recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ingalaterrako Parlamentuaren ordezkaritza, Edward I erregearen aurka (1300) 
**Legegintzaldi** batek  legegintzako organoen funtzionamendu epea da - Parlamentuan edo Kongresuan - edo haien dagozkien ganberak - Senatuak, Diputatuen Ganberak, Ordezkariak, eta abar - hau da, erakunde horiek betetzen duten garaia da.. Kongresuko edo Parlamentuko kideek Konstituzioak emandako funtzioak edo eskumenak baliatzeko epealdian ere dator, hurrengo hauteskunde orokorretara arte.

Beraz, legegintzaldiek legebiltzarrak, iraupen erregular edo bereziak finkatzen dituzten parlamentuko ganberen bizitzari dagokio, eta konstituzio formalean edo instalazioaren uneetatik hedatzen da bere desegin eraginkorra arte. Beste modu batera esanda, Legebiltzar edo Kongresuko agintearen baliokidea da, eta aginte horren iraupena ere dagokio, legegintzako batzorde jakin baten instalazioetatik eta behin betiko desegin arte, eta bere botere guztien iraungitze arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Real Academia Española (2011). «legislatura». Diccionario de la lengua española..* .

Ikus, gainera
-------------

* Zuzenbide
* Legegintzako boterea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15238777
* **Identifikadoreak**
* GND: 4188924-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q15238777
**Leggina** hankak ia erabat estaltzen dituen jantzia da, normalean gerritik orkatiletaraino esaterako. Batzuek panti mota bat dela deritzote; beste batzuek aldiz galtzen multzoan sailkatzen dute. Gaur egun pieza bakarreko jantzia da nahiz eta aspaldian legginak hanka bakar batentzako jantziak ziren.

Legginak
Leggin modernoak, orokorrean, lycraz, nylonez eta kotoiz eginak daude. Dena dela, zeta, artile edo beste material sintetikoez eginikoak aurki daitezke merkatuan.

2019az geroztik, Legginaren Nazioarteko Eguna ospatzen da urtero urriaren 18an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Crenshaw, Madeleine.  (2020-10-18). «Kate Hudson and Fabletics Celebrate ‘International Legging Day’ With Yoga, Dance Class and More — How to Tune In» *Footwear News* (Noiz kontsultatua: 2023-01-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q660782
* Commonscat Multimedia: Leggings

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh97007780
* AAT: 300046173

 |

* Wd Datuak: Q660782
* Commonscat Multimedia: Leggings
**Herning** Danimarkako Erdialdeko Jutlandiako eskualdearen erdialdean dagoen hiria da, Viborg hiriburutik 53 kilometrotara eta Århusetik 93ra. Danimarka guztiko hamaikagarren hiri populatuena da.

Historia
--------

1800 urte inguruan populazioaren hazkuntzarekin eremu baserritarren artean merkataritza gune bat eratuz joan zen. 1913an bihurtu zen Herning merkatal hiria. Ehungintza industria iritsi zen ondoren. Urteetan hau izan da Herningeko industria esanguratsuena, gaur egun aktibitate ekonomikoa dibertsifikaturik badago ere.

Bi aldiz izendatu dute "Urteko Danimarkako Hiria", 1965 eta 2003an.

Ondasun nabarmenak
------------------

* **Messecenter Herning Kongrescenter**: Eskandinaviako Erakustazoka handiena da. 1954ean ireki zen.

Kirolak
-------

FC Midtjylland taldea azken urteetan bikain ibili da eta 2015eko Daniar superliga irabazi du. Zazpi aldiz jokatu du Danimarkako Kopako finala ere baina ez du titulu hori eskuratu.

Bestalde Bjarne Riis txirrindulariak 1996ko Frantziako Tourra irabazi zuen.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala
* **(Ingelesez)** Messecenterren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27393
* Commonscat Multimedia: Herning

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152450705
* GND: 4371829-2
* LCCN: n81028043
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q27393
* Commonscat Multimedia: Herning
**Hernaniko dukerria** noblezia titulu espainiarra da, Alfontso XIII.a erregeak sortutakoa, 1914ko abuztuaren 11n. Manfredo Luis Borboi eta Bernaldo de Quirós-i eman zion, Ansolako III. Dukea eta Atarfeko II. markesa zenari. Manfredo Luis hori Borboi leinuko kide karlista bat zen, Espainiako tronurako ondorengotza eskubideak galdu zituena.

Dukeak, bi aldiz ezkondu zen arren, ez zuen seme-alabarik izan. Bere familiak uste zuen loba bati egokituko zitzaiola titulua eta Manfredo Luisen arte bilduma garrantzitsua oinordetzan jasotzea. Dena den, dukea hil ondoren agertutako testamentuan titulua Margarita infantari, Joan Karlos I.aren arreba gazteenari uzten zion, eta arte ondare guztia bere bigarren emazteari. Familiak salatzen duenez, testamentu hori iruzurra da. Méndez de Vigo familiak (Dukearen ustezko oinordekoak) Espainiako Errege Familia jotzen du horren errudun, artelanak salduz nazioartean kapitala lortu nahian dabiltzala egotzita.

Kanpo estekak
-------------

* "El Mundo" egunkariko "Crónica" gehigarrian agertutako artikulua, 2002ko urriaren 27an
* "El Robo real".

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2817341

 |

* Wd Datuak: Q2817341
**H5P** (*HTML5 Package*-ren laburdura) javaScripten oinarritzen den software libreko edukien elkarlaneko marko bat da aukera ematen diena hainbat CMS edo edukien kudeaketarako sistemei (Moodle, WordPress, Drupal, Tiki...) *plugin* moduan txertatuta eduki interaktiboak sortzeko, partekatzeko eta berrerabiltzeko. Eskaintzen dituen berrogeita hamar tresna inguruen artean azpimarratu daitezke aurkezpenak, galdetegiak, irudi-mapak, denbora-lerroak...

Markoa osatzen duten elementu nagusiak hauek dira: edukien web editore bat, edukiak partekatzeko webgune bat, CMSentzako pluginak eta HTML5 baliabideak biltzen dituen fitxategi formatu bat, H5P izenekoa.

