recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Douglas konderria** (ingelesez: *Douglas County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lawrence da. 2010eko zentsuaren arabera 110.826 biztanle zituen, Douglas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Douglas konderriak 1.229,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 48,6 ura dira. Beste 1.180,7 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 90,15 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 110.826 pertsonetatik 96.183 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.651 dira. 4.204 beltzak edo afroamerikarrak. 2.636 amerikar natiboak ziren eta 59 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4.112 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 153 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.479 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112220
* Commonscat Multimedia: Douglas County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141905865
* LCCN: n81108712
* NARA: 10038940
* **Lekuak**
* OSM: 1070370
* TGN: 2000682

 |

* Wd Datuak: Q112220
* Commonscat Multimedia: Douglas County, Kansas
**Ermitagañako azoka** Nafarroako Iruñea hiriburuko Ermitagaña auzoan dagoen udal-merkatu bat da.

Kokalekua
---------

Ermitagaña kalean kokatua dago, Golem Baiona zinemak eta Europa plazaren alboan eta Yamaguchi parkearen iparraldean.

Historia
--------

1982an eraikia eta 1999an berritu zen.

Saltokiak
---------

8 saltoki dauzka:

* 2 fruta- eta barazki-saltoki
* Haragi-saltoki bat
* Arrain-saltoki bat
* Oliba eta kontserba saltoki bat

goiko solairuan, eta behekoan

* Ogi eta opiletarako saltoki bat
* Gazta-saltoki bat

Gainera, merkatuak taberna-kafetegi bat dauka, lore-denda bat eta 630 metro koadroko merkataritza-galeria bat.

Merkatuak etxez etxeko banaketa-zerbitzua dauka, eta aparkalekua ordaintzen die eremu urdinean autoa uzten duten bezeroei. 2010ean sukaldaritza irakasteko gunea prestatu zuten azokan bertan.

Garraio publikoa
----------------

15, 12, 8 eta 9. autobus lineak.

Kanpo estekak
-------------

* Ermitagañako azoka. Iruñeko Udal webgunea[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257050

 |

* Wd Datuak: Q12257050
**Douglas konderria** (ingelesez: *Douglas County*) Nevadako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Las Vegas da. 2010eko zentsuaren arabera 46.997 biztanle zituen, Douglas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Douglas konderriak 1.910,48 kilometro koadro ditu. Horietatik 72,32 ura dira. Beste 1.838,16 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 24,6 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 46.997 pertsonetatik 44.197 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.103 dira. 174 beltzak edo afroamerikarrak. 759 amerikar natiboak ziren eta 60 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 699 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 64 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.044 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484398
* Commonscat Multimedia: Douglas County, Nevada

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147757691
* ISNI: 0000 0004 0383 4027
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 166454
* TGN: 1002340

 |

* Wd Datuak: Q484398
* Commonscat Multimedia: Douglas County, Nevada
***ʾĒl*** (aleph-lamed idatzita, (adibidez ugariteraz: 𐎛𐎍‎, fenizieraz: 𐤋𐤀, hebreeraz: אל‎, asiriera klasikoz: ܐܠ‎, arabieraz: إل‎ edo إله, akaderaz: *ilu* hitzaren ahaidea) Iparmendebaldeko hizkuntza semitikoetan jainko esateko erabiltzen den hitza da. Akadierazko *ilum*en parekoa da.

Kanaandar erlijioan edo Ekialde Hurbileko erlijio askotan *Eli* edo *Il* jainko gorena zen, gizaki guztien aita eta izaki guztien sortzailea eta Asherahren senarra. Hala agertzen da idatzia Ugariteko tauletan, Sirian.

Eblako artxiboko hondakinen artean, Siriako Tell Mardikhen, *El* agertu zen idatzia jainkoen zerrenda batean, jainko guzti horien aita gisa. Hondakin hauek K.a. XXIV. mendekoak dira. Kondaira batzuen arabera bi emazten zituen eta bere semeekin batera santutegi bat eraiki zuen desertuan. Bere semerik garrantzitsuenak Hadad, Yam eta Mot ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Online Phoenician Dictionary*
2. 1 2  Matthews 2004, p. 79.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1316633
* Commonscat Multimedia: El (deity)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4511367
* GND: 122218000
* SUDOC: 027574555
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1316633
* Commonscat Multimedia: El (deity)
**Douglas konderria** (ingelesez: *Douglas County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ava da. 2010eko zentsuaren arabera 13.684 biztanle zituen, Douglas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Douglas konderriak 2.109,79 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,5 ura dira. Beste 2.107,3 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,49 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.684 pertsonetatik 13.328 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 110 dira. 28 beltzak edo afroamerikarrak. 74 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 30 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 221 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484791
* Commonscat Multimedia: Douglas County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143112444
* LCCN: n84009101
* **Lekuak**
* OSM: 1180445
* TGN: 2001196

 |

* Wd Datuak: Q484791
* Commonscat Multimedia: Douglas County, Missouri
**Ermuko espiritua** 1997 urtean ETAk Miguel Ángel Blanco PP alderdiko Ermuko zinegotzia bahitu eta erail ondoren espainiar nazionalismoarekin lerrokatutako gizarte eta politikagintzako hainbat sektoreetan sortutako erreakzio eta joera da. Espainiar nazionalismoaren alderdi eta eragile politiko nagusiek Espainian adostutako fronte politiko bateratua izan zen, bereziki Hego Euskal Herrian beren tesi politikoak ezartzeko asmoz, hasiera batean ETAren aurkako joera zela aipatu zuten, ondoren ezker abertzalearen aurka zabaldu zuten, eta handik denbora gutxira, Ermuko espiritua eusko abertzaletasun osoaren aurka egiteko joera orokortua bilakatu zuten.

Joera honen ondorioz espainiar nazionalismoarekin ari eta garbi lerrokatutako Ermuko Foroa sortu zen eta beste zenbait espainiar erakunde eta talde nazionalisten bitartez zuzendu izan da.

Kritikak
--------

Hego Euskal Herrian jende ugarik ETA aitzakitzat hartzen duen espainiar nazionalismoaren ezkutuko euskalduntasunaren aurkako joera bat besterik ez dela ere kritikatu izan du, beste askok garaiko Espainiako Gobernuak eta haren menpeko espainiar hedabideek artifizialki sortu eta puzturiko eta Espainia aldean hauteskundeetan bozkak lortzeko asmakuntza bat besterik ez dela ere aipatu izan dute.

