recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ashikaga shogunerria** (japonieraz: 足利幕府, *Ashikaga bakufu*?)
 Ashikaga klaneko shogunek 1336 eta 1573 bitartean ezarritako bigarren erregimen feudal militarra izan zen. Garai hau, Muromachi Aroa bezala ere ezagutzen da, eta, bere izena, Kiotoko Muromachi guneari zor dio, shogunerri honetako hirugarren shoguna izan zen Yoshimitsuk, bere egoitza ezarri zuen tokia dena.

Shogunerri hau Ashikaga Takaujik sortu zuen, Enperadorearen alde zegoena aurreko Kamakura shogunerriaren aurka, Ashikaga klanak, gobernu inperialarekin banatutako boterea izan baitzuen, Kamakura shogunerriak izan zuena baino are handiagoa. Baina shogunerri ahul bat izan zen, Kamakura shogunerriarekin edo Tokugawa shogunerriarekin alderatuz gero. Tokiko botere gehiena, oraindik, probintzietako daimyōen esku zegoen, eta shogunerriaren botere militarra, nagusiki, hauek Ashikaga klanari zioten leialtasunaren mende zegoen. Daimyoen feudoak geroz eta boteretsuago bihurtzen ari zirenez, eta botere egarria zutenez, honek, shogunerriaren amaieran, gerra zibil bat eragin zuen, Sengoku Aroa bezala ere ezagutzen dena.

Ashikaga shogunerria, 1573an suntsitua izan zen, Oda Nobunagak, shogunerri honetako hamabosgarren eta azken shoguna izan zen Yoshiaki kargutik bota zuenean, Kiototik kanporatuz. Ordutik aurrera, hogeitamar urte igaroko ziren, 1603 arte, urte honetan, Japoniako azken shogunerria ezarri zelarik, Tokugawa shogunerria.

Shogunerri honetako shogunak
----------------------------

1. Ashikaga Takauji (1305–1358) (r. 1338–1358)
2. Ashikaga Yoshiakira (1330–1368) (r. 1359–1368)
3. Ashikaga Yoshimitsu (1358–1408) (r. 1368–1394)
4. Ashikaga Yoshimochi (1386–1428) (r. 1395–1423)
5. Ashikaga Yoshikazu (1407–1425) (r. 1423–1425)
6. Ashikaga Yoshinori (1394–1441) (r. 1429–1441)
7. Ashikaga Yoshikatsu (1434–1443) (r. 1442–1443)
8. Ashikaga Yoshimasa (1436–1490) (r. 1449–1473)
9. Ashikaga Yoshihisa (1465–1489) (r. 1474–1489)
10. Ashikaga Yoshitane (1466–1523) (r. 1490–1493, 1508–1521)
11. Ashikaga Yoshizumi (1480–1511) (r. 1495–1508)
12. Ashikaga Yoshiharu (1510–1550) (r. 1522–1547)
13. Ashikaga Yoshiteru (1536–1565) (r. 1547–1565)
14. Ashikaga Yoshihide (1540–1568) (r. 1568)
15. Ashikaga Yoshiaki (1537–1597) (r. 1568–1573)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1154406
* Commonscat Multimedia: Ashikaga shogunate

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1154406
* Commonscat Multimedia: Ashikaga shogunate
**Artamendia** (*Done Jakue* ere deitua) Oibar ibarreko Oibar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.

XV. mendean baino lehen jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Oibarreko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *artamenditarrak* ziren.

Izena
-----

*Artamendia* izen modernoa da, Euskaltzaindiak aukeratu duena. Aurretik, herriak izen hauek jaso zituen, guztiak nafar erromantzez:

* *Santiago de Aibar*
* *San Jaime de Aibar*
* *San Jaime del Monte*

Ikus daitekeenez, guztiek aipatzen dute Done Jakue, herriaren patroia, hizkuntza horretan hainbat izen jasotzen dituena. Ondoren, izen bera duten beste herri batzuetatik bereizteko, "de Aibar" gehitu zitzaien, Oibar inguruan zuten kokapenari erreferentzia eginez, edo "del Monte", mendialde batean zuten egoerari erreferentzia eginez. Hain zuzen ere, oinarri horren gainean agertzen da *Artamendia* toponimoa ("mendien artean"). Herri arrunt bat izan balitz, bere izena Aro Modernoan *Artamendia* izango zen.

Toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Santiago de Albar* (1125)
* *San Jaume d'Ayvar* (1234)
* *San Jaume in Mons* (1250)
* *Carasol del Caracierzo de Arttamendia* (1731)
* *La Termedia* (1981)
* *Artamendia* (1994)
* *Artamendia* (2019)

Historia
--------

Hemen antzinako monasterio bat zegoen, X. mendearen amaieran hondatua Ramiro I.a Aragoikoak 1039an San Juan de la Peñari eman zion, eta bere abadeak 1056n Aezkoako ibarretik zetozen birpopulatzaileei eskaini zien. Ez dago jakiterik XI. mendetik aurrera biziguneak aurrera egin zuela. Eliza edo ermita XVI. mendera arte iraun zuen.

Oharrak
-------

1. ↑  /aɾtamenð̞í.a/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza laugarren silaban
2. ↑  /donéjakù.e/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza bigarren eta kamutsa laugarren silaban

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
2. ↑   «Artamendia - Lekuak - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).

Ikus, gainera
-------------

* Oibar
* Zangozerria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111609288

 |

* Wd Datuak: Q111609288
**Arthrobacter** generoa bakterio Gram positiboz osatuta dago, Micrococcaceae familian sailkatzen direnak.

Genero honen berezitasun nabarmenena bere morfologiari dagokio: Arthrobacter pleomorfikoa da, hots, itxuraz aldatzen du bere bizi-zikloaren arabera edota hazten den hazkuntza-ingurunearen arabera, bazilo edo koko itxura hartuz. Sarritan harizpiak eratzen ditu.

Orokorrean, gazte direnean bazilo itxurakoak dira bakterio hauek, eta hazkunde-fase egonkorrean sartzen direnean koko bihurtzen dira.

Arthrobacterren ugalketa prozesua berezia da oso; erdibiditzen denean, sortzen diren zelula berriek V itxurako disposizioa hartzen dute, mikroskopioan ondo ikusten dena.

Aerobio hertsiak dira, eta katalasa (+). Ez dute esporarik sortzen.

Molekula organiko konplexuak degradatzeko gai dira: hidrokarburoak, zelulosa eta pestizidak, besteak beste.

