recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Greziar mitologian, **Amfriso**, ozeanida bat zen, eta, beraz, Ozeano eta Tetisen semea.

Tesaliako izen bereko ibaiaren jainkoa da. Ibai hau oso ospetsua zen Apolo jainkoaren tokirik gogokoenetako bat zelako. Han, jainkoak, Admetoren artaldeak gordetzen zituen, eta, ibai beraren ondoan, Marsias satiroa larrutu zuen, honi musika txapelketa batean irabazi ondoren. Gainera, Apolok berak, Ebadne eta Likoris erakartzeko aukeratu zuen toki intimoa ere bazen, eta, bertan, istripuz, Jazinto hil zuen, teila puskaren jokora jolasten zuten bitartean. Amfriso eta Apoloren arteko harreman berezi honegatik, Kumaseko sibilari *Amphrysia Vates* esaten zitzaion, jainkoak inspiratzen zuela uste baitzen.

Ovidioren arabera, Amfriso izan zen Peneo kontsolatzera joan zen ibai jainkoetako bat, azken honen alaba, Dafne, erramu zuhaitz bihurtua izan zenean.

Izen bereko beste pertsonaia batzuk
-----------------------------------

**Amfriso** izen bereko beste ibai batetako jainkoa ere bazen, Frigian zegoena. Ibai honetako urek, antzu uzten zituen bertan bainatzen ziren emakumeak.
Amfriso, Nemeako lehoiari ematen zitzaion izena ere bada, Amfrisa deitzen baitzen animalia hau gordetzen zen leizezuloa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4748435

 |

* Wd Datuak: Q4748435
**Agirre** gaur egun Arabako Donemiliagako udalaren Axpuruko kontzejuan dagoen herri hustua da.

Historia
--------

Ez dira datu asko ezagutzen. Aspalditik dokumentatua dago. Ezagutzen den lehen aipamena 1262 urtekoa da. Urte horretan Konstantze Bearnokoak, Didako Lopitz Harokoaren alarguna eta Lope Diaz Harokoaren ama, Bizkaiko jaunak, Arabako Anaidiari Agirre eta Latxa herrixkek ordaintzen zieten zergak bertan behera uzteko eskatu zion; hortik aurrera Barria herriari ordaindu beharko zituzten. Anaidiak proposamena onartu zuen eta Lope Diaz Harokoak eta Alfontso X.a Gaztelakoak aldaketa baieztatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  López de Guereñu Galarraga, Gerardo (1989) [1957]. «Mortuorios o despoblados». *Toponimia alavesa seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses. Onomasticon Vasconiae 5*. Bartzelona-Bilbo: ALSOGRAF, Euskaltzaindia, 25 or. ISBN 8485479483.
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54665054

 |

* Wd Datuak: Q54665054
Frantziar defentsaren aurrerapenaren aldaeraren balizko lerroa, non beltza d4 peoia irabazten saiatu den. Orain, zuriak Ab5+ jokatzen badu, agerian dagoen eraso bat egiten dio erregina beltzari, eta beltzak jokatzen duena jokatzen duela, Dxd4k jarraituko du.
Xakean, **ageriko jokaldia** pieza bat beste baten bidetik aldentzen denean egiten den erasoa da. Ageriko xakea taktika honen kasu berezi bat da, non jokaldia xake bat den (mugitzen den piezak ere xake bat ematen badu, kasu honetan xake bikoitza gertatzen da). Oro har, ageriko jokaldiak eta, bereziki, xake bikoitzak oso taktika indartsuak izan daitezke, mugitutako piezak (babesten duen pieza edozein dela ere) mehatxuak egin baititzake. Xake taktika asko bezala, arrakastatsuak dira, aurkariak ezin baitu bere burua bi mehatxutatik aldi berean babestu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  xakea.org

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q336720

 |

* Wd Datuak: Q336720
**Alba Heredia Heredia** (Granada, Espainia, 1995) flamenko dantzari ijitoa da.

Biografia
---------

ALBA, flamenko dantzari ijitoa, flamenko dantzaren artearen historian ezagunagoa ALBA HEREDIA izen artistikoarekin, Sacromonten (Granada) jaio zen zehazki bere amona La Rocioren kobazuloan, non 4 urte besterik ez zituela hasi zen dantzan.

Dantzari ibilbidea
------------------

1999an, bere osaba Juan Maya Morotek aurkeztu zuen, neskatila bat besterik ez zela berari egindako omenaldian. Besteak beste, Niña Pastori, José Mercé, El Güito, Mario Maya, Eva "Yerbabuena", Manolete, Juan Andrés Maya, Ketama, Aurora Vargas eta Pansequito ezagutzeko aukera izan zuen. 

2004ra arte, Albak Juan Andrés Maya, Belén Maya, Rafaela Carrasco eta beste hainbat maisu-maistrarekin ikasi zuen. 2004an, Ivan Vargasen eskutik, bakarka aurkeztu zen, Iparraldeko XV. Jaialdian, 5.000 pertsona baino gehiagoren aurrean, eta oso kritika ona jaso zuen. 2005ean Madrilen hasi zen dantzan Casa Patas eta Corral de la Morería taldeetan. Urte horretan bertan, Juan Andrés Mayaren La Pasión de Cristo antzezlaneko rol protagonistetako batean lan egin zuen. 

Tablao eta antzokien bidez bere artea oparitzen jarraitu zuen, egungo flamenkoaren izen handiekin kartela partekatuz. Granadako kortarik ospetsuenetan jotzen hasi zen, baita Zilargintzako Haitzean eta izebaren Zambran ere, eta hantxe jarraitzen du ikasten. 2005ean, Enrique Morenterekin batera aritu zen Granadako Udazkeneko VI. Jaialdian, eta jaialdietan jotzen jarraitu zuen, Curro Albayzín, Juan Andrés Maya eta beste askoren eskutik. Bere osaba Juan Andrés Mayarekin oso harreman berezia du, denboran zehar bere obra askotan parte hartuz.

