recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sisal** Mexikoko portu bat da, Yucatán Estatuko ipar-mendebaldeko kostaldean kokatua, Mexikoko Golkoan eta Hunucmá udalerrian. Iraganean, Zizalgo Santa Maria ere deitua izan zen. Sisal, historikoki, Yucatángo portu nagusia izan zen XVI. mendetik XX. mendearen hasierara arte, Progresoko portuak ordezkatu zuen arte, garai hartan estatuaren industria nagusia zen henekenaren erabilera bideratzeko sortua. Herria estatuko hiriburua den Méridatik 53 kilometro ipar-mendebaldera dago.

Etimologia
----------

Sisal izena maia hizkuntzatik dator, "Hotza astuna eta sarkorra den lekua" esan nahi duena (*síis*, hotz; *aal*, astuna). Portuaren izenari ematen zaizkion beste esanahi batzuk hauek dira: «Zuhaitz handiek egiten duten freskotasuna eta itzala» (síis óol) eta «emakumearen semea edo alaba» (aal).

Historia
--------

Historikoki maiek sortu zuten Sisaleko lene portua, Ah Canuldarrek erabili zutenak, Kalkiniko Kodexan zehazten den bezala. Koloniaren garaian, indarrean zegoen Espainiako legeak ezartzen zuen probintziak merkataritza egin zezakeen portu bakarra Campeche zela, garai hartan Yucatánen zati zena. Hala ere, Campeche Meridarekiko urruntasunagatik eta bi herrien arteko lehia historikoagatik, hiriburutik hurbilago zegoen portu bat egokitu zen, 1811n ezarri zena ofizialki. Garai kolonialean ere, portua babesteko gotorleku bat eraiki zen, eta 1845ean itsasargi bat gehitu zitzaion. Gotorlekuak eta itsasargiak gaur egun arte iraun dute, eta turismoa erakartzen dute. Geroago, ofizialki Progreso deituriko portu berria ezarri zenean, Sisal nabarmen jaitsi zen, gaur egun dagoen arrantza eta turismo herri txiki bihurtzeraino.

Agintariek Sisal Herri Magiko izendatu ondoren, herriko biztanle batzuek portuko sarrera blokeatu zuten 2021eko uztailaren 5ean, titulu horren ondoriozko inbertsio ekonomikoa kostaldean lurrak erosi zituzten enpresarientzat bakarrik izango zela argudiatuz. Manglareen suntsiketaren, lurrak kentzearen eta hirigune historikoko errenta-prezioen igoeraren aurkakoa ere izan zen.

Demografia
----------

2010eko INEGIk (Estatistika eta Geografiako Institutu Nazionala) egindako zentsuaren arabera 1837 biztanle zituen, 940 gizonezkoak, 897 emakumezkoak.

Iruditegia
----------

* Santiagoko gotorlekua.Santiagoko gotorlekua.
* Herriko kaia.Herriko kaia.
* Sisaleko aduana zaharra.Sisaleko aduana zaharra.
* Sisaleko manglarrak.Sisaleko manglarrak.
* Sisaleko dunak.Sisaleko dunak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q517463
* Commonscat Multimedia: Sisal, Yucatan

---

 |

* Wd Datuak: Q517463
* Commonscat Multimedia: Sisal, Yucatan
**San Jose eliza** Lapurdiko Biarritz udalerriko eliza katolikoa da.

San Karlos eliza, Santa Eugenia eliza, San Martin eliza, Espiritu Santuaren kapera eta Biarritzeko Santa Teresa elizarekin batera osatzen duen Andre Maria Harkaitzeko parrokiaren menpe dago. 2012az geroztik, Baionako Aillet monsinoreak hala aginduta, San Martin kristau-elkarteak kudeatzen du eliza. Josef Nazaretekoaari eskainia dago.

Eliza hau 1895ean sagaratu zuten, gertuko domingotarren kapera izanda. Bokazio faltagatik, komentua 1960ko hamarkadaren hondarrean itxi eta fededunen elkarte batek erosi zuen. Eraikina parrokia eliza bilakatu zen, eta ondotik Andre Maria Harkaitzeko parrokiaren filiala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** Francis eta Monique Rousseau. «Notice historique» *Biarritzeko parrokia*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20972906
* Commonscat Multimedia: Église Saint-Joseph de Biarritz

---

 |

* Wd Datuak: Q20972906
* Commonscat Multimedia: Église Saint-Joseph de Biarritz
*Artikulu hau softwarearen garapenerako neurriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Metrika (argipena)».*
Softwarearen ingeniaritzaren eremuan  **metrika** bat eskuarki konparaketak egiteko edo garapenaren proiektuen plangintzarako tamaina edo softwarearen edo informazioaren sistema baten beste ezaugarri bat estimatzeko edo ezagutzeko asmoz erabiltzen den edozein neurri edo neurri zuzenduen multzoa da. Sarritan aipatutako adibidea puntu-funtzioaren metrika da.

### Segurtasunaren metrika

Informazioaren segurtasunaren arloan ere metrikak erabiltzen dira. ISO/IEC 27000 estandarren familiaren barruan, ISO/IEC 27004:2009k neurtzen du informazioaren segurtasuna kudeatzeko sistemen eraginkortasuna.

Kanpo estekak
-------------

* Softwarearen Metriken Espainiako Elkartea
* NESMA (Nederlandse Software Metrieken Associatie - Netherlands Software Metrics Users Association)
* COSMIC(Common Software Measurement International Consortium)
* MARK II (United Kingdom Software Metrics Association)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q657339

 |

* Wd Datuak: Q657339
**Sistan eta Balutxistan** (persieraz: استان سيستان و بلوچستان‎, *Ostān-e Sīstān-o Balūchestān*) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen hego-ekialdean dagoena. Iparraldean Hego Khorasan eta Afganistanekin du muga, ekialdean Afganistan eta Pakistanekin, hegoaldean Omango golkoarekin eta mendebaldean Kerman eta Hormozgan probintziekin. Herrialdeko hirugarren probintziarik handiena da, 181.785 kilometro koadroko eremuarekin, eta 2011n 2.534.327 biztanle zituen. Hiriburua Zahedan da.

