recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Herzegovina** (bosniera, kroaziera eta serbieraz: *Hercegovina*; serbieraz zirilikoz: Херцеговина) Bosnia-Herzegovinako hegoaldeko lurraldea da. Nahiz eta Bosniarekin muga ofizialik ez dagoen, orokorrean onarturik dago mugak hauek dituela: Kroazia mendebaldean, Montenegro hegoaldean, Neretva kantoiaren muga ekialdean eta Gornji Vakuf-Uskoplje-koa iparraldean. Lurraldearen hedadura, 11.419 km2 edo estatuaren %22-tik, 12.276 km2-raino doa, Bosnia-Herzegovina osoaren %24a.

Herzegovina izenak "dukearen lurra" esan nahi du, Stjepan Vukčić Kosačaren Erdi Aroko dukerriari egiten diolarik erreferentzia, "Serbiako Sava Santuaren Herzeg" titulua eraman zuena. *Herzeg* izena, alemanezko *Herzog* titulutik da eratorria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189863
* Commonscat Multimedia: Herzegovina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316747500
* LCCN: sh85060355
* NKC: ge129058
* NARA: 10045295

 |

* Wd Datuak: Q189863
* Commonscat Multimedia: Herzegovina
**Ankises** greziar mitologian, Kapisek Temisterekin (Iloren alaba, Trosen semea) edo Hierommemerekin izan zuen semea zen (Simois ozeanidaren alaba zen naiadea. Bertsioen arabera, artzain txiro bat edo printze bat zen. Beste asko bezala, Afroditak maitatua izan zen. Honek, giza itxura hartuta, Ankises liluratu zuen harreman sexualak izateko. Bien gauaren ondoren, Afroditak Eneas erditu zuen.

Ankisesek, bere behorrak, Laomedonte erregearen moxal jainkotiarrekin gurutzatu zituen.

Troiako Gerraren ondoren Eneasek Ankises salbatu zuen eta troiar iheslariekin batera, Italiara eraman zuen. Ankises, Drepano izeneko hiri siziliarrera iritsi zenean hil zen, eta bertan lurperatua izan zen. Beranduago, Eneasek Hadesa bisitatu zuen eta berriz ikusi zuen bere aita Zelai Eliseoetan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211953
* Commonscat Multimedia: Anchises

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 23361040
* BNF: 15068010b (data)
* GND: 135589746
* SUDOC: 238342417
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q211953
* Commonscat Multimedia: Anchises
**Antineutroia** neutroiaren antipartikula da eta n ikurra du. Bruce Corkek 1956an aurkitu zuen, antiprotoia baino urtebete geroago, Kaliforniako Bevatron (Lawrence Berkeley National Laboratory) protoi-protoi talkak egiten zituen esperimentu batean. Neutroiaren propietateetako batzuek magnitude bera dute, baina kontrako zeinua. Antineutroi batek neutroi baten masa bera du, eta karga elektriko garbirik ez, baina kontrako zenbaki barionikoa du (+1 neutroiaren kasuan, –1 antineutroiaren kasuan). Izan ere, antiquarkez osatua dago, eta neutroia, berriz, quarkez. Antineutroiak bi behe antiquark down eta goi antiquark bat du. 

Antineutroia elektrikoki neutroa denez, ezin da zuzenean erraz behatu. Aitzitik, materiarekin deuseztatutako produktuak, bai. Teorian, antineutroi aske batek antiprotoi bat, positroi bat eta neutroi bat desegin beharko lituzke neutroi aske baten beta desintegrazioaren antzeko prozesu batean. Zenbait proposamen teorikotan aipatzen da neutroi-antineutroi oszilazio bat egon daitekeela. Prozesu hori gerta daiteke, baina, zein prozesu fisikoren bidez gertatzen den ezezagunad a oraindik; izan ere, prozesu horren bidez, zenbaki barionikoaren kontserbazioa urratuko litzateke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  
 R. N. Mohapatra.  (2009). «Neutron-Anti-Neutron Oscillation: Theory and Phenomenology» *Journal of Physics G* 36 (10): 104006. doi:10.1088/0954-3899/36/10/104006. Bibcode: 2009JPhG...36j4006M..
2. ↑  
 C. Giunti, M. Laveder.  (19 de agosto de 2010). «Neutron Oscillations» *Neutrino Unbound* (Istituto Nazionale di Fisica Nucleare).
3. ↑  
 Y. A. Kamyshkov.  (16 de enero de 2002). «Neutron → Antineutron Oscillations» *NNN 2002 Workshop on "Large Detectors for Proton Decay, Supernovae and Atmospheric Neutrinos and Low Energy Neutrinos from High Intensity Beams" at CERN*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156530

 |

* Wd Datuak: Q156530
***Andereño bat ikusi nuen*** XIX. mendeko euskarazko bertso sorta bat da. Martin Larralde *Bordaxuri* hartzen da lanaren egiletzat.

Bertsoak
--------

Jean Dominique Julien Sallaberrik 1870ean argitaratu zuen erromantze honen bertsio bat, *Chants populaires du Pays Basque paroles et musique originales recueillies et publiées avec traduction française* liburuan.

1. 
Andereño bat ikusi nuen igande goizño batez;  

Bista berian agradatu nintzan haren begiez;  

Ez dut uste baduela parerik eztitasunez:  

Ene bihotza tristerik dago harekin izan beharrez.  

2.
- Anitz maite baduzula fama hedatu zauzu;  

Egun guziez maite berri bat egiten omen duzu;  

Horiek hola balin badira, nor fidaturen zauzu?  

Kanbiatu behar duzu ni nahi balin banuzu.  

3.
- Baduzuia dudarik zu enetuz geroztik,  

Nahi ere banukeela zutaz bertze maiterik?  

Ez dut uzte balaitekela mundu huntan gizonik  

Kontent bizi laitekeenik zu kitatuz geroztik.  

4.
- Mihian dutzun ele ederrak bihotzian bazintu  

Menturaz zure maitatzia erresoli noikezu;  

Bainan gero desplazerrik eman gogo baduzu,  

Otoizen zaitut hemen berian lurrez estal nezazu!  

