recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Weizenbier (gari garagardoa) bezalako garagardo batzuek apar trinkoa erakusten dute. 
**Garagardoaren aparra** garagardo edalontzien goialdean dagoen itxura globularreko substantzia bat da. Garagardoaren burbuilak, batez ere, karbono dioxidoari (CO2) esker sortzen dira, zerealen (garia edo garagarra, adibidez) hartzidura alkoholikotik  datorrena: edariaren karbonazioa. Garagardoa edatearen lehen esperientzia organoleptikoetako bat da aparra. Aparraren propietateak dentsitatea, krematsutasuna, beirarekiko itsaspena eta egonkortasuna dira. Elaborazioan erabilitako zerealaren, malta motaren eta muztioari erantsitako ongailuen araberakoak dira denak. Oro har, gariarekin egindako garagardoek apar gehiago sortzen dute, eta egonkorragoak izaten dira denboran, garagarrarekin egiten direnak baino. Kontsumitzaileen artean eztabaida dago, aparraren kalitatea garagardo baten adierazle den ala ez jakiteko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4879988
* Commonscat Multimedia: Beer foam

---

 |

* Wd Datuak: Q4879988
* Commonscat Multimedia: Beer foam
**Orain Ardura** irabazi asmorik gabeko elkartea da, eta Euskal Y eta Zaragoza-Iruñea-Euskal Y burdinbideen eraikuntza geldiaraztea du helburu.

Mugimenduaren ekintzak
----------------------

2020ko maiatzean, zenbait kolektibok, besteak beste Orain Ardurak, AHTn inbertitzen dena Osasuna eta Gizarte Eskubideetara bideratzeko eskatu zuten. Arlo horietan inbertsio handiak garrantzitsuagoak zirela argudiatu zuten, batez ere testuingurua kontuan hartuta: COVID-19 pandemia. Manifestua sindikatuek eta hainbat taldek babestu zuten, eta erizainen kolektiboko Sira Garciak eta Patxi Biskert aktoreak irakurri zuten euskaraz. Ekimena Gasteiz, Bilbo eta Donostian ere aurkeztu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «AHT, elefante zuri handiena» *Orain Ardura - Ahora Responsabilidad* 2020-11-25 (Noiz kontsultatua: 2021-02-13).
2. ↑   «AHTaren gastua osasunean erabiltzeko eskatu dute kolektiboek» *www.noticiasdenavarra.com* (Noiz kontsultatua: 2020-09-08).

Kanpo estekak
-------------

* Orain Ardura elkartearen bloga

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105477077

 |

* Wd Datuak: Q105477077
**Nosy Komba** (malgaxez: *Nosy Komba*) Madagaskarrreko ipar-ekialdean dagoen sumendi-uharte txiki bat da. Nosy Be (Uharte Handia) eta Madagaskar uhartea artean dago. Bere leku garaiena Antaninaomby sumendia da, 662 metrotan.

Ezaugarriak
-----------

Uharteak ere *Nosy Ambariovato* izena du, hau da, arrokez inguratutako uhartea". Arroka horiek itsasoko korronte indartsuez uhartea babesten dute. Uhartea oihan trinkoaz estalita dago. Ondorioz, flora eta fauna aberatsa babesten du. Faunan lemuridaeak aipatu behar dira.

Turismo
-------

Eguzkiak eta hondartza ederrek turismoa erakartzen dute uharte honetara.

Iruditegia
----------

* Uhartearen mapa.Uhartearen mapa.
* Piragua bat eginez.Piragua bat eginez.
* Hondartza.Hondartza.
* Arratsa.Arratsa.
* maki bat.maki bat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Uhartearen mapa eta argazkiak.
* **(Frantsesez)**:Nosy Komba izadiaren bitxia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2355776
* Commonscat Multimedia: Nosy Komba

---

 |

* Wd Datuak: Q2355776
* Commonscat Multimedia: Nosy Komba
**Greenwood konderria** (ingelesez: *Greenwood County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Eureka da. 2010eko zentsuaren arabera 6.689 biztanle zituen, Greenwood kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Greenwood konderriak 2.985,29 kilometro koadro ditu. Horietatik 24,16 ura dira. Beste 2.961,13 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,24 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.689 pertsonetatik 6.477 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 220 dira. 23 beltzak edo afroamerikarrak. 61 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 18 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 109 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q375008
* Commonscat Multimedia: Greenwood County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155956286
* LCCN: n82020683
* **Lekuak**
* OSM: 1070369
* TGN: 2000696

 |

* Wd Datuak: Q375008
* Commonscat Multimedia: Greenwood County, Kansas
**Los monstruos** Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ospetsuenak diren Mortadelo eta Filemonen abentura bat da.

Istorioa
--------

Bacterio profesoreak pertsonaia literarioei bizia eman diezaieken tresna bat asmatu du. Nahikoa da dagokion liburua sartzea eta liburu horretako pertsonaiak hezur-haragitu egingo dira. Frogatzeko, Edurnezuriren liburu bat sartu zuen, baina norbaitek barnealdeko orrialdeak *munstroen istorioa*ri buruzkoagatik aldatu zituen, eta beraz, orain hirian aske dabiltzan munstroak agertu ziren: (Frankensteinen munstroa, Drakula, otso-gizona, momia...) Mortadelok eta Filemonek munstro hauek harrapatu beharko dituzte.

Aipamenak
---------

36. orrialdean Mortadelo aldizkariko erredaktorea zen Jordi Bayonari buruzko iruzkin umoretsu bat dago, non "pizti iletsua"rekin nahastua den bere ile eta kokospeko luzeengatik. The Beatles taldea ere mespretxuz aipatzen da 43. orrialdean. Komikiaren amaieran, istorioaren buruak "bi tipo horiek muturra sartu ez balute" guztia ondo joango zela aipatzen du. Esaldi honek eta etsaiak munstroz mozorrotutako gaizkileak izateak Scooby-Doo marrazki bizidunak gogorarazten ditu.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**El otro yo del profesor Bacterio** | **Mortadelo eta Filemonen abenturak**1973 | Ondorengoa**El elixir de la vida** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3727206

 |

* Wd Datuak: Q3727206
**Gizarte Urgazpenerako Foru Erakundea** Bizkaiko Foru Aldundiaren entitate autonomoa, Gizarte Ekintza Sailari atxikia.

