recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Dyedhotepra Dedumesu** edo **Dedumes**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K. a. 1640 inguruan gobernatu zuena, Frankeren arabera

Bere Horusen izena **Uadyekhau** zen, eta bere tronu eta jaiotza izenak, **Dyedhotepra Dedumesu**.

Hondar arkeologiko batzuengatik ezagutzen da, hauen artean, Gebeleinetik datorren hilarri bat nabarmentzen delarik, bere koroaketa ospatzen duena. Turineko Errege Kanonaren VII. zutabean agertzen direnetatik, dokumentatuta dagoen ia azkena da, soilik partzialki irakur daitekeen zutabea. Esanahi ezberdina duten bi izenekin agertzen den arren eta idazketa aldaera batekin jaiotza izenean, bi errege ezberdin zirela dioen teoria baztertu egin da.

Dedumes Tutimeosekin (Tutmosis I.a) identifikatzen zuen teoria ere baztertu da, honen gobernupean, Manetonen arabera, Flavio Josefok transkribatutako bertsioan, Egipto hiksoen mende erori zelarik.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | "Tutimeos. Bere erregealdian, ezagutzen ez ditudan arrazoiengatik, Jaunaren haserrea erori zen gure gainera. Bapatean, Ekialdetik, arraza ezezaguneko gizon batzuk, abian jarri ziren gure herrialdearen aurka, garaipena lortzeko erabateko ziurtasunarekin. Soilik bere kopuru nagusitasunarekin eta ia borrokarik gabe, erraz eurenganatu zituzten gure lurraldeak. Eta, herrialdearen erresistentzia suposatuz, kupidarik gabe suntsitu zituzten gure hiri eta herriak, jainkoen tenpluak suntsitu zituzten, eta euren krudeltasuna erakutsi zuten biztanleen aurka, batzuk hilez, besteen seme-alaba eta emazteak esklabu bihurtuz. Azkenik, errege bezala, haietako bat aukeratu zuten, Salitis izenekoa. Honek, bere hiriburua Menfisen ezarri zuen, Goi eta Behe Egiptori zergak eskatuz, alde guztietan, bere atzean, tokirik mesedegarrienetan goarnizioak utziz." Flavio Josefo. *Apionen Aurka* |  » |

Izatez, Dedumes eta Manetonen Tutimeosen arteko lotura bakarra, euren jaiotza izenaren antzekotasun arin bat da. Hala ere, errege bera balitz ere, berak, Goi Egipton gobernatu zuen, eta Tebas zuen hiriburu bezala. Detlef Frankeren arabera, Salitisen garaikidea izango litzateke, Egiptoko XV. dinastiakoa lehen errege hiksoa, boterea Avarisetik hartzen duena. Litekeena da Dedumesen erregealdian, hiksoek Egipto eraso izana.

David Rohlen teoria polemikoaren arabera, aipaturiko papiro horretan oinarritua dagoena, Tutimeos, pertsonaia bera balitz, Bibliako Irteera liburuko faraoiarekin identifika daitekeen hautagai bat izango litzateke, Ramses II.a edo honen seme Merenptah baino sinesgarriagoa. Behaketa hauek babesteko froga arkeologiko edo dokumental gehiagorik ez dagoen arren, Tutimeosen erregealdia kaosean amaitu zen, eta desastre bat izan zen Egiptorentzat, aurrekoena, luzea eta egonkorra izan zen bitartean, eta, dirudienez, ez ziren bereiztu hondamendiak jasateagatik edo esklabuen matxinada masiboengatik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Sebekhotep VII.a** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XIII. dinastia | Ondorengoa**Ibi II.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q349336
* Commonscat Multimedia: Dedumose Djedhotepre

---

 |

* Wd Datuak: Q349336
* Commonscat Multimedia: Dedumose Djedhotepre
| **FALAZIAK** |
| --- |
| *A silentio argudioa**Ad antiquitatem argudioa**Ad baculum argudioa**Ad consequentiam argudioa**Ad crumenam argudioa**Ad hominem argudioa**Ad ignorantiam argudioa**Ad lazarum argudioa**Ad logicam argudioa**Ad misericordiam argudioa**Ad nauseam argudioa**Ad novitatem argudioa**Ad populum argudioa**Ad verecundiam argudioa**Ex auctoritate argudioa**Cum hoc ergo propter hoc**Ondorio hutsala**Oinarri eskaera**Lastozko gizonaren falazia**Falazia ekologiko**Falazia naturalista**Falazia genetiko**Secundum quid* |

***Cum hoc ergo propter hoc*** (euskaraz *Honekin batera, beraz honengatik*) latinezko esapidea da, batera gertatzen diren bi gertaeretatik, bata bestearen kausa dela baieztatzen duen falazia logikoa da.

Falazia logiko mota honetan bi edo gertaera gehiagoren arteko ekintza behatu ondoren kausalitatearen konklusio goiztiarra ateratzen da.

Orokorrean, A gertaera Brekin soilik korrelazioa duela behatzen bada, Aren bitartez automatikoki B sortzen dela ziurtatzen da sarritan, nahiz eta zergati-ondoriorik ez dagoen ebidentzia izan. Modu honetan, oker ziurtatzen da Ak B sortzen duela, eta honek falazia logiko bihurtzen du azalpena, hurrengo lau aukerak emanez:

* B dela Aren kausa.
* A eta Bren artean beste zeharkako kausa edo eragile batzuk daudela.
* Kointzidentzia hutsa dela A eta B batera gertatzea.
* Biak izan daitezkela elkarren kausa.

Adibideak
---------

Adibidez, aztertu dezagun hurrengo argudioa: Droga kontsumitzaile askok arazo psikiatrikoak dituzte, eta arazo psikiatrikoak dituzten askok droga kontsumitzen dute. Beraz, droga kontsumitzeak arazo psikiatrikoak sortzen ditu. Ondorioa egia izan daitekeen arren, argumentua faltsua da, drogaren kontsumoaren eta arazo psikiatrikoen arteko korrelazioak ezin baitu bermatu kausa-efektu erlazioa. Droga kontsumitzeak arazo psikiatrikoak sor ditzake, baina gerta liteke arazo psikiatrikoek drogaren kontsumoa eragitea ere; edo biak hirugarren batek eragindakoak izatea; edo, bi gertaeren artean erlaziorik ez egotea eta kasualitate hutsa izatea.

Bi gertaera aldi berean gertatzen direnean, tentagarria izan daiteke batak bestea eragiten duela onartzea, baina, korrelazio estatistikoaz gain, informazio gehiago behar da gertaera baten eta bestearen artean kausazko erlazioa dagoela behar bezala ondorioztatzeko.

