recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Itaundieta** Aralarko mendilerroan dagoen mendi bat da. Artzate Haitzak izeneko haitzen zati da. Artzate Haitzek, Arratetako pasabidearen hegoaldean, zerra moztaile baten itxura hartzen dute. Itaundieta, Aralar mendilerroko mendirik txikiena da garaieraz, 627 metroko garaierarekin.

Irispideak
----------

Ataungo San Martin auzotik, Arratetako pasabidea igarotzen duen bidexka hartu behar da, Aralar eta Azpildeki erreken arteko banalerrora heltzeko. Azken hau, Bedamako Zelaian dago. Hemen, basabide bat abiatzen da, bere bidegurutzeekin, haitzen ekialdeko aurpegia zeharkatzen duena tontorreraino iritsi gabe. Hortaz, bide hau utzi egin behar da, pinuditik igotzeko, malda handia igaroz. Nahiko galdua dagoen bidezidor batek, lepora iristea ahalbidetzen du, Artzate Haitza eta Itaundieta mendien artean dagoen lepora. Hona, igoera errez bat eginez heltzen da. Gailurra hurrengo tontorrera jarrai daiteke, hau, zailagoa. Beldurrik gabe, hurrengo ebakira jeisten da. Behin ez ohiko toki honetan, hoberena, tontorrera gailur harritsutik heltzea da, helduleku bikainak dituena.

Elezaharra
----------

Itaundieta Mendian kokatzen da Agerre baserria, eta bertan Jentilbaratzeko jentilei buruzko kondaira bat dago.

Sakontzeko, irakurri: «Agerre( mitologia)»

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259861

 |

* Wd Datuak: Q12259861
**Itasca konderria** (ingelesez: *Itasca County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Grand Rapids da. 2010eko zentsuaren arabera 45.058 biztanle zituen, Itasca kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Itasca konderriak 7.583,39 kilometro koadro ditu. Horietatik 674,02 ura dira. Beste 6.909,37 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,94 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 45.058 pertsonetatik 42.368 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 417 dira. 136 beltzak edo afroamerikarrak. 1.541 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 142 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 848 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486238
* Commonscat Multimedia: Itasca County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146592036
* GND: 4307972-6
* LCCN: n81093320
* NARA: 10039652
* SUDOC: 200787438
* **Lekuak**
* OSM: 1796049
* TGN: 2001029

 |

* Wd Datuak: Q486238
* Commonscat Multimedia: Itasca County, Minnesota
***Hortus Cliffortianus*** 1738an argitaratutako botanika liburua da, Lineoren maisulan gisa hartua.

Lana Carl Linnaeus-en eta Georg Dionysius Ehret-en arteko lankidetza da, George Clifford-ek finantzatua 1735-1736 urteetan. Clifford, Amsterdameko okin aberatsa zen, botanika zalea. Clifford Hartecamp-eko udako egoitzan Linnaeus-ek eta Ehret-ek ingeles estiloko lorategi baten lehen sailkapen akademikoa egin zuten, Hartekamp-ena. Lorategi horrek mundu osoko landare tropikalentzako lau berotegi zituen. Clifford Herman Boerhaave botanikariaren laguna zen, Leidsevaart izenarekin ezagutzen den Haarlem-Leiden ubidearen ertzetik oso gertu etxea eta lorategia zituen.

1736an George Clifford ospetsua zen negutegi bateko lehen platano zuhaitza hazteagatik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q551911
* Commonscat Multimedia: Hortus Cliffortianus

---

 |

* Wd Datuak: Q551911
* Commonscat Multimedia: Hortus Cliffortianus
**Hortensia von Moos** (Maienfeld, Suitza, 1659 - *ib.*, 1715eko uztailaren 2a) **Hortensia von Salis** bezala ezaguna eta oso jakintsua zen suitzar emakume bat izan zen. Hortensia jakinduria handiko emakumea zela esan dugu, izan ere, hainbat arloetako, adibidez, teknologiako eta medikuntzako eduki asko barneratu eta garatu zituen, baina ospe handiena eman ziona, emakumearen egoerari buruz egin zituen idatziak izan ziren.

Bizitza
-------

Hortensia, Gubert von Salisen eta bere emazte, Ursula von Salisen alaba nagusia izan zen. Maienfelden igaro zuen bere gaztaroa, bertan, tutore batek hezi zuen bitartean. Hala ere, Hortensia ez zen asetu tutore horrengandik jaso zituen jakintzekin eta beraz, bere kontura ikasten jarraitu zuen. 1682an Rudolf Gugelberg von Moosekin ezkondu zen. Gizon horrekin izan zituen seme-alabak gazte hil ziren eta senarrak ere bide berdina jarraitu zuen, izan ere, 1692an hil zan Frantziako armadaren alde borrokatu zuen gudu batean.

Maienfeld hegoaldetik ikusita (2009).
Hortensiak egin zituen ikasketa gehienak historia naturalarekin loturik egon ziren, aipatzekoa da, Johann Heinrich Heidegger eta Johann Jakob Scheuchzerrekin batera ikasi zuela. Bestalde, natura-medikuntzan jardun zuen eta urrutiko jende asko etorri zitzaion tratamendu edo sendagai eske. Askotan aipatzen da, Hortensia izan zela lehena post-mortem azterketa bat egiten, kasu horretan, hilberria zen zerbitzari bati. Maienfeldgo bere etxea ere, unibertsitate ezberdinetako zientzialarien topagune bihurtu zen.

Garrantzitsua da jakitea, bere liburuak "Aristokrazia-dama" ezizenarekin argitaratu zituela. Izan ere, liburu hauetan erlijioaren inguruko hausnarketa zein azterketa ugari egin zituen eta gainera, emakumeek, gizonek jakintzen munduan zituzten askatasun berdinak eduki behar zituztela babestu zuen.

Hortensia 56 urterekin hil zen jaio zen herri berdinean. Gaur egun, Suitzako emakumeen mugimenduaren eredu gisa hartzen da.

Lanak
-----

* Mr. Widmer, eds. Glaubens-Rechenschafft, ConversationsGespräche, Gebät, 2003 Archive - AFAM, Maienfeld Printed sources.
* Mr. Anosi, Leichenpredigt für Hortensia von Salis, 1715.
* L. von Planta, Bündner Porträts, 1979.
* C.Nöthiger-Strahm "Hortensia von Gugelberg" in Schritte Offene ins, 2l, 1991, No. 4, 9-13.

