recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**2008ko Gazako gatazka**, **bonbardaketa** edo **"Berun Urtu operazioa"** (Hebreeraz מבצע עופרת יצוקה‎), Israelgo Armadak Gazako Zerrendako hainbat hiritan eginiko bonbardaketari deritzo. Bonbardaketa 2008ko abenduaren 27an hasi zen, eta Hamas talde armatu palestinarraren 100 helburu zituen jomugatzat. Helburuak, ministerioen egoitzak, poliziaren kuartelak, eta beste hainbat azpiegitura izan ziren, Israelen esanetan "Hamasen ahalmen militarra deuseztatzeko helburu erabakiorrak".

Abenduaren 27ko bonbardaketek 287 hildako eta 900 zauritu eragin zituzten, gehienak Hamas taldearen poliziako kideak, eta biztanleria zibila. Israelen bonbardaketak kritika ugari sortarazi ditu, eta nazioarteko lurralde gehienek gogor gaitzetsi dute. Dena den, Nazio Batuen kontseilu nagusiak, ez zuen erasoa gaitzetsi, Ameriketako Estatu Batuen betoagatik.

Abenduaren 28, 29, 30, 31, urtarrilaren 1, 2 eta 3an aire-bonbardaketek jarraitu zuten denborarik galdu gabe, zortzi egunetan zehar.

2009ko urtarrilaren 4an, Israelek Lehorreko Armada eta artilleria bidali zuen Gaza inbaditzera. Goizaldean, israeldar soldaduak Gazako zerrendan sartu ziren dozenaka Hamasen soldaduei tiro eginez. Hurrengo egunean, urtarrilaren 5an, Nicolas Sarkozy, Javier Solana eta Europar Batasuneko txekiar presidentetzak su-eten bat eskatu zuten arrakastarik gabe. Hurrengo egunetan zehar bonbardaketa eta tiroketez jarraitu zuten.

Urtarrilaren 18an Hamasek eta beste Palestinar erakunde batzuek su-etena iragarri zuen. Su-etenaren ondorioz, israeldar soldaduak erretiratzen hasi ziren eta Nazio Batuen eta GKE ezberdinen laguntzak sartzen joan ziren Gazako zerrendan, hau da, elikagaiak, botikak, berreraikitzeko-tresnak, etab.

Hegazkinen, infanteriaren eta bonbardaketen ondorioz, 1.412 palestinar hil ziren Israelgo militarren eskuetan, eta hamahiru israeldar Hamasen misilen erasoen ondorioz.

Ikus, gainera
-------------

* Israelgo historia
* Palestinako historia
* *To shoot an elephant*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Hamas: We're using PA arms to battle IDF *The Jerusalem Post*, 2009ko urtarrilaren 5a
2. ↑  El Pais egunkariko albistea.
3. ↑  Palestine News Network.
4. ↑   argia.com: "Erasoen pean, kameraren atzean" (2010-01-17)

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Gatazkari buruzko informazio, mapa eta albisteak BBC telebista katearen webgunea.
* Alberto ARCE, Mohammad RUJAILAH: *To Shoot an Elephant* (elefante bati tiro egitea), Eguzki Bideoak. Ordubete eta 53 minutuko dokumentala, arabieraz eta ingelesez, eta zazpi hizkuntzatako azpitituluak (besteak beste, euskarazkoak).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170682
* Commonscat Multimedia: 2008-09 Gaza War / Q170682

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7690156-7
* LCCN: sh2009004478

 |

* Wd Datuak: Q170682
* Commonscat Multimedia: 2008-09 Gaza War / Q170682
*Russula exalbicans*

Ez du sukaldaritzarako balio

Deskribapena
------------

**Kapela:** 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, trinkoa, hasieran ganbila ondoren laua eta gainera sakonki hondoratua, ertza altxatua, leuna edo zertxobait ildaskatua helduetan, kolore more-arrosakara garbitua izaten du, baina koloregabetzeko joerarekin, beraz, ia zuria izan daiteke, orban arrosa edo grisaxka batzuekin.

**Orriak:** Nahikoa estu, trinkoak eta orritxo ugarirekin, oinera gutxi-asko urkilatuak, dekurrente samarrak, igitai itxurakoak, okertuak, zuri-esne kolorekoak, ondoren okre zikinak isla grisaxkekin, ondoan zain bidez elkartuak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak

**Hanka:** 3 eta 7 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2,5 cm bitarteko lodierakoa, solido samarra, goialdean edo behealdean mehetua, zuria, lausotze gorriren batekin edo orban arre-horixkekin.

**Haragia:** Zuria, oinaren hondoan horixkarako eta arrez zikintzeko joerarekin. Fruta usainekoa eta zapore akrekoa.

**Etimologia:** Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. *Exalbicans* epitetoa latinetik dator, zurbiltzen, esan nahi duen "ex-albesco" hitzetik. Bere kolore argiagatik.

Jangarritasuna
--------------

Ez du sukaldaritzarako balio.

### Nahasketa arriskua

*Russula sanguinea* bezalako bat da, alde guztietan zuri-grisaxkaz koloregabetzeko joerarekin. Urkien azpian haztea eta haragiak kolore griserako duen joera dira, bi ezaugarri nabarienak

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Urkien azpian.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 74 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 363 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
*Artikulu hau altzariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Otoman (argipena)».*
 Otoman bat egongela batean.
Oinazpiko edo otoman borobila, besaulkiarekin joko eginez.
**Otomana** besorik edo bizkarrik ez duen eserleku bat da, oinazpikoaren antzekoa, ohikoan kuxinekin tapizatua eta bere oinak ere estalita izan ohi dituena, bere egiturako zura edo materiala bistan egoten ez delarik.

Batzuetan, tapa bat izaten dute eta barrualdea gauzak gordetzeko erabiltzen ahal da.

Laukiak edo zirkularrak izan ohi dira. Taburete, oinazpiko edo sofa baten gisan erabil daitezke. Sofa, besaulki era antzekoen osagarri eta joko bereko altzari gisa saltzen ere saltzen dira, oin-azpiko funtzioarekin, zangoak luzatu eta oinak bertan jartzeko. Antzeko funtzioa egiten duen beste altzari bat *pufa* da.

Jatorria
--------

Otomandar Inperioko etxe apainketako ohituretan du jatorria altzari honek. Gela tradizionaletan, hiru horma egon ohi ziren era honetako eserlekuz apainduta. Izkinetan egoteko eserleku bihurtu ziren gero otoman laukiak, eta zutabe edo erdigune baten inguruan biribilak, zirkuluan jartzeko.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1286741

 |

* Wd Datuak: Q1286741

1. 1 2    *Ottoman.*  (Noiz kontsultatua: 2019-07-14).
Kierikkiko ontzia.
**Kierikkiko zeramika** (finlandieraz, *Kierikin keramiikka*) k.a. 3200. urtean Finlandian sortu zen zeramika mota bat da. Ipar Ostrobotnia eskualdean eratu zen batik bat, Iijoki ibaiaren inguruan eta Botniako badiaren ertzean, eta ustez, erraldoien elizekin lotura estua duen zeramika da. Pöljäko zeramika ez bezala, **Kierikki**koa gizarte aberats batek sortu zuela dirudi eta adituek, zuzenean Kordeleztatutako zeramikarekin lotzen dute. Badirudi gizarte hau gaur egungo samien arbaso zela, zeramika honen laginak antzinako samien eremuan aurkitu direlako, Finlandiaren ipar-ekialdean hain zuzen .