2007an, Ermuko Udalbatzak Ermuko Foroak udalerriaren izena gehiago erabil ez zezan eskatzeko proposamena onartu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8778783

 |

* Wd Datuak: Q8778783
***Erebia cassioides*** (antzina *Erebia dromus*) Nymphalidae familiako tximeleta bat da. Europa hegoaldeko mendialdetan bizi da, Piriniotan, Alpeetan, Balkanetan eta Karpatoetan esate baterako.

Deskribapena
------------

Tamaina txikiko tximeleta da, 32-38 mm arteko hegal-zabalera duena. Kolore urdin-griseko hegalak ditu eta aurreko hegoetan orbain laranja zabalak eta diztira berde metalikoak ditu. Atzeko hegaletan puntu laranjen lerroak ditu. Aurreko hegaldetan bina ozelo beltz txiki ditu. Azpialdean aurreko hegalak marroiak dira eta atzekoak grisak.

Bizi zikloa
-----------

Tximeletak uztaila eta iraila artean ikusten dira hegan, gehienak abuztuan. Tximeleta emeek arrautzak lur gainean jartzen dituzte eta handik beldarrak sortzen dira. Gramineoetaz elikatzen dira eta neguan hibernatu egiten dute. Udaberrian elikatzen jarraitzen dute eta ekainean pupa eratzen dute, ondoren tximeleta belaunaldi berria sortzeko.

Habitata
--------

Mendialdean bizi dira, 1.600 eta 2.600 metro arteko altueran. Malda handiko zelaietan aurkitzen dira, harri eta arroka asko dituzten eremuetan.

Azpiespezieak
-------------

Sei azpiespezie ezagutzen dira:

* *Erebia cassioides cassioides*
* *Erebia cassioides arvernensis*
* *Erebia cassioides carmenta*
* *Erebia cassioides macedonica*
* *Erebia cassioides illyrica*
* *Erebia cassioides tonalensis*

Iruditegia
----------

* Hegalen gainaldea.Hegalen gainaldea.
* Hegalen azpialdea.Hegalen azpialdea.
* Lore gainean.Lore gainean.
* Alboko ikuspegia.Alboko ikuspegia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Erebia dromus» *iNaturalist* (Noiz kontsultatua: 2023-03-14).
2. 1 2   «Common brassy ringlet - Erebia cassioides» *web.archive.org* 2019-07-22 (Noiz kontsultatua: 2023-03-14).
3. ↑   «Erebia» *ftp.funet.fi* (Noiz kontsultatua: 2023-03-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2120601
* Commonscat Multimedia: Erebia cassioides

---

* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 51729
* Fauna Europaea: 441392
* GBIF: 5134796
* UICN: 160590
* NCBI: 111900

 |

* Wd Datuak: Q2120601
* Commonscat Multimedia: Erebia cassioides
**Douglas konderria** (ingelesez: *Douglas County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Armour da. 2010eko zentsuaren arabera 3.002 biztanle zituen, Douglas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Douglas konderriak 1.123,19 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,83 ura dira. Beste 1.118,36 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,67 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.002 pertsonetatik 2.914 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 23 dira. 11 beltzak edo afroamerikarrak. 54 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 20 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489259
* Commonscat Multimedia: Douglas County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131360689
* LCCN: n81096194
* **Lekuak**
* OSM: 1739809
* TGN: 2001791

 |

* Wd Datuak: Q489259
* Commonscat Multimedia: Douglas County, South Dakota
*Artikulu hau zakilaren erekzioari buruzkoa da; erekzio femeninoa gaitzat duena beste hau da: «Sexu kitzikapen (emakumea)»*

Gizon baten zakilaren **erekzio**-prozesua.
**Erekzioa**, batzuetan **zakilaren tumeszentzia** ere deitua, gizon eta hainbat animalia arren zakila gogortze eta zutitzeari deritzo, sarpena ahalbidetzeko. Erekzioak elkarrekintza psikologiko, neuronal, baskular eta endokrino konplexuak ditu. Gehienetan, erekzioa sexu kitzikapenaren ondorioa da, nahiz eta, batzuetan, espontaneoak izan daitezkeen. Erekzioaren forma, angelua eta norabidea aldakorra da gizakien artean.

Fisiologiaren aldetik, erekzioa nerbio-sistema autonomoaren dibisio parasinpatikoak sortzen du, oxido nitrikoa (zainen dilatadore bat) jariatzen duenean arteria trabekularrean eta zakileko giharretan. Arteriak dilatatzen dira, zakilaren leize-gorputza eta gorputz arola odolez betez. Aldi berean, gihar *ischiocavernosus*a eta *bulbospongiosus*ak leize-gorputzeko zainak konprimatzen dituzte, odolaren itzulera moztuz. Erekzioa erortzen da aktibitate parasinpatikoaren maila berriro jaisten denean.

Gizonezkoek erekzio iraunkor bat atxikitzeko gauza ez direneko arazoari zutitzearen disfuntzio deitzen zaio.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Giza anatomiako atlasa.*  Universidad del País Vasco, Servicio Editorial = Euskal Herriko Unibertsitatea, Argitalpen Zerbitzua D.L. 2014 ISBN 9788498609677. PMC 892534072..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q133993
* Commonscat Multimedia: Erect mammal penis

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4521692-7
* LCCN: sh2007006549
* NKC: ph119983
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D010410

 |

* Wd Datuak: Q133993
* Commonscat Multimedia: Erect mammal penis
**Eregion**, Tolkienen legendariumeko fikziozko toki bat da. Hithaeglir edo Mendi Lainotsuen mendebaldean dagoen eskualde bat da, eta, Eguzkiaren Bigarren Aroan, Erdialdeko Lurraldean, Noldorren erresumarik garrantzitsuena garatu zen tokia. Han zegoen Ost-in-Edhil, errementari elfoen hiria, bertako jauna Zelebrinbor zena, eta han landu ziren botere eraztunak, Sauronen gidaritzapean. Eregion, Sauronen aurkako gerran suntsitua izan zen Eguzkiaren Bigarren Aroan, eta erabat mortua geratu zen. Eraztunaren Elkarteak, Mendi Lainotsuetarantz zihoanean zeharkatu zuen. Gizakiek, eskualde hau, Azebeda deitu zuten, beharbada, eskualdeko ikur ziren gorostiak barra-barra aurkitzen zirelako.

