recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Neoproterozoikoa** garai geologikoen taulan ageri den Aro geologiko bat da. Eoi Proterozoikoa osatzen duten hiru aroetako bat da, Mesoproterozoikoa eta Paleoproterozoikoa dira besteak. Duela 1000 milioi urte hasi eta 458 milioi urte iraun zuen, hau da, duela 542 milioi urte arte, ondoren, Eoi Fanerozoikoa hasten da.

Neoproterozoikoan zehar kontinenteen posizioa

Paleogeografia
--------------

Neoproterozoikoaren hasieran, Rodinia superkontinentea zegoen Lur planetaren lur masa gehienaren jabe. Aro honen amaieran, Rodinia zortzi kontinenteetan zatitzen hasi zen. Aro honetan zehar glaziazio handiak egon ziren, beranduago, Lur planetako lehen iraungipen masiboa eragingo zutenak. Neoproterozoikoaren amaieran, berriz ere, kontinenteak batu egin ziren Pannotia superkontinentea eratzeko.

Bizi arrastoak
--------------

Neoproterozoikoan, hainbat bizi arrastro daude. Fosilei dagokienez, Akritarko, Ziliatu eta Chrysophyceae espeziekoak aurkitu dira, beste hainbat alga espezienekin batera.

Neoproterozoikoko fosil bat
Protistoek lehen metazooak sortu zituzten. Lehen animalia zelulanitz haiek gorputz biguna eta argala zutela uste da; batzuek disko itxura zuten, eta beste batzuek soka luze batena. Garai hartan, lehen har, marmoka eta artropodoak sortu ziren, ozeanoetan zegoen bizitza asko eboluzionatuta.

*Cloudina* deritzon lehen metazoo ornoduna gari hartan jaio zela uste da. Zientzialarien artean, hala ere, ez dago erabateko adostasuna gai horretan.

Neoproterozoikoko periodoak
---------------------------

Jarraian Neoproterozoikoko azpibanaketak.

| Eoia | Aroa | Periodoa | Hasiera 
(milioi urte) |
| --- | --- | --- | --- |
| Proterozoikoa | Neoproterozoikoa | Ediacararra | 630 |
| Kriogeniarra | 850 |
| Toniarra | 1000 |
| Mesoproterozoikoa | Steniarra | 1200 |

Ikus, gainera
-------------

* Eon (geologia)
* Proterozoikoa
* Fosilak
* Rodinia eta Pannotia
* Lurraren historia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191935
* Commonscat Multimedia: Neoproterozoic

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4333911-6
* LCCN: sh88002003
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q191935
* Commonscat Multimedia: Neoproterozoic
**Zhangye Danxia geoparkea** (txinera tradizionalez: 张掖国家地质公园; pinyinez: *Zhāngyè Guójiā Dìzhìgōngyuán*) Txina ipar-mendebaldeko Zhangye prefektura hirian dagien geoparke probintziala da, bere arroka koloretsuengatik oso ezaguna. "Ostadarraren mendiak" ezizena jaso izan du sarritan.

Geografia
---------

Qilian mendien iparraldeko hegian kokaturik dago, Linze eta Sunan konderrien artean. Geoparkearen muina Zhangye hiritik 30 kilometro mendebaldera dago. 1.500 eta 2.500 altuerako lurraldea osatzen du eta hiru zatitan banatzen da; *Linze Danxia*, *Binggou* eta *Sunan Danxia*.

Paisaia
-------

24 milioi urtetan sedimentatu eta gogorturiko hareharrien estratuek ehunka metrotako lodiera agertzen dute. Plaken tektonikak eragindako mugimenduek arrokak altxatu zituzten eta ondoren atmosferako kanpo eragile geologikoek forma bereziak landu zituzten, dorreak, zutabeak, karkabak eta beste hainbat egitura sortuz.

Bi eremu ikusgarri bereizten dira geoparkean. Alde batetik muino koloretsuak daude eta bertan aipagarriena "zazpi koloreen ikuspegia" da. Bestetik Izotzezko Haranean (Binggou aldean) aurkitzen diren forma bereziko egiturak daude. Pagoda eta tenpluen itxura hartzen dutenez budistentzako haran berezia da.

Turismoa
--------

2005 urtean Txinako paisaia ederrenen artean kokatu zuten eta 2009an Txinako Geografia Elkarte Nazionalak herrialde guztiko sei paisaia ederrenen artean sartu zuen. National Geographic aldizkariak ere munduko 10 Miragarri Geografikoen taldean sartu zuen.

Ordutik turismogune nazionala bihurtu da eta hainbat azpiegitura eraiki dira, bai eta ibilbideak markatu ere. 2014 urtean Binggou eremuan 100 milioi yuan inbertitu ziren.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   «Zhangye Danxia Landform Geopark, Rainbow Mountains, China» *www.travelchinaguide.com* (Noiz kontsultatua: 2019-07-14).
2. ↑   «甘肃纪检监察网|张掖丹霞国家地质公园» *www.gsjw.gov.cn* (Noiz kontsultatua: 2019-07-14).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Colourful rock formations in the Zhangye Danxia Landform Geological Park» *The Telegraph* 2016-02-05 ISSN 0307-1235. (Noiz kontsultatua: 2019-07-14).
4. ↑   «张掖丹霞国家地质公园冰沟丹霞景区正式揭牌» *news.ifeng.com* (Noiz kontsultatua: 2019-07-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17638329
* Commonscat Multimedia: Zhangye National Geopark

---

 |

* Wd Datuak: Q17638329
* Commonscat Multimedia: Zhangye National Geopark
**Villa Lola** Balmasedako indiano etxe tipikoa da. Ameriketako Estatu Batuetan dirutza egindako Crisanto Calvo industriagizonak eraiki zuen XIX. mendearen bigarren erdian. Jauregiak estilo eklektikokoa da, hainbate estilo nahastearen ondorio. Etxeko teilatua Belgikako Erdi Aroko estiloaren antza dauka. Etxeak hiru solairu eta atikoa dauzka, kolore gorriz margozturiko fatxada eta ameriketako etxeek dituzten atari tipikoa. Leihoak eta balkoietako barandak kolore zurizkoak dira.

Hamarkadak pasatu ahala, eraikina abandonaturik geratu zen, eta azkenik 2004. urtean Bizkaiko Foru Aldundiak eraikina eraikuntza enpresa bati saldu zion bertan luxuzko etxebizitzak eraikitzeko.

