recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tomás Marco Aragón** (Madril, 1942ko irailaren 12a) espainiar musikagilea da.

Biografia
---------

Biolin eta konposizio ikasketak egin zituen, eta zuzenbidean lizentziatu zen 1963an. Frantzian eta Alemanian osatu zituen musika-ikasketak, Boulez, Stockhausen, Ligeti, König eta Adornorekin. 1962az gero musika-konposizioan eta kritikan jardun du buru-belarri. Irakasle gisa lan egin du, besteak beste, Madrilgo Goi Mailako Kontserbatorioan, eta ikastaroak eman ditu Europako eta Amerikako zenbait unibertsitate eta zentrotan. 1981-1985 bitartean Espainiako Orkestra eta Koru Nazionalen Erakunde Autonomoaren zuzendari izan zen eta Gaur Egungo Musikaren Zabalkunderako Zentroarena ondoren. Alacanteko Gaur Egungo Musikako Nazioarteko Jaialdia sortu zuen, eta haren zuzendari izan zen 11 urtez. 1991-1995 urteetan Orkestra Nazionalaren Zuzendari teknikoa izan zen. Hurrengo urtean Madrilgo Erkidegoko Jaialdiaren zuzendari izendatu zuten. Hainbat sari irabazi ditu bere karreran zehar, besteak beste Musikako Sari Nazionala (1969), Parisko VI. Bi Urteko Ohorezko saria (1969) eta UNESCOren Sari Nazionala. Bere obren artean azpimarratzekoak dira *Selene* opera; *Llanto por Ignacio Sánchez Mejías* balleta; sei sinfonia; *Escorial*, *Pulsar* eta *Campo de estrellas* obra sinfonikoak; *Autodafé*, *Espacio sagrado*, *Concierto del agua* kontzertuak; ganbera-musikan, harirako lau kuarteto; piano, gitarra eta abarrentzako obrak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3847499
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 98032797
* ISNI: 0000 0001 1578 8804
* BNE: XX1103475
* BNF: 14796798q (data)
* CANTIC: a10118548
* GND: 119375974
* LCCN: n50067215
* NKC: jx20080710005
* NLA: 35692350
* Tabakalera ID: 60006
* CiNii: DA08622784
* SNAC: w6rr5jth
* SUDOC: 030264448
* BIBSYS: 90733761
* UB: a1014984
* ICCU: CFIV149963
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 92117
* Lur: 04045/eu\_m\_0908/m0908
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 38925
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q3847499
**Tomás Manuel de Anchorena** (Buenos Aires, 1783ko azaroaren 29a - 1847ko apirilaren 29a ) Argentinako politikari eta abokatua izan zen, Beste 32 diputaturekin batera Argentinako independentzia aldarrikapenaren akta sinatzeagatik ezaguna da.

Anchorena Buenos Airesen jaio zen eta San Carlos Errege Ikastetxean ikasi zuen, ondoren Legeetan Doktore graduatu zen Charcasko Unibertsitateko tituluarekin 1807an, Peru Garaian.

1847an hil zen, eta gaur egun bere gorpuzkiak La Rekoleta hilerrian daude, familiaren mausoleoan. Clara García de Zúñiga andrearekin ezkonduta zegoen, Erregeordetzako familia aberatsenetako batekoa (Victorio García de Zúñiga Warnes lurjabearen eta Maria del Carmen García de Zúñiga lehengusinaren alaba).

Hamabost seme-alaba izan zituzten, horien artean Tomás Severino de Anchorena nabarmentzen delarik.

Jatorri genealogikoa
--------------------

Anchorenatarren familia Nafarroako Baztan haranetik zetorren, eta han nabarmendu zen Antso Abarka erregearen defentsan, frantsesen aurkako gerra zela-eta arrisku larrian baitzegoen. Domingo de Anchorena Juana Zanduetarekin ezkonduta zegoen, eta 1739an Barroetako oinetxean zeuden, zeinaren kanpoko fatxadan Antsok emandako armarria zegoen, jabeen inskripzioekin.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1443439
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 14718717
* ISNI: 0000 0000 5242 3671
* BNA: 000049412
* LCCN: nr2004013207
* Open Library: OL7216991A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q1443439
Orchesographie (1588). Thoinot Arbeauren dantza tratatua
**Thoinot Arbeau** (Dijon, 1519ko martxoaren 17a - 1595eko uztailaren 23a) *Orchesographie* izeneko bere dantza gidaliburuarengatik gogoratzen den Langresko kanonigoa eta apaiz katolikoa zen *Jehan Tabourot* ezagutzen den anagrama da.

Aipaturiko eskuizkribua 1588an argitaratu zen lehen aldiz, eta 1589an eta 1596an berrinprimatua. Argibide xehatuak ditu dantza estilo ugarirentzat, branlea, gallarda eta pavana kasu, baita musika militarrari, danborrei eta martxei buruzko sekzio laburrak eta Morrisen Dantza, Canariea (Kanarietako dantza), alemanda, courantea eta bassedancea bezalako dantza forma alde batzuk ere.

*Orchesographie* Pizkunde garaiko dantzei buruzko informazio iturri nagusia da. Interneten faksimil eta testu bezala topa daiteke (frantsesezko jatorrizkoa) eta Mary Stewart Evansek eginiko ingeleserako itzulpenak daude.

Gidaliburu honek dantza eta musikari deskribapen ugari ditu. Baita pausuentzako argibideak musika notekin lotuta dauden dantza tabulazio asko ere (sarri edizio modernoetan erakusten ez dena), bere garaian dantzaren notazioari buruzko berrikuntza esanguratsu bat izan zelarik.

Musika Partituren Nazioarteko Liburutegi Proiektuan agertzen da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Pizkundetar dantza
* **(Ingelesez)**Gidaliburuaren irudiak
* **(Ingelesez)**Liburuaren faksimil osoa Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuko Liburutegian, AEB
* **(Frantsesez)**Liburu osoa testu lauean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q919152
* Commonscat Multimedia: Thoinot Arbeau

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 46945433
* ISNI: 0000 0001 2320 6317
* BNE: XX4660191
* BNF: 13890844n (data)
* GND: 119024578
* LCCN: n50009395
* NKC: jn20030731001
* NLA: 35537654
* SNAC: w6x93ctr
* SUDOC: 030171717
* ICCU: MILV028509
* Open Library: OL1879750A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q919152
* Commonscat Multimedia: Thoinot Arbeau
**Apolo Patroosen tenplua** (Patroosek "aitarena" esan nahi du, arbasoei dagokiena zentzuan), hondakinetan dagoen joniar ordenan eginiko tenplu bat da, K.a. 340 eta K.a. 320 bitartean eraikia. 16,5 metroko luzera eta 10eko zabalera du, eta Atenasko agoraren ipar-mendebaldean dago, Zeusen estoatik gertu. Joniar arrazaren sortzailetzat hartua eta familien babeslea, tenpluaren barnean, Apolo jainkoari eskainitako estatua bat zuen, Eufranor eskulturagileak egina.

