, zatiak ezin dira erabat banandu. Ezagutzak sortzea gizabanakoen interakzio eta jarduera mentalen ondorioa da. Ideia eta xedapen berrien garapenak ezagutzak sortzeko prozesuari egiten dio erreferentzia. Enpresan dauden ezagutzak modurik eraginkorrenean erabiltzeak ezagutzak aplikatzea dakar. Ezagutzen trukea, gure gairako prozesuaren zatirik funtsezkoena, bi pertsonak edo gehiagok elkarrengandik ikasiz etekina ateratzen dutenean gertatzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1929761
* **Identifikadoreak**
* GND: 4205605-6
* LCCN: sh99001059

 |

* Wd Datuak: Q1929761
Naturistak sarritan begetarianoak dira.
**Naturismoa** gizakia izadiarekiko, norberarekiko eta bestearekiko errespetua sustatzen duten filosofia eta gizarte mugimendu eta praktiken multzoa da, industria-giroko gizarte aurreratuetako ohiturak, higienearen kontrakoak direlakoan, alde batera uzten dituena. Elikatze arin-garbia, batez ere barazkiz eta fruituz osatua, naturopatia eta nudismoa proposatzen ditu, besteak beste.

Hitz anbiguoa
-------------

Naturismo hitzak nahiko anbiguoa gerta daiteke esan nahi desberdinez erabiltzen baita. Maiz, hitz honekin medikuntza naturista adierazteko erabili da. Medikuntza horretan ez dira elementu edo botika artifizialak erabiltzen eta garrantzi handia ematen dio gorputzak berrosatzeko duen ahalmenari.

Naturismo hitzak baita bizimodu bat definitzen du ere. Horren arabera mugimendu edo bizitzeko filosofia bat da, ekologismotik hurbila. Pertsona naturistak kontsumismoaren aurkako jarrera erakusten dute eta bizimodu austerago baten aldekoak dira. Sarritan begetarianoak, beganoak dira. Tokian tokiko produktuak defenditzen dituzte eta ekoizpen ekologikoak, hau da, pestizidak eta produktu kimikorik gabe ekoiztuak. Bestetik, naturarekin kontaktuan bizitzen saiatzen dira, kutsaduratik at. Haientzat aztarna ekologikoa gutxitzea eta bizidunekin armonian bizitzea garrantzia handia du. Aldi berean, ekialdeko filosofiek mugimendu honetan eragin handia izan dute: yoga, reiki, budismoa...

 Biluzik dagoen familia hondartzan; naturismoaren ohiko irudietako bat.
Askotan, berezko komunitateak edo alternatiboak sortu izan dituzte. Pertsona naturista batzuk nudismoa praktikatzen dute, eguneroko bizimoduan biluzik egotea, eta horrek ekarri du nudismo eta naturismoren kontzepetuen nahasketa. Berez, naturista gehienak ez dira nudistak, ezta alderantziz ere. Dena dela, mundu osoan naturismo eta nudismo nahastu egiten dira.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Nudismoa
* Hondartza nudista
* Txumari Alfaro
* Makrobiotika
* Begetarianismoa
* Permakultura
* Nekazaritza ekologikoa
* Ekologismoa

Kanpo estekak
-------------

* Joseba Bidaurrazagarekin medikuntza naturistari buruzko elkarrizketa *Argia* aldizkarian.
* **(Gaztelaniaz)** Janaria gordinik jatekoaren aldeko mugimendua edo gordin jaleak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152311
* Commonscat Multimedia: Naturism

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12098269r (data)
* GND: 4018338-5
* LCCN: sh85093173
* SUDOC: 029334160
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009715

 |

* Wd Datuak: Q152311
* Commonscat Multimedia: Naturism
Ferraren teoriaren arabera, eskuin muturra eta ezker muturra eurek uste dutena baino gertuago daude.
Zientzia politikoan, **ferraren teoria** deritzonak eskuin muturrak eta ezker muturrak, egiazki, bata bestearen antza dutela baieztatzen du (zenbait alderditan), ferra baten muturren oso antzera. Teoria, beraz, eskuinaren eta ezkerraren arteko espektro politikoaren irudikapen lineal tradizionalaren aurka dago.

