recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Artikulu hau jolaserako instalakuntza zabalari buruzkoa da; haurrentzako hiri-parkea gaitzat duena beste hau da: «Jolastoki»*
Errusiar mendia Luna Parken.
**Jolas-parkea**, **atrakzio-parkea** edo **parke tematikoa** atrakzio mekaniko, ikuskizun, denda, jatetxe eta nagusiki aisiarako erabiltzen diren beste azpiegitura mota batzuk dauden instalakuntza bat da. Gune tematiko zehatzetan banatua badago, parke tematiko deritzo.

Tamaina txikikoak eta atrakzio gutxikoak izan daitezke, batez ere *flat ride* atrakzio motakoak (hau da, errusiar mendiak, jauzi librea, ibilbidekoak edo urekoak ez direnak. Frisbeeak, noriak, talka autoak... sartuko lirateke mota honetan.) Handiak ere izan daitezke, atrakzio ugari eta handiekin, nagusiki mendi errusiarrak.

Ordainketa sistemakoak daude, non, atrakzio bakoitzean parte hartzeko ordaindu egin behar den, batzuetan, puntu edo fitxa sistema baten bidez, parke batzuetan euren izen propioa dutenak, baita beste ordainketa sistema batekoak ere, non sarrera orokor bat ordaintzen den, doan atrakzio guzti edo gehienetan parte hartzeko.

Euskal Herrian Bizkaiko Jolas Parkea desagertu ondoren, Igeldo Mendiko Jolas-Parkea baino ez da gelditzen.

Ikus, gainera
-------------

* Miniaturazko parkea

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Atrakzio parkeak eta parke tematikoak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q194195
* Commonscat Multimedia: Amusement parks

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11997968h (data)
* GND: 4199476-0
* LCCN: sh85004698
* NDL: 00574429
* NKC: ph127711
* AAT: 300000512
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q194195
* Commonscat Multimedia: Amusement parks
**Estrategia**k helburuak lortzeko erak aztertzen ditu. Adibidez, erakunde batek zenbait helburu lortu nahi badu, ez da nahikoa lanari gogor ekitea, baita estrategia ondo aukeratzea ere.
Estrategia ez da ideia estatikoa; prozesua da, bideak bilatzeko prozesua.

Prozesu honen zatiak hauek dira:

Erakundearen egitekoa argitu, etorkizunerako helburuak zehaztu, ingurunea ezagutu, erakundearen indarrak neurtu, beste erakundeekin posible diren erlazioak (norgehiagoka, kolaborazioa) azaldu, eta aukeragai dauden hautabide guztiak arakatu.

Soluzio bide guziak arakatu ondoren, beharrezkoa da nahi dugun helburuarekiko zein bide dagoen gertuago erabaki, kontuan harturik inguruneak etorkizunean jasango dituen eraginak ezin direla zehazki aurre-ezagutu.

Ingurunearen eszenario bakoitzean aztertu behar da hautabide bakoitzak zeintzuk ondorio ekar litzakeen.

Litekeenak diren eszenario gehienetan gure helburuekiko gertu diren ondorioak erakarriko dituen hautabidea izango da aukeratuko dugun estrategia.

Estrategia bukatzeko beharrezkoa da aukeratutako bidean aurrera egiteko beharrezkoak diren ekintza guztiak ondo zehaztea; eta ekintza bakoitzean nor den erantzulea, zeintzuk errekurtso beharko dituen, eta noizko egingo den argi uztea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q185451
* Commonscat Multimedia: Strategy

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4057952-9
* NDL: 00570739
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q185451
* Commonscat Multimedia: Strategy
**José María Galíndez** (Getxo, ) enpresaburua, Sener enpresaren aholkularia eta Solarpack enpresaren lehendakari ohia. 2022tik Círculo de Empresarios Vascos elkarteko lehendakaria. Seme-alabekin batera Beraumberri ondare-sozietatea du. Forbesen arabera, espainiako pertsona aberatsenen artean dago, 2020an 76. postuan agertu zen, 275 milioi eurorekin, eta 2021ean 71. postuan, 400 milioi eurorekin.

Biografia
---------

Ángel Galíndez Zelayetaren semea da. Guascor enpresaren aholkularia izan zen, Suitzako Sulzer Chemtech enpresaren zuzendaritza batzordeko kidea, baita Asociación Eólica Española elkartearen sortzaile eta lehenengo lehendakaria ere. ASIF eta UNEFeko zuzendaritza batzordeko kidea eta ITP eta Velatiako administrazio kontseiluaren kidea izan zen.2022an Nicolás Correa fresatzailearen hirugarren akzionista bihurtu zen, Carmen Ybarraren atzetik. Fundación EKI-ren lehendakaria da ere, garapen bidean dauden herrialdeentako eskola eta hospitalei energia garbia ematen diena.

### Solarpack

2005ean, bere anaiarekin, Antonio Galíndez, eta bere ilobarekin, Pablo Burgos Galíndez Solarpack sortu zuten, eguzki-energia fotovoltaikoa garatzen duen enpresa. 2018an enpresa burtsara atera zuten eta 2021ean enpresaren erdia saldu zioten EQT alemaniako enpresari. Lortutako diruarekin BBVAren dorrea erosi zuten, Ybarra Careaga familiarekin batera. Diruaren beste zati bat Veleta BidCo-n inbertitu zuten, EQT-rena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** EFE, RC/.  (2021-09-23). «José Galíndez, nuevo presidente del Círculo de Empresarios Vascos» *Deia* (Noiz kontsultatua: 2023-05-18).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *José Galíndez, nuevo presidente del Círculo de Empresarios Vascos – Círculo de Empresarios Vascos.*  (Noiz kontsultatua: 2023-05-18).
3. 1 2 3 4   **(Gaztelaniaz)** Bargueño, Miguel Ángel.  (2022-04-22). «Quiénes son las familias empresariales del País Vasco» *Forbes España* (Noiz kontsultatua: 2023-05-18).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Aragón, Heraldo de. «Lista completa de los 100 más ricos de España, según Forbes» *heraldo.es* (Noiz kontsultatua: 2023-05-18).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Seis vascos se cuelan en la lista Forbes de las mayores fortunas de España» *Crónica Vasca* 2021-01-06 (Noiz kontsultatua: 2023-05-18).
6. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** «La familia Galíndez Zubiría, una fortuna "renovable" año tras año» *Crónica Vasca* 2023-03-11 (Noiz kontsultatua: 2023-05-18).
7. ↑   **(Gaztelaniaz)** Raffin, Carla.  (2021-01-20). «Los Galindez y los Ybarra Careaga venden un 12% de Solarpack para aumentar el 'free float'» *elconfidencial.com* (Noiz kontsultatua: 2023-05-18).

