recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Uahemibra Nekau** edo **Nekao II.a**, XXVI. dinastiako faraoi bat izan zen, Egipto, K.a. 610etik K.a. 595 arte gobernatu zuena.

Psametiko I.a eta Mehetnusejeten semea zen. Bere emaztea Jedebarbenet izan zen (Psametiko II.aren ama).

Asiriarrei lagundu zien Babiloniaren aurka. Espedizio baten ondorioz, Nekaok berak zuzenean gidatua K.a. 609an, Josiash, Judako erregea, Megidon garaitua izan zen. Honen ordez, Nekaok, bere seme zen *Joakhaz* jarri zuen, honela, Palestinaren gaineko nagusitasun egiptoarra berrituz.

Babiloniar armadak Karkemisheko gudu ospetsuan garaitua izan ondoren, K.a. 605ean, Nekaoren armada Egiptora itzuli zen eta bakarrik Nabukodonosor II.aren aita zen Nabopolasarren heriotzak salbatu zuen Egipto bere erasotik. K.a. 601ean, Nekaok atzera bota zuen babiloniar erasoa, eta Herodotoren arabera, Gaza hartu zuen etsaiaren atzetik zihoala. Honek, Egiptori, inperio asiriar berriaren probintziak bereganatzea ziurtatu zion, Palestinaren zati bat barne.

Kanal bat eraikitzea agindu zuen, Herodotoren testuaren arabera, Niloren ekialdeko adarra, Bubastis iparraldetik, Itsaso Gorriarekin lotzeko, beranduago, Dario I.ak amaitu zuena.

Egiptoar ontziteria sortu zuen, korintoar artisauek egina: Afrika zirkumnabigatzeko itsas espedizio bat bidali zuen, itsasontziak eta tripulazioa feniziarrak zirelarik, egiptoarrek kontrolatuak, tokiaren nabigazioa ondo domeinatzen baitzuten. Dena dela, zazpi mende beranduago bizi izan zen Klaudio Ptolomeoren mapetan, ez dago Atlantikoa eta Indiako ozeanoa lotuko zituen balizko itsasarte bati buruzko erreferentziarik.

Nekao II.a K.a. 595ean hil zen, Egiptoko tronuan bere oinordekoa, bere seme Psametiko II.a izan zelarik.

Bere garaiko lekukotzak
-----------------------

* Saisko Neiten tenpluari erantsitakoak (Arnold)
* Blokeak Terenutisen (Tarraneh) (Arnold)
* Elefantinan aurkitutako hilarria (Junge)
* UC16130 pitxer zatia eta UC38081 Menfiseko ushebtia (Petrie Museoa)
* Bere emazte Jedebarbeneten ushebtia, Saisekoa? (Petrie Museoa)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q125102
* Commonscat Multimedia: Necho II

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 22934003
* GND: 118586726
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04390/eu\_n\_0513/n0513
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q125102
* Commonscat Multimedia: Necho II


  

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Psametiko I.a** | **Faraoia**K.a. 610-K.a. 595 (XXVI. dinastia) | Ondorengoa**Psametiko II.a** |
**Nazario Oleaga Muguruza** (Bilbo, Bizkaia, 1884ko uztailaren 28a - Bilbo, 1961eko abenduaren 5a) legegilea eta euskaltzalea izan zen.

Biografia
---------

Deustun eta Salamancan egin zituen zuzenbideko ikasketak. Zeanuriko udaleko idazkaria zen, eta sortu berri zen Euskaltzaindiko urgazle izendatu zuten, euskararen alde egiten zuen lan gaitzagatik. Errepublika sortu ondoren, eraturiko Euskal Aldarrikapenen Aldeko Batzordeko kidea izan zen (1931). Urte bereko Lizarrako Batzarrean ere izan zen partaide, Mallabiko (Bizkaia) udaleko eta Bizkaiko karlismoaren (*jaimismoaren*) ordezkari gisa. Bilbon zen Espainiako Gerra Zibilaren garaian, eta Oleagak bideraturiko ekimen batzuei esker utzi zuten aske Ernesto Erkoreka, Bilboko alkate errepublikanoa, Esteban Bilbao diputatu karlistaren truke; hura izan zen bi bandoen arteko lehen preso-trukea. Gerra amaitutakoan, Euskaltzaindiko idazkari hautatu zuten, eta Azkueri hiztegia egiten lagundu zion. Bizkaiko Kultura Batzordeko eta Legegileen Batzordeko kide ere izan zen. Gregorio Mujikaren *Espíritu de cordura* obra euskaratu zuen *Zurtasun gogoa* izenburupean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12264746
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316445456
* ISNI: 0000 0004 5019 3277
* BNE: XX5171115
* BNF: 156120504 (data)
* SUDOC: 125078102
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 116885
* Lur: 04531/eu\_o\_0724/o0724

 |

* Wd Datuak: Q12264746
**Copiah konderria** (ingelesez: *Copiah County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hazlehurst da. 2010eko zentsuaren arabera 29.449 biztanle zituen, Copiah kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Copiah konderriak 2.018,8 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,75 ura dira. Beste 2.013,05 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,59 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 29.449 pertsonetatik 14.172 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 773 dira. 14.924 beltzak edo afroamerikarrak. 51 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 89 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 195 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485420
* Commonscat Multimedia: Copiah County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148943052
* ISNI: 0000 0004 0637 2948
* LCCN: n82047517
* NARA: 10039670
* **Lekuak**
* OSM: 1833620
* TGN: 2001100

 |

* Wd Datuak: Q485420
* Commonscat Multimedia: Copiah County, Mississippi
**Nekazaritza sistema tradizionala** teknologia atzeratua erabiltzen duen nekazaritza sistema bat da. Langile eta lan asko behar ditu; produkzioa urria da eta gehienetan autokontsumorako erabiltzen da. 3 mota daude: Ibiltaria, Sedentarioa edo Lehorrekoa eta Nekazaritza garaztatu montzonikoa.

Nekazaritza sistema ibiltaria
-----------------------------

Nekazaritza ibiltaria Afrikako, Amerikako erdialde eta hegoalde eta neurri txikiagoetan, Asiako klima ekuatorialetan, eta tropikaleko zona hezeetan praktikatzen da. Sistema honetan zuhaitzak moztu eta erretzen dira, lurrari ongarri moduan laguntzeko. Ondoren geratu den lurzail irregularrean polilaborantza praktikatzen da, autokontsumorako. Lurra etengabe lantzen da eta hori dela eta 2-3 urtetan lurrak emankortasuna galtzen dute, eta nekazariek beste leku batera doaz, horregaitik deitzen da ibiltaria.

