recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Entoloma mougeotii*

Sinonimo: *Rhodophyllus mougeotii*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 5 cm arteko diametrokoa, lehenengo ganbila, laster lau-ganbila eta pixka bat deprimitua edo unbilikatua erdian, hasieran ertza oso inbolutua, ildaskatu gabea. Kapelaren azala 1/3raino bereiz daiteke, ez da higrofanoa, tomentuduna edo iletsua, helduaroan ezkata txikitan apurtzen da, basiodoma zaharretan pitzatua, beltz-more ilun kolorekoa, argituaz gris-more kolorera edo gris-lila antzekora, diskoa ilunagoa mantenduz.

**Orriak:** Estu, adnatuak, sabeldunak, ertz irregularra eta kolore berekoa, lehenengo zurixkak, helduaroan arrosakarak.

**Hanka:** 8 cm arteko garaierakoa, zilindrikoa edo luzetarako ildoak konprimituta, oinarrirantz pixka bat loditua, fibrilosua edo tomentuduna, zuntzexkak ilunagoak dira, oinarri zurixka; lehenengo more-gris ilunetik gris-lila antzekora doan kolorekoa.

**Haragia:** Urria, more-urdinxka kolorekoa kapelan, bereziki azaletik gertu, gainerakoa zurixka, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Entoloma* hitza grekotik dator; ertza barrurantz biribildua esan nahi du.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Eremu belartsuetan, biofritoekin, lurzoru karetsuetan. Urria.

### Banaketa eremua

Erreferentzia
-------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 194 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 211 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
**Eagle Claw operazioa**, **Tabas operazioa** gisa ezaguna (persieraz: عملیات طبس‎) Iranen, Ameriketako Estatu Batuetako Indar Armatuen operazio militarra izan zen, Jimmy Carter lehendakariak agindua, Teherango gatibuen krisialdian Ameriketako Estatu Batuetako enbaxadan bahituta zeuden 52 enbaxadako-langileak erreskatatzeko. 1980ko apirilaren 24an egin zen, eta porrot nabarmena izan zen.

Operazioa, Delta Indarraren lehenengoetakoa, oztopo eta arazo tekniko ugari izan zituen, eta, ondoren, abortatu egin zuten. Zortzi helikoptero bidali ziren *Desert One* izeneko lehen kontzentrazio gunera, baina soilik bost iritsi ziren baldintza operatiboetan. Batek arazo hidraulikoak izan zituen, beste bat hondar ekaitz batean harrapatuta zegoen eta hirugarrenak errotore-pala pitzatu baten zantzuak zituen. Plangintza operatiboan zehar, misioa abortatuko zela erabaki zen sei helikoptero operatibo baino gutxiago geratuz gero, nahiz eta lau bakarrik izan behar-beharrezkoak. Zirkulu militarretan oraindik eztabaidatzen den neurri batean, landa-komandanteek Carter presidenteari aholkua eman zioten misioa bertan behera uzteko, eta hori egin zuen.

Indar estatubatuarrak *Desert One* gunetik erretiratzeko prestatzen ari zirenean, helikopteroetako batek militarrak eta hegazkinentzako erregaia zituen garraio hegazkin baten kontra jo zuen. Suak bi hegazkinak suntsitu eta zortzi militar hil zituen.

Irango iraultzaren testuinguruan, Irango buruzagi berriak, Ruhollah Jomeini aiatolak, misioa Jainkoaren ekintza batek ("Jainkoaren aingeruak") geldiarazi zuela adierazi zuen, Iran eta bere gobernu islamista kontserbadorea babesteko estatubatuarren misioa zapuztu baitzuen. Era berean, Carterrek 1980ko hauteskundeetan galdu izanaren errua bahituen askapena lortzeko orduan izan zuen porrotari egotzi zion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  AFSOC.af.mil  Artxibatua 16 azaroa 2009 hemen: Wayback Machine
2. ↑   Gabriel, Richard A..  (1988). *Military incompetence : why the American military doesn't win.*  (1st ed. 4th print. argitaraldia) Noonday Press ISBN 0-374-52137-9. PMC 21888845. (Noiz kontsultatua: 2021-08-16).
3. 1 2 3   **(Ingelesez)** Bowden, Mark.  (2006-05-01). «The Desert One Debacle» *The Atlantic* (Noiz kontsultatua: 2021-08-16).
4. ↑    *Operation Eagle Claw, 1980: A Case Study In Crisis Management and Military Planning.* .
5. ↑   «Jimmy Carter: Iran hostage rescue should have worked - USATODAY.com» *usatoday30.usatoday.com* (Noiz kontsultatua: 2021-08-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q612739
* Commonscat Multimedia: Operation Eagle Claw

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2001001766
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q612739
* Commonscat Multimedia: Operation Eagle Claw
**May Peleg** (Jerusalem, Israel, 1984ko azaroaren 1a - 2015eko azaroaren 14a) israeldar LGBT eskubideen aldeko ekintzailea izan zen.

Peleg judu ultra-ortodoxo familia batean jaio zen. Haurtzaroan jazarpen fisikoa, emozionala eta sexuala pairatu zuen. Horrez gain, bi bortxaketa jasan zituen.

Hogei bat urte zituenean ezkondu zen eta bi seme-alaba eduki zituen. Meningitisak jo zuenetik, fibromialgia-astinaldi gogorrak izan ohi zituen. Minaren minez, 2015eko azaroaren 14an bere buruaz beste egin zuen.

Hil aurretik, bere hilotza erraustua izateko gestioak egin zituen bere nahia errespeta zedin. Beldur zen bere familia ultra-ortodoxoak ez zuela emakumetzat ezagutuko, eta lege juduaren araberako ehorzketa erlijiosoa emango ziola. Kasua Israelgo Auzitegi Gorenera heldu zen eta auzitegiak Pelegen nahia betearaztea ebatzi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Lavers, Michael K..  (2015-11-18). «Israeli transgender rights advocate takes own life» *Washington Blade* (Noiz kontsultatua: 2020-07-07).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Supreme Court upholds transgender activist’s cremation request» *Times of Israel* 2015-11-25 (Noiz kontsultatua: 2020-07-07).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31197437

 |

* Wd Datuak: Q31197437
**Alkerke** jokoaren hasiera.
Alkerkea (*Al Kirkat* arabierazko hitzetik) arabiar jatorriko taula-joko bat da, 5x5 taula batean jokatu eta dama-jokoaren aurrekaritzat hartzen dena. Erdi Aroan zabaldu zen Europara eta Alfontso X.a Gaztelakoaren *Libro de los juegos* delakoan agertzen da.

