recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sexto Tarkinio**, Antzinako Erromako pertsonaia bat izan zen, K.a. VI. mendekoa, Erromako monarkiaren amaiera aldekoa, Erromako azken errege izan zen Tarkinio Superboren semea eta bosgarren erregea izan zen Tarkinio Priskoren biloba.

Sexto Tarkiniok, Lukrezia bortxatu zuen, bere buruaz beste egin zuena, bere lehengusu Luzio Tarkinio Kolatinoren emaztea zena (Tarkinio Superboren iloba). Sexto Tarkinioren jokaera gaizkina, erromatar herriaren atsekabearen puntu gailena izan zen, eta erromatar monarkiaren amaierarekin eta Erromatar Errepublikaren sorrerarekin amaitu ziren matxinada batzuk sortu zituen.

Irudikapen artistikoak
----------------------

Lukreziaren bortxaketa eta bere buruaz beste egitea, zenbait alditan irudikatu da arte plastikoetan, horien artean, Tiziano, Rembrandt, Durero, Raffaello edo Botticelliren lanetan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q456931
* Commonscat Multimedia: Sextus Tarquinius

---

 |

* Wd Datuak: Q456931
* Commonscat Multimedia: Sextus Tarquinius
Hegazti mitologikoa da.
**Sirin** Errusiako kondairetako pertsonaia mitologikoa da. Kimera bat da: burua eta bularra emakume eder batena dira baina gorputza hegazti batena, askotan hontz batena. Kondairaren arabera Eufrates ibaiaren inguruan edo Edenetik gertu bizi dira.

Ezaugarriak
-----------

Normalean erdi-emakumeak eta erdi-hegaztiak diren izaki hauek oinarriak Antzinako Greziako kulturan dute. Gero, folklorean, lamien eta sirenen edo uhandreen munduarekin lotu ziren. Uhandreek, sirenak bezala, abesti ederrak kantatzen zituzten baina hauenak santuei eskainita zeuden eta etorkizuneko poztasunak iragartzen zituzten. Izan ere, gizonentzat arriskutsuak ziren: abestiak entzuten zituztenek dena uzten zuten sirinei jarraitzeko eta, azkenean, hiltzeko. Izaki hauek beldur arazteko zarata handiak sortu behar dira: kanpaiak jo, kanoikadak bota edo edozein zarata ozena sortu. XVII. eta XVIII. mendeetan Sirinen irudia aldatzen joan zen: paradisutik gertu bizi zirenez munduaren harmoniaren sinboloak bihurtu ziren.

Sirini entzun ahal izateko pertsonak oso zoriontsuak izan behar dira eta ikustea ere oso zaila da, oso azkarrak eta iheskorrak baitira; gizakion zorinoa horrelako da baita ere. Betiko poztasunaren, poztasuna zerutiarraren sinboloa dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1140415
* Commonscat Multimedia: Sirin

---

 |

* Wd Datuak: Q1140415
* Commonscat Multimedia: Sirin
**Listerine** produktuak.
**Listerine** aho produktu antiseptikoen marka bat da, *Johnson & Johnson* jabetzakoa eta mundu osoan merkaturatzen dena. AEBetan sortu zen eta nere formula, hatsa, bakterioak eta tartar germenak borrokatzeko espezializatua da. eragiten duten hatsa, bakterioak eta tartarra germenak borrokatzen espezializatuta. Beraien lema "Hatsa eragiten duten germenak hiltzea" da. Estatu Batuetako aho enjuage garrantzitsuena da. Jatorriz, "Lambert Pharmacal" gizarteak merkaturatzen zuen. Gero, "Pfizer" bihurtu zen. Gaur egun, Johnson & Johnson enpresak fabrika eta banatzen du.

Erreferentziak
--------------

↑ Marion Arathoon (2007). «How to Tackle Leader in the Brand Category». LiveMint.com. Consultado el 04-12-2007.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q944073
* Commonscat Multimedia: Listerine

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q944073
* Commonscat Multimedia: Listerine
Simoko armarriaSimoko armarria
**Simoko armarria** (finlandieraz, *Simon vaakuna*) Finlandia iparraldean dagoen Simo udalerriaren ikur nagusia da.

Armarria 1956. urtean sortu zuen Olof Eriksson artista helsinkiarrak eta, bertako sinbolismoaren bidez, udalerriko bereizgarri nagusiak adierazi nahi izan zituen. Urte bereko irailaren 27an, udalbatzak Simoko ikur ofizialtzat hartu zuen (Barne Ministerioak hurrengo urteko otsailaren 27an onartu zuen). Zelai urdinaren gainean, gurutze moduan antolatuta dauden zilarrezko lau izokin buztan daude. Hain zuzen ere, arrain honek udalerriari izena ematen dion ibaia irudikatzen du; Simo, alegia. Ibai hau, historian zehar, Lappiko komunikabe garrantzitsua eta arrantza gune nagusia izan da, eta horrek ibai-ahoan zegoen herria haztera eraman zuen. Beraz, hornitzaile eta bidelaguna, era berean, udalerriaren bereizgarri eta ikur nagusia da .

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Suomen kunnallisvaakunat.*  Suomen Kunnallisliitto, 162 or. ISBN 951-773-085-3..

Ikus, gainera
-------------

* Simo
* Lappiko armarriak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11893573

 |

* Wd Datuak: Q11893573


| * i
* e
* a
Lappiko armarriak |
| --- |
| Udalerriak | Enontekiö • Inari • **Kemi** • **Kemijärvi** • Keminmaa • Kittilä • Kolari • Muonio • Pelkosenniemi • Pello • Posio • Ranua • **Rovaniemi** • Salla • Savukoski • Simo • Sodankylä • Tervola • **Tornio** • Utsjoki • Ylitornio | Lappiko armarria |
| Aspaldikoak | Alatornio • Karunki • Kemijärvi (1960-1972) • Petsamo • Rovaniemi (1930-2005) |
| **Lappi** • **Laponia** • **Finlandia** |
**Louis Charpentier** (1905an jaioa eta 1979an hila) kazetari, bidaiari, idazle esoterikoa eta argitaratzaile frantsesa. Euskal kulturaz interesaturik, 1975an *Le mystère basque* argitaratu zuen.

Biografia
---------

Idazle honi buruzko oso informazio eskasa ezagutzen da. Jakin badakigu Afrikako iparraldean eta Egipton proiektu desberdinak aurrera eraman zituela. Eraikuntzez interes handia erakutsi zuen beti eta euskaldunen kasuan monumentu megalitikoak eta kobazuloetako margolanak euskal kulturarekin lotu zituen. Beste aldetik, oso ezagunak dira katedral gotikoen eta erromanikoen inguruan burutu zituen ikerketak eta publikazioak. Ospe handia lortu zuten Compostelako Donejakue eta Chartreseko monografiak.

 Chartres hiria XVII.mendeko grabatu batean.

