recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Carlo Anti** (1889ko apirilaren 28a - 1961eko ekainaren 9a) arkeologoa eta armadako ofiziala izan zen Lehen Mundu Gerran eta 1922ra arte.

Arkeologoa
----------

Villafranca di Veronan jaioa, Anti-k Veronan eta Bolonian ikasi zuen, non Gherardo Ghirardinirekin graduatu zen. Gero, Erromara joan zen Italiako Arkeologia Eskolan ikastera eta gero Pigorini Historiaurreko eta Etnografia Museo Nazionalera ikuskatzaile izateko. Erroman ikasi zituen urteetan bere emaztearekin, Clelia Vinciguerra-rekin, ezkondu zen, eskolan ere ikasle batekin. Garai hartan bere irakasleen artean, Emanuel Löwy gogoratu zuen, urte haietan Erroman jardun zuen austriar arkeologo handia, artisten historiarako zuen interesa garatzen lagundu ziona, Monakoko eskolarekin zuen harremanak suspertuta eta Johann Joachim Winckelmannek sortu zuen artearen historiaren aurka.

1914an Greziara bidaiatu zuen lehen aldiz, eta han Italiako eta atzerriko jakintsuak ezagutzeko aukera izan zuen, besteak beste, Luigi Pernier, Biagio Pace, Wilhelm Dörpfeld eta Panagiotis Kavvadias. 

1921ean Amedeo Maiuri-k eta Roberto Paribeni-k Anatoliara gonbidatu zuten Lizia eta Panfilia esploratzeko zereginarekin, Turkian italiar presentzia ezartzeko saiakera lausoen barruan. 

1922tik aurrera, bere jarduera arkeologiko eta akademikoa Paduako Unibertsitatearekin lotuta egon zen. Urte berean, Afrikako 33 objekturen erakusketa komisariotu zuen Pigorini Museoan eta Florentziako Museo Etnografikoan Veneziako XIII. Biurtekorako. 

1925etik 1936ra Luigi Pernierren laguntzailea izan zen Zireneko Apoloren santutegiko indusketetan. Zirenen, Anti materialaren azterketaz arduratu zen, eta Pernier indusketaz arduratu zen.  1930ean, Egiptoko basamortuan dagoen Umm el Breighat (antzinako Tebtunis) indusketa egin zen. 

Bere errektorego garaian (1932-1938), Carlo Antiren jarduera arkeologikoan gutxiagotu egin zen, baina 1943rako ikasketetara dedikatu zen berriro. Anti purga baten menpe egon zen eta unibertsitatetik kendu zuten, baina hurrengo urtean irakaskuntzara itzuli zen, eta horretan jarraitu zuen 1959an erretiroa hartu zuen arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Marcello Barbanera, *L'archeologia degli italiani* (1998), p. 137
2. ↑  Marcello Barbanera, *L'archeologia degli italiani* (1998), p. 128
3. ↑  Luigi Polacco, *Carlo Anti*, in «Annuario dell'Università di Padova» 1963-1964, p. 6
4. ↑  Marcello Barbanera, *L'archeologia degli italiani* (1998), p. 129
5. ↑  Luigi Polacco, *Carlo Anti*, in «Annuario dell'Università di Padova» 1963-1964, p. 5

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3659000
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 35260547
* ISNI: 0000 0001 0887 398X
* BNE: XX1194091
* BNF: 12838996q (data)
* GND: 119171732
* LCCN: n82058944
* CiNii: DA06213401
* SUDOC: 070284326
* BIBSYS: 1663653840577
* ICCU: CFIV030528
* Open Library: OL144011A

 |

* Wd Datuak: Q3659000
**Camila de Castro** (Santo André, São Paulo, Brasil, 1979ko apirilaren 20a - São Paulo, São Paulo, Brasil, 2005eko uztailaren 27a), **Alessandro Caetano Kothenborger** jaiotza-izenaz, brasildar aktore pornografiko eta modelo transexuala zen. Genero, prostituzio eta arrazarekiko aurreiritziak gaindituz, ospetsu bilakatu zen Brasilen. Izan ere, RedeTV! telebista-kateko *Superpop* saioan *Camila Quer Casar* izeneko lehiaketako protagonista izan zen hilabete batzuez, bere heriotzera arte.

Biografia
---------

Santo Andrén sortua, gizon jaio bazen ere, bere burua emakumetzat zeukan. Emakume transexual eta trabesti asko bezala, prostituzioaren munduan hasi zen lanean. Handik gutxira, 2000. urtean, bere edertasuna zela eta, film pornografikoak egiteko kontratatzen hasi ziren.

2004an RedeTV! telebista-kateko *Superpop* saioko ekoizleekin hitz egin zuen eta maitasuna aurkitzeko reality showan parte hartzeko gonbita jaso zuen. Bertan, Camilak aukeratu behar zuen zein hautagairekin ezkondu nahi zuen. Reality showa grabatze-fasean ziharduen, Camila 2005eko uztailaren 27an hil zenean. Ustez bere buruaz beste egin zuen São Pauloko erdiguneko eraikin bateko zazpigarren solairutik jauziz.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Portugesez)** Lucon, Neto.  (2016-07-27). *Trágico fim de Camilla de Castro, travesti que fez sucesso na TV, completa 11 anos.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-19).
2. ↑   **(Portugesez)** «Travesti que participava de quadro na TV morre após cair de prédio» *Folha de S.Paulo* 2016-07-27 (Noiz kontsultatua: 2017-09-19).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q445069

 |

* Wd Datuak: Q445069
Bi pertsona puzzle bat egiten.
**Buru-hausgarria** zati txikiez osatutako taula jokoa da, zati horiek modu egokian elkartuz irudi bat osatzean datzana. Zatiak, atal lauetan edo zati txikietan egon daitezke. Puzzle hitza buruhausgarriaren sinonimotzat hartzen den arren, azken hitz honek, orohar, atal lauei erreferentzia egiten die. 1762an asmatu zuen John Splisbury londrestarrak, baina garestiegia zen hasieran. Mende bat geroago, Milton eta McLaughlin Bradley sailean fabrikatzen hasi ziren.

