recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Khepri**, eguzki jainkoa, autosortua, betiereko biziaren ikurra, egiptoar mitologian, existentziaren etengabeko aldaketaren irudia zen.

Ikonografia
-----------

Zerutik eguzki diskoa bultzatzen ari zen kakalardo bat bezala irudikatua izan zen. Baita kakalardo burudun gizon bat bezala ere, batzuetan, uas zetroa eta ankha zeramatzana.

Mitologia
---------

Kheprik bere burua sortzen zuen goizero, Eguzki "berri" bezala birsortuz, eta, horregatik, Atumekin lotua izan zen. Betiereko bizitzaren ikur bezala, goizeko eguzkia zen, Ra jainkoaren manifestazio bat. Piramideen testuen arabera, Lurra, Khepri jainkoaren kerru bat zen.

Bizidunek jasaten dituzten aldaketen hasiera sinbolizatzen du, jaiotzen direnetik hiltzen diren arte, baita bere birsortzea ere, Dauteko frogak gainditzen bazituzten.

Sinkretismoa
------------

Atum jainkoarekin lotua izan zen, autosortutako eguzki jainkoa, batzuetan, Ra jainkoaren manifestazio bezala goiza argitzean.

Gurtza
------

Bere santutegi nagusia, *Iunu*n, (Heliopolis)en zegoen, Kairotik gertu.

Kakalardo sakratua, hil errituetan erabilitakoa, Antzinako Egiptoko kuttunik ezagunenetako bat izan zen.

Kanpo estekak
-------------

* Rosa Thode, *Panteoi Egiptoarra*, egiptologia.orgen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215940
* Commonscat Multimedia: Khepri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6094711
* BNF: 162351264 (data)
* GND: 132450534
* SUDOC: 117325880
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q215940
* Commonscat Multimedia: Khepri
**Kharagauli** (georgieraz: ხარაგაული) Georgiako Kharagauli barrutiko gune administratiboa da. Chkherimela ibaiaren bi ertzetan dago, arroila estu eta sakon batean, itsas mailatik 280-400m-ra.

Sorrera
-------

Tren geltoki gisa sortu zen 1870eko hamarkadan, Poti-Tbilisi trenbidea eraiki zenean. Kharagaulik funtzio administratiboa hartu zuen, gero ekonomikoa.

Geografia
---------

Inguruaren mendebaldeko sarreran, Chkherimena ibaia haitzarte estu batetik igarotzen da. Ibaiaren ezkerraldean, erraldoien estatua bi daude; eskuinean, bi zulo handi. Eremu hau, "erraldoiaren zuloa" deitzen zaio erakargarri turistiko txikia izateko balio du. Ibaiertzak parke handia ere badu.

Arroilan gora, Erdi Aroko gotorleku zahar baten hondakinak daude, Khandi edo Kharagauli gotorlekua deitzen dena. Gotorlekua Kartliko Vakhtang VI.a ezkondu zen gunea delako nabarmentzen da. Gainera, hilobiak daude menditik gertu, K. a. XIV-XI. mendeetakoa, baita kristau eliza baten hondakinak ere. 
[ *<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2020)">aipamena behar da</span>* ]
Hirigunearen erdialdean hiru solairuko administrazio eraikina dago. Eskualdean bigarren hezkuntzako hiru ikastetxe daude, apaizgaitegi bat, bi haurtzaindegi, ospitale bat, poliklinika bat, liburutegi bat, musika eskola bat, antzoki bat, auzitegi bat, posta bulegoa, eskualdeko ikasketen museoa, bi lantegi (altzariak eta industria fabrikazioa), eta komunikazio sailak. Imeretiren zati handi batean bezala, ardoaren ekoizpena (eta eratorritako edariak) ekonomiaren sektore nabarmena da; han sortzen dira Ubisa eta Nunisi koñakak iturriko urarekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14645211
* Commonscat Multimedia: Kharagauli

---

 |

* Wd Datuak: Q14645211
* Commonscat Multimedia: Kharagauli
**Mineral konderria** (ingelesez: *Mineral County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Creede da. 2010eko zentsuaren arabera 712 biztanle zituen, Mineral kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Mineral konderriak 2.273,19 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,22 ura dira. Beste 2.267,97 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,19 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 712 pertsonetatik 699 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 21 dira. 2 beltzak edo afroamerikarrak. 4 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 6 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312473
* Commonscat Multimedia: Mineral County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140798964
* LCCN: n85389738
* **Lekuak**
* OSM: 443692
* TGN: 2000231

 |

* Wd Datuak: Q312473
* Commonscat Multimedia: Mineral County, Colorado
**Mortadelo eta Filemon** (jatorrizko gaztelaniazko bertsioan: *Mortadelo y Filemón*) gaztelaniazko komiki sorta arrakastatsua da, Francisco Ibáñez Talavera bartzelonarrak 1958ko urtarrilaren 20an sortua, *Pulgarcito* aldizkarian, *Mortadelo y Filemón, agencia de información* izenarekin. Era berean, Espainian egindako komiki lanik itzuliena da, Jose Escobar hirikidearen Zipi eta Zaperen aurretik. Pertsonaia nagusiak Mortadelo eta Filemón Pi lankideak dira: lehenengoak, mozorrotzeko gaitasun apartekoa duena, xelebrearena egiten du; bigarrenak, serioarena. Euskaraz 1960ko hamarkadan argitaratu ziren haien istorioak, Pan-pin aldizkarian *Txorizo eta Txistorra* izenekin.

Pertsonaiak
-----------

Bikoteaz gain, *El Superintendente Vicente* (edo *El Súper*, TIAko buruzagia), *Profesor Bacterio* (TIAko irakasle eroa), *Ofelia* (Superren idazkaria, Mortadeloz maitemindua), *Irma* (beste idazkaria, hala Mortadelo nola Filemon erakartzen dituena).

Beste hizkuntza batzuetan
-------------------------

* *Clever & Smart* alemanez, norvegieraz eta txekieraz.
* *Mort & Phil* ingelesez.
* *Mortadel et Filémon* edo *Futt et Fil* frantsesez.
* *Mortadelo e Salaminho* (Brasil) eta *Mortadelo e Salamão* (Portugal) portugesez.
* *Mortadella e Filemone* edo *Mortadello e Polpetta* italieraz.
* *Paling & Ko* nederlanderaz.
* *Flink och Fummel* suedieraz.
* *Flip & Flop* danieraz.
* *Älli ja Tälli* finlandieraz.
* *Zriki Svargla & Sule Globus* serbo-kroazieraz.
* *Mortadelc pa File* eslovenieraz.
* *Dörtgöz ve Dazlak* turkieraz.
* Αντιριξ και Συμφωνιξ (*Antirix kai Symphonix*) grekoz.

