recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bilketa** euskal ondare bibliografikoaren zaintza bermatzen duen erakundeen arteko gordetegia da. Euskal funtsen *Bilketa web ataria* 2015ean sortu zen. Liburutegietako euskal ondarea eskuragarri uztea izan zuten xede nagusia, milaka eta milaka dokumentu elkarri josiz, atari birtual batez.

Bilketa proiektuaren arduraduna (misio-karguduna) da Baionako Mediatekan liburuzaina den Marie-Andrée Ouret da. Frantziako Liburutegi Nazionala inplikatuta dago proiektuan eta Euskaltzaindia proiektuaren barne dago. Euskal funtsen web atari bat sortu da sarean. Baionako Hiriak garatu webgune horrek Euskal Herriari buruz edota euskaraz diren dokumentu andana bat biltzen ditu. 2022an 2.000 liburu eta eskuizkribu zeuden; 3.500 argazki, postal, txartel eta plano, kartel, grabatu; 60 egunkari eta aldizkariren 17.000 artikulu; baita 2.500 partizio, film, soinu-dokumentu…

Euskal kultur erakundeak modu ezberdinez bat egin du egitasmoarekin, hala nola bitartekari lana eginez publiko zabalari buruz edo euskal kulturari buruzko formakuntza saioak antolatuz profesionalentzat. Atariaren edukian ere zuzenki parte hartu du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Marie-Andrée Ouret» *EKE* (Noiz kontsultatua: 2023-07-03).
2. 1 2    Barruet, Fred.  (2015-05-14). «Bilketa, atari berri bat euskal funtsentzat» *EKE* (Noiz kontsultatua: 2023-07-03).
3. ↑   *www.bilketa.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-07-03).
4. ↑   **(Frantsesez)** Mediabask.  (2022-07-06). «Bilketa : immersion numérique dans les archives du Pays Basque» *www.mediabask.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-07-03).

Ikus, gainera
-------------

* Liburuklik
* elLiburutegia
* Buruxkak.eus UEUren liburutegi digitala
* Europeana

Kanpo estekak
-------------

* *Bilketa euskal funtsen web ataria*
* Liburuklik: Euskal Liburutegi Digitala.
* "Marie Andrée Ouret; Ondarea, beti mugimenduan den ekaia da" Xan Aire - EKE (2015-05-12)
* Liburuklik
* Europeana
* Abian da Liburuklik, euskal liburutegia
* Buruxkak.eus Buruxkak liburutegi digitala
* 1940 aurreko euskal liburu eta dokumentuak online irakur daitezke Liburuklik atari berrian **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105079577

 |

* Wd Datuak: Q105079577
**Bolivar fuertea** (gaztelaniaz: *Bolivar fuerte*), Venezuelako Bolibartar Errepublikan zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **VEF** da eta bere sinboloa Bs.. Bolivar fuerte banako baten ehunena zentimo deitzen da eta bolibar fuerte bakoitza 100 zentimoz osatuta dago. Simón Bolívar politikari, militar eta Latinoamerikako herrialdeen independentziaren bultzatzaile nagusiaren omenez izendatua izan zen. *Bolivar fuerte* hitzek, bolivar indartsu esan nahi dute gaztelaniaz.

Historia
--------

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Venezuelako Banku Zentralaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114000593
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q114000593



1. ↑   **(Ingelesez)**  *XE - The World's Trusted Currency Authority.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-09).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Banco Central de Venezuela.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-09).
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Coins of CIS and Baltic countries.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-09).
**Box Elder konderria** (ingelesez: *Box Elder County*) Utahko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Brigham City da. 2010eko zentsuaren arabera 49.975 biztanle zituen, Box Elder kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Box Elder konderriak 17.428,85 kilometro koadro ditu. Horietatik 2.547,94 ura dira. Beste 14.880,91 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,87 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 49.975 pertsonetatik 48.261 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.152 dira. 139 beltzak edo afroamerikarrak. 329 amerikar natiboak ziren eta 78 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 430 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 44 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 694 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109641
* Commonscat Multimedia: Box Elder County, Utah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136059117
* **Lekuak**
* OSM: 1742078
* TGN: 2002102

 |

* Wd Datuak: Q109641
* Commonscat Multimedia: Box Elder County, Utah
**Blue Earth konderria** (ingelesez: *Blue Earth County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mankato da. 2010eko zentsuaren arabera 64.013 biztanle zituen, Blue Earth kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Blue Earth konderriak 1.982,88 kilometro koadro ditu. Horietatik 45,97 ura dira. Beste 1.936,91 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 32,28 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 64.013 pertsonetatik 59.980 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.586 dira. 1.717 beltzak edo afroamerikarrak. 142 amerikar natiboak ziren eta 21 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.247 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 44 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 862 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110340
* Commonscat Multimedia: Blue Earth County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153593838
* LCCN: n79072899
* **Lekuak**
* OSM: 1795877
* TGN: 2001005

 |

* Wd Datuak: Q110340
* Commonscat Multimedia: Blue Earth County, Minnesota
**Borda jauregia** edo **Bordakoetxea** Nafarroako Baztan eskualdeko Amaiur udalerrian dagoen jauregia da.

Kokalekua
---------

Herriguneko kale Nagusiaren amaieran dago, Arretxea jauregiaren parean.

Historia
--------

Borda jauregia 1702an eraiki zen, negozioetan goruntz egin zuen Amaiurko familia baten islada gisa: Borda familia. 1728an bere jabeek jauregi hau Armategi Buru (gaztelaniaz *Cabo de Armería*) mailara goratzea lortu zuten.

Eraikina
--------

Baztanen hain ohikoa den harlandu gorrizko eraikina da, lau maldetako teilatua duelarik. Behe solairuko atari nagusia puntu erdiko bost arkuko arkupe batez osaturik dago. Lehen solairuan bost leiho barne hartzen dituen balkoi zabala du. Azken solairuan berriz, lau leiho eta hauen erdian armarria ikus daitezke.

Bordakoetxea edo Borda jauregiak 1.401,06 metro karratuko azalera osoa edukiko du. Behe solairuan zerbitzu amankomunak kokatuko dira: egongelak, harrera, taberna, jangela, sukaldea eta zerbitzuak, aldiz gainontzeko goiko saolairuek zazpi logela eta batzar areto edo egongela txiki bat izango dute. Proiektua Iruñeko Miguel Angel Garaikoetxea Urrizak burutu du.