Bideojokoei dagokienez, buruhausgarri bat, bere ebaztea, trebetasun proba bat ebaztean datzan aurkezten den edozein problema da. Arlo honetan bertan, buruhausgarri bat, aldi berean, joko batean zehar, jarraikako tarteko helburuak lortzea ere bada, beste kategoria ezberdin batetakoa izan daitekeena, abentura, estrategia, akzioa edo rolekoa, adibidez. Ebazteko zaila izan daitekeen igarkizun bat ere izan daiteke, eta denborapasa mota batzuk ere har daitezke buruhausgarritzat.

Buruhausgarri ospetsuak
-----------------------

* Rubiken kuboa
	+ Sakelako kuboa
	+ Rubiken mendekua
	+ Kuboku
	+ Irakaslearen kuboa
	+ V-Cube 6 (6x6x6)
	+ V-Cube 7 (7x7x7)
	+ Megaminx
	+ Pyraminx
	+ Skewb
	+ Skewb diamantea
	+ Dogic
	+ Square One
	+ Skewb Ultimate
* Soma kuboa
* Pentamino
* Sokoban
* Sudoku
* Tangram
* Hanoiko Dorreak

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Buruhausgarriei buruzko foro bat
* **(Gaztelaniaz)** Buruhausgarriei buruzko webgune bat
* **(Gaztelaniaz)** 8 etzana

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13698
* Commonscat Multimedia: Puzzles

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4156207-0
* LCCN: sh85109260
* NDL: 00569077
* NKC: ph120751

 |

* Wd Datuak: Q13698
* Commonscat Multimedia: Puzzles
**José Carlos Fernández Marcote** (Agurain, 1950eko maiatzaren 27a) arabar margolari hiperrealista da.

Biografia
---------

Madrilgo Arte eta Lanbide Eskolan egin zuen aurreneko prestakuntza, ondoren San Fernando Arte Ederretako Goi Eskolan sartzeko. Han, Antonio López eta Juan Barjolarekin ikasi zuen 1966tik 1971 bitartean. Lehenengo bakarreko erakusketa Madrilen egin zuen karrera hasi eta berehala, 1967an. 1973 eta 1977 bitartean New Yorken bizi izan zen, eta handik, Cuencara joan zen lan egitera eta bizitzera, 1983an Gasteiza itzuli zen arte. Talde-erakusketa askotan parte hartu du. 1997an, bere obraren atzera begirako erakusketa antolatu zuen Gasteizko Amarica Aretoak. 2018ko udan bakarkako erakusketa egin zuen Gasteizko Montehermosoko ur-biltegian.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255665
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 16553751
* ISNI: 0000 0000 8095 8569
* BNE: XX1280282
* GND: 142517720
* LCCN: n99013843
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 148559

 |

* Wd Datuak: Q12255665
**Caribou konderria** (ingelesez: *Caribou County*) Idahoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Soda Springs da. 2010eko zentsuaren arabera 6.963 biztanle zituen, Caribou kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Caribou konderriak 4.658,29 kilometro koadro ditu. Horietatik 89,17 ura dira. Beste 4.569,12 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,49 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.963 pertsonetatik 6.817 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 336 dira. 4 beltzak edo afroamerikarrak. 19 amerikar natiboak ziren eta 15 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 14 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 90 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488481
* Commonscat Multimedia: Caribou County, Idaho

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124349865
* **Lekuak**
* OSM: 1416618
* TGN: 2000466

 |

* Wd Datuak: Q488481
* Commonscat Multimedia: Caribou County, Idaho
***Little boy*** (euskaraz "mutiko edo ume txikia"), Japoniako Hiroshima hiriaren gainean 1945ean estatubatuarrek jaurtitako bonba atomikoari jarritako izena da. 1945eko abuztuaren 6an Paul Tibbets koronelak gidaturiko *Enola Gay* izenpeturiko B-29 hegazkinak bota eta 90.000–166.000 lagun hil zituen. Hau Abuztuaren 6an gertatu zen. Bonba 10.450 metrotik jaurti zuten eta hiri gainetik 600 metrora egin zuen eztanda goizeko zortziak eta laurdenean. Bederatzi egun geroago eta hein handi batean bonba honek egin zuen sarraskiagatik Japoniak errenditu egin zen.

Deskribapena
------------

4.400 kilogramo pisatzen zuen, baina 64 kilogramo leherkari zuen. Guztira 13 kilotoikoa zen, hiru metroko luzera eta hirurogeita hamahiru zentimetro diametro zituen. Radar sentsoreak eta barometroak zituen azalean. Berde kolorez margotuta zegoen.

Jaurti baino lehen ez zuten inolako testik egin. Testak plutonioz egin ziren baina Little Boy uranioz egindako bonba zen.

Hiroshimako jaurtiketa
----------------------

Sakontzeko, irakurri: «Hiroshima eta Nagasakiko bonbardaketa nuklearrak»
Hegazkinean gantxo berri batzuk ezarri ziren bonba eusteko. Zeppo Marx zen gantxoak fabrikatu zituen enpresaren nagusia. Tinian herrira zatika eraman zuten. Zati bat *USS Indianapolis (CA-35)* itsasuntziak eraman zuen eta besteak egazkinez eraman zituzten.

Jaurtiketaren egunean, bonbaren pixua zela eta egazkinak pista osoa behar izan zuen ahalik eta seguruen aireratzeko. Hegaldian, William Sterling Parsons eta Morris Jeppson tekniariek armatu zuten bonba. Bi zaku kordita (leherkari normala) jarri zituzten uranio-235 eraztunak lehertzeko. Bonba elektrikoki armatu eta konprobazioak egin ondoren, azkenik segurtasun obturadore berdeak gorriengatik aldatu zituzten.

Historian hirien kontra erabili diren bi bonba atomikoetan lehena izan zen. Bigarrena *Fat Man* izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Radiation Effects Research Foundation. *Frequently Asked Questions #1.* .

Ikus, gainera
-------------

* *Fat Man*
* Hiroshima eta Nagasakiko bonbardaketa nuklearrak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181013
* Commonscat Multimedia: Little Boy

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q181013
* Commonscat Multimedia: Little Boy
**Marta Dutrem i Domínguez** (Lleida, 1914-1991ko ekainaren 24a) abokatu katalana eta erbesteratua izan zen.

Marta Vall de Aranen, 30en hamarkadaren erdialdean (*Dutrem familia-liburutegia*)

Biografia
---------

Espainiako abokatua. Wenceslao Dutrem Solanich farmazialariaren eta Ángela Domínguezen alaba da, eta bi anaia ditu: Wenceslao eta Eliseo.

