recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nevado del Tolima** sumendia Andeetako Erdialdeko Mendikatean dago, Kolonbiako Tolima departamenduan. Departamenduko hiriburua den Ibaguétik gertu dago.

Gaur egun 2328 kilometro karratuko azalerako eta 69x106 metro kubikoko bolumena duen glaziar bat du. Sumendirako iritsiera nagusia Ibaguétik abiatu eta El Silencio izeneko tokiraino iritsita egiten da, Restrepo, Pastales eta Juntas korregimenduetatik igaroz. Handik aurrera tontorrera daroaten zenbait ibilbide irtetzen dira. Manizaleseko Behatoki Bulkanologikoak "Portaera egonkorreko sumendi aktibotzat" hartzen du.

Iturri termalak
---------------

Lau iturri termal inbentariatu eta sailkatu dira, Nevado del Tolima sumendian daudenak. Bertako iturburuetako tenperaturak Don Camilo iturri termaleko 52ºak eta Aquilino iturri termaleko 24ºen artean daude. Hidrogenozko potentzialak neutraltasunetik gertu daude. Don Camilok 5,6 mS/cmko eroankortasun elektrikoa eta 3323 miligramo kiloko disolbatutako guztirako solidoak ditu, Aquilinok 1,5 mS/cmko eroankortasun elektrikoa eta 1651 miligramo kiloko disolbatutako guztirako solidoak dituen bitartean. Cebollal eta El Termal iturri termalek tarteko balioak dituzte.

Ikus, gainera
-------------

* Kolonbiako geografia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q144327
* Commonscat Multimedia: Nevado del Tolima

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 238105371
* GND: 4405921-8

 |

* Wd Datuak: Q144327
* Commonscat Multimedia: Nevado del Tolima
**Josefa "Gigi" Francisco** (Filipinak, 1954 - 2015eko uztailaren 22a)  Filipinetako genero berdintasunaren eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea izan zen. Berdintasunaren alde borrokatu zuen, eta desberdintasuna eta berdintasunaren alde borrokatu zuen, emakumeen alderdi asko ikertuz. Nazio Batuekin lan egin zuen hainbat proiektutan.

Bizitza
-------

Gigi *"Aro berri baterako Emakumeekin Garatzeko Alternatiben"* koordinatzailea izan zen. Bertan, Hegoalde Globalean bidegabekeria ekonomikoak sustatzeko eta Filipinetako mugetan eta hortik haratago giza eskubideen urraketa larriak salatzeko lan egiten du.

Ibilbide profesionala
---------------------

Irakaskuntzaren eta idazketaren bidez, esperientzia teknikoa, ikuspegia eta gizarte-mugimenduak sartu zituen gazteen belaunaldian. Isis Internationaleko kide izan zen 1998tik 2002ra arte. Erakundeak emakumeen eskubideen alde lan egiten du nazioartean. Geroago, (WAGI)Emakume eta Genero Institutuarekin bat egin zuen erakundeko zuzendari exekutibo gisa. Erakundeak emakumeen eskubidee ildotik hainbat ikastaro egin ditu duela 3 urtetik hona. Munduko hegoaldeko emakumeen ahotsak eta ikuspegiak mundura zabaltzeko lanean ari da erakundea. Erakundearen koordinatzaile globala izan zen. Nazio Batuek eta Dawnek elkarrekin lan egin zuten Asia-Ozeano Barean, Gigiren gidaritzapean. Haien arteko lana *The* *Future The Asia Pacific Women Want*-en argitaratu zen 2015ean.

Miriam Collegeko Nazioarteko Harremanetarako Departamentuko departamentuburu gisa lan egin zuen, emakumeen lidergoa sustatzeko lanean.  Pobreziari, generoari, garapenari eta mugimendu feministari buruzko ikerketa garrantzitsuak egin zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Josefa "Gigi" Francisco» *AWID* 2015-11-25 (Noiz kontsultatua: 2021-04-26).
2. 1 2   **(Ingelesez)** «Josefa Gigi Francisco In Remembrance» *UN Women | Asia and the Pacific* (Noiz kontsultatua: 2021-04-26).
3. 1 2   «WHRnet Interview - Connecting the Global and the Local - Josefa "Gigi" Francisco» *cdn.atria.nl* (Noiz kontsultatua: 2021-04-26).
4. ↑   «An Interview with DAWN's Global Coordinator, Gigi Francisco» *www.isiswomen.org* (Noiz kontsultatua: 2021-04-26).
5. ↑   **(Ingelesez)** «AWID remembers Josefa "Gigi" Francisco» *AWID* 2015-07-28 (Noiz kontsultatua: 2021-04-26).
6. ↑   **(Ingelesez)**  *Book sources.*  (Noiz kontsultatua: 2021-04-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q86914139

 |

* Wd Datuak: Q86914139
**Pico do Fogo** (*Suaren Tontorra*) Cabo Verdeko gailurrik garaiena da, itsas mailatik 2.829 metrora (9.281 oin). Estratosumendi aktibo bat da, Fogo uhartean dagoena. XV. mendetik 28 erupzio izan ditu. Kono nagusia 1680ko erupzioan sortu zen, uhartearen emigrazio masiboa eraginez. Erupzio hilgarri bakarra 1847an izan zen, uharte osoan sortutako lurrikarek hainbat bizitza hartu zituztenean.

1680ko erupzio handiaren ondorioz, biztanleriaren zati handi batek ondoko Isla Bravara emigratu zuen. 1785ean, erupzioak laba uhartearen ipar-ekialdean utzi zuen, eta hazi egin zen, gaur egun Mosteiros hiribildua dagoen lekuan. Geroago, 1799, 1847, 1852 eta 1857ko erupzioak gertatu ziren. Ia mende bat geroago, 1951ko erupzioa gertatu zen, eta XX. mendeko azkena 1995ean izan zen. XXI. mendeko lehen erupzioa 2014an gertatu zen.

Mendiaren magalak kafea landatzeko erabiltzen dira, eta laba, berriz, eraikuntza-material gisa. Bere mokotik gertu galdara bat dago, eta herrixka txiki bat, Caldeiras, galdara honen barruan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *volcano.si.edu* (Noiz kontsultatua: 2022-04-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q499108
* Commonscat Multimedia: Pico do Fogo

---

 |

* Wd Datuak: Q499108
* Commonscat Multimedia: Pico do Fogo
**Antonio Pérez del Hierro** (Valdeconcha, Guadalajara, 1540 – Paris, 1611ko apirilaren 7a) gaztelar politikaria izan zen.

Bizitza
-------

Salamancan eta Italian egin zituen ikasketak. Filipe II.aren idazkari eta Estatu Idazkaria izan zen. Badirudi 1578ko martxoaren 31n Juan de Escobedo, Joan Austriakoaren idazkaria hilarazi zuela, eta Filipe II.a nahasi zuen hilketa horretan.

