recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Indonesiako armarria** Garuda izeneko hegoak irekita dituen urrezko arrano batek osatzen du. Herrialdeko antzinako tenplu ugaritan agertzen den irudia da, horietakoren batzuk VI. mendean datatuak daudelarik.

Arranoa Indonesiaren handitasun eta energiaren ikurra da. Bere paparrean zatikatutako armarri bat dago, eta bere herpeekin herrialdeko leloa idatzita dagoen zinta bat eusten du: "Bhinneka Tunggal Ika" ("Batasuna dibertsitatean") jatorria XV. mendean duena eta egiletza Tantularri ematen zaiona, Majapahit erresumako santu bat.

Armarria bera kuartelatua da. Goiko eta ezkerreko kuartela gorri heraldikozkoa da eta bertan "bateng" edo zezen basati baten beltz heraldikozko buru bat dago, nazioko ordezkarien demokrazia eta jakinduriaren ikurra dena. Bigarrenean, zilar heraldikozkoa dena eta eskuinean eta goian dagoena, "banyan" edo "beringin" zuhaitz bat agertzen da, herrialdearen batasuna irudikatzen duena. Hirugarrenean, hau ere zilarrezkoa eta behean eta ezkerrean dagoena, arroz eta kotoizko buru bana agertzen dira lehena zilar kolorekoa eta bigarrena gorri kolorekoa, herri guztiarentzako justizia sozial nahiari erreferentzia egiten diotenak, eta azken kuartelean, gorri kolorekoa eta behean eta eskuinean dagoena, uztai eta karratu erako kate-mailadun kate bat dago, gizakien ondorengo belaunaldiak irudikatzen dituena: uztaiek emakumeak ordezkatzen dituzte eta karratuek gizonak. Multzo honen gainean, eskusoi beltz batean bost puntako urrezko izar bat gehitzen da, Goi Jainko baten sinesmena irudikatzen duena.

Ikus, gainera
-------------

* Pankasila

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q142845
* Commonscat Multimedia: National coats of arms of Indonesia

---

 |

* Wd Datuak: Q142845
* Commonscat Multimedia: National coats of arms of Indonesia
Isabel Picaza González gaztaroan
**Isabel Picaza González** (Barakaldo, Bizkaia, 1934) piano-jotzailea izan zen.

Bizitza
-------

Aurelio Castrillo irakaslearekin pianoa ikasi zuen, eta Gabriel Vercosrekin ganbera-musika Bizkaiko Musika Kontserbatorioan, 14 urte baino lehen Piano eta Ganbera Musika Sariak lortuz. Isabel Picazak hamasei urte zituela egin zuen pianoaren debuta, Bilboko Udal Orkestrarekin batera eta Jesus Aranbarri Garate maisuak zuzenduta Txaikovskiren pianorako kontzertua interpretatuz.
Isabel Picaza

Juan Carlos Gómez Zubeldia (1924-1992) irakaslearekin lan egin zuen, eta teknika ez ezik, musika interpretazioa ere hobetu zuen. 1953 eta 1955 artean, Sienako (Italia) Musicale Chigiana Akademiako ikastaroetara joan zen, "Ohorezko diploma" lortuz Gian Battista Viotti Nazioarteko Piano Lehiaketan Vercellin (Italia, 1955).

1961ean Bilboko "lehen Nazioarteko Piano Lehiaketa" irabazi zuen eta Madrilgo ateneoa eta Bartzelonako (Palau de la música) aurkeztu zen, Manuel de Fallaren "Kontzertuan" Benito Lauretek zuzendutako talde instrumental batekin batera. Hurrengo urtean Madrilera itzuli zen eta Cesar Francken Aldaketa Sinfonikoak interpretatu zituen Espainiako Orkestra Nazionalarekin eta Constantin Silvestri zuzendari errumaniarraren zuzendaritzarekin.

1968 eta 1972 artean, Espainiako Irrati Telebistako boskote Klasikoan (R.T.V.E.) parte hartu zuen, non lehen biolina Eduardo Hernández Asiain izan zen. Lau urtez, Espainia eta Europako areto ezberdinetan jo zuten, eta zenbait grabazio egin zituzten, Xostakovitxen 57. boskotea edo Faureren biolin eta piano sonatak kasu, Hernandez Asiain maisuarekin grabatuak.

Jesus Arambarri eta Constantin Silvestri ez ezik, beste maisu ospetsu batzuek ere zuzendu zuten Isabel Picaza: Bruno Muñoz, Cristóbal Halffter, Benito Lauret, Gabriel Rodó, Rafael Frühbeck de Burgos eta Colman Pearce, besteak beste.

1972. urteaz geroztik, piano-irakasle gisa aritu zen Bilboko kontserbatorioan, eta bere jaioterriko kontserbatorioan, Barakaldon, amaitu zuen bere irakasle-ibilbidea.
Isabel Picaza González gaztaroan

Hala ere, 1985eko abenduaren 12an eta 13an berriro jo zuen jendaurrean. Bilboko Campos Eliseos antzokian izan zen, Bilboko Orkestra Sinfonikoarekin Prokofieven piano eta orkestrarako 3. Kontzertua interpretatuz, Colman Pearceren zuzendaritzapean, kritika eta publiko aldetik arrakasta handia lortuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Bilbao.eus, Centro de documentación, Publicaciones Municipales, Periódico Bilbao (Mayo 2005)» *www.bilbao.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-10-26).
2. ↑   «ABC MADRID 15-10-1972 página 78 - Archivo ABC» *abc* 2019-08-13 (Noiz kontsultatua: 2020-10-26).
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Kanpo estekak
-------------

* 
* -

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5920821
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 101776

 |

* Wd Datuak: Q5920821
| Iruñeko Orfeoia

 |
| --- |
| Datuak |
| **Egoitza** | Baluarte jauregia, Iruñea, Nafarroa |
| **Zuzendaria** | Igor Ijurra Fernández |
| **Ahotsak** | Abesbatza mistoa |
| **Taldekideak** | 120 |
| **Urteak** | 1865- |
| **Webgunea** | www.orfeonpamplones.com |

**Iruñeko Orfeoia** (gaztelaniaz: *Orfeón Pamplonés*) Iruñeko abesbatza beterano eta nagusia da, 1865ean sortua eta Europako zaharrenen artean dagoena. 

2008. urtean, 120 abeslarik osatzen zuten, eta Baluarte jauregia egin zenetik, hprixa da euren auditorio nagusia. Halaber, haurrek eta gazteek ere parte hartzen dute abesbatza propio batean.

Historia
--------

1865. urtean, Orfeón Pamplonés izeneko elkarte korala sortu zuten hamaika bazkide harpidedunek, Conrado Gartzia presidente izendatuta. Artisauei musika doan irakastea zen helburua. Lehen zuzendaria Joaquín Maya izan ere, eta lehen ikasleen artean Julian Gaiarre gaztetxoa aritu zen kantari. Hala ere egitura hark gutxi iraun zuen eta 1873an desagertu zen.

