recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Stora Sanna** Suediako Jönköping hiriko landetxe bat da, antzinan fisioterapia zentru famatu baten egoitza izan zena.

Osasun etxea
------------

XIX. mendearen amaieran, Henrik Kellgren fisioterapeuta suediarrak osasun-institutu sare arrakastatsua sortu zuen atzerrian, besteak beste Londresen eta Parisen ezarritako osasun-etxeekin. 1880ean sorterrira itzuli zen, Stora Sanna landetxea erosiz (Sanna barrutian, gaur egun Vättersnäs izena duena), Jönköping eta Huskvarna hirien artean. Bertan besteak beste, Gula Sanna eta Engelska Villan etxeak eraiki zituen, osasun konplexu bat sortuz.

Mark Twain
----------

Stora Sanna, 2012 urtean
Bertan Kellgrenen bezero izandakoen artean Samuel L Clemens ( Mark Twain ) izan zen; emazte Oliviarekin eta Jean 19 urteko alabarekin 1899an hiru hilabeteko egonaldia egin zuen, alabaren epilepsia artatzeko; Twainek berak ere erreuma tratamenduak egin zituen, eta besteak beste baporez Visingsö- ra joan ziren. Twainek Kellgrenen tratamenduari garai hartan AEBetan goraka zihoan osteopatiarekin zuen antz handia hartu zion, eta batez ere txunditua geratu zen Vättern lakuko ilunabarrei buruz:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | I shall never see another sunset to begin with it this side of heaven...
This is the place to be. I have seen about 60 sunsets here; and a good 40 of them were clear and away beyond anything I had ever imagined before for dainty and exquisite and marvellous beauty and infinite change and variety. America? Italy? The tropics? They have no notion of what a sunset ought to be. And this one--this unspeakable wonder! It discounts all the rest. It brings the tears, it is so unutterably beautiful. |  » |
| Mark Twain, Sannatik 1899ko irailaren 6an bidalitako gutunean |

Jönköpingen izandako garaian, Mark Twain-ek *My Boyhood Dream* eleberria eta *To Above Old People* poema idatzi zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Huvudbyggnaden på Sanna, Henrik Kellgrens hälsocenter på 1800-talet i Vättersnäs, Jönköping.» *digitaltmuseum.se* (Noiz kontsultatua: 2021-07-11).
2. ↑  Vissa källor anger början av juli
3. ↑   «Gula Sanna, massageinstitut för kungliga och andra fina - Jnytt» *web.archive.org* 2019-03-24 (Noiz kontsultatua: 2021-07-11).

Ikus, gainera
-------------

* Fisioterapia Suedian

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10681094

 |

* Wd Datuak: Q10681094
**Silvioren arteka** edo **alboko arteka**, giza burmuina bere oinarritik bi aldeetan zeharka zeharkatzen duen arteka bat da. Bere izen arrunta Franciscus Sylviusgatik (1614-1672 jasotzen du, sendagilea eta Leidengo Unibertsitatean anatomia irakaslea zena.

Anatomia
--------

Burmuinaren oinarriaren ikuspegia, non alboko artekaren behealdeko zatia ikus daitekeen.
Bere behealdeko zatian lobulu frontala eta lobulu tenporala banatzen ditu, eta goialdekoan lobulu parietala eta tenporala. Bi burmuin-hemisferioetan dago, baina luzeagoa da ezkerrekoan.

Silvioren arteka burmuinaren garatzen den lehen arteketako bat da, giza umekiaren burmuinean haurdunaldiko hamalaugarren aste aldera agertuz.

Alboko artekak zenbait alboko adar ditu. Nabarmenetakoak eta arrunki aurkituenetakoak diren bi adar igokaria (bertikala ere deitua) eta adar horizontala dira, beheko zirkunboluzio frontala azpibanatzen duena. Silvioren artekak zeharkako zirkunboluzio tenporala ere badu, entzumen-kortexaren zati dena.

Bitxikeria
----------

Albert Einsteinen burmuina zientziarentzat emana eta kontserbatua izan zen, eta anormaltasun bat zuen Silvioren artekan.

Ikus, gainera
-------------

* Hemisferioarteko arteka
* Erdiko arteka

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1256980
* Commonscat Multimedia: Lateral sulcus

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* TA: A14.1.06.006
* FMA: 77801

 |

* Wd Datuak: Q1256980
* Commonscat Multimedia: Lateral sulcus
| **Soraluze kalea** |
| --- |
|  Donostia, Parte Zaharra |
| Ezkerrean Unión Artesana elkartearen lokala zena, gaur egun kafetegi bat. |
| HerrialdeaLurraldea |  Euskal Herria Gipuzkoa |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Soraluze kalea is located in Euskal HerriaSoraluze kaleaSoraluze kalea | Soraluze kalea is located in GipuzkoaSoraluze kaleaSoraluze kalea |
| Soraluze kalea is located in Donostiako Parte ZaharraSoraluze kaleaSoraluze kalea |

 |
| Koordenatuak: | **Coordinates: Missing latitude**Invalid arguments have been passed to the {{#coordinates:}} function
 |

**Soraluze kalea** gaur egungo Donostiako Parte Zaharreko kalea da, nahiz eta, berez, Ekialdeko Zabalgunearen kalea izan (Parte Zaharreko biztanleentzat "Ensantxea"). San Juan kalearen eta Zuloaga plazaren elkargunetik Salamanka pasealekuraino doa. Kale hau fisikoki Abuztuaren 31 kalearen jarraipena da, baina, bere balore historikoa hain handia ez izatearen ondorioz, Udalak beste izen bat ematea erabaki zuen.

Nikolas Soraluze
----------------

Nikolas Soraluze historialariak (Zumarraga, 1820 - Donostia, 1884) Donostiarekin lotura handia izan zuen eta Udalan alkateordea izan zen. Bigarren Gerra Karlistan bi aldetako presoak trukatzeko prozesuan oso paper aktiboa izan zuen. Jose Matia Calvoren ondarea gestionatzeko ere lan garrantzitsua egin zuen, bestetik. 1902ko otsailaren 13an, 1885ko apirilaren 13an Euskal Lore Jokoetan hartutako eskaerari jarraituz, Udalak oraindik eraikitzen ari zen kaleari bere izena eman zion.

