recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Krishna Krisaorrekoa** Masami Kurumadak idatzi eta marraztutako manga eta animea den Saint Seiyako pertsonaia bat da. Poseidonen sagan du bere agerpen bakarra. Indiar Ozeanoko zutabearen zaindaria da saga honetan. Shiryu Dragoikoa da bere aurkaria saga honetan.

Hasieran, Shiryu erabat mespretxatzen du, eta alde egiteko esaten dio. Baina Shiryuk ez du handik ihes egiteko inongo asmorik, eta aurre egitea erabakitzen du. Krishnak behin eta berriz erasotzen du Poseidonen hiruhortzarekin, halako batean, Dragoiko zaldunaren ezkutua suntsituz eta zalduna bera alderik alde zeharkatuz. Une horietako batean, Shiryuren armajantzia urrezkoa bihurtzen da, eta Shura Kaprikorniokoagandik heredatutako Exkalibur teknika erabiltzen du, baina, teknika amaitu aurretik, brontzezko zaldunaren armajantzia berriz brontzezko bihurtzen da, eta ez du lehen saiakera horretan hiruhortza suntsitzea lortzen. Bai ordea hurrengoan, hiruhortza suntsitzeaz gain Krishnaren ezkatazko armajantzia ere suntsituz.

Honen ondorioz, loto posturan esertzen da zutabearen aurrean, eta aireratu egiten da, bere kosmosarekin hesi bat sortuz. Shiryu behin eta berriz saiatzen da bere Dragoi Sorkariarekin hesi hori suntsitzen, baina Krishnak beste horrenbestetan jaurtitzen du Dragoiko zalduna bere Maharoshini teknikarekin, eta honi, garaipena lortu nahi baldin badu, aldi berean zazpi txakrak ebaki beharko dizkiola esaten dio. Shiry itsu geratzen da Maharoshini teknika jasan izanaren ondorioz, baina, azken unean, Krishnaren zazpi txakrak lerrokatuta ikustea lortzen du eta Exkalibur teknikarekin ebaki egiten dizkio, garaipena lortuz. Orduan, Kiki iristen da Librako armajantziarekin, eta, armajantzi hau osatzen zuten armetako bat hartuz, zutabea suntsitzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188293

 |

* Wd Datuak: Q31188293
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Kriptosporidiosia** Cryptosporidium izeneko protozooak eragiten duen gaixotasuna da. Gaitza protozoo honetaz kutsatutako ur edo janariak hartzean harrapatzen da. Gastroenteritisa eragiten du.

1993. urtean AEBetan inoiz gertatu den uraren bidez transmititutako gaixotasun baten agerraldirik larriena izan zen, Milwaukee hirian (Wisconsin). Ia 400.000 pertsonek gastroenteritis akutua izan zuten. Gaitzaren jatorrian ez zen inongo birus edo bakteriorik agertu, *Cryptosporidium parvum* protozooa baizik, hiriaren ur-hornidura sisteman sartu zena.

Gastroenteritisa eragiten duten beste eragile patogenoen antzera, gaitza gorotz-aho bidetik transmititzen da. Ur kutsatua edatean, janari kutsatuak irensterakoan, protozooa duten ur zikinetan bainatzerakoan (ibaiak, aintzirak...) eta baita harreman sexualen bidez (uzki-sexua egiterakoan) harrapatzen da gaitza. Kasu horietan guztietan protozoo patogenoa duten gaixo baten gorozkiak dira gaitza transmititzen dutenak.

Aipatu behar da Cryptosporidium-ek, beste protozoo eta bakterioen aldean, erresistentzia handiagoa duela kloroarekiko. Beraz, edateko uraren arazketa prozesuan, klorazioaz gain, sedimentazioa eta iragazketa prozesuek garrantzi handia dute eragile patogenoa erauzteko.

Esan bezala, gastroenteritis akutua eragiten du kriptosporidiosiak. Gaitza ez da larria, eta hamar egunen buruan berez sendatzen da. Beherakoak, sabeleko mina eta odolik gabeko gorozki urtsuak dira sintoma nagusiak. Hala ere, immunitate-sistema ahulduta dutenek (HIESdunek, adibidez) konplikazio larriak dituzte, beherako ugari izanik (50 inguru egunero). Ospitaletako zainketa berezien unitateetan artatu behar dira gaixo horiek.

Gaitzaren diagnostikoa gorotzaren azterketan datza (protozoo bizkarroia antzemateko) edo ELISA bitarteko frogaren bidez, protozoo patogenoaren antigenoak aurkitzeko. Tratamenduari dagokionez, kasu gehienetan ez da inongo botikarik ematen, gaixoaren birhidratazioa zaindu behar da soilik. Pertsona immunogutxituetan besterik ez dira erabiltzen azitromizina eta paramomizina bezalako medikamentuak.

Ikus,gainera
------------

* 1993ko Milwaukeeko izurrite

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1359898
* Commonscat Multimedia: Cryptosporidiosis

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:1733
* CIE-10: A07.2
* CIE-9: 007.4
* DiseasesDB: 3221
* MedlinePlus: 000617
* eMedicine: 215490
* MeSH: D003457
* Orphanet: 1549
* **Kimikako identifikadoreak**
* KEGG: H00356

 |

* Wd Datuak: Q1359898
* Commonscat Multimedia: Cryptosporidiosis
Geisha (Kyoto)
**Geisha** (japonieraz: 芸者?)
, **geiko** (japonieraz: 芸子?)
 edo **geigi** (japonieraz: 芸妓?)
 Japoniako emakume dantzari eta kantari profesionala da.

Antzinatik, gizonaren zerbitzari da; gaur egun, negozio-bileretan eta jatetxe publikoetan aritzen da batez ere.

Geisharen eginkizun nagusia gizonarentzako dotoretasun- eta alaitasun-giroa sortzea izaten da.

Hezkuntza
---------

Haurtzaroan hasten da geisha izateko prestakuntza, eskola berezietan, dantzan, poemak esaten, Japoniako musika-tresnak jotzen eta tea bertako ohituren arabera zerbitzazen ikasten; solaskide bikainak dira geisha gehienak. Ikastaldia bukatuta, leku publikoetan edo etxeren batean hasten dira lanean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q82723
* Commonscat Multimedia: Geisha

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11999155f (data)
* GND: 4156345-1
* LCCN: sh85053673
* NDL: 00562287
* NKC: ph208674
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q82723
* Commonscat Multimedia: Geisha
**Kronika Demotikoa**, egiptoar dokumentu bat da, papiroan idatzia eta Egiptoren Ptolomeotar garaiko intelektual eta apaizen artean egina, K.a. II. mendearen hasieran, pertsiarren aurkako argudioak dituelarik, nagusiki Kanbises II.a, Xerxes I.a eta Artaxerxes III.aren aurka.

