recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Tornioko armarriaTornioko armarria
**Tornioko armarria** (finlandieraz, *Tornion vaakuna*) Finlandia ipar-mendebaldean dagoen Tornio hiriaren ikur nagusia da.

Armarria 1958. urtean sortu zuen Olof Eriksson helsinkiar artistak, eta udalbatzak martxoaren 28an hartu zuen ikur ofizialtzat (Barne Ministerioak urte bereko ekainaren 12an onartu zuen); horrela, armarri berriak ordura arte hiria irudikatzeko erabili izan zen dorrearen zigilua ordezkatu zuen. Zilarrezko atzealdearen gainean, dorre gorria dago, leiho, ate eta teilatu urdinak dituena. Hain zuzen, Eriksson autoreak historian zehar erabilitako ohitura jarraitu eta dorrea mantendu nahi izan zuen armarri berrian ere; dena den, eraikinaren jatorria ezezaguna da gaur egun. Alde batetik, gainean dagoen gurutzeari erreparatuz gero, badirudi dorrea 1641ean eraiki zen lehen eliza edo kanpandorrearen irudia dela. Hala ere, dorrearen zigilua hiria sortu zenerako erabiltzen zela uste da, alegia, eliza eraiki baino 20 urte lehenago. Bestetik, hiriaren suedierazko jatorrizko izenari erreparatuta (*Torneå*k, euskaraz, "dorre" esan nahi du), pentsatu izan da dorre bat bazela eskualde honetan, kristautasunaren hedapenarekin batera, gurutze baten bidez irudikatua izango zena .

Nahiz eta armarri ofizialak ez diren, Alatornio eta Karunki udalerri ohiek ere armarri bana zuten, 1973. urtean Torniorekin bat egiterakoan balio instituzionala galdu zutenak (Alatornioko armarria, Karunkiko armarria).

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Suomen kunnallisvaakunat.*  Suomen Kunnallisliitto, 121 or. ISBN 951-773-085-3..

Ikus, gainera
-------------

* Tornio
* Lappiko armarriak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11898215

 |

* Wd Datuak: Q11898215


| * i
* e
* a
Lappiko armarriak |
| --- |
| Udalerriak | Enontekiö • Inari • **Kemi** • **Kemijärvi** • Keminmaa • Kittilä • Kolari • Muonio • Pelkosenniemi • Pello • Posio • Ranua • **Rovaniemi** • Salla • Savukoski • Simo • Sodankylä • Tervola • **Tornio** • Utsjoki • Ylitornio | Lappiko armarria |
| Aspaldikoak | Alatornio • Karunki • Kemijärvi (1960-1972) • Petsamo • Rovaniemi (1930-2005) |
| **Lappi** • **Laponia** • **Finlandia** |
**Fernando Eugenio Larraín Munita**, **Mago Larraín** izenez edo "**El Mago Helmut"** pertsonaiagatik ezaguna (Santiago, 1935eko apirilaren 6a - Ibidem. 2011ko ekainaren 17a) txiletar ilusionista, idazlea, aktorea, eraikitzaile zibila eta esataria izan zen. telebista eta irrati programetan parte hartzeagatik famatua. Nicolás Larraín komunikatzailearen eta Fernando Larraín aktorearen aita.

Biografia
---------

*La Magia del Profesor Bosca* liburuarekin hasi zituen magia-ikasketak*,* geroago bere lehen irakasleak*,* Roberto Rivas-ek, bere lehen magia-eskolak eman zizkion, ilusionismoko ikasketak eta eraikuntza zibila txandakatuz. Gero, Europako eta Estatu Batuetako magia-kongresu batzuetara joan zen, non magia inguruneko hainbat pertsona ospetsu ezagutu zituen, hala nola Juan Tamariz, Fu-mantxu. Fred Kaps besteak beste. Txileko mago ospetsuak biltzen zituen *Txileko bigarren Zirkulu Magikoa* sortu zuen. Hainbat aldiz izendatu zuten Latinoamerikako Elkarte Magikoen Federazioko (FLASOMA) epaimahaikide gisa, ilusionismoari buruz hainbat hedabidetarako idazteaz gain. *Un Día con el Diablo, Magia Humo y Fantasía, Helmut en Chile* izenburuko ikuskizun eszenikoak idatzi zituen*,* besteak beste, *Libro azul de la magia* liburuaz gain. Aktore gisa, Naum Kramarencok zuzendutako bi filmetan parte hartu zuen, *Prohibido pisar las nubes*   eta *Perdido En La Soledad,* eta Casado con hijos saileko kapitulu batean. 1970eko eta 1990eko hamarkadetan, telebistako hainbat programetan egon zen, hala nola *Vamos a ver*, *Una vez más*, *Sábado gigante*, *Venga conmigo, Casi en Serio,* besteak beste, hainbat pertsonaia aurkezten efektu magikoak aurkeztearekin batera, garai hartan bere pertsonaia "Helmut" famatu egin zen, azentu alemaniar nabarmenarekin eta ilea moztuta pertsonifikatuz, bere magia eskola ere sortu zuen urte haietan.  2000ko hamarkadan, Nicolás eta Fernando semeekin parte hartu zuen *Liberen a Nicolás!* FM Tiempo-ko irratsaioan.

Heriotza
--------

2011ko ekainaren 17an, ia hamarkada bat izan zuen prostatako minbiziaren ondorioz hil zen. horregatik, hil horren 4tik ospitaleratuta zegoen, hezur-metastasi bat diagnostikatu baino lau urte lehenago, eta horrek gurpil-aulkia erabiltzera behartu zuen.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | "Y se nos fue el mago. Gracias por todo el cariño" |  » |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Copesa, Grupo. «A los 76 años fallece el mago Larraín | Entretención | LA TERCERA» *www.latercera.com*.
2. ↑   Kramarenco, Naum.  (9 de diciembre de 1970). *Forbidden to Step on Clouds.* .
3. ↑   «Prohibido Pisar las Nubes (1970)» *Cinechile*.
4. ↑   «FERNANDO LARRAÍN» *sociedadchilena.ilusionismo.cl*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25410084

 |

* Wd Datuak: Q25410084
**Magon III.a Kartagokoa**, (hizkuntza punikoz: 𐤌𐤂𐤍, MGN),
Magon III.a (K.a. IV. mendea) Kartagoko errege izan zen.
Hogei urte inguru gobernatu zuen, K.a. 375. urtetik aurrera. K.a. 344 arte. Honen ondorengoa Hannon III.a izan zen.

