recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nueva ola** (euskaraz "olatu berria") afiliazio gutxiko musikari talde bat izan zen, batez ere gaztelaniadun Hego Amerikan, 1950eko eta 1960ko hamarkadetako rock 'n rolla eta 1950eko eta 1960ko hamarkadetako Amerikako eta Europako beste musika batzuk jo eta ezagutarazi zituena. "Nueva ola" terminoa Argentinan sortu zen 1960ko hamarkadaren hasieran, gazteen artean ospea hartzen ari ziren rock and roll estilo arrotzak adierazteko, bertako adierazgarriekin batera.  Handik, kontzeptua Txilera zabaldu zen, Buddy Richard, Los Carr Twins, Los Red Junior, Luis Dimas, José Alfredo Fuentes, Fresia Soto, Cecilia, Gloria Aguirre eta Pat Henry bezalako adierazgarriekin.  Eta Perun, Kela Gates, Jimmy Santi, Los Doltons, Joe Danova, Los Silvertons, Los Belkings eta Anita Martinez bezalako adierazgarriekin.

Nueva ola-ko taldeek izena ingelesez izaten zuten normalean eta euren materiala ekoitzi baino lehen Estatu Batuetan edo Europan ezagunak ziren abestien bertsioak grabatzen zituzten. Mugimendu artistiko bat baino gehiago, nueva ola Hego Amerikako gazteen kultura eta pop musikaren hasiera markatu zuen fenomeno ekonomiko eta soziala izan zen.

Nueva olarekin lotutako artistek 1960ko hamarkadan lortu zuten ospearen gailurra. Nueva ola musikaren garaikidea izan zen nueva canción, estilo hori, nueva olarekin batera, 1980ko hamarkadan protagonismoa lortu zuen rock en español eszenaren aitzindari bilakatu zena. 90eko hamarkadan, nueva ola musikak berpizkundea bizi izan zuen Txilen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Katz-Rosene, Joshua.  (November 2020). «Protest Song and Countercultural Discourses of Resistance in 1960s Colombia» *Resonancias: Revista de investigación musical* (Pontifical Catholic University of Chile) (47) ISSN 0719-5702..
2. ↑    *La Nueva Ola (1958-1970).*  Memoria Chilena. Biblioteca Nacional de Chile.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9051097
* Commonscat Multimedia: Nueva ola

---

 |

* Wd Datuak: Q9051097
* Commonscat Multimedia: Nueva ola
**Nueces konderria** (ingelesez: *Nueces County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Corpus Christi da. 2010eko zentsuaren arabera 340.223 biztanle zituen, Nueces kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Nueces konderriak 3.018,88 kilometro koadro ditu. Horietatik 847,23 ura dira. Beste 2.171,66 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 112,7 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 340.223 pertsonetatik 318.163 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 206.293 dira. 12.178 beltzak edo afroamerikarrak. 882 amerikar natiboak ziren eta 209 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5.495 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 399 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.897 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q483893
* Commonscat Multimedia: Nueces County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139562483
* ISNI: 0000 0004 1798 2514
* LCCN: n81042214
* NARA: 10040151
* **Lekuak**
* OSM: 1828400
* TGN: 2002049

 |

* Wd Datuak: Q483893
* Commonscat Multimedia: Nueces County, Texas
**Teodoro Irazusta Lekuona**, ezizenez ***Usategieta*** (Oiartzun, ? — ? , ?) euskal kirolari bat da. Sei urtez Hondarribia Arraun Elkartearen eskifaiako arraunlaria izan zen (1965-1970), bai eta aizkolari, segalari eta bereziki harrijasotzailea ere.

1961eko martxoaren 5ean Zarautzen ezagutzera eman zen, Harrijasotzaile Txapelketa irabaziz. Bere aparteko dohai fisikoei esker 8 eta 9 arrobako harrijasotzaileen arteko onena bilakatu zen. 1962ko abenduaren 9an *Soarte* txapeldunari irabazi zion, eta ordutik aurrera harrijasotzaile ibilbide arrakastasu bati ekin zion, baina bere ahalegin gehienak arraunketari eskeini zizkion. Bere ekinaldiak asko eta bikainak izan ziren. 1968ko apirilaren 21ean Espainiako Txapelketan parte hartu zuen.

Kanpo estekak
-------------

* Teodoro Irazustaren biografia laburra eta irudia. Auñamendi entziklopedia **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26695701
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 69617

 |

* Wd Datuak: Q26695701
**Teodosioren zisterna** (turkieraz: *Şerefiye Sarnıçı*) Istanbul (Turkia) hiriaren azpian dauden urasken ospetsuenetariko bat da.

Historia
--------

Zisterna Teodosio II.a Bizantziar enperadoreak eraikitzeko agindua eman zuen, 428 eta 443 artean. Helburua Valente akueduktutik hirira heltzen ura biltzea zen; ur hori Ninfeora, Zeuxippos bainuetara eta Konstantinoplako Jauregi Handira eramaten zen eta horretarako uraska hau beharrezkoa zen.

Ezaugarriak
-----------

Uraskaren luze-zabala 45 x 25 metrokoa zen. Sabaiak 9 metro ditu eta marmolezko 32 zutabe gainean eraikia dago.

Turismoa
--------

Hiriko beste zisternak moduan (esaterako Basilika zisterna) hau ere publikoari irekita dago. Sarrera Piyer Loti Caddesi-n dago, Eminönü barrutian.

Ikus gainera
------------

* Basilika zisterna (Istanbul)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Teodosioren zisterna*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3150393
* Commonscat Multimedia: Theodosius Cistern

---

 |

* Wd Datuak: Q3150393
* Commonscat Multimedia: Theodosius Cistern
Ziztada lunbarra. Kolore marroia iodo tintura da, azala desinfektatzeko erabiltzen den produktua
**Ziztada lunbarra** edo **puntzio lunbarra** likido zefalorrakideoaren lagin bat lortzeko erabiltzen den prozedura da. Likido zefalorrakideoaren azterketak hainbat gaitz diagnostikatzeko balio du (meningitisa, esaterako). Likido horren lagin bat eskuratzeko bizkarrezur-muinetik atera behar da, ziztada lunbarraren bitartez. Diagnosirako ez ezik, garezur barneko presioa jaisteko ere erabiltzen da teknika hau (ziztada lunbar terapeutikoa)

Prozedura
---------

Ziztada lunbarra arriskuak dituen teknika bat da, profesional trebeek soilik burutu behar dutena. Bizkarrean larruazaleko anestesia ipini ondoren, eta ziztadaren eremua iodo tinturarekin desinfektatu ondoren, orratz berezi bat bizkarrezurraren behekaldean sartzen da (hirugarren eta laugarren orno lunbarren artean). Orratza espazio subaraknoideora iristean likido zefalorrakideoa era pasiboan ateratzen da (likido hori ez da inondik inora xurgatu egin behar).

