recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Alde desberdinen mapa.
**Toulouse Métropole** Frantziako metropoli bat da. Entitate honetan Toulouse hiriarekin batera (departamento Garona Garaia barrutia, Okzitania) inguruko hiriak eta herriak daude.

Historia
--------

1992tik Toulouseko udalak inguruko udalerriekin zerbitzu publikoen alorretako elkar lanerako komenioak sinatu zituen. Horrela *communauté d'agglomération tolosarra* multzoa sortu zen. Hasiera batean 15 komuna ziren. 2000. urtean sei gehiago integratu ziren eta, azkenik, 2003an, beste lau.

Konurbazio tolosarrak tamainu aldetik *communauté urbaine* izateko oinarrizko baldintzak bete zituen, 500.000 biztanle, baina iritzi politiko desberdinak zeuden eta horregatik atzeratu zen erabakia. Berez, *Grand Toulouse* entitateak lurraldeko populazioaren %61a bakarrik biltzen zuen. Besteak beste komunitateetan zeuden: Muretain (59.348 biztanle), Sicoval (biztanle) eta Save du Touch (29.284 biztanle).

2008an, 25 udalerri lotu ziren eta Grand Toulouse aglomerazio-komunitatea bihurtu zen. 2011an 12 udalerri gehiago jaso zituen eta 2012ko ekainean, legediak eskatzen zituen baldintzak beteta, *Toulouse Métropole* sortu zen baina metropoli estatua hartu gabe; Tolosako komunitateak nahiago izan du beraien baldintzak hobetzen jarraitzea urrats hori eman aurretik.

Udalerriak
----------

2014an 37 unitate zeuden:

* Aigrefeuille
* Aucamville
* Aussonne
* Balma
* Beauzelle
* Blagnac
* Beaupuy
* Brax
* Bruguières
* Castelginest
* Colomiers
* Cornebarrieu
* Cugnaux
* Fenouillet
* Flourens
* Fonbeauzard
* Gagnac-sur-Garonne
* Launaguet
* Lespinasse
* Mondonville
* Montrabé
* Mondouzil
* Pibrac
* Pin-Balma
* Quint-Fonsegrives
* Saint-Alban
* Saint-Jean
* Saint-Jory
* Saint-Orens-de-Gameville
* Seilh
* Toulouse
* Tournefeuille
* L'Union
* Villeneuve-Tolosane

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**Toulouse Métropoleren webgune ofiziala
* **(Frantsesez)**:360ºko ikuspegi birtuala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1120291
* Commonscat Multimedia: Greater Toulouse

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 17017561m (data)
* **Lekuak**
* OSM: 1370221

 |

* Wd Datuak: Q1120291
* Commonscat Multimedia: Greater Toulouse
**San Frantzisko Xabierkoaren kantoia** Gasteizko Alde Zaharraren ekialdeko mendi-magalean dago.

Kokapena
--------

Eskola kalean hasten da eta San Prudentzio Ikastetxeko kaleraino iristen da. Aiztogile eta Pintore kaleak zeharkatzen ditu. 160 metroko inguruko luzera du.

Azpiegiturak
------------

Alde Zaharraren goiko aldera igotzeko arrapala mekaniko estaliak ditu.

Historia
--------

Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako "Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I" (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera 1887ko urriaren 12an eman zitzaion kantoiari egungo izena era ofizialean. Jesusen Lagundiaren aiten egoitza gertu zegoen, hortik izena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55876668
* Commonscat Multimedia: Cantón de San Francisco Javier, Vitoria-Gasteiz

---

 |

* Wd Datuak: Q55876668
* Commonscat Multimedia: Cantón de San Francisco Javier, Vitoria-Gasteiz
***San Frantziskoren estigmak*** (gaztelaniaz: *Estigmatización de San Francisco de Asís*), Grekoak XVI. mendearen amaieran, Toledoko garaian alegia, egindako margolan bat da. Donostiako San Telmo Museoan (Gipuzkoan) erakusten da gaur egun.

Azterketa
---------

Margolan honetan protagonismo osoa Frantzisko Asiskoak du. Margolanak bere hagiografiaren gertaera kondatzen digu: Asiskoa, 1224an, otoitz egiteko bakardadean mendira joan zen. Irailaren 14an jainkoari bi gauza eskatu omen zizkion: Jesusen Pasioa bere gorputzean bizitzea eta gaixotasun luze baten ondorioz hiltzea. Otoitz intentsuak egin ondoren estasian sartu zen eta, Bonaventura Bagnoregiokoak idatzi zuen arabera, Jesus bera agertu zitzaion eskuekin gurutzean pairatutako estigmak berdinak Frantziskoren gorputzean egiteko. Asiskoak horrela sortutako zauriak hil arte gorde omen zituen baina ez zituen erakusten.

Margolanean Frantzisko otoitz egiteko jarreran ikusten dugu, zeruari begira, frantziskotar fraideen abituz jantzita. Erretratu honetan inguruak Grekoaren bestetan baino inguru gehiago ikus daiteke: santua arroken artean dago jarrita, arroka arreak eta marroiak, begetaziorik gabekoak. Ezkerrean zeru puska bat ikus daiteke baina ez da zeru urdina, horia baizik; horren arrazoia gurutzearen eta Jesusen inguruan sortzen den argiaz bilatu behar dugu. Frantzisko eskuak zabalik ditu eta haien artean burezur bat, heriotzaren sinbolo nabarmena dakusagu. Eskuetan estigmen markak txikiak dira. Argia, bestetik, santuaren aurpegia, buruezur eta gurutzea argitzen ditu batez ere.

Bibliografia
------------

* SCHOLZ-HÄNSEL, Michael, *El Greco*, Colonia, Taschen, 2003. ISBN 978-3-8228-3173-1.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* San Telmo Museoa.

| * i
* e
* a
Grekoaren lanak |
| --- |
| 
*Magdalena damuduna* (1576-1578)  •  *San Benito* (1577-1579)  •  *Mediku baten erretratua* (1585-1588)  •  *Orgazko kondearen ehorzketa* (1587)  •  *Salbatzailea* (1592-1596)  •  *Toledoko bista* (1598-1599)  •  *San Frantziskoren estigmak* (XVI. mendearen amaiera)  •  *Aingeruen kontzertua* (1608)  •  *Toledoko bista eta planoa* (1608)  •  *Salbatzailea* (1608-1614)  •  *Laokoon* (1609)  •  *Eskua bularrean duen zalduna* (1678-1680)  •  *Autoerretratua* (1695-1600)  •  *Jaun zaharraren erretratua* (1695-1600)  •  *Jorge Manuel Theotocópuliren erretratua* (1697-1603) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187841

 |

* Wd Datuak: Q31187841
**San Frantzisko eliza** (portugesez: *Igreja de São Francisco*) Portugalgo Porto hirian kokatzen den eliza gotikoa da. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Portoko alde historikoaren barnean.