Bere aita Magon II.a ordezkatu zuen, hau K.a. 375ean hil ondoren, Sizilian, Dionisio I.a Sirakusako tiranoaren aurkako Kabalako guduan. Dionisiok Sizilia osoa eskuratu zuen garaipenaren ondoren. Kartagotarrek tregoa labur bat negoziatzea lortu zuten, itxuraz Siziliako hirien errendizioari buruz hitz egiteko, baina, egia esan, Magonen seme gaztearen kartagotarren armadari aukera eman zion greziarrekin hurrengo enfrentamendua prestatzeko. Honela, barealdia amaitzean, bi armadek berriro armak hartu zituzten elkarren aurka eta Magon III.ak greziarrak garaitzea lortu zuen Kronioko guduan, non greziarrek 14.000 gizon galdu zituzten. Dionisiosek sinatutako bakearen ondorioz, Selinonte eta Akragas hiriak entregatu zizkien kartagotarrei. Horrez gain, 1.000 talentuko kalte-ordaina eman zien.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  HUSS (1985), 570 or.
2. ↑  BENZ, Frank L. (1972): *Personal Names in the Phoenician and Punic Inscriptions*, Erroma, 339 or.
3. ↑  BARR, James (2014): *Bible and Interpretation: The Collected Essays of James Barr: Volume III: Linguistics and Translation, O*xford, 732 or.
4. 1 2  Diodoro Sikulo, Bibliotheca historica XV 15.3, 16-17

Bibliografia
------------

* HUSS, Werner (1985): *Geschichte der Karthager*, Munich: C.H. Beck, ISBN 9783406306549. {ale}(alemanez)

Ikus, gainera
-------------

* Kartagoko monarkak
* Kartagotarren hedapena Italian
* Magonidak
* Siziliar gerrak


| Aurrekoa | Kartagoko errege | Ondorengoa |
| --- | --- | --- |
| Magon II.a Kartagokoa |  K.a. 375-344  | Hannon III.a Kartagokoa |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3623530

 |

* Wd Datuak: Q3623530
Lüküzeko etxearen armarria.
**Lüküzeko etxea** —frantsesez, **Luxe** eta **Lusse**— Nafarroako Erresumako leinu noble zaharrenetako bat da. Lüküzeko jaunek Nafarroako estatuetan eta Amikuzeko Gorte Nagusian lekua zuten. Akizeko bizkondeen ondorengoak ziren jatorriz.

Nafarroako gerra zibiletan beaumontarren alde egin zuten. Fernando II.a Aragoikoa Nafarroaz jabetu zenean, Nafarroako erregearen alde jarri zen Joan IV.a Lüküzekoa, baina 1524an Karlos V.a enperadoreari lagundu nahi izan zion Nafarroako konkistan. Frantziako Erlijio Gerretan, Joana Albretekoaren aurka eta katolikoen alde nabarmendu zen Karlos Lüküzekoa. Hura izan zen Lüküzeko azken kondea (1604an hila), Montmorencyko etxea nagusitu baitzen bertan, Karlota-Katalina, Karlos Lüküzekoaren alaba eta oinordekoa, Luis Monmorency-Boutevillekoarekin ezkondu ondoren (1593). 1671n Montmorencyko jaunak Iruriko kondeari saldu zizkion Lüküzeko jabetza guztiak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16518268

 |

* Wd Datuak: Q16518268
**Vahyazdata**, K.a. 521ean, Dario I.aren erregealdian estatu kolpe bat ematen saiatu zen noble persiar bat izan zen.

Testuinguru historikoa
----------------------

K.a. 522ko martxoan, Gaumata izeneko azti batek lortu zuen persiar inperioko errege bihurtzea, Kanbises II.a erregearen anaia Esmerdis zela sinestaraziz. Gaumatak, egin ahal izan zuen, benetako Esmerdis, bere anaia Kanbisesen aginduz isilpean hila izan baitzen. Kanbises, berehala joan zen usurpatzailearen aurka, baina Persiara iritsi baino lehen hil zen. Gezurrezko Esmerdisek, honela, gobernatu ahal izan zuen.

Herodoto historialari greziarraren arabera, Otanes, Kanbises eta Esmerdisen amaren neba, engainua susmatu zuen lehena izan zen. Otanesek, Aspatines eta Gobrias gonbidatu zituen kontu honi konponbidea emateko. Elkarrekin, sekretu hau beste hiru konspiratzailerekin banatzea erabaki zuten: Hidarnes, Intrafrenes eta Megabizo I.arekin. Guztiak, planak egiten ari ziren, Dario I.a iritsi eta batu zitzaienean. Beste guztiak, hoberena, berehala zeozer egitea zela konbentzitu zituen. Honela, K.a. 522ko irailak 29an, gezurrezko Esmerdis hil zuten. Dario, errege izendatua izan zen.

Matxinada Persiaren bihotzean
-----------------------------

Dariok, bere erregealdia, nahasmen handia zegoen inperio batean hasi zuen. Ia probintzia guztiak matxinatu ziren. Dario Babilonia eta Mediaz arduratzen zen bitartean, **Vahyazdata**k (Vahyazdâta) bere burua errege izendatu zuen, Gaumataren trikimailu bera erabiliz. Benetako Esmerdis zela zioen, Persian nolabaiteko babesa lortuz. Hain boteretsua zen, Arakosian satrapa bat ere izendatu zuela, satrapa hau, Dariok izendatutakoak, Vivanak garaitu zuelarik.

Ez da askorik ezagutzen Vahyazdataren jatorriari buruz, baina litekeena da, noble persiar bat zen bezala izanik, Kanbisesen armadan egotea enperadore hau hil zenean. Beharbada, Dariok baino arrazoi hobeak zituen tronua aldarrikatzeko (edo hala uste zuen berak), ezarritako botere berriaren aurka altxatuz, Kanbisesen senide ez zen errege bat.

