recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ikaskuntza holistikoa**, ikaskuntza ulertzeko modu konstruktibista bat da, ezagutza lortze prozesuetan zentratua, honen arabera, ikasleak, ulermen sakonagoa lortzen duelarik, ezagutzaren arlo ezberdinen artean loturak ezartzean, norbanakoa, elkarteak eta munduaren artean.

Teorikoren batzuk, Gardner (1999), Perkins (1992) eta Wiggins eta McTighe (1998) kasu, hausnartutako ikaskuntzaren eta ulermenaren pedagogia baten barnean loturen ezarpenen funtsezko garrantzia azpimarratzen dute. Hau da, ikasleek, ikasgai ezberdinen eta munduaren artean dauden harreman ezberdinak ezagut ditzatela, egoera berrietara moldatu, eta, beharrezko ezagutzak, adimen praktika eta sozialekin bateratu, euren kabuz edo taldean benetako arazoak konpontzeko garaian.

Irakaskuntza holistikoaren barnean, funtsezko papera du ikaskuntza apreziatiboak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4385644
* **Identifikadoreak**
* NDL: 01084574

 |

* Wd Datuak: Q4385644
Hezkuntzan, **ikasturtea** ikastetxe batek urtean zehar duen jardunaldia da, non ikasleak bertara ikasteko joan eta irakasleek irakatsi eta bestelako jarduerak egiten dituzten. Euskal Herrian eta ipar hemisferioko beste herrialdeetan, ikasturtea irailean hasi eta ekainean edo uztailean bukatzen da. Horrela, "2010-2011 ikasturtea" edo "2010-11" adierazten da, 2010eko irailetik 2011ko ekainera doan aldia izendatzeko. Gehienetan ikasturteak bat datoz ikasleek bere ikasketa-prozesuan gainditu behar dituzten hezkuntza mailekin; adibidez, 2010-11 ikasturtetik 2016-17 ikasturtera bitarteko sei ikasurtetan, lehen hezkuntzako sei mailak igarotzen ditu ikasle batek. Batzuetan, ikasturtea maila edo aldi zenbaitetan (hiruhilekoak, lauhilekoak) banatzen da, horien bukaeran tarteko ebaluazioa burutu edota irakasgai berriak hasteko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q915466
* **Identifikadoreak**
* GND: 4180156-8

 |

* Wd Datuak: Q915466
*Artikulu hau musika-formatuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Maketa (argipena)».*
**Maketa** musika argitaratzeko formatu ez-komertziala da, lan profesionala kaleratu baino lehen artista bat ezagutarazteko erabiltzen dena. Maketatzat jotzen da kontratu diskografikorik gabe grabatzen den musika-lan oro. Musika mota gehienetan argitaratzen dira maketak. Talde batzuek asmo komertzialik gabe argitaratzen dituzte eta, beste batzuek, berriz, argitaletxe profesionalei bidaltzeko helburuarekin grabatzen, etorkizunean kontratu profesional bat sinatze aldera. Aipatutako azken kasu horretan egindako grabazioari demo ere esaten zaio.

Azken garaiotan, grabazio digitalek eskaintzen dituzten baliabideei esker, badira hainbat talde maketa moduan soilik argitaratzen dutenak beren lana, nahita, autokudeaketa areagotzeko. Sarritan, gainera, Copyleft edo Creative Commons lizentziapean argitaratzen da, banaketarako Internet erabiliz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q220935
* **Identifikadoreak**
* GND: 4745700-4

 |

* Wd Datuak: Q220935
**Craighead konderria** (ingelesez: *Craighead County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Bi hiriburu ditu, Jonesboro eta Lake City. 2010eko zentsuaren arabera 96.443 biztanle zituen, Craighead kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Craighead konderriak 1.845,82 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,16 ura dira. Beste 1.831,66 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 96.443 pertsonetatik 81.037 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.277 dira. 12.564 beltzak edo afroamerikarrak. 283 amerikar natiboak ziren eta 23 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.068 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 75 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.393 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61354
* Commonscat Multimedia: Craighead County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155937747
* ISNI: 0000 0004 0646 122X
* LCCN: n80083660
* NARA: 10038487
* **Lekuak**
* OSM: 1818405
* TGN: 2000120

 |

* Wd Datuak: Q61354
* Commonscat Multimedia: Craighead County, Arkansas
|  |  |
| --- | --- |
| **Dazita** | Mineral infotaula irakurtzeko eraMineral infotaula irakurtzeko era |
| Dazita |
| Arroka igneoa |
| **Mineral garrantzitsuak** | PlagioklasaBiotitaHornblendaAugitaEnstatita |

**Dazita** silika ugari duen arroka igneo bolkaniko bat da.

Ezaugarriak
-----------

Dazitaren kokapena QAPF diagraman
Andesita eta erriolitaren arteko konposaketa du eta anesita bezala batez ere plagioklasaz osatua dago, biotita, hornblenda, augita eta enstatita izan ohi ditu.

Ehundura afanitikotik porfirikora du, batez ere kuartzoa duelarik fenokristal biribilduen moduan. Kuartzoaren eta feldespatoaren proportzio erlatiboa QAPF diagraman agertzen dira.

Plagioklasa oligoklasatik andesina edo labradoritara joan daiteke eta askotan oso zonatuak izaten dira. Sanidina dazita batzuetan agertzen da eta horrek erriloitetarainoko trantsizioak sortzen ditu. Biotita agertzen dena marroia da, augita berdea eta hornblenda arroitik berde-marroira.

Sorrera
-------

Silikatu gutxi duenez magma oso likatsua izaten da eta erupzio leherkorrak sortarazten ditu, honen adibide ditugu Saint Helens sumendiko erupzio bortitzak. Magma hau lurrazal ozeanikoa plaka kontinental felsikoa sartzen denean sortzen da. Kanpora jaurtitako laba solidotu egiten da dikeak edo geruzak sortuz.

Dazitak beraz ozeano eta kontinente arteko konbergentzia eremuen inguruko informazio ugari ematen digu.

Iruditegia
----------

* Dazita beltza.Dazita beltza.
* Dazita desberdinak.Dazita desberdinak.
* Biotitadun dazita.Biotitadun dazita.
* Saint Helens sumendia.Saint Helens sumendia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q466481
* Commonscat Multimedia: Dacite

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300011181
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q466481
* Commonscat Multimedia: Dacite
**Martxe Arana Gaziaetxabe** (Aretxabaleta, 1943) Gipuzkoako margolaria da.

