recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aiarako Andre Mariaren santutegia** Dulantziko baseliza bat da, herrigunetik kilometro eskas bat iparraldera dagoena eta Donejakue bidean.

Historia
--------

Zerga bilketarako *Donemiliagako goldea* agirian jada aipatzen zen "Aialha" herria 1025. urtean. XIII. mendean eraiki zen Aiara herriko parrokia izateko. Donejakue bidea pasatzen zen bertatik, Arabatik Gipuzkoara zihoana, San Adrian pasabidetik barna. Aiaratarrek ordea herria utzi eta hegoalderantz egin zuten toki hobea iritzita eta Dulantzi herria sortu zuten.

Hurrengo mendeetan hainbat berriztatzen lan egin ziren eta gaur egun ongien kontserbaturiko monumentuetako bat da.

Egitura
-------

Estilo erromaniko berantiarrean eraiki zen. Habearte bakarra du, eremu presbiterar errektangularra eta abside semizirkularrarekin. Absidea bera oso soila da, bi aspilera estu baino ez ditu. Teilatuaren azpian irudi ugari erakusten ditu, gia buruak, irudi zoomorfoak eta geometrikoak, landa eremuko tenplo erromanikotan ohikoa den legez.

Hegoaldeko horman leiho gotiko bat agertzen de, beranduago egindakoa dudarik gabe. Sarrerako atea ere gotikoa da eta giza buruen eskulturez horniturik dago. Ataria bera hegoaldera zabaltzen den arkupe batek babesten du. Arku bat puntu erdikoa da, erromaniko berantizarrekoa, eta beste bi arkuak gotikoak dira. Arkupe honetan herriko biltzarrak egingo zirela proposatu izan da.

Iruditegia
----------

* Ataria.Ataria.
* Atariaren barnealdea.Atariaren barnealdea.
* Sarrerako atea.Sarrerako atea.
* Hegoaldeko leihoa.Hegoaldeko leihoa.
* Putzua.Putzua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Aiarako Ama Birginaren santutegia. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-22).
2. ↑    «Ermita de Nuestra Señora de Ayala (Alegría-Dulantzi)» *Álava Medieval / Erdi Aroko Araba* 2018-05-29 (Noiz kontsultatua: 2019-09-22).
3. 1 2 3   «Ermita de Nuestra Señora de Ayala, en Alegría (Álava)» *www.arteguias.com* (Noiz kontsultatua: 2019-09-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65946372
* Commonscat Multimedia: Sanctuary of Nuestra Señora de Ayala / Q65946372

---

 |

* Wd Datuak: Q65946372
* Commonscat Multimedia: Sanctuary of Nuestra Señora de Ayala / Q65946372
**Óscar Elgezabal Pertika**, (Muxika, 1928ko otsailaren 21a - Ib. 2018ko abuztuaren 21a) bizkaitar txirrindularia izan zen, 1948 eta 1955 artean profesionala.

Biografia
---------

Muxikako Etxetxu baserrian jaioa, indar handiko txirrindularia zen, batez ere egun bakarreko probetan nabarmendu zena.
Bere lasterketarik kuttunena Getxoko Zirkuitua izan zen, non bitan garaitu eta beste batean 2. amaitu zen.

Behin hartu zuen parte Espainiako Vueltan, 1955ean hain zuzen ere. Tamalez, lasterketa utzi behar izan zuen eta handik gutxira kirol ibilbideari amaiera eman behar izan zion, lesio baten ondorioz. 

Erretiratu ostean, Elgezabal eta haren familia urtebete pasatxo bizi izan ziren Katalunian, Guertextil enpresan lan egiten ari zelarik eta egonaldi horretan Maties Palau Ferré margolari kubistarekin adiskidetasun handi bat sortu zuen, bizitza osoa iraungo zuena.

Kirolaria eta enpresaria izateaz gain, Gernika futbol taldeko presidentea, Athleticeko zuzendaritzako kidea eta Gernikako Udalako zinegotzia izan zen.

2017an Pedro Mari Goikoetxea kazetariak "Oscar Elgezabal, bizipenak eta pasadizuak" liburua argitaratu zuen.

Palmaresa
---------

**1949**

* 2. Laudioko Sari Nagusian
* 4. Loinaz Proba

**1951**

* Loinaz Proba
* Getxoko Zirkuitua

**1952**

* Getxoko Zirkuitua

**1953**

* Goierriko Sari Nagusia
* 2. Getxoko Zirkuituan
* 2. Ordiziako Klasikan

**1954**

* Arrateko Igoera
* 2. Leintz Bailarari Itzulian

**1955**

* 10. Andaluziako Itzulian

Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
-----------------------------------

| Lasterketa | 1948 | 1949 | 1950 | 1951 | 1952 | 1953 | 1954 | 1955 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | X | - | X | X | X | X | Utzi |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Berria: Oscar Elgezabal eta Matias Palau Ferre kubista
2. ↑  Oscar Elgezabal muxikarraren bizipenak bildu dituzte liburu batean

Kanpo estekak
-------------

* Óscar Elgezabal, bizipenak eta pasadizuak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q59595264

 |

* Wd Datuak: Q59595264
***Platero eta biok*** (gaztelaniaz: *Platero y yo*) Juan Ramón Jiménez idazle espainiarraren lana da, 1914an argitaratua. Platero astoaren bizitza poetikoki azaltzen du egileak; astoa, itxuraz, bere haurtzaroko eta gaztaroko lagun banaezina izan zen. Liburua estanpa laburrez osatuta dago. Estanpa horiek ez dute ordena tematikorik, eta Moguerren Juan Ramón Jiménezek bizi izan zuen haurtzaroaren inpresio, sentsazio eta oroitzapenak biltzen ditu.

Eguneroko gisa azaltzen da liburua, non errealitatearen, pentsamenduaren eta egilearen sentimenduaren alderdirik interesgarrienak zehazten diren. Hala ere, ez da ez eguneroko bat, ez liburu autobiografiko bat, baizik eta giro erreal beretik hartutako oroitzapen ugarien artean aukeratutako istorioen aukeraketa bat.

Euskaraz
--------

Bere lanik ezagunena, *Platero y yo*, izan zen Juan Ramón Jiménezen obratik euskarara lehen ekarri zena. Bingen Ametzagak euskaratu zuen eta 1953an argitaratu, Montevideoko Florencia & Lafon argitaletxearekin. Carlos Gonzalez Mendilaharzuren irudiez osatua dator argitalpena. Bada, bestalde, hain ezaguna ez den beste itzulpen bat: Irunen sustraitutako Emilio Masek *Platero eta biok* obraren lehenengo 31 atalak (obrak orotara 68 ditu) euskaratu eta argitaratu zituen *El Bidasoa* astekarian. 1956ko azaroaren 10eko alean hasita —Nobel saria urriaren 25ean "eman" ziotelarik Jimenezi—, ia astero atal bat euskaratu zuen Emilio Masek.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* [ Bingen Ametzagaren itzulpena (Florencia & Lafon, (Montevideo), 1953, eta Emilio Masen itzulpena, *El Bidasoa*, 1956-57.
* **(Gaztelaniaz)**:Gaztelaniazko liburua Gutenberg Proiektuan.
**Anglo-Persian Oil Company** (APOC) Britainiar enpresa izan zen, 1909an sortua, Masjed Soleimanen (Persia, gaur egungo Iran) petrolio eremu handia aurkitu ondoren. Erresuma Batuko gobernuak konpainiaren %51 erosi zuen 1914an, eta gero eta akzio gehiago kontrolatu zituen, konpainia nazionalizatuz. Iranen petrolioa ustiatu zuen lehen enpresa izan zen. 1935ean APOCek izena aldatu zuen, **Anglo-Iranian Oil Company** (AIOC) izen berrira, Reza Shahk formalki eskatu zuenean Persiaren ordez Iran izena erabiltzea herrialdeari buruz hitz egiterakoan.

