recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Artikulu hau Busto Mendibike taldeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Busto (argipena)».*
**Busto Mendibike**, mendiko bizikletako talde bat izan zen. 1992. urtean, taldea sortu zen eta Busto empresak dirulaguntza eskeini zien. Nahiz eta lehenengo urteetan talde apala izan, XXI. mendeko lehen urteetan, talde handia eta ezaguna bihurtu zen[erreferentzia behar]. Euskadiko Openean 3. postua lortu zuten, taldeka. Gainera, taldeko neskak, Bizkaiko Txapelketa eta Bizkaiko Challengea irabazi zituen. 2000 eta 2004. urteen artean, kategoria ezberdinetan ondorengo podiumak eskuratu zituzten taldeko txirrindulariek: Euskadiko Txapelketa, Euskadiko opena, Bizkaiko Txapelketa, Bizkaiko Challengea, Arabako Challengea, Burgosko mendi bizikletako txapelketa.

Taldeak Gorlizen izan du beti egoitza. Gainera, taldeak lasterketa bat antolatzen zuen irailean; Mountain Bike Gorliz. Gero, 2001. urtean, Hego Euskal Herriko Koparen parte izateko udaberriko lasterketa eratu zuten, baita ere. Taldeak, Gorlizeko batzokitik urbil txosna bat jartzen zuen Gorlizeko jaietan, dirua ateratzeko.

Taldeko maillota urdina zen 90eko hamarkadan, baina 2000. urtean, hori eta zuri koloreengatik aldatu zen. Urdin kolorea kulotean eraman zuten ala ere.

Taldeak
-------

### 2006

Joseba Fernandez

### 2005

Jon Elorriaga

Asier Barrenetxea

Alexander Pinto

Israel Perea

Angel Perez de Eulate

Ugutz Goiriena

Koldo Garcia

Vicente Garcia Cerrato

Maite Rodriguez

### 2004

Jon Elorriaga

Asier Barrenetxea

Alexander Pinto

Maite Rodriguez

### 2003

Bizkaiko Federakundeak luzatutako diploma Angel Perez de Eulateri
Jon Elorriaga

Asier Barrenetxea

Angel Perez de Eulate

Iñigo

Alexander Pinto

Maite Rodriguez

### 2002

Ugutz Goiriena

Joseba Fernández

Alex

Jon Elorriaga

Asier Barrenetxea

Maite Rodriguez

### 2001

Ugutz Goiriena

Edu Castillo

Joseba Fernández

Alex

Jon Elorriaga

Asier Barrenetxea

Eneko Garcia

Unai lopez

Beñat Arako

Maite Rodriguez

### 2000

Busto-Mendibike taldea 2000. urtean
Ugutz Goiriena

Asier Bilbao

Antton Zabala

Jon Elorriaga

Asier Barrenetxea

Maite Rodriguez

Susan Kristiansen

### 1999

Asier Sorriketa

Ugutz Goiriena

Antton Zabala

Kepa Galardi

Xabier Garraztazu

Jon Elorriaga

Susan Kristiansen

Kanpo estekak
-------------
**Joanna Koerten** (Amsterdam, 1650eko azaroaren 17a - *ib.*, 1715eko abenduaren 28a) margolari holandar bat izan zen; margolari eta marrazkilari izateaz gain grabatuak egiten zituen beiran eta argizaria modelatzen zuen. Paperezko siluetak mozten egin zen ezagun, arte diziplina honetan paperean moztutako siluetak jartzen dira kontrastea egiten duen koloretako fondo baten gainean. Bere bezeroen artean daude Petri I.a Errusiakoa, Frederiko Gilen I.a Brandenburgekoa, Johan de Witt eta Gilen III.a Ingalaterrakoa eta II.a Eskoziakoa.

Bizitza
-------

Ehiza eszena bat erakusten duen obra. Jatorrizkoa Amsterdamgo Willet-Holthuysen museoan dago.
Jan Koerten eta Ytje Cardinaels-en alaba zen. Bere aita oihal merkataria zen eta Joannak urtebete zuenean hil zen, 1651ean. Ama 1659an berriz ezkondu zen Rosijn Zacharias-ekin, hau ere oihal merkataria. Joanna 1691ean ezkondu zen, 41 urte zituela eta bere ama eta aitaordea hil ondoren. Adrian Block zen bere senarra eta bera ere oihal merkataria zen. Ez zuten seme-alabarik izan.

Beste umeek ez bezala, gaztetatik bere inguruan ikusten zuena errepresentatzeko interesa agertu zuen. Artista moduan ezagun egin zen bere senarraren denda kanpoan lan eginez, gune hau berak egindako lanen galeria moduko bat zen.

1715eko abenduaren 28an hil zen, 65 urte zituela, eta Amsterdamgo Oudezijds Kaperan dago ehortzita.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6205873
* Commonscat Multimedia: Joanna Koerten

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95828840
* ISNI: 0000 0000 6913 2897
* GND: 1024480666
* ULAN: 500023941
* BPN: 16888751
* RKD: 45374

 |

* Wd Datuak: Q6205873
* Commonscat Multimedia: Joanna Koerten
*Agaricus lanipes*

Sinonimoak: *Agaricus fuscofibrillosus*, *Agaricus mediofuscus*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 120 mm arteko diametrokoa, lehenik globo-itxurakoa, azkenik lau-ganbila. Kapelaren azala leuna eta matea, zuntz erradialez estalia, marroi-txokolate kolorekoa, ezkata fibriloso zentrokideetan banatzen direnak. Ertz mehea.

**Orriak:** Libreak, zabalak, estu, hasieran arrosa kolorekoak, geroago marroi-gorrixkatik arre-txokolate ilunera doan kolorekoak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Klabiformea edo erraboildun samarra, leuna eraztunaren gainetik eta fibrilosoa eraztunaren azpitik, behealdean zerrenda mehe eta zeharkakoak ditu, okre antzeko kolorekoak; Eraztun superoa, sinplea eta mintzezkoa.

**Haragia:** Zuria, eta airea ukitzean, poliki-poliki arrosa kolorekoa bihurtzen da goialdean eta hori-okre antzekoa oinarrirantz.

**Etimologia:** *Agaricus* terminoa grekotik dator, perretxikoa esan nahi duen "agarikón" hitzetik.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria

### Nahasketa arriskua

*Agaricus impudicus* eta are *Agaricus vaporarius* forma batzuen nahiko antzekoa. *Agaricus romagnesii* delakoak, tonu grisagoak ditu eta eraztuna ez hain zabala.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Baso, parke eta lorategietan, hostozabalen eta koniferoen azpian. Urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 276 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  AVM Asociacion Vallisoletana de Micologia.
**Nadezhda Dubovitskaya** (kazakheraz: Надежда Дубовицкая; 1998ko martxoaren 22a) kazakhstandar altuera jauzilaria da. Asiako Indor txapelketa irabazi zuen 2023an eta 2020an Asiako emakumezkoen altuera jauziaren errekorra ezarri zuen, 2,00 metrotako jauzia eginez.

