recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Joana Eroaren etxea** edota **Egiluz etxea** Gipuzkoako Hondarribia udalerriko Alde Zaharrean dagon eraikin bat da. Izena ustez, 1502an Joana Gaztelakoa erreginak bertan ostatu hartu omen zuelako datorkio.

Eraikina
--------

Etxea noizkoa den eta zer estilotakoa den, ez dago gutiz garbi, baina badirudi XVI. mendearen bukaerakoa dela, eta estiloz, berriz, pizkunde herrerianoa.

Oinplano laukizuzena du, eta aurreko aldea, nagusia, harri landuz egina (gainerakoak manposteriazkoak dira). Aurreko aldean, harlanduzko kateak kuxindura moduan jarriak ditu izkinetan, eta sistema bera du solairuen arteko inpostetan eta taulamenduaren azpiko erlaitzean.

Baoak dinteldunak dira, eta kuxindura dute inguru guztian. Bi solairu ditu, eta aurreko aldea hiru ardatzetan antolatua dago. Beheko solairuan, sarbidea du erdian, janbetan kuxindurak dituela, eta gainean, frontoi makotua (etena dago, erdian armarria jartzeko). atearen alde bakoitzean, bao handi bat ageri da. Goiko solairuan, armarria du erdian (hondatua dago zenbait zatitan), gainean hiruki formako frontoia duela, eta leiho bat alde bakoitzean. Armarria Egiluz leinuarena da (Arabakoa zen jatorriz sendi hori). Armarriaren gainean, latinezko idazki bat dago, *"Generatio Reg. Esp. Benedicetur"*, eta azpian ere badu gaztelaniazko idazkia, *"De las órdenes de Fuenmayor"*.

Teilatua bi isuritakoa da, eta teilatu azpian, erlaitz molduraduna dauka. Egun ez da inor bizi, eta utzia dago.

Ikus gainera
------------

* Gipuzkoako kultura ondasunak
* Gipuzkoako jauregi eta dorretxeen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492159
* Commonscat Multimedia: Casa de Juana la Loca, Hondarribia

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001505

 |

* Wd Datuak: Q20492159
* Commonscat Multimedia: Casa de Juana la Loca, Hondarribia


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |
Edafonaren osaketa, alemanetik itzulia: urdinez, bakterioak; laranjaz, algak eta onddoak; eta horiz, zizareak.
Ekologian, **edafon**a lurzoruan dagoen bizidunen multzoari deritzo. Biota hori mikroorganismoz eta animalia txikiez osatuta dago.

Bakterioak, algak eta onddoak dira edafonaren osagai nagusiak (%80). Hauetaz gain, akaroak, zizareak eta artropodo txiki batzuk daude, eta baita neurri txikiko ugaztunak ere (satorrak eta hainbat karraskari, adibidez).

Lurzoruaren gainetik bizi diren landareak eta animaliak ez dira edafonaren osagaiak.

Bakterioak eta onddoak, bereziki, garrantzi handiko bizidunak dira lurzoruetan, bertan pilatzen den materia organiko guztia (hostoak, animalien gorpuak, etab.) deskonposatzen dutelako. Bakterio eta onddorik ezean, materia organikoa etengabe pilatuko litzateke lurzoruetan (materia organikoa deskonposatzerakoan bizidun horiek garrantzi handiko humusa sortzen dute).

Edafonaren bizidun gehienak heterotrofoak dira, oso gutxi dira fotosintesia egiten dutenak. Bizidun horiek lurzoruaren goiko mailetan pilatzen dira (A horizontean). Lurzoruaren bakterioek eta onddoek materia organikoa deskonposatzen dutenean landareek erabil ditzaketen konposatu inorganikoak (nitratoak, sulfatoak...) sortzen dituzte.

Lurzoruaren biotak ere garrantzi handia du ziklo biogeokimikoetan, hainbat prozesu biokimiko (nitrogenoaren finkapena, nitrifikazioa eta desnitrifikazioa, materia organikoaren mineralizazioa...) burutzen dituelako. Aipatzeko modukoa da landareen sustraietan onddo ugari bizi direla, mikorrizak osatuz.

Lurzoruaren bizidun nagusiak
----------------------------

* Bakterioak: Nitrosomonas, Nitrobacter, Rhizobium, Azotobacter, Clostridium....

* Onddoak: Penicillium, Aspergillus, Fusarium, Mucor, Trichoderma...

* Algak: lurzoruaren uretan pilatzen dira: Diatomeak, Zianobakterioak, Chlorophyceae...

* Protozooak: Ziliatuak, Amoebozoa...

* Animaliak: Nematodoak, Rotifera, Akaroak, Collembola, Oligoketoak, Carabidae, inurriak, Dipteroen larbak, Isopodoak, Ugaztun txikiak...

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1282599
* **Identifikadoreak**
* NDL: 00573121

 |

* Wd Datuak: Q1282599
**Joyce Jonathan** (Levallois-Perret, 1989ko azaroaren 3a), frantziar kantautore, abeslari eta musikari bat da.

*Sur mes gardes* izena zuen aurreneko diskoa platinozkoa bihurtu zen urtebetean eta 2011n debutari frankofono onenaren saria eskuratu zuen NRJ Music Awards sarietan.

Biografia
---------

Joyce Jonathan Paris ondoko Levallois-Perret hirian jaio zen eta Parisko Eskola Alsaziarrean egin zituen ikasketak eta Unibertsitatean psikologia ikasi zuen.

7 urte baino ez zituela pianoa jotzen hasi zen eta aurreneko abestiak konposatu zituen. 16 urte zituela MySpace sare sozialean hark konposaturiko hiru abesti ezarri zituen eta My Major Company disketxe berriko Michael Goldmanekin jarri zen harremanetan.

Aurreneko diskoa atera ahal izateko diru bilketa kanpaina abiatu zuen eta 2008ko maiatzaren 3rako 70.000 euro batu zituen 486 ekoizlerengandik. 2010ko urtarrilean atera zen diskoa, *Sur mes gardes* eta bost hilabetetan urrezko diskoa izatera iritsi zen. Abuztuan deskarga gehien zituen albuna bihurtu zen eta urtebeterako platinozko diskoa zen. "Je ne sais pas" eta "Pas besoin de toi" uizan ziren singleak eta 2011ko NRJ Music Awards sarietan debutari frankofono onenaren saria eskuratu zuen.

