recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kanpo Mariskalaren bandera Oberkommando der Wehrmachteko komandante bezala (1941 - 1945).
**Oberkommando der Wehrmacht** edo **OWK** (Wehrmachteko Aginte Gorena), alemaniar indar armatuen egituraren zati izan zen Bigarren Mundu Gerran. Teorian, Alemania naziko pertsonal militarra zen, Lurreko Armada (Heer), Itsas Armada (Kriegsmarine) eta Aire Armada (Luftwaffe)n ahaleginak antolatuz. Gainera, Hitlerren ideiak agindu militar bihurtzeaz arduratzen zen Wilhelm Keitel Kanpo Mariskalaren eta Alfred Jodl jeneralaren bidez. Praktikan, kontrol gutxi izan zuen indar armatuen gainean, alabaina, gerrak aurrera egitean, OKWa unitate militarrei geroz eta agindu zuzen gehiago bidaltzen hasi zen, unitate militar hauetatik gehienak mendebaldeko frontean bazeuden ere. Honela, 1942an, OKWak de facto zuzentzen zituen mendebaldeko tropak, Oberkommando des Heeresek, OKH, Lurreko Armadako Goi Agintea, 1936an sortu zena, ekialdeko frontean beste horrenbeste egiten zuen bitartean. Praktikan, 1938an ezabatua izan zen Gerra Ministerioaren funtzioa betetzen zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152412
* Commonscat Multimedia: Oberkommando der Wehrmacht

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123642106
* ISNI: 0000 0001 2375 3329
* BNF: 12022419v (data)
* GND: 2035304-2
* LCCN: n79138837
* NKC: kn20050428060
* SUDOC: 086454323
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q152412
* Commonscat Multimedia: Oberkommando der Wehrmacht
Tolkienen legendariumean, **Eärnil II.a**, Gondorreko hogeitamabigarren eta azkenaurreko erregea da, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1883. urtean jaio eta 2043an hil zena. Telumehtar Umbardaczil erregearen ondorengoa da, Arziryasen birbiloba baita, Narmazil II.aren anaia, Telumehtarren semeak zirenak.

Historia
--------

Eärnil, Gondorreko hegoaldeko armaden komandantea zen. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1944an, Auriga, Haradrim eta Variagen artean aliantza bat sortu zen, Gondor erasotzeko. Eärnilek, Haradrimak garaitu zituen hegoaldean, iparralderantz joan zen Ithilienetik eta Aurigak eta Khandeko gizakiak suntsitu zituen, Hildakoen Zingirara jaurtiz "**non, iraganeko gudu nobleagoetako hildakoekin usteldu ziren**".

Hala ere, inbasiotik libratu zen arren, Ondoher erregea eta bere semeak, Kanpamenduko gudua deritzonean hil ziren. Arthedaineko Arvedui erregeak, Gondorreko koroa aldarrikatu zuen Isildurren oinordeko eta Firiel, bizirik geratu zen Ondoher erregearen ondorengo bakarraren senar bezala. Baina Gondorreko kontseiluak bere eskaria arbuiatu zuen eta Eärnilek eskatu zuen koroa, kontseilu guztiaren onarpenarekin eman ziotena.

Bere semea, Eärnur izan zen, Noldorrekin batera, Nazgûlen Jauna garaitu zuena Fornosteko guduan eta Gondorreko azken erregea izan zena.

Izenaren etimologia
-------------------

Eärnil izena, quenya hizkuntzakoa da, bere jatorria, Numenorreko Erresuman izan zuen ohitura, eta Elendil erregeak, Gondor eta Arnorreko erbesteko erresumetan hasi zuena, erresuma horiek sortu ondoren. Izenak, esanahi ezberdinak izan ditzake, eratzen duten izenen erabileraren arabera:

* Eär: "itsasoa" esan nahi du.
* -rnil: "-Idil" edo "-rdil" bezala ere bai, debozioa adierazten duen atzizki bat da, eta, beraz "-ren laguna" edo maitalea bezala itzul daiteke.

Honela, izenak, "Itsasoaren laguna" edo "Itsasoaren maitalea" esan nahi du.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ondoher** | **Gondorreko erregea**Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1944-2043 | Ondorengoa**{{{ondorengoa}}}** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2609610

 |

* Wd Datuak: Q2609610
**Patrick Rambaud** (Paris, 1946ko apirilaren 21a) frantses eleberrigile eta antzerkigilea da. Urteetan Frantziako letretako *beltz* ezagunenetako bat izan da, besteentzat lan egin baitu, bere inspirazioa eta denbora eskainiz halakorik ez zutenei. 1997an, baina, arrakasta handiko eleberri original bat argitaratu zuen, *Gudua*, Frantziako Akademiaren Sari Nagusia eta Goncourt saria (Frantziako saririk nagusia) irabazi dituenak. *Gudua* Balzacen proiektu zaharra, sekula argitaratu gabea Napoleon gudarosteen eta austriar eta errusiarrenen arteko guduaren kontakizuna da (Essling, Viena, 1908), gordina bezain erreala. Hogeita hamar orduko gudua izan zen hura eta berrogei milatik gorako hildako eragin zituen. Gudu hartan agerian geratu zen artilleriako arma berrien suntsitzeko ahalmena. Rambauden arabera, gertaera historiko hark garai berri baten hasiera iragarri zuen. Eleberriari egin zioten harrera onak sustaturik, beste bi eleberri iragarri zituen, garai hartan girotuak, berak "hondamenaren trilogia" deitu duena osatzeko. *Gudua*-z gainera, aipagarria du, baita ere, *Virginie Q* eleberria, Marguerite Durasen prosaren eta gaien parodia halako bat. Halaber, *Roland Barthes sans peine* liburuan François Mitterranden txakurraren egunkari intimo gisa aurkeztua tituluko izen bereko literatura-kritikariaz eta Frantziako pentsalari postmodernoez trufatzen da. Patrick Rambaudek 100.000 orritik gora idatzi dituela uste da, berak argitaratu dituen 26 liburuen eta *beltz* gisa egindako lanaren artean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Patrick Rambaud*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q504511
* Commonscat Multimedia: Patrick Rambaud

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 100269051
* ISNI: 0000 0003 5566 7366
* BNF: 11921088r (data)
* GND: 12194364X
* LCCN: n82120755
* NKC: xx0001149
* SUDOC: 027088871
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05073/eu\_r\_0107/r0107
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 149006

 |

* Wd Datuak: Q504511
* Commonscat Multimedia: Patrick Rambaud
Mendelssohnen "Eztei martxa"ren partitura.

Martxaren tema.
***Eztei martxa*** (1842) (*Hochzeitsmarsch*) Felix Mendelssohn alemaniar musikagile eta musikariak idatziriko musika lan bat da, *Uda-gau bateko ametsa* izenburuko balletaren atala; ballet hori izenburu bereko William Shakespeare antzerkigilearen antzezlanean oinarrituta zegoen.