Ikuskizunak
-----------

* *Alba&Lando.*
* *Intimo*.
* *Albailando.*

Sariak
------

* Meategien Kantuaren Jaialdiko Desplante saria irabazi zuen.
* 2008an, Andaluziako autonomia-erkidegoen VEO VEO lehiaketako lehen saria jaso zuen

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «ALBA HEREDIA  - BAILAORES/AS - El Arte de Vivir el Flamenco» *elartedevivirelflamenco.com* (Noiz kontsultatua: 2023-03-19).
2. ↑   Pachón, Alejandra.  (2022-03-19). «Alba Heredia: destellos del Sacromonte en Madrid» *Expoflamenco* (Noiz kontsultatua: 2023-03-19).
3. ↑   «Alba Heredia» *Teatro Real* (Noiz kontsultatua: 2023-03-19).
4. ↑
5. ↑   Palacios, Por Sergio.  (2022-03-15). «Alba Heredia vuelve a Flamenco Real con "Albailando"» *Revista La Flamenca* (Noiz kontsultatua: 2023-03-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117166038

 |

* Wd Datuak: Q117166038
**Agintaldi erdiko hauteskundeak** edo ***Midterm*** direlakoak Ameriketako Estatu Batuetan egiten diren hauteskunde orokorrak dira, presidente baten lau urteko agintaldiaren erdian gertatu ohi direnak, eta horregatik berezitasun eta irismen politiko partikularra dutenak.

Lau urtean behin izaten dira, azaroko lehen astelehenaren ondorengo asteartean.

Irismena
--------

Hauteskunde hauetan 435 eserleku berirtzen dira Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberan (kargu guztiak), eta 100 eserlekutik 33 edo 34 Estatu Batuetako Senatuan. 

Era berean, AEBetako 50 estatuetatik 34. agintariak lau urterako aukeratzen dituzte, aldi erdiko hauteskundeetan; Vermontek eta New Hampshirek, berriz, bi urterako gobernadoreak aukeratzen dituzte, eta hortaz tarte honetan ere egin ohi dituzte hauteskundeak, guztira 36 gobernadore hautatzen direlarik. Era berean, estatu askok hauteskunde haietan aukeratzen dituzte hainbat kargu beren estatuko legegintzaldietarako, udal-hauteskundeak ere edo tokiko beste kargu publiko batzuk ere berritzen ahal dira, eta erreferendumen bidez herritarren ekimen ugari jar daitezke bozketara.

Historia
--------

Historikoki, agintaldi erdiko hauteskundeek lehendakaritzarako hauteskundeek baino boto-emaile gutxiago erakartzen dituzte. Presidentzialek %50 eta %60 bitarteko parte-hartzea izan dute 1960. urtetik aurrera, baina agintaldi erdikoetara %40 inguru bakarrik joan ohi da hautestontzietara. Historikoki, hauteskunde hauetan presidentearen alderdiak eserlekuak galdu ohi ditu Kongresuan, eta sarritan ikusi izan da oposizioko alderdiak Kongresuko ganbara baten edo bien kontrola irabazi duela.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «United States midterm election» artikulutik itzulia izan da, 2022-11-09 data duen 1120836703 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-11-09 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑    *Demand for Democracy.*  The Pew Center on the States.
2. ↑  Desilver, D. (2014) Voter turnout always drops off for midterm elections, but why? Pew Research Center, July 24, 2014.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1570656

 |

* Wd Datuak: Q1570656
*Artikulu hau erromatar zuzenbidearen terminoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ager».*
***Ager publicus*** (ˈaɡɛr ˈpuːblɪkʊs ahoskatua, 'lurzoru publiko') Antzinako Erroman lurzoru publikoak zuen izena izan zen. Etsaien desjabetzearen bitartez lortzen zuten eta hiria edo kanpamentua babesteko edo setiatzeko erabiltzen ziren gaiak: harriak, enborrak, lurra.

Erromatar zabalkundearen hasieran honela deitzen zituzten latindar koloniei baina Telamongo gudua (c. k. a. 225) eta gero, Galia Zisalpinoa bereganatu zutenean, jabe txikiei alokatu zuten. Inperioaren garaian, Sila, Julio Zesar edo Ponpeio jeneralen garaiko beteranoen eskuetan zegoen eta probintzietan enperadorearenetan.

Ikus, gainera
-------------

* Ager Vasconum
* Cursus publicus

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Lewis, Andrew Dominic Edwards.  (1999). Simon Hornblower & Anthony Spawforth ed. *ager publicus.*  in: *The Oxford Classical Dictionary*. (3. argitaraldia) Oxford, 39 or..
2. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
3. ↑   Roselaar, Saskia T..  (2010). *Public land in the Roman Republic: a social and economic history of the ager publicus, 396-89 BC.*  Oxford.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q392990
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q392990
**Agerre Bekoa baserria** edo **Agirre Behekoa** Gipuzkoako Urola Kosta eskualdeko Zarautz udalerrian dagoen XVII. mendeko baserri bat da.

Ezaugarriak
-----------

Erdi Aroko jatorria duen Iñurritza auzoan dagoen baserririk zaharrena. Bere garaian, familia bakarreko etxebizitza izan zen, bi isurkiko teilatua eta dolare egitura zuena. XVII. mendean, sute baten ondorioz, berreraiki egin behar izan zen, jatorrizko egituratik oinplanoa, ekialdeko aurpegia eta atzeko horma bakarrik mantenduz. Familia bakarreko egitura mantendu zuen, XVIII. mendean bi maizter familia hartzeko egokitu zen arte. Eraberritze horretan zehar, hirugarren isurki bat sartu zen atzeko aldean, Kantauri itsasoaren eraginez kalteak jasaten ari zena. Balkoi hegala ere ondorengo garaikoa da.

Antzinako iparraldeko aurpegian, non gaur egun ikusten uzten ez duen ukuilu bat atxikitzen den, ojiba-arku bat (ukuilurako sarrera zaharra) eta erdi-puntuko bi leiho daude, lastategia aireztatzea ahalbidetuko luketenak. Mendebaldeko aldean, asken korridoreari emango liokeen arku zorrotz bat dago.

Ondarea
-------

Eusko Jaurlaritzak izendatutako ondarea da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Zarautz Historikoa ~ Agirre Behekoa (Agerre Behekoa) [Baserria | Zarautz - Gipuzkoa»] *www.gurezarautz.net* (Noiz kontsultatua: 2019-09-26).
2. ↑   «Agerre Bekoa baserria. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65684061

 |

* Wd Datuak: Q65684061
**Kristalezko marmoka** (*Aequorea victoria*) Hydroida ordenako marmoka biolumineszentea da, Ipar Amerikako mendebaldeko kostaldetik datorrena.

