recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lanassa** Agatokles Sirakusakoaren alaba zen. Beharbada, bere bigarren emaztearekin (Alzia) izan zuena. K.a. 295ean, Agatoklesek Lanassa emaztetzat eman zion Pirro Epirokoari. Agatoklesek berak lagundu zuen Lanassa Epiroraino. Lanassa Korfu irla eraman zuen ezkonsari moduan.
Bikoteak bi seme izan zituen Alexandro eta Heleno, baina Lanassak senarraren poligamia onartzen ez zuenez, Pirro utzi zuen, K.a. 291ean, Korfura abiatu zen eta Demetrio Poliorzetesi, Mazedoniako erregeari, irla dote gisa eskaini zion bere senarra izaten bazen. Garai hartan, bi errege hauek gerran zeuden. Demetrio Korfun ezkondu zen Lanassarekin eta irlan garnizio bat utzi zuen.
Hau guztia gertatu zen gerraren amaiera eta Demetrioren erorketa baino lehenago, litekeena da K.a. 288an.

Agatokles hil ondoren, K.a. 289an, Pirrok, Lanassaren aurreko senarra izan zenez, Siziliari buruzko oinordetzako eskubideak galdegin zituen. Eskakizun honetan oinarriturik, Sirakusako biztanleek Kartagotik defendatzeko laguntza eskatu zioten Pirrori K.a. 279an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Diodorus Siculus, *Bibliotheca historica* 21.4
2. ↑  Plutarch, Pyrrhus 9.
3. ↑  Diodorus Siculus, *Bibliotheca historica* 22.8.2; Plutarch, Pyrrhus 9
4. ↑  Plutarch, *Pyrrhus* 10
5. ↑

Bibliografia
------------

* Felix Stähelin: Lanassa 2). In: Realencyclopädie der Classischen Altertumswissenschaft. Vol XII, 1 (1924), col. 617-618.

Ikus, gainera
-------------

* Sirakusako tiranoak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q286973

 |

* Wd Datuak: Q286973
**Stafford konderria** (ingelesez: *Stafford County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Saint John da. 2010eko zentsuaren arabera 4.437 biztanle zituen, Stafford kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Stafford konderriak 2.058,83 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,44 ura dira. Beste 2.051,39 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,16 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.437 pertsonetatik 4.334 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 529 dira. 10 beltzak edo afroamerikarrak. 30 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 16 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 46 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q374908
* Commonscat Multimedia: Stafford County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141899733
* LCCN: n81024825
* **Lekuak**
* OSM: 1070349
* TGN: 2000752

 |

* Wd Datuak: Q374908
* Commonscat Multimedia: Stafford County, Kansas
**Switzerland konderria** (ingelesez: *Switzerland County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Vevay da. 2010eko zentsuaren arabera 10.613 biztanle zituen, Switzerland kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Switzerland konderriak 578,7 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,27 ura dira. Beste 571,44 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 18,34 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.613 pertsonetatik 10.465 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 147 dira. 31 beltzak edo afroamerikarrak. 16 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 18 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 69 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507459
* Commonscat Multimedia: Switzerland County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148970912
* LCCN: n84064080
* NARA: 10037179
* **Lekuak**
* OSM: 1804294
* TGN: 1002938

 |

* Wd Datuak: Q507459
* Commonscat Multimedia: Switzerland County, Indiana
Herrialdeko bandera.
**Laosko historia** Lan Xangeko erresumaraino atzera daiteke. XIV. mendean sortua, XVIII. mendera arte iraun zuen, Siamek herrialdea inbaditu eta geratu ziren lurraldeen gaineko kontrola hartu zuenean. Siamgo erregeak, Frantziaren aurkako borroka zakarra ekidin nahian, egungo Laos osatzen zuten lurraldeak Frantziari eman zizkion 1893an.

Bigarren Mundu Gerran Japoniak konkistatu zuen. Baina gerra galdutakoan, Laosek independentzia aldarrikatu zuen 1945an bertan. Nolanahi ere, Frantziak agintea ezarri zuen berriro, eta 1950ean erdi mailako autonomia erdietsi zuen, Frantziako Batasunaren elkartutako estatu gisa. Are gehiago, Frantziak *de facto* boterea gorde zuen 1954ra arte. Orduan, konstituzio-monarkia eratu zen, independentzia osoa bereganatuta. Genevako Konbentzioaren salbuespen berezian, Frantziako misio militar batek herrialdean jarraitu zuen komunisten kontra erregearen armada babesteko. Hurrengo urtean, AEBek Frantzia ordezkatu zuen.

Aldameneko Vietnamgo ezegonkortasuna Laosera hedatu zen. Anabasa horretan gerra zibila eta hainbat estatu-kolpe gertatu ziren. Ipar Vietnamgo armadak ekialdeko Laos inbaditu eta okupatu zuen. Armada hori zen Pathet Lao alderdi komunistaren benetako boterea Laosen. AEBek Laos ere bonbardatu zuten Vietnamgo Gerran, hornitzeko bideak mozteko aitzakian. 1968an, Ipar Vietnamgo armadak burututako erasoaren ondorioz, Laosko Erret Armada desegin zen. Gatazka AEBek eta Thailandiak antolatutako tropa irregularrek jarraitu zuten. Sobiet Batasunak eta Ipar Vietnamek babestuta, 1975ean, Pathet Lao komunistek boterea eskuratu zuten Laosen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q402391
* Commonscat Multimedia: History of Laos

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q402391
* Commonscat Multimedia: History of Laos
**Sofiero gaztelua** (suedieraz: *Sofiero slott*) Suediako Helsingborg hiritik 5 kilometro iparraldera dagoen XIX mendeko gaztelu bat da, Errege-erreginen udako egoitza izan zena.

Historia
--------

Skabelycke landetxea zena Oskar II.a Suediakoak erosi zuen eta gaztelua eraiki zuen bere emazte Sofia Nassaukoarentzat, hortik bere izena. Lehenengo solairua 1865ean altxatu zuen eta 1874 eta 1876 artean gaur egungo gaztelua osatu zuen.

XX mendearen hasieran errododendroen lorategia eraiki zen eta gaur egun hori da ondasunik nabarmenena.

Parkea
------

Lorategi zabaletan 500 errododendro barietatetik gora daude eta parkea artelan modernoz beterik dago. Udan aire libreko kontzertuak egiten dira bertan eta Bob Dylan edo Bryan Adams kantariek ere parte hartu izan dute.