Biografia
---------

Familiak Txoko taberna izan zuen Aretxabaletan. Gaztetan Fagor lantegian lan egiten zuen bitartean hasi zen margolaritza klaseak hartzen eta ondoren Madrilera joan zen ikasketak jarraitzera eta hainbat instituziotan aritu zen, Peña akademian, Arte eta Ofizio eskolan eta Arte Ederren Zirkuluan ere egon zen. Hainbat ikastaro ere egin zituen; Jose Antonio Fermin Gorosabelekin grabatua, Myriam Gesalagarekin serigrafia eta Pilar Soberónekin diziplina anitzeko tailerra. Madriletik itzuli zenean Julio Galarta eta Migel Okinarekin margotzera ateratzen zen inguruko txokoetara. Ordurako Arrasaten bizi zen, senarrarekin batera Arrasate Hotela eramaten baitzuen.

1980. hamarkadan lehiaketa ugaritan hartu zuen parte eta hainbat sari irabazi zituen. Garai hartan hasi zen erakusketak egiten eta gaur egun ere jarraitzen du.

2003an senarra jubilatu zen eta Donostiara joan ziren bizitzera. Ez du ordea harremanik galdu Aretxabaletarekin eta azken urteotan hainbat erakusketa egin izan ditu Debagoienan.

Lanen deskribapena
------------------

Arte figuratibo ebluzionatua egiten duela esaten du. Aranaren lanetan paisaiak, bodegoiak, barneko irudiak eta loreak nagusitzen dira. Asko atsegin du aire librean margotzea, olioz edota gouachez, eta era azkar horretan garatu du margotzeko teknika. Lanak oso koloretsuak dira, kolore bizikoak gainera. Matisseren influentziak ikusten zaizkio. 

Aretxabaletan eta Arrasaten bizi izan zen garaitik loreen koadroak eta tenperaz egindakoak gogoratzen ditu. Bere garai askeena izan zela dio.

Sariak
------

Honako sari hauek jaso izan ditu bere ibilbidean:

* Fundación Laboral del INI de Madrid
	+ 3. domina (1981)
	+ Akzesita (1982)
* Zalduondoko Aire libreko lehiaketa (1983)
* Arrasateko Aire libreko lehiaketa (1988)
* Eibarko Aire libreko lehiaketa (1990)
* Donibane Lohitzuneko Salon des Independants
	+ Epaimahaiaren saria (2011)
	+ Aipamena (2010, 2012)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Arechavaleta o Aretxabaleta» *www.xn--pateandoespaa-tkb.es* (Noiz kontsultatua: 2022-02-05).
2. 1 2 3 4   **(Gaztelaniaz)** Gipuzkoa, Noticias de. «"Para mí la pintura es una forma de vivir; me siento bien cogiendo el pincel, así que mientras pueda seguiré pintando"» *www.noticiasdegipuzkoa.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-02-05).
3. ↑    «Martxe Arana: "Koloreak eta argia dituzten paisaiak bilatzen ditut" - Debagoiena» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-02-05).
4. ↑   «Martxe Arana: Inicio» *Martxe Arana* (Noiz kontsultatua: 2022-02-05).
5. ↑    «Arana, Martxe - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-02-05).
6. ↑   «Martxe Arana» *www.martxearana.com* (Noiz kontsultatua: 2022-02-05).

Kanpo estekak
-------------

* Martxe Aranaren webgune ofiziala
* Martxe Aranaren bloga

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110820411
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 404

 |

* Wd Datuak: Q110820411
**Martxel Rodríguez Etxabide** (Lesaka, Nafarroa Garaia, 1990) Dantzari eta koreografo nafarra da.

Fisikan graduatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU), non, horretaz gain, Irakaskuntzan aritzeko masterra eskuratu baitzuen. Nolanahi ere, laster bideratu zuen bere ibilbide profesionala dantzaren mundurantz, Dantzaz Konpainia izeneko taldearekin (2013). Han zenbait koreograforekin lan egin zuen: besteak beste, Itzik Galili, Jone San Martin, Paolo Mohovich eta Lukas Timulak-ekin. Black Box Dance Company talde daniarrean sartu zen (2014), eta konpainia horren Marie Brolin-Tani zuzendariarekin lan egin. Konpainia horretan goi mailako koreografoekin topatu zen; hala nola, Tim Rushton eta Edhem Jesenkovic-ekin. Israelera joan zen bere prestakuntza osatzera eta, ondoren, Oskara proiektuan sartu. Valentziako Erkidegoko Premis de les ArtsEsceniquesen, dantzari onenaren sarirako proposatu zuten (2019). Urte horretan berean, Kultura Kudeaketako masterra lortu zuen Kataluniako Universitat Obertan. Gainera, 2016tik aitzina, freelance dantzari gisa lan egiteaz gain, bere konpainia zuentzen du, Led Silhouette izenekoa eta egoitza Lesakan duena; talde horretan, Jon Lópezekin batera, etapa berri bati ekin dio, konpainiaren sortzaile eta zuzendarikide gisa.

Kanpo estekak
-------------

* 
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113452384

 |

* Wd Datuak: Q113452384
**Islandiako Museo Nazionala** (islandieraz: *Þjóðminjasafn Íslands*) Reykjavíken, Islandiako hiriburuan dagoen instituzio ezaguna da.

Historia
--------

Museo hau 1863ko otsailaren 24an sortu zen. Jon Arnasonek, ekimenaren sortzailea, Danimarkako museoetan sakabanatuta zeuden objektu islandiarrak bildu zituen bilduma propioa sortzeko. Lehenengo kokapena Hverfisgatako Liburutegi Nazionalaren goiko partean kokatu zen. Museoaren bigarren arduraduna Sigurður Gudmundsson izan zen; bigarren honek 1911tik gauzaki zaharren bilduma sortu zuen, bestetik. 1950tik aurrera gaur egungo kokapenean dago, Suðurgata 41, 101 Reykjavíken.

Erakusketak
-----------

Islandiako lehen biztanleen objektuak eta tresnak dira museoaren elementu garrantzitsuenak. Interes berezia dute bikingo herriaren aztarnek. Eyrarlandeko estatuatxoa da haien arteko pieza ezagunena.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Islandiako Museo Nazionalaren web ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q626963
* Commonscat Multimedia: National Museum of Iceland

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129013342
* ISNI: 0000 0001 2323 4748
* BNF: 131837827 (data)
* GND: 2024144-6
* LCCN: n82088518
* SUDOC: 03535285X
* ULAN: 500310701
* **Lekuak**
* OSM: 6180675

 |

* Wd Datuak: Q626963
* Commonscat Multimedia: National Museum of Iceland
**Marianne Leonie Petrus Thyssen** (Belgika, 1956ko uztailaren 24a) Europako Lan eta Gizarte Gaietako komisarioa, Alderdi Demokrata Kristauaren eta Flamenkoaren politikaria da (CD&V).