Auzi luze baten eta torturak jasan ondoren, kartzelan sartu zuten, baina Perezek kartzelatik ihes egin zuen. Gaztelako justiziari ihes egiteko, Zaragozara alde egin zuen eta, arbaso aragoiarrak zituenez, Aragoin bilatu zuen geriza, eta erresuma hartako foruen babesean jarri zen. Gauzak horrela bertako foruei heldu zien horien arabera epaitua izateko.

Felipe II.ak Inkisizioaren aurrean salatu zuen Pérez; izan ere, auzitegi horrek eskumena zuen bai Gaztelan, baita Aragoin ere. Aldiz, haren kasua ez zen erlijiosoa eta, beraz, ez zen Inkisizioaren jurisdikziopekoa, erresuman erresumako foruei lotua baizik, baina erregeak auzia bihurritu zuen Antonio heretikotzat jo ahal izateko. Inkisizioak esku hartu eta heriotzara kondenatu zuen heretiko zelaren akusaziopean.

Zigorrak, baina, istilu larriak sortu zituen 1591ko Zaragozan, Aragoiko foruak hautsi zirela uste baitzuten: istiluek Aragoiko justizia zen Joanes V.a Lanuzakoa izan zuten buru. Felipe II.ak armada bidali zuen. Errege-tropek matxinada menperatu zuten, eta Joanes Lanuzakoa exekutatu egin zuten. Antonio Pérezek Aragoitik Nafarroa-Biarnora ihes egin zuen 1591n, eta Frantzian hil zen ahanzturan.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Antonio Pérez del Hierro*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Oin Berriko Dekretuak
* Martin Azpilkueta
* Joana III.a Nafarroakoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q772704
* Commonscat Multimedia: Antonio Pérez

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 120700777
* ISNI: 0000000108157529
* BNE: XX1146378
* BNF: 12073996z (data)
* CANTIC: a10191458
* GND: 118739948
* LCCN: n80152710
* NKC: js20020124028
* SNAC: w6dn4rxt
* SUDOC: 029028450
* UB: a1243637
* ICCU: BVEV037345
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04815/eu\_p\_1322/p1322
* GEA: 10040
* DBE: url
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 122
* **Ondare historikoa**
* FMIS: LSH/agents/57462

 |

* Wd Datuak: Q772704
* Commonscat Multimedia: Antonio Pérez
**Ana Echazarreta Pérez Cotapos** ( Santiago, 1865 - Santiago, 1927ko maiatzaren 25a), Juan Luis Sanfuentes Andonaegui Errepublikako presidentearen ezkontidea, eta, beraz, herrialdeko lehen dama bere agintaldian (1915-1920).

Bizitzako lehen urteak
----------------------

Juan Manuel Echazarreta Yrigoyen eta Mercedes Pérez Cotapos Recabarrenen alaba. 1885eko azaroaren 11n Juan Luis Sanfuentes Andonaeguirekin ezkondu zen eta bost seme-alaba izan zituzten: Maria Teresa, Ana Blanca, Rebeca, Juan Luis eta Arturo.

Txileko lehen dama
------------------

Oso emakume sentibera. Bere senarrak jaso zituen irainen ondorioz sufritu zuen. Herrialdeko ekonomia berrezartzeko, Sanfuentes presidenteak zerga eta era guztietako aurrezkiak eskatu zituen, eta ez zuten barkatu.

Bere senarraren aurkako erasoen ondorioz, Anak nahiago izan zuen bere etxean itxi, bere bost seme-alabekin batera.

1927an Santiagon hil zenean, prentsak nekrologia luzeetan goratu zuen.

Juan Luisek, oso gaixorik zegoela, emozio handiz gogoratzen zituen emaztearen ezaugarriak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4750349
* Commonscat Multimedia: Ana Echazarreta

---

 |

* Wd Datuak: Q4750349
* Commonscat Multimedia: Ana Echazarreta
**Miren Josune Tolaretxipi Lizarralde** (Donostia, Gipuzkoa, 1926 – 2017ko abuztuaren 9a) irakaslea, 60ko hamarkadako Ikastolen sorrerako andereñoetako bat izan zen, Martuteneko Ikastolari hasiera eman ziona.

Donostiako Gros auzoan jaioa, Artetxe Jeneralaren kalean bizi izan zen. Aita donostiarra eta ama Urretxukoa, zazpi senideen artean bigarrena, euskal giroan hazi eta hezia. Gerrak familia kolpatu zuen aita hiru aldiz espetxeratuta, aitona espetxealdi horietako batean hil zen. Gerra aurretik euskaraz ikasi zuen Etxaide kaleko ikastolan lehenengo, gero Groseko Iñaki Deunaren ikastetxean. Gerra ondoren Biteri eskola publikoan eta Elizaran ikastetxean Alde Zaharrean.

14 urterekin izebarekin hasi zen josten ikasten etxean eta ondoren kortea ikastera joan zen garai hartan ugari ziren akademiatako batera, *Uracan* enpresan lanean sartu zen arte.

1965ean Zarauzko Ikastolan hasi zen lanean, bertan 4 urte eman zituelarik.

1969an Martuteneko Ikastolari hasiera eman zion, taldean 10 ume zituela. 3 urteren buruan 20 haur baino gehiago zituen Martuteneko ikastola unitarioan. 1972an elkartu ziren bailarako beste 2 Ikastolekin, Astigarraga-Ergobiakoa eta Loiolakoarekin, Arantzazuko Ama Ikastola hiruren artean sortu zutelarik.

Ikastolen Mugimenduarekin hasi eta 23 urte Arantzazuko Ama Ikastolan eman ondoren erretiroa hartu zuen irakaskuntzatik.

Geroztik, ekimen sozial ugaritan parte aktiboa hartu zuen, hala nola, Mintzalaguna, Elkarri, Groseko Auzo Elkartean, etb.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Miren Tolaretxipi Lizarralderi gure agur eta esker ona» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2017-09-07).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25477296

 |

* Wd Datuak: Q25477296
**Maria Luisa Rodriguez Zatarain** (Andoain, Gipuzkoa, 1920ko apirilaren 15a - Bartzelona, 1957ko abenduaren 29a) erraketista profesionala izan zen. 

*Vasquita* izenarekin jokatu zuen hainbat frontoitan.

Biografia
---------

Lau neba-arrebatako familiakoa zen; Angel, Balbina, Francisca eta Maria Luisa bera. Francisca eta Angel ere erreketistak izan ziren, nahiz eta gizonak salbuespen izan modalitate horretan.

Maria Luisak hainbat frontoitan jokatu zuen; Bartzelonako Nuevo Mundon, Castelló de la Planan, eta Santa Cruz Tenerifekoan, besteak beste.

Aitzindariak
------------

Emakume kirolari antzindariak izan ziren erraketistak. Arrakastaz beteriko hiru edo lau hamarkada bizi izan zituzten. 1940ko eta 1950eko hamarkadak izan ziren erraketisten urrezko aroa. Bartzelonan eta Madrilen zazpina frontoi zeuden orduan. Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino. Garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin zutenak. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte. Azken urteotan aldiz, hainbat erakusketa eta omenaldi ari dira antolatzen erraketisten jaioterrietan.