Ikus, gainera
-------------

* Medikuntza, teknologia
* Emakumea
* Feminismoa
* Suitza eta haren historia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q121697
* Commonscat Multimedia: Hortensia Gugelberg von Moos

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 29790193
* ISNI: 0000 0001 0962 4723
* BNF: 146429414 (data)
* GND: 121811123
* LCCN: no2006034293
* SUDOC: 074123602
* Open Library: OL5905808A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 010649
* LIR: 1212

 |

* Wd Datuak: Q121697
* Commonscat Multimedia: Hortensia Gugelberg von Moos
**Aitor Ortiz de Pinedo** (Bilbo, Bizkaia, 1961eko apirilaren 6a) bizkaitar literatura-kritikaria eta IRALEko irakaslea, irakaskuntza ez unibertsitarioko irakasle-trebatzailea literaturan eta mintzamen formalean zein librean. Euskaltzaindiako Literatur Batzordean ari da, Euskal Literaturaren Antologia prestatzen.

Ibilbidea
---------

Euskal Filologia ikasi zuen EHUn, eta doktorego ikasketak egin ditu kotutelan. Bordele-Montaigne Unibertsitateko doktorea da (*Études Basques* alorrean), eta EHUko doktorea (Ikerketa literarioak eta Literatura konparatuaren alorrean).

Honako egunkari, aldizkari eta irratietako kolaboratzaile izan da, batik bat euskal literatura garaikidearen inguruko iruzkinak eginez: *Fontes Linguae Vasconum*, *EGAN*, *Euskera*, *Elinberri, Uztaro*... *Gernika* aldizkaria (1945-53) ikertu du, hala idearioaren aldetik nola literaturaren aldetik; tesia Jean Etxepareren inguruan egin du, hain zuzen *Beribilez* bidaia-liburua aztertuta.

Bidaia-literaturaren alorrean euskaraz sortzen dena du orain jorratzen, UEUko Literatura Saileko kide gisa.
Hizkuntzaren didaktika-lanak prestatu ditu, irakurmenaren eta mintzamenaren alorretan. (*Literatura ikasgelan*, "Mintzamen ariketak" *Hizpide* aldizkarian...)

Lanak
-----

### Liburuak

* *Euskal literatura Gernika aldizkari liberalean (1945-1953)*. Amorebieta: Erroteta argitaletxea, 2011.
* *Humanism after the Spanish Civil War*. Leioa: ADDI/EHU, 2016.
* *Jean Etxepareren Beribilez (1931): bidaia eta ideologia*. 2018ko tesi argitaragabea.
* *Humanismoaren ideia gerraostean: Gernika aldizkariaren inguruan (1945-53)*. HAL, 2011.

### Artikuluak

* "Jean Etxepare eta Pío Baroja". *Fontes Linguae Vasconum* (125), 85-112. Eskuratze-eguna: 2018.eko Irailak 6. Iturria:

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Argitaratutakoen zerrenda bat Artxiker datu-basean:
* *Literatura ikasgelan*:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q70696540
* **Identifikadoreak**
* ORCID: 0000-0003-2811-1450
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 3024657

 |

* Wd Datuak: Q70696540
**Abu Jafar Ahmad *al-Muqtadir bi-Llah* ibn Sulayman ibn Hud al-Judhami** (arabieraz: أبو جعفر أحمد "المقتدر بالله" بن سليمان‎ ; 1082 hila) Zaragozako taifako seigarren errege independentea (1046-1081) izan zen, Banu Hud leinuko bigarrena. *Al-Muqtadir bi-llah* (Allahren laguntzari esker boteretsua) titulua bereganatu zuen.

1038an Al-Mustain I.ak agintea lortu zuenean, semeen artean zatitu zuen taifa: Lleidan Yusuf al-Mudhaffar, Huescan Lubb, Tuteran Mundhir, Calatayuden Muhammad eta Zaragozan, erregeorde moduan, Ahmad al-Muqtadir. 1047an hil zenean, semeak haien artean borrokatu zuten boterea lortzeko. Al-Muqtadir hiriburua izanik, 1051rako hegemonia lortu zuen. Hala ere, Yusufek 1078ra arte iraun zuen Lleidan.

Al-Muqtadirren agintaldian, taifak bere urrezko aroa bizi zuen eta Aljaferia jauregia orduko andalustar intelektualen egoitza bihurtu zen. Politikoki Mediterraneoraino hedatu zituen bere mugak, 1076an Tortosa eta Deniako taifak barneratzeaz gain, Valentziako erregea bere basailu ere bihurtu baitzuen.

Errege kristauekin harreman zailak izan zituen: Tutera, Soria eta Guadalajara aldean Ramiro I.a Aragoikoa, Antso V.a Ramirez eta Alfontso VI.a Gaztelakoa borrokatu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Viguera Molins, Mª Jesús.  (1988). *Aragón musulmán.*  Zaragoza: Mira editores ISBN 84-86778-06-9..
2. ↑   Cervera Fras, M ª José.  (1999). *El reino de Saraqusta.*  Zaragoza: CAI ISBN 84-88305-93-1..

| * i
* e
* a
Zaragozako taifako erregeak |
| --- |
| Banu Tujibi | 
* Al-Mundhir I.a ibn Yahya al-Tujibi
* Yahya ibn al-Mundhir
* Al-Mundhir II.a ibn Yahya ibn al-Mundhir
* Abd Allah ibn al-Hakam al-Tjibi

 |
| Banu Hud | 
* Al-Mustain I.a Sulayman ibn Hud al-Judhami
* Ahmad ibn Sulayman al-Muqtadir
* Yusuf ibn Ahmad al-Mutamin
* Al-Mustain II.a Ahmad ibn Yusuf
* Abdelmalik ibn Ahmad Imad al-Dawla

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2827454
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 790
* DBE: url
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2827454
**Insurgence Records** Kanadako Toronton sortutako diskoetxe antifaxista eta militantea da. Ideologikoki anarkistak, komunistak eta, orokorrean, antifaxistak diren hardcore, Oi!, ska eta punk taldeak zabaldu nahi dituzte. Zigilua antifaxistak diren skinheads taldeekin lotu izan dute: RASH eta SHARP. Diskoetxearen bildumetan antifaxisten hiru gezien ikurra agertu ohi da.

"Class Pride World Wide"
------------------------

Urtero "Class Pride World Wide" (Mundu Osoko Klase-harrotasuna) bilduma zabaltzen dute. Lan horretan, besteak beste, honako talde hauek hartu dute parte: *Street Troopers* (Kanada), *Brigada Flores Magon* (Frantzia), Opció k-95 (Katalunia), *Fighting Chance* (AEB), *Garotos Podres* (Brasil), *Angelic Upstars* (Ingalaterra), *Curasbun Oi!* (Txile).