Marmoka honek argi urdinaren distira sortzeko gai da Ca2+-ren garapen kimiko azkar baten bidez, aekuorina fotoproteinarekin elkarreraginarekin. Ekoiztutako argi hori berderantz transduzitzen da proteina fluoreszente berdearen bidez (GFP). Aekuorina zein GFP ikerketa biologikoen tresna garrantzitsuak dira. *Aequorea victoria* sasoiko marmoka da; udazkenean guztiz desagertzen dira uretatik, polipo-kolonia txikiak baino ez dira geratzen itsas hondoan eta udaberrian, berriz agertzen dira eta berriro hasten dute zikloa. Ipar Amerikako kostaldeko ur irekietan aurkitzen dira, Kalifornia erdialdetik Vancouverreraino.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q133055
* Commonscat Multimedia: Aequorea victoria

---

* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 2267514
* ITIS: 50644
* NCBI: 6100
* WoRMS: 283998

 |

* Wd Datuak: Q133055
* Commonscat Multimedia: Aequorea victoria
André Jacques Garnerin paraxutez salto egiten marrazki batean.
Garnerin, Berlin 1803.
**André Jacques Garnerin** (Paris, Frantzia, 1769ko urtarrilak 31 - † Paris, Frantzia, 1823ko abuztuak 18) baloi aerostatikoen pilotu eta paraxutista ospetsua. Testigu aurreran paraxutez egindako lehen saltoaren protagonista izan zen.

Biografia
---------

Parisen jaio zen. Jacques Charlesen, gas-baloiaren asmatzailea, ikaslea izan zen. Militarra, Napoleondar Gerretan (1792-1797) tropa britaniarrek preso hartu zuten eta Austriako ejerzitoaren eskutan utzi zuten. Gerra-prisionero bezala, Gudan, egungo Budapesten (Hungaria), hiru urte egon zen.  1823ko abuztuak 18 zituela, istripu baten ondorioz hil egin zen: baloi gidatu bat prestatzen ari zenean habe batek jo egin zion.

Paraxutez egindako saltoak
--------------------------

1797ko urriaren 22an, testiguen aurrean, hidrogeno-baloi batez, 350 metrotik, paraxutez lehenengo salto egin zuen. Lehenengo salto hori Parisen (Frantzian) egin zuen, Monceau parkearen gainean, milaka ikusleen aurrean. Garnerinek erabilitako paraxuta zetaz egina zegoen eta aterkiaren itxura zuen egitura. Honen ondoren beste erakustaldi asko prestatu zituen. Hori dela eta, benetako lehenengo paraxutista bezala onartua dago. Egin zituen salto ospetsuenetariko bat Londresen egin zuen: diametro zazpi metroko paraxut batez 8.000 oinetatik (2.430 metro) salto egin zuen.

Genevieve Labrosee, bere emaztea, paraxutez salto egin zuen lehenengo emakumea izan zen, 1798. Beste emakume nbatek, Elisa, Garnerinen hilboa, 40 aldiz egin zuen salto 1815tik 1836ra.

1804, Jerôme Lalande astronomoak, Garnerinek egindako esperimentuen testigu zuzena, paraxuten oreka hobetzeko asmakizun garrantzitsu bat asmatu zuen: goi partean kokatzen zen balbula bat; horri esker oszilazioak gutxitu egin ziren eta, aldi berean, ekipoaren seguritatea handitu egin zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  William Shepard Walsh: A Handy Book of Curious Information: Comprising Strange Happenings in the Life of Men and Animals, Odd Statistics, Extraordinary Phenomena, and Out of the Way Facts Concerning the Wonderlands of the Earth. url =  J. B. Lippincott Company

Ikus, gainera
-------------

* Jean-François Pilâtre de Rozier‎
* Montgolfier anaiak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q314681
* Commonscat Multimedia: André-Jacques Garnerin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 66871976
* ISNI: 0000 0000 8147 016X
* BNF: 12651286v (data)
* GND: 103099204
* LCCN: n82222658
* SNAC: w6v99f2c
* SUDOC: 050592211
* Open Library: OL2310432A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q314681
* Commonscat Multimedia: André-Jacques Garnerin
Ekonomiaren arloan, **agente** bat aktore eta eredu jakin bateko erabaki-hartzailea da. Oro har, agente bakoitzak ondo edo gaizki zehaztua dagoen optimizazio edo aukeraketa arazo baten konponbidearen arabera erabakiak hartzen ditu.

Adibidez,erosleak eta saltzaileak merkatu bakar bateko oreka partziala duen eredu bateko bi agente mota arrunt dira. Eredu makroekonomikoak, batez ere oreka orokorreko eredu estokastikoak, hauen dinamika esplizituki mikrofundamentuetan oinarritzen baitira. Askotan, familiak, enpresak eta gobernuak edo banku zentralak bereizten dira agente ekonomiko mota nagusiak gisa.

* Familiak: kontsumitzaile unitate nagusiak dira, haien beharrak asetzeko ondasunak eta zerbitzuak eskatzen baitituzte. Familien funtzio garrantzitsuena euren ongizatea maximizatzea da, gehien gogobetetzen dieten ondasunak aukeratzean datza.
* Enpresak: produkzio eta banaketa prozesuetan erabakiak hartzen dituzte. Enpresaren oinarrizko funtzioa agente ekonomiko bezala etxeko eta familiarteko ekonomiak eskatuko dituzten ondasunak eta zerbitzuak produzitzea da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1415187

 |

* Wd Datuak: Q1415187
**Aierdi etxea** Hernanin dagoen XVII. mendeko eraikin barrokoa da eta 1964an ondare kultural izendapena jaso zuen. Hernaniko Kale Nagusiko 15 zenbakian dago eta herriko etxe deigarrienetakoa da.

Ezaugarriak
-----------

Lauki zuzen formako oinplanoa du etxeak eta lau fatxadetatik bat ondoko etxeari lotuta dago. Beheko solairuaz gain, beste bi solairu ditu.

Aurrealdeko fatxada nagusia kareharriz eta adreiluz egina da. Adreilua margotua dago eta singular bihurtzen duen izaera ematen dio. Gainerako fatxadek ez dute aparteko dekoraziorik.

Beheko solairuan, bi ate eta bi leiho tartekatzen dira. Lehen solairuan, balkoi indibidualeko bi bao eta balkoi jarrai duen beste bi ditu. Azken solairuan lau balkoi banako daude, behekoekin simetrian. Balkoi guztiak burdin forjatuzkoak dira. 

Armarria bat dago lehen solairuan, Aierditarren etxekoa, nahiko kontserbazio egoera onean dagoena. Halere, hau ez zen izan Aierditarren herrian zuten eraikin bakarra; Plaza Nagusiko beste eraikin bat familia berdinarena zen. Etxe honetan jaiotakoen artean, Joaquin Fernandez Aiarragarai aipatu daiteke, udaletxearen egilea.

