recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Berrozpe baserria** edota **Berrozpe dorretxea** XV. mendeko baserri-dorretxea da, Andoainen kokatutakoa, Gipuzkoan. Estilo gotikoa eta Erdi Aroko ezaugarriak ditu (arku zorrotzak eta leiho konopialak).

Kokapena
--------

Andoaingo Kale Txiki auzoan dago, herrigunetik Urnietara doan bidegurutzean eta, bai Andoaingo geltokitik, bai Martin Ugalde Kultur Parketik hurbil.

Historia
--------

Lehenengo eraikina sortu zuten familiaz ez dakigu ezer. Antzina defentsa-dorretxea izana, 1479an eraikin honetan batzartu ziren Donostiaren eta Tolosaren arteko liskarrak konpontzeko asmoz; horren ondorioz, Andoain, Alkiza eta Aduna Donostiaren mende gelditu ziren. Domenjón González de Andia aipatzen da bilera hartako parte-hartzaileen artean. 

Garai haietako aztarnak beheko solairuan ageri dira, sarrera nagusia eta atzealdeko saieterak. Manuel Lekuonaren ustez, dorretxearen inguruan babes erreten bat zegoen, aldameneko errekaren urez betetzen zena, eta zubi altxagarri batez hornitua. XV. mendean, Henrike IV.a Gaztelakoaren agindua betez, dorrea bota zuten eta eraikinak jauregi itxura hartu zuen. XVIII. mendean, bestetik, gaur egungo itxura hartu zuen, baserri modukoa. 1946an, erreformako lanak burutu ziren.

### Ama Kandidaren jaiotetxea

Bertan jaio zen, 1845ean, Juana Josefa Zipitria, Ama Kandida Jesus izenez ezagunagoa, Jesusen Alaben sortzaile izan zena.
 Gaur egun eraikina haien egoitza da, eta hango kapera eguerdiko eguerdiko mezan bisita daiteke edozein egunetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Berrozpe dorretxea.*  turismoa.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2023-6-19).
2. ↑  Roque Aldabaldetrecu: *Casas solares de Guipúzcoa*, CAP, 1979, ISBN 84-7231-501-0, 13-15 or.
3. ↑  Berrozpek Ama Kandidaren heriotzaren 95. urteurrena ospatuko du. Diariovasco.com **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492160
* Commonscat Multimedia: Casa Berrozpe

---

 |

* Wd Datuak: Q20492160
* Commonscat Multimedia: Casa Berrozpe
**Bayfield konderria** (ingelesez: *Bayfield County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Washburn da. 2010eko zentsuaren arabera 15.014 biztanle zituen, Bayfield kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bayfield konderriak 5.287,91 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.460,26 ura dira. Beste 3.827,65 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,84 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.014 pertsonetatik 13.113 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 158 dira. 44 beltzak edo afroamerikarrak. 1.393 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 48 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 408 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490482
* Commonscat Multimedia: Bayfield County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141906732
* ISNI: 0000 0004 0519 7922
* LCCN: n81119875
* NARA: 16526472
* **Lekuak**
* OSM: 270802
* TGN: 2002308

 |

* Wd Datuak: Q490482
* Commonscat Multimedia: Bayfield County, Wisconsin
*Artikulu hau antzezlanari buruzkoa da; filma gaitzat duena beste hau da: «El Florido Pensil (filma)»*
***El Florido Pensil*** euskaraz eta gaztelaniaz egokitutako antzezlana da, "Tanttaka Teatroa" taldeak 1996an estreinatutakoa eta oihartzun handia izan zuena hala Euskal Herrian nola Madrilen, Bartzelonan eta beste toki batzuetan ere.

Antzezlana izen bereko liburu arrakastatsuan oinarrituta dago, *"El Florido Pensil: memorias de la escuela nacional-católica"* izenburukoa eta Andrés Sopeña idazleak 1994an argitaratua. Liburuaren moduan, umore handiz jorratuta, antzezlanak frankismo garaiko eskola bat islatzen du, euskararen jazarpena eta Elizak egindakoa eta bestelako errepresioa ezaugarritzat zituena.

2016ko martxoan Ttanttaka berak nesketan oinarritutako bertsioa atera zuen, *El florido pensil-neskak*.

Pertsonaiak
-----------

Hauek dira lanaren pertsonaiak, alfabetikoki ordenatuta: Agirre, Alberdi, Artola, Briones, Inspektorea, Jauregi, Doña Jacinta, Don Justo, Narratzailea, Don Salvador, Don Secundino, Don Simón eta Soldevilla maisua.

Aktoreen artean, gizonezkoen bertsioan, Jose Ramon Soroiz, Paco Sagarzazu, Mikel Garmendia eta Kike Diaz de Rada izan genituen. Geroago Zorion Egileor ere aritu zen. Emakumezkoen bertsioan, Loli Astoreka, Gurutze Beitia, Elena Irureta, Teresa Calo eta Itziar Lazkano ari ziren.

Eszenak
-------

Eszenaratze xumearekin, pianoaz jotako musikak lan osoa laguntzen du. Hauek dira eszenak:

1. Lehenengo eszena: Hitzaurrea.
2. Bigarren eszena: Matematikak.
3. Hirugarren eszena: Katixima.
4. Laugarren eszena: Apaiza.
5. Bosgarren eszena: *Senselanocaleal*.
6. Seigarren eszena: Txiroak.
7. Zazpigarren eszena: Azkenean, osteguna.
8. Zortzigarren eszena: Domina.
9. Bederatzigarren eszena: Inspektorea.
10. Hamargarren eszena: Hitzatzea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Eskena.com. *El florido pensil-neskak.*  (Noiz kontsultatua: 2016-3-13).[*Betiko hautsitako esteka*]

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko antzerkia
* Euskal antzerki berria

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Antzezlan osoa on-line (pdf)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11681370

 |

* Wd Datuak: Q11681370
**Balonmano Remudas** (izen osoa, *Club Balonmano Remudas Isla de Gran Canaria*) Teldeko (Kanaria Handia) emakumezkoen eskubaloi taldea da. Babeslearengatik **Rocasa Gran Canaria ACE** izenaz ezagutzen da eta Ohorezko mailako talde indartsua da.

