recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Nazional boltxebismoaren bandera.
**Nazional boltxebismoa** (errusieraz: национал-большевизм, alemanez: Nationalbolschewismus), nazionalismoa, bereziki errusiar nazionalismoa, eta boltxebismoaren elementuak elkartzen dituen mugimendu politiko bat da. Bere kide eta jarraitzaileei **Nazbolak** deitzen zaie (errusieraz: нацболы, alemanez: Nationalbolschewisten), bai euren artean nahiz arerioek mespretxuz ere. Nagusiki, Errusia eta Alemanian eman den ideologia da.

Jatorriz eta nagusiki, ezker muturra eta nazionalismoa elkartzen zituen arren, 1989ko Sobietar Batasunaren desegitea jazo ondoren faxismoren elementuak elkartzen dituzten taldeak ere agertu dira.

Nazional boltxebismoaren buruzagi nabarmen batzuk honakoak dira: Alemanian, Ernst Niekisch (1889-1967), Heinrich Laufenberg (1872-1932) eta Karl Otto Paetel (1906-1975); Errusian, Nikolay Ustryalov (1890-1937).

Azken urteetan, nazional boltxebismoaren teorizatzaile nagusiak Aleksandr Dugin (1962- ) eta Eduard Limonov (1943- ) dira, eta alderdi politiko nagusia Alderdi Nazional Boltxebikea (NBP), gaur egun Errusian legez-kanpo dagoena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q571627
* Commonscat Multimedia: National Bolshevism

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4041284-2

 |

* Wd Datuak: Q571627
* Commonscat Multimedia: National Bolshevism
Alberico Gentili Nazioarteko Zuzenbidearen aitatzat jotzen da.
**Nazioarteko zuzenbide publikoa**. "Zuzenbide-inperioaz" hitz egiten dugunean, ezinbestekoa da nazioarteko zuzenbidea aipatzea, hau baita azken urteotan garrantzi handia lortu duen zuzenbidaren adar bat. Honi buruzko definizio bat lortzea ez da kontu erraza, izan ere, diziplina honek denbora eta testuinguruaren arabera aldatzen da; hori dela eta, definizio ugari aurki ditzakegu, erabilitako perspektiba zein den; hala nola, positibista, naturalista, feminista, etab.

Hala eta guztiz ere, Shearer irakaslearena da aditu gehienen onespena izan duena eta ideia hau zabaltzen du: nazioarteko zuzenbideak herrialdeek euren artean harremanetan jartzean, ezagutuena errespetatu behar dituzten printzipio eta jokabide arauak biltzen dituen gorputza.

Komenigarria da "publiko" hitzak aditzera ematen duen xehetasuna azaltzea. **Nazioz barruko zuzenbide publiko**a, ezartzean eta behartzean oinarritzen bada, **Nazioarteko**ak herrialde burujabe, independente eta berdinen arteko erlazioak erregulatzen dituena da. Ondorioz, bere printziopiorik oinarrizkoenaren inguruan garatu da: onarpenarena, hain zuzen ere. Honekin adierazi nahi dena da printzipio edo arau guztiak aplika daitezen, herrialdeen onespena behar dela. Honen adibide adierazgarri bat izan daiteke NBE-n sartzea, hori dela medio, nazioarteko ohiturak kideentzat lotesle bihurtzen dira eta.

Gai honen barruan eztabaida sutsuak sortzen dituen kontua da zuzenbide honen "izaera", edo bestela esanda, benetan "zuzenbidea" al den. Maila praktikoan, jendeak uste du estatuek ez dutela zuzenbide publikoa betetzen eta gaizki-ulertu hori, ustezko zigorgabetasunetik dator. Gertatzen dena zera da; hedabideek bakarrik salatzen eta telebistaz ematen dute kooperazioa lortzen ez diren kasuak. Maila teorikoan, positibismoak auzitan jarri du nazioarteko zuzenbidea. John Austin positibista famatuaren esanetan, gizabanakoen obedientzia jasotzen duen pertsona "subiranoa" da, baina obedientzia hori ez dio inori zor; eta nazioartean ez dago horrelako autoritaterik. Gakoa da, ez dagoela sistema legal bakar bat hori baieztatzen duena. Esate baterako, Ingalaterran, botere legegilea ez da legeak sortzeko gaitasuna duen bakarra. Horrez gain, beste argudio bat da sistema primitiboa dela, hau da, bere erakudeen mugek eragozten baitiote bigarren mailako legeak sortzea.

Bukatzeko, argi utzi nahiko nuke zeintzuk diren diziplina honek osatzen duten iturriak: itunak, ohiturak, nazioarteko zuzenbidearen printzipio orokorrak, epaileen erabakiak eta adituen idatziak, alegia. Hierarkia finko bat ez dagoen arren, auzitegiak behartuta daude orden hori errespetatzera. Gainera, zerrendatze horretatik at daude "jus cogens" deritzoten arauak, hauek, itunek ez bezala, ez dute baimena eskatzen, denontzat derrigorrezkoak dira; nazio zibilizatuen printzipioak omen dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6406743
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph122820

 |

* Wd Datuak: Q6406743
**Nahia Zubeldia** (Donibane Lohizune, Lapurdi, 1982) itzultzaile profesionala, idazlea, kantaria eta musikaria da.

Biografia
---------

Lengoaia zientziak ikasi zituen eta ondoren itzulpengintza EHUn, Gasteizen. Itzulpena du ogibide eta musika zaletasun. Idazle ere bada, bere kantuak idatzi izan ditu.

### Kantari ibilbidea

Lapurdiko Lumi taldeko partaide izan zen Nahia, Manu Matthysekin batera. Bi munduren nahasketatik emaitza bakar bezain ederra erdietsi zuten: pop elektroniko atmosferikoa biltzen duten lau abestitako EPa (Moï Moï Records)

### Idazle ibilbidea

Bere kantuen letrak idazteaz gain, 2020an hautatua izan zen, Euskal kultur erakundeak, CPIE Euskal Itsasbazterrak eta Euskal Idazleen Elkarteak antolatzen duten euskal idazle egonaldiaren hamargarren edizioan parte hartzeko. 2020ko azaroaren 23an hasi eta hilabete batez, Hendaiako Nekatoenea baserrian egon zen olerki bilduma bat lantzen.Juan Sebastian Elkanoren larruan sartuz, olerki bilduma bat landu zuen itsasketaz, euskaldunon jakin minaz, mundu ezezagunen bila joatearen tiraz eta itsasoaren aurpegiez, aurpegi guziez. Esperientzia honetan, nahi zuena izan zen idaztera joan, bere burua biluztu eta barruan zuena aztertu.

