recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bertrand aintzira** jatorri glaziarreko ur-masa bat da, Txileko Patagonian dagoena, Carlos Ibáñez del Campo jeneralaren Aysén eskualdean.  Aintzira honek 48,1 km²-ko azalera du. Bere drainatzea Baker ibaiaren iturburuan aintzirak eratzen duen inbutu batean gertatzen da. Bere erdigunea koordenatu hauetan dago: 46°55'17.85"S 72°51'16.30"W.

Deskribapena
------------

Bertrand aintzira jatorri glaziarra du. Andeetako mendilerroko mendiz eta glaziarrez inguratuta dago. Ozeano Barean isurtzen da Baker ibaiaren bidez, Txileko ibairik handiena. General Carrera aintziraren hegoaldeko sektorean jaio zen. Ilargierdi-formakoa da, muturren arteko 19 km luzera osoa du —General Carrera aintziratik Baker ibaiaren sorguneraino—; bere zabalera maximoa 7 km ingurukoa da.

Erregimen plubio-nibala du, eta bertan uholde handienak udako hilabeteetan gertatzen dira, eta glaziarren urtzearen ondorioz elikatzen dute, Ipar Patagoniako Izotz eremuan eta aintzira inguratzen duten mendietan sortuak, adibidez. Pascal glaziarra edo Newbold elurtegia, El Álamo ganadutegiaren gainean zintzilik, erdi-mendebaldeko aintziraren ertzean. Bere adarren artean, Negro eta Plomo aintzirak ere nabarmentzen dira, azken hori Soler ibaiak elikatzen duena.

Inguruko klima hotza da, eta haizetsua. 1971n eta 1991n, Hudson sumendiaren erupzioak kalteak eragin zituen eremu honetan, zeinaren ekonomia batez ere ardi hazkuntzan oinarritzen baita.

Hainbat mendilerroz inguratuta dago, Contreras mendilerroa —San Rafael Laguna Parke Nazionalean— eta Soler mendilerroa nabarmenduz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Muñoz, María Dolores, Leonel Pérez, Rodrigo Sanhueza, Roberto Urrutia y Adriano Rovira.  (diciembre de 2006). «Los paisajes del agua en la cuenca del río Baker: bases conceptuales para su valoración integral» *Revista de geografía Norte Grande* (36): 31-48. ISSN 0718-3402..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q576862
* Commonscat Multimedia: Bertrand Lake

---

 |

* Wd Datuak: Q576862
* Commonscat Multimedia: Bertrand Lake
**Urkatua** arkatza eta paperaz jokatzeko mahai-joko bat da. Jokatzeko, pertsona batek hitz bat (zenbaitetan, erranaldi bat) pentsatzen du, eta jokalariek hitza zein den asmatu beharko dute.

Jokoaren izena jokoan zehar marrazten den urkaturiko gizakiaren iruditik datorkio. Irudia bukatzeak jokalariek jokoa galdu dutela adierazten du.

Jokoaren mekanika
-----------------

Martxan den joko baten adibidea (soluzioa Wikipedia da).
Bi pertsona edo gehiagok joka dezakete. Batek hitz edo erranaldi bat pentsatuko du, eta sekretupean atxikiko. Gainontzekoek hitz sekretua zein den asmatu beharko dute, letrak proposatuz.

Hasteko, hitza pentsatu duenak hitz horren hizkiak idazteko hutsuneak marraztuko ditu, jokalariei hitzak zenbat hizki dituen aditzera emanez. Ondoren, jokalariek letrak proposatuko dituzte, txandaka.

* Proposaturiko letra soluzioaren zati bada, hitza pentsatu duenak dagokion hutsunean idatziko du (arau ohikoenen arabera, hizki hori behin baino gehiagotan agertzen bada guztiak idatzi behar ditu).
* Proposaturiko hizkia ez bada soluzioan, hitza pentsatu duenak marra bat marraztuko du. Marra hori urkatuaren marrazkiaren parte da (letra ezegokiak zein diren oroitzea jokalarien esku gera daiteke, edo denen bistan idatzi).

Edozein jokalarik, bere txandan, hizkia erran beharrean hitza edo soluzioa erran dezake. Huts eginez gero, marrazkiari marra bat gehituko zaio.

Letrak proposatuz, hitza eta urkatuaren marrazkia gero eta osatuagoak egongo dira, bietako bat guztiz osatzen den arte. Azken kasu horretan, jokoa bukatzen da.

Jokoa irabazteko, jokalari batek soluzioa erran eta asmatu behar du, bere txandan. Hutsegiteen ondorioz marra guztiak marrazten badira (urkatuaren irudia burutuz), jokalariek partida galtzen dute, eta hitza pentsatu duenak, irabazi.

Marrazkia, normalki, urkamendian zintzilik den gizaki baten irudi sinplifikatua da. Marrazkiaren itxura zehatza eta marrazkia osatzeko behar diren marra kopurua, ordea, ez dira finkoak, eta tokia eta egoeraren arabera aldatzen dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q460875
* Commonscat Multimedia: Hangman (game)

---

 |

* Wd Datuak: Q460875
* Commonscat Multimedia: Hangman (game)
Noirmoutier uharteko bide lasterra (Vendée)
**Bide lasterra** errepide mota bat da.

Espainian, galtzada bakarra eta mugakide diren jabegoetara sarrera mugatuak dituen errepidea da, Errepideen 25/1988 legearen arabera, uztailaren 29koa. Autobide eta autobiak bezala ez dute beste bide, trenbide, komunikabide edo bide-zortasunik gurutzatuko. Bide lasterrak ohiko errepideek ez dituzten ezaugarriak ditu, eta abiadura eta erosotasun hobea onartzen du.

Frantzian, autobideen baldintza guztiak betetzen ez dituzten errepideak dira, baina zirkulazio norabide ezberdinetarako galtzada bereiziak eta mugakide diren jabegoetara sarrera mugatuak dituzte. Hau da, Espainiako autobien baliokideak dira.

Ikus, gainera
-------------

* Autobide
* Autobia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q159184
* Commonscat Multimedia: Expressways

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph667877

 |

* Wd Datuak: Q159184
* Commonscat Multimedia: Expressways
**Bidean** Ken Zazpi taldearen bigarren diskoa da, 2003an Gor Diskak diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa.

Disko honen musika estiloak rockaren ohiko osagaiak ditu. Taldearen beste disko batzuekin alderatuta, "*Bidean*"-en gai gehienak oso rockeroak dira, soinu eta erritmoari dagokionez. Salbuespenak badaude ere -"*Ilargia*" eta "*Haizea*", esaterako- taldeak zirrikitu gutxi uzten dio disko honetan musika melodiko eta bigunari: "*Besarkatu*", "*Bidean*", "*Debekatuta*", "*Iluntzean*" eta "*Amorrua*" , besteak beste, doinu indartsu eta erritmo biziko gaiak dira, rockaren muina eta mamia zorrotz gordetzen dutenak.

