recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gush Shalom** (hebreeraz: גוש שלום, lit. 'Bakearen Blokea') Israelgo talde bakezalea eta ezkertiarra da, 1993an Uri Avneryk, kazetariak eta Knesseteko kide ohiak, sortua.

Gush Shalom parlamentutik kanpoko erakundea da, ezein alderdi politikoren menpe ez dagoena. Bere kideak hainbat alderdi politikorekin daude harremanetan, nahiz eta maiz ezkertiartzat jotzen zaion.

Israelek palestinarren lurraldeak okupatzea arbuiatzen du Gush Shalomek. Okupazio hori ilegala dela eta egunero-egunero Israelek gerra krimenak egiten dituela aldarrikatzen du. Bi estaturen konponbidearen alde egiten du, 1967ko mugetara itzulita eta Jerusalem bi estatu horien hiriburua izanda.

Ikus, gainera
-------------

* Israel-Palestina Gatazka

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Left-wing conflicted on war with Hizbullah.*  The Jerusalem Post 2006-07-17.
2. ↑    *US policy and the pro-Israel lobby: A university in Jerusalem takes on the debate.*  The Christian Science Monitor 2008-06-14 (Noiz kontsultatua: 2008-12-12).
3. ↑    *High Court to rule on settler's radio station.*  Ynetnews.com 2008-10-09 (Noiz kontsultatua: 2008-12-12).
4. ↑    *Israel agrees to partial pullback.*  sfgate.com 2002-08-19 (Noiz kontsultatua: 2008-12-12).
5. ↑    *Aims of Gush Shalom.*  Gush Shalom (Noiz kontsultatua: 2008-12-12).

Kanpo estekak
-------------

* Gush Shalom-en webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q515673

 |

* Wd Datuak: Q515673
**Greziako Aro arkaikoa** K.a 800 - K.a 480 izan zen. Grezia klasikoaren hastapenak gara honetan izan ziren, orduan sortzen hasi baitziren geroko hiri-estatuak edo *polis*-ak. Aro iluna delakoa amaitzean hasi, eta Grezia klasikoarekin bukatu zen.

Ezaugarriak
-----------

Grezia arkaikoa
Zibilizazio mizenikoa desagertu ostean, antzinako Greziaren bizimoduaren adierazgarri gisa herrixkek baino ez zuten iraun. Baina K.a. 900. urtetik aurrera, estatu txikiak sortzen hasi ziren; *polis* izena eman zitzaienak. Independenteak ziren eta eskubide, betebehar eta interes komunak defendatzen zituzten legeen bidez gobernatzen ziren herritarrak. *Garai honetan sortu ziren Hoplitak*, hiri-estatuaren defendatzeko soldadu bihurtutako herritarrak.

Garai honetakoa izan zen ere kolonizazioa. Greziako biztanleria handitzen hasi zen eta jende taldeak beste lurraldeetan asentamendu berriak egiten hi ziren. Honek greziarren merkataritza asko zabaldu zuen Mediterraneoan eta Itsaso Beltzean.

Iliada eta *Odisea* garai honetan sortu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Garai Arkaikoa» *www.anakel.com* (Noiz kontsultatua: 2022-03-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q271834
* Commonscat Multimedia: Archaic Greece

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300020086
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q271834
* Commonscat Multimedia: Archaic Greece
Errekortari bat
**Landetar zezenketa** (frantsesez: *course landaise*) zezen plaza biribiletan egiten duten tauromakia mota da, odol isurketa ez duena. Zezenak baino behiak, Landetako behiak hain zuzen ere, erabiltzen dituzte, adar handiak eta 2 eta 14 urte artean dituztenak. Zezen suhar hauek Landetan haziak dira, batez ere Akize eta Aire-sur-l'Adour inguruan. Gaskoinian ikuskizun tradizionala da, urtero 600 ekitaldi baino gehiago dituena.

Toreatzaileak bi motakoak dira:

* Errekortariak (okzitanieraz: *escartur*), errekorteak egiten dituztenak.
* Saltokariak (okzitanieraz: *coursayre*), behiaren gainean jauziak egiten dituztenak.

Landetan ez ezik, Gersko mendebaldean, Pirinio Atlantikoetako Garlin udalerrian, Girondako Captieux udalerrian eta Pirinio Garaietako Maubourguet eta Castelnau-Rivière-Basse udalerrietan ere zezenketa mota hau egiteko plazak daude..

Erreferentziak
--------------

1. ↑  www.courselandaise.org
2. ↑  Sportvox

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q830090
* Commonscat Multimedia: Course landaise

---

 |

* Wd Datuak: Q830090
* Commonscat Multimedia: Course landaise
**Carrias** Arabako mendi bat da, Gaubea haranaren eta Valderejoko natura parkearen artean dagoena. Gaubea mendilerroa Omecillo ibaiaren eskuin bazterrean dago. Carriasen gailurra itsas mailatik 1.130 metro gorago dago, baina Leron haitza, labana bezain zorrotza, 1.239 metrora iristen da. Bovedatik edo Tobillastik abiatuz gero, 500 metro igo behar da. Lalastratik, 215 metroko maila aldaketa dago. Burgosko San Zadornil herritik ere badago igotzerik.

Etimologia
----------

Badirudi euskal toponimoak, beste hainbatetan bezala, ingurune naturala deskribatzen duela, *Carrias* izena *kareharria* terminotik eratorria bailitzateke, hipotesi batek dioenez.

Beste aukera bat *gar* edo *kar* hitzetik etortzea litzateke. Bigarren izen horrek «harri» edo «haitz» esan nahi du akitanieraz, eta oso zabalduta dago Pirinioetako nahiz Euskal Herriko toponimoetan.

Gaztelaniazko *Peña Carrias*, beraz, tautotoponimo bat litzateke, *Val de Aran* («Arango harana») bezala. Gaztelaniaz *Carrias* ere esaten zaio batzuetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.

Kanpo estekak
-------------

* Carrias, valdegovia.com webgunean.
* **(Gaztelaniaz)** Carriasi buruzko artikulua, elcorreodigital.com webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Herriko Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255684
* Commonscat Multimedia: Carrias, Álava-Araba

---

 |

* Wd Datuak: Q12255684
* Commonscat Multimedia: Carrias, Álava-Araba
Pragako leiho jauritzeak, Matthäus Merianen lana
**Leihotik jaurtitzea** ala **leihotik botatzea**, norbait leihotik jaurtiz unean bertan hiltzeko edo zauritzeko asmoz burututako ekintza da. Norbaitek bere buruaz beste leihotik jaurtiz egiten duenean ere erabiltzen den esapidea da.

