recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lanpiridoak** (**Lampyridae**) kakalardo ordenako intsektu familia bat dira, eta **ipurtargi** da haien izen arrunta. Intsektu hauek argia ematen dute (biolumineszentzia) bikotea edo ehizakiak erakartzeko. Ipurtargiak «argi hotza» sortzen dute, frekuentzia infragorri edo ultramorerik gabea. Argi kimiko hori ipurtargien behe-abdomenean («ipurdian») sortzen da, eta horia, berdea, edo gorri-zurbila izan daiteke, 510 nanometrotik 670era bitarteko uhin-luzerakoa.

2000 ipurtargi espezie daude ingurumen epel eta tropikaletan. Asko zingiretan edota eremu heze eta basotuetan bizi dira, hots, beren larbek elikagai ugari eskura izango duten lekuan.

Ezaugarriak
-----------

Antena mehe eta giltzaduradun pare bat dute, elitroak, eta burua ia estaltzen dien protorax eraldatua. Espezie gehienetan sexu dimorfismoa oso nabaria da:

* Arrak erabateko garapen batera (beste kakalardoen antzekoa) iristen dira.
* Emeak, berriz, larba-itxura mantentzen dute, beren elitroak ezkatak bezala geratzen zaizkie, eta kukurutxak dirudite kakalardoak baino gehiago. Hanka lodiak dituzte, eta hegorik ez; beraz, ezin dute hegan egin.

Biologia eta ekologia
---------------------

Lanpiridoen ezaugarri bereizgarriena gau-limurketa da: espezie bereko arren eta emeen elkarrizketa korapilatsua. Oro har, arrek, bikotea bilatzeko, hegaldi berezia egiten dute, eta beren espezieari dagokion argi distirako sekuentzia berezia emititzen dute. Espezie bereko emeek, era berean, dirdira berezi batekin erantzuten dute, eta horrela estalketara bideratzen dira. Biolumineszentzia deritzo argi fenomeno horri.

Estalketa gertatu eta egun batzuk geroago, emeak arrautzak jartzen ditu lur azpian. Arrautzak 3 edo 4 astez inkubatzen dira, eta orduan larbak ateratzen dira haietatik; larba horiek begi sinpleak dituzte. Batzuek lur azpian egiten dituzte gordelekuak; beste batzuek, ordea, zuhaitzen azalean.

Ipurtargi larbak barraskilo eta bare txikiz elikatzen dira, eta jariakin digestibo batekin geldiarazten dituzte. Jariakin horrek, gainera, moluskuaren gorputza digeritzen du; horrela, larbek elikagaia xurgatu besterik ez dute egin behar. Hilabete batzuk igaro eta gero, pupa bihurtzen dira, eta handik 7 edo 20 egunera heldu bihurtuta ateratzen dira pupatik.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25420
* Commonscat Multimedia: Lampyridae
* Wikispecies Espezieak: Lampyridae

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00563550
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Lampyridae
* BOLD: 1104
* BioLib: 9565
* Dyntaxa: 2001045
* EOL: 7487
* Fauna Europaea: 11168
* GBIF: 4737
* ITIS: 113835
* NCBI: 7049
* Paleobiology Database: 69371
* WoRMS: 766414
* uBio: 4779675
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D048888

 |

* Wd Datuak: Q25420
* Commonscat Multimedia: Lampyridae
* Wikispecies Espezieak: Lampyridae
**Ptolomeo II.a Filadelfoa** (antzinako grezieraz: Πτολεμαίος Φιλάδελφος; Kos (Antzinako Grezia) K.a. 308-246) Ptolomeotar dinastiako bigarren faraoia izan zen; Egipton K.a. 285-246 denbora-tartean gobernatu zuen. Filadelfoak «*Arreba maite duena*» esan nahi zuen.

Biografia
---------

Egeoko Kos irlan jaio zen eta Ptolomeo I.a Soter eta bere emazte Berenize zituen guraso. Traziako Lisimakoren alaba zen Arsinoe I.arekin ezkondu zen gazte zela. K.a. 283an aita hiltzean, hasi zen erreinatzen. Gerra-kanpaina ugariren zuzendari izan zen bere anaiorde Magas Zirenekoaren, Antiokos I. Soterren (274-271), Antigono I.a Gonatasen (267-266, 262-261) eta Antiokos II.aren (260-253) aurka; hala areagotu zuen aitarengandik jaso zuen erreinua eta aginpidea.

Ptolomeo errege malenkoniatsua izan zen, gerrarako gaitasun txikikoa, baina oso trebea diplomaziarako, eta baita zientzia eta arteen zalea eta bultzatzailea ere. Herri-lan garrantzitsuak (Nilo eta Itsaso Gorriaren arteko ubidea) bultzatu eta artea eta zientziak babestu zituen, aitak bezala. Eskuizkribuak, margoak eta animalia exotikoak bildu zituen. Dinastiako gizon aberats eta boteretsuena izan zen. Haren ondorengoa bere seme Ptolomeo III.a Evergetes izan zen.

Kanpo-politika
--------------

Oro har, Ptolomeo II.aren kanpo-politikaren azken balantzea positiboa izan zela esan daiteke, bere abilezia diplomatikoa erabilita porrot militarren ondorioak indarrik gabe uzten asmatu baitzuen. Basikoki, hiru gerrari aurre egin behar izan zien:

* Lehen Siriar Gerra (K.a. 274–271)
* Kremonidasen Gerra (K.a. 267-261)
* Bigarren Siriar Gerra (K.a. 260-253)

Barne-politika
--------------

Egipton Ptolomeo II.ak hiri berri garrantzitsuak fundatu zituen, greziar taldeekin populatu zirenak.
Lanaren antolaketa tradizionala (batez ere nekazaritza) indartu zuen, ekoizpena areagotzeko. Erregeak moneta-sistema berria ere ezarri zuen.
Egiptoko ekonomiak bi zutabe zituen: landa bera eta Alexandria.
Ptolomeok hiritarren erlijioaz ere interesa agertu zuen.
Haren merituetako bat Alexandria antzinako kultura-gune eta ikerketa-gune garrantzitsu bihurtzea izan zen. Besteak beste, Alexandriako Liburutegia eta Museoa bera hobetu zituen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ptolomeo II.a Filadelfoa*** Aldatu lotura Wikidatan |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39576
* Commonscat Multimedia: Ptolemy II