Omenaldiak
----------

* 2018an Andoaingo Bastero kultur etxean erakusketa antolatu zen erraketista izandakoak bistaratzeko eta dokumentala ere erakutsi zen, besteak beste Andoingo Maria Luisa Rodriguez eta Bakartxo Etxeberria agertzen dira irudietan.

Erraketistak

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Egilea / autor: Juanan Lazkano Ajamil - PDF Free Download» *docplayer.es* (Noiz kontsultatua: 2021-06-25).
2. ↑    «Maria Luisa Rodríguez Zatarain Vasquita | Raketistak» *datubasea.raketistak.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-04-13).
3. ↑   «La historia de las raquetistas, en Bastero» *El Diario Vasco* 2018-06-09 (Noiz kontsultatua: 2022-10-29).

Kanpo estekak
-------------

* Apostando por ellas. Historia de las raquetistasBideoa
* Raquetistas lehen eta orain(Trailerra)
* Erraketistak emakume aitzindariak pilota munduan Bideoa
* Emakume erraketistak. ErakusketaBideoa
* Aintzina lanbide. Emakume erraketistakBideoa
* Azken erraketistak. Mende hasierako kirolari profesional, Argia, 2017

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107345953

 |

* Wd Datuak: Q107345953
**Ibsen Dana Elcar** (1927ko urriaren 10a, Ferndale, Michigan - 2005eko ekainaren 6a, Ventura, Kalifornia) estatubatuar zinema eta telebistako aktorea izan zen.

Europako Mendebaldean, ziurrenik *MacGyver* telesailan Phoenix fundazioko nagusi Peter Thorton pertsonaia antzezteagatik ezaguna da. Hala ere, telesail horretan antzezten ari zen bitartean, glaukomaren ondorioz ikusmena galtzen hasi eta bizitzaren amaiera aldera itsu geratu zen.

Film esanguratsu askotan antzeztu zuen, tartean *Fail Safe* (1964), *A Lovely Way to Die* (1968), *The Boston Strangler* (1968), *The Maltese Bippy* (1969), *Pendulum* (1969), *The Learning Tree* (1969), *Zig Zag* (1970), *Soldier Blue* (1970), *Adam at 6 A.M.* (1970), *A Gunfight* (1971), *The Great Northfield Minnesota Raid* (1972), *The Sting* (1973), *W.C. Fields and Me* (1976), *Baby Blue Marine* (1976), *St. Ives* (1976), *The Champ* (1979), *Good Luck, Miss Wyckoff* (1979), *The Last Flight of Noah's Ark* (1980), *Condorman* (1981), *Buddy Buddy* (1981), *Jungle Warriors* (1984), *All of Me* (1984), *2010* (1984), *Murder in Three Acts* (1986) eta *Inside Out* (1986).

Kanpo estekak
-------------

* Dana Elcar aktorearen IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q541661
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61736652
* ISNI: 0000 0001 0907 8339
* BNE: XX1578320
* BNF: 13942284v (data)
* GND: 1143169433
* LCCN: no2001006043
* NKC: xx0157594
* SUDOC: 058253203

 |

* Wd Datuak: Q541661
**Michael James "Mickey" Devine**, irlanderaz *Miceál Ó Duibhinn* (1954ko maiatzaren 26a, Derry - 1981eko abuztuaren 20a, Maze espetxea) INLAko kide sortzaileetako bat izan zen. 1981eko Irlandako gose greban hil zen 10 errepublikar presoetako bat ere izan zen.

Bere ilegorria zela eta "Red Mickey" ("Mickey Gorria") ezizena ere bazuen. Derry hiriko Springtown Camp auzoan jaio zen. 1960an Michaelek sei urte zituela, Devine familia osoa, amona, Margaret arreba eta Patrick eta Elizabeth gurasoak barne, Derry hiriaren erdigunetik iparraldera dagoen Creggan auzora lekualdatu ziren.

1971ko uzteilaren, britainiarrek hirian Dessie Beattie eta Raymond Cusack zibil armagabeak tiroz hil ondoren, Devine gaztea James Connolly Erepublikar Elkarteko kide egin zen. 1972an Derry hirian jazotako Igande Odoltsuko gertakariek Devinengan eragin handia izan zuten. 1970eko hamarkadaren lehenbiziko urteetan Irlandako Alderdi Labortista eta Sozialista Gazteak erakundeko kide egin zen.

1975ean INLAko kide sortzailea izan zen. 1976an Irlandako Errepublikako Donegal konderritik muga armekin igarotzean Ipar Irlandan atxilotua izan zen. Ondorioz, 12 urteko espetxealdi zigorra ezarri zitzaion. Espetxean zegoela burusien protestan parte hartu zuen. 1980ko gose greban ere laburki parte hartu zuen, osasunerako kalterik ez izatea lortuz.

1981eko Irlandako gose grebara batu eta hartan parte hartu zuen errepublikar presoetako bat izan zen. 1981eko ekainaren 22an gose grebari ekin zion. Abuztuaren 20an eta Maze espetxean, 27 urte zituela zendu zen, 60 egunez gose-greban egon ondoren. Gose greba honetan zendu zen hamargarren eta azken errepublikar presoa izan zen.

Ikus gainera
------------

* 1981eko Irlandako gose greba

| * i
* e
* a
1981eko Irlandako gose greba |
| --- |
| Hildako grebalariak | Bobby Sands (maiatzaren 5a)  •  Francis Hughes (maiatzaren 12a) Raymond McCreesh (maiatzaren 21a)Patsy O’Hara (maiatzaren 21a) Joe McDonnell (uztailaren 8a)  •  Martin Hurson (uztailaren 13a)Kevin Lynch (abuztuaren 1a)  •  Kieran Doherty (abuztuaren 21a)  •  Thomas McElwee (abuztuaren 8a)Michael Devine (abuztuaren 20a) |
| Biziraun zutenak | Brendan McLaughlin  •  Paddy Quinn  •  Laurence McKeown  •  Pat McGeown  •  Matt Devlin  •  Liam McCloskeyPatrick Sheehan  •  Jackie McMullan  •  Bernard Fox  •  Hugh Carville  •  John Pickering  •  Gerard HodgkinsJames Devine |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q328003

 |

* Wd Datuak: Q328003
*Artikulu hau futbolari eta entrenatzaileari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Aranguren (argipena)».*

**Jesus Aranguren Merino**, askoz ere ezagunagoa ***Txutxi Aranguren*** ezizenaz, (1944ko abenduaren 26a, Portugalete - 2011ko martxoaren 21a, Barakaldo) euskal futbolari ohia eta entrenatzailea izan zen.

Futbolari ibilbidea
-------------------

Futbolean lehenbiziko urratsak Sestao Sport taldean eman ondoren, 17 urteko adinarekin Bilboko Athletic Klub taldera igaro eta defentsa postuan jokatu zuen.

