recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
"Dîvân-ı Fuzûlî" poema bildumaren orrialde bat, XVI. mendearen Fuzûlî poeta azerbajandarrarena.
**Turkierazko literatura** hizkuntza hartaz egindakoa da, bai Otomandar Inperioko garaikoaz baita gaur egungo mintzairaz ere. XV. eta XVI. mendean olerkariak nabarmendu baziren, XIX. mendean erromantizismoa ikur nagusia izan zen.

2006an Orhan Pamukek jaso zuen Literaturaren Nobel Saria, hizkuntza honetako idazle bakarra.

Historia
--------

XVI. mendean, Otomandar Inperioaren zabalkundearekin batera, Arabiako eta Persiako eraginak zituen literatura egin zen. Garai hartako idazle aipagarrienak Fuzuli (1480-1556) eta Baki (1526-1600) olerkariak dira.

XIX. mendean, aldaketa nabarmena izan zen, Frantziako erromantizismoaren eragineko literatura egiten hasi baitzen. Namik Kemalek (1840-1888) aberriaren eta askatasunaren ideiak zabaldu zituen.

Hizkuntzaren erreformarekin batean (ortografia fonetikoa bideratzea eta arabieraren eta persieraren irakaskuntza galaraztea) idazkera egunoroko hizkuntzara etorri zen. Errealismoak gorteko poesiaren tokia hartu zuen, eta idazleek herri xumearen bizimodua islatu zuten: Nazim Hikmet (1902-1963), Yachar Kemal (1923-2015) eta Mahmut Makal (1930-2018) dira aipagarri batzuk.

Orhan Veli Kanik (1914-1950) olerkari berritzailea izan zen XX. mendean.

Poeta otomandarrak
------------------

Nasredin Oca (XVII. mendeko miniatura).
* Nezami (1141–1209).
* Yunus Emre (1240-1321).
* Jami (1414–1492).
* Fuzuli (1480-1556)
* Baki (1526–1600).
* Nefi (1582–1635).
* Nedim (1681?–1730).

Idazle garaikideak
------------------

Orhan Pamuk Georgian 2014an.
Idazle ospetsu garaikideak eman ditu, tartean Yasar Kemal (1923-), Literaturako Nobel saria lortu duen Orhan Pamuk (1952-), Duran Çetin (1964-) eta Mehmet Murat İldan (1965-).

Ikus, gainera
-------------

* Asiar literatura

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014/08/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Contemporary Turkish Literature

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1328366
* Commonscat Multimedia: Literature of Turkey

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 120262047 (data)
* LCCN: sh85138891
* NDL: 00573334
* NKC: ph126795
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1328366
* Commonscat Multimedia: Literature of Turkey
|  |
| --- |
| **Sagarmatha Parke Nazionala**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
|  |
| **Mota** | Naturala |
| **Irizpideak** | vii |
| **Erreferentzia** | 120 |
| **Kokalekua** |  Nepal |
| **Eskualdea2** | Asia-Pazifikoa |
| **Izen ematea** | 1979 (III. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Sagarmatha Parke Nazionala** (nepaleraz: सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज) Nepalgo Sagarmatha Gunean kokaturiko Parke Nazionala da, Himalaiaren hegoaldean eta Nepalen ekialdean kokaturik dagoena. Parkerako sarrera Namche Bazaar herrixkan dago.

Sorrera
-------

1976an sortu zuten eta 1979an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen. *Sagarmatha* parkearen barruan dagoen Everest mendiaren izen tradizionala da eta berak ematen dio eremu guztiari izena. Sanskritoz *sagar* zerua da eta *matha* burua. Everest mendiaz gain Lhotse eta Cho Oyu zortzimilakoak ere hartzen ditu parkeak.

Deskribapena
------------

Parkeak 1.148 km² da luze-zabal eta altuera desberdintasuna oso handia da, 2.845 metroko garaieratik 8.848 metrotaraino iristen baita. Lurraren %69 5.000 metroko garaieratik gora dago eta erabat soila da, gehiena elur eta izotzaren azpian dagoelarik, parkearen %28a belarrak estaltzen du eta %3an baino ez dago basoa. Etengabeko izotzen maila 5.750 metrotik gora kokatzen da.

Flora eta fauna
---------------

Basoek estaltzen duten eremuan urkiak, ipuruak, pinuak, izeiak, banbua eta errododendroak dira nagusi. Zuhaitzak normala baino txikiagoak izaten dira. Altueran gora egin ahala likenak eta goroldioa baino ez dira aurkitzen.

Basoetan 118 hegazti espezie bizi dira eta hainbat ugaztun espezie endemiko ere aurkitzen dira, hala nola, elur-pantera, Himalaiako hartz beltza eta panda gorria. Oxigeno maila txikiarekin bizitzera moldaturiko animaliak dira eta larru sendoa dute berotasuna mantentzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Turner, R. L..  (1931). *A comparative and etymological dictionary of the Nepali language.*  Londres: K. Paul, Trench, Trubner.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Sagarmathako Parke Nazionala UNESCOren webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2211959
* Commonscat Multimedia: Sagarmatha National Park

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 235210027
* GND: 4450006-3
* LCCN: sh86003165
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 3531450
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 120

 |

* Wd Datuak: Q2211959
* Commonscat Multimedia: Sagarmatha National Park


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Nepal | Gizateriaren Ondarea Nepalen | Nepal |
| Katmanduko ibarra  •  Lumbini, Budaren jaiolekua  •  Sagarmatha Parke Nazionala  •  Chitwan Parke Nazionala |
**Suitzar labana** (alemanez  *Schweizer Offiziersmesser*, frantsesez *Couteau suisse* eta italieraz *Coltellino svizzero*) Victorinox suitzar enpresak ekoizten duen erabilera anitzeko labana mota bat da. 2005tik aurrera Victorinox enpresa erosi zuen Wenger suitzar enpresaren pean dago. Orokorrean, labanaz gain beste hainbat lanabes ere izan ohi ditu: bihurkinak, guraizea, lima, botila-irekigailua, etab.

Bere ezaugarri eta ikur nabarmenenak Suitzako banderan agertzen den ondo gorriko gurutzea da.

20 herrialdeetako armadek Suitzar Armadako labanaren bertsioa erabili ohi dute, tartean Alemania, Frantzia, Herbehereak eta Malaysiako Armadek.