Euskal poesiaren atariko bertsioak bosgarren bertso bat dakar:

5.
- Ez nabilazu ikusi nahiz zu lurrez estalia,  

Sobera dizut zuretako amodio garbia,  

Hori sinetsadazut edo idokadazut bizia.  

Horik oro ikusi ez dira zu galduz geroz, maitia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Aurkenerena, Joseba. *Bordaxuriren penak eta bertsoak.*  *Zuzeu*, 2021eko irailak 5, CC BY-SA 3.0, zuzeu.eus (Noiz kontsultatua: 2022-8-24).
2. ↑    *Andereño bat ikusi nuen.*  *Cancionero Vasco*, eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2022-8-25).
3. ↑    *Andereño bat ikusi nuen igande goizño batez.*  basquepoetry.eus (Noiz kontsultatua: 2022-8-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113622203

 |

* Wd Datuak: Q113622203
**Colusa konderria** (ingelesez: *Colusa County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Colusa da. 2010eko zentsuaren arabera 21.419 biztanle zituen, Colusa kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Colusa konderriak 2.994,96 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,58 ura dira. Beste 2.980,38 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,14 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.419 pertsonetatik 20.328 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 11.804 dira. 168 beltzak edo afroamerikarrak. 296 amerikar natiboak ziren eta 59 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 267 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 29 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 272 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q271609
* Commonscat Multimedia: Colusa County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157078004
* ISNI: 0000 0004 0381 6777
* LCCN: n50070493
* NARA: 10036653
* **Lekuak**
* OSM: 396476
* TGN: 1002296

 |

* Wd Datuak: Q271609
* Commonscat Multimedia: Colusa County, California
**Columbus konderria** (ingelesez: *Columbus County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Whiteville da. 2010eko zentsuaren arabera 58.098 biztanle zituen, Columbus kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Columbus konderriak 2.469,92 kilometro koadro ditu. Horietatik 42,34 ura dira. Beste 2.427,58 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 23,52 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 58.098 pertsonetatik 37.730 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.662 dira. 17.587 beltzak edo afroamerikarrak. 1.788 amerikar natiboak ziren eta 26 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 143 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 78 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 746 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q509813
* Commonscat Multimedia: Columbus County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152461668
* ISNI: 0000 0004 0418 2091
* LCCN: n82020167
* NARA: 10039455
* **Lekuak**
* OSM: 2528689
* TGN: 2001485

 |

* Wd Datuak: Q509813
* Commonscat Multimedia: Columbus County, North Carolina
**Antonio Hernández Palacios** (Madril, 1921eko ekainaren 16a - *ib.*, 2000ko urtarrilaren 19a) espainiar komikigilea izan zen.

Espainiako Gerra Zibila hasi baino lehen, litografiak egiten ikasi zuen. Gerra bukatu zenean zinemarako kartelak egiten hasi zen. Tarteka-marteka komikiren bat egin zuen *Chicos* aldizkarirako. Asko ibili da Estatu Batuetan, eta bidaia horietako batean bururatu zitzaion Texasen eta hegoaldeko beste estatu batzuetan espainiarrek utzitako arrastoari buruzko komiki bat egitea, Manos Kelly, *Trinca* aldizkarirako. Handik gutxira beste komiki sail bat prestatu zuen, Espainiako Erdi Aroko historiako pertsonaia famatuenetako bati buruzkoa: *El Cid.* Hori da, dudarik gabe, Espainiako komikigintzako maisulan handienetako bat. 1974an, Jean-Pierre Gourmelen idazle frantsesaren lankidetzaz, *Mac Coy* egin zuen, *western* giroko komikia, bere karrerako lan ospetsuenetako bat. Espainiako Gerra Zibilaz zuen ikuspegia erakutsi nahiz, 80ko hamarraldian soldadu errepublikano baten gorabeherak kontatu zituen hiru liburutan: *Eloy*, *Río Manzanares* (*Manzanares ibaia)* eta *Euskadi en llamas* (*Euskadi sutan)*. Beste lan batzuk: *Roncesvalles* (1981, *Orreaga*), *Les chants de Maldoror* (1982).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506543
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 90712552
* ISNI: 0000 0001 2030 4560
* BNE: XX998122
* BNF: 11907371w (data)
* CANTIC: a11552931
* GND: 128670622
* LCCN: no92001660
* Tabakalera ID: 88341
* SUDOC: 026920387
* UB: a1296811
* ICCU: SBLV174446
* Open Library: OL7278193A
* PARES: 12904
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 59037
* Lur: 02772/eu\_h\_1603/h1603
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q506543
*Artikulu hau bankariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Antonio Basagoiti».*
**Antonio Basagoiti García-Tuñón** (Madril, 1942ko martxoaren 22a) euskal jatorria zuen enpresari eta bankari espainiarra da.

Biografia
---------

Antonio Basagoiti Arteta Iberdrolaren eta Banco Hispano Americanoren sortzailearen birbiloba da eta ibilbide profesional luzea du enpresaren munduan.

Zuzenbidean lizentziaduna da Madrilgo Complutense Unibertsitatean, "Honorary Degree" enpresen Administrazio eta Zuzendaritzan ESERP Unibertsitate Fundazioan, eta abokatua Madrilgo Abokatuen Elkargoan. 2010ean, Banestoko presidente izendatu zuten, ordura arte presidente izan zen Ana Botín joan ondoren. Era berean, Unión Fenosako presidentea izan da eta baita hainbat enpresatako Administrazio Kontseiluko kide ere.

Antonio Basagoiti Pastor Euskadiko Alderdi Popularreko presidente ohiaren aita da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5697826

 |

* Wd Datuak: Q5697826
*Artikulu hau enpresaburuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Antonio Basagoiti».*
**Antonio Basagoiti Arteta** (Getxo, Bizkaia, 1848ko urriaren 22-Madril, 1933ko urtarrilaren 17) euskal jatorria zuen enpresari eta bankari espainiarra izan zen.

