recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Artikulu hau eskualde geologikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ezkutu».*

**Ezkutu Baltikoa** (batzuetan *Fennoskandiar ezkutua* deitua) Fennoskandian dago; Norvegia, Suedia eta Finlandia osoa, Errusiaren ipar-mendebaldea eta Baltikoaren hondoa hartzen ditu. Ezkutu Baltikoa Europa ekialdeko kratoiaren ageriko kanbriaurreko segmentuaren ipar-mendebaldeko zatia bezala definitzen da. Nagusiki gneis arkaikoz eta proterozoikoz eta aktibitate tektoniko bidez deformazio ugarietatik pasa diren harri berdez osatua dago. Ezkutu Baltikoak Europar kontinenteko harkaitzik antzinakoenak ditu, 50 kilometro inguruko sendoera litosferikokoak. Pleistozeno garaian izotz geruza handiek ezkutuaren azala garbitu eta hondoratu zuten, eta han geratu ziren material glaziarreko estalki fin bat, eta ezin konta ahal laku eta korronte. Ezkutu Baltikoa, gaur egun oraindik ere errebote bat da glaziar sendoak laugarren aroan urtu ondoren.

Ezkutu Baltikoko probintzia geologikoak
Ezkutu Baltikoa bost *probintzia*tan banatua dago: *Svecofeniar* eta *Sveconorvegiar* (edo *Hego-mendebaldeko gneisa*) probintziak Fenoskandian eta Karelia, Belomoriar eta Kola probintzia/kratoiak Errusian. Azken hirurak, euren aldetik, zenbait bloke eta multzotan banatuak daude, eta harkaitzik antzinakoenak dituzte, 2,5 eta 3,4 mila milioi urte artekoak. Vodlozero blokea hegoekialdeko Karelian 3,4 mila milioi urtetan datatua izan da. Harkaitzik gazteenak Sveconorvegiar probintzian daude, 900 eta 1700 milioi urte arteko adina dutenak. Batzuetan Ezkutu Baltikoaren zatitzat hartua, *Ekialdeko europar plataforma* (edo Plataforma errusiarra) dago, harkaitz sedimentariozko 3 kilometroz estalitako Errusia mendebaldeko eremu bat.

Suediako Historia Naturalaren Museoaren arabera (2006), Fenoskandiar ezkutuko harkaitzik antzinakoenak iparrekialdean daude, Kola penintsulan, Karelian eta Finlandia iparrekialdean. Harkaitz arkaiko hauek nagusiki gneisak eta gerriko berdeak dira, duela 1,9 eta 2,5 mila milioi urte bitartekoak, eta Laponiako granulitazko gerrikoa, duela 1,9 mila milioi urtekoa. Harkaitz arkaikoren batzuk Suediako iparraldeko muturrean ere badaude (Norrbotten konderria), eta azal arkaikoak ziuraski eremu hartako zati handi bat azpimarratzen du. Erdialdeko eta iparraldeko Suedia gehiena, alabaina, Svecofeniar probintziakoa da, Finlandiaren hegomendebaldeko zatiarekin batera. Hemengo harkaitz ohantzea duela 1,75 eta 1,9 mila milioi urte bitartean, Svecofeniar orogenian sortu zen (Svecokareliar ere deitua). Harkaitz ohantze honetan harkaitz metasedimentario, metabolkaniko eta zenbait granitoide belaunaldi daude, eta burnizko (burni eta sulfurozkoak) metaketak ditu, Skellefte (sulfurozkoa) eta Norrbotten (burni eta sulfurozkoa) barrutiak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q580133
* Commonscat Multimedia: Fennoscandian Shield

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4233454-8
* NKC: ge1152573
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q580133
* Commonscat Multimedia: Fennoscandian Shield
Ezkutuko igarobideak objektu handien atzean ezkutatu daitezke, adibidez altzariak. Irudi honek Anne Franken *Secret Annex* sarrera estaltzen zuen liburutegiaren berreraikuntza erakusten du. 
**Ezkutuko igarobidea** edo **igarobide sekretua** (**iraganbide**, **pasagune**, **pasabide**, **pasaia**, **pasaleku**) ezkutuan bidaiatzeko erabiltzen den ezkutuko bidea da. Pasabide horiek eraikin baten barrutik **gela sekretu** bateraino joan daitezke, edo ikusi gabeko lekuren batetik sartzeko edo bertatik irteteko erabil daitezke. Ohikoa da fikziozko literatura lanen bateko pertsonaiek igarobide sekretuak erabiltzea, baina historian zehar ere erabili izan dituzte. Gela eta igarobide sekretuek lagungarriak izan dira harrapatuak ez izateko edo jarduera kriminalak egiteko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1187918
* Commonscat Multimedia: Secret passages

---

 |

* Wd Datuak: Q1187918
* Commonscat Multimedia: Secret passages
**Freestone konderria** (ingelesez: *Freestone County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fairfield da. 2010eko zentsuaren arabera 19.816 biztanle zituen, Freestone kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Freestone konderriak 2.310,25 kilometro koadro ditu. Horietatik 36,92 ura dira. Beste 2.273,33 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,58 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 19.816 pertsonetatik 16.350 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.694 dira. 3.164 beltzak edo afroamerikarrak. 77 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 50 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 162 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110565
* Commonscat Multimedia: Freestone County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136033981
* LCCN: n79139098
* NARA: 10036602
* **Lekuak**
* OSM: 1839052
* TGN: 1002391

 |

* Wd Datuak: Q110565
* Commonscat Multimedia: Freestone County, Texas
F puntua elipsearen (gorriz), parabolaren (berdez) eta hiperbolaren (urdinez) fokua da.
Geometrian, konika baten **fokua** planoko puntu finko bat (edo batzuk) da. Ikusiko dugunez, kurba horren puntuekin erlazionatutako hainbat distantzia konstanteak izaten dira fokua erreferentzia hartuta.

Zirkunferentziaren fokua
------------------------

**Zirkunferentziaren fokua** zentroa da. Zirkunferentziaren puntu guztietatik zentrorainoko distantziak berdinak dira.

Elipsearen fokuak
-----------------

**Elipsearen fokuak** bi dira. Elipsearen edozein puntutatik fokuetarainoko distantzien batura konstantea da.

Parabolaren fokua
-----------------

**Parabolaren fokua** bakarra da. Parabolaren edozein puntutatik fokurainoko distantzia eta zuzentzaile izeneko zuzen finko baterainoko distantzia berdinak dira.

Hiperbolaren fokuak
-------------------

**Hiperbolaren fokuak** bi dira. Hiperbolaren edozein puntutatik fokuetarainoko distantzien kendura (balio absolutuan) konstantea da.

