recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Telesteriona** antzinako greziarrek Eleusiseko misterioen iniziaziorako erabiltzen zen areto handi bat izan zen. Atenasetik 20 kilometrora zegoen.

Eleusiseko zeremonietan puntu gailen bezala, hasitakoak Telesterionean sartzen ziren, Demeter jainkosaren erlikia sakratuak erakusten zitzaizkien eta apaiz andereek "gau santua"n zehar lortutako ikuskariak kontatzen zituzten (beharbada, heriotzaren ondorengo bizitzaren aukera irudikatzen zuen su bat). Hau zen misterioen zatirik sekretuena, eta, hasitakoak izan zirenek, Telesterionean gertatzen zenari buruz hitzerdirik ere esatea debekatuta zuten.

Persiarrek suntsitu zuten, eta, beranduago, Periklesek berreraiki zuen.

Greziar gela hipostiloaren adibiderik handienetako bat izan zen. Bere azken fasean, 21 metroko luze-zabalera zuen karratu formako eraikin bezala egin zen. Hilaratan banatutako 42 zutabez osatua zegoen. Bere sabaia ez da ezagutzen, baina litekeena da zurezko armadurazko egitura bat izatea, eraikinaren barnera argia sartzea ahalbidetzen zuen dorre linterna batekin. Hasitakoak hartzen zituen harmailaz inguratua zegoen. Ustez, K.a. V. mendean, 3000 pertsona har zitzakeen bere harmailetan. Telesterionean gertatzen zen Eleusiseko misterio nagusien puntu gailena, bertan benetan gertatzen zenari buruz informaziorik ez dagoen arren, soilik kristauek emandako diskrezio faltetan oinarritutako hipotesiak edo filosofoen metaforetan.

Faseak
------

1. Mizenastar garaian, jada existitzen zen gune sakratu txiki bat
2. Pisistratoren garaian (K.a. 525), eraikinak, jada karratu forma hartu zuen, 21 metroko luze-zabalerarekin, eta hasitako fededunak hartzeko harmailaz inguraturik zegoen. Zimon Atenasekoaren garaian, amaitu ez zen hedapen bat egin zen.
3. Iktinosek, Partenoiaren arkitektoak, eraikin handi bat proiektatu zuen: 20 zutabe, modu kontzentrikoan 14ko bi hilaretan, harmailetatik gertu jarritako, eta sanktasanktoruma edo naiskos formako anaktorona inguratzen zuten beste 6rekin. Baina, egitasmo hau, aurretik aipatutakoagatik baztertu zen.
4. Korebok, arkitraberaino, altxatzearen azken fasea amaitu zuen.
5. Megastenesek eta Jenoklesek amaitu zuten.
6. K.a. 330ean, Filon Atenasekoak, 12 zutabe dorikodun arkupe bat gehitu zuen, angeluan zeuden bi zutaberekin, eraikinaren maiestatetasuna osatuz.

Lotutako tokiak
---------------

Gela hipostilo mota honentzako erreferentzia argia aurkitu da Persiar apadanetan. Neurrietan izan ezik, bi kasuetan, biltzargune dira: persiarren kasuan, oturuntzen zeremoniarekin lotua; Eleusisen kasuan, erritual konplexu baten ondoren, Telesterionean euren puntu gailena zuten misterioekin. Arkitektura mota bera, beste biltzargune greziar batzuetan ere ikusten da, Periklesek Atenasen eraikitako Odeoian, adibidez, baita Megapoliseko Tersilloa ere, Arkadian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1819712
* Commonscat Multimedia: Telesterion

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 282813092
* GND: 1028332637
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1819712
* Commonscat Multimedia: Telesterion
**San Frantzisko Asiskoaren komentua** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Alde Zaharran kokatutako XIII. mendeko kristiau komentu bat da. Gotiko estiloa ditu.

Areto batean dorre-erlojuen museoa dago.

Historia
--------

Komentu hau Karmengo Amaren komentuarekin batera dira Zangozako ziren lau komentuen azkenak. Kondairaren arabera XIII. mendean, 1213an, San Frantzisko Asiskoak berak sortu zuela Zangoza Zaharrean, Rocaforten, uste da, Santiago de Compostelara bidaiaren bueltan Nafarroatik zihoala. Urte batzuk geroago Tibalt II.a Nafarroakoak Zangoza Berrian Italiako santuari eskainitako eliza bat berreraiki zuen; ondoren komentua egin zen. Komentuko eliza eraiki zen data gogorarazteko elizaren ataritik gertu plaka batek zera dio: 1266ko urriaren 18an. Eraikin honetan Frantziskotar familiaren komunitatea bizi izan da. Halaber, 1530ean eta 1551an Nafarroako Gorteak eraikin horretan bildu ziren. Iberiar Penintsulako Gerran kaserna moduan erabilia izan zen. 1835an gobernu liberalak komentuaren desagerpena sinatu zuen eta fraideak bertatik aterata. 1898an, bestetik, Anaia Txiki Kaputxinoen Ordena egokitu zen bertan eta haiek dira egungo biztanleak. 1965 eliza zaharberritua izan zen baina emaitzak ez ziren oso onak izan.

Eraikina
--------

Komentuaren alde zaharrena eliza da. Gotiko estiloan eraikia, habearte bakarra eta aldare nagusiaren alde zuzena du. Artistikoki multzoaren elementu nagusia ataria da; atari gotiko horrek arku zorrotza du. Gurutze ganga berriagoa da, XVI. mendekoa. Elizaren kaperetan balio handiko irudiak gordetzen dira. Badago ere XIV. mendeko klaustroa ikus daiteke. Klaustroak 64 arku zorrotz ditu. Aipagarria da klaustroan ikus daitekeen Erdi Haroko hilarriak.