Parisko liburutegi nazionalean dago.

Dokumentua, "tauletan" banatutako zenbait orakulu eta sententziatan datza, jarraian, kutsu politikoko parafrasi exegetiko eta profetikoak dituelarik. Hasiera, testuaren lehen zutabeak eta informazio narratibo sasi-epigrafikoa barne, galdu egin zen, baina, antzerako dokumentuetatik, honela berreraiki daiteke: Profeta batek, erregearentzat, beharbada Nektanebo I.a, Egiptoko XXX. dinastiaren sortzailea izan zena, "tauletan" deskribatutako orakulu ilunen epaiak interpretatzen ditu.

Aforismo hauetan, Nektanebo I.aren erregealdiaren aurreko gertakari historiko eta dinastikoei buruzko erreferentziak, Nektanebo I.aren erregealdikoei buruzkoak, eta Egiptoren etorkizunari buruz, horien artean "mediarren" iritsiera kaltegarria (pertsiarren bigarren dominazioa, K.a. 343-K.a. 332), ondoren greziarrena, eta, azkenik, greziarren aurka matxinatuko zen bertako errege baten iritsiera (ziuraski Horunnefer, Goi Egiptoko gobernaria K.a. 205 eta K.a. 186 bitartean.

Egiptoren konkistatzaile pertsiarrei, "mediar" deitzen zaie (hieroglifoz Mdy, demotikoz Mty, ziuraski, aramaikozko "Mdy" hitzetik).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1186580
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1186580
**Carlota Brunswick-Lüneburgekoa** (1671ko martxoaren 8a - 1710eko irailaren 29a) Alemaniako noblea izan zen. Hannover leinuan jaioa Este leinuan ezkondu zen. Brunswick-Lüneburgeko dukesa jaiotzez, Modenako dukesa izan zen ezkontzaz. Erditzean hil zen.

Jon Frederiko Brunswick-Lüneburgerkoaren eta Benedikta Henrieta Palatinatukoaren alaba nagusia zen. Bi ahizpa txikiago izan zituen, Henrieta eta Gilemina Amalia Brunswick-Lüneburgekoa, Josef I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoarekin ezkondu zena.

Karlota Reinaldo Estekoarekin ezkondu zen 1696ko otsailaren 11n. Hau Frantzisko I.a Estekoaren semerik gazteena zen bere hirugarren emazte Lucrezia Barberinirekin. Reinaldo kardinal izendatu zuten 1685ean, baina 1694an eliza utzi zuen Frantzisko II.a Modenakoa lehengusuaren ordezko izateko Modenan. Reinaldok Modena eta Brunswicken arteko harremanak sendotu nahi zituen.

1702an Espainiako Ondorengotza Gerra zela eta Modenatik Bolognara mugitu ziren.

Zazpi seme-alaba izan zituzten, baina 1710an hilda jaio zen ume bat erditzen ari zela bera ere hil zen. Bere seme nagusia zen Frantzisko Karlota Aglaé Orleanskoarekin ezokndu zen, Filipe Orleanskoa alaba, Luis XV.a Frantziakoa umea zelarik Frantziako erregentea zena. Bere bigarren alaba, Enriketa, Antonio Farnesiorekin ezkondu zen 1727an eta, bere heriotzaren ostean 1731an, Leopoldo Hesse Darmstadtekoarekin.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2551176
* Commonscat Multimedia: Duchess Charlotte of Brunswick-Lüneburg

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 50133798
* GND: 123384664

 |

* Wd Datuak: Q2551176
* Commonscat Multimedia: Duchess Charlotte of Brunswick-Lüneburg
**Calhoun konderria** (ingelesez: *Calhoun County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Marshall da. 2010eko zentsuaren arabera 136.146 biztanle zituen, Calhoun kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Calhoun konderriak 1.860,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 31,39 ura dira. Beste 1.829,14 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 73,18 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 136.146 pertsonetatik 114.841 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.177 dira. 14.630 beltzak edo afroamerikarrak. 714 amerikar natiboak ziren eta 45 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.154 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 142 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.620 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q137516
* Commonscat Multimedia: Calhoun County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147757913
* LCCN: n81091923
* NARA: 10036714
* **Lekuak**
* OSM: 1907309
* TGN: 1002222

 |

* Wd Datuak: Q137516
* Commonscat Multimedia: Calhoun County, Michigan
Sufismoa: ohitura eta pentsamoldean bat egiteaz gain, korrente musulman honekin bat egiten dutenek, dantzan sinkronizazio harrigarrizko ariketak egiten dituzte. Pentsakera eta gorputzaren konformitate adibide bat.
**Konformitatea** arau sozialak onartzea eta besteen eraginez norberaren jarrera bera aldatzea da. Sozializazio-prozesuaren parte da, non gizabanakoak pixkanaka aldatzen baitu bere jokabidea, komunitatetik ikasten dituen balio eta arauen arabera.

Prozesu psikologikoa
--------------------

Aurreko eskema mentala aldatzen duen estimulu berri bat agertzen denean, barneratzea gerta daiteke (pertsonak arau edo eredu berria onartzen du eta bere baitan hartzen du), edo kanpoko jokabidearen eta barne-sinesteen arteko talka; kasu horretan, portaerak konformitatea erakusten badu, obedientziaz hitz egiten da (norbanakoak araua onartzen du, ados egon ez arren). Estimulu berria konformitatea eragiteko gai ez bada, desobedientzia eragiten du edo, indarraren arabera, ez zaio kasurik egiten. Dena dela, konformitatea ez da beti kontzientea.

Konformitateak afiliazio premia psikologikoei erantzuten die: inork ez du bere erreferentzia taldeak baztertu dezan nahi eta, beraz, komunitate honetan onargarritzat jotzen denera egokitzen saiatzen da. Sariek eta errefortzuek adostasun-ohitura areagotzen dute, funtsezkoa baita haur baten hezkuntza-prozesuan. Ohitura hori ez da aldaezina, eta aldatu egin daiteke, baldin eta eragin sozial nahiko boteretsua gertatzen bada, subjektuaren adina edozein dela ere. 

Aldaketen eragile den subjektuarekin edo taldearekin identifikatzen bada pertsona, errazagoa da konformitatea gertatzea, beren harreman-zirkuluetan ospe handia duten pertsonekin gertatzen den bezala.

