recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Maria Withoos** (Amersfoort, 1663ko maiatzaren 8a - 1699 ondoren) Herbehereetako margolaria izan zen, Herbehereetako Urrezko Arokoa, natura hiletan edo bodegietan espezializatua.

Biografia
---------

Matthias Withoosen eta Wendelina van Hoorn-en zortzi seme-alabetan bigarrena zen.

Frantziarrek Amersfoort hiria mehatxupean izan zutenean 1672 urtean, Hoorn hirira, amaren jaioterrira, aldatu zen familia.

Maria Withoos Johannes Brickelyrekin ezkondu zen lehenengo eta, hura hil ondoren, Dirck Knijp-ekin. Lehen ezkontzatik Johannes bere semea jaio zen 1696an eta bigarrenetik Matías semea 1699an.

1694ko ekainaren 6an Maria eta bere ahizpa Alida Amsterdamen dokumentatuta daude, jaraunspen bat dela eta, notario publikoaren aurrean.

Lana
----

Aitak margotzen irakatsi zion, Alida, Pieter, Johannes eta Frans-en "ahizpa/arreba" gisa izan zen ezaguna. Bereziki natura hilak eta paisaiak margotzen zituen.

XVIII. mendean, enkante katalogo batean aipatu zuten, "antzinako loreontziekin, gustuarekin margotutako fruta eta loreekin eta kolore biziekin" margotutako bi parke ikuspegigatik eta XIX. mendeko enkante katalogo batean batean ere ageri da berak margotutako lore bodegoi batengatik.

Gaur egun ez dira María Withoosen lan asko ezagutzen. 1990eko doktorego tesian, M. Schepperrek bere zortzi margolan deskribatu zituen; horietatik bakarra dago sinatuta: loredun loreontzia irudikatzen duen margolan bat, bilduma pribatu ingeles batean dagoena. Lan batzuekin zalantzak daude, hala nola, Dortheumean (Viena) dagoen lore irudia RKDren arabera, Alida bere ahizparena izango litzateke.

Mariak aitaren inizial berberak zituenez, baliteke hari egotzitako margolanen artean batzuk bereak izatea.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8    *Maria Withoos in Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland.*  Instituut voor Nederlandse Geschiedenis.
2. 1 2 3   Houbraken, Arnold.  (1718 [1976]). *Mathias Withoos In De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen.* , 187-189 or..
3. ↑   RKD. [ *Bloemen en planten met links een doorkijk naar een Italiaans landschap, ca. 1700 Possibly Alida Withoos*
Dorotheum (Vienna) 169. zk.. *]**.*

Kanpoko estekak
---------------

* María Withoosen lanak Artnet-en

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2602174
* Commonscat Multimedia: Maria Withoos

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95831467
* ULAN: 500024342
* BPN: 18748738
* RKD: 85145

 |

* Wd Datuak: Q2602174
* Commonscat Multimedia: Maria Withoos
**Sullivan konderria** (ingelesez: *Sullivan County*) New Hampshireko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Newport da. 2010eko zentsuaren arabera 43.742 biztanle zituen, Sullivan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sullivan konderriak 1.429,66 kilometro koadro ditu. Horietatik 38,02 ura dira. Beste 1.391,64 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 30,6 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 43.742 pertsonetatik 42.580 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 493 dira. 175 beltzak edo afroamerikarrak. 118 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 270 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 30 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 565 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54444
* Commonscat Multimedia: Sullivan County, New Hampshire

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125499937
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2016807
* TGN: 2001427

 |

* Wd Datuak: Q54444
* Commonscat Multimedia: Sullivan County, New Hampshire
Luma gorakorra
Prozesu magmatiko anomaloak (ozeano-gandorretatik eta subdukzio-eremuetatik urrun gertatzen direnak) azaltzeko XX. mendean iradoki zen eredua da luma gorakorren eredua. Honek, hasiera- hasieratik eztabaidak sortu izan ditu munduko geologo ezberdinen artean.

Plaka-tektonikoaren teoria plazaratu zenean, konbekzio-korronteen eredua izugarri trinkotu zen eta honek, plaka-tektonikoaren jokaera askori azalpen logikoa eman zion, batez ere, konbekzio-korronte gorakor eta beherakorrak izan ziren azalpenetarako erabilienak. Hala ere, zenbait prozesu magmatiko anomalo azalpen hauetatik kanpo geratu ziren, beraz, hauei irteera logikoa emateko luma gorakorren eredua proposatu zen. Proposatu zen egunetik gaur egun arte, eredu honek zenbait hobekuntza eta aldaketa jasan ditu.

Luma gorakorren eredua prozesu magmatiko anomaloak azaltzeko teoria bezala proposatu zuen J.T.Wilsonek 1963. urtean. Honen arabera, mantuan kokatzen zen puntu bero baten gainean plaka tektoniko bat kokatzen zenean, Hawaii bezalako kate bolkanikoak sortzen ziren. Ideia horri azalpen fisikoa ematen saiatu zen Morgan, Honek kontuan hartu zuen, luma gorakorrak mantutik azaleraino igotzen ziren mantuko arroka multzoak zirela, orduan, puntu beroak luma gorakorren azaleko ondorioak zirela adierazi zuen.

Morganen arabera, plaka tektonikoak luma gorrakorrek litosferaren aurkako talken ondorioz eta plaken mugetan sortzen ziren esfortzuen ondorioz jasaten zuten mugimendua. Orduan, luma gorakorrak konbekzio-eredu nagusi bezala finkatu ziren. Beraz, mantuko arroka beroen tximiniak kontsidera daitezke luma gorakorrak, non tenperatura altuek mantuko materia solidoaren dentsitatea jaisten dute eta horrek materiaren igoera ahalbidetzen du, litosferara iritsi arte.

Luma gorakorrak 2 zati nagusitan banatzen zirela. Lehenik eta behin, tximinia edo zutabearen burua, litosferarekin kontaktuan jartzen dena eta bataz beste 1000 km- ko diametroa duena. Bestetik, zutabea, sorrera-eremuarekin, nuklleo eta mantuaren arteko muga, burua lotu egingo duena. Gainera, ikerketa ezberdinek adierazi dute lumaren eta inguruko arroken arteko tenperatura diferentzia 200 °C.koa dela gutxi gora behera.

