recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Shiva Nazar Ahari** (persieraz: شیوا نظر آهاری) (1984ko ekainaren 10a) Giza Eskubideen aldeko Erreportarien kide fundatzailea den Irango kazetaria eta giza eskubideen defendatzailea da. Behin baino gehiagotan espetxeratu du Irango Gobernuak.

Biografia
---------

2009ko ekainaren 14an espetxeratu zuten eta Evingo kartzelan egon zen urte bereko irailaren 23ra arte, orduan 200.000 dolarreko fidantzarekin aske utzi baitzuten. Isolamendu-erregimenean egon zen 33 egunez. 2009ko abenduaren 21ean, beste behin, atxilotu zuten, Qom hirira zihoazen zenbait aktibistarekin batera, Hossein Ali Montazeri Ayatolá handiaren hiletara joateko.

2010eko irailaren 4an, entzunaldia egin zen Teheran probintziako Auzitegi Iraultzaile Islamiarraren 26. aretoan, eta kargu hauek egotzi zizkioten: "gobernu islamiarra ezegonkortzeko ahaleginak", "gobernu islamiarraren aurka konspiratzeko bilera", "ordena publikoa aldatzea" eta "Jainkoari gerra deklaratzea". Atxilotu zutenetik, prozedura judizialak nazioarteko kritika gogorrak jasan ditu; izan ere, alegatzen da Irango Errepublika Islamiarrak hartutako legez kanpoko neurria izan zela, herrialdean disidentziaren eta adierazpen-askatasunaren eskubideak are gehiago erreprimitzeko, eta berehala askatzeko eskatu da.

Espetxean 266 egun eman ondoren, 2010eko irailaren 12an aske utzi zuten 5.000 milioi Irango errail ordaindu ondoren (500.000 dolar estatubatuar baino gehiagoren baliokidea).

Zitazio judizialaren ondorioz, Shiva Nazar Ahari Evinen aurkeztu zen 2012ko irailaren 8an, 4 urteko kartzela-epaia betetzeko. Zenbait erakundek berehala askatzea eskatu zuten, hala nola Mugarik Gabeko Erreportariak eta PEN Munduko Idazle Elkartea. 2019an Esloveniara joan zen errefuxiatu gisa, International Cities of Refuge Network programaren barruan.

Sariak
------

2011ko martxoaren 13an jakinarazi zen Shivak Theodor Haecker saria, "giza eskubideen urraketei buruzko ikerketa ausartagatik". Theodor Haecker izena du sariak, nazien aurkako filosofo, idazle eta kultura-kritikaria.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Shiva Nazar Ahari» *PEN America* 14 de marzo de 2019.
2. ↑   «Mujeres periodistas iraínes: en el suelo y en la cárcel» *Nueva Tribuna*.
3. ↑   «4 años de cárcel para la periodista iraní Shiva Nazar Ahari» *RT en Español*.
4. ↑   «IRÁN | Shiva Nazar-Ahari, condenada a seis años de cárcel» *Reporteros Sin Fronteras*.
5. ↑   «Persecuted Iranian Journalist Finds New Home in Ljubljana» *Slovenia News*.
6. ↑   «SPD stellt sich gegen Überlegungen zur Abschaffung des Preises und regt Neuausrichtung an: Neue Ideen für den Haecker-Preis» *Zeitung.de*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q460226
* Commonscat Multimedia: Shiva Nazar Ahari

---

 |

* Wd Datuak: Q460226
* Commonscat Multimedia: Shiva Nazar Ahari
**Shitao** edo **Shi Tao** (txinera tradizionalez: 石濤; txinera sinplifikatuz: 石涛; pinyinez: *Shí Tāo*; Wade–Giles: *Shih-t'ao*) bezala ezaguna, baina **Ruoji Zhu** jaioa (txinera sinplifikatuz: 朱若極; 1642 - 1707) Ming dinastiako eta Qing dinastia goiztiarreko fraide budista, kaligrafo eta margolari txinatarra zen.

Biografia
---------

Jaiotza eta heriotza datak eztabaidatuak dira. Bere sendia Zhu Yuanzhangaren anai nagusiaren ondorengo zen, Ming dinastiaren sortzailea. 1644 urtean Mantxuak sartu ziren Pekinen eta Qing dinastia sortu zuten. Legitimistek ihes egin zuten hegoaldera eta Nankin hirian babestu ziren, baina hurrengo urtean hiri hau ere erori zen eta are Hegoalderago joan ziren. Shintaoren aitak, Hengjia, odolezko printzea izanik, bere burua Guilingo erregeorde izendatu zuen baina gainontzeko legitimistek ez zioten agindua onartu eta hil egin zuten. 
Orduan, Shintao haur txikia zela, morroiek lagundu eta Guilindik atera zuten eta ezkutuan bizi izan zen. Anonimatua errazago gordetzeko, monje budista egin zen, baina heldu aroan laiko gisa aurkezten zuen bere burua. 1666 eta 1679 urteen artean etengabe bidaiatzen ibili zen, Xuancheng izan zen abiapuntu tokia, bertan Mei Qing margolaria eta lagun mina bizi baitzen.
Ondoren, 1680 urtetik aurrera Nankinera itzuli zen, non bertako arte eta literaturaren inguruko harreman asko izan zituen. Geroago, 1689 eta 1692 urteen artean Pekinera joan zen, mantxuen gortetik gertu, nahiz eta usurpatzaileak izan. Bertan arrakasta handia izan zuen. 1693 urtean Yangzhoun geratu zen bizitzera, margolaritzara guztiz engaiatua..

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Hay, Jonathan.  (2001). *Shitao : painting and modernity in early Qing China.*  Cambridge University Press ISBN 9780521393423. PMC 43561909. (Noiz kontsultatua: 2022-07-10).
2. ↑  **(Frantsesez)**Ryckmans, Pierre .- ’’Les propos sur la peinture du moine Citrouille-Amère : traduction et commentaire de Shitao’’. Arg. Hermans, Paris, 1984. Orr. 187-190. ISBN 2-7056-5982-0

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q469439
* Commonscat Multimedia: Shitao

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37435130
* ISNI: 0000 0000 5813 4504
* GND: 118753924
* LCCN: n79077514
* NKC: jn19981002190
* SUDOC: 027136892
* ULAN: 500125620
* Open Library: OL6343776A
* RKD: 329711
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05554/eu\_t\_0246/t0246
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q469439
* Commonscat Multimedia: Shitao
**Socorro konderria** (ingelesez: *Socorro County*) Mexiko Berriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Socorro da. 2010eko zentsuaren arabera 17.866 biztanle zituen, Socorro kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Socorro konderriak 17.220,18 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,36 ura dira. Beste 17.214,82 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.866 pertsonetatik 15.375 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 8.664 dira. 142 beltzak edo afroamerikarrak. 1.890 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 208 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 50 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 197 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112934
* Commonscat Multimedia: Socorro County, New Mexico

