recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
BDMren bandera 1934tik.
Hitleriar Gazteriarekin batera egindako ekintza.
Derrigorrezkoa zen alemaniar eta osasuntsu izatea partaidea izateko.
**Alemaniar Neskatxen Liga**, alemanez: *Bund Deutscher Mädel,* edota **BDM**, Hirugarren Reichan Nazi Alderdiaren neska gazteen erakundea izan zen. Jatorria 1930ean zuen, Hitleriar Gazteriaren adarra gisa sortu zenean. 1933tik aurrera indarra hartu zuen eta 1936tik aurrera derrigorrezkoa zen bertan sartzea.

Ezaugarriak
-----------

Ligaren partaidea izateko derrigorrezkoa zen osasuntsu izan eta alemaniarrak. Gazteak 10 eta 18 urtekoak ziren.

Erakunde honen helburua Hirugarren Reicharen menpe zeuden herrialdeetan, bereziki Alemania eta Austrian, gazteen entrenamendu militarra eta nazismoaren adoktrinamendua eta harekiko obedientzia sustraitzea izan zen. Berez, erakunde honetako oinarriak garaiko gazte erakunde askoen antzekoak ziren, baina nazismoaren pentsakera gehituz. Erakunde honetako oinarriak: nazismoa, jarduera fisikoa, adiskidetasuna, aire libreko bizimodua eta etorkizuneko emakume zintzoen heziketa izan ziren, betiere nazismoaren ikuspuntutik.

1945ean, gerra bukatu ondoren, erakundea desegina izan zen.

Buruzagiak
----------

* Trude Mohr (1902-1989)
* Jutta Rüdiger (1910 - 2001)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  DeMarco, N. (2001) This World This Century: Working with Evidence Collins Educational
2. ↑
3. ↑  Gisela Miller-Kipp (2001). "Auch Du gehörst dem Führer": die Geschichte des Bundes Deutscher Mädel (BDM) in Quellen und Dokumenten, Juventa, 41 or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38780
* Commonscat Multimedia: Bund Deutscher Mädel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138971780
* ISNI: 0000 0001 1245 4147
* GND: 31336-1
* LCCN: n83225091
* NKC: kn20130913003
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q38780
* Commonscat Multimedia: Bund Deutscher Mädel
**Alemaniar Arkeologia Institutua** (alemanez: *Deutsches Archäologisches Institut*) mundu osoko arkeologia ikerkuntza erakunde garrantzitsuenetako bat da, Alemaniako Kanpo Harrenanetarako Ministerioaren babespean dagoen zientzia erakundea ere badelarik. 1829an Erroman Otto Magnus von Stackelberg, Theodor Panofka eta August Kestnerrek *Instituto di corrispondenza archeologica* izenez sortu zuten, eta 1832tik aurrera egoitza nagusia Berlin hirian izan zuen, aldiz bulegoak beste hainbat hirietan ere baditu: Atenas, Erroma, Istanbul, Kairo, Damasko, Bagdad, Teheran eta Sana. Bere Erromatar-Germaniar Batzordeak (*Römisch-Germanische Kommission*), historiaurreko arkeologiari buruzko munduko liburutegi handienaz osatua zegoen, Frankfurt am Main hirian dagoelarik, Antzinaro Klasikoaren batzordea Munichen du, eta bere Kultur Ez-Europarren Arkeologia Batzordea Bonn hirian dago. 2008z geroztik erakunde honetako presidentea Hans-Joachim Gehrke da.

Kanpo estekak
-------------

* Alemaniar Arkeologia Institutuaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q695302
* Commonscat Multimedia: Deutsches Archäologisches Institut

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 142498749
* ISNI: 0000 0001 2172 716X
* BNE: XX253939
* BNF: 11866310h (data)
* GND: 18740-9
* LCCN: n81056605
* NKC: ko2002152166
* NLA: 35035226
* CiNii: DA01648677
* SUDOC: 026411202
* BIBSYS: 90057488
* Open Library: OL4479135A

 |

* Wd Datuak: Q695302
* Commonscat Multimedia: Deutsches Archäologisches Institut
**Amager** Danimarkako uharte garrantzitsueneako bat da. Azaleraz txikia den arren (95 km² baino ez) herrialdeko laugarren populatuena da (171.210 biztanle), izan ere bertan baitaude Kopenhageko metropoli eremuko barruti batzuk. Danimarkako Hiriburu Eskualdearen barnean dago eta hiru udalerri ditu; Kopenhage bera, Tårnby eta Dragør.

Historia
--------

Amager aspaldidanik populatua izan da. 1521 urtean Kristian II.a Danimarkakoak Herbehereetako nekazariak ekarri zituen, lurra landu eta Danimarkako Gortea eta Kopenhage bera hornitzeko.

XIX mendean Kopenhage uhartean zabaltzen hasi zen eta 1902an okupaturiko lurrak Kopenhage beraren menpe gelditu ziren. Gaur egun Islands Brygge, Kastrup, Amagerbro, Sundby eta Ørestad barrutiak metropoli eremuari dagozkio. Kopenhageko nazioarteko aireportua Kastrupen dago. Honetaz gain Tårnby eta Dragør herriak ere badaude Amagerren.

70. hamarkadan Amager zabortegi gisa erabili zen eta *Lorteøen* (Zaborraren uhartea) ezizena hartu zuen.

 Amager, satelite ikuspegia. Goian Kopenhage ageri da.

Ondasun nabarmenak
------------------

* **Kalvebod Fælled**: Garai batean eremu militarra zen baina orain Natur Erreserba bihurtua dago.
* **Amagerstrand**: Uhartearen ekialdean dagoen hondartza artifiziala da, kirol kaia eta itsasaldeko paseo eta guzti egina.
* **Amager Bio**: Zinema, kontzertu eta kultur ekitaldietarako eraikina.

Garraioa
--------

**Kopenhageko Nazioarteko Aireportua** (NAGE: CPH - NAZE: EKCH) bertan dago. Suedia eta Danimarka elkartzen dituen Øresund zubia ere bertatik hasten da. Kopenhage hiriburuareki elkartzen dituen beste zubi batzuk ere badaude, eta Kopenhageko metroa ere iristen da Amagerrera.

Ikus gainera
------------

* Danimarkako uharte nagusiak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210396
* Commonscat Multimedia: Amager

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 233862703
* LCCN: sh88000139
* **Lekuak**
* OSM: 5175924

 |

* Wd Datuak: Q210396
* Commonscat Multimedia: Amager
**Shepseskara-Necheruser**, Egiptoko V. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 2438 eta K.a. 2431 bitartean gobernatu zuena Jürgen von Beckerathen arabera.

