recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zazpi jauzi** edo **zazpi saltoak** Baztango herri-dantza bat da. Oso zabalduta dago Euskal Herri osoan, eta ohikoa da herri guztietako jaietan. Dantza Jauziak zazpi izan arte errepikatzen da. Ohikoa den ereduaz gain batzuetan hainbat bariazio ere ikus daitezke plazan.

Dantzaren oinarria zazpi aldiz errepikatzen da, eta aldi bakoitzean jauziak egiten dira bukaeran; hasieran jauzi bakarra, dantzaren oinarria bigarren aldian errepikatu ondoren bi jauzi egiten dira eta horrela zazpira arte. Ez da ohikoa baina gorantz zazpira arte egin eta gero noizbait dantzak segitzen du beherantz jauzi bat egin arte jaitsi arte.

Autore batzuen arabera mutil-dantza bat da, baina beste batzuen arabera irri-dantza bat da. Ez da puntukako mutil-dantza, nahiz eta oinarrizko bi esaldi koreografiko eta musikalak errepikatzen den aldiro konpas bat gehitzen duen dantza. Koreografian konpas hori jauzi bihurtzen da. Jauziak zazpi izan arte errepikatzen da dantza gorantz, gero jauzi bat egin arte jaisteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    erral. «Bideoak — dantzan.eus» *dantzan.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-07-03).
2. ↑     *Eutsi dantzan 07 zazpi-jauziak: Jon Iruretagoiena.*  (Noiz kontsultatua: 2021-07-03).
3. ↑    «Zazpi-jauzi - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-06-04).

Kanpo estekak
-------------

* Zazpi jauziak doinua Oskorri Youtube
* Lekaroz: Zazpi jauzi 1923 Eusko Ikusgayak 07. Dantzan.eus
* Aiziritze 1989 zazpi-jauziak Dantzan.eus
* Iruñeko Erraldoiak: Zazpi Jauzi Dantzan.eus 2011/07/20
* Zazpi Jauzi. Tutoriala Maristak Bilbo .Youtube
* Zazpi jauzi - Herri Dantzak Gorputz Hezkuntzan ikastaroa Oier Mendiola Youtube
* Zazpi Jauzi Eskoziako gaitarekin Donostiako Kontxan. Aitor Ibero Twitter (2021-07-03). Basque folk dance (seven jumps) with Scottish bagpipes.
* Zazpi Jauziak - Dantzari à Saint Jean de Luz Kaskarot Ziburu Youtube
* Oskorri herri dantza Donostia 2010-10-31 Eskunabarrak Youtube

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97204104

 |

* Wd Datuak: Q97204104
**Euskal Batzorde Ornitologikoa** (EBO) ornitologia lantzeko helburua duen erakundea da. 2019an sortu zen Gasteizen egindako II. Euskal Kongresu Ornitologikoan, non bere funtzionamendu araudia eta lehenengo zuzendaritza aukeratu ziren. Lehenengo zuzendaritza hori osatu zuten ondorengo zortzi lagunek, guztiak ere ornitologia munduan esperientzia eta ezagutza zabalekoak: Juan Arizaga, Gorka Belamendia, Jose Maria Fernandez, Aitor Galarza, Gorka Gorospe, Maite Laso, Asier Sarasua eta Azaitz Unanue.

Funtzionamendua
---------------

Euskal Batzorde Ornitologikoak ez dauka izaera juridikorik eta koordinazio batzorde gisa funtzionatzen du, batez ere. Batzorde honen asmo nagusia da **hegaztien munduarekin harremana daukaten elkarte, erakunde eta administrazioen arteko zubi-lana eta koordinazioa egitea**. Bere izaera erabat independientea da eta ez dauka loturarik beste inolako elkarte, erakunde edo administraziorekin. Zuzendaritzako kideek ere ez dute ordezkatzen ezelango elkarterik, bere izenean hartzen dute parte Batzordean. 

Batzordeak, gainera, ez du burutuko dagoeneko beste erakunde edo elkarte batek egiten duen lanik. Bere araudian onartutzat dituen lan nagusiak 3 dira, orain arte Euskal Autonomia Erkidegoan egiten ez zirenak: Euskal Herriko Hegaztien Zerrenda ofiziala osatzea, Euskal Kongresu Ornitologikoak antolatzea eta Ezohiko behaketen homologazioak bideratzea, urteroko txostenak argitaratuz.

Kanpo estekak
-------------


1. ↑     *Batzordea – Ornitologia.eus.*  (Noiz kontsultatua: 2022-12-09).
2. ↑     *Euskal Batzorde Ornitologikoa formalki eratu da, zuzendaritza aukeratuta eta barne-araudia onartuta – Ornitologia.eus.*  (Noiz kontsultatua: 2022-12-09).
3. ↑     *Kongresu Ornitologikoak – Ornitologia.eus.*  (Noiz kontsultatua: 2022-12-09).
4. ↑     *Espezie Arraroen Batzordea – Ornitologia.eus.*  (Noiz kontsultatua: 2022-12-09).
*Artikulu hau enpresari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Solac (argipena)».*

**Solac** etxetresna elektrikoen enpresa eta marka bat da, Eibarren sortu zena 20. mendearen hasieran.

Historia
--------

1916. urtean sortu zen Eibarren Solac enpresa, kafea egiteko makina industrialak ekoizten. 1935. urtean, etxerako lehen kafe-makina sortu zuten. 1945. urtean lisatzeko makina elektrikoa ekoiztu zuten, eta handik urte batzuetara lurrina jaurtitzen zuen lisaburdina sortu zituzten. Txigorgailuak ere egiten hasi ziren 1955ean.

Mundu mailako lehen produktu batzuk ere ekoitzi zituen: hidro-presioz lan egiten zuen lehen kafe-makina 1979an, eta esnea berotzeko lehen berezko etxetresna 1983an.

2003. urtean itxi zen Eibarko lantegia, eta jarduerak Gasteizen jarraitu zuen. Era berean, enpresaren jabetza aldatu zen eta Cegasaren parte bihurtu zen 2005an. 2014ko uztailean, Cegasak porrot egindakoan, Kataluniako Taurus etxetresnen enpresak erosi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Solac cumple 100 años con estratégicos lanzamientos para impulsar su liderazgo en el sector - Electroimagen» *electro-imagen.com* (Noiz kontsultatua: 2018-10-05).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Alimarket. «SOLAC INICIA LAS NEGOCIACIONES ANTE EL ANUNCIO DEL CIERRE EN EIBAR - Noticias de Electro en Alimarket, información económica sectorial» *Alimarket.es* (Noiz kontsultatua: 2018-10-05).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Alimarket. «CEGASA FINALMENTE INTEGRA A SOLAC EN SU ESTRUCTURA - Noticias de Non Food en Alimarket, información económica sectorial» *Alimarket.es* (Noiz kontsultatua: 2018-10-05).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** expansion.com; expansion.com. «Taurus compra la marca de electrodomésticos Solac» *Expansion* (Noiz kontsultatua: 2018-10-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6131365

 |

* Wd Datuak: Q6131365
**Bujaco dorrea** Caceres (Extremadura, Espainia) hiriko sinbolo ezagun bat da, vertako Plaza Nagusian dagoen eraikin deigarriena. Caceresko alde zahar monumentalaren ipar-mendebaldeko sarbidea babesteko funtzioa izan zuen bere garaian.