Vahyazdata, Darioren Artavardiya generalak garaitu zuen maiatzak 24an, Rakhatik gertu (gaur egungo Behbehân), eta, bigarren aldiz, uztailak 14an, Parga menditik gertu (Forg izeneko egungo herri inguruan). Usurpatzailea, harrapatua eta gurutziltzatua izan zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q428454
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q428454
Malaspinak Espainiako inperioko lurraldeetan zehar egindako ibilbidearen mapa
**Munduaren inguruko bidaia politiko-zientifikoa**, **Malaspina** edo **Malaspina-Bustamante Espedizioa** izenez ezagunagoa, Alejandro Malaspina eta José de Bustamante y Guerraren omenez, Espainiako Koroak finantzatutako espedizioa izan zen Karlos IV.aren Ilustrazio garaian. Espedizioak 1789-1794 bitartean iraun zuen. Amerika osoko kostaldeetan ibili zen Buenos Airesetik Alaskara, Filipinetara eta Marianetara, Vavaora, Zelanda Berrira eta Australiara. 1794ko irailaren 21ean, espedizioa Espainiara itzuli zen, historia naturalari, kartografiari, etnografiari, astronomiari, hidrografiari, medikuntzari buruzko ezagutza-ondare izugarria sortu baitzuen —guztiak garrantzi geopolitiko handiko jakintza-adarrak—, bai eta lurralde horietako alde politikoei, ekonomikoei eta sozialei buruz ere. Funts gehienak Amerikako Museoan, Madrilgo Untzi Museoan, Itsas Armadako Errege Behatokian, Madrikgo Errege Lorategi Botanikoan eta Espainiako Natura Zientzien Museo Nazionalean gordetzen dira. Gaur egun, historialarien eta biologoen aztergai izaten jarraitzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Duarte Quesada, Carlos M. *La expedición de circunnavegación Malaspina*.
2. ↑  Real Jardín Botánico (1989). *La Botánica en la Expedición Malaspina*. Turner Libros, S. A.

Kanpo estekak
-------------

* Alessandro Malaspina Birtuala, Alessandro Malaspinak XVIII. mendeko zirkumnabigazioaren geodatabase historikoa, CSIC ataria
* Malaspina Espedizioaren digitalizazioa, Madrilgo Untzi Museoko Artxiboa. Defentsa Liburutegi Birtuala
* Malaspina espedizioaren Atrevida eta Descubierta korbetak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1227138
* Commonscat Multimedia: Malaspina Expedition

---

 |

* Wd Datuak: Q1227138
* Commonscat Multimedia: Malaspina Expedition
**Vadstenako abadia** (suedieraz: *Vadstena kloster*), Vadstena hirian dagoen Brigidatar ordeneko monasterio historikoa da.

Historia
--------

Santa Brigida Suediakoak sortu zuen 1346an Magnus IV.a Suediakoak emandako hamar baserritako lurretan. Brigidaren alaba Santa Katalina 1381ean abadesa bihurtu zen eta 1391an ama kanonizatu zuen bertan. 1400an Erik Pomeraniakoa Danimarka, Norvegia eta Suediako errege koroatu zuten bertan. Inguruan Vadstena herria sortuz joan zen 1404an Suediako hiri bihurtu zena.

Monasterioa bikoitza izan zen, gizonezkoena eta emakumezkoena. 25 monje izan zituen eta 60 monja, eta guztiek aukeratzen zuten abadesa izango zena.

1527ko Erlijio Erreformaren ondoren nobizioak hartzea debekatu zitzaien baina abadian zeudenei bertan bizitzen utzi zitzaien. Abadiaren erakarpen indarra ikusita 1575ean Joanes III.a Suediakoak berriz utzi zien nobizioak hartzen, ordenak aurrera jarrai zezan, baina 1594an Karlos IX.ak ordena desegin zuen.

1795an ospitale bihurtu zen eta horrela erabili izan zen 1909 arte. 1825 eta 1951 artean zoroetxea ere izan zen.

1963an Bigidatarren monasteria bihurtu zen berriz eta 1991 urtean abadia estatusa lortu zuen.

Iruditegia
----------

* Aire ikuspegia.Aire ikuspegia.
* Eliza.Eliza.
* Elizaren barnealdea.Elizaren barnealdea.
* Barneko patioa.Barneko patioa.
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q513949
* Commonscat Multimedia: Vadstena Monastery

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141806896
* ISNI: 0000 0000 9604 0752
* BNF: 124539309 (data)
* LCCN: n91114615
* SUDOC: 033698562
* **Ondare historikoa**
* FMIS: raa/bbr/21300000009895

 |

* Wd Datuak: Q513949
* Commonscat Multimedia: Vadstena Monastery
Haurrak Belovodski-ko Aurreskola Umezurztegian, Karabalta-n (Kirgizistan).
**Umezurztegia**, **umezurtz-etxe** edo **inklusa**, zurtzak edo abandonatuak (expositoak) diren haurrak zainketaz arduratzen den erakundea da. Bertan lekua izaten dute guraso-ahala galdu duten gurasoen haur eta nerabeak ere.

Usuki, haurraren babesaren ikuspuntutik, adopzioaren eta **abegi-etxe**en ondorengo eta azkeneko neurritzat hartzen da. Publikoak ala pribatuak izan daitezke, eta ohitura aldetik, erlijio erakundeak izan ohi dira kudeatzen dituztenak.

Gaur egun, *umezurztegi* terminoak ez du erabilpenik mendebaldeko Europan. Haurrentzako abegi-etxe eta tankerako terminoak erabili ohi dira gurasorik gabeko haurrak zaintzen dituzten eraikinak izendatzeko.

Erresuma Batuan
---------------

Viktoriar Aroan umeak abandonatzea zabalduta zegoen, eta inklusak eraiki zituzten haur-hilkortasuna murrizteko. Hala ere, leku hauek sarritan hain beteta zeuden "heriotzaren erizainek" *Godfrey's Cordial* izeneko konposatua erabiltzen zutela, opioz egindakoa, printzipioz umeen kolikoak arintzeko egindakoak.

Lehenengo umezurtz-etxeak sortu zituzten Londonen 1741ean (Foundling Hospital) eta Bristolen 1795ean (Asylum for Poor Orphan Girls edo Blue Maids' Orphanage).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Children's Homes (United Kingdom)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q160645
* Commonscat Multimedia: Orphanages

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11976462d (data)
* GND: 4139280-2
* LCCN: sh85095748
* NKC: ph472857
* NARA: 10642240
* AAT: 300006769
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D019372

 |

* Wd Datuak: Q160645
* Commonscat Multimedia: Orphanages
*Artikulu hau Islameko kontzeptuari buruzkoa da; Mesopotamiako hiria gaitzat duena beste hau da: «Umma (hiria)»*
***Umma*** (arabieraz امة) edo Islamaren sinestunen elkarteak, Mahoma profetaren erlijioa jarraitzen duten guztiak hartzen ditu, euren nazionalitate, sexu edo gizarte egoera kontuan hartu gabe. Aditu gehienek Islamaren barnean egoteko ikuspegi minagoa aukeratzen dute, eta hala, jada idatzitako baldintzetan shahadah esaten duen oro, musulmandar sinestunen elkartekoa izatera pasatzen dela jotzen da. 622an hasi zen islamiar egutegia.