Biografia
---------

Cádizen bertako Merkataritza Eskolan ikasi zuen. Mexikora emigratu zuen eta han negioetan aberastu zen. Mota askotako negozioetan aritu zen: oihal-industian, burdinbideetan, burdingintza, finantzietan... 1900. urtean Espainiara itzuli zen eta Banco Hispano Americano sortu zuen; berarekin batera Bruno Zaldo Rivera, Luis Ibáñez Posada eta Florencio Rodríguez Rodríguez aritu ziren. Banketxe horren presidentea izan zen 1901tik 1933 arte. Ondoren, bere semea, Juan Antonio Basagoiti Ruiz, 1961tik 1968ra, banketxearen presidentea ere izan zen. Algortako Trinitarioen elizan lurperatu zuten.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Espainiako Errege Historiaren Akademiaren webguneko biografia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16483555
* Commonscat Multimedia: Antonio Basagoiti Arteta

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 23673
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q16483555
* Commonscat Multimedia: Antonio Basagoiti Arteta
**Anubis Operazioa**, 2017ko irailaren 20ean, Espainiako Guardia Zibilak Bartzelonako 13. auzitegiko epailearen aginduz Urriaren 1eko Katalunairen independentzia erreferendumaren aurka burututako polizia operazioa izan zen.

Operazio honetan zehar Kataluniako Generalitatearen hainbat egoitza miatu eta 15 goi kargu, langile publiko eta erreferendumarekin elkarlanean jardundako enpresetako arduradunak atxilotu zituzten. Guardia Zibilak Generalitatearen Ekonomia, Gobernazio, Kanpo eta Administrazio Harremanak eta Lan, Gizarte eta Familia Sailetako egoitzak miatu zituen.

Espainiako polizi indarrak egoitzak miatzen hasi eta denbora gutxira, egoitzen aurrean hiritarren bapateko elkarretaratzeak jazo ziren.

Ikus gainera
------------

* Katalunia Operazioa
* Koperniko Operazioa
* Kataluniako prozesu subiranistaren kontrako auzia

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Guardia Zibilak Kataluniako 14 atxilotuei sedizioa leporatu die. 2017ko irailaren 21a. Eitb.eus

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40530707
* Commonscat Multimedia: Operation Anubis

---

 |

* Wd Datuak: Q40530707
* Commonscat Multimedia: Operation Anubis
**António Víctor Ramos Rosa** (Faro, Portugal, 1924ko urriaren 17a - Lisboa, 2013ko irailaren 23a) portugesezko olerkaria izan zen.

Olerkigintzan helduaroan nabarmendu da, baina oso gaztetatik izan du letren munduarekin harremana, 1950eko hamarraldian zuzendari izan baitzen zenbait aldizkari literariotan -*Árvore* (1952-54), *Cassiopéia* (1956) eta *Cadernos do Meio-Dia* (1958-60)—, eta kritika literarioko artikuluak idatzi eta prentsarako lanak egin baitzituen.

Bere obraren ezaugarri nagusiak dira intimismoa ezkutatzea, bertsoetan giza presentzia baztertzea, eta surrealismoaren kutsua. Sentimenduen lekuan, errealitate ukigarri eta ikusgaia jartzen du Rosak olerkietan, bertso original eta aberatsen bitartez.

Olerki-liburu nagusiak hauek dira: *Viagem através duma Nebulosa* (1960), *Ocupaçao do Espaço* (1963), *Terrear* (1964), *O Ciclo do Cavalo* (1975), *Boca Incompleta* (1977), *O Incerto Exacto* (1982), *Dinâmica Subtil* (1984) eta *A Rosa Esquerda* (1991).

Ramos Rosak lan gogoangarria egin du, halaber, olerkigintzaren teoriko eta kritikari gisa, eta gerora *modernotasuna* deitu izan den joeraren jarraitzailetzat jotzen da. Alor horretan, azpimarratzekoak ditu *Poesia, Liberdade Livre* (1962), *A Poesía e a Interrogação do Real* (bi liburuki, 1979-80), *Incisões Oblíquas* (1987) eta *A Parede Azul* (1991).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q611311
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 39386238
* ISNI: 0000 0001 2095 9612
* BNE: XX1056701
* BNF: 11988213b (data)
* CANTIC: a11417377
* GND: 12225354X
* LCCN: n81140045
* NKC: kup20000000083951
* SUDOC: 027949400
* BIBSYS: 90670397
* UB: a1280611
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05153/eu\_r\_0902/r0902
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 1167
* Dialnet: 3169102

 |

* Wd Datuak: Q611311
**Harmanpreet Singh**,  (Amritsar, India, 1996ko urtarrilaren 6a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari indiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Indiako taldearekin, Belgikaren eta Australiaren atzetik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Surender Kumar, Varun Kumar, Birendra Lakra, Vivek Prasad, Dilpreet Singh, Gurjant Singh, Harmanpreet Singh, Hardik Singh, Mandeep Singh, Manpreet Singh, Rupinder Pal Singh, Shamsher Singh, Simranjeet Singh, Nilakanta Sharma, P. R. Sreejesh, Sumit, Lalit Upadhyay eta Amit Rohidas-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Harmanpreet Singh» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Hermanpreet Singh» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26132281

 |

* Wd Datuak: Q26132281
**Ansar al-Sharia (Libia)** (*Euskaraz*: Lege Islamikoaren Aldekoak), Libian Xaria lege islamikoa ezartzearen alde aritzen den milizia islamiakoa da.

2012ko Estatu Batuetako Kontsulatuari erasoa Benghazin
------------------------------------------------------

2012ko irailaren 11an, Estatu Batuetako Estatu Operazioen Zentroko Departamentuak Etxe Zuriko Egoera Gela eta beste EE.BB. segurtasun kontseilu batzuk ohartarazi zituenez, Ansar al-Sharia zegoela Benghazin gertaturiko estatu batuarren aurkako erasoaren atzean. Lekukoek zioten taldearen logoa zeraman ibilgailuek burutu zutela erasoa, eta bertan borrokan aritu zirenek Ansar al-Shariaren parte zirela esan zutela. Lekukoen arabera, Ansar al-Shariako buruzagi den Ahmed Abu Khattala-k zuzendu zuen enbaxadari eginiko erasoa, Khattalak geroago ezeztatu zuena.