Software libre hau *H5P Team* izeneko elkarteko kideek garatzen dute eta 2018tik Mozilla Fundazioaren laguntza jasotzen dute.

Euskaraz
--------

**H5P**, *HTML5 Package* software hau, software librea izanik, edozein hizkuntzatara itzul daiteke aldez aurretik garatzaileek baimena ematen dutelako. Boluntario talde batek euskarazko lokalizazioa egin du. Hizkuntza pakete osoa euskaratuta dago eta erabilgarri, pluginen bidez, Moodle, WordPressen eta Drupalen.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «H5P - Librezale.eus» *librezale.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-01-08).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19961308
* Commonscat Multimedia: H5P

---

 |

* Wd Datuak: Q19961308
* Commonscat Multimedia: H5P
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Hidatidosia** edo **Ekinokokosia** Echinococcus granulosus izeneko zestodoak gizakiarengan eta hainbat animaliarengan sortzen duen gaixotasuna da. Zestodo hori har txikia da, zentimetro erdiko luzera besterik ez baitu. Txakurraren bizkarroia da, eta txakurraren heste meharrean kokatzen da abere hori infektatzerakoan. Hidatidosia zoonosi bat da, hots, animalietatik pertsonetara transmititzen den gaitza.

Zizare bizkarroia duen txakurrak gorozkiekin batera Echinococcus-en arrautzak kanporatzen ditu. Gizakia bi bideetatik kutsatu ohi da: txakurraren gorotzekin kutsatuta dauden barazki edo letxuga gordinak jaterakoan (janari-intoxikazioaren bidea) edota infektatutako txakurrekin harreman estua mantenduz gutxieneko arau higienikoak hartu gabe (txakurrak laztandu ondoren, esaterako, eskua ahora eramanez garbitu barik).

Txakurrak eta beste ugaztun haragijaleak (otsoa, azeria...) bizkarroiaren behin-betiko ostalariak dira, eta animalia belarjale batzuk (ardiak, behiak, ahuntzak...) eta gizakia behin-behineko ostalariak. Bizkarroiaren behin-betiko animalia ostalarien gorotzek funtsezko zeregina burutzen dute behin-behineko animalia ostalariak infektatzerakoan. Era berean, txakurrak edo otsoak ere infektatzen dira harraren behin-behineko ostalarien haragia jaterakoan.

Gaitzaren garapena
------------------

Har bizkarroiaren arrautzak irensterakoan, arrautzak hesteetara iristen dira eta bertan eklosioa egiten dute, larba txikiak agertuz. Larbek hesteetako paretak zeharkatzen dituzte eta, odolaren bidez, organo desberdinetara heltzen dira (gibelean, giltzurrunetan, biriketan edo burmuinean, besteak beste, kokatuz). Organo horietan larbek kisteak eratzen dituzte, barnean larba ugari dutenak. Kiste hidatidiko deritzonak dira.

Kisteak oso motel hazten dira, baina hilabete edo urte batzuen buruan finkatutako erraian (gibela edo birikak, batik bat) kalte nabarmenak eragiten dituzte. Sintoma klinikoak jotako organoaren araberakoak dira: ikterizia eta transaminasen igoera, disnea eta eztula, entzefalitis, etab.

Profilaxia eta sendabidea
-------------------------

Gaitza ekiditeko lau neurri prebentiboak ezarri behar dira:

* txakurrei bizkarroien aurkako tratamendua ezarri
* txakurrek jaten duten elikagaien kalitatea kontrolatu (haragi eta errai gordinen kontsumoa ekidinez)
* gizakiaren janari-intoxikazioa saihestu ohiko arau higienikoak aplikatuz
* animalien erraien azterketa zorrotza eginez hiltegietan, kisteak dituzten erraiak suntsituz

Hidatidosiaren aurkako tratamendua kirurgikoa izan ohi da: ebakuntzaren bidez gibeleko edo beste organoetako kisteak erauzten dira.

Hainbat botikak (albendazola, esaterako) kisteen garapena moteltzen dute, baina ez dute kisteak suntsitzen.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q246046
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:1495
* CIE-10: B67.4
* CIE-9: 122.4
* eMedicine: 216432
* Orphanet: 400

 |

* Wd Datuak: Q246046
*Saudades de Nápoles* (1895), Bertha Worms margolariarena.
**Herrimina** norbait bere jaioterritik kanpo dagoenean bere herriaz gogoratzerakoan sentitzen duen goibeltasuna da.

Baliokideak
-----------

*Morriña* edo *morrinha* galaiko-portugesezko hitza da eta tristura esan nahi du. Batzuen ustez *morrinha* hitza latinezko "mori" hitzetik dator, hau da, "hil" hitzetik. Baina heriotzak ez du zerikusirik morriñak berak adierazi nahi duen sentimenduarekin. Beste batzuen ustez hitzaren jatorrian "morro" (mutur) hitza dator, eta "tristura" baino ez du esan nahi.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Herrimin Euskaltzaindiaren hiztegian

Ikus, gainera
-------------

* Oroimin

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1595931
* Commonscat Multimedia: Homesickness

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4131811-0
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 017439

 |

* Wd Datuak: Q1595931
* Commonscat Multimedia: Homesickness
**Heriotzaren eremua**, 1953an Edouard Wyss-Dunant suitzar medikuak sortutako izendapena da. Honek 7.500 metroko garaieratik gora dagoen mendi eremua izendatzen du, garaiera horretan jada gizakia ezin daiteke bertako bizi baldintzetara egokitu eta bizirauteko denbora murritz batez bakarrik egon daiteke:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Hemen denbora laburrez bakarrik egon daiteke, energia xahutze guztia ezin baidateke atseden denborarekin orekatu. |  » |
| Edouard Wyss-Dunant |

Ondoren, jada mendizaletasun eta alpinismo arloan orokortu eta oso erabilia den izendapena bilakatu da, presio atmosferikoaren ondorioz gizakiak egun bakar batez biziraun dezaken garaiera handietako mendi eremuak izendatzeko erabilia da, arnas aparatuak behar adina oxigeno bereganatzea ezinezko egiten baitu, garaiera gaitza delakoa.

