recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**AVN Sariak** AVN (*Adult Video News*) aldizkari estatubatuarrak, helduentzako industria zinematografikoaren berri ematen duena, banatzen dituen sariak dira. Hauek Ameriketako Estatu Batuetan ekoitzitako film pornografikoen hainbat alderdi goraipatzen dituzte. Hain dira garrantzitsuak, ezen zinemagintza pornografikoaren "Oscar" Saritzat hartu ohi diren.

Sariak 100 baino kategoria gehiagotan banatzen dira.

AVN sari-banaketaren lehen zeremonia 1984ko otsailean egin zen. Harrezkero, saritze-ekitaldia urtarrilero egiten da Las Vegasko AVN Adult Entertainment Expo izeneko erakusketaren baitan.

1986tik 1998ra Sariek gay pornografia ere barne hartzen zuten. Urtez urte AVN Sarien kategoria kopurua handitzen ari zenez, antolakuntzak erabaki zuen gay pornografia goraipatzeko sari-banaketa bereizia egitea. Hori dela eta, 1999an, lehendabizikoz, GayVN Sari Banaketa Ekitaldia egin zen eta urtero egin zen 2010era arte. 2011n, AVN Sariek berriro ere gay pornografia barne hartu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «The Oscars of Porn» *The Sydney Morning Herald* (Sydney, Australia) 2006-01-09 (Noiz kontsultatua: 2016-03-24).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Rebeca Linares y Toni Ribas triunfan en los 'Oscar del porno'.*  Espainia 2010-01-13 (Noiz kontsultatua: 2016-03-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q824540
* Commonscat Multimedia: AVN Awards

---

 |

* Wd Datuak: Q824540
* Commonscat Multimedia: AVN Awards
**AW (Adjusted Winner) algoritmoa** bi pertsona edo alderen arteko banaketarako jardunbidea da, ondasun zatigarriei buruz. Bere helburua banaketa ahalik eta modu bidezkoenean egitea da, berdintasunez eta bekaizkeria baztertuz, eta efizientzia maximotuz. Bikote banaketen ondoren sortzen diren gatazka ekonomikoetan erabili izan da. Steven Brams and Alan Taylor ekonomilariek garatu zuten 1996. urtean, *Fair Division: From Cake-Cutting to Dispute Resolution* liburuan.

Adibidea
--------

Bi pertsonek, A eta B, ondoko taulan azaltzen diren ondasunak banatu behar dituzte. AW algoritmoa hasteko, puntu kopuru bat, 100 kasu honetan, ondasun ezberdinen artean esleitzeko esaten zaie, beren balorazio subjektibo eta pertsonalen arabera:

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 1. ondasuna | 2. ondasuna | 3. ondasuna | 4. ondasuna | 5. ondasuna | Guztira |
| A | **45** | 20 | **15** | 10 | 10 | 100 |
| B | 35 | **30** | 10 | 10 | **15** | 100 |

Ondasun bakoitza puntu gehien eman dizkion pertsonari esleitzen zaio. Honela, A pertsonak 1. eta 3. ondasunak eta B pertsonak 2. eta 5. ondasunak jasoko ditu hurrenez hurren. Horrela A eta B pertsonek 60 eta 45 puntuko balioa duten ondasunak jasoko dituzte hurrenez hurren.

15 puntuko aldea bien artean eta horregatik 4. ondasuna b pertsonari esleitzen zaio. Hala ere, 5 puntuko aldea dago oraindik bien artean. Ezberdintasuna ezabatzeko, erlatiboki balorazio gertuenak dituen ondasuna aukeratzen da:

* 1. ondasuna: 45/35=1.29
* 2. ondasuna: 15/10=1.5

1. ondasuna da balorazio anztekoenak dituena, beraz bera aukeratzen da berdintasuna lortzeko. Zatiketa ezinbestekoa denez, berdintasunerako ekuazio hau planteatzen da:

55 + 35\*p = 15 + 45\*(1-p) => p = 1/16
Eta horrela A pertsonari 1. onadasunaren bat hamaseiren emango zaio, Bri gainerakoa emango zaiolarik. Horrela pertsona bakoitzak 57 3/16 puntu jasoko ditu (harrigarria bada ere, intuizioz 50 puntu jasota ados egon beharko liratekeelako bi pertsonak).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1364303

 |

* Wd Datuak: Q1364303
***A Day Without Rain*** (euskaraz: «*Euririk gabeko eguna*») Enya irlandar abeslariaren laugarren albuma eta, ziur aski, ezagunena da. 2000. urtean plazaratuta, hari esker 2002an Grammy Sari bat lortu zuen, New Age musikaren album onenarena, alegia. Artistaren lan salduena izan da.

Ezaugarriak
-----------

Lanaren gaia artistaren lau urtaroen inguruko ikuspegia da. Diskoak arrakasta handia izan zuen, nahiz eta bere iraupena handiegia ez izan: 37:30. Diskoaren abesti ospetsuena "Only Time" da zalantzarik gabe. Ospe hori neurri handi batean 2001eko irailaren 11ko atentatuen ondoren albistegietan eta erreportaietan asko erabili izan baitzen. Albumak beste kritikak izan zituen ere Kanadako, Mexikoko eta Japoniako bertsioetan abesti gehiago bildu zirelako.

Nicky Ryanek ekoizpena eraman zuen eta letrak Roma Ryan egilearenak dira, "Deora Ar Mo Chroí" izan ezik. Abesti guztien musika Enyarena berarena da. Aurreko diskoetatik aldenduta, Enyak korden atal bat sartu zuen diskoan. Lanak Urrezko eta Platinozko disko ugari jaso zituen mundu osoan.

Abestiak
--------

1. «A Day Without Rain» - 2:38
2. «Wild Child» - 3:47
3. «Only Time» - 3:38
4. «Tempus Vernum» - 2:24
5. «Deora Ar Mo Chroi» - 2:48
6. «Flora's Secret» - 4:07
7. «Fallen Embers» - 2:31
8. «Silver Inches» - 1:37
9. «Pilgrim» - 3:12
10. «One By One» - 3:56
11. «The First of Autumn» - 3:10
12. «Lazy Days» - 3:42
13. «Isobella» - 4:29

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Bakarrik Kanada, Mexiko eta Japoniako bertsioetan.
3. ↑  Bakarrik Japoniako bertsioan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q436509

 |

* Wd Datuak: Q436509
**1776ko Berrespen pragmatikoa**, "Klase sozial ezberdineko pertsonen artean ezkontzeaz abusatzea eragozteko Berrespen pragmatikoa" deitua, Karlos III.a Espainiakoa erregeak berretsi zuen 1776ko martxoak 23an Espainiarentzat. Amerikako espainiar lurretan, El Pardoko Errege Jauregian, 1778ko apirilak 7an, "Indietan, ezkontzei buruzko 1776ko Berrespen pragmatikoa bete behar den modua adierazten duen" errege zedula bat igorri ondoren aplikatzen hasi zen.

