recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zaindu maite duzun hori** Ruper Ordorika abeslari oñatiarraren rock abestia da. "Kantuok jartzen ditut" diskoaren barneko laugarren abestia da. Kantua Euskaldunon Egunkaria itxi ondorengoan idatzia da, eta egileak inpotentzia hori adierazi nahi izan zuen kantuan.

Erabilpenagatik polemika
------------------------

2012ko abenduan, polemika parea izan ziren abestiaren inguruan. batetik, Patxi Lopez lehendakariak kargua utzi baino lehenxeago bere blogean argitaratu zuen kantua, bideoa eta hitzak partekatuz. Kritika jaso zuen kantuaren azpiko kritika alde batera utzi izana, non eta Lopezen gobernua oso hotza izan zen Egunkaria auziak kaltetaturikoekin.

Egun batzuk geroago, ETB1eko gabonetako abestien ohiko programa (ospetsuek kantu ezagunak abesten dituztenekoa) Eusko Legebiltzarreko hainbat taldetako legebiltzarkideek kantatu zuten abestia, baita Egunkariaren itxiera txalotu zuten PPkoek, eta horrek ere kritikak eragin zituen. Ruper Ordorikak ere aukera desegokitzat jo zuen, eta berak sorpresa desatsegina jaso zuela, ez baitzuen jakin aldez aurretik.

Eratorritako lanak
------------------

2013an Trifulca Posse proiektu musikalak mix bat argitaratu zuen *Raper Ordorika* izenburua emanda, kantuaren mix bat eginez *Rapper's delight* raparen hastapenetako doinu arketipikoarekin eta Billy Prestonen *With you I'm born again*-ekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Berria 2003 - Ruper Ordorika» *www.ruperordorika.com* (Noiz kontsultatua: 2022-05-12).
2. ↑   «Ruper Ordorika: "Inork ez dit baimenik eskatu ‘Zaindu maite duzun hori’ erabiltzeko"» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2022-05-12).
3. ↑    *Egunkaria aurrera » Gorroto duzun hori.*  (Noiz kontsultatua: 2022-05-12).
4. ↑   «Ruper Ordorika: "Inork ez dit baimenik eskatu ‘Zaindu maite duzun hori’ erabiltzeko"» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2022-12-26).
5. ↑    «Raper Ordorika: Zaindu maite duzun hori 'remix' • ZUZEU» *ZUZEU* 2012-12-20 (Noiz kontsultatua: 2022-12-26).
6. ↑   **(Ingelesez)** «RAPER ORDORIKA, by Trifulca Posse» *trifulca posse* (Noiz kontsultatua: 2022-12-26).

Kanpo estekak
-------------

* Ruper Ordorikaren "Zaindu maite duzun hori" abestiaren bideoklipa ikusgai.
* Ruper Ordorikaren "Zaindu maite duzun hori" abestiaren hitzak irakurgai.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269166

 |

* Wd Datuak: Q12269166
**Samuel Eto'o Fils** (Nkon, Kamerun, 1981eko martxoaren 10a - ) futbol aurrelaria da, egun Inter de Milangoa. Kokapen egokienak bilatzeko eta baloia jaurtizeko abileziak munduko futbolaririk hoberenetakoa bihurtu du Samuel Eto'o. Izan ere, 2003, 2004 eta 2005ean jaso du Urteko Afrikako Futbolariaren Saria, hiru aldiz jarraian lortu duen lehendabizikoa. Gainera, 2004an (Diego Forlan-ekin batera) eta 2005ean Pichichi saria irabazi du Espainiako Lehen Mailan.

2004an FC Barcelonarekin sinatu baino lehen, Eto'o Real Madrideko harrobian aritu zen sei urtez. Baina horietako azken lau eta erdiko urteak RCD Mallorcan eman zituen. Hor, 2003an Espainiako Errege Kopa irabazi zuen Recreativo de Huelva garaitu ostean.

FC Barcelona eta Real Madriden arteko aspaldiko lehia dela eta, Samuel Eto'oren salmentak hautsa astindu zuen. Garaiko Real Madrideko presidenteak, Florentino Pérezek FC Barcelonari saldu zion 24 milioi euroren truke, ligako aurrelaririk hoberenak (Ronaldo eta Raúl hain zuzen ere) dagoeneko taldean bazituela argudiatuta. Samuel Eto'ok aparteko futbolaria dela erakutsi du FC Barcelonan ere. Hor, 2004-05eko zein 2005-06ko ligak irabazi ditu, berak sartutako golei esker hein handi batean. 2005eko FIFA Urteko Munduko Futbolarien Sarian hirugarren sailkatu zen, Ronaldinho taldekidearen eta Chelsea FCko Frank Lamparden atzean. 2006ko maiatzaren 17an, Champions Leagueko finalean, Arsenal FC garaitu zuen FC Barcelonak, 1 eta 1eko berdinketa Samuel Eto'ok lortutakoan. Hori dela eta, partidako gizona hautatu zuten Eto'o.

Kamerungo selekzioarekin ere tituluak eskuratu ditu: 2000ko eta 2002ko Afrikako Nazioen Kopak zein urrezko domina 2000ko Olinpiadetan. 17 urterekin jokatu zuen estreinako partida Italiaren kontra. 2002ko Munduko Futbol Txapelketan parte hartu zuen. 2006ko Afrikako Nazioen Kopako Boli Kostaren kontrako finalaurdenean, Samuel Eto'ok sailkapena emanen zion penaltian egin zuen huts. Hala ere, gol gehien egin zituena izan zen. 

2021eko irailean, Samuel Eto'o-k, Kamerungo Futbol Federazioko (Fecafoot) presidentetzarako hautagaitza iragarri zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1255625
* Commonscat Multimedia: Samuel Eto'o

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 88560240
* ISNI: 0000 0000 6117 0741
* BNE: XX1687725
* BNF: 161384375 (data)
* CANTIC: a10430970
* LCCN: no2009083339
* SUDOC: 191467243
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kirolariak**
* COI: samuel-eto-o-fils

 |

* Wd Datuak: Q1255625
* Commonscat Multimedia: Samuel Eto'o
Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da.Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen klik eginez gero.Ez Dok Amairu eta XX. mendeko kantagintza
***Izarren hautsa*** Xabier Letek idatziriko abestia da, Leteren 1976ko *Kantatzera noazu* diskoan argitaratua. 1974an *Bigarren poema liburua* liburuan argitaratutako poema bat da. Beste hainbat musikarik ere abestu dute, nork bere bertsioa eginda: Mikel Laboak, Ken Zazpik, Mikel Urdangarinek, eta abarrek. Doinuari dagokionez, Xabier Letek berak hasierako doinua ez beste bat ere erabili zuen urteen bueltan, Antton Valverderen laguntzaz ondutako bat, hain zuzen ere, jatorriz egindakoaz oso kontent ez egonik, nonbait.

Hala ere, Mikel Laboak Xabier Letek baino lehenago kantatu zuen abestia. 1975ean musika sortu zion eta, ondoren, letra hori gehitu zion, *Ikimilikiliklik* 1975-1978ko espektakuluan abesteko.