Zineman
-------

Marrazki bizidunetakoez gain, aktore errealekin egindako bi film zinemaratu dituzte orain arte: *La gran aventura de Mortadelo y Filemón* (2003) *Mortadelo y Filemón. Misión: Salvar la Tierra* (2008) eta *Mortadelo y Filemón contra Jimmy el Cachondo* (2014).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1100856
* Commonscat Multimedia: Mortadelo y Filemón

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 306258064
* GND: 7596995-6

 |

* Wd Datuak: Q1100856
* Commonscat Multimedia: Mortadelo y Filemón
**Egun bereko alarguntsa** izenburuarekin izendatu da ahozko tradiziotik datorkigun balada.

Hitzak
------

Gehien hedatu den bertsioa, ahozko transmisiotik paperetara Jean Dominique Julien Sallaberrik ekarri zuen 1870. urtean.

Hona ekialdeko bertsio bat:

Goizian goizik jeiki nündüzün espusa nintzan goizian,
bai eta zetaz ere beztitü ekia jelki zenian;
etxekoandere zabal nündüzün egüerdi erditan,
bai eta ere alargüntsa gazte ekia sartü zenian.
- Musde Irigarai, ene jaona, altxa izadazüt büria;
ala dolütü ote zaizü eneki espusatzia?
- Ez, ez, etzitadazü dolütü zureki espusatzia,
ez eta ere dolütüren bizi nizano lürrian.
Nik banizün maitetto bat mündü ororen ixilik,
mündü ororen ixilik eta Jainko Jaonari ageririk;
buket bat igorri ditadazüt lili arraroz eginik,
lili arraroz eginik eta erdia pozuatürik.
- Zazpi urtez etxeki dizüt gizon hila kanberan;
egünaz lür hotzian eta gaiaz bi besuen artian.
Zitru urez üküzten nizün astian egün batian,
astian egün batian eta ostirale goizian.
Eta hona mendebaldeko bertsio bat:

Bart hamarretan dontzella nintzan,
hamabietan ezkondu,
ordu bi santu goxekuetan
gelditu nintzan alargun,
ordu bi santu goxekuetan
gelditu nintzan alargun.
Hauxe da pena eta tristura,
gañera pesadunbria,
ordu bateko senarragatik
alargun gelditutia,
ordu bateko senarragatik
alargun gelditutia.
Bertsio gehiago batu zituen, esate baterako, Antonio Zavalak

### Dokumentatutako bertsio batzuk

Antonio Zavalak adierazi zuen legez, balada hau sarritan argitaratu da eta beti, edo gehienetan behintzat, Sallaberriren liburutik hartuta. Ona argitalpen batzuk:

* **(Frantsesez)** Jean Dominique Julien Sallaberri: *Chants populaires du Pays Basque paroles et musique originales recueillies et publiées avec traduction française*. (1870). (130 or).
* *Eskualdun Kantuak* kantutegia, Buenos Aires, 1904.
* *Gure Herria* aldizkaria, 1927.
* *Kantuz* kantutegia, Editions "Eskual-herria", Bayonne.
* *Mariya* kantutegia, Imprimerie M. Mendiburu, Bordeaux.
* *Charamela* kantutegia, Imprimerie Darracq, Bayonne, 1951.
* *Kantu kanta kantore* kantutegia, Baionan, 1967, Kordelie.
* **(Gaztelaniaz)** Juan Carlos Guerra: *Los Cantares antiguos del Euskera*. Donostia, 1924.
* Joseba Lakarra, Koldo Biguri & Blanca Urgell: *Euskal Baladak...*, bigarren alean, Donostia, 1983, (79. or.).
* **(Gaztelaniaz)** Antonio Zavala, *Euskal erromantzeak / Romancero vasco* Auspoa. Sendoa ISBN 84-89080-68-2

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Frantsesez)** Jean Dominique Julien Sallaberri: *Chants populaires du Pays Basque paroles et musique originales recueillies et publiées avec traduction française*. (1870). (130 or).
2. ↑  Adolfo Arejita, Igone Etxebarria, Jaione Ibarra: *Mendebaldeko Euskal Baladak / Antologia*, Bilbo, 1995, (27 orrialdean).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Antonio Zavala, *Euskal erromantzeak / Romancero vasco* Auspoa. Sendoa ISBN 84-89080-68-2

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492339

 |

* Wd Datuak: Q20492339
*Beste esanahietarako, ikus «Edgar Quinet (Parisko metroa)».*

**Edgar Quinet** (Bourg-en-Bresse, Frantzia, 1803ko otsailaren 17a - Paris, Frantzia, 1875eko martxoaren 27a) frantses historialaria, politikaria eta idazlea izan zen.

Biografia
---------

Greziari eta Alemaniari buruzko historia-liburuak idatzi zituen: *De la Grèce moderne et de ses rapports avec l´Antiquité* (1830, *Grezia modernoaz eta Antzinatearekin dituen harremanez*), *Système politique de l´Allemagne* (1831, *Alemaniako sistema politikoa*).

Klerikalismoaren etsai amorratua izan zen, eta horren erakusgarri dira Collège de France ikastetxean irakatsi zituen gaiak: *Contre les jésuites* (1843, *Jesuiten aurka*); *L´ultramontanisme* (1844, *Ultramontanismoa*); *Le christianisme eta la Révolution française* (1845, *Kristautasuna eta Frantziako Iraultza*).

1846an, kargu horretatik kendu zuten. 1848an, diputatu hautatu zuten, eta estatuaren eta eliza katolikoaren arteko erabateko bereizkuntzaren alde agertu zen. 1851ko estatu-kolpearen ondoren, erbesteratu egin behar izan zuen, Belgikara lehenengo eta Suitzara gero. 1870ean itzuli zen Frantziara. 1871n, diputatu hautatu zuten, berriro.

Olerkia, antzerkia, literatura eta arte-kritika ere landu zituen. Quineten ustez, gizonaren eta munduaren arteko borroka luzearen sekretuak bilatzea da historiaren helburua.