Leinu ezezaguneko faraoi bat da. Ez zaio senidetasun harremanik ezagutzen dinastia honetako aurreko errege bakar batekin ere.

Turineko Errege Kanonak, zazpi urteko erregealdia ematen dio, eta Manetonek, **Sisires**ek zazpi urteko erregealdia izan zuela dio, Sexto Julio Afrikanoren arabera Jurgi Sintzeloren bertsioan. **Shepsesqara** bezala agertzen da Saqqarako Errege Zerrendan. Hala ere, soilik aitzineko indusketa egin izanak, soilik zazpi hilabeteko erregealdia izan zuela adieraz lezake, zazpi urteak, nahaste bat izan daitezkeelarik.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Bere erregealdiari buruzko ebidentzia bakarrak, Abusirren aurkitutako zigilu inprimaketa batzuk eta Neferefra-Isiren tenpluan aurkitutako bere izena, Shekhemkau, duen zigilu bat dira

### Eraikinak

Adituren batzuk *Amaitu gabeko piramidea*ren egiletza ematen diote, Abusirren kokatua dagoena, soilik eraikitzen hasi zena eta lubaki handi bat baino mantentzen ez dena, lubaki hau, hil ganbera jartzeko egin zelarik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Neferirkara Kakai** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko V. dinastia | Ondorengoa**Neferefra-Isi** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q268601
* Commonscat Multimedia: Shepseskare Isi

---

 |

* Wd Datuak: Q268601
* Commonscat Multimedia: Shepseskare Isi
Ingudea subilean, Aizkorbe (Araotz), bertako euskaran, *junguria eta supilla*.
**Sega-ingudea**, **dailu-ingudea** edo **sega pikatzeko ingudea** ingude mota berezi bat da, alboan eramateko bezain arina, sega pikatzeko erabiltzen dena. Metal goria tratatzeko ingude handiak ez bezala, mailuaz metala jotzeko azalera txikia du gainaldean tresna honek, eta ez da metal goriarekin erabiltzen, sega edo igitai amaituarekin baizik.

Euskaraz ingude handiak duen izen bera jasotzen du tresnak oro har, bere barietate lexiko anitzean: : *Enkude, inguda, txinburi, txingura, txungurre, ukude, ungide, unguru, ünküdü, jungura, xingudi, xinguri, zinguri...*

Erabilpena
----------

Jotzen ez den aldetik, behekaldetik, punta zorrotza du tresnak, lurrean edo enbor batean gogor sartu eta tinkaturik erabiltzen baita. Oñati eta inguruetan, adibidez, ohitura da enbor edo subil batean sartuta egotea ingudea, eta subil bera erabiltzea segalariak bertan eseri eta pikatzeko lana egiteko ("junguria ta supilla").

Sega zorrozteko ezinbesteko lehen urratsa da ingudean pikatzea, segaren ahoa berdintzea. Ondoren, segapotoan gordetzen den arraitz edo segarriarekin pasatzen da berdindutako metal ertza.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Sega pikatzeko ingudea eta mailua - Ahotsak.eus» *ahotsak.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-03-20).
2. ↑   Orotariko Euskal Hiztegia, Euskaltzaindia. «OEH - Bilaketa - Ingude» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-03-20).
3. ↑   Izagirre, Kandido.  (1970). *El vocabulario vasco de Aranzazu-Oñate y zonas colindantes.*  Euskaltzaindia, 144 or. (Noiz kontsultatua: 2021-03-20).
4. ↑   «Sega, erreminta moderno hori» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2021-03-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66646696
* Commonscat Multimedia: Peening anvils

---

 |

* Wd Datuak: Q66646696
* Commonscat Multimedia: Peening anvils
**Saratoga konderria** (ingelesez: *Saratoga County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ballston Spa da. 2010eko zentsuaren arabera 219.607 biztanle zituen, Saratoga kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Saratoga konderriak 2.185,45 kilometro koadro ditu. Horietatik 87,6 ura dira. Beste 2.097,85 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 100,49 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 219.607 pertsonetatik 208.926 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.279 dira. 3.053 beltzak edo afroamerikarrak. 325 amerikar natiboak ziren eta 35 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3.880 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 227 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.161 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q487605
* Commonscat Multimedia: Saratoga County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153606911
* ISNI: 0000 0004 0405 3636
* LCCN: n80115806
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1428790
* TGN: 1002871

 |

* Wd Datuak: Q487605
* Commonscat Multimedia: Saratoga County, New York
**Shepseskaf**, Antzinako Egiptoko faraoi bat izan zen, Egiptoko IV. dinastiako azkenaurrekoa, K.a. 2486 eta K.a. 2479 bitartean gobernatu zuen.

Mizerinoren balizko semea, erregealdi laburra izan zuen, zazpi urtekoa, Manetonek aipatzen duen **Seberkeres** baldin bada, edo laukoa, Turineko Errege Kanonaren txatal baten arabera.

Ez da askorik ezagutzen bere erregealdiari buruz, aurreko erregeen erregealdietan erabili ziren eguzki hil-ikurren eta IV. dinastiako erregeen bereizgarria izan zen piramideen uztea. Horrela, Shepseskafek, hil-eraikin bezala, mastaba handi bat eraikiarazi zuen, Saqqara hegoaldean. Haren aurreko erregeen hil tradizioekin hauste horrek Shepseskafek klero nagusiarekin nolabaiteko lehiaren bat izan zuela pentsarazten du, klero horren gune espiritualetik, Heliopolisen zegoenetik, banandu eta Ptah jainkoaren gurtza hautatuta.

Shepseskafek bere aurreko erregearen lanak jarraitu zituen, Mizerinoren piramidearen multzoa amaitu eta bere aitari eskaini zion, han aurkitutako idazkun batek dioen bezala. Arrazoi horregatik, Shepseskaf Mizerinoren semea zela uste da.

Faraoi honen erregealdia, aurkitutako frogak kontuan hartuta, oso modu nahaspilatsuan amaitu zen, hala, Egiptoko Antzinako Inperioko garairik disdiratsu eta oparoenari amaiera eman zioten. Faraoi hau madarikatutzat hartu zuten geroagoko egiptoarrek.

Haren oinordekoa, Dyedefptah izan liteke, Manetonek aipatutako Tamftis, edo baita Userkaf ere, Egiptoko V. dinastiako lehen faraoia.

Shepseskafen mastaba, Saqqara hegoaldean.

