recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Vergonha** (*lotsa*, okzitanieraz), zenbait okzitaniarrek Frantziako estatuaren hizkuntza politikak bereziki okzitaniera hiztunentzat izandako eragin negatiboak adierazteko erabiltzen duten izena da. *Vergonha* norberaren (edo norberaren gurasoen) hizkuntza ez frantsesaz lotsa sentiaraztea da, esklusio eta umiliazio ofizialen bitartez eskoletan eta ukapenaren bitartez komunikabideetan. Zenbaitek linguizidio edota hizkuntza-hilketa saiakera modura ikusi izan dute.

Oihartzuna okzitanierazko musika eta literaturan
------------------------------------------------

Ives Roqueta autoreak Frantzian okzitaniar izatearen lotsa azaltzen du Aprene webgunean idatzitako testuan:

> 
> Gorria bueltaka dabil nire buruan, Haserrez nago gorri, gorria da nire matxinada. Gorria naiz, nire gainean isuritako ardoa, Corbièreseko bideetan. Gorria nire burmuina hesitzen ari da, Lotsaz nago gorri: Okzitanieraz mintzatzen naiz. Gorria naiz, gorria nire aurpegiko odoletik. Altxa! Non dago gure arbasoen odola?
> 
> 
> 

Claudi Martik Frantziar hezkuntza sistemaren ilunzalekeria dudatan jartze ndu *Perqué m'an pas dit?* (Zergatik ez didate esan?) poeman .

> 
> Ume guztien modura, eskolara joan nintzen;  
> 
> Ume guztiei modura, irakurtzen irakatsi zidaten,  
> 
> Hainbat kanta abestu zizkidaten, istorio asko irakatsi: Lutezia... Paris... Paris...  
> 
> Baina zergatik, o zergatik ez zidaten esan nire hizkuntzaren izena eskolan?  
> 
>   
> 
> Gure irakasleak Frantziako errege handi hari buruz hitz egingo zigun  
> 
> Txiroen aurrean belaunikatuz: benetako saindua, San Luis hori!  
> 
> Bakoitza eta guztiak maitatzen zituen eta pobreziari aurre egin zion: benetako saindua, San Luis hori!  
> 
> Baina zergatik, o zergatik ez zidaten eskolan esan nire aberria hil zuela?  
> 
>   
> 
> Eta hazten gindoazela, hiru hizkuntzatan mintzatu behar ginen;  
> 
> Teknikari ona izateko, hiru hizkuntza behar dituzu,  
> 
> Eta Ingelesa eta Alemaniera eta Erroman idazten dutena, teknikari ona izateko.  
> 
> Baina zergatik, o zergatik ez zidaten esan nire hizkuntzaren izena eskolan?  
> 
>   
> 
> Agian jakintza asko dago gure begietatik egia ezkutatzen;  
> 
> Gure kabuz ikasiko dugu askatasunak ez duela agintzen Lurrean;  
> 
> Ikasiko dugu, Indiako gosetea, eta afrikarren lutua eta Che Guevararen heriotzari buruz,  
> 
> Eta bai, ikasiko dugu zergatik ez ziguten esan gure aberriaren izena eskolan...
> 
> 
>

Ikus,gainera
------------

* Hizkuntz-genozidioa

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mandar un messatge, Ives Roqueta
2. ↑  "Perque m'an pas dit" paroles.net webgunean

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q626637

 |

* Wd Datuak: Q626637
**Boscombe Valleyko misterioa**, *The Boscombe Valley Mystery* ingelesez, Arthur Conan Doyle eskoziar idazleak argitaratutako Sherlock Holmes detektibe ospetsuari buruzko kontakizun laburra da. 1891ko urrian kontakizun labur eta solte modura *The Strand Magazine* aldizkarian argitaratu zen. Ondoren, 1892an, *Sherlock Holmesen Abenturak* liburu bilduman argitaratu zen, aldizkari horretan argitaratutako Sherlock Holmesi buruzko beste hainbat kontakizun laburrekin batera .

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Kontakizun hau Watsonek Sherlock Holmesen telegrama bat jasotzen duenean hasten da, Watson andrearekin lasai gosaltzen duen bitartean. Telegraman Holmesek dio berarekin joateko Ingalaterrako mendebaldeko Boscombe Valleyra. Hara abiatzen dira eta heltzean Scotland Yardeko Lestrade inspektoreak bere ohiko miopiarekin berarentzat argia den kasuaren aurrekariak azaltzen dizkie. James gazteak bere aita hil du, McCarthy nekazaria. Gaztearen erruduntasuna agerikoa da, baina, Alice Turner, John Turner milioidunaren alaba eta gaztearen lagun minaren erreguei erantzunez, Lestradek Sherlock Holmesen presentzia eskatu du. Horrek, berriz ere, ohiko polizia-metodoen eraginkortasunik eza frogatuko du. Bere jarduera bikainari esker, xantaia eta mendeku kasu latz bat plazaratuko da, non benetako kriminala biktima bera izango den.

Sherlock Holmesek gazte errugabea zigortzea saihestuko du, eta hori benetako erruduna salatu beharrik gabe, jainkozko justiziaren aurrean deklaratzeko zorian baitago; horrela, pertsona errugabeei eragingo liekeen eskandalu bat isilaraziko du.

Ikus, gainera
-------------

* *Sherlock Holmesen Abenturak* (1892)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1192541
* Commonscat Multimedia: The Boscombe Valley Mystery

---

 |

* Wd Datuak: Q1192541
* Commonscat Multimedia: The Boscombe Valley Mystery
**Vercelli** (piemonteraz: *Vërsèj*) Italia iparraldeko hiria da. Piemonte eskualdean dago, Vercelliko probintzian. 2012an 47.115 biztanle zituen.

Sesia ibaiaren ertzean dago, lautada handi baten erdialdean, Milan eta Turinen artean, eta Suitza eta Liguriako itsasoaren artean. Ibarra oso ondo ureztatuta dago, eta arroz-soro handiak daude. Europako arroz ekoizle handienetarikoak dira Vercellin, eta mundu osora esportatzen dute.

Mugan ditu udalerri hauek: Asigliano Vercellese, Borgo Vercelli, Caresanablot, Desana, Lignana, Olcenengo, Palestro, Prarolo, Salasco, Sali Vercellese, San Germano Vercellese, Villata eta Vinzaglio.

Historia
--------

Liguriako libici tribuaren hiriburua izan zen *Oppidium Vercellae*; Galia Zisalpinokoa izan zen. K.a. 89. urtean zuzenbide erromatarra ezarri zuten. Estrabonen sasoian gotortutako hiribildua zen, baina K.a. 42. urtean udalerri izendatu zuten, eta indarra hartzen joan zen. Apolo (*Apollinae Vercellae*) zen gehien gurtzen zuten jainkoa. IV. menderako apezpiku-egoitza zen Vercelli, lehenengoz, San Eusebiorena.