Hitza
-----

*Labana* hitzak *-a itsatsia* du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Labana Euskaltzaindiaren hiztegian (*kontsulta: 2020-12-12*)

Kanpo estekak
-------------

* Victorinox enpresaren webgunea (eleanitza)
* Wenger enpresaren webgunea **(Alemanez)** **(Frantsesez)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23719
* Commonscat Multimedia: Swiss Army knives

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2018002807
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q23719
* Commonscat Multimedia: Swiss Army knives
Serbiako Boluntarioen Guardiaren bandera.
**Serbiako Boluntarioen Guardia** (serbieraz Српска добровољачка гарда, Srpska dobrovoljačka garda) askoz ere ezagunagoak **Arkanen Tigreak** izenaz (serbieraz Арканови Тигрови ,Arkanovi Tigrov) Serbiako paramilitarren unitate bat izan zen. Željko Ražnatović *Arkan* paramilitar buruzagiak sortu eta gidatu zuen, Kroazia (1991–1992), Bosnia eta Herzegovina (1992–1995) eta Kosovoko Gerran (1998–1999) borrokatu zelarik.

Serbiar talde paramilitar ultranazionalista hau 1990eko urriaren 11an Belgradoko Izar Gorri futbol taldeko Delije Sever ultra taldeko 20 boluntariok sortu zuten. Ustez, 10.000 kide izatera ailegatu zen.

Aipatutako gerretan ikaragarrizko sarraski, hilketa, bortxaketa eta izugarrikeriak burutzearen ondorioz oso ospe txarra eta jende askoren gorrotoa bereganatu zuten, gerra krimenak eta gizateriaren aurkako krimenak gauzatzea leporatu izan zaielarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1130041
* Commonscat Multimedia: Serb Volunteer Guard

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1130041
* Commonscat Multimedia: Serb Volunteer Guard
**Suitzako frantsesa** (frantsesez: *français de Suisse*) Suitzako frantses hiztun eremuan, Romandian, gehien mintzatzen den hizkuntz horretako aldaera da. Suitzako frantsesa ez da frankoproventzerarekin, Romandian hitz egiten duten beste erromantze hizkuntza batekin, nahastu behar edo Grisonian hitz egiten den erromantxearekin.

2012ko datuen arabera, Suitzan 1,8 milioi pertsona inguruk (herrialdeko populazio osoaren %22,6a) frantsesez ama-hizkuntza gisa hitz egiten zuten, eta populazioaren %29,1 inguruk frantsesaren ezagutza praktikoa zuten.

Suitzako frantsesaren eta Frantziako frantsesaren arteko aldeak txikiak dira, eta, gehienbat, lexikoak: Suitzako frantses hiztun batek ez du komunikazio arazorik izango frantziar batekin, eta frantziar frantses hiztun batek hitz bitxi batzuekin baino ez du topo egingo suitzar frantses bati hitz egiten entzutean. Ez dago Suitzako frantses estandarizatu bakarra: kantoi bakoitzak (edo baita hiri bakoitzak ere, kasu batzuetan) hiztegi ezberdina erabiltzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1480152

 |

* Wd Datuak: Q1480152
**Tefnut**ek, "garraren Anderea", hezetasunaren jainkosa, biziarazten duen ihintza ordezkatzen du, baita hezetasuna sortzen duten gorputz prozesuak ere. Jainko gerlariei, Raren eguzki begiari eta uraeusari lotua, egiptoar mitologian.

* Izen egiptoarra: **Tefnut** (*Tef*, hezea eta *Nut*, zerua). Izen greziarra: **Tfenis**

Ikonografia
-----------

Lehoi eme burudun emakume bezala edo lehoi eme bezala irudikatua, eguzki diskoa eta bi uraeusekin, zetroaz eta ankhaz. Shurekin, bi lehoi bezala, eta flamingo moduan Buton.

Mitologia
---------

Atumen alaba (eta Rarena biak lotzean), bere listutik jaioz (edo hazitik). Geb eta Nuten ama zen. Shuren arreba eta emaztea izan zen, Heliopoliseko Eneadako lehen bikotea izan zelarik.

Rarekin haserre, Nubiara alde egin zuen; Shu eta Thot bila joan zitzaizkion, eta Egiptora itzularaztea lortu zuten, uholdearen iristea mesedetuz. Arnasa ematen zien hildakoei.

Sinkretismoa
------------

Egiptoko Inperio Ertainean Maatekin identifikatu zuten. Egiptoko aro berantiarrean, Sekhmet, Bastet, Hermopoliseko Nehemetauey, Esnako Menhit eta Nubiako Apsetekin identifikatua izan zen.

Gurtza
------

Oxirrinko eta Leontopolisen gurtua izan zen. Denderako zati bat, *Tefnuten Etxea* deitua izan zen, Shurekin batera, flamingo eran gurtua izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116273
* Commonscat Multimedia: Tefnut

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 210115789
* BNF: 13737353h (data)
* SUDOC: 085647195
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q116273
* Commonscat Multimedia: Tefnut
*tert*-butildifenilsilil eterra
**Sililo-eterrak** silizio-atomoa lotura kobalentez alkoxi talde bati duten lotuta dauden konposatu kimikoak dira. Egitura orokorra R1R2R3Si−O−R4 da non R4 alkilo edo arilo talde bat den. Sililo-eterrak eskuarki alkoholak babesteko usatzen dira sintesi organikoan. R1R2R3 taldeak askotarikoak izan daitezkeenez konbinazio asko antola daitezke babes-efektua egokia eragiteko.

Sililo-eterren osagai ohikoenak hauek dira: trimetilsilil, *tert*-butildifenilsilil, *tert*-butildimetilsilil eta triisopropilsilil. Hauek oso erraz lotzen eta deslotzen zaizkio alkoxiari baldintza leunetan.

Adibidea
--------

Sililo-eterren funtzioa esplikatzeako *tert*-butildifeniloaren (TBDPS) kasua baliatuko dugu. Adibideko molekulak bost hidroxi talde ditu erreakziona dezaketenak. Horietako bat selektiboki babes daiteke ez erreakzionatzeko TBDPS baliatuz baldintza egokietan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Brown, Richard T.; Mayalarp, Stephen P.; Watts,, Joanne.  (1997). J. Chem. Soc. Perkin Trans. 1, 1633-1638 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q419032
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 47988

 |

* Wd Datuak: Q419032
Jessica Jaymes 2004ean Hustler Honey izendatu zuten.
**Sexu industria** izenak gaur egun indar handiko negozio esparrua definitzen du. Entretenimendu industriarekin lotuta, erotismo eta sexuarekin erlazionatutako aktibitateak eta ikuskizunak eskaintzen ditu. Industria mota hau mundu mailako ekonomian paper handia hartzen ari da. Modu eta euskarri askoren bitartez agertu daiteke eta aukera horiek Internet zabaltzearekin batera ugaldu egin dira. Horrela, betiko argazkiekin eta aldizkari erotikoekin eta zuzeneko ikuskizunekin batera oso formato desberdinen bidez aurkeztu daiteke: DVDak, webguneak, telefonoen bidez, bideo-jokuak...