Teoriak
-------

Euskaldunei buruz Charpentierrek zera defendatzen zuen: euskaldunak Cro-Magnon gizakien ondorengoak dira eta guantxeekin eta berberekin lotzen zituen. Haren ustez kultura megalitikoak maila handikoa dira. Euskal mitologiaz interes handia erakutsi zuen. Gure kultura Europako kultura esoterikoarekin lotu zuen eta Atlantidaren tradizioarekin.

Obra
----

* *Les Géants et le Mystère des origines*. J'ai lu, A325 zk. "L'Aventure mystérieuse" bilduma
* *Les Mystères de la Cathédrale de Chartres*, 1966
* *Le mystère basque*. Robert Laffon, 1975
* *Les Mystères Templiers*. J'ai lu, A364 zk. "L'Aventure mystérieuse" bilduma. 1971.
* *Les Jacques et le Mystère de Compostelle* ; J'ai lu, n° A367, coll. « L'Aventure mystérieuse »

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Le Mistere Basque

Kanpo estekak
-------------

* Joseba Aurkenerena: Louis Charpentier eta euskaldunen jatorria.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1871589
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95293691
* ISNI: 0000 0001 1031 4650
* BNE: XX820067
* BNF: 121975801 (data)
* GND: 123892481
* LCCN: n87144764
* NKC: xx0051628
* SUDOC: 030591341
* BIBSYS: 98072590
* RKD: 257069

 |

* Wd Datuak: Q1871589
Pragako tranbia klasikoa.
**Pragako tranbia** (txekieraz *Tramvajová doprava v Praze*) Txekiar Errepublikako Praga hiriburuan zerbitzua ematen duen tranbia da. 140 kilometro luze dituen tranbia bidea du, 900 tranbia inguru, 33 linea eta denera 540 kilometrotako ibilbidea du. Bere ardura Dopravní podnik hlavního města Prahy erakundeak du, Praga Hiriaren jabetzako konpainia delarik. Tranbia sistemak 2008an 356 milioi pertsonei zerbitzua eman zien. Pragako lehenbiziko zaldizko tranbia 1875ean ireki zen, aldiz, aurreneko tranbia elektrikoa 1891an.

* Skoda 14 T tranbia modelo berriaSkoda 14 T tranbia modelo berria
* Zaldizko tranbiaZaldizko tranbia
* 91. "tranbia nostalgikoak" oraindik hiriaren erdigunetik diardu91. "tranbia nostalgikoak" oraindik hiriaren erdigunetik diardu

Kanpo estekak
-------------

* Pragako tranbiaren webgune ofiziala **(Txekieraz)** **(Alemanez)** **(Ingelesez)**
* Pragako tranbiaren zaletuen webgunea **(Txekieraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1420119
* Commonscat Multimedia: Tram transport in Prague

---

 |

* Wd Datuak: Q1420119
* Commonscat Multimedia: Tram transport in Prague
**Louis Delgrès** (Saint-Pierre, Martinika, 1766ko abuztuaren 2a-Matouba, Guadalupe, 1802ko maiatzaren 28a) ofizial mulato eta errebeldeak esklabotzaren aurkako borroka zuzendu zuen. Frantziako Iraultzak 1794an esklabotza ezeztatu zuen baina Napoleonek berriro ere onartu nahi zuen. Delgrèsek horren aurka altxatu zen eta, borrokan, hil zen. Haren oroimenez, Basse-Terreko gotorlekuari bere izena eman zioten.

Biografia
---------

Ama mulata eta aita zuria ziren. 1783an milizian sartu zen. Militar bezala gaitasun handia erakutsi zuen. Britainiarrek Antilla Frantsesak okupatu nahi zuten eta horren aurkako borroketan hartu zuen parte. Preso harrapatu zuten. Le Havren askatu zuten eta 1799an Guadalupera itzuli zen. Urte berean Napoleón Bonapartek boterea eskuratu zuen eta esklabotza ezeztatzeko hartutako erabakia atzera egiteko borondatea berehala erakutsi zuen; erabakiak garrantzi komertzial eta ekonomiko handia zuen. 1801an Delgràsek, ofizial beltz talde batekin batera, Jean-Baptiste Raymond de Lacrosse kontralmirantearen aurka altxatu ziren. Lacrossek arrazista zen eta beltzen aurkako neurriak hartzen hasi zen. Izan ere, Napoleonek altxamendua geldiarazteko Antoine Richepanse generalaren agindupean espedizio militar handi bat bidali zuen; helburu nagusia matxinatuak suntsitzea zen. Guadalupen setiatuta Delgrès nahiago izan zuen bere aldekoen esku hiltzea militar frantsesen esku baino: 1802ko maiatzaren 28an Guadalupeko Matouba Saint-Clauden, haren jarraitzaileekin batera, eztanda handi batez haien buruak beste egin zuten. 

Antilla Frantsesetan Delgrès benetako heroia da eta haren eskultura toki askotan aurki daitezke. Basse-Terreko gotorlekuak bere izena darama eta bertan memorial bat ikus daiteke. Haren izena, bestetik, Parisko Panteoian ikus daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  
Bernard Moitt (1996); *Slave women and Resistance in the French Caribbean*, Indiana University Press, 243 or.

Ikus, gainera
-------------

* Delgrès gotorlekua

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Louis Delgrès*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2405773
* Commonscat Multimedia: Louis Delgrès

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 16339625
* ISNI: 0000 0000 3045 7846
* BNF: 12049929n (data)
* GND: 1033734217
* LCCN: n88607514
* SUDOC: 028721829

 |

* Wd Datuak: Q2405773
* Commonscat Multimedia: Louis Delgrès
|  |
| --- |
| **Japoniako historia** |
|  |
|  |
|  |
| * Jōmon Aroa (K. a. X. mendea-K. a. 300)
* Yayoi Aroa (K. a. 300-K. o. 250)
* Kofun Aroa (250-538)
* Asuka Aroa (538-710)
* Nara Aroa (710-794)
* Heian Aroa (794-1185)
* Kamakura Aroa (1185-1333)
	+ Kenmu Berrezartzea
* Muromachi Aroa (1336-1573)
	+ Nanboku-chō
	+ Sengoku (1478-1605)
* Azuchi–Momoyama Aroa (1568–1603)
	+ Nanban
* Edo Aroa (1603-1868)
	+ Bakumatsu
* Meiji Aroa (1868-1912)
	+ Meiji Berrezartzea
* Taishō Aroa (1912-1926)
* Shōwa Aroa (1926-1989)
* Heisei Aroa (1989-2019)
* Reiwa Aroa (2019-egun)
 |

**Sengoku Aroa** (戦国時代 *Sengoku jidai* "gerran diren lurraldeen aroa") Japoniako historiko gerra zibilen aro luze bat izan zen. Onin gerrarekin hasi zen, 1467an, hamar urte luzez iraun zuelarik, eta beste 90 urtez luzatu zen. Kyotoko autoritate zentrala desegin zen, nahasmen soziala sortuz eta azkenean gerra zibili ekarriz. *Azuchi-Momoyama aroaren etorrerarekin 1573-1603*, Japoniako batasun prozesua eman zen, harik eta ordena eta bakea berrezarri ziren arte 1603 eta 1615en artean etorri zen Edo Aroan (1615-1868).

