recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Ez nahasi Elordi herri hustuarekin, Izarbeibarran*.
**Elordia** Nafarroako mendi bat da, Andiako mendilerroan dagoena eta 1.235 metroko garaiera duena. Trekua izeneko lepotik gertu dago. Lepo honek, Alto de las Bordas Viejas menditik banatzen du, eta, gainera, bere beste izena ere ematen dio, **Trekua** alegia. Trekua izena, trikuharritik datorkio, halako monumentu bat baitago tokian bertan, lepoan alegia.

Abiapuntuak
-----------

Goñitik, San Migelen ermitara daroan bidea hartzen da. Toki honetan, bidea utzi eta oso argi ez dagoen bidezidor bat hartzen da, pagaditik igarotzen den bidezidorra. Bidezidor hau, gaur egungo hilarri baten ondotik igaro eta, basoa zeharkatu ondoren, Goñiko Gainak izeneko gain garbietan amaitzen da, Trekua lepotik ez oso urruti. Bertarantz abiatu behar da, eta, ondoren, mendebalderantz biratu, gertu dagoen tontor belartsura zuzentzeko.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256757
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 8696

 |

* Wd Datuak: Q12256757
Esgarraet.
**Esgarraeta** (valentzierazko *esgarradet*etik, zarrastatua esan nahi duena) Valentziako Erkidegoko plater tipiko bat da. Piper gorri errez, bakailo gazituz, baratxuriz eta oliba olioz eginiko entsalada moduko bat da, oliba beltzak ere onartzen dituelarik. Izena, platera prestatzeko bakailoa zein piperra tira finetan zarrastatu behar izateagatik datorkio.

Valentziako pintxo edo tapa tipikoetako bat da, bakailoaren zapore gaziak piperraren gozotasunarekin kontrastatzen baitu, eta honek darion zukua oliba olioarekin nahasten da, honen ondorioz platerean ogi zatiak bustitzea oso ohikoa delarik.

Aldaera tipikoak
----------------

Plater hau Valentziako Erkidegoko hegoaldean oso tipikoa den espencataren aldaeratzat har daiteke. Katalunian esqueixada izeneko aldaera bat dago, katalanez "papurtua" esan nahi duena, non, piperren ordez tomate errea erabiltzen den. Batzuetan, plater hau piper eta tomatearekin egiten da, eta izen bat edo bestea jasotzen du, batez ere herriaren arabera.

Castellóko probintziako erdialdeko herrietan labean eginiko alberjinia gehitzen diote plater honi. Guztia, piperra eta alberjinia, batera prestatzen da, eta ondoren papurtu egiten da. Gainetik atun gatzartua edo bakailoa gehi dakioke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3751036

 |

* Wd Datuak: Q3751036
**Esmeralda konderria** (ingelesez: *Esmeralda County*) Nevadako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Elko da. 2010eko zentsuaren arabera 783 biztanle zituen, Esmeralda kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Esmeralda konderriak 9.295,57 kilometro koadro ditu. Horietatik 18,55 ura dira. Beste 9.277,02 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,08 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 783 pertsonetatik 725 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 120 dira. 0 beltzak edo afroamerikarrak. 33 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 21 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484349
* Commonscat Multimedia: Esmeralda County, Nevada

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125512161
* LCCN: n82091953
* NARA: 10039338
* **Lekuak**
* OSM: 166469
* TGN: 2001412

 |

* Wd Datuak: Q484349
* Commonscat Multimedia: Esmeralda County, Nevada
Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalak pentsamendu, kontzientzia eta erlijio askatasuna bermatzen du.
**Kultu askatasuna** edota **erlijio askatasuna**, norbanakoak bere erlijioa askatasunez hautatzeko oinarrizko eskubidean datza, bai eta inongo erlijiorik ez hautatu (erlijio eza), Jainko baten izatea zalantzan ipini (agnostizismoa) ala bere izatean ez sinistea (ateismoa), eta sinismen hori jendaurrean ezagutzera emateko eskubidean, betiere horregatik diskriminazioa jasan edo sinismena indarrez aldatu gabe.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q171899
* Commonscat Multimedia: Freedom of religion

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11932191c (data)
* GND: 4125186-6
* LCCN: sh85112662
* NDL: 00571078
* NKC: ph116346
* NARA: 10638099
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000081882

 |

* Wd Datuak: Q171899
* Commonscat Multimedia: Freedom of religion
**Nesibanebdyedet** edo **Esmendes II.a** (azken hau izen greziartua), Tebasen Amonen Apaiz Goren bat izan zen. Kargu hau, K.a. 992tik K.a. 990 arte bete zuen.

Menkheperra eta Isetemjeb III.aren semeetako bat da. Bere arreba *Henuttauy II.a*rekin ezkondua, alaba bat izan zuen, *Nesjons* izenekoa, bere anaia Pinediem II.aren emaztea izango zena.

Apaiz Goren bezala eman zuen denborak, arrasto gutxi utzi zuen, Manetonen egiptoar historian ere ez da agertzen; bere izena duen dokumentu bat dago, momia baten bendetan.

Amonen Apaiz Goren bezala, bere ondorengoa, bere anaia Pinediem II.a da.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Menkheperra** | **Amonen Apaiz Goren**XXI. dinastia K.a. 992-K.a. 990 | Ondorengoa**Pinediem II.a** |

Titulatura
----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Amonen Apaiz Gorena* |  | ḥm nṯr tpi n imn rˁ i mn š š n ḵ nisu b3 nb ḏd  (Hem Necher Tepi en Amón Ra Nisu Ba Neb Dyedet)  **Amon-Raren Apaiz Gorena, Nisubanebdyed** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q724742

 |

* Wd Datuak: Q724742
**Kulturaren historiak** antropologiaren eta historiaren ikuspegiak konbinatzen ditu, kultura-tradizio herrikoiak eta esperientzia historikoaren kultura-interpretazioak aztertzeko. Iraganeko baliabideen erregistro eta narrazio-deskribapenak aztertzen dira kultura bati buruzko gertaeren jarraitutasuna aintzat hartuz. Kulturaren historiaren muina irudikapen terminoan dago. Kulturaren historiak egiten dio erreferentzia kultura-gaiak aztertzeko tradizioari, Alemaniako XVIII. mendetik XX. mendeko laurogeiko hamarkadan jaiotako Kulturaren historia berria arte, eta XXI. menderako proiekzioei, zeinaren ezaugarri komuna sinbolikoarekiko kezka eta haren interpretazioa baita. Kulturaren historia berri hori diziplinartekoa da.