2013an *Caractère* diskoa argitaratu zuen eta bertan dagoen "Ça ira" singlea izan da bere ibilbideko abesti arrakastatsuena. NRJ Music Awards sarietan bi izendapen jaso zituen, emakumezko abeslari onena eta abestirik onena.

2016an hirugarren diskoa plazaratu zuen, *Une place pour moi*, eta 2018an laugarrena, *On* izenekoa.

Diskografia
-----------

* *Sur mes gardes* (2010)
* *Caractère* (2013)
* *Une place pour moi* (2016)
* *On* (2018)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** «NRJ Music Awards 2011 : ce que vous n'avez pas vu à la télé !» *Public.fr* (Noiz kontsultatua: 2021-02-23).
2. 1 2   «Joyce Jonathan : biographie, partitions, tablatures» *www.partoch.com* (Noiz kontsultatua: 2021-02-23).
3. ↑   «Joyce Jonathan | Listen and Stream Free Music, Albums, New Releases, Photos, Videos» *Myspace* (Noiz kontsultatua: 2021-02-23).
4. ↑   **(Frantsesez)** «Joyce Jonathan déjà disque d’Or» *Toutelaculture* 2010-04-28 (Noiz kontsultatua: 2021-02-23).
5. ↑   «Joyce Jonathan - Ça ira» *ultratop.be* (Noiz kontsultatua: 2021-02-23).
6. ↑   **(Ingelesez)** «Joyce Jonathan» *Discogs* (Noiz kontsultatua: 2021-02-23).

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Frantsesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q762673
* Commonscat Multimedia: Joyce Jonathan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 121906534
* ISNI: 0000 0000 8416 9081
* BNF: 162205871 (data)
* SUDOC: 251433218
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: joyce-jonathan

 |

* Wd Datuak: Q762673
* Commonscat Multimedia: Joyce Jonathan
*Artikulu hau Eskoriatzako auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Mendiola».*

**Mendiola** Eskoriatza udalerri gipuzkoarraren hego-ekialdean dagoen auzoa edo elizatea da, landa-girokoa.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 47 biztanle ditu.

Mugakideak
----------

Iparraldean Bolinaga eta Arkarazo (Aretxabaleta), hegoaldean Elgea (Barrundia), ekialdean Areantza (Aretxabaleta) eta Urkuluko urtegia eta mendebaldean Eraña eta Bolibar (Eskoriatza) herri edo auzo mugakide ditu.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Mendiolako biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 51 | 53 | 51 | 50 | 49 | 50 | 50 | 47 |

1960an 114 biztanle zituen, 1970ean 89 eta 1981ean 64.

Ondasun nabarmenak
------------------

* San Joan Bataiatzailea edo **San Joan Txiki** parrokia: XIX. mendekoa. Arkupe ederra dauka. Erromeria tradizionalki maiatzaren 6an egiten zen.
* XIX. mendeko hilerria.
* XVIII. mendeko baserria.
* Aipatzekoak dira Kamiokoa eta Isaspiribil baserriak eta Uriarte oinetxea.
* Gaztainadin Santa Kolunbako baseliza dago.

Kurtzebarri
-----------

Auzoa Kurtzebarri (1.133) mendiaren azpian dago kokatuta, Zaraiako mendilerroan dagoena, eta ohiko abaiapuntua da bertara igotzeko, ordu biko igoera eskatzen duelarik. 700 metro inguruko desnibela dago.

Amabirjinaren monumentua Mendiolan.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Mendiola udal webgunean
* **(Gaztelaniaz)**Auñamendi entziklopedian.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263419

 |

* Wd Datuak: Q12263419
Armarria.
**Mendikute dorretxea** Gipuzkoako Soraluze herrian dagoen XVIII. mendeko eraikina da. Erdi Aroan dorretxe izan zen. Ez da Erdi Aroko eraikina beraz; hala ere, herrian "dorretxe" esan zaio beti. Izen ugari ezagutu ditu: **Baltegietako jauregia**, **Dorrea**, **Zabalekoa**.

Historia
--------

1756 inguruan altxatuta, Dorrea esaten zitzaion herrian. Alboan errota eta baseliza zegoen eta, multzoa, agian, Erdi Arotik zetorren; horrek ulergarria egingo luke "dorretxe" izendapena. XIX. mendetik aurrera agiri ofizial batzuetan Mendikute dorrea deitura eman zitzaion, bertan Domingo Mendikute Txurruka eta bere sendia bizi baitziren. Antzinako aktetan etxe honek izan duen beste izenetako bat Baltegietako jauregia izan da.

Garai batean jauregia Babil de Areízaga eta Corral baroiaren jabetzakoa zen, Narroseko markesaren anaiarena.

XX mendearen hasieran, 1920. hamarkadan, eraikina hustu eta goitik behera aldatu zuten. Lehen solairuko altura jaitsi, eta beste bi egin zituzten gainetik, horretarako hormak metrotik gora altzatuz. Halaber, teilatu berria bi isurietara egin zuten, ganbara hobeto aprobetzatzearren.

Ezaugarri batzuk
----------------

Jatorrizko eraikinaren oso elementu gutxi gelditzen dira. Planta ia laukia, jatorriz teilatua lau aldetara ematen zuen. Behe solairuez gain beste bi solairu zituen, lehenengoa altura handikoa. Etxaurre nagusia, Eibarko bidera ematen duena, harlanduzkoa da; gainontzekoak ere harrizkoak dira, baina ez hain erregularrak.

Etxearen ertz batean armarri barrokoa eta kuartelatu ederra du, hareharrian zizelatua dagoena.

Kokapena
--------

Baltegieta kaleko 22an dago kokatuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Mendikute dorretxea Soropedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108545722

 |

* Wd Datuak: Q108545722
Austriako mendiko gidariak Anselm Klotz (ezkerrean) eta Josef Frey (eskuinean), XIX. mendea. 
**Mendiko gidaria** mendizale profesional bat da, pertsona bat edo talde bat mendian gidatzen duena, eta, aldi berean, kirol-irakaskuntzako eta -entrenamenduko lanak egiten ditu, mendizaleari segurtasuna emanez. Oro har, elkarte bateko kide izateagatik egiaztatzen da.