Gehienak lurzoruan bizi dira. Bertan, materia organikoaren deskonposizioan eta mineralizazioan parte hartzen dute. Arthrobacter da lurzoruko mikrobiotaren bakterio ugarienetarikoa. Genero honetako espezie batzuk uretan eta animalietan ere badaude.

Esporak ez eratu arren, Arthrobacter erresistentzia handiko bakterioa da, lehortze eta elikagaien ezari aurre egiten diena.

Genero honetako bakterioek ez dute garrantzi klinikorik, giza patogenoak ez direlako.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q310202
* Commonscat Multimedia: Arthrobacter
* Wikispecies Espezieak: Arthrobacter

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 97262
* GBIF: 3223550
* ITIS: 956778
* NCBI: 1663
* WoRMS: 392700
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001173

 |

* Wd Datuak: Q310202
* Commonscat Multimedia: Arthrobacter
* Wikispecies Espezieak: Arthrobacter
**Dantooine**, Star Wars film sagako planeta bat da. Ez da saga honetako filmeetan agertzen baina Star Wars IV. Atala: Itxaropen Berria izeneko IV. atalean aipatzen da.

Dantooine, Star Warseko fikziozko unibertsoaren arabera, kanpoaldeko ertzean kokatua dago, Errepublikaren arau eta kontroletik urruti. Tatooine bezala, Dantooine, bere zati gehienean, Huttek kontrolatzen dute. Bertako klima, epela da.

Palpatine Enperadorearen Inperioa iritsi baino lau mila urte lehenago, Dantooinek, Jedi akademia ba izan zuen, Koruskanten zegoen Akademiaren sukurtsal bezala funtzionatzen zuena Kanpoaldeko Ertzean. Akademia hau, Darth Malakek suntsitu zuen, Bastila Shan emakume jedia bilatzeko bere nahian. Akademia honen hondakinak, ondoren, Aliantza Errebeldearen base sekretuetako bat izan ziren.

Klon Gerretan, Sistema Independenteen Konfederakuntzak, planeta inbaditu zuen bere droide armadarekin.

Mace Windu buru zuen klon armada handi batek, inbaditzaile droideei aurre egin zien. Gudu honen erdian, lurrikarak eragiten zituen tanke erraldoi separatista bat sartu zen. Zenbait lurrikarekin, klon armadaren zati handi bat suntsitzea lortu zuen, baina ez aurretik droide armadaren zati handi bat sakrifikatu gabe. Mace Windu, lurrikara horien eraginetik bizirik irten zen, baina bere ezpata galdu zuen, eta droideetatik, indarra erabiliz defendatu behar izan zuen, beste lurrikara bati esker, bere laser ezpata aurkitu zuen arte, eta, jauzi batekin bultzatuz, tankean sartzea, pilotuak akabatzea eta tankea barrutik suntsitzea lortu zuen arte. Honekin, Dantooineko gudua Errepublikak irabazi zuen, Star Warsen arabera.

Planeta hau, Aliantza Errebeldearen lehen base sekretuetako bat izan zen, non armak eta borrokaontziak deskargatzen zituzten, aparatu eta hornikuntzez gain. Handik denbora batera, bere kargetako batean Inperioaren zunda bat aurkitu zen, eta planeta utzi egin behar izan zen, Inperioak aurkitu izanak suposatzen zuen arriskuagatik, halakorik gertatu ez zen arren. Beranduago, Inperioak Leia Organari Heriotzaren Izarrean galdeketa egin zionean, honek, Dantooineko basearen kokapena esan zien, basea inor gabe zegoela jakinda.
Berta erreginak neska-mutilak artilezko haizeei haizeak botatzeko agindua eman zien biraka gurpilak erabiliz, Albert Anker, 1888. 
 Makurrarekin biraka: (a) biraketa gurpila; (b) **ardatza** ; (c) bolantea. 
**Ardatza** haria egiteko erabiltzen zen aitzineko tresna bat da. Irundako zuntzei eusteko diseinatuta dago, korapilorik gabe mantenduz eta irute-prozesua erraztuz. Lihoa eta, batzuetan, artilea egiteko erabiltzen zen, baina edozein zuntz motatarako erabil zitekeen. Zuntza ardatzaren inguruan biltzen da eta bukaeran zinta edo soka zati batekin lotzen da.

Lihozko arropak eta izarak edukitzeak baserrietako bizitza bigunagoa eta atseginagoa izateko balio izan du mendeetan zehar. Neolitikotik hasita kultura guztiek landu dute lihoa. Esate baterako, Dimako emakumeek orokorrean eta Braulia Pujana dimoztarrak konkretuan behar handia egin zuten liho-kultura horren barruan. 

 Alsaziako gorua eta ardatza, XIX. Mendearen amaieran 
 Spinning makina ardatzarekin eta biraketa gurpildunarekin. 
 Goru errusiarrak Ferapontov monasterioko eskulan herrikoien museoan ikusgai.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Ariznabarreta, Abel; Ibabe, Enrike; Velasco, Kepa; Ziarrusta, Zefe.  (). *Lino-beharrak eta Dimako emakumeak. / Los trabajos del lino y las mujeres de Dima.*  BBK ISBN 8480562064. PMC 432926614. (Noiz kontsultatua: 2018-12-15).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q962104
* Commonscat Multimedia: Distaffs

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 150951157 (data)
* GND: 4695462-4
* LCCN: sh85038506
* AAT: 300263795
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q962104
* Commonscat Multimedia: Distaffs
**Ashikaga Yoshimasa** (japonieraz: 足利 義政?, 1435eko urtarrilaren 20a-1490eko urtarrilaren 27a)
 Ashikaga shogunerriko zortzigarren shoguna izan zen, eta 1449 eta 1473 bitartean gobernatu zuen Japonian. Shogunerri honetako seigarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshinoriren semea izan zen.

Shogun, shogunerri honetako zazpigarren shoguna izan zen bere anaia nagusia Ashikaga Yoshikatsu hil eta sei urtera bihurtu zen. Yoshikatsu hil zenean, Yoshimasa oraindik oso gaztea zenez, nagusiagoa izan arte itxoin zen.

Yoshimasaren agintaldian, herrialdean, Higashiyama kultura garatu zen, tearen japoniar zeremonia, ikebana, nō drama japoniarra eta margolaritza txinatar tintarekin praktikatuz; kultura honengan, zen budismoak eta japoniar estetikaren agerpenak, wabi-sabia eta Gorte Inperialaren eta samuraien kulturen harmonizazioa kasu, eragin handia izan zuen.