Teoria hau Jean-Pierre Faye idazle frantsesari agozten zaio. Bere teorian ezkerraren eta eskuinaren arteko kontzepzio lineal tradizionala ukatzen du, baita espektro politikoa zehaztasun handiagoz edo txikiagoz definitzen saiatzen diren dimentsio anitzeko sistema batzuk ere.

Teoria honen defendatzaileek, bi muturren artean dauden antzekotasunetara jotzen dute (hauek, batzuetan, ia elkar ukitzen dutelarik), eta, bereziki, hauek bereizten dituen elementu autoritarioa edo, zehazkiago, totalitarioa nabarmentzen dute. Ezker muturreko erregimen politikoetan, hala nola komunismo sobietarrean (eta gaur egungo Txinan ez bezala), gobernuak baliabide ekonomiko edo produkzio baliabide guztien kontrola hartzen du (Estatu kapitalismoaren muturreko aldaera bat sortuz). Hala ere, eskuin muturreko sistema politikoetan (hala nola faxismoa eta nazismoa XX. mendearen lehen erdian), gobernuak bere gain hartzen du bizitza ekonomikoaren kontrola, nahiz eta ez duen zertan enpresa pribatuak estatizatu edo formalki nazionalizatu. Beraz, erregimen mota horietan, gero eta zentralki planifikatuagoa dagoen ekonomia bat sortzen da. Horri dagokionez, esan daiteke ultraeskuinak izaera kontserbadorea duen totalitarismoa ordezkatzen duen bitartean, eltraezkerrak erradikal batekiko egiten duela.

Teoria honen arabera, bi alde politiko horien artean, boterea duen talde hautatua hauteskunde orokor garbi eta gardenak egitearen, adierazpen- eta prentsa-askatasun egiazkoaren (bigarrena lehenengoaren azpiespeziea izanik) eta erdigune politikoaren ezaugarri diren antzeko erakunde demokratikoen aurka dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Wayback Machine» *web.archive.org* 2007-09-30 (Noiz kontsultatua: 2020-06-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112837
* Commonscat Multimedia: Horseshoe theory

---

 |

* Wd Datuak: Q112837
* Commonscat Multimedia: Horseshoe theory
**Lisogenia** edo **ziklo lisogeniko**a bakteriofago batek bakterio bat infektatzen duenean erreplikatzeko duen bi bidetako bat da (bestea ziklo litikoa izanik).

Lisogenia burutzen duten bakteriofagoek ez dute infektatutako bakterioa epe laburrean suntsitzen, bakteriofago horiek ez baitute bere DNA erabiltzen birus berriak sortzeko (ziklo litikoan gertatzen den moduan); horren ordez, birusaren DNA bakterioaren kromosoman integratzen da (profago moduan) eta bakterioaren ondorengoetara pasatzen da. Lisogenian dauden birusek latentzia egoera batean irauten dute, ez dira erreplikatzen, harik eta kanpoko eragile batek (argi ultramoreak edo zenbait konposatu kimikok, esaterako) berpizten dituen arte. Hori gertatutakoan profagoak birus berriak sortzeari ekiten dio eta ziklo litikoa hasten da, bakterioaren suntsiketarekin bukatuko dena.

Ziklo lisogenikoa, ziklo litikoarekin alderatura
Lisogenian dauden birus guztiek ez dute beren DNA bakterioaren kromosoman integratzen; batzuetan bakteriofagoaren azido nukleikoak era autonomoan dirau, plasmido moduan, erreplikatzeko berezko erritmoa mantenduz.

Sarritan birusaren material genetikoak (profagoak edo plasmidoak) aldaketak ekartzen dizkio bakterioaren genomari. Horretan datza eraldaketa lisogeniko deritzona. Hiru dira eraldaketa horren adibiderik aipagarrienak:

* *Vibrio cholerae* bakterioarena, koleraren eragilearena. Bakteriofagorik gabeko bakterioak ez dira patogenoak, baina egoera lisogenikoan daudenak (fago baten eramaileak) patogenoak bihurtzen dira, kolera eraginez.

* *Corynebacterium diphteriae*-ren toxinarena. Bakterio horren toxina difteriaren sintomak eragiten ditu. Profago bat eramaten duten bakterioek besterik ez dute toxina hori ekoizten (fago horren genoma toxinaren ekoizpena kodetzen baitu).

* *Escherichia coli*-ren bakterioarena. Profagoa eramaten duten andui lisogenikoak patogenoak dira, E. coli enterohemorragiko deritzonak. Bakteriofagorik gabekoek, berriz, ez dute kalterik eragiten.