2012ko irailaren 21ean, milizien aurkako manifestaldi handi baten ondoren (Ansar al-Shariari leporatzen bait zioten erasoa) ehundaka manifestarik miliziaren egoitza eraso zuten, banderak kenduz eta ibilgailuei su emanez. Ondoren, jendeak Ansar al-Shariaren beste gotorleku batzuk eraso zituen, taldeko milizianoek ihes egin zutelarik jendea heldu aurretik. Libiako Armada Nazionalak eta Libiako poliziak jendeari lagundu zioten, eta beste milizia batzuen baseen kontrola hartu zuten, hala nola Otsailaren 17ko Martirrak eta Libiako Lehen Ezkutua.

2012ko abenduan, taldeak oraindik irauten zuen, nahiz eta zarata gutxi ateratzen saiatu. 2013ko martxoan, taldea Benghazira itzuli zen, eta hospitalak patruilatu eta kontrolak egiten hasi ziren, baita laguntza humanitarioa emanez bertakoei.

2013ko abuztuaren 6an, Estatu Batuetako agintariek Libiako Ansar al-Shariako buruzagi den Ahmed Abu Khattalari (Khattalah) Estatu Batuetako enbaxadari eginiko erasoan parte hartu izana leporatu zioten.

Ikus, gainera
-------------

  

* Islamiar Magrebeko Al Kaida
* Islamismoa
* Islamiar fundamentalismoa
* Jihada
* Ansar al-Sharia

Erreferentziak
--------------

1. ↑  , Erasoaren lekukoak (ingelesez).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4770519

 |

* Wd Datuak: Q4770519
**Corleonesi** 1980 eta 1990ko hamarkadetan Cosa Nostra menperatu zuen Siziliako Mafiako talde bat da. Izen hori bere buruzagi gehienak Italiako Corleone hiritik zetoztelako ematez zitzaion. Lehenengo Luciano Leggio eta beranduago Totò Riina, Bernardo Provenzano y Leoluca Bagarella, Riinaren koinatua.

1978 eta 1983. urteen artean Mafiaren Bigarren Gerra libratu ostean, Corleonesiek Mafia beraien menpe hartu zuten, sistema ia diktatorial bat ezarriz. Palermoko mafia talde zaharrek Corleonesiak gutxietsi egin zituzten, beraietaz berba egitean *i viddani* (nekazariak) deituz.

Corleonesien kideek ez zeukaten zertan Corleonekoak izan behar. Corleoneko buruzagi mafiosoek kanpotik zetozten "ohore gizonak" onartu zituzten, eta gai hau beste kideen aurrean isilean mantentzen zen. Riina eta Provenzanoren alde jarri ziren beste familietako kideak ere Corleonesi deituak ziren eta 1980 eta 1990. hamarkadetan Mafia agindu zuten. Erakunde hau Cosa Nostraren organizazio paralelotzat hartu daiteke.

Bibliografia
------------

* Dickie, John (2004). *Cosa Nostra. A history of the Sicilian Mafia*, London: Coronet, ISBN 0-340-82435-2
* Jamieson, Alison (2000), *The Antimafia. Italy’s Fight Against Organized Crime*, London: MacMillan Press ISBN 0-333-80158-X
* Paoli, Letizia (2003). *Mafia Brotherhoods: Organized Crime, Italian Style*, Oxford/New York: Oxford University Press ISBN 0-19-515724-9
* Stille, Alexander (1995). *Excellent Cadavers. The Mafia and the Death of the First Italian Republic*, New York: Vintage ISBN 0-09-959491-9

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2280643

 |

* Wd Datuak: Q2280643
**Harold Good** (1937, Derry) irlandar apaiz metodista bat da. 1990eko hamarkadan Ipar Irlandako Bake Prozesuan errol bakegile nabarmena izan zuen. Euskal Herriko gatazkan ere, 2017ko apirilaren 8an Baionan jazotako ETAren armagabetzean *bakearen artisauekin* eta Nazioarteko Egiaztatze Batzordeko kideekin batera azaldu ziren bi elizgizonetako bat izan zen, Matteo Zuppi artzapezpikuarekin batera.

1967-1968 artean AEBetako Indianapolis hiriko Ospitale Metodistako kapilaua izan zen. Ondoren, Belfast hiriko Shankill Road auzoko apaiza izan zen, bai eta hiri hartan dagoen Crumlin Road espetxekoa ere, horrek Ipar Irlandako gatazka zuzen zuzenean ezagutzeko beta eman zion. 1973-1979 artean Elkarbizitzarako Corrymeela Komunitate Zentroaren zuzendaria izan zen. 2001ean Irlandako Eliza Metodistaren lehendakaria izendatua izan zen. 2001ean Ipar Irlandako Bake Prosezuko aldi garrantzitsua adierazi zuen armagabetzearen egiaztatzaile izateko izendatu zituzten bi lekukoetako bat izan zen, Alec Reid irlandar apaiz katolikoarekin batera. 2004ean Munduko Metodisten Bakearen Saria irabazi zuen.

Kanpo estekak
-------------

* Harodl Goodi egindako elkarrizketa. 2017ko apirilaren 11. Berria.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16914056

 |

* Wd Datuak: Q16914056
**Antonio Garcia Robledo**,  (La Llagosta, Katalunia, 1984ko martxoaren 6a), Espainiarekin eskubaloian aritzen den kirolaria da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen eskubaloian, Espainia ordezkatuz; Frantziako taldearen (urrezko domina) eta Danimarkako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Espainia.

Tokion, honako hauek osatzen zuten Espainiako taldea: Julen Aguinagalde, Rodrigo Corrales, Alex Dujshebaev, Raúl Entrerríos, Ángel Fernández Pérez, Adrià Figueras, Antonio García Robledo, Aleix Gómez, Gedeón Guardiola, Eduardo Gurbindo, Jorge Maqueda, Viran Morros, Gonzalo Pérez de Vargas, Miguel Sánchez-Migallón,Daniel Sarmiento Melián eta Ferran Solék.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Eskubaloia, gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Antonio Garcia Robledo» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  "Antonio Garcia Robledo" *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3809497
* Commonscat Multimedia: Antonio García Robledo

---

 |

* Wd Datuak: Q3809497
* Commonscat Multimedia: Antonio García Robledo
Racetrack Playa lakuan harri mugikorra.
**Harri mugikorrak** (ingelesez, *sailing stones*, *sliding rocks*, edo *moving rocks*) haran leun batean giza edo animaliaren esku hartzerik gabe harriak mugitzea eragiten duen fenomeno geologikoa da.