Biografia
---------

Sint-Gillis-Waasen jaioa, Thyssen baroiaren familiarekin zerikusirik ez zuen familia flamenko batean. Lovainako Unibertsitate Katolikotik graduatu zen 1979an, eta titulu bat lortu zuen zuzenbidean. UNIZO eta Christelijke Midden-en Burgervrouwenen (CMBV) langile autonomoentzako eta enpresa txiki eta ertainentzako Belgikako erakunde bateko aholkulari juridiko gisa lan egin zuen. Orain, Markant UNIZOko zuzendari eta idazkari nagusi bihurtu zen 1991n. 1986tik 1988ra bitartean, Estatuko Osasun Publikoko eta Ezgaitasun Politikako Idazkaritzaren aholkulari juridikoa izan zen.

1991n, Thyssen Europako Parlamentuko diputatu (eurodiputatu) bihurtu zen Flandesen, CD&V, Belgikako demokrata-kristau flamenkoekin; Karel Pinxten [nl] lekua hartu zuen, Belgikako Senatura aldatu baitzen. 1995 eta 2008 bitartean Oud-Heverlee-ko zinegotzia izan zen (Belgikako Brabante flamenko probintzian dago), eta 2001ean Oud-Heverlee-ko lehen zinegotzia izan zen. Herriko zinegotzi gisa, gizarte-gaietan lan egitea erabaki zuen, hala nola, haurrak zaintzea eta zaharrak zaintzea. 2008an, Thyssen CD&V partidako lider hautatu zuten.

Ia 23 urtez, Europako Parlamentuko diputatu gisa, bost aldiz hautatu zuten Thyssen. Europako Parlamentuko Barne Merkatuaren eta Kontsumitzailearen Babesaren Batzordean parte hartu du, Nazioarteko Merkataritzaren Batzordea ordezkatu du, UE-Ukraina Legebiltzarreko Lankidetza Batzordeko Ordezkaritzako kide izan da eta UE-Turkia Batzorde Mistoko Ordezkaritza ordezkatu du. 2014az geroztik, Europako Alderdi Popularraren (PPE) Belgikako ordezkaritzaren buru izan zen, eta 2004-2009az geroztik PPEko lehen lehendakariorde hautatu zuten.

2014tik 2019ra artean, Europako Batzordeko Enplegu, Gizarte Gai, Gaitasun eta Lan Mugikortasuneko komisario izendatu zuten. Komisario izendatu zuten lehen emakume belgikarra izan zen. 2019an, Nicolas Schmit-ek ordeztu zuen karguan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Cynthia Kroet (15 January 2015), Marianne Thyssen – self-starter *European Voice*.

Ikus, gainera
-------------

* Vladimír Špidla
* László Andor

Kanpo estekak
-------------

* Webgune pertsonala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q270530
* Commonscat Multimedia: Marianne Thyssen

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7031147967370184200003
* ISNI: 0000 0004 6044 1828
* BNF: 17129236f (data)
* GND: 1135699585

 |

* Wd Datuak: Q270530
* Commonscat Multimedia: Marianne Thyssen
**Mariano Aguilar Navarro** (Madril, Espainia, 1916ko abuztuaren 19a - 1992ko apirilaren 8a) espainiar legelari, irakasle eta politikaria izan zen.

Biografia
---------

Zuzenbide-ikasketak egin zituen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, eta nazioarteko zuzenbidean espezializatu zen 1940an.

1948 eta 1960 bitartean Sevillako Unibertsitatean jardun zuen, irakasle gisa, Konplutentseko nazioarteko zuzenbide pribatuko katedra irabazi, eta Madrila betiko itzuli zen arte.

Elkarte demokrata-kristauetako kide izan zen. 1950eko hamarraldian, pentsaera sozio-kristaua berriztatzen lagundu zuen, eta hurrengo hamarraldian, Europako Mugimenduaren presidenteorde zela, Francoren aurkako ikasle-mugimenduen alde agertu zen. 1965ean, beste zenbait irakaslerekin batera (Tierno Galván, Montero Díaz, García Calvo eta J. L. López Aranguren), oposizio demokratikoari atxiki zitzaiolako, unibertsitatetik bidali zuten, bi urterako.

Ondoren, preso politikoen defentsarako talde juridikoak bultzatzeari ekin zion. 1977an Espainiako Alderdi Sozialistan sartu zen, eta senatari izatera iritsi zen, urte bereko hauteskundeetan. Kanpo Arazoetarako Batzordeko presidente izan zen. Urte hartan bertan, Zuzenbide Fakultateko dekano izendatu zuten Unibertsitate Konplutentsean Handik gutxira, osasun-arazoak zirela-eta politika utzi, eta 1982an erretiroa hartu zuen.

Idazlanak
---------

Nazioarteko zuzenbideari buruzko zenbait lan eta artikulu idatzi zuen aldizkari espezializatuetan. Horrez gainera, *Revista Española de Derecho Internacional* aldizkariko zuzendaria izan zen, eta baita *Cuadernos para el Diálogo* frankismoaren aurkako aldizkariaren sortzaileetako bat ere.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753668
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 66534701
* ISNI: 0000 0000 8389 9736
* BNE: XX853033
* LCCN: n83033454
* SUDOC: 03206568X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00112/eu\_a\_1121/a1121
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3753668
**Margarita Maria Teresa Savoiakoa** (italieraz Margherita Maria Teresa Giovanna di Savoia, Turin, 1851ko azaroak 20-Bordighera, 1926ko urtarrilak 4) Italiako erregina ezkontidea izan zen bere senar Hunberto I.aren erregealdian (1878-1900).

Biografia
---------

Fernando, Genovako dukearen alaba eta Karlos Alberto Sardiniakoaren biloba, bere lehengusua zen Hunbertorekin ezkondu zen 1868an. Bere ama Isabel Saxoniakoa printzesa izan zen. 1869ko azaroak 11n, Margaritak bere seme Viktor Manuel izan zuen, Napoliko printzea, ondoren Viktor Emanuel III.a Italiakoa izango zena.

Artista eta idazleak bultzatu zituen eta kultura erakundeak sortu zituen, bereziki Società del Quartetto eta Casa di Dante. Francesco Paolo Tosti musikaria babestu zuen, bere kantu irakasle eta Gorteko Musika Artxibategiko arduradun izendatu zuena. Ongintza erakunde askoren ongilea izan zen, batez ere Gurutze Gorriarena.

1889an, Margarita pizza bere omenez izendatu zen, baina, burlaz, napoliar espezialitate horrek ordurarte ia derrigorrezkoa zen baratxuria kendu behar izan zuela esaten da, erreginak ez baitzuen baratxuria jasaten. Bere omenez, Luis Amadeo Savoiakoa Abruzzoetako dukeak Margaritaren izenarekin izendatu zituen Alpeetako Punta Margherita eta Afrikako hirugarren mendirik altuena den Stanley mendiaren Margherita tontorra.