Hotelaren proiektua
-------------------

XX. mendean urte askoz eta 1996. urterarte goardia zibilaren egoitza izan zen. 2005ean Espainiako Barne Ministerioak enkantera atera zuen eta birritan inork erosten ez ahalegindu ostean, azkenik *PalacioBorda SL* elkarte kataluniarrak 536.905 eurorengatik erosi zuen, eraikin hau hotela bilakatzeko asmoz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ondarea hurbildu. Baztan ibarra: gizonak, arkitektura eta paisaia. Nafarroako Ondare eta Arte Katedra. Nafarroako Unibertsitatea.
2. ↑   "Borda jauregia 14 logela, taberna eta jangela edukiko dituen hotela bilakatuko da". Diario Vasco egunkaria.

Kanpo estekak
-------------

* Borda jauregiko genealogia **(Gaztelaniaz)**
* Borda jauregiaren inguruko artikulua Diario Vasco egunkarian irakurgai **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255430

 |

* Wd Datuak: Q12255430
Belizen jatorri desberdinetako populazioak nahasten dira.
Belizeko hizkuntzen egoera nahiko nahasia da. Hizkuntza ofiziala ingelesa den arren, ez da herritar gehienen lehen hizkuntza; aitzitik, espainiera eta kreolera dira lehen hizkuntza nagusiak. Bertako hizkuntzak, bestetik, desagertze prozesuan dira, eta batzuk dagoeneko desagertu dira, esaterako itzá hizkuntza. Izan ere, kreolera ingelesetik gertuago dago bertako hizkuntzetatik baino.

Hiztunen ehunekoak
------------------

Belizeko hizkuntzak (2000. urteko zentsua)| Hizkuntza | Lehen hizkuntzatzat duten hiztunak | Ehunekoa |
| --- | --- | --- |
| Gaztelania | 94.422 |  % 46,0 |
| Belizeko kreolera | 67.527 |  % 32,9 |
| Kekchi maia | 10.142 |  % 4,9 |
| Ingelesa | 7.946 |  % 3,9 |
| Mopan maia | 6.909 |  % 3,4 |
| Garifunera | 6.929 |  % 3,4 |
| Plautdietsch | 6.783 |  % 3,3 |
| Mandarinera | 1.607 |  % 0,8 |
| Yucatango maia | 1.176 |  % 0,6 |
| Hindia | 280 |  % 0,1 |
| Beste batzuk / erantzun gabe | 1.402 |  % 0,7 |

Prozesu diglosikoa
------------------

Belizen egoera erabat diglosikoa da, alor bakoitzak bere hizkuntza baitu. Ingelesa boterearen hizkuntza da, eta alor horretan erabateko nagusitasuna du. Dena dela, irakaskuntzan ingelesa espainierarekin batera erabiltzen da. Azken buruan benetako biktimak bertako hizkuntzak izan dira.

Espainiera zein ingelesa
------------------------

Maila politikoan bi hizkuntzen arteko talka erabili izan da. Belize Mesoamerikako inguruan ingelesa ofiziala bezala duen herrialde bakarra da. Horrek inguruko estatuen mesfidantza eta, sarritan, aurkako jarrera eragin du. Bi hizkuntzen arteko parekotasuna datu hauetan ikus daiteke:

| Ingeleseko eta espainierako hizkuntza gaitasuna |
| --- |
| Hizkuntza | Oso ondo hitz egiten du | Zerbait hitz egiten du | Guztira |
| Ingelesa | 54% | 26% | 80% |
| Espainiera | 52% | 11% | 63% |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ministry of Education, Belice, Handbook of Policies and Procedures
for School Services (in accordance with Education Rules, 2000).
2. ↑

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)** Cristina Mudarra Sánchez:

Ikus, gainera
-------------

* Maia hizkuntzak
* Itzá hizkuntza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1139208
* Commonscat Multimedia: Languages of Belize

---

 |

* Wd Datuak: Q1139208
* Commonscat Multimedia: Languages of Belize
**Bertute-izenak** ponte-izen gisa erabiltzen dira hainbat kulturatan, batez ere ingelesez hitz egiten duten herrialdeetan. Gurasoek beren seme-alabek edukitzea nahi dituzten bertuteak adierazten dituzte. Ingelesez hitz egiten den herrialdeetan, XVI. mendetik hasita, puritanoek euren balioak izenen bidez adierazten zituzten, *Grace* (grazia), *Felicity* (zorion), *Faith* (fede) edo *Hope* (itxaropen) moduko izenak haurrei jarriz. Izen hauek britainiar eta amerikar erabilera orokorrean sartu dira, erlijio loturarik gabe.

Puritanoek erabiltzen zuten bertute-izen batzuk inperatibo konposatuak ziren, hala nola *Search-the-scriptures* (Eskriturak bilatu) edo *Praise-God* (Jainkoa goretsi). *Praise-God* izen gisa erabiltzearen adibide bat Praise-God Barebone predikaria izan zen. Britainia Handian, halako bertute-izen puritanoak ohikoak ziren Kent, Sussex eta Northamptonshiren. Bertute-izenak neskatoei mutikoei baino gehiago jartzen zitzaizkien.

Gaur egun, bertuteak edo ezaugarri desiragarriak adierazteko izenak Nigerian erabiltzen dira sarritan (adibidez, Goodluck Jonathan presidente ohiaren eta bere emaztea Patience Jonathanen izenak).

Estatu Batuetan, 2011n, *Faith* eta *Hope* izan zen neskato bikien izenen pareko laugarrena. *Faith*, *Hope* eta *Charity* (hiru bertute teologalen izenak) hirukientzat erabiltzen dira sarritan.

*Chastity* (garbitasun) bertute-izenaren erabilera Cher eta Sonny Bonoren Chaz Bono semea (jaiotzez Chastity Sun Bono) jaio ondoren berpiztu zen.

Euskal Herrian ere badaude antzeko ponte-izenak, baina gehienetan beste hizkuntza batzuetako izenen euskarazko parekoak dira eta normalean ez zaie «bertute-izen» deitzen. Adibide batzuk:

* Felix → Zorion
* Esperanza → Itxaropena (Itxaro)
* Purificación → Garbiñe

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Bardsley, Charles.  (1888). *Curiosities of Puritan Nomenclature.*  London: Chatto and Windus.
2. 1 2 3   **(Ingelesez)** Burdess, Neil.  (2016). *Hello, My Name Is...: The Remarkable Story of Personal Names.*  Sandstone Press, 65-67 or. ISBN 978-1-910985-33-5..
3. 1 2   **(Ingelesez)** Ash, Russell.  (2008). *Potty, Fartwell & Knob : from Luke Warm to Minty Badger - extraordinary but true names of British people.*  London: Headline, 254 or. ISBN 9780755316557..
4. ↑   **(Ingelesez)** Redmonds, George.  (2004). *Christian Names in Local and Family History.*  Dundurn, 152 or. ISBN 978-1-55002-507-1..
5. ↑   **(Ingelesez)** Li, Hao.  (2011). «What's up with Goodluck Jonathan's name?» *International Business Times*.
6. ↑   **(Ingelesez)** «Popular Names For Twins Born In 2011» *Social Security Administration*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2012-11-28).
7. ↑    «Zorion» *Euskal Izenak*.
8. ↑    «Itxaro» *Euskal Izenak*.
9. ↑    «Garbiñe» *Euskal Izenak*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23808118

 |

* Wd Datuak: Q23808118
Bihotza eskuekin
Hego Koreako Chuu abeslaria bihotza eskuekin egiten, sinadura ekitaldi batean.
**Bihotza eskuekin** pertsona batek bere bi eskuak batuz bihotzaren ikurra egiten duen keinu bat da.