Ezaugarriak
-----------

Martxa hau mendebaldeko ezteietan gehien erabiltzen den musika da. Normalean organoz jotzen da emaztegaia sartzen denean eta, baita ere, ezkontza bukaeran. Herrialde anglosaxoietan ere ezkontza bukaeran jotzen da eta beste hauekin batera: Richard Wagnerren *Lohengrin* operaren amaierako "Eztei korua" eta Jeremiah Clarkeren "Danimarkako printzearen martxa".

Historia
--------

1842an sortua oso ezaguna egin zen Viktoria Erresuma Batukoa eta Frederiko III.a Alemaniakoa izango zenaren ezkontzarekin, 1858ko urtarrilaren 25ean. Laster Europa osoan zabaldu zen ezteietako musika gisa. Dirudienez, emaztegaiaren ama Mendelssohnen zale sutsua zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Emmett, William (1996). *The national and religious song reader*. New York: Haworth Press. 755 or. ISBN 9780789000996.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Martxaren bertsioa Youtuben.
* **(Ingelesez)**:Partiturak eta grabazioak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2635267
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2635267
**El Casco** ( *El Casco* ) papergintza eta mahaiko osagarri esklusiboen fabrikatzaile espainiarra da.

Historia
--------

El Casco, Juan Solozabal Mendibe eta Juan Olabe Bilbaok 1920ko irailaren 7an sortua, hasiera batean goi mailako errebolberren ekoizpenean espezializatu zen Eibarko armagintza enpresa bat izan zen.

1920ko hamarkadan, El Casco armak soilik ekoizten hasi zen, baina 1929ko krisiaren ostean, enpresako zuzendaritzak arma-ekoizpena ordezkatzea erabaki zuen bulegorako eta papera kudeatzeko tresnen ekoizpenarekin, ekipamendu berdinarekin egiten zirenak. Horrelako lehen produktua zenbaketa eta data makina bat izan zen. 1934an, lehen grapagailua kaleratu zen, eta M-5 modeloa ere asmatu zen, bola-burua duen grapagailu fidagarri eta ikonikoa, XXI. mendeko merkatuetan aurkitzen dena. El Casco bilduma klasikoko piezak metalezko kromoz edo 23 kilateko urrez estalitako metalez eginak dira elektrolisiaren bidez.

M5 grapagailu klasikoa, kromatua.
21. mendean El Cascok luxuzko papergintzan, idazmahaietan eta bulegoko hornikuntzan liderretako bat izaten jarraitzen du. Enpresaren fabrikazioa Eibartik Elgetara aldatu zen 2010. urtean.

Erreferentziak
--------------

Txantiloi:Erreferentzia zerrendak



1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Fundación de la empresa, 1920» *El Casco* (Noiz kontsultatua: 2023-02-03).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «1980-Actualidad» *El Casco* (Noiz kontsultatua: 2023-02-03).
**Oiongo Etnografia museoa** arabako Oion herrian kokatutako etnografia museoa da. 1995eko urtarrilaren 22an ireki zituen ateak lehenez, horretarako Etxe sindikaleko eraikineko aretoa egokitu zelarik.

Objektu aipagarriak
-------------------

Bereziki aipatzekoa: Museoaren sarreran, III. Giralda dago ikusgai. Izena Jasokundeko Andra Mariaren Elizaren dorrearen puntan egon zen (1982-2000) haize orratzetik hartu zuen (irule baten irudia azaltzen da, gurpilarekin eta goruarekin). Materialak: Burua zurezko tailua da, eta gorputza burdinazko txapa.

**Apaingarri erlijiosoak**: kasulak, manipuluak, estolak, besahezur-zapiak, korporal poltsak, kaliz-errezelak, kapak, dalmatikak.

**Nabarmenenak**: kapa berdea, kasula, dalmatika, besahezur-zapia eta zetazko kaliz-errezel berdea. XVIII. mendeko materialak. Oihal zilarduneko ternoa, XVIII. mendearen erdialdekoa, Toledoko tailerretakoa. Damasko dalmatika zuria, zeta naturalezkoa, zuria eta arrosa.

Museoaren atalak
----------------

1.**Nekazariza**

1. 1. Lurraren aireberritzea.
	2. Zokorrak haustea
	3. Lur landuen mantentzea.
	4. Bilketa
	5. Garraioa
	6. Fruitu ateratzea
	7. Oliogintza
	8. Ardogintza
	9. Ardogintza
2. **Abeltzaintza**
	1. Identifikazioa.
3. **Lanbideak**
	1. Zapatagintza
	2. Larrukigintza
	3. Zurgintza
4. **Pisuak eta Neurriak**
	1. Solidoak
	2. Likidoak
5. **Garraioa**
	1. Zama
	2. Trakzioa
6. **Etxeko Bizimodua**
	1. Ogia egitea.
	2. Etxeko lanak.
	3. Altzariak.
7. **Eliz apaingarriak.**

Kanpo estekak
-------------

* Oiongo Udala. Oiongo museoa.
* Auñamendi euskal entziklopedia. Oiongo museoa (gaztelaniaz)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069841

 |

* Wd Datuak: Q61069841
Parkopresia fobia sozial mota bat da.
**Parkopresia**, gorotz-erretentzio psikogenoa ere deitua, nolabaiteko pribatutasunik gabe libratzeko ezintasuna da. Libratzeko behar duen pribatutasun-maila aldatu egiten da, gaixo batetik bestera. Heste (lodi) **lotsati** ere deitu izan zaio. Pertsona askok lotsa sentitzen dute eta lotsa horrek ezintasun fisikoa eragin dezake kaka egiterakoan. Jatorri psikologikoa duen gaitza da.

Parcopresia ez da mendebaldeko herrialdeetan medikuntzan aitortutako gaixotasuna.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Madariaga, Ainize. «Kaka lotsa: kaka koka» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-05-18).
2. ↑  The Private Lives of Public Bathrooms - Julie Beck - The Atlantic

Bibliografia
------------

* Barros, Regis.  (December 2011). «Paruresis and Parcopresis in Social Phobia» *Brasilian Journal of Psychiatry* **33** (4): 416–417. doi:10.1590/S1516-44462011000400019. PMID 22189935..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7136497

 |

* Wd Datuak: Q7136497
Japoniar lorategietan ohikoak dira apaingarri gisa. 
**Oinzubi** edo **Zaldain** tamainu txikiko zubia da. Oinezkoentzat moldatuta egoten dira eta oso material arruntekin eginak egoten dira.

