recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**KV57** hilobia, Erregeen Haranean kokatua, Horemheben lurperaketarako erabili zen, Egiptoko XVIII. dinastiako azken faraoia izan zena.

Hilobia, Edward Ayrtonek aurkitu zuen, Theodore Davisentzako lanean ari zena, 1908ko otsailean. Haraneko lurpean duen kokapenagatik, hilobia, Niloren uholdeetakoren batek eragindako luizien ondorioz hondakinez betea zegoen.

Hilobi hau, XVIII. dinastiako beste errege hilobi batzuekiko ezberdina da. Eraikuntza ezberdinekoa, baxuerliebeak ditu margoen ordez, hormetan, historian lehen aldiz agertzen diren Ateen Liburuko gertakariekin. Apaindura amaitu gabe dago, Horemheben erregealdia, hogei urte baino gehiagokoa izan zen arren.

Deskribapena
------------

Horemheb, Hathor jainkosaren ondoan, *Imentet* bezala: Mendebaldeko jainkosa (hildakoen lurraldea).
KV57a, uadiaren mendebaldeko adarrean dago, KV35etik gertu, muino baten azpian, eta KV8 eta KV9 hilobiekin gurutzatzen da. Eskailera bat eta hiru korridoreren bidez, aurreganbera eta ganbera hipostilo batetara iristen da. Alboko pasabide batek eta maldan dauden beste bik, beste bi gelatara daroate, horietako bigarrena, hil ganbera, zenbait alboko konpartimendu dituena. Bere planoa, XVIII. dinastiako hilobien artean, ardatz okertukoak direnak, eta XX. dinastiakoen arteko trantsizio bat da, azken hauek, erabat zuzenak.

Jainko ezberdinen irudikapenez apaindua dago, Horemheb bera euren artean dagoelarik, baita Ateen Liburuko gertakariekin ere.

### Aurkikuntzak

* giza hondarrak
* baltsamatze materiala
* hilobiaren ekipamendua
* altzariak
* bitxiak
* maketak
* eskulturak
* landare hondakinak

Erregearen sarkofagoa, kuartzita gorri landuzkoa da, eta bere estalkia apurtua aurkitu zen. Egiptoko XXI. dinastiako zenbait lurperaketen hezur eta hondarrak zituen, eta zaila da Horemhebenak zeintzuk diren jakitea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q947481
* Commonscat Multimedia: KV57

---

 |

* Wd Datuak: Q947481
* Commonscat Multimedia: KV57
**San Roke kaleko etxe gotikoak** Gipuzkoako Getaria udalerrian dauden jauregi gotiko batzuk dira. Getariako Alde Zaharran daude, San Roke kaleko 27. zenbakian.

Gaur egun bertan bi izarretako hotela dago.

Eraikina
--------

Etxe hauek Alde Zaharrean hobekien kontserbatu izan diren Erdi Aroko jauregi multzoetako bat da, oraintxuki zaharberrituak izan baidira. Erdi Aroan kale hau osatzen zuten jauregien azken aztarna dira, ondorioz bere garai kale honek *Torrekalea* izena zuen eta Getariko merkatari eta ontzigile aberatsenen bizileku zen.

Ataria bere dobelengatik nabarmentzen da, eta bereziki bere leihoetako apaindurarengatik ere bai, honen antzeko adibidea Aldamar kaleko Zarautz dorretxean ikusgai dago.

Aurrealdeko mentsula lerroak gaur egun jada desagertuak dauden zurezko egiturak eusteko lirateke, ziurrenik galeria bat edo balkoiak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25473865
* Commonscat Multimedia: San Roke Kalea, Getaria

---

 |

* Wd Datuak: Q25473865
* Commonscat Multimedia: San Roke Kalea, Getaria
**KV29** Egiptoko Luxor hiritik gertu dagoen Erregeen Haranean dagoen hilobi bat da. Nekropoli handi honetan aurkitzen diren hilobi guztietatik, gutxien ezagutzen denetako bat da, gaur egun, ze dinastiatan datatua dagoen eta bertan nor lurperatua izan zen jakitea erabat ezinezkoa delarik.

Kokapena
--------

Erregeen Haraneko 29. hilobia ez da alboko inongo lurperaketa batetatik gertu aurkitzen, eta bakarrik, hau ere ia ezezaguna den KV61 hilobitik gertu dago. Hegomendebaldeko uadian eraikia, Haraneko bi hegoaldereneko adarren sarreran dago, Tutmosis III.aren garaiko hilobiak daudena eta XIX. dinastiako lurperaketak egiteko erabili zena. Hala eta guztiz ere, benetan garrantzitsua izan daitekeen beste edozein hilobitik hain urrun egoteak, are gehiago zailtzen du hilobi hau datatzeko lana.

Dirudienez, bere ezaugarriengatik, erregeena ez zen lurperaketa bat da, beharbada nobleren batena, bere sarreran behintzat, non hil putzu bat dagoen. Putzutik aurrera, ez dakigu zer egon daitekeen, baina oso litekeena da kamera nagusi bakar bat egotea, txikia, eta, inongo zalantzarik gabe, apaindu gabea.

Indusketa
---------

Ikus daitekeen bezala, KV29 hilobiari buruzko ezagutza ia hutsa da. Ez dakigu ezta antzinatetik irekita dagoen eta XVIII. edo XIX. mendean aurkitua izan zen ere. Bere esistentziari buruz heldu den lehena, James Burtonengandik dator, bere kokapena baino askoz gehiago adierazten ez duena. Antzeko zeozer egin zuten Wilkinson, Victor Loret eta Weigallek, azken honek, XVIII. dinastian datatutako kamera bakarreko lurperaketa txikia zela suposatu zuelarik.

Dena dela, gaur egun, KV29 hilobia oraindik ez da industua izan -eta industua izateko egitasmorik ere ez dago epe ertainean- eta interes handirik ere ez du pizten. Ia miraria litzateke informazio interesgarririk ematea, hobeto ezagutzen diren antzeko hilobiek ez baitute milioikadako espedizio bat antolatzeko hainako misterio, apaindura edo objektu arkeologikorik. KV29 hilobiaren misterioak zain jarraitu beharko du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2128037

 |

* Wd Datuak: Q2128037
**San Andres eliza** Erriberagoitiako Villambrosa herrian (Araba) dagoen eliza pizkundetar-barrokoa da. 2018ko abenduaren 19an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, sailkatutako kultura-ondasuna.

Ezaugarriak
-----------

San Andres eliza oinplano errektangularreko tenplua da, nabe bakarrekoa, harlangaitzez egina, iparraldean lau hormabular dituela. Lau isuriko habe-estalkia dauka.