Entrenatzaile ibilbidea
-----------------------

Bilboko Athletic Klub taldeko haur eta gazte mailak entrenatu izan ditu, 1992an Iñaki Sáezek talde nagusiko entrenatzaile kargua utzi ostean, Arangurenek talde nagusiko hainbat partidutan entrenatzaile lanak burutu zituen. Beste hainbat taldeetako entrenatzaile ere izan da: Bizkaiko Selekzioa, Bilbao Athletic, Deportivo Alavés, Recreativo de Huelva eta Cartagena FC, edota Espainiar Bigarren Mailako Levante Unión Deportiva, Deportivo de la Coruña, CD Logroñés, Sporting de Gijón taldeak ere, azken honetan berriz ere, 94-95 denboraldiaren hasieratik Espainiar Lehen Mailarako igoera lortu zuen Deportivo Alavés taldearen entrenatzailea izan zelarik, ondoren, jada denboraldiaren amaieran, talde nagusiko entrenatzaile eta arduradun orokorraren karguetan berritu zutelarik (azken kargu horretan Javier Zubillagaren ordez). Bilboko Athletic Klub taldeko barne egitura teknikoan hainbat kargu izan ditu.

Denboraldi eskas baten ondoren, 1997ko otsailaren 16ko igandean, Mallorca taldearekin 2-3 galdu ostean, kargutik kendu zuten. FC Cartagena taldea urtez batzuz entrenatu eta bertakoen artean arrasto ona utzi ondoren, Aranguren Euskal Herrira itzuli eta Deportivo Alavés taldeko filialaren arduradun bilakatu zen.

2003ko apirilaren 29an José Manuel Esnal "Mané" ordezkatuz talde nagusiaren entrenatzailea bihurtu eta kargu horretan denboraldiaren amaierarte egon zen. Taldearen norantza zuzendu ezinik, kategoriaz jeitsi eta 2004ko ekainerarte Deportivo Alavés B taldeko entrenatzaile izatera iragan zen.

Bere emaztea zaintzeko, ia beti arrakastatik hurbil ibili zen entrenatzaile ibilbidea bapatean laga zuen. Aurreko egunean bere emaztearekin batera Barakaldoko Gurutzetako Ospitalera hurbil ondoren, 2011ko martxoaren 21ean miokardio infartu baten ondorioz aipatutako ospitalean zendu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Txutxi Aranguren hil da.
2. ↑   Heriotza: Jesus Aranguren. Athleticclub.net

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2606708
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 95242

 |

* Wd Datuak: Q2606708
**Ricardo Horacio Etchegoyen** (1919ko urtarrilaren 13a - 2016ko uztailaren 2a) Buenos Airesko Elkarte Psikoanalitikoa eta IPA (Nazioarteko Elkarte Psikoanalitikoa) elkarteetako presidentea, irakasle eta psikoanalista argentinarra izan zen.

Biografia
---------

La Platako Unibertsitate Nazionaleko Kolegio Nazionalean ikasi zuen. Medikuntzako unibertsitate ikasketetan, 1940ko hamarkadan, Unibertsitate Erreformako mugimendu batean aritu zen. Heinrich Racker-ek aztertu du, Donald Meltzer-ek gero eta Argentinan hasi zuen bere formakuntza Enrique Pichon-Rivière, Marie Langer, León Grinberg eta José Bleger-ekin. Mendozako psikiatra entzutetsu bihurtu zen 50eko hamarkadan, bere herrialdea utzi eta Ingalaterrara joan zen eta bertan Londresko Tavistock klinikan ikasi zuen Kleinian School-ekin, non Donald Meltzer-ekin egindako azterketez gain, Herbert Rosenfeld-ekin eta Hanna Sega-rekin batera lan egin zuen.

Otto Fenichelek eta *Neurosien Teoria Psikoanalitikoa* liburuak ere eragin handia izan du.

70. hamarkadan Argentinara itzulita, geroago presidente izango den Buenos Airesko Elkarte Psikoanalitikoa sortzen laguntzen du. 1991an IPAko (Nazioarteko Elkarte Psikoanalitikoa) lehen presidente latinoamerikarra izan zen.

Bere liburua, Amorrortu argitaletxeko *Fundamentos de la técnica psicoanalítica*, hiru edizioetan argitaratu zen eta ingelesera (Karnac Books), italiera (Astrolabioa), frantsesera (Herrmann Editeurs), portugesera (Artmed), errumaniera eta alemanera itzuli zen.

Sariak
------

Urteko Acadetius Saria eta 1996ko Konex Saria Psikoanalisian jaso zituen. UBAko Ohorezko Irakaslea eta Mendozako Elkarte Psikoanalitikoaren Ohorezko kidea da.

Bibliografia
------------

* *Psikoanalisiaren zereginak*. Polemos, 2003. ISBN 987-9165-19-5
* *Teknika psikoanalitikoaren oinarriak*. Amorrortu, 2010 (3. edizioa). ISBN 978-950-518-147-6
* *Interpretazio psikoanalitikoari buruzko saiakera*. Polemos Editori. ISBN 987-9165-15-2

Kanpo estekak
-------------

* Ricardo Horacio Etchegoyen Bilduma Mariano Moreno Liburutegi Nazionaleko Artxibo Sailean gordetzen da.

* Horacio R. Etchegoyen
* Ricardo Horacio Etchegoyeni egindako elkarrizketa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3140490
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 84602930
* ISNI: 0000 0000 8398 1182
* BNA: 000056158
* GND: 120237229
* LCCN: n91113988
* NKC: mzk2005266452

 |

* Wd Datuak: Q3140490
**Ramón Aboitiz Musatadi** (Gernika, 1930eko abuztuaren 31 - Santiago, 2010eko apirilaren 6a) euskal ingeniari, akademiko eta enpresaria izan zen, Sigdo Koppers holdingeko kidea, Txileko talde dibertsifikatuenetako bat.

Sei urte zituela iritsi zen Txilera, bere familiak Gernika uztea erabaki ondoren.

Bigarren mailako ikasketak Valparaisoko Aita Frantsesetan eta ingeniaritza zibil eta kimikoko goi-mailako ikasketak Valparaisoko Unibertsitate Katolikoan egin zituen. Titulatu ondoren, ingeniaritza industrialeko lankidetza teknikoko gaietan lan egiten zuen estatuko Corfoko filial batean sartu zen. Gainera, enpresa-administrazioko irakasle izan zen Txileko Unibertsitate Katolikoko Ingeniaritza Eskolako Ingeniaritza Kimikoko Departamentuan, eta Industria Antolaketako irakasle Valparaisoko Unibertsitate Katolikoko Ingeniaritza Eskolan.

1958an ingeniari bezala Ingenieros Asociados Sigma Donoso Ltda enpresan sartu zen, non bi megaproiektu jorratu zituen: Huachipato siderurgia planta eta Concóngo findegiaren lehen handitzeak. 1965ean konpainiako gerentea zen.