Igorri eta hurrengo 30 urteetan, zenbait alditan aldatua eta berretsia izan zen: 1783ko maiatzak 26 eta 31, 1787ko martxoak 8 eta 22, 1788ko apirilak 19, 1790eko otsailak 8, 1792ko ekainak 11, 1793ko otsailak 27 eta 1798ko otsailak 17an, 1803ko ekainak 1ean, ia berriz berretsia izan zen arte, "Familien semeen ezkontzei buruzko Errege Zedula" bezala.

Nabarmen aldatzen zuen erregearen jokaera bere mendekoen ezkon erabakien aurrean "estatuko klaserik altuenetatik herriko arruntenetaraino". Amerikan, 1803 arte, "beltzak, koieteak, mulatoak eta publikoki halakotzat hartutako arraza eta kastetako jendea", Berrespen pragmatiko honen irismenetik kanpora geratu ziren.

Errege familian, ezkontza morganatiko deritzen ezkontzen mugei buruz (batez ere Asturiasko Printzea Letizia Ortizekin ezkondu ondoren), nolabait, oraindik indarrean jarraitzen ote duen, edo, legearen aurrean berdintasuna adierazten duena, baina monarkiaren instituzioaren eskubide historikoa mantentzen duen 1978ko Espainiako Konstituzioaren ondorengo legedian jada tokirik ez ote duen eztabaidatu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11700225

 |

* Wd Datuak: Q11700225


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Konstituzioak, oinordekotzaren lege dinastikoak edo ordena erregularra onartzen du Filipe IV.a Espainiakoa tronura igo zenetik egundaino. Beraz, Konstituzioak, 1776ko Berrespen pragmatikoa indarrean dagoela onartzen du, Karlos III.ak aldarrikatutakoa, ezkontza morganatikoak edo klase ezberdinetako pertsonen arteko ezkontzak barra-barra ospatzea eragotzi nahi zuena, eta, errege-erregina izateko eskubideak galdu nahi ez bazituzten, errege edo infanteak, beheragoko mailako pertsonekin ezkontzea debekatzen zuena. Arrazoi honegatik, 1933ko ekainak 11n, erbestean zegoela, Alfonso Borboikoa Asturiasko Printzeak, bere oinordekotza eskubideei uko egin zien Edelmira Sampedro-Ocejo kubatarrarekin ezkontzeko. |  » |
*Endoptychum agaricoides*

Sinonimoak: *Secotium agaricoides*, *Clorophyllum agaricoides*

Gleba berehala hauts itxurako masa bat bihurtzen da. Balio gastronomikorik gabea.

Genero bitxi hau *Agarical*-tzat har genitzakeen espezieek osatzen dute, baina erabat bihurtu ez zirenek. Kapela konikoa edo esferikoa dute, eta behealdetik gorantz berandu irekitzen dira. Errezel orokorra, espezie batzuetan, bolba moduan itsatsita geratzen da oinari. Kapela irekitzean, oinaren jarraipena ikusten da, kapelaren goialdean esporen-masaren artetik. Gleba gelaxka batzuek osatzen dute, orri gisako trabekulek bananduta, esporak daude hemen.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Konikoa, 10 cm-rainoko garaierakoa eta 6 cm-rainoko diametroa oinarrian. Arre argi kolorekoa, ezkatatxo ilunagoekin.

**Hanka:** Alderantzizko kono baten itxuran, 1 eta 3 cm bitarteko luzerakoa.

**Etimologia:**

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Espezie hau, behin ikusten bada, ia ezinezkoa da nahastea.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean, simaurtutako larreetan, herriguneetatik edo abeltzaintzatik gertu. Badirudi Gaztelan ateratzen dela, Madrilen eta Abilan, baita Katalunian ere. Urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 713 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**María Sefidari Huici**, 1982an Madrilen jaio zen, psikologoa, irakaslea eta Espainiako komunikazio eta kultura digitalean aditua da. Era berean kudeaketa kooperatiboan eta Interneteko kultur produkzioan ere aditua da eta ezagutza eta kultura librean aktibista. 2018ko uztailetik, Wikimedia Fundazioko lehendakaria da.

Ibilbidea
---------

Psikologian lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, eta bertan ere Merkataritza eta Turismoko Maisutza ikasi zuen. 2014an Techweek Women’s Leadership Fellows programako bekaduna izan zen, negozioetan eta teknologian emakumeen lidergoa babesteko. 2015etik, Juan Carlos Erregea Unibertsitateko Komunikazio Digitaleko, Kulturako eta Herritartasuneko Maisutza programako irakaslea izan zen. 2020an, Asturiasko Printzesa sarien epaimahaikide izan zen, Komunikazioa eta Humanitateak kategorian.

Sefidari, Wikipedian Raystorm izenez ezaguna, ezagutza eta kultura libreari buruzko Wikimedia proiektuetan laguntzen hasi zen 2006an. Handik gutxira, LGBT Wikiproxect-a atera zuen, kolektibo horiek ikusarazteko eta gaiarekin lotutako edukiak hobetzeko eta antolatzeko, ingelesezko Wikipedian antzeko proiektu batean inspiratuta.

2011n, Wikimedia Españako kide sortzailea eta elkarteko lehen lehendakariordea izan zen, eta, 2015ean, Wikimujeres. Wikimediako erabiltzaile-talde bat da Wikimedia, eta emakumeak ikusaraztea eta Wikipedian genero-arrakala ezabatzea ditu ardatz. Mugimenduan, Wikimedia hainbat gobernu-batzordetako kide izan zen, besteak beste, Afiliazio Batzordekoa eta Kontseiluaren Gobernantza Batzordekoa, bertako lehendakari izan zelarik. 2013an Wikimedia Fundazioaren Batzordeko kide aukeratu zuten. Batzordeko kide izan zen 2015era arte. 2016. urtean Wikimedia Fundaziora itzuli zen lanpostu huts bat betetzeko, eta erakundearen lehendakariordea izan zen. 2017an bigarren agintaldirako lehendakariorde izendatu zuten. Urte horietan, Wikipediako edukietan aniztasuna eta genero-berdintasuna txertatzeari buruzko prestakuntza ikastaro eta ekitaldi askotan parte hartu zuen. 2018ko uztailean, Wikimedia Fundazioko lehendakari hautatu zuten Wikimaniako 14. topaketan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** IT, Desarrollado con webControl CMS por Intermark. «Feria Internacional del Libro de Guadalajara y Hay Festival of Literature & Arts - Premiados - Premios Princesa de Asturias» *Fundación Princesa de Asturias* (Noiz kontsultatua: 2023-07-21).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** niusdiario.es.  (2020-06-09). «La Feria del Libro de Guadalajara y el Hay Festival, premios Princesa de Asturias de Comunicación» *Nius Diario* (Noiz kontsultatua: 2023-07-21).
4. ↑   .
5. ↑   .
6. ↑   .
7. ↑    11 de xaneiro de 2011 ISSN 1134-6582..
8. ↑   .
9. ↑    18 de outubro de 2016.
10. 1 2   .
11. ↑    20 de febreiro de 2018.
12. ↑   .
13. ↑   .
14. ↑   .
*Gymnosporangium clavariaeforme*

Sinonimoak: *Podisoma clavariiforme*, *Podisoma juniperi-communis*, *Tremella* *clavariiformis*

Jangarritasuna oraindik ezezaguna da.