Iruditegia
----------

* Elizaren barrualdea.Elizaren barrualdea.
* Komentuaren ataria.Komentuaren ataria.
* Eraikinaren atzealdea.Eraikinaren atzealdea.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ZANGOZA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

1. ↑

Ikus gainera
------------

* Alde Zaharra
* Zangoza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63226648
* Commonscat Multimedia: Convent of San Francisco de Asís, Sangüesa

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-400

 |

* Wd Datuak: Q63226648
* Commonscat Multimedia: Convent of San Francisco de Asís, Sangüesa
Puntu urdin nahiz gorrien multzoetarako *x* eta *y* aldagaien arteko korrelazioa positiboa da (*x* aldagaiak gora egitean, *y* aldagaiak ere gora egiten du) baina puntu guztiak bateratzean, *x* eta *y* aldagaien arteko korrelazioa negatiboa da, marra etenak erakusten duen bezala.
Probabilitatean eta estatistikan, **Simpsonen paradoxa** multzo zenbaitetan dagoen bi aldagaien arteko erlazio estatistikoa multzo horiek bateratzean norabidez aldatzearen paradoxa da. Paradoxa, aldagaien arteko kausa-ondorio erlazioen bitartez burutzen da, multzoak bereizten dituen aldagaia benetan erabakiorra den aztertuz. Bestalde, estatistika jendarteratzean maiz azaltzen den paradoxa da, publikoak emaitza estatistikoak kontuz interpretatu beharra nabarmentzeko.

Adibidea
--------

Ikastetxe batean matematika eta hizkuntza frogak egin zaizkie zenbait ikasleei, datuak sexuaren arabera sailkatuz:

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| MATEMATIKA | neska | mutil | GUZTIRA |
| gainditu | 1 | 2 | 3 |
| ez gainditu | 4 | 6 | 10 |
| GUZTIRA | 5 | 8 | 13 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| HIZKUNTZA | neska | mutil | GUZTIRA |
| gainditu | 6 | 4 | 10 |
| ez gainditu | 2 | 1 | 3 |
| GUZTIRA | 8 | 5 | 13 |

  

Matematikan, 1/5<2/8 betetzen da; beraz, mutilek matematika gainditzeko joera nabarmenagoa dute. Hizkuntzan berriz, 6/8 < 4/5 betetzen da; beraz, horretan ere mutilek gainditzeko joera handiagoa dute. Bi frogak bateratzean:

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| BI FROGAK | neska | mutil | GUZTIRA |
| gainditu | 7 | 6 | 13 |
| ez gainditu | 6 | 7 | 13 |
| GUZTIRA | 13 | 13 | 26 |

  

Bi frogak bateraturik, 7/13>6/13; beraz, neskek, oro har, gainditzeko joera nabarmenagoa dute.

Taula bateratu gabe eta bateratuta sortzen den kontraesana irakasgai mota benetan kontuan hartu behar den aldagaia ote den aztertuz ebatzten da. Kasu horretan, nahiko garbi dago irakasgai mota kontuan hartu behar dela eta beraz, bi jakintza-arloetan mutilek neskek baino emaitza hobeak izaten dituztela ondorioztatu behar da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q757290
* Commonscat Multimedia: Simpson's paradox

---

 |

* Wd Datuak: Q757290
* Commonscat Multimedia: Simpson's paradox
Errusiar soldadu soilak
**Soldadu soila** indar armatuetako kidea da, dagoeneko sartu dena, baina aginte-katean errekluta egin ondoren mailarik baxuenean dagoena.

Izan ere, ez du inor bere agindupean. Espainiako Armadan, "soldadu" besterik ez diote esaten, nahiz eta soldadu soil izendapena hobeto ulertzen den.

Armaden oinarrizko elementua da eta, hein handi batean, soldaduak ondo prestatzea indar armatuen eraginkortasunaren elementu nagusia da.

Itsas-armadan, itsas infanterian izan ezik, soldaduen ordez marinelak daude. Bere nagusirik hurbilena kaporala da. Biak, kaporala eta soldadua, troparen parte dira.

STANAG 2116 NATOren gradu militarren eskalan **OR-1** izena hartzen du..

Erreferentziak
--------------

1. ↑    **(Ingelesez)** www.royalnavy.mod.uk.  (1996-3-13). *NATO standardization agreement.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q158668
* Commonscat Multimedia: Privates

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4435223-2
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q158668
* Commonscat Multimedia: Privates
**Soldatapeko lana** langile baten eta nagusi edo patroiaren (enpresari gisa ezagunagoa) arteko harreman sozioekonomikoa, zeinaren bitartez lehenak bere lan-indarra saltzen duen lan kontratu baten bidez, hau formala zein informala delarik. Transakzio hauek orokorrean lan-merkatuan burutzen dira, hala, ordainsari edo soldata merkatuaren bitartez ezartzen delarik. Soldataren trukean, lanaren produktua nagusiaren jabegoaren parte bihurtzen da, AEBko jabetza intelektualaren jabego patenteen kasuak salbuespenak izanik, non patenteen aitorpena jatorrizko asmatzaileari dagokion. **Soldatapeko langilea** izango da bere diru-sarrerak lortzeko bide nagusia bere lan-indarren salmenta denean.

Gaur egun, hau da ELGAko herrialdeak bezalako ekonomia misto modernoetan nagusitzen den enplegu mota. Nahiz eta, lan gehienak egitura honen arabera burutu, kudeatzaileen lan kontratuak eta langile profesionalek zenbaitetan izendapen berezi edo klasekoak izaten dituzte, beraz, "soldatapeko langile" kontzeptua soilik eskulanari eta erdigaitasun mailakoa dutenei esleitu ohi zaio.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Marx, Karl. *Wage Labour and Capital. Chapter 2.*  (Noiz kontsultatua: 2017-12-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q949973
* **Identifikadoreak**
* GND: 4036230-9

 |

* Wd Datuak: Q949973
**San Julian Antiokiakoaren eliza** Nafarroa Behereko Ahatsa-Altzieta-Bazkazane udalerriko Ahatsa herrian kokatzen den eliza da. Monumentu Historiko gisa sailkatua dago. Eliza lehenengoz Erdi Aroan eraiki zuten eta ondoren, XVI. mendean zaharberritu zen.