Iruditegia
----------

* Gazteluaren ikuspegia.Gazteluaren ikuspegia.
* Gazteluaren ikuspegia.Gazteluaren ikuspegia.
* Negutegia.Negutegia.
* Lorategiak.Lorategiak.
* Aire libreko kontzertua.Aire libreko kontzertua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q891918
* Commonscat Multimedia: Sofiero

---

 |

* Wd Datuak: Q891918
* Commonscat Multimedia: Sofiero
**Lagun Onak** abesbatza (ofizialki *Asociación Coral Lagun Onak*) Buenos Airesko musika-elkarte bat da, Argentinako euskal komunitateari lotua. Ez bakarrik euskal komunitatearentzat, Buenos Airesko kultura jardueretan pisu handia duen erakundea da abesbatza.

1939an sortu zuten abesbatza zenbait euskal jatorriko argentinarrek. Abesbatza mistoa bilakatu zen sortu eta gutxira, eta bere lehen zuzendariak kudeatu zuen hainbat urtez, 1967 arte: Luis de Mallea apaiza izan hura.

Errepertorioan euskal musika zein mundukoa jo izan dute urteetan zehar. Euskal kantu tradizionalak ere landu izan dituzte, eta euskal konposagileen artean, Victor Zubizarreta edo Jesus Guridiren lanak sarritan agertu dira beraien kontzertuetan. Era berean, zuzendari gisa jardun izan dute aktuazioetan hainbat zuzendarik: Serge Baudo, Daniel Barenboim, Henry Czyz, Pierre Dervaux, Leopold Hager, Pedro I. Calderón, Ferrucio Calusio, Juán J. Castro eta beste batzuk.

1989an, taldearen 50. urteurrenean, Eusko Jaurlaritzaren laguntzarekin itsasoa zeharkatu baitzuen Bilbon, Donostian eta Madrilen kontzertuak emateko. Diskoa grabatu zen orduko kontzertuekin, zeinak bat egin zuen abesbatzaren diskografia ere ugariarekin. Horren adibide dira: *Canciones Vascas y Argentinas*; *Misa criolla* (Ariel Ramirezena)*; Misa criolla* (Ariel Ramirezena, Mercedes Sosarekin)*; El mesías; Navidad Vasco-Argentina;* eta *Lagun Onak" Abesbatza* diskoak.

Erreferentziak

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070101

 |

* Wd Datuak: Q61070101

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Onak, Asociación Coral Lagun. «Historia del Lagun» *Página Oficial de la Asociación Coral Lagun Onak* (Noiz kontsultatua: 2018-04-18).
2. 1 2    «Buenos Airesko Lagun Onak korala bere 70. urtebetetzea kantari ari da ospatzen, indar bizian» *Euskal kultura* (Noiz kontsultatua: 2018-04-18).
**Lagosko Meskita Zentrala** (ingelesez: *Lagos Central Mosque*) Nigeriako Lagos hirian kokaturik dagoen meskita da. Nnamdi Azikiwe etorbidean dago.

Historia
--------

1908 eta 1913 artean meskita zaharra eraiki zen. 1963an hasi zen komunitate musulmana meskita berria eraiki nahian, aurrekoa dagoeneko egoera eskasean zegoela iritzita. 1973an egin ziren berriztatze lanek ez zuten arrakasta handirik izan eta 1983an eraitsi egin zen berria altxatzeko.

1988ko maiatzaren 28an Babangida presidentean inauguratu zuen meskita berria.

Eraikina
--------

Lau minarete ditu, bi txikiagoan eta bi altuagoak. Txikienak sarrera nagusiaren gainean daude. Arkuz inguraturiko Sahn patioa du eta errezutarako eremuak 750 metro koadroko azalera du. Gainean 15 metrotako diametroa duen kupula bat dago.

Eraikinak badu bulego bat, liburutegia, islamiar zentrua eta Iman nagusiaren etxea.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Abbas, Femi.  (1988). *Lagos Central Mosque Opens Tomorrow.*  National Concord.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60775381
* Commonscat Multimedia: Lagos Central Mosque

---

 |

* Wd Datuak: Q60775381
* Commonscat Multimedia: Lagos Central Mosque
**Lavena Cavuru** (Fiji, 1994ko ekainaren 28a), zazpiko errugbi-jokalari fijiarra da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetako emakumeen txapelketan, brontzezko domina lortu zuen Fijirentzat.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Ajinomoto Stadium (japonieraz (味の素スタジアム, *Ajinomoto Sutajiamu*), Tokio Stadium ere izendatua), Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina irabaziko du Fijiko taldearekin, Zeelanda Berriko taldearen (urrezkoa) eta Frantziako taldearen  (brontzezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatuko dute Fijiko taldea: Lavena Cavuru, Raijieli Daveua, Sesenieli Donu, Laisana Likuceva, Rusila Nagasau, Ana Naimasi, Alowesi Nakoci, Roela Radiniyavuni, Viniana Riwai, Tokasa Seniyasi, Vasiti Solikoviti eta Reapi Ulunisau-k.

Emaitzak
--------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua 
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Zazpiko-errugbiaemakumeak. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Lavena Cavuru» *Olympedia*.
2. ↑   «Rugby Sevens - Canada vs Fiji - Pool B Results» *Tokyo 2020*.
3. ↑  «Lavena Cavuru» *olympedia.org* 2022-02-07an. begiratua**(Ingelesez)**
4. ↑  «Lavena Cavuru» Olympics.com 2022-02-17an begiratua **(Gaztelaniaz)**
5. ↑  "Zazpiko-errugbia, emakumeak, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107718897

 |

* Wd Datuak: Q107718897
**Lake konderria** (ingelesez: *Lake County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tavares da. 2010eko zentsuaren arabera 297.052 biztanle zituen, Lake kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lake konderriak 2.996,52 kilometro koadro ditu. Horietatik 566,13 ura dira. Beste 2.430,4 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 297.052 pertsonetatik 257.374 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 36.009 dira. 27.796 beltzak edo afroamerikarrak. 965 amerikar natiboak ziren eta 194 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5.055 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.052 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.616 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501029
* Commonscat Multimedia: Lake County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155943518
* LCCN: n80162587
* **Lekuak**
* OSM: 389026
* TGN: 1002567

 |

* Wd Datuak: Q501029
* Commonscat Multimedia: Lake County, Florida
**Santiagoko gaztelua**, Andaluziako Cadizko probintziako Sanlucar de Barrameda (Espainia) udalerrian dago.