Trebetasunak
------------

Bere trebetasunak normalean eskalada, eskia eta mendi-ibiliak dira. Bere ezagutzak arrokei, elurrari, eguraldiari, orientazioari, elur-jausiei eta osasunari buruzko trebetasunak ditu, teorikoki eta praktikoki.

Mendiko gidariak, edo formalki goi mendiko gidariak, taldeek edo norbanakoek alokatzen dituzte eskiatzeko edo eskaladako jardunaldi baten segurtasuna bermatzeko. Gida profesional mota hauek XIX mendearen erdialdean sortu ziren eskalada alpetarra kirol bihurtu zenean. Mendiko gidari titulua (herrialde gehienetan) erreserbatuta dago beren herrialdeko ziurtagiriak jaso dituzten gizabanakoentzat, mendiko gidarien nazioarteko elkarteen federazioek onartutako curriculumaren eta prestakuntzaren bitartez. Ziurtapena eskalada, Eskalada alpinoa eta mendiko eskia biltzen dituen azterketa prozesu zorrotz baten bidez egiten da. 3 eta 7 urte irauten du normalean, mendiko gidariaren ziurtagiriak konpromiso, dedikazio eta trebetasun tekniko handia eskatzen du.

Segurtasuna ahalbidetzeaz gain, mendiko gidari profesionalek maiz eskaintzen dizkiete beste zerbitzu batzuk bezeroei. Zerbitzu hauek esperientzia alpetarra nabarmen hobetu dezakete, batez ere bezero mendizaleak denbora edo ekipamendu mugatua duenean, lagun kualifikatua ez duenean edo ezagutzen ez duenean bisitatzen ari den gunea. Mendiko gidariaren zerbitzu osagarriak hauek izan daitezke:

* Mendiko ibilbideen, eguraldiaren, elurraren edo glaziarren baldintzen inguruko tokiko ezagutza zehatzak;
* Prestakuntza espezifikoa alpetar trebetasunetan esaterako mendiko eskia, elur-jaisien kontzientzia, harkaitz eskalada, izotz eskalada, mendiko orientazioa eta mendiko tresnen erabilera egokia esaterako pioletak, kranpoiak, soka, eskaladako segurua, elur-jausia kasuaren balizak eta abar;
* Mendi-zeharkako eskirako edo helieskirako urrutiko sarbideetarako helikopteroekin harremanetan jartzeko gaitasuna;
* Lehentasunezko sarbidea igogailuetara eta teleaulkietara;
* Batzuetan, berehalako sarbidea bisitatutako leku mugatuetara, adibidez, Estatu Batuetako Parke Nazionaletara.

Antolakuntza
------------

Mendiko gidariak estatuko eta nazioarteko elkarteetan antolatzen dira normalean. Nazioarteko erakunderik handiena Gstaaden (Suitza) kokatutako Mendiko Gidarien Elkarteen Nazioarteko Federazioa da. Gidarien nazioarteko titulazioa UIAGM-k (Mendiko Gidarien Elkarteen Nazioarteko Batasuna), Gstaaden, Suitzan eta UIMLA-k (Mendiko Gidari Laguntzaileen Nazioarteko Batasuna) aitortzen dute.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q819677
* Commonscat Multimedia: Mountain guides

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11961112m (data)
* GND: 4144638-0
* LCCN: sh85087821
* NKC: ph202148

 |

* Wd Datuak: Q819677
* Commonscat Multimedia: Mountain guides
**Mendimotza**, edo **Mendimotxa**, Nafarroa Beherean dagoen mendi bat da, Pirinioetako Adartza mendilerroan. Bere garaiera, 1237 metrokoa da, eta, garaiera honekin, Adartza mendilerroko bigarren mendirik garaiena da, mendilerroari izena ematen dion Adartzaren ondoren, hau, 1250 metrokoa.

Abiapuntuak
-----------

Tontor honetara iristeko, ohikoena, Ehunzaroi lepora iristea, Luzaide zein Bankatik. Hemendik, iparralderantz hartzen da ur banaketa lerroan bertan, nazioarteko mugan dagoen hesia jarraituz. Lehenik, Usubieta muinotxora eta Usubieta lepora iristen da. Hemendik, gailurra, harritsuago bihurtzen da Mendimotzaren tontorrerantz.

Arnegitik, iparralderantz jo behar da, Erramuntoko bordaren gailurrera iristeko, Artxaro edo Zurrusta labarraren gainean dagoena. Orduan, Zurrusta gaina, ezkerretik inguratu edo igo egin daiteke, baita Aitzmeaka muinoa ere, Akorraineko lepoa izeneko lepora iristeko. Hurrengoko kora inguratuz, Madariako lepora iristen da, nondik Urkularte lepora eta handik gertu dagoen tontorrera iristen den, zuzenean ere bertara iris daitekeena. Uneoro, mugalerroa, ezkerretara geratzen da.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Akorraine, Mendimotxa, Adartza, Urdiakoharria, Ontzorone · Berria·Ibilbideak» *www.berria.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-05-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263414

 |

* Wd Datuak: Q12263414
Kalteak DNAn, kromosometan haustura moduan adieraziak.
**DNAren konpontzea**, zelula batek genoma kodifikatzen duten DNAaren molekuletan kalteak identifikatzeko eta zuzentzeko dituen prozesu multzoa da. Gizakien zeluletan, bai metabolismoaren jardueretan, nahiz izpi ultramoreak edo erradiaktibitatea bezalako ingurumen faktoreetan, DNAk kalteak jasan ditzake, egunero zelula bakoitzeko milioika zauri eragitera irits daiteke. Zauri hauetako askok DNAren molekulen egituretan kalte larriak eragin ditzakete, eta kaltetutako DNA kodifikatzen duen genea transkribatzeko zelularen gaitasuna aldatu ala desegin dezake. Beste zauri batzuk zelularen genoman oso kaltegarriak diren mutazioak gauza ditzakete, horrek mitosiaren unean beren «zelula alaben» biziraupenean eragin dezake. Hortaz, DNAren banaketa prozesua konstanteki aktiboa da, DNAren egituraren kalteei erantzunez:

DNAren konpontze abiaduran baldintza ugarik eragin dezakete, tartean zelula mota, bere adina eta giro extrazelularra. DNAn kalte kopuru handia bereganatu duen edota bere DNAn eragindako kalteak mondu eraginkorrean konpontzeko gai ez den zelula honako hiru egoeretan sar daiteke:

1. Gelditasun atzeraezineko egoera, seneszentzia deitua.
2. Suizidio zelularra, apoptosia edota heriotz zelular programatua deitua.
3. Kartzinogenesia, edota minbiziaren sorrera.