Puntu Beroa
Horrez gain, lumen buruak litosferara heltzean norabide guztietan erradialki zabalduko dira eta basalto-plataforma erraldoiak eratuko dituzte (LIP). Ondoren, burua difuninatu eta zutabea izango da litosferaren kontra bukatuko dena. Zutabean tenperatura aldaketak gune mugatuan emango dira eta Hawaii bezalako bolkan-kateak eratuko dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q878045
* Commonscat Multimedia: Mantle plumes

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4345278-4
* LCCN: sh00008413
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q878045
* Commonscat Multimedia: Mantle plumes
**Maite Ruiz de Austri Villan**, (Madril, 1959 - ) arabar zinema-zuzendaria eta gidoigilea da. Emakumezko zuzendarien artean aitzindaria izan zen maskulinizatua dagoen sektorean. Bi Goya sari eta beste hainbat izendapen lortu ditu bere ibilbidean zehar.

Biografia
---------

Animaziozko filmen zuzendaria izatea ez da ogibide ohikoena. Maiteren kasuan haurtzaroarekin du zerikusia du. Txikitan Varsovian bizi izan zen, aitak erbesteratu behar izan zuelako. Poloniako telebistan izugarri gustatzen zitzaion marrazki bizidunetako telesail bat. Agian, hori izan zen guztiaren hasiera, gero asko idazten eta irakurtzen jarraitu zuen. Horrek ere eragina izan zuen.

1985ean, Gasteizen, kultura arloko hainbat saio zuzentzeari ekin zion. Urte batzuk geroago gidoilari eta zuzendari lanak burutu zituen telebistako hainbat serieetarako. Azkenik, gidoiak idazteari ekin zion eta animaziozko filmak zuzentzeari.APIKA Arabako Ekoizleen Elkarteko sortzaileetako bat ere bada eta 2023an erakunde honen presidentea.

Filmografia
-----------

* 1992 - *Ipar haizearen erronka*
* 1995 - *Ipar haizearen itzulera*
* 1998 - *A zer bizilagun animaliak!*
* 2001 - *Adarbakarraren kondaira*
* 2008 - *Animal Channel*
* 2010 - *Midas erregearen altxorra*
* 2013 - *Lucius Dumben berebiziko bidaia*
* *Las memorias de Idhun*.

Sariak
------

* 1995 Goya Saria, "Ipar haizearen itzulera" lanagatik
* 1999 Goya Saria

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Etxenausia, Unai. ««Animaziozko kalitatezko film bat unibertsala izan behar da»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-05-15).
2. ↑   Euskadiko Filmategia. *Ruiz de Austri Villan, Maite.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5990213
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87056617
* ISNI: 0000 0000 6040 1931
* BNE: XX1294777

 |

* Wd Datuak: Q5990213
*Artikulu hau satelite artifizialari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Swift (argipena)».*
**Swift** NASAk 2004ko azaroaren 20an jaurtitako behatoki espaziala da. Gamma izpiak edo GBR-ren (ingelesez) aztertzen ditu. 3 instrumentu erabiltzen ditu fenomeno hauek hobeto esploratzeko uhin luzera ezberdinak elkarlanean jarriz (gamma izpiak, X izpiak, ultramorea eta argi ikusgaiak).

Historia
--------

Partzuergo batez eraikita izan zen non Estatu Batuak, Erresuma Batua eta Italiak parte hartu zuten, eta azkenean 2004ko azaroak 20an jaurti zuten Delta 2 espazio-ontzi batean. Satelitearen kontrola NASA-ko Goddard Space Flight Center-ak egiten du.

Helburuak
---------

Hasieran, bi urteko esplorazioa izatea zuen helburu, baina arazorik egon ezean luzatu egingo da.

Gamma izpien leherketa gertatzen denean satelite honek 15 segundotan detektatzeko gai da, hau da bereizgarririk nagusiena.

Swift satelitearen helburuak:

* Gamma izpien sugarraldiaren sorrera non izan den detektatzea.
* Gamma izpien sugarraldiak sailkatu eta berriak aurkitu.
* Zehaztu nola eboluzionatzen duen onda hedakorra bere inguruarekin.
* Gamma izpien sugarraldiak erabili unibertsoa ikasteko.
* Zeruaren ikasketa bat, aurrekoak garaituz.

Intrumentuak
------------

Bere lanerakoo beharrezkoa den materiala hau da:

* **Burst Alert Telescope (BAT)**: sugarraldiak antzematen ditu eta bere koordenatuak gordetzen ditu.
* **X-Ray Telescope (XRT)**: argazkiak eta informazio gehiago hartzen du. Honekin leherketaren datu gehiago eta zehatzagoak izan ditzakete.
* **UV/Optical Telescope (UVOT)**: ultramorean eta argi ikusgaian sugarraldien kokapena arkosegundu bateko zehaztasunez finkatzen du.

Lorpenak
Zientzialariek gamma izpien leherketen inguruan zekitena osatu da. [supernova|Supernovek] sortutako leherketaz gain, orain arte azalpenik ez zuten beste batzuk, zulo beltzen eta neutroi-izarren arteko talketan edo azken hauetako batzuen artekoak ere badirela jakin izan dute.

Kanpo estekak
-------------

  

* **(Ingelesez)** Swift-en NASAko webgunea
**Lurraren Gainditze Egunak** (**Earth Overshoot Day** inglesez), markatzen du gizadiak noiz bukatu dituen Lurrak urte oso horretan zehar birsortu ditzakeen baliabide naturalak (ura, elikagaiak, erregaiak...).

Ikuspuntu ekonomiko batetik begiratuta, Lurraren Gainditze Egunak adierazten du gizadia ingurumenarekiko defizit batean sartzen dela. Egunaren kalkulua honela egiten da: Lurraren biogaitasuna (Lurrak urtebeteak sortzen dituen baliabide naturalak) gizakiaren urte horretako aztarna ekologikoarekin zatitu eta hau 365-ekin biderkatuz (urteko egun kopurua). Kalkulu horretatik ateratzen dena izango da Lurraren Gainditze Eguna.

Kalkulu hau Global Footprint Network-ek egiten du eta irabazi asmorik gabeko dozenaka elkartek babestutako kanpaina bat da.

2020an abuztuaren 22a izan da Lurraren Gainditze Eguna, joera luze baten amaiera suposatu du honek. 2019an baino hiru aste geroago amaitu dira baliabideak, 50 urtean lehen aldiz atzeratu da. GFN-ren arabera, Koronabirusak eragindako egoeraren ondorio izan da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Ramirez, Oihane Puertas. «Urteko baliabide biologikoak, biharko bukatuta» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-08-22).
2. 1 2   **(Ingelesez)** «About Earth Overshoot Day» *Earth Overshoot Day* (Noiz kontsultatua: 2020-08-22).
3. ↑    Izagirre, Andoni Rekondo. «Baliabideak geroago agortu dira» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-08-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2582303
* Commonscat Multimedia: Earth Overshoot Day

---

 |

* Wd Datuak: Q2582303
* Commonscat Multimedia: Earth Overshoot Day
***Reckless*** 1984an James Foleyk zuzendu zuen komedia erromantiko generoko film bat da. Apalatxe Mendietan eta Rust Beltean gertatzen da, zehazki Ohio estatuko Steubenville eta Mingo Junctionen eta Mendebaldeko Virginiako Weirtonen. Protagonista nagusiak Daryl Hannah eta Aidan Quinn dira. Chris Columbusek idatzi eta James Foleyk zuzendu zuen. Musikaz Thomas Newman, Romeo Void, Bob Seger eta INXS arduratzen dira. 1980ko hamarkadako film hau Ameriketako Estatu Batuetan R bezala sailkatua izan zen.