Beste idazlan batzuk: *Les Révolutions d´Italie* (1852, *Italiako iraultzak*); *Histoire de mes idées* (1858, *Nire ideien historia*), autobiografia; *La Révolution* (1865, *Iraultza*); *La Création* (1870, *Sorrera*); *La République* (1872, *Errepublika*), *L´Esprit nouveau* (1875, *Espiritu berria*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Edgar Quinet*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Edgar Quinet (Parisko metroa)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q551735
* Commonscat Multimedia: Edgar Quinet

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 41845467
* ISNI: 0000 0001 2129 6478
* BNE: XX844288
* BNF: 11920902f (data)
* CANTIC: a11272090
* GND: 11859737X
* LCCN: n83025490
* NDL: 01026653
* NKC: jn19990006769
* NLA: 35437994
* SNAC: w6mp5hzz
* SUDOC: 027086496
* BIBSYS: 90172053
* ICCU: CFIV112539
* Open Library: OL77145A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 105371
* Lur: 05059/eu\_q\_0065/q0065
* HDS: 013716
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 486
* Gutenberg proiektua: 40411

 |

* Wd Datuak: Q551735
* Commonscat Multimedia: Edgar Quinet
**Edgar konderria** (ingelesez: *Edgar County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Paris da. 2010eko zentsuaren arabera 18.576 biztanle zituen, Edgar kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Edgar konderriak 1.616,14 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,61 ura dira. Beste 1.614,53 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,49 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.576 pertsonetatik 18.329 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 187 dira. 63 beltzak edo afroamerikarrak. 23 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 33 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 123 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484124
* Commonscat Multimedia: Edgar County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155950947
* LCCN: n81098948
* NARA: 10039175
* **Lekuak**
* OSM: 1801525
* TGN: 2000504

 |

* Wd Datuak: Q484124
* Commonscat Multimedia: Edgar County, Illinois
**Kilab ibn Murrah** (arabieraz: كلاب بن مُرة‎‎, 373an jaioa) Mahomaren bir-bir-bir-birraitona izan zen aitaren aldetik eta bir-bir-birraitona amaren aldetik.

Biografia
---------

Kilab Murrah ibn Ka'b ibn Lu'ay ibn Ghalib ibn Fihr ibn Maliken semea zen honen lehen emaztea zen Hind bint Surayr ibn Thalabah ibn Harith ibn Fihr ibn Malikekin. Bere bi gurasoak Ibrahimen askazikoak ziren (Abraham) euren seme Ismailen (Ismael) aldetik, eta euren leinua Fihrrengaino heltzen da, Banu Qurayshen sortzailea.

Bi anai-orde zituen, Taym ibn Murrah eta Yaqazah ibn Murrah, bere aitaren bigarren emaztearen Asma bint Adiy (Hind bint Harithah al-Bariqiyyah) Asadekoarekin.

Fatimah bint Sa'd ibn Saylekin ezkondu zen, eta berarekin bi seme izan zituen. Bere semerik zaharrena, Zuhrah ibn Kilab, Banu Zuhrah klanaren sortzailea izan zen eta bere semerik txikiena, Qusai ibn Kilab Kaaba zaintzen zuen lehen Quraysha izan zen. Bere heriotzaren ostean emazteak Bani Azra leinuko Rabi'ah ibn Haram ezkondu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2327777

 |

* Wd Datuak: Q2327777
**Drahomíra Stodorrekoa** (c. 877 edo 890 - 934 edo 936 ondoren hila) Bohemiako dukesa ezkontidea izan zen 915tik 921era. Premisliden Vratislaus I.a Bohemiakoaren emaztea izan zen. Bohemiako Dukerriko erregentea izan zen 921etik 924ra, Wentzeslao I.a Bohemiakoa adinez txikikoa zen bitartean. Bere amagin arreba Ludmila Bohemiakoa erailketa kontratatzeagatik ezaguna da.

Amagin arrebaren hilketarekin Drahomirak boterea hartzen zuela ikusita, Henrike I.a Alemaniakoak agindui zuen boterea Wentzeslaori ematea. Drahomírak ez zuen nahi Wenceslaok boterea hartzea, bere amonak hezi baitzuen eta ez zegoelako ados jasotako hezkuntzarekin. Bere seme kuttuna Boleslau Bohemiakoa zen.

935an Boleslauk Wentzeslao anaia hil zuen eta Drahomira Kroaziara erbesteratu zen. Ohiturak dio gurdi batek harrapatuta hil zela, baina pertsonaiaren inguruko kondairak handiak dira, baita bere semeen arteko etsaitasuna bera piztu zuenarena edo paganismoaren alde egin zuenarena ere.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q440513
* Commonscat Multimedia: Drahomíra ze Stodor

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 103104666
* NKC: jx20091202002
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q440513
* Commonscat Multimedia: Drahomíra ze Stodor
***El segador*** Joan Miro margolariak eginiko lan bat da. 1937ko Parisgo Erakusketa Unibertsalerako egina. Josep Lluis Sert eta Luis Lacasa Navarrok diseinatutako Errepublikaren pabilioia apaintzen egon zen Pablo Picassoren Gernika eta Alexander Calderren Font de Mercurirekin batera. Erakusketaren desmuntaian galdu egin zen eta zuri beltzeko argazkiak daude soilik.

Historia
--------

Lana bertan sortu zen, *in situ*, Errepublikaren pabilioian. Josep Lluís Sert eta Luis Lacasak diseinatutako eraikuntzaren paneletan egin zen margolana. Helburua margolana eta arkitektura modu estuago baten lotzea zen. Erakusketa bukatzean, bere lana Gernikarekin batera eramango zutela uste zuen Mirok baina itxuraz Valentziara bidali zen. Gehiagorik ez zen jakin lanari buruz. Suntsitu egin zela uste da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   "Zer egin zuten d*reaper' Joan Miró?*
2. ↑  Malet, Rosa Maria.
3. ↑  Reaper
4. ↑  *, Pabellón Español en la Exposición Universal de Paris-en, 1937, Sevilla 1983*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6038971
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q6038971
***El viaje infinito de Sancho Panza***(euskaraz: «Santxo Panzaren bidaia amaigabea») Alfonso Sastre idazleak 1984an idatzi zuen antzezlana da. Estreinaldia 1992an egin zen, Donostian; ondoren 1992ko Sevillako nazioarteko erakusketan taularatu zen.

Argumentua
----------

Miguel de Cervantesen obraren berrikuspena egin zuen Sastrek, On Kixote eta Sancho Panzaren paperak alderantzikatuz: oraingoan lehenengoak ez du nahi bigarrenaren bulkadak jarraitzea Mantxan zehar ibiltzeko, entuertuak deseginez, boteretsuen aurka eginez. Hau guztia Sanchoren ikuspuntutik ezagutuko da era oso bitxiaz: Santxok, On Kixote hil eta ezkutariak bere buruaz beste egiten saiatu ondoren, psikologoarengana doa eta azalduko du guztia.

Kritiko espainiar batzuek, esaterako Aurora Intxaustik ETA erakundearekin lotu izan nahi zuten lana.