Giro intelektual eta zientifikoan hezi zen, anai-arrebek bezala, eta unibertsitate-ikasketak egin zituen, Zuzenbidean lizentziatuz Bartzelonako Unibertsitatean.

Erbesteratzea
-------------

Gerra Zibilaren hasierak Marta eta haren gurasoak Mallorcan harrapatu zituen, eta handik Parisa erbesteratu gisa abiatuko dira. Handik, hilabete batzuk geroago anai-arrebekin elkartu ondoren, Flandre lurrunean abiatu ziren Mexikon behin betiko erbestera.

Bizitza pertsonala
------------------

Albert Coromines eta Vigneauxekin (Joan Corominas filosofoaren anaiarekin) ezkondu zen, eta hark Mexikoko erbesteratu egin zuen, eta banandu egin zen, besteak beste, ezin zuelako seme-alabarik izan. Martak, orduan, Pietro Brigneti Ravano ezagutu du, bere bigarren senarra. Harekin hiru seme-alaba izan zituen: Piero, Wenceslau (Lau) eta Marta Angela (neskatoa). Minbizia zela eta, adin txikian hilko da.

Martak idazkari gisa lan egin zuen Kataluniako Generalitateko Etxebizitza Sailean.

1991n hil zen Bartzelonan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114842576

 |

* Wd Datuak: Q114842576
**Mantikora** alegiazko izaki bat da, Antzinako Egiptoko esfingearen antzekoa, persiar mitologian sortua eta greziar mitologiaren bidez Europara ekarria. Gizakiaren burua (adarrekin, batzuetan), gorputz gorria (eskuarki lehoi batena) eta dragoi edo eskorpioi baten buztana ditu. Buztanean arantza pozoitsuak ditu, bere harrapakinak hiltzeko edo geldiarazteko. Kontakizun mitologikoaren arabera, mantikorak zaldi baten eta lehoi baten arteko neurria izaten zuen. Hegoekin eta oskolarekin ere irudikatzen zuten.

Mitoaren historia
-----------------

### Persia

Mantikora mitoaren bertsiorik zaharrenak persiar mitologian dokumentatu dira. Mantikora izenak, jatorriz, «pertsona-irenslea» esan nahi omen zuen.

### Grezia

Itxuraz, mantikora greziar mitologiara sartu zen Ktesiasen bidez, Artaxerxes II.a Mnemon K.a. IV mendeko erregearen gorteko medikuaren bidez. Greziar mediku hark *Indika* bere idazlanean mantikora bat deskribatu zuen. Ktesiasen idazlana antzinatean desagertu zen.

Nahiz eta Pausanias bezalako ikastun batek Ktesiasen jatorrizko deskribapena zalantzan jarri eta mantikora, benetan, ekialdeko tigrea besterik ez zela argudiatu, mitoa bizirik iraun zuen.

### Erroma

Erromatarren garaian, mantikorari buruzko aipamenak topa daitezke. Plinio Zaharrak, esate baterako, benetako izakia zela aldeztu zuen, bere eragin handiko *Naturalis Historia* idazlanean (77. urtekoa).

Geroago, Klaudio Elianok ere aipatu zuen mantikora, *De Natura Animalium* (IV; 21) idazlanean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q223795
* Commonscat Multimedia: Manticore

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q223795
* Commonscat Multimedia: Manticore
1459an argitaratuta bigarren edizioa.
**Mainzeko Salterioa** (salterioa Salmoen liburua da) 1457an Johannes Gutenberg inprimatzaileak egin zuen liburua da. Liburuaren eta inprimategiaren historian garrantzi handia izan zuen edizio horrek.

Deskribapena
------------

Lehen edizio horren hamar ale bakarrik gordetzen dira. Haren ezaugarri nagusia lehen aldiz inprimatu zen urtea eta lekua adierazten dela liburuan datza. Inprimatzailearen marka eta kolofoia, marrazkiak eta kolore bat baino gehiagoko inpresioa erakusten du.

Metodu mekanikoen bidez egin zen lehen liburua izan zen. Liburu hau inprimatzailearengandik liburu-joslearengana zuzenean pasa zen, irudiztatzaileen eskutik igaro gabe. Halaber, hau da inprimatze akats bat duen lehen argitaratutako liburua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* Austrian gordetzen den alea.[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q321320
* Commonscat Multimedia: Mainz Psalter

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4577773-1

 |

* Wd Datuak: Q321320
* Commonscat Multimedia: Mainz Psalter
**Marrazketa teknikoa**, gauzakiak grafikoki irudikatzeko sistema bat da, haiek aztertzea errazteko informazio nahikoa emateko, bere marrazkia egiten laguntzeko eta, ondoren, eraiki eta mantentzeko xedearekin. Baliabide informatikoen bidez, edo zuzenean, paper edo beste gai lau batzuetan eskuz egiten da.

Gauzakiak, atalak, makinak, eraikinak, hiri-planoak, etab... oinplanoan irudikatzen dira (goialdeko bista, sabaiko bista, solairu-oinplanoa, estalkia, etab...) altxaeran (aurretiko bista edo albokoa, gutxienez bat), eta sekzioetan (edo mozketa idealetan), bere neurriak, akotazioen bidez argi adieraziz. Gutxienez, bi proiekzio (gauzakiaren bistak) behar dira, gauzakiari buruzko informazio baliagarria emateko.

Marrazki tekniko batek, atalaren xehetasun guztiak ikusi ahal izatea erraztu behar du, hura aztertzea eta, ondoren, eraiki ahal izateko.
Marrazketa teknikoak, zirriborro, krokis, eskema, diagrama, plano elektriko eta elektronikok, elementu mekaniko ororen irudikapenak, arkitektura eta hirigintza planoak bezalako lanak hartzen ditu, kontzeptu geometrikoen laguntzarekin ebatziak, non, matematika, euklidestar geometria, perspektiba eta eskala mota ezberdinak, etab... aplikatuz.

Marrazkia, material ezberdin askotan egin daiteke, paper, margo-oihal edo azetato (mylar) mota ezberdinak, adibidez. Pantailan ere proiekta daiteke, monitore batean erakutsi, bere bolumenen animazio grafikoak irudikatu, etab...

Marrazki teknikoa egiteko, gai edo tresna ezberdinak erabiltzen dira: mota ezberdineko erregelak, konpasak, arkatzak, eskuairak, kartaboia, marrazketa luma, errotuladoreak, etab... Gaur egun, nagusiki, informatika erabiltzen da, programen bidez lagundutako diseinuaren arloan (Ordenagailuz lagundutako diseinua, 3D, bektoriala, etab...) emaitza ezin hobeekin eta etengabeko hobekuntza prozesuan.