Medina-Sidoniako Etxeak eraiki zuen 1477 eta 1478 bitartean, Enrique Pérez de Guzmán y Meneses, Medina-Sidoniako II dukea eta Sanlucarreko VII Jaunaren zuzendaritzapean. Sanlucarreko I. Jauna izan zen Alonso Pérez de Guzmán Onaren garaian eraikitako antzinako gotorlekuko iparrekialdeko angeluan dago, udalerria bi altueratan banatzen duen sakanaren ertzean.

Gotiko berantiar estilokoa da. Bere eraikuntza, mistoa da, horma, harri-horma eta harlanduzkoa. Bere oinplanoa, karratu erakoa da, gezileiho eta dorreak, erdiko arma patio baten inguruan banatuak dituela. Iparrekialdeko angeluan, *aula maior*rak eta omenaldiaren dorreak eratutako multzoa altxatzen da. Toki hauetako lehena, oinplano karratukoa da, eta duke eraikitzailearen enblema den segurra irudikatzen duten margo muralez estalitako adreiluzko ganga batez estalia dago. Bigarrenak, hexagono formako oinplanoa du. Aula nagusiaren tontorrak, gotiko berantiarreko gailurreria kalatuzko apaindura du, berriki, neurri baten berregina izan dena. 1756an altxatutako planoetan ikus daitekeen bezala, bere paramentuetako asko, profil almenatuzkoak ziren, almena gehienak, denboraren igaroaren eta eraikinean eginiko azken lanen ondorioz desagertu diren arren. Bere harresietako behekaldeko estalduran, antzinako graffiti bilduma garrantzitsu bat dago. Gainera, bere eraikuntzari buruzko informazio baliotsua ematen duten hargintza markak ditu.

Bere elementurik azpimarragarrienetako bat, bere lan eskultorikoagatik, arma patioa, iparraldeko gezileihoarekin lotzen duen atea da. Puntu erdiko baho bat da, bere buztan bikoitzaren alboetan, Pérez de Guzmán eta Mendoza Familiaren armarriak dituen tritoi baten erdi erliebezko irudi batekin koroatua dagoena. Lanaren estiloa, gotiko berantiarra da, lehen pausoak ematen ari zen Pizkunde estiloko xehetasunen batzuk dituen arren. Ez alferrik, atea, bere baketoietako baten oinarrian, "Marinu de Nea" delako batek sinatua dago. Izen hau, Marinus de Neápoli bezala irakur daiteke, bere egilia, Napolikoa zela adieraziko lukeena. Hala ere, bere itxura enblematikoak, multzoari, Erdi Aroko izaera bat ematen dio. Tradizionalki "Sirenaren atea" deitua izan da, sirena bat edo tritoi bat ote den garbi geratzen ez den arren.

Galeria
-------

* Santiagoko gazteluaSantiagoko gaztelua
* Santiagoko gaztelua (omenaldiaren dorrea)Santiagoko gaztelua (omenaldiaren dorrea)
* Zabaletaranzko sekzioak (1756)Zabaletaranzko sekzioak (1756)
* Oinplanoa (1756)Oinplanoa (1756)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8342559
* Commonscat Multimedia: Castillo de Sanlúcar de Barrameda

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316734410
* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0003871
* IAPH: i19746

 |

* Wd Datuak: Q8342559
* Commonscat Multimedia: Castillo de Sanlúcar de Barrameda
Estetikan, **sublime**, hoberenaren kalitatea da. Fisika, moralean, jakiturian, metafisikan, estetikan, artean edota arlo espiritualean.

Antzinako filosofia
-------------------

Gai honi buruz idatzi zen lehenengo idatzia orain dela 2000 urte ingurukoa da. Lan hau, Homero poeta greziarra eta Genesisa aipatzen ditu.

XVI. mendean berreraurkitu zen. 1674. urtean, frantsesera itzuli zen.

Filosofia modernoa
------------------

Ideia honen interpretazio modernoa, XVII. mendeko azkenengo urteetan piztu zen. Autore frantziarrak izan ziren honen pizkundea. Horietatik Pierre Corneille, Jean-Baptiste Racine, Jean-Baptiste lÁbbé Dubos eta Nicolas Boileau nabarmentzen dira.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q999803
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11950933b (data)
* GND: 4148823-4
* LCCN: sh85129476
* NDL: 01160074
* AAT: 300055837
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q999803
**Lake konderria** (ingelesez: *Lake County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Polson da. 2010eko zentsuaren arabera 28.746 biztanle zituen, Lake kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lake konderriak 4.283,11 kilometro koadro ditu. Horietatik 423,64 ura dira. Beste 3.859,47 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,71 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.746 pertsonetatik 20.566 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 998 dira. 88 beltzak edo afroamerikarrak. 6.028 amerikar natiboak ziren eta 16 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 112 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.922 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496700
* Commonscat Multimedia: Lake County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147770287
* LCCN: n82097445
* **Lekuak**
* OSM: 1740632
* TGN: 2001283

 |

* Wd Datuak: Q496700
* Commonscat Multimedia: Lake County, Montana
Mazda 757, GTP motako diseinua. 
 Audi R10 TDI, oso ezaguna den sport prototipoa, Diesel motorreko Le Mans-eko 24 orduak irabazi zituen lehenengo autoa izateagatik 
**Sport prototipoa** automobilismorako bereziki garatutako lasterketa-auto bat da. Gaur egun ezagunena erresistentzia prototipoak dira. 1 Formula bezalako eserleku bakarrekoak ez bezala, bi eserleku ditu, gurpil karenatuak, motorrak diseinatzeko askatasun handiagoa dute eta batzuek lau gurpiletako trakzioa dute. Sabairekin eta sabairik gabeko modeloak daude, hurrenez hurren, kupeak eta barchettak izenez ezagutzen direnak.

Gaur egun sport prototiporik ezagunenak *Le Mans Prototipoa* edo *LMP dira* eta *Daytona Prototipoa* edo *DPI dira*. Bere kontzeptu orokorra LMP eraginkorragoak eta azkarragoak dira baina askoz ere garestiagoak eta konplexuagoak dira DPIekin alderatuta, aurrekontu handirik ez duten talde pribatuetara edo eraikitzaileetara zuzenduta daudenak

Nazioarteko Automobilismo Federazioa eta Automobile Club de l’Ouest dira spor prototipoaren araudirik ezagunenak garatu dituzten erekundeak, esaterako C taldea eta 6 taldea. Iraupen-lasterketetan lehiatzen diren sport prototipoek sarritan egiten dute Grand turismoekin batera, besteak beste, Le Manseko 24 orduak, Le Mans serie amerikarra, Daytonako 24 orduak, eta Sebringeko 12 orduak. Sport prototipoentzako txapelketa espezifikoak ere badaude, iraupen desberdineko lasterketekin.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q972011
* Commonscat Multimedia: Sports prototypes

---

 |

* Wd Datuak: Q972011
* Commonscat Multimedia: Sports prototypes
Txikoria (*Cichorium intybus*) landare bizikor belarkara da.
**Landare bizikorra** bi urte baino gehiago bizi den landarea da. Batez ere landare belarkarak sailkatzeko erabiltzen da, hauek urterokoak edo biurterokoak ere izan baitaitezke. Landare zurkara guztiak (zuhaitz eta zuhaixka) bizikorrak dira, nahiz eta kasu hauetan terminoa ez den hainbeste erabiltzen.

