recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gizarte zientzien teoria eta ikerketa eklektikoen ildo bat biltzen duen terminoa da, 1930eko hamarkadan Sergei Rubinsteinek bultzatutako jarduera psikologiko sobietarraren teorian oinarritzen dena. Ondoren, Alexei Leont 'evek defendatu eta famatu zuen. Teoriaren hastapenetako arrasto batzuk Lev Vygotskyren lan batzuetan ere aurki daitezke.Giza jarduerak sistemaz eta sozialki kokatutako fenomeno gisa ulertzen saiatu ziren ikerlari hauek, baita erreflexologiaren paradigmak (Vladimir Bekhtereven eta bere jarraitzaileen irakaskuntza) eta baldintzapen klasikoa (Ivan Pavloven eta bere eskolaren irakaskuntza), psikoanalisia eta konduktismoa gainditzen ere. SESB zaharraren ikuspegi psikologiko nagusietako bat bihurtu zen, psikologia teorikoan zein aplikatuan asko erabili zelarik, baita hezkuntzan, lanbide-heziketan, ergonomian, psikologia sozialean eta lanaren psikologian ere .

TA bereziki baliagarria da ikerketa kualitatiboko metodologietan lente gisa (adibidez, etnografia, kasuen azterketa). TA metodoak metodo bat eskaintzen du fenomeno bat ulertzeko eta aztertzeko, patroiak aurkitzeko eta inferentziak egiteko interakzioen bidez, fenomenoak deskribatzeko eta hizkuntza eta erretorika txertatu baten bidez aurkezteko. Jarduera zehatz bat subjektu batek objektu batekin duen helburu edo helburu bati zuzendutako elkarrekintza bat da, tresnak erabiliz. Tresna horiek eraikuntza fisiko edo psikologikoetan agertzen diren prozesu mentalen ageriko formak dira. TA programak tresnen erabileran inplikatutako prozesu kognitiboen barneratzea eta kanporatzea onartzen du, baita elkarreraginaren ondoriozko eraldaketa edo garapena ere .
Antzinako Greziako antzerkiaren tragikomediaren mozorroak, Hadrianoren villan dagoen mosaiko batean.
**Tragikomedia** osagai tragikoak eta komikoak dituen antzezlana da.

Plauto antzerkigile erromatarrak erabili zuen hitza lehenengo aldiz, K.a. II. mendean. Haren lanetan jainkoei eta gizonei, nagusiei eta zerbitzariei ohikoak ez zituzten zereginak eta ezaugarriak egozten zitzaizkien. Jainkoak eta heroiak irrigarriak ziren eta zerbitzariak duintasun handikoak. Errenazimentuan, tragikomediak osagai tragikoak erantsi zizkion batez ere komikoa zen dramari. B. Guarini idazle italiarrak tragikomediak tragediaren osagai gehienak dituela esan zuen: hizketa serioa, gertaera garrantzitsuen aurkezpena, eta erruki sentipena, baina tragedietako amaierara iritsi gabe, eta osagai komikoak, pertsonaia irrigarriak, barreak eta keinuak erabiltzen dituela. Arriskua, atsekabeak eta amaiera zoriontsua dira ezaugarri nagusiak. Neoklasizismoak genero nahasketak onartzen ez zituen arren, garai horretan Ingalaterran arrakasta handia izan zuten tragikomediek (J. Fletcher, *The Faithful Shepherdess*, 1608; 'Artzain neska fededuna'). XIX. mendeko idazle erromantikoek Shakespeareren tragikomediak hartu zituzten eredutzat. Mende horren bukaeran errealismo garaian idatzitako lanetan, H. Ibsen-en, *Gengangere* (1881, Mamuak), tragikomediaren bi osagaiak are gehiago nahasi ziren. Tragikomedia berria absurduaren antzerkiaren parekotzat hartu izan da (S. Beckett, 1958, *Endgame*), eta idazle horien arabera, barrea da existentziaren zentzugabekeriaren aurrean gizonak duen irtenbide bakarra.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016-5-14 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192881
* **Identifikadoreak**
* GND: 4185839-6
* LCCN: sh2001009137
* NKC: ph715042
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q192881
**Ines Eduvigis Anhaltekoa** (danieraz: *Agnes Hedvig af Anhalt*; 1573ko martxoaren 12 - Sønderborg, 1616ko azaroaren 3) Anhalteko printzesa izan zen jaiotzez, Gernrodeko abadesa eta Saxoniako Hautesle eta Schleswig-Holstein-Sonderburgeko dukesa ezkontzaz.

Biografia
---------

Joakin Ernesto Alhaltekoa printzearen alaba zen bere bigarren emaztearekin, Eleonor Württembergekoa (1552-1618). 1581etik 1586ra bitarte San Ziriakoko abadiaren nagusia izan zen, Genroden. 

1586ko urtarrilaren 3an, 13 urte zituela, Augusto Saxoniakoa hauteslearekin ezkondu zen, bere bigarren emaztea. Bere ezkontza-gauean Caspar Peucerren askatasuna eskatu zuela esaten da. Augusto aste batzuk beranduago hil zen, 1586ko otsailaren 11n. Lichtenburgeko Gaztelua jaso zuen dote gisa, baina ez zen inoiz bertara joan bizitzera. Bi urte beranduago, 1588ko otsailaren 14an, Joan II.a Schleswig-Holstein-Sonderburgekoarekin ezkondu zen, hemen ere bigarren emaztea. 1616an hil zen, senarra baino sei urte lehenago.

Genealogia
----------


| ⛭Zuhaitz genealogikoa |
| --- |
| 

Не задан идентификатор сущности entityId (страница не связана с Викиданными)

 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Alemanez)** Menzel, Karl Adolf.  (1832). *Neuere Geschichte der Deutschen von der Reformation bis zur Bundes-Acte.*  Grass, Barth und Comp. (Noiz kontsultatua: 2024-01-30).
2. ↑   **(Alemanez)** Essegern, Ute.  (2007). *Fürstinnen am kursächsischen Hof: Lebenskonzepte und Lebensläufe zwischen Familie, Hof und Politik in der ersten Hälfte des 17. Jahrhunderts ; Hedwig von Dänemark, Sibylla Elisabeth von Württemberg und Magdalena Sibylla von Preussen.*  Leipziger Universitätsverlag ISBN 978-3-86583-074-6. (Noiz kontsultatua: 2024-01-30).

Kanpo estekak
-------------
**Nekroporra** (ingelesez: *dead pool*, *deadpool* edo *death pool*) norbait noiz hilko den asmatzean datzan jokoa da. Batzuetan dirua jokatzen den porra bat da.

XX. mendearen hasieran kirol arriskutsuei buruzko nekroporrak ohikoak ziren, hala nola automobilismoari buruzkoak; adibidez, Indianapolis 500 auto lasterketaren lehen edizioan egin zirenak.