Istorioa
--------

Johnny Rourke (Aidan Quinn) nerabe errebeldea tokiko amerikar futboleko jokalari bat da, Tracey Prescott (Daryl Hannah) emakume eder eta aberatsaz maitemintzen dena. Eskolan eginiko zozketa batean, biak dantza batean bikote bihurtzen dira, eta kontrakoak erakarri egiten direnez, azkenean elkar maitemintzen dira. Johnnyri modu arriskutsuan bizitzea gustatzen zaio, eta bere portaera honek klase altuko Prescott familiarekin kontrastatzen du. Guztiaren erdian Rourke dugu amarekin arazoak pasaz, eta aita gaixotua eta berriki hil zela (Kenneth McMillan. Traceyri dagokionez, denbora askoan maitemindua izan zuen Randy Daniels (Adam Baldwin) eta Rourke misteriotsu eta kaotikoaren artean aukeratu beharrean dago.

Aktoreak
--------

Aidan Quinn (2009an). Johnny Rourken papera egiten du film honetan.
* Aidan Quinn - Johnny Rourke
* Daryl Hannah - Tracey Prescott
* Kenneth McMillan - John Rourke Sr.
* Cliff DeYoung - Coach Barton
* Lois Smith - Mrs. Prescott
* Adam Baldwin - Randy Daniels
* Dan Hedaya - Peter Daniels
* Billy Jayne - David Prescott
* Toni Kalem - Donna
* Jennifer Grey - Cathy Bennario
* Haviland Morris - Mary Pat Sykes

Musika
------

* Thomas Newmanen Understanding Gravity
* INXSen Shaboo Shoobah
* Bob Segerren Roll Me Away
* Romeo Voiden Never Say Never singlea

Beste datu batzuk
-----------------

Film honek zine izar bihurtu zituen Jennifer Grey eta Daryl Hannah.

Ez da Bryan Adamsen Reckless musika bildumarekin nahastu behar.

*Artikulu hau portugesezko eta ingelesezko wikipedietatik itzulia dago*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2067509

 |

* Wd Datuak: Q2067509
**Luis Taberna Tompes** (Lesaka, Nafarroa Garaia, 1909ko apirilaren 29a - Altsasu, Nafarroa Garaia, 1994ko otsailaren 6a) nafar musikari, organojole eta irakaslea izan zen.

Haurra zelarik hasi zen parrokiako koruan abesten eta bertan piztu zitzaion musikarako zaletasuna. Hasieran pianoa bere kabuz jotzen ikasi zuen herriko dirudun batek etxean zeukan pianoan. Herriko organista eta bandako zuzendaria zen Francisco Vielak mutilaren gaitasunak ikusita ondoan hartu eta lehenengo musika jakintzak erakutsi zizkion, baita organoaren oinarriak ere. Aipatutako Viela hil zelarik, Tabernak hartu behar izan zuen haren lekua Migel Etxebeste herrikidearekin ikasketetan sakontzen zuen bitartean.

Mateo Muxika apezpikuak Lesakara egindako bisita batetan, meza lagundu zuen organojolea ezagutu nahi izan zuen eta harrituta gelditu zen musikaria hain gaztea zela ikustean. Gotzainari esker, Tabernak 17 urterekin Irunberriko organista eta Musika Bandako zuzendari postua lortu zuen 1926ean.

1930ean, oposaketa bidez Altsasuko Bandako zuzendari eta organista postua lortu zituen Irunberritik Sakana aldera salto eginez. Laster hasi zen organo-jole apartaren fama hartzen eta euskal musikari famatuekin harreman estua izan zuen (Guridi, Zubizarreta, Urteaga…)

1956ean eman zuen bere lehen bira Katalunia, Mallorca eta Menorcan zehar eta jarraian Estatu Batuetan, Kuban eta Mexikon barrena arrakasta handia lortuz.

Burgosen, Antonio de Cabezonen heriotzaren laugarren mendeurrenean honen omenezko emanaldietan parte hartu zuen kritika apartak jasoaz, baita Musika Sakratuaren Nazioarteko Astean ere.

Iruñeako «Pablo Sarasate» kontserbatorioko organo katedraduna izan zen eta bertako kide Aurelio Sagasetarekin batera *Organos de Navarra* (Iruñea, 1985) liburua eman zuten argitara. Liburu honetan Nafarroako organo guztiak aztertu zituzten, herriz-herriz, elizaz-eliza ikerketa eta katalogazio lan aparta eginez.

Helena Taberna Aierra zinema zuzendariaren aita zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115781205
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 138371

 |

* Wd Datuak: Q115781205
**Maria Barbara Flandrina von Gugelberg von Moos** (1836–1918) botanika, briologoa eta lore artista ezaguna izan zen. Salenegg Castillo inguratzen duen edertasun naturaleko eremu batean hazi zen, eta interes goiztiarra izan zuen historia naturalean, eta geroago botanikan. Botanika sakon aztertu zuen, bilketa sistematikoak egin zituen eta landareak aztertu zituen.

Bere lan gehienak goroldioei eta hepatikoei buruzkoak izan ziren; Graubünden eskualdean eta Suitzako beste kantoi batzuetan zientziarako berrogeita zazpi espezie berri aurkitu zituen. Georg Brügger botanikarekin ere lan egin zuen, bere hibridoen irudi zehatzak eginez. Bere ilustrazio batzuk, Prímula, Sempervivum eta Saxifraga barne, garrantzitsuak izan ziren garai hartan. Halaber, Gugelberg von Moos izan zen *Naturforschende Gesellschaft Graubündenseko* kide izendatu zuten lehen emakumea, botanikari egindako ekarpenengatik.

Salenegg Castlen hil zen 1918ko urriaren 29an, laurogeita bi urte zituela.