Historia
--------

Frantziskotarren ordena 1223an ezarri zen Porton eta 1244an Frantzisko Asiskoaren omenezko eliza txiki bat eraiki zuen. Fernando I.aren babesean 1383an eliza handiago bat eraikitzeari ekin zioten, hau gotikoa, 1425 urtean bukatu zutena. Ordutik elizak ez du aldaketa nabarmenik izan. XV. eta XVI. mendeetan Portoko familia aberatsenek bertan ezarri zituzten beren panteoiak.

XVIII. mendean barneko azalera estilo barrokoan estali zuten, aldareak eta nabeak bereziki, gaur egun Portugalgo artelanik onenetakoak kontsideratuak daudenak.

1832ko setioan elizaren klaustro zaharra suntsitua izan zen eta haien lekuan Portoko Burtsa eraiki zen.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* San Frantziskoren kapera.San Frantziskoren kapera.
* Organoa.Organoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1549939
* Commonscat Multimedia: Igreja de São Francisco (Porto)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 313289165
* **Ondare historikoa**
* IGESPAR: 70199
* SIPA: 3944

 |

* Wd Datuak: Q1549939
* Commonscat Multimedia: Igreja de São Francisco (Porto)
Todeko Monturen Tenpluaren planoa
**Tod**, Antzinako Egiptoko hiri bat izan zen, Luxorretik 20 kilometro hegoaldera eta Hermontisen parean zegoena. Antzinako egiptoeraz, **Dyerty** deitzen zen, greziarrek, **Tuphion** izena eman zioten, erromatarrek **Tufium** edo **Tuphium**, eta, azkenik, arabieraz, **Tod** deitua izan zen.

Hiri honetan, Montu belatz jainkoa gurtzen zen, Horusen forma gerlaria zena. Bere lurreko izaera, Bukhis zezena zen (egiptoeraz Bakh), eta, bere gurtza toki nagusia Hermontis izan zen.

Toden, Bisson de la Roque arkeologoak, *L'institute français d'archéologie orientale (IFAO)*ko partaidea zenak, 1936an, Monturen tenpluaren indusketan (1934an aurkitua, hasiera batean, V. dinastiaren amaieran eta Inperio Ertaina amaitu ondoren eraikia) *Todeko Altxorra* delakoa aurkitu zuen, gaur egun, Louvreko Museoa eta Kairoko Egiptoar Museoaren artean banatua. Altxorra, landutako objektuetan, lapislazulian, zilindroak, zilarrezko kate eta beste batzuetan zetzan (Osirisen brontzezko estatua bat barne), ziuraski, atzerritarren emandako zergaordaina zena. Indusketak, 1913an hasi ziren, eta ez ziren 1991 arte amaitu, azkenik, Nag al-Madamud, Karnak, Hermontis eta Tod, Montu jainkoaren gurtza toki nagusiak zirela ezarria geratuz.

Tenplua, hasieran Mentuhotep I.ak eraikia, ptolomeotarrek berriztatu zuten, bereziki Ptolomeo VII.a eta Ptolomeo XII.ak, hauei, apainduraren zati bat, bere zaharberritzea eta sarrera berri bat ematen zaizkielarik. Badaude, baita ere, Antonino Piori ematen zaizkion zatiren batzuk ere. Ptolomeotar tenplutik gertu, erromatar kiosko txiki bat dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q287731
* Commonscat Multimedia: Tod

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11936636k (data)
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 30606

 |

* Wd Datuak: Q287731
* Commonscat Multimedia: Tod
**Tron Kirk eliza** Edinburgheko eliza ezaguna da Royal Mileko High Street kalean kokaturik dagoena. XVII mendean eraiki zen eta 1952an utzi zion eliza izateari. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Edinburgheko eliza nagusia San Giles katedrala izan zen baina 1560ko Eskoziako Erlijio Erreformaren ondoren parrokia berria egin zen Royal Mile kalean bertan, katedrala baino beherago. 1636 eta 1647 artean eraiki zen John Mylne masoiaren diseinuari jarraiki. Hiriko nobleak Tron Kirk eliza berrira joaten ziren beren izenean aulkiak baitzituzten bertan.

1785ean alboetako habearteak kendu behar izan zituzten South Bridge zubia eta Blair Street kalea eraikitzeko. 1824an kanpandorrea erre egin zen eta 1828an gaur egungoa eraiki zuten.

1952an eliza itxi egin zuten eta Edinburgheko udaletxeak hartu zuen. Barrutik hustu eta indusketak egin zituzten 1974an eta XVI mendeko eraikinen oinarriak aurkitu ziren.

Danborjolearen kondaira
-----------------------

Kondairak dioenez 1800 hamarkadan norbaitek Edinburgheko gaztelura eramaten zuen pasabidea aurkitu zuen. Gizon bat pasatzeko estuegia zenez mutiko bat sartru arazi zuten danbor batekin. Tron Kirk elizaren parera iritsi zenean danborra jotzeari utzi zion eta mutikoa ez zen berriz azaldu. Diotenez gau ixiletan mutikoaren mamua entzun daiteke danborjoka.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11839033
* Commonscat Multimedia: Tron Kirk

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q11839033
* Commonscat Multimedia: Tron Kirk
**San Julian dorrea**, edo San Julián zelaiko dorrea, Nafarroako Tuteran zegoen defentsarako talaia zen. IX. mendekoa zela pentsatzen zen. XVIII. mendean bota zuten.

Kokapena
--------

Egungo Santa Kiteria baseliza aurrez aurre zegoen, San Julian mendietan, egungo Santa Kiteria mendietan. Gaur egun pinudiez estalita dagoen aldean egon zitekeen zeren eta orain gutxi arte bertan erorkin batzuk ikusten baitziren.

Historia
--------

Kroniken arabera oso dorre garaia zen, kanpotik lurrez egina baina azpian harlanduaz egina. Tradizionalki musulmanen garaikoa zela esan da, Amrus ben Yusuf bitartez IX. mendekoa, Tutera gotortzeko lanen barruan. Dena dela, gaur egun gehiago dira kristaua zela pentsatzen dutenak eta modernoagoa, XIII. mendekoa. XVIII. mendean dorrera bota zuten bertan bolbora-biltegi bat egiteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Sainz-Pérez, M. (1913-1914). *Apuntes Tudelanos*. J.R. Castro Alavaren edizio zuzendua (1969), Gráficas Mar, Tudela. 3. liburuki, 1430 or.
2. ↑   Marín-Royo, L.M..  (2002). *La Tudela desconocida: Aspectos recónditos en la historia de la ciudad.*  La fortificación de Tudela; El puente sobre el río Ebro ISBN 84-609-7814-1..

