recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Julia Mesa** (latinez: *Julia Maesa*; 165eko maiatzaren 7a-226ko abuztuaren 3a) Julio Basiano Heliogabalo jainkoaren apaizaren alaba izan zen. Julia Mesa, halaber, Heliogabalo eta Alexandro Severo enperadoreen amona izan zen. Tronuaren atzeko lana zela eta, Erromako emakumerik boteretsuena izatera iritsi zen.

Julia Mesak bi alaba izan zituen, Julia Mamea eta Julia Soemias, bakoitza enperadore baten ama. Septimio Severo koinatuak boterea eskuratutakoan, Julia Mesa Erroma joan zen. Karakalaren hilketa eta Julia Domnaren suizidioren ondoren, Siriara itzularazi zuten. Baina Makrino enperadore berriak ez zion dirurik kendu.

Sirian, Makrino agintetik botatzeko konspiratzeari ekin zion Julia Mesak. Makrinok oinarri politiko oso sendorik ez zuela baliatuta, Julia Mesak Julia Soemias alabaren Heliogabalo semea boterean jarri ahal izan zuen. Legitimazio handiagoa ematearren, amonak eta amak Heliogabalo Karakalaren seme sasikoa zelako zurrumurrua zabaldu zuten.

Hau guztia eskertzeko asmotan, Heliogabalok amonari *Augusta avia Augusti* (Augusta Augustoren amona) titulua eskaini zion. Heliogabalo gazteak enperadore txarra baino txarragoa zela erakutsi zuenez, Julia Mesak Alexandro Severo (haren beste iloba bat) oinordeko izendatzera behartu zuen. Orduan, Pretoriar Guardiako borondatea erosi zuen Heliogabalo hiltzeko eta Alexandro Severo enperadore berria onartzeko.

Julia Mesa 226 inguruan hildutakoan jainkosa izendatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Latin eta greziar pertsona-izen klasikoak....* .

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Julia Mesa*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q231258
* Commonscat Multimedia: Julia Maesa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 55482864
* ISNI: 0000 0000 2333 2375
* GND: 123946301
* LCCN: n81152361
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q231258
* Commonscat Multimedia: Julia Maesa
**Osceola konderria** (ingelesez: *Osceola County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Reed City da. 2010eko zentsuaren arabera 23.528 biztanle zituen, Osceola kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Osceola konderriak 1.484,31 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,37 ura dira. Beste 1.466,95 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,85 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 23.528 pertsonetatik 22.875 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 344 dira. 125 beltzak edo afroamerikarrak. 119 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 48 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 351 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63958
* Commonscat Multimedia: Osceola County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139565927
* LCCN: n81091878
* NARA: 10039700
* **Lekuak**
* OSM: 1907333
* TGN: 2000987

 |

* Wd Datuak: Q63958
* Commonscat Multimedia: Osceola County, Michigan
**Kontzeptismoa** literatura korronte bat da, batez ere Espainiako XV. mendeko kantu lirikakoa eta XVII. mendeko barrokokoa. Hitz eta ideien arteko elkarketa burutsu batean oinarritzen da, kontzeptu edo zorroztasun deritzona.

Definizioa
----------

Bere teoriko garaikide gailena den Baltasar Gracianek, *Agudeza y arte de ingenio* izeneko lanean "kontzeptua" honela definitzen du: Ulermenaren ekintza bat, objektuen artean dagoen korrespondentzia adierazten duena. Kontzeptismoa adierazpenean zehaztasun perfektu bat bilatzeagatik bereizten da, esanahirik handiena ahalik eta hitz gutxienetan kontzentratuz (mot juste), zenbait zentzu kontzentratzera ere iritsi arte, dagokion kasu edo gaiaren arabera. Honela, ohiko polisemia bat sortzen da, ia beti entzulego exigente edo kultu baten onarpena lortzeko irudimen erakusketa bat egiteko asmo gortetarrarekin, edo baita nobleren baten mezenasgoa jaso edo mantentzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1759385
* **Identifikadoreak**
* BNF: 12301915q (data)
* LCCN: sh2002003730
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1759385
Kimikan, disoluzio baten **kontzentrazioaren** bidez adierazten da solutu eta disolbatzaile kantitateen arteko erlazioa, jakinik disolbatzailea dela disoluzioko osagai ugariena eta solutua, berriz, urriena. Disoluzioan diluitutako soluto kantitatearen arabera, disoluzioa kontzentratua edo diluitua izan daiteke.

Bost modutara adierazten da: *pisuaren edo bolumenaren ehunekoa* (disoluzioaren ehun zatitan -pisuz ala bolumenaz neurturik- urtuta dagoen gai kopurua -pisuz ala bolumenez- ), normaltasuna (urtutako gaiaren baliokide kimiko kopurua disoluzioaren litro bakoitzeko), molaritatea (urtutako gaiaren mol kopurua disoluzioaren dezimetro kubiko bakoitzeko), molalitatea (urtutako gaiaren mol kopurua isurkariaren kilogramo bakoitzeko) eta frakzio molarra (urtutako gaiaren mol kopurua zati disoluzioaren orotako mol kopurua).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3686031
* **Identifikadoreak**
* GND: 4125568-9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3686031
***Karma Chameleon*** Culture Club ingeles New Wave musika taldearen abesti bat da. 1983ko *Colour by Numbers* diskoaren barnean argitaratu zuten. Kaleratu bezain laster abestiak sekulako arrakasta izan zuen, 1980ko hamarkadan leku askotan entzungai zegoelarik.

Bideoklipa
----------

Abestiaren bideoklipa 1870ean Mississippi ibaian girotu zen, taldeko abeslaria den Boy Georgek nolabaiteko jantzi bitxia jantzia zeramalarik, inguruko jende guztiak ere garai hartako jantziekin batera zihoan, hasiera batean denak ibaiaren ertzeko kai batean agertzen ziren, gerora ibaia zeharkatzen zuen baporeontzi batean igoz.

Bideoaren giro alai edo baikorra nahiz doinuak eragiten zuen lasaitasunaren ondorioz telebista nahiz irratiko iragarkietako ohiko doinu bilakatzea eragin zuten.

