recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mikroformatua** (batzuetan **μF** edo **uF** laburtua) gizakiek irakurtzeko gai den baina makinek testu arrunta bezala erabiltzen duten edukiari esanahi semantikoa emateko modu bat da. HTML eta XHTML lengoaietan oinarritutako web orrialdeetan erabiltzeko pentsaturik dago. Modu honetan, makinek informazioa modu errazago batean maneiatu dezakete.

Mikroformatuak  webgunean zehazten eta mantentzen dituzte.

Oinarriak
---------

(X)HTML-en zehaztutako estandarrek edukiei esanahi semantikoa ematea ahalbidetzen dute. Hori, hurrengo HTML atributuak txertatuz lortzen da:

* `class`
* `rel`
* `rev`

### Adibidea

Demagun formateatu nahi den testua hurrengoa dela:

```
 <div>
   <div>Jon Ander Urrestarazu</div>
   <div>Adibidea S. A.</div>
   <div>604-555-1234</div>
   <a href="http://adibidea.com/">http://adibidea.com/</a>
 </div>

```

hCard mikroformatua erabili ondoren:

```
 <div class="vcard">
   <div class="fn">Jon Ander Urrestarazu</div>
   <div class="org">Adibidea S. A.</div>
   <div class="tel">604-555-1234</div>
   <a class="url" href="http://adibidea.com/">http://adibidea.com/</a>
 </div>

```

Adibide honetan, formateatutako izena (*fn*), erakundea (*org*), telefono zenbakia
(*tel*) eta web helbidea (*url*) klase izen espezifikoak erabiliz identifikatuak izan dira. Datu guzti horiek `class="vcard"` kodearekin inguratzen da.

Existitzen diren mikroformatuak
-------------------------------

* hAtom
* hCalendar
* hCard
	+ adr
	+ geo
* hReview
* hResume
* rel-directory
* rel-nofollow
* rel-tag
* xFolk
* XFN
* XOXO

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q848031
* Commonscat Multimedia: Microformat screenshots

---

 |

* Wd Datuak: Q848031
* Commonscat Multimedia: Microformat screenshots
**Mutarrotazioa** epimerizazioan gertatzen den errotazio optikoaren aldaketa da. Monosakaridoen ziklazioarekin erlazionatuta dagoen prozesu hau, 5 karbono baino gehiagoko aldosa edo zetosa batean gertatzen da. Molekula behin ziklatuta dagoenean (ur disoluzio batean adibidez), isomerizazioa bat pairatuko du. Isomerizazio hau lehenengo karbono asimetrikoak edo *karbono anomerikoak* konformero batetik bestera (α-tik β-ra edo alderantziz) jasango duen errotazioa da. Alfa isomeroa karbono asimetrikoaren OH- taldea beherantz egongo da proiektatua eta beta baldin bada gorantz.

Konformero batetik bestera pasatzean, disoluzioaren aktibitate optikoa aldatuko da, hau da, argi polarizatua desbideratzeko ahalmena. Era berean, nahiz eta isomero optikoak izan, disoluzio bat optikoki inaktiboa izan daiteke isomeroen kontzentrazio jakina baldin badugu. Adibidez %50 D-glukosa eta %50 L-glukosa duen disoluzioa, *disoluzio errazionikoa*, optikoki inaktiboa da.

  

Argiaren desbiderapen angeluaren formula:

α=[α D20]•c•l
non:

[α D20]: Ahalmen errotatzaile espezifikoa
c: Kontzetrazioa (g/mL)
l: Polarimetroaren luzera (dm)

Ikus, gainera
-------------

* Monosakarido
* Polisakarido

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q898232
* Commonscat Multimedia: Mutarotation

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q898232
* Commonscat Multimedia: Mutarotation
**Medgar Wiley Evers** (Decatur (Mississippi) (AEB), 1925eko uztailaren 2a - Jackson (Mississippi) (AEB), 1963ko ekainaren 12a) giza eskubideen alde borrokatu zuen estatubatuar aktibista izan zen. Segregazioaren aurka egin zuen Mississippiko unibertsitatean eta justizia soziala eta afroamerikarren boto eskubidearen alde.

Biografia
---------

Medgar Wiley Evers Decatourren jaio zen, AEBetan, 1925eko uztailaren 2an. Aita James Evers izan zuen eta ama, berriz, Jesse Wright eta baserri batean bizi zen familia. Urruti zuen beltzentzako eskola, baina ez zuen amore eman eta Medgarrek Bigarren Hezkuntzako titulua atera zuen.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *...Oinez iristen ginen lehen mailako eskolara eta arraza zuriko haurrak trasteak botatzen zizkiguten autobusetatik, irainak eta iseka eginez...* |  » |

Medgarrek hamaika-hamabi urte besterik ez zituenean, familiaren inguruko lagun bat lintxatu zuten.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *...Larunbat gaua zen eta arraza zuriko gizonek hil arte eman zioten egurra, emakume zuri bati inguratu zitzaiola-eta. Hantxe utzi zuten hilda. Denek zekiten gertatutakoa, baina inork ez zuen ezer esan. Odoleztatutako arropa ikusi nion… Hantxe geratu zen arropa hura ia urtebetez...* |  » |

Evers II. Mundu Gerrara batu zen eta, ondoren, itzuli zenean, Alcorn Collegen ikasi zuen, futbola eta atletismoa ere praktikatu zituelarik. Han ezagutu zuen Myrlie Beasley eta 1951ko abenduaren 24an ezkondu ziren.

Evers eta bere emaztea Mound Bayou (Mississippi)ra aldatu ziren bizitzera eta berehala hasi ziren boikotak antolatzen beltzei egindako trataeraren aurka. Myrlie eta Medgar Jacksonra joan ziren eta afroamerikarren aurkako krimenak ikertzen aritu ziren.

1963ko ekainaren 12an, Medgar Evers erail zuten. Susmagarria Byron De La Beckwith supremazista zuria izan zen, gertu aurkitu baitzuten haren aztarna zuen arma eta batek baino gehiagok ikusi zuten auzoan, baina Beckwithek egun batzuk lehenago arma hori lapurtu egin ziotela deklaratu zuen eta berak aurkeztu zituen testiguek -polizia bat zegoen tartean- hilketa gertatu zen tokitik oso urruti zegoela esan zuten. Bi alditan epaitu zuten 1960ko hamarkadan, baina arraza zuriko epaileek ez zuten inora eraman. 1994an egin zuten errudun eta biziarteko kartzela-zigorra betearazi zioten.