Marrazkiak gai fisiko batean egiteko, araututako neurriko paper berezia erabiltzen da. Erabiliena, A saila da, honetako tamainarik nagusienak, milimetrotan, hauek direlarik:

A0 - 840 x 1189

A1 - 594 x 840

A2 - 420 x 594

A3 - 297 x 420

A4 - 210 x 297

A5 - 148 x 210

Irudikapenak
------------

Marrazketa teknikoaren perspektiba edo irudikapenik ohikoenak, honako hauek dira:

* Sistema diedrikoa
	+ oinplanoa
	+ altxaera
		- akotazioa
* perspektiba axonometrikoa
	+ perspektiba isometrikoa
	+ perspektiba dimetrikoa
		- perspektiba kabailera
	+ perspektiba trimetrikoa
* perspektiba konikoa

Ikus, gainera
-------------

* Perspektiba.
* Marrazketa lanabesak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192521
* Commonscat Multimedia: Technical drawing

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 131626751 (data)
* GND: 4059272-8
* LCCN: sh85043213
* NDL: 00570513
* AAT: 300034789

 |

* Wd Datuak: Q192521
* Commonscat Multimedia: Technical drawing
*Artikulu hau Bilboko antzokiari buruzkoa da; Malagako auzoa gaitzat duena beste hau da: «Campos Elíseos (Malaga)»*

**Campos Eliseos Antzokia** Bilboko *Art Nouveau* eraikin ederrenetarikoa da, Parisko *Théâtre des Champs-Élysées* haren izen bera daukana. Zabalgunean egonda, Bertendona kalean (Abando), XX. mendeko hasieran eraiki zuten *"Campos Elíseos"* izen herrikoia zeukan zelaigune batean, aisialdirako erabilitakoa. Halaber, *"La Bombonera de Bertendona"* izena eman zioten gazteleraz.

Kokalekua
---------

Abando auzoan dago, Bertendona kalearen 3. zenbakian, eta Bilboko Posta Bulego Nagusiaren alboan.

Ezaugarriak
-----------

Antzoki hau 1902an inauguratu zuten, *Art Nouveau* estilodun atari paregabearekin, eta haren egileak Alfredo Acebal eta Jean Baptiste Darroquy arkitektoak izan ziren. Garai hartan, Arriaga Antzokia, Basurtuko Ospitalea, hiriko zubi gehienak bai eta Bizkaiko Zubia ere eraiki zituzten.

Arriagakoa baino altuagoa, 800 ikusle-entzuleentzako lekua zeukan, besaulki-patioa, bi anfiteatro eta galeria ("paradisu") batekin.

Eraberritzeak
-------------

Hamarkada askotako antzezlan eta zine emanaldien ondoren, 2002an Bilboko udalak eraikinaren kontserbazio maila aztertu eta erabateko berrizte proiektua hastea erabaki zuen. Lanak hiru urte beranduago hasi ziren SGAEk zuzendutako egitasmoaren bitartez. Lanak lau urte beranduago amaitu zituzten 2009an, barrualdea erabat berriztu eta kanpoaldeko fatxada mantendu dira.

Hainbat berriztatze fase eduki izan ditu historian zehar eta, hainbat urtez gutxi erabilia egon ondoren, 2004an ekin zioten azken zaharberritzeari. Monumentutzat izendatu dute.

Ikus, gainera
-------------

* Modernismoa Euskal Herrian

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Bilbo** |

* **(Gaztelaniaz)** Antzokiari buruzko informazioa (pdf)
* **(Gaztelaniaz)** Antzokiaren eraberritze lanen argazkiak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q514689
* Commonscat Multimedia: Teatro Campos Elíseos Antzokia

---

 |

* Wd Datuak: Q514689
* Commonscat Multimedia: Teatro Campos Elíseos Antzokia
**Maiputz** Zaraiako mendilerroan dagoen mendietako bat da. Mendilerro honen hegoaldeko muturrean kokatua dago, Gazteluko Aitza, Aizkorri II eta Pagobedeinkatuta mendiekin batera. Mendi honek, Alabita Txiki eta Portaletxoko labarrak banatzen ditu.

Irispideak
----------

Degurixatik doa bideetako bat. Hemendik, Aumategi mendirantz doan bidea har daiteke. Ondoren, bi bide har daitezke: Lehena, Portaletxotik, Maiputz mendiaren ezkerraldetik eta Maruatx mendiaren tontor ondotik igaroz edo, bestela, eskuinetik, Alabita Txikiko pasabidearen bila. Olaburueta izeneko tokitik, basoa zeharkatu behar da, Maiputzen tontorrera iritsi arte.

Berezitasunak
-------------

Tontorrean bertan, 9-50 zenbakiekin adierazitako leizezulo bat dago

Inguruko tontorrak
------------------

Hemendik iparralderantz jarraituz gero, Txaramela izeneko tontorrera iris daiteke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262864

 |

* Wd Datuak: Q12262864
*Mariner 10*
Merkurioren mapa, *Mariner 10* zundak lortutako datuekin egina. Zerrenda zuria daturik hartu gabe gelditu zen zatiari dagokio.
***Mariner 10*** zunda NASAren Mariner programaren azken zunda izan zen. 1973ko azaroaren 3an espazioratu zen Cañaveral lurmuturretik Atlas suziri baten bidez, *Mariner 9* zunda baino 2 urte geroago. Zundak 526 kg-ko pisua zuen, eta haren eginkizun nagusiak ziren X bandako transmisore esperimental probatzea eta Artizarraren eta Merkurioren atmosfera, gainazala eta ezaugarri fisikoak aztertzea.

Artizarrean, planetaren atmosferaren argazkia egin zuen espektro ultramorean.

Merkuriora hiru aldiz hurbildu zen: 1974ko martxoaren 29an eta irailaren 21ean, eta 1975eko martxoaren 16an. Planetaren % 45 inguru kartografiatu zuen, Eguzkiak argitutako aldetik bakarrik.
Esperimentuetan, besteak beste, erradiometria infragorria eta espektroskopia ultramorea erabili ziren, eta lehen aldiz baliatu zen espazio-ontzi batean X bandako transmisore bat, goi-maiztasunekoa.

