**Tiroko gorrindola** edo **Tiroko purpura** (antzinako grezieraz: πορφύρα porphúra, latinez: *purpura*) baita ere **Erret gorrindola** edota **Inperio gorrindola**, tindagai natural gorrindola da. Feniziako Tiro hiriaren izena darama, gaur egun Libanon dagoena. Muricidae familiako hainbat itsas barraskilo espeziek jariatzen dute. 9.000 itsas barraskilo behar ziren tindagaiaren gramo bakarra ateratzeko eta luxuzko produktua izan zen.

Historia
--------

K.a. 1570 urtearen inguruan hasi ziren feniziarrak tindagai hau erabiltzen eta 1200 urtearen inguruan ekoizpena nabarmen handitu zuten. Greziarrek eta erromatarrek k.o. 1453 artean jarraitu zuten tindagaia ekoizten. Antzinako idatzietan jaso denez tina handietan pilatzen ziren itsas barraskiloak desegiten joan zitezen eta kirats izugarria izaten omen zen lantegietan. 

Pigmentua oso garestia zen eta botere eta aberastasunarekin lotzen zen. Teoponpo historiagileak (K.a. IV. mendea) idatzi zuen Kolofon hirian tindatzeko purpurak haren pisua zilarretan balio zuela. Errege eta enperadoreen kolorea bihurtu zen, eta ondorengo mendeetan Eliza Katolikoko kardinalek ere erabili zuten.

Ekoizpena
---------

Hainbat itsas barraskilo haragijalek jariatzen dute zakatzen azpian duten guruin baten bidez. Harrapakina harrapatzeko erabiltzen dute, bai eta arrautza multzoak estaltzeko ere, mikroorganismoek erasotu ez ditzaten. Harraparien aurrean babesteko ere jariatzen dute sustantzia, gizakiek harrapatu behar dituztenean adibidez.

Tindagaia bromodun konposatu organiko bat da, 6,6′-Dibromoindigoa. Horrelako konposatuak algatan aurkitzea ohikoa da baina animalietan oso urri aurkitzen da. Tiroko gorrindolak higadurarekiko erresistentzia handia du eta oso nekez galtzen du kolorea. Jantziak ordea ez dira ongi mantentzen, ehuna bera desegiten baita denborarekin.

Tiroko gorrindolaren ekoizpenean *Bolinus brandaris*, *Hexaplex trunculus* eta *Stramonita haemastoma* espezieak erabiltzen ziren batez ere. Tiroko gorrindolaren gramo bat lortzeko 9.000 itsas barraskilo erabili behar ziren.

Iruditegia
----------

* Justiniano I.a bizantziar enperadorea Tiroko gorrindolaz jantzia eta perla ugari soinean daramala.Justiniano I.a bizantziar enperadorea Tiroko gorrindolaz jantzia eta perla ugari soinean daramala.
* Bolinus brandaris itsas barraskiloa.*Bolinus brandaris* itsas barraskiloa.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   St Clair K.  (2016). *The Secret Lives of Colour.*  London: John Murray. 162–164 or. ISBN 9781473630819..
2. ↑   «University of Wollongong Public View» *web.archive.org* 2007-08-30 (Noiz kontsultatua: 2023-08-28).
3. ↑   **(Ingelesez)** McGovern, Patrick E.; Michel, R. H..  (1990-05-01). «Royal Purple dye: the chemical reconstruction of the ancient Mediterranean industry» *Accounts of Chemical Research* 23 (5): 152–158.  doi:10.1021/ar00173a006. ISSN 0001-4842. (Noiz kontsultatua: 2023-08-28).
4. ↑   **(Ingelesez)** Ziderman, I Irving.  (1986-06). «Purple Dyes Made from Shellfish in Antiquity» *Review of Progress in Coloration and Related Topics* 16 (1): 46–52.  doi:10.1111/j.1478-4408.1986.tb03743.x. ISSN 0557-9325. (Noiz kontsultatua: 2023-08-28).

Kanpo estekak
-------------

**Luanda errorea in Modulu:Autoritate\_kontrola at line 552:attempt to index field 'datavalue' (a nil value).**