Sistema honek gure ingurumenari kalte egiten dio, zeren eta baso asko erre dira sistema hau erabiltzean, eta ekosistemei kalte egiten die, lurra antzua geratzen da eta.

Nekazaritza sistema sedentarioa
-------------------------------

Afrikako sabanetako eremu tropikaletan, Hego Amerikako eta Asiako zonalde zehatz batzuetan kokatzen da. Sistema honek lurraldeak baratzez eta lugorriez betetzen ditu, etxebizitzak baratzen hurbil egoten dira eta zaborra eta animalien gorotzak erabiltzen dira ongarri muduan. Lurrak hiru zatitan banatzen dira: laborantza nagusia (arto edo artatxikiarentzat), osagarria (kakahuete edo tuberkuluentzat) eta lgorria, non lurra deskantsatzen isten da, nutriente berriak lortzeko.

Sistema honek ez du lurra antzua uzten, eta horrela nekazariak hor geratu ahal dira bizitza osorako.

Nekazaritza sistema garaztatu montzonikoa
-----------------------------------------

Asiako hegoalde eta hego- ekialdeko klima montzoniko- tropikaletan kokatzen da normalean (Indian, Txinako ekialdean eta Indotxinan). Sistema honek monzonaren euriak erabiltzen ditu arroza kultibatzeko, hainbat euri egitean zona batzuk urez gainezka geratzen dira eta zona horiek erabiltzen dituzte, arrozarentzat ezin hobeak dira eta. Dikeen bidez lurrak banatzen dituzte lurzail txikietan eta hor nekazaritza teknika zehatzak erabiltzen dituzten arroza hazteko. Sistema honek ez du uzten lurrak ez du inoiz deskantsatzen eta produktibitate txikikoa da, autokontsumorako normalean.

Erreferentziak
--------------
**Nehaj gotorlekua** (kroazieraz: *Tvrđava Nehaj*) Senj herrian dagoen gaztelua da. Uskoci gerlariek eraiki zuten XVI mendean Otomandarrei aurre egiteko.

Historia
--------

Uskoci gerlariak Otomandar Inperioaren aurka XVI eta XVIII mendeatan gerrilla eran borrokatu ziren soldaduak izan ziren eta Adriatikoaren ekialdean hainbat gotorleku ezarri zituzten. Austriako Inperioaren alde jokatzen zuten horrela.

Hegoalderago zegoen Klis gotorlekua galdu ondoren uskocien nagusi zen Ivan Lenković generalak 1558 urtean Nehaj gotorlekua eraiki zuen Senj herriko muinoan. Muinoak zein gotorlekuak Nehaj izena hartu zuten, honek kroazieraz "ez arduratu" esan nahi du, beraiek han zeuden bitartean biztanleek arduratu beharrik izango ez zutela adierazi nahian. Gotorlekua jaso aurretik Senj hiru aldiz setiatu zuten otomandarrek baina gaztelua eraiki ondoren ez zuen beste erasorik izan.

Veneziarrek uskociak pirata gisa hartzen zituzten, izan ere beren ontziak ere erasotu baitzituzten, eta honen kontura Venezia eta Austriaren arteko istiluak ere izan ziren. Gerra baten ondorengo bake hitzarmenean uskociak desegitea adostu zuten eta veneziarrek kostaldea eskuratzeko bidea zabalik ikusi zuten.

Egitura
-------

Oinarri karratua du eta alde bakoitzak 23 metro neurtzen ditu. Hormak 2 eta 3 metro arteko sendoera daukate eta 18 metrotako altuera. Bost dorre ere baditu eta hamaika kanoi zulo.

Gaur egun museo bihurturik dago eta hainbat artisau denda ere aurkitzen dira barruan.

Iruditegia
----------

* Gotorlekuaren ikuspegia.Gotorlekuaren ikuspegia.
* Goikaldea.Goikaldea.
* Barnealdeko gela bat.Barnealdeko gela bat.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1408951
* Commonscat Multimedia: Nehaj

---

 |

* Wd Datuak: Q1408951
* Commonscat Multimedia: Nehaj
**Moonshine Wagon** Euskal Herriko heavy-bluegrass talde bat da. 2013ko udazkenean sortu zen Gasteizen, dibertimenduz kalean jotzeko elkartzen zirenean eta, horretarako asmorik gabe, publikoaren gorespenez, etengabe hazi dira. Orduz geroztik, Europa osoko eta Amerikaren zati bateko aretoetan eta jaialdietan dabiltza, modu autogestionatuan, «Wagon» autokarabanan, gehien gustatzen zaiena eginez. Soka-laukote batek osatzen du taldea, eta biolina, mandolina, banjo, gitarra, bouzouki eta kontrabaxua tartekatzen dituzte nagusiki. Batzuetan kolaborazioak ere izaten dituzte.

Oso erraz ezagut daitezke beren berezitasunengatik: erraz kutsatzen den zuzeneko energia agortezina, umorez betetako kontzertuak, abestiak eta sare sozialetan mundu osoan zehar bidaiatuz argitaratzen dituzten dokumentalak eta abar. 4 album argitaratu dituzte: «Folk You !», «Porca Miseria», «Straight From The Mud» eta atera berri duten «Self destruction».

Moonshine Wagon Goiatz Duttok (biolina, mandolina eta ahotsa), Lander Louridok (gitarra eta ahotsa), David Sánchezek (banjoa, mandolina eta bouzukia) eta Victor Martinek (kontrabaxua) osatzen dute 2022ko martxoan.

Ibilbide luze bat egin dute daramatzaten urteotan, Europa osoan eta Amerikaren zati batean 1000 kontzertu baino gehiago eman baitituzte. Momentu honetan beren azkenengo disko-aurkezpen biran dabiltza.