> *"ene ametsen ama eta sormenaren bazka izanik ere, bisaia ilunagoak ere baititu itsasoak. Azken urteetan, esperantzaz bete jende anitzen hilobi bilakatu da, eta uretan arrain bezainbat zikin dabil… […] Paradoxa horietan eman nahi nuke arreta, ahal bezainbat ikuspuntutik so eginez".* 
> 
> 

### Diskografia

* *Bezperen dirdira.* Zubeldiak idatzitako olerki sorta bat eta Matthysek bidean zituen zenbait doinuz osaturiko diskoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Madariaga, Ainize. ««Hitzak edozein materia bezala dira»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-01-22).
2. ↑   «Musikatik bizi ez arren, musika dute bizigai» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2021-01-22).
3. ↑   «Nahia Zubeldia (LUMI): "Ez da aspaldi gure mundu komuna atzeman dugunetik"» *Halabedi* (Noiz kontsultatua: 2021-01-30).
4. ↑   «Musikatik bizi ez arren, musika dute bizigai» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2021-02-09).
5. ↑    «Nahia Zubeldia, Nekatoeneako idazketa egonaldiaren irabazlea» *EKE* (Noiz kontsultatua: 2021-02-16).
6. ↑    «Nahia Zubeldia» *EKE* (Noiz kontsultatua: 2021-01-30).
7. ↑    Madariaga, Ainize. ««Kasik salbaiki egin dugu disko hau, dena batera»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-02-21).

Kanpo estekak
-------------

* Erromantikoarena Youtube

* Nahia Zubeldia. Kontaktua

* Nahia Zubeldia. Mintzoak. Eke

* Nahia Zubeldia. Facebook
* Nahia Zubeldia. Instagram

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105001190

 |

* Wd Datuak: Q105001190
San Frantziskoko Nazioarteko Aireportua gauez, terminaleko eraikinetik irradiatzen diren irteera-ateekin, hegazkineratzeko igarobideekin, aparkatzeko pistarekin eta aparkatutako hegazkinekin. 
**Nazioarteko aireportua** aduanak eta mugak kontrolatzeko instalazioak dituen aireportua da, bidaiariei herrialdeen artean bidaiatzeko aukera ematen diena. Nazioarteko aireportuak aireportu nazionalak baino handiagoak izan ohi dira, eta, askotan, pista eta instalazio luzeagoak dituzte nazioarteko eta kontinente arteko bidaietarako erabili ohi diren hegazkin astunenak egokitzeko. Nazioarteko aireportuek ere, askotan, barne-hegaldiak hartzen dituzte.

Eraikinak, operazioak eta kudeaketa gero eta sofistikatuagoak dira XX. mendearen erdialdeaz geroztik, nazioarteko aireportuak nazioarteko hegaldi zibiletarako azpiegiturak eskaintzen hasi zirenetik. Segurtasuna bermatzeko arau tekniko zehatzak eta trinkotasun globala emateko inplementatutako kodetze-sistema komunak garatu ditu. Milioika bidaiari eta banakako hegaldi zerbitzatzen dituzten egitura fisikoak munduko konplexuenen eta interkonektatuenen artean daude. XXI. mendeko bigarren hamarkadan, nazioarteko 1.200 aireportu baino gehiago zeuden, eta nazioarteko ia bi mila milioi bidaiari, 50 milioi tona metrikorekin batera, haietatik igarotzen ziren urtero.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q644371
* Commonscat Multimedia: International airports

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 01219696

 |

* Wd Datuak: Q644371
* Commonscat Multimedia: International airports
**Neutroi bonba**, **N bonba**, ofizialki **zuzenki areagotutako erradiazio bonba** edota **behartuarazitako erradiazio bonba**, 1970ko hamarkadan AEBetan H bonba oinarri hatuta garatutako arma nuklearra da.

Bonba mota honetan, fusio nuklearra jazotzen den unean, neutroi kopuru handi bat maila energetiko altuetan aireratzen da, hortaz, barneratze ahalmen oso handia du.

Historia
--------

1958an Samuel Cohen estatubatuar fisikariak asmatu zuen. 1963an Nevadan gauzatu eta frogatu zen. 1978an AEBk Europan nuklear-buruak ezartzearen aurkako protesten ondorioz orduko Jimmy Carter presidenteak bonbaren garapena atzeratu zuen. Aldiz, 1981an Ronald Reagan presidente berriak ekoizpena berrabiarazi zuen.

AEBetaz gain, hainbat herrialdeek neutroi-buruak eraikitzeko gai badirela uste da, hauek misiletan garraiatu daitezkeen bonbak dira, halere bonba mota hau jada eraiki duten zehaztu gabe dago.

Ahalmena
--------

Neutroi bonba bat fisio-fusio bonba bat da, leherketa maila baxua baina erradiazio ionizatzaile altukoa, ondorioz H-bonba batek baino 7 aldiz erradiazio ionizatzaile (erradioaktibitate) gehiago askatzen du, nagusiki barneratze ahalmen handiko X izpiak eta gamma izpiak.

N bonba bat lehertaraztearen ondorio praktikoak: egitura eta eraikinen kaltetze eskasa, baina izaki bizi ororen kaltetze eta heriotza, bai gizaki, animalia edo landare, baita hauek ibilgailu, etxe edota babesleku blindatuen barnean badaude ere. Horregatik N bonba arma taktikoen barnean sailkatu ohi da, bere eragina jasan duen eremuan NBK babes jantzia daramaten unitate-militarren ekintzen jarraipena ahalbideratzen baidu.

Bonba honetatik babesteko modu bakarra berunez estalitako lurpeko babeslekuak lirateke.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q719349
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11947041z (data)
* GND: 4183517-7
* LCCN: sh85091203
* NDL: 00575799
* NARA: 10642487
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q719349
Ekialdeko Europako mapa
1945-1949 Ekialdeko Europaren sobietartze prozesua.
1989-2008 Ekialdeko Europaren mapa berria.
**Ekialdeko Europa**, berez, Europako ekialdean dagoen eskualdea da. Hala ere, Europako ekialde eta mendebaldearen arteko ezberdintzea historikoki ezberdina izan da. Mugak zehazterako garaian, Europaren erdialdea non dagoen begiratu behar da, hau politikoki aldatu baita. Adibidez XX. mendearen erdialdean Polonia edo Hungaria, SESBekin batera zeudenak politikoki, Ekialdeko Europa kontsideratzen ziren. Gaur egun eurek Europa Zentraltzat dute euren burua, Errepublika Sobietar horiekin ez nahasteko.