1954ean "British Petroleum Company" izena hartu zuen, gaur egungo BPren ernamuina izango zena. Mohammad Mosaddeghen gobernuak konpainiaren azpiegitura nazionalizatu zuen, eta enpresa berriari National Iranian Oil Company izena eman zion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Kuiken, Jonathan.  (2014). «Caught in Transition: Britain's Oil Policy in the Face of Impending Crisis, 1967-1973» *Historical Social Research / Historische Sozialforschung* 39 (4 (150)): 272–290. ISSN 0172-6404. (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).

Kanpo estekak
-------------
*Artikulu hau tresnari buruzkoa da; hegaztia gaitzat duena beste hau da: «Zerra (hegaztia)»*
**Zerra** mozteko erabiltzen den altzairuzko tresna da, eskuz erabil daitekeena, edo lurrunaz, uraz, elektrizitateaz edo beste sistema batzuez. Ahoa horzduna edo urratzailea izaten du.

Motak
-----

### Arkuzko zerra

Arkuzko zerra zura, metalezko edo PVCzko hodia eta horien antzeko beste hainbat gauza mozteko esku-zerra da. Kontuz ibili behar da zein motatako zerra-orria erabiltzen den, zerra-orri bakoitza material-mota batekin erabiltzeko eginda baitago.

### Zerra elektrikoa

Atzera-aurrerako zerra elektrikoak hainbat erabilera ditu, hala nola zurezko piezak, PVCzko hodiak, eta abar moztea. Zenbait zerra-orri berariaz zura edo metala mozteko eginda daude. Erabilera askotarakoa da eta oso baliagarria da kurbak dituzten mozketak egiteko (esaterako, zurezko puzzleak). Angelu desberdinetara mozteko ere doitu daiteke.

### Muxarratzeko zerra

Muxarratzeko zerra zura mozteko esku-zerra bat da. Ez da egokia metalezko hodiak eta PVCzko hodi lodi gehienak mozteko. Duen zerra-orria hain fina izanik (erraz eteten dena, zabarkeriaz erabiliz gero), eta arkua oso zabala (arkuzko zerrarena baino sakonagoa), kurba zorrotzeko ebakidurak errazago egin daitezke muxarratzeko zerrarekin beste edozein zerrarekin baino.

Ikus, gainera
-------------

* Trontza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q125356
* Commonscat Multimedia: Saws / Q125356

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4051230-7
* NDL: 00568665
* NKC: ph249486
* AAT: 300024671
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q125356
* Commonscat Multimedia: Saws / Q125356
Herkules eta Lernako hidra, Cornelis Cort (1565 inguru)
**Irarlan** edo **grabatua** gainazal gogor eta, oro har, lau batean ildaskak ebaki edo urratzean lortzen den lana da. Emaitza gauzakia bera izan daiteke (adibidez berinazko, urrezko, zilarrezko edo altzairuzko gauzakiak), edo berau erabiliz egindako paper gaineko irudia.

Historian irarlana metodo garrantzitsua izan da paper gaineko irudiak lortzeko, erti- eta merkataritza-helburuekin. Irarlan tradizionala, gubilak edo makinak erabiliz, oraindik ere egiten jarraitzen da, batez ere urregintzan, berinalaritzan eta antzeko lanbideetan.

Historia
--------

Txinan, grabatuaren artea duela 1.100 urte inguru garatu zen irudi gisa, zurezko blokeetan ebakitako testuarekin batera, paperean inprimatzeko. Hasieran, irudiak nagusiki erlijiosoak ziren, baina Song dinastian, artistak paisaiak ebakitzen hasi ziren. Ming (1368-1644) eta Qing (1616-1911) dinastietan, teknika hobetu egin zen, bai grabatu erlijiosoetarako, bai artistikoetarako.

Japoniar xilografia (japonieraz: 木版画, *moku hanga*?)
 teknika ukiyo-e genero artistikoan duen erabileragatik ezagunagoa da; hala ere, garai berean liburu ilustratuak inprimatzeko ere asko erabili zuten. Xilografia mendeetan zehar erabili zuten Txinan liburuak inprimatzeko, tipo mugikorrak iritsi baino askoz lehenago, baina Japonian Edo Aroan (1603-1867) bakarrik hartu zuten. Mendebaldeko xilografiaren antzekoa da zenbait alderditan, baina moku hanga, neurri handi batean, urez egindako tintak erabiltzen dira (mendebaldeko xilografiak ez bezala, olioz egindako tintak erabiltzen baititu), eta horrek kolore bizien, lausoen eta kolorearen gardentasunaren gama zabala ahalbidetzen du.

1830 baino lehen egindako mendebaldeko tradizioko grabatuak *old master print* bezala ezagutzen dira. Europan, K.o. 1400. urtetik aurrera ilografia paperaren gaineko inpresio maisuak egiteko erabili zen, mundu bizantziar eta islamiarrean garatutako inprimatze-teknikak erabiliz. Michael Wolgemutek Alemaniako xilografia hobetu zuen 1475etik, gutxi gorabehera, eta Erhard Reuwich nederlandarra izan zen gurutzeko marradura erabiltzen lehena. Mendearen amaieran, Albrecht Dürerk mendebaldeko xilografia inoiz gainditu ez duen estadio batera eraman zuen, xilografiaren estatusa hosto bakarrekoa handituz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Euskaltzaindiaren Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-03-08).
2. ↑  ChinaVista
3. ↑  The Printed Image in the West: History and Techniques. The Metropolitan Museum of Art

Ikus, gainera
-------------

* Flammarion irarlana

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q139106
* Commonscat Multimedia: Engraving / Q139106

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300053225
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 6467
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Galiciana: 10958
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D004741

 |

* Wd Datuak: Q139106
* Commonscat Multimedia: Engraving / Q139106
**1981eko Gernikako Batzarretxeko istilua** urte hartako otsailaren 4an izan zen. Juan Karlos eta Sofia Espainiako errege-erregina aldarrikatuak izan zirenetik, Euskal Herria lehendabizikoz bisitatzen ari ziren eta, egun hartan, Gernikako Batzarretxean ekitaldi solemne bat egitekotan ziren. Horretarako, bertan Euskal Autonomia Erkidegoko senatari eta diputatuak, Eusko Legebiltzarreko legebiltzarkideak eta Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako batzarkideak bildu ziren.