1464an Yoshimasak oraindik ez zuen oinordekorik, eta, beraz, bere anaia txikia zen Ashikaga Yoshimi izendatu zuen bere oinordeko bezala. Baina, hurrengo urtean, Yoshimasak seme bat izan zuen, eta bere anaia Yoshimasa eta bere semearen artean oinordekotza lehia bat egon zen. 1467rako, gatazka, Ōnineko gerran bihurtu zen, hamaika urte iraun zuena eta Japoniako historiako Sengoku aroa abiarazi zuena, aro honek, mende bete iraungo zuelarik. Etsaitasun honen artean, Yoshimasak bere kargua utzi zuen 1473an, bere seme Ashikaga Yoshihisaren mesedetan, hurrengo shogun bihurtu zena.

1489an eraiki zen Ginkaku-ji tenplua Kioton, Yoshimasarentzako erretiro leku bezala. Hurrengo urtean hil zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ashikaga Yoshikatsu** | **Ashikaga shogunerriko shoguna**1449-1473 | Ondorengoa**Ashikaga Yoshihisa** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ashikaga Yoshimasa*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q447034
* Commonscat Multimedia: Ashikaga Yoshimasa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54972430
* ISNI: 0000 0000 6677 7358
* GND: 120180537
* LCCN: n83202510
* NDL: 00624955
* CiNii: DA16912928
* SUDOC: 078156025
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q447034
* Commonscat Multimedia: Ashikaga Yoshimasa
**Artai**, Galiziako mitologiaren arabera, Brigoren seme zaharrena da, Galiziako lehen biztanlea. Kondairek diotenez, bera izan zen artabroen herriaren sortzailea, Betanceiras itsasotik Fisterra lurmuturrerantz abiatu ziren, eta Arteixo hiribilduari izena eman zion. Celt izeneko alaba izan zuen, zelta arrazaren ama.

Historia
--------

Benito Vicettok, *Historia de Galicia* lanean, hauxe dio: «Artairen irudia da lehena, Brigorenaren atzetik, eguraldiaren lainoen artean aurkitu duguna. Antzinaroan ederra izan zen, agian gure mendietako arraza garbienaren, arraza artabroaren, erabateko pertsonifikazioa». Vicettoren arabera, «Artai bere gaztetasunetik ezaugarri garrantzitsuengatik nabarmendu zen. Umetan, ibaien sakonerak ikusten zituen, abiadura harrigarrian igerian. Gizonduta, itsasora botatzen zen itsasertzeko haitzetatik ausardia handienarekin, eta olatuen indarrari muzin egiten zion modu harrigarrian. Arrisku guztietan, gure itsasertzean gertatzen ziren zoritxar guztietan, olatu traidoreetan, Artai probidentzia moduko bat zen, guztia konpontzen zuena, salbu eta zuhurtziagabekeriaren edo ezjakintasunaren ondorioz kostako hareatzetan gehiegi aurreratzen zirenak. Txalo eta mirespen merezi duten gertaerak ozeanoaren ertzetan bilatu behar dira, egunak igerian edo arrantzan ematen baitzituen. Lehenengoan, inork ez zion aurrea hartzen, ezta hurrengoan ere; izan ere, Artai bezalako inork ez zuen zume-saskiak arrainik gozoenekin betetzeko traza hoberik ematen». Autore horrek dio, halaber, «gure inguruetako nabigazioaren lehen ideia Artain pertsonifikatuta dagoela», «Galiziako kostetan izan ziren lehen txalupen asmatzailea izan baitzen, larruz estalitako zumezko ontziena».

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  >  *Ímoslle chamar....* .
2. ↑    *Que o seu nome sexa propio – Apego.gal.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31280836

 |

* Wd Datuak: Q31280836
Elipse baten elementuak:  
**a**: **ardatzerdi handia**  
**b**: ardatzerdi txikia  
**F1** eta **F2**: fokuak
**Ardatzerdi handia**, geometrian, elipse baten **ardatz handia**ren erdia da. Ardatz handia zentrotik eta bi fokuetatik igarotzen den segmentua da. Ardatz handiak elipsearen perimetroa ukitzen du bere punturik zabalenean. **Ardatzerdi handia** ardatz honen erdia da, eta zentrotik foku batera eta, ondoren, perimetroraino hedatzen da. Esentzian orbita baten erradioa da orbita horren bi punturik urrunenetan. Zirkulu batean ardatzerdi handia erradioa da. Elipsean ardatzerdi handia uler daiteke *erradiorik luzeena* balitz bezala.

*a* ardatzerdi handiaren luzera elipse batean ardatzerdi txikiarekin alderatzen da (*b*), eszentrikotasuna (*e*) eta semi-lato zuzenarekin *ℓ* honako ekuazioan:

{\displaystyle b=a{\sqrt {1-e^{2}}},\,}
{\displaystyle \ell =a(1-e^{2}),\,}
{\displaystyle a\ell =b^{2}.\,}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q171594
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q171594
**Ashland konderria** (ingelesez: *Ashland County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ashland da. 2010eko zentsuaren arabera 16.157 biztanle zituen, Ashland kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ashland konderriak 5.937,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 3.230,61 ura dira. Beste 2.706,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,72 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.157 pertsonetatik 13.836 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 302 dira. 47 beltzak edo afroamerikarrak. 1.713 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 58 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 492 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494931
* Commonscat Multimedia: Ashland County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138388088
* LCCN: n81119876
* NARA: 10039838
* **Lekuak**
* OSM: 270800
* TGN: 2002306

 |

* Wd Datuak: Q494931
* Commonscat Multimedia: Ashland County, Wisconsin
**David's song** (euskaraz *Dabiden abestia*) 1978ko *Kidnapped* telesailaren soinu banda izateko Vladimir Cosma errumaniar musikagileak konposatu zuen doinua da. Zelta musika generoa delakoan sartzen da.

Nahiz eta *Kidnapped* telesaila XVIII. mendeko Eskoziako Lur Garaietan girotua egon, doinu honetan ez zen eskoziar gaitarik erabili, aldiz Liam O'Flynn irlandar gaitajoleak jotako uilleann pipes irlandar gaita nabarmen entzun daiteke.

Urteak igaro hala, The Kelly Family estatubatuar-alemaniar-irlandar musika taldeak jatorrizko doinu honi hitzak gehitu zizkion, bai eta izenburu berria gehitu ere: **Who'll Come With Me** (*"Nor Dator Nirekin?"*). Abesti honen bertsioak abestu izan dituzte beste abeslari batzuk honako hauek izan dira: Demis Roussos, Declan Galbraith...

*Nomasland* musika taldeak abesti honen bertsio elektronikoa argitaratu zuen.

