recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Abaurregaineko hilarririk bat
**Abaurregaineko hilarriak** 25 hilarriko bilduma bat dira, Abaurregaineko hilerri zaharran kontserbatuak, eta, gaur egun, zaharberritu eta ikusgai daude hilerriko sarreran.

Gehienetan erabiltzen den materiala hareharri da.

Deskribapena
------------

Done Petriko elizari atxikita, herriko hilerrian, aztarnategi arkeologiko garrantzitsu bat museizatu da, eta handik Erdi Aroko hogeita hamar hilarri baino gehiago berreskuratu dira. Gaur egun, jatorrizko posizioan eta orientazioan mirets daitezke.

Lorez eta landarez inguratuta, hilarriek beren historia berezia kontatzen dute, apaindurazko aberastasun handi baten bidez. Batzuek oso lan landuak eta askotarikoak erakusten dituzte diskoen bi aldeetan. Beste batzuek, berrienek, familiaren izena duen testua dute.

Erreferentziak
--------------

* *HILARRIEN MUSEOA – VALLE DE AEZKOA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-06).

Ikus, gainera
-------------

* Hilarri
* Abaurregaina

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109945075

 |

* Wd Datuak: Q109945075
**Acer Arena** Australiako Sydney hirian dagoen kirol eta entretenimendu multzo handi bat da. Sydneyko Olinpiar Parkean dago, eta 1999an amaitu zen eraikitzen, Sydneyn ospatu behar ziren 2000ko Udako Olinpiar Jokoetarako instalakuntzen zati bezala. Arena jatorrian **Sydney SuperDome** bezala ezagutzen zen Acer taiwandar enpresak izenaren eskubideak 2006an erosi zituen arte.

190 milioi dolarreko kostua izan zuen instalakuntza honek Abigroup Ltdk eta Obayashi Corporationek eraiki zuten buruan ingurugiro faktoreak zituztela. Edonola ere, instalakuntzarentzako aire girotuak haloalkanoak sortzen zituen eta Olinpiar Jokoetarako *Gida Berdea* haustea leporatu zitzaion. Hegoaldeko Gales Berriko gobernuburua zen Bob Carrek estadioa, ofizialki, 1999an inauguratu zuen.

Estadioaren garapena 3400 autorentzako aparkalekua eta kanpo landun plaza bat ere bazituen hiru azpitokiren zati izan zen.

Estadioaren sabaiko mastak lurretik 42 metrotarainoko altuera dute, eta estadioak 20.000 metro karratuko azalera hartzen du.

Bertan jokatzen ditu Sydney Swifts taldeak etxeko partidak.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Acer Arena | Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1851216
* Commonscat Multimedia: Sydney Super Dome

---

 |

* Wd Datuak: Q1851216
* Commonscat Multimedia: Sydney Super Dome
**25 Urte Bakean**, edo gaztelaniaz "XXV Años de Paz" edo "25 Años de Paz" moduan ezagutua, 1964an frankismoak egindako propaganda kanpaina bat izan zen. Mugimendu Nazionala urte horietan teknokrata deiturikoen eskuetan zegoen eta pertsona askorentzat garai horietan frankismoak zuen oroitzapen ilunetik atera nahi zuten.

Manuel Fraga Iribarne, Informazioa eta Turismo ministroa zenak martxan jarri zuen kanpainia hau eta propaganda honekin erregimen politikoa ekonomiaren hobekuntza uztartu nahi izan zituen.

Jakina denez, legezkanpo zegoen opozizioa ez zuen ondo hartu kanpainia hau eta erregimemaren hipokresia nabarmendu zuen ahal izan zuen tokietan.

25 Urte Bakean
--------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Garapen ekonomikoa garapen politikoaren zuzeneko ondorioa da, barne-bakea eta ordena behar baititu. Gure Mugimendu politikorik gabe, ezinezkoa izango zen gaur egun dugun oinarria lortzea; baliabide hobeak izan zituen herrialdeak aurreko beste etapa batzuetan, eta, hala ere, ezin izan zuen garapen ekonomikoa lortu. Aldi berean, garapen ekonomikoak ospea ematen dio mugimendu politikoari eta hura hobetzea sustatzen du. |  » |
| Francoren hitzaldia, 25 bake-urteetako ospakizunetan, 1964. |

Honen omenez egindako ekintzak
------------------------------

"25 Años de Paz", izena jarri zioten Malagako auzo berri bati

Frankismoak baita ere "25 Urteko Bakearen Gurutzea" oroigarria sortu zuen Espainiako Gerra Zibilean aritu ziren gudariei dominak emateko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Txantiloi:Cita web
3. ↑  *Medallas de excombatientes y voluntarios*. Prieto Barrio, A. *Colecciones militares*. Consultado el 14 de marzo de 2015.
4. ↑  *Medalla de la Paz de Franco*. Colección Guardia Civil. Consultado el 14 de marzo de 2015.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069444

 |

* Wd Datuak: Q61069444
Edouard Maneten *Le Déjeuner sur l'herbe* (Bazkaria belar gainean), *Salon des Refusés*en erakutsitako margolan bat izan zen.
***Salon des Refusés***, (frantsesez: *Ukatuen Saloia*) historikoki 1863an egin zen Pariseko Saloiaren erakusketan epaitegia kanpoan utzi zituen lanen erakusketa da. 

Berez, saloi horien antolaketa aurretik ezagutzen zen, 1830tik, baina 1863koak eskandaluaren maila lortu zuen. Urte horretan artista askok haren protesta eman zuten ezagutzera zeren eta epaitegi zorrotz batek 3.000 lan baino gehiago erakusketa ofizialetik kanpo utzi baitzituen (aurkeztu zirenak 5.000 baino gehiago izan ziren). Protestaren aurrean Napoleon III.a enperadoreak errefusatutako artistek Saloi ofizialaren ondoan beste erakusketa antolatzeko. Gaur egun *salon des refusés* hitzarekin edozein erakusketatik kanpo gelditu diren lan batzuen erakusketari esaten zaio.