Villa Lolatik gertu, beste indiano batek eraikitako Mendia Etxea dago, Villa Lola eraiki zen garai berdinean altxaturiko etxea.

Ikus, gainera
-------------

* Balmaseda

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Guia Bizkaia webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268881

 |

* Wd Datuak: Q12268881
**Mercedes Ateca** (Udalla, Ampuero, Kantabria, 1945eko abenduaren 23a - Laredo, Kantabria, 2021eko urtarrilaren 23a ) txirrindularia izan zen, eta hiru aldiz irabazi zuen Espainiako Errepideko Txirrindulari Txapelketa, zehazki emakumezkoen kategoriako lehen hiru edizioak.

Ibilbidea
---------

1978an lehen aldiz 1978ko Munduko Errepideko Txirrindularitza Txapelketan parte hartu zuen, eta 53. postua lortu zuen. 1979an Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketako lehena izan zen Zaragozan, 1.250 metroko zirkuitu batean, 16 itzuli egin behar ziren. Lehen itzulian ihes egin zuen eta Blanca Gil eta María Victoria Fustero atzean utzi zituen, nabarmen, hainbat partaideren marka bikoiztuz.  Beste iturri batzuek adierazi zuten Mercedesek hamaikagarren itzulian egin zuela eraso. Urte hartan 33 urte zituen eta Espainian Peña Manuel Santisteban taldearekin parte hartu zuen arren, Parisen zuen egoitza eta Frantzian lehiatu zenean Peugeot-ekin egin zuen.

1980an Munduko Errepideko Txirrindularitza Txapelketan parte hartu zuen berriro, 59. postuan sailkatuz. Errepideko txirrindularitzako Espainiako txapelduna izan zen hiru aldiz jarraian, 1979tik 1981era. 1982an ezin izan zuen parte hartu, klabikula hautsi baitzuen, 1983an bosgarren izan zen, lehen postuan zegoenean erorketa izan ondoren eta 1984an bigarren izan zen María Luisa Izquierdoren ondoren. Espainiako hiru txapelketa jarraian lortutako errekorra 2007an berdindu zuen María Isabel Morenok, eta harekin hiru garaipen lortutako, Rosa María Bravok.

Aitortzak
---------

2020an, Mercedesek Kantabriako Gobernuaren omenaldia jaso zuen Vuelta a Cantabria 2020 sub-23 ekitaldian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Championnats du Monde de Cyclisme sur route 1978 - Résultats Femmes» *www.les-sports.info* (Noiz kontsultatua: 2021-01-24).
2. ↑   «Mercedes Ateca fallece, primera campeona de España» *Zikloland* 2021-01-23 (Noiz kontsultatua: 2021-01-24).
3. ↑   País, El.  (). «Mercedes Ateca, primera campeona de España de ciclismo» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2021-01-24).
4. ↑   «Mercedes Ateca, primera campeona de España / Historia / Noticias del ciclismo / BICI CICLISMO» *www.biciciclismo.com* (Noiz kontsultatua: 2021-01-24).
5. ↑   «World Championships WE - Road Race 1980 | Results» *www.procyclingstats.com* (Noiz kontsultatua: 2021-01-24).
6. ↑   «"Doblete" de oro de Maribel» *www.diariodelaltoaragon.es* (Noiz kontsultatua: 2021-01-24).
7. ↑   «Muere la cántabra Mercedes Ateca, primera campeona de España de ciclismo» *Marca.com* 2021-01-23 (Noiz kontsultatua: 2021-01-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55187196

 |

* Wd Datuak: Q55187196
Tutankamon faraoiaren hil-mozorroa, nemesarekin
Tutankamonen hil mozorroaren atzealdea, **nemesa**ren motots erako korapiloa ikus daitekeelarik
Erdian, nemesa ikus daiteke
**Nemes** faraoien ilejantzia zen, oihalezko buru estalki antzeko bat (ez koroa bat). Antzinako Egiptoko faraoiek erabiltzen zuten, koroa astun eta handien ordez, atal arin eta erosoa baitzen, koroa baino sarriago erabiltzen zutena.

Nemesak, buru osoa estaltzen zuen, belarrien atzetik bertikalean eroriz, eta lepondotik gertu korapilo batekin lotuz, motots eran. Testuen arabera, kolore zurikoa eta marrekin zen, batzuk, lapis lazuli urdinez eta urrez tindatuak izango ziren arren, eskultura eta freskoetan dauden adibideren batzuk adierazten duten bezala. Burura tinkatzen zen, gainera, aurrealdean, bi kobra edo sai zituen diadema batekin, *uraeus* izenekoa, faraoien ikur babeslea, erregetzaren ezaugarri bezala eraman zezaketen bakarrak zirenak.

Sinbologia
----------

Jantzi hau, faraoiek eramaten zuten bizi zirelarik, jainkoren batekin identifikatzeko, eta, gainera, baita hil ondoren ere, agintariak izan ez ziren pertsona nobleen lurperaketetan ere aurkitu diren arren, beste munduan eramango zutena, kuttun babesle bezala balio ziezaien.

Ikus, gainera
-------------

* Uraeus
* Tutankamon

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q763606
* Commonscat Multimedia: Nemes headcloth

---

 |

* Wd Datuak: Q763606
* Commonscat Multimedia: Nemes headcloth
**Volcom** skate, surf eta snowboardeko arropa eta kirol-marka estatubatuarra da, hiru Kirol horietako bakoitzaren nazioarteko babesean parte hartu dauana. Konpainiak hiru fabrika daukaz kokapen ezberdinetan: lehenengoa Los Ángelesen izan zan eta beste biak San Diegon eta Santa Barbaran (2006an) irekiak. 2006ko urtarrilaren 16an, publiko egin zan Volcom, Inc.-k Electric Visual eguzkitako betaurrekoen enpresa erosiko ebala, 25,25miloi dolarren truke, 21 miloi dolar gehiagorekin batera, erosi ondoren kontratuaren puntu jakin batzuk betetzeko.

Historia
--------

### Hasierak

Volcom 1991an sortu eben Richard "Wooly" Woolcot eta Tucker "T-Dawg" Hall-ek, beraien konpainiaren izaera taula kirolekin egindako esperientzian oinarritu ebenak, Tahoe aintziran snowborda egin eta gero arropa negozio bat hastea erabaki eban. Chet Thomas Volcom-ek babestutako lehen patinatzaile profesionala izan zan 1995ean, Volcom kirol akzioen konpainia izan zan. Volcom Entertainment diskoetxe bat sortu eban lehena.