Baina ikuspegiak egon ziren, eta egon badaude oraindik ere, islamekoa izate hori bekatari larrienei edo beste adarretako musulmanei ukatzen dietenak, xiiak, sunitak, ibadiak)

Herrialdeak
-----------

Ummaren hedadura.
Biztanle musulmanen ehunekoa estatuka.
Hurrengo herrialdeetan, Islama estatuko erlijio ofiziala edo erlijio nagusietako bat da:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Afganistan
* Aljeria
* Azerbaijan
* Bahrein
* Bangladesh
* Bosnia-Herzegovina
* Burkina Faso
* Djibuti
* Egipto
* Eritrea
* Etiopia
* Irak
* Iran
* Indonesia
* Yemen
* Jordania
* Kuwait
* Libano
* Libia
* Malaysia
* Mali
 |  | * Maroko
* Mauritania
* Niger
* Uzbekistan
* Oman
* Pakistan
* Palestina
* Qatar
* Saudi Arabia
* Senegal
* Singapur
* Sudan
* Somalia
* Siria
* Tadjikistan
* Txad
* Txetxenia
* Tunisia
* Turkia
* Turkmenistan
* Arabiar Emirerri Batuak
* Mendebaldeko Sahara
 |

eremua guztira = 33.027.665 km2

Ikus, gainera
-------------

* Islamismo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q205766
* **Identifikadoreak**
* BNF: 13175040n (data)
* GND: 4426061-1
* LCCN: sh97000155
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q205766
San Bizente Zaragozakoaren martiritza. "Paratu zute gero burriñasko goatze gisa batean, su emanes alde guzietaik: odola zerio guzitik, aragiak konsumiturik, sollik ia ezurrak erre ta belzturik..."
**Martiri** kristau fedeari, eta hedaduraz beste fede bati, uko ez egiteagatik heriotza pairatu duen pertsona da. Bere iritziengatik hiltzen duten pertsona.

Historian zehar martiri asko izan dira, bai kristauak eta baita munduko gainerako erlijio nagusietakoak ere. Martiri kristauak kristau aroko lehen urteetan izan ziren gehienbat; lehenengoak San Eztebe eta San Joan izan ziren. Apostolu martiri nagusiak San Petri eta San Paulo izan ziren. Kristauek lehenengo bi mendeetan jasandako esetsaldietan ez ziren martiri asko izan, baina oso aintzat hartuak dira.

Islameko martiriak, *shahidak,* Hadith literaturan aipatzen dira lehenengoz (Koranean ez dira aipatzen). Bi motatako shahidak bereizten dira: *jihad*etan edo gerra santuetan hildakoak, eta islamdar izateagatik eta bestelako errurik gabe hildakoak. Islameko martiri ezagunena Husayn ibn Ali da.

Budismoak ez du martiririk, kristau, judu edo islamdar erlijioek dituzten zentzuan, baina *Jataka* lana, Budaren eta bere jarraitzaileen bizitzaren kontakizuna agertzen duena, budismoaren martiri zerrendatzat hartzen da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6498826
* Commonscat Multimedia: Martyrs

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13318431m (data)
* GND: 4036915-8
* LCCN: sh85081668
* NKC: ph166071
* AAT: 300188714
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q6498826
* Commonscat Multimedia: Martyrs
**Madawaska** AEBetako Maine estatuan dagoen Aroostook konderrian kokatutako herria da. 2010eko Erroldan 4.035 biztanle zituen eta 27,71 biztanleko dentsitatea km²-ko.

Geografia
---------

Madawaska 47°17′36″N 68°15′7″W koordenatuetan dago. Estatu Batuetako errolda bulegoak dioenez, Madawaska herriak 145.64 km²-ko azalera du, horietatik 143,89 km² lur idorrak dira eta (% 1,2) 1,75 km² ura da.

Demografia
----------

2010eko erroldaren arabera, 4.035 lagun bizi ziren Madawaskan. Biztanleriaren dentsitatea 27,71 biztanle/km²-koa zen. Madawaskako 4.035 biztanleetatik, %98,44 zuriak ziren, %0,25 afroamerikarrak, %0,5 amerikarrak, %0,2 asiarrak, % 0 Pazifikoko irlatarrak ,%0,05 beste arraza batzuetakoak eta %0,57 bi arraza edo gehiagokoak ziren. biztanleria osoaren %0,5 hispanoak edo latinoak ziren edozein arrazatakoak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1007939
* Commonscat Multimedia: Madawaska, Maine

---

* **Identifikadoreak**
* NARA: 10040692

 |

* Wd Datuak: Q1007939
* Commonscat Multimedia: Madawaska, Maine
Alpaka artilezko txuilo peruarra
**Txuiloa** (aimara *ch'ullu*) belarridun txano bat da, alpaka artilez edo beste animalia batzuenez egina, eta zuntz sintetikoekin konbinatuz. Bere jatorria, Andeetako eskualdetan du, non punako hotz gordinetik babesteko erabiltzen den. Kolore anitzeko marrazkiz laguntzen ohi da. Eskualde bakoitzean, batez ere Peruko Andeetan eta Bolivia mendebaldean, ez dira bakarrik kolore ezberdinetan aurkitzen, baita erabilera ezberdinekin ere, kargu publiko bat duen edo ezkongabe dagoen norbaiten identifikazioaren ohiko erabilera, adibidez.

Fikzioan
--------

Janzki hau, Tintinen komiki batean agertzen da, Eguzkiaren Tenplua izenekoa. Protagonista bera, txuilo eta pontxo batekin jantzita agertzen da, Haddock kapitaina eta Dupont eta Dupond detektibeak bere bila dabiltzan bitartean. Abentura honetan, protagonisten laguntzailea den Zorrino izeneko mutikoak ere, agertzen den guztietan, txuilo bat jantzita darama.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q339731
* Commonscat Multimedia: Chullo

---

 |

* Wd Datuak: Q339731
* Commonscat Multimedia: Chullo
**Urkuluko dorrea** erromatar dorre bat da, Urkulu mendiko tontorrean kokatua, Nafarroa Garaiko Orbaizeta udalerrian.