Project Boneyard
----------------

Proiektu hau faxisten beste bati erantzuteko moduan sortu zen. 2004an *Panzerfaust Records*, *Project Schoolyard* proposamena sortu zuen; horren arabera Ameriketako Estatu Batuetako eskoletan talde arrazisten eta neonazien diskoak dohainik banatzen ziren. Honen aurrean *Project Boneyard* sortu zen, webgune bat nondik kantak eta karpetak dohainik jaitsi daitezkeen, libre banatzeko.

Kanpo estekak
-------------

Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11683384

 |

* Wd Datuak: Q11683384
Ameriketako Estatu Batuetako militar bat maori batekin hongia egiten.
**Hongi** maorien agur tradizionala da, bi pertsonek sudurra elkarrekin estutuz egiten da. Batzuek, aldi berean, kopetak ere elkarrekin ukitzen dituzte. Agurra, Māorien arteko bilkura tradizionaletan erabiltzen da, baita *pōwhiri* bezalako zeremonia garrantzitsuetan ere. Ondoren, bostekoa eman daiteke.

Hongian, *ha* (bizitzaren arnasa) trukatzen da era sinbolikoan. Agur horren trukearen bidez, *manuhiri*ak, bisitariak, *tangata whenua*, lurreko jendearekin nahasten dira, eta lotura bat ezartzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Hongi, our national greeting» *Stuff* (Noiz kontsultatua: 2020-03-28).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Maori | History, Traditions, Culture, Language, & Facts» *Encyclopedia Britannica* (Noiz kontsultatua: 2020-03-28).
3. ↑   **(Ingelesez)** Ōtākou, Māori ki Te Whare Wānanga o. «Pōwhiri» *www.otago.ac.nz* (Noiz kontsultatua: 2020-03-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q452539
* Commonscat Multimedia: Hongi

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q452539
* Commonscat Multimedia: Hongi
**Uahanj Intef** edo **Intef II.a**, Egiptoko XI. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 2103tik K.a. 2054 arte gobernatu zuena, Egiptoko lehen tarteko garaian, Jürgen von Beckerathen arabera.

Tebaseko gobernaria eta bere anaia Intef I.aren oinordekoa izan zen.

Garai honetan, Egipto, zenbait tokiko dinastiatan zatitua zegoen. Ankhtifi nomo gobernaria hil ondoren, Intef II.a, Egipto hegoaldeko nomo guztiak bere agindupean biltzeko gai izan zen, Tebasetik Niloren lehen urjauziraino.

Hasiera batean, garai horretan Herakleopolis Magnatik gobernatzen zuen Jety III.arekin izan zuen harremana, adeitsua izan zen, baina, Intefek, eraso eta Afroditopoliseko nomoa konkistatu zuen, baina Herakleopolis Magnako errege berria zen Merykarak birkonkistatu zuen. Tiniseko nomoko hiri nagusia zen Abidos ere hartu zuen. Hiriak, jabe ezberdinak izan zituen zenbait alditan, baina, azkenik, Intef izango zen garaile, bere erresuma, XIII. nomorarte hedatuz.

Gerra hauen ondoren, harreman adiskidetsuagoak ezarri ziren, eta bere erregealdiaren gainontzeko zatia baketsua izango zen. Mugako egoera, zehaztezin bihurtuko zen denbora batez, baina Intefek, Mentuhotep II.ak aurrera eramango zuen behin betiko erasoaren oinarriak jarri zituen.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Karnakeko aurrekarien gelan, Intef II.a, Intef I.aren oinordeko eta Intef III.aren aurreko errege bezala aipatzen da. Tod herriko Montu jainkoaren tenpluan, Mentuhotep I.a, Intef II.a eta Intef III.a, jainkoari ofrendak egiten irudikatzen dituen erliebe bat dago. Amon jainkoaren lehen testigutzak Karnaken, bere erregealdian datatuak izan ziren.

Intef II.a, harkaitzean zulatutako hilobi batean lurperatua izan zen, Saff el-Kisasiyan, Tebasen mendebaldeko ertzean, bere anaia eta aurreko erregea izan zen Intef I.arengandik gertu. Hilobiko kaperan, faraoia eta bere zakurren erliebe bat zuen hilarri bat aurkitu zen. Hilarria oso ospetsua da, bere zakurrik gogokoenak eta hauen izen ez egiptoarrak, euren itzulpen egiptoarrekin erakusten baititu. Ziuraski, euren izenak idatzita dituzten zakur batzuen irudikapenik antzinakoena da. Izenak, *Behekay* (gazela), *Abaqer* (erbi txakur) eta *Pehetes* (beltza) dira (Kairoko Egiptoar Museoa).

Elefantinako Satet jainkosaren tenplua berreraiki zuen. Tebasen dagoen hilarri batek, Uahanj Intef aipatzen du.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Intef I.a** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XI. dinastia | Ondorengoa**Intef III.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q313869
* Commonscat Multimedia: Intef II

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q313869
* Commonscat Multimedia: Intef II
**Sehertauy Intef** edo **Intef I.a**, Egiptoko XI. dinastiaren benetako sortzailetzat hartzen da, eta Tebasetik gobernatu zuen, K. a. 2119 eta K. a. 2103 bitartean, beharbada, bere aita Mentuhotep I.arekin elkargobernatuz, tokiko buruzagi bat zena.

Garai honetan, Egipto zatitua zegoen, eta bere kontrolpean biltzen saiatu zen. Bere inguruan bildu ahal izan zituen hegoaldeko nomo gobernari guztiak, diplomazia edo indarraren bidez. Hori egin eta berehala, bere burua faraoi izendatu zuen, eta Goi Egipto guztian gobernatu zuen, bere hiriburua Tebasen ezarriz, are, bere izena kartutxo batean ere idatzi zuen, honela, antzinako faraoiek bezala, Horusen izena izanez.

Herakleopolis Magnako gobernaririk boteretsuenei aurre egin ahal izan zien, hain baitzen sakona etsaitasuna, soilik etsai bezala aldarrikatuz jarraitzaileak lortzen zirela. Baina Herakleopoliseko erregeek, Behe Egipton, Intefen erregealdian boterea mantendu zuten, mende betez gerra zibilak eraginez.