Zeramika mota honi, objektuak aurkitutako herriaren izena eman zioten arkeologoek, Kierikki herriarena hain zuzen. Indusketak 1960ko hamarkadan hasi ziren eta ordutik, ontzien zati asko aurkitu dituzte. Ustez, Pöljäko zeramikaren bertsio aberatsagoa dugu **Kierikki**koa, izan ere, ontziek apaingarri gehiago dauzkate eta dimentsio handiagoa dute. Gainera, aurkitutako objektuekin batera, anbarrezko bitxi ugari aurkitu dira .

Erreferentziak
--------------

1. ↑  helsinki.fi/keram/kierikki
2. ↑  kierikki.fi/kivikausi

Ikus, gainera
-------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Finlandiako historiaurrea
 | * Kierikki
 | * Kordeleztatutako zeramika kultura
 |

Kanpo estekak
-------------

* Kierikki **(Alemanez)** **(Finlandieraz)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261456

 |

* Wd Datuak: Q12261456
**Kastitate-gerrikoa** burdinazko kulero bat da, giltzaz itxi daitekeena. Ustez, Erdi Aroan emakume batzuk erabiltzera behartzen zituzten, infideltasun sexualak saihesteko, edo muturreko kasuetan, seme-alabei ama birjinak izateko erabilarazten zizkieten familiako gurasoak, ezkondu arte.

Izan ere, giltzarrapoa itxi eta giltza kendu ondoren, ezinezkoa da gizon batek zakila emakumearen baginan sartzea, uhalean dagoen mailan ezpalak daudelako; beraz, koitoa egiteko blokeoa da.

Historia
--------

"Gizonezkoen jelosiak egin duen gauzarik apartekoenetako bat" zela zioen liburu bati esker, XIX. mendean objektuak ospea lortu zuen Ingalaterran. Liburuak nola erabiltzen zen objektua deskribatzen du: senarrak Gurutzadetan borrokatzera zihoazen bitartean, etxean bakarrik geratzen ziren andreen fideltasuna ziurtatzen du.

Hori da iritzi ohikoena, baina okerra. Kastitate-gerrikoa ordu batzuetan baino ezin da erabili, gehienez ere egun pare batean. Bestela, eramango lukeen emakumea metala ukitzeak eragindako infekzio, abrasio eta zaurien biktima izango litzateke. Egia esan, emakumeek bortxaketaren aurkako defentsa gisa erabiltzen zuten kastitate-gerrikoa, soldaduak kuarteleratzen zituzten garaietan, bidaietan eta ostatuetan gaueko egonaldietan. Ohikoagoa zen bortxaketak saihesteko gudu-fronteetan zaurituak artatzen zituzten erizain eta erlijiosoetan erabiltzea.

Nolanahi ere, kastitate-gerrikoa, egia esan, Erdi Aroaren ondorengo asmakuntza bat da, gutxienez Errenazimenduaren ondorengoa, baina, egia esan, XIX. mendearen aurretik ez dago historikoki frogatutako adibiderik. Dauden kastitate-gerriko guztiak ez zituzten Erdi Aroan egin, XIX. mendeko faltsifikazioak zirela egiaztatu ondoren museoetan ikusgai zeuden guztiak kendu egin zituzten.

Gregorio Magnok, Alkuin Yorkekoak, Bernart Clairvauxkoak eta Nikolas Gorranok beren hitzaldi publiko eta gomendagarrien barruan "kastitate-gerrikoei" buruzko aipamenak egin zituzten, baina beren testuinguru historikoaren barruan zentzu figuratu edo metaforikoan esaten zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Elhuyar Hiztegia
2. ↑   **(Ingelesez)** Sheumaker, Helen; Wajda, Shirley Teresa.  (2008). *Material Culture in America: Understanding Everyday Life.*  ABC-CLIO, 404 or. ISBN 978-1576076477..
3. 1 2   **(Ingelesez)** Rosenthal, Martha.  (2012). «Human Sexuality: From Cells to Society» *Cengage Learning*: 11. ISBN 978-1133711445..
4. ↑   Kyeser, Konrad. *Bellifortis.* .
5. ↑   **(Ingelesez)** British Museum. *forgery / chastity-belt.* .
6. ↑   **(Ingelesez)** «Two historians say chastity belts are purely medieval myths» *Houston Chronicle*: 22. 1996-6-23.

Kanpo estekak
-------------
**Kili-Kili** 1966-1968 bitartean (multikopistan) eta 1977-2003 bitartean (inprimategian ekoitzita) argitaratutako haurrentzako komiki-aldizkaria izan zen, Jose Antonio Retolazak sustaturikoa. Aldizkariaren pertsonaia nagusia *Kili-Kili* zen, mutiko euskaldun bat.

Historia
--------

San Anton elizako katekesiko ekintzen artean sortutako egitasmoa izan zen. Berez, alfabetatzeko metodo bat zen, ume euskaldunek idazten eta irakurtzen ikasteko urruneko metodoa. Laster zabaldu zen herririk herri lurralde denetara, parrokietako sarearen bitartez, batez ere. Vianako Printzearen erakundearen laguntasuna izan zuen Nafarroan zabaltzeko eta Gipuzkoan, Eibarko Euskeralagunak erakundearena. Arabara, Arabako Foru Aldundiaren eskutik zabaldu zen. Orri solte batzuekin hasi bazen ere, gero hainbat agerpen izan zituen: argitalpen txukunak, ibilaldiak, lehiaketak, ikastaroak, irratia, Kili-Kili egunak, kili-jaiak, eta abar.

Kili-Kili Eguna Bilbon egin zen lehenengoz, 1977an. Egun horretan aurkeztu zuten komiki aren lehenengo zenbakia. Helburua euskararen garrantzia umeei zabaltzea zen, eta, batez ere, neska-mutilak alfabetatzea. Horrekin batera, haurrak ondo pasatzea zen oinarrizko helburu nagusi bat. Elkarrekin ondo pasatu, jaiak egin... hori dena euskaraz. 2001. urtean, 10.000 ale kaleratzen ziren, 5.000 euskara batuan eta beste 5.000 bizkaieraz. Harpidedunek etxean jasotzen zuten eta kiosko etan zeuden 200 pezetatan.

Euskarazaleak erakundeak hasieratik eta bere ibilbide osoan lagundu izan zion "Kili-Kili"ri.