Historia
--------

1863ko *Salon des Refusés* horretan margolan ospetsu asko erakutsi ziren, besteak beste, James McNeill Whistlerren *The White Girl* edo Edouard Maneten *Le Déjeuner sur l'herbe*. Publikoaren erantzuna, orokorrean, lan horietaz trufatzea eta barre egitea izan zen. Arrazoia lan asko eta asko oso berritzaileak zirela garai hartan. Baina, beste aldetik, kritikaren sektore batek abangoardiaren margolaritzaz interesatu zen, modu batez espresio berriak onartuz. Manetek eraginda inpresionistek 1874an Saloi ofizialetatik kanpo beste *Salon des Refusés* antolatu zuten. Urte horretatik aurrera, antzeko erakusketak antolatu ziren: 1875an eta 1886an. Paraleloki, Saloi ofiziala maldan behera joan zen.

Galeria
-------

* James McNeill Whistlerren *The White Girl* 1862

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Abangoardia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1137688
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 122229610
* ISNI: 0000 0001 0656 442X
* BNF: 13079609z (data)
* GND: 4130379-9
* LCCN: n81035819
* SUDOC: 176877452
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1137688
1890eko Salonean formalki jantzitako mezenak. *Jean-André Rixensen* "Un Jour de vernissage au palais des Champs-Élysées" eta *Auguste Cainen Tigresse apportant un paon à ses petits* aurkezten*.*
**Salona** (frantsesez: *Salon*), edo gutxitan **Parisko Salona** (frantsesez: *Salon de Paris*), 1667an hasi zen  Parisko Arte Ederren Akademiako arte erakusketa ofiziala izan zen. 1748 eta 1890 artean, dudarik gabe, Mendebaldeko munduko urteroko edo bi urteko ekitaldirik handiena izan zen. 1761eko Salonean, hogeita hamahiru margolek, bederatzi eskultorek eta hamaika grabatzailek lagundu zuten. 1881etik aurrera, Société des Artistes Français erakundeak kudeatu zuen.

Jatorria
--------

1667an, Frantziako arte-mezenasgo errege-erakundea, Pintura eta Eskultura Errege Akademia  (Arte Ederren Akademiaren saila), bere lehen arte erakusketa erdi publikoa egin zuen Salon Carré-n. Salonaren hasierako ardatza Arte Ederren Akademiako graduatu berrien lanak erakustea izan zen, Mazarin Kardinalak, Frantziako ministro nagusiak, 1648an sortu zuena. Parisko Saloneko erakusketa ezinbestekoa zen edozein artistak Frantzian arrakasta lortzeko hurrengo 200 urteetan gutxienez. Saloneko erakusketak errege faborearen seinale izan zuen.

1725ean, Salona ospatu zen Louvreko jauregian, *Salon* edo *Parisko Salon* izenez ezagutzen zenean. 1737an, 1737ko abuztuaren 18tik 1737ko irailaren 5era arte Louvreko Areto Nagusian egin ziren erakusketak  publiko egin ziren. Hasieran urtero egiten ziren, eta gero bi urtean behin, urte bakoitietan. San Luis jai egunean (abuztuaren 25ean) hasten ziren eta aste batzuk irauten zuten. Behin ohikoa eta publikoa egin ondoren, Salonaren egoera "inoiz ez zen zalantzan jarri".  1748an saritutako artisten epaimahaia aurkeztu zen. Ordutik aurrera, Salonaren eragina eztabaidaezina izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Salon French art exhibition» *britannica.com*.
2. ↑   «Salon French art exhibition» *britannica.com*."Salon French art exhibition". *britannica.com*. Retrieved 14 June 2015.
3. ↑  Berger, Robert W. *Public Access to Art in Paris: A Documentary History from the Middle Ages to 1800*, p. 171.
4. ↑  Crow, 1987

Kanpo estekak
-------------

* Parisko saloien kronograma
* Harriet Griffiths eta Alister Mill, Salon artisten datu-basea, 1827-1850 (salonartists.org)
* Catalog illustré du Salon, 1879 – 1913. Gallica, Frantziako Biblioteka Nazionala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q262478
* Commonscat Multimedia: Salon de peinture et de sculpture

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141867335
* BNF: 11878150w (data)
* GND: 4297891-9
* SUDOC: 026555891
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q262478
* Commonscat Multimedia: Salon de peinture et de sculpture
**Sanne Koolen**,  (Nimega, Herbehereak, 1996ko martxoaren 23a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari herbeheretarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Herbehereetako taldearekin, Argentinaren eta Erresuma Batuaren aurretik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Felice Albers, Eva de Goede, Xan de Waard, Marloes Keetels, Josine Koning, Sanne Koolen, Laurien Leurink, Frédérique Matla, Freeke Moes, Laura Nunnink, Malou Pheninckx, Pien Sanders, Lauren Stam, Margot van Geffen, Stella van Gils, Caia van Maasakker, Maria Verschoor eta Lidewij Welten-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Sanne Koolen» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Sanne Koolen» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56073438

 |

* Wd Datuak: Q56073438
**Salpe** Antzinako Greziako emagin eta idazlea izan zen. Plinio Zaharrak eta Ateneo Naukratiskoak aipatu zuten baina zalantza dago pertsona berari buruz ari ote ziren.

Plinio
------

Plinio Zaharrak sei aldiz aipatzen du bere *Naturalis Historia* liburuan. Bertan *obstetrix* (emagina) zela esaten da eta emakumezkoen osasunaren inguruan eman zituen aholkuak agertzen dira, baita bestelako gaixotasunen ingurukoak ere, adibidez elikadura, zakur horzkadak...

Ateneo
------

Ateneo Naukratiskoak bere *Deipnosophistai* liburuan aipatzen du eta bertan *Paignia* liburu erotiko-pornografikoaren idazlea dela esaten da. Salpe Lesbos uhartekoa zela ere esaten da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Davidson, James N..  (1995). *Don't Try This at Home: Pliny's Salpe, Salpe's Paignia and Magic.*  The Classical Quarterly, 590 or..
2. ↑   Flemming, Rebecca.  (2007). *Women, Writing and Medicine in the Classical World.*  The Classical Quarterly, 271 or..
3. ↑   Plant, I. M..  (2004). *Woman Writers of Ancient Greece and Rome: An Anthology.*  University of Oklahoma Press, 115 or..
**Acklay**ak, Star Wars film saga ospetsuan, presoak exekutatzeko erabiltzen zen piztia erraldoi bat zen. Lehen aldiz, Star Wars II. Atala: Klonen erasoa filmean agertu zen, Geonosiseko harean.