Iruditegia
----------

* Aierdi etxeko armarria.Aierdi etxeko armarria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Bienes de Interés Cultural.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-23).
2. ↑    *Aierdi etxea :: Multimedia galeria :: Euskomedia.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-26).
3. 1 2   «Aierdi etxea» *diariovasco.com* (Noiz kontsultatua: 2017-09-26).
4. 1 2    *Aierdi etxea / Casa Aierdi.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-26).
5. ↑    *Hernani - hiru.eus.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41098364
* Commonscat Multimedia: Aierdi-arretxea

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001510

 |

* Wd Datuak: Q41098364
* Commonscat Multimedia: Aierdi-arretxea
**Akha** Tailandia, Myanmar, Laos eta Txinako Yunnan probintziako goi-mendietan herrixka txikietan bizi den tribu indigena bat da. Txinatik Asia hego-ekialderako bidea egin zuten XX. mendearen hasieran. Myanmarreko eta Laoseko gerra zibilen ondorioz, akhar asko Tailandiako Chiang Rai eta Chiang Mai probintzietara mugitu ziren eta egun 80.000 bat inguru bizi dira bertan. Haien mendietako herrixkak bisitatzeko turistentzako txangoak antolatzen dira.

Akharrak akheraz hitz egiten dute, Tibetar-birmaniar familiako Loloish (Yi) adarreko hizkuntza bat. Lisu hizkuntzarekin harremana du eta uste da garai batean Lolo tribu ehiztarien oinordekoak direla, Yunnan-go Baoshan eta Tengchong lautaden jabeak Ming dinastiak 1644an inbaditu zuen arte.

Irudiak
-------

* MyanmarrenMyanmarren
* LaosenLaosen
* LaosenLaosen
* LaosenLaosen
* TailandianTailandian
* TailandianTailandian
* Ban Mae Chan Tai-ko Akha gizon bat, Chiang Rai probintzia, TailandiaBan Mae Chan Tai-ko Akha gizon bat, Chiang Rai probintzia, Tailandia
* Akha herriaren bandera.Akha herriaren bandera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Chiang Mai's Hill Peoples in: Forbes, Andrew, and Henley, David, Ancient Chiang Mai Volume 3. Chiang Mai, Cognoscenti Books, 2012.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q417628
* Commonscat Multimedia: Akha

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85071772
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q417628
* Commonscat Multimedia: Akha
Danbor zirkular ideal baten bibratzeko modu posibleetako bat: danbor mintza. Eragile lineal baten funtzioa da, analisi funtzionaletako ohiko emaitzetako bat.
**Analisi funtzionala** analisi matematikaren adar bat da, limite estrukturaren bat duten bektore espazioak aztertzen dituena (produktu eskalarra, norma edo topologia adibidez). Sustrai historikoak transformatuetan ditu, Fourier-en transformatuan esaterako, eta ekuazio diferentzial eta ekuazio integralen azterketan. *Funtzional* hitza bariazioen kalkulutik dator, eta argumentu gisa funtzio bat duen funtzioari egiten dio erreferentzia, hau da, funtzio-espazioetan definituriko funtzioei. 

Analisi funtzionalera sarrera liburu modernoetan, bektore-espazio normatu osoen azterketarekin hasten dira, zenbaki errealen edo konplexuen gainean. Espazio horiei Banachen espazioak deitzen zaizkie. Hilberten espazioak dira horietako adibide garrantzitsu batzuk, non norma produktu eskalar batetik eratorria den. Espazio hauen berezitasunetako bat, aljebra linealarekin alderatuz, infinitu dimentsioetan lan egiteko aukera ematen dutela da. Hau funtsezkoa da esaterako mekanika kuantikoaren formulazio matematikoan. Orokortuz, gaur egun beste azterketa batzuk kokatzen dira analisi funtzionalean: Fréchet-en espazioak eta beste bektore-espazio lokalki konbexuak, baita topologikoak ere. 

Analisi funtzionalean aztertzen den alderdi garrantzitsu bat Banach eta Hilbert-en espazioetan definitutako eragile lineal jarraituak dira. Horiek eramaten dute, modu naturalean, C\* aljebrara eta eragiletako beste aljebra batzuetara.

Erreferentziak
--------------

* Yosida, K.: Functional Analysis, Springer-Verlag, 6th edition, 1980
* Schechter, M.: Principles of Functional Analysis, AMS, 2nd edition, 2001
* Hutson, V. Pym, J.S. Cloud M.J.: Applications of Functional Analysis and Operator Theory, 2nd edition, Elsevier Science, 2005, ISBN 0-444-51790-1
* Dunford, N. and Schwartz, J.T. : Linear Operators, General Theory, and other 3 volumes, includes visualization charts
* Brezis, H.: Analyse Fonctionnelle, Dunod
* Sobolev, S.L.: Applications of Functional Analysis in Mathematical Physics, AMS, 1963
* Lebedev, L.P. and Vorovich, I.I.: Functional Anlysis in Mechanics, Springer-Verlag, 2002

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190549
* Commonscat Multimedia: Functional analysis

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525044
* BNF: 131627608 (data)
* GND: 4018916-8
* LCCN: sh85052312
* NDL: 00564962
* NKC: ph120399
* AAT: 300380275
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q190549
* Commonscat Multimedia: Functional analysis
***Albanta*** Luis Eduardo Aute kantautorearen disko garrantzitsua da. Grabazioa Madrilgo Kirios estudioan egin zen, 1978ko otsailean. Albanta iruditutako utopiaren paisaia da, errealitatearen ifrentzua, eta bere semearen, Pablo Auteren bertso batzuetan oinarritzen da: "Las alas del agua /vuelan por los río de Albanta" (Uraren hegalak / Albantaren ibaien gainean hegan egiten dute). José Manuel Caballero Bonald poeta diskoaren koordinatzailea izan zen.

Historia
--------

Disko honetan Autek 1974 eta 1978 artean idatzitako abestiak bildu zituen. Lan honetan bere joera surrealista eta maitasunezkoa baztertu ziuen gai politikoei aurre egiteko. Francoren diktaduraren amaiera eta trantsizioaren garaia zen eta letrek ondo asko erantzuten diote garai berri horri. Diskoan frankismoak azken exekutatutakoei *Al Alba* kanta jasotzen da. Beste garrantzitsua *A por el mar* izan zen.

