recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Martina Klein Korin** (1976ko abenduaren 7a, Buenos Aires) argentinar modelo, telebista aurkezle eta umorista bat da.

Biografia
---------

1976ko abenduaren 7an Buenos Aires hirian jaio eta 12 urterekin Bartzelonan bizitzen jarri zen, hamasei urterekin moda munduan bere lehenbiziko lanak burutzen hasi zelarik. Hainbat marka ospetsuen iragarki eta kanpainietan modelo lanak egin zituen, esate baterako, Coca Cola, Yves Rocher, El Corte Inglés, Llongueras, Trident, Mango, Wella, Pronovias, Don Algodón edota Caroche.

Milan, New York, Londres eta Parisko moda pasareletan agertu izan da, baita Gaudi eta Cibeles pasareletan ere. Hainbat jostun eta moda disenatzaileentzat modelo lanak egin ditu: David Valls, Toni Miró, Javier Larrainzar, Victorio & Lucchino, Roberto Verino, Alexander McQueen, Cerruti, Lolita Lempicka, Comme des Garçons, Ferrety, Castelbajac, Dirk Bikkembergs, Angelo Tarlazzi, Balmain, Saskia Van Drimmelen eta Yuki Tori. Moda aldizkari ugaritan ere agertu izan da: Cosmopolitan, Elle, Marie Claire, Woman, Mujer21, GQ, Max, Telva, Man edota Ragazza.

Katalunia eta Espainia telebistako saio ugaritan ere agertu izan da: Les 1000 i una (TV3), Las mañanas de Cuatro (Cuatro), Planeta Finito (laSexta), Celebrities (laSexta) edota El Club del Chiste (Antena 3).

1992an Miguel Bosé abeslariaren *Si tú no vuelves* bideoklipean agertu zen. 2010ean *Águila Roja: la película* filmean antzeztu zuen. El Periódico de Cataluña eta La Vanguardia egunkarietan nahiz Marie Claire aldizkarian zutabeak eta artikuluak idatzi izan ditu.

Hainbat urtetan Álex de la Nuez abeslariaren bikotekidea izan zen (Álex & Christina taldeko kide ohia), 2005ean Pablo izeneko semea izan zuten, baina 2008an banandu egin ziren. 2010tik aurrera Àlex Corretja tenislari-ohiaren bikotekidea da.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3752725
* Commonscat Multimedia: Martina Klein

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 317030403
* ISNI: 0000 0004 5184 1352
* BNE: XX5523027
* CANTIC: a12246918

 |

* Wd Datuak: Q3752725
* Commonscat Multimedia: Martina Klein
Ortografian, **diagrama**, **digrama** (frantsesez, *digramme*) edo **digrafo** (gaztelaniaz, *dígrafo*) hitzak erabiltzen dira, elkarri erabat lotuta dauden letra bikoteak izendatzeko. Fonema bat bi letraz idazten denean (euskarazko fonema afrikatuak, esaterako), < -ts- >, < -tx- >, < -tz- >, letra bikote bakoitzari diagrama esaten zaio.

Euskaraz, zenbait bustidura ere grafian digramen bidez islatzen dira: < -tt- >, < -in- >, < -il- >, < -ll- >... Garai batean, euskara estandarizatu baino lehenagoko garaietan, kontsonante hasperendunak ere, /ph/, /th/ eta /kh/ fonemak, askotan digramekin irudikatzen ziren: *ph*, *th* eta *kh* digrafoez, alegia (*epher*, *othoi*, *akhitu*).

Ikus, gainera
-------------

* Kontsonante.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Arantzazuko biltzarra, Ortografia.  (1968). *Ortografia - Arantzazuko biltzarra.*  Euskaltzaindia, 3/17 (edo *Euskera* aldizkarian 205. or.) or..
2. ↑   «Euskaltzaindiaren Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-11-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191494

 |

* Wd Datuak: Q191494
**Juan Lechín Oquendo** (Coro Coro, 1914ko maiatzaren 18a - La Paz, 2001eko abuztuaren 27a) boliviar sindikalista eta politikaria izan zen.

Gaztetan futbolari eta *Partido Obrero Revolucionario* alderdiko kide izan zen. Boliviako Langile eta Meatzari sindikatuetako idazkari nagusia izan zen behin baino gehiagotan. Movimiento Nacionalista Revolucionario (MNR) alderdiko buruzagietako bat ere izan zen, eta 1952ko iraultzaren ondoren Meategi eta Petrolio ministro izendatu zuten. 1960-64 bitartean presidenteorde izan zen Víctor Paz Estenssororekin, eta aldi berean Italian enbaxadore (1962-63). 1964an MNR alderditik bota egin zuten, eta Partido Revolucionario de Izquierda Nacionalista (PRIN) alderdia sortu zuen. 1965az geroztik atzerriraturik egon zen Argentinan eta Txilen, eta 1980an itzuli zen Boliviara. Hasieran kartzelan sartu bazuten ere, askatu zutenean mugagabeko greba orokorra deitu eta demokraziaren itzulera eragin zuen Bolivian. PRIN alderdiaren presidentegai izan ostean, Alternativa Revolucionaria del Pueblo alderdia sortu zuen, baina 1989an galdu egin zituen berriro lehendakaritzarako hauteskundeak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q450635
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 44426406
* ISNI: 0000 0001 0354 6779
* BNF: 12822590w (data)
* GND: 119391589
* LCCN: n86052739
* NARA: 10572685
* SUDOC: 032533403
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q450635
**Juan Luis Etxeberria** (Donostia, 1974ko urriaren 14a) musikari eta musika-kritikari euskalduna da. Kritikari gisa El Diario Vasco egunkarian argitaratzen ditu bere kontzertu eta musika iruzkinak, bere izenarekin sinatuta, baina musikari gisa **Giorgio Bassmatti** izena erabiltzen du gehienbat, nahiz eta proiektu-izen eta goitizen multipleentzako zaletasuna duen: **Oso Fan** izena darabil 2015etik, adibidez, euskarazko sorkuntzan diharduenerako. Donostiako kaleetan, lagunartean, **Pozik** goitizenarekin ezagutzen dute.

Giorgio Bassmatti
-----------------

*Noel*, *Donut*, Ama edo *La Orquesta Bávara de Soplos Intermitentes* bezelako proiektuetan hasi zen taldekide gisa.