Erreferentziak
--------------

* «Maria Gugelberg von Moos». Índice Internacional de Nombres de las Plantas (IPNI). Real Jardín Botánico de Kew, Herbario de la Universidad de Harvard y Herbario nacional Australiano (eds.).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16059509
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 306283535
* GND: 104711156X
* IPNI: 35389-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 028840

 |

* Wd Datuak: Q16059509
**Makiyakinabe**: Ezkerrekoa: Kansai motakoa Eskuinekoa: Kanto motakoa
**Makiyakinabe-a** (japonieraz: 巻 き や き 鍋; literalki: biribilkatu-labekatu-zartagina) edo **tamagoyakiki-a** (玉 子 焼 き 器; た ま ご き き literalki: arrautzopilak egiteko tresna) *Tamagoyaki* izeneko japoniar estiloko arrautzopilak egiteko errektangular edo lauki-formako zartagina da.

Neurriak
--------

Zartaginak 10 eta 35 cm arteko zabalera dute normalean, eta kobrez, aluminioz edo burdinurtuz eginda daude. Zartagin mota onena eztainu-bitsetan sarturiko kobrezkoa da, nahiz eta zaragin honekin arreta handiz ibili behar den eztainuaren urtze-puntu baxua dela eta. Teflonez estalitako zartagina, merkeagoa, denda askotan eskura daiteke. Zartaginen sakonera 3 cm-tik 4 cm-ra izan ohi da. Bere pisua 0.5 kg-tik 2.5 kg-ra bitartekoa da.

Hiru makiyakinabe mota daude : Kanto motakoa, Kansai motakoa eta Nagoia motakoa. Kanto motako zartaginak lauki-formakoak dira; Kansai motakoak angeluzuzenak dira, luzeak eta meheak; Nagoya motakoak angeluzuzenak dira, laburrak eta lodiak.

Tapa
----

*Makiyakinabea* normalean egurrezko tapa lodi batekin erabiltzen da, arrautzopila iraultzen laguntzeko. Aukeran, egurrezko erretilua tapa gisa ere erabil daiteke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1454117

 |

* Wd Datuak: Q1454117
Malkatako Amenofis III.aren jauregitik datorren faienzazko apaindura
**Malkata** (edo Malqata), interes arkeologiko handidun toki bat da, Nilo ibaiaren mendebaldeko ibarrean dagoena, Tebasen parean, Egipton, Medinet Habutik hegoaldera, basamortuan. Ospetsua da, bertan, Amenofis III.a faraoiaren jauregiaren hondarrak aurkitzen direlako. Jauregitik hegoaldera, Isis jainkosaren omenezko tenplu bat dago, erromatar garaian eraikia izan zena. Tenplu honen egungo izena, *Deir al-Shalwi* da.

Amenofis III.aren jauregia
--------------------------

Jauregia, jatorrian, "Atonen dizdiraren jauregia" bezala ezagutzen zen, eta adobez eraikia izan zen; jauregi hau, Amenofisen bizilekua izan zen bere erregealdiaren azken garaian. Bere erregealdiaren 11. urtean hasia, eraikuntza lanek jarraitu egin zuten, erregea, bertan lurperatua izan zen arte, bere erregealdiaren 29. urtean; behin amaitu ondoren, Egiptoko errege bizilekurik handiena izan zen.

Jauregiaren ekialdean, laku zeremonial handi bat zulatua izan zen. Jauregi ingurua, Nilorekin, kai handi batean amaitzen zen kanal sistema baten bidez lotuta zegoen, orain *Birket Habu* deitua.

Indusketa arkeologikoak
-----------------------

Malkatako jauregiaren hondarren aireko ikuspegiaTokian, zenbait egituren hondarrak daude, adobezko adreiluekin eraikiak izan zirenak, zenbait jauregirenak, Amonen omenezko tenplu bat, jaialdiaren gertaera bat, elitearen etxeak, errege familiaren senideenak, bertaratzen zirenentzako etxebizitzak eta *Kom-al-Shamak* deitutako aldare bat. Gainera, finkapen eta hilerri erromatarrak ere aurkitu ziren, Traiano eta Hadrianoren garaikoak.

Jauregiaren hondarrak, Daressyk aurkitu zituen 1888an, Arte Museo Metropoliarrak sustatua 1910-1920an; 1970eko hamarkadan *University Museum of Pennsylvania*k. Beranduago, Waseda unibertsitateko misio arkeologikoak induskatu du 1985etik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q431422
* Commonscat Multimedia: Malkata

---

 |

* Wd Datuak: Q431422
* Commonscat Multimedia: Malkata
**Swain konderria** (ingelesez: *Swain County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bryson City da. 2010eko zentsuaren arabera 13.981 biztanle zituen, Swain kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Swain konderriak 1.400,26 kilometro koadro ditu. Horietatik 32,76 ura dira. Beste 1.367,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,98 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.981 pertsonetatik 9.708 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 540 dira. 75 beltzak edo afroamerikarrak. 3.587 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 66 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 540 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496197
* Commonscat Multimedia: Swain County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159470803
* LCCN: n82105570
* NARA: 10039445
* **Lekuak**
* OSM: 2528747
* TGN: 2001543

 |

* Wd Datuak: Q496197
* Commonscat Multimedia: Swain County, North Carolina
Aljebra linealean, matrize baten **QR deskonposizioa** edo **faktorizazioa** haren deskonposizioa da matrize ortogonal baten produktu gisa matrize goi triangeluar baten bidez. QR faktorizazioa matrize baten autobalio eta autobektoreak kalkulatzeko QR algoritmoaren oinarria da.

Householder-en islapenen bidez
------------------------------

Householderren islapenak matrize-transformazioak dira, eta zenbakizko algoritmo moldagarri eta eraginkorrenetariko batzuen oinarria da. 

Demagun {\displaystyle A\in {\displaystyle \mathbb {R} }^{n\times n}} matrize ez-singularra dugula; orduan, n-1 Householderren matrizeak eraiki ditzakegu hurrengoa bete dadin:

{\displaystyle H\_{n-1}...H\_{2}H\_{1}A=R,}

non {\displaystyle R\in {\displaystyle \mathbb {R} }^{n\times n}} matrize goi-triangeluarra den.