Landare bizikor belarkarek hostoak gorde ditzakete neguan, baina ohikoena da lur gaineko zatia zimeldu eta lurpeko organo berezituei esker bakarrik bizirautea negua igaro ahal izateko, hotzetik babestuta eta erreserbaz hornituta (sustraiak, erraboilak, errizomak eta abarrei esker).

Landare batzuk klima jakin batzuetan dira bakarrik bizikorrak. Horrela, klima tropikaleko zenbait landare bizikor, klima epelean landatzean, landare urteroko bezala bizi dira (berotegi edo etxe barnean landatu ezean).

Landare bizikorren ikurra, Lineoren *Species Plantarum* lanean oinarrituta, ♃ da, Jupiter planetaren ikur astronomiko berbera.

Espezieak
---------

### Loreak

* *Delonix regia*
* Hibiskoa

### Fruitu-arbolak

* Sagarra
* Arbeletxekoa
* Ahuakata
* Banana
* Andere-mahats beltza
* Ahabia
* Mugurdia
* Andere-mahatsa
* Feijoa
* Mahatsa
* Kiwia
* Madaria
* Kakia
* Anana
* Arana
* Mingrana
* Masusta
* Marrubia
* Gurbitza
* Tomatea

### Belarrak

Sukaldaritzan erabiltzen diren belar batzuk:

* Argi-belarra
* Malba zuria
* Basilikoa, barietate ugari: Afrikar urdina, Eki-indiarra
* Tipulina
* Mihilua
* Baratxuria
* Jengibrea
* Lupulua
* Isipu-belarra
* Errefau mina
* Izpilikua
* Garraiska
* Menda
* Tipula, barietate ugari: tipulatxa, egiptoarra, galestarra
* Oreganoa
* Piperbeltza
* Erromeroa
* Salbia
* Ezkaia
* Belar bedeinkatua
* Lekugia
* Milorria

### Barazkiak

Baratzeko landare ugari urterokoak dira klima bero eta tropikaletan, baina hil egiten dira eguraldi hotzean (neguan). Hauek dira urteroko batzuk:

* Basa-porrua
* Zainzuria
* Brokolia, barietate batzuk
* Tipulina
* Taroa
* Orburua
* *Apios americana*
* Topinanbua
* Konjaka
* Porrua
* Zeelanda Berriko espinaka
* Patata
* Arabarba
* Mingarratza
* Aza, barietate batzuk
* Arbia
* Batata
* Iturri-belarra

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Stearn, William T. "Botanical Latin" (four editions, 1966-92)

Ikus, gainera
-------------

* Landare urterokoa
* Landare biurterokoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q157957
* Commonscat Multimedia: Perennials

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85099785
* NKC: ph126770
* AAT: 300132404
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q157957
* Commonscat Multimedia: Perennials
**Sprachbund** ('hizkuntz federazioa' alemanez) edo **hizkuntz eremua** geografikoki gertu egoteagatik edota hizkuntz ukipenagatik (eta ez elkarrekin genetikoki lotuta egoteagatik) ezaugarriak partekatzen dituzten hizkuntzen taldea da. Genetikoki lotuta ez dauden hizkuntzak dira inoiz, edota urrungo lotura genetikoa baino ez dutenak.

Haren adibide ezagunak Balkanetako hizkuntzak dira (albaniera, bulgariera eta errumaniera) eta Indiako azpikontinentekoak (artean zenbait dravidiar eta indoirandar hizkuntza), besteak beste.

Euskara batzuetan Standard Average European (SAE) delakoan sartu izan da. SAE-ren partaide petoak erromantzeak (frantsesa, gaskoiera, gaztelania, etab.) eta mendebaldeko hizkuntza germaniarrak (alemana, ingelesa, nederlandera, etab.) dira. Adibidez, uste izatekoa da Erdi Aroan euskaraz artikulua sortu izana SAE-ren eraginari zor zaiola, taldeko hainbat hizkuntzatan garai bertsuan sortu baitzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Manterola, Julen.  (2015). *Euskararen morfologia historikorako: artikuluak eta erakusleak.* .
2. ↑   Haspelmath, Martin.  (2001). M. Haspelmath, E. König, W. Oesterreicher & W. Raible ed. *The European linguistic area: Standard Average European.*  in: *Language Typology and Language Universals: An International Handbook*. Berlin/New York: Walter de Gruyter, 1492–1510 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q839463
* Commonscat Multimedia: Sprachbunds

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4221372-1

 |

* Wd Datuak: Q839463
* Commonscat Multimedia: Sprachbunds
**Subjektu eliptikoa**, **kenduta** edo **esangabekoa**, subjektu espliziturik gabeko perpausetan agertzen den egoera da, non ez dagoen haren subjektu logikoarekin identifika daitekeen izenik edo izenordainik. Horrelako subjektuak ez dira esplizituki agertzen perpausetan, nahiz eta sarritan erreferentzialki edo pragmatikoki jakiteko modukoa izan.

Kasu horietan, subjektu espliziturik ez izan arren, argumentuak daude subjektuaren posizio sintaktikoa existitzen dela esateko, nahiz eta fonetikoki egindako elementurik ez egon. Kendu gabeko subjektua, beraz, subjektuaren eraikuntza eliptikoa izango litzateke. Honelako perpausen adibide bat honako hau da:

*Telebista piztu dut.*

Perpaus honetan badago substantibo bat (telebista); baina ez da subjektua, ez baita aldatzen aditzaren zenbakia edo pertsona aldatzen bada. Perpausean subjektua ez badago ere, aditzari esker jakin daiteke zein den: aditza singularreko lehenengo pertsonan dagoenez, subjektuak ere singularreko lehenengo pertsonan ere egon beharko du, eta, beraz, kendu gabeko subjektua "nik" da.