> Garrantzitsua da historia politikoari erreparatzea, lehenik eta behin, historia zaharra egiteko joera erreakzionarioari, eta, bigarrenik, zergatik ez den antropologia politikotik ezer ikasten, antropologia-estiloko historia politikoa idazten. (Peter Burke, 2007)
> 
> 

Kulturaren historia berri horrek kultura materialaren eta emozioen, sentimenduen eta irudimenaren munduaren historia hartzen ditu kontuan, bai eta irudikapen eta irudi mentalena, elitearen edo pentsalari handien kulturarena —adimen-historia, zentzu hertsian— eta herri-kulturarena, giza gogamenarena produktu soziohistorikotzat, eta esanahi partekatuen sistemena eta sinestezin horren beraren ondorio diren beste kultura-objektu batzuena ere. Hori guztia, gainera, ez ikuspegi zatikatu batetik, baizik eta ikuspegi lotu eta integratu batetik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Burke, Peter.  (2007-06). «La historia cultural y sus vecinos» *Alteridades* 17 (33): 111–117. ISSN 0188-7017. (Noiz kontsultatua: 2022-01-27).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑   Sotelo, Anel Hernández.  (2010). «Reseña de "¿Qué es la historia cultural?" de Peter Burke» *Fronteras de la Historia* 15 (2): 417–421. ISSN 2027-4688. (Noiz kontsultatua: 2022-01-27).
3. ↑   «Entrevista con Peter Burke» *Revista de la Asociación Española de Neuropsiquiatría* 27 (1): 145–159. 2007-03 ISSN 0211-5735. (Noiz kontsultatua: 2022-01-27).[*Betiko hautsitako esteka*]
4. ↑   Frago, Antonio Viñao.  (1995). «Historia de la educación e historia cultural: posibilidades, problemas, cuestiones» *Revista de educación* (306): 245–269. ISSN 0034-8082. (Noiz kontsultatua: 2022-01-27).

Kanpo estekak
-------------

* Kulturaren historia (3txulo, EITB, 2019)
* Coloquio: Anaclet Pons. Historia Social e Historia Cultural. Reflexiones Historiográficas (Bideoa, 2017)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q858517
* Commonscat Multimedia: Cultural history

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 165529821 (data)
* GND: 7503708-7
* NKC: ph122020
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 047769
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q858517
* Commonscat Multimedia: Cultural history
**Lauren Stam**,  (Amsterdam, Herbehereak, 1994ko urtarrilaren 30a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari herbeheretarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Herbehereetako taldearekin, Argentinaren eta Erresuma Batuaren aurretik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Felice Albers, Eva de Goede, Xan de Waard, Marloes Keetels, Josine Koning, Sanne Koolen, Laurien Leurink, Frédérique Matla, Freeke Moes, Laura Nunnink, Malou Pheninckx, Pien Sanders, Lauren Stam, Margot van Geffen, Stella van Gils, Caia van Maasakker, Maria Verschoor eta Lidewij Welten-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Lauren Stam» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Lauren Stam» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56073441
* Commonscat Multimedia: Lauren Stam

---

 |

* Wd Datuak: Q56073441
* Commonscat Multimedia: Lauren Stam
**Eugène Samuel Grasset**, 1845.urtean jaio zen Lausannen, Suitzan. Bella Epoque-ko kartel disenatzaile, artista eta ilustratzaile izan zen, Parisen (Frantzia) formatua. Art Noveau-eko aitzindari bezala kontsideratuta zegoen. Emakume idealagatik inspiratuta, ile luzea eta diseinu dekoratibo floralakekin apaindua. Gainera  bitxiak diseinatu eta baita liburu ilustrazioak egin zituen, baina jendea unkitu zitzaion lana kartelak izan ziren; hauek oso denbora luzaron izan baitziren artearen arloan.

Giro artistiko batean hezitua bere aita eskultore eta disenatzaile bikaina baitzen. Francois Louis David Bocion arkitektoarekin ikasi zuen eta 1861an arkitektura ikasketekin Zurich- en jarraitu zuen.  Unibertsitatea amaitu ondoren Egiptora bidaiatu zuen, hauxek eragin handia izan zuen bere karteletan.

1869. eta 1870en artean Grasset- ek eskultore eta margolari bezala lan egin zuen; 1871.an Parisera bizitzera joan zen eta bertan altzarietako oihalak, keramika, bitxiak, tapizak eta hainbat formatu desberdin diseinatu zituen, bere lehen proiektu garrantzitsura  iritsi arte, hau da, *"Historie Des Quatre Fils Aymon"* liburuarentzat eginiko ilustrazioak, 1883nean.

1877.urtean diseinu grafikoaren eremuan lan egin zuen eta, postal txartelak eta estanpak ekoiztu zituen Frantzia eta Suitzarentzat. Alabaina, kartelen diseinua bere trebetasun handienean bilakatu zen; ezagunetako bat *"Jeanne Darc. Sarah Bernhardt"* izan zen.

* Jeanne Darc\_ Sarah Bernhardt
* 

1890ean, Larousse hiztegiko editore publizisteei logotipoa diseinatu zien. XIX.mendearen amaieran, *École Guerin eta École Estiennek Grasset* kontratatu zuten irakasle bezala diseinua irakatsiz. Ikasleen artean hauek aurkitzen ziren: *Maurice Pillard Verneuil, Augusto Giacometti, Paul Berthon eta Otto Ernst Schmidt.*

Charles Gillot-ekin lan egin zuen Art Noveau-ko liburuak ekoizten eta kolorezko ilustrazio fotomekanikoak eginez. G. Peignot et Fils, Parisen eginiko Unibertsal erakusketan (1900), "Grasset" tipografia sartu zuen; berak sortutako diseinu italiko bat, (1898) bere kartelen erabilpenerako.

1917.urtean Sceaux-en, Pariseko Hego- Mendebaldean hil zen.