Adibidez, Zortzimilako baten gailurrera iristear dauden mendizaleak pausu bakar bat emateko bataz besteko 15 aldiz harnas hartu behar dute. Mendizaleek Everesteko gailurrera iristen diten egunean, 8-12 orduko ibilaldiaren ondoren, 12.000-15.000 kaloria artean gastatu ditzazkete. Hori gorputz batek egun arrunt batean gastatzen duena baino 8-10 aldiz gehiago litzateke.

Himalaiaz gain, munduan 7.500 metrotik behera heriotzaren eremuak dauzkaten beste zenbait mendi ere badaude, tartean Andeetako Aconcagua (6.962 metro), honetan ezaugarri horiek 6.000-6.500 metroko garaieran ematen baidira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6171655

 |

* Wd Datuak: Q6171655
**Clinton konderria** (ingelesez: *Clinton County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Albany da. 2010eko zentsuaren arabera 10.272 biztanle zituen, Clinton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clinton konderriak 532,03 kilometro koadro ditu. Horietatik 21,16 ura dira. Beste 510,86 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,31 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.272 pertsonetatik 10.096 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 231 dira. 39 beltzak edo afroamerikarrak. 18 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 13 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 96 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491850
* Commonscat Multimedia: Clinton County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129035966
* LCCN: n82231895
* NARA: 10038870
* **Lekuak**
* OSM: 1846514
* TGN: 2000783

 |

* Wd Datuak: Q491850
* Commonscat Multimedia: Clinton County, Kentucky
**Herkimer konderria** (ingelesez: *Herkimer County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Herkimer da. 2010eko zentsuaren arabera 64.519 biztanle zituen, Herkimer kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Herkimer konderriak 3.776,09 kilometro koadro ditu. Horietatik 120,4 ura dira. Beste 3.655,69 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,09 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 64.519 pertsonetatik 62.730 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.040 dira. 640 beltzak edo afroamerikarrak. 137 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 325 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 36 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 643 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q487564
* Commonscat Multimedia: Herkimer County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124365541
* ISNI: 0000 0004 0429 4608
* LCCN: n82226613
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1835283
* TGN: 1002472

 |

* Wd Datuak: Q487564
* Commonscat Multimedia: Herkimer County, New York
**Leah Julia Wilkinson**,  (Burton-on-Trent, Staffordshire, Ingalaterra, 1986ko abenduaren 3a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari britainiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Erresuma Batuko taldearekin, Herbehereen eta Argentinaren atzetik.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Giselle Ansley, Grace Balsdon, Amy Costello, Fiona Crackles, Sarah Evans, Maddie Hinch, Sarah Jones, Hannah Martin, Shona McCallin, Lily Owsley, Hollie Pearne-Webb, Isabelle Petter, Ellie Rayer, Sarah Robertson, Anna Toman, Susannah Townsend, Laura Unsworth eta Leah Wilkinson-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Leah Wilkinson» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Leah Wilkinson» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q69485791

 |

* Wd Datuak: Q69485791
***Heriotzaren lorategia*** (finlandieraz *Kuoleman puutarha*) Hugo Simberg finlandiar margolari sinbolistak 1896an margotutako margolan bat da. Simbergen beste margolan askok bezala, eskena goibel bat erakusten du, beste mundu batekoa. Erdiko irudiek Heriotzaren ohiko irudia irudikatzen dute, baina euren jarrerek oso istorio ezberdin bat kontatzen dute. Heriotza bere lorategiaz lorazain trebe baten maitasun eta dedikazio guztiarekin arduratzen ari da. Zirriborro batean idatzitako ohar batean, egileak lorategia "hildakoek, Paradisura joan aurretik amaitzen duten tokia" deitu zuen.

*Heriotzaren lorategia* Simbergen gairik gogokoenetako bat izan zen, eta margolan honen zenbait bertsio egin zituen teknika ezberdinak erabiliz. Ezagunenen artean 1905 eta 1906 artean Tampereko katedralean fresko moduan margotutako tamaina handiagoko bertsio bat dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1659383
* Commonscat Multimedia: Garden of Death (Hugo Simberg)

---

 |

* Wd Datuak: Q1659383
* Commonscat Multimedia: Garden of Death (Hugo Simberg)
H.323, ITU-T definituriko protokoloa ikus-entzunezko komunikazio web saioetarako. 2000. urtetik aurrera hasi zen inplementatzen, Microsoft Netmeeting eta Ekiga sistemetan adibidez. H.32x protokoloetako bat da, RDSI, RTC edo SS7 komunikazioak zuzentzen dituztenak.

H.323 IP ahots komunikazioetan erabiltzen da orokorrean(VoIp, Internet telefonia edo IP telefonia) eta IP-n oinarritzen diren bideokonferentzietarako.

Historia
--------

LAN sareetan multimedia aplikazioen garraioa sustatzeko mekanismo bezala sortu zen H.323, baina VoIP-ek dituen eskakizunak asetzeko aldaketa batzuk izan ditu. H.323-ren puntu nabarmenetako bat,estandar multzao bat berehala jarri zituela eskuragai izan zen. Ez soilik dei arrunt bat egiteko protokoloa, protokolo hauek zerbitzu gehiago eskaintzen zituen, komunikazio komertzialak aurrera eramateko beharrezkoak zirenak ain zuzen.
H.323 VoIP multzoko lehen estandarra izan zen RTP-ren IETF estandarra barneratzen, IP sareetatik audio eta bideoak garraiatu ahal izateko.
H.323, RDSI Q.931 protokoloan oinarritzen da eta IP eta RDSI-ren arteko lankidetza konbinatzen dituzten egoeretarako prestaturik dago, eta baita IP eta QSIG-en artekoetarako. Dei eredu batek adibidez, RDSI duen ereduaren antzekoak, IP Telefoniaren barneratzea errezten du PBX-en oinarritzen diren RDSI sareetan.