Ikuspegi negatiboa
------------------

August Landmesser, besoa altxatu ez zuen gizona, hitlerismoak eragindako konformitatean.
Anjel Lertxundik idatzia utzi du, Ingerborg Bachmannen ipuin liburu bat iruzkintzean, komformitateak dakarrela "munduari begiratzeko modu etsi edo bezatu edo konplizea. Batera zein bestera, mundua aldatzeko borondaterik eza". Konformitatea segurtasun beharrak eragiten duela irizten dio Lertxundik, eta horri kontrajartzen dio arriskuak hartzea, "bizitzaren alor guztietan mundua hobetzeko benetako konpromisoaren parte inportantea da arriskuaren kontzientzia sortzailea."

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ibáñez Gracia, Tomàs..  (2003). *Introducció a la psicologia social..*  Editorial UOC ISBN 978-84-9788-297-2. PMC 962451969. (Noiz kontsultatua: 2022-05-07).
2. ↑   Kelman, H. C (1958). "Compliance, Identification, and Internalization: Three Processes of Attitude Change". Journal of Conflict Resolution 2 (1): 51–60
3. ↑    Lertxundi, Anjel. «Segurtasunaren konformitate antzuaz» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-05-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q221284
* Commonscat Multimedia: Conformity

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4073679-9
* LCCN: sh85031062
* NKC: ph319002
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D012925

 |

* Wd Datuak: Q221284
* Commonscat Multimedia: Conformity
**Calhoun konderria** (ingelesez: *Calhoun County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Grantsville da. 2010eko zentsuaren arabera 7.627 biztanle zituen, Calhoun kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Calhoun konderriak 726,96 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,7 ura dira. Beste 723,25 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,49 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.627 pertsonetatik 7.522 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 57 dira. 15 beltzak edo afroamerikarrak. 21 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 12 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 53 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490958
* Commonscat Multimedia: Calhoun County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132551228
* LCCN: n82152782
* NARA: 10039924
* **Lekuak**
* OSM: 1913181
* TGN: 2002258

 |

* Wd Datuak: Q490958
* Commonscat Multimedia: Calhoun County, West Virginia
**Błędóweko basamortua** (polonieraz: *Pustynia Błędowska*), hondarrez beteriko basamortu hotz bat da, Silesia Behereko Błędów eta Polonia Txikiko Chechło eta Klucze herrien artean dagoena. Gune hau, nagusiki, Silesiako goi lurretan dago. Błędóweko basamortua erdialdeko Europako basamorturik handiena da. Basamortuak 10 kilometro baino gutxiagoko luzera eta 4 kilometroko zabalera du, eta azalera 32 km²-koa da.

Basamortuko paisaia baten itxura Erdi Arotik sortu da, meatzaritzaren ustekabeko efektu gisa (zink, zilar, ikatz), baina egitura geologiko espezifikoa garrantzi handikoa izan da -hondar geruzaren batez besteko lodiera 40 metro ingurukoa da (gehienez 70 metro), eta horrek baraua eta drainatze sakona oso erraz egin zituen.

Bigarren Mundu Gerran, alemaniar Afrika Korpsek bertan entrenatu zuen Afrikara joan baino lehen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Higgins, David R..  (2015). *Panzer II vs 7TP: Poland 1939.*  Bloomsbury Publishing ISBN 9781472808837..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117750
* Commonscat Multimedia: Błędów Desert

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315529297

 |

* Wd Datuak: Q117750
* Commonscat Multimedia: Błędów Desert
**Giza Ingurumenari buruzko Nazio Batuen Konferentziaren adierazpena**, baita ere **Stockholmeko adierazpena,** 1972ko ekainaren 16an onartu zuen Giza Ingurumenari buruzko Nazio Batuen Konferentziak. 21. osoko bilkura horretan nazioarteko ingurumen zuzenbidean ingurune osasuntsua izateko eskubidea aitortzeko lehen dokumentu gisa ulertu behar da. Adierazpenean nazioek beren ekintzek eragindako ingurumen efektuen erantzukizuna onartu behar dutela azpimarratu zuten.

Edukia
------

Dokumentua ingurumen arazoen izaera globala azaltzen duten zazpi aldarrikapenekin irekitzen da, eta nazioen arteko lankidetza zabalaren beharrra adierazten du. Aldarrikapen hauek ondorioztatzen dute ingurumena zaintzeko eta hobetzeko ahaleginak pertsona guztientzat eta haien ondorengoentzat onuragarriak izango direla. Jarraian, deklarazioak hogeita sei printzipio jasotzen ditu, nazioak beren erantzukizunetara bideratzeko. Ekintza plana hiru kategoriatan banatzen da, besteak beste, Earthwatch izeneko ingurumen ebaluazioa, ingurumen kudeaketa eta 109 laguntza neurri.

Jarraipena
----------

1992ko Rioko Adierazpenak Stockholmeko Adierazpena "berresten" zuen eta dokumentu horretan oinarritu nahi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Astrachan, Anthony (17 March 1972). "Goals for Environment Talks Listed". *The Washington Post*, *Times Herald*.
2. ↑   "Report of the United Nations Conference on the Human Environment". Nazio Batuak. A/CONF.48/14/Rev.1.
3. ↑  United Nations General Assembly, Rio Declaration on Environment and Development.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Adierazpenaren testua, Estatu Batuetako Kongresuaren Liburutegian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5249471
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q5249471
*Artikulu hau edariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Calvados (argipena)».*
***Calvados*** izena ematen zaio sagardoarekin egindako brandy edo pattar bati, zeina Normandia eskualdean ekoizten dena Frantzian.

Historikoki jasotako Normandiako lehen sagardo destilatzailearen izena Gilles Picot da, Gouberville jauna, 1553.ean aipatua. 50 urtera, 1606an, elkartea osatu zen sagardo destilaziorako. 19. mendean destilazio industriala hasi zen, eta calvados salmentak igo egin ziren, besteak beste, modan jarri zelako *café-calva* nahasketa hartzea, eta mahastiek eta ardogintzak gogor pairatu zutelako filoxera izurritea.

Jatorri izendapenak
-------------------

Calvadosaren eskualdeak, eta jatorri deitura desberdinen mapa.
Frantziako ardo askoren kasuan bezala, calvados mota desberdinak merkaturatzeko, jatorriari lotutako jatorri deitura kontrolatu desberdinak daude, ezaugarri desberdineko pattarrak eskualde jakin batzuetara lotzen dituztenak legez. Hiru jatorri deitura dira berez:

* AOC Calvados.
* AOC Calvados Pays d'Auge.
* AOC Calvados Domfrontais.