Euskal mitologian
-----------------

*Euria ari du* esaten dugu. Ari elementuarekin, nor edo nor-nori erabiltzen da normalean, baina fenomeno atmosferikoak salbuespena dira. Hor subjektu eliptiko bat dago; Egu edo Ortzi da hori sortzen duena. Beraz, *Euria ari du*: nork? Eguk edo Ortzik. Izadiaren elementuak, bestetik, jainkozkotzat hartzen dira. Elementu horiek bizirik baleude bezala erabiltzen dira, eta, benetan, bizirik daude euskal ikuspegi zaharraren arabera.

Adibide batzuk
--------------

Oso ohikoak dira:

* *Goazen bihar zinemara?* SE: Gu
* *Gauerdia pasata alde egin zuen*. SE: Berak
* *Azkenean iritsi ziren!* SE: Haiek
* *Leiho ondoan esertzea nahi duzu?* SE: Zuk
* *Ordubete itxaron zenuen alferrik.* SE: Zuk
* *Ez genuen inoiz gehiago ikusi.* SE: Guk
* *Gaur ez dute funtzionatzen.* SE: Haiek

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Subjektu

Kanpo estekak
-------------

* 101 adibide.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1982067
* Commonscat Multimedia: Null subject

---

 |

* Wd Datuak: Q1982067
* Commonscat Multimedia: Null subject
Ilarra landare urteroko bat da.
**Landare urterokoa** bizitza-ziklo osoa, ernetzetik hasi eta hazien ekoizpenera eta, ondoren, heriotzara arte, urtebetean osatzen duen landarea da. Udako urterokoak, udaberrian edo uda hasieran ernetzen dira eta urte bereko udazkenean iristen dira heldutasunera. Neguko urterokoak udazkenean ernetzen dira eta hurrengo urteko udaberri edo udan heltzen dira.

Zenbait landare-espezietan, bizitza-zikloak hilabete bat besterik ez du irauten, baina gehienek zenbait hilabete behar dituzte. Arbi biribilak, esaterako, bost astetan osatzen du zikloa, argi fluoreszenteen pean hazten bada. Basamortuetako urteroko askok hazitik hazirako bizitza laburra dute, astetakoa, eta urtearen zatirik handiena hazi modura irauten dute, idortasunari aurre egiteko.

Elikaduran gaur egun erabiltzen diren landare asko, adibidez etxekotutako zerealak, urterokoak dira, edo izango balira bezala lantzen dira. Zenbait landare biurteroko eta bizikor, erosotasunagatik, urterokoak bailitzan lantzen dira, batez ere tokiko inguruneari ondo egokituta ez badaude. Azenarioa, apioa eta perrexila landare biurterokoak dira, baina urtez urte landatzen dira gehienetan. Tomatea, batata eta piperra landare bizikorrak dira, baina hotza gaizki jasaten dutenez, klima hotzagoetan urterokoak bailiran lantzen dira.

Urteroko bezala landatutako bizikor apaingarri ohikoak dira begoniak, baltsaminak (alegriak), geranioak eta petuniak.

Espezie batzuk
--------------

Benetako bizikor jangarriak dira artoa, garia, arroza, uraza, ilarra, angurria eta baba.

Apaingarrien artean daude *Tagetes* eta *Zinnia* generoko loreak.

Basa-landare urteroko zenbait: pasmo-belar loregorria, oroilorea eta borraja.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Baratze landare urterokoa* adibidea Euskaltzaindiaren hiztegian

Ikus, gainera
-------------

* Landare biurteroko
* Landare bizikor

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192691
* Commonscat Multimedia: Annuals

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85005362
* NDL: 01188272
* NKC: ph122269
* AAT: 300132376
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q192691
* Commonscat Multimedia: Annuals
Lau kolorez margotutako mapa.
**Lau koloreen teorema** grafoak koloreztatzeko teorema bat da eta honek ondorengoa dio: *eskualde auzokidez osaturiko edozein mapa, oso korapilatsua izanda ere, lau kolorez margo daiteke, aldameneko bi eskualdek beti kolore ezberdinak dituztela.*

Hiru kolorerekin ordea, ezin da edozein mapa margotu. Bost kolorerekin berriz, bai, teorema frogatzeko errazagoa izanik.

Lau koloreen problema lehenengo aldiz Francis Guthriek planteatu zuen 1852. urtean. Planteatu eta mende bat igaro ostean, 1976. urtean, Kenneth Appelek eta Wolfgang Hakenek problema frogatu zuten konputagailu baten laguntzarekin.

Frogapen eztabaidatua
---------------------

Lau koloreen teorema ordenagailu bidez frogatua izan da. Hala ere, matematikari batzuek ez dute frogapena onartzen eskuz pertsona batek egiaztatu ezin dituen xehetasun kopuru handia dela eta.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Chartrand, Gary; Zhang, Ping.  (2012). *A First Course in Graph Theory.*  Dover Publications, 260 or. ISBN 9780486483689..
2. ↑   **(Ingelesez)** Scheinerman, Edward A.  (2012). *Mathematics: A Discrete Introduction.*  Cengage Learning, 332 or. ISBN 0840049420..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q184410
* Commonscat Multimedia: Four-color theorem

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q184410
* Commonscat Multimedia: Four-color theorem
**Laramie konderria** (ingelesez: *Laramie County*) Wyomingko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cheyenne da. 2010eko zentsuaren arabera 91.738 biztanle zituen, Laramie kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Laramie konderriak 6.960,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,27 ura dira. Beste 6.956,48 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,18 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 91.738 pertsonetatik 86.098 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 11.978 dira. 2.063 beltzak edo afroamerikarrak. 595 amerikar natiboak ziren eta 119 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 935 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 115 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.813 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q483982
* Commonscat Multimedia: Laramie County, Wyoming

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137245048
* ISNI: 0000 0004 0410 9986
* NARA: 10039900
* **Lekuak**
* OSM: 1411400
* TGN: 2002375

 |

* Wd Datuak: Q483982
* Commonscat Multimedia: Laramie County, Wyoming
Lara leinuaren jatorrizko armarria.
**Lara leinua** Gaztelako Koroaren noblezia-feudalaren leinu nagusienetariko bat izan zen, XIV. mendean Bizkaiko jaunak izan zirenak.

Leinua Burgosko Lara de los Infantes herrian jatorria zuen. Bere adarretako bat izan zen Manrique de Lara leinua Espainiako handikia da bitan: Naiarako dukerria eta Aguilar de Campooko markeserria.