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 42634080
* ISNI: 0000 0000 7857 9172
* BNF: 14609856r (data)
* GND: 11879356X
* LCCN: n83032385
* CiNii: DA14579770
* SUDOC: 075218011
* ULAN: 500356587
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05032/eu\_p\_3491/p3491
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q39576
* Commonscat Multimedia: Ptolemy II
**Ptolemy Gezikoa** Masami Kurumadak idatzi eta marraztutako manga eta animea deen Saint Seiyako pertsonaia bat da. Geziko konstelazioko zilarrezko zalduna da XX. mendean. Jatorrizko istorioan apenas du presentziarik. Bere agerpenik esanguratsuena Hamabi Etxeen sagan da, hasieran, Atena, Shun Andromedakoa, Hyôga Beltxargakoa eta Seiya Pegasokoa Greziako santutegira iristen direnean eta han Shiryu Dragoikoarekin topo egiten dutenean. Lau zilarrezko zaldunak Arieseko tenplura abiatzera doazenean, Ptolemyk bere geziekin erasotzen ditu, baita Atena ere. Lau zaldunei geziak ilusio soilak iruditzen zaizkie, baina bat jainkosaren bularrean sartzen da, eta hortik aurrera, lau zaldunek erlojupeko lasterketa bat abiatu behar dute patriarkaren aretora iritsi arte, aurretik dauden hamabi tenpluetatik igaroz eta bertan topatuko dituzten urrezko zaldunen aurka borrokatuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188287

 |

* Wd Datuak: Q31188287
**Jakue I.a** frantsesez: *Jacques de Lusignan*; Nikosia, 1334 - *ibidem*, 1398ko irailaren 9a) Zipreko errege eta Jerusalemgo errege tituluduna izan zen 1382-1398 urteetan.

Hugo IV.a Ziprekoa eta Alix Ibelingoaren semea izan zen. Errege bihurtu aurretik, Zipreko genovarren inbasioari aurre egin zion. Azkenean harrapatu zuten eta bederatzi urte eman zituen preso Genovan.

1382an seme-alabarik gabe hil zen bere iloba Petri II.a erregea eta parlamentuak Jakue izendatu zuen errege. Jakuek genovarrekin negoziatu zuen bere askapena abantaila komertzialen truke eta Genovako Famagusta hiriaren konkista aitortzea. Hala ere, Ziprera iristean matxinada batekin topo egin zuen eta itzuli egin behar izan zuen. Erregetzat onartua eta Nikosian koroatua izan bazen 1385ean. 1389an Jerusalemgo errege koroatu zuten eta 1396an Armeniako errege titulua jaso zuen.

1365ean Helvis Brunswick-Grubenhagengoa ezkondu zen eta hamabi seme-alaba izan zituzten, horien artean Jano Ziprekoa bere ondorengoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q546626
* Commonscat Multimedia: James I of Cyprus

---

 |

* Wd Datuak: Q546626
* Commonscat Multimedia: James I of Cyprus
Zeelanda Berriko iwi-en kokapena
Aotearoa-n **Iwi** esaten zaio maori kulturaren barruko gizarte-unitate handienari. *Iwi* hitzak «jendea» edo «herria» esan nahi du; tribu, leinu edo klan hitzen antzeko esanahia du, batzuetan zenbait triburen bildura izan badaiteke ere.

Maorien ahozko tradizioaren arabera, Iwi taldeak migrazio polinesiarraren garaitik ezarri ziren. Iwi batzuk talde handiagoetan biltzen dira *whakapapa* (genealogia) delakoaren arabera, eta talde hauei *waka* deitzen zaie («kanoak» edo «traineruak» jatorrizko migrazioari aipua eginez). Europar kolonizazioaren aurreko garaietan, maori gehienak talde txiki samarretan elkartzen ziren, *hapū* («azpitribu») eta *whānau* («familia») izenekin ezagutzen direnak. Iwi bakoitza hainbat *hapū*-k osatzen dute.

Zeelanda Berri modernoan, iwiak botere politiko nabarmena izan dezake lurraren eta jarduera batzuen berreskurapenean eta kudeaketan. Gobernuak akordioak egin ditu zenbait iwi-rekin 1840ko Waitangiko Ituna ez betetzeagatik sortutako kalteak nolabait konpentsatzeko.

Iwi garrantzitsuenak
--------------------

2013ko datuak

### Biztanleria handieneko iwiak

1. Ngāpuhi – 125.601 (Northland eskualdea)
2. Ngāti Porou – 71.049 (Gisborne eskuladea)
3. Ngāti Kahungunu – 61.626 (Ipar uharteko ekialdeko kostaldean)
4. Ngāi Tahu – 54.819 (Hego uhartea)
5. Waikato Tainui – 40.083 (Waikato eskualdea)
6. Ngāti Tūwharetoa – 35.874 (Ipar uharteko erdialdean)
7. Ngāti Maniapoto – 35.358 (Waikato eta Waitomo)
8. Tūhoe – 34.890 (Te Urewera eta Whakatane-n)
9. Te Arawa – 19.719 (Plenty badian)

### Biztanleria handieneko iwi-taldeak

1. Filiaziorik gabe– 110.928
2. Waikato Tainui – 55.995 (Waikato eskualdea)
3. Ngāi Tahu Whanui – 55.986 (Hego uhartea)
4. Te Arawa – 43.374 (Rotorua eta Plenty badia eskualdetakoak federatuta)
5. Te Hiku – 33.711 (en la Región de Northland)
6. Ngāti Raukawa – 29.442 (Waikato, Taupo eta Manawatū)
7. Te Atiawa – 23.094 (Taranaki eta Wellington)
8. Hauraki Māori – 14.313 (Hauraki golkoa)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ballara, A..  (1998). *Iwi: The dynamics of Māori tribal organisation from c.1769 to c.1945..*  Victoria University Press.
2. ↑   «2013 Census QuickStats about Māori | Stats NZ» *www.stats.govt.nz* (Noiz kontsultatua: 2023-02-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1676081
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1676081
Goi Ordoki Tibetarra, itzal orografikoaren muturreko adibide bat da. Hegoaldetik datozen haize hezeek, ia euren hezetasun guztia galtzen dute Himalaia gainditzerakoan, eta iparralderago dagoen goi ordokira lehor iristen dira.
**Itzal orografikoa**, euri orografikoarekin lotutako fenomeno meteorologiko bat da. Aire heze korronteek (hau da, ozeanotik datozenek) oztopo topografiko bat gainditu behar dutenean (mendilerro bat, adibidez), euren hezetasunaren zati handi bat haizealdeko zatian botatzen dute, euri moduan. Airea, jada lehorra, haizebe aldetik jaisten denean, oso lehor jaisten da eta, bere berotze ahalmen txikiagoagatik, konpresio bidez berotzen da, igo aurretik zuena baino tenperatura handiagoa hartuz.

Hau da basamortu askoren idortasunaren arrazoia, Death Valley kasu, Ozeano Baretik hezetasuna sartzea galerazten duten Mendi Harritsuen itzal orografikoaren ondorioz.