Geografia
---------

Probintziak bi zati ditu: Sistan iparraldean eta Balutxistan hegoaldean. Hiriburuaz gain, beste hiri garrantzitsuenak Zabol eta Zahak iparraldean eta Khash, Iranshahr, Saravan, Sarbaz, Nikshahr, Chabahar eta Konarak hegoaldean dira. Denetara 1.600 kilometroko muga du Pakistan eta Afganistanekin, eta 300 kilometroko itsasertza Omango golkoan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Sistan & Baluchestan.*  amar.org.ir (Noiz kontsultatua: 2017-8-8).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q939575
* Commonscat Multimedia: Sistan and Baluchestan Province

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4118681-3
* **Lekuak**
* OSM: 537693

 |

* Wd Datuak: Q939575
* Commonscat Multimedia: Sistan and Baluchestan Province
1924an Moskun aurkeztu zen lanaren bertsiorako Ignati Nivinskik prestatu zuen figurina.
***La dama duende*** (euskaraz *Dama mamua*) Pedro Calderón de la Barca idazle espainiarraren antzezlan ezaguna da. 1629aren inguruan idatzia, 1636an argitaratu zen, *Primera parte de comedias de don Pedro Calderón de la Barca* liburuan.​

Ezaugarriak
-----------

*La dama duende* kapa eta ezpata komediaren azpigeneroan kokatu behar da. "Amorante ikustezina"ren eredua jarraitzen du. Trama hori Kupido eta Psike mitoan ditu bere sustraiak baina lan honetan rolak aldatuak izan ziren: gizona da ikusten ez den emakume batez maitemintzen dena. Gaia lan desberdinetan agertua izan zen aurretik, esaterako, Masuccio eta Bandello italiarren eleberrietan; handik Espainiako Urrezko Mendeak jaso zuen. Calderonek Espainian eredu batzuk ere izan zituen: Lope de Vegaren *La viuda valenciana* komedia eta, batez ere, Gonzalo de Céspedes y Menesesen *El soldado Píndaro* liburuaren barruan agertzen den eleberri laburra (1926).

Pertsonaiak
-----------

* Doña Angela
* Don Manuel
* Don Juan, Angelaren anaia
* Don Luis, Angelaren anaia
* Cosme, barregarria
* Isabel, neskamea eta Angelaren konplizea
* Doña Beatriz, Angelaren lehengusina eta Juanen emaztea

Argumentua
----------

Angelak, alargun gazte batek, Manuel konkistatu nahi du, maiteminduta baitago. Horretarako bere bi anaia jeloskorren zaintza saihestu beharko du zeren eta ia entzerratuta bizi baita. Helburu horrekin amarru bat prestatuko du, Manuelekin komunikatzeko. Manuel Angelaren etxean dago baina emakumea han bizi dela jakin gabe, eta bien gelen artean arasa bat dago eta haren bitartez komunikatuko da emakumeak gizonarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4154359
* Commonscat Multimedia: La dama duende

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 193034443
* GND: 4356643-1
* SUDOC: 146181050

 |

* Wd Datuak: Q4154359
* Commonscat Multimedia: La dama duende
*Ez nahasi Somporteko burdinbide tunelarekin*.
**Somporteko errepide tunela** nazioarteko errepide tunela da. Aragoi eta Aspe bailarak lotzen ditu. 1994 eta 2002 artean Espainiak eta Frantziak sinatutako nazioarteko hitzarmen bati esker eraiki zen. 2003ko urtarrilaren 17an inauguratu zen. 8 608 metroko luzera du, horietatik 5 759 metro Espainia aldean daude eta 2 849 metro Frantzia aldean. Espainiako tunelik luzeena da.

Historia
--------

XX. mendearen hasieran Zaragoza-Canfranc eta Paue-Canfranc burdinbideen tunel bat eraiki zen: Somporteko burdinbide tunela. Tunel hori 1970ean itxi zuten, eta errepidea izan zen komunikazio-bide bakarra; izan ere, errepide horrek 1 640 metroko altueran dagoen mendatea zeharkatu behar du, eta ibilgailuen zirkulazioa oso mugatuta dago neguko hilabeteetan.

Burdinbide tunela itxi egin zen, linearen erabilera bertan behera geratu baitzen, 1970eko martxoaren 27an l'Estanguet zubian, Frantziako zonaldeko tunelaren irteeraren eta Bedós geltokiaren artean, gertatutako zalantzazko jatorria zuen istripu bat SNCFk trafikoa eteteko aitzakia izan zen arte, ondoren Canfrancen zegoen material frantsesa kendu zelarik. Ordutik, egindako kudeaketa eta bilera ugariek ez zuten arrakastarik izan nazioarteko trafikoari berrekiteko.

1987an, Espainiako eta Frantziako gobernuek Pirinioetako mugaren bide-plangintzaren barruan sartu zuten tunela. Bi urte geroago, 1989an, batzorde hispano-frantses bat eratu zen, proiektu teknikoaren aurretiko azterketak egiten hasi zena. 1990ean, Europar Batasunak Azpiegituren Planean sartu zuen, E-07 Europako Ibilbidearen barruan. Azkenik, 1991ko apirilean, tunela eraikitzeko hitzarmena sinatu zen. 1994ko urtarrilean lanak hasi ziren. 1997ko uztailean espainiar eta frantziar langileak mendikatearen azpian zeuden. 2000. urtean, tunela ekipatzeko lanei ekin zitzaien, baina Mont Blanceko tunelaren istripuaren ondoren, lanak atzeratu egin zuen haren ondorioa, segurtasun-araudiak areagotu egin baitziren, azkenean, 400 metrotik behin trenbide-tunel zaharrera ebakuatzeko galeria bat sortzeko (hasiera batean, Espainiak 600 metrotik behin galeria bat proposatu zuen, baina proiektua 800 metrotik behin egiten hasi zen, Frantziak ezarri bezala). Azkenean, zortzi urteko lanen ondoren, Francisco Álvarez Cascos eta Gilles de Robien Espainiako eta Frantziako Sustapen ministroek inauguratu zuten tunela 2003ko urtarrilean.

Ikus gainera
------------

* Somport

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2257059
* Commonscat Multimedia: Tunnel routier du Somport

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 11911

 |

* Wd Datuak: Q2257059
* Commonscat Multimedia: Tunnel routier du Somport
**Siskiyou konderria** (ingelesez: *Siskiyou County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Yreka da. 2010eko zentsuaren arabera 44.900 biztanle zituen, Siskiyou kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Siskiyou konderriak 16.439,54 kilometro koadro ditu. Horietatik 179,89 ura dira. Beste 16.259,65 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,37 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 44.900 pertsonetatik 40.298 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.615 dira. 552 beltzak edo afroamerikarrak. 1.549 amerikar natiboak ziren eta 69 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 528 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 64 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.840 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156374
* Commonscat Multimedia: Siskiyou County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140712011
* ISNI: 0000 0004 0381 6873
* LCCN: n79139060
* NARA: 10038505
* **Lekuak**
* OSM: 396483
* TGN: 2000189

 |

* Wd Datuak: Q156374
* Commonscat Multimedia: Siskiyou County, California
**Kurrilo zuri** (*Leucogeranus leucogeranus*) *Grus* generoko hegaztia da. Gruidae familian sailkatua dago eta bere generoko espezie bakarra da. Siberian kumatzen da eta kurrilo siberiarra edo kurrilo zuri siberiarra ere izendatu izan da. Espezie hau desagertzeko arrisku bizian; bere populazioa 3.000 ale baino gutxiagokoa dela estimatzen da.