Diskoan taldearen bi mugarri garrantzitsuak agertzen dira, arrakasta itzela lortu zuten bi abesti: "*Haizea*" eta "*Ilargia*". Urte luzeetan bi gai horiek ezinbestekoak izango dira Ken Zazpiren zuzeneko kontzertuetan ("*Ilargia*"ren bertsio bat katalanez ere grabatu zuten geroago). "*Iluntzean*" eta "*Gutuna*" abestiek, aurrekoen arrakasta-maila lortu ez bazuten ere, kutunak ere izan dira taldearentzat, ohiko errepertorioan behin baino gehiagotan azaltzen baitira.

Gaiei dagokionez, amodiozkoak nagusitzen dira disko honetan: galdutako maitasunaren inguruan jarduten dute "*Haizea*"n ("ez zaitut inola berriz galdu nahi laztana, baina goizeko ilargia bezala nigandik urruntzen zara"), "*Ilargia*"n ("esaiozu euriari berriz ez jausteko, esan bakardadeari gaur ez etortzeko"), eta "*Gutuna*"n; kutsu politikoa dute beste batzuek: zapaldutako abertzaletasunaz "*Debekatuta*"n ("berriro erakutsiko diegu gure ondorengoei mapetan ez den Herria maitatzen") eta Palestinako errepresioaz "*Amorrua*"n. Ezinegon eta atsekabea islatzen dira "*Besarkatu*"n ("burua su bihurtzen den gau beltzetan gerta daitekeenaren beldurretan") eta nerabe baten barne-oinazea "*Iluntzean*"en ("Mundakako portuan zigarro bat eskuan, urrutira ihesi doa olatu gainean; bere izarra aurkitu, gehiago ez sufritu, irribarre egin, bizirik sentitu")

Bere bigarren disko honek ospea eta arrakastaren ateak zabaldu zizikion Ken Zazpiri, hortik aurrera kontzertu eta zuzeneko emanaldien kopurua asko ugaritu baitziren. 20.000 ale inguru saldu ziren eta "Atzo da bihar" diskoarekin irekitako bidea nabarmen sendotu zuen talde gernikarrak.

Kantuen zerrenda
----------------

1. Besarkatu
2. Bidean
3. Deiaren zain
4. Haizea
5. Iluntzetan
6. Barretan
7. Ilargia
8. Debekatua
9. Amorrua
10. Gutuna
11. Zerraila

Taldekideak
-----------

* Eñaut Elorrieta: gitarra eta ahotsa
* Jon Mikel Arronategi: gitarra eta ahotsa
* Igor Artzanegi: baxua
* Beñat Serna: gitarra
* Iñaki Zabaleta: teklatua
* Jon Fresko: bateria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255158

 |

* Wd Datuak: Q12255158
Jarraian, **Vietnamgo Gerrari buruzko filmak** eta euren ezaugarriak ageri dira.

Filmeen ezaugarriak
-------------------

AEBen interbentzioak porrot egin zuen, baina Vietnamgo gerraren amerikanizazioak arrakasta izan zuen, gatazkaren pertzepzioari dagokionean behintzat. Galdu arren, estatubatuarrek jaso eta zabaldu dute Vietnamgo Gerraren berri.

Film zerrenda
-------------

### Amerikarren ikuspegia duten filmak

*The Deer Hunter* (Michael Cimino, 1978), *Apocalypse Now* (Francis Ford Coppola, 1979), *Full Metal Jacket* (Stanley Kubrick, 1987), *Good Morning, Vietnam* (Barry Levinson, 1987), *Platoon* (Oliver Stone, 1986), *Born on the Fourth of July* (Oliver Stone, 1989), *Casualties of War* (Brian de Palma, 1989) edo *Jacob's Ladder* (Adrian Lyne, 1990) dira Vietnamgo Gerrak zineman emandako emaitzarik bikainenetako batzuk.

*The Green Berets* (John Wayne, 1968), *Rambo: First Blood* (Ted Kotcheff, 1982) eta beste batzuek propaganda antikomunista handia eta interes historiko txikia dute. Gerraren kaosa eta desmitifikatzea zorrotz eta kritiko jorratzen dute lan batzuek, sotiltasun gutxiko patriotismoa saltzen dute beste batzuek, eta badira gerra akzio bizirako aitzakia huts gisa erabiltzen duten filmak ere. Baina guztiek estatubatuarrak dituzte protagonista, guztiak daude haien ikuspuntutik eginak.

### Ipar vietnamdarren ikuspegia duen eleberria

1991n Bao Ninh soldadu ipar vietnamdar ohiak *Thân phân của tình yêu* eleberria argitaratu zuen, gerran bizitakoak bilduz. 1994an ingelesezko itzulpena argitaratu zen (*The Sorrow Of War*), 1997an frantsesezkoa (*Le chagrin de la guerre*) eta 2007an gaztelaniazkoa (*El dolor de la gerra*). Horrenbestez, ipar vietnamdarren ikuspegia ezagutzeko eskura dagoen aukera bakarrenetakoa da. Ez da kontakizun objektiboa eta ez die erantzunik gabeko galdera guztiei erantzuten. Nobela bat da, autobiografikoa izan arren. Baina ez du garaileen bandoa edertzen; alderdikeriarik gabe jasotzen ditu ipar vietnamdarren akatsak eta indarkeriak ere. Eta Vietnamgo Gerraren bertsio amerikanizatua zertxobait zabaltzeko aukera ematen du.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  Nagore Irazustabarrena, «Gatazka amerikanizatuaren oinarriak», *Argia*, 2014-10-19, CC-BY-SA lizentzia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3745434
* Commonscat Multimedia: Vietnam War films

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85143293

 |

* Wd Datuak: Q3745434
* Commonscat Multimedia: Vietnam War films
Museoan jasotako Boteroren lan bat.
**Botero Museoa** Bogotáko La Candelaria gune historikoan dagoen erakundea da. Neurri batean Fernando Botero artistak Kolonbia Errepublikako Bankuari emandako lanak biltzen ditu baina baita ere artistaren bilduma pertsonalaren lanak. Besteak beste, artista hauen lanak ikus daitezke: Balthus, Georges Braque, Marc Chagall, Salvador Dalí, Joan Miró, Pablo Picasso, Sonia Delaunay, Claude Monet eta Henri Matisse. Museoa 2000. urtean sortu zen. Sarrera irekia da eta urtero 500.000 bisitari jasotzen ditu.

Fernando Boteroren lanak
------------------------

Nahiz eta nazioartean ospetsuak diren egileen lanak bildu, museoaren elementu erakargarriena Boteroren beraren lanak dira. Han bildutako bere lanak 123 inguru dira: olioak, marrazkiak, eskulturak, e.a. Lan gehienak azken urteetan egindakoak dira. Artistaren obra goiztiarra Bogotáko Kolonbiako Museo Nazionalean ikus daiteke.