1881an, Iruñeko elite sozial eta intelektualetik zetorren talde batek Iruñeko Orfeoia izandakoa berrantolatu, eta, ateneoen modari jarraiki, Ateneo Orfeón Pamplonés izena jarri zioten. Egitura honek bi zuzendari izan zituen: Fidel Maya, musika arlokoa, eta Serafin Mata, literatura arlokoa. Baina egoitzarik ez zuten eskuratu eta 1885ean berriz eten zen abesbatz honen biizitza.

Azkenean, behin betiko Iruñeko Orfeoia Fidel Mayak zuzendutako batzorde berrantolatzaile batetik sortu zen, 1890ean. Pablo Sarasate ohorezko presidente izendatu zuten, eta Remigio Mugica, Iruñeko katedraleko kaperako tenore gaztea, zuzendari bilakatu zen. 1893 eta 1908 artean, San Fermin jaietan Iruñeko Udalak antolatutako kontzertuetan parte hartu zuen Orfeoiak, Santa Cecilia orkestrarekin eta Pablo Sarasaterekin batera. Kontzertu horiei esker, funtsak eta ospe handia lortu zituen.

Artxibategia
------------

* **Musika**-artxibategia. 9.000 erreferentzia baino gehiago ditu, batzuk abesbatzarenak soilik direnak, musika profanoaren artxiborik osatuenen artean egonda.

* Artxibategi **historikoa**. Azken mende eta erdiko historia, hala Nafarroakoa nola Iruñekoa, jasotzen dute hainbat dokumentuk. Haien artean, abesbatzaren agiriak daude.

* **Argazki** eta **prentsa** artxibategia. Sari eta arte-objektuen bilduma jasotzen du hastapenetatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Historia - Orfeoia» *www.orfeonpamplones.com* (Noiz kontsultatua: 2023-07-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9052966
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158447391
* LCCN: n97074862

 |

* Wd Datuak: Q9052966
**Irlanda gaelikoa** Irlandan tudortarren konkistararte ezarria egon zen bertako orden politikoa da. Garai honetan Irlanda lau erresumetan antolaturiko klan eta tribuz osaturiko herrialdea izan zen: Leinster (irlanderaz: *Laighin*), Connacht (irlanderaz: *Connachta*), Munster (irlanderaz: *An Mhumhain*) eta Ulster (irlanderaz: *Cúige Uladh*). Erresuma hauek irlanderaz «Tuah» izena jaso ohi zuten, lau haietan nabarmenenak Connacht eta Ulster izan ziren.

XII. mendearen amaieraldera normandiar inbasioa jazo zen, ondorioz uhartearen zati handi bat kanbriar-normandiar jauntxoen menpe gelditu zelarik. Atzerritarren kontrolpean zegoen eremu honek Irlandako jaurerria izena jaso zuen. Halere, hurrengo mendeetan zehar, Irlanda gaelikoak konkista eta batez ere iritsi berrien gaeleratzearen ondorioz lur eremuak berreskuratuz joan ziren. Honela, XV. mendearen amaiera aldera, ingelesek eragin gaelikotik kanpo zegoen Dublin hiriaren inguruko «*Oholesia* edo *The Pale*» zeritzon lur eremu estuaren jabe besterik ez zirelarik).

Hala eta guztiz ere, Ingalaterrako Erresumaaren erregetzen Tudor etxea gailentzean, tudortarrek hainbat militar kanpaniaen ostean jauntxo gaelikoak menperatzea lortu zuen. 1541an Irlandako jaurerria Irlandako Erresuma bilakatu zen, haren buru Ingalaterrako Erresumako erregea zelarik. Ondorengo 1607ko Kondeen ihesaldiak turdortarren errekonkista eta Irlanda gaelikoaren gainbehera amaigabeari hasiera eman zion.

Ikus gainera
------------

* Kondeen ihesaldia
* Eskoziako klanak
* Irlandar mitologia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3327860

 |

* Wd Datuak: Q3327860
**Irlandako jaurerria** (irlanderaz: *Tiarnas na hÉireann*, frantsesez: *Seigneurie d'Irlande*) Irlanda 1177 eta 1542 artean zegoen estatu feudala izan zen, Ingalaterrako erregea "Irlandako jaun" izenpean agintaria zuena. Normandiarrek 1169–71 urteetan uhartea konkistatu zutenean Aitasantutzaren agindupeko lur izendatu zuten. Irlandako jauna Ingalaterrako erregea ere zenez, uhartean Irlandako Jaun Tenentek ordezkatua zen.

Jaurerria uharte osotik zabaltzen bazen ere, erregearen aginduak ez ziren uharte osoan betetzen eta ingelesen agindupeko lurren mugak denboraren poderioz aldatuz joan ziren. Irlandako kondeek autonomia mantendu zuten, antzinako errege gaelikoak baziren moduan. Dena 1542an aldatu zen, Irlandako Erresuma sortu zenean.

Ikus, gainera
-------------

* Irlandako historia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q844250
* Commonscat Multimedia: Lordship of Ireland

---

 |

* Wd Datuak: Q844250
* Commonscat Multimedia: Lordship of Ireland
**Irlandako hamabi apostoluak** (irlanderaz: *Dhá Aspal Déag na hÉireann*, ingelesez: *The Twelve Apostles of Erin*) santu egin zituzten VI. mendeko hamabi irlandar fraide dira, Clonardeko abadian San Finnianen irakaspenak jaso zituztenak.

Historia
--------

Hamabi apostoluen irudikapena Clonardeko elizako beirate batean
Clonardeko abadia, Meath konderri modernoko Boyne ibaiaren ertzean kokatua, monasterio-eskola nagusietako bat izan zen kristautu berri zen Irlandan. Irlandar kristautasuneko pertsonaiarik esanguratsuenetako batzuk bertan ikasi zuten VI. mendean zehar. Esaten da abadiako batez besteko ikasle kopurua 3.000 bat ikaslekoa zela. Horien artean, San Finnianek abadian hezi zituen ikasleetako hamabi ezagunenei *Irlandako hamabi apostoluak* deritze. 

XVII. mendean jasotako tradizioa da. Hamabi santuok *Dá apstol décc na hÉrenn* (*Irlandako hamabi apostoluak*) testuan taldekatu zituzten, irlandera modernoko izenburua *Dhá Aspal Déag na hÉireann* izanik. Testua Mícheál Ó Cléirighen 1629ko eskuizkribu batean gorden zen (Brusela, Belgikako Errege Biblioteka, MS 2324-2340).