Gaur egungo nekroporretan, partaideek hautatu ohi dituzte urtean zehar hilko direla uste dituzten pertsona ospetsu batzuk.

Pertsona ospetsuekin ez ezik, nekroporrak fikziozko pertsonaien heriotza igartzen saiatzera ere heldu dira. Adibidez, *Game of Thrones* telesail arrakastatsuko pertsonaiei buruzko nekroporrak zabaldu ziren, telesaileko istorio odoltsu sonatuak zirela eta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Arretxea, Lander.  (2022-12-30). «Telebista (1926-...?)» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2024-06-07).
2. ↑   **(Ingelesez)** Matheson, Whitney.  (2004-07-06). «Pop Candy: Celebrity obsession extends beyond the grave» *USA Today* (Noiz kontsultatua: 2022-01-06).
3. ↑   **(Ingelesez)** Marsh, Calum.  (2019-01-09). «In online celebrity death pools, macabre bettors guess who will pass away next» *National Post* (Noiz kontsultatua: 2022-01-05).
4. ↑   **(Ingelesez)** Meslow, Scott.  (2017-07-11). «The Best Way to Enjoy Game of Thrones This Year: Start a Death Pool» *GQ* (Noiz kontsultatua: 2022-01-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3397848

 |

* Wd Datuak: Q3397848
Torontoko CN Tower eraikinaren tximistorratza.
**Tximistorratza** tximistak erakarri eta lurrera modu seguruan bideratzeko gailua edo tresna da. Tximistorratzak inguruko pertsonak eta eraikinak tximistetatik babesteko helburua du. Benjamin Franklin estatubatuarrak asmatu zuen 1752an.

Historia
--------

1749an Benjamin Franklinek elektrizitateari buruzko esperimentuak egin zituen. Tximistak fenomeno elektrikoa direla defendatu zuen eta hipotesi hori frogatzeko metodo bat proposatu zuen. 1749an tximistorratza asmatu zuen eta, beharbada, Prokop Divišek ere asmatu zuen Europan 1754an.

1752an Franklinek artikulu bat argitaratu zuen Londresen: hor, tximistetatik babesteko teilatu gainetan altzairuzko hagaxkak erabiltzea proposatu zuen. Haren teoriari buruzko saiakerak egin ziren Ingalaterran eta Frantzian, Franklinek berak kometa batekin 1752an egindako esperimentu famatua baino lehen. Handik aurrera tximistorratzak jartzen hasi ziren. Jendeak tximistorratz haietan zuen konfiantza hain zen handia, ezen tximistorraztun aterkiak ere diseinatu baitziren.

Gerora, Nikola Teslak beste diseinu bat patentatu zuen: hobekuntza nabaria zen eta Franklinen zenbait akats agerian utzi zituen. Teslak tximistorratzaren funtzionamenduaren oinarriak definitu zituen. Orduz geroztik, tximistorratzen industriak garapena izan du eta hainbat modelo fabrikatzen dira, baina denek ere funtzionamendu printzipio bera dute: eremu elektriko natural baten bidez airea ionizatzea, inguruan eror litezkeen tximistak erakartzeko.

Funtzionamendua
---------------

Tximistorratzak oinarrizko hiru elementu ditu: elektrodoa, lurreko hartunea eta tximista elektrodotik lur-hargunera bideratzen duen hari elektrikoa. Elektrodoa haga metaliko bat da (altzairuzkoa, aluminiozkoa edo kobrezkoa) eta hainbat formatao buru kaptadore bat du: punta formakoa, punta askotakoa, erdiesferikoa edo esferikoa; eraikinaren zati garaienaren gainetik egon behar du eta lur-hargunearekin kobrezko hari eroale baten bidez konektatuta dago. Lur-hargunea lurrean sartzen diren metalezko pika bidez eraikia da, baina lurperatutako metalezko xaflaz ere egin daiteke.

Sistema horren helburu nagusia tximistak eragin litzakeen kalteak saihestea da, pertsonengan ez ezik, baita bestelako elementuetan ere. Tresna asko deskarga elektrikoekiko sentikorrak dira eta honda daitezke.

Ikus, gainera
-------------

* Argindar
* Tximista
* Lurra (elektrizitatea)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7973
* Commonscat Multimedia: Lightning rods

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh98003376
* NKC: ph120863
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q7973
* Commonscat Multimedia: Lightning rods
**Zanzibar** Afrikako ekialdean dagoen uhartedia da. Indiako ozeanoan dago. Administratiboki Tanzania da, eta bertako hiru eskualde osatzen ditu: Zanzibar Central/South, Zanzibar North eta Zanzibar Urban/West.

Bi uharte hartzen ditu barne: Unguja (nagusia, Zanzibar ere deitua) eta Pemba. Bi uharteek lurralde autonomo bat osatzen dute Tanzaniako Errepublikaren barruan.

1.070.000 biztanle zituen 2004an. Zanzibar City da uhartediko hiriburua (391.002 biztanle), Unguja uhartean dagoena.

Geografia
---------

Uhartediko irla txiki bat airetik ikusita.
### Orografia eta klima

Tanzaniako itsasertzaren aurrean dagoen koral uhartedia da Zanzibar. Izen bereko itsasarteak bereizten du Afrikako kostaldetik.

Klimari dagokionez lurralde epel euritsua da.

Ekonomia
--------

Teka arbola eta erritxina zuhaitzen oihan asko da eta kotoia, azukre kanabera eta kokoa ekoizten dira. Zanzibarrek dauka iltzearen munduko monopolioa.

Historia
--------

Antzinatean sultan herria izan zen, eta bertan zegoen Afrikako esklaboen salerosketarako merkaturik handiena. 1890eko hamarkadan, Anglo-zanzibartar Gerra eta gero, britainiar protektoratu bihurtu zen.

1963an, burujabetza lortu zuen Commonwelth erakundearen barruan. Handik urte betera, iraultza bat izan zen, sultan herria desegin eta errepublika sortu zen. Urte hartan bertan, uharteak Tanganikarekin batu ziren eta Tanzaniako Errepublika sortu zuten.

Zanzibartar ezagunak
--------------------

* Abdulrazak Gurnah, 2021eko Literatura Nobel Saria.
* Samia Suluhu Hassan, Tanzaniako presidentea.
* Freddie Mercury (Farrokh Bulsara izenarekin jaioa), 18 urte arte Zanzibarren bizi izan zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   **(Ingelesez)** Levin, Angela.  (2018-11-09). «Freddie Mercury's mother on losing her 'dear boy': 'He didn’t have to say anything. I knew he was very ill'» *The Telegraph* ISSN 0307-1235. (Noiz kontsultatua: 2021-10-28).