1974an, enpresaren hamaika exekutiborekin batera, horien artean Eduardo Frei Ruiz-Tagle presidentea izango zena, Pazifikoko Altzairuen Konpainia (CAP) estatukoari Sigdo Koppersen jabetzaren zati bat erosi zion.

21 urte geroago, konpainia burtsara atera zen, Juan Eduardo Errázuriz Ossa, Naoshi Matsumoto Takahashi, Mario Santander García, Norman Hansen Rosés eta Horacio Pavez García bazkideekin batera.

Banco Santander Txileko zuzendari eta Hogar de Cristo fundazioko zuzendari ere izan zen.

Carmen Gloria Domínguez Elordirekin ezkonduta, sei seme-alabaren aita izan zen.

79 urte zituela zendu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6099378

 |

* Wd Datuak: Q6099378
**José Ignacio Bilbao Iturburu** (?, 1958 - Bilbo, Bizkaia, 2000ko abuztuaren 29a) bizkaitar musikagilea zen.

Biografia
---------

Juan Esteve eta Juan Cordero irakasleekin konposizioa ikasi ondoren, Gotzon Aulestia, Roman Alís edota Jose Luis Campana maisuekin zabaldu zituen ikasketak. Elektroakustikako ikastaro osagarriak egin zituen, baita gregoriano, musikologia eta zuzendaritza arloetakoak ere.

Arriaga Kontzertuen Elkarteko Zuzendaritzako kide zen, eta hartan hainbat emanaldi eta kultura ekitaldi antolatu zituen, eta Bilboko Goi Musika Kontserbatorioko irakasle izan zen orobat.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260824
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 14139
* Lur: 01033/eu\_b\_3419/b3419

 |

* Wd Datuak: Q12260824
**Gabriela Aberastury** (Buenos Aires, 1943ko otsailaren 11) argentinar margolaria, marrazkilaria, ilustratzailea, hezitzailea, irakaslea eta grabatzailea da. 1980an *Marrazketako Sari Nagusia* irabazi zuen Argentinako Saloi Nazionalean. 1989an *Musika Klasikoko Konex Sarian* epaimahaikidea izan zen.

Jardunbidea
-----------

Buenos Airesen jaio zen. *Mugimendu teknikarako Sistema Kontzientearen* sortzailea izan zen Fedora Aberastury pedagogoaren eta Marcelo Aberasturyren alaba da.

New Yorken hamar urte bizi izan zen eta Alemanian bizi izan zen 1967-70 artean. Azken herrialde horretara urtero Kassel hirian grabaketa irakasle bezala gonbidatuta itzultzen da.

Prilidiano Pueyrredón Arte Ederretako Eskola Nazionalean lizentziatutako irakaslea da. **Fondo Nacional de las Artes-** ek emandako beka (1966), Pintura eta Grabatuko Kassel beka (Alemania, 1967-70) eta Daad Litografia beka (Alemania, 1990) lortu zituen.

AXA - Tailer litografikoko zuzendaria, Arte Ederretako irakaslea eta *Buenos Aireseko Radio Clásica-* ko (Argentina) zuzendari artistikoa izan da. 

Idazle garrantzitsuen lanen edizioetarako ilustrazioak egin ditu: *16 Poema*, André Breton-ena ( 1973 - 4); Alfonsina Storniren *antologia* ( 1976 - 7); *El Bautismo*, Miguel Ángel Semán-ena (1982); Jorge Luis Borgesen *Ficciones* y El Aleph (1986) eta *Campo Nuestro*, Oliverio Girondorena (1986).

Buenos Airesen bizi eta lan egiten du eta gaur egun Aberastury tailerreko zuzendaria da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Fundación Konex Jurado Premio Konex 1989: Música Clásica.
2. ↑  Fundación Konex Biografía abreviada

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5873685
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 68184305
* ISNI: 0000 0000 3195 3657
* BNA: 000040920
* GND: 1047919850
* LCCN: n95111090

 |

* Wd Datuak: Q5873685
**Ernesto Miguel Aráoz** Salta, 1891ko ekainaren 11 - Buenos Aires, 1971ko martxoaren 6a ) argentinar abokatu, idazle eta politikaria izan zen, 1941eko eta 1943ko ekaineko estatu kolpearen artean Saltako Probintziako gobernadore izan zena .

Biografia
---------

Zuzenbide ikasketak egin zituen Buenos Aireseko Unibertsitatean, bere probintziara itzuli eta politikan sartu zen. Diputatu izan zen probintzia legegintzaldian 1920 eta 1925 bitartean , urte horretan Joaquín Corbalán gobernadorearen gobernuko ministro izateari utzi zion. 

Hamarraldi Zitalaren gobernu kontserbadoreen alde egin zuen eta indar kontserbadore eta sozialisten eta erradikal disidenteen arteko Bat-etortzearen parte izan zen. Diputatu nazionala izan zen bi alditan. Probintziako gobernariorde hautatu zuten Abraham Cornejorekin batera, bere agindua 1940ko maiatzean hartuz. 

Cornejo 1941eko abenduan hil zen karguan, beraz Aráozek bere agintaldia jarraitu zuen. Bere agintaldian, Antonio Ortelli medikua, senatu probintzialeko presidentea, izan zen gobernadore bitarteko. 

1943ko ekainean estatu kolpea eman arte gobernatu zuen; Handik sei egunera, behin-behineko ordezkoa, Roque Lanús, hartu zuen. 

Politika behin betiko utzi eta bere herrialdeko historia eta politika aztertzera eta literaturara dedikatu zen. 

Buenos Aires hirian hil zen 1971an. 

Raúl Aráoz Anzoátegui poeta eta saiakeragilearen aita izan zen (1923-2011).

Idatzizko lana
--------------

1946an argitaratu zuen bere lanik ezagunena, *El Diablito del Cabildo*, bertako historiaren inguruko ikerketa zabala, Saltako gizartearen bilakaerara bideratua; irudizko kazetari baten eta Saltako Kabildoaren dorrea koroatzen duen haize-orratza apaintzen duen burdina forjatuzko deabruaren irudiaren arteko elkarrizketa bezala eraikia dago. 

Lan horren aurretik bost liburu argitaratu zituen eta gutxienez beste bi argitaratuko zituen; horien artean aipa ditzakegu: 

* *El alma legendaria de Salta* (1936)
* *Al margen del pasado: Crónica salteña* (1944)
* *Grandeza moral del Libertador General San Martín*(hitzaldia, 1950)
* *Vida y obra del Dr. Patrón Costas* (1966)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6   «Ernesto Aráoz» *Portal de Salta*.
2. ↑   «Historia del Hospital de Chicoana» *Página del Hospital de Chicoana*.[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑   Rodolfo Villalba Ovejero. «El Poeta del Pueblo» *Opinión Calificada*.[*Betiko hautsitako esteka*]
4. ↑   Gregorio Caro Figuera. «La historia de Salta desde la torre de su antiguo Cabildo» *Noticias Iruya*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5689607
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 75896477
* ISNI: 0000 0000 4223 7330
* BNA: 000056893
* LCCN: no95004763
* Open Library: OL76640A

 |

* Wd Datuak: Q5689607
**Pilar de Lusarreta** (1903 - 1967) argentinar idazlea, olerkaria, literatura kritikaria, arte kritikaria, kazetaria eta esataria zen, bere senarrarekin eta Arturo Cancela lankidearekin hainbat libururen egilekidea. 