Death Valleyko kasua
--------------------

Kaliforniako Death Valley haranean bada Racetrack Playa izeneko laku bat, normalean idor badago ere aldiro urez estaltzen dena. Berriro lehortzean, bertako harriek hainbat metroko bidaia egiten dute, arrasto garbiak utziz. Gertakaria azaltzeko hipotesi ugari eman izan da.

### Hipotesiak

Mugimenduak batzuetan ez dira zuzenak.
Bi ikerlari estatubatuarrek, 2012an hasi zuten ikerketa, eta ezusteko aurkikuntza egin zuten. 2011n hainbat harri markatu zituzten, eta 2013ko abenduan harri horien posizioa ikustera joan zirenean, lakuaren zati batean izotz geruza mehe bat zegoela ohartu ziren. Hasieran ez zioten eman garrantzi berezirik, baina goizaldean, bertan lo egiten ari zirela, hainbat kraskatako entzun ondoren ulertu zuten misterioa. Goizeko eguzkia izotza urtzen hasten bazen, eta une horretan haizea baldin bazegoen, harriak pixka bat mugitu egiten ziren. Fenomenoa askotan gertatuz gero, harrien arrastoa metro batzuetakoa izatera ailega zitekeen.

Harrietako batek 224 metroko bidaia egin zuen bi urtean, eta beste bat higitzen ari zela filmatu zuten. Hala ere, plazaratutako hipotesiak ez omen du erabat balio ikerlariek markatuta zituzten harri guztien higidura azaltzeko. Beraz, misterioa ez dago erabat argituta oraindik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Joxerra Aizpurua, «Death Valleyko harri ibiltarien misterioa argitu da... erdizka», *Argia*, 2014-09-14, CC-BY-SA lizentzia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1546315
* Commonscat Multimedia: Sliding rocks of Racetrack Playa

---

 |

* Wd Datuak: Q1546315
* Commonscat Multimedia: Sliding rocks of Racetrack Playa
**Harriaren eta San Adrianen labarrak** Nafarroa Garaiko Zangozerria eskualdean kokatutako labarrak daude, Leireko mendilerroaren lehengo mendiak mendebaldetik. Irunberri eta Ledea herrien artean dago, 2,90 kilometroko luzerarekin eta 2,55 kilometro koadroko azalerarekin. Zatirik sakonenetan, 75 metroko aldea dago mendiaren mailaren eta gailurrik altuenen artean.

Natura 2000 sarekoa da, Natura Erreserba gisa.

Ezaugarriak
-----------

Bere fauna-interesa Iberiar Penintsulako eremutik haratago doa, Europako sai arrearen ugalketa-gune nagusietako bat baita (477 bikote) eta sai zuriko 16 lurralde, belatz handiaren 5 bikote. Harrapari harkaiztarren komunitatea belatz erromesek, arrano beltzak eta ugatzek osatzen dute, azken hori ugaltzeko lurralde batekin. Bertan, sai zurien etzaleku garrantzitsu bat eta miru gorriko beste bat daude.

Hemen, espezie oso delikatuak berriz sartzen saiatzen dira, hala nola aztore-arranoa. Espezie horrek noizbehinka bisitak egiten ditu harkaitzetara, eta oraintsu arte habia egin du, eta berriro sartzen ari da.

Eremu ilunetan ezkiak, amildegiko baso mistoak, lizarrak, astigarrak, hurritzak, sahatsak, zumarrak, pagoak, hainbat motatako haritzak eta pinu gorriko pinudi naturalizatuak hazten dira, eta horien artean goroldio oso arraroa bizi da, buxbaumia viridis. Mendi-hegal eguzkitsuek, ordea, gorosti, erkametz, oihanpe eta ipuruz tindatzen dute beren paisaia: sabina, abaritza, ipar-ipurua.

Erreferentziak
--------------

* «Leireko mendilerroa eta Arbaiungo arroila - naturgune babestuak - navarra.es» *espaciosnaturales.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2021-11-21).

Ikus, gainera
-------------

* Irunberriko arroila
* Leireko mendilerroa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110369280

 |

* Wd Datuak: Q110369280
**Ann Hornschemeier** estatubatuar astronomoa da, X izpien populazio bitarren X izpien emisioan espezializatua. NASAko Kosmosaren Fisika programako zientzialari burua da.

Ibilbidea
---------

NuSTAR Starburst eta Tokiko Zientzia Lantaldeko kidea da. Hurbileko zazpi galaxia behatzen ditu. NASAn, Hornschemeier energia handiko astrofisika eta kosmologia ikertzen ari da. Ikerketa-misioetan parte hartzen du, ESAren Athena misioa barne, 2028an jaurti baitzen. Hornschemeier ere irakasle laguntzailea da Johns Hopkins Unibertsitatean.

Sariak eta ohoreak
------------------

2007an, Estatu Batuetako Astronomia Elkartearen Annie Jump Cannon saria irabazi zuen. Elkarte horrek emakumeak aintzatesten ditu astronomian egindako ikerketa bikainagatik, urrutiko galaxietako X izpien ikerketengatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «X-ray Deep: Studying the Universe in X-rays» *xraydeep.org*.
2. ↑   «NASA - Goddard Space Science Is the Place for Awards This Season» *www.nasa.gov*.
3. ↑   «Annie Jump Cannon Award in Astronomy | American Astronomical Society» *aas.org*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24884903

 |

* Wd Datuak: Q24884903
**Hacklab** edo **media hacklab**, software librea eta media alternatiboak bezalako teknologi berri eta askatzaileei buruzko gaiak, ikuspuntu sozial batetatik, eztabaidatu, bultzatu, zabaldu, erabili, ikertu eta garatzeko erabiltzen diren teknologi gune fisiko autonomoak dira.

Hacklabek partehartze aktiboa eta teknologiaren erabilera sortzailea sustatzen dituzte eta euretako kideek ekintza hauek teknologia informatikoarekin lotutako alienazio eta kontsumo pasiboaren (Microsoft sarritan jarritako adibidea da) aurkako kontraekintza bezala ikusten dituzte. Hacklabean antolakuntza eta ikasketa sistema kooperatiboa erabiltzen da. Orokorrean gaztetxeetan egoten dira eta hauetan software askea erabiltzen da.