Ziztadaren ondoren gaixoak ahoz gora mantendu behar da ordu batzuetan, likido ugari edanez.

Analitika
---------

Ziztada lunbarraren bidez harturiko likido zefalorrakideoa laborategian lehenbailehen analizatu behar da. Bere ezaugarri biokimikoak, mikrobiologikoak eta zitologikoak aztertu behar dira, patologia baten bila. Azterketa mikrobiologikoak azkarra izan behar du, hainbat meningitis denbora gutxian hilkorrak direlako

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q719444
* Commonscat Multimedia: Lumbar puncture

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4328137-0
* NKC: ph583224
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* eMedicine: 80773
* MeSH: D013129

 |

* Wd Datuak: Q719444
* Commonscat Multimedia: Lumbar puncture
**Oskol ibaia** (errusieraz: Оскол) edo **Oskil ibaia** (ukraineraz: Оскiл) Errusiaren eta Ukrainaren hegoaldean kokaturiko ibaia da. Gutxi gorabehera, Kursk eta Voronezh artean sortzen da, hegoalderantz hedatu aurretik Donets ibaiarekin bat egiteko; azkenean, hego-ekialderantz doan Don ibaiarekin bat egiteko. 472 kilometroko luzeera du, bai eta 14,800 kilometro koadrokodrainatze-arroa ere.

Ibaiak Errusiako Erdialdeko Mendialdean du iturri; Kursk eta Belgorod Oblastak zeharkatzen ditu eta, ostean, Ukrainako Kharkiv Oblastaren ekialdean zehar pasa egiten da, non Donets ibaiarekin bat egiten duen. Aintzira artifizial bat du ere –Oskol urtegia; ukraineraz: Оскільське водосховище–, 1958an sortu zen lurra uholdeetatik babesteko eta elektrizitate-iturri gisa.

Oskol ibaian zehar hainbat herri daude: Stari Oskol, Novi Oskol eta Valuiki Errusian, eta Kupiansk Ukrainan.

2022ko martxoaren 31n Errusiako Indarrek Oskil urtegiko presa suntsitu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Река Оскол», Russian State Water Registry
2. ↑   «ТРУХА⚡️Харьков + Украина🇺🇦» *Telegram*.

Kanpo estekak
-------------

* "Oskil (Oskol) River" *Encyclopedia of Ukraine vol. 3*n (1993)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q540067
* Commonscat Multimedia: Oskol River

---

 |

* Wd Datuak: Q540067
* Commonscat Multimedia: Oskol River
Argizaria modelatzean datzan espezialitate artistikoari **zeroplastika** deritzo.

 Argizarizko estatua Milango katedralean.

Historia
--------

Zeroplastika Italiako Pizkundean arte bihurtu zen, XIV. eta XV. mendeetako italiar artista eta urregile handiek egin zituzten argizari ereduak sorburu gisa hartuta. Luca della Robbiak argizariarekin modelatzen ikasi zuen, Ghibertik bezala, Florentzian ez zegoenean, 1400. urtean

Argizariaren modelizazioan ere bereiztu ziren Michelozzo, Sansovino, gai horretan Rafaelek goraipatutako Laokoon-en kopia egin zuena, eta Tribolo. Rafael berak argizariarekin modelatu zuen eta Ama Birjinaren busto bat ematen da horren froga gisa, naturala baino zertxobait txikiagoa.

Municheko Errege Jauregiko kapera aberatsean 60 zentimetrotik gorako altuera duen argizari behe-erliebe bat dago, Eraistea irudikatzen duena eta Michelangelori egotzitakoa. Florentziako galerian Cellinik Pertseoren estatuarekin egin zuen argizarizko modeloa gordetzen da, brontzezkoa baino askoz ere handiagoa dena. Garai haietatik, azken mendeetako eskultoreek ez dute argizaria erabiltzeari utzi, gerora beste material gogorrago batean egin behar izan zituzten lanak modelatzeko. Noski, argizariak etengabeko aplikazioa zuen brontzez galdatzea helburu zuten eskultura lan guztietarako. Galdutako argizari galdatuak terminoak azaltzen du zergatik ez diren gordetzen lan horiek, eta artistaren lehen pentsamendua islatzen dutenez, oso interesgarriak dira. Ezagutzen diren gutxi batzuk beste prozedura batzuen bidez egiteko dira.

Argizariari naturalaren koloreak emateko erraztasunak edo haragiaren gardentasuna materia hori imitatzeak eragiten zuen argizaria nahiago izatea erretratuak modelatzeko. Orsinok Lorenzo de Mediciren aurpegia neurri naturalean egin zuen, Andrea Verrochioren zuzendaritza oso baliagarria izan zen lan horretarako. Erretratu mota hori, horietako asko artista horren lanak ziren, Vasarik goraipatu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1055622
* Commonscat Multimedia: Wax sculptures

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph824586
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1055622
* Commonscat Multimedia: Wax sculptures
| Byten multiploak |
| --- |
| SI | IEC 60027-2 |
| Izena (Ikurra) | SIEstandarra |  Erabilpenainformatikan | Izena (Ikurra) | Balioa |
| kilobyte (KB) | 103 | 210 | kibibyte (KiB) | 210 |
| megabyte (MB) | 106 | 220 | mebibyte (MiB) | 220 |
| gigabyte (GB) | 109 | 230 | gibibyte (GiB) | 230 |
| terabyte (TB) | 1012 | 240 | tebibyte (TiB) | 240 |
| petabyte (PB) | 1015 | 250 | pebibyte (PiB) | 250 |
| exabyte (EB) | 1018 | 260 | exbibyte (EiB) | 260 |
| zettabyte (ZB) | 1021 | 270 | zebibyte (ZiB) | 270 |
| yottabyte (YB) | 1024 | 280 | yobibyte (YiB) | 280 |

**TB/s** edo **Terabyte segundoko** segundo batean 1.000 Gigabyte edo 1012 byte adierazten du. Datu transferentziaren abiadura adierazten duen unitatea da. Informatikan erabiltzen da gehien bat.

Sistema internazionala (SI) eta byte terminoaren bilakaera
----------------------------------------------------------

Informatikaren testuinguruan kilobyteren terminoa hasieratik erabiltzen zen 2 10 balioarekin, 1000-ra hurbiltzen delako. Konputagailuen hedatzearekin batera, sistema internazionalak definitutako aurrizkiaren erabilera desegokia ere zabaldu zen, informatika adituetatik erabiltzaile arruntetaraino. Hau dela eta kilobyte bat 1024 byterekin lotzen da nahiz eta 1000 byte da.

