recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Krauss-Maffei-Wegmann** hainbat ekipamendu mota ekoizten dituen enpresa alemaniarra da, hala nola injekziozko moldekatzeko makineria, lokomotorrak, gerra-gurdi blindatuak eta erabilera militarrerako beste ibilgailu batzuk.

Historia
--------

Krauss-Maffei 1931n sortu zen JA Maffei (1838an sortua) eta Krauss &amp; Co. ( 1860an sortua) enpresen bat-egitetik. Biak ziren ordurako lokomotorren hornitzaile garrantzitsuak; Maffeik lurrunezko beste ibilgailu batzuk ere eraiki zituen. Egoitza nagusia Municheko Allach udalerrian dago gaur egun. 1957az geroztik injekzio bidez lan egiten dute. 1964an Eckert & Ziegler GmbH erosi zuen, Weißenburg. 1986az geroztik GmbH independente baten forma juridikoa du. 1998ko urtarrilean Municheko Mannesmann Plastiksmaschinenbau GmbH-en taldera esleitu zuten.

Krauss-Maffei-Kunststofftechnik-ek salmenta- eta zerbitzu-zentroen antolakuntza deszentralizatua erabiltzen du, lehiatzen duen merkatuetan garrantzitsuak diren Lurreko eskualde guztietako bezeroengana hurbiltzeko.

Erreferentziak
--------------

* Auer, Alois (Hrsg. ): *Krauss-Maffei.* *Lebenslauf einer Münchner Fabrik und ihrer Belegschaft*. 3K-Verlag, Kösching 1988.

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)**] [ Karl Schmidt, Krauss-Maffei, Historisches Lexikon Bayerns

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q819150
* Commonscat Multimedia: Krauss-Maffei

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124969193
* ISNI: 0000 0001 2215 4500
* GND: 2016380-0
* LCCN: n79035233
* NKC: osa2011653005

 |

* Wd Datuak: Q819150
* Commonscat Multimedia: Krauss-Maffei
**Calhoun konderria** (ingelesez: *Calhoun County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Morgan da. 2010eko zentsuaren arabera 6.694 biztanle zituen, Calhoun kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Calhoun konderriak 734,46 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,32 ura dira. Beste 726,15 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,11 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.694 pertsonetatik 2.512 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 262 dira. 4.092 beltzak edo afroamerikarrak. 9 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 30 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 49 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156632
* Commonscat Multimedia: Calhoun County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144258220
* LCCN: n81097999
* NARA: 10039254
* **Lekuak**
* OSM: 1028122
* TGN: 2000310

 |

* Wd Datuak: Q156632
* Commonscat Multimedia: Calhoun County, Georgia
**Getozka** (*Portulaca oleracea*) Portulacaceae familiako landare zukutsua da.

Urteroko landarea da. Tamainari dagokionez, 40 cm-ko garaierara hel daiteke, baina herrestaria denez zabaldu egiten da igo baino areago. Zurtoin leunak ditu, gorrixkak eta etzanak nagusiki. Hostoak aldizkakoak, multzokatuak, bai zurtoinean eta bai zurtoin-puntan.

Loreak kolore bizikoak ditu —horiak, arrosak, gorriak, zuriak—, eta txortengabeak dira. Loreek bost zati erregular dituzte, eta 6 cm zabal dira. Udaberriaren bukaeran loratzen da landarea, eta udazken erdira arte irauten du loraldiak. Hosto-multzoaren barruan, eguzkiak berotzen dituenean bakarrik irekitzen dira loreak; gauez, itxi egiten dira.

Haziak leka txikiak dira. Sustraiak haritsuak dira, eta oso ongi jasaten dituzte lurzoru pobreak eta lehorteak.

Jatorriz, Indiakoa eta Ekialde Ertainekoa da, baina mundu osoan barrena zabalduta dago. Herrialde batzuetan, belar txartzat dute. Oso ohikoa da lorategiko apaingarri gisa, leku beroetan, bereziki.

Euskaraz, getozka du izen arrunta.

Sukaldaritzan, barazki gisa jaten da: zurtoinak, hostoak eta loreak, denak dira jangarriak. Europan, Asian eta Mexikon ohikoa da espezie hau jatea. Zapore garratz eta gazi samarra du. Gordinik jan daiteke, entsaladan, eta egosita ere bai; baliagarria da zopak eta saltsak loditzeko.

Grezian, entsaladan jartzen dituzte getozkaren hostoak eta zurtoin gazteak, eta tomate eta feta gaztaz laguntzen dute. Turkian, entsaladaz gainera, espinakaren ordezko gisa prestatzen dute. Mexikon, txerrikiarekin eta saltsa berdearekin prestatzen da, eta Australiako aborigenek ogia egiteko erabiltzen dituzte haziak.

Sendabelar gisa, muzilago-kantitate handia duenez, libragarri gisa baliatzen da. Grezian, esaterako, idorreriaren kontra eta gernu-sistemaren hantura sendatzeko erabiltzen da; Indian, berriz, gibeleko gaitzetarako.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q158015
* Commonscat Multimedia: Portulaca oleracea
* Wikispecies Espezieak: Portulaca oleracea

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 151643
* BioLib: 38464
* Catalogue of Life: 202740
* Dyntaxa: 223980
* EOL: 587111
* Fl. China: 200007020
* GBIF: 3084719
* GRIN:
* IPNI: 323270-2
* ITIS: 20422
* UICN: 164001
* NCBI: 46147
* PlantList: kew-2566490
* W3TROPICOS: 26200154
* USDA Plants: POOL
* VASCAN: 8289
* WoRMS: 418681
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: D5J3623SV2

 |

* Wd Datuak: Q158015
* Commonscat Multimedia: Portulaca oleracea
* Wikispecies Espezieak: Portulaca oleracea
**Getty Center** (euskaraz: «Getty Zentroa») Los Angelesko Brentwood auzoko Getty Center Drive etorbidean dago. Getty Centerrek campus gisa funtzionatzen du, eta bertan J. Paul Getty Museoaren egoitza nagusia, Getty Fundazioa, Ikerketa Institutu bat, Kontserbazio Institutu bat eta Getty Fideikomisoa daude, baita auditorio baten eta zenbait lorategi-instalazioak ere.