Kanpo estekak
-------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118469854

 |

* Wd Datuak: Q118469854
**Euklidesen teorema**k honakoa dio:

|  |
| --- |
| 
Zenbaki lehenez osatutako multzoa infinitua da.
Euklides (~325 - 265 K.a.) |

Honakoa frogatzeko absurdura murriztearen metodoa erabili zuen. Metodo honek frogatu nahi denaren kontrakoa suposatzean datza. Honela frogatu zuen Euklidesek:
Demagun {\displaystyle p} azken zenbaki lehen dela. Hori ezinezkoa dela frogatuko dugu.
{\displaystyle q} zenbakia sortuko dugu orain. Horretarako, hurrengoa egingo dugu:

{\displaystyle (2\times 3\times 5\times 7\times ...\times p)+1}
{\displaystyle q} zenbakia zenbaki lehen guztien biderkadura gehi 1 eginez lortu dugu. Argi dago {\displaystyle q} ezin dela zenbaki lehen batekin ere ez zatitu, hondarra beti 1 izango delako. Hortaz, {\displaystyle q} 1ez eta bere buruaz baino ezin da zatitu, hau da, lehena da. Gainera, {\displaystyle q} {\displaystyle p} baino handiagoa da, beraz {\displaystyle p} ez da zenbaki lehenik handiena eta horrekin frogatzen dugu ezin dela egon zenbaki lehen bat handiena dena eta hortaz, zenbaki lehen infinitu daude.

Erreferentziak
--------------

* La prueba de Euclides[*Betiko hautsitako esteka*] **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1506253

 |

* Wd Datuak: Q1506253
**Jennings konderria** (ingelesez: *Jennings County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Vernon da. 2010eko zentsuaren arabera 28.525 biztanle zituen, Jennings kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jennings konderriak 979,91 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,56 ura dira. Beste 975,35 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 29,11 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.525 pertsonetatik 27.932 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 571 dira. 206 beltzak edo afroamerikarrak. 30 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 62 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 283 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q512965
* Commonscat Multimedia: Jennings County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123166602
* LCCN: n81095277
* NARA: 10036485
* **Lekuak**
* OSM: 1325524
* TGN: 1002523

 |

* Wd Datuak: Q512965
* Commonscat Multimedia: Jennings County, Indiana
**Enrique Víctor Aquiles Balmaceda Toro** (1878ko martxoaren 3a - 1962ko urtarrilaren 4a) Txileko politikaria, diplomazialaria eta José Manuel Balmaceda presidentearen semea izan zen. Euskal jatorrikoa zen  eta Balmaceda familiakoa.

Balmaceda Santiagon jaio zen 1878an, José Manuel Balmaceda Fernández eta Emilia de Toro Herreraren jaiotako zortzi seme-alabetatik zazpigarrena. Enrique Víctor Aquiles bataiatu zuten.  Bere ama Mateo de Toro Zambranoren biloba zen, La Conquistako I. Kondea. Bere bost anai-arreba helduaroraino bizi izan ziren. Haren aitak bere buruaz beste egin zuen 1891n, Enriquek 13 urte zituela. 

Balmacedak bere ibilbide politikoa Alderdi Liberal Demokratikoan sartuz hasi zuen eta berehala hautatu zuten "Itata"ko diputatu (1906–1909) 1907ko hauteskunde partzialetan, hildako Alberto Sanfuentes diputatua ordezkatzeko, baina berriro hautatzeko aukera galdu zuen. 1918ko Kongresurako hauteskundeetan, "Castro"ko diputatu hautatu zuten (1918–1921) eta eskualde bererako berriro hautatu zuten (1921–1924). 1921eko maiatzaren 12an, Arturo Alessandri presidenteak Gerra eta Itsas Armada ministro izendatu zuen, kargua 1921eko abuztuaren 16ra arte izan zuen  **(Gaztelaniaz)** «José Enrique Balmaceda Toro» *Biblioteca del Congreso Nacional de Chile*."José Enrique Balmaceda Toro". *Biblioteca del Congreso Nacional de Chile* (in Spanish). Retrieved 11 August 2017.

Carlos Ibáñez presidentearen lehen administrazioan Barne ministro izendatu zuten 1927ko maiatzaren 23tik 1928ko otsailaren 24ra; aldi berean, behin-behineko Herri Lan eta Justizia ministro gisa aritu zen. Ibáñez presidentearen bigarren administrazioan, Erresuma Batuko enbaxadore izendatu zuten. Balmaceda Santiagon hil zen, 1962an, 84 urte betetzeko bi hilabete falta zirela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Encuentra aquí información de Historia de Chile para tu escuela ¡Entra ya! | Rincón del Vago.*  26 June 2003.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «José Enrique Balmaceda Toro» *Biblioteca del Congreso Nacional de Chile*.
3. ↑  Baptisms of Enrique Victor Balmaceda in the *Chile, Select Baptisms, 1585–1932*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5379636
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3831156012380549700008
* BNF: 17812590c (data)
* Biografías BCN: url

 |

* Wd Datuak: Q5379636
**José María Bengoetxea Larrinaga** (Ondarroa, 1956ko urtarrilaren 5a) bizkaitar futbolari ohia da. Aurrelari aritu zen.

Biografia
---------

Bere ibilbide profesionala Athletic Clubeko harrobian hasi zuen. 1972an Bilbao Athletic taldean izan zen eta bertan bi kanpaina egin zituen. Hamalau eta hogeita bost gol sartu zituen, hurrenez hurren.

1976-77 denboraldiari begira, filialean bere entrenatzailea izan zen Koldo Agirrek lehen taldean sartu zuen, Manu Sarabia bezalako beste gazte batzuekin batera. 1976ko irailaren 26an debutatu zuen Lehen Mailan UD Salamancaren aurka, 3 eta 0 galduz. Hiru egun geroago, UEFA Kopan debutatu zuen Újpest Dozsa hungariar taldearen aurka. Taldeak Europako finala eta Kopako finala lortu zituen, baina Bengoetxeak sei partida (gol bat) baino ez zituen jokatu. Sarabiarekin batera, Athleticek Barakaldo CF taldeari utzi zion hurrengo denboraldirako. Bi jokalariak funtsezkoak izan ziren euren golekin laugarren postua lortzeko, Bengoetxea hamasei tantorekin goleatzaile nagusia izan zelarik. Itzultzean, partida gehiago (hamabost) jokatu zituen. 1978an Espainiako selekzio olinpikoan debuta egin zuen. Urte horretako azaroaren 22an lau gol sartu zituen Errege Kopan Balmasedaren aurka 8 eta 1 jipoituta, hiru aste lehenago etxetik kanpo bi gol sartu zizkion. Beste bi denboraldiz jarraitu zuen taldean, baina ez zuen jarraipenik izan, eta, beraz, 1981ean Celta de Vigora joan zen.