Ikus, gainera
-------------

* Haize katabatiko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q747173
* Commonscat Multimedia: Rain shadow

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q747173
* Commonscat Multimedia: Rain shadow
**Iwan Benead**, **Iwan B** ezizenez, (Les Lilas, Paris, Frantzia, 1984ko urriaren 2a) Frantzian jaiotako abeslari bretainiarra da. Rap, musika zeltikoa eta pop estiloak lantzen ditu. Musikari profesional baten semea da, 5 urterekin pianoa eta musika ikasten hasi zen. 9 urterekin Musikaren Akademian sartu zen Parisen.

2004an Parisko *Atla musika-eskola*n graduatu zen. Beste abeslari batzuekin egin izan ditu kontzertuak "7 Lézards," "Le Baiser Salé" eta "New Morning" antzokietan, besteak beste. 2007an *3rd cycle* diploma eskuratu zuen akademian. Bere familia bretainiarra denez, 2003an bretainiera ikasteari ekin zion eta laster menperatu zuen. Ikasitako hizkuntza musika sortzeko gustatu zitzaionez, pop, rap eta reggae musika estiloetako kantak konposatzen hasi zen.

Gaur egun Iwan B izeneko diskoa kaleratzeko buru belarri ari da lanean, nahiz eta oraindik akademian ikasten jarraitzen duen. 2007ko maiatzaren 31an, Rennes hirian (Bretainia) *Priz dazont ar brezhoneg* saria (Bretainieraren Etorkizuna Saria) irabazi zuen bakarkako kategorian. Bi egun geroago, Karaezen, bere lehendabiziko sari musikala lortu zuen *devezh ar brezhoneg* egunean (bretainieraren eguna).

Kanpo estekak
-------------

* **(Bretainieraz)** **(Frantsesez)** **(Ingelesez)** Iwan B-ren MySpacea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q599395

 |

* Wd Datuak: Q599395
**Montgomery konderria** (ingelesez: *Montgomery County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Clarksville da. 2010eko zentsuaren arabera 172.331 biztanle zituen, Montgomery kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Montgomery konderriak 1.408,51 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,05 ura dira. Beste 1.396,46 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 122,35 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 172.331 pertsonetatik 129.305 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 13.752 dira. 32.003 beltzak edo afroamerikarrak. 782 amerikar natiboak ziren eta 634 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3.480 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 245 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 5.882 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Montgomery County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502345
* Commonscat Multimedia: Montgomery County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151270008
* LCCN: n80098835
* NARA: 10040115
* **Lekuak**
* OSM: 1847637
* TGN: 2001899

 |

* Wd Datuak: Q502345
* Commonscat Multimedia: Montgomery County, Tennessee
**Montgomery konderria** (ingelesez: *Montgomery County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Winona da. 2010eko zentsuaren arabera 10.925 biztanle zituen, Montgomery kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Montgomery konderriak 1.056,43 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,35 ura dira. Beste 1.054,07 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,34 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.925 pertsonetatik 5.866 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 97 dira. 4.948 beltzak edo afroamerikarrak. 16 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 39 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 50 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490859
* Commonscat Multimedia: Montgomery County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133704733
* LCCN: n81124745
* NARA: 10039448
* **Lekuak**
* OSM: 1833640
* TGN: 2001134

 |

* Wd Datuak: Q490859
* Commonscat Multimedia: Montgomery County, Mississippi
503 a.C. urtean, Pometia eta Cora latindar hiriak lehendik Erromako agindupean (Tito Livioren esanetan) haren kontra matxinatu ziren Auruncien laguntzarekin.

Gudua
-----

Tito Liviok kontatzen du Agripa Menenio Lanato eta Publio Postumio Tuberto kontsulen agindupeko erromatar armada bat Pometiako frontean matxinatuak garaitu zituela. Haren kronikaren arabera bi aldeak preso asko hil zituztela kontatzen du.

Ondorioak
---------

Hurrengo urteko kontsulak Opiter Verginio eta Espurio Kasio izan ziren eta hauek Pometia hartzen saiatu ziren baina, lortu ez zutenez setio luze bat hasi zuten. Aurunciak, hiritik atera ziren eta erromatar armada sarraskitu zuten. Bigarren saiakeran Pometia errenditu zen.

  

Agintariei burua moztu zieten eta beste biztanleak esklabo gisa saldu zituzten. Hiri osoa erre zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Livio, Tito.  (1998). *The Rise of Rome.*  Oxford University Press, 87 or. ISBN 9780191587603..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28455928

 |

* Wd Datuak: Q28455928
**Rammas Echor**, Tolkienen legendariumean, Pelennorreko Zelaiak inguratzen dituen harresi defentsibo bat da. Ekthelion II.a seneskalaren aginduz eraiki ziren Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2954an, Minas Tirith eta Pelennor, Ithilien domeinatu zuten eta Anduin ibaia Osgiliatheko ibietatik zeharkatzen zuten orkoen etengabeko erasoetatik babesteko zuen beharraren ondorioz.

Zirkulu formakoa, Ered Nimrais mendilerroaren oinean hasten zen, mendilerro honen iparrekialdeko magaletan, ekialderantz hedatu eta, hamar legoa egin ondoren, hegoalderantz kurba bat egiten zuen, Pelennorreko Zelaiak inguratzen hasteko atzera eginez. Ate Handiaren iparrekialdean, harresia, beste lau legoa urruntzen zen, Anduinen ertzak inguratuz. Erresumaren antzinako hiriburu inguruan, alboetan, almenadun bi dorre zituen ate bat eraiki zen, "Lubetako Goardiaren Dorreak" bezala ezagutzen zirenak, gotortutako lubeta baten gainean, Osgiliatheko ibi eta zubietatik zetorren bidea babestu eta zaintzeko. Toki osoa, "Lautadako Gotorlekuak" bezala ezagutzen zen. Jada Minas Tirithetik gertuago (hau da, hegoekialdean), Rammas harresia, hiritik legoa bat baino pixkat gehixeagoraino hurbiltzen zen, eta ibaiak, Emyn Arnen inguratzeko mendebalderanzko bapateko bihurgune bat egiten zuenez, harresia, ibaiaren ertzetan bertan altxatzen zen. Hiritik gertu zegoen Mindolluin mendiaren alboekin "tupust" eginez amaitzen zen.