Lara leinuak Gaztelan, Leonen, Galizian eta Andaluzian hainbat ondasun izan zituen. IX. eta XIV. mendeen artean, eragin handia izan zuen Gaztela eta Leongo erresumen politikagintzan: batzutan erregearen alde (Álvaro Núñez Larakoa Henrike I.a Gaztelakoaren erregeordea izan zen) eta bestetan kontra. Petri I.a Gaztelakoak leinua desjabetu zuen, Henrike II.a Gaztelakoak birgaitua izanik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Salazar y Castro, Luis.  (1694-1697). *Historia genealógica de la Casa de Lara.*  Madril.
2. ↑   Sánchez de Mora, Antonio.  (2004). «Nuño González de Lara: "El más poderoso omne que sennor ouiese e más honrado de Espanna"» *Historia, instituciones, documentos* (Sevilla: Sevillako Unibertsitatea) (31): 633-634. ISSN 0210-7716..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1502286
* Commonscat Multimedia: House of Lara

---

 |

* Wd Datuak: Q1502286
* Commonscat Multimedia: House of Lara
**KV34** hilobia, Erregeen Haranean dagoena (gaur egungo Luxor hiritik gertu, Egipton) XVIII. dinastiako Tutmosis III.a faraoia lurperatua izan zen tokia da.

Erregeen Haranean industutako lehen hilobietako bat izan zen, amildegi baten hormaren gainaldean. Malda handiko pasabide bat jaisten da sarreratik barnera, trapezoide formako aurrekamera baten bidez. Aurrekameraren ondoren, sarkofagoko kamera dago, kartutxo formakoa, nondik lau alboko kamera txiki irtetzen diren. Tutmosis III.a lurperatua izan zen harrizko sarkofagoa, oraindik tokian bertan dago, hilobi lapurrek kaltetu duten arren.

Harresietako apainduretako asko, oso ez ohiko estilokoak dira Erregeen Haranerako, hondo horixka batean (zahartutako papiroaren antza hartu nahi duena), Amduateko Liburuaren bertsiorik antzinakoena dago, Antzinako Egiptoko jainkoak, makiltxoekin eginiko panpina sinpleekin marraztuz (ia naïfa den estilo batekin), papiroetako idazkeraren antzera. Kameran, Raren Letania ere dago, antzera egina.

Hilobia, arpilatua izan zen antzinatean. 1898an Victor Loretek berriz aurkitu eta industu zuen.

Galeria
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* Theban Mapping Project: KV34 -

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1719144
* Commonscat Multimedia: KV34

---

 |

* Wd Datuak: Q1719144
* Commonscat Multimedia: KV34
**Superelipsea** (edo **Lamé-ren kurba**) irudi geometriko bat da, koordenatu kartesiarretan honako ekuazio hau daukana:

{\displaystyle \left|{\frac {x}{a}}\right|^{n}\!+\left|{\frac {y}{b}}\right|^{n}\!=1}
non *n* > 0 den, eta *a* eta *b* irudiaren ardatzen luzerak diren. Zenbatekoa den *n*, kasu hauek daude:

* *n* = 2 bada, ohiko elipse bat dugu (are gehiago: *a* = *b* bada, zirkunferentzia bat).
* *n* > 2 bada, **hiperelipseak** deitzen dira, erpinak kamutsak dituen laukizuzen itxurako irudiak. Muturreko kasuan, n infinitua (∞) balitz, ohiko laukizuzen bat genuke.
* *n* < 2 bada, **hipoelipseak** deitzen dira.

Adibide batzuk
--------------

* Hiperelipsea (n = 4, a = b = 1)Hiperelipsea (*n* = 4, *a* = *b* = 1)
* Hipoelipsea (n = 3/2, a = b = 1)Hipoelipsea (*n* = 3/2, *a* = *b* = 1)
* Hipoelipsea (n = 1/2, a = b = 1)Hipoelipsea (*n* = 1/2, *a* = *b* = 1)

Ekuazioa
--------

Superelipsearen ekuazio parametrikoak hauek dira:

{\displaystyle \left.{\begin{aligned}x\left(\theta \right)&=\pm a\cos ^{\frac {2}{n}}\theta \\y\left(\theta \right)&=\pm b\sin ^{\frac {2}{n}}\theta \end{aligned}}\right\}\qquad 0\leq \theta <{\frac {\pi }{2}}}

Historia
--------

Superelipsea aurkitzearen ospea Piet Hein daniar poeta eta zientzialariak hartu bazuen ere, berak ez zuen aurkitu superelipsea. Ostera, Gabriel Lamé frantziar matematikariak aurkitu zuen, elipsearen ekuazioa orokortzean.

Piet Heinek ezagutarazi egin zuen superelipsea, arkitekturan, hiri-diseinuan eta altzarigintzan; baita superarrautza aurkitu ere, superelipse honetatik abiatuta:

{\displaystyle \left|{\frac {x}{4}}\right|^{2.5}\!+\left|{\frac {y}{3}}\right|^{2.5}\!=1}
eta *OX* ardatzaren gainean birarazita.

Ikus, gainera
-------------

  

* Elipsea
* Elipsoidea
* Superelipsoidea
* Hiperbola
* Parabola
* Hipozikloidea
* Astroidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q867058
* Commonscat Multimedia: Superellipse

---

 |

* Wd Datuak: Q867058
* Commonscat Multimedia: Superellipse
**KV30** Egiptoko Luxor hiritik gertu dagoen Erregeen Haranean dagoen hilobi bat da. Ez dakigu zein izan zen hilobi honetan lurperatu beharreko pertsona, edo pertsonak. Izan ere, ez da nortasuna adieraz dezaketen izen edo apaindura arrastorik aurkitu. Hala eta guztiz ere, nahiko argi dago lurperaketa honen eraikuntza XVIII. dinastiakoa dela.

Kokapena
--------

KV30, Erregeen Haranaren hegoaldeko zatian dago, KV32 hilobiaren sarreratik 40 metrora bakarrik. Gertuago daude KV31 eta KV40 hilobien sarrerak, hurbilen duen errege hilobia, KV47a den bitartean, honen sarrera, KV30etik 90º baino gehiagora erloju orratzen kontrako norantzan dagoen arren.

Euren artean oso aparte dauden arren, hilobi honek antzekotasun asko du KV27arekin, bere oinplano bitxian, kamera bakarraren inguruan gela asko izanez, zein bere datazioan, Tutmosis IV.a edo Amenofis III.a faraoien erregealdi inguruan. Bi lurperaketa hauek, itxuraz, askoz handiagoak diren hilobi kolektiboen miniaturak dira, KV12a edo KV5 erraldoia kasu.

