recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Franz von Stucken *Mary als Spanierin* ('Mary, espainiarra') 1916.
**Espainolkeria** (gaztelaniaz: *españolada*) espainiar izaera handizkatu edo faltsutzen duten artelanei buruz esaten da. Estereotipo hau espainiar topiko kulturaletara baino andaluziar topikoetara igortzen du.

Jatorria
--------

Espainiako irudiaren itxuragabetze hau erromantizismo garaian hasi zen, noiz europar egile asko Espainia izan zuten bere lanen eszenario, hala nola Alexandre Dumas, Théophile Gautier, Victor Hugo edo Prosper Mérimée. Orduko europar ilustratzaile, margolari eta grabatzailek ikonografia osoa sortu zuten (bidelapurrak, ijitoak, toreatzaileak, flamenko-dantzariak, abeslariak, eta abar).

Zinema
------

Espainolkeria Espainiako zinemaren genero ere bada, 1930eko hamarkadan sortu eta frankismoan garatu zena. *El turismo es un gran invento*, *Amor a la española*, *40 grados a la sombra* edo *Vente a Alemania, Pepe* generoaren film nabarmenak izan ziren. Paco Martínez Soria, Antonio Ozores, Alfredo Landa edo José Luis López Vázquez aktoreak ere nabarmendu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Colubi, Pepe.  (2009-12-4). «Los tópicos de la españolada» *El País*.
2. ↑   Idazle Asko.  (2000). «Reivindicar el costumbrismo» *Ínsula* (637).
3. ↑   Valdivieso, Enrique.  (1992). *Historia de la pintura sevillana.*  Guadalquivir ISBN 84-86080-76-2..
4. ↑   Gubern, Román.  (1977). *El cine sonoro en la II República.*  Bartzelona: Lumen.
5. ↑   Navarrete, José Luis.  (2009). *Historia de un género cinematográfico: la españolada.*  Madril: Quiasmo.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2884596

 |

* Wd Datuak: Q2884596
Boto zuria emateko aukera Kolonbian egindako bozketa batean.
Boto zuria hauteskunde edo erreferendum batean hiritarrak har dezakeen boto-erabaki bat da, aukera guztietatik bat bera ere gustatzen ez zaiola adierazten duena.

Boto zuria eman ahal izateko,, hiritarrak botoa ematera joan behar du eta herrialde bakoitzean horretarako bete behar diren baldintza bete behar ditu. Irudian ez bezala, boto zuria normalean ez da egoten boto-paperetan, eta boto zuria eman nahi duen hiritarrak azal hutsa sartzen du boto-kutxan, edo barruan paper zuri bat duena. Leku askotan, ordea, boto zuriak ez dira kontatu ere egiten eta ez dute inolako ondoriorik.

Boto zuria ez da nahasi behar abstentzioarekin: abstentzioak botorik ez ematea esan nahi du; alegia, abstentziora jotzen duen hiritarrak ez du botorik ematen eta ez du parte hartzen bozketan bere botoarekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2345115

 |

* Wd Datuak: Q2345115
**FK Ventspils** (izen osoa *Futbola Klubs Ventspils*) Letoniako futbol talde onenetakoa da, Ventspils hirikoa. 6 aldiz irabazi du Letoniako futbol liga eta 7 aldiz Kopa.

Historia
--------

Ventspils hiriko *FK Venta* eta *FK Nafta* taldeek bat egin zuten 1997an *FK Ventspils* osatuz. FK Venta taldeak 60. hamarkadan izan zuen garai onena, Letoniako Errepublika Sozialistako liga bat (1969an) eta Letoniako Kopa bat (1967an) irabazi baitzituen.

FK Ventspils-ek berehala lortu zuen maila bikaina eta 2000, 2001 eta 2002an bigarren egin zuen ligan Skonto FC handiaren atzetik. Lehenengo garaipena 2003ko Kopan iritsi zen eta 2007 arteko kopa guztiak irabazi zituen 2006koa ezik. Urte horretan baina bere lehenengo liga eskuratu zuen eta ordutik Letoniako puntako taldea izan da.

2007an Estatu Independenteen Erkidegoko Kopako finala jokatu zuen Uzbekistango Pakhtakor Tashkent taldearen aurka. Partida 0-0 berdindu ostean penalti jaurtiketetan erabaki zen txapelketa eta Ventspilsek 9-8ko emaitzaz galdu zuen. 2017an Kopa berri bat eskuratu zuen. 2018an Ligan eta Kopan bigarren egin zuen.

Palmaresa
---------

### Letonian: 14

* Liga (6): 2006, 2007, 2008, 2011, 2013, 2014.
* Kopa (8): *1967*\*¹, 2003, 2004, 2005, 2007, 2011, 2013, 2014.
	+ ¹ *FK Venta* izan zen 1967ko Kopako txapelduna.

### Nazio artean: 2

* Estatu Independenteen Erkidegoko Kopa (0): finalista 2007an.
* Liga Baltikoa (1): 2010.
* Livoniako Kopa (1): 2008.

Kanpo estekak
-------------

* **(Letonieraz)****(Errusieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18831

 |

* Wd Datuak: Q18831
**Buchanan konderria** (ingelesez: *Buchanan County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Grundy da. 2010eko zentsuaren arabera 24.098 biztanle zituen, Buchanan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Buchanan konderriak 1.304,95 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,8 ura dira. Beste 1.302,15 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 18,47 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 24.098 pertsonetatik 23.300 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 95 dira. 614 beltzak edo afroamerikarrak. 18 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 53 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 107 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495181
* Commonscat Multimedia: Buchanan County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143064051
* ISNI: 0000 0004 0390 8129
* LCCN: n80060966
* NARA: 10040123
* **Lekuak**
* OSM: 2532618
* TGN: 2002148

 |

* Wd Datuak: Q495181
* Commonscat Multimedia: Buchanan County, Virginia
**Brandenburgoko margraverria** (alemanez: *Markgrafschaft Brandenburg*) Germaniako Erromatar Inperio Santuko printzerri nagusienetariko bat izan zen, 1157 eta 1806 artean Alemania eta erdialdeko Europa osoko historian eginkizun gailen izan zuena.

Brandenburgo Iparraldeko Markan garatu zen, bendoen lurretan sortua. Bere agintariek margrave zuten izena eta 1356ko Urrezko Buldaren bidez printze hautesle bilakatu ziren. Orduan, margraverria **Brandenburgoko hauteslerria** (Kurbrandenburg edo Kurfürstentum Brandenburg) bilakatu zen.

Hohenzollern dinastia 1415ean bereganatu zuen Brandenburgoko tronua eta 1417an, Frederiko I.ak hiriburua Brandenburg an der Haveletik Berlinera aldatu zuen. Hohenzollerndarren agindupean, Brandenburgok XVII. mendean potere asko lortu zuen eta Prusiako dukerria jarauntsi zuen. Brandenburgo-Prusia elkartua Prusiako Erresumaren aurrekaria izan zen. Hautesleak "Prusiako errege"ak izanda ere, bere botere Brandenburgon eta Berlinen mantendu zuten.