Bilduman Leonardo da Vinciren "Monalisa"ren bertsioa dago; baita Kolonbiako biolentziari buruzko lehen multzoa: *Pablo Escobar*, *Tirofijo*, *Carrobomba*, *La masacre de Mejor Esquina*, ea.

Iruditegia
----------

* Claude Monet. Amsterdamen Geldersekade neguan, 1871-1874.Claude Monet. *Amsterdamen Geldersekade neguan*, 1871-1874.
* Eugène Boudin. Trouvilleko portua, 1884.Eugène Boudin. *Trouvilleko portua*, 1884.
* Gustave Caillebotte. Gennevilliersen ordokia, 1884.Gustave Caillebotte. *Gennevilliersen ordokia*, 1884.
* Camille Pissarro. Louvre, goiz lanbrotsuan, 1901.Camille Pissarro. *Louvre, goiz lanbrotsuan*, 1901.
* Edgar Degas. Emakumea bainuan, 1902.Edgar Degas. *Emakumea bainuan*, 1902.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Museoaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3329100
* Commonscat Multimedia: Museo Botero

---

 |

* Wd Datuak: Q3329100
* Commonscat Multimedia: Museo Botero
Vatikano Hiriaren maketa, botere tenporalaren mugekin
**Botere tenporala** aita santu batek Vatikano hiritik duen botere politiko eta gubernamentala da, nahiz eta hiri honetako beste agintari batzuen boterea izendatzeko ere erabil daitekeen. Botere tenporala deritzo ez delako *betierekoa*, hau da, ez delako botere izpirituala bezala, Eliza Katolikoaren gain egiten dena.

Botere tenporal horren ondorioz aita santuen lurraldeak egon daitezke, gaur egun Vatikano Hirira mugatua, baina aitzina Aita Santuen Lurraldeak bezalako estatu oso batekin. Garai hartan txanpon eta legelaritza propioa zuten, beste mundu estatuek bezala. Batzuen ustez estatu hauei teokrazia deitu behar zaie. Historialari batzuen iritziz Karlomagnoren koroatzea, 800ean, Eliza Katolikoaren botere tenporalaren internazionalizazioa izan zen.

Botere tenporalak politika internazionala ere egiten du, estatuak kristauak izan edo ez. Arrazoi praktikoak direla eta, 1870eko irailaren 20an aita santuaren botere tenporala amaitu egin zen, Italiako armada Erroman sartu eta Risorgimento izeneko mugimenduarekin bukatu zenean. Formalki 1929ko Letrango Tratatuan bukatu zen, Vatikano Hiria eta Italiaren arteko konkordatoa sinatu zenean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q929806
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85104881

 |

* Wd Datuak: Q929806
Herbehereetako Flevopoldera 970 km2-koa da. Munduko lurrez berreskuratutako uharterik handiena da.
**Uharte artifiziala** baliabide naturalez osatu beharrean jendeak eraikitako uhartea da. Uharte artifizialak tamainaz alda daitezke, eraikin edo egitura baten zutabe bakarrari eusteko soilik berreskuratutako uharte txikietatik hasi eta komunitate eta hiri osoak onartzen dituztenetara. Hasierako uharte artifizialak ur geldietan zeuden egitura flotatzaileak edo sakonera gutxiko uretan altxatutako egurrezko edo egitura megalitikoak zeuden.

Mundu osoan
-----------

Planeta osoko herrialde askok uharte artifizialak eraiki dituzte hainbat metodo eta helbururekin. Gaur egun ezagunenak Dubain (Arabiar Emirerri Batuak) daude. Horien bidez mundu guztiaren arreta erakarri eta dirutza aberatsak erakarri nahi dituzte. Beste kasu batzuetan, lurrean lekurik ez duten azpiegiturak sortzeko erabiltzen da. Japoniak, esaterako, lau aireportu ditu uharte artifizialetan: Kansai (1994), Chubu (2005), Kobe eta Kitakyushu (2006). Kansaikoak, Osakako Badian, 1995eko Kobeko lurrikara suntsitzaileari eta hamaika tifoiri egin die aurre. American Society of Civil Engineers erakundeak mende honetako ingeniaritza zibilaren hamar lorpen handietako bat dela esan du. Japonia herrialdeak, gainera, beste uharte artifizial batzuk ere baditu bere kostaldean, populazioa zabaltzeko toki gisa; azken hau mundu osoko uharte artifizial gehienen helburua da. 

Europan, Herbehereek, beren lurraldearen zati handi bat itsasoari irabazi dion herrialdeak, uharte artifizial eredugarriak garatu ditu erabilitako teknologiari dagokionez. Amerika, bestetik, uhartetxo artifizialez josita dago. Estatu Batuetako zenbait hirik dituzte eraikin horietako batzuk, hala nola San Frantzisko, Miami, Chicago, New York eta Seattle. Kanadan oso ezaguna da Notre-Dame uhartea, Montrealen; Hego Amerikan, Panaman, Perun edo Bolivian ere antzeko uharteak daude ere bai. 

Euskal Herrian Gaviota gas-plataforma dago.

Iruditegia
----------

* Kansai nazioarteko aireportua espaziotik ikusita.Kansai nazioarteko aireportua espaziotik ikusita.
* Jumeirah palmondoa Dubain.Jumeirah palmondoa Dubain.
* Gaviota gas-plataforma Bizkaian.Gaviota gas-plataforma Bizkaian.
* Northstar uhartea, Beaufort itsasoan petrolioa zulatzeko uharte artifiziala.Northstar uhartea, Beaufort itsasoan petrolioa zulatzeko uharte artifiziala.
* Sealandeko Printzerria, uharte artifiziala Ipar itsasoan.Sealandeko Printzerria, uharte artifiziala Ipar itsasoan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Uharte flotatzaile

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13691
* Commonscat Multimedia: Artificial islands

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4202259-9
* AAT: 300386969

 |

* Wd Datuak: Q13691
* Commonscat Multimedia: Artificial islands
**Tus** (persieraz توس edo طوس), antzinako denboretan **Susia** (antzinako grezieraz: Σούσια), Irango Razavi Khorasan probintzian, Mashhadetik 25 km ipar-mendebaldera, dagoen antzinako hiria da.

Persiar testu mitologiko batzuek diotenez, hiria Iamshid, *Xahname* liburuan jasota dagoenez laugarren errege handiak sortu zuen eta, suntsitua izan ondoren, Tus heroia, Nowzarren semea eta Manuchehrren biloba, izan zen berreraiki zuena. Heroi honengandik hartzen du bere izena.

Zetaren Bideko hiri garrantzitsua izan zen, Mashhadek ordezkatu zuen arte. K.a. 330ean Alexandro Handiak konkistatu zuen.