Elkarteak
---------

Kale honetan Gipuzkoako Errioxa etxea elkartea dago. Urtetan ere kale honetan Unión Artesana elkarte ezaguna egon zen, gaur egun, aldiz, Euskal Herria kalean dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Soraluze kalea Auñamendi Entziklopedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25478954

 |

* Wd Datuak: Q25478954
**Tabuna** gizakiak sortutako gerra-arma kimikoa da, eta nerbio-agente gisa sailkatuta dago. Nerbio-agenteak ezagutzen diren gerrako agente kimiko toxikoenak eta eragin azkarrena dutenak dira. Pestizida (intsektizida) organofosforatuen antzekoak dira, nola jarduten duten eta eragiten dituzten ondorio kaltegarriak direla eta. Hala ere, nerbio-agenteak pestizida organofosforatuak baino askoz indartsuagoak dira.

Tabuna pestizida bezala garatu zen 1936ko Alemanian. "GA" ere esaten zaio, eta likido argia, koloregabea eta zaporerik gabea da, fruta usain arina duena. Tabuna lurrun bihur daiteke, berotzen bada eta ez dugu ingurunean modu naturalean aurkitzen. EA-4352 tabunaren analogoa den isopropiloa da.

Gizakiengan dituen ondorioak
----------------------------

Tabuna, beste nerbio-agente asko bezala, kolinesterasaren inhibitzaile ia itzulezina da, eta, beraz, ondorio kolinergiko nabarmenak eragiten ditu. Ondorioak lurrunarekiko esposiziotik 0,5 eta 2 minutu bitartean agertzen dira, larruazala ukituz edo arnastuz gero. Esposizio motaren arabera (zuzena edo zeharkakoa), muskulu-uzkurdurak, konbultsioak, koma-egoerak eta arnas sistemaren geldiaraztea eragin ditzake, eta, ondorioz, pertsona hil egiten da.

Hauek dira agertzen diren sintoma normalak: sudurreko narritadura, bularreko presioa, miosiak eragindako ikusmen lauso edo krepuskularra, hiperhidrosia eta gehiegizko listu-jariatzea, goragalea, okadak, espasmoak eta esfinterren kontrola galtzea, dardarak, nahigabeko astinduak, migraina, buru-nahasmendua, kontzientziaren galera, koma, arnasketa-konbultsioak eta, azkenean, arnas-ezintasunagatik heriotza.

Tabunak minutu batetik hamar minutura bitarteko desgaikuntza-ondorioak ditu, eta ukitu edo arnastu eta 15 minutu igaro baino lehen ondorio hilgarriak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Facts About Tabun, National Terror Alert Response System
2. ↑   Ellison, D. Hank.  (2008). *Handbook of chemical and biological warfare agents.*  (2. argitaraldia) Boca Raton: CRC Press ISBN 978-0-8493-1434-6. OCLC .82473582.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q143289
* Commonscat Multimedia: Tabun

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4603839-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: C009374
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 77-81-6
* ChEMBL: CHEMBL1097650
* ChemSpider: 6254
* PubChem: 6500
* UNII: S45M750QSH
* SMILES: ID
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 77-81-6

 |

* Wd Datuak: Q143289
* Commonscat Multimedia: Tabun
**Aratiseko kaskoak** Aranda de Moncayoko Aratisko aztarnategian arpilatutako jatorri zeltiberiarra duten kasko sorta bat dira; 21. mendean Aragoira berritzuli direnak neurri batean.

Ezaugarriak
-----------

Aratisko kaskoak eta aztarnategiko beste pieza batzuk, K.A. IV eta II mendeen artean datatu dira.

Pieza bakanak dira, ondo kontserbatutako material militar mota hori ez baita ohikoa Iberiar penintsulan. Zeltiberiar kaskoak masailetako piezaz osatuta zeuden, aurpegiaren alboetan ebaketak saihesteko, eta lepo eta sudurrerako babesak ere bazituzten. 

Gaur egun berreskuratutako kaskoak Zaragozako Museoan daude.

Arpilaketaren historia
----------------------

1993an Ricardo Granada Pérezek aztarnategiaren inguruko lurrak eskuratu zituen, bere metal detektagailuaren aztarnak aurkitzeko helburuarekin. 

Horrela aurkitutako kaskoak Utebo herrian ezkutatu zituzten hasieran  eta gero bitartekariek enkante etxeetara eraman zituzten, 2 kasko enkantean jarri ziren Londresen eta haien arrastoa galduta dago. 

Multzo bat Alemaniako Axel Guttmann eraikuntzako magnateak erosi zituen eta Hermann Born errestauratzaileak berritu zituen, berau Berlingo Historiaurreko eta Antzinako Historia Museoko zaharberritze laborategietako zuzendaria zen bitartean.

2001ean hil zen Axel Guttmann eta bere piezak enkantean jarri zirenean, Mainzko Museo erromatar-germanikoak haien jatorri ez-legezkoa salatu zuen, Espainiatik arpilatutako materiala zirela salatuz. 

Bildumaren zati bat Berlingo Guttmann Museoan agertu zen hero, eta beste bat Frantziako Mouginseko Arte Klasikoaren Museoan. Christian Levett buru duen azken erakunde hau izan da piezak, zehazki 7 kasko, Espainiara itzultzea erabaki duena.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelaniazko wikipediako «Cascos de Aratis» artikulutik itzulia izan da, 2023-01-12 data duen 148552290 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2023-01-12 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑
2. ↑
3. ↑   Vicente G. Olaya.  (2019-12-05). *Aratis, historia de un expolio con retroexcavadoras.* .
4. ↑
5. ↑   José Ángel Montañés.  (2012-11-05). *Los cascos que no quiso Cultura.* .
6. ↑   Vicente G. Olaya.  (2019-12-03). *Siete cascos celtíberos únicos vuelven a España.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115618664

 |

* Wd Datuak: Q115618664
Kimikan **substratua** da erreakzio kimiko batean produktua sortzeko erreaktiboarekin erreakzionatzen duen espezie kimikoa. Erreakzioa gertatzen ari den gainazalari ere esan dakioke. Kimika organikoan substratua transformatzen ari den konposatu organikoa da.

Biokimikan substratu esaten zaio entzima baten eragina jasaten duen substantziari.

Le Chatelierren printzipioaren testuinguruan, substratua kontzentrazioa aldatzen ari den erreaktiboa da. Adibidez, erreakzio katalitiko batean katalizatzailearen eragina medio egitura aldatzen ari den erreaktiboari esaten zaio substratu, inoiz ez katalizatzaileari.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Chemistry (IUPAC), The International Union of Pure and Applied. «IUPAC - substrate (S06082)» *goldbook.iupac.org* (Noiz kontsultatua: 2021-05-21).
2. ↑   Substratu. «ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-05-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12119506

 |

* Wd Datuak: Q12119506
**Aoi Matsuri** (japonieraz: 葵祭?)
 Kyotoko jaialdi xintoista da, hiriko hiru handienen artean dago. Maiatzaren 15ean izaten da. *Aoi* izenak "malba lorea" esan nahi du.