Ibilbidea
---------

18 urte zituela gazte mailako Asiako txapelketan zilarrezko domina eskuratu zuen. 2018an Asiako txapelketan eta Jokoetan brontzezko domina bana eskuratu zituen. 2021ean Asiako errekorra ezarri zuen (2,00 m) baina Tokioko Olinpiar Jokoetan ez zuen lehenengo fasea gainditu, 1'86 metrorekin. 2022an eta 2023an berriz egin zituen bi metro inguruko jauziak.

Lorpenak
--------

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2021 | Tokio  Japonia | 28.a | 1,86 m |
| Munduko txapelketak (Indoor) |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2022 | Belgrad  Serbia | 03 !3. postua, brontzezko domina | 1,98 m |
| Asiako txapelketak |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2019 | Doha  Qatar | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | 1,88 m |
| Asiako txapelketak (Indoor) |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2018 | Teheran  Iran | 03 !3. postua, brontzezko domina | 1,80 |
| 2023 | Astana  Kazakhstan | 01 !1. postua, urrezko domina | 1,89 m |
| Asiako Jokoak |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2018 | Jakarta  Indonesia | 03 !3. postua, brontzezko domina | 1,84 m |
| 2023 | Hangzhou  Txina | 03 !3. postua, brontzezko domina | 1,86 m |

Marka pertsonalak
-----------------

* Aire librean:
	+ 2,00 m (Almaty,  Kazakhstan, 2021) - **Asiako errekorra**
* Pista estalian:
	+ 1,98 m (Belgrad,  Serbia, 2022)

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
***Reality*** 2023ko Tina Satterrek zuzendutako estatubatuar filma da.

2023ko otsailean estreinatu zen 73. Berlinale zinemaldian. Geroago HBO Max streaming zerbitzuak eman zuen. 

Filmak kontatzen du nola 2017an AEBetako Georgia estatuan Reality Winner sekretuen filtratzailea eta barneko salatzailea atxilotu zuten.  Izan ere, FBIko agenteen atxiloketako eta miaketako grabazioa da jatorrizko elkarrizketen oinarria, aldatu gabe eszenaratu diren elkarrizketak. Transkripzioan sekretu-legeengatik parteak tatxatu eta ezkutatu direnean, filmean aktorea desagertu egiten du irudietatik, efektu berezien bidez.

  

Tina Satter zuzendariak teknika bera erabiliz (transkripzio literala alegia), "Is This a Room" izeneko antzerki ekoizpena estreinatu zuen New Yorken 2019an. Artforum hilabetekariko kritikari batek ekoizpena "antzerki politikoaren pieza zorrotz" gisa goraipatu zuen. Filmak, hortaz, eskema bera segitzen du, eta bere ekoizpenean Reality Winnerren aldeko ekintzaileek eta senideek parte hartu dute, istoria jakinarazteak haren alde egiten duelakoan. Antzezlana eta filma Winner kartzelatua dela egin izan dira.

Tina Satterren debuta izan da lan hau film luzeetan. Reality Winnerren rol nagusia Sydney Sweeney aktore estatubatuarrak egin zuen. 



1. 1 2  *Reality*. In: berlinale.de (abgerufen am 7. Februar 2023).
**Paramount+** (**Paramount Plus**; lehen **CBS All Access** eta Australian **10 All Access** deitua) telebistako streaming zerbitzua da, harpidetza bidez eskatu ahalako bideo zerbitzua ematen duena. Paramount Streaming konpainiak kudeatuta, 2014an martxan jarri zuten eta 2021eko martzoaren 4tik aurrera Paramount+ du izena. 

2022ren amaierarako Europako merkatu nagusietan zabalduko da plataforma hori. Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan zein Frantzian, Canal Plus Group taldearen bidez zabalduko da Paramounten katalogoa. Canal Plusek eskaintza berezi bat egingo die bere harpidedunei Paramount Pluseko edukiak ikusteko. Beste herrialde batzuetan SkyShowtime plataformaren bitartez iritsiko da; litekeena da Hego Euskal Herrira eta Espainiara zerbitzu berri horren bitartez heltzea.

Harpidedunak
------------

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Paramount 'streaming' plataformen lehian sartuko da Europa osoan» *Berria* 2022-02-19 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27903045
* Commonscat Multimedia: Paramount+

---

 |

* Wd Datuak: Q27903045
* Commonscat Multimedia: Paramount+
**Patricia Ayala Ruiz** kolonbiar zinemagilea, dokumentalista eta kazetaria da, *Don Ca* (2013) eta *Un asunto de tierras* (2015) dokumentalak zuzentzeagatik aitortua.

Karrera
-------

2010ean ekin zion Aiarak *Don Ca* izenburuko bere lehen film dokumentalaren ekoizpen faseari.  Dokumentala Kolonbian estreinatu zen 2013an, eta Camilo Arroyo Arboledaren istorioa aurkezten du, Popayán hiriko bere jaioterriko komunitatea utzi zuen Guapi udalerri xumean bizitzeko eta komunitateko tutore moduko bat izateko.   Bi urte geroago, bere bigarren film luzea estreinatu zuen, *Un asunto de tierras* izenekoa , non Kolonbiako lurrak berreskuratzeko prozesu neketsua aztertzen duen.  2015ean ere, Señal Colombia kateko dokumentala egin zuen *Mutis* izenburupean, Álvaro Mutis idazle kolonbiarren bizitzari eta lanari buruzkoa.

Filmografia nabarmendua
-----------------------

### Zinema eta telebista

* 2013 - *Don Ca*
* 2015 - *Un asunto de tierras*
* 2015 - *Mutis*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Retrato de un hombre libre» *Revista Arcadia*.
2. ↑  *Don Ca* Revista Semana. 2020ko apirilaren 4an kontsultatua.
3. ↑  *Don Ca*, cine documental Revista Arcadia. 2020ko apirilaren 4an kontsultatua.
4. ↑   «*Un asunto de tierras*, el documental incómodo sobre la realidad colombiana» *Las 2 Orillas* 2015eko abuztuaren 25a.
5. ↑   «*Un asunto de tierras*, el documental sobre el espinoso camino de la restitución» *Revista Semana*.
6. ↑   «Un café con Patricia Ayala, directora del documental *Mutis*» *Señal Colombia*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q89414294

 |

* Wd Datuak: Q89414294
**Domingo Sauttuola** (Bilbo,?-?), bilboko burdingina izan zen. Famatua zenez, Espainiako Erregeak Armadarentzat lan egitea ezkeini zion, eta horregatik, Bilboko Udalak bere fabrika egiteko soruak eman zizkion, San Nikolas auzoan.

Historia
--------

1622an, Espainiako Armadak arazoak izan zituen itsazuntzi batzuen metalesko atalekin. Horregatik, itsazuntzietako atal hoiek Bizkaiko burdinarekin egin behar zituztela eta Bilbon egingo zirela ezarri zuen erregeak. 