Ikus, gainera
-------------

* Santa Kiteria baseliza (Tutera)

Kanpo lotuak
------------

* Luis María Marín-Royo: "Tutera ezezaguna".

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2885983

 |

* Wd Datuak: Q2885983
Zurezko titakadura, artisau baten lan mahaian.
Marmolezko mosaikoa, titakaduraz egina, Sienako katedraleko zorian.
**Titakadura** gainazal batean zurezko, harrizko, hezurrezko edo nakarrezko xafla meheak ahokatuz irudiak sortzeko artea da. Langintza erlazionatua da (edo, nolabait esanda, titakadura mota bat), marketeria.

Erabiltzen da apaindurak sortzeko zoladuretan eta zoru apainduetan, hormetan, altzarietan, eskulturetan eta zenbait arte langintzatako objektuetan. Material desberdinekin egin daiteke titakadura: zura, maskor oskolak, nakarra, bolia, metal eta haitzurdina bezalako harriak. Material hauetako moztutako piezak erabiltzen dira, dekorazioaren diseinua eginez, txertatzen dira apaindu beharreko pieza edo zoruetan. Pieza batzuen eta beste batzuen artean kontraste efektua bilatzen da, kolorearen eta erabilitako materialaren ezaugarriak baliatuz.

Mota desberdinetako eta kolore desberdinetako konbinazioak mosaiko deitzen dira. Hau da, mosaiko bat egiteko, titakadura da erabiltzen den tekniketako bat.

Antzinateko Egiptoko artean ezagutzen dira historiako titakadura lan zaharrenetakoak. Mendebaldera arabiarren eskutik iritsi zen teknika, eta 14. eta 15. mendeen artean izan zuen bere loraldia langintza honek. Garai horretakoak dira, Europako erregearen jauregien askotan, *parket* erako zurezko zoru eta hormetan egindako apaindura ugariak. Industria Iraultzaren garaian entxapeak egiteko makinak asmatu zirenean, titakadurak seriean egiten hasi ziren, eta neurri handi batean utzi egin zitzaion "eskuz" egindako titakadura artistikoak egiteari.

Ikus, gainera
-------------

* Artisautza
* Mosaiko
* Marketeria

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q832266
* Commonscat Multimedia: Intarsia

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4027224-2
* NKC: ph216787
* AAT: 300053852
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q832266
* Commonscat Multimedia: Intarsia



1. 1 2 3   «Agustin Aguirre, Beira artistikoa, Titakadira» *www.euskonews.eus* (Euskonews & Media) (Noiz kontsultatua: 2019-05-20).
**San Jurgi gaztelua** (portugesez *Castelo de São Jorge*) Portugalgo Lisboa hiriburuan dagoen gaztelu bat da. Antzina Mairuen gaztelua (*Castelo dos Mouros*) deitzen zitzaion. Erdigune historikoa kokatuta dagoen muinotik haratuago dago, bertaratzen direnak handik Lisboa hiria nahiz Tajo ibaiaren estuarioaren ikuspegi bikainaz gozatu dezakete, ondorioz Portugalgo Gobernuak eraikin hau mantentzeko ahalegin handia egiten du.

Historia
--------

Aztarna arkeologikoen indusketek azaleratu dutenez, gaztelua kokatzen zen lekua gutxienez K. a. mendetik aurrera feniziarrek, greziarrek, kartagotarrek eta erromatarrek populatua izan zen. V. mendean sueboak eta bisigodoak egon ziren, VIII. mendetik aurrera musulmanen eskuetan erori zelarik.

Errekonkista garaian 796. urtean denboraldi batez Alfontso II.a Asturiaskoak konkistatu zuen. Ondoren mairuek berreskuratu eta Badajozgo taifaren barnean kokatu zen. Azkenik 1147. urtean Alfontso I.a Portugalgoak behin-behinekoz konkistatu zuen, eskertze modura gazteluan San Jurgiren bandera ipini zelarik.

1531, 1551, 1597, 1699 eta 1755 urteetan zehar hainbat lurrikaren sortutako kalteak jasan zituen. 1910eko ekainaren 16an Monumentu Nazionala izendatu zuten, 1940ko hamarkadaren amaieran eta 1990ko hamarkadan zehar zaharberritze lanak burutu zitzaizkiolarik.

Iruditegia
----------

* San Jurgi gaztelua.San Jurgi gaztelua.
* Gazteluko behatokia.Gazteluko behatokia.
* Lisboa hiria eta Tajo ibaia gaztelutik ikusita.Lisboa hiria eta Tajo ibaia gaztelutik ikusita.
* Harresia.Harresia.

Kanpo estekak
-------------

* San Jurgi gazteluaren webgunea **(Portugesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q636780
* Commonscat Multimedia: Castelo de São Jorge

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248761011
* GND: 7577116-0
* **Ondare historikoa**
* IGESPAR: 70523
* SIPA: 3128

 |

* Wd Datuak: Q636780
* Commonscat Multimedia: Castelo de São Jorge
**San Julian eliza** (galizieraz: *Igrexa de San Xulián de Astureses*) Asturesesko parrokia-eliza da, Boborasko herrikoa (Galizia). XII. mendeko eliza erromanikoa da, tamaina txikikoa eta nahiko ongi zaindua.

Historia
--------

Eliza 1164. urtean fundatu ahal izan zen, erretaula nagusiaren atzean inskribatutako dataren arabera.

Ezaugarriak
-----------

Antzinako jatorrizko multzotik, XII. mendearen amaierako eliza erromanikoa dago zutik bakarrik. Ondo kontserbatuta dago. Gurutze latindar formako oinplanoa du, nabe bakarrekoa. Kanpoko kontrahormak ia ez dira ateratzen hormatik. Nabearen gainean, bi isuriko zurezko estalkia dauka. Goi-korua ere egurrezkoa da. Burualdea zirkuluerdi-formako hiru absidetan errematatuta dago, erdikoa nabarmenduta.

Kanpoaldean, landare-dekorazioak eta motibo geometrikoak diru, baita animalien irudikapenak eta izaki fantastikoak.

Tenpluak bi ate ditu. Iparraldekoa, zirkuluerdiko arku berritua duena, mozarabiar estiloko arku konposatu primitibo batetik abiatuta. Ate nagusia oso sinplea da. Ikonografia eskasa eta sinplea du, kapitelak eta tinpanoa landare-motiboekin eta motibo geometrikoekin apainduta daude.