Deskribapena
------------

**Fruktifikaioa:** Pucciniaceae familiako Uredinal honek ipurua parasitatzen du eta septado mizelioa garatzen du. Mizelioaren luzapenak egur-landareen zeluletan sartzen dira. Orduan ipuruaren adarrek, tumoreen itxura hartzen dute, puztu egiten dira, ardatzaren forma hartuz, eta horien gainean agertzen dira fruktifikazioak, gelatinakarak denbora hezean, kolore hori bizi samarrekoak, 10 eta 20 mm bitarteko luzerakoak eta 2 eta 3 mm bitarteko lodierakoak.

**Etimologia:**

Jangarritasuna
--------------

Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua

Habitata, forma eta kolorea kontuan hartzen baditugu, espezie hau erraz identifikatzen da.

Sasoia eta lekua
----------------

Martxotik maiatzera ipuruetan (*Juniperus communis*).

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 839 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
***A Song of Ice and Fire*** (euskaraz *Izotz eta Suzko Abestia*), George R. R. Martin estatubatuar idazle eta gidoigilearen epika eta fantasiazko eleberri sail bat da. 1991n *A Game of Thrones* (*Tronu Dema*) lehenbiziko eleberria idatzi eta 1996an argitaratu zuen. Martinek hasieran trilogia izateko pentsamenduaz hasi eta azkenenan bost eleberri argitaratu ditu, zazpiraino iristeko asmoarekin. 2011n *A Dance with Dragons* (*Herensugeen Dantza*) sailaren bosgarren eleberria argitaratu zuen, eta gaur egun *The Winds of Winter* (*Neguaren Haizeak*) seigarren eleberria idazten dihardu.

Izotz eta Suzko Abestiaren saila Westeros eta Essos fikziozko bi kontinenteetan kokatzen da. Atal bakoitzean ikuspuntua aldatuz doa pertsonaia ezberdinen arteanː lehenbiziko eleberria bederatzi pertsonaiaren ikuspegitik kontatua da, eta bosgarrenean hogeita hamaika txandakatzen dira. Hiru istorio nagusi agertzen dira: Westeros menderatzeko asmoz hainbat familiaren arteko gerra dinastikoa, Westerosko ipar muturreko Ibiltari Zuriak / Besteak direlako izakien mehatxuaren areagotzea, eta Burdinazko Tronua bereganatzeko Daenerys Targaryen, kargugabetutako eta erbesteratutako erregearen alabaren grina.

Eleberria sortzeko garaian, Martinek Bi Arrosen Gerra (1455-1485) eta Maurice Druon frantziar idazlearen *Les Rois maudits* (1955-1977, *Errege Madarikatuak*) eleberri saila oinarritzat hartu zituen.

2019ko apirilerako mundu osoan liburuen 90 milioi ale saldu ziren eta 2017ko urtarrilean 47 hizkuntzatara itzuliak zeuden.

Telesaila
---------

Liburu saila berez ezaguna izan arren, mundu osoan ospetsu bilakatzearen arrazoi nagusietako bat sailean oinarritutako *Game of Thrones* (2011-2019) telesaila da.

Saila
-----

* *A Game of Thrones* (1996, *Tronu Dema*)
* *A Clash of Kings* (1998, *Errege Kasta*)
* *A Storm of Swords* (2000, *Ezpaten Ekaitza*)
* *A Feast for Crows* (2005, *Bele Festa*)
* *A Dance with Dragons* (2011, *Herensuge Dantza*)
* *The Winds of Winter*
* *A Dream of Spring*

Kanpo estekak
-------------

* George R. R. Martin idazlearen webgunea **(Ingelesez)**
* Lehenengo kapitulua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q45875
* Commonscat Multimedia: A Song of Ice and Fire

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 258305993
* BNF: 161841362 (data)
* GND: 1024427412
* LCCN: n95101054
* SUDOC: 183641272
* BIBSYS: 13030568
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q45875
* Commonscat Multimedia: A Song of Ice and Fire
**'Salem's Lot** Stephen King estatubatuar idazlearen beldurrezko eleberri bat da. 1975ko urriaren 17an Doubleday argitaletxeak argitaratu zen. Izenburua Jerusalem's Lot herri izenaren laburdura da.

Argumentua
----------

AEBetako Maine estatuko Jerusalem's Lot udalerrian, Ben Mears idazlea Marsten-darren etxera itzuli berri da, hain zuzen ere, hogei urte lehenago, haurren arteko apustu baten ondorioz sartu zen etxera, eta artean ikusi zuena oraindik amesgaiztoetan agertu ohi zaio.

Orain, jada idazle gisa eta bere emaztea hil berria delarik, Jerusalem's Lot herri gorabeherarik gabekora itzuli da baina, bat batean, haurrak desagertzen eta abere hilak agertzen hasi dira; horrela, izuikarak herria jendez hustu, eta *haien* eskura utzi du. *Haiek* direnak direla ere.

Zinema
------

* Salem's Lot (1979ko telefilma)
* Salem's Lot (2004ko telesaila)
* Salem's Lot (irratsaioa)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q753290
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 174148172
* Open Library: OL81632W

 |

* Wd Datuak: Q753290
Rianxo udalerrian dagoen *A Rianxeira* eskultura, egilea Manuel García de Buciños.
**A Rianxeira** (euskaraz *Rianxeiratarra*) Espainiako Galizia erkidego autonomoko abesti herrikoi bat da, gaur egun galiziar kultur ikurretako bat bilakatu da, bereziki galiziar diasporan. Galizieraz abestu ohi da.

Testuak jatorria XIX. mendetik aurrera Rianxo udalerrian burutu ohi diren Guuadalupeko Ama Birjinaren gurtze elizbira edo prozesioetan du, izenburuak aldiz, udalerri honetako emakumezkoen deiturari lotua dago. Halere, hasiera batean abestiaren izenburua *Ondiñas da nosa ría* zen.

Halere, azkenean Rianxoko musikariek nahiz Argentina eta Kubako galiziar etorkinek XX. mendearen erdialdera moldatutako bertsioetako bat izango zen ospetsu bilakatu zena, aldiz, 1950ko hamarkadan orkestratua izan zen eta irratiari esker entzulegoaren artean hedapen handia izan zuen.

Bere jatorria ez bezala, testuak ez du erlijio izaerarik, halere Ama Birjina itsasoko galiziar emakumearen parekide egiteko erabilia da.

A rianxeira abestia izaera pribatuko ospakizun eta jaietan abestu ohi da, ohitura hau 1990ko hamarkadan galiziar futbol taldeen jendaurreko kirol ospakizunetan ere hedatu izan da (nagusiki Real Club Celta de Vigo taldearen ospakizunetan).