Estiloa
-------

Lan honetan orkestra soinua baztertu zuen rock estiloruntz eboluzionatuz. Ekoizpena Teddy Bautistak egin zuen. Laguntzen geroago Barón Rojo taldean arituko zen Armando de Castro gitarra jotzailea zegoen. Musikaren moldaketa zuzeneko aktuazioei begira prestatuta zegoen. Ordura arte Autek ez zuen zuzenean abesten eta hori disko honekin aldatu zen.

Abestiak
--------

Abesti guztiak Luis Eduardo Autek idatzitakoak dira.

### A aldea

1. "Anda suelto Satanás" - 2:55
2. "Pétalo" ( Pablo Neruda eskainita). - 3:30
3. "Al Alba" - 5:00
4. "Digo que soy libre" - 5:02
5. "Tiempo al tiempo" - 5:00

### B aldea

1. "De paso" - 4:40
2. "Ahora sí, ahora no" - 3:21
3. "A por el mar" - 3:23
4. "No sé qué coño me pasa hoy (Descanza en paz)" - 5:24
5. "Albanta" - 4:05

Taldea
------

* Gitarra elektrikoa: Armando de Castro.
* Baxu elektrikoa: Christian Melliés.
* Bateria: Alain Richard.
* Txelo: Enrique Correa.
* Biola: Ángel Ortiz.
* Biolin: Eusebio Ibarra eta Luis Artigues.
* Soinua: Luis Calleja eta J. Antonio Carrión.
* Ekoizpena, moldaketak, teklatuak, aho-soinua musika-zuzendaritza: Teddy Bautista

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Disko osoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5662500

 |

* Wd Datuak: Q5662500
**Andrew S. Knewstubb** (Wellington, Zeelanda Berria, 1995eko irailaren 14a), Zeelanda Berriko Zazpiko eta 15eko errugbi jokalaria da, Bunnings NPC-n Tasman taldean jokatzen duena. Bere postua atzelaria da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Zelanda Berria ordezkatu zuen.

Ibilbidea
---------

Zeelanda Berriko taldearekin, urrezko domina irabazi zuen gizonezkoen Zazpiko errugbi txapelketan 2018ko Commonwealth Jokoetan. 2018ko Rugby World Cup Sevens txapelketa irabazi zuen Zeelanda Berriko taldekide garrantzitsua ere izan zen; finalean, Ingalaterrari 33-12 irabazi zioten. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatzeko, Zeelanda Berriko selekzioan izendatu zuten gizonezkoen Zazpiko errugbi txapelketarako. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan Fijiren aurka 24-12 galdu ostean, zilarrezko domina lortu zuen Zelanda Berriko taldearentzat. Gainera, Zelanda Berriko lehen domina olinpikoa izan zen gizonezkoen Zazpiko errugbian.

Knewstubb, 2021eko Bunnings NPC-n, beranduko fitxaketa gisa izendatu zuten Tasman-en, Mark Telea-ren lesioa amaitu ostean. Tasman taldearekin Trafalgar Park-en Bay of Plenty-ren aurka debuta egin zuen lehiarik gabeko partida batean, 15. zenbakiaren elastikoarekin hasi eta entsegu bat lortuz Mako taldearentzat 26-9 irabazita. Taldea lehen mailako finalera iritsi zen Waikatoren aurka 23-20 galdu aurretik.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du Zeelanda Berriko taldearekin, Fijiko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Argentinakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute Zeelanda Berriko taldea: Kurt Baker, Dylan Collier, Scott Curry, Andrew Knewstubb, Ngarohi McGarvey-Black, Tim Mikkelson, Sione Molia, Etene Nanai-Seturo, Tone Ng Shiu, Amanaki Nicole, William Warbrick, Regan Ware eta Joe Webber-ek.

Olinpiar Jokoetako Emaitzak
---------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Zazpiko-errugbiagizonezkoa. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   worldrugby.org. «Andrew Knewstubb» *www.world.rugby*.
2. ↑   «Rugby Sevens KNEWSTUBB Andrew - Tokyo 2020 Olympics» *..*.
3. ↑   «Andrew Knewstubb» *New Zealand Olympic Team* 2018-03-22.
4. ↑   «All Blacks Sevens and Black Ferns Sevens named for Rugby World Cup Sevens» *allblacks.com* 10 July 2018.
5. ↑   «Tokyo 2020 Olympic Games: Men’s sevens squads» *World Rugby* 6 July 2021.
6. ↑    *Rugby Sevens - New Zealand v Fiji - Gold Medal Match Results.* .
7. ↑   «Fiji defeats New Zealand, clinches back-to-back gold medals in rugby 7s | NBC Olympics» *www.nbcolympics.com*.
8. ↑  «Andrew S. Knewstubb» *olympedia.org* 2022-02-07an. begiratua**(Ingelesez)**
9. ↑  «Andrew S. Knewstubb» Olympics.com 2022-02-07an begiratua **(Gaztelaniaz)**
10. ↑  "Zazpiko-errugbia, gizonezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107395703

 |

* Wd Datuak: Q107395703
**Albaniera** (*gjuha shqipe*, /ˈɟuha ˈʃcipɛ/ ahoskatua, edo *shqip*, /ʃcip/ ahoskatua) indoeuropar hizkuntza da, Europako hego-ekialdean ia 6 milioi pertsonak hitz egiten dutena.

Historia
--------

Lehenengo idazkiak erlijio arlokoak dira, *Formula e pagëzimit* izenekoak: 1462an idatzitako bataio agiri modukoak dira, baina badago testu zaharragorik, eztabaidan egon arren. Lehen liburu ezaguna mezatako *Meshari* izenburukoa da, 1555ekoa.

Lehendabiziko hiztegia (latina-albaniera) XVII. mendekoa da: egileak Frang Bardhi, Andrea Bogdani eta Nilo Katalanos dira.

1887ko martxoaren 7an, albanierazko lehen eskola Korcan zabaldu zuten eta 1908an, Manastirren (Mazedonia). Hizkuntzan adituek batzartu eta gaur egungo alfabetoa finkatu zuten.

Azkenik, 1970eko hamarkadan Tiranan eta Pristinan *Drejtëshkrimi i gjuhës shqipe* eta *Fjalori drejtshkrimor i gjuhës shqipe* argitaratu zituzten, besteak beste, eredu estandarra finkatzeko liburuak.

