recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tunica konderria** (ingelesez: *Tunica County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tunica da. 2010eko zentsuaren arabera 10.778 biztanle zituen, Tunica kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tunica konderriak 1.245,08 kilometro koadro ditu. Horietatik 67,49 ura dira. Beste 1.177,58 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,66 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.778 pertsonetatik 2.731 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 245 dira. 7.894 beltzak edo afroamerikarrak. 14 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 60 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 72 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484668
* Commonscat Multimedia: Tunica County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123179179
* ISNI: 0000 0004 0637 6420
* LCCN: n82104411
* NARA: 10039551
* **Lekuak**
* OSM: 1829181
* TGN: 2001157

 |

* Wd Datuak: Q484668
* Commonscat Multimedia: Tunica County, Mississippi
**Tunguska Harritsua** (errusieraz: Подкаменная Тунгуска, *Podkamennaya Tunguska*) erdialdeko Siberiako ibaia da, Errusiako Irkutsk oblasta eta Krasnoiarsk kraia zeharkatzen dituena. Jeniseiren eskuinaldeko ibaiadarra da. 1.865 km luze da eta 249.000 km²ko arroa drainatzen du.

1908ko Tunguskako leherketa ibai honetatik gertu gertatu zen.

Geografia
---------

Tunguska Harritsua, goi ibilguan Katanga izena hartzen duena, Irkutsk oblasta sortzen da, Erdialdeko Siberiako goi-ordokian, Bratsketik 400 km inguru iparraldera. Zati handienean ipar-mendebalderanzko norabidean doa, eta Podkamennaia Tunguska herrian Jeniseira isurtzen da. Goialdean haran zabal eta zingiratsu bat zeharkatzen du; behe ibilguan laster eta ur-jauzi ugari ditu.

Gutxi jendeztatutako eskualdeak zeharkatzen ditu. Ibai bazterreko herri aipagarrienak Ust-Kamo, Baikit, Poligus et Kuzmovka dira.

Hidrometria
-----------

Tunguska Harritsuaren emaria 1938-1999 bitartean neurtua izan da Kuzmovkan (ahoa baino 209 km lehenago). Gune horretan, drainatutako eremuak 218.000 km² ditu, arro osoaren % 87,5. Urteko batez besteko emaria 1.587 m³/s da; emari handiena maiatzean du (6.608 m³/s), elurra urtzen delarik, eta txikiena martxoan (227 m³/s).

**Tunguska Harritsuaren batez besteko emariak (m³/s), Kuzmovkan neurtuak**Datuak: 1938 eta 1999 artean

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Europako toponimia fisikoa.* .
2. 1 2  Podkamennaya Tunguska River Global.britannica.com
3. ↑  Podkamennaya Tunguska At Kuz'movka

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26361
* Commonscat Multimedia: Podkamennaya Tunguska River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5551148574317124430009
* NKC: ge647332
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q26361
* Commonscat Multimedia: Podkamennaya Tunguska River
**Mystoria Aquariusekoa** Masami Kurumadak idatzi eta marraztutako manga den Saint Seiya Next Dimensioneko pertsonaia bat da. Aquariuseko urrezko zalduna da Hadesen aurkako XVIII. mendeko gerra santuan. Orain arte argitaratutako 81 ataletan bere partehartzea txikia da. Hyôga Beltxargakoa XX. mendetik XVIII. mendeko gerra santura iristean agertzen da. Hyôga Aquariuseko tenpluan erortzen da, eta han topo egiten du Mystoriarekin eta Shijima Virgokoarekin. Shijima Atenearen aretotik Shun Andromedakoarekin batera XX. mendetik Kronosen aldrebeskeria baten ondorioz haur bat bezala iritsitako Saori Kidorekin iritsi da Aquariuseko etxera, eta Shijimak Mystoriari egokitzen dio Atenearen zaintza, Odysseusen mezularietako bat den Samael sugearen horzkada baten ondorioz pozoitua dagoena.

Orduan egiten du topo Hyôgarekin, eta nor den galdetzen dio. Eta Hyôgak etorkizunetik iritsitako Beltxargako zalduna dela erantzuten dio. Baina Mystoria ez da fido, eta Aurora Exekuzioarekin erasotzen du Hyôga, erasoa erraz geratzen duena. Beltxargako zaldunak eraso berak zaldun baten aurka bigarren aldiz ez duela eraginik aipatzen dio, eta Mystoriak eraso hori bere aurka erabiltzen duen lehen aldia dela erantzuten dio. Baina Hyôgak eraso hori etorkizunean jaso zuela aipatzen dio. Azkenean, Mystoriak Hyôgaren istorioa sinesten du eta Beltxargako zaldunari uzten dio Atenearen zaintza.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188309

 |

* Wd Datuak: Q31188309
Unitate aritmetiko-logikoaren adibide adierazgarria. A eta B eragileak dira; R emaitza; F kontrol unitatearen aginduak dira; D azken emaitzaren egoera da.
**Unitate aritmetiko-logikoa** kontrol unitateak bidaltzen dizkion datuekin eta agintzen dion eragiketarekin, datuak tratatu eta eragiketak exekutatzen ditu.
Eragiketa aritmetikoak (batuketa, kenketa,…) eta logikoak (and, or, …) egiten ditu.
Unitate honetako eragiketak oso oinarrizkoak dira, eta konputagailu gehienetan bere unitate aritmetikoa batutzaile-kentzaile bat da.

Unitate aritmetiko-logikoaren osagaiak
--------------------------------------

Ate logiko (eragile) bat edo gehiago, erregistro multzo bat, memoria biegonkor eta batzuetan sekuentziadore baterekin osaturik dago.
Eragileak, gehienetan, konbinazionalak eta paraleloak izaten dira, eta eragiketa konplexuetaz kontrol unitatea arduratzen da. Baina batzuetan, eragile sekuentziadore batekin eraikitzen da, hau ordenagailu ahaltsuenetan gertatzen da, eta unitate aritmetikoa paraleloan funtzionatu ahal duten eragile multzo baterekin osaturik dago. Kasu hauetan, eragile sekuentzial bakoitzak bere sekuentziadorea izan behar du, egin behar dituen eragiketak osotzeko.