Historia
--------

1988ko irailaren 28an, 106/88 Foru Araua onartu egin zen, non Bizkaiko Foru Aldundiaren Gizarte Ongizatearen Departamentuaren Erreglamenduaren 7.artikuluan GUFE haren kudeaketa organismoa izango dela esaten da:

> La denominada "Fundación Pública del Servicio Instituto Foral de Asistencia Social de Bizkaia (IFAS) es el Organismo Autónomo Administrativo de la Diputación Foral de Bizkaia al que corresponde la gestión de los Centros y Servicios que, en materias de su competencia, determine el Departamento de Bienestar Social de la misma al que está adscrito. (BOB, 106/88 Foru Araua, 7.artikulua).
> 
>

Helburua
--------

Gizarte Urgazpenerako Foru Erakundearen helburua daGizarte Ekintza Sailaren gomendiotan emandako pertsona guztiei arreta integrala eta pertsonalizatua ematea, batez ere beharrizan konplexuak dituzten pertsonei. Horretarako, zerbitzu eta gizarte-baliabide berezi eta kalitatezkoak ematen eta bermatzen ditu erabiltzaileei eta beren familiei bizitza duina izaten laguntzeko. Modu horretan, haien eskubideak erabiltzearen eta ahalmenak garatzearen aldeko ingurunea sustatzen da.

Horrenbestez, Gizarte Urgazpenerako Foru Erakundea herritarren bizi-kalitatea eta ongizatea hobetzeko bidea da. Horretarako, erantzukizun sozialeko eta lurralde-aberastasuneko motor gisa lan egiten du, eta Bizkaiko gizartearen garapen integrala, bidezkoa, solidarioa eta jasangarria sustatzen du.

Zuzendarien zerrenda
--------------------

| Legegintzaldia | Alderdia | GUFEren zuzendaria |
| --- | --- | --- |
| VIII.2008-2011 | EAJ | Adolfo Alustiza Fernández |
| IX. 2011-2015 | EAJ | Jon Etxebarria Orue |
| X. 2015-2019 | EAJ | Teresa Alba Zubizarreta |
| XI. 2020-egun | EAJ | David Latxaga Ugartemendia |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Helburua - Ikuskera - Balioak - GUFE Gizarte Urgazpenerako Foru Erakundea» *www.ifas.bizkaia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-02-06).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «La Diputación de Bizkaia nombra a cuatro directores generales y un director gerente» *El Correo* 2011-07-12 (Noiz kontsultatua: 2022-02-06).
3. ↑   *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-02-06).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Reunión con el departamento de Acción Social de la Diputación de Bizkaia – Gizardatz.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-06).

Kanpo estekak
-------------

* Gizarte Urgazpenerako Foru Erakundearen webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110825243

 |

* Wd Datuak: Q110825243
**Olivia Kate Cooke** (Oldham, Manchester, Ingalaterra, 1993ko abenduaren 27a) aktore ingelesa da, ezaguna egin da A&E kanalean *Bates Motel* izeneko telebistako telesailean Emma Martínez Decody interpretatzeagatik. Honen aurretik, BBCko bi telesail-motzetan hartu zuen parte: *Blackout* eta *The Secret of Crickley Hall*. 2014.urtean Oliviak gertaera paranormaletan oinarrituriko hiru thriller filmetan hartu du parte: *The Quiet Ones*, *The Signal*, and *Ouija.* Interpretazio hauek garrasiaren erregina garaikidearen ospea eman diote. 2015.urtean *Me and Earl and the Dying Girl* drama-komediazko filmean Rachel Kushner interpretatu zuen. Bere hurrengo papera *Ready Player One* liburuaren adaptazioan izango da 2017ko abenduaren 15ean estreinatzeko iragarria izan dena.

Hastapenak
----------

Cooke Oldhamen (Manchester Handia) jaio eta hazi zen. Bere familiako kide bakar bat ere ez da aktorea; bere aita, John Cooke, polizia agente erretiratua da eta bere ama, Lindsy (née Wild) salketen errepresentatzailea da. Ahizpa gazteago bat du, Eleanor izenekoa. Olivia haur bat zenean, bere gurasoak banandu ziren, eta ondorioz, bera eta bere ahizpa amarekin bizitzen geratu ziren. Olivia Royton and Cromptoneko bigarren hezkuntzako eskolara joan zen eta drama ikasi zuen Oldhameko Sixth Form institutuan.

Oso gaztetatik, Oliviak ballet eta gimnasia erritmikoa praktikatzen hasi zen. Zortzi urte zituelarik aktuatzen hasi zen bere herriko eskola ondorengo drama programan.

Hamalau urte zituenean, Oliviak bere lehen talentu agentea kontratatu zuen, zeinak iragarpen ugaritan agertarazi zuen. 2012.urtean One Direction musika bandaren "Autumn Term" tourreko bideoan agertu zen, Harry Stylesen tandemean paseo bat lortzen duen ikaslean interpretatuz. Bere audizioan, Oliviak gidoigileak erakarri zituen zatiketa bat egiten zuelarik.

Filmografia
-----------

| Urtea | Izenburua | Pertsonaia | Oharrak |
| --- | --- | --- | --- |
| 2012 | *Up All Night: The Live Tour* | Sam |  |
| Blackout | Meg Demoys | TV |
| *The Secret of Crickley Hall* | Nancy Linnet | TV |
| *Ruby's Skin* | Ruby | Kortometraia |
| 2013 - gaur egun | *Bates Motel* | Emma Decody | TV |
| 2014 | *The Quiet Ones* | Jane Harper | Pelikula |
| *The Signal* | Haley | Pelikula |
| *Ouija* | Laine Morris | Pelikula |
| 2015 | *Me & Earl & the Dying Girl* | Rachel Kushner | Pelikula |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15069963
* Commonscat Multimedia: Olivia Cooke

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 313410154
* ISNI: 0000 0004 4456 2056
* BNF: 16979458k (data)
* GND: 1062727924
* LCCN: no2015002146
* NKC: xx0204937
* SUDOC: 185078702

 |

* Wd Datuak: Q15069963
* Commonscat Multimedia: Olivia Cooke
**Ohio konderria** (ingelesez: *Ohio County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hartford da. 2010eko zentsuaren arabera 23.842 biztanle zituen, Ohio kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ohio konderriak 1.544,22 kilometro koadro ditu. Horietatik 23,19 ura dira. Beste 1.521,03 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,44 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 23.842 pertsonetatik 23.375 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 844 dira. 187 beltzak edo afroamerikarrak. 39 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 47 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 185 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500663
* Commonscat Multimedia: Ohio County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137212743
* LCCN: n81018337
* NARA: 10039033
* **Lekuak**
* OSM: 1846572
* TGN: 2000834

 |

* Wd Datuak: Q500663
* Commonscat Multimedia: Ohio County, Kentucky
**Los Alamos konderria** (ingelesez: *Los Alamos County*) Mexiko Berriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Los Alamos da. 2010eko zentsuaren arabera 17.950 biztanle zituen, Los Alamos kilometro koadroko azaleran. Bertan dago Los Alamosko Laborategi nazionala, bonba atomikoa sortu zuen Manhattan proiektuaren egoitza.

