recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Antonio González Ochoa** (Zapotlán el Grande, Jalisco, 1910eko uztailaren 10a - ibid, 1984ko apirilaren 5a) medikuntza tropikalean eta mikologian espezializatutako mediku eta ikertzaile mexikarra izan zen.

Ikasketak eta irakaskuntza
--------------------------

Guadalajarako Unibertsitatean eta Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko Medikuntza Fakultatean ikasi zuen. 1937an Frantziara bidaiatu zuen mikologian espezializatutako ikasketak egitera, Maurice Langeronen dizipulua izanik. Medikuntza tropikala ere ikasi zuen Alemaniako Hanburgoko Osasun Publikoko Institutu Nazionalean eta Estatu Batuetako Ipar Carolinako Duke Unibertsitateko Medikuntza Eskolan. Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan irakatsi zuen.

Ikertzailea
-----------

Osasun eta Laguntza Ministerioko Gaixotasun Tropikalen Institutuan hainbat ikerketa lan egin zituen. Mexikon mikologiaren sortzaileetako bat dela uste dute.  Diagnostiko eta Erreferentzia Epidemiologikoko Institutu Nazionalean (INDRE) lankidetzan aritu zen. Actinomizetoma sortzen duten aktinomizeto patogenoen fisiologia, morfologia eta harreman immunologikoei buruzko ikerketan lan egin zuen. Bestalde, esporotrikosi izeneko gaixotasun infekziosoa eragiten duen *Sporothrix schenckii* onddoari buruzko ikasketak burutu zituen. Medikuntza tropikalari, dermatologiari eta mikologiari buruzko ikerketa artikuluen eta liburuen egile eta egilekidea izan zen. Jaioterrian hil zen 1984ko apirilaren 5ean.

Sariak eta dominak
------------------

* José Clemente Orozco Kultura Taldearen aitortza 1968an gizateriaren alde egindako lan zientifikoagatik.
* Rhoada Benham domina, Amerikako Medikuntza Mikologia Elkarteak 1973an.
* Zientzia eta Arteen Sari Nazionala Fisika-Matematika eta Natur Zientzien arloan Mexikoko Gobernu Federalak emanda, 1972an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Magaña, 2003; 139
2. ↑   «Gobierno Municipal recuerda al científico Antonio González Ochoa» *Informativo del Sur de Jalisco*.

Bibliografia
------------

* Magaña García, Mario (2003). Dermatología. México: Universidad Nacional Autónoma de México. ISBN 970-32-0867-3.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5698507
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 310556451
* GND: 1057216984

 |

* Wd Datuak: Q5698507
**Edmund Vansteenberghe** (Winnezeele, Iparraldea, 1881eko apirilaren 26a - Baiona, 1943ko abenduaren 10a) Frantziako apezpikua izan zen, Baionako apezpikua izandakoa.

Biografia
---------

1939ko abenduaren 10an Baionako apezpiku bihurtu zen eta hantxe egon zen 4 urte geroago hil arte. 

1940ko ekainean, alemanek Baionako elizbarrutia okupatu zuten eta eremu debekatuan sartu, Atlantikoko itsasbazterrean baitzegoen. 

1942ko irailaren 20an, Vansteenberghek protesta bat argitaratu zuen Elizbarrutiko aldizkariko lehen orrian, juduen deportazioaren aurka, Frantziako beste apezpiku batzuen antzera. Okupazio-agintariek Elizbarrutiko aldizkaria (*Bulletin diocésain)* debekatu zuten, apezpikua zaintzapean jarri eta hainbat nardakeria eta debeku ezarri zizkioten.Kolaboarzaioaren aldeko prentsaren jomuga bilakatu zen. Haren bikario nagusia, Daguzan, Dachaura deportatu zuten. Baina Vansteenberghek ez zuen etsi eta, 1943ko martxoan, apezpikua pulpitura igo zen okupatzaileek frantziar gizon gazteei inposatu lan behartuen zerbitzua salatzeko. 

Edmund Vansteenberghe bat-batean hil zen, meza ematera zihoala, 19433ko abenduaren 10eko goizean, 62 urte zituela.

Egungo Baionako elizbarrutiaren egoitza haren izena duen enparantzan dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** BPSGM.  (2018-02-05). «Mgr Edmond Vansteenberghe, évêque de Bayonne (1939-1943). Opposition à la persécution anti-juif.» *BPSGM* (Noiz kontsultatua: 2023-08-21).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** catholic-hierarchy.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256476
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7398061
* ISNI: 0000 0001 1591 0865
* BNF: 11927666j (data)
* GND: 1175583448
* LCCN: nr94016432
* CiNii: DA15943110
* SUDOC: 02717722X
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 280316

 |

* Wd Datuak: Q12256476


  

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Henri-Jean Houbaut** | **Baionako apezpikua**1939 - 1944 | Ondorengoa**Léon-Albert Terrier** |
**Julio Vincente Uriburu** (1870 - 1942) mediku dermatologoa eta Argentinako mikologo aditua izan zen. Bere aita Vicente Uriburu Arias, Gipuzkoatik, euskal probintziatik iritsi zen herrialdera, zirujau ere izan zen eta "basamortuaren konkista" espedizioan parte hartu zuen 1879an. Julio Vicente bere semea ere mediku eta irakasle nabarmena zen.

Buenos Airesko Unibertsitatean Medikuntzako doktoretza lortu zuen 1894an, Parisen perfekzionatu zen Raymond Sabouraud irakaslearekin (1864-1938). Buenos Aireseko Laguntza Publikoko Dermatologia Zerbitzuko eta Expósitos Etxeko burua izan zen, gaur Pedro Elizalde Pediatriako Ospitalea .

Espezialista hau "Argentinako Dermatologia Elkartea" sortu zuen Dermatologiari eskainitako hasierako medikuen taldean zegoen, 1907an, Pedro Baliña, Baldomero Sommer, Maximiliano Aberastury, Nicolás V. Greco eta Pacífico Díazekin.

kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5955863
* **Identifikadoreak**
* IPNI: 34239-1

 |

* Wd Datuak: Q5955863
**Aitzulo** pasabide irekia eskaintzen duen harpe edo leize ikusgarri bat da, Oñatin dagoena, Araotz haranaren mutur batean. 

Zenbait mendi-ibilbide ohikoren pasabidea da, eta Araotz bertatik, Zubia auzotik gora abiatzen den bidea jarraitzea da bertara iristeko modu errazena.

Kareharrizko arrokan irekitako arku desberdinen segidaren amaieran, arku handi batek beheko haranaren amildegirantz eskaintzen du bista. Behetik ikusita, segun eguzkiak nola ematen duen, barrualdeko harri batek gizon baten itxura ematen du, *obispua*, gotzaina, bertakoek esan bezala.

