**Jewel Kilcher** (Payson, Utah, 1974ko maiatzaren 23a), **Jewel** ezizenez ezaguna, idazle, aktore, kantautore eta filantropo estatubatuarra da. Q'Orianka Kilcher aktorearen bigarren lehengusina da. Jewel *Pieces of You* deituriko albumarekin estreinatu zen, 1995eko otsailaren 28an, eta hau Best-seller bihurtu zen, hamabi aldiz platinozko diskoa lortu eta Jewel 1990eko hamarkadako artista aipagarrienetako bat bihurtuz. Lehenengo albumetik, hamabi milioi ale baino gehiago saldu ditu Estatu Batuetan bakarrik. Bere arrakastarik handienak, "You Were Meant for Me", "Jocs Foolish" eta "Hands" izan dira eta mundu osoan ezaguna egin dute. Bere karreran zehar estudioko hainbat disko argitaratu ditu, eta hainbat genero musikal konbinatu ditu bere lanetan, hala nola, *Perfectly Clear*. Jewel-ek bere lehen disko independentea argitaratu zuen, *Lullaby* deiturikoa, 2009ko maiatzean Fisher-Pricek kaleratutako haurrentzako musika album bat.

1995ean estreinatu zenetik, Jewelek 30 milioi ale baino gehiago saldu ditu mundu osoan.

Biografia
---------

### Haurtzaroa

Jewel Utah estatuan jaio zen. Bere ama, Lenedra Carroll, artista eta ordezkari pertsonala zen eta bere aita Atz Kilcher, musika eskolako irakaslea, folk abeslaria eta gizarte langilea. Ama irlandar jatorrizkoa du eta aita suitzarra, alemaniar jatorrizkoa. Jewel Homer-en, Alaskan, igaro zuen bizitzako zatirik handiena, bere aitarekin. Zenbait alditan biok batera taberna ezberdinetan kantatzen zuten diru sarrerak handitzeko. Esperientzia hauei esker yodel deituriko teknika ikasi zuen, bere abesti askotan hainbeste erabiltzen duena. Hamazazpi urterekin hasi zen abestiak idazten.

### Helduaroa

Jewelek gitarra jotzen ikasi zuen Michiganko Interlochen Arts of the Academy-n (Michigan State Arts-eko Akademian), eta han bere ahots teknikak hobetu zituen. Denbora asko igaro zuen bakarrik bizitzen, bere furgonetan, herriz-herri bidaiatzen, kalean edo kontzertu txikietan kantatzen. Errekonozimendua lortu zuen Kaliforniako Java Joe Cafe-n kantatzeagatik, San Diegon, Kalifornia. Steve Poltz deituriko laguna Jewel-ekin lankidetzan aritu zen "You Were Meant For Me" bezalako abesti batzuetan, eta abesti horren bigarren bideoklipean ere agertzen da. Jewelek La Rugburns-ekin batera Tiny Lights biran parte hartu zuen, 1997an. Poltz Jewelen taldean ere agertu zen, 1999ko Spirit World Tour-en, gitarra jotzen.

Musika ibilbidea
----------------

### Lehen pausoak

1993an Fleak, Red Hot Chili Peppers taldeko baxu-jotzaileak, Jewel ezagutu zuen bertako kafetegi bateko emanaldietako batean. Emanaldiaren ondoren, Jewel bizi zen furgonetara joan zen eta kanta batzuk eman zizkion. Fleak kantari gaztearen ahotsa "ederra" eta "harrigarria" bezala deskribatu zuen.

1993ko abuztuan, San Diego taldeko musikari batek Jewel deskubritu zuen. Hau bere ordezkariarekin kontaktuan jarri zen, ostegunean kafetegi batean abestu zuen neska surflari bati buruz hitz egiteko. Vainshteinek Atlantic Records-eko ordezkariekin izan zuen hitzordua, eta han kontratu bat sinatu zuen. Jewel Time aldizkariaren azalean agertu zen.

19 urterekin, bere lehen lana argitaratu zuen, *Pieces of You*, 1995ean. Albuma Billboard 200-en egon zen bi urtez eta Estatu Batuetan 12 milioi ale baino gehiago saldu zituen. CD honetako single ezagunenak "You was destin for me" eta "Foolish Games" izan ziren. Izan zuen arrakasta zela eta, AEB-ko himnoa kantatu zuen 1998ko Super Bowl-ean.