Narrazioak Irlandako hamabi apostoluak elkartzen ditu San Finnianen etxean egindako festa batean, horien artean lore magiko bat agertzen dela. Orduan, haien artean adosten dute batek lorearen sorterrira bidaia bat egitea eta hautatua zozketaz erabakitzen dute. Zozketa Birreko Brendan zaharrari zozketa egokitzen zaionean, bera baino gazteagoa den izen bereko Brendan moccu Alta doa bere ordez. Brendanek pertsona asko ezagutzen ditu eta abentura ugari bizitzen ditu.

Irlandako hamabi apostoluak
---------------------------

1. San Ciarán Saighirrekoa.
2. San Ciarán Clonmacnoisekoa.
3. San Brendan Birrekoa.
4. San Brendan Clonfertekoa (Brendan Nabigatzailea).
5. San Columba Terryglassekoa.
6. San Kolunba.
7. San Mobhí Glasnevingoa.
8. San Ruadhain Lorrhakoa.
9. San Senan Iniscathaykoa.
10. San Ninnidh.
11. San Laisrén mac Nad Froích.
12. San Canice.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Gratton-Flood, W.H..  (1907ko martxoaren 1a). «The Twelve Apostles of Erin» *The Catholic Encyclopedia* (New York: Robert Appleton Company) **I** (Noiz kontsultatua: 2018ko martxoaren 28a).
2. ↑   **(Frantsesez)** Van den Gheyn, Joseph.  (1905). *Catalogue des manuscrits de la Bibliothèque Royale de Belgique.*  **5**, 384–389 or. (Noiz kontsultatua: 2018ko martxoaren 28a)..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2128679

 |

* Wd Datuak: Q2128679
James Mahonyk eginiko marrazkia.
**Irlandako Gosete Handia** (ingelesez: *Great Famine* edo *Great Hunger* eta irlanderaz: *An Gorta Mór* edo *An Drochshaol*) 1845 eta 1849 urteen artean Irlandan hainbat baldintza kaskarren elkarketarengatik gertaturiko gosetea izan zen. Baldintza horien artean garrantzitsuena izan zen garai hartan herrialde hartako jaki nagusia zenaren eskasia: patatarena, alegia. Horrenbestez, **Irlandar Patataren Gosetea** (Irish Potato Famine) izenaz ere ezaguna da. Gosete Handiaren ondorioz milioi bat pertsona hil ziren, eta beste milioi batek migrazioaren bidea hartu zuen, uhartearen biztanleria % 20 - % 25 bitartean jaisteraino.

Gosetearen arrazoi nagusia *Phytophthora infestans* izeneko Chromalveolataren izurritea izan zen, eta patataren ekoizpenari sekulako kaltea eragin zion. Pataten uzta oso urria izan zen arren, herrialdean oraindik ere biztanle guztiak elikatzeko eta esportatzeko nahikoa sortzen zen. Erregistroetan idatzita dagoenez, garai hartan egunero 30-50 itsasontzi kargatzen zituzten patataz, atzerrian saltzeko. Lurraren banaketak, lur-jabeak Irlandan ez bizitzeak eta 1690eko zigor legeak oraindik indarrean izateak zeharkako genozidio bat izan zela pentsarazten du.

Goseteak Irlandako historia zeharo markatu zuen. Uhartearen demografia, politika eta kultura aldatu zituen. Irlandarrentzat eta irlandar diasporarentzat gosetea folk kulturaren ezaugarri handia da, eta United Ireland eta gisa bereko mugimenduak sortzea ekarri zuen, garai hartan Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batuaren esku baitzegoen herrialdea. Garai hartan indartu zen Irlandar errepublikanismoa, gero Irlandaren independentzia ekarriko zuena. Irlandar historialariek gosetearen aurreko garaiari *aurregosete* deitzen diote, uneak izan zuen garrantzia nabarmentzeko.

Zinema
------

* *Black '47* (2018)
* *Arracht* (2019)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Kinealy, Christine.  (1994). *This great calamity : the Irish famine, 1845-52.*  Gill & Macmillan ISBN 0717118819. PMC 31890907..
2. ↑   R. O'Neill, Joseph.  (2009). *The Irish potato famine.*  ABDO Pub. Co ISBN 9781604535143. PMC 236142659..
3. ↑   Ross, David.  (2002). *Ireland : history of a nation.*  (New ed. argitaraldia) Geddes & Grosset ISBN 1842051644. PMC 52945911..
4. ↑   Cormac. Ó Gráda,.  (2006). *Ireland's great famine : interdisciplinary perspectives.*  University College Dublin Press ISBN 9781904558583. PMC 67873816..
5. ↑  **(Ingelesez)** Christine Kinealy (1997), *A Death-Dealing Famine: The Great Hunger in Ireland*; Jack O'Keefe, *Famine Ghost: Genocide of the Irish*; René Provost, Payam Akhavan (ed.), *Confronting Genocide*; William C. Hughes, William Hughes, *Baltimore Iconoclast*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188371
* Commonscat Multimedia: Potato famine of Ireland

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12526537w (data)
* LCCN: sh95010073
* SUDOC: 034516778
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q188371
* Commonscat Multimedia: Potato famine of Ireland
**Iruñeko Lignum crucisa** Iruñeko katedralean gordetzen den lignum crucis zati bat eta hura gordetzeko estauroteka edo erlikia-ontzia da, Jesus gurutziltzatu zuten gurutze egiazkoaren zatia, kristauen sinesmenean. Gurutze zatia eta beharbada objektua bera (edo haren parte bat) Bizantzioko enperadoreak Nafarroako erregeari egindako oparia dira.

Historia
--------

Emanuel II.a Paleologo Bizantzioko enperadorearen oparia da, Karlos III.a Nafarroako erregeari egina. Otomandarrek bere inperioari egiten zioten presioari aurre egiteko, 1399-1400 urteetan, Paleologoak bidaia egin zuen Europako Mendebaldera bertako erresumetan alianzak lortzeko. Parisen zelarik 1400eko abuztuan, Nafarroako erregeari oparia bidali zion, Alejo Vianakoa delako baten bitartez. Lignum crucis egiazko bat omen zen ura, eta latinez eta grezieraz idatzitako gutunaz bat zihoan, non objektuaren benetakotasuna ziurtatzen enperadorearen izenpearekin.

Erlikiari harrera ofiziala egin zitzaion Iruñeko katedralean, zeremonia arranditsu batean, 1401eko urtarrilaren 6an. Besteak beste, Baionako apezpikua ere egon zen Alejo Vianakoarekin objektuaren eskaintza egiten.

Ezaugarriak
-----------

Zur zatia tenplu erako estauroteka batean dago, gurutzez lagundua. Tenplu hexagonalak eta apaindurek itxura gotiko frantziarra dute gehienbat, eta ez dago argi zein parte diren Paleologoaren oparia. Batzuen iritziz, 14. mendean Karlos II.aren zilargileek egindako aldare-gurutze baten adaptazioa da. Tenplutxoaren gainean ageri diren hiru gurutzeen proportzioz kanpoko neurriak aditzera ematen du gehikuntzak direla.