Geografia
---------

Los Alamos konderriak 282,97 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,23 ura dira. Beste 282,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 63,43 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.950 pertsonetatik 16.335 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.646 dira. 97 beltzak edo afroamerikarrak. 111 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.060 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 31 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 308 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484296
* Commonscat Multimedia: Los Alamos County, New Mexico

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144301187
* ISNI: 0000 0004 0646 0630
* GND: 4520607-7
* LCCN: n84195906
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1344294
* TGN: 2001443

 |

* Wd Datuak: Q484296
* Commonscat Multimedia: Los Alamos County, New Mexico
**MIC** Kataluniako Canal Super3 telebista kateko haur saioa da, Televisió de Catalunyak ekoizten du. 2007ko ekainaren 21etik aurrera aireratzen da eta 6 urte arterako mutiko eta neskatoei zuzendua dago.

Saioaren protagonista Mic da, kalabaza koloreko artilezko panpina. Micek honako lagunekin batera abentura ugari bizi ohi ditu: Cincsegons ("Bostsegundu"), el Cargol ("Karakola") eta la Mosca ("Eulia"). Hauek bizitako istorioekin batera mutiko eta neskatoen bizipen eta deskubrimenduei buruzko erreportaje laburrak ere eskeintzen dira. Saioa haurren zentzumenak esnatuarazi, emozioak sortarazi eta bereziki txikienei heuren munduaren deskubrimendu partikularrean laguntzeko pentsatutako gunea da.

Lehenbizikoz aireratu zenean, Mic3 protagonista **Super 3 Mic** deitzen zen, 2007ko ekainaren 21rarte Iaia Mica pertsonaiak bakarka panpin eta jostailuz beteriko gela batean aurkeztu ohi zuelarik.

2013ko ekainean bere lehenbiziko diskoa argitaratu zen, "MAC, MEC, MIC!" izenburuaz.

Kanpo estekak
-------------

* Super3 kateko Micen webgunea **(Katalanez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17378485

 |

* Wd Datuak: Q17378485
**Orange konderria** (ingelesez: *Orange County*) Vermontko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Chelsea da. 2010eko zentsuaren arabera 28.936 biztanle zituen, Orange kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Orange konderriak 1.792,96 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,55 ura dira. Beste 1.779,41 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 16,14 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.936 pertsonetatik 28.180 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 282 dira. 107 beltzak edo afroamerikarrak. 78 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 137 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 25 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 406 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q505444
* Commonscat Multimedia: Orange County, Vermont

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144252691
* NARA: 10040067
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 62025
* TGN: 2002134

 |

* Wd Datuak: Q505444
* Commonscat Multimedia: Orange County, Vermont
Loxodromia
Kurba loxodromiko asintotikoa polo batetarantz.
**Loxodromika** edo **loxodromia** (grezierazko λοξóς, "okertua" eta δρóμος, "ibilbidea"), lurreko bi edozein puntu, meridiano guztiak angelu berarekin moztuz lotzen dituen lerroari deritzo. Loxodromika, beraz, jarraitzeko erraza da, iparrorratzak adierazitako norabide berbera mantenduz. Mapan eginiko bere irudikapena, bere proiekzio geografiko motaren araberakoa da. Adibidez, Gerardus Mercatorren proiekzioan, lerro zuzen bat da.

Loxodromika, ortodromika eta isoazimutalarekin batera, lurreko lurrazaleko bi edozein punturen artean egin daitekeen hiru lerroetako bat da.

Pedro Nunesek, portugaldar geografoa, bere aurkikuntza 1546an argitaratu zuen *Nabigazioaren tratatua* izeneko bere lanean, nabigaziorako zerikusi handiarekin. Aurretik, lurreko lurrazalean norabide finko batekin joanez gero, hau da, meridianarekin angelu konstante bat eratuz, ibilitako lerroa, zirkulu maximo bat zela uste zen, edo, beste era batera esanda, halako norabidea jarraitzen zuen itsasontzi batek, teorikoki, munduari bira emango ziola, hasierako puntura itzuliz. Nunes, hain errotuta zegoen kontzeptu honen faltsutasuna adierazten lehena izan zen, zorrozki, hala gertatu ordez, ibilitako kurba, polorantz hurbiltzen dihoala frogatuz, horren inguruan, etengabe birak ematen direlarik, bertara sekula iritsi gabe, edo, modu teknikoan esanda, poloa duela puntu asintotiko bezala.

Grafiko alderazlea
------------------

Ibilbide loxodromiko eta ortodromikoaren arteko alderaketa.

Ikus, gainera
-------------

* Nabigazio loxodromiko
* Geografia
* Kartografia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215169
* Commonscat Multimedia: Loxodrome

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q215169
* Commonscat Multimedia: Loxodrome
**Nurenbergko gaztelua** (alemanez *Nürnberger Burg*) edo **Enperadorearen gaztelua** (*Kaiserburg*) Nurenbergen Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadoreek zuten egoitza da.

Historia
--------

Indusketa arkeologikoek erakutsi dutenez 1000. urtearen inguruan gaztelu bat egon omen zen bertan, baina ez da aztarna idatzirik gelditu. Konrado III.a Germaniakoak 1140an gaztelu berria eraikitzeko agindua eman zuen. XIII erta XIV mendeetan zabalkundeak egin zitzaizkion. Aipagarriena 1377an eraikitako Luginsland dorrea. XIX mendean hainbat neurri hartu ziren eraikinak mantentzeko.

Bigarren Mundu Gerran oso kaltetua gertatu zen eta gerra ondoren berriztatu zen.

Ezaugarriak
-----------

Gazteluaren egituran Kaiserraren gelak, zaldunen aretoa, areto inperiala eta kapera erromatarra dira aipatzekoak. Hiru dorre ere baditu, aurrez aipaturiko **Luginsland dorrea**, eta **Heidenturm** eta **Sinwellturm** dorreak eta hauteaz gain 48 metrotako sakonera duen Tiefer Brunnen putzua.