Historia
--------

1364an San Julian Garatxategiko parrokia aipatzen da, San Julian noble etxearen ondoan. San Julian Antiokiakoaren parrokia, zalantzarik gabe, Erdi Aroko fundaziokoa da, Erdi Aroaren erdialdekoa, ziurrenik XII. mendekoa. Hormek eta plano sinpleek bere antzinatasuna egiaztatzen dute. Mendebaldeko ataria XVI. mendeko eraikina izan daiteke. Elizak bi zaharberritze-kanpaina handi ezagutu ditu. Lehena XVIII.mendearen lehen laurdenean gertatu zen, 1723an, portalean grabatutako datan adierazten moduan. Oraingo honetan ere zaharberritu zuten: badirudi kanpoko hareharrizko arkua dekorazio grabatu batekin apainduta zegoela (izarrak, liliak, bihotzak, Maltako gurutzea). Bi zutabe txikiak eta abakoaren altueran dauden tanta-banda garai berekoak agertzen dira, sakristia eta agian gurutzadura faltsua ere bai. Bigarren kanpaina, 1910ean egin zen, kanpoaldean adierazten denez. Eraikina kanpandorre-atari batez hornituta dago mendebaldean eta nabearen baoak zulatuta daude. Barrualdea ere zaharberrituta dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Mérimée, Frantziako Kultura Ministerioa. *Église Saint-André-de-Bascassan.* .
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38650441
* Commonscat Multimedia: Église Saint-Julien-d'Antioche d'Ahaxe

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: IA64000844

 |

* Wd Datuak: Q38650441
* Commonscat Multimedia: Église Saint-Julien-d'Antioche d'Ahaxe


| Nafarroa Behereko monumentu historikoak |
| --- |
| Agramondarren gaztelua · Agramondarren zubia · Ahatsako hilerriko gurutzea · Altzietako eliza · Bankako kobre meategi eta burdinola · Bastidako judu hilerria · Bazkazaneko eliza · Bazkazaneko serorategia · Beltzuntze jauregia · Bidaxuneko judu hilerria · Doneztebe eliza · Etxauzko burdinola · Etxauzko gaztelua · Gamueko gaztelua · Ilarritako harrespilak · Izturitze eta Otsozelaiko harpeak · Lakarrako jauregia · Oltzeko jauregia · Zokotzeko eliza |
| Byten multiploak |
| --- |
| SI | IEC 60027-2 |
| Izena (Ikurra) | SIEstandarra |  Erabilpenainformatikan | Izena (Ikurra) | Balioa |
| kilobyte (KB) | 103 | 210 | kibibyte (KiB) | 210 |
| megabyte (MB) | 106 | 220 | mebibyte (MiB) | 220 |
| gigabyte (GB) | 109 | 230 | gibibyte (GiB) | 230 |
| terabyte (TB) | 1012 | 240 | tebibyte (TiB) | 240 |
| petabyte (PB) | 1015 | 250 | pebibyte (PiB) | 250 |
| exabyte (EB) | 1018 | 260 | exbibyte (EiB) | 260 |
| zettabyte (ZB) | 1021 | 270 | zebibyte (ZiB) | 270 |
| yottabyte (YB) | 1024 | 280 | yobibyte (YiB) | 280 |

**Tebibyte** (**te**ra, **bi**tarra eta **by**te-ren kontrakzioa) konputagailuen biltegiratze ahalmenean 240) byte adierazten duen informazio unitatea da. Bere laburdura TiB da.
1 **Tebibyte** = 240 byte = 1.024 Gibibyte

**Tebibyte** eta Terabyte
-------------------------

**Tebibytek**gigabyte-rekin zerikusia du, baina berdintzat hartzen diren arren, desberdinak dira. Terabyte batek 1012 byte da, berriz **Tebibytek** 240 byte.

Sistema internazionala (SI) eta byte terminoaren bilakaera
----------------------------------------------------------

Informatikaren testuinguruan kilobyteren terminoa hasieratik erabiltzen zen 2 10 balioarekin, 1000-ra hurbiltzen delako. Konputagailuen hedatzearekin batera, sistema internazionalak definitutako aurrizkiaren erabilera desegokia ere zabaldu zen, informatika adituetatik erabiltzaile arruntetaraino. Hau dela eta kilobyte bat 1024 byterekin lotzen da nahiz eta 1000 byte da.

Aurrizki bitarra eta hamartarra bereizteko IEC estandarizazio erakundeak IEC 60027-2 dokumentuan zehazten den bezala kibi terminoa asmatu zuen, 1024-ren balioa duen neurria sortuz **Kibibyte** ( 1 KiB=1024 byte ). Baina bere erabilera ez da zabaldu oraindino.

Multzo berdineko unitateak:

* Mebibyte (1 MiB = 220, megabyte-ren parekoa: 106 edo milioi)
* Gibibyte (1 GiB = 230, gigabyte-ren parekoa: 109)
* Eta ondorengoak: Tebibyte, pebibyte, exbibyte, zebibyte, yobibyte.

Biltegiratze produktuetan nahasmena
-----------------------------------

Gaur egun (2007), biltegiratze gailuetan eta euskarrietan biak nahasten dira askotan. Esate baterako, 80 GBko disko gogor batek 80.000.000.000 byte ditu, baina sistema eragileak 74 GB dituela esango du, 1.024ko multiploak erabiltzen dituelako. Beste adibide esanguratsuak:

* Disko gogor baten edukierak 100GB-tetakoa baldin bada 93GiB-tan bihurtzen da.
* 4,7 GB-tako DVD-5-arekin, 4,377 GiB-tan geratzen da.
* 8,5 GB-tako DVD-9-arekin, 7,92 GiB-tan geratzen da.

Ikus, gainera
-------------

* byte
* Kilobyte
* Megabyte segundoko
* Megabit segundoko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q79769

 |

* Wd Datuak: Q79769
**Sociedad Anónima Española de la Pólvora Dinamítica -Privilegio de A.Nobel-** (**SED**), **La Dinamita** izenez ezagunagoa, Bilbon egoitza zuen enpresa izan zen. 1872an Alfred Nobelek eta frantziar eta belgikar enpresari talde batek Galdakaoko Santa Marina mendian jarri zuten martxan enpresa, 250.000 liberako kapital sozialarekin eta Viuda de Errazquin e Hijos merkataritza-etxearen eta Chalbaud familiaren laguntzarekin. 1896an, beste zortzi enpresekin batera, Unión Española de Explosivos sortu zuen eta SED filial bat bilakatu zen. UEE Espainian dinamitaren ekoizpenaren monopolioa zuen. 1948an UEEk SED likidatu eta bere aktiboez jabetu zen.