Aurrizki bitarra eta hamartarra bereizteko IEC estandarizazio erakundeak IEC 60027-2 dokumentuan zehazten den bezala kibi terminoa asmatu zuen, 1024-ren balioa duen neurria sortuz **Kibibyte** ( 1 KiB=1024 byte ). Egun (2007) unitate honen erabilera ez da zabaldu.

Multzo berdineko unitateak:

* Mebibyte (1 MiB = 220, megabyte-ren parekoa: 106 edo milioi)
* Gibibyte (1 GiB = 230, gigabyte-ren parekoa: 109)
* Eta ondorengoak: Tebibyte, pebibyte, exbibyte, zebibyte, yobibyte.

TB eta Tb ez dira berdinak
--------------------------

Tb-k terabit (10 12 **bit**) adierazten du aldiz TB-k terabyte (10 12 **byte**). Halaber, ez da nahastu behar Tb/s edo Terabit segundoko, TB/s edo Terabyte segundokorekin.

Orokorrean esanda, byte segundoko konputagailuaren barruko komunikazioetan gertatzen da, aldiz bit segundoko konputagailutik kanpoko komunikazioetan.

Ikus, gainera
-------------

* Megabyte segundoko
* Megabit segundoko
* Kilobit segundoko
* Kilobyte segundoko
* MB
* Mb
* byte

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25472693

 |

* Wd Datuak: Q25472693
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Teniasia** Taenia generoko zestodoek eragiten duten bizkarroi-gaixotasuna da. Gaitza sortzen duten espezie nagusiak *Taenia solium* (txerrien tenia) eta *Taenia saginata* (behien tenia) dira.

Gizakiak bizkarroi horiekin infektatzen da zizarearen larbak dituen okela jaterakoan (txerri edo behien okela). Larbak heste meharrera iritsi eta bertan finkatu eta heltzen dira, tenia heldua agertuz. Kutsatutako gizakiek zestodoaren arrautzak gorozkiekin askatzen dituzte. Arrautza horiek txerriek edo behiek irensten dituzte kutsatutako bazka edo urak hartzerakoan, teniaren bizi-zikloa osatuz.

Okela gutxi eginda jateko ohitura duten herrialdeetan teniasiaren eragite-tasak handiak dira (Hego Amerikan, adibidez). Euskal Herrian, aldiz, gaixotasuna arraroa da.

Teniasi gehienak asintomatikoak dira. Infekzioak ez du hanturazko erantzuna sortzen, eta nahiko isila da. Horregatik, haien heste meharrean tenia handiak (batzuek 10 metroko luzera dute) dauzkaten gizabanakoek gehienetan ez dute susmatzen infektatuta daudenik. Sintomak daudenean, hauek dira ohikoenak: tripako mina, pisuaren galera, beherakoak eta jangura falta.

Gaitza gaixoaren gorozkiak aztertzean diagnostikatzen da: behaketa mikroskopikoan zestodoaren arrautzak antzematen dira. Odol-analisian eosinofilia -eosinofiloen kopuru handiak- ere hauteman daiteke.

Niklosamida eta prazikuantela dira gaitzari aurre egiteko eta teniak hiltzeko erabiltzen diren botikak.

Teniasi mota bat -zistizerkosia- larriagoa izan daiteke. Teniasi honetan infekzioa giza-gorozkien kutsaduraren bidez harrapatzen da, okela kutsatua jan ordez. Larbak ehunetan kokatzen dira, eta organo batzuk ere (gibela, giltzurrunak, burmuina...) kaltetu ditzakete

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ingraham, J.; Ingraham, C.. *Introducción a la microbiología.*  II Reverté, 575 or..
2. 1 2   Basaran, Miren; Umaran, Adelaida. *Mikrobiologia medikoa.*  EHU, 367-370 or..
3. ↑    Centers for Disease Control and Prevention. *Cysticercosis.* .

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1475667
* Commonscat Multimedia: Taeniases

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 124839736 (data)
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:0050596
* CIE-10: B68.1
* CIE-9: 123.2
* DiseasesDB: 12875
* MedlinePlus: 001391
* eMedicine: 999727
* MeSH: D013622
* **Kimikako identifikadoreak**
* KEGG: H01152

 |

* Wd Datuak: Q1475667
* Commonscat Multimedia: Taeniases
Chitwan Parke Nazionala, Nepalen
**Terai ordokia** (nepaleraz तराई,hindiz तराई, urduz ترائی), Nepal, India eta Bhutanen zabaltzen den ordokia da, konkretuki Iamuna ibaiaren eta Brahmaputraren artean hedatzen den baso, sabana eta aintzira ingurunea. Montzoi garaian urak estaltzen du. 49.500 km²-ko azalera du, erdia baino gehiago Indian dagoelarik.

Etimologia
----------

Persierazko hitz batetik dator, "tarāī" hitzak "ordoki hezea" esan nahi baitu.

Nepalgo Terai
-------------

Bi eremutan banatzen da:

* **Kanpoko Terai**: Siwalik mendikatearen eta Indiako mugaren arteko lurra da, aintzira eta baso ugari dituena, eta erabat laua. Indiatik etorritako jendeak populatu izan duenez Nepalgo erregeek beti marginatu izan duen eremua da.
* **Barneko Terai** (nepaleraz: भित्री तराई, Bhitrī Tarāī): Siwalik eta Mahabharat mendikateetako haran luzeek osatzen dute. Malariak eragin handia du eremu honetan, baina bertako aborigenak diren *tharu* leinuak gaixotasunarekiko inmunitatea garatu du.

Indiako Terai
-------------

Terai ordokiaren 30.000 km² Indian daude, Uttaranchal, Uttar Pradesh eta Bihar estatuetan. 800 kilometro luze da eta 50-60 kilometro zabal. Animalia erreserba ugari sortu ditu Indiak, hala nola, tigrea babesteko Corbett Dudhwa eta Valmiki Parke Nazionalak eta elefanteak babesteko Shivalik Erreserba.

Historia
--------

Rajen basozainek ziotenez aintzina Terai ordokia nekazalgune garrantzitsua izan zen, baina budismoak atzera egin ahala lur sail hauek utzikeria jasan zuten eta basoak estali zituen. XIX mendean trenbidea eraikitzeko erabat soildu zuten. Baina barneko Terain malariaren eragina izugarria zen eta malariaren aurkako erresistentzia garatua zeukaten indigenak baino ezin ziren han bizi. 1950an DDTa erabiltzen hasi ziren eta Terai birpopulatzen hasi zen.