Beste adibide bat: goizean euria egin eta ikasle batek azterketa bat gainditu ez badu, ezin da baieztatu *cum hoc ergo propter hoc* argudiatuz, ikasleak ez duela azterketa gainditu euria egin duelako.

Esan bezala, esaldiak A eta B gertaera lotzen ditu kausaltasun erlazio batez (A Bren kausa da, esaterako) batera gertatu direlako. Baina, A eta B gertaerak batera gertatzeak ez da bakarrik gertatzen A Bren kausa delako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Zientzia, Elhuyar.  (2020-11-12). «8. Kontuz falaziekin» *Zientzia.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-11-25).

Ikus, gainera
-------------

* Korrelazio

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q310486

 |

* Wd Datuak: Q310486
**Céilidh** Eskoziako gaeleraz eta **ceilidh** edo **céilí** irlanderaz, gaur egungo esanahiaz, Eskozia eta Irlandako gaelikoetan ospatu ohi den dantza herrikoiez langunduriko ospakizuna da, halere, gaur egun irlandar eta eskoziarren diasporak dauden herrialde ugarietan ere ospatu ohi da.

Historia
--------

Antzina, "céilidh" hitzarekin herri txikietako edozein motatako topagune edo jaiei deitzen zitzaien, tartean dantza egon ala ez. Izatez, ospakizun hauetako askok festa izateaz gain, literatura topaguneak ere izaten baitziren, dantzatu eta abesteaz gain, ipuiak, kondairak, olerkiak, erromantzeak, atsotitzak eta asmakizunak ere errezitatu edo erraten baitziren.

Azken hamarkadetan hitz honen esanahia aldatuz joan da, gaur egun "céilidh" edo "céilí" hitzek dantzarekin lotzen direlarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1150334
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1150334
**Céline Ferer** (Baiona, Lapurdi, 1991ko ekainaren 21a) lapurtar errugbilaria da, AS Bayonnaise eta Stade toulousain taldeetan aritu zen, emakumezkoen taldeko bigarren lerroko postuan.

2015eko otsailaren 6an, Frantziako selekzioan bere lehen nazioarteko txapela jokatu zuen Eskoziaren aurka, 2015eko Sei Nazioen Txapelketan. 2017an, Irlandako 2017ko Emakumeen Errugbiko Munduko Txapelketan lehiatzeko taldean hautatu zuten. 2017ko abuztuaren 20an, Coumba Diallok ordezkatu zuen, besoan lesio bat izan baitzuen.

2018an, Frantziako ekipoaren elkarretaratzean parte hartu zuen Sei Nazioen Txapelketan.

2018ko azaroan, denbora erdizko kontratu federal bat sinatu zuen lehen 24 emakumezko errugbi-jokalarietarik bat izan zen Frantzian. 2019-2020 denboraldian ere luzatu zioten kontratua.

2019an, AS Bayonnaise Baionako kirol-elkartean bederatzi denboraldi igarota, kluba utzi zuen Stade toulousain Tolosako (Okzitania) taldera joateko.

2022ko maiatzaren 15ean, 2022 denboraldia amaitzean kirol-erretiroa hartuko zuela iragarri zuen. Irailean, Thomas Darracq-ek hautatu zuen Munduko Errugbi Kopa jokatzeko Zelanda Berrian.

Palmaresa
---------

* Frantziako Txapelketa: 2022an, garaile.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37793234

 |

* Wd Datuak: Q37793234
**Daniel Martínez de la Ossa Romero** (Málaga, Espainia, 1993) hip-hop generoko abeslari famatua da, Gehien ezagutua "**Delaossa**" izenez. 2016tik hainbat single kaleratu ditu, eta 2019an debut diskografikoa grabatu egin zuen. 2020an 'La Tour Liffee' izeneko 5 abestiz osatutako EP bat kaleratu zuen, eta bere ohiko beatmaker, DJ eta ekoizlea J Moods eta Israel B, KIDDO, Gese Da O, Granuja edo Cruz Cafuné bezalako beste musikari batzuekin lagunduta.

Biografia
---------

Daniel Martínez de la Ossa, Delaossa izenez ezagunagoa, jatorriz Malagako El Palo auzoko rapero eta konpositorea da, eta arrantza-tradizio handia du. 12 urterekin hasi zen hip-hopaz arduratzen.

2010eko abuztuan, garai hartan Soup izenez ezaguna, "En blanco fácil" izeneko bere lehen maketa atera zuen, Easy eta Lápiz (aka Lapskillz) ekoizlearekin batera. Urte horretan bertan, hirurek Skill Leaders taldea sortu zuten, eta Fader Kastel (aka Kas Rules) eta Álvaro Moreno sartu zituzten kamera gisa. Guztiek batera, 2012an, "Skillbill" izeneko lehen talde-lana atera zuten. Hiru urte igaro behar izan ziren "El Oasis" (2015) izeneko bigarren eta azken talde lana ateratzeko.

2015eko amaieran, Soup Delaossak Space Hammu (aka Space Hammurabi edo Los Chicos del Cosmos) kolektiboa sortu zuen Álvaro Raggiorekin batera. MCek eta ekoizleek osatutako proiektu hau ikus-entzunezko autogestioaren beharretik sortu zen. 2016an, Delaossa Picasso izenez ere ezaguna, "El Palo Nº1." albuma atera zuen. Hurrengo urteetan, bideoklipak, singleak eta hainbat artistarekin kolaborazioak egiten hasi zen, eta 2019an, J.Moods ekoizlearekin batera, "Un perro andaluz" disko txalotua kaleratu zuen, 12 trackekin eta 6 bideoklipekin.

Diskografia
-----------

### *Grupo Skill Leaders*

• "Skillbills" (2012)

• "El oasis" (2015)

### *Bakardadean*

-*Como Soup*

• "En blanco facil" (maketa) (2010)

-*Como Delaossa*

• "El Palo N°1" EP (2016)

• "Un perro andaluz" (albuma) (2019)

• "La Tour Liffee" EP (2020)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *www.google.es* (Noiz kontsultatua: 2022-10-24).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Biografía de DeLaOssa» *Last.fm* (Noiz kontsultatua: 2022-10-24).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Delaossa Biografía y hechos» *Popnable.com* (Noiz kontsultatua: 2022-10-27).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** LOS40.  (2019-12-05). «Conoce a Delaossa, el rapero andaluz que lo peta en Latinoamérica» *LOS40* (Noiz kontsultatua: 2022-10-27).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Delaossa. Biografia, canciones y videos. Lo mejor de Delaossa. Muchotrap» *Trap y Música Urbana. Promoción de artistas, videos y entrevistas* (Noiz kontsultatua: 2022-10-24).
**Derioko apaiztegia** Derion dagoen eraikin baten izena da. Gaur egun, **Arteaga centrum** deitzen zaio ofizialki eraikinari. Bizkaiko eraikinik handiena da.