Inguruetan urre-meatzeak zeuden: *Ictimuli* edo *Vicus Ictimulorum*.

Monumentuak
-----------

San Andrea basilika da monumenturik ezagunena: 1219. urtean hasi ziren eraikitzen, eta hainbat estiloz eginda dago, hala nola lombardoa, erromanikoa eta gotikoa. Aipagarriak dira, beste batzuen artean, hauek ere: San Eusebio katedrala, Angello Dorrea, Torre di Città dorrea, Borgogna Museoa, Camilo Leone Museoa, eta abar. Kultura-ondare aberatsa dago Vercellin, arte eta arkitekturakoa ez eze, baita dokumentala ere.

Senidetutako hiriak
-------------------

* Tortosa, Espainia (2003)

Ikus, gainera
-------------

* Via Francigena

Erreferentziak
--------------

1. ↑  2012ko biztanleria: Vercelli Demo.istat.it

Kanpo estekak
-------------

* Borgogna Museoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5990
* Commonscat Multimedia: Vercelli

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123150932
* GND: 4119399-4
* LCCN: n80040568
* NKC: ge416437
* NARA: 10044677
* SUDOC: 119904012
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1552703
* Atlas Digital del Imperio Romano: 1521

 |

* Wd Datuak: Q5990
* Commonscat Multimedia: Vercelli
**Borondatezko gizarte aurreikuspeneko erakundea** (gaztelaniaz: *Entidades de Previsión Social Voluntaria* edo *EPSV*) irabazasmorik gabeko elkartea da. EAEn horrelako erakundeak Euskadiko Gizarte-Emendiotarako Borondatezko Erakundeen Baterakundea izeneko federazioan daude elkartuta, zein Prebisio Sozialeko Erakundeen Legearen babesean eratu baitzen.

Federazio horrek pentsio osagarriak eskaintzen dituzten ia EPSV guztiak biltzen ditu eta, orobat, bestelako babes sozialak eskaintzen dituzten beste batzuk. EPSV federatuek EAEko langileen erdien baino gehiagoren ekarpenak jasotzen dituzte, 10.000 milioi euroko ondarea daukate eta dagoeneko 300 milioi euroko prestazioak pagatzen dituzte. Nafarroan ere badira antzeko elkarteak.

Horrelako prestazioak eman ditzakete EPSVek:

* Pentsio aldi batekoak edo biziartekoak, erretiroagatik, bazkidearen heriotzagatik edo lanerako ezintasunagatik.
* Prestazio bakarrak edo aldi batekoak bazkideei edo onuradunei -hala badagokie-, langabeziagatik, zahartzaroagatik, heriotzagatik, ezintasun iraunkorragatik...
* Asistentzia sanitarioa.
* Etxebizitzako kalteak, laneko tresnak eta abar konpontzeko dirua...

Ez dago mugarik bazkide izateko eta eskubide eta betebehar berak dituzte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  CC-BY-SA  *Argia*, 2005-05-29

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55964662

 |

* Wd Datuak: Q55964662
**Boromir Gondorrekoa**, Denethor I.aren semea, Gondorreko hamaikagarren seneskal erregeordea izan zen. Minas Tirithen jaio zen, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2410. urtean, eta, Gondorreko gobernua hartu zuen 2477an, bere aita hil ondoren.

Gondorreko kapitain handi bat izan zen, bere aitaren gobernualdian, Mordorreko orkoek, 2475ean Osgiliath hartu zutenean, berak, orkoak garaitu eta, Anorien babesteko zubiak suntsitu zituzten tropak gidatu baitzituen.

Gudu horretan, Morguleko arma baten zauri bat jaso zuen, hainbeste ahuldu zuena, bere seneskaltza hasi ondoren, soilik 12 urtez gobernatu ahal izan zuela, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2489an hilez. Bere seme Zirion izan zen bere oinordekoa.

Eraztunen Elkartearen partaide izan zen Boromirrek, Denethor II.a seneskalaren semeak, bere izena, kapitain handi honengandik hartu zuen, berau bezain ausarta zena.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Denethor I.a** | **Gondorreko Seneskal Erregeordea**Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2477-2489 | Ondorengoa**Zirion** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3642707

 |

* Wd Datuak: Q3642707

  


|  |
| --- |
| **J. R. R. Tolkienen *Eraztunen Jauna*** |
| Filmak: | *Eraztunaren Elkartea* | *Bi dorreak* | *Erregearen Itzulera* |
| **Pertsonaia nagusiak** |
| Hobbitak: | Frodo | Sam | Merry | Pippin | Bilbo |
| Gizonak: | Aragorn | Boromir | Faramir | Denethor | Theoden | Eowyn | Eomer |
| Besteak: | Gandalf | Legolas | Gimli | Arwen | Elrond | Galadriel | Bizarbola |
| Etsaiak: | Sauron | Saruman | Suge Mihi | Gollum | Errege Aztia |
Bonbarda bat.

*Artikulu hau armari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Bonbarda».*
**Bonbarda**, gaur egun, suzko arma eramangarririk antzinakoena bezala hartzen dena, kanoiaren aurrekari izango zen artilleriako pieza primitibo bat izan zen.

Bonbardak burdina forjatuzko tabilez eta uztaiz egiten zituzten. Zangoz eta errekamaraz osaturik zeuden, eta elkarren artean lotzen zituzten, soken bidez. Oso luzera laburrekoak ziren, eta jaurtigai gisa zakarki landutako harrizko esfera bat jaurtitzen zuten.

Laster, ordea, luzeagoak bihurtu ziren, eta, XIV. mendea amaitzean, aurrerapen garrantzitsu bat egin zen harrizko esfera burdinurtuzko esferarekin ordezkatzen hastean, honek kalibrea murriztea ahalbidetu zuelarik. XV. mendearen amaieran, honakoetatik bereiz daiteke: bonbarda trabukera, morteroren aurrekaria; pasavolantea, ohiko bonbardak baino luzeagoa eta kalibre txikiagokoa; zerbatana eta falkonetea. Garai honetako beste aurrerapen bat, kainoi deitu ziren zango jarraituko piezen eraikuntza izan zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q317939
* Commonscat Multimedia: Bombards (weapon)

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300183060
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q317939
* Commonscat Multimedia: Bombards (weapon)
**Winn parrokia** (ingelesez: *Winn Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Winnfield da. 2010eko zentsuaren arabera 15.313 biztanle zituen, Winn Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Winn parrokiak 2.478,16 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,45 ura dira. Beste 2.460,71 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,18 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.313 pertsonetatik 10.348 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 240 dira. 4.666 beltzak edo afroamerikarrak. 96 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 39 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 155 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Winn Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1139833
* Commonscat Multimedia: Winn Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159469873
* LCCN: n82091950
* NARA: 10039698
* **Lekuak**
* OSM: 1838164
* TGN: 2000917

 |

* Wd Datuak: Q1139833
* Commonscat Multimedia: Winn Parish, Louisiana
**Warblog**a edo **milblog**a gerrari buruzko notizi edota gertakariei buruz hitz egiten duen webloga da. Batzuetan, warblog terminoak blogak gerraren aldeko pentsaera duela esan nahi du. Milblog terminoak, berriz, idazle edo blogaren egilea militarra edo hauekin harremana izandakoa dela esan nahi du.