Hilobia
-------

Shepseskafek ez zuen piramiderik eraiki Gizan, baizik eta mastaba bat Saqqaran. Litekeena da arrazoia Heliopoliseko apaizekin diferentziak izatea. "Mastabat el- Faraun" deitua, *Faraoiaren eserlekua*k 18 metroko garaiera eta 99,50x73,30 metroko laukiluze formako oinplanoa du, jatorrian, 105x78 neurtzen zuen. Harriz eraikia eta Turako kareharriz estalia dago. Mastaba bat den arren, *Shepseskafen piramide purifikatua* titulua grabatua du.

Haren garaiko testigantzak
--------------------------

* Bere mastaba handia, Saqqara hegoaldean (Jequier)
* Mizerinoren piramidearen hiriari buruzko erregearen dekretua (Sethe)

**Honako hauetan aipatua**

* *Nikaankh*en biografian, Tehneko honen hilobian (Sethe)
* *Ptahshepses*en biografian, bere ate faltsuan (Londresko British Museuma) (Sethe)
* *Sekhemkara*ren hilobian, Gizan (Sethe)
* *Nisutpunecher*ren hilobian, Gizan (Sethe)

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Mizerino** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko IV. dinastia | Ondorengoa**Dyedefptah edo Userkaf** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q220252
* Commonscat Multimedia: Shepseskaf

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q220252
* Commonscat Multimedia: Shepseskaf
**Sheridan konderria** (ingelesez: *Sheridan County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Plentywood da. 2010eko zentsuaren arabera 3.384 biztanle zituen, Sheridan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sheridan konderriak 4.418,76 kilometro koadro ditu. Horietatik 75,14 ura dira. Beste 4.343,62 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,77 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.384 pertsonetatik 3.252 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 51 dira. 7 beltzak edo afroamerikarrak. 54 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 14 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 57 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496629
* Commonscat Multimedia: Sheridan County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150120216
* LCCN: n82097433
* **Lekuak**
* OSM: 1740310
* TGN: 2001305

 |

* Wd Datuak: Q496629
* Commonscat Multimedia: Sheridan County, Montana
**Saratsa** (lehen: *Sarasa*) Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geltoki zahar bat da, Itza Zendeako Saratsa herrian kokatuta dagoena.

Gaur egun, Plazaolako bide berdearen barruan dago.

Historia
--------

Iruña-Donostia burdinbideko Plazaola eta Iruña–Hiria geltokien arteko zatia 1914ko urtarrilaren 19an inauguratu zen.

1953ko urriaren 13 eta 14 artean eginiko euriteen ondorioz burdinbidearen azpiegitura oso kaltetuta geratu zen (euste-hormak, lubetak, zubiak...). Jabea zen enpresak hainbat saiakera egin zituen tokiko erakundeekin, azpiegitura konpontzeko asmoarekin. Baina, negoziazio hauek ez zuten emaitzarik eman eta zerbitzua geldi geratu zen, uholdeek eragindako kalteak ez zirelako konpondu.

Dena den, trenak jarraitu zuen zenbait zerbitzu lokal egiten zazpi urtez, esate baterako Elduain eta Andoain artean egurra garraiatzeko. Honetako bidaia batean, trenak Andoaingo parrokoa zen Rosendo Rekondo harrapatu zuen, 1957ko uztailean. Azkenean, konpainiak burdinbidea kentzeko eta burdinbidea behin betiko ixteko baimena jaso zuen 1958ko irailaren 5ean. Ondorioz, geltoki hori behin betiko itxi zen.

Egoera
------

Geltokia Iruña—Donostia burdinbidearen 15,3 kilometro-puntuan zegoen, 518 metroko altueran, Oteitza eta Eritze geralekuen artean. Tartea bide bakarra da eta ez zegoen elektrifikatuta.

Geltokia
--------

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Iruñetik Plazaolara, Andoainera eta Lasarterako burdinbidea» *web.archive.org* 2017-01-09 (Noiz kontsultatua: 2020-11-10).
2. ↑   Kabexoi, Xabier. «Plazaolako trenako historia» *www.plazaola.net* (Noiz kontsultatua: 2020-11-10).
3. ↑   «Geltokiko fitxa *Euroferroviarios* webgunean» *euroferroviarios.net* (Noiz kontsultatua: 2020-12-01).

Ikus, gainera
-------------

* Saratsa
* Iruña—Donostia burdinbidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q103189873

 |

* Wd Datuak: Q103189873

| * i
* e
* a
   **Iruña — Donostia burdinbidea** |
| --- |
| ***Iruña–Hiria*** • **Iruña–Iparralde** • *Aitzoain • Berriogoiti • Oteitza • Saratsa • Eritze • Saratsate • Gulia • Aizkorbe • Irurtzun • Latasa • Mugiro • **Lekunberri** • **Leitza** • Areso • Plazaola • Bizkotx • Ameraun • Beiñes • Ollokiegi* • **Andoain** • **Lasarte** • Añorga • **Amara–Donostia** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Oteitza | **Saratsa** | Eritze |  |  |  |
|  | Iruña–Hiria |  |  |  |  |  | Amara–Donostia |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |

 |
Alderantzizko itzulpena itzultzaileak bere jatorrizko hizkuntzan idatzitako testu bat (iturri testua) bigarren hizkuntzara itzultzen duenean (helburu testua) gertatzen den itzulpen mota da. Adibidez, lehen hizkuntza euskara duen itzultzaile batek euskaratik beste hizkuntza batera testu bat itzultzea.

Alderantzizko itzulpenak itzultzaileari ahalbidetzen dio jatorrizko testua bere osotasunean ulertzea; hizkuntzaren corpus-a ezagutzeaz gain, kontzeptuak ez zaizkio arrotz egingo eta autorearen mezua zein testuaren asmoa jasoko du. Hori horrela, jatorrizko hizkuntzan idatzitako testuaren esentzia zein den jakingo du, ondoren beste hizkuntza batean adierazteko. Alderantzizko itzulpenaren arriskua transmisioan edo helburu testuan datza. Izan ere, itzultzailea bere bigarren hizkuntzan natiboa ez den heinean, gerta daiteke hizkuntzaren berariazko termino, esaera edota konstrukzio linguistikoak ez ezagutzea eta txarto erabiltzea, itzulpena eskasa bihurtuz. Horregatik, itzultzailearen bigarren hizkuntza jatorrizko hizkuntza duten zuzentzaileen lana beharrezkoa da.