Ikus, gainera
-------------

* Zanzibarko Iraultza
* Zanzibar uhartedia

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Zanzibarko gobernuaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1774
* Commonscat Multimedia: Zanzibar

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 312799169
* BNE: XX451733
* BNF: 11953030j (data)
* GND: 4051641-6
* LCCN: n80121277
* NDL: 00574576
* NARA: 10038256
* SUDOC: 027505405
* BIBSYS: 13009907
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 3775035
* Atlas Digital del Imperio Romano: 42558

 |

* Wd Datuak: Q1774
* Commonscat Multimedia: Zanzibar
*Lyophyllum leucophaeatum*

Sinonimoa: *Lyophyllum fumato-foetens*, *Lyophyllum gangraenosum*

Ez da interesgarria elikagai gisa; eta oso urria delako babestu beharrekoa.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, gero laua, haritsua, flokosoa, gris-okre antzeko kolorekoa, okre-arrea, gris-arrea hezetasunean; ertza eherantz biribildua, zuri pruinaduna.

**Orriak:** Helduta, kapelaren haragitik bereiz daitezkeenak, hori-arre kolorekoak.

**Hanka:** 4 eta 7 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa, oinarri puntaduna duen zilindrikoa, bere feltro mizeliodun lodiak inguratzen du; horixka arre edo gris-arre koloreen artekoa.

**Haragia:** Grisaxka zikin kolorekoa, ukitzean urdin-beltzaxka bilakatzen da; azidoekin gorritu egiten da, eta sulfato ferroso-rekin berde-urdin kolorea hartzen du. Zaporea mikatz samarra eta arrandegi edo zurrategi usainarekin.

**Etimologia:** *Lyophyllum* terminoa grekotik dator eta anastomosi gabe esan nahi du. *Fumato-foetens* epitetoa, bere kolorea eta usainagatik du.

Jangarritasuna
--------------

Balio gutxiko jangarria.

### Nahasketa arriskua

Antzekoak diren espezie batzuk, beren esporen formaren arabera bereizten dira, hala nola: *Lyophyllum transforme*, *Lyopyllum deliberatum* eta *Lyopyllum semitale*.

Sasoia eta lekua
----------------

Urak hartutako koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 166 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 281 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
**FreeMind** Java lengoaian sortutako aplikazioa da. FreeMind GNU Lizentzia Publiko Orokorreko 2. bertsioaren lizentziarekin argitaratu zen. Esportaziorako ahalmen zabalak eskaintzen ditu. Microsoft Windows, Linux eta macOS sistema eragileekin erabil daite, baita Java Runtime Environment- horrekin.

Buru-mapak egiteko beste software-paketeekin gertatzen den bezala, FreeMind-ek erabiltzaileari kontzeptu zentralaren inguruan ideia multzo hierarkiko bat editatzeko aukera ematen dio. Planteamendu ez-linealak eskema eta proiektu berriak sortzen laguntzen du, erdiko ideia ardatzen ingurua, buru-maparen bigarren mailako beste ideiak gehitzen baitira.

Java aplikazio gisa, FreeMind plataforma anitzetan erabil daiteke eta sistema eragile guztiekin erabiltzaile-interfaze bera mantentzen du, plataforma bakoitzean interfaze arruntaren aldakuntza txikitxoren bat sortzen badu ere.

FreeMind SourceForge.net- eko 2008ko Community Choice Awards proiektuko lanik onenaren finalista izan zen, kode irekiko software proiektuak biltzen dituen lehiaketa modukoa.

Ezaugarriak
-----------

FreeMind-en dokumentazioa FreeMind-en buru-mapa gisa eskuragarri dago, aplikazioaren ezaugarri asko erakusten dituena. Aplikazioaren menutik sar daiteke: `Help > Documentation`. .

FreeMind-en ezaugarririk esanguratsuenak honako hauek dira:

* Adar tolesgarriak,
* Gordetzen ditu fitxategiak XML mm fitxategi formatuan,
* Esportatzen ditu hipertestuak HTML eta XHTMLra,
* Dokumentua PDFra eta OpenDocumentera esportatu ahal ditu,
* Irudia PNG, JPEG eta SVGra esportatzen du,
* Ikonoak nodoetan,
* Adarren inguruan hodeiak,
* Nodoak lotzen dituzten esteka grafikoak,
* Bilaketak adar bakatuetara mugatuta daude,
* Nodoetatik hipertestuak eta fitxategiak estekatu daitezke,
* FreeMind arakatzailea / erreproduzitzailea Java edo Flash- en webgunerako eskaintzen du,
* Eraldatu ahal ditu mapak XSLT erabiliz.

FreeMindek Javarako Swing GUI tresneria erabiltzen du.

FreeMind garatzaileek edo beste proiektu batzuen garatzaileek pluginak egin dituzte wiki eta edukiak kudeatzeko sistemako softwareetarako, Freemind fitxategiak ikusi ahal izateko eta zenbait kasutan web interfazearen bidez sortu ahal izateko.

### Euskaraz

FreeMind softwarea euskaraz lokalizatuta dago Librezale.eus taldeko boluntarioen eskutik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «FreeMind - Librezale.eus» *librezale.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-05-16).

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala.
* **(Ingelesez)** FreeMind aplikazioari buruzko iritzia.
* FreeMind Dokumentazioaren Lineako Manifestazioa (flash-a behar du)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1331559
* Commonscat Multimedia: FreeMind

---

 |

* Wd Datuak: Q1331559
* Commonscat Multimedia: FreeMind
**Cheddarko arroila** (ingelesez: *Cheddar Gorge*) Ingalaterrako hego-mendebaldeko Somerset konderriko Cheddar udalerrian dagoen kareharrizko arroila bat da. Arroila Cheddarko leizeen kokalekua ere bada, 1903an leku honetan duela 9.000 urtetako "Cheddarko gizona" topatu zen, osorik topatutako Britainiar Uharteetako gizaki eskeleto zaharrena. Bertan amairaldeko Goi Paleolito aroko aztarna zaharrenak ere topatu ziren (duela 12 edo 13.000 urtekoak). Leizeak lurazpiko ibai baten eraginez sortu ziren, estalaktita eta estalagmita ugari ditu.

Cheddarko arroila, Erresuma Batuko ohiko turismogunea da. 2005. urtean *Radio Times* irratiak burutu eta *Seven Natural Wonders* telesailean agertutako inkesta baten arabera, Cheddarko arroila Erresuma Batu osoko bigarren natur kokagune miragarri edo ikusgarriena gisa sailkatua gelditu zen, Dan yr Ogof leizeen atzetik. Arroila urtero milioi erdi bisitarien helmuga da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Tourist hotspots - Cheddar Gorge. BBC. 2007ko abuztuaren 12a.
2. ↑  Somerset Historic Environment Record. Somerset County Council. 1983. 2007ko abuztuaren 12a.
3. ↑  Caves win 'natural wonder' vote. BBC. 2005eko abuztuaren 2a.
4. ↑  Access Q&A: Cheddar Gorge. British Mountaineering Council. 1999. 2007ko abuztuaren 12a.