Izena
-----

Dorrearen izena, agian Abu Ya'qub kalifarenetik dator, dorrearen eraikitzailea hura izan baitzen Al-Andalusen garaian. Beste batzuek lotzen dute izena *buhaco* hitzarekin: trapuzko panpina esan nahi du honek, eta 1820 eta 1962 artean dorrearen goialdean kokatua egon zen estatua erromatar bati (*Genio andrógino* estatua) izen horrekin deitu ohi zitzaion hirian.

Deskribapena eta historia
-------------------------

Eraikin guztiz arabiarra da arkitekturan, oinplano karratukoa, berrerabilitako harlandu erromatarren gainean eraikia. Funtsean harlangaitzezkoa da, eta ertzetan harlanduzkoa du. Almohade garaiko beste eraikin militar asko bezala, dorrea harresiarekin arku indartsu batek lotua egin zen. Almenadun erringla batek errematatzen du, eta hiru matakan ditu, bi alboetan, eta beste bat aurrean, baina azken hau geroago gehitua. Mendebaldean, Plaza Nagusira begira, *Foruen Balkoia* esaten zaion dago dago, 16, mendekoa da eta boluta-mentsulekin eta armarriarekin apainduta dago. Dorreak 10 m-ko aldea eta 25 m-ko altuera du.

Dorre hau da 12. mendeko almohadeek hiria berreraiki zutenekoa. Tropa kristauak Caceres lehenengo aldiz 1169an hartzeko gai izan zirenean, eraikuntza hori erabli zuten beren onurarako, baina denbora gutxian berrskuratu zuten musulmanek 1173ko udaberrian, sei hilabeteko setio baten ondoren Bujacoko dorrea izan zelarik da zaldun kristauek defendatutako azken gotorlekua. Almohadeen kalifak 40 defendatzaile exekutatzeko agindu zuen setioa gainditzean. 

Dorreak birmoldaketak izan ditu denboran zehar. 1672tik 1791ra bitartean, udaletxeko erlojua zegoen bertan, eta horregatik Erlojuaren dorrea ere deitu zioten. Mende amaieran, erloju hori San Mateo dorrera eraman zuten, eta, ondoren, beste bat jarriko zuten Bujacon, 20. mendearen erdialdera arte. 1820an tenplete txiki bat eraiki zuten dorrearen almenarrean, hiriko *Genio andrógino* estatua barruan zuela. 1963an hasi kendu zuten tenpletea eta estatua, eta beste aldaketa batzuk egin ziren: itxuraren aldetik, dorrearen kareztatzea kendu zuten eta horrela harlangaitza bistan geratu zen. Azken birmoldaketa horrek Erdi Aroko kutsua eman zion, garai hartan Caceresen egin ziren erreformetan ohikoa zena. 

21. mendean erabilera publikorako erabiltzen da dorrea. Caceres hiriko "hiru kulturen" interpretazio zentro bat dago bertan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Centro de Interpretación de las Tres Culturas de la Torre de Bujaco» *Turismo Cáceres* 2018-01-16 (Noiz kontsultatua: 2023-09-01).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelerazko Wikipediako «orre de Bujaco» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-11-13ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
**Gihan Ibrahim** (arabieraz: چيهان إبراهيم‎‎‎, **Gigi** ezizenaz ezaguna; Long Beach, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1986ko abenduaren 2a - ) egiptoar kazetari, blogari eta militante sozialista da. Time aldizkariaren arabera 2011ko Egiptoko Iraultzaren buruzagietako bat zela esan zuen, Tahrir plazan. Ibrahimen arabera, hala ere, Internetek paper garrantzitsua jokatu zuen Hosni Mubarak kanporatzeko, baina "kaleko borrokak izan ziren garrantzitsuena (...) botere horrek ekarri zuen iraultza".

Kairoko Amerikar Unibertsitatean graduatu zen zientzia politikoetan. Kaliforniako Orange Coast Collegen ikasi zuen lehenago. Iraultzaren aurretik ez zuen langile mugimenduaren harremanik izan, baina Hossam el-Hamalawyk emandako hitzaldi batean Sozialista Iraultzaileak alderdian militatzera eraman zuen.

Inigo Gilmoren "Gigi's revolution" dokumentalaren protagonista izan zen, non Tahrir plazako bizitza zein Egiptoko goi klaseko pertsona batzuen iritziak agertzen diren.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q149771
* Commonscat Multimedia: Gigi Ibrahim

---

 |

* Wd Datuak: Q149771
* Commonscat Multimedia: Gigi Ibrahim
*Lactarius luteolus*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, hasieran ganbila, ondoren lau-deprimitua, kolore zurixkakoa, tonu gris-beix kolorekoekin, zahartzean nabarmenagoak. Azal zimurtsu samarra, lehorra, matea, erraz pitzatzen da, bereizgarria, zuria, zuri-grisaxka, zahartzean arrexka kolorea hartuz.

**Orriak:** Adnato-unzinatuak, ez oso sendoak, lamelula ugarirekin, zuri-krema kolorekoak, arre-iluna zaurietan, ertza osoa eta kolore berekoa, aise arrexka kolorea hartzen du, estu samar.

**Hanka:** 4 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 2 eta 3,5 cm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa, sendoa, betea, gogorra, mehetua oinarrira, sustrai antzeko arinekin, zuria, ukitzean arrexka kolorea hartzen du.

**Haragia:** Trinkoa, gogorra, zurixka, minutu gutxira arrexka kolorea hartzen du, Usain hautemaneezinekoa eta zapore leunekoa.

**Latexa:** Mikatza, ugari, serosoa, zuria, zuri-grisaxka, astiro arrexka kolorekoa bihurtzen da.

**Erreakzioak:** Haragiak KOH-rekin okre-laranja kolorea hartzen du, eta, pixkanaka, arre-beltzaxka.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis" esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Luteolus* epitetoa latinetik dator, horixka, esan nahi duen "luteolus" hitzetik. Bere koloreagatik.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

*Lactarius bruneoviolascens* delakoaren antzekoa da, honen latexak arre-more kolorera biratzen du eta usain txarra du. *Lactarius pergamenus* espezieak ere badu antza, honek kapela sendoagoa du eta zuria edo aldatzen ez den krema kolorekoa da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean eta neguaren hasieran. Hostozabalen baso termofiloetan hazten da (*Quercus spp.* eta *Castanea sativa*), pinuen azpian ere bai (*Pinus pinea*, *Pinus* *pinaster*), lurzoru azidoetan.