Hasteko, Jose Maria Makua Bizkaiko Diputatu Nagusiak, Juan Jose Pujana Eusko Legebiltzarreko mahaiburuak eta Carlos Garaikoetxea lehendakariak bere hitzaldia eman zuten. Orduan, erregeak bere hitzaldia hastekotan zegoenean, Herri Batasuna eta LAIA alderdien ordezkariek «Eusko gudariak» abesteari ekin zioten ukabila altxatuz. Beste hautetsi batzuk txaloka hasi ziren abestia isiltzeko asmotan. Istiluek luzaro iraun zutenez, segurtasun kideek (Ertzaintza oraindik sortzeke zegoen) ezkertiar abertzaleak Batzarretxetik egotzi zituzten. Epaileek estatuburuaren aurkako irainak botatzeagatik eta desordena publikoagatik hurrengoak auzipetu zituen: Francisco Letamendia (istiluetan parte hartu ez zuena), Antton Ibarguren, Miguel Castells, Juan Bautista Izagirre, Iñaki Ruiz de Pinedo, Jokin Gorostidi, Jon Idigoras, Jose Ramon Etxebarria, Jose Maria Alix, Bernardo Javier Onaindia, Santiago Brouard, Javier Pérez de Heredia, Xabier Amuriza, Txomin Ziluaga, José Luis Cereceda, Guillermo Pérez López de Letona eta Severino Rodríguez de Yurre (Batzarretxean ez zegoela), Herri Batasunakoak, eta Jose Andres Elosegi eta Martin Jauregi, LAIAkoak. Bai Letamendia eta baita Onaindia ere auzi-ihesean epaitu zituzten.

1983ko azaroan Espainiako Auzitegi Gorenak auzipetuak desordena publikoagatik zigortu zituen, eta irainak botatzeagatik absolbitu. Hala ere, 1986an Espainiako Konstituzio Auzitegiak epaia baliogabetu eta epaiketa berriro egiteko agindua eman zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Auñamendi Eusko Entziklopedia. *Visita de los reyes Don Juan Carlos y Doña Sofía a Guernica: 1981.* .
2. ↑   Yoldi, José.  (1983/11/24). «El fiscal retira la acusación contra uno de los dirigentes de HB procesados» *El País*.
3. ↑   Yoldi, José.  (1983/11/21). «El juicio por los incidentes en la Casa de Juntas de Guernica se inicia hoy en el Supremo» *El País*.
4. ↑   Etxarri, Tonia.  (1983/11/22). «El núcleo dirigente, en el banquillo» *El País*.
5. ↑  S.T.C. 30/1986, de 20 de febrero (Caso "Casas Juntas de Guernica")

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11039797

 |

* Wd Datuak: Q11039797
**Isurtzea** edo **eiakulazioa** zakiletik hazia botatzea da, normalki sentsazio gozagarri batekin batera. Gehienetan gizonaren orgasmoarekin kointziditzen du. Gizonaren bizitzako lehenengo isurtzea nerabezaroan gertatu ohi da, sarri amets erotiko batekin loturik, eta *torarkia* edo *semenarkia* deitzen zaio.

Isurtzea ez da jarraia izaten, espasmozkoa baizik. Lehenengo isurtze-dardara edo kolpeek hazi bolumen handiagoa askatzen dute. Lehenengo zirristadak gainera indarrez askatzen du hazia: hazia 50 km/h abiaduraz jaurtitzen duela zenbatetsi da, baginan barrena sakon heltzearren. Lehenengo zirristadan sentsazio orgasmikoak ere biziagoak izaten dira. Guztira eta isurtze prozesu osoan 3-5 ml hazi askatu ohi da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14820885
* Commonscat Multimedia: Male ejaculation / Q14820885

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11971151q (data)
* GND: 4196031-2
* LCCN: sh88007627
* NKC: ph670389
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D004542

 |

* Wd Datuak: Q14820885
* Commonscat Multimedia: Male ejaculation / Q14820885
**Joseph Anthelme Fournier** (Peyrieu, 1854ko martxoaren 15a - Paris, 1928ko ekainaren 23a) frantziar jenerala izan zen, Lehen Mundu Gerran borrokatu zuena. 1914ko abuztu-irailean Maubeugeko Setioan frantziar defentsa zuzendu zuen.

Biografia
---------

Joseph Fournier 1854ko martxoaren 15ean jaio zen Peyrieu-n, Ainen. Frantziako Eskola Politeknikoan, eta aurrerago Artileria eta Ingeniaritza Aplikazio Eskolan ikasi zuen, azken honetan 1876tik aurrera.

Lehen Ingeniari Erregimenduaren parte, 1910ra arte erregimendua eta Estatu Nagusiaren artean lanbideak aldatzen ditu hainbat alditan. 1910eko azaroak 8an Bizertara bidaltzen dute, brigadjeneral mailan. 1914ra arte postuan mantenduko da. 

### Maubeugeko setioa

1914ko otsailaren 9an Fournier jenerala Maubeugeko agintari militarra (*gobernadore)* izendatu zuten, eta martxoaren 27an hartu zuen kargua. Maubeuge hiriak gotortutako hainbat esparru zituen, 1870tik aurrera eraikitakoak. Hauek Frantzia-Prusia gerraren ondoren eraiki ziren, eta beste hainbat hiri garrantzitsuetan osatu ziren, hala nola Hirson, Lille and Dunkerque. Hala ere, 1914rako hauek egoera oso traketsean mantenduta zeuden, eta Fournierrek Estatu Nagusia Maubeugeren defentsaren ezintasunaz abisatu zuen. Berreraikitze saiakerak ez ziren uztailaren amaierara arte hasi, alemaniarekin gerra sahiestezina zirudienean.

Bere txosten alarmistekin haserre, Gerra ministroak kargutik apartatu zuen 1914ko abuztuaren 8an, eta Paul Pau eta Georges Raymond Desaleux jeneralak bidali zituen gotorlekua ikuskatzera. Bi jeneral hauen testigantzaren ondorioz Fournierrek bere postua berriz lortu zuen baino herritarren eta gobernadorearen konfiantza hautsita dago; Maubeugeko herriak laguntzarik gabe borrokatu beharko zuen. 

Armada franko-britainiarrak abuztuaren 24an Maubeuge hegoaldera iritsi ziiren, iparraldean hainbat porrota jasan eta gero. Hans von Zwehlen aginpean, alemaniar 7. Armada-Gorputzak hiria 29an setiatzen du. Kalibre handiko artileria bonbardaketak egunero ematen dira, eta hiria bera hartzeko saiakerak denbora batez porrotean amaitzen dira. Hala ere, hiriaren gotorlekuaren defentsa zaharkituek ezin zuten denbora luzez borroka mantendu, eta irailaren 8an errenditu zen. Joseph Anthelme Fournier gerra-preso hartu zuten, 1918ra arte. 

Gerra-kontseilu batera eraman zuten, errenditutako gobernadure guztiekin egin zen bezala. 1920ko maiatzak 18an errugabe deklaratu zuten. 