Diskografia
-----------

* *Folk you!* (2015)

1. Folk You!
2. Moonshine in Your Life
3. Billy Wild
4. Rascals and a Rooster
5. Gipsycho
6. Popcorn Sutton
7. Still Drunk
8. Lonely Glass of Whiskey
9. The Boy Who Wouldn't How Corn
10. Let's go down to hell

* *Porca miseria* (2017)

1. Mad Unhappy and Stupid
2. Porca Miseria
3. Running and Hiding
4. Everybody Lies
5. Eu Nao Sei
6. I Better Live Alone
7. Worman
8. Where the Fuck Are My Friends
9. My Liver Is Trying to Survive
10. Wasted

* *Straight from the mud* (2019)

1. Straight from the mud
2. My mind is mine
3. I can't be free
4. Ghost
5. Days go by
6. Death came to me
7. You, yourself and you
8. Slave of distraction
9. Txoria txori
10. Empty bottle

* *Self destruction* (2022)

1. First world problems
2. It's so slow
3. Marinelaren zai (feat. Gorka Sarriegi)
4. Fast burning love
5. Binge drinking
6. Janari azkarra
7. The plant
8. Breathe
9. Burn in Earth
10. I want it that way

Erreferentziak
--------------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113582630

 |

* Wd Datuak: Q113582630
***Moon Palace*** 1989an Paul Benjamin Auster eleberrigile estatubatuar ezagunak idatzitako eleberria da.

Laburpena
---------

Liburuaren protagonista Marc Stanley Fogg da, honek bere osaba Victor-ekin hezi zen, bere aitaren informazioa ez zeukalako eta bere ama berak 11 urte zituenean hil zelako. Marco bizitza on bat zeukan, baina bere osaba hil zenean, soilik berak utzitako liburuak eta klarinetea gelditu zitzaion herentzia moduan. Marco etxean bizirauteko diru gutxi gelditzen zaio, beraz hilabete askotan zehar bere bizi kaliatean murrizketak egin arren, kalean bizitzea soilik geratzen zaio, txirotasun eta bakardadean eroriz. Poki-poliki, kaleko bizitzara ohitzen da, eta Central Park-en alokatzen da, parke lasai bat delako. Hilabeteak pasata eta Marco gero eta txarrago egonez, Zimmer eta Kitty Wu (Zimmer Marcoren laguna zen), kaletik erreskatatzen diote.
Honen ostean, asteak pasatzen ditu Zimmer-en etxean sendatzen eta dirua lortzeko aukera ikusten duenean, saintzaile moduan lan egiten du, Thomas Effing-ren etxean barne-laguntzaile moduan. Effing marrazkilari elbarri zahar bat da, eta Marco berarekin pasatzen duen denboran zehar Effing bere bizitzaren inguruko istorioa kontatzen dio. Istorio honen bitartez bizi izandako kuriositatezko bizitza kontatzen dio, eta Marco bere bizitzarekin erlazioa daukan informazioa ezagutzen du.

Pertsonaia nagusiak
-------------------

- Marco Stanley Fogg: postmodernitatearen pertsonai ohikoa kontsideratzen da. Pertsona ona, umila, eta inteligentea da. Liburuan zehar gizartean bizirauteko burutzen dituen gauzak eta bizitzen dituen esperientziak ikusi dezakegu.

- Thomas Effing "Julian Barber": marrazkilari elbarri zahar bat da, gurpil aulki batean doa eta itsua den gizona ere bada. Nahiko berezia den pertsona da, askotan umore txarrean dago eta laguntzen dioten pertsonekin ordaintzen du.

- Solomon Barber: Effing-ren semea da, gizon jatorra eta sentibera. Fisikoki gorputz oso lodia du.

- Kitty Wu: Marc-ren neska laguna da. Oso emakume jatorra eta eskuzabala da. Musika asko gustatzen zaio eta oraindik gaztea denez, bizitza bizi nahi du, seme-alaba eduki gabe.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1944147
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 209895677
* BNF: 12536508h (data)
* GND: 4549033-8
* Open Library: OL1682229W

 |

* Wd Datuak: Q1944147
Konbinatorian, **nahasmena** multzo bateko elementuen permutazio bat da, non inongo elementurik ez dagoen bere jatorrizko kokapenean, hau da, nahasmena puntu finkorik gabeko permutazio bat da. Adibidez, bedi ABCD multzo ordenatua, multzoko nahasmen guztiak zerrenda honetan agertzen direnak dira:

BADC, BCDA, BDAC,
CADB, CDAB, CDBA,
DABC, DCAB, DCBA.
Nahasmenen ebazkizuna elementu kopuru bati dagozkion nahasmenen kopurua zenbatzean datza. *n* elementuko multzo batean dauden nahasmenen kopurua n zenbakiaren azpifaktoriala da.

Nahasmen partzialak ere badaude, non zenbait puntu finko edo kointzidentzia onartzen den. Nahasmen partzialen kopuruak zenbatzen dituzten formulak kointzidentzia zenbakiak dira.

Nahasmenen ebazkizuna Pierre Raymond de Montmort matematikariak asmatu zuen, bere *Essai d'analyse sur les jeux de hasard* (euskaraz, *Ausazko jokoen gaineko azterketarako entsegua*) izeneko liburuan, 1708. urtean. Montmort berak ebatzi zuen ebazkizuna 5 urte geroago, 1713. urtean.

Nahasmenen kopurua
------------------

*n* elementuko multzo baterako, nahasmen edo puntu finkorik gabeko permutazioen kopurua honela kalkulatzen da, azpifaktorialaren ikurrez ere irudika daitekeela:

{\displaystyle d\_{n}=!n=n!\sum \_{i=0}^{n}{\frac {(-1)^{i}}{i!}}}
Horrela, *n=0*-rekin hasita, nahasmenen kopuru hauek ditugu ondoz ondoko elementu kopuruetarako:

1, 0, 1, 2, 9, 44, 265, 1854, 14833, 133496, 1334961, 14684570, 176214841, 2290792932, ...

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1207920
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1207920
**Nehesy**, Egiptoko XIV. dinastiako lehen faraoia izan zen, K.a. 1705 inguruan gobernatu zuena, Ryholten arabera.

Bere izenak, Nubiarra esan nahi du, errege honek, soilik Niloren deltan edo delta honen zati batean behintzat gobernatu zuela ziurra den arren.

Eskarabeoren baten gainean, bere izenaren jarraian, "erregearen semea" esaldia egoteak, dinastiaren sortzailea ez zela izan suposarazten du; aldiz, espezialista ugarik, bere izena galdu egin den eta Turineko Errege Kanonaren 7. zutabeko azken lerroetan idatzia zegoen faraoi baten semea izan zela diote.