Historia
--------

Erdi Aroan, Europan, maiz eman zen gertakaria da, adibidez, Hogeita Hamar Urteko Gerrari hasiera eman zieten Pragako leiho jauritzeak.

Zinema
------

1995eko *Braveheart* film ospetsuan, Eduardo "Hankaluzea" I.a Ingalaterrakoak (Patrick McGoohan) bere seme Eduardo printzearen (Peter Hanly) maitalea ezustean lepotik hartu eta gaztelu bateko leihotik jaurtiz hiltzen du, nahiz eta benetazko historian ez zen halako gertakari latzik jazo.

Eduardo printzeak bazuen Piers Gaveston izeneko gaskoi zaldunarekin adiskidetasun handi eta estua, baina ez zegoen filmean iradokitzen den bien arteko harreman homosexualik, aldiz, Eduardo I.ak Gaveston gogokoa ez izatearen arrazoia zalduna eta erregegaiaren arteko mailen desberdintasunean zetzan, bai eta zaldunak zuen adimena, jatortasuna eta trebeziak bere semearentzako adiskide desegokia izatea zela pentsatzeak ere, azken aldian semeak ohitura txarrak hartzen ari zela iruditzen baizitzaion. Printzeak bere adiskideari erregeek bakarrik jaso zezakeen titulua eskeini nahi izatean, Erregeak zalduna gortetik kanporatu zuen, baina inolaz ere ez hil.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q220277
* Commonscat Multimedia: Defenestration

---

 |

* Wd Datuak: Q220277
* Commonscat Multimedia: Defenestration
**Hayato Sakamoto**,  japonieraz 坂本 勇人, (Itami-Hyōgo (prefektura), 1988ko abenduaren 14a), beisbolean lehiatzen den kirolari japoniarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen Japoniako taldearekin, AEB eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Kōyō Aoyagi, Suguru Iwazaki, Masato Morishita, Hiromi Itoh, Yoshinobu Yamamoto, Masahiro Tanaka, Yasuaki Yamasaki, Ryoji Kuribayashi, Yūdai Ōno, Kodai Senga, Kaima Taira, Ryutaro Umeno, Takuya Kai, Tetsuto Yamada, Sōsuke Genda, Hideto Asamura, Ryosuke Kikuchi, Hayato Sakamoto, Munetaka Murakami, Kensuke Kondo, Yuki Yanagita, Ryoya Kurihara, Masataka Yoshida eta Seiya Suzuki-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Hayato Sakamoto *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1038888
* Commonscat Multimedia: Hayato Sakamoto

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 251618820
* NDL: 01226761

 |

* Wd Datuak: Q1038888
* Commonscat Multimedia: Hayato Sakamoto
Carrarako marmol harrobi bat.
**Carrarako marmola**, marmol zuri edo urdin-gris mota bat da, nagusiki eskulturagintza eta eraikuntzan erabilia. Italiako Carrara hiriko Apuaniar Alpeetako harrobietatik ateratzen da, Toskanako ipar muturrean.

Bere zuritasunarengatik marmol preziatuenen artean dago, urdin-gris kolorekoa ere badago, kasik betarik ez du, eta irin itxura du.

Ziurrenik Carrarako harrobien ustiaketa Brontze Aroan hasi zen, baina Erromatar Inperioaren garaian Erromako eraikinak eta jauretxeak eraikitzeko kopuru handian ateratzen hasia izan zen. V. mendean Barbaroen Inbasioekin batera ustiaketak etenaldia jasan zuen, Erdi Aroan kristau eraikinak eraikitzeko ustiaketari berrekinez, gainera Giovanni Pisano eta Nicola Pisano eskultoreek askoe rabili zuten. Pizkundean ere Carrarako marmolak ospe handia bereganatu, Michelangelok bere eskulturak egiteko gustukoen zuen marmola izan zen, horren adibide David eskultura.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40088
* Commonscat Multimedia: Marble quarries, Carrara

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300011576
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q40088
* Commonscat Multimedia: Marble quarries, Carrara
Fitxategi:Goofy and Minnie Shoulder Sling.jpgGoofy eta Minnie Mouse.
**Goofy** 1932an Disney ekoiztetxeak sortutako gizaki itxurako txakur bat irudikatzen duen marrazki bizidunetako pertsonaia bat da. Jatorrizko ingelesezko bertsioan Estatu Batuetako Hegoaldeko ahoskeraz mintzatzen da.

Fisikoki garaia da, begi zuri-beltz, belarri beltz luzeak, haragi koloreko mutur luzea eta aho txikia ditu, bai eta buru gainean kapelatik ateratzen zaizkion hiruzpalau iletxo beltz ere. Jazkerari dagokionez, lepo estaliko jertse nabarra, txaleko beltza, kapela berdea, galtza urdinak, eskularru zuriak eta zapata marroiak daramatza.

Antiheroiaren pertsonaian oinarritua dago eta umore zuriko gertakizun barregarriak bizi ohi ditu: erorketak, gaizki ulertuak eta haur txantxak. Maiz moral onaren aholkuak emateko joera du. Izaera onbera, oso baldarra eta xaloa ditu, batzutan pertsonai gaiztoek nahiz ikusleek ergel edo inozotzat hartzerako adinekoa.

Mickey Mouse, Minnie Mouse, Donald Ahatea, Daisy Ahatea, Scrooge McDuck eta Pluto txakurrekin batera Disneyren marrazki bizidunetako pertsonaia ospetsuenen zazpikotea osatzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111135
* Commonscat Multimedia: Goofy

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 35259232
* GND: 11911514X
* LCCN: no2016158236

 |

* Wd Datuak: Q111135
* Commonscat Multimedia: Goofy
***Google Transit*** Google Mapseko aplikazioa da, non Estatu Batuetako hiri garrantzitsuenetako hirien trafiko egoera ikusi daiteke denbora errealean. Egoeraren arabera kolore desberdinez agertzen dira hiriko errepide edo kale garrantzitsuak, bertan dagoen trafikoaren abiaduraren arabera:

* Berdea: 80 km/h baino gehiago
* Horia: 40 – 80 km/h
* Gorria: 40 km/h baino gutxiago
* Grisa: Daturik ez

Trafikoa ikusteko tresna hau gero eta arruntago diren generazio berriko telefono mugikorretan erabiltzeko oso egokia da, bertan denbora errealeko datuak ikus daitezkeelako gure ibilbidea martxan bertan aldatzeko. Aukera hau beste bista desberdinekin batera erabili daiteke, hau da, aukeratu daiteke satelite bista eta trafiko bista aldi berean, adibidez.

