recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nasser aintzira** (arabieraz بحيرة الناصر, *Buhayrat Nasir*) Nilo ibaiaren erdialdeko arroan sortutako urtegi edo aintzira artifizial bat da. Egipto hegoaldean kokatua, Sudango muga igaro arte hedatzen da.

Zehazki, Nasser laku izenarekin Egiptoko zatia baino ez da ezagutzen, zati honek, laku osoaren hedaduraren %83a hartzen duelarik, sudandarrek, lakuaren euren zatiari **Nubiako lakua** (arabieraz: بحيرة نوبية; *Buhayrat Nubiya*) deitzea nahiago duten bitartean.

Historia
--------

1958 eta 1970 bitartean egin zen Asuango urtegiaren eraikuntzaren emaitza da. Gutxi gora-behera, 550 kilometroko luzera eta, bere zatirik zabalenean, Kantzerko Tropiko inguruan, 35 kilometroko zabalera du. Bere hedadura osoa 5250 km²koa da eta bere edukiera 157 km³koa.

Uren mailaren igoerak, beharrezko egin zituen aztarna arkeologikoen birkokatze egitasmo batzuk, 1960ko hamarkadan aurrera eraman zirenak.

Nubiar aztarna arkeologiko garrantzitsuak zituzten zenbait toki, zatiz zati desmuntatuak izan ziren eta toki garaiagoetara eramanak. Horien artean, Abu Simbeleko tenplua nabarmendu behar da. Wadi Halfako ibai portu eta tren geltokia, urek estali zuten, eta hiri berri bat eraiki zen horren ordez.

Egiptoko nubiar guztiak (ehun mila pertsona baino askoz gehiago), ordura arte Nilo ibaiaren goiko tokietan bizi zirenak, beste toki batera eramanak izan ziren, euren herrixkak urpean geratu baitziren. Buhen gotorlekua ur azpian gelditu zen ordea.

Lakuaren Egiptoko zatiak, bere izena, Gamal Abdel Nasser presidenteari zor dio, nork urtegiaren egitasmo polemikoa pentsatu zuen.

Fauna
-----

Niloko perka ugaria da Nasser aintziran eta haren arrantza turismo ekintza bihurtu da, hala aintzira ertzean nola txalupatan.

Iruditegia
----------

* Aintziraren ikuspegi panoramikoa.Aintziraren ikuspegi panoramikoa.
* Aintzira eta dunak.Aintzira eta dunak.
* Aintzira ilunabarrean.Aintzira ilunabarrean.
* Abu Simbel, aintziratik ikusita.Abu Simbel, aintziratik ikusita.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia.* .

Ikus, gainera
-------------

* Asuango urtegia
* Nilo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182796
* Commonscat Multimedia: Lake Nasser

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 280282

 |

* Wd Datuak: Q182796
* Commonscat Multimedia: Lake Nasser
Kiribatik 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Hau herrialdearen 5. partaidetza olinpikoa izan zen, 2004ean lehen aldiz batu zirenetik. COVID-19aren kontestua emanda, herrialdeak bakarrik pandemia atzerrian pasa zuten leihakideak bidali zituen jokoetara, birusa haien herrialdeko irletara bueltan ekar zezaketelaren beldur.

Leihakideak
-----------

Honakoa Kiribatiren leihakideen zerrenda da, kirolen arabera.

| Kirola | Gizonezkoak | Emakumezkoak | Guztira |
| --- | --- | --- | --- |
| Atletismoa | 1 | 0 | 1 |
| Halterofilia | 1 | 0 | 1 |
| Judoa | 0 | 1 | 1 |
| Guztira | 2 | 1 | 3 |

Atletismoa
----------

Kiribatik bi unibertsalitate-plaza eskuratu zituen World Athleticsen eskutik; hala ere, leihakide bakarra bidali zuten Jokoetara.

| Leihakidea | Leihaketa | Sailkapena | Laurdenak | Finalerdia | Finala |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Emaitza | Postua | Emaitza | Postua | Emaitza | Postua | Emaitza | Postua |
| Lataisi Mwea | Gizonezkoak 100 metro | 11.25 | 8 | Ez zen sailkatu |

Halterofilia
------------

Kiribatik leihakide bat sailkatu zuen jokoetarako Nazioarteko Halterofilia Federazioko errankinean Ozeaniako posturik altuena izateagatik. Hasieran, plaza olinpikoa Samoako Vaipava Nevo Ioanerentzat zen, baina hau jokoetatik erretiratu zen, beraz plaza Kiribatiko Ruben Katoatauri pasaz.

| Leihakidea | Leihaketa | Beheko altxaketa | Goiko altxaketa | Guztira | Postua |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Emaitza | Postua | Emaitza | Postua |
| Ruben Katoatau | Gizonezkoak 67 kg | 105 | 14 | 140 | 12 | 245 | 12 |

Judoa
-----

Kiribatik leihakide bat bidali ahal izan zuen jokoetara Nazioarteko Judo Federazioko errankineko postuari esker. Haien ordezkaria, Kinaua Biribo, herrialdearen historiako lehen emakumezko bandera-eramailea bihurtu zen, irekiera-zeremonian Ruben Katoataurekin batera eutsi zuenean.

| Leihakidea | Leihaketa | 32ko erronda | 16ko erronda | Laurdenak | Finalerdia | Finala |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Aurkalaria
Emaitza | Aurkalaria
Emaitza | Aurkalaria
Emaitza | Aurkalaria
Emaitza | Aurkalaria
Emaitza |
| Kinaua Biribo | Emakumezkoak 70 kg | Australia Coughlan (AUS)
**G** 00-01 | Ez zen sailkatu |
**Mairu Guardia** (gaztelaniaz: *Guardia Mora*) eliteko unitate militar bat izan zen, jatorriz Marokokoa (horregatik zuen mairu izena), Francisco Francoren guardia pertsonala izan zena Espainiako Gerra Zibilean eta Francoren diktadurako lehen urteetan. Espainiaren Afrikako Armadako kideen artean hautatutako gudariek osatua zen, eta uniforme arranditsuak zituen ezaugarri. Denborarekin, Mairu Guardia frankismoaren ikurretako bat bihurtu zen.