Bere dinastiak, XIV.a Manetonen arabera, delta kontrolatu zuen Egiptoko XIII. dinastiaren garai berean, hasieraren unea ziur zehaztea posible ez den arren, edozein kasutan, K.a. 1700 inguruan izan beharko zuena; egileren batzuk, bi dinastiak ia aldi berean agertu zirela uste dute.

Berriki eginiko indusketek, Manetonek egindako, XIV. dinastiaren hiriburua Xois izanaren afirmazioa gezurtatu dute, Avarisera eramanez, egungo Tell el-daba.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Nehesyri buruz, monumentu ugari daude, horien artean, obelisko bat, Tanisetik etorritakoa, Avarisen aurkitutako hilarri bat, estatua bat eta zenbait eskarabeo.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Merkara (Egiptoko XIII. dinastia)** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XIV. dinastia | Ondorengoa**Salitis (Egiptoko XV. dinastia)** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q879211
* Commonscat Multimedia: Nehesy

---

 |

* Wd Datuak: Q879211
* Commonscat Multimedia: Nehesy
**Nahi ta nahiez** Euskal Herriko musika taldea izan zen. 1992ko udan sortu eta 1999an desagertu zena.

Historia
--------

1993an hasi zuen ibilbidea. Nafarroako Pop-Rock lehiaketan finalera iritsi ziren eta Nafarroa Oinez-en jo zuten. 1994. urtean ere Nafarroako Pop-Rock lehiaketan parte hartu zuten, baita Herri Urrats eta Nafarroa Oinez-en ere. Horrez gain, bi maketa grabatu zituzten. 1995ean *"Plazaolaren martxa"* izeneko diskoa grabatu zuten *Oihuka* diskoetxearekin. Uda horretan hainbat kontzertu eman zituzten. 1996an euren bigarren diskoa grabatu zuten, berriro ere Oihuka diskoetxearekin: *"Basurdearen orrua"*. Horrez gain, urte horretako Nafarroa Oinez-eko kantua ere grabatu zuten. 1998an taldeak euren hirugarren diskoa grabatu zuen: *"Selekxion"*. Disko hau izan zen taldeak argitara eman zuen azkena. Izan ere, hurrengo urtean taldea desegitea erabaki baitzuten taldekideek.

Taldekideak
-----------

* Tito: Gitarrak eta ahotsak
* Kote: Baxua eta ahotsak
* Fatima: Teklak eta ahotsak
* Tenorio: Bateria
* Jon: Ahotsa

Diskoak
-------

* *Plazaolaren martxa* (1995)
* *Basurdearen orroa* (1996)
* *Selekxion* (1998)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12264683

 |

* Wd Datuak: Q12264683
**Nancy** FAMOSA enpresak 1968an sortuta panpin maniki bat da.

Historia
--------

1968an, Famosa enpresak panpina batzuk sortu zituen Nancy izenarekin, enpresaren panpina izarra, salmenten esparruan bultzada handia izan zuena. Urte horretako ekainaren 9an aurkeztu zen. Nancy merkaturatu aurretik, Famosak "maniki" izeneko panpinen modelo batzuk merkaturatu zituen: Guendalina, Paulova eta Pierina. Nancyren aurrekoak direla esan daiteke.

Nancy azokarik enblematikoenetan barrena bidaiatzen hasi zen eta proiektuaren lehen urratsak ematen hasi zen. Nancyren diseinua Agustin Juan Alexanderrek (Tino Juan ezizenez ezaguna) egin zuen, jostailu-diseinatzaileak, plastikozko panpina-maniki modernoago eta garaietara egokituago bat egiteko erronkarekin. Proiektu horri harrera ona egin zion Famosak. Panpina berria garatu zuen bere aurrekari hurbilenetik abiatuta, Pierina, 56 cm-koa, eta azkenik Nancy panpina berria sortu zuen, 42 cm-ko gorputz artikulatuarekin. Modelo berria bereizten zuen beste ezaugarri bat adats luzeagoa zen. Nancyren itxura, aurreko panpinen aldean, modernoagoa zen, eta bere jantziek garaiko modari jarraitzen zioten. Nancy aurrekaria izan zen modari lotutako panpinen eremuan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21087246

 |

* Wd Datuak: Q21087246
**Murray konderria** (ingelesez: *Murray County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Slayton da. 2010eko zentsuaren arabera 8.725 biztanle zituen, Murray kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Murray konderriak 1.863,5 kilometro koadro ditu. Horietatik 38,33 ura dira. Beste 1.825,17 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,68 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.725 pertsonetatik 8.568 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 242 dira. 20 beltzak edo afroamerikarrak. 11 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 78 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 48 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497482
* Commonscat Multimedia: Murray County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151281695
* LCCN: n81093332
* NARA: 10039704
* **Lekuak**
* OSM: 1795880
* TGN: 2001049

 |

* Wd Datuak: Q497482
* Commonscat Multimedia: Murray County, Minnesota
**Nance konderria** (ingelesez: *Nance County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fullerton da. 2010eko zentsuaren arabera 3.735 biztanle zituen, Nance kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Nance konderriak 1.160,91 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,09 ura dira. Beste 1.143,82 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,22 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.735 pertsonetatik 3.692 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 65 dira. 8 beltzak edo afroamerikarrak. 9 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 24 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489716
* Commonscat Multimedia: Nance County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155962003
* LCCN: n82096170
* **Lekuak**
* OSM: 1425404
* TGN: 2001378

 |

* Wd Datuak: Q489716
* Commonscat Multimedia: Nance County, Nebraska
**Nahia Urrutxua Arriortua** (Lemoa, Bizkaia, 1976ko maiatzaren 31) irakaslea, ekintzailea eta politikaria da.

Zeanuriko alkate bilakatu zen 2023ko udal hauteskundeen ondoren, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz.

Biografia
---------

Lemoan jaio bazen ere, Zeanuriko biztanlea da Nahia 2010etik. 

### Irakasle

Haur Hezkuntzako ikasketak burutu zituen Euskal Herriko Unibertsitatean, 1. urtea Gasteizen eta diplomatura Bilbon bukatuz. Lanbidez, Haur Hezkuntzako irakasle dihardu.

### Politikari

2019tik 2023ra Zeanuriko udalean zinegotzi izan zen EH Bildu koaliziotik. 2023ko ekainaren 17an, EAJren 28 urteko agintaldiaren ostean, EH Bilduko Nahia Urrutxua Zeanuriko alkate izatera heldu zen.