Bitxikeriak
-----------

Elezaharraren arabera, 1889an, *Il Brandi* izeneko jatetxean erreginari bereziki berarentzat eginiko pizza bat zerbitzatu zioten, bandera nazionalaren koloreak zituena. Pizzak tomatezko oinarri bat zuen, zuri koloreko mozzarella gaztazko geruza bat, eta, amaitzeko, albaka arramatxo bat, erreginaren omenez Margarita izendatua izan zen zapore konbinaketa sinple eta irudimentsu bat.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Margarita Teresa Savoiakoa*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q135631
* Commonscat Multimedia: Margherita of Savoy

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64845350
* ISNI: 0000 0001 2136 9323
* BNE: XX1681367
* BNF: 12034050k (data)
* GND: 120736233
* LCCN: n81117652
* SUDOC: 028520882
* ULAN: 500353737
* ICCU: CUBV099006
* Open Library: OL5892685A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04050/eu\_m\_0953/m0953

 |

* Wd Datuak: Q135631
* Commonscat Multimedia: Margherita of Savoy
**Ioi-polimerizazioa** edo **polimerizazio ionikoa** kate-polimerizazio bat da, non zentro aktiboak ioiak diren. Bi klasekoak izan daitezke zentro aktiboaren izaera ionikoaren arabera: anioi-polimerizazioa edo katioi-polimerizazioa

Erradikal-polimerizazioetan legez hasarazle batek abiaraziko du erreakzioa, Jakina hasarazlearen izaera molde batekoa edo bestekoa izango da zentro aktiboa anioia edo katioia izan. Horrela, adibidez, katioi-polimezazioetan azido sendoak (perklorikoa edo sulfurikoa) usatzen dira eta anioi-polimerizazioetan metal alkalinoak eta beren gatz organikoak erabiltzen dira.

Polimerizazio batean zein bestean hazten ari den ioiak beti izango du bere parean kontraioi bat, bere karga orekatuko duena eta egonkortasuna emango diona. Izan ere, oso azkar polimerizatuko dutela pentsa daitekeen arren, ioiak gehienetan edo ez dira formatzen edo bat batean ezabatzen dira. Oso egonkorrak diren ioiek bakarrik izango dute aukera polimerizazioari ekiteko, biziraupen altu samarra dutelako. Hain zuzen ere, ingurune hori, bermatzen du kontraioiak normalean hasarazlean jatorria duena.

Polimerizazio ionikoetan ingurunea, hots, usatzen den disolbatzailearen izaera, oso inportantea da. Pentsa liteke polaritate altuko disolbatzaileak, ura edo alkoholak adibidez, egokienak izango dira ioiak solbatatzeko. Baina jeneralean disolbatzaile hauek hasarazleekin erreakzionatzen dute hauek ezabatuz edo, bestela, konplexu egonkorrak formatuz. Horrexegatik polartasun txikiko disolbatzaileak baliatzen dira: metil kloruroa, dikloroetilenoa, pentanoa eta nitrobentzenoa esaterako.

Erabilera
---------

Ioi-polimerizazioek industrian erabilera zinez mugatuagoa duten industrian erradikal-polimerizazioek baino. Alabaina, polimero inportante batzuk ionikoki prestatzen dira, Poliisobutilenoa, polibutenoa eta kautxu butilikoa katioi-polimerizazioz sintetizatzen dira eta poliestirenoa eta poliisoprenoa anioi-polimerizazioz.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Iruin, J.J. & Elortza, J.M..  (1988). *Kimika fisiko makromolekularra.*  Udako Euskal Unibertsitatea, 199-200 or. ISBN 84-86967-01-5..

Ikus, gainera
-------------

* Polimerizazio
* Koordinazio-polimerizazio
* Anioi-poliomerizazio
* Katioi-polimerizazio
* Erradikal-polimerizazio
* Kate-polimerizazio
* Polimerizazio bizidun

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17125192

 |

* Wd Datuak: Q17125192
**Inés María Calero Rodríguez** (Punta de Piedras, Nueva Esparta, Venezuela, 1969ko martxoaren 21a) venezuelar modelo eta aktorea da, 1987ko Miss Venezuela txapelketa irabazi zuena.

Biografia
---------

Inés María Calero Punta de Piedrasen jaio zen, Nueva Espartan, Venezuelan, 1969ko martxoaren 21ean, baina Caracas hirian hazi zen. Amaren aldetik espainiar jatorria du.

Bizitza pertsonala
------------------

1993an, Miguel Moly 'Merengearen Astroarekin' ezkondu zen, eta bi seme-alaba ditu: Jonathan Moly abeslari venezuelarra eta Marinés Estefanía Moly. 2016. urtean, 23 urtez ezkonduta egon ondoren, dibortziatu egin ziren. Estatu Batuetan bizi da, Miamin.

Ibilbidea
---------

1987an, Miss Venezuelan parte hartu zuen, New Esparta estatua ordezkatuz. Lehiaketa 1987ko otsailaren 6an egin zen, ostiralean, Caracasko Udal Antzokian, eta titulurako 23 izangaik hartu zuten parte. Edizio horretan, Calero ian zen irabazlea, eta, gainera, Miss Fotogenia titulua ere eskuratu zuen. 1,79 m-ko altuera zuen eta 89-59-89 neurtzen zituen. Gero, 1987ko Miss Hego Amerika txapelketara joan zen, Cartagenan (Kolonbia), eta bigarren finalista izan zen. Urte berean, 1987an, Miss Unibertsora joan zen, Singapurreko World Tralde Centerren, eta hirugarren finalista sailkatu zen. Hurrengo urtean, 1988an, ohiko den moduan, Miss Venezuela koroa eman zion hurrengoari, eta RCTV eta Venevisióneko emanaldi dramatiko batzuetan jardun zuen.

Telenobelak
-----------

| Telebista |
| --- |
| Urtea | Titulua | Pertsonaia | Katea |
| 1988-1989 | Abigaíl | Barbara Urdaneta | ZTBES |
| 1989 | Rubí rebelde | Gladys Castro Ruíz | ZTBES |
| 1990-1991 | De mujeres | Dulce Maria Alfaro | ZTBES |
| 1992 | La loba herida | Muñeca Sulbarán | Venevisión |
| 1997 | Todo por tu amor | Irene Carvajal | Venevisión |
| 2004 | Ángel rebelde | Diana Duarte | Venevisión |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *¿Qué pasó con? Inés María Calero, la de la ropa vieja - Impacto Venezuela.*  2023-01-29 (Noiz kontsultatua: 2023-04-23).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Descubre más sobre Inés María Calero» *Famous Birthdays* (Noiz kontsultatua: 2023-04-23).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Inés Maria Calero se mostró devastada tras la pérdida de su nieto» *www.elfarandi.com* 2021-10-26 (Noiz kontsultatua: 2023-04-23).
4. ↑   «1987» *web.archive.org* 2012-02-07 (Noiz kontsultatua: 2023-04-23).
5. ↑  Pageantopolis: Miss Universe 1987.   *Copia archivada.* .