Al-Ghazali (1058-1111), islamiar teologo eta filosofo handia, bertan jaio eta hil zen

Toki turistikoak
----------------

Tuseko toki turistiko nagusienak, persiar olerkari garrantzitsuenetako bat izan zen Ferdowsiren mausoleoa, eta Tuseko gotorlekuko (*Arg e Tus*) hondakinak dira, azken hauek sasanidar garaikoak.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Susia (Tus) Livius.org
2. ↑  The Zarrinkafsch (Bahman-Qajar) Family Zarrinkafsch-bahman.org

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q681427
* Commonscat Multimedia: Tus, Iran

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132975443
* **Ondare historikoa**
* Patrimonio Nacional de Irán: 1758

 |

* Wd Datuak: Q681427
* Commonscat Multimedia: Tus, Iran
**Uharteko markesaren jauregia** Nafarroako Tutera udalerrian dagoen XVIII. mendeko jauregi barroko bat da. Tuterako Alde Zaharrean dago, bere bi fatxada Mercadal eta Herrería kaleetara begira daude. Gaur egun Liburutegia eta Udal Artxiboaren egoitza da.

1989an Nafarroako kultura ondasuna izendatua izan zen.

Historia
--------

Uharteko markesaren jauregia 1742-1745 artean eraiki zen. 1986ean zaharberritua, 1987tik aurrera Liburutegia eta Udal Artxiboaren kokalekua da.

Eraikina
--------

Eraikin barroko honetan Mercadal kalera begira dagoen fatxadako barroko estiloko margoak nabarmentzen dira, bai eta bere eskailera inperial bikoitz harrigarria ere. Eraikina hamabi ganga txikiz osatutako estalki batek estaltzen du, bere kupula eliptikoa eta linternaduna da, eta aingeruekin apaindutako petxina ere baditu. Bertan, San Adriango markesen zalgurdia gordetzen da, XVIII. mendeko rococo estiloko frantziar berlina bat da.

Ikus gainera
------------

* Tuterako historia

Ikus gainera
------------

* Nafarroako kultura ondasunak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6058583
* Commonscat Multimedia: Palacio del Marqués de Huarte

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316732692
* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0006921

 |

* Wd Datuak: Q6058583
* Commonscat Multimedia: Palacio del Marqués de Huarte


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |
**Visesa** (Vivienda y Suelo de Euskadi, S.A. - Euskadiko Etxebizitza eta Lurra, EA izenpean sortu zen 1990ean, Gasteizen, otsailaren 6ko 29/1990 Dekretuaren —258/1989 Dekretua, azaroaren 21ekoa, sozietate publikoa sortzekoa, aldatu zuena— bidez) Eusko Jaurlaritzari atxikitako sozietate publikoa da, eta haren helburu nagusiak dira Euskal Autonomia Erkidegoan kalitatezko etxebizitza babestuak sustatzea eta hiri-berroneratzeko proiektuak burutzea, gizarte-sektore guztietan etxebizitza duinaz gozatzeko eskubidea gauzatzen lagunduz.

Visesa 1990ean eratu zen, eta 1992an hasi zen haren jarduera. Jardunean izan den lehenengo 25 urteetan, 12.000 etxebizitza baino gehiago sustatu ditu Euskadinl Autonomia Erkidegoan. Horrek Euskadiko etxebizitza-sustatzaile nagusi bihurtu du.

Etxebizitza babestuak sustatzeko jarduerari dagokionez, proiektu hauetan dihardu, besteak beste: Zorrotzaurre penintsularen eraldaketa, Boluetan orain arte Passivhaus estandarren arabera egindako eraikinik altuena, Gasteizko Koroatze auzoaren hirigunearen birgaitzea eta Sestaoko Vega Galindo industrialdearen hiri-berroneratzea.

Ikuspegi ekonomikotik, 37 milioi euro inguruko kapitala du eta Eusko Jaurlaritzak berak (% 78,63), Kutxabankek (% 18,59) eta Euskadiko Kutxak (% 2,78) harpidetuta dago. Visesak balantze saneatua du, eta, horrek aukera ematen dio babes ofizialeko etxebizitza politikaren trakzio-elementutzat jarduteko eta bere burua finantzatzeko, Eusko Jaurlaritzarentzat finantza-karga izan gabe.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Sortzeko Dekretua» (PDF) *Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkaria*.
2. ↑    *Gardentasun ataria. Ekonomia eta finantza informazioa.* .

Kanpo estekak
-------------

* Visesa official webgune ofiziala.
* Eusko Jaurlaritzaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q50680704

 |

* Wd Datuak: Q50680704
**Beaver konderria** (ingelesez: *Beaver County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Beaver da. 2010eko zentsuaren arabera 5.636 biztanle zituen, Beaver kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Beaver konderriak 4.707,33 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,35 ura dira. Beste 4.699,98 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,2 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.636 pertsonetatik 5.448 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.135 dira. 31 beltzak edo afroamerikarrak. 55 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 89 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485047
* Commonscat Multimedia: Beaver County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133678048
* **Lekuak**
* OSM: 1820056
* TGN: 2001626

 |

* Wd Datuak: Q485047
* Commonscat Multimedia: Beaver County, Oklahoma
**Beningo brontzeak** mila pieza baina gehiagoz osatutako metazlezko plaza eta eskultura oroigarrien bilduma bat da, jatorriz Beningo Erresumako errege jauregian zeuden. XIII. mendean edoek sortu zituzten eta 1897an britainiarrek pieza gehienak bereganatu eta gaur egun Britainiar Museoan ikusgai daude, hain zuzen ere, Afrika saileko 25. aretoan, gainontzeko piezak museo ezberdinetan sakabanatuak daudelarik.

Beningo brontzeek garaiko europarrek Afrikako kulturarekiko eta tribuen artearekiko harreta bereganatu zuten. Hasiera batean, europarren ustetan "basatiak" ala "kultura zaharkitua" zuten jendeak horrelako artelan garatuak egitea ezinezkoa edota harrigarria izan zen. Metalurgiaren ezagutza portugaldarrengandik bereganatu ote zuten ere pentsatu zen. Gaur egun brontzeak XIII. mendetik aurrera egin zirela, eta gehienak XV-XVI. mendeen artean burutu zirela jakina da. Brontzeen sorkuntza garairik oparoenak Esigieren erregealdia (1550) eta Eresonyen erregealdian (1735-1750) izan ziren.

Nahiz eta multzo guztiak «Beningo brontzeak» izendapen orokorra jaso izan, piezak guztiak ez dira brontzezkoak: latoi, edota brontze eta latoi nahazketaz eginirikoak ere badaude; bai eta zurez, keramikaz, marfilez eta beste zenbait materialez egindakoak ere. Argizari galduaren teknikaz eginak daude eta teknika honen bitartez egindako pieza onenatzat jo ohi dira.

Kanpo estekak
-------------

* Beningo Brontzeak. Britainiar Museoa **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q248101
* Commonscat Multimedia: Benin bronzes

---

 |

* Wd Datuak: Q248101
* Commonscat Multimedia: Benin bronzes
**Ben & Jerry's Homemade Holdings Inc.**, **Ben & Jerry's** izenez ezagunagoa; izozkiak, jogurt izoztuak eta sorbeteak ekoizten dituen enpresa da.