Hainbat kultura jarduera garatu zituen, esate baterako, irratian, Radio Splendid irratiko langileetan.  Kubako *"ABC"* aldizkariko kolaboratzailea izan zen.  SADEren aurka antolatuta, han pentsamendu nazionalaren izenekin batera jarduteko aukera izan zuen eta bereziki sortu zen mugimendu peronistarekin lotuta, hala nola Arturo Cancela - bertako idazkari nagusia - eta Manuel Gálvez, Carlos Obligado, Arturo Jauretche, Pilar. de Lusarreta, Ramón Doll, Leopoldo Marechal, Carlos de Jovellanos y Pareyro, Rafael Jijena Sánchez, Carlos Abregú Virreira, Atilio García Mellid, Luis Tenti Rocamora eta gazte bat José María Castiñeira de Dios. Perón bota ondoren, Iraultza Askatzailearen zerrenda beltzetan sartuko zen, Espainian erbestera joan behar izan zuen. 

Senarrarekin batera, 1940an estreinatutako *Petróleo* filmeko elkarrizketak egin zituen, Arturo S. Momek zuzendua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Manuel Gómez García. 1998. *Diccionario del teatro*. Edición ilustrada de Ediciones AKAL, Página 142. ISBN 84-460-0827-0
2. ↑    *Fotos.* .
3. ↑  1933. *Caras y Caretas*. Números 1818-1822
4. ↑  Con El Bombo Y La Palabra editorial cuspide, Edwards Rodolfo. - ISBN 9789507317880 - Editorial: SEIX BARRAL - Pág 28

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q508689
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 63727947
* ISNI: 0000 0000 5938 8557
* BNA: 000051517
* BNE: XX1317527
* LCCN: no2004096443

 |

* Wd Datuak: Q508689
**Chimborazo** geruza-sumendi inaktibo bat da, Ekuadorko mendirik altuena. Bere azken erupzioa ziurrenik K.a. 1. milurtekoan gertatu zen, baina gaur egun elurrak estaltzen du galdara.

XIX. menderarte sumendi hau munduko mendirik altuena zela uste izan zen eta, horregatik XVII. eta XVIII. mendeetan bertara igotzeko saiakera ugari egon ziren.

### Punturik urrunena Lurraren erdigunetik

Chimborazoren tontorra Lurraren erdigunetik urrunen dagoen puntua da. Everest mendia baino urrunago dago Lurraren erdigunetik, izan ere Lurraren itxura esfera bat baino oboide bat da eta, beraz, ekuatoretik gertuago dauden puntuak urrunago daude. Konkretuki erdigunetik 6.384,4 kilometrora dago.

Bigarrena Huascarán mendia da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14081
* Commonscat Multimedia: Chimborazo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132539509
* GND: 4211799-9
* LCCN: n82001459
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q14081
* Commonscat Multimedia: Chimborazo
**Alejandro Ayarza Morales** (\* Lima, 1884ko ekainaren 21a - Barrios Altos, Lima, 1955eko abenduaren 30a), **Karamanduka** izenarekin ere ezaguna, Peruko militarra, idazlea eta konpositorea izan zen Limako kreolearen munduan oso ezaguna.

Biografia
---------

Alejandro Ayarza Morales 1884ko uztailaren 21ean jaio zen Cercado de Liman, Barrios Altos - Peru. José Ayarza Recabarren (1855-), piano irakasle eta Arequipako abeslari entzutetsuaren, eta Rosa Morales Galup Limako abeslariaren semea (1853-), Txileko okupazioaren azken urteetan hazi zen -peruar guztien artean nazionalismo eferbeszentearen garaian-. - *Cuartel Primero* ezagunean, Barrios Altos-en. Oso gaztetatik *La Palizada-ko* kidea izan zen, Bohemiar gazteen eta kreole eta festazale izatearen artisten taldea. Militarra izan zen Zalditeriako Nagusi mailara arte. 

'Karamanduka' ezizena - Ogitxo txiki eta eztia, bere garaiera txikiari eta izaera zitalari erreferentzia egiten ziona - Ayarza de Morales-ek *Música Peruana*, *Limako Pilsen* eta *Un Paseo a Burro* antzerki aldizkarietan idatzi zuen, XX. mendearen hasieran arrakasta handia izan zutenak. *El Comercio* jaialdiko kritikaria izan zen eta *Los Ojos del Puente* eta *La Palizada* bals tradizionalaren *eta La Borrachera* polkaren egilea da .

Rosa Mercedes Ayarza Morales-en neba da, musikagile, kantu irakasle, jakintsu eta Peruko musikaren difusore handia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Una Criolla Flor Morena.* .

Kanpo estekak
-------------

* La Palizada
* Peruko kreolak: Alejandro Ayarza "Karamanduka"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5566245
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2068156811369245390001
* BNA: 000045536

 |

* Wd Datuak: Q5566245
**Incahuasi** edo **Nevado de Incahuasi** (kitxueraz: Inka wasi, Inkaren etxea) 6.640 m-ko geruza-sumendi bat da, Argentinako-Txileko mugan kono kamutsaren forma duena, eta San Francisco, El Fraile, El Muerto, Ojos del Salado, Cerro Solo eta Tres Cruces bezalako beste sumendi erraldoien kate luze baten amaiera.

Munduko sumendirik altuenetakoa dela eta, ziurrenik, XIX. mendearen erdialdera igo zuen E. Flint ingeniari ingelesak eta 1913an Walther Penck geologo alemaniarrak, ondoko San Francisco sumendia konkistatu eta lau egunera.

Igoera *Las Grutas ingurutik* abiatuta egin daiteke. Tontorra krater handiaren ipar-ekialdeko ertzean dago.

Azpimarratzekoa da Catamarca probintzia berean, dagoeneko Saltako mugan Incahuasi izeneko beste gailur altu bat dagoela.

Deskribapen orokorra
--------------------

Inaktibo dagoen Robertson kalderaren hego-ekialdeko isurialdean kokatuta dagoenez, Incahuasi sumendia bere egitura nagusia hegoalderantz gutxi gorabehera 3,5 kilometroko diametroa duen galdara handia osatzen duten bi kono irekiz osatuta dago. Ekialdeko oinarrian posible da beste bi erupzio gune aurkitzea, horietako batean bi milioi urtetik gorako jarduera aztarnak agertzen dira eta bestea, iparralderago kokatuta dagoena, sumendi honen azken jarduera eruptiboa irudikatzen du, duela 11.000 urte inguru.