Historia
--------

1978an sortu zen eta 1989an lortu zuen Ohorezko mailara igotzea. Ordutik maila gorenean aritu da baina emaitzarik onenak azken urteetan lortu ditu, 2014, 2015 eta 2016an bigarren eginez Ligan. 2015ean Erreginaren Kopa irabazi zuen eta 2016an Europa mailako txapelketa bat eskuratu du, Emakumezkoen EHF Challenge Cup. 2017an bigarren Erreginaren Kopa irabazi zuen luzapenean Bera Bera gaindituta. 2019an aurreneko liga irabazi zuen eta abuztuan Superkopa.

Palmaresa
---------

### Espainian: 10

* Espainiako liga:
	+ Txapelduna (1): 2019
	+ Bigarrena (3): 2014, 2015, 2016
* Erreginaren Kopa (2): 2015, 2017
* Espainiako Superkopa:
	+ Txapelduna (1): 2019
	+ Finalista (3): 2014, 2015, 2016

### Europan: 2

* EHF Challenge Cup:
	+ Txapelduna (2): 2016, 2019.
	+ Finalista (1): 2018.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4836112

 |

* Wd Datuak: Q4836112
**Emilio Ángel Sánchez Vicario** (Madril, 1965eko maiatzaren 29a) espainiar tenis-jokalari ohia da. Arantxa Sánchez Vicarioren anaia. ATPko bosgarren izatera iritsi zen. 1983tik 1989ra, hainbatetan izan zen Espainiako txapeldun. Nazioarteko txapelketei dagokionez, finalista izan zen 1981ean Hamasei Urtetik Beherakoen Europako Txapelketan. Hurrengo bi urteetan, Valerio Kopako finalista izan zen. 1983an, Hemezortzi Urtetik Beherakoen Txapelketako bigarrena izan zen. 1984an, Davis Kopan egin zuen debuta, Campiñas Lehiaketa irabazi zuen, eta Bariko Sari Nagusian finalerdietan geratu zen. 1986an, Munich eta Nizako irekiak irabazi zituen. 1987an, aipatzekoa da Roland Garros eta Wimbledon txapelketetan final-hamaseigarrenetara iritsi izana. Urte horretan bertan, Frantziako Nazioarteko Txapelketa eta Estatu Batuetako Irekia irabazi zituen. 1988an, Wimbledoneko finaletara iritsi zen, eta, 1990ean, ATPko zazpigarren izatera iritsi zen. 1992an, irabazle izan zen bakarka eta bikoteka (Casalekin) Sydney, Hanburgo, Kitzbuhel eta Bordelen. 1993an, ez zuen txapelketarik irabazi bakarka, baina bai bikoteka, Genoa, Tel Aviv, Sao Paulo eta Palermon. Urte horretan, ATPren 41. lekura jaitsi zen.

Bestalde, TVEko esataria eta tenis-entrenatzailea izan da. Davis Kopako Espainiako taldeko kapitaina izan zen hiru urtez, eta kargua utzi egingo zuela adierazi zuen 2008an, Espainiako taldeak irabazi eta gero.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Emilio Sánchez Vicario*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q429013
* Commonscat Multimedia: Emilio Sánchez

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 168990103
* BNE: XX4883878
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05257/eu\_s\_0769/s0769
* **Kirolariak**
* COI: emilio-sanchez

 |

* Wd Datuak: Q429013
* Commonscat Multimedia: Emilio Sánchez
Baloi estratosferiko baten jaurtiketa.
**Baloi estratosferikoa** edo **globo estratosferikoa** estratosferara bidaltzen den eskifaia gabeko baloia da, oro har hidrogenoz edo helioz puztua. Baloi horiek 18 kilometrotik 37ra bitarteko altuera hartu ohi dute, baina 2002an jaurtitako BU60-1 baloia 53 kilometroko altueraraino igo zen.

Bi motatako baloi estratosferiko daude: baloi estratosferiko irekiak eta presurizatutako baloi estratosferikoak.

Baloi estratosferikorik ohikoenak globo meteorologikoak dira. Gaur egungo globoek gailu elektronikoak daramatzate, besteak beste: irrati-transmisoreak, kamerak eta satelite bidezko nabigazio sistemak, esate baterako GPSa.

Baloi hauek *espazio hurbil* izeneko eremura bidaltzen dira, non Lurraren atmosferak oso aire gutxi duen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Institute of Space and Astronautical Science, JAXA. «Research on Balloon to Float over 50km Altitude» (Noiz kontsultatua: 2014-07-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2619521
* Commonscat Multimedia: Research balloons

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2619521
* Commonscat Multimedia: Research balloons
**Barton konderria** (ingelesez: *Barton County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lamar da. 2010eko zentsuaren arabera 12.402 biztanle zituen, Barton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Barton konderriak 1.545,5 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,44 ura dira. Beste 1.533,07 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.402 pertsonetatik 11.935 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 231 dira. 42 beltzak edo afroamerikarrak. 129 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 29 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 261 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484501
* Commonscat Multimedia: Barton County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123179743
* LCCN: n82111264
* **Lekuak**
* OSM: 1180455
* TGN: 2001171

 |

* Wd Datuak: Q484501
* Commonscat Multimedia: Barton County, Missouri
**Club Balonmano Cantabria** Santanderko eskubaloi taldea da, 1990 hamarkadan emaitza bikainak lortu zituena.

Historia
--------

1975 urtean *Grupo Deportivo Teka Santander* izenarekin sortu zen taldea. 1995 artean Teka elektratresnek babestu zuten, ondoren Caja Cantabriak eta azken urteetan berriz ere Tekak hartu zuen. 1998an ASOBAL Kopa eta EHF Errekopa irabazi bazituen ere 1999an diru arazo larriak izan zituen eta hurrengo urteetan ez zuen neurri bera eman. 2007an maila galdu zuen eta 2008an beharrezko abalak ez aurkeztuarren eskualde mailara jeitsiarazi zuten.

Palmaresa
---------

### Estatuan: 10

* ASOBAL Liga (2): 1993, 1994.
* ASOBAL Kopa (4): 1991, 1992, 1997, 1998.
* Errege Kopa (2): 1989, 1995.
* Espainiako Superkopa (2): 1993, 1995.