1935ean Katedraleko altxorreko pieza asko lapurtu zituzten, eta horien artean estauroteka honi hiru gurutzeak kendu zizkioten. Bakarra berreskuratu zen ondoren, baina kalitate handienekoa horixe zen: 1400. urtearen inguruan datatu daitezkeen esmalte paristarrez apaindua dagoen pieza, opariaren datarekin bat datorrena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Arigita, M..  (1911). *El «Lignum Crucis» de la Catedral de Pamplon.*  Iruñea: Boletín de la Comisión de Monumentos. Históricos y Artísticos de Navarra, 123-126 or..
2. ↑   «Catedral de Santa María la Real de Pamplona. Relicario del Lignum Crucis, reverso. - navarra.es» *www.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2023-04-02).
3. ↑   Martínez-de-Aguirre-Aldaz, J. (Javier).  (2006). *Nuevos documentos sobre el Relicario del Lignum Crucis de la catedral de Pamplona.*  (Noiz kontsultatua: 2023-04-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117377565
* Commonscat Multimedia: Lignum Crucis of Pamplona-Iruña

---

 |

* Wd Datuak: Q117377565
* Commonscat Multimedia: Lignum Crucis of Pamplona-Iruña
**Indian River konderria** (ingelesez: *Indian River County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Vero Beach da. 2010eko zentsuaren arabera 138.028 biztanle zituen, Indian River kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Indian River konderriak 1.598,04 kilometro koadro ditu. Horietatik 295,61 ura dira. Beste 1.302,43 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 138.028 pertsonetatik 122.245 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 15.465 dira. 12.074 beltzak edo afroamerikarrak. 277 amerikar natiboak ziren eta 49 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.646 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 189 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.548 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488528
* Commonscat Multimedia: Indian River County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138383762
* ISNI: 0000 0004 0631 8319
* LCCN: n81059013
* **Lekuak**
* OSM: 1210711
* TGN: 1002500

 |

* Wd Datuak: Q488528
* Commonscat Multimedia: Indian River County, Florida
Ramses VI.a eta Ramses IX.aren izenak dituzten ontziak, Saqqarako Serapeumekoak
Ramses VI.aren hilobia
**Nebmaatra-Meriamon Ramses-Amonhirkhopshef-Necherheqaiunu** edo **Ramses VI.a**, Egiptoko faraoia izan zen K.a. 1143tik K.a. 1136 arte. Egiptoko XX. dinastiako bosgarren faraoia izan zen.

Bizitza
-------

Ramses VI.a, faraoi bihurtu zen, monarkia, politiko eta ekonomikoki ahula zen garai batean, faraoia, ia izenez bakarrik izan zelarik.

Bere iloba Ramses V.aren tronua usurpatu zuen, baita aurreko erregeen kartutxoak ere, eta bere izena, Medinet Habuko errege zerrendan idazarazi zuen, bere erregealdia legitimatu eta bere autoritatea handitzeko.

Raphael Venturaren *1907-1908 Turingo Papiroa*ren berregitearen arabera, Ramses VI.ak zortzi urte eta bi hilabeteko erregealdia izan zuela jakin da, eta bere seme Ramses VII.a izan zela bere oinordekoa.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

**Eraikinak**
Zenbait eskualdetako tenpluetan lanak egin eta eraikitzea agindu zuen:

* Heliopolisen tenplu bat eraiki zuen
* Pilono bat eta zenbait lan Menfisen
* Zenbait lan Karnaken

**Ramses VI.aren estatuak**
Bere estatuak zenbait hiritan jartzea agindu zuen. Honako hauetan aurkitu dira:

* Zenbait estatua Bubastisen
* Estatua bat Koptosen
* Estatua baten brontzezko oinarria Megidon

**Beste erreferentzia batzuk**

* Estela bat Karnaken
* Seheletik gertuko idazkun batean aipatua da
* Sinain idatzitako zatiak daude

**Ramses VI.aren hilobia**
Bere hilobia, Erregeen Haranean dago, KV9a, bere iloba Ramses V.ari usurpatu ziona, ondoren handituz. Tutankamonen hilobitik gertu dago. Bera lurperatu eta gutxira, bere hilobia, bere gorpua, bitxiak lapurtzeko suntsitu zuten lapurrek arpilatu zuten.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ramses V.a** | **Egiptoko faraoia**K.a. 1143-K.a. 1136 XX. dinastia | Ondorengoa**Ramses VII.a** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ramses VI.a*** Aldatu lotura Wikidatan |
*Artikulu hau aire-baseari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ramstein».*
**Ramstein aire-basea** (ingelesez: *Ramstein Air Base*) edo **Ramstein AB** (IATA: **RMS**, ICAO: **ETAR**) Renania-Palatinatuko Ramstein-Miesenbach udalerrian dagoen Ameriketako Estatu Batuetako Aire Armadaren base bat da. Bertan Estatu Batuetako Aire Armada Europan eta Afrikako Aire Indarren (USAFE-AFAFRICA) eta NATOren Aire-komandoaren (AIRCOM) egoitza dago.

Historia
--------

Basea 1951ko apirilean hasi ziren eraikitzen, franko-estatubatuar agindupean, garai hartan inguruak Frantziako gerraosteko posizio-kontrolpean baitzeuden. Ingeniari frantsesek diseinatu zuten, alemanek eraiki eta estatubatuarrek okupatu zuten.

Bertakoak ez ziren harritu aireko base garrantzitsuaren eraikuntzarekin. 1940an, Bundesautobahn 6aren eraikuntza Mannheimdik gertu Rhin ibaian zehar eraikitako zubi bat erori zenean, langile asko hilez, gelditu egin zen. Luftwaffek Mannheim-Sarrebruck autobide bat, Kaiserslauterndik gertu, lurreratzeko pista gisa erabili zuen. *Autobahn*eko sekzio zaharra oraindik erabiltzen dute; izan ere, basearen ekialdeko eta mendebaldeko eta hegoaldeko A-6ko ateetara sartzeko bidea Bigarren Mundu Gerraren ondoren berreraiki zen aire-basetik. Lurreratze pista AEBetako armadaren aire indarrek ere erabili zuten gatazkaren azken hilabeteetan.

Eraikina 1952 baino lehen amaitu eta basea 1953ko ekainaren 1ean ireki zuten.

Aire bases 1988ko abuztuaren 28ko istripuagatik ere ezaguna da; izan ere, Italiako Aireko Armadarren erakustaldi batean, bi hegazkinek elkar jo, 70 pertsona inguru hil ziren eta 400 zauritu larri utzi zituzten.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q161348
* Commonscat Multimedia: Ramstein Air Base

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139833492
* ISNI: 0000 0004 0372 6456
* GND: 4246095-5
* LCCN: no90018540

 |

* Wd Datuak: Q161348
* Commonscat Multimedia: Ramstein Air Base
**Ramon Bajo** Gasteizko ikastetxe publiko bat da. Haur eta Lehen Hezkuntza eskaintzen ditu, D ereduan.

