recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hannon IV.a Kartagokoa**, edo **Hannon I.a Handia** K.a. IV. mendeko kartagotar politikaria, buruzagi militarra eta lur jabe aberatsa izan zen, bere aberastasuna Afrikako iparraldean zituen lurretatik zetorkion, eta Kartagoko errege bihurtu zen.

Justinoren arabera, *princeps Cathaginiensium* zuen izenburua. Litekeena da izenburuak *berdinen artean lehena* adieraztea, noblezia edo erregetza titulua izatea baino.

Suniato aurkariari *potentissimus foenorum* edo *kartagotarren artean boteretsuena* deitu zioten 368. urtean. Hainbat urte geroago, Suniato goi-mailako traizio egiteaz leporatu zioten (Sirakusarekin korrespondentzia izateagatik) eta ziur aski exekutatu zuten. K.a. 367. urtean Hannonek 200 ontziko flota zuzendu zuen Siziliara eta hango greziarrak garaitu zituen. Bere garaipenak Dionisioren Lilibeo erasotzeko asmoak eragotzi zituen, Siziliako mendebaldeko Kartago hiri aliatua.

Hannon hogei urte inguru, izan zen Kartagoko pertsonaiarik nagusiena. K.a. 340an, tirano bihurtzeko asmoa izan zuen. Pobreei janaria banatu ondoren, bertako esklaboen matxinada bat antolatu zuen, Libiako kontratatutako kapitain berbere batek zuzentzen zuena. Kartagorentzat arrisku militarra ez zen arren, Hannon harrapatu zuten, traizio egiteaz leporatu eta torturatu egin zuten. Bere familiako kide asko hil zituzten.

Hala ere, geroago, Giskon semeari greziar mertzenarioek gidatutako Kartagoko hirurogeita hamar itsasontzien agindua eman eta Lilibeora bidali zuten. Ondoren Kartagok bakea negoziatu zuen Sirakusako Timoleonekin, K.a. 340aren inguruan. Hortik aurrera, familia honen ospea eta Kartagon izandako eraginak ondorengo belaunaldietan iraun zuen.

Hannonek K.a. 340tik gobernatu zuen. eta K.a. 337an, Giskon semea izan zen haren ordezkoa. Ziurrenik Hannon II.a Handiaren arbaso bat izan zena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Justino K.o. II. mendean /Hannon I.a Handia/ erromatar bat zen, K.a. I. mendean idatzitako Ponpeio Trogo historialari erromatarraren obra kondentsatu zuena. PICARD (1968): *Life and Death of Carthage* 30-31 or.
2. ↑  PICARD (1968):: *Life and Death of Carthage* , 131-132 or.
3. ↑  LANCEL, Serge (1992): *Carthage. A history*, Blackwell, 115 or.
4. ↑  PICARD (1968):: *Life and Death of Carthage* , 132-133 or.
5. ↑  WARMINGTON (1964): *Carthage*, 117 or.
6. ↑  WARMINGTON (1964): *Carthage*, 115, 116 or.
7. ↑  WARMINGTON (1964): *Carthage*, 119, 120 or.
8. ↑  WARMINGTON (1964): *Carthage*, 120-123 or.
9. ↑  PICARD (1968): *Life and Death of Carthage*, 198 or.
10. ↑  WARMINGTON (1964): *Carthage*, 119 or.

Bibliografia
------------

* HUSS, Werner (1985): *Geschichte der Karthager*, Munich: C.H. Beck, ISBN 9783406306549. {ale}(alemanez)

Ikus, gainera
-------------

* Beste Hannon batzuk

Ikus, gainera
-------------

* Kartagoko monarkak
* Hannonidak
* Kartagotarren hedapena Italian
* Siziliar gerrak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3618148

 |

* Wd Datuak: Q3618148


  



| Aurrekoa | Kartagoko errege | Ondorengoa |
| --- | --- | --- |
| Hannon III.a Kartagokoa | K.a. 340-337 | Giskon I.a Kartagokoa |
**Posta-zerbitzaria** konputagailu-sareko erabiltzaileei posta zerbitzua ematen dien ordenagailua edota programa da.

Sarrera
-------

Egungo organizazioetan (2007), mezuen kudeaketa sare inguruko osagai erabakigarria bihurtu da. Mezu kudeaketa sare zerbitzuen oinarrizko funtzioa bilakatu da, fitxategi eta inprimaketa zerbitzuen atzetik. Honen zergatiak edo abantailak dira:

* **Komunikazioa hobetzen du**: Mezu-programek gaur eguneko komunikaziorako beharrak betetzen dituzte. Nahiz eta batzarrak, bidaiak eta kokapen desberdinak izan, programa hauek erabiltzaileek elkar komunikatzen ahalbidetzen dituzte.
* **Produktibitatea areagotzen du**: Langileak denbora gutxiago daude telefonoan itxaroten eta bestelako arrakastarik gabeko komunikazio saioetan denbora galtzen. Igorleak zein hartzaileak komunikazio saiorako une berean ez dute bat egin behar, komunikazioaren produktibitatea handituz.
* **Baliabideen erabilpena hobetzen du**: baliabide gehiago sartu gabe, sareak lan bat funtzio gehiago egiten du.

Konfigurazioa (bezeroan)
------------------------

Posta elektronikoan sartzen diren eragileak dira: posta-bezeroa eta posta-zerbitzaria.
Posta bezero ezagunenak "Outlook Express" eta "Netscape Messenger" dira. Hala ere, interneten freeware eta software libreko posta-bezero pila bat dago.

Posta-zerbitzari baten zerbitzuak (posta elektronikoko kontu bat izan) interneteko zenbait atarietan doan lor daitezke edo telekomunikazio operadore baten bezero izanik.
Ondoren posta-bezeroa konfiguratu behar da, posta-zerbitzariaren datu batzuekin: "POP zerbitzaria" posta kontuetan sarbidea izateko zerbitzaria eta "SMTP zerbitzaria" mezuak bidaltzeko eta jasotzeko zerbitzaria.

```
Adibidez: "POP zerbitzaria": correo.euskalnet.es; "SMTP zerbitzaria" correo.euskalnet.es
```

Bakarrik posta-zerbitzarian kontu bat irekitzea falta da. Horretarako erregistratu behar gara. Erabiltzaile **izena** (login) eta **pasahitza** konfigurazioaren beste datu batzuk direlarik.