2003an, "Kili-Kili" aldizkariak ateak itxi zituen. Aurretik, Irantzu Gallastegi ETAkidea den preso berangoztarra eta aitzineko kolaboratzailearen gutun bat argitaratu ostean, "Kili-Kili"k PPren eta Espainiako komunikabide batzuen kritikak eta balorazio zantarrak jaso zituen, besteak beste Interviu eta El Mundorenak. Gaia Bizkaiko Batzar Nagusietara eta Eusko Legebiltzarrera heldu zen eta Bizkaiko Foru Aldundiaren eta Eusko Jaurlaritzaren diru-laguntzak kentzeko eskatu zuten alderdi unionistek. Besteak beste horren ondorioz eta dirulaguntzarik gabe, Kili-Kiliren proiektua bertan behera geratu zen. 2005ean, Kili-kili.net aldizkari elektronikoa ipini zuten martxan, baina ez zuen iraun.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Labayru Fundazioak zabaldutako *San Antonen Kili-Kili* dokumentala Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492211

 |

* Wd Datuak: Q20492211
**Foulques de Villaret** (okzitanieraz: *Folco del Vilaret*; Allenc gaztelua, ? – Teyran, 1327ko irailaren 1a) Jerusalemgo San Joanen Ordenako 25. Maisu Handia izan zen 1305etik 1319ra.

Guillaume de Villaret Maisu Handiaren iloba izan zen, eta Ordenan gora egiten lagundu zion. 1299an Almirante izendatu zuten, eta bi urte geroago Komandante Handia. 1303an, Maisu Handiaren Lugartenientea zen, eta 1305ean osaba hil zenean, Ordenako Maisu Handia aukeratu zuten.

Ordenak Rodas konkistatu zuen 1308-1309an, bai eta Kastellorizo eta Bodrum ere. Ordena eman zen kuartel orokorra uhartera ere eraman zen.

Lurraldea hedatzeko kanpainek zor handiak eragin zituzten, eta ezin izan ziren guztiz ordaindu 1330eko hamarkadara arte.

Jokabide harro eta tiranikoa leporatu zioten. Zaldun-talde bat hura hiltzen saiatu zen, baina ihes egitea lortu zuen eta Lindosen babestu zen. Bitartean, Maurice de Pagnac hautatu zuen Ordenak Maisu Handi gisa.

Joan XXII.a Aita Santuak bi maisuei deitu zien Avignon borroka konpontzeko. Villareti dimisioa formalki aurkezteko bakarrik berretsi zion, eta bien bitartean Pagnac hil egin zen.

1319an, Hélion de Villeneuve Maisu Handi izendatu zuten. Villaret Capuako prior izendatu zuten, baina 1325ean Erromara eraman zuten. Ondoren, ahizparen etxera joan zen bizitzera Teyranen.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1439825
* Commonscat Multimedia: Foulques de Villaret (GM 25) / Q1439825

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 67623870
* ISNI: 0000000019794315
* BNF: 16844272k (data)
* GND: 13230810X

 |

* Wd Datuak: Q1439825
* Commonscat Multimedia: Foulques de Villaret (GM 25) / Q1439825
**San Andresen gurutzea** edo **X formako gurutzea** BDSM ziegetan ekipoan ohikoa den pieza bat da. Orkatilak, eskumuturrak eta gerria eusteko puntuak izaten ditu normalean. Guztiz lotuta dagoenean, subjektua arranoaren posizioan geratzen da. Izena San Andresen gurutzearen ondorioz darama.

Gurutzeak moldakorrak dira eta erraz fabrikatzen dira. Horma bati tinko lotuta egoten dira, eta BDSM estiloko Katalinaren gurpil batetik bereizten dira, erdian bisagra bat duena eta okupatzaileak ahuspez jartzea ahalbidetzen duena.

Erlazioan otzana gurutzeari lotuta egon daiteke, bizkarra edo bekokia gurutzerantz duela. Gurutzeari lotuta egotea da zigorretarako erabili ohi den posizioa. Gurutzeari bizkarra emanda egotea bondage sexualeko posizio bat izaten da edo sexu ukazioa egiteko erabiltzen da.

Gurutzea BDSMko enpresetan eros daiteke, baina erabiltzaile askok berea egiten dute. Etxean egindako gurutze batzuk ezegonkorrak izateko joera dute; bihurritzen den pertsona batek irauli egin ditzake batzuetan, eta, beraz, kontu handiz erabili behar dira. Gurutze batzuetan, segurtasuna eta egonkortasuna neurri handi batean hobetzen duten oin-euskarriak daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Miller, Philip.  ((1996 printing)). *Screw the roses, send me the thorns : the romance and sexual sorcery of sadomasochism.*  (1st ed. argitaraldia) Mystic Rose Books ISBN 0-9645960-0-8. PMC 37187240. (Noiz kontsultatua: 2021-03-30).
2. ↑   Easton, Dossie.  (2003). *The new topping book.*  Greenery Press ISBN 978-1-890159-88-7. PMC 830632961. (Noiz kontsultatua: 2021-03-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3698123
* Commonscat Multimedia: Saint Andrew's crosses (BDSM) / Q3698123

---

 |

* Wd Datuak: Q3698123
* Commonscat Multimedia: Saint Andrew's crosses (BDSM) / Q3698123
Eguzkiteka, Ipuin kontaketa
**Eguzkiteka**, Donostiako Kontxa hondartzan dagoen udako liburutegia da. Kontxa pasealekuaren azpiko espazioan kokatua dago, erlojuen parean, La Rotonda diskoteka egon zen lekuan.

Sarrera
-------

Eguzkiteka 2017ko uztailaren 7an inauguratu zen eta Donostiako Udal Liburutegien sarean dago integratua, Donostia Kulturaren Liburutegi Zerbitzuan. Liburutegia osatzen duten elementu fisiko guztiak, apalak liburuekin, mahaiak eta aulkiak, egunaren amaieran jasotzen dira, horrela baitago arautua indarrean dagoen Kostaldeko legedian eta hurrengo goizean berriro kokatzen dira dagokien espazioan, beti ere pasealekuaren azpiko pasabidea libre utziaz. Eguraldiaren aldaketek eragina dute liburutegiaren funtzionamenduan, enbata edo galerna sortzen bada edo eguraldia oso txarra dagoenean, segurtasun baldintzek hala eskatzen badute, liburutegia itxita egongo dela iragartzen da.

Bilduma
-------

Eguzkitekako hasierako bilduma 700 bat liburuk osatzen dute. Bildumaren helburua aisialdirako irakurketa eskaintzea da, eta bereziki Donostian egun batzuk pasatzen ari den jendea izan da kontuan. Bildumaren gehiengoa literatura argitaratu berriari dagokio (%76) eta gainontzekoa liburu informatiboak dira, adibidez Donostiari buruzkoak eta beste hainbat gaietakoak (%24). Egunkariei dagokionez, Donostiakoak, Euskal Herrikoak, estatukoak eta nazioartekoak irakurtzeko aukera dago, eta baita ere dibulgaziozko aldizkariak. Bildumak bi atal nagusi izango ditu, helduak (%58) eta haurrak (%42). Banaketa honetan Irakurketa Errazeko liburuak daude, hau da, edozein arrazoirengatik irakurketarako zailtasunak dituen jendearentzako liburuak.Hizkuntzei dagokionez, %29a euskaraz argitaratutako liburuak izango dira, % 54 gaztelaniaz , % 9 ingelesez eta % 8 frantsesez.