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153623095
* GND: 4219715-6
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1832212
* TGN: 2001456

 |

* Wd Datuak: Q112934
* Commonscat Multimedia: Socorro County, New Mexico
**San Esteban eliza** Lizoainibarko Ozkaritz lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Parrokiak Erdi Aroan galdu zituen bere jatorriak, baina XIII. mendeaz geroztik aldaketak jasan ditu. Oinplano angeluzuzenekoa da, habearte bakarrekoa eta abside bakarrekoa. Lau angeluko ebakidura duten arku fajoiek zatitan banatutako kanoi-erdiko gangaz estalita dago. Korua, oinaldean eta goian, gehigarri gotiko errenazentista da. Dorrean, erdi-puntuko zulo batek kanpaia hartzen du. Portada erdi-puntuko xumea da eta apaindu gabeko inposta du. Barrualdean erretaula nagusia nabarmentzen da, XVI. mendekoa eta Lehen Errenazimenduko estilokoa; zutabeen beheko herena gruteskoz estalita dago.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | OZKARITZ.*  (Noiz kontsultatua: 2021-10-23).

Ikus, gainera
-------------

* Ozkaritz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109301594

 |

* Wd Datuak: Q109301594
**Rosaura Andazabal Cayllahua** (Lima, 1961eko otsailaren 23a - Lima, 2021eko maiatzaren 15a) Peruko historialaria, irakaslea eta ikerlaria izan zen, herri-artearen ikasketetara, artxiboko dokumentuen transkripzio paleografikoa eta kitxua hizkuntzatik gaztelaniara herri-ipuinen itzulpena egin zuena.

Biografia
---------

1961eko otsailaren 23an jaio zen Liman. Bigarren Hezkuntza Teresa González de Fanning Emakumeentzako Hezkuntza Erakunde Enblematikoan egin zuen. Gero, Historia ikasi zuen Federico Villarreal Unibertsitate Nazionalean. Geroago, graduondoko ikasketak egin zituen. Historian masterra egin zuen Peruko Unibertsitate Katoliko Pontifikalean. Maiatzaren 15ean hil zen 60 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107558996
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7643503
* ISNI: 0000 0000 5051 3200
* BNF: 14634067m (data)
* LCCN: nr93017276
* SUDOC: 164609423

 |

* Wd Datuak: Q107558996
Ohiko "Bermuda" sluparen haize-oihalen kokapena.
**Slup**a (ingelesezko *sloop* hitzetik, hau nederlanderazko *sloep*-etik eta hau frantsesezko *chaloupe* hitzetik datozela) aurrera samar kokatutako masta bakarra, kuter batean baino aurreraxeago, eta branka eta txopako aparailua ('fore and aft rig' ingelesez) dituen belaontzi bat da.

Mota horretako aparailua duten ontziek masta bakoitzaren aurrean eta atzean kokatuta eta gutxi gorabehera gilaren gainean lerrokatuta doazen haize-oihalak eramaten dituzte.

*Slup* baten fokea *kuter* batena baino txikiagoa da eta, *kuter*rek ez bezala, *slup*ek mastaren aurrean bela bakarra eduki ohi dute, beti horrela ez bada ere; *slup* batzuek bela bat baino gehiago baitute aurrean. Mastaren kokapena da garrantzitsuena itsasontzi bat *slup*a den ala ez erabakitzeko.

Gaur egungo belaontzi gehienak *slup*ak dira, edo, beste era batera esanda, gaur egungo belaontzi gehienek *slup*en aparailua daramate. Gaurko ohiko *slup*ek masta bakarraren atzean ezpeleta batez ornitutako bela nagusia eta aurrean bela triangeluar bat daramate, foke bat edo genoa) bat.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210223
* Commonscat Multimedia: Sloops

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph369410
* AAT: 300212979
* KulturNav: id
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q210223
* Commonscat Multimedia: Sloops
**Schifferstadteko urrezko kapelua** (alemanez: *Der Goldene Hut von Schifferstadt*) Brontze Aroko urrezko kapeluen multzo bereziko lau aleetako bat da, Schifferstadt herritik hurbil aurkitu zutena, Alemaniako hego-mendebaldean, 1835ean. Kapelua Palatinatuko Historia Museoan dago ikusgai, Spira hirian.

Aurkikuntza
-----------

1835eko apirilaren 29an aurkitu zuten, *Reuschlache* izeneko eremu batean, Schifferstadtetik kilometro iparraldera. Hurrengo egunean aurkikuntza Spirako funtzionarioei eman zizkieten, orduan Bavariako Erresumakoa zen agintaritzari.

Aurkikuntzaren inguruabarrek iradokitzen dute errito batean posizio bertikalean lurperatu zutela, 60 cm inguruko sakoneran. Goiko aldea lurzoruaren gainazaleraino iristen zen doi-doi. Txapela aurkitu zuenean, buztin erreko lauza batean zegoen, zeina ez zen gorde aurkikuntzaren ondoren. Buztin hori hondarrezko kapa ez oso sakon batean zegoen, lauki formako plataforma xehe batean. Kapeluan bermatuta, brontzezko hiru aizkora utzi zituzten.

Ezaugarriak
-----------

Brontze Aroko artefaktu bat da, orri meheko urrez egina, eta buruko edo kapelu baten kanpoko dekorazioa izan zen. 

Schifferstadteko alea urrezko lau kapeluen artean zaharrena da, eta aurkitu zuten lehena izan zen. Berlingo kapeluaren ondoren, hobekien kontserbatuta dagoena da, erabat babestuta dagoena, zatitxo bat falta zaion arren. K.a. 1.400-1.300 inguruan egin zutela uste da.

Alderaketa beste kapeluekin:

* Schifferstadteko kapelua.Schifferstadteko kapelua.
* Avantongoa.Avantongoa.
* Berlingo urrezko kapelua.Berlingo urrezko kapelua.
* Ezelsdorfeko urrezko kapelua.Ezelsdorfeko urrezko kapelua.

Kapeluekin duen antzekotasunaz gain, bere iruditeria eta itxura lotzen da estetika bertsuko Brontze Aroko urregintzako beste aurkikuntza batzuekin, zeinetan nabarmentzen den bat Euskal Herrian egina, Axtrokiko ontziak.