Erreferentziak
==============

1. https://historialdedisenio.wordpress.com/2008/05/21/eugene-grasset/
2. http://www.mcnbiografias.com/app-bio/do/show?key=grasset-eugene-samuel

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q524154
* Commonscat Multimedia: Eugène Grasset

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95179440
* ISNI: 0000 0001 1844 8354
* BNF: 120798008 (data)
* GND: 123520002
* LCCN: n79007017
* NDL: 00467460
* NKC: xx0095269
* CiNii: DA02984636
* SNAC: w61s026k
* SUDOC: 027382109
* ULAN: 500029865
* Léonore: [LH//1192/11 LH//1192/11]
* Open Library: OL7220083A
* SIKART: 4022818
* KulturNav: id
* RKD: 33380
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 021884

 |

* Wd Datuak: Q524154
* Commonscat Multimedia: Eugène Grasset
***Las edades de Lulú*** (1989) («Luluren adinak») Almudena Grandes espainiar idazlearen eleberri erotiko ezaguna da. Zenbait hedabidek diotenez, XX. mendeko Espainiako literaturaren 100 eleberri onenetakoa. Eleberriak neska gazte baten garapen sexuala kontatzen du, nerabezarotik hasi eta hogeita hamar urte bete arte. Liburuak arrakasta handia izan zuen, eta laster itzuli zuten 19 hizkuntzatara. Tusquets Editores argitaletxeak ematen zuen La Sonrisa Vertical saria irabazi zuen, XI. edizioan.

Argumentua
----------

Lulú, protagonista, liburuaren hasieran 15 urteko neska gazte bat da. Familian ez du maitasun handirik jasotzen. Bere anaiaren lagun bat ezagutzen du, Pablo, unibertsitateko irakaslea, eta unean harengandik erakarrita sentitzen da. Harekin izango du bere lehen sexu harremana, Lulúren bizitza markatuko duena aurrerantzean. Bikoteak hainbat esperientzia ezagutzen eta praktikatzen dituzte, beti fantasiaren poderioz lagunduta. Azkenik. Lulú 30 urte betetzen dituenean beste motatako harremanetan inplikatuko da, gero eta nahasiagoak diren harremanetan eta orgietan.

Filma
-----

1990an, *Las edades de Lulú*  izenburupean, Bigas Luna zuzendari katalanak zinemara eraman zuen, Francesca Neri aktore italiarra paper nagusian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  100 eleberri onenen zerrenda ososa

Kanpo estekak
-------------

* Egilearen webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3236067
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX2006382

 |

* Wd Datuak: Q3236067
***Las maravillosas curas del Doctor Asuero*** (euskaraz: «Asuero Doktorearen sendaketa miragarriak») 1929an Nemesio Manuel Sobrevila bilbotar zinema zuzendariaren zinema mutuko dokumental bat da. Filma Donostian egin zen, 1929ko maiatzean, baina bere garaian debekatua izan zen eta urte asko igaro behar izan ziren lehen aldiz pantailaratzeko. Debekuaren arrazoia Asuero doktorearen kontsultara joateko bil zitekeen jendetza izan zen, dokumentalak Donostiako Fernando Asuero medikuak egiten zituen sendaketa harrigarriak azaltzen baitzituen. Dena dela, ez dago oso garbi, zeren eta debekatzeko agindua Asuerok berak eskatu baitzuen.

Asuero kasua
------------

Sakontzeko, irakurri: «Fernando Asuero»
Jendetza bildu zen Asuero agurtzera, Donostiako (Gipuzkoa) Loiola kalean, 1929an.
Fernando Asuero oso ospetsu egin zen 1929. urtearen inguruan berak gaixotasun asko sendatzeko metodo berri bat asmatzeagatik. Metodo horren bidez mina kentzen zuen eta, horrela, ibili ezin zutenak, esaterako, gai ziren berriro ere ibiltzeko. Teknikaren oinarria nerbio trigeminoaren manipulazioan zetzan. Askoren ustez ideiak ez zuen inongo oinarririk baina oraindik ere badira planteamendu horren defendatzaileak. 1929an Fernando Asuerok Donostiako hotel batean. Hotel del Príncipe zelakoan, Ramon Maria Lili pasealekuan, klinika bat antolatu zuen eta haren aurrean egunero mundu bat biltzen zen, sarritan histeria gertaerak eta iskanbilak izanik. Filmak, bere laburtasunean, fenomenoa ondo erakusten du.

Filmaren ibilbidea
------------------

Debekatua izan ondoren, filma Espainiako Filmotekan gordea izan zen eta urtetan erabat baztertuta gelditu zen. Azkenik, berreskuratua izan zen eta Donostiako Zinemaldiaren 42. edizioan estreinatu zen, 1994ko irailaren 18an. Estreinatu aurretik, aurkitutako filmaren jatorriaren bila ikertzen aritu behar izan zuten, ezen filmean bertan informaziorik ez zen agertzen. Azkenik, prentsaren bidez dokumentatu ahal izan zen lanaren egilea Sobrevila zela.

Bibliografia
------------

* Luis Fernández Colorado: *Nemesio Sobrevila o el enigma sin fin. A propósito del film* Las maravillosas curas del Doctor Asuero. Euskadiko Filmategia-Filmoteca Española, 1994, 60 or. ISBN: 84-88452-05-5.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Estreinaldiaren albistea, *El País* egunkarian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187833

 |

* Wd Datuak: Q31187833
**Errima** baliabide erritmikoa da, poema bateko bi neurtitz edo bertso lerroren edo gehiagoren amaierako silaba bat edo gehiagoko fonemen arteko hoskidetasunari esaten zaio. Errima beti lerroaren bukaeran aurkitzen da. Hizkuntza askotan, bestalde, lerroaren amaieran doan hitza ren azentutik aurrerakoa izaten den hoskidetasuna da errima, esaterako, frantsesez eta espainieraz. Askorentzat errimak osatzen du bertsoaren alderdi teknikoen ardatza. Errimatuz ari bagara (nahiz eta errima guztiz aberatsa izan ez), bertsoa osatzen ari gara.

Balio literarioa
----------------

Errima, arestian aipatu dugun bezala, beti da sail berekoa eta errima-hitzen arteko kontsonantziari balio handia ematen zaio. Adibide bat jarriz, *burua* eta *ordua* hitzek errimatu egiten dute. Baina bien arteko hoskidetasuna ez da handiegia. Bi azken bokalek baino ez dute errimatzen eta ondorioz errima pobrea litzateke bi hitz horien artean osatzen dena. *Eliza*n eta *geriza*n hitzekin ere egin genezake errima. Baina kasu honetan elkarren arteko hoskidetasuna askoz ere beteagoa da. Atzizkian dira errima kide (an), baina baita aurreko kontsonantean (z), honen aurreko bokalean (i) eta hasierako bokalean ere (e). Gure artean, hoskidetasun maila izan da sarri errima txarra eta ona bereizteko irizpide bakarra. Adibidetzat hartu ditugun errimen kasuan, honelatsu:

*Burua* / *Ordua* errima pobrea.
*Elizan*/ *Gerizan* errima aberatsa.