Brandenburgoko margraverria, Germaniako Erromatar Inperio Santuaren gainbeherarekin batera, 1806an desagertu zen eta 1815ean, Napoleondar Gerrak jasan ondoren, Prusiako Brandenburgoko probintzia bilakatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Koch, H.W..  (1978). *A History of Prussia.*  New York: Barnes & Noble Books, 326 or. ISBN 0-88029-158-3..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q148499
* Commonscat Multimedia: Margraviate of Brandenburg

---

 |

* Wd Datuak: Q148499
* Commonscat Multimedia: Margraviate of Brandenburg
**Club Baloncesto Valladolid** edo CB Valladolid hiri hartako saskibaloi talde espainiarra izan zen, 1976ko abuztuaren 31an sortua, A.D.C. Castilla taldearen ondorengo moduan eta Gonzalo Gonzalo bere lehenengo presidentea izan zuena. Bere diru-laguntzaile nagusia urteetan izan zenak (Fórum Filatélico) 2006an porrot ekonomikoa pairatu zuen, taldearen gainbehera ekarriz. Azkeneko aldiz Urrezko LEB Ligan leihatu zuen 2014an. 2013-14ko denboraldian txapelketa horretan parte hartu zuen ACB Ligan 30 urtez jokatu eta gero. Izan ere, Espainiako klub historikoen artean dago, bertan aritu baitira Arvydas Sabonis, Oscar Schmidt, Nate Davis, Carlton Myers edo Valery Tikhonenko jokalariek besteak beste.

Gaur egun ez dauka kirol jarduera aktiborik inongo kategoriatan arazo ekonomiko larriak direla-eta. 2015ean Club Baloncesto Ciudad de Valladolid izeneko talde asortu zuten, Zilarrezko LEB Ligan aritzen dena eta Mike Hansen presidentea daukana.

Ibilbidea
---------

* 1981-82ko denboraldian 4. postua eskuratu zuen ACB Ligan, inoizko onena.
* Urte hartan bertan Errege Kopan finalerdietara iritsi zen, eta marka bera lortu zuen 1984-85, 1985-86, 1987-88 eta 1997-98an.
* Printze Kopan txapeldunordea izan zen 1990-91an CB Joventut-en aurka.
* Korac Kopan 6 aldiz parte hartu zuen, eta 1991-92an finalerdietara ere iritsi zen. Il Messaggero Roma taldeak kanporatu zuen.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Taldearen ibilbide historikoa ACB Ligaren webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54944
* Commonscat Multimedia: Club Baloncesto Valladolid

---

 |

* Wd Datuak: Q54944
* Commonscat Multimedia: Club Baloncesto Valladolid
*Artikulu hau Beasaingo apaizari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Lasa (argipena)».*

**Esteban Lasa Aranburu** (Beasain, Gipuzkoa, 1874ko apirilaren 2a – 1959ko abenduaren 17a) Beasainen jaiotako apaiza zen. Bere jaioterrian kale batek bere izena darama, bere omenez.

Haurtzaroa
----------

Haurtzaroan Beasainen ikasi zuen, baina oinarrizko ikasgaiez gain musika ikasi eta Beasaingo musika-bandaren eta parrokiako tipleen koruko kide ere izan zen. 12 urte zituenean, Lazkaoko Bernartarren lekaimetxearen mendeurrena ospatzen zela eta, Felipe Gorriti maisu handia etorri zen orkestra joritsu batez, eta Beasaingo Tipleen Koruak ere parte hartu zuen hango meza nagusian. Bazkalondoren, maisuak mutikoaren aparteko dohainen berri bazekienez, piano kontzertu labur bat eskaintzeko eskatu zion, baina horren aurrean mutil koskorrak berehala aldegin zuen etxera.

Apaiz-ikasketak
---------------

Apaizgoa ikasi zuen. Ikasketetan bere oroimen harrigarria zela eta nabarmendu zen, benetako jakintsua bilakatuz filosofia, teologia eta historia arloetan. Buruz esaten zituen, ahalegin handirik gabe, hain gogokoak zituen Kixotea, *Fray Gerundio* eta *Balmes* liburuetako pasarte oso-osoak.

Apaizgoa
--------

Apaiz egin eta lehen apaiz-lekua Amasako parrokia izan zuen.

Donostiara izendatu zuten ondoren, San Vicente parrokiako organo-jolea bezala. Parrokia hartan zegoela, musikazale batzuk ohartu ziren arratsaldetan egiten zituela trebakuntza-saioak, eta geroz eta jende gehiago joaten hasi zen, bene-benetako kontzertuak ziren, haren saioak entzutera. Egun batean Esteban Jauna. horretaz ohartu eta orduz aldatu zuen arte.

Handik Santa Maria parrokiara aldatu zuten erretore-orde gisa, eta geroago erretore izendatu zuten 1917tik 1919ra bitartean. Bere apaltasuna zela eta, ez zuen uste kargu hartarako balio zuenik, eta ez zuen etsi kargu-uztea onartu zioten arte, berriro ere erretore-orde lanetan jarraituz. Baina haren jakinduria hartarainokoa zen eta haren sermoiek hain baliotsuak zientzi eta dotrina mailetan, non jakintsu donostiarrek leporaino betetzen baitzuten eliza haren igandetako hamabietako mezetan.

Erretiroa
---------

Azken urteetan, traba egiten zuela pentsatu eta Beasaingo jaiotetxera erretiratu zen, bertako parrokiari bere laguntza eskainiaz. Igande arratsaldetan, bezperak kantatu ostean, solasaldi bat egiten zen sakristian, eta bertan parrokiako apaizak eta akolito batzuk izaten ziren, denak korruan eserita, Esteban Jaunari entzuten, gai asko eta asko sakonki ezagutzen baitzituen hark.

Azkenik, eroriko batek sortutako bronkoneumonia batek hil zuen 84 urte zituela.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257289
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 149498

 |

* Wd Datuak: Q12257289
Viktor Borisovitx Shklovsky (1893–1984) errusiar formalismoaren sortzailea.
**Errusiar formalismoa** Errusiako literatura kritika eskola zen, XX. mendekoa.

Historia
--------

Bi talderen eraginez sortu zen: Opoyaz delakoa, 1916an San Petersburgon sortua, Viktor Borisovitx Shklovskyren gidaritzapean; eta Moskuko Zirkulu Linguistikoa, 1915an sortua. Bi taldeek erabili zituzten Ferdinand de Saussureren hizkuntzalaritza teknikak. Taldeak lotura handia zuen errusiar futuristekin, eta kritika soziologikoaren kontrakoa zen eskola hau.