Kurriloen artean bereziak dira, helduak ia erabat zuriak direlako, hegoetan dituzten luma beltz batzuk izan ezik. Aurpegia gorria dute. Siberiako tundran kumatzen da eta historikoki bi populazio izan ditu, bata Siberia ekialdean eta bestea Siberia mendebaldean, bigarren hori dagoeneko desagertuta. 

Migraziorik luzeena egiten duten kurriloak dira, 5.000 kilometrotik gorakoa. Ekialdeko populazioak Txinan igarotzen du negua, Poyang aintzira inguruan. Garai bateko mendebaldeko populazioak, berriz, Iranen eta Indian igarotzen zuen negua. Ehizaren eta habitat suntsiketaren ondorioz populazio horrek beherakada handia jasn zuen XX. mende amaieran. 2002. urtean Siberia Ekialdeko populazioko 4 kurrilo zuri bakarrik geratzen ziren eta azkenengo emea 2009an hil zen. Populazio horretan kide bakarra geratzen da harrezkero, Omid ("Itxaropena", persieraz) izeneko ar bat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)**Hegaztien iraute egoera birlife.org webgunean
2. ↑  **(Ingelesez)** IOC Master List

Ikus, gainera
-------------

* Grus
* Gruidae

Kanpo estekak
-------------

* World Bird Names

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21949185
* Commonscat Multimedia: Grus leucogeranus
* Wikispecies Espezieak: Leucogeranus leucogeranus

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 857557
* Avibase: 77845DAD1C49E8F1
* BirdLife: 22692053
* Catalogue of Life: 432194
* eBird: sibcra1
* EOL: 59046430
* GBIF: 9531123
* UICN: 22692053
* Paleobiology Database: 373081
* Species+: 6652
* Xeno-canto: Leucogeranus-leucogeranus

 |

* Wd Datuak: Q21949185
* Commonscat Multimedia: Grus leucogeranus
* Wikispecies Espezieak: Leucogeranus leucogeranus
**Krka Parke Nazionala** (kroazieraz *Nacionalni Park Krka*) Kroaziako Parke Nazionaletako bat da, Šibenik-Knin eskualdean aurkitzen dena, Šibenik hiritik kilometro batzuetara.

Geografia
---------

Izena Krka ibaiak ematen dio. Skradin herritik 15 kilometro gorantz eginez *Skradinski Buk* urjauzi ikusgarria dago eta hau da Parke Nazionalaren sarrera. Parkea 1985ean sortu zen Krka ibaiaren 109 kilometroko ibilbidea babesteko.

Flora eta Fauna
---------------

Mediterranear landaretza du. 860 landare espezie zerrendatu dira bertan.

Animaliei dagokienez 18 arrain espezie daude ibaian, garrantzitsuena izokin arrea da. 222 hegazti espezie ere badaude eta ugaztunen artean aipatzekoa da 18 saguzar espezie bizi direla Parkean.

Turismoa
--------

 Visovac uhartea Krka ibaian
Udan, ibilbide ofiziala turista gainezka egoten da parkea; horregatik ez da joateko garai egokiena.

* **Skradinski Buk**: Krka ibaian dauden hiru urjauzien artean azkena eta handiena da. 17 ur jauzi txikik osatzen duteEuropan dagoen trabertinozko urjauzi handiena da. Ur jauziaren azpian gelditzen den putzuan bainatu egin daiteke.
* **Roški Slap**: Miljevci herriaren ondoan dauden urjauziak dira. Ibilbidetxoa dago Skradinski Buketik bertara iristeko.
* **Visovac uhartea**: Krka ibaiaren erdian dagoen uharte txikia da. Frantziskotarrek monasterio bat eraiki zuten bertan 1445ean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Kroazieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q828155
* Commonscat Multimedia: Krka National Park

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305495710
* NKC: ge662726
* **Lekuak**
* OSM: 14680547

 |

* Wd Datuak: Q828155
* Commonscat Multimedia: Krka National Park
**Somport** Espainiako Aragoi autonomia erkidegoan dagoen Pirinioetako mendate bat da, 1640 metroko garaieran kokatzen delarik. Bere izena latineko *"summus portus"* ("mendaterik garaiena") izendapenetik dator, izendapen honek Galia eta Hispaniaren arteko pasabideari aipamen egiten dio. Espainia aldeko Aragón ibarra eta Frantzia aldeko Aspe ibarraren arteko muga da.

Done Jakue Bidearen adar baten Pirinoetako pasabidea ere bada, bertatik Santiago de Compostelara 858 kilometro daudelarik, hortaz, Orreagatik iragaten den adar nagusia edo *nafar bidea* baino 100 kilometro inguru luzeagoa da. Mendate honen gainaldea erromesari eskainitako monumentu txiki bat ere badago, bertatik beherantz joan ezkero, Canfraceko nazioarteko tren geltokia dago. Bestalde, behealdean Santa Cristina Somportekoa ospitalea eta Candanchúko gazteluaren hondakinak ere ikus daitezke.

Mendatea bi tunelek iragaten dute: Canfraneroren trenbide tunelak eta Somporteko tunelak, azken honek bere 8.608 metro luzera eta 1200 metroko garaieraz mendatearen igoera saihesten du.

Mendatearen inguruan Candanchú, Astún eta Le Somport herriak kokatzen dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q389859
* Commonscat Multimedia: Somport

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 249040494
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 11910
* **Lekuak**
* TGN: 7297787

 |

* Wd Datuak: Q389859
* Commonscat Multimedia: Somport
**Lana** pertsonek soldata edo diru truke zerbaiten produkzioan nolabaiteko parte hartzen duteneko jarduera da.

Lanaren neurketa
----------------

Enpleguaren neurketa bi aspektu garrantzitsu ditu: informazio iturri zehatzetatik jasotako datuen bilketa eta lan merkatuko talde desberdinetako datuak identifikatzeko irizpideak hartzea.

