recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Hainbat birtuoso ospetsuen adibideak.  

1. lerroa ezkerretik: Frédéric Chopin, Niccolò Paganini, Franz Liszt eta Luigi Boccherini.  

2. lerroa ezkuinetik: Arthur Rubinstein, Sergei Rakhmaninov, Yo-Yo Ma eta Itzhak Perlman.
**Birtuosoa**, musika-tresna bat trebezia edo gaitasun harrigarriaz jotzeko gai den pertsona da. Birtuosoak diren pertsonak jada haurtzarotik edo musikarekin edo musika-tresna batekin duten lehenbiziko kontaktutik nabarmentzen dira, musika jotzeko ezohiko erraztasuna baidute, maiz inolako musika eskola edo jakintzarik gabe, naturaltasunez eta entzutearekin bakarrik musika jo dezakete, eta beren ezaugarri garrantzitsuenetako bat sormen eta inprobisazio musikal handia izatean datza.

Birtuoso hitza italierazko *Virtuoso* hitzan jatorria du, XVI. eta XVII. mendeetan Italian arte edo intelektual arloetan nabarmendutako pertsonak deitzeko ohorezko izendapena zen: poeta, arkitektoak, ikerlaria eta abar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q214970
* Commonscat Multimedia: Musicians

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 16949658h (data)
* GND: 4272862-9

 |

* Wd Datuak: Q214970
* Commonscat Multimedia: Musicians
**Biobío probintzia** Txileko probintzia bat da, Biobío eskualdekoa. Bere hiriburua Los Angeles hiria da. 394.802 biztanle ditu 2017ko erroldaren arabera eta 14.987,9km²-ko azalera.

Geografia eta klima
-------------------

Biobío probintzia izen bereko eskualdearen hego-ekialdean dago, klma mediterraneoa du, Ozeano Barean kostarik ez duelako. Alderdi geomorfologikoan, altuera gutxitzen jarraitzen duen Andeetako mendikatea aurkitzen dugu, gailur maximoak Sierra Velluda (3.585 m), Callaqui sumendia (3.160 m) eta Antuco sumendia (2985 m) dira. Tarteko depresioak garapen zabala du. Probintziaren iparraldean, bere azaleraren zati handi bat Lajako duna-zelaiek hartzen dute eta basoko landaketa zabalek estaltzen dute. Kostako mendikateak probintziaren mendebaldeko muga markatzen du. Biobío ibaiaren hegoaldean Nahuelbuta deitzen da eta bertan 1000 m baino gehiagoko mendiak daude.

Biobío probintziako klima tipologia mediterraniar kontinentalizatuarekin bat dator, tenperaturak neguaren eta udaren artean kontraste handia baitute kostaldeko mendikateak ozeanoaren eragin moderatua iristea eragozten duelako, prezipitazioak 1000 mm baino gehiago dira urtean eta Andeetako mendilerroan 3000 mm baino gehiago izan daitezke, neguko hilabeteetan batez ere elurrezko izaera izanik.

Historia
--------

1970eko hamarkadako Eskualde Prozesazioarekin, Biobioko VIII Eskualdea sortu zen. 1975eko urriaren 27ko 1.213 Lege Dekretuaren bidez (1975eko azaroaren 4an argitaratua) herrialdeko eskualdeak probintziatan banatzen dira: Horrela, Biobío eskualdea Arauco, Biobío eta Concepción probintziek osatzen dute. Departamenduak ezabatu egiten dira.

Ekonomia
--------

2018an, Biobío probintzian erregistratutako enpresa kopurua 8.201 izan zen. Urte berean Ekonomiaren Konplexutasun Indizea (EKI) 0,64 izan zen, eta Abantaila Konparatu Ezagutarazikoaren (AKE) indize handiena izan zuten jarduera ekonomikoak, berriz, erremolatxa-nekazaritza (74,75), Bazka mozteko eta paketatzeko zerbitzua (39,46) eta Egurra zerratzeko eta leuntzeko zerbitzua (21,29).

Komunak
-------

Hauek dira probintzia hau osatzen duten udalerriak:

1. Alto Biobío
2. Antuco
3. Ahuntz
4. Laja
5. Los Angeles (probintziako hiriburua)
6. Mulchén
7. Jaiotza
8. Negrete
9. Quilaco
10. Quilleco
11. San Rosendo
12. Santa Barbara
13. Tucapel
14. Yumbel

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *ADALYTICS.* .[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q201131
* Commonscat Multimedia: Biobío Province

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151236285
* LCCN: n00113019
* SUDOC: 169806693

 |

* Wd Datuak: Q201131
* Commonscat Multimedia: Biobío Province
**Leuconostoc** generoa bakterio Gram positiboz osatua dago, koko itxura dutenak. Anaerobio fakultatiboak dira eta ez dira mugitzen. Sarritan kate luzeak eratzen dituzte. Ez dute esporarik sortzen.

Leuconostoc -Streptococcus eta Lactobacillus bezala- bakterio laktikoen multzoan sailkatzen da. Bakterio laktikoek metabolismo berezia dute, glukosa hartzitzen baitute azido laktikoa sortuz. Hartzidura laktiko horrek garrantzia handia du zenbait prozesu industrialetan, jogurtgintzan eta gaztagintzan, besteak beste.

Bakterio hauen ezaugarri biokimiko nagusiak hauek dira:

* anaerobio fakultatiboak, baina hartzitzaile hertsiak (O/H: -/+)
* katalasa (-)
* glukosaren hartzidura (+) (azido laktikoa sortuz)
* bankomizinarekiko erresistenteak

*Leuconostoc*ek glukosaren hartzidura heterohartzitzailea burutzen du: azido laktikoaz gain, CO 2 gasa eta beste metabolito batzuk (etanol, batez ere) sortzen dira.

Genero honetako andui batzuek dextrano izeneko polisakarido bat ekoizten dute sakarosarekin hazten direnean. Dextrano horiek onura industriala dute, medikuntzan -esate baterako- oso erabiliak izaten baitira odol-plasmaren ezaugarriak hobetzeko (transfusioetan).

*Leuconostoc oenos*-ek hartzidura berezia burutzen du: hartzidura malolaktikoa. Bide metaboliko horretan fruta askotan dagoen azido malikoa azido laktiko bihurtzen da. Hartzidura mota honek garrantzi handikoa da sagardoaren ekoizpenean.

Gehienetan patogenoa ez bada ere, Leuconostoc mikrobio oportunista izan daiteke hainbat kasutan, ahulduta dauden gaixoei eta gaixo immunogutxituei eraso egiten baitie. Meningitis, osteomielitis, septizemia eta gernu-infekzioak gara ditzake patogeno bihurtzen denean.