Estreinaldia
------------

Estreinaldia 1992an egin zen, Donostian; ondoren 1992ko Sevillako nazioarteko erakusketan taularatu zen, Espainiako Antzerki Garaikidearen zikloan. Zuzendaria Gustavo Pérez Puig izan zen. Aktore nagusiak Pedro Ruiz (*Sancho*), Joan Llaneras (*Kixote*), Felipe Jiménez, Paco Camoiras eta Carlos Bofill ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Mariano de Pacoren komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5827076

 |

* Wd Datuak: Q5827076
|  |  |
| --- | --- |
| **Dolomita** | Mineral infotaula irakurtzeko eraMineral infotaula irakurtzeko era |
| Dolomita |
| Arroka sedimentarioa |
| **Mineral garrantzitsuak** | DolomitaKaltzita*Ankerita**Kutnohorita* |

**Dolomita** arroka sedimentario ez detritiko baten izena da eta baita berau sortzen duen mineralarena. Batzuetan **magnesio kareharri** izena ematen zaio.

Etimologia
----------

Izena Deodat Gratet de Dolomieuk 1791an lehen aldiz deskribatu zuelako Dolomitetan ematen zaio. Aurretik 1768an Lineok deskribatu zuela pentsatzen da eta 1778an "usain txarreko harria" izena eman zion Belsazar Hacquet naturalista austriarrak.

Ezaugarriak
-----------

Dolomita arroka batez ere dolomita mineralaz osatua dago. Honek (CaMg(CO3)2) formula du. Arroka hau normalean kareharriaren eraldaketa kimikoz osatua dago.

Dolomita mineral moduan sistema trigonalean edo erronboedrikoan kristalizatzen du. Kolore txuri, gris edo arroa duten kristalak sortzen dira, normalean masiboak. Kaltzitaren ezaugarri antzekoak ditu, baina ez da erraz disolbatzen azido klorhidrikoan. Mohs eskalan 3,5-4 bitarteko gogortasuna du eta 2,85eko grabitate espezifikoa. Errefrakzio indizea nω = 1,679 - 1,681 eta nε = 1,500eko balia du.

Dolomita eta burdinadun ankeritaren artean soluzio solido bat dago. Burdina dagoenean kolore horixka edo marroixka izaten du. Manganesoa agertzen da MnO forman %3an gutxi gorabehera. Manganeso eduki handia dagoenean arrosa izaten da eta kutnohorita mineralarekin soluzio solidoa sortzen da. Beruna eta zinka ere ager daitezke magnesioaren ordez.

Erabilerak
----------

Magnesio oxidoaren eta magnesioaren beraren iturri nagusietako bat da dolomita. Material errefraktari gisa ere erabiltzen da, tenperatura altuetan ere bere ezaugarriak mantentzeko gai baita. Azkenik keramika eta margo zuriak ekoizteko erabiltzen da, bai eta beira sortzeko ere.

Lurzoruetan pH-aren buffer lana egiteko ere gehitzen da dolomita hautsa, bai eta akuarioetako uraren pHa neutralizatzeko ere.

Iruditegiak
-----------

* Dolomita harria.Dolomita harria.
* Dolomita harria.Dolomita harria.
* Teruelita, Teruelgo dolomiaren barietatea.Teruelita, Teruelgo dolomiaren barietatea.
* Dolomitak.Dolomitak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q167741
* Commonscat Multimedia: Dolomite (mineral)

---

* **Identifikadoreak**
* NARA: 10638061
* AAT: 300209942
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q167741
* Commonscat Multimedia: Dolomite (mineral)
**Eldakar**, Tolkienen legendarium ospetsuan, Gondorreko hogeitabatgarren erregea da. Valakar eta Vidumaviren semea da, Iparraldeko Gizakien printzesa bat, Rhovanioneko Erresumakoa.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1255. urtean jaio zen, Rhovanionen. Bere izena quenyazkoa da, eta "Errege Elfoa" bezala itzul daiteke. Bere amak, Vinitharya izena eman zion, eta hala ezagutua izan zen Gondorreko tronura iritsi zen arte, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1432an.

Bere aitaren erregealdiaren amaieran, eta Eldakarrek nahastutako odola izatearen ondorioz, Gondor hegoaldeko nobleek, Senideen Arteko Borroka bezala ezagutu zena hasi zuten. Tronua hartu eta gutxira, Itsasontzietako Kapitaina zen Kastamir buru zuten nobleei aurre egin behar izan zien, Minas Anor eta Osgiliathen jasanez. Baina, 1437an, tronutik kendua da, eta Rhovanionera ihes egitea beste erremediorik ez zitzaion geratu, geratzen zitzaizion soldaduekin.

Kastamirrek hartu zuen Gondorreko tronua, baina errege ona ez zela frogatu zuen. Ondorioz, Eldakar, Anorien eta Ithilieneko Feudoen matxinada baten buru izan zen, hauei, Kalenardhon eta Iparraldeko Gizakiak batu zitzaizkielarik, eta Kastamir garaitu zuen Eruiko gurutzeen guduan, hau hilez eta, errebeldeak, setiatua izan zen Pelargirren babestera behartuz. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1448an, errebeldeek oraindik itsas boterea zutenez, Pelargir utzi eta Unbarrera ihes egin zuten.

Eldakarrek hartu zuen boterea, eta Osgiliath eta Minas Tirith berreraiki zituen, eta erregealdi on bat izan zuen hurrengo 43 urteetan. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1490ean hil zen, 235 urte bizi izan ondoren, bere etsaiek emandako argudioen funtsik eza frogatu zuena, nortzuk, odol nahastua izateagatik *Gizakien Erregeen maiestatea kaltetzen zen* (Eraztunen Jauna, A eranskina). Bere oinordekoa, bere seme txiki Aldamir izan zen, bere seme nagusia zen Ornedil Osgiliathen hil baitzuten, Kastamirrek hiria hartu zuenean.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Valakar** | **Gondorreko erregea**Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1432-1437 lehen aldiz eta 1447-1490 bigarren aldiz. | Ondorengoa**Aldamir** |
***El Diario de Huesca***, Huescan 1875 eta 1936 bitarte argitaratu zen egunkaria izan zen.

```
Lehen alea 1975eko azaroaren 16an argitaratu zen eta 1911 arte egunkariaren fundatzaileak, Manuel Camo Noguések, zuzendu zuen. 
Ha sido considerado «el medio más influyente de la historia periodística altoaragonesa».
```

Joaquín Costa lankide gisa aritu zen,

```
eta bertan, Institución Libre de Enseñanza delakoaren eta Emilio Castelarren figurak goraipatu ziren.
```

. Hala ere, XIX. mendearen amaiera aldera, aldentze bat gertatuko da Costarekin eta ILErekin desadostasun ideologikoak tarteko,

```
izan ere, Manuel Camo zuzendariaz zera esango baitute:«XIX. mendeko Espainiako kazikismo arketipoa da».
Primo de Riveraren diktaduran zehar, zeinarekin egunkaria kritiko agertu baitzen, egunkaria Luis López Alluék zuzendu zuen.
```

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Alvira Banzo 2000, 8 orr. .
2. 1 2  Teruel Melero 2001, 335 orr. .
3. ↑  Teruel Melero 2001, 336 orr. .
4. 1 2  Teruel Melero 2001, 340 orr. .
5. ↑  Teruel Melero 2001, 335-338 orr. .
6. ↑  Teruel Melero 2001, 337 orr. .
7. ↑  Fernández Clemente 2000, 97 orr. .