Mairu Guardia 1956an desegin zen, Marokok independentzia lortu ondoren. Hala ere, Espainiako Erresumak, diktadura frankistarekin etenik izan ez duenez, unitate frankista horretako kide erretiratuei eta ondorengoei ordaintzen jarraitzen du: 2017an, 7,2 milioi euro.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Almudena Delgado Larios (2014). *Conflictos y cicatrices. Fronteras y migraciones en el mundo hispánico*, Dykinson, pág. 191
2. ↑  **(Ingelesez)** Stanley G. Payne (1987). *The Franco Regime, 1936–1975*, University of Wisconsin, pág. 428
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Tena, Alejandro.  (2017-06-02). «La Guardia Mora de Franco recibirá 7,2 millones de los Presupuestos Generales» *Público* (Noiz kontsultatua: 2018-07-31).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19950011
* Commonscat Multimedia: Guardia Mora

---

 |

* Wd Datuak: Q19950011
* Commonscat Multimedia: Guardia Mora
Emakume bat txi kunga egiten.
**Qigong**ak edo **txi kung**ak —txineraz 氣功, pinyinez *qìgōng*— Txinako medikuntza tradizionalari lotutako teknika multzoa, besteak beste, adimena, arnasketa eta ariketa fisikoa lantzen dutenak. Qigong-a, oro har, osasun orokorra mantentzeko helburuekin lantzen da, baina kasu batzuetan, batez ere Txinan, helburu terapeutiko zehatzekin agindu daiteke.

*Txi kung* hitzek arnasketa lana esan nahi dute. Qigong-a gorputza geldirik edo mugimenduan landu daiteke eta aurrez zehaztutako ereduak aplikatuz edo ez (qigong espontaneoa).

Txinan budismoarekin, konfuzianismoarekin eta borroka artearekin harremana du. Gobernu txinatarrak uste du txi kunga osasunerako ona dela, heziketa fisikoa egiten delako eta arnasa hartzen irakasten duelako. Beste batzuek pentsatzen dute arnasketa eta mugimenduak zerikusirik dutela unibertsoko izar eta planetekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q204368
* Commonscat Multimedia: Chi Kung

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4123006-1
* LCCN: sh85023204
* NDL: 00576818
* NKC: ph116846
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D064906

 |

* Wd Datuak: Q204368
* Commonscat Multimedia: Chi Kung
***Fumaria capreolata***, Esuakl Herriko hainbat tokitan **uso bedarra** esaten zaiona, Papaveraceae familiako landare mota bat da, Europa hegoaldean jatorria duena.

Deskribapena
------------

Zurtoin igokaria du, errestan ere joan daiteke, eta 100 cm-tako altuera hartzera iristen da. Lobulu anitzeko hostoak ditu, atal lantzeolatuak dituztenak eta txandakakoak. 

Otsailetik abuztura lore multzoak ateratzen ditu, 20 lore inguruko multzoak (14-25). Loreak txikiak dira, 10-14 mm artekoak, zuriak eta muturrean gorrindol koloreko orban bizia dutenak. Polinizatu ondoren orbana arroxa bihurtzen da, apaldu egiten da dagoeneko polinizaturik dagoela adierazteko. Bi sepalo ere baditu lore bakoitzak, zuri-gardenak eta petalo itxurakoak. Loreen petaloak fusionaturik daude, hodi bat sortuz eta muturrean bereizi egiten dira.

Fruitua akenio txiki leun bat da eta braktea batzuek babesten dute.

Habitata
--------

Erraz hazten da gizakiaren presentzia nabarmena den tokietan, harrizko hesietan, landare hesietan, kultiboetan edota mugitu diren lurretan. Itsasoaren mailatik 1.000 metrotako altueraraino aurkitzen da.

Hedadura
--------

Jatorriz Europa hegoaldekoa bada ere erraz naturalizatzeko duen gaitasun horregatik gaur egun mundu zabalean aurkitzen da. Europaz gain Asia mendebaldean, Afrika iparraldean, Hego Amerikan, Australian eta Zeelanda Berrian aurkitzen da gaur egun.

Iruditegia
----------

* Lore multzoa.Lore multzoa.
* Loreak.Loreak.
* Hostoak.Hostoak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «uso - OEH - Orotariko Euskal Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-09-15).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Fumaria capreolata L.» *Naturaleza y turismo* (Noiz kontsultatua: 2023-09-15).
3. ↑   «PlantNET - FloraOnline» *plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au* (Noiz kontsultatua: 2023-09-15).
4. ↑   **(Ingelesez)** «Fumaria capreolata L.» *www.gbif.org* (Noiz kontsultatua: 2023-09-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q159985
* Commonscat Multimedia: Fumaria capreolata
* Wikispecies Espezieak: Fumaria capreolata

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 288812
* African Plant DB: 149746
* BioLib: 212378
* Dyntaxa: 222835
* EOL: 487222
* GBIF: 5334218
* GRIN:
* IPNI: 672920-1
* ITIS: 502687
* NCBI: 1053349
* PlantList: kew-2815328
* W3TROPICOS: 24000196
* USDA Plants: FUCA

 |

* Wd Datuak: Q159985
* Commonscat Multimedia: Fumaria capreolata
* Wikispecies Espezieak: Fumaria capreolata
**Patricio Valentin Artiagoitia Alti** (Valparaiso, 1962ko abuztuaren 6a) ingeniari, akademiko, enpresaburu eta ikerlari txiletarra da, Estatuko Meatzaritza Nazionaleko (Enami) presidenteorde exekutibo ohia.

Patricio Artiagoitiak eta Ana María Altik osatutako ezkontzatik jaioa, hiriburuko Manquehue-ko Colegio de los Sagrados Corazones ikastetxean ikasi zuen.  Ingeniaritza zibilean lizentziatu ondoren Txileko Unibertsitateko Ekonomia Fakultatean eta zuzendaritza postu desberdinetan aritu zen hainbat finantza erakundetan, besteak beste, Banco del Desarrollo, Banco Santander, Leasing Andino.

Geroago, Codelco-Txileko El Teniente Dibisioko administrazio eta finantza zuzendariordea hartuko zuen, eta handik Enamiko presidenteorde betearazle bihurtuko zen. 

Ricardo Lagosen boterera iristearekin batera, 2000. urtean , Codelco-ra joan zen administrazio eta finantza presidenteorde gisa,  erantzukizun hori utzi zuen zazpi hilabete eskasean, milioika kalteordainen ordainketatik eratorritako eztabaidaren erdian hartu eta gero (guztira orduko 32, 65 milioi peso bere onurarako).   

2001. urteaz geroztik Novis-eko zuzendari exekutiboa da, urte horretan sortu zuen eta SAP azpikontratatzera bideratuta dago, Mexikon filialarekin eta Sondako bazkide.

Demokristau ohia, José Luis, *Jolo apaiza* deiturikoaren eta Roberto, *el Rumpy* izenarekin ezagutzen den zinemagilearen anaia da.   