Ikus, gainera
-------------

* Cassini-ren obaloa

* Kartesiar obaloa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3568
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3568
Aldare nagusia Indalecio Ojangurenen argazkian.
**Ezoziko Ama Birjinaren Santutegia** Gipuzkoako Soraluze herrian dago. XVI. mendean bukatuta, herritik hiru kilometrotara dago. Ezoziko auzoan dago.

Ezaugarriak
-----------

Arkitektura erlijiosoaren ikuspuntutik, Santutegiaren eraikina nabarmentzen da; izan ere, bi otoitz-lekuak hargin berberek, Galarraga eta Joan Landerrain errezildar maisuek, bukatu zituzten, XVI. mendearen azken urteetan. Horren kanpoko itxura hiriko elizarena da. Santutegi honen barnean zenbait altxor artistiko ikus dezakegu, hala nola, urbedeinkatu-ontzi gotikoa, egitura gótico duen Ama Birjinaren irudi fina, grabatu astrolatikoak eta hamaika irudi geometriko koruari euste dioen zurerian dauden beste hainbat.

Azpimarragarria da baselizan gordetzen den itsas zinoparia, XIX. mendeko belaontziaren itxurarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Baseliza Sorapedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108563831

 |

* Wd Datuak: Q108563831
**Ezpainak** liseri aparaturako sarrera eta ahoaren aurrealdeko irekidura. Erdialdeko gihar zati bat dute, kanpoaldetik larruazalez estalia, eta, barrualdetik, muki mintz batekin.

Erdialdeko gihar zatia, gogoaren mende dagoen gihar ildotu bati dagokio, kanpoaldetik, larruazalez estalia, epidermis, dermis eta hipodermisarekin osatua, eta, barrualdetik, muki mintz batekin, estaldurako epitelio bat, lamina propio bat eta azpi muki-mintz batez osatua.

Ezpaina, mintzezko birtolesdura larruazalgihartarra da. Mozketa batean muki mintza larruazaletik ezberdintzeko ile folikuluak begiratu behar dira. Gainera, muki mintzaren epitelioa altuagoa da.

Ezpainen muki mintza osatzen duten listu guruinak misto hodiazinosoak dira.

Ezpainean ebaki bat eginez gero, ebaki honek odol asko isurtzen du, bertan aurkitzen diren zain ugariengatik, anastomosi zainarterialen presentziarekin.

Ezpainaren ertz askea dagoen tokiak, pixkana-pixkana, kornifikazioa galtzen du, eta ezpaineko transizio toki bakar bat da.

Goiko ezpaina
-------------

Erdialdean, *tuberkulu* izeneko nodulu biribildu bat altxatzen da. Nodulo honen gainetik, *iragazki* izeneko sakonunetxo bat dago. Sudurreko hegaletatik ezpainen ertzetaraino, *ildo sudurezpaintar* izeneko ildotxo batzuk daude.

Beheko ezpaina
--------------

Emakume etiopiar baten deformatutako beheko ezpaina
Azpitik, *ildo ezpainkokostiar* izeneko ildo horizontal bat du.

Bertikalean, beheko ezpainetik ildo ezpainkokostiarra arte, ezpain ildoa dago.

Ezpainetako gaixotasunak
------------------------

* Mukozele
* Kelitis
* Ezpaineko herpesa
* Ahoko minbizia

Ohiturak
--------

Mendebaldeko kulturari dagokionez, eta gorputzeko beste hainbat tokitan egiten den bezala, ezpainetan piercingak jartzea oso ohikoa da. Askotan, lehen aipaturiko ildo ezpainkokostiarrean jartzen da, baina baita ezpainen ertzean, eta beste batzuetan, sudurra eta goiko ezpainaren artean dagoen noduluan edo iragazkian jartzen da.

Afrika eta beste toki batzuetako triburen batzuk, aldiz, behealdeko ezpaina deformatzeko ohitura dute. Adibidez, buztinezko platertxo bat jarriz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15173
* Commonscat Multimedia: Lips

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX535514
* BNF: 12181241n (data)
* LCCN: sh85077320
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D008046
* TA: A05.1.01.005
* FMA: 59816

 |

* Wd Datuak: Q15173
* Commonscat Multimedia: Lips


| * i
* e
* a
Giza gorputza |
| --- |
| Burua | Buru-azala • Belarria • Bekaina • Aurpegia (Masaila • Kokotsa • Begia • Ahoa • Sudurra • Ezpaina) • Bekokia • Baraila • Okzipuzioa • Lokia • Garondoa |
| Lepoa | Zintzur-sagarra • Eztarria |
| Soina | Abdomena (Zilborra) • Bizkarra • Toraxa (Ugatza) • Pelbisa • Sexu organoak (Alua • Barrabilak • Zakila) |
| Goikogorputz-adarrak | Sorbalda • Besapea • Besaurrea • Ukondoa • Besoa • Eskumuturra • Eskua • Atzamarrak |
| Behekogorputz-adarrak | Izterra • Ipurmasaila • Zangoa • Aldaka • Belauna • Zango-sagarra • Orkatila • Oina • Oin-zola • Behatzak |
**Francisco Perea** (1830eko urtarrilaren 9a - 1913ko maiatzaren 21a) estatubatuar enpresaburua eta politikaria izan zen, Mexiko Berriko Lurraldearen Etxean zerbitzatzen zuen lehenik AEBek Mexiko eta Amerikako Gerra ondoren eremua eskuratu zutenean. Pedro Perearen lehengusua eta Francisco Xavier Chávez gobernadorearen biloba zen, Mexikoko Lehen Inperio independentearen mendeko *Mexiko Berriko Departamentuko* lehen gobernadorea (1822–1823). San Luis eta Mexiko arteko Santa Fe Bidean merkataritza-sarea zuen Pereak.

Amerikako Gerra Zibilean, Perea Batasuneko Armadako teniente koronel izendatu zuten, Lurraldea defendatzen lagunduz. 1863ko martxoaren 4tik 1865eko martxoaren 3ra arte, Mexiko Berriko Lurralderako ordezkari gisa aukeratu zuten Estatu Batuetako 38. Kongresurako. Gerra ostean Lurraldeko legegintzaldian aritu zen berriro, eta, ondoren, AEBetako Jemez Springs-eko posta-zuzendari gisa 1894tik 1905era.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Ralph Emerson, *The Leading Facts of New Mexico History*, or. 399

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1384732
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 24221991
* LCCN: no98099550
* SNAC: w6350vg3
* US Congress: P000224

 |

* Wd Datuak: Q1384732
Hirusta formako muturdun enokoea, ahuntz basatien estilokoa, K. a. 625-K. a. 600 inguru. Louvre.
Antzinako Grezian, **enokoea** (grezieraz οἰνοχόη, oinokhóê, antzinako grezierazko οἶνος, oĩnos, "ardoa", eta χέω, khéô, "irauli"), ardoa, zerbitzatu aurretik urarekin bertan nahastua izan dena, kratera batetatik ardoa ateratzeko balio duen ardo pitxer bat da.