Ikus,Gainera
------------

* Elektronika
* Zirkuitu elektroniko
* PUZ

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192903
* Commonscat Multimedia: Computer arithmetic

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q192903
* Commonscat Multimedia: Computer arithmetic
Trikuaizti I tumulua.
Larrarte trikuharria.
Maramendi Ipar trikuharria.
Mandubi Zelaia trikuharria.
**Murumendiko Estazio Megalitikoa**. Aztarna megalitiko batzuk ikus daiteke Murumendi mendilerroan. Guztira zazpi dira ezagutzen direnak; gutxienez beste bat desagertuta dago.

Historiaurreko monumentuak
--------------------------

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

Kokapen geografikoa
-------------------

Geografikoki, Mandubiatik Bidaniako eremura Murumendi zeharkatuz iristen den mendikatean aurkitzen da. Udalerri hauetan daude monumentuak: Beasain, Ezkio-Itsaso, Beizama, Alkiza, Bidegoian.

Sailkatutako monumentuak
------------------------

Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak

Guztira bost dira:

* Larrarte
* Maramendi ipar
* Maramendi hegoaldea
* Trikumuttegi
* Mandubi Zelaia

### Tumuluak

Bi dira:

* Trikuaizti I eta II tumuluak

Beste bat, gutxienez, Basagain, desagertuta dago.

Egoera legala
-------------

Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan zazpi monumentu jasotzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070848

 |

* Wd Datuak: Q61070848
Dodekaedroa poliedro erregular bat da, {5,3} Schläfli sinboloa duena; hau da, erpin bakoitzaren inguruan 3 pentagono ditu.
Geometrian, **Schläfli sinboloa** {p,q,r,...} itxurako notazio bat da, politopo erregularrak definitzeko erabiltzen dena.

Schläfli sinboloari Ludwig Schläfli XIX. mendeko suitzar matematikariarengandik datorkio izena. Matematikari horrek oso ekarpen garrantzitsuak egin zituen Geometrian eta beste arlo askotan.

Deskripzioa
-----------

Schläfli sinboloa deskripzio errekurtsibo bat da:

Errazenetik hasteko: {\displaystyle \scriptstyle p\,} aldeko poligono erregular baten sinboloa {\displaystyle \scriptstyle \{p\}} da; adibidez, {\displaystyle \scriptstyle \{3\}} triangelu aldeberdina da; {\displaystyle \scriptstyle \{4\}}, karratua; {\displaystyle \scriptstyle \{5\}}, pentagono erregularra; etab.

Poliedro erregular baten sinboloa, berriz, {\displaystyle \scriptstyle \{p,\,q\}} da: horrek esan nahi du poliedroak {\displaystyle \scriptstyle p\,} aldeko aurpegi erregularrak dituela, eta erpin bakoitzaren inguruan, {\displaystyle \scriptstyle q\,} aupegi. Adibidez, {\displaystyle \scriptstyle \{4,\,3\}} da kuboaren Schläfli sinboloa: {\displaystyle \scriptstyle 6} karratu ({\displaystyle \scriptstyle \{4\}}) ditu, eta {\displaystyle \scriptstyle 3} karratu elkartzen dira erpin bakoitzaren inguruan.

Polikoro baten (lau dimentsioko politopoa) sinboloa {\displaystyle \scriptstyle \{p,\,q,\,r\}} da: {\displaystyle \scriptstyle \{p,\,q\}} motako poliedroak ditu, eta {\displaystyle \scriptstyle r\,} poliedro elkartzen dira erpin bakoitzaren inguruan. Esaterako, lau dimentsioko hiperkuboaren sinboloa {\displaystyle \scriptstyle \{4,\,3,\,3\}} da.

Orokorrean, {\displaystyle \scriptstyle n} dimentsioko politopo baten sinboloa {\displaystyle \scriptstyle \{p,\,q,\,r,...\,v,\,w\}} da: {\displaystyle \scriptstyle (n-1)} dimentsioko {\displaystyle \scriptstyle \{p,\,q,\,r,...\,v\}} motako fazetak ditu, eta {\displaystyle \scriptstyle w} fazeta elkartzen dira erpin bakoitzaren inguruan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1347011

 |

* Wd Datuak: Q1347011
**Sarerako sarbide-protokolo** edo atzipen protokoloak, atzipen anitzeko protokoloak edo kanala atzitzeko protokoloak ere ezagunak dira.

Sare lokalek difusio teknologia erabiltzen dute gehien bat. Difusio sareetan, kanala estazio guztien artean konpartituta dago. Mezu bakoitzak helburu bat dauka, baina ordenagailu guztiek entzun behar dute mezua, haientzat den jakitako.

Kontuan hartuta sareko elementu guztiek transmisio-ahalmena konpartituta daukatela, modu ordenatu baten transmititu behar da, errore eta gatazkarik izan ez dadin. Hau gauzatzeko kanala atzitzeko protokoloak daude.

Eramailearen detekzio bidezko atzipen protokoloak
-------------------------------------------------

Mezua (bit-multzoa) bidali baino lehen, transmisio-bidea (kanala) libre dagoen ala ez begiratzen duten protokoloei atzipen anitzeko protokoloei deitzen zaie.

Teknika hauetan sareko makina batek edozein unetan transmiti dezake, ausazko ezaugarria du orduan, honi kontrajartzen direnei kontrolatuak (deterministak) deitzen zaie. Estazio bik edo gehiagok batera transmititzen badute, talka gertatzen da. Honen ostean, transmititzeko eskubidea zeinek duen, protokoloek erabakitzen dute. Hona hemen mota honetako protokoloak:

* ALOHA hutsa (euspen-soila)
* CSMA (Carrier Sense Multiple Access)
* CSMA/CD (Carrier Sense Multiple Access with Collission Detection)
* CSMA/CA (Carrier Sense Multiple Access with Collission Avoidance)

Talkarik gabeko atzipen protokoloak
-----------------------------------

Atzipen protokolo hauetan, estazio igorleak baimena (erreserba) eskatzen du eta onartzen bada, mezua bidaltzeko txanda iritsi arte itxaroten da.

Gatazka lehia astundu egiten da, transmisio-bidea luzea eta mezuaren tamaina handiak direnean, zuntz optikoko sareak kasu.

Modu askotakoak daude. Adib: Polling (aukeratze-deia), Lekukoaren protokoloa, Bit-map protokoloa, Atzeranzko zenbaketa bitarra, Euspen mugatuko protokoloak...