DNAren konpontze gaitasuna genomaren segurtasunerako ezinbestekoa da, eta hortaz, bere eta organismoaren funtzionamendu normalerako ere bai. Bizitzaren luzapenean eragiten dutela frogatutako gene askotako kasuan, gerora DNAren konpontzean eta mantentzean paper nabarmena duela ikusi ahal izan da. Gametoak osatzen dituzten zelulen molekuletako kalteak konpontzeko ez gaitasunak beren ondorengoen genoman mutazioak sar ditzake, eboluzioaren erritmoan eraginez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210538
* Commonscat Multimedia: DNA repair

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D004260

 |

* Wd Datuak: Q210538
* Commonscat Multimedia: DNA repair
**DHL Express** Alemaniako paketa Deutsche Post enpresaren nazioarteko logistika dibisioa da.

Historia
--------

Jatorriz, 1969an Estatu Batuetan San Francisco eta Honolulu arteko karguen txartelak aldez aurretik hegazkinez burutu emateko asmoz sortu Adrian Dalsey, Larry Hillblom eta Robert Lynnz-ek sortu zuten. Hiru sortzaileen abizenen lehenbiziko hizkiekin enpresari izena eman ziotzaiolarik: DHL.

Hortik aurrera enpresaren hazkundea ikaragarria izan zen: 1970ean ekialdeko kostaldera hedatu zen, 1971an Ozeano Pazifikoan, 1974an Europako bere lehenbiziko bulegoa Londres hirian ezarri zuen, 1977an Ekialde Hurbilera hedatu eta 1978an Alemaniako lehenbiziko bulegoa ireki zuen.

Aldez aurretik, 1998an enpresa honetako akzioak zituen Deutsche Post World Net enpresak 2001an akziodun nagusia bilakatu zen eta 2002an DHL enpresa bereganatu ostean bere jaun eta jabe izan zen, DHL bere logistika dibisio bihurtuz.

Gaur egun DHL enpresaren egoitza nagusia Alemaniako Bonn hiriko Post Tower etxe orratzan kokatzen da.

Kanpo estekak
-------------

* DHL enpresaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489815
* Commonscat Multimedia: DHL

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154144898669850291033
* GND: 2130357-5
* LCCN: n2011032315

 |

* Wd Datuak: Q489815
* Commonscat Multimedia: DHL
**Juan Liscano Velutini** (Caracas, 1915eko uztailaren 7a - Ibidem, 2001eko otsailaren 17a) venezuelar idazlea izan zen. Poesia- nahiz saiakera-lanak idatzi zituen, baina horrez gainera, publizista, argitaratzaile eta literatura-kritikari gisa ere lan egin zuen.

Biografia
---------

Caracasen ez ezik, Frantzia, Belgika eta Suitzan ere ikasi zuen. Kazetaritza-lanak egiten hasi zen *Revista de la Federación de Estudiantes de Venezuela* aldizkarirako, eta 1938an bere aldizkaria sortu zuen, *Cubagua*. 1944an, *Suma* aldizkaria sortu zuen. Azken hori oinarri hartuta, argitaletxea eta liburu-denda sortu zituen, eta bertako zuzendaria izan zen. 1946an Folklorearen Ikerkuntzarako Zerbitzua sortu zuen. Bere herrialdeko gorabehera politikoek eraginda, alde egin behar izan zuen, baina giroa lasaitu zenean, itzuli eta *Zona Franca* izeneko aldizkaria sortu zuen, 1968an. Lehen poesia-lana, *8 poema*, 1939an argitaratu zuen. Harrezkero, poesia hauek kaleratu zituen, besteak beste: *Humano Destino* (1949), *Nuevo Mundo Orinoco* (1959), *Nombrar contra el tiempo* (1968), *Rayo que al alcanzarme* (1978), *Descripciones* (1983), *Fundaciones, vencimientos y contiendas* (1991), *Antología poética* (1993). Saiakera aipagarrienen artean ditu: *Rómulo Gallegos y su tiempo* (1961) eta *El horror por la historia* (1980). Literatura-kritikari gisa ere hainbat lan argitaratu zituen: *Caminos de la prosa* (1953), *Espiritualidad y literatura* (1976) eta *Lecturas de poetas y poesía* (1985).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6300228
* Commonscat Multimedia: Juan Liscano

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 109503920
* ISNI: 0000 0001 2103 7994
* BNE: XX962401
* BNF: 120244467 (data)
* LCCN: n80113163
* NKC: jx20041019007
* SNAC: w6f32j7d
* SUDOC: 028402413
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03868/eu\_l\_2117/l2117
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 74680

 |

* Wd Datuak: Q6300228
* Commonscat Multimedia: Juan Liscano
**Juan Jose Unanue Aranbarri**, ezizenez **Goenatxo II.a** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1959ko urriaren 14a) gipuzkoar harri-jasotzaile bat da, historian izan den handienetakoa. 11 aldiz irabazi zuen Euskal Herriko Harri Handien Txapelketa, beste inork baino gehiago, harik eta 2020an Aimar Irigoienek marka berdindu zuen arte. Bere anaia Jesus Mari "Goenatxo I.a"-ren erreleboa hartu zuen.

Biografia
---------

1979an Harrijasotzaile gazteen txapelketa irabazi zuen eta 1987an *Euskadiko Arrijasotzaileen Txapelketa Nagusia* deitu zen lehiaketa. 1988an Iñaki Perurenaren errekorrak hautsi zituen 125 eta 212 kiloko harriekin eta 1989an "Endañetaren" marka hautsi zuen Aian 162'5 kiloko kubikoarekin.

1991etik aurrera lehiakiderik ez zuen izan harri handietan. Euskadiko Txapelketa 11 urtetan jarraian irabazi zuen eta Igeldoko harri ezaguna ere beste 11 aldiz jarraian irabazi zuen. 19 jasoaldirekin Igelgoko harriaren errekorra egin zuen 2002 urtean, oraindik gainditu ez dena. Albitzuri Haundiaren errekorra ere berea da oraindik 15 jasoaldirekin (1996an).