Ontzi edo pitxer mota honen ezaugarriak, helduleku bakarra eta 20 eta 40 zentimetro arteko altuera dira. Mota ezberdinak daude, ahokadura eta sabelaren formaren arabera. Ohikoenak, 1. motakoak, hirusta formako ahokadura du. 8. motakoa, egungo garagardo edalontzien antzerakoa da, gorputz zilindrikoa eta ezpaindun ahokadura batekin. Enokoearen garairik oparoena, aro geometrikoa izan zen. Arraroagoa da irudi beltzen zeramikaren garaian. Baina, irudi gorrien zeramikaren garaiko enokoeetan sortzen da sailkapen hau, John Beazleyk egindako sailkapena.

Iraultzeko beste edalontzia, olpea da

Bibliografia
------------

* Maxwell G. Kanowski, *Containers of Classical Greece*, University of Queensland Press, Saint Lucia, 1984 (inglés);
* Gisela M. A. Richter, Marjorie J. Milne, *Shapes and Names of Athenian Vases*, Metropolitan Museum of art, New York, 1935 (inglés).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q831869
* Commonscat Multimedia: Oinochoes

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300198866
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q831869
* Commonscat Multimedia: Oinochoes
*Artikulu hau udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Foix (argipena)».*
**Foix** (frantsesez fwa ahoskatua; okzitanieraz: *Fois* ˈfujs, ˈfujʃ ahoskatua; katalanez: *Foix* ˈfoʃ ahoskatua) Frantziako Okzitania eskualdeko Ariège departamenduan kokatua dagoen hiria da. 30.000 biztanle ditu.

Historia
--------

Foixko Konderriko hiriburua izan zen. Albitarrek setiatu zuten 1210ean eta Filipe Ausarta Frantziako erregearen osteek, berriz, 1272an. Henrike III.a Nafarroakoa 1604an edo 1607an batu zuen Foixko konderria Frantziako koroara.

Foix konderriak oraingo Ariège departamenduko lur gehienak hartzen zituen. Carcasonako konde Roger II.a eta Foiseko I.ak sortu zuen (1035 / 1038 - 1064). XII - XIII. mendean, Bartzelonako erresumarekin lotua egon zen. Foixko Esklaramundak bere izeba Margarita Monkada-koagandik jarauntsi zituen Bigorreko konderria eta Bearno, Marsan eta Gabarnako bizkonderriak, Monkadako Bearnesek Bartzelonako konderrirainoko zituzten lurrak; hortaz, Castelbo-go eta Andorrako jaurerriak batu zituen.

Gaston I.a Foixkoak (1302 - 1315) konderria banatu egin zuen eta bere seme Gaston II.a Foixkoak (1315 - 1343) Fois, Bigorra, Bearno, Marsan, Gavarda, Donasa eta Andorrako feudoa jaso zituen. Gaston II.ak Castelbongo konderria sortu zuen eta bere seme Gaston III.ak (1343 - 1391) konderria erregearen esku utzi zuen. Oinordekorik gabe hiltzean bere arreba Elisabet I.a jarauntsi zion. Isabel Arginbaldo I.arekin ezkondu eta horien semea Joan I.a izango zen dinastia berriaren (Graili - Foix) lehena. Joan I.a Albreteko Joanarekin ezkondu zen eta horien seme Gaston IV.a Foixkoa 1441an ezkondu zen Nafarroa eta Aragoiko Leonor I.arekin.

Leonor I.a Nafarroakoa hil zenean (1479), bere biloba Frantzisko Febo goratu zuten errege Nafarroan. Gero, Katalina I.a Nafarroakoa Joan III.a Albretekoarekin ezkondutakoan (1486) Albret etxearen pean egon zen eta Piriniooz hegoaldeko lurra Nafarroako koroaren barruan izan zen Aragoiko Fernando II.a Inkisiziokoak Nafarroa inbaditu zuen arte (1512). Henrike III.a Nafarroakoak, IV.a Frantziakoa, Frantziako koroan lotu zuen 1607an.

Demografia
----------


Biztanleriaren bilakaera   
(Iturria: INSEE-fr)| 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 8156 | 9331 | 9599 | 9282 | 9964 | 9109 |

Herri eta hiri senidetuak
-------------------------

* Lleida (Katalunia), 1962
* Andorra la Vella (AND)
* Ripon (Erresuma Batua)

Ikus, gainera
-------------

* Foix Herria
* Foixko konderria

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q184392
* Commonscat Multimedia: Foix

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141903406
* BNF: 13113914v (data)
* GND: 4086508-3
* NKC: ge672214
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 74088
* INSEE: 09122

 |

* Wd Datuak: Q184392
* Commonscat Multimedia: Foix
**Game Park** 1996an sortutako Hego Koreako enpresa bat izan zen, 2007ko martxoan porrot egin zuena. GP32 kontsola eramangarri ospetsua eta XGP, inoiz kaleratu ez zena, sortzeaz arduratu zen konpainia da. GamePark Holdings 2005ean sortu zuten Game Parkeko langile ohiek.

Fundazioa
---------

1996an Hego Korean sortu zen Game Park industrian sartu zen gobernuaren dirua erabiliz. Garai hartan, Koreako jokoak Arcade eta PCrako soilik ziren. Bien bitartean, Koreako legediak Japoniako produktuak inportatzea debekatu zuen. Japoniako kontsolen klon batzuk merkatu txikikoak ziren. Bideo-joko gehienak ordenagailurako ziren leku batean, kontsoletarako leku gutxi zegoen. Aldaketak egiteko, Hego Koreako Gobernuak horiek banatzeko enpresa bat sortzea erabakitzen zuen: Game Park. Orduan konpainiak GP32 egin zuen, eta horrek ez zuen berehala arreta erakarri bere hardware eskasagatik. Beraz, kontsolaren itxura aldatu zen, Hardwarea hobetu zen aldi berean.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala (ingelesez) (ez dabil)
* GamePark Holdings-en historia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490480

 |

* Wd Datuak: Q490480
***Entre dos aguas*** Isaki Lacuesta filme zuzendari katalanaren 2018ko pelikula da. Urte bereko Donostiako Zinemaldian Urrezko Maskorra irabazi zuen.