2020/21 ikasturtean 220 ikasle inguru ditu.

Kokapena
--------

Gasteizko Alde Zaharrean dago, Eskola kaleko 16. zenbakian.

Historia
--------

Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako "Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I" (Euskaltzaindia, 2009) liburuan aipatzen denez 1864an eraiki ziren Eskola kalean bertan udal eskolak.

1980ko urtarrilaren 19an inauguratu zen Eskola kalearen eta Santa Ana kantoiaren ertzean dagoen eraikina. Handik gutxira akordio bat lortu zuten ikastetxearen ondoan zeuden baratzeen jabeek eta Udalak eskolaren patioa handitzeko

2000 urtearen inguran "ghetto-eskola" bat zen, soilik 50 ikaslerekin, gehienak etorkinak eta ijitoak. Alde Zaharreko hainbat elkartek Auzoan Hazi-Hezi-Bizi plataforma sortu zuten, eskola indarberritzeko asmoz. 2003an D eredua ezarri zen eskolan eta handik aurrera biziberritu egin da.

2014ko urtarrilean amaitu zen Haur Hezkuntzako gunearen eraberritzea, Europa iparraldeko pedagogia eredua jarraituz.

Kultura ondarea
---------------

Ikastetxearen parte da Eskola kaleko 12 etxea. Eusko Jaurlaritzak Gasteizko Alde Zaharreko monumentu multzoan sailkatuta dauka, Gasteizko kultura ondasunen barruan.

Horma irudia
------------

2018ko udan *Auzoan hazi, hezi eta bizi* horma-irudia inauguratu zen Santa Ana kantoiko horman.

Guraso elkartea
---------------

Basartea guraso elkarteak eskolaz kanpoko ekintzak eta bestelako jarduerak antolatzen ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Gasteizko Toponimia.*  Euskaltzaindia.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** *Norte Expres* (Norte Expres).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** *Norte Expres*.
4. ↑     *Ghetto-ikastetxeen egunerokoa.* .
5. ↑     *Ramon Bajo ikastola.* .
6. ↑     *Ramon Bajo ikastetxearen eraberritzea.*  Gasteizko Udala.
7. ↑    *Eskoletako kalea 12 etxea.* .
8. ↑   «Ramon Bajoko horma-irudia inauguratu dute» *Alea*.
9. ↑    *Ramon Bajoko Guraso Elkartea.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57387571

 |

* Wd Datuak: Q57387571
**Ramon Etxezarreta Aizpuru** (Urrestilla, Gipuzkoa, 1954ko uztailaren 12a -) euskal idazle eta politikaria da. Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra alderdiko kidea da. Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordea izan da. Euskal filologoa eta euskara itzultzailea ere bada.

Biografia
---------

Xabierko jesuiten ikastetxean egin zituen batxilergoko ikasketak eta Donostiako EUTGn filologia ikasi zuen. Donostian euskarako irakasle lanetan hastearekin batera, literatura munduan barneratu zen. Artikuluak argitaratu zituen, besteak beste, *Oh Euzkadi* eta *Diario Vascon*.

Lanbidez Gipuzkoako Foru Aldundiko euskara zerbitzuko funtzionario da, eta politikagintzan ere bide luzea egin du. 1979tik 1987ra EEren hautetsia izan zen. 1994an PSE-EEn afiliatu zen. 1995etik 2007ra Donostiako udaleko zinegotzia izan zen eta 2007tik 2009ra hango Kultura ordezkaria izan da.

2009tik 2010era Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuordea izan zen, baina 2010eko martxoaren 30ean kargua utzi zuen Kultura Saileko zuzendaritza berriarekin "gustura ez zegoelako".

Idazlan nagusiak
----------------

* *Hiztegi Erotikoa* (1983).

* *Egunen aparrak* (1988), Boris Vian autorearen itzulpena.

* *Marino Lejarreta: la fuerza de la sencillez* (1992).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «*Diario Vasco* (Noiz kontsultatua: 2010-03-30).

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa *Argia*n

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266452
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87738338
* ISNI: 0000 0000 6079 0789
* BNE: XX875873
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 47206
* Lur: 02045/eu\_e\_4360/e4360

 |

* Wd Datuak: Q12266452
**Isomero nuklear** bat nukleo atomiko baten egoera metaegonkor bat da, bere nukleoietako (protoiak edo neutroiak) bat edo gehiagoren kitzikapenaren ondorioz eragina. "Metaegonkor" hitzak kitzikatutako egoera hauek, bataz besteko bizi laburrarekin (orohar 10-12 segundu) desintegratzen diren kitzikatutako egoera nuklearrek baino 100 eta 1000 aldiz handiagoa den bataz besteko bizia dutela esan nahi du. Horren ondorioz, "metaegonkor" hitza 10-9 segundu edo gehiagoko bataz besteko bizia duten isomeroentzat mugatua geratzen da. Iturriren batzuk 5x10-9 gomendatzen dute, isomeria metaegonkorra normaletik bereizteko.

Badaude oso bizi luzeko isomeroak, minutu, ordu edota urteetan neur daitezkeenak. Kasu nabarmen bat 180m73Ta da, honen bataz besteko bizia hain bait da luzea oraindik ez dela erortzen ikusi (gutxienez 1015 urte. Batzuetan, egoera metaegonkor baten gamma erorketari trantsizio isomeriko izen berezia ematen zaio, baina isomero nuklear metaegonkor monoparentalaren behin-behineko izaeragatik izan ezik, kanpo ezaugarri guztietan prozesu hau iraupen laburreko gamma desintegrazioaren antzekoa da. Isomero nuklearen bizi luzeagoak (egoera metaegonkorra), sarritan, funtsezko egoerara iristeko gamma igorpenarekin lotutako espin nuklearraren aldaketa maila handiagoaren ondorio da. Espin aldaketa handien behar honek desintegrazio hauek zailtzen ditu, eta, beraz, atzeratu egiten ditu. Alabaina, igorpen hori atzeratzeko beste arrazoi batzuk, eskuragarri dagoen desintegrazio energia baxu edo altuak kasu ere badute eragina bataz besteko bizitzan.

Isomero eta erortze-alaba nuklearraren lehen sistema (X2 uranioa/Z uranioa, gaur egun 234m91Pa/23491Pa bezala ezagutzen dena) Otto Hahnek aurkitu zuen 1921ean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q846110
* **Identifikadoreak**
* GND: 4163609-0
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q846110
**Ptolomeo XIII.a Teos Filopator** (antzinako grezieraz: Πτολεμαίος Θεός Φιλοπάτωρ) Egiptoko ptolomeotar dinastiako faraoia izan zen K.a. 51 eta K.a. 47 artean.