### Ekintzaile

Lemoa bere jaioterriko Durundi Barri taldeko dantzaria izan zen umetan baita begirale ere nagusiagotan. Dantza zaletasunak bultzaturik Zoli Zoli Arrikibar dantza taldearen sortzaile izan zen eta Etzanderak dantza taldeko kide. Zeanuriko eskolako guraso-elkartean ibilitakoa da eta baita institutuko Tranbia Txiki guraso elkarteaan ere. Zeanuriko Ongi Etorri Errefuxiatuak taldeko kide izan da. Laratzue eta Eguzkiola kultura elkarteetako jardueretan ere parte-hartzaile aktiboa izan da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «EAJren 28 urteko agintaldiaren ostean, EH Bilduko Nahia Urrutxua izango da Zeanuriko alkatea - Zeanuri» *Begitu.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-06-04).

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa: El Correon
* Elkarrizketa Begitun YouTube

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q119635071

 |

* Wd Datuak: Q119635071
**Neomizina** aminoglikosidoen familiako antibiotikoa da, gehienbat era topikoan (krema, pomada eta begietako tantak) erabiltzen dena. 1949. urtean isolatu zen estreinekoz Selman A. Waksman-en laborategian, beste antibiotiko batzuk ere (estreptomizina, aktinomizina...) aurkitu zituen laborategi berean. *Streptomyces fradiae* izeneko bakterioak ekoizten du era naturalean antibiotiko hau.

Aminoglikosido guztiak lotura glikosidikoen bidez loturiko aminoazukreez osaturik daude. Beren jarduerari dagokionez, bakterioen erribosomak kaltetu eta proteinen sintesia galarazten dute.

Bakterioen erribosomak eta zelula eukariotoenak desberdinak dira. Neomizinak bakteriar erribosomei atxikitzeko gaitasuna du, proteinen sintesia oztopatuz. Proteinak sortu ezean, bakterioak berehala hiltzen dira.

Antibiotiko honek, beraz, toxikotasun hautakorraren araua ondo betetzen du: eraso egiten die bakterioei, giza-zelulak kaltetu gabe.

Neomizina oso gaizki xurgatzen da heste mailan. Hori dela-eta, era topikoan hartu ohi da.

Jarduera bakterizida du eta bakterio Gram negatiboei, bereziki, eraso egiten die, baina baita Gram positibo batzuei ere. Enterobakterioen aurka oso eraginkorra da.

Antibiotiko aminoglikosido guztien antzera giltzurrunak eta barne-belarria kalte ditzake.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q423098
* Commonscat Multimedia: Neomycins

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009355
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 1404-04-2
* ATC: A07AA51
* ChEBI: 7507
* DrugBank: 00994
* UNII: I16QD7X297
* KEGG: D08260
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 1404-04-2

 |

* Wd Datuak: Q423098
* Commonscat Multimedia: Neomycins
**Conceyu Bable** asturiera sendotzeko eta duintzeko asmoz Asturiasen sortutako elkartea da.

Jatorria
--------

Frankismoaren amaieran asturieraren erabilpena herrixketako bizitzatik beste eremu batzuetara zabaldu nahi zuten hainbat egileek. Asturieraz Espainian edota Europan zeuden literaturen moduko literatura garaikidea sortu nahi zuten eta asturiera eguneroko bizitzako eremu ezberdinetan erabiltzeko gai zela frogatu nahi zuten.

1969an José León Delestalek *Amigos del Bable* elkartea sortu zuen, hizkuntza indarberritzeko asmoz. Elkarteak hainbat disko argitaratu zituen. 1973an *Asamblea Regional del Bable* sortu zuen, Emilio Alarcos Llorach buru izan zuelarik. Ondorengo *surdimientu* mugimenduaren oinarriak ezarri ziren eta partaideek hizkunza idatzia eta ahozkoa landuko zuen taldea eratzea erabaki zuten.

Historia
--------

1974an Xosé Lluis García Arias, Xuan Xosé Sánchez Vicente eta Lluis Xabel Álvarez idazleek *Asturias Semanal* astekariaren *Conceyu Bable* atalean idatzi zuten. Asturieraz prosa sortu zuten. Atalaren izenak abiarazi zuten mugimenduari izena emango zion. Harrez gero, ordura arte asturierak ezagutu ez zituen literatura ereduak asturieraz ere landuko ziren eta kultur industria (liburuak, diskak, aldikarietako eta egunkarietako artikuluak) hasi zen.

Osatu zuten asturiera formala erdialdeko asturiera aldaeran oinarritu zuten, hiztun kopuru handiena izateagatik eta idazleek aurretik erabili zutelako. 1975tik aurrera Asturiaseko erdialdeko udalerrietan asturiera ikastaroak antolatu zituzten. 1976an erakundeko partaideek asturiera hizkuntzaren lehendabiziko gramatika argitaratu zuten: «Gramática bable».

1976an eskola bablez izateko manifestazioa egin zuten.

1980an Academia de la Llingua Asturiana (Asturiar Hizkuntzaren Akademia) eratzean *Conceyu Bable* elkarteak eragin osoa galdu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3323422

 |

* Wd Datuak: Q3323422
*Artikulu hau Karrantzako auzoari buruzkoa da; Donostiako hondartza gaitzat duena beste hau da: «Kontxa»*

**Concha** Karrantzako (Bizkaia) auzoa da, udalerriko erdigunean dagoena. Bertan daude kokaturik udalerriko udaletxea, kultur-etxea eta liburutegia, beste zerbitzu batzuen artean.

Hala ere, ez da auzorik populatuena, Ambasaguas baita. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 376 biztanle ditu.

Geografia
---------

Ambasaguas iparraldean, Ahedo ipar-ekialdean, La Tejera baserrigunea ekialdean, Manzaneda de Sierra auzunea hegoaldean, San Esteban hego-mendebaldean eta Soscaño eta Traspalacio mendebaldean mugakide ditu.

Auzoan bat egiten dute Las Escaleras, Bernales, Cuadro eta Presako erreken urek, Karrantza ibaiarekin biltzen direnak Ambasaguas auzoan.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Conchako biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 413 | 406 | 394 | 388 | 395 | 393 | 387 | 376 |

Ondarea
-------

"Indianoen" etxe ugari topa daitezke auzoan eta inguruan, XIX. eta XX. mendearen artean eraikitakoak. Ameriketatik itzulitako jendeak eginda, horietako batzuk ikusgarriak dira. Hernaiz familiaren etxea nabarmentzekoa da, besteak beste.