### Alderantzizko itzulpena euskaraz

Alderantzizko Itzulpena euskaratik erdarara egitea oso ohikoa da, gaztelerak edota frantsesak gizartean presentzia handia baitute. 2007an argitaratu zen Elixabete Manterolak egindako ikerketan honako datu hauek bildu ziren: euskaraz sortutako eta gaztelerara itzulitakoak 411 literatura lan dira; horietatik %35,03 egileak berak itzuliak dira (alderantziko autoitzulpena) eta beste %5,59 idazleek eta itzultzaileek elkarlanean itzuliak. Eider Rodriguez (*Eta handik gutxira gaur -* *Y poco después ahora*), Ixiar Rozas (*Gau Bakar Bat* - *Una Sola Noche*) eta Harkaitz Cano (*Belarraren Ahoa* - *El Filo de la Hierba*) dira autoitzultzaile lanetan aritu direnen adibideak. Bernardo Atxaga, esaterako, euskal idazlerik itzuliena, elkarlanean aritu da behin baino gehiagotan itzultzaileekin. Ez da oso ohikoa baina badira euren lanak euskaratik ingelesera itzuli dituztenak, besteak beste Maite Gonzalez Esnal (*Journeys, Fruits, Neighbors*).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Traducción directa y traducción inversa - Traductores Oficiales» *Traductores Oficiales* 2015-03-11 (Noiz kontsultatua: 2018-09-21).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «El gran peligro de la traducción inversa» *ontranslation.es* (Noiz kontsultatua: 2018-09-21).
3. 1 2    «Euskal literatura beste hizkuntzetara itzulia - Elixabete Manterola - EIZIE» *www.eizie.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-09-21).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Muga pausu batera.*  2017-08-16 (Noiz kontsultatua: 2018-09-21).
5. ↑    «Euskal literatura gaztelaniaz. Itzulpena, autoitzulpena, bertsioak... - Bego Montorio - EIZIE» *www.eizie.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-09-21).
6. ↑    Manterola, Elizabete. *Euskal literatura itzulia. Bernardo Atxagaren lanen itzulpenen azterketa.* .
7. ↑     *NorDaNor. Euskal itzulpengintzaren datu-basea.*  (Noiz kontsultatua: 2018-09-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216814

 |

* Wd Datuak: Q65216814
**Sarrio paper-fabrika**, gaur egun **Sarrio, Compañia Papelera de Leiza, S.A.**, Nafarroako Leitza udalerrian dagoen paper lantegi bat da. Gipuzkoatik eta Areso udalerritik datorren errepidearen Leitzako sarreran dago, Elbarren auzoan. Udalerriko enpresa nagusia da.

Historia
--------

Berez, Sarrió enpresa 1948an Katalunian sortu zen famili enpresa bat zen. 1959an Leitzan lantegia ezarri zuen, ondorengo urteetan handituz joan zelarik. 1964. urte amaieraldera kartoiak eta "Eurokote" distira handiko paper estukatua ekoizten zuen planta bat gehitu zitzaion. Frantzia, Italia, Txile eta Mexikon ere Leitzako enpresaren "Eurokote" lizentziapean ekoizten da. Leitzan ekoizten den "Eurokote" produkzioaren %35a ere kanpora esportatzen da.

1970ean Papelera de Leiza, S. A. enpresak Sarrió, Compañía Anónima de Papeles, S. A. eta Eurokote, S. A enpresak bereganatu eta Sarrió taldea sortu zen.

1968an enpresa taldeak Berrobiko Papelera Uranga, S. A. eta Tolosako Ruiz de Arcaute y Cía, S. A. enpresak bereganatu zituen. 1970eko hamarkadaren hasieran Sarrió taldea honako enpresek osatzen zuten: Sarrió, C. A. P.; Papelera de Leiza, S. A.; Eurokote, S. A.; Coloplás, S. A.; Comercial de Papeles Heliográficos y Especiales de Leiza, S. A.; Disma Sarrió, S. A.; Euromac, Corp. Pap. S. A. (Mexiko); Eurowall, S. A.; Exclusivas y Pav. S. A.; Inmobiliaria Samar, S. A.; La Montañanesa, S. A.; Muroplás, S. A.; Papelera Arrosi, S. A.; Plastimur, S. A.; Productora Nacional del Cartón, S. A. (Venezuela); Productos Metalizados, S. A. (Kolonbia); Sarrió-Renor, Ltda. (Portugal).

1989an, Italiako Cartiere Saffa enpresarekin elkartu zen. Sarrió, S. A. berriak %65a bertako kapitala zuen eta %35a italiar kapitala. 1990ean Cartiere Saffa enpresak kapitalaren %49a zuen, eta Feldmühle alemaniar enpresaren %4,9a erostean, konpainia kontrolatzera igaro zen. 1991n Torraspapel taldeak erosi eta Sarrió, Papel y Celulosa deitzera igaro zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41630700
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 18695

 |

* Wd Datuak: Q41630700
**Sergei Volfgangovitx Zagraievski** (errusieraz: Сергей Вольфгангович Заграевский; Mosku, 1964ko abuztuaren 20–Ibidem, 2020ko uztailaren 6) errusiar margolaria, idazlea eta arte-historialaria izan zen.

Biografia
---------

Zagraievski 1964an, Moskun, jaio zen. Aita Wolfgang Kawelmacher (1933-2004) arkitekturaren historialaria zen eta ama Inna Zagraievskaia idazlea (1933). Margotzen eskolan hasi zen eta bere lehenengo irakaslea Tatiana Mavrina margolari ospetsua izan zen.​ 2002tik 2005era Zagraievski Moskuko Errestaurazio Arteen Institutuan irakatsi zuen. Geroago Jabego Intelektualaren Enibertsitate Errusiarrean eta Vladimir-Souzdal Museoan aritu zen. Instituzio askoren partaidea zen, besteak beste, Errusiako Arte Kritikoen Akademiakoa, Errusiako Idazleen Batasunekoa, Errusiako Arte Akademiarena...

Ikerketa arloan harri zuriko eraikin zaharren arkitektura aztertu zuen; baita Moskuko arkitektura goiztiarra eta Antzinako Errusiaren arkitektura Europako gotikoarekin loturak ikertu zituen.

Bihotzekoak jota 2020an hil zen.

Obra idatzia
------------

Zagraievski *United Art Rating* erreferentziazko obraren argitaratzaile nagusia izan zen. Liburu ugari argitaratu zituen, gai desberdinen ingurukoak, filosofia, teologia, eta arkitekturaren historiari buruzkoak. Halaber, haurrei zuzendutako ipuinak plazaratu zituen. Prentsan artearen inguruko lanak argitaratu zituen. RusArch arkitektura errusiarraren historiari buruzko liburu digitala sortu zuen.