Espazio-zundak erregai guztia erabili zuen, eta dagoeneko ezin du norabidea zuzendu antena Lurrari begira jartzeko. Ondorioz, galdu egin da harekiko lotura, eta nora ezean gelditu da, Eguzkia orbitatzen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q59131
* Commonscat Multimedia: Mariner 10

---

 |

* Wd Datuak: Q59131
* Commonscat Multimedia: Mariner 10
**Cathedral leizeak** (ingelesez: *Cathedral Caves*) Zeelanda Berriko kostaldean dauden leize natural monumentalak dira.

Ezaugarriak
-----------

Cathedral leizeak munduko hogeita hamar itsas kobazulo luzeenetako bat dira, Waipati hondartzan, Papatowai hegoaldean, Catlins kostaldean, Zeelanda Berriko hego-ekialdeko ertzean. Inguruko turistiko erakargarria eta ezaguna da, McLean urjauziekin batera.

Bi haitzulo sistema nagusiak itsaslabarrean elkartzen dira eta batek 30 metroko sabaia du. Askotan pinguino urdinak ikus daitezke inguruan.

Kobazuloak bi ordu baino ezin dira bisitatu, itsasaldiaren alde banatan. Kobazuloetara sartzeko errepideak lur pribatuak zeharkatzen ditu, eta erabiltzaileari kuota txiki bat kobratzen zaio errepidea mantentzen laguntzeko.

Eguraldi txarrarekin sarbidea itxi egiten da.

Iruditegia
----------

* Leizeak kanpotik.Leizeak kanpotik.
* Barruko irudia.Barruko irudia.
* Barruko irudia.Barruko irudia.
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  www.cathedralcaves.co.nz/index.htm

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1050864
* Commonscat Multimedia: Cathedral Caves

---

 |

* Wd Datuak: Q1050864
* Commonscat Multimedia: Cathedral Caves
**Marguerite Henry**, jaiotza-izenez *Marguerite Breithaupt* (Milwaukee, Wisconsin, AEB, 1902ko apirilaren 13a - Kalifornia, AEB, 1997ko azaroaren 26a) estatubatuar idazlea izan zen. Haurrentzat idatzitako animalien abenturengatik da ezaguna.

Biografia
---------

Gazte-gaztetatik izan zuen idazteko ohitura. Irakasle-ikasketak egiten hasi zen, baina bukatu gabe utzi zituen, Sidney Crocker Henryrekin ezkontzeko, 1923an. Senar-emazteak Chicagora joan ziren bizitzera. Zailtasun handiko informazio teknikoa ingeles xumean idazteko zuen gaitasuna baliaturik, merkataritza-aldizkarientzat hasi zen lanean, eta gizon ospetsuei buruzko artikuluak idatzi zituen *Saturday Evening Post* egunkariarentzat. Haurrentzat idatzi zuen lehen liburua bere etxeko sukaldari finlandiarrak kontatutako ipuinetan dago oinarritua: *Auno and Tauno: A Story of Finland* (1940). 1945ean *Justin Morgan Had a Horse* idatzi zuen ("Justin Morganek zaldia du"), protagonistak animaliak (zaldiak, bereziki) zituen liburu-sail bati hasiera emanez. Lehenengo hura, gainera, beraren eta Wesley Dennis marrazkilariaren arteko elkarlan arrakastatsuaren lehen emaitza izan zen. Liburu hura oinarri hartuta, adibidez, Walt Disneyk marrazki biziduneko filma egin zuen 1972an. Beste zenbait lan aipagarri: *Misty of Chincoteague* (1947); *Sea Star: Orphan of Chincoteague* (1949); *Stormy, Misty's Foal* (1963); *Misty's Twilight* (1992); *King of the Wind* (1948, "Haizearen errege"); *A Boy and a Dog* (1944, "Mutila eta zakurra"); *Brighty of the Grand Canyon* (1953); *Gaudenzia: Pride of the Palio* (1960); *Mustang: Wild Spirit of the West* (1966, *Mustang: Mendebaldeko espiritu basa*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6760787
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 91717300
* ISNI: 0000 0000 8164 3219
* BNF: 14035336c (data)
* GND: 124640060
* LCCN: n50036581
* NDL: 00443076
* NLA: 35188116
* SNAC: w6jh3r5f
* Open Library: OL157323A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02759/eu\_h\_1470/h1470
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 54202

 |

* Wd Datuak: Q6760787
**Maldako Punta**, Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da. Akaitz mendiaren iparraldean dago, azken honengandik, Maitzegiko labarrak banatzen duelarik.

Irispideak
----------

Igoerarik argiena Enirioko bordatik igarotzen da. Hona, modu ezberdinetara hel daiteke. Adibidez, Ataunetik, bide batetatik Aralegiko lepotik, edo Zaldibiatik, hain ospetsua den Enirioko galtzadatik, oraindik, ibilbidearen zati askotan, lauzak mantentzen dituena.

Behin Eniriora iritsi ondoren, pixkana-pixkana Maitzegi errekarantz igotzen den bidezidor bat hartu behar da, errekaren adar batean sartzeko Otadiko ubideak okupatzen duena. Iturbeltzeko iturburuaren inguruan, eskuinerantz hartu behar da, Doniturrieta Azpikoa izeneko lepora iristeko, Maldako Punta eskuinetan eta Doniturrieta ezkerretan duela. Hemendik, minutu gutxiren buruan, Maldako Puntaren tontorrera iris daiteke

Inguruko tokiak
---------------

Azpikota eta Txutxuta bordak daude mendi honen inguruan.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262910

 |

* Wd Datuak: Q12262910
**Catron konderria** (ingelesez: *Catron County*) Mexiko Berriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Reserve da. 2010eko zentsuaren arabera 3.725 biztanle zituen, Catron kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Catron konderriak 17.946,47 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,19 ura dira. Beste 17.932,27 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,21 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.725 pertsonetatik 3.541 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 709 dira. 15 beltzak edo afroamerikarrak. 87 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 67 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Ikus, gainera
-------------

* Mogollon mendiak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484482
* Commonscat Multimedia: Catron County, New Mexico

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145434145
* **Lekuak**
* OSM: 1832181
* TGN: 2001429

 |

* Wd Datuak: Q484482
* Commonscat Multimedia: Catron County, New Mexico
***Buruxka biltzaileak*** (frantsesez: *Des glaneuses - Les glaneuses*) Jean-François Millet margolari frantsesak olio teknikaz 1857an egindako lan ospetsua da. Margolan hau baserritarren bizitza ilustratzen duten Milleten koadro sortaren parte da.