Sinopsia
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Isra eta Cheito bi ijito anai dira. Isra narkotrafikoagatik kartzelaratua dago eta Cheitok Marinan egiten du lan. Isra kartzelatik ateratzen denean, eta Cheitok Somalia eta Seychelle irletan egindako misio luze bat bukatzean, biak Isla de San Fernandora bueltatzen dira. Elkartze honek haien aitaren hilketa lazgarria gogora ekarriko die, biak haurrak zirelarik gertatu zena. Hamabi urte pasa dira *La Leyenda del Tiempo* filmetik, Isaki Lacuestaren Isra eta Cheito anaiak protagonista zituen lehen pelikula. Orain Israk 26 urte ditu eta Isla de San Fernandora bueltatuko da bere emaztea eta bere hiru alabak berreskuratzeko asmoz.

Aktoreak
--------

* Israel Gómez Romero
* Francisco José Gómez Romero
* Rocío Rendón
* Yolanda Carmona
* Lorrein Galea
* Manuel González del Tanago

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Berria.eus. «Isaki Lacuestaren 'Entre dos aguas' filmak irabazi du Urrezko Maskorra» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2018-09-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56816671

 |

* Wd Datuak: Q56816671
**Ezkerraldeko Ukraina** (ukraineraz: Лівобережна Україна, translit.: *Livoberezhna Ukrayina*; errusieraz: Левобережная Украина, translit.: *Levoberezhnaya Ukraina*; polonieraz: *Lewobrzeżna Ukraina*) Ukrainako eskualde historikoa da. Dnieper ibaiaren ekialdean (ibaiaren ibilbidearen arabera, ezkerraldean) kokaturik, Txernihiv, Poltava eta Sumyko egungo oblastak hartzen ditu, baita Kiev hiriko eta Txerkasyko oblasteko ekialdeko zatiak ere.

1654ko Pereiaslaveko Itunaren bidez, Ukrainako eremu hori Moskuko Tsarerriarren kontrolpean geratu zen, ondoren 1667an Andrusovoko Itunak eta 1686an Poloniar-Lituaniar Batasunak eta Moskuko Tsarerriak sinatutako Betiko Bake Itunak berretsita.

Ezkerraldeko Ukrainak nolabaiteko autonomia maila izan zuen Moskuko Tsarerriaren barruan (1721etik Errusiar Inperio bihurtua), Kosakoen atamanerria bezala, XVIII. mendean zehar pixkanaka galtzen joan zena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Subtelny, Orest.  (2000). *Ukraine History.*  University of Toronto Press, 117-145-146-148 or. ISBN 0-8020-8390-0..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1068981
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1068981
**Ferguson** AEBetako erdi-mendebaldeko Missouri estatuaren ekialdean dagoen Saint Louis konderriko hiri bat da. Missourik sei milioi biztanle inguru ditu eta horietatik zuriak %84 dira eta beltzak, berriz, %12. Saint Louis konderrian, zurien dentsitatea txikiagoa da, %68 baitira. Beltzak, berriz, %23 dira.

Demografia
----------

2010eko erroldaren arabera, hiria 21.000 biztanle ditu. Biztanle horien %67 beltza da, eta zuriak, berriz, %29 dira.

Ekonomia
--------

Azken hamarkadetan hiriko egoera ekonomikoa asko okertu da. Izan ere, 2000. urtean, langabezia %7koa zen (egungo AEBtako bataz bestekoa) baina, orain, berriz, %13koa da. Lan Estatistiken Bulegoak emandako datuen arabera, beltzen artean langabezia %16koa den bitartean, zuriena erdia da. 2012ko datuen arabera, Fergusonen 5.000 biztanle baino gehiago, hau da, biztanleria guztiaren %25 baino gehiago bizi da pobrezia mailatik behera. Hau da, urtean 23.850 dolarreko diru sarrera baino txikiagoa du.

Historia
--------

Lehen bizilekua William B. Ferguson lur-jabeak eraiki zuen, 1855ean. 1894an udal izaera hartu zuen bizilekuak. 1990eko hamarkadara arte biztanle gehienak zuriak ziren baina 2000. urtean aldaketa gertatu zen. Izan ere, erroldaren arabera historian lehen aldiz beltzak nagusi ziren.

Hurbilen dauden herriak
-----------------------

Jarraian ageri den diagramak hurbilen dauden herriak erakusten ditu.

Distàncies i posició relativa d'algunes poblacionsDistàncies i posició relativa d'algunes poblacions
Ferguson**Ferguson**
Població amb 254 habitants (2000)Bellerive (4 km)
Població amb 3082 habitants (2000)Bel-Ridge (4 km)
Població amb 10063 habitants (2000)Berkeley (3 km)
Població amb 1322 habitants (2000)Calverton Park (3 km)
Població amb 1081 habitants (2000)Cool Valley (2 km)
Població amb 1381 habitants (2000)Country Club Hills (3 km)
Població amb 5255 habitants (2000)Dellwood (2 km)
Població amb 931 habitants (2000)Flordell Hills (4 km)
Població amb 15469 habitants (2000)Jennings (4 km)
Població amb 449 habitants (2000)Kinloch (2 km)
Població amb 5153 habitants (2000)Normandy (3 km)
Població amb 1061 habitants (2000)Norwood Court (4 km)
Població amb 489 habitants (2000)Pasadena Park (4 km)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  «FERGUSON», *Berria*, 2014-11-26

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q954855
* Commonscat Multimedia: Ferguson, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157167050
* LCCN: n85081565
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q954855
* Commonscat Multimedia: Ferguson, Missouri
***Ermitaua*** (ingelesez: *The Hermit*), baita *Il Solitario* ere, John Singer Sargent artista estatubatuarraren XX. mende hasierako margolana da, 1908an egina. Pintura New Yorkeko Museo Metropolitanoaren bilduman dago.

Historia
--------

John Singer Sargent margolari estatubatuar ospetsuak Italiako Alpeetan, Aosta Haranean oporretan margotu zuen.

Deskribapena
------------

Eguzkiaren argia islatzeko pintzelkada lodiak erabiltzen ditu, hostotzak, ermitauak eta bi oreinek bahetutako basoan eroriz.

Basamortuan San Jeronimoren irudikapen tradizionalekin antzekotasuna izan arren, Sargentek Metropolitanoko zuzendariari zera idatzi zion: "Nahiko nuke beste hitz sinple bat egotea, ermitaua ez dena, berarekin oso kristau loturarik ekarriko ez lukeena, eta lasaitasuna eta panteismoa iradokiko lituzkeena".