### Nazioartean: 5

* Eskubaloi Kluben Munduko Txapelketa (1): 1997.
* EHF Txapeldunen Liga (1): 1994.
* EHF Kopa (1): 1993.
* EHF Errekopa (2): 1990, 1998.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1023005

 |

* Wd Datuak: Q1023005
**Bartow konderria** (ingelesez: *Bartow County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cartersville da. 2010eko zentsuaren arabera 100.157 biztanle zituen, Bartow kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bartow konderriak 1.217,59 kilometro koadro ditu. Horietatik 27,37 ura dira. Beste 1.190,21 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 100.157 pertsonetatik 87.493 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 7.690 dira. 10.024 beltzak edo afroamerikarrak. 288 amerikar natiboak ziren eta 54 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 705 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 102 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.491 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488181
* Commonscat Multimedia: Bartow County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126680487
* ISNI: 0000 0004 0407 7021
* LCCN: n81093382
* NARA: 10039209
* **Lekuak**
* OSM: 1020677
* TGN: 2000299

 |

* Wd Datuak: Q488181
* Commonscat Multimedia: Bartow County, Georgia
**Emily St. John Mandel** ( Comox, Columbia britaibiarra, 1979 ) ingelesezko idazle kanadarra da. 

Mandel Kanadako mendebaldeko kostaldeko Denman uhartean jaio eta hazi zen. 18 urterekin Torontora joan zen dantza garaikidea ikastera School of Toronto Dance Theatre-n. Geroago Montrealen bizi izan zen denbora labur batez, azkenean New Yorkera joan eta *The Millions* sareko literatur aldizkarian idatzi zuen.

Idazlan nagusiak
----------------

Ospea eman zion lehen lana bere laugarren eleberria izan zen, *Station Eleven*, etorkizun hurbileko distopia bat da, birus epidemia batek despopulatutako mundu batean kokatua (telesaila ere egin dute eleberrian oinarritua). Laku Handien eskualdean leku batetik bestera ibiltzen den antzerki konpainia ibiltari bati jarraitzen dio Shakespeareren antzezlanak eta musika antzezten. *Station Eleven* National Book Award, PEN/Faulkner Award for Fiction, Baileys Women's Prize for Fiction sarirako eta Sunburst Award sarirako eta Arthur C. Clarke Award eta Toronto Book sariak jaso zituen. Filmaren eskubideak Scott Steindorff ekoizleari eskeitu zitzaizkion zizkion. 

Bere hurrengo eleberri ere arrakastatsua suertatu zen, *The Glass Hotel*, Ponzi eskema baten ingurukoa, Bernard Madoff-en kasuaren nobelizazio bat, baina Madoff edo beste pertsonaia errealik gabe. Eleberri honek Barack Obamaren bultzada jaso zuen, bere irakurketa gogokoenen artean aipatu zuenean Obamak.

Bizitza pertsonala
------------------

New Yorkera bizitzera joan zenean Kevin Mandel idazlea ezagutu zuen, eta berarekin ezkondu, harrezkero idazlanetan erabiltzen duen deitura senar horrena delarik nahiz eta 2022an dibortziatu egin zen.

Kevin Mandelekin ezkonduta egon zenetik alaba bat du. 2022tik beste harreman batean dagoela jakinarazi izan du, neskalagunarekin kasu honetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Arvind.  (2022-12-30). «The Glass Hotel» *Starvind* (Noiz kontsultatua: 2023-06-04).
2. ↑   **(Ingelesez)** Kois, Dan.  (2022-12-17). «A Totally Normal Interview With Author Emily St. John Mandel» *Slate* ISSN 1091-2339. (Noiz kontsultatua: 2023-06-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3052385
* Commonscat Multimedia: Emily St. John Mandel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 26544203
* ISNI: 0000 0000 4056 5074
* BNE: XX5560752
* BNF: 16610077t (data)
* GND: 1062973712
* LCCN: n2008082532
* NDL: 001194545
* NKC: kv2015892393
* SUDOC: 164768068
* BIBSYS: 1453362517719
* ICCU: MODV657046
* Open Library: OL6538530A

 |

* Wd Datuak: Q3052385
* Commonscat Multimedia: Emily St. John Mandel
***Bestaldean. Euskal iheslari politikoen bizipenak*** Jaione Doraik eta Ernesto Pratek idatzitako euskarazko saiakera da. 1960tik 2010era bitartean, jazarpen politikoa zela eta, hiru mila euskal herritar ezkertiar inguruk ihes egin zuten. Egileek beraiek ere multzo horretan zeuden.

Historia
--------

1960tik 2010era bitartean, jazarpen politikoa zela eta, hiru mila euskal herritar inguruk ihes egin zuten. 2014an agerraldia egin zuen iheslarien kolektiboak Arrangoitzen, eta ordutik ari dira pixkana haietako asko sorterrira itzultzen. Hargatik, tantaka baino ez da jaso haien ibilbidearen eta erbestean igarotako bizialdiaren berri, eta neurri handi batean ezezaguna da oraindik euskal iheslari politikoen errealitatea jendarte zabalaren begi-belarrietara. Egileek beraiek ere multzo horretan zeuden: Ernesto Pratek eta Jaione Doraik Ipar Euskal Herrira ihes egin zuten 2008an eta 2009an; gaur egun Hegoaldean bizi dira.

Edukia
------

Liburu honek, zenbait iheslariren lekukotzaren bitartez, hamarkadatan luzatu den eta oraindik askorentzat amaitu ez den deserriaren bidaian murgiltzeko tresna izan nahi du. Beste kasu askotan deserrian heriotza aurkitu dute eta horiek ez dira itzuliko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Liburuaren aurkezpena Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116615567

 |

* Wd Datuak: Q116615567
*Artikulu hau elurraren formari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Maluta (argipena)».*

**Elur-maluta** elurra osatzen duen izotz partikula bat da, izotz-kristal batzuen (oro har, maluta baino 10 milioi aldiz txikiagoak) baturarekin eratua. Atmosferan sortzen dira, tenperatura eta hezetasun baldintza meteorologiko jakin batzuetan, elurra esaten diogun prezipitazio fenomenoa sortuz.

Euskaraz, elur-malo, elur-mataza eta elur-luma terminoak ere erabiltzen dira elurraren forma hau izendatzeko.

Hodei bat behar bezain hotza badago, ur-lurruna izoztu egiten da eta izotzezko kristalak eratzen ditu. -40 °C eta 0 °C arteko tenperaturan, ur-lurruna hodeiko hauts zatien inguruan kristalizatzen da. Tenperatura baxuagoetan, ur-lurruna zuzenean izotzezko kristaletan izozten da.