Obra batzuk
-----------

* Sagarrondo lorategia, 1992.*Sagarrondo lorategia*, 1992.
* Jerusalem, 1998.*Jerusalem*, 1998.
* Gau ukrainiarra, 1999.*Gau ukrainiarra*, 1999.
* Kremlin, 2001.*Kremlin*, 2001.
* Haize boladak natura-hila puskatu zuen, 2008.*Haize boladak natura-hila puskatu zuen*, 2008.
* Bolshoy Kamenny zubia, 2008.*Bolshoy Kamenny zubia*, 2008.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. 1 2

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q386412
* Commonscat Multimedia: Sergey Zagraevsky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 79545683
* ISNI: 0000 0000 5837 9560
* GND: 129772976
* LCCN: n2001104632

 |

* Wd Datuak: Q386412
* Commonscat Multimedia: Sergey Zagraevsky
**Agustina Gorzelany** (Argentina, 1996ko martxoaren 11) argentinar kirolaria da, belar hockeyan lehiatzen dena.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu belar hockeyan Argentinako taldearekin, Herbehereen atzetik eta Erresuma Batuaren aurretik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Agustina Albertario, Agostina Alonso, Noel Barrionuevo, Valentina Costa Biondi, Emilia Forcherio, Agustina Gorzelany, María José Granatto, Victoria Granatto, Julieta Jankunas, Sofía Maccari, Delfina Merino, Valentina Raposo, Rocío Sánchez Moccia, Micaela Retegui, Victoria Sauze, Belén Succi, Sofía Toccalino eta Eugenia Trinchinetti-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Agustina Gorzelany» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Agustina Gorzelany» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q44765948
* Commonscat Multimedia: Agustina Gorzelany

---

 |

* Wd Datuak: Q44765948
* Commonscat Multimedia: Agustina Gorzelany
**Agustin Ostolaza Etxaniz** (Zestoa, Gipuzkoa, 1946ko apirilaren 30a) harri-jasotzaile gipuzkoarra da. 1970. eta 1980. hamarkadetan puntako harri-jasotzailea izan zen. Joseba semeak, "Ostolaza II".ak, Euskal Herriko Harri Handien Txapelketa ere irabazi du.

Biografia
---------

1965 urtean hasi zen apustuak jokatzen eta 1971 urtean Harri Handien Txapelketa irabazi zuen Azpeitian, orduan *Campeonato de España* izenaz ezagutu zena. Harri txikietan espezializatu zen, 100 eta 150 kilokoetan. 1970. hamarkadan apustu sonatuak jokatu zituen Mendizabal, Usategieta, Segurola, Endañeta eta Iñaki Perurenaren aurka, eta gehienak irabazi zituen. Garai hartan ez zen Euskal Herriko txapelketarik jokatzen, apustuek eta exibizioek betetzen zuten denboraldia. 1981ean berrekin zioten txapelketari baina ez zun garaipen berririk lortu. Azkena 1988an jokatu zuen Donostian, 42 urte zituela.

Lorpenak
--------

* Euskal Herriko Harri Handien Txapelketa (1): 1971

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Gipuzkoako Herri Kirolak» *www.herrikirolakgipuzkoa.eu* (Noiz kontsultatua: 2018-11-12).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Press, Europa.  (2017-06-22). «Mendibile Jauregia homenajea este viernes a la saga de 'harrijasotzailes' Ostolaza» *europapress.es* (Noiz kontsultatua: 2018-11-12).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33296917
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 112813

 |

* Wd Datuak: Q33296917
**Agustín Arenas Eizagirre** (Azpeitia, 1958) euskal herritar zinema zuzendaria da.

Argazkilaritzak eta zinemarekiko zaletasunak Azpeitiko zineklubaren taldekide izatera eraman zuten. Bertan, proiektu zinematografiko ugari gauzatzen ziren eta Agustinek gehienetan hartzen zuen parte, bai zuzendari gisa bai gidoilari edo muntatzaile bezala. Film laburrak euskaraz eta formatu txikian (S-8mm) egiten ziren. 1987an, Zinekluban 16mm-tan egindako lehen film laburra zuzendu zuen, *Mateo txistu*, alegia, sari ugari lorturik. Gaur egun, argazkilaritzan dihardu.

Filmografia hautatua
--------------------

* 1988: *Azpeitia-Annapurna II*
* 1987: *Mateo txistu*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Auñamendi Eusko Entziklopedia. *Agustín Arenas Eizagirre.* .
2. ↑   Euskadiko Filmategia. *Arenas Eizagirre, Agustín.* .[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21953131
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 365

 |

* Wd Datuak: Q21953131
**San Caprasioren eliza** (aragoieraz: *Ilesia de Sant Crapás*; gaztelaniaz: *iglesia de San Caprasio*) Santa Cruz de la Serós herriko eliza da, 1020ko hamarkadan San Juan de la Peñatik gertu eraikia. 2004an kultura ondasun izendatu zuten eta 2015ean UNESCOk Donejakue Bideko eraikinen zerrendan sartu zuen.

Tipologiari dagokionez, XI. mendeko lehen hereneko monumentuen multzokoa da, lonbardiar maisuen (lonbardiar erromanikoa) tailer ibiltariei dagozkienak.

Habearte bakarreko eliza da, bi atalekoa, ertz-gangaz eta kanoi-gangaz estalitako presbiterio txiki batez estalia, esfera laurdeneko gangaz estalitako zirkuluerdi-formako abside baten aurretik. Abside-hemizikloan, alboetako bi exedra txiki irekitzen dira.

Barnealdearen soiltasuna arindu egiten da kanpoaldean lesenak eta lonbardiar arkutxoak erabiltzen dituztelako, baita mendebaldeko aurrealdean ere, sarrerako portada irekitzen den tokian, hormei bolumetria- eta argi-joko handiagoa ematen dietenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Aramendía, José Luis.  (2002). *El Romanico en Aragón.*  Zaragoza: Ediciones Leyere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3669732
* Commonscat Multimedia: Church of San Caprasio, Santa Cruz de la Serós

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0011127

 |

* Wd Datuak: Q3669732
* Commonscat Multimedia: Church of San Caprasio, Santa Cruz de la Serós
Piramide mota bat
**Akrosport** edo **gimnasia akrobatikoa** akrobata bat bestearen gainean giza piramide, dorre edo beste egiturak egitean datza. Figura bakoitza osatzeko lotura elementuak erabiltzen dira. Elementu hauek saltoak, gurpilak, iraulketak, itzulipurdiak, orekak, eta abar izan daitezke. Lan guztia musika doinu baten erritmoari jarraituz osatzen da.

Gizakiak sortutako dorre edo piramiderik altuena edo konplikatuena sortzearen inguruko lehiak, historian zehar eta kultur gehientsuenetan eman dira. Antzinako Txina, Egipto eta Greziako zibilizazioetan praktikatu egiten zen.

