recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Delitu informatikoa** edota **ziberdelitua** informatika eta interneten bidez burutzen den delitu eta legez kanpoko jarduera oro da. Sarea egoera berriei legea bera baina azkarrago eraldatu eta egokitzen denez, maiz oraindik delitutzat jo ezin diren baina etikoki gaitzesgarriak diren jarduerak daude, alegia, gehiegikeri informatikoak, legeak oraindik delitu gisa tipifikatuak ez izan arren, delitu izateko baldintzak betetzen dituzten jarduerak. Bestalde, delitu informatikoak herrialdea bakoitzaren legediaren arabera zigortuak daude, batzuetan ziberdelituak diren einean, besteetan ez dute zigorrik jasotzen.

Orokorrean, delitu informatikoek baldintza hauetakoren bat betetzen dute:

1. Ordenagailu, konputagailu, sistema informatiko edo bestelako gailuen bidez burututako delitua da.
2. Beste ordenagailu, konputagailu, sistema informatiko edo bestelako gailuren baten kaltea, datu galera edota informazio bereganatzea helburu du.

Nazio Batuen Erakundearen arabera, delitu informatikoak honakoak izan daitezke:

1. Konputagailu bidezko manipulazio bitarteaz burututako iruzurrak.
2. Sarrerako datuen manipulazioa.
3. Programa edo datu konputarizatuen kalte edo eraldaketak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29137
* Commonscat Multimedia: Cybercrime

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13735387b (data)
* GND: 4010452-7
* LCCN: sh85029492
* NDL: 00561444
* NKC: ph124505
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q29137
* Commonscat Multimedia: Cybercrime
*Artikulu hau basamortuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Danakil».*
**Danakil basamortua** Afrikako basamortu bat da, bere muturreko berotasun eta gogortasunagatik ezaguna. Afrikako Adarrean dago, Afarreko sakonunean, Itsaso Gorritik oso gertu. Administratiboki, Etiopiako ipar-ekialdeko zati bat, Eritreako hegoaldekoa eta Djibutiko zati handi bat hartzen ditu. Herri afarraren aberria da, bero handia jasateko duten gaitasunagatik ezagunak direnak (batez besteko tenperatura 34 °C-koa da Dallolen), inguruan duela ehunka urtetik bizi izan direla egiaztatu duten bezala.

Danakil basamortuko industria nagusia gatz ustiaketa da, oraindik lauzetan eskuz mozten dena eta gameluetan kargatzen dena garraiatzeko. Oraindik ohikoa da gamelu-karabanak basamortuan zehar bidaia motela egiten ikustea. Flora eta fauna askotarikoa du, desagertzear dauden Somaliako basa astoak barne.

Eskualdean sumendi asko daude, Erta Ale (613 m.) eta Dabbahu (1442 m.) barne. Basamortuko punturik sakonena Danakilgo depresioan dago, itsasoaren mailatik behera 100 metrora iristen baita.

Eritreako hegoaldean, ikertzaile talde batek *Homo erectus* espezieko espezimenekin identifikatu dituzten arrasto batzuk aurkitu ditu, eta 800.000 urte inguru izango lituzkete. Xehetasunez aztertuz gero, gure espeziera iritsi arteko bipedestazioaren bilakaerari buruzko funtsezko informazioa lortzea espero dute.

National Geographicek "lurreko tokirik krudelena" (ingelesez: *cruelest place on Earth*) izendatu zuen. Kate Humblek egindako BBCren dokumental baten argumentua izan zen gunea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Yee, Amy.  (2017-1-30). «Gazing Into Danakil Depression’s Mirror, and Seeing Mars Stare Back» *The New York Times*.
2. ↑   **(Ingelesez)** BBC. *Inside Ethiopia's sizzling cauldron.* .
3. ↑   **(Ingelesez)** Marco Stoppato, Alfredo Bini.  (2003). *Deserts.*  Firefly Books, 160–163 or. ISBN 1552976696..
4. ↑   **(Ingelesez)** Facts On File, Incorporated.  (2009). *Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East.*  Infobase Publishing, 7 or. ISBN 143812676X..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q141513
* Commonscat Multimedia: Danakil Desert

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q141513
* Commonscat Multimedia: Danakil Desert
**Danae** Argosko errege Akrisioren eta Euridizeren alaba da. Aitak dorre batean sartu zuen gatibu, orakulu batek iragarri baitzion Danaeren seme batek hilko zuela. Baina Zeus dorrera sartu zen, urrezko euriaren itxura hartuta, eta harekin batu zen. Halaxe sortu zuen Danaek Pertseo.

Orduan, Akrisiok itsasora bota zituen ama-semeak; olatuek, ordea, Serifos uhartera eraman zituzten biak. Geroago, Argosa bihurtu ziren berriro, eta Pertseok Akrisio hil zuen nahi gabe.

Arterako motibo eta ikuspegi kritikoa
-------------------------------------

Artean motibo honek agerpen ugari eduki ditu. Eta alderdi ikonografikotik irudi erotiko gisa aztertu izan den arren Danaeren motiboa, irakurketa berriak ere badira non emakumeekiko bortizkeriaren naturalizazioa ere agertzen den kasu honetan. Haizea Barcenilla arte-kritikari feministaren iritziz, gainera, Pizkundetik 20. mendera pasibotasuna areagotzen da ikonografian, non eta errenazimenduan ohe gainean gizonari eskainiz agertzen ziren emakumeak bilakatu diren lo antzera dauden emakume pasibo, ahul eta indargeak.

Ikus, konparaziorako Rembrandten Danae (1636) eta Klimt-ena (1907).