Genero honetako espezie ospetsuenak *Leuconostoc mesenteroides*, *Leuconostoc oenos*, *Leuconostoc citreum* eta *Leuconostoc lactis* dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q138793
* Wikispecies Espezieak: Leuconostoc

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 83611
* GBIF: 3227448
* ITIS: 957477
* NCBI: 1243
* WoRMS: 571340
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007934

 |

* Wd Datuak: Q138793
* Wikispecies Espezieak: Leuconostoc
**Leiriako gaztelua** (portugesez: *Castelo de Leiria*) Portugalgo Leiria hiriko gaztelua da. Urtero 70.000 turistatik gora jasotzen ditu.

Geografia
---------

Lis ibaiaren gainean dagoen muino batean kokaturik dago eta hiria azpialdean zabaltzen da.

Historia
--------

1135ean Afonso Henrikesek Leiria konkistatu zuen. Dena dela, 1142an foruak eskuratu zituen arte mairu eta kristauen artean eskuz esku ibili zen. Afonso eta haren seme Antsok harresiak altxatu eta Leiriako gaztelua eraiki zuten. XIII eta XIV artean zitadela eraiki zen. XIV mendean Joanes I.ak erregearen jauregia eraiki zuen zitadelaren barnean.

XIX mendearen hasieran tropa frantsesek kalte handiak eragin zituzten Leirian. Gaztelua egoera kaskarrean gelditu zen eta utzikeriari aurre egiteko 1898an *Liga dos Amigos do Castelo* taldeak gaztelua aztertu eta berriztatze proiektu bat aurkeztu zuen. Monumentu Nazionala izendatu zuten 1910 urtean eta 1921 eta 1934 artean lan ugari egin zen. 1990. hamarkadan ere egin ziren lan berriak.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2969701
* Commonscat Multimedia: Castelo de Leiria

---

* **Ondare historikoa**
* IGESPAR: 70548
* SIPA: 3312

 |

* Wd Datuak: Q2969701
* Commonscat Multimedia: Castelo de Leiria
Bantry badia Glengarriff udalerrian.
**Bantry badia** (irlanderaz *Bá Bheanntraí*, baita *Cuan Baoi*, *Inbhear na mBárc* edo *Bádh Bheanntraighe* ere; ingelesez *Bantry Bay*) Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderriaren hego-mendebaldean dagoen badia bat da. Badia luzez ipar-ekialdetik hego-mendebaldera 35 kilometro ditu. Barnealdean 3-4 kilometroko zabalera du eta sarreran 10 kilometrokoa. Iparraldean Beara penintsula du eta hegoaldean berriz Sheep's Head penintsula.

Izena Bantry udalerriari zor dio. Bestalde, badia honen kostaldean Bantry etxea deritzon eraikina dago.

Kanpo estekak
-------------

* Bantry badiari buruzko informazioa **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2292350
* Commonscat Multimedia: Bantry Bay, County Cork

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1112644

 |

* Wd Datuak: Q2292350
* Commonscat Multimedia: Bantry Bay, County Cork

51°39′N 9°43′W﻿ / ﻿51.650°N 9.717°W﻿ / 51.650; -9.717
Banda lombardiarrak Saint-André Sorède fatxadan (Ekialdeko Pirinioak) 
 San Juan de Busa eliza (antzinako Aragoiko erresuma ) 
 Banda lombardiarrak Santa Giulia basilikan, Italiako iparraldean. 
 Domégen ermita, Igé. Kanpandorre karratuak banda lombardiarrak ditu. 
**Banda lombardiarra** arkitektura elementu bat da (pilastra modukoa ); arku itsu apaingarri batek osatzen du, oro har, kanpoaldeko hormetan arkitektura erromanikoaren ezaugarri nagusienetako bat da, batez ere, lehen aldiko hegoaldeko erromanikoarena, nahiz eta arkitektura gotikoan ere erabilia izan. Oro har, harriz egin ziren, baina adreiluzko fabrikak ere badaude.

Proiekzio txikiko pilastren sekuentzia batez osatuta dago ( lesena izenekoak) aldiro-aldiro errepikatuak, fatxadetan, kanpandorreetan edo absideen hormetan; goialdean puntu erdi bateko arku itsuen friso baten bidez lotzen dira.  Banda lombardiarrek, hasiera batean behintzat, horma gogortzeko eginkizuna zuten (eta ez, hormak loditzen dituzten kontrahormek bezala, euste funtzioa). Ezaugarritzat duten arintasuna eta sinpletasuna direla eta, banda lombardiarrak elementu apaingarriak dira.

"Lombardi" hitzak apaingarri horien jatorria erakusten du. Arte erromanikoa, Lombardian (Ipar Italia) sortua. Ziurrenik Alpeen beste aldera igaro zen garai hartan arkitekto, hargin irakasle eta beren lankideekin batera.

Ustez, lombardi bandak XI mendearen hasieran erabili ziren lehenengo aldiz. Orduan Lombardiako, Aragoiko eta Kataluniako kanpoko fatxadetan apainketa arkitektoniko ohikoenak ziren. Iradoki da lombardi banden jatorria Ravennako lehen eraikin kristauen arkuak zirela, esaterako Gala Placidia Mausoleoakoa.

Ikus, gainera
-------------

* Lesena

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Raymond Collier, *La Haute-Provence monumentale et artistique*, Digne, Imprimerie Louis Jean, 1986, 559 págs. p. 80.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q338504
* Commonscat Multimedia: Lombard bands

---

 |

* Wd Datuak: Q338504
* Commonscat Multimedia: Lombard bands
Banda-lixagailu eramangarria
Banda-lixagailu estatikoa
**Banda-lixagailua** egurra eta beste material batzuk azkar lixatzeko erabiltzen den makina-tresna bat da. Bi danbor birarazten dituen motor elektriko batek eta horien gainean muntatuta dagoen etengabeko lizpaper zati batek osatua dago. Eramangarria (non lizpapera materialaren gainean dabilen) zein estatikoa (finkoa) izan daiteke, azken honetan materiala lizpaperaren gainean mugitzen da.

Hainbat tamainakoak dira, unitate eramangarri txikietatik fabrika garrantzitsuetan dauden tresna handietaraino. Egurra lixatzeak zerrauts asko sortzen du, horregatik banda-lixagailu gehienak hautsa biltzeko sistema motaren batekin hornituta daude.