Bestela, Concha eta San Esteban artean Buen Rosarioko Andra Mariaren eliza dago.

Ikus, gainera
-------------

* Enkarterri

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindiaren arabera

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Karrantza | Karrantzako auzoak | Karrantza |
| Ambasaguas • Bernales • Callejo • Cerca • Concha • El Suceso • Herboso • La Calera del Prado • Lanzas Agudas • Manzaneda de Biañez • Matienzo • Molinar • Pando • Paules • Presa • Ranero • Rioseco • San Ciprian • San Esteban • Sangrices • Sierra • Soscaño |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255922
* **Lekuak**
* INE: 48022000900

 |

* Wd Datuak: Q12255922


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Culcreuch gaztelua** (ingelesez: *Culcreuch Castle*) Eskoziako Fintry udalerrian kokatzen den gaztelu bat da, Stirling eskualdean. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Maurice Galbraithek eraiki zuen 1296an eta 1624 artean Galbraith leinuaren egoitza izan zen. Ondorengo urteetan hainbat eskutatik pasa zen. 1654an Oliver Cromwellen tropak izan ziren bertan. 1721ean Napier familiak iparraldean eta ekialdean hegalak gehitu zizkion.

1984an Arthur Haslamen eskuetara iritsi zen eta honek hotel bihurtu zuen. 2007an Los Angeleseko konpainia batek erosi zuen eta gaur egun Robert Reynolds da eraikinaren arduraduna.

Deskribapena
------------

L-itxurako oinarria duen dorretxea da. Hiru solairu eta atikoa ditu.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1143381
* Commonscat Multimedia: Culcreuch Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q1143381
* Commonscat Multimedia: Culcreuch Castle
**Dirk Bouts**, baita, **Dieric**, **Dierick** eta **Dirck** idatzita (Haarlem, 1410/1420 - Lovaina, 1475eko maiatzaren 6a). Lovainako margolari holandarra izan zen.  

Karel van Mander-en arabera (*Het Schilderboeck*, 1604) Bouts Haarlem-en jaio baina Leuven-en bizi eta hiri honetako margolaria izan zen 1472 urteaz geroztik.  Oso datu gutxi daude bere bizitzaren inguruan baina  Jan van Eyck-ek eta Rogier van der Weyden-ek eragin handia izan zuten bere lanean eta ziurrenik azken honen ikaslea izan zen.

Bouts iparraldeko margolarien artean, ihes-puntu bakarra erabiltzen hasi zen lehenetarikoa izan zen. Bere lanak irudiaren antzinako zurruntasunaren kutsua dute baina bere margoak ondo diseinatuta daude, oso adierazkorrak dira eta kolore aberatsekin hornituak.

Boutsen lehen lan ezaguna *Ama  Birjinaren bizitzaren triptikoa* da, egun Prado Museoan, eta 1445 urtekoa da. Granadako  (Errege Kaperan) *Deposizio Erretaula* dago, ziurrenik garai berekoa da, hots, 1450-60 urte ingurukoa. Louvren dagoen *Pietatea* ordea,bere hastapenetako lana da.

Dieric eta Aelbrecht semeak
---------------------------

Bouts birritan ezkondu zen eta lau seme-alaba izan zituen. Alabak komentuan sartu ziren eta semeak margolari izan ziren. Dirudienez Dieric seme nagusia aitaren estilo bera jarraitu zuen baina gazte hil zen, 1491 urtean. Seme gaztea ordea, Albercht, estilo pertsonalagoa garatu zuen.

Ikus, gainera
-------------

* Flandesko pintura (XV. eta XVI. mendeak).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Dirk Bouts*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q313561
* Commonscat Multimedia: Dieric Bouts

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 17270527
* ISNI: 0000 0001 0874 7393
* BNF: 14970415v (data)
* GND: 118659588
* LCCN: n91066787
* NKC: jo2013793506
* SNAC: w6br9cw4
* SUDOC: 030654726
* ULAN: 500024814
* UB: a1209750
* ICCU: UBOV304240
* BPN: 28641421
* Open Library: OL63176A
* KulturNav: id
* RKD: 11604
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Museo del Prado: 4e9d2103-4cb3-45c3-9606-650c37347853

 |

* Wd Datuak: Q313561
* Commonscat Multimedia: Dieric Bouts
**Muhlenberg konderria** (ingelesez: *Muhlenberg County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Greenville da. 2010eko zentsuaren arabera 31.499 biztanle zituen, Muhlenberg kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Muhlenberg konderriak 1.241,64 kilometro koadro ditu. Horietatik 31,91 ura dira. Beste 1.209,73 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 25,37 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 31.499 pertsonetatik 29.668 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 367 dira. 1.417 beltzak edo afroamerikarrak. 46 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 43 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 21 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 300 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498077
* Commonscat Multimedia: Muhlenberg County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138367421
* ISNI: 0000 0004 0618 1893
* LCCN: n79148255
* NARA: 10039031
* **Lekuak**
* OSM: 1846569
* TGN: 2000832

 |

* Wd Datuak: Q498077
* Commonscat Multimedia: Muhlenberg County, Kentucky
**Douneko gaztelua** (ingelesez: *Doune Castle*) Eskoziako Doune udalerrian kokatzen den gaztelu bat da, Stirling eskualdean. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Azken ikerketek erakutsi dute XIII mendean bazela gaztelu bat bertan, baina Eskoziako Independentzia Gerratan suntsitua izan zen eta 1400 inguruan eraiki zuen Robert Stewart Albanyko dukeak gaur egun dakusagun gaztelua. Honen semea exekutatu egin zuten 1425ean eta Eskoziako koroak eskuratu zuen gaztelua eta ehizaldi garairako erabilia izan zen.

XVI mendean Morayko kondeek hartu zuten baina jakobiten matxinadatan kaltetua izan zen eta bertan behera utzi zuten. 1880an berriztatze lanak egin ziren eta XX mendean Estatuaren esku gelditu zen.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Historic Scotland webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1252715
* Commonscat Multimedia: Doune Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239959640
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1252715
* Commonscat Multimedia: Doune Castle
**Momentu magnitude eskala** (**MMS** laburtuta eta Mw gisa idazten dena) sismologian erabiltzen den magnitudeetako bat da, lurrikara baten energia neurtzeko. Magnitude hau lurrikararen momentu sismikoan oinarritua dago, eta Lurraren zurruntasuna mugitu den azalera eta failaren mugimenduagatik biderkatzean lortzen da. 1970eko hamarkadan garatu zen, Richter eskalaren ordez erabiltzeko. Formulak ezberdinak badira ere aurreko eskala horren emaitza antzekoak ematen ditu, baina lurrikara handietarako askoz emaitza zehatzagoak eskaintzen ditu. United States Geological Survey erakundeak erabiltzen duen eskala ofiziala da lurrikara handi guztietan.