Patroos ezizena, jainkoari emango zioten atenastarrek Ion iritsi ondoren, Atenasen ezarri zenean, bertako erregeak, gerrarako ezgaiak zirelarik.

Haitzurdinezko gorputz aurrealde bat, kitoi luze batekin jantzia, tenplutik gertu aurkitua eta Atenasko agoraren museoan erakusten dena, Apolo Patroosen estatua bezala ezagutua izan zen. Tenpluko sekosa, iparraldetik, gela txiki batekin lotuta zegoen, beharbada adytona edo barne santutegi bat.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3142437
* Commonscat Multimedia: Temple of Apollo Patroos

---

* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 25125

 |

* Wd Datuak: Q3142437
* Commonscat Multimedia: Temple of Apollo Patroos
*Artikulu hau arkitektoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Apolodoro».*
**Apolodoro Damaskokoa** (antzinako grezieraz:  Ἀπολλόδωρος; latinez: *Apollodorus Damascenus*; Damasko 60 (gutxi gora-behera)- 130), Antzinako Erromako arkitekto bat izan zen, "Damaskoarra" ezizenez ezaguna. Garai hartan erromatar enperadorea zen Hadrianoren aginduz zigortu eta hila izan zen, honek arkitekturagatik zuen grina kritikatzeagatik.

Erromako arkitektorik handienetako bat izan zen, greziar eragin argiarekin. Trajano enperadorearen zerbitzura egon zen lan monumentalak diseinatu eta eraikitzen, Danubio ibaiaren gaineko zubia 104an, Erromako Kirinaleko azokak, Trajanoren Termak eta Trajanoren Foro bikaina, honen barnean, Ulpia Basilika eta Trajanoren Azoka daudelarik, eraikin garrantzitsuenen artean, portu, garaipen arku eta beste lan publiko batzuez gain.

Bere lanik ezagunenetako bat, Trajanoren zutabe ikusgarria da, 40 metroko garaiera eta 4 metroko diametroa duen egitura, erabat tailatua, Trajanok daziarren aurka lortutako garaipenaren historia kontatzen duena. Zutabea, 113an inauguratu zen. Haitzurdinez egina, tontorrean, Trajanoren burdinazko estatua bat zegoen. Batzuk, Erromaren ikur zen arrano bat zela diote, baina, gaur egun, San Petriren estatua bat erakusten du.

Ematen zaizkio, baita ere, Agriparen Panteoia (125-128), egundaino, bere jatorrizko itxurarekin mantendu den Antzinako Erromako eraikin urrietako bat, eta Trajanoren Zubia, Danubio ibaia zeharkatzen zuena eta, honetaz, hondakinen batzuk kontserbatzen direlarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (1997-9-26). *Latin eta greziar pertsona-izen klasikoak euskaraz emateko irizpideei buruzko erabakia.* .

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Apolodoro Damaskokoa*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189375
* Commonscat Multimedia: Apollodorus of Damascus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 160958495
* ISNI: 0000 0001 2144 2527
* BNF: 13609021r (data)
* GND: 118503669
* LCCN: n94076135
* SUDOC: 06923910X
* ULAN: 500018767
* BIBSYS: 10079056
* ICCU: CFIV181036
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 74358

 |

* Wd Datuak: Q189375
* Commonscat Multimedia: Apollodorus of Damascus
Asiriar genozidioko sarraski eta deportazioak azaltzen dituen mapa.  

• Masakreak gauzatu ziren herriak.  

• Iheslariak hartu zituzten herriak.  

• Beste hiri handiak.
     Gehiengo asiriarra zuen eskualdea.
**Asiriar genozidioa**, ***Sayfo*** edo ***Seyfo*** (asirieraz: ܩܛܠܥܡܐ ܣܘܪܝܝܐ edo ܣܝܦܐ) ere deitua, Otomandar Inperioko asiriarak nahita eta sistematikoki suntsitzeko eragiketa izan zen, Lehen Mundu Gerraren garaian egindakoa. 1914-1920 bitartean, otomandar armadak deportatu eta sarraskitu zuen ipar Mesopotamiako (Tur Abdin, Hakkari, Van eta Siirt, gaur egungo Turkiako hego-ekialdean, eta Urmia, gaurko Irango ipar-mendebaldean) asiriar biztanleria. Genozidioan 500.000-750.000 asiriar hil ziren, gerra aurreko biztanleriaren hiru laurden.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Benvenuto, Jeff; Jacobs, Rachel; Lim, John. *The Assyrian Genocide, 1914 to 1923 and 1933 up to the present.*  ncas.rutgers.edu (Noiz kontsultatua: 2017-01-07).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Assyrian genocide, combatgenocide.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q852236
* Commonscat Multimedia: Assyrian genocide

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 16680703n (data)

 |

* Wd Datuak: Q852236
* Commonscat Multimedia: Assyrian genocide
**Asindeton** hitza grezieratik dator (ἀσύνδετον "lokailu gabea"). Errekurtso sintaktiko hau juntagailuen ezaz baliatzen da, hau da, juntagailu edo lokailu bat jarri beharrean, proposizioak ondo-ondoan jartzen dira. Esaterako "etxera joan nahi du; (baina) ezin du". Figura hau elipsi mota bat da eta, Xabier Altzibarren ustez, "juntagailuak kentzeak zalutasuna eta bizkortasuna ematen dio esaldiari". Metaketetan eta enumerazioetan, bestetik, "esanahia indartzen laguntzen du".

Errekurtso hau estilo kontzeptistaren gustukoa da, hitz gutxitan esanahi ugari adierazteko. Zentzu honetan klasikoa da Julio Zesarren esaldia: "Veni, vidi, vici". Atsotitzetan ere ohikoa da asindetona: "Etxean otso, kalean uso".

Poesian asko erabili da. Hona hemen Gabriel Arestiren adibide bat:

 *Lehen: Gazi.*
 *Orain: Geza.*
 *Gero: Gozo.*
 *Euskera ura bezalakoa da.*
Badago erabat aurkako den errekurtsoa: polisindeton alegia. Hau juntagailuak gehitzean datza.