Kanpo estekak
-------------

* Cheddarko arroilaren webgunea **(Ingelesez)**.
* Cheddarko arroilari buruzko argibideak **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1068812
* Commonscat Multimedia: Cheddar Gorge

---

 |

* Wd Datuak: Q1068812
* Commonscat Multimedia: Cheddar Gorge
**Diskriminidad positiboa** gutxietsitako taldeen bizi-kalitatea hobetzeko gizarte-politika, elikagaiak lortzeko eta eskubide zibilak erabiltzeko aukera ematen diena da. Helburua talde horien aurkako diskriminazioa ezabatzea da, eta, horretarako, gutxietsitako talde bati lehentasunezko tratua ematea proposatzen da, errespetatua izatea lortu ondoren, pixkanaka aukera-berdintasuna ere lortuz joateko. Diskriminazio positiboa batez ere emakumeei, zaharrei, haurrei, homosexualei, ezinduei eta zenbait talde etnikori dago zuzenduta. Horren adibideak dira hirugarren adinekoentzako garraio-txartel bereziak, edo ezinduentzako enplegu-ehuneko bat ezartzea.Marc andreu es autista.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q214244
* Commonscat Multimedia: Affirmative action

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13536208t (data)
* GND: 4203864-9
* LCCN: sh85001507
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q214244
* Commonscat Multimedia: Affirmative action
*Artikulu hau XIV. mendeko estatuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Poloniako Erresuma».*
**Poloniako Erresuma** (polonieraz: *Królestwo Polskie*; latinez: *Regnum Poloniae*) poloniar estatua izan zen, 1385ean hasi zena, Krewoko Batasunarekin, eta 1569an amaitu, Lublingo Batasunarekin.

1385ean, Jogaila Lituaniako dukea Luis Anjoukoaren alaba Eduvigisekin ezkondu zen. Horren ondorioz, Polonia eta Lituaniaren arteko dinastia batasuna ezarri zen.

Jagellondarrek Polonia eta Lituaniaren batasun pertsonala menderatu zuen. Elkartea onuragarria izan zen poloniarrentzat eta lituaniarrentzat, hurrengo hiru mendeetan Europako inperio boteretsuenetako bat izan baitzuten.

Baltikoan teutoien aurkako gatazka etengabea mantendu zuen. Honek 1410ean Grunwaldeko gudua eragin zuen baina baita 1446ko Toruńgo Bakea ere. Ituna nabarmena izan zen Prusiako Dukerriaren sorreran. Hegoaldean Otomandar Inperioa eta Krimeako Khanerria borrokatzen zituen eta ekialdean lituaniarrei lagundu zien Moskuko Dukerri Handiaren aurkako bere borrokan. Iparraldean konkistak egin zituen, tartean Livonia eskualdearena.

Jagellondarren agintaldian, Polonia estatu feudal bilakatu zen eta bere ekonomia aristokrata lurdunen eskuetan zegoen. 1505ean poloniar *sejm*ek *Nihil novi* legea aditzera eman zuen. Orduan Urrezko Askatasuna izeneko garaia hasi zen, noiz poloniar noble aske eta berdinek estatua gobernatu zuten.

Erregeen zerrenda
-----------------

* Eduvigis Poloniakoa (1384-1399)
* Vladislao II.a Jagellondarra (1386-1434)
* Vladislao III.a Jagellondarra (1434-1444)
* Kasimiro IV.a Jagellondarra (1447-1492)
* Joan I.a Alberto (1492-1501)
* Alexandro Jagellondarra (1501-1506)
* Sigismundo I.a Poloniakoa (1506-1548)
* Sigismundo II.a Poloniakoa (1548-1572)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Baczkowski, Krzysztof.  (1999). *Dzieje Polski późnośredniowiecznej (1370–1506).*  Krakovia: Fogra, 55 or. ISBN 83-85719-40-7..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1649871
* Commonscat Multimedia: Maps of the Kingdom of Poland (Jagiellons)

---

 |

* Wd Datuak: Q1649871
* Commonscat Multimedia: Maps of the Kingdom of Poland (Jagiellons)
**Karpatoen Parke Natural Nazionala** (ukraineraz: Карпатський національний природний парк) Ukrainako Ivano-Frankivskeko oblastan dagoen parke nazional babestua da. Parkea 1980ko ekainaren 3an izendatu zen, Karpatoen paisaiak eta izadia babesteko asmoz. Gune administratiboa Yaremche hirian dago. Parke hau Ukrainako parke nazionaletako lehena eta herrialdeko parke nazional handienetako bat da. Parkea helmuga turistiko garrantzitsua da, eta bere paisaiak zeharkatzen dituzten 50 bidezidor inguru ditu. Lurraldean monumentu asko daude, bestetik.

Ezaugarriak
-----------

Parkeak 515.7 km²-ko eremua du, eta horietatik 383.4 km²-k debekatuta dute jarduera ekonomiko oro. Parkea hartzen duen eremua Nadvirna eta Verkhovynako raionen artean dago, Ivano-Frankivskeko oblastaren hego-mendebaldean eta Transkarpatiakorekin mugatuta.

Parkea Ukrainako Karpatoen gunerik garaienean dago, Prut ibaiaren (iturriak parkean daude) eta Black Cheremosh ibaien arroen ekialdeko maldetan. Hoverla mendia da (parkearen mugan dago, Verjovyna raionan) Ukrainako goragune handiena (2061 m).

Huk ur-jauzia, 84 metroko erorketarekin, Ukrainako karpatoetako jauzi handiena duen ur-jauzia da. Glaziar jatorriko bi laku daude.

Flora
-----

Parkearen inguruan Alpeetako belardiak eta basoak daude. Parkeko hiru zuhaitz-espezie ohikoenak izei zuria, pago arrunta eta *picea* dira.

Iruditegia
----------

* Smotrych mendia.Smotrych mendia.
* Yaremchan.Yaremchan.
* 
* Білий Слон «Elefante zuria»Білий Слон «Elefante zuria»

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Karpatoak
* Karpatoetako eta Europako beste eskualdeetako pagadi primarioak

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Parkearen webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4215646
* Commonscat Multimedia: Carpathian National Nature Park

---

 |

* Wd Datuak: Q4215646
* Commonscat Multimedia: Carpathian National Nature Park
**Durangoko Pasioa** Durango (Bizkaia) hiribilduaren kultura-irudikapen berezietako bat da; izan ere, Jesus Nazaretekoaren bizitza eta heriotza hiru egun irauten duen irudikapen bakarra da, eta espazio bakarrean garatzen den bakarra: Santa Ana plaza, elizaren ondoan eta izen bereko arkuan, Bizkaiko harresiaren azken hondarra herrian.