Faktorizazioaren prozesuko lehenengo urratsa {\displaystyle H\_{1}} matrizea eraikitzea da, A-ren lehenengo zutabe, {\displaystyle a\_{1},e\_{1}} -en multiplo bihurtzeko ({\displaystyle e\_{1}} oinarri kanonikoaren lehenengo bektorea izanik), zutabearen norma euklidearra gordez. Alegia, 2. gaitik n.-ra dauden gaiak zero bihurtuz; hurrengoa lortzen da:

{\displaystyle H\_{1}a\_{1}=(\mathrm {I} -\rho \_{1}u\_{1}u\_{1}^{T})a\_{1}=-\sigma \_{1}e\_{1}={\begin{bmatrix}r11\\0\\...\\0\end{bmatrix}},}

non {\displaystyle r\_{11}=-\sigma \_{1}} eta {\displaystyle \sigma \_{1}=zeinu(a\_{11})\lVert a\_{1}\rVert \_{2}}. Bestalde, {\displaystyle u\_{1}=a\_{1}+\sigma \_{1}e\_{1}} hartu behar dugu. Beraz, Householderren lehenengo bektorea hau izango da: 

{\displaystyle u\_{1}={\begin{bmatrix}a\_{11}+\sigma \_{1}\\a\_{21}\\...\\a\_{n1}\end{bmatrix}}.}

Bektore horrekin, A matrizean {\displaystyle H\_{1}} aplikatuz lortzen duguna da:

{\displaystyle A^{(2)}=H\_{1}A={\begin{bmatrix}r11&a\_{12}^{(2)}&...&a\_{1n}^{(2)}\\0&a\_{22}^{(2)}&...&a\_{2n}^{(2)}\\...&...&...&...\\0&a\_{n2}^{(2)}&...&a\_{nn}^{(2)}\end{bmatrix}}}.

Bigarren Householderren transformaziorako {\displaystyle A^{(2)}} matrizea txikituko dugu lehen zutabea eta lehen lerroa kendurik, {\displaystyle {\tilde {A\_{2}}}} matrizea izenekoa. Hori lortzeko, nahikoa da {\displaystyle u\_{2}}-ren lehenengo gaia zero hartzea.

  

A ez bada singularra, Householderren ezabapenaren n-1 urrats egin ditzakegu, eta hurrengoa lortuko dugu:

{\displaystyle H\_{n-1}...H\_{1}A=R,}

non {\displaystyle R\in {\displaystyle \mathbb {R} }^{n\times n}} matrize goi triangeluarra den. Hartu dezagun {\displaystyle Q^{T}\in {\displaystyle \mathbb {R} }^{n\times n}} matrize ortogonal hau:

{\displaystyle Q^{T}=H\_{n-1}...H\_{1}.}

Beraz, {\displaystyle Q=H\_{1}...H\_{n-1}.}

Beraz A-ren **QR faktorizazio** hurrengoari deritzogu:

{\displaystyle Q^{T}A=R} edo {\displaystyle A=QR.}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q653242

 |

* Wd Datuak: Q653242
**Malkoen zubia** edo **Atsekabeen zubia**, ingelesez: *Bridge of Tears* edo *Bridge of Sorrows*, Irlandako ipar-mendebaldeko Dunfanaghy eta An Fál Carrach udalerrietatik hurbil dagoen zubi bat da, Donegal konderrian.

Historia
--------

Burdinbidea eta errepide modernoen garaian baina lehen, zubia Derry hirira eta kostaldera bertaratzeko eskualdeko bide nagusian zegoen. Derry hiria eskualde honetako etorkinek Irlanda utzi eta Australia, Kanada, Ingalaterra, Eskozia eta AEBetara bizitza berri bati ekiteko abiapuntu portua zen. Zubia bide horretan etorkinek hemen uzten zituzten senide eta lagunei agur esateko kokalekua zen, izena hortik datorkio.

Zubitik gertu irlanderaz dagoen plaka baten itzulpenak honala dio: "Atzerritar lurraldeetara doazen pertsonen familia eta lagunak honaino etorriko lirateke. Hemen beren banaketa. Hau da Malkoen zubia".

Iruditegia
----------

* Irlanderazko plaka.Irlanderazko plaka.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97356954

 |

* Wd Datuak: Q97356954
*Artikulu hau testu biblikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Q (argipena)».*
Bi iturrien teoriaren eskema.
**Q dokumentua** edo **Q iturria** (alemanierazko *Quelle* -iturria- hitzetik eratorria) Mateoren eta Lukasen ebanjelioen ustezko iturri galdua da.

Izan ere, hiru ebanjelio sinoptikoei dagokionez, (Markorena, Mateorena eta Lukasena), hitz-hautaketan eta gertakarien kokalekuetan haien arteko harremana sumatu da. Arazoa da harreman horren nondik norakoa zehaztea. Oro har onartzen da Markorena idazten lehena izan zela, eta beste biren iturria izan zela. Baina horretaz gain, XIX. mendeko Itun Berriko adituak ohartu ziren Mateo eta Lukasen ebanjelioek Markoren Ebanjelioan agertzen ez zen material andana partekatzen zutela. Hori dela eta, beste bigarren iturri komun bat proposatu zen, Q iturria hain zuzen ere. Balizko testu galdu hori, Jesusen esanen bilduma izango litzateke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Horsley, Richard A..  (1999). *Whoever hears you hears me : prophets, performance, and tradition in Q.*  Trinity Press International ISBN 1-56338-272-5. PMC 42080360. (Noiz kontsultatua: 2021-01-13).
2. ↑   Dunn, James D. G. 1939-. *Jesus remembered.*  ISBN 0-8028-3931-2. PMC 51978108. (Noiz kontsultatua: 2021-01-13).
3. ↑   Mournet, Terence C. 1969-.  (2005). *Oral tradition and literary dependency : variability and stability in the synoptic tradition and Q.*  Mohr Siebeck ISBN 3-16-148454-1. PMC 60519832. (Noiz kontsultatua: 2021-01-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111065
* Commonscat Multimedia: Q source

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX553423
* BNF: 133188500 (data)
* GND: 4036201-2
* LCCN: sh85109386
* NKC: ph225458
* SUDOC: 02760067X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q111065
* Commonscat Multimedia: Q source
**Malko-guruin**ek (bat nagusia, malko barrunbean dagoena, begi orbita bakoitzaren gainaldean, kanpoaldeko alboan dagoena, eta beste gehigarri batzuk, konjuntiba epitelioan aurkitzen direnak), funtzio bezala, malkoak isurtzea dute, urez, sodio kloruroz (gatz arrunta) eta albuminaz osatuak daudenak. Isurketaren funtzioa, begiaren azala garbi eta heze mantentzea, kornearen kanpoaldea elikatzea eta betazalen mugimendua errazteko labaingarri bezala aritzea da.

Malko guruina, goiko betazalaren gihar altxatzailearen zurdaren alboko hedapenaren bidez, bi zatitan banatua dago: goiko zati bat edo orbitakoa eta beste bat behekoa edo palpebrala. Gainera, zenbait malko guruin gehigarri daude, goiko betazalean ugariagoak direnak.

Malkoak malko-sudurreko hoditik, sudurzuloetara iristen dira, behealdeko adarretik behera behealdeko sudur meatura, han, lurrundu egiten dira, airea sudurretik igarotzean.