Intef I.ak, Neferkara herakleopolistar erregearen aurka borrokatu zuen, tarte sakon bat sortuz, Egipto, bi erregeek zuzendutako bi bloke handitan banatu izanagatik. Bi lurraldeen arteko harremanak, barealdi batean sartu ziren, Neferkararen aliatu zen Anjtifiren hilobian aurkitutako idazkunen ondorioz ezagutzen den benetako gerra bat eragingo duten uneko mugako gatazkek apurtua. Anjtifik Intefen aurka borrokatu zuen, hasiera batean garaile irtenaz. Dirudienez, Goi Egiptok jasan zuen gosete baten ondorioz eten ziren borrokak. Borroka hauek jarraitu zirenean, Intefek dirudi garailea, handik gutxira hilez.

Intefek, Tebasetik iparraldera aurkitzen ziren hiri batzuk konkistatu zituen, Koptos eta Dendera kasu. Hierakonpolis eta El Kab ere domeinatu zituen.

Intef I.a aipatzen duten bere garaikide gehienek, *Printze* bezala aipatzen dute. XVIII. mendeko Tutmosis III.aren arbasoen gelan aipatua da *Noble eta printze oinordeko* bezala, hilarri batean, *Oinordeko printzea, Noble eta Tebaseko nomoko jaun handia* bezala aipatzen da, eta, Denderako beste batean, *Hegoaldeko printze handia* bezala. Litekeena da Intef, aurreko errege familiaren senidea izatea eta, antzinako ohiturak jarraituz tronua berreskuratzen saiatzea.

Uste denez, Intef I.a gazterik hil zen, ziuraski adin ertainekoa zela, eta harkaitzean zulatutako hilobi estu batean lurperatua izan zen, Tebaseko mendebaldeko ibarrean, El-Tarifen. Diseinua, patio handi batean zetzan, mendiaren magalean moztua, albo batean zenbait hilobi zulatuak zituela. Erregearen beraren hilobia, ez zen alboko besteak baino handiagoa, ziuraski, familiako kideentzat, emazteentzat eta gortetar altuentzako eraikiak.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Mentuhotep I.a** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XI. dinastia | Ondorengoa**Intef II.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q310881
* Commonscat Multimedia: Intef I

---

 |

* Wd Datuak: Q310881
* Commonscat Multimedia: Intef I
Ahuntz dorrea Aveledan, Portugalen.
**Ahuntz dorrea** (ingelesez: *Goat tower*) (portugesez: *Torre das Cabras*) solairu anitzeko apaingarri etxea da, Europako lorategi apaingarri gisa eraikia; horren adibide goiztiar bat Portugalen eraiki zen XIX. Upategien eta ardoaren munduan erabiltzen den umorearekin lotu izan da.

Historia
--------

Lehen ahuntz dorrea Aveledan eraiki zen, Portugalgo Vinho Verde eskualdeko upategi batean. *Torre das Cabras* (Ahuntzen dorrea) izenarekin ezagutzen da eta Fernando Guedes da Silva da Fonseca-k (1871–1946) eraiki zuen. Dorrea harrizko hormekin eta eskuinaldean (erlojuzko noranzkoan) egurrezko arrapala espiral da eta upeltegiko ondasunetako bat da. Upeltegia *Follies* izena du. Francisco Guedes Almeidak, Guedes familiaren hamahirugarren belaunaldiko kidearen arabera "arbasoen amets artistikoa zen"; haien "ustez ahuntzak ez zirela lautadakoak ... beraz, ahuntz dorrea eraiki zuten, mendi bat izan zezaten". Dorrea emankortasuna eta ugaritasuna sinbolizatzen du.

1981etik, beste ahuntz dorre batzuk eraiki dira Hegoafrikan, Norvegian, Estatu Batuetan, Erresuma Batuan eta Argentinan. Hegoafrikako kasuan Almeidaren arabera, Hegoafrikan zihoan eta ahuntz dorre batekin topo egin zuen eta osaba bati deitu zion horri buruz zerbait zekien galdetzeko. Osabak "Fairview-n zaude" esan zion eta Aveledan ahuntz dorrea ikusi zuen Hegoafrikako upeldegile batek 1960ko bisita baten istorioa kontatu zuen; hando dorrean inspiratu egin zen eta Guedes-i familiari idatzi zion galdetzeko eta bere herrian bat eraikitzeko baimena eskatzeko.

Egitura
-------

Dorreak, normalean, kanpoko espiralera igotzen diren arrapalak dira eta askotan turistak erakartzeko erabiltzen dira. Ez dute funtzio praktikorik.

Iruditegia
----------

* Ahuntz dorrea Illinoisen, Estatu Batuetan.Ahuntz dorrea Illinoisen, Estatu Batuetan.
* Dripping Springsen, Texasen.Dripping Springsen, Texasen.
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:The Great Goat Tower of Shelby County.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7736882
* Commonscat Multimedia: Goat tower

---

 |

* Wd Datuak: Q7736882
* Commonscat Multimedia: Goat tower
INTELSAT I Early Bird.
**Intelsat I**, *Early Bird* ezizena zuena, COMSTATek espaziora bidali zuen telekomunikazioetarako lehenengo satelite komertziala da. 1965ean jaurti zen Cape Kennedytik. 38,5 kg-ko pisua du, eta 600 eguzki-zelulaz dago osatuta; 12.500 cm2-ko azalera du. 340 telefono-linea igor ditzake. Amerikaren eta Europaren arteko transmisioak egiteko bidali zuten espaziora; Estatu Batuetako, Kanadako eta Eurovisiongo telebista-kateek erabili zuten lehenengoz. Espaziora bidali eta handik hilabetera, *Early Bird*a erabiltzeagatik orduko 10.000 dolar ordaindu behar zirela erabaki zen, eta erabaki horren aurka boikota egin zuten Europako eta Ameriketako telebista-kateek. Dena dela, satelitea ez erabiltzeko erabakia hartu zutenek ere, *Early Bird*en garrantzia onartu zuten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1250614
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1250614
Musikan, **akordea** aldi berean entzuten diren eta harmonia bat osatzen duten noten multzoa da. Ez da derrigorrezkoa denak batera jotzea: arpegioak, adibidez, akordetzat har daitezke. Akordeak eta akordeen segidak askotan erabiltzen dira Mendebaldeko, Afrikako eta Ozeaniako musikan, baina ez da agertzen munduko beste toki batzuetako musikan.