### Estatiska iturriak

Lan merkatuari buruzko informazioa lan iturri desberdinetatik etor daiteke:

* Lan merkatuari buruzko inkestak: Batez ere, enplegua neurtzeko eta ikerketa ekonomikoak burutzeko. Adibidez, EAEn bi inkesta existitzen dira: Espainiako Estatistikako Institutu Nazionalaren (INE) biztanleria aktiboaren inkesta (EPA) eta EUSTATen Populazioaren jarduerari dagokiona (PRA).

* Langabetuen errolda: Langabezia sorospena ematen duten bulegoetako erroldak; adibidez INEM. Politika adierazpenetan erabilia. Proposatutako adierazpenetan, benetako langabezi tasaren azpitik dauden datuak adierazten dituztelako, izan ere langabetu askok ez dute bulego hauetan izena ematen.

* Biztanleri erroldak: Enpleguaren neurketarengandik desberdintzen diren arrazoiekin eginak daude baina aldi berean, neurketa honekin zerikusia duten datuekin.

### Sailkapen irizpideak

Oinarrizko informazioa batu ondoren, datuak sailkatu ahal izateko, lan egoera desberdinetan garrantzitsuenak diren irizpideak kontutan hartu behar dira. Lan merkatuari buruzko galdekizun desberdinak ebaztean datza: Nor da langabetua? Astean zenbat ordu ematen dira lantzat? Zenbat denbora lan barik egon behar da langabetutzat hartzeko? Zabarkeriagatik edo etsipenagatik lanik bilatzen ez duten eta izena eman nahi ez duten edo langatuen bulegoetan izena ematea berritzen ez duten pertsonak ere zenbatu behar ahal dira? Eta lanik bilatzen ez duelako, ikasten jarraitzen dutenak?

Galdera horiei erantzuna ematea ez da erraza izan ere, bitarteko bi egoera baitaude jarduera eta jarduera gabearen artean; Horregatik, erantzuna ez da argia eta bakarra baizik eta subjektiboa. Inkesta bakoitza bere irizpideak ditu eta, hartutako irizpideen arabera, enpleguari buruz lortutako datuak era desberdinean hobetsi daitezke. Aldiz, aipatu bezalako hitzarmen batzuk existitzen dira, hala nola, langabetutzat jotzeko lan bila aritu behar izatea.

Hartara, daitekeena da langabeziaren neurriz gaineko edo neurriz beherako zenbatespena ematea, hartutako irizpideek baldintzatuta. Maila zehatz bateko langabezi tasa gutxietsiko da, hurrengo ez bada kontutan hartzen: a) "gogorik gabeak" edo lana bilatzen ez dutenak uste dutelako ez dutela lortzeko aukerarik izango. Eta ez dira langabezien kopuruetan sartzen; Eta b) "azpi- enplegatuak" ohiko denbora baino denbora gutxiago lan egin nahi dutenak eta egiten dutenak dira. Eta maila horrekiko neurriz gain zenbatetsiko dira, irizpideak, hurrengoa ez badute kontutan hartzen: a) kopuru ofizialetan agertzen ez diren lanpostuez osotutako murgildutako edo ezkutuko ekonomia (espainiar ekonomian, murgildutako ekonomia BPGaren bosgarren edo hirugarren zati bat dela uste da); eta b) lana bilatzen dutela esaten duten biztanleak, baina aktiboki egin barik.

Ikus, gainera
-------------

* Lana (ekonomia)
* Lan indarra
La Grajera urtegia.
**La Grajera urtegia** (gaztelaniaz: *Embalse del Ebro La Grajera*) Logroño hiriaren hegoaldean dagoen urtegi bat da, hiritik bost kilometrotako distantziara. Donejakue bidean dago eta aisialdi eremu ba ere bada.

Historia
--------

1883an eraiki zen aintzira endorreiko batean. Iregua ibaiko urak biltzeko helburua zuen Logroño hegoaldeko baratzak ureztatzeko.

1908an eremua handitu zen. XX. mendearen azken aldera aisialdirako egokitzapen lanak egin ziren eta hainbat eremu gehitu zitzaizkion. 1992ko irailaren 17an inauguratu zen La Grajerako aisialdi parkea. Parkeak 55 hektarea ditu eta beste 32 hektarean urtegiak beraz, horrela 87 hektareatako eremua da. Alboan dagoen golf zelaiak 85 hektareatako azalera du.

Geologia
--------

Aintzira endorreikoa da, jalkin detritikozko geruzadun muinetan kokaturik dagoena. Buztin gorriak dira nagusi, limotsuak eta margatsuak, eta igeltsu azaleratzeak ere badaude.

Parkea
------

Logroño inguruan dagoen hezegune bakarretakoa da La Grajera. Naturgunea izateaz gain kirol eta aisialdi jarduera ugari egin daitezke. Paseoak egin daitezke inguruan oinez zein bizikletaz. Golf zelai bat ere badago alboan.

Hiru eremu finkatu dira: harrera eremua, eremu murriztua eta eremu babestua.

### Harrera eremua

Jatetxea, taberna eta jateko tokia daude, parrilla, aulki eta mahaiekin. "Gela didaktikoa" ere badago, joko areto, erakusketa gela eta liburutegiarekin. Bisita gidatuak, ikastaroak, tailerrak eta beste hainbat ingurugiroko jarduera koordinatzen dira bertatik.

### Eremu murriztua

Hegaztiak ikuskatzeko eremua da. Obserbatorio horretatik zingira-mirotza, kopetazuria, basahatea, koartzak, ahate mokozabala eta murgil handiak ikus daitezke.

### Eremu babestua

32 hektareatako azalera du urtegiak eta 5'5 metrotako sakonera. 2 hm3-ko ur bolumena jasotzen du. Ezin da bertan sartu ez bada hezkuntza edo zientzia helburuekin.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** «Embalse de La Grajera» *EscapadaRural.com* (Noiz kontsultatua: 2021-04-16).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** hector.  (2011-05-19). «El parque de La Grajera: un espacio verde de ocio en Logroño» *Riojatrek* (Noiz kontsultatua: 2021-04-16).
3. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)**  *Parque La Grajera.*  (Noiz kontsultatua: 2021-04-16).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Campo de Golf de La Grajera - Lugar de interés» *La Rioja Turismo@es|||* (Noiz kontsultatua: 2021-04-16).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Parque de La Grajera - Lugar de interés» *La Rioja Turismo@es|||* (Noiz kontsultatua: 2021-04-16).
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** iAgua, redaccion.  (2017-09-26). «Embalse de Grajera, La en Logroño» *iAgua* (Noiz kontsultatua: 2021-04-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5830504
* Commonscat Multimedia: La Grajera Reservoir

---

 |

* Wd Datuak: Q5830504
* Commonscat Multimedia: La Grajera Reservoir
**La Granja kafetegia** Bilboko kafetegi ezaguna eta enblematikoa zen. 1926ko uztailaren 31n inauguratu zuten, "Frantziako kafe handien tankerara". Urtean zehar aktibitate ugari antolatzen zituen. Zabalik 90 urte eman ostean 2017ko otsailean ezustean itxi zuten Helvetia Seguros konpainiak inbertsio funts bati saldu baitzion eraikina, 7,5 milioi euroren truke.