Argazki galeria
---------------

* BarrualdeaBarrualdea
* Iparraldeko ateaIparraldeko atea
* Atari nagusiaAtari nagusia
* Absideko leihoaAbsideko leihoa
* AbsideaAbsidea

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Castillo Lopez, Angel del (1972), *Inventario de la riqueza monumental y artística de Galicia*, Editorial de los Bibliófilos Gallegos

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9007141
* Commonscat Multimedia: Church of San Xulián de Astureses

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316734725
* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001199

 |

* Wd Datuak: Q9007141
* Commonscat Multimedia: Church of San Xulián de Astureses
**Slagelse** Danimarkako Seelandia eskualdeko udalerria da, Sjælland uhartearen mendebaldeko kostan dagoena.

Historia
--------

981 urtean eraikitako Trelleborg gaztelu bikingoaren hondarrak daude. Gotorleku garrantzitsua izan zen, *Eraztun itxurako gotorlekuen multzoan* baitzegoen. Harresi batek inguratzen zuen eta 1.300 pertsona sar zitezkeen barnean.

XI mendean merkatal herri garrantzitsua izan zen. Garai hartakoak dira herriko eraikin garrantzitsuenak, batez ere **Antvorskov monasterioa**, Maltako Ordenak eraikia. Valdemar I.a ordena honetako partaidea zen eta 1165ean Ordenak Rodasen zeukan monasterioari laguntzeko eraiki zuen, baina gurutzadak bukatzerakoan herritarrei laguntzeko erabili zen, batez ere legendunei. 1536ko erreformaren ondoren erregeen egoitza izan zen baina 1585ean apaizetxe bihurtu zen.

Ondasun nabarmenak
------------------

* **Antvorskov monasterioa**
* **Trelleborg**

Ekintzak
--------

Sidecardun motoen Danimarkako txapelketa jokatzen da urtero.

Hiri senidetuak
---------------

* Aberdare (Gales)
* Stargard Szczeciński (Polonia)
**Tretiakov Estatu Galeria** (errusieraz Государственная Третьяковская галерея, Gosudárstvennaya Tret'yakóvskaya galereya) Errusiako hiriburu den Moskun dagoen arte galeria bat da, munduan dagoen arte eder errusiarren gordailurik garrantzitsuenatzat hartua dena.

Historia
--------

1856an fundatu zuen Pavel Mikhailovitx Tretiakov merkatari moskutarrak (1832-1898), bere garaikideak ziren artista errusiarren zenbait lan erosi zituena bilduma artistiko bat osatzeko asmoarekin, azkenean arte nazionaleko museo honetan garatu zena. 1892an Tretiakov jada ospetsua zen bere bilduma errusiar nazioari aurkeztu zion.

Museoaren arkitektura
---------------------

Bere barnean galeria duen eraikinaren fatxada Viktor Vasnetsov margolariak diseinatu zuen, errusiar maitagarri ipuin baten ohiko estiloan. 1902 eta 1904 bitartean eraiki zen Moskuko Kremlinaren hegoaldean. XX. mendean zehar, galeria ondoko zenbait eraikinetara hedatu zen, Jamovnikiko San Nikolasen Eliza barne. Eraikin berri bat, Krymsky Valen dagoena, errusiar arte modernoa iragartzeko erabiltzen da.

Bilduma
-------

Bilduma 130.000 arte lan baino gehiagoz osatua dago, Andrei Rublioven Vladimirreko Andre Maria Birjina eta *Hirutasuna*tik hasi eta Vasili Kandinskiren *VII. Konposizioa* eta Kazimir Malevitxen *Karratu Beltza* laneraino. 1977an galeriak George Costakisen bildumaren zati oso esanguratsu bat zuen. Gainera, bilduma honetan, Ivan Aivazovski, Ilia Repin, Marc Chagall, Ivan Xixkin, Dmitri Levitski, Mikhail Nesterov, Valentin Serov, Vasili Polenov, Andrei Kolkutin eta Ivan Argunoven garrantzi handiko lanak ere badaude.

Kanpo estekak
-------------

* **(Errusieraz)**Tretiakov Galeriaren Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q183334
* Commonscat Multimedia: State Tretyakov Gallery

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155322452
* ISNI: 0000 0001 2181 5303
* BNE: XX128147
* BNF: 12157672v (data)
* GND: 1035329-X
* LCCN: n81071245
* NKC: ko2003200207
* NLA: 35214659
* CiNii: DA04074304
* SUDOC: 02734410X
* ULAN: 500303235
* BIBSYS: 90351715
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1907261

 |

* Wd Datuak: Q183334
* Commonscat Multimedia: State Tretyakov Gallery
| **San Juan kalea** |
| --- |
|  Donostia, Parte Zaharra |
| A |
| HerrialdeaLurraldea |  Euskal Herria Gipuzkoa |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| San Juan kalea is located in Euskal HerriaSan Juan kaleaSan Juan kalea | San Juan kalea is located in GipuzkoaSan Juan kaleaSan Juan kalea |
| San Juan kalea is located in Donostiako Parte ZaharraSan Juan kaleaSan Juan kalea |

 |
| Koordenatuak: | 43°19′22″N 1°58′58″W﻿ / ﻿43.32290382°N 1.98287026°W﻿ / 43.32290382; -1.98287026
 |

**San Juan kalea** Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen kale bat da. Parte Zaharrean dago, Bulebarrean hasi, Bretxa merkatuaren parean eta Bretxa plaza eta Zuloaga plaza zeharkatu ondoren, Salamanka pasealekua eta Pasealeku Berriaren elkargunean amaitzen da, Gipuzkoako Argazkilari Elkartearen egoitzaren parean.

Parte Zaharreko muga
--------------------

Kale honen ezaugarri nagusia Parte Zaharraren eta Ekialdeko Zabalgunearen arteko muga markatzen duela, beste garaietako harresien mugak, alegia. Kale horren zenbaki bakoitiak Parte Zaharrekoak dira; bikoitiak, Zabalgunearenak.

Los Ángeles ikastetxea
----------------------

Kale honetan eraikuntza interesgarrien atzealdeak edo alboak ikus daitezke (Bretxa, San Bizente...) baina ikastetxe horren fatxada zen zuzenean kale honetan irekitzen zena. Eskola hori Lasalletarrek gestionatzen zuten (1911. urtetik - 1977 arte) eta auzoko benetako erreferentea zen. Gaur egun, eraikina birmoldatu egin da eta Donostiako Orfeoiaren egoitza da.

Beste leku interesgarriak
-------------------------

* Zuloagako eskolak, gaur egun Orixe ikastolaren egoitza.
* Gipuzkoako Argazkilari Elkartearen egoitza.
* Principe zinemak.