Bibliografia
------------

* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 72-73 or. Xabier Altzibarren artikulua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Xabier Altzibar 72.or.
2. ↑  *Obra guztiak II*, Donostia: Kriselu, 41.or

Ikus, baita ere
---------------

* polisindeton

Kanpo estekak
-------------

* Euskaltzaindiaren literatura hiztegia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q747668

 |

* Wd Datuak: Q747668
**Tarondor Gondorrekoa**, Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jaunaren eranskinetan, Gondorreko hogeitazazpigarren erregea izan zen. Ez da Tarondor Arnorrekoarekin nahastu behar.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1577an jaio zen, eta Minastanen seme nagusia zen, Minardilen bigarren semearena. Tronua, 1636. urtean hartu zuen, bere osaba Telemnar eta bere aita, Izurri Handiaren ondorioz hil ondoren, Erdialdeko Lurraldea errabat kutsatu zuena urte horretan, eta Tarondor bera izan zelako errege familiatik, bizirik mantendu zen bakarra.

Bere izena quenyazkoa da eta "Harrizko Erregea" bezala itzul daiteke.

Bere erregealdia, luzeena izan zen Gondorren historian, baina ezin izan zuen askorik egin erresumagatik, Izurriaren ondoren jasan zuen hondamendi demografikoaren ondorioz.

Umbarreko Kortsarioek, Haradrimek eta Ekialdeko Gizakiek suposatzen zuten arriskua ezabatu ezin izan zuen arren, behintzat hauek ez zuten aztoratu, Izurri Handiak, herri hauengan ere eragin handia izan baitzuen.

Tarondorrek, soilik, *ordena bere mugen barnean berrezartzen saiatu zen* (PTM. I. zatia, VII. atala). Erresumako hiriburua, suntsitutako Osgiliathetik, Minas Anorrera pasa zuen. Hara, Zuhaitz Zuriaren kimu bat eraman zuen, Gotorlekuko Iturburuaren Plazan ereinez.

Bere erregealdian, eta biztanleriaren jaitsieraren ondorioz, Mordorreko mugak zaintzarik gabe utzi ziren, eta *Pasabideak zaintzen zituzten gotorlekuak, hustu egin ziren* (Ibidem). Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1798an hil zen, 162 urteko erregealdi bat eta 221 urteko bizitza baten ondoren. Bere oinordekoa, bere seme Telumehtar-Unbardazil izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Telemnar** | **Gondorreko erregea**Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1636-1798 | Ondorengoa**Telumehtar-Unbardazil** |
1910ean Amerikan sortutako zinema estudioa zen **Solax Studios** konpainia. Frantziako Gaumont Film Company-ko exekutibo batzuk sortu zuten. Alice Guy-Blaché, Herbert Blaché eta George A. Magiek eraiki zuten konpainia.

Alice Guy-Blaché konpainiako film askoren zuzendari eta arte zuzendari izan zen. Bitartean, Herbert-ek konpainiako produkzioaren partea eramaten zuen. 1910etik 1912ra, Gaumontek eraikitako estudio batean ekoizten zituzten film mutuak. 1912an, $100,000 inbertitu zituzten estudio modernoago batean Fort Lee, New Jersey-n. Hau bilakatu zen Ameriketako Estatu Batuetako nukleo zinematografiko garrantzitsuenean.

Garai horretan, Ameriketako zinema industria azkar batean aldatzen ari zen, tresna zientifiko bat izatetik, ekonomia sektore artistiko garrantzitsu eta boteretsu bat izatera pasatzen ari zen. Solax estudioak ekoizpen prozesuaren atal guztiak barneratzen zituen: laborategia, grabatzeko setak, administrazio bulegoak, janzteko gela, jantziak diseinatzeko laborategia…

1912an, Solax Estudioetan *A Fool And His Money* film laburra sortu zuten, Alice Guy zuzendariarekin. Guztiz baieztaturik ez dagoen arren, film hau osorik aktore afroamerikarrekin egindako lehenengoa dela uste da. Filma American Film Institute antolakundean gordeta dago. Gaur egun Metro-Goldwyn-Mayer delako produktorak, 1916an hasi zuen bere ibilbidea Solax-en film arrakastatzuen banaketarekin.

  

Solax filmetan hainbat aktore famatuk egin zuten lan, hala nola, Lionel eta Ethel Barrymore, Claire Whitney, Olga Petrova edo Billy Quirk.

XX. Mendeko 20ko  hamarkadan zehar, egoera latzagoa bihurtu zen Hollywooden fenomenoa zela eta. Azkenik, 1919an estudioa itxi behar izan zuten. Sute baten aurka erabilitako teknika kaxkarren ondorioz Solax estudioen laborategia suntsitu zen 1919an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Koszarski, Richard..  (2004). *Fort Lee : the Film Town (1904-2004).*  John Libbey ISBN 9780861969425. PMC 1017610847. (Noiz kontsultatua: 2019-05-29).
2. ↑    *Fort Lee : birthplace of the motion picture industry.*  (1st ed. argitaraldia) Arcadia Pub 2006 ISBN 1439617872. PMC 630558282. (Noiz kontsultatua: 2019-05-29).
3. ↑   **(Ingelesez)** «The Black Kino Fist: A Fool and His Money (1912)» *The Black Kino Fist: Black life as depicted in film history* (Noiz kontsultatua: 2019-05-29).
4. ↑   Library and Archives Canada.  (2015-04-13). *International News, Vol. 1, Issue 52 : [excerpt* (1919). *] (Noiz kontsultatua: 2019-05-29)**.*

Kanpo estekak
-------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7557125
* Commonscat Multimedia: Solax Studios

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126797637
* LCCN: n90641903

 |

* Wd Datuak: Q7557125
* Commonscat Multimedia: Solax Studios
**Tiger Bay** (euskaraz *Tigrearen Badia*) 1959ko J. Lee Thompson ingeles zinema zuzendariaren thriller filma bat da. Noel Calef fratzes idazlearen "Rodolphe et le Revolver" ("Rodolfo eta Errebolberra") kontakizunean oinarritua dago. John Mills, Horst Buchholz eta Hayley Mills aktoreek antzeztu zuten.

BAFTA Sarietarako lau izendapen jaso eta bakarra irabazi zuen: Aktore hasiberriaren BAFTA Saria (Hayley Mills). 1959ko Berlingo Zinemaldiko Sari Bereziaren Zilarrezko Hartza (Hayley Mills) ere irabazi zuen.