1974ko uztailaren 2ko arratsaldean, Galdakaoko lantegian izandako leherketa batek 22 langile hil eta hainbat zauritu eragin zituen. Gehiegi berotutako eter-alkoholezko isuri bat izan zen hondamendiaren eragilea. Leherketa bolbora zuriaren sailean gertatu zen eta hainbat kilometro inguruan entzun zen. Gainera, hedapen-uhinak ate-leihoak eraitsi zituen Galdakao eta Basauriko etxebizitza ugaritan. Leherketa bortitzak 200 bat metro luzeko onddoa edo txapela eragin zuen, espektro atomikoaren antzekoa, eta horrek ateratako zarata 25 kilometrora ere entzun ahal izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Una historia muy explosiva» *El País* 1998/04/27.
2. ↑  mumi.es
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Auñamendi Eusko Entziklopedia. *Sociedad Anónima Española de la Pólvora Dinamítica.* .
4. ↑   Sabino Arana Fundazioa. *46 urte Galdakaoko leherketa gertatu zenetik.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104191037
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 149696

 |

* Wd Datuak: Q104191037
Itsas gastropodo haragijale handi baten sifoia
**Sifoia** molusku akuatikoen egitura anatomiko bat da. Moluskuen atal bigunetako bat da eta hiru klasetan ageri da: Gastropoda, Bivalvia eta Cephalopoda, alegia zenbait barraskilo akuatikotan, zenbait txirlatan, eta olagarro, txibia eta haien familiakoetan.

Sifoiak ura (edo gutxiagotan, airea) alde batetik bestera mugitzen duten hodi itxurako egiturak dira. Ur hau hainbat zereginetarako erabiltzen da, esaterako lokomoziorako, elikadurarako, arnasketarako edo ugalketarako. Sifoia palioaren atal bat da eta ura kanpotik barrunbe palialera edo aurkako zentzuan mugitzen da.

Zenbait gastropodok sifoi bakarra daukate. Sifoia daukaten bibalboek, berriz, bi dauzkate.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1276903
* Commonscat Multimedia: Siphon (mollusc)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1276903
* Commonscat Multimedia: Siphon (mollusc)
**San Juan** mendebaldeko Kolonbiako ibaia da. Cerro de Caramantan du sorburua, Mendebaldeko Mendikatean; Chocó eta Valle del Cauca departamenduak zeharkatzen ditu, eta Ozeano Barera isurtzen da, Buenaventuratik 60 kilometro ipar-mendebaldera, delta zabala eratuz. 380 kilometro luze da, eta arroak 16.465 kilometro koadroko eremua dauka.

Hidrometria
-----------

San Juan ibaiaren emaria 25 urtez, 1969-1990 bitartean, neurtua izan da Penitasen. Drainatutako eremuak 14.000 kilometro koadroko azalera hartzen du puntu horretan, arro osoaren % 85. Urteko batez besteko emaria 2.055 m³ segundoko da. Emari handiena urrian du (2.682 m³/s), eta txikiena martxoan (1.495 m³/s).

**San Juan ibaiaren batez besteko emariak (m³/s), Penitasen neurtuak**  
**Datuak: 1969 eta 1990 artean**

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Restrepo, Juan D.; Kjerfve, Björn; Correa, Iván D.; González, Juan. *Morphodynamics of a high discharge tropical delta, San Juan River, Pacific coast of Colombia.*  sciencedirect.com (Noiz kontsultatua: 2016-12-23).
2. ↑    *San Juan Penitasen.*  webworld.unesco.org (Noiz kontsultatua: 2016-12-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3097778
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315126751

 |

* Wd Datuak: Q3097778
**Sir Daria** (kazakheraz: *Сырдария*; tadjikeraz: *Сирдарё*; uzbekeraz: *Sirdaryo*;
persieraz: *سيردريا*) Erdialdeko Asiako ibai nagusienetako bat da.

Geografia
---------

Bere iturria Kirgizistan eta Uzbekistango ekialdean daude Tian Shan mendietatik datozen bi ibaien bilgunea da: Naryn eta Kara Daria ibaiak. Gero, Kazakhstango ipar-mendebaldetik hego-ekialderantz jotzen du 2.212 kilometrotan zehar, azkenean Aral itsasoan hiltzeko. Bere ibilbideak Erdialdeko Asiako kotoi-ustiapenak ureztarazten ditu, eta Kokand, Khujand, Kyzyl-Orda eta Turkestan herriak.

Historia
--------

Antzinako Grezian ibaia ezaguna zen eta *Jaxartes* (Ιαξάρτης) zuen izena. K.a. 329an, Alexandro Handiak bere bazterretan Alexandria Azkena (Ἀλεξάνδρεια Εσχάτη) hiria eratu zuen. Erdi Aroan, ibaiak *Sayhoun* (سيحون) izena zuen, Paradisuko lau ibaietako baten izena (gertuko Amu Daria *Jayhoun* zen, beste ibaietako baten izena). XVIII. mendean Kokandeko Khanatoak kanal asko eraiki zituen bere uretatik etekin ateratzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).

Ikus, gainera
-------------

* Amu Daria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q483159
* Commonscat Multimedia: Syr Darya

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 235647842
* GND: 4343480-0
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1206456

 |

* Wd Datuak: Q483159
* Commonscat Multimedia: Syr Darya
**San Esteban eliza** Nafarroa Garaiko Orbaibar ibarreko Leotz udalerriko Iratxeta kontzejuan kokatutako XII. mendeko kristiau eliza bat da. Erromaniko estiloa ditu.

Eraikina
--------

XII. mendearen amaieran eraiki zen, XIII. mendearen hasieran, eta aldaketa eta gehigarri ugari egin zaizkio. Hasierako garaiari dagokionez, hiru ataleko oinplano angeluzuzena eta burualde karratua daude. Antzina ganga izan zuen, baina erre egin zen eta ez zuten berregin. Hala, zatiketaren hondarrak ikus daitezke, parpain-arkuak eta garaipen-arkuaren abioa dituztenak. Dorrea, bere antzinako garaikoa, bi gorputzekoa da eta goikoak zirkuluerdiko bi bao ditu kanpaientzat. Erdi Aroko bataiarria ere gordetzen du. Portada, arkupea eta egungo estalkia XVI. mendekoak eta geroagokoak dira. Jatorrizko sarrera izan behar zuena gaur egun kristalezkoa da, eta Epistolaren aldean dago, dorrearen gorputzean, arku zorrotz sinple batez osatua. Kanpoaldean, jatorrizko eraikina osatzen duten harlangaitza eta harlanduak ikus daitezke.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | IRATXETA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Iratxeta
* Leotz
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112676042

 |

* Wd Datuak: Q112676042
**San Esteban eliza** Artzibarko Lusarreta lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Kalkuluen arabera, 1200 inguruan eraiki zen, nahiz eta gerora hainbat berrikuntza izan, hala nola XVI. mendeko kapera bat edo XVII. mendeko sakristia. Habearte irregularrak hiru atal desberdin ditu, burualdea zuzena da eta sakristia du atzean. Alboetan bi kapera ditu, oinplanoari nolabaiteko gurutze forma ematen diotenak. Estalkia kanoi-gangazkoa da, eta parpain-arkuz sendotuta dago. Korua oso sinplea da, egurrezkoa. Bertan, solibak XVII. mende ingurukoak diren artisau-eskultura xaloak eta ederrak egiteko aprobetxatu dira. Pinturaren kolore pixka bat geratzen zaie oraindik. Erretaula nagusia XVII-XVIII. mendekoa da, eta albokoak XVII. mendeko manieristak ziren, baina desagertu egin dira. Nafarroako Entziklopediaren arabera, Pedro Arraydu mihiztatzaileari kontratatu zizkioten, eta haren alargunak Domingo Luna eskultoreari eman zizkion 1621ean.