Izarretako ehiza bonbardaketari baten tamainako musker moduko bat zen. Bere larruazala urdin kolorekoa da eta sei hanka ditu (karramarroaren antzeko pintzak). Bere burua, luzanga zen, eta hortz zorrotzezko hilara bat zuen. Altueran, lau metro eta erdi baino gehiago neurtzen zuen, eta bere arintasuna harrigarria zen. Atzealdeko bi hanka pareek, soilik mugitzeko balio zuten, aurrealdeko hanka parea, euren harrapakinak akabatzeko ere balio duten bitartean, pintzatan amaitzen baitira.

Felucia eta Vendaxa planetetan zuen jatorria, non aske bizi zen gainontzeko espezieak desagerrarazten, Feluciako har erraldoi babesgabeak kasu. Oso zaila zen hauek bizirik harrapatzea, euren agresibitate handiagatik, eta horregatik, oso gutiziatuak ziren. Geonosis planetan, hauetakoren batzuk zeuden, Geonosiseko harean ikuskizunak egiteko ekarri zirenak, non presoak hiltzen zituzten acklayen barailetara jaurtiz, baita beste piztia batzuk ere, reekak edo nexuak ere.

Klon Gerretan, Felucia planetan, klon soldaduak, etengabe erasoak ziren tokiko piztien aldetik. Operazioak Felucian, infernua ziren. Aayla Securaren abilezia eta energiagatik izan ez balitz, klon soldadu askok, euren buruaz beste egingo zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q481919

 |

* Wd Datuak: Q481919
**Adams konderria** (ingelesez: *Adams County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Decatur da. 2010eko zentsuaren arabera 34.387 biztanle zituen, Adams kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Adams konderriak 880,51 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,43 ura dira. Beste 878,08 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 39,05 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 34.387 pertsonetatik 33.933 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.412 dira. 102 beltzak edo afroamerikarrak. 60 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 78 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 192 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q351808
* Commonscat Multimedia: Adams County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155936506
* ISNI: 0000 0004 0644 4323
* GND: 4819225-9
* LCCN: n80067200
* NARA: 10036754
* **Lekuak**
* OSM: 1797289
* TGN: 1002135

 |

* Wd Datuak: Q351808
* Commonscat Multimedia: Adams County, Indiana
**Sant Llorenç del Munt** (katalanezko izena; euskaraz «mendiko San Lorentzo» esan nahi du) Kataluniako Vallès Occidental eta Bages eskualdeen artean dagoen mendilerro bat da. Bere tontorrik nagusienak El Montcau (1.056,8 m) eta La Mola (1104 m) dira, non Sant Llorenç del Munteko monasterioa dagoen. L'Obac mendilerroarekin batera, Sant Llorenç del Munt i l'Obaceko Parke Naturala eratzen du, Bartzelonako Diputazioak kudeatzen duena.

Sant Llorenç del Munteko monasterioa, XI. mendeko eraikin erromaniko bat da. Eraikinaren jatorria, X. mendearen erdialde inguruan ikus daiteke, 958. urte inguruan, mendi baten tontorrean San Lorentzo (*Sant Llorenç* katalanez), San Mikel eta Santa Mariari eskainitako aldare batzuk etxe eklesiastiko baten lehen aipamen dokumentala egiten denean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Katalanez)** Sant Llorenç del Munt i l'Obaceko Parke Naturalaren webgunea, Bartzelonako Diputazioarena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q623534
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147433164
* SUDOC: 078601754
* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-54-0000030

 |

* Wd Datuak: Q623534
**Adams konderria** (ingelesez: *Adams County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Quincy da. 2010eko zentsuaren arabera 67.103 biztanle zituen, Adams kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Adams konderriak 2.256,76 kilometro koadro ditu. Horietatik 41,79 ura dira. Beste 2.214,96 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 29,73 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 67.103 pertsonetatik 63.190 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 776 dira. 2.288 beltzak edo afroamerikarrak. 100 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 430 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 75 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.008 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108798
* Commonscat Multimedia: Adams County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155928948
* ISNI: 0000 0004 0516 1436
* LCCN: n79108011
* NARA: 10036753
* **Lekuak**
* OSM: 1800715
* TGN: 1002134

 |

* Wd Datuak: Q108798
* Commonscat Multimedia: Adams County, Illinois
**995 musika taldea**, 2001. urtean jaio zen espainar hip-hop supertalde bat izan zen. Talde hau, egitan proiektu bat izan zen non Guinea ekuatorialeko, Afrikako kolonietako eta Espainiako hip-hop abeslariak parte hartu zuten. Talde honetako partaideak: El Chojin (MC), Kraze Negroze (MC), Meko (MC), Zatu (MC), Zenit (MC) eta Pacool (DJ) osatzen zuten.

Biografia
---------

Proiektu hau 2001. urtean eta beraien ideia nagusia momentuko musika berriztea zen eta abeslari berriak aurkeztea, artistikoari erreferentzia eginez eta komertzialari uko eginez. 995 izenaren arrazoia disken prezioa zen, zeren eta hauek pesetetan saltzen ziren (995 peseta 5,98 euro dira).

Talde honen lehen diska nahiko ospetzu bihurtu zen bere prezioarengatik, beraz urte bat pasa eta gero bigarren diska atera zuten "995 II". Bigarren diska honetan Zenit abeslariaren falta nabaritu zen, taldea utzi bait zuen, horko partaidekin arazoak izan zituelako, El Chojin-ekin gehienbat. Zatu geroago utzi zuen talde, bere bizilekua Sevilla bait zen eta beste partaideetatik oso urrun bizi zen, gainera oso zaila bihurtu zitzaion bere hip-hop taldeko (SFDK) lana egitea eta 995 taldean jarraitzea. Nahiz eta Zatu taldea utzi "Ponte en mi piel" abestia grabatzea lortu zuten, eta hau arrazakeriaren kontrako kampaina batean erabilia izan zen.