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Haizea Barcenilla: "errenazimenduan ohe gainean gizonari eskainiz agertzen ziren emakumeak defentsarik ezarriko ez zuten konorte gabeko panpina gaixoetan bilakatu zitzaizkion hiru mende eskasetan". |  | Haizea Barcenilla: "errenazimenduan ohe gainean gizonari eskainiz agertzen ziren emakumeak defentsarik ezarriko ez zuten konorte gabeko panpina gaixoetan bilakatu zitzaizkion hiru mende eskasetan". |
| Haizea Barcenilla: "errenazimenduan ohe gainean gizonari eskainiz agertzen ziren emakumeak defentsarik ezarriko ez zuten konorte gabeko panpina gaixoetan bilakatu zitzaizkion hiru mende eskasetan". |


Barcenillak uste du, gainera, Klimtena bezalako lan baten aurrean bortizkeria identifikatzeko ahalmen falta beldurtzekoa dela.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  Euskaltzaindiaren 82. araua: Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak
2. 1 2    Barcenilla, Haizea.  (2023-06-05). «Bortxaketa ederra» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-06-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190582
* Commonscat Multimedia: Danae

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 206475582
* BNF: 150828099 (data)
* GND: 11943542X
* NKC: jo2017956185
* SUDOC: 185951139
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q190582
* Commonscat Multimedia: Danae
**Danae Boronat** (Tarragona, Katalunia, 1985eko urriaren 21a) kataluniar kazetaria eta telebista aurkezlea da, kirolean aditua. 2019ko maiatzean lehen mailako futbol-partida bat Espainiako telebistan kontatu zuen lehen emakume kazetaria izan zen.

Bizitza
-------

Tarragonan jaioa, kazetaritza ikasketak Rovira i Virgili Unibertsitatean egin zituen.

Kirol-kazetari lanak egin zituen Radio Nacional de España eta Onda Cero irrati-kateetan. Telebistan, *Deportes Cuatro* kirol-saioan aritu zen bost urtez, Bartzelona Futbol Klubaren inguruko informazioa eskainiz. 13TV telebista katean *La goleada* saioaren aurkezleetako bat izan zen. La Vanguardiako eta Sport egunkarietako zutabegilea ere izan da.

2019an beIN LaLiga kateko *Xtra* saioaren aurkezlea izan zen. Esport3 telebista kateko *Gol a Gol* saioan ere kolaboratzen du, baita RAC1eko *Tu diràs* eta Catalunya Ràdioko *Els matins* irratsaioetan ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Danae Boronat, primera mujer en narrar en TV un partido de Liga» *El Periódico* 2019-05-13 (Noiz kontsultatua: 2021-03-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57895426

 |

* Wd Datuak: Q57895426
**Amir Naderi** (Abadan, 1946) irandar zinemagilea da.

Oso familia pobrean jaio zen, eta, beharrak eraginda, ume-umetan hasi zen lanean. Txirotasuna da bere filmen gai nagusia. Argazkilari-lanak egin zituen zinema-estudio batzuetan modu erabat autodidaktan. Gero, zinema-zuzendaritzara jo zuen. Lehen filma *(Khoda hafez rafiq)* 1972an zuzendu zuen. Nazioartean, Irango iraultzaren ondorengo lehen filmarekin *(Davande)* egin zen ezagun (1985). Hurrengo filma ez zen agintarien gustukoa izan, eta gorderik eduki zuten hainbat urtez. Naderik Estatu Batuetara alde egin zuen; New York hartu zuen bizilekutzat, eta zinemagintzan jarraitu zuen han bere estilo minimalista eta dotorea landuz. Hauek ditu filmik aipagarrienak: *Entezar* (1974), *Sazdahani* (1974), *Marsiye* (1976), *Manhattan by Numbers* (1993), *A, B, C... Manhattan* (1997), *Marathon* (2002), *Sound Barrier* (2005), *Vegas: Based on a True Story* (2008).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Amir Naderi*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2717537
* Commonscat Multimedia: Amir Naderi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 14676372
* ISNI: 0000 0000 5239 1315
* BNF: 146928725 (data)
* SNAC: w67v1qrj
* SUDOC: 138903530
* BIBSYS: 3031556
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04344/eu\_n\_0056/n0056

 |

* Wd Datuak: Q2717537
* Commonscat Multimedia: Amir Naderi
***Amimishock***, 1999an Ezkerraldean sorturiko thrash metal taldea da.

Historia
--------

2001eko ekainean, taldeak XIII. Biblo Hiriko Pop-Rock lehiaketaren metal atala irabazi zuen. Zero Records diskoetxe madrildarrari esker, 2002ko azaroan *Ciclo.h* lehendabiziko diskoa atera zuen. Aurkezpen turrean *Soulfly, Hamlet, Jousilouli, Koma, Kannon, Skunk D.F. Coilbox, Ktulu* edo *Narco* bezalako taldeekin aritu zen.

2003ko maiatzean Festimad aritu ziren zuzenean *Marilyn Manson, Deftones* edo *Audioslave* bezalako taldeekin batera. 2004ko udan Javilo baterian eta Oskar gitarran sartu ondoren *Sistema* izeneko bigarren albuma grabatu zuten.

Jatorrizko taldekideak
----------------------

* Keler Lorente - gitarra eta ahotsa.
* Arnaiz - baxua.
* Bolo - bateria.
* Eder - gitarra.

Diskografia
-----------

* *Ciclo.h* (Zero Records, 2002)
* *Sistema* (Zero Records, 2004)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Yes.fm: *Ciclo.h*[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑  Yes.fm: *Sistema*[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8197406

 |

* Wd Datuak: Q8197406
**André Morellet** (Lyon, 1727ko martxoaren 7a - Paris, 1819ko urtarrilaren 12a) frantziar ekonomialaria, idazlea eta entziklopedista izan zen. Ilustrazioaren *filosofoetako* bat izan zen eta eginkizun horretan oroitzapen askotan agertzen da, hala nola, Madame de Rémusatarenean.

Biografia
---------

Lyonen jaioa eta hasieran hiriko jesuiten unibertsitate batean ikasia, geroago Sorbonan ikasi zuen. Apaiz bihurtu zen baina uste osokoa izan gabe. Voltairek "*L'Abbé Mords-les*" deitu zion, buru-argitasun bizia zuela eta. Bere lanik garrantzitsuenak Charles Palissoten obrari erantzunez egindako panfleto bat, *Les Philosophes* eta Ferdinando Galianiren *Commerce des bledsi* (1770) emandako erantzun bat izan ziren.