Bibliografia
------------

Aipatu bibliografia
-  Alvira Banzo, Fernando.  (2000). *El Diario de Huesca - 125 años después.*  Instituto de Estudios Altoaragoneses, 7-10 or. ISBN 84-8127-110-1..  

-  Fernández Clemente, Eloy.  (2000). *El Diario de Huesca - 125 años después.*  Instituto de Estudios Altoaragoneses, 97-104 or. ISBN 84-8127-110-1..  

-  Teruel Melero, María Pilar.  (2001). *Nuevas tendencias historiográficas e historia local en España: actas del II Congreso de Historia Local de Aragón (Huesca, 7 al 9 de julio de 1999).* , 333-340 or. ISBN 84-8127-112-8..

  

Bibliografia gehigarria
-  Frías Corredor, Carmen.  (1993). M.Á. Naval (Coord.) ed. *Cultura burguesa y letras provincianas: (Estudios sobre el periodismo en Aragón entre 1834 y 1836).*  Zaragoza: Mira, 255-265 or. ISBN 84-86778-86-7..  

-  García Guatas, Manuel.  (1989). *Metodología de la investigación científica sobre fuentes aragonesas: (Actas de la IV Jornadas).*  Zaragoza: Universidad de Zaragoza, Instituto de Ciencias de la Educación, 417-489 or. ISBN 84-7791-023-5..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***El Diario de Huesca*** Aldatu lotura Wikidatan |

* *El Diario de Huesca* egunkariko aleak *Diario del AltoAragón* hemerotekan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18600360
* Commonscat Multimedia: El Diario de Huesca

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 4647

 |

* Wd Datuak: Q18600360
* Commonscat Multimedia: El Diario de Huesca
**Els Visser** (Haren, 1990eko apirilaren 3a - ) triatleta herbehereetarra da. Triatloi ugari irabazi ditu, baita hainbat Ironman proba ere.

Biografia
---------

Utrechteko Unibertsitatean medikunta ikasketak egin zituen eta 2019an kirurjian doktoratu zen.

Ikasle zela Hellas atletismo klubean sartu zen eta 2016an *Sprint Ouderkerkplas* triatloia irabazi zuen. Hurrengo urtean Zuricheko Ironmanean hartu zuen parte eta laugarren egin zuen. Emaitza hauek animatuta zirujau lana utzi eta atleta profesionala bihurtzea erabaki zuen.

2018an Maastricht-Limburg Ironmanean Herbeheretako txapelduna izan zen. Igeriketa proban antolakuntzaren agindu oker baten ondorioz buia bat galdu zuen eta proba amaitu eta sei astetara deskalifikatu egin zuten. Zortzi hilabetera Herbeheretako Epaitegian justifikatu gabeko deskalifikazioa izan zela ebatzi zuen eta titulua berreskuratu zuen.

2014an Indonesian bidaiatzen ari zela itsasontziak arrezifea jo zuen eta urperatu egin zen. Els Visserrek eta Zeelanda Berriko emakumezko batek itsasontzitik salto egin eta zortzi orduz igerian ibili ondoren Sangeang uhartera iritsi ziren. Hurerngo egunean erreskatatu zituzten. Gertaturikoa kontatuz *Geen zee te hoog: Hoe ik een schipbreuk overleefde en de beste triatlete van Nederland werd* liburua idatzi zuen, "Nola bizirik iraun nuen naufragio baten ondoren eta Herbeheretako triatloilari onena bihurtu nintzen".

Palmaresa
---------

### Garaipenak

* **2016**
	+ Sprint Ouderkerkplas triatloia
* **2017**
	+ Heerenveen triatloia
	+ TriAmsterdam triatloia
* **2018**
	+ Moreton Bay (Australia) triatloia
	+ **Maastrichteko Ironmana**; Herbeheretako distantzia luzeko triatloi txapelduna
* **2019**
	+ Allgäu Immenstadt (Alemania) triatloia
* **2023**
	+ **Zeelanda Berriko Ironmana**

### Ironmanak

* 2017: 4.a, Züricheko Ironmana
* 2018: 01 !1. postua, urrezko domina Maastrichteko Ironmana
* 2019: 16.a, Hawaiiko Ironmana
* 2022: 02 !2. lekua, zilarrezko domina Lanzaroteko Ironmana
* 2022: 02 !2. lekua, zilarrezko domina Australia Mendebaldeko Ironmana
* 2023: 01 !1. postua, urrezko domina Zeelanda Berriko Ironmana

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Nederlanderaz)** «Triatlete Els Visser enige Nederlander op WK Ironman» *www.rtvnoord.nl* 2019-10-10 (Noiz kontsultatua: 2023-07-14).
2. ↑   **(Nederlanderaz)** «Rechter geeft triatlete Visser na acht maanden haar titel terug» *nos.nl* 2019-05-29 (Noiz kontsultatua: 2023-07-14).
3. ↑   «DPG Media Privacy Gate» *myprivacy.dpgmedia.nl* (Noiz kontsultatua: 2023-07-14).
4. ↑   **(Nederlanderaz)** «Glimmense zwemt na schipbreuk naar onbewoond eiland» *www.rtvnoord.nl* 2014-08-18 (Noiz kontsultatua: 2023-07-14).
5. ↑   **(Ingelesez)** «Geen zee te hoog: Hoe ik een schipbreuk overleefde en d…» *Goodreads* (Noiz kontsultatua: 2023-07-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104889306
* Commonscat Multimedia: Els Visser

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6258161211467140070009

 |

* Wd Datuak: Q104889306
* Commonscat Multimedia: Els Visser
**Josep Pedrerol Alonso** (Bartzelona, 1965eko irailaren 10a) kataluniar kirol kazetari, irratiko esatari eta telebistako aurkezle bat da.

Ibilbide profesionala
---------------------

Kazetaritzan lizentziatu ondoren 19 urterekin Ràdio Barcelona eta SER irratietako tokian tokiko irratsaioetan lanean hasi zen. Albistegietan aritu ondoren, *Area de gol* eta *Carrusel Catalunya* kirol irratsaioak aurkezteaz gain, *Carrusel Deportivo* irratsaioan ere parte hartzen hasi zen. Denak ere Katalunian mailako irratsaioak.