Hitzak
------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *A virxe de Guadalupe*
*cando vai pola ribeira,*
*descalciña pola area*
*parece unha rianxeira. (bis)*
(errepika):
*Ondiñas veñen*
*ondiñas veñen e van*
*non te embarques rianxeira*
*que te vas a marear. (bis)*

*A virxe de Guadalupe*
*cando veu para Rianxo,*
*a barquiña que a trouxo*
*era de pau de laranxo. (bis)*

*A virxe de Guadalupe*
*quen a fixo moreniña,*
*foi un raíño de sol*
*que entrou pola ventaíña. (bis)* |  » |

Ikus gainera
------------

* Rianxo

Kanpo estekak
-------------

* A Rianxeira abestiaren historia **(Gaztelaniaz)**
* A Rianxeira abesti entzun. Youtube.com **(Galizieraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2819886

 |

* Wd Datuak: Q2819886
**Tabakoaren Aurkako Lege Berria** edota **2011ko Tabakoaren Aurkako Legea** izenez ezagutzen dena, aurreko 2006ko Espainiako Tabakoaren Aurkako Legea berritu asmoz 2011ko urtarrilaren 2an indarrean sartu zen espainiar lege bat da. Bere ondorio garrantzitsuena jendaurreko edozein leku publiko iriki edo itxietan erretzeko debekua da. Salbuespen batzuk kendurik, *erabateko debekuaz* mintzatu daiteke, honela bada, tabakoaren aurkako espainiar legedia gai honetan aintzindariak diren estatubatuar, alemaniar, britainiar edota irlandar legediaren pare jartzen delarik.

Isunak
------

Lege berriaren arabera, debekatuta dauden lekuetan erretzea hutsegite arina da. Behin egin ezkero, isuna 30 eurotakoa da. Gisa honetako hiru hutsegite pilatu ezkero, hutsegitea larritzat har daiteke. Era berean, leku edo lokal bateko jabeak erretzea debekatuta dagoen lekuetan erretzaileentzako toki bat egokitzea edota erretzea debekatuta dauden lekuetan erretzea baimentzea ere hutsegite larria da.
Hutsegite larriak 601 eurotatik 10.000 eurotara doazen isunekin zigortuko dira, aldiz, hutsegite oso larriak 10.001 eurotatik 600.000 eurotara doazen isunekin zigortu daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Tabakoaren lege berria indarrean sartu da. Eitb.com
2. ↑  2010eko Abenduaren 26ko 28/2005 Legea. Tabakismoa eta tabako salmenta, hornikuntza, kontsumoa eta tabakoaren produktuen iragarkien erregulazioaren inguruko osasun neurriak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3323867
* **Identifikadoreak**
* BOE: BOE-A-2010-20138

 |

* Wd Datuak: Q3323867
**10** edota ***10*** (Hego Euskal Herrian *Emakume Perfektua* eta Ipar Euskal Herrian *Bera*) 1979ko Blake Edwards estatubatuar zinema zuzendariaren maitasun komedia filma bat da. Bertan, Dudley Moore, Julie Andrews, Robert Webber, Dee Wallace eta Bo Derek aktoreek antzeztu zuten. Filma honek Dudley Moore eta batez ere Bo Derek aktore ederra mundu osoan ezagun eta superizar bilakatu zituen, Bo Derek baita sex symbola ere.

Filmak Oscar Sarietarako bi izendapen jaso zituen, nahiz eta bat bera ere irabazi ez izan: Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria (Henry Mancini) eta Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria, azken hau Henry Mancinik konposatu eta Robert Wellsek abestutako *It’s Easy to Say* ("Esatea Erraza Da") abestiari esker. Urrezko Globo Sarietarako bost izendapen ere jaso zituen, horietako bat bera ere irabazi ez zuelarik.

Filmaren izenburua George Webber (Dudley Moore) protagonistak bere emakumeen 1etik 10erako zerrendan Bo Derek aktoreak antzeztutako pertsonaia 11 bat dela aipatzean datza, hots, bere ustez emakume perfetua. Filma honetako eszenarik ezagunena Bo Dereken pertsonaia hondartza zehar lasterketa joan eta Dudley Moore aktorearen pertsonaia hura begira ahozabalik gelditzen denekoa da.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

George Webber (Dudley Moore) musikagileak *40. urtebetetzearen krisia* igarotzen ari den musikagilea da. Samantha (Julie Andrews) izeneko emakume baten harremana izan arren, egun batez elizara ezkontzera doan emaztegai bat (Bo Derek) ikusiko du. George emakume haren edertasunaz liluaturik gelditu eta hartaz txora-txora eginda geldituko da. Nola edo hala emakume ezkondu berriak bere eztai bidaian nora joango den jakin eta bera eta nere senar berria Mexikora jarraituko ditu. Han emakumea ezagutu eta harekin neskatan egiten saituako da.

Aktoreak
--------

* Dudley Moore: George Webber
* Julie Andrews: Samantha Taylor
* Bo Derek: Jenny Hanley
* Robert Webber: Hugh
* Dee Wallace: Mary Lewis
* Sam J. Jones: David Hanley
* Brian Dennehy: Don, tabernaria
* Max Showalter: erreberendia
* Burke Byrnes: bere burua antzeztuz.

Kanpo estekak
-------------

* *10* filmaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**
* *10* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q184591
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q184591
**1117ko Veronako lurrikarak**– Mercalli eskala sismologikoan VII gradutan kalkulatzen dena – urtarrilaren 3an iparraldeko Italia eta hegoaldeko Alemania astindu zituen. Lehen talkaren epizentroa Veronatik gertu izan zen, kalte handienak jasan zituen hiritik gertu. Anfiteatroaren kanpoko horma partzialki eraitsia izan zen, eta oin-zatia 1183ko ondorengo lurrikara batean kaltetua izan zen. Beste eliza, monasterio eta monumentu zahar asko suntsituak edo oso kaltetuak izan ziren, Erdi Aroko lehen eraikinen zati handi bat ezabatuz eta erromaniko estiloko berreraikuntza masiborako espazio bat eskainiz. Urtarrilaren 3ko lehen talkaren ondoren, jarduera sismikoak hilabetez iraun zuen, urtarrilak 12an, ekainaren 4an, uztailaren 1ean, urriaren 1ean eta abenduaren 30ean beste lurrikara txikiagoak izanda.