Ahoz beherako bihotzaren keinua artean ezagun egin zen 1989an, Maurizio Cattelan artista italiarrak eta Chad Buelow filosofo estatubatuarrak keinuaren irudi bat sortu zutenean, *Family Syntax* izeneko lehen lana bezala. Keinua publiko orokorraren artean zabaldu zen 2010aren hasieran. Keinua Unicode 14.0ri eta Emoji 14.0ri gehitu zitzaion 2021ean, U+1FAF6 🫶 HEART HANDS kodearekin.

Googleren patentea
------------------

Googlek patente bat aurkeztu zuen 2011ko uztailean, Google Glassen erabiltzaileei edozein objekturen aurrean bihotza eskuekin erabiltzeko aukera ematen ziona. Ikurra egiterakoan gadgetak automatikoki ezagutzen du objektua, argazki bat hartzen du eta sare sozialetara bidaltzen du "atsegin dut" irudi gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Cué, Elena.  (2015-01-30). «A Conversation With Maurizio Cattelan» *Huffington Post*.
2. ↑  When Two Thumbs Down Are a Sign of Approval
3. ↑    *Heart Hands Emoji.*  Emojipedia.
4. ↑  Google patents the heart hand-gesture to let you 'like' things with Glass
5. ↑    *Google Patented the 'Heart' Gesture and Other Fun Hand Moves.* .

Ikus gainera
------------

* Bihotza hatzekin

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21072622
* Commonscat Multimedia: Heart hand gesture

---

 |

* Wd Datuak: Q21072622
* Commonscat Multimedia: Heart hand gesture
Bolo-palmara jokatzeko bolatokia, *tiroak* ikusten direlarik.
**Bolo-palma** jatorria Kantabrian duen bola jokoa da hau, nahiz eta migrazioaren bitartez, gaur egun Asturias eta Euskal Herrian ere jokatzen den. Bolatokia, 30-34 metro luze eta 8 metro zabal da, hiru gune nagusitan banaturik dagoelarik berau: jaurtitzeko aldea, erdiko aldea edo kaxa eta birlatzeko aldea. Aldaera hau jokatzeko bolatokiak ia Kantabria osotik zabaldu ziren, ekialdea izan ezik (Castro Urdiales, Valle de Villaverde, Soba- agian bai La Gándara herrian- eta San Pedro del Romeral)

Lehen zatia, bola jaurtitzeko erabiltzen den gunea da, 8 metro zabal eta 20 metro luze dituena. Zoruan, *tiroak* izeneko zirkuluak daude margoturik, bolariek oinak jartzeko posizio desberdinak markatzen dituztenak.

Kaxa, jaurtitzeko eta birlatzeko aldeen artean dagoen gunea da. Bertan daude 9 txirloak, metalezko oinarria dutenak (uztaia) eta 45 cm-ko altuera eta 5 cm-ko diametroa dutenak, 550-630 gramo artean pisatzen dutelarik. Txirlo hauek, 3x3-ko karratu bat osatuz kokatzen dira. Gainera, hamargarren txirlo txikiago bat dago, *txakina*, albo batera kokatzen dena.

Bola bera esferikoa da, 12-18 zentimetro arteko diametroarekin eta haritz-egurrez egina, batzuetan berunezko nukleo bat izaten duelarik berau astunagoa egiteko. Normalean 1,5-2,3 kilogramo artean pisatzen du.

Jokoa bi fasetan garatzen da:

* Jaurtiketa: Non bolariak jaurtitzeko gunetik bola botatzen duen.
* Birlea: Bigarren jaurtiketa non bolariak bola aurreko jaurtiketan bolak lur hartu zuen puntutik botatzen duen.

Lehen fasean, jokalaria jaurtitzeko gunean dago, gutxienez txirlo hurbilenetik 12 m-ra eta gehienez 20 m-ra, aukeraturiko distantziaren arabera. Jokalariak bola airera botatzen du, teknika desberdinak erabiliz, kaxaren ezker edo eskuinera badoa jokaldia.

Botatako txirlo bakoitzak puntu bat balio du, baina erdiko txirloa bakarrik botatzen bada, bi puntu balio ditu jaurtiketak. Hiru jaurtiketa egin ostean, jokalaria birlatzeko gunera igarotzen da. Hor, hiru jaurtiketa egiten ditu, aurreko fasean hurrenez-hurren bolak lur harturiko guneetan; horri *birlatzea* deritzo.

Gerta daiteke ere bigarren fase horretan jaurtiketa bat egin ezin ahal izatea. Horren arrazoia, bolak *flejea* (jaurtitzeko gunea eta kaxa banatzen dituen lerroa) baino lehen lur hartu izana da, edota kaxaren eskuin eta ezkerrera dagoen zorua jo izana.

Joko honetan irabazteko hainbat era daude, esate baterako adosturiko botatako txirlo kopuru batera helduz (normalean 20 eta 40 artean), zortzi bola botaz eta desafio desberdin batzuk beteaz eta abar.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Zorrilla López, Juan José.  (2006). *Bola jokoa / El juego de bolos.*  Bilbo: Bizkaiko Foru Aldundia, Kultura Saila ISBN 84-7752-397-5..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376951
* Commonscat Multimedia: Bolo palma

---

 |

* Wd Datuak: Q376951
* Commonscat Multimedia: Bolo palma
Hitzezko figuren artean, **errepikapenean oinarrituriko figura** da eta esaldi berdinak errepikatzean datza, *ritornello* bat, hitz berak pieza baten barruan berresaten direla. Anadiplosi mota bat da erretorika klasikoan, eta bihurki deitura M. Lekuonak eman zion ahozko euskal literaturaren azterketa egitean (1955). Bihurkia nola egi ten den ikusteko, esan daiteke era askotara molda daitekeela errepika hori, dela estrofaren barruan, dela estrofa ez diren beste eraikuntza poetikoetan. Antzeko bihurkiak ager daitezke haur narratiban ere.