Galizian ere ez zuen zorterik izan, eta 1982an Alavesek fitxatu zuen. Talde txuri-urdinean hamabi gol sartu zituen bi denboralditan, bere lehen denboraldian goleatzaile nagusia izan zelarik. Tamalez, denboraldia Bigarren B Mailara jaitsierarekin amaitu zen, Bere azken kluba Sestao Sport Club izan zen, talde honetan 1985ean erretiratu zelarik.

Ibilbidea
---------

| Kluba | Urtea(k) |
| --- | --- |
| Bilbao Athletic | 1974-1976 |
| Athletic Club | 1976-1977 |
| Barakaldo CF | 1977-1978 |
| Athletic Club | 1978-1981 |
| Celta de Vigo | 1981-1982 |
| Deportivo Alavés | 1982-1984 |
| Sestao Sport Club | 1984-1985 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Manolo Sarabia y el Barakaldo del 78. A dos puntos del ascenso a primera» *Histórico Barakaldo C.F.* 2017-3-9.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Athletic Club. *Athletic Club VS Balmaseda 22/11/1978.* .
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ereaga, Txema. «Bengoetxea: El "Killer "de Ondárroa» *fameceleste.com*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3810503

 |

* Wd Datuak: Q3810503
Mexikar Inperioraren Independentziaren Agiria.
**Jose Maria Fagoaga Lizaur** (Errenteria, 1764-Mexiko Hiria, 1837ko urtarrilaren 27) (gaztelaniaz: *José María Fagoaga Liyzaur*) matxinatua eta konspiratzailea izan zen, Mexikoko independentziaren alde borrokatu zen euskalduna. Hargin beltza eta liberala zen.

Biografia
---------

Bere gurasoak Juan Bautista Fagoaga Arozketa eta Maria Manuela Lizaur Agirre ziren. Fagoagatarrak Espainia Berrian aginpide handiko familia zen, bertako aristokraziaren kide. Haien negozioak arlo askotan zabaltzen ziren: meategiak, saltokiak, bankuak... Jose Maria, Oreretan jaioa zen, zortzi urte zituenean Mexiko Hirira eraman zuten. Bertan egin zituen bere ikasketak. Zuzenbidea ikasi zuen. 1801eko maiatzaren 17an, Josefa María Fagoaga Villaurrutia lehengusinarekin, Apartadoko markesaren alabarekin, ezkondu zen. Sei alaba izan zituzten: Josefa Juana de Bautista de Fagoaga y Fagoaga; Elena Fagoaga y Fagoaga, María de la Merced Lina Josefa Fagoaga y Fagoaga; eta María Dolores Julia Josefa Fagoaga y Fagoaga.

Oso gaztea zenetik liberalismoa ezagutu zuen, eta laster politika munduan sartu zen. Mexiko Hiriko udalean aritu zen. 1808an, Espainia fratziarren mende gelditu zenean, Espainia Berriko Erregeorderria metropolitik aldendu behar zen ideia zabaldu zen bere sendi eta inguruan. 1813an, Félix María Calleja erregeordeak Jose Mariari matxinatuen alde egotea eragotzi zion, eta 1815 espetxeratu zuten, azkenean, Espainiara deserriratzeko. 1820an Mexikora itzuli zen, eta Mexikar Inperioaren Independentziaren Agiriaren izenpetzaileen artean egon zen. Gobernuko Behin-behineko Batzordean partaide izan zen, eta Mexikoko framazoneriaren sortzailetako bat izan zen. Lehen unetik Agustín Iturbide enperadorearekin oso kritikoa izan zen eta, bere kritiken ondorioz, espetxeratu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Gaytán Herrera, Graciela: «Trayectorias singulares». Acatlángo Fakultatea, UNAM.
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Fagoagaren biografia Encyclopedia.com webgunean.
* **(Gaztelaniaz)**:Fagoagaren biografia Canal Onceko bideo batean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20015554

 |

* Wd Datuak: Q20015554
**Jose Maria Goenaga Balerdi** (Ordizia, Gipuzkoa, 1976ko irailaren 9a) zinemagilea da, zuzendari eta gidoigile aritua.

Ibilbidea
---------

Enpresa Zientziak ikasi zituen Manchesterren eta Donostian. Ikasketa horiek bukatutakoan, Errealizazio ikastaro bat egin zuen Urnietako Sarobe Aretoan. 2001ean, Moriarti ekoiztetxea sortu zuen beste lau lagunekin: Xabier Berzosarekin, Jorge Gilekin, Aitor Arregirekin eta Jon Garañorekin batera, hain zuzen ere. Zuzendutako film laburrez gain, (tartean, *Tercero B* eta *Sintonía*, guztira ia 140 sari bildu dituztenak), elkarlanean idatzi eta zuzendu ditu *Supertramps* animaziozko film luzea (2005ean Goya Sarietarako izendatua), *Lucio* dokumentala (Donostiako Zinemaldian aurkeztua eta 2007an Goyetarako izendatua), *80 egunean* film luzea (hainbat sari jaso duena) eta *Loreak*, Donostiako Zinemaldiko Sail Ofizialean historia guztian hautatutako bigarren euskarazko film luzea. Azken bi film horiek Jon Garañorekin batera egin ditu.

2017. urtean aurkeztutako *Handia* filmean, gidoilari lanak egin zituen. Film horrek Goya sarietarako 13 izendapen izan zituen, eta sari horietatik 10 irabazi zituen: errebelazio aktore onenarena (Eneko Sagardoy), mozorroen diseinu onenarena (Saioa Lara), muntaiarik onenarena (Laurent Dufreche eta Raúl López), produkzioaren kudeaketa onenarena (Ander Sistiaga), norabide artistiko onenarena (Mikel Serrana), zinematografia onenarena (Javier Aguirre Erauso), makillaje eta ile apaindegi onenarena (Ainhoa ​​Eskisabel, Olga Cruz, Gorka Aguirre), efektu berezirik onenena (Jon Serrano, David Heras), gidoi original onenarena (Aitor Arregi, Carlos Andoni, Jon Garaño, José Mari Goenaga) eta jatorrizko musika onenarena (Pascal Gaigne).