Banaketa eremua
---------------

### Erreferentziak

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 317 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cuña Fernandez Avelino.  (2023). Avelinosetas.info.
**Örbyhus gaztelua** (suedieraz: *Örbyhus slott*) Suediako Tierp udalerrian dagoen gaztelu bat da, Uppsala eta Gävleren arteko edibidean.

Historia
--------

Lurraldea XIV mendetik ezagutzen da eta XV mendean Johan Kristensson Vasak gotorleku bat eraiki zuen, Gustavo I.a Vasa errege izango zenaren aitonak. Gustavo Vasak berak gotorlekua zabaldu egin zuen eta harresiak eraiki zituen inguruan. Garai horretan gaztelua jende garrantzitsuarendako presondegi bihurtu zen, denetan ezagunena Erik XIV.a Suediakoa erregea izan zen, anaia Joanes III.a erahiltzen saiatzeagatik. Erik bera Örbyhusen hil zen 1577an.

1641 arte errege familiaren eskutan egon ondoren Banér familiak erosi zuen eta 1660an berriztatu eta jauregi barroko bihurtu zen. 1729tik aurrera hainbat eskutatik pasa zen eta 1825 eta 1832 artean Carl Christoffer Gjörwell arkitektoaren agindutara berriztatze lan handiak egin zitzaizkion.

Arkitektura
-----------

Oinarri karratuko harrizko dorreak oraindik ere gazteluaren nukleoa izaten jarraitzen du. Bertan zegoen gartzela.

Gazteluaren alde barrokoa adreiluz egindako eraikina da, hiru solairu dituena. Eraikin nagusitik bi hegal ateratzen dira tartean patio bat eratuz.

Gazteluaren inguruan parke zabala dago eta bertan hainbat eraikin ere badaude, denetan aipagarriena Gjörwellek 1820 hamarkadan eraikitako orangeria.

Iruditegia
----------

* Gazteluaren aurrealdea.Gazteluaren aurrealdea.
* Gazteluaren ikuspegia.Gazteluaren ikuspegia.
* Orangeria.Orangeria.
* Aletegia.Aletegia.
* Barnealdea.Barnealdea.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2371512
* Commonscat Multimedia: Örbyhus slott

---

* **Ondare historikoa**
* FMIS: raa/bbr/21300000013543

 |

* Wd Datuak: Q2371512
* Commonscat Multimedia: Örbyhus slott
**Marta Goikoetxea Luquin** (Lizarra, Nafarroa Garaia, 1984ko uztailaren 6a) blogaria da

Biografia
---------

Historian lizentziatua da Marta. 2014. urtean bidaien bloga ireki zuen bere grina munduko gainerakoekin partekatzeko. Freskotasunez eta umorez, entretenimendua inoiz ahaztu gabe, Martak aholku onenak ematen ditu eta bere esperientziak kontatzen ditu blog batean.

*Rojo Cangrejo* blogaren sortzailea da. Blog gisa, gaztelaniazko bidaiei buruzko blogosfera osoko eduki zainduenetako bat du irudietan eta testuen kalitatean.

Telebistan
----------

Bidaiatzea, abenturak idaztea eta 'Rojo Cangrejo' blogean aholkuak jasotzea atsegin duen Martak telebistara jauzi egin zuen *Viajeras con B* programan parte hartuz. Lizarrako gazteak duela urte batzuetatik Donostian bizi denak, aipatutako programan parte hartzen duten produkzio-etxeen gonbidapen harrigarria jaso zuen. Luxuzko aukera horri esker, urrunago joan zitzaion bidaiatzeko grina. Esperientziak munduko zazpi herrialde desberdin ezagutzeko aukera eman zion bi lagunekin batera: Miriam Giovanelli eta Corina Randazzo aktoreekin.

Sariak
------

* IATI 2019 saria irabazi zuen, blog berri onenaren kategorian.
* Fitur 2019 saria eduki onena duen blogari.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Pato, por Silvia.  (2019-05-16). *Los mejores blogs de viajes en castellano en el 2019.*  (Noiz kontsultatua: 2023-08-17).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Los Mejores Blogs De Viajes De Habla Hispana - Proyecto Viajero.*  2020-09-25 (Noiz kontsultatua: 2023-08-17).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «PRIMER PLANO – Marta Goikoetxea Luquin – Blogger – "Viajar es la mejor inversión que puedo hacer en mí misma"» *Revista Calle Mayor* 2017-01-27 (Noiz kontsultatua: 2023-08-17).

Kanpo estekak
-------------
**San Migel zubiko gudaldia** 1813ko irailaren 1an izan zen Beran, frantziarren eta britainiarren artean. Donostia bezperan ingeles eta portugaldarren esku erori eta  San Marzialgo gudua galdu ostean, Napoleonen armadak Lapurdira egin behar izan zuen erretirada.

Gartakariak
-----------

1813-1814. Napoleondar Gerrak zirela eta, 1813ko abuztuaren hasieran, tropa aliatuak, Wellingtongo dukea buru zutela, Bortzirietan, Urdazubin eta Donezteben finkatu ziren, Soult mariskal frantsesarenei jarraikiz. 

Beran ingelesek zaindutako San Migel zubia zuten frantsesek igarobide bakarrenetakoa, eta pasatzeko, borroka egin behar izan zuten. 20 bat lagun hil ziren bataila hartan, baina bestelako ondorioak ere utzi zituen: guda guztietan galtzaileak herritarrak baitira, eta Bortzirietan goseteak eta izurriteak izan ziren, triskantzek eta soldaduei jaten eman beharrak eraginda. 1813ko azaro arte izan zen heriotza krisi nabarmena eragin zuten.

Bibliografia
------------

* Ramón Guirao Larrañaga, *La batalla de San Marcial, del 31 de agosto de 1813, y los combates previos y posteriores a orillas del Bidasoa, de junio a noviembre de 1813*. Luis de Uranzu Kultur Taldearen argitalpenak, 1995.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q122189243

 |

* Wd Datuak: Q122189243
Euli-hiltzeko ohikoena.
**Euli-hiltzekoa** zenbait intsektu hiltzeko erabiltzen den tresna da (euliak, eltxoak, sitsak...). Normalean kolpe batez hiltzen ditu baina gaur egun ere merkatuan euli-hiltzeko elektrikoak ere saltzen dira; azken hauek deskarga txiki batez erretzen ditu.

Deskribapena
------------

Euli-hiltzeko arruntena material arinez egindako lauki txiki bat (10 zm. inguru) eta heltzeko eskuleku bat (30 zm-koa) du. Materiala arina eta malgua izan behar da, plastiko arinak edo alanbre bezalakoak. Lauki txikiak edo parak xareta bat du. Eskulekuari esker xareta airean azkarrago mugitzen da eta horrek kolpea errazten du. Xaretari esker, bestetik, intsektuak ez du arriskua nabaritzen.