Kanpo estekak
-------------

* *Karma Chameleon* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q917304

 |

* Wd Datuak: Q917304
**Kearney konderria** (ingelesez: *Kearney County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Minden da. 2010eko zentsuaren arabera 6.489 biztanle zituen, Kearney kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kearney konderriak 1.337,34 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,27 ura dira. Beste 1.337,07 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,85 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.489 pertsonetatik 6.406 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 244 dira. 10 beltzak edo afroamerikarrak. 14 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 11 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 38 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507266
* Commonscat Multimedia: Kearney County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150129054
* LCCN: n82260499
* **Lekuak**
* OSM: 1425474
* TGN: 2001365

 |

* Wd Datuak: Q507266
* Commonscat Multimedia: Kearney County, Nebraska
Karmeldar oinutsen armarria
Karmeldar Oinutsen talde bat Parisen.
Moja karmeldarrak Mexikon.
**Karmeldar Oinutsen Ordena** (latinez: '**Ordo Fratrum Discalceatorum Beatissimae Mariae Virginis de Monte Carmelo'**), Espainian sortu zen, XVI. mendean, Teresa Ávilakoa eta Joan Gurutzekoa santuen eskutik eragindako erreformaren ondorioz; biek Karmel mendiko Andre Mariaren anaien eta arreben ordena aldatu eta berritu zuten. Euskal Herrian komentu asko dute.

Karmeldar Oinutsak
------------------

1562tik aurrera Teresa Avilakoak eta Joan Gurutzekoak Karmel ordenaren erreforma bultzatu zuten.  Karmeldar oinutsen monasterioak zabaldu zituzten, Karmel mendiko ermitauen eredua jarraituz: norbere bizitza osoa Jainkoagan zentratu eta apaltasun eta txirotasunez bizi.

Gaur egun karmeldar oinutsak hiru ataletan bereizten dira: fraideak (Lehenengo Ordena), mojak (Bigarren Ordena) eta laikoak (lehenago Hirugarren Ordena deitzen zena, gaur egun Karmel Laikoa).

Historia
--------

1562an Teresa Ávilakoa erlijio ordenaren erreforma egin zuen eta lehen komentua Ávilan sortu zuen, San José komentua alegia. Ondoren, Joan Gurutzekoarekin batera, Karmeldar Oinutsen adarra sortu zuen. Araudi berriak Jaungoikoa jarri nahi zuen mojen eta praileen bizitzan. XII. mendeko Karmel mendiako lehen ermitauek bezala, txirotasunean eta uumiltasunean bizi nahi zuten, Elias profetaren eredua jarraituz.

Adarrak
-------

Gaur egun karmeldar oinutsak hiru ataletan bereizten dira: fraideak (Lehenengo Ordena), mojak (Bigarren Ordena) eta laikoak (lehenago Hirugarren Ordena deitzen zena, gaur egun Karmel Laikoa). Badira ere bi basamortu, barrutegikoak, haien hizkeraz: Las Batuecasko monasterioa eta Rigadako San Jose monasterioa.

Karmeldarrak Euskal Herrian
---------------------------

Euskal Herrian komentu asko dute.

* **Fraideak**

- Bilbo
- Sestao
- Zornotza
- Markina-Xemein
- Eibar
- Altzo
- Gasteiz
- Donostia
- Iruña
- Alesbes-Villafranca
- Corella

* **Mojak**

- Getxo
- Meñaka
- Zaldibar
- Zarautz
- Donostia
- Azkoitia
- Hondarribia
- Lesaka
- Donamaria
- Lizaso
- Iruña
- Corella
- Agurain
- Gasteiz
- Murgia
- Urduña
- Betoño
- Baiona

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Fernández Collado, Ángel (2007). *Historia de la Iglesia en España. Edad Moderna.* Toledo. Instituto Teológico de San Ildefonso 135. orrialdea. ISBN:978-84-935539-5-1
3. ↑  El Ateneo ensalza la obra literaria de Santa Teresa en el marco toledano

Ikus, gainera
-------------

* Karmeldar

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)****(Frantsesez)****(Gaztelaniaz)**:Ordenaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1135659
* Commonscat Multimedia: Discalced Carmelite Order

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125567173
* ISNI: 0000 0001 2152 0476
* BNF: 11873909f (data)
* GND: 1008634-1
* NKC: ko2002148859
* SUDOC: 026502860
* AAT: 300264419
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1135659
* Commonscat Multimedia: Discalced Carmelite Order
**Russellen paradoxa** Bertrand Russellek proposaturiko paradoxa bat da, Cantorrek eta Fregek aurkeztutako multzoen jatorrizko teoria kontraesankorra dela frogatzen du.

Demagun euren multzoaren parte diren multzoen adibideak. Adibide bat "ideia abstraktuez" osatutako multzoa da. Multzoa bere multzoaren kide da, multzoa bera ideia abstraktua baita. Beste adibide bat diruz beteriko poltsak dituen poltsa da. Bestalde, "liburuz" osatutako multzo bat ez da bere buruaren parte, multzoa bera ez baita liburua. Russellek galdetu zuen (Fregeri 1902an idatzitako gutunean) ea bere baitan ez dauden multzoen multzoa (hau da, bere baitan sartuta ez dauden multzo guztiak biltzen dituen multzoa, aurreko adibideko "liburuak", esaterako) bere baitan bilduta ote dagoen. Paradoxa honetan datza: bere buruaren parte ez bada, bere buruaren parte ez diren eta, beraz, bere buruaren parte diren multzo-motari dagokio. Hau da, *bere* buruaren parte izango da bakarrik bere buruaren parte ez bada.

Paradoxaren enuntziatu formala
------------------------------

Dei diezaiogun {\displaystyle M\_{}^{}} "kide gisa beren burua ez duten multzo guztien multzoari". Hau da:

> 
> (1)
> {\displaystyle M=\{x:x\notin x\}}
> 
> 
> 

Cantorren multzoen teoriaren arabera, (1) ekuazioa honela adieraz daiteke:

> 
> (2)
> {\displaystyle \forall x\qquad x\in M\iff x\notin x}
> 
> 
> 

Hau da, "multzo bakoitza bere buruaren {\displaystyle M} osagaia da, bakarrik bere buruaren osagaia ez bada".