Eregionen, Runen aldaera elfikoak ere sortu ziren, denborarekin, ahaztuak izan ziren arren. Erdialdeko Lurraldeko pertsonaia garrantzitsuek, runa elfikoak, euren gutunen lakre bezala edo ikur heraldiko bezala erabiltzen zituzten. Arnorren ere, Bigarren Aroko nazio numenortarra, runak alfabeto ofizial bezala erabiltzen ziren, eta Dunedain guztiak, Isildurren leinuko ondorengoak, ezagutzera behartuta zeuden.

| * i
* e
* a
Ardako erresumak (J. R. R. Tolkienen legendariumen Bigarren Aroan) |
| --- |
| Gizakienak | Arnor  •  Gondor  •  Lond Daer  •  Numenor  •  Umbar |
| Elfoenak | Dorwinion  •  Edhellond  •  Eregion  •  Lindon  •  Lorinand  •  Baso berdea  •  Rivendel |
| Nanoenak | Belegost  •  Khazad-dûm |
| Entenak | Fangorn |
| Etsaiarenak | Cirith Ungol  •  Mordor |
**Douglas konderria** (ingelesez: *Douglas County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Alexandria da. 2010eko zentsuaren arabera 36.009 biztanle zituen, Douglas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Douglas konderriak 1.864,8 kilometro koadro ditu. Horietatik 214,21 ura dira. Beste 1.650,6 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,31 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 36.009 pertsonetatik 35.315 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 341 dira. 146 beltzak edo afroamerikarrak. 94 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 163 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 281 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109981
* Commonscat Multimedia: Douglas County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137218075
* LCCN: n81093310
* NARA: 10039615
* **Lekuak**
* OSM: 1795711
* TGN: 2001019

 |

* Wd Datuak: Q109981
* Commonscat Multimedia: Douglas County, Minnesota
Parkearen irudia. Atzean, zubi zuri ospetsua.
Arrosadien irudia parkearen barnean, hauek, izena ematen diotelarik.
Lakuaren irudia parkearen barnean
***Parque del Rosedal*** edo soilik ***El Rosedal*** (euskaraz *Arrosadia*) Argentinako hiriburu den Buenos Aireseko Palermo auzoan dagoen parke tradizional bat da.

Ezaugarriak
-----------

Parkeak, zenbait hektarea eta txalupak aloka daitezkeen laku handi bat ditu. Parkearen erdian dagoen uharte batetara zeharkatzeko zubi bat dago.

Parkeak, arrosadi ugari aurkitzen diren eremu handi bat du.

Udaberriaren Jaia
-----------------

Urtero, irailak 21ean, parkeak, gazte ugari hartzen ditu, horietako gehienak, bigarren hezkuntzan ikasten ari direnak, parkeko gune berdeetan piknikak egiteko joaten direnak.

Parkeko beste gauza batzuk
--------------------------

* Musua (Baptiste Gask)

Ikus, gainera
-------------

* Mateo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3050234
* Commonscat Multimedia: El Rosedal

---

 |

* Wd Datuak: Q3050234
* Commonscat Multimedia: El Rosedal
The *Tonight Show*, elkarrizketak umorez konbinatzen dituen eztabaida-programa. Hemen, aurkezleak (Jay Leno) Laura Bush AEBko lehen dama ohiarekin hitz egiten dago.
**Elkarrizketa-programa** (ingelesez: *talk show)* gonbidatu baten edo batzuen iritzia entzutera bideratutako telebista-programa bat da, batzuetan eztabaida-formatuan. Gauerdian egiten diren mota horretako programei gauerdiko programa deitzen zaie (ingelesez late night show).

Programa horietan, aurkezleak elkarrizketak egiten dizkie telebistaren mundutik kanpoko protagonistei, pertsona arruntei, bizitzen ari diren edo bizi izan dituzten esperientzia pertsonalen testigantzak eman ditzaten. Arazo sozial, familiar edo sexualekin zerikusia duten gaiak izaten dira, eta ikusleen arreta erakartzen dute, beren sentimenduei interpelazioa egiten baitiete, eta asko lekukotza batzuekin identifikatuta senti daitezke.
Horrelako programetan, beraz, berehalako harremana dago aurkezlearen eta gonbidatuen artean. Gainera, zenbait arlotako adituek ere parte hartzen dute batzuetan (psikologoak, abokatuak, soziologoak), eta beren iritziekin parte har dezakete, landutako gaiaren arabera ikuspegi profesionalago batetik. Eta, azkenik, platotik bertatik ikusleek zein telefonoz ikusleek parte har dezakete, gonbidatuaren aldeko iritzia emanez edo gonbidatuak esaten duenari aurka eginez (pertsona horiek elkarrizketatuarekin nolabaiteko harremana izaten dute eta ez daude ados haren lekukotzarekin).

1950ean sortu zen, Estatu Batuetan barietate-programei lotuta agertu zirenean. 1960. urtearen amaieran, Phil Donahueren ikuskizunak estilo berri bat hasi zuen hedabideetan: informazio interesgarria partekatzea, hainbat gai zalantzan jartzea eta aireztatzea. 1970eko hamarkadaren amaieran eta 1980ko hamarraldian, joera hori ospetsuen aitorpenetara eta tabuen suntsipenera joan zen. 1990ean, gai nagusia beste pertsona batzuei inoiz kontatu ez zaizkien sekretuak ezagutaraztea zen.
2000. eta 2010. urteetarako, *talk showek* bizipen pertsonalak kontatzen zituzten, programaren emanaldi bakoitzean aldatu ohi den gai baten barruan. Elkarrizketa-programa arrakastatsuenen artean daude The *Oprah Winfrey Show*, The *Tonight Show*, The *Jerry Springer Show* eta Geraldo *Geraldo* Riverarekin.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q622812
* Commonscat Multimedia: Talk shows

