recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**San Martin eliza** Oibar ibarreko Lerga udalerrian XII. mendeko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.

Eraikina
--------

Habearte bakarreko eraikina da, lau atal eta burualde erdizirkularra ditu, eta hainbat berrikuntza jasan ditu ondorengo mendeetan. Estalkia kanoi-ganga zorrotz batez estalita dago, lau angeluko sekzioa duten fajoi tolestuen gainean, zutabe atxikiak dituzten pilastretan bermatuta. Argiztapena kapitel apainduak dituzten erdi-puntuko hiru leihoetatik dator. Korua azken atalean dago eta arku eskartzano oso molduratu batek irekitzen du; presbiteriotik datorren XVII. mende hasierako burdin hesi batek ixten du. Lis-lorez eta identifikatu gabeko irudiz errematatutako forja da. Dorrea prismatikoa da eta oinaldean altxatzen da. Goiko aldea XVI. mendeko hazkuntza da. Angeluak kontrahormen bidez sendotuta ditu. Epistolaren aldean atea irekitzen da, friso doriko bati eusten dioten pilastra kaxeatu lerromakurren gainean dagoen erdi-puntuko arku bat. Bere gainean frontoi zatitu bat dago eta bertan inskripzioa dago: *ANO 1749 / ABBAD / D MARTIN / ZABALETA Y SARASA*. Gainean dagoen leihoa lehenagokoa da, XVI. mendekoa.

Tenpluko erretaula nagusia XVII. mendeko bigarren erdikoa da, eta bere forma oktogonala oso ondo egokitzen zaio absidearen zirkulu erdiari. Bere trazak banku bat, hiru kaleko bi gorputz eta teilatupea ditu. Gainjartzen diren zutabeen ordenek eta hostailazko plakek osatzen dituzte apaingarriak. Horma-hobietan santu batzuen tailuak daude, eta errematean gurutziltzatua. Polikromia originala da. Lergan Erdi Aroko beste tenplu bat dago, Epaiz pareko herri hustuko Gurutze Sainduaren eliza, aurri-egoeran, tinpanoa eta bataiarri originala dituen portada bat gordetzen duena.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | LERGA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Lerga
* Oibar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111628500

 |

* Wd Datuak: Q111628500
**San Martin eliza** XIII. mendean eraiki zen, Aguraingo eraikin kontserbatu zaharrena da eta eraikitako euskal ondare nabarmen gisa katalogatua dago. Erromanikoa da, elementu protogotikoekin. Gaur egunean Udaletxeko kapera da, eta 2005. urteko erreformatik literalki udaletxearen barruan dagoen eraikina da. Literalki alde guztietatik estalia eta babestua dago, salbu eta kanpai-horma, zeinak irteera duen gainetik.

Historia
--------

XVI. mendera arte kontzejua biltzeko gune zen, eta 1582an erabaki zen bileretarako lokal bat egin behar zela, bilerak elizatik kanpo egiteko. Horrela beste eraikin batzuk joan zitzaizkion inguratzen ondoan, udaletxea izango zena eta alondegia, mendeekin bat egingo zutenak.

Ezaugarriak
-----------

Presbiterioa eta elizaren gorputza bereiztuz arku zorrotz okertua edo fajoia dago, itsatsitako zutabeetan eutsia. Gaur egun kaperara sartzeko erabiltzen den aldean arku zorrotzeko leiho itsu baten aztarnak eta enkoadramendu errenazentista duen horma-hobi nitxo bat geratzen dira (beharbada azken hori sagrario gisa erabiliko zen). Gaur egungo kanpai-horma barrokoa da, XVII. mendekoa, eta piramidez erremataturik dago. Erromanikotik ojiba-estilo berrirako pausoak ematen ari ziren trantsizio garaian eraikia, Euskal Herri osoan egoera onean kontserbatzen den elementu protogotiko bakarrenetakoa da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Udaletxe barruko kapera. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-20).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «SARKIS LAGUNKETA - Casa Consistorial en Salvatierra» *www.sarkislagunketa.com* (Noiz kontsultatua: 2019-09-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65934827

 |

* Wd Datuak: Q65934827
**San Martin Tourskoaren eliza** Arriasgoitiko Urritzelki lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Harriz egindako eraikina da, Erdi Arotik sortua izan daitekeena, eta oso aldatuta dago behin eta berriz berreraikiz, gaur egungo egiturara iritsi arte. Nabe bakarra du, burualde zuzeneko burualdea eta oinplano angeluzuzeneko kanpandorrea, oinaldean dagoen tenpluko elementurik zaharrena. Atea epistolaren aldeko horman dago, zirkuluerdiko arkua du eta berriki eraikitako arkupez babesten da. Alde berean, burualdearen ondoan, sakristia dago, presbiterioarekin komunikatzen duena eta ate dinteldua duena. Estalkiak burualdea eta nabea ditu, laua da, egurrezko bilbaduraz hornitua, oinaldean izan ezik, non korua baitago, hau da, dorrearen beheko aldean eta kanoi-gangaz estalita.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | URRITZELKI.*  (Noiz kontsultatua: 2021-10-23).

Ikus, gainera
-------------

* Urritzelki

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109136282

 |

* Wd Datuak: Q109136282
**San Martin Tourskoaren eliza** Lizoainibarko Leiun lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Harriz egindako eraikin apala da, berreraikitzea eskatzen duena. Habearte bakarra, burualde karratua eta kanpandorrea ditu habeartearen lehen atalaren gainean. Burualdeari epistolaren aldetik atxikita sakristia dago. Barrura sartzeko, erdi-puntuko arkua eta harrizko dobela handiak ditu. Teilatua dinteldua da esparru osorako. Altzariak urriak dira, bere obretako batzuk kanpora lekualdatu baitira segurtasun arrazoiengatik; hala, Ama Birjina Haurrarekin, tradizio erromanikokoa (XIII. mendea), duela gutxi egindako Haurra zurez egina, Urrozko parrokiako sakristian zaintzen dena.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | LEIUN.*  (Noiz kontsultatua: 2021-10-23).

Ikus, gainera
-------------

* Leiun

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109301591

 |

* Wd Datuak: Q109301591
**Salvatore *Totò* Riina** (Corleone, Sizilia, 1930eko azaroaren 16a - Parma, 2017ko azaroaren 17a) *Cosa Nostra* edo siziliar mafiako inoizko kide ospetsuenetako bat izan zen. Ezizenez **Piztia** edo **Motza** (sizilieraz  *'U curtu*), bere garaiera txikia dela eta, aipatzekoa da bere izakerak ingurukoengan pizten zuen ikararen ondorioz bere aurrean inor ez zela ezizenez deitzeko gai izan. Bere ibilbide kriminal luzean zehar, berroigeiren bat pertsona hil zituen eta, uste denez, beste mila hiltzea agindu omen zuen.