Margolanaren neurriak 95.9 x 96.5 zentimetro dira. Singerrek olio mihise gaineko teknika erabili zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20170410

 |

* Wd Datuak: Q20170410
**Eysturoy eskualdea eta barrutia** (faroeeraz *Eysturoyar sýsla og valdømi*) Faroetako bigarren uharte handiena den **Eysturoy** uharteak osatzen duen eskualde eta barrutia da. Herri handienak iparraldean Fuglafjørður eta hegoaldean Runavík dira.

Etimologia
----------

Eysturoy izenak (danieraz *Østerø*) ekialdeko uhartea esan nahi du.

Geografia
---------

Eskualdeak 286.3 km² ditu eta guztira 10.810 biztanle ditu. Uhartea menditsua da, 66 mendi kontatzen baitira, tartean Faroetako garaiena den Slættaratindur (882m).

Zubi batek elkartzen ditu Eysturoy eta Streymoy uharteak, hala ere Tórshavn hiriburura joateko ferria erabiltzen da. Ekialdean dagoen Leirvík herritik beste ferri bat doa Faroetako bigarren hiria den Klaksvíkera.

Udalerriak
----------

* Runavík, 3.753 biztanle
* Eystur, 1.939
* Fuglafjørður, 1.584
* Sunda, 1.564
* Nes, 1.238
* Sjóvar, 1.027
* Eiði, 705

Iruditegia
----------

* Runavíkeko kaia.Runavíkeko kaia.
* Fuglafjørður.Fuglafjørður.
* Slættaratindur.Slættaratindur.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q200939
* Commonscat Multimedia: Eysturoy

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315136715
* **Lekuak**
* OSM: 1423024

 |

* Wd Datuak: Q200939
* Commonscat Multimedia: Eysturoy

62°12′57″N 6°52′39″W﻿ / ﻿62.21579°N 6.87751°W﻿ / 62.21579; -6.87751
**Erna Beilhardt** (1907ko otsailaren 7a - 1999) SS-Aufseherin bat izan zen, Alemaniako Gurutze Gorriko kidea Bigarren Mundu Gerraren azken urtean.

Neuteichen (Nowy Staw) jaio zen, Danzig Hiri Askearen inguruan, 1907ko otsailaren 7an, eta 1944ko udazkenean iritsi zen Beilhardt Stutthofeko kontzentrazio-esparrura. Beilhardt erdiko eremuan egon zen 1944ko irailaren 18tik 1944ko urriaren 11ra arte, non gainbegiratze programa batean parte hartu zuen sei astez, eta, ondoren, Heiligenbeil satelite eremura eraman zuten. 1945eko urtarrilaren 20an Beilhardtek presoak Königsbergera ebakuatzen lagundu zuen, non erizain lanak egin zituen Alemaniako Gurutze Gorriaren pean zauritutako soldadu alemaniarrentzat. Azkenik, 1945ean, Stutthofeko eremu nagusian egon zen berriro.

Gerra ostean sobietar tropek atxilotua, Beilhardt, Stutthofeko lehen epaiketan (apirilak 25-1946ko maiatzak 31), kontzentrazio esparruetako presoei tratu txarrak ematea leporatu zioten, eta bost urteko kartzela-zigorra ezarri zioten.

Poloniako espetxetik atera ostean, Ulmen bizi izan zen eta Hesseko Wetter-en hil zen 1999an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18639126

 |

* Wd Datuak: Q18639126
Lech Poznań talde poloniarraren aurkako partida, 2015ean.
Sóstói Stadion.
**Fehérvár FC** (2018 arte **Videoton FC**) Hungariako futbol talde bat da, Székesfehérvár hirikoa. Hungariako bi liga eta bi kopa irabazi ditu baina azken urteetan Hungariako puntako taldea bihurtu da.

Historia
--------

**Videoton FC** 1941ean sortu bazen ere garai onena 80. hamarkadan izan zuen Ferenc Kovács jokalariaren eskutik 1982an Ligan bigarren egin eta 1985ean UEFA Kopako finala jokatzera iritsi baitzen. Real Madrilen aurka jokatzea egokitu zitzaion. Hungarian 0-3 galdu arren, Madrilen 0-1 irabazi zuen.

Hurrengo urteetan lehen mailan aritu bazen ere ez zuen aparteko emaitzarik lortu.

2006ko Hungariako Kopako garaipenak aro berri bati hasiera eman zion. Finalean 2-2 egin ondoren penalti jaurtiketatan lortu zuen Vasas SC garaitzea. 2010tik aurrera jokatu diren ligatan 2011ekoa irabazi eta beste hiruetan bigarrena izan da.

2014-15 denboraldian liga irabazi zuen eta Kopako finalista izan zen. Ordutik lehen bi postutan ibili da eta 2018an Liga berri bat irabazi zuen. 2019an Kopa eskuratu du.

2018an izena aldatzea erabaki zuen **MOL Vidi FC** bihurtuz eta 2019an aldaketa berria izan zuen eta **MOL Fehérvár FC** bihurtu zen.

Palmaresa
---------

### Hungarian: 9

* Liga (3): 2011, 2015, 2018.
* Kopa (2): 2006, 2019.
* Hungariako Superkopa (2): 2011, 2012.
* Hungariako Ligako Kopa (3): 2008, 2009, 2012.

### Nazio artean: 0

#### UEFA Kopa

* Txapelduna (0):
* Finalista (1): 1985.

Kanpo estekak
-------------

* **(Hungarieraz)****(Ingelesez)** webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q326811
* Commonscat Multimedia: Videoton FC

---

 |

* Wd Datuak: Q326811
* Commonscat Multimedia: Videoton FC
**Gabriel Arias**, (Santiago (Dominikar Errepublika), 1989ko abenduaren 6a), beisbolean lehiatzen den kirolari dominikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina lortu zuen Dominikar Errepublikaren taldearekin, Japoniaren eta AEBko taldeen atzetik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Darío Álvarez, Gabriel Arias, Jairo Asencio, Luis Felipe Castillo, Jumbo Díaz, Junior García, Jhan Mariñez, Cristopher Mercedes, Denyi Reyes, Ramón Rosso, Ángel Sánchez, Raúl Valdés, Roldani Baldwin, Charlie Valerio, José Bautista, Juan Francisco, Jeison Guzmán, Erick Mejia, Gustavo Nuñez, Emilio Bonifácio, Melky Cabrera, Johan Mieses, Yefri Pérez eta Julio Rodriguez-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Gabriel Arias *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107694307

 |

* Wd Datuak: Q107694307
Oihan Beltz Handiaren iparraldean, ekialdetik mendebaldera dihoan eta Rhovanioneko iparraldeko muga adierazten duen mendilerro bat dago: **Ered Mithrim**. Hau da bere sindarinezko izena. Ered hitzak, orod hitzaren plurala dena eta OROT errotik datorrena, metafonia bidez o egatik aldatzen dena, Mendiak esan nahi du, eta Mithrimek, mithremen plurala dena, grisak esan nahi du.