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4117164-0
* NKC: ph256077
* NARA: 10641032
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q622812
* Commonscat Multimedia: Talk shows
**Dunnottar gaztelua** (ingelesez: *Dunnottar Castle*) Eskoziako ipar-ekialdean kokatzen den Erdi Aroko gaztelua da. Stonehaven herritik 3 kilometro hegoalderuntz dago. Gaur egun bertan bere hondakinak besterik ez dira gelditzen, hauek lurmutur baten amildegi edo itsaslabar baten gainean kokaturik daudelarik. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Gugaino iritsi zaizkigun eraikinak nagusiki XIX eta XV. mendekoak dira, baina ia ziurtasun osoz bertan *mende ilunak* izenez ezagutzen den garaiko gotorleku bat legoke. Dunnottar gazteluak Eskoziako historiako Erdi Aro eta Ilustrazio garaietan paper garrantzitsua izan zuen, bere kokalekutik Eskoziako iparraldeko itsas trafikoaren ibilbideak kontrolatu baizitezkeen, baita lurrez defendatzeko erraza zelako. Gaur egun nahiz eta leku hau jendeari irekia egon jabego pribatua da, urtero milaka turista ugarik bisitatzen dutelarik.

Fauna
-----

Gazteluaren ipar eta hegoaldeko amidegietako haitzak itsas hegazti ugariren bizileku dira, honek Eskoziako kostaldeko lur eremu hau iparraldeko Europako hegaztien santutegi garrantzitsua bilakatzen dutelarik.

Geologia
--------

Dunnottar gaztelua kokaturik dagoen harkaitza mundu mailako erreferentziazko konglomeratuzko itsaslabar bat da.

Zinema
------

Mel Gibson eta Glenn Close aktoreak agertzen diren *Hamlet* filmako zenbait eszena Dunnottar gazteluaren filmatu ziren.

Dunnottar gaztelua.

Kanpo estekak
-------------

* Dunnottar gazteluko webgunea **(Ingelesez)**
* *Dunnottar gaztelua* *Undiscovered Scotland* webgunean ikusgai **(Ingelesez)**
* Dunnottar gazteluko Mamuak, Historia, Argazkiak eta Margolariak Aboutaberdeen.com webgunean **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q746983
* Commonscat Multimedia: Dunnottar Castle

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q746983
* Commonscat Multimedia: Dunnottar Castle
**El Romeralgo trikuharria** (gaztelaniaz: *Dolmen de El Romeral*) monumentu megalitiko erraldoia da, Andaluziako Antequera udalerrian. Korridore bat eta zirkulu-formako ganbera bi ditu eta inguruko trikuharriek ez bezala, harritzarrak baino harri txikiak darabiltza, hormak egiteko.

XX. mendearen hasieran, Tartessosko kulturakoa zela pentsatu zen, baina egungo adituek Los Millaresko kulturakoa dela diote, horren ezaugarri nagusia diren tholoien antzekoa delako. Hori dela eta, K. a. 1800 inguru eraiki zela uste da.

Viera eta Mengako trikuharriak gertu (4 km.) ditu.

Egitura
-------

Berezia da haren kupula tipologiagatik, ilarak hurbiltzeagatik (tradizio mediterraneoari lotua) eta atipikoa, El Torcal mendilerrorantz duen orientazio bikoitzagatik (lotura geografikoa) eta neguko solstizioaren eguerdiko eguzki-irteeragatik (lotura astronomikoa). Korridore dinteldun batez osatuta dago, sekzio trapezoidalekoa eta 4 metroko luzerakoa, lauza handiekin eta harri txikiekin eraikia. Atzealdean bi ganbera zirkular daude, lehenengoa bigarrena baino diametro handiagokoa, eskaintzetarako eta aldare-harri batekin; errenkada bakoitzean harri txiki irtenekin eraikiak, behekoarekiko; horrela, ganga-formako sekzio bat lortzen da, nahiz eta azkenean sistema giltzarrian estalki batekin osatu. Multzoa 75 metroko diametroa duen tumulu batez estalita dago, altzifreen perimetro batez inguratuta.

Irudiak
-------

* Kanpoko ikuspegiaKanpoko ikuspegia
* Kanpoko ikuspegiaKanpoko ikuspegia
* Sarrerako pasabideaSarrerako pasabidea
* Barruko kameraBarruko kamera
* Kamararen sabaiaKamararen sabaia
* Sarrerako pasabideaSarrerako pasabidea
* PlanoaPlanoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Sánchez Cantón, Francisco Javier.  (1932). *Monumentos españoles.*  Centro de Estudios Históricos, 80–81 or..
2. ↑  Conjunto Arqueológico Dólmenes de Antequera, Andaluziako Junta

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5812486
* Commonscat Multimedia: Tholos de El Romeral

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 1501-002
* BIC: RI-55-0000900-00000
* IAPH: i22243

 |

* Wd Datuak: Q5812486
* Commonscat Multimedia: Tholos de El Romeral
Navier – Stokes ekuazio diferentzialak, buxadura baten inguruan aire-fluxua simulatzeko erabiliak.
**Deribatu partzialetako ekuazio (DPE)** bat, aldagai bi edo gehiagoko funtzio ezezagun bat eta funtzio horren deribatu partzial batzuk erlazionatzen dituen ekuazio diferentziala da. Ekuzio hauek erabiltzen dira aldagai anitzeko funtzioak tartean sartzen dituzten problemak formulatzeko, eta eskuz ebazteko edo eredu konputazional bat sortzeko erabiltzen dira. Ekuazio diferentzial arruntak deribatu partzialetako ekuazioen kasu partikular bat dira, zeinetan funtzioak aldagai bakarrekoak baitira. Deribatu partzialetako ekuazioak fenomeno ugari deskribatzeko erabil daitezke, hala nola, soinua, beroa, difusioa, elektrostatika, fluido dinamikoak, elastizitatea edo mekanika kuantikoa.

Oro har, deribatu partzialetako ekuazioak analitikoki ebaztea ekuazio diferentzial arruntak ebaztea baino zailagoa izaten da. Deribatu partzialetako ekuazioak ebazteko karakteristiken metodoa, Greenen funtzioa, integralaren transformatua edo aldagaien banantze-metodoa erabil daitezke, besteak beste.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Arrizabalaga Uriarte, Naiara.  (2020). *Ekuazio Diferentzialak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q271977
* Commonscat Multimedia: Partial differential equations

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11931364s (data)
* GND: 4044779-0
* LCCN: sh85037912
* NDL: 00563088
* NKC: ph123970
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q271977
* Commonscat Multimedia: Partial differential equations
**El-Kurru** Nubiako herri bat da, Napatako erregeen lehen nekropoliaren ondoan dagoena.