* Euli-hiltzekoa.Euli-hiltzekoa.
* Euli-hiltzeko afrikarra. Zaldi-zurdaz egina, eskulekua egurrezkoa da.Euli-hiltzeko afrikarra. Zaldi-zurdaz egina, eskulekua egurrezkoa da.
* Kola erabiltzen duen euli-hiltzekoa.Kola erabiltzen duen euli-hiltzekoa.
* Euki-hiltzeko elektrikoa.Euki-hiltzeko elektrikoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q279520
* Commonscat Multimedia: Fly swatters

---

 |

* Wd Datuak: Q279520
* Commonscat Multimedia: Fly swatters
***Clitocybe subsinopica*** *Tricholomataceae* familiako perretxiko espezie bat da. Ez da toxikoa, baina kalitate txarrekoa da.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran ganbila da ertz lobulatuarekin, gero, garatu ahala, gehiago edo gutxiago inbutuaren forma hartzen du. Arre-gorrixkatik arre-laranjara doan kolorea izaten du.

**Orriak:** Zabal samar, zurixkak edo krema antzeko kolorekoak, dekurrenteak eta okertuak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Haritsua, kapelaren kolore berekoa. Oinarrian ez oso deigarriak diren sustrai antzekoak izaten ditu.

**Haragia:** Irinaren usain eta zapore handiarekin.

**Etimologia:** *Clitocybe* hitza grekotik dator, burua esan nahi du, kapelaren formagatik.

Jangarritasuna
--------------

Sukaldaritzarako interesik gabea.

### Nahasketa arriskua

*Clitocybe sinopica* delakoarekin nahas daiteke, honek orriak estu izaten ditu.

Sasoia eta lekua
----------------

Normalean udaberrian agertzen da, baina beste garai batzuetan ere ager daiteke. Pinuen basoetan hazten da, erretako guneetan eta baita haietatik kanpo ere.

### Banaketa eremua

Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Kanariak, Errusia, Japonia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Euskal Herriko perretxiko eta onddoak*, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza  •   *Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak*, A.D.E.V.E. 2012  •   Euskalnatura  •   *Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos*, Luis García Bona, Kriselv, 1987  •   *Catálogo micológico del País Vasco*, Aeranzadi, 1973  •   *Mendizalearen Hiztegia [mikologia]*, Ostadar Mendi Taldea.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 160 or. ISBN 84-404-0530-8..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12951367
* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 2531216
* Index Fungorum: 311376
* MycoBank: 311376
* NCBI: 2060597

 |

* Wd Datuak: Q12951367
Dea Matronaren beste irudia.
**Dea Matrona** ("jainkosa ama jainkotiarra") mitologia zeltan Marne ibaiaren tutoretza-jainkosa zen. Antzinako Galian Marne ibaiak ere Matrŏna izena zuen. Marne ibaiari Matrona izenez aipatzen duten antzinako egileen artean Julio Zesar, Amiano Martzelino, Ausonio eta Sidonio Apolinar daude. Haren semea Maponos zen. Bere irudiak ohikoak ziren. Buztinezkoak ziren, merkeak, santutegietan eta etxeetan gurtzeko.

Irudia
------

Normalean, jainkosa ama gisa irudikatzen zen, umetxoei bularra ematen edo frutak, beste jaki batzuk edo txakur txikiak magalean eramaten. Eskualde askotan, Matrona horiek hiruko taldeetan (triadak) irudikatzen ziren, edo, bakanago, biko taldeetan. Jainkotiar triada horren barruan, "Deae Matres" edo "Deae Matronae" bezala ezagutzen zen.

Gurtza-mota hori Europako iparraldeko leku askotan (Matres eta Matronae) ere eman zen, ez bakarrik eremu zeltetan. Beste figura erlijioso eta mitologiko garaikide batzuen antzekoa zen, baita ondorengoetan ere, hala nola Moirak, Furiak, Nornak edo Parcak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Charlton T. Lewis and Charles Short (1879). "A Latin Dictionary, 'Matrona'". *Perseus*, Tufts University. Retrieved 1 May 2014.
2. ↑  Miranda J. Green (1989). *Symbol and Image in Celtic Religious Art*. Routledge. 188–204.or. ISBN 0-415-08076-2.

Ikus, gainera
-------------

* Bona Dea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2353556
* Commonscat Multimedia: Matronae

---

 |

* Wd Datuak: Q2353556
* Commonscat Multimedia: Matronae
***Provocatio ad populum*** edo ***provocatio*** erromatar zuzenbideko eskubidea da, Errepublikaren lehen urteetan sortua, eta K.a. 509. urteko *Lex Valeria de provocatione-*ren bidez ezarria. Lege honek zioen *imperium*a zuen magistratu batek ezarritako zigorra ezin zitzaiola herritar bati gauzatu, hiritarrak lehenago herriari (*populus*) iritzia  eskatu gabe.

Goi-mailako magistratu erromatarrek duten *coercitio* edo hertsatze-ahalmenaren murrizketa bat da, hau da, epai bat herritar baten aurka emateko eta epai hori betearazteko ahalmenaren murrizketa. *Provocatio* eskubidea diktadore batek edo *senatus consultum ultimum* batek bakarrik eteten zuen.

Erakundearen bilakaera
----------------------

Hasieran, eskatzen zuten patrizioen kasuan baino ez zen errespetatzen, eta ez plebeioen kasuan, iraultzaldi baten ondoren hiritar libre guztiei aplikatu zitzaien arte. *Provocatio*-az arduratzen zena *Comitia Curiata* izan zen eta XII. Taulen legeekin eskumen hori *Comitia Centuriata*ra igaro zen. Denborarekin erakundea sendotu egin zen, baina Augustoekin desagertu zen. Inperio garaian provocatio eskubidea aldatu eta appelatio deitu zen (enperadoreari apelazioa aurkezteko eskubidea). Provocatio ez zen indargabetu, ez zen jarraitu aplikatzen erromatar zuzenbidea benetako prozesu penalerantz eboluzionatzean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mozos Touya, José Javier de los (1994), *La provocatio ad populum como garantía jurídica del ciudadano romano y manifestación de cohesión social*, Helmántica. 1994, volumen 45, n.º 136-138. 177-188 or.
2. ↑  Grimal, Pierre (1999), *La civilización romana. Vida, costumbres, leyes, artes*, Paidós, 101 or.
3. ↑   «Provocatio ad populum ¿garantía de libertad?» *Documentos de Trabajo. Seminario Permanente de Ciencias Sociales* (8): 8–14. 2013 ISSN 1988-1118. (Noiz kontsultatua: 2023-08-11).