Izotzezko kristalak hodeietan mantentzen dira oso arinak diren bitartean. Behar bezain astunak direnean, lurrera erortzen dira. Erortzean, beste izotz-kristal batzuekin elkartu daitezke elur malutak sortzeko. 

Elur-maluten forma anitzak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *otsaila | 2013 | Gaurko hitza.*  (Noiz kontsultatua: 2023-07-10).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, italierazko Wikipediako «Fiocco di neve» artikulutik itzuli da; zehazki, 2020-17-4ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q550147
* Commonscat Multimedia: Snowflakes

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 14510624f (data)
* GND: 4423590-2
* LCCN: sh85123779
* NKC: ph936738
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q550147
* Commonscat Multimedia: Snowflakes
**Beila Semenoitz** —latinez: *Vigila Scemeniz*— (?-?), Arabako kondea zen 870tik 883ra.

Alfontso III.a Asturietakoak 870 inguru "Arabako konde" izendatu zuen lehen Rodrigo Gaztelakoa kondearen lurraldeen zati bat emanez. 868. urte inguru, Beila Semeroitzek erregeari lagundu zion Eglion Arabako handikien matxinada azpiratzen.

Aditu batzuen ustez, Beila Nafarroako Semeno leinuko kidea izan zitekeen (Semeno Iruñekoa sortzailearen semea hain zuzen ere), handik gutxira Nafarroako erregeak izango zirenak.

Cellorigoko gaztelutik Araba gobernatu eta defendatu zuen. 882an Beila Semeroitzek Cellorigoko guduan Kordobako Al-Mundhir emirra mendean hartu zuen.

Beilak seme bi izan zituen:

* Munio Beilaitz, Arabako kondea eta
* Beila Obekoitz, Cellorigoko jauna.


| ⛭Zuhaitz genealogikoa |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Gartzia Semenoitz[d] |  | Semeno Iruñekoa |  | Beila Semenoitz |  | Munio Belaz |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

Ikus, gainera
-------------

* Beila leinua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1230043
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 141896

 |

* Wd Datuak: Q1230043
**Euskal Baserriaren Ekomuseoa** Arteagan (Bizkaia) kokaturiko ekomuseo bat da. Bertan museoaz gain jatetxe bat eta parke tematiko bat ere badituelarik.

Eraikina eta bilduma
--------------------

Euskal Baserria harriz eta egurrez eraikitako XVII. mendeko baserri baten kopia zehatza da, eta hainbat zerbitzu zein eskaintza kultural eta etnografiko ematen ditu. Eraikinaren 500 metrotako azalera bi solairutan banatuta dago. Beheko solairuan 200 lagun ingururentzako jatetxe-kafetegia dago, eta bertako dekorazioa garaiko elementuek osatzen dute.

Goiko solairuan museo etnografikoa dago. Arbasoen historian zehar ibili ahal izateko, gune honetan 1.000 pieza baino gehiago bildu dira, den-denak benetakoak eta aurretiaz sailkatutakoak. Horrez gain, beste bi eraikin gehiago ditu: bat garagardotegia da, eta bestean azoka txiki iraunkorra eta jardueren gunea daude.

Amaitzeko, Euskal Baserriaren Museoak parke tematiko bat dauka euskal gizon eta emakumeen historia azaltzeko, glaziazio handien garaietik hasi eta XIX. mendera heldu arte. Horrela, gure arbasoen tresnak eta makinak funtzionatzen ikusiko ditugu: burdinola, errota, irina egiteko baliabideak, arotzeria hidraulikoa, ogia egiteko labea, etab.

Ordutegia
---------

**Astelehenak eta asteazkenak:** 10.30etatik 13.45etara.

**Ostiralak:** 10.30etatik 13.45etara eta 17.00etatik 18.45etara.

**Larunbatak:** 11.00etatik 13.00etara eta 17.30etatik 19.00etara.

**Igandeak eta jaiegunak:** 11.00etatik 13.00etara.

Kanpo estekak
-------------

* Baserriaren ekomuseoaren web-orria
* Arratiako mankomunitatea- Euskal Baserriaren Ekomuseoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069863

 |

* Wd Datuak: Q61069863
**Afrikako Ekialdeko Komunitatea** edo **Ekialdeko Afrikako Erkidegoa** (ingelesez *East African Community*, *EAC*) Ekialdeko Afrikako aduana-batasuna da, Kenia, Uganda, Tanzania, Burundi, Ruanda, Hego Sudan eta Kongoko Errepublika Demokratikoaz osatua. 2001eko urtarrilean sortu zen, Tanzaniako Arusha hirian egindako zeremonia batean. Bertan dago bere egoitza, eta 1977an bertan behera utzitako antzeko proiektua suspertu zuen. EAC itun berriak batasun ekonomiko eta, etorkizunean, politiko baterako bidea irekitzen zuen hasierako hiru herrialdeen artean. 2004ko martxoan sinatutako ondorengo itun batek aduana-batasuna ezarri zuen, 2005eko urtarrilaren 1ean hasi zena. Itunaren arabera, Keniak, hasierako hiru herrialdeetako aberatsenak, muga-zergak ordainduko zituen Ugandan eta Tanzanian 2010era arte sartzen diren merkantziengatik. Burundi eta Ruanda 2007an hasi ziren lanean, eta Hego Sudan 2016. urtean. 2022an Kongoko Errepublika Demokratikoa atxiki zitzaion.

Ekialdeko Afrikako Erkidegoa osatzen duten zazpi herrialdeek moneta bakarra ezartzea erabaki dute, 135 milioi pertsona hartuko lituzkeena.EAC Afrikako Ekonomia Erkidegoaren zutabeetako bat da. Badu, halaber, jada aduana-batasuna 2005az geroztik, eta merkatu bateratua 2010az geroztik.