Parkea ere badu eta bertako **Am Ölberg** muinotik hiriaren ikuspegi ederra dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q707396
* Commonscat Multimedia: Nuremberg Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 26152820176900682471
* GND: 4123855-2
* LCCN: sh00007031
* NKC: xx0224295

 |

* Wd Datuak: Q707396
* Commonscat Multimedia: Nuremberg Castle
**Gantxoa** edo **arropa esekitzeko pintza** arropa lehortzeko esekitzeko erabiltzen den tresna da, normalean esekitoki batean erabiltzen dena. Gantxoak diseinu desberdinetan datoz.

Historia eta diseinuak
----------------------

XVIII. mendean, arropa zikina zuhaixka, adar edo esekitokietan zintzilikatzen da lehortzeko, baina ez dago inolako gantxorik garaiko pintura edo grabatuan. Arropa bustia esekitzeko gantxoak XIX. mendearen hasieran bakarrik agertzen dira, Jérémie Victor Opdebec-ek patentatutako diseinu batekin. Diseinu horrek ez du malgukirik erabiltzen, eta pieza bakarraz osatzen da, bi puntarekin bien artean distantzia txiki bat duena. Pintza mota horrek euste-ekintza errazten du, bi muturrak aparte jartzen baitira eta, hala, nolabait estutzen dira, eta, ondorioz, bi muturrak atseden-egoerara itzultzen.

1853an, AEBetako David M. Smithek bi puntadun gantxo bat asmatu zuen, palanka txiki batek eta malguki batek lotua. Palanka-ekintza baten bidez, bi muturrek pintzaren goiko aldean irrist egiten dutenean, muturrak ireki egiten du, eta askatzen denean, malgukiak bi muturrak ixten ditu, eusteko behar den ekintza sortuz. 

Solon E. Moorek 1887an hobetu zuen Smithen diseinua. Hari bakar batez egindako "malguki bildu" bat gehitu zuen. Malgukiak zurezko bi pieza ixten zituen indar gisa jardunez, eta bi erdiei mugitzeko eta mekanizatzeko aukera ematen die aldi berean. 20. mendean hedatu zen modelo hau, eta 21. mendean ere gehien erabiltzen diren gantxoak Mooreren diseinuan oinarritzen dira.

Hona hiru diseinu eta patenteak konparazioan.

* Opdebec, 19. mende hasiera.Opdebec, 19. mende hasiera.
* David M. Smith, 1853.David M. Smith, 1853.
* Solon E. Moore, 1887.Solon E. Moore, 1887.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelaniazko wikipediako «Pinza de la ropa» artikulutik itzulia izan da, 2022-09-24 data duen 146164749 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-09-24 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑   «Euskaltzaindiaren Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-04).
2. ↑    *The curious history of the clothespeg.*  The Economist 22 December 2016.
3. ↑    *Crafts.*  Merl.org.uk.
4. 1 2   Greenbaum, Hilary.  (May 11, 2012). *Who Made That Clothespin?.* .
5. ↑   Lahey, Anita.  (Fall 2006). «The Better Clothespin» *American Heritage of Invention & Technology* 22 (2).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q267290
* Commonscat Multimedia: Clothes pegs

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4195305-8
* LCCN: sh85027156
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q267290
* Commonscat Multimedia: Clothes pegs
**Georges-Jean Arnaud**, jaiotza-izenez **Georges-Camille Arnaud** (Saint-Gilles, Camargue, Frantzia, 1928ko uztailaren 3a - La Londe-les-Maures, Frantzia, 2020ko apirilaren 26a) frantses idazlea izan zen.

Biografia
---------

Ikasle zela idatzi zuen lehenengo lana: *Ne tirez pas sur l´inspecteur* ("Ez tirorik bota ikuskatzaileari"). Lan hori argitaratzeko Saint-Gilles ezizena erabili zuen; beste zenbait izengoiti ere erabili zituen. 1960tik aurrera idazteari ekin zion, eta bere benetako izena erabiltzen hasi zen.

Idazle herrikoitzat hartzen zen Arnaud. Oso idazle oparoa izan zen, laurehun liburutik gora argitaratu zituen, eta genero guztiekin saiatu zen: polizia-liburuak, espioiak, abenturak, fantasia, zientzia-fikzioa, erotismoa eta baita lan historikoak ere.

Arnauden lehenengo liburuetan nabarmena da Georges Simenonen eragina, baina Arnaudek berehala hartu zuen bere bidea, bide berritzailea hain zuzen. Lehenengo polizia-eleberriak lan burutsuak dira, inplikazio psikologikoekin eta egoera harrigarriekin. Baina 1965etik aurrera gauzak aldatu egin ziren, frantses gizartearen ikuspegi kritikoagoa azaldu baitzuen. Gai klasikoak landu zituen; hilketak (*Profil de mort*, *La tribu des vieux enfants*), edo nortasunaren bilaketa, nortasun bikoitza duen emakume baten bidez (*Tel un fantôme*), edo gizon bat bere berdinaren aurrean jarrita (*Les Imposteurs*). Aldi berean, eleberri ekologikoak idatzi zituen, energia nuklearraren kontra (*L´Enfer du décor*, *Brûlez-les tous*, *La Dalle des maudits*) edo kimika-enpresa handien kontra (*Plein la vue*). Bestalde, kondenatu zituen frankismoa (*Tatouages*), nazismoa eta antisemitismoa (*Ils sont revenus*), Aljeriako gerra garaiko tortura (*Basse besogne*). Baina gai bat zuen Arnaudek maiteen, etxea hain zuzen ere (*Le Guet-apens*, *Tendres termites*, *La Maison piège*, *Le Veilleur*). Arnauden azken gai nagusia ihesa izan zen (*Le Pacte*, *Maudit Blood*, *La Vie truquée*). Polizia-liburuei dagokienez, berebiziko arrakasta izan zuen *La Compagnie des glaces* zientzia-fikzioko sailarekin.