Nazio Batuen Erakundeak 1989an honako herrialdeak sartu zituenu izen horren azpian:

* Bielorrusia
* Bulgaria
* Txekiar Errepublika
* Alemaniako Errepublika Demokratikoa
* Hungaria
* Moldavia
* Polonia
* Errumania
* Errusia
* Eslovakia
* Ukraina

Horretaz gain honako SESBeko kide ohiak ere sartu ohi dira:

* Armenia
* Azerbaijan
* Estonia
* Georgia
* Letonia
* Lituania

Kasu askotan Balkanetako herrialdeak ere sartzen dira definizioan:

* Albania
* Bosnia eta Herzegovina
* Ipar Mazedonia
* Montenegro
* Serbia
* Kroazia
* Eslovenia

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Martínez Rueda, Fernando; Aizpuru Murua, Mikel.  (2011). *Gaur egungo munduaren historia, 1945-2009.*  Udako Euskal Unibertsitatea ISBN 9788484383345..

Ikus, gainera
-------------

* Europa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27468
* Commonscat Multimedia: Eastern Europe

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248539062
* GND: 4075739-0
* LCCN: sh85045765
* NKC: ge137881
* NARA: 10047260
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D005061

 |

* Wd Datuak: Q27468
* Commonscat Multimedia: Eastern Europe
**Nikki Sinclaire**(Londres, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1968ko uztailaren 26a) britainiar politikaria da, *We Demand a Referendum Party* alderdiko buruzagi ohia. 2009tik 2014ra Europako Parlamentuko diputatua izan zen West Midlands hautesbarrutitik aurkeztuta.

2009ko ekainean Sinclaire, Erresuma Batuaren Independentziaren Alderdiarekin aurkeztuz, Europako Parlamentuaren diputatu hautatu zuten. Erresuma Batuaren Independentziaren Alderdia Askatasunaren eta Demokraziaren Europa taldean sartu zen, baina Sinclairek talde horretan esertzeari uko egin zion talde horretako kide batzuk homosexualen eta migratzaileen inguruan zituzten eskuin-muturreko ideiengatik. Ondorioz, Erresuma Batuaren Independentziaren Alderdiaren diputatu independente bezala eseri zen Europako Parlamentuan.

Sinclaire lehenengo britainiar parlamentari transgeneroa izan zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q179988
* Commonscat Multimedia: Nikki Sinclaire

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5052149919440506650006
* LCCN: nb2017012867

 |

* Wd Datuak: Q179988
* Commonscat Multimedia: Nikki Sinclaire
**Nikolai Stepanovitx Gumilev** (errusieraz: Никола́й Степа́нович Гумилёв; Kronstadt, 1886ko apirilaren 15aGreg./apirilaren 3aJul. - Kovalevski basoa, Petrogradetik gertu, 1921eko abuztuaren 26a) errusiar olerkari, literatur kritikari, bidaialari eta ofizial militarra izan zen.

1902an lehen poema publikoa, *Hiritik basora ihes egin nuen* izenekoa (*Я в лес бежал из городов*) eta 1905ean lehen olerki liburua, *Konkistatzaileen bidea*. 1907tik Europan zehar bidaiatu zuen, batez ere Frantzian eta Italian, eta Errusian itzuli zen *Apollon* egunkari artistikoa argitaratzera. 1910ean Anna Akhmatovarekin ezkondu zen eta 1912an haien seme Lev jaio zen.

Afrikarekin liluratuta, hainbat aldiz bidaiatu zuen kontinentera, eta Etiopian esploratu eta ehizatu zuen.

1910ean Viatxeslav Ivanov poeta sinbolistaren eragina jaso zuen. Hala ere, sinbolismoaren mistizismoarekin pozik ez zegoenez, Sergei Gorodetskirekin *Olerkarien gremioa* sortu zuen. Mugimenduak akmeismo deitu zuen. Modeloak Théophile Gautier eta Frantziako Parnasse izan ziren. Osip Mandelstam, Georgi Ivanov eta Vladimir Nabokov mugimendu honetakoak izan ziren.

Gogo biziz parte hartu zuen Lehen Mundu Gerran, eta bi aldiz kondekoratu zuten. Bitartean, bere olerkiak argitaratzen jarraitu zuen.

1920an Errusia Osoko Idazleen Batasunaren sortzaileetako bat izan zen. Jendaurrean erakutsi zituen bere ideia antikomunistak eta jendaurrean aitaren egiten zuen. Txekako kideek atxilotu zuten eta 1921eko abuztuan exekutatu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q311033
* Commonscat Multimedia: Nikolai Gumilev

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2471084
* ISNI: 0000 0001 2117 8228
* BNE: XX1050801
* BNF: 11905536f (data)
* GND: 118719467
* LCCN: n80159909
* NKC: jn19981001368
* NLA: 35760919
* BER: 000081166
* CiNii: DA00896527
* SNAC: w6zp59nj
* SUDOC: 026898616
* BIBSYS: 90182725
* Open Library: OL5174254A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q311033
* Commonscat Multimedia: Nikolai Gumilev
**Ekialdeko Ozeano Bareko dortsala** ozeano dortsal edo urpeko mendilerro bat da, Ozeano Barean dagoena. Hegoaldetik iparraldera Ozeano Barearen ekialdeko hondotik hedatzen da, Antartika ingurutik, Ross itsasoan, Kaliforniako golkoan barneratu arte, Coloradoko basamortuan Salton itsasoa izenaz ezagutzen den laku gazian amaitzen den jarraitutasun geologiko bat mantenduz. Dortsalaren luzera, 8.000-9.000 kilometrokoa da eta punturik altuena, jada itsas mailatik igota dagoena, Pazko uhartean dago (539 metroko altueran). Dortsalaren oinarriaren sakonera 3.500 eta 4.000 metro artekoa da. Zeharkako profilaren ezaugarria zabalerako ardatz bat da, eta horren gainean gailur altuko eremu estu bat dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Errázuriz, Ana María.  (1998). *Manual de geografía de Chile.*  Santiago: Andres Bello, 118-119 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q604529
* Commonscat Multimedia: East Pacific Rise

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315127591
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q604529
* Commonscat Multimedia: East Pacific Rise
**Norman konderria** (ingelesez: *Norman County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ada da. 2010eko zentsuaren arabera 6.852 biztanle zituen, Norman kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Norman konderriak 2.270,72 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,21 ura dira. Beste 2.260,51 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.852 pertsonetatik 6.569 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 276 dira. 11 beltzak edo afroamerikarrak. 100 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 25 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 143 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486265
* Commonscat Multimedia: Norman County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145427565
* LCCN: n81093336
* NARA: 10039716
* **Lekuak**
* OSM: 1740297
* TGN: 2001052

 |

* Wd Datuak: Q486265
* Commonscat Multimedia: Norman County, Minnesota
**Nepotiano**, latinez: *Flavius Iulius Popilius Nepotianus Constantinus*, (?-350eko ekainaren 30a Konstantinotar dinastiaren partaidea izan zen. Denbora laburrez, 28 egunez, Erromatar Inperioa usurpatu zuen. Flavius Magnus Magnentius (303–353) beste usurpatzaile baten jeneralak hil zuen.