Bakarkako musikari gisa, pop kantautore gisa definitu daiteke, eta bakarkako agerpenetan gitarra soilarekin lagunduta kantatu ohi du. Abestiak konposatzeaz gain, hitzak ere sarri berak jartzen dizkie, euskaraz zein gaztelaniaz. Bertsioak egitean, ingelesez ere kantatzen du, eta itzuli ere izan ditu.

Oso Fan
-------

Euskarazko kantatzen duen "Bassmatti-ren alter egoa da" Oso Fan, Badok agerkariaren arabera. Bakarkako proiektua den arren, zuzenekoetan hasieran Oriol Flores bateria jotzaileak laguntzen zion. 2018an kontzertuak ematera itzuli da hirukote moduan Quico Puges txelo jotzaile eta Andoni Etxebeste bateria jotzailearekin.

Bassmatti & Vidaur
------------------

Yon Vidaur donostiar musikariarekin batera, biko taldea ere osatu izan du Bassmatti/Etxeberriak, **Bassmatti & Vidaur**. Pop elektronikoa jotzen dute.

Diskografia
-----------

* "Allenesque Boutade", Donut (Astro Discos, 1996)
* Kafea eta Galletak - Giorgio Bassmatti (Kafea eta Galletak, 2009)
* "Melodías concertantes" - Bassmatti & Vidaur (Jabalina, 2014)
* 21´44´´ - Oso Fan (autoekoizpena, 2017)
* Trencadis - Giorgio Bassmatti (Discos de Kirlian, 2017).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bassmatti, Giorgio.  (3:08 AM - 1 Feb 2018). *20! años desde que fuera un "fenómeno musical" adolescentepic.twitter.com/peyHWq63sb.*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-01).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *El donostiarra Giorgio Bassmatti abrirá para The P... - El donostiarra Giorgio Bassmatti abrirá para The P... - News - Houston Party.*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-01).
3. ↑  Oso Fan / Badok  *21\' 44\.*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-01).

Kanpo Loturak
-------------

* Giorgio Bassmatti.
* Blog pertsonala: Love of 74.
* Juan Luis Etxeberriaren musika-iruzkinak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47529177

 |

* Wd Datuak: Q47529177
| **Done Bikendi (5)** |
| --- |
|  Barakaldo |
| Done Bikendi auzoa |
| Herrialdea | Euskal Herria |
| Probintzia | Bizkaia |
| Udalerria | Barakaldo |
| Auzoak | Done Bikendi |
| Azalera | 0,95 km² |
| Biztanleria | 14.619 (2013) |

**Done Bikendi** Barakaldoko (Bizkaia) 5. barrutia da. Eustatek emandako datuen arabera barrutiak 14.619 biztanle zituen 2013. urtean, udalerriko barrutien artean biztanleria gehiena batzen dituena izanik eta 0,95 kilometro koadroko azalera dauka. Hiriko gune historikoa da, Done Bikendiko elizaren inguruan garatutakoa, eta izen bereko auzoaz osatzen da. Done Bikendiko barrutia Barakaldok XIX. mende amaieratik bizi izandako hazkunde industrial handiarekin batera garatu zen, Espainiatik eta Bizkaitik herrira lan bila zetozen milaka pertsonen etorrerak, etxebizitza ugari eraikitzeko beharrizana sortu zuen.

Harri zulatze proba Bikendi deunaren egunean (urtarrilaren 22an).
Hala, nekazarien baserriak eta ortuak zeuden tokian bloke berriak eraiki ziren. Barrutiko eraikinik garrantzitsuenen artean, Antzinako Done Bikendiko jauregia dago. Eraikina 2004. urtean eraitsi zuen Barakaldoko Udalak, berrizteko aukerarik ez zegoela eta. Bere tokian, itxura berdineko eraikin berria altxatu da.

Kalerik garrantzitsuenak
------------------------

* Gernikako Arbola kalea

Zerbitzuak
----------

* Barakaldoko lorategi botanikoa Done Bikendi auzoan dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Eustat. «Bizkaiko biztanleria barruti eta zentsu-sekzioen arabera, sexuaren, adin-taldeen eta naziotasunaren arabera. 2013» (Noiz kontsultatua: 2014-10-27).
2. ↑   Barakaldoko Udala. «Datu Orokorrak» (Noiz kontsultatua: 2014-10-27).

Ikus, gainera
-------------

* Done Bikendiko dorreak
* Barakaldoko lorategi botanikoa
* Barakaldo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256336

 |

* Wd Datuak: Q12256336


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Bilbo | Barakaldoko auzoak | Bilbo |
| Arrontegi • Arteagabeitia • Beurko • Burtzeña • Done Bikendi • Errekaortu • Errekatxo • Gurutzeta • Kareaga • La Paz • Larrea • Lasesarre • Llano • Lutxana • Santa Teresa • Urban Galindo • Zaballa • Zentroa • Zuazo |
**Done Andereseko eliza** Aezkoako Garaioa udalerrian XIII. mendeko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan.

Eraikina
--------

Jatorrizko eliza XIII. mende hasierakoa da, protogotiko estilokoa, eta XI. mendean alboko gotiko estiloko bi kaperak gehitu zitzaizkion. XVII. mendearen hasieran, burualdea eta gurutzadura birmoldatu ziren. Oinaldean, XIII. mendeko jatorrizko egitura kontserbatzen da, kanoi erdi zorrotzeko bi estalki-atalekin eta fajoi zorrotzekin. Estalki berria 1610ean jarri zen, nabearen bi ataletarako trenkatutako ganga eder bat, gurutzatzean erdian gurutzedun sareta bat marrazten duten nerbioekin. Kapera nagusian labe-ganga bat dago, eta nerbio ugari ditu, abaniko formako lauki irekian. Gurutzaduraren bi aldeetan, gurutze-gangaz estalita dauden kapera gotikoak irekitzen dira.

Korua habeartearen oinaldean altxatzen da. Dorrearen azpian, dorrearen zuloan, bataiategia dago – Bauismoaren administrazio-lanetarako esparru bat –, kanoizko estalkiarekin. Sakristia XVI. mendekoa da eta burualdeari Epistolaren aldetik atxikita dago, nerbio-gangaz estalita, mentsulen gainean. Kanpoaldean nabea handitzeko obra ikusten da, harlanduaren tamaina nabarmen aldatzen baita.