Taldeko formatu klasikoan bi diska publikatu ondoren beste bat atera zuten, baina formatu ezberdinean. Diska hau grabatzeko artista asko elkartu ziren 995 taldeko partaideekin. Diska hau "Kompetición" deitu zuten, MC-en arteko lirika borrokei erreferentzia eginez. Diska hau, musika talde honen ondorioz sortu zen kompania diskografikoa, 995 records.

2004. urtean, taldearen izena aldatua izan zen, arazo legalak egon bait ziren heavy metal-eko talde batekin, honek izenaren gainearen eskubideak zituelako. kompania diskografikoaren izen berria Bombo records izan zen eta "Kompetición" diskaren bigarren atala sortu zuten. Gaur egun taldearen lan guztia konpania honek bideratu du eta taldea ez da existitzen.

Partaideak
----------

* El Chojin: Domingo Antonio Edjang Moreno da MC honen benetako izena. 1977ko apirilaren 28an jai zen madrilen eta ezagutua de bere rap-aren kontzientziarengatik, zeren eta arrazakeria, biolentzia, alkohola eta drogak ukatzen ditu.
* Meko: Meko Nko Roku MC honen benetako izena da. 1978 Malabon (Guinea ekuatoriala) jaio zen eta afrikaren parte horretako rapero nahiko ospetzua da.
* Zatu: Saturnino Rey Garcia bere izena du. 1997ko maiatzaren 16an jaio zen andaluzian eta espainako raparen abeslari ospetzua da zeren eta espainako albumik salduena dauka ("2005").
* Zenit: Juan Gonzalez Moreno izenarekin jaio zen alkorkonen, 1977ko urriaren 23an, nahiz eta Zenit izan bere izen artistikoa ere "Hombre Don" bezela ezagutzen den rap abeslari ospetzua da.
* Kraze Negroze: Marco Ela Edjang izena du, eta rapero espainar bat da (Torrejon de Ardoz) naiz eta bere prozedentzia guinea ekuatoriala izan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5653143

 |

* Wd Datuak: Q5653143
|  |
| --- |
| **Sarazm protohiriaren aztarnategia**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
| 
Sarazmeko erorkinak. |
| **Mota** | Kulturala |
| **Irizpideak** | ii, iii |
| **Erreferentzia** | 1141 |
| **Kokalekua** | Tajikistan |
| **Eskualdea2** | Asia/Ozeania |
| **Koordenatuak** | 39°31′N 67°34′E﻿ / ﻿39.517°N 67.567°E﻿ / 39.517; 67.567 |
| **Izen ematea** | 2010 (XXXIV. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Sarazm** antzinako hiria da eta, halaber, Tajikistango jamoat. Tajikistango iparmendebaldean dago, Panjakent barrutian, Sughd probintzian, Uzbekistango mugatik gertu.

Garrantzia
----------

Zeravshan haraneko aztarnategi arkeologiko honek giza-presentziaren testigantza lurraldean orain bost mila urtetan ematen du; dirudienez, Erdialdeko Asiaren gune metalurgiko handiena zen, esportazioarako prestatuta batez ere. K.a. 2000 urtean, Indo-irandarren etorrerarekin, tokia utzia izan zen.

Dena dela, hiriaren historia ez zen hor bukatu. Antza denez, geroago, meategien aktibitatearekin berriro suspertu zuten, bereziki turkesa eta kobre ateratzeko. Halaber, hiriak nekazal ekoizpenean garrantzi handia lortu zuen.

Aztarnategia bertako nezakazari batek, Ashurali Tailonov, 1976an aurkitu zuen, eraikin baten hondakinetan kobrezko daga bat topatu zuenean. Hurrengo urtean, 1977an, Abdullo Isakov irakaslearen gidaritzapean eta arkeologo frantziarren laguntzaz, indusketa-lanak hasi ziren

Gizateriaren ondarea
--------------------

Unescok **Sarazm protohiriaren aztarnategia** 2010ean Gizateriaren ondarea deklaratu zuen. Tajikistango lehendabizikoa izan zen.

Aurkitutako zenbait objektu.

Erreferentziak
--------------

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)**:Sarazm Unescoren webgunean.
* **(Ingelesez)**:Aztarnategia World Heritage Site webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Sarazm*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q422929
* Commonscat Multimedia: Sarazm

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 238114834
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 1141

 |

* Wd Datuak: Q422929
* Commonscat Multimedia: Sarazm
**2001: A Space Odyssey** (euskaraz *2001: Espazioko Odisea*) Arthur C. Clarke britainiar idazleak idatzitako zientzia-fikziozko eleberri bat da. 1968an argitaratu zen. Stanley Kubrick zinema zuzendariaren *izenburu berdineko filmarekin* batera gauzatu zen.

Istorioa idazleak aurrez idatzitako hainbat kontakizun laburretan oinarritua dago, haietan nabarmenena *The Sentinel* (*Zelataria*, 1951).

*2010: Odyssey Two* (1982) jarraipena izan zuen.

Argumentua
----------

Antzinako estralurtar zibilizazio batek galaxian zehar beste mundu batzuk arakatu eta ahal den einean bizitza adimendua bultzarazteko asmoz kristalezko monolito handiak erabiltzen ditu.

Orain dela hiru milioi urte, monolito horietako bat Afrikan agertu eta goserik eta ia desagertzeko zorian dauden tximino antropoide batzuei lanabesak egitea iradokiko die. Tximinoek lanabesak haien jan nahiean dabilen leopardo bat ehizatzeko erabiliko dituzte.

Hurrengo egunean tribuko Moon-Watcher buruzagiak etsaien tribuko buruzagia hil eta haien elikagai eskasia amaituko da. Orain Moon-Watcher munduaren nagusi dela jabetuko da: "Halere, hemendik aurrera zer egin behar duenaz ez dago batere ziur. Otuko zaio zeozer."

Zinema
------

* *2001: A Space Odyssey*, (Stanley Kubrick, 1968)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q835341
* Commonscat Multimedia: 2001: A Space Odyssey

---

 |

* Wd Datuak: Q835341
* Commonscat Multimedia: 2001: A Space Odyssey
**Sandakan**, **Elopura** ere deitua, Sabah estatuko bigarren hiri handiena da, Malaysiaren parte, Borneoren iparraldean kokatua. *Naturaren Hiria* eta *Hong-Kong* *Txikia* ezizena ere eman ohi zaio. Sandakango Dibisioko hiriburua da eta Iparraldeko Borneo protektoratu britainiarrarena izan zen, nahiz eta hiriburutza gero Jesseltonera aldatu zen. Hiria ezaguna da parke eta natur guneetarako lurzoru asko dituelako.