Geroago estatu gizon ingelesekin komunikazio ia diplomatikoetan lan egin zuen eta pentsioa lortu zuen, eta 1785ean Frantses Akademiako kide bihurtu zen. Parisen hil baino urtebete lehenago, *Mélanges de littérature et de philosophie du XVIII e siècle* liburuko lau liburuki editatu zituen, batez ere lehenagoko bere argitalpenen aukeraketa batez osatuta. Hil ondoren, bere *Mémoires sur le XVIII e siècle et la Révolution* (2 liburuki, 1821) agertu zen.

Nicolau Aymerich-en *Directorium Inquisitorum-*en itzulpen satirikoak Eliza Katolikoak bere inkisizio praktika batzuk uzteko erabakian eragin zuen.

Denis Diderot-en eta Jean le Rond d'Alembert-en *Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers-en* kolaboratu zuen, eta horretarako literatura kritika, teologia eta filosofiari buruzko sei artikulu idatzi zituen (*Fatalité*, *Injure*, *Fils de Dieu*, *Foi*, *Fondamentaux (artikuluak)*, *Gomaristes*).

Bere lan ugariren bibliografia *La France littéraire* liburuan argitaratu zen, IV. liburukian. Joseph Marie Quérard- ek egina. Ikus Charles Augustin Sainte-Beuve ere, *Causeries du lundi*, I. liburukia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q178653
* Commonscat Multimedia: André Morellet

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 41844302
* ISNI: 0000 0000 8189 3904
* BNF: 119168283 (data)
* GND: 118882317
* LCCN: n87912214
* NDL: 00557809
* NKC: ola2007364883
* CiNii: DA00690088
* SNAC: w6ws97qj
* SUDOC: 02703819X
* ICCU: CFIV110506
* Open Library: OL552357A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q178653
* Commonscat Multimedia: André Morellet
**Aransas konderria** (ingelesez: *Aransas County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Rockport da. 2010eko zentsuaren arabera 23.158 biztanle zituen, Aransas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Aransas konderriak 1.367,49 kilometro koadro ditu. Horietatik 714,62 ura dira. Beste 652,87 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 16,93 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 23.158 pertsonetatik 22.040 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.690 dira. 258 beltzak edo afroamerikarrak. 118 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 443 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 21 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 273 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107982
* Commonscat Multimedia: Aransas County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133681376
* LCCN: n79118145
* **Lekuak**
* OSM: 1828408
* TGN: 7013313

 |

* Wd Datuak: Q107982
* Commonscat Multimedia: Aransas County, Texas
Amstetten-Mauer kapera
**Amstetten**  Austriako hiria, izen bereko barrutiaren hiriburua, Austria Beherean.

Inguruetan Harri Aroko eta Brontze Aroko aztarnak topatu dituzte. Amstettengo lehen aipamen historikoa 1111ekoa da. 1858an hiria Austria-Hungariako Inperioari lotzen zaio trenbideari esker. 1868tik aurrera, tokiko administrazio gune bihurtu zen.

Bigarren Mundu Gerran Amstettenen egon ziren Mauthausen-Gusen kontzentrazio-esparruaren bi kanpamentu.

Banaketa administratiboa
------------------------

Amstetten 9 udaletan banatzen da (*Katastralgemeinden*):

|  |
| --- |
| Edla |
| Greinsfurth |
| Hausmening |
| Mauer bei Amstetten |
| Neufurth |
| Greinsfurth |
| Preinsbach |
| Schönbichl |
| Ulmerfeld |

Nazioarteko harremanak
----------------------

Amstetten senidetuta dago hiri hauekin:

* Ruelle-sur-Touvre, Charente
* Podolsk, Errusia

Kanpo estekak
-------------

* Amstettenen webgunea

Erreferentziak
--------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q251231
* Commonscat Multimedia: Amstetten, Austria

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157109652
* GND: 4001784-9
* LCCN: n80149729
* NKC: ge504747
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 128084
* ÖSTAT-Nummer: 30502

 |

* Wd Datuak: Q251231
* Commonscat Multimedia: Amstetten, Austria
**Aravah** —*Aravah harana* bezala ere ezaguna— (hebreeraz: עֲרָבָה‎, *HaArava*, "*sabana*", "*basamortua*"; arabieraz: العربة‎, *Al 'Araba*) Asiako mendebaldean dagoen haran bat da. 166 kilometroz hedatzen da Itsaso Hilaren hegoaldeko kostaldetik Eilat-Aqabako golkoraino, Itsaso Gorrian. Israelgo Negev basamortuaren eta Jordania hegoaldearen arteko muga egiten du. Biblian, hebrearrek igaro zuten Egiptotik Irteera egin zutenean, eta, "Gatzaren Harana" ere deitzen zaio.

Aravah harana, jatorri tektonikozkoa da, Afrika ekialdeko Rift Haran Handiaren barnean dagoena. Hiru eremutan banatzen da, hegoaldetik iparraldera: lehena, Itsaso Gorriaren kostaldetik abiatuta 77 kilometroz hedatzen dena, 227 metroko altueraraino iristen dena, bigarrena, hurrengo 74 kilometroetan hedatzen dena, bere altuera, pixkanaka, jaisten doana, honela, hirugarren eta azken eremura iritsi arte, 14 kilometroz hedatzen dena, Itsaso Hilaren hegoaldeko kostaldearen lautadari dagokiona, eta, bere altuera, itsasoaren mailaren azpitik 138 metrokoa dena.