Historia
--------

1966an, Vermonten, Long Island (AEB), Ben Cohen eta Jerry Greenfield nerabeek elkar ezagutu zuten eskolan. Hamaika urte geroago, 1977an, bien etorkizuna ez zegoen batere garbi: Ben lanean ari zen presazko janari enpresatik bota zuten; Jerryk medikuntza fakultatean sartzeko asmoa zeukan, baina unibertsitateak bigarrenez atzera bota zuen haren eskaera.

Jerry Greenfield eta Ben Cohen 2010ean.
Ben & Jerry's Amsterdamen.
Beste zereginik gabe, izozkiak egiteko posta bidezko ikastaroa egin zuten Pennsylvaniako Unibertsitatean, garaiko bost dolarren truke. Sorterrian, Vertmonen, gasolindegi zahar bat hartu eta izozki denda abiarazi zuten 1978an. Negozioari izena jartzerakoan, bikoteak ez zuen ahalegin berezirik egin: **Ben & Jerry’s**. Berehala, tokiko merkatuan zirrikitua zabaldu zuten. Txokolate, intxaur edo fruta zati handiak zituzten izozki haiek arrakasta zuten.

Izozkiak egiten onak ziren, baina kontuak egiten ez zeukaten esperientziarik. Negozioa zabaldu eta bi hilabetera, behin-behinean, izozki denda itxi zuten; eta kartel bat ipini zuten atean: "*Itxita gaude, dirua irabazten ari garen ala ez egiaztatu bitartean*". Dirua galtzen ari ziren. Bost dolarreko ikastaroa ez bezala, hasierako inbertsioa –12.000 dolar– garesti atera zitzaien. Buelta eman nahi bazioten, salmentek gora egin behar zuten. Orduan, Benen Volkswagen furgoneta zaharra hartuta, izozkiak banatzen hasi ziren. Gainera, egun bereziak antolatu zituzten, karitatezko ekintzekin bat egin zuten irudia hobetzeko eta, pixkana-pixkana, enpresa hazten hasi zen.

2000. urtetik Unilever kontsumo ondasunen multinazionalaren parte da Ben & Jerry’s. 38 herrialdetan hedatu da, 180.000 langile baino gehiago ditu eta 2006an ia 40.000 milioi euro fakturatu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Irazustabarrena, Nagore.  (2013-07-14). «Inoizko bost dolar etekintsuenak» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q816412
* Commonscat Multimedia: Ben & Jerry's

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127947570
* LCCN: n88114603
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q816412
* Commonscat Multimedia: Ben & Jerry's
Fitxategi:WaterWorldWaterpark-AyiaNapa.jpgUr parke bat
**Ur parkeak** aisialdi zentru jendetsuak dira, urarekin zerikusia duten jolas eta atrakzioekin hornituak. Hitz batean esanda, lagunekin edo senideekin segurantza osoz, orduak eta orduak ondo pasatzen igarotzeko zentruak dira. Munduko toki guztietan daude, tokiko klima edozein dela ere. Herri eta hirietatik gertu edo euren barnean egon daitezke. Egun, parke hauen muntaia lanei buruzko laguntza eman dezaketen enpresak daude. Baita gai konkretu bati buruzkoak egin edo aurreproiektuak...

Oinarrizko osagaiak
-------------------

Ur parke baten atrakzio eskaintza oso zabala izan daiteke, hartzen duen azaleraren, kokapenaren, negozio ideiaren... araberakoa izan daitekena. Dena dela, bere oinarrizko osagaietako batzuk, honako hauek dira:

* *Txirrista*
* *Igerilekua*
* *Umeentzako jokoak*
* *Ibai motel eta azkarrak*
* *Toki administratiboak*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q740326
* Commonscat Multimedia: Water parks

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 121183566 (data)
* NKC: ph499509

 |

* Wd Datuak: Q740326
* Commonscat Multimedia: Water parks
**Uraeusa** edo **ureusa**, Antzinako Egiptoko mitologian, jainko eta faraoien babesle bezala lan egiten zuen suge bat zen, eta oso boteretsua izatearen ezaugarria ematen zitzaion.

Tutankamon faraoiaren mozorroa uraeusarekin

Etimologia
----------

Uræus, Horapolonek, Goi Egiptoko aditu batek K. a. V. mendean bere *Hieroglyphica* izenburuko lanean erabili zuen hitz bat da, non hieroglifo idazkeraren interpretazio ideografiko bat erakusten duen. Ordutik, izen hau mantendu da.

Ikonografia
-----------

Kobra formaduna, batzuetan, Behe Egiptoko koroa gorriarekin

Mitologia
---------

Eguzki jainkoen irudikapena zen. Behe Egiptoko babeslea ere izan zen. Kobra, uraeusaren ikur bezala erregeen ikur babesle nagusia izan zen.

Uadyet jainkosaren irudikapen bat da, bere jatorria Nilo ibaiaren deltan dagoena, Behe Egipto sinbolizatuz, eta faraoiaren jainkosa babeslea, nortzuk, erregetasunaren ezaugarri bezala eraman zezaketen bakarrak ziren. Nekhbet izeneko beste jainkosarekin batera, sai bezala irudikatua, faraoiaren jainkosa babesleak ziren. Faraoiaren tituluetako batek, Nebtyren izenak uraeusa darama.

Tenplu askoren goialdean ere irudikatua azaltzen da, baita, bitxi, jainko eta faraoien kuttun eta egiptoar koroen zati osatzen ere.

Kobra eta sugeak, berpizkundearen ikur ziren, eta Eguzkiak zerutik eta behe mundutik, Duatetik egiten zituen bidaien eguzki mitoetara lotuta zeuden. Nagusiki, Buton gurtuak ziren, eta, hiltzen zirenean, brontze edo zurezko kaxetan uzten ziren, suge irudien erliebeekin grabatuak, batzuetan, giza burua zutena, uraeusa eta koroa bikoitzarekin apaindua.