Eraztunaren Gerran, Rammas harresia, Denethor II.a seneskalaren aginduz konpondua izan zen. Mendebaldean zuen atetik, horietako lehena, Gandalf eta Pippin igaro ziren, Shadowfax zaldiaren gainean, Edorasetik Minas Tiritherako euren bidaian, eta han geldiarazi zituen Hirgonek, Harresiko zaindarietako batek. Han, lehen aldiz ikusi zuten Gondorreko gizonek hobbit bat. Bost egun beranduago, "Lubetako Goardiaren Dorre"etan, Gondorreko hiriburuaren setioaren lehen gudua, "Lautadako Gotorlekuetako gudua", non Faramirrek, bere azken indarrekin eutsi zion Minas Morguleko armadaren erasoari, Pelennorreko Zelaiak inbaditzeko prestatzen ari zena. Azkenik, Denethorren semea garaitua izan zen, baina kalte handiak eragin zizkion Morguleko armadari. Edozein kasutan, Rammas Echor harresia, orkoek erabat suntsitu zuten Nazgûlen Jaunaren azken erasoan.
**Munduko Unibertsitateen Sailkapen Akademikoa** zerrenda edo **Shanghaiko Rankinga** (**Academic Ranking of World Universities**, **ARWU**) Shanghaiko Jiao Tong Unibertsitateak 2003az geroztik egindako unibertsitateen sailkapena da. Formula matematiko bat erabiltzen du sailkapena egiteko, faktore hauek kontuan hartuta:

* Nobel saria edo Fields domina irabazi duten ikasle ohiak eta irakasleak (%10-30)
* 21 ezagutza-kategoriatan aipatu diren artikuluen kopurua (%20)
* Aldizkari entzutetsuetan artikulu-kopurua (*Nature* edo Science, adibidez) (%20-30)
* Errendimendu akademikoa (%10)

Harvard Unibertsitatea da sailkapenaren burua, eta ondoren Stanfordeko Unibertsitatea. Hurrengo posizioak lortzeko lehian aritu dira MIT eta Cambridge azken urteotan, beste unibertsitate anglosaxoi batzuekin ere (2009ko 20. tokiraino ez zen agertzen Tokioko Unibertsitatea, Amerikako Estatu Batuetako domeinutik kanpoko lehenengoa zena eta, maila apalagoan, Ingalaterra).

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Academic Ranking of World Universities 2007.* .

Kanpo estekak
-------------

* Academic Ranking of World Universities - webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q478743

 |

* Wd Datuak: Q478743
**Prozesu Autonomikoaren Harmonizazioko Lege Organikoa** (gaztelaniaz: *Ley Orgánica de Armonización del Proceso Autonómico* edo LOAPA) Espainiako Gorteek, PSOE eta UCDk izenpetutako itun baten ondorioz, 1982ko uztailaren 30ean onetsi zuen lege organiko bat izan zen.

Historia
--------

Espainiako autonomia erkidegoak
Otsailaren 23ko estatu-kolpearen ondorioz Eduardo García de Enterría legegileak sortutako ideia dela esan ohi bada ere, 1981eko otsailaren 18an Leopoldo Calvo-Sotelok kargua hartzekoan egin zuen hitzaldian zirriborroa ikus zitekeen.

Calvo-Sotelok bere *Memoria viva de la Transición* liburuan dioenez (1990):

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *una vez más vuelvo al discurso de investidura, donde quedó dicho mi propósito sobre esta grave cuestión, y vuelvo también a recordar que aquél discurso fue pronunciado el 18 de febrero de 1981 y es, en consecuencia, anterior al 23-F. No está de más este recuerdo, porque se sigue diciendo con ligereza que la política autonómica de mi Gobierno fue una cesión a los golpistas o, al menos, un corolario del golpe militar. Y eso no es exacto.* |  » |

Horren inguruan, Felipe Gonzalez lider sozialistari egozten dizkion hitzak jasotzen ditu:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *se ha dicho que la causa inmediata de la puesta en marcha de una dinámica de Pactos Autonómicos y su derivación normativa, como es el caso de la LOAPA, está en el 23 F. No se puede decir eso al Grupo Parlamentario y al Partido que representa, y no creo que sea legítimo decírselo a nadie* |  » |

Beste hainbat disposizioren artean, konpetentzien transferentzia aurreikusi zuen eta progresiboki egingo zen, autonomia erkidego bakoitzaren gaitasunaren arabera.

Eusko Jaurlaritzak, Kataluniako Generalitateak, CIUk eta EAJk konstituzioaren aurka zihoala-eta, errekurtsoa jarri zuten, ez baitzuten uste estatuaren legeek estatutuak mugatzeko ahalmena izan behar zutenik.

1983ko abuztuaren 13an, Espainiako Konstituzio Auzitegiak legearen izaera organiko eta harmonizatzailea ukatu zuen, legearen 38 artikulutik 14 inkonstituzionalak zirela deklaratuz. Geratu zenarekin, urriaren 14an, 12/1983 legea onartu zen, aurreko kutsu horiek ezabatuta zeudelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)**
2. ↑  **(Gaztelaniaz)**
3. ↑  **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9022044

 |

* Wd Datuak: Q9022044
**Proventzako astoa**, frantsesez ""*Gris de Provence*"", Okzitaniako Proventza eskualdeko bertako asto arraza bat da. Arrazaren garapenean ardi transhumantzian zebilen artzainen eskutik etorri zen. Transhumantziarekiko astoen lotura hau beste hainbat asto arrazekin agertzen da, hala nola Euskal Herriko bi asto arrazekin, enkarterriko astoa eta piriniar astoa.

Arrazaren historia
------------------

Auto zein trenaren asmatze eta hedapenak astoen kopurua asko jaitsi omen zen eskualdean. XIXen mendearen amaieran Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eskualdean 13.000 asto zeuden. Baina 1956en urtean 2000 asto zeuden eta 1993en urterako 330 baino besterik ez ziren geratzen.

Arrazaren ezaugarriak
---------------------

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q976125
* Commonscat Multimedia: Provence donkey

---

 |

* Wd Datuak: Q976125
* Commonscat Multimedia: Provence donkey


| * i
* e
* a
Munduko bertako asto arrazak |
| --- |
| Euskal Herriko bertako asto arrazak  Euskal Herria | Enkarterriko astoa • Pirinioetako astoa • |  |
| Europako asto arrazak  Katalan Herriak ( Europar Batasuna)  Okzitania | Andaluziar astoa • Kataluniar asto • Poitouko astoa • Probentzako astoa |
**1986-1987 denboraldia** Real Sociedadek historiako haren bigarren Kopa txapelketa irabazi zuenekoa izan zen, Zaragozan. Ligan, bestela, 5. postua eskuratu zuten, eta horri esker UEFA Koparako sailkatu ziren hurrengo denbdoraldirako.

Entrenatzaile lanetan John Benjamin Toshack egon zen, eta presidente moduan Iñaki Alkizak jardun zuen.