Biografia
---------

Nepotiano Eutropia printsesaren semea zen, Konstantino I.a Handiaren familiakoa. Halaber, Konstantzio Klororen eta Teodoraren biloba zen. Magnetioren errebolta ondoren, Nepotianok bere burua enperadore aldarrikatu zuen eta gladiador talde batekin Erroman sartu zen, 350eko ekainaren 3an. Horren aurrean, *Praefectus urbi*ak, Magnetioren aldekoa, hiritar talde batekin aurre egiten saiatu zen baina azkenean ihes egin behar izan zuen.

Magnentiok bere konfidantzazko *magister officiorum*a Erromara bidali zuen. Nepotiano borrokan hil egin zen eta haren burua, pika baten puntan jarrita, hiri osoan erakutsi zuten. Hurrengo egunetan Nepotianoren jarraitzaile asko hil egin zituzten, tartean Eutropia printsesa eta senatari asko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q367598
* Commonscat Multimedia: Nepotianus

---

 |

* Wd Datuak: Q367598
* Commonscat Multimedia: Nepotianus
**Neo-asiriar inperioa** Mesopotamian K.a. 934. urtetik K.a. 612. urterarte hedatu zen inperioa izan zen. Garai honetan zehar Asiria izan zen mundu osoko estaturik indartusena, Babilonia, Egipto, Urartu eta Elamen gainetik. Ekialde Hurbila, Asia Txikia, Kaukasoa, Ipar Afrika eta Mediterraneoko ekialdearen gaineko kontrol handia zuten, eta Tiglath-Pileser III.aren erreformen ostean K.a. VIII. mendean inperiorik handiena izan zen.

Neo-asiriar inperioa Asiriaren ondorengoa izan zen, bere Inperio Asiriar Ertainaren garaiaren ondoren. Ikertzaile batzuen ustez, Richard Nelson Frye, adibidez, hau izan zen gizateriaren historian eratutako lehenengo inperioa. Garai honetan aramera bilakatu zen hizkuntza ofiziala inperio osoan, akkadierarekin batera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10914393
* Commonscat Multimedia: Neo-Assyrian Empire

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300019623
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q10914393
* Commonscat Multimedia: Neo-Assyrian Empire
Jeff Koonsen *Puppy* Bilbon, Guggenheim Museoan.
**Neo pop** (**Pop berria** gisa ere ezaguna) 1980ko eta 1990eko hamarkadako arte mugimendu postmodernoa da. Nolabait aurreko bi hamarkadetan eman zen Pop artearekin lotu izan da baina Neo pop urrunago joan zen material berriei eta artearen aldaketei esker. Orokorrean, zentzu erreibindikatiboa ere galdu egin zen.

Sorrera
-------

XX. mendearen erdialdeko mugimenduaren estetika eta ideien berpiztea bezala definitzen da, Pop artearen ezaugarriak eta marketinarekiko interesaren ezaugarriak hartu baitzuen. Neo pop artista guztiek amankomunean dute komikiaren ikonografia, marrazki bizidunak, masa-komunikabideak edo publizitate-iragarkiak beren gain hartzea.

Artista batzuk
--------------

Hauek dira ezagunetariko batzuek: Jeff Koons, Keith Haring, Giuseppe Veneziano, Kenny Scharf, Lee Quinones, Mark Kostabi, Robert Combas, Daniel Authouart, Robert Mars, Marc Remus. Latinoamerikan Romero Britto eta Victor Castillo daude. Erreusian, Vitali Komar eta Alexander Melamid. Belgikan, Leo Coper.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Neo pop inguruko bideoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3347103
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300251301

 |

* Wd Datuak: Q3347103
Asiriar antzinatasunak British Museum-en.
**Ekialdeko Ikasketak** Ekialde Hurbileko eta Ekialde Urruneko gizarteak eta kulturak, hizkuntzak, herriak, historia eta arkeologia biltzen dituen ikasketa akademikoa da; duela gutxi, Ekialde Hurbileko Ikasketak eta Asiako Ikasketak deitu izan zaio. Gaur egungo Europako Ekialdeko Ikasketa Tradizionalak Islamiar Ikasketetan zentratu ohi dira, Txinaren azterketa, batez ere Txina tradizionala, Sinologia deitzen zaio askotan. Ekialdeko Asiaren azterketari, oro har, batez ere Estatu Batuetan, Ekialdeko Asiako Ikasketak deitzen zaio askotan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q476294
* Commonscat Multimedia: Oriental studies

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11947548r (data)
* GND: 4172819-1
* LCCN: sh85008624
* NDL: 00573452
* NKC: ph123808
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 008279
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D010682

 |

* Wd Datuak: Q476294
* Commonscat Multimedia: Oriental studies
**New Age musika** inspirazio artistikoa, erlaxazioa eta baikortasun giroa sortzea oinarri duten hainbat estiloez osatutako musika genero bat da. Yoga, masajea, meditazioa eta irakurketa nahiz estresa kontrolatzeko ere erabili ohi da, bai eta etxe barnean edota beste espazioetan lasaitasun sortarazteko ere, eta maiz ekologismoa eta New Age pentsamoldearekin lotzen da.

1960ko hamarkadaren hasieran, AEBetan eta hippie kontrakultura mugimenduaren altxoan ezagutzera eman zen, Tony Scott musikariaren *Music for Zen Meditation* (1964) diskoa genero honetako lehenbizikotzat jo ohi delarik.

New Age musika elektronikoa edota akustikoa izan liteke, lehengo kasuan sintetizadoreak erabiltzea ohikoa izaten da, bigarrenean aldiz, txirula, pianoa, gitarra akustikoa eta mendebaldekoak ez diren musika-tresna ugari ere bai. Garai batean genero honetan giza ahotsak edo abestiak ez ziren batere ohikoak, baina denboraren poderioz ahotsak sartuz joan, eta gaur egun amerindiar, sanskrito eta tibetar abestiak sartu izan dira.

New Age generoko zenbait musikagileek New Age pentsamoldearekin modu irekian bat egiten dute, beste batzu aldiz pentsamolde horretatik guztiz kanpo daude, horietako askok genero honetan sailkatuak izatea ere ez dute oso gogoko, baina argitaletxe diskografikoek, musika dendek eta irratsaioek genero honetan sailkatu ohi dituzte.