Lorpenak
--------

* Euskal Herriko Harri Handien Txapelketa (11): 1991, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001
* Igeldoko harria (11): 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003
* Errekorrak:
	+ Igeldoko harria: 19 jasoaldi (2002)
	+ Albitzuri Haundia: 15 jasoaldi (1996)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Goenatxo II.a: "Lan honetarako urte askotako esperientzia eduki behar da"» *urolakosta.hitza.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-11-11).
2. ↑    «UNANUE ARANBARRI, Juan José - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-11-11).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58464098
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 137815

 |

* Wd Datuak: Q58464098
**DTE** (**D**ata **T**erminal **E**quipment) komunikazio batean datuen iturri eta helburua diren ekipoak dira. Konputaziorako ekipoak osatzen dute: Host, konputagailuak eta terminalak)

Sarrera
-------

Informazioa bitarteko batek prozesatzen baldin badu, honi DCE deritzo, modema esaterako. Konputagailuei eta terminalei **DTE** deitzen zaie, halaber, sarearekin konektatzeko gailuei eta antzeko konexio-gailuei DCE. Eskuarki, konputagailuek eta terminalek ez dute distantzia urruneko sareko datuak bidaltzeko eta jasotzeko ahalmenik. Honelako eginkizunetarako modema (DCE) eta antzeko zirkuituak daude.

  

DCEak bitak banan-banan bidaltzeaz eta jasotzeaz arduratzen dira. **DTE**-a eta DCE-a kontrol- zein informazio-datuak komunikatzeko elkar konektatuta egoteaz gain (atal fisikoa), DTE-k eta DCE-k komunikazio protokolo berdinak erabiltzea beharrezkoak dituzte (atal logikoa).

Honela, DTE (lokala)-DCE (lokala); DCE (lokala)-DCE (urrunekoa); DCE (urrunekoa)-DCE (urruneko) eta DTE (lokala)-DTE (urrunekoa) komunikazioak izaten dira.

DTE-DCE-en arteko komunikazioa gauzatzeko interfaze arautuak beharrezkoak dira.

DTE-ren eta DCE-ren arteko interfazeak espezifikazio mekanikoak, elektrikoak eta prozedurazkoak dauzka:

* **Prozedurazkoak**: Komunikazioa modu egokian (koordinazioa) gauzatzeko, komunikazio-gertaeren hurrenkera zehazten du.
* **Mekanikoak**: Konektoreen tamaina eta forma zehazten dituzte, hau da, gailu biek kable eta antzeko konexioak bateragarriak izan behar dituzte.
* **Funtzionalak**: Interfazearen elementuen eginkizunak zehazten ditu
* **Elektrikoak**: Seinale mota, tentsio maila eta izaera elektrikoko beste ezaugarri berdinekin lan egin behar dituzte.

Ikus, gainera
-------------

* DCE
* USB
* Firewire
* Bluetooth
* Ataka informatikoa
* RS-232
* IDE
* SATA
* PCI
* IrDa
* PCMCIA

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1172400
* **Identifikadoreak**
* GND: 4148868-4

 |

* Wd Datuak: Q1172400
**DOS** PCrako sistema eragile talde bat da. Izenak *Disk Operating System* (diskoko sistema eragilea) esan nahi du. Hasieran IBM PC ordenagailuekin erabiltzeko sortu zuten, 16 biteko Intel 8086/8088 prozesagailudunak. Komando-lerro bidezkoa da bere interfazea.

DOS sistema eragileak bertsio ezberdinak ditu. Ezagunena Microsoften MS-DOS da. Honez gain, beste sistema ugari daude, hala nola PC-DOS, DR-DOS eta FreeDOS.

Windows bezalako sistema grafikoen agerpenarekin batera, DOS sistema eragileen erabilera gutxituz joan da.

Kanpo estekak
-------------

* Zientzia.net atariko artikulua: "Ordenadoreen memoria hedatua" (1993/06/01)[*Betiko hautsitako esteka*]
* Zientzia.net atariko artikulua: "Ordenadoreen Memoria Zabaldua" (1993/05/01)[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170434
* Commonscat Multimedia: DOS

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph208162
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q170434
* Commonscat Multimedia: DOS
**Jefferson konderria** (ingelesez: *Jefferson County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Charles Town da. 2010eko zentsuaren arabera 53.498 biztanle zituen, Jefferson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jefferson konderriak 548,23 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,27 ura dira. Beste 542,95 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 97,58 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 53.498 pertsonetatik 48.054 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.489 dira. 3.445 beltzak edo afroamerikarrak. 115 amerikar natiboak ziren eta 30 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 605 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 78 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.171 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490946
* Commonscat Multimedia: Jefferson County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125495799
* GND: 4691195-9
* LCCN: n81018755
* NARA: 10039954
* **Lekuak**
* OSM: 1149481
* TGN: 2002269

 |

* Wd Datuak: Q490946
* Commonscat Multimedia: Jefferson County, West Virginia
**José Ángel Balanza Tobías**, pilota arloan **Gorostiza** goitizenez ezaguna (Huércanos, Errioxa, 1970eko otsailaren 26a) esku huskako pilotari ohia eta Asegarceko entrenatzailea da. Idolotzat zuen Iñaki Gorostiza pilotariaren omenez hartu zuen goitizena.

Pilotari gisa, amateurretan asko nabarmendu zen, Titin III.ari ere maiz irabazi zion, baina profesionaletan lesioek ez zioten bere onena ematen utzi. 1992an debutatu zuen pilotari profesionaltzat, eta 2001. urtean erretiratu zen. 1992an, Bartzelonako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen esku-huskako buruz buruko txapelketan, eta urte berean 22 urtez azpiko munduko txapeldun izan zen. Gaur egun Asegarceko pilotarien entrenatzailea da, eta batzuetan intendente lanak ere egiten ditu.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  «Kirol teknikariak», *Asegarce.com*.
2. ↑  Josetxo Lizartza telebista esatariaren hitzak, 2012ko pilota emankizun batean (gaztelaniaz).
3. ↑  **(Gaztelaniaz)** Domingo GONZÁLEZ GÓMEZ: «Aúpa Titín», *Belezos: Revista de cultura popular y tradiciones de La Rioja*, ISSN 1886-4333, 3. zenbakia, 2007, 10-13. orrialdeak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492063