Kideak
------

* Kenya (2001)
* Uganda (2001)
* Tanzania (2001)
* Burundi (2007)
* Ruanda (2007)
* Hego Sudan (2016)
* Kongoko Errepublika Demokratikoa (2022)

Afrikako ekialdeko eskualdeak ia 2 milioi kilometro hartzen ditu, 100 milioi pertsona inguru (gutxi gorabehera), eta baliabide natural garrantzitsuak. Keniak eta Tanzaniak, bien bitartean, bakea lortu dute independentziatik; Ugandak, Burundik eta Ruandak gerrak eta hondamendia jasan dituzte. Hala, CAOk egonkortasuna eta oparotasuna mantendu nahi lituzke gaur egungo gatazketan, hala nola Sudanen hegoaldekoan, Afrikako adarrean eta Kongon.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q337456
* Commonscat Multimedia: East African Community

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123642065
* ISNI: 0000 0001 2150 4046
* BNF: 11884704m (data)
* GND: 114022-X
* LCCN: n80085282
* NKC: kn20050427029
* SUDOC: 026637642
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q337456
* Commonscat Multimedia: East African Community
***Baso-mutillak*** Jose Manuel Arrizabalo Unanueren oroimen liburua da. Antonio Zavalaren laguntzaz idatzi zuen eta 1979an Auspoa argitaletxean plazaratu zuen. Hitz-lauz idatzita, Iratiko basoan XX. mendeko hasieran ibiltzen ziren egurgileen bizitza azaltzen du.

Edukia
------

Liburuan bi atal bereizi daitezke. Lehenengo zazpi kapituluetan Arrizabaloren gazte garaia azaltzen da. Zortzigarrenetik aurrera Iratin igarotako kanpaina azaltzen du, XX. mende hasieran. Oso bizimodu gogorra zen: gazte talde batek zuhaitzak bota eta eraman: "Arbola zarrak bakarrik banatu ta botatzen ziran; goardak markatzen zituzten. Gazteak zutik largatzen ziran, urte batzuek pasatuta botatzeko". Ondoren, "Tronkoak moztu ta bota errekara pillo aundiak. Orduan presa aundi aiek idiki golpean. Orduan urak aurrean tronkoak, eta danak Agoiz'era joaten ziran".

Liburuak baditu pasarte gordinak, esaterako aurrera zeramaten lan gogorra, arratoiak jateko ohitura edo gazteak bizi ziren isolamendua. Autobiografia hau ziur aski Auspoa Argitaletxearen ezagunetariko bat izan zen. Antropologiaren eta etnografiaren ikuspuntutik ere balio handia du, bestetik.

Antonio Zavalaren laguntza Auspoa Liburutegi osoan ikus daiteke. Askotan, liburuen protagonistak pertsona umilak edo eskolagabeak ziren. Oso ohikoa zen Zavala testigantzak eta oroimenak grabatzea, ondoren berak testu idatziak bihurtzeko. Lan horri esker interes handiko testigantzak eta testuak berreskuratu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  79 or.
2. ↑  80 or.

Kanpo estekak
-------------

* Liburu osoa Euskaltzaindiaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57670379

 |

* Wd Datuak: Q57670379
**El Ferdan trenbide-zubia** Suezko kanala Ismailiatik gertu gurutzatzen duen zubi birakaria da. Munduko zubi birakaririk luzeena da, 340 metrorekin. Hala ere, ez dago erabilgarri, Suezko Kanalaren hedapenarekin batera beste kanal paralelo bat eraiki zelako 2015ean, zubitik ekialdera, trenbidearen jarraikortasuna moztuz.

Suezko kanalaren gaineko lehen Ferdan zubia 1918ko apirilean osatu zen Palestinako Trenbide Militarrarentzat. Nabigaziorako oztopo bezala hartzen zen, eta, beraz, Lehen Mundu Gerraren ondoren, desmuntatua izan zen. Bigarren Mundu Gerran zubi bat eraiki zen, 1942an, baina lurrunontzi batek kaltetu zuen eta 1947an eraitsi zen. Zubi birakari bikoitz berri bat 1954an amaitu zen, baina 1956an, Sinaiko inbasio israeldarrak, hirugarren aldiz, tren zirkulazioa eten zuen kanalean zehar. Egungo zubia 2001ekoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «El Ferdan Swing Bridge (Ismailia, 2001)» *Structurae* (Noiz kontsultatua: 2021-03-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q610013
* Commonscat Multimedia: El Ferdan Railway Bridge

---

 |

* Wd Datuak: Q610013
* Commonscat Multimedia: El Ferdan Railway Bridge
***El Guipuzcoano***, Donostian XIX. mendearen bukaeran argitaratu zen egunkaria da.

Historia
--------

El Guipuzcoano, 1888tik 1892ra Donostian argitaratu zen egunkaria.
*El Guipuzcoano* Donostian argitaratu zen 1888ko abenduaren 1etik 1892ko otsailaren 6ra.

Severo Aguirre Miramón eta Alfredo Laffitte izan ziren egunkariaren sortzaileak. Franscisco Romero Robledok sortu zuen alderdi liberal erreformistaren organoa, indar monarkiko guztiak karlismoaren aurka elkartu nahi izan zituen. El Eco de San Sebastián egunkariaren jarraipena izan zen, lehenengo zenbakiak *El Eco*ren egoitzan argitaratu ziren, Hondarribia kaleko 6an. 1889ean, egoitza Askatasunaren etorbidera aldatu zen eta 1890ean Abuztuaren 31ko 29ra. José de la Peña, *El Eco* egunkariaren sortzailea eta hasierako urteetako zuzendaria izan zen *El Guipuzcoano*ren lehenengo zuzendaria. Jarraian, 1889an Juan Pedro Mesa León, 1890ean Tiburzio Ibarzabal, eta 1891n Lorenzo Leal eta Luis Delette.

Baliabide gutxiko egunkari honek, bi erredaktore zituen, Camilo Vidal, "Kalomidalvi" izengoitiarekin izenpetzen zuen eta Luis Delette, azkenengo urteetan zuzendaria izango zena.

Kolaboratzaileen artean, besteak beste, Alfredo Laffitte, Marzelino Soroa, Juan Ignazio Uranga, Luis Montoto eta Pedro Soraluze, ibili ziren.

Egunkariak lau orrialde zituen eta eguneko alearen prezioa 5 zentimo zen. Ale atzeratuak berriz, 10 zentimotan saltzen ziren. Egunero goizez kaleratzen zen, baina 1890ean Donostiako tipografoak igandeetan lan egitearen aurka azaldu ziren eta *El Guipuzcoano* ez zen astelehenetan argitaratu.

Egunkariaren bildumari dagokionez, guztira 1.137 zenbaki argitaratu ziren. Donostiako Liburutegi Nagusiak zenbaki guztiak gorde ditu eta bilduma osoa digitalizatu eta publikoaren eskura[*Betiko hautsitako esteka*] jarri du.