Calvadosaren lehen jatorri izendapena 1942an ofizialdu zen.

Antzeko edariak
---------------

Beste herrialde batzuetan ere egiten da sagar edo sagardotik eratorritako pattarrik:

* Ingalaterran, Somerset sagardo brandya ofizialki ezagutua dago geografikoki 2011tik.
* Euskal Herrian, zenbait sagardogilek sagardoz izeneko pattarra ere ekoizten dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Henrik. Mattsson,.  (2004). *Calvados : the world's premier apple brandy : tasting, facts and travel.*  Flavourrider.com ISBN 916315546X. PMC 61439668. (Noiz kontsultatua: 2018-07-22).
2. ↑   **(Ingelesez)** Morris, Steven.  (2011-09-15). «Victory for Somerset as cider brandy wins protected status» *the Guardian* (Noiz kontsultatua: 2018-07-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3268
* Commonscat Multimedia: Calvados (spirit)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 122575524 (data)
* GND: 4211301-5
* NKC: ph137356

 |

* Wd Datuak: Q3268
* Commonscat Multimedia: Calvados (spirit)
*Ez nahasi Kalifornioarekin*.
Mexikoren lurralde-bilakaera 1821etik.
**Californio**, monarkia hispanikoaren garaian eta Mexikoko lehen 38 urteetan herrialde independente bezala, Alta Californiako biztanleak eta Kaliforniako penintsulako biztanleak identifikatzeko erabiltzen den termino bat da, 1848tik AEBren mende dagoen lurralde bat Estatu Batuetako Esku-hartze Gerraren ondoren. Okupazio gerra honen ondoren, terminoa, Kalifornia Behereko penintsulako biztanleen jentilizio bezala erabiltzen jarraitzen da, mexikar izaten jarraitu zuena.

Calofornioen artean nekazaritza kolonoen ondorengoak eta hauen laguntzaileak zeuden. Gehienak jatorri mistokoak ziren, gehienetan mestizoak (europarrak eta jatorrizko amerikarrak), Ameriketako Estatu Batuetako filmeek eta bestelako liburuek ematen zuten irudiaren aurka, Zorroa kasu. Gutxi ziren espainiar "puruak", penintsulakoak edo kreoleak izan. Espainiarrek, eta geroago, mexikar funtzionarioek, Mexiko iparraldeko eta mendebaldeko probintzietako jendea animatu zuten, baita Hispanoamerikako beste toki batzuetako jendea ere, bereziki Peru eta Txilekoa, Kalifornian kokatzeko, beranduago, mexikar hiritartasuna emango zietela aginduz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2285219
* **Identifikadoreak**
* NCL: 003530377

 |

* Wd Datuak: Q2285219
**Calvin's Beer** Madrilen ezarri den lehenengo garagardo natural lantegia da.

Historia
--------

2006. urtean eman zion hasiera jarduerari, 45000 litro garagardo urtean ekoizteko ahalmena duen garagardotegi bat eta Madrilgo lehenengo taberna propio bat irekiz.

Ondoren,ekoizpen ahalmena bikoiztu zen 2009. urtean erositako makineria berria eta Madrilen bertan bigarren taberna irekitzeari esker.

Era berean, 2010.ean Alicante-ko lehenengo taberna ireki zuten, bertako merkatuan gehiago murgiltzeko aukerarik dagoen ikusteko proiektu gisa.

Taberna eta jatetxe espezializatuei ere garagardoa eskaintzen dute, bertako marka pertsonala jartzeko aukera izanik nahi izan ezkero.

Produktuak
----------

### Calvin's Tostada

Lager garagardoa, Munich estilokoa, Munich, Pilsen eta beste malta mota batzuk erabiliz ekoiztua (%100 garagar malta). Challenger eta Saaz lupuluak. Kobre kolorekoa, ogi txigortuaren, gerezi eta melokotoi antzeko usainekoa. % 4,8 alkohol bolumenekoa. Ez da inolako gehigarririk erabiltzen, 1516-ko Lege Alemaniarraren arabera egiten baitute garagardoa, garagarra, lupulua, ura eta legamia bakarrik erabiliz.

### Calvin's Pils

Lager garagardoa, 100% Pilsen maltaz ekoiztua. Challenger lupulua erabiltzen da. Kolore horixka du, eta malta gozoaren zapore puntu bat du, malta motak ematen diona. Oso garagardo ariña da, errez edaten dena. % 5 alkohol bolumenekoa.Haue ere, 1516-ko Lege Alemaniarraren arabera egiten duten garagardoa, garagarra, lupulua, ura eta legamia bakarrik erabiliz.

### Calvin's Negra

Lager garagardoa, Schwartzbier estilokoa, Pilsen malta eta malta beltzagoak erabiliz ekoiztua. Challenger eta Saaz lupuluak gehitzen dira. Beltz kolorekoa, apar paregabea eta xigortu usaina, mikatza baino zapore gozoagoa du, kafe eta erregaliz usainak ere nabari daitezke.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255607

 |

* Wd Datuak: Q12255607
Gatz-lanpara txikia.
**Gatz-lanpara** eskuz egindako lanpara mota da. Egiteko gatzaren arroka bat zulatzen dute barruan bonbilla bat sartzeko. Mineralaren ezaugarri optikoei esker, barrutik, erabat argitzen da. Gatzaren proipietateak beroaren esker askatzen dira eta, ondorioz, osasunerako oso ona omen da; halaber, airea garbitzen omen du.

Gatza
-----

Lan hauek egiteko gatz mota desberdinak erabiltzen dira, kolore eta argitasun desberdinekoal. Artisau bakoitzak harria zulatzeko berezko teknika du. Gatz desberdinak erabiltzen dira: litio, selenita, halita, ea. Gatz horien jatorria desberdina izan daiteke baina, saltzeko garaian, gehien aipatzen den jatorria Himalaiakoa da.

Onurak
------

Nahiz eta zientifikoki zalantzan egon, hauek dira saltzaileek aipatzen dituzten onurak:

* Airearen ionizazio negatiboa
* Airea garbitzen dute
* Kutsatutako partikulak erakartzen ditu
* Alergiaren aurka onak dira
* Estresa gutxitzen dute...