Nekazari inguruetan oso ohikoak dira errekak, garaiera alde txikiak edo oztopoak gainditzeko. Sinpleenak alderik alde doan enbor edo ohol bat izan daiteke. Dena dela, badira ere oinzubi landuagoak, harrizkoak, eskudelez, e.a.

XIX. mendean kristalezko oinzubiak egin ziren ere bai. Ezagunena Tianmen mendiaren labarretan dagoena; oinzubi horrek ehun metro ditu eta Zhangjiajieko Baso Parke Nazionalean dago.

Adibideak
---------

* Ohol zabal batez erabilita eginiko oinzubia.Ohol zabal batez erabilita eginiko oinzubia.
* Oholez eginiko oinzubia.Oholez eginiko oinzubia.
* Harrizko oinzubia.Harrizko oinzubia.
* Zubi antzeko oinzubia.Zubi antzeko oinzubia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   "China's glass walkway opens in Tianmen mountain".

Ikus, gainera
-------------

* Oinzubiak (Iruñea)

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Oinzubi*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3771516
* Commonscat Multimedia: Spang

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4183001-5

 |

* Wd Datuak: Q3771516
* Commonscat Multimedia: Spang
2008ko Fleadh Cheoil jaialdiaren hasierako ekitaldia, Tullamore, Offaly konderria.
**Fleadh Cheoil** (irlanderaz *An Fhleadh Cheoil*, euskaraz "Musika Jaialdia"), urtero Comhaltas Ceoltóirí Éireann (CCÉ) erakundeak burutzen duen Irlandako musika herrikoiaren lehiaketa da. Jaialdiak 9 egun irauten ditu.

Jaialdian hainbat lehiaketa daude, maila ezberdinetan sailkatuak. Irlandan probintzia eta konderri mailakoak, eta Irlandar diasporan ere bai, bereziki Ingalaterra, AEB eta Kanadan. Lehiaketa hauetako irabazleak Irlanda Osoko lehiaketa nagusietarako sailkatzen dira.

Lehiaketak musika tresna eta irlandar dantzen araberakoak dira, eta adinaren arabera mailakatuak daude: 12, 12–15, 15–18, eta 18tik gorakoak (senior).

1951n lehen Jaialdi Nazionala Mullingar udalerrian ospatu zen, honela urtez-urte Jaialdi Nazionala edo Jaialdi Nagusia Irlandako udalerri ezberdinetan ospatu ohi da, jende ugari bilduz.

2017ko ekitaldia Clare konderriko Ennis udalerrian ospatu zen Jaialdi Nagusiko 9 egunetan zehar, abuztuaren 14etik 22ra 450.000 lagun bildu ziren. Egun jendetsuena larunbata izan zen, 100.000 lagun ingururekin.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3067766

 |

* Wd Datuak: Q3067766
**Akadiera** edo **Frantsesa akadiera** (frantsesez: *Acadien)* probintzia atlantikoetako Akadiarrek hitz egiten duten eskualdeko frantsesaren barietate-multzoa da, baita Quebeceko eskualde mugakide batzuetan (Chaleur Badia, Madeleine uharteak, Côte-Nord) eta Maineko Estatu Batuetan (Saint-Jean ibaiaren harana) ere.

Amerikako frantziar kolonizaziotik etorritako beste frantses hizkuntzaren eskualdeko aldaera batek bezala, bere bilakaerari jarraitu zion lehen kolonoek hitz egiten zuten frantsesarekin alderatuta, eta orain badira alde batzuk diaspora akadiaren bidez. Ezaugarri batzuk arkaikoak dira, baina beste batzuk berritzaileagoak dira. Arkaismoen artean, akadieraren ezaugarria Rabelais eta Molière-ren hiztegi eta ezaugarri nabarmen batzuk dira.

Kolono gehienak jatorriz Anjou, antzinako Poitou (Deux-Sèvres eta Vendée), Aunis, Touraine, Saintonge edo ipar Euskal Herrikoak dira, eta Mendebalde Handiko oil hizkunten eragina dago. XVII. mendeko Parisko frantsesaren desberdina da. Besteak beste, r kontsonante albokarria eta azken silabaren ebakera aditzaren forma pluralean hirugarren pertsonan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q415109
* **Identifikadoreak**
* BNF: 12379309h (data)

 |

* Wd Datuak: Q415109
Oinetakoak sartzeko adar ohiko bat.
Botentzakoa, metalezkoa.
Japoniar estilokoak, luzeak, zutik zaudela sartzeko zapata orpoan.
**Oinetakoak sartzeko adarrra** (ingelesez, *shoehorn* edo *zapata-adarra*) tramankulu bat da oinetakoetan oinaren orpoa errazago sartzea lortzeko.

XV. mendean agertu ziren lehenengo aldiz Europan, baina ez da haien jatorria ezagutzen. Victoriar aroan asko zabaldu ziren orduko modaren oinetakoen estuasunagatik-

Jatorriz, oinetako sartzeko adarrak egurrezkoak ziren eta batzuk oraindik material horrekin egina egon arren, gehienak plastikoz eta metalezkoak dira. Beirazko eta baita paperezkoak ere egin izan dira. Aberatsentzako garestienak bolioa edo zilarrezkoak eta bestelako material preziatu batzuekin ere egin izan dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Calzador» *Elhuyar Hiztegia* (Noiz kontsultatua: 2019-09-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14983
* Commonscat Multimedia: Shoehorns

---

 |

* Wd Datuak: Q14983
* Commonscat Multimedia: Shoehorns
2010. urtez geroztik, NBEk **Frantses hizkuntzaren Eguna Nazio Batuen Erakundean** ospatzen du martxoaren 20an.

Deskribapena
------------

2010eko otsailaren 19an, Nazio Batuen Informazio Sailak *Hizkuntzen Egunak NBEn abiarazi zituen* bere prentsa-oharrean, martxoaren 20a ezarriz **Nazio Batuen Frantziako Hizkuntzaren Eguna**. Frantsesa munduan gehien hitz egiten diren hizkuntzetako bat da, eta NBEren hizkuntza ofiziala, Erakundearen sorreraz geroztik. NBEk sei hizkuntza ofizial ditu orain, 2010etik urtero ospatzen direnak: frantsesa martxoaren 20an, txinera apirilaren 20an, ingelesa apirilaren 23an, errusiera ekainaren 6an, gaztelania urriaren 12an eta arabiera abenduaren 8an.

Helburua NBEren komunitatean dauden sei hizkuntza ofizialetako bakoitzaren historia eta kulturarekiko kontzientzia eta errespetua areagotzea da. Nazio Batuen Hizkuntzen Egun hauek eleaniztasuna eta kultur aniztasuna sustatu eta goraipatu nahi dituzte, bai eta Erakundean erabiltzen diren hizkuntza ofizial guztien berdintasuna ere. Hizkuntza egun hauen datak Nazio Batuen Herritarren Informazio Sailak aukeratu ditu, haien esanahi sinboliko edo historikoaren arabera: frantses hizkuntzaren egunaren data, martxoaren 20, frankofoniaren nazioarteko egunarena da.