Ikus, gainera
-------------

* disko-makina

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q806370
* Commonscat Multimedia: Belt sanders

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300023960
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q806370
* Commonscat Multimedia: Belt sanders
**Banda zabalera** hertzetan neurtutako frekuentzia tartearen zabalera da, zeinean seinalearen potentziaren gehiengoa biltzen den. Fourierren analisiaren bidez kalkulatua izan daiteke, behin-behineko seinale bat erabiliz. Tarte honetan sartutako frekuentziek frekuentzia eraginkor izena ere hartzen dute.

 **Irudia**: Banda zabalera f1 eta f2 balioek bornatzen duten tartean barneraturiko frekuentziek osatzen dute.
Filtro baten banda zabalera frekuentziek osatutako tartea da. Frekuentzia hauek beren atenuazioa 3dB edo gutxiagotan mantentzen dute filtrotik pasatzerakoan, betiere irudiko fc frekuentzia zentral muturrekoarekin konparatuz.

Frekuentzia magnitude fisiko bat da, zeinak neurtzen duen seinale periodiko baten zikloa denbora unitateko zenbatetan errepikatzen den. Frekuentzia bakarreko seinale periodiko batek banda zabalera minimoa dauka. Eskuarki, seinale periodikoak hainbat frekuentziatan osagaiak baldin baditu, bere banda zabalera handiagoa da eta bere denborarekiko aldaketa bere frekuentziaren osagaien menpe dago.

Orokorrean, sistema elektronikoek igortzen dituzten seinaleak, adibidez datu informatikoak, ahotsa, telebista seinaleak, eta abar... denboran zehar aldaketak jasaten dituzten seinaleak dira eta ez dira periodikoak, baina frekuentzia desberdinetako seinale periodikoen batura bezala har daitezke.

Ohiko erabilpenak
-----------------

Ohikoa da denbora unitate batean transmititu daitezkeen datu kopuruari *banda zabalera digital* deitzea. Adibide bat jartzearren, 256 kb/s dituen ADSL linea batek, teorikoki 256000 bit segundoko bidal ditzake. Hau benetan sistemak duen transferentzia tasa maximoa da, eta aldakorra izan daiteke banda zabalera analogikoaren, seinalearen potentziaren, linearen zarataren eta kanalaren kodifikazioaren arabera.

Banda estu baten adibide garbia da konexio telefoniko batean burutzen dena eta banda zabal batena, DSL konexio batek burutzen duena. Konexio mota bakoitzak berezko banda zabalera analogikoa dauka, hala nola bere transferentzia tasa maximo bat. Banda zabalerak eta sareko saturazioak loturen kalitatean zuzenki eragiten dute.

Kanal bat pasatzen uzten duen frekuentzia tartea hertzetan adierazten da.
Bw = ∆f = gbf (goi borne frekuentzia) – bbf (behe borne frekuentzia).

Banda zabalera terminoa konputagailu baten bus batean datuak zenbateko abiaduran transferitzen diren jakiteko ere erabili ohi da, normalean byte segundoko (B/s), Megabyte segundoko (MB/s) edo Gigabyte segundoko (GB/s) unitateak erabiliz. Hau kalkulatzeko busaren frekuentzia (ziklo/segundo) biderkatuko dugu ziklo bakoitzeko transmitizen den byte kopuruarekin. Adibidez, 266 MHz-tan 64 biteko datuak transmititzen dituen bus batek 2,1 GB/s-ko banda zabalera izango du.

Ikus, gainera
-------------

* Bus (informatika)
* ADSL
* Frekuentzia

Kanpo estekak
-------------

* TCP/IP-ri buruzko liburua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q249998
* **Identifikadoreak**
* GND: 4487890-4
* AAT: 300266014
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q249998
Kathakali, body art estiloaren barruan kokatu daiteke.
**Body art** ingelesez, **gorputz artea** euskaraz, arte kontzeptual barruko estiloa da. Joera honek arrakasta handia izan zuen 1960 hamarkadan Europan eta Ameriketako Estatu Batuetan. Zenbait herrialdetan, bestetik, aspaldiko ohitura etnikoa da, esaterako Indiako Keralan non kathakali dantza-antzerki klasikoa egiten den. Arabiar munduan eta Indian ere hennaz gorputza, bereziki eskuak, margotu egiten da (mehndi).

Ezaugarriak
-----------

Body arten arabera giza-gorputza gai plastikoa da: margotu egiten da, tatuatu, piercingak jartzen zaizkion... Gorputza oihala bezalakoa da. Askotan, body art performanceaz lotuta doa. Ekintza guztia dokumentatu egiten da argazkiez zein bideoaz.

Yves Klein, Bruce Nauman, Vito Acconci eta Youri Messen-Jaschin body art barruako garaia izan zuten.

Galeria
-------

* Hennaz margotutako eskuak, Indian.Hennaz margotutako eskuak, Indian.
* Body art Errusian.Body art Errusian.
* Sydney Body Art RidersSydney Body Art Riders
* Lizard (2007)*Lizard* (2007)
* Butterfly (Tximeleta) (2007)Butterfly (Tximeleta) (2007)
* Tattoo; Lennie Mace, TokyoTattoo; *Lennie Mace*, *Tokyo*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Lea Vergine (1976). "Dall' Informale alla Body Art: dieci voci dell' Arte Contemporanea: 1960/1970". Gruppo Editoriale Forma.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: Walker, John. (1992) "Body Art". *Glossary of Art, Architecture & Design since 1945*, 3.ed.
* **(Ingelesez)**: Australian Museum's Body Art section
* **(Ingelesez)**: CDC's National Institute for Occupational Safety and Health - Body Art Page

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q678649
* Commonscat Multimedia: Body art

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph180396
* AAT: 300386734
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q678649
* Commonscat Multimedia: Body art

Ikus, baita ere
---------------

* Performance artea
* Arte kontzeptuala
* Piercing
* Tatuaje
Bekatu hauek ez dira derrigorrezkoak aitortzeko.
**Bekatu arina** edo **bekatu beniala** bekatu hilgarriaren beste muturrean dagoen hutsegitea da. Nahiz eta larria ez izan, erlijioaren arabera, arimaren garapenerako oztopoa da eta bekatu larria egiteko bidea errazten omen du. Teologia katolikoaren arabera horrelako bekatuek hil ondoren arima purgatorioan egoteko denbora handitzen dute. Aitortza egiteko garaian fededunak horrelakoak aitortzeko ez dago behartuta.

Katolizismoaren arabera bekatu arina gaizki egiten ari dela ondo jakin gabe egiten da.

Esapidea
--------

Bekatu txikia hitza ere bizio txikiak adierazteko erabiltzen da. Esaterako, "sagardoa nire bekatu txikia da".