Historia
--------

Nihon Shoki liburuak dioenez jaialdia VI mendean sortu zen Kinmei enperadorearen garaian. *Honchō getsurei* (本朝月令) eta *Nenchūgyōji hissho* (年中行事秘抄) izkribuek dioetenz eurijasa handiak izan ziren uztak galdu eta izurriteak ekarri zituztenak. Kinmei enperadoreak mezulariak bidali zituen tenpluetara jainkoen aldeko ekintzak egiteko. Tartean zaldi lasterketak antolatu ziren.

Zaldi lasterketen ohitura urterkoa bihurtu zen eta zaldizko arkularitzarako (yabusame) bilakaera izan zuten. Berehala sona handia hartu zuten eta ikusle ugari izaten zituzten. IX mendean Kanmu enperadoreak Kyoto hiriburu bihurtzean Aoi Matsuri jaialdia abiarazi zuen.

Meiji berrezarkuntzan jaialdia bertan behera gelditu bazen ere 1885ean berriz abiatu zuten Kyoto biziberritzeko asmoz. Bigarren Mundu Gerran ere etenaldia izan zuen baina 1953tik aurrera urtero ospatu da.

Jaialdia
--------

Bi atal ditu; prozesioa eta santutegietako erritualak. Prozesioan Enperadorearen mezularia doa aurrean eta honen atzetik, bi idi-gurdi, lau behi, 36 zaldi eta 600 pertsona Heian Aroko jantziekin. Goizeko 10:30tan Kyotoko jauregi inperialetik abiatu eta Shimogamo santutegira doa eta ondoren Kamigamo santutegira.

Santutegi hauetan enperadorearen mezulariak eta Saiō-Daiek beren erritualak egiten dituzte. Saiō-Dai enperadorearen alaben edo arreben artean aukeratzen da eta hauek dira enperadorearen ordezkariak. Jaialdiaren aurretik Saiō-Daiak hainbat purifikazio zeremonia egin behar ditu.

Egunean zehar zaldi lasterketak eta zaldizkako arkulariek lehiaketak izaten dira.

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)** Kyoto Shimbun webgunean hainbat bideo daude ikusgai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q773085
* Commonscat Multimedia: Aoi Matsuri

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 001263825

 |

* Wd Datuak: Q773085
* Commonscat Multimedia: Aoi Matsuri
**Alicia Amatriain** (Donostia, 1980ko abuztuaren 8a) gipuzkoar ballet dantzaria da. 2002 eta 2022 artean Stuttgarteko Balletaren *prima ballerina* izan zen.

Biografia
---------

Jaioterrian ballet munduan hasi eta gero John Cranko Schulen ikasi zuen, Stuttgarten. 1998an graduatu zen eta Stuttgart Balleten sartu zen ikasle gisa. Urtebete geroago, balleteko kidegora igo zuten. 2002an dantzari nagusi izendatu zuten. 2015ean, *Kammertänzerin* izendatu zuten, dantzari batek Alemanian jaso dezakeen ohorerik handiena. Hurrengo urtean, Prix Benois de la Danse bat irabazi zuen *A Streetcar Named Desire* eta *The Soldier's Tale* obretan egindako lanagatik. Amatriainek agerraldiak ere egin ditu Errusian, Frantzian, Kuban, Argentinan eta Alemanian. Roberto Bolleren galan ere agertu zen.

Amatriainek John Crankoren Tatiana *Onegin*en, Odette/Odile *Beltzarga*n eta Julieta *Romeo eta Julieta* obretan dantzatu ditu. John Neumeier, William Forsythe eta Hans van Manenen lanak ere dantzatu ditu. Koreografo askorentzat rolak sortu zituen, horien artean Christian Spucken *Lulu* balleteko rol nagusia.

2022ko apirilean, Amatriainek aldakako lesio baten ondorioz erretiroa iragarri zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «The Company He Keeps, Virtuosic to Endearing» *New York Times* 2013-9-18.
2. ↑   **(Ingelesez)** «The Standouts of 2018: Stuttgart Ballet in Christian Spuck's "Lulu"» *Pointe Magazine* 2018-12-28.
3. ↑   **(Alemanez)** Kachelriess, Andrea.  (2022-4-27). «Starballerina beendet Karriere – und erklärt die Gründe» *Stuttgarter Nachrichten*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q92200276
* Commonscat Multimedia: Ballerinas from Spain

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305156686
* ISNI: 0000 0004 1822 4846
* GND: 1038812968
* LCCN: no2020115365
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 154564

 |

* Wd Datuak: Q92200276
* Commonscat Multimedia: Ballerinas from Spain
*Dombild Erretaula* (edo *Hiriko Patroiaren* Erretaula edo *Erregeen gurtza*),. Tenpera haritz zur gainean, 94in x 14in. Koloniako Katedrala.
Xehetasuna, *Dombild Erretaula*
**Stefan Lochner** (baita ***Dombild Master*** edo ***Master Stefan***) (c. 1410 - 1451) alemaniar margolaria izan zen. Margolaritzan Nazioarteko Gotiko estiloa landu zuen, hau da, haren pinturak garai hartan zituen ezaugarriak dituzte, hots, lerro luzeak, kolore argitsuak, errealismo kutsua eta Iparraldeko Errenazimenduko ikonografia berritzailea.

Kolonian bizi izan zen,  Europa iparraldeko merkataritza eta artistiko gunean eta Albrecht Dürer margolariaren aurrekiko alemaniar margolari garrantzitsuena izan zen. Bere lan mota ugariak izan ziren, hala nola panel olio-pinturak, deboziozko poliptikoak eta eskuizkribu argiztatuak. Gaur egun hogeita hamazazpi banakako panel berak egin zitutela ziurtatu daiteke.

