Idun eta gazteriaren sagarrak.
**Germaniar mitologia** iparraldeko Europako hainbat eskualdetan, tartean antzinako Germanian, Eskandinavian, Islandian, Orkadak eta Shetlandak uharteetan, Eskoziako iparraldean edo Ingalaterrako ekialdean, antzinako germaniarrek kristau bilakatu baino lehen zuten sinesmen-multzoa izan zen.

Hiru adar bereizten dituzte ikerlariek: eskandinaviarra, anglosaxoia eta kontinenteko germaniar mitologia.

Eskandinaviar bertsio berantiar baten bidez ezagutu ahal izan da gehienbat germaniar herrien mitologia. Jainko bi familia bereizten ziren: Aseak eta Vaneak; Jainko horiek elkarren artean borrokatu ziren baina, azkenik, bakezkoak egin zituzten. Hauek dira Germaniako jainko edo mitologiako izaki nagusiak: Balder, Fenris, Freyja, Freyr, Frija, Hagen, Loki, Nibelungoak, Nornak, Odin, Siegfried, Thor, Tyr, Walkiriak, Yggdrasil.

Jainkoak
--------

### Maskulinoak

**Wōðanaz**, "poetika/mantikaren inspirazioaren jauna", "Mercurio germanikoa", Óðinn nordikoa (askotan Odin edo, bereziki testu zaharrenetan, Othin), antzinako ingelesez Woden, goi-aleman zaharrean Wuotan.

**Þunraz**, "tximista", "Jupiter germanikoa", Þórr nordikoa (Thor), Donar germaniko okzidentala, antzinako ingelesean Þunor.

**Tîwaz**, gerrako jainkoa eta posible da zeruaren jainko goiztiarra izatea, "Marte germanikoa", Týr nordikoa eta baliteke Tir ere izatea, antzinako ingelesean Tiw, goi-aleman zaharrean Ziu, Dyeus indoeuroparrea.

**Ermunaz**, jainko saxoia (espekulatiboa, Nenniusen *Armenon*-ean oinarrituta). Hitzak "indartsu" esan nahi du (antzinako goi-alemanean Ermen, nordiko zaharrean Jǫrmaun edo Jörmun, ingeles zaharrean Eormen).

**Wulþuz**, "gloriazko", baliteke Thorsbergeko txapan aipatzen den epiteto batetik sortzea, Ullr nordikoa. 

**Ingwaz** edo **Inguz**, Fraujaz "jaun" jainkoarekin identifikatzen da (goi-aleman zaharrean Frô, Frauja gotikoan, Frēa ingelez zaharrean, Freyr nordiko zaharrean). 

### Femeninoak

**Nerþuz**, Tazitok Ama Lurra bezala deskribatzen du, baliteke Njǫrðr (Njord, Njorth) nordikoaren jarraipena izatea. 

**Frijō**, "emazte" (espezifikoki Woðanaz-en emaztea), antzinako ingelesean Frige, Frigg nordikoan, Priyā sanskritoan "maitale, emazte". 

**Fraujō**, "Venus eta Afrodita germanikoa" Njǫrðr-en alaba, Freyja nordikoa, antzinako goi-alemanez Frouwa, ingeles zaharrean Freo "gazte" esan nahi duena, Fraujo gotikoz "andere" esan nahi duena, alemanez "Frau", suediera, daniera eta norvegieraz "Fru". 

**Fullō**, aberastasunaren jainkosa. Fulla nordikoaren baliokidea da.

**Wurdiz**, "patua", Urðr (Urd, Urth) nordikoak, antzinako ingelesez Wyrd.

**Sōwilō**, Eguzkia, Sól nordikoa, ingeles zaharrean Sunne, goi-aleman zaharrean Sunna.

Semi-jainko edo heroi mitikoak
------------------------------

Auzawandilaz, **ingeles zaharra:** Eärendel; **nordiko zaharra:** Aurvandil; **Lombardiera:** Auriwandalo; **goi aleman zaharra:** Orentil, Erentil; **erdi aroko latina:** Horuuendillus, goizeko izarra.

Gautaz, **ingeles zaharra:** Geat; **nordiko zaharra**: Gautr, etxe errealen aitzindari mitikoa.

Wēlanduz, **ingeles zaharra:** Weland; **nordiko zaharra:** Völundr, Velentr; **goi aleman zaharra:** Wiolant; errementari mitiko edo elfoa.

Agilaz, **ingeles zaharra:** Ægil; **alemanez:** Aigil; **nordiko zaharra:** Egil, arkulari mitikoa.

Arraza mitikoak
---------------

Thurisaz (erraldoiak)

Dwergaz (ipotxak)

Albaz (elfoak)

Nikwuz (uraren espirituak)

Neguko tradizio magikoak
------------------------

Hamabi Gauen (die *Raunächte**)* tradizioak oso esanguratsuak dira eta Ehiza Basati (Wilde Jagd) ere bai, Weinachtsmann alemanaren jatorrian dagoena eta beranduago ipar amerikako Santa Claus bihurtu zena.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2013-4-28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  Leeming, David Adams.2005. "Germanic mythology". *The Oxford Companion to World Mythology*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19991-648-1.
2. ↑  2006. "Teutonic mythology". *World Encyclopedia*. Philip's. ISBN 9780199546091.
3. ↑   **(Ingelesez)** «Germanic religion and mythology | Britannica» *www.britannica.com* (Noiz kontsultatua: 2022-02-19).
4. 1 2   Coello, María Graciela.  (2017). *Mitología y épica germánicas.* .
5. ↑   **(Alemanez)** «Raunächte Rituale für 2021/22 » Anleitung für zu Hause» *Wainando Travel* 2020-12-12 (Noiz kontsultatua: 2022-04-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5551960
* Commonscat Multimedia: Germanic mythology

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00598576
* NKC: ph114628
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q5551960
* Commonscat Multimedia: Germanic mythology