Hegodun eguzki ikurra koroatutako uraeusekin

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q756990
* Commonscat Multimedia: Uraeus

---

 |

* Wd Datuak: Q756990
* Commonscat Multimedia: Uraeus
Uhin mekanikoak (edo **materialak**): ingurune fisiko bat behar dute, horien hedapena molekulen arteko energia trukean oinarritzen baita. Puntu zehatz batean sortu den perturbazio edo bibrazioak energia kantitate bat askatzen du (puntu horretako partikulek energia kantitate zehatz bat jasotzen dute, alegia) Newton-etan [***N***] neurtzen dena, eta honen ostean, energia hau, molekulek kontaktua egiten dutenean batetik bestera pasatzen da. Igortze hau norabide guztietan gertatzen da, eta puntu guztietan konstantea da. Horrek esan nahi du, molekula batek jasotzen duen energiaren parte bat ere atzera bueltan bidaltzen duela. Arrazoi honengatik izan ohi dute uhinek (edo hobeto esanda, uhinen hedapenek) itxura esferikoa (edo zirkularra bi dimentsiotan hedatzen bada, uretan bezala), norabide guztietan era konstantean igortzen baita bibrazioa. Energia esfera formako uhin fronteetan hedatzen da. Uhin fronte hauetako bakoitzaren energia konstantea da, beraz handitzen den heinean azalera unitate bakoitzak duen energia txikiagoa izango da. Horrek azaltzen du zergatik uhina zenbat eta hedatuago egon orduan eta ahulagoa den, energia kantitate bera gero eta molekula gehiagoren artean banatzen doalako era konstantean. Hedapen hori kontaktuaren bidez gertatzen denez, edozein materialen bidez heda daiteke: gasa, likidoa edo solidoa. Uhin mekanikoak soinu, olatu, bibrazio eta abarren itxurakoak dira gehienbat.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1132631
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph122723

 |

* Wd Datuak: Q1132631
**Uhin berri** Juan San Martin idazleak 1969an argitaratu zuen euskal poesiaren antologia da. Helburua plazaratzen ari ziren idazle berriak aurkeztea zen. Guztira Euskal Herri osoko 25 idazleen lanak bildu zituen. Joera aldetik, mota guztietako poemak jaso zituen San Martinek. Kronologia aldetik, poemak 1964tik 1969 zihoazten. Idazleen antologia aurretik laburpen bibliografikoa jaso zuen.

Antologiaren garrantzia
-----------------------

Hirurogeigarren hamarkadaren amaieran poeta gazteek haien lanak plazaratzeko aukera gutxi izaten zituzten. Juan San Martin, bestetik, sarritan, gazteei bideak irekitzeko lanak egin zituen eta testuinguru horretan ullertu behar dugu liburu hau. Bertan agertu ziren gehienak zer esan handia eman zuten hurrengo urteetan. Liburu honi esker, bestetik, idazteko modu berriak ere ezagutarazi egin ziren. Hitzaurrean San Martinek zera azpimarratu zuen: "Inoiz izan baditu euskerak gizaldi berean poeta ugari eta onak, gaur ditu. Giro honen emaitzatik etorriko zaigu gure egungo poesiaren nagusitasuna".

Martin Ugaldek datu hauek azpimarratu zituen: "2 emakumeak dirala: Amaya Lasa ta Patxika Emarruzpe; 6 olerkari Bidasoz aruntzakoak dirala; ta 7 apaiz-prailleak eta 2 izatez utzi berriak (25-etik 9 Seminariotik pasiak, beraz)".

Jasotako poetak
---------------

* Jose Mari Alfaro
* Gexan Alfaro
* Gabriel Aresti
* Joxe Antonio Artze
* Joxe Azurmendi
* Antonio Bilbao
* Manex Erdozaintzi-Etxart
* Patxika Erramuzpe
* Eñaut Etxamendi
* Martin Garin
* Joseba Intxausti
* Mikel Intxausti
* Jose Angel Irigarai
* Paulo Iztueta
* Xabier Kintana
* Daniel Landart
* Amaia Lasa
* Mikel Lasa
* Julen Lekuona
* Xabier Lete
* Luis Mari Muxika
* Manex Pagola
* Ramon Saizarbitoria
* Beñat Sarasola
* Ibon Sarasola

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

* Martin Ugalderen komentarioa Zeruko Argian, 1970/01/25.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61356938

 |

* Wd Datuak: Q61356938
***Uharte bat Venusen*** (2021), Xabier Amurizaren euskarazko eleberria da, autoedizioari esker argitaratua, Erroteta argitaletxearen izenean.

Zientzia fikzioko zantzuak dituen lana hau idazteko lehen inspirazioa, Amurizak 50 urte lehenago euskaratu zuen Aldous Huxleyren *Bai mundu berria* obran izan zuela aitortu du autoreak.

Sinopsia
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Ustez mundu aurreratu batetik abiatzen diren gizatalde batek konparatiboki aurrerapen askoz handiagoak dituen mundu bat topatuko du Lurretik kanpoko uharte batean, eta guztiz nahasita utziko ditu horrek. Haietako batek bertan geratzea erabakiko du, baina lurralde berrian egingo duen urrats bakoitzeko zerbait ezberdina aurkituz egingo du bide hori.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Irizar, Itziar Ugarte. «'Uharte bat Venusen' eman du Xabier Amurizak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-01-16).
2. ↑    «Uharte bat Venusen» *Bertsolari* 2021-05-06 (Noiz kontsultatua: 2022-01-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110589677

 |

* Wd Datuak: Q110589677
**Pierre «Betti» Betelu Dagerre** (Arrangoitze, Lapurdi, 1924ko maiatzaren 14a - Biarritz, Lapurdi, 1990eko otsaila) euskal dantzen irakaslea izan zen.

Bizitza
-------

Arrangoitzeko Hehailia etxean sortu zen, zazpi anaia-arrebetan bigarrena. Betelutarrek jatorria Latasako Mandategia baserrian zuten, eta Nafarroatik Lapurdira igaro ziren. Aita Jean Baptiste Betelu zuen, Ahetzeko Urdinaenia etxeko familiakoa; eta ama, Maiana Dagerre, Arbonan sortua.

1946. urtean, Betti Betelu Valentina Viana (Bitta deitua) miarriztarrarekin ezkondu zen. Bitta sortzez Bribieskaren ondokoa bazen ere, 1936ko gerlan, gaztea zelarik, Miarritzera etorria zen. Sei seme-alaba eduki zituzten: Mikel, Gérard, Maite, Txomin, Serge eta Valèrie.

Lanbidez, hasieran, okina izan zen, eta gero arropak saltzen aritu zen Baionako Pilori plazan zen Maison Roger etxearentzat. Horretarako etxez etxe ibiltzen zen. Ondotik, bere kontura ezarri zen gauza bera egiten. Zaletasunez, gazte urteetan Betti pilotari aritu zen.

1944an, hogei urte zituela, Oldarra taldean sartu eta hor euskal dantzak sakon ezagutzeko aukera ezin hobea izan zuen. Aipatu taldean bederatzi urtez dantzari aritu ondoren, taldea utzi eta Miarritzen Bi Harri dantza taldea eratu zuen. Talde horretan 1960. urte arte aritu zen buru-belarri. Gero, dantzarik gabeko bederatzi urteko aldia hartu zuen. 1969an Donibane Lohizuneko Begiraleak elkarteak dei egin zion hil berria zen Peio Colombet elkarteko lehendakariaren omenezko ekitaldi bat presta zezan, eta elkarte horretan jarraitu zuen dantza-maisu gisa 1990. urte arte, hau da, Heriok gure artetik eraman zuen arte.