Lurrikara, Veronan ez ezik, Italiako iparraldean ere nabaritu zen, Cividaletik Paviara, hegoaldean Pisatik eta iparraldean Suitzaraino. Veronatik kanpo, Milan, Bergamo, Brescia, Venezia, Treviso, Modena, Parma eta Cremona ziren gunerik kaltetuenak. Lurrikararen berriak Montecassinon eta Reimsen jaso zituzten. Landolfo Iuniore kronikari milandarrak suntsipenaren ondorioz elizako kontzilioa kanpoan, aire zabalean, eraman behar izan zutela esan zuen. Alemanian ere kalteak oso handiak izan ziren. Bambergeko San Migel elizan, Brauweilerreko abadian eta Rottenburg am Neckar, Konstanza, Meersburgeko eraikinetan ere kalteak izan zirela jakinarazi zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Banca Ipermediale delle Vetrate Italiane, Consiglio Nazionale delle Ricerche **(Italieraz)**
2. ↑  G. Solinas (1981): *Storia di Verona* (244. orr.). Verona: Centro Rinascita, 1981
3. ↑  Emanuela Guidoboni-Enzo Boschi: «I grandi terremoti medioevali in Italia», en la revista *Le Scienze*, n.º 249, 1989.
4. ↑  Thomas Glade, Malcolm Anderson, Michael J. Crozier: *Landslide hazard and risk* (261. orr.). John Wiley and Sons, 2005. ISBN 0-471-48663-9.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q260775

 |

* Wd Datuak: Q260775
**1988ko Munduko Eskrima Txapelketa** Munduko Eskrima Txapelketaren 51. edizioa izan zen. 1988ko uztailean ospatu ziren Orleansen Nazioarteko Eskrima Federakuntzak eta Frantziako Eskrima Federakuntzak antolatuta.

Urte berean Seulen 1988ko Udako Olinpiar Jokoak ospatzen zirenez, eta joko hauetako egitarauan emakumezkoen ezpata modalitatea agertu ez zenez, soilik arma hau agertu zen munduko txapelketan. Eta bi proba baino ez ziren ospatu: emakumezkoen banakako ezpata eta emakumezkoen taldekako ezpata.

**Banakako ezpata**

1. Brigitte Benon  Frantzia
2. Sophie Moresse-Pichot  Frantzia
3. Ninnie Eglen  Suedia

**Taldekako ezpata**

1. Alemania
2. Frantzia Brigitte Benon eta Sophie Moresse-Pichot
3. Italia Saba Amendolara, Alessandra Anglesio, Cecilia Salvioli, Elisa Uga, Natalie Vezzali

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**1987ko Munduko Eskrima Txapelketa** | **Munduko Eskrima Txapelketa**1988 | Ondorengoa**1989ko Munduko Eskrima Txapelketa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q961440

 |

* Wd Datuak: Q961440
Barrikadak Berlingo Alexanderplatz-en, 1848ko matxinadan.
**1848ko Berlingo Matxinada** (alemanez: *Barrikadenaufstand* edo *Barrikadenkämpfe*) herri altxamendu liberala izan zen, Herrien Udaberriaren baitakoa, Berlinen, Prusiako Erresumako hiriburuan, 1848ko martxoaren 18an hasi zena.

Historia
--------

1848ko martxoaren 18an, berlindarrek bazuten Parisko Otsaileko Iraultzaren berri, eta bazekiten, Vienan gertatutako altxamenduarengatik, Metternichek, Austriako kantzilerrak, dimititu behar izan zuela. Hori zela eta, manifestatzaile talde bat Errege Jauregiraino joan zen eta erregearen anaiak, Gilen oinordekoak, jendearen kontra tiro egiteko agindu zuen. Arratsaldeko ordu bietan jazo zen hori; ondoren, jende taldeak batetik bestera ibili ziren, arineketan, izututa eta oihuka, Jauregi aurrean manifestatzaileak hiltzen ari zirela azaltzen.

Hiri osoa lehertu beharrean zegoen. Königstrasse kalean barrikada sendo handi bi altxatu zituzten, gurdiak, omnibusak, ohial fardelak, egurrak eta horrelakoak eroanda. Etxeetako teilatuetan, gizon-emakumeak, adreiluak eskuetan, soldaduak noiz etorriko zain zeuden. Ahal bezala armatu ziren denak, aizkora, lantza, pistola eta makilekin. Hamar ordu luzez, 4.000 matxinatu borroka egin zuten 14.000 soldaduren kontra. Borroketan 230 iraultzaile hil ziren.

Frederiko Gilen IV.a erregeak mezua igorri zien «berlindar maiteei, Prusiako herritar maiteei», odol jario hura eten zezaten. Baina deia alferrikakoa izan zen, eta iraultzaileek lortu zuten soldaduak kale batzuetatik kanporatzea. Martxoaren 19an, goizean, Erregeak armada erretiratu behar izan zuen. Barrikadetan hildakoak Errege Jauregiaren aurrera eroan zituztenean, erregea balkoira irten zen. Herritarrek gorpuen aurrean kapela eranzteko eskatu zioten, eta hala egin zuen berak, umiliaturik.

Barrikadetan ibilitako langileek ezer gutxi atera zuten gertaera hartatik. Burgesiako alde liberalenek nahikoa iritzi zioten gobernu berrian bi ministro liberal izateari, Ludolf Camphausen eta David Hansemann. Iraultzaileek hauteskunde orokor eta zuzenekoak galdatu zituztenean, liberal moderatuek, matxinatuen erradikalismoaren beldurrez, eskatu zioten erregeari armada itzul zedin, erreboltaren arriskua saihesteko. Tropak behar bezala prestaturik itzuli ziren.

Mugimendu iraultzailea zatitu zen, eta talde bakoitzak irtenbide ezberdina ikusten zion egoerari; beraz, ez zuten erantzuten jakin izan. Hala eta guztiz ere, udan muturreko talde bat hiriko armategiaz jabetzen ahalegindu zen, baina huts egin zuen. 1848ko iraultza zapalduta zegoen Berlinen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Chastain, James. *March Revolution.*  ohio.edu (Noiz kontsultatua: 2016-01-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q808928

 |

* Wd Datuak: Q808928
Lurreko atmosferaren goi-geruzak
**Aerologia**, atmosfera askea, hots, lurrazalaren eraginetik at gelditzen diren atmosfera-geruzetako (3 km-tik 50-60 km-ra) airea eta haren propietateak aztertzen dituen fisikaren alorra, meteorologiaren adarra da. Aire horren tenperatura, hezetasuna, kondentsazio-prozesuak, erradiazioa, higidurak eta egoera termodinamikoa aztertzen ditu. Lekuak eragin handia badu ere, lurrazaleko aire-mugimendu handiek atmosferaren goiko geruzetan dute jatorria. Aerologiak aztertzen dituen gaiak altuerari dagozkionak dira lehendabizi: altueraren arabera airearen presioak, tenperaturak eta konposizio kimikoak dituen aldaketak. Gaur egun, ikerketa horiek zunda-globoen bitartez egiten dira gehienbat.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q381517
* Commonscat Multimedia: Atmospheric sounding

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4192029-6

 |

* Wd Datuak: Q381517
* Commonscat Multimedia: Atmospheric sounding
**1933ko Aberri Eguna** 1933ko apirilaren 16an Donostian egin zen Aberri Eguna da, Eusko Alderdi Jeltzaleak antolatutako bigarren Aberri Eguna. Hauteskundeak egin baino astebete lehenago egin zen, "Euskadi-Europa" goiburuarekin.
Hitzaldi nagusia Atotxako futbol zelaian izan zen. Hizlari izan ziren Hernandorena, Telesforo Monzon eta gerora Eusko Jaurlaritza lehen lehendakaria izango zen Jose Antonio Agirre euskal herritar politikariak; Kataluniako Batasun Demokratikoa alderdiko lehendakari eta diputatu Manuel Carrasco Formiguera; Alderdi Galegistako Ramón Otero; eta Europako Nazionalitateen Kongresuko presidenteorde eta idazkari nagusi Ewald Ammende.