K.a. IX. mendea arte, nubiarrak tumuluetan lurperatzen ziren. Garai honetan, erregeek, euren burua Amaniri (Amon) gomendatzen zioten. Gainera, euren tituluak, Egiptoko faraoien berdinak edo antzekoak izan ziren. Alararen hilobian (K.a. 795-K.a. 760 inguru), egiptoar ikurrak aurkitu dira, baita beste errege batzuen hilobietan ere.

K.a. VIII. mendearen erdialdean, Piankhi erregeak, Egiptokoaren oso antzekoa zen lurperaketa sistema bat ezarri zuen, tumuluak, piramide bihurtuta. Erregeen hilobiak El-Kurrun aurkitu dira, Tanutamanirena barne, K.a. 664tik K.a. 643 arte errege izan zena, bere aurreko errege izan zen Taharqok, Nuriko hilerria inauguratu zuenean, El-Kurrukoa ordezkatu zuena K.a. 664an.

Tanutamaniren piramidea mutur batean dago, Shabakorenaren ondoan. Honen artean erdian espazio bat dagoelarik, Pianjyrena dago, handiena. Kashtarena bigarren dago, Tanutamanirenaren kontrako aldean, lerrokaturiko zortzi piramide eta zenbait eraikin dituen talde batean.

Erreginen hamalau piramideek, zazpi metroko luzera dute albo bakoitzean (erregeen piramideek 10 metro inguru). Ipar-ekialdean, 24 zaldiren hondarrak ere aurkitu dira, ziur aski, Nubiako faraoien borroka gurdienak, baita bi zakur ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2119834
* Commonscat Multimedia: Pyramids of el-Kurru

---

* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 36896
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 1073-002

 |

* Wd Datuak: Q2119834
* Commonscat Multimedia: Pyramids of el-Kurru
**Dactyloidae** narrasti genero bat da, normalki **anole** izena hartzen duena. Oraindik ere sailkapenaren inguruan eztabaida handiak daude. NCBIk guztiak Iguanidae familiaren barruko **Polychrotinae** azpifamilian sailkatzen ditu, adibidez. Beste sailkapen askotan genero bakarra onartzen da, *Anolis*, hain zuzen ere, 400 bat espezierkin bere barnean. Hala ere ikerketa genetiko batzuek *Anolis*en barruko animaliak genero ezberdinetan sailkatu dituzte.

Gaur egun proposatu diren kladoak *Dactyloa*, *Deiroptyx*, *Ctenonotus*, *Xiphosurus*, *Norops*, *Chamaelinorops*, *Anolis* (klado monofiletiko gisa, besteak kendu ostean) eta *Audantia*.

*Polychrus* generoa lehen hauekin batera sailkatzen zen, baina ez du harreman genetikorik *Anolis*ekin, eta gertuago dago Hoplocercidae familiatik. Hori dela eta Polychrotidae familian bakarrik sartzen da genero hau.

Gaitasuna dute kolorea aldatzeko, eta horregatik Ameriketako kamaleoi gisa izendatzen dituzte batzuk. Paretetan gora egin dezakete erraz, gekkoen antzera. Hala ere ez dute harreman sendorik bi talde horiekin eta gertuago daude iguanengandik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  NCBI Taxonomy Browser

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3011738
* Commonscat Multimedia: Dactyloidae
* Wikispecies Espezieak: Dactyloidae

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 528341
* EOL: 33027654
* GBIF: 7339468
* ITIS: 1055379
* NCBI: 2024747

 |

* Wd Datuak: Q3011738
* Commonscat Multimedia: Dactyloidae
* Wikispecies Espezieak: Dactyloidae
**Drang nach Osten** (euskaraz literalki *Ekialderunzko Griña*) XIX. eta XX. mendean Alemaniar nazionalismoak Ekialdeko Europara zabaltzeko zuen joera, irrikia edo gogoa izendatzeko erabili zuen izendapena izan zen (Lebensraum politika). Izendapen honek berarekin bat Alemaniak Erdi Arotik hasi eta 1945. urterarte bere jabetzapean izan zituen eslaviar eta baltiar herrialdeetan alemaniar kultura eta alemanaren hedapena zekarren.

Bigarren Mundu Gerra amaitu ezkeroztik Polonia, Txekoslovakia eta Sobietar Batasunan alemaniarrren aurkako sentimendua pizteko erabili izan zen izendapen propagandistikoa izan zen.

1945-1948 bitartean eta Postdameko Konferentziaren ondorioz alemaniar biztanleria ekialdeko lurralde hauetatik kanporatua edo lekualdatua eta Oder-Neisse lerroko mugara atzeratuak izan ziren.

Ikus gainera
------------

* Lebensraum
* Alemaniarren ekialderako hedapena

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q313099
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q313099
**Entzima-inhibitzaileak** entzimen jarduera murrizten duten molekulak dira. Molekula horiek naturalak ala artifizialak izan daitezke. Artifizialen artean, esaterako, botika asko daude: molekula hauek mikrobio patogenoen entzimei lotzen dira eta haien jarduera inhibitzen dute, patogenoaren heriotza dakarrena (entzimek ez badute zuzen funtzionatzen bide metaboliko batzuk ez baitira osatzen).

Inhibitzaileek entzimen jarduera aldatzen dute, betiko (inhibizio itzulezinaren kasuan) edo aldi baterako (inhibizio itzulgarriaren kasuan). Beraz, bi inhibizio motaz jardun daiteke:

1.- **inhibizio itzulgarria**: inhibitzaile eta entzimaren arteko lotura ahula denean, erraz banatzen direnean; banatu ostean, entzima guztiz funtzionala da berriz

Bi mota daude:

Inhibizio lehiakorra: substratua (S) eta inhibitzailea (I) lehian daude entzimaren gune aktiboari atxikitzeko.
* inhibizio konpetitiboa: inhibitzaileak itxuraz substratuaren antzeko molekulak dira (gune aktiboari lotzen zaion zatia, behintzat). Inhibitzailea entzimaren gune aktiboan finkatzen da eta substratuak ezin du toki horri atxiki. Lehiakorrak esan nahi du inhibitzailea eta substratua lehian daudela, entzimaren gune aktiboari atxikitzeko.