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Bekatu hilgarri

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1754656
* **Identifikadoreak**
* BNF: 162117012 (data)
* LCCN: sh85122777
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1754656
**Lefnui**, Tolkienen legendariumean, Gondor hegoaldeko ibai bat da, Ered Nimrais mendilerroaren mendebaldeko adarreko hegoaldeko ertzean jaiotzen dena, mendi hauen erdigunea osatzen duten tontorren magaletan, eta hegomendebalderantz jaisten da, Andrasten eteten den adarrarekiko ia paraleloan, itsasoan, Belfalaseko Badiaren mendebaldeko muturrean itsasoratuz, estuario garrantzitsu batean. Gondorreko hegomendebaldeko muga adierazten du, Gondor, Pukel Territorio Zaharragandik bananduz, eta, gainera, Anfalaseko kostalde luzea adierazten du.

Izenaren etimologia
-------------------

Bere izena, Bosgarrena bezala itzul daiteke, izenaren lehen zatia, lef, quenyazko *lempe*tik eta sindarinezko *leben*etik baitator, LEP erroarekin lotua, "hatza" esan nahi duena *bosta, zenbaki berezi bat baitzen elfo edo gizaki erako herrietan, esku bateko hatz kopurua zelarik*. Eta ui amaiera *esanahi berezirik gabeko adjektibozko amaiera orokor bat da*, *ezagutzen ez den jatorrikoa, baina, ziuraski, Eldarin arrunteko -ya-tik zetorrena, E.C. -o edo -un amaitutako izen erroei gehitutakoan, sindarinez -ui ematen zuena.*

Izena, Gondor hegoaldeko azken ibai handia izateagatik datorkio, Erui, Sirith, Serni eta Morthronden ondoren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1773832

 |

* Wd Datuak: Q1773832
Estalkirik gabeko birusen (**A**) eta estalkidunen (**B**) arteko konparazioa: 1-kapsida, 2- azido nukleikoa, 3-kapsomeroa, 4-nukleokapsidea, 5-birioia, 6-**bilgarria**, 7-espikulak.
**Birus bilgarria** mintz lipidikoa da, eta animalien birusetan ohikoa den kapsida birikoa inguratzen du. Landare-birus eta bakteriofago gutxi batzuek baino ez dute bilgarria. Animalietan, ostalariaren mintz plasmatikotik (edo haren mintz nuklearretik) dator hein handi batean; baina zelula-mintz hori ez da bilgarriaren osagai bakarra; kanporantz, genoma birikoan kodetutako glukoproteinak agertzen dira. Sarritan, glukoproteinak oso antigeno biriko garrantzitsuak diren espikulak osatzeko biltzen dira.

Askok, bilgarriaren eta kapsidearen artean, zementatzen duen proteina-matrizea dute (adibidez: Rhabdoviridae).

Bilgarria malgua da, pleomorfikoa. Gainera, bilgarriak geruza bikoitz lipidiko bat du, lehortzearekiko, beroarekiko eta detergenteekiko sentikorra, eta, beraz, eterrarekin bakarrik eraso daiteke, lipidoak disolbatzen baititu eta birusa inaktibatu egiten baita.

Bilgarriaren funtzio nagusia birusari zelula ostalarian sartzen laguntzea da. Azaleko glukoproteinak zelula ostalarien mintzaren puntu hartzaileak identifikatzeko eta haiekin lotzeko balio dute. Bilgarri birikoa, gero, zelularen mintzarekin urtzen da, eta, horri esker, kapside eta genoma birikora sar daiteke. 

Eskuarki, infektatutako zelula birus-partikulez kargatzen da aldi luze batez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «CHAPTER #11: VIRUSES» *web.archive.org* 2008-11-10 (Noiz kontsultatua: 2022-08-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q994215
* Commonscat Multimedia: Viral envelope

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000086942

 |

* Wd Datuak: Q994215
* Commonscat Multimedia: Viral envelope
**Leitza** (lehen: *Leiza*) Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geltoki zahar bat da, Leitza udalerrian kokatuta dagoena.

Gaur egun, Plazaolako bide berdearen barruan dago.

Historia
--------

Iruña-Donostia burdinbideko Plazaola eta Iruña–Hiria geltokien arteko zatia 1914ko urtarrilaren 19an inauguratu zen.

1953ko urriaren 13 eta 14 artean eginiko euriteen ondorioz burdinbidearen azpiegitura oso kaltetuta geratu zen (euste-hormak, lubetak, zubiak...). Jabea zen enpresak hainbat saiakera egin zituen tokiko erakundeekin, azpiegitura konpontzeko asmoarekin. Baina, negoziazio hauek ez zuten emaitzarik eman eta zerbitzua geldi geratu zen, uholdeek eragindako kalteak ez zirelako konpondu.

Dena den, trenak jarraitu zuen zenbait zerbitzu lokal egiten zazpi urtez, esate baterako Elduain eta Andoain artean egurra garraiatzeko. Honetako bidaia batean, trenak Andoaingo parrokoa zen Rosendo Rekondo harrapatu zuen, 1957ko uztailean. Azkenean, konpainiak burdinbidea kentzeko eta burdinbidea behin betiko ixteko baimena jaso zuen 1958ko irailaren 5ean. Ondorioz, geltoki hori behin betiko itxi zen.

Egoera
------

Geltokia Iruña—Donostia burdinbidearen 51,6 kilometro-puntuan zegoen, 492 metroko altueran, Uitzi eta Areso geltokien artean. Tartea bide bakarra da eta ez zegoen elektrifikatuta.

Geltokia
--------

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Iruñetik Plazaolara, Andoainera eta Lasarterako burdinbidea» *web.archive.org* 2017-01-09 (Noiz kontsultatua: 2020-11-10).
2. ↑   Kabexoi, Xabier. «Plazaolako trenako historia» *www.plazaola.net* (Noiz kontsultatua: 2020-11-10).
3. ↑   «Geltokiko fitxa *Euroferroviarios* webgunean» *euroferroviarios.net* (Noiz kontsultatua: 2020-12-01).

Ikus, gainera
-------------

* Leitza
* Iruña—Donostia burdinbidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q103202229

 |

* Wd Datuak: Q103202229

| * i
* e
* a
   **Iruña — Donostia burdinbidea** |
| --- |
| ***Iruña–Hiria*** • **Iruña–Iparralde** • *Aitzoain • Berriogoiti • Oteitza • Saratsa • Eritze • Saratsate • Gulia • Aizkorbe • Irurtzun • Latasa • Mugiro • **Lekunberri** • **Leitza** • Areso • Plazaola • Bizkotx • Ameraun • Beiñes • Ollokiegi* • **Andoain** • **Lasarte** • Añorga • **Amara–Donostia** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Uitzi | **Leitza** | Areso |  |  |  |
|  | Iruña–Hiria |  |  |  |  |  | Amara–Donostia |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |

 |
**Aulo Verginio Trikosta Zelimontano** (latinez: *Aulus Verginius Tricostus Celimontanus*), erromatar kontsula izan zen K.a. 494an Tito Vetusio Gemino Zikurinorekin batera.

