Tan Zhongyi txinatarra da emakumezkoen egungo xake txapelduna.
**Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa** 1927tik FIDEk antolatzen duen txapelketa da. Munduko Xake Txapelketa ez bezala, non gizon-emakumeek har dezaketen parte, Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa emakumeentzat mugatutako txapelketa da. Badira txapelketa hau jokatzeari uko egin dioten emakumeak; Judit Polgár hungariar xake jokalariak, adibidez, urte luzez emakumezko xakelari onena izan arren ez du inoiz jokatu emakumezkoen txapelketa.

Gaur egun, urtero jokatzen den txapelketa da eta Tan Zhongyi da egungo txapelduna.

Historia
--------

### Bigarren Mundu Gerraren aurretik

Vera Mentxik, emakumezkoen lehenengo txapelduna.
Lehenengo Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa FIDEk antolatu zuen 1927an antolatu zuen, Xake Olinpiadarekin batera. Txapelketa hura Vera Mentxik errusiarrak irabazi zuen (Mentxikek gerora txekiar naziotasuna eta ondoren britainiar naziotasuna hartu zituen). Gizonezkoen Munduko Xake Txapelketan ez bezala, txapelketaren irabazleak ez zuen eskubide berezirik, eta titulua defendatu nahi bazuen hurrengo txapelketan gainerako parte hartzaileek bezala partida guztiak jokatu behar zituen zuzenean finala jokatu beharrean. Hala ere Vera Mentxikek arrakastaz defendatu zuen txapeldun titulua eta 1930, 1931, 1933, 1935, 1937 eta 1939ko txapelketak irabazi zituen, nagusitasun osoz irabazi ere. Ondorengo urteetan, Bigarren Mundu Gerra zela eta, txapelketa ez zen jokatu. Vera Mentxik 1944an hil zen, artean txapeldun zela.

### Sobietarren nagusitasuna (1950–1991)

Gerrosteko lehenengo txapelketa 1949-1950 urteetan jokatu zen eta Liudmila Rudenko ukrainarrak irabazi zuen. Ondorengo txapelketek gizonezkoen txapelketaren atzeko formatua izan zuten, non txapeldunaren aurkaria Hautagaien Txapelketaren bidez erabakiko zen. Txapelketa hartatik 1991 arte, sobietarren nagusitasuna erabatekoa izan zen; txapeldun guztiak ez ezik final guztietan aurkariak ere sobietarrak izan ziren. Tarte horretan, jokalari onenak Nona Gaprindaxvili (1962–1978 artean txapeldun) eta Maia Txiburdanidze (1978–1991 artean txapeldun) georgiarrak izan ziren, bosna txapelketa irabazita. Hain zuzen ere bi jokalari hauek izan ziren maisu handi titulua eskuratzen lehenengo emakumeak.

### Aro post-sobietarra (1991–2010)

1991ko txapelketan Xie Jun txinatarrak 8½ eta 6½ irabazi zion Txiburdanidzeri, eta sobietarren nagusitasunari amaiera eman zion. Xie Junek beste hiru txapelketa ere irabazi zituen.

Garai hartan Polgar ahizpak (Zsuzsa, Zsófia eta Judit) nabarmendu ziren besteen gainetik, baina gizonezkoen txapelketetan jokatzeko joera zuten, emakumezkoenak alde batera utzita. Hala ere, Zsuzsak 1993ko eta 1996ko txapelketan parte hartu zuen. 1993ko Hautagaien Txapelketan Nana Ioseliani georgiarraren aurka finala berdindu ostean zozketaz erabaki zen Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketako matchera nor pasatuko zen, eta Ioselianiri egokitu zitzaion (gero Ioselianik Xie Junen aurka galdu zuen). 1996an, ordea, Polgárrek txapeldun titulua eskuratu zuen Xie Junen aurka 8½ eta 4½ irabazita.

Hurrengo txapeldunak Zhu Chen, Antoaneta Stefanova, Xu Yuhua, Aleksandra Kosteniuk eta Hou Yifan izan ziren. Aipagarria da Zsuzsa Polgárrek eta Zhu Chenek ezin izan zutela beren txapeldun titulua defendatu haurdun zirelako. Aldiz, Xu Yuhua haurdun zen 2006ko txapelketa irabazi zuenean.