Errima motak
------------

Euskaltzaindiaren Literatura Hiztegian mota hauek aipatzen dira:

* Errima bera (a-a-a-a...)
* Errima parekatuak (a-a-b-b-c-c...)
* Errima gurutzatuak (a-b-a-b-c-d-c-d...)
* Errima besarkatuak (a-b-b-a-c-d-d-c )
* Aurreko guztien konbinazioak

Errima bertsolaritzan
---------------------

Euskal bertsogintzan, hitz bera esanahi berarekin errepikatu (poto) gabe, zenbat eta hoskidetasun handiagoa izan, orduan eta aberatsagoa da errima.

Errima hizkuntza desberdinetan
------------------------------

* Gaztelaniaz: gazteleraz errima asonantea (bokalek besterik ez dute egiten errima) eta kontsonantea (kontsonanteak besterik ez, edota biek) bereizten dira.
* Frantsesez: errima emea (*-e* duena) eta arra (*-e* gabea) bereizten dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Ibidem
3. 1 2  *Lur Hiztegi Entziklopedia*

Kanpo estekak
-------------

* Errima Euskaltzaindiaren *Literatura Terminoen Hiztegia*n.
* Hitz errimatzaile.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q178715
* Commonscat Multimedia: Rhymes

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11966968n (data)
* LCCN: sh85113812
* NKC: ph217769
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q178715
* Commonscat Multimedia: Rhymes
**Mycoplasma pneumoniae** Mycoplasma generoko bakterio patogenoa da, gizakiak infektatzen dituena pneumonia eta arnas-aparatuko beste patologia batzuk eraginez.

M.D. Eaton mikrobiologoak aurkitu zuen mikrobio hau 1944an, pneumonia atipiko bat zuen gaixo batean.

Ezaugarriak
-----------

Mycoplasma guztien antzera bakterio hau oso txikia da, eta zelula hormarik gabekoa. Horrenbestez, ez da Gram tindaketarekin tindatzen, eta penizilina eta beste antibiotiko betalaktamikoekiko erresistentea da. Ez da mugikorra,

M. pneumoniaek adhesina berezi bat dauka, P1 izenekoa, parasitatutako arnas-aparatuko zeluletara atxikitzeko balio duena .

Bakterio honek kolesterola du bere zelula mintzean, zelula eukariotoen antzera. Horrek shock osmotikotik babesten du.

Oso motel hazten du laborategiko hazkuntza-inguruneetan, bi aste inguru behar baitira bakterioaren hazkuntza antzemateko.

Patogenia
---------

Gizakiaren arnas-aparatuko parasitoa da M. pneumoniae. Pneumonia onbera sortzen du, eskuarki larria ez dena, umeak eta gazteak -bereziki- jotzen dituena. Pneumonia hori ohikoagoa da udan neguan baino. Sintoma nagusiak zefalea, sukarra eta eztula dira. Inkubazio-epe luzea du (3 aste).

Trakeobronkitisa ere sor dezake mikroorganismo horrek.

Mimetismo antigenikoaren bidez autoimmunitatea eragiten du kasu batzuetan Mycoplasma honek .

Gaitza arnas-traktuko laginak hartzean eta bakteriar kultura bat eginez diagnostikatu daiteke, baina prozedura oso motela da. Horregatik, teknika serologikoen bidez edo PCR-ren bidez askoz azkarrago diagnostikatzen da.

Tetraziklinak eta eritromizina erabiltzen dira pneumonia atipiko hau tratatu eta sendatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Basaras, M.; Umaran, A..  (2004). *Mikrobiologia medikoa.*  EHU, 279-280 or. ISBN 84-8373-658-6..
2. 1 2   Waites, Ken B.; Talkington, Deborah F. (2004) Mycoplasma pneumoniae and Its Role as a Human Pathogen Clin Microbiol Rev. 2004 Oct; 17(4): 697–728

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q310904
* Commonscat Multimedia: Mycoplasma pneumoniae
* Wikispecies Espezieak: Mycoplasma pneumoniae

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 975297
* GBIF: 3225982
* ITIS: 963947
* NCBI: 2104
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009177
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: JQE470FAD0

 |

* Wd Datuak: Q310904
* Commonscat Multimedia: Mycoplasma pneumoniae
* Wikispecies Espezieak: Mycoplasma pneumoniae
**Energia potentzial grabitatorioa'** lurrazaletik altuera batera egoteagatik gorputzek duten energia mota da. Adibide argienetako bat zentral hidroelektrikoarena da.

Azalpen kualitatiboa
--------------------

Adibidez, m masako gorputz bat mahai baten gainean ipintzen badugu, hau pausagunean dagoela ikusi dezakegu. Hau da, ez du lanik egiteko berezko ahalmenik. Gorputzaren gainean indar bat aplikatzean bertikalki gorantz eta justu-justu bere pisuaren balioarekin (horrela, abiadura konstantez igotzea lortuko dugu) gorantz desplazatuko da. Garbi dago, beraz, gorputzaren gainean lan positibo bat egingo dugula modu honetara. Lanaren definizioaren arabera, hau energian bihurtuko dela suposa genezake; hori bai, energia hori ez da zinetikoa izango, izan ere, egiten dugun indarraren ondorioz gorputza abiadura uniformez desplazatzea lortzen dugu.

Gorputzak energia bat eskuratu duela garbi geratzen da dagoen altuera horretatik erortzen uzten badugu; mahai gainean jarritako iltzea sartzeko gauza dela egiazta dezakegu. Ahalmen hori (energia hori, azken finean) mahaiarekiko lortutako altueraren ondorio zuzena dela ikus daiteke eta gainera, berrorekiko proportzionala dela ere froga daiteke.

Mahai gainetik lorturiko altueraren ondorioz gorputzak lortzen duen energiari energia potentzial grabitatorioa grabitazio deritzo. Energia honi esker, gorputz horrek lan bat burutu dezake beste gorputzetan; horretarako aski da gorputza erortzen uztea.