Hainbat sari jaso zituen bere ibilbide osoan. Esaterako, Kritikaren Mystère saria (1977) *Enfantasme* lanarengatik, eta, 1988an, Apollo saria *La Compagnie des glaces* lanarengatik.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Georges-Jean Arnauden bibliografia osoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2708564
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 104087506
* ISNI: 0000 0001 1695 6072
* BNE: XX837437
* BNF: 118891401 (data)
* GND: 172753708
* LCCN: n80117418
* NDL: 00519629
* NKC: jn19990000250
* NLA: 35629562
* SUDOC: 026690926
* ICCU: RAVV041504
* Open Library: OL42028A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00478/eu\_a\_4782/a4782

 |

* Wd Datuak: Q2708564
Fitxategia programaren esku jartzeko erabiltzen da sistema-dei hau. Unix eta antzeko sistematan zenbaki bat itzultzen du bestelako sistema-deietan erabilia ahal izateko. Irekitzean fitxategiarekin lotutako baliabideak eskuratzen dira sistema eragiletik (fitxategiaren deskribatzailea esaterako). Programen hasieran erabili ohi da behin fitxategi bakoitzeko.

`int open(const char *pathname, int flags);`

`int open(const char *pathname,int flags, mode_t mode);`

Fitxategi baten izena emanik fitxategi deskribatzaile bat itzultzen du, zenbaki positibo txiki bat. Hau beste sistema-deietan (read(), write(), lseek() etab.) erabiltzen da fitxategia atzitzeko.

**Parametroak:**

* pathname: fitxategiaren izena
* flags: fitxategia nola erabiliko den adierazten dute.
* mode: fitxategiaren gaineko baimenak.

**Emaitza:**

* Erabili gabe dagoen lehen fitxategi deskribatzailea den zenbaki oso bat. Lehenengo irekiera baldin bada orokorrean 3 izango da; 0, 1 eta 2 erreserbatuta baitaude- sarrera estandarra, irteera estandarra eta errore estandarra.
* -1 errore bat egon bada.

Flagek sarbide modu bat adierazi behar dute: O\_RDONLY, O\_WRONLY, edo O\_RDWR. Soilik irakurri, soilik idatzi edo irakurri/idatzi, hurrenez hurren. Beste hainbat flag daude bestelako ezaugarriak adierazten dituztenak. Aipagarriena, O\_CREAT, hau erabiliz fitxategia ez bada existitzen sortu egiten du, beraz sistema-dei hau fitxategia irekitzeko nahiz sortzeko erabiltzen da. Fitxategi bat sortzeko kodearen adibidea:

`int fd = open("foo", O_CREAT|O_WRONLY|O_TRUNC, S_IRUSR|S_IWUSR);`

* O\_TRUNC: jada dagoen edukia ezabatu.
* S\_IRUSR: erabiltzaileak irakurri dezake.
* S\_IWUSR: erabiltzaileak idatzi dezake.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7095932

 |

* Wd Datuak: Q7095932
Mozarten erretratua. Hil ondoren egin zitziaon.
***Gaueko serenata txikia*** (alemanez: *Eine kleine Nachtmusik*) K 525 Wolfgang Amadeus Mozartek sortutako maisu-lan ezagunetariko bat da. Lanean Vienan egin zuela dio, 1787ko abuztuaren 10ean. Garai horretan Mozartek *Don Giovanni* opera idatzi zuen. Dena dela, serenata honen kasuan ez da ezagutzen noretzat edo zergatik idatzi zuen. 1827an argitaratu zen. Jatorriz bost mugimendu zituen baina lau bakarrik gorde dira. Okestratzea, bestetik, ganbera-musikan ohikoena da: bi biolin, biola, biolontxelo eta kontrabaxu.

Mugimenduak
-----------

* *Allegro*
* *Romance Andante*
* *Menuetto Allegretto*
* *Rondó Allegro*

Galdutako mugimendua
--------------------

Bere katalogo pertsonalean, Mozartek lan hau bost mugimendurekin sartu zuen; bere zerrendako bigarren mugimendua, minueto bat eta hirukote bat, aspaldi galdutzat jotzen zen. Alfred Einstein musikologoak, hala ere, *Pianorako Sonata BBko K.498a* minuetoa, benetan, galdutako mugimendua dela iradoki du eta, gaur egun, horrela jotzen da batzutan.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)**:Partiturak Neue Mozart-Ausgaben.
* *Les Dissonances* taldearen interpretazioa.
* Concertgebouw Kamerorkest Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12025
* Commonscat Multimedia: Serenade, K.525 (Mozart)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 177348732
* BNE: XX2229005
* BNF: 139152541 (data)
* CANTIC: a12233018
* GND: 300108508
* LCCN: n81078994
* NLA: 35098815
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q12025
* Commonscat Multimedia: Serenade, K.525 (Mozart)
**Gauerdiko eguzkia** Norvegian.
**Gauerdiko eguzkia** iparraldeko eta oso hegoaldeko latitudeetan gertatzen den fenomeno bat da. Eguzkiak, egunean 24 orduz irauten du argitzen ezkutatu gabe eta latitudearen arabera, uda oso bat edo egun bakarra irauten du. Islandia, Norvegia, Suedia, Finlandia, Errusia, Kanada eta Alaska herrialdeetan eta Antartika kontinentean gertatzen da fenomeno hau.

Gertaera honen aurkakoa, Gau polarra, neguan gertatu ohi da eta eguzkia agertu gabe egoten da egunetan.

Fenomenoaren azalpena
---------------------

Lurak eguzkiaren inguruan birak ematen ditu baina lurraren errotazio ardatza okertuta dago. Hori dela eta, udako hilabeteetan, ipar poloa inklinatuta gelditzen da eta aste batzuetan zehar ez da eguzkia sartzen 

  

Gauerdiko eguzkia lofoten irletanSoleil de minuit - Lofoten

Fenomenoa hobeto ikusten diren tokiak
-------------------------------------

Laponia, Islandiako iparraldea, San Petersburgo,Feroe irlak eta Svalbard irlak dira hobeto ikusten diren tokiak besteak beste.

Swalbard Noreguako irla bat da non fenomeno hau gehien gertatzen den lekua da. Eguzkia, ez da sartzen Apirilaren 20tik Uztailaren 22ra arte.

Efektu negatiboak
-----------------

Fenomeno honek ere animalietan eta pertsonetan efektu negatiboak dakarza.

### Animaliak

Animaliak, gure erloju biologikoari eskker oriantztzen dira 24 orduro. Eguzki argia egunean 24 orduz ematen badu, haien bihotz-erritmoa zailtasunak izan ditzake eta desorentazioak izan dezakete.