Deskripzioa eta jatorria
------------------------

Warblogak lehenez 2001. urtean agertu ziren Ameriketako Estatu BatuakAEBetan, Afganistanen inbasioa gertatu bitartean. Baina 2003ra arte, hau da, Iraken inbasioa gertatu arte ez ziren heuren heldutasunera iritsi.

Warblog batzuk beren edukia gerran zentratzen zuten bitartean, beste batzuk euren funtsa hainbat esparrutara zabaldu zuten: política, kultura… gaietara esate baterako.
Gerra garaian eta gerrari buruzkoak ez diren gaiak jorratzen dituzten blogak, normalean gertatzen ari den istiluari buruz dihardute. Gerratea amaitzean, batzuek lehen zuten izaerara bueltatzen dira, beste batzuk, ordea, hartu duten pertsonaia berria kontserbatzen dute.

Matt Welch izan zen "warblog" terminoa izenpetu zuena eta 2001eko irailaren 17an bere warblog propioa kaleratu zuena.

Warbloggingaren hazkundea
-------------------------

Glenn Reynolds izan zen warblogginga ezagunarazi zuena. Gainera, bere Instapundit izeneko bloga gaur egun dagoen blog politiko nagusienetarikoa da. Beste warblog ezagunak, Steven Den Bestek egindako USS Clueless adibidez, irailaren 11 baino lehen kaleratu zen baina ez zuen bere edukia terrorismoaren aurkako gerra bezala definitu, data hau pasa ondoren.

Oraina
------

Pentsatu izan da warblog terminoa anakroniko bilakatu dela (Interneten gauzak zein azkar aldatzen direnaren irudia). warblog izenarekin ezagun bilakatu ziren blog gehienek edukia zabaldu zuten politika eta notizia orokorrak aipatuz. Horietako gehienak, informazio eguneratuaren foku bilakatu ziren, gai nagusia 2004. urteko elekzioak izan zirelarik. Beste batzuk aitzitik, gerrari zuzendutako atentzioa, alderdi bereizgarria dela uste dute eta ondorioz blog politikoetatik bereizi egiten dira.

Esparru honetan ordezkari moduko bat jaio zen "Milblog" izenekoa. Hauek ere gerra gaiak jorratu ohi zituzten. Blog hauek agente edota erretiratutako militarrek idatzitakoak izan ziren.

Bloggerra gaur egungo konbate zona posibletan bizi diren biztanleetara iritsi da. Honek ingelesez idatzitako blog Irakiar, Afgano eta Iraniarren hazkundea eragin du. Nahiz eta blog hauek warblogak ez izan, warblog egileek baita irakurleek ere laguntza ugari eskaini dituzte arlo honetan.

Aipagarria da esatea AEBn warblogginaren hazkundea sumatu ondoren, bertako departamentuak warblogak bijilatzen hasi dira. Hamar gizonek osotutako taldea sortu dute honetarako. Ondorioz zenbait warbloggerrek beren blogak ezabatu dituzte agintariek egin ditzaketen errepresaliei beldur baitira.

Ikus, gainera
-------------

* Milblogging.com

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498783

 |

* Wd Datuak: Q498783
Errusieraz 2018an egindako web-mintegi baten adibide bat.
Web-mintegiak antolatzerakoan bideokonferentzia izan ohi da gehien erabiltzen den baliabidea.
**Webmintegi** edo **web-mintegi** neologismoarekin ingelesezko ***Webinar*** hitza itzuli egin da. Munduko hainbat hizkuntzatara sartu den neologismoa da *webinar*, 'Web' eta 'mintegi' hitzak lotuz lortutako portmanteau hitza (***Webinar*** < "**web** sem**inar**s"). Euskaraz **webmintegi** edota **web-mintegi** sortu egin dira. **Webmintegi** hitzak baliabide telematikoen bidez egiten den mintegi edo bilera interaktibo mota guztiak izendatzen ditu. Bilera horiek, osorik edo zati batean, Internet bidez aurrez aurrekoak ez diren saioak egitea barne hartzen dute, eta, oro har, elkarlanera edo urrutiko irakaskuntzara bideratzen dira.

Web 2.0 deiturikoaren garapenetako bat da, eta lineako hitzaldien edo web konferentzien aldaera posibleetako bat bezala har daiteke. Webguneak gai politikoekin, militarrekin, merkataritzakoekin, hezkuntzarekin, etengabeko prestakuntzarekin edota interes orokorreko gaiekin lotuta garatu ohi dira, eta parte-hartzaileek jarduera horretarako sarbidea doakoa edo garestia, izen emate librekoa edo baldintzapeko inskripziokoa izan daiteke.

Urrutiko elkarrekintza edota antolamendu hobea lortzeko erosotasunak ematen dituzten tresna edo sistema bereziak erabiltzea aurreikus dezakete antolatzaileek, hizlariek zein entzuleek, eta galdekatu nahi dituztenen parte-hartzea modu telematiko askotan antola daitezke.

Webinar baten baitan erabil daitezkeen tresna edo sistema berezien zerrenda ez osoa honako hau da:

* Bideokonferentziak.
* Diaporamak.
* Buru mapak edo mapa heuristikoak.
* Berehalako mezularitza.
* Wikia edo datuak partekatzeko lankidetzako beste plataforma edo sistema mota batzuk.
* Ikaskuntza erdi-presentziala.
* Moodle.
* MOOC.

Ikus, gainera
-------------

* Web konferentzia.

Kanpo estekak
-------------

* Komunikazio eta elkarlanerako tresnak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Abel Camacho: "Euskal Unibertsitatea sortzea da gure azken xedea eta, bide horretan, Euskal online unibertsitatea bideragarria dela ikusten dugu" – UEU365.*  (Noiz kontsultatua: 2021-11-18).
2. ↑    «Telelanaren araubideak gaiaren inguruko webmintegia» *EKE* (Noiz kontsultatua: 2021-11-18).
3. ↑    «Kirolaren Euskal Eskolak e-learningeko programa bat abiarazi du, etengabeko prestakuntzako bere eskaintzari jarraipena emateko» *www.euskadi.eus* 2020-03-18 (Noiz kontsultatua: 2021-11-18).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q442781
* Commonscat Multimedia: Webinars

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1079480048
* AAT: 300310218

 |

* Wd Datuak: Q442781
* Commonscat Multimedia: Webinars
**Vélez de la Gomera haitza** (gaztelaniaz: *Peñón de Vélez de la Gomera*) Marokoko kostaldean dagoen Afrika iparraldeko espainiar subiranotasuneko lurretako bat da.