Nerbiotzea
----------

Malko-guruinaren sentsibilitatea (mina adibidez) hartzen duen nerbioa, **malko nerbioa** da, begi nerbioaren adar bat, hau, aldi berean, nerbio trigeminoaren adar bat delarik.

Malko guruina estimulatzen duen nerbioa (ez da aurrekoarekin nahastu behar) malkoak sortzeko, nerbio motore eta begetatibo parasinpatiko bat da. Zuntz parasinpatiko aurregongoildar isurmotoreak, aurpegiko nerbiotik (burezurreko zazpigarren parea) nerbio petroso nagusiaren bidez eta hodi pterigoideoaren bidez, gongoil pterigopalatinora heldu arte bidaiatzen du, toki honetan, neurona gorputzekin sinapsia egiten dutelarik eta gongoilondoko zuntz bezala irteten direlarik.

Gaixotasunak
------------

Guruin honek jasan dezakeen gaixotasunetako bat, Mikuliczen sindromea deritzona da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Oftalmologia Hiztegia] [2018]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q913628
* **Identifikadoreak**
* GND: 4185823-2
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* TA: A15.2.07.057
* FMA: 59101

 |

* Wd Datuak: Q913628
**Luis Vidales** (Calarcá, Quindío, 1904ko uztailaren 26a - Bogotá, 1990eko ekainaren 15a) kolonbiar olerkari eta saiakera idazlea izan zen.

Biografia
---------

Nekazari-familia bateko semea zen. Gaztetatik Bogotá eta Medellíngo literatura-elkarteetan parte hartu zuen, batez ere 1915az geroztik Medellínen kokaturiko *Panida* taldean. Han, León de Greiff olerkariak sortutako *Panida* aldizkarian parte hartu zuen. Poeta haren lanek, gainera, eragin handia izan zuten Vidalesengan. 1926an argitaratu zuen *Suenan timbres* (*"Txirrinak joka ari dira"*) liburua Kolonbiako lehen olerki lan abangoardistatzat jo zuten, De Greiffen esperimentalismo hertsia eta ironia muturreraino eraman izanaren ondorioz. Ondoren, egunkari eta aldizkarietarako lanak idazten jardun zuen, eta 1948 arte ez zuen bere bigarren liburua, *La insurrección desplomada* (*"Porrot egindako altxamendua"*), kaleratu. Hirugarrena, *La obreríada*, 1977an argitaratu zuen. Azken horietan, edukiari dagokionez, Pablo Neruda idazlearen antzeko ikuspegia hartu zuen, hau da, giza arazoekiko konpromisoarena. Saiakeretan ere islatu zuen, estetika marxistaren ildotik, langileriaren sufrimenduekiko engaiamendu hori.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1780057
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 26132025
* ISNI: 0000 0000 7244 0436
* BNE: XX1480469
* BNF: 12773994g (data)
* LCCN: n87887397
* NKC: jo2017957616
* SNAC: w61d5xf5
* SUDOC: 083771093
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05977/eu\_v\_0350/v0350

 |

* Wd Datuak: Q1780057
QFP formatuko 44 orratzeko Z80 mikroprozesadorea (LQFP kategoriakoa).
**Quad Flat Package** (**QFP** edo *kapsulatu karratu laua*) azaleko muntaiarako zirkuitu integratuen kapsulatuetako bat da. Lau aldeetan konektoreak ditu eta hauek, erlojuaren orratzen aurkako noranzkoan zenbakitzen dira marka batetik hasiz.

QFP kapsulatuek 44 eta 200 pin edo orratz artean dituzte, hauen artean 0,4 eta 1 mm bitarteko tartea utziz.

Aldaerak
--------

Bumpered Quad Flat Package kapsulatuko Cyrix Cx486SLC mikroprozesadorea.
Nahiz eta QFP guztiak laukizuzen (edo lauki) lau formakoak izan, hainbat aldaera erabiltzen dira. Aldaera horiek orratz kopuruagatik, pinen arteko tarteagatik, neurriengatik edota erabilitako materialengatik bereizten dira.

* BQFP: Bumpered Quad Flat Package
* BQFPH: Bumpered Quad Flat Package with Heat spreader
* CQFP: Ceramic Quad Flat Package
* FQFP: Fine Pitch Quad Flat Package
* HQFP: Heat sinked QFP
* LQFP: Low Profile Quad Flat Package
* MQFP: Metric Quad Flat Package
* PQFP: Plastic Quad Flat Package
* SQFP: Small Quad Flat Packag
* TQFP: Thin Quad Flat Package
* VQFP: Very small Quad Flat Package
* VTQFP: Very Thin Quad Flat Package

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q676152
* Commonscat Multimedia: QFP integrated circuit packages

---

 |

* Wd Datuak: Q676152
* Commonscat Multimedia: QFP integrated circuit packages
**Sri Lankako Alderdi Komunista** (tamileraz: இலங்கை கம்யூனிஸ்ட் கட்சி) ideologia komunistako Sri Lankako alderdi bat da. Azken hauteskundeetan, Askatasunaren Aldeko Herri Aliantza koalizioko kide izan zen.

Historia
--------

Alderdia 1943an sortu zen, Zeilango Alderdi Komunista izenarekin, Sozialista Batuen Alderdiaren jarraipena izan zen, britainiar agintari kolonialek debekatu zutena. Hasieran, S.A. Wickremesinghe izan zen buru. 

Lanka Sama Samaja (LSSP) alderdi troskistako kide zen Edith Gyömrői Ludowyk, Vivienne Goonewardena eta LSSPko beste emakume askorekin batera, Bolshevik Samasamaja Party eta Sri Lankako Alderdi Komunistak parte hartu zuten fundazioan.

1952an, Doreen Young Wickremasinghe, S.A. Wickremesingheren emaztea, parlamantario aukeratu zuten. 1963an koalizio politiko bat eratu zuen Lanka Sama Samaja Alderdiarekin, Ezker Batuaren Frontea izenekoa, eta urtebete geroago desegin zen.
1960ko hamarkadaren erdialdean, Estatu Batuetako Estatu Departamentuak kalkulatu zuen Alderdiak gutxi gorabehera 1.900 kide zituela.