1626ko apirilaren 23ko Erreal "Célula"k Bilboko udaletxeari Domingori lur soru bat ematea gomendatzen zion non Espainiako Armadarentzat ancorak egin zitekeen. Horrela, ekainaren 15ean Bilboko Udaletxeak lur sorua eman zion, San Nikolas auzoan. Gainera, Armadas aparte, edonorentzat fabrikatzea ahalbidetu zitzaion.

Domingo hil egin zenean, Jauregik fabriken jabe bihurtu zen eta honek salmentan jarri zituen. Udaletxeak berriz, bereak zirela aldarrikatu zuen eta hospitalera eman zizkion eta honek subasta batean salu zituen. Jabe berria Joaquin Basabe izan zen. 1729ean, erregeak beretzat hartu zituen eta, 1756ean, Bilboko Udaletxeak jabetza hartu zuen berriro.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
Artekariak txakur lasterketa batean, Reading
**Apustu-artekaria** edo **artekaria**, joko batean jokalari zein ikusleei apustuak proposatu, onartu, kudeatu edota ordainarazten dituen pertsona edo enpresa da. Funtsean, artekariek jokoaren edota apustulari ezberdinen arteko bitartekari moduan egiten dute lan.

Artekariak jokoarekiko neutrala izan behar du eta ez du jokoaren emaitzan eragin behar. Hala balitz, iruzurra legoke tartean.

Apustu-artekaria gizabanakoa edo enpresa bat izan daiteke. Joko-etxeetan, adibidez, joko-etxea bera da artekaritza lana egiten duena.

Normalean, artekariek dirua irabazten dute apustuen kudeaketaz. Hau bi modutan gerta daiteke: apustuak jasotzean komisio bat kobratuz, edo proposatzen dituzten apustu motak doitu eta jokoa amaitzean diru soberakin bat egonen dela bermatuz.

Estatuek apustua eta artekarien lana erregulatu egiten dute, gehienetan. Artekariak, dagokion baimena tarteko, egoera zehatzetan bere lana legez buru dezake. Hala ere, badira legez kanpo lan egiten duten artekariak ere.

Ikus, gainera
-------------

* Artekari

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q664702
* Commonscat Multimedia: Bookmakers

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85015631
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q664702
* Commonscat Multimedia: Bookmakers
**Medikuntzako zortzi ikasleen fusilamendua** 1871ko azaroaren 27an burutu zuten Espainiarrek Habanan, Kuban. Zortzi medikuntza ikasle exekutatu zituzten eta beste dozenaka espetxeratu. Bi gerra kontseilu egin zitzaizkien, gezurretan oinarriturik Gonzalo Castanón kazetari espainiar anti-kubatarraren hilobia profanatzea egotzita. Fusilatu guztiak 16kotik 21 urtekora ziren.

Espainiarren errepresioa
------------------------

Hamar Urteko Gerrako gertaerarik tragikoenetako bat medikuntzako zortzi ikasleen fusilamendua izan zen, Blas Villate y de la Hera jenerala eta Balmasedako kondea gobernuan zegoen bitartean.

Zortzi ikasleak 1871ko azaroaren 25ean atxilotu zituen Habanako gobernadore espainiarrak haien ikasgelan, kazetari espainiar baten hilobia urratu izana egotzita. Biharamunean, ordezkoa zen Crespo jeneralaren agindupean, Balmaseda kanpoan zegoelako, ikasleak epaiketa sumarisimoan auzipetu zituzten. Epaiketa horren epaia ez zuten onartu Espainiako boluntarioek, epaiketa egingo zen espetxearen eraikinaren aurrean matxinatuta baitzeuden. Ikasleak bigarren aldiz auzipetu zituzten, eta heriotza zigorra ezarri zieten. Balmasedak, Habanara itzulita, ez zuen epaia ezeztatu eta ez zuen zigor txikiagoz konmutatu. Zortzi ikasleak 1871ko azaroaren 27an exekutatu zituzten, atxilotu eta bi egunera. Azaroaren 27an Dolu Nazionaleko eguna ospatzen da Kuban.

Datu genealogiko hauek Vivian Narvaezek eman zituen, orrialdearen amaieran agertzen den erreferentziatik informazioa atera zuena. Kubatar bakar batek ere ez ditu ahaztuko zortzi ikasleak: Alonso Alvarez de la Campa eta Gamba, Anacleto Bermudez eta Gonzalez de Piñera, Jose de Marcos Medina, Angel Laborde eta Pereda, Juan Pascual Rodriguez eta Perez, Carlos Augusto de la Torre eta Madrigal, Carlos Verdugo eta Martinez, eta Eladio Gonzalez eta Toledo. Prozesu honetan atxilotutakoen artean Fermín Valdés Domínguez egon zen, José Martíren laguna eta borroka-kidea; 6 urteko espetxe-zigorra ezarri zioten.

Filma
-----

Inocencia filmean jaso zuten Kubako historiako kapitulu beltz hartan gertatua: "Espainiak inozentzia erail zuen eguna". Filma Alejandro Gil zuzendariak egin zuen, Instituto Cubano del Arte e Industria Cinematográficos erakundeak bultzatuta.

Bibliografia
------------

* Guevara E. "Los estudiantes de medicina fusilados el 27 de noviembre de 1871". *Bohemia*, 1961; 53. liburuki (49):76
* Le Roy Gálvez LF. "Muerte de Castañón y sucesos del 23 al 27 de noviembre de 1871". *Vida Univers* 1957; (78-79):3-6.
* Le Roy Gálvez LF. *Partidas de bautismo y asientos de enterramiento de los ocho estudiantes de medicina fusilados el día 27 de noviembre de 1871*. Habana: Habanako Unibertsitatea; 1957.
* Le Roy Gálvez LF. *Responsabilidad de España por los sucesos del 27 de noviembre de 1871*. *Patria* 1970; 26(11):1-2
* Valdés Domínguez, Fermín (1887). "El 27 de noviembre de 1871". Habana: *La Correspondencia de Cuba*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Valdés Domínguez, Fermín (1887). "El 27 de noviembre de 1871". La Habana: *La Correspondencia de Cuba*.
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Ikasle hauei José Martík eskainitako poema.
**Patuaren hari gorria** (txineraz: 姻緣紅線; pinyineraz: *Yīnyuán hóngxiàn* ) **ezkontzaren hari gorria** edo **maitasunaren hari gorria**, Ekialdeko Asiako mitologiako kondaira bat da, bereziki txinatar mitologia eta japoniar mitologian errotua. Mito hau Mendebaldean ere "arima bikien" izendapenaz islatzen da.