Zerbitzuak
----------

Eguzkitekak baditu zenbait berezitasun, bai ordutegia, araudia eta zerbitzuei dagokionez. Uztaila eta abuztuan dago zabalik eta asteko egun guztietan irekitzen da, astelehenetik igandera 11:00etatik arratsaldeko 19:30era. Arratsaldero 17:00etan haurrentzako ipuin kontaketa saioak egiten dira.
Irakurketa zerbitzua eskaintzen du, edonor egon daiteke bertan irakurtzen. Liburuak maileguan hondartzara eramateko aukera dago, nahiz eta bazkide txartelik ez izan eta Liburutegia itxi baino lehen itzuli beharko dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Eguzkiteka zabalik dago, Irutxuloko hitza, 2017ko uztailak 11. Noiz kontsultatua: 2017-08-18
2. ↑  Arantza Urkia, Eguzkiteka Kontxa hondartzako liburutegia, Liburutegien ahotsa, 2017.07.19Noiz kontsultatua: 2017-08-18
3. ↑  Slawka Grawoska, Eguzkiteka, Summer Library at la Concha, Donostia Book Club, 2017.07.07. Noiz kontsultatua: 2017-08-18
4. ↑  Amaia García, Eguzkiteka: las bibliotecas son para el verano, Bookhunterblog, 2017-08.02. Noiz kontsultatua: 2017-08-18

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37159332
* Commonscat Multimedia: Eguzkiteka / Q37159332

---

 |

* Wd Datuak: Q37159332
* Commonscat Multimedia: Eguzkiteka / Q37159332
**Luis Azanza Mendia** (Iruñea, 1961eko maiatzaren 13a - Iruñea, 2021eko abenduaren 14a) nafar argazkilaria izan zen.

Ibilbidea
---------

1980ko hamarkadaren hasieran ekin zion argazki kazetaritzan, eta denera 40 urtez jardun zuen horretan, lana beti Nafarroan eginez. Haren lanak makina bat egunkaritan eta aldizkaritan argitaratu ziren, tartean *Euskaldunon Egunkaria*-n; *El País*, *Diario 16*, *El Diario Vasco* eta *Deia* egunkariek ere plazaratu zituzten haren argazkiak, baita beste zenbait kazetak ere.

Azkeneko hamar urteetan, ilustrazioan eta diseinuan ere ibili zen, bere bikotekide Berta Bernarterekin sortu zuen *Aloa* komunikazio agentzian. *Nestor Basterretxea. Aranzazu* dokumentala egin zuen. Zenbait argazki erakusketa jarri zituen; azkena, 2019ko udan, *Universo SF*, Iruñeko Sanferminetako hogei argazki handiz osatua.

2021eko abenduaren 14 hil zen, minbiziak jota, 60 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Urkizu, Urtzi. *Iruñerriko gertakizunei klik egin zien.*  *Berria*, 2021eko abenduak 16, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-12-18).
2. ↑    *Luis Azanza argazkilari iruindarra zendu da.*  *Euskalherria Irratia*, 2021eko abenduak 15, euskalerriairratia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-12-18).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Luis Azanzaren webgunea, luisazanza.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110189340

 |

* Wd Datuak: Q110189340
**Kontxako badiako istripua** 1957ko udan, abuztuaren 19ko arratsean gertatu zen. Franco Azor yatean Kontxako Badian nabigatzen ari zela, Santa Klara uhartetik kaira zihoan txalupa baten kontra talka egin zuen. Santa Klara uhartean eguna pasa zuten bisitariak kairarako bidea egiten ari ziren, eta Azor yateko tripulazioa arrantzatik bueltan zihoan Getariara. Kolpeak txalupa bitan puskatu zuen eta berehala hondoratu zen. Bost pertsona hil ziren istripuan. Urtetan albistea ezkutatu egin zen.

Hildakoak
---------

Diktadorearen itsasontzitik salbamendu-jakak bota zituzten arren, ez zen inor laguntzera hurbildu. Igeri egiten moldatzen zirenek itsasontzira igotzea lortu zuten, baina bertan zihoazen 28 lagunetatik beste bost itota hil ziren: Jose Ramon Rubial (9 urte), Manuela Rozado (20 urte), Benito Amiano (38 urte), Jose de Miguel (30 urte) eta Maria Andrea Dolores (26 urte).

Ezkutatutako gertaera
---------------------

Frankistak gertatutakoa ezkutatzen ahalegindu ziren. Donostiako Udalak *La Voz de España* egunkarian eskela bat besterik ez zuen jarri, hau abuztuaren 21ean. Artzain Onaren katedralean hildakoen omenezko hileta egin zen. Elizara, ordea, hiru gorpu besterik ez zituzten eraman, Benito Amiano eta Jose de Miguel Martinezen gorpuak urpean egon baitziren lau egunez.

Francoren agindupeko hedabideek berria lerro gutxitan eman zuten. Gainera datu batzuk ezkutatu zituzten. Esaterako, Franco yatean ez zegoela esan zen eta bertako tripulatzaileak istripu aurrean heroi moduan azaldu zituzten. Biak datu faltsuak ziren zeren eta diktadorea babesteko itsasontzitik atera baitzuten azkar-azkar, Aietera eramateko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Oihane Arretxea Bereziartuaren "Francoren yateak bost pertsona hil zituen Kontxan", *Hirutxuloko Hitza*, 2021/08/27.
* **(Gaztelaniaz)**:Bizirik atera zen bidaiaren baten oroimena, Noticias de Gipuzkoa, 2021/08/21.
**Somako meatze-istripua** Turkian gertatu den meatze-istripurik larriena da. 2014ko maiatzaren 13an gertatu zen Soman, Manisan, Istanbuletik 476 kilometrora karbono meatze batean.

Transformatzaile elektriko baten eztandak, meatzarien txanda aldaketan, lurrazaletik 200 metrora eta meatzearen sarreratik bi kilometrora, hainbat egun iraun zuen sua eragin zuen. Ondorioz, 301 lagun baino gehiago hil ziren: 295 meatzari, 5 ingeniari eta mediku bat.

Aurrekariak
-----------

Turkian ohikoak dira meatze-istripuak lan-baldintza txarrengatik. 1941etik 3000 meatzari hil dira karbono-meatzeetan. Istripu hau izan arte, istripurik larriena Zonguldaken gertatu zen 1992n, 263 meatzari hilak suertatuz .

2013 bukaeran, meatzariek protestak egin zituen lan-baldintza txarrengatik. 2014ko apirilaren 29an, Recep Tayyip Erdoğanen alderdia zen Justizia eta Garapenaalderdiak Somako lan-baldintzak aztertzeko proposamena ukatu egin zuen .

Erreakzioak
-----------

Turkiako gobernuak hiru eguneko dolu nazionala ezarri zuen. Ban Ki-moon, Herman Van Rompuy, Joachim Gauck, Vladimir Putin, David Cameron eta Mariano Rajoyk doluak adierazi zituzten. Frantzisko aita santuak errezatzeko eskatu zuen .

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  www.trtspanish.com/trtworld/es/newsDetail.aspx?HaberKodu=22b356e2-f4db-4acb-be7c-57c6476afc74
6. ↑  www.eluniversal.com/internacional/140514/papa-francisco-pide-rezar-por-los-mineros-del-desastre-en-turquia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16869476
* Commonscat Multimedia: Soma coal mine disaster / Q16869476

---

 |

* Wd Datuak: Q16869476
* Commonscat Multimedia: Soma coal mine disaster / Q16869476
**Anselma de Salces y Salas** (Bilbo, Bizkaia,1815eko apirilaren 21a - 1885) Bilboko ongilea izan zen.