Definizioa
----------

Momentu magnitude eskalaren sinboloa {\displaystyle M\_{\mathrm {w} }} da, non {\displaystyle \mathrm {w} } azpi-indizeak lan mekaniko esan nahi duen. Momentuaren magnitudeak ez du dimentsiorik eta formula honekin definitzen da:

{\displaystyle M\_{\mathrm {w} }=\textstyle {\frac {2}{3}}\log \_{10}M\_{0}-10.7,}
non {\displaystyle M\_{0}} momentu sismikoaren magnituda da dina zentimetroko (10−7 N·m). Ekuazioko mugimendu konstanteak aurreko eskalek emandako zenbakiekin konsistentzia mantentzeko erabiltzen da, batez ere Richter eskalarekin.

Richter eskalan bezala, eskala logaritmikoa erabiltzen da eta bertako pauso baten gehikuntzak 101.5 ≈ 32 aldiz handiagoa esan nahi duela esan nahi du. Bi pauso handiagoa den gehikuntza batek 103 = 1000 aldiz energia gehiago izan duela esan nahi du.

Bi lurrikaren arteko konparazioa
--------------------------------

Ekuazioen ebazpenarekin lortzen den formula, {\displaystyle M\_{0}} askatuz, proportzioak eskaintzeko balio du ({\displaystyle f\_{\Delta E}}) energiari dagokionez. Bi lurrikaren arteko magnitudeen ezberdintasuna, adibidez {\displaystyle m\_{1}} eta {\displaystyle m\_{2}} horrela alderatu ahal ditugu:

{\displaystyle f\_{\Delta E}={\frac {10^{({\frac {3}{2}}(m\_{1}+10.7))}}{10^{({\frac {3}{2}}(m\_{2}+10.7))}}}=10^{{\frac {3}{2}}(m\_{1}-m\_{2})}.}

Alderapena Richter eskalarekin
------------------------------

| Data | Momentu sismikoa {\displaystyle M\_{0}\times 10^{25}} | Richter eskala {\displaystyle M\_{\mathrm {L} }} | **Momentu magnitude** {\displaystyle M\_{\mathrm {w} }} |
| --- | --- | --- | --- |
| 1933-03-11 | 2 | 6.3 | 6.2 |
| 1940-05-19 | 30 | 6.4 | 7.0 |
| 1941-07-01 | 0.9 | 5.9 | 6.0 |
| 1942-10-21 | 9 | 6.5 | 6.6 |
| 1946-03-15 | 1 | 6.3 | 6.0 |
| 1947-04-10 | 7 | 6.2 | 6.5 |
| 1948-12-04 | 1 | 6.5 | 6.0 |
| 1952-07-21 | 200 | 7.2 | 7.5 |
| 1954-03-19 | 4 | 6.2 | 6.4 |

Ikus, gainera
-------------

* Richter eskala
* Mercalli eskala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q201605
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q201605
**Doña Solen Glorieta**, Sevillako Maria Luisa Parkean kokatua, 1959ko apirilak 22an Santoñako dukesaren omenez, Doña Eugenia Sol María del Pilaf Fitz-James Stuart y Falcó izenekoa eta Albako XVII. dukearen arreba zena, bere bizitza luzean zehar Sevillaganako benetako pasioa izan zuenaren omenez inauguratutako barruti zabal bat da.

Erabat adreilu plantilatuz, gainontzeko guneetatik, landare talde ezberdinei forma ematen dien sigi-sagako kurba baten bidez eratua dagoelako ezberdintzen da. Arreta pizten du bere goitierak, gainontzeko glorietak baino maila bat beherago baitago, gunerako sarrera ahalbidetzen duten eskailera batzukin. Bitxia da arrapalen gehikuntza mende hasierako urte haietan.

Glorieta hau inguratzen duen landaretza, sasiakaziaz (*Robinia pseudoacacia*), arrosadiz eta sastraka biziz osatua dago, guneari kolorea eta argia ematen diotena.

Hasieran, bere erdigunean, oreinak eta basurdeak ikus zitezkeen, tokia, animalia hauen bazkaleku bezala hesitua izan zelarik.

Conchako Glorietatik gertu dago.

2002an erabat zaharberritu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8964312
* Commonscat Multimedia: Gloriette of Doña Sol

---

 |

* Wd Datuak: Q8964312
* Commonscat Multimedia: Gloriette of Doña Sol
**Diogo do Couto** (Lisboa, 1542 aldean - Goa, 1616ko abenduaren 10a) portugaldar historialaria izan zen.

Bizitza
-------

Lisboan jaio zen, 1542 aldean. Saint Antão ikastetxean Latin eta Erretorika ikasi zituen, eta Filosofia Benficako komentuan. 1559an Indiara joan zen, eta 10 urte igaro zituen bertan. 1569an Luís de Camões, poeta eta lagun mina, Mozanbiken aurkitu zuen, behartasun gorrian eta Portugalera itzultzeko dirurik gabe zegoela. Diogok eta beste lagun batzuek lagundu zioten eta, era horretan, *Os Lusíadas*, bere lanik garrantzitsuena, argitaratu ahal izan zuen. Diogo 1570eko apirilean iritsi zen Cascaisera, *Santa Clara* ontzian, baina hiria izurriak harturik zegoenez gero, erregeak baimena eman arte ezin izan ziren porturatu.