Filma Gales nahiz Erresuma Batuan aski ezaguna den Cardiff hiriko Tiger Bay eremuan, Cardiffko badiaren alboan, usadioz itsasoz iritsi eta Cardiffko portuko zama lanetan jardun ohi zuten etorkin ugariren bizilekua, eta 1990eko hamarkadara arte ospe txarreko eremua: delinkuentzia, langabezia, hilketak... XX. mendearen amaiera eta XXI. mendearen hasieran eraldatua izan eta iraganeko giro txarra historiarako gelditu zen. Gaur egun, bertan, Galesko Legebiltzarra nahiz Wales Millennium Centre artegunea daude, eta aisialdi eremu bilakatu da.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Gillie (Hayley Mills), 12 urteko neskatoak, Korchinsky (Horst Buchholz) poloniar itsasgizon gazteak bere neskalaguna tiroz hiltzen ikusiko du. Gilliek arma ezkutatuko dio, baina poliziak neskato errebolberrarekin atzematean, gezurretazko istorioak asmatu ditu, bera eta hiltzailearen artean lotura bereziak sortu baitira...

Aktoreak
--------

* John Mills: Graham polizia
* Horst Buchholz: Korchinsky
* Hayley Mills: Gillie
* Yvonne Mitchell: Anya
* Anthony Dawson: Barclay
* Megs Jenkins: Madame Philips

Kanpo estekak
-------------

* *Tiger Bay* filmaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1702545

 |

* Wd Datuak: Q1702545
Tietê ibaia: kokapena
Tietê ibaia
**Tietê** Brasilgo hego-ekialdeko ibaia, Parana ibaiaren adarra, São Pauloko estatuan. 1.130 km luze da eta 70.990 km2-ko ibai-arroa hartzen du. Serra do Mar mendialdean du iturburua, São Pauloko hiriaren ekialdean, eta ipar-mendebalerako norabidea hartzen du Ilha Granden Parana ibaiarekin bat egin arte, Urubupugnako ur-jauzietan. São Pauloko estatuko hiri garrantzitsu asko daude ibai ertzean. Ezin da ontziz ibili, ur-laster eta -jauzi ugari baitira ibilguan zehar.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q849539
* Commonscat Multimedia: Rio Tietê

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315526288
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 421400

 |

* Wd Datuak: Q849539
* Commonscat Multimedia: Rio Tietê
**Bacillus megaterium** Bacillus generoko bakterioa da. Bakterio handienetariko bat da, hortik bere izena (*megaterium*-ek, grezieraz, "pizti handia" esan nahi du).

Bazilo itxurakoa, 4 µm-ko luzera du, eta 2 µm-ko zabalera. Aerobio hertsia da eta katalasa (+). Bacillus guztien antzera, endosporak sortzeko gaitasuna du. Mesofiloa da eta kate luzeak eratzen ditu zelula bakunak lotzen direnean.

Lorzuroan bizi da eta ez da giza patogenoa.

Fosforoaren zikloan zeregin garrantzitsua betetzen du, fosforo organikoa mineralizatzen duenean. Mineralizatutako fosforoa (fosforo inorganikoa) da landareek beren hazkuntzarako hartzen dutena.

Bakterio honen andui batzuek nitrogenoa finkatzeko ahalmena dute .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Bacillus megaterium Control Bio

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q148703
* Commonscat Multimedia: Bacillus megaterium
* Wikispecies Espezieak: Bacillus megaterium

---

* **Datu taxonomikoak**
* Catalogue of Life: 422855
* EOL: 974186
* GBIF: 5428097
* ITIS: 959826
* NCBI: 1404
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001410
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 55OE7WF161

 |

* Wd Datuak: Q148703
* Commonscat Multimedia: Bacillus megaterium
* Wikispecies Espezieak: Bacillus megaterium
Emakumeak toplessez Vancouverreko Harrotasunaren Jaialdian.
**Topfreedom** (ingelesetik top – «goikoa» eta freedom – «askatua» –) mugimendu kultural eta politiko bat da, gizonak biluzik egon daitezkeen leku publikoetan emakumeei aukera bera eman diezaieten. Horren arabera emakumeak topleetan egoteko legeetan aldaketak bilatzen ditu. Eskaera genero-berdintasunaren modu gisa azaltzen da. Zehazki, emakumeak une oro jendaurrean bularra estalita ez izateko eskubidea murrizten duten legeak indargabetzea edo baliogabetzea bilatzen du mugimenduak.

Gainera, topfreedomaren sustatzaileek bularra ematen duten amei jendaurrean tita ematen uztea dute helburu.

Gizarte askotan, titiburuak erakusten dituzten emakumeak desegokiak direla eta arau sozialen aurka doazela uste da. Jurisdikzio askotan, emakume bat edozein lekutan jazarri edo jazarri daiteke gizartean edo ofizialki lizunkeria publikoagatik, erakustaldi lotsagabeagatik, lotsagabekeria publikoagatik edo ordena publikoa eragiteagatik. Topfreedomaren defendatzaileek objektu sexual edo lotsagabe gisa bularrekiko komunitatearen jarrerak aldatzen saiatzen dira.

Europako hainbat herrialdek sexualak ez diren egoerak despenalizatu dituzte. Horrela, hondartzetan igeri egitea edo eguzkia toplessetan hartzea onargarria bihurtu da leku askotan, nahiz eta toki askotan praktika oraindik eztabaidagarria izan. Europako igerileku publiko asko udalerrien jabetzakoak dira eta erakunde pribatu gisa tratatzen dituzte; horietan beren janzkera-kodeak ezartzeko aukera ematen diete.

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Femen
* Genero-berdintasun
* Nudismo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2084807
* Commonscat Multimedia: Topless demonstrations and protests

---

 |

* Wd Datuak: Q2084807
* Commonscat Multimedia: Topless demonstrations and protests
**Axur meskita** (azerbaijaneraz: *Aşur məscidi*), baita ere **Lezgin meskita** (azerbaijaneraz: *Ləzgi məscidi*), Baku hirian (Asaf Zeynalli kalean) 1169an sortutako erlijio-eraikina da.