Baina, multzo {\displaystyle M} bat denez, (2) ekuazioan {\displaystyle x} ordezka daiteke {\displaystyle M}rengatik, eta ekuazio horretatik hau lortzen da:

> 
> (3)
> {\displaystyle M\in M\iff M\notin M}
> 
> 
> 

Hau da, {\displaystyle M} izango da {\displaystyle M}ren elementu bat bakarrik {\displaystyle M} elementua ez bada {\displaystyle M}ren parte, eta hori zentzugabea da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  J. Heijenoort: *From Frege to Gödel*, ed. Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts, 1967; pp. 124-125

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33401
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q33401
**Kearny konderria** (ingelesez: *Kearny County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lakin da. 2010eko zentsuaren arabera 3.977 biztanle zituen, Kearny kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kearny konderriak 2.255,83 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,13 ura dira. Beste 2.254,7 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,76 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.977 pertsonetatik 3.861 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.135 dira. 16 beltzak edo afroamerikarrak. 37 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 10 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 52 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376034
* Commonscat Multimedia: Kearny County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124352794
* LCCN: n82021399
* **Lekuak**
* OSM: 1070339
* TGN: 2000706

 |

* Wd Datuak: Q376034
* Commonscat Multimedia: Kearny County, Kansas
**Konstantinopla** edo **Istanbulen okupazioa** (1918ko azaroaren 12a - 1923ko urriaren 4a) Lehen Mundu Gerraren osteko gertakaria izan zen. Otomandar Inperioaren hiriburua, britainiar, frantses, italiar eta greziar indarrek okupatu zuten, Mudroseko Armistizioarekin bat etorriz, Lehen Mundu Gerran Otomandar Inperioaren parte hartzeari amaiera emanez. Lehen tropa frantziarrak 1918ko azaroaren 12an sartu ziren hirian, eta ondoren britainiarrak hurrengo egunean. Tropa italiarrak Galatan lehorreratu ziren 1919ko otsailaren 7an.

Tropa aliatuek Istanbuleko banaketetan oinarritutako zonak okupatu zituzten eta administrazio militar aliatua ezarri zuten 1918ko abenduaren hasieran. Okupazioak bi etapa izan zituen: Armistizioaren araberako hasierako fasea 1920an akordio formalago batera igaro zen, Sèvresko Itunaren arabera. Azkenik, Lausanako Itunak, 1923ko uztailaren 24an sinatuak, okupazioa amaitu zuen, abuztuaren 23an erretiratzea hasita. Aliatuen azken gudarosteek 1923ko urriaren 4an utzi zuten hiria, eta Ankarako gobernuaren lehen tropak, Şükrü Naili Pasharen agindupean 1923ko urriaren 6an egin zuten zeremonia batekin sartu ziren hirian. Egun honi *Istanbulen Askapen Eguna* deritzo Turkian.

1918an lehen aldiz aldatu zen hiriaren jabetza Konstantinoplaren erorketatik (1453). Esmirnaren okupazioarekin batera, Turkiako Mugimendu Nazionalaren sorrera bultzatu zuen, Turkiako Independentzia Gerran amaitu zena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Arma dei Carabinieri - Home - L'Arma - Oggi - Missioni all'estero - 1855 - 1935 - 1918 - 1923» *web.archive.org* 2014-05-06 (Noiz kontsultatua: 2023-07-11).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Indiana University Bloomington» *Indiana University Bloomington* (Noiz kontsultatua: 2023-07-11).
3. ↑   «Documents - Milestone Documents» *www.milestonedocuments.com* (Noiz kontsultatua: 2023-07-11).
4. ↑   **(Turkieraz)** «6 Ekim İstanbul’un kurtuluşu» *www.sozcu.com.tr* 2017-10-06 (Noiz kontsultatua: 2023-07-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2854228
* Commonscat Multimedia: Occupation of Constantinople

---

 |

* Wd Datuak: Q2854228
* Commonscat Multimedia: Occupation of Constantinople
HiraganaKatakana

| kana gojūon |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| wa | ra | ya | ma | ha | na | ta | sa | ka | a |
| *wi* | ri | *yi* | mi | hi | ni | chi | shi | ki | i |
| *wu* | ru | yu | mu | fu | nu | tsu | su | ku | u |
| *we* | re | *ye* | me | he | ne | te | se | ke | e |
| wo | ro | yo | mo | ho | no | to | so | ko | o |
| n |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

 |
| sokuon • dakuten • chōonpu
yori • koto • hentaigana |
| * i
* e
* a
 |

**Ka** (hiragana: か, katakana: カ) japonierako mora bat ordezkatzen duen kanetako bat da. Biek adierazten dute [ka] soinua. Bi kanen jatorria 加 erradikala da.

Karakterea dakuten batekin batu daiteke が hiragana eta ガ katakana sortzeko, *ga* Hepburn erromanizazioan. Eraldatutako kanaren balio fonetikoa [ɡa] da hitzaren hasieran badago eta [ŋa] edo [ɣa] hitzaren erdian badago. Handakuten bat (゜) ez da gertatzen japonierazko testuetan, baina hizkuntzalaritzan erabi daiteke nasalizazio bat dagoela adierazteko [ŋa].

か da gehien erabiltzen den galdera marka. Batzuetan aukerak delimitatzeko ere erabiltzen da. が erabiltzen da esaldi batean atentzioaren fokoa ezartzeko, batez ere subjektu gramatikalarena.

Ez da nahastu behar 力 txinatar karakterearekin.

Formak
------

| Forma | Rōmaji | Hiragana | Katakana |
| --- | --- | --- | --- |
| Normal *k-*(か行 *ka-gyō*) | *ka* | か | カ |
| *kaa**kā*, *kah* | かあ, かぁかー | カア, カァカー |
| Dakuten gehituta *g-*(が行 *ga-gyō*) | *ga* | が | ガ |
| *gaa**gā*, *gah* | があ, がぁがー | ガア, ガァガー |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40499
* Commonscat Multimedia: か

---

 |

* Wd Datuak: Q40499
* Commonscat Multimedia: か
Ebano eta marfilezko kabinetea; Andrea Picchi, Florentzia.
**Kabinete** bat eredu arkitektonikoetan inspiratutako bildumagile-armairua da, aurrealdean kaxoiak eta ateak dituena. Altzari mota hau Errenazimenduan agertu zen, beste mahai edo apain-mahai mota batzuekin batera. Batzuek ebano-plakak dituzte eta ebanisteriaren berezko lanaren emaitza dira.