### Kering eta IPO bidezko erosketa (1995—2011)

2005eko apirilean, Volcom-ek gaur egungo izena hartu zuen, «Volcom, Inc.». Enpresa merkataritza-erakunde publiko bihurtu zen 2005eko ekainaren 29an, Wachovia Securities, D.A.n. Davidsonek eta Piper Jaffrayk NASDAQn hasierako eskaintza bat argitaratu zuten, balio bakoitzeko 4,69 milioi akzio US$19 prezioan erosteari buruzkoa. Guztira, US$89 milioi bildu ziren. 2008aren hasieran, Volcom-ek US$25.3 milioi 5 milioi erosi zituen Electric Visual Evolución LLCn.

2011ko maiatzaren 2an, Kering taldeak (lehen Pinault-Printemps-Redoute eta PPR deitzen zitzaien, 2013ko ekainaren 18ra arte) eskaintza bat egin zuen Volcom US$24.50 akzioko erosteko. Hala, enpresaren balioa handitu egin zen US$608 milioiraino. Erosketa egin zenetik, Kering hedatuz eta dibertsifikatuz joan da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Nuestra Historia» *volcom.cl* (Noiz kontsultatua: 2022-06-03).
2. ↑   «Volcom | Youth Against Establishment | HISTORY» *web.archive.org* 2013-08-01 (Noiz kontsultatua: 2022-06-01).
3. ↑   «sundancebeach.com» *ww38.sundancebeach.com* (Noiz kontsultatua: 2022-06-01).
4. ↑   **(Ingelesez)** «PPR CEO Says Volcom Acquisition Shows Scope of Lifestyle Deals» *Bloomberg.com* 2011-05-02 (Noiz kontsultatua: 2022-06-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2021416

 |

* Wd Datuak: Q2021416

IPO aurretik inbertitzea
Eskaintza publiko alternatiboa
Eskaintza Publiko Zuzena
Alderantzizko IPO
**Nez Perce konderria** (ingelesez: *Nez Perce County*) Idahoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lewiston da. 2010eko zentsuaren arabera 39.265 biztanle zituen, Nez Perce kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Nez Perce konderriak 2.217,76 kilometro koadro ditu. Horietatik 21,21 ura dira. Beste 2.196,55 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,7 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 39.265 pertsonetatik 35.944 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.109 dira. 112 beltzak edo afroamerikarrak. 2.074 amerikar natiboak ziren eta 35 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 277 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 810 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494569
* Commonscat Multimedia: Nez Perce County, Idaho

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157122923
* NARA: 10039117
* **Lekuak**
* OSM: 1742101
* TGN: 2000486

 |

* Wd Datuak: Q494569
* Commonscat Multimedia: Nez Perce County, Idaho
Eskulturak tirokatuta izan ziren 2009an.
**Memoriaren begiratokia** (gaztelaniaz: *Mirador de la Memoria*) Cáceresko probintziako Jerteko haranean El Torno herrian dagoen multzo eskultorikoa da. Multzoa Espainiako Gerra Zibilean eroritako biktimei eskainita dago. Egilea Francisco Cedenilla eskultorea izan zen. 2009an inauguratu zuten.

Kokapena
--------

Jerte araneko begiratoki turistiko batean kokatuta dago, Mirador del Silencio izenekoan alegia, CC-51 errepidearen ondoan. El Torno bi kilometrotara dago eta han CC-51 errepideak N-110ekin bat egiten du.

Historia
--------

Jerte Aranaren Gazteen Lurraldeko Elkarteak urtetan oroimen historikoaren inguruko aktibitate ugari antolatu zituen. Azkenik Francisco Cedenilla eskultoreari lau eskulturen multzoa erosi zion; multzoa hiru gizonen eta emakume baten eskulturak dira, guztiak biluzik, biktimen sinboloak. Horrela kokatu ziren aipatutako Mirador del Silencio begiratokian, Tormantos mendilerro aldera begira. Inaugurazioa eta gutxi, 2009ko urtarrilaren 24an, eskulturak tirokatuta izan ziren. Inpaktuak nabarmenak dira multzoan baina, egilearen ustez, horrek nolabait beren esanahia indartu egiten du.

Aktibitateak
------------

Behatokian oroimen historikoarekin lotutako aktibitate ugari egiten dira. Esaterako urriaren lehenengo igandean "Gerrillariaren eguna" egiten da, Jerten inguruan haran defenditzen ibili ziren Makiak gogorarazteko.

Zineman
-------

Begiratokia *El silencio de otros* filmean eta bere kartelean agertu zen, 2018an. Film horrek dokumental onenaren saria eskuratu zuen urte horren Goya sarietan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:*Traveler* aldizkariaren artikulua monumentuari buruz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q76997283
* Commonscat Multimedia: Mirador del Memoria

---

 |

* Wd Datuak: Q76997283
* Commonscat Multimedia: Mirador del Memoria
**Newton konderria** (ingelesez: *Newton County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Newton da. 2010eko zentsuaren arabera 14.445 biztanle zituen, Newton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Newton konderriak 2.433,88 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,67 ura dira. Beste 2.418,21 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,93 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.445 pertsonetatik 11.228 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 403 dira. 2.891 beltzak edo afroamerikarrak. 77 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 62 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 186 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112565
* Commonscat Multimedia: Newton County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145424041
* LCCN: n81042293
* NARA: 10040150
* **Lekuak**
* OSM: 1840992
* TGN: 2002047

 |

* Wd Datuak: Q112565
* Commonscat Multimedia: Newton County, Texas
**Zura** Gipuzkoako Bidasoaldeko (Hondarribia eta Irun) musika talde bat da, 2005ean sortua. Xabi Strubellek bultzaturiko proiektua da. Urte hartakoa da *Ilargi handi zauri zarae*, Lorca eta Lauaxetaren poemak biltzen dituen diskoa, Metak diskoetxeak ateratakoa. Diego Garcia bateria lagun duela, taldetxo bat bildu zen diskoa zuzenekoan jotzeko. 2005 eta 2006. urteen artean hamaika kontzertu eman ondoren, Zurak isilaldi bat izan zuen hurrengo urteetan, eta 2008an itzuli ziren lanera, berriz ere Xabi Strubellek sortutako kantu batzuei itxura emateko.