Akordeak musika tresna beraren notekin edo tresna ezberdinekin (giza ahotsa barne) sor daitezke. Akorde bat oktaba bat osatzen duten hamabi notetatik hiru eta zazpi artean erabiliz eratzen da, notak oktaba berekoak edo ezberdinetakoak izan daitezkeelarik. Bi musika notaren arteko distantziari musika bitarteko deritzo; bitartekoek, konbinatuta, akorde motak zehazten dituzte. Akorde bakoitzak funtsezko tonu bat du, musika notetako edozein izan daitekeena (do, do♯, re, mi♭, mi, fa, fa♯, sol, la♭, la, si♭, si). Funtsezko tonu horrek akordearen tonalitatea zehazten du eta bere bitartekoen erreferentzia da.

Akorderik arruntena hiru notaz osatutako triada deritzona da. Nota gehiago erants daitezke, kuatriadak, etab. sortuz. Triadak maiorrak edo minorrak izan daitezke.

Akordeen segidari progresio harmoniko deritzo. Abesti batean, progresio harmonikoek musika laguntzaileak jarraitu behar duen bide orokorra finkatzen dute, bai eta melodia nagusiak gehienetan jarraitzen duena ere.

Kanpo estekak
-------------

* Graduak eta akordeak *hiru.com* webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170439
* Commonscat Multimedia: Chords

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4141705-7
* LCCN: sh94002527
* NDL: 01175258
* NKC: ph604028
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q170439
* Commonscat Multimedia: Chords


| * i
* e
* a
Musika-notazioa |
| --- |
| Pentagrama | Armadura •  Bekoadro •  Bemol •  Bitarte •  Bostun  •  Bostunen zirkulua  •  Da capo •  Dal segno •  Diese/Sostenitu •  Eskala •  Errepikapen-zeinu •  Fermata/Kalderoi •  Klabe •  Konpas •  Hitzak •  Lerro gehigarriak •  Modu •  Tempo •  Tonu •  Tonuerdi •  Tonalitate •  Transposizio •  Transposizio-instrumentu |  |
| Nota-irudiak | Alterazio •  Beltz •  Biribil •  Fusa  •  Fusaerdi •  Garrapatea •  Garrapateaerdi  •  Isilune •  Karratu •  Kortxea •  Kortxeaerdi •  Ligatura •  Puntu •  Zuri |
| Adierazpen-markak | Akorde •  Apaindura •  Arpegio •  Artikulazio •  Dinamika •  Harmonia •  Tempo •  Zortzidun |
*Huescako kanpaia*, margolaria: José Casado del Alisal.
**Huescako kanpaiaren kondaira** Alfontso I.a Aragoikoaren testamentua (1131)ren inguruko ondorengotza arazoaren inguruan jaio zen, Ramiro II.a Aragoikoak bere asmoei aurka egin zieten 15 nobleei nola burua ebaki zien azaltzen du. Kondaia hau Aragoiko usadio herrikoiaren zati da, bereziki Huesca hirian oso barneratua dagoelarik.

Kondaira
--------

1134. urtean Alfontso I.a Nafarroakoa Fragako guduan hil zenetik, Aragoiko Erresuma bere anaia eta Roda de Isábenako artzapezpikua zen Ramiro II.a Aragoikoa *Fraidea* oinordekoaren eskuetara igaro zen. Garai hartan Aragoik barne eta kanpo arazoak pairatzen zituen.

San Juan de la Peñako Kronikaren arabera (XIV. mendea), Ramiro II.a Aragoikoa jauntxo edo nobleen desobedientziarekin kezkaturik zegoen, horregatik bere maisu izan zenari aholkua eskatu asmoz Saint-Pons-de-Thomières okzitaniar monasteriora mezulari bat bidali zuen. Honek mezularia baratzara ekarri eta aza batzuk ebaki zituen (beste hainbat bertsioetan arrosak izan ohi dira), hain justu ere, lekutik at ateratzen ziren horiek. Ondoren, mezulariari berak egindako keinua erregeari errepikatu ziezaion agindu zion. Erregeak hura jakinik, erresuma osoak entzun ahalko zuen kanpaia bat egiteko aitzakiz nobleak Huesca hirira bertaratzeko deitu zituen. Behin denak bertan zeudela, erru handiena zuten nobleen buruak ebakitzea agindu zuen, honenbestez matxinada amaituz.

Bertsio herrikoiak kontakizuna oraindik gehiago garatu ohi du: erregeak gorteak biltzartu eta noble guztiak erresuma guztian entzungo zen kanpaia entzutera deituarazi zituen. Matxinatutako nobleei areto batean sartuarazi eta sartuz zoazen einean burua ebakiarazi zien. Behin hilda zeudela, biribilean jarri zituen eta denetan matxinatu handiena izan zen Huescako artzapezpikua biribilaren erdian ezarri zuen. Azkenik gainontzeko nobleak euren zigorra jaso zezaten sarrarazi zituen. Eta zinez, "*Huescako kanpaia*" erresuma guztian entzun ahal izan zen.

Zigortutako noble matxinatuen zerrenda honako hau da: Ruy Ximenez de Luna, Pedro I.a Martínez de Luna, Fernando de Luna, Gómez de Luna, Ferriz I.a Liçanakoa, Pero de Vergua, Gil I.a Atrosillokoa, Pedro Cornel I.a, García de Vidaure, García de Penya, Ramón de Foces, Pedro de Luesia, Miguel Açlor eta Antso Fontovakoa.

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)** Zurita, Jerónimo: *Aragoiko Koroaren Urte-Liburuak* *1562-1580*
* **(Gaztelaniaz)** Ubieto Arteta, Antonio: Aragoiko Historia, II. bild. Erdi Aroko Literatura. Huescako Kanpaiaren Kondaira. Zaragoza ISBN 84-7013-186-9. 1981

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** ArteHistoria: Huescako Kanpaiaren Kondaira

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2979493

 |

* Wd Datuak: Q2979493
**Inteligentzia zerbitzua** segurtasun eta defentsa nazionalean oinarrituz informazioa beragantzea helburua duten gobernu agentzia da.

Munduko hainbat inteligentzia zerbitzu legez kanpoko zainketa eta espioitza, hilketak, arma trafikoa, estatu kolpeak, giza eskubideen aurkako bortxaketak eta beren gobernuen interesen onurarako propagandaren hedapenean jardun izan dute.

Inteligentzia zerbitzu pribatuak ere badaude, adibidez, AEBetako Stratfor, inteligentzia zerbitzu pribatu hauek hainbat herrialdeetako inteligentzia zerbitzuentzat nahiz beren zerbitzuak eskatzen dituzten enpresa pribatuentzat lan egiten dute.