Gaur egun, alderdiak bi ordezkari ditu Parlamentuan, eta Sri Lanka gobernatzen duen koalizioko kide da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Benjamin, Roger W.; Kautsky, John H.. *Communism and Economic Development*, in The American Political Science Review, Vol. 62, No. 1. (Mar. 1968), pp. 122.
2. ↑    *The crisis facing the Sri Lankan government and the rising mood of militancy of the working class.*  International Marxist Tendency.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q600703
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134852014

 |

* Wd Datuak: Q600703
**Stone konderria** (ingelesez: *Stone County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wiggins da. 2010eko zentsuaren arabera 17.786 biztanle zituen, Stone kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Stone konderriak 1.160,51 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,71 ura dira. Beste 1.153,8 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,33 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.786 pertsonetatik 14.059 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 239 dira. 3.395 beltzak edo afroamerikarrak. 86 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 57 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 171 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490255
* Commonscat Multimedia: Stone County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157131714
* ISNI: 0000 0004 0637 6148
* LCCN: n82128007
* NARA: 10039523
* **Lekuak**
* OSM: 1832974
* TGN: 2001151

 |

* Wd Datuak: Q490255
* Commonscat Multimedia: Stone County, Mississippi
Ursula *queercoding*aren eredu kanonikoetakoa da
**Queer kodifikazioa** edo, zuzenean ingelesetik, ***queercoding*** edo ***queer coding***a, ikus-entzunezko baliabideetan ageri ohi diren pertsonaiek agertzen duten *queer ezaugarrien* deskribapen sutila da, pertsonai hauen identitatea kanonikoa ez den arren. *Queer ezaugarri* hauek queer komunitatearen baitan gaitzetsiak badira, testuinguru honetan, oso maskulinoak (pertsonai femeninoen kasu) edo oso femenikoak, pertsonai maskulinoen kasu, diren pertsonaiak nabarmenki sailkatzen dira *queercoding*aren barruan. Termino hau bereziki erabilia da ikus-entzunezko baliabideen LGTB komunitatearen adierazpenaren inguruko eztabaidetan, bai eta baliabide hauek LGTB komunitatearen inguruan sortzen duten irudiaren inguruan ere. Termino hau, beraz, queer teoriaren zein genero-ikasketaren barruan kokatzen da. *Queercoding*aren adibide ezagunenak Hercules filmako Hades eta Sirenatxoa filmako Ursula ditugu. Ikusten denez, *queercoding*ak, ia modu esklusiboak, filmetako doilorrak deskribatzeko erabili izan ohi da, Disney film askotan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ouellette, Laurie, ed. (2017-03-14). *Keywords for Media Studies.*  NYU Press doi:10.2307/j.ctt1gk08zz. ISBN 978-1-4798-1747-4. (Noiz kontsultatua: 2020-06-08).
2. ↑   «Disney: qué es el Queer Coding y cómo lo usó para crear a sus villanos» *www.milenio.com* (Noiz kontsultatua: 2020-06-08).
Marius Mendixkak
**Marius Mendixkak** Ilargiko *Oceanus Procellarum* ean kokatutako domo bolkaniko multzo bat da. Uste denez ilargi-itsasoen sorrerarekin batera laba biskotsuagoak sortu zituen. Gutxi gora behera 200 eta 500 metro arteko altuera dute. Euren izena 41 kilometrora dagoen Marius kraterretik hartzen dute. Ilargiko ezaugarri bolkanikoen kontzentraziorik altuena hemen ematen da.

Domo, kono eta kanal bolkanikoen ugaritasuna dago eskualde honetan. Lunar Reconnaissance Orbiter sateliteak bertan ere lurrazpiko laba hodi bat izan daitekeenaren sarrera aurkitu zuen, zapaia kolapsatu zela ikusiz. Zulo horren luzera 80 eta 88 metro artean kalkulatzen da, eta bere zabalera ehunka metrokoa dela kalkulatu da. Etorkizunean Ilargiaren kolonizazioa emango balitz, erradiaziotik babesteko lekua izan liteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *NASA - The Marius Hills.*  (Noiz kontsultatua: 2017-10-20).
2. ↑    *11. Marius Hills, Moon.*  (Noiz kontsultatua: 2017-10-20).
3. ↑   **(Ingelesez)** Greeley, Ronald.  (1971-12-01). «Lava tubes and channels in the lunar Marius Hills» *The moon* 3 (3): 289–314. doi:10.1007/BF00561842. ISSN 0027-0903. (Noiz kontsultatua: 2017-10-20).
4. ↑    *The Moon - Lunar Orbiter 2.*  (Noiz kontsultatua: 2017-10-20).
5. ↑   **(Ingelesez)**  *LROC Observations of Geologic Features in the Marius Hills.*  (Noiz kontsultatua: 2017-10-20).
6. ↑    *Marius Hills Pit - Lava Tube Skylight?.*  (Noiz kontsultatua: 2017-10-20).
7. ↑    *Marius Hills Flyover.*  (Noiz kontsultatua: 2017-10-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13646960
* Commonscat Multimedia: Marius Hills

---

 |

* Wd Datuak: Q13646960
* Commonscat Multimedia: Marius Hills
**Maritxu Negelua** (Urdiñarbe, Zuberoa, 1991) ofizioz erizaina da eta idazlea, *Sibastarrak* pastorala idatzi du.

Biografia
---------

Maritxuk *Sibastarrak* pastorala idatzi du. Maddalen eta Jean Jauregiberriren neba-arreben historia irakurri zuen, eta merezi zuela pastoral bat pentsatu zuen.

> *Pastoraletan, gehienetan, senar-emazteak dira. Anai-arrebak izatea lagungarria zen parekotasunetik idazteko.*
> 
> 

Idatzi aurretik asko irakurri zuen Baionako Unibertsitateko liburutegian. Pastoralak ere irakurri zituen: haren etxean baitziren pastoraletako liburuxkak oro. Mauleko liburutegian *Figures de femmes* (Emazte figurak) deitzen zen liburua eskuratu zuen eta harrituta geratu zen jende horiek bi mundu gerra eta gerra zibila bizitu baitzituzten. Halere, motibaturik izatea euskararen alde jarduteko eta errefuxiatuei laguntza emateko, Maddalenek emazte abertzaleen lehen taldea ere sortu zuen.

> *Ez zuten ezta bozkatzeko eskumenik ere eta emazteak bakarrik elkartzeko talde bat sortzeko antolatu ziren.*
> 
> 

Hasi zen jakin gabe amaitzeko kapaz izango zen. Emeki-emeki, gozatzen hasi zen. Behin gaualdi batean, eta Urdiñarbeko pastorala hurbiltzen ari zenez, urdiñarbetar batzuei aipatu zien eta irakurrarazi zien. Ondoren herritarrei aurkeztu zien eta *Sibastarrak* pastorala 2023ko plazaratuko dute. Joana Etxart eta Jean-Louis Davant idazleen laguntza izan du bidean, baita pastoraleko errejenta izango den Battitta Berrogain idazlearena ere. Ekitaldian, 180 herritarrek parte hartuko dute. Hiru emanaldi emanen dituzte, lehena uztailaren 30ean iraganen da, eta ondokoak, agorrilean.