Erreferentziak
--------------

* «Lusarreta» *Artzibarko Udala* (Noiz kontsultatua: 2021-11-27).

Ikus, gainera
-------------

* Lusarreta
* Artzibar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109769024

 |

* Wd Datuak: Q109769024
**San Esteban eliza** Lizoainibarko Janaritz lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Eraikin apala da, zaharberritu beharrekoa, Erdi Arokoa izan daitekeena, portadak adierazten duen bezala. Habearte bakarra, burualde karratua eta sakristia ditu atxikita kapera nagusiaren eskuinaldean. Epistolaren aldeko horman irekitzen den atea erdi-puntuko arkukoa da, giltzarrian *Cristorum* duela, eta moldura batek markoztatzen du. Moldura horren abioak, inpostaren gainetik, giza buruen tailuz apaintzen dira.

Esparrua teilatu lauz estalita dago. Altzarien artean, gurutziltzatu baten irudia nabarmendu behar da, tamaina ertainekoa eta polikromia modernoa, formalki klasikoa, horma bati atxikita.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | JANARITZ.*  (Noiz kontsultatua: 2021-10-23).

Ikus, gainera
-------------

* Janaritz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109301517

 |

* Wd Datuak: Q109301517
**Raio jauregia** (portugesez: *Palácio do Raio*: ) Portugalgo Braga hiriaren erdialdean dagoen jauregi barroko bat da, XVIII. mendearen erdian eraikia eta hiriko eraikin zibil ikusgarrienetakoa. André Soares izeneko arkitekto portuges rokoko baten lana da. Arkitekto hau ospetsua zen jada bere lan arkitektoniko eta artistikoengatik.

 Bigarren solairuaren erdiko balkoia, apaindura oparoz eta eskulturaz hornitua.
 Bigarren solairuko alboko leihoak, erdialdeko balkoia baino gutxiago apainduak.
Azuleju urdinez apaindutako aurrealdea du, balaustrada baten, su baten eta anfora batzuen irudiekin. Bartolomeu Antunes izeneko azulejugileak egin zuen.

Jauregia egiteko enkargua João Duarte de Faria izeneko merkatari aberats batek egin zion Soares arkitektoari 1754an.

Mende bat geroago, 1867an, Miguel José Raiok erosi zuen, garai hartan São Lázaro bizkondeak, eta, denborarekin, *Raio jauregia* izena eman zitzaion horregatik.

1970eko maiatzean, interes publikoko eraikin izendatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Sereno, Isabel; Leão, Miguel.  (1994). SIPA ed. *Palácio do Raio (v.PT010303420019).*  SIPA– Sistema de Informação para o Património Arquitectónico.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7285026
* Commonscat Multimedia: Palácio do Raio

---

* **Ondare historikoa**
* IGESPAR: 74588
* SIPA: 48

 |

* Wd Datuak: Q7285026
* Commonscat Multimedia: Palácio do Raio
**Sir Ramón de la Sotaren etxea** edo **Lertegi etxea** Getxo udalerriko, Areeta auzoan, Zugazarte ertzean dagoen etxea da. Gaur egun SENER injinerutzaren egoitza da.

Eraikina
--------

Ingalaterratik proiektatu zuten Chatterton eta Couch arkitektoek. Baina Gregorio Ibarretxe arkitektoa izan zen lanen zuzendaria, eta legalki bere izenak zuen balioa obra-baimena eskatzeko orrietan.

Eraikin exentu bat da, lorategiz inguratuta; oina angeluzuzena du eta teilatua zertxobait okerra, luzerako bi isurkikoa eta malda handikoa. Behe-sotoa, beheko solairua, lehenengo solairua eta teilatupeko solairua ditu. Hormak grisak dira, eta adreiluaren hormatal eskasarekin kromatikoki jolasean ari da (sarreraren gaineko hormapikoa nagusiki): leihoak zurian eta leihoen artean zurezko fikziozko atal txikiak. Fatxada nagusian, mendebaldera, muturretan bi gorputz daude, hormapikoekin amaituta, eta horiekin bat eginez, hirugarren hormapiko bat markatuta dago sarrera-zonan. Sarrera ataripe poligonal bat da, arku faltsu baten azpian dagoena. Beste ate bat zuzenean jangelarekin dago komunikatuta, eta arku baten forma duen teilatutxo batek enmarkatzen du.

Baoa dena angeluzuzenak dira, forma eta tamaina desberdina dute, eta banda erregularretan daude antolatuta, eta ondorioz, etxearen horizontaltasuna markatuagoa geratzen da. Alboetako fatxadek antzeko eskema jarraitzen dute eta antzeko apaingarriak dituzte. Iparraldeko eta ekialdeko aldeak terraza zabal eta nabarmen batek hartzen ditu, maila desberdinetan apurtzen dena. Azkenik, tximiniak daude, altuera handikoak eta laukizuzenak dira.

Eraikinaren irudian funtsezko elementu bat dira, eta lerro horizontalen nagusitasunarekin apurtzen du. Eraikuntza honen barruko banaketa "L" formakoa da. Lau angeluko oin batea aplikatuta dago, eta egoitzaren eta zerbitzuaren arloak garbiki bereizten dira. Eduardoren garaiko arkitekturaren adibide bikain bat da. Eraikin sendoa da eta Voiseyren lanarekin erlazionatuta dago.

Lehen ere esan dugun bezala, planoak zuzenean iritsi diren Britainia Handitik, hortaz, ez da harritzekoa honako hau Bizkaian estilo ingelesa duten eraikinen arrtetik bikainenetakoa izatea.

Galeria
-------

* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65559952
* Commonscat Multimedia: Ramón de Sotaren etxea

---

 |

* Wd Datuak: Q65559952
* Commonscat Multimedia: Ramón de Sotaren etxea
**Sokar**, egiptoar mitologiaren arabera, iluntasunaren, Duataren eta Lurreko gainbeheraren jainkoa zen. Hilen babeslea eta errementarien patroia.