Ekintza eremuakn
----------------

* Eremu nazionala.
* Atzerriko eremu batean, eremu horretako ekintzak babesteko.
* Atzerriko eremu batean, hirugarren herrialde batetik eremu horretako ekintzak babesteko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47913
* Commonscat Multimedia: Intelligence agencies

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4019737-2
* LCCN: sh85067175
* NDL: 00575011
* NKC: ph127677

 |

* Wd Datuak: Q47913
* Commonscat Multimedia: Intelligence agencies
**Ikune** herrietako zenbait plataforma independentek sortutako alderdia da. 2014ko apirilaren 23an aurkeztu zuten. Nor bere herrian bakarrik egoteak eragiten dien ahulezia gainditzeko, elkartzea erabaki dute horietako batzuek. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 39 alkatetza dituzte herri plataformek.

Bizkaiko eta Arabako hainbat plataformatako kideek sustatutako egitasmoaren ondorio da Ikune. Ondoren batu zaizkien taldeak ere bi herrialde horietakoak dira. Eta helburua EAEn batzen diren hiru herrialdeetara zabaltzea den arren, noraino iritsiko diren ikusteko dago.

Alderdiaren oinarriak
---------------------

Alderdi politikoaren oinarriak hauexek dira:

* **Glokalizazioa**. Globalizazioa eta lokalizazioa uztartu nahi ditu.
* **Herritarren partaidetza**.
* **Giza eskubideak**.

Historia
--------

2014ko azaroaren 4an jakin zenez, Ikune foru hauteskundeetara aurkeztuko zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Aitziber Laskibar Lizarribar, «Alderdi baten babes bila», *Berria*, 2014-04-23
2. ↑  «Oinarriak», *Berria*, 2014-04-23
3. ↑  «Ikune foru hauteskundeetara aurkeztuko da», *Berria*, 2014-11-04

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492051

 |

* Wd Datuak: Q20492051
Zinematikan **absemendua** edo **absizioa** objektu batek bere hasierako posiziotik izandako desplazamendua, denboran zehar iraunkorra, adierazten duen neurria da; adibidez, zeinen urrun dagoen jatorrizko posiziotik eta zenbat denboran zehar. Absemenduaren balioa behatutako objektua bere jatorrizko posiziotik desplazatua dagoen bitartean aldatuz doa. Hori dela eta, desplazamenduaren lehen integrala bezala adieraz daiteke matematikoki (edota desplazamendu eta denbora grafiko batean beheko azalera); ondorioz, desplazamendua absemenduaren deribatua da. Absemenduaren dimentsioa luzera denboraz biderkatua da. Horrenbestez, bere unitatea Nazioarteko Unitate Sisteman metro segundoa (m·s) da, hau da segundo batean guztira jatorritik metro batez desplazatuta egon den objektuarekin bat datorrena; ez bedi unitate hau nahasi abiaduraren metro segundoko (m/s) unitateekin.

Absemendu hitza *absentzia* eta *desplazamendu* hitzen elkarketa da.

Analogia
--------

Magnitude honen ulergarritasuna errazte aldera, absemenduaren eta herriminaren arteko erkaketa egin daiteke. Bere kokaleku berritik mugitzen ez den pertsona bat sorterritik zenbat eta urrunago eta luzaroagoan egon, orduan eta absemendu/herrimin gehiago.

Naturan
-------

Kantitate baten aldaketa-ratioa objektuaren desplazamenduarekiko proportzionala denean, kantitate hori objektuaren absemenduaren funtzio lineala da.

Funtzionamendua fluxuan oinarri duten musika tresnei, hidraulofonoari esaterako, fenomeno hau datxekie.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25304558
* Commonscat Multimedia: Absement

---

 |

* Wd Datuak: Q25304558
* Commonscat Multimedia: Absement


| * i
* e
* a
Zinematika |
| --- |
| 
* ← Integratuz … Diferentziatuz →

 |
| 
* Absemendua
* Desplazamendua
* Abiadura
* Azelerazioa
* Gainazelerazio
* Jounce
* Crackle
* Pop

 |
Iktiologiak arrainak aztertzen ditu.
**Iktiologia** arrainak aztertzen dituen zoologiaren adarra da. Iktiologiaren eremu nagusiak taxonomia (arrainen sailkapenak), morfologia, anatomia, etologia, ekologia eta fisiologia dira. XIX. mendea arte taxonomiaren alorrean egin ziren lanik handienak, arrain-espezie berriak sailkatzen eta sailkatuak zeudenen arteko erlazioak zehazten, alegia. XX. mendean ozeanografia-azterketen gorakadaren ondorioz eta urpean azterketak egin ahal izateko teknologiaren aurrerapenari esker, arrainen bizitzaz eta jokaeraz azterketak egiteko bide berria ireki zen. Era berean, laborategietan, unibertsitateetan eta abarretan ikerketa ugari egin dira arrainen anatomiaz. 25.000 arrain-espezie inguru deskribatuta daude, eta urtero-urtera dozenaka espezie berri sailkatzen dira.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60242
* Commonscat Multimedia: Ichthyology

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX526187
* BNF: 11932089j (data)
* GND: 4161191-3
* LCCN: sh85064050
* NKC: ph114749
* NARA: 10645863
* AAT: 300251965
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q60242
* Commonscat Multimedia: Ichthyology
**Abu Gurab**, gaur egungo Kairo hiritik hamabost kilometrotara eta Abusirretik kilometro t'erdira, Giza eta Saqqara artean, dagoen Egiptoko toki baten izena da. Nilo ibaiaren mendebaldeko ibarrean dago, eta V. dinastiako faraoiek aukeratu zuten euren hil multzoak eta eguzki tenpluak eraikitzeko.

Eguzki tenplua, V. dinastiaren garaian garrantzi handia hartu zuen Heliopoliseko Ra eguzki jainkoari eskainitako egitura bat zen. *Abusirreko papiroen* arabera, V. dinastia honetako sei erregek eraiki zituzten eguzki tenpluak. Honako hauek izan ziren: Userkaf, Sahura, Neferirkara, Neferefra-Isi, Nyuserra eta Menkauhor. Bi eguzki tenplu baino ez dira aurkitu. Bata, Userkafena, bietatik antzinakoena dena, eta bestea Nyuserrarena. Biak ala biak, hondakinetan daude.

