recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Luis Ocaña 1976ko Tourrean Super Ser markarekin soinean.
**Super Ser** etxetresna elektrikoen marka izan zen, Nafarroako enpresa batena, 20. mendearen 2. erdian lan egin zuena. Ignacio Orbaizetak sortu zuen, txirrindulari izan ondoren, anaiekin enpresagintzan hasi zuenean. Hozgailuak eta berogailuak izan ziren ezagunak batez ere marka honekin, eta izen bereko txirrindularitza taldea ere babestu zuen markak.

Historia
--------

Ignacio Orbaizetak, txirrindularitza profesionala zela artean, negozio bat ireki zuen Iruñean 1940ko hamarkadan. Fermin anaiarekin: bizikleta denda eta lantegia izan zen, Karlos III.aren hiribidean Iruñean. Bizikletetatik 1950. hamarkadan motozikletak montatzera igaro ziren, Lanch eta Ser markekin saldu zituztenak, hileko 90 ale saltzen zituztelarik. Montaketa negozioa zen, motorrak Tolosan erosten zituzten, eta torlojuak Eibarren.

1950eko hamarkadan halaber Frantziako berogailu batzuk erosi ondoren, halako modelo bat sortzea erabaki zuten, eta salmentetan arrakasta handia lortu zuten. Urteko 400.000 berogailu saldurik, marka komertziala erabaki zuren, Ser motorretatik Super Ser etxetresnetara, SER irrati katearekin nahasketarik ez gertatzeko. 

Produkzio handiari aurre egiteko eta hozkailuetan ere jarduteko, Kordobillan ezarri zen lantegi nagusia. 

Bitartean, enpresak zenbait izen izan zituen, Orbaiceta SA eta beste batzuk, eta hazkunde urteetan beste marka batzuk integratu zituen negoziora, hala nola Corcho sukaldeak, Crolls garbigailuak eta Agni berogailuak, azken hau Lizarrako Industrias del Hogar SA enpresak eta Ruiz de Alda familiak zuen marka zelarik.

1973. urtean, Nafarroako industriako greba handiekin bat egin zuten Super Serreko langileek.

1980eko hamarkadan enpresa krisian sartu zen. Zenbaki handiak aipatuz elkarrizketak egiten zituen Ignacio Orbegozok 1981ean, baina 1982an Nafarroako Gobernuak erosi zuen enpresa. Safel izena hartu zuen jabetza publikoarekin enpresak, eta produkzioa Ezkirotzera aldatu zen 1984an, Super Ser markari eutsiz. Berriz pribatizatu zen ostera, eta Bosch BSH multinazionalak erosi zuen 1989an, marka desagertuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** PAMPLONA, I. CASTILLO.  (2011-04-22). «Muere Ignacio Orbaiceta, fundador de Super Ser» *diariodenavarra.es* (Noiz kontsultatua: 2022-10-15).
2. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)**  *Superser: La historia de una fábrica, la historia de Navarra - finanzas.com.*  (Noiz kontsultatua: 2022-10-15).
3. ↑   Satrustegi Andres, Imanol.  (2021). *Beste mundu bat nahi genuen'. Nafarroako ezker iraultzailea, 1970-1979.*   doi:10.48035/Tesis/2454/41076. (Noiz kontsultatua: 2022-10-15).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Goñi, Fermin.  (1981-02-07). «Ignacio Orbaiceta: "Nos asociamos con Ibelsa porque en Zanussi sí hay futuro"» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2022-10-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114681444
* Commonscat Multimedia: Super Ser

---

 |

* Wd Datuak: Q114681444
* Commonscat Multimedia: Super Ser
**1934ko otsailaren 6an**, eskuineko taldeek, gerra-beteranoen elkarteek eta eskuin-muturreko ligek Parisko Diputatuen Ganberaren aurrean antolatutako manifestazio antiparlamentarista izan zen, Stavisky aferaren ondorioz Jean Chiappe polizia-prefeta kanporatzearen aurka protesta egiteko. Poliziak manifestariei tiro egin eta 17 hil zituen, horietatik bederatzi eskuin muturreko erakundeetakoak. Hirugarren Errepublikako (1870-1940) krisi politiko handienetako bat izan zen. Ezkerreko frantsesek esan zuten estatu-kolpe faxistabat antolatzeko saiakera zela. Joel Colton historialariaren arabera, "ikertzaileen arteko adostasuna zera da: ez zela izan boterea hartzeko diseinu itundu edo bateraturik, eta ligek ez zutela helburu hori lortzeko beharrezko koherentzia, batasuna edo lidergoa."

Egun hartako ekintzen ondorioz, zenbait erakunde antifaxista sortu ziren, hala nola *Comité de vigilance des intellectuels antifascistes*, Frantziako faxismoa zapuzteko asmoz. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, zenbait historialarik —besteak beste, Serge Bersteinek— esan zuten ezen, nahiz eta zenbait kidek, ezbairik gabe, estatu-kolpe bat nahi izan zuten, François de La Rocque saiatu zela konstituzio-ordena errespetatzen. Hala ere, esan liteke otsailaren 6ko ekintza faxistak koordinaziorik gabeko saio bortitzak izan zirela 1932an hautatutako Cartel des Gauches boteretik botatzeko.

Alderdi Erradikaleko Édouard Daladier Ministroen Kontseiluko presidentea zen, eta Camille Hautcemps ordeztu zuen 1934ko urtarrilaren 27an, ustelkeria-salaketengatik (Stavisky afera barne). Daladierrek babesa bazuen, baina otsailaren 7an dimititu behar izan zuen. Gaston Doumergue kontserbadore erradikalak ordezkatu zuen, gobernuko buru gisa; lehen aldia izan zen Hirugarren Errepublikan, kaleko manifestazioen ondorioz gobernu bati amaiera eman zitzaiona.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Millington, Chris.  (2012-03). «Political Violence in Interwar France» *History Compass* 10 (3): 246–259.  doi:10.1111/j.1478-0542.2011.00827.x. ISSN 1478-0542. (Noiz kontsultatua: 2024-01-24).
2. ↑   **(Ingelesez)** «From the Ancien Régime to the Popular Front: Essays in the History of Modern France in Honor of Shepard B. Clough» *From the Ancien Régime to the Popular Front* (Columbia University Press) 2019-05-06  doi:10.7312/warn91248. ISBN 978-0-231-88279-8. (Noiz kontsultatua: 2024-01-24).
3. ↑   Jenkins, B..  (2006-08-04). «The Six Fevrier 1934 and the 'Survival' of the French Republic» *French History* 20 (3): 333–351.  doi:10.1093/fh/crl002. ISSN 0269-1191. (Noiz kontsultatua: 2024-01-24).

Kanpo estekak
-------------
**Kateri Tekakwitha** (Ossessernon, New York, 1656 - Kahnawake, Quebec, 1680) emakume mohawk-algonkina izan zen, kristautasunera bihurtuta. Eliza katolikoak santu gisa gurtzen du 2012. urtetik. Aldare katoilkoetara igotako lehen indigena iparramerikarra da.