Espainian
---------

Nahiz eta Google Maps Transit soilik AEB-n funtzionatzen duen, Espainiako Trafiko Zuzendaritzak bere webgunean ia zerbitzu bera eskaintzen du, batez ere Madrilgo datuekin. Google Map-eko mapa berarekin trafiko arazoak markatzen ditu (ilarak, istripuak, bide itxiak...) eta hainbat errepide garrantzitsutan ere azaldutako Transit aukerako kolore kodeak ere erabiltzen ditu.

Kanpo estekak
-------------

* Google Maps Transit
* DGT-ren web orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3752254

 |

* Wd Datuak: Q3752254
**Googleko Cadboarda** errealitate birtualean sartzeko tresna bat da. Kartoizkoa da eta telefono mugikor batekin erabiltzeko da, Android duena.

### Garapena

Google Cadboardarekin errealitate birtualeko esperientzia.
Googleko Cadboarda mugikor Smartphonetan erabiltzeko sortu zen, errealitate birtualean sartzeko. Eta etxean egin daitekeen tresna bat da, horretarako kartoia eta bi lente ditugu beharrezko. Errealitate birtualean, leku eta objektu errealak islatzen dira, teknologia informatikoaren bidez. Hau erabiltzen ari den pertsonak leku eta objektu horien artean dagoela sentitzen du.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------


* Txantiloi:Official website
* Official Cardboard app for Android on Google Play Store
* Official Cardboard app for iOS on Apple App Store
* Cardboard Design Lab app by Google, demonstrating VR design principles on Google Play

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17558104
* Commonscat Multimedia: Google Cardboard

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2016002707

 |

* Wd Datuak: Q17558104
* Commonscat Multimedia: Google Cardboard
**Chardonnay** mahats zuri barietate ezaguna da. Borgoinako mahastizaintza-eskualdean du jatorria, Frantziako ekialdean, baina orain ardoa ekoizten den leku guztietan hazten da, Ingalaterratik Zeelanda Berriraino. Mahastizaintzako eskualde berrientzat eta garatzen ari direnentzat, "pasatze-erritu" gisa ikusten dute, eta mahatsaren nazioarteko merkatuan erraz sartzeko modukotzat. Chardonnay mahatsa oso neutrala da, mahatsarekin eta lurretik eta haritzetik eratorritako zapore askorekin lotuta egoten da.

Chardonnay munduko ardo apardun askoren osagai garrantzitsua da, xanpaina eta franciatorta barne.

1980ko hamarkadaren amaieran, arrakasta handia izan zuen, eta ardoaren globalizazioak mahatsa osagai negatibo batekin ikusarazi zuen. Hala ere, landatu den mahats-barietaterik zabalenetako bat izaten jarraitzen du, 160.000 hektarea inguru baitaude munduan. Airén ondoren bakarrik dago mahats zuriak gehien landatutako zerrendan. Beste edozein mahats baino mahastizaintza-eskualde gehiagotan landatuta dago, baita cabernet sauvignon ere.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Robinson, Jancis.  (2003). *Jancis Robinson's Wine Course.*  (3. argitaraldia) Abbeville Press, 101–106 or. ISBN 0-7892-0883-0..
2. ↑   Robinson, J. ed. *The Oxford Companion to Wine.*  (3. argitaraldia) Oxford University Press, 154-156 or. ISBN 0-19-860990-6..
3. ↑   **(Ingelesez)** Chardonnay-du-monde.com. *Learn more about the chardonnay.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q213332
* Commonscat Multimedia: Chardonnay

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh91004422
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q213332
* Commonscat Multimedia: Chardonnay
**Hand konderria** (ingelesez: *Hand County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Miller da. 2010eko zentsuaren arabera 3.431 biztanle zituen, Hand kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hand konderriak 3.730,05 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,24 ura dira. Beste 3.720,81 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,92 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.431 pertsonetatik 3.387 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 19 dira. 3 beltzak edo afroamerikarrak. 8 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 9 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 20 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495625
* Commonscat Multimedia: Hand County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148910053
* LCCN: n79054685
* **Lekuak**
* OSM: 1739818
* TGN: 2001799

 |

* Wd Datuak: Q495625
* Commonscat Multimedia: Hand County, South Dakota
**Hancock konderria** (ingelesez: *Hancock County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Carthage da. 2010eko zentsuaren arabera 19.104 biztanle zituen, Hancock kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hancock konderriak 2.109,28 kilometro koadro ditu. Horietatik 53,54 ura dira. Beste 2.055,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 19.104 pertsonetatik 18.796 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 185 dira. 51 beltzak edo afroamerikarrak. 34 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 45 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 155 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q265079
* Commonscat Multimedia: Hancock County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131339579
* LCCN: n79114037
* NARA: 10036539
* **Lekuak**
* OSM: 1789870
* TGN: 1002446

 |

* Wd Datuak: Q265079
* Commonscat Multimedia: Hancock County, Illinois
**Hancock konderria** (ingelesez: *Hancock County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Findlay da. 2010eko zentsuaren arabera 74.782 biztanle zituen, Hancock kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hancock konderriak 1.382,17 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,96 ura dira. Beste 1.376,21 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 54,1 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 74.782 pertsonetatik 71.251 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.363 dira. 1.084 beltzak edo afroamerikarrak. 127 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.258 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 68 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 983 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q402938
* Commonscat Multimedia: Hancock County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132565148
* LCCN: n83194378
* **Lekuak**
* OSM: 911252
* TGN: 1002448

 |

* Wd Datuak: Q402938
* Commonscat Multimedia: Hancock County, Ohio
|  |  |
| --- | --- |
|  | **Hemengo testu batzuk txineraz daude.**Euskarri eleaniztun egokirik gabe, galderaikurrak ikusiko dituzu txinera ikurren ordez. |

**Hanyu pinyin** (txinera sinplifikatuaz: 汉语拼音; txinera tradizionalaz: 漢語拼音; *Hanyu pinyin*: *Hànyǔ pīnyīn*, berez "Han hizkuntzaren notazio fonetikoa", askotan **pinyin** soilik) erromatartze sistema bat da, mandarin txinera latin letretara (erromatar alfabetora) aldatzeko modu bat.