Kanpo estekak
-------------

* Venezuela

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3249697

 |

* Wd Datuak: Q3249697


  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa:**Bárbara Palacios Teyde**  | **Miss Venezuela**1987 | Hurrengoa:**Yajaira Vera Roldán**  |
| Aurrekoa: **Brygida Bziukiewicz**  | **3. Finalista Miss Universon**1987 | Hurrengoa: **Mizuho Sakaguchi**  |
**Leylandeko altzifre hibridoa** (*Cupressocyparis leylandii* edo *Cupressus × leylandii*) bi genero hauen arteko hibridoa da: *Cupressus macrocarpa* eta *Chamaecyparis nootkatensis*.

Azkar hazten denez, lorezaintzan sarri erabiltzen da heskaiak egiteko eta horrez gain, inausketa gogorrei ondo egiten dio aurre.

Deskribapena
------------

20 eta 25 metroko arteko tamaina hartzen du. Hostoak, berde ilunak eta azpian kolore apalagoak, adar ahul eta ezkata forma dute eta apur bat usaintsuak dira. Zuhaitza hibridoa denez, haziak antzuak dira.

Habitat eta laborantza
----------------------

Lurzoru mota guztietan hazten da, baita kostaldeko eremuetan ere. Klima mota guztietara egokitzen da, hotz bizia jasan dezakete.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** arbolesornamentales.es
* **(Ingelesez)** Royal Forest Forest Society

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1290970
* Commonscat Multimedia: Cupressus × leylandii

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 3611465
* GRIN:
* IPNI: 676759-1
* PlantList: kew-2748710
* W3TROPICOS: 50301450
* uBio: 5882597

 |

* Wd Datuak: Q1290970
* Commonscat Multimedia: Cupressus × leylandii
**Macushla** 1910. urteko irlandar abesti bat da. Musika Dermot MacMurrough-ek konposatu zituen, hitzak berriz Josephine V. Rowe-ek idatzitakoak dira. Mundu mailan John McCormack irlandar tenoreak ezagun egin zuen.

Izenburuaren esanahia
---------------------

*Macushla* izenburua irlanderazko *mo chuisle* hitzen ahoskeraren ingelesezko itzulpen kaxkarra da, bere esanahia euskaraz "nire taupada" litzateke. Hitz horiek irlanderaz *a chuisle mo chroí* esaldian aipatu ohi dira, hots, literalki "nire bihotzeko taupada" esan nahi du, baina irlanderazko benetako esanahia "nire laztana" edota "nire maitea" litzateke.

Zinema
------

Abesti hau 1996ko *Michael Collins* filman agertu zen. Gainera, 2004ko *Million Dollar Baby* filman ere Maggie Fitzgerald emakumezko boxeolariak (Hillary Swank) daramatzan galetzetan ere *Mo cuishle* izenburua ere irakur daiteke.

Ikus gainera
------------

* Macushla (filma)

Kanpo estekak
-------------

* Macushla. John Gary abeslariaren bertsioa entzungai **(Ingelesez)**
* Macushla. John McCormack tenorearen bertsioa entzungai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6725844

 |

* Wd Datuak: Q6725844
**Issosko gudua**, Nizeako guduaren ondoren, Septimio Severo eta Peszenio Nigerren tropen arteko hirugarren gudurik handiena izan zen. Peszenio, Siriako erromatar gobernaria zen, eta bere tropek enperadore bezala aldarrikatu zuten, Septimiorekin, honen tropek egin zuten bezala, Pertinax hil ondoren. Septimiok, garaipen erabakigarria lortu zuen Peszenioren aurka, Antiokiara ihes egin zuena, eta, beranduago, Partiarantz ihes egiteko prestatzen ari zela hila izan zena. Herodiano edo Dion Kasio bezalako historialariek, Septimioren garaipena, honek, Peszenioren armadarekiko zuen abantaila numerikoari ematen diote, Septimioren armada 12 legioz osatuta baitzegoen, Peszeniorenak, 6 eta 9 artean zituen bitartean.

Bi etsai hauen artean, Ekialdea kontrolatzeko asmoagatik etsaitasunak amaitzen ziren bitartean, Bizantzio, Septimioren tropen setiopean egon zen 196 arte, ziur asko, hirugarren etsai batek, Britaniako gobernaria eta Peszenioren aliatua zen Klodio Albinok, Septimio mendebaldean garaituko zuen itxaropenarekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2170603

 |

* Wd Datuak: Q2170603
**Jean-Nicod Institutua**, frantsesez **Institut Jean-Nicod** (IJN) Parisen dagoen ikerketa zentroa da. 2000. urtean sortua, haien ikerketa eremua filosofia, gizarte zientziak, zientzia kognitiboa, logika, neurozientzia eta informatika artean kokatzen da. Institutuaren izena Jean Nicod (1893-1924) filosofo frantsesari eskaini zaio. Institutuak Université de recherche Paris Sciences et Lettres, bereziki École normale supérieure (Paris)ena, eta École des hautes études en sciences sociales erakundeen babesa ditu.

Ikerketa eremuak
----------------

Hizkuntzalaritza, semantika, pragmatika), antropologia kognitiboa, buruaren filosofia eta politika zientzia.

Ikertzaileak
------------

Ikertzaile gehienak filosofoak badira ere, planteatzen diren arazoak ez dira kontzeptualak bakarrik, aitzitik, dimentsio enpiriko handia dute.

* Scott Atran,
* Claire Beyssade,
* Sacha Bourgeois-Gironde,
* Alban Bouvier,
* Richard Carter,
* Roberto Casati,
* Francis Corblin,
* Philippe De Brabanter,
* Frédérique de Vignemont,
* Vincent Descombes,
* Jérôme Dokic,
* Paul Egré,
* Jon Elster,
* Pascal Engel,
* Pierre Jacob,
* Max Kistler,
* Pascal Ludwig,
* Alda Mari,
* Frédéric Nef,
* David Nicolas,
* Gloria Origgi,
* Elisabeth Pacherie,
* Jérôme Pelletier,
* Guy Politzer,
* Joëlle Proust,
* François Recanati,
* Philippe Schlenker,
* Benjamin Spector,
* Dan Sperber,
* Dominique Sportiche,
* Isidora Stojanovic,
* Claudine Tiercelin,
* Tiziana Zalla.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q651337
* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0004 0638 8827

 |

* Wd Datuak: Q651337
**Deuterokloroformoa** edo **kloroformo deuteratua** (CDCl3) kloroformoaren (CHCl3) aldaera bat da, zeinetan hidrogeno-atomoa deuterio isotopoak ordezkatu duen. Erresonantzia Magnetiko Nuklearrean laginen disolbatzailetzat usatzen da.