Protokoloak
-----------

H.323 ITU-ren beste protokolo batzuei erreferentzia egiten die:

H.225.0 - Dei baten seinalizazioa deskribatzeko protokoloa da.
H.245 - Mutimedia komunikazioak kontrolatzeko protokolo da.
H.450 - Zerbitzu gehigarriak deskribatzen ditu.
H.235 - H.323ko seguratasuna deskribatzen du.
H.239 - Trama bikoitzaren erabilera deskribatzen duen protokoloa da. Orokorrean, trama bat aurkezpenerako erabiltzen da eta beste bat denbora errealeko bideoarentzako.

Ikusi ere
---------

SIP

Kanpo Loturak
-------------

* H.323 Information Site
* GnomeMeeting
* OpenH323 project
* VoIP information site
* xmeeting for MacOS X
* GNU Gatekeeper
**Bizitzaren jatorriari buruzko HAPzko munduaren hipotesiak**, hidrokarburo aromatiko poliziklikoen (HAPen) erabilera, ARNaren, aurre-munduan bizitzaren sorrerarako oinarriak eratu zituen erdibideko urratsa izan zela proposatzen du. Simon Nicholas Plattsek 2005ean proposatu zuen. Orain arte ez da frogatua izan, nahiz eta 2007an, Cassini-Huygens sondak, Titaneko atmosferaren gainekaldeko eremuetan, tolinan ioi negatiboen presentzia aurkitu zuen.

Hainbat esperimentuk, Millery eta Ureyrena bezalakoek, zalantzan jartzen dute era errazean molekula organiko aintzindariak, aminoazidoak barne, sor daitezkenik. ARNaren munduaren hipotesiak, nola ARNa bere katalizatzailea (erribozima bat) izan daitekeen erakusten du, eta era honetan, bizitzaren agerpenaren oinarriak ezarri ziren. Hala baina, aldi berean, zenbait argitu gabeko pausu ageri dira, lehen ARN molekulak nola eratu ziren azaltzen duena bezalakoak.

Jakina da, jatorrizko ozeanoaren osagai probableak hidrokarburo aromatikko poliziklikoak (HAPak) direla. HAPak normalean ez dira oso disolbagarriak itsasoko uretan, baina eguzkiaren izpi ultramoreen bezalako erradiazio ionizatzailearen eraginpean jartzean, gainazaleko hidrogenoaren atomoak deuseztatu egin daitezke, eta hidroxilo taldeengatik ordezkatu, hauek askoz ere disolbagarriagoak uretan izatea eraginez.

HAPak anfifilikoak dira, hau da, alde hidrofoboak eta baita hidrofiloak dituzte. Beraz, disoluzioan egoterakoan, lipidoek bezala, joera dute metaketetan antolatzeko bere burua, zati hidrofoboak babestuz.

Auto-antolaturiko metaketa hauetan, eraztunen arteko banaketa 0.34 nm-koa da. Hau, ARNan eta ADNan aurkitzen den banketa distantzia berdina da. Molekula txikiak, bere kabuz batu litezke HAPen eraztun hauetara. Hala baina, eraztun hauek eratzen daudela, bere artean biratzeko joera dute, zeinek beste konposatuekin edo beheragoko posizio batekoekin talka egin luketen elakrtutako konposatuak desplazatzeko joera bat sortzen duen. Era honetan, horrek, base puriko eta pirimidinikoak bezalako molekula planareen lehentasunezko elkarketa estimulatzen du. Base hauek ere anfifilikoak direnez, antzeko metaketetan lerratzeko joera daukate. Eta honek, azido nukleikozko eskeleto bat baseekin batera eratzeko andamiaje eraginkor bat sortzen bukatzen du.

Azidotasunaren aldaketa txiki batek baimendu ahal izango luke orduan, baseak PAHen jatorrizko metaketatik askatzea, eta era honetan, ARNa bezalako molekulak eratzea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Se descubre en la atmósfera de titán las moléculas elementales de la vida

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1755454

 |

* Wd Datuak: Q1755454
**Cervantes Institutua** espainiar kultura-erakunde publiko bat da, Kanpo Arazoetako Ministerioari lotua. Patronatu batek, administrazio-kontseilu batek eta zuzendari batek zuzentzen dute.

1990. urtean sortu zen, Administrazioak espainiar hizkuntzaren irakaskuntzarako atzerrian zituen zentroak erakunde bakar batean biltzeko helburuaz. Hasieran 35 kultura-erakunde eta -zentrok osatu zuten. Behin bateratze lan hori amaitu zenean, elkarguneak eta hitzarmenak antolatu ziren Unibertsitateekin eta Hizkuntza Eskola Ofizialekin, alor horretan lanean ari diren zentro guztien parte hartzea lortzeko eta zentro berriak sortzeko helburuarekin. Sortu zenetik bertatik Cervantes Institutuak gaztelaniaren irakaskuntza bultzatu du, diplomak lortzeko frogak antolatu ditu (Hezkuntza eta Zientzia Ministerioaren eskutik) eta atzerriko irakaskuntza- eta ikerketa-erakundeekin hitzarmenak eta protokoloak egin ditu.

Gaztelania oso hizkuntza zabaldua da, eta hizkuntza ofiziala da 21 herrialdetan. Datu demografikoen arabera, XXI. mendearen hasieran 420 milioi lagunek darabilte, beraz, munduko biztanleen % 7 edo % 8k, gutxi gorabehera. Espainiar hizkuntzaren eta kulturaren zabalkundea bultzatzea helburu duen erakundea izaki, Alemaniako Goethe Institut, Erresuma Batuko British Council, Frantziako Alliance Française edota Italiako Dante Alighieriren pareko erakundea da. Egoitza nagusia Alcalá de Henaresen du, Miguel de Cervantesen jaioterrian, alegia.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q165715
* Commonscat Multimedia: Instituto Cervantes

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 281430758
* ISNI: 0000 0001 1954 6589
* BNE: XX254646
* BNF: 12246786j (data)
* CANTIC: a11865556
* GND: 5118637-8
* NKC: kn20080806010
* SUDOC: 031208762
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q165715
* Commonscat Multimedia: Instituto Cervantes
**League for Programming Freedom** (**LPF**; euskaraz *Programazioan askatasunaren aldeko liga*) 1989an sortu zuen Richard Stallman-ek, software librearen garatzaileak bateratzeko, hala nola software jabedunarenak ere, software patenteen eta egile eskubideen esparruaren hedatzea borrokatzeko fundatu zuten. Haren logoa diskete bat eta zinta txirrika bat sostengatzen dituen Askatasunaren Estatua da.