Lisogenia oso hedatuta dagoen prozesua da, bakterio askotan aurkitu baitira andui lisogenikoak (*Pseudomonas* generoak, esaterako, profago batekin du andui guztien %90a). Eukariotoetan ez dago lisogeniarik, baina antzeko fenomenoa agertzen da tumoreak eragiten dituzten birusen eta zelula eukariotoen arteko interakzioan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1148110
* Commonscat Multimedia: Lysogenic cycle

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D008242

 |

* Wd Datuak: Q1148110
* Commonscat Multimedia: Lysogenic cycle
**Gaur, Emen, Orain, Danok** frankismo garaian sortutako lau arte eskola izan ziren, nahiz eta Danok ez zen inoiz sortzera iritsi. Jorge Oteizak eta Agustin Ibarrolak sortutako mugimendu kulturala izan zen, euskal kultura kontzientziatzeko asmoz. **Euskal Eskola Mugimendua** izena ere eman zitzaion, lau mugimendu ezberdinetan: Gaur Gipuzkoan, Emen Bizkaian, Orain Araban eta Danok Nafarroan. Oteizak *Quousque Tandem...!* lanean ezarri zituen mugimendu honen printzipio estetikoak, eta Arantzazuko santutegian sortutako taldeak eragin handia izan zuen. Euskal Artisten Unibertsitatea sortzea Oteizaren helburuetako bat zen.

Testuingurua
------------

Francoren diktaduran zehar Euskal Herriak isolatze kulturala bizi zuen. Artista askok berrikuntza estetiko eta politikoak proposatu zituzten 1950ko hamarkadaren ondoti. Talde horietako bat Agustin Ibarrolak ere sortu zuen Estampa Popular taldea izan zen, Madril, Valentzia eta Euskal Herrian. 1960ko hamarkadan Jorge Oteizaren bultzadarekin Euskal Eskola sortu zen.

Gaur
----

Gaur Gipuzkoan 1966an sortutako taldea izan zen, Jorge Oteizak bultzatutako ideian oinarrituta. Berarekin batera zeuden Eduardo Txillida, Remigio Mendiburu, Rafael Ruiz Balerdi, Amable Arias, José Antonio Sistiaga, Nestor Basterretxea eta Jose Luis Zumeta. Taldearen helburua nazioarteko abangoardiekin harremanak irekitzea zen. Urte horretako apirilaren 28an lehenengo erakusketa egin zuten Donostian, eta manifestu bat aurkeztu zuten Amable Ariasek eta Jose Antonio Sistiagak garatua. Hainbat herritan aritu ostean, taldea 1969an desegin zen, Txillidak eta Oteizak zuten eztabaida handiaren ondorioz.

Emen
----

Orain
-----

Orain taldea Araban sortu zen, 1965ean "Pintura Actual Alavesa" izeneko ekimen batetik abiatuta. Joaquin Fraile, Juan Mieg et Carmelo Ortiz de Elgea margolariek, Jesus Echevarria eskultoreak eta Alberto Schommer argazkilariak sortu zuten taldea. Hainbat erakusketa egin ostean 1967an desegiten joan ziren.

Danok
-----

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «1966 - Surgimiento de la Escuela Vasca (grupos Gaur, Emen, Orain)» *catalogo.artium.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-22).
2. ↑   «El proyecto de Euskal Eskola y el grupo Gaur» *www.euskonews.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-22).
3. 1 2   «José Luis Zumeta - Grupo Gaur | ARTIUM - Biblioteca y Centro de Documentación» *catalogo.artium.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-22).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** web, Erimatica-Desarrollo web, programación y páginas. «Fundación Museo Jorge Oteiza. Alzuza, Navarra/» *www.museooteiza.org* (Noiz kontsultatua: 2019-09-22).
5. ↑   **(Ingelesez)** «El Grupo "Orain" en el arte vasco contemporáneo» *studylib.es* (Noiz kontsultatua: 2019-09-22).

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko artea Francoren diktaduran

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85965740

 |

* Wd Datuak: Q85965740
***Nostos*** (antzinako grezieraz: νόστος, nostos, "Itzulera", "familiaren etxera itzultzeko bidaia", "aberrira itzultzea"; plurala νόστοι) Antzinako Greziako literaturan asmatutako genero eta kontzeptu bat da, bere bilbean greziar heroiak Troia suntsitu ondoren euren aberrira itsasoz itzultzea ardatz duena.