* Mikel LaboaMikel Laboa
* Izarren hautsaIzarren hautsa
* Xabier LeteXabier Lete

Hitzak
------

Xabier Letek sei estrofa idatzi zituen. Oso letra sakona dauka, gizateriaren historiatik hasi eta gure bizitzaraino iristen dena. Esaldi batzuek ere, eskela eta abarretan erabili izan dira, esaterako:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Gu sortu ginen enbor beretik sortuko dira besteak
burruka hortan iraungo duten zuhaitz ardaska gazteak |  » |
| —Xabier Lete |

Jaialdi askotan, edo motibo anitzen aldeko ekimenetan himno bezala erabili izan da.

Abestiaren hasiera honakoa da:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Izarren hautsa egun batean bilakatu zen bizigai,
hauts hartatikan uste gabean noizpait ginaden gu ernai.
Eta horrela bizitzen gera sortuz ta sortuz gure aukera,
atsedenik hartu gabe: lana eginaz goaz aurrera,
kate horretan denok batera gogorki loturik gaude. |  » |

Eragina
-------

Mikel Laboaren bertsioa izan da ezagunena, baina letrak eragin handia izan du, baita politika arloan ere. Ezker abertzaleak hainbat izen eta lelo atera ditu abesti honetatik, adibidez Ernai, edo *Gu sortu ginen enbor beretik sortuko dira besteak* leloa. *Sortuko dira besteak* espektakuluak, adibidez, Mikel Urdangarin, Olatz Prat, Petti, Estitxu Pinatxo (Damba), Alex Sardui (Gatibu), Mixel Ducau (Bidaia), Kirmen Uribe eta John Berkhout taldea batu zituen 2010ean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Izarren hautsa (Izarraren hautsa) - Mikel Laboa» *www.ehu.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-12-06).
2. ↑    «'Izarren hautsa' abestiaren bertsioak badok.eus atarian» *Badok* (Noiz kontsultatua: 2023-01-23).
3. ↑  Xabier Letek eta Antton Valverdek Oiartzungo Madalensoro pilotalekuan egindako kontzertuan eman azalpenak.
4. ↑  musikazblai.com: Izarren hautsaren hitzak
5. ↑   Aristi, Pako. *Izarren hautsa: Iruzkina.*  Arteola.
6. ↑   «Sortuko dira besteak» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-12-06).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

* Xabier Lete, *Izarren hautsa* abesten.
* Mikel Laboa, *Izarren hautsa* abesten.
* Ken Zazpi, *Izarren hautsa* abesten.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3331281

 |

* Wd Datuak: Q3331281
Tiamat.
**Tiamat** mesopotamiar mitologiako jainkosa-munstro primitibo bat zen, Enuma Elish olerkian nabarmentzen dena.

Tiamat printzipio femeninoa izango litzateke, itsasoa, jatorrizko kaosaren potentzialtasunen irudikapena. Emakumezko munstroa, gaiztoa babiloniar elezaharretan, ur gazia, Apsurekin elkartuz (printzipio maskulinoa, ur geza) jainkoak sortu zituztenak, baita animaliak ere, Lahmu eta Lahamugandik hasiz (mangladiak), baina sortu eta gutxira hauek enbarazu egiten hasi zitzaizkien euren zaratarekin, magiaren jainkoak, Eak, Apsu menperatzea lortu zuen, lozorro luze batean utziz (horregatik dago ur geza geldi) baina ezin izan zuen ezer egin, Tiamaten aurka, honek, bere senarraren heriotzagatik subizitua, Kingu buru zuten deabru legio bat sortu zuelarik, bere maitalea eta semea zena.

Jainkoek euren botere guztiak Enkiren seme zen Marduki ematea erabaki zuten. Honek Kingu garaitu zuen, beldurrez izoztuta geratu zena Marduk iristen ikusi zuenean, eta ondoren Tiamat, haize bolada batekin ahoa zabalik uztea eragin ziona eta gezi bat jaurti zuen jainkosaren urdailerantz. Honen ondoren, Kinguren odoletik gizakiak sortu ziren, eta Tiamaten gorputzetik, Mardukek amildegiko putzuetan kateatu eta erdibitu zuena, bere goialdeko erditik zerua eta behealdekotik lurra sortu ziren. Bere malkoak Tigris eta Eufrates ibaien iturriak bihurtu ziren.

Elezahar hau, hindu mitologiako Vitrarena, azteka mitologiako Cipactlirena eta greziar mitologiako Tifonenaren parekoa da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q145983
* Commonscat Multimedia: Tiamat

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q145983
* Commonscat Multimedia: Tiamat


| * i
* e
* a
Sumertar mitologia |
| --- |
| 
* Anu
* Apsû
* Asur
* Enki
* Enlil
* Isinu
* Nammu
* Antu
* Ninki
* Zu
* Ninhursag
* Erexkigal
* Husbisag
* Ixtar
* Kingu
* Nanna
* Nebo
* Nabu
* Namtar
* Nergal
* Nidaba
* Ningal
* Ninisinna
* Ninkasi
* Ninlil
* Sin
* Tiamat
* Utu
* Nusku
* Utukku
* Xamax
* Tammuz
* Gilgamex
* Gextinanna
* Gugalana
* Huwawa
* Enkidu
* Inanna

 |  |
Marda (arabieraz, مرده) Palestinako hiri bat da, Salfiteko Gobernaziokoa, Zisjordaniako iparraldean. Nablusetik 18 kilometrora dago, hego-mendebaldean. 2017ko datuen arabera 2.354 biztanle ditu. Inguruan beste eskualde hauek ditu: Qalqiliya, Nablus eta Ramallah.

Marda hiria eta goian Ariel kokagunea
Mardako antzinako eraikina
Naksaren garaian (1967) Israelek okupatutako hirietako bat da. 1978an, Ariel izeneko kokagunea eraikitzen hasi ziren Mardatik hegoaldean. Horretarako, Salfit eskualdeko Marda, Haris, Kifl Haris, Qira, Jamma'in, Iskaka eta Yasuf herrietako eta Salfit hiriburuko lurrak konfiskatu zituzten. 1978 baino lehen, Mardako azalera 9.326 dunumekoa zen, horietatik 499 eraikiak. 5.400 dunum galdu ditu aipatutakoen ondorioz, bere azalera osoaren ia % 58, Mardako Udalaren arabera. Ariel Zisjordaniako kokagune handienetako bat da: egun, 20.000 biztanle inguru ditu. Mardako lurren % 40 konfiskatu dute Ariel eraikitzeko eta Arielgo kolonoek erabili beharreko bideak egiteko, batez ere Trans Samaria izeneko autobidea, herriaren iparraldean dagoena eta palestinarrek ezin dutena erabili.

Familia gehienak nekazaritzatik eta olibondoetatik bizi da, baina israeldarren okupazioaren ondorioz gero eta lur gutxiago dute horretarako.