Geografia
---------

Vélez de la Gomera haitza Ceutatik 119 km hego-ekialdera dago. 1934 arte uhartea zen, baina orduz geroztik penintsula da. Izan ere, urte hartan ekaitz batek hareaz bete zuen haitzaren eta kontinentearen arteko ubidea. Ipar-mendebaldetik hego-ekialderantz 400 metro luze da, eta 100 metro zabal. Azalerari dagokionez, 19.000 metro koadro, 1,9 hektarea edo 0,019 kilometro koadro ditu.

Historia
--------

1508 Pedro Nafarrak zuzendutako espedizio batek Espainiako erregearentzat okupatu zuen, haitz horretan baitzuten egoitza Iberiar penintsularen hegoaldea maiz erasotzen zuten pirata batzuek. 1522an, bertoko berbereek haitza berreskuratu zuten, eta 1564an berriro galdu zuten, Espainiak konkistatuta. Geroztik, berbereak hainbat saiakera egin zuten haitza berreskuratzeko: 1680an, 1701ean, 1755ean, 1781ean eta 1790ean.

1871an Espainiako Diputatuen Kongresuak haitza uztea eztabaidatu zuen, baina proposamena ez zen aurrera atera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Espainiako armadaren webgunea

Ikus, gainera
-------------

* Afrika iparraldeko espainiar subiranotasuneko lurrak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191146
* Commonscat Multimedia: Peñón de Vélez de la Gomera

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 235687949
* GND: 4724546-3
* LCCN: sh87003304
* SUDOC: 142514861
* **Lekuak**
* TGN: 7010419

 |

* Wd Datuak: Q191146
* Commonscat Multimedia: Peñón de Vélez de la Gomera
**Ernest Benjamin Linder** edo **Ben Linder** ( Kalifornia, 1959ko uztailaren 7a - 1987ko apirilaren 28a ) estatubatuar ingeniari bat izan zen, Iraultza Sandinistaren garaian Nikaraguara bidaiatzea erabaki zuena.

Nikaraguan, bere borondatez, zentral hidroelektriko txiki bat eraikitzen lagundu zuen herrialdearen iparraldean landa eskualde bat hornitzeko, Contras taldeak erail zuelarik, komunismoaren aurkako talde matxinoen elkartea, CIAk entrenatutako nekazari, guardia nazional eta mertzenario ohiek osatua eta Ronald Reaganen administraziopean AEBetako gobernuak finantzatua.

Une hartan, Estatu Batuek Contras taldeari emandako laguntza oso eztabaidatua bihurtu zen, eta Linderren heriotzak lehen mailako titularrak sortu zituen mundu osoan, bereziki Estatu Batuetan, non jada oso polarizatuta zegoen iritzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4886063
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 67923736
* LCCN: n85323487
* SNAC: w6812zrv

 |

* Wd Datuak: Q4886063
**Verkhoiansk mendikatea** (errusieraz: Верхоянский хребет, *Verjoyanski jrebet*) Errusiako asiar zatiaren iparraldean dagoen 1.200 kilometroko luzerako mendikate bat da, Zirkulu Polar Artikoaren bi alboetan eta Ekialdeko Siberiaren erdian.

Administratiboki, Errusiako Sakhako Errepublikan dago.

Geografia
---------

Mendikate honek, Lena eta Aldan ibaiak, mendebaldean, eta Yana ibaiaren artean ekialdean, 1.200 kilometroko arku handi bat eratzen du. Mendikate honetan, euren urak aipaturiko ibaietara isurtzen dituzten ibai ugarik dute euren iturburua: ekialdeko zatian, Sartang, Durgalach, Yana, Byantakh eta Omolot. Mendebaldekoan, ibai laburragoak dira, horietatik gehienek, euren urak, Lena ibaira isurtzen dituztelarik.

Puntu gorena, 2.389 metrotan dago, mendikatearen hegoaldean. Inguruko finkapenik garrantzitsuena, Verkhoiansk da, mendikateari izena ematen diona, Yana ibaiaren ertzean dagoena. 2002an, bere biztanleria 1434 biztanlekoa zen. Yanako uretan behera, 60 kilometro ingurura, Batagaj dago.

Ohi populatuak dauden tokietan erregistraturiko tenperaturarik baxuenak, eskualde honetan erregistratu dira, urtearen zatirik gehienean, elur geruza sakon batez estalia egoten dena. Azken glaziazioan, mendikateak, glaziar zabalak zituen. Paisaia, udan, mendi alpetarretan ikus daitekeenaren modukoa da.

Eskualde honetan, ikatz, berun, zilar eta zinkeko meatokiak daude. Mendikatea, Eurasiar Plaka eta Ipar Amerikar Plaka elkartzen diren tokitik justu mendebaldean dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Europako toponimia fisikoa.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215917
* Commonscat Multimedia: Verkhoyansk Range

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 243222416
* GND: 7569859-6
* NKC: ge398842
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q215917
* Commonscat Multimedia: Verkhoyansk Range
**Benito Loigorri Pimentel** (Biarritz, 1885eko irailaren 4a - Madril, 1976ko otsailaren 1a) gipuzkoar ingeniari eta hegazkinlaria izan zen, euskal hegazkinlaritzaren aitzindarietako bat izan zena.

18 urte zituela, Wright anaiak Pauen eta Le Mansen hegan egiten ikusi ondoren, hegazkinlari izateari ekin zion. 1910eko abuztuaren 30ean FAIren baimena lortu zuen. Mourmelon-le-Grandeko Voisins eskolan lortu zuen, Henri Farmanek eraikitako biplano bat (Gnome 50HP motorra zuena) erabiliz. Horrela espainiar herritartasuna zuen lehenengo hegazkinlari bilakatu zen.

1910eko urriaren 1ean Donostian erakustaldia egiten ari zela, istripu bat izan eta hegazkina Ondarretan erori zen.
1911n Cuatro Vientos aireportua inauguratu zuen erakustaldia egin zuen. Horretarako Emilio Herrerarekin batera, Farman hagazkin bat erabili zuen.