Greziar gizarte zaharrean heroismo edo handitasun maila handitzat zuten itzulera lortzea. Bidaia honetako etapak askotarikoak izan ohi dira, eta barnean hartzen du leku ezezagun batean hondoratua izatea eta heroia probatzen duten zenbait proba egitea, besteak beste. Itzulera ez da bakarrik etxera fisikoki itzultzea, baizik eta baita *status* jakin batzuk gordetzea eta iristean norberaren nortasuna gordetzea ere.

*Nostos* Odisean
----------------

Homeroren *Odisea* da lehen *nostos*a, ezagunena eta beste guztien jatorria. *Nostos*en gaia Homeroren Odiseatik ekarria da, non Odiseo heroi nagusia etxera itzultzen saiatzen den, Troian borrokatu ondoren. Odiseo tentazio askok desafiatzen dute, hala nola Sirenek eta Lotofagoek. Odiseok tentazio horietan erori izan balitz, heriotza segurua izango zen eta, beraz, etxera ez zen itzuliko. *Nostos* kontzeptua*,* gaur egun, literatura eta film askotan erabiltzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Antonio García y Bellido (1947). «Una colonización mítica de España tras la guerra de Troya. El ciclo legendario de los "nóstoi"». *Cuadernos de Historia de España*: 106-123.
2. ↑   Bonifazi, Anna.  (2009). «Inquiring into Nostos and Its Cognates» *American Journal of Philology* 130 (4): 481–510. doi:10.1353/ajp.0.0078. ISSN 1086-3168. (Noiz kontsultatua: 2021-05-20).
3. ↑   **(Ingelesez)**  *The Theme of Returning Home in Ancient Greek Literature: The Nostos of the Epic Heroes – Bryn Mawr Classical Review.*  (Noiz kontsultatua: 2021-05-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7061972

 |

* Wd Datuak: Q7061972
Sei zati dituen fuga, Johann Sebastian Bachen *Musikalisches Opfer*, BWV 1079 (*Eskaintza musikala*) lanetik hartua
**Fuga** musika-forma polifonikoa da, kontrapuntuaren erregelen arabera eratutakoa. Musika tresnetarako edo ahotserako izan daiteke fuga; ezaugarri nagusia oinarrizko gai baten imitazio sistematikoa du; melodia edo gai bakarra erabiltzen du, eta melodia errepikatu egiten da, errepikapenak elkarri ihes egiten dioten parteak balira bezala.

Musika-forma baino areago, prozedura da berez, eta arau estu batzuen arabera landu ohi da, era askotako fugak badira ere, idatzi zen garaiaren arabera batez ere. Aurreneko fugak XIII. mendeko imitaziozko polifoniarekin lotzen dira, baina XVI. mendea arte ez zen garatu forma klasikoan. Fugaren bilakaera formalaren eta adierazpen-efektuen gailurra Barrokoaren garaian izan zen, batez ere, Johann Sebastian Bachen lanetan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* Ongi tenperatutako klabeko fugak (Adobe Flash edo Shockwave)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181014
* Commonscat Multimedia: Fugues

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX533114
* BNF: 12287109h (data)
* GND: 4155614-8
* LCCN: sh85052251
* NDL: 00563591
* NKC: ph138531
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q181014
* Commonscat Multimedia: Fugues
**Netjerkara Siptah**, Egiptoko VII. dinastiako lehen faraoia izan zen, bere erregealdia K. a. 2175 inguruan hasi zuena. Egiptoko lehen tarteko aroaren hasiera da.

Egiptoko VI. dinastiaren azken garaietan, "Ordena Zaharra" behera etortzen da, eta Goi Egiptoko nomoetako gobernariek, euren lurraldeekiko nagusitasuna ezartzen dute. Gobernari hau ere, denbora baterako agintari kontseilu bateko izan liteke, zailtasun politiko edo ekonomiko garai batean sortua.

Egoerak, Menfisen, kaotikoa izan behar zuen, Manetonek, Sexto Julio Afrikanoren arabera, dinastia, "Menfiseko 70 erregek osatu zuten, 70 egunez gobernatuz" aipatu baitzuen.

Netjerkararen izena, Abidoseko Errege Zerrendan agertzen da.