1928ko ekainak 23an hil zen, Parisen. Batignoleko hilerrian lurperatuta dago. 

### Familia loturak

Fournierrek 1889an Louise Chartronekin ezkondu zen. Hiru seme izan zituzten, Henri, Jeanne eta Pierre. Pierre Frantziar Bankuaren agintaria izan zen, 1937-1940 artean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Recherche - Base de données Léonore» *www.leonore.archives-nationales.culture.gouv.fr* (Noiz kontsultatua: 2024-04-13).
2. ↑   «Recherche - Base de données Léonore» *www.leonore.archives-nationales.culture.gouv.fr* (Noiz kontsultatua: 2024-04-13).
3. 1 2   Glad, Jean.  (2007). *Maubeuge, place de guerre: 1678-1945 sa zone d'influence.*  Publibook ISBN 978-2-7483-3696-2. (Noiz kontsultatua: 2024-04-13).
**Jose Francisco Rojo Arroita** (Bilbo, 1947ko urtarrilaren 28a - Leioa, 2022ko abenduaren 23a), **Txetxu Rojo** eta **Rojo I.a** izengoitiez ezagunagoa, bizkaitar futbolaria eta futbol entrenatzailea izan zen. Ezker hegaleko aurrelaria zen, eta hamazazpi urtez aritu zen Athleticekin Espainiako lehen mailan. Hemezortzi partida jokatu zituen Espainiako selekzioarekin. José Ángel Rojo futbolariaren anaia zen.

Bizitza
-------

Jose Francisco Rojo Bilbon jaio zen, Begoñako Gurutze auzoan, Mallonako futbol zelaitik gertu. 1965-1966 denboraldian egin zuen debuta Athleticen lehen taldearekin, Piru Gaintza entrenatzaile zela, Córdobaren aurka. Harrezkero, hamazazpi denboraldi egin zituen taldean, 1965etik 1982ra. Oso jokalari fina eta trebea zen baloiarekin, eta ezker hegaletik min handia egin ohi zien aurkariei. Abiadura eta baloiarekin zeukan trebezia baliatzen zituen, eta gol mordoxka bat oparitu zien taldekideei erdiraketak eginez.

Athleticekin 541 partida jokatu zituen eta 68 gol sartu. Espainiako bi kopa irabazi zituen; 1969an, Elxen aurka (1-0), eta 1973an, Castellónen aurka (2-0). UEFAko txapeldunorde ere izan zen 1977an. 1982ko martxoaren 23an, futbola uztear zegoela, San Mamesen agur partida bat prestatu zion Athleticek Ingalaterrako selekzioaren aurka; Ingalaterrak klub baten aurka jokatzen zuen lehen aldia izan zen.

Entrenatzaile moduan, 1986-1987 denboraldian egin zuen debuta, Athleticen bigarren taldean, eta handik hiru urtera eseri zen lehen taldeko prestatzaile gisa San Mamesko aulkian. Urtebete iraun zuen karguan, baina, hamar urte geroago, 2000-2001 denboraldian, berriro fitxatu zuen Athleticek. Celta, Osasuna eta Zaragoza ere zuzendu zituen, besteak beste, eta galiziarrekin Lehen mailara igotzea lortu zuen 1991-1992 denboraldian. 2004an zuzendu zuen azken kluba: Rayo Vallecano.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Mujika Telleria, Beñat. *Txetxu Rojo zendu da.*  Berria, 2022ko abenduak 24, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-12-25).
2. ↑    «Txetxu Rojo hil da, Athletic Clubeko jokalari historikoa» *EITB* 2022-12-23 (Noiz kontsultatua: 2022-12-25).
3. ↑   «Txetxu Rojoren omenezko ekitaldiak» *www.athletic-club.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-12-25).

Ikus gainera
------------

* Iribar
* Argoitia
* Uriarte
* Arieta
* Rojo II.a

Kanpo estekak
-------------
Bermeoko portua eta alde zaharreko eraikinak.
**2013ko Bermeoko sutea** 2013ko apirilaren 11ko goizeko lauretan Bermeoko alde zaharrean piztutako sutea da.

Sua inor bizi ez zen Nardiz'tar Jon kaleko eraikin batean hasi eta hego haize gogorrak eraginda berehala zabaldu zen inguruko eraikinetara. Inguruko eraikin gehienek egurrezko egitura izanda, minutu gutxitan behera erori ziren

Suak guztira hiru eraikin eraitsi eta beste bostetan kalte material handiak eragin zituen, tartean Bermeoko udaletxeko fatxadetako bat kaltetuz.

22 bat lagunek etxea galdu zuten, eta kaltedunentzat laguntzak iragarri zituen lehendakariak eta Bermeoko udalak.

Azken urteetan Euskal Herrian izandako suterik larrienetakoa izan zen.

Suteak kaltetutako eraikinak
----------------------------

* Nardiz'tar Jon kaleko 1. ataritik 29. atarira
* Erremedio kaleko 16. ataritik 26. atarira
* Nekazari kaleko 1. 3. eta 5. atariak
* Intsausti kaleko 1. ataritik 11. atarira

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Suak eraitsitako Nardiz'tar Jon kaleko eraikinak
2. ↑   *70 lagun etxetik kanpo Bermeon, azken urteotako suterik larrienean* Eitb.com webguneko albistea
3. ↑   *"Bizkaian azken urteetan jazotako suterik handiena" da Bermeokoa*
4. ↑   Google maps

Kanpo estekak
-------------

* Suteari buruzko bideoa youtube.com webgunean.
* Albistea Naiz.info webgunean.
* Albistea Deia egunkariaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252652

 |

* Wd Datuak: Q12252652
Jarraian, **2015k Espainian** eman duena kontatzen da.

Gertaerak
---------

### Urtarrila

Urtarrilaren 2an, arrisku-saria 100 puntuetatik behera kokatu zen, 2010etik lehen aldiz.

Egun berean, lehergailuak erabiliz bere buruaz beste egiteko mehatxua egin zuen pertsona bateko Madrilgo Atochako geltokian.

Urtarrilaren 8an, PPren parodia egiteagatik inputatu egin zuten pertsona bat.

Urtarrilaren 15ean, Facu Diaz *La Tuerka*ko umoregilearen kontrako auzia artxibatu zuten, izan ere, ez zituen terrorismoaren biktimak gutxiesten edo umiliatzen.

Urtarrilaren 18an, Eliza katoliko batean ‘jihadista’ idazten ari zen talde batek gizon bat labanaz erasotu zuen. Erasotua Polizia Nazionaleko agente bat zen. Segurtasuna indartu zuten.