Zentroaren izena Jean Paul Getty (1892-1976) estatubatuar enpresari eta filantropotik dator, J. Paul Getty Trust izeneko fideikomisoari funts handiak, bere arte-bilduma pribatua eta Pacific Palisades auzo kotizatuan kokatutako erromatar estiloko villa eman zizkiona. Enpresari horrek 1930eko hamarkadatik aurrera eskuratu zuen bere arte-bilduma, modu informalean bada ere, eta dohaintza egin zuenetik aurrera hasi zen bere bilduma sistematikoki hazten.

1974an bere jauregi-museoan J. Paul Getty Museoa inauguratu zuen. Greko-erromatar artearen bildumak gordetzen ditu, Ponpeia eta Herkulano hiri zaharretan inspiratutako arkitektura estiloarekin bat etorriz.

Richard Meierrek diseinatu eta 1997an inauguratutako Getty Center Los Angelesen ireki zuenean, ia bilduma artistiko guztiak lekuz aldatu ziren, Malibuko bere villa horretan dauden pieza greziarrak eta erromatarrak izan ezik. Getty Centerrako sarrera doakoa da, bisitarientzako tarifa bakarra aparkatzea da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29247
* Commonscat Multimedia: Getty Center

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133364221
* ISNI: 0000 0001 2287 134X
* BNF: 13340183q (data)
* GND: 10081052-4
* SNAC: w6524ncc
* SUDOC: 050172751
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q29247
* Commonscat Multimedia: Getty Center
Grafo teorian, **grafo osoa** erpin guztiak ertzen bidez konektatuta dituen grafo sinplea da.

{\displaystyle n} erpineko grafo oso batek {\displaystyle n(n-1)/2} ertz ditu, eta {\displaystyle K\_{n}} notazioaz adierazten da. Bere erpin guztiek {\displaystyle (n-1)} gradua dutenez grafo erregularra da.

Kuratowski-ren teoremaren arabera, grafo lau batek ezin du {\displaystyle K\_{5}} grafo osoa (edo {\displaystyle K\_{3,3}} zatibiko grafo osoa) bere baitan izan. {\displaystyle K\_{n}} grafoek {\displaystyle K\_{n-1}} bere baitan dutenez, grafo osoa ezin da laua izan {\displaystyle n}{\displaystyle \geq }{\displaystyle 5} balioetarako.

Adibideak
=========

Hona hemen erpin kopurua {\displaystyle n=1} eta {\displaystyle n=12} artean duten {\displaystyle K\_{n}} grafo osoak eta haien ertz kopurua:

| *K*1: 0 | *K*2: 1 | *K*3: 3 | *K*4: 6 |
| --- | --- | --- | --- |
| Complete graph K1 | Complete graph K2 | Complete graph K3 | 3-simplex graph |
| *K*5: 10 | *K*6: 15 | *K*7: 21 | *K*8: 28 |
| 4-simplex graph | 5-simplex graph | 6-simplex graph | 7-simplex graph |
| *K*9: 36 | *K*10: 45 | *K*11: 55 | *K*12: 66 |
| 8-simplex graph | 9-simplex graph | 10-simplex graph | 11-simplex graph |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q45715
* Commonscat Multimedia: Complete graphs

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4188588-0
* LCCN: sh85029361
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q45715
* Commonscat Multimedia: Complete graphs
**Carandiru** São Pauloko (Brasil) kartzela bat izan zen, 1920an Samuel das Neves-ek diseinatu eta eraikitakoa. Kartzela eredugarria izatea zen bere xedea, 1890. urteko kode kriminal berriaren eskakizunak aseko zituena. Carandiru 1956tik 2002ra bitartean egon zen funtzionamenduan, eta Hego Amerikako kartzelarik handiena izatera iritsi zen, 8.000 preso baino gehiago izanda. 1992an Carandiruko sarraskia gertatu zen.

Brasilgo Drauzio Varella mediku ezaguna bertan aritu zen boluntario gisa lanean, Hiesaren izurritea ekidinez batez ere, 1989 eta 2001 urte bitartean. Esperientzia hartan oinarrituta liburu bat idatzi zuen, *Estação Carandiru* izenekoa (Ingeleraz: *Carandiru Station*) eta bertako presoen egoera ezin penagarriagoa deskribatu zuen. Beranduago, liburua zinemara eraman zuen Hector Babenco zuzendariak, eta ikuslearen eta kritikarengan zirrara eragin zuen filmak.

Egun, kartzelaren hondakinak publikoarentzat irekita daude eta Carandiru metro geltokiaren bidez iritsi daiteke bertara.

Brasilgo Sepultura thrash metal taldearen "Manifest" abestiak omen egiten dio Carandirun gertatutako iraultza eta sarraskiari.

Bestalde, Carandiru kartzelak inspiratu zuen Prison Break telesaila arrakastatsua.

Ikus gainera
------------

* Carandiruko sarraskia
* Carandiru (filma)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q279605
* Commonscat Multimedia: Casa de Detenção de São Paulo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154051508
* LCCN: nr94019214

 |

* Wd Datuak: Q279605
* Commonscat Multimedia: Casa de Detenção de São Paulo
**Gratiot konderria** (ingelesez: *Gratiot County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ithaca da. 2010eko zentsuaren arabera 42.476 biztanle zituen, Gratiot kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Gratiot konderriak 1.480,46 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,15 ura dira. Beste 1.472,31 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 28,69 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 42.476 pertsonetatik 39.445 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.301 dira. 2.341 beltzak edo afroamerikarrak. 172 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 145 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 16 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 349 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q82605
* Commonscat Multimedia: Gratiot County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154761242
* GND: 4315497-9
* LCCN: n79129112
* NARA: 10039613
* **Lekuak**
* OSM: 1907314
* TGN: 2000962