* Polling (aukeratze deia)
* Lekukoaren protokoloa

Haririk gabeko sareen protokoloak
---------------------------------

* MACA (Multiple Access Collission Avoidance)

Erreferentziak
--------------

* **Andrew S. Tanenbaum**, *Konputagailu-sareak* (3. ed 2002), Ehu ed.
* **Andrew S. Tanenbaum**, *Computer Networks* (4. ed 2003), Prentice Hall.

Kanpo estekak
-------------

Telekomunikazio hiztegia:

* Telekomunikazio Hiztegia euskaraz

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1665191
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2006001631
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1665191
Zientzia honek sare konplexuak aztertzen ditu, hala nola telekomunikazio-sareak, sare informatikoak, sare biologikoak, sare semantikoak, sare kognitiboak eta sare sozialak. Horretarako, aintzat hartzen ditu, batetik, nodoek (edo erpinek) irudikatutako elementu edo aktoreak eta, bestetik, loturak (ertzak) edo elementu zein aktoreen arteko harremanak. Alor akademiko hau honako teoria eta metodotan oinarritzen da: matematikan Grafo teoria barne hartzen duten alorretan, fisikan mekanika estatistikoan, informatikan informazioaren bistaratzean eta datu-meatzaritzan, estatistikan inferentzia estatistikoan eta soziologian gizarte egituran. Estatu Batuetako Ikerketarako Kontseilu Nazionalak honela definitzen du Sareen Zientzia: "irudikapenen azterketa da eta irudikapenok iragarri daitezkeen ereduak sortzen dituzten saretutako fenomeno fisiko, biologiko eta sozial gisa aztertzen ditu".

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Network Science.*  National Academies Press 2005-12-15 doi:10.17226/11516. ISBN 978-0-309-10026-7. (Noiz kontsultatua: 2022-05-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2434424

 |

* Wd Datuak: Q2434424
*Artikulu hau Txekiako eskualde historikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Silesia (argipena)».*

| **Txekiar Silesia**

---

České Slezsko |
| --- |
| Ez da estatua |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Txekiar Silesiako banderaBandera | Txekiar Silesiako armarriaArmarria |

 |
|  |
| **Hiriburua** | Opava |
| **Hiri nagusiak** | Ostrava, Opava, Český Těšín |
| **Administrazioa** |  Txekia |
| **Eremua** | 4.459 km² |
| **Biztanleria** | 1.000.000 |
| **Administrazioa** |  Txekia |
| **Dirua** | Txekiar Koroa (Kč) |
| **Herritarra** | Txekiar Silesiarra |
| **Hizkuntza(k)** | Txekiera |
|  |

**Txekiar Silesia** (txekieraz: *České Slezsko*; silesieraz: *Czeski Ślůnsk*; alemanez: *Tschechisch-Schlesien*; polonieraz: *Śląsk Czeski*) Txekian hiru eskualde historikoetako bat da, Bohemia eta Moraviarekin batera. Berez, Silesia eskualde historikoaren hegoaldeko zatia da, gaur egun eskualde historiko hau Polonia, Txekia eta Alemaniaren artean banaturik baitago.

Hegoaldean Moraviarekin du muga, hego-ekialdean Eslovakiarekin eta ekialde, iparralde eta hego-mendebaldean Poloniako Silesiarekin. Hiri handienak Ostrava, Opava eta Český Těšín dira. Azken hau, Polonian dagoen Cieszyn hiriaren mendebaldeko zatia da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q45551
* Commonscat Multimedia: Czech Silesia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 244276872
* LCCN: sh85122479
* NKC: ge138041

 |

* Wd Datuak: Q45551
* Commonscat Multimedia: Czech Silesia


| Txekia Gaur egungo Txekiar Errepublikako eskualde historikoak |
| --- |
| 

|  |
| --- |
|  |
|  |  |  |
| **Bohemia** | **Moravia** | **Silesia** |
|  |  |  |

 |
**Morris konderria** (ingelesez: *Morris County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Council Grove da. 2010eko zentsuaren arabera 5.923 biztanle zituen, Morris kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Morris konderriak 1.820,47 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,71 ura dira. Beste 1.800,76 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,25 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.923 pertsonetatik 5.784 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 212 dira. 25 beltzak edo afroamerikarrak. 26 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 14 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 73 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q374342
* Commonscat Multimedia: Morris County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126685842
* LCCN: n82009742
* **Lekuak**
* OSM: 1070338
* TGN: 2000723

 |

* Wd Datuak: Q374342
* Commonscat Multimedia: Morris County, Kansas
**Morris konderria** (ingelesez: *Morris County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Daingerfield da. 2010eko zentsuaren arabera 12.934 biztanle zituen, Morris kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Morris konderriak 670,03 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,39 ura dira. Beste 652,64 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,3 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.934 pertsonetatik 9.639 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.003 dira. 2.952 beltzak edo afroamerikarrak. 82 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 43 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 208 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156388
* Commonscat Multimedia: Morris County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126678108
* LCCN: n81059429
* **Lekuak**
* OSM: 1839302
* TGN: 1002696

 |

* Wd Datuak: Q156388
* Commonscat Multimedia: Morris County, Texas
**Uretamendi** Bilboko auzoa da. Errekaldeko barrutian kokatua, zazpigarren barrutian alegia. Auzoak 2.769 biztanle eta 0,20 kilometro karratuko azalera zeukan (2006an Bilboko udalak emaniko datuen arabera). Hiriaren hego-mendebaldeko mendietan kokatzen da, Errekaldeberriko auzoaren gainaldean, eta Masustegiko ekialdean eta Betolatzako behekaldean. Auzora heltzeko Iturrigorri auzora doan errepidean hasten den bide bat hartu beharra dago, Kukutza gaztetxea zegoen tokitik gora edota Errekaldeberrin eraiki berri diren eskailera batzuen bitartez.

Bilboko auzo askok bezala, Uretamendik malda handiak dauzka. Irisgarritasun arazo horietaz oharturik, udalak arrapal mekanikoak eraiki ditu, eta guztira 23 metroko malda gaindituko dute. Horrez gain, udalaren zaharberritzerako Surbisa agentziak, hainbat eraberritze egingo ditu auzoan, espaloiak handituz eta egoera txarrean dauden etxebizitza blokeak zaharberrituz.