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)** Arantxa Arzamendi: «Catálogo de publicaciones periódicas donostiarras: 1800-1936». *Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria*, 38. urtea, XXV liburukia, 1. zenbakia, 1990eko urtarrila-ekaina.
* **(Gaztelaniaz)** *Biblioteca Municipal de Donostia-San Sebastián: catálogo de publicaciones periódicas*; dirección Eulalia San Agustín; coordinación Arantxa Arzamendi ; realización Arantxa Arzamendi y Eki Servicios Bibliotecarios. - Donostia: Asociación de Bibliotecarios de Gipuzkoa, 1992.

Kanpo estekak
-------------

* *El Guipuzcoano*[*Betiko hautsitako esteka*], Donostiako Liburutegi Digitalean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25473852

 |

* Wd Datuak: Q25473852
**Eladio Viñuela Díaz** (Ibahernando, Caceres, Espainia, 1937ko otsailaren 15a - 1999ko martxoaren 9a) espainiar kimikari eta biologo molekularra izan zen; biologia molekularraren aitzindarietako bat Espainian, bere emazte Margarita Salasekin batera.

Biografia
---------

Kimikan doktorea, Madrilgo Biologia Molekularraren Zentroko ikerkuntzako irakaslea, zientzia-elkarte askotako kidea eta Extremadurako gobernuko Nekazaritza Saileko laguntzailea.

Ikasketak bukatu ondoren, 1961etik 1964ra bitartean, Gregorio Marañón Institutuko Entzimologia Sailean aritu zen lanean, legamiaren fosfofrutokinasa entzimaren azterketan, bereziki, eta gibelaren glukokinasa entzima aurkitu zuen.

1964an, doktore-titulua eskuratu ondoren, Estatu Batuetara joan zen, doktorego ondoko lanak egitera, Severo Ochoa zientzialariarekin, New Yorkeko Unibertsitateko Medikuntza Eskolako Biokimika Sailean. 1967an Espainiara itzuli zenean, ikerkuntzan eta irakaskuntzan aritu zen, bere emaztearekin. Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko Zientzia Fakultateko Genetika Molekularraren irakasle, Zientzia Ikerkuntzarako Kontseilu Goreneko Biologia Molekularreko Saileko zuzendari, eta Zientzia Ikerkuntzetako Zentroko Gobernu Batzordeko kide izan zen, besteak beste.

Garrantzi handiko papera bete zuen Biologia Molekularreko Severo Ochoa Zentroaren sorreran eta diseinuan, eta erakundeko zuzendari izan zen 1979an. Sari ugari jaso zituen, UNESCOren 1991ko Carlos J. Finley Nazioarteko Saria, besteak beste, bere emaztearekin eta Jean Marie Ghuysen belgikarrarekin batera jaso zuena. Ehunetik gora lan argitaratu zituen, liburu eta zientzia-lanen artean. Glukokinasa entzimaren aurkikuntzaz gainera, aipagarriak ditu Phi29 bakteriofagoari eta txerri-izurritearen birusari buruzko lanak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8774223
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 100348917
* BNF: 161329640 (data)
* LCCN: no99000530
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05988/eu\_v\_0466/v0466
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 4678229

 |

* Wd Datuak: Q8774223
**Ekozonak** edo **erreinu biogeografikoak** landareen eta animalien banaketa eredu geografikoetan eta haien eboluzioan eta historian oinarritutako eskualde biogeografiko handienak dira. Ekozonak izaki bizidunen garapen independentea izan duten Lurrazaleko area handiak dira, eta elementu geologiko erraldoiez (ozeanoz, basamortu handiz edo mendilerro altuz) banaturik daude. Elementu hauek hesi gisa jokatzen dute landareen eta animalien migrazioak oztopatuz.

Ekozonen eta biomen arteko desberdintasun nagusia da lehen multzoan izaki bizidunen historia ebolutiboa kontuan hartzen dela. Biometan, berriz, izaki bizidunek baldintza klimatikoen eta beste baldintza batzuen aurrean nola moldatu diren hartzen da kontuan. Bioma bat ekozona bat baino gehiagotan ager daiteke. Esaterako, koniferoen baso epel deritzon biomaren adibideak daude Europan eta Zeelanda Berrian, baina lehena Palearktikoan dago eta bigarrena Australasia izeneko ekozonan dago.

Ekozona hitza, hemen azaldutako esangurarekin, duela gutxi hasi zen erabiltzen. Badaude beste hitz batzuk kontzeptu bera adierazteko: **erreinu**, **eskualde** edo **kontinente**.

WWFren ekozonak
---------------

Munduko zortzi ekozonen mapa
Ekozonen sailkapena Pielouk (1979) eta Udvardyk (1975) finkatutako erreinu biogeografikoetan oinarrituta dago. Naturarentzako Mundu Funtsak (WWF) biologoen talde bat bildu zuten ekozonak finka zitzaten, eta hauek zortzi ekozona sortu zituzten.

* Neartikoa: 54,1 mil. km² (Ipar Amerika gehiena barne hartzen du)
* Paleartikoa: 87,7 mil. km² (Eurasia eta Ipar Afrika gehiena barne hartzen du)
* Afrotropikala: 22,1 mil. km² (Saharaz hegoaldeko Afrika barne)
* Indomalaysiarra: 7,5 mil. km² (Afganistan eta Pakistan, India eta Hego-ekialdeko Asia)
* Australasiarra: 7,6 mil. km² (Australia, Ginea Berria eta inguruko uharteak)
* Neotropikoa: 19,0 mil. km² (Hego Amerika eta Karibea)
* Ozeaniarra: 1,0 mil. km² (Polinesia, Fiji eta Mikronesia)
* Antartikoa: 0,3 mil. km² (Antartika).