1960. hamarkadan lehiaketaren oinarriak ezarri ziren. 1973. urtean kirol akrobatikoen nazioarteko federazioak (IFSA) bere baitan onartzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1049443
* Commonscat Multimedia: Acrobatic gymnastics

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4182430-1

 |

* Wd Datuak: Q1049443
* Commonscat Multimedia: Acrobatic gymnastics
**Skuleskogen Parke Nazionala** (suedieraz: *Skuleskogens nationalpark*), Suedia iparraldeko parke nazional bat da, Västernorrlandeko konderrian dagoena.

Etimologia
----------

*Skuleskogen* izenak "Skuleko basoa" esan nahi du. *Skule* izena oso ohikoa da eskualde honetan, jatorria ezagutzen ez den arren.

Geografia
---------

Itsaso Baltikoaren ertzean kokaturik dago, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Höga kusten kostaldearen baitan. Topografia malkartsa dauka, muino altuena Slåttdalsberget (280m) da.

Historia
--------

Gizakiaren lehen aztarnak Brontze Arokoak dira. XIX mendean papergintza jarduera zabaldu zen eta basoak ustiatu ziren. Mendearen bukaeran ordea explotazioa nabarmen jeitsi zen eta 1930an Parke Nazional izendatu zuten babesteko. Honi esker bere egitura berreskuratu du eta arriskuan zegoen fauna eta flora indartu dira. 1984an Parke Nazionalaren azalera haunditu egin zuten.

Geologia
--------

Duela 1.500 milioi urte sorturiko granitoaren gainean dago parkea. Diabasa ere ageri da ipar-ekialdean, duela 1.200 urte sortu zena. Hainbat failak zeharkatzen dute parkea.

Glaziazioaren ondorengo isostasia fenomenoa ikusteko toki egokia da, urtero 8 mm altxatzen baita lurra.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1754183
* Commonscat Multimedia: Skuleskogen National Park

---

 |

* Wd Datuak: Q1754183
* Commonscat Multimedia: Skuleskogen National Park


| Suediako parke nazionalak |
| --- |
| Abisko  •  Ängsö  •  Björnlandet  •  Blå Jungfrun  •  Dalby Söderskog  •  Djurö  •  Färnebofjärden  •  Fulufjället  •  Garphyttan  •  Gotska Sandön  •  Hamra  •  Harapanda  •  Kosterhavet  •  Muddus  •  Norra Kvill  •  Padjelanta  •  Pieljekaise  •  Sånfjället  •  Sarek  •  Skuleskogen  •  Söderåsen  •  Stenshuvud  •  Stora Sjöfallet  •  Store Mosse  •  Tiveden  •  Töfsingdalen  •  Tresticklan  •  Tyresta  •  Vadvetjåkka |

63°06′40″N 18°29′03″E﻿ / ﻿63.111°N 18.4842°E﻿ / 63.111; 18.4842
**Agustina Zugazti** Donostian bizi izan zen emakume argazkilari interesgarria izan zen. Oso dokumentu historiko handiak utzi zituen.

Biografia
---------

Ricardo Martín argazkilariarekin 1925ean Donostian ezkondu zen. Bien semea, Vicente Martín (1926-2016), argazkilaria izan zen baita ere. Ricardok, Donostian, Photo-Carte argazki-denda ospetsua sortu zuen. 1936an, baino, hil egin zen eta jarraipena bere emazteak hartu zuen. Agustina errepublikaren aldekoa izan zen eta urte haietako testigantza interesgarriak utzi zituen, besteak beste, frankisten sarrera Donostian erakusteko edo naziei frankistek egiten zien harrera erakusteko. Haren gerrari buruzko argazkiak mundu osoan ezagutu ziren. 1940an, frankistek dendaren izena aldatzera behartu zuten, gaztelaniaz jartzeko, Foto Car. Vicente semeak negozioari jarraipena eman zion, 1991 arte.

Iruditegia
----------

* Frankistak Donostia okupatzen, 1936an.Frankistak Donostia okupatzen, 1936an.
* Marokoko bisir nagusia Donostian, 1937an, agintari frankistekin batera.Marokoko bisir nagusia Donostian, 1937an, agintari frankistekin batera.
* Erbesteratu frantsesak Donostiako geltokian, 1940an.Erbesteratu frantsesak Donostiako geltokian, 1940an.
* Heinrich Himmler Donostian, 1940an.Heinrich Himmler Donostian, 1940an.
* Frankistek hilkutxa eramaten Kursaal aurrean.Frankistek hilkutxa eramaten Kursaal aurrean.
* Bainulariak Kontxan, 1940an.Bainulariak Kontxan, 1940an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Ricardo Martín
* Vicente Martín

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33131475
* Commonscat Multimedia: Agustina Zugasti

---

 |

* Wd Datuak: Q33131475
* Commonscat Multimedia: Agustina Zugasti
**Sherlock Holmesen memoriak**, ingelesez *The Memoirs of Sherlock Holmes*, Arthur Conan Doyle eskoziar idazlearen Sherlock Holmes detektibeari buruzko kontakizun laburren bilduma bat da. 1893an argitaratu zen.

Berez, Doylek Sherlock Holmesen azken liburua izateko asmoz idatzi zuen, *"Azken problema"* azken kontakizunean Sherlock Holmesen heriotza ematen baita. Baina garaiko Sherlock Holmesen zaletu eta irakurle askoren kexen ondorioz, *Baskervilletarren zakurra* (1901) eleberria idatzi eta *Sherlock Holmesen Itzulera* (1903-1904) kontakizun laburren bilduman detektibe ospetsua berpiztu eta kontakizun labur eta liburu gehiago idaztera bultzarazi zuten.

Liburu hau euskaraz argitaratu du Igela argitaletxeak 2021ean, **Sherlock Holmesen memoriak** izenburupean, Aitor Blanco Leozek euskaratua.

Kontakizunak
------------

1. "Silver Blaze"
2. "Kartoizko kutxa" (kontakizun hau estatubatuar argitalpenetan *Bere Azken Agurra* bilduman argitaratua dago)
3. "Aurpegi horia"
4. "Burtsako agentearen bulegaria"
5. "Gloria Scott"
6. "Musgravetarren erritua"
7. "Reigateko misterioa"
8. "Gizon konkortua"
9. "Paziente egoiliarra"
10. "Interprete greziarra"
11. "Itsas ituna"
12. "Azken problema"

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q860831
* Commonscat Multimedia: The Memoirs of Sherlock Holmes

---

 |

* Wd Datuak: Q860831
* Commonscat Multimedia: The Memoirs of Sherlock Holmes
Sesamo olioa
**Sesamo olioa** edo **sesamo-olioa** sesamo-hazietatik eratorritako landare-olio jatekoa da. Sukaldeko olio gisa Hego Indian erabiltzeaz gain, Ekialde Hurbileko, Afrikako eta Hego-ekialdeko Asiako sukaldaritzan zapore-indartzaile gisa erabiltzen da. Lurrin eta zapore bereizgarria du.