Historia
--------

Durangoko Pasioak bigarren etapa bizi du. Izan ere, 1961 eta 1965 urteen artean, historia, tradizioa, kultura eta erlijioa nahasten dituen ekitaldiaz gozatzeko aukera izan zen. Geldialdi luze baten ondoren, 60ko hamarkadako antzezpenak hurbiletik bizi izan zituzten hainbat herritarrek Juan de Iciar elkartea antolatzea erabaki zuten, tradizio hori berreskuratzeko. Horrela, 1994tik, Aste Santu bakoitzean, Santa Ana plaza antzoki handi bihurtzen da.

Plazan zazpi agertoki daude, olibondoen baratzea, Hilobi Santua, Azken Afaria, sanedrina edo Herodesen jauregia falta ez direla. Bertan herriko bizilagunak ikus ditzake ikusleak Bibliako pertsonaien larruan jartzen, hala nola, Jesus, Maria, Caifás, Pedro, Judas, Poncio Pilato eta Herodes, besteak beste.

### Zuzendarietako batzuk

Juanjo Etxarte, Pasioaren bultzatzaileetako bat da bigarren etapa honetan, zuzendari izan da urte askoan, eta 2009an Pasioa gaztetzera ere ausartu da, taldeko gazteenei rol protagonista emanez. 2012an hitz hauekin argudiatu zuen erabakia:

> «Gazte asko genituen ezeren trukean egiteko prest, beraz pausua emateko ordua zen. Edo egiten genuen edo beraiek gabe geratu ahal ginen.» Juanjo Etxarte, 2012
> 
> 

 («Teníamos un plantel de jóvenes dispuestos a hacerlo sin recibir nada a cambio, así que era el momento de dar el paso. O lo hacíamos o nos podíamos acabar quedando sin ellos»)

Beste zuzendari batzuk izan dira: Markos Echarte, Egoitz Iraurgi, Iñigo Pastor, Xabier Arana, Fernando Atucha eta Txema Asategi, besteak beste.

Aktoreak
--------

Urte hauetan paper nagusiak egin dituzten pertsona batzuk:

* **Jesus Nazaretekoa**: Markel Ganboa, Iñigo Pastor, Egoitz Iraurgi, Xabier Arana, Aitor Casar, Ibon Arroitajauregi
* **Maria**: Sheila Ceide, Mariola Fernández, Izaskun Astondoa, Fermi Ordoñez, Maria Ines Asategi
* **Kaifas**: Aitor San Anton, Koldo Erdoiza, Markel Ganboa, Txema Asategi, Fernando Atutxa, Aitor Casal
* **Poncio Pilato**: Aitor San Antón, Jon Iraurgi, Aitor Erdoiza, Fernando Atucha
* **Herodes**: Markel Ganboa, Aitor San Antón, Juan Cruz San Antón, Xabier Arana.
* **Judas**: Eneko Txintxurreta, Aitor Etxarte, Fernando Atutxa, Egoitz Iraurgi, Mikel Zeide, Ibon Arroitajauregi, Markel Ganboa.
* **Pedro**: Iker Garate, Aitor Echarte, Aitor Alustiza, Xabier Arana, Juanjo Echarte.

Bitxikeriak
-----------

Iñigo Pastor da Nazareteko Jesusen papera gehien berregin duen aktorea.

Markos Echarte zuzendari gazteena izan da 22 urte izanda. 

Jone Arana eta Esti San Anton, gizonezkoei dagozkien papelak hartu dituzte XVIII. Edizioan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------
Jokalariak 2009ko Liga garaipena ospatzen.
**Alkmaar Zaanstreek** edo ezagunagoa **AZ Alkmaar** izenarekin Herbehereetako futbol talde bat da Alkmaar hirikoa.

Historia
--------

1967ko maiatzaren 10ean sortu zen hiriko *Alkmaar'54* eta *FC Zaanstreek* taldeak batzean, hortik bere izen konposatua. Hasiera batean AZ'67 izenaz ezagutu zen baina 1986an AZ-ra murriztea erabaki zuten.

Emaitza onak 70. hamarkadaren bukaeran iritsi ziren 1978ko Kopa irabaztean. Hurrengo urteetan beste bi kopa eta liga bat irabazi zituen. Urte horietan Europan ere jokatu zuen eta 1981ean UEFA Kopako finalera iritsi zen. 1988 urtean ordea maila galdu zuen eta 1997 urterarte ez zen goren mailara itzuli.

Milurteko berria hastearekin batera Herbehereetako talde indartsuenetakoa bihurtu da. 2009an Liga berri bat irabazi zuen eta 2013an bere laugarren Kopa eskuratu du. Europan 2005eko UEFA Kopako finalerdia du emaitza gorena.

2019-2020 denboraldian bigarren postuan zeudela liga bertan behera gelditu zen COVID-19 pandemiaren erruz. Amsterdamgo Ajax taldearekin puntutan berdinduta zeuden eta Federazioak ez berrekitea erabaki zuenean txapeldunik ez izendatzea erabaki zuen. UEFA Europa Leaguereko sailkatu zen eta multzokako fasean Errealaren aurka jokatuko zuen.

Palmaresa
---------

### Herbehereetan: 7

* Herbehereetako futbol liga (2):
	+ Txapelduna: 1981 eta 2009.
	+ Txapeldunordea: 1980, 2006 eta 2020.

* Herbehereetako futbol kopa (4):
	+ Txapelduna: 1978, 1981, 1982 eta 2013.
	+ Txapeldunordea: 2007, 2017 eta 2018.

* Johan Cruyff Kopa (1): 2009.

### Nazioartean: 0

#### UEFA Kopa

* Txapelduna (0)
* Finalista (1): 1981.

#### Beste batzuk

* (0)

Jokalariak
----------

* Herbehereak Louis van Gaal (1986–1987)
* Herbehereak Phillip Cocu (1988-1990)
* Herbehereak Jimmy Floyd Hasselbaink (1990-1993)

Euskal taldeen aurkako partidak
-------------------------------

Hauek dira Europako txapelketa ofizialetan AZ Alkmaarrek euskal taldeen aurka jokatu dituen partidak:

| Denboraldia | Txapelketa | Fasea | Etxekoa | Emaitza | Kanpokoa |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2015-16 | UEFA Europa League | Liga fasea | AZ AlkmaarAthletic | 2-12-2 | AthleticAZ Alkmaar |
| 2020-21 | UEFA Europa League | Liga fasea | Real SociedadAZ Alkmaar | 1-00-0 | AZ AlkmaarReal Sociedad |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Ajax denied title as Dutch Eredivisie season declared void, European places decided, no relegation» *Sky Sports* (Noiz kontsultatua: 2020-06-21).
2. ↑    «Realak erraz garaitu du AZ Alkmaar» *Irutxuloko Hitza* 2020-11-06 (Noiz kontsultatua: 2020-11-09).