### 2010etik aurrera

2010etik aurrera Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa urtero jokatzen da, baina bi formatu desberdin txandakatuz: urte batean 64 jokalariz osatutako kanporaketa bidezko txapelketa, eta hurrengoan txapeldunaren eta hautagaiaren arteko zuzeneko lehia bat (hautagaia FIDE Women's Grand Prix txapelketaren irabazlea da). 2011ko Emakumezkoen Munduko Txapelketa, Hou Yifan, 2010eko txapeldunaren eta FIDE Women's Grand Prix-eko irabazlearen artean jokatzekoa zen, baina hori ere Houy Yifanek irabazia zuenez, hautagaia Grand Prix-eko bigarren sailkatua izan zen, Koneru Humpy. Lehia Hou Yifanek irabazi zuen.

2012ko Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa Anna Uxeninak irabazi zuen, finalean Antoaneta Stefanova (2004ko txapelduna) mendean hartzean, 3½ eta 2½.

2013ko Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa Anna Uxenina eta Hou Yifanen arteko 10 partidako lehia izan zen (Yifanek 2011-2012ko Gran Prix-a irabazia zuen). Hou Yifanek irabazi zuen, 5½ eta 1½.

Hou Yifanek titulua defendatzeari uko egin zion, eta 2015eko Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa Maria Muzytxukek irabazi zuen finalean Natalia Pogonina garaitzean, 2½ eta 1½.

2016ko Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketan Hou Yifanek txapeldun titulua berreskuratu zuen, Muzytxuki 6 eta 3 irabazita. FIDErekin eta Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketaren formatuarekin desadostasunak direla eta, Hou Yifanek 2017ko txapelketan parte hartzeari uko egin zion, eta, txapelketaren formatua aldatu ezean, datozen urteetan ere ez duela parte hartuko adierazi zuen. 2017ko Munduko Txapelketa Tan Zhongyi txinatarrak irabazi zuen eta bera da egungo txapelduna.

Emakumezkoen munduko xake txapeldunak
-------------------------------------

| Txapelduna | Urteak | Herrialdea |
| --- | --- | --- |
| Vera Mentxik | 1927–1944 | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna SESB / Txekoslovakia Txekoslobakia / Erresuma Batua Erresuma Batua |
| inor ez | 1944–1950 | *Ez zen jokatu II. Mundu Gerra zela eta.* |
| Liudmila Rudenko | 1950–1953 | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna SESB (Ukrainako SES) |
| Elizaveta Bykova | 1953–1956 | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna SESB (Errusiako SESF) |
| Olga Rubtsova | 1956–1958 | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna SESB (Errusiako SESF) |
| Elizaveta Bykova | 1958–1962 | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna SESB (Errusiako SESF) |
| Nona Gaprindaxvili | 1962–1978 | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna SESB (Georgiako SES) |
| Maia Txiburdanidze | 1978–1991 | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna SESB (Georgiako SSR) |
| Xie Jun | 1991–1996 | Txinako Herri Errepublika Txina |
| Zsuzsa Polgár | 1996–1999 | Hungaria Hungaria |
| Xie Jun | 1999–2001 | Txinako Herri Errepublika Txina |
| Zhu Chen | 2001–2004 | Txinako Herri Errepublika Txina |
| Antoaneta Stefanova | 2004–2006 | Bulgaria Bulgaria |
| Xu Yuhua | 2006–2008 | Txinako Herri Errepublika Txina |
| Aleksandra Kosteniuk | 2008–2010 | Errusia Errusia |
| Hou Yifan | 2010–2012 | Txinako Herri Errepublika Txina |
| Anna Uxenina | 2012–2013 | Ukraina Ukraina |
| Hou Yifan | 2013–2015 | Txinako Herri Errepublika Txina |
| Maria Muzytxuk | 2015–2016 | Ukraina Ukraina |
| Hou Yifan | 2016–2017 | Txinako Herri Errepublika Txina |
| Tan Zhongyi | 2017–2023 | Txinako Herri Errepublika Txina |
| Ju Wenjun | 2023– | Txinako Herri Errepublika Txina |

Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketen zerrenda
----------------------------------------------

| Urtea | Herrialdea | Hiria | Munduko Xake Txapelduna | Txapeldunordea | Irabazi (+) | Galdu (−) | Berdindu (=) | Formatua |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa (1927–1944) |
| 1927 |  Erresuma Batua | Londres | Errusiar Inperioa Vera Mentxik | Suedia Katarina Beskow | 10 | 0 | 1 | 12 jokalariko round robin ligaxka |
| 1930 |  Alemania | Hamburgo | Txekoslovakia **Vera Mentxik** | Austria Paula Wolf-Kalmar | 6 | 1 | 1 | 5 jokalariko round robin ligaxka |
| 1931 |  Txekoslovakia | Praga | Txekoslovakia **Vera Mentxik** | Austria Paula Wolf-Kalmar | 8 | 0 | 0 | 5 jokalariko round robin ligaxka |
| 1933 |  Erresuma Batua | Folkestone | Txekoslovakia **Vera Mentxik** | Ingalaterra Edith Charlotte Price | 14 | 0 | 0 | 8 jokalariko round robin ligaxka |
| 1934 |  Herbehereak | Rotterdam | Txekoslovakia **Vera Mentxik** |  Sonja Graf | 3 | 1 | 0 | 4 partidako matcha |
| 1935 |  Polonia | Varsovia | Txekoslovakia **Vera Mentxik** | Polonia Regina Gerlecka | 9 | 0 | 0 | 10 jokalariko round robin ligaxka |
| 1937 |  Suedia | Stockholm | Txekoslovakia **Vera Mentxik** |  Clarice Benini | 14 | 0 | 0 | 26 jokalariko suitzar sistemako txapelketa |
| 1937 |  Austria | Semmering | Txekoslovakia **Vera Mentxik** |  Sonja Graf | 9 | 2 | 5 | 16 partidako matcha |
| 1939 |  Argentina | Buenos Aires | Txekoslovakia **Vera Mentxik** |  Sonja Graf (*banderarik gabe*) | 17 | 0 | 2 | 20 jokalariko round robin ligaxka |
| **Vera Mentxik** 1944an hil zen, Emakumezkoen Munduko Xake Txapeldun zela. |
| Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa (1944–1950) |
| Interregno |
| Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa (1950–1999) |
| 1950 |  SESB | Mosku | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna Liudmila Rudenko | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna Olga Rubtsova | 11½ points out of 15 | 16 jokalariko round robin ligaxka |
| 1953 |  SESB | Mosku | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna Elizaveta Bykova | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna **Liudmila Rudenko** | 7 | 5 | 2 | 14 partidako matcha |
| 1956 |  SESB | Mosku | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna Olga Rubtsova | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna **Elizaveta Bykova** | 10 puntu 16tik | Hiru jokalari (Rubtsova, Bykova, Rudenko) eta zortzi itzuliko ligaxka |
| 1958 |  SESB | Mosku | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna Elizaveta Bykova | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna **Olga Rubtsova** | 7 | 4 | 3 | 14 partidako matcha |
| 1959 |  SESB | Mosku | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna **Elizaveta Bykova** | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna Kira Zvorykina | 6 | 2 | 5 | 13 partidako matcha |
| 1962 |  SESB | Mosku | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna Nona Gaprindaxvili | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna **Elizaveta Bykova** | 7 | 0 | 4 | 11 partidako matcha |
| 1965 |  SESB | Riga | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna **Nona Gaprindaxvili** | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna Alla Kuxnir | 7 | 3 | 3 | 13 partidako matcha |
| 1969 |  SESB | Tbilisi  Mosku | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna **Nona Gaprindaxvili** | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna Alla Kuxnir | 6 | 2 | 5 | 14 partidako matcha |
| 1972 |  SESB | Riga | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna **Nona Gaprindaxvili** | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna Alla Kuxnir | 5 | 4 | 7 | 16 partidako matcha |
| 1975 |  SESB | Pitsunda  Tbilisi | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna **Nona Gaprindaxvili** | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna Nana Aleksandria | 8 | 3 | 1 | 12 partidako matcha |
