recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Potatau Te Wherowhero, maorien lehen erregea.
**Taranakiko Lehen Gerran** (ingelesez: *First Taranaki War*) maoriei britainiarren armada eraso egin Zeelanda Berrian, 1860ko martxoaren 17an. Britainiarrek esaten bazuten ere gerra irabazi zutela, ez zen hala izan, ez baitzuten lortu maorien lurren gaineko burujabetza suntsitzea. Lehen gatazka honek urte bete iraun zuen, 1861ko martxoa arte.

Gertaerak
---------

Britainiarren arrazakeria eta lur-lapurreten aurrean, maoriak Zeelanda Berrian altxa ziren, britainiarren erasoei aurre egiteko. Maoriek Waitarako lursail bat babestu nahi izan zuten, Taranaki probintzian. Britainiarrek 3.500 soldadu inperial eraman zituzten Australiatik eta kalkulatzen da 800 bat maorien aurka borrokatu zirela. Britainiarrek esaten bazuten ere gerra irabazi zutela, ez zen hala izan, ez baitzuten lortu maorien lurren gaineko burujabetza. Hurrengo urteetan guda gehiago izan ziren kolonoen eta maorien artean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Zeelanda Berriko Gerrak
* Waitangiko Ituna

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5453870
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh92000350
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q5453870
**Alexandriako Patriarka Koptoa** Eliza Ortodoxo Koptoaren burua da, **Alexandriako Aita Santua eta San Markos Ebanjelariaren eta Afrika osoko Predikatzeko Patriarka**, Alexandrian egoitza duena. 536ra arte, Egiptoko eliza osoa Alexandriako patriarka bakar baten agintepean egon zen, desberdintasun teologikoek geroago Alexandriako Eliza Ortodoxoa eta Eliza Ortodoxo Koptoa deituko ziren bi elizatan banatu zuten arte, bi kristau komunitate ezberdinekin, melkitak eta koptoak, hurrenez hurren.

Eliza Koptak 43tik 49ra eta gero 61etik 67ra Alexandrian bizi izan zen Marko ebanjelariarengandik hasita patriarkak zerrendatzen ditu. Bi aldi horien artean, gotzain ordenatu zuen, Aniano, hiri horretako kristau komunitatearen arduraduna. Markosen martirioaren ondoren, 67. urtean, Anianok haren oinordetzan hartu zuen Alexandriako egoitzako bigarren apezpiku gisa.

Alexandriako elizaren lehen hiru mendeetan, Alexandriako apezpikua bertako apaizek izendatzen zuten euren artean bat aukeratzen. Geroago, eta gaur arte, apaiz, fraide eta ermitauen artean aukeratzen zuen Sinodo batek aukeratzen zuen. Azkar hedatu zen Alexandriako apezpikuaren agintea Egiptoko beste elizbarrutiekiko, eta elizbarrutiko ezberdinetan apaizen izendapena erabaki zuen lehen eliz agintarietako bat izan zen. "Aita Santua" titulua Alexandriako apezpikuari Dionisio Alexandriakoaren pontifikatutik eman zioten 250. urte inguruan. 

1. ↑  Venance Grumel. «Listes Ecclésiastiques: Chapitre IV. Patriarches Coptes d'Alexandrie (535-1453)». A: *Traité d'études byzantines*, vol. I: *La chronologie*. París: Presses universitaires de France, 1958,, p. 444-445.
**Maryse Cachenaut** (Itsasu, Lapurdi, 1971) laboraria da, Xapatako lehendakaria (Itsasuko gerezi ekoizleak), Lurramako lehendakaria, Euskal Herriko Laborantza Ganberako kidea eta Euskal Herriko Laborarien Batsasuna sindikatukoa.

Biografia
---------

1995ean Itsasuko Etxeberria etxaldean aita-amen segida hartu zuen. Maryse Cachenaut Ipar Euskal Herriko laborantza iraunkorraren figura enblematikoa da. Bere senarrarekin esne-ardiak hazten eta Itsasuko gereziak ekoizten ditu.Maryse Cachenaut EHLG-aren sortzaileetako bat da eta Lurramaren hasieran parte hartu zuen.

Herrikoan parte hartzen hasi zen 90. hamarkadan, bere gurasoen ildotik segituz, enpleguen sortzean parte hartzea funtsezkoa baitzen eta Herrikoak goraipatzen zituen baloreekin ados zelako, hots elkartasuna eta bere buruaren jabe izan nahia.Berantago, Lurzaindiaren sortzaileetako bat izan zen. Honek, Herrikoa bezala, herri aurrezkia mobilizatzea du xede, lurrak kolektiboki erosiz gure lurraldeko laborantza herrikoiaren garapena sustatzeko.

Lurzaindiari esker, Herrikoarekin zuen lotura azkartu da, enplegu partekatu bat dutelako amankomunean. Honek berriz ere erakusten du Ipar Euskal Herrian  elkartasuna indar bat dela. Azaldu du "Lurzaindiak amalurra zaindu eta merkatu espekulaziotik babestea" duela helburu, eta horretarako 500 hektarea erosiak dituztela jada.

> *Lurraren eskuratzea da oztoporik handiena laborantzan hasi nahi duten gazteentzat*
> 
> 

Laborantza lurrak galduz doaz: 35 urtean, 7.000 hektarea inguru. Laborantza lurren salmenta espekulatiboen kontrako borrokaz aritu da Cachenaut. 1979an, Lurra Laborantza Lurren Elkartasun Taldea (GFAM) sortu zen. GFAMk 40 urtez hamabost eroste egin zituen, eta orotara 262 hektarea eskuratu. 2013an erabaki zen Lurzaindia SCA bihurtzea; hots, akzio bidez diruztaturiko sozietate bat. 2013tik 2023ra erosteak areagotu dira, eta orain 480 hektarea eta eraikin batzuk badituzte. 2016an sortu zen Lurzaindia. Elkartearen lana sentsibilizatze lana eramatea da. Iazko urte bukaeran *Terre de Liens* deituriko fundazioak baimena ukan duenez, Lurzaindia haren babespeko fundazioa gisa bihurtu zen.