Hanyu pinyin sistema 1958an baietsi zen eta 1979an ofizialtzat hartu Txinako Herri Errepublikan. Aurreko erromatartze sistemak ordeztu zituen, hala nola, Wade-Giles (1859) eta Posta Sistemako pinyina. Harrezkeroztik, Singapurreko gobernuak eta nazioarteko erakundeek mandarin txineraren transkripzio sistematzat hartu dute.

Adibidez, beste barne aldaketa batzuez gain, sistema berriak Txinako Herri Errepublikako hiriburuaren izena idazteko modu ofiziala aldatu du: Pekin (*Peking*) > *Beijing* nahiz *Běijīng* (北京). Sistemaren aldaketak hasierako terminoa bakarrik aldatu du: *pe* > *běi* (北 = iparraldea); bigarren zatiaren aldaketa eboluzio fonetikoa da soilik, antzinako mandarinetik gaurkora (京 = *king* ala *jīng* = hiriburua).

Doinuak bokalen gainean jarritako zeinu batzuen bidez irudikatzen dira:

* lehena (laua), makroiaren bidez: *mā*
* bigarrena (goranzkoa), tilde zorrotzaren bidez: *má*
* hirugarrena (hasieran, pixka bat beheranzkoa eta segidan, goranzkoa), *háček* baten bidez: *mǎ*
* laugarrena (beheranzkoa eta laburra), tilde kamutsaren bidez: *mà*, eta
* bosgarrena (neutroa), tilderik gabe: *ma.*

Ikus, gainera
-------------

* Latinxua Sin Wenz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42222
* Commonscat Multimedia: Pinyin

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4246214-9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q42222
* Commonscat Multimedia: Pinyin
***Lactobacillus delbrueckii subspecies bulgaricus*** (*Lactobacillus bulgaricus*, 1984 arte) jogurta egiteko erabiltzen den laktobakterioetako bat da. Bakterio mota hori beste elikagai hartzitu batzuetan aurki daiteke, hala nola gaztan. Stamen Grigorov bulgariar doktoreak identifikatu zuen lehenbizikoz 1905ean, eta horregatik deitu zioten gerora *Lactobacillus bulgaricus*.

Propietateak
------------

Bakterio hori gutxi erabili da elikagaien industrian, elikagaien industria-prozesuetako tenperatura altu samarretan (25º - 35º) eragiteko gaitasun txikia duelako eta L. delbrueckiiren anduiak bizirik mantentzea zaila delako. Morfologikoki, hodi gram-positiboa da, eta luzea eta haritsua izan daiteke. Gainera, ez du mugikortasunik eta ez du esporarik sortzen. Nutrizio-eskakizun konplexuak ditu, besteak beste, edozein azukre hartzitzeko ezintasuna, laktosa izan ezik. Azidofilotzat edo azidofilotzat hartzen da, pH nahiko baxua behar duelako (5.4-4.6 inguru) hazkunde optimorako.

Bakterioak laktosa azido laktikora hartzitzen du, eta horrek hobeto gordetzen du elikagaia. Esnekiei dagokienez, laktosarekiko intolerantzia duten pertsonak toleranteagoak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Richard Kenneth Robinson, A. Y. Tamime, (1991), "Feta and Related Cheeses", Springer, ISBN 0-7476-0077-5
2. ↑  Grigoroff, Stamen, (1905), "Étude sur une lait fermenté comestible. Le "Kissélo mléko" de Bulgarie". *Revue Médicale de la Suisse Romande.* Genéve. Georg&G. Libraires-Éditeurs. Librairie de L’Université
3. ↑  Keith H. Steinkraus, (2001), "*Industrialization of Indigenous Fermented Foods*", CRC, ISBN 0-8247-4784-4

Ikus, gainera
-------------

* Jogurt
* *Streptococcus thermophilus*
* *L. casei*
* *Bifidobacterium bifidus*

Kanpo estekak
-------------

* Culture Evolves jogurta

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3246083
* Wikispecies Espezieak: Lactobacillus delbrueckii

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 6382376
* GBIF: 3227303
* ITIS: 958588
* NCBI: 1584
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D048668

 |

* Wd Datuak: Q3246083
* Wikispecies Espezieak: Lactobacillus delbrueckii
**Hau Pittu Hau!**  |  |
| --- |
| Sorrera: | 1987 |
| Txupinera: | Miren Barrutia (1991) |
| Egoitza: | Koldo Iruarrizaga, 11 (San Frantzisko) |
| Leloa: | Euskara da gure territorio libre bakarra |
| Kideak: | 140 |
| Koloreak: | Morea eta laranja |
| Egoera: | Aktiboak |
| Webgunea: | www.haupittuhau.org |
|

**Hau Pittu Hau!** Bilboko konpartsa euskalduna da, haien federakundearen kidea dena eta Euskal Herrian Euskaraz elkartearen ingurukoa. 1987an sortu zen eta Bilboko lehen konpartsa euskalduna izan zen (hau da, bere funtzionamendu osoa euskaraz duen lehena).

Historia
--------

Konpartsa 1987ko uztailaren 6an sortu zen, euskarak Bilboko jaietan pairatzen zuen bazterketa dela-eta. Harez geroztik, makina bat pasadizo bizi izan dituzte, horien artean, aipagarriena 2002ko abuztukoa da, 15. urteurrena ospatzeko, Marijaia Euskal Herriko zazpi hiriburuetara eraman zutenean.