Besteak beste*, Euskaraz hitz egiten zekiten bilbotar neska pobreen* ikasketak sustatzeko diru-kopuru handia utzi zuen testamentuan.

Biografia
---------

Eusebio Maria de Salces bermiotarraren eta Esperanza de Salas bilbotarraren alaba, Bilboko Alde Zaharreko San Nikolas basilikan bataiatu zuten jaio hurrengoko biharamonean, Anselma Luisa Theresa izen hirukoitza jarriz. Bere bataio-agirian irakurri daitekeenez, ama eta aita besoetakoaren izenak ere ipini zizkioten aurreneko Anselmaren lagun. 

Ongile gisa, besteak beste, *Bolsas de Estudios* erakundea sortu zuen, Arte Ederretarako bokazioa zuten hiru bilbotar gazteri urtero pentsioa emateko.

Rafael Miniorekin ezkondu zen eta Murtziara joan ziren bizitzera familiarekin; handik ere bilbotarrei zein bizkaitarrei laguntzen jarraitu zuen. Esaterako, 1883ko Markinako Euskal Jaietarako sariak eskaini zituen; 200 erreal palankaririk onenarentzat, Aulestiko Ignacio Onandiak lortu zuena, eta urrezko larrosa bat euskal prosarik onenaren egilearentzat, Felipe Arrese idazleak eskuratuko zuena, *Jaungoikoaren probidentzia* lanarekin.

1885ean hil zen eta testamentuan diru-kopuru handia utzi zuen *euskaraz hitz egiten zekiten* *bilbotar* *dontzeila pobreen* ikasketak sustatzeko, baita Arte Ederrak ikasteko ere.

Aitortzak
---------

Bilboko Uribarri auzoan, Udaletxe ostean, kale batek bere izena darama. 

* Anselma Salces Kalea
* Kalearen hasieraKalearen hasiera
* Kalearen bukaera ezkerrean Uribarri kalera heltzenKalearen bukaera ezkerrean Uribarri kalera heltzen

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «SIGA-AKIS .:. AHEB-BEHA» *internet.aheb-beha.org* (Noiz kontsultatua: 2022-03-13).
2. ↑   Educatec@.  (2018-04-25). «Berdinak: Anselma de Salces» *Berdinak* (Noiz kontsultatua: 2022-02-14).
3. 1 2  Bilbaopedia-Salces, Anselma de. Calle
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Basas, Manuel.  (1991). *Diccionario Abreviado de las calles de Bilbao.*  Bilboko Udala, 245 or. ISBN 84-606-0152-8..
5. ↑   Bilbao Aretxabaleta, Miguel Angel.  (1990). *Las Fiestas Eúskaras de Markina, Año 1883 / Markiña´ko Euskal Jaiak, 1883 urtea.*  Bizkaiko Foru Aldundia / Markinako Udala, 34 eta 139 or. ISBN 8440000472..
6. ↑   «Kaletarrak - Calle Anselma de Salces, Estrada Anselma de Salces - Kaletarrak - Podcast en iVoox» *iVoox* (Noiz kontsultatua: 2022-02-14).
7. ↑  Mujeres en el callejero bilbaíno I. Archivo del ayuntamiento de Bilbao.

Kanpo estekak
-------------

* Kaletarrak. Ansema de Salces Audioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105888329
* Commonscat Multimedia: Anselma de Salces / Q105888329

---

 |

* Wd Datuak: Q105888329
* Commonscat Multimedia: Anselma de Salces / Q105888329
*Artikulu hau Zumaiako enpresari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Balenciaga (argipena)».*

**Balenciaga ontziolak** Zumaian dagoen lantegia da. Elkartea 1919ko maiatzaren 4an eta ontziola 1921ean sortu ziren.

Sortzaileak
-----------

Balenciaga y Cía. lantegia Jose Migel Balentziaga Irigoyen, Balendin Agirrezabalaga Irigoien, Victoriano Arrate Loiola, Benigno Arrieta Larrañaga eta Bernabe Balentziaga Irigoien bazkideek sortu zuten. Lantegiaren helburua makinariaren eta, bereziki, itsas makinariaren eta arantza-baporeen eraikuntza eta konponketa zen.

Jose Ajuria
-----------

Jose Ajuria (Aberasturi, Araba, 1882-Zumaia, 1962), lantegiko dinaminatzaile garrantzitsua izan zen. 19167tik Zumaiako mediku titularra izan zen. Halaber, ontzialan sortzaileen artean egon zen eta gerente lana egin zuen. Frankismo garaian errepresioaren biktima izan zen. Gerraren irabazleek mediku kargua kendu zioten eta espetxeratu zuten. Behin kalean, deserritu zuten. Berriro ere Zumaian gerente lanari ekin zion erretreta hartu arte, 1959an. 1962an Zumaian hil zen.

2010eko hamarkadan Gabriel Maria Betondo Agirre zen enpresako presidentea.

Ekoizpena
---------

Balengiaga Ontziolak enpresak Europa Batasuneko mailan lan egiten duen itsas eraikuntzaren lantegi pribatu nagusietariko bat da. Bertan 95m. arteko luzerako itsasontziak egiten dira: atoiontziak, offshore, stand-by eta salbamendu, PSV, ROV, dive support vessel, zamaontziak, roll on/off, ferryak, arrantzontziak...

Ontzioletan egindako atoiontzi bat.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Ontziolaren historia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54986759
* Commonscat Multimedia: Astilleros Balenciaga / Q54986759

---

 |

* Wd Datuak: Q54986759
* Commonscat Multimedia: Astilleros Balenciaga / Q54986759
*Artikulu hau Bilboko auzoari buruzkoa da; margolaria gaitzat duena beste hau da: «Francisco de Zurbarán»*

**Zurbaran** Bilboko auzoa da, bigarren barrutian kokaturik dagoena, Uribarriko barrutian alegia. Auzoak 12.850 biztanle dauzka eta 0,43 kilometroko karratuko azalera. Auzoa hiriaren ekialdean kokaturik dago Artxanda mendiaren lehen maldetan. Maldak dira, auzoaren ezaugarririk nagusienetakoa. Auzoa 1950eko hamarkadatik aurrera eraiki zen, hiriak bizi zuen etxebizitza beharrizan handia zela eta.

Auzoaren eraikitzean bi garai desberdindu litezke. Batetik Zumalakarregi etorbidearen ondoan kokatzen diren langile kooperatibek eraikitako etxe txikiak. Eta bestetik 1960ko hamarkadatik aurrera eraiki ziren etxebizitza blokeak. Garai hartan eraikitako etxebizitzak Zurbaranbarri izeneko gunean daude, eta Zurbaranen gorengo aldean kokatzen dira, Arabellako auzoaren iparraldean.

2010ean auzotik igaroko da EuskoTrenen "Metroaren Hirugarren Linea". Linea horrek Bilboko Alde Zaharra eta Etxebarri batuko ditu Bilboko ekialdeko auzoak zeharkatuz. Horrez gain, Bilboko aireportua hiriarekin lotuko ditu. Horrez gain, Bilboko udalak lurpeko aparkaleku berria eraikiko du auzoan "Aparkalekuen Plangintza Estrategikoaren" barnean.