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Konparaketa apaindura detaileetan, Schifferstadtekoa ezkerretan, Axtrokiko katiluetako bat eskumatan. |  | Konparaketa apaindura detaileetan, Schifferstadtekoa ezkerretan, Axtrokiko katiluetako bat eskumatan. |
| Konparaketa apaindura detaileetan, Schifferstadtekoa ezkerretan, Axtrokiko katiluetako bat eskumatan. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Eogan, George.  (1981). «The Gold Vessels of the Bronze Age in Ireland and Beyond» *Proceedings of the Royal Irish Academy. Section C: Archaeology, Celtic Studies, History, Linguistics, Literature* 81C: 345–382. ISSN 0035-8991. (Noiz kontsultatua: 2022-11-22).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko Wikipediako «Golden Hat of Schifferstadt» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-11-14ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q326362
* Commonscat Multimedia: Goldener Hut von Schifferstadt

---

 |

* Wd Datuak: Q326362
* Commonscat Multimedia: Goldener Hut von Schifferstadt
**San Migel baseliza**  Itzagaondoko Itzaga herri hustuan XI. mendeko kristiau baseliza bat da, erromaniko estiloan.

Itzaga mendiaren gainean dago.

Eraikina
--------

XI. mendekoa da bere jatorria, Aralarko San Migel santutegiaren mendekoa. Estilistika konplexua du eta hainbat aldi nabarmentzen ditu. Oinplano angeluzuzena da, gurutze latindarra du, beso laburrak ditu kaperetan eta burualde pentagonala kanpoaldean. Hiru habearteak lau atal berdinetan banatuta daude, gurutze-formako pilareetan bermatuta dauden arku parpainez markatuak. Lehenengo bi atalek egurrezko estalkia dute. Gainerako gangan kanoi-ganga dago erdiko habeartean, eta kanoi-gela alboetan. Egitura horrek, okerren kontserbatuta, lehengo Oibarko San Pedro elizakoa eta Muskildako Andre Mariaren santutegikoa errepikatzen ditu. Kanpoaldean, horma-bular sendoek babestutako hagin bat dago, eta kontrahorma horiek, aldi berean, zatituta dagoen tarteak adierazten dituzte. Horma pikoaren hormaren gainean dagoen kanpai-horma batek, bao batean, santutegiko kanpai bakarra hartzen du. Bi azal ditu. Iparraldekoa itsututa dago, arku zorrotzarekin, eta hegoaldekoa sinpleagoa da; zirkuluerdiko arkua eta bi arkibolta ditu, eta elizara sartzen da.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ITZAGA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Itzagamendi
* Itzaga
* Itzagaondoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110521192
* Commonscat Multimedia: San Miguel de Izaga

---

 |

* Wd Datuak: Q110521192
* Commonscat Multimedia: San Miguel de Izaga
**San Migel** Bergaran dagoen baseliza da, Aritzeta auzoan kokatua.

1994ko urriaren 21ean, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Ezaugarriak
-----------

San Migel baseliza 1961ean.
Dokumentuen arabera oso antzinakoa da baseliza hau, nahiz eta historian zehar bere egiturak aldaketa ugari izan dituen. Gaur egun, eraikin honek 22 metro luze eta 9 metro zabal da.

Oinarriak gurutze latindarraren itxura hartzen du, barruko egitura bi zati ezberdinez osatutako egoitza bakarra izanik, abside otxabatu eta transeptuarekin. Gangak konbatu eta tertzeletedun kuzeria itxuraz eginak dira. Zati batean, ordea, ez dago gangarik eta bi isuriko teilatuz estalia dago. Elizaren oineko mentsuloi ilarak antzina izandako koru baten oinarri izango ziren agian. Kanpoaldean, aipatzekoa da harlanduxkoz eginiko espataina edo kanpai-horma. Eraikuntzan erabilitako materialak harlangaitza da, agerian kanpoan eta zarpeatua barruan. Kanpoko estalkia bi isurikoa da.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11681536
* Commonscat Multimedia: Aritzetako San Migel Ermita

---

 |

* Wd Datuak: Q11681536
* Commonscat Multimedia: Aritzetako San Migel Ermita
**Sketch** ingelesezko antzerki munduko hitza da. Eszena laburra eta irrigarria adierazteko erabiltzen da. Minutu batetik hamar minutuetako luzera izan dezake. Normalean aktoreek antzeten dute eta hedabide desberdinetatik zabaldu daiteke: antzokian, irratian, telebistan, zineman, interneten. Batzutan sketch bat inprobisatua izan daiteke.

Etimologia
----------

Hitza ingelesetik dator, "eszena laburra, normalean komikoa", baina bere ibilbidea luzea izan da. Hizkuntza horretan lehenengo aldiz 1665-1668 urtean aurkitzen da. Aurretik, nederlanderan "scheets" aurkitzen da. Herbehereetarrek italieratik hartu zuten, "schizzo" edo "zirriborroa". "Schizzo" latinetik dator, "schedius" edo "azkar egindakoa". Erromatarrek, bestetik, mailegua grezieratik hartu zuten, "σχεδιοζ" (schédios) edo "azkar egindako lana".

Historia
--------

Antzinatik, bi pertsonaien arteko elkarrizketa umoretsuak ohikoak izan ziren. Baina *sketchek*, gaur ezagutzen ditugun moduan, vaudevilletan eta *music halletan* dute haien jatorria. Ikuskizun horietan, hasieran tarteetan, une komiko laburrak sartzen ziren. Denborarekin sketchez osatutako saioak egin ziren eta antzokietatik lehendabizi irratira eta, ondoren, telebistara igaro ziren. Hasiera batean sketcheak independeteak ziren haien artean. Gaur egun ohikoa da guztiak gai baten inguruan antolatzea; batzutan ere pertsonaiak errepikatzen dira.

Munduko adibideak
-----------------

Hona hemen telebistako munduko *sketchak* eskaintzen dituzten telebista saioak:

* AEB *Brusier*
* Mexiko *Chespirito 1971-1973*
* Espainia *Escenas de matrimonio*
* Portugal *Gato fedorento*
* AEB *Harry Enfield and Chums*
* AEB *Inside Amy Schumer*
* Txile *Jappening con ja*
* AEB *Key & Pelee*
* Txile *Morandé con compañía*
* AEB *Out of the Trees*
* AEB *Sesame Street*
* AEB *Portlandia*
* AEB *Saturday Night Live*
* Espainia *El intermedio*

Euskal Herrian
--------------

Gurean ere horrelako saioak egin izan dira:

* Vaya semanita
* Wazemank
* Funtzioa

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Patri Urkizu: *Literatura Terminoen Hiztegia*, 704. or.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* : Munduko 50 sketch onenak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55760865

 |

* Wd Datuak: Q55760865
Atzealdeko ikuspegia.
**San Marcos baseliza** Burgosko Tubilla del Lago udalerrian Quintanilla de los Caballeros herri hustuan dagoen Erdi Aroko eraikina da. XIII. mendekoa da eta, estilo ikuspuntutik, erromanikotik gotikoko trantsizioan kokatua izan da. Tubilla del Lagotik bi kilometrotara dago.