Harana, oso lehor eta beroa da, amildegi koloretsuz eta mendi zorrotzez osatutako paisaia ikusgarriekin. Ia ez dago finkapenik mugaren beste aldean, Jordanian, Israelgo zatian, kibbutz gutxi batzuk baino ez dauden bitartean. Bi gobernuak, eskualdea garatzen saiatzen dira, Itsaso Gorritik Aravahraino ura eramango duen lurrazpiko tunel bat eraikitzea pentsatuta dutelarik, harana, neurri handi batean, itsasoaren mailatik egotea probestuz, honela, ura gatzgabetzeko balio dezakeen energia hidroelektrikoa sortuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q626682
* Commonscat Multimedia: Arabah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 246577769
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q626682
* Commonscat Multimedia: Arabah
**Amstrad** aparatu elektronikoak egiten dituen fabrikatzaile bat da, bere oinarri-basea Brentwooden, (Essex, Ingalaterra) duena. Hau 1968. urtean sortu zen Alan Michael Sugar enpresaburu famatuaren eskutik Erresuma Batuan. Ordenagailu fabrikatzaile honen izena **A**lan **M**ichael **S**ugar **Trad**ing-en laburtzapen bat da.Londresko burtsan 1980. urtean sartu zen. Eta 80ko hamarkadaren bukaerarako, Amstradek dagoeneko Europa osoko ordenagailu merkatuaren %25a kontrolatzen zuen. 2006. urtetik aurrera Amstraden ekoizpen nagusia elkarreginezko hartzaileak izan dira.

1980ko hamarkadan Sinclair eta Commodore ordenagailu ekoizleekin lehia bizia izan zuen.

Historia
--------

Amstrad 1968. urtean sortu zen gaur egungo presidentearen eskutik, Alan Sugar hain zuzen ere. Honela, kontsumo-merkatuan sartzea lortu zuen, 70.hamarkadan Hi-Fi eta kasete merkeen segmentuan liderra izanik. Prezio baxu hauek platinazko karkasak plastikoarekin ekoitziz lortzen ziren, eta horrela, konpetentziak baino lan-kostu txikiagoak zituzten (hau hutsa sortzen zuten prozesuak jarraituz lortzen zela esan beharra dago). Bestalde, Amstrad soinuzko anplifikadore eta sintonizatzaileen merkatura hedatu izan da.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q478825
* Commonscat Multimedia: Amstrad

---

 |

* Wd Datuak: Q478825
* Commonscat Multimedia: Amstrad

1. ↑  Amstrad-en Web orri ofiziala
Amsterdam Berria 1664an.

*Artikulu hau Ipar Amerikako herbeheretar gotorlekuari buruzkoa da; Indiako Ozeanoko uhartea gaitzat duena beste hau da: «Amsterdam uhartea»*
**Amsterdam Berria** (nederlanderaz: *Nieuw Amsterdam*; ingelesez: *New Amsterdam*) XVII. mendean Hudson ibaiadarrean kokatutako herbeheretar gotorleku bat izan zen. Ipar Amerikako Herbehere Berriak kolonietako zati zen, eta gerora New York hiriaren sorlekua bilakatuko zen.

1625ean Mendebaldeko Indietako Herbeheretar Konpainiak sortu zuen, Manhattan uhartearen hegoaldeko muturrean, izan ere, hura Hudson haranera joateko ibaiaren kokaleku estrategikoa zen.

Ipar Amerikako herbeheretar kokaleku handiena bilakatu eta 1664. urtera arte Herbehereen esku egon zen, urte hartan Ingalaterrako Erresumaren eskuetara igaroz. 1673an herbeheretarrek denbora laburrez berreskuratu zuten, baina 1674an Westminsterreko Akordioaren ondorioz behin betiko ingeles eskuetan gelditu zen. Hauek kokalekua "New York" izenez berrizendatu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q223308
* Commonscat Multimedia: New Amsterdam

---

 |

* Wd Datuak: Q223308
* Commonscat Multimedia: New Amsterdam
**"Arauco tiene una pena"** (euskaraz "Araucok pena bat du"), baita ere «Levántate, Huenchullán» ("Altxa, Huenchullán"), Violeta Parra abeslari txiletarraren borroka abesti ospetsua da. Abestia *El folklore de Chile según Violeta Parra* (Argentinan, 1962an) eta artista hil ondoren plazaratutako *Canciones reencontradas en París* (1971) albumetan agertu zen. Abeslariaren abesti garrantzitsuenetariko bat da.

Gaia
----

"Arauco tiene una pena" abestiaren hitzek salaketa bat azalerazten dute, maputxe herriak pairatzen duen jazarpenarena, alegia, haien gizartearen egoera mingarria. "Arauco" Maputxe herriak bizi ziren Txileko eskualdeari emandako izen espainiarra zen.

Hitzak
------

Bertsio artean aldaketa txiki batzuk daude. Hau da ezagunena:

Arauco tiene una pena, que no la puedo callar  

Son injusticias de siglos, que todos ven aplicar  

Nadie le pone remedio pudiéndolo remediar  

Levántate, Huenchullán  

Un día llega de lejos Huescufe conquistador  

Buscando montañas de oro que el indio nunca buscó  

Al indio le basta el oro que le relumbra del sol  

Levántate, Curimón   

Entonces corre la sangre, no sabe el indio qué hacer   

Le van a quitar su tierra, la tiene que defender  

Arauco está desolado y el ajuerino de pie  

Levántate, Manquilef  

¿A dónde se fue Lautaro, perdido en el cielo azul?  