Kalerik garrantzitsuenak
------------------------

* Lezamako Trenbide Zaharra kalea
* Zurbaranbarri kalea

* Zurbaran kaleaZurbaran kalea
* Zumaia kaleaZumaia kalea
* Zumaia kaleaZumaia kalea
* InstitutuaInstitutua

Elkarteak
---------

* Kaixo (konpartsa)

Ikus, gainera
-------------

* Mahatserri

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Bilbo** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11955655

 |

* Wd Datuak: Q11955655


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Bilbo | Bilboko auzoak | Bilbo |
| Abando • Abusu • Altamira • Ametzola • Arabella • Arangoiti • Atxuri • Basurtu • Begoña • Bilbo Zaharra • Bolueta • Buia • Deustuko Doneperiaga • Elorrieta • Errekaldeberri • Gazteleku • Ibarrekolanda • Indautxu • Iralabarri • Iturrialde • Iturrigorri • Kastrexana • Larraskitu • Lorategi-hiria • Masustegi • Matiko • Miribilla • Olabeaga • Otxarkoaga • San Adrian • San Frantzisko • San Ignazio • Santa Ana • Santutxu • Solokoetxe • Txurdinaga • Uretamendi • Uribarri • Zabala • Zazpikaleak • Zorrotza • Zurbaran |
Dyet faraoiaren hilarria, Horus eta serejarekin
**Horusen izena** faraoi titulua irudikatzeko erabili zen ikurrik antzinakoena da: belatz bat (Horus jainkoa), serej baten gainean erregearen izenarekin, Antzinako Egiptoko hieroglifo idazkeran.

Sereja, Egiptoko historiaren hasieran jada agertzen da, Narmerren Paleta delakoan. IV. dinastiaren aurreko erregeek. nagusiki euren Horusen izena erabili zuten, serej batean agertzen zena (jauregi baten fatxadaren imitazio bezala) Horus jainkoa bere gainean kokatua zegoela.

Sekhemib II. dinastiako faraoiak, bere izena Peribsengatik aldatu zuen, eta Horusen babesa Sethenarengatik aldatu zuen, beharbada, arazo politikoengatik, Horusen ikurra Sethenarengatik aldatuz. Khasekhemuy faraoiak, Sejemib edo Peribsenen ondorengoak, bere serejaren gainean Horus eta Seth batera jartzen ditu, desadostutako bi taldeak ados jartzeko.

"Horus serejaren gainean, erregearen jauregiaren irudikapen sinbolikoa da, zeruko jainko gorenak babestua, erregea berarekin identifikatua, eta, beraz, bere lur propioa babesten duen jainko-erregea da, bertan aurkitzen diren gauza eta bizidun guztiak. Metafora honen indarra eta esanahiak, sustrai mitikoak eta erlijiosoak dituzte, "errege jainkotiarra"ren kontzeptua bere baitan hartzen baitu, bere biztanle eta lurrean gobernatzeko erregearen eskubidearen jatorri eta iturri bezala; Horusen izena sakratua zen, eta arlo kultural, zeremonial, erlijiotsu, magiko, beliko eta hiletakoetan erabili behar zen, arau finkorik ez zegoen arren eta aldaketetara lotuta zegoen garaia eta testuinguruaren arabera". F. Raffaele

Egiptoko Inperio Ertainean, XI. dinastian eta XII. dinastian, egiptoar faraoiek bost titulu jasotzen zituzten: jaiotza izenari beste lau titulu gehitzen zizkioten. Honako hauek dira: **Horusen izena**, Nebtyren izena, Urrezko Horusen izena, Tronu izena edo Nesut-Bity izena eta Jaiotza izena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q153263

 |

* Wd Datuak: Q153263
**Aleksander Tõnisson** (1875ko apirilak 17 - 1941ko ekainak 30) Estoniako Independentzia Gerran parte hartu zuen estoniar jeneral-nagusia izan zen. 

1899an Vilniuseko Akademia Militarrean graduatu zen. Errusia-Japonia Gerran parte hartu zuen, komandante mailan. 1917an, Estoniarrek antolatutako armada nazionalen eraketan parte hartu zuen, eta Estoniar 1. erregimentuko komandante gisa, Rigako ofentsiban parte hartu zuen. 1918an alemaniarren okupaziotik Finlandiara ihes egin zuen. Urte bereko udazkenean itzuli eta Estoniako 1. dibisioko komandante bihurtu zen. Tennissonek Estoniako Independentzia Gerran Viru inguruan garaipenak lortu zituen. Gerra ostean bitan izan zen defentsa ministro, lehenengoz 1920an eta bigarren aldiz 1933an. 1934an armadatik erretiratu egin zen eta politikan sartu zen. 1934 eta 1939 artean Tartuko alkatea eta 1939 eta 1940an Tallinngo alkatea izan zen. 1940an Sobietar Batasuneko okupazio-agintariek atxilotu eta hurrengo urtean exekutatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Sõdur ; 17 1919 | DIGAR» *www.digar.ee* (Noiz kontsultatua: 2024-03-31).
***Baloi eskultura***, Tolosa C.F. estadioko plazan kokatua dagoen eskultura da eta Guillermo Olmo artistaren lana oso ospetsua egin da Tolosan.

Historia
--------

1922ko ekainaren 8an sortu zen eta 1923ko ekainaren 24an inauguratu zen. Eskulturak 'Urdinez mundua mugitzen' du izena, eta mundu bat sinbolizatzen saiatzen da: Tolosa Futbol Kluba eta Berazubi.

Omenaldi bat egin nahi zaie sentimendu urdiaindarra duten pertsona guztiei. Eskulturaren kokapena, Berazubiko plaza historikoan, estadiorako sarrera nagusia zegoen tokiari dagokio.

Itxura
------

Bideoa
'Urdinez mundua mugitzen' 1,40 metroko garaiera duen altzairuzko pieza esferikoa da, 1,20 metroko arroka baten gainean egina. Arroka hori, harri sendo eta egonkor bat da. Pisua 4.500 kilo ingurukoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Tolosako CF klubeko mendaurreneko eskultura inauguratu dute - Tolosa» *Tolosaldeko ataria* (Noiz kontsultatua: 2024-01-11).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** J.GOÑI.  (2022-10-22). «Nueva escultura del Tolosa CF» *El Diario Vasco* (Noiz kontsultatua: 2024-01-11).
**Pottors ta Klito** Zarauzko (Gipuzkoa) euskarazko punk musika feministako talde bat da, 2009an sortua. Punkaz gainera, bestelako musika estiloak ere erabiltzen dituzte, hala nola reggaea. Izenak emakumeen genitalak ditu aipagai: potorra (alua) eta kl

Taldea
------

Hasieran Ainara (bateria), Altxu (gitarra eta ahotsa), Jorge (gitarra) eta Korta (baxua) ziren taldekideak, baina 2012an Jorgek taldea utzi zuen eta Guru sartu zen. Abeslari berria, Amaia, 2013an hasi zen taldean eta Altxuk taldea uztean, 2015ean, laukote gisa geratzea erabaki zuten.