María Paz Silvarekin ezkonduta, bost seme-alabaren aita da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  La Tercera (Santiago), 11 de enero de 2004, Mujer, p.24
2. 1 2  El Mercurio (Santiago), 31 de julio de 1997, p.B3
3. ↑  El Mercurio (Santiago), 14 de marzo de donde renunció como protesta por la decisión del presidente de exigir la devolución de las indemnizaciones recibidas de cualquier empresa pública, aún de aquellas que no habían sido cuestionadas 2000, p.B4
4. ↑  El Mercurio (Santiago), 8 de octubre de 2000, p.D2
5. ↑  emol, 6 de octubre de 2000, 13.08 horas
6. ↑    *El Mercurio (Santiago), 7 de octubre de 2000, p.C4.* .
7. ↑    *El Mercurio (Santiago), 26 de octubre de 2003, p.D2.* .
8. ↑    *El Mercurio (Santiago), 24 de abril de 2004, p.C4.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6066650

 |

* Wd Datuak: Q6066650
***Real Women Have Curves*** (ingelesez, *Benetako emakumeek biribiltasunak dauzkate*) 2002ko Patricia Cardosok zuzendutako komedia-drama film estatubatuarra da. Gidoia idatzi zuten George LaVook eta Josefina Lópezek, azken honena delarik oinarrizko lana, izen bereko antzezlana. Filmak America Ferrera du protagonista (bere estreinako debut film luze batean).

Sinopsia
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Ana García lehen belaunaldiko estatubatuarra da, Los Angelesko komunitate mexikar chicanoan jaioa. Beka bat jaso du New York-eko unibertsitate batean ikasketak egiteko, baina hara joateko gogoak talka egiten du beste errealitate batekin: familiak bere lana ere behar du, daukaten joskintza negozioari ahal bezala eusteko. Izenburutik asmatu daitekeen bezala, gorputz-aniztasunaren aldeko mezua ere badu filmak.

Aktoreak
--------

* America Ferrera
* Lupe Ontiveros
* Ingrid Oliu
* George Lopez
* Brian Sites

Sariak
------

Sundanceko zinema-jaialdian 2002an ikusleen saria jaso zuen film dramatiko onenagarik, eta antzezpenagatik Epaimahaiaren Sari Berezii bat. Filmak Donostiako Nazioarteko Zinemaldian Gazteen Epaimahaiaren Saria jaso zuen halaber. Humanitas Saria ere irabazi du filmak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Doraemon. «Real Women Have Curves» *AZpiTituluak.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-09-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1280945
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316752216
* GND: 1034298100
* LCCN: no2003072235

 |

* Wd Datuak: Q1280945
Grande Armée-ren erretiratzea Errusian, 1813an (Adolph Northen, 1851)
**Gerra konbentzionala** da teoria, baliabide, estrategia eta taktika tradizionalak erabiliz egiten den gerra mota bat, erabat etsai diren bi estatu edo gehiagoren arteko gatazka armatuaren testuinguruan. Bi aldeetako indarrak ongi zehaztuta geratu ohi dira, borroka eremu jakin batzuetan borrokatzen dira, eta armamentuarekin borrokatzen dira, etsaien armada eta azpiegiturak deuseztatzeko xedeaz. Normalean, gerra konbentzional batean arma konbentzionalak erabili ohi dira; beraz, ez dira erabiltzen suntsipen masiboko armak ez, bereziki, arma nuklearrak.

Oro har, gerra konbentzionalaren helburua da etsaiaren indar militarrak ahultzea edo suntsitzea, borrokatzen jarraitzeko ezintasunera eraman eta buruzagitza politikoa kapitulatzera behartzeko. Hala ere, gerta daiteke taldeetako batek ezohiko taktikak erabiltzea kapitulaziora behartzeko. Hori dela eta, eta arma arrunt garaikide batzuen botere izugarria dela eta, gerra konbentzionalaren eta beste gerra mota batzuen arteko muga lausoa izan daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «How are conventional and unconventional warfare different?» *HowStuffWorks* 2011-06-01 (Noiz kontsultatua: 2022-12-18).
2. ↑   **(Frantsesez)** Canada, Affaires mondiales.  (2017-11-06). «Armes conventionnelles» *AMC* (Noiz kontsultatua: 2022-12-18).

Ikus,gainera
------------

* Gerrako legea
* Suntsipen handiko arma

Kanpo estekak
-------------

* «The Sociology of Civil Wars: Warfare and Armed Groups» *Armed Groups Project*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q429245

 |

* Wd Datuak: Q429245
**Lau ibaietako iturria** (italieraz: *Fontana dei Quattro Fiumi*) izeneko eskultura, Erromako Navona Enparantzan dago, eta Gian Lorenzo Bernini eskulturagile eta margolariak pentsatu eta zizelkatu zuen 1651n, garai horretan, aita santua Inozentzio X.a zelarik, barroko garaian, artista bikainaren garairik oparoenean.

Deskribapena
------------

Iturria, igerileku eliptiko batek eratzen duen oinarri batez osatuta dago, erdian, haitzurdinezko morrosko batekin koroatua, honen gainean, erromatar garaiko obelisko bat altxatzen delarik, Domizianoren obeliskoa.

Iturria osatzen duten estatuak, benetakoak baino handiagoak dira, eta Lurreko lau ibai nagusien alegoriak dira (Nilo, Ganges, Danubio eta Rio de la Plata), horietako bakoitza, garai hartan ezagutzen zen kontinente bakoitzeko. Iturrian, ibai hauetako bakoitza, haitzurdinezko erraldoi batek ordezkatzen zuen.

Uretatik irten eta harri artean aurkitzen diren zuhaitz eta landareak ere, benetan baino eskala handiagoan daude. Animaliak eta landareak, natura on eta erabilgarri batetik sortuak, espezie handi eta indartsuei dagozkie (lehoia, zaldia, krokodiloa, sugea, herensugea kasu). Ikusleak, iturriaren inguruan biraka, lehen, ezkutatuta edo masa harritsuak estalita zeuden forma berriak ikusten ditu. Lan honekin, Berninik, miresmena piztu nahi du begiratzen duen pertsonagan, mugitzen ari den unibertso txiki bat sortuz, errealitate naturaleko espazioaren imitazio bezala.

### Bernini eta Borromini

Berniniren eskulturak eskua altxatua du, ikusi nahi ez balu bezala Borrominiren lana.
Iturriaren alde batean, Sant'Agnese in Agone eliza dago, zeina Berniniren etsai artistiko eta profesional sutsuak egin zuen, Borrominik. Iturriko eskultura batek eskua altxatzen du elizara begira, ikusi nahiko ez balu bezala. Eean ohi da Berninik nahita egin zuela keinu hori estatuaren bidez, eliza itsusi hura ikusi nahi ez balu bezala. Leienda urbanoa da, ordea, lehenago amaitu baitziren plazako iturri eta eskulturak eliza baino[1].