Iruditegia
----------

* Atotxa futbol zelaiko ekitaldia eta hitzaldiak.Atotxa futbol zelaiko ekitaldia eta hitzaldiak.
* 1933ko Aberri Eguna.1933ko Aberri Eguna.
* Jose Antonio Agirre, 1933ko Aberri Egunean.Jose Antonio Agirre, 1933ko Aberri Egunean.
* Telesforo Monzon, 1933ko Aberri Egunean..Telesforo Monzon, 1933ko Aberri Egunean..

Erreferentzia
-------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Carlos Caballero Basáñez: «Aberri-Eguna: Durante la II República», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.

Ikus, gainera
-------------

* Matxin Irabola

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252466
* Commonscat Multimedia: 1933 Aberri Eguna

---

 |

* Wd Datuak: Q12252466
* Commonscat Multimedia: 1933 Aberri Eguna
**Errusiako gripea**, 1889ko urria eta 1890eko abenduaren artean nagusiki jazotako gripe pandemia bat izan zen. Gainera, 1891ko ekainean, 1891ko azarotik 1892ko ekainera, 1893ko udaberrian eta 1893-1894ko neguan ere berragertu zen. Mundu osoan milioi bat inguru heriotz eragin zituen.

Pandemiak Asiako edo Errusiako gripea izendapena jaso zuen, baina ez da Influenza A/USSR/90/77 H1N1 birusak eragin eta izendapen berdina daukan 1969ko Asiako gripearekin nahastu behar.

Ustez, 1889ko Errusiako gripea Influenzavirus A subtipo H2N2 birusak eragin omen zuen, nahiz eta erabateko segurtasunik ez izan, garaiko birologia ikerketen mugak direla eta, gaur egun Influenzavirus A subtipo H3N8 birusa ere eragiletzat jotzen da. 1889ko abenduaren 1ean San Petersburgo hirian hasi zen, Europan barna hedatu, eta 4 hilabeteren epean munduari bira emanez. AEBetara hasi eta 70 egunera iritsi zen. Hilkortasun erlatiboki baxua eragin zuen, %1ekoa, baina eragindako gaixo kopurua zela eta, mundu osoan milioi bat heriotz eragin zituela uste da.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10658304
* Commonscat Multimedia: 1889–90 flu pandemic

---

 |

* Wd Datuak: Q10658304
* Commonscat Multimedia: 1889–90 flu pandemic
**ALGOL 60** (honen laburdura da: *Algorithmic Language 1960*), ALGOL programazio-lengoaien familiako kidea da. ALGOL 58-ren jarraipena izan zen, eta haietan hasi ziren lantzen kode-blokeak; `begin` eta `end` hitz gakoen artean biltzen ziren ekintza-multzo horiek, aurrerapen esanguratsua izan zen programazioa egituratua definitzeko bidean. ALGOL 60 habiatutako funtzioen definizioak esparru lexikalarekin ezartzen zituen lehen lengoaia izan zen. Programazio-lengoaia asko sortu ziren hortik geroago, besteak beste, Pascal, C, CPL, Simula, BCPL, eta B. Garai hartako ordenagailu guztiek ALGOL 60 kontzeptuetan oinarritutako programazio-lengoaia zuten.

Niklaus Wirth-ekh ALGOL 60-n oinarritu zen bere ALGOL W lengoaia sortzeko, garapen gehigarriekin geroago Pascal bihurtuko zena. ALGOLen bertsio ofizialek lehenengo aldiz argitaratu ziren urtearen arabera izendatu izan dira. Algol 68-k Algol 60-rekiko izugarri desberdina da eta partzialki kritikatu da, beraz, oro har, "Algol" lengoaia esaten denean Algol 60-ko dialektoei buruz hitz egiten ari da.

Estandarizazioa
---------------

ALGOL 60- COBOLekin - estandarizazioa bilatu zuten lehen lengoaiak izan ziren.

* ISO 1538: 1984 Programazio-lengoaiak - Algol 60 (egonkortua)
* ISO / TR 1672: 1977 ALGOLen oinarrizko sinboloen irudikapena ... (orain erretiratua)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1209759
* **Identifikadoreak**
* GND: 4141870-0
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1209759
**Abelux** Eibarko enpresa bat izan zen, marka horretako bizikleta fabrikatzailea 20. mendean.

Historia
--------

Abelux 1945ean sortu zen eta 1983an itxi. Enpresaren sortzailea Pedro Atxotegi Gisasola (1913-1983) izan zen, eta Angel Goenaga zuen bazkide nagusia.

Lantegia Eibarko Zezenbide kaleko 3. zenbakian zegoen. Ez zegoen Abeluxen fabrika adierazten zuen kartelik. Kanpoan zeuden bizikletek salatzen zuten zer zen lantegi hura.

28 langile izatera iritsi zen, 24 gizonezko eta 4 emakumezko. Bere produktu nagusiak 15 urte arteko haurrentzako bizikletak, trizikloak eta go kart patineteak izan ziren. Bere ekoizpen handiena Gabonetarako eta otsailean Valentzian izaten zen jostailuen azokara bideratuta zegoen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Abelux, la firma más céntrica» *El Diario Vasco* 2021-06-19 (Noiz kontsultatua: 2021-11-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109772967

 |

* Wd Datuak: Q109772967
**1958ko Frantziako Konstituzioa**, urriaren 4koa, gaur egun indarrean dagoen konstituzioa eta Bosgarren Errep

ublikaren testu fundatzailea da. 1958ko irailaren 28an erreferendum baten bidez onartu zen eta Frantziako Iraultza jazo zenetik bosgarren testu fundatzailea da (hogeitabigarrena, indarrean sartu ez zirenak kontuan hartuz gero).

Konstituzioa frantziar sistema juridikoaren araudi gorena da eta aginte publikoak antolatu, beren funtzio eta harremanak zehazten ditu. Argitaratu zenetik hainbat alditan eraldatua izan da, bai legebiltzarraren batzarretan nahiz herria berari zuzendean burututako galdeketen bidez: Konstituzioaren berrikusketaren arauak Konstituzioan bertan ezarriak daude.

Hitzaurre bat eta 103 artikuluz osatua dago, horietako bi xedapen iragankorrak dira. Hitzaurreak beste hiru oinarrizko testuen aipamenak egiten ditu: 1789ko abuztuaren 26ko Gizakiaren eta Hiritarraren Eskubideen Aldarrikapena, 1946ko Frantziako Konstituzioaren Hitzaurrea, urriaren 27koa (IV. Errepublikako Konstituzioa), eta 2004ko Ingurumenaren Gutuna. Arau hauek konstituzionalitatearen blokearen barnean daude, hortaz, epaileek zuzenean ezartzen dituzte, eta legegileek onartu beharrekoak dira, betiere epiale konstituzional baten kontrolpean.