Ofizialtasuna
-------------

Albania eta Kosovon hizkuntza osoki ofiziala da; aldiz, Mazedonia eta Montenegron, partzialki ofiziala, udalerrien arabera. Italian babestuta dago.

Alfabetoa
---------


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Hizkia: | **A** | B | C | Ç | D | Dh | **E** | **Ë** | F | G | Gj | H | **I** | J | K | L | Ll | M | N | Nj | **O** | P | Q | R | Rr | S | Sh | T | Th | **U** | V | X | Xh | **Y** | Z | Zh |
| Soinua: | a | b | ts | tʃ | d | ð | ɛ | ə | f | g | ɟ | h | i | j | k | l | ɫ | m | n | ɲ | o | p | c | ɾ | r | s | ʃ | t | θ | u | v | d͡z | d͡ʒ | y | z | ʒ |

Dialektoak
----------

Albaniako bi dialekto nagusiak *gheg* (Shkumbin ibaiaren iparraldean mintzatua) eta *tosk* (ibaiaren hegoaldean) dira. Horrez gain, Albaniatik at hitz egiten diren eta berezko izaera hartu duten albanieraren aldaerak ondoko hauek dira:

* arbëreshera, Italiako hegoaldean, eta
* arvanitika, Grezian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *38. araua: Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak.* .

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Albanierazko hainbat hiztegi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8748
* Commonscat Multimedia: Albanian language

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX535969
* BNF: 11943929m (data)
* GND: 4112482-0
* LCCN: sh85003198
* NDL: 00560329
* NKC: ph118339
* AAT: 300387803
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q8748
* Commonscat Multimedia: Albanian language
***Analfabetoa idazle*** (jatorrizko frantsesez *"L’Analphabète"*) (2004), Agota Kristofen oroimen liburua da. Egilea bere bizitzan oinarritu zen orri hauek idazteko. Hungarian Bigarren Mundu Gerrak, sobietarrek, eta Gerra Hotzak eragindako gerra, heriotza, gosea eta txirotasuna ezagutu zituen. Ahizpa bikia jaioterrian utzita erbesteratu behar izan zuen. Gertaera hauetako asko islatzen ditu liburuak. 2008an Sifiane El Asad *Je lis* izenburuarekin antzerkirako bertsioa egin zuen.

Edukia
------

Hamaika atal laburretan jasotzen ditu egileak bere bizitzaren une erabakigarrienak. Bere ibilbe neketsua izan zen: Hungariatik, han jaio baitzen, Austriara, eta handik Suitzara emigratu zuenean lau hilabeteko bere alabarekin, hungarieraz irakurtzen zuen, eta asko; baina gero, frantsesez idatziko zuen bere literatur obra osoa. Liburu honetan, ama hizkuntzaz eta "hizkuntza etsaiez" dihardu (alemana eta errusiera, baita frantsesa bera ere) besteak beste, idazkera minimalista batez ondutako kontakizun autobiografiko zorrotz, gupidagabe eta doi batean. Liburua laburra da, 50 orri bakarrik, baina eduki sakonekoa. Orri gutxi hauetan Europako XX. mendeko historia antzeman egingo dugu egilearen bizipenen bidez.

Kapituluak
----------

* "Hasieratik"
* "Ahozkotik idatzira"
* "Poemak"
* "Pailazokeriak"
* "Ama-hizkuntza eta hizkuntza etsaiak"
* "Stalinen heriotza"
* "Oroimena"
* "Deserrituak"
* "Basamortua"
* "Nola egiten da bat idazle?"
* "Analfabetoa"

Euskarazko bertsioa
-------------------

2020an Alberdania argitaletxea plazaratu zuen. Bertsioa Eskarne Mujikak prestatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *L'Analphabète*, Éditions Zoé, 2004, ISBN|978-2881825125
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Antzezlanean oinarritutako liburuari buruzko komentarioak You Tuben.
**Anbrosia** Greziar mitologian batzuetan jainkoen janari eta besteetan hauen edaria zen. Hitz hau, ohi, "hilezkorren janari edo edari" zentzuarekin erabili izan da. Baina Arthur Wollgar Verrall ikertzaile klasikoak ezeztatu egin zuen *ambrosios* hitzak, ezinbestean, "hilezkor" esan nahi izatea, eta nahiago izan zuen "usaintsu" bezala azaltzea, beti egokia den zentzu bat. Honela izanez gero, *MBR* semiterako hitzetik etorriko litzateke ("anbar" alderatu anbar grisarekin). Ekialdeko nazioek, mirarizko ezaugarriak zituela zioten. Europan, ezti koloreko anbara, askotan bere jatorritik urrun, Neolito aroan jada, bazen hil eskaingai bat, eta VII. mendean, druida frisiarrrek oraindik erabiltzen zuten, San Eligiok, "emakume bakar batek ere ez luke anbara lepotik zintzilik eramateaz harrotu behar" esaten zuen arren. W. H. Roscherrek, nektarra zein anbrosia, ezti motak zirela uste du, eta, kasu honetan, hilezkortasuna emateko bere boterea, bere sendatzeko eta garbitzeko boterean oinarrituta egongo litzateke, eta, gatzitutako eztia (ezti-ura) ardoaren aurrekari izan zelako Egeo itsaso aldean, enteogeno gisa. Kretako Jainkosa Handiak, zigilu minoiko batzuetan, erle aurpegia zuen: alderatu Merope eta Melisarekin.

Pindaroren arabera, Tantalok egin zuen ezbeharretako bat, hilezkorren anbrosia bere gonbidatuei eskaintzea izan zen, Prometeok egin zuen lapurretaren oso antzerakoa, Karl Kerenyik *Greziarren heroiak* izeneko bere liburuan adierazi zuen bezala. Zirtzek, Odiseori, uso talde batek anbrosia Olinpora zeramala esan zion.

Eratorriz, anbrosia hitza (plural neutroa) Dionisoren omenezko jaialdi batzuei eman zitzaien, beharbada, haiekin erlazionatutako janaldi nabarmenengatik.

Anbrosia, hinduen amritarekin erlazionatuta dago, hau ere, jainkoei hilezkortasuna ematen zien edaria baita.

Danny Staples bezalako ikertzaile modernoek, anbrosia, *Amanita muscaria* onddo liluragarriarekin erlazionatzen dute.