Biografia
---------

Ptolomeo XII.a Auletesen semea, hamar urte baino ez zituenean, bere aita hil ondoren tronua heredatu zuen, bere arrebarekin batera, Kleopatra VII.a ospetsua, norekin Potinoren tutoretzapean ezkondu zen. Kleopatrak tronua berak bakarrik okupatzeko asmoa zuen, bere lehen ministroa zen Dioketesen laguntzarekin, bere ama eta ahizparen eredua jarraituz.

K.a. 48an, Potino eunukoa Kleopatra tronutik kentzen saiatu zen, bi neba-arreben arteko gerra abiaraziz. Egoera honetan iritsi zen Ponpeio Egiptora, Julio Zesarrek Farsaliako guduan garaitua. Potinok, Zesarrekin adiskidetzeko eta honen laguntza lortzeko Kleopatraren aurkako gerran, Ponpeio hiltzea agindu zuen, han ezarrita zeuden erromatar soldaduek burua moztu ziotena, baina jada Erromaren edo erromatar jeneralen baten agindurik jarraitzen ez zutenak.

Baina Zesarrek ez zuen Potinok eta Ptolomeok espero bezala erreakzionatu, eta lehena hilarazi zuen, Kleopatra erregina bezala berrezarriz, Ptolomeori Zipre uhartea eskainiz. Honen aurrean, Ptolomeo armetan altxa zen, eta Zesarrek hogei mila soldaduko armada bat antolatu zuen Alexandria setiatzeko. Zesarrek setioa garaitu zuen, baina ontzien sua hirira hedatu zen, Alexandriako Liburutegiaren zati bat errez. Azkenik garaitua, bere ihesean Nilon ito zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ptolomeo XII.a eta Kleopatra VII.a** | **Egiptoko faraoia Kleopatra VII.arekin**K.a. 51-K.a. 47 | Ondorengoa**Kleopatra VII.a eta Ptolomeo XIV.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39938
* Commonscat Multimedia: Ptolemy XIII

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4150150325533010090006
* ULAN: 500372672
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05032/eu\_p\_3491/p3491
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q39938
* Commonscat Multimedia: Ptolemy XIII
**Miguel Durán Campos** (Azuaga, Badajozko probintzia, 1955eko uztailaren 2a) espainiar abokatu eta enpresaburu bat da. Itsutasuna du. Bartzelonako Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziatu zen.

Telebista saio nahiz irratsaioetan bere iritzi politikoak ematen ere parte hartu izan du, betiere espainiar nazionalismoarekin guztiz lerrokatua.

Kataluniako ONCE itsuen erakundeko lehendakaria izan zen, ondoren Tele5 telebista katea eta Onda Cero irrati kateko lehendakaria ere izan zen.

Politikoki ibilbide oso aldakorra izan du: lehenbizi Kataluniako Alderdi Sozialista Batuaren kide izan zen, ondoren Kataluniako Batasun Demokratikoan izen eman zuen.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Miguel Durán Campos*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6014218
* Commonscat Multimedia: Miguel Durán Campos

---

 |

* Wd Datuak: Q6014218
* Commonscat Multimedia: Miguel Durán Campos
**Moshood Kashimawo Olawale Abiola** (Abekouta, Ogun, Nigeria, 1937 - Nigeriako Abujako espetxe batean, 1998) nigeriar enpresaburu eta politikaria izan zen.

Demokraziaren ikur eta Nigeriako erregimen militarrari aurka egin zion oposizioaren buruzagi garrantzitsuena izan zen. Nigeriako etnia garrantzitsuena den joruba etniaren buruzagia izan zen.

Biografia
---------

Kontabilitate-ikasketak egin zituen Glasgoweko Unibertsitatean, Eskozian. Nigeriara itzulita, 33 urte zituela, Telephone and Telegraph (ITT) multinazionalaren Nigeriako sukurtsalaren zuzendari izendatu zuten, eta Afrikarako eta Ekialde Hurbilerako lehendakariorde.

Bere herriko enpresabururik boteretsuenetakoa izatera iritsi zen petrolioaren, merkataritza-itsasketaren eta prentsaren esparruetan, eta negozio pribatuetan izan zuen arrakastagatik, *Midas nigeriarra* izengoitia ipini zioten. Mezenas gisa ere aritu zen ikasketetarako beka ugari banatuz, eta, oro har, lan handia egin zuen bere dirua eta ezagutzak arraza beltzeko gizon-emakumeen alde erabiliz.

1978. urtean hasi zen politikagintzan, eta Alderdi Nazionalean kargu garrantzitsua izatera ere iritsi zen, baina alderdia eta politika utzi zituen, Mohamed Buhari boterera eraman zuen 1983ko estatu-kolpe militarraren aurretik.

1993. urtean itzuli zen berriro politikara Alderdi Sozialdemokratarekin, eta 1993ko ekainaren 12ko hauteskundeetan lehendakaritzarako hautagai izendatu zuten. Lehen datuen arabera, botoen ehuneko 80 lortu zuen Lagoseko estatuan (biztanle gehien dituena), begiraleen esanetan 1960an independentzia iritsi zenez geroztik Nigerian egin diren hauteskunderik garbienetan; hala ere, hauteskunde-batzordeak bertan behera utzi zituen bozketen emaitzak. 1994ko apirilean Abiolak lehendakari izateko zuen eskubidea aldarrikatu eta bere burua estatuburu izendatu zuen. Abacharen erregimenak traizioa leporatu eta kartzelatu egin zuen. 1998ko uztailaren 7an hil zen kartzelan, iturri ofizialen arabera, bihotzekoak jota, familiaren esanetan, berriz, pozoiturik.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1528125
* Commonscat Multimedia: Moshood Abiola

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9925303
* ISNI: 0000 0000 5058 4973
* BNF: 123574928 (data)
* LCCN: nr92033843
* SNAC: w6jj74gw
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00029/eu\_a\_0295/a0295
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1528125
* Commonscat Multimedia: Moshood Abiola
***Monjea eta asto menderakaitza*** (gaztelaniaz, ***El monje y el burro rebelde***), baita ere ***Komenturako itzulera*** 1868an Eduardo Zamakois euskal margolariak eginiko margolan ezaguna da. Lanaren ezaugarri nagusia umorea da. Erromara egin zuen bidaiaren bitartean margotu zuen. Gaur egun Malagako Carmen Thyssen Museoan ikus daiteke. Obra

Deskribapena
------------

Beste lan batzuetan egin zuen moduan (esaterako *Orduz kanpoko bisita* izenburukoan) hemen ere Zamakoisek umorea adierazten du. Frantziskotar fraide batzuk herritik komentura itzultzen ari dira; herria margolanaren eskuinean ikus daiteke. Konposizioa fraide bat eta berak gidatzen duen astoa artean sortutako liskarran zentratzen da batez ere. Astoak bere gainean daraman zama guztia botatzen duen bitartean, fraideak bi sokatik tira eta tira egiten dio. Beste fraideek, eszenaren aurrean, barre egiten dute, schadenfreude adibide garbi batean. Ezkerrean korrika ikusten den txakur beltz batek eszena animatzen du, bestetik. Txakur hori artistaren beste margolanetan agertu zen, esaterako *Elur pilota* lanean.