Historia
--------

1976an Jean-Luc Tobie arkeologoak esan zuen erromatar garaikoa zela, k. a. I. mendean Akitaniaren konkista ospatzeko eraikitako trofeo-dorre bat. Eraikinak konkistaturiko lurraldeen hegoaldeko muga osatzen zuen. 1990eko indusketa-lanetan erabilera hori berretsi zuen aldare bat topatu zuen Maria Angeles Mezkiritz historialariak. Dorreak Amustegi mendatea babesten zuen, *Ab Asturica Burdigalam* galtzadaren Iruñea eta Akize arteko pasabidea.

Kono-enbor itxurakoa, oinarrian 19,5 metroko diametroa eta tontorrean 3,6 metrokoa ditu. Jatorrizko altuera 4,5 metrokoa omen zen. Hormen lodiera 2,6 metrokoa da eta barnealdean oraindik jatorrizko hargintzak dirau.

Dorretik metro gutxietara XVIII. mendeko gotorlekua dago, 1793ko Konbentzio Gerran erabilia.

Badira gaur egun zutik dirauten beste trofeo-dorre edo garaikur-dorre batzuk, besteak beste: Augustok eraikiarazitako Alpeetako Garaikurra, Okzitaniako La Turbien; Trajanok eraikiarazitako Tropaeum Traiani, Adamclisin, Errumanian; eta Ponpeiok eraikiarazitakoa, Coll de Panissarsen, Empordà eta Rosselló artean.

Beste interpretazio batzuk
--------------------------

Juan Mari Martínez Txoperenarentzat zalantzakoa da dorre hau trofeo-dorre erromatar bat denik. Hormak ez dira ohikoak erromatar garaiko eraikuntza horietarako, eta ez da zeramikarik bat ere aurkitu. Azkenik, ez da galtzada nagusirik pasatzen bertatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** Tobie, Jean-Luc.  (1976). «La tour d'Urculu (Province de Navarre). Un trophée tour pyrénéen? Essay d'interpretation» *Bulletin de la Societé des Sciences, Lettres et Arts de Bayonne* (132): 43-62..
2. 1 2   Mezquíriz Irujo, María Ángeles.  (2004). «La torre-trofeo de Urkulu» *Trabajos de arqueología navarra* 17 (132): 109-115. ISSN 0211-5174..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Martínez Txoperena, Juan Mari. «Vías romanas en el territorio norte de los vascones y sus mansiones» *Megalitos Pirenaicos. Arqueología y megalitismo en el Pirineo Occidental* (Noiz kontsultatua: 2019-03-28).

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herria erromatarren garaian

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5940172
* Commonscat Multimedia: Urkulu

---

* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 42006

 |

* Wd Datuak: Q5940172
* Commonscat Multimedia: Urkulu
**Tulsa konderria** (ingelesez: *Tulsa County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tulsa da. 2010eko zentsuaren arabera 603.403 biztanle zituen, Tulsa kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tulsa konderriak 1.520,37 kilometro koadro ditu. Horietatik 43,44 ura dira. Beste 1.476,93 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 396,88 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 603.403 pertsonetatik 459.983 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 66.582 dira. 63.737 beltzak edo afroamerikarrak. 34.615 amerikar natiboak ziren eta 383 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 13.892 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 628 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 30.165 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489481
* Commonscat Multimedia: Tulsa County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155962090
* ISNI: 0000 0004 0410 7470
* LCCN: n82097436
* **Lekuak**
* OSM: 1822245
* TGN: 2001694

 |

* Wd Datuak: Q489481
* Commonscat Multimedia: Tulsa County, Oklahoma
**Txato Olabarri** —jatorrizko izena: **Klaudio Olabarri**— (Arrigorriaga, Bizkaia, ? - Zarateko benta, Zizurkil-Aia, Gipuzkoa, 1936ko irailaren 18a) Eusko Abertzale Ekintzako (EAE/ANV) kidea eta eusko gudaria izan zen, Espainiako Gerra Zibilean hil zen alderdi horretako lehen eusko gudaria, oso sona handikoa bere alderdian eta jaioterrian. Haren omenez, Eusko Gudarosteko 6. batailoiari *Olabarri batailoia* izena jarri zioten. Era berean, haren omenez Eusko Abertzale Ekintzak monolito bat eraiki zuen Aritxulegin, eta urtero, Gudari Egunean, omenaldia eskaintzen die hari eta borrokan hildako Euskal Herriko ezker abertzaleko gainerako militanteei.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Vargas Alonso, Francisco Manuel: *Los Batallones de los Nacionalismos Minoritarios en Euzkadi: ANV, EMB, STV (1936-1937)*
2. ↑  Ramón SOLA: «EL PSOE, contra su aliado de trincheras y gobiernos», *Rebelión*, 2008-02-04.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268341

 |

* Wd Datuak: Q12268341
**Lashkar-e-Taiba** (urduz: لشکرطیبہ‎‎‎, *Jainkoaren Armada*, *Zuzenen Armada* ala *Puroen Armada* bezala itzulia) Asiako Hegoaldeko talde islamiko handiena da, Pakistanen duelarik nukleo zentrala. **Lashkar-i-Tayyaba**, **Lashkar-e-Tayyaba**, **Lashkar-e-Tayyiba**, **Lashkar-i-Taiba**, **Lashkar Taiba** edo **LeT** izen eta idazkerekin ere ezagutzen zaio.

1990ean Afganistanen sortua Hafez Saeed, Abdullah Azzam eta Zafar Iqbal-engatik, Muridke-n (Lahoretik gertu, Punjab probintzian) ditu egoitza nagusia, naiz eta hainbat entrenamendu base dituen Pakistanek gobernatutako Kaxmirren.

Lashkar-e-Taibak militar eta zibilak eraso izan ditu Indian, besteak beste 2001an Indiako Parlamentuari eginiko erasoa ala 2008ko Mumbaiko erasoak. Antolakuntza terrorista taldetzat kontsideratua dago India, Pakistan, Estatu Batuak, Erresuma Batua, Europar Batasuna, Errusia eta Australiarengatik. Aditu batzuen arabera, hala nola Jean-Louis Bruguière magistratu frantsesa edo Amerika Fundazioko presidente de Steve Coll-ek, uste dute Pakistaneko inteligentzia zerbitzuek (ISI) laguntza eta informazioa ematen diotela LeT-eko kideei.