Gaia
----

Margolaritza XIX. mendeko landa-gizartearen errealitatea modu oso gizatiarrean erakusteagatik da ezaguna. Frantziako goi klaseak gaizki hartu zuen hori. 1857ko Parisko Aretoan erakutsi zutenean, «Arriskutsutzat» jo zuten. Ondoren, frantziar abertzaletasunaren sinbolo bihurtu zen, Lehen Mundu Gerran izena ematea bultzatzeko erabili zelarik.

Deskribapena
------------

Jabeek eta baserritarrek atzealdean gurdietan kargatutako gari uztaren itxurazko aberastasunean, Milletek txori-talde bat irudikatzen du zeruan, ahaztutako aleak jateko prest ere. Lehen planoan dauden espilatzaileak. 

*Moissonneurs* (1852) margolanarekin bezala, Milletek gai izan zen, Chaillyko baserritar emakumeak behatzen zituen bitartean, Bibliako pasarte bat gogoratzeko, Boaz eta Ruth agertzen zirenak, lehenak bigarrenari bere eremuan biltzeko baimena emanez, gero langileak otorduak partekatzeko.

Historia
--------

Margolanak bi aurrekari izan zituen: 1854an irudi bertikala margotu zuen; 1855an zirriborroa prestatu zuen. 1857ko Parisko Saloian aurkeztu zuen. Jules Dupréren aholkuz Isle-Adameko Binder jaunak 2.000 frankotan erosia, *Des gleneuses* Louvreko bilduman sartu zen 1890ean Pommery andrearen opariari esker, eta Orsay Museora esleitu zuten 1986an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  *Grandes Maestros de la Pintura. Millet*. Bartzelona: Ediciones Altaya. 2001. 42.or. ISBN 84-487-0564-5.
3. ↑  Alfred Sensier, *La Vie et l'œuvre de J.-F Millet*, A. Quantin, 1881

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1368055
* Commonscat Multimedia: The Gleaners by Jean-François Millet

---

 |

* Wd Datuak: Q1368055
* Commonscat Multimedia: The Gleaners by Jean-François Millet
**Carlos Alberto "Charly" Rodríguez Gómez**, (San Nicolás de los Garza (Mexiko), 1997ko urtarrilaren 3a), futbolean aritzen den kirolari mexikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen futbolean Mexiko ordezkatuz; Brasilgo taldearen (urrezko domina) eta Espainiako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Mexikoko taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Mexikoko taldea: Luis Malagón, Jorge Sánchez, César Montes, Jesús Angulo, Johan Vásquez, Vladimir Loroña, Luis Romo, Carlos Rodríguez, Henry Martín, Diego Lainez, Alexis Vega, Adrián Mora, Guillermo Ochoa, Érick Aguirre, Uriel Antuna José Joaquín Esquivel, Sebastián Córdova, Eduardo Aguirre, Ricardo Angulo, Fernando Beltrán, Roberto Alvarado eta Sebastián Juradok.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Futbola, gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Carlos Alberto Rodríguez» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Carlos Alberto Rodríguez» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60215828

 |

* Wd Datuak: Q60215828
**Loibako itsaslabarrak** (galizieraz: *cantís de Loiba*) Ortigueirako San Xulián de Loiba parrokian dauden labar batzuk dira, Faladoira mendizerra eta itsasoren artean daudenak.

*The best bank of the world*
----------------------------

2009an, Rafael Prieto Fernández auzokoak bere kabuz banku bat eraiki zuen amildegi ertzean. Hurrengo urtean, Ortigueirako Musika Jaialdian aritu zen eskoziar talde batek bankuaren atzealdean «*The best bank of the world*» idatzi zuten. Bertokoek «banku» (finantza-erakundea) esan nahi zuela uste arren, berez *bank* «labar» esan nahi du. Harrezkero, bankua zaharberritzen dutenean esaldia ere errepikatzen dute.

Galeria
-------

* Arratseko irudiaArratseko irudia
* Errekarriak senadi bateanErrekarriak senadi batean
* Loibako itsaslabarrakLoibako itsaslabarrak
* The best bank of the world*The best bank of the world*
* Loibako itsaslabarrakLoibako itsaslabarrak
* Irudi partzialaIrudi partziala

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Turismo Galicia norte. *Banco de Loiba.* .
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El pensadoiro» *Ideal* 2015-07-26.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20827814
* Commonscat Multimedia: Cliffs of Loiba

---

 |

* Wd Datuak: Q20827814
* Commonscat Multimedia: Cliffs of Loiba
**Marta G. Rivera-Ferré**, Ramón y Cajal ikertzailea, Kataluniako Unibertsitate Zentraleko-Vic-eko Unibertsitateko irakaslea da eta Gizarte Zientzien Latinoamerikako Fakultateko kidea (FLACSO-España). "Komunitate jasangarriak, gizarte-berrikuntzak eta lurraldeak" ikerketa-ildoa koordinatzen du "Elkarteak, politikak eta komunitate inklusiboak" ikerketa-taldearen barruan, eta Agroekologia eta Elikadura Sistemak katedraren zuzendaria da. 

Gizartea eta ingurumena nekazaritza- eta elikadura-sistemen barruan aztertzeko diziplina anitzeko profila du, eta interes berezia du nekazaritzako elikadura-sistema alternatiboetan, elikadura-subiranotasunaren paradigmaren pean, eta, berrikiago, teoria feministak eta nekazaritzako elikagaien har ditzakeen teoria komunak aztertzeko. 

Marta Rivera-Ferrék honako gaiez ikertu egin du: Elikadura-subiranotasuna edo elikadura-burujabetza; Nor da nor munduko elikagaien sektorean; Nekazaritza-sistemak; Hiriaren lurraren kolonialismoa, landa eremuaren babesa; Zer jaten dugu? Zer jango dugu? ; Goseteak; Agroekologia...

Honako argitaletxeetako kide da edo izan da: *International Journal of Sociology of Agropecuure and Food, Journal of Sustainable Development*, eta *Journal of Sustainable Development, i Sobirania Alimentària*.