Posta-zerbitzari baten ezaugarriak
----------------------------------

Bai internet edota Intranet baten, posta-zerbitzariak honako funtzio hauek izan behar ditu:

* SMTP protokolo
* Ezizenen zerrendak
* Banaketa-zerrendak
* Irakur-agiri, mezu-desbideratze eta bestelako zerbitzuak izatea
* Zerbitzariaren urruneko kudeaketa
* AntiSpam: Ez desiratutako publizitate-mezuak baztertzeko zerbitzua
* POP3: Erabiltzailearen kontuetan sarbidea izateko protokolo da, mezuak irakurtzeko eta ezabatzeko. SMTP protokoloak erabiltzailearen mezuak bidaltzeaz eta jasotzeaz arduratzen da.
* IMAP protokoloa

Ikus,Gainera
------------

* Posta elektroniko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q859477
* **Identifikadoreak**
* GND: 4647018-9

 |

* Wd Datuak: Q859477
**Posta-kodea** edo **posta kodea** —**PK** siglez laburtua; batzuetan **ZIP kodea** deitua— digituz edo letra eta digituz osaturiko kode bat da, posta helbidea adierazteko erabilia, posta errazago bideratu ahal izateko. Posta kodea erabiltzeak beste aplikazio batzuk ere erabiltzea ahalbidetzen du.

2005eko otsailean Posta Batasun Unibertsaleko 190 kideetatik 117k posta kodea erabiltzen zuten. Irlandak eta Panamak, adibidez, ez dute halako sistemarik erabiltzen. Hong Kongek eta Macauk ere erabiltzen dute, nahiz eta orain Txinaren barnean egon eta horrek ez dituen erabiltzen.

Eskuarki posta kodeak eremu geografiko bat adierazten du, baina kode zehatzak ere erabil daitezke posta asko jasotzen duten erakunde edo helbideetarako, adibidez gobernuetarako edo konpainia komertzial handietarako. Konparazio baterako, Frantziak Cedex sistema erabiltzen du horretarako.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37447
* Commonscat Multimedia: Postal codes

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119596508 (data)
* GND: 4316292-7
* LCCN: sh99004086
* NKC: ph124483
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q37447
* Commonscat Multimedia: Postal codes
*Artikulu hau primate genero fosilari buruzkoa da; erromatar karguari gaitzat duena beste hau da: «Prokontsul»*

***Proconsul*** orain dela 27 milioi urtetik 17 milioi urtera, Miozenoan bizi izan zen primate genero fosila da. Hasiera batean Kenyan bizi izan zen, eta gero Afrika osoan. Lau espezie deskribatuak izan dira, 10 eta 40 kilogramo artekoak. Oihanetan bizi ziren.

Cercopithecoidea eta Hominoidearen arteko ezaugarriak dituztenez zaila da zein aldetakoak ziren esatea, nahiz eta askotan Hominoidearen barruan sartzen diren. Ez bazen talde honetakoa orduan *Aegyptopithecus*en senidea izango litzateke.

Cercopithecoideak bezala haginetako esmalte fina du, arina da eta aurreko beso laburrak zituen eta ziurrenik zuhaitzetan bizi zen. Hominoideak bezala ez zuen isatsik, sorbaldak ere antzekoak dira eta gorputzaren handi-txikia eta burmuinaren tamainaren arteko erkaketak ere batezbestekoa baino burmuin handiagoa zuela esaten du.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Proconsul*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131791
* Commonscat Multimedia: Proconsul

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 4454574
* GBIF: 4827206
* Paleobiology Database: 40895

 |

* Wd Datuak: Q131791
* Commonscat Multimedia: Proconsul
**Hannon** (punikoeraz: 𐤇𐤍𐤀, ḤNʾ) Bigarren Gerra Punikoan Magon Barkaren zerbitzuko ofizial kartagotarra zen.

Biografia
---------

Hasdrubal Giskon garaitua izan ondoren, K.a. 206an, eta Hannon Zaharrarekin eta Larorekin batera porrot pertsonala jasan eta gero Marko Junio Silanoren aurrean Zeltiberian, Magon jenerala Gadesen errefuxiatu zen eta Hannon bidali zuen Hispaniako tribuen artean mertzenarioak kontratatzera. Hannonek indar garrantzitsu bat kontratatu ahal izan zuen, baina bere burua antolatu aurretik Gaio Luzio Martzio Septimok eraso eta garaipena lortu zuen. Hannonek gudu zelaitik ihes egin ahal izan zuen tropa talde txiki batekin, baina, handik gutxira, mertzenarioek beraiek eman zioten erromatar jeneralari kudeaketa txarraren ondorioz. Tito Liviok horretaz hitz egiten du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  HUSS (1985): 565. or.
2. ↑  Hannon. William Smith (editorea), *A Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology.* II. Liburukia. II Boston: Little, Brown & Comp. 1867, 346 or.

Bibliografia
------------

* HUSS, Werner (1985): *Geschichte der Karthager*, Munich: C.H. Beck, ISBN 9783406306549. (alemanez)

Ikus, gainera
-------------

* Beste Hannon batzuk

Kanpo estekak
-------------

* William Smith (lexicographer)
* Greziako eta Erromako Biografia eta Mitologiako Hiztegia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11682330

 |

* Wd Datuak: Q11682330
**Haywood konderria** (ingelesez: *Haywood County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Brownsville da. 2010eko zentsuaren arabera 18.787 biztanle zituen, Haywood kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Haywood konderriak 1.383,21 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,46 ura dira. Beste 1.380,75 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,58 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.787 pertsonetatik 9.142 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 723 dira. 9.431 beltzak edo afroamerikarrak. 25 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 21 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 21 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 147 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Haywood County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502069
* Commonscat Multimedia: Haywood County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147792264
* GND: 4360448-1
* LCCN: n84009163
* NARA: 10040059
* **Lekuak**
* OSM: 1828576
* TGN: 2001874

 |

* Wd Datuak: Q502069
* Commonscat Multimedia: Haywood County, Tennessee
**Haz turismo** (euskaraz: «egizu turismo») Celtas Cortos espainiar folk musika taldearen abesti bat da. 1990ean Gente impresentable bere bigarren diskoaren barnean kaleratu zuten.