Zelimontano, Verginia genseko familia baten izena da. Gens honetako ia kide guztiek zuten Trikosta abizena, eta, Zelimontano izena, inongo zalantzarik gabe, familiaren bizilekua Zelio muinoan aurkitzen zelako da, gens bereko beste familia batzuetatik bereizten dutena.

Dionisio Halikarnasokoak Aulus Verginius Montanus deitzen du, eta kontsula izan zen plebea Erromatik banandu eta Mendi Sakratuan ezarri zenean. Banaketa honen aurretik, volskoen aurka joan zen, nortzuk guduan garaitu zituen, eta volskoen hiririk garrantzitsuenetako bat bereganatu zuen, Velitrae. Dionisiok, Aulo Verginio, Senatuak, plebearekin, honen banaketaren amaieran hitz egiteko bidali zituen hamarretako bat bezala aipatzen du.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Apio Klaudio Sabino Inregilense eta Publio Servilio Prisko Estukto** | **Erromatar kontsula Tito Vetusio Gemino Zikurinorekin**K.a. 494 | Ondorengoa**Postumo Kominio Aurunko eta Espurio Kasio** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q773119

 |

* Wd Datuak: Q773119
**Leizaundia** Nafarroa Behereko Pirinioetako mendi bat da, Urkulu mendilerroa osatzen duten bostetako bat. Pirinioetako mendilerro hau osatzen duten bost mendietatik, txikiena da Leizaundia, 1179 metroko garaierarekin.

Abiapuntuak
-----------

Orbaitzetako antzinako arma lantegitik, Azpegiko lepo eta nekropolitik Organbidea izeneko mugako pasabidera iristen den bidetik abiatua behar da. Organbidean, mugaz gain, harrespila eta trikuharria ere badaude. Hemen, metro batzuk gehiagoz jarraitzen da bidea Donibane Garazi eta Ezterenzubirantz, ondoren, ezkerretarantz doan bide bat hartzeko, gorantz doana Leizaundiako txabolarantz. Tontorra oso hurbil geratzen da, iparmendebalderantz. Bertara iritsi aurretik, izena ematen dion osinetik igarotzen da. Tontorraren oinean Urkulu izeneko borda dago. Bertatik, mugalerroa jarraituz, hurbil dagoen Urkulu mendira igo daiteke.

Jeitsierarako, interesgarria da iparraldeko aurpegitik egitea, aurpegi hau estaltzen duen pagadia zeharkatuz. Donibane Garazirantz doan bidera irtetzen da, eta eskumatik Organbideare iristen da, eta ondoren hasierako puntura.

Esterenzubiko igoerak oso erraztuak daude Organbideako lepoko bideagatik.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262134

 |

* Wd Datuak: Q12262134
**Leuconostoc mesenteroides** Leuconostoc generoko bakterioa da, bakterio laktikoen taldean sailkatzen dena. Talde honetako bakterioek hartzidura laktikoa burutu eta glukosa azido laktiko bihurtzen dute.

Leuconostoc mesenteroides bakterio Gram positiboa da, koko itxurakoa. Anaerobio fakultatiboa, ez da mugikorra eta ez du esporarik sortzen. pH azidoetan bizi da (4,5 eta 7 bitarteko pHtan) .

Mikrobio hau prozesu industrialetan erabiltzen da dextranoa lortzeko. Bakterio honen polisakaridoak sortzeko gaitasunari buruzko lehen erreferentziak azukrearen industriak kutsatzen zituela ikustean egiaztatu zen, muki-masa handiak sortuz: sakarosa (azukre-industrian ugaria) dextrano bihurtzen du Leuconostoc mesenteroides-ek.
Giro aerobioan, oxigenazio onarekin, Leuconostoc mesenteroides-ek inguruneko glukosaren % 40 dextrano bihur dezake. Dextranoak ospitaleetan erabiltzen dira, hortzetako pastan agente lodigarri gisa eta izozkien fabrikazioan ere.

Janarien industrian, bestalde, erabiltzen da Leuconostoc mesenteroides, barazkiak hartzitzeko eta sauerkraut bezalako janari hartzituak eskuratzeko.

Orokorrean patogenoa ez bada ere, bakterio honen andui batzuk infekzio nosokomialekin lotu dira kasu gutxitan. Mikrobio oportunista bezala jardun dezake, beraz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Dols M, Chraibi W, Remaud-Simeon M, Lindley ND, Monsan PF (1997ko ekaina) Growth and energetics of Leuconostoc mesenteroides NRRL B-1299 during metabolism of various sugars and their consequences for dextransucrase production Applied and Environmental Microbiology. 63 (6): 2159–65
2. ↑   Bou G, Luis Saleta J, Sáez Nieto JA, Tomás M, Valdezate S, Sousa D, et al. (2008ko ekaina) Nosocomial Outbreaks Caused by Leuconostoc mesenteroides subsp. mesenteroides Infectious Diseases. 14 (6): 968–71

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q146954
* Wikispecies Espezieak: Leuconostoc mesenteroides

---

* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 3227465
* ITIS: 962975
* NCBI: 1245
* WoRMS: 643621
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000070007

 |

* Wd Datuak: Q146954
* Wikispecies Espezieak: Leuconostoc mesenteroides
**La Ceres** Bilboko San Frantzisko auzuneko irin fabrika historikoa da. 1998an Eusko Jaurlaritzak Kultura Ondasun izendatu zuen.

*La Ceres* irin-fabrika zaharraren eraikina Mesedeetako kaiarekin lerrokaturik dago eta mehelindun solairuz dago osatua. 1899 eta 1900 urte artean eraiki zuten, Ramon Grotta Palacios ingeniariak egindako proiektuari jarraituz Federico Ugalde arkitektoarekin lankidetzan. Jatorriz eraikin honek beheko solairua gehi beste lau solairu zituen, eta estalki mantsardaduna. Gero, 50etako hamarkadan, estalki hori kendu eta beste bi solairu gehiago erantsi zizkioten.