Formalismoak testuaren autonomia eta literaturak duen hizkuntzaren erabilera besteak ez bezalakoa izatea azpimarratzen zuen; kritika objetiboa eta zientifikoa egitea zuen helburu. Formalistek literaturak, poesiak bereziki, hizkuntza arrunta "arrotz" bihurtzeko duen gaitasuna aztertzen zuten; hala, edukiaren gainetik, formaren eta teknikaren garrantzia azpimarratu zuten.

Kritikari marxistak formalismoaren arerio izan baziren ere, eragina izan zuen kritika hark Sobiet Batasunean 1929a arte, urte hartan kondenatu baitzuten bere lanetan ikuspuntu politikorik ez zuelako erabiltzen. Gero, Roman Jakobson hizkuntzalariaren lanari esker batez ere, eragin handia izan zuen Sartaldean, Estatu Batuetako *New Criticism* delako higikundean batez ere; zenbaitetan formalismo ere deitu izan zaio joera horri.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016-12-14 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q742779
* **Identifikadoreak**
* BNF: 119388687 (data)
* LCCN: sh2009001657

 |

* Wd Datuak: Q742779
Áncora Elkarteak Maria Kristina zubiaren eta atearen trataera amankomuna eskatu du.
**Donostiako Brandenburgoko Atea** Norteko geltokiaren ondoan eraikin apaingarria da. 1905ean eraiki zuten, Maria Kristina zubiarekin batera eta harekin multzo berekoa da; Ataria eta Maria Kristina zubia elkarrekiko "koherenteak" dira, Áncora elkartearen arabera. Modu batez Berlingo ate ospetsua imitatzen du. Inguruan egin dituzten aldaketen ondorioz, 2013. urtean desegin eta 2015ean berreraiki zuten. Eraikina izen ofizialik ez du eta hau, Brandenburgoko Atea, herriak umorez jarri dio

Funtzioa
--------

Eraikina apaingarri hutsa da zeren eta, berez, ez da ate bat. Berez, trenbidearen beste aldera igarotzeko pasabidera eramaten du eta eraikitzeko jatorria bertan zeuden komun batzuetan zegoen.

Historia
--------

1864an eraiki zuten Norteko geltokia, eta ibaiaren beste aldearekin lotzeko beharraz ohartuta, 1893an egurrezko behin-behineko zubi bat eraiki zuten. 1905ean amaitu zuten Maria Kristina zubia. Zubia zeharkatzean, aurrean komun batzuk zeuden. Hiriko agintariei irudia ez zitzaien egokia iruditu, eta atari apaingarri bat eraikitzea erabaki zuten. Maria Kristina zubiaren moduan, 1905ean inauguratu zuten. Proiektua udaleko Sarasola ingeniariak eta Jose Goikoa arkitektoak egin zuten. Eraikitzeko baimena Trenbide Konpainiako zuzendariari eskatu behar izan zion Jose Elosegi alkateak, eta Parisera joan behar izan zuen horretarako.

Hormigoi armatuaz egina, gaur egun dagoena ez da jatorrizkoa, 2013an berreraikia baizik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Mikel Elkoroberezibar Belokiren artikulua *Hirutxuloko Hitza*n, 2021/04/16.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106530291

 |

* Wd Datuak: Q106530291
**Errusiar Amerika** (errusieraz Русская Америка, *Russkaya Amerika*) 1733-1867 artean Errusiar Inperioak Amerikan izan zuen koloniar lurraldea jasotako izena izan zen. Lurralde honek gaur egungo AEBetan dagoen Alaska estatuaz gain, Kaliforniako hainbat lurralde eta Hawaii uharteetako bi portu ere barne hartzen zituen.

Errusiar Inperioak lurraldea formalki 1799ko Ukaseko dekretuaren bidez bereganatu zuen. Dekretu horren bidez Errusiar-Amerikar Konpainiak lurraldea monopolioa ezarri eta Errusiar Eliza Ortodoxoari lurralde hauetan misioak jartzeko hainbat eskubide eman zitzaizkion. Halere, XIX. mendean lurralde hauetako asko abandonatuak izan ziren.

1867an Alaskaren erosketa jazo zen, honetan Errusiar Inperioak AEBei lurralde hauek 7,2 milioi dolarren trukean saldu zion (2013ko egungo 120 milioi dolar).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q910495
* Commonscat Multimedia: Russian America

---

 |

* Wd Datuak: Q910495
* Commonscat Multimedia: Russian America
Sasi ardien taldea, Itziarko (Gipuzkoa) Mendata puntan.
**Euskal Herriko bertako ardi arrazak** Euskal Herriko lurraldean soilik zein alboko lurraldeekin batera, kontserbatzen diren bertako ardi arrazak dira. Eremu urriko arrazak izanik, jatorria esan bezala gure lurraldean zein ingurukoetan dutena.

Euskal Herriko bertako ardi arrazak ondorengoak dira:

* Ardi latx muturbeltza
* Ardi latx muturgorria
* Manex ardi burubeltza
* Manex ardi burugorria
* Erronkariko ardia (desagertua)
* Karrantzako ardi muturbeltza
* Karrantzako ardi muturgorria
* Sasi ardia
* Nafar ardi arraza
* Euskal-bearnotar ardia
* Txurra ardia

Euskal Herriko ardi gaztak
--------------------------

Euskal Herriko ardi gazten ekoizpena bertako arrazen esnean oinarritzen da.

* Erronkari
* Idiazabal
* Ossau-Irati
* Abbaye de Belloc
* Kixkurre

Ardiak euskal kulturan
----------------------

Ardiek eta artzaintzak eragin handia izan dute euskal kulturan. Mitologian, irudigintzan, herri kiroletan...

* Artzaintza
* Ahari (mitologia)
* Martak
* Arardo
* Ahari-joko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257488

 |

* Wd Datuak: Q12257488
**Eumenes I.a** Pergamokoa (antzinako grezieraz: Εὐμένης Αʹ; K.a. 241ean hila), atalidar dinastiaren sortzailea izan zen Fileteroren anaia Eumenesen semea zen. Eumenes I.a, Fileteroren adopziozko seme eta oinordekoa izan zen, eta hau hil zenean hartu zuen Pergamoko tronua, K.a. 263an, Eumenes bera hil zen arte, K.a. 241ean.

Teorikoki Seleuzidar Inperioaren mende zegoen arren, Pergamok, autonomia handia izan zuen Fileterorekin. Hala eta guztiz ere, tronura iritsi zenean, Eumenes matxinatu egin zen, beharbada Egiptoko faraoia zen Ptolomeo II.aren laguntzarekin, eta Antioko I.a Soter seleukotar erregea garaitu zuen Lidiako hiriburu zen Sardesetik gertu, K.a. 262an. Honela, Pergamo askatu eta bere lurraldeak nabarmen hedatu ahal izan zituen, baita iparraldean garnizioak ezarri ere, Ida mendian, Filetero deitua, bere adopziozko aitagatik, eta ekialdean, Tiatiratik ipar-ekialdera, Lykus ibaiaren iturburutik gertu, bere aitonagatik Atalea deitua. Bere kontrola, Kaiko ibaitik hegoaldera hedatzea ere lortu zuen, Cyme golkoraino.