 |

* Wd Datuak: Q82605
* Commonscat Multimedia: Gratiot County, Michigan
**Carroll konderria** (ingelesez: *Carroll County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Berryville, Berryville, Eureka Springs da. 2010eko zentsuaren arabera 27.446 biztanle zituen, Carroll kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Carroll konderriak 1.654,48 kilometro koadro ditu. Horietatik 22,57 ura dira. Beste 1.631,92 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 27.446 pertsonetatik 26.551 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.489 dira. 74 beltzak edo afroamerikarrak. 224 amerikar natiboak ziren eta 16 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 160 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 403 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61216
* Commonscat Multimedia: Carroll County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151287154
* LCCN: n82009905
* NARA: 10038461
* **Lekuak**
* OSM: 1818402
* TGN: 2000112

 |

* Wd Datuak: Q61216
* Commonscat Multimedia: Carroll County, Arkansas
**Carroll konderria** (ingelesez: *Carroll County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Carrollton da. 2010eko zentsuaren arabera 9.295 biztanle zituen, Carroll kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Carroll konderriak 1.816,59 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,53 ura dira. Beste 1.799,06 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,12 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.295 pertsonetatik 9.011 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 118 dira. 149 beltzak edo afroamerikarrak. 21 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 10 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 95 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490757
* Commonscat Multimedia: Carroll County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138388074
* GND: 4601717-3
* LCCN: n81119865
* **Lekuak**
* OSM: 1180461
* TGN: 2001180

 |

* Wd Datuak: Q490757
* Commonscat Multimedia: Carroll County, Missouri
**Carroll konderria** (ingelesez: *Carroll County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mount Carroll da. 2010eko zentsuaren arabera 15.387 biztanle zituen, Carroll kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Carroll konderriak 1.207,87 kilometro koadro ditu. Horietatik 55,82 ura dira. Beste 1.152,05 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,74 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.387 pertsonetatik 15.033 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 437 dira. 122 beltzak edo afroamerikarrak. 35 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 53 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 139 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488553
* Commonscat Multimedia: Carroll County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157104796
* LCCN: n80082316
* NARA: 10039158
* **Lekuak**
* OSM: 1792161
* TGN: 2000498

 |

* Wd Datuak: Q488553
* Commonscat Multimedia: Carroll County, Illinois
**Kuantu-jauziko laserrak** (ingelesez *Quantum cascade laser* edo ***QCL***) espektro elektromagnetikoaren infragorri ertain izeneko ataletik infragorri urrunera igortzen dituzten laser erdieroaleak dira. Jerome Faist, Federico Capasso, Deborah L. Sivco, Carlo Sirtori, Albert L. Hutchinson eta Alfred Y. Cho ikerlariek frogatu zuten lehendabiziko aldiz 1994an Bell Laborategietan.

QCLak unipolarrak dira eta laser-igorpena banden arteko trantsizioen bidez lortzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Faist, Jerome; Capasso, Federico; Sivco, Deborah; Sirtori, Carlo; Hutchinson, Albert; Cho, Alfred.  (1994ko apirilean). «Quantum Cascade Laser» *Science* 264 (5158): 553–556. doi:10.1126/science.264.5158.553. Bibcode: 1994Sci...264..553F. (Noiz kontsultatua: 2014-10-5).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1407411
* Commonscat Multimedia: Quantum cascade lasers

---

 |

* Wd Datuak: Q1407411
* Commonscat Multimedia: Quantum cascade lasers
**Google bomb** (Googleren bonba) testu zehatz baten bidezko bilaketarentzako webgune bat Googleren bilatzailearen lehen postuetan azaltzea lortzeko balio duen metodoari deritzo. Metodo hau Googlek erabiltzen duen algoritmoaz profitatzen da, zeinak sailkapen ona eskaintzen dien leku askotatik loturak dituzten orrialdeei. Helburua lortzeko nahi den webgunerako lotura bat gehitu beharra dago, testu bezala bilaketaren testua jarriz.

Nola burutzen da
----------------

Google bomb egitea lortzeko, Googleren arakatzaileak itxura honetako lotura ugari aurkitu behar ditu:

<a href="orrialdearen-helbidea">Esaldia edo hitza</a>

Aukera egokia izaten da foro bateko sinaduran erantsi edo webgune bateko txantiloietan gehitzea, orrialde askotan agertu dadin.

Emaitzak bi astetan lortu daitezke, eta beti ere proiektuaren hedapenaren araberakoa izaten da arrakasta.

Nola saihestu
-------------

Google bomb bat jaso duen webmasterrak bere gunean honako HTML kode hau erantsiz lortu dezake saihestea:

<meta name="googlebot" content="noindex, nofollow" />

Hala eta guztiz ere, horren bitartez bilatzailean inolaz ere ez agertzea lortuko du, eta hori normalean ez da komeni.

Historia
--------

Teknika hau 2001eko apirilaren 6an agertu zen lehenengoz Addam Mathesek idatzitako artikulu batean. Artikulu horretan *Google bombing* kontzeptua erabili zuen Mathesek, eta horrez gain, Googlek orrialdeak sailkatzeko metodo hori erabiltzen zuela nola jakin ahal izan zuen ere azaldu zuen. *internet rockstar* bilaketa bat egin zuenean, Ben Brownen webgunea azaldu zen lehen postuan, bertan *internet rockstar* testua azaltzen ez zen arren. Horrela, webgune askok *internet rockstar* testua erabiliz bertarako lotura zutela ikustean jakin ahal izan zuen metodo horretaz.

Hala eta guztiz ere, 1999an kasu bitxi bat ere gertatu zen, *more evil than Satan* (Satan baino gaiztoagoa) bilaketak Microsoften webgunera zuzentzen zuela-eta.