Erabilerak
----------

Bihurkia estrofaren osagarri denean, era askotara egin daiteke:

**1.- Kopla baten azkeneko neurtitz edo bertso lerroa hurrengoaren hasieran errepikatuz:**

|  |
| --- |
| *"Orrako or goian izarra errekaldian lizarra etxe ontako nagusi jaunak urre gorriz du bizarra. "Urre gorriz du bizarra eta zilar zurizko espalda erreal bikoz egina dauka elizarako galtzada."* |

Inoiz, X-XY formula esan zaio formula honi; eta oroitzapenari laguntzeko bide izan daiteke kantuz diharduenarentzat. Erretorika klasikoan gradatio 1 edo conca tenatio esaten zaio.

  

**2.- Estrofaren barruan bigarren neurtitz edo bertso lerroa hirugarrengoan erre pikatzen da.** Lokailua erantsiz:

|  |
| --- |
| *"Hamazazpi urtetan moja sartu ziñan moja sartuta bere Klara izan ziñan."* |

  

**3. Lehenengo neurtitz edo bertso lerroa hirugarrenean errepikatzen da:**

|  |
| --- |
| *"Ogi bakar batekin zitun janaritu ogi bakar batekin erdia gelditu."* |

"Ogi bakar" horri enfasi berezia ematen zaio, mirariaren bi prismadura aipatzen direla: "zitun janaritu" eta halere "erdia gelditu".

  

**4. Puntuaren ordez deiki berberak errepikatzen dira estrofa guztietan:**

|  |
| --- |
| *"Leixibatxua zuria dezu andratxu gaztia. Ondo gobernatuta bai aita frailia.*
*Eskutxu zuriak dozuz andratxu gaztia. Guantepian ibilite bai aita frailia."* |

Puntu guztiak horrela dira, bertsogintza erraztuz, eta narratibarako erraztasun handia emanez. Halako naïf kutsua hartzen zaio baladari.

  

**5. Estrofaren azkena errepikatzea, batez ere koralerako kantuetan:**

|  |
| --- |
| *"Harmen hartzera deitu ninduen gazterik zorte etsaiak ; urrundu nintzen, herri aldera t itzuliz usu begiak , itzuliz usu begiak."* |

Bibliografia
------------

1. ↑   «bihurki - Literatura Terminoen Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-05-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216201

 |

* Wd Datuak: Q65216201
**Berazubiko zubia**, iraganean **Alfontso X.a Jakintsuaren zubia**, Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen zubi bat da, Oria ibaia zeharkatzen du. Berazubi eta Laskorain auzoak elkarlotzen ditu, bere hegoaldean Berazubiko estadioa dago eta iparraldean Tolosako zezen plaza.

1953an eraikitzen hasi zen, baina urte hartako urriaren 14ko uholdeak erabat suntsitu zuen. Eraikitzen lanei berrekin eta 1956an amaitu zen, udalerriaren 700. urteurrenarekin batera. Alfontso X.a Jakintsuaren izenarekin inauguratu zen.

1983ko uholdeak larri kaltetu zuen, horregatik eraitsi beharra izan zen, eta hormigoizkoa eta ibaiaren ur handiei traba edo oztopo handirik egin ez ziezaien diseinu arinagoa zuen zubi berria eraiki zen.

2006an Berazubiko zubia izena ofizializatu zen, hain zuzen ere, herrian betidanik ezagutzen zen izenaz.

Ikus gainera
------------

* Tolosako zubiak

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Berazubiko zubiak. Tolosako zubiak. Mikel G. Telleria Tapia. **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56513546

 |

* Wd Datuak: Q56513546
***Borboiak larrugorrian*** (gaztelaniaz: *Los Borbones en pelota*) XIX. mendean zabaldu zen album baten izenburua da. Barruan, akuarelaz egindako 89 eszena politiko-satiriko agertzen dira; horietako gehienak erotikoak zein, batzuetan, pornografikoak dira.

Gaia
----

Protagonista nagusia Isabel II.a erregina eta bere sexuarekiko grina dira: Erregina kaskarin eta bizizalea izan zen eta maitale ugari izan zituen bere agintaldian. Dozena bat alditan geratu zen haurdun, baina sema-alaba asko berehala hil ziren. Erreginarekin batera garaiko politikariak, batez ere errege etxearekin lotura zuzena zutenak, agertzen ziren, asko erreginaren maitaleak izanak. Politikari horiek kontutan hartuta albuma erreinaldi bukaerakoa izan zela pentsa daiteke.

Akuarela bakoitzak testu ironiko batez lagunduta agertzen da.

Albuma 1991 arte ez zen plazaratu. Lehenengo argitalpen hura Robert Pageard, Lee Fontanella eta María Dolores Cabra Loredo azalpenekin batera dator.

Egileak
-------

Albuma SEM izenordeaz sinatuta dator eta oraindik Bécquer anaiei egotzi zaie: Gustavo Adolfo Bécquer, poeta eta Valeriano Domínguez Bécquer, margolaria. Dena dela, pertsona horien ardura ez dago erabat garbi eta horrek teoria ugari hauspotu du. Jesús Rubio eta Joan Estruch ikerlarien ustez lanaren benetako egilea ideologia errepublikazale erradikala defenditzen zuen margolaria izan behar zen eta izen bat proposatu dute: Francisco Ortego.

Galeria
-------

* 1991ko edizioaren azala.1991ko edizioaren azala.
* Apaizak eta mojak ez dira libratzen.Apaizak eta mojak ez dira libratzen.
* Bildumaren margolan bat.Bildumaren margolan bat.
* Erregea.Erregea.
* Akuarelak testuekin argituak daude.Akuarelak testuekin argituak daude.
* Hiri kondairaren arabera erreginak animaliekin ere izan zituen harremanak.Hiri kondairaren arabera erreginak animaliekin ere izan zituen harremanak.

Bibliografia
------------

* Valeriano Bécquer; Gustavo Adolfo Bécquer SEM izengoitipean: *Los Borbones en pelota*. Madril: El Museo Universal, 1991. ISBN 8486207363.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)**
2. ↑  Albumaren egileei buruzko eztabaida.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: SEM (2012). *Los Borbones en pelota* (Isabel BURDIEL, sarrera eta edizioa). Zaragoza: Institución Fernando el Católico. ISBN 978-84-9911-196-4.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5979395
* Commonscat Multimedia: Los Borbones en pelota

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX1885898

 |

* Wd Datuak: Q5979395
* Commonscat Multimedia: Los Borbones en pelota
**Bon Homme konderria** (ingelesez: *Bon Homme County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tyndall da. 2010eko zentsuaren arabera 7.070 biztanle zituen, Bon Homme kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bon Homme konderriak 1.506,5 kilometro koadro ditu. Horietatik 46,52 ura dira. Beste 1.459,98 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,69 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.070 pertsonetatik 6.415 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 130 dira. 65 beltzak edo afroamerikarrak. 494 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 10 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 83 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484234
* Commonscat Multimedia: Bon Homme County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136054481
* LCCN: n81110649
* NARA: 10040160
* **Lekuak**
* OSM: 1425421
* TGN: 2001774

 |

* Wd Datuak: Q484234
* Commonscat Multimedia: Bon Homme County, South Dakota
*Artikulu hau intsektu batzuen larbari buruzkoa da; trakzio mota eta ibilgailua gaitzat duena beste hau da: «Beldar (automozioa)»*
*Dryas julia* beldarra
 Proleg *Papilio machaon*
**Beldarra** lepidopteroen ordenako intsektuen larba da.