Itsasoko ekozonak WWFren arabera
--------------------------------

* Artikoa
* Ipar Atlantiko epela
* Ipar Pazifiko epela
* Atlantiko tropikala
* Mendebaldeko Indo-Pazifikoa
* Erdiko Indo-Pazifikoa
* Ekialdeko Indo-Pazifikoa
* Ekialdeko Pazifiko tropikala
* Hego Amerika epela
* Hego Afrika epela
* Australasia epela
* Ozeano Australa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q944816
* Commonscat Multimedia: Biogeographic realms

---

 |

* Wd Datuak: Q944816
* Commonscat Multimedia: Biogeographic realms


| * i
* e
* a
Lurrazaleko zortzi ekozonak |
| --- |
| Neartikoa  •  Paleartikoa  •  Afrotropikala  •  Indomalaysiarra  •  Australasiarra  •  Neotropikoa  •  Antartikoa  •  Ozeaniarra |
| Ekoeskualdeak  /  Biomak |
AEBko *Fort Jefferson* base militarra
**Base militarra** zuzeneko jabetza duen gune bat da, armadaren edo bere adarretako baten esku dagoena. Gehienek material eta langile militarrak hartzen dituzte, baita entrenatzeko eta operazioak egiteko instalazioak ere. Base militar batek unitate batentzako edo gehiagorentzako ostatua eskaintzen du, baina komando zentro, entrenamendu eremu edo proba eremu bezala ere erabil daiteke. Kasu gehienetan, base militarrak kanpoko laguntzaren menpe daude. Hala ere, zenbait base konplexuk beren kabuz iraun dezakete denboraldi luzeetan, euren biztanleei elikagaiak, ura eta beste behar batzuk eman diezazkieketelako setiopean dauden bitartean. Hegazkin militarrerako baseak "hegazkin-baseak" edo "aire-baseak" deitzen dira. Itsasontzi militarrentzako baseak itsasontzi-baseak deitzen dira.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q245016
* Commonscat Multimedia: Military bases

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119496653 (data)
* GND: 4169972-5
* LCCN: sh85085159
* NDL: 00562628
* NARA: 10642469
* AAT: 300000455
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q245016
* Commonscat Multimedia: Military bases
**Be izarrak** izar mota bat dira, ohi B espektro motakoak eta euren espektroan hidrogenozko igortze lerro debekatuak erakusten dituena. Igorketa hori ez dator izarretik bertatik, baizik eta errotazio azkarraren eta izar masa galeraren ondorio den disko zirkumestelar batetik baizik. Euren ezaugarri nagusia errotazio abiada bizia da, baita B motako izarrentzako ere, eta 250 eta 500 kilometro segundoko bitartekoa izan daitekeena.

Be izarrak euren aldaketak denbora eskala ezberdinetan jasaten dituzten izar aldagarriak dira. Epe luzerako aldaketek (asteetatik hasi eta hamarkadetaraino) materialezko diskoaren eraketa eta barreiatzearekin zerikusia dute, epe ertainekoak (egunetatik asteetara) izar hauetakoren batzuen sistema bitarren barruko mugimenduarekin lotzen dira, eta epe motzerako aldaketak (0,3 eta 2 egun bitartekoak) errotazioaren edo pultsazio ez erradialen ondorio izan daitezke.

Be izarren egoera egoera iragankor bat da. Izar bat Btik Bera alda daiteke ondoren berriz normaltasunera itzultzeko. Jokaera hau duten O eta A espektro motako izarrei ere Be izena ematen zaie.

Be motako izarrik garrantzitsuenak
----------------------------------

| Izena | Bayerren izendapena / Flamsteed | Espektru mota | Errotazio abiadura(km/s) -behe muga- | Irudizko magnitudeabatez bestekoa |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Achernar | Alfa Eridani | B3Ve | 251 | +0,45 |
| Tsih | Gamma Cassiopeiae | B0.5IVe | 300 | +2,15 |
|  | Eta Centauri | B1Vne | 333 | +2,23 |
| Phecda edo Phad | Gamma Ursae Majoris | A0Ve | 168 | +2,41 |
|  | Delta Centauri | B2IVne | 263 | +2,58 |
|  | Alfa Arae | B2Vne | 298 | +2,85 |
| Altzione | Eta Tauri | B7IIIe | 215 | +2,85 |
| Gomeisa | Beta Canis Minoris | B8Ve | 276 | +2,89 |
| PP Carinae | p Carinae | B4Vne | 285 | +3,36 |
| Elektra | 17 Tauri | B6IIIe | 170 | +3,72 |
|  | Kappa Draconis | B6IIIpe | 250 | +3,88 |
|  | 48 Persei | B3Ve | 190 | +4,00 |
| Merope | 23 Tauri | B6IVe | 282 | +4,14 |
|  | Theta Coronae Borealis A | B6Vnn | 393 | +4,14 |
|  | Psi2 Aquarii | B5V | 332 | +4,39 |
| Fum al Samakah | Beta Piscium | B6Ve | 104 | +4,49 |
|  | Ómicron Puppis | B1IVnne | 440 | +4,50 |
|  | Fi Andromedae A | B6IVe | 81 | +4,54 |
| Seat | Pi Aquarii | B1Ve | 300 | +4,79 |
|  | Psi1 Orionis | B1Ve | 310 | +4,87 |
| Pleyone | 28 Tauri | B8Vpe | 329 | +5,05 |

Ikus, gainera
-------------

* B(e) izar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q812800

 |

* Wd Datuak: Q812800
**Ekonomia linguistikoa** André Martinet hizkuntzalari frantziarrak sortutako kontzeptua da. Horrekin garapen linguistikoan garrantzi handia duen mekanismoa deskribatu nahi zuen. Hizkuntzan, beste arlo askotan bezala, gizakiok egiten dugun esfortzua gutxitzeko joera naturala dugu. Ondorioz, esaldiak laburtzen, errazten eta moldatzen ditugun, aldi berean, ahalik eta informazio gehiago emateko. Xabier Aristegieta Okiñenaren iritziz "ekonomia linguistikoa ratio bat da, erlazionatzen dituena kasuko esaldiaren bidez adierazten den informazio-kantitatea eta informazio hori emateko erabilitako hizkuntza-kantitatea".

Ekonomia linguistikoa eta euskara
---------------------------------

Aristegietaren ustez, euskaraz, mekanisko hori askotan ez da kontutan hartzen, testuen irakurketa zailduz eta "desatxikimendua" sortuz: "nire iritziz, asaldagarria da zeinen gutxi hartzen den kontuan ekonomia linguistikoa euskal araugintzan, terminologian eta testuingurutzan".

Aipatutako egilearen arabera, "ekonomia linguistikoaren irizpidea kontuan hartzean ez du inolako zerikusirik eduki semantiko murritzagoa komunikatzearekin, baizik eta eduki semantiko berebera hizkuntza-kantitate gutxiagorekin ematearekin".

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Ibidem.