Kanpo estekak
-------------

* **(Nederlanderaz)****(Ingelesez)**Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191264
* Commonscat Multimedia: AZ Alkmaar

---

 |

* Wd Datuak: Q191264
* Commonscat Multimedia: AZ Alkmaar
**Astrabudua** Bizkaiako Erandio udalerriko mendebaldean dagoen auzo bat da. 10.000tik gora biztanlerekin Erandioko auzorik jendetsuena da eta berezko herri izaera duena. Bilbo Handiko eskualdean dago, eta XX. mendean Bilboko udalerrian kokatuta zegoen.

Airetiko ikuspegia
Bilboko itsasadarraren ertzean kokatuta, Bizkaiko Labe Garaiei esker XX. mendean demografikoki asko hazi zen.

Mugakideak
----------

Iparraldean Leioa udalerria, hegoaldean Altzaga, mendebaldean Sestao udalerria (itsasadarraren bestaldean) eta ekialdean Erandio Goikoa mugakide ditu.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 10.164 | 10.092 | 10.102 | 10.173 | 10.275 | 10.415 | 10.559 | 10.557 | 10.545 | 10.654 |

| 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 10.555 | 10.485 | 10.469 | 10.474 | 10.391 | 10.290 | 10.239 | 10.125 | 10.139 | 10.149 |

Klima
-----

Klima bizkaitar tipikoa da, uda leunekin, negu luzearekin eta udazken onarekin, bertako klima ozeanikoa dela eta. Urteko batez besteko tenperatura 14ºC -koa da, 8ºC-ko urteko minimoaren eta 18ºC-ko maximoaren artean. Haize nagusiak ez dira osagaikoak, eta prezipitazioak urtean batez beste 1211,4mm-ra iristen dira.

Garraiobideak
-------------

* Bilboko Metroak auzo honetan Astrabuduako geltokia du.
* Bizkaibusek ere bere geltokia du.
* Erandiobusak ere bere geltokia du.

Kultura
-------

1996ko datuen arabera, Astrabudua gaur egun Erandioko auzo nagusiki erdaldunen artean dago, euskal hiztunen portzentaia %13.5ekoa dela. Auzoko Bigarren Hezkuntzaren Institutuan ikasleen erdiak baino gehiagok A ereduan ikasten zuten, gainontzeko guztiek B ereduan.

Udan, abuztuaren 10ean, San Lorentzo jaiak ospatzen dituzte astrabuduarrek.

Hezkuntza
---------

### Lehen hezkuntzako ikastetxeak

Haur eta lehen hezkuntzako ikastetxe bakarra dago Astrabudua auzoan, Ignacio Aldekoa ikastetxe publikoa.

### Bigarren mailako ikastetxeak

Bigarren hezkuntzako ikastetxeei dagokienez ere, ikastetxe bakarra dago, Astrabudua BHI institutu publikoa.

Kirol elkarteak
---------------

* Astrabuduko F.T.
* Aizburua Beteranoen Arraunketa Kluba

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

* **(Gaztelaniaz)** Astrabuduko webgune ez ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254331
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316432800
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00573/eu\_a\_5736/a5736

 |

* Wd Datuak: Q12254331


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Erandio | Erandioko auzoak | Erandio |
| Altzaga · Arriaga · Astrabudua · Asua · Erandiogoikoa · Goierri · Lutxana-Enekuri |
**Mia Satya**, **Mia Tu Mutch** izenaz ere ezaguna, (Texas, Ameriketako Estatu Batuak) estatubatuar auzolangile eta justizia sozialaren, gazteen, LGBT pertsonen eta transgeneroen aldeko ekintzailea da.

Mia Texasen jaio zen, hegoaldeko baptisten jarraitzaile zen familia batean. Gizon jaio arren, bere burua emakumetzat zeukan. Bigarren hezkuntzan zegoenean emakumezkoen jantziak janzten hasi zen eta ikaskideen jazarpena eta gurasoen bazterkeria pairatu behar izan zuen. 17 urte zituenean, gurasoek Satya sexualitatea birrorientatzeko terapia egitera bidali zuten elizara. Halaber, gurasoek esan zioten ez ziotela dirurik emango ikasten jarraitzeko gizon heterosexual bat bezala jokatu ezean. Ondorioz, ikastetxeko azken ikasturtean zegoenean etxetik alde egin zuen.

San Frantziskora joan zen eta bi urtez etxerik gabe bizi izan zen. 2011n gorroto delitu baten biktima izan zen erasotzaile batzuk Satya jipoitu zutenean emakume transexuala izateagatik. City College of San Franciscon ikasi zuen lan bila eta hiriko LGBT komunitatearekin harremanak egiten ari zen bitartean. Satyak Point Fundazioaren diru-laguntza jaso zuen emakumezkoentzako Mills Collegen ikasteko. 2016an politika publikoetan diplomadun bihurtu zen.

2016ko ekainean San Frantziskoko Harrotasun Eguneko Desfilean komunitateren marexal handia bezala zerbitzatu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42301968
* Commonscat Multimedia: Mia Satya

---

 |

* Wd Datuak: Q42301968
* Commonscat Multimedia: Mia Satya
*Lactarius cremor*

Ez da jangarria.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, laster deprimitua, ertza pixka bat krenulatua, laranja-arre oreinkume kolorekoa edo gorrixkaz zikindua.

**Orriak:** Haragi-okre kolorekoak, okertuak.

Hanka: Laburra, 2 cm inguruko garaierakoa eta 0,5 cm inguruko lodierakoa, askotan okertua edo eszentriko samarra, kapelaren antzeko kolorekoa.

**Haragia:** Zurbila, lehenengo huntz usainarekin, gero txikoriarenarekin. Latexa, zurixkatik urtsura.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis", esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzea edo haustean.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria 

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Hostozabal zuhaitzen azpiko sastrakadietan, lurzoru astunetan, karedun lurretan.

### Banaketa eremua

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 98 or. ISBN 84-282-0865-4..
**Luis Alfredo Etcheberry Orthusteguy** (Concepción, Txile, 1931ko abenduaren 17a - 2023ko abenduaren 30a) abokatu eta irakasle txiletarra izan zen. Zigor Zuzenbidean aditua, 1956tik Txileko Unibertsitateko irakaslea izan zen. Zigor Zuzenbideari buruzko hainbat liburu eta artikulu argitaratu zituen.