Geroztik Zurak talde itxura hartu du, eta Xabi Strubellek (kitarra eta ahotsa), Nerea Olaxak (ahots nagusia), Eñaut Balentziagak (bateria), eta Hans Dieckmannek osatzen dute.

2008ko udazkenean *Kiribil* diskoa kaleratu zuten, taldearen bigarren diskoa da, euskaraz egindako bossa nova estiloko diskoa, hain zuzen ere. Hainbat iturritatik edan duen bossa nova berritzailea da: rocka eta funkaren tradizioak brasildar samba eta bossarekin nahasita ageri dira. Oro har, harmoniak eta erritmoak brasildar kutsukoak dira, eta euskara da hizkuntza nagusi. Zuzenekoan, ikuspuntu berritzaile batetik landutako bossa nova darie, indartsua baina goxotasunez egina.

Taldekideak
-----------

* Xabi Strubell: Dut, Anari eta Zura taldeetan aritu da.
* Nerea Olaxa: Kabul eta Zura taldeetan aritu da.
* Eñaut Balentziaga: Kabul eta Zura taldeetan aritu da.
* Hans Dieckmann: Zura du lehen proiektu musikala.
* Gorka Sesma

Diskoak
-------

* *Ilargi handi zauri zarae* (2005, Metak).
* *Kiribil* (2008, Gor diskak).

Kanpo estekak
-------------

* ZURA taldearen bloga.
* ZURA myspace webgunean.
* Metak diskoetxearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269498

 |

* Wd Datuak: Q12269498
**NEC Nimega** (izen osoa *Nijmegen Eendracht Combinatie*) Herbehereetako futbol talde bat da Nimega hirikoa.

Historia
--------

Nimegako langileek sortu zuten taldea 1900 urtean. *Eendracht* izena eman zioten, "batasuna" esan nahi du. Historian zehar ez du titulu nagusirik eskuratu baina lau aldiz iritsi da Kopako finalera, bakoitza hamarkada batean gainera.

1983koa berezia izan zen, izan ere bigarren mailan jokatzen ari zela iritsi baitzen finalera eta Amsterdamgo Ajaxek gainditu bazuen ere UEFA Koparako sailkatu zen eta bertan Bartzelonaren aurka jokatzeko aukera izan zuen. UEFA Kopako urterik onena 2008-09 denbioraldian izan zuen liga fasea gainditu eta 3. itzulira iritsi baitzen.

Palmaresa
---------

### Herbehereetan: 0

* Herbehereetako futbol txapelketa (0): bosgarren 2003an.
* Herbehereetako futbol kopa (0): finalista 1973, 1983, 1994 eta 2000an.

### Nazioartean: 0

* UEFA Kopa (0): hirugarren itzulia 2009an.

Kanpo estekak
-------------

* **(Nederlanderaz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q318348
* Commonscat Multimedia: NEC Nijmegen

---

 |

* Wd Datuak: Q318348
* Commonscat Multimedia: NEC Nijmegen
**Waikato ibaia** (ingelesez: *Waikato River*) Zeelanda Berriaren iparraldean dagoen ibaia da. Taupō aintzira eta Tasmaniako itsasoaren arteko bere ibilguak 425 kilometro ditu, herrialdeko ibairik luzeena izanda.

Ezaugarriak
-----------

Bere ondoan dagoen lehen herrixka Taupō da, Waikato eskualdean. Orduan, Waikato ibaia Waikato eta Bay of Plenty eskualdearen arteko muga da. Ohakuri eta Atiamuri erreserbak zeharkatzen ditu, Waikatora- Maraetei erreserba eta Waiparera aintzira naturalera- itzuli aurretik. Geroago, Arapuni eta Karapiro erreserbak daude. Cambridge eta Hamilton zeharkatu ondoren ibaia Waikato eta Auckland eskualdeen arteko muga sortzen du. Bertan hasten da bere estuarioa, non uharte txiki batzuk dauden. Aucklanden bira osoa egiten du eta Tasmaniako itsasora itsasoratzen da Port Waikato inguruan.

Ibaiko leku batzuetan artsenikoaren maila 0,035 g/m³ da. 2002tik, 35 km-ko luzera duen hodi batek 75 milioi litro ur hartzen ditu Aucklandera, Zeelanda Berriko hiririk handienera, bere beharren % 8a hornituz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1048219
* Commonscat Multimedia: Waikato River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239177567
* GND: 4398378-9
* SUDOC: 130625108
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2751038

 |

* Wd Datuak: Q1048219
* Commonscat Multimedia: Waikato River
**Nicholas konderria** (ingelesez: *Nicholas County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Summersville da. 2010eko zentsuaren arabera 26.233 biztanle zituen, Nicholas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Nicholas konderriak 1.694,91 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,64 ura dira. Beste 1.675,27 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,48 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 26.233 pertsonetatik 25.834 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 146 dira. 42 beltzak edo afroamerikarrak. 51 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 69 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 229 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q283657
* Commonscat Multimedia: Nicholas County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136029202
* ISNI: 0000 0004 0618 2036
* LCCN: n79066480
* NARA: 10039778
* **Lekuak**
* OSM: 1913192
* TGN: 2002284

 |

* Wd Datuak: Q283657
* Commonscat Multimedia: Nicholas County, West Virginia
**O'Neill's March** (irlanderaz *Marcshlua Uí Néll* eta euskaraz *O'Neillen Martxa*) irlandar abesti edo doinu herrikoi ezaguna da. Irlandar musikako talde eta musikari askok doinu honen bertsio ezberdinak moldatu izan ohi dituzte: Seán Ó Riada, The Chieftains, The Dubliners, Silly Wizard (azken hauek eskoziarrak)... zinemagintzako hainbat filmetan ere doinu hau jo izan da, ekintza azkarra, guda eta borrokaldi uneak egoki adierazi nahi izan direnean, batez ere doinu bikain honen abiadura eta bizitasuna probestu nahian.

Kanpo estekak
-------------

* The Chieftains taldeak 1970. hamarkadako emanaldi batean *O'Neill's March* doinua joz, ikusgai eta entzungai
* Braveheart filmarekin irudiekin bat doan O'Neill's March abestiaren bertsioa entzungai (talde ezezaguna).
* Estatu Batuetako Wisconsin estatuko Madison hiriko Irlandar Brigadako Musika Bandak jotako O'Neill's March abestiaren bertsioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12264967

 |

* Wd Datuak: Q12264967
**Zifratze algoritmoa** baimendutako pertsonek bakarrik izan ezik beste guztientzako mezu bateko datuak ulergaitzak egiteko algoritmoa da.