Kanpo estekak
-------------

* Tito Livio, De urbe condita libri III, 55
* Zizeron, *De Republica* II, 54, 61, 62

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1770848

 |

* Wd Datuak: Q1770848
**Knutstorp gaztelua** (suedieraz: *Knutstorps slott*, danieraz: *Knudstrup borg*) Suediako gaztelu bat da, Svalöv udalerrian dagoena, Escania probintzian. XVI. mendean eraiki zuen Otte Brahek, Tycho Brahe (1546–1601) astronomo ospetsuaren aitak. Tycho bertan jaio zen, 1546ko abenduaren 14an, eta baita bere arreba ere bai, Sophie Brahe, 1559ko abuztuaren 24an, bera ere astronomo garrantzitsua. Garai hartan eraikina Danimarkaren zati bat zen.

Historia
--------

Knutstorp XVI. mendean sortutako jauregi-domeinua da. Lurrak, Danimarkako jabeenak, Brahe familiarenak izan ziren 1663ra arte. Ondoren, Thott familiaren esku geratu zen, eta, ondoren, Ankarstiernako baroien familiaren esku. Gaztelua Fredrik Georg Hans Karl Wachtmeister kondeak eskuratu zuen 1771n, eta haren ondorengoak dira gaur egun arte jabeak. 1830ean, Claes Adam Wachtmeister kondeak eta bere emazteak, Amélie von Wrangelk, lorategi ingeles bat eraiki zuten, eta Carl Georg Brunius arkitektoa kontratatu zuten gaztelua birmoldatzeko. 1678an eta 1956an izandako suteen ondoren zaharberritu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Suedieraz)**:Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1807458
* Commonscat Multimedia: Knutstorps borg

---

 |

* Wd Datuak: Q1807458
* Commonscat Multimedia: Knutstorps borg
2015eko UEFA Europa Leagueko finala jokatu zuen taldea.
**FK Dnipro** (ukraineraz Футбо́льний Клуб Дніпро́) Ukrainako Dnipro hiriko futbol talde profesionala da. Sobietar Batasuneko bi liga eta kopa bat irabazi zituen. 2014an Ukrainako ligan bigarrena izan da eta 2015ean UEFA Europa Leagueko finala jokatu du.

Historia
--------

### Sorrera

Petrovsky lantegian sorturiko BRIT (Brianskyi Robitnychyi Industrialnyi Tekhnikum) lantegian du jatorria. Lehen Mundu Gerra garaian taldea sakabanatu egin zen baina 1925 urtean BRIT inguruko jendeak talde berria osatu zuen, hasieran *Petrovsky factory* izenarekin eta 1926an **Petrovets** izen ofiziala hartu zuen.

### Sobietar garaia

1947an agintari komunistek *Dynamo Dnipropetrovsk* izena eman zioten baina 1949 eta 1961 artean *Metalurh Dnipropetrovsk* izan zen. Metalurh izenak "metalaren langileak" esan nahi du. 1961ean *Dnepr Dnipropetrovsk* bihurtu zen. Urte guzti hauetan emaitza apalak izan zituen baina 80. hamarkada "urrezko aroa" iritsi zen. Sobietar Batasuneko 6 titulu irabazi zituen, tartean bi liga eta kopa bat.

### Ukraniako garaia

Ukrainako ligak hastearekin batera Dinamo Kiev eta Xakhtar Donetsk taldeen atzean egotea egokitu zaio. bi aldiz izan da bigarren ligan eta beste bost aldiz hirugarren. Kopan ere ez du zorterik izan, hiru final jokatu baititu eta hiruretan Xakhtar Donetsken aurka galdu du.

2014 urtean ligako bigarren postua eskuratu du. 2014-15 urtean UEFA Europa Leagueko finalera iritsi da eta Sevillaren aurka jokatu du. 3-2 emaitzaz galdu du.

Palmaresa
---------

### Sobietar Batasunean: 6

* SESBeko Liga (2): 1983, 1988.
* SESBeko Kopa (1): 1989.
* SESBeko Superkopa (1): 1988.
* SESBeko Ligako Kopa (2): 1986, 1989.

### Ukrainan: 0

* Ukrainako Liga (0): bigarren 1993 eta 2014an.
* Ukrainako Kopa (0): finalista 1995, 1997 eta 2004an.

### Nazioartean: 0

* UEFA Europa League (0): finalista 2015ean.
* UEFA Intertoto Kopa (0): finalista 2006an.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ukraineraz)****(Errusieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q175687
* Commonscat Multimedia: FC Dnipro

---

 |

* Wd Datuak: Q175687
* Commonscat Multimedia: FC Dnipro
**Lakua Kirol Elkartea** Gasteizko Arriaga-Lakua auzoko futbol taldea da. Gaur egun emakumezkoen taldeak Euskal Ligan jokatzen du. Gizonezkoek aldiz Arabako Erregional Preferentean jokatzen dute

Historia
--------

1986-87 denboraldian C. P. Antonio Forniés taldeak emakumezkoen taldea ateratzea proposatu zuen eta 1988an *Club Deportivo Lakua 03* sortu zen. 1998an auzoko beste talde bat gehitu zitzaion *Huracán* eta 2002an *Txukun-Lakua 05*. Urte berean Bilboko Athletic Klubarekin hitzarmena sinatu zuen eta 2003an gaur egungo taldea eratuta geldtu zen; **Club Deportivo de Fútbol Lakua de Vitoria-Gasteiz**.

Emakumezkoen taldea
-------------------

| Urtea | Maila | Postua |
| --- | --- | --- |
| **2016-17** | **Arabako Erregionala** | **1.a (igo)** |
| 2015-16 | Euskal Liga | 15.a (jeitsi) |
| **2016-17** | **Arabako Erregionala** | **1.a (igo)** |
| 2017-18 | Euskal Liga | 16.a (jeitsi) |
| **2018-19** | **Arabako Erregionala** | **1.a (igo)** |
| 2019-20 | Euskal Liga | 14.a |
| 2020-21 | Euskal Liga | 13.a |
| 2021-22 | Euskal Liga | 14.a |
| 2022-23 | Euskal Liga | 9.a |

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Historia.*  (Noiz kontsultatua: 2017-11-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61362304

 |

* Wd Datuak: Q61362304
**Capitán de Corbeta Carlos A. Curbelo nazioarteko Aireportua** (gaztelaniaz: *Aeropuerto Internacional Capitán de Corbeta Carlos A. Curbelo* (IATA: **PDP**, ICAO: **SULS**) **Laguna del Sauce nazioarteko aireportua** izen ofizial ohiarekin ere ezaguna eta **Punta del Este nazioarteko aireportua** bezala ezagutzen dena, Uruguaiko Punta del Este zerbitzatzen duen aireportu bat da, ondoko Maldonado udalerrian kokatua. Consorcio Aeropuertos Internacionales SA (CAISA) enpresak kudeatzen du. Aireportuak 14 kilometres (8.7 mi) Maldonadoren ipar-mendebaldean. cc vv bb nn mm

Carlos Ott arkitektoak diseinatutako terminalaren eraikina 1997an inauguratu zen. Gabriel Gurméndez Armand-Ugon Uruguaiko Garraio eta Herri Lan ministro ohia aireportuko zuzendari nagusia izan da.