Filmak
------

* *Compartiendo Glenda* (laburra / 2000)
* *Tercero B* (laburra / 2002)
* *Supertramps* (2004)
* *Sintonía* (laburra / 2005)
* *Lucio* (dok. / 2007)
* *80 egunean* (luzea / 2010)
* *Loreak* (luzea / 2014)
* *La trinchera infinita* (2019)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskadiko Filmategia. *Goenaga , Jose Maria.* .
2. ↑  Biografia laburra

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko zinema
* Dokumentalak Euskal Herrian
* Goya Sariak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18608198
* Commonscat Multimedia: Jose Mari Goenaga

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 101011439
* ISNI: 0000 0000 7182 493X
* BNE: XX1078492
* LCCN: no2012004826
* Tabakalera ID: 14347
* SUDOC: 17268353X

 |

* Wd Datuak: Q18608198
* Commonscat Multimedia: Jose Mari Goenaga
**Eztebe I.a Hungariakoa** (jaiotza-izena: Vajk; Esztergom, Panonia, 975 inguruan - Esztergom, 1038), **San Esteban I.a** izenaz ere ezaguna, Hungariako lehen erregea (1000 -1038ko abuztuaren 15a) izan zen.

Bizitza
-------

Géza Hungariakoaren eta Sarolta erreginaren semea zen, eta Gisela Bavariakoaren senarra. Árpád printze magyarraren ondorengoa zen. Aita hil ondoren, Printze Handi gisa gobernatu zuen 997 eta 1000 bitartean, eta, aurrerago, Hungariako errege izan zen 1000-1038 urte-tartean.

San Esteban erregea izan zen bere bertute kristauengatik, eta ez martiri gisa hil zelako, santu egin zuten lehen erregea.

Bere erregealdian kristautasuna erlijio ofizial gisa ezarri zuen, eta magyarren antolakuntza tribala sistema feudal bihurtu zuen. Gregorio VII.a aita santuak 1083an kanonizatu zuen, eta Hungariako zaindari santua da.

Eztebe I.a, Hungariako lehen erregea
------------------------------------

1000ko abenduan errege koroatu zuten. Ofizialki errege kristau bihurtu zen, eta Hungaria erresuma izatera pasatuko zen; horrela, Kroazia eta gero, Erdialdeko eta Ekialdeko Europan sortutako bigarren erresuma izango zen.

San Estebanek bi artxidiozesi eta hamar diozesi edo elizbarruti sortu zituen.

Ikus, gainera
-------------

* Hungariako historia


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Eztebe I.a Hungariakoa*** Aldatu lotura Wikidatan |
Highpoint Two eraikina
**Berthold Lubetkin** (Tbilisi, 1901eko abenduaren 14a - 1990eko urriaren 23a) ingeles arkitektoa izan zen, sortzez georgiarra.

Britainia Handiko mugimendu modernoaren arkitekto nagusitzat hartzen da, nahiz eta eraikuntza gutxi batzuk besterik ez zituen egin; horien artean, Londresko zooko pinguinoen igerilekuak (1934), indar sinboliko handia dute gaur egun, oraindik. Bere familiak ehundegiak zituen Errusian, eta hainbat urte egin zituen herrialde hartan. San Petersburgoko eta Moskuko lizeoetan ikasi zuen. Handik Berlina joan zen, eta ondoren, Parisa; Jean Ginsbergekin batera, hormigoi armatuzko etxe bat eraiki zuen, Parisko Versailles etorbidean. Garai horretan, Sobietar Batasuneko arkitektura-lehiaketetan parte hartu zuen. 1931n, Londresa joan zen bizitzera, eta han, Britainia Handiko alderdi komunistaren hurbileko Arkitekto eta Teknikarien Erakundean sartu zen, eta Tecton lantegia sortu zuen. 1932. urtetik aurrera, Tectonek hainbat erakin egin zituen Londresko zoorako. Etxebizitzak ere egin zituen. Lubetkinen bi eraikuntza izan ziren Britainia Handian funtzionalismoa indartu zutenak: 1934tik 1935era bitartean, Londresen berrogeita hemeretzi apartamentu egin zituen, Highpoint One eraikinean, Zigmund Gestetener industriarentzat; handik bi urtera, Highpoint Two eraikina osatu zen (1936-1938). Tecton elkartetik kanpo hiru urtez aritu zen Lubetkin, Peterlee hiriaren (Durham konderrian) plan orokorrean. Baina burokrazia arazoak izan zituen, eta lana bere horretan utzi behar izan zuen. Aldi batez ez zituen proiektu handietako enkarguak izan, kritika txarrak zirela-eta. Hala, animaliekin bizitzea erabaki zuen, eta hogei urte eman zituen zerriak hazten.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Berthold Lubetkin*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q827997
* Commonscat Multimedia: Berthold Lubetkin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 32805528
* ISNI: 0000 0000 6676 3845
* BNF: 11962632v (data)
* CANTIC: a12195492
* GND: 119392410
* LCCN: n82064155
* NKC: xx0143482
* SNAC: w6sq9r9r
* SUDOC: 027626008
* ULAN: 500009017
* BIBSYS: 90664158
* RKD: 306779
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03919/eu\_l\_2621/l2621

 |

* Wd Datuak: Q827997
* Commonscat Multimedia: Berthold Lubetkin
*Artikulu hau Nafarroako Berriozar udalerrian dagoen Ezpeleta jauregiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ezpeleta jauregia (argipena)».*

**Ezpeleta jauregia** Nafarroako Berriozar udalerrian dagoen jauregi bat da. Gaur egun **Kataxar** (*Alkate zahar*) izena du eta eremu pribatuan dago.

Kokalekua
---------

Berriozarko herrigune historikoaren sarreran dago, Garbilekuaren alboan, eta Doneztebe kaleko 2. zenbakian.

Historia
--------

XVI. mendean Joan Ezpeleta jaunak Nafarroako Gerra Zibilean jazotako guduetan aktiboki parte hartu zuen. Agramondar leinuaren aldean borrokatu zen, Errege-Erregina Katolikoek garaitu zuen horretan. Gaztelar errege horrek Ezpeletari Berriozarko jauregia konfiskatu eta Migel Donamaria jaunari eman zion, Nafarroako Erresumaren konkistan eman zion laguntzaren truke.