Beste ekimen batzuen artean, ligak "Burn all GIFs" kanpainia hasi zuen (*GIF guztiak erre itzazue*), CompuServek erabilitako bere LZW konpresioaren patenteak indartzea bilatzen zuen Unisysen ekintzen aurka, aipatuko formatu grafikoa sortzerakoan.

Ligaren eraketan eragin handiena izan zuten gertaerak, Apple Inc.-ek Microsoften kontra bere ordenagailuen interfaze grafikoen itxura eta portaerari buruz ((*look and feel*)) egile-eskubideen balizko haustearen demandak izan ziren. Epaiketa amaitu eta gero, liga jarduerarik gabe geratu zen, gero softwarearen patenteen erabileragatik geroz eta gehiago kezkatzen zirenek berpiztua izateko.

Kanpo estekak
-------------

* Sitio web oficial de la LPF
* Historia de la LPF

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2477489

 |

* Wd Datuak: Q2477489
**Cervantesen Glorieta**, Amerikako Plazaren barnean dagoen gune txiki bat da, Errege Pabilioiaren parean, aldi berean, Sevillako Maria Luisa Parkearen hegoaldean dagoena.

Oktogono bat eratuz, idazleaaren lanik handiena den Kixotea modu grafikoan kontatzen duten xehetasunez apaindutako azulejuz edertutako zenbait eserleku ditu, baita omendutako Miguel de Cervantesen bizitzan garrantzitsuak izan ziren lekuak eta datak adierazten dituzten zapaldak ere. Bi zapalda hauen gainean "Kixotea", Alonso Quijanoren eta Sancho Panzaren bi zaldizko estatua aurkitzen ziren. Hauetara hain erraz hel zitekeenez, desagertu egin dira, arrazoi horregatik, bisitariek ikusi ezin dituztelarik.

Glorieta 1913an egina izan zen. Zenbait alditan zaharberritua izan da, horietako azkena, 1992ko Sevillako Nazioarteko Erakusketarako.

Glorietak duen landaretzaren artean, araukaria bat (araucaria cunninghamii) bat nabarmentzen da, Kixotearen xehetasunak dituen eserlekuetan atseden hartzen geratzen direnei "itzal" egiten diena.

Gertu, Rodriguez Marinen Glorieta du, Cervantesen lanean espezialista. Beste aldean, Sevillako Arkeologia Museoa dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8964307
* Commonscat Multimedia: Glorieta de Cervantes

---

 |

* Wd Datuak: Q8964307
* Commonscat Multimedia: Glorieta de Cervantes
**Hetepsekhemuy**, Egiptoko II. dinastiako lehen faraoia izan zen. Jürgen von Beckerathen arabera, K.a. 2828tik K.a. 2800 arte gobernatu zuen.

Bere izenak "bi botereak bakean daude" esan nahi du, honek, dirudienez, Goi Egipto eta Behe Egiptoren arteko borrokak amaitu zirela esan nahi duelarik.

Manetonek **Boetos** deitzen du Sexto Julio Afrikanoren arabera, edo **Bokos**, Eusebio Zesareakoaren bertsio armeniarrean, eta 38 urteko erregealdia ematen dio.

Turineko Errege Kanonak, 95 urteko erregealdia ematen dio **Bau**...ri (txatala)

Egiptoko II. dinastiaren sortzailetzat hartzen da, baina ez da zehazki, bera eta aurreko dinastiaren arteko harremana zein izan zen ezagutzen, Qaaren semea ez zela izan uste baita. Litekeena da Hetepsekhemuy, tronura, printzesa batekin ezkonduz iritsi izana.

Bere erregealditik aurrera, Egiptoko I. dinastian erabili izan ziren taulatxo eponimoak erabiltzeari uzten zaio, eta zigilu zilindrikoen inprimaketengatik aldatzen dira. Honek, funtzionarioen izenak ematen ditu, baina ez gertaera politiko edo erlijiosoei buruzko informaziorik.

Manetonen arabera, bere garaian, Bubastiseko lurzoruan pitzadura bat ireki zen, non pertsona ugari hil ziren.

Uste denez, Hetepsekhemuy, bere anaiak berak antolatutako konplot baten bidez tronutik baztertua izan zen.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

* Bere hilobia Saqqaran identifikatu da; lurperatutako egitura mantendu da, baina ez da estalduraren hondarrik geratzen.
* Saqqaran, Unis erregearen piramidepeko galeria batetako zigilu inprimaketak; beharbada Hetepsekhemuyren hilobia (Maspero)
* Qauko ontziaren txatala (Brunton)

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Qaa** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko II. dinastia | Ondorengoa**Nebra** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q151817
* Commonscat Multimedia: Hotepsekhemwy

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q151817
* Commonscat Multimedia: Hotepsekhemwy
Abu Roashen, Dyedefraren hil multzoan aurkitutako Hetepheres II.aren izena daraman esfingea.
**Hetepheres II.a** Antzinako Egiptoko erregina bat izan zen, Dyedefra faraoiaren emaztea eta Egiptoko IV. dinastiako partaideetatik, gehien bizi izan zenetako bat.

Bizitza
-------

Keopsen alaba zen, eta bere aitona Snefru faraoiaren erregealdian, edo bere aitaren erregealdiko lehen urteetan jaio zen. Meretitesen hilobian aurkitutako idazkun txataldu batek, dirudienez, hau bere ama zela adierazten du.

Keopsen erregealdian, Hetepheres II.a bere anaia Kauab oinordeko printzearekin ezkondu zen, honekin, seme-alaba bat behintzat izan zuelarik, Meresankh III.a izeneko alaba bat. Kauab hil ondoren, bere beste anaia batekin ezkondu zen, faraoi izango zen Dyedefrarekin, Keopsen oinordekoa izan zena Egiptoko tronuan. Bigarren aldiz alargun Dyedefra hil ondoren, Ankhaf chatyarekin ezkondu zen, errege familiako beste kide bat, Keopsen anaia. Bere alaba Meresankh III.a, Dyedefraren anaia eta oinordekoa izan zen Kefrenekin ezkondu zen.