Kanpo estekak
-------------

* "Ekonomia linguistikoaz I". Xabier Aristegietaren artikulua EIZIEn.
* "Ekonomia linguistikoaz II". Xabier Aristegietaren artikulua EIZIEn.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16558913

 |

* Wd Datuak: Q16558913
**Ekonomia klasikoa** edo ekonomiaren **eskola klasikoa**ekonomia zientzia moduan aztertu zuen lehenengo ekonomia eskola izan zen, XVIII. eta XIX. mendeko lehenengo erdian zehar garatu zena, Adam Smithek abiarazi eta John Stuart Millekin bukatu arte, tartean David Ricardo aurkitzen dela. Hala ere, ekonomiaren eskola klasikoan bildu beharreko ekonomialariei buruz iritzi ezberdinak daude. Karl Marx ekonomialariak (batzuen ustez azken ekonomialari klasikoa) sortu zuen *ekonomia klasikoa* terminoa eta bere iritziz kapitalismoa modu zientifiko eta ez apologetikoan aztertu zuten guztiak ere bildu behar ziren, XVII. mendeko William Petty eta garaiko *aritmetiko politikoak* izeneko ekonomialariekin hasita. John Maynard Keynes ekonomialariak, berriz, beste definizio bat eman zuen. Bere iritziz, eskola klasikoan merkatu-ekonomiaren akatsak (langabezia, esaterako) onartzen ez zituzten ekonomialari *baikor* guztiak bildu behar dira. Irizpide honi jarraiki, bere ustez Thomas Malthus elitzateke ekonomialari klasikotzat hartu behar, sistema ekonomikoaren krisiak nabarmentzen baitzituen. Eskola klasikoa muga garbien inguruan biltzea zaila bada ere, ikuspegi komunak badaude: gehienak liberalismo ekonomikoaren aldekoak ziren, ondasunen balioa lanaren bitartez kuantifikatzea eta ekonomiaren garapena ekoizpenean edo eskaintzan oinarritzea defendatzen zuten.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q271857
* **Identifikadoreak**
* GND: 4128353-3
* LCCN: sh85026712
* NKC: ph433029
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q271857

1. ↑  Sergio Ricossa: *Diccionario de economía: clásica escuela*, 95. orrialdea.
**Ekonomia informala** edo **ezkutuko ekonomia** estatuaren kontrolpetik at egiten den jarduera ekonomikoa da. Ekonomia informala ez da sartzen estatistika ofizialetan, ez eta zirkuitu fiskaletan ere, protagonistak (herritarrak, enpresaburuak, langileak) eta emaitza (produkzioa, kostuak, irabaziak) ez direlako aitortzen.

Ekonomia informalean sarturik daude bai legezkoak diren zenbait ekonomia jarduera (hala nola truke informala), bai ezkutuko ekonomia edo merkatu beltza izenez ezagunak diren legez kanpoko ekonomia jarduerak (hala nola droga trafikoa eta arma trafikoa).

Ekonomia informala garrantzi handikoa da edozein herrialdetan, batez ere langabezia-tasa altua duten herrialdeetan. Europan egin diren azterketetan kalkulatu da hala Espainiak nola Italiak barne produktu gordinaren % 20 dutela ezkutuko ekonomian, eta Greziak aldiz % 30.

Etorkinak, emakumeak eta haurrak dira ekonomia informalean aritzen diren langileen ehuneko handiena. UNICEFek emandako datuen arabera, 246 milioi haurrek egiten du lana ezkutuko ekonomian; hiru laurdenek (171 milioi), arrisku egoeran.

Ikus, gainera
-------------

* Merkatu beltz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q944235
* Commonscat Multimedia: Informal economy

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85066135
* NKC: ph158339
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000070100

 |

* Wd Datuak: Q944235
* Commonscat Multimedia: Informal economy
**Bdellovibrio** generoa bakterio Gram negatiboz osatua dago, bibrioiaren itxura dutenak (hortik izena). Bakterio txikiak dira (0,3 µm luze/ 0,8 µm zabal) eta flagelo bakarra dute, oso luzea. Flagelo horrek berebiziko abiadura ematen dio bakterioari, gai izanik segundo batean bere gorputzaren luzera bider 100 aldiz korritzeko.

Aerobio hertsia da eta ez du esporarik sortzen. Lur-zoruan eta ur-ingurumenetan bizi da (ur gazitan zein gezatan).

Beste bakterioen aldean Bdellovibriok berezko ezaugarria du: bakterioen bizkarroi hertsia da. Hots, bakterio honek beste bakterio batzuk (Gram negatiboak, batez ere) hil eta jaten ditu, bakterio horien zitoplasmako osagaiez elikatzen baita. "*Bdello*" hitzak, hain zuzen ere, "izaina" esan nahi du latinez. Bakteriofagoen antzera, Bdellovibrio guztiek beste bakterio batzuk infektatzen dituzte, haien barnean haziz eta haien lisia eraginez.

Bakterioak erasotzeko, Bdellovibriok abiadura handiz talka egiten du bere bakterio-harrapakinekin, flageloa dagoen beste aldeko muturretik. Entzima hidrolitikoren bat askatuz zelula horma suntsitzen du, nonbait, eta hormaren eta mintzaren artean dagoen tartean (tarte periplasmikoan) ugaltzen da. Bibrioi berriak askatuz eta parasitatutako bakterioa lisatuz bukatzen da Bdellovibrioaren garapen-zikloa.

*Bdellovibrio bacteriovorus* da genero honetako espezie ezagunena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Bdellovibrio*** Aldatu lotura Wikidatan |

  

* **(Ingelesez)** *Bdellovibrio*
* **(Gaztelaniaz)** *Bdellovibrio*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q136602
* Commonscat Multimedia: Bdellovibrio
* Wikispecies Espezieak: Bdellovibrio

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 97950
* GBIF: 3220688
* ITIS: 956817
* NCBI: 958
* WoRMS: 571008
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001501

 |

* Wd Datuak: Q136602
* Commonscat Multimedia: Bdellovibrio
* Wikispecies Espezieak: Bdellovibrio
**Beadle konderria** (ingelesez: *Beadle County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Huron da. 2010eko zentsuaren arabera 17.398 biztanle zituen, Beadle kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Beadle konderriak 3.275,85 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,81 ura dira. Beste 3.260,04 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,31 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.398 pertsonetatik 16.271 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.337 dira. 118 beltzak edo afroamerikarrak. 165 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 632 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 199 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484780
* Commonscat Multimedia: Beadle County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126667896
* LCCN: n80080219
* **Lekuak**
* OSM: 1739790
* TGN: 2001772

 |

* Wd Datuak: Q484780
* Commonscat Multimedia: Beadle County, South Dakota