Orreagako Andre Mariaren irudia, Orreagako kolegiatako elizan
**Orreagako Andre Maria** edo **Orreagako Ama Birjina** Erromatar Eliza Katolikoaren adbokazio marianoa da, eta haren irudi nagusia Orreagako kolegiatako Andre Mariaren elizan dago.

Nafarroako Pirinioetan eta Nafarroa osoan adbokazio handiena duen Ama Birjina da. Urtero, ibarretako biztanleek, Erroibarretik Aezkoaraino eta Artzibarretik Luzaideraino, erromesaldian Orreagara joateko antolatzen dira, omenaldia egiteko. Orreagarako erromeria izenez ezagutzen da, eta udaberrian egiten dira.

Legenda
-------

Itzandegia aterpetxe zaharretik metro gutxira, Ama Birjinaren iturria dago. Tradizioak dioenez, Kolegiataren aurkako eraso baten aurrean (kondairaren bertsio batzuek mairuei egozten diete, beste batzuek frantziarrei), Kolegiatako kalonje batek Ama Birjinaren irudia lurperatzen du, suntsitzea edo arpilatzea saihesteko. Kalonjeak hilobira eraman zuen lurperatze-lekuaren sekretua, eta, beraz, Ama Birjina suntsitua izan zela uste izan zen.

Handik denbora batera, artzain batzuk orein bat gauero iturri batetik edatera nola hurbiltzen zen begira egoten dira, eta, hori egitean, argizari argitsuz argitzen zitzaien adarkada. Mirariaren aurrean, artzainek gertakari bitxia Iruñeko apezpikuari jakinarazten diote, zeinak, hasiera batean, ez baitu oreinaren historia sinesten.

Gauean gotzaina esnatu egiten da. Bere gela argi magiko batez argiztatuta dago. Argiak aingeru bat inguratzen du. Aingeruak, ahots atseginez, apezpikua gogorarazten du: artzainei kasu egin behar diezu eta aipatu dizuten iturrira jo. Andre Maria duzu zain.

Gotzainak, aingeruaren agerpenarekin harrituta, bere segizioa bildu eta Orreagara doa. Artzainak bilatzen ditu eta oheetatik altxatzen ditu gida dezaten. Oraindik gauez, segizioak, zuzien argipean, iturrira jotzen du. Apezpikuak bere inguruan indusketak egiteko agintzen du. Handik gutxira, aitzurrek marmolezko hautestontzi batekin egiten dute topo. Irekitzean, Orreagako Ama Birjina eta bere zilarrezko soinekoa zoragarri ikusten dituzte zuzien argitan.

Irudia
------

Orreagako Andre Mariaren estatua eseria bere garaiko Europako mariar irudikatuaren pieza interesgarrienetako bat da, eta hegoaldeko tailuen artean gailurra den lana. Bereziki goraipatzekoak dira konposizioaren konplexutasuna, pertsonaien keinuen intentsitatea, amaren eta seme-alaben arteko harremana adierazteko interesa eta zura tratatzeko eta zilarra estaltzeko maisutasun teknikoa.

Erraza da tradizio erromanikoarekiko aurrerapena hautematea, zeinetan Mariak, sorgor, Jesusen tronu bezala balio zuen, frontaltasuna eta simetria ezaugarri zituzten konposizioetan. Pieza honetan Haurra amaren belaunen gainean jartzen da, mugimendu oldarkor batean, eta, aldi berean, Mariak burua biratzen du eta apur bat makurtzen du begiratzeko. Aipagarria da, halaber, bi pertsonaien adierazkortasuna eta humanizazioa. Ama-begirada, bere begi almendratuekin, eta Jesusen keinu bizia, irudikatzen duen adinari dagokion bezala tratatua. Artistaren kalitatea tolesteen tratamenduan agertzen da, batez ere Ama Birjinaren jantzietan, graziaz eta plastikotasunez erortzen baitira. Erliebean dauden bost irudik apaintzen dute tronua: San Migel herensugea garaitzen, alboetan San Pedro eta San Pablo dituela, atzealdean, eta aingeru zeroferario bana alde banatan, guztiak arkuteria zorrotz trilobulatuz inguratuak.

Inskripzioan, beheko aldean, hau irakur daiteke: « …IT FIERI THOLE AD HO… » "Thole" hitza Tolosa Okzitaniaren laburdura gisa interpretatu da, ustez irudia egiteko lekua. XIV. mendearen hasieran Ama Birjina eserita eta Haurra tente konbinazioaren agerpenak eta mende bereko bigarren erdian tolosar gainbehera artistikoak Clara Fernández-Ladreda historialaria mende horretako bigarren laurdena edo erdiko urteak hura gauzatzeko esparru kronologiko egokia izango zirela suposatzera eraman zuten. Garai hartan, Orreaga sute batetik berreskuratzen ari zen, eta baliteke klaustro gotikoa eta San Agustinen kapera eraikitzera animatu izana, baita Orreagako Andre Mariaren elizarako irudi titular berri bat egitera ere.

Erreferentziak
--------------

* «ORREAGA / RONCESVALLES - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-11-12).

Ikus, gainera
-------------

* Orreaga
* Orreagako kolegiata

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109562762

 |

* Wd Datuak: Q109562762

| * i
* e
* a
  Orreagako monumentuak  |
| --- |
| Kolegiata | Andre Mariaren eliza • Kolegiatako klaustroa • Kolegiatako kripta • San Agustinen kapera • Kolegiatako museoa • Kolegiatako liburutegia |
| Orreaga | Done Jakueren eliza • Izpiritu Santuaren kapera • Orreagako ospitalea • Itzandegia |
| Ibañeta | San Salbatzailearen baseliza • Orreagako oroitarria |