Esparru horretan indar handiko enpresak aurki daitezke: Hustler (gizoneei zuzendutako hilabetekaria); SexTV: The Channel (kable bidezko telebista digitala); Artemis (putetxe), Alemaniako mega putetxea), edo Ann Summers (Britania Handiaren sex shop katea). Euskal Herrian sex shopen eskaintza gora egin du azken urtetan. Industria honetan magnate ezagunetarikoa Hugh Hefner dugu, Playboy aldizkariaren sortzailea. Pornoaren industriak urtean 60.000 milioi dolar sortzen ditu.

Hustler katearen denda bat.

Negozio motak
-------------

* Helduentzako filmak eta bideoak
* Internet
* Helduentzako sexu zerbitzuak. Sexu-langileek, gehienak emakumeak, mota askotako zerbitzuak eskaintzen dituzte:
	+ Laguntza
	+ Prostituzioa
	+ Sex show
	+ Dantza erotikoa eta striptease ikuskizunak
	+ Telefono beroak
	+ Bideotxatak
	+ Festa liberalak, esaterako bikoteak trukatzeko
* e.a.

Prostituta bat putetxe baten erakuslehioan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Sexu industriaren inguruko datu harrigarriak.
* **(Gaztelaniaz)**: Sexu industria Rebelión (aldizkaria)ren artikulu batean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q837322
* Commonscat Multimedia: Sex business

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7842698-4
* LCCN: sh85120657
* NDL: 01132407

 |

* Wd Datuak: Q837322
* Commonscat Multimedia: Sex business
*Trebiñuko barrendegiari Uda ere deritzo. Hori bilatzen baduzu, ikus Trebiñuko barrendegia*
Udako zelai bat, Belgikan. Garia jasota dago, uzta jasotzeko hilabetea izan ohi delako. Lore urdina *Centaurea cyanus* da eta gorria *Papaver rhoeas*.

| Eguraldia |
| --- |
|  |
| Urtaroak
* **Klima epela**: Udaberria • Uda • Udazkena • Negua
* **Klima tropikala**: Urtaro lehorra • Urtaro hezea

 |
| Ekaitzak
* Enbata
* Trumoi-ekaitza
* Tornado
* Traganarrua
* Zikloi tropikala
* Zikloi ez tropikala
* Elur-ekaitza
* Bisutsa
* Izotz-ekaitza

 |
| Prezipitazioa
* Lainoa
* Zirimiria
* Euria
* Euri izoztua
* Elurbustia
* Ihintza
* Antzigarra
* Txingorra
* Elurra
* Virga

 |
| Artikuluak
* Hodeiak
* Haizea
* Presio atmosferikoa
* Klima
* Tenperatura
* Klimatologia
* Atmosfera
* Airearen kutsadura

 |
| * i
* e
* a
 |

**Uda** edo **udara** Lurreko ingurune epeletako lau urtaroetako bat da, haietako beroena. Udak egunak luzeagoak eta gauak laburragoak direlako bereizten du. Astronomiari dagokionez, udako solstizioak (ekainaren 21 inguru Ipar Hemisferioan eta abenduaren 21 inguru Hego Hemisferioan) urtaro horren hasiera markatzen du, eta udazkeneko ekinozioak (irailaren 22-23 iparraldean, martxoaren 21aren inguruan hegoaldean) haren amaiera eta udazkenaren hasiera.

Hainbat kulturatan, urtaroak data desberdinetan hasten dira, fenomeno astronomiko edo meteorologikoetan oinarrituta. Hala ere, uda hego hemisferioan gertatzen denean ipar hemisferioan negua da. Ikusten denez, uda boreala da ipar hemisferioan gertatzen denean, edo australa, hego hemisferioan gertatzen denean. Batzuetan, ordea, uda honela definitzen da: abendua, urtarrila eta otsaila hego hemisferioan, eta ekaina, uztaila eta abuztua ipar hemisferioan; izan ere, egunak nabarmen luzeagoak dira ekainean irailean baino, eta solstizioak urtaroaren erdia markatzen du. Gune intertropikalean, batzuetan, "uda" terminoa erabiltzen da urtaro lehorrari erreferentzia egiteko, eta "negua", urtaro euritsuari erreferentzia egiteko.

Udan hainbat jarduera egiten dira, hala nola hondartzara joatea, kanpina egitea edo oporrak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1313
* Commonscat Multimedia: Summer

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX527189
* BNF: 120689034 (data)
* GND: 4136980-4
* LCCN: sh85130432
* NKC: ph412844
* AAT: 300133099
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1313
* Commonscat Multimedia: Summer
Hokusai artistak egindako *Arrantzalearen emaztearen ametsa*, emakume bati olagarro batek egiten dion cunnilingusa irudikatzen duena.
**Sexu fantasia** edo **fantasia erotikoa** pertsona baten buruko irudikapen edo gogoeta segida bat da, nahita eragindakoa, sexu kitzikapena edo besterik gabe sexu bizipen bat helburu duena. Etorkizuneko sexu harreman bat aurrikusi eta planifikatzean edota sexu harreman erreal batean kitzikapena suspertzeko ere burutzen dira. Sexu fantasiak era askotakoak izan daitezke: irudikaturiko istorio luze eta egituratua zein instant bateko egoera, irudi edo esaldi bat, edukin erotiko batez betiere. Sexu fantasietako gaiak denetarikoak dira: aurreko edo mementuko harremaneko kidearekin izandako harremanen oroitzea edo irudikatzea eta besterik gabe pertsona ezagun eta ezezagun batekiko egoera erotikoak bururatzea. Sexu fantasia soilak orgasmora eraman dezake eta horretarako fantasia masturbazioaz lagundu daiteke.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** E. Reverter eta beste batzuk: Fantasías sexuales en estudiantes de medicina. Tipología y diferencias genéricas[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1969374
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85120734

 |

* Wd Datuak: Q1969374
**TSV 1860 München** edo **Turn- und Sportverein München von 1860**, Municheko bigarren futbol taldea da, Bayern baino zaharragoa bada ere.

Historia
--------

1848an sortu zen *Buttleschen Brauerei zum Bayerischen Löwen* gimnasia taldean du jatorria, baina klubaren sorrera data 1860ko maiatzaren 17a da. Futbolari dagokion atala 1899an sortu zen. 1911ean *Lehoia* hartu zuen bere adierazgarri.

1942an lortu zuen lehenengo titulua, Alemaniako Kopa hain zuen ere. Dena den garairik onenak 60. hamarkadan ezagutu zituen, 1964 urtean bigarren Kopa eta 1965ean Bundesliga irabaztean. 1965ean Europako Errekopako finala jokatu zuen gainera.

Gaur egun 2. mailan ari da jokatzen.