Jokalariak
----------

### Atezazainak

* Luis Migel Arkonada (40 partida, 0 gol)
* Jose Luis Gonzalez (4 partida, 0 gol)

### Atzelariak

* Javier Sagarzazu (38 partida, 0 gol)
* Aitor Lopez Rekarte (33 partida, 0 gol)
* Alberto Gorriz (41 partida, gol 1)
* Agustin Gajate (39 partida, 3 gol)
* Luis Fernando Dadie (19 partida, 0 gol)
* Xanti Bakero (19 partida, 0 gol)
* Javier Bengoetxea (3 partida, 0 gol)

### Erdilariak

* Juan Antonio Larrañaga (40 partida, 0 gol)
* Jesus Maria Zamora (40 partida, 7 gol)
* Juan Mari Mujika "Busti" (37 partida, 5 gol)
* Javier Zubillaga (18 partida, gol 1)
* Luciano Iturrino (5 partida, 0 gol)
* David Billabona (2 partida, 0 gol)

### Aurrelariak

* Jose Maria Bakero (39 partida, 11 gol)
* Roberto Lopez Ufarte (33 partida, 10 gol)
* Aitor Begiristain (42 partida, 9 gol)
* Lorenzo Juarros (30 partida, 7 gol)
* Ricardo Arrien (19 partida, gol 1)
* Mikel Loinaz (2 partida, 0 gol)

Liga
----

Bosgarren postuan amaitu zen Ligan talde txuri-urdina, 47 punturekin. 44 partida jokatuta, 19 irabazita, 9 berdinduta eta 16 galduta. Aldeko 59 golekin, eta aurkako 54.

### Sailkapena

1. Real Madril: 66.

2. FC Barcelona: 63.

3. RCD Espanyol: 54.

4. Atletico Madril: 47.

5. **Real Sociedad**: 47.

6. Sporting de Gijon: 45.

7. Real Betis Balompié: 45.

8. Real Zaragoza: 44.

9. Athletic: 42.

10. Real Mallorca: 42.

11. Real Murcia: 41.

12. UD Las Palmas: 41.

13. Real Valladolid: 41.

14. Sevilla Fútbol Club: 39.

15. CD Sabadell: 38.

16. CA Osasuna: 38.

17. Racing de Santander: 33.

18. Cadiz CF: 29.

  

### Emaitzak

Kopa
----

### Hirugarren kanporaketa

1986/10/22: UD Montijo 0 - **Erreala** 1.

### Laugarren kanporaketa

1986/11/05: Villareal 0 - **Erreala** 1.

### Zortzirenak

* 1987/01/28: Eibar 0 - **Erreala** 2.
* 1987/02/11: **Erreala** 2 - Eibar 0.

### Laurdenak

* 1987/02/25: Mallorca Atlético 0 - **Erreala** 0.
* 1987/03/11: **Erreala** 10 - Mallorca Atlético 1.

### Finalerdiak

* 1987/06/03: **Erreala** 0 - Athletic 0.
* 1987/06/10: Athletic 0 - **Erreala** 1.

### Finala

1987/06/27: **Erreala** 2 - At. Madrid 2. Penaltien bidez txapeldunak gelditu ziren (4-2).

Ikus, gainera
-------------

* Espainiako futbol ligako lehen mailako 1986/1987ko denboraldia

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Squad Real Sociedad 1986-87.
***Iberis tenoreana*** Brassicaceae familiaren landare espeziea da. Iberiar Penintsularen mendietan aurki daiteke.

Ezaugarriak
-----------

Landare bizikor eta soropildua da, hau da, 13-15 zm.ko zurtoinak ditu. Hosto txandakatuak, osoak edo ia, obal-espatulatuak eta haragitsuak; goikoak estuagoak, lineal-oblongoak, ia horzdunak-festoneatuak. Infloreszentzia terminal korinbosoak. 4 petalo zuri edo lilazeo dituzten loreak; kanpoko biak barrukoak baino luzeagoak, argi eta garbi. 6 eta 8 mm bitarteko silikulazko fruitua, angeluzuzena, eliptikoa eta hegoduna, lobulu triangeluarrekin eta koska sakon batekin. Estilo patentea. Hazi handiak eta latzak. Udaberrian loratzen da. Mendietako arroka inguruetan aurki daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Penas, A.; Diez J. Llamas F. Rodríguez M. (1991). *Plantas Silvestres de Castilla y León*. Valladolid: Ámbito. ISBN 84-86770-40-8.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5907845
* Wikispecies Espezieak: Iberis carnosa subsp. carnosa

---

* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 5377278
* IPNI: 285670-1
* W3TROPICOS: 4100516

 |

* Wd Datuak: Q5907845
* Wikispecies Espezieak: Iberis carnosa subsp. carnosa
**Uahibra Ibiau** edo soilik **Ibiau**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1680tik K.a. 1670 arte gobernatu zuena.

Turineko Errege Kanonean, Uahibra Ibiau bezala agertzen da, 10 urte, 8 hilabete eta 28 eguneko erregealdiarekin, eta VII.2 erregistroan dago.

Bere tronu izenak, Uahibrak, "Raren bihotza indartsua da" esan nahi du.

Bere emaztea, *Khaesnebu* erregina izan zen.

Ibiau eta bere oinordekoa izan zen Merneferra, Egiptoko XIII dinastiako ondo dokumentatutako eta garrantzizko azken faraoiak izan ziren, Merneferraren ondorengo erregeek, hilabete gutxi batzuetako erregealdiak izan baitzituzten.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Ibiauren izena, honako hauetan aurkitu da:

* bederatzi eskarabeotan, horietako bat Biblosen
* hiru zigilu zilindriko
* grabatutako zigilu bat, El Lishten
* El Lahunen aurkitutako pitxer bat
* Tebastar jatorriko hilarri bat, BM1348, Londresko British Museumean erakusten dena (Borriau).

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Sebekhotep V.a** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XIII. dinastia | Ondorengoa**Merneferra** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q879206
* Commonscat Multimedia: Ibiau Wahibre

---

 |

* Wd Datuak: Q879206
* Commonscat Multimedia: Ibiau Wahibre
**Portage konderria** (ingelesez: *Portage County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Stevens Point da. 2010eko zentsuaren arabera 70.019 biztanle zituen, Portage kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Portage konderriak 2.130,67 kilometro koadro ditu. Horietatik 56,93 ura dira. Beste 2.073,75 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 32,86 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 70.019 pertsonetatik 66.750 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.853 dira. 362 beltzak edo afroamerikarrak. 222 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.955 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 35 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 683 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500908
* Commonscat Multimedia: Portage County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146570775
* LCCN: n79100825
* NARA: 16556994
* **Lekuak**
* OSM: 270644
* TGN: 2002347

 |

* Wd Datuak: Q500908
* Commonscat Multimedia: Portage County, Wisconsin
***Portable Sound Format (PSF)*** (**soinu-formatu eramangarria**) bideojokoen kontsola ugaritatik zuzenean ateratako musika gordetzeko fitxategi bat da. Formatua, hasiera batean, PlayStationeko bideojokoetarako erabili zen, baina, ordutik, beste sistema batzuekin bateragarria izateko egokitu da.