Historia
--------

Sortzailea Najaf Axur Ibrahim oghlu izan zen. XIX. mendean lurraldean gertatu ziren petrolio ustiapenak, Bakun Lezgin herritar asko langile bezala aritu ziren Bakun eta meskita hau erabiltzen zuten; hortik dator Lezgin meskita izena. 1970ean meskita berreskuratzeko lanei ekin zieten eta indusketa lan horietan Azerbaijango Sasandar Inperioaren garaiko bi zirkulu erdiko arku aurkitu ziren. Aurkikuntza horiek meskitaren hegoaldean egin ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Museums, Reserves, Galleries of Baku: Ashura Mosque — National Tourism Promotion Bureau, 2017.
2. ↑  www.icherisheher.gov.az

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6538185
* Commonscat Multimedia: Ashur Mosque

---

 |

* Wd Datuak: Q6538185
* Commonscat Multimedia: Ashur Mosque
**Attala konderria** (ingelesez: *Attala County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Kosciusko da. 2010eko zentsuaren arabera 19.564 biztanle zituen, Attala kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Attala konderriak 1.908,02 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,42 ura dira. Beste 1.903,59 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,25 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 19.564 pertsonetatik 11.189 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 323 dira. 8.180 beltzak edo afroamerikarrak. 35 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 53 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 97 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q483862
* Commonscat Multimedia: Attala County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134891720
* ISNI: 0000 0004 0605 5037
* LCCN: n82101331
* NARA: 10039632
* **Lekuak**
* OSM: 1833612
* TGN: 2001089

 |

* Wd Datuak: Q483862
* Commonscat Multimedia: Attala County, Mississippi
**Bakar Etxea** (frantsesez *Bakhar Etchea*) Lapurdiko Hendaia udalerrian dagoen etxe bat da. Pierre Loti frantziar idazle ospetsuaren bizilekua eta hilekua izan zelako ospetsua da.

Lapurdiko monumentu historikoen zerrendaren barnean sailkatua dago.

Kokalekua
---------

Txingudi badiaren ertzean dago, Arrantzaleen karrikaren 2-4 zenbakietan dago, Mauresque Etxearen alboan, Herrigunearen azpian eta antzinako portua zenaren eremuan. Aurrez-aurre Hondarribia begi bistan du.

Historia
--------

1893an bertan Pierre Loti frantziar itsas gudarosteko ofiziala eta idazle ospetsua bizitzen jarri zen, Hendaiako ontzi estazioaren agintari izendatu baizuten, handik gutxira Frantziako Itsas Gudarosteak Hendaiako portuan kokalekua zuen *Jamelo* kanoiontziaren agintaritza eman zion, honela bere literatura lanak idazten jarraitzeko behar zuen adina astia izan zezan. 1899an idazleak etxeari *Bakhar Etchea* izena eman zion, alegia, bakartiaren etxea. 1903an etxea erosi eta berez nahiko apal eta sotila zen etxeari euskal arkitektura estiloa eman eta garaiko bere gonbidatu ospetsuei behar bezala harrera egiteko erosotaunak gehitu zizkion.

Lotik etxea maite zuen oso, etxeko bere lekurik kutunena dorre nagusian dagoen eta bere lantokian zen bulegoa zen. 1923an bertan zendu zen.

Ikus gainera
------------

* Pierre Loti

Kanpo estekak
-------------

* Bakar Etxea. Akitaniako Gobernuaren Kultura Saileko webgunea **(Frantsesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22980064
* Commonscat Multimedia: Villa Bakhar Etchea

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA64000077

 |

* Wd Datuak: Q22980064
* Commonscat Multimedia: Villa Bakhar Etchea
**Asotin konderria** (ingelesez: *Asotin County*) Washingtonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Asotin da. 2010eko zentsuaren arabera 21.623 biztanle zituen, Asotin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Asotin konderriak 1.659,26 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,48 ura dira. Beste 1.647,78 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.623 pertsonetatik 20.669 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 643 dira. 89 beltzak edo afroamerikarrak. 272 amerikar natiboak ziren eta 36 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 114 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 431 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156295
* Commonscat Multimedia: Asotin County, Washington

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123186345
* **Lekuak**
* OSM: 1150372
* TGN: 2002239

 |

* Wd Datuak: Q156295
* Commonscat Multimedia: Asotin County, Washington
Tokioko metropoli eremua (Kantō MMA)
**Tokioko metropoli eremua** (japonieraz: 東京圏, **Tōkyō-ken**?)
 Japonian dagoen metropoli eremu handiena da. **Kantō MMA** ere deitu izan zaio. Kantō eskualdeko lau prefekturek osatzen dute: Tokio, Chiba, Kanagawa eta Saitama. Guztira 37.818.369 biztanle eta 13.555,8 km²-ko hedadura lortzen dute. Erabat hiritartutako gune honen %35a itsasoari jandako lurretan kokatzen da, *gomi* izeneko materialaren gainean. Gomia aukeratutako eta zanpatutako zakarrez egina dago, eta eraikinak egiteko erabiltzen da.

Geografia
---------

Tokioko Badia inguratzen duen metropoli erraldoia da. Ez da erraza definitzen zer den Tokio, izan ere hainbat kontzeptu desberdinek muga desberdinak baitituzte.

* Tokio Hiria: 23 auzok osaturiko erdigunea da, 8.336.611 biztanle eta 621'9 km² ditu.
* Tokio prefetura: 13.047.446 biztanle eta 1808 km² ditu.
* Tokio metropoli eremua (Kantō MMA): 37.818.369 biztanle eta 13.555,8 km² ditu.
* Kantō eskualdea: 42.607.376 biztanle eta 32.423'9 km² ditu.
* Herrialdeko Hiriburu eskualdea: 43.470.148 biztanle eta 36.889'28 km² ditu.

Hiri handienak
--------------

* Tokio Hiria (23 auzoak, 8.336.611 biztanle)
* Yokohama (3,654,427 bizt.)
* Kawasaki (1.385.003 bizt.)
* Saitama (1.231.880 bizt.)
* Chiba (929.363 bizt.)

Ekonomia
--------

Munduko ekonomiagunerik handiena da eta hirugarren merkataritzagunea. Munduko metropolien artean ekoizpen handiena dauka, 2.000 bilioi dolarretakoa hain zuzen ere.

Azpiegiturak
------------

Haneda eta Naritako aireportuez gain badaude beste bost ere.

Metropoliak 136 tren lerro ditu 2.578 km osatzen dituztenak eta hauetan 1.200 geltoki daude. Tokioko geltoki zentralak 4 kilometrotako luzera du eta Shinjukuko geltokiak 200 irteera ate.

Tokio eta Yokohamako kaiak herrialdeko handienak dira.

