***Almandoztik etorrita*** edo ***Ultzamako basurdea*** bertso sorta bat da, Jose Mari Mutuberria ultzamar bertsolariak 1926an egin zuena. Oskorri taldeak 2001ean grabatutako bertsioa da Euskal Herri osoan zabaldu dena.

Kontakizuna
-----------

Jose Mari Mutuberriak berak azaldu zuenez, Almandoz herrian 1926an gertatutako pasadizo batean oinarritu zen bertsoak egiteko: *"baserri batean «erre ta kiskeilik» zizauden basurde batekin. Gauez sartzen zen eta baratze guzia jaten zieten. Egun batez, baserri hartako gizonek pentsatu zuten hoben-hobena izkilluekin esperatu ta hil egin behar zutela. Hala gertatu; hala egin. Eta badakizu basurdea zer zen? Etxeko txerria!"*

Bertsoak
--------

Emilio Goldarazenak hamasei bertso bildu zituen Jose Mari Mutuberriaren ahotik, 1968an argitaratu zirenak, *Príncipe de Viana* aldizkariaren euskarazko gehigarriaren 33-34. zenbakian.

**1.**Milla bederatzi eunda,  

ogeita seyian,  

kantak jartzera nua,  

Arraizko partian;  

grazia eskatuaz,  

Jaunaren aurrian.  

eizilari batzuek,  

nola ibilli diran.  
  

**2.**Almandoztik etorri-ta,  

Ultzama aldera,  

Gazteluzar deitzen den,  

baserri batera,  

basurdia sartzen zala  

alortxo batian,  

beren uste guzien  

ura arrapatzera.  
  

**3.**Eztira etorriak  

txarraren ustian.  

propio sartu eta  

automobillian,  

eizilari onenak  

batzuen ustian,  

baña erori dira,  

deskuido batian;  
  

**4.**Etorri ta lenbizi  

in dute afaria,  

dudikan gabe etzan  

batere gabia;  

gero digiritzeko  

artuta kafia,  

purua artu eta  

azkar zen jendia.  
  

**5.**Denbora ederra zagon,  

gora illargia.  

Deskansura etorri da,  

orko basurdia.  

Batek leyo batetik  

ein du beiraldia,  

oartu ziran bezala,  

an zan komeria;  
  

**6.**Eizilarik onena  

juanda lendabizi  

bañan basurdia ezta  

batere juan igesi;  

ez tirade ok broman  

lan ortara asi  

dudik gabe bazuten  

munizio aski.  
  

**7.**Bi tiro eman dazkio  

lenbizko asiera  

zazpi posta sartu ta  

basurdia aurrera;  

tiro oyen otsa  

aditu eskero  

beste lagun bat dator  

orren laguntzera.  
  

**8.**Basurdia suber zagon  

erio moduan  

beste bi tiro orrek  

Ikusi orduan.  

Amerikano bat zan  

guzizko apuruan,  

orixe or juan da  

galzak ya galduan.  
  

**9.**Amerikanoarekin  

txakurra Surio  

orixe beretako,  

propina eman dio.  

Gau illunian asko  

ez liteke fio,  

basurdia delakoan  

tiratu omen dio  
  

**10.**Etzan txorakeria,  

oyek zuten poza;  

basurde ori janez  

bear zutela goza,  

baño oker atera da  

goguan duten gauza,  

basurdia delakuan,  

txerri puzten motza.  
  

**11.**Suertia egin dutela  

alkarren ertian  

denak juntatu eta  

konsoluz betian,  

modu ontan bildurik  

alkarren artian  

etxetik linterna bat  

ekarri artian.  
  

**12.**Yautsi dutenin  
 
txerria  

denak esaten zuten  

lastimagarria.  

Obiago da lenbailen  

egin sangeria  

bota baño askoz obe,  

aprotxatzia.  
  

**13.**Etxera eraman eta  

segidu apaindu  

gibela prestatuta  

berriz ere afaldu.  

Ezta gose denbora  

oyentzat azaldu,  

bañan guziengatik  

nai zuten itzaldu.  
  

**14.**Ongi pensatu zuten  

nola manejatu  

jendeak etzezala  

asko murmuratu;  

esaten dute baño,  

nola siñestatu,  

etxeko beyek diola  

adarren bat sartu.  
  

**15.**Eizilari oyek  

amaikak aldian,  

abiatu ziraden  

Baztanan bidean.  

Orren guziengatik  

umore ederrian,  

sartu izan bi'aute,  

beren errian.  
  

**16.**Ara amasei bertso  

oraingo berriak  

zer pago eraman duten  

txakur eta txerriak.  

Noiz nai konbeni dira  

olako eiztariak  

beste aldian obeki  

ernatu begiak.  
  

Oskorri taldeak 2001eko *The Pub Ibiltaria 6* diskoan grabatu zituen bertsoak, eta baita doinua ere, Ultzamako bentako Diez Ultzurrun jaunarengandik jaso zituen:

**1.**Mila bederatzi ehun eta  

hogeitaseian  

kantak jartzera noa  

Arraizko partëan,  

grazia eskatuaz  

Jaunaren aurrëan  

ehizilari batzuek  

nola ibili diran.  
  

**2.**Almandoztik etorrita  

Ultzama partera,  

Gazteluzar deitzen den  

baserri batera;  

basurdëa sartzen dela  

alortxo batera,  

bere uste guztien  

hura harrapatzera.  
  

**3.**Bi tiro eman dizkio  

lehenbiziko hasiera,  

zazpi posta sartuta  

basurdea aurrera;  

tiro horien hotsa  

adituta etxera  

beste lagun bat dator  

horren laguntzera.  
  

**4.**Ez zan txorakeria  

hoiek zuten poza:  

basurde hori janez  

behar zutela goza;  

baina oker atera da  

gogöan duten gauza;  

basurdea delakoan  

txerri buztan motza.  
  

**5.**Ikusi dutenëan  

etxeko txerria  

denak esaten zuten:  

"lastimagarria".  

Hobea da segidan  

egin sangeria,  

bota baino askoz hobe  

aprobetxatzëa.  
  

**6.**Ongi pentsatu zuten  

nola manejatu  

jendeak ez zezala  

asko murmuratu;  

esaten dute, baina  

nola sinestatu?  

etxeko behiak diola  

adarren bat sartu.  
  

**7.**Ehizilari horiek  

hamaikak aldëan  

abiatu dirade  

Baztana bidëan;  

hoien guztiengatik  

umore ederrëan  

sartu izan bëhar dute  

beraien herrian.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Olaia. *Ultzamako azken bertsolaria?.*  *Principe de Viana*, 107. zenbakia, 1975eko urtarrila, culturanavarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-12-5).
2. 1 2    *Almandoztik etorrita.*  bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2021-12-5).
3. ↑   Sayoa. *Basurdean bertsoak.*  *Principe de Viana*, 33-34. zenbakia, 1968ko azaroa-abendua, culturanavarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-12-5).
4. ↑    *Ultzamako basurdea.*  badok.eus (Noiz kontsultatua: 2021-12-5).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109934591

 |

* Wd Datuak: Q109934591