Marda
Bertako olibondoek famatu dute herria, diotenez badira horien artean 2.000 urte dituztenak eta zaharragoak ere. Eskualde honetan ur ugari dago, erromatarren garaiko iturri bat ere bai, baina ur guztia Israelgo enpresa batek, Mekorotek, kudeatzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *https://pcbs.gov.ps/pcbs\_search.aspx?q=census.* .
2. ↑   «Los chicos de Hares pueden pasar el resto de sus vidas en la cárcel» *palestinalibre.org* (Noiz kontsultatua: 2023-12-02).
3. ↑   Txantiloi:Local «Mekorot, el apartheid del agua y Argentina» *www.elsaltodiario.com* (Noiz kontsultatua: 2023-12-02).
4. ↑   «Ocupación en Palestina: Colonias contaminantes» *palestinalibre.org* (Noiz kontsultatua: 2023-12-02).

Kanpo loturak
-------------

Mardaren profila
*Artikulu hau musika taldeari buruzkoa da; basamortuko hezegunea gaitzat duena beste hau da: «Oasi»*

**Oasis** 1991n Manchesterren (Ingalaterra) sortutako rock taldea da. Taldearen buruan Noel Gallagher (musikagile nagusia, gitarra, eta noizbehinkako ahotsa) eta Liam Gallagher (ahots nagusia eta musikagilea) anaiak daude, taldea sortu zutenetik geratzen diren bakarrak. Gaur egungo gainerakoak hauexek dira: Gem Archer (erritmo gitarra, teklatua eta musikagilea), Andy Bell (baxua, gitarra nagusia, teklatua eta musikagilea) eta Zak Starkey (bateria), Ringo Starr The Beatlesen bateriajolearen semea, nahiz eta honen partehartzea ofizialki iragartzekoa da.

Haren musika eragin dutenen artean, Oasiskoek The Beatles, The Rolling Stones, The Who, eta The Kinks aipatzen dituzte. Halaber, 1970eko hamarkadako Slade eta T. Rex gisako glam rock taldeak, baita The Sex Pistols, The La's, The Stone Roses, edo The Smiths taldeak ere.

*Definitely Maybe* (1994) izeneko estreinako diskoa, Erresuma Batuan ordurarte azkarren salduriko estreinako albuma izan zen, 2006an bakarrik Artic Monkeys taldearen lehen lanak garaitua. Baina, urtebete beranduago kaleraturiko *(What's the Story) Morning Glory?* albumari esker bilakatu ziren ezagun mundu mailan *Wonderwall* eta  *Don't Look Back In Anger* abestiak lagunduta; ia lan horren 19 milioi ale salduz gauregunerarte.Blur talde garaikidearekin izandako ustezko lehiari esker, prentsaren interes bizia biztu zuten eta, 1990eko hamarkadaren erdiko Britpop mugimenduko talde handienetakoa bilakatu zen Oasis. Gallagher anaien jokabidea ere prentsa horian agertzeak taldearen ospea areagotu zuen. Haren hirugarren albuma, *Be Here Now*, lehenengo egunean kopia gehien saldu duena da, 500.000raino ia-ia iritsi baitzen. Gainera, oraindik ere, lehengo astean kopia gehien saldu dituen albuma da Erresuma Batuan, asteazkenetik larunbata bitartean 695.761 ale.

Jatorrizko taldekide askok alde egin arren, Oasisek Britpop mugimenduko beste talde frankok baino luzeago iraun du. Suede, Pulp eta, edota banandurik daude edo gutxitan grabatzen dute. Oasisek diskoak kaleratzeari zein birak egiteari eutsi die arrakastatsu.

Diskografia
-----------

Albumak

* ***Definitely Maybe*** - 1994ko abuztuaren 30
* ***(What's the Story) Morning Glory?*** - 1995eko urriaren 2
* ***Be Here Now*** - 1997ko abuztuaren 21
* ***Standing on the Shoulder of Giants*** - 2000ko otsailaren 28
* ***Heathen Chemistry*** - 2002ko uztailaren 1
* ***Don't Believe the Truth*** - 2005eko maiatzaren 30

Zuzenean grabatua

* ***Familiar to Millions*** - 2000ko azaroaren 13

Bildumak

* ***The Masterplan*** - 1998ko azaroaren 2 *b-side* abestien bilduma
* ***Stop The Clocks*** - 2006ko azaroaren 20

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q382890
* Commonscat Multimedia: Oasis (musical group)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137513486
* GND: 2174678-3
* LCCN: n92073961
* NKC: ko2004250117
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: oasis

 |

* Wd Datuak: Q382890
* Commonscat Multimedia: Oasis (musical group)
**Jose López Zabalegi** (Aiegi, Nafarroa Garaia, 1869-?) armadako sarjentu apal bat besterik ez zen, baina gerra piztu zuen ia, XIX. mende amaieran, 1893an.

Gertakariak
-----------

López Obanos eta Gares artean zegoen "Isabel infanta" gotorlekuan zegoela, bi soldadurekin eta Antero Señorena zibilarekin batera altxatu zen armetan, 1893ko ekainaren 2ko gauean, "Gora Foruak!" oihukatuz, Nafarroako herria gamazadaren jardunaldi bizietan bizi zenean. Hasierako gune horri Garesko bizilagun bat eta Obanosko bi batu zitzaizkion, Arraiza inguruan (Nafarroa) ezarri zen karlisten gisako partida bat eratuz.

Ekintza horretatik bi egunera, bi kidek amore eman zuten Garesen, beste bik Arraizan. Sarjentuarekin bat egin zutenen artean beste Obanosko bat zegoen, Jose Etxeberria, Amotegin jaioa. Ihes egin eta ezkutatu egingo ziren. Lópezek bere herrikide baten babesa izan zuen, lehenik Obanosen eta gero Uxueko lurraldean ezkutatu zuena. Lastozko gurdi batean ezkutaturik garraiatzen zuen. Ondoren, Frantziari pasatu zitzaion Luzaidetik, gero Parisen zirku batean lan eginez.

Kondenatu zituztenean, Foru Aldundia bera atera zen bere alde, eta laster geratu ziren libre, altxamendu handiagoen prebentzioan.

Kanpo estekak
-------------

* Argazkia Auñamendi Entziklopedian.



1. ↑
2. ↑
3. ↑
**Karkemishko gudua** gudu erabakigarria izan zen Babiloniak Egipto eta Asiriar Inperioaren aurkako gerran. Izan ere, gudu honen ondorioz, azken hau historiatik desagertu zen.

Nabopolasarrek, Asurbanipal asiriarraren heriotza aprobetxatuz, Babilonian boterea hartu zuenean, bi potentzien arteko gerra hasi zen; gatazka honetan, Nabopolasarrek garaipen handiak lortu zituen, k.a. 612an Ninive hiriburua ere hartuz. Hiriburua eta erregea galdurik eta Aššur-uballiṭ II.a buru zutela, asiriarrak Harranera erretiratu ziren, eta Nekao II.a Egiptoko faraoiak, Babilonia indartsuegi baten beldur, errefortzuak bidali zituen.

Hala ere, Sortaldeko errege batzuen matxinadak, horien artean Josias Judeakoa nabarmendu zelarik, egiptoarrak Megiddon borrokatzera behartu zituen, babiloniarrek Harran konkistatzea saihesteko garaiz iristea eragotzi ziena.