Urtarrilaren 26an, gutxienez hamar pertsona hil ziren Albaceten izandako hegazkin istripuan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Arrisku saria 100 puntuetatik jaitsi da, 2010etik lehen aldiz», *EiTB*, 2015-01-02
2. ↑  «Lehergailuak erabiliz bere buruaz beste egiteko mehatxua egin du», *EiTB*, 2015-01-02
3. ↑     *PPren parodia egiteagatik, inputatua.*  Berria 2015eko urtarrilaren 9a.
4. ↑  «Facu Diaz 'La Tuerka'ko umoregilearen kontrako auzia artxibatu dute», *EiTB*, 2015-01-15
5. ↑  «Elizan ‘jihadista’ idazten ari zen talde batek gizon bat sastatu du», *EiTB*, 2015-01-18
6. ↑  «Hamar pertsona hil dira Espainian hegazkin istripuz», *Berria*, 2015-01-26

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18711008
* Commonscat Multimedia: 2015 in Spain / Q18711008

---

 |

* Wd Datuak: Q18711008
* Commonscat Multimedia: 2015 in Spain / Q18711008
**Rut Hedvig Lindahl**, (Katrineholm, 1983ko apirilaren 29a) futbolari suediarra da. Espainiako Lehen Mailako Atlético Madrilen atezain gisa jokatzen du. Nazioarteko txapelketetako jokalaria da 2002an Suediarekin debuta egin zuenez geroztik.

Bere herrialdea, 5 Mundialetan ordezkatu du; zilarrezko domina lortu zuen 2003an, jokatu gabe, eta bi brontzezko domina, 2011n eta 2019an. Bost aldiz izan da olinpikoa, eta zilarrezko domina lortu zuen Rio de Janeiroko Jokoetan eta Tokioko Jokoetan. 4 Eurokopatan parte hartu du.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), Suediako taldea Kanadako taldearen (urrezko domina) atzetik eta AEBko taldearen (bronzezko domina) aurretik sailkatu zen. Honako hauek osatzen zuten Suediako taldea: Hedvig Lindahl, Jonna Andersson, Emma Kullberg, Hanna Glas, Hanna Bennison, Magdalena Eriksson, Madelen Janogy, Lina Hurtig, Kosovare Asllani, Sofia Jakobsson, Stina Blackstenius, Jennifer Falk, Amanda Ilestedt, Nathalie Björn, Olivia Schough, Filippa Angeldal, Caroline Seger, Fridolina Rolfö, Anna Anvegård, Julia Roddar, Rebecka Blomqvist eta Zećira Mušovićek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil Brasil | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Futbola, emakumezkoa.
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Futbola, emakumezkoa.
  |
|

Bi Premier Leagues, bi FA Cup eta Spring Series bat irabazi ditu Chelsearekin, eta bundesliga bat eta Alemaniako Kopa bat Wolfsburgekin. Suedian, bi kopa irabazi zituen Linköpingsekin. Atlético Madrilekin Espainiako Superkopa bat irabazi du.

2019an, atezain onenaren *The Best* sarirako izendatu zuten; Suediako jokalaririk onena, eta, askotan, Suediako atezainik onena izendatu izan dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Rut Hedvig Lindahl» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Rut Hedvig Lindahl» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q452567
* Commonscat Multimedia: Hedvig Lindahl / Q452567

---

 |

* Wd Datuak: Q452567
* Commonscat Multimedia: Hedvig Lindahl / Q452567
**2016ko Tafalla eta Puiuko sutea** 2016ko abuztuaren 26an Nafarroako Tafalla eta Puiu artean piztu zen sute bat izan zen.

Nafarroako Gobernuak sua itzaltzeko baliabide guztiak jarri zituen. Abuztuaren 26ean bero sargoria egin zuen, sutea oraindik kontrolatu ezinik zebiltzan eta Artaxoarantz zihoan, ondorioz NA-8607 itxi egin zuten.

Sutearen berri eguerdialdera SOS Nafarroak jasotako abisuaren bidez jakin zen. Foruzaingoaren ustez A-15 autobidetik zihoan auto batetik botatako zigarrokin batek piztu omen zuen, hain zuzen ere, A-15 54,5 kilometroan..

Azken 30 urteotan probintzian izandako suterik larriena izan da, guztira 3.500 hektarea baino gehiago kaltetu zuelarik.. Sutearen ke hodeiak Barañain eta Iruñeako zeruetan ikusgai ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Tafalla eta Puiu artean piztutako sua kontolatu ezinda jarraitzen dute; 2.000 hektarea erre dira". 2016ko abuztuaren 26a. Berria.info
2. ↑  "3.538 hektarea erre ditu suak". 2016/09/01 (Berria).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187767

 |

* Wd Datuak: Q31187767
MapZubietan (Gipuzkoan) kokatzen den muinoa da.

Kokapena
--------

Gipuzkoako ipar ekialdean kokatzen da. Oria ibaiaren gainean, Irisasi (egun Andatza deritzona) mendiaren adar bat ekialderantz luzatzen da, Zubietan sartuz. Amirierrekak egiten du bien arteko muga. 

Gainik altuenak 309 metro ditu eta Txaldatxur deitzen da.

Ezaugarriak
-----------

Zubietako herri-lurretatik sei milioi eta gehiago metro koadro lur (ia 631 hektarea) mendi basoak dira: gaztainadiak, sagastiak, hariztiak, txarak ... Zubietamendin, 160 hektarea gaztainaldi daude. 

Zubieta auzoan topa daitekeen parterik menditsuena eta basotsuena da. Hala izanik ere, deigarria suertatzen da bertan eraikia egotea Zubietako erraustegia.

Historia
--------

Arrasto megalitiko ugariak topa daitezke bertan. Aipagarriak dira Txaldatxurreko Lubakiak, 1936ko gerran, bi aldeek, errepublikaren aldekoek eta matxinoek, eraikiak.

Erreferentziak
--------------

* **(Gaztelaniaz)** «LASARTE, ZUBIETAMENDI, TXERRITXULO, BORDAZAR, ANDATZA, ZAZPIARITZETA, USURBIL, KALEZAR AUZOA, TXIKIERDI, HIPODROMO» *Wikiloc | Rutas del Mundo* (Noiz kontsultatua: 2022-02-16).

Kanpo estekak
-------------

* 
* 
* 
* 
*
KlimaSeniorinnen taldekide batzuk 2023ko apirilan.
**Klimaseniorinnen Schweiz elkarteak eta beste batzuk Suitzaren aurkako afera** 2024ko apirilaren 9an Giza Eskubideen Europako Auzitegiak hartu zuen erabakia izan zen Suitzako Adineko Emakumeak Klima Babestearen Alde elkarteak (Verein KlimaSeniorinnen Schweiz) aurkeztutako eskaera baten ondoren. Epaina zera esaten zen: hango gobernua ez zela behar beste egiten ari klima larrialdiaren aurkako neurriak hartzeko orduan, nahiz eta, Giza Eskubideen Konbentzioak jasotakoa kontuan hartuta, hori egiteko «obligazioa» zuen ebatsi zuen. Estrasburgoren epaiak, horrenbestez, estu hartu zuen Suitza, eta Europako beste herrialdeek auzi horretan hartutako politikei ere eragin diezaieke, auzitegiak jurisprudentzia ezartzen baitu.