San Juan kalearen inguruan, bestetik, honako eraikin eta leku interesgarri hauek daude:

* Bulebarra.
* La Bretxa merkatal gunea.
* Raimundo Sarriegiren plaza.
* Bretxa plaza.
* Bretxako merkatua.
* San Bizente eliza.
* Abuztuaren 31 kalea.
* Zuloaga plaza.
* San Telmo museoa.
* Salamanka pasealekua.
* Pasealeku Berria.

Inguruko kaleak
---------------

* Bulebarra
* San Lorenzo kalea
* Fermin Kalbeton kalea
* Arrandegi kalea
* Iñigo kalea
* San Bizente kalea
* Abuztuaren 31 kalea
* Euskal Herria kalea
* Salamanka pasealekua
* Pasealeku Berria

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25478935

 |

* Wd Datuak: Q25478935
**Thailandiako Asanblada Nazionala** (Thailandiera: รัฐสภาไทย) Thailandiako gobernuaren ganbera biko adar legegilea da. Sappaya-Sapasathan-en biltzen da, Dusit barrutian, Bangkok.

Asanblada Nazionala 1932an sortu zen Thailandiako lehen konstituzioa onartu ondoren, zeinak Thailandia Monarkia absolutua izatetik monarkia konstituzional izatera pasa zuen.

2013ko krisi politikoan, Ordezkarien Ganbera desegin zuen Yingluck Shinawatra lehen ministroak, eta 2014ko otsailaren 2an hauteskundeetara deitu zuen Auzitegi Konstituzionalak baliogabetu zuen arte. 2014ko estatu kolpearen ostean, Asanblea Nazionala militarren babesa eta ganbera bakarreko Asanblada Legegile Nazionala ordezkatu zuen 2014ko konstituzioaren arabera.

2017ko apirilean 2017ko Konstituzioa aldarrikatu ondoren, Asanblea Nazionala berrezarri zen, baina konstituzioak ahalbidetu zuen Asanblea Legegile Nazional militarra aldi baterako mantentzea 2019ko hauteskunde orokorren ondoren Asanblea Nazionala eratu zen arte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1368318
* Commonscat Multimedia: National Assembly of Thailand

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1368318
* Commonscat Multimedia: National Assembly of Thailand
**San Juan konderria** (ingelesez: *San Juan County*) Mexiko Berriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Aztec da. 2010eko zentsuaren arabera 130.044 biztanle zituen, San Juan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

San Juan konderriak 14.344,45 kilometro koadro ditu. Horietatik 65,67 ura dira. Beste 14.278,78 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,07 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 130.044 pertsonetatik 80.030 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 24.776 dira. 617 beltzak edo afroamerikarrak. 46.321 amerikar natiboak ziren eta 64 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 445 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 117 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.450 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156265
* Commonscat Multimedia: San Juan County, New Mexico

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145426139
* GND: 4307905-2
* NARA: 10039367
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 416517
* TGN: 2001452

 |

* Wd Datuak: Q156265
* Commonscat Multimedia: San Juan County, New Mexico
**San Jurgi lorea** edo **San Jorge lorea** (*Centranthus ruber*) landare belarkara da, Caprifoliaceae familiakoa, nahiz eta batzuetan Valerianaceae barnean sailkatua agertu. Jatorria Mediterraneo inguruan du. Oso ohikoa da landare apaingarri gisa, baina askotan bertakotua aurkitzen da bide bazter eta hormetan.

Hostoak entsaladan edo egosita jan daitezke. Belar bedeinkatuaren efektu bertsuak eragiten ditu eta antiespasmodikoa da.

Habitata
--------

San Jurgi lorea Mediterraneo inguruko lurraldeetan du jatorria: Afrika iparraldea (Magreb), Turkia, Grezia, Jugoslavia ohia, Italia, Frantzia, Espainia eta Portugal.

Espezie termofiloa da, oso lur lehorretan ere garatzen dena.
Haitz tarteetan, ezponda harritsuetan eta horma zaharretan hazten da. Lurraren eraketa kimikoak ez du baldintzatzen.

Ezaugarriak
-----------

Landarearen luzera izan ahal da 30 cm eta 1,30 m artekoa. Zurtoin biribildu, huts eta leuna du, 12 mm diametrokoa. Hostoak, 5 cm luzekoak, pittin bat mamitsuak dira, oposatuak eta puntadunak.

Loreak oso ugariak dira eta korola arrosak edo gorriak, korinbo trinkoetan bilduak. Barietate apaingarri batzuk zuriak dira.

Fruitua akenio txiki bat da.

* LoreaLorea
* PolinizatzenPolinizatzen
* Lore zuriaLore zuria
* HostoakHostoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q158231
* Commonscat Multimedia: Centranthus ruber
* Wikispecies Espezieak: Centranthus ruber

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 95140
* BioLib: 40500
* Dyntaxa: 221013
* EOL: 488122
* GBIF: 2888740
* GRIN:
* IPNI: 859275-1
* ITIS: 35374
* NCBI: 42332
* PlantList: kew-2709046
* W3TROPICOS: 33500034
* USDA Plants: CERU2
* VASCAN: 29028

 |

* Wd Datuak: Q158231
* Commonscat Multimedia: Centranthus ruber
* Wikispecies Espezieak: Centranthus ruber
|  |  |
| --- | --- |
| **Tezontle** | Mineral infotaula irakurtzeko eraMineral infotaula irakurtzeko era |
| Tezontle |
| Arroka igneoa |
| **Mineral garrantzitsuak** | KaltzioZink |

Mayorazgo de Guerrero Etxeak; tezontle-hormak erakusten ditu.
**Tezontlea** jatorri bolkanikoa (ignea) duen arroka gorri bat da, muino, sumendi eta sakonuneen hegaletan dagoena. Estatu Batuetan Heriotzaren Haranean, Europan Stromboli sumendian eta Tenerife uhartean aurki daiteke; halaber Mexikon Ekialdeko eta Mendebaldeko mendilerroetan eta Popocatépetl eta Iztaccíhuatl bezalako sumendietan. Pumita (apar harria), harea eta magma erabiliz sortzen da. Bere itxura hondatua eta harroa da eta batzuetan harri gogorra bihurtzen da. Etxeak edo dikeak eraikitzeko erabiltzen da, eta meatze-industrian, kaltzioa eta zinka bezalako mineraletan aberatsa delako.

Fatxadak
--------

Hona hemen tenzotlez eginiko fatxada batzuen adibideak:

* San Bernardo eliza, Mexiko Hirian.
* Iturbide jauregia, Mexiko Hirian.
* Mexiko Hiriko katedrala
* Jauregi Nazionala, Mexiko Hirian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3427251
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300380395

 |

* Wd Datuak: Q3427251
**The Odd Couple** (euskaraz *Bikote Xelebrea*) 1968ko Gene Saks estatubatuar zinema zuzendariaren komedia filma bat da. Neil Simon antzerkigileak idatzitako izenburu berdineko *The Odd Couple* antzezlanean oinarritua dago. Bertan, Jack Lemmon, Walter Matthau, John Fiedler eta Herb Edelman aktoreek antzeztu zuten.