Biografia
---------

Txileko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen, 1956ko martxoaren 21ean abokatu titulua lortuz. Ondoren, Columbia Unibertsitatean (AEB) Zuzenbide Konparatuko Masterra egin zuen. Gainera, 2008an Honoris Causa doktoretza jaso zuen Talcako Unibertsitatean.

Txileko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultateko irakaslea izan zen eta Nazioarteko Zigor Zuzenbideari buruzko ikastaroa eman zuen. Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifikaleko eta Diego Portales Unibertsitateko irakasle ere izan zen.

Txileko Abokatuen Elkargoan aholkulari izan zen 1965 eta 1972 artean eta 1989 eta 1992 artean. 1989an Elkargoko Presidentea izan zen 1991ra arte. Ondoren, Elkargoko Zuzendaritza Batzordeko kidea izan zen.

Andeetako Juristen Batzordeko ohorezko kidea izan zen; Nazioarteko Juristen Batzordeko kidea; AIDPko Zuzendaritza Kontseiluko kidea; Andrés Bello Argitaletxe Juridikoko zuzendaritzako kidea.

Lanak
-----

* Concurso Aparente de Leyes Penales
* American-Chilean Private International Law
* Derecho Penal en la Jurisprudencia (4 volúmenes)
* Derecho Penal (4 volúmenes)

Erreferentziak
--------------

* Curriculuma www.derecho.uchile.cl webgunean
* Espedientea Abokatuen Elkargoan
* Etcheberry / Rodriguez. Abokatuak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5667686

 |

* Wd Datuak: Q5667686
**Carro de Combate de Infantería Tipo 1937** (**CCI Tipo 1937**) espainiar tanke arina izan zen. 1937an, matxinoek diseinatu zuten La Naval ontziolan. Horretarako Gerra Zibilean erabilitako hiru tanke "nagusi"etan oinarritu ziren: T-26a, Panzer Ia eta L3/35a.

CCI Tipo 1937ak 100 ZP zuen MAN motorra zuen eta horri esker 36 km/o ere lortzeko gai zen. 20/65 mm-ko Breda M35 kanoi automatiko eta 7,92 mm-ko bi metrailadore (bata koaxiala eta bestea aurrealdean) erabiltzen zituen.
Prototipoa teorian helburuak betetzen zituen eta 30 unitate ekoiztea erabaki zuten, baina, ezaugarri onak izateko blindajea baztertu zuten; blindaje urria eta kalitate txarrekoa zen eta ez zen nahikoa 7'92 mm-ko jaurtigaientzat. Hori zela eta ez zuten unitate bakar bat ere ekoiztu.

Gero, prototipoa errodamendu-trena aldatzea erabaki eta 80 ZP-ko motor berri bat instalatu zioten. Honela, artilleria-traktore bilakatu zen. Prototipo berriak Carabanchelgo Tiro Eskola Zentralean emaitza onak lortu zituen arren ez zuten inoiz ekoiztu. Egun, prototipoa Toledoko Infanteria Akademian dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Mazarrasa, Javier de.  (1998). *Los Carros de Combate en la Guerra de España 1936–1939.*  1 Valladolid: Quirón Ediciones, 160 or. ISBN 84-87314-37-6..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Preston, Paul.  (2003). *La Guerra Civil Española.*  Bartzelona: Debolsillo ISBN 9788497590631..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25405301

 |

* Wd Datuak: Q25405301
Dianaren tenpua
**Dianaren tenplua** Nîmeseko I. mendeko eraikin erromatarra da, Oktavio Augustoren enperadoren garaian eraikia. *La Fontaine* iturburutik hurbil dago, eta haren inguruan *Augusteum* bat zegoen, enperadorearen eta haren familiaren gurtzari eskainitako santutegia, ninfeo batean oinarritua.

Erabilera eta historia
----------------------

Hormetako bateko "Bizitzaren lorea"
Bere oinplanoa, basilika baten antzekoa, tenplua izatearen teoriaren aurka doa, eta ez dago ebidentzia arkeologikorik edo literariorik Dianari eskainia ote den argitzeko. Aldiz, eraikina liburutegi bat izan zitekeen. Fatxada berreraiki egin zuten II. mendean, eta Erdi Aroan monasterio bat egon zen, biziraupena ziurtatuz. Haren hormetako batean, "Bizitzaren lorea"-ren diseinu berezi baten behe-erliebea dago.

1745ean induskatu zuten *La Fontaineko lorategia* sortzeko lanetan. Hubert Robertek eta XVIII mendeko beste pintore batzuek margotu zuten, eta monumentu historiko bihurtu zen 1840an. Orain *La Fontaine*ko lorategietatik sar daiteke.

Egitura
-------

Sabaiaren eraketa ez da ohikoa, hainbat kanoi-ganga lodiz egindako zenbait areto baititu. Ganga horiek kontu handiz ebakitako harlanduak erabiltzen dituzte, goiko solairu bat eusten dutenak.

Hasieran, eraikinaren albo banatan eranskinak zeuden. Fatxada nagusia hiru arku handik zeharkatzen dute.

Iparraldeko hormako bost nitxo
Hondarrak, batez ere, ganga-formako gela bat da, 14.5 x 9,5 m-koa, eta albo banatan bi eskailera falta diren eraikin atxikietarako. Iparraldeko paretak bost nitxo angeluzuzen ditu, eta horien gainean frontoi alterno triangeluarrak eta erdizirkularrak daude. Nitxo bakoitzaren artean ordena konposatuko zutabe bat zegoen. Beste hiru gelek teilatuak dituzte, kasetoi landuekin apainduak.

1745eko indusketetan, garai bateko *opus sectile* zorua aurkitu zuten, marmol-forma ederrak zituena, argamasaren laguntzaz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Gros, Pierre (1991): *La France gallo-romaine*, 1991, Nathan, ISBN 2092843761, 39-40 or.
2. ↑   **(Frantsesez)** Ménard, Léon (1755). *Histoire civile, ecclésiastique et littéraire de la ville de Nismes avec les preuves. Tome 1.* , 34 or. (Noiz kontsultatua: 2024-01-05).
3. ↑   «Le Temple de Diane à Nîmes par Ménard» *www.nemausensis.com* (Noiz kontsultatua: 2024-01-02).
4. ↑  Jardin de la Fontaine, POP (la plateforme ouverte du patrimoine), Ministère de la Culture
**Mikel Huerga Leatxe** (Iruñea, 1989ko abenduaren 22a) nafar xakelaria da, 2008tik aurrera nazioarteko maisua, eta 2021tik Nazioarteko Maisu Handia. 2012an Euskal Herriko txapelduna, 2015ean hirugarrena izan zen Espainiako txapelketan Paco Vallejorekin berdinduta, eta askotan izan da Nafarroako txapelduna.