Erdi Aroko atea erdi-puntuko arku bat da, hiru arkibolta eta erretikula-motiboekin apaindutako kapitela dituena. Kapitelak hosto eta izarretako motiboekin apainduta daude, eta lan zakarreko giza irudikapenen bat dute. Laboraria Petrus delako bat izan zela susmatzen da, bere estilokoak baitira. XVII. mendeko zutabeak aprobetxatzen dituen arkupe dinteldu moderno baten azpian babesten da; dorrea habearteari atxikita dago, eta behealdea Erdi Arokoa da, eta goikoa, berriz, XVII. mendeko lehen herenekoa. Barruan, gurutziltzatutako Kristo moderno bat da elizaren buru, eta, alboetan, San Jose eta San Andresen tailu erromanista bana, XVII. mende hasierakoak. Eskultura horiek, udaletxean gordetzen diren beste taula batzuekin batera, XVII. mendeko bigarren hamarkadan egindako erretaula nagusi baten parte ziren. Bataiarria Ebanjelioaren aldeko kaperan dago.

Erreferentziak
--------------

* *Gran Enciclopedia de Navarra | GARAIOA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-06).

Ikus, gainera
-------------

* Garaioa
* Aezkoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109946063

 |

* Wd Datuak: Q109946063
Ustez Amosis I.a erregearena izan den daga.
Daga Neolitica
**Daga** (latin arruntetik *daca*) xafla laua eta punta zorrotza duen arma zuri bat da. Sastakaia baino luzeagoa baina ezpata baino laburragoa da. Bi ahokoa izaten da eta zaintza bat izaten du, ukabila babesteko. Bigarren erabilerako arma bezala erabiltzen zen, ezpataren laguntzaile gisa. Emakumeek ere eramaten zuten, euren burua babesteko. Daga goiztiarrenak, K.a III. milurtekoan agertu ziren, Brontze Aroan. Lehenengo daga hauek egiteko erabiltzen ziren materialak, hezurra, bolia eta sukarria ziren.

Kasu guztietan, dagak eta labanak bigarren edo hirugarren erabilerako arma zuritzat jotzen dira.

Dagek, anbiguotasunarekin zerikusi handia izan ohi dute. Koldarkeria eta traizioarekin ere lotzen dira. Dagarekin eginiko hilketarik ospetsuena, Julio Zesarrena izan zen, K.a. 44. urteko martxoak 15ean. Hogeitahiru sastakada jasan zituen, Erromako Senatuko partaide bakoitzeko bat. Baina, ironikoki, dagak ausardia eta ideia argitasunarekin ere lotzen dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18204139
* **Identifikadoreak**
* GND: 1048168247

 |

* Wd Datuak: Q18204139
**Joram** (hebreeraz: יוֹרָם‎, *Yôrām*; grezieraz: Ιωραμ, *Ioram*; latinez: *Joram*), Judako laugarren erregea izan zen, K.a. 850 eta K.a. 843 bitartean gobernatu zuena, gutxi gora-behera.

Josafat eta Ataliaren semea eta lehenaren oinordekoa izan zen, bigarrena, Israelgo Omri erregearen alaba zelarik. Errege, hogeita hamabi urterekin bihurtu zen, bere aita hil ondoren. Bibliak "Yahvehren begietara gaizkia egin zuela" dio (2 Erg 8:18) eta erreginaren familiaren eraginari leporatzen dio.

Bere amaren eraginari esker, Israelekin harreman ona izan zuen, hau gorabehera, bere posizioa ziurtasun gabea zelarik, Edomek Judako autoritatearen aurka eginiko matxinaden ondorioz, independente bihurtu eta errege bat tronuratu zuena, Joramek, Sair gainditu zuen bere gerra gurdiekin Judaren domeinua berrezartzen saiatzeko. Idumearrek inguratu egin zuten, baina, Joramek, haiek garaitu eta inguraketa apurtzea lortu zuen arren, ezin izan zuen lurralde errebeldea berreskuratu. Libna ere, Judako Erresumaren aurka altxatu zen.

Joram, K.a. 843an hil zen, berrogei urterekin. Bere oinordekoa, bere seme Okozias Judakoa izan zen. Urte batzuk beranduago, bere beste berrogeita bi semeak, Bet-Equeden atxilotu zituen Israelgo Jehu erregeak, eta toki honetako zisternan lepoa moztu zieten.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Josafat Judakoa** | **Judako erregea**K.a. 850-K.a. 843 | Ondorengoa**Okozias Judakoa** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Joram Judakoa*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q313215
* Commonscat Multimedia: Joram

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 308279671
* GND: 1072380307

 |

* Wd Datuak: Q313215
* Commonscat Multimedia: Joram
**Max Roach** (Brooklyn, New York, 1924ko urtarrilaren 10a - Manhattan, New York, 2007ko abuztuaren 16a) estatubatuar bateria-jotzailea izan zen.

1942an Clark Monroeren kabaretean jo zuen, Charlie Parkerrekin batera. 1944an Dizzy Gillespie ezagutu zuen, eta harekin Onyx Clubean lan egin zuen. Ondoren Benny Carterrekin Kaliforniara joan zen, baina 1945ean New Yorkera itzuli zen berriz ere. Hainbat grabazio egin zituen jazz-jotzaile handienekin, hala nola Coleman Hawkins, Fats Navarro, Charlie Mingus, Thelonious Monk, Bud Powell, Stan Getz, Lee Konitz, Sarah Vaughan, Flip Phillips, Tadd Dameron, Jay Jay Johnson, Miles Davis eta Charlie Parkerrekin. Azken horren boskoteko kide izan zen, eta harekin esku hartu zuen, 1949an, Parisko Pleyel jaialdian. Jazz at the Philharmonic taldearekin bira bat egin zuen Europan zehar, 1952an. Laukote bateko zuzendari izan ondoren, Howard Rumseyren taldean aritu zen Kalifornian. Garai horretan Clifford Brown tronpeta-jotzailea ezagutu zuen, eta harekin talde bikaina osatu zuen, harmoniaz betea. 1955 arte aritu ziren elkarrekin, taldekidea hil zen arte, hain zuzen ere. 1959an, konposizio-ikasketei ekin zien berriz ere. Bere emazte Abbey Lincolnekin arraza-bereizkeriaren kontrako musika suite bat idatzi zuen, *We Insist! - Freedom Now*. 1962an, Duke Ellington eta Charlie Mingusekin *Money Jungle* diskoa grabatu zuen. 1973an perkusiozko talde bat sortu zuen: M´Boom. 1980ko hamarraldia arte lan egin zuen talde horrekin.