Farman enpresaren ordezkaria, Espainiako Armadari lehenengo hegazkinak saldu zizkion. 1914an Mexikora joan eta hegazkinlari eskola bat sortu zuen. 1910eko hamarkadaren amaieran istripu bat izan zuen Bridgeporten. Istripuaren ondorioz, hegazkinlaritza utzi eta ingeniaritzari ekin zion. General Motorsen lan egin zuen eta
1932 eta 1949 artean General Motors Iberia (Espainia eta Portugal) zuzendu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Delfín Val, José.  (2009/06/22). «Un aviador pionero y su hermano, el ilustrador de novelas 'picantes'» *El Mundo*.
2. ↑  Benito Loygorri, el primer piloto de avión español

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5725876
* Commonscat Multimedia: Benito Loygorri

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 78899
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q5725876
* Commonscat Multimedia: Benito Loygorri
Welthauptstadt Germania hiriaren maketa ikusgai.
**Welthauptstadt Germania** (euskaraz *Munduko Germania Hiriburua*) Berlin hiria zaharberritzeko Adolf Hitlerren proiektuak jaso izena da. Hiri hau Bigarren Mundu Gerran garaipena lortu ondoren bere etorkizuneko Alemaniaren ikuspegiaren zatia zen. Albert Speerrek, «Hirugarren Reicheko arkitekto nagusia» zenak, metropoli hura berreraikitzeko plan ugari burutu zituen. Guzti honen zati txiki bat Bigarren Mundu Gerra aurretik gauzatu zen.

*Welthauptstadt* izenburua Berlin "probintzialegia" zelako ustetan hatutatu zen eta hiria munduko beste hiriburu handiak ziren Londres, Paris edota Washington Hiriaren parera edota gainetik jarri nahi zelako.

Proiektu hauetako batzuk gauzatzea lortu zen, horien artean honako hauzek zeudelarik: hiria gurutzatuko zuen Eki-Mendebaldeko ardatza sorrera, Charlottenburger Chaussee etorbidearen zabaltzea (gaur egun Straße des 17. Juni etorbidea) eta Berlingo erdigunean Garaipenaren Zutabea ezartzea. Beste batzuk aldiz ez, adibidez Große Halle (Kupula Handia), gerraren hasierak bertan behera laga baizituen.

Kanpo estekak
-------------

* Welthauptstadt Germania hiriaren 3 dimentsiotako errekreazioa. ZDF. Youtube.com
* Germania Mitoa erakusketa ikusgai. (eleanitza)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156908
* Commonscat Multimedia: Welthauptstadt Germania

---

 |

* Wd Datuak: Q156908
* Commonscat Multimedia: Welthauptstadt Germania
**Wen-do**  emakumeentzako autodefentsaren sistema bat da. Estatu Batuetan, 60ko hamarkadan Anne eta Ned Paige-k garatu zuten. Izenak bi hitz konbinatzen ditu: "Women" (emakume) hitzezko uzkurdura, "WEN", eta "DO" hitz japoniarra, "bidea" esan nahi duena.

Historia
--------

### Autodefentsaren sistema

Anne eta Ned Paige-k, Torontoko senar-emazteak, borroka-arteak praktikatzen zituen (jiu-jitsu, karatea eta judoa). Kitty Genoveseren hilketaren ondoren, New Yorken 1964ko martxoaren 13an, emakumeentzako defentsa pertsonal fisikoko teknikak garatu zituen.

Wen-do prestakuntzak emakumeek sarritan aurre egin behar dieten egoeretan zentratzen da, hala nola bortxaketak edota etxeko erasoak. Eskolek ez dute hartzen inolako kontaktu fisikorik ikasleak prestatuta egon eta nahi izan arte. Horrez gain, prestakuntzak  hausnarketa feminista  barneratzen du ahalduntze teknikekin batera, azken hauek egungo jendartean indarrean dagoen emakumeen aurkako indarkeriari lotuta.

Nahiz eta Wen-doren oinarri eta kontzeptuak borroka-arteetan sorburu izan, Wen-do ez dago borroka-arte bezala kontsideratuta. Wen-do autodefentsa sistema hedatu da, besteak beste, Estatu Batuetan, Kanadan, Australian, Europan eta Egipton.

### Wen-do elkartea (Kanada)

Autodefentsa sistemaren hedapena *Wen-Do Women’s Self Defence (Wen-Do Emakumeen Autodefentsa)*elkartetik egiten da. Kanadako erakundea da, emakumeak autodefentsa tekniketan prestatzeaz arduratzen dena, Kanadan eta mundu osoan. Formazioek biktimen erruduntasuna agerian uztea, arrazismoa, barne zapalkuntza eta emakumeek jasotzen dituzten kanpoko mezuak lantzen dituzte. Erresilientzia ospatzen da, indarra eta determinazioa. Bere lehen eskolatik, 1964an, 100.000 emakume baino gehiago pasa dira bere tailerretatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Wen-do teaches defence» «Ottawa Citizen - Google News Archive Search» *news.google.com* (Noiz kontsultatua: 2018-12-21).
2. 1 2   **(Ingelesez)** «Wen Do Women’s Herstory» *Wen Do Women's Self Defence* 2016-07-26 (Noiz kontsultatua: 2018-12-21).
3. ↑  Wen-Do: self defense for woman. «The Deseret News - Google News Archive Search» *news.google.com* (Noiz kontsultatua: 2018-12-21).
4. ↑   **(Ingelesez)** Crudelli, Chris.  (2008-10-01). *The Way of the Warrior.*  Dorling Kindersley Limited ISBN 9781405337502. (Noiz kontsultatua: 2018-12-21).
5. ↑   «WenDo Self-Defence Class Empowers Women On Egyptian Streets» *Cairo Scene* (Noiz kontsultatua: 2018-12-21).

Kanpo estekak
-------------

«Wen-do teaches defence» Kanadar elkartea
**Bosgarren Etorbidea** (ingelesez **Fifth Avenue**) AEBetako New York estatuko hiririk garrantzitsuena den New Yorkeko Manhattan barrutiko etorbiderik nagusienetako bat da. Luxuzko apartamentuz eta jauregi historikoz betea, Bosgarren Etorbidea New Yorken oparotasun ekonomikoaren ikur bat da. 34. kalea eta 59. kalearen arteko etorbidearen sekzioa munduko erosketa gunerik esklusiboenetako bat da Londresko Oxford Street, Parisko Champs Élysées eta Milango Via Montenapoleonerekin batera.

Etengabe munduko kalerik garestiena bezala jo da, alokairuen prezioa Paris, Londres edo Tokiokoen antzekoa delarik: "munduko kalerik garestiena" izena urtez urte aldatzen da txanponen fluktuazioaren eta tokiko baldintza ekonomikoen arabera. Zenbait urtetan 1990eko hamarkadaren erdialdetik 49. kalea eta 57. kalearen artean dagoen erosketa barrutia salmenta azalera metro karratu bakoitzeko bigarren preziorik garestiena bezala katalogatu da Londresko Sloane Streeten ondoren.

Mugaketa geografikoa
--------------------

Bosgarren Etorbidea Washington Square Parken abiatzen da, Greenwich Villagen, eta iparralderantz doa Midtownen erdialdetik, Central Parken ekialdearekiko paraleloan eta Upper East Side eta Harlemen zehar, non Harlem ibaian amaitzen den, 142. kalean. Trafikoak ibaia Madison Etorbideko Zubian zeharkatzen du.