Adibideak
---------

* Googlen **ladrones** bilatzeak SGAEren webgunea erakusten du lehen emaitza bezala.
* Googlen **Siempre Ganamos Algunos Euros** bilatzeak ere SGAEren webgunea erakusten du lehen emaitza bezala.
* Googlen **miserable** bilatzeak Angel Acebesen webgunea erakusten du lehen emaitza bezala.
* Googlen **miserable failure** bilatzeak Ameriketako Estatu Batuetako presidentearen webgunea erakusten du lehen emaitza bezala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9359

 |

* Wd Datuak: Q9359
**Gopher** Interneteko zerbitzua da, informazioa menuen bidez eskuratzeko aukera ematen duena. Informazioa zuhaitz moduan antolatuta dago: *nodoek* soilik dituzte beste menu batzuetarako edo *orrietarako* sarbide-menuak, eta orriek testu-informazioa besterik ez dute. Modu jakin batean Webaren aurrekotzat hartzen da, nahiz eta menu-nodoetatik beste menu-nodoetara edo orrietara estekak soilik onartzen diren, eta orriek ez duten inolako esteka motarik.

Gopher World Wide Web-aren aurreko informazioa zabaltzeko Interneteko sistemetako bat da. 1991n sortu zen Minnesotako Unibertsitatean eta orrialde-menu bateko aukera bat hautatuz gune batetik bestera mugitzeko aukera ematen zuen lehen sistema izan zen. Horregatik, lehiakideek baino ezagunagoa izan zen, azkenean sareak ordezkatu baitzuen.

Gopher zerbitzariek, FTP zerbitzariek bezala, linean ikusi edo ordenagailura transferi daitezkeen fitxategiak eta dokumentuak gordetzen dituzte.

Munduko Webgune guztiek World Wide Web osatzen duten bezala, **Gopherspacek** lehendik dauden 5.000 Gopher zerbitzariak edo gehiago biltzen ditu. Gopher zerbitzari batera sartzea FTP gune bat erabiltzearen oso antzekoa da, informazioa fitxategiak eta karpetak dituzten menuetan aurkezten baita. Azken honetan zehar nabigatzen duzu informazio maila gehiago duten fitxategiak, dokumentuak edo bestelako karpetak bilatzeko. Fitxategiak haien gainean klik eginez ikusi edo deskargatu ohi dira.

Gopher guneei buruzko informazioa bilatzeko**,** Veronica (**V**ery **E**asy **R**odent**-O**riented **N**etwide **I**ndex to **C**omputerized **A**rchives) erabil dezakezu, 1992an Nevadako Unibertsitateko Steven Foster-ek eta Fred Barrie-k garatutako bilatzailea. 

Geratzen diren Gopher zerbitzariak testimonialeak diren arren, Firefox bilatzaileak 3. bertsiora arteko protokoloa onartzen zuen. Internet Explorer-ek 2002an kendu zuen, ahultasun bat aurkitu ondoren. Gaur egun, Firefox-ek Gopher onartzen du OverbiteFF luzapenaren bidez. Lynx arakatzaileak Gopher natiboki onartzen du.

Uneko arakatzaileak erabiliz Gopher guneetan gordetako informazioa kontsultatzeko, proxy gune zehatzak erabil ditzakezu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Floodgap Gopher Proxy - Veronica-2*
2. ↑  *Floodgap Public Gopher Proxy*

Kanpo estekak
-------------

* Gopher Eskuliburua
* TCP/IP Tutoriala eta Ikuspegi Teknikoa - 6.1 Kapitulua Gopher
* RFC1436 - Protokoloaren Deskribapena
* gopher zerbitzaria
* Gopher zerbitzarien zerrenda
* Gopher Manifestua
* Overbite proiektua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q322654
* **Identifikadoreak**
* GND: 4372140-0
* LCCN: sh95000820

 |

* Wd Datuak: Q322654
**Ctenophora** (grezieraz *orraziak eramaten dituztenak*) filuma, euskaraz **ktenoforo** gisa idatzia, animalia diblastikoen filum bat da. Etimologikoki, marmoka "orrazidunak" dira, eta izen hori ezarri zaie orrazi itxuradun igeri-palak dituztelako (*kten* edo *ketenak*); luzera dituzten zortzi bandak igeritarako erabiltzen diren zilio ilarez josita daude. Nola marmoken antza duten, iraganean zelentereoen taldean sartu ziren hasieran.

Portaera
--------

Sustantzia likatsu bat jariatzen duten koloblasto izeneko zelula espezializatuak dituzte, ehiza egin ahal izateko. Espezie asko argia sortzen duten animalia gardenak dira. Haragijaleak dira, eta harrapakinak eskuratzeko garroetako bentosak erabiltzen dituzte batzuek, baina bentosarik ezean ahoa bera erabiltzen dute horretarako.

Banaketa
--------

Itsasoan baino ez dira bizi eta 166 espezie ezagutzen dira. Ez dira oso ezagunak, baina ba dira ugariak eta planktonaren biomasaren parte handi bat dira. Gehien-gehienak planktonikoak dira. Beste batzuk hondo ozeanikoetan bizi dira eta ar lauen antza dute. Gainazaletik 3.000 metroko sakontasunerarte bizi daitezke.

### Euskal Herrian

*Pleurobrachia pileus* da euskal kostaldeko espezierik ugariena, eta multzo edo sardetan ageri da zenbaitetan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3     *Bizkaiko itsasaldea.*  Lurralde-Azterlanetarako Bizkaiko Iraskundea [2003?] ISBN 8477523290. PMC 53330284..

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ktenoforo*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q102778
* Commonscat Multimedia: Ctenophora
* Wikispecies Espezieak: Ctenophora

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4178216-1
* LCCN: sh85034533
* NKC: ph127914
* AAT: 300310238
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03627/eu\_k\_3145/k3145
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Ctenophora
* BOLD: 249225
* Dyntaxa: 5000006
* EOL: 69
* GBIF: 51
* ITIS: 53856
* NCBI: 10197
* Paleobiology Database: 6994
* WoRMS: 1248
* uBio: 376404
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D037302

 |

* Wd Datuak: Q102778
* Commonscat Multimedia: Ctenophora
* Wikispecies Espezieak: Ctenophora
Gustav Peichl Museoaren estalkia, Bonnen.
**Gustav Peichl** (Viena, Austria, 1928ko martxoaren 18a - Grinzing, Viena, 2019ko azaroaren 17a) austriar arkitektoa izan zen.