Abestia
-------

*Hau Pittu Hau!  
Hau Pittu Hau!  
Gure konpartsak bizirik dirau  
Hau Pittu Hau!  
Hau Pittu Hau!  
Eta zurekin ehun eta hogeitalau*

Aldizkaria
----------

*Hau...Hau!* aldizkaria kaleratzen dute. Lehen alea, 15. urteurrena ospatzeko kaleratu zuten: hor, konpartsaren ibilbidea eta urteko hainbat ekintza deskribatzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Bilbotik EHra kronologia

Ikus, gainera
-------------

* Bilboko Aste Nagusia

Kanpo estekak
-------------

* Hau Pittu Hau konpartsaren webgunea
* Bilboko Konpartsen Federakundearen webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258927

 |

* Wd Datuak: Q12258927
***Hapalemur*** Lemuridae familiako primate lemuriforme genero bat da. Batzuetan **Bambu lemurrak** ere deitzen zaie. Lemur guztiak bezala Madagaskarren baino ez da bizi. Bost espezie ezberdin ezagutzen dira eta lehen *Hapalemur simus* izeneko espeziea orain *Prolemur*ren barruan sartzen da.

Ile gris-marroixka dute, espezie ezberdinen arabera aldakorra. Euren muturrak laburrak dira eta belarriak biribilduak eta iletsuak dira. 26 eta 46 zentimetro arteko tamaina dute eta isatsak tamaina berdintsua izaten du. 2,5 kilogramorarteko pisua izaten dute.

Bambua hazten den basoak nahiago izaten dute bizitzeko. Egunean zehar bizi badaitezke ere normalean aktiboak dira eguzkia ateratzen den arte. Zuhaitzetan bizi dira baina batzuetan zoruan ere bizi daitezke. *Hapalemur alaotrensis* espeziea Alaotra lakuaren inguruan bizi da eta igeri egin dezake, gainontzeko lemurrek ez bezala.

Taldeek 3 eta 5 kide artean dituzte, ziurrenik familia bat. Komunikatzeko soinu ugari dituzte. Haurdunaldiak 135 eat 150 egun artean irauten du, normalki irailetik urtarrilera. Kumaldi bakoitzeko kume bat edo bi izaten dituzte. Titia kentzen diote 4 hilabete dituztenean eta bi urte dituztenean guztiz helduak dira. 12 urte inguruko bizi-itxaropena dute.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Hapalemur*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Lemuridae
* Lemuriformes

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q544028
* Commonscat Multimedia: Hapalemur
* Wikispecies Espezieak: Hapalemur

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Hapalemur
* BOLD: 666131
* BioLib: 32017
* EOL: 42017
* GBIF: 2436413
* ITIS: 572789
* MSW: 12100048
* NCBI: 13556
* Paleobiology Database: 143016
* uBio: 5756972

 |

* Wd Datuak: Q544028
* Commonscat Multimedia: Hapalemur
* Wikispecies Espezieak: Hapalemur
***Casabella***, arkitekturari buruzko aldizkari hilabetekari italiar bat da. 1928an sortu zuen Guido Marangonik. Urte honetatik aurrera, aldizkaria, Italian eta mundu osoan, arkitekturari buruzko argitalpenik garrantzitsuenetako bat izan da.

Jatorrizko izena *La Casa Bella* izan bazen ere, XX. mendeak aurrera egin ahala, bi bider aldatu zuten izena. Horrela, 1933an Giuseppe Pagano arkitektoa aldizkariaren zuzendari bihurtu zen eta argitalpenari *Casa Bella* izena ezarri zion. Beste izen batzuk ere eduki zituen, hala nola *Casabella Continuità*, *Casabella Costruzioni* edo *Costruzioni Casabella*. Ondoren, 1953tik 1964ra zuzendari izandako Ernesto Nathan Rogersek gaur egungo izena ezarri zion. 1954an Aldo Rossi arkitekto ezaguna aldizkariarentzat lan egiten hasi zen, eta 1964an Rogersi lekukoa hartu zion editore-lanetan.

Aldizkariaren gaur egungo zuzendaria Francesco Dal Co da. *Mondadori* taldeak argitaratzen du.

Zuzendariak
-----------

* 1928 - 1930 *Guido Marangoni*, arte-kritikaria
* 1930 - 1943 *Giuseppe Pagano* eta *Edoardo Persico*
* 1955 - 1964 *Ernesto Nathan Rogers*
* 1970 - 1976 *Alessandro Mendini*
* 1977 - 1981 *Tomás Maldonado*
* 1981 - 1996 *Vittorio Gregotti*
* 1997 - *Francesco Dal Co*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Aldizkariari buruzko informazioa Designdictionary.co.uk webgunean.
* **(Ingelesez)** Casabella Mondadoriren web gunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1046628
* Commonscat Multimedia: Casabella (magazine)

---

* **Identifikadoreak**
* ISSN: 0008-7181
* SUDOC: 038685795
* ACNP: 16449
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 14323

 |

* Wd Datuak: Q1046628
* Commonscat Multimedia: Casabella (magazine)
**Helena Viñes Fiesta** (Espainia, XX. mendea) Espainiako ekonomialaria da, Balore Merkatuaren Espainiako Batzordeko kontseilaria.

Biografia
---------

Bartzelonako Unibertsitatean Ekonomian lizentziaduna da, eta graduondoko programa bat ere egin zuen Nazioarteko Ikasketen Zentroan. London School of Economics and Political Science-n espezializazio-masterra egin zuen.

### Lan ibilbidea

Esperientzia zabala du garapenaren eta finantza jasangarrien arloko analista eta aditu gisa. Oxfam erakundean aritu zen lanean, Britainia Handian, non GKEaren lana zuzentzen baitzuen inbertsio arduratsuari eta pobrezia murriztearen aldeko konpromiso instituzionalari buruz. Ondoren, BNP Paribas Asset Managementeko jasangarritasuna aztertzeko taldearen arduraduna izan zen. Finantza Jasangarriei buruzko Europar Batasunaren Plataformako lan-taldeetako bat zuzendu zuen. Finantza jasangarriei buruzko Europako Batzordeko Aditu Teknikoen Taldeko kide izan zen. BNP bankuaren senior aholkularia finantza jasangarriei buruzko politika publikoetan, Stewardship jardueren arduraduna eta inbertsio-funtsaren Jasangarritasun zuzendariordea. 2021ean, Balore Merkatuaren Batzorde Nazionaleko kontseilari izendatu zuten.

Klima-aldaketari buruzko inbertitzaile instituzionalen Europako sarearen zuzendaritza-kontseiluko kide da, baita hainbat aholku batzordetakoa ere. Horien artean, nabarmentzekoak dira Frantziako ikuskapen-agentziaren finantza jasangarriei eta klima-aldaketari buruzko batzordea, Foment eta Transition Pathway Initiative-ren lehendakaritza Erresuma Batuan.