Kondaira
--------

Kondaira honen arabera, Jainkoek bizitzako une edo egoera zehatz batean ezagutu eta maiteminduko diren gizakien txorkatilak hari gorri batez lotzen omen dituzte, japoniar kulturaren arabera behatz txikia lotzen dute. Hari honen bitartez bizitzan gehien maitatu ahal dezakezun pertsonari lotua zaude, eta denok badugu bat. 

Honela, hari gorri honekin elkar lotuta dauden bi pertsonen patua elkar maitemintzea da, uneaz edo egoeraz haratago. Horregatik, hari hau luzatu edo korapilatu daiteke, baina inoiz ez da hautsiko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** «Fil rouge du destin» *chine.in* (Noiz kontsultatua: 2023-06-13).
2. ↑   Kerr, Louise.  (2017). *Following the Red Thread: My Chinese Adoption Journey.*  ISBN 9781512778656..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2657518

 |

* Wd Datuak: Q2657518
**Nigerren delta** Gineako golkoan (Nigeria) itsasoratzean Niger ibaiak eratutako delta da. Batzuetan **Oil Rivers** (*Olioaren ibaiak*) ere deitzen zaio eskualde honi, palma olio ekoizle handia izan zelako. Oso lurralde jendeztatua da eta aberatsa lehengaietan, petrolioan batez ere.

Eskualde honek 75.000 km²ko azalera du, Nigeriako hegoaldeko bederatzi estatutan banatua (Abia, Akwa Ibom, Bayelsa, Cross River, Delta, Edo, Imo, Ondo eta Rivers). Munduko hirugarren hezegunerik handiena da eta ur gezako zingira oihanik zabalena, oso bioaniztasun handiarekin. Eremuaren erdia baino gehiago erreka ugariz zeharkaturik eta uharte txikiz zipriztindurik dago. Gainerakoa euri-oihan tropikalez estalirik dago. Biztanleriari dagokionez, 13.300 kokaleku baino gehiago daude (%94 5.000 bizilagunetik beherakoak) eta 30 milioi biztanle inguru. 40 talde etniko baino gehiago daude eta 200 hizkuntza mintzatzen dira.

Niger ibaiaren deltako petrolioaren ustiapena 1956an hasi zen, Royal Dutch Shell herbeherear multinazionalaren eskutik. Azken hamarkadetan petrolioak eta gasak Nigeriako Barne produktu gordinaren %40 inguru ekarri dute. 2000 eta 2004 artean hidrokarburoen esplotazioak herrialdeko dibisa sarreren %97 eta gobernuaren sarreren %79,5 eman zituen. Baina deltako herritarrek ez dute horren onurarik jaso: biztanleen %28 bizi ziren pobrezia mailaren azpitik 1980an eta %60 2000n. Horrez gainera, petrolio isuriek (1,5 milioi tona mende erdian) eta petrolioak dakarren gas naturala erretzeak oso eragin kaltegarria izan dute ingurunean eta herritarren osasunean. Herritarren protestak eta mobilizazioak batzuetan bortizki zapalduak izan dira. Nigerren Deltaren Emantzipazio Mugimendua (MEND) da eskualdeko talde armatu garrantzitsuena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Oil Rivers Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc. 2012. Web. 2012ko apirilak 24.
2. 1 2  Niger Delta Human Development Report United Nations Development Programme (2006)
3. ↑  The Niger Delta: The curse of the black gold Independent.co.uk
4. 1 2  Pello ZUBIRIA: Nigeriako deltan sutan daude Shell-ekin Argia.com
5. ↑  Lazzeri THOMAS eta Carleigh RIXON: La maldición de los recursos Mundonegro.com
6. ↑  Elixabet EPELDE: Urre beltzaren madarikazioa[*Betiko hautsitako esteka*] Berria.info

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Niger River Delta Wwf.panda.org
* **(Ingelesez)** Tom O'NEILL: Nigerian Oil Nationalgeographic.com
* Joel OLATUNDE: Kutsadura eta heriotza: Petrolioak miseria besterik ez du eraman Nigerren deltara[*Betiko hautsitako esteka*] Gaur8.info
* Pello ZUBIRIA: Nigeriako oihan eta soroetan datzate 50 ‘Exxon Valdez’[*Betiko hautsitako esteka*] Argia.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29412
* Commonscat Multimedia: Niger Delta

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 32144647633571270411
* BNF: 12183867g (data)
* GND: 4117882-8
* SUDOC: 030421853
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q29412
* Commonscat Multimedia: Niger Delta
**George Grey** (Lisboa, 1812ko apirilaren 14a - Londres, 1898ko irailaren 19a) britainiar militar, esploratzaile, administratzaile kolonial eta idazlea izan zen. Hego Australiako gobernadore, Zeelanda Berriko gobernadore, Luemuturreko Koloniako gobernadore eta Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen.

Armadan sartu zen eta bi esplorazio egin zituen Mendebaldeko Australian. 1841etik 1845era Hego Australiako gobernadorea izan zen. 1845etik 1853ra Zeelanda Berriko gobernadorea izan zen. Bere agintaldia Zeelanda 
Berriko gerren hasierarekin bat etorri zen. Maori hizkuntza ikasi zuen eta mitologiaz eta ahozko historiaz idatzi zuen. 1854tik 1861era Hegoafrikako Lurmutur Koloniako gobernadorea izan zen eta indigenen eta europarren arteko bakea lortu zuen. 1861etik 1868ra Zeelanda Berriko gobernadorea izan zen berriro. Waikatoren inbasioa burutu zuen. Funtsezko papera izan zuen herrialdearen kolonizazioan eta maorien lurren erosketan eta anexioan. 1877tik 1879ra Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen.



| * i
* e
* a
Zeelanda Berriko lehen ministro eta *premier*rak |
| --- |
| 
* Sewell
* Fox
* Stafford
* Fox
* Domett
* Whitaker
* Weld
* Stafford
* Waterhouse
* Fox
* Vogel
* Pollen
* Vogel
* Atkinson
* Grey
* Hall
* Whitaker
* Atkinson
* Stout
* Atkinson
* Stout
* Atkinson
* Ballance
* Seddon
* Hall-Jones
* Ward
* Mackenzie
* Massey
* Bell
* Coates
* Ward
* Forbes
* Savage
* Fraser
* Holland
* Holyoake
* Nash
* Marshall
* Kirk
* *Watt (bitartekaria)*
* Rowling
* Muldoon
* Lange
* Palmer
* Moore
* Bolger
* Shipley
* Clark
* Key
* English
* Ardern
* Hipkins
* Luxon

 | Zeelanda Berriko armarria |
**LMDS** edo ***Local Multipoint Distribution Service*** (euskaraz **Irrati Uhin Bidezko Komunikazioa**) datu eta komunikazioak irrati uhinen bidezkoari gabeko komunikazio sistema erabiltzen duen teknologia bat da. LMDS-k mikrouhinen banda erabiltzen du, Ka frekuentzian (28 GHz). Honen ondorioz, Seinale hauek distantzia laburretarako erabiliko dira. Ondoren, FCC-k (*Federal Communications Commision*) asignaturiko frekuentzia tarte estandarrak agertzen dira:

### A Blokea

*Frekuentziak-> Erabilitako BW*   

27,500 - 28,350 GHz->850 MHz   

29,100 - 29,250 GHz->150 MHz   

31,075 - 31,225 GHz->150 Mhz   

Total BW del Bloque A: 1150 Mhz

### B Blokea

*Frekuentziak-> Erabilitako BW*   

31,000 - 31,075 GHz->75 MHz   

31,225 - 31,300 GHz->75 MHz   

Total BW Blokekoa B: 150 Mhz

Beste datu tekniko batzuk
-------------------------

Lotura distantzia: 100 m-tatik 35 km-taraino.   