Biografia
---------

Bere jaioterrian egin zituen lehenengo ikasketak, eta arkitekturakoak Clemens Holzmeister maisuarekin egin zituen, Wiener Akademie der bildenden Künster akademian (1946-1957). 1973az geroztik akademia hartako irakaslea izan zen. Ikasketak amaitzear zela (1956) Roland Rainerrentzat jardun zuen lanean, baina bere estudioa zabaldu zuen handik gutxira.

Peichlen lehenengo aldiko lanen artean azpimarratzekoak dira *Afrium-Chule Krim* (1962-1963) eta Hackingeko moja domingotarren komentua (1965-1967). Horizontaltasuna da lan horien ezaugarri nagusietako bat, 1930eko hamarraldiko Nazioarteko Estiloaren eragina zuela. 1965-1967 urteetan Vienan egindako Meidlingeko burutik gaixoak zeudenak sendatzeko zentroan arrazionalismoa eta estetika brutalista erabili zituen, eta bere karreran nabarmen agertu zen mekanizismoa iragarri zuen. Bereziki azpimarratzekoa da Vienako Diesterweggassen Eskola (1969-1978), osagai bereiziez osaturiko proiektu konplexu batean oinarritua eta ingurunea kontuan harturik eraikia.

Nazioarteko ospea 1969an lortu zuen, Austriako Irrati Telebistako estudioekin (ORTF). Vaduzko Arte Museoan (1977) berriro ere maisutasun handiz bateratu zituen arkitektura eta ingurunea, Aflenzko irrati-sateliteko estazioan bezala (1976-1979). Berlin-Tegeleko fosfatoak suntsitzeko plantan (1979-1985), berriz, bikain adierazi zuen proiektu industrial batek eskatzen duen ikuspegi tekniko funtzionala eta arkitektura-ahalmena, balio sinbolista handiko eraikin baten bidez.

Azkenaldiko obretan testuinguruaren garrantzia azpimarratu zuen, adibidez Mannheimgo Teknikaren Museoan (1983), aita santuarentzako Heldenplatzeko agertokian (1983), Wienerbergeko Landvilla obran (1985), eta abarretan.

Peichl izan zen mugimendu modernoko artista nagusietako bat, eta arkitekto gisa ez ezik, ospe handia lortu zuen *Ironimus* ezizenez egindako karikatura politiko eta sozialekin. Haren azken lanetako bat Krems-eko Karikatura Museoa izan zen (2000-2001).

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)** Peichl & Partner-en webgunea

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Gustav Peichl*** Aldatu lotura Wikidatan |

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q79166
* Commonscat Multimedia: Gustav Peichl

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64799820
* ISNI: 0000 0001 1028 3989
* BNE: XX886888
* BNF: 135068630 (data)
* GND: 118592394
* LCCN: n89667444
* NKC: pna2007327219
* SNAC: w6bp7g99
* SUDOC: 050219308
* ULAN: 500001801
* BIBSYS: 90051256
* RKD: 241661
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04790/eu\_p\_1075/p1075

 |

* Wd Datuak: Q79166
* Commonscat Multimedia: Gustav Peichl
Bular-igeriketa.
Bular-igeriketa.
Bular-igeriketa.
**Bular-igeriketa** igeriketa estilo bat da. Funtsean honetan datza: igerilariak besoak bularpetik atera eta zuzen eta bertikalki daramatzala aurrerantz mugitzen ditu, aldi berean burua urpean sartu eta eskuak irekiak eta beherantz begira daramatza, ondoren besoak horizontalki irekiz atzerantz eraman eta sorbalda mailan guztiz irekiz gorputza aurrerantz bultzarazten du, une horretan igerilekuak burua eta bularra bat-bateko mugimendu batez urpetik ateratzen ditu, berriz ere aurreko sekuentzia errepikatuz. Besoak aurrerantz luzatuak daudenean, belaunak tolestu eta hankak irekitzen dira, aldiz belaunak zuzendu eta hankak ixten dira, honela gorputzari bultzada emanez.

Probak
------

Usadioz bular eran hiru distantzietan igeri egin ohi da, bai 50 metro luzeko igerilekuetan nahiz 25 metro luzekoetan ere.

* 50 metro Bular eran
* 100 metro Bular eran
* 200 metro Bular eran

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q326163
* Commonscat Multimedia: Breaststroke

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85131209
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q326163
* Commonscat Multimedia: Breaststroke
***Gona gorridun emakume gaztea***, baita ere *Gona gorria* (alemanez: *Mädchen mit rotem Rock*) Adolf Erbslöh (1881–1947) margolari espresionista alemanaren olio-pintura da. 1910ean bukatu zuen eta Von der Heydt-Museumen erakusten da, Wuppertal hirian. 115 × 85,5 zm.ko tamainukoa da.

Historia
--------

1909an eta 1910ean Erbslöh-ek hainbat irudi margotu zituen formatu handian. Gona gorridun emakume gaztea «garai honetako artistaren margolan garrantzitsuenetako bat» da.

Deskribapena
------------

Pinturak antzinako eskultura bat ekartzen du gogora. Ilea buruaren atzean lotzen duen emakume gazte partzialki biluzik irudikatzen du. Blusaren uhala bat irristatu zaio, ezkerreko bularra erakutsiz. Emakume gazteak gona gorri luze bat darama, margolanaren beheko zati osoa hartzen duena eta belaunetaraino ikusten dena. Aurpegiak tonu gorriak ditu, beraz, ez da bularra bakarrik begia erakartzen duena. Eskuinean, emakume gaztearen itzala ikus dezakegu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Claudia Kuhland: Adolf Erbslöh – Mädchen mit rotem Rock. In: Meisterwerke, WESTART 2010.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19767749
* Commonscat Multimedia: Mädchen mit rotem Rock

---

 |

* Wd Datuak: Q19767749
* Commonscat Multimedia: Mädchen mit rotem Rock
*Artikulu hau Madrilgo Errejen Etxeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Las Rejas etxea (argipena)».*

**Casa de las Rejas** edo **Las Rejas etxea** (***Errejen Etxea***) Madrilgo eraikin bat da, XVII. mendeko arkitektura barrokoaren adibidea. 1980tik Madrilgo ESCRBC eskolaren egoitza da.