Geografia
---------

Sandakan paraje natural batean dago, mendikate baten eta Suluko itsasoarekin lotzen duen badiaren artean.

Historia
--------

Antzina Sandakan merkatarien hiria zen. Txinarekin komertzio bideak zituen eta batez ere zurarekin egiten zuen komertzioa. Hurrenez hurren, Suluko Sultanerriaren eta Ipar Borneoren esku geratu zen, 1883an hiriburu izan zena. Horri esker, hiria modernizatu egin zen, kale batzuk zolatuz eta Londresekin telegrafo lerro bat eraikiz.

1945ean Japoniako Inperioak larriki bonbardatu zuen. Horren ondoren, hiriburutza Jesseltonera aldatu zen, gaur egun Kota Kinabalu izenekoa, nahiz eta hiri hau ere bonbardatu zuten.

Irudi galeria
-------------

* Sandakango airetiko irudiaSandakango airetiko irudia
* Sandakango airetiko irudiaSandakango airetiko irudia
* Hirugarren etorbideaHirugarren etorbidea
* Albo kale batAlbo kale bat
* Memorial Park Monumentutik hiriburuaMemorial Park Monumentutik hiriburua

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Borneo: la vida salvaje en Sandakan (Última visita: 20-septiembre-2010).
2. 1 2  VVAA; *Lonely Planet Borneo*, p. 133. Ed. Lonely Planet (2008). ISBN 978-1740591058.

Ikus, gainera
-------------

* Sandokan

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q137203
* Commonscat Multimedia: Sandakan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133692663
* GND: 4342595-1
* NARA: 10037752
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q137203
* Commonscat Multimedia: Sandakan
**Sant Martí de la Cortinada** Andorrako Ordino herriaren iparraldean dagoen eliza erromanikoa da, kultura-intereseko ondasun gisa izendatuta dagoena.

Jatorrizko eraikinak hainbat eraldaketa eta zabalpen izan ditu mendeak joan mendeak etorri. Gaur egun, nabe edo habearte bakarra du, oin ia karratua duena, alboko kapera batzuekin eta lau angeluko absidearekin. Tenpluak izandako eraldaketen eraginez, elizaren burualdea lekuz aldatu zen eta, gaur egun, sarreratik eskuinera dago.

Kanpandorreak bi solairu ditu eta jatorrizko nabe erromanikoaren ondoan eraikita dago. Nabarmentzekoak dira erlaitzaren azpian dituen zerra-hortzekiko apaindurak.

Elizak margolanak izan zituen barrualdean. 1968an zaharberritze-lan batzuk egin zirenean, horma-irudi erromanikoak aurkitu ziren, XII. mendekoak dirudienez. Irudien artean, aipagarriak dira alegiazko animalia bat (mihi bikoitzeko otso moduko bat) eta Guillem Guifré izeneko pertsonaia bat, eskuetan labana bat eta kopa bat dituena. Tourseko San Martin apezpikuaren irudi bat ere badago. 

Elizan badira beste osagai garrantzitsu batzuk ere; adibidez, XVIII. mendeko erretaula barroko batzuk (erretaula nagusia elizaren patroiari eskainita dago), XVII. mendeko zurezko altzariak, gurpil-karilloi bat eta burdina landuzko hesi multzo bat, aldare nagusia eta albo-kaperak babesten dituena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Govern d'Andorra. *Sant Martí de la Cortinada.*  (Noiz kontsultatua: 2021eko abuztuak 5).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3819245
* Commonscat Multimedia: Sant Martí de la Cortinada

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1634150203814603250005

 |

* Wd Datuak: Q3819245
* Commonscat Multimedia: Sant Martí de la Cortinada
**San Mateo konderria** (ingelesez: *San Mateo County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Redwood City da. 2010eko zentsuaren arabera 718.451 biztanle zituen, San Mateo kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

San Mateo konderriak 1.919,08 kilometro koadro ditu. Horietatik 757,7 ura dira. Beste 1.161,37 lurra dira.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 718.451 pertsonetatik 486.111 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 182.502 dira. 18.763 beltzak edo afroamerikarrak. 1.125 amerikar natiboak ziren eta 9.884 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 175.934 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2.709 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 23.925 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108101
* Commonscat Multimedia: San Mateo County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144255562
* GND: 4433237-3
* LCCN: n81061756
* NARA: 10037046
* **Lekuak**
* OSM: 396498
* TGN: 1002864

 |

* Wd Datuak: Q108101
* Commonscat Multimedia: San Mateo County, California
**San Blas haitzaren babeslekua** Badajozko probintziaren ipar mendebaldean dagoen Alburquerque herrian dago. Bertan, klimatologia gogorratik babestuta haitzuloetako pintura batzuk ikus daitezke. 1942an multzoa Espainiako Monumentu Nazionala izendatu zen eta kultura-ondasunaren izendapena du ere bai. Margolanen datazioa ez da zehatza baina Neolito eta Brontze Aroaz kokatuak izan dira.

Margoak
-------

San Blas haitzaren babeslekua.
1916an Cabrera eta Hernández Pacheco margolan eskematiko hauek deskribatu zituzten, estilo honetakoak lehendabizikoak. 1933an H. Breuil apaizak ere haien garrantzia azaldu zuen. Horma honetan bi garai ikus daiteke. Lehenengoan marrak lodiak dira, denborarekin lausotu den laranja kolorekoak. Lehenengo fase horretan irudien interpretazioa zailagoa da zeren eta lerro horizontalak zein bertikalak baitira; kasu batean marrazki zirkular bat dago eta, beste batean, orrazi itxurako margoa. Bigarrenean irudiak figuratiboagoak dira, aberatsagoak bai zehaztasunez bai marreen koloreez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***San Blas haitzaren babeslekua*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18199098
* Commonscat Multimedia: Abrigos del Risco de San Blas

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000293

 |

* Wd Datuak: Q18199098
* Commonscat Multimedia: Abrigos del Risco de San Blas
Bi 29er bizikleta 
 29 "eta 26"-ko gurpilak konparatuz 
**29er** (edo *29 hazbete* edo *two-niner* ) 29 hazbeteko diametroko gurpiletarako (pneumatikoak barne) diseinatutako mendiko bizikleta da.