Abestia
-------

Erritmo azkarreko abestia da, ironia erabiliz letra bakezaleak dituena eta Ameriketako Estatu Batuetako Armadaren ekintza jakin batzuen aurka zuzendua. CIAri, Nikaraguako gatazkari eta Panamako inbasioari aipamenak egiten ditu. FAES fundazio kontserbadoreak abesti hau ezkerreko indarrek Espainian duten jarrera antiamerikanaren adibide gisa jartzen du.

Abestia bandaren bildumetan agertzen da:

* *¡Vamos!* (1995)
* *Nos vemos en los bares* (1997) - zuzenean -
* *The Best of Celtas Cortos* (1999)
* *Grandes éxitos, pequeños regalos* (2001) - zuzenean -
* *Gente distinta* (2002) - zuzenean -
* *20 soplando versos* (2006)
* *Vivos y directos* (2012)

1997an single moduan argitaratu zuten eta abuztuaren 16ko astean Los 40 Principalesen zerrendako lehen postua eskuratu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Arévalo, Andrés.  (2010-11-12). «Gente Impresentable» *Lafonoteca*.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Fundación FAES.  (2007-7-19). *El catecismo del buen socialista.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20044142

 |

* Wd Datuak: Q20044142
Greziar mitologian, **Hekatonkiro** edo **Hekatonkeroak** (grezieraz Έκατόνχειρες Hekatonkheires o Έκατόνταχειρας Hekatontakheiras, ehun eskudunak), ehun beso eta berrogeitamar buru zituzten erraldoiak ziren, Gea eta Uranoren semeak. Euren aitak, Tartarora bota zituen, baina Kronosek salbatu zituen, nori Urano zikiratu eta tronutik kentzen lagundu zioten. Kronosi lagundu ondoren, honek, berriz Tartaroan giltzaperatu zituen, non Kanpek zainduta egon ziren Zeusek salbatu zituen arte. Titanomakian, Titanei, arrokak, aldian ehun botatzen zizkieten.

Gerra amaitu ondoren, Hekatonkiroak jauregietan bizitzen jarri ziren, Ozeano ibaian, Tartaroko ateen zaindari bihurtu zirelarik, non Zeusek Titanak giltzaperatu zituen. Iliadan, badago historio bat, beste inon aurkitzen ez dena, uneren batean, jainkoak, Zeus tronutik botatzen saiatzen ari zirela dioena, eta hau, Herak, Ateneak eta Poseidonek kateatu zutela, baina kale egin zuten Tetisek Hekatonkiroak deitu eta hauek laguntzera joan zirenean. Batzuetan, itsasoko jainkotzat hartzen dira, eta *pentekonter*retatik etor daitezke, berrogeitamar arraunlaridun itsasontziak.

Hekatonkiroak, Briareo (indartsua), Giges eta Koto ziren. Homerok, Briareori, Egeon bezala ere erreferentzia egin zion, azken hau, itsasoko jainko ezberdin baten izena zen arren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q175255
* Commonscat Multimedia: Hecatonchires

---

* **Identifikadoreak**
* SUDOC: 242197566
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q175255
* Commonscat Multimedia: Hecatonchires
**Prokopio** (326-366ko maiatzak 27) Valente enperadorearen aurkako usurpatzaile bat eta konstantinoar dinastiako partaide bat izan zen.

Amiano Martzelinoren arabera, Prokopio, jatorriz, Ziliziakoa zen. Juliano Apostata enperadorearen lehengusua zen amaren aldetik. Prokopiok, enperadoreak, Sasanidar Inperioaren aurka 363an egin zuen kanpainan parte hartu zuen, Julianori laguntzera itzultzeko. Juliano hil zenean, enperadore honek, oinordeko bezala, Prokopio pentsatu zuela zioten zurrumurruak agertu ziren, baina, armadak, Joviano aukeratu zuenean, Prokopio izkutatu egin zen, bizia salbatzeko. Antzinako historialariak, ez datoz bat Prokopioren ezkutuko bizitzari buruzko xehetasunetan, baina publikoki Kaltzedonian agertu zela diote, uneko egoera zein zen jakin gabe. Joviano hila zen, ea Valentiniano I.ak, enperadore kargua, Valenterekin banatzen zuen. Prokopio, berehala mugitu zen, bere burua enperadore izendatuz. Konstantinoplako bi legio erosi zituen bere asmoen alde egiteko, eta hiria inperialaren kontrola hartu zuen. Hau gertatu eta gutxira, bere burua enperadore izendatu zuen 365eko irailak 28an, eta berehala hartu zuen Trazia, eta, beranduago, Bitinia probintzien kontrola. Valente arduratu zen usurpatzailea erditik kentzeaz, eta, hurrengo hilabeteetan, euren leialtasunari buruzko zalantzak zituzten unitate eta hiriak erreprimitu zituen. Prokopioren armada ere garaitu zuen Tiatirako guduan. Prokopiok, gudu zelaitik ihes egin zuen, baina bere jarraitzaileetako bik traditu zuten, eta entregatua izan zen. Valentek, 366ko maiatzak 27an exekutatu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q316284
* Commonscat Multimedia: Procopius (usurper)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 122230604
* ISNI: 0000 0003 7518 3334
* LCCN: n97033031
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q316284
* Commonscat Multimedia: Procopius (usurper)
**Publio Servilio Prisko Estrukto** (latinez *Publius Servilius Priscus Structus*), erromatar kontsula izan zen K.a. 495ean Apio Klaudio Sabino Inregilenserekin, eta Servilia genseko lehen kontsula izan zen.

K.a. 495ean, Erromako azken erregea izan zen Tarkinio Superbo hil zen, Merkurioren tenplua eskaintzen diote jainko honi, eta kolono berriak eramaten dituzte Signiako koloniara, Tarkiniok sortu zuena.

Kontsulek, volskoen aurkako gerra arrakastarekin eraman zuten, eta euren hiriburua hartu zuten, Suesa Pomezia hiria. Priskok, beranduago, sabinarrak eta aurunkoak garaitu zituen. Patriziar eta plebeioen aurkako borroketan zorren legeari buruz, Priskok, azken hauen alde egiten du, eta plebeioen aldeko ediktu bat argitaratu zuen, baina, bere kidearen eta patriziar guztien oposizioagatik lagundu ezin izan zituenez, bi aldeekin etsaitua geratu zen.