Tenplu ezagunetatik abiatuta, eguzki tenplu baten jatorrizko egitura berregin daiteke. Lehenik, Nilo ibaiaren ondoan, hartze tenplua deritzona zegoen; estalitako bide bat, eguzki tenplurako bertarako sarrera zen, bertan, harresi batek inguraturiko patio batetara zeraman ate batetatik sartzen zen. Patio honetan aldare bat zegoen, bertan animalia sakrifizioak egiten zirelarik. Aldare honen atzean, obelisko handi bat egoten zen.

Nyuserra faraoiaren eguzki tenplua da hoberen kontserbaturik dagoena. Bere hondakinetatik hegoaldera, eguzki txalupa baten arrastoak aurkitu ziren.

Dyedkara-Isesiren erregealdian, Abu Guraben, eraikuntza aktibitatea gelditu egiten da. Ordutik aurrera, Abu Guraben ez da gehiago eraikitzen, errege honek, Saqqaran lurperatua izatea aukeratu baitzuen

Arkeologia lanak
----------------

Nyuserraren eguzki tenplua 1898 eta 1901ean industu zuten Ludwig Borchardt eta Heinrich Schäferrek. Userkafen eguzki tenpluari dagokionez, Herbert Rickek industu zuen 1960ko hamarkadan.

Bibliografia
------------

* Bard, Kathryn Ann A.; Shubert, Steve Blake - *Encyclopedia of the Archaeology of Ancient Egypt*. Routledge, 1999. ISBN 0-415-18589-0

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2038886
* Commonscat Multimedia: Abu Ghurab

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4084661-1

 |

* Wd Datuak: Q2038886
* Commonscat Multimedia: Abu Ghurab
1870, Jules Joseph Lefebvre - *Egia*.
**Ikonografia** arte-irudiak eta batez ere haien literatura-erreferentziak aztertzen eta sailkatzen dituen zientzia da. XIX. mendean sortu zen ikonografia: Frantzian, Didron eta Durand, eta Alemanian, Piper eta Springer izan ziren aitzindari. XX. mendean, Londresko Warburg Institutuan Panofskyk egin zituen ikonografia-ikerketa nagusiak. Mendebaldeko artearen bi ikonografia-sail nagusiak, mitologia klasikoa eta kristaua alegia, hiztegi eta azterketa ugarietako gai izan dira.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208145
* Commonscat Multimedia: Iconography

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4026535-3
* LCCN: sh99001272
* NDL: 00574967
* NKC: ph121030
* AAT: 300055859
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q208145
* Commonscat Multimedia: Iconography
**Abu Dulaf meskita** (arabieraz: جامع أبو دلف‎‎), meskita historikoa da, Samarratik 15 bat kilometrora kokatua, Irakeko Saladin probintzian. 859. urtean Al-Mutawakkil 10. kalifa abbastarrak meskita enkargatu zuen. Meskitak forma angeluzuzena du, eta Qibla korridorearekin korridoreek inguratutako sahn-a izan zen handiena. Meskita munduko meskita handienetako bat da, eremuaren tamainaren arabera neurtuta, 46.800 metro karratuko zabalera du. Samarrako Meskita Handiko Malwiya ospetsuaren antzeko minarete espirala iparraldean dago. Minaretearen diseinua Firuzabadeko antzeko egituran oinarritzen dela esaten da. Minaretea 32 metrora iristen da eta oinarri karratu baten gainean dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Iraq Significant Site 055 - Samarra — Abu Dulaf Mosque and Minaret» *www.cemml.colostate.edu* (Noiz kontsultatua: 2020-04-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22686625
* Commonscat Multimedia: Abu Dulaf Mosque

---

 |

* Wd Datuak: Q22686625
* Commonscat Multimedia: Abu Dulaf Mosque
**Abu Mahdi al-Muhandis**, jaiotzez**Jamal Jafaar Mohammed Ali Ebrahimi** (arabieraz: جمال جعفر محمد علي آل إبراهيم‎) (Basora, 1954ko uztailaren 1a - Bagdad, 2020ko urtarrilaren 3a) Irakeko militarra izan zen. Komandante graduarekin, Herri Mobilizaziorako Indarra aliantza paramilitarraren aintzindaria zen. Tikritko bigarren guduan hartu zuen parte, 2015ean.

Biografia
---------

Abu Mahdi al-Muhandis Qasem Soleimanirekin.
Basoran jaioa, 1977an ingeniaritza ikasketak amaitu zituen. Urte horretan Dawa Alderdi Islamikoan sartu zen. Sadam Huseinek alderdi hori debekatu zuenean, Abu Mahdi al-Muhandisek Irango Ahvaz hirira ihes egin zuen; hiri horretan Irango gobernuak iheslariak jasotzeko kanpamendu bat egokitu zuen.

1980. hamarkadan, Kuwaiten egin zituen aktibitateei esker, terrorismo akusazioa jasan zuen. Ameriketako Estatu Batuek plazaratutako terroristen izenen zerrendean berea agertu zen. Ihes eginda, hala ere, Irango epaitegi batek epaitu zuen eta heriotz-zigorra ezarri zitzaion. Akusazio nagusiak Estatu Batuetako eta Frantziako enbaxaden aurkako bonbez burututako erasoak ziren.

2003an, Sadam Husein hil ondoren, Irakera itzuli zen. Irakeko Gerra bukatu ondoren, Irakeko Ibrahim al-Jaafari Lehen Ministroaren aholkulari gisa lan egin zuen. 2005ean, Babiloniako probintziaren ordezkari gisa, Irakeko Parlamenturako aukeratu zuten. 2007an, behin estatubatuarrek haren ibilbidea ezagutuez gero, Nuri al-Maliki Lehen Ministroari presionatu zioten. Ondorioz, Iranera ihes egin zuen berriro ere, armada estatubatuarrak Irak utzi arte. Berriro Iraken, Mobilizazio Herritarraren Indarrak ondoko komandante gisa, aliantzaren zuzendaritzan lagundu zuen.

Hedabide batzuen ustez, Irango Iraultza Islamikoaren Goardiaren gorputzaren Quds Indarrarekin lotura izan zuen; Quds Indarrak nazioarteko ekitzetaz arduratzen da. Reuters agentziaren arabera Hezbolako Brigaden taldekidea zen.

2020an Estatu Batuarrek Bagdadko Nazioarteko Aireportuaren aurkako erasoa egin zuten eta zazpi pertsona hil zituzten, tartean Qasem Soleimani general iraniarra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Qasem Soleimani

Kanpo estekak
-------------

* Iritziak erasoaren aurrean, Paulo Ostolazaren artikulua *Berria*n.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19609480
* Commonscat Multimedia: Abu Mahdi al-Muhandis

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2013157828009154550005
* GND: 1202392180

 |

* Wd Datuak: Q19609480
* Commonscat Multimedia: Abu Mahdi al-Muhandis
**Aizkoko Estazio Megalitikoa** Karrantza haranean eta Mena Haranaren (Burgos) artean dagoen multzo megalitiko garrantzitsua da, Bizkaiko handienetako bat. Guztira hogeita sei monumentu daude katalogatuta, tartean menhirbat. Izena Aizko menditik datorkio (815 m.) Monumentu batzuk Burgosko probintzian sartzen dira.