Geroago, 1524an Karlos V.a Espainiakoak emandako amnistiari esker Ezpeleta familiak jauregia berreskuratu zuen. 1623ko amaieran jauregia hutsik gelditu eta 4 urtez itxita egon zen, harik eta jaunaren tributuak kobratzeko eta eskubideak zein eskumenak mantentzeko ardura zuten zenbait familia bertan kokatu ziren arte. Oinordetzaz, jauregia, hurrenez hurren, Ablitasko kondeena, Aianzko kondeena eta Besollako markes jaunarena izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479472

 |

* Wd Datuak: Q25479472
**Etxagueko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Orbaibar ibarreko Oloritz udalerriko Etxague kontzejuan Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

Armagintzako Kaporalgo gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. 1545ean, Martin Azpilkuetak, bertako jabeak, auzia eraman zuen lekuaren eta bertako epaimahaien aurka, elizako nagusitasunengatik, eta aldeko epaia lortu zuen. 1575ean Joan Azpilikueta jaunarena zen. 1665eko Errege Mesedeetako baten arabera, data horretan Frantzisko Etxague jauna zen jabea, Errege Kontseiluko kontalaria. Frantzisko Olortza Arradakoa jaunaren arabera, 1712an hondatuta eta deseginda zegoen. 1726an Francisco Pantaleón del Rey jaunarena zen, eta hark Frantzisko Etxague jaunarengandik eskuratu zuen. 1745ean José del Rey jaunak errebate bat eskatu zuen, eta 1759an Felicia andreak Diego Etxague eskatu zuen 1780an, eta Vicente Etxague Estillarterena 1790ean.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ETXAGUE.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Etxague
* Oloritz
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112675308

 |

* Wd Datuak: Q112675308
Ezperun 21-4-23
Ezperun 21-4-23
**Ezperun** Noain Elortzibarko kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldan, hutsik zegoen.

Kokapena
--------

Elortzibarko hegoaldeko herri hustu hau, jabetza pribatuko ehizagunea da gaur egun. Alaitz mendizerrako lehen maldetan, itsasoaren mailatik 537 metrora dago, San Andres errekastoaren ezkerraldean.

Herri mugakideak honakoak dira: Gerendiain mendebaldean, Imarkoain iparraldean, Zabalegi ipar-ekialdean, eta Otao ekialdean.

Historia
--------

Antzinako jaurerria, XI. mendearen amaieran Leireko monasterioa zen Ezperungo jaurerriaren jabea. 1802ko erroldan, bederatzi etxe eta 72 biztanle zeuden herrian. Ezperungo eliza Andre Mariaren omenezkoa zen.

Herria Elortzibarko diputatuak eta herritarren artean aukeratutako erregidoreak gobernatzen zuten.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Ezperungo biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |

Ondarea
-------

* Iruñeko eliz museoan, Ezperungo parrokiako kristo bat dago.

Ikus, gainera
-------------

* Noain Elortzibar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |

* Kontzejuaren ikuspegia Tebaserako errepidetik, Google Street View-n.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257734

 |

* Wd Datuak: Q12257734


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Noain Elortzibarko kontzejuak |  |
| Andrikain · Dorre · Elortz · Ezperun · Gerendiain · Iharnotz · Imarkoain · Noain · Oritz · Otao · Zabalegi · Zulueta |
**Bienville parrokia** (ingelesez: *Bienville Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Arcadia da. 2010eko zentsuaren arabera 14.353 biztanle zituen, Bienville Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bienville parrokiak 2.129,15 kilometro koadro ditu. Horietatik 27,98 ura dira. Beste 2.101,17 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,74 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.353 pertsonetatik 8.057 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 207 dira. 6.048 beltzak edo afroamerikarrak. 48 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 34 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 165 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Bienville Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q369211
* Commonscat Multimedia: Bienville Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153628331
* LCCN: n82088478
* NARA: 10038888
* **Lekuak**
* OSM: 1838143
* TGN: 2000860

 |

* Wd Datuak: Q369211
* Commonscat Multimedia: Bienville Parish, Louisiana
Pastoralaren une bat.
***Etxahun Koblakari*** 1986an Barkoxe herriak taularatu zuen pastorala izan zen. Egilea 1979an hil zen Pierre Bordazarre "Etxahun-Iruri" izan zen. Lanean Pierre Topeten kopla batzuk eta Roger Idiarten abesti batzuk jaso ziren. Antzezlana 1986ko uztailaren 27an eta abuztuaren 10ean antzeztu zen. 1986an Etxahunen jaiotzaren 200 urte bete ziren. Hau ez zen, baina, taularatu zen lehenengo aldia, 1953an Barkoxe herriak ere plazaratu baitzuen.

Hau Bordazarraren lehen pastorala izan zen: 1953an, Martxe Eihartzetek bultzatuta, idatzi zuen. 1967ko apirilaren 22an bertsio bat filmatu zen Parisen.

Argumentua
----------

Pastorala Pierre Topeten ((Barkoxe, Zuberoa, 1786ko uztailaren 26a - Barkoxe, 1862ko urtarrilaren 17a) ) biografian oinarrituta dago.

Iruditegia
----------

* 
*

Bibliografia
------------

* *Etxahun koblakari. Sortzeko berrehün Gerren Urthe büria*. Imprimerie des Gaves, 1986, 54 or. Testua Zuberatarrez, frantsesez eta euskara batuaz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "content":["FRAD064\_5NUM1\_tt1-11",false,""]}

Ikus, gainera
-------------

* *Agur Xiberua*
* *Goizian argi hastian*
* Oi ama Euskal Herri
* *Laida pilotaria*
* *De Trevilleren azken hitzak*,
* *Ama Euskadi.*
* *Iparragirre pastorala*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85965745

 |

* Wd Datuak: Q85965745
| **Etxague jeneralaren kalea** |
| --- |
|  Donostia, Parte Zaharra |
| Etxague kalea, atzean Kursaal. |
| HerrialdeaLurraldea |  Euskal Herria Gipuzkoa |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Etxague jeneralaren kalea is located in Euskal HerriaEtxague jeneralaren kaleaEtxague jeneralaren kalea | Etxague jeneralaren kalea is located in GipuzkoaEtxague jeneralaren kaleaEtxague jeneralaren kalea |
| Etxague jeneralaren kalea is located in Donostiako Parte ZaharraEtxague jeneralaren kaleaEtxague jeneralaren kalea |

 |
| Koordenatuak: | **Coordinates: Missing latitude**Invalid arguments have been passed to the {{#coordinates:}} function
 |

**Etxague jeneralaren kalea** gaur egungo Donostiako Parte Zaharreko kalea da nahiz eta, berez, Ekialdeko Zabalgunearen kalea izan (Parte Zaharreko biztanleentzat "Ensantxea"). Aldamar kaletik Salamanka pasealekuraino doa.

