recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Juan Jose Etxeberria Monteberria** (Donostia, Gipuzkoa, 1935eko urriaren 23a) gipuzkoar ikertzailea eta ekonomista da.

Biografia
---------

Deustuko Unibertsitate Komertzialean lizentziatua Ekonomian. Zuzenbide lizentziatura ere eskuratu zuen Deustuko eta Valladolideko Unibertsitateetan. Elgoibarko Makina-Erreminten Elkargoko zuzendaria (1960-1961), Banco de Bilbao banketxeko zerbitzu-zuzendaria eta azpikontulari nagusia (1961-1969), Bilboko Banku Industrialeko zuzendari nagusia (1969-1975), Bankoako kontseilariordea eta lehendakaria (1975-1988), Donostiako Aurrezki Kutxa Munizipaleko lehendakaria (1988-1990), Kutxako Txandakako lehendakari (1991) eta Donostiako Orfeoiaren lehendakaria (1984-1990).

Gaur egun Luzaro erakundeko lehendakaria da (1992), Bankoako lehendakariordea (1997), ESTEko MBAren zuzendaria, Deustuko Unibertsitatearen Donostiako campusean (1994) eta enpresen estrategian aholkulari. Eusko Ikaskuntzako diruzain izan zen 1978tik 1991ra.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261002
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02040/eu\_e\_4317/e4317

 |

* Wd Datuak: Q12261002
**Kinnie** Maltako edari freskagarri gazi-gozoa da, laranja mingotsez egindakoa. 1952an aurkeztu zuen lehen aldiz Simonds Farsons Cisk garagardo fabrikak, eta Attarden (Malta) ekoizten jarraitzen da.

Kinnie marroi kolorekoa da, eta zuzenean edo alkoholarekin nahastuta edaten da. Maltarren edari freskagarri gogokoena izatearen ospea du, eta batzuetan «freskagarri nazionala» deitzen zaio.

Historia
--------

Anthony Miceli Farrugia Simonds Farsons Ciskeko zuzendari gerenteak Kinnie asmatu zuen eta 1952an ekoiztu zuen lehen aldiz, gerraosteko Europan ugaritu ziren kola edarien alternatiba gisa. 1975ean, urteko freskagarri bihurtu zen Frantziako Comité International d'Action Gastronomique et Touristiqueren arabera.

Kinnieren errezeta sekretuan mantentzen da, nahiz eta ginsenga eta arabarba dituela uste den.

1984an Kinnieren dieta-bertsio bat agertu zen. 2007an, **Kinnie Zest** izeneko kaloria gutxiko bertsio berria eskuragarri jarri zen. Honek laranja zapore indartsuagoa du.

2021eko apirilean, **Kinnie Spritz** izeneko edari alkoholduna jarri zen martxan.

Salmenta-lekuak
---------------

Kinnie Erresuma Batura, Italiara, Alemaniara, Poloniara, Herbehereetara, Libiara, Kanadara eta Japoniara esportatzen da.

Australian Maltese Beverages Pty Limitedek ekoizten du Farsonsen lizentziapean.

2009ko martxoan, Farsonsek Kinnie Errusiara esportatzen hasiko zuela iragarri zen.

2010eko udan, Farsons eta Kinnie UK Limitedek Kinnie eta bere bi aldaerak abiarazi zituzten Londresko West Enden.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Nederlanderaz)** Müller, Katja.  (2019). *ANWB Extra - Malta.*  ANWB Media - Boeken & Gidsen ISBN 9789018019907..
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Insight Guides: Explore Malta.*  Apa Publications ISBN 9781786715449..
3. 1 2   **(Ingelesez)** Rix, Juliet.  (2015). *Malta and Gozo.*  Bradt Travel Guides ISBN 9781784770259..
4. 1 2   **(Ingelesez)** «Kinnie is 60» *Times of Malta* 2012/04/04.
5. ↑   **(Nederlanderaz)** «Kinnie» *Maltapagina*.
6. ↑   **(Nederlanderaz)** «Culinaire hoogstandjes van Malta» *Wijnjournaal* 2015/03/31.
7. ↑   **(Ingelesez)** Azzopardi, Jean Paul. «Malta’s Most Beloved Soft Drink Goes 18+ With The Launch Of Kinnie Spritz» *Lovin Malta* 2021/04/22.
8. ↑   **(Ingelesez)** «Bluemarlin designs identity for new alcoholic aperitif» *Transform* 2021/07/21.
9. 1 2   **(Ingelesez)** Peregrin, Christian. «Maltese makeover» *Times of Malta* 2008/08/04.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1245719
* Commonscat Multimedia: Kinnie

---

 |

* Wd Datuak: Q1245719
* Commonscat Multimedia: Kinnie
Irudi honetan *a* eta *b* katetoak dira.
**Kateto** bat (grekotik Κάθετος, kathetos ('bertikala, perpendikularra') ) hiruki zuzen batean angelu zuzena partekatzen duten bi aldeetako bat da. Kontrakoa den aldeak hipotenusa izena hartzen du.

Katetoen propietateak
---------------------

* Katetoak (a,b) triangelu angeluzuzen baten alde laburrenak dira, hipotenusa (c), berriz, luzeena.
* Triangelu zuzen isoszele batean, katetoak luzeera berdinekoak dira.
* Kateto baten karratua, hipotenusaren eta hipotenusaren gaineko katetoaren proiekzio ortogonalaren arteko biderkadura da. Honi katetoaren teorema deitzen zaio.
* a eta b triangelu angeluzuzen baten katetoak izanik eta c haren hipotenusa,

{\displaystyle c<a+b<c\*{\sqrt {(}}2)} beteko da. 

* Triangelu zuzen baten edozein kateto hipotenusaren altuera baino luzeagoa izango da. Hau da, ondoko irudian hipotenusaren aurreko erpina (C)- k duen altuera, Ctik c-rekiko perpendikularra den zuzen bat izango da. Zuzen hori beti izango da edozein kateto baino laburragoa.
* c hipotenusa eta a eta b katetoak elkarren arteko lehenak izanik, hipotenusa eta katetoetako bat bakoitiak badira beste katetoa bikoitia izango da.
* Triangelu zuzen batena, edozein katetok betetzen du altuera funtzioa, beste katetoa oinarri izendatzen bada.

Formulak
--------

Kateto baten luzera kalkulatzeko hainbat formula daude:

### Kateto bat eta hipotenusa edukita

Hirukiaren kateto bat eta hipotenusa badugu honako formula hau erabili daiteke:

{\displaystyle k\_{1}={\sqrt {h^{2}-k\_{2}^{2}}}\,}
Formula hau pitagorasen teorematik aterata dago, {\displaystyle h^{2}=k\_{1}^{2}+k\_{2}^{2}\,}, katetoetako bat bakanduz lortu daiteke. 