Ikus, gainera
-------------

* Islamismoa
* Islamiar fundamentalismoa
* Jihada

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q736955
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136389603
* GND: 7858550-8
* LCCN: no2004018708
* SUDOC: 155687174
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q736955
*Artikulu hau k. a. 130eko kontsulari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».*

**Marko Perperna** (latinez: *Marcus Perperna*) Erromatar Errepublikako militar bat izan zen, K.a. 129an hil zena. Berari buruz, kontsul, erromatar hiritar izan aurretik izatera iritsi zela esaten da, Valerio Maximok, berari buruz, *lex Papia*k, bere semearen heriotzaren ondoren zigortua izan zela esaten baita, bidezko titulurik gabe erromatar hiritartasun eskubideak usurpatu izana leporatu zitzaizkiolarik.

Pretore K.a. 135ean izendatua, Siziliako esklaboen aurkako kanpaina zuzendu zuen Lehen Mirabetza Gerran, K.a. 135etik K.a. 132 arte iraun zuena, txalo zaparrada bat jaso zuelarik ohore bezala.

K.a. 130ean, kontsul izendatua izan zen, eta Anatoliara bidalia Eumenes III.a edo Aristonikoren altxamendua ezabatzeko, aurreko urtean, Publio Lizinio Kraso Dives Muziano kontsula garaitu zuena.

Perpernak, Eumenesen aurkako lehen borrokan garaitu zuen, jazarriz eta Eumenesek babesa bilatu zuen Estratonizea hiria setiatuz. Hiriak, gosearen ondorioz amore eman zuen, eta Aristonikok, bere buruaz beste egitea beste erremediorik ez zuen ikusi, baina Perpernak ezin izan zuen lortutako garaipenaz gozatu, hurrengo urtean Pergamotik gertu hil baitzen, Erromarantz itzultzen ari zela.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1276367

 |

* Wd Datuak: Q1276367
*Artikulu hau politikariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».*

**Marko Annio Vero** Erromatar Inperioko politikari bat, I. eta II. mende artean bizi izan zena.

Marko Annio Vero zaharraren semea zen, Senatuan sartu ahal izan zena eta pretore aukeratua izatea lortu zuena. Bere familia Uccibikoa zen Espejo, Cordubatik gertu (egungo Kordoba), Hispaniako Baetica probintzian. Bere arbasoek eragin handia zuten, eta aberastasun handia bildu zuten Hispanian oliba olioarekin.

Verok, Erromako praefectus urbis bezala zerbitzatu zuen eta Vespasiano eta Titoren zentsorealdian, lehenengoaren erregealdian, enperadoreak izendatutako patriziar berri bezala erroldatua izan zen. Bere karrera politikoan, kontsul bezala, hiru aldiz aukeratua izan zen: lehenengoa, Domiziano enperadorearen erregealdian, bigarrena 121ean, Hadrianoren erregealdian, eta, hirugarrena eta azkena, 126an. Rupilia Faustinarekin ezkondu zen, kontsul mailko familikoa zena. Faustinaren ahizpaordea, Vibia Sabina enperatriza zen, eta bere ama, Salonina Matidia, Trajano enperadorearen iloba.

Hiru seme-alaba izan zituen:

* Annia Galeria Faustina, Faustina Maior bezala ezagunagoa, Antonino Pioren emaztea eta Inperioko enperatriza izango zena
* Marko Annio Libon, kontsula izango zena.
* Marko Annio Vero, Domizia Luzilarekin ezkondu zen pretore bat, Marko Aurelio enperadorea eta honen arreba Annia Cornificia Faustinaren aita izango zena.

Bere seme Marko Annio Vero 124an hil ondoren, Vero zaharrak, bere bilobak, Marko Aurelio eta Annia Cornificia Faustina adoptatu zituen, bere errainarekin batera. *Meditazioak* izeneko bere lanean, Marko Aureliok, "duintasun" eta "odol hotz"eko eredu bat bezala deskribatzen du. Marko Annio Vero 138an hil zen, laurogeitamar urtetik gertu zegoela. Bere azken urteetan, maitale bat izan zuen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Luzio Katilio Severo Juliano Claudio Regino eta Antonino Pio** | **Erromako kontsula Gneo Arrio Augurrekin**121 | Ondorengoa**Marko Azilio Aviola eta Luzio Korelio Neratio Pansa** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Marko Lolio Paulino Dezimo Valerio Asiatiko Saturnino eta Luzio Epidio Titio Akilino** | **Erromako kontsula Gaio Egio Ambibulorekin**126 | Ondorengoa**Tito Atilio Rufo Titiano eta Marko Gavio Eskila Galikano** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q745241
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q745241
**Malmöko gaztelua** (suedieraz: *Malmöhus*) Malmön dagoen gotorlekua da, Eskandian, Suediako hegoaldean. Lehen gaztelua 1434an eraiki zuen Erik Pomeraniakoak. Egitura hori mendearen hasieran eraitsi zen, eta Kristian III.a Danimarkakoak beste bat eraiki zuen 1530eko hamarkadan. Historikoki, gotorleku hori Danimarkako baluarte garrantzitsuenetako bat izan da.

Gaztelua bost urtez (1568-1573) James Hepburn espetxea izan zen, Bothwelleko IV. kondea, Eskoziako Maria I.aren hirugarren senarra. Kondea Federiko II. errege daniarraren aginduz atxilotu zuten bere itsasontzia Bergen herrian, Norvegian, ekaitz batean hondartu zenean. Malmöko gaztelura bidali zuten espetxeratzeko, nahiz eta lehenago Londresko dorretik askatu zuten, Mariaren bigarren senarra, Enrique Estuardo, Lord Darnley, hil zutela ebidentziarik ez zegoelako. Ezkongabe gisa, Federiko II.ak Ingalaterrako Isabel I.a gorteiatu zuen eta Zaldun izendatu zuten. Iturri batzuek Danimarkako erregearen inplikazioaren bigarren arrazoia iradokitzen dute: uste da Eskoziatik erreskatea jasotzeko itxaropena zuela. Hala ere, Bothwelleko Kondea 1578an hil zen Dragsholmeko Gazteluan, Selandian. Han, bost urteren ondoren, Malmöko gaztelura eraman zuten, Danimarkak eta Eskoziak askatzeko negoziaziorik egin gabe.