Elur oreinak adibidez, ez dute haien erloju biologikoa erabiltzen. Hau da, eguzki argira erreakzionatzen dute baina haien bizimodua aldatzen dute egun berezi hoiretan. Hau ere gertatzen da hainbat animaliekin, Katagorriak, arratoiak eta saguak besteak beste. Hauek haien erritmo zirkadianoak aldatu dute hibernazioa aprobetxatuz. Honek milaka urteko animalien ebuluzioarengatik esker da 

### Pertsonak

Gure egokitzapena ez da beste animaliena bezain nabaria. Lurreko poloetatik hurbil bizi diren biztanle gehienak udako eguzki-argira egokitzen dira. Horrela, melatoninarekiko sentikortasuna, gure erritmo zirkadianoaren hormona nagusia, aldatu egiten da urteko aldiaren arabera, gehiegizko argiaren aurrean ekoizpena orekatzeko

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Noruega, donde los días no terminan» *www.visitnorway.es* (Noiz kontsultatua: 2022-10-18).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Los mejores lugares de Europa para ver el sol de medianoche» *hola.com* 2021-07-08 (Noiz kontsultatua: 2022-10-19).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El Sol de medianoche se apaga | Blog de ciencias | Ambientech» *Ambientech: Ciencias, Salud y Medio ambiente. Educación Secundaria* 2016-09-19 (Noiz kontsultatua: 2022-10-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q774621
* Commonscat Multimedia: Midnight sun

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q774621
* Commonscat Multimedia: Midnight sun
**Ongintzarako ezagutzaren zeruko merkatal-gunea** (gaztelaniaz: *Emporio celestial de conocimientos benévolos*) alegiazko entziklopedia txinatar bat da, Jorge Luis Borges idazle argentinarrak *El idioma analítico de John Wilkins* saiakeran azaldua. Bertan, animaliak honela sailkatzen direla idazten da:

(a) enperadorearenak,
(b) baltsamatuak,
(c) bezatuak,
(d) esne-txerriak,
(e) sirenak,
(f) apartak,
(g) zakur solteak,
(h) sailkapen honetan sartutakoak,
(i) zoro gisa mugitzen direnak,
(j) zenbatezinak
(k) gamelu-ile fin-fin batekin marraztuak,
(l) eta abar,
(m) pitxerra oraintxe hautsi dutenak,
(n) urrutitik euliak diruditenak.
Honela dio Borgesek kontakizun horretan: "(...) nabarmen ez dago unibertsoa arbitrarioa eta ustezkoa ez den sailkapenik. Arrazoia oso sinplea da: ez dakigu zer den unibertsoa".

Eraginak
--------

Zerrenda horrek, zeinaren aurkikuntza Borgesek Franz Kuhni egozten baitio, iruzkin filosofiko eta literario ugari sortu ditu, hala nola Michel Foucault-en *Hitzak eta gauzak* hitzaurrearen hasiera. Louis Sassek dio pentsamendu eskizofrenikoa iradokitzen duela. Aitzitik, George Lakoff hizkuntzalariak esaten du zerrenda antzekoa dela Mendebaldekoak ez diren kulturetako kategoria askotan (ikus taxonomia herrikoia).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Otras Inquisiciones*, 1952
2. ↑   Rojo. *Borges citado por cientificos.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1966912

 |

* Wd Datuak: Q1966912
**Open Library** (euskaraz: «Liburutegi irekia») Internet Archive irabazi asmorik gabeko erakundeak bultzatutako proiektua da. Helburua irekia eta guztion arteko laguntzaz sortutako liburuen datu-base bat sortzea da. Ekonomikoki California State Libraryk beka bat ematen du proiektuarekin aurrera jarraitzeko.

Ezaugarriak
-----------

Internet webguneko iturburu kodea Affero General Public License version 3. lizentziarekin argitaratuta dago. Wiki semantiko bat erabiltzen du non mundu osoko liburutegien eta argitaletxeen metadatu bibliografikoak biltzen diren. Wiki guztietan moduan irakurleek datu berriak sar ditzaketen proiektuan.

Online Computer Library Center proiektuarekin antza handia du baina Open Libraryrekin, hau da, partekatutako katalogazio bat sortzearena, baina hau librea eta doakoa da.

Helburuak
---------

Helburu nagusia, sortzaileen arabera, «inoiz argitaratu den liburu bakoitzak weborri bat izatea da» eta, hori da, alegia, proposamenaren lema nagusia. 2009ko urrian, ordurako, 30 milioi erregistro zeuden sartuta; horietatik 14 milioi webgunean eskuratzeko moduan zeuden.

Liburuzaintzaren ikuspegitik sailkapen-sistema guztiak erabiltzen saiatzen dira eta ez bakar bat: LC, Sailkapen Hamartar Unibertsala, Dewey, LC, e.a.

Ikus, gainera
-------------

* Online Computer Library Center
* Google Book Search
* Amazon.com

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Open Library*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Ingelesez)**:Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1201876
* Commonscat Multimedia: Open Library

---

 |

* Wd Datuak: Q1201876
* Commonscat Multimedia: Open Library
**Oleum** esaten zaio sufre(VI) oxidoa disolbatua duen azido sulfurikoari. Oxidoaren kontzentrazioa aldakorra izaten da, hortaz, *y*SO3·H2O formularen bidez adierazten da Oleuma non y-k sufre(VI) oxidoaren masa molarra adierazten duen.

Oleuma lurrina dariola

Ekoizpena
---------

Oleuma ukipen-metodoraren bidez produzitzen da non sufrea oxigenoa baliatuz sufre(VI) oxidora oxidatzen den. Sufre(VI) oxidoa kontzentratutako azido sulfurikotan disolbatzen da. Azido sulfurikoa eraberritzeko oleumaren parte bat uraz diluitzen da.

Erabilera
---------

Azido sulfurikoaren produkzioan tarteko produktu inportantea da oleuma. Sufre(V I) oxidoa urari eransten zaionean, ez du disolbatzeko joerarik eta azido sulfurikozko laino bat sortzen du maneiatzeko nekeza dena. Oxidoa azido sulfuriko kontzentratuari eranstean, aitzitik, erraz disolbatzen da oleuma eratuz. Hori urez diluituz azido sulfuriko kontzentratua lortzen da.

Azido sulfurikoa industrian erabilera oso handia duen konposatu kimikoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Oleum.*  .
2. ↑   Speight, James G..  (2017). *Environmental inorganic chemistry for engineers.*  ISBN 978-0-12-801142-3. PMC 988772315. (Noiz kontsultatua: 2022-11-28).