* Izen egiptoarra: **Sokar**. Izen greziarra: **Sokaris**

Ikonografia
-----------

Gizon momifikatua belatz buruduna, Atef koroa, ankha eta uas zetroa daramatzana, batzuetan, tronu baten gainean. Belatz bezala ere irudikatua izan zen. Garai Berantiarrean, zezen edo momia forma izan dezake, giza buruarekin, orokorrean, eta, batzuetan, belatz buruarekin, bi lumekin apaindua

Esne Bidea irudikatzen du Denderako zodiakoan.

Mitologia
---------

Jatorrian, Lurraren eta emankortasunaren jainko bezala gurtua izan zen. Bere betebehar nagusia, "Raren ba" bezala izendaturiko hil jainko bezala, Duaterako sarrera gordetzea zen, eta leize-zulo sekretu batean bizi zen, *Imhet* deitua (Bideen atea), lurrazpiko munduko sakonenean zegoena. Hilen iba edo bihotza elikatzen zuen, hilaren eraldaketak bete zitezen arduratzen zelarik. Hilen babesle bezala, Duateko lurralde ezberdinetara gidatzen ditu.

Ontzi bitxi bat zuen, *Henu* izenekoa, jainkoaren irudi momiformea zuena, jeinuek zaindua. Bertan, zerura igotzen zituen faraoia eta Eguzkia.

Eguzkiaren jainkoaren ontziak lurrazpiko ibaia zeharkatzen zuenean, basamortura iritsitakoan, suge bihurtu behar zen bere areetan mugitu ahal izateko. Sokarren domeinua zen "Bere harearen gainean dagoena" epitetoa zeramalarik.

Sinkretismoa
------------

V. dinastian, Ptah jainkoarekin bateratu zen, Ptahren apaizak, Sokarrenak ere bazirelarik. Piramideen testuetan, Osirisekin ere lotzen da Inperio Ertainean, Ptah-Sokar-Osiris bezala gurtzen da, hirukote honek, Inperio berrian eta hirugarren tarteko aroan jarraitu zuelarik.

Gurtza
------

Bere gurtza I. dinastiatik ezagutzen da, Saqqarako nekropolian eta Menfisen gurtua zelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q319989
* Commonscat Multimedia: Sokaris

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 27875656
* BNF: 12441822q (data)
* GND: 119179059
* SUDOC: 033562350

 |

* Wd Datuak: Q319989
* Commonscat Multimedia: Sokaris
**Ramon Franco Bahamonde** (Ferrol, 1896ko otsailaren 2 — 1938ko urriaren 28) politiko, militar eta pilotu espainiarra izan zen.

Nicolas Franco Salgado-Araujo eta Pilar Bahamonderen lau seme-alabetako bat izan zen, eta Francisco Franco diktadorearen anaia.

1926ko urtarrilaren 22an Plus Ultraren hegaldian esku hartu zuen, Espainiako hegazkintzaren lorpen handienetako bat izan zenean, Palos de la Fronteratik (Huelva) Buenos Aireseraino (Argentina) 51 ordutan joanez. Ez zen lehenengoa izan Ozeano Atlantikoa zeharkatzen, 1922an Gago Coutinho eta Sacadura Cabral portugaldarrak Lisboatik Rio de Janeirora joanak baitziren, baina bai hartu zion aurrea Charles Lindbergh estatubatuarrari, hurrengo urtean egingo baitzuen honek New York Paris hegaldia.

1928an munduari bira emateko egitasmoari ekin zion. Baina, orduan, *Numancia* (horrela deitu zitzaion egitasmoari) porrot handia izan zen. Egia esan, aldaketa sakonak izan ziren: munduari bira zena, ozeanoa zeharkatuko zuen joan-etorri batean bukatu zuen, eta desadostasunak ezin ziren itzali. Ezkutuko proba batean, Ramon Franco eta bere lagunak Atlantikoan galduta egon ziren 1929ko uztailaren 22tik 29ra. Erreskatatu zituztenean, jendetza izugarri baten txaloak jaso zituzten, eta Alfontso XIII.ak bere jauregira gonbidatu zituen. Hala ere, jendaurrean horrela bazen ere, errietak eta gaitzespenak ez ziren gutxi izan atzean, hegazkina arriskuan jarri zutelako.

1930ean monarkiaren aurka altxatu zen, baina Errege Jauregiaren gainean zebilenean bonbak bota nahian, damutu egin zen, zibilak zaurituko zituela-eta. Lisboara erbesteratu zen.

Espainiako Bigarren Errepublikak itzultzeko aukera eman zion, eta erantzukizun handiko karguak lortu zituen, baina kargutik kendu zuten Andaluziako anarkistekin elkartu zela-eta. Armada utzi eta politikan hasi zen, 1931ko ekainaren 28ko hauteskundeetan Esquerra Republicana de Catalunyako diputatu izanez.

1936an, bere anaia Francisco jaiki zenean, Washingtonen (AEB) zegoen eta, zalantza batzuen ondoren, frankisten aldera joan zen. Zenbaiten ustez, bere lagun bat (Julio Ruiz de Alda lizarratarra) hil zuten espetxean, eta horrek bideratu zuen aukera hori egitea. Bando honetan ere gora egin zuen berehala, lotinant koronel egin zutelarik eta Mallorcara bidali zuten.

1938an hil zen, bonbardaketa batean bere hegazkina Mediterraneora erori zenean. Heriotza hark zurrumurru ugari piztu zituen, bai errepublikazaleentzat eta bai frankistentzat ez baitzen gizon erosoa. Francisco Franco ez zen hiletan izan, Ebrorantz zihoalako.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ramón Franco*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q704616
* Commonscat Multimedia: Ramón Franco

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 55202031
* ISNI: 0000 0000 8236 1192
* BNE: XX932452
* BNF: 119603703 (data)
* CANTIC: a10087163
* GND: 128552735
* LCCN: n81150096
* NLA: 35246724
* SUDOC: 074056166
* UB: a1035405
* Open Library: OL2309938A
* PARES: 143319
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q704616
* Commonscat Multimedia: Ramón Franco
**Sokaren Etxea** (gaztelaniaz *Casa del Cordón*) Arabako Gasteiz hiriburuko Alde Zaharrean kokatzen den jauregi bat da. Hain zuzen ere, Aiztogile kalean dago. Bere izena etxe honetako sarbide bikietako arku baten gainean ikus daitekeen frantziskotarren ordenako soka bati zor dio.