Historia
--------

Eraikina 1930ean hasi ziren eraikitzen, ospitale psikiatrikoa izateko asmoz. Eraikin lanek hainbat atzerapen izan zuten, eta inoiz ez zen ospitale bihurtu. Espainiako Gerra Zibilak iraun zuen bitartean, Eusko Gudarostearen biltoki eta gordelekua izan zen. 1937ko maiatzean bonbardatu zuten baina kalte eskasak izan zituen.

Gerra Zibilaren ondoren bertan behera gelditu zen ospitale proiektua. Eraikina izan behar zuen lau eraikinetik bi baino ez ziren eraiki.

Gauzak horrela, 1955etik aurrera eraikina apaiztegi gisa erabiltzen hasi zen. Dena den, seminarioaren bizitza laburra izan zen. Bere jaiotzatik Bilboko elizbarrutian izandako arazo anitzez gain, apaizgaien kopurua gutxituz joan zen. Horrela, 1975ean Seminario Handia itxi zen eta beranduago ikastetxe bezala erabiltzen zen Seminario Txikia ere. Une honetatik aurrera erakunde kultural ezberdinek izango dute bertan bere egoitza: Seminarioaren liburutegia, Elizbarrutiko Arte Sakratuaren Museoa, Irakasle Eskola, Labayru ikastegia, Bizkaiko eliz artxibategia…

1990ean, lur batzuen arteko trukearen bitartez, Seminarioaren jabetza Bilboko Elizbarrutiaren eskuetan geratu zen. 1995ean Arteaga Centrum sortu zen eta bere berrikuntza osoa hasi zen eraikina enpresa ezberdinei alokatuz. Komunikazioei dagokienez, leku apartan dagoen eraikin hau ia erabat berriztatua dago gaur egun eta enpresa ezberdinak, kirol guneak, hotelak eta jatetxeak hartzen ditu bere baitan.

Derioko apaiztegiaren airetiko ikuspegia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256170

 |

* Wd Datuak: Q12256170
| **Del Valle Lertxundi plazatxoa** |
| --- |
|  Donostia, Parte Zaharra |
| Dora Salazarren eskultura. |
| HerrialdeaLurraldea |  Euskal Herria Gipuzkoa |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Del Valle Lertxundi plazatxoa is located in Euskal HerriaDel Valle Lertxundi plazatxoaDel Valle Lertxundi plazatxoa | Del Valle Lertxundi plazatxoa is located in GipuzkoaDel Valle Lertxundi plazatxoaDel Valle Lertxundi plazatxoa |
| Del Valle Lertxundi plazatxoa is located in Donostiako Parte ZaharraDel Valle Lertxundi plazatxoaDel Valle Lertxundi plazatxoa |

 |
| Koordenatuak: | **Coordinates: Missing latitude**Invalid arguments have been passed to the {{#coordinates:}} function
 |

**Del Valle Lertxundi plazatxoa**, baita ere *Kainoietan plazatxoa* bezala ezaguna, Donostiako Parte Zaharreko plaza txiki bat da. Santa Korda kaletik Abuztuaren 31 kaleraino doa, San Telmo Museoaren atzealdeko atea hartuz.

Tradizioz "Kañoietan" izena eman zaio plazatxo honi: adibidez, Kañoietako iturria dago bertan, baita Kañoietan elkartea ere. Antzina, kanoi batzuk zeuden leku honetan, eta hortik datorkio herri izendapena.

Kañoietan Elkartea
------------------

Plazatxo honetan Kañoietan Elkarte gastronomikoa dago, 1900an sortutakoa.

Eraikinak
---------

* Kañoietako iturria
* *Emakume eraikitzailea*, Dora Salazarraren eskultura.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474599

 |

* Wd Datuak: Q25474599
**Mitridates I.a Iberiakoa**, Iberia kaukasiarreko errege bat izan zen (gaur egungo Georgian, Kartlin). Cyril Toumanoffen arabera, bere erregealdiak, 58tik 106 arte iraun zuen.

Armazin, Georgian, aurkitutako bi idazkunek, bata aramaikoz eta grezieraz idatzia eta bestea soilik grezieraz, Mitridates, Farasmanes I.a Iberiakoa errege handiaren seme bezala identifikatzen dute, itxuraz, Tazitoren Annaletan agertzen den Farasmanes bera. Soilik grezieraz idatzita dagoen idazkunak, Mitridates, "zesarren laguna" eta "Erroma maite zuen Iberiarren erregea" bezala aipatzen du.

Badago beste grezierazko idazkun bat, Erroman aurkitutako, Amazasp I.a Iberiakoaren epitafioa , Mitridates I.a Iberiakoaren anaia bezala aipatzen duena. Idazkunak, Amazasp Nisibisen hil zela gogoratzen du, Trajano erromatar enperadoreak Partian egin zuen kanpainan, 114 eta 117 bitartean.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Farasmanes I.a Iberiakoa** | **Iberiako erregea**58-106 (Cyril Toumanoffen arabera) | Ondorengoa**Amazasp I.a Iberiakoa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1289166

 |

* Wd Datuak: Q1289166
*Mitra eta zezena*, Dura Europos herriko freskoa, 168-256 inguru egina
Mitraismo *la Galerie du Temps* du Louvre-Lens
**Mitraismo** izena (persieraz: مهرپرستی) ematen zaio ekialdeko Mediterraneoan garai helenistikoan (K.a. II. mendean seguruenik) sortutako erlijio misteriko bati. Handik, ondorengo mendeetan, Erromatar Inperio osoan zehar barreiatu zen.

Mitraismoaren hedapen handiena III. eta IV. mendeetan gertatu zen, kristautasunaren lehiakide gogorra bihurtu zelarik. Erromako soldaduen artean arrakasta berezia izan zuen. 391an Teodosio Handia enperadoreak mitraismoaren praktika debekatu zuen, gainontzeko erlijio paganoekin egindakoaren antzera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q219903
* Commonscat Multimedia: Mithraism

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX531112
* NDL: 00567727
* NKC: ph254506
* AAT: 300143629
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q219903
* Commonscat Multimedia: Mithraism
Hiru hilabeteko denbora serie bateko balioak (urdinez) eta balio desestazionalizatuak (berdez)
Denbora serieen azterketan, **desestazionalizazioa** denbora serie bateko osagai estazionala baztertzeko prozedura estatistikoari deritzo. Joera eta ziklo osagaiak ez bezala, osagai estazionalak gorabehera berdintsuak azaleratzen ditu sasoi bakoitzean. Horrela, denbora serie bateko balio jakin bati osagaia estazionalagatik dagokion aldizkako aldaketa ezabatzen zaionean, balioa desestazionalizatu egin dela esaten da. Desestazionalizazioari esker, sasoi ezberdinetako balioak erka daitezke, sasoiaren efektua bazterturik geratzen baita.