Musikaren Teoria irakatsi zuen Massachusettseko Unibertsitatean, 1970eko hamarkadatik hasi eta 1990eko hamarkadaren erdialdera arte. Hainbat disko grabatu zituen, besteak beste, *Memorial Charlie Parker* (1947); *The Immortal Charlie Parker* (1948-1950); *Clifford Brown «Caravan»* (1955); *Remember Clifford* (1955); *Jazz in 3/4 Time* (1957); *Parisian Sketches* (1960); *Drums Unlimited* (1966); *The Loadstar* (1977); *Birth and Rebirth* (1978); *Pictures of France* (1979); *Collage* (1984); *To The Max!* (1990-1991). Max Roach free jazz joeraren aitzindaritzat hartua da.

1985ean, Nelson Mandela buruzagi hegoafrikarraren askatasunaren aldeko kontzertu-manifestu batean parte hartu zuen, beste musikari batzuekin batera.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Max Roach*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q175899
* Commonscat Multimedia: Max Roach

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7575133
* ISNI: 0000 0001 1591 6378
* BNE: XX867325
* BNF: 13899045z (data)
* GND: 119534770
* LCCN: n81072981
* NKC: ola2002157392
* NLA: 35437130
* CiNii: DA09410817
* SNAC: w6h52gwd
* SUDOC: 087413264
* BIBSYS: 1015637
* ICCU: RAVV244422
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05128/eu\_r\_0659/r0659
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q175899
* Commonscat Multimedia: Max Roach
**María Digna Collazo y del Castillo** emagina, saiakegilea, editorea, sufragista eta aktibista feminista kubatarra izan zen. Kubako kanpaina sufragistaren egileetakoa 1910eko hamarkadatik aurrera, Amalia Mallénekin batera; esparru horretan, bere herrialdean emakumearen botoa bilatzen zuten lehen erakundeen sorreran parte hartu zuen, hala nola Sufragistas Cubanas (1912) eta Partido Nacional Sufragista (1913) —haren lehendakariordea izan zen—. Gainera, Carmen Velacoracho de Lararekin batera, Alderdi Feminista sortu zuen 1918an.

Digna Collazo izan zen, halaber, Kubako Emaginen Elkarte sortu berriaren lehen lehendakaria 1889an. Erakunde horri esker, mota horretako profesionalen elkargoko kide izatea nahitaezkoa zela deklaratu zen.

Bestalde, *El Amigo* (1900) aldizkariko erredaktore burua eta El *Sufragista* (1913) egunkariko zuzendaria izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Digna Collazo > Información, Biografia, Archivo, Historia.» *WIKIDAT* (Noiz kontsultatua: 2021-12-28).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16298464

 |

* Wd Datuak: Q16298464
**Juan Luis Panero Blanc** (Madril, 1942ko irailaren 9a - Torroella de Montgrí, Girona, 2013ko irailaren 16a) espainiar poeta izan zen.

Biografia
---------

Leopoldo Panero poetaren eta Felicidad Blanc idazlearen semea, eta Leopoldo María Panero poetaren anaia zen. Zuzenbide eta Filosofiako ikasketak egiten hasi zen, baina bukatu gabe utzi zituen. Aurrerago, Parisen eta Londresen, Literatura eta Hizkuntzari buruzko ikasketak egin zituen. Mexikon bizi izan zen zenbait urtez, Estatu Batuetako argitaletxe batentzat lanean.

Lehen poema-liburua 1968an argitaratu zuen: *A través del tiempo* (*Denboran zehar*). Lehenengoaren ondoren beste asko etorri ziren gero: *Dulce pájaro de juventud* (1975, *Gaztaroko txori gozoa*); *Los trucos de la muerte* (1975, *Heriotzaren trikimailuak*); *Desapariciones y fracasos* (1978, *Desagerpenak eta porrotak*); *Testamento del náufrago* (1983, *Naufragoaren testamentua*); *Juegos para aplazar la muerte* (1984, *Heriotza atzeratzeko jokoak*); *Antes de que llegue la noche* (1984, *Gaua heldu baino lehen*). Azken liburu horrek Bartzelona Hiria saria irabazi zuen 1985ean. Gero, aitaren obraren antologia osatzeko lanak, hitzaurrea eta oharrak egin zituen: *Leopoldo Panero*. 1988an, Loewe Fundazioaren Lehen Poesia saria irabazi zuen *Galerías de Fantasmas* (*Fantasmen galeria*) poema-liburuarekin.

Poemak idazteaz gainera, Panerok literatura-kritikako lanak idatzi zituen zenbait aldizkaritarako, eta hainbat obra itzuli frantsesetik eta ingelesetik. 1975ean, ama eta anaiekin batera, Jaime Chávarriren *El desencanto* filmean parte hartu zuen; filmak panerotarren dekadentzia kontatzen du, hipokrisiak markatutako familia baten adibide gisa. 1993an, *Los viajes sin fin* (*Amaigabeko bidaiak*) argitaratu zuen, eta 1994an *Los mitos y las máscaras* (*Mitoak eta maskarak*), bere literatura-prosaren bilduma bat, artikuluaren eta hitz lauzko poemaren artekoa. Anaiekin batera, *Después de tantos años* (*Hainbeste urteren ondoren*) filmean parte hartu zuen, Ricardo Francoren zuzendaritzapean. 1999ko hasieran, *Enigmas y despedidas* (*Enigmak eta agurrak*) argitaratu zuen, heriotzaren eta bizitzaren enigmak aztertzen dituen liburua.

2009an, Ediciones Vitruvio argitaletxeak *La memoria y la muerte* argitaratu zuen; data horretara arte argitaratutako poesia-lan osoa biltzen duen antologia da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753690
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95557809
* ISNI: 0000 0001 0927 513X
* BNE: XX1045944
* BNF: 12164721q (data)
* CANTIC: a1174487x
* GND: 138951616
* LCCN: n85159273
* SUDOC: 030177413
* UB: a1326403
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04716/eu\_p\_0331/p0331
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 37354

 |

* Wd Datuak: Q3753690
*Artikulu hau Ablitasko III. jaunari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Martin Enrikez Lakarrakoa».*
**Martin III.a Enrikez Moncayokoa, Lakarrako jauna** (c. 1393 – 1428ko irailaren 28a) Nafarroako Erresumako noble bat izan zen. Ablitas, Vierlas eta Sartagudako jauna, Karlos III.aren eta Zuria I.aren alde aritu zen.