Zifratze algoritmoa gako bat erabiliz mezu originala (mezu argia) desordenatzen duen prozedura da, mezu garbia ulergaitza bihurtuz. Kasu askotan deszifratze algoritmoa dago eta bere zeregina desordenatuta dagoen mezua ulergarri bihurtzea da.

Zifratze algoritmo motak
------------------------

### Algoritmo simetrikoak

Mezuak deszifratzeko eta zifratzeko gako berbera erabiltzen dira. Algoritmo hauen desabantaila gako banatzean datza. Hartzaile eta igorle taldearen kopurua handitzen doan heinean gako kopuru biderkatzen da.

### Algoritmo asimetrikoak

Algoritmo asimetrikoetan gako pare bat erabiltzen da. Biak igorlearenak dira, baina bata pribatua da bestea publikoa. Publikoa edozeini ematzen zaio baina pribatua igorleak bakarrik jakin behar du. Mezua gako pribatuarekin zifratzen da eta bakarrik publikoaren bidez deszifratu.

Zifratze algoritmoak
--------------------

### Simetrikoak

* AES
* DES / 3DES
* IDEA
* TEA / XTEA
* RC4
* BlowFish

### Asimetrikoak

* RSA
* DSA
* ECDSA

Ikus, gainera
-------------

* Kriptologia
* Kriptografia
* Kriptografia simetrikoa
* Kriptografia asimetrikoa
* Kriptoanalisia
* Kriptograma
* Esteganografia
* PGP
* SSL

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Kriptopolis Webgunea
**OER Commons** (hezkuntza-baliabide irekietarako OER) sarrera libreko lineako liburutegi bat da, eta irakasleei eta beste edozeini modu librean erabil daitezkeen *hezkuntza-baliabide irekiak* (OER) eta beste hezkuntza-material batzuk bilatzeko aukera ematen die.

Historia
--------

OER Commons, Hezkuntzako Ezagutzaren Kudeaketa Aztertzeko Institutuak sortua, curriculumeko adituei eta hezitzaileei hezkuntza-baliabide irekiak (OER) aurkitzen eta material horiek erabiltzen, ebaluatzen eta hobetzen laguntzeko garatu zen. Guneko baliabideak datu deskribatzaileen multzo zabaldua erabiliz bila eta iragaz daitezke, erabilera-baldintzak barne. Irakasleek, ikasleek eta beste batzuek "metadatu" horiek aberasten dituzte materialak etiketatu, kalifikatu eta berrikusten dituztenean, eta haientzat funtzionatzen duena partekatzen dute.

Sariak
------

2007an, San Joseko Berrikuntza Teknologikoaren Museoak OER Commons izendatu zuen ISKME.

2010eko abenduan, ISKME finalista izendatu zuten OER Commons irakasleen garapen profesionaleko programen bidez **Qatar** Fundazioaren Hezkuntzarako Berrikuntzaren Munduko Gailurrean (WISE).

2011n, ISKMEk Hezkuntza Kalitatearen Ekimen Irekiaren (OPAL) **Politikan** Eragiten duten Erakundeen Saria irabazi zuen, UNESCO, **Hezkuntza** Irekirako eta Urrutiko Hezkuntzarako Nazioarteko Kontseilua, Ikaskuntza Elektronikoaren Kalitaterako Europako Fundazioa eta Europako hainbat unibertsitate biltzen dituen partzuergoa.

Ikus gainera
------------

* Hezkuntza-praktika irekiak
* Hezkuntza-baliabide irekiak
* Testu irekiko liburua
* Hezkuntza irekia

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Tim Vollmer.  (June 29, 2010). «ISKME’s Lisa Petrides: Open Education and Policy» *Creative Commons Blog*.
2. ↑   «Institute for the Study of Knowledge Management in Education, OER Commons» *Tech Award Laureates*.
3. ↑  2010 WISE Awards Honor Educational Excellence. Retrieved 4 April 2012.

Kanpo estekak
-------------

* OER Commons
* Hezitzaileei hezkuntza irekiko baliabideen kalitatea zehazten laguntzea
* Hezkuntza-baliabide irekiak eta liburutegiak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7072459

 |

* Wd Datuak: Q7072459
**Nick Carter** Ameriketako Estatu Batuetako literaturako pertsonaia ezaguna da. XIX. mendearen akabuan munduratua, Sherlock Holmesen pareko izan nahian, ñabardurak ñabardura, eta ordutik hona pertsonaia bilakatuz joan da, idatzi duten idazleek gorpuztuta eta logika barik ezaugarrituta, nork bere modura, haren izaera ez baita denbora tarte honetan inondik ere molde bakarrean itxuratu. Ezinezkoa da pertsonaiaren ibilbidean kronologia taxuzkorik antzeman.

"*The old detective's Pupil or the Mysterious Crime of Madison Square*", 1886ko iraila. Horixe dugu abiapuntua. Street and Smith editoreen ‘*New York Weekly Story Paper*’ argitalpenean agertu ohi zen, ‘*dime novels*’ horietako batean, hamar zentaboko eleberriak zirenak hain zuzen ere. 1889an, izandako arrakastaren ondorioz, aldizkari berariazkoa bihurtu zuten Nick Carterren agerlekua, eta pertsonaia sortu zuen idazleak, John Coryellek, ezin izan zion eutsi halako ekoizpen jarraikiari. Hartara, Frederick Marmaduke Van Rensselaer Dey-k sailari segida ematen jardun zuen. 25.000 berba zuen asteroko langintza eta eskakizun, eta horretan eman zituen 17 urte. 1915 arte aipatu hamar zentaboko nobelen modura argitaratu zuten. 20. eta 30. hamarkadetan **PULP** izenez ezagunak diren aldizkari trazakoetan kaleratuko dute. Halako edizioak, kostuei ondo erreparatuta, kalitate eskaseko paperean argitara eman dira, eta hortik datorkie izendapena: ingelesezko ‘pulp’ horrek zelulosa-ekaiari egiten dio aipu. Estatuan antzeko euskarria ezagutu zuen Nick Carterrek. Antzeko aldizkarietan ezagunak egin ziren, tamainako arrakastarekin, Sherlock Holmes eta Buffalo Bill.