Publio Servilio Prisko, K.a. 476an kontsul izango den Espurio Servilio Priskoren aitatzat eta K.a. 463an kargu hori beteko duen Publio Servilio Priskoren aitonatzat hartzen da.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Aulo Postumio Albo Regilense eta Tito Verginio Trikosta** | **Erromatar kontsula Apio Klaudio Sabino Inregilenserekin**K.a. 495 | Ondorengoa**Aulo Verginio Trikosta eta Tito Vetusio Gemino Zikurino** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q745111

 |

* Wd Datuak: Q745111
**Hannon I.a Kartagokoa** (K.a. 580-556) kartagotar agintaria izan zen.

Hannon I.a Dido mitikoaren garaiko lehen pertsonaia izan zen feniziar kolonia erabateko agintez gobernatzen; erreginaren erregealdiaren ondoren, Virgilioren Eneidaren arabera, gobernu errepublikano oligarkikoa sortu zen, bi sufetekin (botere betearazlea, judiziala eta militarra duten epaileak), Senatu batekin (botere deliberatzailearekin) eta Kontseilu nagusia batekin (bakarrik gertakari larri eta aparteko kasuetan deituta).

Hogeita bost urte inguru gobernatu zuen, K.a. 580tik aurrera. K.a. 556 inguruan Malko jeneral kartagotarrak estatu kolpe baten bidez boterea lortu zuen, baina, geroago, jeneral hau erregetza eskuratzearen susmagarri izatean, exekutatua izan zen.

Bibliografia
------------

* HUSS, Werner (1985): *Geschichte der Karthager*, Munich: C.H. Beck. (alemaneraz) 020.09.19an kontsultaturik.

Ikus, gainera
-------------

* Beste Hannon batzuk

Kanpo estekak
-------------

* Hannon izenaren aurkibidea 2020.09.21ean kontsultaturik.


| Aurrekoa | Kartagoko errege | Ondorengoa |
| --- | --- | --- |
| Gobernu errepublikar oligarkikoa |  K.a. 580-566  | Malko |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3618144

 |

* Wd Datuak: Q3618144
Umetxoen psikologia ulertzeko metodo bereziak erabiltzen dituzte.**Garapenaren psikologia** edo **bilakaeraren psikologiak** gizakiak nola aldatzen diren bizitzan zehar aztertzen duen zientzia da, bizi-zikloa barne, gizabanakoaren ekintzak etengabe nola aldatzen diren behatzen du eta etengabe aldatzen ari den giroari nola erantzuten dion. Psikologoek bizitzan zehar gertatzen den aldaketa psikologiko sistematikoari garapen deitzen diote. Prozesu honetan zehar, pertsonak aurrekoak baino egoera konplexu eta "hobeagoetara" jotzen du. Garapenaren psikologia ehun urte baino gehiago dituen psikologiaren adarra da. Garapenaren psikologiak denborak aurrera egin ahala, hau da, adinak aurrera egin ahala, pertsonengan gertatzen diren aldaketak azaldu nahi ditu. Gai honi bizi-zikloaren psikologia ere esaten zaio, pertsonen bizitza osoko aldaketa psikologikoak aztertzen baititu.

Bizitzan zehar pertsonengan gertatzen diren aldaketa horiek bikoteek aurrez aurre dituzten faktore batzuen bidez azal daitezke: jarraikortasuna edo etetea, ezaugarri heredatuak ikasitakoen aurrean, eta normatibitatea idiografiaren aurrean. Subjektuak garatzen diren testuinguruak ere haien bilakaera hobeto ulertzeko aukera ematen digu. Horrela, testuinguru historikoa, sozioekonomikoa, kulturala eta baita etnikoa ere nabarmendu behar dira, garrantzitsuenak aipatzearren. Azkenik, garapena prozesu jarraitutzat azpimarratzekoa da, globaltzat eta malgutasun handikotzat hartu behar dela.

Azken mendean zehar korronte eta eredu teoriko ugari izan dira, aldaketaren fenomenoa azaltzeko beren aurkikuntzek eta ikerketek eman dituztenak. Oro har, eredu horietako bakoitzak bere azalpenak ditu, batzuetan beste teoria batzuetatik aurkezten direnekiko kontraesankorrak. Azalpen-paradigmen aniztasun horrek garapenaren fenomenoaren ulermena aberasten du. Eredu horien artean esanguratsuenak honako hauek dira: psikoanalisia; Jean Piageten psikologia genetikoa; Mercedes Chaves Jaimeren espazio hutsen teorian oinarritutako Lev Vigotskiren eredu soziokulturala; ikaskuntzaren teoriak; informazioaren prozesamenduaren eredua; eta, berrikiago, eredu ekologikoa eta etologikoa.

Erik Eriksonen arabera, gizakiaren garapenean hainbat zeregin inplizitu daude, hurrenez hurreneko etapetakoak. Zeregin horiek, hein handi batean, gizarteak eta kulturak ezartzen dituzte. Sozializazio-prozesuaren bidez, zeregin horiek betetzea norbanakoaren beraren helburu bihurtzen da, eta behin betiko markatzen du bere jokabidea bizitzako une jakin batzuetan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2008]
2. 1 2 3 4   **(Gaztelaniaz)** Cantero V. M. Pilar.  (2011). *Psicología Del Desarrollo Humano: Del Nacimiento A La Vejez.*  Club Universitario ISBN 978-84-9948-613-0..

Ikus, gainera
-------------

* Psikologia ebolutiboa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q175002
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11932669k (data)
* GND: 4014963-8
* LCCN: sh85037359
* NDL: 00563019
* NKC: ph116715
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D066233

 |

* Wd Datuak: Q175002
**Hanomag** konpainia (akronimotik: **Ha**n**no**versche **Ma**schinenbau A**G**) lurrunezko lokomotorren, traktoreen, kamioien, ibilgailu militarren eta autoen fabrikatzailea izan zen Hannover-en, Alemanian, 1871n sortua.  Hirurogeiko hamarkadan harremanak izan zituen Borgward-ekin, INSUD-ekin (Hanomag-en Argentinako lehen ordezkaria), Cura Argentinako burdinolarekin (harekin fabrika bat ezarri zuen Santa Fe probintzian) eta Barreiros Diésel SA Espainiako enpresarekin. .

Azkenean, Continental AGren gainean jardun zuten. Konpainiak Errumaniara eta Bulgariara trenbide-materialaren bidalketa masiboa egin zuen Lehen Mundu Gerra baino lehen .