Turineko Errege Kanonaren berriztatze berri bat proposatu zenean, Neitikerty Siptah izeneko errege hau eta Nitokris erregina ospetsua, Manetonek eta Herodotok aipatutakoa, pertsona bera zirela ikusi zen. Honek, beraz, faraoi honi buruz, titulua aurkitzea bakarrik ez, baizik eta bere sexua jakin ahal izatea suposatu zuen, gizonezkoa zena, eta ez emakumezkoa, hasiera batean eta denbora askoz uste izan zen bezala.

Abidoseko Errege Zerrenda. 40. kartutxoa.
  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Nitokris?** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko VII. dinastia | Ondorengoa**Menkara** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q455506

 |

* Wd Datuak: Q455506
**Neuropsikofarmacologia** neuropsikofarmakoak ikertzen eta aztertzen dituen farmakologiaren adarra da. Neuropsikofarmakoak nerbio-sistema zentral gainean eragina duten sendagaiak dira. Gaur egun, batez ere beste arloetan eramaten ari diren aurrerapenei esker (fisiologian eta neurozientzian batez ere) aldaketa handiak ematen ari dira; horren ondorioz, hitzaren erabilera ere handitu egin da.

Neuropsikofarmakologi interesa oso lotuta dago asaldura batzuekin:

* Antsietatea
* Txera-asaldurak
* Elikadura-azaldurak
* Loaren azaldurak
* Psikosiak

Euskal Herriko Unibertsitatean badago Neuropsikofarmakologia Ikerketa Taldea. Taldearen arduraduna Jose Javier Meana Martínez da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:American College of Neuropsychopharmacology Neuropsikofarmakologiaren Unibertsitate Amerikarra.
* **(Ingelesez)**:Collegium Internationale Neuro-psychopharmacologicum Neuropsikofarmakologiaz arduratzen den nazioarteko erakundea.
* **(Ingelesez)**:Neuropsikofarmakologia Unibertsitate Europarra.
* **(Ingelesez)**:Neuropsychopharmacology Neuropsikofarmakologiaren Unibertsitate Amerikarraren aldizkari ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2075049

 |

* Wd Datuak: Q2075049
**Fayette konderria** (ingelesez: *Fayette County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Connersville da. 2010eko zentsuaren arabera 24.277 biztanle zituen, Fayette kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Fayette konderriak 557,27 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,38 ura dira. Beste 556,88 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 43,56 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 24.277 pertsonetatik 23.615 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 223 dira. 318 beltzak edo afroamerikarrak. 30 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 79 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 220 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506506
* Commonscat Multimedia: Fayette County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123163939
* LCCN: n81050403
* NARA: 10036777
* **Lekuak**
* OSM: 1802224
* TGN: 1002370

 |

* Wd Datuak: Q506506
* Commonscat Multimedia: Fayette County, Indiana
**Fayette konderria** (ingelesez: *Fayette County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fayetteville da. 2010eko zentsuaren arabera 106.567 biztanle zituen, Fayette kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Fayette konderriak 516,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,9 ura dira. Beste 503,34 lurra dira.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 106.567 pertsonetatik 78.962 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.760 dira. 21.117 beltzak edo afroamerikarrak. 221 amerikar natiboak ziren eta 61 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4.106 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 221 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.879 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501115
* Commonscat Multimedia: Fayette County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158276430
* LCCN: n80102176
* NARA: 10039149
* **Lekuak**
* OSM: 1059836
* TGN: 2000347

 |

* Wd Datuak: Q501115
* Commonscat Multimedia: Fayette County, Georgia
**Levanzo** (ˈlɛvanʦo ahoskatua; sizilieraz: *Lèvanzu*) Italiako uharte bat da, Siziliako Egada uharteei dagokiona.

Egadi uharteen artean txikiena da, 5 km²-koa. komunitate homonimoan dago, Favignanaren frakzioan, Trapaniko Udal Partzuergo askearena, Sizilian.

Il villaggio di Levanzo

Geografia
---------

Kobazulo ugaritan banatzen diren kareharrizko harri zuriz osatuta dago. Uhartearen izen greziarra, Phorbantia (*Φορβαντία*) zen, beharbada, uhartean dagoen belar (φορβή) kopuru ugariagatik. Tontorrik garaiena *Pizzo Monako* da, itsas mailatik 270 metrora. Landaredia *Brassica macrocarpa, Euphorbia dendroides, Rosmarinus officinalis eta Senecio cineraria* espezieek osatzen dute.