Lehen kontzertua 2011n eman zuten Putzuzulo gaztetxean, eta bigarrena Leitzako topaketa feministetan 2012an. 2013tik aurrera kontzertuak modu jarraituan ematen hasi ziren.

2016an *Magenta* lehen diskoa atera zuten, aurreko urteetan sortutako abestiz osatua. Taldearen estiloa gehienbat punk musika da, beste

elkarrizketa.
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47824065

 |

* Wd Datuak: Q47824065


1. ↑   «Pottors ta Klito» *Tabakalera.eus* 2015-08-20 (Noiz kontsultatua: 2018-02-05).
2. ↑   Urzelai, Jon.  (2016-04-19). «Pottors ta Klito: "Sentitzen dugu Pottors ta Klito komunitate oso bat dela"» *Badok* (Noiz kontsultatua: 2018-02-05).
Bidioa
**"Kantu  ixila"** 2006. urtean Koldobika Jauergik egindako eskultura da. Gaur egun, Tolosan aurkitzen da zehazki Zabalarreta parkean. Altueraz, 1,45 neurtzen du eta luzeraz 2.90 eta markinako marmol beltzez egina dago.

Koldobika Jauregi
-----------------

Koldobika Jauregi
Koldobika, 1959. urtean jaio zen, Alkiza izeneko Gipuzkoako herri ederrean. Ikasketak amaitu zituenean bere gurasoen etxera itzuli zen bere jaioterrira eta egurra, harria eta metala lantzen hasi zen zaletasun gisa. Pasio hori, hala ere, lanbide bihurtu zen azkenean, hainbat erakusketatan parte hartuz eta lortu dituen hainbat beka eta sari irabaziz ere. Artista gonbidatu gisa bizi izan zen 1991tik 2000. urtera Düsseldorf-eko (Alemania) Inel Hombroich museoan, eta gaur egun Alkizan bizi da.

Trasmititzen diguna
-------------------

Isiltasuna da ziurrenik Jauregiren obra guztien oinarrizko ezaugarria. Gure artista isolatuta bizi da eta lan egiten du, Naturaz inguratuta, isiltasuna entzuten den habitat batean, txorien txioek, zizelaren tintindurak eta aizkora kolpe zorrotzek bakarrik aldatuta.

Eskultura honekin, berak hori trasmititzeko asmoa izan zuen. Guk, Tolosarrek, natura dela tokirik paketsuena antzemateko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Canto Ixila/Kantu Ixila.*  (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).
2. ↑   «Koldobika Jauregi - Galería de Arte Juan Manuel Lumbreras» *galerialumbreras.com* (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).
3. ↑    «Kantu Ixila IX» *turismoa.tolosa.eus* 2018-02-14 (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).
URBANOS hiri dantza lehiaketa Brasilen.
**Dantza urbanoa** edo **hiri dantza** (ingelesez: *street dance*) termino generikoa da, eta dantza sozialeko estilo ugari biltzen ditu, hala nola: breakdance, popping, locking, house dance, waacking, voguing, etab. Dantza sozialeko estiloek pauso eta oinarri ugari dituzte, organikoki kultura, denbora une bat, bizimodu bat oinarri hartuta sortuak, elkarrekintza sozial naturalaren eraginez. Kaleko dantza bat herri-dantza bat da, hiri testuinguru batean sortua. Dantza inprobisatuak eta izaera sozialekoak izaten dira, ikusleekiko eta beste dantzariekiko interakzioa eta kontaktua sustatuz. Dantza hauek beraien jatorrizko eremu geografikoko herri kulturaren parte dira.

Kale dantzaren adibide bat litzateke New Yorken, Bronx auzoan, sortu zen b-boying (edo breakdance) delakoa, adibidez. Clogginga hiri dantzaren aurrekaritzat hartzen dute, XIX. mendearen erdialdean iparraldeko Ingalaterrako kale eta fabriketan eboluzionatu baitzuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Stearns, Marshall Window; Stearns, Jean.  (1994). *Jazz Dance: The Story of English and American Vernacular Dance.*  New York City: Da Capo Press ISBN 0306805537..
2. ↑   **(Ingelesez)** Mansbach, Adam.  (2009-4-24). «The ascent of hip-hop: A historical, cultural, and aesthetic study of b-boying» *Boston.com*.
3. ↑   **(Ingelesez)** Hickling, Alfred.  (2010-12-2). «Clog dancing's big street revival» *The Guardian*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1061584
* Commonscat Multimedia: Street dance / Q1061584

---

 |

* Wd Datuak: Q1061584
* Commonscat Multimedia: Street dance / Q1061584
**José Antonio Suso Pérez de Arenaza** (Maeztu, Araba, 1956ko ekainaren 14a), euskal politikari, enpresario, Eusko Alderdi Jeltzalearen legebiltzarkide eta Lezako alkate da, bai eta EAJko burukide eta Arabako Buru Batzarraren (ABB) lehendakari ere.

Ibilbidea
---------

Kimiketan lizentziatua eta MBAn masterduna, Arabako Buru Batzarraren lehendakari da 2016. urtetik aurrera. Arraia-Maeztun jaioa, 1983. urtean bertako alkate izatera iritsi zen lau urtez (1987raino). Handik aurrera, karrera politiko luzea izan du: prokuradorea Arabako Batzar Nagusietan (1988-1991), Arabako Foru Aldundiko Nekazaritza-Zuzendari (1991-1995) zein Nekazaritza Ahalduna (1995-1999), Eusko Jaurlaritzako Elikagaien Industrien Zuzendari (2005-2006) zein Sailburuordea (2006-2009). 2016ko urtarrilaren 23tik aurrera, gainera, ABBaren lehendakari da, eta, 2019. urtetik aurrera, Lezako alkate ere.

1982. urtetik aurrera EAJ alderdiaren kide eta afiliatua da. Aipatutako karguez gain, barne-kargu anitz eduki ditu ere jeltzale modura: Arraia-Maeztuko Herri-Batzordearen Lehendakari, aipatutako Batzordearen ordezkari Arabako Lurralde-Batzarrean zein, 2016a baino lehen, alderdiaren Arabako Zuzendaritza-Batzordearen kide.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** EAJ-PNV. «José Antonio Suso Pérez de Arenaza: Presidente del ABB y burukide del Partido Nacionalista Vasco» *EAJ PNV* (Noiz kontsultatua: 2020-07-13).
2. 1 2 3 4   **(Gaztelaniaz)** Batzar, Euzkadi Buru. «Ni Naiz» *Jose Antonio Suso* (Noiz kontsultatua: 2020-07-13).
3. 1 2   Press, Europa.  (2016-01-23). «José Antonio Suso liderará el PNV de Álava con el objetivo de "consolidar" un partido "moderno y unido"» *www.europapress.es* (Noiz kontsultatua: 2020-07-13).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «José Antonio Suso, presidente del PNV en Álava, elegido por unanimidad en Leza» *El Correo* 2019-06-15 (Noiz kontsultatua: 2020-07-13).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97326993
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 104978

 |

* Wd Datuak: Q97326993
**Uitziko ezkontza fede** euskarazko testu arkaiko bat da, 16. mende hasierakoa, Nafarroa Garaian erresuma oraindik burujabe zen garaikoa, eta euskarazko ezkontza fede dokumentuetan zaharrena. 1509an idatzitako latinezko lekukotasun batean ageri da testua, lekukoek 1506an esandako aitortza baten atranskribapena. Euskarazko testu arkaikoen hurrenkeran (esaldi solteak albora utzita), 3. edo 4. zaharrena litzateke Ander Ros Cubas filologoak 2020an egindako sailkapenaren arabera, *Ene laztan gozo ederra* olerkiaren transkribapenaren garai bertsukoa izanik (izkribu honen datazioa ez da hain zehatza, 1508 eta 1521 urteen artean kokatu dute).