Biografia
---------

Tekakwitha Ossernenon (gaur egungo Auriesville, New York estatuan) mohawk izeneko herri gotortuan jaio zen. Aita mohawk baten alaba zen, Kenneronkwa ("maitatua"), eta ama algonkina zuen, Kahenta ("larre-lorea"), katolizismora bihurtutakoa.

1666an, Alexandre de Prouvillek Ossernenon suntsitu zuen. Tekakwitharen klana Mohawk ibaiaren iparraldeko ertzean kokatu zen, egun Fonda (New York) dagoen inguruan. Hogei urte zituela, 1676ko Pazko igandean (apirilaren 18an), Jacques de Lamberville jesuita frantsesak bataiatu zuen. **Kateri** izena hartu zuen, *Katalina/Catherine* mohawk ahoskeraren parekoa.

Bere tribuak baztertu egin zuen, eta penitentzia praktikatuz bizi izan zen, mohawkak kristau bihur zitezen otoitzean. Senideen heriotza-mehatxuak jaso zituen eta 1677an Kahnawakera (Quebec) joan zen indigena kristauen komunitate batera, non gaixoen eta zaharren zaintza eginez bizi izan zen. 1679an kastitate-botoa eman zuen eta hurrengo urtean, apirilaren 17an hil zen, "Jesus, maite zaitut" esanez.

Lurperatu zuen hil zen herritik hurbil, eta leku horrek Sainte-Catherine izena du orain. Bere epitafioan hala dio: Kateri Tekakwitha: *Ownkeonweke Katsitsiio Teonsitsianekaron* (Gizaki gorrien artean inoiz loratu ez duten lorerik ederrena).

Kanonizazioa
------------

Kanonizazio prozesua 1884an hasi zen. 1943ko urtarrilaren 2an Pio XII.ak gurgarri deklaratu zuen eta 1980ko ekainaren 22an Joan Paulo II.ak beatifikatu zuen.

2012ko urriaren 21ean kanonizatu zuen Benedikto XVI.ak. Katolizismoaren aldareetara igo zen lehen indigena iparramerikarra da.

Kateri Tekakwitha fikziozko pertsonaia gisa agertu da Leonard Cohenen *Beautiful* *losers* eta William Vollmannen *Fathers and crows* eleberrietan*.*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Sainte Kateri (Kateri Tekakwitha) | l'Encyclopédie Canadienne» *archive.wikiwix.com* (Noiz kontsultatua: 2021-08-06).
2. ↑   **(Frantsesez)** «La Mohawk Kateri Tekakwitha sera canonisée à l'automne prochain» *Le Devoir* (Noiz kontsultatua: 2021-08-06).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Kateri Tekakwitha fue canonizada por el papa Benedicto XVI y se convierte en la primera santa amerindia» *NM Noticias* 2012-10-21 (Noiz kontsultatua: 2021-08-06).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q609
* Commonscat Multimedia: Kateri Tekakwitha

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 74650304
* ISNI: 0000 0001 0792 3041
* BNE: XX1271508
* BNF: 119449004 (data)
* GND: 118836625
* LCCN: n80094166
* NKC: jx20120629006
* SNAC: w6k93rqv
* SUDOC: 027398145
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q609
* Commonscat Multimedia: Kateri Tekakwitha
**Anuska Esnal Oliden** (Orio, Gipuzkoa, 1980) Orioko emakumezko bigarren alkatea izan da. Gizarte langintzan graduduna da, eta Gizarte Larrialdietarako Foru Zerbitzuko koordinatzailea zen Gipuzkoan, 2019ko maiatzaren 26ko hauteskundeen emaitzen ondorioz, Bildu koalizioaren izenean alkate hautatu zuten arte.

2023ko ekainaren 17an Orio udalerriko alkate bilakatu zen, bigarren aldiz, 2023ko maiatzaren 28ko udal hauteskundeetan Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz.

Biografia
---------

Anuska Esnal Oliden gizarte langilea da, eta Gipuzkoako Foru Aldundiko gizarte larrialdi zerbitzuko burua izan zen 2014tik 2019ra. Bere lanean gertutik ezagutu ditu bazterketaren eta bortxaketaren ondorioak, eta horiek jasaten dituzten lagunak. Horrez gain, kudeaketan eskarmentua, administrazioarekin harreman zuzena eta herrigintzan esperientziaduna da. Orioko Herri Ikastolako lehendakaria ere izana da.

Politikari ibildea
------------------

Anuska Esnal Oliden, 2023.06.17
2019ko udal hauteskundeetan, historian lehenengo aldiz, Euskal Herria Bildu koalizioak, 6 zinegotzi lortuta, EAJ/PNV alderdiari boto eta zinegotzi kopuruan gailentzea lortu zuen. PSE-EE eta ORAIN Orioko Aukera Independentea herri plataformak eserleku bana lortu zuten. 2019ko ekainaren 15ean, PSE-EEren eta ORAINen abstentzioekin, Anuska Esnal hautatu zen alkate.

2023ko otsailaren 23an Orioko EH Bilduren hautagaia maiatzeko udal hauteskundeetan alkate karguan zegoen Anuska Esnal izango zela jakinarazi zuten Arraunetxen egindako ekitaldian.

2023ko ekainaren 17an hamar aldeko boza jaso zituen EH Bilduko zerrendaburu Anuska Esnal Olidenek alkatea aukeratzeko bozketan, hiru boto zuri ere izan ziren. Beraz, datozen lau urtetan ere Esnalek jarraituko du alkate karguan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Udalaren osaketa» *Orioko Udala* (Noiz kontsultatua: 2020-03-07).
2. ↑    «Anuska Esnal Olidenek hartu du alkate makila - Orio» *Karkara.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-03-07).
3. ↑    «Hego Euskal Herriko alkatetzen mapa, herriz herri eta alderdiz alderdi» *EITB* 2023-06-18 (Noiz kontsultatua: 2023-07-18).
4. ↑    «Anuska Esnal Oliden izango da Orioko EH Bilduko alkategaia udal hauteskundeetan - Orio» *Urolakosta.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-07-18).
5. ↑    «Anuska Esnal EH Bildukoa da Orioko alkate berria» *EITB* (Noiz kontsultatua: 2023-07-18).
6. ↑    «Anuska Esnal izango da EH Bilduren alkategaia datozen hauteskudeetan - Orio» *Karkara.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-07-18).
7. ↑    «Anuska Esnal: "Orain dela lau urte abiatutako ibilbidea jarraitu nahi dugu" - Orio» *Karkara.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-07-18).

Kanpo estekak
-------------

* Anuska Esnal Karkara aldizkariko artikuluetan (>30)
* Anuska Esnal Oliden OrioLand
* Anuska Esnal alkatearen mezua herritarrei 2020.0.20
* Elkarrizketa:Gure helburua izan da gauzak egiteko modu berri bat ezartzea Karkara, 2021.07.16

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14083934

 |

* Wd Datuak: Q14083934
**Gilbert eta Ellice uharteak** (ingelesez: *Gilbert and Ellice Islands*) antzinako kolonia britainiarra izan zen, Ozeano Bareko mendebalean, erdian, ekuatorearen bi aldeetara. Hogeita hamazazpi atoloiz eta uhartez osatua da. Zati batean gaurko Kiribati errepublika (hiriburua: Tarawa) hartzen zuen, eta Tuvalu uharteak (hiriburua: Fongafale). Koral eta fosfato multzo bat den Ozeano uhartea izan ezik, garaiera txikiko uhartez osaturik dago uhartedia. Uharte gehienak oihanez estaliak daude (kokoa). Esportazio nagusiak kopra eta Ozeano uharteko fosfatoak dira.