Fitxategi:Estatuilla y chuspa.jpg Zilarrezko emakumezko estatuatxoa eta koka hostoz betetako artilezko poltsa (chuspa).
Incahuasik ez du igoera asko aurkezten inguratzen duen klima ezegonkorragatik eta mendizaleak aurrean duen basamortuan zehar egin behar duen hurbilketa luzea dela eta. Baldintza horiek ez ziren eragozpenak izan inkentzat inperioaren plan espansionistak eta menderakuntza zuzentzeko zentro militarra, politikoa eta administratiboa estrategikoki finkatzen zuten asentamenduak eraikitzeko. Denboraren joanak eta gizakiaren ekintzak hondakin horiek okertu badituzte ere, "Inken eserlekua" deiturikoa gordetzen da oraindik, ustez inkak edo bere semeak erabiliko zuten eraikuntza bitxia. Eserleku edo tronu honen atzealdea horman sartutako harlauzaz osatuta dago, besaulkiak gainjarritako harlauza batzuk diren bitartean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Nevado Incahuasi - Wikiexplora» *www.wikiexplora.com*.

Kanpo estekak
-------------

* Viajeros4x4 "Munduko sumendi altuenekin osatutako taula"
* Incahuasi sumendiaren argazkiak Viajeros4x4-n
* Incahuasiren deskribapena Andeshandbook liburuan
* "Montañas Argentinas Incahuasi" Mendiko Kultura

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1478849
* Commonscat Multimedia: Incahuasi

---

 |

* Wd Datuak: Q1478849
* Commonscat Multimedia: Incahuasi
**Francesco Tuttavilla Tufo**, San German eta Sassoneko dukea, (Napoli, 1604 - Madril, 1679ko urtarrilaren 30a) espainiar monarkiaren alde borrokatu zuen italiar noble eta militarra izan zen.

Espainiar armadan karrera egin zuen eta, 1664an, erregeak Nafarroako erregeorde izendatu zuen.

Biografia eta ibilbidea
-----------------------

Francesco Tuttavilla Tufo, San German eta Sassoneko dukea, 1604an jaio zen Napolin. Familia noblea izan zuen eta Ottavio Tuttavilla eta Porzia del Tufo izan zituen guraso. Erresuma hartako familiako feudoen jabe izan zen eta, Espainian, Albalá estatuaren jauna izan zen. Baita Peñausendeko komendadore ere, Santiago Ordenan.

Catalina de Cárdenas eta Colón de Toledo (1625-1707) izan zuen emazte eta, alargun zelarik, Puebla del Maestreko XIV. kondesa izan zen. Izan zituzten seme-alabak, baina ez zuen inork biziraun.

### Portugalgo gerra

Gerra honetan, jeneral izan zen Extremadurako armadan.

### Nafarroako erregeordea

1664ko apirilaren 21ean, Nafarroako erregeorde izendatu zuten, Astorgako markesaren ordez. Maiatzaren 23an iritsi zen Iruñeara eta hurrengo egunean egin zuen zin karguan.

1667ko azaroaren 15ean, Diego Caballero de Illescasek hartu zuen haren ordea, baina Francescok jarraitu zuen karguan beste 3 hilabetez. Erakunde guztiei agur esan ondoren joan zen Madrilera 1668ko otsailaren hasieran.

### Kataluniako erregeordea

Sardinia eta Kataluniako erregeorde ere izan zen, Italiako kontseiluko kide eta beste hainbat kargu Filipe IV. aren erreinaldian. Baita estatu-kontseilari Karlos II.arekin ere.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Antonio Pedro Sancho Dávila** | **Nafarroako erregeordea**1664ko apirila-1668ko otsaila | Ondorengoa**Diego Caballero de Illescas** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Manuel de los Cobos y Luna, Camarasako markesa** | **Sardiniako erregeordea**1668ko abendua-1673ko urtarrila | Ondorengoa**Fernando Fajardo, Véleko markesa** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Francisco Fernández de Córdoba, Sessako VIII. dukea** | **Kataluniako erregeordea**1673ko abuztua-1675eko urria | Ondorengoa**Juan Pacheco Osorio, Cerralboko markesa** |

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8962563

 |

* Wd Datuak: Q8962563
**Popocatépetl** (nahuatlezko *popoca*, "ketzaile" eta *tepetl*, "mendi") Mexiko erdialdeko sumendi aktiboa da, Morelos, Puebla eta Mexiko estatuen mugan kokatua. Mexikoko bigarren mendi garaiena da, Pico de Orizaba tontorraren atzetik. Iztaccíhuatl-Popocatépetl Parke Nazionalean kokatzen da, Mexiko Hiritik 55 km hego-ekialdera dago.

Datu historikoak
----------------

1947an erupzio garrantzitsu bat izan zen. 1994ko abenduaren 21ean, sumendiak errautsak eta gasa kanporatu zituen eta inguruko herriak hutsarazi zituzten. 2000ko abenduan, milaka pertsona ebakuatu zituzten bulkanologoek alarma jo zutenean. 2007ko abenduaren 1ean, beste errauts kanporaketa bat egin zuen, 2 km igo zena.

Lehenengo igoera Tekunipa gizataldeak egin zuen 1289an. Lehen espainiar igoera 1519an egin zen, Diego de Ordásek gidatutako espedizioan. Hernán Cortés konkistatzaileak bidali zituen hara, sumendiko krater ertzeko sufrea biltzera, bolbora ekoizteko nahitaezko gai baliagarria.

XVI. mende hasieran, sumendiaren magalean espainiarek monasterio ugari eraiki zituzten, bertako populazioa kristautzeko asmoarekin. Hauetako hamalau Gizateriaren Ondare izendatu zituen UNESCOk 1994an, "XVI. mende hasierako monasterioak Popocatépetl magalean" izenarekin.

Galeria
-------

* El Iztaccíhuatl eta Popocatépetl goizargian Mexiko Hiritik ikusita.El Iztaccíhuatl eta Popocatépetl goizargian Mexiko Hiritik ikusita.
* Popocatépetl fumarola (2001ko urtarrilaren 22an).Popocatépetl fumarola (2001ko urtarrilaren 22an).
* Popocatepetl sumendia Cuijingo herritik ikusita (2010).Popocatepetl sumendia Cuijingo herritik ikusita (2010).
* Popocatepetl 1890 - 1930 artean.Popocatepetl 1890 - 1930 artean.
* Sumendia elurtua.Sumendia elurtua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *El volcán Popocatépetl lanza exhalaciones y cenizas sobre Ciudad de México.* .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Sumendiaren eguneroko jarraipena arriskuak aurreikusteko.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181157
* Commonscat Multimedia: Popocatépetl

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236998408
* LCCN: sh95001509
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q181157
* Commonscat Multimedia: Popocatépetl
**Jose Maria Goyena Barandalla** (Zarrakaztelu, Nafarroa Garaia, 1930 - Iruñea, 2021eko abuztuaren 13a) enpresaria eta Sodena enpresa publikoaren burua izan zen, Jaime Ignacio del Burgoren eskutik.