Gutxi dakigu haren bizitzaz, arte historialarien ustetan, Stefan Lochner Alemaniako hego-mendebaldeko Meersburg herrian jaio zen 1410 urte inguruan. Bere karrera azkar garatu zuela adierazten dute erregistroak baina gazte zendu zen.  1442 urte inguruan Koloniako kontseiluak Frederick III. aren hiriaren bisitarako apaingarriak egiteko agindu zioten. Ondorengo urteetan dokumentuen arabera dirutza egin zuen eta hiriko hainbat propietateen jabe egin zen baina hortik aurrera zorretan ibili zen.1451 urtean izurriteak Kolonia jo zuen eta ustez urte horretan bertan hil egin zen, 40 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Wellesz, 7
2. ↑  Chapuis, 103

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q290812
* Commonscat Multimedia: Stefan Lochner

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 50254539
* ISNI: 0000 0001 0899 9101
* BNF: 11992524k (data)
* GND: 118728679
* LCCN: n88629523
* NKC: zcu2016926796
* SNAC: w69p3x0t
* SUDOC: 028001877
* ULAN: 500020599
* ICCU: RAVV025644
* Open Library: OL5263558A
* RKD: 50510
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q290812
* Commonscat Multimedia: Stefan Lochner
Joana Arcekoaren exekuzioa sutan errea.
**Sutan errea** ala **sutan hila**, norbait sutan errez hiltzea da. Gizakiaren historian herrialde eta garai ia guztietan jaso izan den heriotz zigorra izan arren, bere garairik gorenena Erdi Aroko Europa eta Espainiar Inperioaren menpeko Hego Amerikan izan zen, bereziki traizioa, sorginkeria eta heresia delituekin lotua.

Heriotz honen gainbehera XVIII. mendetik aurrera eman zen, eta ordudanik heriotz zigor anker eta ez ohikotzat jotzen da.

Euskal Herrian heriotz zigor honen kasurik ezagunena Zugarramurdiko sorginkeria prozesuan jasotakoak izan ziren, eta metodo honekin hildako jende ezagunenen artean Joana Arcekoa dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q468455
* Commonscat Multimedia: Execution by burning

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7643550-7
* LCCN: sh2014001983
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q468455
* Commonscat Multimedia: Execution by burning
**Steele konderria** (ingelesez: *Steele County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Finley da. 2010eko zentsuaren arabera 1.975 biztanle zituen, Steele kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Steele konderriak 1.853,04 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,41 ura dira. Beste 1.844,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,07 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.975 pertsonetatik 1.936 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 20 dira. 3 beltzak edo afroamerikarrak. 23 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 10 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q511478
* Commonscat Multimedia: Steele County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154793798
* LCCN: n82104472
* **Lekuak**
* OSM: 1740312
* TGN: 2001602

 |

* Wd Datuak: Q511478
* Commonscat Multimedia: Steele County, North Dakota
**Syra María Alonso Brufau (**A Coruña, 1899-Mexiko 1970) galiziar idazlea izan zen

Ibilbidea
---------

A Coruñako burgesia komertzial bateko familiakoa izan zen.1920an Francisco Miguel artistar ezagutu eta bizitza konpartitzen hasi ziren  Montparnasse, Paris (1923) eta Kubara bidaiatu zuten, 1926an Mexiko euforiko batean gelditu ziren arte. David Alfaro Siqueiros eta Blanca Luz Brum poetaren lagun egin ziren. Mexikon egon zen bitartean,Sergei Eisenstein zinemagilea ere ezagutu zuen.

Syrak hiru seme-alaba zituen Francisco Miguelekin. 1933ko azaroaren 10ean, bikotea bere seme-alabekin *Cristóbal Colón* baporean Galiziara itzuli ziren. Porto de Santa Cruzen (Oleiros) jarri zuten euren egoitza.Syrak "Casa da Felicidade" ( zorion etxea) izena jarri zion.

 "Zorion Etxea", Coruxo de Abaixoko Francisco Miguel eta Syraren bizilekua  
1936ko abuztuaren 3an, Guardia Zibilak Francisco Miguel atxilotu zuen erregimen militar kolpistaren aurka egitea leporatuta; urte bereko irailaren 28an fusilatu zuten. Bi urte geroago, Brufau eguneroko bat idazten hasi zen Galiziako egonaldia bere lerroetan bilduz, harik ere, 1942an, bere seme-alabekin Lisboatik Mexikora irtetea lortu zuen arte.

Actopánen bizi ondoren, Mexiko Hiriko eta Cuernavacako hainbat etxetan bizi izan zen. Azken urteak Mexiko hirian eman zituen, hezur-minbiziaren ondorioz hil zen arte.

2000. urtean, Gure Earth argitaletxeak *Syra Alonso: Syra Alonso: Diarios, con tradución de Anxos Sumai. argitaratu zuen*  

Syra Alonso e o pintor Francisco Miguel en Madrid en 1934
Syra Alonso, Francisco Miguel e os seus tres fillos

Erreferentziak
--------------

1. ↑    22/3/2003.
2. ↑  Repertorio biobibliográfico do exilio galego 2001, CCG.
3. ↑  "Memoria de Santa Cruz" *La Opinión Coruña*, 16/8/2015.
4. ↑  Ficha na web de Casa del Libro
5. ↑  Ficha de Anxos Sumai na editorial Galaxia

Bibliografia
------------

* Alonso, Syra; García Sumai, Anxos (trad.) (2000). Diarios. Vigo: Edicións A Nosa Terra. ISBN 84-95350-10-6.
* Marco, Aurora (2007). Dicionario de Mulleres Galegas. Edicións A Nosa Terra. pp. 18–20. {{ISBN|978-84-8341-146-9}}.

Kanpo estekak
-------------

* Vidal, Carme. Syra Alonso no *Álbum de Mulleres* do Consello da Cultura Galega, 2006.
* Repertorio biobibliográfico do exilio galego CCG.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16796663
* Commonscat Multimedia: Syra Alonso

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 201064983
* ISNI: 0000 0004 3487 8698
* GND: 1032963425
* SUDOC: 095141618

 |

* Wd Datuak: Q16796663
* Commonscat Multimedia: Syra Alonso
**Apolonia Lapiedra** (jaiotze izena: **Samantha Sánchez Martínez**; Hellín, Albacete, 1992ko apirilaren 27a - ) espainiar aktore pornografikoa da. 2015eko hasieran egin zuen debuta, Ramiro Lapiedra zinema zuzendari pornografikoarekin harremana hasi ondoren. Bere izen artistikoa *The Godfather* filmeko pertsonaia bati zor dio.

Nekazaritzan lan egin zuen, helduentzako zineman bere ibilbidea hasi aurretik. Hilabete gutxiren buruan, publikoak egindako balorazio onari esker, Mofos, Private, Bangbros, Joymii, Vivthomas, Sextar, Metart edo Wow Girls bezalako konpainietan filmatu ahal izan du.