Hala ere, KV30a KV27tik ezberdintzen duena, bere oinplano ez erregularra eta bere zaindu gabeko itxura dira. Tokia ez dago bere osotasunean industua, hormak ez daude profilaturik, eta gelak, laukiluzeak ezik, edozer dira, KV27an ez bezala. Dena dela, KV30ak badu berritasun bat: Sarrera txikia eta erdiko kameraren artean, korridore bat du, pixkat okertua, ustezko ardatz zuzen batekiko. C kamerari erantsiak, gainera, lau gela daude: bi ezkerrean (Ca eta Cb), bat aurrean (Cc) eta bestea eskuman (Cd, zutabe batekin), tokian sartzen den bezala. Guztiak, gainontzeko hilobia bezala, apaindurarik gabekoak dira, eta bere egitura oso kaltetua izan da denboraren igaroan.

Indusketa
---------

Erregeen Haraneko 30. zenbakiarekin katalogatutako hilobi honen lehen aipamena, 1817koa da, Giovanni Battista Belzonik aurkitu zuenean, Belmore kondearen zerbitzupean garai hartan (hortik *Lord Belmoreen Hilobia* bezala ezagutua izatea). Dirudienez, indusketa lanak egiten hasi ziren, baina, hilobiaren gaur egungo egoeragatik, gela batzuetako hondakinak gainetik kentzera bakarrik mugatu zirela dirudi. Belmore kondeak British Museumari emandako hilobia hemen aurkitua izan zela uste da, edo, beharbada, gertu dagoen KV31n, baina, zoritxarrez, ez dago datu fidagarririk, eta hala eta guztiz ere ez da ezagutzen hilobi honetan lurperatuta egon daitekeen pertsonaren nortasuna.

Belzoni bertatik igaro ondoren, ez da beste espediziorik pasa hondakin haiek gainetik kendu eta garbitzera, eta gaur egun oraindik ere, hilobiaren lehen zatia ia erabat ezinburutuzkoa dago, James Burton edo Victor Loret bertatik igaro izanak XIX. mendean zehar ez zuen interesik piztu, tokiko mapa fidagarri bakarrei izan ezik. Ez da aurkitu bertan lurperatua izan zen pertsonaren aipamen bakar bat ere, eta, beraz, geratzen den aukera bakarra, XVIII. dinastiako errege familiako zenbait pertsonek hilobi kolektibo bezala erabili ote zuten suposatzea da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1364533
* Commonscat Multimedia: KV30

---

 |

* Wd Datuak: Q1364533
* Commonscat Multimedia: KV30
Pyronman superheroiaren komiki baten azala, 1942.
**Superheroia** heroi klasiokoen gaitasunak gainditzen dituen fikziozko pertsonaia da, orokorrean gizakiaren gaitasunetatik haratago dauden super-botereak ditu. Nolabait ere, antzinako mitologiako heroien ahaltsuen ondorengo modernoak ere badira. Kontzeptu hau komiki, zinema, bideo-joko, telesail eta literaturan sobera erabilia izan da.

1930eko hamarkada eta 1940ko hamarkadaren artean AEBtako Pulp literaturan sortutako ideia da. Ondorengo hamarkadetan, komiki askok landu eta garatu zuten, bereziki DC Comics eta Marvel Comics argitaletxekoek.

Ikus gainera
------------

* Heroi
* DC Comics
* Marvel Comics

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188784
* Commonscat Multimedia: Superheroes

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4291285-4
* LCCN: sh2007009593
* NKC: ph872417
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q188784
* Commonscat Multimedia: Superheroes
**Lan-ekonomia**, lan munduan, ekonomia espezialitateko adarrekoa da. Hartzen den erabakiaren arabera zientzia ekonomikoan, ekonomiaren lan alderdien analisiak ezaugarri bereizgarriak lortuko ditu eta gainerakoetatik oso desberdinak izango dira. Gaur egungo ekonomian, ikuspegi neoklasikoa nagusitzen da.

Lan-ekonomian sortzen diren arazo nagusien artean daude langabezia, soldata-maila, lanaren produktibitatea, kalitatea eta lanpostuen egonkortasuna, beste batzuen artean.

Orekako eta desorekako ikuspegiak
---------------------------------

Lan-ekonomiaren barruan ikuspegi desberdinetarako eta hurbilketetarako taldeetan sailkatzea oso baliagarria izan daiteke, lan merkatua, orekari dagokionez edo desorekaren identifikazioaren funtzionamenduan jartzen duten enfasiaren ondorioz, ulertzen dutenaren arabera sailkatzeko. Oreka-teoriaren barruan, joera dominantea edo nagusia eskola neoklasikoak du. Hau egoerarik tradizionalena izango litzateke eta giza kapitalak ere hainbat ekarpen egin zituen.

Desorekaren ikuspegi tradizionala marxista da, Marxek utzitako elementu teorikoekin. Ikuspegi honek zenbait ekarpen ere jaso ditu, eta adibide nabarmenena Latindar Amerikarreko saileko teorialarien ekarpenak eta Frantziatik eskola erregulazioko autoreak.

Lan-ekonomia neoklasikoa
------------------------

Eskola neoklasikoaren ikuspegitik, lan-ekonomiak bere ikerketa lan-merkatuan zentratuta dauka. Funtzionamendu berdintsua erabiltzen duen merkatu batetik hasten dira, non egongo den eskari eta eskaintza bat bi pertsonen arteko interakzioa edo interakzioa edukiko duena. Eta hortik salerosketa bidezko trukea sortuko da, produktu edo objektu bati prezio eta kantitate jakin bat ezartzearen ondorioz. Kasu honetan, prezioa soldata da eta kantitatea langile kopurua edo egindako lan orduak. Ondorio gisa, lehia perfektuko suposizio ohikoetatik abiatuz, lan-merkatuko soldatak ezartzeko eta orekako lanposturako joera izango du. Soldata hau lanaren produktibitate marjinalari egokitzen zaio eta lanpostu maila horretan lan egin nahi duten langileak ezarrita dagoen gutxieneko soldataren truke egin beharko dute lan. Langabezia ez boluntarioa langabezia boluntarioa izango da kopuru baxukoa eta oso iraupen txikikoa.

