**Munduko Futbol Txapelketa** futbolean jokatzen den txapelketarik garrantzitsuena da, eta Joko Olinpikoen parean dago.

FIFAk antolatzen du. Gizonekoen txapelketa 1930az geroztik jokatzen da eta Bigarren Mundu Gerra izan zen bitartean baino ez du hutsik egin. Emakumezkoen Munduko Futbol Txapelketa 1990etik antolatu da.

Munduko Futbol Txapelketa da nazioarteko gizonezkoen futbol-lehiaketarik garrantzizkoena. Futbol-federazio nazionalak biltzen dituen erakundea, FIFA.

Munduko Kopa 1930ean jokatu zen lehendabizikoz, eta orduz geroztik lau urtez behin egin da, 1942an eta 1946an salbu. Bigarren Mundu Gerragatik. Errusiako Munduko Kopa, 2018koa, txapelketaren 21. edizioa izan zen.

24 herrialdek soilik lortu dute edizioren batean munduko lau onenen artean sailkatzea. Talde horietatik 8 selekzio besterik ez dira izan munduko txapeldun: Brasil (5 aldiz), Alemania (4), Italia (4), Argentina (2), Uruguai (2), Frantzia (2), Ingalaterra eta Espainia (bana). Garaipen bakoitzeko herrialde horretako futbol-ezkutuari izar bat eransten zaio. FIFAk,

Gizonezkoen Munduko Futbol Txapelketaz gain, Emakumezkoen Munduko Futbol-kopa ere antolatzen du: 1991n jokatu zen aurrenekoz, eta 2019koa Frantzian izan zen.

Historia (txapelketa maskulinoa)
--------------------------------

### Hasiera zailak

90 urte beteta, txapelketak une gogoangarriak eskaini ditu. Uruguain izan zen lehendabizikoz Munduko Futbol Txapelketa, 1930ean. Europako selekziorik ia gehienek ez zuten parte hartu, txapelketa Europan jokatzea nahi zutelako. Azkenean etxeko taldeak irabazi egin zion finalean Argentinari. Horrela bihurtu zen Uruguai Munduko Futbol Txapelketa bateko lehen herrialde txapelduna. Munduko Futbol Txapelketak, 1934an, Italiara egin zuen jauzi. Eta europar selekzioek lau urte lehenago egindako boikotari erantzunez, hegoamerikar selekzioek ez zuten jokatu.

Orduan Benito Mussolini zegoen agintean Italian, eta kosta ala kosta irabazi nahi zuen, herrialdeari ospea emateko. Italia izan zen garaile; hori bai, nazionalitatea lortutako futbolari argentinar askorekin jokatuta. Eta epaileek finalean hartutako erabakiak ere oso eztabaidatuak izan ziren. 1930-1940 hamarraldian gerrek eragina izan zuten txapelketan. Espainiako Gerra Zibilak, Txina eta Japoniaren artekoak eta Bigarren Mundu Gerrak txapelketari uko egitera behartu zituzten zenbait herrialde. Izan ere, ez zuten modurik euren selekzioak jokatzera bidaltzeko.

### Munduko Futbol Txapelketako une gogoangarriak

Pelé
Gehien gogoratzen den gertaeretako bat 1950eko txapelketan izan zen: Maracanazoa. Txapelketa Brasilen zen, eta bertako selekzioa faborito, gol ugari sartu baitzien gainerako selekzioei. Aurreikuspenak hautsiz, Uruguaik irabazi egin zion Brasili, Rio de Janeiroko Maracaná zelai mitikoan izandako finalean, 170.000 ikusleren aurrean.

Brasilgo orduko egunkariek "tragedia nazionaltzat" jo zuten gertatutakoa. Brasileko futbol-historiako gertaera beltz horren ondoren, ordea, Canarinharen urrezko aroa hasi zen. Edson Arantes Do Nascimento, "Pelé" ezizenez ezaguna, buru zutela selekzio brasildarrak Suedia (1958), Txile (1962) eta Mexikoko munduko txapelketak (1970) irabazi zituen.