Sengoku aroari historialari japoniarrek bestela zerikusirik ez duen Txinako Estatu Gerlarien Garaiaren omenez jarri zioten izena. Japonia modernoak, Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi eta Tokugawa Ieyasu "Bateratzaile handiak" bezala ezagutzen ditu, Japoniako gobernu zentrala eta lurralde batasuna berreskuratu zutelako.

Laburpena
---------

Aro honetan, nahiz eta Japoniako enperadorea ofizialki nazioko agintaria zen eta jauntxo guztiek leialtasuna zor zioten, figura zeremonial eta erlijioso bat zen shogunari boterea ematen ziona, general goren baten parekoa zen samuraien burua, noblezia goi kargua. Urteetan zehar shogunek boterea galdu zuten eta daimyo-ek eskuratu zuten, lurraldearen batasunaren kontra, erreinu txikiak bailira autonomoki gobernatuz. 

Horrela ere, Ashikaga shogunerriak (1336-1573) aurreko Kamakura shogunerriaren (1185-1333) estruktura mantendu zuen eta gobernu gerlari bat sortu zuen, Hojo klanak ezarri zituen eskubide sozial-ekonomikoetan oinarrituta Joei kodearekin 1232an. Ez zuen daimyo askoren leialtasuna lortu, bereziki haien lurraldeak Kyototik urrun izanagatik, kontrolpean manten ezin zitzakeelako. Jauntxo hauetako asko lurren kontrolagatik eta shogunatoarenganako eraginarengatik, kontrolik gabe hasi ziren borrokatzen. Ming Txinarekin tratuak areagotu zirenean ekonomia hobetu zen eta diruaren erabilera areagotu zen, merkatuak eta hiri komertzialak agertzen joan ziren heinean. Horrek eta hobekuntzek nekazaritzan eta tratu txikiek, autonomia lokalaren nahia handiagoa izatea ekarri zuen hierarkia sozialaren maila guztietan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q204023
* Commonscat Multimedia: Sengoku period

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85069468
* NDL: 01185480
* AAT: 300106616
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q204023
* Commonscat Multimedia: Sengoku period
**Pottawatomie konderria** (ingelesez: *Pottawatomie County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Shawnee da. 2010eko zentsuaren arabera 69.442 biztanle zituen, Pottawatomie kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pottawatomie konderriak 2.054,9 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,84 ura dira. Beste 2.040,06 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 33,79 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 69.442 pertsonetatik 54.520 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.878 dira. 1.969 beltzak edo afroamerikarrak. 8.538 amerikar natiboak ziren eta 40 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 373 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 53 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.949 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495880
* Commonscat Multimedia: Pottawatomie County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157128308
* GND: 4565075-5
* LCCN: n82084217
* **Lekuak**
* OSM: 1822238
* TGN: 2001685

 |

* Wd Datuak: Q495880
* Commonscat Multimedia: Pottawatomie County, Oklahoma
**Pauline Helene Higgins**, **Polly Higgins** izenez ezaguna (Glasgow, 1968ko uztailaren 4a - Stroud, 2019ko apirilaren 21a) , abokatua, idazlea eta ingurumen ekintzailea izan zen, "Lurraren abokatua" gisa ezaguna.

Ibilbidea
---------

Lurra ekozidioaren kriminalizazioaren bidez babesteko "Stop Ekozidio" "kanpaina Polly Higgins abokatu eta ameslariak jarri zuen abian. Azken hamarkadan, Polly "Ekozidio" hitza ulertarazten aritu zen mundu osoan zehar hitzaldiak emanez, dokumentalak eginez eta gobernuei aholkuak emanez. Bidean, milaka inspiratu zituen, parlamentarietatik ekologistetara eta abokatuetatik artistetara. Bezero bati eskaini zion bere denbora guztia eta bere izpiritu iraungi ezina: Lurrari.

Pollyk Ekocidio-ren definizio bat aurkeztu zion Nazio Batuen Batzorde Juridikoari 2010ean, honako hau zioena: "*Ekozidioa lurralde jakin bateko ekosistemak galtzea, kaltetzea edo suntsitzea da, eta, beraz, biztanleen gozamen baketsua oso murriztua izan da edo izango da".* Definizio hori aipatu zuen Frantzisko aita santuak ekozidioa krimen bihurtzeko egindako deian (2019ko azaroa).

Kanpaina mundu osoan ezagunagoa izaten hasi zenean, Polly oso gaixo zegoen azkar zabaltzen ari zitzaion minbiziak jota. Sufrimendurik gabe hil zen 2019ko apirilaren 21ean, Pazko igandez. Bere adorea, erabakitasuna eta positibotasuna bere horretan mantendu ziren amaierara arte, eta bizi izan zen ekintzaile klimatikoen mugimendu gero eta handiagoek ekozidio legerako deia egiten zutela ikusteko.

Liburuak
--------

Higginsek hiru liburu idatzi zituen*: Eradicating Ecocide, Earth is our Business: changing the rules of the game* eta *Dare to be great.*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «About Polly» *Ecocide law*.
2. ↑   «Stop Ecocide ES» *Stop Ecocide ES*.
3. ↑   «Polly Higgins: La Tierra ha perdido a su abogada» *Confilegal* 23 de diciembre de 2019.

Ikus, gainera
-------------

* Stop Ecocide International

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54869848
* Commonscat Multimedia: Polly Higgins

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 169146853
* ISNI: 0000 0001 1815 193X
* GND: 1119747392
* LCCN: no2011034101
* NKC: mub2015878436
* SUDOC: 17112152X
* BIBSYS: 14022913

 |

* Wd Datuak: Q54869848
* Commonscat Multimedia: Polly Higgins
**lighttpd** arina, ziurra, malgua eta estandarrei atxikia izateko diseinatua den web zerbitzari bat da. Abiadura garrantzitsua den inguruetan funtzionatzeko optimizatuta dago, eta horregatik beste zerbitzari batzuek baino CPU eta RAM memoria gutxiago behar du. Eskaintzen duena kontuan hartuta, lighttpd zama handia daukan edozein zerbizaritan erabiltzeko egokia da.

Lighttpd software librea da eta BSD lizentziapean banatzen da. GNU/Linuxen eta UNIXen erabili daiteke ofizialki. Microsoft Windowsen erabiltzeko badago Lighttpd For Windows deritzon distribuzio bat.