Y el alma de Galvarino se la llevó el viento Sur  

Por eso pasan llorando los cueros de su cultrún  

Levántate pues, Calfull   

Del año mil cuatrocientos que el indio afligido está  

A la sombra de su ruca lo pueden ver lloriquear  

Totora de cinco siglos, nunca se habrá de secar  

Levántate, Quilapán  

Ya rugen las elecciones, se escuchan por no dejar  

Pero el quejido del indio, nunca se habrá de escuchar  

Por más que truene en la tumba la voz de Caupolicán  

Levántate, Curiñan   

Desde ese tiempo han pasado las lunas en cantidad  

Ya no son los españoles los que les hacen llorar  

Hoy son los proprios chilenos los que les quitan su pan  

Levántate, Pailahuán   

Ya no florece el mañio, ya no da fruto el piñón  

Se va a secar la araucaria, ya no perfuma el cedrón  

Porque al Mapuche le clavan el centro del corazón  

Levántate, Curimón

Bertsioak
---------

Abesti hau Latinoamerikako ezagunetariko bat da eta, ondorioz, bertsio ugari ezagutu ditu. Hona hemen bertsionatu duten abeslari batzuek: Jorge González, Silvio Rodríguez Inti Illimani taldearekin, eta Los Jaivas. Maputxe herriarentzako benetako borroka ereserkia da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Jatorrizko abestia You Tuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q75960553

 |

* Wd Datuak: Q75960553
Pieter Saenredamek egindako Amsterdamgo udaletxe zaharraren irudia, non bankua sortu baitzen 1609an.
**Amsterdamgo Bankua** (nederlanderaz: *Amsterdamsche Wisselbank*) banku aitzindaria izan zen, 1609an eratu zen Amsterdamgo hirian, lehen banku zentral modernotzat jotzen dena.

Zazpi Herbehere Batuen Errepublikaren azken hamarkadan zehar, 1790ean, Bankuaren dirua desagertu egin zen, eta urtearen amaieran bere burua kaudimengabe deklaratu zuen. Amsterdamgo udalak kontrolpean hartu zuen 1791. urtean. 1815. urtean Herbehereetako Erresuma sortu ondoren, bankua 1819an itxi egin zuten azkenean. 1814an sortutako Nederlandsche Bank-ek bete zuen, nagusiki, haren funtzioa.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Bankuaren seguritatea ez datza hantxe aurkitzen den urrean eta zilarrean soilik, Hiri osoaren eta Amsterdameko Estatu osoaren kreditua ere kontuan izan behar baita, hauen dirutzak eta errentak zenbait Erresumatakoak bezain handiak baitira, eta bankuak bertan utzitako diru guztiaz erantzun behar baitu derrigorrez.

***William Temple***
***1687*** |  » |
| —. Testu osoa irakurtzeko Wikisourcen duzu eskuragarri |

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Kondaira.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q478744
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139830528
* LCCN: no89008442
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q478744
Arrobigaña trikuharria.
**Aratz-Altsasuko Estazio Megalitikoa**. Bi aztarna megalitiko aurkitu dira estazio honetan.

Historiaurreko monumentuak
--------------------------

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

Kokapen geografikoa
-------------------

Geografikoki Gipuzkoako eta Arabako Partzuergoan dago.

Sailkatutako monumentuak
------------------------

Gipuzkoa ekialdeko estazioetan ez bezala, Aratz-Altsasukoan ez da harrespilik aurkitu. Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak

Guztira bi dira:

* Arrobigaña
* Atxuko Aldai

Egoera legala
-------------

Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan bi monumentu aipatzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritzaren Kultura Ondarearen webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070830

 |

* Wd Datuak: Q61070830
**Antoine Sylvain Kina**, (Gent, Belgika, 1996ko otsailaren 13a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari belgikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen belar-hockeyan Belgikako taldearekin, Australiaren eta Indiaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Gauthier Boccard, Tom Boon, Thomas Briels, Cédric Charlier, Félix Denayer, Nicolas De Kerpel, Arthur De Sloover, Sébastien Dockier, John-John Dohmen, Simon Gougnard, Alexander Hendrickx, Antoine Kina, Loïck Luypaert, Augustin Meurmans, Victor Wegnez, Vincent Vanasch, Florent Van Aubel eta Arthur Van Doren-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Antoine Kina» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Antoine Kina» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q64735426

 |

* Wd Datuak: Q64735426
**Crawford konderria** (ingelesez: *Crawford County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bucyrus da. 2010eko zentsuaren arabera 43.784 biztanle zituen, Crawford kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Crawford konderriak 1.042,98 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,36 ura dira. Beste 1.040,62 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 41,98 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 43.784 pertsonetatik 42.760 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 533 dira. 375 beltzak edo afroamerikarrak. 48 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 156 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 28 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 410 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q403777
* Commonscat Multimedia: Crawford County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148915104
* ISNI: 0000 0004 0437 7681
* LCCN: n79131971
* **Lekuak**
* OSM: 911262
* TGN: 1002307

 |

* Wd Datuak: Q403777
* Commonscat Multimedia: Crawford County, Ohio
**Crawford konderria** (ingelesez: *Crawford County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Meadville da. 2010eko zentsuaren arabera 88.765 biztanle zituen, Crawford kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Crawford konderriak 2.687,15 kilometro koadro ditu. Horietatik 65,31 ura dira. Beste 2.621,84 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 33,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 88.765 pertsonetatik 85.753 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 823 dira. 1.503 beltzak edo afroamerikarrak. 150 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 397 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 27 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 922 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494086
* Commonscat Multimedia: Crawford County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152437536
* LCCN: n80014838
* NARA: 10036667
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 416692
* TGN: 1002308

 |

* Wd Datuak: Q494086
* Commonscat Multimedia: Crawford County, Pennsylvania
**Daniel Tamayo Pozueta** (Bilbo, Bizkaia, 1951ko abuztuaren 15a) margolaria da.

Bizitza
-------

Arkitektura Teknikoa eta Marrazki Publizitarioa ikasi zituen Bilbon eta Bartzelonako Massana Eskolan, Bilboko Arte Ederretako Goi Eskolan bere prestakuntza osatu aurretik (1970-1975).

