**Tabennisi** (**Tabenna** edo **Tabennae** ere; koptoz: ⲧⲁⲃⲉⲛⲛⲏⲥⲓ) Egipto Garaian sortutako komunitate kristaua da, San Pakomiok 320 inguruan sortua. Sare bat sortu zuen etxe nagusia izan zen, eta sare horrek, 346. urtean hil zenean, eskualde berean gizonentzako bederatzi eta emakumeentzako bi etxe zituen, bi edo hiru mila tabennesitarrekin. Eliza kristauko zenobiten lehen eredu handia da.

Izena eta kokalekua
-------------------

Monasterioaren izena eta kokapenak zalantza handiak sortu ditu luzaroan. Paladio Galaziakoaren *Historia Lausiaca* (*Λαυσαϊκή Ιστορία*) idazlanaren eskuizkribu desberdinetan, forma greko hauek aurkitzen dira: Ταϐέννησις, Ταϐέννησος, Ταϐενίσιος et Ταϐένη. Sozomenoren (III, 14) eskuizkribu batean: « έν Ταϐεννήσῳ, baina beste batean « έν Ταϐέννη νήσῳ », bi hitzetan (uharte hitzarekin). Dirudienez, kakografia honek inspiratu zuen Nizeforo Kalixto Xanthopoulos (XIV. mendea), eta hauxe izan zen haren funtsa: « ἔν τινι νήσῳ, ἣ Ταϐέννη ώνόμαστο », « Tabenne izeneko uharte batean ». Hortik dator tradizioa, monasterioa uharte batean kokatuta zegoela, eta hori ez da dokumentu zaharretan agertzen.

Eskuizkribu koptoetan forma hauek daude: Tabennêsi (ohikoena), Tabênise, Tabnêse, Tabsinêse, Tabsênisi eta beste batzuk. Arabiar testuetan Tabanessin, Tafnis, Tafânis, Tafnasa eta Dounasa daude. Latinez, Tabennense forma du Denys le Petiten *Vie latine de Pacôme (Pakomioren bizitza latindarra)*. Lekuko okupatzaileak izendatzen dituen eratorriari dagokionez, grekozko forma hauek izan zituen: Ταϐεννησιώτης, Ταϐινισιώτης, Ταϐισιώτης; latinezko Tabennensis (ohiko -ensis atzizkiarekin), Tabennesiota (grekoaren kalkoa), Tabennensiota (bien nahasketa).

Monasterioaren kokapenari dagokionez, *Pakomioren bizitza*ko bi pasartetan aurki daiteke: Gaixorik zegoen Denderako emakume bat sendatzeko itxaropenarekin eraman zuten hara, eta hark ibaia "behera" doan txalupa bat hartu zuen. Horrek esan nahi du Tabennêsis Denderatik behera eta ibaiaren beste ertzean dagoela (hau da, eskuineko ertzean); pixka bat aurrerago esaten da monasterioaren iparraldean Phbôou izeneko herri huts bat zegoela, gaur egungo Faou-rekin (edo Faou Guebli) identifikatzen dena, eta, beraz, Egipto Garaiko seigarren nomoarekin.

Deskribapena
------------

Pakomiok abandonatutako herri batean jarri zuen monasterioa. Garai hartako Egiptoko landa-komunitateetan inspiratu zen erakundea, baina baita eremu militar erromatarretan ere, Pakomio gaztetan soldadu izan baitzen. Horma batez inguratutako eraikin multzoa da monasterioa. Ondasunen elkarbanatzea integrala da, bakoitzak monasterioari duen guztia utzi eta erregelak ematen diona besterik ezin du izan (batez ere, abitu monastikoa: mahukarik gabeko tunika, txanoa, ardi-larruzko kasaka eta gerrikoa). Otorduak eta elikadura komunalak dira. Otoitzak egunean bitan biltzen ditu monjeak, sermoiak astean behin baino gehiagotan. Eskuzko lana bakoitzaren gaitasunen eta komunitatearen beharren arabera antolatzen da: esparruan, "etxeek" beren lanbidearen arabera biltzen dituzte anai-arrebak, eta horietako hiruk zerbitzu komunak bermatzen dituzte. Diziplina oso zorrotza da, gorputz-zigorrak ezarrita, eta goikoari obeditzea monjearen bertute kardinala da.