2015eko urrian, bi Ninfas sari irabazi zituen Bartzelonako Nazioarteko Zinema Erotikoaren Jaialdian, horietako bat urteko emakumezko aktore berri onenari. Espainiako *Primera Línea* aldizkariaren azala ere izan da, baita Europako zinema helduetan espezializatutako *Hot Video* aldizkari frantsesarena ere. 2020an erretiratuko zela iragarri zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23695802
* Commonscat Multimedia: Apolonia Lapiedra

---

 |

* Wd Datuak: Q23695802
* Commonscat Multimedia: Apolonia Lapiedra
Aireportuetan suteen aurkako borrokarako erabiltzen den kamioi modernoa.
**Suhiltzaile-kamioia** suhiltzaileek suteak edo beste misio mota batzuei aurre egiteko erabiltzen duten kamioia da. Suteen larrialdietan jarduteko beharrezkoa den materiala garraiatzea izan ohi da eginkizun nagusia, batez ere. Ur-hargune batetik edo eskuragarri dagoen beste edozein iturritatik lortutako ura ponpatzeko motorra eraman ohi du, komunikazio ekipoak eta larrialdiei aurre egiteko beharrezkoak diren hainbat tresna.

Historia
--------

 Ponpa-autoa (Paris, 1901)
Ktesibios Alexandriakoa K.a. bigarren mendean sua itzaltzeko erabili zen lehen ponparen asmatzailetzat jotzen da. Su-ponpa geroago Europan berrasmatu zen XVI. mendean, Alemaniako Augsburg hirietan dokumentatu zen moduan 1518an eta Nurenbergen 1657an. 1655. urteko asmakizunen liburuan, 12 m-ko ur-zutabe bat ponpatzeko erabiltzen zen lurrunezko motorreko ponpa (*suhiltzaile-autoa* deitzen dena) aipatzen da, eramangarria zen edo ez aipatzeke.

Ipar Amerikako lege kolonialek eskatzen zuten etxe bakoitzak ur-suil bat edukitzea etxearen fatxadan (urez beteta, batez ere gauez), horrela, sutea gertatuz gero, "hasierako suil-brigada" arduratuko zela. ura hasierako sutara botaz. Eskuz ponpatutako suhiltzaileen autoa 1719an Filadelfian lortu zen, urte batzuk geroago Bostonen. 1730ean Londresen Newhamek suhiltzaile-kamioiak eraiki zituen. Suteen aurkako borrokarako beharrezko eskulanak eta trebetasunak Benjamin Franklin-ek antolatutako su konpainia bat sortu zuten 1737an. Thomas Lote izan zen Ameriketako Estatu Batuetan lehen suhiltzaile-kamioia eraikitzen lehena 1743an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208281
* Commonscat Multimedia: Fire engines

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4017016-0
* LCCN: sh85048481
* AAT: 300212734
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q208281
* Commonscat Multimedia: Fire engines
**Apollo 9** Apollo programaren bederatzigarren hegaldia izan zen. 1969ko martxoaren 3an jaurti zuten. Ilargiratze-moduluaren egiaztapena burutzeko arduraduna izan zen. Apollo programaren hirugarren misioa eskifatua bilakatu zen. Taldea James McDivittek komandantea, David. R. Scottek eta Russell L. Schweickartek osatzen zuten, zeinek astronautak Ilargiaren lurrazalean pausatu behar zituen bidaia-lekua erabili zuten.

Schweickartek espaziora irten zuen 37 minutuko egonaldia betez. Bertan Ilargirako jaitsieran erabili behar izango zen espazio jantzia probatu zuen, garaiko 100.000 dolar balio zuena.

150ºc-130 °C arteko tenperaturak jasateko gai ziren ekipamendu autonomo hauek 100.000 km/h abiaduran jaisten zuten mikrometeoritoen talka jasan behar zuten. Halaber, komunikazioak eta hiru ordurako bizi-sostengua (oxigenoa) bermatu behar zituen. Bestalde, *Spider* ilargiratze-moduluarekin muntaia perfektua lortu zen, *Gumdrop* aginte-modulutik urruntzen zelarik 160km-ko distantziara.

Azkenik, 1969ko martxoaren 13an itsasoratu zuen Lurraren inguruan 151 orbita osatu ostean eta 241 orduko hegaldia betez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q203651
* Commonscat Multimedia: Apollo 9

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4776872-1
* WorldCat
* LCCN: no00092717

 |

* Wd Datuak: Q203651
* Commonscat Multimedia: Apollo 9
**Specialized Bicycle Components** bizikleta eta hauentzako erabilgarriak diren tresnen fabrikatzaile amerikarra da.Fabrika Morgan Hillen dago,Kalifornian.

Historia
--------

Specialized, 1974. urtean sortu zuen Mike Sinyardek eta, hasiera batean, bere produkzioa errepideko bizikletara bideratu zuen bere modelurik hoberena (Allez), eta zikloturismoetan, berriz, Sequoia. Beranduago, 1981. urtean, konpainiak lehenengo mendi bizikleta sortu zuen, Stumpjumper izenekoa.

Produktuak
----------

Gaur egun, bizikletak egiteaz gainera Specializedek hainbat osagai ditu txirrindularientzako: Maillotak, kaskuak, antiajuak... Eta bizikletetan bere modelo oso ezagun bat, Hardrocketik Hotrock umeentzako bizikletetara bitartean aukera ugari du. Bere modelurik onena S-Works seriekoak dira, bai errepide eta baita mendi bizikletan ibiltzeko ere.

### S-Works

Specialized S-Works Enduro
*S-Works* Specialized enpresaren barnean dagoen bereizketa bat da, 1992. urtean sortua. Beraien helburua kalitate handiko bizikletak egitea zen. Izena Skunk Worksetik dator. Hau, ezaguna da hegazkin militar sekretuak egiteagatik.

Horregatik, S-Works irudia kalitate handiko produktuek bakarrik daramate. Adibidez, "Tarmac Pro" eta S-Works subdibisioak egindako "TarmacPro" kuadruen artean azkenengo honek karbono zuntzak erabiltzen duena da.

Specialized zirkuitu profesionaletan
------------------------------------

Azkenengo urteetan txirrindulari askok Spezialiced markako bizikletak erabiltzen dituzte.*Team Gerolsteiner* eta *Quick Step-Innergeticek* *Tarmac* modeloa erabiltzen dute, ingeleses errepide esan nahi duena. *Gerolsteiner* taldeak, Shimano konponenteak erabiltzen ditu eta Quick Step-Innergeticek, bitartean, Campagnolo etxean du konfiantza.