Kanpo estekak
-------------

* *David's song* abestiaren jatorrizko doinuaren bertsio luzearen bideoklipa entzungai eta ikusgai
* *David's song* abestiaren jatorrizko doinuaren bertsio laburra entzungai, 1978ko *Kidnapped* telesailaren irudiez lagundurik.
* The Kelly Familyren 1980ko *Who'll Come With Me* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai **(Ingelesez)**
* Declan Galbraith abeslariaren *Who'll Come With Me* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai **(Ingelesez)**
* *Nomasland* musika taldearen *Who'll Come With Me* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256096

 |

* Wd Datuak: Q12256096
Concept II arraun-makinak gimnasioan. 
 Arraun-makinaren eredu zaharra. 
**Arraun-makina** arraunean aritzeko simulazioa egiteko makina bat da, ariketa fisiko egiteko edo arraunketarako entrenatzeko helburuarekin. Arraunketa indoorra kirol bereizia izatera iritsi da.

Lehiaketak
----------

Arraun-makinen lehiaketa ugari egiten dira mundu osoan, besteak beste CRASH-B Sprints izenarekin ezagutzen den Munduko Arraun-MakinenTxapelketa. Urtero otsailean Bostonen (Massachusetts, AEB) egiten da. Azaroan garrantzitsua da Birminghamen (Ingalaterra) jokatutako Arraun-Makinen Txapelketa. Ekitaldirik garrantzitsuena 2.000 metroko banakako lehiaketa da. Ez dira hain ohikoak miliakoa, 2.500 metrokoa, edo esprint lehiaketa batzuk 100 edo 500 metroko bezalakoak. Taldeen edo selekzioen arteko errelebo lehiaketak ere ohikoak dira.

Neurriak
--------

Arraun-makinek pantaila digitala dute eta bertan hainbat neurketa erakusten dituzte, hala nola: denbora (atzerako kontaketa edo normala izan daiteke, denbora tarteetan ...), distantzia (denbora tarteak, distantzia gutxituz edo handituz ... ), denboraren neurria edo egingo diren metroak une horretan bezala jarraituz gero, paladen kadentzia minutu bakoitzeko, garatutako potentzia wattetan, egindako lana kalorietan, bihotz-erritmoa, etab.. .

Ikus, gainera
-------------

* arraunketa

Kanpo estekak
-------------

* Munduko Arraun Sarea
* Crash-B nazioarteko lehiaketa
* Amerikako Arraun Erakundea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1542861
* Commonscat Multimedia: Indoor rowers

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4330878-8

 |

* Wd Datuak: Q1542861
* Commonscat Multimedia: Indoor rowers
Udalatx mendiaren magala artadiak estaltzen du.
**Artadi kantauriarra** Kantauri itsasoko ertz guztian aurkitzen den baso mota bat da, zuhaitz nagusia izena ematen dion artea (*Quercus ilex*) duena. Hezetasun handiko eremuan geratzen diren mediterranear eremuko uharte txikiak osatzen ditu.

Ezaugarriak
-----------

Kareharrizko arroketan sustraituriko basoa da, hostoiraunkorreko zuhaitzez osaturik dagoenez beti berde egoten dena. Antzina izan ziren garai beroago eta lehorrago batzuen lekuko dira baso txiki hauek, ingurunearen hezetasun maila igo ahala hobeto egokituriko landaretzak ordezkatu duena. Eremu karstikoan ezarrita daude zuhaitzak, izan ere lurzoru eskasa edo lurzoru gabe egonik urak ihes egiten baitu maldan behera edo arroka barnera eta eremu hori ingurukoa baino lehorragoa izaten da.

*Lauro nobilis-Quercetum ilicis* landaretza elkartearen barnean kokatzen da eta zuhaitz nagusia artea (*Quercus ilex*) da. Basoa bera adarrez korapilaturik aurkitzen da eta ez da erraza izaten zeharkatzea. Erramua (*Laurus nobilis*) eta gurbitza (*Arbutus unedo*) ere aurkitzen dira sarri arte zuhaitzen tartean. Artadiko zuhaitzek gehienez 8-10 metrotako altuera hartzen dute.

Oihanpea oso itxia izaten da, batez ere zuhaitzek uzten dituzten soilguneetan. Zuhaixka esklerofiloek landaretza itxia osatzen dute. Gartxu hostozabala (*Phillyrea latifolia*), karraskila (*Rhamnus alaternus*), sasi-arrosa (*Rosa sempervirens*), erratza (*Ruscus aculeatus*), elorri zuria (*Crataegus monogyna*), zuhandorra (*Cornus sanguínea*), arbustua (*Ligustrum vulgare*) eta aranondoa (*Prunus spinosa*) agertzen dira besteak beste.

Euskal Herriko artadi kantauriarrak
-----------------------------------

Hainbat adibide aurkitzen ditugu euskal kostaldean, eta toponimoek ere horrela adierazten dute. Urdaibai inguruan aurkitzen dira, besteak beste Arteagan, Zumaiako Artadi auzoko artadia ere aipagarria da. Kostadetik kanpo ere aurkitzen da alerik, esate baterako aipagarria da Arrasateko Udalatx mendiaren magalean zabaltzen den artadia.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)**  *Encinar Cantábrico | Ayto. de Escalante.*  2014-11-12 (Noiz kontsultatua: 2022-05-27).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Encinares cantábricos (Lauro nobilis-Quercetum ilicis) 2 Aulagares con tojos (Ulici europaei-» *1library.co* (Noiz kontsultatua: 2022-05-27).
3. 1 2   «Urdaibai.org. Urdaibaiko Galtzagorriak» *www.urdaibai.org* (Noiz kontsultatua: 2022-05-27).
4. ↑   «Udalatxeko igoerak — Mondragon Turismoa» *www.arrasate.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-05-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112147957

 |

* Wd Datuak: Q112147957
*Artikulu hau mendiari buruzkoa da;* Arratzain *ezizena zuen donostiar mendizalea eta historialaria gaitzat duena beste hau da: «Luis Peña Basurto»*

**Arratzain** edo **Bordatxo** Gipuzkoako iparraldean dagoen mendia da, Usurbilgo udalerrian, Donostiatik hurbil. Mendizorrotz (415m) eta Kukuarri (377m) mendiekin batera, Urumea eta Oria ibaien bokaleak bereizten dituen mendilerroan dago. Donostialdeko ikuspegi zabalak eskaintzen dituen mendia da.