Filmak 2 Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen, nahiz eta bakar bat bera ere irabazi ez izan: Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Neil Simon) eta Muntatze onenaren Oscar Saria (Frank Bracht).

Neal Heftik filma honetarako jazz musikan oinarritutako soinu banda konposatu zuen, filmaren hasierako doinua zinemaren historiako doinu ospetsuenetakoa bilakatu zelarik, bai eta filma honetako ikur. 1998an *The Odd Couple II* jarraipena estreinatu zen, jatorrizko filma honetako Jack Lemmon eta Walter Matthau aktoreek antzeztu zutelarik.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

New York hiria. Felix Ungar (Jack Lemmon) bere emazteak utzi berria duen garbitasuna eta ordenarekin obesionatutako hipokondriakoa da, Manhattango Times Squaretik hurbil dagoen hotel batean ostatu hartu eta etsipenak jota lehiotik jauzi eginez bere buruaz beste egiten saituako da, baina alferrik, lehioa irekitzea lortu ez eta bizkarrean kolpe galanta jasotzea besterik ez baitu lortzen. Hainbat saikeretan kale egin ondoren, bere adiskidea eta dibortziatutako kirol kazetaria den Oscar Madison-en (Walter Matthau) etxera iritsiko da, hain justu Oscar bere lagunekin batera poker partida bat jokatzen ari den unean. Etorri berri zaion adiskidea lasaitzea lortzean, Oscarek Felixi etxean denboraldi batez bizitzen jartzea proposatuko dio.

Baina bi etxekideak gaua eta eguna bezalako izaera guztiz aurkakoak dituzte eta laister bien arteko hika-mikek etxe hartako egoera nahiz elkarbizitza desatsegina bilakatuko dute. Felixek bere uste on guztiaz Oscarren etxea txukuntzen hasiko da, haren ustez Oscarren bizitza "aldrebesean" ere ordena ezartzeko asmoa duelarik. Baina Felixen garbitasunarekiko obsesioak Oscar urduri jartzen du, gainera Felixek bi adiskideek Gwendolyn eta Cecily Fink arrebekin neskatan egiteko aukera paregabea den festatxo pribatu bat zapuzten duenean egoera erabat kaskartuko da.

Hortik aurrera Oscarek Felixi ez dio hitzik zuzenduko eta nahi duen oro egingo du. Baina, Felixek etxetik aldegitean, Oscar bere izaera erretxinaz damutu eta haren bila irtengo da.

Aktoreak
--------

* Jack Lemmon: Felix Ungar
* Walter Matthau: Oscar Madison
* John Fiedler: Vinnie
* Herb Edelman: Murray
* David Sheiner: Roy
* Larry Haines: Speed
* Monica Evans: Cecily Pigeon
* Carole Shelley: Gwendolyn Pigeon

Kanpo estekak
-------------

* *The Odd Couple* filmaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**
* *The Odd Couple* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com **(Ingelesez)**
* *The Odd Couple* filmaren hasierako doinua entzungai. Youtube.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1077690
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1077690
**The New Saints Football Club** (izen osoa *The New Saints of Oswestry Town & Llansantffraid Football Club*) Galesko futbol talde onena da, Oswestry (Ingalaterra) eta Llansantffraid-ym-Mechain (Gales) hirietakoa. Galesko 12 liga eta 10 Kopa irabazi ditu.

Historia
--------

Mila biztanle eskas dituen Llansanffraid-ym-Mechain futbol taldea 1959an sortu zen. 1995ean Ligako Kopa irabazi zuen eta 1996an Galesko Kopa entzutetsua. Urte hartan 13 kilometrotara baina Ingalaterran dagoen Oswestry hiriko *Total Network Solutions* enpresak babestu eta honen izena hartu zuen, *Total Network Solutions Llansantffraid F.C.*. 2003an diru arazoek jo zuten taldea eta *Oswestry Town F.C.* taldearekin bat egin zuen. Oswestryko taldeak *White Star* eta *Oswestry United* izenekin beti jokatu izan zuen Galesko ligan eta 1884, 1901 eta 1907an Galesko kopak irabaziak ere bazituen.

Talde indartsua osatu zuen eta 1992an Galesko Liga sortu zenetik herrialdeko hiru talde indartsuenek Ingalaterrako Ligan jokatzea erabaki zutenez Barry Town-ekin batera Galesko talde nagusi bihurtu zen. 2006an Total Network Solutionsen babesa amaitu zen eta taldeak izena aldatu zuen, *The New Saints* hartuz, izan ere Llansantffraid taldearen ezizena "The Saints" zen eta Oswestryk Saint Oswaldekin harreman estua baitzuen.

2005etik aurrera Galesko talde nagusia izan da zalantzarik gabe, 12 Liga, 6 Kopa eta 8 Ligako Kopa irabazi baititu. Pandemiak eragindako etenaldiaren ondoren 2022an Liga eta Kopa irabazi zituen.

Uniformea
---------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2017-2020** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2020-21** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2021-2022** |

 |

Irabazitako txapelketak
-----------------------

### Galesen: 38

* Liga (15): 2000, 2005, 2006, 2007, 2010, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2022, 2023
* Kopa (13): 1884 (O), 1901 (O), 1907 (O), 1996 (L), 1996, 2005, 2012, 2014, 2015, 2016, 2019, 2022, 2023
* Ligako Kopa (9): 1995, 2006, 2009, 2010, 2011, 2015, 2016, 2017, 2018
* Federazioaren Kopa (1): 1999

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q390183
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3000153716405558820002
* LCCN: no2018120271

 |

* Wd Datuak: Q390183
**Urinatores** delakoa (latinez, *urinator* buzoa edo urpekaria) urpekari profesionalen lehen taldea izan zen, erromatarrek sortua.

Zereginak
---------

Armadako zerbitzu berezi horren zeregina, gerra garaian, etsaien ontziei sabotajea egitea zen (aingurak eta txikotak askatzea, urpean oztopoak jartzea, etab.).