Aurrerapen teknologikoei esker, 1970eko Munduko Kopa izan zen telebistan koloretan eman zen aurrenekoa. Horrek asko ugaldu zuen txapelketaren ikusle-kopurua eta oso ospetsu bihurtu zuen mundu osoan: geroz eta selekzio gehiagok ematen zuten izena sailkapen-faseetarako, txapelketa ofizialean lehiatzeko itxaropenez.

### "Jainkoaren eskua" eta "Mendeko gola"

Maradona
1986ko txapelketa ere oso gogoan dute zaletuek. Orduko protagonista Diego Armando Maradona argentinarra izan zen, joko-erakustaldi gogoangarria izan zuen-eta. Final-laurdenetan Argentina eta Ingalaterra arerio ziren. Zelaian jokalariak ziren lehiakide, baina zelaitik kanpo ere bazen lehia: Malvinetako Gerra zela-eta etsaituta zeuden ingeles eta argentinar gobernuak.

Maradonak txapeldun bihurtu zuen bere taldea "Jainkoaren eskua" gisara ezagutzen den lehendabiziko gol oso eztabaidatsu bati eta "Mendeko gola" izeneko beste bati esker. Munduko Txapelketa bigarren aldiz irabazi zuen Argentinak orduan… Eta orduz geroztik hor dabil hirugarren garaipenaren bila.

Ronaldo (2002)
90 hamarkadako urteetatik aurrera txapelketa are modernoago egin zen. 1998an Frantzia izan zen etxeko taldea, eta frantziar zaletuen zorterako bere taldea etxean irabazten ikusi ahal izan zuten: Les Bleus taldekoek Brasili irabazi zioten, Zinedine Zidane gidari zutela.

Asiar kontinentean izan zen aurreneko Munduko Txapelketa 2002koa izan zen. Hego Koreak eta Japoniak elkarrekin antolatu zuten. Eta berriro irabazi zuen Canarinhak, Ronaldo izar bihurturik. Japoniako Yokohama Nazioarteko Estadioan Brasil txapeldun izan zen bosgarren aldiz; 2018an, Errusian, Frantziak lortu zuen bere bigarren garaipena.

Historia (txapelketa femeninoa)
-------------------------------

FIFAren lehendakaria izan zen João Havelangeek bultzatu zuen Emakumezkoen Munduko Futbol Txapelketa egiteko egitasmoa. Hamabi talde aurkeztu ziren 1991ean eta Txinan jokatu zen txapelketa. Estatu Batuetako selekzioa izan zen lehenengo txapelduna. 1995ean ere hamabi talde izan ziren Suedian eta europarren arteko finalean Norvegia nagusitu zen.

Hurrengo bi ekitaldiak Amerikako Estatu Batuetan jokatu ziren, lehenengoan etxekoak nagusitu ziren Txinari penalti jaurtiketatan irabazita eta bigarrenean Alemaniak irabazi zuen urrezko golari esker.

2007an berriz ere Txinara itzuli zen txapelketa eta Alemaniarrek bigarren garaipena eskuratu zuten jarraian. 2011ekoa Alemanian jokatu zen eta etxekoak faborito ziren arren Japoniak eta Estatu Batuek jokatu zuten finala. Japoniarrek penalti jaurtiketetan lortu zuten garaipena.

2015ean Kanadan jokatu zen Munduko Futbol Txapelketa eta final ikusgarri batean Estatu Batuak nagusitu zitzaion Japoniari. 2019an Frantzian jokatu zen eta Estatu Batuetako selekzioak laugarren titulua eskuratu zuen, Herbehereen aurka jokatutako finalean.