Turismoa
--------

Hauek dira Terai ordokiko toki turistikoenak:

* Nepalen:
	+ Lumbini (Siddharthanagar ondoan): Budaren jaioterria
	+ Chitwan Parke Nazionala (Bharatpur ondoan)
	+ Bardia Parke Nazionala (Nepalganj ondoan)
	+ Janakpur
* Indian:
	+ Ayodhya: Rama jainko hinduaren jaioterria.
	+ Pilibhit
	+ Ballia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1133636
* Commonscat Multimedia: Terai Region

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85132459
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1133636
* Commonscat Multimedia: Terai Region
**Tadoussac** Quebeceko udalerri bat da, Kanadan. Côte-Nord eskualdean kokatuta dago, eta horren barruan dagoen La Haute-Côte-Nord konderriko eskualde udalerria da.. 2011ko zentsuaren arabera, 813 biztanle zituen 53.98 kilometro koadroko azaleran.

Saguenay fiordoaren San Laurendi itsasadarreko bokalean dago. Quebeceko egungo herri zaharrentzat hartzen da. Jacques Cartierrek aipatu zuen 1534ko bere itsas ibilaldian. Ordurako, euskaldunak eta bretoiak aipatzen zituen San Laurendi golkoan arrantzan eta merkataritzan.

1580rako bertan bazen larru salerosketarako postu egonkor bat, eta Champlainek euskaldunak aurkitu zituen bertan, XVII. mende hasieran heldu zenean. Tadoussac euskaldun baleazaleen finkalekua ere bazen, bertan arrantzan arituz. Euskaldunen finkalekua, zehazki, Saguenay ibai aldeko badiaren ertzean kokatzen zen. Euskal arrantzale horiek Champlainen kontra altxa ziren 1608ko uztail-abuztuan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1857392
* Commonscat Multimedia: Tadoussac

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 120376759 (data)
* **Lekuak**
* OSM: 7719070
* TGN: 1015782

 |

* Wd Datuak: Q1857392
* Commonscat Multimedia: Tadoussac
**Suchiate ibaia** Mexiko eta Guatemalaren arteko mendebaldeko muga markatzen duen ibaia da. 3.000 metroko altitudean jaiotzen da, Tacaná sumendiaren hego-ekialdeko magalean, San Markos departamenduan, eta hego-mendebalderantz doa, Ozeano Barera iritsi arte. Ibaiaren azken 75 kilometroek Mexiko eta Guatemalaren arteko muga osatzen dute.

Ezaugarriak
-----------

Suchiate ibaiaren arroak 1064 km²-ko azalera du Guatemalako lurraldean, eta 336 km²koa Mexikoko lurraldean. «Suchiate» izena «Xochi atl» nahuatl hitzetatik dator, «lore-ura» esan nahi duena. Kolonaurreko Izapa aztarnategi arkeologikoa ibaiaren inguruan dago, bestetik.

Suchiate ibaia zeharkatzen duten zubiak Talismángo nazioarteko zubia (Talismán eta El Carmen hirien artean) eta Rodolfo Robles zubia (Ciudad Hidalgo eta Ciudad Tecún Umán artean) dira. Bi muga-puntu horiek igarobide garrantzitsuak bihurtu dira gero eta migratzaile latinoamerikar gehiagorentzat, etorkizun hobearen bila Mexikora eta Estatu Batuetara doazenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Villafuerte Solís, Daniel (2004). *La frontera sur de México: Del TlC Mexico-Centroamérica al Plan Puebla-Panama*. México: Plaza Y Valdes. ISBN 9789707222960.
4. ↑  George W. Grayson: "Mexico's Forgotten Southern Border", 2002ko uztailan.

Ikus, gainera
-------------

* Guatemala eta Mexiko arteko muga

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1948509
* Commonscat Multimedia: Suchiate River

---

* **Lekuak**
* OSM: 15692066

 |

* Wd Datuak: Q1948509
* Commonscat Multimedia: Suchiate River
**Palo Pinto konderria** (ingelesez: *Palo Pinto County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Palo Pinto da. 2010eko zentsuaren arabera 28.111 biztanle zituen, Palo Pinto kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Palo Pinto konderriak 2.552,45 kilometro koadro ditu. Horietatik 87,33 ura dira. Beste 2.465,13 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.111 pertsonetatik 26.943 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.985 dira. 597 beltzak edo afroamerikarrak. 135 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 132 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 280 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484567
* Commonscat Multimedia: Palo Pinto County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138361856
* LCCN: n79060157
* NARA: 10040164
* **Lekuak**
* OSM: 1836932
* TGN: 2002053

 |

* Wd Datuak: Q484567
* Commonscat Multimedia: Palo Pinto County, Texas
**Étienne Cabet** (Dijon, 1788ko urtarrilaren 1a – Saint Louis, Missouri, 1856ko azaroaren 9a) frantziar filosofo eta sozialista utopikoa izan zen. Frantziar Iraultzan bideratutako berdintasunerako ideien ondorengoa izan zen. Gizarte ia-ia komunista irudikatu zuen, herri asanbladak gobernatua eta produkzio bitarteko kolektiboekin. Praktikan jartzen saiatu zen eta horretarako sortu zuen Texasen eta gero Illinoisen Icaria Kolonia. Probak huts egin zuen, baina haren lanak, "Icariarako ostera" (1840), langileen artean arrakasta handia izan zuen.

Cabetek hainbeste jarraitzaile katalan izan zituenez, Katalunian ere izan zuen eragina Icariako koloniak. Komunitate erlijioso askotan gertatzen denen antzera, gizatalde honek bere paradisua sortu nahi izan zuen lurrean. Hala eta guztiz, amishei, menonitei eta hainbat gizatalde erlijiosoei Jaungoikoak eta erlijioak ematen dien indarra eta kohesiorik gabe, Icariako proiektu utopiko honek porrot egin zuen.

Hainbeste liskar eta barne arazo izan eta gero, 1898an azkenengo Icariarren kolonia desegin egin zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q289478
* Commonscat Multimedia: Étienne Cabet

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 107543376
* ISNI: 0000 0001 2283 8769
* BNE: XX1164657
* BNF: 11894715g (data)
* CANTIC: a11213711
* GND: 11866641X
* LCCN: n50032546
* NKC: skuk0000193
* NLA: 35786031
* CiNii: DA00826678
* SNAC: w62j6xds
* SUDOC: 026761122
* ULAN: 500245288
* UB: a1111775
* Open Library: OL1204548A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q289478
* Commonscat Multimedia: Étienne Cabet
**Palojoensuu** (iparraldeko samieraz: *Bálojotnjälbmi*), Enontekiö udalerrian dagoen herrixka bat da, Finlandiako Lappi lurraldean. Muonio ibaia herrixkatik igarotzen denez, Finlandiako eta Suediako mugaren ondo-ondoan kokatzen da. Biztanle oso gutxi bizi da bertan, ehun eta berrogieta hamar, eta natura basatiaren erdian dago; mendixkak, aintzirak, oihan basatiak...