Araotz errekako haran sakonetik, *Obispua* ikusten delarik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Urkia, Jose Angel; Fernandez, Luistxo. «Araotz eta Oñatiko beste auzo batzuetan» *Eibar.ORG | Eibarko peoria* (Noiz kontsultatua: 2021-10-02).
2. ↑    «Euskal Herriko bidaia-gida/Ibilbideak/Aitzulo, leize ikusgarria — Wikibooks» *eu.wikibooks.org* (Noiz kontsultatua: 2021-10-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q96641643
* Commonscat Multimedia: Aitzulo, leize ikusgarria

---

 |

* Wd Datuak: Q96641643
* Commonscat Multimedia: Aitzulo, leize ikusgarria
**Mario Artaza Rouxel** (San Vicente de Tagua Tagua, 1937ko irailaren 2a) Txileko diplomazialaria, akademikoa, ikerlaria eta politikari sozialista da, bere herrialdearen enbaxadore ohia Erresuma Batuan eta Estatu Batuetan .

San Vicente de Tagua Taguan jaio zen, O'Higgins probintzian, eta Chilláneko jesuiten kolegioan ikasi zuen. 

Zuzenbidean lizentziatu zen Txileko Unibertsitatean eta geroago nazioarteko harremanetarako masterra lortu zuen Virginiako Unibertsitatean, Estatu Batuetan. Geroago doktoretza ikasi zuen Amerikako Unibertsitatean, herrialde berean .

Bere herrialdeko Atzerri Arazoetarako Ministerioan sartu zen *meritu* gisa 1957an eta atzerri zerbitzura 1958an. 

Salvador Allende presidentearen Gobernuan -Ezker Kristauko militante gisa, kide sortzaileetako bat izan zen- Txileko enbaxada Perun aholkulari gisa lan egin zuen. 

1973ko irailaren 11ko estatu kolpearen aurretik, Txilekoenbaxada Estatu Batuetan negozio-zuzendaria izan zen.  Interbentzio militarraren ondoren, aske utzi zuten. 

1974 - 1990 urteetan Munduko Bankuko funtzionario izan zen.  

Demokrazia itzuli ondoren, Atzerri Ministerioko gai anitzeko zuzendaritza izan zuen (1993 - 1994).

Ondoren, bere herrialdeko enbaxadore izan zen Erresuma Batuan (1996-1999) eta Estatu Batuetan (1999-2000), Eduardo Frei Ruiz-Tagle presidenteak eskatuta. Lehenengo arduran Augusto Pinochet jeneralaren atxiloketari egin behar izan zion aurre Londresen 1998ko urriaren 16an.  

2000 eta 2002 artean, jada Ricardo Lagosen gobernuan, Kanpo Politikarako zuzendari nagusia izan zen. 

Alderdi Sozialistako kidea da 1990etik .

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  La Tercera (Santiago), 23 de mayo de 1999, Reportajes, p.6
2. 1 2 3 4 5  La Tercera (Santiago), 4 de febrero de 1999, p.3
3. ↑  La Segunda (Santiago), 5 de abril de 2000, p.32
4. ↑  Estrategia (Santiago), 12 de junio de 2000, p.34

Kanpo estekak
-------------

* Curriculuma Idea-Usach webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5998469
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6968901
* GND: 1056741996
* LCCN: no94018136
* SUDOC: 080662404

 |

* Wd Datuak: Q5998469
**Germán Leguía y Martínez**, (Lambayeque, 1861eko apirilaren 30a - Lima, 1928ko azaroaren 21a) Peruko idazle, historialari, poeta, abokatu, hezitzaile, diplomazialari, magistratu eta politikaria izan zen. Manuel González Pradaren dizipulua, poesia erromantikoa idazten hasi zen, geroago zuzenbidera eta historiara jotzeko, eta han lortu zituen emaitzarik onenak (*Arequipako* *Historia eta protektoratuaren* Historia idatzi zuen). Politikari gisa, Kanpo Harremanetarako Ministro (1911-1912) izan zen, baita lehen ministro eta Gobernuko eta Polizia ministro (1919-1922), bere lehengusu-anaia Augusto B. Leguía presidentearen gobernuetan. "El Tigre" ezizena jarri zioten, bere printzipioak defendatzeko egiten zuen intrantsigentziagatik eta bere ekintzetan jarri zuen energiagatik, Georges Clemenceau politikari frantsesarekin alderatuta. Leguía presidentearen politika berrauteskundetzailearen aurka agertu zen eta erbesteratu egin zuten. 1927an itzuli zen, larriki gaixo, eta handik gutxira hil zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2894947
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 29265910
* ISNI: 0000 0000 6398 9179
* GND: 1251087582
* LCCN: no2005060669
* SUDOC: 080184626
* Open Library: OL1891416A

 |

* Wd Datuak: Q2894947
Philipp Veiten *Germania* margolana, 1848
**Alemaniar nazionalismoa** (alemanez: *deutschnationalismus*) Alemaniaren kultura eta politika batasunaren alde egiten duen ideologia da. Alemaniar nazionalismoaren hastapena Napoleondar Gerretan nazionalismo erromantikoaren sorrerarekin hasi zen, pangermanismoa hedatzen hasi zenean. Alemaniar nazioaren defentsa indar politiko garrantzitsu bihurtu zen, Napoleonen Frantziak alemaniar lurraldeen inbasioari erantzuteko. Alemania naziaren gorakada eta erorketaren ondoren, nazionalismo alemaniarra tabu bihurtu da Alemanian bertan. Hala ere, Gerra Hotzean alemaniar nazionalismoaren korronte moderatu bat sortu zen, Ekialdeko eta Mendebaldeko Alemaniaren bateratzearen alde egin zuena, azkenean 1990ean lortuko zutena.

Alemaniar nazionalismoak zailtasun handiak izan ditu nortasun germaniar komuna sustatzeko orduan, eta Alemanian bertan hainbat oposizio izan ditu. Alemaniako katolikoen eta protestanteen arteko arrakalak tentsio handiak eta etsaitasun irekia eragin ditu batzuetan. Egoera hau 1871ko bateratzearen eta *kulturkampf* politika aldarrikatu ondoren Alemaniako kantziler eta Prusiako lehen ministro Otto von Bismarckek Prusiako kultura katolikoa desegin nahi zuenean gertatu zen bereziki. Horrek berehala haserrea eragin zuen alemaniar katolikoen artean, eta, azkenean, katolikoen aldeko Zentroaren Alderdia eta Bavariako Alderdi Popularra agertu ziren. Mugimendu nazionalista etsaiak ere izan ditu Alemaniaren barruan, bereziki bavariar nazionalistek, Bavaria 1871n Alemanian sartu zeneko terminoak eztabaidagarriak izan zirela eta Alemaniako gobernua Bavariako barne arazoetan gehiegi sartu dela mantentzen dutela diotenak. Alemaniaren inguruko herrialdeen kasuan, Austrian austriar nazionalistak daude, herrialdea Alemaniarekin bateratzeari uko egin diotenak, erlijio-nortasun katolikoa gordetzean eta austriarrei Alemania nagusiki protestantea izateak dakarren arrisku potentzialean oinarrituta.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Alexander J. Motyl (2001). *Encyclopedia of Nationalism. Volume II*, Academic Press, 190. orr.
2. ↑  Wolfram Kaiser, Helmut Wohnout (2004). *Political Catholicism in Europe, 1918-45*, New York, USA: Routledge, 40. orr.
3. ↑  James Minahan (2000). *One Europe, Many Nations: A Historical Dictionary of European National Groups*, Greenwood Publishing Group, 108. orr.
4. ↑  Willfried Spohn (2005). *Entangled identities: nations and Europe*, Ashgate, 61. orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q370744
* Commonscat Multimedia: Nationalism in Germany