Arau orokorrei dagokienez, piezak ondoko gelaska batera mugi daiteke, marrek adierazten dituzten norabideetan. Aurkariaren piezak jauzi batez harrapatzen dira, hurrengo gelaska hutsik badago eta derrigorrez egin behar da. Harrapaketa anitzak ere egin daitezke. Erregela gehigarriak badaude: piezak atzera ezin idrela mugitu; aurkako azken lerrora heltzean, aurkariaren piezak harrapatzeko soilik mugi daitezke eta mugimendu batean ezin da aurreko mugimenduko gelaxkara itzuli. Pieza guztiak harrapatuta edo mugitu ezinik geratzen den jokalariak galtzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Angulo Martin, Patxi.  (1997). «Mundu zabaleko jokoak. Jokoen mundu zabala» *www.elhuyar.eus* (Elhuyar) ISBN 978-84-92457-60-1. (Noiz kontsultatua: 2021-12-19).

Ikus, gainera
-------------

* Jokoenea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q519071
* Commonscat Multimedia: Alquerque

---

 |

* Wd Datuak: Q519071
* Commonscat Multimedia: Alquerque
**Chiuta** Malawi eta Mozambike arteko mugan dagoen aintzira da.

Geografia
---------

Chilwa eta Amaramba aintziren artean kokaturik dago, Rift Haran Handiaren hegoaldean dagoen sakonune endorreiko batean. Luzeran 64 km hartzen ditu eta zabaleran 13 km gehienez.

Chiuta aintzirak 3-4 metrotako sakonera baino ez du eta urte sasoiaren arabera asko aldatzen da haren azalera, sasoi lehorrean 25 km² izatetik sasoi euritsuan 130 km² izatera. Amaramba aintzirarekin batera Luganba ibaiak hustutzen ditu eurite sasoian baina sasoi lehorrean ibaiaren eta aintziren arteko kontaktua eten egiten da. Lugenda ibaia Ruvuma ibaiaren adarra da.

Fauna
-----

Chiuta aintziran 37 arrain espezie deskribatu dira (Ojda 1994), aipagarrienak *Oreochromis shiranus*, *Clarias gariepinus* eta *Barbus paludinosus*. Uretako hainbat landare espezie ere badira, hala nola, *Potamogeton welwitschii*, *Ceratophyllum demersum*, *Eleocharis dulcis*, *Oryza barthii*, *Vossia cuspidata* eta abar (Ojda 1994).

Ekonomia
--------

Inguruko herrientzako jarduera ekonomiko nagusia arrantza da eta sarritan izan dira istiluak herrialdeen artean, malawiarrek mozanbikearrei legezkanpo arrantzan aritzea egozten baitiete.

Iruditegia
----------

* Nenufarrak aintziraren azalean.Nenufarrak aintziraren azalean.
* Aintziraren ertza.Aintziraren ertza.
* Arrantzaleak.Arrantzaleak.
* Aintzira ertzeko herrixka.Aintzira ertzeko herrixka.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** «Lake Chiuta | lake, Africa | Britannica» *www.britannica.com* (Noiz kontsultatua: 2023-09-23).
2. ↑   «ILEC TWAP Lakes Portal» *ilec.lakes-sys.com* (Noiz kontsultatua: 2023-09-23).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Mozambique, Malawi fish wars rage on – Nyasa Times» *Stop Illegal Fishing* (Noiz kontsultatua: 2023-09-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1075037
* Commonscat Multimedia: Lake Chiuta

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 237431799
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1075037
* Commonscat Multimedia: Lake Chiuta
**Shogi** (japonieraz: 将棋, *shōgi*?, ɕo̞ːŋi edo ɕo̞ːɡʲi ahoskatua)
, **japoniar xakea** edo **Jeneralen Jokoa**, japoniar taula-joko bat da. Indiar txaturangan oinarrituta, XVI. mendean jada jokatzen zuten. Shogia 9 lerroko eta 9 zutabeko taula baten gainean jolasten dute, kolore bereko laukiekin. Jokalari bakoitzak 20 pieza ditu, beste parte-hartzailearen berdinak. Xakean eta xiangqian bezala, jokoaren helburua errege arerioa harrapatzea da, eta xake matea, berriz, erregea harrapatzea galarazten ez duen posizioan dagoenean gertatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Hodges, George, ed. «Shogi history & the variants» *Shogi* (27): 9–13..
2. ↑    Angulo Martin, Patxi.  (1997). «Mundu zabaleko jokoak. Jokoen mundu zabala» *www.elhuyar.eus* (Elhuyar) ISBN 978-84-92457-60-1. (Noiz kontsultatua: 2021-12-19).

Ikus, gainera
-------------

* Jokoenea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131375
* Commonscat Multimedia: Shōgi

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00572018
* NKC: ph1058023
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q131375
* Commonscat Multimedia: Shōgi
**Harukichi Hyakutake** (japonieraz: 百武 晴吉, *Hyakutake Harukichi*?, 1888ko maiatzaren 25a-1947ko martxoaren 10a)
 Japoniar Armada Inperialeko jenerala izan zen Bigarren Mundu Gerran. Haren anaia zaharretako bi, Saburo Hyakutake eta Gengo Hyakutake ere, Japoniar Itsas Armada Inperialeko almiranteak izan ziren.

Karreraren hastapenak
---------------------

Saga Prefekturan jaiota, Hyakutakek, 1909an, Japoniar Armadako Akademia Inperialeko 21. promozioan infanteria ofizial maila lortu zuen. Kanji Ishihara eta Jo Iimura jeneral ospetsuak eta Txinatar buruzagia izango zen Chiang Kai-shek bere ikaskideak izan ziren. 1921ko Armadako Gerra Eskolan, 33. promozian ikasi zuen. Bertan, kriptoanalisia ikasi zuen eta Japoniar Armadako Estatu Nagusira bidali zuten graduatu ondoren.
1925tik, 1927ra, teniente-koronel mailarekin, Hyakutake Polonian bizi zen Japoniar ofiziala izan zen. 1928an Txinako Kwantung Armadako koartel nagusira koronel bidali zuten. 1932tik, armadaren seinale eskolan lan egin zuen, 1935ra arte. Han sail baten nagusia izan zen Estatu Nagusian. Urte batean, 78. infanteria erregimentua agindu eta gero, Hiroshimako Armadako Prestatzeko Eskolara superintendente joan zen 1936ko apirilean. 1937ko martxoan, maior jeneral mailara igo zuten.

1937ko abuztuan, Hyakutake Seinale Eskolako superintendente izendatu zuten. 1939ko martxoan, Brigada Misto Independientearen agintea eman zioten eta teniente jeneral mailara igo zuten, urte hauetako abuztuan. 1940ko otsailetik, 1941ko apirilera, armadako 20. dibisioaren komandantea izan zen.