Iruditegia
----------

* Gaztelua.Gaztelua.
* Sarrera.Sarrera.
* Inguruko parkea.Inguruko parkea.
* Airetiko ikuspegia.Airetiko ikuspegia.
* Gaueko ikuspegia.Gaueko ikuspegia.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Malmö Castle» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.

1. 1 2  Björklund, Eva (1998). *Malmöhus - en vandring genom slottet och dess historia.* Malmö : Stadsmuseet Malmö museer. ISBN 91-87336-28-6. Online excerpt of the chapter Frederik II:s kronprinstid i Malmö available at Malmö City official website. In Swedish. Retrieved 17 November 2007.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1810918
* Commonscat Multimedia: Malmöhus slott

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 172807721
* ULAN: 500302503
* **Ondare historikoa**
* FMIS: raa/bbr/21300000014859

 |

* Wd Datuak: Q1810918
* Commonscat Multimedia: Malmöhus slott
Vinland, Markland eta Hellulandeko asmatutako mapa (*Nordisk familjebok*. 1921)
**Markland** Leif Erikssonek Ipar Amerikara ailegatu zenean Labradorreko kostaldeari emandako izena da. Markland hitzak antzinako eskandinavieraz "basoen lurra" edo "mugako lurra" esan nahi du. Vinlanden iparraldean
eta Hellulanden hegoaldean zegoen. Nahiz eta ez zen bikingoek kolonizatua izan, Groenlandiatik irtendako hainbat espediziok esploratu zuten.

*Grœnlendinga saga*-ren arabera, Leif Erikssonek 1002an edo 1003an Bjarni Herjólfssonek lehendabizikoz egindako ibilbidea jarraitu zuen. Erikssonek ikusi zuen lehendabiziko eremua harri lauez (antzinako eskandinavieraz: *hella*) estalita zegoenez Helluland edo "harri lauen lurraldea" deitu zion. Gero basoz beteriko eremu laua topatu eta Markland izena eman zion. *Grœnlendinga saga*-ren arabera, 160 gizon eta emakume, Thorfinn Karlsefni (*Þorfinnr Karlsefni Þórðarson*) buruzagi zutenak, 1010 inguru bertan geratu ziren negua igarotzeko.

Gehienen ustetan lurralde hori Labrador izan zen, bertoko landareri nagusia taiga delako. Izan ere, Erikssonen eskifaiak zuhaitzak bota eta Groenlandiara eraman zituen, bertan zuhaitz gutxi zeudelako. Beste batzuen ustetan, Markland Hegoaldeko Labrador besterik ez da, Helluland Iparraldeko Labrador izanik (muga Groswater badian/Melville aintziran kokatuta).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *The Vinland sagas* (National Museum of Natural History, Arctic Studies Center)
2. ↑  Michael Kraus, Davis D. Joyce, *The Writing of American History*
3. ↑  *Heimskringla or The Lives of The Norse Kings* (Sturlason, Snorre. 2004. Kessinger Publishing)
4. ↑  *Where in North America did the Vikings Settle?*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q648286

 |

* Wd Datuak: Q648286
**Vadstena** Suediako hiria da, Östergötland konderrikoa. 2010ko erroldaren arabera 5.613 biztanle ditu. Herri txikia den arren "hiri" izenez ezagutzen da arrazoi historikoak direla eta.

Geografia
---------

Vättern aintziraren ekialdeko ertzean dago.

Historia
--------

Santa Brigida Suediakoak 1346 urtean monasterioa sortu zuen eta honen eraginari esker 1404 urtean Vadstenari "hiri estatusa" eman zioten. Aurrez 1400an Erik Pomeraniakoa Danimarka, Norvegia eta Suediako errege koroatu zuten abadian.

Stockholmeko babes estrategia barnean XVI mendean Gustavo I.a Vasak gotorleku bat eraiki zuen. Gustavo I.a bertan ezkondu zen bere hirugarren emaztearekin eta gotorlekua Vadstenako gaztelu bihurtu zuen. XVI mendean ospitale ezaguna ere eraiki zen.

Alde zaharreko eraikin gehienak XVI, XVII eta XVIII mendekoak dira, herria ez baita askorik aldatu denboran zehar. Udaletxea bera ere XV mendekoa da, Suediako zaharrena.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Udaletxea.Udaletxea.
* Vadstenako gaztelua.Vadstenako gaztelua.
* Vadstenako abadia.Vadstenako abadia.
* Alde zaharra.Alde zaharra.
* Ospitalea.Ospitalea.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Suedieraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q265682
* Commonscat Multimedia: Vadstena

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126172891
* BNF: 120504655 (data)
* GND: 4119333-7
* LCCN: n80098600
* NKC: ge760050

 |

* Wd Datuak: Q265682
* Commonscat Multimedia: Vadstena
**Troup konderria** (ingelesez: *Troup County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua LaGrange da. 2010eko zentsuaren arabera 67.044 biztanle zituen, Troup kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Troup konderriak 1.155,04 kilometro koadro ditu. Horietatik 82,81 ura dira. Beste 1.072,22 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 67.044 pertsonetatik 42.578 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.170 dira. 22.319 beltzak edo afroamerikarrak. 134 amerikar natiboak ziren eta 21 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.054 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 85 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 853 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498295
* Commonscat Multimedia: Troup County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151282460
* ISNI: 0000 0004 0424 0394
* LCCN: n81103653
* NARA: 10039230
* **Lekuak**
* OSM: 1074325
* TGN: 2000432

 |

* Wd Datuak: Q498295
* Commonscat Multimedia: Troup County, Georgia
**Valdespina jauregia** Ermuan dagoen XVII. mendeko jauregia da. Gaur egun herriko udaletxea da.

Biz­kaiko ar­kitek­turako al­txorretako bat da. Andrés Orbe Larreategi ar­tzapez­pikuak bere jaioterrian eraiki behar zen jauregi baten diseinua Loiolako santutegiko eraikuntza‑la­netan itzal handiko maisu nagusi gisa aur­kituko dugun Sebastian Lekuona ar­kitek­toari eskatu zion, berehala Elgoibar­ko udale­txearen diseinugile modura ere gogoratu behar­ko dugun honi, alegia. Loiolako lanetan buru‑belarri ari zelarik Orbe go­tzainak (1729) deitu zion bere jauregiaren eta Ermuko elizaren dorrea eraiki zi­tzan. Egitasmo honetan, 1733ko abenduan zendu zen arte jardun zuen Lekuonak, ardura honetan bere koinatua zen Jose Zuaznabarrek ordez­katu zuelarik.