Elkarkideen arteko partehartzea eta ideia anarkisten influentzia nabarmena da elkar sostengu, autoikasketa eta jakintza askearen printzipioetan. Hacklabetan parte hartzen duten askok, militantzia baten moduan ikusi beharrean, ikasteko eta saiakuntzarako toki bat bezala ikusten dute.

Lehendabiziko hacklab-ak Italian sortu ziren 1998ko lehendabiziko hackit ekimenaren ostean. Euskal Herriko hacklab esanguratsuena Metabolik Biohacklab izan zen, gaur egun deskonektatuta dagoena. Bere proiektu famatuena X-Evian Metadistro Hacktibista izan zen.

### Musika

Music Hackspace (London), Music Hackspace Dublin, CPH Music Maker Space (Copenhagen), Ljudmila (Ljubljana), Radona (Zagreb).

Kanpo estekak
-------------

* Hacklabs.org webgunea
* Metabolik Biohacklab hacklab-aren webgunea
* X-Evian Metadistro Hacktibista-ren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1032372
* Commonscat Multimedia: Hackerspaces

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2014000535

 |

* Wd Datuak: Q1032372
* Commonscat Multimedia: Hackerspaces
**Hana Merenea O'Regan** (Wellington, Zeelanda Berria, 1973) maorieraren aldeko zeelandaberritar ekintzailea eta akademikoa da. Ngāi Tahu iwiko (tribu) kidea da.

Bizitza
-------

Wellingtonen jaio zen 1973an, Tipene O'Regan akademikoaren eta Sandra O'Regan erizainaren bost seme-alabetatik gazteena.

O'Reganek Maori Ikasketak eta Politika Zientzia ikasi zuen Wellingtongo Victoria Unibertsitatean 1993an graduatuz. Hurrengo urtean Maori Ikasketen graduondoko diploma lortu zuen Otagoko Unibertsitatean, *Mahu Kura Kai Tahu* izenburuko graduondo amaierako lanarekin. 1998an Maori Ikasketen masterra egin zuen, Otagokoan ere.

Ondoren doktore-ikasketak egin zituen Aucklandeko Teknologia Unibertsitatean Tania Ka'ai tesi-zuzendaria zuela. 2016an bukatu zuen doktore-tesia, *Te tīmataka mai o te waiatataka mai o te reo* izenburukoa, eta 2017an doktore bihurtu zen.

O'Reganek hainbat poestia, waiata (kantak) eta ez-fikziozko artikulu eta lanak idatzi ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Matthews, Philip.  (2019-04-27). «National Portrait: Hana O'Regan - Māori language advocate» *Stuff* (Noiz kontsultatua: 2021-12-21).
2. ↑   **(Ingelesez)** Kōmako. *Hana Merenea O’Regan.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63708587

 |

* Wd Datuak: Q63708587
**Coshocton konderria** (ingelesez: *Coshocton County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Coshocton da. 2010eko zentsuaren arabera 36.901 biztanle zituen, Coshocton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Coshocton konderriak 1.469,77 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,24 ura dira. Beste 1.460,53 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 25,11 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 36.901 pertsonetatik 35.911 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 279 dira. 391 beltzak edo afroamerikarrak. 78 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 103 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 398 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485532
* Commonscat Multimedia: Coshocton County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154787274
* LCCN: n82018416
* **Lekuak**
* OSM: 241687
* TGN: 1002304

 |

* Wd Datuak: Q485532
* Commonscat Multimedia: Coshocton County, Ohio
**Columbiana konderria** (ingelesez: *Columbiana County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lisbon da. 2010eko zentsuaren arabera 107.841 biztanle zituen, Columbiana kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Columbiana konderriak 1.384,84 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,24 ura dira. Beste 1.377,6 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 77,87 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 107.841 pertsonetatik 103.674 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.348 dira. 2.323 beltzak edo afroamerikarrak. 164 amerikar natiboak ziren eta 20 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 319 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 55 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.286 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q421960
* Commonscat Multimedia: Columbiana County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148915590
* ISNI: 0000 0004 0474 1412
* LCCN: n79139760
* **Lekuak**
* OSM: 911253
* TGN: 1002295

 |

* Wd Datuak: Q421960
* Commonscat Multimedia: Columbiana County, Ohio
**Angband** Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den fikziozko toki bat da. Zehazki Hurinen semeak eta Silmarillion lanetan agertzen da. Ondoren elfoek Morgoth deitu zuten Melkorren armategia izan zen, bere ordezkaria zen Sauronen ardurapean utzia Utumno existitu zen bitartean. Melkor Erdialdeko Lurraldera itzuli ondoren bere gotorleku nagusi bihurtu zen. Erdialdeko Lurraldearen iparmendebaldeko muturrean zegoen, Beleriandetik haratago, Hithlumen parean. Jatorrian, han kokatu zen Valarrek mendebaldetik egin zezaketen edozein eraso eragozteko.

Bere izenak elfoen sindarin hizkuntzan Burdinazko Presondegia esan nahi du (ang = burdina eta band = gartzela edo presondegia). Quenya hizkuntzan, berriz, bere izena Angamando da, oinarrian gauza bera esan nahi duena (anga = burdina eta mando = gartzela edo presondegia).

Angband, Eguzkiaren Lehen Aroan Melkorren gotorleku eta Iparraldeko Hondamendirako Pasabide bihurtu zen, Jaun Ilunaren erresuma. Bere ateen gainean hiru dorre-sumendi pilatuta daude, Thangorodrim izenekoak.

Angband Noldorrek setiatu zuten 400 urte eta gehiagoz Lehen Aroan, baina setio hau Beleriandeko guduetako laugarrena izan zen Dagor Bragollachean desegina izan zen.

Silmarillionen agertzen diren pertsonaia guztietatik soilik Beren eta Luthien sartu ziren Angbanden euren borondatez, mozorrotuta, egoitzarik sakonenera iritsiz, Melkorren tronu iluna zegoen tokira, bere koroatik silmaril bat hartu eta handik ihes egitea lortuz.

Azkenean, Valarren armadak suntsitu zuen Haserrearen Gerran.