Ezaugarriak
-----------

Zistertar izaerako tenplua da, nabe bakarrekoa, oinplano angeluzuzenekoa, burualde poligonalekoa eta gurutze-gangakoa. Barrualdean, Iturriaren Andre Mariaren eta San Markosen irudiak nabarmentzen dira. Lehenago herriko parrokia-eliza izan zen, San Joan Bataiatzaileari eskainia. Quintanilla de los Caballerosen gelditzen den eraikin bakarra da.

Erromeria
---------

Apirilaren 25ean, herria erromerian joaten da herritik ermitaraino, Ama Birjinaren irudia eramanez. Ermitan, San Markosen irudia batzen da, eta prozesio bat egiten da baselizaren inguruan, baita dantzak eta bazkaria ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q77100284
* Commonscat Multimedia: Ermita de San Marcos, Tubilla del Lago

---

 |

* Wd Datuak: Q77100284
* Commonscat Multimedia: Ermita de San Marcos, Tubilla del Lago
**Schoolcraft konderria** (ingelesez: *Schoolcraft County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Manistique da. 2010eko zentsuaren arabera 8.485 biztanle zituen, Schoolcraft kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Schoolcraft konderriak 4.879,49 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.845,68 ura dira. Beste 3.033,8 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,74 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.485 pertsonetatik 7.458 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 64 dira. 11 beltzak edo afroamerikarrak. 735 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 13 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 264 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502549
* Commonscat Multimedia: Schoolcraft County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124325276
* LCCN: n79117203
* NARA: 10039727
* **Lekuak**
* OSM: 1898723
* TGN: 2000996

 |

* Wd Datuak: Q502549
* Commonscat Multimedia: Schoolcraft County, Michigan
Erronboa (urdinez) poligono ukitzailea da; eta laukizuzena (gorriz) haren poligono duala
Geometrian, **poligono ukitzailea** edo **poligono zirkunskribatua** poligono ganbila da, bere barruan alde guztiak ukitzen dituen zirkunferentzia bat duena. Zirkunferentzia horri zirkunferentzia inskribatu deritzo.

Poligono ukitzailearen poligono duala ziklikoa da; eta poligono ukitzailearen zirkunferentzia inskribatua poligono dualaren erpin guztietatik igarotzen da.

Poligono erregular guztiak ukitzaileak dira. Poligono ukitzaileen artean, lauki ukitzaileak dira aztertuenak; besteak beste, erronboak.

Inerradioa
----------

Inerradioa zirkunferentzia inskribatuaren erradioa da. Poligono ukitzaile baten *n* aldeak *a*1, ... *a**n* badira, inerradioaren luzera formula honen bidez kalkula daiteke:

{\displaystyle r={\frac {A}{s}}={\frac {2A}{\sum \_{i=1}^{n}a\_{i}}}}
non *A* poligonoaren azalera eta *s* poligonoaren perimetroerdia diren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7682882

 |

* Wd Datuak: Q7682882
**Sobrarbeko Konderria** (aragoieraz: *Condato de Sobrarbe*) Cinca eta Gallego ibaien arteko lurraldeetan zegoen frankoen markako konderri txikia zen.

Historia
--------

Sobrarbe *Marca Hispanica* izeneko frankoen eskualdeko konderria zen. Bere hasierako historia bertako kondairekin lotuta dago, batzuen ustez Eneko Arista, lehendabiziko Iruñeko erregea Sobrarbeko kondea omen zen. Beste kondairak dio Gartzia Ximeno izeneko baskoi buruzagi batek 724 inguruan errebelatu zela musulmanen aurka. Bataila batean, kristauek galtzen ari zirela, gurutze gorri bat agertu zen arbol baten gainean. Honek kristauei indarra eman eta bataila irabazi zuten. Bataila hartako lekua gurutzea arbol gainean (latinez: *sobre arbre*) izena hartu zuen.

X. mendean, Sobrarbeko konderria Ribagortzako konderriak bereganatua zen. Antso III.a Nagusia Dadildis Le Pailharseko oinordekoa zelako aitzakiarekin eskualdea okupatu zuen (1016–1019). Hil eta gero, Gonzalo Antso semea, Sobrarbe eta Ribagortzako errege bihurtu zen. 1038an Gonzalo hil zenean, Ramiro I.a Aragoikoa anaiak konderri biak lortu eta Aragoiko Erresuma sortu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2991433

 |

* Wd Datuak: Q2991433
**Sobietar Musikagileen Elkartea**, **SESBeko Musikagileen Elkartea** (errusieraz: Союз композиторов СССР) edo **Musikagileen Elkartea** Sobietar Batasunaren barruko elkarte profesionala izan zen, musikagilez osatua. Gaur egungo izena **Errusiako Federazioko Musikagileen Elkartea** da.

Oinarri ideologikoa
-------------------

Josif Stalinen garaian sortutako instituzioa izan zen, beste hainbeste eremuetan bezala burokratizazioa bultzatuz. Errealismo sozialista artearen eremu guztietan garatzen zela ziurtatu nahi zen. 1934tik aurrera hau doktrina bilakatu zen, eta "iraultzaren garapenaren errealitatearen plasmazio konretua eta historikoki egia" ezarri nahi izan zen artearen diziplina guztietan. Musikari zegoekionez konposizioak patriotikoak, ahal izanez gero folklorikoak, SESBako Alerdi Komunistaren laguntzarekin eta masentzat ulergarria izan beharko litzateke. Esperimentazio guztia edo honetatik egindako desbideraketak formalismo gisa izendatzen ziren eta "mendebalde ustelduaren musika dekadente"tzat hartzen zen.