Herria Trapanitik 15 km ingurura dago eta etxe multzo txiki batez osatuta dago, kirol portu txiki batekin. Ez du errepiderik, Faraglione hondartzara daraman bide asfaltatutako tarte txiki batez aparte. Atzerapen teknologiko horrek azaltzen du bere paisaia-edertasuna

Gune arkeologikoak
------------------

Kostaldean koba batzuk daude, horietatik ezagunena Genovarraren koba da, Italiako toki arkeologikoen garrantzitsuenetako bat: Goi Paleolitoko (K.a. 9680) petroglifo eta labar margoekin).
Gainera, Cala Minnolaren parean, Levanzo uhartearen ekialdean, Siziliako urpeko toki arkeologiko garrantzitsuenetako bat dago non erromatar itsasontzi baten hondakinak baitaude, eta kargaren arrastoak (anforak eta zeramika zatiak) 27 metro inguruko sakoneran zeramika zatiak ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Luciano Canepari. *Levanzo.*  in: *DiPI Online*..
2. ↑   «Levanzo | Tutto sull'isola di Levanzo» *www.egadivacanze.it* (Noiz kontsultatua: 2020-02-28).
3. ↑  Bruno, F. et al.: *Virtual diving in the underwater archaeological site of Cala Minnola*, Int. Arch. Photogramm. Remote Sens. Spatial Inf. Sci. XLII-2/W3, 2017, 121-126 or. DOI:10.5194/isprs-archives-XLII-2-W3-121-2017. 2020.02.28an kontsultaturik.

Ikus, gainera
-------------

* Genovarraren koba

Kanpo estekak
-------------

* Lista di isole dell'Italia
* Isole Egadi
* Grotta del Genovese
* Levanzoko orri ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497357
* Commonscat Multimedia: Levanzo

---

* **Lekuak**
* OSM: 1405749
* TGN: 1007846
* Atlas Digital del Imperio Romano: 22887

 |

* Wd Datuak: Q497357
* Commonscat Multimedia: Levanzo


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Levanzo (uhartea)*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Fayette konderria** (ingelesez: *Fayette County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Somerville da. 2010eko zentsuaren arabera 38.413 biztanle zituen, Fayette kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Fayette konderriak 1.829,15 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,76 ura dira. Beste 1.825,39 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 38.413 pertsonetatik 27.051 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 858 dira. 10.742 beltzak edo afroamerikarrak. 106 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 186 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 23 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 302 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Fayette County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502360
* Commonscat Multimedia: Fayette County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131372828
* LCCN: n82098959
* **Lekuak**
* OSM: 1829178
* TGN: 2001860

 |

* Wd Datuak: Q502360
* Commonscat Multimedia: Fayette County, Tennessee
**Natxo Zenborain** (Iruñea, Nafarroa, 1960ko urtarrilaren 19a) artista da.

Bizitza
-------

Gaztetatik artearen munduan murgilduta, 1979an artearen inguruko gaien lankide modura hasi zen, *La Gaceta del Norte*, *Deia* eta *Cuatrovientos* agerkarietan. Adierazpide grafikoaren alor gehientsuenak lantzen ditu, eta sailkatzen gaitza da bere lana. Pintura, horma-irudiak, argazkigintza ohikoa zein argazkietan oinarritutako lan esperimentalak, diaporamak, eskultura, dekorazioa, *psicoart* deitzen duen irudi psikodelikoak, performance eta instalazioak, marrazkia, Interneterako sorturiko artelan birtualak...

Gaietan eta generoetan bezalatsu, tekniketan ere oso eklektikoa da, eskulana eta lan digitalak tartekatuz, eta, askotan, lantzen dituen alor eta teknika guztiak fusionatuz. Izan ere, aitzindaria izan da teknologia berriak eta eskuz egindako artelan ukigarriaren kontzeptu klasikoa uztartzen, eta bere lan asko Interneten daude ikusgai. Erakusketa ugari egin ditu Nafarroan zein Espainiako hainbat hiritan; atzerrian, 1998an New Yorken erakutsi zuen bere lana talde-erakusketa baten barruan, eta postal zein kartel bidez zabalkunde handia izan dute berak sortutako hainbat irudik. Publizitaterako lanak ere egin ohi ditu.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12264727
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 147053
* Lur: 06162/eu\_z\_0851/z0851

 |

* Wd Datuak: Q12264727
**Fugitivos del paraíso** Doctor Deseo musika taldearen hirugarren diska da, 1992. urtean taldeak argitaratutakoa.