Elizaren iparraldean, alboan, hilerria dago, horma batez itxia. Tenpluaren mendebaldean erdi-puntuko hiru arkuko kanpai-horma bat dauka, bi kanpairekin. Kanpai-hormaren ondoan elizpea zegoen (gaur egun jausita dago): bi arku beheratu, erdian sekzio karratuko zutabe bat, eta habe-estalkia. Sarrera ateburuduna dauka.

Barrualdea nabe errektangular bat da, bi tarterekin. Lehenengo tartea, ganga tertzeletedun batez estalita dago. Gangaren nerbioak mentsulen gainean jarrita daude. Bigarren tartea kanoi zorrotzeko ganga batez dago estalita. Antzina, tarte horrek ere ganga tertzeletedun bat zeukan estalkitzat, nerbioen hondarrek erakusten dutenez. Nabearen oinetan goiko korua dago. Hutsune zirkular bat dauka mendebaldeko horman, koruaren gainean. Erretaula barrokoa dauka, baita ur bedeinkatu ontzia eta bataiarria ere, iparraldeko aldean. Alde horretan, harlangaitzezko horma bat dago, espazio horri eutsi eta hura ixten duena. Hormaren lehen tartean, sakristia dago; oinplano errektangularrekoa, sabai aizuneko estalkiarekin.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q67576204

 |

* Wd Datuak: Q67576204
Portuko kontainerren terminaletako bat.
**Kaohsiungeko portua** (txinera sinplifikatuz: 高雄市), Txinako Errepublikako Kaohsiung hiriko portua da. Herrialdeko porturik handiena, eta Txinako hamargarrena garraiatutako zamaren arabera (149,2 milioi tona 2007ko datuen arabera).

Portuaren koordenatuak honakoak dira: 22°36′48″N 120°16′45″E﻿ / ﻿22.6133°N 120.2792°E﻿ / 22.6133; 120.2792

Ezaugarriak
-----------

Portua hiru zatitan banaturik dago, antzinako arrantza portua, merkataritza portua (batez ere kontainerren garraioarekin kaiekin) eta azkenik Txinako Errepublikako ejerzitoaren base militarra.

Portuko mapa
------------

Ikus, gainera
-------------

* Munduko porturik garrantzitsuenak zamaren arabera

Kanpo estekak
-------------

* **(Txineraz)** Kaohsiungo portuaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q713449
* Commonscat Multimedia: Port of Kaohsiung

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 259427991
* LCCN: sh2018002060

 |

* Wd Datuak: Q713449
* Commonscat Multimedia: Port of Kaohsiung
**San Andres eliza** Lizoainibarko Erredin lekuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

XIII. mendeko eraikuntza gotikoa da, harriz egina, eta hainbat aldaketa izan ditu arkitekturan eta dekorazioan. Habearte bakarra du, lau ataletan banatuta, burualdea, burualde zuzenekoa, eta kapera bana, habeartearen alde banatan, kapera nagusiaren aurreko atalean. Estalki-sistema luneto-gangazkoa da dorrearen oinaldeko atalerako, gurutze-ganga izartua habearteko eta burualdeko gainerako ataletarako, eta gurutze-ganga sinplea alboko kaperetarako.

Sarrera epistolaren aldetik egiten da, arkiboltak dituen arku zorrotzeko ate batekin. Arkibolta horiek hainbat gai lantzen dituzten kapitelak (landareak, zoomorfikoak, gizakiak) dituzten zutabeetan oinarritzen dira, interes artistiko handikoak. Barruan, zizelkatutako erretaula batzuk daude, barroko berantiarreko estilokoak (XVIII. mendea).

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ERREDIN.*  (Noiz kontsultatua: 2021-10-23).

Ikus, gainera
-------------

* Erredin

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109301514

 |

* Wd Datuak: Q109301514
**San Andres eliza** Orotz-Betelu udalerriko erdialdean Erdi Aroko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.

Historia
--------

Herriaren goialdean kokatua, erromaniko jatorriko eraikuntza da, ondorengo mendeetan berrikuntza garrantzitsuak jasan dituena, batez ere XVI. mendean eta baita XX. mendean ere. Erretaula nagusia Juan Huitzi Ituren irunberriar eskultoreak kontratatu zuen, eta 1645ean hil zenean bere seme Felixi eskualdatu zion. Gaspar Ramosek ere parte hartu zuen prozesuaren amaieran, eta hari esleitu zitzaion fardelezko eskultura guztia. Polikromia zorigaiztoko batek mazoneria zein eskultura indargabetzen ditu.

Eraikina
--------

Hiru ataleko habearte bakarreko tenplua da, oinetan koru modernoa duena. Ataria modernoa da, bertako motiboak dituzten beirate modernoak ditu: erromeria, Dorreak antzinako itxura mantentzen du. Sarrerako lorategia Orotz-Beteluko eta Azparrengo hilarri zaharrekin ornatuta dago. Orotzekoak elizaren lurrean aurkitu zituzten, 1950eko hamarkadan konpondu baitzuten. Lorategian Orreagako Ama Birjinaren harrizko kopia bat dago, Eusebio Rebolé artistak egina.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | OROTZ-BETELU.*  (Noiz kontsultatua: 2021-11-21).

Ikus, gainera
-------------

* Orotz-Betelu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109659134

 |

* Wd Datuak: Q109659134
**Kalkutako portua** (bengaleraz : কলকাতা বন্দর ) Indiako Kalkuta hiriko ibai-portu bat da, itsasotik 203 kilometrora dago. Indiako porturik zaharrena da, eta Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiak eraiki zuen, 1870. urtetik aurrera.

Ezaugarriak
-----------

Portua bi kai sistema desberdinak ditu: Kolkata eta ur sakonetako Haldia Dock konplexua.

Historia
--------

XVI. mendearen hasieran, portugaldarrek lehen aldiz portuaren egungo kokapena erabili zuten ontziak ainguratzeko, Hooghly ibaiaren goiko ibilgua, Kalkutatik haratago nabigaziorako ez segurua aurkitu baitzuten. Job Charnockek, Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainia langile eta administratzaileak, 1690ean merkataritza-gune bat sortu zuela bertan uste da. Eremua ibaiaren gainean zegoen eta oihanak hiru aldetan inguratzen zuen; horregatik, etsaien inbasioetatik salbu jotzen zen. 1833an Britainia Handiko Inperioan esklabotza deuseztatu ondoren, portu hau Inperio osoko lurralde urrunetara "kontratatutako langile" gisa milaka indiar bidaltzeko erabili zen.