Ikus, gainera
-------------

* Amrita

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131409
* Commonscat Multimedia: Ambrosia (beverage)

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2007001993

 |

* Wd Datuak: Q131409
* Commonscat Multimedia: Ambrosia (beverage)
**Alemaniako Errepublika Federalerako Oinarrizko Legea** edo **1949ko Alemaniako Konstituzioa** (alemanez: *Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland*) 1949ko maiatzaren 23an Mendebaldeko Alemanian aldarrikaturiko konstituzioa izan zen.

Legegileak konstituzioa deitu beharrean, beharrezko legea zela esan zuen. Behin-behinekoa zela alegia, Alemaniako zati bat banatu zelako eta horregatik, ez zuelako zati horretan indarrik.

1990. urtean, ‎Alemaniaren bateratzearen ondoren, gizarteak legediaren erreforma eskatu zuen, erreferendum baten bitartez Alemania osoko biztanleek erabaki zezaten. Hala ere, 1994ko Konstituzioa ez zen 1949ko Konstituzioarekiko oso ezberdina. Ukitu formal batzuk jaso zituen eta azkenean ez zen erreferendumaren azpian ezarri.

Ikus, gainera
-------------

* Alemaniako historia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56045
* Commonscat Multimedia: Grundgesetz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 177404827
* GND: 4072133-4
* LCCN: n80125135
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q56045
* Commonscat Multimedia: Grundgesetz
**Anbiguotasun lexikoa** edo **anfibologia** hitz, sintagma, proposizio edo esaldi batek esanahi bat baino gehiago dutenean eta, beraz, interpretazio bat baino gehiago onartzen duenean sortzen da. Hainbat anbiguotasun era badago: semantikoa, hitzen aiderarekin zerikusia duenean; erreferentziala, aurretik aipatutako zerbaiti erreferentzia egiteko izen sintagmak eta izenordainak erabiltzen direnean; estrukturalak, sintagma, proposizio edo esaldien egiturarekin loturik dagoenean; semantikoa, hitzaedo esaldia berez lausoa denean. Anbiguotasunak mezua ulertzeko zailtasunak sortzen ditu eta testuingurutik baino ezin da anbiguotasuna ezeztatu.

Aldaerak
--------

### Homonimia

Sakontzeko, irakurri: «Homonimia»
Homonimia bi hitzek, nahiz eta forma berdina izan, esanahi ezberdina izatea da. Adibidez: *arte* (zuhaitza) eta *arte* (giza-ekintza). Homonimian, hitz **homofonoak** (fonetikoki berdinak dira baina ortografia ezberdina dutenak) eta **homografoak** (fonetikoki eta ortografikoki berdinak dira baina jatorri eta esanahia ezberdina dutenak) bereizten dira.

### Polisemia

Polisemia hitz baten esanahi aniztasuna da. Polisemia eta homonimiaren arteko ezberdintasun nagusia terminoen jatorrian, hau da, etimologian datza. Hitz homonimoek jatorri ezberdina duten bitartean, hitz polisemikoek jatorri berdina dute, baina euren esanahiek denboraren joan etorriarekin batera eboluzio sakona pairatu izan dute.

### Paronimia

Paronimia bi hitzek edo gehiagok euren artean antzekotasuna dutenean gertatzen da, etimologikoki, fonikoki edo ortografikoki, baina esanahia ezberdina dutelarik. Adib.: "Azkenaldi honetan ez naiz zinemara joan, **ezaldian** egon naizelako" (dirurik gabe) eta bestetik, "Bi **esaldi** idatzi behar dituzue biharko" (zentzua duten hitz segida baten unitatea). Kasu honetan, fonikoki antzekoak diren hitz paronimoak dira **ezaldia** eta **esaldia**.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2456276
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2456276
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Agorafobia** (αγορά "plaza publikoa" eta φοβία "beldurra" grekerazko hitzetatik dator) toki irekiei beldurra da. Ondorioz, antsietatea sortzen dioten egoerak saihesten ahalegintzen da gaixoa. Normalean etxetik irteteko, bakarrik egoteko edo jende asko biltzen den lekuetara joateko beldurra izaten da.

Orokorrean, agorafobikoak babesgabe eta berehala berak "seguru" bezala edo laguntza jasoko duen leku batetara ihes egiteko aukerik gabe dagoen leku edo egoerei beldur die.

Agorafobiak berarekin batera ekartzen ditu edo garatzen ditu eragindako pertsonan beste fobiak espezifikoagoak, hala nola: bakarrik egoteari, itxitako espazioei (klaustrofobia), altuerei (akrofobia), urari (hidrofobia, jendeaz inguraturik egoteari (fobia soziala), gaixotasunei (hipokondria), gauari (niktofobia) edo sexuari (erotofobia).

Agorafobikoak berarentzako antsiogenoak izan daitezkeen egoerak saihesten saiatzen da, hala nola: etxetik irten, garraio publikoa erabili, erosketak egin, jatetxeetara joan, zinemara joan, kirola egin, bidaiatu, leku publikoetan egon, eremu zabaletan egon, etb. Honek arazo larri bat suposatzen dio bere bizitzarako, ia inoiz ez baita etxetik irteten, eta hori egiten duenean, izuak eragindako antsietate izugarria izaten du.

Agorafobiak intzidentzia handiagoa du emakumeetan gizonezkoetan baino.

Beste fobia batzuetan gertatzen den antzera, ohiko tratamendua kondutuala edo kognitibo-konduktuala izaten da.

Ikus, gainera
-------------

* Klaustrofobia

Kanpo estekak
-------------

* Osanet: Agorafobiarentzako Praktika Arautua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q174589
* **Identifikadoreak**
* BNF: 12207634f (data)
* LCCN: sh85002247
* NKC: ph118299
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:593
* CIE-10: F40.0
* MedlinePlus: 000923
* MeSH: D000379

 |

* Wd Datuak: Q174589
**Alemaniako Erresuma** Erdi Aroko estatu bat izan zen, Ekialdeko Frantziatik X. mendean sortua.

Inperio Karolingioaren ekialdeko zatia, Verdungo Tratatutik sortutakoa, 843. urtean, inoiz erabat frankoa izan ez zen populazio batek osatzen zuen, baizik eta saxoi, bavariar, turingiar, alamaniar eta frisiar kopuru handiak. Tronua dinastia ez-franko batera igaro zenean (liudolfingoak), *Regnum Teutonicum* edo *Teutonicorum* terminoa modu informalean erabiltzen hasi zen. Erdi Aroan nabaria zen sustrai-dukatuen loturaren izaera germanikoa.