Bigarren Mundu Gerra
--------------------

1942ko maiatzean, Hyakutakeri Japoniar Armada Inperialeko 17. armada-gorputzaren agintea eman zioten. Haren kuartel nagusia Ozeano Bareko hego-mendebaldeko Rabaulen zegoenez, bere unitateek berehala ekin zioten borrokari Ginea Berrian, Guadalcanalen eta Salomon Uharteetako kanpainetan. Hitoshi Imamuraren 8. eskualdeko armadak gatazka-lekuko operazioak bere gain hartu zituenez, Hyakutakek unitateak Salomon uharteetan baino ez ziren borrokatu; batez ere Bougainvillen. Aliatuek bera eta bere soldaduak harrapatu zituzten, Torokina Lurmuturrean sendo gotortutako perimetroa ezarri zutenean. Hyakutakeren soldaduek ezin zuten errefortzurik eta hornigairik jaso. Perimetroaren aurkako erasoek porrot egin zuten eta armada-gorputz osoak oihanetik bizibidea atera behar izan zuen. Hori zela eta, gerraren amaierara arte leizeetan ezkutatu behar izan ziren. Hyakutake akituaz zegoenez, apoplexiak jo zuen eta 1945ko otsailean, Masatane Kanda jeneralak ordeztu zuen. 1946ko otsailera arte, ez zen Japoniara eramateko modurik egon, Japoniak amore eman eta gero hain zuzen. Hori zela eta, 1947ko martxoaren 10ean hil zen.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Harukichi Hyakutake*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q518209
* Commonscat Multimedia: Harukichi Hyakutake

---

 |

* Wd Datuak: Q518209
* Commonscat Multimedia: Harukichi Hyakutake
***Vasconavarros. Guía de su identidad, lengua y territorialidad*** 2012. urtean kaleratu zen Jose Mari Espartzaren liburua da. Liburuak itxura entziklopedikoa du. Mende laurden batez, editore nafarrak Euskal Herriko eta, bereziki, Nafarroako historiari buruzko dokumentu esanguratsuak bildu zituen. Emaitza lan izugarria da.

Edukia
------

Liburuaren abiapuntua hau da: Trantsizioa deituriko urteetan, lurraldeko kudeatzaile poitikoek Nafarroa gainerako Euskal Herritik bereiztea erabaki zuten. Hori erakundeen eremuan ez ezik, Nafarroa Garaiaren nortasunarekin eta bizitza historikoarekin zerikusia duen guztian ere egin zen. Elite agintari batek euskal herritarren ezaugarririk oinarrizkoenak ukatzen hasi zen: Nafarroa antzinako Baskoniaren alaba dela; bertako biztanleak euskaldunak edo baskoiak direla; euskara dela haien jatorrizko hizkuntza; nafarrek, mendebaldeko baskongadoekin eta *basque* kontinentalekin batera, ezaugarri komunak dituen herri bat osatzen dutela, milaka urteko hizkuntzan Euskal Herria deitzen dena; XVI. mendera arte estatu subiranoa izan zutela eta XIX. mendera arte muga propioak izan zituztela.

Oinarri horretatik Espartzak euskal sentimendu horien aztarnak biltzen hasi zen. Entziklopedia honen sarreretan pertsonaia historikoak, lekuak, erakundeak, gertaerak biltzen dira, guztietan Euskal Herriaren ideia horien bila. Bilaketa horretan Espartza nazionalismotik haratago joan zen, oso eskuinekoak eta, baita ere, frankistak izan ziren pertsonengan sentimendu horien elementuak aurkituz.

*Vasconavarros* entziklopediak ehundaka sarrerak eskaintzen ditu, datu eta bitxikeri ugari eskainiz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q122770359

 |

* Wd Datuak: Q122770359
**Hirurehun eta Hogeita Hamabost Urteko Gerra** XVII. mendean hasi eta 1986an amaitu zen gerra izan zen, Scilly uharteak eta Zazpi Herbehere Batuen Errepublikaren artean. Odolik gabeko gerra bat izan zen. Gainera, ofizialki, historiako gerrarik luzeena da.

Gertaerak
---------

1651. urtean, Ingalaterrako bigarren gerra zibila amaitzear zela, alderdi parlamentarioak ia lurralde osoa hartua zuen eta Kornubia mendebaldeko Scilly uharteak erregezaleen azken gotorleku bilakatu zen.

Herbehereetako Probintzia Batuek independentzia lortu zuten, espainiarren aurka Laurogei Urteko Gerran (1568-1648) borrokatu ondoren. Ingelesak holandarren aliatuak izan ziren gerra horretan, eta, horregatik, Herbehereek Ingalaterrako gerra zibilean Oliver Cromwell buru zuten parlamentarioen alde egitea erabaki zuten.

Baina erabakia hartzerako Scilly uharteak ziren alderdi erregezaleen esku zegoen lurralde bakarra, eta ez zuen zentzurik gerra herrialde osoari deklaratzea. Hortaz, uharteei soilik deklaratu zieten gerra, eta Herbehereetako ontzidia Scilly aldera abiatu zen, urte batzuk lehenago jasotako laguntza itzultzeko prest.

Baina deklarazioa eta berehala, 1651ko ekainean, Robert Blake almirantea buru zuen flota parlamentarioak erregezaleak errenditzera behartu zituen. Oliver Cromwellek, berehala, Tresco uhartean gotorleku bat eraikitzea erabaki zuen, monarkia parlamentarioaren aldekoen nagusitasunaren seinale. Herbehereetako ontzidia, iritsi bezala erretiratu zen, tiro bakar bat bota gabe. Baina gerra deklarazioa bertan behera uztea ahaztu zitzaien.

1985ean, Roy Duncan historialaria Scilly Uharteetako Kontseiluko presidentea zen. Holandarren gerra deklarazioaren "mitoaren" berri zuen, baina ez zekien benetan deklarazio ofizialik izan zen, ala mendetan zehar ahoz aho elikatutako legenda hutsa. Berak ordezkatzen zituen uharteak oraindik gerran ote zeuden argitzeko, Herbehereen Londresko enbaxadara gutun bat bidali zuen.

Enbaxada gaiari buruzko dokumentazioa aztertzeaz arduratu zen, eta deklarazioa benetakoa zela eta oraindik indarrean zegoela erantzun zioten historialariari. Duncanek uharteak bisitatzeko gonbitea luzatu zion Rein Huydecoper enbaxadoreari, eta, hala, 1986ko apirilaren 17an, gerra ofizialki "hasi" eta 335 urtera, bake ituna sinatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6  Nagore Irazustabarrena, «Historiako gerrarik luze eta baketsuena», *Argia*, 2012-05-27, CC-BY-SA lizentzia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1054482

 |

* Wd Datuak: Q1054482
**Mendebaldeko Europar Batasuna** edo **MEB** Europar Batasuneko estatu kideek eta Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeko (NATO) Europako kideek osatutako Europako defentsa erakundea izan zen. 2010ean, bere jarduera guztiak 2011ko ekainaren 30ean amaituko zirela iragarri zuen. 

MEB ez da nahastu behar Europar Batasunarekin, erakunde ezberdina eta gerora sortua, antzeko izenak izan arren.