---

 |

* Wd Datuak: Q370744
* Commonscat Multimedia: Nationalism in Germany
**Pilar Ulzurrun de Asanza y Peralta** (Zaragoza, 1785 - Madril, 1864), margolari eta aristokrata izan zen. 1804an 'Mujer en un jardín' lanarekin Valentziako San Carlos Arte Ederren Errege Akademian sartzea lortu zuen, Valentziako Arte Ederren Museoan dago. 1805eko urtarrilean, Zaragozako San Luiseko Arte Ederren Errege Akademiako meritu-akademiko izendatu zuten.

Biografia
---------

Apolonia Peralta y Baldaren eta Julián Ulzurrun de Asanza y Moreno Tososeko markesen alaba zen. Contaminako kondeari Valentziako San Carlos Arte Ederren Errege Akademian sartzeko eskaera zuzendu zion. Izan ere, honek bere lana goraipatu zuen. Eskaerarekin batera, arkatzez egindako eta estanpa batetik kopiatutako irudi bat aurkeztu zuen. Irudian, emakume baten erdia agertzen zen, eta, egun, San Carlosko Arte Ederren Errege Akademiaren bilduman dago, Valentziako Arte Ederren Museoan, 'Mujer en un jardín' izenburupean. 1804ko uztailean, Valentziako erakundeak merituko akademiko gisa onartu zuen margolaria eta horrek Zaragozako San Luiseko Arte Ederren Errege Akademiako hautagaitza aurkeztera bultzatu zuen. 1805ean lortu zuen sartzea, aldi honetan Joel profetaren arkatz eta tinta txinatarrez egindako marrazkiarekin, Kapera Sistinoa sabaiaren kopia.

1814an José Ribelles y Felip margolariarekin ezkondu zen, eta harekin seme bat izan zuen, Julián Ribelles Ulzurrun de Asanza. Bere senarraren lan artistikoa ezaguna egin zen, Goyarekin harremana izan zuen eta Fernando VII.aren ganbera-pintorea izan baitzen. Pilar Ulzurrunen lana, ordea, ez da museoetan edota erakusketa-aretoetan ageri, historiografian bilatu behar da.

Kritika feminista
-----------------

Ikerketa feministek margolari-zalearen etiketa kritikatu dute. Izan ere, garai horretako emakume artistek modu egituratuan pairatzen zuten. Ondorioz, emakumeen eskubide osoko parte-hartzea beranduago eman zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Linaje de los Ulzurrun de Asanza, marqueses de Tosos» *Cuadernos de Aragón* (Zaragoza: Institución Fernando el Católico) (56): 126-129. 2015 ISSN 0590-1626..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Mujer en un jardín» *MAE* (Noiz kontsultatua: 2023-05-22).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Profeta Joel» *MAE* (Noiz kontsultatua: 2023-05-22).
4. ↑   «María del Pilar Ulzurrun de Asanza y Peralta | Real Academia de la Historia» *dbe.rah.es* (Noiz kontsultatua: 2023-05-22).
5. ↑   «Mujeres en la Real Academia de Bellas Artes de San Carlos de Valencia 1768-1849» *Asparkía: Investigación feminista* (Castellón: Publicaciones de la Universitat Jaume I) (5): 43-44. 1993 ISSN 1132-8231..

Ikus, gainera
-------------

* Micaela Ferrer
* Josefa Martínez y Enrile de Tamarit

Kanpo estekak
-------------

* San Carlos Errege Akademia
* San Luiseko Arte Ederren Errege Akademia
* Valentziako Arte Ederren Museoa



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47485785
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q47485785
*Artikulu hau Japoniako urpekariei buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ama (argipena)».*
21. mendeko ama bat lanean, zuri tradizionalarekin, baina ekipamendu moderno eta egokituarekin.
Bi ama, 1950. urtearen inguruan.
**Ama** (海女, "itsasoko emakumeak", japonierazko hitza da *ama*, ez du amatasunarekin loturarik) direlakoak Japanoiako urpekari ezagunak dira, perlak eta itsaskiak biltzeko Japoniako itsasertz eskualdeetan urpean sartzen direnak. Ezagunak dira baita ere **uminchu** (Okinawan) eta **kaito** izenekin (Izu penintsulan). Gehien-gehienak emakumezkoak izan ohi dira.

Tradizioaren ezaugarriak
------------------------

Japoniako tradizioaren arabera, amen praktikak 2.000 urte izan ditzake. Tradizioz, eta baita 1960ko hamarkadara arte toki batzuetan, amak urperatzen ziren zapi soil batekin jantzita. Gero jantzi osoagoak erabili izan dituzte, eta urpekaritzako ekipamendua ere bai 20. mendetik aurrera. Jantzi tradizionala ohikoan zuria da, marrazoetatik babesgarria delakoan. Ama prestakuntza 12 eta 13 urte bitartean hasten da, ama zaharragoek erakutsita. Goiz hasi arren, jakina da urpekariak osasuntsu eta gai izan daitezkeela 70 urte bete arte.

Aspaldi janari eta itsaski bilaketan aritzen ziren batik bat, baina 1893tik aurrera perlak biltzeko eskaeragatik ugaldu ziren. 21. mendean turistentzako atrakzio bezala egiten dute perla-bilaketa Mikimoto uhartean 1940. urtearen inguruan egon zitezkeen 6.000 ama Japoniako kostan zehar, baina 21. mendean 60-70 urpekari aktibo izango dira.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «Ama (diving)» artikulutik itzulia izan da, 2021-11-25 data duen 1057095113 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2021-11-25 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑   «海女漁業文化-海女漁業の振興、海女文化の保存・継承-» *Toba City*.
2. ↑   Gakuran, Michael.  (5 November 2013). «Ama – The Pearl Diving Mermaids of Japan (Warning: Nudity)» *Gakuranman*.
3. ↑   Wallace, Sue.  (July 2010). «Legends of the Deep: Japan» *Sun Herald*.
4. 1 2   McCurry, Justin.  (24 August 2006). «Ancient art of pearl diving breathes its last: Japanese women who mine seabed one lungful of air at a time are last of their kind» *The Guardian*.McCurry, Justin (24 August 2006). "Ancient art of pearl diving breathes its last: Japanese women who mine seabed one lungful of air at a time are last of their kind". *The Guardian*. Retrieved April 20, 2019.
5. ↑   TV, Tern. «Japan's last female 'Ama' pearl-divers» *www.bbc.com*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1577970
* Commonscat Multimedia: Ama divers

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00560157

 |

* Wd Datuak: Q1577970
* Commonscat Multimedia: Ama divers
**Alberto Dávila Zavala** (Trujillo, 1912ko apirilaren 14a - Lima, 1988ko irailaren 14a) Peruko margolaria izan zen.