Kalearen izena
--------------

Rafael Etxague militar liberalak (Donostia, 1813 - Madril, 1887) goi kargu desberdinak bete zituen Espainian, besteak beste, jeneral gorena Puerto Ricon eta Filipinetan. Eduardo Datoren gobernuan gerra-ministro izan zen.  Hil ondoren, bere gorputza Donostiara ekarri zuten. Donostian ohore guztiekin jaso zuten eta egun bertsuetan Udalak zabalguneko kale horri bere izena eman zion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Rafael Etxague kalea Auñamendi Entziklopedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25478959

 |

* Wd Datuak: Q25478959
**Jimena Alonso** (Donostia, 1937 – Madril, 2021eko irailaren 18a) aktibista, pentsalari feminista eta arabierako irakaslea izan zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean. Madrilgo Emakumeen Liburu-dendaren sortzaileetako bat ere izan zen, eta 1978an ireki zenetik 1981era arte arduratu zen horretaz.

Biografia
---------

Artikulu autobiografiko batean, Alonsok dio Donostian jaio zela 1937ko abuztuan, ama eta aita Frantziarako bidean zeudenean. Bidaia eten egin zen aita atxilotu zutenean, Valladolideko Alderdi Komunista antolatu izana leporatuta - Jimena Alonsoren ustez faltsua zen akusazioa. 

Emakumearen Askapenerako Frontean (FLM) militatu zuen eta 1977an, Fini Rubiorekin batera, Tribuna Feminista liburu-bilduma sortu zuen, Debate argitaletxean, Espainian saiakera feministari eskainitako lehen bilduma.

1970eko eta 1980ko hamarkadetan, Tribuna Feministarekin batera, garaiko pentsamendu feministaren ahots nagusiak argitaratu zituen: Isadora Duncan, Vera Figner edo Susan Sontag, eta Mary Wollstonecraft, Anaïs Nin edo Rosa Luxemburgoren obra klasikoak itzuli eta argitaratu zituen.

Militantzia-garaian, Euskadiko autodeterminazioaren aldeko jarrerak ere defendatu zituen. Konpromiso horren ondorioz talde armatuko ustezko kide izatea leporatu zioten eta 1983an espetxean sartu zuten zazpi urteko zigorrarekin.  Bere alaba Alda ere atxilotu zuten.

Alonso Unibertsitateko Emakumeen Elkarteko buru izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Muere a los 84 años Jimena Alonso, cuya trayectoria feminista.* .
2. ↑    «Jimena Alonso, pionera del feminismo reciente e inspiración para hoy» *andra.eus* 2021-10-08 (Noiz kontsultatua: 2021-10-09).
3. ↑    *Jimena Alonso. Militante feminista y revolucionaria.* .
4. ↑   País. *Jimena Alonso niega su relación con ETAm.*  ISSN 1134-6582..
5. ↑    *Lo de mujeres universitarias se ha quedado estrecho… (Entrevista a Jimena Alonso).* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108652315

 |

* Wd Datuak: Q108652315
Afro-amerikarrentzako sarrera Belzoniko (Mississippi) zinema-areto batean 1939an
**Jim Crow legeak** Ameriketako Estatu Batuetako hainbat estatutan 1890eko hamarkadatik 1965 arte indarrean egon ziren arraza-segregazioaren legeen izen ez-ofiziala da. 

Jim Crow legeen adibide batzuk jatetxe, taberna, komun eta garraiobideen bereizketak izan ziren; zuri eta beltzentzako ur edateko iturriak ere bazeuden. Ameriketako Estatu Batuetako Armada ere bereizita zegoen.

Estatuak bultzatutako eskola-segregazioa Konstituzioaren aurkakotzat jo zuen Gorte Gorenak 1954an. Jim Crow beste lege guztiak 1964ko Eskubide Zibilen Legeak eta 1965eko Boto Eskubideen Legeak indargabetu zituzten.

Etimologia
----------

Jim Crow, Thomas Ricek asmatutako pertsonaia
*Jim Crow Law* esaldia 1904an hiztegian agertu zen lehen aldiz, aurretik erabiltzen zenaren frogak dauden arren.

*Jim Crow* esaldiaren jatorria «Jump Jim Crow» musika ikuskizunari egotzi izan zaio, Thomas Dartmouth Rice aktore zuriak antzezten zuena, aurpegia beltzez margotuz afro-amerikar bati erreferentzia egiteko. 1832an estreinatu zen eta Andrew Jackson orduko presidentearen politika populista satirizatzeko erabili zen. Riceren pertsonaiaren ospearen ondorioz, 1838rako *Jim Crow* «afro-amerikarra» esan nahi zuen esamolde peioratibo bihurtu zen, eta pixkanaka arraza-segregazioaren legeak «Jim Crow legeak» bezala ezagutzen hasi ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Irazustabarrena Uranga, Nagore. «Beltzek ez dakite igerian» *Argia* 2017/01/15.
2. ↑    «Stax diskoetxea, zuria beltzez» *Gaztezulo* 2008/09/05.
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Civil Rights Act of 1964 - CRA - Title VII - Equal Employment Opportunities - 42 US Code Chapter 21.*   jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2010/10/21).
4. ↑   **(Ingelesez)** Epstein, Richard A.  (1989). «Race and the Police Power: 1890 to 1937» *Washington and Lee Law Review* 46(4): 741..
5. 1 2   **(Ingelesez)** Woodward, C. Vann; McFeely, William S.  (2001). *The Strange Career of Jim Crow.* , 7 or..
6. ↑   **(Ingelesez)** «Republican Hopes Shattered; He Will Be "Professor" Harrison. Congressman Goodnight Very Sick. Louisiana's "Jim Crow" Law Valid. Mr. Pickering's Coudition Improved» *The New York Times* 1892/12/21.
7. ↑    «Amorru-bola itzela» *Berria* 2023/03/21.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q865365
* Commonscat Multimedia: Jim Crow laws

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85001962
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q865365
* Commonscat Multimedia: Jim Crow laws
**José María Ryan Estrada** (Bilbo, Bizkaia, 1943 – ?, 1981eko otsailaren 6a) ingeniari industriala izan zen, Lemoizko zentral nuklearreko eraikuntzen ingeniari burua, Iberdrola enpresa eraikitzailearen izenean. 1981ean ETAk bahitu zuen, eta egun batzuk geroago hil zuen, buruan tiroa emanda.