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. ↑  [

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9025795
* Commonscat Multimedia: Salt crystal lanterns

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph125658

 |

* Wd Datuak: Q9025795
* Commonscat Multimedia: Salt crystal lanterns
Estafilokokoak
**Kokoak** esfera-formako bakterioak dira. Esfera-forma hori kokoaren lau zelula-formetako bat da, eta besteak baziloak (barra- edo makila-formakoak), espiriloak (kiribilak) eta bibrioak ("ur-tanta" edo "ilargi-erdi" formakoak) dira. "Koko" terminoa *coccus* hitz neolatindarretik dator; azken hori, berriz, grezierako *kokkos*-etik (*κόκκος),* eta "baia" esan nahi du.

Sailkapena
----------

Bakterio guztiak bezala, **kokoak** organismo biziak dira. Espezie batzuen kasuan, zelulak patroi desberdinen arabera multzokatzen dira, eta patroi horiek formaren arabera sailkatzen dira. Diplokokoak binaka taldekatzen dira, eta hainbat generotakoak izan daitezke. *Streptococcus* generoa, adibidez, estreptokoko izeneko kateetan taldekatzen da. *Sarcina* generoa, aldiz, 8 zelulako taldetan multzokatzen da, eta kuboide-forma izaten du. Azkenik, *Staphylococcus* (euskaraz "estafilokoko") generoa 4 zelulako klusterra osatzen du, edo forma irregularra duen mahats-mordo baten itxura hartu.

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Baziloa
* Espiroketak

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Coco (bacteria)» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63085
* **Identifikadoreak**
* BNF: 133272509 (data)

 |

* Wd Datuak: Q63085
**Gatzapena** edo **koagulazioa** odola likido egoeratik solido bihurtzea da. Hemostasiaren atal garrantzitsua da, odoljarioak gelditu eta kaltetutako odol-hodiak konpontzeaz arduratzen dena, plaketa eta fibrinaz osatutako odolbilduak eratuz. Gatzapenaren gehiegizko asaldurak tronbosiak eta gutxiegizkoak odoljarioak eragin ditzake.

Gatzapena ugaztun guztietan ematen den prozesua da, nahiz eta gizakian aztertu den gehien. Bere beharrezko osagaiak plaketak eta gatzapen faktoreak (fibrinogenoa, esaterako) dira.

Gatzapena endotelioaren lesioa gertatu eta berehala jartzen da martxan. Plaketek tapoi bat sortzen dute lesioa izan den tokian. Hau lehen mailako hemostasia da. Aldi berean, bigarren mailako hemostasia gertatzen da: gatzapen fatoreen eraginez, fibrinogenoa (odol-plasman dagoen proteina urgarria) fibrina (proteina disolbaezina) bilakatzen da, plaketen tapoia sendotuz.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2013/08/03 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q179217
* Commonscat Multimedia: Coagulation

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11978819v (data)
* GND: 4007275-7
* LCCN: sh85014936
* NKC: ph171353
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001777

 |

* Wd Datuak: Q179217
* Commonscat Multimedia: Coagulation
*Artikulu hau musika taldeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kometa (argipena)».*

**Kometa** Vianan sorturiko musika taldea da, 2014an Gaztea maketa lehiaketako entzulearen saria irabazi zuena.

Ibilbidea
---------

Kometa taldea, Smoking Hill taldearen errautsetatik sortu zen 2012. urtean. Hiru kidez osatuta, Andoni Bonafau (gitarra eta ahotsa), Juan Valdelana (baxua) eta Mikel Gurrutxaga (bateria), proiektu berri bati ekin zioten eta 2012eko Urria eta Azaroa artean, Kometaren lehenengo diska izango zena grabatu eta nahastu zuten Higain estudioan, Haritz Harreguy-ren gidaritzapean.

2013ko Maiatzean plazaratu zuten hau eta hortik aurrera hainbat eta hainbat kontzertu eskeini dituzte Euskal Herri osoan haien diska berria aurkeztuz. 2014an Gaztea maketa lehiaketako ikuslearen saria irabazi zuten *Momentuaren zain* abestiarekin. 2015 urtean plazaratu zuten bigarren diska, *Grabitatea*. Diska autoekoiztua izan zen.

2018an laukote bihurtu dira Mattin Saldias gitarrajolea gehitu baitzaie eta *El principio del final* diska plazaratuko dute martxoaren 16an, taldearen hirugarren lana.

Diskografia
-----------

* *Kometa* (2013, Hontza)
* *Grabitatea* (2015, autoekoiztua)
* *El principio del final* (2018, autoekoiztua)

Sariak
------

* Gaztea maketa lehiaketa: 2014 (entzuleen saria)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Maketa Lehiaketa, 27. irabazlearen bila» *Euskal Irrati Telebista* (Noiz kontsultatua: 2020-11-14).
2. ↑   «Kometa» *Musika zuzenean*.
3. 1 2   «Estrenamos en exclusiva el primer single del nuevo álbum de Kometa» *www.mondosonoro.com*.
4. ↑    *Kometa.*  (Noiz kontsultatua: 2018-03-14).
5. ↑    *Grabitatea.*  (Noiz kontsultatua: 2018-03-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31189015

 |

* Wd Datuak: Q31189015
Akitaniar tribuak.
**Kokosateek** (latinez: *Cocosates*) Frantziako Landak departamenduko mendebaldeko herri akitaniar bat osatzen zuten. Bere *Cocosates sexsignani* goitizenak (Sei banderen kokosateak) sei tribuk osatutako federazio bat zela adierazten du.

Hegoaldean Akizeko tarbeliarrek eta iparraldean Pays de Bucheko (Arcachon) boiateek inguratuta zeuden, orokorrean Brassenxen eta Pays de Bornen kokarazten dituena. Egileren batzuk Aturri ibaian, Maremnen eta Marensinen kokatzen dituzte.

Euren izenak euskarazko kokots hitza gogorarazten du. Muinoa edo altuera esan nahi duen \**koiz/coç* erro akitaniarraren birbikoizte baten oinarrituta dagoela dirudi. Erro hau basatien hiriburu zen *Cossium*en ere ikus daiteke.

Erreferentziak
--------------

* Jacques Lemoine, *Toponymie du Pays Basque Français et des Pays de l'Adour*, Picard 1977, ISBN 2-7084-0003-7
* Jean-Pierre Bost, *Dax et les Tarbelles*, "L ’Adour maritime de Dax à Bayonne".

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2544830

 |

* Wd Datuak: Q2544830
*Katsuogia* Nishina Shinmei-gū-n. 
 *Katsuogiak* teilatuan (Ise Santutegia) 
 Chigi eta *Katsuogi* apainduak, santutegi xintoista baten teilatuan. Japoniako inperioko ezaugarrietako bat. 
**Katsuogi** (japonieraz: 鰹木, 堅魚木, 勝男木, 葛緒木?)
zurezko ohol zati laburrak dira, teilatuetako gailurretan habearekiko perpendikularrean jarrita. Batez ere xintoismoaren tenpluetako teilatuetan izaten dira.