XIX. mendean Kalkuta Britainiar Indiako portu garrantzitsuena izan zen. Independentziaren ostean, hainbat faktoreren ondorioz, bere garrantziak behera egin zuen. Beste arrazoien artean Bengalaren zatiketa (1947), portuaren eragin eremuaren tamaina murriztea eta Indiako ekialdeko geldialdi ekonomikoa egon ziren jaitsiera horren atzean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7231171
* Commonscat Multimedia: Port of Kolkata

---

 |

* Wd Datuak: Q7231171
* Commonscat Multimedia: Port of Kolkata
|  |  |
| --- | --- |
| **Taldea** | **16** |
| **Periodoa** |
| **2** | 8 O  |
| **3** | 16 S  |
| **4** | 34 Se  |
| **5** | 52 Te  |
| **6** | 84 Po  |
| **7** | 116 Uuh  |

**Kalkogenoak**, **oxigenoaren familiako elementuak** edo **16. taldeko elementuak**, IUPACen nomenklatura modernoan, taula periodikoaren 16. seriean dauden elementu kimikoak dira. Lehenago **anfigeno** ere deitzen zitzaien.

XIX. mendean, Jöns Jakob Berzelius kimikariak *anfigeno* hitza proposatu zuen 16. taldeko elementuei deitzeko, taldeko elementuek oxigatzak sortzen zituztelako. XIX. mendean zehar zenbaitek hitz hori erabili zuten, baina gaur egun zaharkituta geratu da. *Kalkogeno* hitza, berriz, grezierazko *χαλκος* ("chalcos", (mea) eta *γενές* ("genes", eraketa) hitzetatik dator, eta lehen aldiz 1932an erabili zuen Wilhelm Biltz ikertzailearen taldeak Hanoverko Unibertsitatean, Werner Fischer kimikariak proposatuta.

Talde honetako elementuak hauek dira:

* Oxigenoa (**O**)
* Sufrea (**S**)
* Selenioa (**Se**)
* Telurioa (**Te**)
* Polonioa (**Po**)
* Ununhexioa (**Uuh**)

Kalkogeno astunenen konposatuei (batez ere sulfuroei, seleniuroei eta teluriuroei), *kalkogenuro* ere deitzen zaie. Hala ere, oxidoei ez zaie izen hau ematen.

Oxigenoa eta sufrea ez-metalak dira, eta polonioa, selenioa eta telurioa metaloideak dira. Hala ere, azken elementu hori metaltzat hartzen da forma elementalean dagoenean.

Kalkogenoak oso arruntak dira mineral eran. Esaterako, pirita (FeS2) burdinaz eta sufrez osatutako mea bat da, eta AuTe2 minerala oso arrunta izan zen Estatu Batuetako urrearen sukarrean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Jensen, William B..  (1997). «A Note on the Term "Chalcogen"» *Journal of Chemical Education* (9): 1063. doi:10.1021/ed074p1063. Bibcode: 1997JChEd..74.1063J. (Noiz kontsultatua: 2013-11-25).
2. ↑   Fischer, Werner.  (2001). «A Second Note on the Term "Chalcogen"» *Journal of Chemical Education* (10): 1333. doi:10.1021/ed078p1333.1. Bibcode: 2001JChEd..78.1333F..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104567
* Commonscat Multimedia: Periodic table group 16

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4147539-2
* LCCN: sh2002008811
* NDL: 00570185
* NKC: ph119121
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D018011
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 33303

 |

* Wd Datuak: Q104567
* Commonscat Multimedia: Periodic table group 16


| Elementu kimikoak |
| --- |
| **Taldeak:**   1 -  2 -  3 -  4 -  5 -  6 -  7 -  8 -  9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18

---

**Periodoak:**  1  -  2  -  3  -  4  -  5  -  6  -  7

---

**Serieak**:   Metal alkalinoak  -  Metal lurralkalinoak  -  Lantanoideak  -  Aktinidoak  Trantsizio-metalak  -  Metaloideak  -  Ez-metalak  -  Halogenoak  -  Gas nobleak

---

**Blokeak**:   s blokea  -  p blokea  -  d blokea  -  f blokea  g blokea

---

Taula periodikoa |
**San Bartolome eliza** Longidako Larrangotz lekuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Eraikina, harriz egina, 1988an zegoen, kapera nagusiaren kanpoaldea eta oinaldean zegoen kanpandorrearen zati bat ezkutatzen zituen landaretza ugariak hartuta. Habearte bakarrekoa da, eta burualde erdizirkularra du, kontrahormen bidez hiru horma-ataletan banatua. Huntzetik, leiho estu eta erdi-puntuko arku batzuk ikusten dira, hegoaldean, dorrearen beheko aldean, hirugarren atalean eta presbiterioan. Interesgarriena portada gotikoa da (XIII. mendekoa), epistolaren aldean irekia, alboetan kontrahormak dituela. Arku zorrotzekoa da eta ez du tinpanorik, tenpluaren estilo orokorraren aurrean modernitatearen sintoma baita, tradizio erromanikoa oraindik. Arkiboltak eusten dituzten mentsulak eta kapitelak nahiko neurri mutilatuekin apainduta daude, eta, horien artean, giza buru batzuk, ezkerrean gurutze-formako ezkutua duen zaldizko bat eta eskuinean hegoak zabalduta dituen arrano bat nabarmentzen dira, Larrangoz jauregiko armarriekin identifika daitekeena.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | LARRANGOTZ.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Larrangotz
* Longida

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q52860737
* **Ondare historikoa**
* Hispania Nostraren zerrenda gorria: url

 |

* Wd Datuak: Q52860737
**Juanjo San Sebastian Arroyo** (Bilbo, 1955) euskal alpinista da, 1980ko hamarkadan eta 1990ekoan ezagunenetarikoa.

1979an lehenengo igoerak egin zituen Alpeetan Europako Erdialdean eta Andeetan Hego Amerikan. 2 urte geroago lehenengo aldiz Himalaiara joan zen Asia aldera, eta ordutik zortzimilako batzuetara igotzen lortu egin zuen.

Afrikan (Kilimanjaro eta Ruwenzori), Kanadan (Lotus Flower Tower, Cirque of the Unclimbables-en, Northwest Territories-en; Nahanni eta Yukon ibaien jaitsierak kanoan), AEBetan (Zodiac eta North America Wall, Yosemiteko El Capitán-en), Argentinan (Aconcagua), Brasilen (Pão de Açúcar) eta Zeelanda Berrian ere ibili izan da mendian edo bestelako kiroletan.