Iruditegia
----------

* Tokioko Badiaren satelite ikuspegia.Tokioko Badiaren satelite ikuspegia.
* Tokioren satelite ikuspegia.Tokioren satelite ikuspegia.
* Tokio.Tokio.
* Yokohama.Yokohama.
* Kawasaki.Kawasaki.
* Saitama.Saitama.
* Chiba.Chiba.
* Shibuya, Tokio.Shibuya, Tokio.
* Narita aireportua.Narita aireportua.
* Yamanote lerroa, egunero 3'61 milioi bidaiari eramaten ditu.Yamanote lerroa, egunero 3'61 milioi bidaiari eramaten ditu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q328121
* **Identifikadoreak**
* GND: 4120070-6
* NDL: 00949950
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q328121
**Tokioko badia** (japonieraz: 東京湾, *Tōkyō-wan*?)
 Japoniako Honshu uhartearen erdialdean dagoen Kantō eskualdean kokaturiko badia da. Badiaren inguruan Tokioko metropolia hedatzen da. Edo Aroan *Edo Badia* (japonieraz: 江戸湾, *Edo-wan*?)
 izena izan zuen. Hiru prefetura daude Tokioko Badiaren ertzean, Tokio, Kanagawa eta Chiba.

Geografia
---------

Bi penintsulek mugatzen dute badia, ekialdean Bōsō penintsulak eta mendebaldean Miura penintsulak. 150 km²-ko azalera dauka eta batazbesteko sakonera 40 metrotakoa da.

Uharte ugari baditu barnean baina bakarra da naturala, Sarushima, gainerakoak artifizialak dira *Bakumatsu* garaian Tokio babesteko eraiki eta gotortutakoak. Funtzio honekin iraun zuten Bigarren Mundu Gerra amaitu eta erresidentzial edo aisialdirako uharte bihurtu ziren arte. Uharte artifizal hauen artean aipagarrienak Odaiba da.

Hainbat ibai itsasoratzen dira bertan, garrantzitsuenak Sumida, Arakawa, Tama eta Edo dira.

Gizakiaren eragina
------------------

Aipaturiko uharte artifizialez gain Tokio metropoliko kaiak aipatu behar dira, Tokio bertakoaz gain Yokohamakoa eta Chibakoa batez ere. Badiari lapurtutako lurretan industriaguneak ere ezarri ziren dagoeneko Meiji berrezarkuntzan. Gaur egun Japoniako industriagune handiena da.

Hainbat zubik gurutzatzen dute Tokioko Badia, denetan ezagunena Rainbow zubia da.

Iruditegia
----------

* Minato Mirai 21 (Yokohama).Minato Mirai 21 (Yokohama).
* 6. bateria, Tokio babesteko eraikitako uharte artifiziala.6. bateria, Tokio babesteko eraikitako uharte artifiziala.
* Rainbow zubia.Rainbow zubia.
* Hegazkin estatubatuarrak 1945eko irailaren 2an.Hegazkin estatubatuarrak 1945eko irailaren 2an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q141017
* Commonscat Multimedia: Tokyo Bay

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236851661
* GND: 4120068-8
* NDL: 00643194
* NARA: 10038229
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 13904308
* TGN: 1113880

 |

* Wd Datuak: Q141017
* Commonscat Multimedia: Tokyo Bay
Apasmara kobra bat heltzen eta Natarajaren oinaren azpian.
**Apasmara**, baita ere **Muyalaka** edo **Muyalakan**, Hindu mitologian ipotx bat da, gogo lurtarren, ezjankintasun espiritualaren eta berraragitze zikloaren sinboloa. Berraragitze zikloan gizakia preso dago.

Kondaira
--------

Jakinduria babesteko Apasmara menderatu behar da baina inoiz ez hil; ipotxa hilez gero ezjakintasuna eta jakintasunaren arteko oreka puskatuko luke. Apasmara hiltzea jakinduria lanik gabe eskuratzea izango litzateke eta horrek lorpenaren balioa gutxituko luke.

Apasmara menderatzeko Shivak Nataraja itxura hartu zuen (*Śrī Naṭarāja*), Dantzaren jauna, eta *Tāṇḍava* dantza kosmikoa dantzatu zuen. Dantza horren bitartez *Śrī Naṭarāja* *Apasmara* menperatu zuen, eskuineko onarekin zapalduz. Apasmara deabru hilezkorra da, eta, hori hindu mitologian eta deabruen artean salbuespena da. Horregatik, Shivak Nataraia itxura mantentzen du, betikotasunean Apasmara menderatu edukitzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Knappert, Jan. (1991). *Indian mythology: an encyclopedia of myth and legend*. Aquarian Press (HarperCollins). 181-182 or. ISBN 1-85538-040-4. OCLC 24715814.
2. ↑  Knappert, Jan. (1991). *Indian mythology: an encyclopedia of myth and legend*. Aquarian Press (HarperCollins). pp. 181-182. ISBN 1-85538-040-4. OCLC 24715814

Ikus, gainera
-------------

* Nataraja
* Atman

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q448351
* Commonscat Multimedia: Apasmara

---

 |

* Wd Datuak: Q448351
* Commonscat Multimedia: Apasmara
**Astamenda** (*Mentha suaveolens*) landare iraunkorra da, rizomatosoa eta, batzuetan, estoloniferoa, lamiazeoen familiakoa.

Ezaugarriak
-----------

Galburu trinkoetan dituen infloreszentziengatik bereizten da, fruituetan zertxobait argiagoak. Gainera, hostoak iletsuagoak eta oso zimurtuak ditu, zabalak, salbiaren antzekoak. Mendafinaren antzeko usain leuna du. Loreak zuriak edo arrosak dira.

Banaketa eta habitat
--------------------

Hezetasun apur bat duten lurzoruetan bizi da; ur-ibilguetatik gertu. Sasiekin eta ihitokiekin bizi ohi da. Mediterraneo osoan dago, eta zertxobait arraroagoa da Europako iparraldean.

Erabilera
---------

Analgesikoa: infusioa sukarra eta buruko mina tratatzeko erabiltzen da

Antiseptikoa

Karminatiboa

Digestiboa

Dosi altuetan toxikoa da eta haurdun dauden emakumeek ezin dute hartu.