Zizarearen tankerako gorputz luzexka dute, segmentutan zatitua. Ahoan pieza murtxikatzaileak dituzte. Abdomeneko eraztun gehienetatik hankak irteten zaizkie, eraztun bakoitzetik bi. Hosto-kimuak eta fruituak jaten dituzte. Gorputz biguna izaten dute, eta, maiz, kolore bizikoak dira, toxikoak edo gustu txarrekoak direla adierazteko. Ez dute ikusmen ona, eta gainerako zentzumenak ere ez dira oso eraginkorrak. Begi sinpleak dituzte, eta ez konposatuak helduek bezala. Antenak erabiltzen dituzte janaria bilatzeko.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Larba
* Tximeleta
* Pinu-beldar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q81825
* Commonscat Multimedia: Caterpillars

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4052835-2
* NKC: ph420382
* AAT: 300259939
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 002860

 |

* Wd Datuak: Q81825
* Commonscat Multimedia: Caterpillars
| Biten multiploak |
| --- |
| SI aurrizkia | IEC 60027-2 |
| Izena (Ikurra) | SIEstandarra |  Erabilpenainformatikan | Izena (Ikurra) | Balioa |
| kilobit (Kb) | 103 | 210 | kibibit (Kib) | 210 |
| megabit (Mb) | 106 | 220 | mebibit (Mib) | 220 |
| gigabit (Gb) | 109 | 230 | gibibit (Gib) | 230 |
| terabit (Tb) | 1012 | 240 | tebibit (Tib) | 240 |
| petabit (Pb) | 1015 | 250 | pebibit (Pib) | 250 |
| exabit (Eb) | 1018 | 260 | exbibit (Eib) | 260 |
| zettabit (Zb) | 1021 | 270 | zebibit (Zib) | 270 |
| yottabit (Yb) | 1024 | 280 | yobibit (Yib) | 280 |

**Bit**a, informatikako oinarrizko unitatea da. Bit batek "0" edo "1" egoera logikoa izan dezake; askotan 0-ari "gezur" egoera eta 1-ari "egia" egokitzen zaizkie, nahiz eta batzuetan alderantziz ere izaten den. Oinarrizko eragiketa logikoak egin daitezke: NOT, AND, OR, NAND, NOR eta XOR. Haien bitartez, multzokatuz, zenbakiak (osoak nahiz errealak), karaktereak eta konplexuagoak diren datu egiturak ere adieraz daitezke.

Definizioa
----------

**Bit**a **B**inary dig**it**-en akronimoa da (digitu bitarra). Bit bat sistema bitarreko digitu bat da.

Zenbakitzeko sistema arruntean hamar digitu erabiltzen ditugun bitartean, sistema bitarrean bi soilik erabiltzen dira, 0 eta 1. Hots, bit batek **0** edo **1** balio har dezake.
Bit bat errazago ulertzeko pentsa dezakegu bonbila bat dela, eta hau, piztuta edo itzalita egon daitekeela.

itzalita  edo piztuta
Halaber, beste gauza asko adieraz ditzake digitu batek: egia edo gezurra, iparra edo hegoa, irekita edo itxita, ongi edo gaizki, etab. Guk adierazi nahi duguna. Nahikoa da egoeratako bati "0" eta besteari "1" bat esleitzea. Adib: itzalita (0) eta piztuta (1).

Bit-en konbinazioak
-------------------

Bit batekin bi balio bakarrik adieraz ditzakegu, normalean 0 eta 1 adierazten dituzte. Informazio gehiago adierazteko gailu digital batean, bit kopuru haundiagoa behar dugu. Bi bit erabiliko bagenitu lau konbinazioak edukiko genituzke:

* **0 0** - Biak itzalita daude
* **0 1** - Lehena itzalita dago, bigarrena piztuta
* **1 0** - Bigarrena itzalita dago, lehena piztuta
* **1 1** - Biak piztuta dude

Lau konbinazio hauekin lau balio desberdin adierazi ditzakegu, adibidez, urdina, berdea, gorria eta magenta koloreak.

Bit segidak erabiltzean edozein balio kodifika dezakegu, zenbakiak, hitzak eta irudiak. Lau bitek *nibble* bat sortzen dute eta 24 = 16 balio desberdin adieraz ditzake, zortzi bitek zortzikote bat (edo byte bat) sortu eta 28 = 256 balio desberdin arte adieraz ditzake. Orokorki, **n** biteko sortarekin 2n balio desberdin arte adieraz ditzakegu.

Ikus, gainera
-------------

* Zenbaki-sistema bitarra
* Byte

Kanpo estekak
-------------

* Zientzia.net atariko artikulua: "Informatikariek bazterrak nahastu zituztenekoa: kilobyteak eta kibibyteak"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8805
* **Identifikadoreak**
* GND: 4145760-2
* AAT: 300265866
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q8805
Ares Galaxy programan, BitTorrent konexio batzuen aurrerapena agerian, euskarazko interfazean.
**BitTorrent** Interneteko peer-to-peer (P2P) teknologia protokolo bat da, fitxategi handiak partekatzeko erabiltzen dena. Legez kanpoko pirateria delakoan erabiltzen den sistema ezagunetako bat da, baina berez, teknologia neutroa da, fitxategi handiak askoren artean azkar partekatzeko sistema bat da.

Funtzionamendua eta terminologia
--------------------------------

BitTorrent fitxategien logikak funtzionatzen du erabiltzaile askoren artean, zenbat eta jende gehiagoren eskuetan egon fitxategi bat, errazago jaitsiko da zeurera. Teknologiaren terminologian funtsezko kontzeptuak dira zenbatek eskaini, eta zenbatek xurgatzen duten fitxategi bat. Ingelesez, *Seeders* eta *Leeches* terminoek adierazten dituzte kontzeptu horiek. *Seeder* dira ereiten dutenak, *ereileak*, *seed* edo *haziak* jarrita dituztenak beren ordenagailuetan beraien material hori beste batzuek ere deskargatu dezaten. *Leech* direlakoak dira xurgatzaileak, *izainak*, odola xurgatzen duten animalia ornogabe horiek: fitxategi hori une jakin batean eskuratu nahian dabiltzanak.