Deuterokloroformoa beste disolbatzaile deuteratuak baino errazago eta merkeago produzitzen da. Halaber, kimikoki ez da oso erreaktiboa. Nekez trukatzen du deuterioa solutuarekin eta bere irakite-puntu baxuak erraztu egiten du lagina berreskuratzea.

Ikuspegi biologikotik kloroformoak baino toxikotasun txikiagoa du gibelean C-D lotura C-H lotura baino sendoagoa baita eta nekezagoa egiten du *triklorometil erradikala* (•CCl3) sortzea.

Erabilera
---------

Protoi EMNn erabiltzen den deuterokloformoak % 99 baino proportzio handiagoan ordeztu du deuterioak hidrogenoa, hots, protoia. Horrela ebitatzen da protoiaren seinaleak laginaren hidrogeno-atomoen seinaleak maskaratzea. Deuterokloroformo komertzialak beti izaten du deuteratu gabeko kloroformo arrastoren bat, % 0,2 ingurukoa, zienak singlete txiki bat ematen duen 7,26 ppm-tan lerrakuntza kimikoaren barne-erreferentzia gisa baliatzen dena. Singleteari hondar-disolbatzailearen tontorra esan ohi zaio.

Karbono-13 EMNn deuterokloroformoaren karbono-atomo bakarrak hirukote bat eratzen du 77,16 ppm-ko lerrakuntza kimikoan non hiru tontorrak tamaina bertsukoak diren.

Deuterokloroformoak oxigenoarekin erreakzionatzen du fosgenoa eta hidrogeno kloruroa emanez. Horrek azidotasuna demaio disolbatzaileari eta ezin da usatu lagina azidotasunarekiko sentikorra bada. Hortaz prozesua oztopatzeko flasko ilunetan gordetzen da eta, maiz, kobrezko edo zilarrezko txirbilak egonkortzaile gisa baliatuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Irazabalbeitia, Iñaki.  (D.L. 1983). *Erresonantzia magnetiko nuklearra : onarri teorikoa eta ariketak.*  Elhuyar ISBN 84-86158-20-6. PMC 434843063. (Noiz kontsultatua: 2022-04-01).
2. ↑   **(Ingelesez)** PubChem. «Chloroform-d» *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (Noiz kontsultatua: 2022-04-01).
3. ↑   Fulmer, Gregory R.; Miller, Alexander J. M.; Sherden, Nathaniel H.; Gottlieb, Hugo E.; Nudelman, Abraham; Stoltz, Brian M.; Bercaw, John E.; Goldberg, Karen I..  (2010-05-10). «NMR Chemical Shifts of Trace Impurities: Common Laboratory Solvents, Organics, and Gases in Deuterated Solvents Relevant to the Organometallic Chemist» *Organometallics* **29** (9): 2176–2179. doi:10.1021/om100106e. ISSN 0276-7333. (Noiz kontsultatua: 2022-04-01).
4. ↑   **(Ingelesez)** Goldstein, Robin S; Hewitt, William R; Hook, Jerry B.  (2013). *Toxic interactions.*  Elsevier Science : Academic Press ISBN 978-1-4832-6970-2. PMC 896796140. (Noiz kontsultatua: 2022-04-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1032539
* Commonscat Multimedia: Deuterated chloroform

---

* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 865-49-6
* ChEBI: 85365
* ChemSpider: 64654
* PubChem: 71583
* UNII: P1NW4885VT
* SMILES: ID
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 865-49-6

 |

* Wd Datuak: Q1032539
* Commonscat Multimedia: Deuterated chloroform
**Lugaritz-Morlans bidegorriko tunela** Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen tunel bat da. Bertatik Ibaeta eta Bera-Bera auzunea eta Morlans auzoa elkarlotzen dituen bidegorria igarotzen da. Antzinako Euskotrenen burdinbidearen ibilbide zatia da, 2005 arte erabili zena. 2009ko abuztuaren hasieran ireki zen bidegorri gisa.

Gauez itxita egoten da, eta debekatua da motor eta oinezkoentzako pasabide gisa.

Tunelaren mutur bat Lugarizko geltokiaren inguruan dago (43°18′N 2°00′W﻿ / ﻿43.3°N 2°W﻿ / 43.3; -2), eta bestea Morlanseko biaduktuaren pean (43°18′N 2°00′W﻿ / ﻿43.3°N 2°W﻿ / 43.3; -2).

2017ko ekainetik urtebetez itxita egon zen tunela Aiete-Morlans igogailuaren obrak egiten aritu zirelako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *2017.06.19an, Morlansko tuneleko bidegorria itxiko da.*  (Noiz kontsultatua: 2019-08-26).

Ikus gainera
------------

* Muntoko tunela
* Aieteko tunela
* Miramarreko edo Antiguako tunela
* Amarako tunela

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474439
* Commonscat Multimedia: Morlans cycling tunnel

---

 |

* Wd Datuak: Q25474439
* Commonscat Multimedia: Morlans cycling tunnel
Kolekaltziferola (D3 bitamina)
Ergokaltziferola (D2 bitamina)
**D bitamina** gizakiak erabiltzen duen bitaminatako bat da. Ez da bitamina bakarra, bitamina-multzoa baizik: D1, D2, D3, D4 eta D5 dira D bitaminaren mota nagusiak.

Egitura kimikoa eta ezaugarriak
-------------------------------

D bitamina guztiak liposolugarriak dira eta esterolen egitura kimikoa dute. Termoegonkorrak dira eta egosketak ez ditu suntsitzen.

Eskuratzeko bidea
-----------------

D bitamina bi eratan lor daiteke:

* bitamina hori duten janarietatik: esnea, arrautzak, izokina, sardinak... Fruta eta barazkietan oso urria da.
* landareek duten ergosterola (probitamina) hartuz, D bitamina bihurtzen dena eguzkiko izpi ultramoreen eraginez gure larruazalean.

Gomendatutako dosia egunean 5 mg-koa da eta, lehen esandakoaren arabera, udan gutxiago behar izaten da eguzkia medio.

Garrantzi biologikoa
--------------------

D bitaminaren funtzio nagusia kaltzioa eta fosforoaren heste-xurgapena erraztean datza. Modu horretan D bitaminak hortzetan eta hezurretan kaltzioaren pilaketa eragiten du. Bitaminarik ezean hezurrak bigundu eta deformatu egiten dira. Honetaz gain, ikerketa berriek immunitate-sistema modulatzen duela erakusten dute  .