Japoniako elementu arkitektoniko esklusiboa da.

Jatorria
--------

*Katsuogiren* jatorrizko helburua ez da argia. Teoria baten arabera, zurezko zati horiek, hasiera batean egitura primitiboen teilatuko estalkiaren lastoa ainguratzeko erabiltzen ziren.  Eraikuntza-teknikak hobetu ahala, haien beharra desagertu eta apaingarri modura mantendu ziren. Jōmon Aroan (250-538 urteen bitartean) elementu hauen erabilera ondo dokumentatuta dago, izan ere, garai horretako aztarna ugari daude.

Diseinua
--------

*Katsuogia* zur zati labur eta borobila izan ohi da. Nahiz eta gehienak borobilak izan, karratu- edo diamante-formadunak ere erabili izan dira noiz behinka. Batzuen muturra kono itxura dute. Katsuogi apainduenak, urrez edo brontzez estaliak daude eta Kamon ikurra eraman ohi dute.

Teilatu jakin batek izan ditzaken katsuogi kopurua aldakorra da, baina, oro har, teilatuko alde bakoitzean gutxienez pare bat izaten da, nahiz eta jatorriz, eraikin primitiboek katsuogi kopuru gehiago izaten zuten.

Ikusi ere
---------

* Jinja

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Fletcher (1996), p. 724.
2. ↑  Lucas (2002), p. 5.
3. ↑  Txantiloi:Cita libro

Bibliografia
------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13479730

 |

* Wd Datuak: Q13479730

* Fletcher, Banister, jauna. (1996). *Arkitekturaren historia*. Architectural Press. ISBN 0-7506-2267-9 .
* Chamberlain, Basil Hall (2005). *Kojiki: Antzinako gaien erregistroak*. Boston: Tuttle Publishing. ISBN 0-8048-3675-2 .
Eskualde geologiko nagusiak (USGS) Kratoiak laranjaz.
**Kratoi** (grezierazko κρἀτος, *kratos*, *"indarra"*) geologian arkearreko Kratoia, iraganean zurruntasun maila handi batera iritsi zen eta harez geroztik deformazirik eta zatiketarik pairatu ez duen masa kontinentala da.

Kratoiak Kontinente zati zaharrenak 1400 millioi urte baino zaharragoak izan daitezke, gehienetan lauak izaten gain forma biribila izaten dute.

Itsas kratoiei Nesokratoiak deitze.

Kratoi terminoa lurrazal kontinentalaren barruko alde egonkorra geosinklinal alde mugikorretetik ezberdintzeko erabiltzen da. Azken hauek subsidentziaren eraginez sortutako sedimentuz pilatutako gerriko linealak dira. Kontinente barrualdeko kratoiak plataforma eta ezkutu eta gune kristalinoaz osatutak daude. Ezkutuak kratoi aurrekanbriarraren azalean sortutako alde extentzionalak dira, aldiz oinean dagoen plataforma sedimentu horizontalez eta subhorizontalez osatutako gunea da.

Kratoi terminoa erabiltzen da lurrazal kontinentalaren zati egonkorra bereizteko eremu orogenikoetatik( ertz kontinentalak, arro sedimentariak eta orogenoak ). Kontinenteetako kratoia ezkutu eta plataforma zein oinarri kristalinoz egon daitezke eratuak.

Ezkutu bat kratoi bateko zatia da, aurrekambriarrean eratutako arroken bitartez osatutako eremu kontinentalez eratua dagona eta ez dena itsasoaren bitartez estalia izan.

Kratoiak probintzia edo lurralde geologikoetan banatutak daude. Entitate espazial hauek ezaugarri geologiko bereko guneak batzen dituzte. Probintzia batek elementu estruktural bakar bat izan dezake, arro bat adibidez, edo elkar erlazionaturiko elementu multzo bat. Alboko guneak estrukturalki antzekoak izan daitezke, baina beti ere historia geologiko ezberdinak izango dituzte. Plaken tektonikako teoriaren arabera kratoiak lurreko mantu gainean dauden baltsa geldiak bezala hartzen ditu eta kontinenteak hauen inguruan metatuko ziren mikrokontinenteen kontinenteen jitoa dela-eta.

  

Kaapvaaleko kratoia (Limpopo probintzia, Hegoafrika) eta Pilbara kratoiak(Australia ekialdea) dira 2500 eta 3600 milioi urtedituzte eta garai hartako lurrazalean geratzen diren atarna nagusiak dira. Bi kratoi hauen erregistro geologikoare antzekotasunak adierazten du Vaalbara superkontinentearen parte izan zirela. haueke orekatu egin zuten lurrazal kontinentala, magmatismoaren eta ziklo sedimentarioaren leenengo etapa.

Pilbarako kratoian

Pilbarako kratoia(australiako ipar ekialdean), oso ikertua izan den eremua da, (2006) urtean estrematolitoak aurkitu ziren.

Bibliografia
------------

Pascual, 2019ko abenduaren 17 a, cratones esas cosas

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191110
* Commonscat Multimedia: Cratons

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4165536-9
* LCCN: sh85033780
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q191110
* Commonscat Multimedia: Cratons
Euskal Herriko hiru txakolin sor-marken kokapena  

     Getariako Txakolina
Txakolin mahastia, Zarauztik Getariara bidean.  
Lurretik aldenduak daude, hezetasunetik babesteko.
**Getariako Txakolina** ardo mota horrek duen jatorrizko izendapenik zaharrena da, Aian, Getarian eta Zarautzen egindakoa.

Izendapena 1990ean eskuratu zuten eta gaur egun 165 hektareatan zabaltzen dira mahatsondoak eta urtean 900.000 litro inguru ekoizten dira. Txakolin tradizionaletakoa da eta, hainbaten ustez kalitate handienekoa. Ekoizpen kopuruari dagokionez ere Getaria nagusi da, euskal ekoizlerik handiena izanda.

2008tik Gipuzkoako beste hainbat udalerrik ekoitz dezakete txakolina Getaria, Aia eta Zarautzez gain: Alde batetik Urola Kostakoak ere diren Orio eta Zumaia eta bestetik Arrasate, Eibar, Mutriku, Deba, Zestoa, Hondarribia, Villabona, Urnieta, Oñati, Beizama, Zerain eta Olaberria.