Frantziako Gobernuaren ezegonkortasun garaia eta Arjeriako Gerraren krisiari amaiera jartzeko idatzia izan zen eta Exekutibo indartsu baten itzulerarekin lotua dago. Konstituzio honetan bi gizonek beren ideiak islatu zituzten: Michel Debré eta britainiar konstituzioaren eredua, eta haren ministro nabarmena, Charles de Gaulle, honek Presidentea Errepublikaren bermatzaile gisa ezarri nahi izan zuen. V. Errepublikaren konstituzioa 1946ko ekainaren 16an Charles de Gaullek Bayeuxeko hitzaldian aipatutako oinarrien eragina du.

Kanpo estekak
-------------

* 1958ko Frantziako Konstituzioaren testua frantsesez irakurgai,Frantziako Nazio Biltzarraren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q832508
* Commonscat Multimedia: French Constitution of 1958

---

 |

* Wd Datuak: Q832508
* Commonscat Multimedia: French Constitution of 1958
**1916ko Olinpiar Jokoak**, Berlinen ospatu beharrekoak ziren. Baina, Aro Modernoko Olinpiar Jokoen historian lehen aldiz, Antzinateko Olinpiar Jokoetan gertatzen zenaren aurkakoa gertatu zen. Antzinateko Olinpiar Jokoetan, kirol ekitaldi sakratu hauek ospatzeko tenorea iristen zenean, gerrak bertan behera uzten ziren jokoek irauten zuten denboran. Izan ere, Aro Modernoko Olinpiar Jokoek ez duten izaera sakratua zuten Olinpian Zeus jainkoaren omenez ospatzen ziren Antzinateko Olinpiar Jokoek. 1916ko Olinpiar Jokoetan, berriz, bertan behera utzi behar izan zena, urte horretako Olinpiar Jokoen edizioa izan zen, Lehen Mundu Gerrako guduak gertatzen ari bait ziren Europan, tartean Alemania bera zegoelarik. Baina, edizio hau bertan behera utzi zen arren, ez zen ezeztatua izan, eta hurrengo Olinpiar Jokoek, Antwerp belgiar herrian 1920an ospatu zirenek, VII zenbakia eraman zuten.

1912ko maiatzak 27an, Estokolmon non une hartan, urte hartako olinpiar jokoak ospatzen ari ziren, Berlin izan zen 1916ko Olinpiar Jokoen hiri antolatzaile bezala aukeratua, Hungariako hiriburu den Budapest, eta Egiptoko Alexandria hiriak garaituz.

*Neguko aste* bat pentsatu zen, abiadura patinajea, patinaje artistikoa eta izotz hockey ekitaldiak ospatzeko, lehen Neguko Olinpiar Jokoak bezala har daitezkeenak. Olinpiar Joko hauen planen artean, Berlingo Estadio Olinpikoa eraikitzea zegoen, 1912 eta 1913 artean eraiki zena.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**1912ko Estokolmoko Olinpiar Jokoak** | **Aro Modernoko Udako VI. Olinpiar Jokoak**1916 | Ondorengoa**1920ko Antwerpeko Olinpiar Jokoak** |

| * i
* e
* a
Olinpiar Jokoak |
| --- |
| *Kirolak  •  Nazioarteko Olinpiar Batzordea  •  Sinboloak* |
| Udako Jokoak | 1896  •  1900  •  1904  •  (1906)  •  1908  •  1912  •  ~~1916~~  •  1920  •  1924  •  1928  •  1932  •  1936  •  ~~1940~~  •  ~~1944~~  •  1948  •  1952  •  1956  •  1960  •  1964  •  1968  •  1972  •  1976  •  1980  •  1984  •  1988  •  1992  •  1996  •  2000  •  2004  •  2008  •  2012  •  2016  •  2020  •  *2024*  •  *2028*  •  *2032* |  |
| Neguko Jokoak | 1924  •  1928  •  1932  •  1936  •  ~~1940~~  •  ~~1944~~  •  1948  •  1952  •  1956  •  1960  •  1964  •  1968  •  1972  •  1976  •  1980  •  1984  •  1988  •  1992  •  1994  •  1998  •  2002  •  2006  •  2010  •  2014  •  2018  •  2022  •  *2026* |
| *Wikiproiektua* |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8123
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123831158
* GND: 2066143-5
* LCCN: n00090409

 |

* Wd Datuak: Q8123
***Abra Ke Amputar*** Barakaldoko musika talde bat da, 2005an jaio zena. Egiten duten musika *Stoned Punk* da.

Taldekideak
-----------

* Gaur Egungo Taldekideak
	+ Aritz: Gitarra eta Ahotsa
	+ Asier: Baxua eta koroak
	+ Igor: Bateria
	+ Pedro: Ahotsa

* Taldetik pasa diren beste taldekide batzuk
	+ Ander: Gitarra eta Ahotsa
	+ Ibantxo: Gitarra

Biografia
---------

Taldea 2005an jaio zen, hasiera batean beste izen bat zeukaten "*5 Ostias En Tu Cara*" eta oso gutxi iraun zuen. 2007an bildu ziren berriro taldearekin ekiteko baina aldaketa bat izan ziren: Bateria aldatu eta beste izen bat jarri zioten taldeari, *Abra Ke Amputar*. Une horretan taldea osatzen zuten: Aritz, Asier, Ander eta Igor. Urte horretan lehenengo kontzertuak eman eta lehenengo abestiak ekoiztu zituzten, lehenengo maketa grabatuz modu horretan "*Stoned Punk"*. 2008ko uztailean Anderrek taldea utzi zuen eta Iban sartu zen bere ordez, gainera kantari bat sartu zen. Irailean Iban taldetik joan behar izan zuen eta gaur egun bezala geratu zen taldea.

Diskografia
-----------

* *Stonedz mayhem in a puppetz world*
* *...DeskuartizandO...*
* *NO!*

Kanpo estekak
-------------

* Abra Ke Amputaren Bankcamp orrialdea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252753

 |

* Wd Datuak: Q12252753
1878ko apirilaren 20an Bizkaiko golkoa jo zuen galerna, txalupak hondoratzen. Rafael Monleon margolariaren lana.
**1912ko abuztuaren 12ko galerna** Bizkaiko kostaldea jo zuen 1912. urteko abuztuaren 12an. Enbata edo galerna Bizkaiko golkoko kostaldean gertatzen den bat-bateko itsasoko haize-bolada hotz eta gogorra da; eta galerna hartan, 144 arrantzale hil ziren. Euskal Herrian XX. mendean izandako lan istripurik handiena izan zen.

Gertakariak
-----------

1912ko abuztuaren 12an, Bizkaiko hainbat portutako arrantzaleak txalupaz itsasoratu ziren, arratsaldero bezala, kostaldetik gertu arrantzan egiteko. Gautzen ari zuela, egun osoan izandako hego haizea bat-batean aldatu zen, eta fronte hotz bat sartu zen Islandiatik gertu zegoen borraska bati lotuta. Haizearen bat-bateko aldaketarekin batera, tenperaturak behera egin zuen, eta itsasoa zakartu zen.

