**Euskal Herriko onomastika**z hitz egiterakoan, euskarari lotutako toponimiaz eta antroponimiaz hitz egingo da, batez ere, artikulu honetan. Euskal Herrian euskara ez den beste zenbait hizkuntzetatik ulertu behar diren hainbat toponimo eta antroponimo ere badaude: zelta hizkuntzetatik datozenak, latinetik, hizkuntza erromanikoetatik... Euskaltzaindiak urtetan argitaratu ditu onomastikari buruzko txostenak, *Onomasticon Vasconiae* izenburupean, Jimeno Jurio, Juan San Martin, Henrike Knörr, Roberto Gonzalez de Viñaspre, Elena Martinez de Madina, Patxi Salaberri, Mikel Gorrotxategi, eta beste hainbat hizkuntzalari eta filologo ibili dira lan horietan. Baina euskal onomastikaz egindako ikerketa lan guztiak ez dira *Onomasticon Vasconiae* bilduman sartu. Aipagarriak dira, esaterako, Koldo Mitxelenak eta Joakin Gorrotxategik egindako lanak.

Antzinatea
----------

Erromatarren garaiko akitanieraren onomastika aztertu zuen XX. mendean Joakin Gorrotxategik. Mitxelenak ere akitanieraren garaiko antroponimo izan zitekeen adibide bat edo beste ematen zuen bere Textos Arcaicos Vascosen.

Erdi Aroa
---------

Mitxelenak antroponimo eta toponimo batzuk bildu zituen bere Textos Arcaicos Vascosen.
Corpusik garrantzitsuena, baina ez bakarra, 1025. urtean datatutako Donemiliagako goldea. Dokumentu honek garrantzi handia du Arabako toponimiari buruz daukan informazioarengatik, 307 herrixken izenen berri ematen du. XI. mendean, golde hortza (dokumentuko latinean, «rega»), burdinazkoa, hamarrenak ordaintzeko unitatea zen, eta agirian Arabako Lautada eta Mendialdeko herrien izenak agertzen dira, herri horiek Errioxako San Millán de Susoko monasterioari ematen zizkioten ordainak zehazten zen dokumentuan.

Toponimo gehienak euskaldunak dira eta nahiko itxura arkaikoa dute: *Zornoztaegi, Irossona, Horivarri, Udalha, Barrandiz, Galharreta*; baina erromantzezko izenak ere badaude: *Billa luenga, Forniello, Quintaniella*.

Euskal toponimia eta antroponimiaren arteko loturak
---------------------------------------------------

**Euskal Herriko onomastika**ren arloan aipagarria da euskal toponimia eta antroponimiaren arteko loturak, emakumezkoen izenen artean lurraldez lurralde hainbat adibide ditugularik. Nafarroa da herrialderik emankorrena esparru honetan, eta bigarrena Gipuzkoa dugu.

Jarraian zerrendatuko ditugu toponimoak diren antroponimoak herrialdez herrialde eta alfabetikoki ordenaturik.

### Emakumezkoak

#### Araba

**Estibalitz** izena Gasteiz inguruan dagoen santutegiko toponimotik dator eta gaur egun emakumezko eta gizonezko antroponimo oso zabaldua da herrialde osoan.

#### Bizkaia

Izen bera daukan Bilboko auzoa eta zehazki bertan dagoen basilikak **Begoña** izen ezaguna eman du, etimologia oso argia ez duena. Bizkaitar jatorriarekin ere askoz ezezagunagoak ditugu bestela **Udiarraga** (Ugao) eta **Ziortza** (Ziortza-Bolibar).

#### Gipuzkoa

Debagoienekoak ditugu **Aloña**, **Arantzazu** eta **Dorleta** izenak. Lehenengoa, naturatik hartua; eta beste biak, erlijio kutsu indartsuarekin.

Debabarrenekoak dira, bestalde, **Itziar** (Deba) eta **Olatz** (Mutriku).

Tolosaldean daude **Izaskun** (Ibarra) eta **Larraitz** (Abaltzisketa).

Urola Erdian, **Loiola** (Azpeitia).

Eta azkenik, herrialde horretan bertan, Goierriko eskualdean daude **Lierni** (Mutiloa), **Kizkitza** (Ezkio-Itsaso) eta **Loinatz** (Beasain).

#### Lapurdi

Pirinio aldeko **Ainhoa** udalerri ederretik izena eman diote hainbat emakumeri.

#### Nafarroa

Baztanen **Amaiur**, izen bereko herritik eratorria.

Sakanan **Aitziber** (Urdiain).

Erronkarin **Idoia** (Izaba).

Zangozako merindadeak hainbat emakumezko izen eman ditu, merinerriko iparraldekoak **Idoia**, **Nagore**, **Orreaga** eta **Muskilda** alde batetik, eta hegoaldeko **Alaitz** eta **Leire** bertzetik.

Bertzalde, Lizarrako merindadekoak ditugu **Iratxe**, **Irantzu**, **Kodes** eta **Puy**, eta Iruñeko merindadetik datoz **Saioa** eta **Araitz** iparraldetik eta **Olatz** eta **Eunate** hegoaldetik.

Azkenik, **Uxue** izena Erriberriko merindadeko izen bereko herritik dator.

#### Nafarroa Beherea

**Garazi** izen bereko eskualdetik dator, Nafarroa eta Zuberoarekin konpartitutako **Irati** ezaguna bezala, eta bertako jatorria du **Ainhitze**k ere bai.

#### Zuberoa

**Zuberoa** izenak arrakasta jaso du Hego Euskal Herrian, eta herrialdeko izenaz gain Garden (Erronkari) dagoen baseliza batena ere bada.

### Gizonekoak

#### Gipuzkoa

Urola Erdian dagoen Azpeitia udalerriko auzotik **Oinatz** gizonezko izena dator.

#### Nafarroa

Izen bereko udalerrian jatorria duen **Xabier** izena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Euskaltzaindia. «"Onomasticon Vasconiae" bilduma osoa Euskaltzaindiaren webgunean kontsultagai - Euskaltzaindia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-11-23).
2. ↑   Gorrochategui Churruca, Joaquín..  ([1984?]). *Onomástica indígena de Aquitania.*  Servicio Editorial Universidad del País Vasco y la colaboración de Universidad de Salamanca, Secretariado de Publicaciones e Intercambio Científico ISBN 84-7585-013-8. PMC 14272684. (Noiz kontsultatua: 2019-11-23).
3. ↑   «Euskaltzaindia EODA - "Estibaliz" Bilaketa» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-11-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257538

 |

* Wd Datuak: Q12257538