Kanpo estekak
-------------

* Specialized etxearen web ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1200510
* Commonscat Multimedia: Specialized Bicycle Components

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239687826

 |

* Wd Datuak: Q1200510
* Commonscat Multimedia: Specialized Bicycle Components
"Bold" hitza arbeleko letra lodiz idatzia.
**Arbeleko letra lodia** edo **blackboard bold** ingelesez, sinbolo jakin batzuetarako testu matematikoetan erabilitako tipografia da, sinboloaren zenbait lerro (normalean bertikalak) bikoiztu egiten direlako nabarmentzen dena. Letra mota hau normalean erabiltzen da zenbakizko multzoak adierazteko.

Arbeleko letra lodi tipografia tradizionalki letra lodiz inprimatutako sinboloak arbelean irudikatzeko saiakera gisa sortu zen. Azkenean, ohitura hori inprimatutako testuetan sartu zen, letra lodi arruntetik bereizita.

Adibideak
---------

| TeX | Unicode | Erabilera matematikan |
| --- | --- | --- |
| {\displaystyle \mathbb {C} \!} | ℂ | Zenbaki konplexuak |
| {\displaystyle \mathbb {H} \!} | ℍ | Koaternioiak |
| {\displaystyle \mathbb {N} \!} | ℕ | Zenbaki arruntak |
| {\displaystyle \mathbb {P} \!} | ℙ | Zenbaki lehenak |
| {\displaystyle \mathbb {Q} \!} | ℚ | Zenbaki arrazionalak |
| {\displaystyle \mathbb {R} \!} | ℝ | Zenbaki errealak |
| {\displaystyle \mathbb {S} \!} | 𝕊 | Esfera |
| {\displaystyle \mathbb {Z} \!} | ℤ | Zenbaki osoak |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1142171

 |

* Wd Datuak: Q1142171
**Ander Mirambell Viñas** (Bartzelona, 1983ko otsailaren 17a) skeleton lasterkari kataluniarra da.

Mirambellek hainbat alditan hartu du parte FIBT Munduko Txapelketan eta bere markarik onena gizonezkoen kategorian 27. postuan amaitzea izan da, 2008an eta 2009an lortu zuela.

Vancouverren ospatuko den 2010eko Neguko Olinpiar Jokoetan hartuko du parte sailkatu ondoren.

Bizitza
-------


Ander Mirambell Viñas skeleton izeneko kirolean aritzen den profesionala da. Espainiar gazteak 37 urte ditu orain, 1983ko otsailaren 17an jaio zen Bartzelonan eta 2005etik aritu da lehian skeletonean. Bere debuta neguko Olinpiar Jokoetan egin zuen 27 urte bete berri zituela eta skeleton modalitatean Espainia ordezkatu zuen lehen kirolaria izan zen.

Ander kirolaria izateko jaio dela argi dago. Futbolari gisa hasi zen txikitatik eta RCD Espanyoleko jubenilen B taldera iritsi zen. Futbola alde batera utzi ondoren, atletismoan hasi zen. Atletismoan hainbat sari iribazi zituen, esate baterako, 2005eko Kataluniako txapelketako Heptatloi proban lehen eta bigarren postuak, eta 2001 eta 2002ko Europako klub juniorren txapelketetan 2. postuak. Rennes eta Moskuko kluben Europako bi kopatan ere parte hartu zuen. Horretaz gain, gaur egun, bere aisialdiaren zati handi bat ere kirolak hartzen du. Haren hobby nagusia kirol-ekitaldietara joatea da, batez ere, RCD Espanyol taldearen partidetara. Jokatzen duten lekuan jokatzen dutela Anderrek beti aurkituko du tarte libre bat haientzat.

Bartzelonarrak historia egin du kirol olinpiko hori gure herrialdera inportatzean, zeren, lehenago aipatu bezala, modalitate horretan aritzen den lehen espainiarra da. Mirambell zirkuituko gazteenen artean dago, baina oraindik kilometro asko ditu leraren gainean hobetzeko, kirolean heldutasuna ez baita 34 urte arte lortzen. Anderrek 2010, 2014 eta 2018ko neguko Joko Olinpikoetan parte hartu zuen, ezinezkoa posible dela erakutsiz. Horretaz gain, haren garaipenik handiena Amerikako kopa izan zen (2016an) eta aurten, 2020an, berriz ere lehenengo postuan geratzea lortu du. Garaipen harekin batera, Europan garaipen hura bi aldiz irabazi duen bakarra da.

Oraindik hainbat kirol-amets lortzeko dituela aitortu du Anderrek, baina bidaia honen hasieratik argi izan du bere leloa: "Erortzeko baimena badago, NAHITAEZ altxatu behar da".

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Skeleton - kirola. Skeleton - kirol olinpiko» *eu.unansea.com* (Noiz kontsultatua: 2022-10-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1266368
* Commonscat Multimedia: Ander Mirambell

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 308178080
* ISNI: 0000 0004 3071 1639
* BNE: XX5371731
* CANTIC: a11853232
* **Kirolariak**
* COI: ander-mirambell

 |

* Wd Datuak: Q1266368
* Commonscat Multimedia: Ander Mirambell
**Stora Sjöfallet Parke Nazionala** (suedieraz: *Stora Sjöfallet nationalpark*), Suedia iparraldeko parke nazional bat da, Gällivare eta Jokkmokk udalerrien artean dagoena, Norrbottengo konderrian. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko Laponiako eskualdearen barnean dago.

Geografia
---------

Suediako hirugarren Parke Nazional handiena da. Zirkulu polar artikoaren gainetik 20 kilometrotara kokaturik dago, Lule ibaiaren laku sistemak hartzen dituelarik. Norvegiarekin muga ere egiten du.

Áhkká mendiaren (2.015m) oinean kokaturik dago Parkea. Mendiari "Laponiako erregina" edo "Nils Holgersson-en mendia" ezizenak eman zaizkio. Glaziarra badu baina negutegi efektuaren ondorioz urtero 10 metro txikitzen da.

Flora
-----

Lurzoru gutxiko eremua izanik landaretza baxua aurkitzen da, bai eta liken ugari ere. 200 landare espezie inguru deskribatu dira parkean.

Hegaztien 125 espezie agertzen dira.