Palmaresa
---------

### Alemanian: 3

* Bundesliga (1): 1966
* Alemaniako Kopa (2): 1942, 1964

### Nazio artean: 0

* Europako Errekopa (0): Finalista 1965ean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131603
* Commonscat Multimedia: TSV 1860 München

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140213267
* GND: 2050148-1
* SUDOC: 165624329

 |

* Wd Datuak: Q131603
* Commonscat Multimedia: TSV 1860 München
**Tebi** informatikan erabiltzen den aurrizki bitar bat da, oinarrizko unitate baten multiploa adierazteko erabiltzen dena. Gehienetan bit eta byte unitateekin erabiltzen dira. Tebibyte batek 1024 Gibibyte ditu, 240 byte alegia.

| IkMe | Aurrizkia |
| --- | --- |
| Ki | kibi, *binary kilo* | 1 kibibyte (KiB) | 210 byte | 1024 B |
| Mi | mebi, *binary mega* | 1 mebibyte (MiB) | 220 byte | 1024 KiB |
| Gi | gibi, *binary giga* | 1 gibibyte (GiB) | 230 byte | 1024 MiB |
| Ti | **tebi**, *tera bitar* | 1 tebibyte (TiB) | 240 byte | 1024 GiB |
| Pi | pebi, *binary peta* | 1 pebibyte (PiB) | 250 byte | 1024 TiB |
| Ei | exbi, *binary exa* | 1 exbibyte (EiB) | 260 byte | 1024 PiB |

Bit kantitate handiak izendatzeko terminoak sortu izan dira SI aurrizki estandarrak erabilita 10 zenbakiaren potentzietarako; adibidez, kilo = 103 = 1000 (kilobit edo kbit), mega- = 106 = 1000000 (megabit edo Mbit) eta giga = 109 = 1000000000 (gigabit edo Gbit). Aurrizki horiek maizago erabiltzen dira byte-multiploetarako, kilobyte (1 kB = 8000 bit), megabyte (1 MB = 8000000bit), eta gigabyte (1 GB = 8000000000bit).

Hala ere, arrazoi teknikoak direla medio, konputagailuetako memorien edukiera neurtzeko askotan bi zenbakiaren potentziak erabiltzen dira, esaterako, 228 = 268435456 byte. Zenbaki baldar horien erabilera sahiestearren, jendeak askotan SI aurrizkiak erabiltzen ditu gutxi gorabeherako zenbakiak adieratzeko, adibidez, erabiltzen da kiloaurrizkia 210 = 1024 zenbakiaren ordez, *mega* 220 = 10485761048576 zenbakiaren ordez, *giga* 230 = 10737418241073741824 zenbakiaren ordez, eta abar. Adibidez, ausazko sarbidezko memoriazko txip batekin edukiera 228 byte izango litzateke baina 256-megabyteko txipa esan ohi da. Ondoko taulan erakusten dira desberdintasun horiek.

| Ikurra | Aurrizkia | SI Esanahia | Esanahi bitarra | Tamaina-aldea |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| k | kilo | 103 = 10001 | 210 = 10241 | 2.40% |
| M | mega | 106 = 10002 | 220 = 10242 | 4.86% |
| G | giga | 109 = 10003 | 230 = 10243 | 7.37% |
| T | tera | 1012 = 10004 | 240 = 10244 | 9.95% |
| P | peta | 1015 = 10005 | 250 = 10245 | 12.59% |
| E | exa | 1018 = 10006 | 260 = 10246 | 15.29% |
| Z | zetta | 1021 = 10007 | 270 = 10247 | 18.06% |
| Y | yotta | 1024 = 10008 | 280 = 10248 | 20.89% |

1998an, Nazioarteko Batzorde elektroteknikoak (IEC) estandar bat argitaratu zuen helburu horrekin, hots, aurrizki bitarrezko serie bat 1024 zenbakia 1000 ordez erabiltzen den kasuetarako:

Erreferentzia lista
-------------------

1. ↑  ISO/IEC standard is ISO/IEC 80000-13:2008.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7326256

 |

* Wd Datuak: Q7326256
**TNT** (jatorriz **Turner Network Television**-en laburdura) kable bidezko telebista-kate estatubatuarra da, WarnerMedia Studios & Networks-ena dena. TNT 1988ko urrian abiarazi zenean, katearen jatorrizko xedea Turner Broadcastingek emisio eskubideak zituen film klasikoak eta telesailak emititzea zen, SuperStation TBS ahizpa katearen bidez (gaur egun TBS besterik ez); hala ere, 2001eko ekainaz geroztik, bere programazioa drama ardatz duten telesail eta film luzeek osatzen dute, zenbait kirolekin batera (NBA jokoak, NCAA I. Mailako Gizonezkoen Saskibaloi Txapelketa eta AEW Dinamita barne).

2018ko irailean, Estatu Batuetan harpidetutako telebista zerbitzu batera harpidetuta dauden 89.573 milioi etxek jaso zuten TNT.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** TNTren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q688333
* Commonscat Multimedia: Turner Network Television

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q688333
* Commonscat Multimedia: Turner Network Television
**Skasti** 2005 urtean Zarautzen sortutako musika taldea da.

Biografia
---------


Zortzi lagunek osatzen duten taldeak, hamairu urte beteko ditu aurten. Formazioan alta eta bajaren bat egon bada ere, aldaketa handiena ez da eremu horretan etorri, egiten duten musikan baizik. Izan ere, berotualdi batetik sortutako taldeak ska musika sortzeari utzi zion eta beste genero batzuk jorratzen dituzte orain. Zuzeneko landuak bezain indartsuak eskaintzen dituzte gitarren eta baxuaren melodia indartsuez, haizeen hots barneragarriez, sintetizadoreen soinu leunez, bateriaren erritmo ezberdinez eta ahotsen doinuez. Dantza eginarazteaz gain, abesti landuak entzutera gonbidatzen zaituztete. Modu horretan, gorputzak eskatzen dienarekin eta testuinguruarekin koherenteak izaten jarraitu nahi dute, serio baina lotsagabe. Freskoa, naturala, dantzagarria eta festazalea izateari utzi gabe, sormena eta zuzeneko interpretazioa uztartu eta findu nahi ditu SKASTIk, jotzen eta jotzeaz gozatzeko. YE diskoa atera berri du talde zarauztarrak. Bertan rock alternativoa, pop-a, indie-a eta funka bezelako estiloak entzungarri dituzu. 13 abestiko diskoa 13 urte betetzen dituzten urtean.  ====

Diskografia
-----------

* *Maketa* (2011, autoekoizpena)
* *New Age* (2013, autoekoizpena)
* *Elkar Estudioa Sesioak* (2014, Elkar)
* *Maskarak* (2015, Oihuka)
* *Ye* (2018, Baga-Biga)

Sariak
------

* Gaztea maketa lehiaketa: 2013 (sari nagusia eta entzuleen saria)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Skasti.*  (Noiz kontsultatua: 2017-05-08).
2. ↑    *Maskarak.*  (Noiz kontsultatua: 2018-01-26).
3. ↑    Berria.eus. «Skasti musika taldeak 'Ye' diskoa kaleratu du» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2018-01-26).
4. ↑    «Maketa Lehiaketa, 27. irabazlearen bila» *Euskal Irrati Telebista* (Noiz kontsultatua: 2020-11-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188354
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Badok: skasti

 |

* Wd Datuak: Q31188354
Ukan kontzertuan
**Ukan**, 2012ko urrian Uribe Kostan sortutako musika taldea da.