Auzoa Pagasarri, Arraiz eta Arnotegiko mendien maldetan kokaturik dago, eta hiriaren ikuspegi bikaina dago bertatik Errekaldeberri auzoa, hiriaren erdigunea eta Bilboren ekialdeko auzoak bertatik ikus daitezkeelarik.

Kale garrantzitsuenak
---------------------

* Betolatza auzoa
* Arraiz bidea
* Altube kalea
* Ingurubide errepidea

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Bilbo** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3813635

 |

* Wd Datuak: Q3813635


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Bilbo | Bilboko auzoak | Bilbo |
| Abando • Abusu • Altamira • Ametzola • Arabella • Arangoiti • Atxuri • Basurtu • Begoña • Bilbo Zaharra • Bolueta • Deustuko Doneperiaga • Errekaldeberri • Gazteleku • Ibarrekolanda • Indautxu • Iralabarri • Iturrialde • Iturrigorri • Kastrexana • Larraskitu • Lorategi-hiria • Masustegi • Matiko • Miribilla • Olabeaga • Otxarkoaga • San Adrian • San Frantzisko • San Ignazio • Santa Ana • Santutxu • Solokoetxe • Txurdinaga • Uretamendi • Uribarri • Zabala • Zazpikaleak • Zorrotza • Zurbaran |
**Uretako jauregia** Nafarroa Garaiko Erroibar udalerriko Ureta etxaldean kokatutako jauregi bat da. Ureta familiakoa izan zen, eta hortik sortu ziren Nafarroako erresuman ezagututako zaldun eta militar ugari.

Historia
--------

Nafarroako Erresumako nomina ofizialean armagintzako kabo gisa agertzen da, eta 1513ko haritzaren kuartelen ordainketaren orube erremisionatuen artean. Bere jabea zen Martin Aiantzek, 1525ean, 20 000 marabediko oheratzea jaso zuen, bere hildako aitona Grazian Erripaldakoak errege katolikoari egindako zerbitzuengatik. Bere etxeaz, "Erresumako antzinako eta nagusietako bat" bezala hitz egiten zen. Geroago, Joan Uretakoari eman zitzaion, eta hura hil zenean, Garaziosa Lantzekoa alargunak zor zitzaizkion atzerapenak kobratu zituen. 1566an, beste 10 000 gehitu zitzaizkion Antonio Uretakoari. XVII. mendearen amaieran, jauregia, Jose Aiantz Uretarena zen, eta, 1723an, bere seme Fadriquerena, 1744an kuartelen errebatea eskatu zuena. 1747an Bikendi Uretakoak eta Kattalin Arangurengoak eskatu zuten, eta 1786an Esteban oinordekoak.

Ikus, gainera
-------------

* Ureta

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108404886

 |

* Wd Datuak: Q108404886
|  |  |
| --- | --- |
|  | **Orri honetako testu zati batzuk japoniar idazkerarekin idatzita daude.**Euskarri eleaniztun egokirik gabe, galderaikurrak ikusiko dituzu kanji edo kana karaktereen ordez. |

**Mu Doktorea** (jatorrizko japonieraz ドクター・ミュー edo *Dokutā Myū ?*) Dragoi Bola GT animeko fikziozko pertsonaia da. Hau Umeren sortzailea da eta bere izena ingelesezko *mutant* hitzetik dator.

Biografia
---------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

**Mu Doktorea** M2 planetan bizi zen zeintzialari bat zen eta bere espezialitatea *Machine Mutant* (jatorrizko japonieraz マシンミュータント edo *Mashin Myūtantoz ?*) teknologiaz sortutako androideak ziren. Giru bere sorkuntzetako bat zen, Dragoi Radarra irentsi eta Goku, Pan eta Trunksi espazioko bidaian lagundu ziena. Bere sorkuntzak ziren baita ere Llod eta Rild, Gokuren aurka borrokatuko zirenak.

Hala ere bere sorkuntza handiena Ume izan zen. **Mu Doktoreak** espazioan Tsufuruen zelulak aurkitu zituen kapsula batean eta horiekin sortu zuen Ume, azken Tsufurua. Umek **Mu Doktorea** akabatu zuen Gero Doktoreari bere ziborrekin gertatu zitzaion bezala.

Hil ostean infernuan Gero Doktorea ezagutu zuen. Bi zientzialari eroek gauza bakarra zuten buruan: Son Gokutaz mendekatzea. Biek batera Zibor 17 berria sortu zuten, hau Lurrean zegoen jatorrizkoarekin batu zedin. Estrategia bat planeatu zuten infernutik atera eta Lurrera joateko. Infernua eta Lurraren artean atea bat irekitzea lortu eta irtetea lortu zuten, Son Goku infernuan harrapatu zuten gainera. Lurrean jatorrizko 17 aurkitu zuten. Bi 17en fusioaren ondorioz Super Zibor 17 sortu zen. **Mu Doktoreak** Gero Doktorea akabatu zuen Super 17ren bidez, honek **Muri** bakarrik egiten baitzion kasu. Baina 17 berriak **Mu Doktorea** ere akabatu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263847

 |

* Wd Datuak: Q12263847


| Dragoi Bolako pertsonaiak |
| --- |
| **Saiyak:** Son Goku · Son Gohan · Vegeta · Son Goten · Raditz · Trunks**Gizakiak:** Bulma · Iratxo Dortoka · Yamcha · Chichi · Krilin · Ten Shin Han · Chaoz**Arerio nagusiak:** Zapi Gorridun Armada · Satan Bihotz Txiki · Freezer · Ziborrak · Cell · Boo Ahaltsua · Ume · Dragoi Ilunak**Pertsonaia zerrendak:** Dragoi Bolako saiyen zerrenda · Dragoi Bolako lurtarren zerrenda · Dragoi Bolako estralurtarren zerrenda · Dragoi Bolako naturaz gaindiko izakien zerrenda |
Cal emprear gros no 'gran'Pirinioetako mastina, moloso handi bat.
**Moloso** txakurrak edo **molosoideak** txakur mota bat dira, indartsu itxurakoak eta oro har handiak: gihartsuak dira, masailezur sendoak, buru handia eta mutur laburra dauzkate. 