Barrutik guztiz zahar-berritu eta gero, hotel batean bilakatu zen.

Historia
--------

Bilbo erdigunean kokatuta, haren fatxada nagusiak Plaza Biribilera ematen du, beste aldea Ledesma kalean irekitzen da. Lozano familiak egina, 1926ko uztailaren 31an ireki zen, San Inazio egunean alegia.

Estilo aldetik Pariseko kafetegi handien moduan prestatu zen: zabaleko handia, 325 metro, eta sabai altuez, 4,40 metro. Barrukaldea dotorea da, bereziki haren zurezko barra handia eta burni forjatuzko zutabeak. Lanparak art nouveau estilokoak dira, bestetik. Lanpara horiek Sevillatik ekarri zituzten, hango Lope de Vega antzokitik.

Ikus, baita ere
---------------

* Iruña Kafetegia

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: La Granjaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21015636
* Commonscat Multimedia: Café La Granja

---

 |

* Wd Datuak: Q21015636
* Commonscat Multimedia: Café La Granja
1957ko azaroaren 3an, 19:12an, **Sputnik 2** (ˈsputʲnʲək ahoskatua, errusieraz: Спутник-2, *2.-Satelite*) edo **Prosteyshiy Sputnik 2** (**PS-2**, errusieraz: Простейший Спутник 2 *2. Satelite Oinarrizkoa*) Lurraren inguruan orbitan jarritako bigarren ontzi-espaziala bilakatu zen. Satelite honek lehenengo aldiz material biologikoa zeraman barnean. 4 metroko garaiera zuen kapsula koniko honek 2 metroko diametroa zuen. Irrati transmisoreak kokatzeko aukera ematen zuten zenbait konpartimentu barnean hartzen zituen. Horrez gain, sateliteak telemetriarako sistema, unitate programagarria, birsorkuntza eta tenperatura kudeaketarako sistema eta tresneria zientifikoa eramaten zituen. Zigilatutako kabina batean Laika txakurra zihoan, baina jatorriko izena "Kudryavka" zen.

Datu biologikoak eta ingeniariak Tral D sistema telemetrikoaren bitartez igorri ziren. Orbita bakoitzeko 15 minututan datuak igor zitzakeen Lurrera. Barnean bi espektrometro kokatu ziren eguzki erradiazioa (igorpen ultramoreak eta X izpiak ) eta izpi kosmikoak neurtzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190555
* Commonscat Multimedia: Sputnik-2

---

 |

* Wd Datuak: Q190555
* Commonscat Multimedia: Sputnik-2
Lurrikara baterako sismograma multzo bat.
**Sismograma** bat sismografo batek egiten duen grafikoa da. Lurrazalaren mugimendua denborarekiko neurketa estazioan ikusteko balio du. Sismogramak normalki hiru ardatz kartesiarretan erakitzen dira (x, y eta z), *z* ardatza lurarrekiko elkartzuta delarik eta x- eta y- ardatzak lurrarekiko paralelo. Sismograma batean neurtzen den energia lurrikara bat edo leherketa batetik etor daiteke.

Historikoki sismogramak biratzen zeuden paperetan idazten ziren. Batzuek boligrafoa eta paper arrunta erabiltzen zuten, eta beste batzuk argi izpi bat eta paper fotosensiblea. Gaur egun ia gehienak digitalki erregistratzen dira eta ordenagailuek datu horiek errazago alderatu eta neurtu ahal dituzte. Leku publikoetan erabiltzen diren sismografo gehienetan, ordea, sismograma biratzen dagoen paper batean egiten da. Sismogramak lurrikaren magnitudea eta kokapena neurtzeko nahitaezkoak dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q510375
* Commonscat Multimedia: Seismograms

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q510375
* Commonscat Multimedia: Seismograms
**Lan hitzarmen kolektiboa**, batzuetan **lan kontratu kolektiboa** edo **lan konbenio kolektiboa**, sindikatu bat edo talde
bat eta enplegatzaile bat/askoren (edo enplegatzaileen taldeko ordezkari bat ) arteko sinadura edo hitzarmena da. Sindikaturik ezean, hitzarmen hau lor dezakete era berean langileek eurek aukeratu eta baimendutako beren ordezkariak, legediaren arabera.

Beharginen manifestazioa, beren enpresaren hitzarmen kolektiboaren negoziazioa aldarrikatuz.
Lan hitzarmenak lan-harremana arautzen du ( soldatak, lan-jarduna, atsedenak, oporrak, baimenak, lan-baldintzak, gaitasun profesionala, kaleratze neurriak, kategoria edo maila profesionalen definizioa...) baita sindikatu eta ugazaben arteko harremanen arautzea ere. Lortzen den hitzarmena arloko (lantegi edo jarduera) langile guztiei aplikatzen zaie, hauek hitzarmena adostu duen sindikatuan/etan afiliatuta egon edo ez.

Bestalde, estatu bakoitzaren legediaren araberako baldin bada ere, lan hitzarmena ogibide edo jarduera bati dagokionean, bere aplikazioa jarduera hori
aurrera ateratzen duten lantegi guztietan egongo da indarrean, nahiz lantegi horietako langileak agian ez egon hitzarmeneko sindikatu sinatzaileetan afiliatuta. Hitzarmenaren baldintzak gutxienekotzat hartzen dira. Edozein langileren kontratuak hobetu litzake baldintzok (soldata gehiago, atseden gehiago...) baina inola ere ezin daitezke hitzarmenean hitzartutako baldintzak baina eskasagoak izan. Hau dela eta, zenbait legeditan lan hitzarmenak beren tratamenduan aplikazio orokorreko arau juridikotzat hartuak dira. Lan hitzarmen kolektiboa "negoziazio kolektibo" deitzen den prozesu baten ondorioa izaten da.