Giza presentzia
---------------

Egun, koniferak dira nagusi mendiko magaletan. Inguruetan zenbait baserri daude, hala nola Arratzainaundi, Arratzainzar, Arratzainborda, Arratzainberri, azken hau sagardotegia ere dena.

Azken orduko berri gisa, 2022ko apirilaren 17an hainbat kalte eta bortizkeri somatu ziren gurutzearen inguruan. Egileak ez dira identifikatu oraindik.[erreferentzia behar]

Historia
--------

Arratzainberri baserritik gertu dagoen gain batean karlistek kainoiak jarri eta Donostia bonbardatu zuten. Bertatik egindako eraso baten ondorioz hil zen Bilintx bertsolaria, Bigarren Karlistaldi amaieran. Espainiako Gerra Zibilean, lubaki zenbait eraiki ziren Arratzainen, egun ere ikus daitezkeenak.

2021eko udan, Bordatxo Trial Team finkatu zen bertan. Talde honek Triala praktikatzen du Sherco eta Montesa markadun motorrekin.

Igoera
------

Usurbilgo Kalezar nahiz Elizaldetik egin daiteke igoera, errepidez Arratzainberri baserriraino helduta, mendi-bide eroso bat heltzen da denbora gutxian gailurrera. Donostiatik ere joan daiteke, Igara auzotik.

Bordatxo Trial Team-ek, hainbat bidetxur garbitu eta sortu ditu igoera egoki bat bermatzeko bisitariei.[erreferentzia behar]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254099
* Commonscat Multimedia: Arratzain

---

 |

* Wd Datuak: Q12254099
* Commonscat Multimedia: Arratzain


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**David Scott Mustaine** (La Mesa, Kalifornia, Estatu Batuak, 1961ko irailaren 13a) Megadeth thrash metal taldearen gitarra-jotzailea, konposatzailea eta abeslaria da.

Biografia
---------

Mustaine 1961ko irailaren 13an jaio zen La Mesan, Kalifornian. Bere gurasoak John eta Emily Mustaine dira. Bere gurasoen dibortzioa eta gero, gaztaroko zatirik handiena bere ama eta arrebekin igaro zuen, aitarekin kontaktua ez edukitzeko.

15 urterekin, Mustainek bizitegi bat alokatu zuen, droga saltzen lortutako diruarekin ordaintzen zuela errenta.

Bere bezero batek ez zeukan diru askorik eta drogak ordaintzeko, CDekin ordaintzen zion Mustaini, Iron Maiden eta Judas Priest taldeenak, esate baterako, horrek heavy metal musikarekiko grina hazten lagundu ziola.

1970 hamarkada bukaeran Mustainek gitarra jotzen hasi zen, BC RICH bat zehazki, eta Panic deitutako talde batean sartu zen.

Bere haurtzaroan Kalifornia hegoaldeko aldiri askotan bizi izan zen, eta orain Fallbrocken bizi da, Kalifornian.

Metallica
---------

1981ean Mustainek Panic utzi zuen Metallican sartzeko lehen gitarrista moduan. Lars Ulrichek ipini zuen dei bat egunkari batean, eta Mustainek ikusi zuenean deitu zuen Metallica, audizio batera joateko.

Metallican sartu zen baina bere droga-arazoak zirela-eta kanporatu zuten Metallicatik, bertan bakarrik 2 urte eman zituela.

Bere Metallicako garaian *Kill 'Em All* diskoaren lau abesti ekoiztu zituen, baita *Ride the lightning' diskoaren beste bi ekoiztu ere.*

Metallicatik irtetean, Kirk Hammett sartu zen bere lekuan.

Megadeth
--------

1983an, Metallicatik jada kanporatuta, talde berri bat egitea pentsatu zuen, talde hori Metallica baino askoz ere handiagoa izango zela. Etxerako bidean, autobusean zihoala, afixa bat ikusi omen zuen, bertan *Megadeath* jartzen zuela. Orduan bururatu zitzaion zein izena ipini bere taldeari: Megadeth.

Uda hartan, David Ellefson baxu-jotzailea ezagutu zuen eta berarekin batera jaio zen Megadeth.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Dave Mustaine*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q187165
* Commonscat Multimedia: Dave Mustaine

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 84966004
* ISNI: 0000 0000 7845 0627
* BNE: XX1106406
* BNF: 14791034b (data)
* GND: 134594797
* LCCN: nb2002067300
* NDL: 031912550
* NKC: ola2002152852
* BIBSYS: 11050899

 |

* Wd Datuak: Q187165
* Commonscat Multimedia: Dave Mustaine
**Deba Garaiko Trenbidea** baderitzo ere, bere ibilbidea, Gasteizen hasten zen.

Sorrera
-------

XIX. mendearen amaieran planifikatu zen trenbide hau, eta 1918an martxan jarri zen. Denboran zehar, bere ibilbidean luzapenak egin ziren, bere existentziaren azken aldera, Oñatira ere heltzen zelarik.

Ibilbidea
---------

Gasteizen hasi, eta, behin Gipuzkoan sartzean, Deba ibaiaren ibilbidea jarraitzen zuen, Leintz-Gatzaga, Eskoriatza, Aretxabaleta eta Arrasatetik pasatuz, Bergaran amaitzeko, Labegaraieta auzo inguruan. Bere existentziaren azken aldera, esan bezala, Oñatira ere heltzen zen, Elorregi edo San Prudentziotik abiatzen zen adar baten bidez.

Amaiera
-------

1967aren amaieran desagertu zen, krisi gogorrak zirela medio.

Geltokiak
---------

Geltokiei zegozkien eraikin batzuk, oraindik mantentzen dira. Eskoriatzako Aingeruguarda pasealekuan zegoena, adibidez, beranduago, ia berriki, gaztetxe bezala ere erabili izan dena. Baita Arrasateko Deba Goieneko ospitalaren ondoan dagoena ere, INEMaren eraikina dagoena. Beste bat, Eskoriatzako Mazmela elizatean zegoen, baina, Eibar-Gasteiz autobide berriaren eraikuntza dela eta, bota egin zuten.

Tunelak
-------

Tunel asko ere, oraindik hor mantentzen dira. Eskoriatzan Eduardo Gorosarri plazaren atzealdean, beste bat, une honetan itxita dagoena, baina, bidegorri bihurtzeko asmoz, irekitzea pentsatua dagoena Olazar kalean, herriko hilerripean, eta beste bat, Mazmelan, lehen aipatutako geltokia baino goraxeago, hau ere itxia. Aretxabaletan, Solohandi kalearen atzealdean dagoena baino ez da geratzen. Bergaran, 2007an euskeraren aldeko Kilometroak jaialdia ospatu zenean, ibilbidean igaro zena geratzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256110

 |

* Wd Datuak: Q12256110
**Debako Udal Azoka** Deban (Gipuzkoa) dagoen eraikina, arkitektura eklektikoaren adierazgarria.