Palmaresa (gizonezkoena)
------------------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Urtea | Egoitza |  | Finala |  | Hirugarren |
| Txapeldun | Emaitza | Bigarren | Hirugarren | Emaitza | Laugarren |
| 1930*Gehiago* | Uruguai | Uruguai Uruguai | **4:2** | Argentina Argentina | Ameriketako Estatu Batuak Ameriketako Estatu Batuak | **n.r.**(**1**) | Jugoslavia Jugoslavia |
| 1934*Gehiago* | Italia | Italia Italia | **2:1** (**2**) | Txekoslovakia Txekoslovakia | Alemania Alemania | **3:2** | Austria Austria |
| 1938*Gehiago* | Frantzia | Italia Italia | **4:2** | Hungaria Hungaria | Brasil Brasil | **4:2** | Suedia Suedia |
| 1942 | ---- | **Ez zen egin**(**3**) |
| 1946 | ---- | **Ez zen egin**(**3**) |
| 1950*Gehiago* | Brasil | Uruguai Uruguai | **2:1**(**4**) | Brasil Brasil |  | Suedia Suedia | **3:1**(**4**) | Espainia Espainia |
| 1954*Gehiago* | Suitza | Alemaniako Errepublika Federala Alemaniako Errepublika Federala | **3:2** | Hungaria Hungaria | Austria Austria | **3:1** | Uruguai Uruguai |
| 1958*Gehiago* | Suedia | Brasil Brasil | **5:2** | Suedia Suedia | Frantzia Frantzia | **6:3** | Alemaniako Errepublika Federala Alemaniako Errepublika Federala |
| 1962*Gehiago* | Txile | Brasil Brasil | **3:1** | Txekoslovakia Txekoslovakia | Txile Txile | **1:0** | Jugoslavia Jugoslavia |
| 1966*Gehiago* | Ingalaterra | Ingalaterra Ingalaterra | **4:2** (**2**) | Alemaniako Errepublika Federala Alemaniako Errepublika Federala | Portugal Portugal | **2:1** | Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna |
| 1970*Gehiago* | Mexiko | Brasil Brasil | **4:1** | Italia Italia | Alemaniako Errepublika Federala Alemaniako Errepublika Federala | **1:0** | Uruguai Uruguai |
| 1974*Gehiago* | Alemania Federala | Alemaniako Errepublika Federala Alemaniako Errepublika Federala | **2:1** | Herbehereak Herbehereak | Polonia Polonia | **1:0** | Brasil Brasil |
| 1978*Gehiago* | Argentina | Argentina Argentina | **3:1** (**2**) | Herbehereak Herbehereak | Brasil Brasil | **2:1** | Italia Italia |
| 1982*Gehiago* | Espainia | Italia Italia | **3:1** | Alemaniako Errepublika Federala Alemaniako Errepublika Federala | Polonia Polonia | **3:2** | Frantzia Frantzia |
| 1986*Gehiago* | Mexiko | Argentina Argentina | **3:2** | Alemaniako Errepublika Federala Alemaniako Errepublika Federala | Frantzia Frantzia | **4:2** (**2**) | Belgika Belgika |
| 1990*Gehiago* | Italia | Alemaniako Errepublika Federala Alemaniako Errepublika Federala | **1:0** | Argentina Argentina | Italia Italia | **2:1** | Ingalaterra Ingalaterra |
| 1994*Gehiago* | AEB | Brasil Brasil | **0:0** (**2**) | Italia Italia | Suedia Suedia | **4:0** | Bulgaria Bulgaria |
| **3:2** penaltietan |
| 1998*Gehiago* | Frantzia | Frantzia Frantzia | **3:0** | Brasil Brasil | Kroazia Kroazia | **2:1** | Herbehereak Herbehereak |
| 2002*Gehiago* |  Hego Korea etaJaponia | Brasil Brasil | **2:0** | Alemania Alemania | Turkia Turkia | **3:2** | Hego Korea Hego Korea |
| 2006*Gehiago* | Alemania | Italia Italia | **1:1** (**2**)**5:3** penaltietan | Frantzia Frantzia | Alemania Alemania | **3:1** | Portugal Portugal |
| 2010*Gehiago* | Hegoafrika | Espainia Espainia | **1:0** | Herbehereak Herbehereak | Alemania Alemania | **3:2** | Uruguai Uruguai |
| 2014*Gehiago* | Brasil | Alemania Alemania | **1:0** | Argentina Argentina | Herbehereak Herbehereak | **3:0** | Brasil Brasil |
| 2018*Gehiago* | Errusia |  | Frantzia Frantzia | **4:2** | Kroazia Kroazia |  | Belgika Belgika | **2:0** | Ingalaterra Ingalaterra |
| 2022*Gehiago* | Qatar |  | ? | **:** | ? |  | ? | **:** | ? |
| 2026*Gehiago* |   AEB, Kanada eta Mexiko |  | ? | **:** | ? |  | ? | **:** | ? |