### Kateto bat eta angelu bat edukita

Hiruki baten angeluek 180º batzen dituztenez angelu zuzena ez den angelu bat edukita guztien balioa zein den kalkula daiteke. Gainera bi katetoren arteko erlazioa tangentearen balioa denez kalkulua erraza da.

{\displaystyle \tan(\alpha )={{\mbox{kontrako katetoa}} \over {\mbox{alboko katetoa}}}}
Duguna hipotenusa balitz sinua eta kosinua erabili daiteke:

{\displaystyle \sin(\alpha )={{\mbox{aurkako katetoa}} \over {\mbox{hipotenusa}}}}
{\displaystyle \cos(\alpha )={{\mbox{alboko katetoa}} \over {\mbox{hipotenusa}}}}
Kasu guztietan sinua, kosinua eta tangentea ezagututa, kontrako funtzioa erabili daiteke angelua ezagutzeko.

Ikus, gainera
-------------

* Pitagorasen teorema
* Katetoaren teorema

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110812

 |

* Wd Datuak: Q110812
**Kenneth Hayes Miller** (1876ko martxoaren 11 - 1952ko urtarrilaren 1a) estatubatuar margolaria, grabatzailea eta irakaslea izan zen.

Karrera
-------

New Yorken, Oneidan jaioa , New Yorkeko Arte Ikasleen Ligan ikasi zuen Kenyon Cox-ekin eta Henry Siddons Mowbray-rekin, eta William Merritt Chase-rekin New Yorkeko Arte Eskolan. Hasierako lanetan Albert Pinkham Ryder lagunaren margolanek eragin zuten eta ingurune beldurgarrietako irudiak irudikatzen dituzte.

1920ko hamarkadan hasita, 1920tik aurrera Millerrek antzinako maisuen oinarrizko eta beirazko pintura tekniketan interesatu zen, garaiko eszenak margotzeko erabiltzen hasi zena. Bereziki ezaguna da saltoki handietan erosketak egiten dituzten emakumeen margolanengatik. M. Sue Kendall arte historialariak zera dio: "Bere pose klasikoetan eta formalizatutako konposizioetan, Millerrek margotutako emakume erosleak, kanpai-kapela eta eztarridun zutabe eta oboide bihurtzen dira, espazioan, bolumen geometrikoen azterketa bat, irudiaren azaleko plano bakar batean bizi nahi duena." Grabatuaren teknika landu zuen bere karrera osoan zehar, eta horri esker Millerrek grabatu ugari sor zitzakeen, horietako batzuek bere konposizio margotuak erreproduzitzen dituztenak.

Metodo tradizionalak erabiltzen zituen eta mugimendu modernistaren aurkakoa zen arren, Millerrek uste zuen arte ona beti erradikala dela berez. Sozialista zen, eta bere arteak dimentsio politikoa izatea zuen helburu.

New Yorken hil zenean, 1952an, bere ospea gainbeheran zegoen, baina 1970eko hamarkadan berraurkitu zen.

Ikasleak
--------

Millerrek 1911 eta 1951. urteen artean Art Students League-n irakatsi zuen. Bere ikasleen artean Peggy Bacon, George Bellows, Isabel Bishop, Arnold Blanch, Patrick Henry Bruce, John McCrady, Thelma Cudlipp, Horace Day, Arnold Friedman, Lloyd Goodrich, Rockwell Kent, Yasuo Kuniyoshi, Emma Fordyce MacRae, Edward Middleton Manigault, Reginald Marsh, George LK Morris, Walter Tandy Murch, Louise Emerson Ronnebeck, George Tooker, Russel Wright, Albert Pels, William C. Palmer, Molly Luce, edo Helen Winslow Durkee izan ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3195174
* Commonscat Multimedia: Kenneth Hayes Miller

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 23718655
* ISNI: 0000 0000 6704 7824
* GND: 1146397720
* LCCN: n88643229
* SNAC: w69g5q4t
* SUDOC: 07155694X
* ULAN: 500025218
* RKD: 56167

 |

* Wd Datuak: Q3195174
* Commonscat Multimedia: Kenneth Hayes Miller
*Artikulu hau banku produktuari buruzkoa da; kontzeptu makroekonomikoa gaitzat duena beste hau da: «Kontu korronteko balantza»*
XX.mendean ohikoa zen kontu korronteek paperezko euskarri fisikoa izatea
**Kontu korrontea**, **ageriko kontua** edo **ageriko gordailua** banku-kontu mota bat da, finantza erakunde batean (izan mailegu kooperatiba, banku edo, garai bateko aurrezki kutxa) bezero batek duen diru-gordailu mota bat. Bezeroak ordainketak eta kobrantzak egiteko erabiltzen du batipat, bankuak eskura jartzen dizkion txekeei eta txartelei esker, helbideratze eta transferentzia elektroniko bidez, internet, telefono, bulego fisiko edo kutxazain automatikoen bidez, nahiz eskudirutan.

Bezeroak edozein unetan eskura dezake kontuan agertzen den diru kopuruaren zati bat edo gordailu osoa. Aurrezki-kontuen antzekoak dira, baina horien euskarri fisikoa aurrezki-libreta izan ohi zen (XXI. mendean desagertzera jotzen ari den arren) eta horietan gainera bezeroari ez zaio kontutik ordaindu ahal izateko txekerik ematen; sarri, ezta karguak helbideratzeko aukerarik ematen ere, epe erdi edo luzeko aurrezkira bideratuago baitago, eguneroko kobrantza-ordainketetara baino.

Alegia, aurrezki-kontuen xede nagusia aurrezkia gordetzea den bitartean (horien bitartez batzutan bezeroak ordainketak burutu ditzaken arren, erakundearen arabera), kontu korrontearen helburua eguneroko transakzioak egitea da; hori dela eta, kontu korronte askok ez dute interesik ematen edota, ematekotan, aurrezki-kontuek baino interes tasa txikiagoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q695430
* **Identifikadoreak**
* BNF: 119802393 (data)
* GND: 4032298-1
* LCCN: sh85000432

 |

* Wd Datuak: Q695430
***Kontxa, gauez*** (gaztelaniaz: *La Concha, nocturno*) 1906an Dario de Regoyosen margolan ezaguna da. Margolari asturiarrak beti Donostiarekiko sentimendu berezia izan zuen eta hiria behin baino gehiagotan haren lanen protagonista izan zen. 1906an eta 1907an Regoyos Donostian bizi izan zen, Trueba kalearen 8an. Gaueko paisaiak, bestetik, margolariaren oso gustuko lanak ziren. Margolan honetan pertsona batzuk hitz egiten ari dira. Atzean Santa Klara uhartea eta Igeldo mendia ikus daitezke. Uhartearen aurrean itsasontzi baten argiak ikus daitezke.