1995eko martxoaren 10ean, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Ezaugarriak
-----------

1910an egindako eraikin hau herri-lan edo arkitektura zibilaren tipologia barruan sartzen da eta XX. mendearen hasierako arkitektura joera berriak nabari daitezke bertan.

Azoka honek oinarri laukizuzena du eta sabai zapala. Erdi aldeko egitura harrizkoa da eta, beste dena, hormigoizkoa. Bere betebeharra kontuan izanik (azoka izatea, alegia), aurreko alde osoa zabalik du. Zutabe gainean dauden puntu erdiko arkuz dago osatua aurreko alde hau. Dekoraziorako erabilitako osagaien artean, balaustradaren inguruak eta zutabeen apaingarriak azpimarra daitezke.

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9031646
* Commonscat Multimedia: Debako udal-azoka

---

 |

* Wd Datuak: Q9031646
* Commonscat Multimedia: Debako udal-azoka
**Arielle Keil** (Davao, Filipinak, 1990eko hamarkada) filipinar jatorriko zeelandaberritar modeloa da. 2020an Kontinentearteko Miss Zeelanda Berria edertasun-lehiaketa irabazi zuen.

Bizitza
-------

Filipinetako Davao hirian jaioa, Zeelanda Berriko Auckland hirian hazi zen. Jaiotzean bere benetako genero nortasun bat ez zetorren gizonezko generoa esleitu eta Andrew izena jarri zioten.

2017an genero trantsizioa egiteari ekin zion eta emakumezko generoa bere egin zuen. Alabaina, ez zuen bidea erraza izan. Izan ere, familiak bizkar eman zion genero trantsizioa egiteagatik.

2020ko urtearen hasieran sexua berresleitzeko ebakuntza egin zioten. Urte berean, beranduago, Kontinentearteko Miss Zeelanda Berria emakumezkoen edertasun-lehiaketan parte hartu eta irabazi zuen 26 urte zituela. Horrenbestez, edertasun-lehiaketa hori irabazi zuen lehenengo pertsona transgeneroa izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   **(Ingelesez)** Gayle, Latoya.  (2020-11-09). «Filipino woman, 26, who was disowned by her family for being transgender has made history after being crowned Miss New Zealand» *MailOnline* (Noiz kontsultatua: 2020-11-12).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q101535807

 |

* Wd Datuak: Q101535807
Asturiasko eskualdeak
**Asturiasko eskualdeak** zortzi dira, Printzerriko hiru hiri nagusien inguruan daudenak, hots, Gijón, Oviedo eta Avilésko ingurualdeak, Eo, Navia, Nalón eta Narcea ibaiek eratutakoak eta ekialdekoa.

Avilés
------

**Avilés**: Avilés, Candamo, Castrillón, Corvera de Asturias, Cudillero, Gozón, Illas, Muros de Nalón, Pravia eta Soto del Barco udalerriek osatuta.

Caudal
------

**Caudal**: Aller, Ḷḷena eta Mieres udalerriek osatuta.

Eo-Navia
--------

**Eo-Navia**: Bual, Castropol, Cuaña, Eilao, El Franco, Grandas de Salime, Navia, Pezós, Samartín d'Ozcos, Santalla d'Ozcos, San Tirso de Abres, Tapia de Casariego, Taramundi, Valdés, A Veiga, Vilanova d'Ozcos eta Villayón udalerriek osatuta.

Gijón
-----

**Gijón**: Carreño, Villaviciosa eta Gijón udalerriek osatuta.

Nalón
-----

**Nalón**: Caso, Llangréu, Laviana, San Martín del Rey Aurelio eta Sobrescobio udalerriek osatuta.

Narcea
------

**Narcea**: Allande, Cangas del Narcea, Degaña, Ibias eta Tineo udalerriek osatuta.

Oriente
-------

**Oriente**: Amieva, Cabrales, Cangues d'Onís, Caravia, Colunga, Llanes, Onís, Parres, Peñamellera Alta, Peñamellera Baja, Colombres, Ribeseya eta Ribadeva udalerriek osatuta.

Oviedo
------

**Oviedo**: Belmonte de Miranda, Bimenes, Cabranes, Grado, Llanera, Morcín, Nava, Noreña, Oviedo, Proaza, Quirós, Les Regueres, Ribera de Arriba, Riosa, Sariegu, Santo Adriano, Salas, Siero, Somiedo, Teverga eta Yernes y Tameza udalerriek osatuta.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254339
* Commonscat Multimedia: Comarcas of Asturias

---

 |

* Wd Datuak: Q12254339
* Commonscat Multimedia: Comarcas of Asturias


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Asturiasko Printzerria | Asturiasko eskualdeak | Asturiasko Printzerria |
| Avilés · Caudal · Eo-Navia · Gijón · Nalón · Narcea · Oriente · Oviedo |
**Ariwara no Narihira** (japonieraz 在原業平, 825-880ko uztailak 9), olerkari eta aristokrata japoniar bat izan zen. Ki no Tsurayukik *Kokin Wakashū* lanaren hitzaurrean aipaturiko sei waka olerkarietako bat izan zen, eta Ise monogatari laneko heroi bezala aipatua izan da, protagonista, pertsonaia arrunt bat baitzen, pertsonaia honi, Narihiraren maitasun abenturak eman zitzaizkiolarik.

Heizei Enperadorearen semea zen Abo printzearen bosgarren semea zen. Bere ama, Ito printzesa, Kanmu Enperadorearen alaba zen, eta honek, beraz, enperadoreen leinura lotu zuen aitaren zein amaren aldetik. Bere anaiekin batera, zibil baten bizitza arruntera baztertua izan zen, klan izen berri bat jasoz, Ariwara.

Leinurik nobleenekoa izan zen arren, bere bizitza politikoa ez zen nabarmena izan, bereziki Montoku Enperadorearen erregealdian. Honen 30 urteko erregealdian, Narihira, ez zen gortearen barneko goragoko kargu batetarako proposatua izan. Gertaera hau, ziuraski, Fujiwara no Takaikorekin eta dama ezkontide inperial batekin lotzen zuen iskanbila baten ondorioz gertatu zen. Bi harreman hauek, Ise monogatari lanean kontatzen dira.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q451991
* Commonscat Multimedia: Ariwara no Narihira

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 117181478
* ISNI: 0000 0000 8327 922X
* BNF: 148708640 (data)
* GND: 136763480
* LCCN: n81047188
* NDL: 00269238
* NKC: ola2018993011
* BIBSYS: 99041832
* UB: a1002652
* Open Library: OL6846818A

 |

* Wd Datuak: Q451991
* Commonscat Multimedia: Ariwara no Narihira
Arkularitzako artezkarra (80 cm-ko diametroa)
**Artezkar** edo **itua** tiro lehiaketetarako erabiltzen den objektua da, tiro egitean helburu dena eta tiratzailearen zorroztasuna ebaluatzeko ere balio duena.