Marysek Herrikoa crowdfundinaren aitzindari izan zela dio. "80. hamarkadaren hasieratik, Herrikoak  biztanle gehiengo bat konbentzitu zuen bere aurrezkiaren zati bat enpleguak sortuko zituzten lekuko proiektu batzuetan inbestitzeko. Ez zen aise, kontzeptu hori garai hartan biziki berritzailea zelako. Eta lurralde hau garatzeko Herrikoaren arrakastak baikortasun hatsa ekarri zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Maryse Cachenaut, Auteur à Enbata» *Enbata* 2023-10-16 (Noiz kontsultatua: 2023-11-30).
2. ↑   Etchecaharreta, Emma.  (2023-05-26). «Les producteurs de cerise d’Itxassou face au défi climatique» *www.mediabask.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-11-30).
3. ↑    «Maryse Cachenaut: "Lurraren eskuratzea da oztoporik handiena laborantzan hasi nahi duten gazteentzat"» *EITB* 2023-10-06 (Noiz kontsultatua: 2023-11-30).
4. ↑    ««Laborantza lurrak galduz doaz: 35 urtean, 7.000 hektarea inguru»» *Berria* 2023-09-08 (Noiz kontsultatua: 2023-11-30).
5. ↑    «Gure akziodunak» *herrikoa.com* (Noiz kontsultatua: 2023-11-30).

Kanpo estekak
-------------
**Editoreak**, telebista nahiz irratian aurki ditzazkegu. Hauek erredakzio talde lanaren barruan kokatzen dira, zuzendari eta erredaktorearekin batera. Editorea, albistegietan azken ukituak ematen dituen pertsona da.  Osotasuna ematen dio albistegiari.

  

Editorea telebistako nahiz irratiko saioa antolatzen duen pertsona da. Ekaia edo materiala atondu behar du minututegia burutzen duelarik. Minututegian, gaiak eta albiste edo erreportaia bakoitzaren iraupena jartzen ditu editoreak. Horrek  markatzen du linea editoriala eta ideologikoa albistegian. Lerro ideologiko nagusi horri erantsi beharko zaio albiste bakoitzak eduki duen karga ideologikoa. Hortaz, bi lerro ideologiko ager daitezke albistegi batean, eta batean edo bestean lerro ideologikoek ez dute zertan berdinak izan behar.

Minututegian azken orduko informazio inportanteak ager daitezke bapatean. Horrelako kasuetan bada mekanika bat hiru aukera hartzen dituena:

1. Azken orduko albisteak hartzen dira eta aurreikusitako batzuk kendu egiten ditugu. Editoreak usnamen ona eduki behar dute aukera hori burutzeko.
2. Bapatean heltzen diren albisteak sartzen dira aurreikusitako albisteen iraupena aldatzen. Hortaz, albiste batzuei denbora kentzen zaie berriak sartu ahal izateko.
3. Aurreikusitako minututegia mantentzen da eta notizia berriak sartzeko luzatu egiten da saioa. Horrela, aldaketarik ez da egiten.

  

Editore batek, albistean sartuko diren berriak aukeratu behar ditu. Albiste garrantzitzuenak, momentuko gaurkotasuna eta gaurkotasun iraunkorreko albisteak aukeratzen dira.  Horren ondoren, gidoia idazten du aukeratutako albisteak kontuan hartuz. Editoreak berria ezagutu egiten du, beraz, berria albistegian kokatu, eta erredaktoreak aurkezten du, honek berria lokutatu dezan.  Bestalde, albistegian sor daitezkeen arazoak konpondu behar ditu. Editoreak, denbora neurtu behar du, hau da, albistegian albiste guztiak lokutatzeko denbora eman behar du.

  

Editoreak errelizadorearekin koordinazio ona eraman behar du informazio saioa ondo irten dadin. Editoreak aukeratzen ditu titularrak eta atalak, eta beraz, antolatzaile eta arduradun nagusia bihurtzen da nolabait.
***Hemimycena cucullata*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Mycena gypsea*

Ez da ohikoa Euskal Herrian. Ez da jangarria, sukalderako trinkotasun gutxikoa eta urria delako.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 1 eta 3 cm arteko diametrokoa, zuri matea, hasieran konikoa, gero kanpai itxurakoa eta azkenik zabaldua, baina titi kamuts bat mantenduz.

**Orriak:** Zuriak, estu, hasieran goranzkoak, gero horizontalak.

**Hanka:** 3 - 7 x 0,1 - 0,2 cm-koa, zuri matea, oinarria iletxo zuriz josia.

**Haragia:** Mehea, zuria eta usaingabea.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, "vitis" hitzetik, xirmendu, esan nahi du. Oin oso luze, mehe eta malguari egiten dio erreferentzia.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria, trinkotasun gutxi duelako.

### Nahasketa arriskua

*Mycena* oso antzeko bat dago, *Mycena luteus* da, baina hau konifera luma hondarretan jaiotzen da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean, hostoerorkorretan, batez ere pagadietan.

### Banaketa eremua

Ipar Amerika, Europa, Errusia, Australia eta Himalaia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Kutxa Fundazioa Sozial eta Kulturala.  (1992). *Euskal Herriko perretxikoak.*  Litografía Danona s. coop.ltda. 407 or. ISBN 84-7173-211-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 186 or. ISBN 84-282-0865-4..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10546407
* Commonscat Multimedia: Hemimycena cucullata

---

* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 348117
* Dyntaxa: 4320
* EOL: 194423
* GBIF: 2527558
* Index Fungorum: 331857
* MycoBank: 331857
* NCBI: 2720607

 |

* Wd Datuak: Q10546407
* Commonscat Multimedia: Hemimycena cucullata
**Lubaki banda**, euskal sortzaile gazte batzuek sortutako taldea izan zen, laurogeita hamargarren hamarkadaren erdialdean. Susa argitaletxeko Gorka Arresek, Susako editoreak, jarri zituen harremanetan. Pare bat urte iraun zuen taldeak eta elkarrengandik urruti bizi ziren hamalau bat lagunek osatzen zuten. Kideak nortzuk izan ziren zehaztea zaila da batzuk denbora laburrago eta beste batzuk denbora luzeagoan elkarrekin, nolabait, ibili zirelako. *Susa* aldizkaria oinordetzan jaso zuten eta hiru ale argitaratu zituzten eta almanaka literario bat. Altxerri tabernan (Donostian) maketa baten grabazioa egin zuten eta kideek kasete zinten 400 bat kopia eskuz egin zituzten eta Durangoko Azokan saldu zituzten.

Talde honi lotu diren zenbait izen: Harkaitz Cano, Xabier Gantzarain, Asier Serrano, Josu Goikoetxea, Eluska Fernandez, Mikel Reparaz, Arantxa Irigoien, Ander Izagirre, Garikoitz Berasaluze, Xabier Aldai, Iñigo Iruretagoiena, Lierni Ibargutxi, Ibon Iribarren, Saioa Muguruza, Manex Mujika, Itziar Iruretagoiena, Urruzunotarrak...

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Lubaki taldea aurkeztu zuten duela hogei urte.*  (Noiz kontsultatua: 2023-12-01).
2. ↑   «Lubaki bandaren aldizkaria eta grabaketa - Ahotsak.eus» *ahotsak.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-12-01).
**Johañe Pitrau**, ***Erbin*** ezizenez (Arhane, Atharratze-Sorholüze, Zuberoa, 1929ko abuztuaren 17a - *ib.*, 1975eko uztailaren 17a) nekazarien buruzagia, kristau militante ezkertiarra eta sindikalista izan zen.