Myrlie Evers-Williams alargunak aktibismoan jarraitu zuen eta Charles Evers anaia Mississippiko lehen afroamerikar alkate izan zen 1969an Fayette (Mississippi)ko hauteskundeak irabazi zituenean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q717985
* Commonscat Multimedia: Medgar Evers

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2628317
* ISNI: 0000 0000 3006 0785
* BNE: XX4611042
* BNF: 13517911g (data)
* GND: 119187507
* LCCN: n93021582
* NARA: 10574499
* SNAC: w67764c8
* SUDOC: 094310424
* Open Library: OL6926159A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q717985
* Commonscat Multimedia: Medgar Evers
**Curragh** (irlanderaz *An Currach*, euskaraz *Ordoki* edo *Lautada* esan nahi du) Irlandako Kildareko konderrian dagoen lautada zabal bat da, bere azalera 20 km²-koa da, eta Newbridge eta Kildare udalerrien artean kokatzen da.

Irlandan eta mundu osoan ere, Curragh lautadak zaldi heziketa eta hazketa leku bikainaren ospea du. Abeltzaintzarako leku ezin hobea da, Curragh lautada belardi eta larre zabalez osatuta baitago. Bestalde, Irlandako Errepublikako Indar Armatuen Curragh Camp izeneko entrenamendu lekuaren ere bada.

Zinema
------

Curragh lautada *Braveheart* filman agertzen diren guduen kokaleku izan zen.

Iruditegia
----------

* Curragh lautada.Curragh lautada.
* Oharpen seinaleak.Oharpen seinaleak.
* Curragheko zaldi laisterketak.Curragheko zaldi laisterketak.

Ikus gainera
------------

* Curragh Camp
* The Curragh Of Kildare
* The Burren

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116737
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q116737
**Mourak** espirituak dira, Portugalgo eta Galiziako folkloreen naturaz gaindiko ahalmena duten izaki fantastikoak. "Naturaz gaindiko indarrak dira, leku jakin batean bmugatuta edo logaletuta bizi behar izatera derrigortuak, egoera jakin batean sorginkeria hausten ez dienean". Antzinako herri-kontakizunen arabera, Mouroek beren lurrerako gorde zituzten altxorrak gordez geratu ziren dontzeila arimak dira.

Elezaharrek Moura sorginduak deskribatzen dituzte: dontzeila berri ederrak, printzesa xarmagarriak eta "limurtzaile arriskutsuak". Askotan beren ile luzeak abesten eta orrazten agertzen dira, urrea bezalako ilehoriak edo gauak bezalako beltzak, urrezko orraziarekin, eta altxorrak agintzen dituzte xarmatik askatzen dituztenak.

Hainbat forma har ditzakete, eta kondaira asko eta kondaira beraren bertsio asko daude, ahozko tradizioaren mendeen ondorioz. Lurraren barrura pasatzeko lekuen zaindari gisa sortzen dira, leku "mugakoak", naturaz gaindikoa ager zitekeelakoan. Iturri, zubi, ibai, putzu, haitzulo, antzinako eraikin, gaztelu edo altxor ezkutuen ondoan agertzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Parafita, Alexandre. A Mitologia dos Mouros, Porto, Gailivro, 2006.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5375380

 |

* Wd Datuak: Q5375380
**Christopher Columbus estatua** New Yorken dagoen Kristobal Koloni eskainitako monumentua da. Zehatz-mehatz Central Parken dago. Jerónimo Suñol y Pujol eskultoreak egindakoaren kopia da. Monumentuak eraso ugari izan ditu.

Erreplika
---------

Estatua hau beste baten kopia da. Jatorrizkoa Jerónimo Suñol y Pujol eskultore espainiarrak egin zuen eta gaur egun Madrilgo Kolon plazan ikus daiteke. Lanean aurkitzailea zutik agertzen da, zeruari begira; nolabait bere biadaiaren arrakasta eskertzen ari da. Armak zabalduak ditu, eskertza hori indartzeko.

Historia
--------

1892an, New York Genealogical and Biographical Societyk Central Parki eman zion. Horrekin Kolonen Ameriketarako lehen bidaiaren IV. mendeurrena ospatu nahi zuten. Inaugurazioa 1894ko maiatzaren 12an egin zen, presidenteordea zen Adlai E. Stevenson Iren eskutik. 

Eskulturak sarritan izan ditu erasoak. Esaterako 2017ko abuztuan margo gorriz (eskuak) eta grafitiz margotuta agertu zen. Erasotzaileek hau idatzi zuten: "Hate will not be tolerated" (Gorrotoa ez da onartua izango) eta '#somethingscoming" (zerbait dator). Ondoren monumentua garbitua izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Jeronimo Suñol y Pujol eskultorearen biografia eta obra.
* **(Ingelesez)**:Inaugurazioaren inguruko dokumentua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6022984
* Commonscat Multimedia: Christopher Columbus statue (Central Park, New York City)

---

 |

* Wd Datuak: Q6022984
* Commonscat Multimedia: Christopher Columbus statue (Central Park, New York City)
Estatistikan, **muturreko datuak** gainerako datuen balioetatik urrun kokatzen diren datuak dira. Adibidez, gela bateko 10 objektuen tenperaturak jaso eta horietan labea 175 °C gradutan bada, beste guztiak 20 °C-25 °C artean izanik, batez besteko tenperatura 35.5 °C-40 °C tartean izango da. Horrelako egoeretan mediana egokiagoa izaten da balio orokor edo zentro neurri bat emateko.

Muturreko datuak beste datuak barneratzen ez dituen beste populazio baten adierazgarri izan daitezke. Errore sistematiko, neurketa errore eta ikerketa oinarritzen duen teoriaren akats edo hutsuneengatik ere azal daitezke.

Besterik gabe suertatu direlako ere azal daitezke, ikerketan inongo okerrik egin gabe. Muturreko datuak eragin dituzten okerrak edo hutsuneak azaldu eta eragin dituzten muturreko datuak ezabatu direnean bakarrik jarrai daiteke aurrera. Ikerketan okerrik ez badago, ez dira ezabatuko, orduan berez suertatu baitira eta horrenbestez, kontuan hartzekoak izango baitira.