Ibilbidea
---------

Karras, Gorka eta Iskander hasi ziren lehen abestiak sortzen Basauriko *Txarraska* eta Sopelako *Sekeko* gaztetxeetan. Ia jarraian Sara (ahotsa) sopeloztarra sartu zen taldean. Hasieratik metal musikari ekin zioten baina 2012ko abendu inguruan ezkerraldetik, Raul, Sergio eta Lander sartu ziren taldean haizezko instrumentuak ekarriz.

2013ko udaberrian lehenengo maketa grabatu zuten "grabaciones rotas" estudioan Aitor Karraskoren eskutik. 5 abesti hain zuzen ere. Lan honetan punk-rock melodikoa eta ska musika nahastu zuten melodia goxo eta haize doinu dantzarien artean. Hitzetan, berba aldarrikatzaileak aurkitzen dira egun bizi diren errealitate ezberdinetan oinarrituta.

2014ko urte amaieran aldaketa bat gertatu zen bandan, Sara eta Karrasek taldea utzi behar izan zuten. Abeslaria eta baxularia bilatzen egon ziren 2015ko martxoraino eta Maitane Uribarritik eta Ander etorri ziren.

Kontzertuak gaztetxeetan, herriko jaietan, ibilaldia, ekitaldiak, elkarrizketak, Durangoko azoka, eta agian garrantzitsuena banden lehiako finalera iritsi ziren. Harrera oso ona izan dute kalean eta oso pozik daude euren ibilbidearekin.

Taldekideak
-----------

* Gorka (kitarra eta koruak)
* Iskander (bateria)
* Maitane (ahotsa)
* Ander (baxularia)
* Raul (saxoa)
* Sergio (tronboia)
* Lander (tronpeta)

Diskografia
-----------

* *Ukan* (2004) - 5 kantako diska

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31722966

 |

* Wd Datuak: Q31722966
**Uitzi** (lehen: *Huici*) Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geltoki zahar bat da, Larraun ibarreko Uitzi herrian kokatuta dagoena.

Gaur egun, Plazaolako bide berdearen barruan dago.

Historia
--------

Iruña-Donostia burdinbideko Plazaola eta Iruña–Hiria geltokien arteko zatia 1914ko urtarrilaren 19an inauguratu zen.

1953ko urriaren 13 eta 14 artean eginiko euriteen ondorioz burdinbidearen azpiegitura oso kaltetuta geratu zen (euste-hormak, lubetak, zubiak...). Jabea zen enpresak hainbat saiakera egin zituen tokiko erakundeekin, azpiegitura konpontzeko asmoarekin. Baina, negoziazio hauek ez zuten emaitzarik eman eta zerbitzua geldi geratu zen, uholdeek eragindako kalteak ez zirelako konpondu.

Dena den, trenak jarraitu zuen zenbait zerbitzu lokal egiten zazpi urtez, esate baterako Elduain eta Andoain artean egurra garraiatzeko. Honetako bidaia batean, trenak Andoaingo parrokoa zen Rosendo Rekondo harrapatu zuen, 1957ko uztailean. Azkenean, konpainiak burdinbidea kentzeko eta burdinbidea behin betiko ixteko baimena jaso zuen 1958ko irailaren 5ean. Ondorioz, geltoki hori behin betiko itxi zen.

Egoera
------

Geltokia Iruña—Donostia burdinbidearen 40,2 kilometro-puntuan zegoen, 673 metroko altueran, Lekunberri eta Leitza geltokien artean. Tartea bide bakarra da eta ez zegoen elektrifikatuta.

Geltokia
--------

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Iruñetik Plazaolara, Andoainera eta Lasarterako burdinbidea» *web.archive.org* 2017-01-09 (Noiz kontsultatua: 2020-11-10).
2. ↑   Kabexoi, Xabier. «Plazaolako trenako historia» *www.plazaola.net* (Noiz kontsultatua: 2020-11-10).
3. ↑   «Geltokiko fitxa *Euroferroviarios* webgunean» *euroferroviarios.net* (Noiz kontsultatua: 2020-12-01).

Ikus, gainera
-------------

* Uitzi
* Iruña—Donostia burdinbidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q103200799

 |

* Wd Datuak: Q103200799

| * i
* e
* a
   **Iruña — Donostia burdinbidea** |
| --- |
| ***Iruña–Hiria*** • **Iruña–Iparralde** • *Aitzoain • Berriogoiti • Oteitza • Saratsa • Eritze • Saratsate • Gulia • Aizkorbe • Irurtzun • Latasa • Mugiro • **Lekunberri** • **Leitza** • Areso • Plazaola • Bizkotx • Ameraun • Beiñes • Ollokiegi* • **Andoain** • **Lasarte** • Añorga • **Amara–Donostia** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Lekunberri | **Uitzi** | Leitza |  |  |  |
|  | Iruña–Hiria |  |  |  |  |  | Amara–Donostia |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |

 |
**Skansen Kronan** Suediako gotorleku historikoa da Göteborg hirian dagoena. Euskaraz "Koroaren gotorlekua" esan nahi du.

Kokapena
--------

XVII mendearen bukaeran eraiki zenean hiritik kanpo zegoen baina gaur egun hiriaren erdigunean dago, Haga barruti muinotsuan.

Historia
--------

Erik Dahlbergh konteak altxarazi zuen eta 23 kainoiz hornitu zuen. 4-5 metrotako lodiera dute hormek eta granito, gneiss eta diabasaz eginda daude. daniarren erasoei aurre egiteko eraiki ziren *Skansen Kronen*, Göta ibaiaren beste aldean *Skansen Lejonet* (Lehoiaren gotorlekua) eta ibaiaren bokalean dagoen uharte batean Älvsborg gotorlekua. Gotorleku sistema hau hain indartsua izanik daniarrek ez zuten inoiz Göteborg hiria erasotu.

2004 arte museo militarra izan zen baina gaur egun biltzarrak egiteko eta jaialdi pribatuetarako erabiltzen da.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1570303
* Commonscat Multimedia: Skansen Kronan

---

* **Ondare historikoa**
* FMIS: raa/fmi/10154901480002

 |

* Wd Datuak: Q1570303
* Commonscat Multimedia: Skansen Kronan
**Taller Canario de Canción** musika taldea da, 1985ean Tenerifen sortutakoa eta hainbat estilo jorratzen duena: pop, folk, reggae eta abar.

Gaiei dagokienez, hainbat arlo landu izan du taldeak: gai sozialak, ekologismoa, bakezaletasuna, internazionalismoa, nazioalismoa, kanariar sustraiak, antzinako kultura eta guantxera.