Elikagai ugariko hazitako olioa oso ezaguna da medikuntza alternatiboan, masaje eta tratamendu tradizionaletatik egungo egunetara. 

Olioa preziatua da Asian eta landaretan oinarritutako olio zaharrenetariko bat da, baina mundu mailan gaur egungo produkzio modernoak mugatua izaten jarraitzen du olioa ateratzeko beharrezkoa den eskuzko uzta prozesuagatik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q212317
* Commonscat Multimedia: Sesame oil

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4675485-4
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D012715
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 8008-74-0
* DrugBank: 11172
* UNII: QX10HYY4QV
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 8008-74-0

 |

* Wd Datuak: Q212317
* Commonscat Multimedia: Sesame oil
**Silkhak-Inshushinak**, Elam eta Babiloniako errege bat izan zen. K.a. 1150ean hasi zen gobernatzen, bere anaia Kudur-Nahhunte III.a hil ondoren. Mesopotamiarantz egin zituen kanpainak aipatuz idazkun ugari utzi zituen, baita eraiki edo zaharberritutako tenpluak gogoratuz ere (hilarri bakar batek, hogei bat tenplu gogoratzen ditu). Bere kanpainen artean, ezaguna da Asiriara bidalitako bat, Dijala iparraldetik abiatua eta Tigris ibaitik eta Zagros mendietatik jarraitu zuena, gaur egungo Arbela hiritik gertu, eta guduak libratu behar izan zituen Bit Nappakhe eta Shabarbaren Zab txikia ibai inguruan (Nuzi eta Assur artean), baita Ukarsilla-Epekhten ere (Ebek mendia, gaur egun Djebel Hamrin), Maqtan (Djebel Kumar), Kibraten (Kifri), Nuzin, Araphan (gaur egun Kirkuk), Anzugalli (Nuzitik gertu), Khambati eta Sanishen, elamitar boterearen garai gailena adieraziko duen kanpaina.

Bere erregealdia hastean, Marduk-Kabitahheshu, Isingo gobernaria matxinatu zen, independente bihurtu zena eta bere kontrola Sumerren zati batetatik hedatu zuena, baina oraindik Silkhak gobernatzen ari zela hil zen. Hala ere, Marduken seme zen Itti-marduk-balatuk, K.a. 1135 inguruan, Babilonia eta ia Sumer osoa bereganatzea lortu zuen.

K.a. 1120an hil zen, Babilonia berreskuratu gabe.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Kudur-Nahhunte III.a** | **Elam eta Babiloniako erregea**K.a. 1150-K.a. 1120 | Ondorengoa**Itti-marduk-balatu (Isin eta Babiloniako errege bezala)** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q323897
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q323897
Herri txiki bat da eta Picos de Europako Eskualde Parkean kokatzen da, Leongo probintzian (Gaztela eta Leon)

42 etxe dauzka eta Santiago Apostoluko Parrokia. Azken erroldaren arabera, 107 biztanle dauzka.

Klima
-----

Mendiko klima atlantikoa du; Neguan hotz handia egiten du eta udan epela.

Herriko iturrietako ura kalitate handikoa da.

Festak
------

Uztailaren 25a (Santiagoko Apostolua).

Produkzioa
----------

Abereentzat bazka eta zekalea produzitzen da. Pinudi asko daude, baita bertako haritzak eta pagoak. Basoilarrak bizi dira bere basoetan.

Historia
--------

Oraingo kanposantua Santiago Apostoluaren omenez egin zen eliza batean dago. Portada Erromanikoa dago oraindik (XII. mendea).

Mendiaren gailurrean (*La Corona*) Kantauriar asentamendu baten aztarnak aurkitzen dira.

1801 urtean Siero herriak sute larri bat sufritu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267395
* Commonscat Multimedia: Siero de la Reina

---

 |

* Wd Datuak: Q12267395
* Commonscat Multimedia: Siero de la Reina
Siberiako hotza Europa mendebaldera nola bideratzen den.
**Siberiar hotz-bolada** neguan Siberiako hotza hegoaldera dauden latitudeetara iristean gertaturiko fenomeno meteorologikoa da.

Neguan Siberian zeroz azpitik 40 eta 60 gradu artera jaisten dira tenperaturak, eta noizbehinka hotz hori hegoalderago bideratzen da, goi eta behe presio guneek lagunduta.

Ezaugarriak
-----------

Siberiar hotz-boladak bi kokagune desberdin ditu, batetik Europa ekialde eta mendebaldea, eta bestetik Asia. Normalean, errazagoa izaten da Txina, Mongolia eta Koreara hotz hori iristea, Ozeano Atlantikoan dagoen itsas korronte beroak Europa neguan tenperatura nahiko epel mantentzea posible egiten duelako.

Neguan, Siberia gehienean, indar handiko Siberiako goi presio gunea egon ohi da. Indar horren adierazle, 1968an 1083mb izatera heldu izana. Azoreetako antizikloiak bere ohiko kokalekua utzi eta Britainia Handiaren iparraldera mugitu eta Siberiakoa Europarantz gehiago hurbiltzean, normalean Europatik urruti egoten den hotza, Uralak gainditu eta mendebalderantz bideratzen da.

Europa erdialde osoa zeharkatzen duen haize hotz eta lehorra da, atmosferaren goiko geruzetan ezegonkortasun txikia egoten da eta hori dela eta, prezipitazioak urriak izaten dira. Dena den, Mediterraneoar itsasoan behe presio gunerik egongo balitz, Iberiar penintsularen ekialdean eta Frantzia hegoaldean, elurra itsasoaren mailan egitea posible da.

Askotan, Siberiatik etorritako haizeari "frantzipar" deritzo Euskal Herrian, nahiz eta haize hori beti bertatik ez etorri.

Hotz-boladak
------------

Sakontzeko, irakurri: «1956ko otsaileko hotzaldi eta elurtea»
Elba ibaia Alemaniako Meißen herrian.
1956ko otsailean, hotz-bolada indartsua izan zen Europa mendebalde eta erdialde osoan eta bere ezaugarri nagusia bere iraupena izan zen. Hilabete osoan zehar hedatu zen. Otsailaren 1ean sartu zen denborale siberiarra europatik eta aire sarrera honek hilabetearen azken egunetararte iraun zuen. Donostian 19 izotz egun izan ziren hilabete osoan eta egun askotan termometroa ez zen 0 °C-tatik igo, horregaitik elurra metatzen joan zen arazo handiak eraginez eta zenbait tokitan 2 metroko altuera hartu zuen, Urbasan esaterako.