Muturreko datuen maiztasuna
---------------------------

Banaketa normalaren araberako datuetan, 22 datuetatik 1, batez bestekotik bi desbideratze estandar baino gehiago desbideratuko da. 370 datuetatik 1, batez bestekotik hiru desbideratze estandar baino gehiago desbideratuko da.

1000 datuetan, 5 datu espero da batez bestekotik 3 desbideratze estandar baino gehiago aldentzea. Lagin tamaina 100 denean, 3 datu espero da 3 desbideratze estandar baino gehiago urruntzea.

Muturreko datuak nola antzeman
------------------------------

Kaxa-diagramak muturreko datuak antzemateko irizpide bat ematen du. Badira ordea bestelako irizpide kuantitatiboak, Dixonen Q testa esaterako.

Kanpo estekak
-------------

* Datu atipikoak, Gizapedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q779824
* Commonscat Multimedia: Outliers

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12127529t (data)
* GND: 4510494-3
* LCCN: sh85096171
* SUDOC: 029709113
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D016311

 |

* Wd Datuak: Q779824
* Commonscat Multimedia: Outliers
**Ezkutuko curriculum**a berariaz landu gabe ere, lortzen den gaitasun multzoa da
**Curriculum ezkutua, ezkutuko curriculuma, curriculum gordea, ezkutatutako curriculuma**, sistema akademikoaren baitan, berariaz landu gabe ere, lortzen den gaitasun multzoa da, gehi sistema akademikotik kanpo ere lortzen diren konpetentziak. "Ikasitakoen multzoa nahiz eta argi eta garbi horiek ikasteko edo irakasteko ahalegin berezirik egin ez". Pertsona batek ikas prozesuan zehar, berariaz kontu horiek landu gabe, eskuratu dituen sinesmenak, balioak, jokabideak, ohiturak, iritziak, ideologia, irudikapenak, jarrerak... pertsonaren curriculum ezkutua osatzen dutela esaten da.

> *Eskolan era ez esplizituan eta ez intentzionalean ikasten dena, ikasleak honen transmisioaz konturatzen ez direlarik.*
> 
>

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Martin, Jane. "What Should We Do with a Hidden Curriculum When We Find One?" *The Hidden Curriculum and Moral Education*. Ed. Giroux, Henry and David Purpel. Berkeley, California: McCutchan Publishing Corporation, 1983. 122–139.
2. ↑  Breve diccionario coeducativo. 2008. Consejeria Educación y Ciencia. Noiz kontsultatua: 2023-07-16

Ikus, gainera
-------------

* Curriculum (formala).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1071072

 |

* Wd Datuak: Q1071072
**Dekkan** (ingelesez: *Deccan Plateau*; maratheraz: दख्खन) Indiako hegoaldean dagoen goi-ordoki zabala da, Gangesko eta Narmandako ibaien haranen hegoaldean. Bere mugak hiru mendilerroek sortzen dituzte eta zortzi indiar estatuetara hedatzen da. Triangelu itxura du, mendebaldean Mendebaldeko Ghat mendiak eta ekialdean Ekialdeko Ghat mendiak mendilerroek hegoaldeko erpina sortzen dute. Iparraldeko muga Satpura eta Vindhya mendilerroek sortzen dute. Iparraldean Indiako ibai-ordokiak ditu.

Eskualdeko hiru estatu nagusiak Maharashtra, Karnataka eta Andhra Pradesh dira. Bere altuera iparraldeko 100 metroetatik hegoaldeko 1000 metroetara doa; batez besteko altuera 610 metrokoa da, eta Bengalako Golkorako jaitsiera du.

Dekkan prakritozko *dakkhin* izenatik dator, berez sanskritozko *dakṣiṇa-* edo दक्षिण ekarrita, eta 'Hegoa' esan nahi duena.

Eskualdeko antzinako izena Dakshinapatha zen, Mahabharatan agertzen dena.

Dekkango ibai nagusiek Bengalako golkoan dute ahoa (Godavari, Tungabhadra, Krishna, Mahanadi eta Kaveri), bi izan ezik (Narmada eta Tapi, Arabiako itsasoan ahoa dutenak).

Dekkango biztanleak herri askotakoak dira, nagusienak Bhil eta Gond herriak izanda. Bertako biztanleak dravidak dira. Eskualdeko hiri nagusia Hyderabad da. Beste hiri nagusiak Bangalore, Karnatakako hiriburua, eta Maharashtrako Nagpur, Pune, Aurangabad eta Sholapur dira.

Klima tropikala eta uholdetsua. Ekonomia-jarduera kotoiaren, kafearen, arrozaren eta azukre-kanaberaren produkzioan oinarritua da. Musulmanen menpe dago XIV. mendeaz geroztik.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q169966
* Commonscat Multimedia: Deccan Plateau

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 173745087
* NKC: ge966470
* SUDOC: 027629902
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 7551828

 |

* Wd Datuak: Q169966
* Commonscat Multimedia: Deccan Plateau
**Dekkango basalto plataforma** munduko probintzia bolkaniko handienetarikoa da. 500.000 kilometro karratuko eremua betetzen du eta >2000m-ko lodiera dauka. Indiako mendebaldean eta erdialdean dago kokatua eta duela 60-68Mu bitartean sortu zen Kretazeoaren bukaeran.

Sorrera
-------

Deccango plataformaren sorrera azaltzeko bi teoria planteatzen dira. Bien artean indar gehiena duena mantu gorakor baten ondorioz sortu denarena da. Teoria honen alde egiten duten ikertzaileek argi dituzte bi gauza:

1. Dekkango basalto-plataforma Indiaren azpian zegoen luma gorakor baten ondorioz sortu zen, Kretazeoaren bukaeran.
2. Gaur egun luma gorakor hori, Afrikako plakaren azpitik dago kokatuta.

Bestalde, beste ikertzaile batzuek uste dute Dekkango basalto plataforma mikroplaken mugimenduen ondorioz sortua dela.

Osaera kimikoa
--------------

Dekkango basalto plataformaren osatzen duen labaren %95 baino gehiago basalto tolteitikoak dira. Horretaz gain, baditu beste osagai batzuk ere:

* Basalto alkalinoak.
* Arroka igneo afanitikoak, piroxenoz eta nefelinaz osatuak.
* Lanprofidoak.
* Karbonatitak.

Plataformaren ipar-ekialdean mantuko xenolitoak ere aurkitu izan dira.