1826. urtean, Markkinako eliza bertan kokatu zen, eta inguruko herrixken erdigune bilakatzen hasi zen. Alabaina, nagusitasun horrek ez zuen lar iraun, 30 urte geroago eliza berria Hettan kokatu zelako. Nahiz eta elizak ospea galdu, samitarrek Ozeano Artikora egin ohi zuten ibilaldiaren geltokietako bat izaten jarraitu zuen.

1944-1945 urte bitartean, alemaniarrek, herrixka erasotu egin zuten Laponiako Gerra deritzotenean, eta Finlandiak, berregituratze-lanak egin behar izan zituen bertako hainbat etxe guztiz suntsituta gelditu zirelako.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| * Enontekiö
* Muotkajärvi aintzira
 | * Muotkajärvi herrixka
* Sotkajärvi aintzira
 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q997775

 |

* Wd Datuak: Q997775


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Enontekiöko herrixkak** |  |
| Hettako elizaHettako elizaEnontekiöko aireportuaEnontekiöko aireportua**Hetta** • Jatuni • **Kaaresuvanto** • Kelottijärvi • Ketomella**Kilpisjärvi** • Kultima • **Kuttanen** • **Leppäjärvi** • LuspaMarkkina • Maunu • Muotkajärvi • Näkkälä • Nartteli • **Nunnanen**Palojärvi • **Palojoensuu** • **Peltovuoma** • Raittijärvi • RopinsalmiSaivomuotka • Sonkamuotka • Vähäniva • **Vuontisjärvi** • Yli-Kyrö |
**Jean Joseph Étienne Lenoir** (Mussy-la-Ville, Belgika, 1822ko urtarrilaren 12a - La Varenne-Saint-Hilaire, 1900eko abuztuaren 4a) Belgikako ingeniaria izan zen, Frantzian bertakotuta, barne errekuntzako lehen motorraren asmatzailea.

1860an sortu zuen bi aldiko barne-errekuntzako lehen motorra eta lau aldikoa 1863an.

Lenoirren motorra
-----------------

1860an oso automobil astuna (20 tona inguru) eta oso motela (6 km egin zituen hiru ordutan, horrek esan nahi du normaltasunez oinez joanda gainditu zitekeela) eraiki zuen bere motorrekin. Emaitza horregatik ibilgailu bat bere motorretik sortzeko proiektua alde batera utzi zuen, baina bere ideia garai hartako beste ingeniari askok hartu zuten abiapuntutzat.

Erregaia zuzenean propultsatzaile gisa erabiliko duen motor bat edukitzeko arazoaren lehen irtenbidea da haren eredua. Horri esker, aurrerago lurrun-makina baztertu ahal izango da ibilgailu autopropultsatuak sortzeko.

Lenoir, diseinu honetara, erregaia zilindro berean erretzen duen motor bat eraikiz iristen da, lurrun makinak behar duen ganbera banandua erabili beharrik gabe. Motor horretan, eusten duen erregaia gas moduan kargatzen da eta txinparta elektriko baten bidez su hartzen du, pistoi bat bultzatzen duen gasaren hedapena hasiz.

Geroago, Lenoirrek bere asmakizuna egokitu zuen ontzi bat bultzatzeko.

Ikus, gainera
-------------

* Lenoir zikloa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12935
* Commonscat Multimedia: Étienne Lenoir

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 25403189
* ISNI: 0000 0000 3785 5951
* BNF: 14976365k (data)
* GND: 119002493
* LCCN: nb2008011415
* NKC: ntk2017962398
* SUDOC: 169608190
* Léonore: [LH//2788/171 LH//2788/171]
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q12935
* Commonscat Multimedia: Étienne Lenoir
Oi Hockey Estadioa, japonieraz : 大井ホッケー競技場 - Ōi hokkē kyōgijō, Tokion dagoen erabilera anitzeko estadioa da. 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetarako eraiki zen. Olinpiar Jokoetan belar hockey lehiaketak eta Paraolinpiadetako futbol lehiaketak jokatuko dira bertan. Japoniako hiriburuko kostaldean dago, Erdialdeko Oi Kostaldeko Parkean, eta 15.000 ikusleentzako lekua du bi zelaitan banatuta.

Instalazioen ikuspegi orokorra
------------------------------

Eraikuntza 2019ko urtarrilean hasi zen, eta urte horretako ekainean amaitu zen. Estadioaren azalera belar artifizialez egina dago

Jokoen ostean, instalazioak kirol ezberdinetarako eta kirol entrenamendu programetan erabiltzea aurreikusten da

Kokapena
--------

Oi Hockey Estadioa Oi Central Coastal Park eremuan dago. Tokioko Ōi Keibajō Mae geltokitik edo Keikyu Tren Line Main Line Tachiaigawa geltokitik irits daiteke.

Ikus gainera
------------

Belar-hockeya 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Oi Hockey Stadium 2021-08-08an begiratua
2. 1 2 3   «Oi Hockey Stadium｜Competition Venue｜Games Information｜2020 Games Preparation｜Bureau of Tokyo 2020 Olympic and Paralympic Games Preparation» *www.2020games.metro.tokyo.lg.jp* (Noiz kontsultatua: 2022-03-21).

Kanpo esteka
------------

* Oi Hockey Estadioa - Japoniako Hockey Elkartea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65242048
* Commonscat Multimedia: Oi Hockey Stadium

---

 |

* Wd Datuak: Q65242048
* Commonscat Multimedia: Oi Hockey Stadium
*Artikulu hau ibaiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Tera».*
**Tera** Zamorako probintziako ibai bat da, Espainiako ipar-mendebaldean. Esla ibaiaren ibaiadar bat da. 139 kilometroko luzera du, eta Zamorako probintziatik 2.412 kilometro karratuko arroa drainatzen du.

Tera ibaia Pena Trevincan iturburua du, Zamorako probintziako Galende udalerrian, Sanabriako aintziraren zehar pasatu ondoren, eta Esla ibaian amaitzen da Bretocino parean.