ETAk bahitzea eta hiltzea
-------------------------

1981eko urtarrilaren 29an, ETAk bahitu zuen, eta aste bateko epea eman zuen Lemoizko zentral nuklearra egiteko obrak bertan behera utz zitezen, bestela Ryan hilko zutela mehatxatuta. Espainiako Gobernuak ez zuen men egin. Erakunde ugarik Ryanen askatasunaren aldeko manifestazioak egin zituzten (besteak beste Amnistia Internazionalak), baina ETAk mehatxua bete zuen, eta buruan tiro bat emanda erail. Arkotxako baso bide batean jaurti zuen ETAk gorpua, Zaratamoko (Bizkaia) lurretan.

Erailketak manifestazio handiak sortu zituen Hego Euskal Herrian zehar.

Era berean, mugarria bihurtu zen Lemoizko zentralaren proiektua bertan behera uzteko borrokan. Hilketaren ondoren, langile eta arduradunen egoera asko larritu zen Lemoizko zentraleko lanetan. Soldatak bikoiztu eta segurtasun neurriak biderkatu arren, lanak egiten jarraitzeko zailtasun operatibo handiak izan zituzten, eta 1984an obrak bertan behera gelditu ziren.
Nahiz eta Iberduerok eta Espainiako Gobernuak hori ukatu, langileen artean sortu zuen zirrara eta ezinegonari ezin izan zioten bueltarik eman, ez diruarekin, ez eta polizia babes handiagorekin ere.

Bizitza pertsonala
------------------

Bilbon jaioa zen, nahiz eta aitaren aldetik irlandar jatorrikoa izan. Energia nuklearraren ikasketak Estatu Batuetan eginak zituen. Pepi Murua haginlariarekin ezkonduta zegoen, eta adin txikiko bost seme zituzten: José María (9 urte), Álvaro (8), Eduardo (6), Pablo (5 urte bete zituen aitaren erailketaren biharamunean, otsailaren 7an) eta David (1).

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** País, Ediciones El.  (1981-02-07). «ETAm asesinó ayer a José María Ryan, ingeniero de la central nuclear de Lemóniz» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2018-07-04).
3. ↑
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5943498

 |

* Wd Datuak: Q5943498
**José Miguel Etxeberria Álvarez**, ***Naparra*** ezizenaz ezaguna (Iruñea, 1958ko apirilaren 14a - Ipar Euskal Herria, 1980ko ekaina) ETA eta Komando Autonomoak erakunde armatuetako kidea izan zen.

Francoren heriotzaren ondoren, LKI-ETA seigarrenean sartu zen *Naparra*. Eztabaida ideologiko handiak izan zituen LKI-ETA seigarreneko kideekin, eta ETA politiko-militarrera egin zuen jauzi; 1977. urtea aldean, berriz, hasi omen zen ETA militarrean. Alabaina, ETAren egitura hierarkikoarekiko desadostasuna gero eta ageriago azaltzen zuen, eta horrela pasatu zen Komando Autonomo Antikapitalistetara.

1978. urteko ondarrean erbesteratu zen Ipar Euskal Herrira. 1980ko ekainaren 11n etxetik irten zen Ziburura, norbaitekin zuen topaketa batera. Orduan desagertu zen; Ziburun ikusi zuten azkeneko aldiz, eta geroztik ez da gehiago jakin hari buruz. Batallon Vasco Español (BVE) erakundeak Deia egunkariari eginiko dei baten bidez jakinarazi zuen bahitu eta Donibane Lohitzuneko Xantako inguruan ehortzi zuela.

Senide eta kideek *Naparra*ren bila aritu arren, ez zuten aurkitu. Bitartean, BVE erakundeak ohar gehiago kaleratu zituen lurperatuta zegoen beste toki batzuk adieraziz. Frantziako auzitegiek 1982an utzi zuten bertan behera ikerketa, zantzu berriak agertu artean. 2016an Mont-de-Marsan ondoko udalerri bateko haritzen paraje batean zegoela azaldu zen eta kasu berriro ireki zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Petxarroman, Iñaki.  (2016-10-02). «Autonomoetako 'Bakunin'» *Berria*.
2. 1 2   Azurmendi, Mikel.  (2000-6-18). «Duela hogei urte desagertu zen "Naparra" Iparraldean» *Argia* (1766).
3. ↑   Esnaola, Enekoitz.  (2016-10-01). «Naparraren gorpuzkiak Mont de Marsan inguruan daudelakoan, kasua irekitzeko eskatu dute» *Berria*.
4. ↑   EiTB.  (2016/10/14). *Epaileak 'Naparra'ren auzia ireki eta gorpua bilatzeko agindua eman du.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27304488

 |

* Wd Datuak: Q27304488
**Jim Wells konderria** (ingelesez: *Jim Wells County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Alice da. 2010eko zentsuaren arabera 40.838 biztanle zituen, Jim Wells kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jim Wells konderriak 2.248,99 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,74 ura dira. Beste 2.240,25 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 18,16 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 40.838 pertsonetatik 40.316 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 32.254 dira. 156 beltzak edo afroamerikarrak. 97 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 134 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 28 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 103 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111753
* Commonscat Multimedia: Jim Wells County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146579519
* LCCN: n80080220
* NARA: 35726629
* **Lekuak**
* OSM: 1828392
* TGN: 2002013

 |

* Wd Datuak: Q111753
* Commonscat Multimedia: Jim Wells County, Texas
**Euskaltzaindiaren egoitza** Bilboko zazpi kaleen barnean aurkitzen dugun eraikina da, Plaza Barriko 15. zenbakian hain zuzen ere. Eraikin honen jabetza Bizkaiko Foru Aldundiari dagokio eta 1985 urtetik hona euskaltzaindiak sede bezala erabiltzen du.

Historia
--------

Plazaren proiektua 1786an taxutu zen eta 1790ean eman zen eraikuntza hasteko baimena, baina hainbat gorabehera tarteko (Iberiar Peninsulako gerra), 1829. urtean hasi ziren eraikitzen. Plaza Barriko eraikina 1851 urtean inauguratu zen.

1918an, Euskaltzaindia sortu zelarik, Erribera kaleko etxe alokatu batean ezarri zen sedea edo egoitza nagusia, 1985 arte. Garai hartan Banco de Bilbao entitatearen jabetza zen Plaza Barriko eraikina. Bizkaiko administrazio bulegoak izanak ziren bertan 1901 arte, eta hotel bat ere izan zen 1933 arte.