Arhane auzoko Erbinea izeneko etxaldean jaioa, bizitza osoa eman zuen laborari lanetan.
Laborantzaren geroaz biziki kezkatuta zegoenez gero, nekazal sindikalgintzan buru-belarri sartu zen. Zuberoako eta Biarnoko laborari txikien artean inkesta bat burutu zuen, non laborantza ttipia azkenekoetan zegoela agerian gelditu zen. Kezka horrek bultzatuta, ASAM (Association au Service des Agriculteurs Montagnards-Borthüetako Laborantzaren Aldeko Elkartea) sortu zuen.

1970. urtean, orduko eredu sozialaren aurka zegoen gazte multzo bat Zuberoara etorri eta Pitrauren inguruan antolatu ziren (Zuberotar batek baino gehiagok ez zuen begi onez ikusi gazte hauen etorrera, hippyak eta marjinalak zirela ustean).

1973an, prefetak Arhaneko eskola ixteko agindua eman zuen, baina Pitrauk erabaki horren aurkako mugimendua sortu zuen eta eskolak hainbat urtetan zabalik jarraitzea lortu zen. 

1975eko uztailaren 17an, 45 urte besterik ez zituelarik, bihotzekoak jota hil zen. 

2016an "Johañe Pitaru pastorala" antzestu zen Atharratze-Sorholüzen, omenaldi moduan.

Bibliografia
------------

* Pello Zubiria: "Johañe Pitrau (1929-1975). Laborari menditarrak esnarazi dituen lider zuberotarra". *Larrun*, 162.zk. 2012ko otsaila.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Acte de décès/sépulture
2. ↑  Jean Pitrau pastorala. Borrokalari baten onarpena

Kanpo estekak
-------------

* Larrun monografikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260459

 |

* Wd Datuak: Q12260459
***Coprinopsis erythrocephala*** *Psathyrellaceae* familiako onddo espezie bat da. Espezie urria da eta babestu beharrekoa.

Sinonimoa: *Coprinus erythrocephala*.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Gehienez 2 eta 3 cm arteko diametrokoa, oboidea, jaiotzerakoan oinari lotua, pixkanaka, pixkanaka irekitzen joaten da, lehenik kanpai formara iritsiz, gero lautu egiten da eta ale zaharretan baita ertz altxatuekin ere, hondoan grisaxka kolorea du, baina itxura benetan ederra ematen dion bermiloi kolore gorri deigarriko ezkata tentez guztiz estalita dago. Ezkata hauek agerikoagoak dira ale gazteetan eta denborarekin eta euriarekin desagertzeko joera dute, ale zaharrak leunak eta oso ildaskatuak dira, grisaxka kolorekoak okre antzeko ñabarduraren batekin

**Orriak:** Libreak zurixkak tonu gorrixkekin hasieran, denborarekin ilundu egiten dira, delikueszentziaz beltz bihurtu arte. Goranzkoak dira eta ertza oso gaztetatik kedartsua eta tonu beltzekin izaten dute.

**Hanka:** Luzanga, ale garatuetan kapelaren diametroa baino luzeagoa, zilindrikoa, goialdean zertxobait estuagoa, Zuria, baina maluta gorriz estalia, ale gazteetan nagusi den kolorea, maluta hauek trinkoagoak izan ohi dira behealdean.

**Haragia:** Hutsala, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Coprinus* hitza grezieratik dator, "coprinus" hitzetik, eta simaurrari dagokiona, simaurretan hazten dena, esan nahi du.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Udaberrian? Erreferentzia gutxi du, baina ederra da, Espezie honen ezaugarri bereziek eta bere koloreak, ia nahastezina egiten dute.

Sasoia eta lekua
----------------

Lugorrietan eta deskonposatzen ari diren zurezko aztarnak dituzten zabortegietan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Euskal Herriko perretxiko eta onddoak*, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza  •   *Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak*, A.D.E.V.E. 2012  •   Euskalnatura  •   *Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos*, Luis García Bona, Kriselv, 1987  •   *Catálogo micológico del País Vasco*, Aeranzadi, 1973  •   *Mendizalearen Hiztegia [mikologia]*, Ostadar Mendi Taldea.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 270 or. ISBN 84-282-0865-4..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Calvo Pérez Javi.  (2006). *El mundo de las setas.*  Asociacion Micológica Fungipedia.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velaz Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). Banco de setas.
**Qaanaaq**, lehen Thule, herria eta Avannaata udalerriaren burua da, Groenlandian. Antzinako iparraldeko Groenlandia eskualdeko eta lehengo Qaasuitsup udalerriko populazio bakarra da. Munduko hiririk iparraldekoenetako bat da.

Deskribapena
------------

Qaanaaq herriak 640 biztanle ditu, eta udalerri osoak 850 (2005eko urtarrilaren 1.ko datuak). Herriguneaz gain, bost herri daude: 

* Savissivik, 78 biztanle
* Moriusaq 21 biztanle
* Qeqertat 22 biztanle
* Qeqertarsuaq 2 biztanle
* Siorapaluk 87 biztanle.

Herri guztiek erakusten dute biztanleria-jaitsiera; bertako biztanleek hirira emigratzen dute. Antzina herri gehiago zeuden, baina batzuk abandonatuak izan dira. Gaur egun, Qeqertarsuaq ia abandonatuta dago. Hirietan kontzentratzeko prozesu hori Groenlandia osoan ikus daiteke.

Udalerriak 225.500 km²-ko eremua du, eta horietako asko izotzak estaltzen ditu. Hegoaldean Upernavik udalerria du mugakide, ekialdean [[[Groenlandiako ipar-ekialdeko parke nazionala]], iparraldean [[[Ozeano Artikoa], eta mendebaldean [[Naresko itsasartea], Groenlandia iparraldetik Ellesmere uhartea [Nunavut] tik [[[Kanada]] bereizten duena.

Historia
--------

Qaanaaq-eko biztanleek groenlanderaz hitz egiten dute mendebaldean eta askok inuktun. Herria Thule Estatu Batuetako aire base bihurtu ondoren sortu zen. Garai hartan, Thuleko groenlandiar biztanleak Qaanaaq-en birkokatu zituzten. Groenlandiako eraikinik altuena, 378 metroko Radio Mast Thule, hiritik gertu dago.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Qaanaaq - Grønland WebArchiven.
**Oroitz Jauregi Nazabal** (Legorreta, Gipuzkoa, 1974ko azaroaren 18a) hizkuntzalaria eta Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da.