Aireportua zibila eta militarra da. Uruguaiko Armada Nazionalak bere base nagusia (eta bakarra) du hemen itsas hegazkinaren armarako.

Trafikoa
--------

Aireportuak ondoko Punta del Estera doazen bidaiariei ematen die zerbitzua batez ere, nahiz eta Maldonado inguruetako hirietara ere ematen duen.

Aireportuak normalean bidaiari kopurua hazi egiten du hego hemisferioko udako hilabeteetan. Aireportura hegan egiten duten bidaiari gehienak Buenos Airesetik datoz. Nazioarteko zerbitzua Argentina, Brasile eta Paraguaitik ere eskuragarri dago.

Aireportuak hegazkin mota asko kudeatu ditzake gorputz zabalak barne, nahiz eta normalean Boeing 737 eta Airbus 320 bezalako tamaina ertaineko hegazkinak eta ATR 42 bezalako turbo-hegazkinak erabiltzen diren aireportu honetan.

Estatistikak
------------

Aireportua gaur egun Uruguaiko bigarren aireportu jendetsuena da, bai bidaiarientzako zerbitzuan, bai hegaldi erregularretan.

| Trafikoa | 2008 | 2007 | 2006 | 2005 | 2004 | 2003 | 2002 | 2001 | 2000 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Bidaiariak | nd | 210.988 | 217.006 | 228.401 | 230.649 | 174.167 | 150.394 | 210.671 | 225.968 |
| Karga (tonak) | nd | nd | 285 | 361 | nd | nd | nd | 11 | 13 |

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9071
* Commonscat Multimedia: Aeropuerto Internacional de Punta del Este

---

 |

* Wd Datuak: Q9071
* Commonscat Multimedia: Aeropuerto Internacional de Punta del Este
**Bujaco dorrea** Caceres (Extremadura, Espainia) hiriko sinbolo ezagun bat da, vertako Plaza Nagusian dagoen eraikin deigarriena. Caceresko alde zahar monumentalaren ipar-mendebaldeko sarbidea babesteko funtzioa izan zuen bere garaian. 

Dorrearen izena, agian Abu Ya'qub kalifarenetik dator, dorrearen eraikitzailea hura izan baitzen Al-Andalusen garaian. Beste batzuek lotzen dute izena *buhaco* hitzarekin: trapuzko panpina esan nahi du honek, eta 1820 eta 1962 artean dorrearen goialdean kokatua egon zen estatua erromatar bati izen horrekin deitu ohi zitzaion hirian. 

Eraikin guztiz arabiarra da arkitekturan, oinplano karratukoa, berrerabilitako harlandu erromatarren gainean eraikia. Funtsean harlangaitzezkoa da, eta ertzetan harlanduzkoa du. Almohade garaiko beste eraikin militar asko bezala, dorrea harresiarekin arku indartsu batek lotua egin zen. Almenadun erringla batek errematatzen du, eta hiru matakan ditu, bi alboetan, eta beste bat aurrean, baina azken hau geroago gehitua. Mendebaldean, Plaza Nagusira begira, *Foruen Balkoia* esaten zaion dago dago, 16, mendekoa da eta boluta-mentsulekin eta armarriarekin apainduta dago. Dorreak 10 m-ko aldea eta 25 m-ko altuera du.

Dorre hau da 12. mendeko almohadeek hiria berreraiki zutenekoa. Tropa kristauak Caceres lehenengo aldiz 1169an hartzeko gai izan zirenean, eraikuntza hori erabli zuten beren onurarako, baina denbora gutxian berrskuratu zuten musulmanek 1173ko udaberrian, sei hilabeteko setio baten ondorenBujacoko dorrea izan zelarik da zaldun kristauek defendatutako azken gotorlekua. Almohadeen kalifak 40 defendatzaile exekutatzeko agindu zuen setioa gainditzean. 

Dorreak birmoldaketak izan ditu denboran zehar. 1672tik 1791ra bitartean, udaletxeko erlojua zegoen bertan, eta horregatik Erlojuaren dorrea ere deitu zioten. Mende amaieran, erloju hori San Mateo dorrera eraman zuten, eta, ondoren, beste bat jarriko zuten Bujacon, 20. mendearen erdialdera arte. 1820an tenplete txiki bat eraiki zuten dorrearen almenarrean, hiriko *Genio andrógino* estatua barruan zuela. 1963an hasi kendu zuten tenpletea eta estatua, eta beste aldaketa batzuk egin ziren: itxuraren aldetik, dorrearen kareztatzea kendu zuten eta horrela harlangaitza bistan geratu zen. Azken birmoldaketa horrek Erdi Aroko kutsua eman zion, garai hartan Caceresen egin ziren erreformetan ohikoa zena.
**Apostoleion** edo **Apostolu Santuen eliza** (grezieraz: Άγιοι Απόστολοι, *Agioi Apostoloi*) Konstantinoplan zegoen eliza zen. Konstantino I.a Handiaren mausoleoa zen eta 550ean sagaratu zuten.

Turkiarrek hiria konkistatu zutenean hau suntsitu zuten eta bere ordez meskita bat eraiki zuten. Gaur egun ezagutzen ditugun datu guziak Prokopio Zesareakoaren eskutik iritsi zaigu.

Oinplano zentralizatua zuen, gurutze greko formakoa. Gurutzearen bost laukiek kupula bana zuten eta erdian, gurutzaduran, kokatzen zen Konstantinoren sarkofagoa. Honen inguruan, hamabi apostoluen erlikiak zeuden, mausoleoari martyriumaren esanahia gehituz. Badirudi, enperadoreak, bere burua 13. apostolua bezala ikusten zuela.

Eredu hau, geroago eraikiko ziren eraikinetan errepikatuko zen, ezagunena Veneziako San Marko basilika.

Ikus, gainera
-------------

* Martyrium
* Gala Plazidia mausoleoa
* Santa Kostantza mausoleoa

Kanpo estekak
-------------

* Veneziako San Marko basilika

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q586568
* Commonscat Multimedia: Church of the Holy Apostles (Constantinople)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139843487
* LCCN: no93038758
* NKC: kn20090401029
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q586568
* Commonscat Multimedia: Church of the Holy Apostles (Constantinople)
*Artikulu hau eskualdeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Luna».*
**Ḷḷuna** Montaña Occidental eskualdeko azpi-eskualde tradizionala da, Leongo probintzian, Gaztela eta Leonen, Espainian.