Une hartan, 12-15 metroko luzerako txalupak Matxitxako lurmuturretik 50 bat miliara zeuden, eta egun hartan harrapaturikoa euren konpainiako baporera aldatzekotan ziren, portura eramateko asmoz. Enbatak gau osoan iraun zuen, abuztuaren 13aren goiza arte, eta txalupa haietako asko hondoratu zituen.

### Hildakoak

Hondamendi hartan guztira 144 gizon hil ziren, haietatik 119 Bermeokoak, 14 Lekeitiokoak, zortzi Elantxobekoak, eta hiru Ondarroakoak. Gertaera hark Bermeon 75 alargun eta 225 umezurtz utzi zituen; eta San Roke egunean ezkonduko ziren beste 20 neska senargai barik gelditu ziren. Hilen omenezko elizkizunak 1912ko abuztuaren 23an egin ziren, Bermeoko Andra Maria elizan, eta hara etorri ziren Alfontso XIII.a erregea eta hainbat ministro.

Oroimena
--------

Urtero, abuztuaren 12an, hondamendi hartan hildako arrantzaleak omentzen dituzte Bermeoko Udalak eta Galerna Taldeak.

Alargunen omenez, 2018an, *100 alargunen dantza* poeman oinarritutako abestia eta bideoklipa plazaratu zen. Mazurka bat da, soka-dantza eran dantzatua. Poema Uxue Alberdik idatzi zuen, eta Thierry Biscaryk musikatu. Koreografia Patxi Labordak egina da. Bideokliparen irudiak Bermeon grabatu ziren udan, eta bertako herriko Alkartasuna Dantza Taldeko eta Lekeitioko Dantza Taldeko emakumeen parte hartzearekin egin ziren.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Europa Press.  (2016-08-08). «Bermeok 1912ko abuztuaren 12ko galerna gogoratuko du 104 urteurrena dela eta» *www.europapress.es* (Noiz kontsultatua: 2021-07-19).
2. ↑    «Bermeok 1912ko abuztuaren 12ko galarrena gogoratuko du 103 urte betetzen direnean» *Noticias de Navarra* 2015-08-08 (Noiz kontsultatua: 2021-07-19).
3. ↑    «100 alargunen dantza» *Plentzia Kantagune* (Noiz kontsultatua: 2021-07-19).
4. ↑    «Ehun alargunen dantza» *Sustatu.eus* 2018-11-20 (Noiz kontsultatua: 2021-07-19).

Ikus, gainera
-------------

* Enbata
* 1878ko enbata
* Euskal Herriko gertakari meteorologikoak

Kanpo estekak
-------------

* 1912ko galernari buruz, *Euskaraz.net* webgunean.
* Joseba Aurkenerena: 1912ko galerna Bizkaiko kostaldean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252453

 |

* Wd Datuak: Q12252453
**111 Akademia** Euskal Herriko literaturazaleen bilgunea da. Ia 200 irakurlek parte hartzen dute egitasmo honetan: liburuak irakurri, iruzkinak bidali eta urtero 111 Akademia saria ematen dute. Euskal irakurle guztiak akademiakide izan daitezke. 111 Akademia saria 111 Akademiak urtero banatzen duen literatura sari bat da, euskarazko lan bat sariztatzen duena. Aurretik, 2011 urte arte, ekimena Beterriko Liburua Saria izena zuen saria.

Historia
--------

Euskal literaturazaleak elkartzen ditu 111 Akademiak. 2008. urtean sortu zuen akademia Manuel Larramendi Kultur Bazkunak eta Euskal Herriko zazpi herrialdeetako literaturazaleak elkartzen ditu. Une honetan 170etik gora dira, gehienak Gipuzkoan. Baina Larramendi Bazkunak ez zuen 111 Akademia hutsean sortu; 1996. urteaz geroztik Beterriko Liburua izeneko literatur saria antolatzen zuen, zeinaren helburua euskal literaturgintzan urte beteko uztak utzitako liburuen artetik irakurleek gogokoen dutena saritzea izan den. 1998. urtetik aurrera izen bereko aldizkaria. *Beterriko Liburua* argitaratzen hasi zen eta, horrela, apurka-apurka, gerora 111 Akademia izango zenari gorputza eman zion.
2006tik Amaia Goikoetxea Orbegozo Akademiaren koordinatzailea da.

Kontaktua
---------

* Helbidea: Arantzibia plaza , 4 - 5 Behea. 20140 Andoain. Gipuzkoa
* Telefonoa: 943 300 732
* Email: akademia@111akademia.com

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Manuel Larramendi Kultur Bazkuna
* 111 Akademia saria

Kanpo estekak
-------------

* 111 Akademiaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97203103

 |

* Wd Datuak: Q97203103
**2010eko urriko Baztango hegazkin istripua** hegazkin arin baten ezbeharra izan zen, 2010eko urriaren 12an Alkurruntz mendian gertatu zena, Otsondo mendatetik gertu. Istripua eguerdi aldean gertatu zen, laino itxia zegoela, eta haren ondorioz hegazkinean zihoazen hiru gizonezko frantsesak hil ziren. Hegazkin arina DR400-180 modelokoa zen, 1978 urtean ekoiztua, eta Frantziako Lézignan-Corbièresko aerodromotik abiatua zen goizean.

Gertakariak
-----------

Alkurruntz mendiaren inguruan zebilen ehiztari batek eguerdian aurkitu zituen hegazkinaren aztarnak, sakabanatuta. Berehala eman zuen abisu, eta larrialdi zerbitzuak heldu zirenean, ezbeharraren larritasunaz jabetu ziren: hainbat zatitan suntsitutako hegazkin arin bat zen, pribatua, eta barruan zihoazen hiru gizonak hilda zeuden. Istripua aski leku malkarrean jazo zen, eta ez zen erraza izan larrialdi zerbitzuentzat ikerketa hasteko lanak abiatzea eta gorpuzkinak bertatik ateratzea. Oronoz-Mugairiko suhiltzaileek eta Elizondoko osasun profesionalek parte hartu zuten, Poliziarekin batera, egin ziren lanetan.

Frantziako matrikuladuna zen hegazkin arina, eta Lézignan-Corbières hiriko aerodromotik abiatua zen goizean, Hondarribiko aireportua helmuga zuela. Han erregai depositua bete eta Salamancara bidean jarraitzeko asmoa zuten bidaiariek. Nafarroako Gobernuko informazio iturrien arabera, Afrikarako dirua lortzeko rally batean parte hartzen ari zen, beste hamalau hegazkin arinekin batera. Afrikako eskola sistema hobetzeko baliabideak lortzea zuen ekimenak xede. Frantziatik abiatzea, eta Senegalera iristea zen, printzipioz, rallyaren helburua.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Iraola, Arantxa. *Hiru gizonezko hil dira Baztanen hegazkin batek izaniko istripuan.*  *Berria*, 2010eko urriak 13, CC-BY-SA-4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-3-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252637

 |

* Wd Datuak: Q12252637