Egiptoarrak eta asiriarrak Asiriar Inperioari geratzen zitzaion azken gotorlekuan bildu ziren, Karkemishen, non babiloniarrei borroka egin zieten, orain Nabukodonosor II.a, Nabopolasarren seme eta ondorengoa, buru zutela. Borroka hau, Babiloniaren garaipen erabateko batekin amaitu zen, Asiriar Inperioa historiatik desagerrarazi eta Egipto bere mugetara erretiratzera behartu zuena. Honek, zailtasun handiekin eta Nabukodonosorren zenbait erasori aurre egin ondoren, independentzia mantendu ahal izan zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Wiseman, D. J..  (1956). *Chronicles of Chaldaean Kings (626-556 B.C.).*  British Museum: British Museum Publications, Ltd. 99 or..
2. ↑   Seidl, Theodor. *Carchemish in Near Eastern Historiography and in the Old Testament.* .
3. ↑  King, Philip J. 1993 *Jeremiah: An Archaeological Companion*, Westminster/John Knox Press p.22

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q633560
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q633560
| Szilassiren poliedroa |
| --- |
| Szilassiren poliedroaren animazioa |
| Taldea | Poliedro toroidala |
| Aurpegi kopurua | 7 |
| Ertz kopurua | 21 |
| Erpin kopurua | 14 |
| Aurpegiak | Hexagonoak |
| Eulerren ezaugarria | 0 |
| generoa | 1 |
| Erpin-konfigurazioa | 6.6.6 |
| Simetria-taldea | C1 |
| Propietateak | Ez-ganbila |
| Poliedro duala | Császár-ren poliedroa |

**Szilassi-ren poliedroa** poliedro ez-ganbila da, topologikoki, toru bat, zazpi aurpegi hexagonalekin.

Poliedro honetako aurpegi bakoitzak erpin bat partekatzen du beste aurpegietako bakoitzarekin. Ondorioz, zazpi kolore behar dira albo-aurpegi bakoitza margotzeko, beheko muga zazpi koloreen teoremarako (lau koloreen teoremaren orokortzea) eskainiz. 180 graduko simetria errotazionalaren ardatz bat du; 3 aurpegi-pare kongruenteak dira, poliedroaren simetria errotazional bera duen hexagono bat bikoterik gabe utziz. Szilassiren poliedroaren 14 erpinek eta 21 ertzek Heawood-en grafo bat eratzen dute toru baten gainazalaren gainean.

Tetraedroa eta Szilassiren poliedroa dira aurpegi bakoitzak ertz bat beste aurpegietako bakoitzarekin partekatzen duen bi poliedro ezagun bakarrak. Poliedro bat, f aurpegikoa, h zulo dituen gainazal baten gainean proiektatzen bada, aurpegi bakoitzak ertz bat beste aurpegietako bakoitzarekin partekatzeko moduan, Eulerren ezaugarriaren manipulazioaren bitartez hau lortzen da:

{\displaystyle h={\frac {(f-4)(f-3)}{12}}.}
Ekuazio hau betetzen da h = 0 eta f = 4-ko tetraedrorako, eta h = 1 eta f = 7-ko Szilassiren poliedrorako. Hurrengo balizko soluzioa, h = 6 eta f = 12, 44 erpineko eta 66 ertzeko poliedro bati dagokio, baina ez dakigu halako poliedrorik ba ote dagoen. Oro har, ekuazio hau bete ahalko da bakarrik f kongruente 0, 3, 4 edo 7 modulu 12 denean.

Szilassi-ren poliedroa du izena Lajos Szilassi hungariar matematikariaren omenez, 1977an aurkitu zuena. Szilassi-ren poliedroaren poliedro duala Császár-en poliedroa da, Ákos Császár-ek lehenago aurkitu zuena, 1949an; honek ditu 7 erpin, 21 ertz eta 14 aurpegi triangeluar. Szilassi-ren poliedroa bezala, Császár-en poliedroa topologikoki toru baten baliokidea da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q838442

 |

* Wd Datuak: Q838442
Strangeways kartzela
**Catherine Tolson Dymond** (Ilkley, Mendebaldeko Yorkshire, Erresuma Batua, 1890eko abuztuaren 21a – Errusia, 1924ko martxoaren 3a) erizain eta sufragista ingeles aktiboa izan zen Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoan. 1909an eta 1911n atxilotu eta kartzelaratu zuten. Gose-greba hasi zuen eta indarrez elikatu zuten. Horregatik, USPMko Gose-Grebaren Domina eman zioten. Enkante batean saldu zen 2004an.

Biografia
---------

Catherine "Kitty" Tolson Ilkley-n jaio zen Mendebaldeko Yorkshire inguruan 1890ean. Gurasoak Charles Guthrie Tolson (1858-1929), merkataria, eta Anna Dymond (1863-1937) izan ziren. Ama eta Helen Tolson ahizpa nagusia ere sufragistak izan ziren.

Ibilbidea
---------

Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoan sartu ondoren, emakumeen sufragioaren aldeko aktibista militante egin zen. 1909ko irailean, ahizpa biak, Manchesterreko White Cityko kristalak hausteagatik atxilotutako sufragisten artean egon ziren, eta haiek isunak ordaindu beharrean, Strangewayseko espetxean kartzelaratzea nahiago izan zuten. Bi egun geroago, Strangeways-etik askatu zituzten, gose-greba baten ondoren. Greba horren ondorioz, WSPUren gose-grebaren domina jaso zuen. 1909ko urrian Manchesterren atxilotu eta Strangeways-era bidali zuten berriro.

Tolson tuberkulosiak jota hil zen 34 urte zituela Errusian zegoela 1924ko gosete handian. Ez zen inoiz ezkondu.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* USPMko Gose-Grebaren Domina jaso zuen, gose greba egiteagatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Roll of Honour of Suffragette Prisoners 1905-1914 - The National Archives
2. 1 2  Medal sale recalls bravery of jailed suffragette - *The Northern Echo* 24 de mayo de 2004
3. ↑  1891 England Census for Charles Guthrie Tolson
4. ↑  "Suffragettes Here to Visit" - *The New York Times*, 27 de abril de 1911
5. ↑  'Suffragist Disturbance: Balls of iron thrown in White City', *The Manchester Guardian*, 7 de septiembre de 1909.
6. ↑  'Suffragists Released: "Hunger strike" at Strange Ways', *The Manchester Guardian*, 9 September 1909.
7. ↑  England, Suffragettes Arrested, 1906-1914 for Catherine Tolson - HO 45/24665: Suffragettes: Amnesty of August 1914: Index of Women Arrested, 1906-1914

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q70239004

 |

* Wd Datuak: Q70239004
**Amnistia-lege** batek iraganean egindako delituengatiko erantzukizun penaletik gizabanako hautatu batzuk —gehienetan lider militarrak eta politikoak— atzeraeraginez babesten dituen edozein lege-, konstituzio- edo betearazpen-xedapeni egiten dio erreferentzia. Zehazki, "kontuak emateko aroa" deitu den horretan, amnistia-legeak eztabaidagai eta gatazka izan dira, giza eskubideak urratzen direnean zigorgabetasuna ematen baitute. Lege horiek zenbait neurri instituzional hartzen dituzte, krimen horiengatik pertsonen auzipetzea eragozten dutenak, eta, batzuetan, ekintza horiengatik kondenatuak izan direnak absolbitu ere egin ditzakete, legezko erantzukizun oro saihesteko.