Aplikazio esparruak
-------------------

Hitzarmen kolektiboak ondoren datozen esparruen barnean aplikagarriak izaten dira:

* **Lurraldea**: Esparru hau azaltzen digu non aplika daiteke hitzarmena, hala nola, estatua, autonomia, probintzia y tokikoa (enpresa)
* **Funtzio**: Bertan esaten du zer lan sektoreri dagokion hitzarmena, adibidez metala, ostalaritza, irakaskuntza…
* **Langilea**: Esparru hau esaten du zer langileri aplikatuko zaien hitzarmen kolektiboa. Bestalde esparru honen barnean bi mota daude, alde batetik enpresa baten langile guztientzat aplikagarria izaten dena eta bestalde, lanbide-talde zehatz batentzako soilik dena, azken honi franja hitzarmena deritzo.
* **Denbora**: Hitzarmen batek iraupen bat zehazten du, hauxe lengileen eta enpresaburuen arteko ordezkariek zehazten dute hitzarmenaren barnean, urte batekoa izan daiteke, bi urtekoa, etab.

Ikus, gainera
-------------

* Negoziazio kolektiboa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q163887
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX5027110
* BNF: 119385401 (data)
* GND: 4117170-6
* LCCN: sh85028110
* NDL: 00569614
* NKC: ph134652
* NARA: 10657675
* AAT: 300027630

 |

* Wd Datuak: Q163887
**Sisifo** (antzinako grezieraz: Σίσυφος, *Sísyphos*), Greziar mitologian, Eolo eta Enareteren semea eta Meroperen senarra zen. Efirako (Korintoren antzinako izena) fundatzailea eta erregea izan zen.

Mitoa
-----

Merkataritza eta nabigazioa sustatu zituen, baina zeken eta gezurtia zen. Homeroren garaitik gizonik maltzurrena izatearen ospea zuen. Tanatos bila joan zitzaionean, Sisifok girgiluz lotu zuen eta ez zen inor hil, harik eta Aresek Tanatos askatu zuen arte.

Sisiforen amarruak, ordea, ez ziren horretan amaitu. Hil aurrean, hilen alde eskaini ohi zen oparia ez emateko eskatu zion emazteari. Geroago, infernuan zegoela, emaztea bere eginbeharrak ez zela egiten ari kexatu zen eta Hadesek etxera joateko baimena eman zion. Baina, behin Korintora iritsita, uko egin zion azpimundura itzultzeari eta Hermesek bortxaz eraman behar izan zuen.

Infernuan harritzar bat maldan gora eramatera zigortu zuten. Malda oso pikoa baitzen, gailurrera iritsi baino lehenago harria gainbehera amiltzen zitzaion eta Sisifok behin eta berriz hasi behar izaten zuen.

Sisiforen lana
--------------

Sisiforen mitoan oinarrituta, "Sisiforen lana" edo "Sisiforen lanak" egiteak esan nahi du sekula amaitzen ez den egiteko batek kateatuta zauzkala. Esate baterako, Harkaitz Cano idazleak idatzitako lan bat, *Sisiforen paperak* antzezlana (Euskaldunon Egunkaria kasuari buruzkoa), ideia horretan oinarritzen da: "Egunkari bat egitea bera oso Sisiforen lana da: egunero egiten ari zara, baina inoiz ez zara egiten ari, gaur biharkoa eta bihar etzikoa."

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindiaren 82. araua: Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak
2. ↑    Berria.eus. «Sisiforen beste aldapak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2018-05-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q102561
* Commonscat Multimedia: Sisyphus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 67258418
* BNF: 12078609k (data)
* GND: 118614797
* LCCN: no2014082839
* NKC: jo2016908762
* SUDOC: 078600707
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q102561
* Commonscat Multimedia: Sisyphus
**Shambhala** PortAventura Park jolas-parkeko (Vila-seca, Katalunia) errusiar mendi ikusgarriena da, jolas-parke horretako atrakzio izarra 2012ko denboraldian. *Hypercoaster V-shaped* motako errusiar mendia da, eta Europako lau marka egin ditu: Europako errusiar mendi garaiena da (76 metro), jaitsiera garaiena du (78 metro), ibilbide handiena duen *hypercoaster*ra da, eta azkarrena (134 km/h).

Shambhala eta Dragon Khan garaiera hartzen
Txina gunean dago kokatuta, Dragon Khanen atzealdean. Ibilbidea Dragon Khanen ondotik igarotzen da lau aldiz. Bost *camelback* ditu —handiena, zazpi solairuko eraikin baten altuerakoa—, lurpeko tunel bat eta *splash* bat PortAventura Parkeko aintzira batean.

Atrakzioaren koloreak: urdin turkesa (trenbidea), zuria (bidea) eta gris iluna (laguntza zutabeak). Shambhalak hiru tren ditu, tren bakoitzeko zortzi bagoi, eta bagoi bakoitzeko lau jesarleku.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q391332
* Commonscat Multimedia: Shambhala (Port Aventura)

---

 |

* Wd Datuak: Q391332
* Commonscat Multimedia: Shambhala (Port Aventura)
**Shillong** Meghalaya estatu indiarreko hiriburua eta udalerria da. 1.496 metroko altueran dago eta Shillong ("lum shyllong") menditik 9 bat kilometrora dago, Khasi mintzairako herriaren lurralde tradizionalean. 2001eko erroldaren arabera, 260.520 biztanle zituen.

Britainiarrek Khasi and Jaintia Hills barrutiko hiriburu izendatu zuten 1864an, eta baita 1874. urtean Assameko hiriburu gisa. Urte batzuez Ekialdeko Bengala eta Assameko udako hiriburua izan zen. 1970ean Meghalayako lurraldea sortu zenean, Assamen hiriburu izateari utzi zion, baina 1972ko urtarrilaren 21ean Meghalaya estatu indiar izendatu zutenean, estatu berrira transferitu zuten, eta Assamen hiriburua Dispurrera pasatu zen. 

Biztanle gehienak khasiak dira, eta Indiako ipar-ekialdeko beste etnia batzuk ere badaude, bengaliarrak eta Indiako beste herri batzuk ere bai. Erlijio nagusia kristautasuna da (3/4 protestante), khasi erlijio tradizionalaren jarraitzaile ugari eta hinduista gutxi batzuk dituena.

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, katalanezko Wikipediako «Shillong» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-01-13eko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207752
* Commonscat Multimedia: Shillong

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153610627
* GND: 4329360-8
* LCCN: n81003906
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207752
* Commonscat Multimedia: Shillong
**Shimabara penintsula** (japonieraz: 島原半島, *Shimabara-hantō*?)
, Japoniako Kyushu uhartearen mendebaldean dagoen penintsula da, Nagasaki prefeturan.