Inhibizio lehiakorrean inhibitzailearen efektua substratuaren kontzentrazioa handituz neutralizatu daiteke. Izan ere, substratu asko dagoenean inhibitzailea entzimaren gune aktiboan lotzeko probabilitatea asko jaisten da.

* inhibizio ez-konpetitiboa: kasu honetan inhibitzaileak ez du antzik substratuarekin, eta ez da entzimaren gune aktiboan finkatzen. Entzimaren beste toki batean finkatzen da eta -horren ondorioz- gune aktiboaren konformazioa aldatu egiten du, ezinezkoa eginez substratuaren lotura entzimaren gune aktiboan. Hau gertatzen da batez ere entzima alosteriko izeneko entzimekin.

  

2.- **inhibizio itzulezina**: inhibitzailea eta entzimaren arteko lotura sendoa da, eta ez da desegiten. Ondorioz, inhibitzailea entzimaren gune aktiboan betiko elkartzen da, eta ez dio substratuari uzten toki horretan sartzen.

Inhibizio itzulezina eragiten duten molekulak artifizialak dira gehienak: pozoiak, botikak, intsektizidak, etab.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q427492
* Commonscat Multimedia: Enzyme inhibitors

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX538926
* NKC: ph250749
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D004791
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 23924

 |

* Wd Datuak: Q427492
* Commonscat Multimedia: Enzyme inhibitors
XIX. mendeko Londresen girotutako film bat grabatuz, 2004
**Drama historiko** iraganeko aldi batean girotutako lan bat da, oro har, zinemaren eta telebistaren testuinguruan erabilia. Drama historikoak fikzio historikoa eta erromantikoak, abenturazko filmak eta kapa eta ezpatako lanak biltzen ditu. Lan historiko bat, garai lauso edo orokor batean girotua egon daiteke, Erdi Aroan adibidez, edo garai zehatz batean, 1920ko Hamarkada Zoriontsuan adibidez.

Metodologia
-----------

Zinemaren hasieratik, garai historikoetan girotutako filmak ospetsuenetariko batzuk izan dira. D. W. Griffithen *The Birth of a Nation* eta Buster Keatonen *The General* filmak Estatu Batuetako Gerra Zibilean girotutako lan goiztiarren adibide nabarmenak dira. Garai ezberdinetan, azpigenero ezberdinek ospea lortu dute, westernak eta 1950eko hamarkadan Ipar Amerikako zinemagintzan nagusi izan ziren ezpata eta sandalien filmak kasu.

Lehen kritikariek erromantzean eta testuinguru galant bateko harremanetan oinarritutako filmak zirela esan zuten, gai serioagoak jorratzen zituztela uste den beste drama historiko batzuk ez bezalakoak. Beste batzuek gutxietsi zieten, emakumeei zuzendutako lanak zirela esanez. Drama historikoak genero kontserbadore gisa ere deskribatu dira, inoiz existitu ez den iragan imajinatu bat loriatzen dutelako.

Zehaztasun historikoa
---------------------

Drama historikoa fikzioa bada ere, lanek denbora tarte garrantzitsuko bizitza errealeko pertsonei edo gertaerei buruzko erreferentziak izan ditzakete, edo denbora-tartearen irudikapen faktiko zehatzak. Lanek fikziozko narratibak ere izan ditzakete, gehienak benetako pertsonetan edo ekitaldietan oinarrituak, *Braveheart*, *Les Misérables* eta *Titanic* kasu.

Gertakari edo pertsona historiko zehatzak zehaztasunez erretratatzen dituzten lanei dokudrama esaten diogu. Pertsona baten bizitza argumentuarentzat funtsezkoa denean, lan hori film biografiko esaten diogu (adibidez, *Frida*, *Cinderella Man* edota *Lincoln*).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Kuhn, Annette; Westwell, Guy.  (2012). *Oxford dictionary of film studies.*  Oxford: Oxford University Press, 97-98 or. ISBN 978-0-1995-8726-1..
2. ↑   **(Ingelesez)** Robé, Chris.  (2009). «Taking Hollywood Back: The Historical Costume Drama, the Biopic, and Popular Front U.S. Film Criticism» *Cinema Journal* (University of Texas Press) 48 (2): 70-87..
3. ↑   **(Ingelesez)** Niemi, Robert.  (2013). *Inspired by True Events: An Illustrated Guide to More Than 500 History-Based Films.*  (2. argitaraldia) Santa Barbara: ABC-Clio ISBN 978-1-61069-197-0..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7168625
* **Identifikadoreak**
* NDL: 00576663
* NKC: ph303255

 |

* Wd Datuak: Q7168625
Gaston Paris
**Erromania** Gaston Parisek kultura eta hizkuntza erromantzeen edo neolatinoen multzoari eman zien izena da.

XIX. mendean erabiliagoa zen kontzeptua da, eta Europa-barruko lurraldeetarako baino ez da erabiltzen. Banaketa ezagunena mendebaleko eta ekialdeko Erromania bereizten dituena da. Hala ere, ez dago argi azken horretan Balkanetako penintsula eta Italiakoa edo lehena bakarrik sartu behar den. Iberorromania, galorromania, italorromania, erretorromania eta dakorromania bereizi ohi dira, nahiz eta gune horietan erromaniko ez diren hizkuntzak ere izan (euskara, alemaniera, eta abar).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257159

 |

* Wd Datuak: Q12257159
*«Berri Ona» orriak hona dakar. Filmari buruzko artikulua hau da: «Berri Ona (filma)»*

  

P52 papiroa. Ezagutzen den Ebanjelioaren eskuizkriburik zaharrena da. II. mendearen lehenbiziko erdian idatzia izan zen, eta Joanen Ebanjelioaren zati bat dakar.
**Ebanjelioa** edo **Berri Ona** Jesus Nazaretekoaren mezua nahi hura biltzen duten liburuetatik bakoitza da.