Biografia
---------

Arte Ederretako Eskola Nazionalean ikasi zuen 1949 eta 1953 artean, Juan Manuel Ugarte Eléspuru, Alejandro González Trujillo, Ricardo Grau, Sabino Springett eta Jacques Maes belgikarrak bezalako artistekin batera lan eginez. Bere *alma materrean* pintura ikastaroaren irakasle nagusia izan zen 1956tik aurrera, irakaskuntza luze eta eragilea egiten, gero 1979tik 1980ra zuzendaritza gauzatzeko 

Pintura akademia zuzendu zuen Colegio San Pablo ikastetxean, Limako kanpoaldeko barnetegi britainiarrean, Juan Pardo Heerenek sortua. Alfredo Bryce Echeniquek barnetegi horretan ikasi zuen, eta gerora *No me esperen en abril* eleberrian *aipatuko zuen Amapola Ávila* izenarekin.

1953az geroztik, nazioko eta nazioarteko erakusketetan parte hartu zuen eta 1950eko hamarkadan zehar irudikapen folklorikoa zuen margolari figuratibo gisa hasi zen. Abstrakzioa Perun arte modurik garrantzitsuena bihurtu zen 1958an, eta Europako Informalismoarekin eta Ipar Amerikako Espresionismo Abstraktuarekin lotura estua izan zuen. Dávilari ikuspegi kubista edo "pintura laua" deitzen zuena interesatzen zitzaion. 1960ko hamarkadan Pop Art eta Action Painting estiloetan margotu *zuen, Sao Pauloko VII Biurtekoan* aurkeztu zuen estiloa, azkenean bere burua espresionismo abstraktu baterantz definituz. 

Peruko abstrakzioa nazioarteko baliokideetatik bereizteko modu gisa, artistek Kolon aurreko aurreko arteari buruzko hainbat erreferentzia mota erabili zituzten. Artista abstraktu horien artean Dávila zegoen, hispaniar aurreko kulturak gogora ekartzen zituzten hitzekin izenburuak jartzen hasi zen.

Garrantzia
----------

Bere espresionismo abstraktua beti da ezaugarri beltz eta sendokoa, eskuzabaltasunez oparo emanda eta bere pintura indartzen duten zuri ahulez hornitua. Geroago, bere paleta blues eta berde gama guztiekin beteko da, kolore aparteko ukitu kontrastatu txikiekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Blog: Alberto Dávila Zavala
2. ↑  Artistas Plásticos en el Perú. Siglos XVI, XVII, XVIII, XIX y XX. Lima, 2003 - Gabriela Lavarello de Velaochaga

Bibliografia
------------

* Tauro del Pino, Alberto: *Enciclopedia Ilustrada del Perú.* Hirugarren edizioa. 6. liburukia. D'AC / FER. Lima, PEISA, 2001. ISBN 9972-40-155-3
* Tord, Luis Enrique: *Historia de las artes plásticas del Perú*. "Historia del Perú, Tomo IX. Procesos e instituciones". Lima, Mejía Baca Editoriala, 1980.
* Villacorta Paredes, Juan: *Pintores peruanos de la República*. Lima, STUDIUM liburu denda, 1972.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2889915
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 29146030603435862250
* ULAN: 500117545
* RKD: 238303

 |

* Wd Datuak: Q2889915
**Pedro Manrique de Lara y Mendoza** ( 1381 - 1440ko irailaren 21a ) Leongo adelantado eta notario nagusia izan zen, Errege Kontseiluko kidea eta Amuscoko VIII. jauna. 

Diego Gómez Manrique de Lara y Leiva  eta Juana de Mendozaren semea zen.  Haren ondasun guztiak hartu zituen oinordetzan, eta Amuscoko zortzigarren jaun bilakatu zen, Treviñoko hirugarrena, etab. Horrez gain, Villarta-Quintana, Villahorceros, Eterna, Anguiano eta, 1429an Gaztelako Juan II.aren kontzesioz, Paredes de Nava eskuratu zituen. 

Leonor Gaztela eta Albuquerquekoarekin ezkondu zen, Benavente Fadrique Enríquezeko 1. dukearen alaba legitimoa. Hamabost seme-alaba izan zituen, horien artean Leonor Manrique de Lara y Castilla - Álvaro de Zúñiga y Guzmán, I. Arévalo dukea eta II Plasentziako kondearekin ezkondu zena - Fadrique Manrique de Larako, Gómez Manrique poeta, Rodrigo Manrique kondea eta Diego, I. Treviñoko kondea , lehen semeak oinordetzaren oinarria heredatu zuela, baina beste sei semeentzako maiorazkoak ere sortu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Jular Pérez-Alfaro 1990.
2. 1 2 3  Montero Tejada 1994.

Bibliografia
------------

* ISSN 0214-9745..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2198376
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q2198376
Sir **Frederick Aloysius Weld** (Bridport, Dorset, 1823ko maiatzaren 9a - Chideock, Dorset, 1891ko uztailaren 20a) ingeles administratzaile kolonial eta politikaria izan zen. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 1864tik 1865era.

Familia katoliko bateko kidea zen eta heziketa ona jaso zuen Ingalaterran eta Europan, filosofia, kimika, hizkuntza eta zuzenbideko ikasketekin. Britainiar kolonietan karrera bat jarraitzea erabaki zuen eta 1844an Zeelanda Berrira iritsi zen.

Abeltzaintzari ekin ondoren, katolikoen aurkako diskriminazioaren aurka jarri zen politikan. 1851n parlamentuan sartu zen eta 1860an Edward Stafforden gobernuan. 1864tik 1865era Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen. Hiriburua Aucklandetik Wellingtoneraino eraman zuen, maorien lurrak konfiskatu zituen eta britainiar tropak Zeelanda Berritik ateratzea lortu zuen.