Idealki, ratio ideala da *Seeder* asko, eta *Leecher* gutxi. Baina gauzak parekatuta joan ohi dira, Seeder asko dituztenak arrakastako materialak izaten dira, eta haietan Leecher asko egon ohi da. Normalean Seeder askokoak azkarrago ibiliko dira gutxikoak baino, baina alderantziz gerta daiteke, eta behin fitxategi bat jaisten hasita, ezin da jakin ea berehala jaitsiko zaizun, egun batzuk beharko dituen, edo saltoka ibiliko ote den (gaur geldi, baina etzi, bat-batean, azkartzen da).

Programak eta bilatzaileak
--------------------------

BitTorrent teknologiara egokitutako bezero-programa asko daude. Teknologia neutrala izanik, programa hauek erabiltzean ez dago arazorik. Horien artean ezagunak dira μTorrent, Transmission, qBittorrent, Vuze, Deluge, BitComet edo AresGalaxy. Hauetariko batzuk euskaratu ere egin izan dira.

Programa horien bidez jaiesteko edukia aurkitzea zailagoa izan daiteke, webgunean ireki eta itxi izan baitira dira ziklikoki 21. mendean zehar, gehienek arazoak izan baitituzte legearekin. Era berean, herrialde batzuetan irekita egon daitezkeen webguneak, blokeatuta egon daitezke beste batzuetan. Mininova edo The Pirate Bay webguneen kasua da hori.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «BitTorrent - Azpitituluak euskaraz» *azpitituluak.com* (Noiz kontsultatua: 2018-09-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q133862
* Commonscat Multimedia: BitTorrent

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q133862
* Commonscat Multimedia: BitTorrent
**Beleburu**, **Belako harkaitza** edo **Zopite** Hernioko mazizoaren iparrekialdean kokaturiko haitza da, Alkizako udalerrian.

Neurriak eta historia
---------------------

Kareharrizko haitzaren altitudea 619 m-koa (beste datu batzuen arabera 614) da punturik altuenean. Haitzak harrizko pareta ikusgarriak ditu non sai arreek habiak egiten dituzten. Halaber, haitzaren beheko zatian Amixuri ur-jauzia agertzen da.

Hernioko kablearen bidez Beleburu atzeko basoak ustiatu ziren, *Ilardegi* parajean kokatu zelarik klabearen goieneko astoa.

Izen ezberdinak
---------------

Zopite ere esaten zaio haitzaren oinean dagoen kobazulo bati`.`

*Beleburupe* esaten zaio Beleburuko oinean dagoen etxe bati eta inguruko parajeari. Gainera, Alkizako eskolako guraso-elkarteari ere *Beleburupe* deritzo`.`

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   Aranburu Ugartemendia, Pello Joxe.  (2013). *Ernioko Kablearen saiakakera: sustraiak, historia eta oroitzapenak..*  Autore-editore (Blurb)..
3. ↑    «ZOPITE - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-12-12).
4. ↑    r01epd0122e4ed314423e0db04c97a47b5baa317f, r01e00000fe4e66771ba470b8b16eead1a456352e.  (2013-09-19). «BELEBURUPE ALKIZAKO HERRI ESKOLAKO GURASO ELKARTEA» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-12-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Bernhard Laurits Frederik Bang** (Søro, Danimarka, 1848 ko ekainaren 7a - Kopenhage, Danimarka, 1932 ko ekainaren 22an), Danimarkako albaitaririk garrantzitsuenetariko bat izan zan. Kopenhage Albaitari Errege Eskolan lan egin eban, behien tuberkulosia sakon aztertu arren, tuberkulosiarako prebentzio-metodoak asmatu ebazan ere,eta abereen abortu infekziosoa eragiten dauan baziloa aurkitu eban 1896.urtean, *Brucella Abortus* izenekoa.

Biografia
---------

Bang, Danimarkako fisikari eta politikarien familia garrantzitsu batetik etorran. Anna Elisabeth Caroline Kleerekin ezkondu egin zan, ez ebazan seme-alabarik izan.

Ikasketak
---------

Medikuntza ikasi eban, Kopenhageko Unibertsitatean inbestigazio zientifikoan haritu zan. Hasiera baten, anatomia praktikoari ekitea pentsatu eban baina azkenean, albaitaritza zientzia aukeratu zuen. 1873.urtean ikasketak amaitu ebazan.

Hainbat urtez Kopenhageko Kommunehospital zentroan aritu zan fisikari laguntzaile bezala. 1880.urtean, doktoretza egin ondoren, Albaitarien Errege Eskolan albaitari burua bihurtu zan.

### Aurkikuntzak

Bere ikerketa lana oso zabala izan arren, ario batzuetan gehiago zentratu egin zan. Anatomia praktikoan egin eban ikerketa garrantzitsuena, 1883.urtean argitaratu ebana. Aktinomikosiari buruz aritu zan, oso ohikoa ez dan gaixotasun infekziosoa.

1884 eta 1887 urteetan tuberkulosian asko sakondu eban, bere bizitzaren zati handi bat emon eban ikerketa honetan. Behi-esnean bazilo tuberkulosoa zegoela frogatzen lehenengo albaitaria izan zan.

Bruzelosis gaixotasuna eragiten duen bakteria mota aurkitu eban, behien abortuak eta gizakietan gripearen antzeko sintomak eragin ditzakeen bakteria.

Bakteriak deuseztatzeko behi-esnea berotzea beharrezkoa zela frogatu eban lehenengo albaitaria izan zan.

Omenaldiak
----------

Giza eta animalien osasunari egindako ekarpenengatik eta aurkikuntzengatik, Bang ohorezko tituluak jaso zituen bere bizitzaren zehar. 1932.urtean, Nazioarteko Albaitaritza Biltzarreko kide bihurtu zan.

Erreferentziak
--------------
***Bizitza pilpirak, Nafarroari poema irekia, Herri honen erraietan*** Manex Erdozaintzi-Etxart euskal idazlearen olerki liburua da (*Maiatz*, 1994).
Liburu honek hiru olerki-bilduma jasotzen ditu, batzuk aurretik aldizkarietan argitaratuak izan zirenak.
*Bizitza pilpirak* 1977-1981 bitartean idatzitako hamabi olerkiz osatutako bilduma da.
Lehenengo lau olerkiak aurretik idatzita zeukan *Nafarroari poema irekia* olerki luzearen zenbait atalen moldaketa eta berridazketa dira. Autoreak, ordea, ez zuen olerki-bilduma hau argitaraturik ikusi. 1994an, Erdozaintzi-Etxart-en heriotzaren hamargarren urteurrenarekin bat eginez, Maiatz argitaletxeak *Nafarroari poema irekia* eta *Bizitza pilpirak* lan argitaragabeak argitaratu zituen, *Herri Honen Erraietan* lanarekin batera, hirurak liburu bakar batean.