Desestazionalizazioa burutzeko hainbat prozedura dago. Modelo batzuen arabera, osagai estazionala era batukor eta biderkakor batean gehitzen den hartu behar da kontuan. Osagai estazionalak era batukor batean gehitzen badu gainerako osagaien balioa, desestazionalizazioa osagai estazionalari dagokion gehikuntza *kenduz* egin beharko da. Osagai estazionalak gainerako osagaien balioa biderkatu egiten badu, desestazionalizazioa osagai estazionalari dagokion gehikuntzaz *zatituz* egin beharko da. Prozedura konplexuagoak badaude, denbora serieen azterketan maiz erabiltzen den X-12-ARIMA prozedura esaterako.

Desestazionalizazioak aplikazio zabalak ditu ekonomia arloan. Esaterako, hilabete ezberdinetako langabetu kopuruen igoerak eraktu nahi direnean, behar beharrezkoa hilabete horiei dagokien osagai estazionala kontuan hartzea. Adibidez, ez dira berdinak ekainean 20 000 langabetu gehiago izatea, hilabete horretan berez 10 000 langabetu gutxiago izaten delarik, eta irailean 20 000 langabetu gehiago izatea, hilabete horretan berez 30 000 langabetu gehiago izaten delarik.

Desestazionalizioa burutzeko beste prozedura bat azken sasoietako balioak gehitzea da, sasoi bakoitzeko gorabehera konpentsatu egingo baitira horrela bata bestearekin. Adibidez, hilabete ezberdinetako inflazioaren ehuneko igoerek izan ohi dituzten gorabeherak baztertzeko, azken 12 hilabeteetako inflazio ehuneko igoeren batuketa egiten da. Horrela ordea urteko inflazioaren joera zein den azter daiteke bakarrik, hilabete jakin bateko inflazio igoera handia edo txikia izan den, eskuarki izaten duen mailarekin erkatuz, jakin gabe.

Batez besteko higikorrak kalkulatuz, adibidez urtez urteko hiru hilabeteko datuetarako 4 tamainako batez besteko higikorrak kalkulatuz ere (4 hiruhileko baitaude urtebetean) desestazionalizatu edo ezabatzen da osagai estazionala, baina horrela interesgarria izan daitekeen hondar osagaia ere ezabatzen dela hartu behar kontuan.

Ikus gainera
------------

* Denbora serieen zatiketa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q622893

 |

* Wd Datuak: Q622893
**Daphnia** krustazeoen genero bat da, Cladocera ordenakoa. Eskuarki **daphniak** esaten zaie, baina baita **ur-arkakusoak** ere, txikiak direlako eta igerian «saltoka» egiten dutelako, nahiz eta arkakusoak —intsektuak direnez— daphnietatik oso urrun dauden biologikoki. Ur inguruneetan bizi dira.

Ezaugarriak
-----------

Daphnien tamaina 0,5 eta 4 mm bitartekoa da. Gorputzaren zatiketa ezin da begi hutsez ikusi. Burua bat eginda egoten da, eta oro har beherantz kokatuta egoten da. Gorputzaren eta buruaren arteko tartea nabaritzen da. Ezaugarri nabarmenena begi konposatuak dira, gero antenak eta abdominal pare bat. Ur-arkakusoak, beste animalia asko bezala, alkoholak intoxikatzen ditu.

Ugalketa
--------

Dafniak partenogenesiz ugaltzen dira. Hau da, ernaldu gabeko sexu-zelula femeninoen (obuluen) garapenean oinarritutako ugalketa da. Ur-arkakuso edo daphnien ugalketa normalean udaberritik uda bukaerara arte izaten da. Giro-tenperaturak eragin handia du ugalketan, eta 25 eta 30 °C bitarteko tarte ideala du. Neguan, lehortea gertatzen denean edo ekosistema ur-arkakusoentzat kaltegarri bihurtzen denean, eme-belaunaldien ekoizpena eten egiten da.

Elikadura
---------

Fitoplanktonez elikatzen dira. Ur-arkakusoek krustazeo eta errotifero txikiak irents ditzakete, baina, normalean, iragazketaren bidez elikatzen dira, alga zelulabakarrak eta zenbait detritu organiko irentsiz, protistoak eta bakterioak barne. Daphniak erraz manten daitezke legamia-dieta baten bidez, baina hori laborategian edo kontrolatutako inguruneetan gertatu ohi da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q269354
* Commonscat Multimedia: Daphnia
* Wikispecies Espezieak: Daphnia

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00695668
* NKC: ph317217
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Daphnia
* BOLD: 4582
* Dyntaxa: 1009426
* EOL: 46946578
* Fauna Europaea: 237009
* GBIF: 2234785
* ITIS: 83873
* NCBI: 6668
* Paleobiology Database: 284820
* WoRMS: 148370
* uBio: 4775503
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D003621

 |

* Wd Datuak: Q269354
* Commonscat Multimedia: Daphnia
* Wikispecies Espezieak: Daphnia
***Moll Flanders***, Daniel Defoe ingeles idazlearen eleberri bat da. 1722an idatzi zuen eta Moll izeneko emakumearen bizitza kontatzen du, jaiotzetik zahartzaroraino.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Londres, Mollen ama Newgate espetxean dagoen preso bat da. Bihotz oneko ama orde batekin nerabetzaro zoriontsua izan ondoren, etxe batera neskame bezala sartu eta etxekojaunaren semeetako batek haurdun utziko du. Handik ihes egin, eta nere anai ordearekin zorigaiztoko ezkontza bat izan ondoren, bere semeak abandonatu, eta Mollek bere xarma ahal bezainbeste aprobetxatu eta gizon aberatsen bat maitemintzen saiatuko da. Halere, bere estrategia berriak ez dio gauz onik ekarriko, harremanak dituen gizon guztiek modu batera ala bestera hutsegingo baidiote. Etsitua, Mollek jende zintzoaz aprobetxatuko den lapur "alproja" batean bilakatzea erabakiko du. Handik gutxira, atxilotua eta maitemindu izan den gizon bakarrarekin espetxean preso sartuko dute. Lortuko ote du Mollek betidanik bizkarra ematen diola dirudien gizartearekin bakeak egitea?