Biografia
---------

1393 inguruan jaio zen, aita Martin II.a Enrikez Nafarroako mariskala izanik. Aitaren partez Henrike I.a Nafarroakoa arbasoa izan zuen.

1409an Azkoienen Aldontza Gurrea ezkondu zuen. Bikoteak ez zuen seme-alabarik izan. 1410eko uztailaren 9an aita hil zitzaionean, oinordeko bilakatu zen. 1411ko urtarrilaren 8an Erriberako merio nagusi eta handik gutxira Tuterako gazteluaren alkaide bilakatu zen. 1414an Nafarroa Beherean amikuzetarren eta biarnotarren arteko mugak ezarri zituen.

1428an hil zen eta Beltran bere anaiak familiaren tituluak jarauntsi zituen.


| ⛭Zuhaitz genealogikoa |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Martin Enrikez Lakarrakoa |  | Martin II.a Enrikez Lakarrakoa |  | Martin III.a Enrikez Lakarrakoa |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Argamasilla de la Cerda y Bayona, J. de.  (1899). *Nobiliario y armería general de Nabarra.*  Imprenta de San Francisco de Sales, 117 or..
2. ↑   Ostolaza Elizondo, María Isabel; Panizo Santos, Juan Ignacio.  (2007). *Cultura y élites de Navarra en la etapa de los Austrias.*  Vianako Printze Erakundea, 127 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19968910

 |

* Wd Datuak: Q19968910
**Martin Ibarbia Maiz** (Beasain, 1943ko uztailaren 29a) gipuzkoar ekoizlea da. Maisutza ikasi zuen eta, ondoren, masterra lortu Komunikazio eta Irudi Korporatiboan. Ikastolen inguruko ekimenetan, telebistan eta zinemaren inguruko lanetan aritu ondoren, *Kilometroak* ekimenaren sortzaileetako bat izan zen, besteak beste, baita Euskal Telebistaren Programa Zuzendaria ere 1981etik 1985era bitartean. 1988tik aurrera, Orio Produkzioak S.A. ekoiztetxeko zuzendari nagusia da, eta horren bidez hainbat telesail, saio eta dokumental ekoitzi ditu, telebistarako gehienbat. Aipagarriak, dira, besteak beste, ETBrako ekoitzi dituen *Hitzaro-Lengua Viva* eta *Sautrela* saioak, euskarari buruzkoa lehena eta literaturaren ingurukoa bigarrena. Euskadiko Filmotekako kidea da; erakunde horren lehendakari izan zen 1989tik 1995era, eta 1999ko martxoan berriz hautatu zuten kargu horretarako. Europako zinematekak elkartzen dituen Association Européene Inédits elkargoko lehendakariordea ere izan zen 1992tik 1995era. Eusko Ikaskuntzako Zinema Saileko lehenengo lehendakaria eta Batzorde Iraunkorreko kide izan da. Telebistarako saioak eta dokumentalak ekoizteaz gain, gidoilari- eta zuzendari-lanetan ere badihardu.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263154
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 72023
* Lur: 02929/eu\_i\_0053/i0053

 |

* Wd Datuak: Q12263154
***Daemon*** bat, demonio itzulpena ez-zuzenaz ezagututa ere, informatikan atzeko planoan modu egoiliarrean (erabiltzailek zuzenean eskatu gabe) exekutatzen den programa bat da, zerbitzari funtzioa egin ohi duena bezero-zerbitzari arkitektura erabilita. 

Sistema eragilearen ikuspuntutik prozesu hauen helburu nagusia sistema eragilea modularizatzea da. Hori dela-eta, zerbitzu horien kodea nukleotik kanporatzen da, eta hainbat prozesu autonomotan banatzen da, oro har, bat zerbitzu bakoitzeko. Beraz, zerbitzu hauek sistema eragilearen parte dira, baina haien kodea ez da nukleoaren parte. Horrexegatik abiarazi egin behar dira makina martxan jartzen denean.

Unix sistemetan dute jatorria eta programa izena ematean *d* bat eransten zaio amaieran *daemon* bat dela adierazteko. Adibidez, *xinetd* daemon bat da Unix sistemetan Internet zerbitzuei erantzuteko, eta *crond* beste daemon bat da denboraren araberako eginkizunak betetzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Alegría, Iñaki.  (2008). *Linux : sistemaren eta sarearen administrazioa (Debian eta Ubuntu).*  (2. arg. argitaraldia) Udako Euskal Unibertsitatea ISBN 9788484381785. PMC 1055299395. (Noiz kontsultatua: 2022-11-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q308980

 |

* Wd Datuak: Q308980
**Done Andereseko eliza** Aezkoako Aria udalerrian Erdi Aroko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.

Eraikina
--------

Eliza harriz egindako eraikuntza da, bi ataletan banatutako nabe bat eta burualde burualde zuzena ditu. Habeartearen lehen atala gurutze-ganga sinplez estalita dago, eta gainerakoa gurutze-ganga izartuz. Bataio-kapera elizaren oinaldean dagoen dorrearen beheko solairuan dago; bertara kanpotik sartzen da eta nabearen barrualdearekin komunikatzen da.

Sarrerako atea epistolaren aldean dago. Erdi-puntuko arkua du eta ez du tinpanorik. Bataiarria, bere kaperan, harrizkoa da eta bere kopa apaintzen du erdi-puntuko arkuteria itsuekin, tradizio erromanikoaren arabera.

Erreferentziak
--------------

* *Gran Enciclopedia de Navarra | ARIA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-06).

Ikus, gainera
-------------

* Aria
* Aezkoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109945760

 |

* Wd Datuak: Q109945760
**Donapaleuko distritua** (frantsesez *district de Saint-Palais*) Behe Pirinioak departamendua 1790etik 1795era banatuta egon zen 6 distrituetako bat izan zen.

Osaera
------

Bere lurraldeak ia erabat Nafarroa Beherearekin egiten zuen bat; hiriburua izateko Donibane Garaziri lehia irabazi eta Amikuzeko hiriaren izena eraman zuen.

### Kantonamenduak

Distrituak 11 kantonamendu zituen:

* Akamarrekoa
* Baigorrikoa.
* Bastidakoa.
* Bidaxunekoa.
* Donamartirikoa.
* Donapaleukoa.
* Donibane Garazikoa.
* Garrüzekoa.
* Iholdikoa.
* Larzabalekoa.
* Ortzaizekoa.