Errege familiaren barnean ezkontza ohikoa zen arren, kasu honetan azaltzen den moduko ezkontza ugariak ez ziren hain ohikoak. Arrazoia, ziuraski, eskubide dinastikoen gordetzailea zela zen, *Erregearen Ama* izan ez zen arren, baina honek ez du bere hirugarren ezkontzaren zergatia azaltzen, bere estatusa mantentzeko izan zela iradoki den arren.

G7350 hilobia, jatorrian Hetepheresentzako zena eta honen alaba Meresankh III.a lurperatuta dagoen tokia.
Hirugarren aldiz alargundu zen, Ankhaf hil ondoren, eta bere alaba Meresankh ere bere aurretik hil zen, honi, bere hilobia utzi ziolarik, Gizako mastaba bat, G7350 bezala katalogatua. Shepseskafen erregealdiaren hasieran hil zen, Mizerinoren seme eta oinordekoa zena, eta, beraz, Egiptoko IV. dinastiako bost (edo sei, Snefru oraindik bizi zela jaio bazen) faraoiren erregealdien lekuko izan zen. Non lurperatu zuten ez da ezagutzen, bere lehen senarraren hilobian, sekula amaitu ez zen hil kamera bat zuen arren, G7110-7120 mastaban. Abu Roashetik gertu, bere izena daramaten objektuak aurkitu izanak, bere hilobia, Dyedefraren piramidearen multzotik gertu egon daitekeela adieraz lezake.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

* Hetepheres eta Meresankh besarkatuta aurkitzen diren irudiak, G7350 hilobian aurkituak. (Bostongo Arte Ederren Museoa)
* Abu Roashen aurkitutako bere izena daraman esfingea. Aurkitutako esfingeen artean antzinakoena da.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Hetepheres II.a*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Harper konderria** (ingelesez: *Harper County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Buffalo da. 2010eko zentsuaren arabera 3.685 biztanle zituen, Harper kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Harper konderriak 2.696,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,26 ura dira. Beste 2.691,04 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,37 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.685 pertsonetatik 3.602 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 645 dira. 2 beltzak edo afroamerikarrak. 27 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 47 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485001
* Commonscat Multimedia: Harper County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147776312
* LCCN: n82209505
* **Lekuak**
* OSM: 1820059
* TGN: 2001652

 |

* Wd Datuak: Q485001
* Commonscat Multimedia: Harper County, Oklahoma
*Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Letra (argipena)»*
Letra ezberdinak erakusteko proba inprimatu bat.
**Letra** (**hizki** ere deitua, baina hizkuntzalaritzan hizki esanahi zabalagokoa da, atzizki bat ere hizkia da) alfabeto bateko elementu bat da, adibidez greziar alfabetokoa eta bere ondorengoetakoa. Letra bakoitza idatzizko hizkuntza batean eskuarki fonema bati lotuta ageri da hizkuntza horren ahots forman. Beste alfabeto sistema batzuetan, silabogramak edo logogramak dira alfabetoko elementuak.

Hainbat adibide
---------------

Arabiar alfabetoa: (eskuinetik ezkerrera) ﺍ , ﺏ , ﺕ , ﺙ , ﺝ , ﺡ , ﺥ , ﺩ , ﺫ , ﺭ , ﺯ , ﺱ , ﺵ , ﺹ , ﺽ , ﻁ , ﻅ , ﻉ , ﻍ , ﻑ , ﻕ , ﻙ , ﻝ , ﻡ , ﻥ , هـ , ﻭ , ﻱ}}.

Siriar alfabetoa: (eskuinetik ezkerrera) ܐ, ܒ, ܓ, ܕ, ܗ, ܘ, ܙ, ܚ, ܛ, ܝ, ܟܟ, ܠ, ܡܡ, ܢܢ, ܣ, ܥ, ܦ, ܨ, ܩ, ܪ, ܫ, ܬ.

Alfabeto zirilikoa: А, Б, В, Г, Ґ, Д, Е, Є, Ж, З, И, І, Ї, Й, К, Л, М, Н, О, П, Р, С, Т, У, Ф, Х, Ц, Ч, Ш, Щ, Ю, Я, Ъ, Ь, Ђ, Љ, Њ, Ћ, Џ, Ы.

Greziar alfabetoa: Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ, Ι, Κ, Λ, Μ, Ν, Ξ, Ο, Π, Ρ, Σ, Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, Ω.

Alfabeto hebraikoa: (eskuinetik ezkerrera) א, ב, ג, ד, ה, ו, ז, ח, ט, י, כ, ל, מ, נ, ס, ע, פ, צ, ק, ר, ש, ת.

Latindar alfabetoa: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z.

Suediar alfabetoa: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z, Å, Ä, Ö.

Kanpo estekak
-------------

* Galder Gonzalez: "Letra-zopak eta *Scrabble*: zein da euskarazko letrarik ohikoena?" *Wikimedia.eus*.
* Juanan Pereiraː "Zein da euskaraz gehien errepikatzen den hizkia eta zertarako erabili daiteke datu hori?" *Sarean.eus* (2020 urtarrila 12).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9788
* Commonscat Multimedia: Letters

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4146835-1
* NKC: ph276422
* AAT: 300055055
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q9788
* Commonscat Multimedia: Letters
**Carlton konderria** (ingelesez: *Carlton County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Carlton da. 2010eko zentsuaren arabera 35.386 biztanle zituen, Carlton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Carlton konderriak 2.266,97 kilometro koadro ditu. Horietatik 36,01 ura dira. Beste 2.230,97 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,61 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 35.386 pertsonetatik 31.942 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 484 dira. 494 beltzak edo afroamerikarrak. 2.012 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 160 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 767 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113354
* Commonscat Multimedia: Carlton County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147758112
* LCCN: n81093644
* NARA: 10039564
* **Lekuak**
* OSM: 1795842
* TGN: 2001007

 |

* Wd Datuak: Q113354
* Commonscat Multimedia: Carlton County, Minnesota
**Clube Desportivo Santa Clara** Portugalgo futbol taldea bat da, Ponta Delgada hirian (Azoreak) egoitza duena.