Aurreneko bakarkako erakusketak ikasle zela egin zituen Lizarran eta Eibarren, 1973an eta 1975ean. 1979an, Bizkaiko Aurrezki Kutxaren Ikerketa eta Sorkuntza Artistikorako beka bat zela medio, 1981ean zabaldu zen erakusketa bat egin zuen. 1980an Debako Kultur Elkartean ere egin zuen bakarkako erakusketa. 1981ean Eusko Jaurlaritzak emandako Ikerketa Beka eskuratu zuen, eta hamarkada horretan bakarkako erakusketa ugari egin zituen Euskal Herri osoan. 1984an, berriz, Gure Artea Saria eta Bizkaiko Foru Aldundiaren beka bat lortu zituen. Urte horietan bere doktorego-tesia landu zuen, *Una teoría del proyecto referida al Arte Ambiente. Intervención en el espacio tridimensional desde presupuestos bidimensionales*, eta tesi horren atal grafikoarekin *Proyecto* erakusketa aurkeztu zuen 1990ean Bilbon eta Donostiako San Telmo Museoan. Urte hartakoa da, halaber, Bilboko Windsor Kulturgintza galerian egin zuen *Linboko Fruituak* erakusketa. Besteak beste, akuarelari eskainitako erakusketa aurkeztu zuen 1995ean Bilbon, eta 2000. urtean Bilbon bertan eratu zen azken mendeko espainiar akuarelagile onenen erakusketan ere baziren bere lanak. Kartelismoa eta ilustrazioa ere landu ditu, eta irakasle ere izan da EHUren Arte Ederretako Fakultatean, Bilbon.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256079
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64313604
* ISNI: 0000 0000 5950 5426
* BNE: XX905752
* BNF: 155172365 (data)
* GND: 1014480582
* LCCN: no2012059036
* Tabakalera ID: 63455
* UB: a1258613
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 138557
* Lur: 05547/eu\_t\_0170/t0170

 |

* Wd Datuak: Q12256079
Lerro luzedun urre-tximeletaren androkonioa adierazten du azpiko geziak
**Androkonioa** edo **androkonio ezkatak** hainbat lepidoptero espezietako arrek dituzten ezkata espezializatuak dira, hala tximeletek nola sitsek. Ezkata hauen azpian dauden guruin zelulek feromonak jariatzen dituzte espezie bereko emeak erakartzeko edo gorteatzeko.

Androkonioen kokapena anitza da, hegaletan, gorputzean zehar eta hanketan aurki daitezke. Ohikoa izaten da aurreko hegalen azpialdeko inbaginaziotan agertzea, edo baita hegaletako iletxoen matazetan ere, horrek airean barreia daitezen laguntzen baitu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Definition of ANDROCONIUM» *www.meaning88.com* (Noiz kontsultatua: 2023-05-09).
2. ↑   **(Ingelesez)** «androconial scale» *Oxford Reference* doi:10.1093/oi/authority.20110803095412562;jsessionid=3e53156550af13813376d48d655262ef. (Noiz kontsultatua: 2023-05-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2600100
* Commonscat Multimedia: Androconia
* Wikispecies Espezieak: Androconia

---

 |

* Wd Datuak: Q2600100
* Commonscat Multimedia: Androconia
* Wikispecies Espezieak: Androconia
**Daniel Zariquiegui Izco** (Iruñea, 1924ko urriaren 9a - Iruñea, 1999ko urriaren 18a) nafar futbol arbitroa,, futbolaria eta Osasuna futbol klubaren delegatua izan zen. 248 partida epaitu zituen Lehe mailan eta 39 urtez iraun zuen errekorrak. 2009an Mejuto González asturiarrak gainditu zuen.

Biografia
---------

1939an futbolean jokatzen hasi bazen ere 1941ean dagoeneko futbol arbitroa zen. 1944an Nafarroako arbitroen kolegioan sartu zen eta handik aurrera mailaz maila gora egin zuen, 1948an hirugarren mailan, 1949aan bigarren mailan eta 1950eko irailaren 17an debuta egin zuen Lehen mailan, Málaga eta Lleidaren arteko partida batean. 25 urte zituenez ordura arteko epaile gazteena zen. 20 denboraldi egingo zituen Lehen mailan.

1951ean nazioarteko partida bat epaitu zuen. Sobietar Batasunean izan zen, Espainiar estatuko aurreneko arbritoa herralde hartan epaitu zuena. Europako Kopako partidak eta Munduko Txapelketarako sailkapenekoak ere epaitu zituen.

1970ko maiatzaren 30ean epaitu zuen azken partida, Real Madril eta Bartzelonaren arteko Kopako partida hain zuzen ere. Agur esateko partida bat antolatu zen Nafarroako jokalarien selekzio baten eta Real Madrilen artean.

Hurrengo urtean Osasuna futbol klubaren zelaiko delegatu bihurtu zen eta 1994 artean ibili zen lan horretan. Nafar Gobernuak saritu egin zuen 1995ean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Daniel Zariquiegui Izco | Real Academia de la Historia» *web.archive.org* 2020-03-03 (Noiz kontsultatua: 2023-04-29).
2. 1 2 3 4   **(Gaztelaniaz)** PAMPLONA, SANTIAGO ZUZA.  (2009-10-18). «Zariquiegui, un récord imborrable | Últimas noticias deportivas en Diario de Navarra» *diariodenavarra.es* (Noiz kontsultatua: 2023-04-29).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «ZARIQUIEGUI IZCO, Daniel - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-04-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22696804
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 146438
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q22696804
**Andrew konderria** (ingelesez: *Andrew County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Savannah da. 2010eko zentsuaren arabera 17.291 biztanle zituen, Andrew kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Andrew konderriak 1.130,35 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,65 ura dira. Beste 1.120,69 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,3 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.291 pertsonetatik 16.931 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 290 dira. 70 beltzak edo afroamerikarrak. 46 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 75 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 165 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484748
* Commonscat Multimedia: Andrew County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143080380
* LCCN: n81119869
* **Lekuak**
* OSM: 1180529
* TGN: 2001168

 |

* Wd Datuak: Q484748
* Commonscat Multimedia: Andrew County, Missouri
**Anduitzeko haitzorrotza**, Zabalegi (mendia)n dagoen harrizko monolito natural bat da.