Zaintzarako babesle bikainak dira. Bere izena Molosiatik dator, antzinako Epiroko (Grezia) eskualde bat, non txakur handiak ezagunak ziren ardiak zaintzeko eta gerretan borrokatzeko. Horregatik, ezaugarri horiek dituzten txakurrei moloso edo molosoide deritze zinologiaren eremuan. 

Historian, greziarren aurretik ere badaude testigantzak, Asiriar inperioaren garaikoak.

NFZren sailkapenean, nazioartean ezagututako arrazen artean, 2. taldea, molosoek eta erlazionatutako beste arraza batzuek osatzen dute. Molosoak, halaber, bi talde nagusitan bana daitezke, mendiko txakur eta mastinak batetik, eta dogoak bestetik. Sailkapenetan moloso guztiek ez dute izendapen ofiziala, baina arraza askok bai.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Ana, Galarraga Aiestaran.  (2002-10-01). «Animalia-arrazak: gizakiak bideratutako hautespena» *Zientzia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-28).
2. ↑   «Nomenclatura de las razas de la FCI» *www.fci.be* (Noiz kontsultatua: 2022-10-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38608
* Commonscat Multimedia: Molosser

---

 |

* Wd Datuak: Q38608
* Commonscat Multimedia: Molosser
Aljebra linealean, **unitate matrizea** edo **identitate matrizea** matrize karratu bat da, matrize-biderkaduraren elementu neutroa izatearen propietatea betetzen duena. Horrek esan nahi du edozein matrize unitate matrizearekin biderkatuz gero (biderketa egin ahal bada) ez daukala ondoriorik. Matrize diagonal sinpleena da. Diagonal nagusiko elementuen balioa 1 da, eta gainerakoena 0. ***I*** (edo ***Id***) ikurraz adierazten da.

Matrizeen biderkadura matrizeak bateragarriak badira baino ez dagoenez definituta, badaude infinitu unitate matrize dimentsioaren arabera. *n* dimentsioko unitate matrizea ***In*** edo ***Idn*** idazten da. Honela:

{\displaystyle I\_{1}={\begin{pmatrix}1\\\end{pmatrix}},\ I\_{2}={\begin{pmatrix}1&0\\0&1\\\end{pmatrix}},\ I\_{3}={\begin{pmatrix}1&0&0\\0&1&0\\0&0&1\\\end{pmatrix}},\ \ldots ,\ I\_{n}={\begin{pmatrix}1&0&\cdots &0\\0&1&\cdots &0\\\vdots &\vdots &\ddots &\vdots \\0&0&\cdots &1\\\end{pmatrix}}}
Matrize diagonalak adierazteko erabiltzen den notazioa erabiliz gero, honela ere idatz daiteke:

{\displaystyle I\_{n}=\operatorname {diag} (1,1,\ldots ,1)}
Kroneckerren delta notazioa erabiliz gero, honela ere idatz daiteke:

{\displaystyle I\_{ij}=\delta \_{ij}}
edo, errazago honela,

{\displaystyle I=(\delta \_{ij})}

Ikus, gainera
-------------

* Trukatze-matrizea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193794
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193794
**Valdefloresko Andre Mariaren monasterioa** (irlanderaz: *Mosteiro da Nosa Señora de Valdeflores*) Viveiro hiriaren kanpoaldean dago, Lugoko probintzian (Galizia, Espainia). Eraikin erlijioso hori domingotarren kongregazio batek zuzentzen zuen, baina 2018an bertan bizi ziren azken mojek utzi zuten haien arteko liskarren ondorioz. Kultura Intereseko Ondasuna izendatuta dago.

Historia
--------

Komentu honen sorrera XV. mendekoa da. Eliza ere XV. mendekoa da, gotiko estilokoa, eta eliza honetan gurtzen den Valdefloreseko Ama Birjinaren tailua ere une horretakoa da. Tradizioak dioenez, baserritar batek irudi hori lurpean aurkitu zuen, gaur egun monasterioa dagoen lurretan. Monasterioaren eraikuntza XVII. mendearen amaierakoa da.

Deskribapena
------------

Elizak trazadura erromanikoak eta ojibalak ditu, eta habearte bakarra du. Hiru aldare ditu, eta horietako handiena Jose Otero Gorritak, Viveron bizi den artista konpostelarrak, egin berria da. *Lignum Crucis* bat ere gordetzen du.

Iruditegia
----------

* Cristo da Xunqueira, preto do mosteiro.Cristo da Xunqueira, preto do mosteiro.
* Porta da capela.Porta da capela.
* Igrexa (fachada e torre).Igrexa (fachada e torre).
* Rúa do lugar de Xunqueira, co mosteiro no fondo.Rúa do lugar de Xunqueira, co mosteiro no fondo.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Ibidem.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5789988
* Commonscat Multimedia: Convent of Nosa Señora de Valdeflores

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1808154741634353110003

 |

* Wd Datuak: Q5789988
* Commonscat Multimedia: Convent of Nosa Señora de Valdeflores
Saqqarako txoria.
**Saqqarako txoria**, baita ere *Saqqarako planeatzailea* bezala ezagututa, basapiku zuhaitzaren egurrez egindako objektua da. 1891an Pa-di-Imenen hilobian aurkitua izan zen, Sakkarako nekropoli egipziarrean. Objetkuak hegazkin baten antza erakuste du eta, ondorioz, batzuek hegazkin motor gabeko baten miniatura dela esan dute. Aurkitzaieleek gurtza-objektuaz jo zuten. K. a. 200 urtekoa da, Ptolomeotar dinastian. Gaur egun Kairoko Egiptoar Museoan erakusten da.

Deskribapena
------------

Objetktu txikia da, 15 zm.koa, 18,30 zm.ko hego luzera eta 39 gramu pisatzen du. Hasieran zapelatz baten antzera margotua izan zen.

Esanahia
--------

Objektuaren beste ikuspegia.
Ez dakigu ze helburuarekin egin zuten Saqqarako txoria; objektuari buruzko dokumentazioa ez dago eta zabaldu diren interpretazio guztiak hipotesiak dira.

* Agian ideia zabalduena gurtze-objektu bezala aztertzen duena izan daiteke. Hegaztien irudian Antzinako Egiptoan jainko desberdinekin lotzen zen, batez ere Horusekin.
* Beste espezialisten arabera goi mailako haur baten jostailua izan zitekeen.
* Haize orratza.
* Ehizarako erabiltzen zen boomeranga, bereziki ur-hegaztiak harrapatzeko.
* parapsikologo batzuek hegazkin motor gabeko aparatua ikusi dute objektu horretan. Horren arabera oopart (out of place artifact) edo garaitik kanpoko objektu bat izan daiteke ere bai.