Bere hegoaldeko magaletan, Ibai Grisa jaiotzen da, Anduin ibaiaren iturrietako bat, eta Basoko Ibaia, Rhovanion iparraldeko beste ibai garrantzitsu bat. Mendiak, mineraletan aberatsak dira, bereziki urrean. Erdialdeko Lurraldeko herri askok begiratu zituzten mendebalderantz zihoazenean, mendi hauek eta Oihan Berde Handiaren artean, lehenik Elfoei eta ondoren Gizakiei, Beleriandera zeharkatzea ahalbidetu zien pasabide zabal bat baitzegoen, Mendi Lainotsuetatik iparraldean edo Anduinetik jeitsiz, hegoaldeko pasabideetarantz.

Bere iparraldeko magalek, Txilardi Ximeleko lur idorrekin muga adierazten dute, Eguzkiaren Hirugarren Aroan, Rhovanion iparraldea suntsitu zuten Herensugeen bizilekua.

Ered Mithrim mendiak, oso antzinatik, nanoen ohiko bizilekua izan ziren. Moriako bizarluzeek, euren erresumaren zati bezala hartzen zituzten Eguzkiaren Lehen Arotik, eta beti egon ziren nano elkarteak bertako mineralak esplotatzen. Baina kolonizazio handiena, Eguzkiaren Hirugarren Aroaren erdialde inguruan gertatu zen, Moria erori ondoren, nano gehienak, Balrogak kanporatuak, iparraldera joan eta okupatu zutenean. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2210ean, Thorin I.ak, Thrain I.aren semeak, Erebor utzi eta bere herriarekin joaten da Ered Mithrim mendietako nanoen herria handitzera, eta, une horretatik aurrera eta zenbait mendez, nanoek oparotasun garai bat izan zuten berriz. Baina Herensugeek oparotasun honen berri izan zuten, eta beti metal eta harribitxiak gogoko izan zituztelako *indarra hartu zuten, eta ugaldu eta gerra egin zieten nanoei, eta hauen lanak suntsitu zituzten. Azkenik, Dain I.a, bere bigarren semearekin batera, bere gelen sarreran hil zuen herensuge handi hotz batek*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2006244

 |

* Wd Datuak: Q2006244
***Erebia lefebvrei*** Nymphalidae familiako tximeleta bat da. Piriniotaran aurkitzen da.

Deskribapena
------------

Tamaina handiko tximeleta da, 40-48 mm arteko hegal-zabalera du. Arrak kolore beltz bizia du. Aurreko hegaletan bi edo hiru ozelo zuri txiki ditu, atzeko hegaletan beste hiru. Hegalen azpialdea ere beltza da eta ez du ozelorik.

Emeak kolore desberdinak izan ditzake, beti ere iluna, baina arra baino argiagoa. Ez du ozelorik izaten.

Bizi zikloa
-----------

Ekaina amaieratuk abuztura ikusten dira hegan tximeleta helduak. Arrautzak jartzerakoan emeak erortzen uzten ditu banan bana. Beldarra berde-marroia da eta alboetan lerro ilun eta argiak tartekaturik ditu. Gramineoetaz elikatzen da eta dirudienez bi urte egiten ditu beldar egoeran, bi hibernazio beraz.

Habitata
--------

1.900 metrotatik goragoko harkaitzetan ikusten da. Imagoek lurretik gertu egiten dute hegan eta harkaitz puntetan pausatzen dira.

Iruditegia
----------

*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   **(Gaztelaniaz)** Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Erebia lefebvrei (Boisduval, 1828)» *Naturaleza y turismo* (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3319260
* Commonscat Multimedia: Erebia lefebvrei

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 253671
* BioLib: 51732
* EOL: 135181
* Fauna Europaea: 441400
* GBIF: 5134756
* UICN: 173250
* NCBI: 1664826

 |

* Wd Datuak: Q3319260
* Commonscat Multimedia: Erebia lefebvrei
**Irakasleen Unibertsitate Eskola** Arabako Gasteiz hiriburuan dagoen Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle eskola bat da.

Kokalekua
---------

Mendizorrotza auzoaren ipar-ekialdean dago, Juan Ibáñez de Sto. Domingo kalearen 1. zenbakian, Farmazia Fakultatea, Ingeniaritzako Unibertsitate Eskola eta San Jose Unibertsitate Egoitzaren artean, bai eta trenbidearen alboan eta Gasteizko geltokiarekin parez-pare ere.

Historia
--------

1847an sortu Maisu-Maistren Eskola Arrunt (gaztelaniaz "Escuela Normal de Maestros") izenez sortu zen. Hasiera batean Errementari kalean egon zen eta Benigno Lacunza jauna izan zuen zuzendari. Beranduago, 1860ko hamarkadan goi mailako eskola bilakatu zen, kategoria hori ordura arte barrutiko buru ziren eskola arruntentzat bakarrik zegoen erreserbaturik. Urte horietan, Arabako Eskola Arrunta Araba, Bizkaia eta Gipuzkorako irakasleen ikastegi bakarra izan zen, Bizkaiko eta Gipuzkoakoen aurretik.

1850eko hamarkadaren eta 1870eko hamarkadaren arteko epean lortu zuen ospe handiena. Matrikula kopurua ikaragarri handitu, baliabide eta ekipamendu egoera hobetu eta eraikin berria eman zitzaion hiriaren goiko aldean, eta bertan iraun du ia mende batez gaur eguneko tokira eraman arte.

Etapa horretantxe ere sortu zen, 1856an, Maistren Eskola Arrunta izenekoa ("Escuela Normal de Maestras"), barrutiko lehenengoa eta bakarra, Valladolidekoa baino urte batzuk sortutakoa, eta legedi orokorrari ere aurre hartu ziona, 1881. urtera arte ez baitzen ikasketa plana arautu. Hasiera batean Errementari kalean instalatu zen, baina urte batzuk beranduago, 1864an, beste eraikin berri batera eraman zen.

Eskola Arrunta, lehen hezkuntzaz ez ezik etengabeko hezkuntzaz ere arduratu zen. Lehenengo urteetatik, 1863az geroztik, plan berezi bat presatu zuen titulurik gabeko maisu-maistrentzat, "Probintzietako Maisu-Maistrak" deitutakoen eskaerari erantzunez. Ikasketak antolatu zituen probintziako osatu gabeko eskoletan irakasten gaitzeko balio zuen berezko titulu bat lortzeko.