Aukeratutako datak, frantses hiztunen herrialde desberdinak biltzen dituen Frankofoniaren Nazioarteko Erakundearen sorreraren (1970) oroitzapena egiten du.

**Frankofoniaren Nazioarteko Egunaren gaiak**

| Urtea | Gaia |
| --- | --- |
| 2021 | «Emakume frankofonoak, Femmes francophones, Emakume erresilienteak» |

Erreferentziak
--------------

1. ↑    OBV/853-PI-1926 *les « Journées de la langue à l’ONU ».*  19 février 2010.
2. ↑    *Journée de la langue française aux Nations unies.*  2018.

Ikus, gainera
-------------

* Ama Hizkuntzaren Nazioarteko Eguna
* Elkarrizketarako eta Garapenerako Kultura Aniztasunaren Mundu Eguna
* Alfabetatzearen Nazioarteko Eguna
* Keinu Hizkuntzen Nazioarteko Eguna
* Itzulpengintzaren Nazioarteko Eguna
* Frankofonia
* Nazio Batuen hizkuntza ofizialak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7865423

 |

* Wd Datuak: Q7865423
*Artikulu hau Nafarroako kontzejuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Elortz (argipena)».*

Elortz 21-4-28
Elortz 21-4-28
**Elortz** Noain Elortzibarko kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldan, 124 biztanle zituen.

Kokapena
--------

Elortzen herri mugakideak honakoak dira: Zabalegi mendebaldean, Zulueta ipar-mendebaldean, Iharnotz eta Otao hegoaldean, eta Ezperun hego-mendebaldean.

Historia
--------

Erdi Aroko jaurerria, 1142an Urraca Ortiz-ek Iruñeko Loperi eman zion San Bartolomé monasterioarekin batera. 1802an Elortz Elortzibarko diputatuak eta herritarren artean aukeratutako erregidoreak zuzentzen zuten.

1847an eskola zeukan eta bertako maisuak 800 errealeko soldata jasotzen zuen urtero. Horrez gain, Iruñea eta Zangoza arteko bidean egonik, Elortzek benta zeukan bide hartan. Posta, Elotik etortzen zen astean hiru aldiz.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Elortzeko biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 118 | 124 | 133 | 145 | 122 | 121 | 118 | 124 |

Ondarea
-------

* San Esteban eliza: Tenplu barruan, XVII. mende hasierako erretaula erromanista dago. Erretaularen itxura klasikoaz Juan de la Hera arduratu zen eta eskultura Gaspar Ramosen lana da.

Azpiegitura eta garraioak
-------------------------

La Sanguesina Veloz edo Zangoztar Azkarra izeneko autobus konpainiak *Elortz* Zangoza Iruñea eta inguruko herriekin batzen ditu. Linea nagusiak honakoak dira:

* Kaseda - Zangoza - Iruñea
* Iruñea - Zangoza - Kaseda

Jaiak eta ospakizunak
---------------------

Elortzeko jaiak Jasokundearen omenez ospatzen dira abuztuaren 15aren inguruan.

Ikus, gainera
-------------

* Noain Elortzibar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |

* Kontzejuaren ikuspegia A-21 autobidetik Google Street View-n.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8775081

 |

* Wd Datuak: Q8775081


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Noain Elortzibarko kontzejuak |  |
| Andrikain · Dorre · Elortz · Ezperun · Gerendiain · Iharnotz · Imarkoain · Noain · Oritz · Otao · Zabalegi · Zulueta |
**Frans Janszoon Post** (Haarlem, 1612ko azaroaren 17a - *ibidem*, 1680ko otsailaren 17a) Herbehereetako margolari barrokoa izan zen. Hego Amerikan ikuspegiak margotu zituen lehendabiziko europarra izateagatik ezaguna. Margo hauek Brasilgo Pernambuco eta São Francisco ibaian egin zituen.

Bizitza
-------

Gutxi dakigu Frans Posten bizitzari buruz. Informazio-sorburu nagusia Arnold Houbrakenen *Groote Schouburgh der Konstschildeus em Schilderessen* (1719) lanetik lortutakoa da. Hauek, aldi berean, hainbat biografia eta eliza eta bestelako erregistroen ingurutik lortutakoak dira.

Jan Janszoon Post eta Francyntie Peters-en hirugarren semea izan zen. Bere aitak Haarlemen beirateak margotzen zituen, eta Frans umea zela zendu egin zen. Ez dakigu nola ikasi zuen margotzen. Houbrakenen esanetan, Brasila joan aurretik bere aitaren lanbidean aritu izan zen, baina informazio horrek ez dirudi gertatutakoa argitu dezakeenik. Antza, bera anaia nagusiak irakatsi zion, Pieter Post (1608-1669?) arkitekto eta margolaria bera. Pieterek Jacob van Campen arkitekto entzutetsuarekin lan egin zuen Mauritshuis eraikitzen. 

*Engenho com capela*,  **Frans Post**.
Frans Post  24 urte zituela, 1637an Brasila heldu zen, eta bere bezeroak asetzeko Brasilgo irudi bilduma handia sortzeko hainbat espediziotan parte hartu zuen. 1637tik 1644ra, Hego Amerikako ikuspegiak margotu zituen lehendabiziko europarra izan zen.

1644ko uztailean Haarlema itzuli zen, eta bere egoitza Smeetstraaten jarri zuen. 1646an San Lucas margolari-elkarteko kide egin zen. Europara itzultzean *Historia Naturalis Brasiliae* (1648) liburu entzutetsua irudiztatu zuen. 1650ko martxoaren 27an Sandvoort elizan Jannetye Bogaretekin ezkondu zen, Salomon Bogaerten alaba bera eta hiru seme alaba izan zituzten.

Lana
----

Posten berrehun margolan inguru daude egun, eta horietatik hogeita hamabik izenpea eta data dute eta izenpea besterik ez, berrogei. Lehenengoen bidez artistaren nondik norakoak eta bilakaera jakin ditzakegu.