Mahats motak
------------

* Zuria: *Hondarribi zuri* (gomendatua), *Hondarribi Zuri Zerratia*, *Izkiriota*, *Riesling* eta *Chardonnay* (baimenduak).
* Gorria edo beltza: *Hondarribi beltza*.

Musika
------

2008an Kupela musika taldeak Getariako txakolinari *Txakoliña* izeneko abestia eskaini zion.

Kanpo estekak
-------------

* Getariako Txakolina

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5554400
* Commonscat Multimedia: Getariako txakolina

---

 |

* Wd Datuak: Q5554400
* Commonscat Multimedia: Getariako txakolina


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Euskal Herriko ardoak |  |
| Arabako Txakolina • Bizkaiko Txakolina • Errioxako Ardoa • Getariako Txakolina • Irulegiko Arnoa • Nafarroako Ardoa**Ikus gainera:** Ardoa • Txakolina • Euskal Herriko ardoak |
**Getariako itsasargia** herri hartan dagoen faroa da, San Antongo puntan hain zuzen ere, herriaren ikurra dena. Gipuzkoan dagoen 7 itsasargietako bat da, eta Urola Kostako bietako bat.

Bi solairu dauka, eta dorre oktogonalak 9.92 metroko altuera eta 1.6 metroko diametroa ditu, Mutrikuko harlandu urdinxkaz egindakoa. Erabilitako materialak herriko bertako harriak eta Iraetan edota Zumaian egindako porlana dira. Oinarria oso txikia zelako luzea eta estua egin behar izan zuten. Barruan, 55 mailako burdinazko eskailera dago, Lasarteko Fossey y C. galdategian egina, lehen solairura igotzeko ere baliatzen dena.

Itsaso gainetik 91 metrora dago, San Antongo puntaren aurrealdean, eta gora igotzeko 67 mailako eskailera igo behar da, sarrera nagusitik eskaileraraino 18 metroko desnibela dagoelarik. Beheko solairuan bulegoa eta ekipo elektrogenoa, bateria eta tresnen gelak daude, eta lehenengo solairuan etxebizitza txiki bat.

Itsasargitik oso hurbil 1.100 metro karratuko eremua dago, dorrezainek barazkiak lantzeko erabiltzen dutena.

Historia
--------

Antzinako ermita baten gainean, Gipuzkoako Batzar Nagusiek itsasargia ipintzeko baimena eman zioten Anton del Busto orduko apaizari. 1813an berriz, Independentziako Gerran frantziar soldaduek leherrarazi eta argitzeari utzi zion. Horren ostean,, Manuel Estibaus ingeniariak 1847an eraikin berria egin zuen, barrutiko buruzagia zena. Ia 165.000 erreal laurdeneko kostua suposatu zuen.

Bigarren Karlistaldian, berriro ere, hondatu egin zuten itsasargia, behin eta berriro bonbardaketan jasan eta gero. Hala ere, dorrezaina saiatu zen bere familiarekin bertan jarraitzen, linternaren panelak ezkutatuz eta egunero lanpara eta tresna optikoak muntatzen eta desmuntatuz. Horri esker argi sistema ez zuten kaltetu, eta gauero-gauero segitu zuen distira seinalatzaileak bidaltzen.

Oliba oliozko lanpara batekin funtzionatu eta gero, parafinarekin eta petrolioarekin hornitzen hasi ziren. Urteetan dorrezaina Agustin Iñiguez zen. Espainiako Gerra Zibilaren ostean, 1946an elektrifikatu eta 200 Watteko lanparari bi distirako joko bat erantsi zitzaion. Berriztapen estetikoak ere egin zituzten, irispide geometriko hobea lortzeko, eta 2.80 metro gorago jaso zuten dorrea, linterna berria eta beste balkoi txiki bat ipini zitzuten, ekipo elektrogeno berriarekin batera.

Gaur egun automatizatuta dago, AGA ekipoarekin, 15 segundoro igortzen dituen distirak 21 miliatara ikusten dira.

Katxapo
-------

Katxapo izenez San Anton mendiaren atzeladean dagoen talai sistema izendatzen da. Bi talaiez osatua dago, bata San Anton mendiaren gailurrean dagoena, eta bestea iparreko tontorrean dagoena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  librodefaros.com: Faros del Cantábrico
2. ↑  Hiru: Getariako itsasargia
3. ↑  Faros de Euskadi[*Betiko hautsitako esteka*]

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko itsasargiak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258462
* **Itsasargiak**
* ARHLS: SPA216
* NGA: 113-1804
* UKHO: D1489

 |

* Wd Datuak: Q12258462


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Kraba arrunta**, **kabra arrunta** edo **ahuntzarraina** (*Serranus cabrilla*) Serranidae familiako ur gaziko arraina da. Oso espezie arrunta eta haragi onekoa da.

Artisau- eta kirol-arrantzako pieza da. Hondartza-arteekin, tresmailez, hondoko tretzaz eta kanaberarekin arrantzatzen da. Leku batzuetan beita bizi gisa erabiltzen da.

Morfologia
----------

Kraba arruntak oso azal koloretsua du, marroi gorrixkatik horira doana. Zeharkako zortzi zerrenda marroik estaltzen dute gorputza, eta luzetarako lerro zuri batek eteten ditu saihetsaren erdian. Luzetarako marra laranjek ere beheko saihetsak estaltzen dituzte. 12 cm-tik 25 cm-ra bitarteko luzera izan ohi du, baina 40 cm-tik gorakoa ere izan daiteke.

Gorputza luzea eta nahiko garaia da. Burua luzanga da eta operkuluan eta masailetan ezkatak ditu. Begiak globo-formakoak eta nahiko handiak dira. Zakatz-irekiera lodia da. Operkuluan hiru hezur daude. Hegats dortsal luze bat du eta uzkikoa ere luzea da, Bularrekoak zabalak dira, ordea.

Ekologia
--------

Arrain bentonikoa da. Plataforma kontinentalean eta ezpondan bizi da, 10 eta 500 m artean. Itsasertzean itsas belardietan eta hondo harritsuetan bizi da. Sakonera handiagoetan, hondo harritsu eta hareatsuetan agertzen da. Oso jatuna da, eta arrainak, krustazeoak, anelidoak eta moluskuak jaten ditu. Beste *Serranus* batzuk bezala, aldi bereko hermafrodita da eta aleek bi sexu-organoak dituzte. Sexu-heldutasuna 4 urtera iristen da, 15 cm-ra iristen denean. Udaberria eta uda bitartean ugaltzen da.