Euskaltzain urgazlea da 2021eko azaroaren 26tik.

Biografia
---------

### Ikasketak

Euskal Filologian (1997) eta Aleman Filologian (2004) lizentziatua da Euskal Herriko Unibertsitatean. Lizentziatura bataren eta bestearen artean Alemanian (Max Planck Institut-en) ikerketa egonaldia egin zuen eta ikerketa hariari jarraituz, Hizkuntzalaritza eta Euskal Filologian doktore titulua lortu zuen 2007an Euskal Herriko Unibertsitatean "Euskararen silaba: egitura eta historia" izenburuko lana aurkeztuta. Tesiaren izenburuak iradoki dezakeenez, euskararen fonetika eta fonologia arloak izan dira Oroitzen iker eremu nagusienak. 

### Irakasle ibilbidea

2004an hasi zen UPV/EHUn eskolak ematen eta 2009tik aurrera Hizkuntzalaritza eta Euskal Ikasketak Saileko kide da. Eskolak Graduan eta Graduondoan ematen ditu, gehienetan fonetika eta fonologia arloko gaiak lantzen dituzten ikasgaiak irakasten ditu.

### Sariak

2009an I. Koldo Mitxelena Saria irabazi zuen, EHUk eta Euskaltzaindiak antolatua. *Euskararen silaba, egitura eta historia* ikerlanarekin, euskarazko tesi onena egin zuen.

Gerhard Bähr euskalari legazpiarrari buruz egindako liburua argitaratu zuen 2005ean, Bährrek Azkuerekin, Schuchardt-ekin eta Urkijorekin trukatu zuen gutuneria emateko. 2016an, berriz, gerrari buruzko *Hurrengo geltokia* filma egin zuen, Jon Diazekin batera.

Argitalpenak
------------

* *Correspondencia de Gerhard Bähr con R. M. Azkue, H. Schuchardt y J. Urquijo (1920-1944)* (2005)
* *Euskararen silaba: egitura eta historia* (2008)
* *Bihotz ahots: M.L. Oñederra irakaslearen omenez* [arg. elkarlanean] (2019)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   irudia, Komunikazioa eta. «Jauregi Nazabal, Oroitz» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-06-14).
2. 1 2    «Nerea Azurmendi eta Oroitz Jauregi kide urgazle egin ditu Euskaltzaindiak» *Goierriko Hitza* 2021-12-01 (Noiz kontsultatua: 2022-06-14).
3. ↑    «Irakasleak - master - UPV/EHU» *master* (Noiz kontsultatua: 2022-06-14).

Kanpo estekak
-------------

* Oroitz Jauregi. Tesiaren laburpena: Euskararen silaba: egitura eta historia 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 

	+ **Wikimedia proiektuak**
	+ Wd Datuak: Q112574224
 |
* Wd Datuak: Q112574224
**Hanna Bennison**, (Lomma, Suedia, 2002ko urriaren 16a), futbolean aritzen den kirolari suediarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta zilarrezko domina eskuratu zuen futbolean Suedia ordezkatuz; Kanadako taldearen (urrezko domina) atzetik eta AEBko taldearen (bronzezko domina) aurretik sailkatu zen Suediako taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Suediako taldea: Hedvig Lindahl, Jonna Andersson, Emma Kullberg, Hanna Glas, Hanna Bennison, Magdalena Eriksson, Madelen Janogy, Lina Hurtig, Kosovare Asllani, Sofia Jakobsson, Stina Blackstenius, Jennifer Falk, Amanda Ilestedt, Nathalie Björn, Olivia Schough, Filippa Angeldal, Caroline Seger, Fridolina Rolfö, Anna Anvegård, Julia Roddar, Rebecka Blomqvist eta Zećira Mušovićek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Futbola, emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Hanna Bennison» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Hanna Bennison» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q77027339
* Commonscat Multimedia: Hanna Bennison

---

 |

* Wd Datuak: Q77027339
* Commonscat Multimedia: Hanna Bennison
**Chica ye-ye** («Una chica ye ye» edo «La chica yeyé» ere esaten zaio, eta hainbat grafia ere erabil daitezke yeye terminorako) Conchita Velasco aktore espainiarrak 1965ean *Historias de la televisión* filmean interpretatutako abestia da. Urte horretan bertan, beste artista batzuen bertsioetan ere argitaratu zen.

Abestiaren arrakastak Concha Velascoren aura ikonikoa eraikitzen lagundu zuen denborarekin, eta hamarkada batzuk geroago, *yeyé nesk*a zen Velasco askorentzat.

Sorkuntza
---------

«Chica ye ye» konposatu zuten Antonio Guijarro Campoyk (hitzak) eta Augusto Alguerók (musika) «Chico ye ye» forma maskulinoan, Luis Aguilé abeslariarentzat.

Aguilék parte-hartze labur bat zuen *Historias de la televisión* filmean eta han kantatu behar zuen abesti hau. Baina filmaketaren eten batean Conchita Velasco protagonistak, lantalde eta filmaketa ikusten ari zen publikoarentzat kantatu zuen, eta hain harrera ona izan zuen non José Luis Sáenz de Heredia zuzendariak Conchita Velascok abestutako bertsioan sartzea erabaki zuen.

Velascoren bertsioan argitaratua, «Chica ye ye» Espainiako pop musikaren historiako arrakastarik handienetakoa bihurtu zen, eta mitikotzat jo izan da. Top 1 postura iritsi zen hiru astez, musika zerrendetan eman zituen hogeita zazpi asteetatik.

### Euskarazko bertsioa

Garaiko euskal musikaren inguruan zebiltzanen artean ere oihartzuna izan zuen abestiak. Arantxa Gurmendik euskarazko bertsioa prestatu zuen, eta kantatu ere bai Jarrai antzerki taldeak 1966ko urtarrilean Hernanin eta Donostian egin zituen kontzertu-ikuskizunetan, Ez Dok Amairu mugimenduaren aurrekari izan zirenetan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelaniazko wikipediako «Chica ye ye» artikulutik itzulia izan da, 2023-07-28 data duen 152726511 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2023-07-28 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑    *Historical Dictionary of Spanish Cinema.*  2010.
2. ↑    *La banda sonora musical en el cine español y su empleo en la configuración de tipologías de mujer(1960-1969).*  2014.
3. ↑    *Los 75 años de Concha Velasco: la chica yeyé también sabe crecer.*  29 de noviembre de 2012.
4. 1 2    *La verdadera historia de la 'La chica Ye-Yé'.*  11 de diciembre de 2012.
5. ↑    *Los mejores años de nuestra vida : los 60.*  2008.
6. ↑    *Speak the Culture Spain.*  2008.
7. ↑    *La imagen del Franquismo a través de la séptima arte: cine, Franco y posguerra.*  2012.
8. ↑    Elizburu, Gotzon.  (2011). «Ye-ye euskaldunen historia ahantzia» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2023-12-02).
9. ↑    Urkizu, Urtzi.  (2019-06-11). «Ondare bat ahotsez betea» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-12-02).
10. ↑    Gereñu, Idoia.  (2019). «Jarrai (1959-1968), abangoardiako euskal teatroaren ikur / autorea, Idoia Gereñu Odriozola.» *catalogo.sanchoelsabio.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-12-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21001888

 |

* Wd Datuak: Q21001888
**Metil propionatoa** edo **metil propanoatoa** konposatu organikoa da CH3CH2COOCH3 formula duena, esterren familiakoa. Hain zuzen ere azido propionikoaren metil esterra da. Likido kolorgea da erronaren antzeko fruta-usaina duena.