Historia
--------

Lehen uhartea, Nikunau, 1765ean aurkitu zuen J. Byron-ek; gainerako uharteak Gilbert eta J. Marshall kapitainek aurkitu zituzten 1788an. Lehenago, beharbada, espainiarrek ikusiak zituzten uharte haiek. Britainia Handiak bere babespeko uhartedi egin zuen 1892an, eta 1915ean bereganatu zuen kolonia moduan. Ellice Uharteak 1975ean banatu eta 1978an erabat independizatu ziren Tuvalu izenaz; Gilbert Uharteek 1979an lortu zuten askatasuna, Kiribati izena harturik.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2013/4/24 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1050859
* Commonscat Multimedia: Gilbert and Ellice Islands

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 312739933
* LCCN: n81035233
* NARA: 10044247
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 8711666

 |

* Wd Datuak: Q1050859
* Commonscat Multimedia: Gilbert and Ellice Islands
**Klára (Klari) Dán Von Neumann** (Budapest, Hungaria, 1911ko abuztuaren 18a - San Diego, Kalifornia, 1963ko azaroaren 10a) AEBetako zientzialari aitzindaria izan zen programazioan.

Biografia
---------

Budapesten jaio zen 1911ko abuztuan, Karl Dán eta Camila Stadlerren alaba. Bere aitak Austria-Hungariako armadan ofizial gisa zerbitzatu zuen lehenago Lehen Mundu Gerran, eta Vienara joan ziren Bela Kundik ihes egitera. Ez ziren Hungariara itzuli erregimena kendu zuten arte. Bere familia aberatsa zen eta festak antolatzen zituen, non Danek esparru ezberdinetako jende asko ezagutu ahal izan zuen.

  

14 urterekin patinaje artistikoko txapeldun nazionala izan zen, eta handik gutxira barnetegi batera bidali zuten Ingalaterrara.

  

Lau aldiz egon zen ezkonduta, eta, bigarren dibortzioaren ondoren, John von Neumannekin ezkondu zen 1938an. Ondoren, Carl Eckhartekin ezkondu zen 1958an.

  

1963an hil zen, egoera arraroan: Maria Goeppert-Mayer Nobel saridunaren omenez festa bat utzi ondoren, etxetik hondartzara gidatu zuen eta ito egin zen. Bere gorputza La Jolla hondartzan aurkitu zuten. Poliziak bere buruaz beste egin zuela esan zuen.

Ibilbide profesionala
---------------------

Dán munduko lehen programatzaileetako bat izan zen eta matematikako problemak ebazten lagundu zuen kode informatikoa erabiliz.

  

John von Neumannek eta Julian Bigelowk Los Alamosko Laborategi Nazionalean garatutako MANIAC I makinan erabilitako kodea idatzi zuen. ENIACerako kontrol berrien diseinuan ere parte hartu zuen, eta programatzaile nagusietako bat zen.

  

Lehen garai hartako zientzialariei nola programatu irakatsi zien. John von Neumannen *Silliman Lectures* eragin handiko lanaren prefazioa idatzi zuen, hil ondoren argitaratua eta geroago Yale University Press argitaletxeak editatua eta argitaratua, "Ordenagailua eta garuna" gisa.

  

George Dysonen "Turing-eko katedrala: unibertso digitalaren jatorria" konputazioaren historia liburuan figura garrantzitsu gisa agertzen da.

Bibliografia
------------

* Dyson, G. Turingeko katedrala: unibertso digitalaren jatorria, 2015eko eztabaida. ISBN 9788499922508.

Erreferentziak
--------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14100
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 29640841
* ISNI: 0000000066489399
* GND: 1266663614
* LCCN: n94075112
* SUDOC: 034428763

 |

* Wd Datuak: Q14100

[[Kategoria:1911} jaiotzak]][[Kategoria:1963} heriotzak]]
Hangaroc jantziaren gaur eguneko erreplika
**Hangaroc**a amantal moduko jantzia zen, beste arropen gainetik jartzen zena, ipar Europaldeko emakumeen artean, VIII, IX eta X. mendeetan zehar.

Hangaroc-aren jatorrizko forma, artilezko edo lihozko oihalez egindakoa zen, tutu antzeko formako jantzia zen, besapeetaraino iristen zena eta, sorbalden ingurutik, bi oihalezko zerrendetatik zintzilikatua. Berna erdiraino iritsi ohi ziren. Era berean, emakume aberatsenek hangaroc-a artile txirikordaz edota brodatuz apainduta eramaten zuten.

Bi krisketekin ere eusten ziren, obalo formakoak zirenak eta "dordoka krisketa" izenekoak. Krisketa hauek garai hartako emakumeen hilobietan ezaugarri ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Vikingoen kultura Visit Norway webgunean
2. ↑  Graham-Campbell, James; Wilson, David M. (2001), *The Viking World*. Frances Lincoln ltd, 115. or. ISBN 978-0-7112-1800-0.
3. ↑  Wolf, Kirsten (2004): *Daily Life of the Vikings*. Greenwood Publishing Group, 79. or. ISBN 978-0-313-32269-3.
4. ↑  Jesch, Judith (1991): *Women in the Viking Age*. Boydell Press, 15. or. ISBN 978-0-85115-360-5.

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Hangaroc*** |
**Rosa Arciniega de la Torre** (Lima, 1909ko urriaren 18a - Buenos Aires 1999 )  ideologia sozialista eleberrietako idazle peruarra izan zen.

Biografia
---------

Artemio C. Arciniegaren eta Rosa María de la Torren alaba. Limako Collège de Saint-Joseph de Cluny-n ikasi zuen. Emakumeen eskubide eta askatasunen aitzindaria izan zen. José Carlos Mariátegui buru zuen ezkerreko intelektualen belaunaldikoa zen, horietako batzuk garrantzi berezia duten emakumeak, hala nola Ángela Ramos eta Catalina Recavarren. Oso gaztea, Espainiara bidaiatu zuen (han argitaratu zituen bere lan asko), alderdi sozialistan sartu eta kazetaritzan hasi zuen.

1924an, José Granda Pezetekin ezkondu zen, Juan José Granda eta Beatriz Pezet Eastled-Alcock-en semea. Bikoteak alaba bat izan zuen.

Espainiako Gerra Zibila piztu zenean, 1936an, itzuli behar zuen Lima.

Lana
----

Literatura produkzioari dagokionez, Rosa Arciniega lau "konkistatzaile" ren biografiengatik da ezaguna: Francisco Pizarro (1936), Pedro de Valdivia (1943), Lope de Aguirre (1946) eta Pedro Sarmiento de Gamboa (1956). Bestalde, bere gainerako lana inperatibo politikoei jarraiki idatzi zuen, etorkizuneko ustezko iraultza sozialistarekin zuzenean lotuta.