Historia
--------

Konpainiaren lehen jarduerak 1835eko garaikoak dira, Georg Egestorffek *Eisen-Giesserei und Maschinenfabrik Hannover* izeneko enpresa sortu zuenean. Enpresaren helburua lurrun-makinen fabrikazioa zen: Lurrunezko lokomotorra. Bere jarduera-esparrua Hannover estatuko trenbide konpainia zen. 1871n izena aldatu zuen *Hannoversche Maschinenbau AG* izenaz. 1905etik aurrera Alemaniako armadari trenbide-materiala hornitzen zioten enpresetako bat izan zen. 1931n, bidaiarien autoekiko interesa berpiztu zen eta *Hanomag Automobil und Schlepperbau GmbH* filiala sortu zuten, non 1951ra arte autoak ekoiztu zituzten.

1950eko hamarkadan, Argentinako InSud enpresarekin hitzarmena egin zuen, R35  eta R55 modeloak lizentziapean muntatu zituena. Geroago, 1960an, hitzarmen bat sinatu zuen Cura fundizioarekin, Rheinstahl Hanomag-Cura sortuz, Massey Fergusonek mundu osoan aktiboak erosi ostean 1971ra arte jardun zuena.

Hirurogeiko hamarkadan Eduardo Barreiros enpresariarekin aliantza bat egin zuen Espainian traktoreak egiteko.

1964an, Rheinische Stahlwerke AG (Rheinstahl Taldea) bere gain hartu zuen, siderurgiako eta baita makinen eta lantegien ingeniaritzako enpresa bat zen, eta inbertsio garrantzitsu batean konpainiak Hanomag-ekin bat egin zuen.

Baserriko traktoreen atala Massey Fergusoni saldu zioten eta 1969an Hanomag-Henschelen kamioien fabrikazio dibisioa Daimler-Benz AG enpresara joan zen, Hanover utziz Massey Fergusonentzat lurra mugitzeko makinak fabrikatzeko 

1989an, munduko bigarren eraikuntza-makinen fabrikatzaileak, Komatsu, Hanomag AGren partizipazio bat erosi zuen eta 2002az geroztik Komatsu Hanomag GmbH konpainia globalaren % 100eko filiala da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  United States Strategic Bombing Survey, (1945), *Hanomag, Hanover, Germany*, Physical Damage Division
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29041
* Commonscat Multimedia: Hanomag

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4458418-0
* NKC: ntk20211129473

 |

* Wd Datuak: Q29041
* Commonscat Multimedia: Hanomag
Martin arrantzaleak (*Alcedo atthis*) mokoan harrapakina daramala.
**Harraparitza** animalia batzuk beste batzuk janez bizitzean datzan espeziearteko harremana da. Banako batek, **harrapariak**, beste bat, **harrapakina** akabatzen du, osorik edo haren zati bat jan eta hartaz elikatzeko.

Harraparia eta harrapakinaren kontzeptuak erlatiboak dira, zeren eta organismo bat harraparia izan daiteke, baina era berean beste espezie baten harrapakina.

Bi espezien arteko elkarrekintza biologiko honetan espezie bat kaltetua suertatzen da (harrapakina) eta besteak onura ateratzen du (harraparia).

Garatuak dauden biozenosietan harraparia/harrapakin binomioak oreka bat lortzen du; oreka horrek bi espezien biziraupena ziurtatzen du. Arrazoi batengatik oreka apurtzen bada (esaterako, harraparien gehiegizko kopurua badago, edo harrapakinen populazioa asko jaisten bada) ondorioak oso txarrak dira espezie bientzat.

Harraparitza, lehiarekin batera, hautespen naturalaren eragile oso garrantzitsua da. Izan ere, harrapariek harrapakin ahulenak errazago hiltzen dituzte, eta horrek harrapakinen hautespen naturala eragiten du.

Esan liteke parasitismoa harraparitzaren mota bat dela: bi espezien arteko harreman ekologiko horretan bizkarroia ostalariaren kontura bizi da, nahiz eta gehienetan ez duen ostalaria hiltzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Harraparitza.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170430
* Commonscat Multimedia: Predation

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85106240
* NDL: 00563545
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q170430
* Commonscat Multimedia: Predation
Radio dialen margolariak enpresan lanean.
**Radioaren neskak** (ingelesez *Radium Girls*), 1917tik 1920ko hamarkadako lehen erdia arte AEBetako New Jerseyko Orange udalerriko United States Radium Corporation enpresan lan egitean erradiazio bidez pozoitutako langile klaseko neska gazteak izan ziren. Pozoiketaren arrazoia erlojuen esferen estalkia nahiz zenbakien margoaren osagaietako bat radio elementu kimiko erradiaktibo eta hilgarria zen.

Lehen Mundu Gerran zehar enpresan milaka neskek erloju lumineszenteak ekoizteko lan egin zuten, gerra frontean zeuden soldaduentzat oso baliagarriak ziren erlojuak, gauez zein ordu zen ikusteko aukera ematen baizuten. Gerra ostean, zibilen artean ere erloju oso preziatuak bilakatu ziren, hortaz enpresa langile gehiago kontratatu beharrean egon zen, horrek langile gehiago erradiazioz pozoitzea ekarri zuen.

Neskek nagusiki erlojuen orduen zenbakiak margotzen zituzten, nagusiek erabiltzen zituzten margoak ez zirela arriskugarriak esan zieten, hortaz neskak ez ziren arriskuaren berri, eta zenbaki txikiak ahal bezain zehatzen margotzeko pintzelak fintzeko mihazkatzeko ohitura zuten, une horretan literalki radioa jaten zuten.

Bestalde, lanetik kanpo, neska langiletako askok beren artean txatxetan edota euren mutilagun eta senarrak txunditutako uzteko, beren hortzak nahiz ahoak margo horrekin margotu zituzten, honela argia itzaltzean iluntasunean distira egin zezaten. Horregatik, beren kasua jendaurrean ezagutzera eman zenean, hedabideek **neska mamuak** ere deitu zituzten, mamuen antzera iluntasunean dirdir egiten zutelako.