Sintesia
--------

Metil propionatoa presta daiteke azido propionikoa metanolez esterifikatzen. Industrian etilenoa, karbono monoxidoa eta metanola erreakzionaraziz katalizatzaile baten laguntzaz prestatzen da. Katalizatzailea normalean nikel eta paladio konplexu bat izaten da.

C2H4 + CO + MeOH → MeO2CCH2CH3

Erabilera
---------

Metil metakrilatoa sintetizatzeko usa daiteke. Lehenik formaldehidoz erreakzionarazten da eta, segidan, deshidratatzen da.

MeO2CCH2CH3 + CH2O → MeO2CCH(CH2OH)CH3
MeO2CCH(CH2OH)CH3 → MeO2CC(=CH2)CH3
Metil propionatoa disolbatzaile gisa baliatzen da laka eta nitrozelulosen kasuan.

Fruta-usaina duenez aromatizatzaile gisa ere erabiltzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Kent, James Albert; Kent, James Albert.  (2012). *Handbook of Industrial Chemistry and Biotechnology.*  (12th ed. 2012. argitaraldia) Springer US Springer e-books Imprint: Springer ISBN 978-1-4614-4259-2. (Noiz kontsultatua: 2023-11-21).
2. ↑   **(Ingelesez)** «methyl propionate, 554-12-1» *www.thegoodscentscompany.com* (Noiz kontsultatua: 2023-11-21).

Kanpo estekak
-------------

**Luanda errorea in Modulu:Autoritate\_kontrola at line 552:attempt to index field 'datavalue' (a nil value).**
**Magda Hollander-Lafon** (Záhony, 1927ko ekainaren 15a- Rennes, 2023ko azaroaren 26a)  hungariar jatorriko idazle, hezitzaile eta psikologo frantsesa izan zen, frantses naturalizatua.

Jatorri judua zuena, 1944ko otsailean Auschwitzeko sarraski-esparrura deportatu zuten. Holokaustotik bizirik atera zen, eta 1954an iritsi zen Frantziara. 2012an, *Quatre petits bouts de pain* liburua idatzi zuen, sarraski-esparruetan bizirik iraun izanaren lekukotasuna emateko. 2021ean beste testu bat argitaratu zuen, XXI. mendeko gazteei zuzendutako *Demain au creux de nos mains*.

Biografia
---------

Záhonyn jaio zen, Hungaria eta Eslovakiaren arteko mugan dagoen herri batean. Bere gurasoak ez ziren judu praktikatzaileak, amaren aiton-amonak ez bezala.

1944an, hamasei urte zituela, Auschwitzera deportatu zuten gainerako familiarekin batera, eta familia han galdu zuten bizia. Bigarren Mundu Gerraren ostean haur psikologia ikasi zuen eta frantsesa ikasi zuen.  

Hogeita hiru urterekin bataiatu zuten katoliko.

Obra
----

* 2020, *Quatre petits bouts de pain*. (ISBN 9788418264306)
* 2021, *Demain au creux de nos mains*, Montrouge, Bayard, (ISBN 9782227499706) .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ouest France. *Magda Hollander-Lafon, rescapée de la Shoah, est décédée à Rennes ce dimanche 26 noviembre 2023.*  Francia.
2. ↑   El País.  (2017ko azaroaren 26a). *"Auschwitz era un lugar de muerte en el que cada uno se aferraba a la vida".*  España.
3. ↑   aleteia.  (2021eko urriaren 16a). *Una vida llena de amor.* .
4. ↑   razonesparacreer.  (2013ko irailaren 7a). *Judía deportada en Auschwitz, una sonrisa y la cruz que llevaba una mujer le salvaron la vida.* .
5. ↑   Pascal Simon.  (2021eko maiatzaren 3a). «Pour Magda Hollander-Lafon: «demain dépend de chacun de nous»» *Ouest France*.

kanpo estekak
-------------

* *Magda Hollander-Lafon*  Internet Movie Databaseren webgunean **(Ingelesez)**
**Itziar Diez de Ultzurrun Sagalà** (Iruñea, 1967) itzultzaile, filologo eta antropologoa da. Itzultzailea da Nafarroako Gobernuan 1995az geroztik eta EIZIEko lehendakaria da 2019tik (Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea).

Euskal Herriko Unibertsitatean Euskal Filologia lizentziatura egin zuen, baita Gizarte eta Kultur Antropologia ere. Horretaz gain, itzulpengintzako masterra burutu zuen.

Gaur egun, itzultzaile dihardu Nafarroako Gobernuan 1995eko urriaz geroztik. Bere ikaszaletasuna ez du ordea itzulpengintzak mugatzen; aditua da, baita ere, Bakearen Kulturan, Gizarte Kohesioan, Kultura arteko Elkarrizketan nahiz Genero Berdintasunean.

2010ean, *Linh jaunaren biloba* lanarekin, Vitoria-Gasteiz Itzulpen Saria jaso zuen Gazte Literatura sailean. 2011. Urtean, berriz, Euskadi Literatura Sariko itzulpen arloan finalista gelditu zen, Philippe Claudelen *Brodecken Txostena* itzulpen-lanari esker.

Bestalde, Diez de Ultzurrun ezaguna da euskarara ekarri dituen hainbat literatura-lani esker. Euskara, gaztelania, ingelesa eta frantsesa ditu sorburu-hizkuntzak , eta euskara eta gaztelania xede-hizkuntzak. *31 eskutik* talde-blogean hainbat testu argitaratu ditu itzulpengintzari eta euskarari buruz eta *Berria* egunkarian ere aritu da artikulugile.

Itzulpenak egiteaz gain, zuzentzaile moduan ere aritzen da.

EIZIEko lehendakaria da 2019az geroztik.

Pedro Diez de Ultzurrun Etxarte euskal idazlearen alaba da.