Historia
--------

MEBren oinarriak 1948ko Bruselako Itunean ezarri ziren, defentsarako eta segurtasunerako Europako erakunde gisa.

Hasiera batean Frantziak, Belgikak, Erresuma Batuak, Luxenburgok eta Herbehereek sortu zuten nazioarteko erakunde hau, hasieran, bere kideetako edozeini erasoren bat jasoz gero laguntzeko sortu zen eta baita, Europako Kontseiluak bezala (1949an sortua), eragotzi zuen MEBk modu independentean jardutea, bigarren maila batera utzita.

Bere bigarren zutabeari esker segurtasun eta defentsan eskumenak dituela dioen Europar Batasunak MEB xurgatzen amaituko duela iradokitzen da, bere herrialde guztiak bi erakundeen parte direlako eta MEBren jarduera ia hutsa izan baita. bere urte guztietan zehar, NATOren protagonismo handiagoaren ondorioz.

### Deuseztea

2010eko martxoaren 31n, Lisboako Ituna indarrean sartu eta Europar Batasuneko defentsa politika garatu ostean deuseztatu zela iragarri zuen. Bere jarduera 2011ko ekainaren 30ean amaitu zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   EFE.  (31 de marzo de 2010). *La Unión Europea Occidental anuncia su disolución.* .
2. ↑    *Copia archivada.* .

Kanpo estekak
-------------

* Mendebaldeko Europar Batasunaren webgune ofiziala **(Ingelesez)****(Frantsesez)**
* Mendebaldeko Europar Batasunaren Batzarra **(Ingelesez)****(Frantsesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189946
* Commonscat Multimedia: Western European Union

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152702266
* ISNI: 0000 0004 0611 616X
* BNF: 11865678q (data)
* GND: 35709-1
* LCCN: n50064953
* SUDOC: 027548252
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q189946
* Commonscat Multimedia: Western European Union
***Nimrod*** Ernest Shackletonek 1908an erabilitako ontzia izan zen Antartikako espedizio batean. Hiru mastako goleta zen, itsas txakurrak eta baleak ehizatzeko erabiltzen zutena 334 tonako edukiarekin.

Shackletonek itsasontzia 5.000 liberatan erosi zuen hiru mastako goleta bihurtzeko eta nabigazio polarretara egokitzeko. Ontziak lurrunezko motor auxiliar bat ere zeukan, baina abiadurak ez zuen 6 korapiloak gainditzen.

Nimrod espedizioaren hasieran hain kargatuta zegoen, ezin izan baitzuen ikatz nahikorik eraman Zeelanda Berritik Antartikara joateko. Kooonya izeneko laguntza-ontzia jarraitua izan zen, Zeelanda Berriko gobernuak % 50a finantzatutakoa eta beste %50a James Mills-ek, Union Steamship Company-eko presidenteak.

Nimrod hasieran Rupert England-en agindupean zegoen, baina Shackleton, ez zegoen pozik harekin, eta Frederick Pryce Evans-ekin ordezkatu zuen, eskaintza onartu zuena. Ontzia birsaldu zuen Ingalaterrara bueltatu zenean. 

Antartikako puntu geografiko batzuk itsasontziaren omenez izendatzen dira, hala nola, Nimrod glaziarra.

Antartikarako bidaiaren hasieran

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1117331
* Commonscat Multimedia: Nimrod (ship, 1867)

---

 |

* Wd Datuak: Q1117331
* Commonscat Multimedia: Nimrod (ship, 1867)
*Entoloma papillatum*

Sinonimoak: *Rhodophyllus papillatus*, *Nolanea papillata*

Ez du balio sukalderako, haragi gutxi eta irintsua duelako.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 4 cm arteko diametrokoa, kanpai-itxurakoa, titi puntazorrotz nabarmenarekin. Ertz ildaskatua, azala arre-gorrixka koloreko edo txokolate kolorekoa.

**Orriak:** Itsatsiak edo ia libreak, sabeldunak, zurixkak eta bukaeran arrosak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Liraina, 7 cm arteko garaierakoa, kapela baino argiagoa, oinarri zurixka edo tomentuduna.

**Haragia:** Urria, irinaren usain eta zaporearekin.

**Etimologia:** *Entoloma* hitza grekotik dator: ertza barrurantz biribildua esan nahi du. *Papillatun* epitetoa berriz latinetik dator, irtengunea, titia, ernamuina, esan nahi duen "papila" hitzetik. Konkorrak daudelako

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Espezie nahastezina, bere tamaina garaiagatik eta titi puntazorrotzagatik

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Belardietan, leku ireki eta belartsuetan, azienda larreetan. Azaleko hezetasuna eta nitrifikazio egokia behar ditu.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 190 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Savo uharteko gudua**, **Savo uharteko lehenengo gudua** edo —japoniarren izendapenean— **Salomon itsasoko lehenengo gudua** (*Dai-ichi-ji Soromon Kaisen*), Bigarren Mundu Gerrako Japoniar itsas armadaren eta aliatuenaren arteko itsas gudua izan zen, Guadalcanalgo kanpainako itsas borrokaldirik handiena, 1942ko abuztuaren 8tik 9ra gertatua.

Gudu hori izan zen Guadalcanal uhartearen inguruko itsasoetan jazoko ziren borroketan lehena. Hori zela eta, itsasarte horiei *Ironbottom sound* (ingelesez, *burdinazko hondoko itsasarteak*) deitu zieten. Borrokaldi hori lehenengoa izan zen itsasoko eta aire nahiz itsasoko 5 borroka handiren artean. Japoniarrek estatubatuarrak egotzi nahi zituzten itsaso horietatik, Guadalcanalgo lehorreko kanpainan gailentzeko. Itsas borrokaldi horien arteko atsedenaldiak gero eta luzeagoak izan ziren, berriz elkartu eta prestatzeko, eta ez ziren amaitu 1942ko azaroaren 30 arte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q700032
* Commonscat Multimedia: Battle of Savo Island

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85117768
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q700032
* Commonscat Multimedia: Battle of Savo Island
**Maravillas gaztetxea**, 2017ko irailaren 3tik Iruñeko Alde Zaharreko Rozalejoko markesaren jauregian dagoen gaztetxe bat da. 2018ko abuztuaren 17an Nafarroako Foruzaingoak eta Espainiako Polizia Nazionalak hustu zuten, baina gaztetxeko kideek egun berean berriz okupatu zuten.

Historia
--------

### Izena

2017ko abenduaren 2an gaztetxea ofizialki inauguratua izan zen, eta bere izena *Maravillas* izango zela ezagutzera eman zen, 1936ko Gerra Zibileko Nafarroako biktimetako bat izan zen Maravillas Lamberto 14 urteko neskatoaren omenez. Izena ezagutzera eman zen ekitaldian Josefina Lambertok parte hartu zuen, Maravillas zenaren ahizpa, eta oroimen historikoa iraganean egindako krimenak ez ahazteko beharrezkoa delakoaren testuinguruan izen jartzea eskertu zuen.