1990eko hamarkadan Canal+ telebista kateko *El Día Antes* eta *El día después* kirol saioak Michael Robinson ingeles futbolari ohiarekin aurkeztuz Espainia mailan ospetsu egin ziren. Intereconomía Televisión katean *Punto Pelota* kirol saioa aurkeztu zuen.

2013. urteaz geroztik *El Chiringuito de Jugones* eta *Jugones* kirol saioak La Sexta eta Mega kateetan aurkezten du.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Josep Pedrerol*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9013308
* Commonscat Multimedia: Josep Pedrerol

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX5173303

 |

* Wd Datuak: Q9013308
* Commonscat Multimedia: Josep Pedrerol
**Karlos III.a etorbidea** edota **Karlos III.a hiribidea**, ofizialki **Karlos III.a Noblearen etorbidea**, Nafarroako (Euskal Herria) hiriburua den Iruñea erdiguneko hiribide edo etorbide garrantzitsu bat da. Izena Karlos III.a Nafarroakoaren omenez darama.

Etorbidea
---------

Etorbide edo hiribide hau oso luzea eta zabala da, Iruñeko Bigarren Zabalgunearen bi ardatz nagusietako bat delarik (bestea Nafarroa Behereko etorbidea da), Gazteluko plazan hasi eta Askatasunaren plazan amaitzen da, bere erdialdean Merindadeen plaza biribildu eta iturriduna dagoelarik. Karlos III.a hiribideak merkatal izakera du, bere bi alboetan denda ugari daudelarik, horretaz gain kultura, banka eta nafar erakundeen eraikin ofizialak ere baditu, adibidez: Nafarroako jauregia, Gaiarre antzokia, Nafarroako Kutxaren egoitza, Eroritakoen monumentua etab.

Eraikin eta eskultura interesgarriak
------------------------------------

Karlos III.a hiribidean honako eraikin eta eskultura nabarmen hauek daude:

* Gazteluko Plaza
* Karlos III.a Noblearen monumentua
* Nafarroako jauregia
* Gaiarre antzokia
* Entzierroaren monumentua
* 1978ko Sanferminen oroitarria edota German Rodriguezen oroitarria
* Nafarroako Kutxaren egoitza
* Merindadeen plaza
* San Antonio eliza
* Askatasunaren plaza
* Eroritakoen monumentua

  

* Gazteluko PlazaGazteluko Plaza
* Nafarroako jauregiaNafarroako jauregia
* Karlos III.a Noblearen monumentua etorbidearen hasieranKarlos III.a Noblearen monumentua etorbidearen hasieran
* Gaiarre antzokiaGaiarre antzokia
* Entzierroaren monumentuaEntzierroaren monumentua
* Nafarroako Kutxaren egoitzaNafarroako Kutxaren egoitza
* Merindadeen plazaMerindadeen plaza
* San Antonio eliza.San Antonio eliza.
* Eroritakoen monumentuaEroritakoen monumentua

Azpiegiturak eta garraioa
-------------------------

Karlos III.a etorbidean Iruñerriko Eskualdeko Hiri Garraioaren honako lineek zerbitzua eskaintzen dute:

| Línea | Ibilbidea | Ordutegia | Maiztasuna | Oharrak |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | San Inazio etorbidea - Zizur Nagusia | Gauez | 60´ |  |
|  | Labriteko Jaitsiera - Noain - Beriain Zaharra | Gauez | 60´ |  |
|  | Sarasateko Pasealekua - Nafarroa Beherea etorbidea | Gauez | 15´- 30´ |  |
|

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Iruñea** |

* Karlos III.a hiribideko eraikin eta leku interesgarrien argibidea irakurgai. **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261308

 |

* Wd Datuak: Q12261308
Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jauna eleberriko eranskinetan, **Kalimehtar** Gondorreko hogeitamargarren erregea izan zen. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1736. urtean jaio zen, eta Narmazil II.aren semea da. Bere izena, quenya hizkuntzazkoa da eta "Argi iturria" esan nahi du.

Historia
--------

Kalimehtarrek hartu zuen Gondorreko tronua bere aita 1856an hil ondoren. Bere aurrekoek bezala, Lautadetako guduaren ondoren, Loeg Ningloron eta Karroka artean hedatzen zen Anduineko Haranen zatian bizitzen jarri ziren Iparraldeko Gizakiekin Gondorrek zuen adiskidetasun ohitura jarraitu zuen.

1899an, Marhariren seme den Marhwiniren bidez, Aurigak Kalenardhon mehatxatzen ari direla jakiten du, eta, Anduin, Ukondoen inguruan zeharkatzeko asmoa zutela. Kalimehtarrek, orduan, bere aita mendekatzeko aukera ikusi zuen, eta, beraz Eotheodekin aliantza bat ezarri zuen, eta, Marhwinirekin batera, eraso plan bat pentsatu zuen, Gondor, Dagorladeko gudua irabaztera eraman zuena.

Aliantza honek, garaipenaz gain *orduan inork aurreikusterik ez zuen etorkizun batean argituko zen eragin bat izan zuen: Gondor salbatzera joan ziren Rohirrimen bi espedizio handiak, Eorlen iritsiera Zelebranteko zelaietara eta Theoden erregearen adarrak Pelennorren, horiek gabe, erregearen itzulera alferrikakoa izango zena*.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1900ean, Dorre Zuria eraikitzea agindu zuen, bera hil aurretik amaitu zena. Xedea, etsaia begiztatzea ahalbidetuko zion zaintza dorre bat izatea zen. Uste denez, gainera, erregea bera izan zen Minas Tiritheko Palantirra han ezkutatu zuena, kontserbatzeko.

Kalimehtarrek, bere erregealdia, bakean amaitu zuen, Gondorren etsai nagusiak, barne gerra batean murgilduta baitzeuden, lurraldeen jabetzagatik. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1936an hil zen, bere oinordekoa, bere seme Ondoher izan zelarik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Narmazil II.a** | **Gondorreko erregea**Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1856-1936 | Ondorengoa**Ondoher** |
Kaltzio karburoa
**Karburoa** karbonoa beste elementu batekin konbinatzean sortzen den konposatu binarioa da. Solido gogorrak dira eta fusio-tenperaturak oso altuak dituzte.

Metal elektropositiboekin, alkalino, lurralkalino eta aluminioarekin karburo estekiometrikoak eta ionikoak sortu daitezke. Gehienetan dikarburo (-2) ioia C22- dago eta batzuetan, Be2C, Al4C3, C4- ioia. Karburoak oso erreaktiboak dira (CaC2).

Karburo kobalenteak gutxi dira, SiC eta B4C, solido oso gogorrak eta  erremintak egiteko egiteko erabiltzen dira.