Argi-ilunak oso lortuta daude lan honetan. Lehenengo planoan, ezkerrean, zuhaitz baten adarrak ikus daitezke; errekurtso hori ohikoa zen Regoyosen lanetan. Pertsonaiak binaka agertzen dira, era simetrikoaz antolatuta. Margolanak lasaitasuna eta intimitatra adierazten ditu.

Margolanak garaiko Donostiaren gaineko informazioa ematen du.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Juan San Nicolásen komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187772

 |

* Wd Datuak: Q31187772
**Kennebec konderria** (ingelesez: *Kennebec County*) Maineko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Augusta da. 2010eko zentsuaren arabera 122.151 biztanle zituen, Kennebec kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kennebec konderriak 2.463,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 216,65 ura dira. Beste 2.246,88 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 49,58 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 122.151 pertsonetatik 118.053 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.504 dira. 642 beltzak edo afroamerikarrak. 559 amerikar natiboak ziren eta 44 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 886 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 93 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.874 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497172
* Commonscat Multimedia: Kennebec County, Maine

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126675217
* LCCN: n81018754
* NARA: 10039723
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2535181
* TGN: 2000923

 |

* Wd Datuak: Q497172
* Commonscat Multimedia: Kennebec County, Maine
**Dudley Behatokia** AEBetako New York estatuko Shenectady herrian dagoen behatoki astronomiko bat da. Albany College of Pharmacy and Health Sciences, Albany Medical College, Graduate College of Union University eta Union Collegekin batera, Union University osatzen dutenetako bat da.

Behatokia 1852an sortu zen. AEBetako ikerketa astronomikoko erakunde independenterik antzinakoena da. Dudley behatokiak gaur egun zenbait ikerketa sari eskaintzen ditu ikerketa profesionalarentzat eta dibulgaziorako finantzazioa ematen die ikasle gazteei. Ez du luzeago behatoki astronomiko bezala operatzen.

Dudley behatokiak Albanyko Charles Edward Dudleygatik jasotzen du bere izena, AEBetako antzinako senatore bat 1828 eta 1833 artean. Dudley New York estatuan bizi izan zen, 1841ean hil zelarik eta bere alarguna zen Blandina (Bleeker) Dudleyk hornitu zuen Dudley Behatokia Charles hil ondoren.

Ikus, gainera
-------------

* Nott Memorial

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1263758
* Commonscat Multimedia: Dudley Observatory

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 156544704
* ISNI: 0000 0001 0729 7335
* LCCN: n81142246
* SUDOC: 076425657

 |

* Wd Datuak: Q1263758
* Commonscat Multimedia: Dudley Observatory
1954. urteko Triumph T110 650 cc motozikleta
 Sidecardun Ural motozikleta
**Motozikleta** (**motoa** edo **motorra**) eragindako gurpil bakarra duen bi gurpileko ibilgailua da. Motozikletaren ezaugarriak eta diseinua asko aldatzen dira honen erabileraren arabera: Abiadura lasterketak, mendi ibilaldiak, errepide ibilaldi luzeak, hirigunetarako prestatutakoak (naked), trialekoak, etab.

Teknika
-------

### Eraikitzea

Motozikletak eraikitzeak haien osagai eta sistemen inguruko ingeniaritza, fabrikazioa eta muntaia elkartzen ditu, diseinatzaileak aukeratutako errendimendu, kostu eta estitikak errespetatuz. Salbuespenak salbuespen, egungo motorrek altzairu nahiz aluminiozko xasisa, urkila teleskopikoa eta disko galgak dituzte. Estetika edo errendimendu arrazoiengatik beste zenbait elementu ere gehi daitezke. Indarra barne-errekuntzako motor batek dauka, zilindro batetik laura (bost eta sei zilindrodunak ere badaude). Indar hori 5 edo 6 martxako abiadura-kaxa batetik pasa eta gero, kate, uhal edo kardan giltzadura baten bidez transmititzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q34493
* Commonscat Multimedia: Motorcycles

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4576321
* BNF: 11932539c (data)
* GND: 4040392-0
* LCCN: sh85087665
* NDL: 00568991
* NKC: ph115359
* NARA: 10662876
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 013903
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009049

 |

* Wd Datuak: Q34493
* Commonscat Multimedia: Motorcycles
"Messe Noire" (1895), Henry de Malvos marrazkilariaren lana.

**Meza beltza** delakoak meza katolikoa emulatu nahi duen ospakizuna da. Nagusiki satanismoaren erritualtzat jo ohi da, bai eta mezaren parodiatzat ere. Orokorrean, ustezko izaera magikoa duten erritual multzo baten izendapena da, hauek hainbat siniskera berdintsuko pertsonen taldeek ospatu ohi dituzte, nagusiki satanismoa eta magia beltzaren zaletuak direlarik.

Meza beltzaren jatorria eztabaidan dago, ospatzaileen siniskeren araberakoa izan ohi da, jada kristautasunaren hastapenetan bere aztarnak topatu izan direlari. Ospakizun hau hainat satanista edo magia beltz zaletuek ikertu izan dute, horien artean ezagunenak Aleister Crowley, Eliphas Levi edota gaur egungo Anton Szandor LaVey satanistak ere.

Ikus gainera
------------

* Akelarre
* Samhain
* Walpurgis gaua
* San Joan gaua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q524196
* Commonscat Multimedia: Black mass

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4180338-3
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q524196
* Commonscat Multimedia: Black mass
**Klima Aldaketari buruzko Nazio Batuen 2021eko Konferentzia**, **COP26** (Alderdien Konferentzia) izenez ere ezaguna, Klima Aldaketari buruzko Nazio Batuen 26. Konferentzia da. Glasgowko SEC zentroan (Eskozia, Erresuma Batua) egiten ari da, 2021eko urriaren 31tik azaroaren 12ra, Alok Sharma buru dela. COVID-19 pandemiak urtebetez atzeratu zuen.