Kabineteak Espainian asmatu ziren XVI. mendearen hasieran eta bertan eta Italian ekoizi ziren XVI. mendearen lehenego erdialdean. Originalki mahai baten eta dokumentuen almazenen arteko konbinazioa ziren. Kabineteek ate bat edo bi zituzten, sarrailarekin, idazteko disko bat, eta idazteko materiala eta dokumentuak gordetzeko kaxoi batzuk. Zenbait kasutan, goiko zatia objetu desberdinak erakusteko erabiltzen da edo lanerako gainazal gisa ere erabili daiteke. Italiatik, kabinetearen modeloa iparralderantz zabaldu zen, Tirol, Bohemia eta Herbeheretara. 

Luis XIV.aren garaiko kabinetea.
Augsburgo, Nurenberg, Cheb eta Anberes fabrikazio leku garrantzitsuak izan ziren. 1550 inguruan, altzariei *Schreibtisch* deitzen zitzaien, hau da, idazketa-mahai, eta astigarra, pinua, pagoa eta haritza bezalako zur europarrez eginak zeuden. Marketeriaz, bolutaz, irudi geometrikoz eta paisaiez apainduta egoten dira, askotan manierista estiloan. Lorenz Stöers artistaren *Geometira et Perspeciva*, arotzentzako egurrez grabatutako modeloekin 1567an argitaratua, garrantzi handia hartu zuen motiboak aukeratzeko, 1555ean zurezko banakako grabatuak banatzen hasiak baitziren.

Erreferentzia
-------------

1. ↑   «komoda - OEH - Orotariko Euskal Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-05-06).
2. ↑   *www.metmuseum.org* (Noiz kontsultatua: 2022-05-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2741056
* Commonscat Multimedia: Cabinets

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300053607
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2741056
* Commonscat Multimedia: Cabinets
**Russell konderria** (ingelesez: *Russell County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lebanon da. 2010eko zentsuaren arabera 28.897 biztanle zituen, Russell kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Russell konderriak 1.234,79 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,59 ura dira. Beste 1.227,19 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 23,4 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.897 pertsonetatik 28.417 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 275 dira. 227 beltzak edo afroamerikarrak. 40 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 53 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 150 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507117
* Commonscat Multimedia: Russell County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147737965
* LCCN: n79126866
* NARA: 10039863
* **Lekuak**
* OSM: 2532635
* TGN: 2002188

 |

* Wd Datuak: Q507117
* Commonscat Multimedia: Russell County, Virginia
*Notodoris minor*
**Opistobrankioak** gastropodo oso espezializatuen talde anitz batentzat erabiltzen den talde informal bat da, behinola **Opisthobranchia** azpiklasea osatzen zutenak. Talde hori jada ez da monofiletikotzat hartzen.

Opistobrankioen zati handi bat Euopisthobranchia taxoian batu dira, eta taxoi hori monofiletikoa dela uste da. Sacoglossa edo Acochlidiacea talde klasikoak ez dira Euopistobranchia barruan sartzen. Heterobranchia azpiklasean orain Opistobranchia taldean sartu ohi ziren espezie guztiak eta Pulmonata barruan dauden espezieak sartzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Bouchet, Ph. (Philippe).  (2005). *Classification and nomenclator of gastropod families.*  ConchBooks ISBN 3-925919-72-4. PMC 61351079. (Noiz kontsultatua: 2020-11-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q752186
* Commonscat Multimedia: Opisthobranchia
* Wikispecies Espezieak: Opisthobranchia

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00566666
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Opisthobranchia
* EOL: 46447635
* ITIS: 78781
* Paleobiology Database: 11890
* WoRMS: 382226

 |

* Wd Datuak: Q752186
* Commonscat Multimedia: Opisthobranchia
* Wikispecies Espezieak: Opisthobranchia
**Kasumigaura** (japonieraz: 霞ヶ浦?)
 Japoniako bigarren laku handiena da eta Ibaraki prefeturan dago, Tokiotik 60 km ipar-ekialdera.

Kasumigaura aintzirak 167.63 km²-ko azalera du berez baina ibaiek konektaturiko beste bi aintzira ditu, Kitaura (北浦) eta Sotonasakaura (外浪逆浦), guztir 220 km² osatzen dutelarik.

Historia
--------

Jatorriz ur gesala zuen lakua zen, Ozeano Barearekin lotzen zuten ibaiak baitzituen. 1963an ibaien elkargunean dikea eraiki zen eta aintziraren gazitasunak behera egin zuen. Gaur egun ur geza du.

Erabilera
---------

Erabilera anitzak dituen aintzira da, hala arrantzarako, nekazal eremuak ureztatzeko, aisialdirako eta ur-kontsumorako erabiltzen baita besteak beste.

Kutsadura
---------

Aintziraren inguruko zelaien %43a nekazaritzarako erabiltzen denez eutrofizazio arazoa dauka. 1982an legeak gogortu egin ziren, edukiontzi bat ezarri garbikari fosfatatuentzat eta lantegietako nitrogeno eta fosforo isurketak kontrolatu ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1077984
* Commonscat Multimedia: Lake Kasumigaura

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 258769037
* NDL: 00631107
* **Lekuak**
* OSM: 253637

 |

* Wd Datuak: Q1077984
* Commonscat Multimedia: Lake Kasumigaura

36°02′25″N 140°23′39″E﻿ / ﻿36.0403°N 140.3942°E﻿ / 36.0403; 140.3942
**Padania**| 

|  |
| --- |
| Padaniako bandera |

 |
| Padaniaren kokapena |
| **Hiriburua** | Mantua |
| **Sorrera** | 1996 |
| **Desagerketa** | --- |
| **Hizkuntza ofiziala** | italiera |

**Padania** Lega Nord (*Iparreko Liga*, euskaraz) alderdiko nazionalistek, batez ere Lega Nord alderdiak, Italiako iparraldeari ematen dioten izena da. Alderdi honetako buruzagi Umberto Bossik 1996ko irailaren 15ean lurraldearen independentzia aldarrikatu zuen Venezian egindako ekitaldi batean.