Antzeko irudiak
---------------

Egipton antzeko objetuen marrazkiak aurkitu izan dira, haize orratzenak, alegia. Adibidez, Karnakeko Khonsu tenpluan, Egiptoko Inperio Berriaren marrazkietan Opet jaialdietan erabiltzen ziren itsasontziak agertzen dira eta haien hiruren mastetan antzeko hegaztiak ikus daitezke: bat Ramses III.aren itsasontzian, beste bat Herihorren erregealdiko itsasontzi batean eta, azkena, Meri-Amonen itsasontzian.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2

Ikus, gainera
-------------

* Ptolomeotar dinastia
* Egiptologia
* Oopart

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Parapsikologiaren interpretazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2342614

 |

* Wd Datuak: Q2342614
**Miyuki Okabe** (Cascavel, Parana, 1972ko otsailaren 21a-) telekomunikazio ingeniari elektronikoa eta abenturazale brasildarra da, guraso japoniarrak dituena.

Lehen munduko itzulia
---------------------

Ezaguna da batez ere Eneko Etxebarrieta gasteiztarrarekin batera horrek 1999an hasitako munduko itzulia bizikletaz 2002an amaitu zuelako. Bidaian bertan elkar ezagutu zuten, eta elkarrekin Euskal Herriratu ziren. Handik gutxira ezkondu ziren, eta bigarren munduko itzuli bat, elkarrekin eta tandem batean egitea erabaki zuten luze baino lehen.

Bigarren mundu-itzulia
----------------------

2005ean bikoteak bigarren munduko itzuliari ekin zion, 2015 arte luzatu nahi zutena. Abentura handia izateaz gain, egitasmoak osagai pedagogikoak eta kooperazio arlokoak ere zituen. Izan ere, Miyuki eta Eneko NBE eta UNICEF erakundeekin elkarlanean *zebiltzan, Millenium Development Goals* izeneko programarekin.

Ikus, gainera
-------------

* Gasteiztar ezagunak

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** "Acercando el mundo" webgunea
* **(Ingelesez)** "Millenium DEvelopment Goals" NBEren webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263738

 |

* Wd Datuak: Q12263738
**Vancouver** Kanadako mendebaldean dagoen uhartea da, Ipar Ozeano Barean kokatutakoa eta administratiboki Britainiar Kolunbiako probintzian sartutakoa. Georgia, Johnston eta Queen Charlotte itsasarteek bereizten dute Kanadatik eta Juan de Fuca itsasarteak Estatu Batuetatik. Ipar Ameriketako Ozeano Bareko uharte handiena da: 31.284 km2.

Hiriburua Victoria hiria da eta hiri nagusiak, Duncan, Nanaimo, Port Alberni, Courtenay, North Cowichan eta Campbell River.

Ingurune naturala
-----------------

Uhartearen erdialdea Strathconako parke naturalak hartzen du, eta Cape Scott parkeak, mendebaleko kostaldea. Oso uharte menditsua da, eta punturik altuena Golden Hinde mendia (2.198 m) da.

Ekonomia
--------

Uharteko ekonomia nekazaritzan (barazkiak, fruitu arbolak), arrantzan, mea baliabideen ustiapenean (ikatza, burdina, kobrea), industrian (janari industria, zurgintza, metalurgia) eta turismoan oinarritzen da.

Historia
--------

1744an espainiar marinelak eta 1748an James Cook britainiar itsasgizona izan ziren uhartera iritsi ziren lehen europarrak.

Ikus, gainera
-------------

* Kanadako geografia
* Vancouver

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Vanvouverreko turismo webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170479
* Commonscat Multimedia: Vancouver Island

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315124753
* GND: 4319960-4
* LCCN: sh2006001521
* NKC: ge258350
* NARA: 10045491
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2249770

 |

* Wd Datuak: Q170479
* Commonscat Multimedia: Vancouver Island

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-05-25). *170. araua: Amerikako toponimia.* .
**Musker berdea** (*Lacerta viridis*), Europako zati handi batean aurkitzen dugu: Iparraldetik Kanaleko uharte, Rhin bailara, Txekia, Eslovakia eta Errusia hego-mendebalderaino; hegoaldetik Iberiar Penintsulako iparralde, Sizilia eta Greziaraino. Mediterraneo itsasoko irla askotan ez da ezagutzen, Eubea, Tasos, Samotrazia, Korfu eta Elban izan ezik.

Helduen tamaina muturretik uzkiraino 13 cm-koa izaten da. Buztana gorputza baino bi aldiz handiagoa da. Musker handia eta ederra gorputz sendoarekin. Arren burua nahiko motza eta garaia da. Arrak marrazki berezi bat du bizkar gainean, ezkata berde eta beltzez osatua eta burua ilunagoa. Emeak oso aldakorrak dira: batzuetan berde edo arre uniforme, bestetan orbanekin; sarritan bi edo lau lerro estu eta argiak enborrean marra edo orban beltzekin.

Zuhaixka-formako landaretza itxia dagoen habitat eguzkitsuetan aurkituta: baso irekiak, heskai, baso-bazter, zelai, lahardi, lubeta landarez estalia eta abarretan. Hegoaldean hezeak edo altuagoak diren tokiak nahiago ditu. Eguzkia hartzeko, goizean eta arratsean ateratzen da. Erasoa sentitzen denean sasien artean, arrailetan, eta karraskarien gordelekuetan babesten da.

Ugalketa, gainerako lazertidoek egiten duten bezalakoa da. Arrak emea hortzez harrapatzen du eta estaltzearen bitartez barne-ernalketa burutzen du. Emeak 6-15 arrautza erruten ditu eta lur azpian uzten ditu. Hiru hilabete pasa ondoren muskerkumeak jaioko dira.

Orojalea da eta elikatzeko ornogabeak diren animaliak ehizatzen ditu. Noizbehinka ornodun txikiak, fruta eta arrautzak ere jaten ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Arnold, E. Nicholas; Ovenden, Denys W..  (2002). *Field Guide: Reptiles & Amphibians of Britain & Europe.*  Collins & Co. 138 or. ISBN 9780002199643..