Lanak
-----

* *Engranajes* ( Madril, 1931 )
* *Jaque Mate* ( Madril, 1932 )
* *Hervor de Tragedia* ( Madril, 1932 ).
* *Mosko Strom* ( Madril, 1933 )
* *El crimen de la calle Oxford* ( Madril, 1933 ).
* *Vidas de celuloide* ( Madril, 1934 )
* *Pizarro* (Biografia) ( Madril, 1936 )
* *Playa de vidas* (ipuinak) ( Manizales, 1940 )

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Imparcial, El. *Rosa Arciniega: Mosko-Strom.* .

* TAURO DEL PINO, Alberto. *Peruko Entziklopedia Ilustratua*. 1. liburukia. Ed. Peisa. Karea. 1988. 166. or.

Kanpo estekak
-------------

* L. de Trazegnies-en Rosa Arciniega (biografia)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6112133
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 31632860
* ISNI: 0000 0000 7688 6478
* BNE: XX1194864
* GND: 1185085408
* LCCN: no99059532
* SUDOC: 134539400
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 21628

 |

* Wd Datuak: Q6112133
**Marta Díez Napal** (Antsoain, Nafarroa Garaia, 1975) politikaria da. 

2023ko ekainaren 17an Antsoaingo alkate bilakatu zen 2023ko udal hauteskundeetan, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz.

Biografia
---------

Marta, Gloria eta Antonioren alaba da, Erriberan jaioak, Caparroson. Bi semeren ama da, bere bizi-proiektu nagusia eta garrantzitsuena. Euskalduna da, bere ahizpa bezala. Martaren familiak D ereduan matrikulatzeko apustua egin zuen, eta, beraz, oso eskertuta dago egin zioten opariagatik. Saltzaile eta Sortzen-eko koordinatzaile gisa lan egin du. Antsoaingo kultur koordinakundeko kide izan zen eta 2015/2019 legealdian Antsoaingo Udaleko kultura zinegotzia ere izan zen.

2023ko ekainaren 17tik alkatea da Marta, Antsoaingo bigarren emakume alkatea, orain 32 urte Rosalia Etxeberria izan baitzen lehena. Euskal Herria Bildu bere taldearen, Contigo Navarra/Zurekin Antsoainen eta Geroa Bairen babesa jaso zuen alkate izendapenerako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Hego Euskal Herriko alkateak 2023ko ekainak 17» *EITB* 2023-06-18 (Noiz kontsultatua: 2023-06-27).
2. ↑   «Entrevista a Marta Díez Napal, candidata de EH Bildu a la alcaldía de Antsoain» *ehbildu.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-06-27).
3. ↑   Echarte, Sagrario Zabaleta.  (2023-06-17). «Marta Díez, de EH Bildu, segunda mujer en la Alcaldía de Ansoáin» *Diario de Noticias de Navarra* (Noiz kontsultatua: 2023-06-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q120011534

 |

* Wd Datuak: Q120011534
**Pilar Ganuza Goñi** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1948ko urriaren 11) alpinista da, zortzimilako batera igo zen lehendabiziko nafar emakumea. Izan ere, Cho Oyu (Himalaia, 8.201 m) tontorrera igo zen 1992an. Donibane mendi-taldeko kidea da, eta senarra eta mendilaguna du Gregorio Áriz.

Dhaulagiriko espedizioa
-----------------------

Dhaulagiri (Himalaia, 8.167 m) izan zen lehenengo zortzimilakoa euskal herritar alpinistentzat. 1979an izan zen eta espedizioan, Pili Ganuzarekin eta Gregorio Arizekin batera, Xabier Garaioa, Trini Cornellana, Javier Garreta, Mari Abrego, Pitxi Eguillor, Iñaki Aldaia, Agustin Setuain, Angel Irigoien, Jose Ignacio Ariz, Angel Martinez, Gerardo Plaza eta Javier Sorozabal nafarrak eta Jordi Pons, Ramon Bramona, Joan Massons eta Jordi Colomer katalanak joan ziren.

Tontorrera, azkenik, Gerardo Plaza, Xabier Garaioa, Iñaki Aldaia, Jordi Pons eta Ang Rita xerpa iritsi ziren maiatzaren 12an.

Cho Oyu mendia

Cho Oyuko konkista
------------------

Hiru urte geroago, Gregorio Ariz, Pili Ganuza, Joxe Artetxe, Joxe Manuel Goñi, Alfonso Ballano, Javier Bermejo, Juan Beroiz eta Agustin Pagola abiatu ziren Cho Oyura igotzeko asmoz. Orduko horretan helburua lortu zuen Pilik, Joxe Artetxerekin batera. 1992ko irailaren 20an izan zen, eta 3 egun lehenago beste euskal herritar batzuek ere tontorreraino iristea erdietsi zuten: Amaia Aranzabalek eta Josu Bereziartuak alegia.

Tontorrez tontor
----------------

Europatik kanpo, Cho Oyuz gain, Muztag Ata (Txina, 7.509 m), Mc Kinley (Alaska, 6.190 m), Aconcagua (Argentina, 6.961 m), Kilimanjaro (Tanzania, 5.895 m) eta Tubkal (Maroko, 4.165 m) besteak beste, eta geure kontinentean Cervino (Alpeak, 4.478 m), Mont Blanc (Alpeak, 4.809 m) eta Kluchevskoy (Siberia, 4.750m) izan dira igotako tontorretako batzuk.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko alpinismoaren historia
* Iruindar ospetsuen zerrenda

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Los montañeros Amaia Aranzabal, Josu Bereziatua y sus hijos caminan hacia el campo base del Everest" (El blog de Roge Blasco).
2. ↑   Noticias, Diario de. «Las otras cordadas» *www.noticiasdenavarra.com* (Noiz kontsultatua: 2021-10-11).

Kanpo estekak
-------------

* Pilar Ganuzak 11 espediziotan parte hartu zuen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21281322

 |

* Wd Datuak: Q21281322
**Jonatan Makabearra** edo **Jonatan Apphus** (hebreeraz: יוֹנָתָן‎ אַפְּפוּס‎, *Yōnāṯān ʾApfūs*; antzinako grezieraz: Ἰωνάθαν Ἀπφοῦς, *Iōnáthan Apphoûs*) juduen apaiz nagusia izan zen, k.a. II. mendean Makabearren matxinadan buruzagietako bat ere.

Matatias apaizaren semea izan zen, bere familiarekin juduek seleukotar erregeen aurka egindako matxinada patriotiko eta erlijiosoaren bultzatzaile eta arima izan zena.

«Makabear» izenaren jatorriari buruzko hainbat aieru egin dira, oraindik ere etimologia eztabaidatukoa izanda. Izena siriar *maqqaba* (euskaraz: «mailu edo mazoa») ahotsetik erator liteke, seleukotarren aurkako bere balentria militarrei erreferentzia eginez.