Hala ere, "nazioarteko krimenak" egin dituztenei amnistia ematea gero eta gehiago ikusten da ekintza debekatutzat, besteak beste, gizateriaren aurkako krimenak, gerra-krimenak eta genozidioa izan badira. Interpretazio hori giza eskubideen tratatuetan ezarritako betebeharretatik, nazioarteko eta eskualdeko auzitegien erabakietatik eta Estatuko data luzeko praktikatik (nazioarteko ohiturazko zuzenbidea) eratorritako zuzenbidetik ondorioztatzen da. Nazioarteko, eskualdeko eta estatuko auzitegiek gero eta gehiago ezeztatu dituzte amnistia orokorrak. Eta azken bake-akordioek, neurri handi batean, saihestu egin dute amnistiak ematea delitu larrientzat.

Amnistia-legeak ere arrazoi politikoengatik edo sozialengatik hasitako gatazketan ematen dira. Erresuma Batuan informalki Alan Turing legea deiturikoak homosexual izateagatik zigortutakoak absolbitu zituen 2017an. 2023ko Espainiako Amnistia Legeak Kataluniako prozesu independentistan zigortutakoak edo auzipetuak amnistiatzeko sortu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Pursuing Peace, Justice or Both? | International Center for Transitional Justice» *www.ictj.org* (Noiz kontsultatua: 2023-11-14).
2. ↑   **(Ingelesez)** «'Alan Turing law': Thousands of gay men to be pardoned» *BBC News* 2016-10-20 (Noiz kontsultatua: 2023-11-14).

Ikus, gainera
-------------

* Amnesty International

Kanpo estekak
-------------
**Xamax** (sumerreraz: 𒀭𒌓, *Utu*; akaderaz: Šamaš, "eguzki";), eguzkiaren eta justiziaren jainkoa zen Mesopotamiako mitologian. Bere santutegi nagusia, Sippar hirian zegoen. Bere izena beste hizkuntza batzuetako hitzekin ere erlazionatuta dago, adibidez asiriera klasikoz: ܫܡܫܐ‎ *šemša* edo *šimšu*, hebreeraz: שֶׁמֶשׁ‎ *šemeš*, eta arabieraz: شمس‎ *šams*.

Sumertar garaian, bere santutegi nagusia, Larsa hirian zegoen. Garai honetan, Nanna eta Ningalen semetzat eta Inanna eta Ixkurren anai-nebatzat hartzen zen. Akadiar garaian, Sin eta Ixtarrekin batera "Harreman zerutiardun jainkoen hirukoa" zen. Akadiar eta babiloniarrek, Xamax, Anuren semetzat hartzen zuten, edo, beste batzuetan, Enlilena.

Batzuetan, bere emazte Xeridarekin agertzen da (Aya akadiar eta babiloniarrentzat). Zortzi puntako eguzki disko batekin, edo, sorbaldetatik, su garrak jariatzen zituen giza irudi baten bidez irudikatzen zen; ondorengo garaian, bere ikurra, balantza ere izan zen. 20 zenbakiarekin identifikatzen zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2014-03-28). (PDF) *175. araua: Antzinateko pertsona-izenak eta izen mitologikoak (I): Mesopotamia, Mediako Inperioa, Akemenestar Inperioa eta Lidia.*  Bilbo, 4 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q332188
* Commonscat Multimedia: Shamash

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 80386720
* GND: 135959632
* SUDOC: 16103490X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q332188
* Commonscat Multimedia: Shamash


| * i
* e
* a
Sumertar mitologia |
| --- |
| 
* Anu
* Apsû
* Asur
* Enki
* Enlil
* Isinu
* Nammu
* Antu
* Ninki
* Zu
* Ninhursag
* Erexkigal
* Husbisag
* Ixtar
* Kingu
* Nanna
* Nebo
* Nabu
* Namtar
* Nergal
* Nidaba
* Ningal
* Ninisinna
* Ninkasi
* Ninlil
* Sin
* Tiamat
* Utu
* Nusku
* Utukku
* Xamax
* Tammuz
* Gilgamex
* Gextinanna
* Gugalana
* Huwawa
* Enkidu
* Inanna

 |  |
**Aingeruen Andre Maria monasterioa** klaratarren ordenako komentu barrokoa da, Arizkunen dagoena, Nafarroa Garaiko Baztan bailaran. Nafarroako Ondare Historiko gisa izendatu eta sailkatua dago.

Kokalekua
---------

Arizkungo herriguneko Txuputo karrikan dago, San Joan Bataiatzailearen elizatik hurbil.

Historia
--------

Juan Bautista Iturraldek, Murillo el Cuendeko markesak, eta haren emazte Manuela Munarrizek sortu zuten klaratarren komentu hau. Iturraldek 30.000 dukadu baino gehiago bidali zituen Madrildik bere jaioterrira komentuaren eraikuntza ordaintzeko. Eraikuntza lanak 1731eko ekainaren 19an hasi ziren, Fausto Manso madrildar maisuaren diseinuari jarraituz, Erriberriko Juan Aldariaga frantziskotarraren eta Burgosko Francisco de Luis Gómezen laguntzarekin. Ezkurra anaiak, sortzez Donibane Lohizunekoak, arduratu ziren lana egiteaz. Monasterioa 1737an amaitu zen.

Eraikina
--------

Eraikin honen elementu aipagarriena Arizkungo kaletik bertara sartzeko duen atari ikusgarria da, apainduri eta irudiz ongi horniturik dagoena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Convento de Nuestra Señora de los Angeles, Arizkun.*  unav.es (Noiz kontsultatua: 2016-9-2).

Kanpo estekak
-------------

* Arizkungo Aingeruen Andre Mariaren komentuari buruzko orrialdea **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252926
* Commonscat Multimedia: Arizkun

---

 |

* Wd Datuak: Q12252926
* Commonscat Multimedia: Arizkun
**Strømsgodset IF** (izen osoa *Strømsgodset Idrettsforening*) Norvegiako futbola da, Drammen hirikoa. Norvegiako 2 liga eta 5 Kopa irabazi ditu.

Historia
--------

1907an sortu bazen ere "urrezko aroa" 60 eta 70. hamarkadetan izan zuen. 1969ko koparekin hasi zen tituluen uzta eta 1970an liga eta kopa irabazi zituen. 1973koa du garai hartako azken kopa. Garai hartan "neguko txapelketa" lau aldiz irabazi zuen taldeak. *Rødgata Boys* ezizena eman zitzaien, Rødgata jokalari gehienak bizi ziren kalea baitzen.

1991ean laugarren kopa irabazi zuen eta 1997an ligan hirugarren eta kopan finalista izan zen. XXI mendea diru arazoekin hasi zuen eta inbersore talde batek salbatu zuen 2006an. Urte hartan taldea erabat berritu eta maila nabarmen handitu zenez titulu berriak etorri ziren. 2010ean irabazi zuen bosgarren kopa eta 2013an liga berria.

Palmaresa
---------

### Norvegian: 7

* Norvegiako Liga **(2):** 1970, 2013.
* Norvegiako Kopa **(5):** 1969, 1970, 1973, 1991, 2010.