Padania izena Po ibaiaren latineko izenetik dator, *Padus*; eta bereziki, geografiazko testuetan erabiltzen den *Pianura padana* terminotik. Zentzu politikoa 1990eko hamarkadan hartu zuen, Italia iparraldeko alderdi politiko zenbaitek bat egin eta Lega Nord alderdia sortu zutenean. Garai hartara arte, bestela, Padania Po ibaiko haranari emaniko izena baitzen: *Val Padana*.

Lega Nord-ek arazoak izan zituen Padaniaren hegoaldeko mugak zehazteko (Toskana, Umbria eta Markekin batez ere), baina eztabaida batzuen ondoren, 2002ko estatutu proiektuan Italiako ondoko eskualdeak zehaztu zituzten:

* Aosta Ibarra
* Piemonte
* Liguria
* Lombardia
* Trentino-Adige Garaia
* Veneto
* Friuli-Venezia Giulia
* Emilia-Romagna
* Toskana
* Umbria
* Markak

Azken hiru eskualdeotan, hala ere, Lega Nordek ez du edo ez du ia presentziarik.

Hizkuntzak
----------

Padania bezala izendatutako lurraldean hainbat hizkuntza mintzatzen da, nahiz eta italiera den nagusia eta zabalduena. Italierarekin batera, baina, ondoko hizkuntza hauek mintzatzen dira Italiaren muga aldeetan, eta Estatuak gutxiengoen hizkuntza gisa aitortzen ditu:

* Frantsesa
* Franko-proventzera edo arpitaniera
* Okzitaniera
* Alemana
* Friuliera
* Ladinoa
* Esloveniera

Hauetaz gain, hala ere, onarpenik ez duten beste hizkuntza batzuk badaude. Gehienetan "dialekto" bezala izendatzen dira, inguru itxietan (familian, lagunartean...) eta adineko jendeak soilik hitz egiten dituelako. "Dialekto" hauek, aitzitik, hizkuntza gisa sailkatzen ditu UNESCOren *Ethnologue*-k. Tokiko hizkuntza hauek ulergarriak dira beraien artean eta, neurri txikiagoan, italierarekin. Hizkuntza hauek ondoko hauek dira: lombardiera, liguriera -Monakon ofiziala-, emiliar-romagnoloa, piamontera eta veneziera.

Ikus gainera
------------

* Lega Nord

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)** *Padaniaren independentziarako Lega Nord-en Estatutu Federala* (PDFn), 2002ko martxoak 1-3ko Ohiko Kongresu Federalean onetsia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q505632
* Commonscat Multimedia: Padania

---

 |

* Wd Datuak: Q505632
* Commonscat Multimedia: Padania
**Paddy's Lamentation** (euskaraz *Paddyren Aieneak*, *Paddy* irlandarrek jaso ohi duten ezizena da) irlandar abesti herrikoi bat da.

XIX. mendean egile ezezagunak konposatu eta idatzitako abestia da, bertan halabeharrez AEBra joan eta Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilan Iparraldeko Yankeen edota Batasunaren alde parte hartu zuten irlandar etorkinen gorabeherak kontatzen da (Abraham Lincolnen alde borrokatu beharra izan zutela argi aipatzen baita), gehienak Iparraldeko edo Batasunaren aldean, Hegoaldeko edo Konfederatuen aldean irlandarra ere izan arren, irlandar etorkin gehienak Iparraldeko hiri handietan bizitzen jarri baitziren.

Zineman hainbat fimetan agertu izan den abestia da, ziurrenik denetan ospetsuena Linda Thompson abeslariak *Gangs of New York* filman abestutako bertsioa delarik.

Hitzak
------

Well it's by the hush, me boys, and sure that's to hold your noise  

And listen to poor Paddy's sad narration  

I was by hunger pressed, and in poverty distressed  

So I took a thought I'd leave the Irish nation  
  

Here's to you boys, now take my advice  

To America I'll have ye's not be going  

There is nothing here but war, where the murderin' cannons roar  

And I wish I was at home in dear old Dublin  
  

Well I sold me ass and cow, my little pigs and sow  

My little plot of land I soon did part with  

And me sweetheart Bid McGee, I'm afraid I'll never see  

For I left her there that morning broken-hearted  
  

Well meself and a hundred more, to America sailed o'er  

Our fortunes to be made [sic] we were thinkin'  

When we got to Yankee land, they shoved a gun into our hands  

Saying "Paddy, you must go and fight for Lincoln"  
  

General Meagher to us he said, if you get shot or lose your head  

Every murdered soul of youse will get a pension  

Well meself I lost me leg, they gave me a wooden peg,  

And by God this is the truth to you I mention  
  

Well I think meself in luck, if I get fed on Indian buck  

And old Ireland is the country I delight in  

With the devil, I do say, it's curse Americay  

For I think I've had enough of your hard fightin'

Kanpo estekak
-------------

* Linda Thompson abeslariak *Gang Of New York* filman abestutako *Paddy's Lamentation* abestia entzungai. Youtube.com **(Ingelesez)**
* *Paddy's Lamentation* abestia entzungai. Youtube.com **(Ingelesez)**
* Mary Black abeslariaren *Paddy's Lamentation* abestia. Youtube.com **(Ingelesez)**
* Sinead O'Connor abeslariaren *Paddy's Lamentation* abestia. Youtube.com **(Ingelesez)**
* David Kincaid abeslariaren *Paddy's Lamentation* abestia. Youtube.com **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16518574

 |

* Wd Datuak: Q16518574
**Olarraingo paper-fabrika** 1883-1884 urtean sortu zuen Francisco Antonio Sarasolak Tolosako Olarrain auzoan, aurretik kobre-ola zen eraikinean *Laurak Bat* izenarekin Oria ibaiaren ondoan.