### Angbandeko ate handiak

Angbandeko ziegetatik eta Burdinazko Mendiak hegoalderantz zeharkatuz, Melkorrek burdinazko ate sendo eta handi batzuetan amaitzen zen kilometro askoko tunel bat eraiki zuen. Ate hauek gaizkiaren gotorleku boteretsurako sarrera ziren eta Carcharothek zaintzen zituen, munstrozko otso batek. Berenek eta Luthienek Carcharothi aurre egin zioten, sakon lokartaraziz. Orduan ate handietatik sartu ziren, Melkorri silmariletako bat kentzeko betebeharrarekin.
**Columbia konderria** (ingelesez: *Columbia County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lake City da. 2010eko zentsuaren arabera 67.531 biztanle zituen, Columbia kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Columbia konderriak 2.075,43 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,72 ura dira. Beste 2.065,71 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 67.531 pertsonetatik 53.751 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.276 dira. 11.663 beltzak edo afroamerikarrak. 316 amerikar natiboak ziren eta 36 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 611 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 94 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.060 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q173867
* Commonscat Multimedia: Columbia County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157118180
* ISNI: 0000 0004 0631 9581
* LCCN: n81102538
* **Lekuak**
* OSM: 1210733
* TGN: 2000262

 |

* Wd Datuak: Q173867
* Commonscat Multimedia: Columbia County, Florida
**Dyeserkara Amenhotep**, **Amenhotep I.a** edo **Amenofis I.a** bezala ere ezagutua, Egiptoko XVIII. dinastiako bigarren faraoia izan zen. K.a. 1525etik K.a. 1504 arte gobernatu zuen.

Biografia
---------

Herrialdetik hiksoak bota zituen Ahmose erregearen oinordekoa, ehun urteko okupazioaren ondorioz monarkiari eragindako kalteak konpontzeaz arduratu zen, eta, gainera, libiarren aurka borrokatu eta hegoalderantz aurrera egin zuen, Nubia zeharkatuz, Nilo ibaiaren bigarren urjauziraino.

Bere aitak bezala, Tebaseko Amon jainkoari oso dohaintza eskuzabalak egin zizkion, errege familiaren jainko babesletzat eta hiksoen aurkako matxinadaren bultzatzailetzat hartzen zena.

Bereziki eraikitzaileek goretsitako errege bat izan zen, eta urte asko beranduagoan jainkotu eta gurtu zuten Deir el-Medinako hilobi eraikitzaile eta artisauek, Erregeen Haranaren benetako eraikitzailea izan zela pentsarazi duena. Hala ere, hau oraindik frogatzeke dago, ez baitago Amenofis I.aren hilobia izateko hautagai argi bakar bat ere, ez Erregeen Haranean ezta hemendik kanpo ere. Hala ere, bere momia, Deir el-Bahariko DB320 ezkutalekuan aurkitu zen.

Bere erregealdiari buruz, XVIII. dinastia dizdiratsuko beste gobernari batzuei buruz baino gutxiago ezagutzen da, baina Egipto mundura irekitzen hasi zen eta bertako gobernariak konkistetan pentsatzen hasi ziren garai lasai bat izan zela ziurta daiteke.

Errege hau, beti bere amarekin joaten ohi zen, Ahmose-Nefertari erregina handia, itzalean, bere Errege Emazte Handia eta arreba zen Ahmose-Meritamon geratuz, honek, bide batez, helduarora iritsi zen oinordeko bakar bat ere eman ez ziolarik. Amenofis I.aren oinordekoa, Tutmosis I.a izan zen.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

* Atea Karnakeko tenpluan (Sethe)
* Idazkunak El Kabeko tenpluko blokeetan (Petrie: El Kab)
* Kusheko erregearen seme zen Turiren dataturiko idazkuna Uronartin (Sethe)
* Ahmose Paennekheben biografian aipatua, El Kaben (Sethe)

Amenofis I.a eta bere ama Ahmose-Nefertari, tokiko jainko bezala gurtuak izan ziren Tebasen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Amosis I.a** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XVIII. dinastia | Ondorengoa**Tutmosis I.a** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Amenofis I.a*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Antonio Arostegi Goienetxe** (Aribe, 1843ko ekainaren 10a - Madril, 1920ko abenduaren 31) euskal ongile eta enpresaburu izan zen. Iruñeko eskola salestarren bultzatzailea izan zen Amerikatik itzuli ondoren, dirutza handia bildu baitzuen.

Biografia
---------

Antonio Arostegi Ariben jaio zen 1843ko ekainaren 10ean, Aribeko esklusa zaintzeaz eta mantentzeaz arduratzen zen familia xume batean. Gaztea zela Argentinara emigratu zuen, eta han ahalegin handiz eta urte gutxiren buruan dirutza handia lortu zuen. Buenos Airesen, harreman zuzena nuen emigratutako hainbat lagunekin, tartean Domingo Elizondo edo Ziriako Morea. Ohitura zen emigratu dirudunek beren diruarekin beren jaiotza-herriak garatzen laguntzea, eskolak, elizak edo iturriak eraikiz. Hala, Garraldako 1898ko sutearen ondoren, non ia etxe guztiak kiskalita eta suntsituta geratu ziren, haietako batzuk lanean aritu ziren.

Domingo Elizondok buztinezko teilak zituzten etxeak eraikitzen lagundu zuen (ordura arte buztinezkoak ziren, eta horrek sua zabaltzen lagundu zuen) eta Antonio Arostegik iturri bat eta garbitoki bat eraiki zituen. Arostegik, gainera, bertako eliza eta eskola eraikitzen lagundu zuen urte batzuk geroago.

Erreferentziak
--------------

* Victor Manuel Egia Astibia (2017-11-26). *Iruñeko Salestar Eskola Profesionalak*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109944308

 |

* Wd Datuak: Q109944308
**Sekhemkara Amenemhat Sonbef** edo **Amenemhat Sonbef**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1757tik K.a. 1752 arte gobernatu zuena, Frankeren arabera.

Bere izena, Sekhemkara, Turineko Errege Kanonaren txatal batean idatzia dago, VI,6 erregistroan, eta, bertan adierazten denez, sei urteko erregealdia izan zuen.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Bere titulatura, bere Horusen izena, Tronu izena eta jaiotza izena aipatuz, Atribisen, Niloren deltan aurkitutako estela batean idatzia aurkitu zen.