### Gaztetxea

Auzolanaren bitartez auzoko gazte eta kolektiboek eraikina kultur etxe batean bilakatu zuten. Jauregiaren gelak jantoki sozial, taberna, liburutegi, euskaltegi eta elikagai banku solidario batean bihurtu ziren.

### Hustutzea

2018ko uztailean, Uxue Barkos eta Geroa Bai buru zuen Nafarroako Gobernuak eraikinean Oroimen Historikoaren Institutua ezarriko zelako aitzakian Ondare Zerbitzuaren bidez Maravillas gaztetxearen hustea eskatu zuen. Horrek Geroa Bai eta Euskal Herria Bildu alderdien arteko tentsioa piztu zuen, garaiko Nafarroako Gobernua osatzen zuten kideak, EH Bilduk erabakia gogor kritikatu eta gaztetxeak Iruñeko Alde Zaharreko elkarteen sarearen barnean egindako lana goraipatu zuen.

Berehala hutsaraztearen mehatxupean, gaztetxeak adierazi zuen eztabaida ireki bat egiteko prest zegoela, eta ateak berriz ere irekiko zituela, bai eta abuztuaren 25ean gaztetxearen aldeko manifestazioa egingo zela iragarri ere. Azkenean, abuztuaren 17ko gauean, Foruzaingoak eta Espainiako Polizia Nazionalak eraikina hustu zuten, aurrez polizien karga latzez eta 22 pertsonen identifikazioak jazo ziren egunari amaiera emanez. Gau horretan bertan, gaztetxeko hainbat kidek eraikina berrokupatu zuten.

### Adierazpenak

Alderdi politikoen adierazpenak denetarikoak izan ziren: alde batetik, Nafarroako Alderdi Popularrak, Nafarroako Alderdi Sozialistak eta Nafar Herriaren Batasunak hutsaraztea poztasunez hartu zuten, okupazioa legez kanpokotzat jo eta polizia bere jarduerarengatik zorionduz. Bestalde, Nafarroako Nafarroako Ahal Duguk eraikina helburu sozialetarako proiektu baterako izateko nahia adierazi zuen, eta Gero Baik hutsaraztea agindu judizialei jarraituz egina izan zela justifikatu zuen. Azkenik, Sortu, EH Bildu eta Orain Bai alderdiek hutsaraztea eta poliziaren bortizkeria salatu zuten.

Urte batzuk lehenagotik, hiri berdinean eta 1994-2004 artean, Euskal Jai pilotalekua zenean kokatutako Euskal Jai Gaztetxearekin antzeko hutsaraztea bizi izan zen. Kasu honetan, Nafarroako Gobernuan Nafar Herriaren Batasuna alderdia zegoen agintzen eta boterean.

Ikus gainera
------------

* Maravillas Lamberto
* Rozalejoko markesaren jauregia
* Euskal Jai Gaztetxea

Kanpo estekak
-------------

* Maravillas gaztetxearen Facebook orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56149394

 |

* Wd Datuak: Q56149394
**Günther Adolf Ferdinand von Kluge** (1882ko urriaren 30a - 1944ko abuztuaren 19a), **Hans Günther von Kluge** izenarekin ere ezaguna, Bigarren Mundu Gerran alemaniar landa mariskala izan zen, Ekialdeko eta Mendebaldeko Fronteetan aginduak izan zituena. Wehrmachteko 4. Armada agindu zuen 1939an Poloniako inbasioan eta 1940an Frantziako guduan, Generalfeldmarschall-en promozioa lortuz. Klugek 4. Armada zuzentzen jarraitu zuen Barbarossa Operazioan (Sobietar Batasuneko inbasioa) eta 1941ean Moskuko Gudan.

1941eko abenduan sobietarren kontraerasoaren krisiaren artean, Kluge Fedor von Bock landa mariskala ordezkatuz Armada Taldeen Zentroko agintaritzara igo zen. Adolf Hitlerren aurkako militar erresistentziako hainbat kidek bere langileak zerbitzatu zituzten, horien artean Henning von Tresckow. Kluge konturatu zen marrazkilarien jarduerei buruz, baina ez zuen bere laguntza eskaintzea Hitler hil ezean. Ekialdeko Fronteko bere aginduak 1943ko urria arte iraun zuen Kluge auto istripu batean zauritu zelarik.

Errekuperazio luze baten ondoren, Kluge OB mendebaldeko (Mendebaldeko komandante nagusia) izendatu zuten Frantzia okupatuan 1944ko uztailean, bere aurrekoak, Gerd von Rundstedt landa mariskala, derrotismoa zela eta. Bere indarrek ezin izan zuten Normandiako aliatuen inbasioaren bultzada geldiarazi, eta Mendebaldeko gerra galdu zela konturatzen hasi zen. Kluge uztailaren 20ko konspiratzaile aktiboa ez bazen ere (Hitler hiltzeko atentatua), porrot egin zuen estatu kolpearen ostean bere buruaz beste egin zuen 1944ko abuztuaren 19an, Berlinera Hitlerrekin bilera egin ondoren. Kluge Walter Model zelai mariskalak ordezkatu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57141
* Commonscat Multimedia: Günther von Kluge

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 45235623
* ISNI: 0000 0000 2308 6936
* BNF: 165645593 (data)
* GND: 124447775
* LCCN: n83025742
* SNAC: w6vd6wfk
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03497/eu\_k\_1846/k1846
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q57141
* Commonscat Multimedia: Günther von Kluge
**Ratlines** (alemanez: *Rattenlinien*) Bigarren Mundu Gerraren ostean Europatik ihesi zihoazen nazien eta beste faxisten ihesbide sistema bat izan zen. Ihes-bide hauek, batez ere, Latinoamerikako paradisuetara bideratzen ziren, bereziki Argentinan, baina baita Paraguain, Kolonbian,  Brasilen, Uruguain, Mexikon, Txilen, Perun, Guatemalan, Ekuadorren eta Bolivian, baita Estatu Batuetan, Espainian eta Suitzan ere.

Bi bide nagusi zeuden: lehenengoa Alemaniatik Espainiara zihoan, gero Argentinara; bigarrena Alemaniatik Erromara Genovara, gero Hego Amerikara. Bi ibilbideak modu independentean garatu ziren baina azkenean elkartu ziren.  Ratlineak Eliza Katolikoko klero polemiko batzuek lagundu zituzten, eta geroago Estatu Batuetako Inteligentziako ofizialek erabili zituzten. 

Ospe handiko jakintsuek aho batez Adolf Hitler buruzagi naziak gerraren amaieran Berlinen bere buruaz beste egin zuela uste duten arren, hainbat konspirazio-teoriek gerratik bizirik atera eta Argentinara ihes egin zuela diote.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Colombia Nazi.*  Semana.
2. ↑  Phayer 2008.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q699862
* Commonscat Multimedia: Nazis in South America

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 309652931
* GND: 1054443858

 |

* Wd Datuak: Q699862
* Commonscat Multimedia: Nazis in South America
**Samuel Wallis** (Kornualles, Ingalaterra, 1728ko apirilaren 23a - Londres, 1795ko urtarrilaren 21a) itsasontzi ofizial britainiarra eta Ozeano Bareko esploratzailea izan zen.