Eraikina
--------

XV. mendean Juan Sánchez de Bilbao judu merkatariak erdi aroko etxe batzuk zeuden lekuan eraiki zuen. Bere ama, María Ruiz de Gauna, XIII. mendeko Gaona leinukoa, dorrea utzi zion oinordetzan eta berak dorrea inguratuz jauregia eraiki zuen, dorre hau jauregi honetako lehenbiziko eta bigarren solairuen barnean mantendu delarik. Izar itxurako ganga polikromatu bat nabarmentzen da, honekin dorretxe honetako areto noblea estali eta gaur egun arte osorik mantendu izan da.

Historia
--------

Gotiko arkitektura zibilaren adibide eder hau hainbat pertsona ospetsuen iragan lekua izan zen, esate baterako Filipe I.a Gaztelakoa eta bere emaztea zen Joana Gaztelakoa. 1522ko urtarrilaren 22an Adrian Utrechkoa jauregi honetan zegoela 13 egun aurretik Aitasantu izendatu zutelaren berria iritsi zitzaion. Adrian VI.a izango zena hilabete batez Gasteizen bizitzen egon zen, bertan Espainiako Erresumako erregetza mantendu zuen eta Frantziako Erresumatik zetozen erasoaldien aurrean Nafarroako Erresumaren espainiar defentsak prestatzen aritu zelarik.

Erakusketak
-----------

Zaharberritze lan konplexu batzuen ondoren, gaur egun eraikinak irakaspen asmoa duten erakusketa ugari izan ohi ditu. Honela bada, bertaratzen den jendak euskal eta arabar kultura, historia, natura, artisautza, folklorea, euskal mitologia, eta abarren inguruko erakusketez gozatzeko beta du.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Sokaren Etxea*** Aldatu lotura Wikidatan |

1. ↑  Sokaren Etxea
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La estirpe de la casa del cordon» *EITB Radio Televisión Pública Vasca* 2020-04-07 (Noiz kontsultatua: 2022-02-05).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Vitoria, a finales del siglo XV» *El País* 2005-05-26 ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2022-02-05).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2940781
* Commonscat Multimedia: Casa del Cordón, Vitoria-Gasteiz

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0005127

 |

* Wd Datuak: Q2940781
* Commonscat Multimedia: Casa del Cordón, Vitoria-Gasteiz
**San Mikel eliza** Esteribarko Urdaitz kontzejuan XX. mendeko kristiau eliza bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

Eraikina
--------

XX. mendeko eraikuntza modernokoa da, sute larri bat jasan zuen antzinako eliza ordezkatuz, honen arrastorik ia ez delarik geratzen malda nabarmeneko gain batean. Eliza berria San Mikel ermita zegoen tokian eraiki zen, baina ez da ezer kontserbatzen.

XVII. mendeko tipologia propioa du, gurutze latindar formako oinplanoa, hiru ataleko habeartea, gurutzadura eta burualde zuzena, bai eta bataio-kapera ere, habeartearen erdiko tartera irekia, Ebanjelioaren aldetik. Eliza luneto-gangaz estalita dago, gurutzaduran izan ezik, ertz-ganga baita eta fajoi oso lauak baititu. Korua habeartearen oinaldean dago, sarrerako arku eskartzanoa eta zeru satuzko estalkia ditu. Sakristia ertz-gangaz estalita dago eta burualdeari atxikita dago Epistolaren aldetik.

Erreferentziak
--------------

* «Esteribar | Urdaitz» *www.esteribar.org* (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Urdaitz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65970904
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-301

 |

* Wd Datuak: Q65970904
**Texas konderria** (ingelesez: *Texas County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Forsyth da. 2010eko zentsuaren arabera 26.008 biztanle zituen, Texas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Texas konderriak 3.054,18 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,07 ura dira. Beste 3.049,1 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,52 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 26.008 pertsonetatik 24.435 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 425 dira. 871 beltzak edo afroamerikarrak. 167 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 80 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 437 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q477870
* Commonscat Multimedia: Texas County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139567749
* LCCN: n81119877
* **Lekuak**
* OSM: 1180492
* TGN: 2001252

 |

* Wd Datuak: Q477870
* Commonscat Multimedia: Texas County, Missouri
**Texas konderria** (ingelesez: *Texas County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Guymon da. 2010eko zentsuaren arabera 20.640 biztanle zituen, Texas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Texas konderriak 5.306,06 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,22 ura dira. Beste 5.286,84 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,89 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 20.640 pertsonetatik 19.548 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 8.659 dira. 294 beltzak edo afroamerikarrak. 183 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 318 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 29 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 259 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485017
* Commonscat Multimedia: Texas County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155969325
* LCCN: n82227132
* **Lekuak**
* OSM: 1820063
* TGN: 2001692

 |

* Wd Datuak: Q485017
* Commonscat Multimedia: Texas County, Oklahoma
**San Miguel, San Miguel de Salcedo** izenaz ere ezaguna, Ekuadorreko hiria da; Salcedo kantonamenduko burua, baita Cotopaxi probintziako hirugarren hiririk handiena eta jendetsuena ere. Ekuadorreko Andeen arteko Eskualdearen erdialdean dago, Patate ibaiaren arroan, Cutuchi ibaiaren ezkerraldean, itsas mailatik 2.683 metroko altueran eta Andeetako klima 14° C-koa, batez beste.

Hiri honetan bakarrik egiten diren izozki tradizionalengatik da ezaguna, "Puerta del Oriente" izenarekin ere ezagutzen da, kokapen geografikoagatik. 2010eko zentsuan 12.488 biztanle zituen, eta herrialdeko hirurogeita hemezortzigarren hiririk populatuena zen. Latacungako metropoli-eremuko zati bat da, bere jarduera ekonomikoa, soziala eta komertziala Latacungarekin oso lotuta baitago, egunero "lurrez" hiri horretara joaten diren milaka langilerentzako "logela hiria" baita. Konglomeratuan 298.440 biztanle bizi dira.

1573ko irailaren 29an sortu zuen Antonio Clavijok; Baina XX. mendearen hasieran, Andeen arteko Trenbidea iritsi zenean, hazkunde demografiko bizkorra aurkezten du hiria sortu arte; gerora probintziako hirigune nagusietako bat izango zena. Cotopaxiko administrazio, ekonomia, finantza eta merkataritza gune garrantzitsuenetako bat da. Hiriko jarduera ekonomiko nagusiak hauek dira: nekazaritza, lore ekoizpena, abeltzaintza eta garraioa.