Ibaiadar hauek ditu: Negro ibaia (ezkerraldean), Ilanes errekastoa edo Truchas ibaia eskuinaldean, El Puente de Sanabriatik igarotzen denean; Castro ibaia (eskuinaldean), Puebla de Sanabriatik eta Lobeznostik igarotzen denean; eta Valdalla ibaia, eskuinaldean ere, Valparaíso urtegian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14769
* Commonscat Multimedia: Tera River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316598732
* **Lekuak**
* OSM: 1436531
* TGN: 7300243

 |

* Wd Datuak: Q14769
* Commonscat Multimedia: Tera River
**Nystadeko bakea** edo **hitzarmena**, 1721eko abuztuaren 30ean, egutegi juliarraren arabera edo irailaren 10ean gregoriotar egutegiaren arabera sinatua, honela deitua, egungo Uusikaupunki finlandiarraren izen suediarra den Nystadengatik, Itsaso Baltikoan nagusitasuna lortzea xede zuen Errusiar Inperioa eta Suediar Inperioaren arteko Iparraldeko Gerra Handiaren amaiera izan zen. Hitzarmen honen ondorioz, Errusiak Suedia gainetik kentzen zuen Iparraldeko Europako herrialde nagusi bezala, Suediagandik, Estonia, Livonia, Ingria eta Kareliaren zati handi bat jasoz. Estokolmoko Hitzarmenek, gainera, Errusia eta beste alde borrokarien (Hannover, Prusia eta Danimarka kasu) arteko gatazkaren amaiera suposatu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q153286
* Commonscat Multimedia: Treaty of Nystad

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1256900672
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q153286
* Commonscat Multimedia: Treaty of Nystad
**Palmirako Inperioa** (270-273) Palmiran oinarritutako estatu bat izan zen, III. Mendeko Krisian Erromako Inperiotik banandu zena. Syria Palaestina, Arabia Petraea, Egipto eta Asia Txikiko probintziak hartzen zituen.

Inperioaren agintaria Zenobia izan zen, Vaballathusen erregente gisa (azken hau 267an bilakatu zen errege). 270an Zenobiak, bere jeneralen laguntzarekin Erromako ekialdea garaitu zuen oso denbora laburrean, eta aldi berean Erromarekin erlazioak mantentzen saiatu zen. 271an enperadore titulua eskatu zuen Zenobiak, bera eta bere semearentzat, eta Aureliano enperadorearen aurkako gerra labur bat hasi zuen. Honek Palmira erasotu eta Zenobia atxilotu zuen. Urtebete geroago palmiratarrak matxinatu ziren eta Aurelianok Palmira suntsitu zuen. Gaur egun Siriako nazionalismoan gertakari garrantzitsua da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q877875
* Commonscat Multimedia: Palmyra

---

 |

* Wd Datuak: Q877875
* Commonscat Multimedia: Palmyra
**Orreagako kolegiatako kripta** Orreagako multzo monumentalean kokatua dagoen kripta da, konplexuko elizaren pean kokatuta. Kriptak Andre Mariaren Errege Kolegio-elizakoa da eta XIII. mendeko horma-pinturen bilduma eskaini ditu.

Kapera
------

XIII. mendean egungo kolegiatako elizaren jatorrizko eraikuntzatik bizirik dirauten elementuetako bat da, eta eliza eraiki zen lursailean zegoen desnibela gainditzeko diseinatu zen, Orreagako lautadaren hasieran eraikia. Horregatik, kriptak leihoak ditu kanpora begira. Karitateko Ospitaletik gertu altxatu zen, ekialderantz, « Donejakue Bideko galtzadarako tartea » utziz.

Burualde pentagonala duen gela da, atal bat, elizako gurutzadurari dagokiona, kanoi-gangaz estalita dago, eta burualdea, berriz, oihalezko gangaz. Burualdeko gangaren erdiko plementuetan erdi-puntuko arkuez osatutako leihateak irekitzen dira. Kriptarako sarrera pasillo luze batean zehar egiten da, desnibel handiko eskailera batekin. Eskailera horren sarrera elizaren ebanjelioaren aldeko horman dago. Kriptaren neurriek (7,15 m zabal eta 7,20 m luze) horma lodiak (2,65-2,85 m luze) antolatzeko aukera ematen dute, eta, horri esker, habearte nagusia 8,40 m zabal duen elizaren zutabeei eusten zaie.

Horma-pinturak
--------------

Kriptako elementu aipagarri bat XIII. mendekoak diren baina oso hondatuta dauden horma-pinturak dira. Pintura horiek babesteko, kripta urte askoan publikoari ixtea erabaki zen, baina duela urte gutxi batzuk ireki zuten eta gaur egun bisita daiteke.

Pintura-multzo xumea bada ere, « Erabilitako motiboak ez dira errepikatzen penintsulako beste tenplu batzuetan, eta, beraz, eliza eraiki zuten artista frantsesen taldeak egin zituela pentsa daiteke ». Aldi berean, « Lehen Gotikoko Nafarroako horma-pintura multzo bakarra da, eta kalitate handiagoko nafar Erdi Aroko pintura ez figuratiboaren errepertorioa eskaintzen digu ».

Irudiak
-------

* IkuspegiaIkuspegia
* SabaiaSabaia
* SabaiaSabaia
* IkuspegiaIkuspegia
* Eskailera-sarbideaEskailera-sarbidea

Erreferentziak
--------------

* «ORREAGA / RONCESVALLES - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-11-12).

Ikus, gainera
-------------

* Orreaga
* Orreagako kolegiata

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28503398
* Commonscat Multimedia: Crypt of church of Santa María de Roncesvalles

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-157

 |

* Wd Datuak: Q28503398
* Commonscat Multimedia: Crypt of church of Santa María de Roncesvalles

| * i
* e
* a
  Orreagako monumentuak  |
| --- |
| Kolegiata | Andre Mariaren eliza • Kolegiatako klaustroa • Kolegiatako kripta • San Agustinen kapera • Kolegiatako museoa • Kolegiatako liburutegia |
| Orreaga | Done Jakueren eliza • Izpiritu Santuaren kapera • Orreagako ospitalea • Itzandegia |
| Ibañeta | San Salbatzailearen baseliza • Orreagako oroitarria |
**Palo Alto konderria** (ingelesez: *Palo Alto County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Emmetsburg da. 2010eko zentsuaren arabera 9.421 biztanle zituen, Palo Alto kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Palo Alto konderriak 1.474,83 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,48 ura dira. Beste 1.460,35 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,39 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.421 pertsonetatik 9.260 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 152 dira. 44 beltzak edo afroamerikarrak. 21 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 31 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 60 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485799
* Commonscat Multimedia: Palo Alto County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137181934
* LCCN: n77009404
* NARA: 10046825
* **Lekuak**
* OSM: 1646304
* TGN: 7019181

 |

* Wd Datuak: Q485799
* Commonscat Multimedia: Palo Alto County, Iowa
**Näkkäläjärvi** aintzira Finlandiako Enontekiö udalerrian dagoen aintzira bat da. Pöyrisjärvi Eremu Basatiaren ondoan dago, Näkkälä sami herrixkaren ertzean. Nahiz eta aintzira ez dagoen babestutako eremu batean, bertan, hegazti babestu asko aurki daiteke; hala nola, borrokalariak, istingor arruntak, kuliska pikartak, mendebal-txori mokomeheak, laponiako berdantzak, elur-berdantzak, elur-hontzak, eper zuriak, txirri lepokodunak, zapelatz galtzadunak, larre-buztanikarak, mendi-txontak, negu-txirtak, papourdinak, txirritxo handiak, txoka gorriztak, urre txirri arruntak, ahate gorriztak, ahatebeltzak, beltxarga oihulariak, zerra txikiak eta antzara hankagorriztak, hankahoriak, muturzuriak eta nanoak.