Zabalegiren mendebaldeko aurpegia Arritzagako labarrerantz erortzen da, honela, hasiera emanez. Toki honetan dago Anduitzeko haitzorrotza izeneko monolitoa, Beratzagako zubiaren gainean hain justu ere, nondik, Amezketatik abiatzen den Arritzagako bidea igarotzen den. Badago haitz honi Saltarri deitzen dionik ere, benetan, Anduitzen gainean dagoen monolito harritsua dena. Saltarri izena, amezketarren batek, bertatik jauzi eginez bere buruaz beste egitea nahi izan zuelako datorkio.

Anduitzeko monolitoa, lehen aldiz, 1934ko uztailean eskalatua izan zen. Rafael Carranque eta Lino Argomaniz izan ziren Anduitzen lehen eskalada horren protagonistak. Jaitsierarako rappel bat prestatu zuten, Gipuzkoan, jaitsiera teknika hau erabiltzen zen lehenengo aldia zelarik. Aste bete beranduago, bera bakarrik igoko zen Eusebio San Miguel, eskalatzen 20 minutu emanez. Bitxikeria bezala, igoera hauen aurretik, Altuna izena zuen artzai batek, tontor estu hau igotzea lortu zuenaren "elezaharra" oso zabaldua zegoela aipatu behar da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253531

 |

* Wd Datuak: Q12253531
Andvari erakusten duen U1167 erruna edo Drävle harriaren zatia.
Eskandinaviar mitologian, **Andvari** urjauzi baten azpian bizi zen eta bere gogoz arrain bihurtzeko ahalmena zuen nano bat zen. Andvarinaut izeneko eraztun magiko bat zuen, aberats izaten lagundu ziona. Nibelungoaren eraztunaren Richard Wagnerren bertsioan Alberich bezala da ezaguna.

Lokik harrapatu egin zuen (Ranek eman zion sare batekin) eta bere urrea eta Andvarinaut ematera behartu zuen. Andvarik Andvarinaut madarikatu zuen honek, berau zuena suntsituko zuenaren mehatxuarekin, (ezinbestean) nahigabe ugari sortuz.

Brunilda eta Sigurden heriotzen ondoren, Guntherrek urrea kobazulo batean utzi zuen. Zenbait urte beranduago, Andvarik kobazuloa eta bere urre galdua aurkitu zituen. Alabaina, bere eraztuna betirako galdua dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q525149
* Commonscat Multimedia: Andvari

---

 |

* Wd Datuak: Q525149
* Commonscat Multimedia: Andvari
**Andrés Arturo García Menendéz** (Habana, Kuba, 1956ko apirilaren 12a) kubatar-estatubatuar aktore bat da. Bost urte zituela, Miamira joan zen bizitzera familiarekin, Fidel Castroren iraultzatik ihes. Kameren aurrean egin zuen lehenengo lana *Hill Street Blues* telebista-sailean izan zen. Batez ere, *latino* paperak jokatu ditu: droga-trafikatzaile izan da *8 Million Ways to Die* filmean; polizia zintzoa, *The Mean Season* lanean; italiar harroa, *The Untouchables* filmean; lagun leiala, *Black Rain* filman; eta Avila sarjentu ustelgaitza, *Internal Affairs* filmean. 1990ean, Francis Ford Coppolak *The Godfather, Part III* (*Aitajauna III*) filmeko paper nagusietako bat jokatzeko deitu zuen. Film horretan egindako lanarengatik, Estatu Batuetako Ikuslearen Saria jaso zuen 1991n, eta Oscar sarirako izendatu zuten. Gero, beste bi filmetan parte hartu zuen: *Black Rain*, Ridley Scotten zuzendaritzapean; *Jennifer 8*, Bruce J. Robinsonen zuzendaritzapean, eta *Hero* , Stephen Frearsen zuzendaritzapean.1993ko azaroaren 13an, zuzendari gisa egindako lehen lana aurkeztu zuen: *Cachao ... Como Su Ritmo No Hay Dos*, Israel López Cachao musikari kubatarrari buruzko dokumentala.1994an, *When a Man Loves a Woman* filmean parte hartu zuen Meg Ryanekin batera, alkoholismoak jota dagoen emakume baten senar eramankorraren papera eginez. Beste hainbat filmetan antzeztu du, besteak beste, *Night Falls on Manhattan* (1996), *Ocean's Eleven* (2001), *Ocean's Twelve* (2004), *Ocean's Thirteen* (2007) eta *City Island* (2009) lanetan. 2005ean, gidoi-idazle eta zuzendari-lanei ekin zien, Dustin Hoffman eta Bill Murrayrekin batera, *The Lost City* filmean.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Andy García*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189415
* Commonscat Multimedia: Andy García

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 117662734
* ISNI: 0000 0001 1033 3157
* BNE: XX827979
* BNF: 139543886 (data)
* CANTIC: a11774897
* GND: 122327306
* LCCN: no98086120
* NKC: js20060721011
* CiNii: DA13521323
* SNAC: w698940f
* SUDOC: 059313374
* UB: a1329682
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02341/eu\_g\_0878/g0878

 |

* Wd Datuak: Q189415
* Commonscat Multimedia: Andy García
**Aramendiako Kristo Santuaren Guruztokia** Allingo herri honetan dago guruztoki edo gurutze monumentala da, bere berezko ganga eta guzti. 1559. urtean sortutako multzo plateresko bat da, 2014. urtean eraberritua. Aramendia herriaren behealdean dago, mendebalderantzat Metautenera irteten den bidearen hasieran.

Gurutzea silarrian eraikitako estalpe baten pean dago. Izar-ganga batek estalitako hiruki fornako planta du. Hiru nerbioek hiru horma bularretan hartzen due atseden. Gurutzea bera zilarrezko gurutze erranazentisten harrizko bertsioa. Goi-erliebean dituen irudietan, San Pedro, San Paulo, Kristo gurutziltzatua eta Andre Maria haurrarekin.

Nafarroan diren 73 guruztoki katalogatuen artean, babes bereziko bakarra da hau.