Bosgarren Etorbideak Manhattango kaleen banalerro funtzioa egiten du, adibidez, E59 kalea W59 kaletik banatzen du. Bosgarren Etorbideak, gainera, elkarzut dituen kaleetako eraikinen zenbakiak jartzeko erreferentzia bezala funtzionatzen du, zenbakia handitu egiten da kaletik urrundu ahala. Adibidez, 1 E 59 st. Bosgarren Etorbidearekin izkina egiten dago, eta 300 E 59 st. Bosgarren Etorbidetik 3 bloke ekialdera dago.

Eraikin aipagarriak
-------------------

* 425 Fifth Avenue
* 500 Fifth Avenue
* 712 5th Avenue

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109858
* Commonscat Multimedia: 5th Avenue (Manhattan)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315146665
* GND: 4526283-4
* LCCN: sh90003720
* **Lekuak**
* OSM: 9767375

 |

* Wd Datuak: Q109858
* Commonscat Multimedia: 5th Avenue (Manhattan)

40°46′27″N 73°57′57″W﻿ / ﻿40.774078°N 73.965863°W﻿ / 40.774078; -73.965863
**Würtemberg** (alemanez: *Württemberg*), antzina Wirtemberg, Alemaniako lurralde historikoa da. Suabiako eskualde bat da, Alemaniako hego-mendebaldean dagoena. Bere hedadura Oihan Beltzetik Suabiako mugetarainokoa zen; gaur egun Baden-Württemberg *land*-aren barnean dago.

Hhiriburu tradizionala Stuttgart da, baina denbora laburrez, Ludwigsburg eta Urach izan ziren. Erresumaren eta dinastiaren izena Stuttgartetik gertu dagoen muino batetik datoz.

Historia
--------

Suabiako konderriaren barne egon ondoren (XII-XIV mendeak), Württembergeko konderria, Suabia garaituta, dukerri egin zuen Maximiliano I.ak (1458). Hogeita Hamar Urteko Gerran protestanteen aldeko izan zen. XVIII. mendearen bukaeran, Frederiko II.a Napoleonen aldetik aliatuen aldera igaro zen, eta era horretan dukerria zabaldu zuen, errege titulua lortzeaz gain. XIX. mendean, Konfederazio Germaniarraren barnean geratu zen; Alemaniar Inperioaren barnean burujabe jarraitu zuen, eta estatu libre (*Freier Volksstaat Württemberg*, *Wurttembergeko estatu librea*) parlamentario bihurtu zen 1919. urtean. 1949an Alemaniako Errepublika Federala sortu zenean, Württemberg Baden-ekin elkartu zen eta, horrela, 1952an, Baden-Würtemberg estatu federala sortu zen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q159626
* Commonscat Multimedia: Württemberg

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123144371
* BNE: XX451806
* GND: 4067029-6
* LCCN: n79084454
* NKC: ge131414
* NARA: 10044809
* SUDOC: 027251500
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 006648
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q159626
* Commonscat Multimedia: Württemberg

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
**Webster konderria** (ingelesez: *Webster County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Dixon da. 2010eko zentsuaren arabera 13.621 biztanle zituen, Webster kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Webster konderriak 869,34 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,61 ura dira. Beste 859,73 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,67 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.621 pertsonetatik 12.813 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 580 dira. 553 beltzak edo afroamerikarrak. 23 amerikar natiboak ziren eta 32 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 35 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 152 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506321
* Commonscat Multimedia: Webster County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145426160
* LCCN: n81072782
* NARA: 10038860
* **Lekuak**
* OSM: 1846592
* TGN: 2000851

 |

* Wd Datuak: Q506321
* Commonscat Multimedia: Webster County, Kentucky
Bose-Einstein kondentsatua deritzon materiaren egoera berri baten existentzia berresten duen momentuen banaketa. Rubidiozko atomoz osatutko gas baten lortutako datuak. Koloreek abiadura bakoitzean doan atomo kopurua adierazten du. Gorriak geldoen doazenak adierazten ditu, zuriak, azkarren doazenak. Zuri eta urdin koloreko eremuek abiadurarik txikienak adierazten dituzte. Ezkerrean, Bose-Einstein kondentsatuaren aurreko pausuaren diagrama adierazten da, eta, erdian, hurrengo pausuarena. Eskuinean, diagrama lurrunketa apur baten ondoren erakusten da, Bose-Einstein kondentsatu puru batetik gertuko substantziarekin. Tontorra ez da estuegia Heisenbergen ziurgabetasun printzipioaren ondorioz: atomoak espazioaren toki batean harrapatuta daudenez, euren abiaduren banaketak, ezinbestean, gutxienezko zabalera bat du. Ezkerreko banaketa T > Tc (400 nanokelvin inguru (nK))rentzat da, erdikoa T < Tc (200 nK)rentzat, eta eskuinekoa T << Tc (50 nK)rentzat. 
Fisikan, **Bose-Einstein kondentsatua** material batzuetan zero absolututik gertuko tenperaturetan gertatzen den materiaren egoera bat da. Bere propietate bereizgarria materialaren partikulen kopuru makroskopiko bat funtsezko egoera deritzon energia gutxieneko mailara pasatzen direla da. Kondentsatu hau fisika klasikoan baliokiderik ez duen propietate kuantiko bat da. Pauliren bazterketa printzipioaren ondorioz, materiaren egoera honetan soilik bosoiak egon daitezke. Hoztutako partikulak fermioiak badira, lortzen dena Fermiren likido bat da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q46202
* Commonscat Multimedia: Bose-Einstein condensate

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX5057800
* BNF: 13166512t (data)
* GND: 4402897-0
* LCCN: sh92005509
* SUDOC: 035093315
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q46202
* Commonscat Multimedia: Bose-Einstein condensate
**Botetourt konderria** (ingelesez: *Botetourt County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fincastle da. 2010eko zentsuaren arabera 33.148 biztanle zituen, Botetourt kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Botetourt konderriak 1.413,9 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,2 ura dira. Beste 1.401,71 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 23,44 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 33.148 pertsonetatik 31.568 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 356 dira. 987 beltzak edo afroamerikarrak. 76 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 174 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 332 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495132
* Commonscat Multimedia: Botetourt County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143059653
* ISNI: 0000 0004 0390 796X
* LCCN: n79150423
* NARA: 10040110
* **Lekuak**
* OSM: 2532617
* TGN: 2002146

 |

* Wd Datuak: Q495132
* Commonscat Multimedia: Botetourt County, Virginia
**Bruce Castle** (aurrez *Lordship House*) Londres iparraldean dagoen Haringey udalerriko jauregi bat da, zehatzago esanda Tottenham auzoan.