Biografia
---------

Judas Makabearra bere anaia hil zenean, alderdi matxinoaren agintea hartu zuen. Politikari trebea izan zen, eta Seleukotar Inperioko gatazka dinastikoekin bere onerako jolasten jakin zuen. Jerusalemen jabe egitea lortu zuen modu iraunkorrean, eta K.a. 152an Alexandro Balas seleukotar erregegaiak apaiz nagusi izendatu zuen, handik gutxira seleukotar tronuan nagusituko zena. Jonatanek Ekron, Efram, Lidda eta Ramatainen lagapena lortu zuen Alexandroren eta bere ondorengo Demetrio II.a Nikatorren aldetik. Honek ez zion eragotzi Diodoto Trifonekin aliatzea, honek Demetrioren seleukotar tronurako aurkari bihurtu zuelarik. Hala ere, Trifon bera izan zen buruzagi juduari tranpa bat jarri ziona, Ptolemaisen harrapatu eta geroago Baskaman, Transjordanian, hil zuena.

Boterea Simon Makabearra anaiaren esku geratu zen, eta honek mausoleo handi bat egin zion Modi'inen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Rivas, Luis H..  (2010). *Diccionario de personas y lugares de la Biblia.*  Buenos Aires: Amico, 187 or. ISBN 978-987-25195-4-4..
2. ↑  1 M 12:33-38,1 M 12:41-53
3. ↑  Flavio Josefo, 'Antigoaltasun juduak' 13.5.10; 13.6.1-3
4. ↑  1 M 13:12-30
5. ↑  Flavio Josefo, 'Antigoaltasun juduak' 13.6.5

Kanpo estekak
-------------
**Archaea termoazidofiloak** mikroorganismo prokariotoak dira, ingurumen azido eta oso beroetan bizi direnak. Arkeobakterio hauek 60 °C baino altuagoak diren tenperaturak behar dituzte bizitzeko, eta uraren irakite-puntutik oso gertu dauden tenperaturetan hazitzen dira.

pH oso azidoak ere jasaten dituzte, ohikoa izanik pH=1 duten habitatetan aurkitzea.

Mota horretako tenperatura eta pH-etan bizitzeko archaea hauek zelula horma berezia dute, mureinarik gabekoa. Haien entzimek ere erresistentzia handia diete tenperatura altuei.

Urpeko fumarola. Toki hauetan aurkitu ohi da Pyrolobus archaea, tenperatura altuenak jasaten dituen arkeoa.
Kategoria honetako mikrobioen artean hiru dira genero aipagarrienak:

* Sulfolobus: mikrobio hauek itxura lobulatua dute, amebaren antzekoa. Iturri termaletan bizi dira 2 eta 3ren arteko pH-an. Batzuek sufrea oxidatzen dute (SH2), eta oxidazio honi esker lortzen dute beren prozesu metabolikoetarako energia.

* Thermoplasma: genero honetako mikrobioek ez dute zelula hormarik, eta haien mintza zelularrak lipido bereziak ditu. Sufrea duten iturri termaletan bizi dira, ingurune oso azidoetan.

* Pyrolobus: arkeo hauek dira archaea termofiloenak, 113 °C-tan bizitzeko ez ezik, hazteko gai ere baitira. Itsaso sakoneko fumaroletan aurkitu dira mikrobio hauek, dortsal ozeanikoan.
*Lepiota echinacea*

Sinonimoak: *Cystolepiota echinacea*, *Echinoderma echinaceum*. *Lepiota cristata* *var.echinacea*, *Equinoderma equinacea*, *Lepiota hispida*.

Ez da jangarria

Deskribapena
------------

**Kapela:** Txikia, 4 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikotik ganbilera eta lau-ganbilera, titi kamutsarekin erdian. Kapelaren azala marroi-hur kolorekoa, ezkata edo garatxoekin, lodiak, tenteak (dentsitate handiagoz erdialdera), hondoan haragi zuria agerian uzten dute.

**Orriak:** Zuriak, altuak, libreak, sabeldunak. 

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak. Mugitzen ez den eraztuna.

**Hanka:** Fistulosoa, zilindrikoa, pixka bat loditua oinarrian, zuria, goian, errezel partzialaren hondarrekin, oinaren erdialderantz eraztunaren eremu garbia inguratzen, errezel tomentodun-kortiniformea, eta beherago berriro ezkatak eta mizelio zurixka.

**Haragia:** Zuria eta aldatzen ez dena, goma usainekoa, zaporea *Lepiota* *cristata* delakoak bezain mina ez du. Espora-jalkina zuri-hori argi kolorekoa.

**Etimologia:** *Lepiota* terminoa grezierazko "lepis" "lepidos" hitzetatik dator eta "oús" eta "otós ear" hitzetatik, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen onddoa.

Jangarritasuna
--------------

Zalantzazko jangarria, toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua

*Lepiota cristata* delakoarekin nahas daiteke, honen haragia minagoa da. *Lepiota* *aspera*, handiagoa da (5-12), ez da hain iluna, ezta kizkurra ere. *Lepiota carini* espezieak, kolore marroi-gorri horixka du eta ezkatak kapelan eta oinean.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Hostozabaletan, humusa dagoen lurzoruetan: Douglaseko izeia, izei gorria, zedroa, gaztainondoa, hurritza.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 282 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Emilio Goyburu** (Pacasmayo, 1897 - Lima, 1962) Peruko margolaria izan zen XX. mende hasierako nazioarteko abangoardiekin eta geroago 1950eko hamarkadako abstrakzio geometrikoarekin lotua.

Biografia
---------

Pacasmayon jaio zen 1897an. Limako Arte Ederren Eskolako ikaslea izan zen Daniel Hernandezen eskutik. Gero, ikastetxe bereko eta San Markos Unibertsitate Nagusiko irakaslea izan zen. 

1953an Peruko São Paulo II Biurtekorako Peruko bidalketako parte izan zen beste 13 artistarekin batera. 

Liman hil zen 65 urte zituela 1962an.

Lan plastikoa
-------------

1920ko hamarkadan, nazioarteko abangoardiekin bat egin zuen eta Limara iritsi zen indigenismotik aldendu eta José Sabogalen inguruan Arte Ederretako Eskolan biltzen hasi zen. 1925ean Carlos Oquendo de Amat-en 5 metro poema bildumako azala eta Amauta (1926-30) eta Jarana (1927) aldizkarietarako ilustrazioak egin zituen.  Garai hartakoa da, baita ere, San Markos Arte Museoko *Bañista* margolana eta Limako Arte Museoan izenik gabeko marrazkia. Hurrengo hamarkadetan Goyburuk figurazio natibistan txertatu zuen bere burua, baina bere estiloa gero eta sintetikoagoa izan zen 1950eko hamarkadan abstrakzio geometrikora iritsi arte, Peruko joera horren aitzindaria izan zen arte. 

Aprista alderdiko beste artista batzuekin batera*, Plástica* aldizkarian parte hartu zuen eta bertan abstrakzioaren postulatuak eta artearen modernitate aurreratuena zabaltzeko testuak garatu zituen.