*Sao Francisco ibaia*, 1635, oihal gaineko olio-margolana, 60 x 95 cm, Louvre Museoa, Paris.Honatx Posten margolan batzuk:

* *Sao Francisco ibaia*, 1635, Louvre Museoa, Paris
* *Itamaracá uhartea*, 1637, Mauritshuis, Hagako
* *Fort Fredrik Hendrik*, 1640, Recifeko, Brasilen
* *Ur-jauzia, Paulo Afonso*, 1649
* *Ogasuna*, 1652, Landesmuseum Mainz
* *Ezta kapera*, 1667
* *Pernambuco inguruko ikuspegia*, 1669

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q577489
* Commonscat Multimedia: Frans Post

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 12579434
* ISNI: 0000 0000 8092 1969
* BNF: 14978402f (data)
* GND: 119265699
* LCCN: n82119665
* NKC: jn20030917012
* SNAC: w6zp5j55
* SUDOC: 094524343
* ULAN: 500017077
* BPN: 37227753
* Open Library: OL5843115A
* RKD: 64415

 |

* Wd Datuak: Q577489
* Commonscat Multimedia: Frans Post
2007ko antzezpenaren une bat.
*Eñaut d'Elizagarai pastorala* Junes Casenaveek idatzitako lana da, 2007ko uztailaren 29an Gamere-Zihigan lehen aldiz taularatuta.

Ezaugarriak
-----------

Antzelanean 200 pertsonek, 72 aktorek, hartu zuten parte. 17 jelkaldi zituen. Pastorala berezia izan zen zeren eta nabigazioaren teknizismo asko jaso baitzituen. Herriko dantza taldeak ere parte hartu zuen.

Argumentua
----------

XVI. mende erdian Zuberoako Armendaritzen sortu zen Eñaut d’Elizagarairen bizitza eta ekintzetan oinarritu zen Junes Casenave pastoral hau egiteko. Gamere eta Zihiga herrietan antzeztu zuten obra.

Frantziako itsasontziak modernizatzen egindako ahaleginarengatik gogoratzen da Eñaut d’Elizagarai bereziki, baina ez gutxiago ontzi-kapitain zein kortsario gisa Luis XIV.aren itsas-armada frantziarrean erakutsi zuen ausardiarengatik. Ingeniaria zen eta ontziak eraikitzeaz gain, gotorleku eta zubi asko altxa zituen. Bazuen bestelako jakituriarik ere: Renaud d’Elissagarayk liburuaren hitzaurrean gogoratzen digunez, filosofoa ere bazen, baita matematikaria ere. Hain zuzen, alor horretan egindakoengatik Frantziako Zientzien Akademiako kide izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Ikus gainera
------------

* Pastoral
* Junes Casenave

Kanpo estekak
-------------

* Mikel Ozkoidiren artikulua *Argia* aldizkarian, 2007/10/07.
* Pastoralaren testu osoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85965876

 |

* Wd Datuak: Q85965876
**Oktibbeha konderria** (ingelesez: *Oktibbeha County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Starkville da. 2010eko zentsuaren arabera 47.671 biztanle zituen, Oktibbeha kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Oktibbeha konderriak 1.196,4 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,67 ura dira. Beste 1.186,73 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 39,85 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 47.671 pertsonetatik 28.508 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 683 dira. 17.356 beltzak edo afroamerikarrak. 83 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.151 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 46 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 515 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497615
* Commonscat Multimedia: Oktibbeha County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143086788
* ISNI: 0000 0004 0637 5540
* LCCN: n82047512
* NARA: 10039463
* **Lekuak**
* OSM: 1833644
* TGN: 2001138

 |

* Wd Datuak: Q497615
* Commonscat Multimedia: Oktibbeha County, Mississippi
**Francisco Javier Uriz Echeverría** (Zaragoza, 1932ko abenduaren 23a) Suedian bizi izan den itzultzaile eta irakasle espainiarra da.

Ibilbidea
---------

Zuzenbide lizentziaduna, espainierazko irakaslea, poeta, antzerkigilea eta August Strindberg eta Eskandinaviatik kanpo hain ezagunak ez diren autoreen itzultzailea da. Alderdi Komunistaren militantea, hogeita hamar urtez Stockholmen bizi izan da. Tarazonako Itzultzailearen Etxearen sortzaileetako bat da; erakundearen zuzendaria da. 1996an itzulpengintzako Sari Nazionala jaso zuen *Antología de la poesía nordica* lanagatik, José Antonio Fernández Romerorekin batera itzulia.

2012an, Itzultzaile baten lanaren Sari Nazionala jaso zuen, bere ibilbide osoa saritzeko.

Itzulpenetatik kanpo, poesia eta memoriak idatzi ditu.

Bere emaztea, Marina Torres itzultzailea da baita ere.

Itzuli dituen egileak
---------------------

Artur Lundkvist, Benny Andersen, Erik Lindegren, Jan Erik Vold, Klaus Rifbjerg, Lars Norén, Maria Wine Per Olov Enquist eta Torgny Lindgren.

Bibliografia
------------

* *Pasó lo que se recuerda*. Aragoiko Gobernua: Biblioteca Aragonesa de Cultura, 2006. Memorien liburua. ISBN 10: 848324232XISBN 13: 9788483242322.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6220444
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 85269961
* ISNI: 0000 0001 1773 0155
* GND: 1016508662
* LCCN: n84014143
* NKC: vse2004265413
* Tabakalera ID: 128091
* SUDOC: 09030893X
* UB: a1331816

 |

* Wd Datuak: Q6220444
Baluarte biltzar jauregia
Espainiako pabilioia, Zaragoza 2008.
**Patxi Mangado Beloki** (Lizarra, 1957 - ) arkitekto nafarra da.

Arkitektura Iruñeko Nafarroako Unibertsitatean ikasi zuen eta Karrera Amaierako Proiektu onenari saria jaso zuen. Irakaslea da Nafarroako Unibertsitatean, Texasko Arkitektura Eskola, Harvard unibertsitatean eta Kataluniako Nazioarteko Unibertsitatean.

2006 urtean *Cátedra Luis Barragán* saria jaso zuen Mexikon. 2008an *Arquitectura y Sociedad* izeneko fundazioa sortu zuen.

Lan garrantzitsuak
------------------

* 1995-97: Gamesa haizerrota fabrika, Iruñea
* 1997-2000: *Mikaela etxea*, Gorraitz
* 2003: Baluarte, Nafarroako auditorio eta biltzar jauregia, Iruñea
* Osasun etxea, Donibane, Iruñea
* Kirol elkartea, Zuasti
* Pey-Berland plaza, Bordele
* 113 etxebizitza, Mendillorri, Iruñea
* *Marco Real* upategia, Erriberri
* Espainiako Pabilioia, Zaragoza
* Arabako Arkeologia Museoa, Gasteiz

Sariak
------

Andrea Palladio arkitektura saria, Thiene Arkitektura, Architecti saria, CEOE saria eta FAD sariak jaso ditu, besteak beste.

2007ko Saloni Arkitektura Saria jaso zuen, 2007ko Enor-ren Arkitektura Sari Nagusia, Palenciako "Nueva Balastera" izeneko futbol estadioarengatik jaso zuen, lehenengo Saria 2008ko "Cerámica de Arquitectura ASCER" VII. edizioan jaso zuen, Zaragozako Nazioarteko Erakusketako Espainiako pabilioiagatik, eta 2009ko Construmatek ematen duen lehenengo saria eraikuntza mailan ere jaso zuen, Zaragozako pabilioi berarengatik.