Ibilbidea
---------

17 urterekin ekin zion eskaladari. 1981ean egin zuen lehendabiziko espedizioa Himalaiara eta Karakorumera. Horien artean nabarmentzen dira Everesteko hegoaldeko zutabera egindako saiakera, Makalu eta Cho Oyuko igoerak eta Shisha Pangmako erdialdeko tontorra. 1986an saiatu zen Broad Peakera igotzen, Chogolisako ipar-ekialdeko ertzean bide berri bat zabaldu ostean. Halaber, K2ko mendebaldeko aurpegian bide japoniarra egiten saiatu zen. Mendi hartara beste hiru aldiz itzuli zen, Cessen bidetik, bide normaletik eta azkenik 1994an tontorra lortu zuen iparraldetik, Atxo Apellanizekin batera. Espedizio horretan Atxo bere sokakide eta laguna hil zen, erreskatatzen saiatu arren. Bizipen garrantzitsu hauek *"Cita con la cumbre"* liburuan jaso zituen.

Zortzimilakoak
--------------

1. Makalu (8.463 m)
2. Cho Oyu (8.201 m)
3. Shisha Pangma (8.027 m)
4. K2 (8.611 m)

Dokumentalgilea
---------------

RTVEko lantaldekoa izan zen 1983tik 2004ra, *"Al filo de lo imposible"* saioan hain zuzen ere. *"Bájame una estrella"* dokumentala ere egin zuen 1992an, Miriam Garcia Pascual eskalatzaile aitzindariari buruzkoa eta hark idatzitako egunerokoan oinarriturik.

Halaber, *"El Viaje"* izenburukoa egin du, bai eta euskal alpinismoaren historiari buruzko sorta bat ere.

Idazlea
-------

Liburuen arloan, *"Cuando la luna cambie. Historia de una expedición al Karakorum"* (Desnivel, 2000), *"Cita con la cumbre. Una historia de tragedia y amistad en el K2"* (Desnivel, 2011) eta *"¿Cuánto es mucho tiempo? Retazos del camino"* (Desnivel, 2020) idatzi ditu bestela.

Sariak
------

2018ko abenduan Bilbon, Mendi Film Festivalen WOP fundazioaren saria jaso zuen, alpinista moduan bere ibilbideagatik eta eredu moduan superazio, ausardia eta konpromisoan.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko alpinismoaren historia
* Bilbotar ospetsuen zerrenda
* Dokumentalak Euskal Herrian

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Lo que mata es la vida, no las montañas" (Diario Montañés).

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Biografia laburra "Desnivel" argitaletxeko webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492614
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 88023643
* ISNI: 0000 0000 6103 6067
* BNE: XX995716
* BNF: 17749388d (data)
* SUDOC: 228244587

 |

* Wd Datuak: Q20492614
| **Koka** |
| --- |
|  |
| **Izen osoa:** | Juan de la Coca Perez |
| **Jaiotza data:** | 1973ko martxoaren 18a (50 urte) |
| **Jaioterria:** | Altza, Donostia (Gipuzkoa) |
| Pilotaria |  |
| **Modalitatea:** | esku huskako pilota |
| **Postua:** | Aurrelaria |
| **Altuera:** | 1,86 m |
| **Pisua:** | 90 kg |
| **Debutatze data:** | 1993ko martxoaren 7a |
| **Debutatze pilotalekua:** | Astelena pilotalekua |

*Artikulu hau pilotariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Koka (argipena)».*
**Juan de la Coca Perez**, pilota arloan **Juantxo Koka** izen-deiturez ezaguna (Altza, Donostia, Gipuzkoa, 1973ko martxoaren 18a) esku huskako pilotari profesional ohia da, 2003ko txapelduna izan zen Binakako Txapelketa Nagusian, Ruben Beloki lagun zuela.

Aurrelari jokatzen zuen. Estatistika ofizialetan jasota dagoenez, 1,86 metro luze da, eta 90 kilo pisatzen zuen. Profesionaletako estreinako partida 1993ko martxoaren 7an jokatu zuen, Eibarko Astelena pilotalekuan. 1997an bigarren mailako buruz buruko txapela irabazi zuen. Garaipenik handiena 2003an lortu zuen, Ruben Beloki lagun zuela Binakako Txapelketa Nagusia irabazi baitzuen. 2009an Asegarce enpresak ez zion kontratua berritu, eta Garfek fitxatu zuen.

Kirol lorpenak
--------------

Profesionaletan:

* Binakako Txapelketa Nagusiko txapelduna: 2003
* Bigarren mailako buruz buruko txapelduna: 1997
* Bigarren mailako binakako txapeldunordea: 1998

Amateurretan:

* *Diario Vasco* torneoko bigarrena: 1991
* Elgetako lau eta erdiko torneoko bigarrena: 1991

### Binakako txapelketa nagusiko finalak

| Urtea | Txapeldunak | Txapeldunordeak | Tantoak | Pilotalekua |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2003 | **Koka** - Beloki | Olaizola II.a - Pascual | 22-15 | Atano III.a |

### Bigarren mailako buruz buruko finalak

| Urtea | Txapelduna | Txapeldunordea | Tantoak | Pilotalekua |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1997 | **Koka** | Goñi II.a | 22-20 | Atano III.a |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Juantxo Kokaren fitxa, Asegarce.com
2. ↑  «La nueva etapa de Juantxo Koka», Noticiasdegipuzkoa.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6743148

 |

* Wd Datuak: Q6743148
**Sanilac konderria** (ingelesez: *Sanilac County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sandusky da. 2010eko zentsuaren arabera 43.114 biztanle zituen, Sanilac kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sanilac konderriak 4.117,93 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.624,89 ura dira. Beste 2.493,04 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,47 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 43.114 pertsonetatik 42.291 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.439 dira. 142 beltzak edo afroamerikarrak. 157 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 125 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 19 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 373 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q82510
* Commonscat Multimedia: Sanilac County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152455484
* ISNI: 0000 0004 0542 6174
* LCCN: n81091872
* NARA: 10039726
* **Lekuak**
* OSM: 574462
* TGN: 2000995

 |

* Wd Datuak: Q82510
* Commonscat Multimedia: Sanilac County, Michigan
**Juan José Mena Osteritz** (1965eko irailaren 21a, Gasteiz, Araba) musika klasikoko euskal herritar zuzendari bat da. Bere anaia Carlos Mena kontratenorra da eta arreba berriz Elena Mena kimika ikertzailea.