Bilakaera
---------

1800ean departamenduak banatzeko beste egitura bat sortu zen: "barrutia". **Donapaleuko distritua** ez zen barruti baten oinarritzat jo: zati bat Baionako barrutian sartu zuten eta beste bat Maulekoan. Kantonamendu kopurua ere murriztu zen: Akamarre, Donamartiri, Garrüze, Larzabale eta Ortzaizekoak desagertu egin ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Akamarreko bilakaera administratiboa.
2. ↑  Baigorriko bilakaera.
3. ↑  Bastidako bilakaera.
4. ↑  Bidaxuneko bilakaera.
5. ↑  Donamartiriko bilakaera.
6. ↑  Donapaleuko bilakaera.
7. ↑  Donibane Garaziko bilakaera.
8. ↑  Garrüzeko bilakaera.
9. ↑  Iholdiko bilakaera.
10. ↑  Larzabaleko bilakaera.
11. ↑  Ortzaizeko bilakaera.

Ikus, gainera
-------------

* Distritu (Frantzia)
* Baionako barrutia
* Mauleko barrutia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3031784

 |

* Wd Datuak: Q3031784
**Marttajärvi** aintzira Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen aintzira txikitxo bat da. Norvegiako mugatik eta Kaura aintziratik hurbil dago, Tarvantovaara Eremu Basatian; ondorioz, babestuta dago. Bertan eta inguruko zuhaiztietan hegazti kopuru eta espezie anitz aurki daiteke; ipar-belatzak, eskandinaviako lagopodoak, arrano beltzak eta txirri hankalaburrak, esaterako. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia asko dago ere; hala nola, azeri zuri eta gorriak, elur-oreinak, erbinude zuriak, lursaguak, ipar-katamotzak, jatunak, mendi lemingak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak .

Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira.

Kaura iparraldean da **Marttajärvi**ren bizilagun nagusia. Ura lurpeko pasabideetan barrena, Puussasjoki eta Uijajoki ibaiek osatzen duten Hietajoki ibaira iristen da. Hau, Könkämäenora isurtzen da Kaaresuvanto herriaren parean, azkenik, Bothniako Golkoan bukatzeko. Arrantza ez da oso ospetsua aintzira honetan, baina laponiako amuarrain artiko, amuarrain marroi eta izokin asko aurki daiteke bertan.

Aintziraren hegoaldean, izen gabeko uharte handitxo bat dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Tarvantovaaran erämaa-alue

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263178

 |

* Wd Datuak: Q12263178


| Enontekiöko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Saana mendixkako ikuspegi urtsuakSaana mendixkako ikuspegi urtsuakMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraAilakkajärvi • Guoskatjávri • Iso Salankijärvi • Iso Leveä • Kalaton • Kalatonjärvi • Kaura**Kelottijärvi** • Ketojärvi • **Kilpisjärvi** • Kivijarvi • Lijankijärvi • Marsujärvi • Marttajärvi • MelajärviMuotkajärvi • Näkkäläjärvi • **Ounasjärvi** • Palojärvi • Pasmajärvi • Peerajärvi • PeltojärviPeriläjärvi • Pitsusjärvi • **Pöyrisjärvi** • Riimmajávri • Salttijärvi • Seitavuopio • SomasjärviSotkajärvi • Termisjärvi • Tuolpajärvi • Tuorkottajärvi • Vuomajärvet • Vuontisjärvi • Ylimmäinen |
**Manatee konderria** (ingelesez: *Manatee County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bradenton da. 2010eko zentsuaren arabera 322.833 biztanle zituen, Manatee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Manatee konderriak 2.312,03 kilometro koadro ditu. Horietatik 387,84 ura dira. Beste 1.924,18 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 322.833 pertsonetatik 284.905 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 47.955 dira. 27.228 beltzak edo afroamerikarrak. 608 amerikar natiboak ziren eta 168 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5.203 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 521 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.200 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q262708
* Commonscat Multimedia: Manatee County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132529234
* ISNI: 0000 0004 0631 764X
* LCCN: n81018223
* **Lekuak**
* OSM: 1210690
* TGN: 1002628

 |

* Wd Datuak: Q262708
* Commonscat Multimedia: Manatee County, Florida
**Deer Lodge konderria** (ingelesez: *Deer Lodge County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Anaconda da. 2010eko zentsuaren arabera 9.298 biztanle zituen, Deer Lodge kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Deer Lodge konderriak 1.919,7 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,1 ura dira. Beste 1.907,61 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,84 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.298 pertsonetatik 8.789 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 271 dira. 36 beltzak edo afroamerikarrak. 242 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 28 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 199 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490774
* Commonscat Multimedia: Deer Lodge County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146594298
* LCCN: n81123931
* **Lekuak**
* OSM: 142396
* TGN: 7020792

 |

* Wd Datuak: Q490774
* Commonscat Multimedia: Deer Lodge County, Montana
**Island konderria** (ingelesez: *Island County*) Washingtonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Coupeville da. 2010eko zentsuaren arabera 78.506 biztanle zituen, Island kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Island konderriak 1.339,99 kilometro koadro ditu. Horietatik 800,12 ura dira. Beste 539,88 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 58,59 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 78.506 pertsonetatik 69.504 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.295 dira. 1.641 beltzak edo afroamerikarrak. 561 amerikar natiboak ziren eta 370 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3.377 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 110 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.943 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q493243
* Commonscat Multimedia: Island County, Washington

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144235345
* **Lekuak**
* OSM: 1165268
* TGN: 1002505

 |

* Wd Datuak: Q493243
* Commonscat Multimedia: Island County, Washington
**Jasokundeko Andre Mariaren eliza** Nafarroa Garaiko Orbaibar ibarreko Leotz udalerriko Olleta kontzejuan kokatutako XII. mendeko kristiau eliza bat da. Erromaniko estiloa ditu.