Zenbait liburu-kapitulu idatzi ditu.

Lanak
-----

* *La Responsabilidad Empresarial* (CTESC Bartzelona, 2005).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «El Ministerio de Asuntos Económicos y Transformación Digital nombra a Helena Viñes consejera de la CNMV» *portal.mineco.gob.es*.
2. 1 2   «Cristina Burzako, María Jesús Almazor, Helena Viñes y otros nombramientos de la semana» *MAS: Mujeres a seguir* 2021-02-26.
3. ↑   «Boletín Semanal 22 de Marzo Extended» *www.spainsif.es*.
4. ↑   elEconomista.es. «Helena Viñes (BNP Paribas AM): "Los gestores no saben lo que se les viene encima con la regulación de la inversión verde" - elEconomista.es» *www.eleconomista.es*.
5. ↑   Giménez, Carla Raffin;Óscar.  (2021-04-03). «"Las empresas con alta huella de carbono van a tener muy difícil acceder al capital"» *elconfidencial.com*.
6. ↑   «Helena Viñes, asesora de BNP Paribas, nombrada nueva consejera de la CNMV» *El Español* 2021-02-26.
7. ↑   «La CNMV ficha a Helena Viñes como consejera» *EXPANSION* 2021-02-26.
8. ↑   CatalunyaPress.es. «Marta Angerri y Helena Viñes, nuevas consejeras de presidencia de Foment del Treball» *Catalunyapress*.
9. ↑    *Helena Viñes Fiesta.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111450697

 |

* Wd Datuak: Q111450697
**Haptenoak** pisu molekular txikiko substantzia kimikoak dira (10.000 dalton baino gutxiagokoak) antigorputzen sorrera eragiten ez dutenak bakarrik daudenean, baina beste molekula batzuekin lotzen direnean (proteinekin, esaterako) antigorputzak sortzen dituztenak.

Haptenoek ezin dute berez antigorputzen sorrera induzitu, molekula txikiak direlako, eta horrenbestez ez dira benetako antigenoak. Baina antigorputzekin erreakzionatzeko ahalmena dute. Gainera, proteina batzuei akoplatzen direnean (albuminari, esaterako) konplexuak bere aurkako antigorputzen sintesia eragiten du, hots, gaitasun immunogenikoa dauka.

Botika eta hormona batzuk haptenoak dira. Adibidez, penizilinak ez du berez antigorputzen sorrera eragiten, txikiegia delako, baina gorputzeko proteina batzuei lotuta hori egin dezake eta, ondorioz, erreakzio alergikoak induzitu

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ingraham J. Ingraham C. : Introducción a la microbiología Vol. 2 Ed. Reverté (1998) 402 orr. ISBN 84-291-1871-3

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506441
* Commonscat Multimedia: Haptens

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11977582j (data)
* GND: 4123342-6
* LCCN: sh85058815
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D006241
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 59174

 |

* Wd Datuak: Q506441
* Commonscat Multimedia: Haptens
**Lebanon konderria** (ingelesez: *Lebanon County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lebanon da. 2010eko zentsuaren arabera 133.568 biztanle zituen, Lebanon kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lebanon konderriak 938,87 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,72 ura dira. Beste 937,14 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 142,26 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 133.568 pertsonetatik 128.420 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 12.410 dira. 2.134 beltzak edo afroamerikarrak. 133 amerikar natiboak ziren eta 30 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.504 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 111 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.236 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q781165
* Commonscat Multimedia: Lebanon County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131365407
* LCCN: n82006710
* NARA: 10036386
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 417767
* TGN: 1002581

 |

* Wd Datuak: Q781165
* Commonscat Multimedia: Lebanon County, Pennsylvania
**Charco Verde** (euskaraz: «putzu berde») edo **Charco de los Clicos** (euskaraz: «txirlen putzua») Lanzaroteko Sumendien Parke Naturalean dagoen aintzira bat da.

Ezaugarriak
-----------

El Charco de Los Clícosek, bere urak dituen sufreaz gain, bere barnean bizi den *ruppia maritima* espezieko alga motagatik bere tonu berdexka hartu du.

Aintzira, Timanfayako Parke Nazionala inguratzen duen Sumendien Parke Naturalaren barnean eta bere unitate geomorfologikoan dago. Ertzean krater bolkaniko bati dagokion lursailaren goragune bat dago. Krater horren azken erupzioa XVIII. mendekoa da, eta mendebaldeko ertzean harea-beltzezko hondartza bat dago, olibinoa duena.

Aintzira, gutxi gorabehera, Ozeano Atlantikotik 100 metrora dago, eta honekin lur azpiko iragazketen bidez konektatuta. Iparraldean begiratoki bat dago, 50 metro inguruko aparkaleku batetik sar daitekeena.

Aintzira dagoen hondartza legarrezkoa da eta 320 metroko luzera eta 30 metroko batez besteko zabalera ditu. Itsas pasealekurik ez duenez eta isolatuta dagoenez, okupazio-maila baxua du; gainera, dagoen eremuan itsas-korronte handiak daude. Bertara ailegatzeko oinez irten behar da El Golfotik.

Zinema
------

Bertan zenbait film grabatu dituzte:

* *Los abrazos rotos* (2009), Pedro Almodóvarrena.
* *One Million Years B.C.* (1966), Don Chaffeyrena.
* *Enemy Mine* (1985), Wolfgang Petersenena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Márquez, Carmen. «El Golfo en Lanzarote, la laguna de los Clicos» *Sobre Canarias*.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Rivero, D..  (2012-12-16). «El Cabildo cobrará por visitar el Charco de Los Clicos y Los Hervideros de Yaiza» *La Provincia*.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El Charco de los Clicos: una playa de cine en Lanzarote» *Semana* 2012/12/13.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Martínez Puche, Antonio.  (2012). *Territorios de cine: desarrollo local, tipologías turísticas y promoción.*  Universidad de Alicante, 299 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16539298
* Commonscat Multimedia: Charco de los Clicos