Historiaurreko monumentuak
--------------------------

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak. Bertako monumentu batzuetan indusketa arkeologikoak egin dituzte, eta, horiei esker, dagokien aldi
historikoa ezagutzeko balio izan duten datu garrantzitsuenetako batzuk lortu dira.

Kokapen geografikoa
-------------------

Karrantza haranean eta Mena Haranaren (Burgos) artean dago. Abeltzaintza betidanik egin da larre horietan. Inguru honen mendi garaienak Bernia (828 m) eta Aizko (815 m) dira. Dena dela, ez urruti badira beste kota garaiagoak, esaterako Mesada mendilerroan 1.142 metroko gailurra dugu.

Sailkatutako monumentuak
------------------------

### Trikuharriak

Hamasei katalogatu dira:

* Alcuera
* Bernalta I
* Bernia I
* Bernia IV
* Cotobasero I
* Cotobasero II
* El Fuerte
* El Fuerte 2 (El Mazo)
* Fuentellano II
* La Boheriza 2
* La Cabaña I
* La Cabaña II
* La Cabaña III eta
* La Cabaña IV
* La Calera
* Ubal

Tumuluak
--------

Bederatzi dira:

* Bernalta II
* Bernia II
* Bernia III
* La Boheriza 1
* El Muro
* Fuentellano I (Cerroja I.ko lautada)
* Cerroja 2go lautada
* La Cabaña V
* La Cabaña VI

Menhir
------

Bakarra da:

* Cotobasero

Egoera legala
-------------

Estazio megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2009ko martxoaren 6an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2009ko martxoak 6, 46.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216593

 |

* Wd Datuak: Q65216593
**Igokundeko Ama Birjinaren eliza** Arabako Artziniega herriko eliza nagusia da. XVII. mendean eraikia Barroko estiloan eraiki zen. Egun, 1996tik, Artziniegako Hirigune Historikoaren multzoan sartuta, Kultura Ondasunaren izendapena du.

Deskribapena
------------

Eliza herriaren harresiek osatutako barrutian kokatuta dago.

Ataria eta atxikitako bi solairuko eraikin bat ditu. 1887an, gurutzaduraren besoetako kaperak gehituta, oinplanoa aldatu egin zen eta gaur egun gurutze latindarraren eskema eta arku tertzeleteek itxitako burualde zuzena dauka. Eliz portada gustu errenazentistaren arabera dago eraikia, eta halaber dorreko jaunak ziren fundatzaileen armak ageri dira atarian.

Elementurik garrantzitsuenak ataria eta dorrea dira. Atariak hiru tarte eta dekoratu gabeko zutabe gaineko hiru arku ditu. Erdikoak frontoi triangeluarrean horma konkarekin errematatzen du. Erdiko arkuan hiru armarri ikus daitezke: gotzaiari dagokion bat, laurdenetan zatikatutako bat eta herriarena. Elizaren aurrean kanpai horma dago, isurbide poligonalarekin. Harri hormazko almenadun dorrea da, oina harlanduzkoa duena. Erdi puntuko arkua duen sarrera eta ia karratuak diren molduradun leihoak gorde ditu, XVI. mendeko estilokoak. Kanpaialdeak zortzi bao dauzka eta lau isurkirekin errematatzen da. Baorik garrantzitsuena burualdean zabaltzen den hutsunea da, erretaula kokatzean barnealdetik ezkutuan geratu zena.

Eliz atarian ikus daitezkeen margolanak berriak dira, Artziniegako bertako margolariek eginak. Txantxa moduan gaur egungo objektu anakronikoak ikus daitezke.

Iruditegia
----------

* Elizaren dorrea.Elizaren dorrea.
* Arkupetako margolanak.Arkupetako margolanak.
* Sarrera nagusia.Sarrera nagusia.
* Barruko ikuspegia, aldare nagusia.Barruko ikuspegia, aldare nagusia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65934680
* Commonscat Multimedia: Church of Nuestra Señora de la Asunción, Arceniega

---

 |

* Wd Datuak: Q65934680
* Commonscat Multimedia: Church of Nuestra Señora de la Asunción, Arceniega


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Igokundeko Ama Birjinaren eliza (Artziniega)*** |
**Ijebu** (baita **Jebu** edo **Geebu** bezala ezagutua ere), kolonien aurreko Nigeriako erreinu joruba izan zen. Hamabosgarren mendearen inguruan sortu zen, eta kondairak dioenez, bere dinastia Obantak sortu zuen Ile-Ife hirian. Ijebuko artean eta erritualetan Beningo Inperioaren eragina aurkitu da. Erreinua eskualdeko garatuenetakoa izan zen, eta gobernu konplexu eta antolaketa handikoa izan zuen. Hiriburua Ijebu Ode izan zen.

Hemezortzigarren eta hemeretzigarren mendeetan erreinua sendotu egin zen, batez ere Lagos eta Ibadan arteko merkataritza-bideetan kokapen garrantzitsua zuelako. Ijebuk muga zorrotzak jarri zizkion merkataritzari, eskualdeko truke guztiak merkatari ijebuarrek egin behar zituztela ezarriz. Monopolio honek aberastasun handia ekarri zion erreinuari, baina europarrak gogaitu zituen.

Ekonomikoki sendoa izan arren, hemeretzigarren mendearen amaieran erreinuan barne-gatazkak sortu ziren. Ez zuen inoiz indar militar handirik eduki, eta mertzenarioen laguntza behar izan zuen askotan. Atzerritar hauek herrialdea desegonkortu zuten.

1892an britainiarrek Ijebu erasotu zuten, merkataritza-mugak aitzakiatzat hartuz. Hiriburua okupatu zuten hainbat urtez, eta azkenerako erreinua Hego Nigeria deitu zen koloniari batu zitzaion.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1658023
* **Identifikadoreak**
* GND: 4516638-9
* LCCN: sh93004513

 |

* Wd Datuak: Q1658023

1. ↑   Robert Smith.  (1969). *Kingdoms of the Yoruba.*  Methuen & Co, 75 or..