Ondoren, Mendebaldeko Australiako (1869-1875), Tasmaniako (1875- 1880) eta Malaysiar Estatuetako (1880-1887) gobernadorea izan zen.



| * i
* e
* a
Zeelanda Berriko lehen ministro eta *premier*rak |
| --- |
| 
* Sewell
* Fox
* Stafford
* Fox
* Domett
* Whitaker
* Weld
* Stafford
* Fox
* Stafford
* Waterhouse
* Fox
* Vogel
* Pollen
* Vogel
* Atkinson
* Grey
* Hall
* Whitaker
* Atkinson
* Stout
* Atkinson
* Stout
* Atkinson
* Ballance
* Seddon
* Hall-Jones
* Ward
* Mackenzie
* Massey
* Bell
* Coates
* Ward
* Forbes
* Savage
* Fraser
* Holland
* Holyoake
* Nash
* Marshall
* Kirk
* *Watt (bitartekaria)*
* Rowling
* Muldoon
* Lange
* Palmer
* Moore
* Bolger
* Shipley
* Clark
* Key
* English
* Ardern
* Hipkins
* Luxon

 | Zeelanda Berriko armarria |
**María Mendoza de Baratta** (San Salvador, El Salvador, 1890eko otsailaren 27a - 1978ko ekainaren 10a) konpositorea, piano-jotzailea, musikologoa eta folklorista salvadorarra izan zen. *Yara Maya* izena erabiltzen zuen izengoiti gisa, amona indigenaren omenez. Salvadorko folklorearen lehen ikerlaritzat hartzen da. Salcotitanen museo bat dago bere omenez.

Biografia
---------

San Salvadorren jaio zen, José Ángel Mendoza doktorearen eta María García de Mendoza pianista ezagunaren alaba izan zen.

### Musikari ibilbidea

Bere ama izan zen lehen irakaslea, eta, gainera, solfeoko eskolak jaso zituen Agustín Solórzanorekin. Kontserbatorio Nazionalean Maria Zimmerman eta Antonio Gianoliren jarraitu zuen prestakuntza. Beste irakasle batzuk Juan Aberle, Vicente de Arrillaga, Alfredo Villalba eta Antonio Yianilli izan ziren. 1926 eta 1938 bitartean, Maríak karrera garrantzitsua izan zuen Amerikako eta Europako kontserbatorio eta arte-areto nagusietan. El Salvador ordezkatu zuen hainbat kongresu amerikanistatan eta folkloreari buruz. El Salvadorreko Ateneoan, Salvadoreña Historia Akademian eta Emakume Amerikarren Batasunean parte hartu zuen. 1962an Emakume Amerikar izendatu zuten (New York).

1926tik 1938ra bitartean, Amerikako eta Europako kontserbatorioetan eta arte-aretoetan piano-kontzertuak eman zituen. 

### Lanak

Bertako gaiei buruzko 14 musika-lan eta 25 estilizazio folkloriko konposatu zituen. Horietako batzuk baino ez ziren argitaratu. Horien artean, honako hauek nabarmentzen dira:"Canto al Sol", "Ofrenda de la Elegida", "Los Tecomatillos", "Nahualismo", "El Teocalli" (ballet), "Procesión Hierática", "Danza del Incienso", "El Cancionero de la jarra verde" eta bere "Cuzcatlán Típico" (1951). Argitalpen hau, "Cuzcatlant tipico", Salvadorreko herri indigena batzuetako musikaren idatzizko eta argazki-erregistro lehenenetariko eta zehatzenetako bat da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    *María de Baratta | MUSEO DE LA PALABRA Y LA IMAGEN.*  (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑    *Un museo para Yara Mara.* .
3. ↑   Baratta, María de.  (1951). *Cuzcatlán típico : ensayo sobre etnofonía de El Salvador : folklore, folkwisa y folkway. Primera parte.*  (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12326347
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4010423
* ISNI: 0000 0000 3720 0787
* BNE: XX5218790
* LCCN: n88015754
* SUDOC: 175911177

 |

* Wd Datuak: Q12326347
**Özdemir Asaf** (1923ko ekainaren 11, Ankara - 1981eko urtarrilaren 28a, Istanbul) Turkiako Errepublikaren lene garaietako poeta nabarmena izan zen.

Biografia
---------

### Bizitza

1923ko ekainaren 11n jaio zen Ankaran. Halit Özdemir Arun zen bere benetako izena. Mehmet Asaf aita Estatu Kontseiluaren sortzaileetako bat zen. 1930ean, aita hil zen urtean, hezkuntzaren lehen zatia egin zuen Galatasaray Institutuan. 1941ean, 11. maila egiten ari zela, Mutilentzako Kabataş institutura joan zen azterketa gehigarri batekin, eta 1942an graduatu zen. Lege Fakultatean, Ekonomia Fakultatean (3. gradura arte) eta Kazetaritza Fakultatean izan zen urtebetez. Bitartean, Tanin eta Zaman egunkarietarako lan egin zuen eta itzulpenak egin zituen.

### Karrera

Bere lehen artikulua Servet-i Fünun (Uyanış) aldizkarian argitaratu zen. *Sanat Basımevi*ren sortzailea izan zen (1951) eta bere liburuak Yuvarlak Masa Yaynartik izenarekin argitaratu zituen. *Temel Hakları Yaşatma Derneği* (Oinarrizko Eskubideen Biziraupenerako Elkartea) sortu zuen 1962an, Mehmet Ali Aybarren zuzendaritzapean.

Attila Ilhanekin batera, poeta maitatuetako bat izan zen, 1950eko hamarkadan zehar. Özdemir Asaf Atlantikoko eta Amerikako ekialdeko hiriak bisitatu zituen 1954an, eta ia Europa osoan zehar bidaiatu zuen, 1959an Laponiatik hasita. 1966an, Mazedoniako idazleen Batasunak gonbidatuta, Jugoslaviara joan eta poesia-kongresuan parte hartu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Sözlüğü, Türk Edebiyatı İsimler. «Özdemir Asaf» *teis.yesevi.edu.tr*.
2. 1 2   Sözlüğü, Türk Edebiyatı İsimler. «Özdemir Asaf» *teis.yesevi.edu.tr*.
3. ↑   «Özdemir Asaf Şiirleri - Şair Özdemir Asaf» *Antoloji.com*.
4. ↑    *Özdemir Asaf Yazarı ve Denemeciliği.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3593699
* Commonscat Multimedia: Özdemir Asaf

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 76381704
* ISNI: 0000 0000 2377 8713
* BNF: 12297409j (data)
* GND: 13356424X
* LCCN: n83218386
* SUDOC: 199609659

 |

* Wd Datuak: Q3593699
* Commonscat Multimedia: Özdemir Asaf
*Artikulu hau poeta eta apaiz jesuitari dagokio; unibertsitate erakundearentzat ikus: Rafael Landívar Unibertsitatea*

**Rafael Landívar, SJ** (Santiago de los Caballeros, Guatemala , Guatemalako kapitain nagusia, 1731ko urriaren 27a - Bologna, Italia, 1793ko irailaren 27a) Guatemalako apaiz eta poeta jesuita izan zen.