Bake garaian, berriz, ontzi-hondarrak eta bestelako ondasunak berreskuratzeaz arduratzen ziren. Eta apnea lehiaketak ere egiten omen zituzten. Urpean ahalik eta ondoen ikustea funtsezkoa zen, eta, betaurrekorik ezean, asmakizun bitxia erabiltzen zuten: ahoan olioz bustitako belakia eramaten zuten. Tarteka belakiari kosk egiten zioten, olioa aska zezan eta, hala, ikuspena hobetuko zuen pantaila bat eratu zedin, olioaren errefrakzio-indizea eta giza begiarena oso antzekoak baitira.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Nagore Irazustabarrena, Erromatarren urpeko teknologia, *Argia*, 2017ko urriaren 01a

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6157423

 |

* Wd Datuak: Q6157423
**Throckmorton konderria** (ingelesez: *Throckmorton County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Throckmorton da. 2010eko zentsuaren arabera 1.641 biztanle zituen, Throckmorton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Throckmorton konderriak 2.371,09 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,59 ura dira. Beste 2.363,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,69 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.641 pertsonetatik 1.605 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 152 dira. 9 beltzak edo afroamerikarrak. 11 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 9 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113854
* Commonscat Multimedia: Throckmorton County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158286386
* LCCN: n81083757
* NARA: 10039999
* **Lekuak**
* OSM: 1827101
* TGN: 2002084

 |

* Wd Datuak: Q113854
* Commonscat Multimedia: Throckmorton County, Texas
**Sol Panera** **Mendieta** (Bilbo, Bizkaia, 1946ko ekainaren 14a) bizkaitar galerista da. Bere jarduera Euskal Herrian garatu du batez ere, eta artista ugariren lanak erakutsi ditu, euskal artistenak ez ezik, Espainiako gainerako artistenak ere.

Biografia
---------

Pianoko goi-mailako karrera ikasi zuen Bilboko Musika Kontserbatorioan. Ondoren, Bilbon Manuel Balsarekin eta Parisen Ceballos maisuarekin egin zituen ikasketak.

Ibilbide profesionala
---------------------

1973an, hiriaren erdian zegoen Aritza Galeria sortu eta zuzendu zuen Bilbon. 44 urteko lanbide jardueraren ondoren, bere azalpen lerroa garatuz, 2016. urtean bukatu zuen programazioa.

1973an hasi zen jarduera, hila den Manuel Millares kanariar artista abstraktoaren erakusketa batekin diktadura frankistaren azken urteetan. Bilboko arte-jarduera dinamizatzen lagundu zuen, hamabost egunean behin hainbat erakusketa antolatuz galerista-urteetan zehar, eta galerien panoraman funtsezko espazioa estaliz, ez bakarrik Euskal Herrian, baita Espainian ere.

Bere galeriako erakusketa-ildoa urteetan zehar lan egin duen artista-sorta zabal eta askotarikoa izan da. Artisten artelanak erakutsi ziren aretoetan, hainbat teknika tradizionalekin lan egiten zutenak, hala nola pintura, eskultura, grabatua, marrazkia, argazkia eta adierazpen artistikorako beste modu batzuk. Artista garaikideak erakusteaz gain (Arcadio Blasco, Rufo Criado, Marisa González, Paloma Navares, Javier Urquijo, besteak beste), abangoardia historikoetako artistei eta beren karrera hasten ari ziren gazteei ere eman zien lekua bere galerian. Galeria behin betiko itxita zegoela egindako elkarrizketan, Panerak zera deklaratu zuen: «Poliziak itxi egin zidan Agustin Ibarrolak bere semea aurkezten zuen erakusketa».

Aintzatespenak
--------------

* Bilboko Udalak 2005. urtean *Ilustre* izendatu zuen Aritza arte garaikideko galeria, Sol Panerak zuzendua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Larrauri, Eva.  (2013-03-08). *Una exposición para celebrar los 40 años.*  ISSN 1134-6582..
2. ↑    *Fondo documental ‘A UA CRAG’ – Centro de Documentación MUSAC.* .
3. ↑   «GALERÍA ARITZA» *masdearte. Información de exposiciones, museos y artistas*.
4. ↑   Arana, María.  (2014-04-14). *Entrevista a Sol Panera, responsable de la Galería Aritza de Bilbao.* .
5. ↑   «La Ventana del Arte - Galería Aritza - Exposición Oriente en Navidad 2015» *www.laventanadelarte.es*.
6. ↑   «Mujeres pintoras de la Galería Aritza» *masdearte. Información de exposiciones, museos y artistas* 2011-03-08.
7. ↑    *world cat.* .
8. ↑   «Museo de Arte e Historia de Durango - Javier Urquijo» *es.durangomuseoa.eus*.
9. ↑   «Sol Panera, galerista: *Mirar una obra de arte es terapéutico*» *EITB*.
10. ↑   «La fiesta del arte se acabó» *El Correo* 2016-05-27.
11. ↑   «Respuesta a Sol Panera» *Deia* 2013-05-10.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116172412

 |

* Wd Datuak: Q116172412
**Urokultiboa** gernuaren kultura mikrobiologikoa da. Mikrobiologia klinikoan erabiltzen den prozedura da, gernu-traktuaren balizko infekzioak antzemateko eta haien mikrobio eragileak identifikatu ahal izateko (garrantzi handikoa dena tratamendu antibiotiko egokia jartzeko).

Gernu-traktuaren infekzioak patologia infekziosoen artean ohikoenetarikoak dira; horregatik, mikrobiologia klinikoaren laborategietan urokultiboak usu burutzen dira.

Zistitis baten atzean bakterio gutxi batzuk daude, gernu-infekzio gehienak eragiten dituztenak. Ohikoena *Escherichia coli* da (zistitisen %75-%90aren erruduna).

Gizabanako osasuntsu baten gernua esterila da, baina gernu-traktuaren azken zatitik igarotzean bertan dauden bakterioz kutsatu egiten da. Horregatik, txiza egin ondoren hartzen den gernuak bakterioak ditu (10  3  KEU/ml -KEU: koloniak eratzen dituzten unitateak-); aldiz, lagina maskuritik zuzenean injekzioaren bidez hartzen bada, 10 KEU/ml agertzea infekzioaren seinalea da.

Urokultiboa egiteko gernua (gernu egitearen erdialdean hartzen dena) ontzi esteril batean jaso behar da. Lagina lehenbailehen bidali behar da laborategira; analisia ordu batzuk atzeratzen baldin bada, lagina 4 °C-tan hoztu behar da, analisia egin arte (beti ere lehenengo 24 orduetan, gehienez).

Lagina hazkuntza-ingurune ezberdinetara pasatzen da. Bi hazkuntza-ingurune mota erabiltzen dira:

* hazkuntza-ingurune orokorrak: hauetan bakterio ugari hazten dira. Laginaren mikrobio guztien zenbaketa egiteko erabiltzen dira. Urokultiboa egiteko, erabiliena CLED agarra da. Agar horretan 10  5  KEU/ml baino gehiago zenbatzen badira (24 ordutan inkubatu ostean) bakteriuria esanguratsua dago (hots, gernu-infekzioa) .
* hazkuntza-ingurune hautakorrak: hauek espezifikoagoak dira, eta patogeno zehatz batzuk bilatzeko erabiltzen dira (MacConkey agarra, Sabouraud agarra, EMB agarra, Chapman agarra, etab).