Hamarnaka hildako izan ziren Europa osoan.

Ikus, gainera
-------------

* Siberiako goi presio gunea

Kanpo estekak
-------------

* Aire hotza Siberiatik Europara bidean wetterzentrale.de webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7507001

 |

* Wd Datuak: Q7507001
**Sandra Ortega Mera** (Coruña, 1968ko uztailaren 19a) coruñar psikologoa, enpresaburua eta filantropoa da. Espainiako bigarren pertsonarik aberatsena da, Amancio Ortega Gaona aitaren atzetik.

Biografia
---------

Sandra Ortega Meraren gurasoak Inditex enpresaren sortzaileak izan ziren, Amancio Ortega Gaona munduko pertsonarik aberatsenetakoa eta Rosalía Mera Goyenechea lehen emaztea, Forbes aldizkariaren arabera Espainiako emakumerik aberatsena eta munduko 66. boteretsuena. Psikologian lizentziaduna da, Santiago de Compostelako Unibertsitatean.

Ibilbidea
---------

Paideia Galiza FundazioaZara IstanbulenAma, Rosalía Mera, 2013. urtean hil ondoren, Inditexen %7ko parte-hartzea jaso zuen, bere neba Marcos garun-paralisiarekin jaio baitzen, eta 7300 milioi dolarreko ondare garbia zuen Espainiako emakumerik aberatsena bihurtu zen. Rosp Corunna enpresa-taldeak 105 eta 89,6 milioi euroko irabaziak izan zituen, hurrenez hurren, 2015 eta 2016 urteetan.

Sandra Ortega amaren bideari jarraituta, Coruñan dagoen irabazi-asmorik gabeko Paideia Galiza Fundazioko presidentea da. Erakunde horrek pertsona ezinduak gizarteratzen laguntzen du, gazteentzako lan-aukerak sustatzen ditu eta enpresa- eta kultura-ekimenak sustatzen ditu. Paideia Galiza Fundazioak Coruñan desgaitasuna duten pertsonei integrazio-aukerak emateko ere sortu zen.

Bizitza pertsonala
------------------

Gaztetatik senargai izan duen Pablo Gómezekin, Inditex taldeko zuzendaritza-kargu bat du enarekin, ezkonduta dago. Harekin hiru seme-alaba izan ditu, Martiño, Antia eta Uxía. Coruñako Oleiros herrian bizi da,Galizian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Pereiro, Xosé Manuel.  (2013-08-23). «Sandra Ortega: Una heredera multimillonaria que conduce un utilitario» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2023-03-16).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Pereiro, Xosé Manuel.  (2013-08-15). «La mujer que tejió un imperio» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2023-03-16).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** PAÍS, Ediciones EL. «EL PAÍS Edición América: el periódico global» *El País América* (Noiz kontsultatua: 2023-03-16).
4. ↑    *Estas son las 10 mujeres más ricas de España.*  ISSN https://www.eleconomista.es/empresas-finanzas/noticias/7971289/11/16/Estas-son-las-10-mujeres-mas-ricas-de-Espana.html..
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La sociedad de Sandra Ortega gana 90 millones y aumenta su cartera inmobiliaria internacional» *La Voz de Galicia* 2017-08-03 (Noiz kontsultatua: 2023-03-16).
6. ↑    *Web de la Fundación Paideia Galiza.* .
7. ↑   «Sandra Ortega, la misma política financiera que... su padre» *El Mundo*.
8. ↑  Las cuentas de Sandra Ortega: 'pelotazo' en España, pérdidas en EEUU

Kanpo estekak
-------------

* Paideia Galiza Fundazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18536851

 |

* Wd Datuak: Q18536851
***Soineko arrosa*** (frantsesez: *La Robe rose*) Frédéric Bazille margolari inpresionistaren margolana da. 1864an margotu zuen, 23 urte zituelarik. Orsay museoan erakusten da. Urte horietan familiaren gaia ohikoa zen margolari honen lanetan (*Réunion de famille* (1867), *Vue de village* (1868)).

Deskribapena
------------

Margolan honetan margolariaren lehengusina ikus dezakegu, Thérèse des Hours. Emakumea harrizko ertz batean eserita dago, familiak Domaine de Méric-en Montpellier zuen jabegoan. Aurrez aurre Castelnau-le-Lez du, Okzitaniako Hérault barrutian.

Neska gazte hau ikusleari bizkarrez emanda dago. Soineko arrosa darama eta altzoan mantala beltz bat. Gaztea lehen planoan egonda, herrian hobeto nabaritzen da. Argiak garrantzi handia du lan honetan: herria eguerdiko eguzkipean dago eta alboetako zuhaitz ilunek ikuslearen begirada haruntza eramaten du; teknika hau Barbizongo eskolaren ohikoa zen.

Neurriak
--------

Oihalaren neurriak hauek dira: 147 zm garaia eta 110 zm luzera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *La Robe rose*

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Soineko arrosa*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3212360
* Commonscat Multimedia: La Robe rose

---

 |

* Wd Datuak: Q3212360
* Commonscat Multimedia: La Robe rose
67°N 90°E﻿ / ﻿67°N 90°E﻿ / 67; 90
Siberiar trappen hedadura (Alemanezko mapa).
**Siberiar trappak** edota **Siberiar eskailerak** (errusieraz Сибирские траппы, *Sibirskie trappi*) Errusiako Siberian dagoen harri bolkanikoz osatutako eskualde handi bat da, sumendi probintzia handia izenez ere ezaguna da. Trappak sortuarazi zituen erupzio gertakari handia, Lur planetako geologia historiako gertakari handienetakoa izan zen, milioka urtez iraun eta duela 250-251 milioi urte Permo-Triasiar iraungipen masiboa gauzatzeko ezinbestekoa izan zen.

*Trapp* edota *trappa* hitzak suedieraz "eskailera" edota "eskailerak" esan nahi du, eskualde honetako muinoek basaltozko osaketetan hain ohikoa den eskaileren antzeko paisaia mailakatua osatzen baidute.

Kanpo estekak
-------------

* Richard Cowen: Siberiar trappak. Berkeley unibertsitatea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58808
* Commonscat Multimedia: Siberian Traps

---

 |

* Wd Datuak: Q58808
* Commonscat Multimedia: Siberian Traps