Iruditegia
----------

* Áhkká mendia.Áhkká mendia.
* Akkajaure aintzira.Akkajaure aintzira.
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Suedieraz)** Parkearen webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1505447
* Commonscat Multimedia: Stora Sjöfallet National Park

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 240107306
* GND: 4739295-2
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 774-003

 |

* Wd Datuak: Q1505447
* Commonscat Multimedia: Stora Sjöfallet National Park


| Suediako parke nazionalak |
| --- |
| Abisko  •  Ängsö  •  Björnlandet  •  Blå Jungfrun  •  Dalby Söderskog  •  Djurö  •  Färnebofjärden  •  Fulufjället  •  Garphyttan  •  Gotska Sandön  •  Hamra  •  Harapanda  •  Kosterhavet  •  Muddus  •  Norra Kvill  •  Padjelanta  •  Pieljekaise  •  Sånfjället  •  Sarek  •  Skuleskogen  •  Söderåsen  •  Stenshuvud  •  Stora Sjöfallet  •  Store Mosse  •  Tiveden  •  Töfsingdalen  •  Tresticklan  •  Tyresta  •  Vadvetjåkka |

67°34′01″N 17°59′37″E﻿ / ﻿67.5669°N 17.9936°E﻿ / 67.5669; 17.9936
**Arberoa ikastola** Nafarroa Behereako ikastola bat da. Donamartiri herrian dago kokatuta. Arberoa eskualdeko haurrak biltzen ditu.

Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

Historia
--------

2008an sortu da, lehenik Hazparneko Ezkia ikastolari loturik, eta ondotik bere itun propioa izanez.

Pedagogia
---------

Ikastola Seaskaren hezkuntza proiektuan kokatzen bada ere, hastapenetik gogoeta berezi bat eraman du Indarkeria eza eta lankidetzazko ikaskuntzari buruz. Hainbat proiektu esperimentatuz.

2018an, ikastolan grabatutako *Lepe Arberoan, komunikazio ez bortitza bizitzen* dokumentala plazaratu zuen Itziar Bastarrika Madinabeitiak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Hik Hasi» *www.hikhasi.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-24).
2. ↑    SLU, Herritar Berri.  (2018-03-22). «Arberoan komunikazio ez bortitzak egituratzen du ikastolaren dinamika osoa» *GAUR8* (Noiz kontsultatua: 2021-12-24).

Kanpo estekak
-------------

* Seaskaren webgunea
* Ikastolaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38087220

 |

* Wd Datuak: Q38087220
Zientzia-fikziozko literaturaren antologia frantsesez.
**Antologia** bat lan berezien edo garrantzitsuen bilduma bat da. Egiteko ikuspuntuak desberdinak izan daitezke: literarioak, esaterako olerki onenak, zinematografikoak, musikalak. Aukeraketa oso subjektiboa izan daiteke, kritikari baten ikuspuntik onenak, edo, itxuraz, objektiboagoa, pertsona askoren iritziak bilduz. Dena dela, kasu guztietan partzialak eta arbitrarioak dira.

Etimologia
----------

"Antologia" hitza grezieratik dator: "anthos", batetik, "lore" bezala itzul daiteke; "legein", bestetik, aditza da eta esanahia "aukeratu" da. Horregatik ere batzutan, Pierre Laffiteren eraginez, "lorategi" hitza erabili izan da, adibidez, "Euskal Poesiaren Lorategia". Baita ere "Lan hautatuak" eta "Lan Oroigarriak" hitzak erabili izan dira "antologia"ren ordez.

Antologiak literaturan
----------------------

Literaturaren historiaren garrantzi handia izan dute antologiek, batez ere mugimendu berrien aurrean gaudenean. Adibidez, 1969an Juan San Martinek egin zuen euskal poesia berriaren antologiak, *Uhin berri*, olerkari gazteak plazaratzeko garrantzi handia izan zuen.

Iksi dugunez, poesia alorrean oso ohikoak dira antologiak baina beste generoetan ere arruntak dira baita. Ipuinen antologiak, alegien antologiak, mikroipuinen bilketak, egile baten testu onenak... Horren arabera, antologia gaiaren araberakoa izan daiteke, esaterako, ipuin erotikoen aukeraketa bat, egileen arabera, adibidez, Gabriel Arestiren testu onenak, edo erabat pertsonala, hau da, antologoaren gustuaren arabera.

Normalean, aukeratutako testu bakoitzean elementu hauek jasotzen dira:

* Testua atera den lanaren titulua eta aukeratutako zatia.
* Egilearen izena. Batzutan egilearen datu gutxi batzuk ematen dira.
* Pasarteak baldin badira horrela azaldu behar da.

Antologiak musikan
------------------

Oso ohikoak dira abeslari edo talde baten konposizio arrakastatsuenak biltzeko bildumak. Baita ere estiko edo joera baten arabera egin daiteke, adibidez, urte bateko kanta entzunenak, ska kanta ezagunenak...

Antologiak zineman
------------------

Planteamendu berarekin zinemaren kasuan formatoak egiteko modua baldintzatzen du. Izan daiteke filmen pasarte batzuen antologia, edo film ezagunenen bilduma, zuzendari baten inguruko zikloa... Historiaren zineman ospe handia lortu zuen *Cinema Paradiso* filmaren amaieran jasotzen den zentsuratutako musu guztien antologia.

Erakusketa antologikoa
----------------------

Arte munduan ere egile baten edo talde baten antologia egin daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   .
2. ↑   .
3. ↑   .
4. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

* Euskaltzaindiaren *Literatura Terminoen Hiztegia*ren definizioa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Antologia*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105420
* Commonscat Multimedia: Anthologies

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119347727 (data)
* GND: 4002214-6
* LCCN: sh85005534
* NKC: ph118523
* AAT: 300026037

 |

* Wd Datuak: Q105420
* Commonscat Multimedia: Anthologies
***Summis desiderantes affectibus*** (euskaraz: «Gar gorenaren irrikan») Inozentzio VIII.a aita santuak 1484ko abenduaren 5ean promulgatutako buldaren izenburua da. Testuaren helburua inkisidoreei Alemanian sorginen ehizerako botere gehiago ematea zen. Beste aldetik, bulda horrekin 906 urtean promulgatutako *Canon Episcopi* atzera bota zuen; Canon horrek sorginkerietan sinistea heresia zela ezartzen zuen.

Ingurumen historikoa
--------------------

Heinrich Kramer inkisidorearen eskaerari erantzunez aita santuak plazaratu zuen bulda hau: honen bidez Alemaniako bertako eliza-autoritateen laguntza inkisidoreei zabaldu nahi zuen. Buldarekin Heinrich Kramer eta Jacob Sprenger dominikoek Alemaniako lehen sorgin ehiza beldurgarriari ekin zioten. Biek ala biek, 1486-1487. urtean, antza haiek jasotako esperientzietan oinarrituta, *Malleus Maleficarum* (euskaraz: «Sorginen mailua») liburu ospetsu eta zitala sinatu zuten, sorginkeriaren aurka borrokatzeko eskuliburua (oraindik gaur egun argitaratzen da). Gaur egun egileen izenak zalantzak daude: dirudienez Kramerrek bakarrik idatzi zuen eta Sprengerren ospea erabili zuen liburuari oinarri teologiko handiago emateko. Inozentzio VIII.ak Inkisizioari bere onespen osoa eskaini zien, sorgirekietan nahastutako errudunak haien arduren araberako kartzelarekin eta zigorrekin zigortzeko. Bulda, funtsean, Kramerren iritziak onartu zituen, hau da, Rhin bailaran sorginkeri eta heresia epidemia bat gertatzen ari zela, bereziki Mainz, Kolonia, Trier, Salzburg eta Bremen elizbarrutietan.