Ia aho batez hartu zuen erabakia auzitegiak, hamazazpi magistratuetatik hamaseik Suitzari kritika egitearen alde egin baizuten. Iruditzen zaie Giza Eskubideen Konbentzioaren 8. artikulua urratzen zuela Suitzak. «Konbentzioko 8. artikuluak hau du jasoa: estatu agintariek modu eraginkor batean babestea klima aldaketak bizitzan, osasunean, ongizatean eta bizi kalitatean dakartzan ondorio larri kaltegarrietatik». Auzitegiak uste du Suitzak ez zituela bere «betebeharrak» bete, eta «hutsune larriak» zeudela auziari dagokion legedia ezartzeko prozesuan.

Taldea
------

2.000 emakumezkok baino gehiagok osatzen dute Suitzako Gobernua auzitara eraman duen taldea —horien batez besteko adina 73 urte da—, eta iruditzen zaie klima larrialdiaren aurkako politikak sustatzen ez dituenez beren osasuna eta eskubideak arriskuan jartzen ari dela gobernua. Auziak sei urteko bidea egin zuen Suitzan, harik eta herrialdeko instantzia gorenera, Auzitegi Federalera, iritsi zen arte. Han galdu ondoren, kasua Estrasburgora eraman zuen KlimaSeniorinnen taldeak —euskaraz, Adineko Emakumeak Klima Babestearen Alde—.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Igor Susaeta: '*Estrasburgok Suitzari egotzi dio klima larrialdiaren aurka behar beste ez egitea* *Berria*, 2024-04-09.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------
**Pani cunzatu** (sizilierazko "ogi ondua", batzuetan italiera estandarrean *pane cunzato*) Siziliako ohiko kale-jana da. Bertako osagaiez betetako ogitartekoa da: primosale gazta siziliarra, tomateak, oreganoa edo antxoa xerrak dituena.

Ezaugarriak
-----------

*Pani cunzatu* herri-sukaldaritzako errezeta bat da, erraz lortzeko osagai sinpleekin egiten dena. Ogitarteko hau garai zailetako bazkaria izaten zen, etxean ia ogirik, oliorik eta bestelako osagairik ez zegoenean.

Siziliako ogia da osagai nagusia, bitan ireki, eta alde batean antxoaz igurzten da, eta beste erdian tomatea xerratan, ahuntz-gazta birrindua eta oreganoa gehitu, gero oliba-olioz eta gatzez ondu bi zatiak itxi aurretik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Italieraz)**  *PANE CUNZATO o condito ricetta originale Siciliana.*  (Noiz kontsultatua: 2022-09-18).
2. ↑   **(Italieraz)** Rosaria. *Pane cunzatu, l'originale ricetta siciliana.*  (Noiz kontsultatua: 2022-09-18).
3. ↑   **(Italieraz)** Ileana Pavone. *Pane Cunzato, ingredienti e ricetta originale siciliana.*  (Noiz kontsultatua: 2022-09-18).
4. ↑   **(Italieraz)**  *Tutto sul pane cunzatu siciliano: storia, ricetta originale e varianti.*  (Noiz kontsultatua: 2022-09-18).
5. ↑   **(Italieraz)**  *Pane cunzato: la ricetta originale siciliana del pani cunzatu.*  (Noiz kontsultatua: 2022-09-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114971907

 |

* Wd Datuak: Q114971907
| **Untoria** |
| --- |
|  |
| **Izen osoa:** | Álvaro Untoria Hervías |
| **Jaiotza data:** | 1990eko urriaren 17a (33 urte) |
| **Jaioterria:** | Naiara (Errioxa, Espainia) |
| Pilotaria |  |
| **Modalitatea:** | esku huskako pilota |
| **Egungo enpresa:** | Aspe |
| **Postua:** | atzelaria |
| **Altuera:** | 1,88 m |
| **Pisua:** | 91 kg |
| **Debutatze data:** | 2011ko uztailaren 2a |
| **Debutatze pilotalekua:** | Naiara (Errioxa) |

**Álvaro Untoria Hervías**, pilotaren arloan **Untoria** deituraz ezaguna (Naiara, Errioxa, 1990eko urriaren 17a), esku huskako pilotari profesionala da. Atzelari aritzen da, Aspe enpresarekin. Estatistika ofizialek diotenez, 1,88 m luze da, eta 91 kilo pisatzen du. Profesionaletako lehendabiziko partida 2011ko uztailean jokatu zuen, jaioterriko pilotalekuan, Asegarce enpresarekin (2019ko urtarrilaren hasieran aldatu zen Aspe enpresara). Oso pilota gutxi galtzen duen pilotaria da, jokalekuan ederki mugitzen dena eta tarteka pilota ederki gozatzen duena, nahiz eta jotzaile handia ez izan. 2015ean, Esku Huskako Binakako Pilota Txapelketa Nagusia irabazi zuen, Bengoetxea VI.a aurrelaria lagun.

2013an, bigarren mailako hiru finalak eta sanmateoetako torneoa jokatu zituen, lehen mailan sartzekotan zen. Urte hartako urrian, ordea, partidetan eskua handitzen hasi zitzaion: likidoak pilatzen zitzaizkion ukondotik behera. Sei hilabetez ondo jokatu ezinda ibili zen, gaitzaren jatorria aurkitu ezinda, harik eta eskuko min txiki baten erruz pilota jotzeko postura txarra hartu zuela aurkitu zioten arte. Gaitza konponduta, 2014aren bukaeran maila onean jokatzen aritu zen, eta Andoni Aretxabaletaren ordez Esku Huskako Binakako Pilota Txapelketa Nagusian sartu zuten, Oinatz Bengoetxea aurrelaria lagun. Maila ikusgarria eman zuen txapelketan, eta, horri esker, Bengoetxea-Aretxabaleta bikotea hasierako ligaxkaren zatirik handienean sailkapenaren erditik behera (kanporatuko zituztenen artean) ibili eta gero, Bengoetxea-Untoria finalerdietarako sailkatu ziren lehenik, eta finalerako gero. Finalean, 22-7 irabazi zieten Berasaluze II.ari eta Zubietari.

Kirol lorpenak
--------------

Esku huskako pilotan, hauek ditu lorpen nagusiak:

### Profesionaletan

* 2015eko Binakako txapelduna.
* 2013ko bigarren mailako buruz buruko txapelduna.
* 2013ko bigarren mailako binakako txapeldunordea.

### Amateurretan

* 2011ko buruz buruko GRAVN txapelduna.
* 2010eko Munduko Binakako txapelduna.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Untoria deja por sorpresa Asegarce y el domingo debuta con Aspe» *La Rioja* 2019-01-04 (Noiz kontsultatua: 2019-01-07).
2. ↑  «Bengoetxea VI.arentzat eta Untoriarentzat, binakako txapela», *Berria*, 2015-04-26.
3. ↑  Imanol MAGRO EIZMENDI: «Untoriaren kasu bitxia», *Berria*, 2015-04-22.

Kanpo loturak
-------------

* Asegarceren webguneko fitxa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16519349

 |

* Wd Datuak: Q16519349
Jarraian, **2015k Turkian** eman duena kontatzen da.