Ba al dakizu?
-------------

Menda ugari dugu inguruan: astamenda, mandaza, batana, menda\_na, xipa-belarra, txipa-belarra, ardi-belarra, kukuso-belarra, asta-piperra, mendazuria, mendabeltza, mendaurdina, peldoa, txortaloa... Erabilera zabala dute: sendabelar, edaritarako, jakien gozagarri... Gure amonak astamendarekin sorta egin, logela goitik behera igurtzi eta gero ohepean uzten zuen. Ile urdinetan hautsak bildu eta arkakusoen aurkako erremedioa; gero ikasi nuen kukuso-belarra esaten zaiola, eta Lekeition, jakina, ardi-belarra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Bizi Baratzea» *Bizi Baratzea* (Noiz kontsultatua: 2022-04-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q158892
* Commonscat Multimedia: Mentha suaveolens
* Wikispecies Espezieak: Mentha suaveolens

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 144230
* BioLib: 41150
* Dyntaxa: 1037
* EOL: 486806
* Fl. China: 210001263
* GBIF: 2927190
* GRIN:
* IPNI: 451188-1
* ITIS: 503753
* UICN: 164109
* NCBI: 38860
* PlantList: kew-125435
* W3TROPICOS: 17602284
* USDA Plants: MESU5
* VASCAN: 6406
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: G0O5N5EA8X

 |

* Wd Datuak: Q158892
* Commonscat Multimedia: Mentha suaveolens
* Wikispecies Espezieak: Mentha suaveolens
**The Legend of Zelda** (japonieraz: ゼルダの伝説, *Zeruda no Densetsu*?)
- euskaraz: «Zeldaren kondaira»- Shigeru Miyamoto eta Takashi Tezuka diseinatzaileek sortutako eta Nintendok garatutako akzio-abenturazko bideo-joko bat da, enpresa hau nazioarteko banaketaz ere arduratzen delarik. Bere tituluetan zehar Link gerlariaren abentura heroikoak kontatzen dira, arriskuei aurre egin behar diena eta asmakizunak asmatu behar dituena, Zelda printzesa askatzeko, Ganondorf garaitzeko eta bere bizilekua den Hyrule erresuma salbatzeko funtsezko helburuekin.

The Legend of Zelda izeneko lehen bideo-jokoa salgai jarri ondoren, sail honek ospe handia lortu du, bideo-jokoen industrian aldeko kritika ugari ere jasoz, nazioarte mailan arrakasta komertzial handia bihurtuz (2010era arte, sail honetako saldutako aleak 59 milioitan kalkulatzen dira). Saileko jokorik berriena *The Legend of Zelda: Spirit Tracks* da, 2009ko abenduak 7an salgai jarri zena Ameriketako Estatu Batuetan eta urte horretako abenduak 11n Europan. Urte horren erdialde inguruan, Miyamotok *The Legend of Zelda*ren joko berri bat (Wii kontsolarentzat) prestatzen ari zela adierazi zuen, eta iraultzailea izango dela, wiimotionplus erabiltzeko aukerarekin, prozesuan horri dagokion diseinu artistikoaren marrazki bat erakutsiz. 2010 erdialdean, E3 izeneko urteroko gertakarian zehar, saileko hurrengo jokoaren izena adierazi zen: The Legend of Zelda: Skyward Sword, 2011n estreinatuko dela baieztatuz. Gainera, gertakari horretan bertan, laster *The Legend of Zelda: Ocarina of Time 3D* salgai jarriko zela iragarri zen, *Ocarina of Time* izeneko jokoaren bertsio berri bat, hiru dimentsiotako grafikoekin, Nintendo 3DS kontsola eramangarriarentzat. Nintendoren arabera, joko hau 2011ko ekainean estreinatuko da.

Joko gehienen istorioen jarraipen kronologikoa biziki eztabaidatua izan da denboran zehar. *The Legend of Zelda*ren jarraitzaileetakoren batzuk jokoen kronologia zalantzan jarri dute, tituluren batzuen arteko loturarik topatzerik ez baitute lortu. 2003an, Miyamotok saga honen kronologia osoa xeheturik duen "dokumentu giltzarri" bat dagoela adierazi zuen. Dokumentu hori existitzen bada, Eiji Aonumaren ordenagailu pertsonalean egongo litzateke, frankiziaren arduradunetako bat dena, eta erabat konfidentzialtzat hartua izango litzatekeena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12393
* Commonscat Multimedia: The Legend of Zelda

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh90003532
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q12393
* Commonscat Multimedia: The Legend of Zelda
**The Line** edo **Lerroa** Saudi Arabian egitea proposatu den hiri adimentsu futurista da Neom garapen proiektuaren barruan.

Ezaugarriak
-----------

Hiriak ez luke ez kotxerik, ez kalerik eta karbono isuririk eragingo ere. Saudi Arabiak dioenez 380.000 lanpostu sortuko ditu eta 48.000 milioi dolar gehituko ditu herrialdeko BPGra.

The Lineren eraikitzen hastea 2021eko lehen hiruhilekorako iragarri zen. Amaitutakoan, hiriak 170 kilometro luze izango ditu eta milioi bat biztanle izatea aurreikusten da. Hiria energia berriztagarriekin biziko omen da da. The Line hiru geruzaz osatuta egongo da, bata lur azalean oinezkoentzat, lurpeko bat azpiegituretarako eta lurpeko beste bat garraiatzeko. Adimen Artifizialak hiria kontrolatuko omen du herritarren eguneroko bizitza hobetzeko moduak aurkitzeko. Inbertsioa 100.000 milioi eta 200.000 milioi dolarren artekoa dela iragarri zuten 2021an.

Hiriaren egitasmoa 2021eko urtarrilaren 10ean aurkeztu zuen Mohammed bin Salman Saudi Arabiako agintari gorenak estatuko telebistan eman zuen aurkezpenean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Saudi Arabia is planning a 100-mile line of car-free smart communities» *Engadget* (Noiz kontsultatua: 2021-01-16).
2. ↑    «The Line edo Lerroa, 170 km luze izango omen den hiri futurista» *sustatu.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-01-16).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Saudi Arabia puts its NEOM proposition on The Line» *Arab News* 2021-01-11 (Noiz kontsultatua: 2021-01-16).
4. ↑   «NEOM – IT’S TIME TO DRAW THE LINE» *www.neom.com* (Noiz kontsultatua: 2021-01-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104772074
* Commonscat Multimedia: The Line (planned city)

---

 |

* Wd Datuak: Q104772074
* Commonscat Multimedia: The Line (planned city)
***Tolosaldeko Hitza*** 2001eko abenduaren 11n sortu zen euskara hutsezko egunkaria da. Tolosaldeko eskualdea osatzen duten 28 udalerrietako eta Nafarroako Areso eta Leitza herrietako albisteak biltzen zituen.

2013ko urrian ordea, aurrera pauso handi bat eman zuen eta Tolosaldeko Ataria sortu zuten. Aldi horretan Tolosaldean zeuden hiru komunikabideren bateratzetik sortu zen azken hau: Galtzaundi aldizkaria, Tolosaldeko Hitza egunkaria eta Txolarre irratia. Ordura arte eskualdeko herritarrei informatzeko betekizuna zuen hedabide bakoitzak bere aldetik, baina batasun honek Tolosaldeko Ataria izeneko proiektu multimedia aurrera eramateko aukera sortu zuen, sinergiak batuz eskualdeko herritarrei informazio zuzena, multimedikoa eta profesionala emanez.