Historia
--------

XIX. mendearen bukaeran kartoia eta biltzeko paperean espezializatua bazegoen ere, paper zuria, koloretakoa etab. ekoizten zituen.

1901 urtean La Papelera Españolaren parte izatera eta **Olarraingo paper-fabrika** izenez ezagutzera pasa zen. 1937 urtetik aurrera lasto eta espartzu pasta bakarrik egiten zuen, papergintza utziz, ekoizpena hain urria izan zen arte non fabrika 1957an itxi zen.

Gaur egun paper-fabrikara zihoan akueduktua zutik dirau eta eraikuntza eta elementu berezien katalogoan dagoenez Olabarriako Hirigintza Plan Orokorraren arabera elementu hau eta bere ingurua berritu eta zaindu nahi dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ttanttak *Villa papelera*, Emilio Latorre Zubiri **(Gaztelaniaz)**
2. ↑  AHHP *Historia papelera de las provincias de Guipúzcoa y Álava*. Gonzalo Gayoso Carreira. 1070 eko urtarrileko 23. alea **(Gaztelaniaz)**
3. ↑  GAO 60 zk. 2009ko martxoaren 31.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65555935
* Commonscat Multimedia: Papelera Olarrain S.A.

---

 |

* Wd Datuak: Q65555935
* Commonscat Multimedia: Papelera Olarrain S.A.
Partikulen arteko elkarreraginaren azlpena lau funtsezko indarren bidez.
Fisikan **kolore karga** quarkek eta gluoiek duten propietate bat da, partikula hauen elkarreragin nuklear indartsuarekin lotuta dagoena kromodinamika kuantikoaren (QCD) testuinguruan. Honek badu parekotasuna partikulen karga elektrikoaren kontzeptuarekin, baina QCDaren zailtasun matematikoen ondorioz diferentzia tekniko ugari daude bi kontzeptuen artean. Quarken eta gluoien "kolorea"k ez du ikusmenaren bidez nabari daitekeen kolorearekin inongo zerikusirik, baizik eta izen apetatsu bat dela nukleo atomikoaren tamaina baino distantzia handiagoetara ia nabaritu ere egiten ez den propietate batentzat. "Kolore" hitza, deskribatzen duen propietateak hiru itxura izatetik dator (kolore primarioen parekoak) karga elektromagnetikoaren itxura bakarrarekin gertatzen ez den bezala.

Quarken existentzia 1964an proposatu eta denbora gutxira Oscar W. Greenbergek kolore karga kontzeptua proposatu zuen quarkak beste era batera berdinak ziren egoeran hadroi batzuren barnean nola existitu zitezkeen Pauliren bazterketa printzipioa betetzen zuten aldi berean azaltzeko. Kontzeptua erabilgarria izan zen. Kromodinamika kuantikoa garatzen aritu da 1970eko hamarkadatik eta osagai garrantzitsu bat da partikulen fisikako eredu estandarrean.

Gorria, urdina eta berdea
-------------------------

Quark baten kolore kargak hiru balio ezberdin izan ditzake: "gorria", "berdea" edo "urdina", eta antiquark batek hiru "antikolore" ezberdin izan ditzake, batzuetan "antigorri", "antiberde" eta "antiurdin" deituak (noiz behinka zian, magenta eta horiz irudikatuak). Gluoiak kolore/antikolore pare baten konbinaketak direla ere esan daiteke: adibidez gorri/antiberdea, eta horrek osatzen du bere kolore karga.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q380528
* Commonscat Multimedia: Quantum chromodynamics

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4260187-3
* LCCN: sh85028577
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q380528
* Commonscat Multimedia: Quantum chromodynamics
**Kasualitatea**, **kointzidentzia hutsa** ere deitua, gertaera zenbaitek dituzten zirkunstantzia eta ezaugarri komunen multzoa da, zoriz gertatzeko ustez duten probabilitate txikiagatik edo printzipioz duten lotura eskasagatik, behatzaileengan harridura sorrarazten dutenak. Zerbait kasualitatez gertatu denean, bereziki gertaera garrantzitsuen kasuan, patua aipatzen da horiek gertatzeko arrazoi moduan, modu irrazionalez. Kasualitatezkoak irizten diren gertaerak denetarikoak izan daitezke, hala nola, elkar ezagutu berri duten bi pertsonen urtebetetze egun edo abizen berdina, hiri handi batean norberak galdutako giltzak kalean ezagun batek aurkitzea nahiz eguraldi oneko bolada baten ondoren, ospakizun egun batean eguraldi txarra suertatzea. Maiz, intuizioz izandako gertaerak gauzatu eta kointziditzea kasualitate handia dela pentsatzen bada ere, probabilitate legeen arabera ez dira hain harrigarriak; adibidez, bi pertsonak gutxienez urtebetetze egun bera izateko probabilitatea %50a baino handiagoa izateko zenbat pertsona behar diren hurbiltzean, pertsona arruntek kopuru handiak aipatzen dituzte, matematikoki pertsona kopuru hori 23 da, askok uzte dutena baino txikiagoa.

Ikus, gainera
-------------

* Zorte
**Kastora Irigoien Zabala** (Lezama, Bizkaia, 1908eko martxoaren 6a - Galdakao, 1994ko uztailaren 7a) Galdakaoko emakume musikazale panderojole bat izan zen.

Bizitza
-------

Kastora Irigoien Zabala Lezaman jaio zen 1908ko martxoaren 06an.

Bizente Irigoien zen bere aita eta Juana Zabala ama. Sei urterekin etorri zen Galdakaora bere aitak Dinamita lantegian lan egiten zuelako; gaztetan Kastorak berak ere lan egin zuen lantegi horretan, ezkondu arte.

Familian 7 neba-arreba ziren: Meltxor aguazila zena, Hilario, Rufina, Ignacio, Kastora, Mari eta Bernarda. Ignacio Irigoien futbolari ezaguna izan zen, atezain bezala.

Kastora bere familiarekin eliza ondoan dagoen dorretxean bizi izan zen, Paco Barandiaranekin ezkondu arte: orduan Zabalea auzora joan zen bizitzera; 3 seme-alaba eduki zituen: Nerea (1935) jaio eta gutxira hil zana, Marieli (1940) eta Patxi (1948).