Konferentzia hau da Nazio Batuen Klima Aldaketari buruzko Esparru Hitzarmeneko 26. Alderdien Konferentzia (COP) eta Parisko Akordioko alderdien hirugarren bilera. COP21etik, lehen aldiz aurreikusten da alderdiek klima aldaketa arintzeko anbizio handiagoa izateko konpromisoa hartuko dutela. Parisko Akordioan zehazten den bezala, alderdiek bost urtean behin "trinketa-mekanismoa" izenez ezagutzen den prozesu bat egin behar dute konpromiso nazional berriak emateko.

Konferentzian antzemandako jokabide desegokiaren eta eta klima-aldaketarekin lotutako beste arazo batzuen aurkako martxa bat Glasgown izandako protestarik handiena bihurtu zen 2003an Irakeko Gerraren aurkako martxaren ondoren, eta beste 100 herrialdetan manifestazio gehiago egin ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Dennis, Brady. *Amid pandemic, U.N. cancels global climate conference.* .
2. ↑   Fedson, Nick. *The Importance of COP26.* .
3. ↑    *COP26: Thousands march for Glasgow's biggest protest.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q68580968
* Commonscat Multimedia: 2021 United Nations Climate Change Conference

---

 |

* Wd Datuak: Q68580968
* Commonscat Multimedia: 2021 United Nations Climate Change Conference
**KDKA (1020 AM)** Pittsburgheko (Pennsylvania, Ameriketako Estatu Batuak) CBSren irrati estazio bat da, Estatu Batuetan irrati-komertzial bat operatzeko lizentzia lortu zuen lehen irratia izan zena. Beste irrati batzuek ere baimen hori lehenago izan zutela diote, ia gehienak CBSren zati ere badirenak. Gaur egun, KDKA CBS Radio konglomeratuaren barnean dago. KDKAren estudioak bere ahizpa KDKA-TVren toki berean daude (2. kanala) Pittsburgheko erdiguneko Gateway Center gunean, eta bere transmisorea Allison Parken dago.

Historia
--------

Irratiaren jatorrian Frank Conrad zegoen, 75 watteko irrati bat instalatu zuena Wilkinsburgen, 1916ean. Bere musika emanaldiak oso arrakastatsu izan ziren, eta Conradek lan egiten zuen enpresak, Westinghouse Electric Companyk ikusi zuen irrati komertzial bat egin zezakeela. 1920ko urtarrilaren 2an historian lehen aldiz meza bat emititu zuen irratia izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Harvard university. Graduate school of business administration. [from old catalog].  (1928). *The radio industry; the story of its development.*  Chicago & New York, A. W. Shaw company; London, A. W. Shaw and company, limited (Noiz kontsultatua: 2021-01-02).
2. ↑  "Transmission by Satellite Marks 50-Year Gain in Radio Religion", by Donald Janson, The New York Times, January 28, 1921, pA1

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1718482
* Commonscat Multimedia: KDKA

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136381709
* LCCN: no2003017269
* SNAC: w6vn0cd2
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1718482
* Commonscat Multimedia: KDKA
**Emmet konderria** (ingelesez: *Emmet County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Petoskey da. 2010eko zentsuaren arabera 32.694 biztanle zituen, Emmet kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Emmet konderriak 2.284,36 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.073,56 ura dira. Beste 1.210,8 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,31 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 32.694 pertsonetatik 30.561 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 429 dira. 152 beltzak edo afroamerikarrak. 1.139 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 174 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 648 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491129
* Commonscat Multimedia: Emmet County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154784074
* LCCN: n81131967
* NARA: 10039601
* **Lekuak**
* OSM: 1907313
* TGN: 2000958

 |

* Wd Datuak: Q491129
* Commonscat Multimedia: Emmet County, Michigan
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Emenagogo** izenarekin pubis eta umetoki inguruan odol-zirkulazioa hobetzeko hartzen diren sendabelar ezberdinak ezagutzen dira. Kasu batzuetan hilerokoa hobetzeko ere erabiltzen dira. Landaren hauek dituzten printzipio aktiboak botika ezberdinetan erabil daitezke haurdunaldiaz besteko arrazoiengatik hilerokoa eteten bada.

Sendabelar batzuk
-----------------

* Asentsio (*Artemisia absinthium*)
* Artemisia min (*Artemisia vulgaris*)
* Perrexila (*Petroselinum crispum*)
* aingeru-belar landatua (*Angelica archangelica*)
* Intxaur muskatua (*Myristica fragrans*)
* Jengibrea (*Zingiber officinale*)
* Kamamila (*Matricaria recutita*)
* *Juniperus* barruko espezie ezberdinak
* *Calendula* barruko hainbat espezie

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2602077

 |

* Wd Datuak: Q2602077
**KSC Lokeren** (izen osoa *Koninklijke Sporting Club Lokeren Oost-Vlaanderen*) Belgikako futbol taldea da, Lokeren hirikoa. Belgikako bi Kopa irabazi ditu.

Historia
--------

1920 urtean *Club Racing Club Lokeren* taldea sortu bazen ere KSC Lokeren taldea 1923an sortu zen. 1970an hiri bereko *Koninklijke Standaard F.C. Lokeren* taldearekin bat egin behar izan zuen diru arazoak zirela eta. 2000 urtean berriz batu behar izan zuen beste talde batekin, *Koninklijke Sint-Niklaas S.K.E.*.

Lehenengo urte ona 1981ean izan zuen, Ligan bigarren egin baitzuen eta Kopako finalean ere aritu zen, galdu egin zuen ordea. Irabazi dituen titulu biak Belgikako Kopak izan dira 2012 eta 2014an.

Palmaresa
---------

### Belgikan: 2

* Belgikako Liga (0): bigarren 1981ean.
* Belgikako Kopa (2): 2012, 2014.
* Belgikako Superkopa (0): finalista 2012 eta 2014an.

Euskal taldeen aurkako partidak
-------------------------------

KSC Lokerenek partida hauek jokatu ditu euskal taldeen aurka:

| Denboraldia | Txapelketa | Fasea | Etxekoa | Emaitza | Kanpokoa |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1980-81 | UEFA Kopa | Final zortzirenak | KSC LokerenReal Sociedad | 1-02-2 | Real SociedadKSC Lokeren |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q221940
* Commonscat Multimedia: K.S.C. Lokeren Oost-Vlaanderen

---

 |

* Wd Datuak: Q221940
* Commonscat Multimedia: K.S.C. Lokeren Oost-Vlaanderen
**KF Laci** (izen osoa *Klubi Futbollit Laçi*) Albaniako futbol taldea da, Laç hirikoa. Albaniako 2 Kopa irabazi ditu.