Zerbitzariaren lengoaiak
------------------------

lighttpd-ek kanpoko programekin komunikatzea ahalbidetzen du FastCGI edo SCGIren bitartez, bi hauek jatorrizko CGIaren hobekuntzak izanik (jatorrizko CGIa ere onartuta dago). Modu honetan, edozein programazio-lengoaiatan idatzitako programak erabili daitezke.
PHP-k garrantzi handia du, eta hobekuntza espezifiko asko egin dira berarentzat. Ohikoa da, era berean, Ruby on Railsekin batera erabiltzea.

Kanpo estekak
-------------

* Gune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q217765

 |

* Wd Datuak: Q217765
Ikusleak pogoa dantzatzen kontzertu batean.
**Pogo** punk musikarekin lotutako dantza da. Dantza honetan jendeak modu nahasian salto egiten du, goitik beherako zein zeharkako norabidean.

Izena
-----

Dantzak izena pogo makiletik hartzen du, malabareetan salto egiteko erabilitzen den instrumentua. Izan ere, hasiera batean pogo dantza gorputz zurrunarekin saltu bertikalak eginez egiten zen, nahiz eta Euskal Herrian zeharkako bertsioa nagusitu den.

Historia
--------

"The Filth and the Fury" Sex Pistolsei buruzko dokumentalean esaten denez, pogo dantza talde horretako baxujole Sid Viciousek asmatua da, 1976an zehar, Londreseko punk kontzertuetan. Dantza Sex Pistols ikustera joaten ziren ez-punk jendeari adarra jotzeko sortu omen zen, gero publikoaren artera zabalduz.

The Pogues taldeko Shane MacGowan ere dantzaren asmakizuna Sid Viciousi egozten dio: kontzertuetan jantzi ohi zuen larruzko pontxoak ez zion uzten beste modura dantzatzen, salto eginez ez bazen. Viv Albertine gitarrajoleak, berriz, pogoaren jatorria Sidek saxofoia jotzen zuen era izan zela dio.

Euskal Herrian pogoa 1984 inguruan hedatu zen.

Koreografia
-----------

Pogo/mosh kontzertu batean.
Pogoa era librean dantzazen da. Euskal Herrian hedatuen dagoen bertsioan *"(...) ondokoa hartu, eta jaurtitzen da; honek zerbaitekin jo arte. Baina jada ez dago haserrerik: norbere kontra datorren hori ondo hartzen da; zuk etorri den lekura bidaltzen duzu, ahal den indar gehienarekin, eta listo"*.

Aldaerak
--------

Pogoaren barruan hainbat aldaera daude: *mosh* (pogoaren hardcore aldaera), *slam* (publikora salto egitea, eta haien eskuen gainean surf eginez bezala ibilitzea), *stage diving* (slam egitera zoazela, jende multzoaren barrura erortzea), *wall death* (publikoa zati bitan banatzea, gero talka egiteko), *circle pit* (ikuslegoak norabide berean biratzea, zurrunbilo bezalakoa eginez).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   . ,  .
2. ↑  **(Ingelesez)** Laing Dave : One Chord Wonders: Power and Meaning in Punk Rock (Milton Keynes and Philadelphia: Open University Press) - 1985 - pp. 34, 61, 63, 89–91. - ( ISBN 0-335-15065-9
3. 1 2 3   Villate, Arturo.  (). «Hay algo aquí que no va mal» *Muskaria*.
4. ↑   . ,  .
5. ↑   . ,  .
6. ↑  **(Ingelesez)** Clothes, Clothes, Clothes. Music, Music, Music. Boys, Boys, Boys. : Albertine Viv - Éditions : Faber & Faber - 2014 - page=109 - ISBN 978-0571297757
7. ↑  Le mosh pit, ou pogo, analysé par une équipe de scientifiques

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q840880
* Commonscat Multimedia: Pogo (dance)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q840880
* Commonscat Multimedia: Pogo (dance)
**Likido amniotiko** umetokian eta zaku amniotikoan dagoen eta umekia inguratzen duen isurkari garbia da, umekiak berak hein handi batean sortzen duena.

Bere eginkizun nagusia umekia babestea da, balizko kolpeak arintzen baititu. Horretaz gain, tenperatura konstantea mantentzen du, hainbat elikagai ematen dio umekiari, eta honen biriken eta sistema muskulu-eskeletikoen garapenean parte hartzen du.

Isurkari honek pH alkalinoa (pH=7,4) du, eta bere bolumena aldakorra da haurdunaldian zehar (haurdunaldiaren 34. astean bere gehienezko bolumena lortuz: litro bat). Azterketa ginekologikoetan sendagileak likido amniotikoaren bolumena aztertu ohi du, haurdunaldiaren balizko arazoak saihesteko.

Osaketari dagokionez, ura, proteinak, gluzidoak, lipidoak, hormonak, urea eta elektrolitoak -besteak beste- ditu.

Haurdunaldiaren bukaeran zaku amniotikoak puskatu egiten da, likido amniotikoa kanporatuz. Honek erditzearen hurbiltasuna adierazten du.

Amniozentesi izeneko azterketan likido amniotikoaren bolumen txiki bat amari ateratzen zaio, umekiaren azterketa genetikoa egiteko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q901674
* Commonscat Multimedia: Amniotic fluid

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4155519-3
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 002220
* MeSH: D000653

 |

* Wd Datuak: Q901674
* Commonscat Multimedia: Amniotic fluid
**Pravdinsk** (errusieraz: Пра́вдинск, 1946 baino lehen bere izen alemanez ezaguna, *Friedland*, polonieraz: *Frydląd*, lituanieraz: *Romuva*), Errusiako Kaliningradeko oblasteko Pravdinski barrutiko hiri bat eta administrazio-zentroa da. Laba ibaian dago eta Bagrationovsketik 30 kilometro ekialdera eta 53 kilometrora Kaliningradoren hego-ekialdean. Biztanleria kopurua: 4.323 (2010eko Errolda)

Historia
--------

 1807ko Friedlandeko gudua, Ernest Meissonierren XIX. mendeko margolan batean.
Pravdinsk 1312. urtean sortu zen Laba ibaian zehar dagoen ibi batean, Prusiako bertako natangiar tribua zaldun teutoniarrek menperatu ondoren, eta 1335ean hiriko pribilegioak jaso zituen Luther von Braunschweig maisu handiaren menpe.  *Friedland* ("lur baketsua") izen alemanarekin ezagutzen zen. 1440an hiria Teutoniako Prusiar Konfederazioan sartu zen, eta horren eskariz Kasimiro IV.a Jagellon poloniar erregeak eskualdea Poloniako Erresuman sartzeko akta sinatu zuen 1454an Hiria ondorengo Hamahiru Urteko Gerran suntsituta egon zen, Polonia-Teutoniko gerra guztietan luzeena izan zena. Gerra ostean, 1466an Torunen sinatutako bake itunaren arabera, Poloniaren zati bihurtu zen, zaldun teutoniarrek zuten feudo gisa.  1525ean, hiria Prusiako Dukerriaren parte bihurtu zen, Poloniako dukerria basailu bat, ordena teutonikoaren Estatua sekularizatu ondoren. 1618tik aurrera, Hohenzollern dinastiako Brandenburgoko dukeek gobernatu zuten, Poloniaren mendean geratuz. Suediako tropek berriro kaltetu zuten Iparraldeko Bigarren Gerran 1655-1660 bitartean.