Jendearentzako eskuragarri dauden bildumetako lanen zerrenda
------------------------------------------------------------

* *Bañista (Bainularia),* 1926, olioa mihisean. San Markos Unibertsitateko Arte Museoa .
* *Sin título (Izenik gabea),* ca. 1920-1925, ikatza eta pastela paperean. Limako Arte Museoa .
* *Mujer bañandose (Emakumea bainatzen),* ca. 1950, olioa mihisean. Limako Arte Museoa.
* *Sin título (Izenik gabea),* 1951, olioa mihisean. Limako Arte Museoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Gury, Jaime Goyburu-. *Emilio Goyburu Baca.* .
2. ↑   Documents, ICAA. *ICAA Documents > EL ARCHIVO > Registro Completo.* .
3. 1 2   Documents, ICAA. *ICAA Documents > EL ARCHIVO > Registro Completo.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56317346

 |

* Wd Datuak: Q56317346
**Rubén Vargas Ugarte** (Lima, 1886ko urriaren 22a - Lima, 1975eko otsailaren 14a) Peruko apaiz eta historialari jesuita izan zen. Peruko Unibertsitate Katoliko Pontifikaleko errektorea eta Limako Liburutegi Nazionaleko zuzendaria.

Biografia
---------

Nemesio Vargas Valdivieso historialariaren semea zen; San Luis ikastetxean eta Limako jesuiten Inmaculada ikastetxean ikasi zuen. 1904an Pifo-ra ( Ekuador) bidaiatu zuen Jesusen Lagundiaren Nobiziatuan sartzeko, gero Espainiara, Humanitate eta Filosofia ikastera Granadako Jesusen Lagundiaren Máximo ikastetxean. Jesusen Lagundiko apaiz ordenatu zuten 1921ean, Bartzelonara, eta teologia ikastera iritsi zen.

Bere ikerketa historikoa Vatikanoko Artxiboa eta batez ere Indietako Agiritegi Nagusia bisitatuz hasi zuen.

Zalantzarik gabe, Peruko historialari nagusietako bat, Historia Sari Nazionala eman zioten 1953an. Historiako Akademia Nazionaleko, Peruko Ikerketa Militar-Historikoen Zentroko, Espainiako Historiako Errege Akademiako, Peruko Hizkuntzaren Akademiako eta dagokion Mexikoko Hizkuntzako Akademiako kide bikaina izan zen. 1960an Peruko Monumentu Historikoak Kontserbatzeko Kontseilu Nazionaleko presidente izendatu zuten. 1963az geroztik denbora osoa eskaini zion ikerketa historikoari.

Bere liburutegia, XIX. Eta XX. mendeetako 800 eskuizkribuz eta 2.500 inprimaki kolonial eta liburu baino gehiagoz osatua, bertako eliza, jesuita eta Peruko eta Latinoamerikako gai historikoek dokumentu altxor eskerga bihurtzen dutena. Limako Antonio Ruiz de Momtoya Unibertsitate jesuitak administratzen du

Lanak
-----

Berak X liburukira arte idatzitako *Historia General del Perú (Peruko Historia Orokorra)* monumentala nabarmentzen da, baita Peruko erlijioaren historiari eta kolonialismoari buruzko beste lan batzuk ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7376546
* Commonscat Multimedia: Rubén Vargas Ugarte

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 113886230
* ISNI: 0000 0000 8411 1066
* BNE: XX1311146
* BNF: 121615354 (data)
* GND: 1017877092
* LCCN: n50082197
* NLA: 35791442
* CiNii: DA08448494
* SUDOC: 030139287
* Open Library: OL613247A
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 74728

 |

* Wd Datuak: Q7376546
* Commonscat Multimedia: Rubén Vargas Ugarte
**Luis Urbano de Amesti Casal** (1892 - 1992) historialari eta idazle txiletarra izan zen, O'Higgins eta Colchagua probintzietako historiaren dibulgatzailea.

Biografia
---------

 Luis de Amestiren jaiotza-erregistroa
San Fernandon (Colchagua probintzia izandakoa) jaio zen 1892ko urtarrilaren 1ean, Cipriano de Amesti Embeita nekazariaren eta Luisa Casal Hidalgoren semea. Bere aita Txilera emigratu zuen milizia borrokalari karlista ohia zen. Ikasketa humanistikoak Barros Arana Barnetegi Nazionalean egin zituen. Ikasturteak amaitu ondoren, Aurrezki Kutxa Nazionaleko San Fernandoko bulegoan hasi zen lanean. 

Gai historikoetan espezializatu zen, eta bere lanen artean hauek nabarmendu dira: "Fundación de La Villa de San Fernando de Tinguiririca", "San Antonio de Malloa", "La Divisa Vizcaína y su Evolución", "Chile y la Expedición Libertadora del Perú", "La Estancia de Don Carlos en Chile" e "Historia de Colchagua". Azken lan honen kasuan, 1926an soilik lortu zuen liburuki bat argitaratzea, "Las Casas Troncales" izenburuarekin eta Colchaguako lehen etxe fundatzaileen genealogia jorratzen du. 

Historiako Errege Akademiako, Txileko Historia eta Geografia Elkarteko eta Txileko Institutuko Historia Akademiako kide izan zen. 1928an San Fernandoko Rotary Clubeko kide sortzailea izan zen, diruzaina. 

1992ko uztailaren 24an hil zen Santiagon 100 urte eta zazpi hilabete zituela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  La Región (San Fernando), 11 de enero de 1992, p.3
2. ↑  La Región (San Fernando), 29 de julio de 1992, p.3

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16493985
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 206758296
* BNC: 000092097
* GND: 1057441171

 |

* Wd Datuak: Q16493985
**Silvestre Ochagavía Errázuriz** (Txileko Santiago 1820an – 1883ko urtarrilaren 8a) Txileko abokatua, politikaria, diputatua, senataria eta ministroa izan zen .

Biografia
---------

Silvestre Martínez de Ochagavía Sequeira eta Manuela Errázuriz Aldunateren semea zen.

Institutu Nazionalean ikasi zuen. Abokatu gisa lizentziatu zen 1847ko urtarrilaren 4an, Txileko Unibertsitatean.

Concepción Echaurren Garcia-Huidobro andrearekin ezkonduta zegoen, eta izan zituzten seme-alabetako bat Silvestre Ochagavía Echaurren da.

Bere omenez du izena Ochagavia landareak.

Bizitza politikoa
-----------------

Atzerri Arazoetako Ministerioko goi kargu izendatu zuten 1846an. Europan egon zen 1847-1850 bitartean bidaia diplomatikoetan. Alderdi Kontserbadoreko kidea zen. Justizia, Gurtza eta Instrukzio Publiko ministro izendatu zuten 1852an .

Santiagoko Diputatu hautatua 1852an eta 1855ean berriro hautatua. Alderdi Nazionalera aldatu zen, Manuel Montt presidentearen baldintzarik gabeko aldekoa zelarik.

Santiago-Valparaíso trenbidea amaitzeko zazpi milioi pesoko mailegua sinatzeko Europako Txileko gobernuaren ordezkari izendatu zuten.

Santiago probintziako senatari hautatua 1858an, kargu hori 1867ra arte bete zuen. 1861ean Errepublikako Presidentetzarako nazionalen hautagaitza eskaini zioten, baina errefusatu egin zuen José Joaquín Pérez nazio batasunerako hautagai gisa sustatzeko aukera baimentzeko. 1870ean Petorca eta La Ligua departamenduko diputatu hautatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Bromeliad Info - Genera Etymology» *web.archive.org* 2007-02-03 (Noiz kontsultatua: 2021-10-07).