Itxura ederrekoa, onbera, berba zantarrik esango ez zuena, ez-erretzailea eta edan bakoa, andreengandik beti urrun, … halakoxea zen Nick Carter. Mozorrotzen maisua, haren sakela hondo bakoetatik edozer gauzak irten zezakeen atakak hala eskatuta: soka, arma, lanabes… edozerk.

1940tik aurrera zinemak ere bide egin zion pertsonaiari eta hainbat filmetan ezagun dugu. 1960. urtera heldu eta James Bonden arrakastaren ildotik berorren ezaugarriak zituen pertsonaia lantzen saiatu ziren aldian-aldian etorri ezin hobea zuten gidoilariak, eta gisa horretan aurkeztu zuten 200 eleberritan edo. Egun pertsonaiak bizirik dirau eta, denborari egokitzeko ahalegin horretan, imitatzekoak ditu Marvelen pertsonaiak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2471023
* Commonscat Multimedia: Nick Carter (literary character)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* LCCN: no2016126025
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2471023
* Commonscat Multimedia: Nick Carter (literary character)
*Artikulu hau XV. mendeko apezpikuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Etxabarri».*

**Nikolas Etxabarri**, (c. 1417 - Tafalla, 1468ko azaroaren 23a) nafar elizgizona izan zen, Iruñeko apezpikua 1462–1469 bitartean.

Biografia
---------

1439tik aurrera, Eugenio IV.ak aita santuak aukeratua, Bessarion kardinalaren ordezkoa izan zen. Bessarion 1455ean Nikolas V.a aita santuaren ordezkotzat hautatua izan zenez, elizbarrutia Joanes Michaelis bere bikario orokorraren bitartez gobernatu zuen.

Nikolas, 1457an, Joanes II.a Aragoikoaren kapilau nagusia izan zen, beraz agramondarren aldekoa. Nafarroako Erresuma gerra zibileko egoera zegoela, Joanesek Nikolas proposatu zuen apezpiku berritzat Martin Peralta II.a ordezkatuz. Hala ere, Pio II.ak proposamenari uko eta Bessarion kardinala hautatu zuen apezpiku.

Beaumondarrek Joanesen proposamenarekin bat egin zuten, agramondarrek, berriz, Ferrando de Dicastillo hautatu zuten apezpiku 1459an. Aita santuak Lizarra, Faltzes, Zangoza eta Azkoiengo agintariak eskumikatu zituen bere erabakia ez onartzeagatik.

1461an Karlos IV.a Nafarroakoa eta Bessarion kardinala hil eta gero, Erromak Nicolas Etxabarri hautatu zuen apezpiku berri eta honek 1462ko uztailean kargua onartu zuen. Ordurako Ximeno izeneko semea zuen.

1468ko azaroaren 23an, Piarres Peralta eta Ezpeletakoaren soldaduek lantzaz hil zuten Tafallan bildutako Nafarroako Gorteetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Egaña, Iñaki.  (2009). *Mil nuevas noticias insólitas del país de los vascos.*  Txalaparta, 59 or. ISBN 9788481365436..

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Basilios Bessarion** | **Iruñeko apezpikua**1462 – 1469 | Ondorengoa**Alfonso Carrillo** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2198288
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 37241
* GEN: 15230

 |

* Wd Datuak: Q2198288
**Nicolao Landuchio** —*Nicolas Landuchio* eta *Nicola Landucci* izen-deiturez ere ezaguna— (Lucca, Italia, XVI. mendea – ?) idazlea izan zen. 1562an euskarazko lehendabiziko hiztegia ondu zuen, ziurrenik Gasteizen, Arabako euskalkiko hitzekin osatua. Ia 6.000 termino bildu zituen, tartean Araban soilik erabilitako *errexala* (zuhaitza), edota beste euskalkietan gutxi erabiltzen diren *assabeamea* (amona) eta *assabeaitea* (aitona). Manuel Larramendik hiztegiaren balioa gutxietsi bazuen ere, Koldo Mitxelenak idazkiaren garrantzia azpimarratu zuen 1958an. Eskuizkribuko letrakeretatik berak ondorioztatu zuenez, Landuchiori hiru euskaldunek lagundu zioten terminoen itzulpenak ematen. Haietatik bik lexiko aski erromantzatua zuten. Gaur egun, hiztegiaren eskuizkribua Madrilen dago.

Idazlanak
---------

### Hiztegiak

* *Dictionarium linguae cantabricae, Bocabularioa ezqueraz jaquiteco eta ezqueraz verba eguiteco*, 1562
* *á Nicolao Landuchio Civitatis Lucae Regionis Toscaniae Suae Vernaculae Linguae peritissimo*
* *a Nicolao Landuchio Civitatis Lucae Regionis Toscaniae Suae Vernaculae suae Lingua, atque Franconicae peritissimo*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  BREÑAS, Estibalitz; OTSOA DE ALDA, Jabi. *Arabako Euskal Hotsak*. Gasteiz: GEU aldizkaria, 2002. ISBN 84-932275-0-1
2. ↑  FERNANDEZ DE PINEDO, Kike. *Landuchioren hiztegia*. Gasteiz: GEU aldizkaria, 2009. 198. zenbakia. ISSN 1133-0988

Ikus, gainera
-------------

* Euskal hiztegien zerrenda

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11695609
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03699/eu\_l\_0421/l0421

 |

* Wd Datuak: Q11695609
Ramsund harriak, Suedian, honako hau adierazten du:  
1) nola Sigurd, suaren aurrean eserita eta biluzik dagoen, bere adopziozko aita eta Fafnerren anai den Reginentzat Fafner herensugearen bihotza prestatzen ari den. Bihotza oraindik ez dago prest, eta, Sigurdek ukitzen duenean, erre egiten da eta behatza ahoan sartzen du. Herensuge odola dastatu duenez, hegaztiaren kantua ulertzen hasten da. 2) Hegaztiek, Reginek, bakeak egiteko bere agindua beteko ez duela diote, eta Sigurd hiltzen saiatuko dela, honek, lehenaren burua moztea eragiten duena. 3) Regin, hilda geratzen da bere buruaren ondoan, eta bere errementari tresnak, hauekin, Sigurden ezpata den Gram landu zuelarik, bere inguruan sakabanatuak daude. Eta 4) Reginen zaldia, herensugearen altxorrez betea dago. 5) Aurreko gertakaria da, non Sigurdek Fafner hiltzen duen, eta 6), Odderri, sagaren hasiera erakusten dio. Zintan ikus daitezkeen errunak, eskaintza bat dira: "*Sigriðr gærði bro þasi, moðiR Alriks, dottiR Orms, for salu HolmgæiRs, faður SigrøðaR, boanda sins*", "Sigríðrek egin zuen zubi hau, Alrikrren ama, Ormrren alaba, Holmgeirren arimarentzat, bere senar Sigrøðren aita.
**Volsunga saga** edo **volsungarren saga**, XIII. mende amaieran prosan idatzitako testu islandiar bat da.