Aleazio metalikoetan ere karbonoa metalaren paketatze trinkoan sartzen da, hutsuneetan, hauek zirrikituetako karburoak dira. Metalen propietateak dituzte, itxura metalikoa eta eroale elektriko onak baina metalak baino fusio-tenperatura altuagoak dituzte eta gogorragoak dira, gainera metal puruak baino kimikoki geldoagoak ere badira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q241906
* Commonscat Multimedia: Carbides

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13163243j (data)
* LCCN: sh85020077
* NDL: 00572654
* NKC: ph121454
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q241906
* Commonscat Multimedia: Carbides
**Karburozko lanpara** gas bidezko argiztapen gailua da. Gailuari esker, kaltzio karburoaren (CaC 2) eta uraren arteko erreakzio kimiko exotermikoan sortzen den azetileno gasaren (C2H2) piztearekin sortutako sugar oso distiratsua lortzen da. Lanparak bi erreaktiboz kargatutako bi konpartimentuz (ura goikoan eta kaltzio karburoa behean) osatuta dago. Erregulazio-elementu batek (oro har txorrota bat) karburoari ur kantitate txikiak gehitzea ahalbidetzen du modu kontrolatuan, islatzaile paraboliko batez hornitu daitekeen pita batean erretzen den azetileno gasa sortuz.

Modelo tradizionalek pita dute, islatzaile batekin edo gabe, gailuari berari lotuta.

Kanpo estekak
-------------

* gas argiztapen sistema
* Sistema elektrikoen eta gasaren arteko desberdintasunak
* argiztapena espeleologian
* acetileno.com Mota honetako lanparak mantentzeko gida.
* Karburozko lanpara-gida. Argazki eta bideo onak ditu.
* Karburozko Lanpara Erakusketa Esperimentua: Argibideak eta Bideoak
* Karburoko Leizea karburozko lanpararen historia, zaharberritzea eta erabilera biltzen dituen webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q606683
* Commonscat Multimedia: Carbide lamps

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4273318-2
* AAT: 300179883
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q606683
* Commonscat Multimedia: Carbide lamps
Mnodrian bildumako soinekoak, 1966.)
 Rijksmuseumen dagoen ale bat.
**Mondrian Bilduma** Yves Saint Laurent Frantziako moda diseinatzaileak aurkeztu zuen 1965. urtean. Bildumak zenbait artista modernisten lanean zuen inspirazioa, baina bere muina lanari Piet Mondrian (1872–1944) holandarraren margolan geometrikoetan inspiratutako sei koktel soineko ziren.

Saint Laurent-en Mondrian soinekoak oso arrakastatsuak izan ziren arren, beste hainbat diseinatzailek aldez aurretik oso antzeko lanak ekoitzi zituztela nabarmendu izan dute modaren historia aditu batzuek. Michèle Rosier diseinatzaile frantziarrak lehendik ekoiztu eta saltzen zituen bi koloreko elastiko jertsearen antzekoak dira Mondrian soinekoak. Bi urte lehenago John Kloss diseinatzaile estatubatuarrak antzekoak ere egin zituela argitaratu da.

Mondrian soineko originalak munduko hainbat museotan aurki daitezke, besteak beste, Amsterdameko Rijksmuseumen, Londresko V&A Museoan, eta New Yorkeko Metropolitan Museum of Art delakoan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Nederlanderaz)** Hohe, Madelief.  (2008). *Mode [loves* kunst. *] WBooks ISBN 978-90-400-7813-2. PMC 751043260. (Noiz kontsultatua: 2021-03-25)**.*
2. ↑   «The Montreal Gazette - Google News Archive Search» *news.google.com* (Noiz kontsultatua: 2021-03-25).
3. ↑  "Yves Saint Laurent: 'Mondrian' day dress (C.I.69.23)". In Heilbrunn Timeline of Art History. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–.  (September 2014)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3434319
* Commonscat Multimedia: Mondrian dresses

---

 |

* Wd Datuak: Q3434319
* Commonscat Multimedia: Mondrian dresses
**Kobaneko setioa** (kurdueraz: *Berxwedana Kobaniyê*; arabieraz: حصار عين العرب‎) izeneko gudua 2014ko irailean hasi zen eta 2015eko urtarrilaren 26an amaitu zen. Siriako Gerra Zibilaren baitan gertatu zen.

Testuingurua
------------

2014aren hasieran, Siriako kurduek hiru gune autonomo eratu zituzten, tartean, Kobane; Siriako Gobernuaren eta matxinoen eskuetatik kanpo.

Estatu Islamikoaren erasoaldia
------------------------------

2014ko irailaren hasieran Estatu Islamikoa Kobane erasotzen hasi zen eta irailaren 16an, setioa ezarri zuen. Babes bila, 200.000 pertsonek Turkiaren menpeko Kurdistanera igaro ziren.

Setioa hasi eta berehala, Turkia Kobane babesten ari ziren miliziei laguntza iristea eragozten saiatu zen. Ondorioz, armak, hornigaiak eta boluntarioak ezin izan ziren iritsi. Kurduek Turkiari egotzi zion Estatu Islamikoari laguntzea kurduak ahultzeko.

Ondorioz, irailean eta urrian, Kobaneren aldeko elkartasuna egon zen Kurdistan osoan; Turkiaren menpeko Kurdistanen gutxienez 43 lagun hil ziren gertatutako istiluetan.

YPGek AEBen hegazkinen eta Irakeko Kurdistango Eskualde Autonomoko pexmerga taldeen laguntza izan zuen baina oso berandu iritsi zen laguntza; interes kontuengatik.

2015eko urtarrilaren 26an, Kobane Estatu Islamikoaren eskuetatik at geratu zen.