Friedland Prusiako Erresumakoa izan zen 1701etik, eta Napoleonen Gerrak 1807ko ekainaren 14an, Napoleonen armada frantsesak poloniarrek eta saxoiek lagunduta Friedland-eko gudua irabazi zuen Errusiar eta Prusiar armada konbinatuaren aurka. Herria Alemaniako Inperioaren parte bihurtu zen 1871n, Prusiarrek zuzendutako Alemaniaren bateratzearen garaian.

Bigarren Mundu Gerran, Friedland Armada Gorriak konkistatu zuen 1945eko urtarrilaren 31n, Alemaniaren inbasio sobietikoaren baitan. Garai hartan Friedland Ekialdeko Prusiako probintziako Landkreis Bartensteinekoa zen, Alemania nazitik Sobietar Batasunera 1945eko Potsdameko Hitzarmenaren arabera transferitu zutena. Alemaniako populazioak ihes egin zuen edo kanporatua izan zen, eta Ekialdeko Prusia Sobietar Batasunaren eta Poloniako Herri Errepublikaren artean banatu zen, Friedland Errusiako SESFeko Kaliningradeko Oblastan antolatutako zatia izanik. Hiria Fridlyandsky Barrutiko administrazio-zentro bihurtu zen Fridlyand izenarekin, baina Pravdinsk eta Pravdinski Barrutia izena hartu zuten 1946an

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Górski, pp. 96-97, 214-215

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q183193
* Commonscat Multimedia: Pravdinsk

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132723978
* GND: 5194072-3
* LCCN: n2003031603
* NKC: ge680994
* **Lekuak**
* OKATO: 27233501000

 |

* Wd Datuak: Q183193
* Commonscat Multimedia: Pravdinsk
Cerceza La Polaren jatorrizko etiketa.
**Pola** Kolonbian garagardoari deitzeko modu bat da. Policarpa Salabarrieta, *La Pola* bezala ezagunagoa den kolonbiar independentziaren aldeko heroitik dator izena.

Jatorria
--------

1910ko ekainaren 20an, Kolonbiako Independentziaren ehunurtekoa ospatzen zen urtean, Bavaria zerbeza konpainiak "La Pola" izeneko garagardoa merkaturatu zuen, Policarpa Salabarrietaren omenez. 

Izatez txitxa edariari aurre egiteko estrategia komertziala izan zen. Garaian garagardoa oraindik ere klase sozial altuenetako pertsonei mugaturiko edaria zen, klase sozial baxuagokoek ekonomikoagoa zen txitxa edaten zuten bitartean, hori dela eta, Bavariak garagardo merkeago hau sortu zuen, bere merkatua zabaldu asmoz. 

Ordutik, jada "La Pola" garagardoa existitzen ez bada ere, Kolonbian ohitura dago garagardo bat eskatzerako orduan pola bat eskatzekoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Tiempo, Casa Editorial El.  (2010-03-17). «Noticias que sorprenden / ¿Cerveza para prevenir la osteoporosis?» *El Tiempo* (Noiz kontsultatua: 2020-10-05).
2. 1 2 3 4   **(Gaztelaniaz)** Tiempo, Casa Editorial El.  (2010-03-17). «Noticias que sorprenden / ¿Cerveza para prevenir la osteoporosis?» *El Tiempo* (Noiz kontsultatua: 2020-03-26).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Historial» *Bavaria* (Noiz kontsultatua: 2020-03-26).
4. 1 2   «Galería Museo Vintage» *web.archive.org* 2010-09-05 (Noiz kontsultatua: 2020-03-26).
Mitokondrio baten elektroi mikrografia; haren mitokondrio-matrizea eta mintzak erakusten ditu.
Endosinbiosi teoria.
**Sinbiogenesia** edo **endosinbiosi teoria** eboluzio-teoria bat da, zelula eukariotoak zelula prokariotoetatik nola sortu ziren azaltzen duena. Adierazten du organismo zelulabakar bereizien arteko sinbiosiaren bidez sortu zirela eukariotoetako funtsezko hainbat organulu. Sinbiogenesi teoriak dioenez, mitokondrioak eta plastidoak (adibidez, kloroplastoak), eta beharbada beste organulu batzuk, aske bizi ziren bakterioak ziren antzina, eta beste zelula baten barruan sartuta geratu ziren endosinbionte gisa duela 1,5 mila milioi urte inguru. Ebidentzia molekular eta biokimikoek iradokitzen dute mitokondrioa proteobakterioetatik garatu zela —bereziki, Rickettsiales motakoetatik, SAR11 kladotik, edo hurbileko ahaideetatik—; eta kloroplastoa, berriz, zianobakterioetatik —bereziki, N2 finkatzen duten zianobakterio harizpikaretatik—.

Historia
--------

1909an sinbiogenesi terminoa Konstantin Merezhkovskyk sortu zuen, zelula eukariotikoaren sorrera zelula prokariotikoetatik abiatuta emaniko pausu sinbiotiko batetik ematen zela proposatu zuenean. Hala ere, pausu honi buruz, sinbiogenesi kasu ezagunena eta hobeki dokumentatuena, Lynn Margulisek deskribatu zuen zehaztasun handiagoz serializatutako endosinbiosi prozesuarekin.

Margulisek baieztatzen du espeziazioa prozesu sinbiogenetikoen ondorioa dela nagusiki. Prozesu hauek genomaren erabateko aldaketa batera eramaten dute eta aldaketa honek eramaten du talde ezberdinen banakoen arteko ugalkortasun ezara edo antzutasunera, haien artean ugalkorrak diren populazioetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** «Mitochondria Share an Ancestor With SAR11, a Globally Significant Marine Microbe», *ScienceDaily*, 2011-07-25.
2. ↑  **(Ingelesez)** J. Cameron Thrash eta beste: «Phylogenomic evidence for a common ancestor of mitochondria and the SAR11 clade», *Scientific Reports*, 2011. DOI: 10.1038/srep00013.
3. ↑  **(Ingelesez)** Deusch, O. eta beste: «Genes of cyanobacterial origin in plant nuclear genomes point to a heterocyst-forming plastid ancestor», *Mol. Biol. Evol.* 25, 748–761 (2008). DOI: 10.1093/molbev/msn022.
4. ↑  **(Ingelesez)** Ochoa de Alda JAG, Esteban, R, Diago, ML, Houmard, J.: «The plastid ancestor originated among one of the major cyanobacterial lineages», *Nature Communications*, **5**. Artikulu zenbakia: 4937 DOI: 10.1038/ncomms5937.