Kanpo estekak
-------------

* *Bizitza pilpirak* Erdozaintziren webgunean
* *Nafarroari poema irekia* Erdozaintziren webgunean
* *Herri honen erraietan* Erdozaintziren wegbunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255317

 |

* Wd Datuak: Q12255317
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Bidaiariaren beherakoa** turisten artean agertzen den gaitz gastrointestinal arin eta automugatua da, infekzio baten ondorioz sortua, beherakoak, sabelmina eta goragaleak sintoma nagusiak dituena. Hirugarren Munduko herrialdeak bisitatzen dituzten turista europar eta iparramerikarrak dira gaitza pairatu ohi dutenak, bertan baldintza higienikoak (edateko uraren kalitatea, adibidez) nahiko kaskarrak direlako.

Edateko ura eta janarien bidez harrapatu ohi da bidaiariaren beherakoa. Hirugarren Munduko herrialdetara doazen turistek arau batzuk kontuan hartu behar dituzte gaitza saihesteko: botilako ura soilik edatea, esaterako, eta janari gordinak edo gutxi kozinatuak ekiditea.

Azpimarratzekoa da herrialde horietako biztanle gehienek bertako ura edatean ez direla gaixotzen, immunitatea garatu dutelako infekzioa eragiten duten mikrobioen aurrean (betidanik bizi izan baitira mikrobio horien konpainian) 

Gaitzarekiko sentikorragoak dira immunogutxituak, umeak eta adineko jendea.

Infekzioaren atzean dauden mikrobioak anitzak dira, baina kasu gehienetan Escherichia coli enterotoxigenikoa da erruduna. Campylobacter jejuni, Vibrio parahaemolyticus eta hainbat birus ere (Errotabirusak, Enterobirusak...) inplikatuta egon daitezke.

Intzidentzia eta eboluzioa
--------------------------

Urtero, nazioarteko bidaiarien %20-%50aren artean harrapatzen du gaitza, 10 milioi pertsona gutxi gorabehera mundu osoan .

Infekzioa ez da larria, eta berez sendatzen da 5-6 egunetan. Garrantzitsua da ondo hidratatuta izatea eta ur asko edatea.

Sukar handia, odola gorotzetan edo beste sintoma larriagoak agertzen direnean azterketa medikoa ezinbestekoa da, beste infekzio gastrointestinal latzagoak (kolera, disenteria, giardiasia, salmonelosia...) baztertu ahal izateko.

Lagunarteko izenak
------------------

Mundu osoan ezaguna, gaixotasun honek tokian tokiko izen arruntak ere baditu: esaterako, "Moctezumaren mendekua" Mexikon eta Erdi-Amerikan; "faraoiaren mendekua" Egipton; "Bombayko sabela" Indian; "oporretako urdaila" Erresuma Batuan, etab.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. *Brock Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua: 987 orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q138885
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph1081918
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q138885
**Bicêtre Ospitalea** (frantsesez: *hôpital Bicêtre*) Parisko (Frantzia) hegoaldeko auzoetan dagoen Le Kremlin-Bicêtre udalerrian dago. Pariseko erdigunetik 4,5 km-ra dago. Bicêtre Ospitalea hasiera batean ospitale militar gisa aurreikusi zen, 1634an hasi zen eraikuntza. Vincent de Paul-en laguntzarekin, azkenean, umezurztegi gisa ireki zen 1642an. *Parisko Ospitale Nagusian* sartu zen 1656an. 1823an, *Hospice de la Vieillesse Hommes* deitzen zitzaion. 1885ean, *Hospice de Bicêtre* izena jarri zioten. 

Bere historian zehar hainbat erabilera aldi berean izan ditu: umezurztegia, kartzela, eroetxea, eta ospitalea. Bere gonbidatu ospetsuena Sadeko markesa izan zen.  

Bicêtre *Asylum de Bicêtre bezala ezagunagoa da,* non 1793an Philippe Pinel superintendenteak buruko gaixoen tratamenduan giza metodoak sartu zituen lehenengoa izan zela aitortu zitzaion.

*Bicêtre* aipatzen da Foucaulten *Eromena eta Zibilizazioaren* azken kapituluan "Erietxearen jaiotza" izenburuarekin. Bertan, Pinelen metodoak gizakiak baino zorigaitzagoak bezala sailkatzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *History.* .
2. ↑    *Archived copy.* .
3. ↑    *Archived copy.* .

Ikus, gainera
-------------

* Pitié-Salpêtrière Ospitalea

Kanpo estekak
-------------

* Bicêtre Ospitalearen historia
* Bicetre Ospitala: Ehunka mamutako gunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15217751
* Commonscat Multimedia: Hôpital Bicêtre

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 149061200
* ISNI: 0000 0001 2181 7253
* LCCN: n91077020
* SUDOC: 026509962
* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00079883

 |

* Wd Datuak: Q15217751
* Commonscat Multimedia: Hôpital Bicêtre
*'Blu-Ray ripper'*  software programa bat da.
Blu-ray ripper,Blu-Ray erauzten software, batez ere, Blu-Ray babesa, Blu-Ray disko eta Blu-Ray formatu fitxategiak kentzeko formatuak jolastu, esate baterako, mkv, mp4, AVI, MP3 eta erabiltzen da abar.

Top funtzioa
------------

```
   1. Kendu Blu-Ray babesa, barne Blu-Ray eskualdeko kode, AACS, BD +, eta beste batzuk;
   2. The Blu-Ray disko, ISO fitxategi edo bideo avi, mp4, AVI, eta beste batzuk bezalako formatu Blu-Ray bihurtzeko karpeta;
   3. The Blu-Ray disko, ISO fitxategia edo Blu-Ray karpeta audio, hala nola MP3, WMV, etab formatuak bihurtzeko;
   4. Blu-ray filmak, hala nola, Apple, Google, Android, Samsung, Sony, Western Digital eta abar gisa gailu bat bihur daitezke.
```

garapenaren historia
--------------------

Blu-Ray teknologia patente bat, beharra izango dute jokatu ahal izan aurretik Blu-Ray filmak dagokion lizentzia erosteko, eta Mac eta Windows ordenagailuetan bi sistema eragile bat da, ez luke eta laguntza, ez da software asko da erabiltzaileek jolastu ahal Blu-Ray filmak zure PC, konfigurazio egokiak duen ordenagailu bat ahal izango du, Blu-Ray disko behar da, baita ere eskatzen du. Blu-Ray ikusteko software bihurtzeko, konpromisoa modu bat da, urdin argia da beste jolastu formatuak bihurtu.

software formatu
----------------

Java software laguntza
Blu-Ray 2005ean diskoa, iragarri Blu-Ray disko Sun Microsystems, Java teknologia, Blu-ray disc jokalari elkartea, eta Blu-Ray disko daiteke erlazionatutako funtzio egindako.