2009ko uztailean Zaragozako Nazioarteko Erakusketako Espainiako pabilioia UIAk ematen duen "Giancarlo Lus urrezko domina" jaso zuen IV Veneziako Nazioarteko Arkitektura Bienalean "Barbara Cappochin".

2009ko irailean Arabako Arkeologia Museoa Londreseko Europako Kobre Institutuak ematen duen Copper Arkitektura Saria jaso zuen, hilabete berberean Aragoiko COAk García Mercadal Saria eskaini zion Zaragozako Espainiako Pabilioarengatik.

2009ko urrian, CSCAEk 2009ko Espainiako Arkitektura Saria eman zion Zaragozako Espainiako Pabilioarengatik.

2006an, Iruñako Biltzar Jauregiaren lanak eta Ávilako Erakusketa eta Biltzar Udal Zentroa MOMAk (Museum of Modern Art) antolatu zuen Espainiako Arkitekturari buruzko erakusketan sartu zituen, bai Nueva Yorken, bai Madrilen.

Bibliografia aukeratua
----------------------

* Francisco Mangado: Obras y proyectos, Ed. Gustavo Gili.
* AV Monografías nº133 "Francisco Mangado, 1999-2009"
* TC Cuadernos nº 72/73. Francisco Mangado. Arquitectura 1998-2006

Kanpo loturak
-------------

* Patxi Mangado arkitektura agentziaren web gunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1340172
* Commonscat Multimedia: Francisco Mangado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 79428172
* ISNI: 0000 0000 7828 2280
* BNE: XX917250
* BNF: 15076695x (data)
* CANTIC: a10433168
* GND: 119505738
* LCCN: nr95026633
* CiNii: DA17684669
* SUDOC: 094336431
* ULAN: 500236015
* BIBSYS: 90822574
* UB: a1251439
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 154051
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 2136299

 |

* Wd Datuak: Q1340172
* Commonscat Multimedia: Francisco Mangado
Logotipoa
**Fotologa**, ingelesezko *photoblog* (argazki bloga) eta Fotolog.com atariaren izenetik eratorritako hitza da. Argazki bildumetan ez bezala, ohiki fotologetan eguneko argazki bat argitaratzen du erabiltzaileak, eta argazki horri buruzko eta dagokion testuari buruzko iruzkinak egiteko aukera izaten dute oro har gainerakoek.

Fotologen ezaugarriak
---------------------

Fotologek sei ezaugarri nagusi dituzte, eta lehen hirurek zehazten dute modu bateko edo besteko fotologa izatea azken emaitza.

* Argazkia. Erabiltzaileak sartzen duen irudia edo argazkia izan ohi da fotolog baten oinarrizko elementua, eta dataren arabera antolatuta egoten dira argazkiak fotologetan.
* Egilearen iruzkinak edo komentarioak.
* Lagunen edota gainerako erabiltzaileen komentarioak.
* Lagun fotologetarako estekak.
* Erabiltzailearen webgune edota esteka gustukoenak.
* Data, edo argazkia argitaratzen den eguna.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q752295

 |

* Wd Datuak: Q752295
Agriparen Panteoiko okulua (Erroma, 125 K.o.).
**Okulu** bat (latinezko *oculus, oculi*, "begia") leiho biribil edo obalatu bat da, normalean ganga edo kupula batean kokatua, baina horma bertikal batean izan daitekeena. Funtzio nagusia argiztapena da, baina apaingarri ere erabil daiteke.

Antzinaroan agertu zen lehen aldiz eta maiz erabili izan da arkitektura neoklasiko eta bizantziarrean.

Historia
--------

### Antzinaroa

Okulua antzinako erromatarrek erabili zuten, eta adibiderik onenetakoa Agriparen Panteoiko kupularena da. Aire zabalera irekia, euria sartzen da bertatik eta lurrera erori, non hustubideek daramaten. Irekidurak txikia dirudien arren, 8,2 metroko diametroa du, areto osoa ongi argiztatzeko aski.

### Bizantziar arkitektura

Okulua oso erabilia izan zen Bizantziar Inperioko arkitekturan. Sirian erabili zen gehien bat V. eta VI. mendeetan eta berriz ere X.ean. Konstantinoplako Mirelaion elizan (920 inguru, egun Brodrum meskita) alboko bi fatxadetan bi okulu daude solairu-erlaitzen gainean.

### Arkitektura pizkundetar eta neoklasikoa

Arkitektura pizkundetarreko okuluaren lehen adibideak Florentziako katedralean ikus daitezke, nabeko klerestorioan eta arkuteriaren goialdean.

Italiar Pizkundean kupulen eraikuntza berrabiatu zenetik, okulu irekien ordez, hainbat leiho biribil, sabai-leiho eta beste irekidura mota garatu duren. Adibidez, Palladioren Villa Rotonda ospetsuan frontoietan ageri dira, eta ez kupulan. Okulu- leihoen erabilera asko hedatu zen arkitektura barrokoan.

* Kupula barroko bateko okulua, baina lanternarekin (Wambierzyce, Polonia)Kupula barroko bateko okulua, baina lanternarekin (Wambierzyce, Polonia)
* Okulua ganga batean, Pavillon du Dôme (Richelieu, Frantzia)Okulua ganga batean, Pavillon du Dôme (Richelieu, Frantzia)
* Okulua kupula batean (1699, Isfahan, Iran)Okulua kupula batean (1699, Isfahan, Iran)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Ćurčić, Slobodan; Johnson, Mark Joseph; Ousterhout, Robert G.; Papalexandrou, Amy.  (2012-01-01). *Approaches to Byzantine Architecture and Its Decoration: Studies in Honor of Slobodan Ćurčić.*  Ashgate Publishing, Ltd. 148– or. ISBN 978-1-4094-2740-7..
2. ↑   **(Ingelesez)**  *The Cathedral of Santa Maria del Fiore, Florence.*  2014-03-27 (Noiz kontsultatua: 2013-01-27).