Mena Gasteizko Kontserbatorian ikasten hasi zen, gero Madrilgo Errege Kontserbatoriora iragateko, bertako maisuen artean Carmelo Bernaola (musikagilea eta orkestratzailea) eta Enrique García Asensio (zuzendaria) izan zituelarik. Guridi-Bernaola bekarekin Munich hirian Sergiu Celibidache zuzendaria eta maisuarekin ikasi zuen. 1997an Eusko Jaurlaritzak Mena Euskal Herriko Orkestra Gaztea zuzentzeko aukeratu zuen. Era berean Euskadiko Orkestra Sinfonikoaren zuzendaria ere bilakatu zelarik.

1999-2008 bitartean Mena Bilboko Orkestra Sinfonikoko zuzendari nagusia eta zuzendari artistikoa izan zen. Bilboko Orkestra zuzenduz Naxos Records argitaletxearentzako Jesus Guridi eta Andres Isasiren musikalanak grabatu zituen. 2004an EEBBko Baltimoreko Orkestra Sinfonikoaren zuzendari gonbidatua ere izan zen. Bestalde, 2007-2010 bitartean Genovako Carlos Felice antzokiko zuzendari nagusi gonbidatua ere izan zen. 2007tik Bergengo Orkestra Filarmonikoko zuzendaria ere bada, 2013 arteko kontratua duelarik.

2010an BBC Filarmonikak 2011-2012 denboraldian Mena bertako zuzendari nagusi gonbidatua izango zela iragarri zuen, hasierako 3 urtetarako kontratuarekin, urte bakoitzeko 12 kontzertu zuzenduz.

Gaur egun Mena, Noemi emaztea eta haien bi haurrak Arabako Legutio udalerrian bizi dira.

Kanpo estekak
-------------

* Juanjo Menaren webgunea **(Ingelesez)** **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3752905
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 32252115
* ISNI: 0000 0001 1948 1834
* BNE: XX1435560
* BNF: 14627636h (data)
* GND: 102349079X
* LCCN: no2004059840
* NLA: 40661264
* SUDOC: 087885808
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 100104

 |

* Wd Datuak: Q3752905
**Juanjo Artero** (Madril, 1965eko ekainaren 27a) zinema, antzerki eta telebista aktore espainola da. 14 urterekin pantaila txikian bere lehenengo papera antzeztu zuen: *Verano azul* telesailean Javi pertsonaiaren papera egin zuen. *El Comisario* seriean ere parte hartu du, Charly inspektorearen papera eginez. Horren ondoren *El Barco* telesailean parte hartu zuen eskola ontziko kapitainaren paperean.

Juanjo Arterok Antonio Mercero 1979. urteko udan igerileku batean ezagutu zuen. 14 urte zituenean, Antonio Mercerok proba batzuk egin zizkion eta aukeratua izan zen aktore izateko. Momentu horretan ez zeukan esperientzia aktore moduan. Bakarrik antzezlan bat egin zuen eskolan.

Telesail honetan lan egin eta gero, Jose Luis Fernándezekin duo musikal bat egin zuen, *Verano azul* telesaileko beste aktore bat zena.
*Pancho eta Javi* izeneko Duo musikala 1982. urtean disko bat grabatu zuten. Segituan interpretaziora itzuli ziren telebistako serie askotara, pelikuletara eta antzezlanetara (gehienak Antonio Del Realek zuzenduak).

Bere interpretazio famatuena, Charlie Marquez inspektoreordearena izan zen Telecincoko *El Comisario* telesailean, 12 denboraldi iraun zuena, 1999-2001. urte bitarteetan.

Gainera, 2011ko urtarriletik 2013ko otsailera *El Barco* telesailean parte hartu zuen. Gaur egun Victor Reyes interpretatzen du *Amar es para siempre* telesailean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5953999
* Commonscat Multimedia: Juanjo Artero

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 224417437
* ISNI: 0000 0003 6205 332X
* BNE: XX5168621

 |

* Wd Datuak: Q5953999
* Commonscat Multimedia: Juanjo Artero
**Kale Nagusiko 8. zenbakiko etxea** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen etxe bat da. Orioko Alde Zaharran dago, Kale Nagusia kaleko 8. zenbakian, eta Kale Nagusiko 6. zenbakiko etxea eta Kale Nagusiko 10. zenbakiko etxearen artean.

Eraikina
--------

Pizkundetar estiloko fatxada ederra du, hareharrizko silarria duena eta arnasa handiko diseinu simetrikoa.

Beheko solairuak hiru bao ditu, ate gisakoak: erdi puntukoa, nagusia, eta ateburudunak, albokoak. Lehen solairuko leihoek, bigarrengoak baino handiagoak, barlasai hegalduna dute eta hauts-babeslea. Albokoak garaiagoak dira eta leihoburu zabala erakusten dute. Lehio nagusiak baketoiak ditu, kalostra itxurako tailarekin. Bigarrn solairuko leihoak apalagoak dira, barlasai hegaldunekin, baina hauts-babeslerik gabe. Fatxada honetako ezaugarria errodela edo botoi handiak dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65924030
* Commonscat Multimedia: Nagusia 8 etxea, Orio

---

 |

* Wd Datuak: Q65924030
* Commonscat Multimedia: Nagusia 8 etxea, Orio
Aurrikusitako hegaldien iritsieren panela aireportu batean.
**Kalkulatutako iritsiera-ordua** (Ingelesezko eran ere ezaguna, **Estimated time of arrival,** laburtuta **ETA**) garraiobide batek helmugara iritsiko den aurreikusitako edo kalkulatutako ordua da. Aireportu eta beste garraio terminal batzuetan bidaiariek ikusi ohi duten informazio oinarrizkoa izaten da, eta alderdi operatibotik ere inportantea da, aire trafikoa antolatzeko edo aireportuetako ate asignazioa erabakitzeko.

Helmugara iristeko oraindik behar den denbora zehaztu nahi bada, **ETE** erabiltzen da (**estimated time enroute** edo **estimated time elapsed**; bidean igarotako denbora). 

ETAren kalkulua nahiko konplexua izan daiteke, adibidez, eguraldi aldaketak, ibilbide mota desberdinak eta lotutako abiadura eta desbideratze desberdinak kontuan har daitezke. GPS gailuek ETA kalkuluak askoz errazagoak egin dituzte.