Sigurd heroi germaniarraren abenturak kontatzen ditu, eta Nibelungoen kantorean (burgundiarren suntsipena kontatzen duen epopeia bat, goi aleman ertain hizkuntzan idatzia eta Volsunga sagaren antzekoa, baina hitz neurtuan idatzia) jorratzen den gaiaren bertsio zaharrago bat dena.

Lehenagoko olerki tradizionaletan oinarritzen da, horietakoren batzuk, Edda poetikoan bilduak daudelarik. Honegatik, adituek, saga hau, saga arkaikoetan edo antzinatekoetan sartzen dute, saga hauek, elementu mitologiko eta fantasiazkoak sartzen dituztelako bereizten direnak.

Volsunga saga artean
--------------------

Volsunga sagaren eta Sigurd heroiaren pasarteak Zangozako Andre Maria Erregina elizan ikus daitezke, atearen alboetan.

Sigurden gaia Zangozan aurkitzea ez da arraroa, izan ere Donejakue bidearen Aragoiko bidea bertatik igarotzen da, eta Europako iparraldeko hainbat erromesek kontakizun hori ekarriko zuten. Sigurd herioak udaberria ordezkatzen du, Eguzkia, neguaren dargoia hiltzen eta bere atzaparretatik Lurraren ondasunak askatzen. Kristau ikonografian ere paralelismoak ditu, Kristo eta Satanen arteko borrokan.

Kanpo estekak
-------------

* Fornaldarsögur Norðurlanda eta Völsunga Saga antzinako eskandinavieraz «Kulturformidlingen norrøne tekster og kvad»retik Norvegia.
* **(Gaztelaniaz)** Historia de los Descendientes del rey Vǫlsungr
* **(Ingelesez)**Irakurri Volsunga Saga hemen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q733340
* Commonscat Multimedia: Völsunga saga

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4188485-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q733340
* Commonscat Multimedia: Völsunga saga


1. 1 2   Serna, Blanca de la.  (1976). «Las sagas nórdicas y su posible vinculación con el arte escultórico de Santa María la Real de Sangüesa» *Príncipe de Viana* 37 (144): 399–418. ISSN 0032-8472. (Noiz kontsultatua: 2021-07-15).
**Nicolas Bourbon Zaharra** (Vendeuvre-sur-Barse, 1503? - 1550?), "Zaharra" bezala ezagututa Nicolas Bourbon Gaztea (1574 – 1644) bere hilobaz bereizi egiteko, humanista eta latinez idazten zuen poeta frantsesa ospetsua izan zen. Inkisizioak bere atzetik ibili zen eta ihes egin behar izan zuen. Hans Holbein Gaztearen eta François Rabelaisen laguna izan zen. 1540 ingurutik aurrera Joana III.a Nafarroakoaren irakaslea izan zen.

Biografia
---------

Vendeuvren jaio zen, kainoiak forjatzeagatik herri ezaguna. Haren aita forja-maisua zen. Oso gazte latinez bertsoak egiten hasi zen. Familia ezagututa ez da arraroa jakitea bere lehenego poema bat *De Ferraria* izenburua izatea; poema horretan forjaren prozesu osoa azaltzen zuen. Irakasle bezala ospe handia izan zuen eta garrantzizko familia askoren etxeetan ibili zen lanbide horrekin, besteak beste, François de Tournon kardenalaren etxean. Baita ere Amiens, Langres eta Troyesen irakasle bezala aritu zen. 1529an *Vandoperani, campani, epigrammata* testu bilduma inprimarazi zuen; bilduman epigramak, kantuak, eta gutunak jaso zituen. Polemikoago hurrengo liburua izan zen, *Nugae*; bigarren horretan "In laudem Dei optimi maximi" poema argitaratu zuen non, Luterorekin bat egin gabe, Erreforma protestantearen aldeko jarrera erakusten zuen. Liburu berean ere Noël Bédaren aurkako iritziak eman zituen. Béda, Sorbonako sindikoa, antihumanista zen eta heretikoen aurkako militantea. Iritzi horiek zirela eta, Bourbon espetxeratua izan zen. 1535aren hasieran Frantzisko I.a Frantziakoak askatzeko agindua eman zuen. Nazkatuta, Ingalaterrara joan zen eta han Ana Bolenaren babesa izan zuen, hau ere erreformatzaile moderatua. Hans Holbein Gaztea margolaria ezagutu zuen orduan eta azken honek haren erretratu egin zuen.

1536an berriro ere Frantziara itzuli zen. Lyon joan zen bizitzera eta han intelektual asko ezagutu zuen: Étienne Dolet, Jean Visagier, Eustorg de Beaulieu, Gilbert Ducher, Symphorien Champier, Louise Labé eta François Rabelais, hau ere erlijio-intolerantziaren beste biktima.

1540 inguruan Margarita Angulemakoaren etxean sartu zen, Joana III.a Nafarroakoaren irakaslea izateko. Erreginaren zirkulu horretan berriro ere lagunak aurkitu zituen, tartean Clément Marot; Marotek bere *Adolescence clémentine* testuen artean "Borbonius, poète lyonnais"ek sinatutako epigrama bat jaso zuen.

Gaur egun Vendeuvre-sur-Barseko ikastetxe batek bere izena darama.

Obra
----

* 1529: *Vandoperani, campani, epigrammata*
* 1533: *Nugae. Bagatelles*
* 1538: *Nugae* liburuaren bigarren edizioa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3340138
* Commonscat Multimedia: Nicolas Bourbon l'ancien

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61581703
* ISNI: 0000 0001 2280 7479
* BNE: XX5541764
* BNF: 121360805 (data)
* GND: 124213294
* LCCN: nr99019424
* NKC: ola2009522661
* SUDOC: 077783786
* ICCU: BVEV032732
* Open Library: OL1422309A

 |

* Wd Datuak: Q3340138
* Commonscat Multimedia: Nicolas Bourbon l'ancien
*Mormonen liburua*ren itzulpenak
***Mormonen liburua*** Azken Egunetako Santuen Jesukristoren Elizak (Mormoien Eliza) eta mormonismotik ateratako beste mugimendu batzuek onartzen dituzten lau liburu kanonikoetako bat da.