Fatxada adreilu enfoskatuz eta harri artifizialezko pieza modularrez egina dago. Faktura oso zaindua dauka eta era uniformean dago banatua, zutabe eta forjatu lerrokaketak osatzen duen lauki-sarearen bidez markaturik. Sei ardatzen inguruan dago egituratua eta horiek, muturrekoak izan ezik, baho bikoitzak dituzte. Muturrekoak lerrokaketaren izkina markatzen du, txikiagoa da eta baho bakunak dauzka. Jatorrizko planten hutsuneek arku beheratua, ateburu kurbatua eta moldurazko apaingarriak dituzte. Elementu horiek tankera dotorea ematen diote eraikin industrial honi.

Eraikinaren egitura hormigoizkoa da. Hau izan zen hormigoi armatuko Hennebique patentea erabili zen lehen
aldia Bilbon eta, hori dela eta, euskal eraikuntza industrialaren historiako eraikin giltzarria da.

Gaur egun familianitzeko etxebizitza-eraikina da, 2001ean J.Iñaki Aurrekoetxea Aurre arkitektoak bergaitu ondoren, egituraren oinarrizko ezaugarriak mantenduz eta jatorrizko perfila berreskuratuz.

Fabrikaren kokapena Bilbon.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Izendapena EHAAn

Ikus, gainera
-------------

* Molinos Vascos
* Harino Panadera

Kanpo estekak
-------------

* La Ceres *hiru.com* webgunean
* **(Gaztelaniaz)** Ainara Martínez Matía: *"La Ceres". Una fábrica del novecientos en el casco urbano bilbaíno*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11682007
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316735468

 |

* Wd Datuak: Q11682007


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Bilbo** |
**Blanca Elena Errázuriz Vergara** (Viña del Mar, 1894ko apirilaren 9a - ibid. 1940ko martxoaren 20a) txiletar aristokrata bat izan zen, **Bianca de Saulles** bezala ere ezaguna. Blancak bere lehen senarra izan zen John de Saulles enpresaburu estatubatuarra hil zuen. Hilketa kasu mediatiko bat izan zen Estatu Batuetan, Raoul Walshen egokitzapen batean pantaila handira ere iritsiz.

Bere bizitza eta ezkontza
-------------------------

Blanca Errázuriz Viña del Mar-en jaio zen, eta Guillermo Errázuriz Urmenetaren alaba zaharrena zen, Errázuriz euskal jatorriko familia kidea zena, meatzaritzako magnatea, eta alabak bi urte baino ez zituela hil zen. Bere ama, Blanca Vergara Álvarez, José Francisco Vergararen alaba zen, ingeniaria, diputatua, kazetaria, idazlea, Gerra ministroa Ozeano Bareko Gerran, Viña del Mar-eko sortzailea eta Quinta Vergararen jabea. Erresuma Batuko Londres hiriko Bihotz Sakratuen komentuan egin zituen ikasketak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4924757
* Commonscat Multimedia: Blanca Errázuriz

---

 |

* Wd Datuak: Q4924757
* Commonscat Multimedia: Blanca Errázuriz
Matematikan, **binomioa** bi gai dituen polinomio bat edo bi monomioren batura da. Batuketaz edo kenketaz loturiko bi gai dituen adierazpen aljebraiko bat da, aldagaiak eta zenbakiak dituena. Binomioetan gai bakoitzaren berretzailea zenbaki naturala izan behar da. Adibidez, hauek guztiak binomioak dira:

* {\displaystyle x^{2}-4\,}

* {\displaystyle x^{2}-y\,}

* {\displaystyle a-b\,}

* {\displaystyle {\frac {x}{4}}-{\sqrt {3}}\,}

* {\displaystyle x-{\sqrt {2}}y\,}

Eskuarki, ez dira binomiotzat jotzen:

* {\displaystyle x^{\frac {3}{2}}+1\,}

* {\displaystyle {\frac {x}{y}}-z\,}

* {\displaystyle 4^{x}+2\,}

* {\displaystyle x-{\sqrt {y+2}}\,}

Binomioen arteko eragiketak
---------------------------

### Binomio eta monomio baten biderketa

*c(a+b)=ca+cb*. *c* faktore komuna da.
Monomio bat eta binomio bat biderkatzen direnean, erregela hau jarraitu behar da:

{\displaystyle c(a+b)=ca+cb\,}
*c* gaiari faktore komuna deritzo.

{\displaystyle {\begin{array}{rrr}&a&+b\\\times &&c\\\hline &ca&+cb\end{array}}}
Adibidez,

{\displaystyle 3x(4x-6y)=(3x)(4x)+(3x)(-6y)=12x^{2}-18xy\,}
### Bi binomioen biderketa

Bi binomio honela biderkatzen dira:

{\displaystyle (a+b)(c+d)=ab+ad+bc+bd\,}
### Binomio baten karratua

**Binomio** baten karratua osatzen: *(a+b)2=a2+2ab+b2*.
Binomio baten karratua honela osatzen da:

{\displaystyle (a+b)^{2}=(a+b)\times (a+b)\,}
Garatuz:

{\displaystyle {\begin{array}{rrr}&a&+b\\\times &a&+b\\\hline &+ab&+b^{2}\\a^{2}&+ab&\\\hline a^{2}&+2ab&+b^{2}\end{array}}}
Labur:

{\displaystyle (a+b)^{2}=a^{2}+2ab+b^{2}\,}
Adibidez:

{\displaystyle (x+3)^{2}=x^{2}+2\times 3\times x+3^{2}=x^{2}+6x+9\,}
Binomioko gaien kenketa egiten denean berriz:

{\displaystyle (a-b)^{2}=(a-b)\times (a-b)}
Gaiz gai biderkatuz:

{\displaystyle {\begin{array}{rrr}&a&-b\\\times &a&-b\\\hline &-ab&+b^{2}\\a^{2}&-ab&\\\hline a^{2}&-2ab&+b^{2}\end{array}}}
Labur:

{\displaystyle (a-b)^{2}=a^{2}-2ab+b^{2}\,}
Adibidez,

{\displaystyle (2x-3y)^{2}=4x^{2}-12xy+9y^{2}\,}
### Binomio konjugatuak

Binomio konjugatuen biderketa: *(a+b)(a-b)=a2-b2*
Binomio konjugatuen biderketa honela definitzen da:

{\displaystyle (a+b)(a-b)\,}
Gaiz gai:

{\displaystyle {\begin{array}{rrr}&a&+b\\\times &a&-b\\\hline &-ab&-b^{2}\\a^{2}&+ab&\\\hline a^{2}&&-b^{2}\end{array}}}

Labur: {\displaystyle (a+b)(a-b)=a^{2}-b^{2}\,}

Adibidez:

{\displaystyle (3x+5y)(3x-5y)=(3x)^{2}-(5y)^{2}=9x^{2}-25y^{2}\,}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193623
* Commonscat Multimedia: Binomial theorem

---

 |

* Wd Datuak: Q193623
* Commonscat Multimedia: Binomial theorem
**Bingham konderria** (ingelesez: *Bingham County*) Idahoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Blackfoot da. 2010eko zentsuaren arabera 45.607 biztanle zituen, Bingham kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bingham konderriak 5.491,83 kilometro koadro ditu. Horietatik 68,45 ura dira. Beste 5.423,38 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,3 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 45.607 pertsonetatik 42.040 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 7.864 dira. 78 beltzak edo afroamerikarrak. 2.560 amerikar natiboak ziren eta 32 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 268 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 81 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 548 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488548
* Commonscat Multimedia: Bingham County, Idaho

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127858771
* ISNI: 0000 0004 0409 9220
* **Lekuak**
* OSM: 1742076
* TGN: 2000457

 |

* Wd Datuak: Q488548
* Commonscat Multimedia: Bingham County, Idaho
**Azanulbizar** (Itzaletako Errekaztoaren Haranaren khuzdûlezko izena) Tolkienen legendarium ospetsuko fikziozko toki bat da. Moriako Ekialdeko Ateen irteeran kokatuta dagoen haran bat da, Mendi Lainotsuen bi adarren artean, Lothlorienen mendebaldeko mugetaraino hedatzen dena. Haran honetan amaitzen da Adar Gorriaren Pasabidea (Karadhrasen), bidezidor batetik jaisten dena, Itzaletako Errekaztoaren Eskaileraren ondoan dihoana. Han zegoen Kheled-zâram deritzona, "Ispilu lakua", baita Celebrant ibaiaren iturria ere, beste zenbait errekaztorenaz gain, euren urak Celebranten isurtzeko zeharkatzen dutenak. Horien artean Dimrill edo Itzaletako Errekaztoa dago, Aragornek Frodo Zorrozabal eta Sam Gamgee hauek Morian jaso zituzten zaurietatik sendatu zituen izenik gabeko errekaztoa, baita ibai garrantzitsu hori jaiotzen den iturria ere.

Azanulbizarren Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2799. urtean nanoek orkoen aurka azken aldiz borrokatu zuten gudua gertatu zen. Azanulbizarreko guduan Dain II.ak Azog garaitu zuen.

Haran honetan hil zen Balin urte asko beranduago, Moriako Mazarbulen Ganberako Erregistroen Liburuan kontatzen den bezala.

Eraztunaren Elkartearen garaian Moria eta Lothlorienen arteko toki hondatu bat zen. Hara iritsi zen Eraztunaren Elkartea Moriako Meatzeetatik ihes egin ondoren eta Lothlorienera iristeko zeharkatu zuen.

Izenaren etimologia
-------------------

Moriako harana Nanduhirion elfoerazko izenez ere ezagutzen zen, khuzdulezko izenak bezala "Itzaletako Errekaztoaren Harana *esan nahi duena. Sindarinezko izena honako osagai hauek osatzen dute:* Nand*, "harana" esan nahi duena eta NAD erroduna,* Dû*, "itzala", "ilunabarra", DO/DÔ erroduna eta* Sîr *=* Hir *hitz baten erdian dagoenean, "ibaia" edo "isuri" esan nahi duena, **SIR*** **erroduna. Nanoen hizkuntzan erradikal bikonsonantea den Z-Nz osatua dago, "iluna" esan nahi duena, *Úl*, "errekaztoa" eta *bizar*, "harana". Izena Mendi Lainotsuek toki honetarantz jaurtitzen duten itzaletik letorke.**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2555110

 |

* Wd Datuak: Q2555110
**Blanca Andreu** (Coruña, 1959ko abuztuaren 4a ) laurogeiko hamarkadako edo belaunaldi osteko galiziar poeta da.

Biografia
---------

Haurtzaroa eta nerabezaroa Orihuelan igaro zituen, aitaren familia bertan bizi zen. Jesús María de San Agustín Ikastetxean (Orihuela ) ikasten, Coca Cola Gazte Talentu Lehiaketan Ipuin Laburren Saria lortu zuen 1973an. 

1980an Adonáis Poesia Saria  irabazi zuen *De una niña de provincias que se vino a vivir en un Chagall* liburuarekin, hizkera surrealista lana eta "belaunaldi berrienaren osteko" abiapuntutzat hartzen dena. Ondoren, beste hainbat poema-bilduma argitaratu ditu eta bertan bere lehen lanaren surrealismotik urrundu da. 

1985ean, 1993an hil zen Juan Benet eleberrigilearekin ezkondu zen. 

Bere obran gai nagusiak maitasuna, haurtzaroa eta denboraren joana dira. Bere lehen lau lanak min-uneetan idatzi baziren ere, poetak adierazi du horrek lagundu diola eboluzionatzen etapa berri batera, non bere joera poesia sinpleago eta sakonago bat idaztea izan den.

Berrienekiko hausturak ez dio belaunaldi-konfrontazio bati erantzuten, 80-90eko hamarkadetako Espainiako poesia garaikideko beste egile batzuekin bat egiten baitu, hala nola Luisa Castro, Almudena Guzmán edo Ana Merino. Nolabait, Blanca Andreuk poeta talde honek literatur familiekin axolagabe izango dituenaren ezaugarri batzuk aurreikusten ditu, zaintza formala, erreferentzia sozialik eza eta egile berdinean ere eraginen desberdintasuna bezalako ezaugarriak.

Lanak
-----

Andreuk honako lan hauek argitaratu ditu: 

* *De una niña de provincias que se vino a vivir en un Chagall*, Madrid, Rialp, Adonáis bilduma, 1980
* *Báculo de Babel*, Madrid, Hiperión, 1982
* *Capitán Elphistone*, Madrid, Visor, 1988
* *El sueño oscuro,* Madrid, Hiperión, 1994
* *La tierra transparente*, Madrid, Sial, 2002
* *Los archivos griegos*, Sevilla, José Manuel Lara fundazioa, 2010

Sariak
------

Bere lanagatik sari garrantzitsu ugari lortu ditu, horietako batzuk hauek dira:

* *Adonais Poesia Saria* 1980an .
* *Gabriel Miró Ipuin Laburren Saria* 1981ean .
* *Poesia Mistikoaren Munduko Saria, Fernando Rielok* 1982an .
* *Ícaro Literatura Saria* 1982an .
* *Laureà Mela Nazioarteko Poesia Saria* 2001ean .