Musikari nabarmenak
-------------------

Argitaletxeek eta irratsaioek honako musikari hauek New Age generoaren barnean sailkatu ohi dira:

* Aeoliah
* Adiemus
* Andreas Vollenweider
* Arcano
* Adriana Phillan
* Azam Ali
* Brian Eno
* bond
* Can Atilla
* Clannad
* Cocteau Twins
* Constance Demby
* Cusco
* Cynthia Valenzuela
* David Arkenstone
* David Clavijo
* David Garret
* Deep Forest
* Deuter
* Deva Premal
* E Nomine
* E.S. Posthumus
* Eloy Fritsch
* Emma Shapplin
* Enigma
* Earth Sound
* Enya
* Era
* Fernando Álvarez Charro
* Filippa Giordano
* Gandalf
* Guillermo Carlos Cazenave
* Himekami
* Ima Galguén
* Iasos
* Hevia
* Jean Ven Robert Hal
* Jean-Michel Jarre
* Jon Anderson
* Juan Carlos García
* Keiko Matsui
* Kitarō
* Klaus Schulze
* Krautrock
* Lito Vitale
* Loreena McKennitt
* Lorena Tassinari
* Ludovico Einaudi
* Michael Nyman
* Mike Oldfield
* Mirabai Ceiba
* Morfosys
* Ney Angelis
* Ocarina
* Ottmar Liebert
* Paul Horn
* Paul Schwartz
* Petra Berger
* Popol Vuh
* Ray Conniff
* Robert Haig Coxon
* Ron Korb
* Ruddy Franco
* Sacred Spirit
* Sangit Om
* Sarah Brightman
* Secret Garden
* Spirit Hertz
* Steve Roach
* Steven Halpern
* Suzanne Ciani
* Tangerine Dream
* Terry Oldfield
* Vangelis
* Yanni
* Yuki Kajiura

Ikus gainera
------------

* New Age

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q213121
* Commonscat Multimedia: New-age music

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4227443-6
* LCCN: sh87003427

 |

* Wd Datuak: Q213121
* Commonscat Multimedia: New-age music
**NewJeans** (koreeraz: 뉴진스; RR: Nyujinseu) Hego Koreako k-pop girl group bat da, ADOR enpresak sortua. Bost kidek osatzen dute: Minji, Hanni, Danielle, Haerin, eta Hyein. NewJeansek fama lortu zuen 2022ko lehen diskoa eta gero, aldameneko neskaren itxurarekin eta pop zein R&B entzungarriarekin. 

2022ko uztailean euren lehen singlea "Attention" izan zen, Hego Koreako Circle Digital Charten lehen postua lortu zuen abestia. Beste bi abesti argitaratu zituzten laster, "Hype Boy" eta "Cookie". Single guztiak 2022ko abuztuan argitaratutao NewJeans diskoan bildu ziren. Euren lehen single albuma, OMG, 2023ko urtarrilean argitaratu zuten, eta arrakasta komertziala izan zen. "Ditto" eta "OMG" singleekin batera argitaratuta, Circle Digital Charten lehen postuan denbora gehien egon zen abestia izan zen. Billboard Hot 100 eta UK Singles Charten ere agertu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Koreeraz)**.  (2023-05-04). «아이돌 댄스곡까지 장악한 신스팝… 피로한 대중이 반기는 ‘이지 리스닝’» *한국일보* (Noiz kontsultatua: 2023-06-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113189277
* Commonscat Multimedia: NewJeans

---

* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0005 0784 4940
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: newjeans

 |

* Wd Datuak: Q113189277
* Commonscat Multimedia: NewJeans
Ekialdeko Europako ordokia
**Ekialdeko Europako ordokia**, batzuetan **Errusiar ordokia** (errusieraz: Русская равнина, translit.: *Russkaya Ravnina*) deitua, Ekialdeko Europako zenbait ibai-arro hartzen dituen ordoki zabala da. Europako zabaldirik handiena da, 4.000.000 km²ko azalerarekin, eta batezbesteko garaiera 170 mkoa da. Ural mendietan hasten da eta Errusiako europar aldera, Baltiar herrialdetara, Bielorrusiara, ia Ukraina osora, Moldaviara, ekialdeko Poloniara eta mendebaldeko Kazakhstanera hedatzen da.

Iparraldean Itsaso Zuria eta Barentseko itsasoa ditu; ekialdean, Ural mendiak, Ural ibaia eta Kaspiar Itsasoa; hegoaldean Kaukaso mendilerroa eta Itsaso Beltza eta mendebaldean Karpatoak eta beste mendilerro txikiak.

Ordokia zenbait eskualdetan banatuta dago:

* Valdai muinoak (errusieraz *Валда́йская возвы́шенность*);
* Errusiar erdialdeko ibaien arroa (errusieraz *Среднерусская возвысенность*);
* Volgako arroa (errusieraz *Приволжская возвышенность*);
* Dnieperreko arroa (errusieraz *Днепр*);
* Itsaso Beltzako arroa; eta
* Kaspiar Itsasoaren ordokiak.

Antzinako Errusiar Inperioa eta Sobietar Batasunaren lurraldetan eskualdea Ordoki errusiarraren izenaz ere ezaguna da.

Iparraldeko Europako ordokiarekin batera Europako ordokia osatzen du.

Herrialdeak
-----------

* Errusia
* Estonia
* Letonia
* Lituania
* Bielorrusia
* Polonia
* Ukraina
* Moldavia
* Kazakhstan (alde europarra)

Ibai nagusiak
-------------

* Volga
* Ural ibaia
* Dnieper
* Don ibaia
* Petxora
* Kama ibaia
* Oka ibaia
* Belaia
* Daugava
* Neman ibaia
* Pregolya

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Russian Plain[*Betiko hautsitako esteka*] Global.britannica.com

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191862
* Commonscat Multimedia: East European Plain

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315132546
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q191862
* Commonscat Multimedia: East European Plain
Eduardo VII.a Erresuma Batukoa, *Eduardotar Aroari* izena eman zion monarka.
**Eduardotar Aro**a (ingelesez *Edwardian era* edota *Edwardian period*) Erresuma Batuan Eduardo VII.aren erregealdia jazo zen denboraldiari deritzo, alegia 1901-1910 artean.

1901eko urtarrilean Viktoria Erresuma Batukoa hil zenean, Viktoriar Aro luzeari amaiera eman, eta haren seme Eduardo printzea errege bilakatu zen. Viktoriar nahiko etxezalea eta jendartean ibiltzearen oso zale ez izan arren, Eduardo VII.a XX. mendean Europa Kontinentaleko modaren eraginèan zegoen britainiar elitearen buru nagusia zen, bai eta jendartean ibiltzea eta parrandazale ospea zuen gizesemea ere. Aro horren ezaugarri nagusia britainiar gizartean gertatutako aldaketak izan ziren, batez ere ordu arte noble eta jauntxoek alboratu zituzten gizartearen gehiengoari dagokionez, tartean langileak eta emakumeak.