Kontestua
---------

Milia Leitzako andereak Uitziko Martin Arano bati salaketa jarri zion, harekin ezkondu ondoren. Jakin zuen Miliak lehenik ezkondua zela Martin Arano, eta bere ezkontza baliogabea zela beraz. Lekukoek eman zuten epaitegietan lekukotza, baietz, Martin Arano lehenago ezkondu zela Juana Uitzikorekin. Hitzezko zin edo ezkontza fede batekin ofizialtzen zirelarik ezkontzak garai hartan, entzundako fede ezkontza horren hitzak jasoak geratu ziren epaiko izkribuetan.

Testua
------

Honela transkribatu izan da ezkontza fedea:

> 
> Hic, Martie Arano, arçen duc Johana, presentean dagoenau, eure emazteren? [...].   
> [...] Arçen dut neure semazteren Johana hau eta hon eta leyal nayçacan, ala dudanas eta duquedanas[...].   
> [...] Bada, hic, Martin, arcen duc Johana hau eure semazteren? [...].   
> [...] Bay, ala mia fede, eta horren senarr hon eta leyal içateco. Ala ene fedea, ala ene fedea, ala ene fedea [...].
> 
> 
>

Erreferentziak
--------------


1. ↑   Reguero Ugarte, Urtzi.  (2017). *Goi-nafarrera arkaiko eta zaharra: azterketa eta testuak.* , 80-82 or. (Noiz kontsultatua: 2020-12-04).
2. ↑   «Ene laztan gozo ederra... filologia azterketa» *oinati.gipuzkoakultura.net* (Noiz kontsultatua: 2020-12-04).
**Oihane Zabaleta Mujika** (Eitzaga, Zumarraga, 1979ko ekainaren 8a) gipuzkoar politikaria da. Urretxuko alkatea izan zen 2011ko ekainaren 11tik 2015eko ekainaren 14ra, Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz.

Bizitza
-------

Eitzagan jaio zen. 10 urte zituela, Urretxura joan zen bizitzera, eta gero Zumarragara. Humanitateak eta Enpresa Zientzietan lizentziatu zen Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean, Eskoriatzan. Alkatetza lortu baino lehen, Arrasateko enpresahaztegian lan egin zuen eta gero EMUN kooperatiban hasi zen euskara teknikari gisa, hizkuntza aholkulari eta dinamizatzaile. Asteburuetan Fox tabernan lan egiten zuen. 

2011ko hauteskundeetan, Urretxuko alkate hautatu zuten, 32 urte zituela. Herri honetako lehen emakumezko alkate bilakatu zen. Urte berean, Urola Garaiko Mankomunitateko lehendakari bihurtu zen. Lehendakariordeak Mikel Serrano, Iñigo Peñagarikano eta Luis Angel Tellez izan ziren. 

2015ean berriro parte hartu zuen hauteskundeetan, baina ez zuten hautatu, eta Jon Koldobika Luqui Albisua jelkidea Urretxuko hurrengo alkate bihurtu zen. 

2016-2018 bitarte aholkulari politiko lanetan jardun zuen. 

2018-2021 bitarte Tokiko Garapena, Sustapen Ekonomikoa eta Enpleguko teknikaria, Beterri-Buruntzako udalan. 

2021etik Hernaniko udaleko Zerbitzu Sozialetako zuzendaria da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6    «Oihane Zabaleta: Urretxuko emakumezko lehenengo alkatea» *Otamotz* 169 2011-07-26 (Noiz kontsultatua: 2024-02-09).
2. 1 2 3    «Oihane Zabaleta eta Mikel Serrano dira Urretxuko eta Zumarragako alkateak» *Otamotz* 2011-06-11 (Noiz kontsultatua: 2024-02-09).
3. ↑    «COVID-19 ondorengo tokiko gobernantza publiko-komunitarioaren erronkak» *UIK*: 4. 2021-09 (Noiz kontsultatua: 2024-02-09).
4. ↑    «Oihane Zabaleta da Urola Garaiko Mankomunitateko lehendakari berria» *Goierriko Hitza* 2011-10-12 (Noiz kontsultatua: 2024-02-09).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Aguado Goñi, Francisco Javier. «EH Bildu presentó su candidatura» *El Diario Vasco* 2015-04-28 (Noiz kontsultatua: 2024-02-09).
6. ↑    Agirre, Loinaz. «Aitor Aldasoro da alkate Beasainen eta Jon Luqui Urretxun, EAJkoak dira biak» *Goierriko Hitza* 2015-06-13 (Noiz kontsultatua: 2024-02-09).
7. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q124467119

 |

* Wd Datuak: Q124467119
**Victor Manuel Pérez Elexpe** "Bittor" (Portugalete, 1951ko maiatzaren 4a-Ibidem, 1975eko urtarrilaren 20a), tiroz hil zuen Guardia Zibil batek Portugaleten eskuorriak banatzen ari zenean.

Gertakariak
-----------

Pérez Elexpe PTEko militantea zen. 1975eko urtarrilaren 20an Potasas de Navarrako langileen greba babesteko esku-orriak banatzen ari zela egin zion tiro guardia zibil batek General Castaños etorbidean, Rantxe plazara doazen eskaileretan. Guardia zibilak bi tiro eman zizkion bizkarretik, handik metro gutxira; haietako batek bihotza zeharkatu zion, eta Victor gaztea lurrera erori eta ia berehala hil zen. 23 urte zituen. 

Lekukoen arabera, ez zegoen armatua, baina heriotzaren ardura berari egozteko pistola bat sartu zioten poltsan. Ez zen ez epaiketa ez zigorrik izan. Hiltzaileak autoritate militarren aurrean eman zuen testigantza, eta handik gutxira lekuz aldatu zuten.

Hiletan 800 bat lagun batu ziren eta ondoren manifestazioa egin zuten, baina Poliziak gogor egin zuen honen aurka eta 30 lagun atxilotu zituen.

Bizkarretik hil zuen agenteak, Narciso San Juan, Salamancan jarraitu zuen bere karrera, amnistia legeak babestuta. Narcisok Pérez Elexperen etxetik gertu bizi zen eta ezagutzen zuen.

Frankismoaren biktima
---------------------

2010ean, José Luis Rodríguez Zapateroren Gobernuak ofizialki aitortu zuen Manuel Pérez Elexpe frankismoaren biktima izan zela. Francisco Caamaño Justizia ministroak sinatutako ebazpen baten arabera, gazteak "jazarpena eta indarkeria pairatu zituen arrazoi politiko eta ideologikoengatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Ibidem.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:"Siempre dicen que no es el momento", *Público* egunkariaren erreportaia, 2020/01/20.