Seleukotarren aurkako matxinadaren ondoren, Eumenesen garaian Pergamorekin lotutako ondorengo etsaitasunen berririk ez dago, Seleukotar eta Ptolomeotarren arteko gatazka amaitu ez zen arren, galaziarrak, eskualdea etengabe arpilatzen ari ziren arren. Eumenes, Pergamo, galaziarren erasoetatik aske mantentzeko gai izan bazen, ziur asko, zeozer ordaindu zielako izango zen.

"Errege" titulurik sekula erabili ez zuen arren, Eumenesek, boterea, errege bezala erabili zuen. Bere oinordekoa, Atalo I.a Soter izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Filetero** | **Pergamoko erregea**K.a. 263-K.a. 241 | Ondorengoa**Atalo I.a** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Eumenes I.a*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q314341
* Commonscat Multimedia: Eumenes I

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4501158006000502100008
* GND: 1203148453
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q314341
* Commonscat Multimedia: Eumenes I
**Eumenes III.a** (antzinako grezieraz: Εὐμένης Γʹ), jatorrian **Aristoniko** (antzinako grezieraz: Ἀριστόνικος) deitua, Pergamoko tronurako erregegai bat izan zen.

Pergamoko azken erregea izan zen Atalo III.a hil zenean, K.a. 133a, bere erresuma Erromatar Errepublikari eman zion. Baina, erromatarrek, Pergamorekiko zituzten eskubideak baliatzen denbora asko eman zutenez, Aristonikok, Pergamoko aurreko errege bat izan zen Eumenes II.aren ezkontzaz kanpoko semea zenak, botere hustasuna, tronua aldarrikatzek probestu zuen, Eumenes izen dinastikoa hartuz.

Hasieran, greziar hirien askatasuna aginduz babesa lortzen saiatu zen. Honek huts egin zuenean, barne laguntza bilatu zuen, esklabo eta mirabeentzako askatasuna aginduz. Ez dago argi ze puntutaraino izan zen iraultzaile sozial bat, edo soilik tronurako arerio dinastiko bat. Blosio Kumasekoa elkartu zitzaion, Tiberio Grakoren alde ere egin zuen estoiko bat, eta Misian, Heliopolis, "eguzkiaren hiria" izeneko estatu bat sortzea agindu zuena, non guztiak askeak izango ziren.

Eumenesek, atalidar errege flotarekin, Itsaso Beltzeko itsasarteetatik Kariarainoko kostaldea okupatu zuen, pirata bezala arituz.

Bere aurka bidali zen lehen armada, K.a. 131n, Publio Lizinio Kraso Dives Muzianoren zuzendaritzapean zegoen, garaitua eta hila izan zena. Orduan garaitu zuten efesoarrek Eumenes lehen aldiz euren flotarekin, barnealderantz atzera egitera behartuz, non heliopolistar tropa bat bildu zuen (Heliopolis estatuko biztanleak.

Baina, Eumenes, K.a. 129an garaitu eta harrapatu zuen K.a. 130ean Asiako kontsul izan zen Marko Perperna zuzendutako erromatar armada batek. Eumenes errenditu ondoren, preso bezala parte hartu zuen Erromako garaipen desfilean, eta, ondoren, exekutatua izan zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q350388
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 42637205
* ISNI: 0000 0000 3855 4755
* GND: 118938789
* LCCN: n2004023199
* SUDOC: 264604784

 |

* Wd Datuak: Q350388
Bikoizketarako tresneria guztia, tartean Edisonen arkatz elektrikoa.
**Bolaluma elektrikoa** Thomas Edisonen asmakuntza bat izan zen, motor bidez sortutako idazteko lehen gailua, AEBtan sortua.

Historia
--------

1876an patentatu zen. Gailuak papera zulatu eta zuloetan tintadun zigilua jartzen zuen. Kopiak egiteko balio zuen, baina, zenbait egokitzapen eginda, azala tindatzeko ere erabil zitekeen. Hala, tatuatzeko makina elektrikoaren aitzindaria izan zen Edisonen arkatza. Gainera, ezaguna da Edisonek tatuaje bat zuela eskuineko besaurrean, bost puntu soilek osatua, baina ez dakite nola egin zioten. Pentsatzen da bere buruari egin ziola, asmakizunaren erabilera berria probatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Irazustabarrena, Nagore.  (2017-07-07). «Edison eta tatuajeak» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16962410
* Commonscat Multimedia: Electric pens

---

 |

* Wd Datuak: Q16962410
* Commonscat Multimedia: Electric pens
Maila Taula
**Errusiar Inperioko Maila Taula** (errusieraz Табель о рангах; Tábel o rángaj), militarren artean, gobernuan eta Errusiar Inperioko gorteko posizio eta mailen zerrenda formal bat zen. Petri I.a Errusiakoa Handiak ezarri zuen 1722an, antzinako noblezia eratzen zuten boiardoen boterearen aurkako bere borrokan.

Hilara taulak, pertsona baten posizioa eta egoera zehaztu zuen, tsarrarekiko zuen zerbitzuaren arabera, jaiotza edo aurrekarien arabera baino gehiago. Taula, 14 maila edo posizioz osatua zegoen, pertsonen prestakuntzaren arabera (funtzionario, militar, epaile, akademiko, eliz gizonak...). Gorengo 5 mailek, oinordekotzako noblezia ematen zuten, 6. 7. eta 8. mailek, bizi osorako noblezia ematen zuten (Leninen aita 6. mailan zegoen heziketa administrari bezala), eta, gainontzeko mailek, nobleziaren pribilegio eta eskubideak, soilik kargua betetzen zen bitartean ematen zituzten. Administrazioan zehar, mailaz, 4 urtetik behin igotzen zen, baina zaila zen gorengo mailetara iristea bertan noblezian edo gortean senidetasun harremanik izan gabe. Urteen igaroan, gorengo mailak, lurjabedun nobleziatik zetozen pertsonek hartu zituzten.

Maila edo Posizio Taula honek, 1917ko iraultza arte iraun zuen. 1914an, errusiar noblezia, ia 1.000.000 pertsonaz osatua zegoen (herrialdeko biztanleriaren %0,6a), administrazioko, indar armatuetako eta diplomaziako postu guztiak hartzen zituena.