Bizitza
-------

Wallis Kornuallesen, Camelfordetik gertu, jaio zen. John Byronen menpean zerbitzatu zuen, eta 1766. urtean kapitain-mailara igo zuten eta HMS Dolphinen (1751) agintea eman zioten Philip Carteretek Swallowen zuzendutako zirkumnabigazioko espedizio batean. Bi ontziak ekaitz batek banandu zituen handik gutxira, Magallanes itsasartean zehar nabigatzen, Wallis Tahitira jarraituz, "King George the Third's Island" izenaz izendatuz, erregearen omenez (1767ko ekaina). Wallis berak gaixo zegoen eta bere kabinan mantendu zen: Furneaux lehenengoa izan zen Tahitin oinak ipiniz, banderatxoa goitituz, soropil bat biratuz eta lurraldeaz jabetuz bere erregearen izenean. Dolphin Matavai badian Tahitin geratu zen hilabete batez. Wallisek Sozietate uharteetan bost uharte gehiago eta Tuamotu uharteetako sei atoloi izendatu edo berriz izena eman zien, baita Rongrik eta Rongelap atoloietako kokapenak berretsi ere Marshall Uharteetan. Uvea uharte polinesiarrari izena aldatu zion Wallisengatik ordezkatuz, Tinian Mariana uharteetako Tinianera iritsi baino lehen. Bataviara jarraitu zuen, non tripulazio asko disenteriaz hil zen eta, ondoren, Esperantza Oneko lurmuturratik pasatuz Ingalaterrara iritsi zen, 1768ko maiatzean. Jakinarazi zion James Cooki informazio garrantzitsua, Pazifikora laster abiatuko zela eta, eta Dolphineko tripulatzaile batzuek Cookekin nabigatu zuten.

1780an Wallis almirantegoko komisario izendatu zuten.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q433993
* Commonscat Multimedia: Samuel Wallis

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 45083594
* ISNI: 0000 0000 8124 0209
* BNE: XX1714338
* BNF: 15153941v (data)
* GND: 117561592
* LCCN: nr2002015789
* NKC: mzk2007411482
* SNAC: w6wx58jk
* SUDOC: 09383392X
* BIBSYS: 6075233
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q433993
* Commonscat Multimedia: Samuel Wallis
**Lawrence Edward Grace Oates** (Londres, 1880ko martxoaren 17a - Antartika, 1912ko martxoaren 16a) britainiar militar eta esploratzaile antartikoa izan zen. Oatesek bere azken hitzengatik sartu zen historian: "I'm going outside and it may be some time" ("Kanpora noa eta agian denbora luzez"). Robert Falcon Scottek bere espedizioaren egunkarian bildutako hitzek, Oates heroi ingelesaren epitome gisa gogorarazi zuten. Oates-ek Titus goitizena zuen, Titus Oates-en aipamena eginez, konplot papistan parte hartu zuen ingeles elizgizon bat.

Biografia
---------

Oates Londresen jaio zen 1880. urtean, eta Eton College-n hezitakoa izan zen. Boerren Gerretan bere zerbitzu militarra egin zuen, Dragoien Gorputzean ofizial gisa. 1910. urtean, Scott-en hego polorako espedizioan sartzeko eskatu zuen, non onartua izan zen zaldiekin zeukan esperientzian oinarrituta eta espedizioaren finantzazioari egindako diru ekarpenagatik. Scott-ek hautatu zuen hegobururako bidaiako azken zatian laguntzeko bost gizonetako bat izateko eta azkenik poloa zapaldu zuten, baina Oatesek, eskorbutoak larriagotutako gerrako zauri zaharra batengatik ahulduta bidaian, ez zuen bereziki ohore hori nahi.

1912ko urtarrilean, bueltako bidean polotik, eta hilabete bat lehenago Roald Amundsenek haraino lehena iristen izatearen frogatzeko utzitako bandera aurkitzeagatiko etsipenaren ondoren, espedizioak zailtasun handiei aurre egin behar izan zien. Edgar Evans galdu ostean, Oates besteentzako zama bihurtu zen. Ez zuen porrota aitortu nahi egoera fisiko penagarrira eta berreskura ezinera heldu ondoren. Horrek, taldekideek izotzetan bera abandonatuta uzteko zuten erresistentziarekin batera, taldearen ibilaldia oztopatzea eragin zuen, espedizioaren gainerako bizitza eta heriotzaren arteko diferentzia eragin zezakeen atzerapena eragin zuelako. Azkenean, Oatesek bere burua sakrifikatzeko beharra aitortuz gainontzekoei bizirik irauteko aukera emateko, kanpadenda utzi zuen elurretan hipotermiaz hiltzeko. Bere 32. urtebetetze eguna zen. Hala eta guztiz ere, azken keinu hau beranduegi iritsi zen eta Scott eta beste ltaldekideak elikagaien biltegi batetik kilometro gutxira hil ziren. Ironikoki, Scottek Oatsek gordailuen kokalekuak jartzeari buruzko aholkuak kontuan izan bazituen, salbatu egin zintezketen.

Kanpo estekak
-------------

* Gilbert White's House and the Oates Museum **(Ingelesez)**
* Lawrence Oates-en biografia **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q317941
* Commonscat Multimedia: Lawrence Oates

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3660771
* ISNI: 0000 0000 6320 6701
* GND: 133377393
* LCCN: n87801370
* NLA: 35581072
* SNAC: w60293ks
* SUDOC: 060791284
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q317941
* Commonscat Multimedia: Lawrence Oates
**Zepita** edo **Sipita** Peru hegoaldeko herri bat da, Chucuito probintziako barruti homonimoaren hiriburua, Puno departamenduan kokatua, Titicaca aintziraren hegoaldean. 2007ko erroldaren arabera, 2.381 biztanle ditu. 1549ko abuztuaren 27an sortua, La Pazko Korrejidore eta Justizia Nagusiak, Alonso de Mendoza kapitainak. Aurrekari historikoen arabera, Zepitak bost sorrera-aldi izan ditu eta historia nazionalaren arabera Benemérita eta Heroica Zepita izenez ezagutzen da.

Zepitak bere tenplu kolonialak erakusten ditu, hala nola, 1542ko San Sebastián tenplua, 1545eko San Pedro eta San Pablo tenplua, eta batez ere, inka garaiko TANKA-TANKA Monumentu Arkeologikoa.