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q655470
* Commonscat Multimedia: Fontana dei fiumi (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239525238
* GND: 4224637-4

 |

* Wd Datuak: Q655470
* Commonscat Multimedia: Fontana dei fiumi (Rome)




1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*
**Vučji Do-ko gudua** (serbieraz: Битка код Вучјег дола, erromanizatuz: *Bitka kod Vučjeg dola*) 1876-78ko Montenegro-Otomandar Gerrako gudu garrantzitsu bat izan zen, 1876ko uztailaren 18an, Montenegro, Vučji Doren artean, Vučji Do-ren artean. Montenegroko eta Ekialdeko Herzegoviniako tribuen (batailoiak) indarrak konbinatu zituen Ahmed Muhtar Pasha Bisir Handiaren aurka Otomandar Armadaren aurka. Montenegro-Herzegovindar indarrek gogor garaitu zituzten otomandarrak, eta haien bi komandante harrapatzea lortu zuten. Horrez gain, arma-ontzi handi bat harrapatu zuten.

Aurrekariak
-----------

Herzegovinar Altxamenduak jarraitu zuenez, Alemaniak, Errusiak eta Austria-Hungariak bi hilabeteko tregua proposatu zuten maiatzaren erdialdean egindako bileran. Aldi berean, Serbiako eta Montenegroko gobernuen arteko negoziazioek biek Otomandar Inperioari gerra deklaratu zuten 1876ko ekainaren 30ean.

Gudua
-----

Gudua Vučji Do-n izan zen, Nikšić ondoan. 

Selim Pasha Đoko Popovic-ek hil zuen, Cuce tribukoa, eta Osman Pasha, berriz, Luka Dragišić-ek, Piperi tribukoa, harrapatu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2586933
* Commonscat Multimedia: Battle of Vučji Do

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph535725

 |

* Wd Datuak: Q2586933
* Commonscat Multimedia: Battle of Vučji Do
**Ohe-zimitza**k Cimicidae familiako intsektu parasitoak dira. Odola baino ez dute jaten. *Cimex lectularius* da ezagutzen dugun ohe-zimitzik ugariena, eta gizakien odolez baino ez da elikatzen; beste *Cimex* espezie batzuek beste animalia batzuetaz elikatzen dira, adibidez *Cimex pipistrelli*, *Cimex pilosellus* eta *Cimex adjunctus* espezieek saguzarren odola jaten dute. *Cimex lectularius* espezieak nahiago izaten du etxe beroetako lotarako guneak (lastairak, bereziki) bizitzeko, eta aktiboago izaten dira gauez, baina ez bakarrik. Ohe horietan lo egiten duenaren odola jan ohi dute, hura ohartu gabe.

Ohe-zimitzek osasun efektu okerrak dituzte, tartean larruazaleko gorriunean, efektu psikologikoak eta alergiak. Ez da ezagutzen patogenorik ohe-zimitzekin batera kutsatzen denik.

Milaka urtez gizakien parasito izan dira ohe-zimitzak. 1940ko hamarkadan mundu garatutik ia desagerraraztea lortu zen, baina 1995etik aurrera berriro ere ugaritu dira, pestiziden erresistentzia dela eta, pestiziden gaineko debekuengatik eta nazioarteko bidaiak direla eta. Ohe-zimitzei lotutako osasun arazoak mundu mailan hazkundean daude berriro ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48385308
* Commonscat Multimedia: Cimex lectularius

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85012767

 |

* Wd Datuak: Q48385308
* Commonscat Multimedia: Cimex lectularius
**Felipe Garín Ortiz de Taranco** (Valentzia, Espainia, 1908ko otsailaren 14a - Valentzia, Espainia, 2005eko ekainaren 7a) artista izan zen.

Bizitza
-------

Zuzenbide, filosofia eta letretako ikasketak egin zituen Madrilgo Unibertsitatean. Espainiako Gerra Zibila bukatu zenean, Valentziako Arte Ederretako Eskolako artearen historia eta teoriako katedradun izendatu zuten, eta han lan egin zuen 1968. urte arte, zuzendari gisa 1951tik aurrera. La Lagunako Unibertsitateko artearen historiako katedra lortu zuen oposizioz, eta gero, meritu-lehiaketaz, Valentziakora igaro zen. San Karlosko Arte Ederretako Errege Akademiaren lehendakari izendatu zuten 1974. urtean, eta *Archivo del Arte Valenciano* aldizkariaren zuzendaria izan zen. Beste erakunde askotako kide izan zen eta sari ugari irabazi zituen. 1998an, Arte Ederretako Asturiasko Printzea sarian finalista izan zen.

Lan nagusiak: *Aspectos de la arquitectura gótica valenciana* (*Valentziako arkitektura gotikoaren zenbait alderdi*), *Loa y elegía de Polomino en su decoración de los santos Juanes de Valencia* (*Valentziako Joan santuen dekoratzaile Polominoren goraipamena eta elegia*), *Pintores del mar* (*Itsas pintoreak*), *El libro de horas del conde-duque de Olivares* (*Olivares konde-dukearen orduen liburua*), *La visión de España de Sorolla* (*Espainaren ikuspegia Sorollaren arabera*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26698449
* Commonscat Multimedia: Felipe Garín Ortiz de Taranco

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 102333121
* ISNI: 0000 0000 8170 8799
* BNE: XX1022612
* CANTIC: a10091105
* GND: 142416142
* LCCN: n80149537
* SUDOC: 076406504
* UB: a1027468
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02348/eu\_g\_0945/g0945
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 881819

 |

* Wd Datuak: Q26698449
* Commonscat Multimedia: Felipe Garín Ortiz de Taranco
*Artikulu hau Euskal Herriko **Gazte Komunistak** erakundeari buruzkoa da, izen bereko beste taldeetarako, ikus Gazte Komunistak (argipen orria)*

  

**Gazte Komunistak** (GK) Euskadiko Partidu Komunistaren gazte erakundea da;. kapitalismoaren suntsiketa, sozialismoa eta komunismoaren ezarpena aldarrikatzen duena, klaserik edo edozein motako zapalkuntzarik gabeko gizartearen alde.

Egun UJCEn (Espainiako Gazteria Komunistaren Batasuna) dago integraturik.

Bere jarduera eremua Hego Euskal Herrian, hau da, Bizkaia, Araba, Gipuzkoa eta Nafarroako lurraldeak dira, non euren militanteak ikasketa zentro, lantoki, auzo eta herrien inguruan antolatzen diren.

Estatu mailan, eta Espainiako Alderdi Komunistako federazioetako gazte-erakunde gehienak ez bezala, Gazte Komunistak ez zegoen UJCEn federatuta, Euskal Herrian haren erreferente gisa jarduten bazuen ere. Hala ere, 2015eko irailaren 5ean Integrazio Biltzarra egin zenetik, Gazte Komunistak UJCEko kide izatera pasa ziren, hura osatzen duten lurraldeetako bat gehiago bezala. Gaur egun, beraz, Gazte Komunistek formalki UJCE bezala jokatzen dute Euskal Herrian.