Toponimoa
---------

Sortu zenetik, 1919ra arte, *San Miguel* izenarekin ezagutzen zen herria, baina kantonizatu ondoren Salcedoren izena ezaguna egin zen. Bere izena Manuel Antonio Salcedo y Legorburú apaiza hizlariaren omenez da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2198509
* Commonscat Multimedia: Salcedo (Ecuador)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124318325
* LCCN: n79006303

 |

* Wd Datuak: Q2198509
* Commonscat Multimedia: Salcedo (Ecuador)
***Sokratesen heriotza*** (frantsesez, *La Mort de Socrate*) Jacques-Louis Davidek 1787an bukatu zuen margolan ezaguna da. Lana Trudaine anaien enkargua izan zen. Egun, New Yorkeko Metropolitan Museum of Artearen egoitzan erakusten da.

Deskribapena
------------

Margolanak Antzinako Greziako Sokrates filosofoaren heriotza erakusten du. Sokrates gazteen artean betiko jainkoen aurkako ideiak zabaltzearen eta, ondorioz, Atenasen gazteak galbideratzearen kargupean heriotzara kondenatua izan zen.

Lanaren erdian Sokratesen irudiak du nagusitasuna; eserita altxatzeko keinua egiten ari da. Sokrates ez dago lotuta nahiz eta inguruan kateak ageri. Inguruan bederatzi dizipuluek haien mina erakusten dute. Ezkerrean, eserita, etsituta, Platon dago nahiz eta historikoki egun horretan gaixorik zegoenez bera bertan ez izan; horrela aitortu zuen pentsalariak bere *Fedon* liburuan. Denbora hartan Platon gaztea zen baina Davidez agure bat bezala erakusten du. Pasabide baten beste aldean beste hiru gizon agertzen dira, eskailera bat igotzen eta, halaber, batek agurtzen du. Kriton Atenaskoa Sokrates ondoan eserita agertzen da, bere eskua Sokratesen iztar gainean pausatuta; pozoia ez hartzeko emate du adierazten diola. Sokatesek bukatu berria du arimaren hilezkortasunaren gaineko diskurtsoa eta prest dago pozoia hartzeko. Kartzelazainak, lotsatuta, zikuta kopa luzatzen dio.

Platon zahar bat bezala irudikatuta margolanean.

Ikus, gainera
-------------

* Sokrates

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Sébastien Allard: « La mort dans l'âme : Essai sur la représentation des derniers moments de Socrate dans la peinture française du xviiie siècle »

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Margolanaren fitxa Metropolitan Museum of Arten webgunean.
* **(Gaztelaniaz)**:Margolana Artehistorian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1752990
* Commonscat Multimedia: The Death of Socrates (Jacques-Louis David)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 14438308j (data)

 |

* Wd Datuak: Q1752990
* Commonscat Multimedia: The Death of Socrates (Jacques-Louis David)
AEBetako Virginia estatuko armarria *Sic semper tyrannis* esaldiarekin.
***Sic semper tyrannis*** (latinez: *Honela beti tiranoei*) Marko Junio Brutori egotzi ohi zaion esaldi ezaguna da; Julio Zesar hil zuenean bota omen zuen erromatar senatariak.

Hamazortzi mende geroago, Abraham Lincolni Ford antzokian tiro egin eta ihes egiten saiatu zenean, John Wilkes Boothek ere esaldia oihukatu zuen, eszenari dramatikotasuna emateko asmoz edo; izan ere, Booth aktore ezaguna zen hiltzaile are ezagunagoa bihurtu baino lehen.

1996an Oklahoma Cityko eraikin federalaren aurkako erasoan 168 pertsona hil ziren. Timothy McVeigh egilea atxilotu zutenean Lincolnen irudia zeukan elastikoa zeraman soinean, eta irudiaren azpian esaldia: *Sic semper tyrannis*.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Nagore Irazustabarrena, «Sic semper tyrannis», *Argia*, 2014-05-04, CC-BY-SA lizentzia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q570446
* Commonscat Multimedia: Sic semper tyrannis

---

 |

* Wd Datuak: Q570446
* Commonscat Multimedia: Sic semper tyrannis
Geiser baten ikuspegia Sol de Mañana izeneko gunean.
*Artikulu hau Boliviako gune bolkanikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Sol».*

**Sol de Mañana** (euskaraz: Goizeko eguzki) izenekoa, 2 kilometro karratu inguruko hedadura duen gune bat da. Boliviako Potosiko departamenduan dago, Aintzira gorriaren hegoaldean, Txalbiriko Gatz Lautadaranzko bidean, 4.850 metroko altueran.

Gune honen ezaugarria, aktibitate bolkaniko eta fumaroliko handia izatea da, hau da, sumendiak eta geiserrak. Toki honetan aurkitzen diren kraterretan, laba biziki irakiten ikus daiteke, gainera, fumarola edo geiserrek, 10 eta 50 metro arteko altuerara iristen diren ur eta lurrun nahasketazko zurrutadak botatzen dituzte, altuera hori, gasak jaurtiak diren presioaren ondorio delarik. Fenomeno hauek, Lurraren eraketa gogorarazten duen paisaia bat ikustea ahalbidetzen dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2031701
* Commonscat Multimedia: Sol de Mañana

---

 |

* Wd Datuak: Q2031701
* Commonscat Multimedia: Sol de Mañana

22°25′50″S 67°45′27″W﻿ / ﻿22.4305389°S 67.7574806°W﻿ / -22.4305389; -67.7574806
**Solano konderria** (ingelesez: *Solano County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fairfield da. 2010eko zentsuaren arabera 413.344 biztanle zituen, Solano kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Solano konderriak 2.347,03 kilometro koadro ditu. Horietatik 218,67 ura dira. Beste 2.128,36 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 413.344 pertsonetatik 267.984 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 99.356 dira. 58.743 beltzak edo afroamerikarrak. 1.864 amerikar natiboak ziren eta 3.243 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 59.027 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.463 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 21.020 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108083
* Commonscat Multimedia: Solano County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157116580
* ISNI: 0000 0004 0637 5487
* LCCN: n81080171
* NARA: 10037111
* **Lekuak**
* OSM: 396513
* TGN: 1002901

 |

* Wd Datuak: Q108083
* Commonscat Multimedia: Solano County, California