  

Hurrengo egunetan, Olañeta, Valdés, Canterac eta La Serna erregeordearen agindupean zeuden errege-indarrek eta La Serna erregeordeak agintzen zituztenek Santa Kruz aurretik elkartzea lortu zuten, eta, gaur egun, desabantaila batean, kostaldera erretiratu ziren, erregezaleek gertutik jarraituta. .. eta erregezaleek "Heel Kanpaina" deitzen zuten horretan gizon eta ekipamendu asko galdu eta abertzaleen porrota izan zena, Ilora berriro ontziratu behar izan baitzuten mendian bere gotorlekuan errege-armada ahultzea lortu ere egin gabe. Urriaren 8an, Valentín Ferraz brigadistak agindutako aurrerapen erregezale batek Arequipa berreskuratu zuen erregezaleentzat, Kolonbia Handiko zalditeria garaitu zuen Sucre eta Miller jeneralen agindupean, zeinen indarrek hiria okupatu eta Santa Cruzekoetatik bereizita jardun zuten.

Klima
-----

|      Datu klimatikoak ()      |
| --- |
|  Hila  |  Urt  |  Ots  |  Mar  |  Api  |  Mai  |  Eka  |  Uzt  |  Abu  |  Ira  |  Urr  |  Aza  |  Abe  |  Urtekoa  |
|
|
|
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 10.3 | 10.6 | 10.2 | 8.9 | 7.4 | 5.7 | 5.5 | 6.4 | 8.2 | 9.7 | 10.4 | 10.7 | **8.7** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| [erreferentzia behar] |

Erreferentziak
--------------
**Kanadako Parlamentua** (frantsesez, *Parlement du Canada*; ingelesez, *Parliament of Canada*) Kanadako botere legegilea da. Parlamentuko Muinoan dago, herrialdeko hiriburuan, Ottawan (Ontario). 

1867ko Ipar Amerika britainiarraren legearen arabera, Kanadako Parlamentua Kanadako Monarkak, Senatuak eta Komunen Ganberak osatzen dute.

Erregea herrialdeko estatuburua da, gobernadore nagusiak ofizialki ordezkatua. Senatuko 105 kideak onartzen ditu, Kanadako lehen ministroak proposatzen dituena. Komunen Ganberako 308 kideak bertako biztanleek aukeratzen dituzte zuzenean, eta kide bakoitzak herrialdea banatuta dagoen 308 hauteskunde-barrutietako bat ordezkatzen du.

Komunen Ganbera, edo beheko ganbera, Kanadako Parlamentuko adar nagusia da. Senatuak, edo goiko ganberak, gutxitan egiten die aurre Komunen Ganberaren borondateei, eta monarkaren eta gobernadore nagusiaren zereginak nagusiki zeremoniazkoak eta sinbolikoak dira. Lehen ministroak eta Kabineteak Komunen Ganberako kide gehienen laguntza behar dute karguan jarraitzeko, baina ez Senatuaren edo Monarkaren konfiantza.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q475689
* Commonscat Multimedia: Parliament of Canada

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157021872
* ISNI: 0000 0001 0730 0709
* GND: 43244-1
* LCCN: n79058471
* NKC: kn20050621003
* SUDOC: 027632288
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q475689
* Commonscat Multimedia: Parliament of Canada
Sylvia Ratnasamy informarikaria 'Hash banatuko DHT taula'-ren asmatzaileetako bat da.
**Sylvia Ratnasamy** (Belgika, 1976) ingeniaria, informatika teorikoa belgikar-indiarra da. Hash banatuko DHT taularen asmatzaileetako bat delako da ezaguna. Bere doktore-tesiak , DHT originaletako bat *Content Addressable Network* proposatu zuen.

Lan ibilbidea
-------------

Ratnasamy ingeniari graduatu zen Savitribai Phule Pune Unibertsitatean, Punen (India), 1997an. Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitatean hasi zuen doktoretza, Scott Shenker tutore zela, International Computer Science Institute-n lan egiten zuen bitartean. 2002an lortu zuen doktoretza-titulua.

Bere doktorego-tesirako, geroago Content Addressable Network (CAN) izeneko Hash banatuko lau taula originaletako bat izendatu eta ezarri zuen.

Ratnasamy ikertzaile nagusia izan zen Intel laborategietan 2011 urtera arte, Kaliforniako Unibertsitatean (Berkeley) irakasle laguntzaile izendatu zutenean. Ratnasamyk sare programagarrietara bideratu zuen bere ikerketa, RouteBricks bideratzailearen softwarea barne, eta sareko funtzioak birtualizatzen aitzindari izan zen.

Bizitza pertsonala
------------------

Ratnasamy Berkeleyn (Kalifornia, AEB) bizi da familiarekin batera.Paul Ratnasamy kimikari ezaguna aita du.

Sariak
------

Ratnasamyk sari ugari jaso ditu, besteak beste:

* Grace Murray Hopper saria
* Sloan fellowship
* ACM SIGCOMM Test-of-Time saria
* ACM SIGCOMM Rising Star saria

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *http://www.eecs.berkeley.edu/Highlights/newfaculty/.* .
2. ↑    *https://www.eecs.berkeley.edu/~sylvia/papers/thesis.pdf.* .
3. ↑    *http://span.cs.berkeley.edu/people.html.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22915109
* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0001 2760 7433
* S2: 1699297
* MGP: 200929
* Google Scholar: sAdDcvQAAAAJ

 |

* Wd Datuak: Q22915109
**Julius Vogel** (Londres, 1835eko otsailaren 24a - Molesey, Surrey, 1899ko martxoaren 12a) zeelandaberritar politikaria izan zen. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 1873tik 1875era eta 1876an.

Londresen jaioa, kimika eta metalurgia ikasi zituen. 1852an Victoriara emigratu zuen eta meatze-kanpamenduetako hainbat egunkariren editorea izan zen. Victoriako Parlamenturako hautaketan porrot egin ondoren, 1861ean Otagora emigratu zuen eta Otago Witnessen kazetari bezala lan egin zuen eta *Otago Daily Times* sortu zuen.

1862an Otagoko Kontseilu Probintzialean eserleku bat irabazi zuen eta 1866tik 1869ra gobernu probintzialeko presidente izan zen.

1863an Zeelanda Berriko Ordezkarien Ganberako kide hautatu zuten eta 1869an William Foxen gobernuan sartu zen.

1873tik 1875era eta 1876an lehen ministro izan zen, eta Zeelanda Berrian kargu hori bete zuen lehen judua. 1870eko obra publikoen proiektuagatik eta maoriekin adiskidetzeko politikaren arrakastagatik nabarmendu zen.