Bibliografia
------------

* *Diccionario Histórico y Biográfico de Chile*; Fernando Castillo Infante, Lía Cortés eta Jordi Fuentes; Zig-Zag Editoriala, Santiago de Chile, 1996, 341. orrialdea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6128492
* Commonscat Multimedia: Silvestre Ochagavía Errázuriz

---

* **Identifikadoreak**
* Biografías BCN: url

 |

* Wd Datuak: Q6128492
* Commonscat Multimedia: Silvestre Ochagavía Errázuriz
**Horacio Eleodoro Aguirre** (Campo Quijano, Argentina, 1938ko uztailaren 3a - Campo Quijano, Salta, 1992ko apirilaren 25a), musikari eta musikagilea, 1960 inguruan Alberto González Lobo ordezkatu zuen Los Cantores del Alba-n 22 urte besterik ez zituela. Gitarran birtuosoa eta konposizioan etorri oso sortzailearekin, taldean bere papera funtsezkoa izan zen, bigarren ahotsa eta lehen gitarra izan zen.

Agirrek sekulako nortasuna zuen gitarra jotzeko eta sormen ahalmen bikaina, besteak beste Hugo Alarcón, Tedi Fleytas, José Ríos eta Lalo Landaren tamainako Saltako poetekin bikotea egin zuen, Gilen (Trío Los Panchos hirukotea) eskola zuela esaten zuen gitarra jotzeko, abestiak prestatzen zituen, ondoren taldeari aurkezten zizkion moldaketak egiteko. Arotza zen.

1992ko apirilaren 25ean hil zen biriketako minbiziaren ondorioz Saltako Campo Quijanon. Hil zenean taldekidea zen oraindik, Tomás Tutú Campos, Gilberto Vaca eta Javier Pantaleón bezala.

Argentinako historiako folk gitarrista onenetakotzat hartzen da. Beraz, eman diezaiogun abeslari honi zutik txalo bat.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5574722
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3570156811373545390002
* BNA: 000042051

 |

* Wd Datuak: Q5574722
**Ismael Echevarría** (Cordoba, Argentina, 1934 - Mar de Plata, Buenos Aires, Argentina, 2000ko abuztuaren 8a ) aktore, dantzari, umorista eta abeslari folkloriko argentinarra izan zen. *Los Bombos Tehuelches* talde ezaguneko kidea izan zen.

Biografia
---------

Kordoban jaioa, Walter anaiarekin batera, Buenos Airesera joan zen 1965ean.

Augusto Codecá, Santiago Bal, Cacho Castaña, Elio Roca, Soledad Silveyra, Ricardo Bauleo, Susana Brunetti, Laura Bove, Nelly Panizza, Alberto Anchart, Gianni Lunadei, Luis Dávila, Fernando Siro, Rodolfo Ranni zinemagile handiekin eta beste batzuekin batera aritu zen. 

Ismael Echavarría 2000ko abuztuaren 8ko egunsentian hil zen, minbiziaren biktima, eta harekin borrokan aritu zen denbora luzez. Haren gorguzkia Mar del Plata herriko Parque hilerrian daude.  66 urte zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑    *Copia archivada.* .
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16493457

 |

* Wd Datuak: Q16493457
**Néstor Gabriel Martinena** (Necochea, Buenos Aires probintzia, Argentina, 1987ko urtarrilaren 22a) argentinar futbolaria da. Erdiko aurrelari gisa jokatzen du.

Jardunbidea
-----------

Lehen mailan debuta egin zuen La Platako Gimnasia eta Eskrima Klubean 2008ko maiatzaren 11n, River Plateren aurka, bigarren zatiko 31. minutuan ordezko aulkitik sartuz. Maiatzaren 24ko partidan, futbolari gazteak bere lehen gola sartu du Argentinako futboleko lehen mailan Racing Club taldearen aurka. Ekainaren 1ean, bere hirugarren partida ofizialean, bigarren zatian 43. minutuan sartu eta bere taldeari Club Atlético Vélez Sarsfielden aurka garaipena eman zion gola sartu zuen.

2010aren erdialdean Europako Futbolera transferitu zuten, zehatzago, Albaniako Dinamo Tiranan, non 13 gol sartu zituen, 5 partida ofizialetan eta 8 lagunartekoetan Europako klub ezberdinen aurka. Bertan jokatu zuen denboraldi batez.

2011n, Defentsa eta Justizia Gizarte eta Kirol Klubara iritsi zen, eta 5 gol sartu zituen B Nazionaleko 2011-2012 denboraldian. Gutxi jokatu zuen arren, Lehen B eta Lehen B Nazionaleko hainbat klubek fitxatu nahi izan zuten etorkizunean hura izateko. Azkenik, 2012. urtearen erdialdean, Lehen B metropolitarreko Club Atlético Platense klubarekin sinatu zuen, eta bertatik eten zuen kontratua erakunde horrekin batera adostuta, ez baitzuen behar besteko jarraipena. 2013an, Txileko Lehen Mailako Cobresal-ek fitxatu zuen, Promozio Ligaren bitartez Txileko futbolaren kategoria goreneko postuari eutsi berri dion taldeak, herrialde bereko Lehen Bko Barnechea harrigarria garaitu ostean. 2013an Corrientesko Boca Unidosek fitxatu zuen 2013/2014 denboraldirako.

Klubak
------

| Kluba | Herrialdea | Urtea | J | Golak |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Gimnasia y Esgrima La Plata | Argentina Argentina | 2007 - 2010 | 21 | 3 |
| Dinamo Tirana | Albania Albania | 2010 - 2011 | 13 | 13 |
| Defensa y Justicia | Argentina Argentina | 2011 - 2012 | 27 | 5 |
| Platense | Argentina Argentina | 2012 |  |  |
| Cobresal | Txile Txile | 2013 | 7 | 3 |
| Gimnasia y Esgrima de Jujuy | Argentina Argentina | 2013 - 2014 | 36 | 8 |
| Boca Unidos de Corrientes | Argentina Argentina | 2014 - 2015eko | 29 | 6 |
| Brown de Adrogué | Argentina Argentina | 2016 | 5 | 1 |
| Fuerza Amarilla | Ekuador Ekuador | 2017 | 10 | 1 |
| C. S. Desamparados | Argentina Argentina | 2018 |  |  |
| F. C. Kasma | Albania Albania | 2018-2019 - |  |  |

Kanpo estekak
-------------

* Fitxategia BDFAn
* Fitxategia transfer.com webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3880022

 |

* Wd Datuak: Q3880022
**Berta Arocena de Martínez Márquez** (Habana, 1901eko maiatzaren 1a - 1956) Kubako kazetaria, sufragista eta aktibista feminista izan zen, 1920ko eta 1930eko hamarkadetako Kubako abangoardiari atxikia.