Aro horren amaiera Titanic ontziaren hondoratzea eta Lehen Mundu Gerraren hasiera izan ziren.

Ikus gainera
------------

* Viktoriar Aroa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q185852
* Commonscat Multimedia: Edwardian era

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85056826
* AAT: 300021236
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q185852
* Commonscat Multimedia: Edwardian era
**Eduardo Torres-Dulce Lifante** (Madril, Espainia, 1950eko maiatzaren 14a -) espainiar fiskala, irakaslea eta zine kritikoa da.

Biografia
---------

Zuzenbidean lizentziatu zen Sevillan, Guadalajaran eta Madrilen aritu zen fiskal moduan. Eduardo Torres-Dulce y Ruiz Auzitegi Goreneko fiskala izan zenaren semea da.

Irakasle moduan ere aritu zen Madrilgo Unibertsitate Autonomoan eta Salamancakoan. Madrilgo Erkidegoko Zinema eta Ikus-entzuneko Eskolarekin elkarlanean ere egon zen, zinema mutuari buruzko seminarioetan parte hartzen.

Zinema-kritikari lanetan, 'Cowboys de medianoche' irratsaioko kolaboratzaile moduan aritu zen eta zinemaren inguruko hainbat liburu idatzi zituen. *Nuestro Tiempo*, *Nueva Lente*, *Contracampo*, *Expansión*, *El Semanal*, *Telva* eta *La Clave* aldizkarietan ere idatzi du.

Nickel Odeon aldizkariko Erredakzio Kontseiluko kide izateaz gain, TVEko *¡Qué grande es el cine!* saioan aritu zen. Saioan *Holmes, Madrid Suite 1890* filma estreinatu zuen. Gidoia berak egin zuen, Jose Luis Garcirekin batera.

1985etik 1999ra Auzitegi Konstituzionaleko fiskala izan zen. Bestalde, 1996tik 2000ra Fiskaltzako idazkaritza teknikoko burua izan zen. Urte berean, hau da, 2000an Fiskaltzaren Kontseiluko kide izendatu zuten eta geroztik Goreneko fiskala izan zen 2011ra arte.

2011ean, Espainiako fiskal nagusi bihurtu zen eta Kataluniaren etorkizun politikoari buruzko galdeketarengatik desadostasunak izan zituen Espainiako Gobernuarekin. Ondorioz, 2014ko abenduaren 18an, dimisioa eman zuen. Tirabirak izan zituen PPrekin, tartean, *Parot doktrina* baliogabetzea defendatzeagatik.

Abenduaren 19an, Fiskal nagusi ohiak ez zuela Gobernuaren presiorik izana adierazi zuen PPko bozeramaileak. "Dimititzeko arrazoi bakarrak pertsonalak izan dira". 'Torresek aurrekoek baino independentzia handiagoa izan du' gaineratu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  I.G. «Eduardo Torres-Dulce, zinemagintzan trebatutako fiskal nagusia», *EiTB*, 2014-12-18
2. 1 2  «Espainiako fiskal nagusi kargutik dimisioa eman du Eduardo Torres-Dulcek», *Berria*, 2014-12-18
3. ↑  Edurne Begiristain, «Talka egiten dutelako joan da», *Berria*, 2014-12-19
4. ↑  «Hernando: 'Torresek aurrekoek baino independentzia handiagoa izan du'», *EiTB*, 2014-12-19

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5819771
* Commonscat Multimedia: Eduardo Torres-Dulce

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 49392708
* ISNI: 0000 0000 7245 5101
* BNE: XX1379114
* BNF: 13593324v (data)
* CANTIC: a12355367
* GND: 124363784
* LCCN: no2004040046
* SUDOC: 144539489
* UB: a1383117
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 3602
* Dialnet: 515062

 |

* Wd Datuak: Q5819771
* Commonscat Multimedia: Eduardo Torres-Dulce
Pamela: Or, Virtue Rewarded. In a Series of Familiar Letters from a Beautiful Young Damsel, to her Parents.Samuel Richardson *Pamela, or Virtue Rewarded* eleberri epistolarraren bigarren edizioaren azala (1740), XVIII. mendeko eleberri epistolar arrakastatsuena, generoa jendarteratzeko funtsezkoa
**Eleberri epistolarra** eleberri genero literarioaren formetako bat da, narratibaren edo epikaren genero unibertsalekoa. Eleberri epistolar batean pertsonaien artean ez dago ez elkarrizketarik ez narraziorik, gutunak baizik. Kanpoko narratzaile bat egon daiteke, kartek kontatzen dutena ala ez. Nolanahi ere, protagonista, bakarra edo kolektiboa, fikziozkoa da, eta gutun bidez (epistola ere deitzen zaie), beste pertsona bati edo batzuei zuzentzen zaie. Pertsona horiek, era berean, harengana eta beste pertsonaia batzuengana jo dezakete, gorabeherak kontatzeko edo gutunen barruan elkarrizketak sartzeko, baina betiere beren irizpide edo ikuspegitik, beste pertsonaiena ez bezalakoa. Nahiz eta generoak aurrekari zaharrak izan, batez ere XVIII. mendean erabili zen, eta nabarmen geroago garatu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q465821
* Commonscat Multimedia: Epistolary novels

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11949798b (data)
* GND: 4146608-1
* LCCN: sh85044453
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q465821
* Commonscat Multimedia: Epistolary novels
**Edward Christopher Sheeran** (Hebden Bridge, Mendebaldeko Yorkshire, 1991ko otsailaren 17a), Ed Sheeran izenaz ezagunagoa, britaniar kantautorea da. Bere abestiak gehienbat pop, rock, folk, hip hop, indie eta akustiko generoetakoak izaten dira. Bere haurtzaroaren zati handi bat Framlinghamen, Suffolk, pasatu zuen bere guraso eta anai nagusiarekin batera. Oso gaztea zela elizan abesten hasi zen eta gitarra jotzen ere ikasi zuen.

2005. urtean hasi zen bere musika karrera serioski hartzen. Artista independente bezala sei grabazio luze grabatu ondoren, Jamie Foxx aktoreak bere Los Angeleseko irrati programara gonbidatu zuen. Hala, kontratu diskografiko bat sinatu zuen Atlantic Recordsekin eta bere lehen «materiala» prestatzen hasi zen. Honen ondoren *Later... with Jools Holland* programan agertu zen «The A Team», bere lehen bakarkakoa interpretatzeko. Abestiak 1,3 milioi kopia saldu zituen mundu mailan, eta era berean lehen hamar abesti onenen asteroko zerrendetan postua izatea lortu zuen Australia, Erresuma Batua, Zeelanda Berria, Herbehereak, Irlanda eta Norvegia bezalako herrialdeetan. Bere mundu mailako arrakastarekin jarraitzeko Sheeranek «You Need Me, I Don't Need You», «Lego House» eta «Drunk» abestiak atera zituen merkatura ondo jasoak izan zirenak.