1978an Euskaltzaindia egoitza egokiago baten bila ari zen, Erriberako egoitza ez baitzen egokia. Euskaltzaindiaren hasierako asmoa gaur egun Bilboko Aurrezki Kutxaren bulegoak direnak erabiltzea zen (lehen Banco de Españaren ordezkaritza zena), baina ezin izan zen asmoa gauzatu. 1982an Plaza Berriko eraikina erosteko pausoak ematen hasi zen Bizkaiko Foru Aldundia, eta 1984an Euskaltzaindiak lehen bilera egin zuen bertan. 1985tik aurrera Euskaltzaindiari utzi zitzaion ofizialki eraikina.

2014an Bizkaiko Foru Aldundiak 30 urterako luzatu zuten eraikinaren erabilerari buruzko akordioa.

Estiloa
-------

Garaiko izpiritu ilustratuaren adibide ona da. Hareharriz eraikia da eta purismo neoklasiko erromatarra deritzonaren eredua jarraitzen du. Eraikinaren estiloa funtzionala da, zutabe doriarrek eutsia eta hiru solairukoa da, arkupeak ere badituelarik.

Fatxadan soilik ikus daitezke zenbait apaingarri. Goiko aldean Bizkaiko armarria ikus daiteke, gainontzekoan eraikinak atxikitzen duen horizontaltasuna hautsiz. Armarriaren azpian frontoia ikus daiteke, erlojua eta Euskaltzaindiaren inskripzioarekin. Frontoia lau zutabe joniarrek eutsia da.

Iruditegia
----------

* Ikuspegi orokorra.Ikuspegi orokorra.
* Xehetasuna.Xehetasuna.
* Azkueren omenezko koadroa.Azkueren omenezko koadroa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. 1 2
3. 1 2    Arana Martija, Jose Antonio.  (1991). *Euskaltzaindiaren Egoitza Honen Historia.*  Euskaltzaindia.
4. ↑    «Bizkaiak Euskaltzaindiaren egoitza uzteko akordioa berritu du» *www.eitb.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-21).
5. ↑   Press, Europa.  (2014-09-11). «Bizkaia renueva por otros 30 años la cesión de la sede de Euskaltzaindia» *www.europapress.es* (Noiz kontsultatua: 2019-09-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q62823627
* Commonscat Multimedia: Euskaltzaindia's headquarters

---

 |

* Wd Datuak: Q62823627
* Commonscat Multimedia: Euskaltzaindia's headquarters
**Jaime García Terrés** (Mexiko Hiria, 1924 - *ibidem*, 1996ko apirilaren 29a) mexikar idazlea izan zen. Zuzenbide-ikasketak egin zituen Mexikoko Unibertsitatean, eta Erdi Aroko estetika eta filosofiakoak Frantzian. Grezian itzultzaile eta enbaxadore izan zen, eta intelektual gisa, kulturari buruzko interesa sustatzen saiatu zen. Zenbait literatura aldizkariren zuzendari izan zen: *México en el Arte, Revista de la Universidad de México, La Gaceta del Fondo de Cultura* eta *Biblioteca de México*. Halaber, Fondo de Cultura Económica argitaletxeko zuzendari izan zen.

Obra nagusiak, poesia-arloan: *Las provincias del aire* (1956, *Aireko probintziak*), *Los reinos combatientes* (1962, *Erreinu borrokalariak*), *Todo lo más por decir* (1971, *Esateko daukadan guztia*), *Corre la voz* (1980, *Zurrumurrua dabil*), *Las manchas de sol. Poesía 1956-1987* (1987, *Eguzki orbanak. 1956-1987 bitarteko poesia*), *Parte de vida* (1988, *Bizitza zatia*); eta saiakeran, *Sobre la responsabilidad del escritor* (1949, *Idazlearen erantzukizunaz*), *La feria de los días* (1953, *Egunen feria*), *Reloj de Atenas* (1977, *Atenasko erlojua*), *Poesía y alquimia: los tres reinos de Gilberto Owen* (1980, *Poesia eta alkimia: Giberto Owenen hiru erreinuak*) eta *El teatro de los acontecimientos* (1988, *Gertakarien antzerkia*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5925060
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 85429358
* ISNI: 0000 0001 0921 5794
* BNE: XX1075312
* BNF: 121036558 (data)
* GND: 1056319607
* LCCN: n81028463
* NKC: xx0020383
* SUDOC: 029401038
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02341/eu\_g\_0870/g0870
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 21259

 |

* Wd Datuak: Q5925060
**Euskal erregionalismoa** Espainia eta Frantziako estatuek euskal herrialdeen nortasuna aintzat hartu behar duela dioen doktrina da. Honen arabera, euskal lurraldeek nortasun berezia dute Espainia edo Frantziako estatuen baitan.

Euskal erregionalistek eta euskal nazionalistek Euskal Herriaren alde jotzen dute, euren arteko banaketa naziotzat Frantzia edo Espainia, lehenek, eta Euskal Herria, bigarrenek, edukitzea da.

Alderdi politikoak
------------------

Doktrina honetan oinarritutako mugimendu politikoak Espainia edo Frantziako estatu barnean euskal interesak eta euskaltasuna babestea du helburu.

Espainiako estatuaren baitako euskal erregionalismoaren ideiak jarraitzen dituzten alderdiak hauek dira: PNV, PSE, Ezker Batua eta Ahal Dugu. Hauetako talde batzuk Espainiako federalismoaren barruan ere koka daitezke. Frantziako estatuaren baitako euskal erregionalismoaren ordezkaria IBB da.

Bestaldetik, alderdi erregionalista gehiago izan dira Euskal Herrian:

* UA (Espainiako erregionalismo arabarra).
* GU (Espainiako erregionalismo gipuzkoarra)
* UPN, CDN, PPN eta PSN (Espainiako erregionalismo nafarra).

Historia
--------

Euskal herriko lehen mugimendu erregionalista foruzaletasuna izan zen (Irurac Bat). Mugimendu honetan oinarrituta sortu zen gero euskal abertzaletasuna, independentzia aldarrikatzen zuena.

Oharrak
-------

1. ↑  Gaztelaniaz *regionalismo vasco* edo *vasquismo*.
2. ↑  Gaztelaniaz *vasquismo fuerista*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Julen Zabalo.  (2000). *Abertzaleak eta ezkertiarrak.*  Donostia: Elkarlanean.
2. ↑   Rubio Pobes, Coro.  (2005). «Centinelas de la Patria. Regionalismo vasco y nacionalización española en el siglo XIX» *Historia contemporánea* (53): 393. ISSN 1130-2402..

Ikus gainera
------------

* Erregionalismoa
* Federalismoa
* Euskaltzaletasuna
* Euskal abertzaletasuna
* Euskaltasuna
* Nafartasuna
* Euskozaletasuna