Ezaugarriak
-----------

Ermuko jauregia, jauregi solte handi bat da, oinplano karratua eta hiru solairutako al­txaera, ganbara gainean duela. Paramentuak hondar‑harri errez egina ditu, bere fa­txada nagusian ia dena harlandu isodomoz eta gainerako fa­txadak harlangaitz zarpeatuz, er­tzetan kuxinduriko harlanduak dituztela. Lau isurial­deko teilatuz eta linter­nadun kupulaz estal­tzen da. Fa­txada nagusiari ate burudun bat ikusten zaio, lerronahasiz­ko baketoiez apaindua eta saihe­tsetan mol­duraturiko bi leiho; goieneko bi solairuetako bost kaleetan mol­durez, gir­nal­daz eta oxkar zatituz zoragarriro apainduriko ukondoetan eskoratuta daude bal­koiak. Fa­txada honen er­tzetan Orbe eta Larreategitarren bi armarri berdin‑berdin daude. Harriz­ko erlai­tzetan landare gaiak dituzten harburuak ditu.

Iruditegia
----------

* Ikuspegi orokorra.Ikuspegi orokorra.
* Armarria.Armarria.
* Eskailerak.Eskailerak.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Apaolaza, Juan.  (2003). *'Euskal Herria' entziklopedia enblematikoa: Euskal artea III..*  Open Data Euskadi. Etor-Ostoa. Eusko Jaurlaritza (Noiz kontsultatua: 2017-09-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41437216
* Commonscat Multimedia: Town hall of Ermua (Palace of Valdespina)

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0005159

 |

* Wd Datuak: Q41437216
* Commonscat Multimedia: Town hall of Ermua (Palace of Valdespina)
Manjushri Kumara
**Mañjuśrī** (sanskritoz: मञ्जुश्री) Bodhisattva bat da, argialdi egoera lortu duen baina beste batzuei bide horretatik aurrera egiten laguntzeko, nirvana egoeran sartzea beranduagorako uzten duen mahayana budismoko irudia.

Manjushri, Siddhartha Gautama budaren benetako ikaslea izan zen. Buda biziaren bizitzari buruzko ia literatura gehienean bezala, Manjushriren irudiak, benetako aldeak, irudizko beste batzuekin nahasten ditu. Mahāyāna erlijiotasun herrikoian, bodhisattvak oso gurtuak dira, nolabait, kristauen artean santuak gurtzen diren antzera.

Irudikapena
-----------

Manjushri, lotoaren posizioan eseritako gazte bat bezala irudikatzen da, esku batean ezpata bat duela eta, bestean, liburu bat. Ezpatak, fededunari, zentzumenek erakusten diguten mundu fidagaitzarekin lotura apurtzea ahalbidetzen duen jakinduria sinbolizatzen du. Liburua, Prajñāpāramitā Sūtra da ("Jakinduriaren perfekzioa"), mahāyāna doktrinaren testurik eraginkorrenetako bat.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q471696
* Commonscat Multimedia: Mañjuśrī

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 25450598
* GND: 121104680
* LCCN: n89104671
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q471696
* Commonscat Multimedia: Mañjuśrī
**Manitowoc konderria** (ingelesez: *Manitowoc County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Manitowoc da. 2010eko zentsuaren arabera 81.442 biztanle zituen, Manitowoc kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Manitowoc konderriak 3.869,64 kilometro koadro ditu. Horietatik 2.343,92 ura dira. Beste 1.525,72 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,05 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 81.442 pertsonetatik 77.775 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.565 dira. 412 beltzak edo afroamerikarrak. 395 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.027 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 51 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 772 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500984
* Commonscat Multimedia: Manitowoc County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145417128
* ISNI: 0000 0004 0505 725X
* LCCN: n80118256
* **Lekuak**
* OSM: 270665
* TGN: 2002335

 |

* Wd Datuak: Q500984
* Commonscat Multimedia: Manitowoc County, Wisconsin
Madrilgo Ituna.
**Madrilgo Ituna** 1526ko urtarrilaren 14an Karlos I.a Espainiakoak eta Frantzisko I.a Frantziakoak, Madrilen, sinatu zuten hitzarmena izan zen. Hitzarmen honen bidez Frantziako erregeak Burgundiako dukerria emango zuela, Italia (Milanerria, Genova, Napoli) eta Flandesi buruz zituen asmoak baztertuko zituela eta Leonor, Karlos V.aren arrebarekin, ezkonduko zela agindu zuen. 

Horrez gain, Henrike II.a Albretekoari Nafarroako Erresuma berreskuratzen lagunduko ez ziola hitzartu zuen. Hala ere, askatu zutenean ez zituen akordioak onartu eta hitzarmena indarrik gabe geratu zen. Hitzarmeneko unean, Frantziako erregea Espainiako enperadorearen gatibu zegoen Madrilen Paviako guduaren ondoren; Henrike II.a Nafarroak, berriz (gatibu bazegoena ere), giltzapetik ihes egitea lortu zuen ordurako. Margarita Nafarroako edo Angulemakoak zuzendu zituen negoziazioak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2013/10/19 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  Navarra 1512: Conquista e incorporación Universidad de Navarra. Unav.es

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1322711
* Commonscat Multimedia: Treaty of Madrid (1526)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1322711
* Commonscat Multimedia: Treaty of Madrid (1526)
**Manistee konderria** (ingelesez: *Manistee County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Manistee da. 2010eko zentsuaren arabera 24.733 biztanle zituen, Manistee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Manistee konderriak 3.316,65 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.912,49 ura dira. Beste 1.404,16 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,46 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 24.733 pertsonetatik 23.036 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 634 dira. 718 beltzak edo afroamerikarrak. 493 amerikar natiboak ziren eta 14 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 64 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 401 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502727
* Commonscat Multimedia: Manistee County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153616682
* LCCN: n81091934
* NARA: 10039650
* **Lekuak**
* OSM: 1907321
* TGN: 2000974

 |

* Wd Datuak: Q502727
* Commonscat Multimedia: Manistee County, Michigan