Kanpo estekak
-------------

* **(Norvegieraz [bokmål])** webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7482049
* Commonscat Multimedia: Strømsgodset

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 302929684

 |

* Wd Datuak: Q7482049
* Commonscat Multimedia: Strømsgodset
|  |
| --- |
|  Hauteskunde-barrutiei esleitutako eurodiputatuak |

|  |
| --- |
|  Hego-ekialdeko barrutia |

**Hego-Ekialdeko hauteskunde barrutia** Frantziako hauteskunde-barruti bat da, 2004tik 5 urtean behin Europako Parlamenturako hauteskundeetan, sufragio unibertsal zuzeneko hauteskundeen bidez, Nizako Itunaren arabera, Europako Parlamentuko 736 diputatuen Frantziari dagozkion 72 eurodiputatuetatik (2004an 78) 13 izendatzeko. 2003an sortu zen, 2003ko apirilaren 11ko *2003-327 zenbakidun Hauteskunde Legearen* bidez,  Europako hauteskundeetarako Frantziako beste 7 hauteskunde-barrutiak bezala.

Frantziako eskualde hauetako hautesleak biltzen ditu: Korsika, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eta Rhône-Alpeak, zeinak 7.681.681 hautesle erroldatuta baitzituen 2009an .

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *LOI n° 2003-327 du 11 avril 2003 relative à l'élection des conseillers régionaux et des représentants au Parlement européen ainsi qu'à l'aide publique aux partis politiques.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q556832

 |

* Wd Datuak: Q556832
Aspmyra Stadion.
**FK Bodø/Glimt** Norvegia iparraldeko futbol talde bat da, Bodø hirikoa. Etxeko partidak Aspmyra Stadionen jokatzen ditu.

Historia
--------

Norvegiako futbol talde zaharrenetakoa da, 1916an sortu baitzen. *Glimt* izenarekin sortu zen, euskaraz "argi flash" esan nahi du. 1920. eta 1930. hamarkadetan Norvegia iparraldeko talde nagusia izan zen.

Norvegiako lehen mailara 1972an igo zen aurreneko aldi eta lehenengo titulua 1975ean irabazi zuen, Kopa hain zuzen ere. 1977an berriz iritsi zen finalera baina galdu egin zuen. Urte berean ligan bigarren egin zuen. 1980. hamarkada ordea txarra izan zen, 3. mailaraino jeitsi baitze. 1993an bigarren Kopa bat irabazi zuen eta Ligan bigarren egin zuen. Hurrengo urteetan Kopako hainbat final jokatu zituen.

XXI. mendean Norvegiako liga irabaztear egon zen 2003an eta 2019an eta azkenik aurreneko liga irabaztea lortu zuen 2020an.

Palmaresa
---------

* Norvegiako Liga:
	+ Txapelduna (2): 2020, 2021.
	+ Bigarrena (5): 1977, 1993, 2003, 2019, 2022
* Norvegiako Kopa:
	+ Txapelduna (2): 1975, 1993
	+ Finalista (4): 1977, 1996, 2003, 2022

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Norvegieraz [bokmål])** webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q478167
* Commonscat Multimedia: Bodø/Glimt

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9430148947790254950009

 |

* Wd Datuak: Q478167
* Commonscat Multimedia: Bodø/Glimt
Fisikako newtondar mekanikan, **potentzial grabitatorioa** magnitude fisiko eskalar bat da, gorputz batek masa-unitateko duen energia potentzial grabitatorioa adierazten duena. Beste era batean esanda, m2 masadun gorputz bat m1 masadun gorputz batek sortutako eremu grabitatorioan barrena infinitutik B puntura higiarazteko indar grabitatorioak masa-unitateko egin behar duen lana adierazten du potentzial grabitatorioak. Matematikoki honela adierazi dezakegu:

> {\displaystyle V={\frac {E\_{p}}{m\_{2}}}}
> 
> 

Zeinetan *V* potentzial grabitatorioa den, *Ep* energia potentzial grabitatorioa eta *m2* beste gorputz batek sortutako eremu grabitatorioan higitzen den masa. Ekuazio horretan energia potentzial grabitatorioaren adierazpen matematikoa ordezkatuz gero, potentzial grabitatorioaren ondorengo adierazpena lor dezakegu, aurrekoa baino praktikoagoa:

> {\displaystyle V=-G{\frac {m\_{1}}{r}}}
> 
> 

Zeinetan G grabitazio unibertsalaren legeko konstantea den, m1 eremu grabitatorioa sortzen duen masa eta r eremu grabitatorioa sortzen duen masaren eta masa mugikorraren (m2) artean dagoen distantzia edo orbita-erradioa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Fisika 2*. Giltza argitaletxea. ISBN: 9788483783955.

Ikus, gainera
-------------

* Energia potentzial grabitatorioa
* Ihes-abiadura
* Grabitazio unibertsalaren legea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1544012
* Commonscat Multimedia: Gravitational potential

---

 |

* Wd Datuak: Q1544012
* Commonscat Multimedia: Gravitational potential
Bi apaiz katoliko sotanaz, Erroma 2005ean
**Apaiz katoliko** erlijio katolikoan, meza emateko eta aitortzak entzuteko esku duen gizonezkoa da.

Ordenazio sakramentuan hirugarren maila jaso dute. Herri mailan, presbiteroari (egun 'abade' edo 'aita' ere deitua eta Erdi Aroan mosen). 

Apaizek baino ezin dute sakramentu hauek eman: bataioa), eukaristia, sendotza (gotzainek bakarrik), penitentzia, gaixoen oliadura eta ordenazioa.

Eliza Katolikoaren arabera, apaiza *In Persona Christi Capitis* (Kristoren Buruaren zuzenean) aritzen da. Elizbarruti bati loturik daudenean, klero sekular diete; ordena erlijioso bati loturik daudenean, berriz, klero erregular diete.

Apaizek Eliza Katolikoko klero sekularrean hierarkia maila desberdina izan dezakete: erretoreak, parrokia bateko buruak; koadjutoreak, erretoreen laguntzaileak, gotzainak eliz-barrutietako buruak, bikarioak eta kardinalak ere apaizak dira, eta kardinalen artean lehenengoa ere bai, Erromako gotzaina, hau da, Aita Santua. 

Diakonoak, berriz, ez dira apaizak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Apaiz.* .
2. ↑  **(Frantsesez)** Code de Droit Canonique, Can. 861.

Ikus, gainera
-------------

* Apaiz.
* Bikario.
* Gotzain.
* Kardinal.
* Artzain (kristautasuna).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q250867
* Commonscat Multimedia: Catholic priests

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph114899

 |

* Wd Datuak: Q250867
* Commonscat Multimedia: Catholic priests
*Hericium clathroides*

Sinonimoak: *Hericium coralloices*, *Hydnum coralloides*, *Hydnum clathroides*, *Hericium ramosum*

Jangarri ona batez ere gaztetan.

Deskribapena
------------

**Karpoforoa:** Irregularra, adar koraloide desberdinez osatua, hauskorrak, irregularki banatuak, hasieran zuriak eta krema-boli kolorekoak gero. Oinarria substratuari lotzen zaio, adarkatutako enbor lodi baten bidez. Gaztetan haragi zuria, gero arre-horixkara biratuz.