2011ko irailean merkatura atera zuen ""+"" (plus bezala ahoskatua), bere lehen estudioko albuma. Honek lehen zenbakia lortu zuen Australia, Irlanda, Erresuma Batua etaZeelanda Berriko zerrendetan eta horretaz gain, bi milioi kopia baino gehiago saldu zituen. Bere disko promozionatzen segitzeko «Small Bump» deituriko abestia argitaratu zuen, zeinak harrera ona izan zuen Europan eta Ozeanian. Sheeranek mundu mailan ezagutza irabazi zuen One Direction deituriko britaniar-irlandar *boy band*arekin «Little Things» lana ateratzean edota Taylor Swift estatubatuar country abeslariarekin egindako «Everything Has Changed» abestiarekin.

Bestetik, Ed Snow Patrol eta Taylor Swiften teloiaria izan da beren Fallen Empires Tour eta Red Tour biretan. Artista bezala lortutako gauzen artean 2011n lorturiko *Q Award*-a, 2012an irabazitako bi BRIT eta Grammyetarako 5 izendapenak daude. Filantropo bezala, Sheeranek kontzertu benefiko bat antolatu zuen Bristolen, Erresuma Batua, non £40 000 bildu zituen beranduago kaleko sexu langileei eman izan zitzaienak.

Ikus, gainera
-------------

* *The A Team* abestia.

Kanpo estekak
-------------

* Ed Sheeranen orri ofiziala (Ingelesez).
* Ed Sheeranen Myspace (Ingelesez).
* Ed Sheeranen Facebooka (Ingelesez).
* Ed Sheeranen Twitterra (Ingelesez).
* Ed Sheeranen YouTubeko kanala (Ingelesez).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47447
* Commonscat Multimedia: Ed Sheeran

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 227424956
* ISNI: 0000 0003 6443 4564
* BNF: 16557826g (data)
* CANTIC: a20233231
* GND: 1020321148
* LCCN: nb2012000710
* NKC: xx0148559
* SUDOC: 168871343
* BIBSYS: 14031368
* ICCU: CAGV707159
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: ed-sheeran

 |

* Wd Datuak: Q47447
* Commonscat Multimedia: Ed Sheeran
Dvorak giltzadi sinplifikatua
**Dvorak giltzadia** edo **Dvorak giltzadi sinplifikatua** mekanografiatzeko giltzadi mota da. 1936an August Dvorak doktoreak eta bere koinatuak, William Dealey doktoreak patentatu zuten. Ingelesez azkar eta akats gutxirekin idazteko ondo pentsatutako giltzadia omen da.

Estandar bihurtu den QWERTY giltzadiari aurrea hartzeko sortu zen. Izan ere, QWERTY giltzadia XIX. mendean sortu zen idazteko makinak mekanikoak zirenean. Garai haietan idazteko makinetan ezin ziren gehien erabiltzen ziren letrak atzamar indartsuenen menpe utzi eta makina egileen kezka nagusienetako bat, bi letra elkarrekin trabatuta geratzea zen. Kezka horrekin diseinatu zen QWERTY giltzadia baina idazmakina saltzaileek "typewiter" (mekanografo) oso azkar eta letrak trabatu gabe idaz zezaten, Remington enpresako ingeniariek goiko lerrora eraman omen zuten R letra.

Hasierako idazmakina mekanikoetan, azkar idazterakoan, letren giltzak elkar trabatzeko arrisku handia egoten zen. Hori ahalik eta gutxienetan gertatzeko sortu zen QWERTY giltzadia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q203071
* Commonscat Multimedia: Dvorak keyboard layouts

---

 |

* Wd Datuak: Q203071
* Commonscat Multimedia: Dvorak keyboard layouts
**Edmund "Ed" Viesturs** (Fort Wayne, Indiana, 1959ko ekainaren 22a) goi mendiko alpinista, hizlari korporatiboa eta alpinisten komunitatean oso ezaguna den autorea da. Munduko 14 zortzimilakoak igo den estatubatuar bakarra da, eta oxigeno osagarririk erabili gabe igo duen bosgarrena. Apa Sherparekin batera, 8.000 metrotik gorako tontorrak igo ditu 21 aldiz. Phurba Tashi Sherpa Mendewa, Juanito Oiarzabal, Namgyal Sherpa eta Ang Dorje Sherpa eskalatzaileek baino ez dituzte 8.000 metrotik gorako tontor gehiago lortu.

Viestursek *Everest* filmaren IMAX filmazioan parte hartu zuen 1996an, Everest mendiko hondamendia gertatu eta gutxira, ordura arte dokumentalik arrakastatsuena bihurtu zena. Hondamendia gertatu eta 13 egunera, bere taldea Everesteko tontorrera iritsi zen filmazio talde batekin batera. 2000. urteko Hollywood Vertical Limit arrakastatsuan ere arrakasta handia izan zuen. Clive Standenek Viestursen papera egin du Everest mendiaren hondamendia kontatzen duen bertsio berrian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q645965
* Commonscat Multimedia: Ed Viesturs

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 38726501
* ISNI: 0000 0000 3829 0286
* LCCN: n2001103190
* NKC: xx0176848
* SNAC: w64x9wt9
* SUDOC: 152172807

 |

* Wd Datuak: Q645965
* Commonscat Multimedia: Ed Viesturs
**Nidaba**, **Nisaba** edo **Nanibgal**, (sumerreraz: 𒀭𒉀 DNAGA; gero 𒀭𒊺𒉀 DŠE.NAGA), Sumerian ugalkortasunaren jainkosa, eta, Asirian, idazketa eta astrologiarena izan zen, baita Nansheren laguntzailea ere. Oso gurtua izan zen Umma eta Ereseko santutegietan.

Enlilen alaba bezala aipatzen da, baina, beranduago, Enkiren, are Anuren alaba bezala agertzen da (Nanshe eta Ningirsuren arreba-ahizpa?). "Enlil eta Ninlil, Suden ezkontza" izeneko Miguel Civilen lanean, Nunbarsegunu balitz bezala ere agertzen da, eta, kasu horietan, Haiaren emazte eta Ninlilen ama bezala agertzen da. Bere gurtza guneak Uruk eta Ummako E-Zagina izan zen.