Azalpen kuantitatiboa
---------------------

Pentsa dezagun m masako gorputz bat dugula altuera konkretu bat duen mahai baten gainean. Gorputz horren gainean indar bat egingo dugu h altuera bateraino desplazatu arte.

Gorputzaren gainean egiten dugun indarra, gorputzaren pisuaren balioaren berdina izatea nahi dugu. Txikiagoa izanik ezingo genuke gorputza altxatu, noski, eta handiagoa izanik, gorputzaren gainean indar ordezkari bat agertuko litzateke gorantz. Ondorioz, indar bizien teoremaren arabera, egindako lanaren zati bat bere energia zinetikoa handitzeko erabiliko litzateke eta guk ez dugu hori nahi. Gorputza abiadura uniformez igoko dugu, egindako lana altuerarekin irabazitako energian bihurtuko delarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2297853
* **Identifikadoreak**
* BNF: 16255316s (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2297853
**Nabarreria kalea** Iruñea hiriko Alde Zaharreko kale ospetsua da.

Kokalekua
---------

Mercaderes kalea, Caldereria kalea, Mañueta kalea eta Kuria kalearen elkargunean hasten da, hortik Nabarreria plazara doa, Nabarreriako iturria eta Rozalejoko markesaren jauregia dauden gunera, han ekuinera biratuz aldapa gora zuzen-zuzenean Iruñeko katedralaren aurrealdean paratzen da, bertan San Jose plazatxoa, Kuria kalea eta Compañia kalearekin bat eginez.

Nabarreria plazako bihurgunean Karmen kalearekin bat egiten du.

Kalea
-----

Erdi Aroko izen berdineko Nabarreria burguan zegoen, antzina Iruñea Hiru Burgutan banatzen baitzen.

Kale honetan Nabarreria plaza eta Nabarreriako iturri ospetsua daude.

Ondarea
-------

* Nabarreria
* Nabarreria plaza
* Nabarreriako iturria
* Rozalejoko markesaren jauregia
* Javier Zigaren jaiotetxea
* Erdi Aroko arkua
* Nafarroako Administrazio Publikoaren Institutuaren egoitza
* Iruñeko katedrala
* San Jose plazatxoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25472989

 |

* Wd Datuak: Q25472989


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Iruñea** |
**Lars Gabriel Branting** (Grödinge, 1799ko uztailaren 16a - Stockholm, 1881eko martxoaren 27a) fisioterapia eta gorputz hezkuntzako irakasle suediarra izan zen .

Datu biografikoak
-----------------

Brantingen gurasoak Jakob Branting (gobernadore nagusiaren bulegoan laguntzailea) eta Anna Brita Löndahl ziren. Gaztetan osasun arazoak izan zituen, horregatik 1813an tratamendua jaso zuen Pehr Henrik Ling- ek sortutako Stockholmeko Gymnastiska Central Institutet (GCI) erakundean. Tratamenduaren emaitza onez gain, Branting-ek Ling-en arreta erakarri zuen bere bizitasuna eta trebeziarengatik. Ondorioz, 17 urte zituela, Lingek laguntzaile gisa hartu zuen; lehenik GCIean, gero Karlbergeko eskola militarrean gimnasia eta esgrimako irakasle laguntzaile gisa. Hainbat gai teorikotan ( anatomia, fisiologia, etab.) sakontzeko, Karolinska Institutuan eta Serafim Ospitalean ikasteko urte batzuetan liberatua izan zen.

1873tik Emma af Georgirirekin ezkondu zen. Hjalmar Branting politikaria haien semea izan zen.

Ogibideaz gain, Brantingek musika polifonikoa konposatu zuen, besteak beste Erik Johan Stagnelius eta Ling irakaslearen letrak musikatuz. Tronpa jotzen zuen, eta Musikako Errege Akademiako bigarren mailako kide izan zen 1861etik aurrera.

CGI ikastetxearen zuzendari
---------------------------

1839an, Branting GCI ikastetxearen zuzendaria izendatua izan zen; kargu hori 1862ra arte beteko zuen.

*Nordisk Familjebok* entziklopediaren arabera, Brantingek bizitza osoan gorputz hezkuntzaren eta fisioterapiaren garapenean lan egin zuen. Teknikoki, "gehiegizko zehaztasuna" izatea egotzi zitzaion; halere, diziplina hauen oinarriak Ling-ek baino sakonago aztertu zituen.

Gaur egunean ere, Brantingi "fisioterapia zientzia gisa onartua izatearen alde gehien egin zuen pertsona" izatea aitortzen zaio. Halere, Lingen papera goresteko, terapia fisikoaren historia manipulatzea ere egozten zaio, Hipokrates-Galenoren garaietatik arlo hori landu zutenen aitzindarien papera ilunduz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Lars Gabriel Branting - Svenskt Biografiskt Lexikon» *sok.riksarkivet.se* (Noiz kontsultatua: 2021-07-10).
2. ↑   **(Suedieraz)**  *Födelsebok.*  2021-02-14 (Noiz kontsultatua: 2021-07-10).
3. ↑   Ottosson, Anders.  (2011). [ *The Manipulated History of Manipulations of Spines*
and Joints? Rethinking Orthopaedic Medicine Through
the 19th Century Discourse of European Mechanical
Medicine. *] Medicine Studies, 3:83–116 or.**.*

Ikus, gainera
-------------

* Fisioterapia Suedian

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5585085
* Commonscat Multimedia: Lars Gabriel Branting

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 273965254
* Open Library: OL7223981A

 |

* Wd Datuak: Q5585085
* Commonscat Multimedia: Lars Gabriel Branting
Europako Kontseiluaren logotipoa
**Europako Kontseiluko lehendakaria** (batzuetan **Europar Batasuneko lehendakari** gisa ere izendatua) Europar Batasuneko ordezkari nagusia da nazioartean, eta Europako Kontseiluaren gidaritza duen pertsona. Instituzio honetan EBko herrialde kideetako estatu buruak eta Europako Batzordeko lehendaria ordezkaturik daude, eta Europar Batasuneko norabide politikoa zehazteko lana du bere gainean. Lehen lehendakari iraunkorra, 2009ko abenduaren 1ean izendatu zuten eta Herman Van Rompuy gertatu zen aukeratua. 2014ko abenduaren 1etik 2019ra Donald Tusk izan zen Europako Kontseiluko lehendakaria. 2019an Charles Michel izan zuen oinordeko.