Beste ohiko biztanle batzuk azeri zuri eta gorriak, bisoi amerikarrak, elur-orein etxekotuak, erbinude arrunt eta zuriak, hartz arreak, ipar-katamotzak, jatunak eta otsoak dira .

Palojärvi mendebaldean eta Tuorkottajärvi aintzira iparraldean **Näkkäläjärvi** aintziraren bizilagun nagusiak dira. Inguruko muinoen gailurretatik erortzen den urak betetzen du aintzira; bestalde, ateratzeko orduan, ura Näkkäläjoki ibairen bidez, Ounasjokira isurtzen da, azkenik, Botniako Golkoraino iristeko.

Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da aintzira eta bertako zortzi uharteek zuhaizti txiki bilakatzen dira lurzoru izoztuaren gainean.

Errederentziak
--------------

1. ↑  Pöyrisjärven erämaa[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12264964

 |

* Wd Datuak: Q12264964


| Enontekiöko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Saana mendixkako ikuspegi urtsuakSaana mendixkako ikuspegi urtsuakMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraAilakkajärvi • Guoskatjávri • Iso Salankijärvi • Iso Leveä • Kalaton • Kalatonjärvi • Kaura**Kelottijärvi** • Ketojärvi • **Kilpisjärvi** • Kivijarvi • Lijankijärvi • Marsujärvi • Marttajärvi • MelajärviMuotkajärvi • Näkkäläjärvi • **Ounasjärvi** • Palojärvi • Pasmajärvi • Peerajärvi • PeltojärviPeriläjärvi • Pitsusjärvi • **Pöyrisjärvi** • Riimmajávri • Salttijärvi • Seitavuopio • SomasjärviSotkajärvi • Termisjärvi • Tuolpajärvi • Tuorkottajärvi • Vuomajärvet • Vuontisjärvi • Ylimmäinen |
**Tele7** Bizkaiko Ezkerraldeko telebista da, nahiz eta haren seinalea gaur egun Eskuinaldera eta Bilbora ere ailegatzen den. 1995. urtean sortu zen. Hasieratik gaztelaniaz lan egiten dute nahiz eta albistegien zati txiki bat euskaraz ematen duten.

Tele7 telebista katea Grupo Tele7ko kide da. Radio7 irrati katea ere talde berekoa da. Bi hedabide hauek egoitza hasieratik Barakaldoko Lutxana auzoan izan dute, konkretuki Errotabarria kalearen 1 zenbakian.

Historia
--------

Tele7 hedabidea, Radio7rekin batera, 1995. urtean sortu zen, Ezkerraldeko biztanleentzat eta meatzaldekoentzat tokiko hedabide bat egiteko helburuarekin. 2002. urtetik aurrera bere seinalea Ibaizabal ibaiadarreko eskuinaldera ere ailegatu zen.

Nahiz eta 1995. urtean hasi zituen Tele7k bere lehenengo emanaldiak, 1998. urtera arte ez zuen egun osoko emanaldirik eman. 1998. urteko udan hasi zuen Tele7k 24 orduko emanaldi osoa eta, horrela, egun osoan zehar emititzen hasi zen.

Hortik aurrera, Tele7k beti jarri izan du lehentasuna Bizkaiako Ezkerraldean gertatutako ekintzetan (kultur ekintzak, politika, jaiak, kirola...).

Edukiak
-------

Nahiz eta hasieran Tele7k beste kate batzuekin partekatze zuen bere programazioa, 2010. urtetik haien saio propioak ematen dituzte eta ez dute Bizkaiko edo Kantabriako beste telebistekin saiorik partekatzen.

Bere saiorik ezagunenak dira Objetivo Bizkaia eta Protagonistas. Ezkerraldeko herrietako jaiei buruzko saio bereziak ere egiten ditu Tele7k,.Adineko pertsonei zuzendutako saioa ere badute: Palabras Mayores. Bestalde, Tele7k bere sorreratik konpromezua izan du Ezkerraldeko kirolarekin eta astean behin futbol partidu bat ematen du eta beste kirol batzuetako taldeen partiduak ere ematen dituzte zuzenean (Trapagaran Eskubaloia, Universitario Bilbao Rugby …). Bestalde, astelehenero 20:30etan Nuestro Futbol saioa ematen dute. Saio honetan, zonalde osoko taldeen laburpenak ematen dira.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106775559

 |

* Wd Datuak: Q106775559


| * i
* e
* a
Euskal Herriko telebista kateak |
| --- |
| Nagusiak | ETB 1 • ETB 2 • ETB 3 • ETB 4 • Navarra Televisión • France 3 Euskal Herri Pays Basque |
| Tokikoak | 28 Kanala • Álava TV • Alto Nervión Television • Altza Telebista • Bizkaia TV • Canal Euskadi • Durango Telebista • Erlo Telebista • Gipuzkoa Telebista • Gipuzkoa Telebista Txingudi • Goiena Telebista • Goierri Telebista • Hamaika Telebista • Ibaizabal Telebista • Jaitxiki Telebista • Kanaldude • Oizmendi Telebista • Plentzia Telebista • Quatro TV Uribe Kosta • Tele 7 • Telebilbao • Teledonosti • TeleVitoria • TVPI • Urola Telebista • Txingudi Telebista • Zarauzko Telebista |
| Bestelakoak | ETB Sat • Canal Vasco |
| Desagertutakoak | Canal 4 Navarra • Canal 6 Navarra • Canal Bizkaia • Canal Gasteiz • Nafar Telebista |
| Ikus gainera | Telebistaren historia Euskal Herrian |
**Teon Alexandriakoa** (antzinako grezieraz: Θέων ὁ Ἀλεξανδρεύς; c. 335 – c. 405) astronomo eta matematiko grekoa izan zen. 335.urtean jaio zen, Alexandrian. Hipatiaren aita izan zen eta bere maisua txikia zenetik. Teonen jarrera bere alabarekiko salbuespen bat izan zen garai haietan eta alaba astronomo, filosofa eta matematikaria izatea baimendu zuen. Gertaera hau ez ohikoa izan zen, momentu horietan emakumeek ez zutelako eskubiderik ikasi ahal izateko eta haien bizitza espazio pribatuetan pasa behar zuten, etxeetan alegia. Hil zen bere alaba erailda izan baino lehen 415. urtean.