Neill Corlettek publikoki dokumentatu zuen 2003an, eta Winamperako gehigarri bat garatu zuen PSF1 eta PSF2 fitxategiak erreproduzitzen zituena, *Highly Experimental (Oso esperimentala)* izenekoa.

Orokorrean, PSF fitxategiek lagin ugari eta musika-sekuentziadoreen erreproduzitzaile bat dituzte. Formatu honek askoz leku gutxiago hartzen du musika bereko (WAV, MP3) transmititutako formatu baliokide batek baino, leialtasun handiz entzuten delarik. PSF fitxategietan, normalean, halaxe izan ohi da, eta, gordetako hondoko musika etengabe errepika daiteke, sekuentziadoreak bere begizta-puntu propioak erabiltzen baititu.

Zenbait PSF subformatuk *miniPSF/PSFlib* formatuekin bateragarri izateko gaitasuna ere badute, non pista ugarik erabilitako datuak *PSFlib* fitxategi batean behin bakarrik gordetzen direlarik. Aparteko ezberdintasunak *miniPSF* fitxategi batean gordetzen dira; fitxategi hori zlib bidez konprima daiteke, biltegiratzeko orduan eraginkorragoa izan dadin.

PSF2 fitxategia PlayStation 2 kontsolako PSFren baliokidea da. PSF2 fitxategi-sistema gisa egituratuta dago, PSF aldiz, PS exekutagarri bat soilik da. PSFren jatorrizko laginketa-tasa 44.100 Hz-koa da, eta PSF2rena 48.000 Hz-koa, aldiz. Tasak 8.000 Hz-etatik 96.000 Hz-etara alda daitezke.

Bai PSF fitxategiek eta PSF2 fitxategiek ere, goiburu bat dute, fitxategiak dituen bideojoko-sistema motak zehazten dituena, eta, amaieran, aukerazko etiketen multzo bat, informazio zehatza eman dezakeena, hala nola, jokoaren izena, musikaren artista edota luzera ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2104918

 |

* Wd Datuak: Q2104918
**Portage konderria** (ingelesez: *Portage County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ravenna da. 2010eko zentsuaren arabera 161.419 biztanle zituen, Portage kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Portage konderriak 1.305,52 kilometro koadro ditu. Horietatik 43,21 ura dira. Beste 1.262,31 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 123,64 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 161.419 pertsonetatik 149.600 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.073 dira. 6.611 beltzak edo afroamerikarrak. 274 amerikar natiboak ziren eta 33 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.283 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 145 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.473 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q336337
* Commonscat Multimedia: Portage County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147737402
* GND: 4717037-2
* LCCN: n79120275
* **Lekuak**
* OSM: 911288
* TGN: 1002797

 |

* Wd Datuak: Q336337
* Commonscat Multimedia: Portage County, Ohio
**Porta alla Croce** Florentziako harresietan zegoen portalea da, Santa Croce auzoaren ekialdean kokatuta, Florentziako Beccaria plazan.. Atea XIII. mendearen amaieran eraiki zen hiriko harresien berrikuntzaren barruan.

Garai batean *Porta alla Croce al gorgo* esaten zitzaion eta baita *Porta Sant'Ambrogio ere*. Leku horretan San Miniato martiri bihurtu zela dioen kondairatik etor dakioke izena. 

Giuseppe Poggik zuzendutako Florentziako hiri berrikuntzan (1865-1871) harresiak eraitsi zituen eta portale hau eta beste ate batzuk dorreen gisara geratu ziren isolatuta, plaza edo zirkulazio gurutzabideen erdian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  I fatti principali della storia di Firenze narrati ai suoi scolari di lingua, by Arcangelo Piccioli, page 91.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25054007
* Commonscat Multimedia: Porta alla Croce

---

 |

* Wd Datuak: Q25054007
* Commonscat Multimedia: Porta alla Croce
**Mutantea**, Marvel Comics argitaletxearen komikietan, X-genea deritzon genetika ezaugarria duen pertsona da, honek gizakiazgaindiko ahalmenak eta gaitasunak garatzea ahalbideratzen dio, hortik X-Men superheroi mutante taldearen izena. Gizaki mutantea **Goi Homo Sapiens** azpiespezietzat jotzen dira, Homo Sapiens gizaki arruntaren ondorengo ebolutiboa, bai eta giza eboluzioaren hurrengo urratsa ere, baina hau egia den ala ez eztabaidan dago.

Beren ahalmenak gertakari jakin batzuen ondoren bereganatutako mutatutak ez bezala (Hulk, Spider-Man, Lau Izugarriak, Deadpool), mutanteek jada jaiotzez beren ahalmenak izateko beharrezko genetika potentziala dute, nahiz eta orokorrean, beren ahalmenak gehienetan nerabezaroan agertzen hasi.

Mutatuen kasuan bezala, Mutanteen ahalmenak ere, Marvel Comics argitaletxearen superheroi gehienen antzera, duela miloika urte Celestial deritzoten izakiek burututako genetika manipulazioen ondorioz sortuak dira.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1094617

 |

* Wd Datuak: Q1094617
**Mull of Kintyre** izenez deitzen dena Eskoziako hego-mendebaldean dagoen Kintyre penintsulako muturrik hegoaldekoena da. Bere izenaren jatorria goideliko hizkuntzako *Maol Ceanntìre* izenean datza. Gune honetan 1788an eraikitako itsasargi bat kokatzen da, eta leku honek nonbait ospea baldin badu, 1977an Paul McCartney musikariak konposatutako izen berdineko abestiari zor dio.

Egun argitan leku honetatik Ailsa Craig uhartea nahiz Irlandako iparraldeko kostaldea eta bertako Fair Head lurmuturra ikus daitezke. Uste denez, lehenbiziko europarrek kokagune honetatik igaro omen ziren Irlanda populatzera. Era beran, Irlandako eskotoak itsasarte hau iragan eta Ipar Irlanda eta Eskozian Dál Riata erresuma sortu zuten.

Ikus gainera
------------

* Kintyre

Kanpo estekak
-------------

* Kintyreko bisitarien webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q936930
* Commonscat Multimedia: Mull of Kintyre

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54144648276676834448
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 41717

 |

* Wd Datuak: Q936930
* Commonscat Multimedia: Mull of Kintyre
***Pseudomonas aeruginosa*** bakterio Gram negatiboa da, *Pseudomonas* generoko giza patogenorik garrantzitsuena. Bazilo itxura du eta mugikorra da.