K.a. 2900 eta 2700 urteen artean Umma hirian hasi zen Nisabaren gurtza, hasieran zerealen jainkosa izan zen, geroago idazkeraren jaikosa egin zutenez garrantzi handiagoa lortu zuen, zeren ordurarte jendeak idazkera Nisabaren (edo Nidabaren) oparia izan zela sinisten zuen, horregatik Eres hirian Nisabarentzako santutegi bat egin zuten, baina templua ez zen berarentzat bakarrik izan.
Abesti bat ere eduki zuen Ureko bigarren dinastian, baina Nisabaren gurtzak gainbera egin zuen Babiloniar garaitik Hammurabiren garaira bitartean, eta Uren hirugarren dinastiaren ondoren bere gurtza ia desagertu egin zen Nabu jainkoaren erruarengatik (leku batzuetan Nisabare edo Nidabaren senar bezala agertzen zen) baina sortez bere tenpluetan oraindik gurtu egiten zuten. Naiz eta Nisabaren edo Nidabaren gurtza mediterraniorarte heldu K.o. lehenengo mendetan Mesopotamian mantendu zen batipat eta inperio Seleukotar Inperioaen desagerpenaren ondoren K.a. 63 urtean gurtza horren bukaera iritzi zen. Ondorio horretara heltzen da mantendu diren erregistro historikoetatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ancient Mesopotamian Gods and Goddesses – Nidaba (goddess)

Ikus, gainera
-------------

* Enki eta Ninhursagen mitoa
* Atrahasis

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1088417
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1088417
**Dozetismoa** (antzinako grezieraz: δοκεῖν/δόκησις, *dokeĩn* «iruditu» */ dókēsis* «agerkunde») kristautasunaren barruko doktrina bat da. I. mendearen bukaeran jaio zen doktrina honen arabera Jesukristo ez zen gurutziltzatuta hil, bere gorputza ez zelako benetakoa, baizik eta aparentea. Ideia hau Joanen I. gutunan, izen bereko apostoluarena omen dena, txarretsi nahi den ideia da, 1 J 1:1 idazten duenean. Basilides filosofo gnostikoak idatzi zuen Simon Zirenekoa izan zela gurutzea garraiatu zuena, eta ez Kristo, argudiatzeko Jesus aparenteki zegoela bertan, baina ez fisikoki. Hala ere Itun Berrian ez da hori esaten, baizik eta Jesusek kolpeak jaso ostean Simon izan zela gurutzea hartu zuena (Mt 27:26-32 eta Lk 23:25-26, nekatuegi zegoelako, ez bertan ez zegoelako.

Korronte honek Platonen influentzia du. Platonismoaren ideietako bat da ideiak beraiek direla errealitate eta gure mundua ideia horren isla dela, irudi bat. Garai hartan, gainera, materia bera ustela zela pentsatzen zen, gorputza espirituaren kartzela zela eta, beraz, espiritua gorputzaren gainetik dagoela. Dozetismoak gorputza eta arima guztiz banantzen zituen, lehenengoari denborari lotutako guztia egotziz, ustel daitekeen guztia eta betierekoa, benetakoa edo perfektua dena bigarrengoari.

Ideia hau gure egunetaraino iritsi da Islamean. Musulmanentzat Isa (Jesukristoren izena) ez zen gurutziltzatuta hil, hori ilusio bat baino ez baitzen izan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207674
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207674
**Ekialdeko Mendikatea** (gaztelaniaz: *Cordillera Oriental*) Hego Ameriketako Ande mendien ekialdeko mendikatea da, Venezuelatik Boliviaraino iristen dena. Bolivian Cochabamba, Tres Cruces, Real (Ilimani, 6.882 m, eta Illampu, 6.650 m), Muñecas eta Apolobamba mendi-multzoak ditu; Perun Quenamari izotz-eremua; Ekuadorren Cotopaxi (5.943 m), Antisana eta Sangay sumendiak; Kolonbian Nevada del Cocuy (5.493 m) eta Perijá mendikateak, eta Venezuelan Méridako mendikatea.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-05-25). *170. araua: Amerikako toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q143292

 |

* Wd Datuak: Q143292
**Drumlanrig gaztelua** (ingelesez: *Drumlanrig Castle*) Eskoziako Drumlanrig herrian dagoen gaztelu bat da, Dumfries eta Galloway eskualdean dagoena. Bere hareharriaren kolorearengatik "gaztelu arroxa" ezizena ere badu. Nith ibaiaren haranean dago. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Etimologia
----------

Drumlanrigen lehenengo aipamena 1384koa da eta *Drumlangryg* idatzita agertzen da. Hainbat hipotesia egin dira bere jatorriaz, baina "muino luzea" esan nahi duela dirudi.

Historia
--------

1679 eta 1689 artean eraiki zen XVII mendeko pizkundeko estiloan. Queensberryko lehenengo dukea zen William Douglasek agindu zuen eraikuntza familiaren gotorlekua egon zen tokian.

Deskribapena
------------

120 gela ditu, 17 dorre txiki eta lau dorre.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2184812
* Commonscat Multimedia: Drumlanrig Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q2184812
* Commonscat Multimedia: Drumlanrig Castle
**Doña Pallaren kastroa** (gaztelaniaz: *Castro de Doña Palla*) Praviako Peñaullan auzoan dagoen erromatarren aurreko kastro bat da.

Finkapenaren historia
---------------------

Azterketa arkeologikoek, erromatarren aurreko finkapen oso garrantzitsu bat zela adierazten dute, bere kokapen estrategikoagatik, Erdi Aroan ere erabili zena. Dorre bat egon zen, Doña Urrakaren dorrea, kastroa koroatzen zuena. Zehazki, Doña Pallaren kastroak, bere izena, XI. mendeko noble batengatik hartzen du, Praviako gobernaria zena, Palla, Paya edo Pelaya asturieraz, Ordoño I.a Asturiaskoa eta Doña Muniaren alaba, Alfontso III.a Asturiaskoaren arreba eta Ramiro I.a Asturiaskoaren biloba. Bermudo Armentarizekin ezkondu zen, Valdeseko etxea eta orubearen jabearekin. Senar-emazteek, euren gortea, Santianesen parean dagoen ibaiaren ertzean izan zuten. 2001etik, Praviako udaletxeak, magal honen zati baten jabetza du, monumentuaren balioztatze, egokitze eta babes egitasmo orokor bat egiteke dagoelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Torre Sevilla-Quiñones de León, Margarita Cecilia.  (1985). *Linajes nobiliarios de León y Castilla: Siglos IX-XIII.*  Salamanca: Gaztela eta Leongo Junta ISBN 84-7846-781-5..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8342715

 |

* Wd Datuak: Q8342715