Eraikina
--------

Katalaingo Kristo Santuaren baselizarekin eta Azueloko San Jurgi monasterioarekin batera, Nafarroako landa-erromanikoaren erakusgarri oso interesgarria da, eta haren tipologia homogeneoa Antso V.a Ramiritzen garaian eraikitako Loarre-Lobarre aragoiar herriko elizatik dator. Olletako fabrika primitiboa XII. mendearen bigarren erdialdekoa da, nahiz eta Joan Azkaratek 1600. urtean egindako berrikuntzen berri badagoen, gero Juan Flamarique Artariaingo harginak ezagutu zituenak. 1727an beste obra batzuk dokumentatu ziren Kristoren kaperan, Sebastian Elizari harginaren eta Juan de Ameztoi arotzaren eskutik. Azkenik, 1956an, gaur egun Nafarroako Museoan gordetzen diren horma-pinturak aurkitu ziren.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | OLLETA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Olleta
* Leotz
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112676087

 |

* Wd Datuak: Q112676087
**McCracken konderria** (ingelesez: *McCracken County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Paducah da. 2010eko zentsuaren arabera 65.565 biztanle zituen, McCracken kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

McCracken konderriak 694,56 kilometro koadro ditu. Horietatik 50,31 ura dira. Beste 644,24 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 94,4 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 65.565 pertsonetatik 56.408 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.383 dira. 7.179 beltzak edo afroamerikarrak. 126 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 521 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 64 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.257 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506370
* Commonscat Multimedia: McCracken County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143079602
* ISNI: 0000 0004 0618 0911
* LCCN: n81107981
* NARA: 10038987
* **Lekuak**
* OSM: 1846558
* TGN: 2000817

 |

* Wd Datuak: Q506370
* Commonscat Multimedia: McCracken County, Kentucky
**McCurtain konderria** (ingelesez: *McCurtain County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Madill da. 2010eko zentsuaren arabera 33.151 biztanle zituen, McCurtain kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

McCurtain konderriak 4.927,13 kilometro koadro ditu. Horietatik 135,64 ura dira. Beste 4.791,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,73 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 33.151 pertsonetatik 23.381 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.552 dira. 2.872 beltzak edo afroamerikarrak. 4.868 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 112 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.900 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495851
* Commonscat Multimedia: McCurtain County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125589038
* LCCN: n88012709
* **Lekuak**
* OSM: 1820231
* TGN: 2001667

 |

* Wd Datuak: Q495851
* Commonscat Multimedia: McCurtain County, Oklahoma
Howe's Historical Collectioneko irudia
**Johnny Appleseed**, **John Chapman** jaiotzez, (1774ko irailaren 26a - 1847ko martxoaren 11a) folklore estatubatuarraren heroia da. Misiolari kristaua eta arbolazain aitzindaria izan zen, Ohio, Indiana eta Illinoisen sagarrondoa sartu zuen. Leominsteren (Massachusetts) jaio zen eta Fort Wayneko (Indiana) Johnny Appleseed parkean dago ehortzita. Ameriketako Estatu Batuetako erdi-mendebaldeko sailetan sagarrondoak landatzeagatik **Johnny Appleseed** goitizena (*Johnny sagarraren hazia* euskaraz) jarri zioten.

Herrialdean zehar ibili zen, normalean oinutsik eta lapiko bat buruan zeramala, eta sagarrondoak landatzeaz gain, biblia irakatsi, istorioak kontatzu eta herri amerindiarrrak eta kolonoak ezagutu zituen.

Johnny heroitzat hartzen dute. Artean, literaturan eta filmetan egiten zaizkion erreferentziez gain, jendeak istorio ugari kontatzen ditu bere bizitzari eta bidaiei buruz.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Johnny Appleseed*** Aldatu lotura Wikidatan |
*Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Juan Landa (argipena)»*

**Juan Landa** edo **Juan Landakoa** (fl. 1591-1613) Errenazentismoko margolari manierista nafar bat izan zen. Eta baita ere Nafarroako Armen Erregea .

XVI. mendean jaio zen barrokoko ideiak zituen margolaria izan zen. Bere ikasketak Pedro de Alzoko eta Oskarizeko tailerretan egin zituen eta bere talentuaren ondorioz, Iruñeko margolari oso baloratua bihurtu zen garai kontraerreformistan, batez ere parrokientzat egin zituen bere zerbitzuengatik eta baita ere bere teknikarengatik (naturalismoa, argitasun efektuak, tenebrismoa eta beste teknika batzuk erabiltzen zituen).

Maria de Moretekin egon zen ezkonduta eta, lau seme-alaba izan zituzten. Bere historioa erabat ezezaguna bada ere, bere artelanen datak ikusita jakin dezakegu artelan asko margotu zituela bizitzan zehar. Batez ere erretaulen polikromatoak eta bibliako eszenak eta figurak egin zituen, hori bai, batzuk ez dira ia kontserbatu gaur egunera arte: "Salvador de Eransus" (1605 eta 1611. urtean saldu zen 531 dukadoetan), Sagasetako erretaula (1615. urtean saldu 484 dukadoetan), Lumbiereko erretaula...

Bibliografia
------------

* Casado Alcalde, Esteban, *La pintura en Navarra en el último tercio del siglo XVI*, Pamplona, Diputación Foral de Navarra, Institución Príncipe de Viana, 2007, ISBN 84-235-0033-0
* Ceán Bermúdez, Juan Agustín, *Diccionario de los más ilustres profesores de las Bellas Artes en España*, Madrid, 1800.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20016302
* Commonscat Multimedia: Juan de Landa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 99062059
* ULAN: 500040601
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 84826

 |

* Wd Datuak: Q20016302
* Commonscat Multimedia: Juan de Landa
**Juan Kruz Lakasta** (Jaka, 1970eko azaroaren 16a), nafar kazetaria da, Euskalerria irratian aritzen dena. 90ko hamarkadan intsumisio mugimenduan aritu zen. Kazetari gisa, haren umorea, izaera poliedrikoa eta gizarte konpromisoa da gehien nabarmentzen diren ezaugarriak.

Ibilbidea
---------

17 urterekin Eguzki Irratian hasi zen, eta 10 urte egin zituen han, irratia, umorea eta agitazioa uztartzen. Euskaldunon Egunkaria sortu eta urtebetera hasi zen bertan lanean. 1999an Euskalerria irratian hasi zen lanean.

Irratiaz gain, telebistan ere aritu da iritzi emaile, gidoigile eta kolaboratzaile lanetan, besteak beste, *Sorginen laratza* saioan. Diario de Noticiasen zutabegile ari da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Gaztezulo. *Juan Kruz Lakasta: Potroso samarra naiz.*  (Noiz kontsultatua: 2017-11-17).
2. 1 2 3    *Juan Kruz Lakasta: "Euskalerria Irratia ikur bihurtu da euskalzaleentzat eta euskararen aurkakoentzat".*  (Noiz kontsultatua: 2017-11-17).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43265414

 |

* Wd Datuak: Q43265414
**Merenra Nemtyemsaf** edo **Merenra I.a**, Egiptoko VI. dinastiako laugarren faraoia izan zen, eta, Jürgen von Beckerathen arabera, K.a. 2260tik K.a. 2254 arte gobernatu zuen.