ETA terminoa ingelesez ezagun egin da ez bakarrik garraiobideen antolakuntzan. Adibidez, "fabrikazio-denboretarako" edo mantentze-lanetarako geratzen den denbora kalkulatzeko ere erabiltzen da. Interneten ere agertzen da zerbitzari eta zerbitzuetatik zerbait deskargatzeko behar den denborarekin lotuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Fundazioa, Elhuyar. «estimate» *Elhuyar Hiztegia* (Noiz kontsultatua: 2023-06-26).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, alemanezko Wikipediako «Estimated time of arrival» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-11-24ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1369503

 |

* Wd Datuak: Q1369503
**Joseph Jenkins Roberts** (Norfolk, Virginia, 1809ko martxoaren 15a - Monrovia, 1876ko otsailaren 24a) liberiar politikaria izan zen. Liberiako lehendabiziko presidentea izan zen 1848tik 1856ra. 1872tik 1876ra arteko agintaldia errepikatu zuen.

Libre jaio zen Estatu Batuetan, galestar jatorriko aita batengandik eta ama mulata batengandik. Beste virginiar batzuekin eta bere familiarekin batera Liberiara emigratu zuen 1829an, Amerikako Kolonizazio Elkartearen laguntzarekin. Familiaren helburuetako bat afrikarrak ebanjelizatzea zen.

Liberian inportazio eta esportazio negozio batekin Estatu Batuekin aberastu zen.

1833an goi sheriff izendatu zuten barnealdeko tribuen zergak biltzeko, eta 1835ean gobernadore kargua hartu zuen, 1848an herrialdearen independentzia lortu arte mantendu zuena.

1848an herrialdeko lehendabiziko presidente bihurtu zen. 3.000 kolonoren ahaleginarekin estatu bat eraikitzeko zailtasunak izan zituen. Barruko tribuek erlijio tradizionalak mantendu zituzten eta esklaboen merkataritzari eutsi zioten. Marylandeko koloniari lagundu zion 1856an grebo eta kruen aurkako gerretan, eta 1857an kolonia Liberian integratu zen.

Lehen agintaldiaren ondoren, Liberiako armadako ofiziala eta Britainia Handian eta Frantzian enbaxadorea izan zen. 1862an Liberia Collegeren sortzaileetako bat izan zen eta 1876ra arte buru izan zen.

1872an presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituen Alderdi Errepublikanoaren hautagai gisa. 1872an presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituen Alderdi Errepublikanoaren hautagai gisa eta 1874an berrautatu zuten. 1875etik agintaldia amaitu arte ezinduta egon zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q360164
* Commonscat Multimedia: Joseph Jenkins Roberts

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 63021631
* ISNI: 0000 0000 6367 0555
* LCCN: n86025962
* SNAC: w6x669p7
* Open Library: OL696605A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 45862

 |

* Wd Datuak: Q360164
* Commonscat Multimedia: Joseph Jenkins Roberts



| * i
* e
* a
Liberiako presidenteak |
| --- |
| 
* Roberts
* Benson
* Warner
* Payne
* Roye
* Smith
* Roberts
* Payne
* Gardiner
* Russell
* Johnson
* Cheeseman
* Coleman
* Gibson
* A. Barclay
* Howard
* King
* E. Barclay
* Tubman
* Tolbert
* Doe
* *Sawyer*
* *Kpormakpor*
* *Sankawulo*
* *Perry*
* Taylor
* Blah
* *Bryant*
* Sirleaf
* Weah

 |  |
| Presidenteak ez ziren estatu-buruak *letra etzanean* |
**Joseba Larrañaga** (Pasai San Pedro, 1968ko irailaren 22a) euskal herritar kazetaria da. Gaur egun COPE irrati-kateko *El partidazo de Cope* saioa aurkezten du.

Biografia
---------

Leioako fakultatean ikasten ari zenean, SER katearen praktiketara aurkeztu zen eta zazpi urtez aritu zen Galizian, albistegietan. Ondoren, Madrilera joan zen. Geroago, kirol-irratsaioak aurkeztera pasatu zen. SER irrati-kateko *El Larguero del Fin de Semana* saioa aurkeztu zuen. Horrez gain, José Ramón de la Morenaren ordezkoa izan zen *El Larguero* irratsaioan.

2010ean COPEra pasa zen. 2011ko azarotik aurrera *El Ojo del Tigre* saioa aurkeztu zuen *13TVn*.

Lanak
-----

### Telebista

* *Va de fútbol* (Localia)
* *Erreala Primeran* (Localia)
* *El Ojo del Tigre* (13TV)

### Irratia

* *El Larguero del Fin de Semana* (SER)
* *El Larguero* (SER)
* *El Partido de las 12* (COPE)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «La COPE ficha a Juan Antonio Alcalá y Joseba Larrañaga para su nuevo equipo de deportes» *Diario Vasco* 2010-08-03.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11685435

 |

* Wd Datuak: Q11685435
**Joseba Pagazaurtundua Ruiz** (Hernani, Gipuzkoa, 1957ko abenduaren 27a - Andoain, Gipuzkoa, 2003ko otsailaren 8a) polizia eta ekintzailea izan zen. Andoaingo Udaltzaingoaren burua zela, ETAk hil zuen.

Bizitza
-------

16 urte besterik ez zuela, ETA politiko-militarrean sartu zen. 1974an utzi zuen, eta Enpresa Zientziak ikasteari ekin zion. 1976an EIA alderdiaren kide bilakatu zen, eta handik Euskadiko Ezkerrera eta PSEra pasa zen. Josebaren arreba Maite eta anaia Iñaki ere PSEko kideak ziren.

1970eko hamarkadaren amaieran Andoaingo Udaltzaingoan sartu zen, eta 1990eko hamarkadaren erdialdean buru izendatu zuten. Mehatxaturik, Ertzaintzan zerbitzu-betekizunean sartu zen. 2003an ETAk erail zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La Ertzaintza detiene a un etarra relacionado con la muerte de Pagazaurtundua» *El Mundo* 2010-08-03.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9013012
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q9013012
**Santiago baseliza** Ispasterko Kortazar auzoan dagoen ermita da.

Historia
--------

XV. mende amaieran estilo gotikoan eraikia, XVI. mende erdiko berpizkunde garaian zenbait berriztapen egin zitzaizkion (leihoak eta korua) baina bere ezaugarri nagusiak aldatu barik.

Ispasterko Santiago eta Santa Ana jaietan, ospakizun nagusietako bat ermita honetan egiten den meza izaten da.

Baseliza eta santutxo gehienak bezala herri lurretan egina bada ere, 2006an eliza katolikoak bere izenean immatrikulatu zuen.

Ezaugarriak
-----------

Tamaina handikoa, oinplano errektangularra du eta isuri biko teilatua. 