*Aitzina be* elkartea da antolaketaren arduraduna, herritarrak elkartu eta haien artean ezagutzea da helburuetariko bat. Bestalde, euskara sustatzea dute xede, «hizkuntza batek jendeen arteko harremanak azkartzen baititu, eta familia giro bat ere sortzen da herriko bizizaleen artean» adierazi dute elkartetik.

Maritxuk Pastoralaren ikuskizuna bera baino, sortzen duen dinamika da maite duena. 2019ko Maskaradan Katiniersa beltza izan zen , eta hango giroa eta harramana ere atsegin ditu, nahiz eta lan handia izan.

Lanak
-----

* *Sibastarrak* pastorala (2022)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    Etxebarria, Joanes. ««Pastoralak sortzen duen dinamika da zinez maite dudana»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-02-20).
2. ↑   «Jauregibarri anai-arrebak omenduko ditu Urdiñarbeko pastoralak» *www.irulegikoirratia.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-02-20).
3. ↑    dantzancom. «Urdiñarbeko pastoralaren itzulera 'Sibastarrak' obrarekin» *dantzan.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-02-20).
4. ↑    beñat. «Sibastarrak pastorala, Urdiñarbeko urdiñarbetarrek emanik!!» *xiberokobotza.org* (Noiz kontsultatua: 2023-02-20).
5. ↑    elkartea, IPARLA BAIGURA KOMUNIKAZIOA.  (2023-01-24). «Urdiñarbeko pastoralaren itzulera 'Sibastarrak' obrarekin» *Kazeta.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-02-20).
6. ↑    Etxebarria, Joanes. «Iratzarri dute hartza» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-02-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116852262

 |

* Wd Datuak: Q116852262
**Mangoak** tropikoarteko fruta bat da, mami haragitsu eta zapore gozoduna da, *Mangifera* genero loredunak sortua. Espezie gehienak naturan aurki daitezke, mango basati gisa. Generoa Anacardiaceae familiaren barruan sailkatzen da.

Deskribapena
------------

Fruitu borobil obalatua da 50g eta 2 kg arteko pisua eduki dezakeena. Hasiera batean azala berdea izaten du baina heltzerakoan kolore gorrixkak hartzen ditu eta amaieran ardo kolorea izaten du, gorri-morea. Barnealdeko haragia hori-laranja da, barietatearen arabera argiagoa edo ilunagoa. Barnean gordeta hazi handi bat izaten du estalki iletsu batek babestuta.

Historia
--------

Mangoek Hegoaldeko Asian dute jatorria, baina *Mangifera indica* espeziea mundu osoan zehar banatu da, eta gaur egun tropikoko landarerik hedatuena da. Beste *Mangifera* espezie batzuk, adibidez *Mangifera foetida* maila lokalean landatzen da.

Mangoa India, Pakistan, Filipinak eta Bangladesheko zuhaitz nazionala da.

Ekoizpena
---------

Mango fruituak.

2020ko mundu mailako ekoizpena| Herrialdea | Milioika tona |
| --- | --- |
|  India | 24.7 |
|  Indonesia | 3.6 |
|  Txina | 2.4 |
|  Mexiko | 2.4 |
|  Pakistan | 2.3 |
|  Brasil | 2.1 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hipermerkatuetako Produktuak Hiztegia] [2009]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q169
* Commonscat Multimedia: Mango

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00577535
* AAT: 300266436
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: I629I3NR86

 |

* Wd Datuak: Q169
* Commonscat Multimedia: Mango
**Tafnako ituna** 1837ko maiatzaren 30ean sinatu zen Abdelkader emirraren eta Bugeaud jeneralaren artean.

Itunaren hitzetan, Abdelkaderrek Frantziako subiranotasun inperiala onartzen zuen Aljerian. Hala ere, aintzatespena lortzeko, Frantziak Abdelkaderri Aljeriaren bi heren inguru eman behar zizikion (hau da, Oran, Kolea, Medea, Tlemcen eta Aljerreko departamenduak).

Emirrak ituna erabili du barruko tribuekiko bere boterea sendotzeko, hiri berriak ezarriz frantses kontroletik urrun. Frantziako kontrolpean zeuden herritarrak modu baketsuen eta militarren bidez aurre egitera bultzatzeko lan egin zuen. Frantsesei berriro aurre egin nahian, itun bidez Aljer eta Konstantina arteko bide nagusia hartzen zuen lurraldea erreklamatzen zuen. Frantziako tropek 1839ko amaieran aldarrikapen hori zalantzan jarri zutenean Burdinazko Ateak izeneko mendi haitzarte batean zehar joanez, Abdelkaderrek hitzarmena hautsi zuela aldarrikatu zuen, eta jihaderako deia berritu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «An Account of Algeria, or the French Provinces in Africa» *Journal of the Statistical Society of London* 2 (2): 115–126. 1839 doi:10.2307/2337980. ISSN 0959-5341. (Noiz kontsultatua: 2021-08-09).
2. ↑  Jean-Louis Davantek Kezentina erabiltzen du Konstantinaren ordez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3536929
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3536929
**Queenstown** Otago eskualdeko hiria da, Zeelanda Berriko hegoaldeko uhartearen hego-mendebaldean. Wakatipu lakuko lur-gune batean dagoena, eta inguruko mendietako ikuspegi ederra duena.

Klima
-----

Queenstown klima alpinoko eremu batean dago, zeru urdin argiko neguak eta elurrez estalitako mendiak izan ohi dituela. Udan, egunak luzeak eta epelak dira, neguan berriz hotz samarrak.

Turismoa
--------

Hiriak eskaintzen dituen jardueren aniztasunagatik da ezaguna, atsedenalditik hasita muturreko kiroletaraino. Eski eta elurra inguruko nazioarteko turismoa erakartzen du. 

Azken urteotan, Queenstowneko ostatuak Australiako eta Estatu Batuetako gazteen helmuga bihurtu dira. Queenstownek abentura-turismoa eskaintzen du egunez, eta gau-giro bizia ondoren.'

Queenstowneko aireportuak hegaldi erregularrak ditu Auckland, Christchurch eta Sidneyrekin urte osoan, eta Wellington, Melbourne eta Brisbanerekin denboraldian.

* Queenstown Mall.Queenstown Mall.
* Queenstown eta Remarkable mendiak.Queenstown eta Remarkable mendiak.
* Teleferikoa.Teleferikoa.
* Queenstowneko hondartza.Queenstowneko hondartza.

Remarkable mendietatik panoramika

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q613602
* Commonscat Multimedia: Queenstown, New Zealand

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126745915
* GND: 4711563-4
* LCCN: n85360518
* NKC: xx0123981

 |

* Wd Datuak: Q613602
* Commonscat Multimedia: Queenstown, New Zealand