1980ko hamarkadan zehar eta 1990eko hamarkadaren hasieran, Riina eta Corleonesi izeneko bere familia edo klan mafiosoak gainontzeko klan aurkarien nahiz estatuaren aurkako jardun bortitza garatu zuten: horren gailurra Giovanni Falcone eta Paolo Borsellino epaileen hilketak izan ziren. Azken gertakari horien ondorioz, Mafiaren aurkako siziliar eta italiar askoren gaitzespen erakustaldia gertatu zen eta mafiosoen aurkako kanpaina erraldoi bati ekin zioten. Azken horretan, Riina bera eta haren kide gehienak espetxeratu zituzten.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312308
* Commonscat Multimedia: Salvatore Riina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 56188928
* ISNI: 0000 0000 8496 144X
* BNE: XX4839444
* BNF: 125013382 (data)
* GND: 11916244X
* LCCN: no94025446
* SUDOC: 034237313
* BIBSYS: 9010224
* ICCU: PALV067016

 |

* Wd Datuak: Q312308
* Commonscat Multimedia: Salvatore Riina
**Salvatore Accardo** (Turin, 1941eko irailaren 26a) italiar biolin-jotzailea da. Napoliko Kontserbatorioan ikasi zuen, eta 1956ko azterketetan lehen saria lortu ondoren, Sienako Academia Chigiana ikastetxera joan zen hobekuntza ikasketak egitera. Ordurako Vercelli (1955) eta Genevako (1956) Nazioarteko Lehiaketetan saritua zen, eta 1958an Italiako Irrati Difusioaren saria eta Genevako Biolin Lehiaketa Nazionaleko lehen saria bereganatu zituen. Sari hauek lorturik, Europako eta Ameriketako herrialde guztietara eramango zuten nazioarteko emanaldiak eskaintzen hasi zen. Ganbera-musikaz interesaturik, Italiako Ganbera Orkestra sortu zuen 1968an; 1972an *I Musici* taldearen eraketan parte hartu eta 1977 arte jarraitu zuen taldean, urte hartan hasi baitzen biolin-jotzaile bakarlarien errepertorio handia interpretatzen. Bakarlari gisa, Accardok Bachen obratik eta Vivaldiren kontzertuetatik hasi eta egungo musikarainoko obrak interpretatzen ditu, baina osperik handiena Paganiniren lan guztien joaldi eta grabazioek eman diote. 1987az geroztik zuzendari-lanetan ere hasi da, baina ez da horregatik bere bakarlari jarduera alde batera utzi. Rossiniren *L´occasione fa il ladro* opera komikoa izan zen Accardok zuzenduriko lehen obra. Lehen ikasle aritutako lekuan, Academia Chigiana ikastetxean, irakasle ere izan zen 1973 eta 1980 bitartean. Accardok bere jabetzako bi Stradivarius erabiltzen ditu normalean: 1717ko *Reiffenber* izenekoa bata, eta 1718ko *Suzko Txoria* bestea. 1992. urtean *Cuarteto Accardo* taldea sortu zuen.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Salvatore Accardo*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q373703
* Commonscat Multimedia: Salvatore Accardo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2895311
* ISNI: 0000 0003 8504 4143
* BNE: XX975287
* BNF: 123900762 (data)
* GND: 118853333
* LCCN: n83121764
* NDL: 00462003
* NKC: pna2005262082
* NLA: 35802293
* CiNii: DA03904654
* SNAC: w6086k8g
* SUDOC: 032985010
* BIBSYS: 3062393
* ICCU: CFIV057922
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00042/eu\_a\_0427/a0427

 |

* Wd Datuak: Q373703
* Commonscat Multimedia: Salvatore Accardo
**Parigoritissa** edo **Paregoretissa eliza** (grezieraz: Παναγία ἠ Παρηγορήτισσα) Artako hiri greziarraren XIII. mendeko bizantziar metropoli-eliza da. Eraikinaren zati bat Artako Bilduma Arkeologikoa gordetzeko erabiltzen dute.

Eliza Nizeforos I.a Komnenos Dukas Epiroko despotak (1268 – 1297) eta Anna Kantakouzen bere bigarren emazteak sortu zuten 1290. urtean. Azkenean, elizak porrot egin zuen, eta Kato Panagiako monasterioko menpe (metokion) gelditu zen. 1578an, emakumeen komentu izendatu zuten.

Eliza ia karratuak diren hiru solairuko eraikin handiak osatzen du. Oktogonala da, erdiko kupula hiru mailatan banatutako zortzi pilarez eusten duena. Elizaren sabai lauaren izkina bakoitzean ere lau kupula txiki daude, eta linterna bat. Barne-dekorazioa aberatsa da: marmolezko erreberdakzioa du galerien mailaraino, eta hortik gora mosaiko luze biziak eta freskoak ditu. Kupulan, Pantokrator mosaikoa, aingeruz inguratua, eta 12 profeta danborraren leihoen artean. Seguru asko, mosaiko horiek Epirotik kanpoko artistek egin zituzten. Ananias margolariaren XVI. mendeko freskoak ikus daitezke aldarean, eta XVII. mendeko freskoek, berriz, eliza nagusia apaintzen dute. Elizaren dekorazioak mendebaldeko eragin batzuk ere erakusten ditu bere estatuagintzan, hala nola munstro erromanikoak eta eszena biblikoak irudikatzen dituzten erliebeak.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Frazee, Charles A..  (1992-06). «The Oxford Dictionary of Byzantium. Edited by Alexander P. Kazhdan , New York: Oxford University Press, 1991. 3 vols. xxxi + 2232 pp. $225.00.» *Church History* 61 (2): 241–243. doi:10.2307/3168272. ISSN 0009-6407. (Noiz kontsultatua: 2020-04-26).
2. 1 2 3   «Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού | Ναός Παναγίας Παρηγορήτισσας Άρτας» *odysseus.culture.gr* (Noiz kontsultatua: 2020-04-26).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5118022
* Commonscat Multimedia: Panagia Paregoritissa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 292658449
* GND: 4221541-9
* LCCN: n92058205

 |

* Wd Datuak: Q5118022
* Commonscat Multimedia: Panagia Paregoritissa
**La Mola** Sant Llorenç del Munteko parke naturaleko mendirik garaiena da, 1104 metroko garaierarekin, eta, eskualde osoan, paisaiaren elementu bereizgarrietako bat da.

Bere tontorrean, Sant Llorenç del Munteko monasterioa dago, erromaniko garaikoa, gaur egun, museo-jatetxe bihurtua. Hau, euren asteburuak igarotzeko mendi hau eta bere inguruak aukeratzen dituzten familia eta exkursiolari ugarientzako beste gauza erakargarri bat da.