Buldaren bidez tokiko agintariei inkisizioekin lankidetzan aritzea eskatzen zuen aita santuak eta hori egiten ez zutenei eskumikuekin mehatxatzen zituen. Mehatxuak izan arren, Kramerrek ez zuen espero zuen laguntza jaso. Ondorioz, baztertu behar izan zen aipatutako *Malleus Maleficarum* liburua idazteko; liburuaren hasieran *Summis desiderantes affectibus* bulda jarri zuen, aita santuaren onespena nolabait azaltzeko. Dena dela liburua ez da elizaren testu ofiziala.

Buldan sorginkeriaren krimen espiritualak eta materialak laburki azaltzen dira. Historikoki, buldak haro moderneetako sorginkeriaren ehizari atea ireki zuela onartuta dago. Buldak, bestetik, badu ere bere irakurketa politikoa zeren eta Alemaniako apaiz katolikoen eta Erromako apaizen arteko gatazkak erakusten batitu, azken finean inkisidoreak Erromako agindupean zeuden eta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Kors, Alan Charles; Peters, Edward (2000). *Witchcraft in Europe, 400-1700: A Documentary History*. Philadelphie, University of Pennsylvania Press. (ISBN 0-8122-1751-9) 177.or.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikiteka**n badira testuak, gai hau dutenak:***Summis desiderantes affectibus*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1064618

 |

* Wd Datuak: Q1064618
**As Burgas** Galiziako Ourense hirian dauden ur termalen iturburuak dira. Ur silikatatu, fluoratu, litiniko eta hipertermalak sortzen dira 64 eta 68 °C arteko tenperaturan, minutuko 300 litroko emariarekin. Ur horiek dermopatia mota desberdinei aplika dakizkieke, bereziki pruriginosoei. Iturriak hiriko erdigunean daude eta historikoki erabiliak izan dira. Iturburu horiek 1975ean izendatu ziren multzo historiko artistiko.

Etimologia
----------

As Burgas izenaren jatorria ez dago oso argi, zenbait egilerentzat "bero" esan nahi duen "Beru" zeltatik etor daiteke, baina etimologiarik onartuena latinezko "burka" hitzetik datorrena da, "pila" esan nahi duena, erromatarrek bainuetxe gisa erabiltzen zituzten bainuei erreferentzia eginez. Gaur egun, hiriko hiru ikur nagusietako bat da, Ourenseko Zubi Nagusiarekin eta Ourenseko Katedralean dagoen Santo Kristorekin batera.

Deskribapena
------------

Hiru iturburu dira: Burga de Arriba, zaharrena, estilo herrikoikoa eta XVII. mendekoa; Burga do Medio, hormari itsatsia eta estilo modernokoa, termal konplexu batekin eta sortu berri den "Burgoen Interpretazio Zentrorako" sarrerarekin (2010); eta Burga de Abaixo, estilo neoklasikokoa, XIX. mendekoa, alboetan bi kaño eta erdian landutako pila batekin. Multzo honetan aurkitzen da, halaber, hirian aurkitutako lau erromatar aldareen erreplika, lehenbizikoa ur horietako Ninfen omenez Calpurnia Abana Aebosok eskainia, ezagutzen den Ourense hiriko biztanle baten lehen izena.

Iturburu horiek 1975ean izendatu ziren multzo historiko artistiko.

Iruditegia
----------

* Burga de AbaixoBurga de Abaixo
* Burga de Abaixoren iturri nagusiaBurga de Abaixoren iturri nagusia
* Burga de ArribaBurga de Arriba
* As Burgasko lorategiakAs Burgasko lorategiak
* Urmael termalaUrmael termala

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3399294
* Commonscat Multimedia: As Burgas

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-54-0000232-00000

 |

* Wd Datuak: Q3399294
* Commonscat Multimedia: As Burgas
**Anton Geesink** (Utrecht, 1934ko apirilaren 6a - Utrecht, 2010eko abuztuaren 27a) herbeheretar judoka izan zen. Munduko onena, bere garaian. Tokioko Olinpiar Jokoetako (1964) protagonista nagusietako bat izan zen, txapeldun atera baitzen, pisu-mugarik gabeko mailan, Japoniako kirol nazionala Olinpiar Jokoetan jokatzen zen lehen aldian.

Bizitza
-------

Geesink eraikuntzan aritzen zen lanean. Boxeolari gisa hasi zen kiroletan, eta 1960ko Erromako Olinpiar Jokoetarako deitu zuten, baina bere federazioak deskalifikatu egin zuen, ustezko profesionalismoagatik. Geesink, federazioak hartutako erabakiagatik minduta, Japoniara joan zen bizitzera, eta entrenamendu-teknika tradizionalak ikasi zituen. 1961ean, goi-mailako judoko munduko txapelketa bat irabazten zuen lehen ez-japoniarra izan zen.

1964an, Tokioko Olinpiar Jokoetan, finalaurrekoetan, hamabi segundoan menderatu zuen aurkaria, eta finalean ere, bederatzi minutuko borrokaldi latz baten ondoren, bertako idoloa, Akio Kaminaga, mendean hartzea lortu zuen. Japoniarentzat, Bigarren Mundu Gerra galtzea adinako hondamena izan zen hura, eta jende askok bere buruaz beste egin zuen horregatik. Ez dago berak adina Europako txapelketa irabazi duen judokarik: open mailan 1953, 1954, 1957, 1958, 1959, 1960, 1962, 1963, 1964 eta 1967. urteetan irabazi zuen; 93 kilotik gorakoen mailan, berriz, 1962, 1963 eta 1964. urteetan. 1967an erretiratu zen.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Anton Geesink*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q536992
* Commonscat Multimedia: Anton Geesink

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 32514535
* ISNI: 0000 0000 8112 0848
* BNF: 114713057 (data)
* GND: 138640629
* LCCN: n50018253
* NKC: xx0064400
* SUDOC: 133983617
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02388/eu\_g\_1348/g1348
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q536992
* Commonscat Multimedia: Anton Geesink