Elefantinan, honako idazkun hau daraman bere irudia duen estatua bat ere aurkitu zen: "Jainko ona, Bi lurren Jauna, zeremonia maisua, Goi eta Behe Egiptoko erregea Sekhemkara, Ra Amenemhaten semea, Satisen maitea, Elefantinako Anderea, betirako bizi daitekeena".

Estatua honen zatiak, bi garai ezberdinetan aurkitu ziren: burua, soingainaren zati batekin, Elefantinan XIX. mendean aurkitu zena, Vienako Kunthistoriches Museumean dago, beheko zatia, handiena, aipatu berri den idazkuna duena, bere datazioa ahalbidetuz, XX. mendean aurkitu zen bitartean, eta Asuango museoan dago.

Bi aurkikuntza hauek, geografikoki aldenduak, herrialdearen iparraldetik hegoaldera gobernatzen zuela berresten dute, eta hala onartua zen, garai honi buruzko gure ezagutza argituz, oraindik nahiko nahasia Antzinako Egiptoren historian, eta, itxuraz, erregeak, bata bestearen atzean inolako meritu handirik gabe joan baziren, instituzioak egonkor mantendu zirela baieztatzen du, existitzen zen boterea ordezkatuz.

Frankek, hurrengo gobernariaren existentzia zalantzan jartzen du. Egiptologo honen arabera, Sekhemkara Amenemhat Sonbef eta Sekhemkara Amenemhat, pertsona bera dira, K.a. XVIII. mendearen erdialde inguruan gobernatuz.

Oharra
------

Amenemhat Sonbefi buruzkoa da orrialde hau.

Itxuraz, faraoiak, izen bakarrarekin eta zenbaki ordinal batekin izendatzerakoan zegoen sinpletasunak (adibidez Amenemhat I.a), nor den ez jakiteko paradoxara darama, Amenemhat ugari egon baitziren, eta historialari, egiptologo eta arkeologoak, batzuetan ez dira ados jartzen. Beste hainbeste gertatzen da ordezkari asko izan zituzten beste faraoi izen batzuekin ere, Ptolomeo, Pepi, Sebekhotep, etab... kasu.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Khutawira** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XIII. dinastia | Ondorengoa**Amenemhat V.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15150319
* Commonscat Multimedia: Amenemhat Sonbef

---

 |

* Wd Datuak: Q15150319
* Commonscat Multimedia: Amenemhat Sonbef
**Antonina Vitalievna Skorobogattxenko**, errusieraz Антонина Витальевна Скоробогатченко, (Volgograd, Errusia, 1999ko otsailaren 14a), eskubaloian aritzen den kirolari errusiarra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta zilarrezko domina eskuratu zuen eskubaloian, ROC ordezkatuz; Frantziako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Norvegiako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen ROCeko taldea. Kontuan izan, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Tokion, honako hauek osatzen zuten ROCeko taldea: Anna Sedoikina, Polina Kuznetsova, Polina Gorxkova, Daria Dmitrieva, Anna Sen, Anna Viakhireva, Polina Vediokhina, Vladlena Bobrovnikova, Ksenia Makeieva, Jelena Mikhailitxenko, Olga Fomina, Jekaterina Ilina, Julia Managarova, Antonina Skorobogattxenko eta Viktoria Kalininak.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Eskubaloia, emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Antonina Skorobogattxenko» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *163. arauaː Georgieraz eta armenieraz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema.* .
3. ↑  "Antonina Skorobogattxenko"[*Betiko hautsitako esteka*] *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25367825
* Commonscat Multimedia: Antonina Skorobogatchenko

---

 |

* Wd Datuak: Q25367825
* Commonscat Multimedia: Antonina Skorobogatchenko
**Ambrosio López Pinzón** (Santafé de Bogotá, 1809ko abenduaren 9a - Ibid, 1897ko uztailaren 19a) kolonbiar artisau, militar, ekintzaile politiko eta merkataria izan zen.

Amar y Borbón erregeordearen jostunaren semea zen, eta horri esker eskualdean prestigio eta eragina izan zuen. Oso gaztetatik, Lopezek bere gurasoengandik oinordetzan jasotako lanbideetara dedikatu zen, baita merkataritzara ere, istilu garaietan Armadan izena ematea lortu zuen, Antonio Nariño eta Francisco de Paula Santander bezalako pertsonaiekin harreman onak ezartzea lortuz.

Lopezen ibilbidean eragin handia izan zuen garatu zituen jarduera politiko ezberdinek, bai Sociedad de Artesanos-en -sortzen lagundu zuen eta bertako zuzendarietako bat izan zen- , bai José Hilario López militarren presidentetzarako hautagaitzaren alde, eta horregatik Kolonbiako Alderdi Liberalaren hastapenekin lotuta egon zen, Tomás Cipriano de Mosqueraren gobernuaren merkataritza askeko neurrien aurka baitzegoen, zeinak zuzenean kaltetu baitzituen bere interesei eta bere gremioari.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Ambrosio López, fundador de la sociedad de artesanos» *KienyKe*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5672202

 |

* Wd Datuak: Q5672202
**Cumbernauld House** Eskoziako Cumbernauld herrian dagoen jauregi historikoa da, Iparraldeko Lanarkshire eskualdean. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Cumbernauld gaztelua egon zen tokian eraikita dago. Gaztelu hartan Maria I.a Eskoziakoa bisitan izan zen 1562an baina 1651ean Monck generalak setiatu eta suntsitu egin zuen.

Cumbernauld House John Flemingek, Wigtowngo 6. Earlak eraiki zuen 1731 urtean eta William Adam arkitektoak diseinatua izan zen. Gazteluaren hondarrak ikuilu bihurtu ziren orduan baina 1746an soldaduek erre egin zuten jakobiten matxinadaren garaian. 1870an etxea hustu eta berriztu egin zuten. 1955ean Cumbernauldeko udalari eman zitzaion berak mantendu eta kudeatu zezan.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5194000
* Commonscat Multimedia: Cumbernauld House

---

 |

* Wd Datuak: Q5194000
* Commonscat Multimedia: Cumbernauld House