Graduak
-------

* Haur Hezkuntzako Gradua
* Lehen Hezkuntzako Gradua
* Lehen Hezkuntzako Gradua (Hirueleduna)

Ikus gainera
------------

* Donostiako Irakasleen Unibertsitate Eskola
* Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzien Fakultatea (Gasteiz)
* Xabier Etxaniz
* Uri Ruiz Bikandi
* Ana Isabel Ugalde
* Patxi Salaberri

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gasteiz** |

* Gasteizko Irakasleen Unibertsitate Eskola  **(Gaztelaniaz)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187702

 |

* Wd Datuak: Q31187702
Erector Set-en inprimatutako iragarkia, 1922 inguruan
 Hasierako Erector set-a
**Erector Set** (marka komertziala "ERECTOR" gisa izendatua) metalezko jostailuen eraikuntza-multzoen marka bat izan zen, jatorriz Alfred Carlton Gilbert-ek patentatu zuena eta bere konpainiak, Mysto Manufacturing Company of New Haven, Connecticut-ek, 1913an saldu zuena. 1916an, konpainia AC Gilbert Company bezala berrantolatu zen. Markak bere existentzia independentea jarraitu zuen hainbat korporazio-jabetzapean 2000. urtera arte, Meccanok Erector marka erosi eta mundu osoan merkaturatzea bere marka propioarekin finkatu zuen arte. Hemen estaldura Erector Set klasikoaren ondare historikoan zentratzen da; "Erector by Meccano" marka izenarekin gaur egungo garapenak ikusteko, ikusi Meccano artikulua.

Oinarrizko Erector piezak metalezko habe desberdinak zituzten, aldizka tartekatuta dauden zuloekin, azkoinak eta torlojuak erabiliz muntatzeko. Askotan sustatutako ezaugarri patentatu bat, torlojuen eta azkoinen bidez elkarri eutsita, altzairuzko txapa estanpatuzko lau pieza luzeetatik estrukturako habe sendo baina arin bat fabrikatzeko gaitasuna zuen (AEBko 1.066.809 patentea). Egiturazko hezurdurari forma eta kolore ezberdinetako txapa lauak edo kurbatuak gehi litezke. Altzairu gogortutako hagaxkek eta torloju-bestoiek bisagrak eraikitzeko eta indar mekanikoaren transmisioa ahalbidetzen zuten pieza birakarien bidez, hala nola poleak, engranajeak, gurpilak eta palankak .

Aurreko egurrezko eraikuntza-multzo batzuek ez bezala, Erector egitura estatikoetarako eta lotura mekanikoak eta beste osagai mugikorrak barne hartzen dituzten egitura dinamikoetarako erabil liteke. Erector bezalako eraikuntza-multzo modularrek eta estandarizatuek miniaturazko bat eraikitzeko gaitasuna eman zuten, gero desmuntatu eta beste zerbait eraikitzeko, behin eta berriz. Bai korronte bidezko motor elektrikoak eta bateriaz elikatzen diren DC motorrak eskuragarri egon ziren, normalean engranajeez hornituta, haien momentua eta potentzia mekaniko eraginkorra handitzeko. Geroago multzoek miniaturazko bonbillak eta etengailu sinpleak gehitu zituzten potentzia elektrikoa kontrolatzeko.

Eraikuntza-euskarri oso polifazetikoa izaten jarraitzen du. Sistema honekin ia edozein gailu mekaniko eraiki daiteke, egituretatik hasita, laneko garabi konplexuetara, engranaje-kaxa automatikoetara edo erlojuetaraino. Askotan ideia eta asmakizun berriak prototipatzeko erabiltzen da. Erector erabiliz ereduaren errealizazioa eraikitzailearen irudimenak eta asmamenak soilik mugatzen du.

Kanpo estekak
-------------

* Erector Sets-ei eskainitako Eli Whitney Museum webguneko proiektuaren orria
* Argazkiak, Deskargak, Patenteak, Zaharberritzeko Laguntzak
* Filma: Gabonak salbatu zituen gizona

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2189033
* Commonscat Multimedia: Erector sets

---

 |

* Wd Datuak: Q2189033
* Commonscat Multimedia: Erector sets
***Erebia pronoe*** Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da, Nymphalidae familiakoa. Europako mendi garaietan bizi da, Piriniotan, Alpeetan, Jura mendietan eta Karpatoetan esate baterako.

Deskribapena
------------

Tximeleta ertaina da, 36-46 mm arteko hegal-zabalera du. Arrak kolore marroi iluna du eta hegalen ertzetan kolore gorrixka duen lerro bana ageri zaio, ez oso markatua. Aurreko hegaletan bina ozelo txiki agertzen ditu. Azpialdean gris iluna da eta honek ere ozelo pareak erakusten ditu.

Emearen kolorea apalagoa da, marroi-grisa eta banda argia duena. Horregatik gehiago nabaritzen zaizkio aurreko hegaletako orban ilunak.

Beldarra gris marroixka da eta lerro ilun fin batek zeharkatzen du aurretik atzera. Krisalida marroixka da.

Bizi zikloa
-----------

Belaunaldi bakarra sortzen du urtero eta uztailetik iraila erdialdera ikusten da hegan. Ondoren arrautzak jartzen ditu eta beldarra jaiotzen da. Udazkenean beldarra gutxi hazten da eta ondoren hibernatu egiten du. Beldarra ekainerako heltzen da. Ikertzaile batzuek diote bi negu igarotzen dituela beldarrak.

Habitata
--------

1.400-2.000 metro arteko altueratan aurkitzen da Piriniotan. Alpeetan 800 metrotaraino jeitsi daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   «European Lepidoptera and their ecology: Erebia pronoe» *www.pyrgus.de* (Noiz kontsultatua: 2023-01-09).
2. 1 2 3 4   **(Gaztelaniaz)** Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Erebia oscura de Esper. Erebia pronoe» *Naturaleza y turismo* (Noiz kontsultatua: 2023-01-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q766042
* Commonscat Multimedia: Erebia pronoe
* Wikispecies Espezieak: Erebia pronoe

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 124156
* BioLib: 51731
* EOL: 134361
* Fauna Europaea: 441397
* GBIF: 5134906
* UICN: 173253
* NCBI: 598737

 |

* Wd Datuak: Q766042
* Commonscat Multimedia: Erebia pronoe
* Wikispecies Espezieak: Erebia pronoe
**José Fructoso Vivas Vivas**, ezagunagoa **Fruto Vivas** izenagatik (Municipio Jáuregui, Táchira, Venezuela, 1928ko urtarrilaren 21a - 2022ko abuztuaren 23a) venezuelar arkitektoa izan zen. XX. mendearen bigarren erdiko venezuelar arkitekto bikainenetako bat, bere arkitektura-proiektuengatik ez ezik baita kritikari eta irakasle gisa egindako lanagatik ere.