Partaideak
----------

* Francis Díez (ahotsa)
* Niko Brochado (gitarra)
* Josi Jiménez (baxua)
* Josu Monge (bateria)

Grabaketa eta abestiak
----------------------

Disketxea aldatu zuten, Oihuka-rekin atera zuten eta Elkarren estudiotan grabatu, Lasarte-Orian. Diska honetan ere kolaborazio garrantzitsuak izan zituetzen, Karlos Jimenez, Aitor Gorosabel (Su Ta Gar), Petre Bucataru, Mikel Balkarlos eta Carlos Hipolito. Taldeari dagokionez Jesus Belmonteren tokia Niko Brochadok hartu zuen.

*Fugitivos del paraíso* hau taldearen diska ezagunena da, batez ere bertan agertzen den *Corazón de Tango* abestia, taldearen mitikoa bihurtuko zena. *Fugitivos de paraíso*, *Panfleto nº13*, *¡Darle fuego a Bilbao!* eta *Noche de viernes* ere ezagun egin ziren besteak beste. 1992an bertan CD formatuan atera zen eta abesti gehigarri bat zegoen, lehenengo diskako *Un mar en medio*-ren bertsio akustikoa.

Azala
-----

Zuri beltzezko argazki bat da, bertan bikote bat tangoa dantzatzen ageri da. Argazkia gerritik behera aterata dago eta neskak eskua dauka mutilaren hankartean.

Kantuen zerrenda
----------------

1. *Desde el centro del Huracán* - 2:45
2. *Panfleto nº13* - 4:55
3. *Fugitivos del paraíso* - 4:30
4. *Una vez más* - 2:17
5. *Apague la televisión* - 3:30
6. *Olas y naufragios* - 2:40
7. *Corazón de Tango* - 3:46
8. *¡Darle fuego a Bilbao!* - 3:21
9. *Noche de viernes* - 4:46
10. *Tiemblo solo de pensar en mi testiga de Jehová* - 3:29
11. *Un mar en medio*\* - 4:48 (bertsio akustikoa, CD-an)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** ERLANTZ. «Historia de la musica Rock - Doctor Deseo» *historiasderock.es.tl* (Noiz kontsultatua: 2018-02-23).
2. ↑   Txiribita.  (2012-02-03). «Doctor Deseo - Fugitivos Del paraiso (1992)» *EKAITZALDI* (Noiz kontsultatua: 2018-02-23).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Doctor Deseo - Fugitivos del Paraiso» *Discogs* (Noiz kontsultatua: 2018-02-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56696672

 |

* Wd Datuak: Q56696672
**Nikita Yuryevitx Glazkov**, errusieraz Никита Юрьевич Глазков, (Mosku, Errusia, 1992ko apirilaren 16a), *Ezpata-taldeka* kategorian aritzen den eskrimalari errusiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen *Ezpata-taldeka* kategorian, ROCeko taldearekin, Japoniako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Hego Koreako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen ROC taldea. Kontuan izan Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Sergei Bida, Sergei Khodos, Pavel Sukhov eta Nikita Glazkovek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Gizonezkoa, *Ezpata-taldeka* kategoria.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Nikita Glazkov» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera).* .
3. ↑  "Nikita Glazkov" *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33437860

 |

* Wd Datuak: Q33437860
**Nasi campur** (literalki, *arroz nahastua*) Indonesiako eta Malaysiako gastronomiako arroz-plater bat da. Haragi jatorriko hainbat osagairekin nahasitako arroza da.

Ezaugarriak
-----------

Nasi campurra basmati arroz egoskiarekin zerbitzatzen da, haragi, barazki, kakahuete, arrautza eta ganba lehorrez estalia. Herrialde horietako oinarrizko elikagaia da.

Bertsioak
---------

Arroz-plater mota horren Baliko bertsioa (**nasi rames**, ꦤꦱꦶꦫꦩꦼꦱ꧀ edo **sega campur** ꦱꦼꦒ​ꦕꦩ꧀ꦥꦸꦂ), hainbat osagairekin nahasita zerbitzatu ohi da: atuna plantxan, tofu frijitua, luzoker birrindua, espinakak, tempea, behi-haragia, barazki-currya, artoa, saltsa mina, etab. Arroz nahasi hori kale-janari gisa erabiltzen da askotan banana hostoen gainean. 