Kokapena
--------

Ilunabarra La Molan
La Mola, Bartzelonako probintziako Vallès Occidental eskualdean dago, Mendilerro Aurrelitoralean, Hareetako erriera eta Ripoll ibaiaren artean. Matadepera udalerriaren lurraldean, Llobregat eta Besós ibaien arroak banatzen ditu. Gertuko beste udalerri batzuk, Terrassa, Castellar del Vallès, Sant Llorenç Savall, Mura eta Sabadell dira

Eraketa geologikoa
------------------

Konglomeratuek eratua, higadurari erresistentzia ezberdina dioten sedimentu geruza tartekatzeekin bat datozen erliebe leunagoko zerrendekin konbinatutako harkaitz multzo batek eratutako erliebe bereizgarri bat du. Geruza gogorrak, motelago higatzen dira, eta, euren atzerapenean, monolito erako lekukoak utz ditzakete, "Cavall Bernat" edo "Castellassa de Can Torres" kasu, Vallès eskualdeko haranaren zati handi batetik ikus daitezkeenak, eta "Cova del Drac" edo "Herensugearen Leizea" bezala ezagutzen dena, non, Erdi Aroko elezaharrak, herensuge baten gordelekua kokatzen duen. Mendigune osoan zehar bezala, leize eta osinak ohikoak dira (Maneleko leizea, Frareko leizea, can Poblako osina...)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1844624
* Commonscat Multimedia: La Mola (Sant Llorenç del Munt)

---

 |

* Wd Datuak: Q1844624
* Commonscat Multimedia: La Mola (Sant Llorenç del Munt)
**La Meazako leizea** Kantabriako Comillas herriko Ruiseñada herrixkan dago, Cabezón de la Sal eta San Vicente de la Barquera herrien artean. Kantabriako Gobernuarena da, eta hobekiago kontserbatzeko, publikoarentzako itxita dago, bertara soilik arkeologoak, palinologoak eta espeleologoak bezalako espezialistak sar daitezkeelarik.

Bertara iristeko Cabezón de la Saletik Comillasera doan errepidea hartu behar da. Azken herri honetara iristean, La Molina auzorako desbideratzea hartzen da eta auzo honetara iritsi aurretik leizera doan bidezidor bat dago. Leize-zulo hau Hermilio Alcalde del Ríok aurkitu zuen 1907an, eta XX. mendeko 1940ko hamarkadan induskatua izan zen. Kanpainetan Solutrear, Aziliar eta baita Asturiar deituriko artearen zantzuren batzuk ere aurkitu ziren, Historiaurrearen azken aldeko lurperaketak eta Erdi Aroko hondarren batzuk.

Hainbeste okupazio garai izatea leizearen antolakuntzagatik azaltzen da, sarrera zabal bat eta bertan bizi izateko bizitoki eroso bat duena. Leizearen hondoan Leroi-Gourhanen III estiloaren barnean dauden paleolito aroko horma arte hondar batzuk daude, zoritxarrez, nahiko gaizki kontserbatu diren arren.

Ikus, gainera
-------------

* Comillas

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8352468

 |

* Wd Datuak: Q8352468
**Peio Lizarazu** —nazioartean **Peyo Lizarazu** izen-deiturez ezaguna— (Hendaia, Lapurdi, 1975eko irailaren 25a) surflaria da. Bixente Lizarazu munduko eta Europako txapelduna izandako futbolari ohiaren anaia da.

Errugbira jokatzen zuen gaztetan, lehen mailako Begles taldean arituz. Ordea, surflarien artean ezaguna den Quiksilver jantzien enpresak lana eskaini zion eta surfaren mundura itzuli zen.

Merkataritza ikasi zuen Bordelen eta gero Ingalaterran. Hainbat urtez Quiksilverren talde-managerra izan ondoren, gaur egun saltzaile da. Surfaren zaletua da, 2002ko azaroan munduko olaturik handienetako batzuk aurkitu eta surfeatu zituen Hendaiatik Donibane Lohizunera dagoen Belharra izeneko itsas-gunean.

Kanpo estekak
-------------

* Amets ARZALLUS: «Peio Lizarazu: "Itsasoa garbia dagoela atzematen dut"», *Argia*, 1957. zenbakia, 2004-09-12.
* Aitor ABAROA: «Peyo Lizarazu: "Itsasoa umiltasuna zer den ikasteko irakaslerik onena da"», *Gaztezulo*, 153. zenbakia, 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3377851

 |

* Wd Datuak: Q3377851
**Peio Martinez de Eulate Maestresalas**, pilota arloan **Eulate** deituraz ezaguna (Lizarra, Nafarroa Garaia, 1979ko abuztuaren 17a) esku huskako pilotari profesional ohia eta politikaria da.

Esku huska, atzelari jokatzen zuen, Aspe enpresarekin. Estatistika ofizialen arabera, 1,98 metro luze da, eta 99 kilo pisatzen zuen. Profesionaletako estreinako partida 2001eko martxoaren 2an jokatu zuen, Iruñeko Labrit pilotalekuan; eta azken agurreko partida, berriz, 2010eko abenduaren 5ean, Eibarko Astelena pilotalekuan. Bi aldiz parte hartu zuen binakako txapelketa nagusian, eta bietan txapeldun izan zen: Irujo aurrelariarekin batera 2006an, eta Xalarekin 2007an.

Politikari gisa, Bilduko zinegotzi izan zen Iruñeko Udalean 2011tik 2015eraino, alderdi horren Iruñeko Udalerako hautagaien zerrendan bigarren aurkeztu baitzen 2011ko hauteskundeetan.

Kirol lorpenak
--------------

* 2006: Esku Huskako Binakako Pilota Txapelketa Nagusian txapeldun.
* 2007: Esku Huskako Binakako Pilota Txapelketa Nagusian txapeldun.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Despedida profesional del pelotari-Navarro Peio Martínez de Eulate, campeón en dos ocasiones del parejas con Irujo en el 2006 y con Ybes Sallaberri (Xala) en el 2007», *Pelota, mano y remonte* bloga, 2010-12-05.
2. ↑  «Beitia y Prudencio Induráin logran su escaño en el Parlamento», *Libertad Digital*, 2011-05-24.

Kanpo loturak
-------------

* Enpresako fitxa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3752293

 |

* Wd Datuak: Q3752293
**Leszno** [ˈlɛʂnɔ] (*Lissa* alemanez) Polonia Handiko voivoderriko hiria da, Poloniako erdi-mendebaldean kokatua dagoena. 2008. urtean 63.955 biztanle zituen. 1975 eta 1998 artean, jada desagertutako Lesznoko Voivodiako hiriburua izan zen. Hiriak konderri titulua du.

Historia
--------

Lesznori buruzko lehen aipamen historikoak 1393. urtekoak dira. Establezimendua Wieniawa leinuko Stefan z Karninarena zen. Haren familiak Leszczyński abizena hartu zuen poloniar nobleziaren ohiturei jarraituz.