Kolaboratzaileen artean, berriz, Silvio Rodriguez, Joaquin Sabina, Javier Alvarez, Mikel Urdangarin edo Ruper Ordorika ditugu.

Taldekideak
-----------

* Pedro Guerra.
* Andrés Molina.
* Rogelio Botanz.
* Marisa Delgado.

Diskografia
-----------

* *Nueva Canción Canaria* (1985)
* *Trapera* (1986)
* *Identidad* (1988)
* *A por todas* (1989)
* *Rap a duras penas* (1991)
* *Y ahora... ¿qué?* (1994)
* *Castillos de Arena* (1999)
* *Conocidos Íntimos en directo* (2004)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11704211
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 170648647

 |

* Wd Datuak: Q11704211
**Tey** Egiptoko XVIII. dinastiako erregina bat da. Bere izena modu ezberdinetara idazten da (**Tiy**, **Tiyi**, **Teye**, **Ty**), baina Tiy erreginarekin ez nahasteko, Tey izena erabiliko da. Bere tituluetako bat "Nefertiti errege emazte handiaren inudea" zen, honek, bere senar Aÿ benetan erregina honen aita izan balitz, bera ez zela izan adierazten duelarik.

Dirudienez, Ahmose-Nefertariren urruneko senidea zen. Ayren emazte bezala, lau faraoiren erregealdietan egon zen berarekin, bere senarra errege bihurtu zen arte, bere adina zela eta, lau urtez bakarrik izan zen arren. Tey oraindik bizirik zegoen garai hartan, errege emazte handia izan zela jakina baita, Tutankamonen alarguna zen Ankesenamonen tokia hartuz.

Ez dago arrastorik ere Teyren heriotza datari buruz, baina bere bi seme behintzat ezagutzen dira: Najtmin, tronurako erregegaia bere aita hil ondoren, eta Mutnedymet, nor hurrengo erregea izan zen Horemheb jeneralarekin ezkondu zen, eta XVIII. eta XIX. dinastien arteko zubi izan zen.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Tey*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Taina Bien-Aimé** Emakumeen Salerosketaren aurkako Koalizioko zuzendari exekutiboa da eta Equality Now-eko (Berdintasuna Orain) kide fundatzailea.

Bizitza goiztiarra
------------------

Bien-Aimé Suitzan hazi zen eta Genevako Unibertsitatean lan egin zuen. Gero NYUko Zuzenbide Eskolara joan zen abokatu izateko, eta han zegoela Vanderbilt Domina jaso zuen. Zuzenbide gradua izateaz gain, Zientzia politikoetan lizentziatua da, Geneva Graduate Institutuan, Suitzan.

Karrera
-------

1992an, Bien-Aimék lana hartu zuen Cleary Gottlieb Steen & Hamilton enpresan, eta lau urtez geratu zen. Hantxe zegoela, Jessica Neuwirth ezagutu zuen, lehenago Amnistia Internazionalean lan egin zuena. Biek lagundu zuten Equality Now sortzen.

1996an, Bien-Aimék lau urtez HBOrentzat lanean jarraitu zuen Business Affairs/Film Acquisationseko zuzendari gisa. Gero, Equality Nowko kide bihurtu zen lanaldi osoan, eta 2001etik 2011rako zuzendari exekutiboa izan zen. Hantxe zegoela, Equality Now (Berdintasuna Orain), turismo sexualaren eta Trafiko Sexuala Akabatzeko Herri Ekintzarako Funtsaren aurkako kanpainak egiten hasi zen. New Yorkeko Women's City Clubaren (Emakumearen Hiriko kluba) zuzendari exekutiboa ere izan zen.

2014. urtean Emakumeen Salerosketaren aurkako Koalizioaren zuzendari exekutibo bihurtu zen. Hainbat legeren prestaketan parte hartu zuen, hala nola pertsonen salerosketa, bereziki emakumeen eta haurren salerosketa, salerosketaren biktimak babesteko legea eta New York Estatuko gizakien salerosketari buruzko legea. Huffington Post-erako ere idazten du.

Ohoreak eta sariak
------------------

* 2007an Emakumearen Erakunde Nazionalaren Susan B. Anthony saria jaso zuen. New York Asian Women's Center-en Phoenix saria jaso zuen 2008an.
* 2009an, New Yorkeko Konderriko Abokatuen Elkartearen Edith I. Spivack saria jaso zuen.
* 2011n, Black Latino Asi-Pacific American Law Alumni Association saria eta NYU Law Alumni Association Award saria jaso zituen, interes publikoko zerbitzu nabarmenengatik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Sammi, Rosena. «Taina Bien-Aimé, Coalition Against Trafficking in Women» *A Lawyer's Life* (A Lawyer's Life).
2. ↑   «TAINA BIEN-AIMÉ Executive Director of the Coalition Against Trafficking in Women (CATW)» *S.H.E. Summit* (S.H.E. Summit).
3. ↑   «The Coalition Against Trafficking in Women (CATW) Announces Appointment of Taina Bien-Aimé as Executive Director» *The Coalition Against Trafficking in Women*.
4. 1 2 3   «Taina Bien-Aime» *SheSource*.
5. ↑   «Taina Bien-Aime» *Huffington Post* (Huffington Post).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27777794

 |

* Wd Datuak: Q27777794
**Texasko Independentzia Gerra** edo **Texasko Iraultza** 1835eko urriaren 2tik 1836ko apirilaren 21era bitartean gertatu zen. Gatazkan zeuden aldeak Mexiko eta Texas probintzia, garai hartan Coahuila eta Texas estatukoa zena, eta Ameriketako Estatu Batuetako zati batzuk izan ziren.

Texasko gobernu mexikarraren eta kolono anglohiztunen arteko arazoak inguruko estatuen migrazio intentsiboarekin hasi ziren, nagusiki Mississippi, Alabama eta Tennessee; 1880rako populazioa bikoiztu ze, gehiengo estatubatuarrarekin.

1835eko konstituzio zentralistaren aldarrikapenarekin, Zazpi Legeak bezala ezagutzen dena. Mexikoko presidente Antonio López de Santa Annak aldarrikatutako legedi berri honek 1824ko Konstituzio federala eraginik gabe uzten zuen. Handik gutxira, herrialdeko zenbait eskualdetan altxamenduak sortu ziren. Gerra Texasko lurraldean hasi zen 1835eko urriaren 2an, Los Gonzáleseko guduarekin. Berehala, Texaseko indarrek La Bahía eta San Antonio Béjar hartu zituzten, handik hilabete gutxira garaituak izango ziren arren.