Ikus, gainera
-------------

* Idi-bihotz
* Argi-zulo
* Lanterna

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1428686
* Commonscat Multimedia: Oculi

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1428686
* Commonscat Multimedia: Oculi
**Ozaukee konderria** (ingelesez: *Ozaukee County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Port Washington da. 2010eko zentsuaren arabera 86.395 biztanle zituen, Ozaukee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ozaukee konderriak 2.890,94 kilometro koadro ditu. Horietatik 2.287,27 ura dira. Beste 603,67 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 29,88 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 86.395 pertsonetatik 82.645 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.956 dira. 1.144 beltzak edo afroamerikarrak. 174 amerikar natiboak ziren eta 20 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.505 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 54 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 853 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q505874
* Commonscat Multimedia: Ozaukee County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141894445
* ISNI: 0000 0004 0441 6126
* LCCN: n80112989
* **Lekuak**
* OSM: 1799452
* TGN: 1002766

 |

* Wd Datuak: Q505874
* Commonscat Multimedia: Ozaukee County, Wisconsin
Fotozelula edo fotorresistentzia. Bere balio erresistentea (ohms) aldatzen du argi-intentsitatearen arabera. Argi gehiago, erresistentzia gutxiago eta alderantziz.
**Fotorresistentzia** osagai elektroniko bat da, zeinen erresistentzia aldatzen den (normalean txikiagotzen da) argi intzidentearen intentsitatea gero eta handiagoarekin. Fotoeroalea, zelula fotoelektrikoa edo fotozelula ere dei dakioke, zeinaren siglak, LDR, ingelesezko *light-dependent resistor* izenetik du jatorria. Bere gorputza zelula fotohartzaile batez eta bi hankaz osatuta dago. Hurrengo irudiak bere sinbolo elektrikoa erakusten du.

 Fotorresistentzia.
LDR baten erresistentzia elektrikoaren balioa baxua da argia distira dagoenean (50 ohmiora jaitsi daiteke) eta oso altua ilun dagoenean (hainbat megaohmio).

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Eguzki detektagailuaren zirkuitua fotorresistentziak dituena .
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q194120
* Commonscat Multimedia: Photoresistors

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4136944-0

 |

* Wd Datuak: Q194120
* Commonscat Multimedia: Photoresistors
Geometrian, **oktadekaedroa** (edo **oktakaidekaedroa**) 18 aurpegiko poliedroa da.

### Adibideak

Oktadekaedrorik ezagunenenak piramide heptadekagonala, prisma hexadekagonala, eta antiprisma oktogonala dira. Prisma hexadekagonala eta antiprisma oktogonala poliedro uniformeak dira, oinarritzat poligono erregularra eta albo-aurpegitzat karratuak edo Hiruki aldeberdinak dituztenak. Lau oktadekaedro gehiago Johnsonen solidoen artean: Girobikupula karratua, Ortobikupula karratua, Kupula karratu elongatua, eta Esfenomegakoroa. Lau Johnsonen solidok dualak oktodekaedroalak dituzte: ortobikupula triangeluar elongatua, Girobikupula triangeluar elongatua, Bikupula triangeluar giroelongatua, eta Hebesfenorrotonda triangeluarra.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Antiprisma oktogonala | Girobikupula karratua | Esfenomegakoroa |

Izar-poliedro uniforme batzuk ere oktadekaedroak dira:

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Antiprisma oktogramikoa | Antiprisma gurutzatu oktogramikoa | Erronbihexaedro txikia | Dodekahemidodekaedro txikia | Erronbihexaedro handia | Dodekahemidodekaedro handia |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6607152

 |

* Wd Datuak: Q6607152
| **Patxi Ruiz** |
| --- |
|  |
| **Izen osoa:** | Patxi Ruiz Gimenez |
| **Jaiotza data:** | 1980ko otsailaren 27a (43 urte) |
| **Jaioterria:** | Lizarra (Nafarroa Garaia) |
| Pilotaria |  |
| **Modalitatea:** | esku huskako pilota |
| **Egungo enpresa:** | erretiratua (Asegarcerekin jokatu zuen) |
| **Postua:** | atzelaria |
| **Altuera:** | 1,85 m |
| **Pisua:** | 84 kg |
| **Debutatze data:** | 1998ko azaroaren 14a |
| **Debutatze pilotalekua:** | Labrit (Iruñea) |
| **Erretiratze data:** | 2013ko otsailaren 11 |

**Patxi Ruiz Gimenez**, pilota arloan **Patxi Ruiz** izen-deiturez ezaguna (Lizarra, Nafarroa Garaia, 1980ko otsailaren 27a) esku huskako pilotari profesional ohia da, ijito familia batean jaioa. Atzelari jokatzen zuen, Asegarce enpresarekin. Estatistika ofizialen arabera, 1,85 m luze da, eta 84 kg pisatzen zuen profesionala zenean. Estreinako partida 1998ko azaroaren 14an jokatu zuen, Iruñeko Labrit pilotalekuan. Dohain handiko pilotaria zen, baina oso urduria, eta ez zuen harengandik espero zen mailarik eman: txapelketa handi bakarra irabazi zuen, 2003ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusia. Izan ere, partida garrantzitsuetan kirioak jota kantxaratzen zen, eta horregatik partida haietako asko galdu zituen.

2000ko hamarkadako azken urteetan, bizkarreko mina etorri zitzaion, eta 2010etik aurrera partida guztiak minez jokatu zituen. 2012ko urtarrilean jokatu zuen azken partida profesional gisa. Bi herniatako ebakuntza egin ondoren, berriz ere profesional gisa jokatzeko moduan ez zela jarriko ikusita, esku huskako pilotatik erretiratu zen 2013ko otsailean. Gaur egun Berrobin bizi da.

Palmaresa
---------

* Buruz buruko txapelduna: 2003
* Binakako txapeldunordea: 2002, Olaizola I.a aurrelariarekin.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Imanol MAGRO BERROBI: «Patxi Ruiz, pilotari ohia: "Aurkaria ni baino hobea zela pentsatu izan dut beti"»[*Betiko hautsitako esteka*], *Berria*, 2013-02-20.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3701715

 |

* Wd Datuak: Q3701715
**Patxiku Uranga** (Biarritz, 1969ko irailaren 24a -) Ipar Euskal Herriko idazle eta animatzaile kulturala da.

Biografia
---------

Hendaian jatorria duen familia batekoa, 1969an Biarritzen jaio zen eta Donibane Garazin bizi da. Ihintza eta Iban izeneko bi haurren aita da.

Ikasketei dagokienez, Lehen maila Hendaiako *Les Joncaux* eskolan, Bigarrena herri bereko Irandatz kolejioan eta Hirugarrena Baionako Lauga lizeoan egin zituen, unibertsitatean Arteko lizentzia atera baino lehen.

### Kultura suspertzailea

1995ean "Kukuxka" euskal kulturan espezializatuta dagoen liburu eta disko denda zabaldu zuen Donibane Garaziko Zitadelako karrikako 3. zenbakian.

1999an *Kultulan* izeneko lantegia sortu zuen. Horren bitartez zenbait artistak diskoak ekoitzi dituzte: *Arbaila* lana (Maddi Oihenart, Mixel Etxekopar, Mixel Arotze eta Pierre Visslerrena), Bordaxar, Elaudi, Emazteak kantuz, Ikus, Mugitu taldea, Pantxika Solorzano (*Kukuxka*), Patxi Saiz, Unama, Xalbador & Ihidoiren *Amentsaren miraila*.