Historia
--------

1927ko maiatzaren 12an sortu zen kluba eta hasierako urteetan Azoreetan soilik jokatu zuen. 1935ean Portugal kontinentakean bira bat egin zuen lehen Azoreetako taldea izan zen.

1985-86 denboraldian Portugalgo bigarren mailara igo zen baina urtebete soilik egin zuen. 1990. hamarkadan profesional bihurtu zen. 1998-99 urtean bigarren mailara itzuli zen eta urte berean txapeldun gelditu ondoren lehen mailara igotzea lortu zuen. Hiru denboraldi egin zituen maila gorenean eta 2002-03 denboraldian Europako Intertoto Kopa ere jokatu zuen. 

2018an itzuli zen lehen mailara. 2020-21 denboraldian seigarren egin zuen Ligan eta Europa Conference Leaguera sailkatu zen. Hurrengo urtean zazpigarren egin zuen Ligan.

Palmaresa
---------

* Portugalgo futbol liga (0): seigarren 2020-21ean
	+ Bigarren maila (1): 2000-01
* Portugalgo futbol kopa (0): final 1/4 2020-21ean

Kanpo estekak
-------------

* **(Portugesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q740637
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 122554598

 |

* Wd Datuak: Q740637


| **2022-23ko Portugalgo Liga** |  |
| --- | --- |
|  Arouca | Benfica | Boavista | Braga | Casa Pia | Chaves | Estoril Praia | Famalicão | Gil Vicente | Marítimo FunchalPaços de Ferreira | Portimonense | Porto | Rio Ave | Santa Clara | Sporting Clube | Vitória de Guimarães | Vizela |
Letraset orri original bat ezkerrean (osoa), eta lehiakide baten antzeko produktua, sinboloekin eta partzialki erabilia.
**Letraset** izeneko produktua letra-tipoen eta sinbolo tipografikoen orri sortak ziren. Izen bereko enpresak sortua, 20. mendearen 2. partean oso ezaguna egin zen produktu bat izan zen, idazki eta artelan pertsonaletan letra konbinazio bereziak agerrazteko erabiltzen zen.

Historia
--------

Letraset negozioa Londresen sortu zen 1959an, artista eta diseinatzaile komertzialentzako euskarri berritzaileak sortuz. Haien jatorrizko produktuar*i Letraset Type Lettering System* zetritzon. 1961erako, *Letraset Instant Lettering*, lehorreko hizki itsasgarriena garatu zuten, eta hori izan zen urte askotan beren oinarrizko produktua. Marka eta produktua, gauza bera bihurtu ziren.

Letraset orri tipiko batek hainbat karaktere errepikaturen errenkadak zituen. Euskal Herrian frantsesezko eta espainolezko orri desberdinak saltzen ziren, mugaren bi aldeetan. Letraset orriko karaktere bat beste orri batean agerrazteko, gainetik ezarri eta txanpon batekin edo beste era bateko tresna gogor batekin gainetik pasatzen zenuen, letra transferitu edo itsasteko, hala nola kalkomania batekin egiten den eran, baina lehorrean. Letrak erabili ahala, Letraset orria hustuz zihoan.

Eskuz ez bazen, etxe edo kontestu gehienetan testua ekoizteko modu bakarra idazmakina mekanikoa zen garaian, makinen letra-tipo beti finko eta tipikoarekin; testu batean izenburu bat, atal bereziren markatu, edo sinbolo gehigarri batzuekin zerbait ilustratu nahi zenean, Letraset erabiltzea zen ohikoa.

Inprimagailu, ordenagailu pertsonalen eta ofimatikaren hedapenarekin, azkar bihurtu zen Letraset produktu zaharkitua 1990eko hamarkadaren hasieran.

Letraset autoedizioen industrian sartzen saiatu zen, ImageStudio eta ColorStudio bezalako software paketeak sortuz Macintosh- erako, baina ahalegim hauek ez zuten sekula arrakasta handirik ikusi. Hala ere, enpresak garatutako letra tipo askok bide egin dute informatikaren garaian.

Enpresak kolorezko rotulkiak eginez iraun du 21. mendean. Letraset orri zaharrak biltzeko ekimenak badira, arkeologia industrialeko ekimen gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Action Transfers: Letraset Instant Lettering» *www.action-transfers.com* (Noiz kontsultatua: 2020-12-16).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Una base de datos que busca recuperar y documentar las tipografías de transferencia en seco de Letraset» *Microsiervos* (Noiz kontsultatua: 2020-12-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1821134
* Commonscat Multimedia: Letraset

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 162678218

 |

* Wd Datuak: Q1821134
* Commonscat Multimedia: Letraset
*Artikulu hau Uruguaiko mendiari buruzkoa da; Argentinako mendia gaitzat duena beste hau da: «Cerro Catedral»*

**Cerro Catedral** edo **Cerro Cordillera** (513,66 m) Uruguaiko tontorrik altuena da. "Katedral" izena tontorrean dauden harriek dituzten forma bitxiagatik darama; mota horretako harriak Uruguaiko hegoaldeko zenbait eremutan ugariak dira.

Historia
--------

1973 arte herrialde honetako mendirik garaiena Cerro de las Ánimas (501 m) zela uste zen. Urte horretan Uruguaiko armadako zerbitzu geografikoko zientzilari-talde batek muino hau metro batzuk altuagoa zela baieztatu zuen. Lehenak herrialdeko biztanle gehienak bizi diren kostaldetik askoz ikusgarritasun handiagoa du eta **Catedral**, ordea, Cerro Sombrero eta Ojo del Buey bezalako beste muino batzuek diskretoago bihurtzen dute.

**Cerro de la Catedral** izena 1900tik jasotzen bada ere, azken urteetan argitaratutako mapetan **Cerro Cordillera** izena ere sarritan erabiltzen da; "Cordillera(s)" berez tontorra dagoen Sierra de Carapéko sektorearen izena da.