Gabeziak aspaldidanik ezagutzen den errakitismoa eragiten du haurrengan. Gaixotasun honen eraginez hezurrak behar bezala ez direnez garatzen, okertu eta deformatu egiten dira. Eritasun hori duten pertsonek eguzkia eta aurrez aipatutako janariak hartu behar dituzte, ahal duten neurrian. Helduengan bitaminaren gabeziak osteoporosia eta osteomalazia eragiten du. Gaixotasun hauetan guztietan akatsak agertzen dira osifikazio-prozesuan: hezurrak ahuldu eta deformatu egiten dira.

Ikus, gainera
-------------

* A bitamina
* B taldearen bitaminak
* C bitamina
* E bitamina
* K bitamina

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Nagpal, Sunil, Songqing Naand and Radhakrishnan Rathnachalam (2005) Noncalcemic Actions of Vitamin D Receptor Ligands Full Text Endocrine Reviews 26 (5): 662-687
2. ↑   Ersoy-Evans, S.J. La vitamina D cumpliría un papel importante en la prevención de las enfermedades autoinmunes IntraMed (2010)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q175621
* Commonscat Multimedia: Vitamin D

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85143982
* NDL: 00560694
* NKC: ph280227
* SUDOC: 027364593
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 002405
* MeSH: D014807
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 1406-16-2
* ATC: A11CC
* ChEBI: 27300
* DrugBank: 11094
* UNII: 9VU1KI44GP
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 1406-16-2

 |

* Wd Datuak: Q175621
* Commonscat Multimedia: Vitamin D



| Lipidoak |
| --- |
| 
 |
**DML** edo **D**atuak **M**anipulatzeko **L**engoaia datu-baseak kudeatzeko sistema batek hornituriko lengoaia da, honen bidez datu-base bat kontsultatzeko eta manipulatzeko aginduak eskaintzen dira.

Sarrera
-------

Datu-basearen eskemak konpilatu eta katalogoan gorde ondoren, bere datuekin lan egin ahal izateko DBKSk ulertuko duen eragiketa multzoa behar dugu. Eragiketa multzo hori Datu-maneiatze Lengoaiaren sintaxiak definitzen duena izango da. Eragiketa horien artean ditugu:

* Datu-basean datu berri bat sartzea
* Gordetako datua aldatzea
* Gordetako datua irakurtzea
* Gordetako datua berreskuratzea
* Gordetako datua ezabatzea

Datu-Maneiatze Lengoaien artean bi multzo egin daitezke:

* **Prozeduralak**. DML prozeduraletan aginduek erregistroak banan-banan maneiatzen dituzte. Behe-mailako DML ere esaten zaio. Erabiltzaileak zein datu behar duen eta nola lor daitekeen zehaztu beharko du eta datua lortzeko atzipen-eragiketa egokiak dituen prozedura idatzi beharko du. Horrela, DBKSk prozedura hori jarraituz erregistro bat berreskuratu eta prozesatuko du, eta lortutako emaitzetan oinarrituz beste erregistro bat berreskuratzea joko du, prozesatzeko, etab. Prozesu honek eskatutako datu guztiak lortu arte jarraitzen du.
* **Ez prozeduralak**. DML ez prozeduraletan, erregistro multzoekin lan egiten dute. Lengoaia hauetan eskatutako datua, adierazpen sinple batean zehatz daiteke. Erabiltzaileak ez du datu-egiturak inplementatuta dauden moduaren berri ezta biltegiratutako datuen gainean eragiten duten algoritmoen berri ere. Erabiltzaileak, nahi duen datua zehaztu beharko du, baina nola lortu den esan gabe.

Ikasteko eta erabiltzeko, DML ez-prozeduralak prozeduralak baino errazagoak dira, kasu horretan lan gehiena egiten duena DBKS baita. Eredu erlazionala duten sistemek normalean DML ez-prozeduralak erabiltzen dituzte.
DMLren eragiketak erabiltzaileak era interaktiboan defini ditzake edo bestela, programa baten barnean. Programaren aukera hartuz gero, lengoaia ostalaria deituko den programazio-lengoaia (Ada, Java, C,....) erabili beharko du, DML prozeduraletan bezala.
Bestalde, eragiketa interaktiboak idatzi ahal izateko sintaxia ematen duen DMLren zatiari Galdeketa-lengoaia deitzen zaio. Eredu erlazionalean ezagunena den lengoaia, SQL (Structured Query Language) deitzen da.
Adibidez, aurrekonpilatzaileak Java eta SQL eragiketak desberdindu ahal izan ditzan SQL eragiketaren aurretik #sql marka jartzen da eta Java eragiketen aurrean ezer ere ez.

Ikus,Gainera
------------

* Datu-base
* DDL

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58673

 |

* Wd Datuak: Q58673
**Denbora errealeko konputazioa** emandako denbora murriztapenen barruan exekutatzen dituen sistema informatiko batek burutzen duena da. Sistema honen funtzionamendu egokia egiaztatzeko, egin beharreko eragiketak ongi egiteaz gain, emandako epean egin behar dira.

### Denbora errealeko sistemen ezaugarriak

Honakoak dira bere ezaugarri nagusiak:

* Determinagarritasuna
* Erantzungarritasuna
* Erabiltzaile kontrolatzaileak
* Konfiantza
* Hutsegite gogorren gaineko operazioak(Fail soft operation)

### Planifikazio metodoak

Denbora eskakizunak bermatzeko lehentasunak ematen dituen planifikazioak daude:

* Lehentasun finkoak

* Rate Monotonic (RM) : Periodo txikienea duenari lehentasun handiagoa ematen zaio.
* Deadline Monotonic (DM): Erantzun epe txikiena duenari lehentasun handiagoa ematen zaio

Aurrekoa ikusirik, RM eta DM berdinak direla esaten da erantzun-epea eta periodoa berdinak direnean.

* Lehentasun dinamikoak:

* Earliest Deadline First (EDF): Epe hurbilena duenari lehentasun handiagoa

### Plangintza puntuen teorema

Teorema honek ataza bakoitza bere lehen periodo bukaera baino lehenago exekutatu daitekeen egiaztatzen du, plangintza puntuak aztertuz.
Honakoak dira plangintza puntuak:

* Ataza baten periodo bukaera
* Bere periodo barruan geratzen diren lehentasun handiagoko atazen periodo bukaerak

### Denbora errealeko sistema eragileak

Denbora errealeko sistema eragilea (SOTR o RTOS -Real Time Operating System ingelesez) denbora errealako aplikazioetarako garatu den sistema eragilea da. Hori dela eta, ematen dituen erantzunak denbora murriztapen batzuen barruan egitea bermatu behar du. Murriztapen horiek ez badira betetzen, sistemak huts egin duela esaten da. Sistemaren portaera zuzena bermatzeko denbora murriztapen baten barruan, sistema aurreikusteko modukoa izan behar du, hau da, sistema determinista izango da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3988
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3988
**Lupetza** material solte bat da, harea fina eta buztinaren arteko granulometriaduna. Sedimentu klastiko ez koherente bat da, ibaiek eta haizeak zintzilik garraiaturikoa, ur bideen ohantzean edo urpean hartutako lurretan metatzen dena. Honela sailkatzeko, partikulen diametroak 0.002 eta 0.06 mm artean egon behar du.