2013an Bilbon ospatu zen V. Biltzarrean, Fernando Atxa historialari gaztea erakundeko Idazkari Nagusi bezala aukeratua izan zen.

2016ko uztailaren 3an, Santurtzin, Gazte Komunistak elkarteak bere lehen "Bueltako Konferentzia" egin zuen, UJCEn integratutako erakunde gisa. Bertan, UJCEren XIII. Kongresutik ateratako tesiak euskal errealitatera egokitzeaz gain, Gazte Komunisten Batzorde Nazional berria aukeratu zuten, eta Aritz Rodríguez Galán gasteiztarra Gazte Komunisten idazkari politiko berri bezala izendatu zuten, Fernando Atxa ordezkatuz.

2019ko uztailaren 21ean, Santurtzin, UJCEren antolaketa-eredua finkatuta zutelarik, Gazte Komunistak UJCEk egindako XIV. Kongresuaren tesiak Euskal Herriko errealitatera egokitu zituen, eta bere Bitarteko Zuzendaritza Batzordea berritu zuen, Lara Montilla odontologo gaztea erakundearen idazkari politiko hautatuz –Erakundearen historian leku hori hartu duen lehen emakumea– Aritz Rodriguezen ordez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  .
2. 1 2  Conferencia de Integración de Gazte Komunistak en la UJCE.

Kanpo estekak
-------------

* gaztekomunistak.org GK - Gazte Komunistak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8963654

 |

* Wd Datuak: Q8963654

  



|   **Euskal Herriko gazte erakunde politikoak** |  |
| --- | --- |
| Aitzina! • Ernai • Euzko Gaztedi • Gazte Abertzaleak • Gazteok Bai • Gazte Komunistak • Iratzarri • Jeunes PopulairesJóvenes Demócratas de Navarra • JSE-Egaz • Juventudes Navarras • Mouvement des Jeunes CommunistesMouvement des Jeunes Socialistes • Nafarroako Gazte Sozialistak • Nuevas Generaciones del País Vasco |  |
Pertzepzio multiegonkorraren adibide bi: Neckerren kuboa eta Rubinen kopa.
***Gestalt*** psikologiako eskola da, fenomenoak antolamendu jakin bat duten osotasun gisa aztertzen dituena. Eskola horren arabera, osotasun egituratu baten esanahia ez dute ematen haren elementu osagarriek; hala, irudi marraztu batek badu esanahirik, marrazkian zuloak badira ere. 1912an sortu zuten Max Wertheimer, Kurt Koffka eta Wolfgang Köhler alemaniarrek; 1930. urte inguruan Estatu Batuetara eraman zuten erbesteratu alemaniarrek. Han indartu zen, analisiaren ikuspuntu zientifikoaren aurka, analisi-mota horrek giza balioak baztertzen dituelakoan. *Gestalt* terapiak psikoanalisiaren eta filosofia existentzialistaren baliabide batzuk erabiltzen ditu, baina orainaldiko bizikizunak aztertzen ditu, iraganak baino areago. Eredu edo egitura sortu berriak (*gestalten*) azpimarratuz, bizikizun osorik berrien erdigune bihur daitezkeenak, gaixoaren ohiko jokabidea eta erantzunak aldatzen saiatzen da. Hitzezko ez diren jokabide-alderdiak asko aztertu ditu *Gestalt*ak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q272021
* Commonscat Multimedia: Gestalt

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119326687 (data)
* GND: 4020725-0
* LCCN: sh85054723
* NDL: 00565401
* NKC: ph135284
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D005863

 |

* Wd Datuak: Q272021
* Commonscat Multimedia: Gestalt
Herensuge bizarduna (Pogona vitticeps) *Pogona generoko animalia da, narrastien barruko Agamidae familian sailkatuta dago. S*auropido ezkatadun bat da, Australiako basamortuko eta erdibasamortuko eskualdeetan jatorria du. Egunekoa, orojalea eta lurrekoa da. Gaur egun, maskota gisa merkaturatzen da munduko hainbat lekutan. Izen hori hartzen du eztarriaren azpian ezkata zorrotzak dituen larruazalaren atzealdeagatik. Gorputza ere arantza bigunez estalita dauka.

Deskribapena
------------

Musker sendo bat da, atzapar ez-erretraktilekin. Betazalak itxi eta ireki egin daitezke. Bere buru triangeluar diapside handia ezkata arantzadun ilara batek inguratzen du lepo azpian, balizko aurkariak edo harrapariak beldurtzeko balio diona. Bere burua mehatxatua sentitzen duenean, herensuge bizardunak ahoa zabal irekitzen du, aldi berean arantzazko bizarra zabalduz, zeina beltzez koloreztatzen baita bere etsaiak hunkitzeko. Ezkata arantzadun batzuk ere ageri dira gorputzaren bi aldeetan. Bizkarrean bi orban-ilara dituzte, baina ez da beti horrela izaten.

Ar helduak, 60 cm luze izatera eta 450 g pisatzeraino iristen dira, emeak baino handiagoak dira; izterretan ondo bereizitako hainbat poro femoral dituzte. Hemipeneak isatsaren bi aldeetan dituen lodierak arrek ikus ditzakete.

Dragoi bizardunak daude, kolore askotakoak: gaztainondoa, arrea, grisa, berdea, gorrixka eta laranja. Pertsona bakoitza gai da bere kolorean aldaketa oso arinak sentitzeko, bere tenperatura erregulatzen eta aldartea adierazten laguntzeko.

Animalia honen mota anitz daude. Hazleari honelako bat erostea pentsatzen ari bazara, litekeena da dragoi bizardun mota hauetako bat edo gehiago eskaintzea. Herensuge bizardun erraldoiak alemaniarrak Bizkarreko herensuge bizardunak lautea Zetazko bizkarreko herensuge bizardunak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  The Species 2000 and ITIS Catalogue of Life

Ikus, gainera
-------------

* Pogona
* Agamidae

Kanpo estekak
-------------

* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q792301
* Commonscat Multimedia: Pogona vitticeps
* Wikispecies Espezieak: Pogona vitticeps

---

* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Pogona\_vitticeps
* Catalogue of Life: 417579
* GBIF: 2465641
* ITIS: 1056855
* UICN: 83494364
* NCBI: 103695
* uBio: 202746

 |

* Wd Datuak: Q792301
* Commonscat Multimedia: Pogona vitticeps
* Wikispecies Espezieak: Pogona vitticeps
Persiako *chargé d'affaires* eta bere emaztea Woodrow Wilsoni bisita egiten, Ameriketako Estatu Batuetan.
**Negozio-arduraduna** edo, frantsesez, ***chargé d'affaires*** enbaxada bateko misio-arduradun gisa jarduten duen diplomatikoa da enbaxadorea ez dagoenean. Izenak dioen bezala, enbaxadorearen ardurak bete ditzake ofizialki. 