Mexikoko zenbait garaipenen ondoren, gerra, ustekabean, San Jacintoko guduarekin amaitu zen, egungo San Antonio hiritik 300 kilometro baino urrutiagora. Toki horretan, Samuel Houston jeneralak, Texasko matxinoak eta estatubatuar boluntarioak, Mexikoko tropen aurkako garaipen erabatekora eraman zituen, Antonio López de Santa Annaren agindupean, guduaren ondoren harrapatu zuten jenerala. Gerra amaitu ondoren, Texasko Errepublikaren anexioa formalizatu zen de facto. Mexikoko kongresuak ez zuen inoiz onartu Velascoko Ituna, preso zegoen presidente batek sinatu zuenez, legezko baliorik ez zuela argudiatuz. Horren froga da 1842 eta 1844 artean bigarren kanpaina bat egin zela Texasen, Mariano Arista jeneralaren agindupean. Bigarren espedizio hau, Anastasio Bustamante presidenteak Texas berreskuratzeko izan zuen aktibitate ezaren aurkako kritiken aurrean armadako erreakzio bat izan zen, beranduago, bere boteretik kentzea eta Santa Anna presidentetzara itzultzea eragin zuen gertaera izan zen. Texas 1845ean batu zen Amerikako Estatu Batuetara, eta bi aldeen erreklamazioak ez ziren amaitu Estatu Batuen eta Mexikoren gerra bukatu arte, 1846 eta 1848 urteen artean iraungo zuena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q638530
* Commonscat Multimedia: Texas Revolution

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11993400j (data)
* GND: 4309268-8
* LCCN: sh85134265
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q638530
* Commonscat Multimedia: Texas Revolution
***Txabolaren defentsa*** (gaztelaniaz: *La defensa de la choza*) Antonio Fillol margolariaren lan bat da. 1895ean sortua, errealismo sozialaren erakusgarri da. Margolanak Valentziako hiru nekazari erakusten ditu, euren txabola armekin defendatzen, garai horretan bizi izan ziren nekazarien eta lur-jabeen arteko gatazka baten erakusgarri. Gaur egun Pradoko Museoaren bildumaren parte da.

Deskribapena
------------

Margolan hau Fillolen errealismoaren adibide bat da. Hiru pertsona ikusten dira, etxe baten barruan. Bata zerbait ezkutatzen ari dela dirudi, eta beste biak armekin ari dira babesten. Margolanaren izenak ez du argitzen zer ari den gertatzen, *txabolaren defentsa edo altxorra ezkutatzen* (gaztelaniaz: *La defensa de la choza o Escondiendo el tesoro*), gatazka bat edo bestelako gertakari bat irudikatu baitezake Hala ere, nekazari alaiaren iruditik urruntzen da.

1870eko hamarkadaren amaieran lehorte handiak arazoak eta gatazkak ekarri zituen errentak ordaindu ezin zuten nekazarien eta lur-jabeen artean. Gatazka horietako batzuk armatuak ere izan ziren. Blasco Ibáñezek *La Barraca* eleberria gai honen inguruan idatzi zuen, margolan hau egin eta hiru urte beranduago. Baliteke Ibáñezek inspirazioa izatea margolan honetan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «La defensa de la choza - Colección - Museo Nacional del Prado» *www.museodelprado.es* (Noiz kontsultatua: 2022-01-29).
2. ↑   Hermosilla, Carlos Reyero.  (2017). «Pérez Rojas, F. Javier; Alcaide Delgado, José Luis, Antonio Fillol Granell (1870-1930). Naturalismo radical y modernismo» *Ars longa: cuadernos de arte* (26): 396–397. ISSN 1130-7099. (Noiz kontsultatua: 2022-01-29).
3. ↑   Pla Vivas, Vicente.  (2012). «Figuras del campesino valenciano en el arte del XIX: de la integración técnica a la disgregación costumbrista» *Plá Vivas, Vicente 2012 Figuras del campesino valenciano en el arte del XIX: de la integración técnica a la disgregación costumbrista Revista Valenciana d'Etnologia 1 7 139 160* (Noiz kontsultatua: 2022-01-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q59844164

 |

* Wd Datuak: Q59844164
**Sitra-Meryamon Tauseret-Merenmut**, **Tausert** edo **Tuoris** Egiptoko XIX. dinastiari amaiera ematen dion erregina faraoia da. Bakarrik gobernatu zuen pare bat urtez, K.a. 1188tik K.a. 1186 arte. Bere koroatze-izena Sitra Meryamon (Raren alaba, Amonen maitea) izan zen. Bere jaiotza izena Tauseret Merenmut (Boteretsua, Muten maitea) izan zen, ondo baina hobeto frogatu zuena.

Hieroglifikoak
--------------

**Tronu izena**:

**Sa-Ra izena**:

Biografía
---------

Tausert bere presentzia XIX. dinastiaren amaiera bat-bateko eta zurrunbilotsuarekin estuki lotua duen pertsonaia misteriotsu bat da. Berari buruz, ramesidar familia zabaleko kidea zen arren, Ramses II.aren seme-alaba ugarien ondorengoa, erregeen alaba ez zela eta Seti II.aren Errege Emazte Handia zela ezagutzen da. Faraoi honi buruz seme bakarra izan zuela suposatzen da, Seti-Merenptah printzea, jaio eta gutxira hil zena.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Siptah** | **Faraoia**K.a. 1188-K.a. 1186 | Ondorengoa**Sthnakht** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q158012
* Commonscat Multimedia: Tausert

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 18129648
* GND: 123380685
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q158012
* Commonscat Multimedia: Tausert
Palazzo Firenze, elkartearen egoitza nagusia.
Danteren erretratua.
**Società Dante Alighieri** edo **Dante Alighieri elkartea** hizkuntza eta kultura italiarra zabaltzeko eta babesteko kultura instituzio italiarra da. Europar Batasuneko Kultura Institutu Nazionalak erakundearen partaidea da. Dante idazlearen izena hartu zuen Pizkundeko artistaren omenez.

Historia
--------

1888an, Maceratan, Giacomo Venezian irakasleak elkartea proposatu zuen. Garai horretan Venezian Zuzenbideko irakaslea zen Triesteko Unibertsitatean. 1889an intelektual talde batek, Giosuè Carducciren agindupean, "Manifestua italiarrei" agiria plazaratu eta elkartea sortu zuen; azkenik, 1893ko uztailaren 18ko Errege Dekretuaren bitartez, fundazio gisa moldatu zen.

Elkartearen historia Italiako identitatearekin eta espiritu nazionalistarekin oso loturik egon da. Lehen Mundu Gerran, Dante Elkarteak gatazkan esku hartzearen alde egin zuen eta, hogeita hamargarren urteetan, faxismoaren jarrera politiko eta kulturalekin lerrokatu zen, faxismoaren Institutuekin elkarlanean.