Gertaerak
---------

### Urtarrila

Urtarrilaren 6an, ekintzaile suizida batek lehergailuak zartarazi eta polizia bat hil zuen Istanbulen.

Urtarrilaren 7an, Turkiako Poliziak adingabe kurdu bat tirokatu eta ondorioz, hil egin zen.

Urtarrilaren 15ean, Turkiako lehen ministroak "palestinarrak hiltzea normal bihurtu izana" leporatu zion Israelgo gobernuburuari.

Urtarrilaren 20an, bake negoziazioak hautsi nahi izatea lepiratu zion Erdoganek Fethullah Guleni (PKK).

Ikus gainera
------------

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Erasotzaile suizida batek polizia bat hil du Istanbulen, lehergailuak zartatuta», *Berria*, 2015-01-07
2. ↑  «Adingabe kurdu bat hil du tiroz Turkiako Poliziak», *Berria*, 2015-01-08
3. ↑  «Turkiako Gobernua: 'Netanyahu Parisko terroristak bezain gaizkile da'», *EiTB*, 2015-01-15
4. ↑  «Bake negoziazioak hausteko nahia egotzi dio Erdoganek Fethullah Guleni», *Berria*, 2015-01-21

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18712708
* Commonscat Multimedia: 2015 in Turkey / Q18712708

---

 |

* Wd Datuak: Q18712708
* Commonscat Multimedia: 2015 in Turkey / Q18712708
**2015eko Radisson Blu hoteleko atentatua** Bamakon (Mali), 2015eko azaroaren 20aren goizean burututako erasoa izan zen. Hamar bat ekintzaile jihadista *Radisson Blu* luxuzko hotelean sartu ziren eta 170 pertsona bahitu zituzten (140 bezero eta 30 hoteleko langile). Erasoa 27 bahituen eta bi ekintzaile islamisten heriotzarekin burutu zen.

Erasoaren erantzuleak
---------------------

Al-Qaeda taldearekin lotura duen Al Mourabitoun taldeak erasoa bere gain hartu zuen, Mohtar Belmohtarren buruzagitzapean. Talde horrek errebindikazio testu batean zera eskatzen zuen: Frantzian atxilotutako islamiarrak askatzea eta, halaber, Maliren iparraldean gobernuak aurrera daramatza erasoak erantzutea. Taldeak 2013an Aljeriako In Amenas gas-plantaren aurkako erasoa eraman zuen aurrean; orduan erasoak 39 bahituen eta 29 erasotzaileen heriotzarekin bukatu zen.

Bahituak
--------

Gutxienez hamalau herrialdetako bezeroak zeuden hotelean: Frantzia, Txina, Turkia, India, Belgika... Belgiar bakarra hil egin zuten, Valonia Parlamentuko langilea. Islamistek Koranaren pasarteak buruz zekitenak libre utzi zituzten.

Erreskate operazioa
-------------------

Arratsaldeko 14:00etan Frantzia, Mali eta AEBetako indar bereziak hotelean sartu ziren erasoari amaiera emanez.

Gobernuaren erantzuna
---------------------

Maliko Gobernuak, Ibrahim Boubacar Keïta estatu-burua, lurralde osoan 10 egunetarako salbuespen egoera eta hiru dolu egun ezarri zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Ibrahim Boubacar Keïta

Kanpo estekak
-------------

* Albistea *Berria*n, 2015/11/21.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21516923

 |

* Wd Datuak: Q21516923
**Rosa Ana Alonso Clusa** (Santander, Kantabria, 1970eko urriaren 10a), **Rosana Alonso** izenez ezagunagoa, maistra eta politikaria da.

Biografia
---------

Santanderren jaio zen, eta 1988tik 1991ra bitartean Haur eta Lehen Hezkuntzako irakasle diplomatura egin zuen Kantabriako Unibertsitatean. Puente ikastetxean maistra lan egin zuen, eta ondoren Andares elkartean, garapenaren nahaste orokorra zuten haurrentzako laguntzen, esparru publikoan irakasle gisa sartu zen arte.

  

Kantabriako diputatu izan da XI. eta XII. legegintzaldietan, eta Gizarte Zibilarekiko eta Gizarte Mugimenduekiko Harremanetarako idazkari izan da Kantabriako Podemos-ko Herritarren Kontseiluan.

2018ko apirilean, Podemos-ko idazkari nagusi hautatu zuten Kantabrian.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *ROSA ANA ALONSO CLUSA.*  Podemos.
2. ↑    *Relación de los 350 diputados elegidos en los comicios de este domingo (1).*  La Vanguardia 27 de junio de 2016.
3. ↑    *Congreso.*  Congreso de los Diputados.
4. ↑  Rosana Alonso, elegida nueva secretaria general de Podemos en Cantabria. La Vanguardia. 10 de abril de 2018.

Kanpo estekak
-------------
**Ausa Gaztelu** Aralarko mendilerroko mendi bat da, bi udalerriren arteko muga egiten duena: tontorretik ekialdera Abaltzisketako lurrak dira; eta mendebaldera, Zaldibiakoak. 901 metroko garaiera du. Bere izena, bertan egon zen gaztelu batetik datorkio. Gaztelu hark Enirioko galtzada babestea zuen xede. Galtzada hark, izan ere, Gipuzkoako Goierri eskualdea eta Nafarroako Irurtzun herria lotzen zituen. Ausa Gaztelu mendiaren tontorrean, oraindik ere ageri dira han izandako gazteluaren hondakinak. Mendiaren hegoaldean, Errekonta lepoa dago; Larraitzetik edo Zaldibiatik erraz hel daiteke hara. Lepo hartan hobi bat dago. Hobi hartan sartzen diren urak mendiaren beste aldean agertzen dira, Osinbeltzeko iturburuan, Errekontaren hego-mendebaldean.

Historia
--------

Egun, aztarna batzuk besterik aurkitu ez daitezkeen arren, bertan nafar gotorleku garrantzitsua egon zen. 1199-1200. urteko kanpaina militarrean Alfontso VIII.a gaztelar erregeak mendean hartu zuen, artean denbora batez Nafarroak eta Gaztelak txandaka kontrolatu zuten arren.

Irispideak
----------

Ausa Gazteluren gailurraren ikuspegia.
Zaldibiatik, Olako Zelaiara iritsi behar da. Han babesleku bat dago. Handik, Errekonta lepora igotzen da, Ausokoegi artzain bordatik igaroz; handik gertu dago tumulu bat. Beste bide bat ere badago, Arkaka txikian hasten dena. Zaldibiatik hel daiteke hara. Handik, Enirioranzko galtzada ospetsua hartzen da; Aitzarte igaro ondoren, Amiltzetako bordara igotzeko desbideratu behar da; ondoren, Errekontako lepora iritsiko gara.