Ikus, gainera
-------------

* Teoria endosinbiotikoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2030494

 |

* Wd Datuak: Q2030494
***Sex abaroa*** Paddy Rekalde idazle deustuarrak idatzitako poesia erotikoaren liburua da, 2000ean Txalaparta bidez argitaratutakoa. Liburuak zuri-beltzezko argazki erotiko ugari biltzen ditu. Poema narratiboak dira.

Egitura
-------

Liburuak 45 poema biltzen ditu. Hauek bi multzotan datoz:

* Lehenengo 40ek "Sex" izenburua eta dagokion zenbakia dakarte
* Azken 5 poema "eta whiskey koloreko sexkupekoak" izenburupean elkarturik daude eta bakoitzak zenbakia eta "sexkupekoa" izenburua dauka.

Estiloa
-------

Orokorrean, oso estilo zuzena eta erraza erakusten du Rekaldek. Garbi dago bere asmoa poetikoa baino gehiago, probokatzailea dela. Egileak egoera erotikoak edo bizi izandako egoerak gogoratzen ditu, baita ere oroimenak. Liburuak izaera jostati erakusten du, umoretsua sarritan, esaterako "Sex35" poeman zinemetan egiten ziren masturbazio ekintzak Tarzanen oihuekin nahastuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Liburuari buruzko informazioa Txalapartaren webgunean.
* Liburuaren gaineko komentario ironikoa.
* Komentarioa *Euskaldunon Egunkaria*n.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069321

 |

* Wd Datuak: Q61069321
**Prosodia** ahozko hizkuntzaren elementuen azterketa egiten duen hizkuntzalaritzaren adarra da. Besteak beste, azentua, tonuak eta intonazioa edo doinua aztertzen ditu.

Prosodiaren faktoreak
---------------------

Euskaltzaindiaren arabera "Esaldia izaten da prosodiaren unitate behinena, eta esaldiak —hizkuntza bakoitzak berezko moldean, jakina; eta gurean baita azpieuskalki bakoitzak ere— hainbat faktoreren mende daude:

* indarra (ozentasuna),
* maiztasuna (garaiera),
* iraupena,
* lastertasuna,
* erritmoa,
* intonazioa,
* azentu-eredua,
* fokalizazioa (galdegaiaren enfasia),
* perpaus-mota,
* mintzagaiaren kera,
* hiztun-igorlearen asmoa,
* etab."

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10880526
* Commonscat Multimedia: Prosody (linguistics)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4047500-1
* NKC: ph135847

 |

* Wd Datuak: Q10880526
* Commonscat Multimedia: Prosody (linguistics)
Lluís Milleti egindako eskultura, Bartzelonan
**Lluís Maria Millet i Millet** (Bartzelona, Katalunia, 1906ko ekainaren 21a - 1990eko uztailaren 19a) musikaria izan zen.

Bizitza
-------

Musika-munduko familia bateko semea zen, eta konposizio- eta zuzendari-ikasketak egin zituen Bartzelonako Udal Musika Eskolan; han, Vicenç Maria de Gibert izan zuen irakasle. Musikagile gisa, batez ere ahotserako musika-lanak egin zituen: *Poema nadalenc* (*Gabonetako olerkia*), bakarlari, koru eta orkestrarentzat; *Agar*, koru-olerkia; eta *El rústec villancet*, baserri-giroko gabon-kanta, lau ahots eta orkestrarako lana. Bartzelonako hainbat musika-eskolatan ibili zen solfeoa, musikaren historia eta estetika, erlijio-obrak, kanta herrikoiak eta sardanak irakasten, baina ospea Orfeó Català abesbatzaren zuzendari gisa hartu zuen. Koru horren zuzendaritza 1945ean hartu zuen, eta 1977an utzi behar izan zuen kargua, osasun-arazoak zirela eta. Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, Milleten ahalegin eta lan handiari esker, berrosatu ahal izan zen abesbatza ezaguna.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753878
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 100246534
* ISNI: 0000 0001 1938 1796
* BNE: XX1629693
* LCCN: n99833701
* SUDOC: 108878651
* UB: a1055402

 |

* Wd Datuak: Q3753878
***Slaviankaren agurra*** (errusieraz: Прощание славянки, translit.: *Proschanie Slavianki*) Vasili Agapkin konpositoreak Balkanetako Lehen Gerran senarrak izan zituzten emakume bulgariarren omenez idatzitako martxa patriotiko errusiarra da. Martxa Tambov-en estreinatu zen 1912an, eta, ondoren, disko gisa agertu zen. *Slavianka* hitzak «emakume eslaboa» esan nahi du.

Melodiak ospe handia lortu zuen Errusian eta inguruko herrialdeetan Lehen Mundu Gerran, soldadu errusiarrak beren etxeetatik atera zirenean musika horrekin. Aleksandr Koltxaken indar zurien ereserki ofizioso gisa ere erabili zen.

Maiz aipatzen da Mikhail Kalatozoven *Zikoinak igarotzen direnean* filmean abestia erabili aurretik, kanta debekatuta zegoela Sobietar Batasunean, erregimen tsaristarekin eta mugimendu kontrairaultzaileekin izandako elkartzeak zirela eta. Ez da hala. Armada Gorriaren orkestretarako ofiziala ez den musika-bilduma batean argitaratu zen, eta 1940ko hamarkadan, orkestra militar batek Iván Petrovek zuzenduta grabatu zuen (1906-1975).

Ondoren, hainbat konpositore errusiar eta poloniar musika honetarako letrak idazten saiatu ziren. 1990eko hamarkadan, Jabloko alderdia saiatu zen Errusiako ereserkia izan zedin, baina ez zuen arrakastarik izan. Gaur egun, Tambov Oblastaren ereserkia da. Volga zeharkatzen duten ontziek eta Moskutik Vladivostokera doan Transiberiar Trenak sintonia erabiltzen dute irten aurretik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q331969
* Commonscat Multimedia: Farewell of Slavianka

---

 |

* Wd Datuak: Q331969
* Commonscat Multimedia: Farewell of Slavianka
**Solokoetxe** Bilboko auzoa da, Ibaiondoko barrutian kokaturik dago, bosgarren barrutian alegia.

5.909 biztanle eta 0,11 kilometro karratuko azalera dauka (2006an Bilboko udalak emaniko datuen arabera).

Biztanle dentsitate handiena duen Bilboko auzoa da. Aldi berean Euskal Herrian dagoen auzorik dentsoenetarikoa da.

Auzoa Solokoetxeko eskaileren inguruan zabaltzen da Iturrialde, Atxuri eta Santutxuko auzoen artean.