Historia
--------

Lehenengo mendiko bizikletek 26 hazbeteko gurpilak erabili zituzten bi arrazoirengatik, hein batean lotuta. Lehena zera da: *cruiser* bizikletak (hondartzako bizikleta), hau da, 1970eko hamarkadan Kaliforniako *klunkers* bihurtu zirenak, baso errepideetan maldan behera lehiatzeko, haurrentzako bizikletak ziren, eta, beraz, bizikleta klasikoenak (errepidekoak) baino tamaina txikiagoa zuten. Bizikleta horiek (errepidekoak) mendian erabiltzeko egokiak diren pneumatikoak ere bazituzten, eta, beraz, aurki daiteke bigarren arrazoia: errepideez kanpoko erabilerarako pneumatikoak eta gurpilak merkatuan izatea.

Mendiko bizikletak edo MTB-ak 1970eko amaieran eta 1980ko hasieran sortu ziren 26 hazbeteko gurpilak eta pneumatikoak erabiliz. 90eko hamarkadaren hasieran, materialen teknologia berriei esker, 700C-ko pneumatikoekin baina mendiko txirrindularitzako gurpil-azaletako berezko baloi motarekin lehen bizikleta sortzea ahalbidetu zuten.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2700159
* Commonscat Multimedia: 29er bikes

---

 |

* Wd Datuak: Q2700159
* Commonscat Multimedia: 29er bikes
**San Martín eliza** Gaztela eta Leongo Ávilako probintziaren Arévalo herrian dagoen eliza erromanikoa da. XII. mendetik XVIII. mendera eraikitako eliza katolikoa izan zen. Gaur egun erakusketen aretoa bezala erabiltzen da, San Martin Elizaren Kultur-aretoa, alegia.

Historia
--------

Francisco Javier Parcerisaren litografia, 1865.
XII. mendean eraikia, Gil Torres kardenalak 1250ean egin zuen inbentarioan agertu zen, Arévaloko beste hamar elizekin batera. Sortzaileak Tapia leinuko zaldunak izan ziren. Hasierako asmoa batzarrak egiteko eta familiakideak lurperatzeko tokia izan zen. 1911an bere erlijio funtzioa galdu zuen. XX. mendean zehar erabilpen desberdinak izan zituen, batez ere biltegia bezala. 1931ko ekainaren 4ean Monumentu Nazionala izendatu zuten. XXI. mendeko hasieran Avilako Aurrezki Kutxa erosi zuen. Geroztik, kultur areto bezala erabili izan da.

Ezaugarriak
-----------

Bi dorre ditu: Xakearena (Torre de los Ajedreces) eta Dorre Berria, azken hau sendoa. Habeartea buztin-hormakoa da. Atari erromanikoa du. Barruan, bestetik, erretaula barrokoa aipatu behar da.

Galeria
-------

* Kanpoko ikuspegiaKanpoko ikuspegia
* Kanpoko zutabeakKanpoko zutabeak
* Erretaula nagusiaErretaula nagusia
* Bataiarria.Bataiarria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Gaztela eta Leongo Juntaren informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***San Martín eliza (Arévalo)*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5910735
* Commonscat Multimedia: Church of San Martín (Arévalo)

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000389-00000
* Patrimonio Web JCyL: 87

 |

* Wd Datuak: Q5910735
* Commonscat Multimedia: Church of San Martín (Arévalo)
**3. taldeko elementuak** taula periodikoko elementu multzo bat dira. D-blokeko beste taldeen modura lau elementuk osatu beharko lukete talde hau baina oraingoz ez dago adostasunik lau hauek zein diren zehazterako orduan.
Eskandio (Sc) eta Itrio (Y) beti talde honetan sailkatzen diren arren, zenbaitetan taldea Lantano (La) eta Aktinio (Ac) elementuekin osatzen da, beste zenbaitetan ordea Lutezio (Lu) eta Lawrentzio (Lr) elementuekin.

* Metalak
* Eskandioa (21)Eskandioa (21)
* Itrioa (39)Itrioa (39)
* Lantanoa (57)Lantanoa (57)
* Lutezioa (71)Lutezioa (71)

Ezaugarriak
-----------

Elementu familia honek ere zenbait ezaugarri amankomun erakusten ditu elektroien portaerari dagokionez. Oro har, azken elektroi geruzak elektroi konfigurazioa bera du eta portaera kimikorako joera sortzen du honek, hala ere Lawrentzioa salbuespena da bere ezaugarri kimikoak ez baitira oraindik karakterizatu.

Existentzia
-----------

Oso kantitate txikietan topa daitezke elementu hauek lurrazalean. Guztiak ezohikoak eta ustiatzeko zailak izan arren Itrioa da ohikoena. Hala ere ez da ohikoa talde honetako elementuen bakantzea eta Itrioaren ustiapena soilik da aipagarria, mundu osoan tona gutxi batzuk ekoizten dira urtero.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108307
* Commonscat Multimedia: Periodic table group 3

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4377239-0
* NKC: ph121912

 |

* Wd Datuak: Q108307
* Commonscat Multimedia: Periodic table group 3


| Elementu kimikoak |
| --- |
| **Taldeak:**   1 -  2 -  3 -  4 -  5 -  6 -  7 -  8 -  9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18

---

**Periodoak:**  1  -  2  -  3  -  4  -  5  -  6  -  7

---

**Serieak**:   Metal alkalinoak  -  Metal lurralkalinoak  -  Lantanoideak  -  Aktinidoak  Trantsizio-metalak  -  Metaloideak  -  Ez-metalak  -  Halogenoak  -  Gas nobleak