Larraitzetik, Errekontarako bidea, Txindoki/Larrunarriranzko ohiko bidearen azpitik igarotzen da, eta ez du aparteko zailtasunik. Gaztesuiko langara iritsi behar da, eta bideari jarraitu, Larrunarriranzko bidea alde batera utzita. Ondoren, Gaztesuiko iturria dator, eta, bidea, Zapata zubia izeneko zubian amaitzen da, eraiki zuenaren omenez. Eta igotzen jarraitu behar da, Gongarretako borda eskuinetara utzita. Igoeratxo labur bat igaro ondoren, Errekontara heltzen da. Magaletik dagoen igoera gogorrak, Ausa Gazteluren tontorrera daroa.

Berezitasunak
-------------

Han, tontorretik ez oso urruti, Ausokoi trikuharria dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia (EODA), *Euskaltzaindia.net* webgunea.
2. ↑  Ausa Gazteluko mapa, Gipuzkoako Datu Espazialen Azpiegitura webgunean.
3. ↑  Auza, mendia, Gipuzkoako Datu Espazialen Azpiegitura webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254509
* Commonscat Multimedia: Ausa Gaztelu (mountain) / Q12254509

---

 |

* Wd Datuak: Q12254509
* Commonscat Multimedia: Ausa Gaztelu (mountain) / Q12254509


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Luz Cristina López Trejos** (Manizales, 1976ko martxoaren 20a) kolonbiar irakasle eta politikaria da. 2024ko martxoaren 5az geroztik, Kolonbiako Kirol Ministroa da Gustavo Petroren gobernuan.

Bizitza
-------

Gorputz Hezkuntzan, Aisialdian eta Kiroletan lizentziatu zen eta Pedagogia Aktiboan eta Giza Garapenean masterra egin zuen.

San Tomas unibertsitateko Kultura Fisikoko Fakultateko dekanoa izan zen.

Hamarkada bat baino gehiago eman zuen kirol elkarteetan, olinpiko zein paralinpikoetan. Aldi berean, irakasle lanetan aritu zen Ikaskuntza Zerbitzu Nazionala eta San Tomas unibertsitatea bezalako erakundeetan. 

2015etik Kolonbiako Batzorde Paralinpikoan lan egin zuen. 2023ko Gazte Joko Paranazionaletako zuzendari operatibo izan zen. Akademia Olinpikoko zuzendari exekutibo eta Kolonbiako Batzorde Olinpikoko zuzendari akademiko ere izan zen.

2024ko otsailean, Gustavo Petro presidenteak kirol ministro izendatu zuen, Astrid Rodriguezen dimisioaren ostean. 2024ko martxoaren 5ean hartu zuen kargua.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Luz Cristina López Trejos será la nueva ministra del Deporte» *Noticias RCN* 2024-02-21 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Cubillos Buitrago, Felipe. «Ella es Luz Cristina López Trejos, la nueva ministra de Deporte del Gobierno Petro» *Infobae* 2024-02-21 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
3. 1 2 3 4 5   **(Gaztelaniaz)** «Luz Cristina López tomó posesión como ministra del Deporte» *Ministerio del Deporte de Colombia* 2024-03-05 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
4. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** «Se posesionó Luz Cristina López como nueva Ministra del Deporte» *Comité Olímpico Colombiano* 2024-03-05 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).

Kanpo estekak
-------------
***Los cien mil hijos de san Luis*** (1877) Benito Pérez Galdós kanariar idazlearen *Episodios Nacionales* lan ezaguneko bigarren saileko seigarren eleberria da. San Luisen Ehun Mila Semeak gisa ezagutzen den mugimenduaren inguruko gertakariak kontatzen ditu.

Istorioa
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Fernando VII .a Espainiakoaren eta bere kamarilaren azpijokoak deskribatzen ditu, 1823an armada frantses baten inbasioa errazteko, Angulemako dukearen agindupean zegoen San Luisen Ehun Mila Semeak izenekoak. Gertaera hoien lorpenak Hirurteko Liberalaren amaiera eta beldurrezko garai baten hasiera, Hamarkada Deitoragarriaren hasiera alegia, ekarri zuen.

Oinarri historiografikoak
-------------------------

Atal honetan, Jenara Baraonak idatzitako balizko eskuizkribu baten edukiaren mende jartzen du Galdosek kontakizun historikoa. Lehen ataletan gauza bera egin zuen Juan Bragasekin, gertaeren bertsio «demagogiko, hipokrita eta berekoia» emanez. Pertsonaia historikoak eta literarioak foiletin erromantikoaren argumentuan nahasten dira berriz ere, Jenara Baraona batekin, errege espainiarraren agente-lana egiten duena frantsesekin, Chateaubriand berarekin negoziatuz. Egia esan, Kotska Vayo,  Mirafloresko markesa, Antonio Alcalá Galiano, Jerónimo de la Quintana, Ramón de Mesonero Romanos eta, are gehiago, François-René de Chateaubrianden lan eta testu historiko gehienak erabili zituen Galdosek.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Eleberriaren jatorrizko testu osoa.
2017ko uztailaren 12ko irudia, Copernicus Sentinel-1 misioak hartua. Luxenburgok halako bi neurtzen duen izotz zatia Larsen C izotz plataformatik bereizi zenean, inoiz ikusitako izozmendirik handiena sortu zen, eta Antartikako penintsularen geografia aldatu.
**A68 izozmendia** 2017ko uztailaren 10a eta 12a bitartean Antartikako Larsen C izotz-plataformatik askatu zen izozmendi erraldoia da. Izotz-puskaren haustura NASAren Aqua sateliteko MODIS tresnaren bidez atzeman zuten zientzialariek. Gaur-gaurkoz, historia osoan aurkitu eta ezagutu izan diren izozmendirik handienetako bat da. Izan ere, zientzialariek kalkulatu dutenez, izozmendia kontinentetik askatu zen unean gutxi gorabehera 5.800 km² eta bilioi bat tona zituen.

Izena
-----

Ameriketako Estatu Batuetako Izotzaren Zentro Nazionalak izozmendiari *A-68* izena jarri zion.

Galeria
-------

* A68 izozmendiaren sorlekua. 2016ko azaroaren 10eko irudi honetan ikus daiteke arrakala bat Larsen C izotz plataforman.A68 izozmendiaren sorlekua. 2016ko azaroaren 10eko irudi honetan ikus daiteke arrakala bat Larsen C izotz plataforman.
* Antartikako erdiuharteko izotz-plataformak erakusten dituen mapa. Bertan ageri dira Larsen A, B, C eta D izotz-plataformak.Antartikako erdiuharteko izotz-plataformak erakusten dituen mapa. Bertan ageri dira Larsen A, B, C eta D izotz-plataformak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Inoizko izozmendi handienetako bat askatu da Antartikan» *Berria* 2017-07-12 (Noiz kontsultatua: 2017-07-12).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑   **(Ingelesez)** O'Leary, M.; Luckman, A.; Project MIDAS.  (2017-07-12). *Larsen C calves trillion ton iceberg.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-12).
3. ↑   Zupiria, Pello.  (2017-07-13). «Historiako iceberg handienetakoa askatu da, Antartikako penintsulan» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2017-07-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q32948340
* Commonscat Multimedia: Iceberg A-68 / Q32948340

---

 |

* Wd Datuak: Q32948340
* Commonscat Multimedia: Iceberg A-68 / Q32948340