Saprofito moduan bizi da lurrean zein uretan. Hala ere, mikrobio oportunista da, gaixo immunogutxituengan infekzio larriak eragiten dituena.

Mugikorra da, eta flagelo polar baten bidez higitzen da inguru likidoetan. Aerobioa da.

Elikagai-eskakizun sinpleak ditu eta konposatu organiko ugari erabili ahal ditu karbono eta energia-iturri gisa.

Bakterio honek bi pigmentu ekoizten ditu: pigmentu urdina (piozianina) eta pigmentu berdea (pioberdina). Piozianina toxikoa da beste bakterioentzat. Bakterio antzemateko, laborategian pigmentuen ekoizpena areagotzen duten hazkuntza-inguru bereziak erabiltzen dira ("King A" eta "King B" ezagunenak izanik).

Patogenia
---------

Pertsona immunogutxituak infektatzen dituenean, *Pseudomonas aeruginosa*-k gaitz ugari sortzen ditu: gernu-aparatuarenak (zistitis), arnas aparatuarenak (pneumonia), infekzio orokorrak (septizemia), digestio-aparatuarenak (gastroenteritis), nerbio-aparatuarenak (meningitis), etab. Ohikoak dira mikrobio honen infekzioak erredura handiak jasan dituztenengan eta zauri infektatuak dauzkatenengan.

Klinika eta ospitaleetan etengabeko borroka dago bakterio honen aurka. Izan ere, ospitaleratuen artean *Pseudomonas aeruginosa*-k infektatuta dauden pertsona kopurua populazio orokorrean baino askoz handiagoa da. Esterilizazio kontrol zorrotzak ezarri behar dira ospitaleetan bakterio honen infekzioak saihesteko.

Infektatuen tratamendua ez da samurra, bakterioak erresistentzia garatu baitu antibiotiko askorekiko (plasmidoen bitartez hartutako erresistentzia da). Horregatik, tratamendua hasi aurretik antibiograma baten bitartez aztertu ohi da bakterioaren sentsibilitatea antibiotikoekiko. Sarritan terapia konbinatua erabiltzen da (bi edo hiru antibiotiko batera).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Pseudomonas aeruginosa*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31856
* Commonscat Multimedia: Pseudomonas aeruginosa
* Wikispecies Espezieak: Pseudomonas aeruginosa

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119468459 (data)
* LCCN: sh85108281
* NDL: 00569851
* NKC: ph903853
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* Catalogue of Life: 110321
* EOL: 973051
* GBIF: 3223154
* ITIS: 965278
* NCBI: 287
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D011550
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: Y793W5V55N

 |

* Wd Datuak: Q31856
* Commonscat Multimedia: Pseudomonas aeruginosa
* Wikispecies Espezieak: Pseudomonas aeruginosa
**Hypori** Star Warseko fikziokzo unibertsoko planeta bat da.

Hypori klima epeleko planeta bat da, harritsua eta mineraletan aberatsa. Ez zuen adimendun bizirik Baktoid Armor Workshopeko buruzagiek geonosiar erlauntza oso bat eramanez planetaren kolonizazioa sustatu zuten arte. Gertuko Geonosis planetako langile hauek Hypori fundizio handi batean bihurtu zuten. Bertako lur hondatuetan gudu droide lantegi batzuk eta Sistema Independenteen Konfederakuntzako separatisten beste makina batzuk zeuden.

Daakman Barrek Jedi Maisuak eta bere padawan ikaslea zen Shaa'Gik fundizioa aurkitu zuten eta Coruscanti honi buruzko informazioa eman zioten. Errepublika Galaktikoak berehala erreakzionatu zuen ontzi flota bat eta klon infanteria bidaliz. Baina erasoa sekulako desastrea izan zen. Ontziek euren tropak lehorreratzerik ere ez zuten izan mina orbitalen ondorioz. Hypori Errepublikako ontzi eta ehiza-ontzien hilerri bihurtu zen. Soilik Daakman Barrek maisua eta bere ikasle Shaa'Gi irten ziren bizirik desastre horretatik. Berehala Jedi Kontseilu Gorenak jada eroritako flotaren hondakinen artean ezkutatzen ziren beste biak bizirik atera ahal izango zituen jedi talde bat bidali zuen.

Separatisten tropak oso prestatuak zeuden, eta Hyporin androide armadak gidatzen zituena galaxiak sekula ezagutu duen jeneralik beldurgarrienetako bat zen: Grievous Jenerala. Grievousek Daakman Barrek maisua erreskatatzen saiatu ziren dozena erdi Jedi harrapatu eta hil zituen. Daakman Barrek Maisua bera, honen ikasle zen Shaa'Gi, K'Kruhk eta Tarr Seirr planeta honetako hondatutako lautadetan hil ziren. Honela hasi zen Grievous Jenerala Jedi ehiztari bezala ospea hartzen. Soilik Ki-Adi-Mundi, Shaak-Ti eta Aayla Secura irten ziren bizirik bere erasoetatik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3751793

 |

* Wd Datuak: Q3751793


| * i
* e
* a
*Star Wars*eko planeta eta sateliteak |
| --- |
| 
* Alderaan
* Bespin
* Corellia
* Coruscant
* Dagobah
* Endor
* Felucia
* Geonosis
* Hypori
* Hoth
* Kashyyyk
* Mygeeto
* Naboo
* Tatooine
* Yavin

 |
| Kategoria |
**Immunoterapia** edo **terapia biologikoa** tratamendu mediku mota bat da, immunitate-sistemaren aktibazioan datzana minbiziari -bereziki- eta beste gaixotasun batzuei (gaitz autoimmuneak, endekapen-gaitzak...) aurre egiteko. Terapia honetan erabiltzen diren substantzien artean antigorputz monoklonalak, txertoak eta interferoia, besteak beste, daude.

Kimioterapia klasikoaren aldean, immunoterapiak gorputzak berak ekoizten dituen substantziak erabiltzen ditu agente terapeutiko gisa. Hortik datorkio terapia biologikoaren izena.

Immunoterapia profilaktikoa edo terapeutikoa izan daiteke.

Immunoterapia eta minbizia
--------------------------

Immunoterapiaren bidez immunitate-sistemaren aktibazioa lortzen da minbizidun zelulei eraso egin diezaien. Ezaguna da immunitate-sistemak zeregin oso garrantzitsua burutzen duela minbiziaren prebentzioan, NK zelulen eta T linfozitoen bidez (zelula hauek minbizidun zelula sortu berriak ezagutu eta suntsitzen baitituzte). Laborategian aktibatutako immunitate-sistemaren zelulak gai dira kasu batzuetan tumore baten zelula gaiztoei aurre egiteko eta suntsitzeko (adibidez, T linfozitoen aktibazioaren bidez hainbat melanoma tratatu dira arrakasta handiz).

