**Etzegarate** —*Etxegarate* ere deitua, nahiz eta euskara zainduan *Etzegarate* hobestekoa den— Gipuzkoako Goierri eskualdea eta Nafarroa Garaiko Sakana bailara batzen dituen mendatea da. Etzegaratetik igarotzen dira Madril-Irun trenbidea eta **A-1**/ **N-I**  errepidea. Errepidez, mendatearen igoera Idiazabalen hasi eta Altsasun bukatzen da.

Gasteiz eta Donostia artean errepidez bidaiatzeko, Etzegaratekoa da pasabiderik arruntena gaur egun.

Izenaren bilakaera
------------------

Idiazabalgo Udalaren laguntzaz, Antonio Berasategi Lardizabalek mendatearen izenari buruzko txosten zehatza egin zuen. Aipurik zaharrena 1208koa da: *Eiçagaratea* (egungo ortografia sistema erabiliz, *Eitzagaratea*). Hurrengo lekukotasuna 1406koa da, eta bertan izenaren lehenengo aldaketa ikusten da, jadanik amaierako artikulurik gabe ageri baita: *Eyçagarate* (*Eitzagarate*). Mende berean *Itzagarate* aldaeraren lehenengo lekukotza dugu. Geroztik *Itzagarate* aldaera nagusituz joan zen, eta XVII. menderako *Itzagarate*-ren aipuak ugariagoak dira *Eitzagarate*-renak baino. XVIII. mendean, hirugarren aldaera bat agertu zen: *Etzegarate*.

XIX. mendean, bertatik igarotzen den bidea zabaltzeak mendate horren izena erabiliago eta ezagunago bihurtu zuen, eta aipamen asko daude, ez ordu arte bezala bakarrik Idiazabalgo udal artxiboan, izena prentsan eta liburuetan ere hasi baitzen erabiltzen. XIX. mendean *Etzegarate* izena baino ez da dokumentatzen. Tamalez, gaztelaniaz idatzitako agiriak direnez, eta gaztelaniaz euskarazko <tz> fonema irudikatzeko ikurrik ez dagoenez, izen hori era batera baino gehiagotara agertzen da idatzita: *Ecegarate, Echegarate, Etcegarate, Etsegarate, Ecegarate, Esegarate* eta *Ezegarate*.

Auziaren mamia gaztelaniak euskaraz <tz> idazten dugun soinua era unibokoan adierazteko ezintasunean datza. Dokumentuak gaztelaniaz daudenez gero, eta erdara horretan soinu hori idazteko modu estandarrik ez dagoenez gero, anabasa sortu da izen horren inguruan. Ezaguna denetik, historian zehar, Hego Euskal Herrian, batez ere *tc, tz* edo *ç* erabili izan dira (eta, bakanago, *s, ts, z* eta *ch* ere bai), erabilera sistematizaturik gabe. Halako batean, XIX. mendean eraiki zen bide berriaren planoetan, *Echegarate* idazkera hautatu zen, ez dakigu nola eta zergatik, agian izenaren oinarrian *etxe* zegoelakoan. Geroago, *Echegarate* ofizial hura *Etxegarate* bihurtu zen, *ch > tx* aldatuta. Hala ere, deigarria da 1907an Donostian argitaratutako *La Constancia* egunkarian *Etzegarate* azaltzea.

Inguruko euskaldunek (Idiazabal, Zegama eta Ataungoek, gutxieneko kontuan) *Etzeaate, Etzeate* esaten diote mendateari, nahiz eta izen ofiziala ere, *Etxegarate*, ezaguna duten. Halakoetan ohikoa denez, gazteen artean *Etxegarate* gero eta erabiliagoa da, ofizialtasunaren eta hedabideetako erabileraren eraginez.

Aurreko guztia ikusita, Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordeak 2014an aho batez onartu zuen *Etzegarate* dela euskara batuko izena.

Euskalki arteko muga
--------------------

Mendate hau gipuzkeraren eta nafarreraren arteko mugan dago: izan ere, Eitzegarateren iparraldean, Idiazabalgo aldean, Goierriko euskara mintzatzen da; eta hegoaldean, Altsasuko aldean, Burundako euskara.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6  Euskaltzaindiaren Onomastika batzordea: «Etzegarate izenari buruzko txosten argigarria».
2. ↑  «Etzegarate», *Berriaren estilo liburua*.
3. ↑  *Estilo liburua* kontuan argitaratutako mezua, Twitter, 2014-06-03.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko mendateak
* Mikelete

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257370

 |

* Wd Datuak: Q12257370