Udalerriak
----------

### Tolosaldea

* Abaltzisketa
* Aduna
* Albiztur
* Alegia
* Alkiza
* Altzo
* Amezketa
* Anoeta
* Asteasu
* Baliarrain
* Belauntza
* Berastegi
* Berrobi
* Bidegoian (Bidania-Goiatz)
* Elduain
* Gaztelu
* Hernialde
* Ibarra
* Ikaztegieta
* Irura
* Larraul
* Leaburu
* Lizartza
* Orendain
* Orexa
* Tolosa
* Villabona
* Zizurkil

### Leitzaldea

* Areso
* Leitza

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Tolosaldea interneten - Tolosaldeko ataria» *ataria.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-09).

Ikus, gainera
-------------

* *Hitza*

Kanpo estekak
-------------

* *Tolosaldeko Hitza*ren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268040

 |

* Wd Datuak: Q12268040
**Asier Larraza Gorrotxategi** (Zumarraga, Gipuzkoa, 1975eko apirilaren 13a) argazkilaria da.

Bizitza
-------

Donostiako Soslai Argazki Eskolan argazkilari-agiria (1994-1996) jaso ondoren, Britainia Handira jo zuen ikasketak jarraitzeko. Surrey Institute University of Art & Design ikastetxean argazkilaritzan lizentziaduna (1997-2000) da.

Argazkilari profesionaltzat hainbat lan egina da, publizitate-arloan. 1997an, Zumarragako Itarte erakustaretoan *Vacas mirando a un tren* talde-erakusketan partaide izan zen, eta 1999an, leku berean, beste talde-erakusketa bat egin zuen, bideo, argazki, arkitektura, pintura eta abar erakutsiz. 2000. urtean egin zuen lehenengo bakarkako argazki-erakusketa, Errenteriako Gaspar erakustokian. Dantza- eta bikoizketa-ikastaroak ere egin ditu, eta Adeshoras dantza-taldearen kide izana da.

Literatura ere landu du, eta 1986an Azkue Sariketan lehenengo saria lortu zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* Asier Larrazaren informazioa Art Aretoan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254279
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03726/eu\_l\_0692/l0692

 |

* Wd Datuak: Q12254279
**Asier Ituarte**, Ondarroan (Bizkaia) jaiotako Tronboilaria da. 1998an Joxe Ripiau taldean jotzen hasi zen eta taldea desegin arte egon zen bertan jotzen.

2002an, Sagarroi taldean hasi zen jotzen eta taldean jarraitu izan du arik eta 2010eko martxoan taldea desegin zen arte. Bere sarrerarekin batera, taldeak musika estiloa guztiz aldatu zuen, Hardcore doinuetatik, Ska eta Reggae doinuetara pasa ziren eta.

Honez gain, Ander Lipus, Txuma Murugarren eta Rafa Ruedarekin batera ere lan egin du eta Ondarroa, Bermeo eta Getxoko Musika Eskoletan tronboi irakaslea ere izan da.

Diskografia
-----------

### Joxe Ripiau

* Paradisu Zinema (Esan Ozenki, 1998)
* Bizitza Triste eta Ederra (Esan Ozenki, 2000)

### Sagarroi

* Euria ari duela (Metak, 2003)
* Toulouse (Metak, 2004)
* Baleike (Kasba Music, 2007)

Kanpo estekak
-------------

* Sagarroi taldearen fitxa Badok atarian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8206691

 |

* Wd Datuak: Q8206691
**Avantongo urrezko konoa** Brontze Aroko urrezko kapelu berezien artean bat da. 1844an aurkitu zuten Avantonen, Poitiersetik gertu. K.a. 1.000 urte ingurukoa da, ezagitzen diren lau *urrezko kapeluen*, artean bat. Saint-Germain-en-Layeko Arkeologia Museo Nazionalean dago.

Aurkikuntza eta ezaugarriak
---------------------------

Avanton udalerriko mahastizain batek, Jean Bardouxek, 1844an bere soroan zulo bat hondeatuz aurkitu zuen, Chaîgnerottes herritik gertu. Kobrezkoa zela pentsatu zuen, eta nahiko zapalduta eta tolestuta zegoenez, bere forma originala ez zen ebidentea izan hasieran. Bardouxek Loudungo urregile bati saldu zion, eta 1847an Louvre Museoari saldu zioten, bitartekari batzuk medio.

Avantongo konoa, bere kideko beste kapeluekin alderatuta, osatu gabea dirudi, beheko euskarria falta da. 55 cm-ko altuera du 321 gramoko pisua. Gainerakoek bezala, urre-orri bakarrean egina dago, mailukatuz moldatua, eta lerro edo bandetan antolatutako globulu askorekin apaindua dago bere altuera osoan.

Alderaketa beste kapeluekin:

* Avantongoa.Avantongoa.
* Berlingo urrezko kapelua.Berlingo urrezko kapelua.
* Ezelsdorfeko urrezko kapelua.Ezelsdorfeko urrezko kapelua.
* Schifferstadt-ekoa.Schifferstadt-ekoa.

Kapeluekin duen antzekotasunaz gain, beren iruditeria eta itxura lotzen da estetika bertsuko Brontze Aroko urregintzako beste aurkikuntza batzuekin, zeinetan nabarmentzen den bat Euskal Herrian egina, Axtrokiko ontziak.

Objektuaren funtzioa eguzkiaren gurtza erlijioso batekin lotua egon zitekeela iradoki izan da.



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Konparaketa apaindura detaileetan, Avantongoa ezkerretan, Axtrokiko katiluetako bat eskumatan. |  | Konparaketa apaindura detaileetan, Avantongoa ezkerretan, Axtrokiko katiluetako bat eskumatan. |
| Konparaketa apaindura detaileetan, Avantongoa ezkerretan, Axtrokiko katiluetako bat eskumatan. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Eogan, George.  (1981). «The Gold Vessels of the Bronze Age in Ireland and Beyond» *Proceedings of the Royal Irish Academy. Section C: Archaeology, Celtic Studies, History, Linguistics, Literature* 81C: 345–382. ISSN 0035-8991. (Noiz kontsultatua: 2022-11-21).
2. ↑   «Cône | Panorama de l'art» *panoramadelart.com* (Noiz kontsultatua: 2022-11-23).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, frantsesezko Wikipediako «Cône d'or d'Avanton» artikulutik itzuli da; zehazki, 2021-10-27ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q931751
* Commonscat Multimedia: Cône d'or d'Avanton

---

 |

* Wd Datuak: Q931751
* Commonscat Multimedia: Cône d'or d'Avanton