Mugak
-----

Eskualde hauek mugatzen dute: Asturiasko Lenako kontseilua (iparraldetik); Leongo Babia eta Omaña eskualde tradizionalak (mendebaldetik); Gordón, Los Argüellos eta Alba eskualde tradizionalak (ekialdetik); eta Tierras de Ordás (hegoaldetik)

Udalerriak
----------

Eskualde tradizionala honako udalerriek osatzen dute:

* Carrocera (Val de Viñayo eskualdea);
* Barrios de Ḷḷuna (Luna de Arriba eskualdea);
* Sena de Ḷḷuna;
* Souto y Amíu (Luna de Abajo eskualdea);
* Rioseco de Tapia;
* Santa María de Ordás (Ordás eskualdea).

Hidrologia
----------

Luna ibaiak ipar-mendebaldetik hego-ekialdera zeharkatzen du eta eskualdeari izena ematen diona da.

1950-60ko hamarkadan urtegia eraikitzearen ondorioz eskualdea urez bete egin zen, beraz eskualde tradizionala bi zatitan banatuta dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1074134

 |

* Wd Datuak: Q1074134
**Zorroaga** Donostiako auzune bat da, Miramon auzunearekin batera Miramon-Zorroaga auzo administratiboa osatzen du. Biztanle gutxien dituen auzoetako bat da, eta bertan, familia bakarreko etxebizitzak nagusi dira.

Auzoaren hirigintza, erliebearen malkartasunaren ondorio da. Malda handiegiak, hiriko beste guneetan eraikitako blokeak altxatzea ezinezko egiten du. Halere 2000ko hamarkadan goi maila ekonomikoa duten jendeen etxebizitza multzoak eraiki izan dira.

Zorroagagaina, Zorroagako eliza eta Zorroagagaineko 11. zenbakiko eraikinaren ikuspegi panoramikoa.

Eraikinak
---------

Auzoan, hiriko medikuntza azpiegitura garrantzitsuena dago, Donostia Ospitalea. Horrez gain, azken urteetan, zaharren egoitza bat eta klinika pribatu bat ezarri dira bertan.

Gaur egun Zorroaga Fundazioa izenez ezaguna den elkartea 1903 urtean inauguratu zuten Viktoria Erregina egoitza izeneko eraikinean kokatua dago.

Bestalde, Zorroagako eliza dago.

Historia
--------

1980tik 1993ra arte EHUko Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia Fakultatea Zorroagan egon zen, eta fakultatearen izen arrunta '**Zorroaga**' zen orduan. 1993an fakultatea Ibaetako campusera eraman zutenean, Aranzadi zientzia -elkartearen egoitza bihurtu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269407

 |

* Wd Datuak: Q12269407
**Raúl Alfredo Magaña Monzón** (1940ko otsailaren 24a - 2009ko irailaren 30a)  Salvadorreko futbolari eta entrenatzailea izan zen.

Salvadorreko futbolaren handienetako bat bezala hartzen da.

Klubaren ibilbidea
------------------

Magañak 18 urterekin egin zuen debuta Costa Rican Deportivo Saprissaren aurka, Humberto Pérezen ordez. Salvadorreko maila goreneko hainbat taldetan jokatu zuen, batez ere herriko FAS klubean, eta Guatemalan eta Kanadan ere jokatu zuen. 1975eko urtarrilean amaitu zuen bere karrera Alianzan.

USACen egin zuen egonaldian, ekonomiako titulua lortu zuen.

Nazioarteko ibilbidea
---------------------

*Araña* (armiarma) eta *El Gran Salvadoreño* (Salbadorko handia) goitizena, Magañak bere herrialdea ordezkatu zuen bere lehen Munduko Txapelketan, 1970eko Mexikoko FIFA Munduko Txapelketan, Sobietar Batasunaren aurkako azken partida ere bere azken nazioartekoa izan zen. Bere idoloa, Lev Yashin mitikoaren antzera, Magaña ere beltzez jantzi zen eta txapelak jantzi zituen.

Zuzendaritza-karrera
--------------------

Lau aldi ezberdinetan kudeatu zuen selekzioa, eta 1976an Guatemalaren aurka debutatu zuen. Bere azken trikimailuetako bat Atlético Marte Lehen Mailara itzultzea izan zen, urte askotan hor egon ostean.

Era berean, CONCACAFeko Batzorde Teknikoko presidentea izan zen zortzi urte baino gehiagoz.

Heriotza
--------

Magaña 2009ko irailaren 30ean hil zen urdaileko minbiziak jota, 69 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Herrera S. Jorge.  (7 October 2009). *Falleció Raúl "Araña" Magaña Monzón.*  Revista Debate.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1138843

 |

* Wd Datuak: Q1138843
**Édouard Jean-Marie Stephan** (Niort, 1837ko abuztuaren 31-Marseilla, 1923ko abenduaren 31) frantziar astronomo bat izan zen.

Parisko École normale supérieure institututik (non matematikan lizentziatu zen) igaro ondoren, 1866an Urbain Le Verrierrek Marseillako Behatokiko zuzendari izendatu zuen. Kargua 1907ra arte beteko zuen.

1868an, Georges Rayetekin batera, Siamgo Erresuman eguzki-eklipse bat ikusteko espedizio bat zuzendu zuen. Eguzki hodien espektroa behatuz, ordura arte ezezaguna zen igorpen lerro bat aurkitu zuen, Stephanek, lasto kolore horikoa bezala deskribatuko duena. 17 urte beranduago elementu kimiko ezezaguna helio bezala bataiatuko dute eta Lurrean isolatuko dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Stephen, E..  (1924). «Discours prononcé aux obsèques, le 2 Janvier 1924 par M. Jean Bosler, Directeur de l'Observatoire de Marseille» *Journal des Observateurs* 7: 9-10..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q274349
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 30319378
* ISNI: 0000 0003 5430 4563
* BNF: 13484449b (data)
* GND: 117658146
* SUDOC: 094688877
* Léonore: [LH//2549/39 LH//2549/39]

 |

* Wd Datuak: Q274349
**Odoakro** edo **Odovakar** (435-493), erdi hunoa eta erdi esziroa heruloen tribu germaniarraren buruzagia zen. Historian ospetsua da, Mendebaldeko Erromatar Inperioko azken enperadore izan zen Romulo Augustulo tronutik kendu zuelako, 476an, zein Castel dell'Ovo edo Castellum Luccanumera erbesteratua izan baitzen, eta Napoliko badian eta 511ra arte edo baita beranduagora arte bizi izango baitzen.