Kanpo estekak
-------------

```
Immunoterapia azaleko minbiziaren aurka
```

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1427096
* Commonscat Multimedia: Immunotherapy

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00567589
* NKC: ph121053
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007167

 |

* Wd Datuak: Q1427096
* Commonscat Multimedia: Immunotherapy
**Iberoko dorrea** edota **Ibero dorretxea**, Nafarroa Garaiko Leitza udalerrian dagoen Erdi Aroko burdinola zaharreko industriagunea da. Ingurune hori Goizuetaren mugakidea da, eta Goizuetako herrigunea bi kilometro baino gutxiagora dago.

Kokalekua
---------

Urumea ibaiaren bazterrean dago, Leitzako mendatetik Goizuetara doan errepidean, Leitza udalerriaren lursailetan baina Goizuetako udalerriaren mugan eta bere herrigunetik 2 kilometro eskasera.

Burdinolaren hondakinez osatua dago, eta Urumea ibaia zeharkatzen duen zubi gotiko eder bat igaroz bertaratzen da.

Historia
--------

Gunean, dorrea bera, Erdi Aroko zubia, erabiltzen ez den baserria eta burdinolaren hondakinak kontserbatzen dira.

Iberoko dorrea ondasun inbentariatutzat deklaratu zuen Kulturako Zuzendaritza Orokorrak. Egitura, ustez, Karlos II.a Nafarroakoaren garaikoa da, 1349. eta 1387. urteen artekoa. Gaztelarekiko mugan zegoenez, Nafarroako Erresuma haren erasoetatik babesteko eraiki zen, muga honi *"gaizkileen muga"* zeritzaion.. Hamar metroko altuera du, baina jatorriz oraindik garaiagoa zela pentsatzen da; baleztariek erabiltzen zituzten gezi-arkuak eta kare-harrizko dobelez osaturiko erdi-puntuko arkua mantendu ditu, besteak beste.

1970eko hamarkadararte dorretxea bizileku izan zen, eta 1980ko hamarkada eta 1990eko hamarkadan biltegi eta baserri lanabesen gordeleku bezala erabilia.

2011. urtean, Leitzako Udalak lursailak eta higiezinak erosi zituen 227.470 euroren truke, kultura paisaia hori definitzen duen ondare ukigarri eta ukiezina zaintzeko asmoarekin.

Ezaugarriak
-----------

Oinplano laukizuneko dorretxea da, 14 metro garai, 10 metro zabal eta bataz-besteko 12 metro garaierakoa, baina jatorriz zenbait metro gehiagoko garaiera zuen. Bere Erdi Aroko arkitektur elementu gisa zortzi gezileiho mantendu eta ikusgai daude, eraikinaren horman egindako defentsa zirrizkuak, hauetatik dorretxearen barnean zeuden gezileriek kanpora geziak jaurti zitzazketen. Gainera, arku erdiko eta kareharrizko dobeladun atea ere badu.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  «Kultura Iberoko dorrea eraberritzen hasi da Leitza eta Goizuetako ingurunean», Nafarroako Gobernua, 2017eko uztailaren 26a, asteazkena.
2. ↑  Urko Apaolaza, «Ibero, Nafarroan iraun duen Erdi Aroko industrigune bakarra auzolanean zainduko dute», *Argia*, 2018ko maiatzaren 24a

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54165719

 |

* Wd Datuak: Q54165719
*Artikulu hau Egiptoko faraoiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ibi».*
**Ibi II.a**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1640 inguruan gobernatu zuena.

Bere izenaren zati bat, **...maatra Ibi**, Turineko Errege Kanoneko txatal batean idatzia dago, VII.14 erregistroan. Bere erregealdiaren iraupena agertzen zen papiro zatia, galdu egin zen. Bere aurretik, Dedumes, eta, bere ondoren, Hor III.a ditu.

*Ibi* izena, bere kartutxoaren ondoan agertzen dena Errege Kanonean, ziur asko, bere jaiotza izena edo epiteto bat izango zen.

Egiptoko XIII. dinastiako azken agintariek, soilik Tebasetik gertuko tokietan gobernatu zuten, Goi Egipton.

Garai honetan, ohi hikso bezala identifikatutako erregeek, Egiptoko XV. dinastiakoak zirenak, Menfis konkistatu zuten, Behe Egipto domeinatzen zuten eta ia Egipto osoa zergari bihurtu zuten.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Soilik Turineko Errege Kanonean aipatzen da, "...maatra Ibi" bezala.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Dedumes** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XIII. dinastia | Ondorengoa**Hor III.a** |
**Rare Old Mountain Dew** (euskaraz *Mendi Zahar Arraroaren Ihintza*) Irlandako abesti herrikoi bat da. 1882. urtean sortu omen zuten, Edward Harrigan musikariak idatzia eta Dave Braham musikariak musikatua. 1916an "Irish street Ballads" ("Irlandar Kale Abestiak") liburuxkan argitaratua izan zen.

Abestiaren gaia, Poitín irlandar pattarraren ezaugarri eta onurak dira (orain dela gutxi arte ezkutuan eta ilegalki destilatzen zen), hortik izenburuaren *Ihintza* hitzaren bigarren esanahia.

Abesti honen bertsio ezberdinak abeslari eta musikari ugarik burutu izan dituzte, horien artean ezagunenak: The Clancy Brothers, The Dubliners edota The Pogues.

Hitzak
------

Let grasses grow and waters flow

In a free and easy way

But give me enough of the rare old stuff

That's made near Galway Bay

Come gougers all from Donegal,

Sligo and Leitrim too

We'll give them the slip and we'll take a sip

Of the real old mountain dew.

There's a neat little still at the foot of the hill

Where the smoke curls up to the sky

By a whiff of the smell you can plainly tell

That there's poteen boys close by.

For it fills the air with a perfume rare

And betwixt both me and you

As home we roll, we can drink a bowl

Or a bucketful of mountain dew.

Now learned men as use the pen

Have writ' the praises high

Of the sweet poteen from Ireland green

That's made from wheat and rye

Away with your pills, it'll cure all ills

Be ye pagan, Christian, or Jew

So take off your coat and grease your throat

With a bucket of the mountain dew.

Kanpo estekak
-------------

* The Clancy Brtohers taldearen *Rare Old Mountain Dew* abestiaren bertsioa entzungai **(Ingelesez)**
* The Dubliners taldearen *Rare Old Mountain Dew* abestiaren bertsioa entzungai **(Ingelesez)**
* The Dubliners eta the Pogues taldeek batera zuzenean eta telebistan abestutako *Rare Old Mountain Dew* abestiaren bertsioa entzungai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q870662

 |

* Wd Datuak: Q870662