Garai gotikoko ate puntadun bi eta leiho bi ditu. Berpizkunde garaian irekitako bi bentanak dinteldunak dira.

Hormak harlangaitzezkoak dira, ertzetan harlanduekin.

Alboko hormetako bao batean, kanpai bat du.

Bestelako jakingarriak
----------------------

Leku baketsua da, eta Ispasterko udalak atsedengune bat prestatua du baselizaren inguruan. Zelaiaren erdian haritz ikusgarri bat nabarmentzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   «Herri arkitekturaren lekuko» *www.argia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-03-31).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La comida popular, los disfraces y los mariachis Puro Relajo animarán las fiestas de Ispaster» *El Correo* 2018-07-19 (Noiz kontsultatua: 2022-03-31).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** SA, Baigorri Argitaletxea.  (2018-09-03). «Tres inmatriculaciones eclesiales por pueblo, ¿la punta del iceberg?» *GARA* (Noiz kontsultatua: 2022-04-03).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «ERMITA DE SANTIAGO en Ispaster, Vizcaya» *Clubrural.com* (Noiz kontsultatua: 2022-03-31).
6. ↑   «Zabalguneak - Bizkaia 21» *www.bizkaia21.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-03-31).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111448361
* Commonscat Multimedia: Santiago baseliza (Ispaster)

---

 |

* Wd Datuak: Q111448361
* Commonscat Multimedia: Santiago baseliza (Ispaster)
**Joseba Iriondo Orbegozo** (1969, Azpeitia, Gipuzkoa) euskal kazetari, telebista aurkezle eta irrati esatari bat da. Joxemari Iriondo kazetariaren semea da. Euskal Telebistaren albistegietako aurkezlea izan zen zortzi urtez.

Biografia
---------

Nafarroako Unibertsitatean Kazetaritza ikasi zuen. 1993an Euskal Irrati Telebistan lanean hasi zen, beren lehen pausoak Euskadi Gaztean emanez. 1996 eta 1999 bitartean ETBren Madrilgo berriemalea izan zen, eta ondoren ETB1eko Gaur egun albistegia aurkeztera igaro zen.

2001eko irailaren 11ko atentatuek bere ibilbidean aldaketa bat suposatu zuten, ordutik aurrera Irakeko Gerran eta Afganistango gerran berriemale izanez. 2006 bitartean zenbait gatazketarako ETBren berriemaile berezia izan zen, eta herrialde ugari bisitatu zituen, tartean Pakistan, Iran eta Hego Amerikako hainbat herrialde. Irakeko gerrari bruuzko liburu bat idatzi zuen.

2004an ETB 2ko Teleberri albistegiko aurkezlea izan zen. Gaur egun albistegiko aurkezlea izatera itzuli zen 2005ean, eta bertan iraun zuen 2007rarte. Bere azken saioan agurra emateko orduan emozionatu egin zen, Maribel Aizarna lankidearekin batera.

2007az geroztik freelance kazetari gisa dihardu, hasieran BBKrentzako eta gerora Kutxabankentzako komunikazio laguntzaile lanetan.

Lanak
-----

* *Gaur egun* (ETB1)
* *Teleberri* (ETB2)
* *Aupa Etxebesteǃ* (2005) - Cameoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑   liherpc.  (2007-11-16). *Joseba Iriondo agurra.*  (Noiz kontsultatua: 2019-06-08).
2. ↑    *LinkedIn - Joseba Iriondo.*  (Noiz kontsultatua: 2019-06-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56685536
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 74184167
* BNE: XX1665526
* SUDOC: 109237935

 |

* Wd Datuak: Q56685536
**Joseba Usabiaga Amondarain** (Tolosa, Gipuzkoa, 1981eko urriaren 4a) aktorea da, ETB 1eko *Goenkale* telesailean Tximista pertsonaia jokatzeagatik ezaguna. Hamaika urtez egon zen telesailean, 2001 tik 2011 rarte.

  

2008ko abenduaren 3an, Euskararen Nazioarteko Egunean, Begoña Bilbaok zuzendutako *Ate joka* antzezlanean antzeztu zuen Gasteizko Principal antzokian.

Goenkalek 3000 atal bete dituela eta Goenkalek izan duen cameorik aipagarrienean hartu zuen parte Iker Galartzarekin batera, Astiazaran eta Lamikiz, Erreala eta Athleticeko lehendakariekin, prentsako portada asko hartu zituelarik, *Marca* besteak beste, eta estatuko albistegi askotan ere bai.

2015ean bere lehen pelikula egin zuen, *Pikadero*, Donostiako Zinemaldian estrenatu zena, eta 2017an *Handia* pelikula protagonizatu zuen, 10 goya irabazi zituelarik pelikulak.

2017an Gure Zirkua martxan jarri zuen Iker Galartza eta beste kide batzuekin batera eta 2017ko irailean Tolosan estreinaldiko emankizuna eman ondoren Euskal Herriko herriz herri ibili ziren.

2021 an "el vasco  "pelikula protagonizatu zuen, Eduardo Blancorekin batera.

Lanak
-----

### Antzerkian

* *Poxpolo eta Mokolo pailazoak*
* *Erreleboa*
* *Bota patsa!*
* *Ate joka*
* Hil arte Bizi
* NI ala Zu ?

### Telebista

* *El internado: Las Cumbres* (2021-*orain*)
* *Goenkale* (2001-2011)

### Zirkua

* Gure Zirkua (2017-*orain*)

Zinema
------

* *Tres 60* (2012)
* *Pikadero* (2015). Protagonista.
* *Handia* (2017). Protagonista.
* *El silencio de la ciudad blanca* (2019)
* *Nora* (2020)
* "*El Vasco*" (2022). Protagonista.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Joseba Usabiaga

Kanpo estekak
-------------

* Poxpolo, Mokolo ta konpainiaren web-gune ofiziala
* **(Gaztelaniaz)**  Joseba Usabiagaren agerpenak Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260768
* Commonscat Multimedia: Joseba Usabiaga

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3357153954870605680007
* SUDOC: 233528296

 |

* Wd Datuak: Q12260768
* Commonscat Multimedia: Joseba Usabiaga
Serrallonga grabatu erromantiko batean.
Sala Masia, Serrallongaren jaiotetxea.
**Joan Sala i Ferrer**, **Serrallonga** bezala ezaguna (Viladrau, Gironako probintzia, Katalunia, 1594ko apirilaren 21a - Bartzelona, 1634ko urtarrilaren 8a) bidelapur ezaguna izan zen. Bere izena kondairetan jaso egin zen ospe handiko heroia izanik. Les Guilleries mendilerroan aritu zen batez ere. Literaturan askotan aipatua izan da.