Bibliografia
------------

* Richard Blundell and Thomas MaCurdy, 2008. "labour supply," *The New Palgrave Dictionary of Economics*, 2nd Edition Abstract.
* Freeman, R.B. 1987. "Labour economics," *The New Palgrave: A Dictionary of Economics*, v. 3, pp. 72–76.
* John R. Hicks, 1932, 2nd ed. 1963. *The Theory of Wages*. London, Macmillan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28161
* Commonscat Multimedia: Work

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11934163m (data)
* LCCN: sh85073687
* NDL: 01122607
* NKC: ph171128
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q28161
* Commonscat Multimedia: Work
**KV35** Victor Loretek Erregeen Haranean 1898ko martxoaren 9an aurkitutako egiptoar hilobi bat da.

Hilobiak, hilobi kamerako sabaia, urdin ilun koloreko hondo batean dauden izarrekin apaindua du, eta bere apainduran, faraoiaren irudiak daude, Osiris, Anubis eta Hathor jainkoen aurrean ekintza erritualak eginez, hau, ondorengo hilobien diseinuan eragina izango duen berrikuntza bat delarik.

Hilobi honetan, zenbait momia aurkitu ziren:

* Amenofis II.a
* Webensenu (Amenofis II.aren semea)
* Hatshepsut Meritra
* Merenptah
* Ramses III.a
* Ramses IV.a
* Ramses V.a
* Ramses VI.a
* Tutmosis IV.a
* Amenofis III.a
* Seti II.a
* Sethnakht
* Siptah

Alboko gela batean, oraindik identifikatuak izan gabe jarraitzen duten hiru momia aurkitu ziren, horietako bat *andere atsoa* bezala ezagutzen da, eta, ikertzaile batzuek, Tiy erreginarekin identifikatzen dute.

Momietako bat, ustez, Nefertiti erregina ospetsuarekin identifikatua izan zen, baina, dirudienez, hau, egia baino gehiago, publizitatea izango litzateke.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** "La Vallee des rois - KV35

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1633253
* Commonscat Multimedia: KV35

---

 |

* Wd Datuak: Q1633253
* Commonscat Multimedia: KV35
**Laranja metiloa** koloratzaile azoderibatua da, pH adierazle gisa erabiltzen dena, gorritik laranja-horira aldatzen delako pH 3,1 eta 4,4 artean. Indar gutxiko azido baten pKa inguruan aldatzen denez kolorez, normalean ingurune azidoetarako erabiltzen da. Adierazle unibertsal batek ez bezala, laranja metiloak ez du kolore aldaketa espektro osoan hartzen, baina punta zorrotza erakusten du. Adierazlearen IUPAC izena sodio 4-{[4-(dimetilanimo)fenil]diazenil}bentzeno-1-sulfonatoa da. Sodio gatz honen formula molekularra C14H14N3NaO3S da eta bere pisu molekularra 327,34 g/mol.

Gaur egun, aplikazio asko ditu: farmazia-prestakinetan, ehunetan eta plastikoetan % 5eko tindatze-koloratzaile gisa, eta petrolio-prozeduretan lohiaren alkalinotasunaren determinatzaile gisa. Zitologian ere aplikatzen da, Fuschin-en disoluzioarekin batera.

Adierazlearen koloreak
----------------------

Laranja metilo disoluzioak
Bere azidotasuna gutxitzen duen soluzio batean, laranja metiloa kolore gorritik laranjara pasatzen da, eta, azkenik, horira, bere azidotasuna handitzen duen soluzio batean kontrakoa gertatzen delarik.

Azido batean gorrixka da eta alkali batean horia. Laranja metiloak 3,47ko pKa du uretan 25 ° C-tan (77 ° f).

Sintesia
--------

Erabiltzen den sintesi biderik ohikoena diazotazio erreakzio baten oinarritzen dena da. Lehen urratsean azido sulfanilikoa azido nitrosoarekin erreakzionarazi eta diazotazio erreakzioa gertatzen da, diazonio gatza eratuz. Jarraian, dimetilanilina gehitzen da eta eraso nukleozale baten bidez, anilinaren *para* posizioan adizio erreakzio ematen da.

Segurtasuna
-----------

Laranja metiloak propietate mutagenikoak ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** admin.  (2011-08-30). «Naranja de metilo» *Corporativo Quimico Global* (Noiz kontsultatua: 2021-03-08).
2. ↑    doi:10.1021/j100670a024..
3. ↑   **(Ingelesez)** «Synthesis of methyl orange from sulphanilic acid» *Labmonk* 2017-12-06 (Noiz kontsultatua: 2021-03-06).
4. ↑   «Wayback Machine» *web.archive.org* 2014-05-12 (Noiz kontsultatua: 2021-03-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q409196
* Commonscat Multimedia: Methyl orange

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: C100258
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 547-58-0
* ChemSpider: 16736152
* PubChem: 23673835
* UNII: 6B4TC34456
* SMILES: [O-.[Na+]&zoom=2.0&annotate=none ID]
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 547-58-0

 |

* Wd Datuak: Q409196
* Commonscat Multimedia: Methyl orange
**KV56** hilobia, Egiptoko Erregeen Haranean kokatua, urrezko hilobia bezala ezagutzen da, eta Edward R. Ayrtonek aurkitu zuen Theodore M. Davisen babespean, eta, itxuraz, ez zen profanatua izan. Egiptoko XIX. dinastiaren amaierako errege familiako haur baten gorpua zuen. Hilobia zein zerraldoa, desegin egin dira, eta guztia, urrebits eta iztukuzko zentimetro bateko geruzarekin estalia dago. Eskularru txiki batzuk eta zilarrezko bi eskumuturreko aurkitu ziren, Tausert eta Seti II.a faraoien izenak idatizta zituztenak, baita Seti II.aren izena grabatuta zuten urrezko belarritako batzuk ere.

Hilobi honetan jatorrian lurperatu behar zen pertsonaren nortasuna, ez da ezagutzen. Charles Masperok, ezkutaleku bat zela uste izan zuen, KV56an aurkitutako objektu guztiak, KV14 hilobitik hartuak izan baitziren, Sethnakhtek usurpatutako Tauserten hilobia. Cyril Aldredek, Seti II.a eta Tauserten seme-alaba baten hilobia zela argudiatzen zuen. Bere teoria, ganberetako batetako ezker hormatik gertu, zerraldo txiki batenak izan litezkeen iztuku eta urre hondarrak egotean oinarritzen du.

Hilobia, berriz industua izan da, oraingoan *Amarna Royal Tombs Proyect*ek.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1719164
* Commonscat Multimedia: KV56

---

 |

* Wd Datuak: Q1719164
* Commonscat Multimedia: KV56