Adibidea administrazioan
------------------------

| Maila | Izena (errusieraz) | Izena (euskaraz) |
| --- | --- | --- |
| **I** | Канцлер | **Kantziler** |
| **II** | Действительный тайный советник | **Oraingo Sekretu Kontseilaria** |
| **III** | Тайный советник | **Sekretu Kontseilaria** |
| **IV** | Действительный статский советник | **Oraingo Estatu Kontseilaria** |
| **V** | Статский советник | **Estatu Kontseilaria** |
| *VI* | Коллежский советник | *Kolegio Kontseilaria* |
| *VII* | Надворный советник | *Gorte Kontseilaria* |
| *VIII* | Коллежский асессор | *Kolegio Aholkularia* |
| IX | Титулярный советник | Kontseilari Nagusia |
| X | Коллежский секретарь | Kolegio Idazkaria |
| XI | Корабельный секретарь | "Ontzi Idazkaria" |
| XII | Губернский секретарь | Gubernia Idazkaria |
| XIII | Синодский / Сенатский регистратор | Sinodo / Senatu Eskribaua |
| XIV | Коллежский регистратор | Kolegio Eskribaua |

Kanpo estekak
-------------

* **(Errusieraz)**Maila Taula

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q929093
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q929093
**Branik gaztelua** (eslovenieraz: *Grad Branik*) edo **Rihemberk gaztelua** (eslovenieraz: *Grad Rihemberk*) Nova Gorica hiritik gertu hegoaldera dagoen Branik herriko gaztelua da, XIII mendean eraikitakoa.

Historia
--------

Aurrehistorian dagoeneko populatua izan zen Branik ondoko muinoa, eta erromatarrek kastro bat ere eraiki zuten bertan.

Gaztelua noiz eraiki zen ez da jakina, XIII mendekoa dela uste da, dena den bere lehenengo aipamena 1320ko agiri batean aurkitzen da, eta Rihemberk familiarena dela esaten da. Familia Tirolekoa zen jatorriz eta *Rihemberk* izenak alemanieraz "mendi ertza" esan nahi du. Familia honek Goriziako kondeen eskutatik jabetza ugari eskuratu zituen inguruan baina 1371ean o ndorengorik gabe gelditu eta dinastia amaitu zen.

1500an Habsburgotarrek eskuratu zuten eta hauek Lanthieri etxeari eman zioten. Hauek jauregi bihurtu zuten 1649an eta beren eskutan egon zen 417 urtez, Bigarren Mundu Gerrararte. 1944an Jugoslaviako partisanoek gaztelua hartu eta su eman zioten naziek erabili ez zezaten.

1945ean gaztelua nazionalizatu egin zen eta 1980tik aurrera hinbat berriztatze lan egin dira. 1999an Monumentu Kultural Nazionala izendatua izan zen.

Egitura
-------

Gazteluaren zimentu erromanikoak ikugai daude oraindik. Zabalkunde barrokoa egin zitzaion eta pizkundeko harresiak ditu, XVI mendekoak. Esan bezala XVI mendean jauregi barrokoa bihurtu zen. Hegoaldean harresiz inguraturiko lorategia oraindik mantentzen da.

Iruditegia
----------

* Sarrera nagusia.Sarrera nagusia.
* Jauregia.Jauregia.
* Dorre zirkularra.Dorre zirkularra.
* Gazteluaren ikuspegia.Gazteluaren ikuspegia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3397509
* Commonscat Multimedia: Rihemberk Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q3397509
* Commonscat Multimedia: Rihemberk Castle
Espainiar familia zabal bat.
**Familia zabala** familia bateko bi belaunaldi edo gehiagoko kideek eta haien ezkontideek eta seme-alabek osatzen duten familia-unitatea.

Familia zabala edo familia konplexua esanahi ezberdinak dituen kontzeptua da. Lehenik eta behin, odol-ahaidetasunezko familiaren sinonimo gisa erabiltzen da. Bigarrenik, senar-emazteen familia nagusi den gizarteetan, ahaidetasuna aipatzen da — senidetasun-sare egozentrikoa, etxeko taldeaz haraindi hedatzen dena —, senar-emazteen familiatik kanpo dagoen sare bera. Hirugarren adiera familia hedatua honela definitzen duena da: familia-unitate (edo etxe) berean bizi den eta belaunaldi desberdinetako ahaideek osatzen duten ahaidetasun-egitura.

Familia zabaletan, antzekoen sareak komunitate itxi gisa jokatzen du. Horrelako guraso-egituretan sar daitezke gurasoak seme-alabekin, gurasoen anai-arrebak seme-alabekin, aurreko belaunaldietako kideak, osaba-izebak, aitona-amonak, birraitona-amonak... edo EGOren belaunaldi berekoak. Gainera, odolekoak ez diren ahaideak har ditzake, hala nola anai-arrebak, adopziozko seme-alabak edo seme-alaba putatiboak. Aurreko guztiak kontrastea ezartzen du familia nuklear txikiarekin.

Familia zabala familia-unitatearen oinarrizko forma den kulturetan, gizabanako bat helduarorako trantsizioak ez du esan nahi, nahitaez, ahaideak edo gurasoak banandu behar direnik. Haur bat hazten denean, helduen eremu zabal eta errealera lekualdatzen da, nahiz eta egoera normaletan gainerako komunitatetik bereizitako identitatea ezarri.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2008]
2. ↑  Euskalterm: [Soziologia Hiztegia] [2018]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q721790
* Commonscat Multimedia: Families

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4158267-6
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000092842

 |

* Wd Datuak: Q721790
* Commonscat Multimedia: Families


| * i
* e
* a
Familia |
| --- |
| Familia nuklearra | Senar-emazteak (Senarra  •  Emaztea)  •  Gurasoak (Aita  •  Ama)  •  Seme-alabak (Semea  •  Alaba)  •  Anai-arrebak (Anaia/Neba  •  Arreba/Ahizpa) |
| Familia zabala | Aitona  •  Amona  •  Izeba  •  Osaba  •  Lehengusua/Lehengusina  •  Iloba  •  Biloba |
| Ezkonsenideak | Aitaginarreba  •  Amaginarreba  •  Koinatua  •  Koinata  •  Suhia  •  Erraina |
| Ahaidetasuna | Adopzioa  •  Ezkontza-ahaidetasuna  •  Odolkidetasuna  •  Ezkontza  •  Dibortzioa  •  Itxurazko ahaidetasuna  •  Emantzipazioa |
| Leinua | Abizena  •  Zuhaitz genealogikoa  •  Genealogia  •  Herentzia genetikoa  •  Jaraunsletza  •  Matriarkatua •  Patriarkatua  •  *Ahnentafel* |
**Fiore Sardo** Europar Batasuneko 1263/96 araudiak babestutako jatorrizko izendapena duen italiar gazta bat da. Sardinia uhartean egiten da.

Historia
--------

Izenak "Sardiniako Lorea" esan nahi du. "Fioretto Sardo" ere deitzen zaio. Sardinian XIX. mendean erromatar pecorinoaren teknika sartu aurretik egiten zen gazta tradizional bat da. 1776ko *Rifiorimento della Sardegna nel miglioramento della sua agricoltura*n eta 1826ko *Voyage en Sardaigne* lanetan agertzen da.

Elaborazioa
-----------

Metodo tradizionalaren arabera eta artisau erara ardi esnearekin egiten da. Gazta freskoak arinki keztatzen dira, eta oliba olioarekin igurzten dira. Ondoren, 3 eta 6 hilabete bitartean heltzen uzten da. Urteroko ekoizpena 1000 tona inguruan dago.