Bere izen teoforoak, Nemty "Ibiltaria"ri erreferentzia egiten dio (lehen, oker, Antyemsaf irakurtzen zen.)

**Merenra** deitua da Abidoseko Errege Zerrendan eta Saqqarakoan. Turineko Errege Kanonak, 40 urteko erregealdia ematen dio. Manetonek, Sexto Julio Afrikanoren arabera, **Metusufis**ek zazpi urteko erregealdia izan zuela dio.

Bizitza
-------

Pepi I.a faraoia eta Ankhnesmerira I.aren semea zen; Ankhnesmerira II.arekin ezkondu zen, eta, seme bezala, Pepi II.a izan zuen. Beharbada, Merenrak, bere aitarekin elkargobernatu zuen, berak propio gobernatu baino lehen, baina hau ezin daiteke baieztatu.

Monarkiaren sendotze prozesu bat hasi zuen, *Ueni*, Goi Egiptoko lehen gobernari bezala izendatuz eta zenbait gobernariren boterea gehituz. Bere aitarekin, Kushgatik txunditu zen, eta, eskualde hau, interes handiarekin esploratzen jarraitu zuen.

Gazterik hil zela uste zen, baina, berriki eginiko aurkikuntza arkeologikoek, teoria hau gezurtatzen dute. Bere garaiko bi objektuk, bere erregealdia, hamar urte baino gehiagokoa izan zela erakusten dute. Bere hamargarren urtea, bosgarren erroldaren ondoren (bi urtetik behin egiten baziren), *Hatnub*eko harrobiko idazkun batean berretsia dago (6 zenbakidun idazkuna, Anthony Spalingerren arabera), *Saqqara hegoaldeko harria*ri buruz berriki argitaratutako dokumentuak, Pepi II.aren erregealdiko urte liburuak dituena, hamaika eta hamahiru urte bitarteko gutxienezko erregealdia berresten du.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Merenra I.aren bolizko kaxa. Louvre.
Bere piramidearen multzoa, Saqqara hegoaldean eraikitzea agindu zuen, lurperatuta dagoen tokian.

**Erregearen garaiko objektuak**

* Kobrezko estatua bat Hierakonpolisen (Quibell/Green)
* Esfinge txiki bat (National Museum of Scotland)
* Tximino bat eta honen semearen forma duen kaltzitazko ontzi bat (New Yorkeko Arte Museo Metropoliarra)
* Hipopotamo bolizko kaxa (Louvre)

**Erregearen idazkunak**

* Erregearen dekretuak, Mizerinoren piramidearen tenpluaren ondoan (Sethe)
* Asuandik gertuko harkaitz batean (Sethe)
* Hatnuben (Sethe)

**Erregearen aipamenak bere gortetarren hilobietan**

* Ueniren hilobian, Abidosen, Dyaurenean, Abidosen, Herkhuefenean, Elefantinan, Ibirenean, Deir el-Gabrawyn eta Qarrenean, Edfun (Sethe)

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Pepi I.a** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko VI. dinastia | Ondorengoa**Pepi II.a** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q269209
* Commonscat Multimedia: Merenre Nemtyemsaf I

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 307310520
* GND: 1049352572
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q269209
* Commonscat Multimedia: Merenre Nemtyemsaf I
**Jasokundeko Andre Mariaren eliza** Nafarroa Garaiko Orbaibar ibarreko Puiu udalerrian XIII. mendeko kristiau eliza bat da. Gotiko estiloa ditu.

Eraikina
--------

Puiuko monumentu nagusia Jasokundeko Andre Mariaren parrokia da. 1200 inguruko eraikin aurregotikoa da, habearte bakarrekoa, burualde zuzenekoa eta oinplano karratuko bi kapera dituena. Bere espazioa kanoi-erdi zorrotzeko sei atal irregularrek estaltzen dute. Ganga horiek ebakidura karratuko edo pentagonaleko fajoi sendoek markatzen dituzte, eta mentsula apaingarrietatik abiatzen dira; gehienak oso hondatuta daude, baina agerikoak dira irudi figuratiboak edo landare-motiboak. 1625ean Piarres Sarakoa hargin lapurtarrak hainbat obra egin zituen tenpluan, batez ere kapera nagusian eta alboetan. Azken horietan, atzean dagoen gotiko baten arabera, gaur egungo erdi-puntuko sarrerak eta gurutze-gangak eratzen dira, dagozkien mentsula eta giltzarriekin. Obren etapa berekoa izan behar du oinaldeko atalari erantsitako ganga eliptikoak.

Kanpoaldeek Erdi Aroko harlanduzko horma indartsuak erakusten dituzte, XVII. mendean handituak izan arren, eta oinaldean arku zorrotzak dituen dorre prismatiko bat agertzen da, zirkuluerdikoak kanpai-gorputzean. Fabrika protogotikoan, Epistolaren horman dagoen eskema zorrotzeko portada ere kontserbatzen da. Aurreko ataria XVII. mendekoa da, nahiz eta 1801ean erabat berreraiki zuten Silvestre Alduate, Joan Etxarte eta Pedro Iherabide harginek.

Elizaren barnealdean erretaula nagusi barrokoa dago, 1678 eta 1691 artean Jose Iturmendi maisuak egina. Bere arkitekturak, landare-itxurako apainduraz betea, beste hainbeste kaletako eta teilatupeko hiru gorputz ditu, eta, horietan, uhin formako eta pilastrazko zutabeak gainjartzen dira. Euskarri horien artean, Ama Birjinaren eta Pasioaren bizitzari buruzko erliebeak daude, baita Jasokundearen talde nagusia ere. Presbiterioan, San Joan Ebanjelariaren erliebe bat ere badago, XVI. mendeko bigarren hereneko estilo espresibista duena. Ziur asko, Bernat Flandriakoa da, parrokia honetan 1563ko tasazio baten arabera lan egiten zuen artista. Garai horretakoa da Ibaiko Ama Birjinaren tailu eseria, elizaren alboko kaperetako batean gurtua.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | PUIU.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Puiu
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112153587

 |

* Wd Datuak: Q112153587