Zinema
------

* *Moll Flanders* (1996)

Kanpo estekak
-------------

* Ingelesezko testua irakurgai, Gutenberg proiektua **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q612523
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316306547
* BNF: 12381657g (data)
* LCCN: n85055428
* SUDOC: 032871023
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q612523
**Deshidrohalogenazioa** eliminazio-erreakzio bat da non hidrogeno haluro bat substratu batetik erauzten den.

Alkil haluroen deshidrogenazioa
-------------------------------

Deshidrogenaziorik inportanteenetako bat alkil haluroena da. Alkil haluroak alkeno bat sortzeko gaitasuna izan behar du eta horregatik metil eta bentzil haluroak ez dira substratu egokiak. Aril haluroak ere ez dira egokiak.

### Base baten bidezkoa

Base sendo baten bidez tratatzen direnean alkil kloruro askok dagokion alkenoa ematen dute. Hona adibide batzuk:

{\displaystyle {\ce {CH3CH2Cl + KOH -> CH2=CH2 + KCl + H2O}}}

{\displaystyle {\ce {CH3CH2CHCl + KOH -> CH3CH=CH2 + KCl + H2O}}}

{\displaystyle {\ce {CH3CHClCH3 + KOH -> CH3CH=CH2 + KCl + H2O}}}

Isomeroak ager daitezkeen kasuetan Zaitsev-en araua aplikatzen da eta ordezkatuen dagoen isomeroa produzitzen da gehien.

### Cracking bidezkoa

Eskala industrialean deshidrohalogenazio basikoak ez dira egokiak, erreakzioan sortzen den haluro alkalinoa tratatzea arazoak sor ditzakeelako. Horren ordez bero bidez bideratutako crackinga lehenesten da. Adibidez,1,2-dikloroetanoa berotuz binil kloruroa lortzen da.

{\displaystyle {\ce {CH2ClCH2Cl -> CH2=CHCl + HCl}}}

Hondar bezala produzitzen de hidrogeno kloruroa oxiklorazio-erreakzioetarako usatzen da.

Beste adibide bat da, fluoroalkenoen sintesia deshidrofluorazio termikoaren bidez: 1,2,3,3,3-pentafluoropropenoa 1,1,2,3,3,3-hexafluoropropanotik.

{\displaystyle {\ce {CF2HCH(F)CF3 -> CHF=C(F)CF3 + HF}}}

Epoxidoen sorrera
-----------------

Halohidrinek, bereziki klorohidrinek, deshidrohalogenazioa pairatzen duten epoxidoak emateko. Erreakzio hau industrian baliatzen da 1-kloropropan-2-oletik urtero milaka tona propilen oxidoa lortzeko.

{\displaystyle {\ce {CH3CH(OH)CH2Cl + KOH -> CH3CH(O)CH2 + H2O + KCl}}}

Erreferentziak
--------------

1. ↑   March, Jerry.  (1985). *Advanced organic chemistry : reactions, mechanisms, and structure.*  (3rd ed. argitaraldia) Wiley ISBN 0-471-88841-9. PMC 10998226. (Noiz kontsultatua: 2021-04-25).
2. ↑   **(Ingelesez)** Rossberg, Manfred; Lendle, Wilhelm; Pfleiderer, Gerhard; Tögel, Adolf; Dreher, Eberhard-Ludwig; Langer, Ernst; Rassaerts, Heinz; Kleinschmidt, Peter *et al*..  (2006). «Chlorinated Hydrocarbons» *Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry* (American Cancer Society) doi:10.1002/14356007.a06\_233.pub2. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2021-04-25).
3. ↑    Anakabe, Eneritz & Arrasate,, Sonia.  (2012). *Kimika organikoa.*  EHU, 20 or. ISBN 978-84-9860-672-0..
4. ↑   Nijhuis, T. Alexander; Makkee, Michiel; Moulijn, Jacob A.; Weckhuysen, Bert M..  (2006-05-01). «The Production of Propene Oxide:  Catalytic Processes and Recent Developments» *Industrial & Engineering Chemistry Research* 45 (10): 3447–3459. doi:10.1021/ie0513090. ISSN 0888-5885. (Noiz kontsultatua: 2021-04-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3045102
* Commonscat Multimedia: Dehydrohalogenation

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4149015-0
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3045102
* Commonscat Multimedia: Dehydrohalogenation
**Desgaitasuna duten Pertsonen Eskubideei buruzko Nazioarteko Konbentzioa** Nazio Batuen Giza Eskubideen Nazioarteko Ituna da, desgaitasuna duten pertsonen eskubideak eta duintasuna babesteko helburua duena. Konbentzioa onartzen duten alderdiek sustatu, babestu eta bermatu behar dute desgaitasuna duten pertsonek giza eskubideak gozatzeko erabateko aukera dutela, eta legearen aurreko berdintasun osoa dutela.

Konbentzioa desgaitasuna duten pertsonen eskubideen aldeko mundu-mugimenduaren katalizatzaile garrantzitsua da. Horri esker, desgaitasuna duten pertsonak kontsideratzeko moduan aldaketa nabarmena gertatu da, karitate, tratamendu mediko eta gizarte-babeseko objektu gisa ikusiak izatetik, gizarteko kide oso eta berdintzat hartuak izatera, giza eskubideak dituztenak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1069706
* Wikisource Jatorrizko testuak: Pertsona desgaituen eskubideei buruzko Konbentzioa

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7642956-8
* NDL: 01121669
* BOE: BOE-A-2008-6963

 |

* Wd Datuak: Q1069706
* Wikisource Jatorrizko testuak: Pertsona desgaituen eskubideei buruzko Konbentzioa
**Desha konderria** (ingelesez: *Desha County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Arkansas City da. 2010eko zentsuaren arabera 13.008 biztanle zituen, Desha kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Desha konderriak 2.122,56 kilometro koadro ditu. Horietatik 133,06 ura dira. Beste 1.989,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,16 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.008 pertsonetatik 6.661 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 578 dira. 6.176 beltzak edo afroamerikarrak. 34 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 43 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 86 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61029
* Commonscat Multimedia: Desha County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139571376
* ISNI: 0000 0004 0646 1705
* LCCN: n82011046
* NARA: 10038502
* **Lekuak**
* OSM: 1828017
* TGN: 2000125

 |

* Wd Datuak: Q61029
* Commonscat Multimedia: Desha County, Arkansas
**DefensAnimal.org** animalien eskubideen aldeko nazioarteko GKE bat da. Espezismoa abolitzea eta beganismoa hedatzea ditu helburu nagusi.

Historia
--------

DefensAnimal.org Valentzian sortu zen, 2004an, eta gaur egun ordezkaritzak dituzte Espainiako Estatuan nahiz Kolonbiako hiriburu Bogotan.