Ebanjelio hitza grekotik dator (εὐ "ondo" eta αγγέλιον "mezua"), Mezu edo Berri ona esan nahi du. Kristautasunak sakratutzat ditu lau ebanjelio, Mateo, Marko, Lukas eta Joanek idatzitakoak. Hauek K.o. I. mendearen bigarren erdian edo II. mendearen hasierako urteetan idatzi ziren: Markorena, zaharrena, K.o. 50-60 urte bitartean idatzi zela uste da; Joanena, berriena, K.o. 90-110 urte bitartean idatzi zen. Hortik kanpo, ebanjelio apokrifo deituriko zenbait idazki daude, hainbat arrazoi direla-eta, Elizak (katoliko, protestante edo ortodoxoek, era berean) ofizialtzat onartzen ez dituenak.

Ebanjelioa zabaltzea eta ezagutaraztea adierazteko, kristauek **ebanjelizatu** hitza erabiltzen dute. Horrela, kristau-misiolarien zeregina Ebanjelioa zabaldu eta jendea kristautzea da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Euskaltzaindiaren Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-04-21).
2. ↑   «Euskaltzaindiaren Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-04-21).

Ikus, gainera
-------------

* Ebanjelioa Mateoren arabera
* Ebanjelioa Markoren arabera
* Ebanjelioa Lukasen arabera
* Ebanjelioa Joanen arabera
* Biblia
* Itun Berria
* Jesus Nazaretekoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q34274
* Commonscat Multimedia: Gospels

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 01123931
* NKC: ph886569

 |

* Wd Datuak: Q34274
* Commonscat Multimedia: Gospels
Ebapotranspirazio/lurpeko urak/isurketa diagrama
**Ebapotranspirazioa** (**ET**) lurrunketaren eta transpirazioaren batura da, lurraren gainazaletik eguratsera doan hezetasuna.

Lurrunketa eguzkiaren erradiazioak eragiten du eta transpirazioa landarediak. Denbora-unitateko milimetrotan adierazten da.

Lurrunketa
----------

Sakontzeko, irakurri: «Lurrunketa»
Jakina da ura etengabe trukatzen dela ozeano, kontinente eta atmosferaren artean. Grabitateak, atmosferan kondentsatzen den aire hezea prezipitazio moduan sakabanatzen du kontinente eta ozeanoan zehar, baina kontinente eta ozeanoetan pilatzen den ura atmosferara bueltatzen da ebapotranspirazio-prozesuaren bitartez. Nahiz eta lurrunketa eta transpirazioa prozesu desberdinak izan eta bakoitza bere aldetik egiten den, ez da batere erraza hauek banatzea, aldi berean gertatzen diren prozesuak direlako.

Ziklo hidrologikoa eta balantze energetikoa
-------------------------------------------

Ebapotranspirazioak uraren ziklo hidrologiko eta balantze energetikoan zer esan garrantzitsua dauka. Uste da euri erauntsi baten ondorioz sortutako prezipitazio totalaren % 70 atmosferara itzultzen dela ebapotranspirazioaren bidez, eta gainontzeko % 30a lurrazaleko eta lurrazalpeko isurketa moduan jariatzen dela ozeano eta itsasoetara. Ziklo hidrologikoaren osagaia izateaz gain, ebapotranspirazioak berotze-ahalmenean eta energiaren antolakuntzan eragina du uraren egoeraren aldaketa dela eta, jasotako eta igorritako energia kopuruan oreka lortzen delako. Prozesu honek eragiten duen ur-galera kopurua kontuan hartuta, ur-hornikuntza eta banaketa-sistema egoki bat gauzatu ahal izango dugu.

Aplikazioak
-----------

Zonalde ekologikoen diagrama, prezipitazio eta ebapotranspirazio altuera kontuan hartuta.
Uste da, urteak pasa ahala lortu diren emaitzek baieztatzen dutenez, baporizazioa erabiltzen dela gehienbat zonalde desberdinetako idortasun-adierazleetan eta klimatologian, fenomeno hau eragiten duten erreferentzia-faktorerik nagusienak bihurtu direlako. Hala eta guztiz ere, ebapotranspirazioan parte hartu duten bolumenen ebaluazioen inguruan lortu du leku aipagarri bat. Hauek berez garrantzitsuak dira, baina ezinbestekoak dira hainbat zereginetan, hala nola, baliabide hidrikoen planifikazio eta kudeaketan, hainbat lan-ingurumenetan eta baita landarediaren eskaera hidrikoetan ere.

Ikus, gainera
-------------

* Uraren zikloa
* Adaburu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q828158
* Commonscat Multimedia: Evapotranspiration

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph330256
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 9499
* GEA: 5380
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q828158
* Commonscat Multimedia: Evapotranspiration
Ebakidura modulua
**Ebakidura modulua** edo **zurruntasun modulua**, *G*, *S* edo *μ* moduan idatzia, esfortzu ebakitzailea eta ebakidura deformazioaren arteko zatiketaren bitartez askatzen da:

{\displaystyle G\ {\stackrel {\mathrm {def} }{=}}\ {\frac {\tau \_{xy}}{\gamma \_{xy}}}={\frac {F/A}{\Delta x/l}}={\frac {Fl}{A\Delta x}}}
non

{\displaystyle \tau \_{xy}=F/A\,} = mozketa esfortzua;
{\displaystyle F} eragiten duen indarra
{\displaystyle A} indarrak eragina duen azalera
{\displaystyle \gamma \_{xy}=\Delta x/l=\tan \theta \,} = mozketa deformazioa;
{\displaystyle \Delta x} desplazamendu transbertsala
{\displaystyle l} hasierako luzera
Ebakidura modulua gigapascaletan (GPa) ematen da, edo, sistema anglosaxoian liberak hazbete karratuko (ksi).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   IUPAC.  (1997). *Compendium of Chemical Terminology.*  (2. Online bertsio zuzendua. argitaraldia).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q461466
* **Identifikadoreak**
* GND: 4317190-4
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q461466
**Drew Van Acker** (Omaha, Nebraska, 1986ko apirilaren 2a) aktore eta modelo estatubatuarra da. Jason DiLaurentis Pretty Little Liarsen interpretatzeagatik da ezaguna.