Ezaugarriak
-----------

Zilindro edo gurpil forma duen gazta bat da, edo oinarririk handienetik elkartutako bi kono sekzio forma duena. Azala naturala da, urre hori kolorekoa marroira iristen dena gaztak 6 hilabete baino gehiago baditu. Bere testura gogorra eta bikortsua da, erraz pirrintzen delarik. Orea horixka da. Usai heze eta garratz bat dario. Zaporea gozoa da, baina kutsu gazi batekin eta fruta itxura apur batekin. Freskoa denean mahai gazta bezala erabiltzen da. Heldua dagoenean birrindu egin daiteke pastari parmiggiano-reggiano edo Grana-Padano batek emango liokeena baino zapore gehiago emateko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q176236

 |

* Wd Datuak: Q176236
**Brontzea** edo **burdinoria** kobrea eta eztainua oinarritzat dituzten zenbait nahasturaren izena da. Eztainuaren proportzioa % 3 ingurukoa izaten da. Horretaz gain beste zenbait metal gehi dakioke, betiere material nagusia kobrea den arren: besteak beste, zinka, aluminioa, antimonioa edo fosforoa gehitzen zaizkio, lortu nahi diren propietateen arabera. Brontzeak kobreak baino ahalmen mekaniko hobeak izaten ditu.

Kobre eta zink metalak oinarritzat dituzten nahasturei letoi esaten bazaie ere, askotan hauek eztainua ere dutenez, ez dago oso argi bien arteko muga non dagoen, baina oro har, nahasturak zinka baino eztainu gehiago badu brontze izena ematen zaio.

Gizakiak sistematikoki ekoizten hasi zen lehen metal-nahastura izan zen, Brontze Aroan hain zuzen. Aplikazio ugari ditu, korrosioa eta marruskadura jasaten dituzten piezetatik hasi, eta musika instrumentuetaraino (kanpaia, gong-a, piano korda...). Milaka urtetan armagintza eta tresnagintza material nagusia izan zen eta historian zehar bitxigile eta eskultore ugarik erabili izan dute. Aurrekoaz gain, brontzezko txanpon eta piezak antzinako ekonomietan oinarrizkoak izan ziren eta garrantzitsuak dira baita gaur ere.

Historia
--------

Brontzearen erabileraren hasiera oso garrantzitsua izan zen edozein zibilizaziorentzat, teknologiaren historiako metal-nahasturarik berriztatzaileena da eta. Erremintak, armak eta etxegintzako hainbat material ere brontzea dute osorik edo parte batean, mosaikoak adibidez.

Hasieran kobrea eta artsenikoa nahastuz, nahastura naturalago bat egiten zuten, artseniko-brontzea. Nahastura hori, % 2 artseniko zuena, Brontze Aroaren hastapenetan erabili zen. Baina geroago ohikoagoa izan zen kobrea eta eztainua erabiltzea, "benetako brontzea" lortzeko. Eztainua, herrialde askotan ez zegoenez, beste toki batzuetatik ekarri behar izaten zuten.

Kobrea eta eztainua erraz nahas daitezke baina halako osagaiak dituzten meategiak, oso gutxitan egoten dira elkarrengandik gertu: Iranen eta Thailandian ezagutzen dira meategi misto garrantzitsuenak. Horietaz aparte, eztainua leku gutxitan aurki daiteke, eta meategietara iristeko bidaiek, merkataritza eta elkartrukatzea sustatu zuten Brontze Aroan.

Antzinako Egipton, material metalikoak kobrearekin nahasten zuten kobrea, artseniko, eztainua, urrea eta zilarrarekin. "Erresuma Berria"n dauden hilobietan, edo Karnakeko tenpluan aurki daiteke horren inguruko informazioa, hor ikus daiteke eta, k.a. XV. mendeko fundizioa.

Grezia klasikoaren garaian, beraien marmolaren tradizio eskultorikoan, badakigu ere brontzezko fundizio teknika garatuak egin zituztela, K.a V.mendean eginiko Riaceren brontzeak horrela frogatzen baitu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «burdinori» *Euskaltzaindiaren Hiztegia* (Noiz kontsultatua: 2022-01-22).

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q34095
* Commonscat Multimedia: Bronze

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11976193v (data)
* GND: 4146667-6
* LCCN: sh85017093
* NDL: 00570282
* NKC: ph174617
* AAT: 300010957
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q34095
* Commonscat Multimedia: Bronze
***Finzi-Continitarren lorategia*** Giorgio Bassani idazle italiarraren obra handiena da. 1962an argitaratu zen eta Viareggio Saria lortu zuen, Italiako literatur saririk garrantzitsuenetakoa.

Argumentua
----------

Finzi-Continitarrek, Ferrarako juduen arteko familia aberatsenak, halako lilura bat sortzen diote nobelako protagonista eta narratzaile gazteari: ez bakarrik haien etxe erraldoiagatik, bizimodu isolatuagatik, cultura zabalagatik, jarrera aristokratikoagatik; horrez gain, lagun egin nahi lituzke familiako seme-alabak: adinkide duen Alberto eta, batez ere, haren arreba Micòl, eder bezain urruna. Mussolinik, Hitlerrengana hubiltzeko, Italiako juduen kontra ezarritako lege arrazialek sortuko dute ustekabeko aukera: hiriko tenis elkartean jokatzea debekatua dutela-eta, beren lorategiko tenis-zelaira gonbidatzen dituzte Finzi-Continitarrek komunitateko kideak. Kontalaria eta Micòl adiskide min bihurtuko dira, amodio mindu eta mingarri bat ere sortuko da bietako batengan, baina lotsak, diferentzia sozialak ala patu historikoak ezinezkoa egingo dute harremana.

Bassanik kontatzen duena fikzioa da gehienbat, pertsonaiak Bassanik asmatuak dira, bai eta lorategia bera ere. Baina autoreak berak ezagututako errealitatea erabili zuen liburua idazteko.

Zinema
------

* *Il giardino dei Finzi-Contini*, (Vittorio de Sica)k 1970ean zuzendutako filma.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Koldo Biguri: Aurkezpena. Non: Bassani, Giorgio: Finzi-Continitarren lorategia. 2016. 8. orld.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **Finzi-Continitarren lorategia** eleberriaren kritikak **kritikak.armiarma.eus** atarian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q533391
* **Identifikadoreak**
* BNF: 131683195 (data)
* Open Library: OL136820W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q533391
**Brežiceko gaztelua** (eslovenieraz: *Grad Brežice*, alemanez: *Schloss Rann*) Brežice hirian dagoen gaztelua da.

Historia
--------

1241 urtean bazen egurrezko gotorleku txiki bat eta 1249an castrum bat aipatzen da. 1479an Frederiko III.a Habsburgotar enperadorearen eta Matthias Corvinus Hungariako erregeren arteko borroka izan zen bertan. Erregearen gudalosteak hartu zuen gaztelua eta 1491ean bakea sinatu zen artean mantendu zuen.