Ikus, gainera
-------------

* Azido sulfuriko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497073
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 8014-95-7
* RTECS: WS5600000
* PubChem: 24681
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 8014-95-7

 |

* Wd Datuak: Q497073
**Ana Silvia Ninotchka Matute Rodríguez** (Guatemalako Hiria, Guatemala, 1967) arkitektoa, hirigilea eta politikari guatemalarra da.

Biografia
---------

Guatemala Hirian hirian jaio eta zazpi urte zituela, bere familiarekin batera Txilera joan ziren bizitzera. Txileko Unibertsitatean arkitekturan lizentziatu zen, hirigintzan hain zuzen ere. 1992an Guatemalara itzuli zen, eta han Rafael Landívar Unibertsitatean arkitekturan lizentziatu zen berriro ere.

2008an Fundación Crecer sortu zuen, baliabide naturalen kudeaketa egokia eta biztanleen bizi-kalitatea hobetzeko lan egiten duen erakundea.

Esatari gisa ere aritu da eta emakumeen eta ingurumenaren zaintzarekin lotutako irratsaioak gidatu ditu. Guatemalako hirigintzaz aritzen den blog batean ere idazten du.

Ibilbide politikoa
------------------

### Udal hautagaitza

Movimiento Semilla alderdiaren kidea da. 2023ko otsailean, hiru alderdik (Movimiento Semilla, Movimiento Político Winaq eta Unidad Revolucionaria Nacional Guatemalteca) osatzen duten *FoppaX laCiudad* izeneko zerrendaren bidez Guatemala Hiriko Udaleko bigarren zinegotzi izateko hautatua izan zen. Udal zerrendan inskribatua izan bazen ere, Hauteskunde Auzitegi Gorenak ez zuen zerrendaburua inskribatu, Juan Francisco Solórzano Foppa.

Alkate izateko hautagaitza hutsik geratzean zerrendako bigarrenak Verónica Molina Lee, lehenengo zinegotzi izateko aukerari uko egin zion 2023ko apirilean. Beraz, Matute litzateke *FoppaXlaCiudad* zerrendaren alkategaia.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Carmen Valle.  (18 de abril de 2023). *Quién es Ninotchka Matute, la segunda mujer aspirante a la alcaldía capitalina.*  Ojo con mi pisto.
2. 1 2 3 4 5   Paolina Albani.  (18 de abril de 2023). *Coalición de izquierda llevará a una arquitecta a la alcaldía capitalina.*  Ruda.
3. 1 2   Engelberth Blanco.  (17 de abril de 2023). *Coalición Semilla-Winaq-URNG sustituye a Foppa por la urbanista Ninochka Matute.*  La Hora.
4. ↑   Mónica Gálvez.  (24 de enero de 2020). *Fundación Crecer: ayudando a transformar la ciudad de Guatemala a un enfoque sostenible.*  Futuro Verde.
5. ↑   Viviana Mutz.  (17 de abril de 2023). *Ninotchka Matute sustituye a Juan Francisco Solórzano Foppa para alcaldía de Guatemala en coalición Semilla-URNG-Winaq.*  República GT.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117805169

 |

* Wd Datuak: Q117805169
**Ocako pazoa** A Estrada udalaren Oca (San Esteban) parrokian, Pontevedrako probintzian dagoen Galiziako pazo ezagunetariko bat da. Espainiako Kultura ondasun izendapena du. Versailles galiziar izenarekin ezaguna da. Historikoki XIII. mendeko jauregia da baina eraikinak XVIII. mendekoak dira.

Kokapena
--------

Ocako pazoa Ulla ibaiaren lurretan dago, Boo eta Mao ibaiak biltzen diren tokitik gertu, Pontevedrako probintzian.

Egitura
-------

Hiru alde bereizi egiten dira:

* Harresi barnean jauregia, lorategia eta baratza daude.
* San Antonio Paduakoaren eliza eta soldatako langileen etxeak
* Haratago mendiko paisaiak: Su Batan eta Bardoucosen larreak, Ourilesen zalditegia, Traga de la Cerrada...

Historia
--------

Pazoren jauregia XIII. mendean kokatu da nahiz eta egundo eraikinak XVIII. mendekoak izan. Eraikin berri horiek, Barroko estilokoak, Fernando Gayoso Arias Ozores-ek, Ocako jauna eta Amaranteko Konteak, eraikitzeko agindua eman zuen. Eliza 1731 eta 1752 artean altxatu zen; batzuen ustez frai Manuel de los Mártires arkitektoaren lanak izan zitekeen. XIX. mendean lorategiak handitu eta hobetu egin ziren; François Viet lorazainaren lana izan zen. Egun Medinacelliren duketzaren partea da.

Lorategia
---------

Pazoko lorategiak Galiziako adierazgarrienetarikoak dira. Patio nagusian iturria parterrez inguratuta ikus daiteke, ezpel zuhaizken inguratuta. Parterretan palmondoak, kameliak, errododendrok eta azaleak ikusten dira. Inguruan zuhaitz ugari daude: urkiak, haritzak, gaztainondoak, intxaurrondoak... Aldean, bi errekei esker, ur ugari dago: bat pazoren mugan larre batean zabaltzen da; besteak bi urmael sortzen ditu, "Virtudes" (Birtuteak) eta "Vanidades" (Hantukeriak). Bi urmaelak harrizko hormarekin mugatuta daude eta zubi batekin lotuta. Urmael baten erdian pazoren elementu ezagunena dago: txalupa itxura duen harrizko uharte artifiziala; uhartea portzelanazko murkoekin eta bi marinel kanoi batekin apainduta dago.

Iruditegia
----------

* San Antonio Paduakoa eliza.San Antonio Paduakoa eliza.
* Urmaela. Erdian harrizko txalupa ikus daiteke.Urmaela. Erdian harrizko txalupa ikus daiteke.
* Zubia.Zubia.
* Iturria.Iturria.
* Ikuztegia.Ikuztegia.

Erreferentziak
--------------

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ocako pazoa*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14568091
* Commonscat Multimedia: Pazo de Oca

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0004571

 |

* Wd Datuak: Q14568091
* Commonscat Multimedia: Pazo de Oca
**Lichtenstein gaztelua**, maitagarri ipuin estiloko gaztelu bat da, Honautik gertu dagoena, Suabiako Juran, Alemaniako Baden-Württemberg estatuan. Bere izen deskribagarriak, euskaraz, "harri argitsua" esan nahi du.