Emaitzak
--------

Uruguai izan zen lehenengo txapelduna, 1930an.
Brasilgo selekzioa, 1970.
Alemania eta Herbehereen arteko 1974ko finala.
Italia izan zen 1982ko txapelduna.
Argentinak irabazi zuen 1986ko txapelketa.
Frantziak bi txapelketa irabazi ditu, azkena 2018an.
Miroslav Klose da txapelketako gol-egile nagusia.
Peléren jokaldia 1958ko finalean.
### Podiuma

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **Brasil Brasil1958, 1962, 1970, 1994, 2002** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **Italia Italia1934, 1938, 1982, 2006** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **Alemania Alemania1954, 1974, 1990, 2014** |

 |

### Garaipenak

| Taldea | Garaipenak | Urteak |
| --- | --- | --- |
| Brasil Brasil | 5 | 1958, 1962, 1970, 1994, 2002 |
| Italia Italia | 4 | 1934, 1938, 1982, 2006 |
| Alemania Alemania | 4 | 1954, 1974, 1990, 2014 |
| Uruguai Uruguai | 2 | 1930, 1950 |
| Argentina Argentina | 2 | 1978, 1986 |
| Frantzia Frantzia | 2 | 1998, 2018 |
| Ingalaterra Ingalaterra | 1 | 1966 |
| Espainia Espainia | 1 | 2010 |

### Dominak

| Ord | Selekzioa |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Brasil Brasil | 5 | 2 | 1 |
| 2 | Alemania Alemania | 4 | 4 | 3 |
| 3 | Italia Italia | 4 | 2 | 1 |
| 4 | Argentina Argentina | 2 | 3 | 0 |
| 5 | Frantzia Frantzia | 2 | 1 | 2 |
| 6 | Uruguai Uruguai | 2 | 0 | 0 |
| 7 | Ingalaterra Ingalaterra | 1 | 0 | 1 |
| 8 | Espainia Espainia | 1 | 0 | 0 |
| 9 | Herbehereak Herbehereak | 0 | 3 | 1 |
| 10 | Txekoslovakia Txekoslovakia | 0 | 2 | 0 |
| 11 | Hungaria Hungaria | 0 | 2 | 0 |
| 12 | Suedia Suedia | 0 | 1 | 2 |

Datuak eta estatistikak (gizonezkoena)
--------------------------------------

2018ko datuak barne.

### Selekzioak

| Datua | Selekzioa |
| --- | --- |
| Txapelketa gehien irabazi dituena | Brasil Brasil (5) |
| Final gehien jokatu dituena | Alemania Alemania (8) |
| Txapelketa gehienetan parte hartu duena | Brasil Brasil (21) |
| Partida gehien jokatu dituena | Alemania Alemania (109)Brasil Brasil (109) |
| Partida gehien irabazi dituena | Brasil Brasil (73) |
| Gol gehien sartu dituena | Brasil Brasil (229) |
| Hat-trick gehien sartu dituena | Alemania Alemania (7) |
| Txapelketa gehien partidarik galdu gabe | Brasil Brasil (7) |
| Txapelketa batean partida gehien irabazi dituena | Brasil Brasil (7) |
| Gehien errepikatu den finala | Alemania Alemania eta Argentina Argentina (3 aldiz) |