Liburuak berak dioenez, antzinako Amerikako gizon santuek idatzia da, eta Bibliaren moduan idatzita dago. Liburuaren izena liburuan bertan agertzen den Mormon pertsonaiaren izenetik dator. Liburuak dioenez, liburuak idatzi zuten azken profetetako bat izan zen Mormon, gutxi gorabehera K.a. 390ean zenbait idazki eta agiri elkartu eta 2.500 urteko historia laburturik eman zituena.

*Mormonen liburua* Joseph Smith-ek argitaratu zuen lehen aldiz 1830ean, Palmiran (New York, AEB), eta esan zuen bera zela itzultzaile bakarra. Liburuaren sarreran aipatzen denez, liburuaren atalik garrantzitsuena Hirugarren Nefi liburuko 11. eta 28. kapituluen artean dago, han kontatzen baita Jesu Kristo, berpiztu ondoren, Amerikara joan zela.

Egitura
-------

Liburua 15 atal edo liburukitan banatuta dago, eta liburukietako bakoitzaren idazle Lehiren ondorengo batek, edo, bestela, garaian gariko profetak izendatutako pertsonak, idatzia da. Hauek dira:

* Nefiren lehen liburua (Lehen Nefi)

* Nefiren bigarren liburua (Bigarren Nefi)

* Jakoben liburua

* Enosen liburua

* Jaromen liburua

* Omniren liburua

* Mormonen liburua

* Mosiahen liburua

* Almaren liburua

* Helamanen liburua

* Nefiren hirugarren liburua (Hirugarren Nefi)

* Nefiren laugarren liburua (Laugarren Nefi)

* Mormonen liburua

* Eterren liburua

* Moroniren liburua

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q459842
* Commonscat Multimedia: Book of Mormon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 183876024
* BNF: 12303902v (data)
* GND: 4366494-5
* LCCN: n79110371
* NKC: unn2006374796
* SUDOC: 031912486
* Open Library: OL16044232W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q459842
* Commonscat Multimedia: Book of Mormon
**Newaygo konderria** (ingelesez: *Newaygo County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua White Cloud da. 2010eko zentsuaren arabera 48.460 biztanle zituen, Newaygo kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Newaygo konderriak 2.231,76 kilometro koadro ditu. Horietatik 125,58 ura dira. Beste 2.106,19 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,71 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 48.460 pertsonetatik 46.782 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.663 dira. 474 beltzak edo afroamerikarrak. 331 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 184 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 32 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 646 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q74290
* Commonscat Multimedia: Newaygo County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131354194
* ISNI: 0000 0004 4651 9369
* LCCN: n81006519
* NARA: 10039687
* **Lekuak**
* OSM: 1907329
* TGN: 2000983

 |

* Wd Datuak: Q74290
* Commonscat Multimedia: Newaygo County, Michigan
**Nevada konderria** (ingelesez: *Nevada County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Prescott da. 2010eko zentsuaren arabera 8.997 biztanle zituen, Nevada kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Nevada konderriak 1.607,45 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,26 ura dira. Beste 1.600,19 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,18 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.997 pertsonetatik 6.081 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 220 dira. 2.758 beltzak edo afroamerikarrak. 28 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 23 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 106 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61500
* Commonscat Multimedia: Nevada County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150111953
* LCCN: n81139855
* **Lekuak**
* OSM: 1826825
* TGN: 2000154

 |

* Wd Datuak: Q61500
* Commonscat Multimedia: Nevada County, Arkansas
Durhamgo katedralaren habearteak ondo asko erakusten du arte mota honen ezaugarriak.
**Normandiar arkitektura** kontzeptua Normandiarrek Arkitektura erromaniko barruan sortutako estiloa definitzeko erabiltzen da. Estilo hau normandiarren menperatu zituzten lurraldetan garatu zen, XI. eta XII. mendeetan. Normandian sortutako joerak Europako iparraldean, batez ere Ingalaterran, zabaldu ziren. Ingalaterra izan zen, alegia, estilo hau gehien zabaldu zuen herriak eta han gordetzen dira eraikin gehienak. Halaber, Eskozian eta Irlandan ere garrantzi handia lortu zuen Normandiar arkitektura. Garai berean Sizilian, bestetik, leinu normandiar batek agindu zuen eta horri esker, lurralde horietan, beste estiloekin, batez ere musulmana eta bizantziarrarekin, nahastu zen, normandiar arkitektura berezi bat garatuz.

Kontzeptuaren jatorria
----------------------

Dirudienez, kontzeptua XVIII. mendean sor zezakeen baina normalean Thomas Rickmani egotzi zaio bere lehen erabilera. Rickman 1817an, *An Attempt to Discriminate the Styles of English Architecture from the Conquest to the Reformation* liburuan, gotiko barruan "Normandiar gotikoa" erabili zuen.

Eraikin motak
-------------

Mota askotako eraikinak aurkituko ditugu estilo honetan:

* gazteluak eta gotorlekuak
* dorreak
* monasterioak
* elizak
* katedralak
* abadetxeak

Ezaugarri nagusiak
------------------

* Eraikinek itxura irmoa, gotortua izaten dute.
* Askotan eraikin hauek proportzio handiak dituzte.
* Arku borobilen erabilera arte honen ezaugarri nagusia izan daiteke, batez ere ateetan eta lehioetan.
* Gotikoaren lehen urrats bezala ikus daiteke. Batzutan "normandiar gotikoa" ere aipatu izan da.

Iruditegia
----------

* Gizonen abadetxea, Caenen.Gizonen abadetxea, Caenen.
* Monrealeko katedralaren klaustroa, Sizilian.Monrealeko katedralaren klaustroa, Sizilian.
* St Magnus Katedralaren barrualdea, Orkadak uhartedian. .St Magnus Katedralaren barrualdea, Orkadak uhartedian. .
* Edinburgheko gaztelua, Eskozian.Edinburgheko gaztelua, Eskozian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. 1 2
3. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)**:Normandiar arkitekturaren ezaugarriak.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Normandiar arkitektura*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q136693
* Commonscat Multimedia: Norman architecture

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85006847
* AAT: 300020851
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q136693
* Commonscat Multimedia: Norman architecture