Eragina
-------

Dekkango basalto-plataforma dinosauroen desagerpena eragin zuen suntsipen masiboaren eragiletzat jo izan da. Basalto-plataforma osatzen zuten basaltoak duela 65-60 Ma bitartean garatu ziren, pultsu bolkaniko desberdinetan. Erupzioetan askatutako sulfurozko gasak oso kaltegarriak izan ziren, garai hartan bizi ziren bizidun guztientzat. Horretaz gain, askatutako gas horiek aldaketa klimatikoan eragina izan zuten, aldaketa klimatiko global bat eraginez. Erregistratutako datuen arabera, tenperatura 2 °C jaitsi zen.

Bibliografia
------------

* http://volcano.oregonstate.edu/deccan-traps
* http://www.mantleplues.org/WebpagePDFs/Deccan.pdf
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55819
* Commonscat Multimedia: Deccan Traps

---

 |

* Wd Datuak: Q55819
* Commonscat Multimedia: Deccan Traps
**Nebtauyra Mentuhotep** edo **Mentuhotep IV.a**, Egiptoko XI. dinastiako azken faraoia izan zen, K.a. 1983tik K.a. 1976 arte gobernatuz, Jürgen von Beckerathen arabera.

Bere izena, Nebtauyra, Karnakeko arbasoen gelan agertzen da, Seneferkara edo Mentuhotep III.aren ondoren.

Ez da agertzen Abidoseko Errege Zerrendan, ezta Saqqarako Errege Zerrendan eta Turineko Errege Kanonean ere.

Bere garaiako testigutzak
-------------------------

Uadi Hammamaten aurkitzen diren idazkun batzuengatik ezagutzen da, non Itsaso Gorriranzko espedizioa kontatzen den, bere chatya zen Amenemhaten agindupean, errege sarkofagoa egiteko harria lortzeko. Ohiz kanpoko "mirari"ak ere deskribatzen dira basamortuan, ekaitz baten hasiera eta, erregearen sarkofagoa egiteko erabiliko den harria lortuko den harrizko blokean gazela euri bat bezala.

Bere oinordekoa, Amenemhat I.a izan zen, ziuraski, Uadi Hammamateko idazkunetan deskribatzen den chatya, tronutik kendu zuena, hau frogatzen duen frogarik ez dagoen arren, Egiptoko XII. dinastiako lehen faraoi bihurtuz.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Mentuhotep III.a** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XI. dinastia | Ondorengoa**Amenemhat I.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q313865
* Commonscat Multimedia: Mentuhotep IV

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q313865
* Commonscat Multimedia: Mentuhotep IV
**David Leonard Boulter** (Nottingham, 1965eko otsailaren 27a) ingeles musikaria da. Bere jaioterrian sortutako "Tindersitcks" post-rock taldeko kidea da. 1990. urtean Londresera joan zen bizitzera Stuart Staplesekin batera. 1998. urtetik Pragan bizi da. Boulterrek teklatuak eta perkusio instrumentuak jotzen ditu, organoa eta akordeoia, hain zuzen.  Musika talde honen kide da sortu zenetik, hau da, 1991. urtetik. Nahiz eta 2003an taldea banatu, gaur egun berriz ere elkarrekin jotzen dute Europa osoko hainbat lekutan. Oso lan asko argitara eman dituen taldea da hau, kontzertu asko emateaz gain, disko asko plazaratu baitituzte, eta filmentzako soinu bandak ere egiten dituzte.

Txikitatik telebistaren, filmen eta musikaren zalea da Boulter. Artista Britainiaren arabera soinu banda edo kanta egoki bat pertsonaia bat bilakatzen da. Identitate propioa duela, ez dela ekintzari emozioa gehitzeko tresna soil bat. Horrekin lotuta bi ipuin ditu musikari honek. *Nire arreba* eta *Txokolatea* deitzen dira lan hauek. Bi lan horiek narrazioan murgiltzeaz gain musikan ere murgiltzen dira. Bertan baxuak, bateriak edota ehundura psikodelikoak entzun daitezke, eta bi istorioetan Staples eta Boulter artisten ahotsek istorioen berri ematen diote irakurleari.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)**  *Words | David Boulter.*  (Noiz kontsultatua: 2019-11-04).
2. 1 2   «Booktegi: Euskal literatura euskaraz – liburuak, bideoak, audioak eta egileak» *booktegi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-11-04).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q73795613

 |

* Wd Datuak: Q73795613
**Dendrologia** (grezierazko δένδρον, *dendron*, "zuhaitz" + -λογία, *-logia*, "zientzia") zur-landareak (zuhaitzak, zuhaixkak eta lianak) aztertzen dituen jakintza-arloa da. 1668an Ulisse Aldrovandi italiar naturalistak ezarritako terminoa da. Gai nagusiak normalean ekonomikoki inportantzia handienekoak dira,horregatik horietan nagusitzen da.Baina ekonomikoaz gain, beste ikuspuntu batzuk ere aztertzen ditu. Adibidez, ikuspuntu ekologiko eta fisiologikoak, zuraren hazkundea eta enborraren hazkundea kontuan hartuz.

Zuhaitz bakoitzaren identitatea jakiteko dendrologiak erabiltzen duen metodoa hurrengoa da: hosto, landare, zurtoin edota fruitu baten deskripzioa aztertzen du eta horrela zuhaitz bakoitza zein den jakiteko kapazitatea du.

Basogintzan
-----------

Dendrologiari esker oihanetako landare zuhaitz eta beste naturako edozein espezie mota aztertu ditzakegu.Honela oihanetan dauden landare kaltegarri eta arriskutsuak identifikatuak izan daitezke zientzialarien bidez eta oihanetik banandu landare edo espezie ori suntsituz. Enologiaren bidez, (animaliak eta hauek klima aldaketekin duten erreakzioak aztertzen dituen zientzia), zuhaitzen egoera aztertu eta oihanean bota beharreko produktuak noiz diren egokienak jakiteko gaitasuna ematen digu.

Landare, fruitu edota hazi ezberdinak inportanteak izateaz gain, landare-taxonomiarekin ez dute erlazio zuzenik.

Taxonomian
----------

Klasifikazio sistemak barazkien konposizioen ordena bilatzen du, honela espeziea taxonomia basearen edozein sistema da. Beste taxonomia atalak beraien artean elkartu eta beste barazkien arteko "familia" bat sortzen dute.