### Jokalariak

* Datuak:

| Datua | Selekzioa |
| --- | --- |
| Txapelketa gehien jokatu dituztenak | Mexiko Antonio Carbajal (5)Alemania Lothar Matthäus (5)Italia Gianluigi Buffon (5) |
| Txapelketa gehien irabazi dituena | Brasil Pelé (3) |
| Partida gehien jokatu dituena | Alemania Lothar Matthäus (25) |
| Minutu gehien jokatu dituena | Italia Paolo Maldini (2.217) |
| Partida gehien irabazi dituena | Alemania Miroslav Klose (17) |
| Gol gehien sartu dituena | Alemania Miroslav Klose (16) |
| Gol gehien sartu dituena(sailkapen fasea barne) | Guatemala Carlos Ruiz (39) |
| Txapelketa batean gol gehien sartu dituena | Frantzia Just Fontaine (13) |
| Partida batean gol gehien sartu dituena | Errusia Oleg Salenko (5) |
| Final batean gol gehien sartu dituena | Ingalaterra Geoff Hurst (3) |

* Goleatzaile nagusiak:

| Ord. | Jokalaria | Golak |
| --- | --- | --- |
| 1 | Alemania Miroslav Klose | 16 |
| 2 | Brasil Ronaldo | 15 |
| 3 | Alemania Gerd Müller | 14 |
| 4 | Frantzia Just Fontaine | 13 |
| 5 | Brasil Pelé | 12 |
| 6 | Alemania Jürgen Klinsmann | 11 |
|  | Hungaria Sándor Kocsis | 11 |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12     *Munduko Futbol Txapelketaren jatorria eta ibilbidea..*  HABE, Ikasbil, 1-5 or..

Ikus, gainera
-------------

* Emakumezkoen Munduko Futbol Txapelketa

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Fifa.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19317
* Commonscat Multimedia: FIFA World Cup

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133874960
* GND: 1047989-2
* LCCN: n98090291
* NKC: ph122907
* BIBSYS: 14068828
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q19317
* Commonscat Multimedia: FIFA World Cup


| * i
* e
* a
Munduko Futbol Txapelketa |
| --- |
| Txapelketak | 
* Uruguai 1930
* Italia 1934
* Frantzia 1938
* Brasil 1950
* Suitza 1954
* Suedia 1958
* Txile 1962
* Ingalaterra 1966
* Mexiko 1970
* Mendebaldeko Alemania 1974
* Argentina 1978
* Espainia 1982
* Mexiko 1986
* Italia 1990
* Estatu Batuak 1994
* Frantzia 1998
* Hego Korea/Japonia 2002
* Alemania 2006
* Hegoafrika 2010
* Brasil 2014
* Errusia 2018
* *Qatar 2022*
* *Estatu Batuak/Kanada/Mexiko 2026*

 |
| Taldeak | 
* 1930
* 1934
* 1938
* 1950
* 1954
* 1958
* 1962
* 1966
* 1970
* 1974
* 1978
* 1982
* 1986
* 1990
* 1994
* 1998
* 2002
* 2006
* 2010
* 2014
* 2018
* 2022

 |
| Besteak | 
* Sariak

 |

| * i
* e
* a
**Selekzio arteko futbol txapelketak**  |
| --- |
| Mundu mailakoak | Munduko Futbol Txapelketa — FIFA Konfederazio Kopa — Olinpiar Jokoak |  |
| --------------- |
| Kontinentalak | Afrikako Nazioen Kopa — Amerika Kopa — Asiako Futbol Kopa — CONCACAF Urrezko Kopa — Europako Futbol Txapelketa — Ozeaniako Nazioen Kopa |