Indonesiako txinatarrentzat, *nasi campur* terminoa arroza oilaskoarekin Hainan erara plateraren aldaera bat da, eta barbakoa txinatar puska batzuk ditu, hala nola, char siew delakoa, hau da, zerri errea eta zertxobait kurruskaria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Tan Su-Lyn,Mark Tay, (2003), *«Malaysia & Singapore»*, Lonely Planet Online Shop

Ikus, gainera
-------------

* Bibimbap

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3273951
* Commonscat Multimedia: Nasi campur

---

 |

* Wd Datuak: Q3273951
* Commonscat Multimedia: Nasi campur
Ibarruriko ferratokia, 1960ko hamarkadakoa, 2003an berriztua.
Ferratze estira Avilako probintziako Villar de Cornejan
**Ferratoki** edo **ferratze estira** zaldiak, astoak edo baita behiak ere, animali hauek ferratzen edo sendatzen diren bitartean eusteko balio duen egitura bat da.

Euskal Herrian
--------------

Euskal Herrian, Europako beste toki askotan bezala, ohikoa zen herrietan ferratze estira egotea, eskuarki harriz eta egurrez egindako egitura bat, non animaliak lotzen ziren ferratzailearen lana errazteko. 1970eko hamarkadara arte landa paisaiako elementu ohikoak ziren. 

Bat gordetzen da egoera onean Ibarruri-Elexalden (Muxika, Bizkaia), eta nahiko modernoa da izatez 1960eko hamarkada amaierakoa baita: gertu Zugastietan lan egiten zuen ferratzailea Bilbora joan zen lanera, eta Mendatako ferratzailearen lana errazteko, Ibarrurin ferratokia eraikitzea erabaki zuten. Erabilpenik gabe geratu zen ondoren, baina 2003an berritu zuten.

Munduan
-------

Espainiako herri landatar askotan ikus daitezke halakoak, harrizko lau zutoin bertikalez osatuak. Avilako probintzian eta Salamancako probintzian halako ugari daude oso kontserbazio egoera onean, baina jada erabiltzen ez direnak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «OEH - Bilaketa - OEH» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).
2. ↑    jmintsausti. «39. Marexalak» *dantzan.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).
3. ↑   Informazio panela.  (2021-10-26). *Ibarruriko Ferratokia.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3051195
* Commonscat Multimedia: Cattle crushes

---

 |

* Wd Datuak: Q3051195
* Commonscat Multimedia: Cattle crushes
**FK AS Trenčín** (izen osoa *Futbalový Klub AS Trenčín*) Eslovakiako futbol taldea da, Trenčín hirikoa. Azken bi denboraldietan Liga eta Kopa irabazi ditu.

Historia
--------

1904an *TTS Trenčín* taldea sortu zen hirian eta garai onena 1960 hamarkadan izan zuen. 1963an Txekoslovakiako Liga irabaztear egon zen *Jednota Trenčín* izenarekin. 1966 eta 1968 artean Mitropa Kopan hartu zuen parte eta lehenengo aldian finalera iritsi zen baina ACF Fiorentinak 1-0 emaitzaz garaitu zuen. 1968an hirugarren egin zuen Txekoslovakiako Ligan. 1972an maila galdu zuen.

1992 urtean *Ozeta Trenčín* izenarekin talde berria sortu zen aurrekoa desagertu zelako eta 2011ean lehen mailara igo zen. 2013-14 denboraldian bigarren egin zuen ligan eta 2014-15 eta 2015-16 denboraldietan Liga eta Kopa irabazi zituen, herrialdeko talde indartsuena bihurtuz.

Palmaresa
---------

### Txekoslovakian: 0

* Txekoslovakiako Liga (0): bigarrena 1963an.

### Eslovakian: 4

* Eslovakiako Liga (2): 2015, 2016.
* Eslovakiako Kopa (2): 2015, 2016.

### Nazioartean: 0

* Mitropa Kopa (0): finalista 1966an.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Eslovakieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q223264
* Commonscat Multimedia: FK AS Trenčín

---

 |

* Wd Datuak: Q223264
* Commonscat Multimedia: FK AS Trenčín