Ikus, gainera
-------------

* Gardatxo
* Schreiber musker
* Mendebaldeko musker berde

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikispezieetan** bada informazioa gehiago, gai hau dela eta: ***Musker berde*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q307047
* Commonscat Multimedia: Lacerta viridis
* Wikispecies Espezieak: Lacerta viridis

---

* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Lacerta\_viridis
* BioLib: 357
* Fauna Europaea: 214655
* GBIF: 6159273
* UICN: 61530
* NCBI: 65476
* Paleobiology Database: 335215
* uBio: 195908

 |

* Wd Datuak: Q307047
* Commonscat Multimedia: Lacerta viridis
* Wikispecies Espezieak: Lacerta viridis
*Ez nahasi saadiakekin*.
**Saudiak** edo **saudtarrak** (arabieraz: آل سعود‎, *Āl Saʿūd*) Saudi Arabiako famili erreala da. Muhammad bin Saudren ondorengoak, urtean zehar liskarrak izan dituzte Otomandar Inperioa, Mekako xerifea eta rashidiar leinuarekin.

Saudtarren helburu historikoa Arabiako penintsula wahhabismoaren barnean batzea da. Izan ere, lotura historikoa dute sunnismoaren adar honekin: sortzailearen semeak Muhammad ibn Abd al-Wahhaben alaba 1744an ezkondu zuen.

Zaila da saudtarren familiaren kideen kopurua zehaztea, badaude 25.000 direla esaten dutenak, baina gehienek 7.000 direla diote. Horietatik 200 inguru Abdulaziz ibn Saud erregearen ondorengoak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *182. arauaː Dinastien izenak.* .
2. ↑  "**(Ingelesez)** AhlulBayt News Agency.  (2011-2-28). *Saudi Arabia's Fall on Our Radar?".* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31711
* Commonscat Multimedia: House of Saud

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 40173037
* GND: 118708554
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q31711
* Commonscat Multimedia: House of Saud
**Muotkajärvi aintzira** (iparraldeko samieraz:*Muotkejávri*), Enontekiö udalerrian dagoen aintzira da. Aintzira finlandiar honen hertzean, izen bera duen herrixka bat dago, Enontekiöko aireportua eta iparraldeko sauna onenak dituena. Ounasjärvi aintziratik hurbil dago, eta honenbestez, bere hertzean dagoen Hetta hiriburutik. Enontekiö udalerriaren bihotzean dago, Pallas-Yllästunturi Parne Nazionalaren mugatik oso gertu. Herrialde osoko hegazti-espezie gehienak dute habia inguruetan, eta uda partean, 150 hegazti-espezie ezberdin baino gehiago batzen dira basoetan. Batetik, negua bertan igarotzen duten eper zuriak, eskinosoak, kaskabeltz borealak eta mokokerrak daude; eta bestetik, udaberri partean etortzen diren buztanzuri eta elur-berdantza dotoreak .

Ugaztun handi asko dago ere; hartz arreak, ipar-katamotzak, jatunak, otsoak eta altze nagusiak esaterako .

Bere urak, bizilagun duen Ounasjärvi aintzirarenak bezala, Ounasjoki ibaian isurtzen dira, handik Kemijoki ibaira joateko eta azkenik, Bothniako Golkoan amaitzeko. Aintzira, arrantza-leku ospetsua da inguruetan, laponiako amuarrain artiko, amuarrain marroi eta izokin arrain asko baitago bertako ur emankorretan.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Enontekiö
* Enontekiöko aireportua
* Hetta herrixka
 | * Muotkajärvi herrixka
* Ounasjärvi aintzira
* Ounasjoki ibaia
 | * Pallas-Yllästunturi PN
* Palojoensuu herrixka
* Sotkajärvi aintzira
 |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Pallas-Yllästunturin kansallispuisto

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263898

 |

* Wd Datuak: Q12263898


| Enontekiöko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Saana mendixkako ikuspegi urtsuakSaana mendixkako ikuspegi urtsuakMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraAilakkajärvi • Guoskatjávri • Iso Salankijärvi • Iso Leveä • Kalaton • Kalatonjärvi • Kaura**Kelottijärvi** • Ketojärvi • **Kilpisjärvi** • Kivijarvi • Lijankijärvi • Marsujärvi • Marttajärvi • MelajärviMuotkajärvi • Näkkäläjärvi • **Ounasjärvi** • Palojärvi • Pasmajärvi • Peerajärvi • PeltojärviPeriläjärvi • Pitsusjärvi • **Pöyrisjärvi** • Riimmajávri • Salttijärvi • Seitavuopio • SomasjärviSotkajärvi • Termisjärvi • Tuolpajärvi • Tuorkottajärvi • Vuomajärvet • Vuontisjärvi • Ylimmäinen |
Aintzira erreserban.
**Muotkatunturi Eremu Basatia** (Finlandieraz: *Muotkatunturin erämaa-alue*), Utsjoki udalerrian dagoen 1.570 km²-ko natura-eremu basatia da. 1991. urtean sortu zuen Finlandiako gobernuak eta elur-orein basatiak eta basoak nagusitzen dira bertan.

Ez da bisitari asko gerturatzen natura basati eta antzinako honetara, baina iparraldean dagoen zingiretara hainbat norvegiar gertura ohi da. Inari udalerriaren ingurunean zabaltzen da ere.

Fauna eta Landaredia
--------------------

Hala nola, arrano beltza, jatuna, kaskabeltza, lagopodo eskandinaviarra, eskinosoa eta Cinclus cinclusur-zozoa.

Ikus, gainera
-------------

* Kevo Erreserba Naturala
* Utsjoki

Webgunea
--------

* Muotkatunturiri buruzko informazioa **(Finlandieraz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6305899
* Commonscat Multimedia: Muotkatunturit

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248316075

 |

* Wd Datuak: Q6305899
* Commonscat Multimedia: Muotkatunturit
**UTC** edo **Denbora Unibertsal Koordinatua** mundu guztiko ordu eremuak kalkulatzeko erabiltzen den ordu eremu erreferentziala da. Greenwich meridianoko orduaren (GMT) ondorengoa da, nahiz eta batzuetan oraindik hala deitzen zaion. GMTarekin konparatuz, UTCa ez da eguzki edo izarrengatik definitzen, erloju atomikoekin baizik. Lurraren errotazioa mantsotzen ari delako, denbora atomikoarekiko atzeratzen da.