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrea Kristorekin eta gangaren ikusmira; atzealdean, Andre Maria eta beste irudi batzuk gurutzean landuak. |  | Aurrea Kristorekin eta gangaren ikusmira; atzealdean, Andre Maria eta beste irudi batzuk gurutzean landuak. |
| Aurrea Kristorekin eta gangaren ikusmira; atzealdean, Andre Maria eta beste irudi batzuk gurutzean landuak. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Nafarroako Gobernua.  (2014). *Aramendiako gurutzadira zaharberritu da (prentsa oharra).* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43145744
* Commonscat Multimedia: Aramendiako Guruztokia

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0009070

 |

* Wd Datuak: Q43145744
* Commonscat Multimedia: Aramendiako Guruztokia
**Costa Brava** (katalanez ˈkɔstə ˈβɾaβə ahoskatua; «kosta arrokatsua» euskaraz) Kataluniako kostaldearen eremu nagusi eta ezagunenetarikoa da, 214 kilometrotako luzerarekin Gironako probintzian zabaltzen dena Portboutik Blanesera, Alt Empordà, Baix Empordà eta Selva eskualdeak barne hartuz.

Historia
--------

"Costa Brava" izena lehenengo aldiz argitaratu zuen Ferran Agulló poeta eta idazleak "La Veu de Catalunya" egunkarian 1908ko irailaren 12an, kostaldearen zati handi batek eskaintzen duen paisaia harkaiztsu eta malkartsua kontuan hartuta.

1930eko hamarkadan lehenengo bainulariak hasi ziren modu esanguratsu batean hango hondartzak bisitatzen, baina 1950eko eta 1960ko hamarraldietan benetako gorakada gertatu zen, turismo eztanda bihurtuz.

Udalerriak
----------

Iparraldetik hegoaldera hauek dira kostaldeko udalerriak: Portbou, Colera, Llançà, El Port de la Selva, Cadaqués, Roses, Castelló d'Empúries, Sant Pere Pescador, L'Armentera, L'Escala, Torroella de Montgrí, Pals, Begur, Palafrugell, Mont-ras, Palamós, Castell-Platja d'Aro, Sant Feliu de Guíxols, Tossa de Mar, Lloret de Mar eta Blanes.

Gune babestuak
--------------

Ingurune guztiaren %30 inguru babestuta dago, hurrengo toki hauek nabarmentzen direlarik:

* Creuseko lurmuturreko natura parkea.
* Aiguamolls de l'Empordàko natura parkea.
* Medas uharteak
* Ses Negres itsas-babesgunea.
* Lorategi botanikoak.
* Hainbat hondartza.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindiko Exonomastika Batzordea: «Kosten izenak», *Euskera*, LII, 2007, 3.

Kanpo estekak
-------------

* **(Katalanez)****(Gaztelaniaz)****(Frantsesez)****(Ingelesez)****(Alemanez)****(Italieraz)** Costa Bravako turismo webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216884
* Commonscat Multimedia: Costa Brava

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152755632
* BNF: 11988070m (data)
* GND: 4010613-5
* NKC: ge128971
* SUDOC: 02794736X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q216884
* Commonscat Multimedia: Costa Brava
Aralarko Errege Sailak 
**Aralarko Errege Sailak** Aralar mendilerroko lur eremu bat da, Nafarroako Foru Erkidegoan dagoena.

XIV. mendetik, 19 nafar udalerrik osatutako Mankomunitate batek (Arbizu, Arribe, Atallu, Arruazu, Azkarate, Betelu, Errazkin, Etxarri-Aranatz, Gaintza, Ihabar, Intza, Irañeta, Hiriberri, Lakuntza, Lizarraga, Lizarragabengoa, Dorrao, Unanu eta Uztegi) Aralarko Errege Sailetako 2195 hektareako baso, ehiza eta larreen herri baliatzearen onurak jasotzen ditu.

Udalerri horiek Aralarko Elkartean elkartuta daude.

Administrazioa
--------------

Aralarko Elkarteak, hemeretzi udalerrietako ordezkariz osatutakoa, Aralarko Errege Sailaren ustiapena arautzearen ardura du, aurrekontuen onarpena, ordenantzena, eta Errege Sailen barnean egin beharreko obra eta zerbitzuen kontratazioena.

Aralarko Elkarteak ez du egoitza propiorik: urtero lehendakaria eta egoitza aldatuz doa, elkartea bera osatzen duten hemeretzi udalerrien artean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9067134

 |

* Wd Datuak: Q9067134
**Dardano** greziar mitologian, Zeus eta Elektraren semea zen. Elektra hau, Atlasen alaba zen, pleiadeetako bat. Dardano, Arkadiako errege Iasionen anaia zen. Berau hil zuen, baina ezin izan zion tronua kendu, herriak bota egin baitzuen. Samotrazia uhartean egonaldi labur bat egin ondoren, Frigiarantz joan zen, eta han, Teukro erregearen alaba zen Batiarekin ezkondu zen. Tronua heredatu zuen, eta, biztanleei, dardano izena eman zien, bere izenetik eratorriz. Bere semea Eriktonio izan zen.

Dardano, Dardania herriaren sortzailea da, Ida mendiaren oinean, eta, beranduago, Troia izango zena. Diodoro Sikuloren arabera, Asiako herri asko gobernatu zituen, eta kolono gisa bidali zituen Traziatik iparraldera bizi ziren dardanoak. Troiaren sortzaile bezala, bertako erret etxeko arbasoa da eta, "dardaniar" "troiar"ren sinonimoa da (hala erabiltzen du sarri Virgiliok).

Apolodororen arabera, Dardanok Samotrazia utzi zuen, bere sorterria, edo Arkadia, bere anaia Iasionen heriotzagatik atsekabeturik. Iasion, Zeusek botatako tximista batek jota hil zen, Demeter liluratzeagatik, edo, agian, Deukalionen euri jasagatik, eta Troadera iritsi zen.

Gaur egun, Dardanelos itsasarteak, Dardanoren omenez hartzen du bere izena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *82. araua. Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q461212
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 77197249
* GND: 122442636
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q461212