Heziketa
--------

Guatemalan jaio zen 1731ko urriaren 27an, hiri horretako Jesusen Lagundiko eliza eta komentuaren aurrean zegoen Santiago de los Caballeros de Guatemala hiriko etxean. 

Bernal Díaz del Castillo konkistatzaile espainiarraren ondorengoa zen eta, beraz, gurasoak herritar aberatsak ziren. Hamaika urte zituela hasi zuen bere prestakuntza akademikoa Colegio Mayor Universitario de San Borja ikastetxean, jaiotako hirian, aldi berean jesuiten seminarioa zena. 1744an San Carlos Borromeoko Unibertsitate Errege eta Pontifikalean izena eman zuen. Filosofian lizentziatura lortu zuen 1746an, oraindik hamabost urte ez zituela. Handik urtebetera, 1747ko maiatzean, Filosofia eta Irakasle lizentziaturak lortu zituen.

Ikus, gainera
-------------

* Rafael Landivar Unibertsitatea

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Salazar 1897.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1216154
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64109439
* ISNI: 0000 0001 0909 1437
* BNE: XX1056075
* BNF: 12498060s (data)
* GND: 100582303
* LCCN: n86125088
* SUDOC: 034197664
* BIBSYS: 12040334
* ICCU: PUVV271236
* Open Library: OL119552A
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 30558

 |

* Wd Datuak: Q1216154
Ituna izenpetua
**Anglo-irlandar Ituna** (gaelikoz *An Conradh Angla-Éireannach*, ingelesez *Anglo-Irish Treaty*) Erresuma Batuko eta *de facto* Irlandako Errepublika gidatzen zuen gobernuaren artean Londresen 1921eko abenduaren 6an izenpetutako ituna izan zen, Irlandar Independentzia Gerra amaitu zuena. Itun haren ondorioz, Irlandako 26 konderrik Irlandako Estatu Askea osatu zuten, Britainia Handiko inperioaren azpian baina barne politika autonomoarekin. Ipar Irlandako sei konderriek Britainia Handiaren menpe jarraitu zuten.

Britainia Handiaren aldetik David Lloyd George lehen ministroak izenpetu zuen eta irlandarren partetik Arthur Griffith eta Michael Collinsek gidatutako ordezkaritzak. Indarrean sartzeko Dail Eireann Irlandako parlamentuak, Britainia Handiko Komunen Ganberak eta Irlandako Komunen Ganberak onartu behar zuten. Dail Eireannen zatiketa argia gertatu zen; Eamon de Valerak gidatuta, sektore batek uko egin zion ituna berresteari eta parlamentua utzi zuten. Gertakari honek Irlandako Gerra Zibila sortu zuen itunaren aldekoen eta aurkakoen artean.

Daileko tramitea pasatzeko, hauteskunde berriak egin ziren. Itunaren aldekoek irabazi zuten, aurkakoak uko egin zioten eserlekuak hartzeari eta ituna indarrean sartu zen 1922ko abenduaren 6an.

Itunaren edukia
---------------

Bakegileak: George Gavan Duffy, Erskine Childers, Robert Barton eta Arthur Griffith.
Hauek dira Anglo-irlandar Itunaren oinarrizko edukiak:

* Britainia Handiko indar armatuak Irlanda gehienetik alde egin behar dute.
* Irlandako zatirik handiena *dominium* bihurtuko da inperio britainiarraren baitan, Australia, Kanada, Zeelanda Berria eta Hegoafrikako Batasuna bezala.
* *Dominium* guztietan bezala, Erresuma Batuko erregea estatuburua izango da eta Gobernadore Orokorrak ordezkatuko du.
* Irlandako legebiltzar (Dail) berriko kideek Estatu Askeari zin egin beharko diote. Horrek bere baitan dakar erregea aitortzea ere.
* Muga batzordeak Irlandako Estatu Askearen eta Ipar Irlandaren arteko muga zehaztuko du.
* Britainia Handiak Irlandako zenbait portu zaintzeko eskubidea du, segurtasun arrazoiengatik.
* Irlandako Estatu Askeak inperio britainiarra mantentzeko gastuetan parte hartu behar du.
* Ituna Irlandako edozein legeren gainetik egongo da, baita 1922ko konstituzioaren gainetik ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q541191
* Commonscat Multimedia: Anglo-Irish Treaty

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* LCCN: n86096926
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q541191
* Commonscat Multimedia: Anglo-Irish Treaty
*Artikulu hau idazleari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Beroitz (argipena)».*

**Luis Beroiz** (Agoitz, Nafarroa Garaia, 1943 - Galdakao, Bizkaia 2009ko maiatzaren 22a), gaztelaniazko idazlea zen. Deustuko Unibertsitatean Zuzenbidean eta Ekonomia Zientzietan lizentziatua, hemezortzi urtez itsas arloan jardun zuen, eta ondoren kalitate kudeaketako programak ezartzeko aholkulari homologatu gisa ibili zen, batean zein bestean, Bilbon. Izaro Komunikabideak taldearen eskutik *Entre Estudiantes* aldizkaria sortu zuen. Jaioterriarekin harreman handia mantendu bazuen ere, Galdakaon bizi izan zen urte askoan.

Bere semeari Ertzaintzak 2002an egindako torturen ondorioz, buru-belarri jardun zuen torturaren aurka, eta 2008an *Entre ceja y ceja* liburua kaleratu zuen. Gainera, hainbat hedabidetan kolaboratu zuen, *Gara* egunkarian esate baterako.

Lanak
-----

### Nobela

* *Entre ceja y ceja* (Txalaparta, 2008)

Kanpo loturak
-------------

* «Entre ceja y ceja»: liburuari eta egileari buruzko argibideak, Txalaparta argitaletxearen webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262657
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 168989453
* BNE: XX4799808

 |

* Wd Datuak: Q12262657
**Tupolev** (errusieraz: Открытое акционерное общество „Туполев" ) Moskun egoitza duen armagintza eta hegazkingintzako enpresa bat da, eta garai batean munduko hegazkin fabrikatzaile garrantzitsuenetako bat izan zen.

Historia eta hegazkinak
-----------------------

Andrei Tupolev eta Nikolai Zhukovski ingeniariek sortu zituzten 1922ko urrian lehen hegazkingintza sobietarreko lehen diseinuak izango zirenak. Guztira, 300 hegazkin-proiektu baino gehiago garatu zoren Tupolev markarekin Sobietar Batasunean. Tu-144 hegazkin supersonikoa izan zen horietako bat.

2000. urtean, OKB siglako sozietate anonimo bihurtu zen; baiina 2006an, OAK talde publikoaren aterkipean berriro nazionalizatu zen.