1889an zientzia-fikziozko eleberri bat argitaratu zuen, *Anno Domini 2000, or, Woman's Destiny* izenekoa. Bertan, etorkizun utopikoa aurreikusten da, non emakumeek erantzukizuneko karguak beteko dituzten.



| * i
* e
* a
Zeelanda Berriko lehen ministro eta *premier*rak |
| --- |
| 
* Sewell
* Fox
* Stafford
* Fox
* Domett
* Whitaker
* Weld
* Stafford
* Waterhouse
* Fox
* Vogel
* Pollen
* Vogel
* Atkinson
* Grey
* Hall
* Whitaker
* Atkinson
* Stout
* Atkinson
* Stout
* Atkinson
* Ballance
* Seddon
* Hall-Jones
* Ward
* Mackenzie
* Massey
* Bell
* Coates
* Ward
* Forbes
* Savage
* Fraser
* Holland
* Holyoake
* Nash
* Marshall
* Kirk
* *Watt (bitartekaria)*
* Rowling
* Muldoon
* Lange
* Palmer
* Moore
* Bolger
* Shipley
* Clark
* Key
* English
* Ardern
* Hipkins

 | Zeelanda Berriko armarria |
Boliviako **Gobernuaren Jauregia**, **Palacio Quemado** (*Erretako Jauregia*) izenez ezaguna, Boliviako presidentearen egoitza ofiziala izan zen 1853tik 2018ra eta berriro laburki 2019tik 2020ra. La Paz erdigunean dago Murillo Plazan, La Paz katedralaren ondoan eta Boliviako legegintzaldiaren parean. 2018ko abuztuaren 9an, Casa Grande del Pueblok ordezkatu zuen presidentearen egoitza gisa Evo Morales presidenteak. Jeanine Áñezen behin-behineko gobernuak Palacio Quemado okupatzera itzuli zen 2019tik 2020ra arte, Luis Arce hautetsi berria Casa Grande erabiltzera itzuli zen arte.  Gaur egun museo gisa balio du. aa ss dd ff gg hh jj kk aa ss dd ff gg hh jj kk aa ss 

Bere ezizena 1875eko altxamendu batean su eman eta ia lurreraino erre zutelako du jatorria  Geroztik hainbat aldiz berreraiki eta dekoratu da, baina izena mantendu egin zen.

Historia
--------

 Gualberto Villarroel urkatu zuten farola
Palacio Quemado-k 1875ean "Erretako Jauregia" ezizena lortu zuen, iraultza bortitz batean oso kaltetua izan zenean.  Tomás Frías orduko presidentearen aurka zeuden matxinoek jauregia sutan jarri zuten erasotzea lortu ez zutenean. 

Palacio Quemado aurrean Gualberto Villarroel presidente ohiaren bustoa da, 1946an mafia haserre batek plazara arrastaka eraman eta farola batetik urkatu zutena

Eraikinak
---------

Eraikinak 1853an amaitu ziren.

Erreferentziak
--------------

* 

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Arce ingresa a la Casa Grande del Pueblo para iniciar sus funciones como Presidente» *Los Tiempos* 2020-11-09.
2. ↑  Adès 2004, 224 orr. .
3. 1 2 3 4  Read 2002, 70 orr. .
4. ↑  Murphy, Perkins & Hannary 2002, 79 orr. .
**Lituania-Sobietar Gerra,** Lituano-Boltxebike Gerra izenarekin ezagutua Lituanian (Lituanieraz: *karas su bolševikais*) Lituaniako Lehen Errepublika eta Boltxebikeen artean gertatutako gatazka militarra izan zen, Lehen Mundu Gerra eta gero. Gerra hau Sobietarren 1918ko Mendebaldeko ofentsibaren parte izan zen. Ofentsiba honen funtzioa Baltikoko estatuetan eta Ukrainia-Polonian Errepublika Sozialista Sobietikoak ezartzea zen. 

1918ko amaieran Sobietarrek Lituaniako mugara iritsi ziren eta 1919ko urtarrilean Lituaniako 2/3 kontrolatzen zuten; momentu honetara arte ia oposiziorik ez zuten aurkitu. Sobietarren aurrerapena gelditu zen Kaunasen, Lituaniako momentuko hiriburua, Lituaniar armadak eta alemaniar bolondresek hiria ausardiaz babestu zutelako. 1919ko apirilatik aurrera Lituania-Sobietar Gerra Polonia-Sobietar Gerraren parean joan zen. Polonial Lituaniaren lurra batzuk erreklamatzen zituen, Vilniusko lurraldea adibidez. Tentsio hauek Polonia-Lituania Gerraren hasiera eragin zuten.

Norman Davies historialariak horrela laburbildu zuen arazoa:

"*Alemaniar armadak lituaniar nazionalistak laguntzen zituen, Sobietarrek lituaniar komunistak eta Poloniak guztien kontra borrokaten zuen."*  Maiatzaren erdialderantz Silvestras Žukauskas lituaniar jeneralak ofentsiba bat hasi zuen sobietarren kontra Lituaniako ipar-ekialdean. Ekainan Letonia-Lituania mugara iritsi ziren eta Boltxebikeak Zarasaitik hurbil inguratutak geratu ziren, non 1919ko abuztura arte iraun zuten. 1920an Daugavpilsko Guduan Sobietar-Lituaniar frontea apurtu zen. 1919ko irailatik jada egon ziren bake-hitzarmenak baina ez ziren inora iritsi 1920ko maiatzara arte. 1920ko uztailaren 12an Sobietar-Lituania bake-hitzarmena sinatu zen eta Sobietar Batasunak Lituaniaren independentzia aintzatetsi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Davies, Norman, 1939-. *Europe : a history.*  ISBN 0195209125. PMC 35593922. (Noiz kontsultatua: 2019-06-20).
2. ↑   **(Ingelesez)** Davies, Norman. *Europe: A history.* , 506 or. ISBN 0195209125..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1604816

 |

* Wd Datuak: Q1604816
Ronald Reagan 1983ko martxoaren 8an.
**Gaizkiaren Inperioa** (ingelesez: *Evil empire*) estatubatuar presidente Ronald Reaganen esapidea izan zen, Juri Andropov buru zuen Sobietar Batasuna izendatzeko erabili zuena. 1983ko martxoaren 8an baliatu zuen lehenbiziko aldiz izendapen hori. 1980ko hamarkadan, Gerra Hotzaren amaieran, AEBetako Gobernuak eta Reagan eta errepublikarren gidaritzapean Sobietar Batasunaren aurkako joera oldarkor edo gogorragoa erakutsi zuen, ondorioz AEBek Sobietar Batasunak zituen gaitasun militar estrategikoa eta orokorrak kopuruei zegokienez gutxienez berdindu eta ahal izan ez gero gainditu behar zituenaren pentsamoldea hedatu zen. Reganek lehenbizikoz "Gaizkiaren Inperioa" izendapena aipatu zuen hiltzadian bertan honakoa esan zuen: "komunismoa, gizateriaren historiako beste atal triste eta bitxia da, bere azken orrialdean oraintxe idazten ari dira".

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q604988
* Commonscat Multimedia: 1983 Ronald Reagan Evil Empire

---

 |

* Wd Datuak: Q604988
* Commonscat Multimedia: 1983 Ronald Reagan Evil Empire