Modulazioa: QAM edo QPSK.   

Erregimen bitarra: 8 Mbps (ez dago zehaztua, batzuek 45 Mbps ematera heltzen direla diote).   

Sarrera metodologia: FDD, FDMA, TDD, TDMA eta FH (*frequency hopping*).   

Garraio protokoloa: ATM zeldak, PPP eta Ethernet airetik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2268380

 |

* Wd Datuak: Q2268380
*Geastrum quadrifidum*

Sinonimoak: *Geastrum minus*, *Geastrum coronatum*, *Lycoperdon coronatum*, *Geaster coronatus*

Deskribapena
------------

**Esporokarpoak:** Txikiak (2-3, zabalak baino altuagoak izatera iritsiz) eta gogorrak, bola formako marroi-gris-purpura kolorekoak, ehun-geruza desberdinez osatutako peridio batek bilduak. 

**Kanpoko exoperidioa:** 4 eta 5 puntatan banatzen da (laktiniak, hankak), ez da higroskopikoa (hezetasunak ez du eraginik irekitzeko edo ixteko), hori-marroi koloreko eta haragi zuria duen izar bat osatuz, okertutako muturrak beherantz lurperatuz, esporen zakua altxatzeko.

Endoperidioa: Emankorra, zorro biribil zuri eta irmo baten barruan gaztetan, baina marroia eta hautsez betea zaharretan.

**Hanka:** Motza eta mehea. Poroa edo peristoma goian. Espora-jalkina marroi ilun kolorekoa.

**Etimologia:** *Geastrum* terminoa grekotik dator, lurra esan nahi duen "gé" hitzetik eta izarra esan nihi duen "àster" hitzetik. *Quadrifidun* epitetoa, lautan zatitzeagatik du; esporei egiten die erreferentzia.

Jangarritasuna
--------------

Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arrixkua

*Geastrum fornicatum*, askoz handiagoa da (15 baino handiagoa izan daiteke). *Geastrum minimun* delakoak 7 latiniatik gora izan dezake.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Espezie ez oso arrunta, baina kosmopolita (5 kontinenteetan). Saprofita, humusetan eta orbeletan koniferoen azpian (izei gorria)

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 302 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
***Go*** programazio lengoaia software librea eta kode irekikoa da, Google-ek 2007an sortutakoa. Konpilatua eta konkurrentea da, eta C lengoaiaren sintaxian oinarrituta dago.

Lengoaiaren tresnak
-------------------

Beste programazio lengoai batzuk bezala, Go-k kode-arazketa, kodea exekutatzeko edo probak egiteko, komando batzuk eskaintzen ditu.

* `go build`, paketeak eta fitxategiak konpilatzen ditu
* `go clean`, objektu fitxategiak ezabatzen ditu
* `go doc`, pakete baten dokumentazioa erakusten du
* `go env`, Go ingurunearen informazioa pantailaratzen du
* `go fix`, paketeak konpontzen ditu
* `go fmt`, kodea formateatzen du
* `go generate`, Go fitxategiak sortzen ditu kode-iturria prozesatuz
* `go get`, urruneko pakete eta menpekotasunak jaitsi eta instalatzen ditu
* `go install`, pakete eta menpekotasunak konpilatu eta instalatzen ditu
* `go list`, paketeen zerrenda pantailaratzen du
* `go run`, Go programa konpilatu eta abiarazten du
* `go test`, proba paketeak
* `go tool`, zehaztutako go tresna abiarazten du
* `go version`, Go bertsioa erakusten du
* `go vet`, kode-iturria erroreak bilatzen ditu.

Sintaxia
--------

Go-ren sintaxia kode zehatza eta irakurgarri mantenduz, C-ren sintaxian aldaketa batzuk egiten ditu. Aldagaiak deklaratzeko orduan `i := "nire aldagaia"` edo `i := 3.2` idatzi daiteke, hau da, aldagaiaren mota adierazi gabe. Aldagaiaren mota adierazi nahi denean, hau beste lengoaiek egiten duten ez bezala, alderantziz egiten da. C-n adibidez, hau egingo genuke `int a, b;`, Go-n berriz, `var a, b int`.

Ez da beharrezkoa adierazpen bakoitzaren amaieran puntu eta koma ipintzea. Funtzioek balio bat baino gehiago itzul ditzakete.

Adibideak
---------

Kaixo mundua adibidea:

```
package main

import "fmt"

func main() {
 fmt.Println("Kaixo Mundua!")
}

```
Fibonacciren zenbakiak:

```
package main

import "fmt"

// fib Fibonacci zenbakiak itzultzen dituen
// funtzio bat itzultzen du.
func fib() func() int {
 a, b := 0, 1
 return func() int {
 a, b = b, a+b
 return a
 }
}

func main() {
 f := fib()
 // Funtzio deiak ezkerretik eskumara burutzen dira.
 fmt.Println(f(), f(), f(), f(), f())
}

```
C++-ren komentario sintaxi berdina erabiltzen du:

```
/\* ...
 ...
 ... \*/

// ...

```

Kanpo Loturak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37227
* Commonscat Multimedia: Go (programming language)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7725033-3
* LCCN: sh2012000746

 |

* Wd Datuak: Q37227
* Commonscat Multimedia: Go (programming language)
**Transmisio asinkronoa** Datu transmisiorako igorgailua eta hargailua START/STOP karaktereen bidez sinkronizatzen diren transmisio-modua. Erlojurik gabeko komunikazioa ere deritzo. Transmisio sinkronoari erkatzen zaio.

  

Transmisioaren byte bakoitzeko, abiatzeko eta bukatzeko kontrol-bit baten bidez, igorlea eta hartzailea sinkronizatzen dira. Honela, hartzailea hasiera-bita antzeman ondoren sinkronizatzen da. Kontrol-bit hauek honako helburuak dituzte:

* Datu bat heltzeko dagoenean, hartzaileari ohartaraztea
* Hurrengo bytea heldu baino lehenago, sinkronizatzeko lanak egiteko hartzaileri behar duen denbora ematea

  

Transmisio mota hau soila eta kostu gutxikoa da, nahiz eta egiaztatzetarako bit asko erabili.