Eremu kodea

* Ang unang zona (A / 1): Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Hego Amerika (walay labot sa Guyana Frantsesa), Japonia, Txina, Hong Kong, Txina, Taiwan, Korea ug Asiako hego-ekialdean
* Ang ikaduha nga zona (B / 2): Europa, Groenlandia, frantsesa kolonya, Ang Ekialde Hurbila, Afrika, Australia ug Zeelanda Berria
* Ang ikatulo nga zona (C / 3): India, Errusia, Txina, Bangladesh, Nepal, Pakistan ug Hego Asian

Digital Rights Management

Blu-Ray hiru modu horretan Digital Rights Management (DRM), besteak beste mota baino lehen diskoa:

AACS

Duten guztiei AACS dago Advanced Access Content System idatzita, the AACS LA (AACS Lizentzia: Administrator) da garapena, enpresek, Disney, Intel, Microsoft, Mitsubishi, Panasonic, Warner barne garapenean elkarrekin arduratuko anaiak, IBM, Samsung eta. AACS da diskoaren edukia babesteko ardura, copyright digital babesa zati garrantzitsu bat da.

BD +

BD + makina birtual bat miniaturazko Blu-Ray disko egoitza, Blu-Ray diskoak Jokalari sarbidea emateko Blu-Ray diskoak erreproduzitu daitezke.

ROM Mark

ROM Mark bat kode bloke datuak dira, Blu-Ray disko zein da jarraipen eta Blu-Ray disko kontrola ardura gain ez da jokalaria da onartzen den itzultzeko

Ikus ere
--------

* Blu-ray Disc
* Blu-ray Disc egile
* Blu-ray Disc grabagarriak
* Blu-Ray 3D zerrenda oharrak
* Blu-Ray fabrikatzaileen zerrenda
* DVD Ripper

erreferentziak
--------------

1.
**Brie** iparraldeko Frantziako eskualde geografiko eta historikoa da, Sena eta Marne ibaien artean hedatzen dena. Nekazari lurraldea da; garia, azukre-kanabera eta behi azienda dira lanbide nagusiak (ospe handiko gaztak daude). Brie frantsesa, hegoaldekoa, aberatsagoa da Champagneko Brie, iparraldekoa, baino. Hiri nagusiak: Lagny-sur-Marne, Provins, Coulommiers, Meaux, Melun eta Brie-Comte-Robert dira.

Historia
--------

Azken karolingiarren eta lehen Capet-ekoen garaian bi Brie ziren: Brie frantsesa (hiriburua: Brie-Comte-Robert) eta Champagneko Brie (hiriburua: Meaux). Azken honetan sortu zen Champagneko etxea, Nafarroako erregetzaren jabea izan zena 1234-1274 bitartean (Tibalt I.a, Tibalt II.a eta Henrike I.a). Champagneko etxea Frantziako koroari lotu zitzaion 1361ean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014/12/12 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q914050
* **Identifikadoreak**
* NKC: ge1170279
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q914050
**Bona Dea**, erromatar mitologian, ugalkortasuna, kastitatea eta osasunaren jainkosa da. **Maia** edo **Fauna** bezala ere ezagutzen zen, bere greziar baliokidea Pan zen Faunoren alaba izateagatik.

Ohi, tronu batean eserita eta ugaritasunaren adarra edo kornukopia bat eusten irudikatzen da. Bere ezaugarria sugea da, sendatze ikur, eta, honegatik, Erromako bere tenpluan, sagaraturiko sugeak kontserbatzen ziren. Bere irudia, sarri, antzinako Erromako txanponetan zegoen.

Gurtza
------

Bona Dea, emakumearen ugalkortasuna eta birjintasunarekin lotutako jainkosa bat zen. Sendatzearekin ere lotuta zegoen: gaixo asko, bere tenpluan tratatuak ziren sendabelarrekin. Oso gurtua zen plebeio, esklabo, liberto eta emakumeen aldetik. Osasuna, eta esklabotzatik askatzeko deitua zen, edo, emakumeen kasuan, ugalkortasunerako. Bere gurtza oso antzinakoa zen eta bertan, emakumeentzako bakarrik ziren errituak zeuden.

Jainkosa, Aventino muinoan gurtua zen, baina, bere aldeko erritu sakratuak erromatar magistraturen baten etxean egiten ziren abenduak 4ean. Magistratuaren emazteak zuzentzen zituen, vestaren birjinek lagundua. Bertan, gizonezkoen parte hartzea debekatuta egoteaz gain, gizonezko irudien edo animalia harren margoak ere ez ziren onartzen. Gela, lore eta landareekin apaindua zegoen, baina mirtoa ez zen onartzen, tradizioaren arabera, Faunok, Bona Dea, hau hil arte, mirto adar batekin jo baitzuen. Ez da askorik ezagutzen zeremoniari berari buruz, baina, ustez, bere jatorria, nekazaritzarekin lotuta zegoen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q724896
* Commonscat Multimedia: Bona Dea

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 10644986
* GND: 11893676X
* SUDOC: 030528615
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q724896
* Commonscat Multimedia: Bona Dea


| * i
* e
* a
Erromatar mitologia eta erlijioa |
| --- |
| Jainko-jainkosak | Apolo • Bako • Bona Dea • Diana • Dis Pater • Faunoak • Herkules • Jano • Jeinu • Junon • Jupiter • Kastor eta Polux • Kirino • Kupido • Larak • Liber • Marte • Merkurio • Minerva • Neptuno • Orko • Penate • Pluton • Priapo • Proserpina • Saturno • Silvano • Sol • Venus • Vesta • Vulkano • Zeres |  |
| Jainko-jainkosa abstraktuak | Erroma • Fides • Fortuna • Garaipena • Konkordia • Pietas • Spes • Tellus |
| Kondairazko fundatzaileak | Anko Martzio • Eneas • Numa Ponpilio • Romulo eta Remo • Servio Tulio |
| Testuak | Virgilio (*Eneida*) • Ovidio (*Metamorfosiak*, *Zorionekoak*) • Propertius • Apuleio (*Urrezko astoa*) |
| Ohiturak | Antzinako Erromako erlijioa • Jaiak • *interpretatio graeca* • Gurtza inperiala • Tenpluak |
| Ikus, gainera | Greziar mitologia |