Kirol eta jolas batzuetan zenbakitutako zirkulu zentrokide batzuk izan ohi dituzte artezkarrek. Militarren ituek, adibidez, zutik edo etzanda dagoen soldadu baten silueta izan ohi dute dute. Artezkar mugikorrak ere egon ohi dira, metodo mekanikoren batek mugituak.

Iruditegia
----------

* Dardo profesionaletako itua.Dardo profesionaletako itua.
* Itu mugikorrak: ahateei tiro, Igeldoko jolas-parkea.Itu mugikorrak: ahateei tiro, Igeldoko jolas-parkea.
* Aire-fusilezko tiroan, 10 metrora jartzen dena.Aire-fusilezko tiroan, 10 metrora jartzen dena.
* Suitzako armadak darabiltzen artezkarrak.Suitzako armadak darabiltzen artezkarrak.
* Txekiako helburu margotua, 19. mendea.Txekiako helburu margotua, 19. mendea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «OEH - Bilaketa - Artezkar» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-06-15).
2. ↑   «OEH - Bilaketa - Itu» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-06-15).
Anatomian, **areola** hitza (area latinezko hitzaren txikigarria "toki irekia"), edozein area biribil txiki deskribatzeko erabiltzen da, titimuturra inguratzen duen koloreztatutako larruazala, adibidez. Borobil formako beste area batzuk deskribatzeko ere erabiltzen da, zaldarra inguratzen duen hantura, adibidez.

Guruinak
--------

Areolako larruazala, gainontzekoa baino latzagoa da. Bertan, ugatzen esne hodiak daude. Heldu baten titimuturra arreta handiz begiratuz gero, 15 eta 20 irekidura (esne hodiak) ikus daitezke inguru osoan zehar, bertatik esne-emate garaian esnea ateratzen delarik. Beste irekidura batzuk ere badaude, sebo guruinak (Montgomeryren guruinak). Hauek, olioztatze bat sortzen dute garai horretan zehar.

Kolorea eta tamaina
-------------------

Areola guztiek ez dute kolore berbera. Kolore sorta, arrosaska argitik marroi ilunera doa, pertsona bakoitzaren larruazalaren kolorearen arabera, pertsona berean ere aldaerak egonez. Haurdunaldi garaian, iluntzeko joera du, bere jatorrizko kolorea berreskuratuz erditu ondoren, kolore berriarekin ere gera daitekeen arren. Tamaina ere alda daiteke. Areola guztiak ez dira berdinak, batez besteko tamaina 15 eta 40 milimetroko diametroan dagoelarik.

Toki erogenoa
-------------

Areola eta titimuturra dauden tokia, erogenotzat jotzen da, ferekentzako eta titimuturraren ahozko estimulazioarentzako oso sentikorra dena, sexu harreman baten aurretik egiten diren joko erotikoen zati delarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q843533
* Commonscat Multimedia: Areola

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* TA: A16.0.02.012
* FMA: 67796

 |

* Wd Datuak: Q843533
* Commonscat Multimedia: Areola
**Dingle badia** edota **Dinglego badia** (irlanderaz *Bá an Daingin* eta ingelesez *Dingle Bay*) Irlandako hego-mendebaldeko Kerryko konderrian dagoen badia bat da. Badia ipar-ekialdetik hasi eta hego-mendebaldea norantzan Ozeano Atlantikoa arte 40 kilometro luze, banealdean 3 kilometro zabal eta sarreran 20 klometro zabal ditu. Iparraldean Dingle penintsula du, aldiz hegoaldean Iveragh penintsula, bi penintsula hauen artean kokatzen delarik. Maine ibaia badia honen barnealdean itsasoratzen da.

Fungi izurdearen bizilekua ere bada, Dingle udalerrian telebistako dokumentalei esker turisten artean aski ezaguna egin dena. Badia honetan ez dago uharte nabarmenik, baina barnealdera joan ezkero, hainbat penintsula topa daitezke, denetan nabarmenena **Inch Strand** delarik, penintsula hau badiaren zabaleraren bestaldean nahiko distantzia nabarmenean luzatzen da. Badia honetako udalerri garrantzitsuena Dingle da, hau badiaren iparraldeko kostaldean kokatzen da, izen bereko Dingle penintsulan hain zuzen ere.

* Badiaren zati handi baten ikuspegia Minard lurmuturretik so eginda, Doonamanagh gaztelua eta atzealdean Iveragh penintsula ikus daitezkelarik.Badiaren zati handi baten ikuspegia Minard lurmuturretik so eginda, Doonamanagh gaztelua eta atzealdean Iveragh penintsula ikus daitezkelarik.
* Dingle udalerriko portua.Dingle udalerriko portua.
* Kells badia.Kells badia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2348624
* Commonscat Multimedia: Dingle Bay

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 245436990
* LCCN: sh96003418
* NKC: ge530032
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1112898

 |

* Wd Datuak: Q2348624
* Commonscat Multimedia: Dingle Bay
Dura Europos hiriko *Domus ecclesiae*
***Domus ecclesiae*** lehen kristauen gurtza lekuak dira. Beraien erlijioa legez kanpo zegoenen, toki ezkutuak ziren. Otoitz egin eta beraien erlijioaren praktika ezberdinak (bataioa adibidez) egiteko erabiltzen zituzten. 313an kristautasuna onartu zenetik ez zen gehiago etxe hauen beharrik izan.

Honetarako, lehen mendeetan etxe pribatuetan elkartzen ziren. *Domus* hitzak latinez etxea esan nahi duen bitartean, *ecclesiae* hitzak grezieraz bildu esan nahi zuen: bilera etxea.

Erroma hiriko domus ecclesiaeak, *titulus* izenarekin ezagutzen ziren, etxeen jabeek bere etxe ataritan plaka edo *titulus* bat jartzen baitzuten beren izenekin. Badakigu eliza jezarria zegoenean, Erroman 25 titulus behintzat bazeudela, orain basilikak direnak. Espazioaren sakralizazioa egiten zen eta kristautasuna onartu zenean, *domus ecclesiae* hauek zeuden tokitan basilikak eraiki ziren.