1975tik 2009ra bitarte postu hau ez zen ofiziala, eta urte erdiro aldatzen zen, biratzen zihoan Europako estatu-buruek zutelarik kargua. Hala ere Lisboako Itunaren ondotik Europar Batasuneko Itunaren 15. artikuluak dio kargu hau bi urte eta erdiz mantentzen dela, behin berritzeko aukerarekin. Proposamenak onartzeko Europako Kontseiluan gehiengo bikoitza izan behar du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q735587
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 135123039
* GND: 4462650-2

 |

* Wd Datuak: Q735587
Naxos uharteko esmeril meategia
**Esmerila** (etimologikoki Bizanzioko grezieratik σμερί) harri oso gogor bat da Korindoi (aluminio oxido), magnetita, kuartzo eta beste silikato batzuez osatutakoa, eta bere gogortasun handiagatik industrian urratzaile gisa (arbastatzeko, leuntzeko, artezteko, etab.etarako) oso erabilia. Esmerilak duen aluminio oxido kristalinoaren proportzioa zenbat eta handiagoa izan, hainbat urratzaile hobea da. Urratzaile artifizialak merkaturatu aurretik, esmerilezko urragarriak erabiltzen ziren. Hedaduraz, gaur egungo urratzaile artifizialak izendatzeko ere erabiltzen da.

Naxos uharteko esmerila.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Bibliografia
------------

* Oberg, Erik; Jones, Franklin D.; Horton, Holbrook L.; Ryffel, Henry H. (2000), *Machinery's Handbook* (26 arg.), New York: Industrial Press Inc. ISBN 0-8311-2635-3

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1136648
* Commonscat Multimedia: Emery (rock)

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300011081
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* RTECS: GN0231000

 |

* Wd Datuak: Q1136648
* Commonscat Multimedia: Emery (rock)
**Muscogee konderria** (ingelesez: *Muscogee County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Columbus da. 2010eko zentsuaren arabera 189.885 biztanle zituen, Muscogee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Muscogee konderriak 572,4 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,97 ura dira. Beste 560,44 lurra dira.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 189.885 pertsonetatik 95.000 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 12.110 dira. 85.119 beltzak edo afroamerikarrak. 599 amerikar natiboak ziren eta 378 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4.061 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 432 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.296 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q492048
* Commonscat Multimedia: Muscogee County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139568972
* ISNI: 0000 0004 0408 3173
* LCCN: n81132548
* NARA: 10039112
* **Lekuak**
* OSM: 1073925
* TGN: 2000397

 |

* Wd Datuak: Q492048
* Commonscat Multimedia: Muscogee County, Georgia
**Eskola Zaharra** Ormaiztegiko eraikina da.

2017ko otsailaren 8an Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Deskripanea
-----------

Eskola Zaharraren eraikinak gurutze-oinplanoa du, eta Estanda ibaiaren ondoan dago. Atal nagusiak hauek dira: hiru solairuko erdiko gorputza, solairu bakarreko bi hegal eta bi solairuko atzeko gorputza. Erdiko gorputzetik ateratzen dira alboetako bi eremuak, non kokatzen baitziren umeen ikasgelak. Erdiko gorputzaren goiko solairuan, maisu-maistren etxebizitza zegoen. Atzeko gorputzaren lehenengo solairuan, beste ikasgela bat zegoen. Eraikinean, atentzioa ematen du egurrezko estalkien garapen handiak: egurrezko gatzarietan bermatuta daude estalkiok, eta gatzariak, halaber, harrizko euskarrietan. Egurrezko zertxek eta uhalek osatzen dute estalkien barne-egitura, eta, kanpoaldean, teila arabiarrak daude. Murruak harlangaitz-horma zarpiatuz eginda daude. Hiru sarbide daude fatxada nagusian, eta hiruren inguruan harriak daude jarrita erdi-puntuko arkuan. Ikasgeletan, leiho angeluzuzenak daude, fatxada nagusian, eta, atzealdeko fatxadan, berriz, arku beheratuko leihoak, harriz inguratuak. Erdiko gorputzean, lehen solairuko fatxadan nagusian, balkoi bat dago erdian, eta bi leiho alboetan; azken solairuan, leiho txikiago bat dago. Eraikinaren inguruan, harrizko itxitura bat dago, landa-estiloko kuxinduraz egina, eta, sartzeko, eskailera atal bikoitza dago, eraikinaren kanpoaldea eta barrualdea lotzen dituena.

Eraikina 1909an egin zen, eta arkitektoa José Ángel Hernández de Casadevante izan zen. Ormaiztegiko Udal Korporazioa izan zen sustatzailea. Estilo eklektikoa du, eta, dekorazioa aldetik, baserrietako tradizioa ekartzen du gogora, bai materialen erabileran, bai antolamenduan.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

1. ↑  Kultura Ondasun izendapena EHAAn

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51097441
* Commonscat Multimedia: Eskola Zaharra, Ormaiztegi

---

 |

* Wd Datuak: Q51097441
* Commonscat Multimedia: Eskola Zaharra, Ormaiztegi


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Larraitzeko Ama Birjinaren baseliza** Gipuzkoako Abaltzisketa udalerriaren dagoen baseliza bat da.

Kokalekua
---------

Herrigunetik kanpo dago, Larraitz auzoan, Abaltzisketatik Zaldibi eta Gaintzarako bidean eta Txindoki mendiaren itzalpean eta magalean.

Baselizaren inguruan hainbat taberna, janlekua, aisialdigunea eta aparkalekua daude, azken hau Txindoki mendira igotzeko abiapuntu ohikoena, bai eta Aralarko natura parkean barneratzeko ohiko abiapuntuetako bat ere.

Eraikina
--------

XVIII. mendean eraiki zen eta barnean ezker besoan haurra duen Ama Birjinaren egurrezko taila gotiko bat dago. Larraitzeko Ama Birjinak inguruko baserritarren artean estimu handia du, usadioz ahalmen miragarriak dituelako ustea baitago.

Emakume izena
-------------

Bestalde, euskaraz nahiz euskaldunen artean hain ohikoa den *Larraitz* emakumezko izenak Ama Birjina eta leku honetan jatorria du.