XVI. mendearen hasieran, Bohemiatik zetozen protestante errefuxiatuak Lesznora joan ziren bizitzera Leszczyński familiak gonbidaturik, eta familia honetako kideak kalbinismora bihurtu ziren. Bohemiako protestanteen eta Silesiako ehuleen etorreraren ondoren, Poloniako Segismundo I.a Zaharra erregeak establezimenduari hiri titulua eman zion. Horrez gain, Leszno Polonia Handiko inprimagunerik handiena izan zen, batez ere protestante komunitateari esker. Protestante biztanle kopuruak nabarmen egin zuen gora, batez ere Hogeita Hamar Urteko Gerratik ihesi zihoazen Silesiako alemaniar errefuxiatuei esker. 1636 eta 1639 bitartean, hiria gotortu zuten eta honen lurrak hedatu ziren. Alabaina, 1655. urteko sute handiak Lesznoko garai oparoari amaiera eman zion. Hori gutxi balitz, 1707an, Iparraldeko Gerra Handian zehar, errusiarrek hiri erre egin zuten. Gainera, bi urte geroago, hiriak izurrite bat jasan zuen. Leszczyński familia hiriaren jabe izan zen 1738. urtera arte, Stanisław Leszczyński erregeak bigarrenez abdikatu eta lurrak saldu zituenean.

1793ko Poloniako bigarren zatiketarekin, Leszno Prusiara anexionatu zuten eta Posengo probintzian sartu zen *Lissa* izenarekin. Hiriak 1918 eta 1919 arteko Polonia Handiko altxatzean parte hartu zuen, eta Poloniaren eskuetara bueltatu zen 1920ko urtarrilaren 17an sinatutako Versaillesko Itunari esker. Bertako biztanlegoak poloniar herritartasuna hartu behar izan zuen. Hala ere, 1939an, Alemania Naziak Leszno berriz beretu zuen. Nazien Einsatzgruppen taldeak bertako judu gehienak hil zituen. Alemania Naziaren porrota ondoren, 1945an, hiria Poloniaren eskuetara itzuli zen. Gerra ondoren, hiriak hazkunde azkarra izan zuen eta 1975 eta 1998 bitartean Lesznoko Voivodiako hiriburua izan zen. Lesznoko Voivodia desagertu ondoren, Polonia Handia voivodian sartu zen.

Hiri senidetuak
---------------

Lesznok ondorengo hiriekin ditu senidetza-hitzarmenak:

* Dachau (Alemania)
* Suhl (Alemania)
* Zweibrücken (Alemania)
* Sankt Pölten (Austria)
* Montluçon (Frantzia)
* Deurne (Herbehereak)
* Batouri (Kamerun)
* Sisak (Kroazia)
* Stryi (Ukraina)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q52892
* Commonscat Multimedia: Leszno

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 142531364
* GND: 4330219-1
* LCCN: n83011103
* NKC: ge247072
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q52892
* Commonscat Multimedia: Leszno
**Letania**, **haizemaile palmondoa**, edo ***Livistona chinensis***, palmondoen (Arecaceae) familiako *Livistona* generoaren barnean dagoen loredun landare bat da. Lorezaintzan asko lantzen den palmondo nano bat da.

Etimologia
----------

* *Livistona*, Patrick Murrayren omenez, Livingstoneko baroia zena.
* *chinensis*, bere Txinatar edo honen inguruko herrialdeetan duen jatorriagatik.

Banaketa
--------

Japonian, Ryukyu uharteetan eta Taiwanen dago.

Deskribapena
------------

Gutxi gora-behera laua den, eta tontorretik pixka bat eraztundua den estipedun palmondo bat da, 5 eta 9 metro bitarteko altuera eta 20 eta 30 zentimetro arteko diametroa izan dezakeena, oinarrirantz pixkanaka handitu egiten dena.

Ale helduen hostoak, orbikularrak dira, 1 eta 1,5 metro bitarteko luzerakoak, foliolo luze zintzilikariak, erdiko nerbiotze horixkaduna eta irtena, oso itxura apaingarria emanez. 1,5 metroko pezioloa du, hiruki formako sekzioduna, oinarrirantz, hortz arantzatsu nabarmenagoekin.

Hostoen artetik hazten diren loreak, 1,5 metroko luzeradunak, hori krema koloreko loreekin. Esfera eta arrautza forma arteko fruitua du, 2,5 zentimetroko luzeraduna eta kolore berde-urdinxka distiratsuduna.

Bere hazkuntza motela da, 5 metroko altuerara iristeko, gutxi gora-behera 10 urte behar dituelarik.

Landaketa eta erabilerak
------------------------

Hazien bidez ugaltzen da, 70 egunetan ernetzen direnak.

Hotza erlatiboki jasaten du ale heldua denean, baina ez gaztea denean. Neurriko ureztatzeak eta eguzkitara edo erdi itzaletan egotea behar ditu.

Barneko landare bezala edo kanpoko landare bezala erabiltzen da lorezaintzan itxura txikiko zuhait bezala.

Sinonimoak
----------

* *Latania chinensis* Jacq. (1801).
* *Saribus chinensis* (Jacq.) Blume (1838).
* *Chamaerops biroo* Siebold ex Mart. (1838).
* *Livistona mauritiana* Wall. ex Mart. (1838), pro syn.
* *Saribus oliviformis* Hassk. (1842).
* *Saribus subglobosus* Hassk. (1842).
* *Livistona sinensis* Griff. (1850), orth. var.
* *Livistona oliviformis* (Hassk.) Mart. (1853).
* *Livistona subglobosa* (Hassk.) Mart. (1853).
* *Livistona japonica* Nakai ex Masam. (1929).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q709649
* Commonscat Multimedia: Livistona chinensis
* Wikispecies Espezieak: Livistona chinensis

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 33154
* EOL: 1140296
* Fl. China: 200027087
* GBIF: 2733469
* GRIN:
* IPNI: 668021-1
* ITIS: 503507
* NCBI: 115492
* PlantList: kew-114913
* W3TROPICOS: 50311561
* USDA Plants: LICH3
* uBio: 4960947
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: S7TJ17WB4U

 |

* Wd Datuak: Q709649
* Commonscat Multimedia: Livistona chinensis
* Wikispecies Espezieak: Livistona chinensis
**Patricia Ruiz de Irizar** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1970eko urtarrilaren 27a) Nafarroako farmazialaria eta kooperantea da.

Biografia
---------

Patricia Farmazian lizentziaduna da, Osasun Orientazio espezialitatean. Parasito-gaixotasun tropikaletan masterra egin zuen (1993) Valentziako Unibertsitatean, eta Osasun Ministerioko Osasun Eskola Nazionaleko Osasun Publikoko diplomaduna da garapen-bidean dauden herrialdeetarako (Nazioarteko Osasun arloa) (1997). Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionalaren (UHUN) Irabazi asmorik gabeko Erakundeen Kudeaketako masterra du.