Negozio-arduradun batek enbaxadorearen immunitate eta pribilegio berberak ditu nazioarteko zuzenbidearen ikuspegitik, normalki bere laguntzaileengana hedatzen dena. Hala ere, gertakari diplomatiko bat dagoenean, negozio-arduraduna enbaxadorearen azpitik dago. Normalean, negozio-arduraduna den diplomatiko batek enbaxadorearen aldi bateko hutsuneak betetzen ditu, adibidez enbaxadorea falta denean. Egoera batzuetan, adibidez bi herrialderen arteko gatazka bat dagoenean eta ez denean enbaxadore ofizialki bidaltzen, negozio-arduradunaren arduraren iraupena zehaztugabea izan daiteke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q217713
* **Identifikadoreak**
* GND: 4547376-6
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q217713
**Joaquina Charro Gómez** (Montijo, Badajoz, 1912ko irailaren 10a-*Ibídem,* 1938ko abuztuaren 13a) sindikalista errepresaliatua izan zen eta, ondoren, bere ideia errepublikanoengatik fusilatu egin zuten gerra zibilean. *La Pasionaria de Montijo* deitzen zioten.

Ibilbidea
---------

Familia apal batean jaio zen, Teodoro Charro Rodríguez ikazkinaren eta María Gómez Morenoren alaba, bederatziren neba-arrebetan zortzigarrena. Berehala utzi zuen eskola, eta etxeko langile gisa hasi zen lanean. Oso gaztea zela, Montijo Herriko Etxean afiliatu zen eta bertako koadro artistikoan parte hartu zuen. Gazte Sozialistek sortutako antzerki taldean. Eskualdeko herrietan aritzen ziren, beren irudikapenekin biztanleak kontzientziatzen saiatuz. Bere jarduera politikoengatik *La Pasionaria de Montijo* deitzen hasi zen. Bere ekintza gogoangarrienen artean, beste emakume batzuekin batera, beren ileak publikoki moztu zituzten emakumeen eskubideak aldarrikatuz.

1933an, "La Defensa" langile-zentroaren barruan, Montijoko Emakumeen Langile Elkartea (SOF) sortzen lagundu zuen, langileen defentsa helburu zuena. Meridako María Pino Gómez zuen buru. Elkarteak alfabetatzeko eta kultura orokorreko gau-eskolak antolatu zituen bere afiliatuentzat, analfabetismo-tasa handiak zela eta.Joaquina Charro gizartearen aitzindari izendatu zuten.

1936ko abuztuaren 13an, kaskamotz utzi zuten, eta errizino-olio hartzera behartu zuten. 1938an, Villar del Rey eta La Roca de la Sierra artean fusilatu zuten, beste atxilotu batzuekin batera. Haren gorpua ez zen inoiz aurkitu. Hil aurretik, behin eta berriz bortxatu zuten etxean.'

Aintzatespenak
--------------

* Montijon kale batek bere izena darama bizitza sozialean egin zuen lana aitortzeko.

Ikus, gainera
-------------

* Errepresio frankista

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Rocha, Manuel Cuerpo.  (2016-02-06). «RETAZOS BIOGRÁFICOS DE PERSONAJES DE MONTIJO: JOAQUINA CHARRO GÓMEZ, "LA CHARRA"» *RETAZOS BIOGRÁFICOS DE PERSONAJES DE MONTIJO*.
2. ↑   «Mujeres luchadoras durante la República en Montijo» *Historias de Montijo* 2021-02-10.
3. ↑  Rodríguez, Candela Chaves. "Mujeres bajo Franco: las consecuencias de la represión franquista en la población femenina en Extremadura." *O Pelourinho: Boletin de Relaciones transfronterizas* 23 (2019): 185-212.
4. ↑   «Verdugos conocidos: la represión fascista en Montijo en 1936» *www.elsaltodiario.com*.
5. ↑   «Calle Joaquina Charro - Callejero de Montijo - Callejero.net» *montijo.callejero.net*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115683501

 |

* Wd Datuak: Q115683501
**Lezea** (*La Leze* gazteleraz) Arabako Egino herrian (Asparrena) dagoen haitzuloa edo leizea da, Ilarduiatik gertu. Haitzuloa ezohikoa da, sarrera eta irteera duela, Altzaniako mendilerroa iparretik hegora guztiz zeharkatzen baitu. Olano (1.082 m) eta Albeiz (1.012 m) mendiak kobazuloaren goiko aldean daude.

Haitzuloan barrena mendilerroa aldez alde zeharkatzea kirol abenturako jarduera gisa inguru hartan eskaintzen den aukeretako bat da; eskaladako materiala behar da horretarako. Kobazuloaren inguruetan, eskalada eskola dago.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)**  *Cueva de la Leze.*  Barranquismo 2003-04-01 (Noiz kontsultatua: 2010-06-27).

Kanpo estekak
-------------

* «Barranquismo en La Leze», *Gasteiz-ric.blogspot.com* bloga. Lezearen deskribapena dakar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262273

 |

* Wd Datuak: Q12262273


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Herriko Wikiatlasa** |
**Panpa lehorra** edo **Mendebaldeko Panpa** Argentinako azpieskualde geografiko bat da, Panpa eskualdekoa, Panpa hezeak ere integratua. Bere izenak adierazten duen bezala, eskualde osoarekin partekatzen du lautada handia izatearen ezaugarri orokorra ("panpa" kitxuaz lautada esan nahi du), eta bere klimaren lehortasunagatik bereizten da, Panpa hezearen mendebaldean kokatuta baitago. Panpa lehorra eta Panpa hezearen arteko muga urtean 600 mm-ko isohietaz adierazten da. Buenos Aires probintziako barnealdeko hego-mendebaldeko zati bat hartzen du (beste zatia Patagoniako eskualdeari dagokio), La Pampako probintziaren erdialdea eta San Luis probintziaren hego-hego-ekialdea.

Iparraldean, Panpa lehorrak Panpako mendilerroarekin egiten du muga; mendebaldean Cuyo eskualdearekin; eta hegoaldean Patagoniarekin.

Ezaugarriak
-----------

Ekoeskualde Neotropikala da, 327.000 km azalera hartzen duena.Eremu honen ezaugarriak prezipitazio eskasak zuzenean zehazten ditu, urteko 700 mm inguruko prezipitazioak, mendebalderantz areagotzen den zirkunstantzia hori. Lehortasunak Panpa lehorrean Panpa hezea ezaugarritzen duten larre naturalak desagertzea dakar.