NBEko talde hauetan hartu du parte: *Avaluació Internacional del Coneixement Agrícola, la Ciència i la Tecnologia pel Desenvolupament* (IAASTD, 2005-2008) *i Intergovernamental sobre Canvi Climàtic* (IPCC, 2010-2014).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Katalanez)** «Marta G. Rivera-Ferré» *CCCB* (Noiz kontsultatua: 2021-11-25).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24074686
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316756146
* ORCID: 0000-0001-8183-8398
* Google Scholar: UorcsCkAAAAJ
* ResearcherID: G-3879-2016

 |

* Wd Datuak: Q24074686
| Loiola Kultur Etxea |
| --- |
| *Musika parkean, Loiola Kultur Etxeko ekitaldi bat* |
| Sortze data : | 1987 |
| Lekua : | Aralar Mendia kalea, 17 Loiola Donostia, Gipuzkoa EHLoiola kultur etxea is located in Donostia erdiguneaLoiola kultur etxeaLoiola kultur etxeaLoiola kultur etxea (Donostia erdigunea) |
| Zuzendaria : | Jon Urbieta |
| Webgunea : |  Loiola Kultur Etxeko webgunea  |
|

43°18′43″N 1°57′55″W﻿ / ﻿43.31197°N 1.96533°W﻿ / 43.31197; -1.96533
**Loiola Kultur Etxea** Donostiako Loiola auzoan dagoen kultur etxea da. 1987an inauguratu zen eta garai bateko garbilekuetan dago, frontoiaren ondoan.

Musika, kultura eta artearekin zerikusia duten jarduera, ikuskizun, ikastaro, hitzaldi eta kontzertuak egon ohi dira. Bestalde, bertan liburutegia ere badago.

Donostia Kultura Enpresa Erakunde Publikoak (EEP) kudeatzen du.

Kanpo estekak
-------------

* Loiola Kultur Etxea  **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18641046
* Commonscat Multimedia: Loiola Kultur Etxea

---

 |

* Wd Datuak: Q18641046
* Commonscat Multimedia: Loiola Kultur Etxea
**Marriott World Trade Center hotela**, baita **World Trade Center 3** (**WTC 3**) bezala ezagututa ere, 22 solairuzko azeroz eraikitako eraikuntza zen. Hotelak 825 gela eskaintzen zituen. Hasiera batean, 1981an, "Vista Hotel" izenaz ireki zen.
Hotela World Trade Center konplexuan kokatua zegoen eta 1836tik Lower Manhattanen ireki zen lehenengoa izan zen.

Eraikina Skidmore, Owings and Merrill lantegiak diseinatu zuen eta, hasiera batean, New York eta New Jersey Portu-agintzaritzarena izan zen. 1995ean "Host Marriott Corporation" konpainiari saldu zitzaion; salmenta New Yorkeko George Pataki eta New Jerseyko Christine Todd Whitman gobernadoreen presiopean gauzatu zen, etekinak ematen ez zituzten eraikinak kentzeko asmoz.

Hotelaren bidez bi dorreetara joateko bideak zeuden, hau da, biekin konektatuta zegoen. Halaber, hotel barruan zenbait lokal ezagun zeuden: Greenhouse Café, Tall Ships Bar & Grill, Times Square Gifts opari denda, The Russian House jatetxea, "Olga's" apaindegia...

Eraikina 201.ko erasoetan eta World Trade Centerren Dorre Bikien erorketarekin batera erabat txikituta gelditu zen.

Hotela dorreak erori ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Marriott World Trade Centerretik bizirik atera zirenak.
* The 9/11 Hotel You Tubeko bideo honetan bizirik atera ziren lagunekin elkarrizketak jaso ziren.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1631191
* Commonscat Multimedia: Marriott World Trade Center

---

 |

* Wd Datuak: Q1631191
* Commonscat Multimedia: Marriott World Trade Center
Latin King taldeko kide baten tatuaiak.
**Mara** bat harreman intimo eta bizia duen pertsona talde bat da. Adiskidetasun edota elkarrekintza oso gertukoa izan ohi dute, eta ideal eta filosofia berak jarraitzen dituzte. Hori dela eta, talde-ekintzak egiten dituzte, parrandan ateratzetik indarkeria ekintzak burutzera. "Mara" hitza El Salvador, Guatemala eta Hondurasen erabili ohi da gaizkile-taldeak izendatzeko. Kolonbian "**combo**" hitza erabiltzen dute. 

Iberoamerikan oso esanahi ezkorra hartu du hitzak, eta ekintza biolentoak burutzen dituzten pertsona-talde eta hiri-tribuekin lotu ohi da.
Nazio Batuek balioetsi dutenaren arabera, marek lortzen duten diru gehiena drogen salmenta ilegaletik dator; 480 mila milioi euro osotara. Ameriketako Estatu Batuen Justizia Departamentuak 30.000 mara inguru daudela balioetsi du, 760.000 kiderekin.

Hitzaren jatorria
-----------------

"Mara" hitza "marabunta"-tik dator: bidean duen edozer suntsitzen duen inurri migratzaile talde baten izena. Aipagarria da "mara" elearen eta aipatutako animalia taldearen arteko erlazioa metaforikoa dela erabat, eta Ameriketako Estatu Batuetako hainbat hirietako gaizkile-taldeei egiten diela erreferentzia. Latinoamerikan sortutako taldeak izan ohi dira, XX. mende erdialdeko etorkinek ekarritako mugimendu geldiezinak. Garai hartan AEBetara iritsi ziren gaizkile horietako asko Gobernuak bota zituen, eta hala sortu zen "mara" mugimendua Latinoamerikan.

Ezaugarri nagusiak
------------------

Marak Ameriketako Estatu Batuetako hainbat lekutan (Los Angelesen, esaterako) sortutako gaizkile-taldeak dira. Gaur egun, El Salvador, Espainia, Guatemala, Honduras, Kanada eta Mexikora hedatu dira, AEBetatik haien jatorrizko herrietara erbesteratu dituzte eta. Maretako kideak "marero" deitu ohi dira eta batik bat Ertamerikakoak dira jatorriz. Talde handienetariko bat (kide kopuruari dagokionez) Mara Salvatrucha (MS-13) delakoa da. Ez du buruzagi bakar bat; talde edota azpi-talde txikietan dago antolatuta, "clica"-ren arabera (kokapen geografikoaren arabera). Latinoamerikan 700.000 kide baino gehiago ditu.

Mara horren delitu kantitatea dela eta, haien "negozioa" handitu dute, eta Sinaloako Kartelak kontratatu egiten ditu, "Zetak" geldiarazten laguntzeko (Estatu Batuen mugan borrokan aritzen den taldea).