1515eko nekazarien matxinadan Karniolako nobleek Kroaziako Banarekin bat eginda nekazarien 500 emakume eta haur hartu eta Kroaziako kostaldean esklabu gisa saldu zituztenean 900 nekazarik aurre egin zioten Klisako Marko zaldunari baina honek gaztelua erre zuen. nekazariek azkenean zalduna hil egin zuten.

1529an gaztelua berreraiki zen eta hau da gaur ikusgai dagoena. Otomandarren erasoei aurre egin zien gaztelu bakarra izan zen Sava Beherean eta 1573an nekazarien beste matxinada bati ere aurre egin zion. Erpin bakoitzean hiru kainoi ezarri ziren.

XVII mendean kroaziako Frankopan Etxe indartsuaren esku gelditu zen eta 1694 urtean Ignatz Maria Attems kondeari saldu zioten. Gaur egun ikusgai dagoen dekorazioa eta apaingarriak honek ezarri zituen. Greziar eta erromatarren mitologiako pasarteen margolanak daude, pizkundeko estiloan eginak. 1720an men debaldeko zatia konpondu zen eta kapera eraiki zen bertan. XVIII mendean teilatua berriztu zen.

1917ko lurrikarak kalte handiak eragin zizkion.

Iruditegia
----------

* AurrealdeaAurrealdea
* Barneko patioaBarneko patioa
* 
* Barnealdeko freskoak.Barnealdeko freskoak.
* Barnealdeko freskoak.Barnealdeko freskoak.

Kanpo estekak
-------------

* **(Eslovenieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3402579
* Commonscat Multimedia: Brežice Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q3402579
* Commonscat Multimedia: Brežice Castle
***Europaren bahiketa*** Rembrandt margolari herbeheretarrek 1632an egindako olioa ohola gaineko margolan ospetsua da. Bere obran oso lan berezia da zeren eta eszena mitologikoak ez ziren haren espezialitatea (bizitza osoan hamar bat egingo zituen), beraz nahiko arraroa da hau. 1995tik, Paul Gettik enkantean erosiez gero, Los Angelesen dagoen J. Paul Getty Museumen ikus daiteke.

Azterketa
---------

Lan honen oinarrian Publio Ovidioren *Metamorphoseon libri*an jasotako Antzinako Greziaren kondaira dago. Ovidiok kontatzen duen arabera Europa Tiroko emakume feniziar bat zen, Europa kontinenteari bere izena emango ziona. Zeus jainkoak, zezen zuri bihurturik, Europa limurtu zuen, eta Kretara eraman; orduan, Zeusek bere jainkotasuna azaldu zion, eta Europa Kretako lehenengo erregina bilakatu zen. Europarekin Zeusek hiru seme izan zituen: Minos, Radamantis eta Sarpedon.

Margolan honetan ezin da esan Europaren bahiketa elementu nagusia denik, eszenatokia garrantzi handia baitu. Ibai bat ikuste dugu eta, ondoan, baso trinkoa; atzean hiri bat atzematen da; hiri hori ez da Greziako garaikoa, Rembrandten garaikoa baizik. Europa zezen zuriaren gainean ikusten dugu, ur sakonetan sartzen. Printsesa beldurtua ikusten da, ibai-ertzean gelditzen diren lagun ikaratuei begira, hiru emakume eta luxuzko gurdia gidatu duen gizona. Lau emakume eta zezena argipean daude, margolanaren beste zonaldeak ilupetan gelditzen diren bitartean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* *Danae (Rembrandt)*

Kanpo estekak
-------------

**(Ingelesez)**:The J. Paul Getty Museumeko fitxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1243299
* Commonscat Multimedia: The Abduction of Europa (Rembrandt)

---

 |

* Wd Datuak: Q1243299
* Commonscat Multimedia: The Abduction of Europa (Rembrandt)
**Europar otsoa** (*Canis lupus lupus*) Eurasiatik hedatzen den tamaina handiko otso azpiespeziea da.

Gaur egun, hedapen handiena duen otso azpiespeziea da, eta oso hedaturik dago Europako eta Asiako kontinenteen iparraldean. Siberian populazio handiak ditu eta Siberiako otso arrunta edo eurasiar otsoa munduko otsorik handiena kontsideratzen da, hots, azpiespezie honetako Siberiako populazioak.

Arrek 35-60 kilo artean pisatzen dute, baina 80 kiloko arrak ere neurtu dira (ehizatutako eurasiar otsorik handienak 87 kilo pisatzen zituen). Emeak %20 txikiagoak dira.

Sorbaldaraino 99 zentimetro garai da, munduko azpiespezietan garaiena.

Taldetan ehizatzen du eta harrapakin gogokoenak ungulatu handiak ditu, oreinak, altzeak eta basurdeak gehienbat. Harrapakinak nekez eta odolustuz hiltzen ditu taldearen indarrarekin, normalean, distantzia handietan zelatatzen ditu harrapakinak, taldeka hozkada zitalak ematen dizkieten bitartean (harrapakin handien kasuan).

Erreferentziak
--------------

IUCN-ko mehatxaturiko espezieen zerrenda gorria **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q898061
* Commonscat Multimedia: Canis lupus lupus
* Wikispecies Espezieak: Canis lupus lupus

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 1226119
* GBIF: 7193871
* ITIS: 180598
* MSW: 14000739
* NCBI: 443256

 |

* Wd Datuak: Q898061
* Commonscat Multimedia: Canis lupus lupus
* Wikispecies Espezieak: Canis lupus lupus
Errezil sagarra
**Errezil sagarra** edo **Ibarbia sagarra** Errezilen inguruetan jatorria duen sagar barietate bat da. Euskal Herrian ekoizten den sagarrik ezagunena eta ugariena da. Azal gogorra eta latza du, eta zapore gazia. Kolorea berde-horixka da, baina batzuetan iluna ere izan daiteke. Garai bateako Euskal Herriko baleazaleentzat ekoizten zen sagardorako erabilia, hainbat azokatan saltzen zen sagar mota nagusia zen.

Produkzioa
----------

Errezilen, eta bereziki Ibarbia auzoan du erdigunea sagar mota honen produkzioak. 2015ean bertan zeuden 130 sagastietatik 124tan Errezil sagarra landatzen zen. Hala ere, Errezilen dauden 11.445 sagarrondoetatik 6.459 dira Ibarbia edo Errezil motakoak, 34 hektareako eremuan. Errezilen beste 50 barietate sagar landatzen dira, bereziki sagardoa egiteko, bereziki Mendiola sagarra. Hala ere, Euskal Herriko beste leku askotan landatzen da, eta bereziki famatua da Gabirian egiten dena. Gabirian ere errezil sagarraren eguna ospatzen dute urtero.