### Musikazaletasuna

Gazte-gaztetatik kantatzea oso gustuko izan zuen eta ahotsari laguntzeko panderetea joten zuen, etxeko giroan gehien bat (gabon egunetan, jaietan); baina mendiko irteeretan, Eguzkibegi ikastola sortu berriaren ekintzetan eta joatea posiblea zuen bidaia guztietan ere.

Nagusitan Kastorak Zamakoa auzoan egiten zuen bere eguneroko bizimodua *bueltatxu bat emoten*, nagusitan zauri bat izan zuen arte. Horren eraginez, azalpenik inori ez emateko, etxean gelditzen hasi zen, makuluekin ibili behar zuelako, bere bizimodua erabat aldatuz.

Kastora Irigoien *Pandero Barria* abestia kantatzen.Bere kemena eta energia handia zen, batez ere euskara eta herriko ekimenen alde, bere ezagunek oraindik gogoratzen dute, Korrika Galdakaotik pasatzen zenean, bera ezinduta egon arren, bide bazterrean itxaroten zuen lasterketa popularra, eta 10 edo 20 metro baino ez baziren ere, korritzen saiatzen zen
Galdakaoko pertsona nagusiek bere ahotsa gogoratzen dute sakona eta indartsua zelako; eta sarri askotan panderetaren laguntzarekin animatzen zuelako. Txikitatik izan zuen kemena eta musikazaletasuna, bizitza osoan adierazi zuen bere instrumentua, pandereta, eta ahotsa non-nahi partekatuz, euskaraz batez ere, baina gaztelaniaz ere bertsoak eta koplak abestuz: beste pertsona batzuenak edo berak sortuak ere bai.

Neguko Euskal Ikastaroen oroimenez1981ean oparitutako pandereta.1981ean Neguko Euskal Ikastaroek, bere urteetako euskaltzaletasuna, animoak eta alaitasuna eskertzeko oroigarri gisan pandereta bat oparitu zioten; gaur egun, bere familiak gordeta dauka eta ondoko irudian ikusi daiteke.

1994ko uztailaren 7an hil zen 86 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Algorri.  (2011-12-21). «Galdakao atzo: Irigoien, el cancerbero pucelano.» *Galdakao atzo* (Noiz kontsultatua: 2023-07-08).
2. ↑   «KASTORA IRIGOIEN pandereterea - YouTube» *www.youtube.com* (Noiz kontsultatua: 2023-07-08).

Kanpo estekak
-------------

* Zortzigarren Lurraldea blogean Kastoraren bizitza
* Audio grabazioa Ahotsak ekimenean, 1986an egina

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105846862

 |

* Wd Datuak: Q105846862
**Kepa Derteano Basterra** (Amorebieta-Etxano, Bizkaia, 1923eko ekainaren 3a - 2004ko urriaren 22a) idazlea, kazetaria eta poeta izan zen. ***Peru de Arteaga*** ezizena erabiltzen zuen. Venezuelan erbesteratua. Gaztelaniaz Kepa de Derteano y Basterra bezala sinatzen zuen.

Biografia
---------

Familia burges eta abertzale batean sortua, Lekarozko ikastetxean ikasi zuen. Handik, ondoren, Frantzia eta Belgikako eskoletara joan zen. Txikitatik euskara, gaztelania eta frantsesa hitz egin zuen. Gerra garaian txikizioak eta sarraskiak hurbiletik ezagutu zituen: haren aita guda-ospital baten burua zen. Gernika eta Durangoko bonbardaketen lekuko izan zen. Hamahiru urterekin, beste euskal haurrekin batera, Belgikara eraman zuten, gerrako haurra izan zen beraz. Gerra bukatu eta gero Euskal Herrira itzuli zen. 1942an beste lagunekin batera, Confederación de Estudiantes Vascos- Eusko Ikasle Alkartasuna (EIA) elkartea sortu zuen. Urte horietan argitalpen abertzaleetan laguntzen hasi zen. Aktibitate horiek zirela eta, atxilotua izan zen eta hiru urte Larrinagako espetxean egin behar izan zituen. Handik atera eta bere bigarren aberria izango zen Venezuelara, Carabobon alegia, erbesteratzea erabaki zuen.

1968. urtean Larrean antolatutako Olerti Egunan *Salve Regina* poemarekin saritua izan zen.

Estiloa
-------

Bere idazkera kementsua eta konplexua zen.

Iritzi kritikoa
---------------

Lanak
-----

* *Huellas*, 1969. Bigarren argitalpena, 1974.
* *El guerrillero y otros poemas*, EDIME, 1974.
* *En el surco de la tierra*, Henar Amezaga eta Jose Angel Ascunce edizioaren prestaketa. (2002, Saturraran argitaletxea.
* *Quiero acabar con la guerra de mi padre I*. Henar Amezaga eta Jose Angel Ascunce edizioaren prestaketa. Donostia: 2002, Saturraran argitaletxea.

Bibliografia
------------

* Henar Amezaga eta J.A. Ascunce: "Kepa de Derteano: Bizitza baten aztarnak", 13-29 or. *Quiero acabar con la guerra de mi padre I* liburuan.
* Henar Amezaga eta J.A. Ascunce: "Kepa de Derteanoren kontakizun laburra", 13-62 or. *En el surco de la tierra* liburuan.

Kanpo loturak
-------------

*. Saturraran argitaletxean argitaratutako liburuei buzuko komentarioa.
*. Huellas liburuari eta idazleari buruzko komentarioa.
*. Erbesteko zornotzarrei buruzko komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261435
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 44151

 |

* Wd Datuak: Q12261435
**Keokuk konderria** (ingelesez: *Keokuk County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sigourney da. 2010eko zentsuaren arabera 10.511 biztanle zituen, Keokuk kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Keokuk konderriak 1.502 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,93 ura dira. Beste 1.500,07 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.511 pertsonetatik 10.376 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 90 dira. 50 beltzak edo afroamerikarrak. 14 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 16 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 54 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485926
* Commonscat Multimedia: Keokuk County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132548627
* ISNI: 0000 0004 0426 2809
* LCCN: n82115585
* NARA: 10038952
* **Lekuak**
* OSM: 1790342
* TGN: 2000614

 |

* Wd Datuak: Q485926
* Commonscat Multimedia: Keokuk County, Iowa
**Kasuya Takenori** (japonieraz: 糟屋 武則?, 1562-1607)
 Japoniako historiako Azuchi-Momoyama aroan, Toyotomi klanaren zerbitzura egon zen samurai japoniarra izan zen.