21. mendean, Tu-204/Tu-214 distantzia ertaineko hegazkina ekoizten ari da Tupolev batik bat, gehienbat Kazanen. Oraindik airean izaten dira Tu-134 eta Tu-154 bezalako modelo zaharragoak halaber, zeinak motor berriekin hornitzen diren tarteka zirkulaziotik kendu aurretik.

Serie zibilez gain, iraupen luzeko Tupolev Tu-160 bonbardatzaile supersoniko militarra ere ekoizten da. Horien bertsio berri bat, 50 aleko eskaerarekin, Errusiar Federazioko Aire Indarren egon beharko litzateke 2023. urterako Modelo militar zaharragoak hala nola Tu-22M hegal bonbardatzailea edo Tu-95/Tu-142 distantzia luzekoa mantentzen dira oraindik konponketekin, nahiz eta produkzioa eten zen.

Beste gailu batzuk ere ekoitzi izan ditu Tupolevek, hala nola Tupolev A-3 ibilgailu anfibioa edo Tupolev M-141 distantzia luzeko errekonozimendu dronea.

Bibliografia
------------

* Rudolf Höfling: *Tupolew. Flugzeuge seit 1922*. Motorbuch, Stuttgart 2012, ISBN 978-3-613-03459-4.

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, alemanezko Wikipediako «Tupolew» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-08-02ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q194009
* Commonscat Multimedia: Tupolev

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143264308
* LCCN: no2009026260

 |

* Wd Datuak: Q194009
* Commonscat Multimedia: Tupolev
Lakrezko zigilu bat koñak barrika batean.
Urtu aurretiko lakre piezak, eta zigilu estanpatzailea.
**Lakrea** kolofonia, laka eta trementinaz egindako orea da, gorribiziz eta beste kolore mineral batzuez koloreztatua. Erraz urtzen da, fusio-tenperatura baxua duelako, eta argizariaren antzera urtuz eskutitzak, botilak eta kidekoak zigilatzeko erabiltzen den gaia, kolorez gorria izan ohi dena. 

XVI. eta XVII. mendeetan gutunak zigilatzeko erabili ohi zen. Zigiluak dokumentu garrantzitsuen gainean inprimatzeko edo edukiontzien zigilu hermetikoa sortzeko ere erabiltzen zen. 21. mendean apaintzeko erabiltzen da batez ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Euskaltzaindiaren Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1505624
* Commonscat Multimedia: Sealing wax

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85119315
* AAT: 300311202
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1505624
* Commonscat Multimedia: Sealing wax
**T-72**, lehenik Sobietar Batasunean eta gero Errusian diseinatu eta ekoiztutako borroka-tanke bat da. Hogeita hamar urte baino gehiagoz izan da bost herrialdetan ekoizten duten gerra-gurdi bakanetako bat; eta modu hedagarrian hobetu dena, gaur egun modelo batzuk lizentzia bidez ekoizten dituzte, eta beste hainbat bertsiok zorte desberdina izan dute; prototipo-fasetik hasi eta T-90S bezalako borroka-orga oso sofistikatuak izan arte. 1974an hasi zen lanean, eta gaur egun ere funtsezko pieza da herrialde askotako armadetan. Gaur egun, munduan gehien ekoizten den tanketako bat da, T-34 eta M4 Shermanen ondoren; munduan zehar 40.000 unitate baino gehiago daude banatuta. Errusiako Armadaren gerra-gurdi ugarienetako bat da; 2004an, 5.000 unitate inguru zituen, eta beste batzuk gehiago erabiltzen zituen beste proiekturako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q155658
* Commonscat Multimedia: T-72 tanks

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh94003497
* NKC: ph351289
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q155658
* Commonscat Multimedia: T-72 tanks
**Pedro Trujillo Zañartu** (Concepción, 1785eko urriaren 31 – Valparaíso, 1833), Txileko abertzale nabarmena izan zen, Limako ministro ahalguztiduna, senataria eta diputatu jabea.

1829an Gobernuko Junta triunbiratuaren parte izan zen (José Tomás Ovallekin eta Isidoro Errázurizekin batera) 1829an, eta dimisioa aurkeztu zuen Guzmanen aurretik 1830ean.

Biografia
---------

Juan Antonio Trujillo y Tacón (Txilera Koroako funtzionario gisa iritsi zena, La Fronterako Errege Infanteria Batailoiko teniente koronela) espainiarraren semea zen, eta Concepcionen bizi zen kreolera María Mercedes Zañartu y Arechavala kreolearen semea izan zen. Mercedes Urrutia Mendiburu y Fernández del Manzanorekin ezkondu zen.

### Bizitza politikoa

Oraindik gaztea zela, Carrerino aldean parte hartu zuen, eta Birkonkistaren ondoren, Barros Aranak adierazi zuen bezala, Pelucón alderdian sartu zen. Nortasun problematikoa eta gaixoa zuenez, Pedro Trujillok uko egin zion 1823ko Konstituzioa sinatzeari. Ohikoa zen saioetatik haserretuta ateratzea eta behin baino gehiagotan ikusi zuten herritarrek aldarrikatutako karguak uzten zituela, Alberto Cruchagak *Estudios de Historia diplomática* Ikerketetan aipatzen duen bezala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Urzúa Valenzuela, Germán. *Historia política de Chile y su evolución electoral: desde 1810 a 1992*. Editorial Jurídica de Chile, 1992. p. 32.
2. ↑  Alberto Cruchaga Ossa. *Estudios de Historia Diplomatica Chilena*. Santiago, Andrés Bello. pp. 79-91

Bibliografia
------------

* Guillermo de la Cuadra Gormaz. *Familias chilenas (Origen y desarrollo de las familias chilenas)*, Editorial Zamorano y Caperán, Santiago, 1982, II. Liburukia.
* Alberto Cruchaga Ossa. *Estudios de Historia Diplomatica Chilena*. Santiago, Andrés Bello.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6070274
* **Identifikadoreak**
* Biografías BCN: url

 |

* Wd Datuak: Q6070274
**Leartza** Etaiu udalerriko (Nafarroa Garaia) jaurerri bat da. 1842ko erroldan udalerri independentetzat ageri da, 31 biztanle eta 6 etxerekin. 2008ko erroldan, bederatzi biztanle ditu.

Izena
-----

Izenaren esanahia, etimologiaren aldetik, «lahar ugariko tokia» da: *lahar + -tza*.

Agiri zaharretan, honelako izenekin azaltzen da: Laarça (1350, NEN); Orti de (1218, NEN); Laharca (1396, s. XIV, NEN); Larça (1280, 1345, 1358, 1366, 1532, NEN); Larza (1591, NEN); Learça (1268, NEN).

Geografia
---------

San Gregorio hegalean kokatuta dago, eta errepide bat du han bukatzen dena. Leartzak ez du auzorik ez kalerik. Plaza karratu bat eta lorategi biribil bat dauka erdian.