Van Acker Omahan jaio zen (Nebraska) eta hamar urterekin Medfordera joan zen bizitzera, New Jersey. Filmaren prestaketaren bitartean, bere futbol taldeak hainbat lehiaketetan ibili zen eta horri esker, beka bat lortu zuen Towson Unibertsitatean futbolean aritzeko.

Towsonera joanten zenean, Drew Van Ackerrek erabaki zuen bere aktore ikasketetan arreta jartzea. Bere futboleko entrenatzailearekin hitz egin zuen bere erabakia emateko eta bere beka alde batera utzi zuen eta New York era joan zen nahi zituen ikasketekin jarraitzeko. Nahi beste diru lortu zuenean, Los Angelesera joan zen eta berehala merkataritza-agente bat lortu zuen. Pretty Little Liarsen papera lortu aurretik, Van Ackerrek, Tower Prep telesailan parte hartu zuen protagonista bezala. Baita ere The Lake-n atera zen.

2013tik aurrera, Devious Maidsen parte hartu zuen, MArc Cherryrengatik sortua.

Bi film egin ditu, oraingoz. Alde batetik, *Fortress* izenekoa, 2012an, eta beste alde batetik, *Camouflage* izenekoa, 2014an.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1258783

 |

* Wd Datuak: Q1258783
**Elisabeth Becker** (1923ko uztailaren 20a - 1946ko uztailaren 4a) Bigarren Mundu Gerran kontzentrazio-esparru bateko zaintzailea izan zen.

Biografiak
----------

Becker Neuteichen jaio zen, Danzig Hiri Librean (gaur egun Nowy Staw, Polonia), Alemaniako familia batean. 1936an, 13 urte zituela, Neska Alemanen Ligara batu zen. 1938an sukaldari bihurtu zen Danzigen. 1939an alemaniarrak iritsi ziren hirira, eta Becker arrakastaz moldatu zela esaten da. 1940an Dokendorf enpresarentzat hasi zen lanean Neuteichen, non 1941 arte lan egin zuen, Danzigen nekazaritza laguntzaile bihurtu zenean.

1944an, SSek guardia gehiago behar zituzten Stutthofeko kontzentrazio-esparru hurbilean, eta Becker zerbitzura deitu zuten. 1944ko irailaren 5ean iritsi zen Stutthofera, SSetako Aufseherin bezala entrenatzen hasteko. Geroago, Stutthofeko emakumeen esparruan lan egin zuen SK-IIIn. Han, gas ganberarako emakumeak eta haurrak aukeratu zituen pertsonalki.

Beckerrek zelaitik ihes egin zuen 1945eko urtarrilaren 15ean, eta Neuteicheko bere etxera itzuli zen. Apirilaren 13an, polizia poloniarrak atxilotu eta espetxean jarri zuen, epaiketaren zain. Stutthofeko epaiketa 1946ko maiatzaren 31n hasi zen Danzigen, SSetako bost emakume ohi eta zenbait kapo akusatu gisa zirela. Becker, beste hamar akusatuekin batera, heriotza zigorrera kondenatu zuten. Hainbat gutun bidali zizkion Poloniako presidente Bolesaw Bieruti indultu bat eskatuz, bere ekintzak Gerda Steinhoff edo Jenny-Wanda Barkmannenak bezain zorrotzak izan ez zirela argudiatuz. Ez zen indulturik eman, eta 1946ko uztailaren 4an (erorketa laburraren metodoaren bidez) Biskupia Górkan zintzilikatu zen jendaurrean, SSetako beste hamar ikuskatzaile eta arduradunekin batera. Bere urkako argazkietatik, badirudi lepoa hautsi zitzaiola eta burmuineko heriotza izango zuela, zigortutako beste guardietako batzuek ez bezala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *ExecutedToday.com » jenny wanda barkmann.*  (Noiz kontsultatua: 2020-04-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q64672
* Commonscat Multimedia: Elisabeth Becker

---

 |

* Wd Datuak: Q64672
* Commonscat Multimedia: Elisabeth Becker
**Crittenden konderria** (ingelesez: *Crittenden County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Marion da. 2010eko zentsuaren arabera 9.315 biztanle zituen, Crittenden kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Crittenden konderriak 961,25 kilometro koadro ditu. Horietatik 28,98 ura dira. Beste 932,27 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,69 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.315 pertsonetatik 9.113 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 48 dira. 76 beltzak edo afroamerikarrak. 32 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 17 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 65 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q400747
* Commonscat Multimedia: Crittenden County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154806964
* LCCN: n83055836
* **Lekuak**
* OSM: 1800953
* TGN: 2000784

 |

* Wd Datuak: Q400747
* Commonscat Multimedia: Crittenden County, Kentucky
**Eretzako Estazio Megalitikoa** Bizkaiko aztarnategi megalitiko garrantzitsua da nahiz eta monumentu asko ez izan, sei besterik ez, baina barietate handiaz: tumuluak, trikuharriak, egitura bat. Estazioa Galdames eta Güeñes herrien lurraldetan dago. Estazio horretan dauden monumentuetako batzuetan indusketak egin dira, eta, material arkeologiko interesgarria eskuratu da.

Historiaurreko monumentuak
--------------------------

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak. Mendi hauetan abelazkuntzak tradizio luzea izan du eta, jakina denez, aktibitate horrek eraikin megalitikoekin lotura handia du. Egun, oraindik orain, abereak ikus daitezke.

Kokapen geografikoa
-------------------

Udalerriak: Artzentales, Gueñes eta Galdames. Nerbioi ibaiaren paralelo, ezkerraldean, dago. Altuera handiena Eretza da (895 m). Konposizio geologikoari dagokionez, hareharria eta kareharria gailentzen dira. Paisaia, garai batean, meategiena zen eta horrek marka handiak utzi ditu. Egun koniferen landaketak daude nonnahi.

Sailkatutako monumentuak
------------------------

Inguru horretan hogeita monumentu aurkitu dira.

### Trikuharriak

Hiru katalogatu dira:

* Ganeran
* Gazteran
* Pico Mayor.

Tumuluak
--------

Bi dira:

* Eskatxabel I
* Eskatxabel II

Egitura
-------

Bakarra:

* Kanpazaulo

Egoera legala
-------------

Estazio megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2009ko martxoaren 6an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2009ko martxoak 6, 46.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216680

 |

* Wd Datuak: Q65216680