Miarritzen hil zen, bihotzekoak jota, San Martin trinketean, pilota partida bat jokatzen ari zelarik. Hil zelarik hirurogeita sei urte zituen. Arrangoitzeko hilerrian ehortzi zuten. Elizatik ateratzean hilkutxa pilota-plazako erdi aldean ezarri zuten eta dantzarako urratsak ematen ari zen Beteluren grabazio bat jarri, segidan, senideek eta ehorzketara hurbildutakoek hilkutxaren inguruan zenbait dantza-jauzi egin zituzten, haren urratsei jarraikiz.

Erreferentziak
--------------

* Joseba Aurkenerena: «Betti Betelu, Lapurdiko dantza-maisu nekaezina», *Kazeta.info*, 2013-05-07.

1. ↑  Joseba Aurkenerenak, 2013ko maiatzaren 7ko artikuluan, Betti Betelu «pilota partida bat ikusten» ari zelarik hil zela idatzi zuen, baina artikulu horren amaieran, sei egun geroago egindako oharrean, hauxe dio: «Barka ezazu irakurle, baina Serge Betelu semeak jakinarazi didanez, Betti Betelu trinketean hil zen, baina ez partida bat ikusten, jokatzen baizik.»

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16516577

 |

* Wd Datuak: Q16516577
**Bern-Mitelland barruti administratiboa** (alemanez: *Verwaltungskreis Bern-Mittelland*) Berna kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Ostermundigen da. 947 kilometro koadroko azalera du eta 402.520 biztanle.

Udalerriak
----------

Allmendingen bei Bern  
Arni  
Bäriswil  
Belp  
Berna  
Biglen  
Bleiken bei Oberdiessbach  
Bolligen  
Bowil  
Bremgarten bei Bern  
Brenzikofen  
Büren zum Hof  
Clavaleyres  
Deisswil bei Münchenbuchsee  
Diemerswil  
Etzelkofen (en) Itzuli  
Ferenbalm  
Fraubrunnen  
Frauenkappelen  
Freimettigen  
Gelterfingen  
Gerzensee  
Golaten  
Grafenried (en) Itzuli  
Grosshöchstetten  
Guggisberg  
Gurbrü  
Häutligen  
Herbligen  
Iffwil  
Ittigen  
Jaberg  
Jegenstorf  
Kaufdorf  
Kehrsatz  
Kiesen  
Kirchdorf (BE)  
Kirchenthurnen  
Kirchlindach  
Köniz  
Konolfingen  
Kriechenwil  
Landiswil  
Laupen  
Limpach (en) Itzuli  
Linden  
Lohnstorf  
Mattstetten  
Meikirch  
Mirchel  
Moosseedorf  
Mühleberg  
Mühledorf (BE)  
Mühlethurnen  
Mülchi (en) Itzuli  
Münchenbuchsee  
Münchenwiler  
Münchringen  
Münsingen  
Muri bei Bern  
Neuenegg  
Niederhünigen  
Niedermuhlern  
Noflen  
Oberbalm  
Oberdiessbach  
Oberhünigen  
Oberthal  
Oppligen  
Ostermundigen  
Riggisberg  
Rubigen  
Rüeggisberg  
Rümligen  
Rüschegg  
Schalunen (en) Itzuli  
Scheunen (en) Itzuli  
Schlosswil  
Schwarzenburg  
Stettlen  
Tägertschi  
Toffen  
Urtenen-Schönbühl  
Vechigen  
Wald (BE)  
Walkringen  
Wichtrach  
Wiggiswil  
Wileroltigen  
Wohlen bei Bern  
Worb  
Zauggenried (en) Itzuli  
Zäziwil  
Zollikofen  
Zuzwil (BE)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q666217
* Commonscat Multimedia: Bern-Mittelland (administrative district)

---

* **Lekuak**
* OSM: 1684821

 |

* Wd Datuak: Q666217
* Commonscat Multimedia: Bern-Mittelland (administrative district)
**Barnetegia** lehen eta bigarren hezkuntzako ikasleak ikasteaz gainera ikasdenboran zehar bertan bizi direneko ikastetxea da, gehienetan asteburuak eta oporraldiak kenduta. Terminoa euskara edo beste hizkuntza bat praktikatu eta guztiz ikasteko ikastetxeei ere aplikatzen zaie, ikasleak ikastaroan zehar ere bertan bizi direlarik.

Haur eta gaztetxoentzako barnetegiak ohikoak dira Commonwealth eta Estatu Batuetan. Herrialde hauetan barnetegiak pribatuak eta goi mailako familientzat izaten dira gainera, onartuak izateko hautespen prozesu bat gainditu behar eta kostu ekonomiko handia dituztelarik. Euskal Herrian famatua izan zen Lekarozko ikastetxea, non 1888 urtean sortu zutenetik guztira 13.000 ikasle ikasi dituzten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q269770
* Commonscat Multimedia: Boarding schools

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4027316-7
* LCCN: sh85015136
* NKC: ph135271
* NARA: 10638275
* AAT: 300343409
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q269770
* Commonscat Multimedia: Boarding schools
**Zenbaki baten biribiltzeaz** zenbakiaren gutxi gorabeherako balio bat lortzen da. *Biribiltze balioak* zehaztasun txikiagoa du, baina erosoago erabiltzen da. Adibidez, 3.1415926 biribildu eta 3.1416 har daiteke. Zenbait *biribiltze jardunbide* dago, hala nola *gertuenerako biribiltzea* eta *bikoiti gertuenerako biribiltzea*.

Gertuenerako biribiltzea
------------------------

Gehien erabiltzen den jardunbidea da.

* Atxiki beharreko eskuineko azken zifra aukeratzen da.
* Zifra hau gehi bat egin, hurrengo zifra 5 edo handiagoa bada (kasu honetan, *gehiegiz biribiltzen* dela esaten da).
* Zifra hau bere horretan utzi, hurrengo zifra 5 baino txikiagoa bada (kasu honetan, *gutxiegiz biribiltzen* dela esaten da).