Historia
--------

Historikoki Bruce etxearen lurraldea izan zen Tottenhamen heren bat eta horregatik du Bruce izena, baina egiari zor 1306 urtean Robert Bruce Eskoziako errege bihurtu zenean Ingalaterran zituen lur guztiak kendu zitzaizkion eta ez da Tottenhamen gaztelu bat egon zenaren arrastorik aurkitu.

XV mendean Tottenhameko hiru lur zatiek bat egin zuten eta 1684an jauregi hau eraiki zen *Lordship House* izenarekin. Ingalaterran zutik dirauen adreiluzko eraikin zaharrenetako bat da beraz. Berehala hartu zuen ordea *Bruce Castle* izena. Hasierako jabea Hare familia izan zen baina 1804an John Eardley Wilmot parlamentariak erosi zuen. Hau hil zenean Rowland Hill irakasle eta erreformatzaileak erosi zuen eta eskola bihurtu zuen. 1892an inguruko lurrak parke publiko bihurtu ziren.

Gaur egun Haringey udalerriko eremu anitzen historiaren museoa da, bai eta udalerriko artxibategia ere.

Iruditegia
----------

* Aurrealdea.Aurrealdea.
* Atzealdea.Atzealdea.
* Parkea.Parkea.
* Dorre zilindrikoa.Dorre zilindrikoa.

Informazio praktikoa
--------------------

* Helbidea: Lordship Lane, Haringey, Lordship Lane, N17 8NU
* Tren geltokia: Bruce Grove

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q991572
* Commonscat Multimedia: Bruce Castle

---

* **Ondare historikoa**
* NHLE: 1358861

 |

* Wd Datuak: Q991572
* Commonscat Multimedia: Bruce Castle
**Burgosko mendi bizikleta txapelketa**, urte batzuetan egin zen probintziako txapelketa zen, mendiko bizikletan. Urtero ospatzen zen Miranda de Ebro hirian, Bardaurin. Antolatzailea Central Bikes elkartea zen. Txirrindulari gutxi zeudenez, txapelketa irekia zen, eta Euskal Herriko txirrindulariak urbildu ohi ziren lasterketa lehiatzera, beste lurraldekoekin batera. Adibide gisa, Carlos Coloma (Errioxa) edota Iñaki Lejarreta eta Asier Barrenetxea (Bizkaia) aipatu daitezke.

2004. urtean, Quintana Martín Galíndez herrian ospatu zen, eta geroago, txapelketa hau desagertu zen eta Gaztela eta Leongo txapelketa antolatu zen.

Palmaresa
---------

### 2004 Quintana Martin Galindez

1. 
2. Ismael Ruiz de Loizaga (Central Bikes). Burgosko Txapelduna.

### 2003 Bardauri

1. Carlos Coloma.
2. Ismael Ruiz de Loizaga (Central Bikes). Burgosko Txapelduna.
3. Asier Barrenetxea (Busto Mendibike).

### 2002 Bardauri

### 2001 Bardauri

1. Ismael Ruiz de Loizaga (Central Bikes). Burgosko Txapelduna.
2. Asier Barrenetxea (Busto Mendibike).

### 2000 Bardauri

1. Iñaki Lejarreta (Ford Kondia).
2. Ismael Ruiz de Loizaga (Central Bikes). Burgosko Txapelduna.

Kanpo estekak
-------------
**Bosnia-Herzegovinako Errepublikako Armada**| *Armija Republike Bosne i Hercegovine (ARBiH)* |
|  |
| **Sorrera** | 1992ko apirilak 15 |
| **Amaiera** | 1995 |
| **Estatua** |  Bosnia-Herzegovina |
| **Tamaina** | 250.000 pertsona |
| **Koartelak** | Sarajevo (Bosnia-Herzegovina) |
| Komandanteak |
| **Komandante nabarmenak** |  Rasim Delić |
| **Buruzagitza zeremoniala** |  Alija Izetbegović |
|

**Bosnia-Herzegovinako Errepublikako Armada** (bosnieraz, kroazieraz: *Armija Republike Bosne i Hercegovine*, *ARBiH*; serbieraz: Армија Републике Босне и Херцеговине, АРБиХ) Bosnia-Herzegovinako errepublikako indar militarra izan zen, gobernu bosniarrak eratutako 1992an Bosniako gerra hasi ondoren. Gerran zehar, nagusiki bosniakoz osaturik egon zen. 1995ean Daytongo akordioak sinatu ondoren, eraldatu eta Bosnia-Herzegovinako Federazioko armada bihurtu zen, geroago gainontzeko etnien partaidetzarekin eraturiko Bosnia-Herzegovinako Indar Armatuetan integratu zelarik, entitate bakoitzeko armadei amaiera emanez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q687076
* Commonscat Multimedia: Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina (1992-1995)

---

 |

* Wd Datuak: Q687076
* Commonscat Multimedia: Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina (1992-1995)
**Bilboko Kontsulatua** Bilbon 1511n sortu zen erakundea da, itsasadarraren inguruan sortzen ziren arazoak konpondu asmoz eta honen hobetzea eta konpontzen lanak egiteko. Gaztelatik zetorren artilea nola saldu behar zen erabaki zuten eta arau zorrotzak jarri zituzten. XVII. mendean Bruggen delegazio bat ireki zuen eta komertzio handia zuen Anberesko portuarekin. 1886an Bilboko Komertzio, Industria eta Nabigazio Ganbera bilakatu zen.

Bere egoitzetako bat, gaur egun Erriberako Merkatua dagoen lekuan egon zen.

Historia
--------

1511. urtean sortu zen ofizialki baina lehendik lan hori egiten zelaren dokumentuak daude. I. Juan Barrenetxea kontsula izendatua izan zen 1588, 1592, 1598, 1602, 1606 eta 1608. urteetan. Bere semeak ez zuen tradizioa jarraitu, baino Bilboko alkatea izan zen, 1616ean.

Ikus, gainera
-------------

* Bilboko historia
* Euskal Herriko merkataritza Behe Erdi Aroan

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255220
* **Identifikadoreak**
* SUDOC: 169587584

 |

* Wd Datuak: Q12255220
Bilboko erraldoiak.
**Bilboko erraldoi eta buruhandien konpartsa** 1980tik aurrera sortutako Bilboko Aste Nagusiarekin batera berreskuratu zen konpartsa hau. Dena dela, Bilboko Erraldoien eta Buruhandien historia oso luzea da. Esaterako, 1654ko Santísimo Sacramento de Santiago Kofradiako kontuen liburu batean lau erraldoi aipatzen dira.