Padurak daude, hala nola "Las Tunas - El Hinojo" Aintzira Multzoa, Lagunas Encadenadas del Oeste Sistema, Paso de las Piedras presa, Chasicó arroa eta Sierra de la Ventana Mendialdea (Canevari et al. 1998),  fauna eta florarako habitat paregabeak osatzen dituztenak, baita lehortzen ari diren eta gatzagak eratzeko prozesuan dauden arro edo aintzira ugari ere. Horien artean, Salinas del Bebedero eta Salinas Grandes, herrialdeko handiena eta nazio ekonomiarako gatz arruntaren hornitzaile nagusia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Southern South America: Southeastern Argentina» *World Wildlife Fund (WWF)*.

Kanpo estekak
-------------

* *Argentinako Eskualde Geografikoak*, ONI Ikastetxeak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7449280
* **Lekuak**
* WWF: NT0806

 |

* Wd Datuak: Q7449280
Alemaniar soldaduak.

*Artikulu hau armada erregular bateko kideari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Soldadu (argipena)».*
**Soldadua**, bere zentzurik orokorrenean, bere borondatez edo soldadutza betez, herrialde burujabe bateko indar armatuetan izena eman duen gizabanako bat da, herrialde hori eta bere interesak defendatzeko entrenamendua eta taldea jasoz. Indar armatu horietako kide den heinean, armadan antolatutako militar bihurtzen da. Armadaren barnean, soldadu taldeak, orokorrean, izen ezberdineko gorputz edo armetan banatzen dira, hala nola, infanteria, itsas infanteria, artilleria, zalditeria, etab.

Soldadu hitza, gradu militar bati ere erreferentzia egiten dio, orokorrean, maila baxuena eskalafoian ("soldadu soil" bezala ere ezagutzen dena).

Soldadu, berez, armada erregulatu baten kidea da. Bere bizimodua gerra egitea duen gizabanakoari gerrari edo gerlari diogu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Soldadu.*  in: *Euskaltzaindiaren Hiztegia*..

Ikus, gainera
-------------

* Militar
* Gudari

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4991371
* Commonscat Multimedia: Soldiers

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11933200r (data)
* GND: 4055409-0
* LCCN: sh85124554
* NDL: 00562631
* NKC: ph127219
* NARA: 10642821
* AAT: 300185678

 |

* Wd Datuak: Q4991371
* Commonscat Multimedia: Soldiers
**Balthazar Johannnes "B. J." Vorster** edo **John Vorster** (Uitenhage, 1915eko abenduaren 13a - Lurmutur Hiria, 1983ko irailaren 10a) hegoafrikar politikaria izan zen. Hegoafrikako lehen ministroa 1966tik 1978ra izan zen eta herrialdeko 4. presidentea 1978tik 1979ra. Apartheidaren defendatzaile sutsua izan zen eta Nelson Mandelaren aurkako epaiketan, Terrorismoaren Legean, Sowetoko altxaldian eta Steve Biko krisialdian esku hartu zuen.

Zuzenbidea ikasi zuen Stellenboscheko Unibertsitatean, afrikaner nazionalismoaren sehaska bezala ezagutzen dena. Bigarren Mundu Gerran hegoafrikarrek aliatuei laguntzearen aurka agertu zen. Ossewabrandwag-eko (Idi gurdiaren zaindaria) kidea izan zen. Gerra garaian Hegoafrikaren aurkako sabotaje ekitaldiak antolatu zituen erakunde bat zen. Britainiarren aurkakoa zela esan zuen, baina ez nazien aldekoa, baina 1942 eta 1944 bitartean barneratu zuten. Askatu zutenean Alderdi Nazionalean sartu zen, 1948an apartheid-a ezarri zuen alderdian. Justizia ministroa izan zen 1961ean eta Polizia eta Espetxe ministroa 1966an. Hendrik Verwoerd lehen ministroaren hilketaren ondoren aukeratu zuten hura ordezkatzeko. Politika pragmatikoagoa ezarri zuen, bereziki kanpo harremanetan. Informazio Sailaren ezkutuko jarduerak bultzatu zituen, bere gobernuari jakinarazi gabe eta finantzazio sekretuarekin. Eskandalua jakin zenean, dimisioa ematera behartu zuten, eta presidente izendatu zuten, funtzio zeremonialak bakarrik dituen kargua. Beste eskandalu batek (Muldergate eskandalua) dimisioa batera behartu zuen 1979an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q313903
* Commonscat Multimedia: John Vorster

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 91782286
* ISNI: 0000 0000 7869 5894
* GND: 125000065
* LCCN: n50013130
* SNAC: w6kh40b8
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q313903
* Commonscat Multimedia: John Vorster



| * i
* e
* a
Hegoafrikako agintariak |
| --- |
| Monarka (1910–1961) | 
* Jurgi V.a
* Eduardo VIII.a
* Jurgi VI.a
* Elizabeth II.a

 |  |
| Estatu-presidentea (1961–1994)(apartheid garaian) | 
* Charles Robberts Swart
* Eben Dönges†
* Tom Naudé\*
* Jim Fouché
* Jan de Klerk\*
* Nico Diederichs†
* Marais Viljoen\*
* John Vorster
* Marais Viljoen
* P. W. Botha
* F. W. de Klerk

 |
| Presidentea (1994-)(apartheid ostean) | 
* Nelson Mandela
* Thabo Mbeki
* Ivy Matsepe-Casaburri\*
* Kgalema Motlanthe
* Jacob Zuma
* Cyril Ramaphosa

 |
| †Karguan hila \*Bitartekaria |
**Frederiksberg** Kopenhageko metropoliaren barnean dagoen udalerria da. 100.814 biztanleko (2012) populazioarekin Danimarkako bosgarren hiria da eta Danimarkako Hiriburu Eskualdeko bigarrena.

 Frederiksberg (K letra) Kopenhage hiriak inguratua

Historia
--------

Bere hasierako izena *Tulehøj* izan zen (danieraz muinoa esan nahi du) eta Brontze Arotik populatua izan da.

1651. urtean Frederik III.a erregeak *Ny Amager* izenarekin herri izaera eman zion, baina 1703. urtean Frederik IV.ak bere gaztelua bertan eraiki zuen, gaur egungo izena emanez. Herria sortuz joan zen jauregiaren inguruan eta hasieran nekazal eremua bazen ere poliki artisau eta merkatal herri bihurtu zen. Ostatu eta jatetxeak zabaldu ziren, Kopenhagetar aberatsek udan hiria utzi ingurune lasaia bilatzen baitzuten. Gainera erregeen ondoan egoteko aukera ere ematen zien.

1852an Kopenhageko udalak harresiak bota eta hiriaren mugetatik kanpora etxeak eraikitzeko baimena eman zuen. Orduan populazioak azkar egin zuen gora, 1850ean 3.000 biztanle inguru izatetik 1900an 80.000 izatera pasa zen. Biztanleriarik handiena 1920an izan zuen 120.000-ko muga gainditzean.