Geografia
---------

Ekialdeko Txinako itsasoa eta Ariake itsasoa bereizten ditu eta penintsularen erdian Unzen sumendia (1.486m) dago. Unzen-Amakusa Parke Nazionalaren barnean dago.

Historia
--------

Izena Shimabara hiriak ematen dio. Hau famatua izan zen 1637ko kristauen matxinadagaitik.

1792an Unzen mendiaren erupzioak megatsunami bat sortu zuen. Uhinak Shimabara hiria suntsitu zuen eta 15.000 lagun hil zituen, Japoniako historian sumendi batek sortutako hondamendirik handiena izen zena.

Iruditegia
----------

* Shimabarako gaztelua.Shimabarako gaztelua.
* Unzen mendia.Unzen mendia.
* Shimabarako kaialdea.Shimabarako kaialdea.
* Kuchinotsu kaia (Minamishimabara).Kuchinotsu kaia (Minamishimabara).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q522605
* Commonscat Multimedia: Shimabara Peninsula

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3157153532460948820000
* LCCN: sh85121446
* NDL: 00642276

 |

* Wd Datuak: Q522605
* Commonscat Multimedia: Shimabara Peninsula
**Soinu-txartela** programa informatikoen bidez ordenagailu baten soinu sarrera eta irteera kontrolatzea ahalbidetzen duen txartela da.

Historia
--------

Asko zabaldu zen lehenengo soinu txartela AdLib izan zen FM sintesia erabiltzen zuena. Musika eta jokoen efektuak berregiteko baino ez zuen balio. Gero Sound Blaster txartela agertu egin zen, FM sintesiaz gain, audio digitala grabatu eta berregiteko aukera ematen zuela ( 8 bitetan ). Horrela, errealitateko soinuak erabil zitezkeen ( zaratak, ahotsa.. ) eta honi esker, asko zabaldu zen txartel hau.

Gero, Sound Blaster 16 txartela agertu zen, eta berarekin 16 bitezko audioa etxeetara heldu zen.( gogora dezagun soinuaren grabaketa CD kalitatean 16 bitetan dela), FM sintesia oraindik mantentzen zuelarik.
Beranduago ASP bertsioa agertu zen, seinalearen prozesu digitalerako txipa zuena.

Gaur egungo txartelek efektu asko lortzen dituzte ( oihartzuna, koroak, distortsioa...) eta digitalizatu dezakete. Normalean 16 bit erabiltzen dira, baina profesionalen kasuetan 20 edo gehiago ere. Badaude ere grabatu eta berregitzeko kapaz direnak.

Soinuak berregiteko, FM sintesia, uhinen tauleko sintesia ( wave table ) edo moldaketa fisikoaren ( wave guide ) sintesia erabil daiteke.

Kalitatezko berregiketarako, 32 kanalak izaten dira beharrezkoak ( 16 instrumento stereoan ), horregatik txartel askok daramate 32 euren izenetan. Hori bai, instrumento batek nota batzuk jotzen baditu aldi berean, kanal gehiago behar izango ditu.

Konexioak
---------

Soinu-txartel gehienek Microsoften PC99 estandarra erabiltzen dute, bere konektoreei hurrengo koloreak emanez:

| Kolorea | Funtzioa |
| --- | --- |
|   | Arrosa | Mikrofono sarrera analogikoa. |
|   | Urdina | "Line-In" sarrera analogikoa. |
|   | Berdea | Estereo seinale nagusiarentzako irteera analogikoa (aurreko bozgorailuak). |
|   | Beltza | Atzeko bozgorailuentzako irteera analogikoa. |
|   | Laranja | S/PDIF irteera digitala (batzuetan erdiko bozgorailuentzako irteera analogiko bezala erabiltzen da) |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4343
* Commonscat Multimedia: Sound cards

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh95009149
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q4343
* Commonscat Multimedia: Sound cards
**Ksenia Vladimirovna Makeieva**, errusieraz Ксения Владимировна Макеева, (Ufa, Errusia, 1990eko irailaren 19a), eskubaloian aritzen den kirolari errusiarra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta zilarrezko domina eskuratu zuen eskubaloian, ROC ordezkatuz; Frantziako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Norvegiako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen ROCeko taldea. Kontuan izan, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Tokion, honako hauek osatzen zuten ROCeko taldea: Anna Sedoikina, Polina Kuznetsova, Polina Gorxkova, Daria Dmitrieva, Anna Sen, Anna Viakhireva, Polina Vediokhina, Vladlena Bobrovnikova, Ksenia Makeieva, Jelena Mikhailitxenko, Olga Fomina, Jekaterina Ilina, Julia Managarova, Antonina Skorobogattxenko eta Viktoria Kalininak.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Eskubaloia, emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Ksenia Makeieva» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *163. arauaː Georgieraz eta armenieraz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema.* .
3. ↑  "Ksenia Makeieva"[*Betiko hautsitako esteka*] *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3427993
* Commonscat Multimedia: Kseniya Makeyeva

---

 |

* Wd Datuak: Q3427993
* Commonscat Multimedia: Kseniya Makeyeva
**Smaug**, Tolkienen Hobbita izeneko eleberrian agertzen den herensuge bat da.

Erdialdeko Lurraldean geratzen zen azken herensugea zela esaten zen, nanoak Ereborretik kanporatu zituena, hauen altxorra hartuz, gainera, denboraren amaierararte gordetzen saiatu zena.

Eguzkiaren Hirugarren Aroan existitu zen herensugerik handiena izan zen. Tamaina handikoa zen, gorri-urre kolorekoa, xaguzar hego handiekin eta burnizko ezkata zulaezinezko larruazal batekin. Bere puntu ahul bakarra, sabelaldea, ia erabat, harribitxi eta urrezko estalki batekin estalita zegoen, mendeetan zehar Mendi Azpiko Erresumako altxorraren gainean etzanda egon ondoren inkrustatuak.

Bilbo Zorrozabalek Hobbita eleberrian abiatutako abenturan, Smaug bihurtzen da Throrren oinordeko izan zen Thorin II.arena zen altxor bikaina berreskuratzeko gainditu beharko duten azken oztopoa.