Itzulpenak
----------

* *Indarkeriaz*, Hannah Arendt (2021)
* Munduko Poesia Kaierak , *Louis Aragon* (2019)
* *King Kong teoria*  Despentes, Virginie (2017)
* *Dalloway Andrea*, Virginia Woolf (2014)
* *Gauzak*  Perec, Georges (2014)
* *Tunisian girl: udaberri arabiarraren aldeko blogaria*  Mhenni, Lina ben (2012)
* *Brodecken txostena*  Claudel, Philippe (2011)
* *Linh jaunaren biloba*  Claudel, Philippe (2010)
* *Bikarioetxeko hilketa*  Christie, Agatha (2008)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «EIZIE Elkartea. Antolaera» *EIZIE* (Noiz kontsultatua: 2021-07-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42342735
* **Identifikadoreak**
* Tabakalera ID: 96049

 |

* Wd Datuak: Q42342735
**Football Club Torpedo Kutaisi** (georgieraz ტორპედო ქუთაისი ) Georgiako talde onenetakoa da, Kutaisi hirikoa. Georgiako 4 Liga eta 5 Kopa irabazi ditu.

Historia
--------

1946an sortu zen taldea eta 1962an Sobietar batasuneko lehen mailara igotzea lortu zuen. 1990 urtean Georgiako liga hasterakoan izena aldatu zuen *FC Kutaisi* bihurtuz baina berriz aintzinako izena berreskuratu zuen.

1999an Kopa irabaztearekin bolada on bati ekin zion 2002 bitartean bere palmareseko bost tituluak eskuratu baitzituen. Aipatzekoa da 1999, 2000 eta 2001eko Kopako finalak 0-0 amaitu ondoren, luzapenean golik ez eta penalti jaurtiketetan erabaki zirela, bitan Torpedok irabazi zuelarik eta batean galdu. Sasoi honetako azkenengo finala 2004ean jokatu zuen.

Ondorengo urteetan apal aritu arren, bigarren mailan ere bai, 2011ean berriz iritsi zen Kopako finalera eta 2016an txapelduna izan zen. 2017an liga irabazi zuen.

Palmaresa
---------

### Georgian: 11

* Georgiako Liga (4): 2000, 2001, 2002, 2017
* Georgiako Kopa (5): 1999, 2001, 2016, 2018, 2022.
* Georgiako Superkopa (2): 2018, 2019.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** (georgieraz) Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38781
* Commonscat Multimedia: FC Torpedo Kutaisi

---

 |

* Wd Datuak: Q38781
* Commonscat Multimedia: FC Torpedo Kutaisi
**Georgiako Arte Museoa (AMG)** (georgieraz: საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი, *sak'art'velos khelovnebis muzeumi* ), baita ere
**Shalva Amiranashvili Arte Ederren Museoa** bezala ezaguna, Georgiako museo garrantzitsuenetariko bat da. Haren ondarean jatorri desberdinetako 140.000 objektu daude, besteak beste, georgiar artea, errusiar artea, ekialdeko artea... Georgiako Tbilisi hirian dago.

Historia
--------

1920ko otsailaren 1ean, Mendebaldean hezitako artista georgiar gazteen ahaleginen bidez, egungo museoaren aurrekari bat inauguratu zen, Arte Galeria Nazionala. 1932. urtearen amaieran, museoa hiri zaharraren erdigunean birkokatu zen, XIII. mendeko Metekhi elizaren tokian.

1921ean, Gudaroste Gorriaren inbasioaren ondoren, Georgiako Altxor Nazionala osatzen zuten artelan ugari (eskuizkribuak, metalurgia, bitxigintza, margolanak) erbestera eraman ziren, babesteko asmoz. 1945ean, sobietar eta frantziar gobernuen arteko akordio berezi baten ondoren, Tbilisiri itzuliak izan ziren eta museoaren bildumari erantsiak.

Museoa, ofizialki, Georgiako Arte Museoa bezala ezagutu zen 1950ean. Orain dagoen eraikinera aldatu zen urte berean. 1838an neoklasiko estiloan eraikia, eraikinak, errusiar aro inperialeko seminario teologiko baten egoitza izan zen.

Museoa, 2004ko amaieratik, beste museo batzuekin batera administratzen da, Georgiako Museo Nazionala osatuz.

Iruditegia
----------

* XII. mendeko ikonoa.XII. mendeko ikonoa.
* Lucas Cranach Zaharra Lortzailea (XVI. mendekoa). Lapurtua izan zen eta 2004 arte ez zen berreskuratu.Lucas Cranach Zaharra *Lortzailea* (XVI. mendekoa). Lapurtua izan zen eta 2004 arte ez zen berreskuratu.
* Mukhranbatoni printzea, anonimoa (1862).*Mukhranbatoni printzea*, anonimoa (1862).
* Ivan Aivazovskyren Tbilisi ikuspegia Seid-Abaz (1868).Ivan Aivazovskyren *Tbilisi ikuspegia Seid-Abaz* (1868).
* Niko Pirosmaniren Emakumea puxika batekin (1910-1912).Niko Pirosmaniren *Emakumea puxika batekin* (1910-1912).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Tamaz Sanikidze (1985): *Art Museum of Georgia Tbilisi*, Aurora Art Publishers, Leningrado.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2028327
* Commonscat Multimedia: Art Museum of Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124523496
* ISNI: 0000 0001 0941 4160
* BNF: 123148230 (data)
* LCCN: n85215110

 |

* Wd Datuak: Q2028327
* Commonscat Multimedia: Art Museum of Georgia
**Lubaki banda**, euskal sortzaile gazte batzuek sortutako taldea izan zen, laurogeita hamargarren hamarkadaren erdialdean. Susa argitaletxeko Gorka Arresek, Susako editoreak, jarri zituen harremanetan. Pare bat urte iraun zuen taldeak eta elkarrengandik urruti bizi ziren hamalau bat lagunek osatzen zuten. Kideak nortzuk izan ziren zehaztea zaila da batzuk denbora laburrago eta beste batzuk denbora luzeagoan elkarrekin, nolabait, ibili zirelako. *Susa* aldizkaria (1980-1994) oinordetzan jaso zuten eta hiru ale argitaratu zituzten eta almanaka literario bat. Altxerri tabernan (Donostian) maketa baten grabazioa egin zuten eta kideek kasete zinten 400 bat kopia eskuz egin zituzten eta Durangoko Azokan saldu zituzten.

Talde honi lotu diren zenbait izen: Harkaitz Cano, Xabier Gantzarain, Asier Serrano, Josu Goikoetxea, Eluska Fernandez, Mikel Reparaz, Arantxa Irigoien, Ander Izagirre, Garikoitz Berasaluze, Xabier Aldai, Iñigo Iruretagoiena, Lierni Ibargutxi, Ibon Iribarren, Saioa Muguruza, Manex Mujika, Itziar Iruretagoiena, Urruzunotarrak...