Biografia
---------

Venezuelako Unibertsitate Zentralean egin zituen ikasketak. Carlos Guinard, Tomás José Sanabria, Cornelis Zitman, Carlos Raúl Vilanueva eta beste maisu batzuen eragina nabari da bere lanetan. 1955ean, bere lan nagusietako bat proiektatu zuen: Tachira Cluba, Caracasen, venezuelar arkitektura populistaren moldeari jarraituz. Bere beste lan aipagarrienetako bat Santo Domingoko (Merida) Moruco Hotela da. 1987ko Arkitektura Sari Nazionala jaso zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6294213
* Commonscat Multimedia: Fruto Vivas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 28703689
* ISNI: 0000 0003 7414 0412
* LCCN: n91003533
* ULAN: 500083637
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05994/eu\_v\_0526/v0526

 |

* Wd Datuak: Q6294213
* Commonscat Multimedia: Fruto Vivas
**FC Prishtina** (albanieraz: *Klubi Futbollistik Prishtina*) Kosovoko futbol talde onena da, Pristina hiriburukoa. Kosovoko 10 Liga eta 7 Kopa irabazi ditu.

Historia
--------

Taldean 1922an sortu zen *Kosova* izenarekin. Kosovoko probintziako liga 1945ean hasi zen eta Prishtina izan zen aurreneko lau ligetan hiru aldiz txapeldun, *Jedinstvo* izenarekin 1945 eta 1946an eta *Proleteri* izenarekin 1948an. 1951ean berriz irabazi zuen *Kosovo* izenarekin. Hurrengo urtetik aurrera *FC Prishtina* izena hartu zuen.

Taldearen "urrezko aroa" 1980. hamarkadan izan zuen, 1983an Jugoslaviako bigarren mailako txapeldun izan eta lehen mailara igo zenean. Bost denboraldi egin zituen bertan eta emaitzarik onena aurreneko denboraldian izan zuen, 8. postua eskuratu baitzuen.

Kosovoko ligak sortu zirenetik Prishtina izan da talde nagusia.

Uniformea
---------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2016-2017** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2017-2018** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2018-2019** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2019-2021** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2021-2023** |

 |  |

Palmaresa
---------

### Jugoslavian: 0

* Jugoslaviako Liga (0): zortzigarrena 1984an.
	+ Bigarren maila (1): 1983

### Kosovon: 38

* Kosovoko Liga (11): 1992, 1996, 1997, 2000, 2001, 2004, 2008, 2009, 2012, 2013, 2021
* Kosovoko Kopa (8): 1994, 1995, 2006, 2013, 2016, 2018, 2020, 2023
* Kosovoko Superkopa (11): 1995, 1996, 2001, 2004, 2006, 2008, 2009, 2013, 2016, 2020, 2021
* Kosovoko probintziako liga (9): 1945, 1946, 1948, 1954, 1959, 1961, 1977, 1979

### Nazioartean: 1

* Albaniako Independdentzia Kopa (1): 2013.

Kanpo estekak
-------------

* **(Albanieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1111374

 |

* Wd Datuak: Q1111374
**Enterococcus gallinarum** Enterococcus generoko bakterioa da, gizaki eta animalia askoren hesteetan bizi dena. Infekzio nosokomialak sortzen ditu tarteka , meningitis eta bakteriemia eraginez, batik bat.

2018ko ikerketa batek agerian jarri zuen bakterio horrek heste-pareta zeharkatu eta odolera pasa zitekeela, gongoil linfatikoetara, gibelera eta barera iritsiz, gizakiengan eta saguengan gaixotasun autoimmunea sortuz. Enterococcus gallinarum aurkitu zen lupus eritematoso sistemikoa eta gaixotasun hepatiko autoimmunea (hepatitis autoimmunea eta kolangitis esklerosatzaile primarioa) zuten hainbat pertsonen gibeleko biopsietan. Erreakzio autoimmunea txerto bat edo muskulu barneko antibiotiko bat (bankomizina eta anpizilina) ematean saguengan ezabatzen zela frogatu zuen ikerketa horrek  .

Bankomizinari gero eta erresistentzia handiagoa garatu du Enterococcus gallinarum-ek. Mikrobio honek sortutako infekzioei aurre egiteko G penizilina, gentamizina eta teikoplanina erabiltzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Bennett JE, Dolin R, Blaser MJ (2014-08-28). "Enterococcus Species, Streptococcus gallolyticus Group, and Leuconostoc Species". Mandell, Douglas, and Bennett's principles and practice of infectious diseases (8th ed.)
2. ↑   Wein H (2018-03-26) Gut microbe drives autoimmunity National Institutes of Health (NIH)
3. ↑   Kashef Z (2018-03-08) The enemy within: Gut bacteria drive autoimmune disease YaleNews

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5380225
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 976076
* GBIF: 3227410
* ITIS: 961473
* NCBI: 1353

 |

* Wd Datuak: Q5380225
Matematikan, **funtzio konstantea** funtzio matematiko mota bat da, beti balio bera hartzen duena, aldagaia edozein izanda ere. Honela adierazten da:

{\displaystyle f(x)=a\,}
non *a* konstantea den.

Aldagai errealeko funtzio errealak
----------------------------------

Ikus daitekeenez **xy** planoko zuzen horizontal bat da, funtzioa ez dago **x**-ren menpean.

{\displaystyle y=f(x)\,}
orduan:

{\displaystyle y=a\,}
non *a* beti balio bera den. Adibidean, funtzio hauen grafikoak ditugu:

{\displaystyle y=8\,}
{\displaystyle y=4,2\,}
{\displaystyle y=-3,6\,}
Menpeko aldagaia (**y**) ez dagoenez **x**-ren mendean orduan hau daukagu:

{\displaystyle {\frac {dy}{dx}}=0}
**y**-ren aldakuntza **x**-rekiko zero da.

Funtzio konstantea x-ko polinomio bat bezala
--------------------------------------------

Polinomio orokor bat, itxura hau daukana:

{\displaystyle f(x)=\sum \_{i=0}^{n}a\_{i}x^{i}.}
funtzio konstanteak adierazpen hori betetzen du n= 0 denean, 0 mailako polinomio bat da.

{\displaystyle f(x)=\sum \_{i=0}^{0}a\_{i}x^{i}.}
honen berdina dena:

{\displaystyle f(x)=ax^{0}=a\,}
polinomioaren gai independentea dena.

Ikus, gainera
-------------

* Funtzio polinomikoa
* Geometria analitikoa
* Zuzen baten malda

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q746264
* Commonscat Multimedia: Constant functions

---

 |

* Wd Datuak: Q746264
* Commonscat Multimedia: Constant functions