Biografia
---------

Zarrakaztelun jaioa, bere ikasketak Zaragozako Unibertsitatean egin zituen. Han ingeniari teknikoaren titulua eskuratu zuen. 1952an Imenasan, Huarte taldearen enpresan lanean hasi zen. 1953an Felix Huartek Perfrisa sortu zuen; enpresa hau 1955ean Rotxapean (Iruñean) kokatu zen eta Goyena hasi zen bertan lanean. Enpresa berriak frankismoaren ekonomiaren garapenari esker asko zabaldu zen, Goyena zuzendari orokorra izanik. 1973an, ordea, petrolioaren krisia zela eta, Huarte taldeak Perfrisa Ensidesa taldeari saldu zion. Geroago Perfrisa CSI enpresa publikoan sartuko zen. Goyena Berrioplanon zegoen Comelsan hasi zen lanean. Comelsa Perfrisaren eskumendeko enpresa zen. Perfrisatik Movinord sortu zen eta Goyena, Huarte taldearekin eta Barandiaran familiarekin, akzioduna zen. 

1983an Jaime Ignacio del Burgok Goyena Sodena buru gisa izendatu zuen. Sodena Nafarroako Foru Aldundiak sortutako elkarte publikoa zen; haren helburua Nafarroara inbertsioak erakartzea zen. Sodenaren %80 kapitala Nafarroako Gobernuarena eta %20a Nafarroako Kutxarena. Goyenak Sodena 1984tik 1987 arte zuzendu zuen, Antonio Aragón industria kontseilaria izan zen urtetan. Sodena utzita beste ekimenetan aritu zen, besteak beste Arvo Sistemetan. Beste enpresa askotan kargua bete zuen. Halaber, Nafarroako Gizakia Helburu Fundazioan lan egin zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108094781

 |

* Wd Datuak: Q108094781
**Teodoro Núñez Ureta** (Arequipa, 1912 - Lima, 1988) Peruko margolari autodidakta izan zen, Limako Arte Ederretako Eskola Nazionaleko zuzendari izan zen 1973 eta 1976 artean.

Biografia
---------

Teodoro Núñez Ureta Arequipan jaio zen 1912ko apirilaren 1ean. Bere trebakuntza autodidakta izan zen berak eta bere belaunaldiko lagunen eta anaia gazteenen testigantzek, tartean Carmela Núñez Ureta poetak esandakoaren arabera. Haurtzaroan zelaira joatea gustatzen zitzaion bakarrik edo bere familiaren konpainiarekin eta Enrique Masías irakaslearekin batera, arte plastikoetara dedikatzera bultzatu zuen bere nerabezaroan erretratuetarako eta paisaiarako zuen gaitasun bikaina ikusi zuenean. pintura akuarela landu zuen zelaian bere anaia Alejandro Núñez Uretarekin batera, anaia gazte hau, urte batzuk geroago, Luis Palao Berastain margolariaren laguna, adizkidea eta landa irakaslea izanik.

"La Abuela" artikulu kostunbristarekin, 1943ko Kazetaritza Sari Nazionala eman zioten. Guggenheim Fundazioaren babespean, Estatu Batuetara bidaiatu zuen (1943-1944). "Academismo y Arte Moderno" liburua idatzi zuen (1945). Liman kokatuta, 1950az geroztik, 1959an, Ignacio Merino Kulturako Sari Nazionala irabazi zuen 1954an Ekonomia, Ogasun eta Merkataritza Ministerioan egin zuen horma-irudiari esker, "Peru eraikitzen" izenarekin, freskoa pintatzeko teknikan. (6.00m x 16.00m), muralgile gisa egindako lanetan margolariaren lanik garrantzitsuenetakoa da.

Limako Arte Ederretako Eskola Nazionaleko zuzendaria (1973-1976) eta Idazle eta Artisten Elkarte Nazionaleko presidentea (1978-1980) izan zen. Liman, Arequipan, Txilen, Venezuelan, Panaman, Mexikon, Kanadan, Estatu Batuetan, Errusian, Suedian eta Bulgarian erakutsi zituen bere lanak.

Kanpo estekak
-------------

* Núñez Ureta familiaren arte eskolak
* Teodoro Núñez Ureta Museo Birtuala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9085937
* Commonscat Multimedia: Teodoro Núñez Ureta

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 121840892
* ISNI: 0000 0000 8040 3715
* BNF: 167976023 (data)
* GND: 1057601276
* LCCN: n92075358
* SUDOC: 128020938
* ULAN: 500117283

 |

* Wd Datuak: Q9085937
* Commonscat Multimedia: Teodoro Núñez Ureta
Semeru, 2004ko uztaila
**Semeru** (indonesiera: **Gunung Semeru**), Javan (Indonesia) dagoen sumendia da. Java uharteko mendirik altuena da. Estratosumendi horri **Mahameru** ere esaten zaio, *Mendi Handia* esan nahi duena.
Hindu-budisten mendi mitikotik datorkio izena: Meru edo Sumeru, jainkoen bizilekutik.

Geologia
--------

Ekialdeko Javaren kostaldeko planoen gainean dago, gailur handi bat duela. Kraterraren gailurrean lerro baten bidez eratutako kraterraren aintzira ikus daiteke. Semeru Tengger-eko Konplexu Bolkanikoaren hegoaldeko muturrean dago.

Erupzio-historia
----------------

Semeruren erupzio-historia nahiko zabala da. 1818tik 55 aldiz sartu da erupzioan (horietatik 10etan heriotzak eragin ditu), laba-ibaiekin eta piroklastoekin. Semeruk izan dituen erupzio guztiak jaso eta sailkatu dira.

Semeru etengabe erupzio egoeran egon da 1967tik gaur arte. Erupzio txiki horiek 20 minutu inguru irauten dute.

Semerua turistek eskalatu ohi dute, Ranu Paneko herritik iparralderantz hasita. Aditu ez direnentzat oso arriskutsua izan daiteke hori. Soe hok Gie, 1960ko hamarkadako indonesiar ekintzailea, 1969an hil zen gas pozoitsuak arnasteagatik Semerua eskalatzen ari zela.

2021eko abenduaren 4an urtean bigarren aldiz eztanda egin zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   for March 2009 eruption
2. ↑    *Birth of Soe Hok Gie.*  Viva News 17 de diciembre de 2008.
3. ↑   **(Ingelesez)** BASOEKI, AGOES.  (2021-12-04). «Indonesia's volcano spews ash, gas, killing 1, dozens hurt» *San Francisco Chronicle* (Noiz kontsultatua: 2021-12-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q270158
* Commonscat Multimedia: Semeru

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 170339936
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1106389

 |

* Wd Datuak: Q270158
* Commonscat Multimedia: Semeru