Ikus gainera
------------

* Larraitz
* Txindoki

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492280

 |

* Wd Datuak: Q20492280
Haitiko esklaboen jasoketa - Santo Domingoko gudua, urtarrilerako Suchodolski, 1845)
**Esklabuen Salerosketa eta bere Abolizioa Gogoratzeko Nazioarteko Eguna** abuztuaren 23an ospatzen da. UNESCOk egun hau izendatu zuen atlantikoko esklaboen merkataritza oroitzeko helburuarekin.

Historia
--------

Zuzendari Nagusiaren 1998ko uztailaren 29ko CL/3494 zirkularrak eguna sustatzera gonbidatu zituen Kultura Ministroak. Data adierazgarria da, 1791ko abuztuaren 22tik 23rako gauean, Saint Domingue uhartean (egungo Haiti), altxamendu bati ekin baitzitzaion, esklaboen merkataritza transatlantikoa abolitzeko faktore garrantzitsuak izan ziren gertaerak ezarrita.

UNESCOk-ren estatu kideek urtero antolatzen dituzte ekitaldiak data horretan, eta gazteak, hezitzaileak, artistak eta intelektualak gonbidatzen dituzte. Esklabotzaren "arrazoi historikoak, metodoak eta ondorioak" ditu ardatz. Gainera, Afrikaren, Europaren, Amerikaren eta Karibearen artean gizakien merkataritza transatlantikoa eragin zuten elkarrekintzak aztertzeko eta eztabaidatzeko oinarriak ezartzen ditu.

Ikus, gainera
-------------

* Nazioarteko Esklabotzaren Museoa
* Holokaustoaren Biktimak Oroitzeko Nazioarteko Eguna
* Arraza-bereizkeria Ezabatzeko Nazioarteko Egunal
* Esklabotzaren Aboliziaren Aldeko Nazioarteko Eguna
* Esklabotzaren Biktimak eta Atlantikoazgaineko Esklabuen Salerosketa Gogoratzeko Nazioarteko Eguna

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Records of the General Conference, 29th session, Paris, 21 October to 12 November 1997, v. 1: Resolutions
2. ↑  UNESCO bulletin on International Day for the Remembrance of the Slave Trade and its Abolition

Kanpo estekak
-------------

* Abuztuaren 23a: Esklaboen Salerosketaren eta Ezeztapenaren Nazioarteko Eguna
* Esklabotzaren Oroitzapenaren Nazioarteko Eguna, Itsas Museo Nazionala, Greenwich, Londres



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2495903

 |

* Wd Datuak: Q2495903
*Ez nahasi Untzitibarreko Errondo herri hustuarekin, Nafarroa Garaian*.

**Errondo** Donostiako auzune bat da, Aiete eta Amara auzoen artean. Bertako etxe batzuetako Notario-eskrituretan "Alto Amara" gisa ere azaltzen da. Muino batean kokaturik. Errondotik ipar-ekialdera ikuspegi bikaina dago. Ezkerretik eskubira, gertura, Amara Berri, ia Gaseko Fabrika zegoenetik hasita Loiolako Erribera, Loiola, Zorroagako muinoa, Errealaren futbol zelaia eta Donostiako ospialaikusten dira. Urrutira, berriz, eta ezkerretik eskubira ere, ikusten dira Puyoko gaina, Amara zaharra, Urgull mendia, Artzain Onaren katedrala, Itsaso zabala, Kursaala, Gross auzoa, Ulia mendia, Jaizkibel mendia eta tontorra, Sibilia baserriaren inguruak Egia auzoan, eta atzean Larun mendia, Aiako Harriak, Bianditzko lepoak, Santiagomendi eta Adarra mendia. Hego-mendebaldera Miramon ingurua eta atzean Ernio mendia, eta Aiete. Guztiz hiritu gabeko auzunea da, oraindik inguru naturala gordetzen duena. Auzunean Errondo Aundi jauregia eta izen bereko baserria, Errondo Berri eta Errondo Txiki zeuden.2020ean jauregia da zutik dirauen bakarra, eta sarreran ipinita du bere izena. Inguruetan baziren beste baserri batzuk, hala nola Borroto, Uralde, Merkezabal, Puio, Aizkolene eta Juanistegi. 1976ko apirilak 28an Errondoko Bidea izeneko kalea izendatu zuen Donostiako Udalak, 1998ko urriaren 14an Errondoko Gaina kalea bilakatu zena. Auzoaren azpiko tuneletatik Donostiako Amara auzoko sarrerak daude.

Kokapena
--------

Auzunearen ardatza Errondo Gaina kalea da, Amarako Errondo pasealekutik aldapan gora igotzen dena, Donostialdeko metroko trenbide gaineko zubia pasa ondoren, eta Aieteko Oriamendi pasealekuarekin bat egitean bukatzen dena.

Ondare nabarmenak
-----------------

* San Juan de Dios Ospitalea Errondoko tontorrean dago eta 1952an ireki zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "San Sebastián, Historia de la ciudad a través de sus calles", Javier Sada, Txertoa 2007 orria 118-119

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28133189

 |

* Wd Datuak: Q28133189


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Donostia | Donostiako auzoak | Donostia |
| Aiete (Bera-Bera • Miramon-Zorroaga ) • Altza ( Herrera, Larratxo ) • Amara • Amara Berri ( Loiolako Erriberak, Morlans ) • Antigua ( Benta Berri, Lugaritz )Añorga • Ategorrieta-Ulia • Erdialdea ( Mirakontxa ) • Egia • Gros (Sagues) • Ibaeta ( Berio, Errotaburu, Igara, Infernua, Lorea ) • Igeldo • IntxaurrondoLoiola (Txominenea) • Martutene • Miracruz-Bidebieta • Parte Zaharra • Zubieta |
Eskujokoa bost pilotez.
**Eskujokoa** edo **malabarismo** tresna desberdinak manipulatuz eta haiekin jolastuz egiten den espektakulua da. Objektu horiek gora botatzen dira, orekan mantentzen dira, beti lurrera erori gabe. Joku hauek ikusteko ederrak dira eta trebetasun handia eskatzen dute, bereziki psikomotrizitate aldetik. Eskujokoak egiten dituena "eskujokaria" edo "malabarista" da. Eskujokoak zirkuetan eta kaleko ikuskizunetan ohikoak dira.