Historia
--------

XVII. mendeko aipamen hori ondoren hurrengoa XVIII. mendekoa da. Christian August Ficher bidaiariak 1897an Bilbon lau erraldoi, bi gizon eta bi emakume, zeudela aipatzen du. Erraldoi horiek deskribitzerakoan argizarizko ileorde luzeak zituztela eta kolorezko argizari-paperez egindako orrazkerak zituztela zioen. Aurpegiera bitxikoak omen ziren. Geroago, beste bidaiari batek, Von Jarigues sei erraldoi aipatu zituen. 1852an Teófilo Guiardek lau erraldoi berriak aipatu zituen, zaharren antzera eginak; halaber beste bi berri egin ziren, guztira sei izanik. 1876tik 1885 arte kalera atera ziren sei erraldoi hauek baina 1886an Gernikan erre ziren. Ondoren beste batzuk egin ziren baina haietaz ez dago informazio handirik. 1896an hauek dira aipatzen direnak: Don Terencio eta Doña Tomasa, Baserritar-gizona eta Baserritar-emakumea, Turkiarra eta Emakume mairua, eta Beltzak.

1934an Radio Emisora Bilbaina irratiak konpartsa berritua egiteko kanpaina egin zuen. Pertsonaiak aurrekoak bezalakoak ziren; bakarrik beltzen ordez, bikote txinatarra sartu zen.

Buruhandiak.
1962ko abuztuaren 19an Radio Bilbao antzeko kanpaina egin zen eta erraldoiak berreskuratu ziren. Pertsonaia batzuk mantendu ziren: Don Terencio eta Doña Tomasa, Baserritar-gizona eta Baserritar-emakumea, Turkiarra eta Emakume mairua. Eta beste batzuk sortu ziren: Ingelesa, Bilbainita, Sardina-saltzailea, Angula-arrantzalea.

1980tik aurrera sortutako Bilboko Aste Nagusiarekin batera konpartsa berritu zen. Pedro Goiriena izan zen berritzeko arduraduna. Pertsonaia batzuk aldatu ziren: Don Terencio eta Doña Tomasa, Baserritar-gizona eta Baserritar-emakumea, Turkiarra eta Emakume mairua, Ingelesa, Bilbainita, Meatzaria, Santutxuko puru-saltzailea, Zamalaria, Marinela, Zumalakarregi eta Isabel II.a.

Erraldoiak lanean dultzaineroekin.
1988an, erraldoiak ondatzen ari ziren eta orduan Jose Ignazio Urbieta izan zen haiek berritzeko arduraduna. Bere lanean aurreko belaunaldietako pertsonaietan oinarritu zen. Erraldoi bakoitzak 575.000 pezeta balio zuen.

1998an, futbol-taldean 100 urtemuga zela eta, Athletici omenaldi gisa, Pitxitxi eta Mina egin ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Erraldoi eta buruhandiak 1999-2009. Jose Ignacio Urbietaren omenez..*  Debako Udala.

Ikus gainera
------------

* Erraldoiak (folklorea)
* Buruhandiak edo Kilikiak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61364544

 |

* Wd Datuak: Q61364544
Laurel eta Hardy *The Flying Deuces* filman, 1939an.
**Buddy film** edo **Buddy movie** (euskaraz: «Lagunen filma») argumentuan gizonezko bi protagonistaren arteko adiskidetasuna erakusten duen filma da. Normalean gizonezkoen adiskidetasunaren bertuteak erakusten dute, eta gizonezko-emakumezko harremana bigarren mailako posizio batera uzten dute.

Gai nagusia
-----------

Protagonisten arteko harremana argumentuaren gai nagusia izaten da. Ohikoa da bi pertsonaia oso pertsonalitate desberdinak izatea baina gertakizunen arabera sortzen diren oztopoen bitartez, haien arteko errespetua eta lotura estuago bihurtzen da. Dena dela, ez da harreman homosexual baten gisa azaltzen eta, sarritan, atzean, emakume baten irudia agertu daiteke. 

== Beste generoekin nahastuta 00
Buddy filmak beste genero batzuekin hibridatuta agertzen dira, batez ere road film, western, komedia eta akziozko filmekin. Azken genero horretan, 1980tik aurrera lagunen filmetan izandako garrantziari esker, «buddy cop» edo "lagun polizia" filmak izeneko azpigeneroa sortu zen; horietan protagonistek elkarrekin krimerani aurre egin nahi dioten bi polizia, detektibe edo bi gizon agertzen dira.

Buddy film ospetsu batzuk
-------------------------

* *The Defiant Ones*, 1958.
* *Butch Cassidy and the Sundance Kid*, 1969.
* *Lethal Weapon*, 1987.
* *Bad Boys*, 1995.
* *The Big Lebowski*, 1998.
* *Superbad*, 2007.
* *Green Book*, 2018.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   Konigsberg, Ira (1998). *The Complete Film Dictionary*. Penguin. 41 or. ISBN 978-0-14-051393-6.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q663106
* Commonscat Multimedia: Buddy films

---

 |

* Wd Datuak: Q663106
* Commonscat Multimedia: Buddy films
Gerlari baten hilobiak, kasko bat eta belatz bat zituen (errege ezaugarria). Kaskoaren atzealdeko zirkuluak, ezkutuaren gutxi gora-beherako neurria adierazten du.
**Valsgärde** Fyris ibaitik gertu dagoen etxalde bat da, errege suediarren antzinako egoitza eta Suediako fede jentilaren gune izan zen Gamla Uppsalatik 3 kilometro iparraldera. Gaur egungo etxaldea, XVI. mendekoa da. Honen ospea, Vendelen Aroan datatutako hilerri baten presentzian oinarritzen da, Burdin Aroaren barnean eta bikingoen garaian. Hilerri hau, 300 urte baino gehiagoz aktibo egon zen. Lehen hil itsasontzia, VI. mendean datatua dago, eta azken hilobiak, XI. mendekoak dira.

Valsgärdetik datorren apaindutako ezpata baten eskutokia.
Kokapena, arkeologoek aurkitu eta industu zuten 1920ko hamarkadan, eta, hilobi hauek baino lehenago, bakarrik Vendelen aurkituak izan ziren, Burdin Aro eskandinaviarreko garai honi izena eman ziona. Hilobiak, printzeenak dira eta beranduago Ingalaterrako Sutton Hoon eta Ekialdeko Anglian aurkitutakoen ia berdin-berdinak.

Zenbait teoria daude, lurperatuen nortasunari dagokionez. Leidangen sistemaren barneko gerlari boteretsuak izan daitezke, edo tokiko gizon indartsuak, merkataritzarekin aberastu zirenak, tokiaren kokapen estrategikoagatik, Mälaren fiordoa eta Tiundaland eskualde garrantzitsuaren artean.

Ikus, gainera
-------------

* Hil itsasontzi

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Gamla Uppsala
* **(Suedieraz)**Uppsala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2096449
* Commonscat Multimedia: Valsgärde

---

* **Ondare historikoa**
* FMIS: raa/fmi/10028202090001

 |

* Wd Datuak: Q2096449
* Commonscat Multimedia: Valsgärde