---

 |

* Wd Datuak: Q16539298
* Commonscat Multimedia: Charco de los Clicos
Guqina
Jiu Kuang obra (1425); guqin-jotzailea: Charlie Huang
**Guqina** (txineraz: 古琴; pinyinez: *gǔqín*; Wade-Gilesez: *ku-ch'in*) Txinako musika tresna da. Zazpi hariko zitara da: 1,20 metro luze, 20 zentimetro zabal, 7,5 zentimetro lodi. Ohol hustu batean egina izan ohi da, eta zetazko hariek kutxaren luzera osoa hartzen dute. Betidanik kultura sinbolo gisa hartua izan da Txinako intelektualen eta konfuzianisten artean, eta jakintsuak irudikatzen dituzten pinturetan azaldu ohi da. K.a. 1100. urtekoa baino lehenagokoa da. Japoniako *koto* izeneko tresnaren antzekoa da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q723720
* Commonscat Multimedia: Guqin

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85023979
* NKC: ph869794
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q723720
* Commonscat Multimedia: Guqin
**Lekeitioko Kale Antzerki Jaialdia** kostaldeko herri bizkaitar hartan urtero 1989tik uztailaren lehen hamabostaldian burututako nazioarteko festibala da, itzal handikoa eta Euskal Herriko garrantzitsuena arlo honetan.

"Deabru Beltzak" taldea jaialdiari estuki lotuta dago.

Historia
--------

1979. urtean Lekeitio herrian "Topaketak" antolatu ziren. Antzerki topaketa haietan Danimarka, Italia eta Euskal Herriko taldeak bildu ziren euskal antzerki independentearen mugimenduari hasiera ematen. Horrela, Lekeitio da kale-antzerki garaikidearen hastapenaren lekukoa.

Hamar urte beranduago, 1989an, antzerkizale talde batek topaketa horietan bizi izandako esperientzia berreskuratzea eskaini zion udalari. Horrela sortu zen Lekeitioko Kale-Antzerki Nazioarteko Jaialdiaren aurreneko edizioa. Aurrekontu apal batekin jaialdiak hasierako urratsak eman zituen eta egitarauan ehun hankapaluen bilkura bat nabarmendu zen.

Jaialdia aitzindaria zen, Euskal Herrian kale-kultur arlo honetan lehenengoa baitzen. Kale eta plazetan oinarria izanda ere, zeruan, itsasoan, hondartzan… ere aurkitu du antzezlekua.

Bigarren jaialdiak, 1990an, munduari zabaldu zion atea, Frantzia eta Laponiako bi talde gonbidatuz. Nazioarteko joera hau urtez urte handitzen joan da. Gaur, bost kontinentetako taldeak Lekeitioko plazatik igaro dira. Togo, Ghana, Mozambike, Quebec, Argentina, Kuba, Txile, Bali, Turkia, Txekia, Italia, Alemania, Portugal, Errusia, Frantzia… izan dira jaialdian. Penintsulako eremu guztietatik ere hamaika antzerki talde hurbildu dira Lekeitiora. Honez gain, euskal antzerki talde ugarik hartu du jaialdia estreinatzeko plaza. Jaialdiak berak ekoizpen propioak estreinatu ditu aldizka, arrakasta handiz bai parte hartze aldetik, bai kalitate aldetik.

Itzal luzeko nazioarteko taldeak izan dira Jaialdi honetan: Royal de Luxe, Ilotopie, Plasticiens Volants, Trans Express Europa…

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalherria.info: hogei urtez kale-arteen itsasargia[*Betiko hautsitako esteka*]

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko antzerkia

Kanpo estekak
-------------

* Jaialdiaren webgunea
* jaialdiaren bloga

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262149

 |

* Wd Datuak: Q12262149
**Lekaleen Mundu Eguna** Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritza Erakundeak (*Food and Agriculture Organization* (FAO) ingelesezko akronimoarengatik ezagutzen dena) lekaleei, elikagai global gisa, (babarrunak, dilistak, garbantzuak eta ilarrak, besteak beste) garrantzia aitortzeko ezarritako eguna da; 2019tik aurrera, urtero otsailaren 10ean ospatzeko izendatu du Nazio Batuen Batzar Nagusiak Erroman, 2018ko abenduaren 20an.

Helburua
--------

Lekaleen Munduko Egunaren helburua lekaleekin lotutako jarduerak mundu osoan zabaltzea eta antolatzea Burkina Fasok sustatu zuen, eta lekaleen nutrizio-onurak zabaltzeko aukera eskaintzen du nekazaritzako elikagaien ekoizpen iraunkorraren baitan, elikadura-segurtasuna eta elikadura optimizatzeko helburuarekin. Lekaleek B bitamina, magnesio, potasio, fosforo eta zink ekarpen garrantzitsuak eskaintzen dituzte, elikagai-zuntz ugariko dietaz gain.

Lekaleen Munduko Egunak, halaber, Elikadura eta Nekazaritzarako Nazio Batuen Erakundeak 2016ko Lekaleen Nazioarteko Urtearen kanpainaren ostean lortutako etekinei eutsi nahi die (A/RES/68/231).
**Lekaleen Munduko Eguneko gaiak**

| Urtea | Gaia |
| --- | --- |
| 2022 | "Lekaleak, gazteak ahalduntzeko nekazaritzako elikagaien sistema iraunkorrak lortzeko" |

Ikus, gainera
-------------

* Elikaduraren Mundu Eguna
* Lurzoruaren Mundu Eguna

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Nuevas resoluciones de la ONU se centran en la sanidad vegetal, la inocuidad alimentaria y las legumbres.* .
2. ↑    *Legumbres.* .
3. ↑    *Legumbres en el plato.* .
4. ↑    *http://www.fao.org/pulses-2016/es/.* .
5. ↑    *Cumplimiento de los objetivos del AIL.* .

Kanpo estekak
-------------

* Lekaleen Munduko Egunaren gune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60970004

 |

* Wd Datuak: Q60970004
Greziar mitologian **Lapitar** bezala, Perrabia izeneko Tesalian dagoen lurralde batetako biztanleei deritze, Olinpo eta Osa mendien ondoan eta Peneo ibaiaren bi alboetan.

Diodoro Sikulok Lapites (Apolo eta Estilberen semea, azken hau Peneoren alaba), lapitarren eponimotzat hartzen du.

Lapitar ospetsuenen artean, Hipseo, Ixion, Piritoo, Zeneo eta Polipetes daude.