Taldeak hiru aldizkari eta almanaka literario bat argitaratzeaz gain, —zaila da ale horiek interneten eskuratzea—, eta maketa bat grabatu eta argitaratzeaz gain, jendaurreko literatur emanaldi batzuk eskaini zituen jendaurrean. Berrogei bat saio literario egin zituzten hainbat tokitan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Lubaki taldea aurkeztu zuten duela hogei urte.*  (Noiz kontsultatua: 2023-12-01).
2. ↑   «Ibinagabeitia Proiektua» *andima.armiarma.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-12-01).
3. ↑   «Lubaki bandaren aldizkaria eta grabaketa - Ahotsak.eus» *ahotsak.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-12-01).
4. ↑   «Aldizkari literarioen gordailua - Ibinagabeitia Proiektua» *andima.armiarma.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-12-01).
5. ↑   «Lubaki Bandaren agurra» *xxmendea.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-12-01).
*Madama Lucrezia* eskultura.
**Madama Lucrezia** (euskaraz: «Lucrezia anderea») Erromako kaleetan nahiko hondatuta ikus daitekeen eskultura erraldoia da. Haren ingurua kondaira ugari sortu dira eta Erromako estatua hiztunetako bat da, bakarra emakume bat irudikatzen duena. Antzinako Erromako eskultura baten zatia da.

Historia
--------

Eskulturan irudikatutako emakumea zein den ez da erraza jakitea. Hipotesi ugari daude. Zabalduena Isis jainkosaren edo haren apaiseme baten errepresentazioa dela esaten du zeren eta bular gainean erakusten duen korapiloa jaikosa horren kultoaren ezaugarria baitzen.

Bustoa Alfontso II.a Napolikoaren amorantea zen Lucrezia d’Alagnok egindako donazio bat izan zen; hori gertatu zen Alfontso II.a hil ondoren: haren ondorengoa ez zen Lucreziaren oso laguna eta emakumea Erromara erretiratu zen gaur egun estatua dagoen ingurua bizitzeko. Hipotesi honen alde beste datu bat dago: XV. mendean Madama hitza ez da ohikoa Erroman, Napolin baizik.

Ezaugarriak
-----------

Busto handia da, hiru metrokoa. Gaur egun azpioinarri baten gainean jarrita dago.

Kokapena
--------

Erromako Palazzo Venezia eta San Marko eliza artean dago, San Marko plazan.

Estatua hiztunak
----------------

Erroma hirian, anonimotasunez, iritzi politikoei bidea emateko aukera izan zen estatua horiena. Ohitura XVI. mendean hasi zen eta hauxe zen oinarria: jendeak kritikako poemak edo esaldiak idazten zituzten eta eskultura publikoetan itsasten edo zintzilikatzen zituzten. Ohitura gaur egun oraindik gordetzen da.

Beste estatua hiztunak
----------------------

* Pasquino
* Il Facchino
* Marforio
* Il Babuino
* Abate Luigi

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1115154
* Commonscat Multimedia: Madama Lucrezia (Rome)

---

 |

* Wd Datuak: Q1115154
* Commonscat Multimedia: Madama Lucrezia (Rome)
*Artikulu hau Ternuako geografiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Burin (argipena)».*

**Burin penintsula** Ternuako uharte nagusiaren hego-mendebaldean dagoen penintsula da, Fortune Bay badia geratzen zaio mendebaldera, eta Placentia Bay badia ekialdera. 130 km (81 mi) luze da gutxi gorabehera, eta 15-30 kilometro zabal. Terrenceville eta Monkstown artean dagoen 30 km (19 mi)zabaleko istmo batetik luzatzen da penintsula hego-mendebalderantz.

Frantziako kolonia diren Saint-Pierre eta Mikelune uharteak gertu dira penintsulatik, eta bertako Fortune herritik 25 km-ra baino ez daude ferryan.

Izenaren euskal jatorri posiblea
--------------------------------

Izenaren jatorrian euskararen aztarna dagoelako hipotesia bada, euskal arrantzaleek Buria esaten omen zioten eta. 17. mendeko testuak daude euskal arrantzaleek Buria Chumea eta Buria Au(n)dia izeneko tokiak bisiatzen zituztela, ingelesez Little Burin eta Great Burin emanak. *Buria* hori penintsularen 'bota' formarekin lotu dute batzuek, baina ez dirudi hori euskal hitza denik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *St-Pierre-Miquelon tourism sector bracing for COVID-19 challenges | SaltWire.* .
2. ↑    *Burin Peninsula hopes to cash in as St-Pierre-Miquelon gets new car ferries | CBC News.* .
3. ↑   **(Ingelesez)** «Burin, Newfoundland» *www.wikitree.com* (Noiz kontsultatua: 2023-11-15).
**Basina** edo **Bisina** (438-477) Turingiako Basin eta Basinaren alaba izan zen, Saxoniako printzesa. Bere senarra Bisino utzi alde batera utzi zuen eta Galiara joan zen. Bertan Txilderiko I.aren eskua eskatu zuen, eta ezkondu ziren. Bere esanetan "munduko gizonik boteretsuenarekin ezkondu nahi duen, ozeanoa zeharkatu behar banuen ere". Bere esaldia, ziurrenik Txiledrikok Erromatar Inperioa inbaditu zuelako izango zen, eta Frankoen erresuma Erromtar lurretan ezartzen saiatu zelako.

Bere semea Klovis I.a izan zen, frankoen lurren fundatzaile gisa hartzen dena. Izena Basinak jarri zion, zerbait arraroa garai hartan, frankoen artean aitaren familiako izen bat jartzea zelako ohitura. Historian pertsonaia interesgarria da ikerlarientzat, emakumearen papera ez zelako hori izaten Antzinako Erroman, nahiz eta ez zen hain arraroa germaniar herrien artean.

Euren alaba Audofleda ostrogodoen erregina izan zen, Teodoriko Handiaren emaztea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q268562
* Commonscat Multimedia: Basine de Thuringe

---

 |

* Wd Datuak: Q268562
* Commonscat Multimedia: Basine de Thuringe
**Helenio Herrera** (Buenos Aires, 1910eko apirilaren 10a - Venezia, Italia, 1997ko azaroaren 9a) argentinar futbol-jokalari eta entrenatzailea izan zen.