Hezkuntza aktibismoan oinarritzen dute beren lana. Horretarako, kaleko ekitaldiak eta informazio mahaiak, hitzaldiak, irratsaioak, telebista saioak eta berek editaturiko aldizkariak erabili ohi dituzte bitartekotzat.

Erakundearen filosofia
----------------------

GKE abolizionista bat da, ez dutelarik onartzen beste animalienganako esplotazioan izan daitezkeen erreformak edo arauketak. Betiere, beste animalien interesak osorik aintzat hartzea defendatzen dute, haien esplotazioa abolitzea eskatzen duten bezala.

Era berean, berebiziko garrantzia ematen diote espezismoa edo diskriminazio espezista gaitzesteari: gizakiaz besteko animalia espezie bakar batzuetan zentratutako ekimen eta proposamenak errefusatzen dituzte.

Beren aktibismoan, beganismoa hedatzeari ere garrantzi handia ematen diote. Beste animaliak errespetatzeko eta espezismoa gaitzesteko bide bakartzat aldezten dute beganismoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** *Panorama* telebista saioan Luis Pérez Garcíari eginiko elkarrizketa[*Betiko hautsitako esteka*], TVAnimalista, 2011-04-25.
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** DefensAnimal.org-ri buruzko erreportajea, RTVE
3. ↑  DefensAnimal-eko kexa, Canal Nou.
4. ↑  Hondartzetan hilketak 19/07/2012 Cadena SER
5. ↑  El rincón vegano Radio Ribarroja
6. ↑  Sukaldaritza beganoa, Tele7.
7. ↑  DefensAnimal aldizkaria
8. ↑  **(Gaztelaniaz)** Esklabotzaren aurkako ekitaldia, Informativos Telecinco, 2012-12-02.
9. ↑  **(Gaztelaniaz)** DefensAnimal.org-ek gaitzetsi egin du Murtzian zezenketa kultura intereseko ondasun izendatzea, Europa Press, 2011-02-28.
10. ↑  Espezismoa eta beganismoa, 2011-09-15, Frankfurteko liburu azoka.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16516845

 |

* Wd Datuak: Q16516845
**Dickenson konderria** (ingelesez: *Dickenson County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Clintwood da. 2010eko zentsuaren arabera 15.903 biztanle zituen, Dickenson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Dickenson konderriak 864,18 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,11 ura dira. Beste 856,07 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 18,4 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.903 pertsonetatik 15.736 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 86 dira. 51 beltzak edo afroamerikarrak. 23 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 17 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 67 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495169
* Commonscat Multimedia: Dickenson County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143107100
* ISNI: 0000 0004 0391 1379
* LCCN: n83167109
* **Lekuak**
* OSM: 2532622
* TGN: 2002157

 |

* Wd Datuak: Q495169
* Commonscat Multimedia: Dickenson County, Virginia
**Hendrik Magdalenus Bruna**, ezagunagoa **Dick Bruna** bezala (Utrecht, Herbehereak, 1927ko abuztuaren 23a -*Ibidem*, 2017ko otsailaren 16a), herbeheretar idazle, diseinatzaile eta ilustratzaile bat izan zen.

Bruna ezaguna egin zen haurrentzat idatzi zituen liburuengatik eta bertan egin zituen ilustrazioengatik, orotara, 200dik gora. Bere sorkuntzarik ezagunena Miffy untxia da (nederlanderaz: *Nijntje*), 1955ean sortua, itxuraz minimalista, kolorez zuria eta buru handikoa. Ere berean, Brunak beste zenbait pertsonaientzako istorioak sortu zituen ere, hala nola, Lottie, John baserritarra eta Hettie Hedgehog.

Haur literaturaren gainean egindako lanez gain, Brunak diseinua, ilustrazioa eta edizioarekin lotutako zenbait lan egin zituen: liburu azalak, posterrak eta promoziorako materialak, besteak beste. Miffyrekin izan zuen arrakastarekin, ordea, 85 milioitik gora liburu saldu zituen 40 hizkuntzatan. Bere jaioterrian, Ultrecht, haren omenezko museoa eta plaza publikoak daude.

Bizitza
-------

Dick Bruna, A. W. Bruna editorearen eta de J. C. C. Erdbrinken bigarren semea eta Henk Brunaren iloba izan zen. Bigarren gerraten mundialean zehar, familian e Loosdrechten (Wijdemeren) ezkutu behar izan zen aita atxilotu eta Alemaniara langile bezala bidali ez zezaten. Gerra ostean, Dick eskolan hasi zen baina laster utziko zuen. Harengandik espero zen aitaren eta aitonaren bide berdina hartuko zuela, eta horrela, editore bihurtuko zela. Horretan trabatzeko, Londresen eta Parisen ibili zen. Azken horretan, mota guztietako museoak bisitatu zituen eta horrek artista izateko gogoa piztu zion. Herbeheretara itzuli zenean, Amsterdameko Arte Ederren Akademian ikasteko eman zuen izena baina bertan behera utzi zituen ikasketa horiek ere. Editore bezala aitarekin lanean jarri beharrean, diseinatzaile bezala hasi zen, eta horrek, familiako ardi beltzaren antzerako zerbait bihurtu zuen. Alta, bere arrakastaren zati handi bat Herbehereetako kioskoetan haren libururen salgai beti egoteari zor zaio.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Frantsesez)** « Mort du dessinateur Dick Bruna, papa de Miffy le lapin blanc », sur *lefigaro.fr*, 17 février 2017
2. ↑     *Miffyren mundua, Dick Bruna (1927 - 2017).*  (Noiz kontsultatua: 2017-11-11).

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q628346
* Commonscat Multimedia: Dick Bruna

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61542837
* ISNI: 0000 0001 2135 5431
* BNE: XX4578487
* BNF: 11894300b (data)
* GND: 118948695
* LCCN: n80039686
* NDL: 00434633
* NKC: xx0135450
* NLA: 35023080
* CiNii: DA03453329
* SNAC: w6vq672w
* SUDOC: 026756358
* BIBSYS: 90618245
* Open Library: OL200219A
* RKD: 13501
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q628346
* Commonscat Multimedia: Dick Bruna
**Dickens konderria** (ingelesez: *Dickens County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Dickens da. 2010eko zentsuaren arabera 2.444 biztanle zituen, Dickens kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Dickens konderriak 2.344,51 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,06 ura dira. Beste 2.335,45 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.444 pertsonetatik 2.298 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 708 dira. 92 beltzak edo afroamerikarrak. 21 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 18 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 15 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108962
* Commonscat Multimedia: Dickens County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146581852
* LCCN: n80118367
* NARA: 10047062
* **Lekuak**
* OSM: 1810972
* TGN: 2001974

 |

* Wd Datuak: Q108962
* Commonscat Multimedia: Dickens County, Texas
**Azkueren hiztegi hirueleduna (euskara-espainiera-frantsesa)** edo ***Diccionario Vasco-Español-Francés / Dictionnaire basque-espagnol-français*** Resurrección Maria Azkuek 1905ean argitaratu zuen liburu erraldoia da. Bere obra eskergan liburu hau gailentzen da.