Historia
--------

Ez da ezagutzen etxea nork eraiki zuen, ezta zehatz noiz edo zein jaberentzat, baina jada 1656ko Pedro Teixeiraren Madrligo planoan ageri da, eta garaiko Madrilgo adibide barroko bakanetakoa da 21. mendean gordetzen dena. XVII. mendean, eraikina zegoen kaleari Las Rejas kalea deitzen zioten, etxearen leihoetako errejengandik (gaur egun Guillermo Roland kalea da). 

Etxeko maizterren artean Juan de Ciriza bizi izan zen han, FIlipe III.a Espainiakoaren idazkaria eta Estatu Kontseiluko lehendakaria, eta XIX. mendean han bizi eta hil zen Francisco Martínez de la Rosa, Espainiako Ministroen Kontseiluko lehendakaria.

1970eko hamarkadan hutsik geratu zen, suteren bat izan zuen eta erortzeko zorian egon zen, baina Hezkuntza eta Zientzia Ministerioak erosi zuen, eta Escuela Superior de Conservación y Restauración de Bienes Culturales (ESCRBC) delakoa bertan kokatzeko erabili zen, 1980an berrirekiera eginez.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *La Casa de las Rejas, ejemplo de la arquitectura barroca madrileña del siglo XVIII.* .
2. ↑   Valenzuela. *Notas históricas sobre el edificio de la c/ Bola-Guillermo Roland.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106513414
* Commonscat Multimedia: Casa de las Rejas (Madrid)

---

 |

* Wd Datuak: Q106513414
* Commonscat Multimedia: Casa de las Rejas (Madrid)
Mono Cratersetako bat, erriolitazko domo baten adibidea.
**Laba domoa** sumendi baten laba likatsuzko erupzio motel baten ondorioz sortzen den gutxi gora-behera zirkulu forma duen muino bat da. Labaren biskositate edo itsaskortasunak ez du hau bere tximiniatik urrutiegi isurtzen uzten solidotu baino lehen. Domoek zenbait ehunka metroko altuera lor dezakete, eta motel eta modu jarraian hilabetetan edo urtetan haz daitezke. Egitura hauen aldeak harkaitzezko zati ezegonkorrez osatuak daude. Gas presioa metatzeko aukera dagoenez, domoak, bere historian zehar eztandazko erupzioak izan ditzake. Laba domo baten zati bat oraindik barnean harkaitz urtua eta gasak dituenean kolapsatzen denean, hodei piroklastiko bat sor dezake, gertaera bolkanikoen motarik hilgarrienetakoa dena. Laba domoekin lotutako beste arrisku batzuk jabegoen suntsiketa, basoko suteak eta izotz edo elur guneetatik gertu hodei piroklastikoek hasitako laharrak dira. Laba domoak mundu osoan estratosumendien ezaugarririk nagusienetako bat dira.

Erriolitazko domoa Novaruptan, Katmaiko Parke Nazionalean, Alaskan. Eztanda handi baten hasierako gertakari izan zen 1912an, inguruan Katmairen tontorra kolapsarazi zuena eta Hamar Mila Keen Harana sortu zuena.
Laba domoak Saint Helens mendiaren kraterrean.
Munduko laba domo aktiboenen artean Indonesiako Java uhartean dagoen Merapi mendia, Soufriere Hills Montserraten eta Washington estatuko Saint Helens mendia. Lassen Peak, Kalifornia iparraldean, munduko laba domorik handienetako bat da, eta Saint Helens mendiarekin batera, Cascade mendikateko sumendien artean XX. mendean (1914-1921) eztanda egin duen bakarra izateagatik bereizten da.

Domoak sumendi baten barnean sor daitezke azaleratzera iritsi gabe, kasu horretan denboraren igaroan azalera daitezkeelarik higaduraren aurkako euren erresistentziagatik, orduan paisaian nabarmentzen diren harkaitzezko orratzak eratuz.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Global Volcanism Program: Lava Domes

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q534282
* Commonscat Multimedia: Lava domes

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4229624-9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q534282
* Commonscat Multimedia: Lava domes
**Laas Geel** Somalilanden dagoen leize eta babesleku multzoa da. Somaliland Somaliako lurralde autonomoa da, errepublika independente gisa bere burua aldarrikatua. Labar-margo hauek Hargeisatik kanpo daude eta bertan Afrika osoko margo onenak daude. Kronologikoki K.a. 9.000-8.000 eta 3.000 urte artean egin ziren.

Aurkikuntza
-----------

2002ko azarotik abendu arte, ikertzaile frantziar talde batek Somalilanden ikerlan arkeologiko bat egin zuen. Espedizioaren helburua Afrikako Adarraren inguru horretan ekoizpen-ekonomia agertu zen garai historikoa dokumentatzea zen, hau da, K.a. 5.000 eta 2.000 urte inguru arteko aztarnak aurkitzea. Bilaketa batez ere sedimentu arkeologikoetan eta kobazuloetan burutzen ari zen. Lan horiek burutzerakoan, indusketa taldeak Laas Geel haitzuloko pinturak aurkitu zituen. Eremua hamar harkaitz eta haien kobazuloetan biltzen zen. Aurkitutako margoak kontserbazio egoera ezin hobean zeuden. Irudietan animalia basatiak eta etxe abereak (behiak eta zezenak) ikusten ziren, zalantzarik gabe artzain herri baten lanak. Labar arte mota hau Etiopia-Arabiar estilo Etiopiar-Arabiar estiloan daude eginak, Somalilanden bertan dauden Dhambalin eta Karinheganeko haitzuloetako oso antzekoak.