Biktimak eta epaiketa
---------------------

Lehenbiziko gaixoek hortzen ustelketa eta erorketak izan zituzten, bai eta matrail hezurreko min izugarriak ere, ondoren gorputz guztiko hezurretako mina, anemia, nekrosia, ahulezia eta heriotza zetorren. Inogo eskrupulurik gabeko enpresaburu eta kapatazek margoaren arriskuaz erabat jakitun ziren, baina eskandalua, epaiketak eta diru-galerak ekiditeko asmoz berehala neskek sifilis sexu transmisio bidezko gaixoak zirelako gezurra hedatu zuten, horrekin benetako arrazoia ezkutatzeaz gain neskek izenona jendaurrean zalantzan jartzeko asmoz.

Hainbat medikuk nesketako batzuk aztertzean beren sintomak eta aurreko lanaren arteko lotura ezarri zuten, beren lankide ohiak arriskuaz informatzeko topatzen saiatu ziren, baina horietako hiru bakarrik topatu zituzten, jada gehienak beren gaixotasunaren fase terminalean edo hilak baitzeuden.

Bost neskek enpresa demandatu zuten (Gràcia Fryer, Edna Hussman, Katherine Schaub, Quinta McDonald eta Albina Laricek), baina ez zen erraza izan, enpresak botere juridikoarekin harreman estuak izan eta gaia ahal bezainbeste atzeratzen saiatu baitzen, nagusiki gaixoak hil eta epaiketan akusazioaren lekuko gutxien egon zitezen, baina azkenean epaiketa burutu eta enpresa biktimei kalte-ordainak ematera zigortua izan zen.

Ikus gainera
------------

* Radioaren neskei buruzko dokumental-bideoa ikusgai, Youtube.com **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1128589

 |

* Wd Datuak: Q1128589
Ur-aztia lanean. *Histoire critique des pratiques superstitieuses* (Jean-Frédéric Bernard, 1733–1736).
**Radiestesia** lur apziko ur eta mineralak, hilobiak eta bestelako objektuak aurkitzeko teknika pseudozientifikoen multzoa da, material eta objektu hauek igortzen duten "energia", "bibrazioa" eta antzeko ustezko indarren bitartez. Maiz, radiestesistak, radiestesia praktikatzen dutenek alegia, zur eta metalezko txotxak, penduluak eta antzeko tresnak erabiltzen dituzte, bilatzen diren material eta objektuek tresna horietan, giza gorputz edo gogamenaren bitartez, eragiten duten mugimendua hautemateko.

Ur-aztiak
---------

Mattin Treku, ur-azti eta bertsolaria
Lur azpiko ura bilatzeko bada, antzinatik ezagutu eta praktikatzen den ustezko teknika da, ur-azti edo ur-bilatzaileek egin izan dutena.

Euskal Herrian Mattin Treku bertsolariak ur-azti lanak ere egiten zituen, hurritza erabiliz. Etxe askotan arrakastaz aurkitu izan zuela kontatu zuen bere emazte Mari Trekuk.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Urritzarekin zuen bere jukotria. Bi eskuen artean tiratzen zuen bi aldetarat, eta, hura erortzen zelarik gain behera, orduan zerbeit bazaukan: surtsaren bideak (...)
Egiten zituen sei, hamar, dotzena bat ere berdin, urrats aintzina, eta, bere urritza erortzean, orduan gelditzen zen, neurri hartan irriskatzen zuela izaitea.
Hola artzen zelakotz, etxe ainitzetan galdegiten zuten, eta kontenturik uzten zituen denak, zilatuz geroz bakotxak beren etxetan ur garbia edaten baitzuten. |  » |
| Mari Treku |

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q304787
* Commonscat Multimedia: Dowsing

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4048157-8
* LCCN: sh85110382
* NKC: ph1043542
* AAT: 300128739
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q304787
* Commonscat Multimedia: Dowsing


1. ↑    Treku, Mari.  (1982). *Mattin, nere gizona.*  Auspoa.
**Radford city konderria** (ingelesez: *Radford city County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua (Virginia) da. 2010eko zentsuaren arabera 16.408 biztanle zituen, Radford city kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Radford city konderriak 26,44 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,87 ura dira. Beste 25,57 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 620,57 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.408 pertsonetatik 14.460 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 385 dira. 1.262 beltzak edo afroamerikarrak. 30 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 251 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 23 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 377 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q586070
* Commonscat Multimedia: Radford, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131321127
* NARA: 10042556
* **Lekuak**
* OSM: 3864647

 |

* Wd Datuak: Q586070
* Commonscat Multimedia: Radford, Virginia
**Günter Herburger** (Isny, Allgäu, 1932ko apirilaren 6a - Berlin, 2018ko maiatzaren 3a) alemaniar idazlea izan zen.

Sanskrito-, soziologia-, filosofia-, literatura- eta antzerki-ikasketak egin zituen, Munichen eta Parisen. 1964an *Eine gleichmäßige Landschaft* *(Paisaia uniformea)* argitaratu zuen, bere lehenengo kontakizun-bilduma. Liburuan herri-giro ukigabea deskribatzen du, aldaketetarako lekurik ez baina isilpeko desioz eta beldurrez betea. Eguneroko bizitzako esperientziak kontatzen zituen, giro politikoa eta soziala tartekatuz, lagunarteko tonuan, eta prosa aberatsa erabiliz bere formetan eta gaietan. Gai horiek berak erabiltzen zituen bere poesia-lanetan ere: *Ventile* (1966, *Balbulak*). Arrakasta handia izan zuen, baita ere, haurrentzat idatzi zituen abentura liburuekin: *Birne kann alles* (1971, *Bonbilla edozertarako gauza da*). Mundu modernoan bizi den eta era guztietako arazoei aurre egiteko gauza den kale-argi bat da liburu horretako protagonista. Baina Günter Herburgerren literaturaren funtsa bere eleberriak dira: *Die Messe* (1966, *Meza*) probintzietako mundu burges txiki batean bizi den pertsona baten ihesaldi ahaleginaren deskribapena; *Jesus in Osaka* (1970, *Jesus Osakan*), esperantza bakarra haurrak dituen etorkizuneko gizarte bati buruzkoa. 1997an bere trilogiaren lehenengo liburukia argitaratu zuen: *Flug ins Herz* *(Ihesaldia bihotzera)*. Bigarren liburukian *Die Augen der Kämpfer* (1982, *Borrokalarien begiak*) gauzatutako utopia gisa aurkeztu zuen Alemaniako Errepublika Demokratiko ohia.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1560573
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 27065923
* ISNI: 0000 0001 2125 1229
* BNF: 11907324c (data)
* CANTIC: a10099712
* GND: 119015021
* LCCN: n50034983
* NKC: jn19990003415
* SUDOC: 026919834
* UB: a1246806
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02764/eu\_h\_1528/h1528