### Ibilbide profesionala

1994an heldu zion bere ibilbide profesionalari, Mugarik Gabeko Botikarien Elkarterako Kongoko Errepublika Demokratikoko sendagaien kudeaketari eta uraren klorazioaren kontrolari buruzko proiektu baten koordinatzaile gisa. Ondoren, hainbat GKErekin (Medicus Mundi, Munduko Medikuak eta Nazioarteko Lankidetzarako Espainiako Agentzia) garapenerako lankidetza-proiektuetan administratzaile eta koordinatzaile lanetan aritu zen Kongon, Mauritanian eta Albanian (1995-1998). Halaber, Valentziako Erkidegoko proiektuen zuzendaria izan zen Medicus Mundirentzat (1999-2000), Navarra-Huancavelica GKEko partzuergoaren koordinatzailea (2002-2003) eta proiektuen arduraduna Pro Perú GKEan (2003). Era berean, administrazioan eta logistikan lan egin zuen Sierra Leonako Ébola larrialdietan, 2015erako, Munduko Medikuak GKErentzat.

2004. urtetik 2019ko abuztura arte, Munduko Medikuak GKEaren koordinatzailea izan zen Nafarroan, eta, besteak beste, honako hauek izan zituen ardatz: prostituzioan ari diren emakumeei eta salerosketaren biktimei laguntzea, emakumeen mutilazioaren prebentzioa, emakume afrikarraren jabekuntza eta Tuterako emakume afrikarren enplegagarritasuna.

Nabarmentzekoak dira, besteak beste, eragin politikoa eta pertsona ahulenen eskubideak erreklamatzeko ahalegina, batez ere, migratzaileen osasun publikorako sarbidean, emakumeen mutilazio genitala Nafarroako legedian genero-indarkeria gisa onartzeko, prostituzioa genero-indarkeria gisa onartzeko Nafarroako legerian, Nafarroan sexu-esplotazioko salerosketaren biktimak onartzeko eta garapenerako lankidetzaren alde egiteko.

2019ko irailaz geroztik, Nafarroako Gobernuko Migrazio Politiken zuzendari nagusia da, karguan lehen emakumea izanik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Gobierno de Navarra. *Ruiz de Irizar Patricia.* .
2. ↑   «El Gobierno de Navarra colabora con Médicos del Mundo para avanzar en la erradicación de la Mutilación Genital Femenina» *www.navarra.es*.
3. ↑   «Sesión Informativa Plan Estratégico - Médicos del Mundo NavarraMédicos del Mundo Navarra» *www.medicosdelmundo.es*.
4. ↑   «Plataforma Navarra de Salud pide que "se deje de facturar" a inmigrantes irregulares» *Redacción Médica*.
5. ↑   «Anuncio - BON» *bon.navarra.es*.
6. ↑   SER, Cadena.  (2020-03-13). «Patricia Ruiz de Irizar: "Somos una sociedad plural, diversa y tolerante"» *Cadena SER*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110891861

 |

* Wd Datuak: Q110891861
**Schnepfenthaleko Salzmann Ikastetxea** bigarren hezkuntzako zentro publiko alemaniarra da, hizkuntzetako batxilergoan espezializatua. Schnepfenthalen dago, Turingiako Waltershausen udalerriko auzo batean, eta filantropismoan oinarritutako lehen ikastetxe historikoetako bat izan zen.

Historia
--------

Ikastetxea 1784an sortu zen, "Philanthropin Schnepfenthal" izenarekin, Christian Gotthilf Salzmann-en ekimenez, Philanthropinum Dessau ikastetxearen ereduari jarraituz filantropismoaren printzipioetan oinarriturik. Ikasleak Alemaniako leku guztietatik etortzen ziren. Ohiko ikasgaiez gain, gorputz hezkuntza eta lan praktikoa ere ematen ziren; orduko zenbait kirol ekipamendu oraindik zutik diraute, eta urtero erabiliak dira gimnasia erakustaldi tradizionaletan.

Ikasle eta irakasle ospetsuak
-----------------------------

Ikasle izandako pertsona ospetsuen artean Johann Matthäus Bechstein, Carl Ritter, Carl André eta Franz von Schober daude. Irakasleen artean, berriz, ezagunena ziurrenik Johann Christoph Friedrich GutsMuths da, kirolaren eta geografia ikasgaien garapen zientifikoan ekarpen nabarmena egin zuena. Sortzaile eta irakasle asko bertako basoko hilerrian ehortzirik daude.

Gimnasia eremu historikoa
-------------------------

Gimnasia eremu historikoa.
Schnepfenthaler kirol zelaiaren ondoan, basoan, Salzmannek sortutako eta GutsMuths-ek garatutako gimnasia eremu historikoa dago. Bertan eskolako gimnasia taldeak entrenatzen du, eta erakustaldietan jantzi historikoa berreskuratuz (praka zuriak, elastiko gorria).

Bilakaera
---------

Gerra Hotzaren garaian bigarren hezkuntzako ikastetxe berezia izan zen, Alemaniako Errepublika Demokratikoaren barruan. Atzerriko hizkuntzetan sakontzen zuen (ingelesa, frantsesa, errusiera, italiera) eta barnetegi bat zuen. Berlingo Harresia eraitsi ostean, eta 2001. urteaz geroztik ("Hizkuntzen Europako Eguna" ren urteurrena) ikastetxea hizkuntzen batxilergo barnetegi berezia da.

*Freundeskreis Salzmannschule* izeneko elkarteak eskolako tradizioak jagoten ditu. 2015eko otsailean ikasleen laguntza-elkartea sortu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Pädagogische Welt - Salzmanns Schnepfenthal ausgewählte Texte.*  2007 ISBN 978-3-938203-49-1. PMC 180156834. (Noiz kontsultatua: 2021-06-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q367888
* Commonscat Multimedia: Salzmannschule Schnepfenthal

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138630993
* ISNI: 0000 0001 0665 2067
* GND: 2113075-9
* LCCN: nb2007008061
* NKC: kn20070416005

 |

* Wd Datuak: Q367888
* Commonscat Multimedia: Salzmannschule Schnepfenthal
**San Gabriel**, 1958an fundatua, Kaliforniako estatuko hiria da. 2000 urtean 39.804 biztanle zituen eta 3.721,8 pertsona Km²-ko dentsitatea. George Patton jeneralaren jaioterria da.

Geografia
---------

San Gabriel 34°09′00″N 118°10′55″W﻿ / ﻿34.15°N 118.1819°W﻿ / 34.15; -118.1819 koordenatuetan dago kokatua. Zentsu Bulegoaren arabera, hiriak 10,69 km²-ko azalera du.