Identifikazio egokia eginez gero, landare bakoitza zein den bereiztea errazagoa egiten da. Horregatik identifikazio bakoitzak izen berezi bat du, giltz-hitz batzuez ezagutuak. Giltz-hitzak erabiltzea botanika munduan zergatia du. Landare askoren identifikazio asko berdinak dira eta horregatik hitz klabe horiek erabiltzen dituzte ezaugarri txikiak bereizteko.

Landare askoren izenak, aspaldiko izenak dira.Orain milaka urteko biztanleriak izen asko zehaztu zituen eta gaur egun erabiltzen diren asko horiek dira. Beste batzuk aldiz,gaur egun asmatutako izenak dira,zientziak aztertu ondoren ateratako hitzak baitira.

Gaur egun, landare bakoitzaren izena ondo jakitea oso garrantzitsua da, baita ere bere zergatikoa. Horrek landarearen identifikazioa errazten baitu.

Ikus, gainera
-------------

* Dendrokronologia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192658
* Commonscat Multimedia: Dendrology

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4149074-5
* LCCN: sh85137241
* NKC: ph162496

 |

* Wd Datuak: Q192658
* Commonscat Multimedia: Dendrology
**Covadonga glorieta** (bere lehen urteetan "estatuena" bezala ere ezaguna), Sevillako Maria Luisa Parkearen sarreretako baten ondoan dago (Espainiako Plazaren albo batean). Lau eskultura multzoz osatua dago, modu alegorikoan, "Artea" eta "Jenioa", Lorenzo Coullat Varela eskultore sevillarrak eginak, eta, hau ere Sevillako eskultorea zen Manuel Delgado Brackemburyk eginiko "Lana" eta "Zientzia". Irudiak, 1919an jarri ziren.

Multzoetako bakoitzak, esanahi bat du. Honela, "Artea"k, eskultura, margolaritza eta arkitektura irudikatzen ditu, "Jenioa"k, jakinduriaren jainkosa den Minervarekin doan gazte bat erakusten du, eta garaitutako ezjakintasuna irudikatzen duen beste irudi bat. "Lana"k, gizon bat zutik, hausnartzen ari den emakume bat, eta, bere eskuen artean ume bat daraman beste emakume bat erakusten ditu, lehenak, bizitza aktiboa, bigarrenak, kontenplatiboa, eta, azkenak, lanaren fruituak irudikatzen dutelarik. Ugaritasunaren adar bat ere ikus daiteke bere frutak idulki gainera botatzen.

Bere alboetako batean, 1929ko Sevillako Iberoamerikar Erakusketako "Prentsaren Pabilioia2 izango zena eraiki zen (gaur egun, eskola bat da). Gertu, Domecq Pabilioia ere badu.

Irudi galeria
-------------

* "Jenioa"ren irudikapen alegorikoa"Jenioa"ren irudikapen alegorikoa
* "Lana"ren irudikapen alegorikoa"Lana"ren irudikapen alegorikoa
* "Zientzia"ren irudikapen alegorikoa"Zientzia"ren irudikapen alegorikoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2877169
* Commonscat Multimedia: Gloriette of Covadonga

---

 |

* Wd Datuak: Q2877169
* Commonscat Multimedia: Gloriette of Covadonga
**Dalhousie gaztelua** (ingelesez: *Dalhousie Castle*) Eskoziako Midlothian eskualdean kokatzen den gaztelua da, Bonnyrigg herrian. Edinburgh hiriburutik 13 kilometro hegoaldera kokaturik dago. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

David I.a Eskoziakoaren menpeko Simundus de Ramesie (Simon of Ramsey) zaldunak bere erregeari eskoziako koroa eskuratzen lagundu izanagatik 1140an Dalwolsey-ko lurraldea eman zion eta Ramsay leinua abiatu zuen. Berak eraiki zuen lehenengo Dalhousie gaztelua.

1298an bertan bildu ziren Eduardo I.a Ingalaterrakoa eta Sir William Wallace Falkirkeko guduan zehar. 1400an ingelesek gaztelua setiatu egin zuten eta 1650an Oliver Cromwellek Eskoziako inbasiorako egoitza gisa erabili zuen.

XVII mendekoa da gaur egun dakusagun gazteluaren gehiengoa eta 1800 inguruan lorategi harresitua eraiki zen.

Ramsay familia iparralderago dagoen Brechingo gaztelura aldatu zen baina Dalhousieko jabegoa 1977 arte mantendu zuen. 1972an hotel bihurtua zegoen jadanik. 2004an sute batek teilatuaren zati bat erre zuen.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2969112
* Commonscat Multimedia: Dalhousie Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q2969112
* Commonscat Multimedia: Dalhousie Castle
**Covadongako Gure Amaren Leize Santua** (gaztelaniaz: *Santa Cueva de Nuestra Señora de Covadonga*; asturieraz: *Santa Cueva de Cuadonga*) Asturiasko Printzerrian dagoen santutegi katolikoa da. Auseva mendiaren inguruko haitzulo bat da, Cangues d'Onís kontzejuko Covadonga parrokiari izena ematen diona.

Kondaira
--------

Kobazuloak gurtza leku moduan duen jatorria eztabaidagarria da. Tradizioak dioenez, On Pelaiok, haitzulo honetan babesturiko gaizkile baten atzetik zihoala, Ama Birjina gurtzen zuen ermitau batekin egin zuen topo. Ermitauak Pelaiori gaizkilea barkatzeko eskatu zion, Ama Birjinaren babespean zegoelako, eta iritsiko zela eguna berak ere haitzuloan babesa bilatu beharko zuela esan zion. Historialari batzuek diotenez, sinesgarriena da Pelaio eta kristauak, musulmanengandik leizean babestuak, Ama Birjinaren irudiren bat berekin eramatea eta Covadongako guduan garaipena lortu ondoren bertan uztea da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Valle Poo, Francisco.  (2000). *El solar de un Viejo Reino (Cangues d'Onís-Covadonga-Picos de Europa).*  (1. argitaraldia) Ediciones Nobel S.A. ISBN 84-8459-004-6..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q522170
* Commonscat Multimedia: Santa Cueva de Covadonga

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-54-0000027

 |

* Wd Datuak: Q522170
* Commonscat Multimedia: Santa Cueva de Covadonga
Charles Baudelaire.
**Dekadentismoa** XIX. mendearen bukaera aldera Parisen, Sena ibaiaren ezkerraldean, sortu zen literatura-mugimendua da, artean eta filosofian ere nolabaiteko isla izan zuena.