Transmisio asinkronoaren byte egitura
-------------------------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1 bit  | 6 bit  | 1 bit  |
| Hasiera- bita  | Informazio bitak  | Bukaera- bita  |

Ikus, gainera
-------------

* Transmisio sinkrono
* Transmisio-modu
* Transmisio
* Seinale

Kanpo estekak
-------------

* Telekomunikazio Hiztegia euskaraz

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3316326

 |

* Wd Datuak: Q3316326
Barreiadura troposferikoko sistema batek distantzia handiak gaindi ditzake; ikusmen-lerroaren muga dela-eta, hedagailu bidezko mikrouhin komunikazioak (behean) hedagailu asko behar ditu distantzia bera egiteko.
Barreiadura troposferikoko antena eta elikagailua, Boswell badia, Alaska.
**Barreiadura troposferikoa** (ingelesez: *Tropospheric scatter* edo *troposcatter*) zerumugaz haraindiko komunikazio sistema da, mikrouhinak erabiltzen dituena. Eremu eta klima baldintzen arabera, 300 kilometro eta gehiagoko irispidea dauka. 350 MHz eta 8400 MHz bitarteko maiztasuna duten irrati-uhinak baliatzen ditu, troposferaren goiko geruzak zeharkatzean aleatorioki barreiatzen direnak.

Mikrouhinen bidezko transmisio konbentzionalean, igorgailuak ikusmen-lerroan eduki behar du hargailua, eta 48-64 kilometro bitarteko irispidea izaten du. Distantzia handiagoak direnean, errelebo-estazioak beharrezkoak dira. Barreiadura troposferikoko sisteman, berriz, zerumugaren gainetik uhin-sorta estua igortzen da estazio hartzailerako norantzan. Uhin-sorta barreiatu egiten da goi-troposfera zeharkatzean, eta parte bat lurrerantz joaten da; horrek ahalbidetzen du estazio hartzaileak seinalea jaso dezan.

1950eko hamarkadan sorturik, Troposcatter sistemak komunikazio militarrerako erabili ziren, 1970eko hamarkadan komunikazio-sateliteek ordeztu zituzten arte. Era honetako instalazio militarrak izan ziren Nafarroa Garaiko Gorramendin eta Lapurdiko Artzamendin.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Kopp, Carlo, Tropospheric Scatter Communications Systems, ausairpower.net
2. ↑  Base americana en Gorramendi, elviajerohistorico.wordpress.com

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1162680
* Commonscat Multimedia: Tropospheric scatter

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1048368882

 |

* Wd Datuak: Q1162680
* Commonscat Multimedia: Tropospheric scatter
*Hygrophorus lindtneri*

Sinonimoak: *Hygrophorus lindtneri var. carpini*, *Hygrophorus leucophaeus*, *Hygrophorus unicolor*

Interes gastronomiko txikia.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 1 eta 4 cm bitarteko diametrokoa hemisferikotik kanpai itxurakora, ganbila eta laua, ertza soberakinekin eta inbolutua. Azala likatsu-glutinosua, haritsua ez, arre-more kolorekoa edo okrea kafesne koloreko tonuekin, ertza koloregabetuta krema kolorekoa. Erdiko diskoa, haragi-arre kolorekoa.

**Orriak:** Adnatuak, dekurrente, anastomosatuak, Zuri-krema kolorekoak, tonu arrosekin.

Orri dekurrenteak: hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3 eta 6 cm bitarteko luzerakoa, zilindrikoa, gainazal zuria, goialdean flokosoa.

**Haragia:** Haritsua, krema-okre-arrosa kolorekoa kapelaren azpian. Usain eta zapore gutxikoa.

**Etimologia:** *Hygrophorus* hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik.

Jangarritasuna
--------------

Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua

*Hygrophorus discoideus* delakoarekin nahas daiteke, honek ere erdian diskoa du, baina koniferoen eta hostozabalen azpian hazten da. *Hygrophorus roseodiscoideus* espeziearekin ere bai, hau ikusgarriagoa da (arrosa-arrea) eta ez hain likatsua.

Sasoia eta lekua
----------------

Ia hurritzen azpian bakarrik hazten da, kareharrizko lurzoruan. Batzuetan, pagoen eta hostozabalen azpian ere bai.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 114 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Mieltxo Saralegi Arribillaga** (Leitza, Nafarroa, 1968ko otsailaren 2a) Euskal Herriko harri-jasotzailerik ezagunenetarikoa da. Gaur egun, berea da munduko harri altxaketa errekorra bi eskuekin, 2001eko apirilaren 28an 329 kilogramoko harria jaso baitzuen.

Bizitza
-------

182 zentimetroko luzera du eta 132 kiloko pisua. Baserri mundutik dator. Bere aita Estebanek aizkoraren munduarekiko zaletasuna igorri zien sei seme-alabei (Gabriel, Natxi, Marbi, Esteban, Kristina eta Mieltxo). Anai-arrebetan gazteenak, Mieltxok, fisiko pribilejiatua zuen txikitatik eta agian horregatik harriari gehiago zuzendu zuen aitak. Leitzako Udal Kiroldegian lan egiten du eta Saralegi Anaiak Herri Kirolak enpresaren erakusketen sorkuntzaren arduraduna da. Iruñako Jolaskide Kiroldegian ere aritu izan da kirol monitore lanetan.

Mieltxo Edurne Nagorerekin ezkonduta dago, Txomin Nagore futbolariaren eta Jorge Nagore pilotariaren arrebarekin. Ehiza da bere zaletasunik handiena, horregatik asteburuetan ahal duen guztietan bere eskopeta hartzen du. Mieltxoren beste zaletasunen bat Leitzako familiaren baserria da, herriaren kanpoaldean kokatua. Han, ardi latxa, antzara eta idi kopuru ederra daukate. Abere hauek erakustetarako erabiltzen dituzte Iruña, Donostia edo beste hiri batzuetan.

Markak
------

**Saralegiren jasoaldiak, adinaren arabera**| Adina | Jasotako harria (kg) |
| --- | --- |
| 12 | 80 |
| 13 | 100 |
| 14 | 125 |
| 15 | 150 |
| 17 | 200 |
| 18 | 225 |
| 19 | 270 |
| 20 | 275 |
| 21 | 280 |
| 23 | 290 |
| 24 | 312 |
| 25 | 320 |
| 27 | 322 |
| 28 | 324 |
| 29 | 326 |
| 30 | 327 |
| 31 | 328 |
| 32 | 329 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Saralegi consigue un nuevo récord al levantar una piedra de 329 kilos Elpais.com
2. ↑  Mieltxo Saralegi Saralegi.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263543
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 106977
* Lur: 05281/eu\_s\_1001/s1001

 |

* Wd Datuak: Q12263543
**Anthony William Gardiner**(Southampton konderria, Virginia, 1820ko urtarrilaren 24a - 1885eko otsailaren 12a) liberiar politikaria izan zen. Liberiako 9. presidentea izan zen 1878tok 1886ra.