Orokorrean, aipatutako eszenatik aparte, margolana zehaztasun handiez egina dago; hor dugu, adibidez, petril baten gainean ikus daitekeen izadi hila. Gauza bera komentu zaharraren barruko aldean ikus daitekeen muralean baieztatu dezakegu. Koloreen ikuspuntutik, arreak eta grisak nagusiak dira baina astoaren gainean manta gorri batek gure atentzioa erakartzen du, obrari bizitasun handia emanez.

Lan hau antiklerikaltzat definitu daiteke. Horrelako obrak modan egon ziren XIX. mendeko Frantzian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Carmen Thyssen Museoaren margolanaren fitxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188158

 |

* Wd Datuak: Q31188158
**Ptuj-eko gaztelua** (Slovene: ) gaztelu bat da Ptuj herrian kokatuta dagoena, Eslovenian. Muino batean dago, Drava ibaiaren luzeran, hirira begira, eta mugarri nabarmena da.

Historia
--------

 Ptuj-en koadroa 1687koa. Gaztelua herriari begira dagoen muinoaren gainean dago.Gaztelua XII. mendearen erdialdean eraiki zen, hungariarren aurka defendatzeko eraiki zenean. Gaztelua eraiki zenean, Ptuj hiria Salzburgoko artxidiozesiaren zati bat zen.

Zagrebeko jesuiten jabea izan zen denboraldi batez. 1656an, finkapen gogorren ondorioz, jesuitek gaztelua Walter Leslie mariskal santuari saldu zioten, jaiotzez Scot bat zena. Gaztelua erabat berreraiki zen Barojaren garaian. Turkiarren inbasioen amaieraren ondorioz, gazteluak bere defentsa izaera galdu zuen. Walter Leslie jeneralak landetxe bihurtu zuen eta lursail baten egoitza. Bere ondorengoek 1802 arte izan zuten.

Museoa
------

1945az geroztik, gazteluko muinoan zeuden eraikin guztiak nazionalizatu eta eskualdeko museo bihurtu ziren.

Galeria
-------

* Ptuj-eko gaztelua hiriaren gaineanPtuj-eko gaztelua hiriaren gainean
* Ptuj gaztelua patioarekinPtuj gaztelua patioarekin
* Gazteluko antzinako gauzakGazteluko antzinako gauzak
* Ptuj eta Ptuj lakua gaztelutik ikusitaPtuj eta Ptuj lakua gaztelutik ikusita

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Ptuj Castle and Museum» *Culture Slovenia* 28 February 2020.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7257119
* Commonscat Multimedia: Ptuj Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 244303399
* GND: 4727744-0

 |

* Wd Datuak: Q7257119
* Commonscat Multimedia: Ptuj Castle
**Itxuraldaketaren eliza** Esteribarko Akerreta lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Hiru ataleko habeartea eta burualdea ditu, burualde zuzena, kanoi-gangaz estalia habeartearen lehen atalean, eta luneto-gangaz gainerakoan.

Epistolaren aldetik sartzen da, arkupez babestutako ate sinple batetik. Dorrea tenpluaren oinaldean dago.

Barrualdean, Pizkundeko erretaula nagusia (1554) nabarmentzen da, eskultura eta pintura obra mistoa, Ramon Oskaritzen Iruñeko tailerrean egina, bere garaiko margolari garrantzitsua. Izaera platereskoko mazoneriarekin, eszenak bankuan, bi solairuko bost kaletan eta teilatupean banatzen dira. Alboko kaleetan hamabi pintura daude taula gainean; erdiko kalean, berriz, sagrarioa, irudi titularra eta gurutziltzatua daude, horma-hobi matxuratuetan. Bankuaren ezkerretik hasita, Baratzeko Otoitza, Flagelazioa, Gurutze-bidea eta Pietatea daude. Lehenengo solairuan, San Fermin, San Bartolome, Kristoren Bateoa eta San Antonio Abad agertzen dira. Eta hirugarrenean, Santa Katalina Alexandriakoa eta Santa Barbara, Mendekoste, Santa Luzia eta Santa Kiteria eta Jasokundea.

Erreferentziak
--------------

* «Esteribar | Akerreta» *esteribar.org* (Noiz kontsultatua: 2021-09-11).

Ikus, gainera
-------------

* Akerreta

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65970909
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-305

 |

* Wd Datuak: Q65970909
**Irlandako Museo Nazionala** (ingelesez *National Museum of Ireland* eta irlanderaz *Ard-Mhúsaem na hÉireann*) Irlandako museo nazionala da. Dublin hiriburuan hiru eraikin ditu, bata Kildare Streeten (Arkeologia saila), bigarrena Benburb Street kalean dagoen Collins Barracks izeneko eraikinean (Dekorazio Artea eta Historia) eta Merrion Streeten (Historia Naturaleko Museoa). Laugarren eraikina Mayoko konderrian dago. Museoa 1997an ireki zen eta irlandar arte, kultura eta historia naturala erakustea du helburu.

Atalak
------

### Arkeologia saila

Irlandako aurrehistoriatik hasi, eta Erdi Aroan barrena vikingoen asentamentuetararte iristen da. Zelten metalezko artisautza lanek leku berezia dute, Burdin eta Brontze Aroko tresna eta apaingarri ugari erakusten dituelarik, gehienak XIX mendeko indusketetan aurkitutakoak dira.

Eraikina Thomas Newenham Deanek diseinatu zuen eta 1890 urtean ireki zen.

### Dekorazio Artea eta Hitoria

Museoaren administraziogunea da. Antzina barrakoi militarrak izan ziren. Altzari, keramika, beiragintza eta zilarrezko apaigarri historikoak erakusten ditu, bai eta txanpon eta armak ere. Bereziki aipagarria da Irlandako Estatu Askeko Armarri Handia.

Aldizkako erakusketa ugari ere izaten da.

### Historia Naturaleko Museoa

Dublinen dagoen hirugarren eraikina da, Merrion Streeten koaturikoa. Mundu guztiko animaliak ditu.

### Landa Bizitzako Museoa

Mayoko konderriko Turlough herrixkan dago, Castlebarretik 8 kilometrora. XIX mendearen erdialdetik XX mendearen erdialderako bizimodua erakusten du. Materialaren gehiengoa 30. hamarkadako Irlandako landa eremuetan jasoa da.

Iruditegia
----------

* Arkeologia saila.Arkeologia saila.
* Barnealdeko patioa.Barnealdeko patioa.
* Ardagh edalontzia.Ardagh edalontzia.
* Ordutegia.Ordutegia.