Zinema munduan ere ekoizle aritu da:

* *Lokarri* filma.
* Zenbait dokumental:
	+ *Euskal Herria Zuzenean L'esprit du festival* (2004, Nicole Alix).
	+ *Maurice Ravel Zazpiak Bat*.
	+ *Biharko Sao Tome Euskal Herria*
	+ *Bat bi Euskal musika*.

Idazlanak
---------

Liburu bakarra argitaratua du, frantsesez:

* *Trois fuites* (*Cairn*, Paue, 2005). ISBN 2-35068-023-1. ETAko kide baten atxiloketan oinarritua.

Gaur egun euskal nortasunari buruzko liburu baten proiektuan lanean ari da. Horrez gain Euskal Herriko Kazetan *Chroniques littéraires* literatura kronikak idatzi ditu, gehienbat Euskal Herriarekiko atxikimendua erakusten dutenak eta astero liburu zein diskoen kritikak egiten ditu Irulegiko irratian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Kalapita* blogean "Musikarien lagunak" atala.
2. ↑  Iturria: *Trois fuites* liburuan agertzen diren datu biografikoak.

Kanpo loturak
-------------

* **(Frantsesez)** *Balade en Pays Basque* blogean "Kukuxka" liburudendaren erreferentzia.
* **(Frantsesez)** Elkarrizketa Urangari[*Betiko hautsitako esteka*] Ekaitza aldizkarian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265618
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 29806891
* ISNI: 0000 0000 0320 1570
* SUDOC: 166251380

 |

* Wd Datuak: Q12265618
**Fotosintesi anoxigenikoa** zenbait bakteriok egiten duten fotosintesi berezia da, oxigenorik gabe burutzen dena (anaerobioa baita). Fotosintesi mota hau burutzen duten bakterioek ez dute landareek duten klorofila, bakterioklorofila izeneko pigmentua baizik.

Landareek egiten duten fotosintesia oxigenikoa da, hots, oxigenoa sortzen du:

  

6 CO2 + 12 H2O + argia → C6H12O6 + 6 O2 + 6 H2O

  

Fotosintesi anoxigenikoan, aldiz, elektroien emailea ez da ura, SH2 baizik:

  

 CO2 + SH2 + argia → (CH2O)n + 2S

  

Fotosintesi anoxigenikoa sufrearekin dago lotua, eta sulfobakterio izeneko bakterioek burutzen dute. Sulfobakterio horiek, bakterioklorofilaz gain, beste pigmentu batzuk dituzte, berde eta purpura kolorekoak. Pigmentuek izena ematen diete bakterio fotosintetiko hauei: sufrearen bakterio berdeak eta sufrearen bakterio purpurak, hurrenez hurren.

Bakterio gutxi batzuek ez dute SH2 erabiltzen elektroi-emaile moduan, hidrogeno molekularra (H2) edo molekula organiko erreduzituak baizik (Rhodospirillum rubrum, esaterako)

Bakterioek burutzen duten fotosintesi mota honek, fotosintesi oxigenikoaren antzera, bi fase ditu: argi-fasea (ATP sortzen duena) eta ilunpeko fasea (Calvin zikloaren bitartez gluzidoak eratzen dituena).

Bakterio fotosintetiko gehienak autotrofoak dira, baina badaude heterotrofoak ere, materia organikoa karbono-iturri bezala erabiltzen dutenak (Calvin zikloa behar ez dutenak). Bakteriar fotosintesia ingurune anaerobioetan burutzen da beti.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q975983

 |

* Wd Datuak: Q975983
Fitxategi:Pista de Atletismo Patxi Morentin.jpgPistaren irekiera
**Patxi Morentin Atletismo pista** Zizur Nagusiko atletismo pista nagusia da eta Nafarroako handienetakoa. El Pinar estadioaren ondoan dago, eta sei kale eta 100 metro ditu lerro zuzenean.

Pistaren izena 2020ko otsailean minbiziaren ondorioz hil zen Patxi Morentin-i, Ardoi Atletismo Klubeko entrenatzaile izandakoari, egindako omenaldia da.

Irekitze
--------

Atletismo pista 2021eko ekainaren 5ean inauguratu zen ofizialki, 100 pertsona baino gehiagok parte hartu zuten ekitaldian. Jon Gondán Zizurko alkatea, José Ángel Sáiz, kirol zinegotzia, Isabel de Carlos, Patxi Morentin eta Miguel Bermejo omendutakoaren alarguna eta Zizur Atletismo Kluba lagun izan zituen gertaeraren lekuko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Zizur Nagusiko Patxi Morentin gizarte eta kirol gune berria inauguratu da» *Zizur Nagusiko Udala* (Noiz kontsultatua: 2021-06-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107229756

 |

* Wd Datuak: Q107229756
**Forlane** edo **Forlan** izenekoa (italieraz Furlana, frantsesetik Forlane bezala etorria) erritmo biziko dantza tradizional bat da, jatorria Friulin duena. Frantzian XVII. mendearen amaieran sartua izan zen eta laster bihurtu zen dantza gortetar bat. Hortik barrokoko suite frantziar eta alemaniarretan mugimendu bezala sartua izatera pasa zen, eta ondoren erromantizismoko suitetan.

Bere erabilerei dagokionez, Johann Sebastian Bachek bere lehen suite orkestralean forlane bat sartu zuela nabarmendu behar da, Maurice Ravel konposatzaile ziburutarrak dantza honen barrokoko erabilera gogorarazi zuen Le Tombeau de Couperin izeneko pianoarentzako bere suitean, honen denbora neurritu egin zuen arren. Ernest Chaussonen Quelques Danses izeneko pianoarentzako suitean ere forlane bat interpretatzen da, baina erritmo oso biziko 3/6an.

Denis Labord Lapurdiko etnologoak beste dantza barroko arin batzuekin lotzen zituen, Irlandako Giga-rekin eta Baztango zortzikoarekin duen antzekotasunaz idatzi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Larousse.  (impr. 2005). *Dictionnaire de la musique.*  ([Nouvelle éd.]. argitaraldia) Larousse ISBN 2-03-505545-8. PMC 470442025. (Noiz kontsultatua: 2023-03-21).
2. ↑    *Encyclopédie de la musique..*  Librairie Générale Française 1992 ISBN 2-253-05302-3. PMC 26909068. (Noiz kontsultatua: 2023-03-21).
3. ↑    *Six etudes sur la societe basque..*  L'Harmattan 2013 ISBN 978-2-296-38575-7. PMC 1100880232. (Noiz kontsultatua: 2023-03-21).

Ikus, gainera
-------------

* Zortziko
* Giga (dantza)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1475008
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX551751
* GND: 7852073-3

 |

* Wd Datuak: Q1475008