Arkitektura
-----------

Arkitektura mota hau domestikoa zen, diskretua. Bere funtzioa komunitatea bildu eta errituak eta otoitzak egitea zen, hau da, liturgia ospatzea. Aztarnak topatzen direnean, zaila da jakiteak *domus ecclesiae* bat ote zen, pinturaren bat ez bada aurkitzen behintzat.

Funtzionalitatea
----------------

Mezetara joaten zirenak ez ziren berdinak denak. Alde batetik fededunak daude, kristauak, bataiatuak. Bestetik katekumenoak, mezetara joaten ziren erlijio berria ikastera eta oraindik bataiatugabeak ziren. Mezak bi zati zituen, bata fededunena eta bestea katekumenoena. Eukaristiaren unean katekumenoei ez zitzaien uzten mezan parte hartzea eta hor hasten zen fededunen meza. Orduan katekumenoak aretotik ateratzen zituzten eta beste areto batetara eraman, handik meza entzun bai baina ezin ikusi zuten. Beranduago eraikiko diren basiliketan funtzio bera zuten nartexak zeuden. Katekumenoak bataiatu ondoren, *bataiaberri*, *neofito* edota *renatus* ziren.

Adibideak
---------

Gehienetan etxeak suntsitu egiten ziren toki berean basilika eraikitzeko, baina gutxienez bi dira zutik mantendu ziren bi domus ecclesiae:

* Titulus Aequitii. Erroman dago eta ez dakigu zergatik, baina kasu honetan etxea errespetatu egin zuten eta eliza bere ondoan eraiki: San Martino al Monti eliza.
* Dura Europos. Gaur egungo Sirian dago. 256.urtean martxan zegoen eta urte horretn gertatu zen. Siriako mugetan garai haietan, pertsak zeuden eta Dura Europos konkistatu zuten. Etxea etzuten osotara suntsitu eta leharraz estalia geratu zen. 1930.urtean topatu zen indusketa batzuetan.

Ikus, gainera
-------------

* Katakonbak
* Cella Memoriae
* Arte paleokristaua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1094192
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300000638
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1094192
**ARTEZ Euskara Zerbitzua Kooperatiba Elkartea** 1990 urtean sorturiko enpresa bat da eta bere xedea, lan munduan, euskara sustatu, garatu eta normalizatzea da. Esperientzia handia dauka Euskara Planak diseinatzen eta garatzen erakundeetan, sektore ezberdinetako enpresetan, elkargo eta elkarte profesionaletan, udaletan, merkatariei eta zerbitzu enpresetan. Euskara lan edo zerbitzu hizkuntza izateko prozesuan behar duten aholkularitza teknikoa, prestakuntza eta bestelako laguntzak eskainiz. Lan munduan Euskara Planak sustatzen eta garatzen, aitzindariak izan dira.

Euskalgintzarako ekarpenak
--------------------------

**Euskaldunongida.net**

Euskaraz aritzen diren profesional, merkatari eta negozio euskaldunak biltzen dituen zerrenda da. *Baieuskarari* ziurtagiriaren antzekoa zerrenda da, baina bertan aurki daitezkeenak ez dute zertan ziurtagiria izan behar, izan ere, edozeinek eman dezake izena bertan.

Arloka eta herrika bilaketak egiteko aukera ematen du webguneak.

**Hiztegiak.net**

Firefoxerako *Euskalbar* aplikazioaren antzera, hiztegiak, glosarioak, banku terminologiakoak, eta abar biltzen dituen webgunea da.

**Papergintza**

Fakturak, inprimakiak, agendak, zoriontzeko krismak eta bestelako paperezko euskarriak sortzen dituzte euskaren hutsunea betetze aldera.

Web gunea
---------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254210

 |

* Wd Datuak: Q12254210
**Astra 300** euskal pistola erdiautomatikoa da. 1923an egin zuten lehen alea, 350.001 serie-zenbakia zuena, eta 1946an azkena, 630.475 serie-zenbakia zuena; hau da, guztira, 153.085 ale egin zuten. Gernikan zegoen Astra, Unceta y Cía enpresak ekoiztu zuen.

Astra 400 pistolaren kalitate eta sistema bera zituen, Astra 300k bi kartutxo ezberdin erabiltzen zituen: 9 x 17 labur eta 7,65 x 17 Browning. Estetikoki antzekoa ere zenez, "Purito" ezizena zuen.

Espainiako Bigarren Errepublikan, ezkertiar pistolariek Star 1919 gustukoa zutenen legez, falangistek Astra 300 nahiago zuten.

Bigarren Mundu Gerran Hirugarren Reichak 85.390 pistola eskuratu zituen, Espainiako Gerra Zibilean emandako laguntzaren truke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Hogg, Ian V.; Walter, John.  (2003). *Pistols of the World.*  North Light Books, 111 or. ISBN 978-0-87349-460-1..
2. ↑  Astra 300 **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q750282
* Commonscat Multimedia: Astra 300

---

 |

* Wd Datuak: Q750282
* Commonscat Multimedia: Astra 300
Argoren bidaia
***Argonautika*** (grezieraz: Ἀργοναυτικά, latinezko hizkiekin: Argonautika) grezierazko poema epiko bat da, Apolonio Rodaskoak idatzi zuena. Hartan, Jason eta argonauten bidaiaren mitoa kontatzen da. Urrezko ahari-larrua Kolkida urrutitik berreskuratzeko abentura eta Jasonek Medea printzesa/sorginarekin izan zuen harremana ezagunak ziren jadanik publiko helenistikoarentzat, eta horrek bide eman zion Apoloniori narrazio hutsaz harago joateko, garai hartako ukitu eruditua emanez. Alexandriako Liburutegiaren garaia izanik, poemak barnean hartzen ditu geografian, etnografian, erlijio konparatuan eta Homeroren literaturan eginiko azterketen aurrerapenak. 

Argonautika honek eragin handia izan zuen latinezko poesian: Varro Atazinok itzuli zuen, eta Valerio Flakok imitatu zuen. Katulok eta Ovidiok haren arrastoak dituzte ageri, eta Virgiliori eredu bat eman zion Erromako epika, *Eneida*, egin ahal izateko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q739529
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 181826210
* BNE: XX1864409
* BNF: 12008316k (data)
* GND: 4279882-6
* LCCN: n80008540
* NKC: aun2011633026
* SUDOC: 027627322

 |

* Wd Datuak: Q739529