| 1978 |  SESB | Tbilisi | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna Maia Txiburdanidze | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna **Nona Gaprindaxvili** | 4 | 2 | 9 | 15 partidako matcha |
| 1981 |  SESB | Borjomi  Tbilisi | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna **Maia Txiburdanidze** | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna Nana Aleksandria | 4 | 4 | 8 | 16 partidako matcha (berdinketa) |
| 1984 |  SESB | Volgograd | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna **Maia Txiburdanidze** | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna Irina Levitina | 5 | 2 | 7 | 14 partidako matcha |
| 1986 |  Bulgaria | Sofia | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna **Maia Txiburdanidze** | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna Elena Akhmilovskaia | 4 | 1 | 9 | 14 partidako matcha |
| 1988 |  SESB | Telavi | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna **Maia Txiburdanidze** | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna Nana Ioseliani | 3 | 2 | 11 | 16 partidako matcha |
| 1991 |  Filipinak | Manila | Txinako Herri Errepublika Xie Jun | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna **Maia Txiburdanidze** | 4 | 2 | 9 | 15 partidako matcha |
| 1993 |  Monako | Monako | Txinako Herri Errepublika **Xie Jun** | Georgia Nana Ioseliani | 7 | 1 | 3 | 11 partidako matcha |
| 1996 |  Espainia | Jaen | Hungaria Zsuzsa Polgár | Txinako Herri Errepublika **Xie Jun** | 6 | 2 | 5 | 13 partidako matcha |
| 1996ko txapelketaren ondoren formatua aldatu zen: txapelduna ez zen zuzenean sailkatuko hurrengo txapelketako finalera. |
| Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketa (1999–gaur arte) |
| 1999 |  Errusia   Txina | Kazan  Shenyang | Txinako Herri Errepublika Xie Jun | Errusia Alisa Galliamova | 5 | 3 | 7 | 15 partidako matcha |
| 2000 |  India | New Delhi | Txinako Herri Errepublika Xie Jun | Txinako Herri Errepublika Qin Kanying | 1 | 0 | 3 | 64 jokalariko kanporaketa sistema |
| 2001 |  Errusia | Mosku | Txinako Herri Errepublika Zhu Chen | Errusia Aleksandra Kosteniuk | 5 | 3 | 0 | 64 jokalariko kanporaketa sistema |
| 2004 |  Errusia | Elista | Bulgaria Antoaneta Stefanova | Errusia Ekaterina Kovalevskaya | 2 | 0 | 1 | 64 jokalariko kanporaketa sistema |
| 2006 |  Errusia | Jekaterinburg | Txinako Herri Errepublika Xu Yuhua | Errusia Alisa Galliamova | 2 | 0 | 1 | 64 jokalariko kanporaketa sistema |
| 2008 |  Errusia | Naltxik | Errusia Aleksandra Kosteniuk | Txinako Herri Errepublika Hou Yifan | 1 | 0 | 3 | 64 jokalariko kanporaketa sistema |
| 2010 |  Turkia | Hatay | Txinako Herri Errepublika Hou Yifan | Txinako Herri Errepublika Ruan Lufei | 3 | 1 | 4 | 64 jokalariko kanporaketa sistema |
| 2011 |  Albania | Tirana | Txinako Herri Errepublika Hou Yifan | India Humpy Koneru | 3 | 0 | 5 | 8 pardidako matcha |
| 2012 |  Errusia | Khanty-Mansisk | Ukraina Anna Uxenina | Bulgaria Antoaneta Stefanova | 2 | 1 | 3 | 64 jokalariko kanporaketa sistema |
| 2013 |  Txina | Taizhou | Txinako Herri Errepublika Hou Yifan | Ukraina Anna Uxenina | 4 | 0 | 3 | 7 partidako matcha |
| 2015 |  Errusia | Sotxi | Ukraina Maria Muzytxuk | Errusia Natalia Pogonina | 1 | 0 | 3 | 64 jokalariko kanporaketa sistema |
| 2016 |  Ukraina | Lviv | Txinako Herri Errepublika Hou Yifan | Ukraina Maria Muzytxuk | 3 | 0 | 6 | 9 partidako matcha |
| 2017 |  Iran | Teheran | Txinako Herri Errepublika Tan Zhongyi | Ukraina Anna Muzytxuk | 2 | 1 | 3 | 64 jokalariko kanporaketa sistema |
|

Ikus, gainera
-------------

* Munduko Xake Txapelketa

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)**"Chessgames"

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1138456

 |

* Wd Datuak: Q1138456