Historikoki, gaztelu bat izan zen 1200 ingurutik aurrera. Bi aldiz suntsitua izan zen, lehen aldiz, Reichskriegs izeneko gerran, 1311n, eta, bigarren aldiz, Reutlingen hiri estatuak, 1381ean. Gaztelua ez zen berreraiki, eta, ondorioz, hondakinetan geratu zen.

1802an, lurraldea, Frederiko I.a Württembergekoaren jabetzara pasa zen, bertan ehiza babesleku bat eraiki zuena. 1837an, lurraldea, aipaturiko erregearen iloba zen Wilhelm, Uracheko 1. dukearen jabetzara pasa zen, Württembergeko kontea ere bazena, nork, Wilhelm Hauffen Lichtenstein izeneko eleberrian inspiraturik, egungo gaztelua erantsi zion 1840 eta 1842 bitartean. Gazteluaren arkitektura neogotiko erromantikozko diseinua, Carl Alexander Heideloffena da.

Gaur egun, gaztelua, Uracheko dukeena da, baina bisitarientzako irekitzen da. Gazteluak, armajantzi eta arma historikoen bilduma handi bat du.

Ikus, gainera
-------------

* Neuschwansteingo gaztelua
* Liechtenstein gaztelua (Austrian. Antzerako izena duen harremanik gabeko gaztelua)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q155693
* Commonscat Multimedia: Schloss Lichtenstein (Württemberg)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 235301045
* GND: 4503850-8
* LCCN: sh00007026

 |

* Wd Datuak: Q155693
* Commonscat Multimedia: Schloss Lichtenstein (Württemberg)
**Oloroeko bizkonderria** (okzitanieraz: *vescomtat de Auloron*) Erdi Aroan Oloroen egoitza zuen aginte sistema izan zen, Baretos, Aspe eta Ossau bearnotar haranak agindupean zituena.

819an Lope III.a Zentulok bere semeen artean banatu zuen Baskoniako dukerria: Donatok Bigorra eta Zentulo Lopek Bearno. Baina ez zioten Oloroe eman eta eremua konderriaren agindupean izan zen Antso IV.a Gilenen heriotzera arte. Honek Akize, Ortheze, Tursan eta Gabardanekin batera eman zion eremua Aner bere semeari. Aner 978 inguruan eta Lope bere semeari Oloroe, Akize eta Ortheze eman zion. Lopek, 985ean hil zenean, Arnaldo I.a bere semeari Akize eta Ortheze eta Aner bere semeari Oloroe eman zion. Aner 1009ra arte egon zen agindupean, 1002 eta 1004 artean Zentulo III.a Biarnokoak bizkonderria usurpatu zionean izan ezik. Anerrek ez zuen semerik, beraz, Aingerua bere alaba izendatu zuen ondorengo. Aingerua Zentulo II.arne iloba zen Zentulo IV.a Biarnokoarekin ezkonduta zegoen eta honek Oloroe eta Bearnoko bizkonderriak batu zituen. 1077an Bearnok Akize, Ortheze eta Saliese bereganatu zituenean, burujabetza lortu eta Baskoniako dukerriak bere suzeranotasun eskubideak galdu zituen.

Bizkondeen zerrenda
-------------------

* Aner I.a (977-978)
* Lope I.a (978-985)
* Aner II.a (985-1002)
* Zentulo I.a (III.a Biarnokoa) (1002-1004)
* Aner II.a (1004-1009)
* Aingerua (1009-?)
* Zentulo II.a (IV.a Biarnokoa) (1009-1058)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2511407

 |

* Wd Datuak: Q2511407
**Olorizko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Orbaibar ibarreko Oloritz udalerriko izen bereko kontzejuan Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

Armagintzako Kaporalgo gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. Orubearen antzinatasuna VIII. mendekoa da, eta hori zoragarria da. 1385ean Piarres Martinitz Oloritzena zen. 1513. urteko epaiaren bidez, jauregiaren salbuespena ezarri zen, eta Petri Iturbide jabea kuartelak bidaltzeko rolean inskribatu zen. 1582an Xerles Oloritz Iturbiderena zen, Tafallako bizilaguna, eta Xerles Asiainekin harremanak izan zituen elizan lehentasuna izateagatik. Xerles Beatriz Donamariarekin ezkondu zen 1590ean, eta haren ezkontzagatik Santsomaingo eta Benegorriko jauregiak Olorizenarekin lotuta geratu ziren. 1637an bere ondorengoak, Agustinek, 20 000 marabediko oheratzea lortu zuen. 1712an Inazio Oloritzen oinordekoena zen, eta 1723an Frantzisko Iberorena.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | OLORITZ.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Oloritz (kontzejua)
* Oloritz
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112675410

 |

* Wd Datuak: Q112675410
**Gerardo Mungia Gómez** "Pintxe" (Iruñea, 1957) igeltseroa lanbidez, idazlea, musika eta pastoralen zale amorratua.

Biografia
---------

*Harat honat, jonki baten trajeria* kopla liburua plazaratu zuen Txalaparta argitaletxearekin 2015ean. La Polla Records, Kortatu eta Cicatriz rock-taldeen managerra izan zen XX. mendeko 80. hamarkadan. Hegoaldean molde klasikoan eginiko lehen pastoralaren sortzailea da, *Karmen Etxalarkoa* alegia. Beste bi pastoral idatziak ditu egungo gai sozialei buruz. Pintxe izengoitairen jatorria idazleak berak elkarrizketa batean azaldu zuen: "Nafarroako autobidearen obretan hasi nintzen lanean gaztetxo nintzela, artean peoia izateko adina ere ez nuela. Hori dela eta paratu zidaten "Pintxe" izena." Politikoki, ezkertiarra definitzen da: "Herri Batasuneko militantea izan naiz, Amnistiaren Aldeko Batzordeko kidea eta LABeko afiliatua naiz. "

Lanak
-----

* *Harat honat, jonki baten trajeria*. Tafalla: Txalaparta argitaletxea, 2015.
* *Karmen Etxalarkoa pastorala*. Etxalar: Altxata Kultur Elkartea, 2017.
* *Maddiren trajeria*, Xareta: 2022.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa *Argia*n, 2017/09/10.
* Joseba Aurkenerena: Xaretako pastorala, euskal izaeraren gorazarre.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104521872

 |

* Wd Datuak: Q104521872