Urokultibo batean bilatu ohi diren patogenoak hauek dira: *Escherichia coli* eta beste koliforme batzuk, *Proteus*, *Pseudomonas aeruginosa*, *Enterococcus faecalis*, *Staphylococcus aureus* eta *Candida* onddoa.

Antibiograma batek gernutik bakartutako mikrobioaren sentikortasunaren berri emango digu, informazio baliotsua dena gaixoari dagokion tratamendua jartzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. Brock *Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua: 857 orr. ISBN: 978-84-9860-026-1

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474614

 |

* Wd Datuak: Q25474614
*Artikulu hau Zagrebeko elizari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».*

**San Marko eliza** (kroazieraz: *Crkva sv. Marka*) Zagreb hiriko eliza ezaguna da, izen bereko plazan kokaturik dagoena, Gornji Grad auzoan.

Egitura
-------

Hegoaldeko aurpegiko leiho erromanikoak erakusten du XIII mende inguruko eliza dela baina gaur egun dakusaguna XIV mendeko berreraikuntza da. Hiru habearteko eliza gotikoa egin zuten orduan.

Elementu aipagarria XIV mendeko atariaren dekorazioa da Pragako Parler familiak egindakoa. Hamaika nitxotan hamabost irudi azaltzen dira, denen gainetik San Jose eta Andre Mariaren eskulturak daude. Ipar-mendebaldeko horman Zagrebeko armarri zaharrena dago, 1499an egindakoa.

Eliza ezagun egin duena teilatuko armarriak dira. Kolorezko teilez bi armarri daude marraztuta; Kroaziako hiru erreinuena bata (Kroazia, Eslavonia eta Dalmazia) eta Zagreb bertako armarria bestea.

Iruditegia
----------

* San Marko eliza.San Marko eliza.
* Kroazia eta Zagrebeko armarriak.Kroazia eta Zagrebeko armarriak.
* Elizaren barnealdea.Elizaren barnealdea.
* Kanpaidorrea.Kanpaidorrea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1637186
* Commonscat Multimedia: St. Mark's Church, Zagreb

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148062122
* GND: 4709867-3
* LCCN: no98057702

 |

* Wd Datuak: Q1637186
* Commonscat Multimedia: St. Mark's Church, Zagreb
**Timor** Malaysiako artxipelagoaren hegoaldeko uharte bat da. Uhartearen zati bat Ekialdeko Timorko Errepublika Demokratikoarena da. Beste zatia Indonesiakoa da, Mendebaldeko Timor dagoen Nusa Tenggara Timur probintziako zatia, hain zuzen ere.

Uhartearen izena "timur" terminoaren aldaera da; malaysieraz *ekialdea* esan nahi du: egon ere, uharte-lerro baten ekialdeko aldean dago Timor.

Geografia
---------

Timorren hegoaldera eta hego-ekialdera Australia dago; ipar-mendebaldera, Celebes uhartea, eta mendebaldera, Sumba uhartea. Inguruetan daude Flores eta Alor uharteak, eta ipar-ekialdera Barat Daya uharteak.

Azaleraz 30.780 km² da Timor; 2005. urtean 2.900.000 biztanle zeuden. Timorren oihan tropikalak eta subtropikalak daude.

Timorren urte askoan argia egiten zuen tontor bolkaniko bat egon zen, marinelek itsasargi moduan zerabiltena. Baina 1637. urtean erupzio handia izan zuen, eta mendia suntsituta geratu zen: gaur haren lekuan laku bat dago.

Historia
--------

Portugesek aurkitu zuten Timor XVI. mende erdialdean. Holandarrak ere iritsi ziren irlara handik gutxira, eta lur eremu asko eskuratu zituzten. Banaketak iraun egin du ingelesek irla XIX. mendean hartu zuten arren (1814. urtean itzuli zuten) eta gatazkak izan ziren arren. Beraz, 1956-1975 bitartean "Timor Portugesa" (Ekialdeko Timor) eta XIX. mendetik 1956. urtera arte "Holandarren Timor" (Indonesiako Timor) izenez ezagutu izan direnen banaketak iraun egin du gaur arte. 1859. urtean mugak ezartzeko hitzarmena sinatu zuten, baina gatazkak jarraitzen zuenez, 1914. urtean Europatik erabaki zuten banaketa: alde biak ados zeuden.

Hala ere, Indonesiako armadak Ekialdeko Timor inbaditu zuen 1975. urteko abenduaren 7an, eta 1999. urtera arte etengabe gertatu dira sarraskiak: 1975. urtean 650.000 biztanle zeudela uste dute, bada horietatik 220.000 lagun hil zituzten. 1976. urtean Indonesiak Ekialdeko Timor eskuratu zuen, baina 1999. urtean autodeterminazio-prozesuari ekin zioten, eta 2002. urtean Ekialdeko Timorrek independentzia aldarrikatu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q83067
* Commonscat Multimedia: Timor

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 260846794
* GND: 4060188-2
* NDL: 00628771
* NKC: ge139267
* NARA: 10044832
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 3987443

 |

* Wd Datuak: Q83067
* Commonscat Multimedia: Timor
Timucua hizkuntza
Ameriketako Estatu Batuetako Florida Iparraldean bizi izan zen Timucua populuaren mintzaira zen *Timucua hizkuntza*.

XVI mende-hondarrean eta XVII mende-hastean Floridako herrixketan misionista-lanetan ihardun zuen Francisco Pareja apezaganikoak dira Timicua gizon-emazteen eta haien hizkuntzaren lehen berriak. Timucua hizkuntzaren lehen gramatika ondu zuen Aita Parejak, eta bai hizkuntza harzazko lau katekismo ere. Gainerako bi katekismo ere ondu zituen, 1635. urtean, Aita Movillak. Hek bilduriko hitzetariko zenbaixka dira ondokook:

*nia* "emazteki"
*viro* "gizaseme"
*unuchua* "ate, borta"
*taca* "su"
*hinino* "tabako"
*efa* "zakur, or"
*pesolo* "ogi"
*ucu* "edari"

Irakurkizun
-----------

* Granberry, Julian. *A Grammar and Dictionary of the Timucua Language*. The University of Alabama Press.

Kanpo estekak
-------------

* Timucua hizkuntzazko hiztegixka

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56168
* Commonscat Multimedia: Timucua

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85135480
* AAT: 300017717
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q56168
* Commonscat Multimedia: Timucua