---

**Blokeak**:   s blokea  -  p blokea  -  d blokea  -  f blokea  g blokea

---

Taula periodikoa |
Samurai bat suge erraldoi baten aurka borrokan
**Samurai** (japonieraz: 侍?)
 Japoniako antzinako gerlaria da, jaun feudal baten zerbitzura izan ohi zena. **Bushi** izena ("gerragizon" esan nahi duena) aproposagoa da berez. Gaur egun, *samurai* izena aristokrazia militarra izendatzeko erabiltzen da, eta ez, adibidez, infanteriako soldadu soilak. Nagusirik edota talderik gabeko samuraiak *ronin* ("olatu gizon") izenarekin ziren ezagunak. Denborarekin, behar militarrak galtzen joan ziren, funtzionario soil bihurturik. Meiji berrezarkuntzako erreformek samuraiak kendu zituzten, armada modernoago baten mesedetan,

Historia
--------

Kamakurako *shogun* aldian (1192-1333) estoizismoa eta diziplina izan ziren samuraien jokaeraren ezaugarriak. Muromatxi aldian (1338-1573) samuraiek ohore araudi estu bati jarraitzen zioten; geroago *Bushido* izena eman zitzaion hari. Halaber, *zen* budismoaren eraginpean samuraien kultura, espero izatekoa ez bazen ere, te zeremoniaren eta lore apainketaren artearen sorburua izan zen. Tokugawa aldia (1603-1867) bake garaia izan zen, eta hirien zein merkataritzaren hazkuntzak samuraiena ez zen kulturaren garapena ekarri zuen. Hori samuraien garrantziaren kaltetan gertatu zen; bestalde, Tokugawa aldiaren amaieran samuraien ekonomia maila apaldu zen. Horrenbestez, samuraietariko batzuek, mendebaleko nazioen esku-hartzeak bultzatuta, Meiji enperadorea berriro ezartzen esku hartu zuten. Feudalismoa desagertuz geroztik (1871), ordea, behin baino gehiagotan matxinatu ziren baina gudaroste nazional berriak laster menderatu zituen, 1877ko Satsumako matxinada zapaltzean.

* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   «Euskaltzaindiaren Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-01-31).
2. ↑    «samurai- Lur Hiztegi Entziklopedikoa» *www.euskadi.eus* 2011-07-18 (Noiz kontsultatua: 2022-01-31).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38142
* Commonscat Multimedia: Samurai

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119716277 (data)
* GND: 4130726-4
* LCCN: sh85117066
* NDL: 00561088
* NKC: ph125416
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q38142
* Commonscat Multimedia: Samurai
**1992ko Sevillako nazioarteko erakusketa** (gaztelaniaz: *Exposición Universal de Sevilla de 1992*), Andaluziako Sevilla hirian 1992ko apirilaren 20tik urriaren 12ra bitartean antolatuko den nazioarteko erakusketa izan zen.

Amerikaren aurkikuntzaren V. mendeurrena ospatzeko egin zuten eta bere leloa "Aurkikuntzen Aroa" izan zen. Expo 92ko maskota ofizialak "Curro" zuen izena, mokoa eta kolore anitzeko gandorra zuen txoritxoa.

Erakusketa unibertsalaren amaieran, azpiegiturek helburu ugari izan dituzte, eta, horietarako, desegin edo eraitsi egin dira beren eraikuntza iragankorragatik edo abandonatzeak eragindako arriskuagatik. Beste hiri batzuetako kide izatera igaro direnak, hala nola monorraila, orain Zaragozako merkataritza-gune batean dagoena erakarpen gisa. Beste batzuk, berriz, Cartuja 93 sozietateak kudeatutako Cartuja 93 Parke Zientifiko eta Teknologikoa eta Isla Mágica parke tematikoa bihurtu dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La mitad de los pabellones de la Expo se mantienen 20 años después» *Diario de Jérez*.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Expoaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1202455
* Commonscat Multimedia: Expo 1992

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 266940925
* LCCN: n88012967
* SNAC: w6tr07mt

 |

* Wd Datuak: Q1202455
* Commonscat Multimedia: Expo 1992
**Aceros Inoxidables Olarra S. A.** industria siderurgikoan aritzen den bizkaitar enpresa bat da, Loiun egoitza duena. Konpainia lehena izan zen Argon-Oxygen-Decarburation (AOD) prozesua erabiltzen altzairu herdoilgaitza lortzeko, eta laborategi fisiko eta kimiko bana eta ISO 14001:1996 ingurumen-kudeaketako ziurtagiria ditu.

Luis Olarrak 1955ean sortu zuen. 1979an ordainketa-etendura bat izan zuen eta Estatuaren eskuetara pasa zen, sektoreko beste konpainia batzuk bezala. Berregituratu ondoren, pribatizatu egin zuten; hala, 1994an, %70 Digeco euskal taldeari zegokion eta gainerako % 30a Rodacciai Italiako korporazioari.

1996an, Rodacciaik % 55 gehiago erosteko aukera izan zuen, eta akziodun nagusia bihurtu zen konpainiaren % 85 kontrolatuta; Sabino Arrietaren taldea, berriz, gainerako % 15arekin geratu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12154931

 |

* Wd Datuak: Q12154931
***Acer griseum*** edo **Paperezko astigarra** astigarren taldeko zuhaitza da. Txinan du jatorria, 1.500 metrotako garaieratik gora hazten da han. Gaur egun munduan zehar aurkitzen da lorategi eta parkeetan.

Deskribapena
------------

Zuhaitz txikia da, 6-9 metrotako garaiera eta 5-6 metrotako zabalera hartzen ditu. Enborra leuna da, laranja kolorekoa, eta geruza finak askatzen zaizkio, paperaren antzekoak, hortik bere izena. Landareak 3-4 urte dituenean hasten zaio azal zatiak erortzen.

Hostoek 2-4 zentimetroko luzera hartzen dute eta hiru lobulu dituzte. Gainaldean berde ilunak dira eta azpialdean urdinxkak. Ertzak horzkatuak dira.

Lore hori txikiak korinboetan multzokatzen dira udaberrian eta samara itxurako haziak ematen dituzte. Hazek bi hegal dituzte eta haziak berak zentimetro bateko luzera duen arren, hegalak 3 cm-koak dira. Honi esker haizeak sakabanatzen ditu.