 |

* Wd Datuak: Q1560573
**Güstrowko jauregia** (alemanez: *Schloss Güstrow*) Pizkunde garaiko eraikina da. Güstrown dago, Rostock barrutiaren hiriburua, Alemaniako Mecklenburg-Aurrepomerania estatuan. Gaur egun museoaren eta kulturgunearen erabilera ematen zaio. Ulrich III.ak 1558an eraiki zuen. Güstrowren hiri zaharretik eta harresietatik gertu dago. Jauregiak XVI. mendeko apaingarriak erakusten ditu. Ondoan, Barroko estiloko zaindariaren etxea dago.

Historia
--------

Güstrow jauregia 1635 baino lehen. Matthäus Merianen marrazkia.
Pizkundeko jauregi hau Erdi Aroko beste baten gainean egin zen. Ulrich III.ak 1558an eraiki zuen. Franciscus Pahr maisu-eraikitzailea izan zen, estilo desberdinak nahastuz: italiarra, frantsesa eta alemana; ezaugarri hau berritzailea izan zen oso.

1657an, Gustavo Adolfo, Güstrowko azken dukea, Charles Philippe Dieussart arkitektua kontratatu zuen. Helburua jauregiari aire modernoago ematea zen. Garai horretan zaindariaren etxea eta jauregiko zubia eraiki ziren, biak barrokoko estiloan. 1817tik 1950era, dukearen kontrola amaituta, etxalde moduan Mecklemburgoko langileei ostatu emateko erabili zen. 1963tik 1978ra jauregia berreskuratzeko lanak aurrera eraman ziren, berriro ere eraikinari jatorrizko handitasuna emateko.

Ezaugarriak
-----------

Jauregiak laukizuzen itxura du. Güstrowko leinua Magdalena Sybillaren heriotzarekin gertatu zen eta, ondoren, altzariak beste tokietara eraman ziren. Eraikinaren alde batean ondo kontserbatuta dauden margolan flamenkoarrak ikus daitezkeen. Halaber, ondo kontserbatutako antzokia dago eta bertan ere margolan interesgarriak ikus daitezke. Jatorrizko estukoko sabaiak ere oso ondo daude. Interesgariak direa ere Oturuntzen gelan gordetzen diren ehiza-eszenak, grabatzaile herberetarren kobrez egindako lanetan oinarrituta. Badira ere Erdi Aroko logelak eta haietan garaiko objektuak erakusten dira. Azpimarratzekoak dira Lucas Cranach Zaharraren margolanak harrerako logeleetan.

Jauregiaren inguruan oso lorategi zaindua ezagutu daiteke.

Museoa
------

Museoak Elixabete Sofia Mecklenburgekoaren familiarekin lotutako erakusketa finkoa erakusten du. Halaber, kontzertuak eta beste erakusketak antolatzen dira.

Galeria
-------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

* **(Alemanez)**:Museoaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Güstrowko jauregia*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2241369
* Commonscat Multimedia: Schloss Güstrow

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158056452
* ISNI: 0000 0001 1092 7254
* GND: 4390167-0
* LCCN: nr00002373

 |

* Wd Datuak: Q2241369
* Commonscat Multimedia: Schloss Güstrow
**Hearst uhartea** kupula formako uharte bat da, izotzez estalia eta Weddell itsasoan dago, Rymill lurmuturretik 6 kilometro ekialdera, Antartikako Palmer Lurraldearen ekialdeko kostaldean.

Uharteak iparraldetik hegoaldera 58 kilometroko luzera eta 11 kilometroko zabalera du, eta 365 metrotaraino iristen da.

Hearst uhartearen gainetik hegan igaro zen lehena Sir George Hubert Wilkins izan zen, 1928ko abenduak 20an. Une hartan Antartikar kontinentearen zati zela uste zen, eta ondorioz **Hearst Lurraldea** bezala izendatu zuen, William Randolph Hearsten omenez, espedizioa finantzatzen lagundu zuena.

Hearst uhartea berriz 1940an bisitatu zuten, baita bere forma aurkitu ere, USASeko kideek, kostalde hau lurretik eta airetik esploratu zutenak. Eurek Wilkins Uhartea deitu zuten. Aireko argazkien azterketek, alabaina, uharte handi hau Wilkinsek Hearst Lurraldetzat hartu zuen bera dela frogatu dute.

1965eko apirilak 20an Argentinako Aire Armadak uharte honetan 1. Laguntza Estazioa ezarri zuen.

Lurralde aldarrikapenak
-----------------------

Argentinak Hearst uhartea Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziako Argentinar Antartika departamendu barnean sartzen du, Txilerentzat Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeko Txileko Antartikako Probintziako Antartika hiriaren zati da, eta Erresuma Batuarentzat Britainiar Antartikaren zati.

Herrialde aldarrikatzaileen izendapenak:

* Argentinak *Isla Hearst* deitzen du.
* Txilek *Isla Hearst*
* Erresuma Batuak *Hearst Island*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3105373
* **Lekuak**
* OSM: 3004610
* TGN: 1007366

 |

* Wd Datuak: Q3105373
**Post Office** (euskaraz *Postetxea*) 1971ko Charles Bukowski alemaniar-estatubatuar idazlearen lehenbiziko eleberria izan zen. 1971an 50 urte zituela argitaratu zuen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Los Angeles, Henry Chinaski-k AEBtako Posta Zerbitzuan ordezko postari gisa lana topatu du. Ibilbide finkorik gabe posta banatuko du, honek bere betebeharrean atzerapena sortuaraziko du, nagusien errietak jasoz. Gerora ibilbide finko bat emango diote, baina azkenean lana uztea erabakiko du.

Ezkondu eta Texasera joango da, baina beste lanbide baten bila Los Angelesera itzultzen amaituko du. Ondoren dibortziatu eta posta lanera itzuliko da.