**Etimologia:**

Jangarritasuna
--------------

Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua

*Hericium erinaceum* ere kolore zurikoa da, baina orratz luzez osatua, estu, adarkatu gabeak, tamaina berekoak eta aldizka banatuak. Ez da koniferoetan jaiotzen, baizik eta pagoen edo urkien, haritzen eta burzuntzen motzondoetan. *Creolophus cirrhatus* delakoak, goiko aldeak lauak ditu eta orratzak zintzilik.

Sasoia eta lekua
----------------

Uda amaieran eta udazkenean. Saprofitoa, koniferoen egur hiletan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 312 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
**Samantha Marie Sprackling** (Lagos, Nigeria, 1968ko ekainaren 3an jaioa), **Saffron** izenez ezaguna, kantari, konpositore eta aktore britainiarra da, Republixa rock elektroniko / alternatiboko taldeko abeslari nagusia da. Bakarka ere egin du lan musikati gisa, eta Londresko *Starlight Express* antzezpen musikalean ere agertu zen bi urtez.

Samantha Sprackling Lagosen jaio zen, Nigerian. Bere ama erdi-txinatar eta erdi-portugesa zen. Haurtzaroan Hong Kongen bizi izan zen. 18 urte zituela, Spracklingek arrakastaz hartu zuen parte *Starlight Express* musikalean.

Kantari gisa N-Joirekin (1990eko "Anthem" singlean kantaria bera da) hasi zeb, eta baita The Shamenekin eta Jah Wobblerekin. Chesney Hawkesen 1991ko The One and Only bideo hit-ean agertu zen, eta dantzari ere N-Joiren "Mindflux" singlearen bideoan ere. Saffron izenarekin artista bakarlari gisa karrera labur bati ekin zion jarraian, eta lan sonatuena izan zen Atlantic Starr taldearen bertsioa zeina 60. egon zen 1993an, Erresuma Batuko hit paradean.

Spracklingek Tim Dorney eta Andy Todd teklistak ezagutu zituen 1994an, eta gitarrista eta baterista bat gehitu ondoren hasi ziren kantak idazten Republica izango zena fundatuz. Republicak bi disko kaleratu zituen eta 2001ean desegin zen bere diseketxe Deconstruction Recordsek porrot egin zuenean.

  

2022ko ekainean, Saffronek Electric Ladies Tourr delakoan parte hartu zuen Toyah eta Lene Lovichekin.

1. ↑    *The facts behind the Starlight.*  BBC 11 January 2002.
2. ↑   **(Ingelesez)** «Electronica's siren is back – with kung fu moves» *The Independent* 2013-03-12.
3. 1 2 3   **(Ingelesez)** «Electronica's siren is back – with kung fu moves» *The Independent* 2013-03-11.
4. ↑   «Republica | Biography & History» *AllMusic*.
**Mesia** (latinez: *Amaesia Sentia*; fl. K.a. I) Sentinoko (gaur egun Sassoferrato, Markak eskualdean) emakumea izan zen, eta, akusatua izan ondoren, bere burua defendatu zuen K.a. 77 inguruan Luzio Tizio pretorea buru zuen auzitegian; ikusle ugari izan zituen aurrean, seguru asko emakumea izateagatik.

Valerio Maximoren arabera, ezarritako oratoria-arauak jarraituz egin zuen bere defentsa, sutsuki, eta akusazioak absolbitu egin zuen. Bere burua defendatzeko gai izan zen emakume baten adibidea da. Hala ere, bere gizonezko espiritua nabarmentzen du, "Androgina" izena ematen baitio; Aurora Lopezen arabera, honek frogatuko luke Erroman ez zutela begi onez ikusi emakume batek epaitegian hitz egitea, nahiz eta autodefentsa izan.

Valerio Maximoren kontakizunetik ondoriozta daiteke iraganean onartutako tabu baten haustura, baina hemen ere gizarte-ohituren esparruan, ez maila juridikoan: emakumeak ez ziren prozesuetan agertzen, ez zuten jendaurrean hitz egiten. Aitzitik, ez zituzten baztertzen prozesu kriminaletan, beren burua defenda zezaketen. Izan ere, Maximok nabarmentzen du emakume batek bere burua ordezkatzea ez dela ohikoa eta baina baita bere gaitasun aparta. Seguru asko ez zegoen gizonezkorik, eta, beraz, berak bakarrik egiaztatu behar izan zuen bere gaitasun erretorikoa.

Ikusi gainera
-------------

* Oratoria
* Hortentsia
* Karfania
* Emakumea Antzinako Erroman

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Valerio Maximo, viii. 3. § 1
2. ↑   Marshall, Anthony J..  (1990). «Roman Ladies on Trial: The Case of Maesia of Sentinum» *Phoenix* 44 (1): 46–59.  doi:10.2307/1088565. ISSN 0031-8299. (Noiz kontsultatua: 2023-12-07).
3. 1 2  Aurora López, *No solo hilaron lana. Escritoras romanas en prosa y verso*, Zaragoza, Libros Pórtico, 2020, 22. or.
4. ↑   Valerio Maximo. «Facta et Dicta Memorabilia VIII, 3, 1» *www.thelatinlibrary.com* (Noiz kontsultatua: 2023-12-07).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Höbenreich, Evelyn.  (2005). «Andróginas y monstruos. Mujeres que hablan en la antigua Roma» *Veleia* (22)  doi:10.1387/veleia.3264. ISSN 2444-3565. (Noiz kontsultatua: 2023-12-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4739106

 |

* Wd Datuak: Q4739106
**Lugdunum**, izen osoa *Colonia Copia Claudia Augusta Lugdunum* (gaur egungo Lyon hiria) Galia erromatar probintziako hiri bat zen. K.a. 43. urtean Luzio Munazio Plankok sortu zuen. *Gallia Lugdunensis* erromatar probintziako hiriburua izan zen. Berau sortu eta 300 urtez, Ipar-mendebaldeko hiririk garrantzitsuena izan zen. Klaudio eta Karakala enperadoreak Lugdunum hirian jaio ziren.

Jatorrizko erromatar hiria Fourvière muinoetan zegoen, Rodano eta Saona ibaiek bat egiten zuten lekuan. Inperioaren azken garaian biztanleriaren zati handi bat Saona ibaiaren haranean bizi zen, Fourvière muinoaren oinetan.

Augusto enperadoreak Galia lau probintziatan antolatu zuen: hiru inperial (*Galla Lugdunensis*, Galia Akitania eta Galia Belgika) eta senatorial bat (Galia Narbonnenesis). Hiru Galia inperialen hiriburutzat hartu zuten Lugdunum. Han zeuden gobernadoreak, eta abuztuaren 1ean, Galietako hirurogei nazioetako ordezkarien urteroko bilera egin zen Lugdunum-en (Augustok Alexandria hartu zueneko urteurrenaren eguna, eta Lug jaikoaren festa). Druso, Augustoren seme adoptatuak, Hiru Galien santutegi federala eraiki zuen da K.a. 12. urtean.