Estatu Batuetan jaio zen eta 1831n bere familia Liberiara joan zen Amerikako Kolonizazio Elkartearen laguntzarekin. Han, Zuzenbideko graduazioa jaso zuen, eta 1847an, Liberiako independentzia aldarrikapena eta konstituzioa idatzi zituen Konbentzioan delegatu zuten. Lehen fiskal nagusia izan zen eta 1855etik 1871ra Ordezkarien Ganberako kide izan zen; 1860 eta 1861 artean ganberako presidentea ere izan zen.

1871tik 1876ra lehendakariorde izan zen eta jarduneko presidente izan zen 1875etik 1876ra Joseph Jenkins Roberts ezgaitua egon zenean.

1878an presidente karguaren zina egin zuen eta 1880ra arte iraun zuen Benetako Whig Alderdiaren agintaldia inauguratu zuen. Bere agintaldiak krisi ekonomikoa jasan zuen eta Gardiner nekazaritza ekonomia modernizatzen eta atzerriko merkataritza eta inbertsioak handitzen saiatu zen. Europako potentziekin ere izan zituen gatazkak. Britainia Handiarekin liskar bat izan zen Gallinas lurraldeari buruz, eta azkenean britainiarrek Sierra Leonako koloniarekin bat egin zuten. Ontzi alemaniar bat arpilatu ondoren, militar alemaniarrek herrialdea bonbardatu zuten eta kalte-ordain bat ordaintzea lortu zuten.

Gardinerrek osasun arrazoiengatik dimisioa eman zuen 188ean eta bi urte geroago hil zen
Legaireko Parke Megalitikotik (Araba), Gorbeia mendia atzealdean. Irudian agertzen denez, tenperaturaren alderantzikatzeak hodeiak garaiera berean metatzen ditu, hodei-itsaso deritzona.
Meteorologian, **alderantzikatzea**, **tenperaturaren alderantzikatzea** edo **tenperaturaren inbertsioa** eguratsari dagokion garaierarekiko tenperatura-balioa aldatzea da. Eskuarki, aire-tenperaturak behera egiten du garaiera areagotu ahala. Tenperaturaren alderantzikatze batean, berriz, aire-geruza beroago bat aire-geruza hotzago baten gainean kokatzen da, aipaturiko ohiko profila alderantzikatuz. Tenperaturaren alderantzikatze batek kutsadura harrapatu ohi du, *smog*aren kasuan, lurzorutik gertu, konbekzio-indarren eraginak deuseztatzen dituen heinean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Service, NOAA's National Weather. «Glossary - NOAA's National Weather Service» *w1.weather.gov* (Noiz kontsultatua: 2020-02-16).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Temperature inversion traps pollution at ground level» *European Environment Agency* (Noiz kontsultatua: 2020-02-16).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190096
* Commonscat Multimedia: Meteorological inversion

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q190096
* Commonscat Multimedia: Meteorological inversion
**José Merino Ferrer** (León, 1950eko abuztuaren 27a – Barakaldo, Bizkaia, 1988ko ekainaren 3a) atletismo entrenatzailea izan zen eta lan istripu baten ondorioz hil ostean, Ermuko Gaztela eta Leon Kultur Etxeak bere omenezko izena jarri zion jada korritzen zen lasterketari.

Biografia
---------

León hiriburuan jaio zen eta 1979an etorri zen Ermura lanera. Zaldibarren ziharduen piezak leuntzen eta kromatzen jarduten zuen enpresa baten eta aisialdian, korrika egiteaz gain, beste batzuk entrenatzen zituen: atletismo taldeko umeekin hasi zen eta geroago nagusien entrenatzaile bilakatu zen.

Gaztela eta Leon Kultur Etxeko bazkidea zen 1984tik eta elkarteak herrian antolatzen zituen ekintzetan beti parte hartzekoa zen.

Lanean, makina batek eztanda egin izanaren ondorioz, larriki zaurituta eraman zuten ospitalera eta hiru egunera hil zen, istripuan kaltetutako beste hiru lankideak bezala.

Jose Merino Memoriala
---------------------

Ermuko Gaztela eta Leon Kultur Etxeak hiri-lasterketa bat antolatzen zuen, elkarteko bazkide eta haien seme-alabei zuzendutakoa eta urte batzuetara Ermuko Cross Lasterketa deituko zutena. Ordutik aurrera bete-betean sartu zen Jose Merino kirol horretan eta denboratxoa eman zuen korritzen eta entrenatzaile gisa, harik eta lan Istripua gertatu zen arte.

Hil eta hilabete batzuetara, udazken berean, elkarteko lagun eta bazkideen ekimenez, Cross Lasterketak izena aldatu zuen eta Jose Merino Memoriala deituko zen aurrerantzean. 1988a zen eta ordutik COVID-19ren ondoriozko 2020. urtearen eten bakarrarekin burutu izan da.

Hasieran bazkideak bakarrik parte hartu ahal zuten modura, gerora edonork izena emateko aukera zabaldu zen. Inguruko herrietako korrika zaleen artean lasterketa ospetsua da eta Ermutik kanporako antxitxiketalari ugari gerturatzen da urtero bertara.

### Lasterketa

Irailaren azken zapatuan edo urriaren lehenengoan ospatzen den hiri ibilbidea da, 10 kilometrokoa, zirkuitoari lau bira emanez osatzen dena: lasterketa Zubiaurre kalean abiatu eta kalez kaleko ibilbidea egiten du: Baldespinako Markesa, Diputazio, San Pelaio, VI. Mendeurrena, Okinzuri eta berriro Zubiaurre, hasiera lekuraino.

Kategoria desberdinetan korritzen dute parte-hartzaileek. Elkarteko kideak arduratzen dira aurreko eta eguneko antolaketaren gora behera guztiez, hainbat erakunde, taberna eta enpresen babesarekin.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9    Elkartea, Euskal Birusa.  (2021-09-21). «Drogetenitturri, 303 zenbakia (2021eko iraila) - Euskal Birusa» *EUSKALBIRUSA.EUS* (Noiz kontsultatua: 2023-12-01).
2. ↑   Beldarrain, Gabriel.  (2023-10-04). «Gabriel Beldarrain: XXXV Memorial José Merino. Ermua» *Gabriel Beldarrain* (Noiz kontsultatua: 2023-12-01).

Kanpo estekak
-------------
**Espartin-joko** batez ere neguan jokatzen zen. Korroan jokatzen zen eta erdian gelditzen zenak besteen zigorra pairatu behar zuen.

Arauak
------

Hasteko taldean kartak banatzen ziren "bateko urrea" nori egokitzatzen zaion jakiteko. Ondoren jolaskideak korroan jartzen ziren eta erdian, belaunikatuta, bateko urrea atera zuena. Korroa osatzen zutenek espartina pasatzen zuten belaunpetik, eta erdi koak gutxien uste zuenean, oinetakoaz jotzen zuten buruan edo bizkarrean. Kolpea gehienetan atzealdetik etortzen zitzaion erdikoari, ustekabean, eta espartina harrapatzen ahalegindu behar zuen. Eskuratzen bazuen korrora pasatzen zen eta galtzailea erdira.