Alexandrian lan egin zuen matematikako eta astronomiako irakasle bezala. Bere idatziei esker jakin dezakegu eguzki eklipse bat ikusi zuela 364.urteko ekainaren 16an eta ilargi eklipse bat urte berean, azaroaren 14an.

Ahalmena zuen matematikari bezala, baina ez zen oso originala, Euklidesen elementuei buruzko Teonen bertsioa bere alaba Hipatiak idatzi zuela esaten baita. Beste alde batetik hobekuntza onuragarriak egin zituen: Euklidesen testua luzatu zuen argudio motzegiak zirela uste zuen bakoitzean, proposizioak gehituz testuaren irakurketa errazteko hasiberriak zirenentzat, honetan arrakasta handia izan zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q354384
* Commonscat Multimedia: Theon of Alexandria

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 88940669
* ISNI: 0000 0001 1839 0500
* BNE: XX1135724
* BNF: 12043035n (data)
* GND: 118801856
* LCCN: n86048557
* NKC: jn20040130017
* NLA: 36031250
* SUDOC: 028634888
* BIBSYS: 95005093
* ICCU: CFIV019013
* Open Library: OL4828216A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q354384
* Commonscat Multimedia: Theon of Alexandria
**Telebino** edo **Telepinu** (azken izen hau dela eta, ez da Telepinu izeneko errege hititarekin nahastu behar), Alepoko lehen erregeorde hitita izan zen.

Shubiluliuma I.aren bigarren semea, laster, Kizzuwadnan erregearen ordezkari izendatua izan zen, nagusiki, justizia banatu eta erritu erlijiosoak zuzentzeaz arduratuz. Bere aitaren lehen Gerra Siriarraren ondoren, Kizzuwadna utzi zuen, Alepoko erregeordetza hititaz arduratzeko, eskualde osoaren gaineko botere militar zabalekin. Bigarren Gerra siriarrean, Arziya eskualdea konkistatu zuen, baita ia Karkemish osoa ere, hiria bera izan ezik, bakarrik Shubiluliuma I.ak amore emanarazi zuena.

Karkemish Hititar Inperiora bildu ostean, Telebinoren anaia bat, Sarri-Kusuh, herri honetako erregeorde izendatua izan zen, Siriako hititar ordezkaritza, bi anaien artean banatuta geratzen delarik, Telebino, ia erabateko ziurtasunez, lan administratibo eta erlijiosoez eta Sarri-Kusuh lurraldearen defentsaz arduratuz.

Bere beste anaia bat zen Mursili II.aren gobernualdian hil zen, eta, bere ondorengoa, bere seme Talmi-Sarruma izan zen.
**Ptolomeo XV.a Filopator Filometor Zesar** (grezieraz Πτολεμαίος ΙΕ' Φιλοπάτωρ Φιλομήτωρ Καίσαρ) edo soilik **Ptolomeo XV.a Zesar**, **Zesarion** ezizenez ezagutua "Zesar Txikia" (Καισαρίων) (K.a. 47ko ekainak 23-K.a. 30), Antzinako Egiptoko ptolomeotar dinastiako azken erregea izan zen, baita Erromako tronua nahi zuenetako bat ere.

Egiptoko azken erregina izan zen Kleopatra VII.a eta Erromako diktadorea zen Julio Zesarren semea. Bere amaren ondoan errege izan zen bere osaba Ptolomeo XIV.a hil ondoren, honen arreba nagusia zen Kleopatrak pozoitua, Zesarion beraren amak, alegia. Augustorekin lehiatu zen Erroma gobernatzeko. Zesarionen erregealdiak K.a. 44ko irailak 2tik K.a. 30 arte irauten du. Ptolomeotar dinastiako azken egiptoar erregea izan zen.

Biografia
---------

Bere amak, bera, Alexandrian erditu zuen, K.a. 47ko ekainak 23an, Erromara bizitzera joanez, non Julio Zesarrekin bizi izan zen K.a. 46tik. K.a. 44ko martxoak 15ean, Zesar hil egin zuten, honek, Zesarion, Erromako tronurako oinordeko izendatu gabe. Honen ondoren Kleopatra Alexandriara itzuli zen, non irailak 2an, Egiptoko erregeorde izendatzen duen Ptolomeo XIV.a hil ondoren. K.a. 41ean, Kleopatra Marko Antoniorekin aliatzen da, bere laguntza lortzeko, bere semeak, Julio Zesar, ofizialki, K.a. 42. urteko urtarrilak 1ean, jainkotua izan zenean, Erromako erregea izateko eskubidea lortu zuela ustez.

K.a. 34. urtearen amaieran, Alexandriako Emateetan, Zesarion, bere amaren mende zegoen erregeorde onartua izan zen, baita *Erregeen Errege* eta *Egiptoko Faraoi* ere, Zesarren seme eta oinordeko legitimo bezala adierazten zen aldi berean. Aldarrikapen hau, Marko Antoniok Augustorekin zuen harremanaren haustearen arrazoia izan zen, nor, ezinegonik zegoen Zesarion, Zesarren seme eta oinordeko legitimo bezala iragarria izan zelako: bere boterea, nagusiki, adopzio bidez, Zesarren oinordekotzat hartua izatean zegoen, honek, erromatar herriaren laguntza eta legioen leialtasuna bermatzen zizkiolarik.

Augustok, Egipto inbaditu zuen K.a. 30ean, eta Zesarion hiltzea zen bere nahi bakarra, horrela, Julio Zesarren oinordeko bakar bezala geratzeko. Kleopatrak bere semea babesten saiatu zen, Zesarion Berenizeko portura bidaliz, Itsaso Gorrian, Indiara bidaia zezan, non bere osaba Festus merkataria zen, baina gaztea, bere irakasle partikularrak traditu zuen, Rhodonek alegia, eta harrapatua izan zen. Erromatar guardiek, kartzela batean lepoa moztu zioten Augustoren aginduz. *Zesar gehiegi* izan zen eman zuten justifikazioa.

Marko Antonio eta Kleopatrak euren buruaz beste egin ondoren, Augustok boterea hartu zuen, orain bai, Zesarionen senide eta ondorengo bezala.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Zesarion*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39589
* Commonscat Multimedia: Ptolemy XV

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 67910474
* ISNI: 0000 0000 2555 1002
* GND: 131750240
* LCCN: n85216105
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05032/eu\_p\_3491/p3491
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q39589
* Commonscat Multimedia: Ptolemy XV