Ingelesez, **UTC** akronimoa gogoratzeko, ofiziala ez den *Universal Time Coordinated* erabiltzen da; modu berean, frantsesez *Temps universel coordonné* erabiltzen da.

Oraintxe, 21:38 da UTC ordua. Euskal Herriko ordu ofiziala, berriz, UTC + 1 da neguko ordutegian, eta UTC + 2 udako ordutegian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «UTC», *Euskalterm*

Ikus, gainera
-------------

* Greenwich meridianoko ordua.
* Ordu-eremu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1536
* Commonscat Multimedia: Maps of time zones

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1536
* Commonscat Multimedia: Maps of time zones


|  |
| --- |
| **Denbora** |
| Lehena → Oraina → Geroa
↓
2023ko apirilaren 6a, osteguna, 21:38 (UTC) |
Mauser K98 baten morroiloaren xehetasuna.
**Morroilo-fusila** edo **morroilo-erriflea** eskuz kargatzen den arma arina da, errifleko edo karabinako morroiloaren palanka eraginda. Etxeetako ateetan erabilitako morroiloarekin zuen antzekotasunagatik jaso zuen izen hori.

Arma kargatzeko, morroiloa ireki, munizioa sartu eta morroiloa berriro itxi behar da. Armak tiro egin ondoren, morroiloa berriro irekitzen da eta bala-zorroa automatikoki kanporatzen du.

XXI. mendean, morroilo-fusila, oro har, fusil erdiautomatikoek eta eraso fusilek ordezkatu dute, baina oraindik ere nahiago izaten da doitasunezko armetarako, hala nola, frankotiratzaile fusila eta kirol tiroan eta ehizan erabiltzen direnak, ekoizteko, desmuntatzeko eta berriro muntatzeko errazagoak direlako.

Mekanismoa eskopeta eta kirola egiteko pistola batzuetan ere aurkitzen da.

Kano estekak
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q870863
* Commonscat Multimedia: Bolt action (firearms)

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300224972
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q870863
* Commonscat Multimedia: Bolt action (firearms)
**Morrow konderria** (ingelesez: *Morrow County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mount Gilead da. 2010eko zentsuaren arabera 34.827 biztanle zituen, Morrow kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Morrow konderriak 1.054,7 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,96 ura dira. Beste 1.051,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 33,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 34.827 pertsonetatik 34.152 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 380 dira. 117 beltzak edo afroamerikarrak. 40 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 84 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 410 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q487280
* Commonscat Multimedia: Morrow County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150111298
* LCCN: n81131961
* **Lekuak**
* OSM: 185762
* TGN: 1002697

 |

* Wd Datuak: Q487280
* Commonscat Multimedia: Morrow County, Ohio
**Ursi Walliser** (Meilen, Suitza, 1975eko otsailaren 17a) skeleton lasterkari ohia eta irakaslea da, euskalduna. 1990eko eta 2000ko hamarkadetan lehiatu zen. 1998/1999 denboraldiko Munduko Skeleton Kopan txapeldunorde izan zen. Gaur egun Errenterian (Gipuzkoa) bizi da, eta herri horretan Soin Hezkuntzako eta Alemaneko irakasle egiten du lan. Bi seme-alaba ditu.

Kirol ibilbidea
---------------

Aitzindarietako bat izan zen, bera hasi zenean ez baitzen emakumezkorik lehiatzen. Ordu arte, txapelketetan soilik gizonezkoak lehiatzen ziren. Walliser izan zen Suitzako Txapelketa irabazi zuen lehen emakumea, 1996an. Urte hartan hasi zen jokatzen Munduko Kopa ere, eta lau urte geroago Munduko Txapelketa. Emakumezkoen skeletonaren garapenaren lekuko izan zen: ezerezetik, Olinpiar Jokoetan tokia izatera iritsi zen kirol hori.

Hamar urtez lehiatu zen, eta lehen hamarren artean sailkatu zen Munduko Kopako lehen bost ekitaldietan. Lau bider irabazi zuen, halaber, Suitzako Txapelketa, eta Munduko Txapelketan ere aritu zen. Hala ere, Walliserrek arantza bat du sartuta: Olinpiar Jokoetarako sailkatu ez izana.

2003an hartu zuen erretiroa, eta Errenteriara etorri zen bizi izatera, bertakoa baitu bikotekidea.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   Etxeberria, Julen.  (2018ko otsailaren 14a). «Lera gaineko oroitzapenak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2018ko otsailaren 14a).

Kanpo estekak
-------------

* «Ursi Walliser, Skeletoneko elitean ibilitakoa eta Alaitz Muro bidaiaria», *Hiri Gorrian*, Euskadi Irratia, 2018-03-01.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2501456

 |

* Wd Datuak: Q2501456
**Urruxolako kantua** 14. eta 15. mendeen arteko konposizio bat da, 16. mendean idatziz jasoa lehen aldiz, eta Koldo Mitxelenak sakonki aztertua *Textos Arcaicos Vascos* liburuan.

Kontestu historikoa
-------------------

Sakontzeko, irakurri: «Urrexolagaraiko gudua»
1388-1401 urteen bitartean oñatiarren eta leinztarren artean guru bat izan zen belardi batzuengatik. Pedro de Garibai oñatiarren buruzagiak leinztarrei irabazi egin zien Urruxolako gainean, baina herioz zauritua zuten, eta hiltzear zela, kantatu omen zuen. Joan Perez Lazarragak idatziz jarri zuen 1588. urte inguruan, eta horrela iritsi da gugana. Kantuko Urruxola gaur egungo Oñatiko Urrexola auzoa izango da ziurrenik.

Hitzak
------

Gaurko grafian, hala dio kantuak:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Gaitza zenduan leinztarrok,
Urruxolako lekaioa,
Sendo zenduan odolori
bihurtu jatzu gatzaioa". |  » |

Mitxelenak dioen bezala, *odol sendoa* "harrokeria" da; *gatzaio* agian "gatzatua" edo "mamia", eta *lekaio* "garrasia".

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Knörr, Henrike.  (2005). «erabili.eus/ Joan Perez de Lazarraga, familiaren kronista» *www.erabili.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-02-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61364022

 |

* Wd Datuak: Q61364022