1904an hasi zen bilketa-lana, 1904. urtean Azkuek Bilbo utzi eta Europan zehar ibili zen bost urtez, lehenik Tours-en (Frantzia) bere hiztegi hirueledunerako materialak jasotzen eta ondoren Bruselan (Belgika) eta Kolonian (Alemania) musika ikasketak osatzen. 1905ean kaleratu zuen hiztegiko lehen liburukia, eta hurrengo urtean bigarrena.

Hiztegi hori ordu arte ezagutzen ziren eskuizkribu, hiztegi eta euskal liburu guztiak arakatuz gotortu zuen, baina haren baliorik handiena herri-hizkera jasotzea izan zen. Azkue herriz herri ibili zen Euskal Herri osoan barna eta han-hemengo hamaika berba eta esapide batu zituen.

Azkueren jarduera guztien atzean euskara eta herri tradizioak jasotzea eta modernizatzea zegoen. Euskara biziberritzeko aldizkariak sortu zituen, eta hiztegi honekin hizkuntza estandarizatzeko bidea hasi zen urratzen... Bere proiektu guztien funtsa izan zen euskal nazio kultural moderno bat sortzea, eta horrek lotzen zituen Azkueren jarduera eremu guztiak.

* Azkueren hiztegi hirueleduna (euskara-espainiera-frantsesa), 1905
* AzalaAzala
* Hiztegi osoa (PDF bertsioa).Hiztegi osoa (PDF bertsioa).
* Barne egitura. 'Garatu' aditzaren definizioaBarne egitura. 'Garatu' aditzaren definizioa

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Azkueren lanak lau zutabe izan zituen: hiztegia, kantutegia, gramatika-morfologia, eta *Euskalerriaren Yakintza*. Ez da inoiz egon Euskal Herrian —eta, nik uste, ezta egongo ere— Azkuek beste lan egingo duena euskararen eta euskal kulturaren alde. |  » |
| Jose Antonio Arana |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Nerea AZURMENDI: «Euskal nazio kultural modernoa sortzea zen Azkueren helburua», Jurgi Kintana Goirienari egindako elkarrizketa, *Diario Vasco*, 2009-06-22.
2. ↑    *Elkarrizketa: Jose Antonio Arana Martija.*  (Noiz kontsultatua: 2017-01-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106494104

 |

* Wd Datuak: Q106494104
| **Iturriaga** |
| --- |
|  |
| **Izen osoa:** | Diego Iturriaga Urbiola |
| **Jaiotza data:** | 1991ko urriaren 18a (31 urte) |
| **Jaioterria:** | Sartaguda (Nafarroa Garaia) |
| Pilotaria |  |
| **Modalitatea:** | esku huskako pilota |
| **Egungo enpresa:** | Garfe |
| **Postua:** | atzelaria |
| **Altuera:** | 1,79 m |
| **Pisua:** | 81 kg |
| **Debutatze data:** | 2014ko martxoaren 15a |
| **Debutatze pilotalekua:** | Labrit (Iruñea, Nafarroa Garaia) |

**Diego Iturriaga Urbiola**, pilota arloan **Iturriaga** deituraz ezaguna (Sartaguda, Nafarroa Garaia, 1991ko urriaren 18a), esku huskako pilotari profesionala da. Atzelari aritzen da, Asegarce enpresarekin lehenik (2014-2020), Garfe enpresarekin gero (2020ko martxoaz geroztik). Estatistika ofizialen arabera, 1,79 m luze da, eta 81 kilo pisatzen du. Profesionaletako lehendabiziko partida 2014ko martxoaren 15ean jokatu zuen, Iruñeko (Nafarroa Garaia) Labrit pilotalekuan. Amateurretan, Binakako Nafarroako Txapelketako txapeldunorde izan zen, eta
Binakako Doneztebe-Malerrekako txapeldun, biak ere 2014an. Asegarcek atzelari asko lesionatuta izateak bizkortu zuen Iturriagak profesionaletan debutatzea. Berekin bateratsu maila horretan debutaturiko atzelarien aldean, baxuagoa da eta ez du kolpe bortitzik, baina oso ondo mugitzen da jokalekuan.

2018ko martxoaren 31n, Asier Agirre aurrelaria lagun, Bigarren Mailako Binakako Txapelketa irabazi zuen.

Kirol lorpenak
--------------

Profesionaletan
* 2018an, bigarren mailako binakako txapelduna, Asier Agirre aurrelaria lagun.

Amateurretan
* 2014an, binakako Nafarroako Txapelketako txapeldunordea.
* 2014an, binakako Doneztebe-Malerrekako txapelduna.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ormazabal, Jon.  (2020-03-12). «Los frontones también se cierran por el coronavirus» *GARA* (Noiz kontsultatua: 2020-07-20).
2. ↑  «Iturriaga», *Asegarce.com*.
3. ↑  **(Gaztelaniaz)** Igor G. VICO: «Bengoetxea VI se rompe el tobillo y será operado hoy», *Deia*, 2014-03-11.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Victoria de Lecea, Jokin.  (2018-04-01). «El camino del esfuerzo»  *Deia* (Noiz kontsultatua: 2018-04-07).

Kanpo loturak
-------------

* Enpresako fitxa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16516864

 |

* Wd Datuak: Q16516864
**César Augusto Gaviria Trujillo** (Pereira, Risaralda, 1947ko martxoaren 31) kolonbiar ekonomista eta politikaria da. 1990-1994 bitartean Kolonbiako Errepublikako presidentea izan zen.

Biografia
---------

Ekonomia eta lege-ikasketak egin zituen Andeetako Unibertsitatean. 1978an, Alderdi Liberaleko kide gisa, Julio César Turbayren gobernuaren Plangintza eta Garapenerako ministrorde izendatu zuten. Aurrerago, Virgilio Barcoren gobernuan, Finantza-ministerioaren ardura zuela, nekazaritzaren erreforma diseinatu zuen, eta zerga-sistema modernizatu. 1987an, Barne-ministro gisa, gerrillarekin elkarrizketatu zen eta droga-trafikoaren aurka ekin zuen.