 |

* Wd Datuak: Q20492063
**Jefferson konderria** (ingelesez: *Jefferson County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Madison da. 2010eko zentsuaren arabera 32.428 biztanle zituen, Jefferson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jefferson konderriak 939,88 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,85 ura dira. Beste 934,03 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 34,5 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 32.428 pertsonetatik 31.218 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 755 dira. 530 beltzak edo afroamerikarrak. 59 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 211 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 29 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 376 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1139839
* Commonscat Multimedia: Jefferson County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146649494
* LCCN: n85199901
* NARA: 10036469
* **Lekuak**
* OSM: 1804289
* TGN: 1002515

 |

* Wd Datuak: Q1139839
* Commonscat Multimedia: Jefferson County, Indiana
**Jefferson konderria** (ingelesez: *Jefferson County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Watertown da. 2010eko zentsuaren arabera 116.229 biztanle zituen, Jefferson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jefferson konderriak 4.810,18 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.524,55 ura dira. Beste 3.285,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 24,16 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 116.229 pertsonetatik 105.825 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.143 dira. 5.475 beltzak edo afroamerikarrak. 500 amerikar natiboak ziren eta 273 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.464 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 121 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.571 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115227
* Commonscat Multimedia: Jefferson County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123154651
* ISNI: 0000 0004 0405 4006
* LCCN: n80090132
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1835268
* TGN: 1002518

 |

* Wd Datuak: Q115227
* Commonscat Multimedia: Jefferson County, New York
**Jefferson Memorial** da Thomas Jefferson, Estatu Batuetako hirugarren presidente izandakoaren omenezko oroitzapen-monumentu bat, Washingtonen dagoena. Estilo neoklasikoko eraikin bat da, John Russell Pope arkitektoak diseinatua, zeinak nabarmenarazi nahi izan baitzuen Jeffersonek estilo erromatarreko eraikinekiko zeukan zaletasuna; horregatik, Erromako Panteoian inspiratu zen, eta eraikina kupula ikusgarri batez hornitu zuen, lurraren mailatik 39 metroko altueraraino iristen dena. Nazioarteko estiloaren jarraitzaileek, alabaina, gogor kritikatu zuten diseinua.

Monumentuaren eraikuntza 1939an hasi eta 1943an burutu zen. Barnealdean, Jeffersonen brontzezko estatua bat dauka, 5,8 metroko altuera eta 4336 kiloko pisua duena, 1947an paratua (Rudulph Evans izan zen eskultorea).

Jefferson presidentearen estatua. Atzean, Independentzia Adierazpenaren hitzaurrea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q326183
* Commonscat Multimedia: Jefferson Memorial

---

* **Identifikadoreak**
* NARA: 10645424
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* NRHP: 66000029

 |

* Wd Datuak: Q326183
* Commonscat Multimedia: Jefferson Memorial
**Jefferson konderria** (ingelesez: *Jefferson County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Brookville da. 2010eko zentsuaren arabera 45.200 biztanle zituen, Jefferson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jefferson konderriak 1.701,11 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,32 ura dira. Beste 1.689,78 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 26,57 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 45.200 pertsonetatik 44.539 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 275 dira. 147 beltzak edo afroamerikarrak. 72 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 91 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 340 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494156
* Commonscat Multimedia: Jefferson County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146581207
* LCCN: n80107107
* NARA: 10036484
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 416696
* TGN: 1002520

 |

* Wd Datuak: Q494156
* Commonscat Multimedia: Jefferson County, Pennsylvania
**Jefferson konderria** (ingelesez: *Jefferson County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Jefferson da. 2010eko zentsuaren arabera 83.686 biztanle zituen, Jefferson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jefferson konderriak 1.509,28 kilometro koadro ditu. Horietatik 68,02 ura dira. Beste 1.441,26 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 55,45 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 83.686 pertsonetatik 81.458 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.555 dira. 628 beltzak edo afroamerikarrak. 212 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 551 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 57 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 767 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500958
* Commonscat Multimedia: Jefferson County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146578235
* LCCN: n80060965
* NARA: 10047042
* **Lekuak**
* OSM: 1799447
* TGN: 1002522

 |

* Wd Datuak: Q500958
* Commonscat Multimedia: Jefferson County, Wisconsin
**Denboraren Muinoak**, Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jauna eleberrian, Eriadorren kokatutako muino kate bat zen, Ekialdeko Bide Handiaren iparraldean eta Iparraldeko Kebraden hegoaldean. Iparraldetik hegoaldera hedatzen ziren, eta, bertako muino nagusia, aldi berean, hegoalderen zegoena ere bazena, Amon Sûl zen.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko lehen mila urteetan, Arthedain eta Rhudaur erresumen arteko ekialdeko muga zen, eta, beraz, Dunedainen lehen erresumak gotortuak zeuden, etengabeko leihan baitzeuden bien artean. Angmarren aurkako gerrak gertatu baino lehen, muino hauen magalean biztanleria handia bizi zen arren, gerraren eta jarraikako negu gorrien ondorioz, Eguzkiaren Hirugarren Aroaren amaieran, muinoak biztanlerik gabe zeuden, eta, gotorlekuak, hondakinak baino ez ziren.

Handik pasa ziren Aragorn, Frodo eta gainontzeko hobbitak Rivendelerako euren bidaian, eta bertako muino nagusian eraso zituzten Nazgûlek.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8347796

 |

* Wd Datuak: Q8347796
***Denbora da Poligrafo Bakarra*** (edo DDPB) Berri Txarrak musika talde euskaldunak 2014an argitaratutako disko hirukoitza da, I- SUTXAKURRAK (Ross Robinsonek ekoitzia), II- HELDULEKU GUZTIAK (Ricky Falknerek ekoitzia) eta III- XAKE-MATE KULTURAL BAT (Bill Stevensonek ekoitzia) diskoez osatua.

Testuingurua
------------

Denbora da poligrafo bakarra diskoa 2014ko azaroan argitaratu zen, Only In Dreams euren zigiluarekin. Guztira hiru diskoz eta 20 abestiz osatua: kantu bat taldearen urte bakoitzeko. 20. urteurrens ospatzeko lan hirukoitz hau hiru txandatan eta hiru ekoizle ezberdinekin grabatu zuten: Ross Robinson (martxoan, Kalifornian), Ricky Falkner (uztailean, Madrilen) eta Bill Stevenson (irailean, Koloradon). Abesti motz eta zuzenak dira nagusi.