Hainbat musikarik euren musika gaitzesten zela ikusi zuten, batez ere Zhdanov Doktrinaren ondotik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2003501
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131978721
* ISNI: 0000 0001 1089 4763
* LCCN: n80150140
* NKC: ko2005264292
* SUDOC: 095610650

 |

* Wd Datuak: Q2003501
***San Marko esklaboa askatuz*** (italieraz: *Il miracolo di San Marco edo Il miracolo dello schiavo*) Tintoretto italiar margolariaren margolan ezagunetariko bat da. Oso handia da (416zm x 544zm), eta ezaguna da batez ere bere irudi koloretsuengatik, ohikoa Veneziako Eskolan. Margolana benetako maisulana da, garairako oso berritzailea. Gaur egun, Veneziako Akademiaren Galerian ikus daiteke, Italian.

Historia
--------

Jakina denez, San Marko Veneziako patronoa da eta lan hau da Tintorettok hari buruz egin zuen lehenetariko obra. Ondoren, santua Tintorettoren beste lanen protagonista izango zen. Normalean artistak santuaren oso ekintza garbiak eta zuzenak erakusten ditu, eskortzo bortitzen bidez, orduan Veneziako margolaritzan ezezaguna zen estiloan. Lana Scuola Grande di San Marco instituziorako prestatu zuen; instituzio horretan bere aitaordea izango zen Marco Episcopi zen arduraduna.

Gaia
----

Gaia Jacopo da Varazzek idatzi zuen *Legenda aurea* (Santuen bizitzak) liburuan oinarritzen da. Proventzako zaldun baten morroia San Marko erlikia batzuk gurtu zituen eta, horregatik, zigorra jasotzeko arriskuan zegoen. Zigorra tortura metodo batean oinarritzen zen: morroiaren hezurrak puskatu behar zituzten, eta, gainera, itsu utzi. Zalduna, gorriz jantzita, eskuinean eserita dago. Esklaboa jendea eta torturatzaile inguratuta dago; jendeak kuriositateaz begiratzen du. Izan ere, azken unean, santuaren agerpena tortura gel arazi egin zuen, morroia salbatuz. Santua goitik behera ikusten dugu, lurrean etzanda dagoen esklaboaren gorputzaren paraleloan, margolanaren erdian. Esklaboa biluzik agertzen da, erabat abailduta.

Eszena inguru arkitektoniko batean kokatzen da. Anatomia eta eskortzoa ohikoa da Tintorettoren lanetan, ziur aski Michelangeloren lanetan oinarrituta. Koloreak, biziak, ohikoak ziren Veneziako Eskolan. Dena dela, margoaren benetako protagonista argia da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Italieraz)** «Tintoretto Il miracolo dello schiavo - Iconografia e Interpretazione» *Venice Café* 2017-09-06 (Noiz kontsultatua: 2021-04-13).
2. ↑   **(Italieraz)** «Miracolo di San Marco - Tintoretto - Gallerie dell'Accademia, Venezia» *uda.wng.it* (Noiz kontsultatua: 2021-04-13).

Kanpo-estekak
-------------

* **(Italieraz)**:Margolanaren azterketa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2273890
* Commonscat Multimedia: Miracle of the Slave by Jacopo Tintoretto

---

 |

* Wd Datuak: Q2273890
* Commonscat Multimedia: Miracle of the Slave by Jacopo Tintoretto
**Garaipen koadriga** edo **San Markoren Zaldiak**, lau zaldiren brontzezko estatua multzo bat da, jatorrian, koadriga bat (auriga batek zuzenduriko lau zaldik tiratutako gurdi antzeko bat) irudikatzen zuen monumentu baten zati zena. XIII. mendetik San Marko basilika daude, Venezian.

Jatorria eta fabrikazioa
------------------------

Eskulturak, Antzinaro Klasiko amaieran datatuak daude, eta, bere egiletza, K. a. IV. mendeko Lisipo eskultoreari eman zaio, teoria hau modu zabalean onartu ez den arren. "Brontze" deitua, egindako analisiek, %96,67an kobrez egina daudela adierazten dute. Dirudienez, material hau, urre kolore egokiago bat lortzeko aukeratu zen. Gaur egun, antzinako teknologiari buruz dagoen ezagutza dela eta, fabrikazio metodo honek, eskulturak, erromatar jatorrikoak direla iradokitzen du, greziarrak izan beharrean.

Historia
--------

Bere jatorri zehatzak, ezezaguna izaten jarraitzen duen arren, egia da zaldiak Konstantinopoliseko hipodromoan erakutsi zirela mendeetan zehar. 1204an, Veneziako armadak hartu zituen bizantziar hiriburua laugarren gurutzadan arpilatu zuenean. Koadrigarekin, laugarren gurutzadaren ondoren gertatu zena, ezezaguna da. Veneziako Dux izan zen Enrico Dandolok, zaldiak Veneziara bidali zituen, non San Marko basilikako fatxadaren terrazan ezarri ziren 1254an.

1797an, Napoleonek, zaldiak indarrez hartu eta Parisera eraman zituen, non Carrousel Garaipen Arkuaren diseinuan erabili ziren, kasu horretan, koadriga batekin batera. 1815ean, zaldiak Veneziara itzuli ziren frantziarren porrotaren ondoren. Terrazan geratu ziren 1980ko hamarkadaren hasiera arte, garai honetan, airearen kutsaduraren ondorioz eta hegaztien zirinen eraginez kaltetuak izan ez zitezen, erreplikengatik ordezkatuak izan ziren arte. Ordutik, jatorrizko koadriga, Basilika barneko museo batean dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1994701
* Commonscat Multimedia: Horses of Saint Mark (Venice)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 175363601
* BNF: 159628083 (data)
* LCCN: n99250555
* SUDOC: 134566580

 |

* Wd Datuak: Q1994701
* Commonscat Multimedia: Horses of Saint Mark (Venice)
**San Pedro eliza** Artaxoa udalerrian kokatutako XIII. mendeko kristiau eliza bat da. Gotiko estiloa ditu.