Futbolari gisa, 1931n hasi zen, Boca Juniors taldean. Familiarekin Casablancara emigratu ondoren, hiri hartako Racing taldean jokatu zuen. Frantziako herritartasuna hartuta, Frantziako zenbait taldetan jokatu zuen gero, eta Frantziako selekzioarekin bi aldiz. Baina Herrera entrenatzaile gisa nabarmendu zen batez ere. 1948an hasi zen, Espainiako Valladolid taldean. Gero, Atlético Madril taldean, Espainiako Liga irabazi zuen bi aldiz (1950 eta 1951 urteetan). Madril utzita, Malaga, Coruñako Deportivo, Sevilla eta, Portugalen, Os Belenenses taldeen entrenatzaile izan zen. 1958an Bartzelonak kontratatu zuen, bi urtez, eta Ligako bi titulu irabazi zituen (1959 eta 1960), Espainiako Kopa bat (1959), eta Feria Kopa bat (1960). Azken urte horretan Italiara joan zen, Milango Inter taldeak kontratatuta. Milanen egin zituen zortzi urteetan hiriko futbol-taldeak bere historiako urterik gogoangarrienak bizi izan zituen: bi Europako Kopa (1964 eta 1965), bi Nazioarteko Kopa (1964 eta 1965), eta hiru Liga (1963, 1965 eta 1966) irabazi zituen. Bien bitartean, Espainiako selekzioa entrenatu zuen Txileko Munduko Txapelketarako (1962). Erroma eta Rimini taldeetan aritu ondoren, Bartzelonaren entrenatzaile izan zen 1980-1981 urteetan, eta 1981eko Errege Kopa irabazi zuen.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Helenio Herrera*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q310078
* Commonscat Multimedia: Helenio Herrera

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 306324817
* ISNI: 0000 0004 2650 3036
* GND: 1047332337
* LCCN: no2013105128
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02776/eu\_h\_1646/h1646

 |

* Wd Datuak: Q310078
* Commonscat Multimedia: Helenio Herrera
Erabili ote liteke erresonantzia krimen perfektua egiteko?
**Erresonantziak**, fisikan, bibratu edo oszilatzeko gai den gorputz batek frekuentzia jakin batzuetan beste batzuetan baino anplitude handiago batekin oszilatzeko duen joera adierazten du. Anplitude maximoa lortzen den frekuentzia horiei sistemaren frekuentzia erresonanteak dira.
Bibratzeko gai den gorputzari indar periodiko baten eraginpean jartzen bada, indar periodiko horren frekuentzia eta gorputz horren frekuentzia erresonantea antzekoak badira, indar nahiko txiki bat periodikoki aplikatu ezkero sistema oszilatzailearen anplitude handi bat lortzen da.

Erresonantzia motak
-------------------

Erresonantzia fenomenoa bibrazioa edo uhin mota guztiekin gertatzen da: erresonantzia mekanikoa,
erresonantzia akustikoa, erresonantzia elektromagnetikoa, erresonantzia nuklear magnetikoa (NMR), elektroi spin erresonantzia (ESR), edota uhin funtzioa kuantikoen erresonantzia. Sistema erresonanteak frekuentzia jakin bateko bibrazioak sortzeko erabil daitezke (adibidez, musika instrumentuak), edota frekuentzia jakin bat banandu frekuentzia asko dituen bibrazio konplexu batetik (filtroak).

Adibideak
---------

Adibide sinple bat umeen parkeetan aurkitzen diren kulunkak dira. Kulunkan dagoen pertsonari bultzatzen zaion frekuentzia kulunkaren frekuentzia erresonantearekin bat badator, kulunka gero eta altuago igoko da (anplitude maximoa). Bestalde, beste momentu batean bultzatuz gero, anplitudea askoz txikiagoa izango da.

Tacoma Narrows zubiaren oszilazioak eraitsi aurretik.
Baina erresonantzia zenbait kasutan kaltegarria izan daiteke. Adibidez, edalontzi bat, material zurruna izanik, suntsitu egingo da soprano batek edalontziaren erresonantzia frekuentzia abestu eta mantentzen badu. Arrazoi berdinagatik, armadak zubi batetik pasatzerakoan martxa hausten dute, bestela zubiarekin erresonantzian sartu eta zubia suntsitu baitaiteke. Azalpen hau eman zen 1940. Tacoma Narrowsko zubia (Ameriketako Estatu Batuak) zergatik erori zen azaltzeko, eta gaur egun oraindik liburu askotan erresonantziaren adibide gisa erakusten da. Hala ere, haizea zubitik pasatzerakoan gertatu ziren interakzio konplexu batzuengatik gertatu zen.

Ikus, gainera
-------------

* Erresonantzia magnetiko bidezko irudigintza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q172858
* Commonscat Multimedia: Resonance

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11977254g (data)
* GND: 4132123-6
* LCCN: sh85113157
* NDL: 00567246
* NKC: ph191228
* AAT: 300236365
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q172858
* Commonscat Multimedia: Resonance
*Cystolepiota cystophora*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 1,5 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, konikotik koniko ganbilera helduetan, titi txiki bat ager daiteke, ondo zehaztua ale batzuetan, ertza soberakinekin, flokosoa. Kapelaren azala erraz bereizten da. Itxura pikortsu-flokosoa du, diskoaren erdi ingurutik abiatuta, okre antzeko kolorekoa isla arrosekin edo arrosa-ardo kolorekoekin eta ezkata txiki zentrokideetan banatzen da, itxura flokoso-iletsuarekin, kapelaren erdiguneko kolorekoak, eta kontraste gutxi egiten dutena hondo zurixkatik zuri-kremara doan kolorearekin.

**Orriak:** Zurixkatik zuri-kremara doan kolorekoak, isabelino kolorekoak zahartzaroan, zabalak, irregular samarrak, ertza koska finekin.

**Hanka:** 3 eta 3,5 cm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,4 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, fistulosoa, oinarrian pixka bat loditua, zurixka goiko herenean,arrosa edo arrosa-ardo kolorekoa gainerakoan. Eraztun zurixka, kotoi itxurakotik kortiniformera, ale gazteetan bakarrik ikus daitekeena.

**Haragia:** Zuria kapelan, arre-arrosa edo arre-ardo kolorekoa oinaren beheko ⅔-etan. Usain ahulekoa, ia hautemanezina, zapore arinekoa eta gozo samarrekoa, apur bat mina amaieran.

**Etimologia:** *Cystolepiota* terminoa grezieratik dator, maskuria esan nahi duen "cystis" hitzetik eta *Lepiota*-tik; kapela pikordun *Lepiota* baten antzera.

Jangarritasuna
--------------

Susmagarria. Saihestu beharrekoa.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Oso berantiarra, abenduan. Mediterraneoko eskualdean aurkitu izan da, *Pinus* *halepiensis* eta *Quercus rotundifolia* espezieen orbeletan

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 282 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Sanchez Julian.  (2017). *Fichas micológicas.*  Centro de estudios micológicos.