### Hurbileko herriak

Hurrengo diagramak San Gabrieletik 8 km-ko erradioan dauden herriak erakusten ditu.

Hurbileko herrialdeakHurbileko herrialdeak
San Gabriel**San Gabriel**
85804 herritardun herria (2000). Alhambra (4 km) 
53054 herritardun herria (2000). Arcadia (7 km) 
6045 herritardun herria (2000). East Pasadena (5 km) 
14512 herritardun herria (2000). East San Gabriel (3 km) 
115965 herritardun herria (2000). El Monte (7 km) 
60051 herritardun herria (2000). Monterey Park (6 km) 
3703 herritardun herria (2000). North El Monte (7 km) 
133936 herritardun herria (2000). Pasadena (8 km) 
53505 herritardun herria (2000). Rosemead (3 km) 
12945 herritardun herria (2000). San Marino (3 km) 
21144 herritardun herria (2000). South El Monte (7 km) 
24292 herritardun herria (2000). South Pasadena (6 km) 
7595 herritardun herria (2000). South San Gabriel (5 km) 
33377 herritardun herria (2000). Temple City (4 km)

Demografia
----------

Zentsu Bulegoaren arabera, 2000. urtean etxebizitza bakoitzeko diru-sarreren bataz-bestekoa $85,807-ekoa zen, eta familiako diru-sarreren bataz-bestekoa $96,262-ekoa. Gizonezkoek $61,642-eko diru sarrerak zituzten bataz-bestez, emakumezkoen $59,302-en aurrean. Herriko per capita errenta $46,807-ekoa zen. Gutxi gorabehera, biztanleriaren %12,9 pobrezia-mugaren azpitik zegoen.

Hezkuntza
---------

Eskola publikoak Alhambrako Eskola Barruti Bateratuak kudeatzen ditu.

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelaniazko Wikipediako «San Gabriel (California)» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q953437
* Commonscat Multimedia: San Gabriel, California

---

* **Identifikadoreak**
* NARA: 10040450
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q953437
* Commonscat Multimedia: San Gabriel, California
Larru bernizdunezko zapatak.
**Larru** **bernizduna** edo **txarola** (Heg.) itxura distiratsua duen larru estali bat da. 1818an Ameriketako Estatu Batuetan Seth Boydenek asmatu zuen, eta 1819ko irailaren 20an hasi zen bere fabrikazioa. Boydenen prozesua, patentatu gabekoa, linazi-olioz egindako laka bat erabiltzen zuen. Gaur egungo larru bernizdun gehienek plastikoa darabilte estalkia egiteko.

Larru bernizdunezko oinetakoek arrakasta handia izan zuten, larrua ez bezala, distira zutelako betunik eman beharrik gabe.

Etimologia
----------

Txarol hitza portugesezko *charão* hitzetik dator, eta hau txinerako "chat-liu" hitzetik, "bernizatzen duen materiala". Hasiera batean txarol hitza berniz bereziari ematen zitzaion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   R. Tuttle, Brad.  (2009). *How Newark became Newark : the rise, fall, and rebirth of an American city.*  Rivergate Books ISBN 9780813546568. PMC 318675746..

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7144505
* Commonscat Multimedia: Patent leather

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300193362
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q7144505
* Commonscat Multimedia: Patent leather
**Pepin konderria** (ingelesez: *Pepin County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Durand da. 2010eko zentsuaren arabera 7.469 biztanle zituen, Pepin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pepin konderriak 644,12 kilometro koadro ditu. Horietatik 43,28 ura dira. Beste 600,83 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,6 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.469 pertsonetatik 7.377 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 72 dira. 18 beltzak edo afroamerikarrak. 17 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 13 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 39 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q505868
* Commonscat Multimedia: Pepin County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137220202
* ISNI: 0000 0004 0451 9264
* LCCN: n81119849
* NARA: 10039867
* **Lekuak**
* OSM: 1796054
* TGN: 2002344

 |

* Wd Datuak: Q505868
* Commonscat Multimedia: Pepin County, Wisconsin
**2022ko Neguko Olinpiar Jokoetako patinaje artistikoko bikoteko** lehiaketa otsailaren 18an (programa laburra) eta otsailaren 19ean (patinaje librea) egin zen, Pekingo Haidian barrutiko Hiriburuko Estadio Estalian. 

2018ko txapeldunak, Aljona Savchenko/Bruno Massot Alemaniakoak, lehiaketatik erretiratu ziren. Meagan Duhamel brontzezko dominaduna ere erretiratu egin zen, eta Eric Radford taldekidea, Vanessa James bikote berriarekin batera, Olinpiar Jokoetarako sailkatu zen. Zilarrezko domina, Sui Wenjing/Han Cong, Txinako Olinpiar Jokoetarako sailkatu ziren eta laugarren puntuaziorik altuena izan zuten 2021-22 denboraldian Olinpiar Jokoen aurretik, hiru bikote errusiarren atzetik: Anastasia Mishina/Aleksandr Galliamov, Evgenia Tarasova/Vladimir Morozov, eta Aleksandra Boikova/Dmitsrii Kozlovrii. 2022ko Europako Patinaje Artistikoko Txapelketetan, lehenengo Tarasova/Morozovek eta gero Mishina/Galliamovek munduko puntuazio errekorrak hautsi zituzten. Mishina/Galliamov 2021eko munduko txapeldunak dira. Errusiarrak eta etxeko faboritoak, Sui/Han, urrezko domina irabazteko hautagai posibleenak ziren.

Emaitzak
--------

### Programa laburra

2022ko otsailaren 15ean izan zen programa laburra. Lehenengo 24ak igaro ziren hurrengo fasera.

| Pos. | Izena | Herrialdea | TSS | TES | PCS | SS | TR | PE | CO | IN | Ded | StN |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

  

### Patinaje librea

Patinaje librea 2022ko otsailaren 17an lehiatu zen. 

| Pos. | Izena | Herrialdea | TSS | TES | PCS | SS | TR | PE | CO | IN | Ded | StN |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

### Batezbestekoa

Patinatzaileak euren bi saioen batezbestekoaren arabera sailkatzen dira.

| Pos. | Izena | Herrialdea | Guztira | SP | FS |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** News, A. B. C.. «Russians heavy favorites for Olympic figure skating medals» *ABC News* (Noiz kontsultatua: 2022-02-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110316264

 |

* Wd Datuak: Q110316264
**Patio de la Madera Erakusketa eta Biltzar Jauregia**, gaur egun Mercado del Patio izenez ezagutzen dena,  Rosario hiriko (Argentina) udal erakustazoka handi eta garrantzitsuenetakoa izan zen.