Garai hartan Kopenhageren mendebaldean kokatzen bazen ere, gaur egun hiriburuak erabat inguratu du eta Danimarkako udalerri dentsoena bihurtu da.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Frederiksberg jauregia
* Frederiksberg parkea
* Kopenhageko zoologikoa

Hiri senidetuak
---------------

* Tartu (Estonia)
* Uppsala (Suedia)
* Bærum (Norvegia)
* Hämeenlinna (Finlandia)
* Hafnarfjörður (Islandia)

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30096
* Commonscat Multimedia: Frederiksberg

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ge1014135
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q30096
* Commonscat Multimedia: Frederiksberg
**Diana Deutsch** (Londres, Ingalaterra, 1938ko otsailaren 15a - ) britainiar-estatubatuar psikologo bat da. Pertzepzioan eta kognizioan egin du bere ikerketarik handiena. Gaur egun San Diegoko (Kalifornia) unibertsitatean Psikologia irakaslea da, eta musikaren psikologian puntako ikerlaria. Ilusio auditibo ugari aurkitzeagatik da famatua, euren artean oktabaren ilusioa, eskalaren ilusioa, glissando ilusioa, tritonoaren paradoxa, hitz mauaren ilusioa, hitzetik-abestira ilusioa eta cambiata ilusioa. Musikaren gramatikaren fundazio kognitiboa ere ikertzen du, hau da, jendeak musikaren doinuak memorizatzeko duen gaitasuna, eta batak bestearekin hitz egiterakoan soinuak eta musikak egiten duen bidea. Gainera, belarri absolutoaren ikerketagatik laudorioak jaso ditu, demostratuz hizkuntza tonalak hitz egiten dituztenen artean ohikoagoa dela.

Deutsch psikologia, filosofia eta fisiologian lizentziatu zen Oxfordeko Unibertsitatean, 1959an, eta Kaliforniako Unibertsitatean psikologia doktoretza egin zuen 1970an. *The Psychology of Music* liburuaren editorea da eta *Musical Illusion and Paradoxes* eta *Phantom Words and Other Curiosities* disken egilea da.

Deutsch obtained a First Class Honors B.A. in Psychology, Philosophy and Physiology from the University of Oxford in 1959, and a Ph. D. in Psychology from the University of California, San Diego in 1970. She is Editor of the book The Psychology of Music, Academic Press, 1982, 2nd Edition 1999, 3rd Edition 2013, and author of the compact discs Musical Illusions and Paradoxes (1995) and Phantom Words and Other Curiosities (2003).

Bere lana eta ikerketak direla eta, hainbat erakundeetako kide da.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q220234
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 29692460
* ISNI: 0000 0001 1614 0962
* BNF: 135300769 (data)
* GND: 140501665
* LCCN: n82006541
* NDL: 00465555
* NKC: xx0302426
* SUDOC: 050442538
* BIBSYS: 90110775

 |

* Wd Datuak: Q220234
**Ezkerretik Bilduz** ezker abertzalearen inguruko hainbat talde eta lagunen korronte politikoa da. Bere burua Amaiur eta Bildu hauteskunde koalizioen barnean kokatzen du eta bere asmoa bertan eragin eta ezkerreko politika independentistak bultzatzea da.
Taldearen aurkezpena 2012ko martxoaren 10ean izan zen Altsasun.
Aurkezpenean zera adierazi zuten: "*Ezker Abertzalean nahiz ezker soberanista eta independentistaren eremuetan sendo erroturiko lagun eta talde multzo anitza gara*".

Ezkerretik Bilduzen jaiotzeko helburua ezker abertzale eta soberanistaren barnean eztabaida bultzatzea izan zen. Aldi berean "Herritar Batasuna" dute ezker abertzalea antolatzeko modurik egokiena bezala, "*indar ezkertiar soberanisten metaketa antolatzeko eta egituratzeko ezinbestekoak eta agerikoak diren etorkizuneko erronkei behar bezala erantzun eta aurre egin ahal izateko. Martxan jarri nahi dugu ezker soberanista, abertzale nahiz independentistaren oinarri sozial osoari zabaldutako eztabaida horizontala eta demokratikoa, oinarri sozial horri sendotasun eta ahalmen estrategikorik handiena emango dizkioten edukiak, antolatzeko erak eta jarduera-irizpideak erabaki ahal izateko*"."

Eztabaida abiatzeko, Zutik Euskal Herria eta Euskal Herria Ezkerretik agirietan azaltzen diren hainbat gogoeta proposatzen zuten.

Ezkerretik Bilduz taldearen aurkezpenean talde politikoen artean ilegalizatutako EAE-ANV alderdi historikoaren kideak, Euskal Herriko Komunistak taldeko kideak, Eusko Alkartasunaren Batzorde Eragilearen kideak, Lizargorri-Ezker Soberanista Eraikitzen taldearen kideak, Aralarko Batzorde Eragilearen kide ohiak egon ziren. Beste aldetik hainbat mugimendu soziopolitikoen eta sindikatuen kideak egon ziren: Anarkerria, Bilgune Feminista, Herria 2000 Eliza, Euskaria , Etxerat, Lau Haizetara Gogoan, Xare Antifaxista, Martxoak 3, LAB zein HIRU sindikatuen kideak...

2012ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Euskal Herria Bildu koaliziorako eskatu zuen bozka kritiko eta aktiboa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Ezkerretik Bilduzen Bloga
* Elkarrizketa "Borroka garaia da" Blogean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257719

 |

* Wd Datuak: Q12257719

Bideoak
-------

* Ekimenaren aurkezpen bideoa
**Llavero** Karrikiri ganadutegi nafarreko zezen suhar bat izan zen, 1860ko zezenketa batean ospetsu bihurtu zena. 

1860ko urriaren 14an, Isabel II.a Espainiako erreginaren omenezko zezenketa batean irten zen, Nazario Karrikiriren ganadutegiak Zaragozan hornitu zuen zezenketa batean. Juan Manzano *El Nili* toreatzaileak toreatu behar zuen, baina zaldien akuiluen txandan sekulako triskantza eragin zuen Llaverok: 53 akuilu-sastakada jaso eta 14 zaldi hil zituen. Publikoaren eskariz zezena indultatu egin zuten; hau da, toreatzaileak ezpataz hiltzetik libratu zuten, baina zauriengandik egunean bertan hil zen zezen plazako ukuiluetan. 

Llaveroren burua, disekatuta, Iruñeko Zezenzaleen Klubean dago ikusgai.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Juanpasmo.  (2010-03-27). «EL TORO LLAVERO» *EL Rincón de Ordóñez* (Noiz kontsultatua: 2023-08-30).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Carriquiri, Nazario - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-08-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q122065435

 |

* Wd Datuak: Q122065435