Esan beharra dago 2002 baino lehen margo horiek ezagunak zirela baina bakarrik urte horren espedizio ondoren espezialisten arreta erakarri zutela. 2003ko azaroan, berriro ere espedizio bat Laas Geel-era itzuli zen; aditu talde batek azterketa zehatza egin zuen, margolanak historiaurreko testuinguruan kokatuz.

Somalilanden, oro har, horrelako aztarnategi arkeologiko eta egitura megalitiko ugari dago. Haadh, Gudmo Biyo Cas, Dhambalin, Dhagah Maroodi eta beste hainbat aztarnategi aurkitu izan dira. Hala ere, egitura zahar horietako asko ez dira behar bezala ikertu.

Iruditegia
----------

* Depiction of a ceremonial cowDepiction of a ceremonial cow
* A human and cowA human and cow
* A herd of cowsA herd of cows
* A single cowA single cow
* One of the alcoves at Laas GeelOne of the alcoves at Laas Geel
* Various rock artVarious rock art
* Various other rock artVarious other rock art

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  *The Journal of African Archeology* 1.2 liburuki (2003) 3.kapitulua

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Somalilandeko labar artea.
* **(Ingelesez)**:Margolanen argazkiak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1799347
* Commonscat Multimedia: Laas Geel

---

 |

* Wd Datuak: Q1799347
* Commonscat Multimedia: Laas Geel
**Carbon konderria** (ingelesez: *Carbon County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Red Lodge da. 2010eko zentsuaren arabera 10.078 biztanle zituen, Carbon kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Carbon konderriak 5.340,98 kilometro koadro ditu. Horietatik 34,64 ura dira. Beste 5.306,34 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,89 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.078 pertsonetatik 9.856 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 188 dira. 30 beltzak edo afroamerikarrak. 76 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 22 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 89 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192992
* Commonscat Multimedia: Carbon County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140714728
* ISNI: 0000 0004 0538 0161
* LCCN: n79145353
* **Lekuak**
* OSM: 1491031
* TGN: 2001264

 |

* Wd Datuak: Q192992
* Commonscat Multimedia: Carbon County, Montana
**Carbon konderria** (ingelesez: *Carbon County*) Wyomingko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Rawlins da. 2010eko zentsuaren arabera 15.885 biztanle zituen, Carbon kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Carbon konderriak 20.626,63 kilometro koadro ditu. Horietatik 172 ura dira. Beste 20.454,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,77 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.885 pertsonetatik 15.351 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.668 dira. 109 beltzak edo afroamerikarrak. 121 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 103 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 17 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 171 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156452
* Commonscat Multimedia: Carbon County, Wyoming

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153598090
* NARA: 10039897
* **Lekuak**
* OSM: 288626
* TGN: 2002368

 |

* Wd Datuak: Q156452
* Commonscat Multimedia: Carbon County, Wyoming
**Laurens konderria** (ingelesez: *Laurens County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Dublin da. 2010eko zentsuaren arabera 48.434 biztanle zituen, Laurens kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Laurens konderriak 2.119,83 kilometro koadro ditu. Horietatik 28,94 ura dira. Beste 2.090,89 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 48.434 pertsonetatik 30.063 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.143 dira. 17.268 beltzak edo afroamerikarrak. 87 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 478 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 41 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 493 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491556
* Commonscat Multimedia: Laurens County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139571018
* ISNI: 0000 0004 0408 2074
* LCCN: n82006723
* NARA: 10039275
* **Lekuak**
* OSM: 1027985
* TGN: 2000378

 |

* Wd Datuak: Q491556
* Commonscat Multimedia: Laurens County, Georgia
**Gothako programa** deitzen zaio Alemaniako Alderdi Sozialdemokratak 1875. urtean Gotha herrian ospatu zuen kongresuan onartutako programari. Programa honek babestu egin zituen sufragio unibertsala, elkarte askatasuna, lanaldiaren murrizketa eta langileen eskubideen nahiz osasunaren aldeko beste lege batzuk. Gothako programa esplizituki sozialista zen.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Alemaniako alderdi sozialistak ahalegin guztia egingo du legezko bide guztiak erabiliz Estatu librea lortzeko eta gizarte sozialista bat soldaten burdinazko legea hausteko soldatapeko lan sistema baztertuz, edozein esplotazio deuseztatzeko eta edozein desberdintasun sozial eta politiko desegiteko. |  » |
| —. Testu osoa irakurtzeko Wikisourcen duzu eskuragarri |

.

Karl Marxek eraso gogorra egin zion programari, zirriborro moduan irakurri zuena, bere *Gothako Programaren Kritika* lanean. Alemaniako Alderdi Sozialdemokratak XIX. mendearen bukaerarako esplizituki marxista bilakatu zen, 1891. urteko Erfurteko programa izenekoan adierazi bezala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Kondaira.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1390380
* Wikisource Jatorrizko testuak: Gotha-ko Programa

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4021654-8
* NKC: ph327653
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1390380
* Wikisource Jatorrizko testuak: Gotha-ko Programa
**Lauca Parke Nazioanala**, aimaraz *lawq'a*, "larre", gaztelaniaz: *Parque nacional Lauca*, Txileko iparraldeko Andeetako parke nazional bat da, Arica eta Parinacota eskualdean.

Kokapena
--------

Parkea Aricatik 145 kilometro ekialdera eta Putretik 12 kilometro mendebaldera dago, 18° 03 ' S - 18° 27' S eta 69° 02' W - 69° 39' W artean, eta itsas mailatik 3.200 metrotik eta 6.342 metrora.

Geografia
---------

Parkearen erakarpen nagusietako bat Chungará eta Cotacotani lakuek osatzen duten antziragune txikia da, Payachata talde bolkanikoaren magalean dagoena. Parke nazionala osatzen duten beste sumendi dotore batzuk Guallatiri eta Acotango dira. Lauca-ren ezaugarriek aztarnategi arkeologikoak, laba zelaiak eta sumendi galdarak dituzte. Parke barruan Parinacota herria dago eliza kolonialarekin.