Hiriaren erdi-mendebaldeko eremuan kokatuta, inguruko parkearekin batera, Caferatta kalea mendebaldean, Córdoba hegoaldean, Vera Mújica ekialdean eta Santa Fe iparraldean arteko 3 etxadiak hartzen ditu. Espazio hau bereziki birmoldatutako tren geltoki bat zen (fatxadan eta alboetan begi hutsez ikus daitekeena) bere sarrera nagusia Mariano Moreno Autobus Terminalaren erdiko eraikinari zuzenean begira zegoena.

Eraikin nagusiak biltzar, hitzaldi, erakusketa artistiko eta ikuskizunetarako instalazioak eskaintzen ditu, 1.800 pertsonentzako auditorio batekin eta sei leku txikiago, 120 eta 370 eserleku arteko edukierarekin. 4.000 m² daude  estalitako azalera (gehi 1.000 erdiestalita, eta 7.200 kanpoaldean).

Konplexuak bi diskoteka, anfiteatro bat, eskulturak eta aintzira artifizialdun parke-eremu bat, nazioarteko sukaldaritzako bi jatetxe, janari lasterreko saltoki bat eta 250 ibilgailurentzako aparkalekua zituen.

Hainbat jarduera egin ziren, hala nola, jardunaldiak, konbentzioak, erakusketak, erakustazokak eta ekitaldi sozialak. Landa-eremu zabala kirol arina praktikatzeko egokia da eta Rosarioko biztanleek aldizka erabiltzen dute aisialdirako eta topagune gisa, terminalaren aurrean eta hirigunetik minutu batzuetara duen kokapen estrategikoagatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Mercado del Patio» *Sitio de la Municipalidad de Rosario*.

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7145045
* Commonscat Multimedia: Mercado del Patio, Rosario

---

 |

* Wd Datuak: Q7145045
* Commonscat Multimedia: Mercado del Patio, Rosario
Kristoren Pasioaren Maisuaren freskoa Öja elizan, Gotland
**Pasio Maisua** (suedieraz: *Passionsmästaren*) freskoen margolari anonimo bat eta bere lantegia izendatzeko erabiltzen den izena da, XV. mendean Gotlanden jardun zuena. Berrogeita hamar bat elizatan egindako lanak artistari egotzi dizkiote. Kristoren Pasioaren Maisuaren estiloa eskematikotzat eta are primitibotzat jo izan da.  

Artistak identifikatutako lanak, besteak beste, Anga, Etelhem, Gammelgarn eta Hörsne elizetan aurki daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Passionsmästaren.*  Nationalencyclopedin.
2. ↑   Renovatio Mundi.  (11 July 2018). *Passionsmästaren.*  renovatiomundi.blogspot.com.
3. ↑    *Ala kyrka på Gotland.*  pagotland.se.
4. ↑    *Etelhems kyrka.*  svenskakyrkan.se.
5. ↑    *Gammelgarns kyrka.*  pagotland.se.
6. ↑    *Hörsne kyrka.*  pagotland.se.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16930634
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96582228

 |

* Wd Datuak: Q16930634
**Pascual Urdapilleta Gutiérrez** (Zalla, Bizkaia, 1780ko maiatzaren 17a - Asunción, Paraguai, 1856ko irailaren 30a) bizkaitar militarra eta arkitektoa izan zen. Tacuaríko guduko heroietako bat izan zen.

Bizitza
-------

### Hasierako urteak

Zallan jaio zen 1780ko maiatzaren 17an. Gurasoak, José Urdapilleta Gastaka eta Francisco Gutiérrez Ruiz de Somorcurio zituen.

### Belgranoren aurka

1808ko abenduan iritsi zen Paraguaira. 1810eko uztailaren 24an Kongresu Orokorreko 200 partaideetako bat izan zen, zeinean erabaki zen Erregeordealdi Kontseiluari esanekotasuna zin egitea eta Buenos Airesko Behin Behineko Batzarrarekin adiskidetasuna eta posta-trukea mantentzea.

1810eko irailean, Manuel Belgrano Río de la Platako Probintzien Behin Behineko Gobernu Batzarraren buruzagi militarrak Paraguaiko kanpaina abian jarri zuen, zeinean soldadu-espedizio bat bidali zuen Paraguaiko probintzia indarrez hartzera eta bere esanetara jartzera. 1811ko urtarrilaren 19an Paraguaríko gudua hasi zen Rio de la Platako eta Paraguaiko soldaduen artean. Galtzen ari zirela ikusita, Belgranok atzera egin zuen hegoaldera bere soldaduekin batera. Erretretan Paraguaiko soldaduak jazarri zitzaizkien. Paraguaiko Cabañas koronelak errefortzuak eskatu zituen Río de la Platakoak mendean hartzeko. 1811ko martxoaren 7an Pascual Urdapilleta iritsi zen Tacuaríra, artilleria-komandante karguan. 1811ko martxoaren 9an Tacuaríko gudua hasi zen. Berriz ere Río de la Platako espedizioa galtzen ari zela ikusita, Manuel Belgranok amore eman zuen. Errendizioaren ondorioz, Manuel Belgrano Paraguaitik alde egitera behartu zuten, kanpaina militarra amaitutzat emanez.

### Paraguaiko independentziaren ondoren

Paraguaiko independentziaren ondoren, Urdapilletari kargu militarrak izatea galarazi zioten atzerritarra izateagatik. Hori dela eta, ibilbide militarrean ikasi zuen arkitekto-lanetan hasi zen.

Bere seme adingabe Jose Vicentek Benito Pintos arotza hil zuen ezbehar batean. Ondorioz epaitu egin zuten. Epaiketak José Gaspar Rodríguez de Francia Paraguaiko diktadorearen babesa zuen eta auzitegiak José Vicente semea, Pascual aita eta Mariano Molas abokatua konfiskatze-isuna ordaintzera zigortu zituen. Diktadorea hil zenean atxilo jarraitzen zuten, 1841ean Carlos Antonio López presidenteak aske utzi zituen arte.

Aske geratu zenean hiriburuan hirigintza-lanei ekin zien. Horretan zebilela, Paraguaiko Gobernuak justifikaziorik gabe kaleratu zuen.

1844ko abenduan Pascual Urdapilletak paraguaitar hiritartasuna eskatu zuen, baina 1845eko otsailaren 25ean Carlos Antonio López presidenteak eskaerari ezezkoa eman zion.

1856ko irailaren 30ean hil zen Asunciónen, Paraguain. Asuncióngo Recoleta hilerrian ehortzirik dago eta hiriburuko hiribide batek bere izena darama, bere omenez.