Erromatar Inperio Santuaren gainerako estatuak beren orbitatik bereizten joan ziren heinean, Alemaniar Erresuma Inperioaren sinonimo bihurtu zen, eta Errenazimentuaren garaian, Alemania Nazioaren Erromatar Inperio Santuak bi kontzeptuak batu zituen. Alde horretatik, Alemaniako Erresumak Frantzisko ii.aren abdikaziora arte iraun zuen 1806an.

*Rex Teutonicorum* (alemaniarren erregea) terminoa lehen aldiz erabili zuen Gregorio VII.a aita santuak Inbestiduren Polemikan. XII. mendean, bere karguaren izaera inperiala eta transnazionala nabarmentzeko, enperadoreak *rex Romanorum* (Erromatarren Erregea) titulua erabiltzen hasi ziren, printze hautesleek hautatu ondoren.

Izendapena
----------

Terminoa XI. mendetik dago dokumentatuta, Gregorio VII.aren bidez aita santuen kantzelaritzaren hizkuntzan orokortu zenean, 1075ean, Henrike IV.a eta Suabako Rodolf aurkaria enperadore izatetik kanporatzean, baina ez erromatar eta alemaniar agintarien agiri ofizialetan. Lehen, paraleloan, Ekialdeko Frantzia, *trans rhenum* (Rinen atzean), Austràsia edo <a href="./Germania" rel="mw:WikiLink" data-linkid="undefined" data-cx="{&amp;quot;userAdded&amp;quot;:true,&amp;quot;adapted&amp;quot;:true}">Germania</a> bezalako terminoak erabiltzen ziren, izen bereko probintzia erromatarretan oinarrituak. X. mendean, *teutonicus* terminoa, egungo alemaniar hitzaren jatorriaren kontzeptuaren latinizazio bat, hizkuntza edo tribu baten izendapen gisa uler daiteke.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q175211
* Commonscat Multimedia: Kingdom of Germany

---

 |

* Wd Datuak: Q175211
* Commonscat Multimedia: Kingdom of Germany
**Angelina Romanovna Melnikova**, errusieraz: Ангели́на Рома́новна Ме́льникова, (Voronezh (Errusia) 2000ko uztailaren 18a) gimnasta-artistiko errusiarra da.. Aurretik, Errusia ordezkatu zuen 2016 eta 2018ko Europako Txapelketetan urrezko dominak irabazi zituzten talde errusiarretako kide ere izan zen, eta 2018ko eta 2019ko Munduko Gimnasia Txapelketetan zilarrezko dominak irabazi zituzten talde errusiarretako kide.

Europako Txapelketetan bederatzi aldiz banakako domina jaso ditu, Europako Jokoetan lau aldiz irabazle izan da, eta 2018ko txapeldun nazionala. Juniorren mailan ere, Melnikovak urrezko dominak irabazi zituen 2014ko Europako Txapelketetan, taldeka, tresna guztietan eta oreka-barrako ekitaldietan, eta Errusiako txapeldun nazionala izan zen 2014. urtean. Errusiako emakumeen gimnasia nazionaleko taldeko kapitaina izan da 2017az geroztik. 2019ko Europako Jokoetako tresna guztietako eta barra asimetrikoetako txapelduna izan zen, lurreko ariketan Europako 2017. urteko txapelduna eta barra asimetrikoetako 2021eko Europako txapelduna izan zen.

Olinpiar Jokoak
---------------

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan (Londres) zilarrezko domina irabazi zuen talde-lehian. 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan (Tokio), talde-lehiaketan, urrezko domina eman zion ROC taldeari; honako hauek osatzen zuten gimnasta taldea: Lilia Akhaimova, Viktoria Listunova, Angelina Melnikova eta Vladislava Urazovak. Bakarka, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetako brontzezko bi domina irabazi zituen: *Aparatu guztiak* emakumezkoen kategorian eta *Zorua* emakumezkoen kategorian. Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil Brasil | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | *Taldeka*, emakumezkoa.
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | ‘’Taldeka’’, emakumezkoa.
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | ‘’Aparatu guztiak’’, emakumezkoa.
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | ‘’Zorua’’, emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Angelina Romanovna Melnikova» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Sputnik. «El equipo ruso de gimnasia artística femenina se proclama campeón de los JJOO de Tokio» *Diario Digital Nuestro País* (Noiz kontsultatua: 2021-07-29).
3. ↑  «Angelina Romanovna Melnikova» *olympics.com***(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16226496
* Commonscat Multimedia: Angelina Melnikova

---

* **Kirolariak**
* COI: angelina-melnikova

 |

* Wd Datuak: Q16226496
* Commonscat Multimedia: Angelina Melnikova
Ardea (Italia)ko *agger*raren hondarrak.
Erromatar kanpaleku baten agger-a. Alesiako erromatarren kanpalekuaren berreraikuntza.
***Agger*** arrapala, karel edo lubeta bat izendatzen duen antzinako erromatar hitz bat da. *Aggero* latindar hitzetik dator, "zuzendu" edo "muino bat egitea" esan nahi duena.

Zehazki erromatar galtzaden lubeta igo eta gangatuentzat erabiltzen da. Aggerra, lehenik eta behin, galtzadaren ibilbidea zulatuz egiten zen, ondoren oinarri irmo batzuk egiteko, jarraian konpaktatu egiten zen ateratako lurrarekin betetzen zirenak. Ondoren, galtzadaren (*fossa*) alde baten edo bietan zulatutako drainatze zangetatik ateratako lurra gehitzen zen, eta harri eta galtzada harrizko geruza tartekatuz estaltzen zen. Erromatar galtzada baten ibilbidea ohi *agger*-ak paisaian zehar duen lerro bereizgarriaren bidez aurki daiteke.

*Agger* Erromako Serviar Harresien zati zehatz batek jasotzen duen izena ere bada, hiria bere alderik ahulenean babesten zuena, Campo Esquilino deritzonean, eta bastioi indartsuz zaindutako parapeto bikoitz bat zen.

*Agger*raren teknika setio arma bezala ere erabili zen: hiri edo gotorleku etsai bat setiatua zenean, *agger* bat eraikitzen zen hiriko harresiak gainditu eta infanteriari hiri hori eraso bidez hartzea ahalbidetzeko. Erromatar garaiko *agger*rik nabarmengarri eta hobekien kontserbatuenetako bat Masadako gotorlekurako sarrera arrapala da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q81618
* Commonscat Multimedia: Complesso imperiale di Roma Termini

---

 |

* Wd Datuak: Q81618
* Commonscat Multimedia: Complesso imperiale di Roma Termini