Eraikina
--------

XIII. mendeko eraikin gotikoa da, San Saturnino elizaren parean eraikia, garai hartan Rabala zenaren eliza izateko. Erdi Aroko eraikina oso eraldatua izan da mendeetan zehar, nahiz eta harlanduzko hormek eta bi portada txaranbelduek eta dorre prismatiko altu batek jarraitzen duten. Barrualdean, hiru naberen jatorrizko antolaketa erabat berritu zen 1862an, eta gurutze latindarreko oinplano bihurtu zen, alboko kaperekin, ilargixkadun kanoi erdiko gangez estalia, gurutzaduraren erdiko zatia izan ezik, kupula eliptikoa baitu. Pilastrek eta errosetekin kasetoitutako arkuek itxura neoklasikoa ematen diote multzoari. Parrokiako altxorrean Epifaniako triptiko txiki bat nabarmentzen da, zur landu eta polikromatuzko irudiekin, XVI. mende hasierako obra flandestarra eta oraindik gotizista, Anberesko tailerretik etor zitekeena. Urregintzari buruzko kapituluaren barruan, XVII. mendearen lehen erdiko bi kaliza baxenazentista aipatu behar dira, Blazquezek -Jose Velazquez de Medrano Iruñeko zilargileak- eta Hernando Lópezek puntzonatuak, eta Mexikotik datorren hirugarren kaliza rococo bat, 1766koa, Jacinto Martínez de Aguirre kapitainak ekissorio batekin batera bidalia. Bereziki interesgarria da Lignum Crucis erlikia-ontzia, plateresko estilokoa, Luis Suescun zilargileak 1561ean landu zuena. Parrokia honetakoak dira XIV. mendeko hainbat tailu gotiko ere, gaur egun Iruñeko Elizbarrutiko Museoan daudenak.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ARTAXOA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-07-28).

Ikus gainera
------------

* Artaxoa
* Izarbeibar-Novenera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113336987

 |

* Wd Datuak: Q113336987
**San Pedro ad Vincula eliza** ("San Pedro Kateatuaren eliza") Lleidako probintziaren Arango haranaren Bausen herrian dagoen XVIII. mendeko eraikin barrokoa da. Dirudienez, aurretik, toki berean Santa Eulàriari eskainitako eliza erromanikoa zegoen eta aztarna txikiak gordetzen dira oraindik. Egungo eliza Kataluniako Ondare Arkitektonikoaren Inbentarioan jasota dago.

Ezaugarriak
-----------

Eliza honek habearte bakarra du, abside karratua eta kanpandorre atxikia. Iparraldeko aldea herriko plazak hartzen du; hegoaldeko aldeak estilo neoklasikoko portalea du, non dobela kontserbatzen den eta eraikuntza urtea adierazten den (1709), eta haren gainetik San Pedroren sinbologia duen harri bat. Elizak kontrahormak eta marmolezko hautestontzi erromatar bat ditu. Bertan, behe-erliebean, ferra-arkuen eta zeinu astralen azpian dauden hiru bustoren eszena irudikatu du. José Sarraté Forgaren arabera, bi emakume eta gizon bat dira, eta ferra-arkuen formak Erromatar Inperio Garaiko izarretara garamatza. Beste harri bat ere badago, sinbolo paleokristauekin.

Hegoaldeko fatxadan, idazkun grabatuak dituen lauza bat dago, dekorazio geometriko bat irudikatzen duena; multzoak sigi-saga bat irudikatzen du, harlauza luzetik luzera zeharkatzen duena; hutsik dauden espazioen artean zirkuluak daude (ia guztiek erdian puntutxo bat dute), eta behealdean marra gurutzatuak.

Kanpandorreak oinarri karratua eta eraikuntza zakarra du; jatorri erromanikokoak izan daitezkeen aztarnak gordetzen ditu (ustez Santa Eulària eliza eraitsitik probestuak), hala nola, ekialdeko aurpegian masail-harriz arkuturiko leiho bat eta hegoaldeko aldean leiho gezileiho hormatua. Iparraldeko aurpegiaren behealdean sarrerako ate bat ikusten da, hormatuta.

Iruditegia
----------

* Ikuspegi orokorra.Ikuspegi orokorra.
* Behe-erliebe batean, ferra-arkuen eta zeinu astralen azpian dauden hiru bustoren eszena ikusten da.Behe-erliebe batean, ferra-arkuen eta zeinu astralen azpian dauden hiru bustoren eszena ikusten da.
* Hilerria.Hilerria.
* Dorrea.Dorrea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Katalanez)**:Kataluniako Generalitatearen web orriko informazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18007221
* Commonscat Multimedia: Glèisa de Sant Pèir ad Vincula de Bausen

---

* **Ondare historikoa**
* IPAC: 4515

 |

* Wd Datuak: Q18007221
* Commonscat Multimedia: Glèisa de Sant Pèir ad Vincula de Bausen
**Scotland konderria** (ingelesez: *Scotland County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Laurinburg da. 2010eko zentsuaren arabera 36.157 biztanle zituen, Scotland kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Scotland konderriak 829,64 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,83 ura dira. Beste 825,8 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 43,58 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 36.157 pertsonetatik 17.359 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 754 dira. 13.884 beltzak edo afroamerikarrak. 3.860 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 276 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 49 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 722 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506690
* Commonscat Multimedia: Scotland County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123178898
* LCCN: n82098970
* NARA: 10039430
* **Lekuak**
* OSM: 2528743
* TGN: 2001539

 |

* Wd Datuak: Q506690
* Commonscat Multimedia: Scotland County, North Carolina
**San Pedro Cardeñakoa monasterioa** edo **San Pedro de Cardeña monasterio** (gaztelaniaz: *Monasterio de San Pedro de Cardeña*) Espainiako Gaztela eta Leon autonomia erkidegoko Burgosko probintzia dagoen Castrillo del Val udalerrian kokatzen den monasterio bat da. Burgos hiriburuko erdigunetik 10 kilometrotara dago.

Historia
--------

899. urtean sortu zen. 953. urteko abuztuaren 6an mairuek monasterioa erasotu eta bertako 200 fraide martirizatu zituzten, 1603. urtean horiek kanonizatu eta *Cardeñako Martiriak* izena jaso zuten. Monasterioak ospe handia izan zuen, bertara sona handiko jendea inguratzen baitzen, horien artean Filipe III.a Espainiakoa erregea eta haren andrea zen Margarita Austria-Estiriakoa erregina zeudelarik. Monasterio honek bizitako garai oparoak bertako Scriptorium bikainean islatzen da.

Monasterio hau Cid Campeador bizitzarekin aski lotua dago, Burgos hiritik erbestera Valentzia bidean zihoala bertan gelditu baitzen, hemen bere zaldi maitatuena izan zen Bakiekaren hilobia dago, gainera 1102-1921 bitartean Cid Campeador delakoaren hilobia eta haren emazte Ximena Díazen gorpuak bertako *Heroien Kaperan* lurperatuak egon ziren, han 29 erregeen eta Ciden senitartekoen gorpuak daudelarik. Halere, 1921. urtean Ciden gorpua Burgosko katedralera lekualdatu zen.

1931ko ekainaren 3an monasterio hau Kultura ondasun izendatu zuten.

Iruditegia
----------

* Klaustro erromanikoa.Klaustro erromanikoa.
* Kanpaidorreak.Kanpaidorreak.
* Babiekaren hilobia.Babiekaren hilobia.
* Santu Martirien ataria.Santu Martirien ataria.