Kanpo estekak
-------------

* Irlandako Museo Nazionalaren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1672840
* Commonscat Multimedia: National Museum of Ireland
* Wikispecies Espezieak: NMI

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154195135
* ISNI: 0000 0004 0616 5527
* BNF: 12210437f (data)
* LCCN: n50027630
* NKC: kn20050404003
* CiNii: DA06083667

 |

* Wd Datuak: Q1672840
* Commonscat Multimedia: National Museum of Ireland
* Wikispecies Espezieak: NMI
Charles Stewart Parnell, Irlandako Alderdi Parlamentarioaren sortzailea.
**Irlandako Alderdi Parlamentarioa** (ingelesez *Irish Parliamentary Party* eta irlanderaz *Páirtí Parlaiminteach na hÉireann*), sarritan *Irish Party* edo *Home Rule Party* izenez laburbildua ("Irlandar Alderdia" edo "Home Rule Alderdia") 1882. urtean Charles Stewart Parnell politikariak sortutako irlandar alderdi nazionalista moderatu bat izan zen, aurreko Home Rule League alderdia ordezkatuz.

Alderdi honen helburu nagusia Irlandarentzako Home Rule autogobernu lege bat lortzea izan zen, helburu horren barnean Irlandaren autonomiaren aldeko hiru legeen onarpena, nekazal erreforma eta Irlandako Legebiltzar baten sorrera zeuden, noski, betiere Erresuma Batuaren barnean. Hortaz ez zen bereziki irlandar errepublikarren gustuko alderdia, azken hauen helburua Irlanda errepublika independiente batean bilakatzea baitzen, eta hauentzat Irlandako Alderdi Parlamentarioaren eskaerak eskasegiak zirela iruditzen baizitzaien.

Irlandako Alderdi Parlamentarioa XIX. mendearen amaieratik 1918. urterarte John Redmond politikariaren gidaritzapean irlandar alderdi nazionalista nagusia izan zen, bai eta Irlanda osoko erabateko alderdi nagusia ere. 1918ko hauteskundeen ondoren egoerak sekulako aldaketa izan zuen, ordurarte batere garrantzirik ez zuen Sinn Féin alderdiak nagusitza kendu eta irlandar nazionalismo nahiz errepublikanismoaren ordezkari nagusia bilakatu baitzen. Sinn Féin alderdiaren nagusita 1918tik 1922rarte eman zen, ondoren Irlandako Estatu Askea eta alderdi berrien sorrerekin batera alderdi horrek ere garrantzia galtzen hasi baitzen.

1921. urtean Irlandako Alderdi Parlamentarioak hainbat hauteskunde porrot jaso ondoren desegin egin zen, gainera dagoeneko Irlandako Estatu Askea sortzeko egoeran jada ez autogobernu bat eskatzeak ez zuen zentzu gehiegirik.

Kanpo estekak
-------------

* Irlandako Alderdi Parlamentarioaren profila BBCko webgunean ikusgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1311653
* Commonscat Multimedia: Irish Parliamentary Party

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 122569373
* GND: 1045394068
* LCCN: no2009003304

 |

* Wd Datuak: Q1311653
* Commonscat Multimedia: Irish Parliamentary Party
*Artikulu hau Official IRAri buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Irlandako Armada Errepublikarra».*
**Irlandako Armada Errepublikazalea - Ofiziala** (ingelesez: *Official Irish Republican Army*) IRA banatu zen adar bietako bat da (1969-70), bestea Behin-behineko Irlandako Armada Errepublikazalea izan zen. Erakunde biek IRA deitzen zioten euren buruari, batak bestearen zilegitasuna ukatuz.

IRA Ofiziala batez ere marxista zen, irlandar nazionalismotik Behin-Behineko IRA baino urrunago zegoen. Banaketa eta gero, erakundeak Erresuma Batuko armadaren kontrako kanpaina armatua hasi zuen, 1972an amaitutzat eman arte. Ordutik aurrera, erakunde honek liskar larriak izan ditu Behin-Behineko IRArekin eta Askapen Nazionalerako Irlandar Armadarekin (INLA), azken hau IRA Ofizialetik bertatik aterea 1974n.

Azken urteotan ekintza militarrik burutu ez arren, erakundea existitzen da, eta krimen antolatuarekin lotu nahi izan da.

IRA Ofizialaren adar politikoak, Sinn Féin Ofizialak, izena aldatu zuen 1972n, Sinn Féin The Workers Party izena hartuz. 1982n gaurko izena hartu zuen: Workers Party of Ireland.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1548637
* **Identifikadoreak**
* GND: 7696094-8

 |

* Wd Datuak: Q1548637


| Ipar Irlandako talde armatuak |
| --- |
|  **Errepublikarrak:** Behin-behineko IRA  •  IRA Ofiziala  •  INLA  •  *Talde txikiagoak:* Benetako IRA  •  Jarraipeneko IRA  •  IPLO
 **Loialistak:** Ulsterko Boluntarioen Indarra  •  Ulsterren Defentsarako Elkartea  •  *Talde txikiagoak:* Loialista Boluntarioen Indarra  •  Esku Gorriaren Defendatzaileak
*Ikus, gainera*: IRA izena erabili duten erakundeak  •  Ipar Irlandako gatazka |
**Irlandako Eliza** (ingelesez *Church of Ireland*, irlanderaz *Eaglais na hÉireann* eta Ulsterko eskozieraz *Kirk o Airlann*) Irlandako eliza anglikar autonomoa da. Irlanda osoan antolatua eta hedatua dago, bai Irlandako Errepublika nahiz Ipar Irlandan, eta bereziki bi lurralde hauetako mugan zehar. 1536ean sortua izan zen.

Irlandako kristau erlijioko bigarren adar handiena da, erromatar katolizismoaren ondoren, eta Ipar Irlandan hirugarrena, protestantismoa eta katolizismoaren ondoren.

Denetara 410.000 sinisdun edo kide inguru ditu, horietako 275.000 Ipar Irlandan (biztanleriaren %7a), eta gainontzeko 115.000 Irlandako Errepublikan (biztanleriaren %5a).

XVI. mendean Ingalaterrako Elizak Erromatar Eliza Katolikoarekin lotura oro haustean, ordurarte erromatar katolizismoari estuki lotua zegoen Irlandako Elizak bere berezko eraldaketa eta bilakaera autonomoa burutu zuen. Halere, Irlandan sinisdun gehien izaten jarraitu zuen sinismena katolizismoa izaten jarraitu zuen.

Kanpo estekak
-------------

* Irlandako Elizaren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q875668
* Commonscat Multimedia: Church of Ireland

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 122581431
* ISNI: 0000 0004 0524 2463
* GND: 81675-9
* LCCN: n86074795
* Open Library: OL920998A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q875668
* Commonscat Multimedia: Church of Ireland