Auzoaren garapena XIX. mende amaiera eta XX. mendearen hasieran gertatu zen. Dauden malda handiak direla eta igogailu bat eraiki zen Solokoetxe Bilboko Alde Zaharrarekin elkartzeko. Bilboko hiriak dituen igogailurik erabiliena da, urtero ia milioi bat pertsonek erabiltzen dute Solokoetxeko igogailua.

Garraiobide eta azpiegiturak
----------------------------

Solokoetxe eta Zazpikaleak elkartzen dituen igogailu bat dago, Creditrans txartela erabiliz ezin daiteke ordaindu, eta guztira 45 zentimoko prezioa dauka. Horrez gain, 10 eta 30 bidaietarako bonoak eskaintzen dira. Baita ere, autobus bat dago A2 SOLOKOETXE - PL. BIRIBILA eta horretan bai Creditrans txartela erabili ahal dela.

Zerbitzuak
----------

Auzoan daude Santutxuko Anbulatorioa eta Osasun Mentalaren Zentroa, lehenagoko Solokoetxeko Amategia zenaren eraikinak okupatuz.

Halaber, "Assalam Meskita" dugu, Fika kaleko 12. zenbakian, Bilbo eta Euskal Herriko meskitarik handienetarikoa.

Kale garrantzitsuenak
---------------------

* Fika kalea.
* Solokoetxe kalea.
* Zabalbide kalea.
* Zumarraga kalea.

Pertsonaia ezagunak
-------------------

* Eugenio Beitia Aldazabal (1902-1985), apezpikua.

Elkarteak
---------

* Irrintzi (konpartsa)

Ikus, gainera
-------------

* Mahatserri

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Eugenio Beitiaren aipamena "Auñamendi" entziklopedian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11950129

 |

* Wd Datuak: Q11950129

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Bilbo** |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Bilbo | Bilboko auzoak | Bilbo |
| Abando • Abusu • Altamira • Ametzola • Arabella • Arangoiti • Atxuri • Basurtu • Begoña • Bilbo Zaharra • Bolueta • Deustuko Doneperiaga • Errekaldeberri • Gazteleku • Ibarrekolanda • Indautxu • Iralabarri • Iturrialde • Iturrigorri • Kastrexana • Larraskitu • Lorategi-hiria • Masustegi • Matiko • Miribilla • Olabeaga • Otxarkoaga • San Adrian • San Frantzisko • San Ignazio • Santa Ana • Santutxu • Solokoetxe • Txurdinaga • Uretamendi • Uribarri • Zabala • Zazpikaleak • Zorrotza • Zurbaran |
**Silbestre Elezkano Uribarri, *Txilibrin*** izenaz ezagunagoa (Igorre, 1912ko abuztuaren 15a - Bilbo, 2003ko uztailaren 30a) XX. mendeko albokari garrantzitsuenetariko bat izan zen, nahiz eta dantzari, koplari, panderetari eta alboka-egilea ere izan. Gerra osteko urte zailetan aritu zen euskal folklorea lantzen eta mantentzen, hasieran dantzan eta geroago 1970 urtetik aurrera musikari moduan. Alboka jotzen bere osaba Ignacio Uribarri-rekin ikasi zuen.

1936ko uztailean, Arana Goiri batailoiaren Gorbea konpainian sartu eta Gorbeian, Legution, Saibigainen, Gernikan eta beste hainbat lekutan borrokatu zuen. Euzko Gudarostea Santoñan errenditu zenean zenbait kontzentrazio-esparrutan izan zen 1939ko abendura arte.

*Dantzari moduan* sortzailea zen **Txilibrin**, pauso mordoa asmatzen zituen. Basurtun sortu zuen Beti Jai Alai taldean aritu zen dantzari eta irakasle. Italiatik eta Frantziatik jirak egin zituzten 1950.eko hamarraldian, eta gero 1960.ekoan Kanada eta Amerikako Estatu Batuetan.

1970. urtetik aurrera euskal musika tradizionala landu zuen. Sei disko grabatu zituen eta bi filmetan agertu zen. Hegoamerikatik eta hainbat herrialdetatik egon zen alboka jotzen eta dantzatzen. Albokaren berrikuntzaren aldekoa zen, hots, kanta tradizionalez jotzeaz gain, esperimentatzearen aldekoa. Bertan, besteak beste, Iñaki Irigoieni irakatsi zion dantzan, geroago dantza ikerlaria eta Euskal Dantzarien Biltzarreko lehendakaria izango zenari.

Publikoaren aurrean alboka jo zuen azken aldia 1998ko ekainean izan zen, Bilboko Arriaga antzokian. 1998ko abenduaren 17an eta 21ean egin zitzaion omenaldian musikari bikainak bildu ziren Bilboko Kafe Antzokian: Joan Mari Beltran, Kepa Junkera, Ibon Koteron, Carlos Subijana, Tapia ta Leturia, Alan Griffin eta Joxan Goikoetxea. **Txilibrinek** ezin izan zuen jo aldi hartan, sabeleko ebakuntza baten zain zegoelako. Baina 1999ko urrian Euskal Herriko Albokarien 6. Topaketan agertokira igo zen, lagunen omenaldia jasotzera eta Ibon Koteron, Iñaki Plaza eta Ruben Isasi panderoarekin laguntzera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    erral. *La cultura vasca pierde al último de los viejos maestros de la alboka, «Txilibrin».*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-21).
2. 1 2    Zuazo, Pello A.. «Oraindik ere, eskuak airean» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2017-07-21).
3. ↑   Angel Txileko Txistularia.  (2015-09-03). *Jota Txilibrin Alboka.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-21).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9077409

 |

* Wd Datuak: Q9077409
*Orri hau John Napierrek asmatutako lehen logaritmoei buruz da.* e *oinarriko logaritmoari buruz irakurtzeko (* {\displaystyle \ln }*), joan logaritmo natural orrira.*
Logaritmo nepertarraren grafikoa 0 eta 5·107 artean.
***Logaritmo neperta*r** eta *logaritmo natural* terminoak {\displaystyle \ln {\text{ edo }}\log \_{e}}adierazteko erabili ohi dira. Hala ere, John Napierrek ez zuen asmatu, ezta inoiz aipatu ere, *e* oinarriko logaritmorik, baina horrek haren izena hartu zuen. Izan ere, Napierren garaian (XVII. mende hasiera) logaritmoak kalkulatzean ez zen *e* oinarriaren ideia agertzen. *e* oinarriaren notazioa 1731ko Euleren lanetatik aurrera hasi zen erabiltzen. "Logaritmo nepertarra" Napierrek hasiera baten zehaztutako logaritmotzan hartzen badugu, naturala (ln) eta nepertarra bi kontzeptu ezberdin dira.

Logaritmo modernoen ikuspuntutik, logaritmo nepertarra honako funtzio hau da:

{\displaystyle \mathrm {NapLog} (x)={\frac {\log {\frac {10^{7}}{x}}}{\log {\frac {10^{7}}{10^{7}-1}}}}.}
Logaritmoen koefiziente bat denez, hautatutako logaritmo-oinarriak ez dauka garrantzirik. Beraz, ez da oinarri bereziko logaritmoa terminoaren zentzu modernoan.