Zentauroekin gerra
------------------

*Zentauro eta lapitarren gudua* Piero di Cosimoren margolana.
Lapitarrak zentauroen senide ziren, Ixion, lapitarren erregea, eta Nefele azken hauen arbasoak baitziren.

Dena dela, lapitar eta zentauroen arteko gerra bat hasi zen Piritoo eta Hipodamiaren arteko ezkontzan, non zentauroak gonbidatuen artean aurkitzen ziren, eta, oturuntzan zehar hartu zuten mozkorraldia dela eta, Hipodamia bera eta beste emakume batzuk bortxatzen saiatu ziren.

Bertsioren batzuetan, gertaera honen jatorri bezala, Piritook Aresi sakrifizioak eskaintzea ahaztea aipatzen da, errepresalia bezala, bi herrien arteko liskarra sortu zuena.

Lapitarrek, Teseo bezalako beste heroi batzuek lagunduta, zentauroak garaitzea lortu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q334794
* Commonscat Multimedia: Lapiths

---

* **Identifikadoreak**
* SUDOC: 028032314
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q334794
* Commonscat Multimedia: Lapiths
Suzakumon Atea Heijo-kyon
**Heijo-kyo** (japonieraz 平城京, Heijō-kyō?), Japoniako hiriburua izan zen Nara aroaren zatirik gehienean, lehenik 710etik 740 arte, eta, ondoren, 745etik 784 arte. Gaur egun Nara hiria dagoen tokian zegoen, eta Genmei Enperatrizak ezarri zuen, nork, hiriburua Fujiwara-kyotik eraman zuen, eta Txinako Tang dinastiaren hiriburua izan zen Chang'anen antzera eraikia izan zen, xakearen antzeko taula baten antolaketa batekin eta geomantziaren legeen arabera.

Heijo jauregia, egoitza inperiala zena, hiriaren iparraldeko muturrean zegoen, eta hiriaren gainontzeko zatitik Suzakumon atearen bidez banandua zegoen. Hiriburua, Heian-kyora (egungo Kioto) pasa zenean, hiria utzia izan zen, eta eraikinak kaltetzen hasi ziren, hala ere, sektoreren batzuk berriz aurkitu ziren 1955ean, eta eraikinen batzuk zaharberritu dira, Suzakumon kasu.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Fujiwara-kyo** | **Japoniako hiriburua**710-740 | Ondorengoa**Kuni-kyo** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Shigaraki jauregia** | **Japoniako hiriburua**745-784 | Ondorengoa**Nagaoka-kyo** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q862509
* Commonscat Multimedia: Heijō-kyō

---

 |

* Wd Datuak: Q862509
* Commonscat Multimedia: Heijō-kyō
***Herioa eta egurgilea*** (frantsesez *La Mort et le Bucheron*) Jean F. Millet margolari frantsesaren margolana da, 1859an egina. Lana errealismoan kokatzen da. Gaur egun Kopenhageko Ny Carlsberg Glyptotekn erakusten da.

Deskribapena
------------

Lan honetan Millet margolariak nekazal inguruko eszena bat azaldu nahi izan zuen; bere obraren lehenengo garaian ohikoak izango dira horrelako gaiak. Urte horietan nekazarien mundua, langileenaren aurka, positibotzak jotzen zen, mundu naturala, usteldu gabekoa. Mezu hori burgesiaren gustukoa zen, jakina. Egileak nekazari pobreak erakutsi nahi ditu, modu batez haien irudia goraipatuz. Zentzu horretan lan honetan badago kritika elementu bat baina errealitate bere gordintasun osoz erakutsi gabe.

Lan honen oinarria XVII. mendeko La Fontaine idazle frantsesaren izen bereko alegia dago. Herioa egurgilearen bila etorri da eta harekin eraman nahi du. Herioa era tradizionalean agertzen da irudikatuta: sega lepoan eta hil oihalez jantzita. Gizona egur sorta nbat heltzen du eta haren aurpegiak amaiera iragartzen du. Eszena oso argi bereziaz dago egina, irreala. Herioaren ezkerrean harea ordulari bi hegalakin ikus daiteke, denbora oso azkar joaten dela adierazteko sinboloa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3823264

 |

* Wd Datuak: Q3823264
**Leménil-Mitry** Frantziako udalerri bat da, Meurthe eta Mosela departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 3 biztanle zituen.

Demografia
----------

### Biztanleria

2007an Leménil-Mitry udalerrian erroldatutako biztanleak 3 ziren.4 zeuden familia guztiak seme-alabarik gabeko bikoteak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2007an 3 etxebizitza zeuden, 2 familiaren etxebizitza nagusia ziren eta 1 bigarren erresidentzia bat zen. Etxebizitza guzti hauek 3etxeak ziren. 2 etxebizitza nagusietatik 1 alokairuan okupaturik zegoen eta 1 doan lagata zegoen; 1ek hiru gela zituen eta 1ek bost edo gehiago zituen. 2 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 2 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 0 etxetan bat baino gehiago zituzten.

Ekonomia
--------

```
3 2007an lan egiteko adina zuten pertsona guztiak aktiboak ziren. 3 pertsona aktiboak lanean(1 gizon eta 2 emakume) zeuden.
```

Gertuen dauden herriak
----------------------

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboaHerri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Leménil-Mitry**Leménil-Mitry**
Població amb 166 habitants (2000)Lebeuville (2,1 km)
Població amb 229 habitants (2000)Laneuveville-devant-Bayon (2,2 km)
Població amb 126 habitants (2000)Crantenoy (2,3 km)
Població amb 340 habitants (2000)Bainville-aux-Miroirs (2,5 km)
Població amb 233 habitants (2000)Mangonville (2,8 km)
Població amb 715 habitants (2000)Roville-devant-Bayon (3,3 km)
Població amb 190 habitants (2000)Vaudeville (4,0 km)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
2. ↑  Logement, 1968-2007
3. ↑  Emploi et population active 1999 et 2007

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**Résumé statistique[*Betiko hautsitako esteka*] INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* **(Frantsesez)**Évolution et structure de la population[*Betiko hautsitako esteka*] INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* **(Frantsesez)**France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q176605
* Commonscat Multimedia: Leménil-Mitry

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 15264379h (data)
* **Lekuak**
* OSM: 2961537
* INSEE: 54310

 |

* Wd Datuak: Q176605
* Commonscat Multimedia: Leménil-Mitry