Kokapena
--------

Maldonado departamenduko Aiguá udalerrian dago. Fisikoki Sierra Carapé izenekoan dago; aldi berean Carapé Uruguaiko mendilerro nagusia den Cuchilla Grandeko adarretakoa da.

Aiguátik bi errepide ateratzen dira kostalderantz, bata (*Ruta 49*) Maldonadora doana eta bestea (*Ruta 109*) Rochara. Mendia bien artean dago, azken honetatik hurbilago. Igotzeko teknikoki ez dago inolako zailtasunik, pistatik ibilbide laburra eta desnibel txikia dagoelako; mendebaldetik oso igoera erraza da eta ekialdetik aldapa apur bat gogorragoa da. Lur eremu pribatu batean dago eta tontorrean erpin geodesiko bat dago.

Klima
-----

Mendi hauetan klima epel edo subtropikal hezea da: udak atsegin samarrak dira; neguak, aldiz, erlatiboki hotzak eta izotzaldiak ez dira arraroak. Haizeak gogor jotzen du eta euriteak urte osoan zehar banatzen dira. Elurra oso gutxitan egiten du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Estamentu ofizialek erabilia; ikus adibide hau.
2. ↑  Espainieraz *Servicio Geográfico Militar*.
3. ↑  *Diccionario Geográfico del Uruguay*.
4. ↑  Ricardo Hernani, Andoni Gorostiaga: *Atlas de los techos de estados e islas del mundo*, Pyrenaica, Bilbo, 2008.
5. ↑  Tacuy.com.

Ikus, gainera
-------------

* Uruguai

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Mendia Maldonado udalerriko webgunean.
* **(Ingelesez)** Cerro Catedral Peakbagger.comen.
* **(Gaztelaniaz)** Mendia Montipedia webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1055837
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141860051
* LCCN: n00900102

 |

* Wd Datuak: Q1055837
**Cerro Gordo konderria** (ingelesez: *Cerro Gordo County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mason City da. 2010eko zentsuaren arabera 44.151 biztanle zituen, Cerro Gordo kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cerro Gordo konderriak 1.489,55 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,63 ura dira. Beste 1.471,92 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 29,64 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 44.151 pertsonetatik 42.570 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.694 dira. 555 beltzak edo afroamerikarrak. 68 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 368 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 564 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111946
* Commonscat Multimedia: Cerro Gordo County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131355268
* LCCN: n81022687
* NARA: 10039052
* **Lekuak**
* OSM: 1792939
* TGN: 2000577

 |

* Wd Datuak: Q111946
* Commonscat Multimedia: Cerro Gordo County, Iowa
*Artikulu hau Madrilgo probintziako muinoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Buenavista».*
Buenavista
**Cerro Buenavista** muino lekuko bat da, Leganés eta Getafe udalerrien arteko mugan kokatua, Madrildik 12 kilometro hegoaldera, Madrilgo Erkidegoan (Espainia). 704 metro garai da.

Altxatze hau, Getafeko punturik garaiena da, eta Leganeseko garaienetako bat. Hego-ekialdeko magalean, III. Sektorea izeneko auzoa dago, Getafen, eta, ipar-mendebaldekoan, berriz, Leganeseko hilerria. Muino honen tontorrean, Elisabet II.aren Kanalaren 13. ur gordailua dago, 1975ean eraikia eta 254.897 metro kubikoko edukierarekin.

Buenavista Muinoak, izen hau, bere tontorretik ikus daitezkeen paisaiengatik du. Bertatik, egun oskarbietan, Gredoseko mendizlerroaren ekialdeko muturra, Guadarramako mendilerroa, Ayllóngo mendilerroaren mendebaldea, Madril, Getafe, Fuenlabrada eta Leganés ikus daitezke. Muinotik gertu eta bere tontorrean, Getafe eta Leganeseko jendeak asko erabiltzen dituen hainbat bide dago. Bertara joaten dira, herritik kanpo kirola egiteko asmoz.

Egun, Getafen dagoen zatiaren urbanizatze lanak hasi dira. Urbanizatze honek, muinoa, herriko garapen urbanistiko berrietako batean bihurtuko du.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Getafedigital.comeko foroa
* **(Ingelesez)** Buenavista muinoa Google Mapsen
* **(Gaztelaniaz)** Buenavista Muinoa Auzoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8344230
* Commonscat Multimedia: Cerro Buenavista, Getafe

---

 |

* Wd Datuak: Q8344230
* Commonscat Multimedia: Cerro Buenavista, Getafe
**Lerdengibel**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Corona-Erratzu menditik adar apalago batzuk hedatzen dira: Mendiburu, Apezanberro (Xuritze)eta Lerdengibel, besteak beste.
Azken hau izaten da ezagunena, eta askotan Corona-Erratzurekin batera igotzen da, txangoa luzatu eta aberasteko.
Mendi honek duen hoberena paisaiak dira, bai Artzibarren gainetik, bai Corona aldetik.
Ortxolako belardietan barrena paseatzea eta bertako zelai tumularrak bilatzea ere ederra da.
Ohiko abiapuntuak Artzibarko Hiriberri eta Arrieta herriak dira.
Hiriberrin lurrezko pista bat hartu behar da ipar-mendebalderantz hasi eta berehala iparrerantz zuzen igotzen dena.
Saihesbideei kasurik egin gabe, pista honek Ortxolako lepoko zelaietan jarriko gaitu.
Hemendik zuzenean mendebalderantz joz iritsiko gara tontorrera.
Bertan pagadi zabala hasten denez, ez dugu paisaia handirik ikusiko, baina bide osoan zeharreko ikuspegiak ezin ederragoak dira.
Igotzeko beste aukera zakarrago bat da Agoitz eta Auritz arteko errepidearen 27.
(mapa zaharretan, 26.
km zen) kilometroa pasata autoa utzi eta, Iru errekaren ondotik igotzen hasi eta gero, zuzenean ekitea Lerdengibelgo gailurrari.
Lerdengibeletik Corona-Erratzura jarraitzeko bide garbirik ez badago ere, ez dago inolako zailtasunik, belardietan gora egitea besterik ez, punturik garaiena aurkitu arte.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

Lerdengibel, .