1886an sortu zen *Le Décadent* literatura-aldizkaritik hartu zuen izena. Dekadentismoaren ezaugarri nagusiak gehiegizko fintasuna, hitzak aukeratzeko eta erabiltzeko modu zorrotza, artekeriarako, era sotiletatik eta naturaltasunetik urrun ibiltzeko joera dira. Sinbolismoarekin bat egin zuen gero. Mugimendua Europa osora zabaldu zen, eta Hegoamerikara ere bai, neurri batean.

Charles Baudelaireren eta Rimbauden obrak eragina izan zuen dekadentismoan. Poesian Verlaine, eta nobelan Joris Karl Huysmans dira dekadentismoaren ordezkari nagusietakoak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q846094
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11936212g (data)
* GND: 4070266-2
* LCCN: sh85036155
* NKC: ph138353
* AAT: 300021439
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q846094
**Davis konderria** (ingelesez: *Davis County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bloomfield da. 2010eko zentsuaren arabera 8.753 biztanle zituen, Davis kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Davis konderriak 1.307,57 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,9 ura dira. Beste 1.300,66 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,69 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.753 pertsonetatik 8.641 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 85 dira. 7 beltzak edo afroamerikarrak. 17 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 24 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 64 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113748
* Commonscat Multimedia: Davis County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130191863
* LCCN: n81022699
* NARA: 10039082
* **Lekuak**
* OSM: 1790070
* TGN: 2000586

 |

* Wd Datuak: Q113748
* Commonscat Multimedia: Davis County, Iowa
Delikako harana, Delikako ur-jauziaren goialdetik ikusia.
**Delikako arroila** Nerbioi ibaiak eratzen du Delikako ur-jauziaren ondoren, izen bera daramana, Arabako ipar-mendebaldean, Delika (Amurrio) ondoan.

Inguruan, kareharria nagusi denez, ohiko fenomeno karstikoak gertatzen dira, lurrazpiko uren iragazte ugarirekin. Ondorioz, Delikako ur-jauziak udan ez du urik izaten, mendilerroan biltzen den ur urriak lurrazpiko bideak baititu Urduñako haranera iristeko, Nerbioi ibaia eratzeko. Urteko gainontzeko garaietan, bildutako ur kopuruak ur-jauzi txundigarri horren ikuspegia gozatzea ahalbidetzen du.

*Infernu*ko horma harritsuek, hegazti harrapari ugari hartzen dituzte, horien artean, sai arrea nabarmentzen delarik. Beste garai batzuetan, mendilerroan otsoak ere ugari ziren. Abeltzainek ia desagerrarazi arte ehizatu eta jazarri zuten. Horren lekuko dira Santiago Mendian dauden lau otso tranpa, putzu sakon batean elkartzen diren bi metroko garaierako harrizko horma biz eginak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5320227

 |

* Wd Datuak: Q5320227

Ikuspegi orokorra. Arrastaria harana eta Aiaraldea ageri dira, behe lainoaren pean.

Ikuspegi orokorra. Arrastaria harana eta Aiaraldea ageri dira, behe lainoaren pean.
**Mousako brocha** (ingelesez: *Broch of Mousa*) Eskoziako Shetlandak uhartediaren hegoaldeko Mousa uhartean dagoen *Broch* bat da, hau da, Burdin Aroko gotorlekua. Lerwick hiriburutik 20 km hegoaldera kokaturik dago

Egitura
-------

13'3 metrotako altuera dauka eta Eskoziako broch estuenetakoa da. Barnean eskailera bat dauka goraino igotzen duena. Sarrera mendebaldera begira dago eta bost metrotako luzera dauka.

Historia
--------

K.a. 100 urtean eraiki zen baina hainbat mendetan erabili zen norvegiarren sagek ere aipatzen baitute. Orkneyinga sagak kontatzen duenez 1153an Harald Maddadsson Earlak setiatu egin zuen.

1774an George Lowek bisita egin zuen, 1814an Sir Walter Scottek eta 1822an Samuel Hibbertek. 1852an Sir Henry Drydenek indusketak zuzendu zituen bertan.

Fauna
-----

Hegazti ikuskatzaileentzako gustuko tokia da, bereziki uhartean kumatzen duten 6.800 Ekaitz-txori txiki bikoteengatik. Batzuen habiak brochean bertan ere izaten dira.

Iruditegia
----------

* Ikuspegia.Ikuspegia.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Oinarria.Oinarria.
* Eskailera.Eskailera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q923376
* Commonscat Multimedia: Mousa Broch

---

 |

* Wd Datuak: Q923376
* Commonscat Multimedia: Mousa Broch
**Muscatine konderria** (ingelesez: *Muscatine County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Muscatine da. 2010eko zentsuaren arabera 42.745 biztanle zituen, Muscatine kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Muscatine konderriak 1.163,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 30,2 ura dira. Beste 1.133,04 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 36,75 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 42.745 pertsonetatik 41.321 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.803 dira. 545 beltzak edo afroamerikarrak. 76 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 334 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 41 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 415 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491390
* Commonscat Multimedia: Muscatine County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131344129
* LCCN: n80028121
* NARA: 10039023
* **Lekuak**
* OSM: 1791861
* TGN: 2000630

 |

* Wd Datuak: Q491390
* Commonscat Multimedia: Muscatine County, Iowa
**Deixonne legea** izenarekin ezagutzen denak Frantzian tokiko hizkuntzen eta dialektoen irakaskuntza erregulatu zuen 1951an. Frantziako eskualdeetako hizkuntzak irakasteko baimena eman zuen lehenengo legea izan zen. Formalki 1951ko urtarrilaren 11ko **51-46 Legea** da (1951ko urtarrilaren 13ko JORF, 483. orrialdea).

Lege hau IV. Errepublikan emandakoa da. Erregimen demokratikotzat jotzen den garai horretan, gezurra badirudi ere, Frantziako estatu-zentralismoak ia desagertzeko punturaino eraman zituen herri-mintzairak. Alabaina, ez gobernuaren borondatez, gutxiengo nazionaletako ordezkari politikoen presioak behartuta baizik, azkenean, frantses-gobernuak, Tarn departamentuko diputatu erradikal-sozialista batek proposatuta, Maurice Deixonne-ren Legea aldarrikatu zuen 1951eko urtarrilaren 11n. Jean Errekart eta Jacques de Menditte euskal diputatuek parte hartu zuten lege horren lanketan).