1989an, Luis Carlos Galán lehendakarigaiaren kanpainan parte hartu zuen, baina urte horretan bertan droga-trafikatzaileek hil egin zuten Galán. Gaviriak alderdiaren buruzagitza eskuratu zuen, eta lehendakaritzarako hautagai aurkeztu zuen bere burua 1990eko hauteskundeetan, elkarrizketaren aldeko programa erreformista batekin. Lehendakari hautatu zuten gehiengo osoz, herrira bakea ekartzeko itxaropenarekin. Bere gobernuan alderdi politiko desberdinetako kideak sartu zituen eta, denen harridurarako, baita M-19 gerrilla-taldeko kide ohi bat ere, Antonio Navarro Wolff. Haren agintaldian errotik aldatu zen droga-trafikoaren aurkako borroka, beren burua justiziaren eskuetan uzten zuten droga-trafikatzaileei Estatu Batuetara estraditatu gabe Kolonbian bertan epaitzeko eskubidea ematen zien dekretu bat onartu baitzuen. Halaber, talde paramilitarrak eta droga-trafikoan aritzen zirenak desegiteko informazioa ematen zutenei kartzela-zigorra arintzea agindu zuen.

1994n, Amerikako Estatuen Erakundeko (AEE) idazkari nagusi hautatu zuten. 1996ko apirilean, talde ezezagun batek bere anaia Juan Carlos bahitu zuen, eta lehendakari gisa irabazitako diruen berri eman zezan eskatu zuen.

2006an, FARCek bere arreba (Liliana Gaviria Trujillo) bahitu eta hil zuten. 2005-2009 urteetan, Alderdi Liberaleko lehendakaria izan zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***César Gaviria*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q332020
* Commonscat Multimedia: César Gaviria

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 44578294
* ISNI: 0000 0001 1025 9276
* BNE: XX1164667
* BNF: 15007183b (data)
* GND: 122455363
* LCCN: n85027598
* SUDOC: 05943807X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02378/eu\_g\_1246/g1246
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q332020
* Commonscat Multimedia: César Gaviria
**Datu diagrama** datuen irudikapen ikusizko edo bisuala da, datu multzo baten (edo batzuren) ezaugarri nagusiak erakutsi nahi dituena. Zenbakizko datuak eta nolabaiteko egitura koatiboak irudikatzeko erabil daiteke. Datu multzo handiak aztertzeko eta datuei dagozkien aldagaien arteko erlazioak atzemateko bereziki erabilgarriak dira.

Datu multzo mota zein den, eta datuen azterketaren helburua zein den, halako datu diagrama erabiliko da. Hala nola, aldagai kualitatiboak (sexua, egindako ikasketak, ...) irudikatzeko zutabe diagrama izan daiteke egokiena. Bestaldetik, aldagai kuantitatiboen arteko korrelazioa atzemateko, puntu hodeia da komenigarriena.

Gomendio orokorrak
------------------

Datu diagrama argia izan behar da, bere helburua horixe baita. Horregatik, datuei dagokien diagramarik sinpleena aukeratu da. Testu luzeegia ekidin egingo da, baina datu diagramaren izenburua ezinbestekoa da, datu diagramak erakusten duenaren berri emateko. Datuak ardatz ezberdinetan irudikatu ohi direnez, ardatz bakoitzaren esanahia ere adierazi behar da, etiketa batez. Banako datuak dagokien izenez ere adieraz daitezke, baina ez da gomendatzen, helburua datu multzo *osoaren* berri ematea izaten baita. Ardatzetan balio ezberdinak kokatzen laguntzen duen sare bat eratzea gomendatzen da, datuak zehaztasunez irakurri nahi ditugunean batik bat. Datu diagraman azaltzen diren aldagaiak anizt direnean, aldagai hauen izena ere aipatu behar da. Bi hitzetan, datu diagrama ulergarria, sinplea eta aldi berean zehatza izatea bilatu behar da.

Sailkapena
----------

Datu diagramak aldagaiak edo elementuak edo banakoak irudikatzeko erabil daitezke. Histograma esaterako, aldagai bat irudikatzeko erabiltzen da; izar diagrama ordea, elementuak irudikatzeko erabiltzen da.

Aldagaiak irudikatu behar badira, datu diagramak aldagai bakarrekoak, aldagai bikoak eta aldagai anitzekoak direla esan daiteke, irudikatzen duten aldagai kopuruaren arabera. Aldagai bakarreko datu diagrametan histograma, sektore diagrama, adar eta orrien diagrama daude besteak beste. Aldagai biko datu diagrametan sakabanatze diagrama aipa daiteke.

Etimologia
----------

Diagrama hitza grekerazko *diagramma* (diseinu) hitzetik dator.

Datu diagramen zerrenda bat
---------------------------

* Histograma
* Maiztasun-poligono
* Sektore diagrama
* Zutabe diagrama

Irudi galeria
-------------

* HistogramaHistograma
* Zutabe diagramaZutabe diagrama
* Sektore diagramaSektore diagrama
* Denbora diagramaDenbora diagrama

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28923
* Commonscat Multimedia: Charts

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00573179
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D020468

 |

* Wd Datuak: Q28923
* Commonscat Multimedia: Charts
*Artikulu hau itsaskiari buruzkoa da; fruitua gaitzat duena beste hau da: «Datil»*
**Datilak** (Solenidae) ur gaziko molusku kuskubiko familia bat dira.

Ezaugarriak
-----------

Datilen oskolak luzekarak, simetrikoak eta leunak dira, bien artean luzera osoan josiak. Maskorraren mutur batean buru atrofiatua dago eta bestean aizkora itxurako oina.

Habitat hondartsu eta lohitsutan bizi dira. Mehatxuren baten sumatuz gero, laster-laster lurperatzeko ahalmena dute.

Generoak eta espezieak
----------------------

Solenidae familia bi generotan banatzen da:

* *Solen* Linnaeus, 1758
* *Solena* Mörch, 1853

Batzuetan, Pharidae familiako eta *Ensis* generoko espezie batzuek datil ere dute izen arrunta. Hauek dira Euskal Herrian ezagunen diren espezieak, sukaldaritzan duten balioagatik:

* Datil handi (*Ensis siliqua*)
* Datil ildodun (*Solen marginatus*)
* Datil oker (*Ensis ensis*)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  World Register of Marine Species

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q910699
* Commonscat Multimedia: Solenidae
* Wikispecies Espezieak: Solenidae

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 106957
* GBIF: 3449
* ITIS: 81006
* NCBI: 6585
* Paleobiology Database: 62293
* WoRMS: 233

 |

* Wd Datuak: Q910699
* Commonscat Multimedia: Solenidae
* Wikispecies Espezieak: Solenidae