Biografía
---------

Joan Sala nyerroren eta Joana Ferreren semea, Viladrauko Sala Masian jaio zen. Lau urtekin, 1598ko urtarrilaren 18an, ama hil egin zen eta aita berriro ere ezkondu zen. Sant Hilari Sacalmen Can Tarrésen lan egin zuen. Han Margarida Tallades i Serrallonga ezagutu zuen; ezkondu ziren eta bost seme-alaba izan zituzten. 1627an, errege gurdi asko lapurtu ondoren, Filipe IV.a Espainiakoaren soldaduak haren atzetik ari zirela eta, Rossellóra ihes egin zuen (oraindik ez zen Frantzia). Ekintza horiek haren ospea zabaldu zuten. Kataluniako erregeorde zen Cardonako Dukeak Santa Coloma de Farnersen harrapatu zuen. Savassonako gaztelura eraman zuten eta hilabetetan hantxe torturatu zuten. Azkenik, 1634ko urtarrilaren 8an Bartzelonan urkatu zuten.

Lapurketak
----------

* Seguer Masia, Jafren (Baix Empordà). Serrallonga masia ezustean eraso egin zuen, 1623ko otsailaren 15ean. Ekintza horretan Borrullet anaien laguntza izan zuen, Jafreko auzoak; geroago Vergesen urkatu zituzten.
* Boada de Salitja Masia.
* Rebronet de les Planes Masia. Ekintza hau gaizki atera zitzaien.
* Postaren lapurketa: Estatuaren dirua zeraman. 1628ko otsailean.

Serrallongaren taldea
---------------------

Hauek ziren bere taldearen kideak:

* Tallaferro
* Toca-son
* Petit Comí
* Xafarroques
* El Fadrí de Sau
* L'Hereu Puig de la Vall
* Negre
* Vermell

Kondaira
--------

Herriaren irudimenak Serrallongaren irudia aldatu zuen erabat. Horrela, haren bizitzaren ezaugarriak ez ziren alde positiboekin jantzi zuten: aberatseei lapurtzen zieten pobreei emateko eta haren neska-laguna nyerroen eskuetatik salbatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   .

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:La historia de Serrallongaren historia, Kataluniako bidelapur ezagunena.
* **(Katalanez)**:Serrallongaren kondaira.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q605478
* Commonscat Multimedia: Joan Sala i Ferrer

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 53312784
* ISNI: 0000 0000 2924 443X
* BNE: XX4799050
* CANTIC: a10755329
* LCCN: n90665608
* SUDOC: 112420249
* UB: a1234350
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q605478
* Commonscat Multimedia: Joan Sala i Ferrer
**Juan Carlos Oyarzún** (Ushuaia, 1951ko ekainaren 6a - Ushuaia, 2021eko abenduaren 11)  Fuegiar Herri Mugimenduko politikari argentinarra izan zen. 1992 eta 1998 artean, Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteetako senatari nazional gisa aritu zen. Goi Ganberako Legebiltzarreko idazkari ere izan zen bi alditan.

Biografia
---------

Ushuaian jaio zen 1951n. 1971n Unión Popular Fueguinan sartu zen, 1984an Movimiento Popular Fueguino (MOPOF) izena hartu zuen alderdi horrek, 1989an bereko presidente izendatu zuten  

Ushuaiako zinegotzia izan zen 1983 eta 1985 artean, Deliberazio Kontseiluko lehendakaritza betez. 1985ean hiri horretako alkate izateko hautagaia izan zen. Suaren Lurraldearen Konstituzioaren idazketan parte hartu zuen eta Finantza idazkariordea izan zen. 1991 eta 1992 bitartean Suaren Lurraldeko Legebiltzarreko lehen konstituzioko kide izan zen.  

1992ko otsailean, Suaren Lurraldeko Legebiltzarrak saio berezi batean izendatu zuen, Daniel Esteban Martínezekin batera, Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteetako probintzia berriko lehen senatari nazionalak, egun batzuk geroago euren eserlekuak hartuz.  Oyarzuni sei urteko agintaldia eman zitzaion 1998ra arte. 

  

2021eko abenduaren 11n hil zen, 70 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Gran pesar en todo Tierra del Fuego por la muerte de Juan Carlos Oyarzun» *Info Fueguina* 12 de diciembre de 2021.
2. 1 2   «JUAN CARLOS OYARZÚN» *Senado de la Nación Argentina* 28 de marzo de 1997.
3. 1 2   «VIII PERIODO LEGISLATIVO - AÑO 1992 - REUNIÓN Nro. 12 - SESIÓN ESPECIAL, 24 de febrero/92» *Diario de Sesiones* (Legislatura de la Provincia de Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sur): pp. 3-6. 24 de febrero de 1992.
4. ↑   «La Legislatura fueguina sanciona la última ley del Territorio» *El Diario del Fin del Mundo* 6 de diciembre de 2016.
5. ↑   «Honorable Senado de la Nación Argentina - Senadores - Buscador Histórico - Períodos y Reemplazo» *www.senado.gov.ar*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19204733

 |

* Wd Datuak: Q19204733
Atmosferaren mugak eta kanpo espazioa
**Kanpo espazioa**, **espazio hutsa** edo, modu sinplean, **espazioa**, Unibertsoan erlatiboki hutsik dauden eskualdeak dira, zeruko gorputzen atmosferatik kanpo. Kanpo espazioa erabiltzen da aireko espaziotik bereizteko. Kanpo espazioa ez dago hutsik, bertan partikula asko daude baina oso dentsitate txikian, batez ere hidrogenoa gas eran eta erradiazio elektromagnetikoa. Denbora luzez uste zen ia hutsik zegoela edo eterrez betea, baina orain badakigu materia gehiena hor dagoela. Materia hau erradiazio elektromagnetikoa gisa, partikula kosmikoak, masarik gabeko neutrinoa eta oraindik oso ezagunak ez diren materia iluna eta energia iluna. Estimazioen arabera materia kondentsatu hotza % 0,03a da, izar materia, % 0,5, neutrinoak % 0,3, materia iluna % 25 eta energia iluna % 75. Azken hauen natura fisikoa oraindik ezezaguna da, baina galaxia ezberdinen mugimendu grabitatorioengan duten eragina ezagutzen dugu eta inflazio kosmikoa horren eragina izan daitekeela uste da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4169
* Commonscat Multimedia: Outer space

---

* **Identifikadoreak**
* NARA: 10642752

 |

* Wd Datuak: Q4169
* Commonscat Multimedia: Outer space