Gerra osteko garaian jarrera horiek baztertu zituen eta Italiako eta munduko ondare kulturala sustatzeko lanean aritu zen. Gaur egun helburuak "Italiako hizkuntza eta kultura munduan babestea eta zabaltzea da, atzerrian dauden herrikidekiko lotura espiritualak berpiztea eta atzerritarren artean Italiako zibilizazioarekiko maitasuna eta kultua zabaltzea" dira. Helburu horiek lortzeko, Dante Alighieri Elkarteak munduan ia 500 batzorde aktibo ditu, horietatik 400 atzerrian. Batzordeek italiar hizkuntza ikastaroak eta mota askotako kultur ekitaldiak antolatzen dituzte. Gainera, Atzerriko Batzordeen bidez, liburutegiak, liburuak eta argitalpenak banatzen dituzte; halaber, hitzaldiak, txango kulturalak eta ekitaldi artistikoak eta musikalak, sariak eta bekak sustatzen dituzte.

Egoitza nagusia Erroman dago, Palazzo Firenze-n. Instituzioaren presidentea, 2015eko martxotik, Andrea Riccardi da.

2005ean, Europako antzeko beste kultura institutuekin batera, Espainiako [[Komunikazioaren eta humanitateen Asturiasko Printzesa saria] jaso zuen.

Dante Alighieri elkartearen zertifikazioa
-----------------------------------------

1993. urteaz geroztik, Kanpo Arazoetako Ministerioarekin elkarlanean, Dante Alighieri Elkarteak italiar hizkuntzaren kalitatea ziurtatzeko lan egiten du; horretarako, Europako Kontseiluak ezarritako irizpideen arabera, PLIDA (Progetto Lingua Italiana Dante Alighieri) zertifikazioa sortu du, italierazko gaitasuna ziurtatzeko atzerriko hizkuntza gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)**:Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2271211
* Commonscat Multimedia: Società Dante Alighieri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133151803
* ISNI: 0000 0001 2161 6195
* GND: 1027274-4
* LCCN: n50075254

 |

* Wd Datuak: Q2271211
* Commonscat Multimedia: Società Dante Alighieri
**Surireko gatz-lautada** (**Salar de Surire**) Arica eta Parinacota eskualdean dagoen gatz-lautada da, Txileko iparraldeko muturrean eta Lauca ibaiaren arroaren hegoaldean dagoen arro hidrografiko endorreiko baten oinarria da, mugakide den zatian.

Gaur egun gatz-lautada Salar de Surire monumentu naturalaren zati da.

Ezaugarri morfometriko eta meteorologiko garrantzitsuenak hauek dira:

* altuera: 4260 m
* arroaren azalera: 574 km²
* gatz-lautadaren azalera: 144 km²
* aintziraren azalera: 5-14 km²
* prezipitazioak: 250 mm/urteko
* lurrunketa potentziala: 1280 mm/urteko.
* Batesbesteko tenperatura: 2,7 ° C

Gatz -lautada, printzipioz ur masa da, Txileko Altiplano arroan dago erregistratuta, 010 zenbakian, nazioarteko hainbat arro hidrografiko natural biltzen dituena.

Hans Niemeyerrek gatz-lautadari buruz idatzi zuen: *585 km²-ko azalera du, horietatik 550 km² Txileri dagozkio eta 35 km² soilik Boliviako Errepublikari.* *Sakonune endorreikoa da, ia hondo laua gatz -lautada handi batek eta ur gutxiko aintzira batzuek betetzen duten".*

Bere ibaiadarrak Surire ibaia hego-mendebaldean, Blanco ibaia (Surire) iparraldean eta Quilhuiri ibaia ekialdean dira eta Bolivian jaioa da.

Leku izenak
-----------

Bere izena aimara jatorria du eta "suri ugaritasuna" esan nahi du. Suri ostruka da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mamani, Manuel (1984). *Ensayo preliminar de topónimos más comunes de la primera región de Tarapacá*. Universidad de Tarapacá, Facultad de Humanidades y Letras. p. 10.

Bibliografia
------------

* Niemeyer F. Hans (1980). Hoyas hidrográficas de Chile, Primera Región. Santiago de Chile: Ministerio de Obras Públicas (Chile), Dirección General de Aguas. Archivado desde el original el 11 de noviembre de 2018. Consultado el 29 de mayo de 2019.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6117156
* Commonscat Multimedia: Salar de Surire

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 8272151051965933530008
* SUDOC: 204508371

 |

* Wd Datuak: Q6117156
* Commonscat Multimedia: Salar de Surire
**Ullgo setioa** 1283an gertatutako gudua izan zen, Aragoiar Gurutzadan zehar gertatutakoa.

Aurrekariak
-----------

Martin IV.ak, Klemente IV.a ordezkatu ondoren, Petri Nagusia errege izendatu zuen. Honek Siziliar bezperen ondoren uhartea inbaditu zuenean, bere eskubideak galdu zituen baina 1283ko abuztuaren 27an *de iure* Aragoiko eta Valentziako errege eta Bartzelonako konde bilakatu zen.

Patri Nagusiak Tarazona aldera joan zen Albarracíngo setioa burutzera. Bere helburua Joanes II.a Nuñez Larakoari Albarracíngo jaurerria kentzea. Hau Nafarroako Erresumako aliatua zen eta, 1274an Filipe III.a Frantziakoak Nafarroan sartu zenetik, baita Frantziakoa ere.

Setioa
------

1283an Eustakio Beaumarchèskoa Tolosako seneskala eta Nafarroako gobernadoreak, lau mila zaldunen buruan, Zangozako mugatik Aragoin sartu eta Ullgo gaztelua eraso zuen. Errebal eta gezileihoak hartu ondoren, defendatzaileak dorrean gorde ziren. Dorreari su eman zuten eta garnizioa erori zen. Eximén de Artieda tenentea preso hartu zuten.

Ondorioak
---------

Gaztelua erori eta berehala, nafarrek Ull, Undoze Lerda eta Salbaterra Ezka suntsitu eta Bailo, Arbués eta Berdún bereganatu zituzten. Handik gutxira, azaroaren 1 eta 11 artean, bertokoen eta batez ere Lésko jauna zen Augèr de Berbedàren laguntzari esker, Arango Harana guztiz okupatu zuen. Nafarrek eta aragoiarrek su-eten bat adostu zuten hurrengo urteko otsailera arte.

1284ko otsailaren 27an, Parisen, Martin IV.ak Filipe III.a Frantziakoaren bigarren semea zen Karlos Anjoukoa Aragoiko eta Valentziako errege eta Bartzelonako konde izendatu zuen.

Irailean Petrik aurreko urteko inbasioari erantzuteko prest zegoen eta Tuterako baratzeak erasotzea erabaki zuen. Erregeak almogavarrei askatasuna eman zien eta hauek beldurra sortu zuten eskualdean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** Delamont, Ernest. *La croisade de 1285 par Ernest Delamont.*  in: *Histoire du roussillon*..
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Zurita, Jerónimo. *Anales de Aragón.* .
3. ↑   Valls Taberner, F.; Soldevila, Ferran.  (1972). *Història de Catalunya.*  1 (3. argitaraldia), 187 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18201435

 |

* Wd Datuak: Q18201435