Ikus, gainera
-------------

* Erromanikoa Burgosko probintzian

Kanpo estekak
-------------

* San Pedro Cardeñakoa monasterioaren webgunea **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1024723
* Commonscat Multimedia: Monastery of San Pedro de Cardeña

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132844533
* GND: 7514144-9
* LCCN: no98105171
* SUDOC: 083622098
* Directorio de Museos y Colecciones de España: 313
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-979
* BIC: RI-51-0000466
* Patrimonio Web JCyL: 1880

 |

* Wd Datuak: Q1024723
* Commonscat Multimedia: Monastery of San Pedro de Cardeña
**San Millan eliza** Esteribarko Zuriain lekuan XV. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Habearte bakarreko eraikin gotikoa (XV-XVI. mendeak), hiru ataletan banatua, burualdea burualde zuzenekoa duela. Kapera nagusiaren aurreko zatian kapera txiki bana ireki zen, transeptu gisa. Dorrea altxatzen den habeartearen lehen atalean kanoi-ganga berregin batek estaltzen du, eta gainerakoetan gurutze-ganga izartuak. Trazeria konplexuena da kapera nagusian eta alboetan, eta gainerakoetan baino modernotasun handiagoaren sintoma da.

Epistolaren aldetik sartzen da, zirkuluerdiko arku molduratuko atea du, eta, aurretik, arkupe gangaduna, kanoiarekin.

Barruan, erretaula nagusiak, rococo izaerakoa (XVIII. mendearen 2. erdia), bere gorputz nagusian, garai eta estilo bereko hiru tailu ditu (San Millan, San Antonio Abad eta Santa Luzia artean). Ebanjelioaren aldeko kaperan, polikromiarik gabeko erretaula barroko bat dago (1725). Erretaularen erdiko horma-hobian Ama Birjina eta Haurra eserita ageri dira. Erdi Aroko jatorria dute, eta berriak dira Ama Birjinaren burua eta ezkerreko eskua, Haurra, koroak eta polikromia.

Erreferentziak
--------------

* «Esteribar | Zuriain» *esteribar.org* (Noiz kontsultatua: 2021-09-11).

Ikus, gainera
-------------

* Zuriain

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65970900
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-297

 |

* Wd Datuak: Q65970900
***Propithecus deckenii*** Indriidae familiako ugaztun primate espeziea da. Lemur guztiak bezala, Madagaskarreko endemikoa da, Mahajanga eta Toliara iparraldean, uhartearen mendebaldean; Mahavavy ibaiaren iparraldean eta Manambolo ibaiaren hegoaldean, Tsirimbihina ibaia gainditu gabe, *Propithecus verreauxi*ren iparraldeko muga egiten duen lekuan.

Taxonomia
---------

Iraganean, *P*. verreauxiren subespezie bat zen. Zenbait autorek uste dute espezie hori *P*. coronatus-en sinonimo dela. Haren iparraldeko mugak argiak dira, eta Mahavavy eta Betsiboka ibaiek bereizten dituzte, baina ibaiaren jatorriaren aldean hibridoak aurkitu dira; edo uharteetan, non tarteko kolorazioko indibiduoak aurkitu diren. Are gehiago, itsasotik urrunen dagoen eremuan, Bongolava mendigunean, bi espezieen kolore-patroia duten indibiduoak ikusi dira.

Deskribapena
------------

Bere gorputza 42 eta 48 cm artekoa da, gehi 50 edo 60 cm arteko isatsa, eta 2,5-3 kilogramora bitarteko pisua du; beraz, genero horren barruan espezie txikia da. Bizkarretik, zurixka krematsua da, tonu gorrituak ditu buruan, sorbaldetan eta izterretan. Aurpegia zuria eta beltza da, eta orban zurixka bat du muturrean.

Bizimodua
---------

Haien dietari, portaerari eta ekologiari buruzko datuak oso urriak dira, eta ez dira askatasunean dauden aleetan aztertu. Hala ere, bi eta hamar ale bitarteko taldeak osatzen dituztela uste da. Baso lehor hostogalkorretan bizi da eta habitataren degradazioarekiko nahiko erresistenteak dirudite. Soalala hiriko eukaliptoetan ere ikusi ahal izan dira. Eguneko bizitza dute eta zuhaitzetan bizi ohi dira.

Arriskuak
---------

IUCNren Zerrenda Gorrian duen estatusa «galzorian» da, azken hiru belaunaldietan (50 bat urte) biztanleria erdira jaitsi delako, bizi zen azalera-laurden bat galdu duelako. Habitat hori larre bihurtu da aziendarentzat, suteen bidez eta egurra biltzeko deforestazio bidez. Oso litekeena da hurrengo hiru belaunaldietan populazioa berriro %50 murriztea babes-neurririk hartzen ez bada. CITESen I. eranskinak babesten du, eta Madagaskarren eremu babestuen barruan daude populazioak. Ez da ehizatzen, tabua baita banaketa-barruti gehienetan.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1184997
* Commonscat Multimedia: Propithecus deckenii
* Wikispecies Espezieak: Propithecus deckenii

---

* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Propithecus\_deckenii
* EOL: 7250886
* GBIF: 7262075
* ITIS: 944671
* UICN: 18357
* MSW: 12100086
* NCBI: 475618
* Species+: 3637
* uBio: 112237

 |

* Wd Datuak: Q1184997
* Commonscat Multimedia: Propithecus deckenii
* Wikispecies Espezieak: Propithecus deckenii
**Stanley Gayetzky**, ezagunagoa **Stan Getz** edo soilik ***Stan*** gisa (Filadelfia, 1927ko otsailaren 2a - Los Angeles, 1991ko ekainaren 6a), estatubatuar saxofoi-jotzailea izan zen.

Stanley Getz jazzaren historiako saxofoi-jotzailerik handienetakoa izan zen, eta eragina izan du, jazzean ez ezik, pop musikan ere.

Biografia
---------

Errusiar etorkinen semea zen. Oso gazterik hasi zen saxoa jotzen, eta 1943rako profesional gisa jotzen zuen New Yorken. Harrezkero, garrantzi handiko bandetan jardun zuen, besteak beste, Jimmy Dorsey eta Benny Goodmanen taldeetan.

40ko hamarraldiaren amaieran, bakarka hasi zen diskoak grabatzen. 1950ean, zenbait talderekin aritu ondoren, Verve etxearentzat hasi zen lanean, eta Lionel Hampton edo Dizzy Gillespieren mailara iritsi zen. Gillespierekin grabatu zuen, hain zuzen ere, *Diz And Getz*, bere disko ezagunenetako bat.