Adibidez, *ehunenera* biribildu behar bada:

* 156.387656 → 156.39
* 38.435789 → 38.44
* 0.12399 → 0.12
* -4.523454 → -4.52

Eta *milarenera* biribildu behar bada:

* 156.387656 → 156.388
* 38.435789 → 38.436
* 0.12399 → 0.124
* -4.523454 → -4.523

Bikoiti gertuenerako biribiltzea
--------------------------------

4 eta 5 zenbakiek 4.5erako distantzia berdina duten arren, gertueneko biribiltzearen bitartez, 4.5 zenbakia 5 zenbakira biribiltzen da. Horrela, gehiegizko errore edo alborapena sortzen da kalkulu luzeetan. Eragozpen hau ekiditeko, bikoiti gertuenerako biribiltzea erabiltzen da. Jardunbide honetan, biribiltzearen azken zifraren ondorengoa 6 edo handiagoa bada, azken zifra gehi bat ezartzen da biribiltzean. Azken zifraren ondorengoa 4 edo txikiagoa bada, biribiltzean azken zifra utzi egiten da. Baina, azken zifraren ondorengoa 5 bada, azken zifra gehi bat egiten da azken zifra zenbaki bakoitia bada; bestela, zenbaki bikoitia bada, bere horretan uzten da azken zifra. Adibidez:

* 3,046 → 3,05
* 3,043 → 3,04
* 3,045 → 3,04
* 3,015 → 3,02

Jardunbide honi estatistikariaren biribiltzea eta banku biribiltzea ere deitzen zaio.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q663208
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph153477
* AAT: 300261407

 |

* Wd Datuak: Q663208
**Boulaq 18 papiroa**, Egiptoko XIII. dinastian idazkera hieratikoz idatzitako dokumentu bat da, Kairoko Egiptoar Museoan CG 58069 erreferentziarekin bi zatitan kontserbatzen dena. Auguste Mariettek aurkitu zuen 1860an Dra Abu el-Nagan, Neferhotep eskribaren hilobian. Mariettek, faksimilean argitaratu zuen, eta, ondoren, A. Scharffek, bere transkripzioa argitaratu zuen.

Ez da ziurra bi zatiek erregealdi berari erreferentzia egitea, ezta eskriba berak idatzia egotea ere, baina bietan, Ankhu chatya aipatzen da, eta, bigarrenean, Neferhotepek sinatzen du. Quirkek, bestea ere Neferhotepek idatzi zuela uste du, baina, orduan, goragoko agintari baten aginduetara egin zuela, eta, dokumentua, Sekhemra Khutauy Amenemhat Sebekhotep edo Sebekhotep II.a faraoiaren erregealdian datatzen du.

Papiroak, Sebekhotep II.ak, Tebasera, Medamudeko Montu jainkoaren tenpluaren lanak eta han gertatutako gertakariak gainbegiratzeko egindako bisitaren gastuak biltzen ditu: Montu jainkoaren festa bat, eta, faraoia han egon zen bitartean, Monturen estatua errege jauregira eramateko egin zen prozesio bat.

Berrikuntzak
------------

Boulaq 18 papiroak, kalkulu aritmetikoan berrikuntza bat du, zeroarentzako ikur bat: eskribak, *nfr*ri dagokion zeinua erabiltzen du kenketa operazioaren zero hondarrari erreferentzia egiteko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q626807

 |

* Wd Datuak: Q626807
**Visage** synthpop talde britainiarra izan zen, Londresen 1978an sortua. Banda hertsiki identifikatu zen 1980aren hasierako modako *erromantiko berrien* mugimenduarekin, eta ezagunak egin ziren bereziki 1980aren amaieran kaleratu zuten *Fade to Grey* arrakastagatik. .

Historia
--------

Midge Ure eta Rusty Egan kide fundatzaileak Visage osatzen hasi ziren, Egan DJ gisa aritzen zen klubetan jotzeko asmoz. Steve Strange ahotsa eta taldearen aurpegia izango zena Londresko Soho barrutiko kluben eszenan aurkitu zuten, lehenago The Moors Murderers eta The Photons punk/new wave taldeetan egon zen mutila.

Hurrengo gehikuntzak izan ziren Ultravox taldeko teklista Billy Currie eta Magazine postpunk taldeko hiru lagun: John McGeoch gitarra-jolea, Dave Formula teklista eta Barry Adamson baxu-jolea. Martin Rushent ekoizleak bandaren materialaren zati bat entzun zuen eta Visagek bere lehen albuma grabatu zuen Rushent-en estudioan, 1979an. Aldi berean taldeko Strane eta Egan gau tematikoak antolatzen hasi ziren *Blitz* klubean Lonfresko Covent Gardenen, eta New Romantics estetika eta mugimendua horren inguruan jasi zen. 1980. urtearen erdialdean, David Bowie bera joaten hasi zen klubera, eta *Ashes to Ashes* sortu zuenean Erromantiko Berrien mugimenduak izen klasiko (Bowie) zein berriak (Visage) zituen jada.

1980ko lehen erdian izan zuten arrakasta Visagekoek. Erresuma Batuan Top 20ko bi disko (Visage eta The Anvil) eta Top 30eko bost single lortu zituzten, hirugarren diskoak (*Beat Boy*) porrot egin baino lehen. Jarraian, Visage desegin egin zen 1985ean.

Taldeak, hala ere, berragerpen zenbait egin ditu 21. mendean, Steve Strange kantaria marka gisa berreskuratu zuelarik izena, eta disko bi ere kaleratu ziren, bigarrena 2015ean Strange bihotzekoak jota hil eta bederatzi hilabetera.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «Visage (band)» artikulutik itzulia izan da, 2022-04-28 data duen 1085096830 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-04-28 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑   Ankeny, Jason. «Visage | Biography | AllMusic» *AllMusic*.
2. ↑   Ming Lai, Chi.  (2 April 2010). «The Electricity Club | Visage Rusty Egan Interview» *The Electricity Club*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1569811
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 156102903
* ISNI: 0000 0001 2364 910X
* BNE: XX146729
* BNF: 139073417 (data)
* GND: 5256689-4
* LCCN: n95021830
* NKC: mzk2004218190
* SUDOC: 084288086
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: visage

 |

* Wd Datuak: Q1569811
**Barne medikuntza** barne gaixotasunen diagnosi eta tratamendua jorratzen duena da, hau da, barne organoak edo giza gorputza osotasunean kaltetzen dituzten gaitzez arduratzen dena.

Historian, hasieran barne medikuntzak espezialitate medikoak orokorrean hartzen zituen (kardiologia, neumologia, nefrologia, neurologia eta abar), baina apurka-apurka espezialitate autonomo hasi ziren bilakatzen hauek, esparru propioak bereganatuz.

Etorkizunera begira, hainbat erronka dituzte barne medikuek, lan-arloak definitzeko eta euren lekua kokatzeko. Funtsean, familiako medikuntzarekin partekatzen dituzte zeregin asko. Izan ere, sendagile orokortzat jo ditzakegu baina, familiako medikuek ez bezala, ospitale esparruan lan egiten dutenak.

Gaur egun, lan-arloen artean hauexek ditugu:

* Diagnostiko berriak egitea.

* Gaixotasun sistemikoekin jardutea.

* Gaixotasun infekziosoak diagnostikatu eta tratatzea.

Argitalpenak
------------

* New England Journal of Medicine (NEJM)
* The Lancet
* JAMA
* British Medical Journal

Erreferentziak
--------------

* Harrison's Principles of Internal Medicine
* NEJM-ren webgunea
* Espainiako barne medikuntza Elkartea
* Frantziako barne medikuntza Elkartea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11180
* Commonscat Multimedia: Internal medicine

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119620117 (data)
* GND: 4027074-9
* LCCN: sh85067347
* NDL: 00567984
* NKC: ph116595
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007388

 |

* Wd Datuak: Q11180
* Commonscat Multimedia: Internal medicine