Bilketa
-------

Sagarra zuhaitzetik kolkora bildu badaiteke ere, baserritar gehienek lurretik hartzen dute. 2012an 321.000 kilogramo bildu ziren Errezilen, eta 2013an 85.000 kilogramo, urteen arabera dagoen aldakortasunaren erakusgarri.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   Iurrebaso Biteri, Iñaki.  (2016). *Ibarbia sagarra Errezilen.* .
2. ↑    «Gabiriako Errezil Sagarra» *errezila.blogspot.com.es* (Noiz kontsultatua: 2018-05-22).
3. ↑     *Errezil sagarra.*  (Noiz kontsultatua: 2018-05-22).
4. ↑    «Gabiriako errezil sagarra izar» *goiberri.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-05-22).
5. ↑    Administrator. «Igandean da Gabiriako errezil sagar lehiaketa» *GITB :: Goierri Irrati Telebista ::* (Noiz kontsultatua: 2018-05-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070213

 |

* Wd Datuak: Q61070213
**Familiako Itunak** (1733-1789), XVIII. mendean Espainiako Erresuma eta Frantziako Erresumen arteko hiru itun izan ziren. Bere izena Borboi etxetik dator, izan ere bai Frantzia bai Espainiako erregeek dinastia honen partaide ziren.

Familia hauen arteko loturek, Ingalaterraren eta Austriako Inperioaren aurka indartzeko beharraren ondorioz sortu ziren eta Frantzia eta Espaniako kanpo-politika bideratu zuten urte hauetan.

Lehen Ituna: Filipe V.ak eta Luis XIV.ak sinatuta 1733ko azaroaren 7an. Espainiak Italian aurretik izandako jabetzak Filipe V.ak berreskuratzeko; Luis XIV.ak bere aitaginarrebari, Poloniako erregeari, laguntzeko. Lehenak Napoles eta Sizilia berreskuratu zituen, eta Karlos semea egin zuen errege; bigarrenak ezin izan zion tronua itzuli Estanislao Poloniakoari.

Bigarren Ituna: Monarka berek 1743ko urriaren 25ean Ingalaterraren aurka sinatua. Fernando VI.ak Espainiako tronua hartu zuenean, neutraltasuna aldarrikatu zuen, eta, trukean, Italiako Milan eta Parma jaso zituen.

Hirugarren Ituna: Luis XVI.a Frantziakoak eta Karlos III.a Espainiakoak sinatua, 1761eko abuztuaren 15ean, Ingalaterraren aurka egiteko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q697891
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q697891
**FK Mladá Boleslav** Txekiar Errepublikako futbol taldea da Mladá Boleslav hirikoa. Bi aldiz irabazi du Txekiako Kopa.

Historia
--------

1902an sortu bazen ere talde apala izan da historian zehar.

1993an Txekiar Errepublikako liga abiatu zenean 3. mailan kokatu zuten eta 1995ean laugarren mailara jeitsi zen. 1997tik aurrera mailaz maila igoz joan zen eta 2004an bigarren mailako txapeldun bihurtu eta lehen mailarako jauzia burutu zuen. Berehala lortu zituen emaitza onak, 2006ko bigarren postua eta 2007ako hirugarrena.

Tituluak ordea Kopa txapelketan lortu ditu, hiru final jokatu eta bitan garaile izan baita.

Europan ere ibili izan da, UEFA Europa leaguen hain zuzen ere eta birritan lortu du multzokako fasera iristea, 2006-07 eta 2007-08 denboraldietan hain zuzen ere. Paris Saint-Germain, Villarreal edo Fiorentina bezalako taldeen aurka jokatu ahal izan du, azken honi italian bertan irabazi ere bai (1-2).

Palmaresa
---------

### Txekiar Errepublikan: 2

* Liga (0): bigarrena 2006an.
* Kopa (2): 2011, 2016.

Kanpo estekak
-------------

* **(Txekieraz)** webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q328332
* Commonscat Multimedia: FK Mladá Boleslav

---

 |

* Wd Datuak: Q328332
* Commonscat Multimedia: FK Mladá Boleslav
**Broadstairs** Ingalaterrako kostaldean dagoen herri bat da, gutxi gorabehera Londresetik 130 km-ra kokatua. 2001ean, 24.000 biztanle zituen.

Historia
--------

###### 1400. urtea baino lehen

1080an, barrualdean eliza nagusi bat eraiki zenean sortu zen ofizialki Saint Peters herria. Kostako Cinque Ports konfederazioa Erdi Aroan zehar sortu zen, 42 herri eta herrixken arteko ituna zen. Saint Peters herria konfederazioko kide zen.

###### 1400-1600

1440an George Culmerek itsasoraino ailegatzen zen arku bat eraiki zuen. Egitura iraunkorragoa izan zen 1538ko portuko kalea bezalakoa. Portuko kalea izenez ezagutzen den itsasora eramaten duen errepidea moztu zenean, egitura horrek Broadstairsko garrantzia eta hor bizi ziren pertsonen garrantzia galdu zuen.

###### 1700-1815

1823an, Broadstairsek 300 biztanle zituen.

###### Gaur egun

1910ean, populazioa gutxi gorabehera 10.000ra heldu zen. 1930eko hamarkadako gidaliburu bat A Simison (Komikari fotografikoa) Ramsgateri izenburua jarri zion. Grafikoki, Broadstairs hiria modernizazioa izatearekin deskribatzen du, ``ezaugarri horiek beti atxikitzeko hainbeste denboratan zehar aitortu´´ ezagututako politika koherentearekin.

Hiriak interes historikoko alderdietako kopuru handia mantendu du, bere itsas istorioaz gain. Haien artean, bere istorio erlijioso nabarmena dago, Santutegia bezala lekuetatik gogoratuta Gure Andrea, Broadstow.

Gaur egun, Broadstairs hiria, turistentzat oso herri erakargarria da.

Geografia
---------

Hiria, bi aldeetarako labarrekiko portu baten gainean aurkitzen da. Urrezko hondarreko zazpi badiarekin kontatzen du, Dumpton Gap, Louisa Bay, Viking Bay, Stone Bay, Kingsgate Bay eta botanikako bay.

Kingsgate Bayen gaineko labarretan Kingsgateko gaztelua dago, lehenengo Holland Lurdeko etxea dago, baina gaur egun hori bizileku pribatuetan bihurtu da.

Ekonomia
--------

Bainu-hiria bezala, ekonomia turismoan oinarritzen da, batez ere, Hotelak eta apopilo-etxeak daude eta urte guztian zeharreko bisitari guztien etorrirako edukiera emateko, itsas paseorako zorian.

Nahiz eta, azken urteetako kopurua lurraren alta, berrurbanizatze balioengatik gutxitu, honek instalazio existentzien kalitatearen hobekuntza emaitza izan du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q922739
* Commonscat Multimedia: Broadstairs

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136164382
* LCCN: n89146927

 |

* Wd Datuak: Q922739
* Commonscat Multimedia: Broadstairs