Smaug herensugea, "Urrezkoa" urrutiko Ered Mithrimetik iritsi zen, Erdialdeko Lurraldearen iparraldean, nanoek Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2770. urtean bildu zituzten aberastasunek erakarririk. Han, Haraneko Hiria suntsitu zuen, mendiaren ondoan, eta, ondoren, mendiaren barnean aurkitzen ziren nano guztiak hil edo ihesarazi zituen. Bi mendez, pozik lo egin zuen bere altxorraren gainean Ereborren barnean, 2941ean, Bilbok eta nanoek, bere altxorretik, Arkaren Harria lapurtu zuten arte, horrek, sutu eta berriz Esgaroth, Laku Luzeko hiria erasotzera bultzatu zuena.

Bilbo eta nanoak, onik irtetzen dira, Bard I.ak (ondoren Haraneko lehen errege izatera pasa zena), Lakuko Hiriari egindako erasoan, Smaug hil baitzuen, gezi bat, harribitxirik gabe zuen sabelaldearen zati bakarrean sartuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q46302
* Commonscat Multimedia: Smaug (dragon)

---

 |

* Wd Datuak: Q46302
* Commonscat Multimedia: Smaug (dragon)
**San Bartolome eliza** Nafarroa Garaiko Orbaibar ibarreko Leotz udalerriko Benegorri lekuan kokatutako XII. mendeko kristiau eliza bat da. Erromaniko estiloa ditu.

Eraikina
--------

Nafarroako landa-giroko erromanikoaren eredua errepikatzen du (1200 inguru). Oinplano angeluzuzena, burualde zuzena eta kanoi zorrotzeko estalkia ditu. Harlanduxkako hormak, angelu-kateak eta harlanduzko kontrahormak dituztenak, lauzazko teilatuetan amaitzen dira. Bertan, oinaldeko atalaren gainean dagoen dorre trinkoa nabarmentzen da. Portada eta elizpe barrokoa XVI. mendeko lanak dira. Ondoren, 1806an, Silvestre Alduatek fabrika zaharberritu zuen. Antzinako Batismoen pila, XVII. mendeko kaxoi manierista bat eta erretaula nagusia, estilo neoklasikokoa, 1806an Isidro Casavé, Tafallako arkitekto maisua kontratatu zuena, kontserbatzen ditu elizak. Azken horretan, XVI. mendeko bigarren hereneko San Bartolome eta Gurutziltzatuaren tailu bana eta Jesus Haurraren eta Ama Birjinaren beste bi barroko aprobetxatzen dira.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | BENEGORRI.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Benegorri
* Leotz
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112676031

 |

* Wd Datuak: Q112676031
**San Bartolome eliza** Nafarroa Garaiko Orbaibar ibarreko Oloritz udalerriko izen bereko kontzejuan kokatutako XIII. mendeko kristiau eliza bat da. Gotiko estiloa ditu.

Eraikina
--------

Landa-giroko eliza talde batekoa da, Nafarroan oso ugaria, XIII. mendearen hasieran sustraitu zena, estilo aurregotiko baten barruan, zistertarren ekarpenekin. Nabe angeluzuzena du, burualde erdizirkularra eta kanoi zorrotzeko estalkia, biribilkizko mentsuletan bermatzen diren arku fajoi sendoez sendotua. Kanpoaldean elizpea nabarmentzen da, elizaren garaikidea, arku zorrotz zabal batez irekia.

Kontserbatutako ostilamenduaren artean, Etxanoko San Petri baselizatik datozen bi taila gotiko nabarmendu behar dira: batak santu titularra irudikatzen du eta XIV. mendean datatzen da, eta besteak Ibaiko Ama Birjina, aipatutako mendearen hasierakoa eta aurrekoa baino kalitate txarragokoa. Nafarroan duen bitxitasunagatik, ezin da alde batera utzi kaliza, gurutzea eta brontzezko bi bigungarriz osatutako joko bat, diseinu manierista duena.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | OLORITZ.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Oloritz (kontzejua)
* Oloritz
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112677972

 |

* Wd Datuak: Q112677972
Sivaxen sateliteko irudi bat, kolore naturalean
Sobietar Batasunako soldaduak Sivaxa gurutzatzen
**Sivax**, **Sivash** edo **Syvash**, batzuetan **Itsaso Ustela** (errusieraz: Сиваш, Гнилое Море, ukraineraz: Сиваш, Гниле Море, Krimeako tatareraz: *Sıvaş, Çürük Deñiz*) Krimeako penintsulan dauden sakonera eskaseko urmaelen sistema handi bat da. Sıvaş hitzak Krimeako tatareraz *zikinkeria* esan nahi du. Eremu osoak 2.560 km²ko azalera du eta 200 bat kilometroko luzera. Gehienez ere 35 kilometroko zabalera hartzen du.

Historia
--------

1920an Errusiako Gerra Zibilaren barnean Perekop-Txongar operazioa eman zen hemen, Armada Gorriak Sivaxa sorpresaz gurutzatu ondoren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1130771
* Commonscat Multimedia: Syvash

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315139099
* GND: 4271871-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1130771
* Commonscat Multimedia: Syvash

46°05′N 34°20′E﻿ / ﻿46.08°N 34.33°E﻿ / 46.08; 34.33
**L'eggs** Ameriketako Estatu Batuetako Hanes multinazionalak 1969an sortu zuen panti marka bat da. L'eggsek pantiak saltzeko era berritzaile bat abian jarri zuen. Batetik, pantiak arrautza itxurako plastikozko ontzitan merkaturatzen hasi zen. Bestetik, bere produktuak botiketan eta janari-dendetan jarri zituen salgai. Markaren izena hankak (ingelesez: *legs*) eta arrautzak (ingelesez: *eggs*) ingelesezko hitzen arteko hitz-jokoa da. Gainera, logoaren "g" letrek bi txita edo bi arrautza irudikatzen dituzte.

L'eggsek berehalako arrakasta lortu zuen, konkurrentziako hainbat markei nagusituz. Erosleek arrautza itxurako ontziak eta pantiak etxetik gertuko dendetan erosteko aukera izatea atsegin baitzituzten. Laster arrautza itxurako ontziak eskulanak egiteko apaingarri, haurrentzako jostailu edota bildumagai bihurtu ziren. Produktu-lerroaren arrakastak 1970eko eta 1980ko hamarkadetan zehar jarraitu zuen. 1990eko hamarkadan pantien erabilerak behera egin zuen nabarmen, bulegariek janzkera kasuala hartu zuten heinean. Hortaz, geroz eta emakume gutxiagok janzten zituzten pantiak lanerako. Hamarkada horretan ere, L'eggsek pantiak arrautza itxurako plastikozko ontzitan saltzeari utzi zion. Horren ordez, kartoizko zilindro itxurako ontzitan saltzen hasi zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6455911

 |

* Wd Datuak: Q6455911