1956an *The Steamer* argitaratu zuen, eta handik bi urtera, Europara aldatu zen. Stanley Getzen karreraren bigarren aldia hasi zen orduan, *Desafinado* diskoarekin (1962). Bigarren aldi horretan, bossa novaren bideari ekin zion, urte hartan bertan egin zuen *Jazz Samba* lanak erakusten duenez. Disko harekin arrakasta handia lortu zuen, eta handik bi urtera, 1964an, beste disko bikain bat grabatu zuen: *Getz-Gilberto*.

70eko hamarraldian hainbat jazz-jotzailerekin elkarlanean jardun zuen, Chick Corearekin, besteak beste; hala ere, tarteka bakarkako diskoak argitaratu zituen, adibidez, zuzeneko diskoa 1977an eta *The Dolphin* 1981ean.

80ko hamarraldiaren amaieran, minbizia diagnostikatu zioten, baina ez zuen musika alde batera utzi, alderantziz baizik. 1990ean *Apasionado* grabatu zuen, bere saxoaren doinu epel eta intimoa nabari ageri duena, eta ondoren *Anniversary* (1990) eta *Serenity* (1991).

Hil ondoren argitaratu zen haren azken diskoa, *People Time*, 1991ko ekainean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Stan Getz*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Ingelesez)** Stan Getzen webgune ofiziala

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2012/1/9 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30587
* Commonscat Multimedia: Stan Getz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 113597520
* ISNI: 0000 0001 1033 0511
* BNE: XX856216
* BNF: 138944199 (data)
* GND: 119189941
* LCCN: n81018141
* NKC: ola2002153738
* NLA: 35639792
* CiNii: DA08033320
* SNAC: w6v12bd6
* SUDOC: 029831954
* BIBSYS: 55962
* ICCU: RAVV105272
* Open Library: OL6199421A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02425/eu\_g\_1710/g1710
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: stan-getz

 |

* Wd Datuak: Q30587
* Commonscat Multimedia: Stan Getz
Zodiakoko zortzigarren zeinua

*Artikulu hau zodiakoaren zeinuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Scorpius».*
**Scorpius**, halaber **Eskorpioia**, astrologian, zodiakoko zortzigarren zeinua da. Zeinuak suntsiketa sinbolizatzen du eta irudian eskorpioia agertzen da irudikatuta. Pisces eta Cancerrekin batera ura elementuari dagokio. Martek eta Plutonek zuzentzen dute eta aurrez aurreko zeinua Taurus du.

Urriaren 23a eta azaroaren 22a bitartean jaiotzen direnak izaten dira zeinu honetakoak.

Mitologia
---------

Konstelazioaren jatorria Orionen elezaharretik dator. Bertsioetako batek kontatzen duenez, jeloskortasunak eragindako haserrealdi batean Orionek begiak atera zizkion bere buruari eta itsututa zegoela eskorpioi batek ziztatu zion heriotza eraginez. Jainkoek bai Orion eta bai eskorpioia ere zerura igo zituzten. Bakoitza mutur batean kokatu zituzten, horrela, eskorpioia horizontean agertzen denean, Orion ezkutatu egiten da, heriotza eragin zioenarengandik ihes eginez.

Bertsio zabalago batek Orion Artemis (Ilargia) bortxatzen ahalegindu zela dio. Artemisek eskorpioi baten laguntza eskatu zuen Orion erraldoiaren eskuetatik ihes egiteko. Eskorpioiak Orion hil egin zuen eta horregatik Artemisek zeruan jarri zuen eskorpioia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q134398
* Commonscat Multimedia: Scorpio (astrology)

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph127777

 |

* Wd Datuak: Q134398
* Commonscat Multimedia: Scorpio (astrology)

  


| * i
* e
* a
Mendebaldeko Zodiakoa |
| --- |
| 

| * i
* e
* a
Astrologia • Zodiakoaren zeinuak |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 
Aries  
 | 
Taurus  
 | 
Gemini  
 | 
Cancer  
 | 
Leo  
 | 
Virgo  
 | 
Libra  
 | 
Scorpius  
 | 
Sagittarius  
 | 
Capricornus  
 | 
Aquarius  
 | 
Pisces  
 |

 |

 |
| 

| * i
* e
* a

* Astronomia
* Ekliptikaren konstelazioak

 |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 
Aries
 | 
Taurus
 | 
Gemini
 | 
Cancer
 | 
Leo
 | 
Virgo
 | 
Libra
 | 
Scorpius
 | 
Ophiuchus
 | 
Sagittarius
 | 
Capricornus
 | 
Aquarius
 | 
Pisces
 |

 |

 |
| *Ikus, gainera*: Koordenatu ekliptiko • Ekinozioen prezesio • Zodiakoko argia |
**Sandoval aintzira** (gaztelaniaz: *Lago Sandoval*) Peruko aintzira bat da, Madre de Dios departamenduko hiriburua den Puerto Maldonado hiritik gertu, Amazoniako oihanean. Aintzirak hiru kilometroko luzera eta kilometro bateko zabalera du.

Flora
-----

Barietate handia erakusten du: orkideak, platanotxoak (loro-mokoa), ungurahuiak, lupunak, kaobak. Aintziraren inguruan 30 metroko altuera har dezakete palmondoak daude.

Fauna
-----

Faunaren santutegia da (igaraba erraldoia edo ibai-otsoa, kaiman beltz, guakamaio eta loro espezie batzuk, martin arrantzalea, dortokak, tximinoak, lertxunak eta kurriloak, besteak beste). Biodibertsitatearen erreserba da non 1.000 hegazti-espezie baino gehiago ikus daitezkeen.

Babesa
------

Tambopata erreserba nazionalaren barruan babestuta dago. Sandoval Lakua masifikatu gabeko helburu turistikoa da. Eremu babestua izanik, araututako jarduerak ditu. Frankfurteko Zoologia Elkarteak kudeatzen duen behaketa-dorre bat dago, erreserbako bisitarientzat doan irekia.

Iruditegia
----------

* Palmodoak aintziraren inguruan.Palmodoak aintziraren inguruan.
* Margay.Margay.
* Hoatzin.Hoatzin.
* Igaraba erraldoia.Igaraba erraldoia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Sandoval aintzira Sandoval de la Reina webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1800405
* Commonscat Multimedia: Lake Sandoval

---

 |

* Wd Datuak: Q1800405
* Commonscat Multimedia: Lake Sandoval