Ikas elkartea, esate baterako, lege honen ildotik sortu zen 1959an. 1959ko agorrilaren 27an eta 28an, Euskaltzaleen Biltzarrak Baionako Euskal Museoan antolatu pedagogia jardunaldietan eratu talde bat, geroago elkartearen sorkuntzaz arduratu zena.

Aurkezpena
----------

Maurice Deixonne-k hasita, legeak eskualdeko hizkuntza jakin batzuen aukerako irakaskuntza baimendu zuen: Euskara, bretoiera, katalana eta okzitaniera. 20 urtez Korsikera baztertu egin zen italiar dialektoa zela argudiatuta. Alsaziera ere ez zen baimen-erregimen honetan aurreikusten.

11. artikuluak ikastaroak antolatu zituen Rennes, Bordele, Montpellier, Tolosa, Paris eta Aix-en-Provence-n. Irakaskuntza hau emateko, Rennes-eko Zeltiar Ikasketen Institutua ere sortu zuen.

Hortik aurrera dekretuak gehituko ziren:

* Alsazian alemana, hurrengo urtean, 1952an, finkatu zen;
* Korsikera ( 1974ko urtarrilaren 16ko 74-33 dekretua ),
* Tahitiera ( 1981eko maiatzaren 12ko 81-553 Dekretua )
* Hizkuntza melanesiarrak ( 1992ko urriaren 20ko 92-1162 Dekretua): Ajië du drehu du Nengone eta Paicî.

Gainera, 1970eko uztailaren 10eko 70-650 dekretuak batxilergoa lortzeko eskualdeko hizkuntzak kontuan hartzea ahalbidetzen zuen.

Honezkero legea ez dago indarrean, eta hezkuntza kodearen atal desberdinetan integratua izan da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Elle fut surnommée loi Deixonne car Maurice Deixonne, alors le rapporteur de la commission parlementaire de l'Éducation nationale a présenté le projet de loi.
2. ↑  Légifrance, Fac-similé JO du 13/01/1951, page 483
3. 1 2   Iztueta Armendáriz, Paulo 1941-.  (2016). *Hizkuntza-asimilazioa eta hezkuntza-sistema Euskal Herrian.*  (1. argit. argitaraldia) Utriusque Vasconiae ISBN 978-84-944061-7-1. PMC 989144048. (Noiz kontsultatua: 2019-11-23).
4. ↑   **(Frantsesez)** Goienetxe, Manex.  (1974). *L'Oppression culturelle française au pays Basque.*  ELKAR, 23 or..
5. ↑   «Nor gara? - IKAS Euskal Pedagogia zerbitzua» *www.ikas.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-11-23).

Ikus, gainera
-------------

* Ikas elkartea

Kanpo estekak
-------------

* Deixonne legea eta ondorengo dekretuak
Davy lanpara
**Davy lanpara** Sir Humphry Davy kimikari britainiarrak asmatutako segurtasun lanpara bat da, ikatz meategietako suzko gasa sutzeak eragindako leherketak saihesteko.

Lanpararen deskribapena Londresko Royal Society-ri 1815eko azaroaren 9an aurkeztu zitzaion paper batean. Kerosenozko linterna bat zen, zeinaren sugarra metalezko sare fineko pantaila batek babesten zuen, eta horrek sugarra zabaltzea eragozten zuen. 

Linterna honen bertsio moderno bat erabiltzen da su olinpikoa eramateko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   BioMania.com.br - Biografía de Humphry Davy accedida el 21 de mayo 2009
2. ↑   Australian Broadcasting Corporation - Tecnología de la Antorcha Olímpica{es}}{acceso 21 de mayo 2009

Kanpo estekaak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q902796
* Commonscat Multimedia: Davy lamp

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q902796
* Commonscat Multimedia: Davy lamp
**Metilo gorriaren proba** laborategian bakterioak (enterobakterioak, batez ere) identifikatzako erabiltzen den teknikaren bat da.

Oinarria
--------

Metilo gorriaren proba: ezkerreko saio-hodiak metilo gorriaren emaitza positiboa du, bakterioek hartzidura azido-mistoa burutu dutelako; eskuinekoa metilo gorriaren negatiboa da
Metilo gorriaren probak, Voges-Proskauer-en probarekin batera, gluzidoak hartzitzerakoan zein bide metaboliko burutzen duten zenbait bakteriok jakinerazten du.

Zehazki, enterobakterioek bi bide metaboliko nagusi jarraitzen dute glukosa hartzitzerakoan:

* hartzidura azido-mistoa, azido desberdinak sortzen dituena: azido laktikoa, sukzinikoa, azetikoa eta formikoa, batez ere. Horren ondorioz, ingurugiroaren pH-a nabarmen jaisten da.
* hartzidura 2,3 butanodiolikoa, 2,3 butanodiola ekoizten duena, azetoina erdiko metabolitoa izanik. Ingurugiroa ez da azidotzen.

Metilo gorriaren proba pH-aren adierazle honen erabileran datza, identifikatu nahi den bakterioak hazkuntza ingurua azidotu duen ala ez jakiteko. Bakterioak hartzidura azido-mistoa burutzen badu ingurunea nabarmen azidotuko da, eta metilo gorriak gorri kolorea hartuko du.

Prozedura
---------

Ereite-euskarri batekin agarrean hazitako kolonia baten inokulua hartu, identifikatu nahi den bakterioa duena.

Clark eta Lubs izeneko inguru likidoan inokulatu, eta inkubatu 72 orduz 37 °C-tan.