Ikus gainera
------------

* Siriako Gerra Zibila

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Syrian Kurds 'drive Islamic State out of Kobane'.*  BBC 2015-1-26.
2. 1 2 3 4 5 6   «133 eguneko amesgaiztoa» *Berria* 2015/01/27.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18071930
* Commonscat Multimedia: Siege of Kobanî

---

 |

* Wd Datuak: Q18071930
* Commonscat Multimedia: Siege of Kobanî
**Edwards konderria** (ingelesez: *Edwards County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Rocksprings da. 2010eko zentsuaren arabera 2.002 biztanle zituen, Edwards kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Edwards konderriak 5.490,43 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,2 ura dira. Beste 5.485,23 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,36 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.002 pertsonetatik 1.974 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.027 dira. 10 beltzak edo afroamerikarrak. 11 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26595
* Commonscat Multimedia: Edwards County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136037001
* LCCN: n80029931
* NARA: 10040022
* **Lekuak**
* OSM: 1827026
* TGN: 2001980

 |

* Wd Datuak: Q26595
* Commonscat Multimedia: Edwards County, Texas
**Kontsonante ahokaria** kontsonante bat da, aire-emaria ahotik ateraraziz ahoskatzen dena. Kontsonantea ahoskatzean airea, kontsonante sudurkaria da. Kontsonante ahokariaren soinua egiteko, aho osoak moldatzen du airearen ibilbidea. Airearen bidearen aldaketa hau, ahoa eta ezpainak erabiliz, hotsaren uhin formari eragiten dio, airea zapatuz eta hedatuz. Ahoaz gain, ahots tolesdurek eta birikiek parte hartzen dute soinuaren ozentasuna eta tonua kontrolatuz. Ahots tolesduren mugimenduak zehaztuko du kontsonante bat ahostun edo ahoskabea den. Kontsonante gehienak ahokariak dira, adibidez /p/, /b/, /t/, /d/, etab. Besteak sudurkariak dira, adibidez /m/ edo /n/.

Euskara batuaz, bokal guziak ahokari eta ahostunak dira. Ahoskunea eta ahosmoldea kontuan hartuz, bost bokal ditugu euskaraz: /i, e, a, o, u/. Hala ere, zubereraz bokal sudurkariak aurki daitezke.

### Kontsonante ahokari motak

Fonema batzuk ahokariak dira, baina badituzte beste ezaugarri batzuk ere.

#### Ezpainkariak

Hersketa ezpainetan gertatzen da; beraz, herskari ezpainkaria dugu.

Adibidez: /p/ eta /b/

#### Horzkariak

Hersketa mihi puntaz hortzen kontra gertatzen da; beraz, herskari horzkaria dugu.

Adibidez: /t/ eta /d/

#### Sabaikariak

Hersketa mihi lepoaz aho-sabaiaren kontra gertatzen da, beraz, herskari sabaikaria dugu.

Adibidez: /c/ eta /ɟ/

#### Belarrak

Hersketa sabai bigunaren kontra gertatzen da; beraz, herskari belarra dugu.

Adibidez: /k/ eta /g/

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2002]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2479203

 |

* Wd Datuak: Q2479203
**Els Joglars** katalan antzerki-talde independentea da.

Mimoen talde klasiko gisa sortu zuten 1963an, baina urte gutxiren buruan hitza ere erantsiz joan ziren. Sortu zenetik Albert Boadella izan du zuzendari. 80ko hamarraldiaz geroztik, Espainiako antzerki-taldeen ereduetako bat bihurtu da. Taldearen ezaugarririk nabarmenenak, alde batetik, umore kritiko, lotsagabe eta adeigabea, eta bestetik, espazio-denbora aukeren bilaketa etengabea (italiar erara) dira.

Frankismoaren garaian, katalanez mintzatu ezin zirenez, zentsura ekiditeko antzezteko bide berriak asmatu behar izan zituzten: 70eko hamarraldira arte antzerki mutuak egin zituzten, baina berritzaileak, aurrerakoiak eta oso barregarriak zirenez, mimo klasikoen mugak gainditu zituzten. 1974an bi hizkuntzatan antzezten hasi ziren, katalanez eta gaztelaniaz. Garai hartan antzeztu zuten beren obra nagusietako bat: *Alias Serrallonga*. Baina lehenago ere eginak zituzten ehunka antzezlan Espainian eta Espainiatik kanpo: *Mimodramas* (1963), *L´art del mim* (1964), *Deixebles del silenci y pantomimes de Music-Hall* (1965), *Mimetismes* (1966), *Calidoscopi* (1967), *El diari* (1968), *El joc* (1970), *Cruel urbis* (1972) eta *Maridóus* (1973).

1977an taldea epaitu eta kondenatu egin zuten, *La torna* antzezlanean preso politiko baten hilketaren parodia egiteagatik; ondorioz, bertako kideek atzerriratu egin behar izan zuten. Haietako batzuek, Albert Boadella zuzendari zutela, M-7 Catalónia eratu zuten Frantzian.

Espainiako trantsizio-garaian Kataluniara itzuli, eta Bartzelona inguruko herri batean finkatu ziren. Harrezkero, lan nabarmen, ironiko eta poetikoak antzeztuz aritu dira etengabe: *Bye bye Beethoven* (1987), *Yo tengo un tío en América* (1991), *Ubu president* (1995), *La Trilogía* (2011) eta *2036 Omena-G* (2010), besteak beste.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753623
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127822347
* ISNI: 0000 0001 1328 7133
* LCCN: n78063742

 |

* Wd Datuak: Q3753623
**Juan Carlos Izpisúa Belmonte** (Hellín, Espainia, 1960ko abenduaren 16a) garapenaren biologian espezializatuko biokimikari eta farmazialari espainarra da. 1993tik ikerketa-irakaslea da Biologia-Ikaskuntzetarako Salk Institutuko Gene-Adierazpenen Laborategian, La Jollan (Kalifornia, AEB). 2004an Bartzelonako Birsorkuntza Medikuntzaren Zentroaren sustatzaileetako bat izateaz gain, zuzendari karguan egon zen 2014ko urtarrilera arte. 2012an Izpisúak Salkeko beste laborategiekin, Sanford-Burnham Institutuarekin, La Jollako Alergia eta Immunologiarako Institutuarekin eta San Diegoko Kaliforniako Unibertsitatearekin bat egin zuen La Jollako Birsorkuntza Medikuntzarako Sanford Partzuergoa sortzeko.

Izpisúak Valentziako Unibertsitatean egin zituen farmazia eta zientziak diplomatura ikasketak. Gero, farmakologia maisutza ikasketak egin zituen unibertsitate berean eta azkenik, Biokimika eta Farmakologiako doktoretza ikasketak amaitu zituen Boloniako eta Valentziako Unibertsitateetan. Handik aurrera doktoreondoko ikerketak egin zituen bai Europako Biologia Molekularreko Laborategian, Heidelberen (Alemania), bai Los Angelesko Kaliforniako Unibertsitatean, Los Angelesen (AEB), 1993an Salk Institutura joan zen arte.

Izpisúaren lanek sona handia izan dute nazioartean. Lagungarriak izan baitira enbrioien garapenean parte hartzen duten zelulen eta molekulen mekanismoak ulertzeko; hots, zelula bakarreko enbrioia milioika zeluladun organismoa bihurtu arteko prozesua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6299291
* Commonscat Multimedia: Juan Carlos Izpisua

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 57149233305076510051
* BNE: XX1553651
* CANTIC: a10887702
* ORCID: 0000-0003-0557-8875

 |

* Wd Datuak: Q6299291
* Commonscat Multimedia: Juan Carlos Izpisua