Garapena
--------

329ko udazkenean, Alexandriako Atanasio artzapezpiku berriaren bisita jaso zuten monjeek. Pakomio apaiz egin zuen. Handik gutxira, beste etxe bat sortu zuten, Phbôou ondoko herrian, bertan behera utzita zegoena. Pakomio bera 336-37an instalatu zen, eta Phbôou da ezarpenik garrantzitsuena: 600 monje fundatzailearen heriotzan (346). 340. urtearen ondoren, beste monasterio batzuk ezarri ziren Esna eta Panopolis artean. Taldea benetako ordena bat da, monasterioen artean dabilen eta nagusiak izendatzen dituen nagusi bat buru duela. Monje guztien bilera urtean bitan izaten zen, Pazkoan eta abuztuaren 13an, Tabennisiseko ama etxean; oraingo honetan, nagusiek beren kudeaketa materialaren berri eman behar diote ekonomo orokorrari.

Pakomio hil ondoren (346ko maiatzaren 9a), nagusia Petronio izan zen, berak izendatua, baina hiru hilabete geroago hil zena. Orsisiok ordezkatu zuen, baina 351. urtean, monasterio baten matxinadaren ondoren, Teodorok, Pakomioren lehen jarraitzaileetako batek, gauzak bere eskuetan hartu behar izan zituen, eta zuzendaritza finkatu zuen 368. urtean hil zen arte, beti ere Orsisioren izenean. Garai hartan hamabi monasterio zeuden gizonekin eta hiru emakumeekin. Orsisiok kargua hartu zuen berriro 386. urtearen ondoren hil zen arte. 390. urtean, Alexandriako Teofilo artzapezpikuak ordenako monasterioa instalatzen lagundu zuen Kanopen, bere metropoliaren ekialdean, Serapisen tenplu zahar baten lekuan: Monje latindarrak zituen Metanoiako monasterioak zeregin garrantzitsua izan zuen bere arauak Mendebaldean izan zuen eraginean. 400. urte inguruan, Paladioen arabera, "tabennisitarrak" edo pakomioak 7.000 inguru ziren. V. mendean, ordenak Kaltzedoniako Kontzilioaren erabakiak onartu zituen (Timoteo III eta Juan I Talaia patriarkak barne), eta VI. mendetik aurrera soilik ezagutu zituen hari buruzko zatiketak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Étienne Marc Quatremère, *Mémoires géographiques et historiques sur l'Égypte*, 1811, vol. I, 281 or.
2. ↑  Badirudi forma baimenduenak Tabennêsis grekoz eta Tabennêsi koptoz direla. Etimologiari dagokionez, Georges Daressy egiptologoak proposatu zuen (*Recueil des Travaux relatifs à la philologie et à l'archéologie égyptiennes et assyriennes*, X, 1888, p. 139 et 141) izen hori Abidoseko zerrenda geografikoan (hieroglifikoan) agertzen den toponimo bat identifikatzeko, eta « Isisen semearen egoitza» esan nahi duena; baina beste batzuek ere Nag Hammadi (geografo grekoen Χηνοβοσκία) toponimoarekin lotu dute, Tabennêsisen lekutik hogei bat kilometrora, ibaiaren eskuinaldean bertan, kokaten dena.
3. ↑  Michel Jullien aita jesuitak (Etudes, 1901) Tabennesis Debechneh herri modernoarekin identifikatzea proposatu zuen, Faoutik bost kilometrora. Dounasa edo Dounaseh izena, arabierazko testu zaharretan dagoena, kakografia izan liteke Debechneh-rentzat. Baina kokapen horrek ez zituen denak konbentzitu, Tabennesis Phbôoutik hurbilago egon zela baitirudi.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2478752
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 37372

 |

* Wd Datuak: Q2478752