### Klima

Udalerriak klima kontinentala du. urteko batez besteko tenperatura 8 eta 12 gradu bitartekoa da, eta prezipitazioak 600 eta 800 mm inguru izaten dira. Urteko prezipitazio egunak 90 izaten dira gutxi gorabehera.

Demografia
----------

Leartzako biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2014 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 10 | 9 | 9 | 9 | 9 | 9 | 9 | 9 | 9 | 3 |

Eraikinak
---------

Leartzan hiru eraikin handi daude: San Andres eliza eta bi etxe.

* **San Andres eliza:** erromaniko estilokoa da, 1200. urtean eraikia. Iparraldean atari neoklasikoa du, sarbidea babesteko balio duena, XIII. mendean eraikia.

Leartzako San Andres

Euskara
-------

Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Leartza eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta horrenbestez hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldan, Leartzak ez du biztanle euskaldunik.

Zerbitzuak
----------

Antzin-Ameskoako Zerbitzu Sozialen Mankomunitatea, zaborra bildu, ura hornitu eta bestelako zerbitzuez arduratzen da Leartza eta eskualdeko beste hainbat herritan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Learza», *Archivo del patrimonio inmaterial de Navarra*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262055

 |

* Wd Datuak: Q12262055


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |
**Bibiano Adonis Morón Giménez** (Santiago de Compostela, 1950eko abenduaren 21a - Vigo, 2016ko abenduaren 28a), **Bibiano** bezala ezaguna, musikari eta konpositore galiziarra izan zen.

Ibilbidea
---------

Adonis Morón Silvaren semea zen. 1970ean hasi zen Galiziako kantu konprometituan, Voces Ceibes taldearen (euskaraz: *Ahots Libreak)* azken garaietan. Lehen kontzertua Santiagoko Opus Dei "Lana Estila" ikastetxean izan zen urte hartan bertan. Frankismoaren amaierako urteetan, Galiziako abesti berrian sartu zen.

Bereziki ospetsua izan zen 1976ko ekainaren 25ean Coruñako Kirol Pabiloian Voces Ceibes-eko Benedicto García Villar kidea ere lagun izan zuen kontzertua. Kontzertua, Santiago Álvarez buruzagi komunistarekin elkartasunean antolatu zen, Carabanchel espetxean preso zegoenarekin, eta galiziar errebindikazio ekitaldi bihurtu zen. Galiziako trantsizioaren kultur mugarri garrantzitsuenetakoa izan zen.

Galiziako kantagintzan perkusioa eta tresna elektrikoak (batez ere gitarra elektrikoa) sartzea izan zen ekarpen nagusia, ordura arte, espainierazko ahotsez eta gitarraz bakarrik egiten baitzen.

Vicente Araguasekin kontzertu asko eman zituen eta Langile Komisioetako (CCOO) militantea izan zen denbora askoan. Gero Vigora joan zen eta diskoteka bateko zuzendaria izan zen. Hainbat disko grabatu zituen. Azken urteetan, Vigon musika-emanaldiak egin zituen, eta erdialdeko jatetxe bat zuzendu zuen 1990etik 2009ra.

Vigon hil zen, 2016ko abenduaren 28an.

Diskografia
-----------

### Diskoak

* *Itsasoan* gaude (1976)
* *Alcabra* (1977)
* *Aluminioa* (1979)

### EP

* *Benedicto e Bibiano (Voces Ceibes)* (1992)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Falece Bibiano, o verso máis libre dos Voces Ceibes - CULTURA - Sermos Galiza - Diario de intereses galegos» *web.archive.org* 2018-11-30 (Noiz kontsultatua: 2023-07-06).
2. ↑   «Fallece Bibiano Morón, el gran productor musical de la Movida de Vigo - Vigoe.es» *web.archive.org* 2016-12-28 (Noiz kontsultatua: 2023-07-06).

Kanpo estekak
-------------

* Bibiano en lafonoteca.net **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12384437
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 90657973
* BNE: XX1040993

 |

* Wd Datuak: Q12384437
**Beremundo Rodríguez González**, **Alejandro del Valle** izengoitiarekin ezaguna, (San Paio, Mones, Petín, Ourense, 1910 - Angers, Frantzia, 1986) Galiziako politikari komunista eta idazlea izan zen. Frankismoaren garaipenaren ondorioz erbesteratuta, gaztelaniaz eta frantsesez idatzi zuen.

Biografia
---------

1920ko hamarkadaren amaieran Kubara emigratu zuen, eta han ideia komunistak ezagutu zituen. Espainiako Bigarren Errepublikaren garaian penintsulara itzuli zen. Fronte Popularrari garaipena eman zion 1936ko otsailaren 12ko udal hauteskundeen ondorengo Petinés kontseiluko zuzendaritzako kide izan zen. Alderdi Komunistako eskualdeko idazkaria ere izan zen. «Matalavaca» ezizenez ezagutzen zitzaion.

1936ko uztaileko altxamendu militarraren ondoren, Beremundok bizitza salbatu zuen Asturiasera ihes eginez. Han Armada Popularrean sartu zen. Ondoren, Errepublikako Armadako XII. Korpuan sartu zen Pirinioetan, eta bertan irakasle izan zen. 1939tik aurrera, errefuxiatua Frantzian, herrialde hartako nazien okupazioaren aurkako erresistentziaren parte izan zen.

Urte batzuk geroago Kubako iraultzan kolaboratu zuen. Ondoren, Argentinan egon zen. 1960ko hamarkadaren erdialdera Frantziara itzuli zen. Alejandro del Valle ezizenarekin, eta autoedizioaz baliatuz, hainbat poesia eta literatura saiakera argitaratu zituen. Angersen hil zen, pobrezian, 1986an. Geroago, Santa Maria de Moneseko (Petín) hilerrian lurperatu zuten.

Obra
----

* *Poética Galicia*. Paris, 1971 (1973, 2.edizioa).
* *La poesía revolucionaria española*. Paris, 1976.
* *Háblame de Amor*, 1969.
* *Águila intercontinental*, 1970.
* *Cité de la Nuit*, 1970 (edizio elebiduna, frantsesez-gaztelaniaz).
* *Poèmes pour le Vietnam*, 1972 (Franco Bianciardiarekin batera idatzita).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Varela Sieiro, Xaime (2001). "Alejandro del Valle, un poeta galego no París do 68". Consello da Cultura Galega. *Congreso Internacional o Exilio Galego*. Santiago de Compostela. 1056–1068 or. ISBN 84-96530-29-9.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2897007
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 435149719101811130007
* ISNI: 0000 0000 7690 084X
* BNE: XX4809473
* LCCN: n2009018390
* SUDOC: 182651959

 |

* Wd Datuak: Q2897007