Takenori, Kasuya Tadayasuren bigarren semea izan zen, Harima probintziako Bessho klanaren zerbitzari bat. Takenori, Toyotomi Hideyoshiren morroi bihurtu zen Kuroda Kanbeiren gomendioak jarraituz, eta, Shizugatakeko guduan izan zuen parte hartzeagatik nabarmendu zen, non Shizugatakeko zazpi lantzetako bat bezala ezagutua izan zen, eta, honengatik, 3.000 kokuko saria lortuz. Hideyoshiren Koreako kanpainetan ere aritu zen, eta, beraz, Harima probintziako Kakogawa gaztelua eman zitzaion sari bezala.

Sekigaharako guduan, [Ishida Mitsunari]]ren alde borrokatu zuen, eta Fushimi-Momoyama gazteluaren aurkako erasora batu zen. Gudu honen ondoren, bere jabetza guztiak kendu zizkioten, 500 kokuko sari bat baimendu zitzaion arren. Tokugawa shogunerriaren garaian, hatamoto estatusa eman zitzaion.

Gaur egun, Takenoriren yaria, Nagahama Hiriko Museoan erakusten da, Nagahama gazteluan kokatua dagoena.

| * i
* e
* a
Shizugatakeko zazpi lantzak |
| --- |
| 
* Fukushima Masanori
* Hirano Nagayasu
* Kasuya Takenori
* Katagiri Katsumoto
* Katō Kiyomasa
* Katō Yoshiaki
* Wakizaka Yasuharu

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2261388
* Commonscat Multimedia: Kasuya Takenori

---

 |

* Wd Datuak: Q2261388
* Commonscat Multimedia: Kasuya Takenori
**Koltur** Faroe uhartetan dauden hemezortzi uhartetako bat da. Norvegiako itsasoan
dago.

Etimologia
----------

Koltur izena "zaldiko" bezala euskaratu daiteke. Ondoan, bestetik, Hestur uhartea dago, honekin oso lotuta, eta bere izena euskaraz "zaldia" da.

Ezaugarriak
-----------

Uhartearen puntu garaiena Kolturshamar mendia da (478 m). Zabalera osoa 2,31 km²koa da.

Faroeetan Koltur jendeztatua dagoen uharte txikiena da. Orain urte batzuk etsaiak ziren bi familia bizi ziren, 50 pertsona inguru; haien artean ez zuten inongo komunikazioarik izaten. Uhartean herrixka bakarra dago, Koltur. Joan den mendeko larogeigarren hamarkadan biztanle guztiek uharte utzi zuten.

Geroztik bakarrik bi pertsona itzuli ziren. Kirkjubøur herritik Patursson familia 1994an itzuli zen. Haien helburua eraikin batzuk berreskuratzea eta uhartean berriro ere abeltzaintza sartzea. Halaber, turismoa landu nahi zuten. Paturssonek eragindako berrikuntzekin batera portu txiki bat sortu zen baina ez dago ferryrik. Uhartera joateko astean hiru aldiz helikoptero bat dago.

Hegaztientzako inguru garrantzitsua
-----------------------------------

Uhartearen kostaldeko zatirik handiena BirdLife Internationalek hegaztien gune garrantzitsu gisa identifikatu du, bereziki hegaztientzako ugalketarako gune gisa, batez ere espezie hauentzat: Ekaitz-txori txikiak (5000 bikote), Lanperna-musuak (20.000 bikote) eta Martin hegalzuriak (50 bikote).

Iruditegia
----------

* Etxe tradizionalak berreskuratuak.Etxe tradizionalak berreskuratuak.
* Kolturreko portua.Kolturreko portua.
* Uhartearen paisaia.Uhartearen paisaia.
* Hondartza eta etxe zaharrak.Hondartza eta etxe zaharrak.
* Koltur mendebaldeko labarrak.Koltur mendebaldeko labarrak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  en.m.wiktionary.org
2. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)**: Kolturri buruzko informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208337
* Commonscat Multimedia: Koltur

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 242722048

 |

* Wd Datuak: Q208337
* Commonscat Multimedia: Koltur


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Koltur*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Kroketa** saltsa trinko bat (bexamela, adibidez) eta xehe-xehe egindako hainbat osagairen nahaste bat, arrautzetan eta ogi birrinduan arrautzeztatua eta olio ugariz frijituz egindako orea da. Horrek testura kurruskaria eta urre kolorea ematen dizkio. Normalean gaziak izaten dira, forma obalatua izaten dute eta bero zerbitzatzen dira zizka-mizka edo pintxo gisa, nahiz eta gozoak ere badiren eta postre gisa zerbitzatzen diren. Kroketa modernoa frantses jatorrikoa da, baina, egia esan, soberakinak berriz aprobetxatzeko teknika Antzinako Erromatik ezaguna da, gutxienez. Hasiera batean, prestakuntza «arrunta» zen, eta, denborarekin, kroketak Europako sukalde askotako plater tradizional bihurtu ziren.

Prozedura
---------

Hoztutako bexamel puska bat hartu eta forma obalatua eman oreari. Gero, bexamela edo orea, bolatan edota obalo formatan dugula, arrautzaztatu eta ondoren, ogi birrindua bota. Hori egin ostean, olio beroa dagoen zartaginean sartu eta txigortzen utzi. Hurrenik, zartaginetik atera eta sukaldeko paper zurgatzailea duen platerean jarri soberan dagoen olioa zurga dezan. Azkenik, paper zurgatzailea kendu eta jateko prest egongo dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Croqueta ⋆ Larousse Cocina» *Larousse Cocina* (Noiz kontsultatua: 2023-01-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q70125
* Commonscat Multimedia: Croquettes

---

 |

* Wd Datuak: Q70125
* Commonscat Multimedia: Croquettes