Oso tipikoa da Nilo ibaiak metaturiko lupetza, nekazaritzarentzat lur emankorra ematen zuten sarri gertatzen ziren uholdeen ondoren, Antzinako Egiptotik, isuri hau, Asuango Presaren bidez moztu zen arte.

Kohesiorik ez duenez, bertan eraikitzeko lur zaila izaten da, arazoak franko ematen dituena, eta, arkitektura edo ingeniaritza lanetan, zimentazio sistema bereziak hartu behar dira.

Lupetz organikoa: Buztina, lokatza, landare hondakinak.

Lupetz ez organikoa: Harkaitzen hautsa barneratuz. Mota honetan dago Pampako loessa: lupetz fina estratifikaziorik gabe.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q270699
* Commonscat Multimedia: Silt

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4179765-6
* AAT: 300379483
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q270699
* Commonscat Multimedia: Silt
**Maria Rita Barrenetxea Morante** (Bilbo, Bizkaia, 1757ko maiatzaren 13a - Madril, Espainia, 1795eko azaroaren 23a), Solanako Markesa eta Carpiko Kondesa, aristokrata eta gaztelaniazko idazlea izan zen. XVIII. mendeko ilustratua. Euskal Herriko lehenengo emakume antzerkigiletzat onartua izan da.

Bizitza
-------

Bilbon, 1750eko maiatzaren 13an jaioa, Maria Ritaren gurasoak aristokratak ziren biak: José Fernando Barrenetxea, Puertoko II. markesa, eta Ana María Morante, Solanako markesa. Ama hil ondoren, aita apaiz egin zen; eta biak, aita eta alaba, Valladolidera joan ziren bizi izatera. Maria Ritak Santa María la Real de Las Huelgas monasterioan egin zituen lehenengo ikasketak.

1775ean, Juan Sahagun Mata Linaresekin ezkondu zen, hori ere aristokrata, Carpioko kondea. Senarraren karguak zirela eta, lehendabizi Bartzelonara joan ziren, eta 1780an Madrilera, non senarrak *alcalde de casa y Corte* kargua bete zuen. Bi alaba izan zituzten.

Zenbait senitarteko Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen partaideak zituen, eta agian horren eraginez Maria Rita Real Sociedad Económica Matritense de Amigos del País delakoaren Emakumeen Biltzarreko lehendabiziko bazkideetako bat izan zen. Elkarte horretan, garaiko beste emakume ilustratu ezagunekin harremanetan izan zen, eta Gaspar Melchor de Jovellanos idazlea ezagutu zuen. Osasun ahula zuen, eta medikuak lekuz aldatzeko aholkua eman zion. Orduan, Bilbora itzuli zen; garai horretako zenbait gutun ezagutzen dira. Berriro ere Madrilera joanda, han hil zen, 1795ko azaroaren 23an.

Lanak
-----

Maria Rita Barrenetxearen lan gehienak galdu dira. Antzezlanak idatzi zituen batez ere, komediak bereziki. Bidaia-liburu bat ere aipatua izan da.

* *Catalin*, antzezlana. Portugaleten girotua. Urte askoan galduta egon ondoren, arartekoak berreskuratu zuen 2006an.
* *La aya*
* Izenbururik gabeko beste testu bat.

Bibliografia
------------

* *"Catalin" de Rita de Barrenechea y otras voces de mujeres en el siglo XVIII.* Hitzaurrea: Inmaculada Urzainqui. Alacant, Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, 2013.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. ↑  bilbaopedia.info
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28860743
* Commonscat Multimedia: The Countess of El Carpio, Marchioness de la Solana - Goya (Louvre RF 1942-23)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54454449
* ISNI: 0000 0000 5524 6156
* BNF: 15514480g (data)
* GND: 1234006847
* LCCN: n2009016427
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 57545

 |

* Wd Datuak: Q28860743
* Commonscat Multimedia: The Countess of El Carpio, Marchioness de la Solana - Goya (Louvre RF 1942-23)
Izotz-kontrakoa 
**Izotz-kontrakoak** likidoei gehitzen zaizkien konposatuak dira, urtze-puntua edo solidatze-puntua aldatzeko. Horren ondorioz, egindako nahasketaren ondorioz izozteko tenperatura baxuagoa izango denez likido egoeran jarraituko du, tenperatura oso baxuetan ere.

Eraikuntza arloan, klima hotzetan erruz erabiltzen da hormigoiari izozt-kontrakoak nahastuz, egun hotzetan hormigoia izoztu barik lan egin ahal izateko.

Izotz-kontrako konposatu batzuk:

Metanola
--------

Metanola.
Hogeita hamarreko hamarkadaren amaieran, metanola izan zen gehien erabilitako **izotz-kontrako** elementua. Eraginkorra izan arren, aplikazio batzuetarako ez da gomendagarria.

Etilen glikola
--------------

 Etilen glikola. 
Etilen glikol disoluzioak 1937an erabili ziren lehen aldiz eta "izotz-kontrako iraunkorra" modura merkaturatu zuten, bai udan bai neguko hotzetan ere, abantaila handiak eskaintzen baitzituen, eta, oraindik ere erabiltzen da. Etilen glikolen **izotz-kontrakoa** pozoitsua izateaz gain, gozoa da, beraz kontu handia izan behar da batez ere umeak eta txakurrak dauden tokietan; izan ere, giltzurrunetan giltzurruneko gutxiegitasuna sortzen du eta heriotza sor dezake. Hortaz, isurketa guztiak ongi garbitu behar dira edo, bestela, isurketa gertatu den tokira sartzea galarazi.

Ingestioa saihesteko, agente mingotsa (denatonio benzoato) gaineratu ohi zaio, gustu desatsegina izan dezan.

Propileno glikola
-----------------

 Propileno glikola. 
Propilen glikola aldiz, toxikotasun askoz txikiagoa du eta "izotz kontrako ez toxikoa" esaten zaio. Etilen glikola aproposa ez denean erabiltzen da, esaterako, elikagaiak prozesatzeko sistemetan edo etxeko iturgintzetan, baita beste hainbat egoeratan ere. Elikagaietan, sendagaietan eta kosmetikoetan ere erabil daiteke, askotan lotesle gisa. Elikagai eta Sendagaien Administrazioa propilen glikola "orokorrean segurua" dela dio.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503288
* Commonscat Multimedia: Antifreeze

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11983263p (data)
* LCCN: sh85005611
* NDL: 00563802
* AAT: 300014718

 |

* Wd Datuak: Q503288
* Commonscat Multimedia: Antifreeze