Historia
--------

Taldea 1960an sortu zen *Industriali Laç* eta 1991ean lehen mailara igo zenean *Klubi Sportiv Laçi* izena hartu zuen. Azkenik 1997an bihurtu zen *Klubi Futbollit Laçi*, 1996an maila galdu ostean.

2009an itzuli zen lehen mailara eta ordutik aurrera ezagutu ditu garai onenak, Albaniako bi kopa irabazi dituelarik. 2016an finalista izan da hirugarrenez jarraian eta penalti jaurtukeetetan galdu du titulua. Ligan 2014ko hirugarren postua izan du onena.

2010-11, 2013-14 eta 2014-15 denboraldietan UEFA Europa League txapelketan aritu da, emaitza aipagarririk gabe.

Palmaresa
---------

### Albanian: 3

* Albaniako Liga (0): bigarrena 2022an.
* Albaniako Kopa (2): 2013, 2015.
* Albaniako Superkopa (1): 2015.

Kanpo estekak
-------------

* **(Albanieraz)** Webgune ez-ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60701

 |

* Wd Datuak: Q60701
**Motley konderria** (ingelesez: *Motley County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Matador da. 2010eko zentsuaren arabera 1.210 biztanle zituen, Motley kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Motley konderriak 2.563,6 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,64 ura dira. Beste 2.562,95 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,47 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.210 pertsonetatik 1.176 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 163 dira. 24 beltzak edo afroamerikarrak. 8 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 0 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q483888
* Commonscat Multimedia: Motley County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137216014
* LCCN: n81062655
* NARA: 10046938
* **Lekuak**
* OSM: 1810930
* TGN: 2002046

 |

* Wd Datuak: Q483888
* Commonscat Multimedia: Motley County, Texas
*Artikulu hau antzinako estatuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Moldavia (argipena)».*

**Moldaviako Printzerria** (errumanieraz: *Principatul Moldovei*) Erdi Aroko europar printzerria izan zen, ekialdeko Karpatoak eta Dniester artean kokatuta.

Luis I.a Hungariakoa bere ekialdean estatu bat sortzea erabaki zuen, tartaroen erasoak oztopatzeko asmoz. Horretarako Maramureș eskualdeko buruzagia zen Dragoș erregeorde izendatu zuten. Sas eta Balk bere ondorengoak hungariarren agindupean gobernatu zuten baina 1360ko hamarkadan Bogdan Sortzaileak Balk kargutik kendu eta estatu independente bat aldarrikatu zuen. Printzerria independentea izan zen 1859ra arte, noiz Valakiako Printzerriarekin bat egin eta Errumaniako Erresuma eratu zuen.

Bere barnean Besarabia (Errusiar Inperioak 1812an bereganatua), Bukovina (Austriar Inperioak 1775ean bereganatua) eta, Eztebe Handiaren agintaldian, Pokutia eskualdeak zituen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10957559
* Commonscat Multimedia: Principality of Moldavia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 312799457
* GND: 4039965-5
* LCCN: n80132331
* NKC: ge129982
* NARA: 10045123
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q10957559
* Commonscat Multimedia: Principality of Moldavia
**Elektroi-harrapaketa** (**beta desintegrazio inbertso** ere deitzen zaio) atomo baten nukleoan protoi gehiegi dagoenean eta positroi bat igortzeko energia gutxiegi dagoenean gertatzen den desintegrazio erradioaktiboa da; hala ere, positroi-igorpen bidez desintegra daitezkeen erradioisotopoen kasuan ere gerta daiteke. Atomoaren elektroi orbitaletako bat nukleoko protoi batek harrapatzen du, neutroi bat eta neutrino bat osatuz. Elektroia normalean K edo L geruzakoa da (**K elektroi-harrapaketa** edo **L elektroi-harrapaketa**, hurrenez hurren). Protoia neutroi bihurtzen denez, neutroi-kopurua ale batean handitzen da, protoi-kopurua ale batean txikitzen da eta masa atomikoak bere hartan irauten du. Horren ondorioz, nuklidoa beste elementu kimiko batean bihurtzen da. Orduan, atomoa egoera kitzikatuan geratzen da, barne-geruzan elektroi bat falta baitzaio. Funtsezko egoerara itzultzeko, atomoak X izpien fotoi bat eta/edo Auger elektroi bat igorriko du.

Atomo gurasoaren eta atomo alaben arteko energia-diferentzia 1,022 MeV baino txikiagoa bada, positroi-igorpena ezin da gertatu eta elektroi-harrapaketa da desintegrazio-modu bakarra. Esaterako, rubidio-83 isotopoa desintegratzean kripton-83 isotopoa sortuko da elektroi-harrapaketa hutsez (energia-diferentzia 0,9 MeV ingurukoa da).

Erreakzioaren xehetasunak
-------------------------

{\displaystyle \mathrm {p} ^{+}+\mathrm {e} ^{-}\rightarrow \mathrm {n} +{\nu }\_{e}\,}
adibideak:

|  |
| --- |
| {\displaystyle \mathrm {{}\_{13}^{26}Al} +\mathrm {e} ^{-}\rightarrow \mathrm {{}\_{12}^{26}Mg} +{\nu }\_{e}} |

|  |
| --- |
| {\displaystyle \mathrm {{}\_{28}^{59}Ni} +\mathrm {e} ^{-}\rightarrow \mathrm {{}\_{27}^{59}Co} +{\nu }\_{e}} |

|  |
| --- |
| {\displaystyle \mathrm {{}\_{19}^{40}K} +\mathrm {e} ^{-}\rightarrow \mathrm {{}\_{18}^{40}Ar} +{\nu }\_{e}} |

Adibideak
---------

Elektroi-harrapaketaren bidez desintegratzen diren zenbait erradioisotopo:

| Erradioisotopoa | Erdibizitza |
| --- | --- |
| Be-7 | 53,28 egun |
| Ar-37 | 35,0 egun |
| V-49 | 337 egun |
| Cr-51 | 27,7 egun |
| Co-57 | 271,8 egun |
| Ni-56 | 6,10 egun |
| Ga-67 | 3,260 egun |
| Ge-68 | 270,8 egun |
| Se-72 | 8.5 egun |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109910
* **Identifikadoreak**
* GND: 4151867-6
* LCCN: sh85042424
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q109910
Kolonbiako eskualde naturalak. **Berde iluna** Amazonasko eskualdea, **berde argia** Orinocoko eskualdea, **marroia** Andeetako eskualdea, **urdina** Pazifikoko eskualdea, **okrea** Karibeko eskualdea eta **arrosa** Uharteetako eskualdea.
**Kolonbiako eskualde naturalak** erliebe, klima, landaredi eta lurzoru mota antzekoak dituzten lurraldeak dira. Eskualde naturalen arteko desberdintasunak azaltzeko, erliebea (menditsua edo laua), itsasorainoko distantzia, ekuatorerainoko distantzia, batez besteko prezipitazioa eta lurzoruaren ezaugarriak dira faktore garrantzitsuenak.