1998ko azaroan, Jewelek bere bigarren diskoa argitaratu zuen, Spirit, Estatu Batuetan 4 milioi ale baino gehiago saldu zituena eta arrakasta handia izan zuen "Hands" singlearekin, herrialde askotako zerrendetako gailurrera iritsi zena.

1999ko azaroan Gabonetako diskoa argitaratu zuen: Joy-A Holiday bilduma.

2001eko azaroan, *This Way* diskoa kaleratu zuen eta honek milioi bat ale baino gehiago saldu zituen AEBetan. CD horren eskutik ateratzen da arrakasta handia izan zuen lehen singlea: "Standing Still".

### Azken urteak

2010eko ekainaren 8an, "Sweet and wild" deituriko hamargarren, eta bigarren country diskoa kaleratu zuen. Jewelen zaleek gogo handiarekin jaso zuten disko hau, honetan aurkitzen ziren kanta berri eta zaharren batura zela eta. Disko honetako bandaren singlea "Valentine´s day", arrakasta handia izan zuen "Stay here forever" abestia aurkitu dezakegu. Bigarren singlea "Satiesfied" balada liluragarria izan zen. Diskoak Jewelen alde gozo eta basatia nabarmentzen du, bai bere ahotsean, bai eguneroko bizitzan.

2011n haur musikako bigarren albumarekin itzuli zen, "The merry goes round" izenarekin. Diskoa ez zeukan singlerik, hala ere Jewelek albumaren diseinuan lan egin zuen, eta albumerako bere abestiak idatzi zituen, zaleen gogokoenetako bat "play day" izan zen.

2013an, otsailean, "Greatest hits" kaleratu zuen, 1995ean debutatu zenetik bere karrerako ibilbideko arrakasta handienak jasotzen duena. Albumak "Foolish games", "You was destin for me", "Hands", "Intuition" eta "Satisfied" (2011ko Grammy izendatutako abestia) (Best Woman Country Vocal Performance) bezalako arrakastak biltzen ditu. Album hau berritzailea izan zen single berri bat agertzen zelako "Two hearts breaking". Horrez gain bi bertsio berri ekarri zituen, "Foolish games" Kelly Clarksonekin eta "You were meant for me" Pistol Annies-en hirukotearekin batera. Album hau Billboarden toparen 107. postuan estreinatu zen.

2013ko apirilean, Jewel-ek "The Greatest Hits Remixed" diskoa kaleratu zuen, eta honetan oso kritikatua izan zen "0304" sartu zuen. "0304" kantaz gain "Bi bihotz haustura" eta "Horrela zerbitzatu" (2001) diskoko "Serve the ego" ere sartu zituen.

Urte bereko abenduan, Jewelek bere bigarren diskoa argitaratu zuen "Let it snow: A holliday collection". Honek ez zuen bideoklipik. Hala ere, telebistako saio batzuetan "Let it snow! Let it snow! Let it snow!" abestia sustatu zuen.

2015ean Jewel musikaren agertokira itzuli zen "Picking up the parts" estudioko album berriarekin. Bere lehen abestian "Pieces of you" (1995) inspiratu zen hau sortzeko. Lehenengo singlea "My father's daughter" izan zen  "Dolly parton" countryaren erreginarekin batera. Estudioko diskoa kaleratzeaz gain, Jewelek "Never Broken: abestiak istorioaren erdia baino ez" liburua argitaratu zuen. Autobiografia honetan, bere haurtzaroa eta gaur egungo bizipenak kontatzen ditu.

Filmografia
-----------

Jewel, Ang Lee-ren Ride with the Devil filmean agertzen da, 1999an.

Jewel 2013ko Allison Andersen Ring of Fire filmean agertzen da, John Carteroren emaztea den June Carter-en bizitzari buruzkoa.

Idazlanak
---------

1998an, "A Night Without Armour" poesia liburua argitaratu zuen eta 2000. urtean Chasing Down the Dawn izeneko autobiografia, milioi bat unitate baino gehiago saldu zituena.

Lan filantropikoa
-----------------

Jewel Kilcherrek 1999an Higher Ground For Humanity elkartea sortu zuen Lenedra J. Carroll amarekin eta Shane Kilcher anaia nagusiarekin batera, herrialde azpigaratuetan ura edateko aukera izateko helburuarekin. Diru sarrerekin ekarpen handia egin zuen.