MS-13ren ekintza kriminalen ondorioz, 2000 urtean FBI eta DEA sarekadak egiten hasi ziren, eta ehunka kide atxilotu zituzten AEBetan. 2009an oraindik ere ikerketetan jarraitzen zuten.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1755897

 |

* Wd Datuak: Q1755897
**Mainzko katedrala** (alemanez: *Mainzer Dom*), Alemaniako Mainz herrian dagoen katedral bat da. Mainzko katedrala, harearri gorrizko basilika handi eta ikusgarri bat da, baita munduan existitzen diren arkitektura erromanikoko adibiderik azpimarragarrienetako bat ere. Gertu dituen Spirako katedrala eta Wormseko katedralarekin batera, Renania-Palatinatua estatuko *Kaiserdome* edo Katedral Inperial deritzenetako bat osatzen du.

Katedral honen elementu bereizgarri bat, eraikinaren perimetro osoa inguratzen duen zutabe galeria da, hain zuzen ere, teilatuaren lerroaren azpian.

Katedrala, 975ean eraikitzen hasi zen, Wiligisen ardurapean, Oton II.a enperadorearen agintaldian, honen ondorengoa izan zen Henrike II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren erregealdian jarraitu zuen eta 1009an amaitua izan zen, Konrado II.a oraindik adin txikikoa zenean amaitua izan zen. Katedralaren historiako gertakaririk lazgarrienetako bat, 1793an gertatu zen, Frederiko Gilen II.a Prusiakoaren soldaduek, okupatutako lurralde guztia bereahal berreskuratu zutenean, oso gotortuta zegoen Mainz izan ezik. Setio luze baten ondoren, non hiriaren zati handi bat suntsitua izan zen, Prusia eta Germaniako Erromatar Inperio Santuko tropek, hiria konkistatu zuten 1793ko uztailak 2an. Mainzko Errepublika, honela, desagertu egin zen, eta jakobinoak, 1795 arte jazarriak izan ziren, urte horretan, hiria, Frantziaren kontrolpera pasa zenean.

Historia
--------

### Erdi Aroa

Wiligisek (975-1010), inperioa desagertzetik salbatu zuena Oton II.a oraindik adin txikikoa zenean, Mainzen merkataritza bultzatu zuen, bere sagaratze egunean erre zen katedral bat eraiki zuen, eta, aita santuagandik, Inperioko sinodo guztiak presiditzeko eskubidea lortu zuen, baita aukeratutako erregearen koroatzea ere. Aribok izan zuen paperik garrantzitsuena Konrado II.aren aukeraketan. Bardok (1031-1051 amaitu zuen Wiligisek 1037an hasitako katedral berria.

Galeria
-------

* Nabe nagusiaNabe nagusia
* Nabe nagusiaNabe nagusia
* KlaustroaKlaustroa
* PulpituaPulpitua
* Beirate batBeirate bat

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q666960
* Commonscat Multimedia: Mainz Cathedral

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141867802
* GND: 4122000-6
* LCCN: n50081938
* NKC: kn20050504069

 |

* Wd Datuak: Q666960
* Commonscat Multimedia: Mainz Cathedral
**Marabedia** edo **maraia** (gaztelaniaz: *maravedí*) Iberiar penintsulako diru historiko bat da, hainbat balio izan zituena; batez ere, erreal-laurdenaren hogeita hamalaurena balio zuen kobrezko diruaren izena zen.

Gaztelako Erresuman 1172an Alfontso VIII.ak urrezko txanponak egiteari ekin zionean, laster Fernando II.a Leongoak gauza bera egingo zuen. *Maravedí* edo *morabetí* izena jarri zieten, hau da, «almorabide txanpona». Txanponak elebidunak ziren, musulmanekiko merkataritza harremanetan erabili ahal izateko. Alfontso X.a Gaztelakoak zilarrezkoak egin zituen, eta Errege-erregina katolikoek kobrezkoak. Elisabet II.a Espainiakoaren erregealdia arte iraun zuen; orduan, zentimoak ordezkatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Marabedi» *Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa.* .
2. ↑  **(Ingelesez)** MacKay, Angus (1981) *Money, prices and politics in Fitfteenth Century Castile*. Londres: Royal Historical Society. ISBN 0-901050-82-2

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1248202
* Commonscat Multimedia: Maravedí

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1248202
* Commonscat Multimedia: Maravedí
Les Luthiers.
**Les Luthiers** Argentinako umore-taldea da, 1967an sortua eta Carlos López Puccio, Jorge Maronna, Marcos Mundstock, Carlos Núñez Cortés eta Daniel Rabinovichek eratua.

Historia
--------

Sortu zen garaian, Buenos Airesen unibertsitateetako ikasleek abesbatza-jaialdiak antolatzen zituzten, eta zenbaitetan umore-ekitaldiak ere egiten zituzten: hala hasi zen taldea. 1965ean aurkeztu zen, *Cantata Laxatón* ikuskizunarekin: haren berrikuntza nagusia musika-tresna bitxiak ziren, Jorge Maronnak asmatuak eta eginak. Izugarrizko arrakasta izan zuten eta hainbat kontratu lortu zituzten ikuskizuna berriz egiteko. 1967an, *Les Luthiers* izena hartu zuten.

Taldearen asmoa musikarekin, ez musikaz, barre eragitea da. Umore freskoa eta argia dute. Beren ikuskizunek edozein musika-motari omenaldia egiten diote beti. Disko ugari grabatu dituzte, besteak beste: *Les Luthiers, volumen 3* (1973), *Les Luthiers, volumen 4* (1976), *Muchas gracias de nada* (1980, "Mila esker ezergatik"), *Les Luthiers volumen, 7* (1983).

Zuzenean eskaintzen dituzten ikuskizunen artean honakoak aipatzekoak dira: *Les Luthiers cantan la ópera* (1967, "Les Luthiersek opera kantatzen dute"), *Blanca Nieves y los siete pecados capitales* (1969, "Edurne Zuri eta zazpi bekatu nagusiak"), *Vigésimo aniversario* (1987, "Hogeigarren urteurrena") eta *Les Luthiers, grandes hitos. (Antología)* (1992).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2526850
* Commonscat Multimedia: Les Luthiers

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130327466
* ISNI: 0000 0004 7127 3540

 |

* Wd Datuak: Q2526850
* Commonscat Multimedia: Les Luthiers