Eskujokoen historia
-------------------

Antzinako Egiptoko margoa (1994-1781 a. C.) non eskujokariak ikusten diren.
Eskujokoek historia luzea dute. Egipton, esaterako, Beni Hassan (1794 a 1781 a.c.) printzearen garaietan ezagunak ziren oinak erabiliz eskujokoak egiten zituzten emakumeak. *Talmud*en ere eskujokoak egin zituen errabinoa aipatzen da.

Eskujokoen tresnak
------------------

Hauexek dira ezagunenak:

* Eskujokoen pilotak
* Aihotzak
* Uztaiak
* Deabruaren makuluak
* Diabolo
* Lastoargiak
* Makulu
* Plater txinatarrak
* Cigar Boxes edo tabako kaxak
* Kariocak
* Pogo makila

Dena dela, esperientzia handiko jokalariek mota askotako elementuekin egin ditzakete: katiluak, frutak, aiztoak...

### Erreferentziak

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: The European Jugglers' Association (EJA)
* **(Ingelesez)**: The International Jugglers' Association (IJA)
* **(Ingelesez)**: Eskujokoen terminologia Juggling Information Serviceren arabera (JIS)
* **(Ingelesez)**: JIS Numbers Juggling Records - Eskujokoen errekorrak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q194326
* Commonscat Multimedia: Juggling

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13320339c (data)
* GND: 4126538-5
* LCCN: sh85070975
* NKC: ph493929
* AAT: 300379904

 |

* Wd Datuak: Q194326
* Commonscat Multimedia: Juggling
Johann Nepomuk Geigerren akuarela, 1840. eskulan bat egiten gizon bati.
**Eskulan** (ingelesez: *Handjob*) sexu-ekintza bat da, sarketaren aldez aurreko jolas gisa edo sarketarik gabeko sexu gisa egiten dena. Pertsona batek bestearen zakila edo eskrotoa eskuz estimulatzea dakar, erekzio bat eragiteko sexu-plazeragatik, sexu-kitzikapenagatik eta, batzuetan, orgasmoa lortzeko.

Eskulana sexualki kitzikagarria izan daiteke bi parte-hartzaileentzat, eta ekintza erotikoa eta fisikoki intimoa izan daiteke. Pertsona batek estimulu eman diezaioke bikotekideari sexu-jarduera sarkorrean ez egiteko. Sexu-sarketarekin lotutako arriskuak saihesteaz gain (sexu-transmisiozko infekzioak edo haurdunaldia), pertsona batzuek sarketarik gabeko sexua praktikatzen dute birjintasuna zaintzeko.

Terminologia
------------

Pornografian *handjob* gisa ezagutzen den ekintza hau, berez, masturbazioa da, baina beste pertsona bati eginda. Masturbazioarentzat dauden ehunka eufemismo erabil daitezke, beraz, ekintza hau izendatzeko.

Metodoa
-------

Erdaindutako pertsonentzat, lubrifikazioa eskuarki erabiltzen da; erdaindu gabeko pertsonentzat, berriz, maluta egin daiteke prepuzioa aurrerantz eta atzerantz mugituz eta hatzak zakilean jarriz.

Gizartean hitza gazte hiztegian eta gay komunitateetan erabiltzen da gehien. Dena dela, ekintzan emakumeek ere parte har dezakete.

Masaje-aretoetan, masaje-emaileak, batzuetan, bai masajearen barruan bai zuzenean ondoren, esku-lana egin dezake bezeroarengan; hau "amaiera zoriontsua" eufemismoarekin ezagutzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Strong, Bryan; DeVault, Christine; Cohen, Theodore F..  (2010-02-16). *The Marriage and Family Experience: Intimate Relationships in a Changing Society.*  Cengage Learning ISBN 978-0-534-62425-5. (Noiz kontsultatua: 2020-12-12).
2. ↑   **(Ingelesez)** Feifer, Jason. «I Booked a Massage at a High-End Resort and Got a Surprise Happy Ending» *Maxim* (Noiz kontsultatua: 2020-12-12).
3. ↑   **(Ingelesez)** Moore, Lane.  (2015-11-20). «What It's Really Like To Get a Happy Ending Massage» *Cosmopolitan* (Noiz kontsultatua: 2020-12-12).

Ikus, gainera
-------------

* Zangolan

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1480864
* Commonscat Multimedia: Handjob

---

 |

* Wd Datuak: Q1480864
* Commonscat Multimedia: Handjob
Eskulekuaren hodia
**Eskulekuaren hodia** Urkila direkzio-hodiaren (eta bizikletaren koadroaren) bidez lotzen du eskulekuarekin. Eskulekuaren hodiaren formak eta tamainak txirrindulariaren posizioa zehazten dute.

Motak
-----

Oinarrizko bi eskulekuaren hodi mota daude koadroari nola lotzen zaion arabera: haria dutenak eta kanpoaldetik estutzen dutenak, azken mota hori «ahead» sistema gisa ezagutzen dena. Mota bakoitza bateragarria da errodamendu eta urkila diseinu jakin batzuekin.

* Eskulekuaren hodi hariduna Eskulekuaren hodia direkzio-hodiaren barruan txertatzen da. **Eskulekuaren hodi hariduna**   
Eskulekuaren hodia direkzio-hodiaren barruan txertatzen da.
* Ahead eskulekuaren hodia (haririk gabea) Eskulekuaren hodiak direkzio-hodia inguratzen du. **Ahead** eskulekuaren hodia (haririk gabea)   
Eskulekuaren hodiak direkzio-hodia inguratzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa]

Kanpoko estekak
---------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1377338
* Commonscat Multimedia: Bicycle stems

---

 |

* Wd Datuak: Q1377338
* Commonscat Multimedia: Bicycle stems
**Lampasas konderria** (ingelesez: *Lampasas County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lampasas da. 2010eko zentsuaren arabera 19.677 biztanle zituen, Lampasas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lampasas konderriak 1.849,08 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,83 ura dira. Beste 1.846,25 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,64 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 19.677 pertsonetatik 18.279 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.443 dira. 581 beltzak edo afroamerikarrak. 127 amerikar natiboak ziren eta 35 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 184 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 31 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 440 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113919
* Commonscat Multimedia: Lampasas County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153614481
* LCCN: n81056746
* NARA: 10040105
* **Lekuak**
* OSM: 1836955
* TGN: 2002026

 |

* Wd Datuak: Q113919
* Commonscat Multimedia: Lampasas County, Texas