Gero, hazkuntza-inguruari metilo gorriaren soluzioaren 5 tanta gehitu, eta aztertu pH-aren adierazlearen kolore aldaketa:

* metilo gorria (+): inguruak kolore gorria hartzen du; pH-a oso azidoa da (<4,4)
* metilo gorria (-): inguruak ez du kolorez aldatzen, edo adierazlearen kolore horia hartzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3519072

 |

* Wd Datuak: Q3519072
***Deep South***, ingelesezko espresioa, euskaraz "Hegoalde Sakona" bezala itzul daiteke. Izen horrekin Ameriketako Estatu Batuetako zonalde geografiko eta kultural handi bat azaltzen da. Besteak beste, horren barruan estatu hauexek egongo lirateke:

* Hego Carolina,
* Misisipi,
* Florida,
* Alabama,
* Georgia
* Luisiana
* Arkansas

Zerrenda hau nahiko aldakorra da eta historikoki aldaketak izan ditu. Jatorriz, Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibila bukatu ondoren, kontzeptua estatu konfederatuei edo "Zazpi Estatuei" izendatzeko erabili zen; hauek ziren: Hego Carolina, Misisippi , Florida , Alabama , Georgia , Luisiana eta Texas. Gaur egun Texas askotan ez da sartzen baina badira oraindik orain kulturalki Deep Southeko zonaldeak estatu horretan.

Multzo horren aldean *Old South* edo "Hegoalde Zaharra" aipatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  *The Encyclopedia of Southern History*. Edited by David C. Roller and Robert W. Twyman. "Louisiana State University Press" 1979

Ikus, baita ere
---------------

* Old South

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q864007
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q864007
**Cristina Olea Fernández** (Vigo, Pontevedra, 1982) galiziar kazetaria da. Television Españolako parlamentoko kronista eta nazioarteko korrespontsala.

Ikasketak
---------

Hasierako prestakuntza Santiagoko Unibertsitatean egin zuen, eta bertan Kazetaritzan lizentziatu zen 2004an; horrez gain, RTVEko Institutuko Telebistako Kazetaritzako masterra eta Humanitateetako Ikasketa Aurreratuen Diploma (DEA) ere egin zituen, Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan.

Lan ibilbidea
-------------

2006tik Televisión Españolan lan egin du, bi urte kronista parlamentari gisa, eta, ondoren, nazioarteko atalean. Bereziki bidali dute munduko hainbat herrialdetara: Europako hainbat herrialdetara (Italia, Frantzia, Alemania, Erresuma Batua) eta arabiarretara (Egipto, Aljeria, Oman). Kairoko 2013ko estatu-kolpearen ondorengo matxinada edo Frantziako 2017ko presidentetza-hauteskundeak, 2017koak.

2012an Estatu Batuetako hauteskundeetan Barack Obama berriz hautatu zutenean, edo Jorge Mario Bergoglio, Frantzisko izena hartu zuena, Eliza Katolikoaren Aita Santu berria hautatu zutenean, baita Kairoko estatu-kolpearen ondoren.

2018an, Carlos Franganilloren ostean, Televisión Españolako korrespontsal lanean hasi zen Washington Hirian. 2021eko urtarrilean, Barack Obama estatubatuarra elkarrizketatu zuen Informe Semanal saiorako.

Sariak
------

* 2013an World Media Festivaleko Urrezko Globoa, *‘El desencanto de Europa’* erreportajeagatik, *En Portada* informazio-saiorako.
* 2013an World Media Festivaleko Epaimahaiaren Sari Nagusia: ‘*El desencanto de Europa*’, ‘*En Portada*’ programarako erreportajea.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6   **(Gaztelaniaz)** Televisero, El.  (2018-09-03). «TVE ya tiene a la sustituta de Carlos Franganillo en Washington» *El Televisero* (Noiz kontsultatua: 2023-01-02).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** RTVE.es.  (2017-01-27). «Cristina Olea (Vigo, 1982) | TVE Washington» *RTVE.es* (Noiz kontsultatua: 2023-01-02).
3. ↑    *Desempeños profesionales de Cristina Olea.* .
4. ↑    *Cristina Olea. TVE en Washington.* .
5. ↑    *Nueva entrevista internacional de TVE: Cristina Olea conversará con Obama tras la investidura de Biden.* .
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** RTVE.es.  (2013-04-09). «"El desencanto de Europa" de 'En Portada'» *RTVE.es* (Noiz kontsultatua: 2023-01-02).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113483227

 |

* Wd Datuak: Q113483227
**Cristina Puig i Vilardell** (Bartzelona, Katalunia, 1972ko abuztuaren 30a) kataluniar kazetaria da.

Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan Komunikazio Zientzietan lizentziaduna, Ràdio 4, Cadena SER, COPE eta Catalunya Ràdio irrati-kateetan egin du lan, baita RAC1en ere. 2006ko udan *El món a RAC1* irratsaioa aurkeztu zuen, zeinean goizeko albisteak emateaz gain, eztabaida politikoa zuzentzen zuen eta politikari eta gizarteari buruzko elkarrizketak egiten zituen. Irrati-kate berean ere *L'hora del pati* irratsaioan egin zuen lan aurkezle, zuzendari eta kolaboratzaile.

5 urtez Kataluniako Telebistako *El club* saioan aurkezle eta kolaboratzaile jardun zuen. 2007ko udan Eloi Vilak zuzendutako *El club d'estiu* aurkeztu zuen. Horrez gain, *Jo vull ser* telebista-saioan egon zen kolaboratzaile.

2009ko uztailaren 17an *El club* saioa milagarren atalean amaitu eta gero, Televisión Españolara joan zen. 2008an *59 segons* eztabaida soziopolitikoari buruzko telebista saioa aurzkezten hasi zen, hasieran asteartero La 2 katean. 2011n, denboraldi berriarelin, ostegunero aurkeztu zuen La 1 katean 2012ko apirilaren 5era. Gainera, *Gent de paraula* elkarrizketa-saioa aurkeztu zuen La 2 katean.

2012ko apirilaren 12an *El debat de La 1* saioan hasi zen lanean, *59 segons* saioko lantaldearekin. 2013an Kataluniako Emakume Kazetarien Elkarteak Komunikazio Ez Sexistako Jardunbide Egokien saria eman zion.

2015eko urtarrilean TVE Catalunyatik kaleratu zuten, enpresak diziplina-arrazoiak argudiatuz. Auziko bistan, ordea, kaleratzea bidegabezkotzat jo zen.

2019ko urtarrilaren 7an zabaldu zen Cristina Puigek Laura Rosel aurkezle-lanetan ordezkatuko zuela TV3ko *Preguntes freqüents* telebista-saioan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Katalanez)** «Cristina Puig substituirà Laura Rosel com a presentadora del 'Preguntes freqüents' de TV-3» *El Periodico* 2019ko urtarrilaren 7a (Noiz kontsultatua: 2019ko urtarrilaren 8an).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11916118

 |

* Wd Datuak: Q11916118