Kolonbian sei eskualde natural bereiz daitezke:

* Andeetako eskualdea
* Karibeko eskualdea
* Orinocoko eskualdea
* Amazonasko eskualdea
* Pazifikoko eskualdea
* Uharteetako eskualdea

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** memo.com.co: Regiones naturales

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3321721
* Commonscat Multimedia: Regions of Colombia

---

 |

* Wd Datuak: Q3321721
* Commonscat Multimedia: Regions of Colombia
**Eremu elektrikoa** ulertzeko bideoa.

---

Bideo hau Jakindun elkarteak egin du. Gehiago dituzu eskuragarri euren gunean. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu **hemen**.
**Elektrostatika** gorputzen karga elektrikoaren eraginez elkarren artean sorrarazten dituzten efektuak aztergai dituen fisikaren adar bat da.

Historia
--------

Tales Miletokoa (K.a. 635-545) greziar filosofoak katu-larruz igurtzi zuen anbar-erretxina zati bat eta luma zatiak erakarri zituen. Anbarrari *elektron* (elektroi) esaten zioten antzinako grezieraz. Horregatik fenómeno horri elektrizitatea esaten zaio.

William Gilbertek (1544-1603) Ingalaterrako Erresumako erreginaren medikuak, hainbat ikerketa egin zituen eta fenomeno elektrikoak marruskaduraren eraginez sortzen zirela ondorioztatu zuen. Material elektrikoak eta ez-elektrikoak bereizteko sailkapen bat egin zuen. Zenbait tresna asmatu zuen eta fabrikatu zituen gorputzak elektrikoak ziren ala ez jakiteko.

Charles Fran'ois de Cisternay du Fay (1698-1739) frantses botanikariak zenbait objektu hainbat ehunez igurtzi zituen. Objektuak bi eratan elektrizatzen zirela ikusi zuen: anbarra larruz edo artilez igurztean bezala batzuk; eta beira zetaz igurtzean bezala, beste batzuk. Anbarra bezala elektrizatzen ziren bi objektu edo beira bezala elektrizatzen ziren bi objektu gerturatzean, objektuek elkar aldarazten zuten. Baina anbarra bezala elektrizatzen zen objektu bat eta beira bezala elektrizatzen zen beste bat gerturatzean, elkari erakartzen zioten.

Hori guztia kontuan hartuta, bi elektrizitate mota zeudela ondorioztatu zuen: erretxina-elektrizitatea eta beira-elektrizitatea.

Benjamin Franklin (1706-1790) amerikar politikari eta zientzialariak elektrizitatea gorputzak igurztean batetik bestera igarotzen den fluidoaren antzeko zerbait dela zioen ideiari berriro heldu zion. Igurztean fluidoa hartzen zuten gorputzaren elektrizitateari elektrizitate positiboa esan zion, eta fluidoa askatzen zuten goprutzenari, elektrizitate negatiboa.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | "Zeinu bereko elektrizitatea duten bi gorputz gerturatzean elkar aldaratzen dute, eta zeinu desberdineko elektrizitatea duten bi gorputz gerturatzean elkar erakartzen dute." |  » |

Geroago, XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran, zientzialariek bi elektrizitate mota horiek arrazoiz azaltzeko modua aurkitu zuten.

 Ariketak
---------

* Elektrostatika
* Korronte elektrikoa **ulertzeko bideoa.**
* **Coulomben legea** modu sinplean azalduta.
* **Coulomben legea** lantzeko ariketa.
* **Erresistentziak serieana** eta **paraleloan**.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26336
* Commonscat Multimedia: Electrostatics

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4151975-9
* NKC: ph119899
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q26336
* Commonscat Multimedia: Electrostatics
Dizikloa 
 Hiru polizia alemaniar Segway PT-n, dizikloetako ezagunena 
**Dizikloa** bi gurpileko ibilgailu-mota bat da, bata bestearen ondoan paraleloan dagoena, motozikleta- edo bizikleta-gurpilak ez bezala, non gurpiletako bat bestearen aurrean jartzen den.

Beste ibilgailu batzuek ez bezala, dizikloak ez du bolanterik, eta autopropultsatuak direnean, norabidea bere gurpilen abiaduren diferentziaren bidez kontrolatzen da, direkzio diferentziala deritzonaren arabera, hau ez baita dizikloetarako bakarrik, eta beldar-ibilgailuak ere gobernatzen ditu, hala nola hondeamakinak eta tankeak, eta eraikuntzako ibilgailu txikiak.

Dizikloaren diseinuak gurpilek ibilgailua mugitzen ari denean biratzen duen zilindro-formako espazio bat (koadroa) definitzea eragiten du. Monozikloen kasuan bezala, dizikloek arazoak dituzte espazio honen oszilazioarekin, nahiz eta hau kontrolatu daitekeen, Edward proiektuan Australiako Adelaidako Unibertsitatean frogatu zen bezala. Efektu hori gertatzen da espazio zilindriko horren grabitate-zentroa gurpilaren ardatzaren erdiko puntutik deslerrokatuta dagoenean. Normalean, ibilgailu mota horrek moteltze gutxi izaten du gurpilaren eta koadroaren artean, garraiatu bitartean ahalik eta energia gutxien kontsumitzeko.

Dizikloaren adibidea Segway-a da, 2001ean merkaturatua.

Ibilgailuaren ekuazio zinetikoak Edward proiektuko artikulu batean aurki daitezke.

Kanpo estekak
-------------

* Dicycles and Diwheels throughout history **(Ingelesez)**
* EDWARD - Biraketa aktiboa bortxatze zikinarekin
* Dicyclet - pedal driven Dicycle by Dutch artist Fred Abels.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4162586

 |

* Wd Datuak: Q4162586
Elektromotea, historiako lehen trolebusa, Berlinen.
**Elektromote** munduko lehen trolebusa izan zen. 1882ko apirilaren 29an aurkezten zuen Ernst Werner von Siemens asmatzaileak Halenseen, Berlingo auzo bat (Alemania).