Lauca ibaiaren isurialdea parke barruan aurkitzen da eta mendebaldean Lluta ibaia dago.

Txileko Ruta 11 nazioarteko errepidea gune babestu honetatik igarotzen da. Txileko Ruta 5 errepidea Arica inguruetatik Tambo Quemado igarobidera doa eta parkerako sarbide nagusia eskaintzen du.

Biologia
--------

Parkea Erdialdeko Andeetako puna ekoeskualde idorraren barnean dago.

Hainbat animalia eta landare espezie aurki daitezke parkean. Inguruko ugaztunen artean bikuinak, llamak, alpakak, guanakoak, tarukak (Hippocamelus antisensis), pumak eta biskatxak daude.

140 hegazti espezie baino gehiago daude, Txilen hegaztientzako parke nazional onenetariko bat bihurtuz. Horien artean daude punako ibisa (Plegadis ridgwayi), Andeetako antzara (Chloephaga melanoptera), kopetazuri erraldoia (Fulica gigantea), punako tinamidoa (Tinamotis pentlandii), txilinporta zilarreztatua (Podiceps occipitalis), ahate krestatua (Lophonetta specularioides), punako ahatea (Spatula puna), Andeetako kondorra eta flamenko txiletarra (Phoenicopterus chilensis).

400 landare baskular espezie baino gehiago hazten dira Lauca Parke Nazionalean. Parkeko landaredia punaren ingurune gogorrei egokituta dago, bofedalak, llaretalak eta Andeetako estepak bezala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q935435
* Commonscat Multimedia: Lauca National Park

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 882145857935723020091
* **Lekuak**
* OSM: 4740979

 |

* Wd Datuak: Q935435
* Commonscat Multimedia: Lauca National Park
Alkoholezko txiskeroa eta laka.
**Laka** zenbait intsektuk, batez ere *Kerria lacca* izenekoak, jariatzen duten substantzia zeharrargia da. Likido organiko koloreduna, gogorra eta distiratsua da, urtzen ez dena. Intsektua Indian eta Asiako Ekialdian bizi da, eta landarretan bizi da. Laka landarearen adarretan itsasten da, eta barnean bizi ohi da intsektua. Jariakin hori jaso, eho eta erretxina batzuekin egosi ondoren lortzen da laka izeneko berniza.

Izakiek sortutako laka
----------------------

*Kerria lacca* intsekuez gain, beste espezie batzuek ere ekoizten dute laka, *Metatachardia*, *Laccifer*, *Tachordiella*, *Austrotacharidia*, *Afrotachardina*, eta *Tachardina* generokoek hain zuzen.

Laka deritzo, halaber, Anacardiaceae familiako zenbait zuhaixkaren erretxinari.

Laka sintetikoak
----------------

21. mendean, laka sintetikoak erabiltzen dira. Disolbatzailea lurruntzearen ondorioz lehortzen da laka, margoak eta esmalteak ez bezala, haiek oxidazioz edo polimerizazioz lehortzen baitira. Laka, beraz, lasterrago lehortzen da margoa eta esmaltea baino. Lakak hezetasunaren eta herdoilaren aurka babesten ditu altzariak, ehunak, plastikoak, paperak eta metalezko gainazalak. Txinan eta Japonian oso erabilia izan da, antzinako garaietatik, altzarigintzan, buztingintzan eta bestelako artetan. Industrian erabiltzen diren laka nagusiak nitrozelulosazkoak dira, eta, gai horretaz gainera, bestelako osagarri batzuk ere badituzte: plastifikatzaileak, erretxina alkidikoak eta disolbatzaileak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q429659
* Commonscat Multimedia: Shellac

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4595748-4
* LCCN: sh85121283
* NDL: 00570813
* NKC: ph560429
* AAT: 300014918
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChemSpider: 5254037
* PubChem: 6850749
* SMILES: ID
* InChI: ID
* InChI key: ID

 |

* Wd Datuak: Q429659
* Commonscat Multimedia: Shellac
**Casterbridgeko alkatea. Kastako Gizon Baten Bizitza eta Heriotza** (ingelesez *The Mayor of Casterbridge. The Life and Death of a Man of Character*) 1886ko Thomas Hardy ingeles eleberrigileak idatzitako eleberri bat da.

Eleberria
---------

Fikziozko Casterbridge udalerria Ingalaterrako hegoaldeko Dorset konderriko Dorchester hirian oinarritua dago. Euskaraz lehenbiziko aldiz 1989an Iñaki Iñurrietak itzuli zuen.

Narrazioa
---------

Eleberria gezurren artean aurrera doa. Modu honetan, tragedia piskanaka areagotuz eta amaieran erabat lehertuz. Narrazioa modu irmo eta orekatuan gauzatzen da, honek eleberri hau garai hartan modan zeuden victoriar tragedia klasikoetatik aldentzen du: kontakizunak inoiz ez du interesik galtzen eta amaierara hurbiltzen goezan einean, gero eta ziraragarriagoa bilakatuz doa.

Argumentua
----------

Michael Henchard gazte mozkorti bat da, erdi-mozkortua dagoela ganadu azokara batetara joan eta enkatean bere emazte Susan eta alaba Elizabeth-Jane bost ginearen truk itsasgizon bati salduko dizkiolarik. Biharamunean, jada mozkorra igarota eta buruko minez, Michaelek egin duen erokeriaz jabetu eta lotsaturik, Jainkoari berriz zurrutik egingo ez duela hitzematen dio.

Hemezortzi urte beranduago, Michael zuzendutako gizona eta nekazal merkatari diruduna da, Casterbridgeko udalerriko komunitatean oso pertsona estimatua, bertako alkatea delarik. Bapatean, Michaeli iraganean saldu zituen bere emaztea eta alaba direla esaten duten emakumea eta neska aurkeztuko zaizkio.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2343169
* Commonscat Multimedia: The Mayor of Casterbridge

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 144399898 (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2343169
* Commonscat Multimedia: The Mayor of Casterbridge