Honela berridatzi daiteke:

{\displaystyle \mathrm {NapLog} (x)=\log \_{\frac {10^{7}}{10^{7}-1}}10^{7}-\log \_{\frac {10^{7}}{10^{7}-1}}x}
eta ondorioz logaritmo zehatz baten funtzio lineala da, eta beraz haren identitateak modernoen oso antzekoak dira.

Logaritmo nepertarra ren eta logaritmo naturalaren arteko erlazioa hurrengoa da:

{\displaystyle \mathrm {NapLog} (x)\approx 9999999.5(16.11809565-\ln x)}
Eta logaritmo hamartarrarekin honela dago erlazionatuta;

{\displaystyle \mathrm {NapLog} (x)\approx 23025850(7-\log \_{10}x).}

Ikus, gainera
-------------

* Logaritmo
* Logaritmo natural
* Logaritmo hamartar

Erreferentziak
--------------

* Boyer, Carl B.; Merzbach, Uta C. (1991), *A History of Mathematics*, Wiley, p. 313, ISBN 9780471543978.
* Edwards, Charles Henry (1994), *The Historical Development of the Calculus*, Springer-Verlag, p. 153.
* Phillips, George McArtney (2000), *Two Millennia of Mathematics: from Archimedes to Gauss*, CMS Books in Mathematics **6**, Springer-Verlag, p. 61, ISBN 9780387950228.

1. ↑   **(Ingelesez)** Larson, Ron; Hostetler, Robert P.; Edwards, Bruce H..  (2008). *Essential Calculus Early Transcendental Functions.*  U.S.A: Richard Stratton, 119 or. ISBN 978-0-618-87918-2..
2. ↑  Robin, Wilson. «The story of e»

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Napierian Logarithm" MathWorld-en.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5575737

 |

* Wd Datuak: Q5575737
**Probabilitate geometrikoko ebazkizun** sinple bat: zoriz gezi bat jaurtitzen bada, zenbatekoa da zirkulu txikian geratzeko probabilitatea? Zirkulu handiaren azalera π42=50.26cm2 da eta π22=12.56cm2 zirkulu txikiarena. Beraz, zirkulu txikian suertatzeko probabilitatea, edozein puntutan suerta daitekeela, 12.56/50.26=0.25 da.
**Probabilitate geometrikoa** probabilitatea eta geometria uztartzen dituen arloari deritzo, geometriaren bitartez probabilitateari buruzko ebazkizunak ebatziz zein probabilitate-kalkulu eta teoriaren bitartez, objektu geometrikoen propietateak ikertuz. Adibidez,

* geometriaren bitartez, probabilitate bat kalkulatuz: gezi bat zati bereiziak dituen itu baterantz zoriz jaurtita, zenbatekoa da zati jakin batean suertatzeko probabilitatea?
* probabilitatearen bitartez, objektu geometriko baten propietateei buruz: zirkunferentzia batetik zoriz bi puntu aukeratzen badira, zenbatekoa da bi puntuak lotzen dituen zuzenkiaren batez besteko luzera?

Probabilitate geometrikoa matematikako ebazkizun klasiko zenbaitetan agertzen da, XVIII. mendeko Buffonen orratz-ebazkizuna esaterako. Jolas-matematikako ebazkizunak asmatu eta ebazteko ere erabiltzen da.

Bibliografia
------------

* Solomon, Herbert.  (1978). *Geometric Probability.*  Philadelphia: Society for Industrial and Applied Mathematics.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q327164
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85054125

 |

* Wd Datuak: Q327164
**Silaba ekina** silabaren hasieran dagoen kontsonante edo kontsonante multzoa da.

Sarrera
-------

Silaba hitza baino txikiagoa den segmentuen sekuentzia antolatua da, gutxienez nukleoa duena. Silaba konposante desberdinek osatzen dute: ekina, nukleoa eta koda. Erran dezagun 'C' kontsonante bat dela, 'V' bokala eta '.' silaba muga; .CVC. sekuentzian lehen C silaba ekina izango litzateke, V nukleoa eta azken C koda.

Silaba ekinaren xehetasunak
---------------------------

Erran bezala, silabaren hiru zati bereizten ditugu: silaba ekina, silaba nukleoa eta silaba koda. Silabako bokalaren (hau da, nukleoaren) aurretik doazen kontsonanteei erraiten zaie ekina.

Baditugu hiru aukera silaba ekinarentzat:

* Ekinik ez: silabaren hasieran ez da segmenturik, ez da hasierarik izanen, segituan nukleoa agertuko da.
* Kontsonante bakarra: silaba bokalaren aurreko kontsonante bakarrarekin hasiko da.
* Kontsonante multzoa: silaba bokalaren aurreko kontsonante bat baino gehiagorekin hasiko da.

Euskaraz
--------

Euskaraz silaba ekinean onartzen diren talde bakarrak *muta cum liquida* deitu ohi direnak dira: hau da, /b, d, g, p, t, f/ trabarietako bat /r, l/ ozenetariko batek jarraitua, bi salbuespenekin, /tl/ eta /dl/. Euskaraz mailegu berritan agertzen dira: *pobre*, *prakak*, *fresko*, *gris*...

Kontsonante multzo hauek ez ziren garai zaharretan gertatzen. Latinetik hartutako maileguetan moldaketa ezberdinak aurkitzen ditugu:

* Trabaria erortzea: latinezko *placet*, euskaraz *laket* bezala moldatu zen. Hasierako /p/ mailegatzean galdu zen.
* Bokal epentesia (edo gehiketa): latinezko *crucem*, euskaraz *gurutze* bezala moldatu zen.

Egun euskararen hots-biltegiko edozein kontsonante ager daiteke hitz hasierako silaba ekinean, ttaka izan ezik. Hitz barreneko ekinean ere hots-biltegiko edozein kontsonante ager daiteke.

Ikus, gainera
-------------

* Silaba
* Nukleo silabiko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q72383392

 |

* Wd Datuak: Q72383392
**Logan konderria** (ingelesez: *Logan County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lincoln da. 2010eko zentsuaren arabera 30.305 biztanle zituen, Logan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Logan konderriak 1.603,01 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,25 ura dira. Beste 1.600,76 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 18,91 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 30.305 pertsonetatik 27.479 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 893 dira. 2.243 beltzak edo afroamerikarrak. 54 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 184 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 328 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Logan County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490980
* Commonscat Multimedia: Logan County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141879839
* LCCN: n79046217
* NARA: 10036444
* **Lekuak**
* OSM: 1800575
* TGN: 1002605

 |

* Wd Datuak: Q490980
* Commonscat Multimedia: Logan County, Illinois