Getxoko Sustapen Torneo Itxian 2.500eko muga gainditu zuen 2021ean. Geroxeago FIDEren zerrendan munduko 814.a zen, 2494 puntu-Elorekin. Iruñeko Donibane Kirol Elkarteko gazteak entrenatzen ditu. 

Euskal Herriko lau xake jokalarik lortu dute Nazioarteko Maisu Handia titulua: Txelu Fernandez bilbotarrak, 1986an; Felix Izeta zestoarrak, 1994an; Mario Gomez portugaletetarrak, 2004an; eta Mikel Huerga, 2021ean. Lehenengo hirurak lehia ofizialetatik erretiratuta daude, nahiz eta noizean behin Gomezek eta Fernandezek taldeka partidaren bat jokatzen duten. Izeta, berriz, Euskadiko eta Eskoziako selekzioen artekoan aritu zen 2014an. Baina, salbuespen horiek kenduta, esan daiteke 2010eko hamarkadan ez dela egon Euskal Herriko Maisu Handirik lehiaketa ofizialetan.

Huerga, Figueres-eko lehiaketa irekian (2015)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    Tornay, Josu. «Bidea, luzea bezain aberasgarria» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-10-16).
2. ↑  FIDE webgunea
3. ↑   «Huerga Leache, Mikel» *ratings.fide.com* (Noiz kontsultatua: 2021-10-16).

Ikus, gainera
-------------

* Txelu Fernandez
* Felix Izeta
* Mario Gomez

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21001270

 |

* Wd Datuak: Q21001270
**Homosozialitate** terminoa soziologian erabiltzen da izendatzeko izaera sexualik edo erromantikorik gabeko sexu berdinekoen arteko harremanak, esaterako, adiskidetasuna, tutoretza, eta beste hainbat forma. Homosozialitatearen kontrakoa heterosozialitatea da, hau da, sexuen desberdinen arteko harremanetan harreman ez sexualen lehenespena. Bi kide baino gehiagoko talde harremanetan, harremanak homosozialak, bisozialak edota heterosozialak izan daitezke, taldeko kideen sexu joeraren arabera.

*Homosozial* terminoa Eve Sedgwickek eman zuen ezagutzera bere *gizonen desio homosoziala* eztabaidan. Jean Lipman-Blumenek lehenago definitu zuen homosozialitatea (1976) norberaren sexu berdinekoen lehenespen bezala, ez lehenespen sexual gisa bazik lehenespen sozial gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** J. Childers/G. Hentzi eds. *The Columbia Dictionary of Modern Literary and Cultural Criticism* (New York 1995) p. 138
2. ↑   **(Ingelesez)** Merl Storr, *Latex and Lingerie* (2003) 39-40 or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q610757

 |

* Wd Datuak: Q610757
**Gris marengoa**|   |
| Kolore koordenatuak |
| Uhin-luzera | nm |
| Hamaseitarra | #4C5866 |
| RGB | (r, g, b) | (76, 88, 102) |
| CMYK**N** | (c, m, y, k) | (, , ) |
| HSV | (h, s, v) | (212°, 25%, 40%) |

*Artikulu hau koloreari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marengo (argipena)».*
**Gris marengoa** tonu grisa edo urdina da. Batzuetan, asfalto heze baten kolore bezala deskribatzen dute. Oihalgintzan, normalean oihalaren koloreari egiten dio erreferentzia marengoak, eta beltza edo marroi iluna esan nahi du, zurizko hari txikiak dituena. Batzuetan hitza hari zuridun oihal beltzari dagokio.

Historia
--------

Marengo izena XVIII. mendean agertu zen Europan, motots zuriak zituen oihal marroi ilunari deitzeko. Hasiera batean, oihal hori Italia iparraldeko Spinetta Marengo herrian egiten zuten. Frantzian, koloreak *marengo ou brun* (euskaraz: «marengo edo marroi») zuen izena. 1800eko ekainaren 14ko Marengoko guduaren ondoren, non Napoleon Bonaparteren tropek austriar armada garaitu zuten, marengoa hari zuri edo grisezko ukituak zituen oihal gris edo beltz izatera pasa zen. Kolore hau Bonapartek modan jarri zuen beroki gris batekin lotu zen. Napoleonen gerra-zaldi ospetsuak ere "Marengo" zuen izena.

Sobietar Batasunean zenbait uniformetarako erabili zuten. 1921ean, Itsas Armadako uniformeetarako kolore hautatu zuten. 1923an, sobietar Militsiyak marengo koloreko uniforme berriak jaso zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2018]
2. ↑   **(Ingelesez)** «Marengo» *silestoneusa.com*.
3. ↑   **(Ingelesez)** «Marengo» *Colour Lovers*.
4. ↑   **(Errusieraz)** «Чем цвет Бёдра испуганной нимфы отличается от цвета Адского пламени, или какие бывают цвета. (часть 6)» *cult-and-art.net* 2014-11-24.
5. ↑   **(Errusieraz)** «Форма одежды и знаки различия милиции январь 1923 - ноябрь 1928 года» *vedomstva-uniforma.ru*.

Kanpo estekak
-------------

  


|  |
| --- |
| **Espektro elektromagnetikoa**
 gamma izpiak • X izpiak • ultramoreak • argia • infragorriak • mikrouhinak • irrati uhinak **Koloreak** |
|   | ultramorea | morea | urdina | berdea | horia | laranja | gorria | infragorria |   |
*Halobacterium s.p.*
**Archaea halofilo**ak mikroorganismo prokariotoak dira, ingurumen oso gazietan bizi direnak. Mikrobio hauek gatz-kontzentrazio handiak behar dituzte bizitzeko, eta gai dira %25-eko gatz-kontzentrazio duten tokietan hazteko. Laku oso gazietan (Itsaso Hilan, esaterako), gatzagan eta sodio kloruro ugari duten janarietan bizi dira.

Bakteriorodopsina izeneko pigmentu gorri bat dute, argia xurgatzen eta elektroiak mugitzen dituena, klorofilaren antzera; horrela lortzen dute mikrobio hauek behar duten ATP-a. Archaea halofiloak, baina, ezin dute CO2 erabili karbono-iturri modura, horretarako materia organikoa erabiliz.

*Halobacterium*, *Halococcus* eta *Haloalkalicoccus* dira halofiloen ordezkari nagusiak.

Ikus, gainera
-------------

* Halofilo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1054206
* Commonscat Multimedia: Halobacteria
* Wikispecies Espezieak: Halobacteria

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 7949
* GBIF: 160
* ITIS: 951427
* NCBI: 183963
* WoRMS: 416243

 |

* Wd Datuak: Q1054206
* Commonscat Multimedia: Halobacteria
* Wikispecies Espezieak: Halobacteria