Non jasoa
---------

Juan Garmendia Larrañaga antropologoak Gorritin, Nafarroa Garaian, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Juan Garmendia Larrañaga - Xabier Mendiguren Bereziartu: *Juan Garmendia Larrañagaren hiztegi etnografikoa*. Donostia: Ikastolen Elkartea, 2003. 73.or.

Ikus, gainera
-------------

* Abarketa sorta

Kanpo estekak
-------------
**Facundo Perezagua Suárez** (Toledo, 1860ko azaroaren 27a - Bilbo, 1935eko apirilaren 29a) espainiar politikari sozialista eta sindikalista izan zen, Bizkaian PSOE eta UGT eratu eta antolatu zuena.

Lanbidez langile metalurgikoa, gaztea zela Madrilera joan eta han Pablo Iglesias ezagutu eta PSOEren lehendabiziko kideetako bat izan zen. 1885ean Bizkaira bidalia, sozialismoa zabaldu zuen, hasieran, Somorrostroko meatzarien eta, gero, Ezkerraldeko langileen artean. Hasieran, elkarte ahulak baziren ere, 1890eko greba orokorra zuzendu zuen, 30.000 bizkaitar langile greban jarri zituena eta langile-mugimendua Gipuzkoara zabaldu zuena.

1891n Zugaztietako zinegotzi hautatu zuten, baina jabea ez zenez, ezin izan zuen kargua hartu. 1895ean Bilbokoa hautatu eta orduan taberna bat zuenez, zinegotzi izan zen.

XX. mendearen hasieran Indalecio Prieto agertu eta tirabira politikoak izan ziren haien artean; horren ondorioz, 1915ean alderditik bota zuten. 1919an berriro onartua, Urriko Iraultzaren ondorioz, III. Internazionalaren alde azaldu zen, eta Ramón Lamoneda, Antonio García Quejido, Óscar Pérez Solís edo Daniel Anguianorekin batera alderdi sozialista utzi, eta gerora *Partido Comunista de España* izan zen *Partido Comunista Obrero Español* sortu.

Primo de Riveraren diktadura eta gero politika utzi zuen. 1933ko azaroaren hauteskundeetan saiakera egin baina ez zuen kargua lortu.

Eusko Gudarostearen 10. batailoiak —komunistenak— haren izena zeraman.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Auñamendi Eusko Entziklopedia. *Facundo Perezagua Suárez.* .
2. ↑   de la Granja, José Luis; de Pablo, Santiago.  (2002). *Historia del País Vasco y Navarra.*  ISBN 84-9742-077-2..
3. ↑   Zugazagoitia, Julián. *El asalto.*  ISBN 9788495086853..[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4350867
* Commonscat Multimedia: Facundo Perezagua

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 201113025
* ISNI: 0000 0003 5782 0694
* BNE: XX1752143
* SUDOC: 114008922
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 124156
* Lur: 04815/eu\_p\_1327/p1327
* DBSE: url
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q4350867
* Commonscat Multimedia: Facundo Perezagua
**Txirikila** trebezia erakusteko haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga antropologoak Tolosan, Gipuzkoan, Apatamonasterion, Bizkaian, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

Arauak
------

* **Tolosako jolasa**:

Joko honetan hogei zentimetroko tartea zuten bi harriren gainean makila edo "txirikila" jartzen zen, muturrik zorrotzena kanpoaldera zuela. Gero, txanda egokitutako neskak edo mutilak, metro-erdi inguruko makilaz "txirikila"ren muturra jo eta airean jarri behar zuen; neskak, mantalean jaso behar zuen, mutilak, berriz, gerrian lotutako zakuan. Jokoa huts egin arte errepikatzen zen eta, orduan, huts egin zuena ilararen atzealdean jartzen zen. Urte osoan aritzen ziren txirikilaka. 

* **Apatamonasterioko jolasa**:

Izen bereko beste joko bat ere badago, neska-mutilek Garizuman jokatzen zutena. Aurrena "porteria" egiten zuten hiru egur erabiliz. Ate horrek metro-bete inguruko zabalera izaten zuen, eta behetik gorakoa berrogei zentimetro ingurukoa izaten zen. Jokalarietako bat "porteria" edo ate horren ondoan jartzen zen eta lurrean hogei zentimetroko makila, muturra zorroztua zuena, "txirikila" zeritzana. Eskuetan beste makila bat hartu, batzuetan luzeagoa eta beste batzuetan laburragoa zena, eta lurrekoa muturrean jo eta lehenik lurretik altxatzen zuen, eta, ondoren, artean airean zegoela, beste kolpe bat emanez, ahalik eta urrunen bidaltzen ahalegintzen zen. Jolasean ari ziren beste lagunek "txirikila" airean har zezaketen eta hori lortzen zuenak ordu arte pieza txikia jaurtitzen ibilitakoaren lekua bereganatzen zuen. "Txirikila" airean hartu nahi zuenari eskuetatik ihes egin eta lurrera erortzen bazen, hurbilen zegoen jokalaria zutitu eta porterian sartzen ahalegintzen zen; hori lortzen bazuen "txirikila" bota zuenaren lekua hartzea zegokion, jokoarekin lehen bezala jarraituz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Juan Garmendia Larrañaga - Xabier Mendiguren Bereziartu: *Juan Garmendia Larrañagaren hiztegi etnografikoa*. Donostia: Ikastolen Elkartea, 2003. 187.or.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------
Nazioarteko Espazio Estazioa kontrol gelak Errusian eta Estatu Batuetan.
**Misioa kontrolatzeko zentroa** edo **misioaren kontrol-zentroa** espazio-hegaldiak kudeatzen dituen instalazio bat da, normalean abiarazte-puntutik lurreratzea edo espazio-misioaren amaierara arte, eta eragiketen lurreko segmentuaren parte da. Hegaldi-kontrolatzaileen talde batek eta beste laguntza-langile batzuek misioaren alderdi guztiak kontrolatzen dituzte lurreko estazioen bidez telemetria eta urrutiko kontrola erabiliz. Misioaren kontrol-zentro batetik misioa laguntzen duten langileek astronautikari lotutako diziplina ezberdinetako ordezkariak izan ditzakete. Misio hauetarako prestakuntza hegaldi-kontrolatzaileen ardurapean egon ohi da, normalean misioaren kontrol-zentroan entsegu zabalak barne hartzen dituena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «How Do NASA’s Mission Control Centers Operate?» *Slate* 2014ko maiatzaren 25a.
2. ↑    *Where missions come alive.*  Europako Espazio Agentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1757070
* Commonscat Multimedia: Space exploration control rooms

---

 |

* Wd Datuak: Q1757070
* Commonscat Multimedia: Space exploration control rooms