1847an, Siemensek bere anaia Wilhelmi esan zion denbora eta dirua izango balu, eta propultsio elektromagnetikoarekin kotxe bat eraiki nahi zuela. 1880ko hamarkadaren hasieran, ideia hori garatzea lortu zuen, lehenik eta behin 1881ean erabiltzeko mastak eta azpiegiturak eraikiz. Halensee, oraindik independentea zena eta Berlinen parte ez zena, aukeratu zuen proiekturako, oraindik garatu gabeko eremua baitzen. Aukera zegoen bertara loturak eraikitzeko Berlin Ringbahn eta Halensee geltokia erabilita.

Elektromotea 1882 apirilaren 29an hasi zen martxan eta ekainaren 13ra arte probatu zuten, 540 metroko luzera zuen bide baten gainean, garaiko 5. eta 13. kaleetan (gaur egungo Joachim-Friedrich-Straße eta Johann-Georg-Straße), Kurfürstendammen goiko aldea gurutzatuz. Beste iturri batzuek diote Ku'damm kaletik bertatik pasatzen zirela trenbideak. Hala ere, bide hori ez zegoen ondo diseinatuta oraindik, gorabeheratsua zen eta, horregatik, ibilgailuak ez ziren ondo aritzen gainean; esperimentua behar baino motzagoa izan zen, beraz. Inongo momentuan ez zen erabili garraio pubiko gisa.

Siemens & Halske enpresak eraikitako Elektromotea bera lau gurpileko landau kotxe bat zen, 2,2 kWko bi motore elektrikorekin hornitua, horietako bakoitzak atzeko gurpil banari transmititzen zion mugimendua kate baten bidez. Garai horretan ez zen oraindik diferentzialik eskuragarri. Erabiltzen zuen tentsio-elektrikoa 550 Voltekoa zen, korronte jarraian. Elektrizitatea zuzenean ematen zen kable malgu baten bidez, zortzi gurpileko "kontaktu kotxe" baten bidez goiko kableetara konektatzen zena. Asmakizun horri *Kontaktwagen* izena eman zioten, gaur egun *trole* gisa ezagutzen duguna trolebus batean. Garai hartan zegoen zaldi potentzia erabilita, 12 kilometro orduko abiadura lortu zuen. Elektrizitatea emateko, Carl Ludwig Frischen ingeniariak dinamo baten bidez elektrizitatea ematen duen lurrun-makina bat eraiki zuen gertuko etxola batean.

Esperimentuak gaur egungo trolebus baten irizpide teknikoak betetzen zituen. Demostrazioaren ondoren, 1882ko ekainaren 20an ibilbidea guztiz desmuntatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Siemens History Site - Transportation» *web.archive.org* 2016-07-29 (Noiz kontsultatua: 2021-01-27).
2. ↑   «Siemens History Site - Mobilität» *web.archive.org* 2009-03-22 (Noiz kontsultatua: 2021-01-27).
3. ↑   «Versuchsstrecken des Berliner Oberleitungsbusses - Berliner Verkehrsseiten» *www.berliner-verkehrsseiten.de* (Noiz kontsultatua: 2021-01-27).
4. ↑   Kaye, David, 1929-.  (1988). *Old trolleybuses..*  Shire ISBN 0-85263-922-8. PMC 17838851. (Noiz kontsultatua: 2021-01-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q260878
* Commonscat Multimedia: Electromote

---

 |

* Wd Datuak: Q260878
* Commonscat Multimedia: Electromote
Mexikoko armarria.
**Mexikoko armarria** 1821an independentzia lortu ostean sortu zen. Honek *nopal* zuhaitz baten gainean kokatuta dagoen arrano beltz bat irudikatzen du, arrano beltz honek hatzapar batez suge bat harrapatuta eta jaten ari delarik. Mexikar kaktus mota hau azteken lurra eta uraren sinboloen gain altxatzen da. Armarri hau Mexikoko banderaren erdialdean kokaturik doa.

Berez, armarria azteken kondaira batean oinarrituta dago.

Aldaerak
--------

* (1821-1823)(1821-1823)
* (1823-1864)(1823-1864)
* (1864-1867)(1864-1867)
* (1867-1893)(1867-1893)
* (1893-1916)(1893-1916)
* (1916-1934)(1916-1934)
* (1934-1968)(1934-1968)
* (1968-gaur egun)(1968-gaur egun)
* Gobernuaren armarriaGobernuaren armarria
* Urre kolorezko presidentearen armarriaUrre kolorezko presidentearen armarria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170867
* Commonscat Multimedia: Coats of arms of Mexico

---

 |

* Wd Datuak: Q170867
* Commonscat Multimedia: Coats of arms of Mexico
Kokapena Mexikoko mapan.
**Mexikoko erdialdeko eskualdeko koroa, Mexikoko** **megalopolia** ere deitua, herrialdearen hego-erdialdeko eta ekialdeko eskualdeetan kokatutako hamar metropoli-eremuz osatutako megalopolia da. Termino hau lehen aldiz erabili zen 1996an.

Mexiko Erdialdeko Eskualde Koroa Mexiko Hiriak eta 5 estatuk osatzen dute: Tlaxcala, Hidalgo, Morelos, Puebla eta Mexikoko Estatua ; Horrez gain, 16 lurralde mugaketa eta 225 udalerri ditu. 

2015ean bere biztanleria hogeita hamahiru milioi biztanlekoa zen  eta 2020an 34.905.667 biztanle zituen (nazioko biztanleriaren % 27,77), eta horrek Mexikoko eta Latinoamerikako biztanle gehien biltzen duen eremua bihurtzen du. bbbb

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   UniradioInforma. *La Megalópolis.* .

Kanpo estekak
-------------

* Biztanleriaren Kontseilu Nazionala.
* Estatistika eta Geografia Institutu Nazionala.
* Megalopoliak Mexikon.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q428345
* Commonscat Multimedia: Mexico City megalopolis

---

 |

* Wd Datuak: Q428345
* Commonscat Multimedia: Mexico City megalopolis
Sir Mordreden erretratua
**Sir Mordred** edo soilik **Mordred** (galesez: *Medrawd, Medraut* edo *Medrod*), zeltiar mitologiako pertsonaia bat da, Artur erregea eta bere arreba Morganaren intzestuzko semea. Artur, bere arrebarekin oheratu zela ohartu zenean, Herodes Handiak erabakitako antzeko lege bat onartuz bere seme hau hiltzen saiatu zen. Lege honek garai horretan jaiotako haur guztiak, txalupa batean utziak izan behar zirela zioen. Baina Mordredek bizirautea lortu zuen, eta bere izeba Morgausek hazi zuen. Morgausek, Mordred jada heldua zenean, Artur erregearen gortera bidali zuen. Honek, sekula ez zuen seme bezala onartu, ezta oinordeko bezala ere.