Arkitektura-lanak
-----------------

* Asunciongo katedral metropolitarraren eraikuntza (1842-1846)
* Kabildoaren zaharberritzea (1843-1844)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6065509

 |

* Wd Datuak: Q6065509
Pembrokeshire kostaldeko ibilbidearen bi muturrak.
**Pembrokeshire kostaldeko ibilbidea** (galeseraz  *Llwybr Arfordir Sir Benfro* eta ingelesez *Pembrokeshire Coast Path* edo *Pembrokeshire Coastal*) Galesko hego-mendebaldeko Pembrokeshire konderriaren kostaldea zeharkatzen duen ibilbidea da, National Trails erakundeak diseinatua dagoelarik. 1970an ireki zen eta 299 kilometro luze ditu, horietako asko itsaslabarren gain doazelarik, denera 11.000 metroko gora-beherak dituelarik. Lekurik garaiena Pen yr afr da (175 m.), eta baxuena berriz, Sandy Haven pasabidea (itsas mailatik 2 metro azpira).

Ibilbidearen hegoaldeko hegoaldeko abiapuntu edo helmuga Amroth udalerrian dago eta iparraldekoa Poppit Sands herrixkan, St Dogmaels udalerritik hurbil.

Ibilbide hau Galesko kostaldeko ibilbidearen zati da, denera 1.400 kilometro dituen eta Chepstow eta Queensferry udalerrien artean hedatzen den ibilbide luzea.

Iruditegia
----------

* Pembrokeshire kostaldeko ibilbidea, Ceibwr badiatik hurbil, aurrealdean Cemaes lurmuturra ikus daitekelarik.Pembrokeshire kostaldeko ibilbidea, Ceibwr badiatik hurbil, aurrealdean Cemaes lurmuturra ikus daitekelarik.
* Poppit Sands.Poppit Sands.
* Pembrokeshire kostaldeko ibilbidea Pwllgwaelod eta Fishguard artean.Pembrokeshire kostaldeko ibilbidea Pwllgwaelod eta Fishguard artean.

Ikus gainera
------------

* Pembrokeshire Kostaldeko Parke Nazionala

Kanpo estekak
-------------

* Pembrokeshire kostaldeko ibilbidea National Trails webgunean **(Ingelesez)**
* www.geograph.co.uk : Pembrokeshire kostaldeko ibilbidearen argazkiak **(Ingelesez)**
* newportpembs.co.uk : Pembrokeshire kostaldeko ibilbideari buruzko artikulua **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1347296
* Commonscat Multimedia: Pembrokeshire Coast Path

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315125618
* GND: 1023282461
* **Lekuak**
* OSM: 77964

 |

* Wd Datuak: Q1347296
* Commonscat Multimedia: Pembrokeshire Coast Path

51°52′06″N 5°10′50″W﻿ / ﻿51.8684°N 5.1805°W﻿ / 51.8684; -5.1805
Ekonomian, egoera ekonomiko batean **Paretoren efizientzia** edo **Paretoren hobezina** lortu dela esaten da, pertsona batek ezin duenean irabazi edo baliagarritasun handiagoa eskuratu (edo galera txikiagoa jasan), beste pertsona baten irabazia murriztu gabe (galeren kasuan, galera handitu gabe). Irabazi edo galeren esleipen batean, beste pertsona baten interesak kaltetu gabe gutxienez pertsona baten egoera hobetzen denean, esleipenean **Paretoren hobekuntza** bat izan dela esaten da.

Adibidez, aita batek gehienez 100 euroko gastua egin nahi du A eta B izeneko bere bi seme-alabentzako oparietan. Arentzat 40 euroko opari bat erosten badu, eta 30 euroko opari bat Brentzat, egoera horretan A eta Brentzat Paretoren hobekuntza bat gerta daiteke, Ak zein Bk (baita Ak eta Bk batera ere) opari gehiago jaso ditzaketelako oraindik, aitak bere aurrekontua agortu gabe duelako (40+30<100). Berriz, erositako opariak 40 eta 60 eurokoak badira hurrenez hurren, Paretoren hobekuntza ezin da gertatu eta Paretoren efizientzia lortu edo Paretoren hobezin batera heldu dela esaten da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q36829
* Commonscat Multimedia: Pareto efficiency

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4173334-4
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q36829
* Commonscat Multimedia: Pareto efficiency
**Patricia Verónica Ortúzar** (1975eko maiatzaren 27a) argentinar geografo polarra da. Antartikako Zuzendaritza Nazionaleko Ingurumen eta Turismo Administrazio Programako zuzendaria izan zen. 2020ko uztailetik zuzendaritza nazional horretako zuzendaria da. Antartikako Itun Sistemaren Ingurumena Babesteko Batzordeko (CEP) presidenteordea da.

Hezkuntza
---------

2001ean, Ortúzarrek Geografian lizentziatura lortu zuen Buenos Aireseko Unibertsitatean, eta seihilekoko beka lortu zuen Liverpooleko Unibertsitatean .

Karrera
-------

DNAren Ingurumena Kudeatzeko Programako buru zela, Ortúzarrek Antartikako ingurunea babesteko eta Antartikako turismoaren gainbegiratzeari buruzko politikak garatzen lan egin zuen.    Politika horiek Argentinako Antartikako Programaren barruan ezartzea eta aplikatzea, Antartikara bidaiatzen duten langileentzako mintegiak eta hezkuntza programak egitea, ingurumenaren gaineko eraginaren ebaluazioak egitea eta turismo jarduerak kontrolatzea.

Ortúzarrek Argentina ordezkatu zuen nazioarteko foroetan, hala nola Latinoamerikako Antartikako Programen Administratzaileen Bilerak (RAPAL), Antartikako Programetako Zuzendari Latinoamerikarren eta Antartikako Itunaren Kontsulta Bileren (ATCM) bilerak izanik.   Antartikako ingurunea babesteko Ortúzarrek egindako ekarpenak asko dira, Antartikako Ingurumen Atariko Erredakzio Taldean parte hartu zuenetik "Antartikako Ingurumena Babesteko" kapitulua zuzendu zuen arte *Antártida educa* izeneko haur hezkuntzako baliabiderako.   2020ko uztailean, Ortúzar Antartikako Zuzendaritza Nazionaleko zuzendari izendatu zuten, eta gaur egun postu hori betetzen du.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Sobre la DNA» *dna.gob.ar* (Dirección Nacional del Antártico Instituto Antártico Argentino).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  (pdf) *Curriculum Vitae.*  (Noiz kontsultatua: 2022-12-11).
3. ↑   «Autoridades y contactos» *www.ats.aq* (Secretariat of the Antarctic Treaty).
4. ↑   «Antártida: ¿Cómo cuidamos el laboratorio del mundo?» *defonline.com.ar* (DEF).
5. ↑   «Argentina Pre-season Information» *www.argom.org*.
6. ↑   «Contacts - Coordinador» *buenosaires.gob.ar* (RAPAL).
7. ↑   «ATCM / CEP Contact Points» *www.ats.aq*.
8. ↑    *Antarctic Environments Portal: Project completion and next steps.* .
9. ↑    *Antartida educa.*  Embajada de España en Argentina.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25350128

 |

* Wd Datuak: Q25350128