Baina bi urteren buruan lana eta behin-betiko lanpostua ziurtatu ostean, lanaren egunerokotasuna gero eta aspergarriagoa egingo zaio. Bizitzan nola edo hala, mozkorraldien bidez, emakumeekin (eta alabarekin) eta zalditegietan apostuak eginez aurrera jarraitzen saiatuko da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2290467
* **Identifikadoreak**
* Open Library: OL17228140M

 |

* Wd Datuak: Q2290467
**Piarre Erramuzpe Antonena** (Aldude, 1927) Nafarroa Behereko bertsolaria da.

Bizitza
-------

Piarre Erramuzpe Alduden jaio zen 1927an. Gurasoak Bankakoak ziren sortzez, baina zortzi seme-alabekin Aldudera joan ziren. Hamalau urte zituenetik mutil ibili zen. Gero soldadu joan beharra izan zuen eta 14 hilabete egin zituen. Gurasoak pobreak ziren eta Ameriketara joateko erabakia hartu zuen. 1949an joan zen Wyomingera, artzain lanera. Sei urteren buruan Aldudera itzuli zen. Ezkondu eta herrian jarri zen bizitzen.

Ez zen bat-bateko bertsolari gisa ezagun egin, baina bertso sorta anitz idatzi ditu. Ameriketako urte gogorrei buruz mintzatu izan da maiz, eta haren seme Mikel Erramuzpek dokumentala ere egin zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Piarre Erramuzpe.*  *Ahotsak* proiektua, CC BY-SA 2.0, ahotsak.eus (Noiz kontsultatua: 2020-8-12).
2. ↑   Bidegain, Eneko. *Urepeletik Bidarraira, bi mende bertsotan.*  *Bertsolari* aldizkaria, 2019ko urtarrilak 3, CC BY-SA 4.0, bertsolari.eus (Noiz kontsultatua: 2020-8-11).

Kanpo estekak
-------------

* Piarre Erramuzpe "Eraztuna" kantatzen, Kantapela, kanaldude.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265924
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 40191
* Lur: 01871/eu\_e\_2620/e2620

 |

* Wd Datuak: Q12265924
**Halifax konderria** (ingelesez: *Halifax County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Halifax da. 2010eko zentsuaren arabera 54.691 biztanle zituen, Halifax kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Halifax konderriak 1.893,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 18,37 ura dira. Beste 1.875,38 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 28,88 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 54.691 pertsonetatik 22.721 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.152 dira. 28.986 beltzak edo afroamerikarrak. 2.008 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 357 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 49 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 562 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q509910
* Commonscat Multimedia: Halifax County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144231771
* LCCN: n79039859
* NARA: 10039513
* **Lekuak**
* OSM: 2528706
* TGN: 2001501

 |

* Wd Datuak: Q509910
* Commonscat Multimedia: Halifax County, North Carolina
**Hiberniar-normandiar** 1169. urtetik aurrera Irlandan ezarri ziren kanbriar-normandiar jauntxoak izan ziren, Ingalaterrako Erresuman zeuden anglonormandiar nagusiekiko menpekotasun eskasa erakutsi eta euren kaxa jardun zuten. Baina denborarekin irlandarrak baina irlandarragoak bilakatu ziren, herrialdeko irlandera hizkuntza eta ohiturak bereganatuz. Hiberniar-normandiar jauntxoen familia nagusiak honakoak ziren: Burgh (edo Burke), Butler eta Fitzgerald; jatorri gaeldarra izan ez arren gaur egun irlandar abizen peto-petoak direnak.

XVII. mendean Ingalaterra, Eskozia eta Galesko kolono berrien etorrerarekin batera ingeles zahar hauen gainbehera etorri zen.

Irlanderaz jatorrizko hiberniar-normandiarrak *gaill* (*atzerritar*) izendapenaz deitu ohi zitzaien. Halere, Ingalaterran jaiotako ingelesei *sasanaigh* (*saxoi*) deitzen zitzaien, Irlandan jaiotako ingeles zaharrak (*gaill*) eta Ingalaterran jaiotako ingelesen (*sasanaigh*) artean ezberdinduz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q921901

 |

* Wd Datuak: Q921901
**Heard eta McDonald uharteak** (ingelesez: *Heard Island and McDonald Islands*) jenderik gabeko uharte-multzoa dira. Indiako ozeanoan daude, eta Australiari dagozkio, 1947tik.

Heard uhartea menditsua da. Bertan dago Mawson peak, 2.745 metroko sumendia, Australiako mendirik garaiena. Haren ondoko McDonald uhartea txikia eta arrokatsua da. Bien artean 372 km²-ko azalera osatzen dute, eta geografikoki Kerguelen goi-ordokiari dagozkio. Lurraldeak Shag uhartea ere hartzen du baitan. Ez dute ez badiarik ez porturik. Klima hotza da, eta uharteen zati handi bat izotz eta elur azpian egoten da urte osoan zehar.

Uharte hauek australiar lurraldeak dira, eta Canberratik administratzen dituzte, Ingurumenaren, Kirolaren eta Lurraldeen Sailaren bitartez (*Australian Department of the Environment, Sport, and Territories*).

Historia
--------

Peter Kemp marinel britainiarrak aurkitu zituen 1833an. Baina, 1854an, John Heard eta William McDonald kapitainek berriz aurkitu zituzten, eta izena eman.

Dena dela, ez zen inor uharteetan lehorreratu, 1855ean, itsas elefanteen ehiza zela eta, ehiztariak bertan bizitzen hasi ziren arte. Hala jarraitu zuten, 1880an itsas elefante gehienak desagertu ziren arte. Tarte horretan itsas elefanteetatik ateratako ehun mila upel olio ekoitzi zuten.

Fauna
-----

Gaur egun, foka eta hegazti ugari bizi da bertan. Hori dela eta, 65.000 km²-ko itsas erreserba sortu dute bertan.

Inongo jarduera ekonomikorik izan ez arren, HM nazioarteko kodea esleitu zaie, eta Interneten .hm domeinua dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-03-30). *168. araua: Ozeaniako toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Heard eta McDonald uharteen web-orri ofiziala
* **(Ingelesez)** / Australiako gobernuaren web-orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131198
* Commonscat Multimedia: Heard Island and McDonald Islands

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 45144782950179677381
* GND: 4451482-7
* LCCN: n90679195
* NKC: ge754649
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2177227
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 577rev

 |

* Wd Datuak: Q131198
* Commonscat Multimedia: Heard Island and McDonald Islands