Banaketa
--------

Mediterraneo osoan (Itsaso Beltza barne), ekialdeko Atlantiko osoan (Britainiar Uharteetatik Hego Afrikara) eta Indiako Ozeanoaren hegoafrikar zatian bizi da. Itsaso Gorrian ere bada, baina eztabaida dago Suezko kanala zeharkatuz ailegatu diren edo bertan baziren lehenagotik ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Barrutia, Eneko.  (2003). «Arrainen izenak Bizkaian XX. mendean» (pdf) *Zainak* (Donostia: Eusko Ikaskuntza) (25) ISBN 8484198790. ISSN 1137-439X. Bibcode: 1137-439X..
2. ↑   «OEH - Bilaketa - OEH» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-12-08).
3. ↑   «Marine Species Identification Portal : Comber - Serranus cabrilla» *species-identification.org* (Noiz kontsultatua: 2020-12-08).
4. ↑   **(Ingelesez)** Bos, Arthur R.; Ogwang, Joel; Bariche, Michel; Horoiwa, Mizuki; Megahed, Menna; Ouf, Amged; Yasuda, Nina.  (2020-08-05). «Anti-Lessepsian migration rectified: the Comber Serranus cabrilla (L. 1758) existed in the Red Sea prior to the Suez Canal opening» *Marine Biology* 167 (9): 126. doi:10.1007/s00227-020-03748-0. ISSN 1432-1793. (Noiz kontsultatua: 2020-12-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1355191
* Commonscat Multimedia: Serranus cabrilla
* Wikispecies Espezieak: Serranus cabrilla

---

* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Serranus\_cabrilla
* BOLD: 11652
* FishBase: 1353
* GBIF: 2388710
* ITIS: 167865
* UICN: 198551
* NCBI: 94953
* WoRMS: 127041

 |

* Wd Datuak: Q1355191
* Commonscat Multimedia: Serranus cabrilla
* Wikispecies Espezieak: Serranus cabrilla
Eguzkiaren irudia, H-alfa irazkia duen teleskopioaz.
**Kromosfera** (literalki "kolorezko esfera"), Eguzkiaren atmosferako geruza mehe bat da, fotosferaren gainetik dagoena. Azken ereduek, 2200 eta 5000 kilometroko lodieran kokatzen dute. Optikoki, espektro ikusgaian, kromosfera, fotosfera baino gardenagoa da, baina, irrati behaketetan, nagusiki milimetrikoan, kromosfera ongi beha daiteke.

Eguzki kromosfera, nagusiki, hidrogeno eta helioz osatua dago. Espektro behaketek, metalak egoera neutroan eta partzialki ionizatuak daudela frogatu dute, kaltzioaren K lerroa eta CNarena bezalako zerrenda molekularraren kasuan bezala.

Tresna berezirik gabe ezin da ikusi, fotosferaren distira handiak ezkutatu egiten baitu, baina, bere kolore gorrixka, eguzki eklipse oso batean edo argi iragaziarekin ikus daiteke, Hα kasu.

Kromosferaren ezaugarririk garrantzitsuena, eguzki espikulak daudela da, hatz formako gas proiekzioak, tamaina handikoak, soropil hosto itxurakoak, ondoan duen koroarantz hazten direnak. Kromosferatik kanpora hazten dira, eta, ondoren, berriz hondoratzen dira, 10 minutuko tartean.

Beste ezaugarri nabarmen bat, gasez eratutako zuntzño horizontalen presentzia da, espikulen antzerakoak, baina, gutxi gora-behera, hauen bikoitza irauten dutenak.

Azkenik, eguzki protuberantziak, fotosferarantz igotzen dira altura ikaragarrietara, ia 150.000 kilometroraino. Eguzki fenomenorik ikusgarri eta arraroenetako bat dira.

Izar batzuen kromosferaren gainean, trantsizio gune bat dago, non, tenperatura, azkar igotzen den eguzki koroaraino, eguzkiaren atmosferaren kanpoaldereneko zatia eratzen duena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190003
* Commonscat Multimedia: Chromosphere

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11982521b (data)
* GND: 4258764-5
* LCCN: sh85127912
* NDL: 00570031
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q190003
* Commonscat Multimedia: Chromosphere
***Kronopien eta famen istorioak*** (gaztelaniazko originalean: ***Historias de cronopios y de famas)*** Julio Cortázar idazle argentinarrak 1962an plazaratu zuen ipuin liburua da. 64 kontakizun labur biltzen ditu liburuak. Euskarazko itzulpena Ibon Sarasolak egin zuen 2014an, Armiarma proiekturako.

Izaki mitologiko kontrajarriak
------------------------------

Kontakizun guztiak ez dira izenburuko *kronopio* eta *famen* ingurukoak, baina hauen inguruko pasarte laburrek osatzen dute liburuaren mamia. Izaki mitologikotzat har daitezke, edo izaera-eredutzat. Guztiz kontrajarriak dira, famak zitalak, eta kronopioak miresgarri eta maitagarriak.

### Famak

Burges arrunta, tipiko eta gogaikarriena itxuratzen duen izaki mitologikoa da fama. "Famak, bidaian doazenean, honako ohitura hauek dituzte hiri batean gaua pasatu behar dutenean: fama bat hotelera doa, prezioak zuhurki begiratu, maindireen kalitatea eta alfonbren kolorea aztertzen ditu. Beste bat komisaldegira doa (...) Hirugarrena ospitalera doa, eta txandako medikuen zerrendak kopiatzen ditu, berezitasuna eta guzti".

### Kronopioak

Fama direlakoen aurkakoak dira kronopioak, aske-nahiak eta libertarioak. "Kronopioak, bidaian doazenean, hotelak beteta daude, trenak huts egiten dituzte, oihuz ari du, taxiek ez dute eraman nahi edo prezio izugarriak kobratzen dizkiete (...) eta lotarakoan elkarri esaten diote: Ederra, hiria, ezinago ederra". Cortazar berari aplikatu ohi zaio: "kronopio handia" eta gisakoak. Era berean, Ibon Sarasolari gorazarrezko testua idatzi zionean Josu Landak, "Euskal kronopiorik existituko balitz" izenburua jarri zion.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Kronopioen eta famen istorioak, Julio Cortazar» *ekarriak.armiarma.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-06-01).
2. 1 2 3    «Cortazarren gaineko hiztegi hiperlaburra» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2018-06-01).
3. ↑    Landa, Josu.  (2015). (pdf) *Ibon Sarasola: Euskal kronopiorik existituko balitz.*  EHU.

Kanpo estekak
-------------

* *Kronopien eta famen istorioak* (euskaratuta, sarean, osorik).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2023704

 |

* Wd Datuak: Q2023704