*Artikulu hau hizkuntza-fenomenoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Errotazismo».*
Hizkuntzalaritzan, **errotazismo**a (grezierazko ρ "rho" letraren izenetik: gure R letraren baliokidea da) fenomeno bat: hor, kontsonante bat *R* bilakatzen da (euskaraz, *e**s**an* > *e**rr**an*; latinezko, *be**ll**a* > gaskoizko *be**r**a*, "ederra"). Aldaketa linguistikoa eragiten duten fenomenoetako bat da.

Adibideak
---------

### Latinez

Errotazismoa latinez gertatzen da, /s/ bokal artean dagoenean. Adibidez, hirugarren deklinabideko izenetan, forma nominatiboa, *S*-z amaitzen da:

| Nominatiboa | Genitiboa | Esanahia |
| --- | --- | --- |
| colo**s** | colo**r**is | kolore |
| corpu**s** | corpo**r**is | gorputz |
| flo**s** | flo**r**is | lore |
| genu**s** | gene**r**is | jaiotza, genero, orokor |
| hono**s** | hono**r**is | ohore |
| iu**s** | iu**r**is | zuzenbide, lege, epai, epaitegi |
| ru**s** | ru**r**is | kanpoa, errustikoa |
| tempu**s** | tempo**r**is | denbora, denborale |
| Venu**s** | Vene**r**is | Venus |
| vetu**s** | vete**r**is | zahar, antigualeko |
| vulnu**s** | vulne**r**is | zauri |

Antzeko zerbait gertatzen da aditzetan:

* *e**s**ām* ("zen") > *e**r**ām* ("zen", cf. *es-se*, "izan").

Horretaz gain, infinitiboetako -*re* aditz-atzizkia, sanskritoko *-san* formaren zerikusia bide du eta errotazismoa bidean izandu:

* *\*lege**s**e* > *lege**r**e* ("irakurri")
* *\*vide**s**e* > *vide**r**e* ("ikusi")

### Gaztelania zaharrean

Halaber, latinetik gaztelaniarako bilakaeran gertatu zen. *-i**i**e-* multzo latindarra (*i* azentugabea zen) *-(b)**r**e* bihurtu zen. Adibide batzuk:

* *homi**n**e(m) > omne \*om**r**e > hom**br**e*
* *nomi**n**e(m) > \*nomne > \*nom**r**e > nom**br**e*
* *sangui**n**e(m) > \*sangne > sang**r**e*.

### Egungo gaztelanian

l/r likidoen neutralizazioa gaztelaniaz bi fenomenoren sortzailea da: 

* lambdaizazioa (*r* inplosiboaren ahoskera edo *l* bezalako silaba amaiera bat): *amor* > *amo**l*** ("maitasuna"); *televisor* > *televiso**l*** ("telebista"); *trabajar* > *trabaja**l*** ("lan egin"), eta
* errotazismoa edo *l >* **r** moduan ahoskatzea. Fenomeno hori hainbat eremutan gertatzen da: Karibe osoan soziolekto baxuetan gertatzen da, baina Andaluzian eta Murtziako leku batzuetan soziolekto baxuarekiko erabat independentea da: *el niño* > *e**r** niño* ("mutikoa").

Errotazismoaren beste fenomeno batek eragina du /z/ soinuan, zehazki, *s* ahostun baten aurrean dagoen ahostun bilakatzeko asimilazioa gertatzen zaio. Nahiko fenomeno berria da baina, egun, gaztelaniazko basilekto askotan zabalduta dago.

* *mismo* > *mirmo* ("bera").

### Katalanez

Algereraz, bokalen arteko *l* > *r* (eta aurkakoa, *r* > *l*) gertatzen da: *escola* > *esco**r**a* ("eskola"), *català* > *cata**r**à* ("katalan"). Halaber, bokalen arteko *d* > *r* bilakaera ere dago: *cada* > *ca**r**a* ("bakoitz"), *Nadal* > *Na**r**al* ("Eguberriak")...

### Galizieraz

/s/ fonemaren errotazismoa lagunarteko galizieran gertatzen da: *a**s** vacas* > *a**r*** *vacas* ("behiak").

### Galizieraz eta portugesez

Galizieraren eta portugesaren historian, *l* > *r* errotazismoa gertatu da: *b**r**anco* ("zuri [kolore]"), *p**r**aza* / *p**r**aça* ("plaza"), *p**r**aia* ("hondartza"), *nob**r**e* ("noble")...

### Ingelesez

* *wa**s*** eta *we**r**e*.

Oharrak
-------

1. ↑  Ondo dokumentutako forma da gaztelania zaharrean: castellano antiguo.
2. ↑  Kasu honetan,*-b-* ahoskapena errazteko funtzioa betetzen du.

Ikus, gainera
-------------

* Azentu errotiko eta ez errotiko
* Lambdazismo
* Iotazismo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498807

 |

* Wd Datuak: Q498807