Bizitza eta lana
----------------

Habanan jaio zen, eta txikitatik hasi zen idazten; bere lanaren zati bat aldizkari eta egunkarietan sakabanatuta dago. Guillermo Martínez Márquez kazetariarekin ezkondu zen 1926an, eta harekin bi seme-alaba izan zituen: Berta 1934an eta Guillermo 1941ean.

### Aktibismo

Renée Méndez Capoterekin batera, Lyceumaren sortzaileetariko bat izan zen 1928ko abenduaren 1ean, bere garaiko erakunde feminista *intelektual eta kultural* handienetako bat, han presidente kargua izan zuen. Haiekin elkartu ziren Carmen Castellanos, Matilde Martínez Márquez, Carmelina Guanche, Alicia Santamaría, Ofelia Tomé, Dulce Marta Castellanos, Lilliam Mederos, Rebeca Gutiérrez, Sarah Méndez Capote, Mary Caballero, María Josefa Vidaurreta eta María Teresa Moré.

Gainera, Kubako Emakumeen Klubaren eta Emakumeen Batasun Nazionalaren fundazioan parte hartu zuen, beste idazle batzuekin batera, hala nola; Ofelia Rodríguez Acosta, Lesbia Soravilla, Julieta Carreta eta Tete Casusorekin

Argitalpenak
------------

Hainbat egunkari eta aldizkaritan idatzi zuen: *Social, Elllas, Nosotras, El Mundo, Graphos, eta Bohemian.* Azpimagarria kubatar idazle zein atzerrikoei eskainitako artikuluak.

### Liburuak

* *María de los Angeles Abreu y Arencibia* (1945).
* *Los veinte años del Lyceum. Reportaje en dos tiempos* (1949

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Alonso, Nancy.  (2018). *Damas de social: intelectuales cubanas en la revista Social.*  ISBN 978-959-294-170-0. PMC 1042243325. (Noiz kontsultatua: 2021-12-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15985438

 |

* Wd Datuak: Q15985438
**María Pineda** (Malaga, 1960ko abenduaren 12a - Ibídem, 2015eko apirilaren 4a) espainiar modelo eta enpresaburua izan zen, eta, gainera, noizbehinkako aktore lanen bat egin zuen.

Biografia
---------

1978an ezagutarazi zen, 17 urte zituela, Miss Espainia lehiaketako lehen ohorezko dama izan zenean. Haren ospea areagotu egin zen Joaquín Cortés flamenko-dantzariarekin harreman sentimentala (1994-1996) hasi zuenean. Ordutik, prentsaren eta bihotzeko programen ohiko aurpegia izan zen. Telebistako aktore eta programetako laguntzaile ere aritu zen lanean urte askoan. 

2009an, 48 urte zituela, minbizia diagnostikatu zioten. Esan zuenez, bere senide asko hil ziren gaixotasun horren ondorioz, besteak beste ama 1988an. Neba,1987an hil zen, 18 urte zituela zirkulazio-istripu baten ondorioz.

Maria 2015eko apirilaren 4ko gauean hil zen 54 urterekin, birikietako minbiziaren aurkako sei urteko borroka luzearen ondoren. Bere bikotekidea Emilio Molina enpresaburua zen. 2015eko apirilaren 5ean erraustu zen, Malagako udal hilerrian.

Filmografia
-----------

* 1992, *Una estación de paso*, Gracia Querejeta.

Telebista
---------

* 2001 - 2014, *Pasapalabra* (31 programatan lehiakidea)
* 2013, *Gauza bat esan nahi dizut* (gonbidatua)
* Deluxe (3 elkarrizketa)
* 2003, *La isla de los famosos* (2. finalista, 53 egun elkarrekin bizitzen)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Muere la modelo María Pineda tras una ardua lucha contra el cáncer» *El Mundo* 2015-04-04 (Noiz kontsultatua: 2015-04-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19754889

 |

* Wd Datuak: Q19754889
**María de la Concepción Sierra Ordóñez** (Asturias - Madril, 2012ko urriaren 4a) legelaria izan zen.

Biografia
---------

1951n Zuzenbidean, Politika eta Ekonomia Zientzietan graduatu zen Madrilgo Unibertsitate Autonomoan. Urte horretan bertan, *Filipino Hispanoamerikako I. Emakumeen Biltzarrean* parte hartu zuen eta "*Emakumea lanbideetan*" txostena aurkeztu zuen.

1973az geroztik, Familia Zuzenbidean espezializatuta dagoen ibilbide profesional garrantzitsuagatik, Justizia Ministerioko Kodetze Batzorde Nagusia osatu zuten lehen lau emakume juristetako bat izan zen, María Telo Núñez, Carmen Salinas Alfonso eta Belén Landábururekin batera. Lanak amaitzeko, 1975eko maiatzaren 2ko 14/75 Legea aldarrikatu zen. Lege horrek emakumeari jarduteko gaitasun osoa eman zion, senarrarekiko obedientzia, ezkontza-lizentzia eta sexuagatiko bereizkeria guztiak ezabatu baitzituen, bi izan ezik, guraso-ahalgo bateratua eta irabazpidezko ondasunen administrazio bateratua.

1981ean, Dibortzio Legea eta lasterrera, ezkontza-abokatu ezaguna izan zen, familia-eskubidearen barruan, ezkontza- edo ezkontza-kontratuen hausturak izan baitzituen lan ardatz. Orduan, haren demanda gai zibilen leihatilako hirugarren gisa erregistratu zen.

Emakume Juristen Elkartearen eta Familia Abokatuen Elkartearen sortzailea izan zen. 2005ean Madrilgo Erkidegoko Genero Indarkeriaren Eskualdeko Behatokiko Aholku Batzordeko kide izendatu zuten. Jurisprudentzia eta Legeriaren Errege Akademiako urgazlea ere izan zen.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

2001ean, Raimundo Peñaflorren Ordenako Ohorezko Gurutzea jaso zuen, Zuzenbidea garatzen egindako ekarpen nabarmenagatik. Madrilgo Erkidegoko maiatzaren biko Ordenako Gurutze Handiarekin ere kondekoratu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Otras sí. Revista del colegio de abogados d Madrid, 2019. Consultado en 2021-01-21..* .
2. 1 2   País, El.  (2012-10-08). *Concepción Sierra, una dura abogada matrimonial.*  ISSN 1134-6582..
3. 1 2 3 4   «Colegiadas Ilustres. Pioneras por la Igualdad» *Otrosi*.
4. ↑    [ *La transición de la dictadura franquista*
a la democracia. Consultado en 2021-01-20.. *]**.*
5. 1 2    *El archivo personal de María Telo Núñez (1915-2014), feminista y abogada de la igualdad, en el Archivo Histórico Nacional (AHN). – Justicia y dictadura.* .
6. ↑   Cerdá, Mar Esquembre.  (2016-04-30). «Las leyes del padre» *Información*.
7. ↑   «La Revista: Concha Sierra» *www.elmundo.es*.
8. ↑   «Aeafa» *www.aeafa.es*.
9. ↑   «BOE.es - Sumario del día 18/07/2001» *www.boe.es*.
10. ↑   «Persona - Sierra Ordóñez, Concepción (?-2012)» *PARES*.
 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105064576

 |

* Wd Datuak: Q105064576