Ginebra erregina eta Lancelot zalduna erorrarazteko gorteko azpijokoetan parte hartu zuen. Artur eta Lanzeloten arteko gerrak eragindako erresumaren ahuldadea, errege bezala aldarrikatzeko probestu zuen. Honek, bere aldekoen eta Arturren aldekoen gerra bat eragin zuen. Aita eta semea, Camlanngo guduan borrokatu ziren, eta Arturrek Mordred hil zuen, baina lehenengoa oso larriki zauritua geratu zen, hil egin zen, eta bere arreba Morganak eraman zuen Avalon uhartera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q81109
* Commonscat Multimedia: Mordred

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 13394485
* GND: 129663506
* LCCN: sh85087236
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q81109
* Commonscat Multimedia: Mordred


| Mitologia zelta |
| --- |
|  **Irlandar mitologia**: Ulsterko zikloa • Fenian zikloa • Ziklo mitologikoa • Ziklo historikoa • Tuatha Dé Danann • Fomoré • Cúchulainn • Clurichaun • Táin Bó Cúailnge • Lebor Gabála Érenn • Fionn Mac Cumhaill • Fianna • Oisín • Leprechaun • Tír na nÓg • Banshee • Fir Bolg • Deirdre • Bran mac Febal • Amergin • Far darrig • Conmáel • Dagda • Daurblada • Dian Cecht • Dullahan • Eber Finn
 **Eskoziar mitologia**: Ulsterko zikloa • Finn eta Fianna • Dál Riata
 **Galestar mitologia**: Mabinogion • Mabinogiko lau adarrak • Lludd eta Llefelys • Culhwch eta Olwen • Taliesinen liburua • Galestar triadak
 **Bretainiar mitologia**: Ankou • Ys • Korrigan • Bugul Noz • Annard Noz • Morgen
**Arturiar zikloa**: Bretainiako materia • Artur errege • Merlin • Lantzelot • Exkalibur
**Zelta jaiak**: Samhain • Imbolc • Bealtaine • Lughnasadh
**Beste batzuk**: Druida • Bardo • Vate |
Quetzalcoatl-Ehécatlen irudia Borgia Kodexean
Nahuatlez **ehecatl** hitzak soilik *haizea* esan nahi du. Azteka mitologian eta Erdialdeko Amerikako beste herri batzuentzat Ehecatl haizearen jainkoa zen. Ohi Quetzalcoatl edo lumadun sugearen manifestazioetako bat bezala interpretatzen da, Ehecatl-Quetzalcoatl izena hartuz, bizidunen hatsean eta landaketetarako euridun hodeiak dakartzaten haizexketan agertuz. Sorkuntzako jainkorik nagusienetako bat da, baita munduaren sorreraren mitologietako heroi kulturala ere.

Bere hatsak Eguzkiaren mugimendua abiarazten du eta euria iragarri eta alde batera egiten du. Bizitza ematen dio bizirik ez duenari. Mayahuel izeneko neska gizaki batetaz maitemindu zen eta gizadiari maitatzeko ahalmena eman zion, Mayahuelek jainkoaren pasioari erantzun ahal ziezaion. Bere maitasuna zuhaitz eder batez sinbolizatua izan zen, Ehecatl lurrera iritsi zen tokian hazten dena.

Azteka mitoaren arabera, bosgarren eguzkia sortu ondoren, hau zeruko toki batean geldi zegoen, Ilargia bezala, Ehecatlek putz egin eta abian jarri zituen arte.

Ohi moko formako aho mozorro batekin irudikatzen zen. Mozorro horrekin euriaren jainkoa zen Tlalocentzako eta euriaren jainko txikiagoak ziren Tlaloqueentzako bidea garbitzen zuen. Batzuetan bi mozorrorekin irudikatzen zen. Marraskilo bat du paparrean, haizea marraskilo hori jotzeko erabiltzen baita eta haizearen soinua irudikatzen du.

Ehecatlen omenezko monumentua Pino Suárez geltokian
Bere tenpluek ohi zirkulu forma izaten zuten, haizearekiko erresistentzia gutxiago izateko eta bere zirkulazioari laguntzeko. Batzuetan lau puntu kardinalekin lotzen zen, haizea hara eta hona baitabil norantza guztietan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  ↑ Taube, Karl A.: *Aztec and Maya Myths*. University of Texas Press, 1993,31 or. ISBN 0-292-78130-X, 9780292781306.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1124258
* Commonscat Multimedia: Ehecatl

---

 |

* Wd Datuak: Q1124258
* Commonscat Multimedia: Ehecatl
San herriko kide bat, egungo ehiztari-biltzaileen adibidea.
**Ehiztari-biltzaileak** dira landare eta animalia jangarrietatik elikadura nagusia eskuratzen duten gizarteak, gehienetan ibiltariak direnak. Nolanahi ere, ehiztari-biltzaileen eta beste jendarte mota desberdinen arteko aldea garbi zehaztea zaila da, zeren egungo zein lehengo gizarte frankok ehiza-bilaketa eta beste estrategia batzuk (landareak edo animaliak etxekotzea) batera erabiltzen baitituzte.

Gizakien lehenengo ekonomia mota ehiztari-biltzailea izan zen. Alabaina, K.a. 8000 inguru hainbat tokitan (Mesopotamia eta Txinan) eta geroago beste toki batzuetan nekazaritza (eta geroxeago abelzaintza) sortu zen, Neolitoko Iraultza deritzon prozesuan. Sorleku horietatik emeki-emeki zabalduz joan zen gizarte horien elikadura etxekotutako animaliengan eta landareetan oinarritu arte. Hala eta guztiz ere, nekazaritza-abelzaintzaren eredua ez zen leku guzti-guztietan nagusitu, batzuetan zenbait ehiztari-biltzaile isolaturik bizi zirelako (Amazoniako zenbait triburekin gertatu den bezala), eta beste batzuetan, eredu berria iritsita eta ezagututa ere, ehiztari-biltzaileek hala nahi ez dutelako (iparraldeko Australiako hainbat aborijenekin gertatu den bezala).

Gaur egun ehiztari-biltzaile bakan batzuk (gero eta gutxiago) geratzen dira Afrikan edo Ginea Berrian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27443
* Commonscat Multimedia: Hunter-gatherers

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4066097-7
* LCCN: sh85063134
* AAT: 300391448

 |

* Wd Datuak: Q27443
* Commonscat Multimedia: Hunter-gatherers