Sariak
------

Berri Txarrak taldeak hainbat sari eta izendapen lortu zituen DDPB diskoarekin, besteak beste:
Premios Fest sariketan Estatuko Zuzenekorik Onenaren Saria, Vetusta Morla eta La Pegatina izendatuen aurretik.

Euskarazko diskorik onena, Musika Independientearen (MIN) sarietan 
‘Zerbait asmatuko dugu’ abestiarekin, bideoklip onenari saria Caostica zine jaialdian.

Gertakariak
-----------

Aragoiko PPk , 2015eko irailaren 25ean Zaragozan ospatzekoa zen OTANen eta beronen maniobra militarren aurkako kantaldian BERRI TXARRAKek kantatzea debekatzea eta taldekideek Aragoien pertsona Non Gratatzat hartzea eskatu zuten. Taldeak adierazpena argitaratu zuen gertakarioi erantzunez  .

Bitxikeriak
-----------

  

Taldeak eskeinitako kontzertuen artean, aipagarria da Nantesen pertsona bakarraren aurrean jotako kontzertua 2017ko ekainean.
 **(Gaztelaniaz)**

Abestiak
--------

  

I- SUTXAKURRAK

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1. | Lanbroan | 4:16 |
| 2. | Ordaina | 3:56 |
| 3. | Alegia | 4:04 |
| 4. | Zimelkor | 4:39 |
| 5. | Armak | 4:34 |
| 6. | Etsia | 2:59 |
| 7. | Sutxakurrak | 5:56 |
|

II- HELDULEKU GUZTIAK

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1. | Aditu bihurtuak | 1:59 |
| 2. | Bigarren itzala | 4:27 |
| 3. | Lemak, aingurak | 3:33 |
| 4. | Poligrafo bakarra | 4:14 |
| 5. | Bele erraldoia | 3:32 |
| 6. | Helduleku guztiak | 3:35 |
| 7. | 26 segundotan | 5:19 |
|

III- XAKE-MATE KULTURAL BAT

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1. | Zerbait asmatuko dugu | 1:43 |
| 2. | Hemen sukaldarien herrian | 2:05 |
| 3. | Orain norbait zara | 1:57 |
| 4. | Hitzen oinarri ahula | 2:01 |
| 5. | Xake-mate kultural bat | 1:59 |
| 6. | Bigarren eskuko amets | 4:23 |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑

Kanpo estekak
-------------

* DDPB diskoaren kritika.
* DDPB diskoaren kritika.**(Gaztelaniaz)**
* DDPB diskoaren edukia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20105584

 |

* Wd Datuak: Q20105584
**Manabu Mabe** (japonieraz: マナブ間部?)
 (Kumamoto, Japonia, 1924ko irailaren 14a - São Paulo, Brasil, 1997ko irailaren 22a) margolaria izan zen. Jatorriz japoniarra, brasildar hiritartasuna hartu zuen. Pintura abstraktuaren ordezkaritzat hartua izan da.

Bizitza
-------

1934an, São Paulora joan zen, bere familiarekin batera, kafe-sail batean lan egitera. 1945ean, paisaiak eta izadi hilak marrazten hasi zen, estilo figuratiboaren barruan betiere. 1950eko hamarraldian, mugimendu abstraktura jo zuen. 1959ko São Pauloko V. Biurtekoan, marrazkilari onenaren saria eman zioten. Bakarkako lehenengo erakusketa Rio de Janeiroko Arte Modernoko Museoan antolatu zuen. Azken urteetako lanak abstrakzio osoaren eta irudi gogorarazleen artean daude (irudi errealeko fantasmak). Tapizak ere diseinatu zituen, bere margolanen estilo berekoak. 1959an eta 1960an, Parisko Biurtekoan sari nagusia eman zioten; 1962an, Kordobako Arte Bienalekoaren saria; beste hainbat sari ere jaso zituen. Erakusketak antolatu zituen New York, Londres, Kyoto eta Parisen. Haren lanak São Paulo, Rio de Janeiro, Boston eta Dallas hirietako gaur egungo arte-museoetan daude.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3274337
* Commonscat Multimedia: Manabu Mabe

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 13555619
* ISNI: 0000 0000 2422 0287
* GND: 11941483X
* LCCN: n50037429
* NDL: 00103148
* SNAC: w6m90tk2
* SUDOC: 166608505
* ULAN: 500103221
* RKD: 51615
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03955/eu\_m\_0008/m0008

 |

* Wd Datuak: Q3274337
* Commonscat Multimedia: Manabu Mabe
**Joe Hill**, jaiotza-izenez **Joel Emmanuel Hagglun** (Gävle, Suedia, 1879ko urriaren 7a - Salt Lake City, AEB, 1915eko azaroaren 19a) Estatu Batuetako langile-buruzagia izan zen.

Biografia
---------

1902. urtean heldu zen Estatu Batuetara, mendebalera joan zen bizitzera, eta San Pedroko (Kalifornia) langileen sindikatuaren buruzagi nagusi zelarik, bat egin zuen *Industrial Workers of the World* (IWW, "munduko lantegietako langileak") sindikatu sortu berriarekin. IWW sindikatuak munduko langile guztien elkartasuna eta antolamendua zuen helburu. Joe Hillek, gainera, langileen aldeko kanta ugari idatzi zituen, 1909tik aurrera IWW sindikatuak argitara eman eta urte gutxiren buruan Estatu Batuetako greba guztietan kantatu zirenak.

Agintariek, IWW langile-elkartea gero eta indartsuagoa zela ikusirik, buruzagien aurkako jazarpenari ekin zioten, eta, beste batzuen artean, Joe Hill atxilo hartu zuten. Bi hilketaren egile izatea leporatu zioten, eta alderdikeriaz egindako epaiketa baten ondoren, heriotza-zigorra ezarri zioten. Atxiloketa eta zigor horiek gaitzesteko manifestazio handiak egin ziren, eta Suediako gobernuak ere heriotza-zigorragatik haserrea adierazi zuen. Hala ere, ahaleginak ahalegin, Hill bizirik ateratzeko saioek huts egin zuten, eta 1915. urteko azaroaren 18an, hil egin zuten. Hil bezperan, Big Bill Haywoodi, IWWko buruzagiari, telegrafoz bidali zion mezuan, honela laburbildu zuen Joe Hillek bere borrokabidea: "Adio Bill. Hiltzera noa, benetako iraultzaile bat bezala. Ez doluka ari. Antola zaitezte".