Landaketa
---------

Txinatik Europara ekarri eta 1901. urtean landatu zen aurreneko aldiz. Ernest Henry Wilson izan zen Europako hainbat hazitegitan landatu zuena. Ipar Amerikara pixka bat beranduago iritsi zen. Apaingarri gisa gehien erabiltzen den astigar mota da, alde batetik azala erortzen zaiolako eta bestetik udazkenean kolore gorri eta laranja biziak ematen dituelako.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «ACERACEAE [Draft»] *web.archive.org* 2006-02-09 (Noiz kontsultatua: 2020-11-04).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Paperbark Maple - Acer griseum» *www.maple-trees.com* (Noiz kontsultatua: 2020-11-04).
3. ↑   Rushforth, K..  (1999). *Trees of Britain and Europe.*  Collins ISBN 0-00-220013-9..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q203985
* Commonscat Multimedia: Acer griseum
* Wikispecies Espezieak: Acer griseum

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 2888966
* Fl. China: 200012991
* GBIF: 3768452
* GRIN:
* IPNI: 56668-1
* ITIS: 837860
* UICN: 193593
* NCBI: 168561
* PlantList: kew-2615692
* W3TROPICOS: 200166
* USDA Plants: ACGR14

 |

* Wd Datuak: Q203985
* Commonscat Multimedia: Acer griseum
* Wikispecies Espezieak: Acer griseum
**Aguraingo Olbeak** Arabako herri honetako arkupe berezi batzuk dira, San Juan plazako eta Zapatari kaleetako arkitekturan integratuak, Aguraingo Hirigune Historikoan.

Ezaugarriak
-----------

Eraikitako euskal ondare nabarmen gisa katalogatua dago multzo jakin hau, eta Aguraingo San Juan plazako 1. zenbakitik 8.era hartzen du plazaren parean, eta jarraian iparralderantz eta gorantz geratzen diren Zapatari kaleko 1. 5. 7. 9. 11 eta 13.a zenbakiak hartzen ditu. Beste olbea multzo bat badago Agurainen, Andra Mari plazako olbeak, baina beste horiek desberdinak dira: arkupe hutsa dira, teilatuarekin, non eta San Juan eta Zapatariko olbeek gainean etxe eraikiak dituzten.

Agurainen euskara desagertu ondoren ere, bertako gaztelanian *olbeas* esaten zitzaien elementu hauei, eta euskarazko hitza dira berez: *ohol-beheak* dira *olbeak*, oholez egindako arkupeak baitira azken batean.

  

### Iruditegia

* San Juan plazako olbeak.San Juan plazako olbeak.
* Zapatari kaleko 7. zenbakia.Zapatari kaleko 7. zenbakia.
* Olbea etimologia agerian: Ohol-behea.Olbea etimologia agerian: Ohol-behea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Arkupeak / Olbeas. San Juan eta Zapatari. Ondarea.» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-16).
2. ↑   «Arkupeak / Olbeas. Andra Mari plaza. Ondarea.» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65934864
* Commonscat Multimedia: Olbeak of Salvatierra-Agurain

---

 |

* Wd Datuak: Q65934864
* Commonscat Multimedia: Olbeak of Salvatierra-Agurain
**San Anton mendia** —ekialdetik begiratzen zaionean duen formagatik, *Getariako arratoia* edo *sagua* izenaz ere ezaguna— Getariako itsasbazterreko mendia eta erdiuhartea da, mendi hegal malkartsukoa. Euskal Herriko itsasertzeko gune ezagunenetariko bat da. Aisialdirako erabilera du nagusiki, hala getariarrentzat, nola kanpotik etorritako bisitarientzat.

Landare mota ugari —bertakoak eta exotikoak— dituen parke natural interesgarria du. Mendi mazelaren goialdea leunagoa da, eta funtsean apaingarria den zuhaizti batek estaltzen du. Itsaslabarren eremuan, ordea, haitzak bereizgarri duen landaredia gorde du; esate baterako, oso bakana den *Armeria euskadiensis* endemismoa.

XV. mende arte uhartea izan zen. Mende hartan, baina, istmo artifizial baten bitartez herriari lotuta geratu zen. Gorako bidean, itsasargia ikusiko dugu lehenbizi; hortik ematen zuten baleen edo ekaitzen etorreraren berri. Itsasargia utzi eta gorako bideari jarraituz, mendiko punturik altuenera iritsiko gara, eta hantxe Katxapo izeneko eraikuntza txikia dago. Tontor horretatik, Euskal Herriko kostaldearen zati luze bat ageri da.

Bestalde, San Antongo behatokitik ere Getariatik Matxitxako lurmuturrera doan kostaldearen ikuspegi bikainak daude.

* San Antongo mendebaldeko ikuspegia, Zumaiatik datorren errepidetik.San Antongo mendebaldeko ikuspegia, Zumaiatik datorren errepidetik.
* San Prudentzio auzotik ikusita.San Prudentzio auzotik ikusita.
* Getariako Alde Zaharretik ikusita.Getariako Alde Zaharretik ikusita.

Leku interesgarriak
-------------------

* Katxapo
* San Antongo behatokia
* Getariako itsasargia

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Getaria», Euskadiko Turismo Ataria, Eusko Jaurlaritza.
2. ↑  «Getaria», *Gipuzkoako udalerriak*, EUDEL.
3. ↑  «Getariako San Anton», *Ingurumen hezkuntzarako naturaguneak*, Eusko Jaurlaritza.
4. ↑  «Inguru naturala», Getariako Udala.

Ikus, gainera
-------------

* Gipuzkoako mendiak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7413281
* Commonscat Multimedia: Mount San Anton (Getaria)

---

 |

* Wd Datuak: Q7413281
* Commonscat Multimedia: Mount San Anton (Getaria)


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |
**Sandusky konderria** (ingelesez: *Sandusky County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fremont da. 2010eko zentsuaren arabera 60.944 biztanle zituen, Sandusky kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sandusky konderriak 1.081,86 kilometro koadro ditu. Horietatik 23,97 ura dira. Beste 1.057,89 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 56,33 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 60.944 pertsonetatik 57.962 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.435 dira. 1.624 beltzak edo afroamerikarrak. 96 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 185 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 59 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.011 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485543
* Commonscat Multimedia: Sandusky County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154793324
* LCCN: n82097509
* **Lekuak**
* OSM: 911303
* TGN: 1002865

 |

* Wd Datuak: Q485543
* Commonscat Multimedia: Sandusky County, Ohio