Diogo Indiara itzuli zen, Filipe I.a erregeak João de Barrosek hasitako *Décadas da Ásia* lana (alegia, Asiako esploratze eta konkistaren kronika) jarraitzeko agindu baitzion. 1571ko irailean iritsi zen Goara. Bederatzi liburuki idatzi zituen, baina IV.a, V.a eta VII.a (gehi VIII.aren eta IX.aren laburpenak) besterik ez ziren argitaratu. Historiak egizko gertaerak, murrizketarik gabe, kontatu behar zituela uste zuenez gero, portugaldarrek Indian egindako gehiegikeriak salatu eta gaitzetsi zituen. Goan hil zen, 1616ko abenduaren 10ean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Coimbra, Martins, António. *História de Diogo do Couto e dos Seus Livros.*  in: *Revista da Universidade de Coimbra, Vol. XXXVI, 1991*. books.google.es (Noiz kontsultatua: 2015-06-20).
2. ↑    *Diogo do Couto.*  in: *Infopédia, Porto Editora, 2003-2015*. infopedia.pt (Noiz kontsultatua: 2015-06-20).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1137118
* Commonscat Multimedia: Diogo do Couto

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95903
* ISNI: 0000 0001 0861 3555
* BNE: XX1477286
* BNF: 12401430d (data)
* GND: 118872060
* LCCN: n80104813
* NKC: jo20201078264
* SNAC: w6348jv0
* SUDOC: 033115249
* BIBSYS: 90813020
* ICCU: UFIV105359
* Open Library: OL303087A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1137118
* Commonscat Multimedia: Diogo do Couto
**Dodge konderria** (ingelesez: *Dodge County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mantorville da. 2010eko zentsuaren arabera 20.087 biztanle zituen, Dodge kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Dodge konderriak 1.138,52 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,8 ura dira. Beste 1.137,72 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,64 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 20.087 pertsonetatik 19.695 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 915 dira. 59 beltzak edo afroamerikarrak. 38 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 90 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 192 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113056
* Commonscat Multimedia: Dodge County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148934751
* LCCN: n81093326
* NARA: 10039605
* **Lekuak**
* OSM: 1797827
* TGN: 2001018

 |

* Wd Datuak: Q113056
* Commonscat Multimedia: Dodge County, Minnesota
Devorà Ascarellik idatzitako italierazko itzulpena duen liburu baten azala.
**Devorà Ascarelli** jatorri judua zuen XVI. mendeko idazlea eta olerkaria izan zen. Ziur aski lehen emakume judua izan zen bere liburuak inprimatuak ikusi zituena.

Biografia
---------

Devorà Ascarelli Erroman XVI. mendean jaio zen. Emakume kultua, Mosé da Rieti (1388 - c. 1466) errabino hebraieraren *Mahon Hassoalim* poesien bilduma italieraz itzuli zuen; liburu hori Venezian (1602, 1609) argitaratu zen.

Orain gutxi arte ez zen ezagutzen jaiotzez Devora Ascarelli Devora Corcos zela. Corcos familia sefardi jatorriko familia erromatar indartsua zen. Anaia, Lazaro Corcos bankaria, Gregorio Boncompagni izenaz ezaguna, 1581ean Gregorio XIII.aren Boncompagni abizena hartu zuen, batailatua izan ondoren. Aita, Salomone Corcos bankaria, baita ere kristautu zen, Ugo Boncompagni izena hartuz.

Debora Ascarelli Isaac Goiosorekin ezkondu zen lehen aldiz eta, bigarrenez, Joseph Ascarelli-rekin. Bederatzi seme-alabak izan zituen. Nahiz eta bere familiaren beste senideen konbertsioa ezagutu, ez zuen urrats hori eman nahi izan, ezta ere bere lau seme gazteenak batailatuak izateko 1604an bahituak izan zirenean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Procaccia, Micaela (2007). ««L’Ape ingeniosa»: Debora Ascarelli, poetessa romana,». *Rivista di Storia del Cristianesimo*, 2007-2, 355-367 or.
2. ↑  Poutrin, Isabelle (2018). «« Nouvelles recherches sur la poétesse Debora Ascarelli »». Mélanges de l’École française de Rome - Italie et Méditerranée modernes et contemporaines [En ligne], 130-1. doi:10.4000/mefrim.3576

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5804774
* Commonscat Multimedia: Devorà Ascarelli

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 117156009992349582127

 |

* Wd Datuak: Q5804774
* Commonscat Multimedia: Devorà Ascarelli
XIV. mendeko margolana.
**Eliz musika** edo **musika sakratua** orokorrean erlijio-erabilerarako edo Erlijioak eragindakoa da. Kristautasunean, nabarmentzekoa da musika klasikoan hainbat musikagile ezagunek utzitako aportazioa, Johann Sebastian Bach, Wolfgang Amadeus Mozart eta Georg Friedrich Händelena besteak beste.

Bestela, Kantu gregorianoa eta Gospel musika ere arlo honetako motak ditugu.

Musika klasikoa
---------------

Obra ezagunenen artean, Johann Sebastian Bachek egindako "San Mateoren pasioa" (1727?) eta "Magnificat" (1733), "Stabat Mater" (Pergolesi, 1731), "Mesias (Haendel)" (1741), "Requiem (Mozart)" (1791), "Missa Solemnis" (Beethoven, 1823) eta "Te Deum" (Berlioz, 1849) ditugu.

Meditaziorako musika
--------------------

Meditazioa bideratzeko musika mota zehatz batzuk erabili izan dira erlijioetatik eta espiritualtasunetik oro har. Tradizio kristauan, Erdi Aroa baino lehangotik datorren kantu gregorianoa adibide ona da, melodia errepikakorrek eta ahotsarekin soilik egindakoek monasterioetan otoitza eta meditazioa ahalbidetzen dituztelako. Antzeko tonuan, mundu musulmanean nabarmendu daiteke sufi tradizioa, doinu leun eta zirkularrekin, dervitxeek dantzaren bidez lagundutakoa.

Azken hamarkada hauetan, New Age musika asko hedatu izan da esparru espiritual honetan.

Gospel
------

Ameriketako Estatu Batuetan, batez ere komunitate afro-amerikarrean eta eliza ebanjelikoetan, loratu zen bereziki 1930eko hamarkadan. Hala ere, hamarkada batzuk geroago nabarmendu ziren Aretha Franklin edo Johnny Cash moduko abeslariak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Eliz(a) musika* eta *musika sakratua* agertzen dira Euskalterm hiztegian, *Eliz musika* soilik Zehazki hiztegian. Batzuetan, *Musika sakroa* ere erabiltzen da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)****(Ingelesez)**"Musiques Sacrées du Monde"
* **(Ingelesez)**"Gospel Music Association"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1065742
* Commonscat Multimedia: Religious music

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh00003182
* NDL: 00572409
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1065742
* Commonscat Multimedia: Religious music