Romulo Augustulo tronutik kendu ondoren, Odoakrori (germanieraz Audawakrs, "aberastasuna bilatzen duena" esan nahi duena), enperadore berri bat izendatu eta honen bidez gobernatzeko, ala Ekialdeko Erromatar Inperioko menpeko gisa gobernatzeko aukera suertatu zitzaion. Bere aurretik gobernatu zuten askok ez bezala, Rizimero kasu, bigarren aukera hautatu zuen, Mendebaldeko intsignia inperialak, garai horretan Ekialdeko enperadore zen Zenoni itzuliz, Italiako dux bezala berretsia izatea eskatzen zuen gutun batekin batera. Zenonek, bere onespena eman zion eskari honi eta patrizio maila eman zion.

480an hil zen arte, Mendebaldeko enperadore legitimoa zen Julio Nepotek, teorikoki, Odoakroren nagusi izaten jarraitu zuen, azken hau, bere izena zeraman txanpona ere atera zuen bitartean. Baina, Odoakrok, *rex Italiae* edo Italiako errege titulua ere jaso zuen, eta hala onartua izan zen bere bizitza osoan.

Baina, Odoakro eta Ekialdeko Erromatar Inperioaren arteko harremanek, okerrera egingo zuten beranduago, eta, 489an, Zenon enperadorearen laguntzarekin, ostrogodoek, Teodoriko Handiaren buruzagitzapean, Odoakroren erresuma inbaditu zuten, honen barbaro foederatiz osatutako armada suntsitu (eta oraindik existitzen ziren erromatar tropa urriak) eta 493an errenditzera behartuz. Teodorikok, oturuntza batera gonbidatu zuen, eta, uste denez, ostrogodoak bere ezpata propioarekin hil zuen, Odoakroren erresuma osoa bereganatuz.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Odoakro*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Odoakroren Erreinua

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Romulo Augustulo Mendebaldeko Erromatar Inperioko enperadore bezala** | **Italiako erregea**476-493 | Ondorengoa**Teodoriko Handia** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q103333
* Commonscat Multimedia: Odoacer

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 43239906
* ISNI: 0000 0000 6147 5764
* GND: 118735942
* LCCN: n84095996
* SNAC: w6rz1w2b
* SUDOC: 129958077
* UB: a1202580
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04474/eu\_o\_0157/o0157
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q103333
* Commonscat Multimedia: Odoacer
Ogasun publikoan, **zuzeneko zergak** pertsona fisiko edo juridiko *jakin* batek, zuzenean, ordaindu behar dituen zergak, eskuratutako errenta, irabazia edo ondarea zuzenean zergapetzen dituena, bitartekari baten bitartez jasotzen diren zeharkako zergak ez bezala. Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zerga eta Sozietateen gaineko Zergak, besteak beste, zuzeneko zergak dira. Aldizkako zerga da, urtero aplikatu ohi dena.

Zuzeneko zerga batzuk
---------------------

### Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zerga

Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da.Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen klik eginez gero.PFEZa ulertzeko bideoa.
Pertsona Fisikoen Errentaren Gaineko Zerga (PFEZ): urte naturalean lurralde batean (adib: Gipuzkoan) egoitza duten pertsonek lorturiko errenta kargatzen du. Zergadunaren egoera pertsonalak eta egoera familiarrak kontuan izaten dira zerga hau aplikatzerakoan, honela, berdintasun, orokortasun eta progresibitatearen printzipioak jarraituz.

### Sozietateen gaineko zerga

Sozietateen gaineko Zerga (SZ): subjektu pasiboek errentatik lorturiko mozkina kargatzen du. Merkataritza-sozietateek lortu dituzten etekinen araberako zorra da.

### Ondasun Higiezinen gaineko zerga

Ondasun Higiezinen gaineko Zerga (OHZ): ondasun higiezin landatar eta hiritarren balio katastrala zergapetzen du.

### Oinordetza edo Dohaintzen gaineko Zerga

Oinordetza edo Dohaintzen gaineko Zerga (ODZ): Herentzia edo Dohaintzaren bidez edozein oinordetza tituluz ondasunak eta eskubideak eskuratzean, baita Bizitza aseguruen kontratuen bidez jasotakoaren zenbatekoa beti ere, asegurua kontratatu duena eta onuraduna persona ezberdinak balira.

### Aberastasunaren eta Fortuna Handien gaineko Zerga

Aberastasunaren eta Fortuna Handien gaineko Zerga (AFHZ): pertsona fisikoaren titularitzapean dituen ondasun eta eskubide ekonomiko guztiek osatzen dute, pertsona fisikoaren zama, karga, zor eta obligazioek gutxitzen dutelarik.

Ikus, gainera
-------------

* Zerga
* Iruzur fiskal
* Zeharkako zerga

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q926871
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh94005276
* NKC: ph139117
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q926871
**Zuzentzaile ortografiko** automatikoa edo **ortografia egiaztatzail**e automatikoa, idatzitako testuak zuzentzen laguntzen duen aplikazio informatikoa da.

Zuzentzaile automatiko bat erabiliz, Hobelex erabiliz, gorriz eta urdinez markaturik dagoen testu bat.
Zuzentzaile automatiko batek, Hobelex-ek, zuzen ez omen dauden hitzak markatzeaz gain, antzeko hitz batzuk eskaintzen ditu aukeran.
Aplikazio hauek hizkuntza jakin bateko hitzak bi multzotan sailkatzen dituzte. Multzo handi batekoak, zuzen idatzitako hitzen multzokoak, aplikazioak ez ditu markatuko, bere horretan utziko ditu. Multzo horretakoak ez diren beste hitz guztiak markatuko ditu zuzentzaile ortografiko automatiko on batek. Baina teknikoki ia ezinezkoa da zuzen idatzitako hitz guzti-guztien multzoa egin.

Pertsona-izen eta leku-izen guztiak, esaterako, ez ohi dira ondo idatzitako multzoan sailkatzen. Bide beretik, lagunarteko erregistroko hitz guztiak ere ez ohi dira zuzen idatzitako hitzen multzoan sartzen... Horiek eta beste problema batzuk ere izaten dituzte zuzentzaile ortografiko automatikoek baina, hala ere, hizkuntza estandar batean zuzen idazten laguntzen dute.

Zuzentzaile ortografiko automatikoen hurrengo urratsa, zuzen idatzita ez omen zeuden hitzen antzeko aukerak eskaintzea izan ohi da.

Zuzentzaile automatiko askok erabiltzaileari hizkuntza hautatzeko aukera ematen diote. Testu bakar batean bi hizkuntza edo hizkuntza gehiago nahasita baldin badago, hizkuntza bakoitzeko zuzentzaile automatiko bana erabil daitezke. Halaber, zuzen omen dauden hitzen multzoan, erabiltzaile bakoitzak hainbat hitz gehi ditzake.

Ikus, baita
-----------

* Hobelex.
* Hunspell.
* Xuxen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q164274
* Commonscat Multimedia: Spell checking

---

 |

* Wd Datuak: Q164274
* Commonscat Multimedia: Spell checking