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Al pie de la letra. Relatos ganadores. 1961-2006.*  Coca Cola.
2. ↑  *El País*, Consultado el 29-11-2014
3. ↑    *Blanca Andreu lee sus poemas hoy en la Casa Bardín.*  diarioinformacion.com 20 de abril de 2017.

Kanpo estekak
-------------

* Blanca Andreuren irakurketa poetiko baten bideoa
* Moskuko Cervantes Institutuaren orrialdea Blanca Andreu-ri buruz
* Blanca Andreuren poemak
* Blanca Andreuren poemekin orrialdea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3391905
* Commonscat Multimedia: Blanca Andreu

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 62708664
* ISNI: 0000 0000 5950 3885
* BNE: XX875274
* BNF: 122518159 (data)
* CANTIC: a19494853
* GND: 132428776
* LCCN: n84174408
* SUDOC: 031270654
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 4968
* Dialnet: 1950234

 |

* Wd Datuak: Q3391905
* Commonscat Multimedia: Blanca Andreu
***Leyendas de Vasconia***, euskaraz *Euskal Herriko kondairak* (1958), Carlos Clavería idazlea eta politikariaren liburu ezagunetariko bat da. Franskismo garaian hiru edizio ezagutu zituen, azkena 1974an, zuzenduta eta zabalduta. Hitzaurrea Euskaltzaindiko Jose Agerrek idatzi zuen. Hirugarren edizioan, bestetik, Jesus Tanco Lergaren beste hitzaurrea jaso zen. Marrazkiak eta azala Lozano de Sotesek egin zituen.

Ezaugarriak
-----------

Ipuin hauek, Claveriak idatzitakoak izanik, mitologian eta historioan dituzte haien sustraiak. Orokorrean, euskaltasunaren erreibindikazioa dago, garai haietan ahal zen modu ia bakarrean, folklorearekin lotuta. Ipuin laburrak dira; haietan Euskal herri idealizatua eta erromantikoa erakusten du egileak.

Egitura
-------

* "La leyenda y el cuento popular", "Kondaira eta ipuin herrikoia"
* "La moraleja en la leyenda", "Alegiak kondairetan"
* "Personajes legendarios", "Elezaharretako protegonistak"
* "Leyendas famosas", "Kondaira ospetsuak"
* "Relatos", "Narrazioak"
* Hiztegia

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069094

 |

* Wd Datuak: Q61069094
**Kosciusko konderria** (ingelesez: *Kosciusko County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Warsaw da. 2010eko zentsuaren arabera 77.358 biztanle zituen, Kosciusko kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kosciusko konderriak 1.435,87 kilometro koadro ditu. Horietatik 59,6 ura dira. Beste 1.376,27 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 53,88 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 77.358 pertsonetatik 75.165 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.634 dira. 542 beltzak edo afroamerikarrak. 178 amerikar natiboak ziren eta 19 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 642 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 72 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 740 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506376
* Commonscat Multimedia: Kosciusko County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158258995
* LCCN: n78089030
* NARA: 10036573
* **Lekuak**
* OSM: 1802082
* TGN: 1002557

 |

* Wd Datuak: Q506376
* Commonscat Multimedia: Kosciusko County, Indiana
**Beaufort konderria** (ingelesez: *Beaufort County*) Hego Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Beaufort da. 2010eko zentsuaren arabera 162.233 biztanle zituen, Beaufort kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Beaufort konderriak 2.391,59 kilometro koadro ditu. Horietatik 899,03 ura dira. Beste 1.492,56 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 67,83 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 162.233 pertsonetatik 126.846 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 19.567 dira. 30.662 beltzak edo afroamerikarrak. 338 amerikar natiboak ziren eta 78 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.822 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 217 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.270 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495682
* Commonscat Multimedia: Beaufort County, South Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145415184
* BNE: XX5583414
* NARA: 10040016
* **Lekuak**
* OSM: 1856998
* TGN: 2001731

 |

* Wd Datuak: Q495682
* Commonscat Multimedia: Beaufort County, South Carolina
Bisigodoen Legearen azala. 1600go edizioa.

**Bisigodoen Legea** (***Lex Visigothorum***) edo **Epaileen Liburua** (***Liber Iudiciorum***) deritzona legedi bisigotiko bat izan zen, lurralde-mailakoa, Rezesvinto erregeak agindua eta, ziur aski, 654. urtean argitaratua. *Rezesvintoren Kodea*, *Liber Iudicum*, *Liber Gothorum*, *Fori Iudicum*, *Forum Iudicum* eta *Forum Iudiciorum* bezala ere ezagutzen da. Bisigodoen erresumako lege-lanik handiena bezala igaro da historiara.

1241ean, aldaketaren batzuekin, latinetik gaztelaniara itzuli zen, Gaztelako Fernando III.a erregearen aginduz foru emana izateko Iberiar erdiuharteko hegoaldeko zenbait herriri, eta Foru Juzgu izendatu zuten.

Latin hizkuntzan lehen aldiz Parisen argitaratu zen 1579an "*Codicis Legum Wisigothorum Libri XII*" izenburupean, eta gaztelaniazko bere lehen itzulpena, Alfonso de Villadiegok egina, Madrilen argitaratu zen 1600ean.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1246455
* Commonscat Multimedia: Liber Iudiciorum

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1246455
* Commonscat Multimedia: Liber Iudiciorum
Bodrumgo gaztelua, 2020
**Bodrumgo gaztelua** edo **Halikarnasoko San Petriren gaztelua** (turkieraz: *Bodrum kalesi*) Turkiako hego-mendebaldean dagoen gaztelu bat da, Bodrum herrian, antzinako Halikarnason.

San Petriren gaztelua deitzen da eta 1420an eraiki zuten Jerusalemgo San Joango Ospitaleko Zaldunek. Kristauek hiri hori galdu ondoren Maltako Ordenako zaldunak eta Rodasko zaldunak izatera pasa ziren.

1522ko Suleiman Handiaren erasoaren ondoren, gaztelua, Antzinateko zazpi mirarietako bat zen Halikarnasoko Mausoleotik ekarritako materialekin konpondu zen. Eraikin hori, Mausoleoa alegia, Mausolo erregearen hilobi bezala egin zen. Eta Mausolo izenetik dator mausoleo hitza.

Bibliografia
------------

*Bodream ou rêve de Bodrum*, Jean-Pierre Thiollet, Anagramme, Paris, 2010

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Gazteluaren gida

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1113602
* Commonscat Multimedia: Bodrum Castle

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2018002355

 |

* Wd Datuak: Q1113602
* Commonscat Multimedia: Bodrum Castle