Jewel "ONE Campaign" kanpaina babestu du hirugarren munduko pobreziari aurre egiteko.

Diskografia
-----------

* 1994: *Pieces of You*
* 1998: *Spirit*
* 1999: *Joy: A Holiday Collection*
* 2001: *This Way*
* 2003: *0304*
* 2006: *Goodbye Alice in Wonderland*
* 2008: *Perfectly Clear*
* 2009: *Lullaby*
* 2010: *Sweet and Wild*
* 2011: *The merry goes round*
* 2013: *Greatest hits*
* 2013: *The Greatest hits remixed*
* 2013: Let It Snow.
* 2015: Picking up the pieces

Bira musikalak
--------------

### Birak

* 1999: Spirit World Tour
* 2002: This Way World Tour
* 2003-2004: 0304 Acoustic Tour
* 2006: Goodbye Alice in Wonderland Tour
* 2008-2009: Perfectly Clear Acoustic Tour
* 2010: Star Light Café Tour
* 2013: Greatest Hits Tour
* 2015-2016: Picking Up the Pieces Tour

### Promozioak

* *Save The Linoleum* (Promo) 1994
* *You Were Meant For Me aka Phyllis Barnabee Finally Gets a Bra* (Promo PRCD 6416-2) 1995
* *Shiva Diva Doo-Wop*
* *Bits and Baubles* (Promo) 1999

### Soinu Bandak

* "Under the Water" (*The Craft*) (1996)
* "Sunshine Superman" (*I Shot Andy Warhol*) (1996)
* "Have a Little Faith in Me" (*Phenomenon*) (1996)
* "What's Simple is True" (*Ride With the Devil*) (1999)
* "Sweet Home Alabama" (*Sweet Home Alabama*) (2002)
* "This Way" (*Enough*) (2002)
* "Quest For Love" (*Arthur and the Invisibles*) (2006)
* "Stay Here Forever" (*Valentine's Day*) (2010)

### Argitaratu gabeko abestiak

Ondorengo abestiak CDetan, singleetan, Interneten edo kolaborazioetan aurki daitezkeen abestiak dira, albumenetan agertu ez direnak. Bere jarraitzaileek "Angel Food" deitzen diete.

* All the animals (are agree)
* Boy needs a bike
* Carnivore
* Down
* Emily
* Everything Breaks Sometimes
* Flower
* Im Fading
* Jessica
* My Fish Family
* Nicotine Love
* Nikos
* Passing Time
* Race Car Driver
* Rocker Girl
* See Sassy
* Serve the Ego (remix)
* Silver Lining
* Someday Soon (Garth Brooks)
* Spivy Leeks
* Tiny Love Spaces
* Violet Eyes
* Yodeling
* You can sleep while I drive
* You Make Loving fun

Liburuak
--------

* *A night without a armor* (1998)
* *Chasing down the dawn, stories from the road* (2000)
* *Revealing Jewel* An Intimate Portrait from Family and Friends (2003)
* Never Broken: Songs Are Only Half The Story (2015)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Jewel Kilcher» *IMDb* (Noiz kontsultatua: 2020-04-20).
2. ↑   Calhoun, Kenneth; Jensen, Cambria; Kilcher, Atz Lee.  (2003). *Revealing Jewel : an intimate portrait from family and friends.*  New York : Atria Books (Noiz kontsultatua: 2020-04-20).
3. ↑   «Lenedra J. Carroll - The Question of Time - Feature Article» *www.soulfulliving.com* (Noiz kontsultatua: 2020-04-20).
4. ↑   «Jewel : iSOUND.COM™» *web.archive.org* 2007-09-27 (Noiz kontsultatua: 2020-04-20).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q229018
* Commonscat Multimedia: Jewel (singer)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 116188327
* ISNI: 0000 0001 2033 0865
* BNF: 140072913 (data)
* GND: 121085058
* LCCN: no96042314
* NKC: xx0115528
* NLA: 35636853
* CiNii: DA11554401
* SUDOC: 07663079X
* Open Library: OL226446A
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: jewel

 |

* Wd Datuak: Q229018
* Commonscat Multimedia: Jewel (singer)