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Joe Hill*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q346993
* Commonscat Multimedia: Joe Hill (activist)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 42632447
* ISNI: 0000 0000 8376 9800
* BNF: 14552173k (data)
* CANTIC: a1068024x
* GND: 118704885
* LCCN: n83153066
* Tabakalera ID: 66573
* CiNii: DA14927243
* SNAC: w6t72t5m
* SUDOC: 082071632
* Open Library: OL4696536A
* KulturNav: id
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02823/eu\_h\_2114/h2114
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q346993
* Commonscat Multimedia: Joe Hill (activist)
**Maximo Zaragozakoa** Zaragozako apezpiku bisigodoa izan zen 592tik 619ra. Bere aurrekaria Sinplizio izan zen. Rekaredo, Liuva II.a, Witeriko, Gundemaro eta Sisebuto erregeak katolizismora aldatu zirenean izan zen Zaragozako apezpiku. Zaragozako II. kontziliora joan zen 592an, Bartzelonako II. kontziliora 599an eta Egarako kontziliora 614an, eta Gundemarroren ituna sinatu zuen 610ean.

Maximok VI eta VII. mendetan bisigodoen kulturaren loraldian lagundu zuen, ondoren Isidoro Sevillakoa, Eugenio Toledokoa edo Braulio Zaragozakoak jarraitu zutena.

Hainbat lan idatzi zituen bertsoan eta prosan, Isidoro Sevillakoak esaten duenez *De viris illustribus* liburuan. Bere lanik nabarmenena *Historia de regibus Gothorum, Vandalorum et Suevorum* izan zen, *Chronica Caesaraugustana*rekin batera, galdu dena. Azken obra honen zati bakarra Biktor Tunnunakoak jasotako anotazioa litzateke.

XVI. mendearen hasieran Jerónimo Román de la Higuera josulagunak kronika honen faltsifikazioa idatzi zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3109132
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 27422360
* BNE: XX1026104
* GND: 100953484
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 8660
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3109132
1=St. Augustine arguing with donatists.*San Agustin donatistekin eztabaidan*; Charles-André van Loo.
**Donatismo** IV. mendean Afrikako Elizan, Numidian, zisma sorrarazi zuen heresia. Casae Nigraeko (Numidia) apezpiku zen Donato izan zen donatismoaren buru. Doktrina honen arabera, agintari zibilen eta Elizaren artean ez da batere harremanik izan behar, eta horregatik, «Circumcelliors» izeneko nekazari gudarien laguntzaz, gizarte-iraultza bultzatzen zuen. Martiri hiltzea zen doktrina honen jarraitzaileen azken helburua. Eraso handiak izan zituen arren (Arlesko Kontzilioak donatismoa kondenatu zuen 314an, eta san Agustin Hiponakoak apostatatzat jo zituen eta donatistak zigortzea eskatu zuen), Erdi Aroaren hasiera arte iraun zuen donatismoak, Ipar Afrikan kristautasuna desagertu zen arte alegia.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q203204
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX541252
* BNF: 119827091 (data)
* GND: 4132881-4
* LCCN: sh85039037
* NKC: ph724041
* SUDOC: 027879984
* AAT: 300265219
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q203204
Gurutzea gertutik ikusita.
**Donazaharreko bide-gurutzea** Nafarroa Behereko Donazaharre herrian dagoen bideko gurutzea da. 1971tik Monumentu Historiko gisa erregistratuta dago. Herriaren erdigunean dago kokatuta.

Deskribapena
------------

Donejakue bidean kokatuta dago gurutze hau. Eskultura XVII. mendekoa izan daiteke. Gurutzea kapitel batean amaitzen den zutabe monolitiko baten gainean zigilatuta dago. Lau eskailerako idulki baten gainean dago eta bertan grabatuta dago nahiko berria den inskripzio bat. Bola itxurako erremateak ditu apaingari gisa. Gurutzearen besoak eusten dituzten aingeruen buruak hegoetan bilduta daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22920831
* Commonscat Multimedia: Croix de carrefour, Saint-Jean-le-Vieux

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00084502

 |

* Wd Datuak: Q22920831
* Commonscat Multimedia: Croix de carrefour, Saint-Jean-le-Vieux
**Jean-Baptiste Denys** (Paris, 1640?– Paris, 1704ko urriaren 3a) mediku frantziarra izan zen. Montpellierrren ikasi ondoren Luis XIV. erregearen mediku pertsonala izan zen.

Lehen odol-transfusio
---------------------

Baina zalantza barik bere biografian jasotako gertakaririk garrantzitsuena 1667ko ekainaren 15ean izan zen, lehen giza odol transfusio egin zuenean. Arkume baten 350 ml odol sartu zizkion hamabost urteko gazte bati. Horretarako, kanulatzat, hegaztien lumak erabili zituen. Mutikoak bi hilabete zeramatzan sukar gogorrekin eta bere gurasoak edozer probatzeko prest zeuden. Odol transfusioa egin ostean, hurrengo goizean, ustez, gaztea sendatuta zegoen eta arrakastatsutzat jo zuten. Gaztea handik gutxira hil zen. Denys doktoreari erailketa leporatu zioten, baina gertaera hartatik aske irten zen, gazte gaixoaren emazteak artsenikoz pozoitu zuelako.

Jean-Baptiste Denys medikua oso denbora gutxian Europako zientzialarien artean izen handiko egin zen arren, bizitza amaiera aldrebestu zitzaion epaiketa eta heriotza batzuk tarteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Medikuntzaren historiaren kronologia
* Paristar ospetsuen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Biografia ("Red gold. The epic story of blood")

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q729940
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 32094842
* ISNI: 0000 0000 7819 0239
* BNF: 124621573 (data)
* GND: 117632392
* LCCN: n85056806
* NKC: nlk20000082234
* SUDOC: 033796084
* ICCU: UFIV067179
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* FMIS: LSH/agents/64331

 |

* Wd Datuak: Q729940