Erreferntziak
-------------

1. ↑   «Aux origines de Lyon - Lugdunum Musée et théâtres romains» *lugdunum.grandlyon.com* (Noiz kontsultatua: 2023-03-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q665
* Commonscat Multimedia: Lugdunum

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316732274
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 105

 |

* Wd Datuak: Q665
* Commonscat Multimedia: Lugdunum
Rúben Santos Gato Alves Dias (Amadora, Portugal, 1997ko maiatzaren 14a) portugaldar futbolaria da, Ingalaterrako Premier Leage ManchesterCity F. C. taldearen defentsan jokatzen duena.

Ibilbidea
---------

Bederatzi urterekin hasi zen C. F. Estrela da Amadora taldean futbolari gisa trebatzen, eta bi urte geroago, 2008an, S. L. Benficako diziplinan parte hartzeko alde egin zuen. 2015eko irailaren 30ean, erreserba taldera igo ondoren, Diasek debuta egin zuen G. D. Chavesen aurka Bigarren Ligan.2

2017-18 denboraldian, 2017ko irailaren 16an, debuta egin zuen lehen taldearekin, Boavista F. C-ren aurkako partida batean, 3 partida hasieratik osatuz. 2019ko azaroaren 2an 100. partida jokatu zuen eta Rio Ave F. C.4 taldearen aurkako garaipenaren lehen gola sartu zuen.

2020ko irailaren 26an, debuta egin eta hiru urtera, kapitainaren besokoa jantzi zuen eta gol bat sartu zuen Moreirense F. C-ren aurkako partidan.

Hurrengo egunean, talde lisboarrak Manchester City F. C.taldera aldatuko zela iragarri zuen, 68 milioi euro gehi 3,6 euroren truke. Urriaren 3an egin zuen debuta, Leeds United F. C.ren aurka, Premier League-n, bana berdinduta. Lehiaketa horretan, bere lehen gola lortu zuen, 2021eko otsailaren 27an, West Ham United F. C.8ren aurkako partida batean. Taldeak titulua eraman zuen azkenean, eta denboraldiaren amaieran FWA saria jaso zuen urteko futbolariarentzat eta Leagueko Urteko Jokalariarena.

Hautaketa nazionala
-------------------

Portugaleko 16 urtez azpiko futbol selekzioan, 17 urtez azpikoetan, 19 urtez azpikoetan, 20 urtez azpikoetan eta 21 urtez azpikoetan jokatu ondoren, azkenean 2018ko maiatzaren 28an egin zuen debuta selekzio absolutuarekin, Tunisiaren aurkako partidan. Emaitza bikoitzarekin bukatu zen, Andre Silvak eta João Mariok Portugalerako, eta Anice Badrik eta Fakhreddine Ben Youssefek Tunisiarako sartutako golei esker. 2020ko azaroaren 17an sartu zituen lehen bi golak selekzioarekin, bigarrena 90.ean, eta horri esker Portugalek 2-3 irabazi zion Kroaziari 2020-21.12 UEFAko Nazioen Ligako multzoen faseko azken jardunaldian.

### Munduko Kopan parte hartzea

| mundu kopa | Egoitza | Emaitza |
| --- | --- | --- |
| 2018ko futboleko mundiala | 🇷🇺Rusia | Final zortzirenak |
Tisana nahasketa.
**Tisana** edota **belar-ura** zenbait belar edo espezia uretan irakinez lortzen diren edariak dira. Fruitu lehor edo deshidratatuei eta azalei ere deritzaie. Ohituraz, sendabelarrak irakiten dira, baina ez beti.

Irakindako ura osasunarentzat onuragarriak izan daitezken belar horien substantzia solubleekin gelditzen da. Gaur egun oso erabiliak dira, mundu osoko kultura eta herri askok mendeetan zehar erabili izan dituzten bezala. Bere ezaugarriak osaketaren araberakoak dira, eta kultura eta herri ezberdinetako aditu eta zientzialariek nahiz gaur egungo zientzialariek ikertuak izan dira. Gaur egungo farmazia eskoletan, landare askok osasunan duten eragin onuragarriak ikertzen dira. Iraganean usadioz tisanetan erabilitako landare askore printzipio aktiboak gaur egun sintetizatuak eta botika sintetikoei gehituak izan dira, ekoizpen prozesua hobekiago kontrolazeko asmoz.

Ikus gainera
------------

* Infusio

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q379932
* Commonscat Multimedia: Tisanes

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11962378b (data)
* GND: 4165418-3
* LCCN: sh85060334
* NKC: ph119046
* AAT: 300264020
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000069459

 |

* Wd Datuak: Q379932
* Commonscat Multimedia: Tisanes
**Martin Braithwaite**  (Esbjerg, Danimarka, 1991ko ekainaren 5a) Bartzelona Futbol Klubean aurrelari gisa jokatzen duen danirmarkar futbol jokalaria da. Danimarkako futbol selekzio nazionalean ere jokatzen du, eta aukerak ditu 2020ko Eurokopan parte hartuko dutenen deialdian sartzeko.

Ibilbidea
---------

Martinek bere ibilbidea bere hiriko klubean hasi zuen, hain zuzen ere, Esbjerg fB taldean. Klub honetako bere mailetatik pasa ondoren, 2009an, 18 urte besterik ez zituela, lehen taldearekin jokatzen hasi zen. 2013rarte jokatu zuen talde honetan, 89 partidu jokatuz eta bere talderentzat 17 gol sartuz. 22 urterekin, ordea erronka berriei aurre egitea erabaki zuen beste talde batzuetan, eta horregatik Toulouse Frantziako taldeak erosi zuen, Esbjerg-i 2 milioi ordainduz. Toulousen eman zuen benetan Martinek bere kalitatearen berri, han ere leku bat irabazi eta marka politak lortu baitzituen. 136 partidu jokatu zituen txapelketa guztietan, eta 35 gol erdietsi zituen.

Heldu zen etapa hori atzean uzteko garaia ere, eta berak esan moduan erabaki zail bat eta gero, 2017an Ingalaterrako bigarren mailako Middlesbrough taldeak fitxatu zuen, talde frantziarrari 9 milioi euro ordaindu ondoren. 2019. urteko udararte iraun zuen kontratuak, baina benetan Braithwaitek 2017-2018 eta 2018-2019 denboraldietako lehen zatiak besterik ez zituen jokatu taldearekin. Bi zati hauetan, 36 partidu jokatu eta 8 gol sartu zituen. Hala ere, bi denboraldietako azken txanpetarako Bordeaux (14 partidu, 4 gol) eta CD Leganes (19 partidu, 4 gol) taldeetara utzi zuten. Azken talde honetan gustura gelditu ziren aurrelariarekin, beraz 5 milioi ordaintzea erabaki zuten, Martin bertan gera zedin.

Jokaldia ongi atera zitzaien. 2019-2020 denboraldiko lehen zatian eman zuen maila onaz gain, 24 partidutan 6 gol sartu baitzituen; Bartzelonak Ousmane Dembélé eta Luis Suarezen lesioen aurrean jokalariaren etete-klausula ordaintzea erabaki zuen, zeina 18 milioikoa zen. Leganesek jokalari garrantzitsua galdu zuen, baina 13 milioi euroko probetxua atera zuen bi operazioekin.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2440999
* Commonscat Multimedia: Martin Braithwaite

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1159878653618331189

 |

* Wd Datuak: Q2440999
* Commonscat Multimedia: Martin Braithwaite