recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Highlandetako jantzi tradizionala daraman xirolarru jolea.
**Plaid** tartan zati luze bat da, Eskoziako Highlandetako jantzi tradizionalean kapa bezala erabiltzen dena.

Ezaugarriak
-----------

Normalean, plaidaren tartana kilt gonarenakin bat dator. Plaid modernoak luzera osoan doblatzen dira, eta luzeraren erdia josita izaten dute, ireki ez dadin. Bere luzera lurretik erabiltzailearen sorbaldarainoko distantzia halako bi izan ohi da, gutxi gorabehera.Plaida erabiltzailearen bularraren inguruan eta eskuineko besoaren azpian biltzen da, gorputzari irmo estutuz. Ezkerreko sorbaldaren gainetik pasatzen da, bizkarraren atzean eroriz eta mutur askea gerrikoarekin helduz. Beste mutur soltea ezkerreko sorbaldetik aurrera botatzen da.

Plaidaren aurrea kuartzozko brotxe batez lotu ohi da ezkerreko sorbaldean.

Eskoziako jantzi militarra
--------------------------

Plaida Highlandeko jantzi militarraren ezaugarri gisa erabiltzen da armada britainiarrean, 1725etik aurrera. Soldaduentzat, plaida manta eta beroki bezala erabiltzen zen, euriaren eta hautsaren aurkako babesa ere emanez. Jatorrizko forman, plaida zabalera bikoitzeko hamabi yardatako tartana zen; lurrean jarrita soldadua bertan sartzen zen. XIX. eta XX. mendeetan zehar ere, plaida erreglamentuzko uniformearen ezaugarria izaten jarraitu zuen; baina 1914rako ofizial, sarjentu eta xirolarru joleek bakarrik mantentzen zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  W. Y. Carman, page 137 "A Dictionary of Military Uniform", ISBN 0-684-15130-8
2. ↑  R.M. Barnes and Thomas B. Beatty, page 255 "The Uniforms and History of the Scottish Regiments", Sphere Books 1972

Ikus gainera
------------

* Tartan
* Kilt

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5508197

 |

* Wd Datuak: Q5508197
**Nebra**, Egiptoko II. dinastiako bigarren faraoia izan zen. Jürgen von Beckerathen arabera, K.a. 2800etik K.a. 2785 arte gobernatu zuen.

Manetonek, 39 urteko erregealdia izan zuela dio, eta **Kaiekos** deitzen du, Sexto Julio Afrikanoren arabera, edo **Kaikoos**, Eusebio Zesareakoaren arabera Sinzelo fraidearen bertsioan, edo **Cecous**, Eusebioren bertsio armeniarrean.

Gainera, bere erregealdian, Menfiseko Apis idiak, Heliopoliseko Mnevisak eta aharia Mendesen, jainkotzat hartzen zirela aipatu behar da.

Gaur egun, Apis idien gurtza, gutxienez, Egiptoko I. dinastiaren hasieratik datorrela ezagutzen da.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Saqqarako Unis faraoiaren hilobipean, Nebraren zigilu inprimaketa ugari aurkitu dira (Maspero), bere balizko hilobian, baita hilarri bat ere, bere izena daramana eta Saqqaratik edo Menfisetik datorrena (New Yorkeko Arte Museo Metropoliarra).

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Hetepsekhemuy** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko II. dinastia | Ondorengoa**Nynecher** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152751
* Commonscat Multimedia: Nebra

---

 |

* Wd Datuak: Q152751
* Commonscat Multimedia: Nebra
**Pasteurella** generoa bakterio Gram negatiboz osatua dago, kokobazilo itxurakoak (espezie batzuk pleomorfikoak izan arren, hots, itxuraz aldatzen dute) eta anaerobio fakultatiboak. Katalasa eta oxidasa (+), ez dira mugikorrak eta ez dute esporarik sortzen. Glukosa eta sakarosa hartzitzen dituzte.

Genero honen izena Louis Pasteur mikrobiologo handiaren omenez jarri zen. Pasteurrek hegaztien kolera genero horren bakterio batek (Pasteurella multocidak) eragiten zuela aurkitu zuen 

Pasteurella animalia askoren mikrobiotaren partaide ez-kaltegarria da. Batzuetan infekzioak sor ditzake animaliengan, eta baita gizakiarengan ere. Animaliekin harreman estuak dituzten gizakiak (baserritarrak, albaitariak...) dira Pasteurellaren zoonosiak harrapatzeko aukera gehien dituztenak, batez ere animalia baten hozka jasoz gero.

Patogenia
---------

Giza-patogenoa denean Pasteurellak hantura eta mina sortzen du bere sarrera puntuan (animaliak hozka edo atzaparkada egin duen gorputzeko tokian). Gutxitan septizemia edo biriketako infekzioa eragin dezake. Pasteurella multocida da giza-patogeno ohikoena.

Hegaztiengan eta untxiengan infekzio larriak sor ditzake Pasteurellak.

Mikrobio oso sentikorra da penizilinarekiko, eta hau da lehentasunezko antibiotikoa berari aurre egiteko.

Laborategian hazteko odol-agarra, agar txokolatea eta bihotz-garun infusioaren agarra (BHI) hazkuntza-inguruneak erabiltzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ingraham J. Ingraham, C.: Introducción a la Microbiología vol. 1, ed. Reverté (1998) 256 orr. ISBN: 84-291-1870-5
2. ↑   Collins, Frank M. (1996-01-01). Baron, Samuel (ed.) Chapter 29Pasteurella, Yersinia, and Francisella 4th ed.). Galveston (TX): University of Texas Medical Branch at Galveston

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2477372
* Commonscat Multimedia: Pasteurella
* Wikispecies Espezieak: Pasteurella

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 15535694c (data)
* GND: 4255717-3
* LCCN: sh85098555
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 83161
* GBIF: 3222223
* ITIS: 306
* NCBI: 745
* WoRMS: 394201
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D010325

 |

* Wd Datuak: Q2477372
* Commonscat Multimedia: Pasteurella
* Wikispecies Espezieak: Pasteurella
Tximeleta Hegoen Nebulosa, nebulosa bipolarrik ezagunenetako bat.
**Nebulosa bipolar** bat ardatzaren inguruko bere simetriagatik eta bi lobuludun bere itxuragatik bereizten den nebulosa bat da.

Gehienen kasuan hala ez den arren, nebulosa planetario askok egitura bipolar bat dute. Litekeena da bi nebulosa motak (bipolarrak eta ez bipolarrak) zuzenki erlazionatuak egotea, mota bat bestearen aurrekoa edo ondorengoa izanda nebulosaren eboluzio prozesuan.

Eraketa
-------

Nebulosetan egitura bipolarra sortzea ahalbidetzen duten arrazoi zehatzak ezagutzen ez diren arren, hauek isuri molekular bipolar deritzon prozesuarekin lotuta egon daitezke, non izar batek isuri oso energetikoak kanporatzen dituen bi poloetatik. Teoria batek isuri hauek izarra inguratzen duen materialarekin talka egiten duela defendatzen du, izar hautsa zein aurretik supernoba bezala kanporatutako materia geruzak izan.

Adibideak
---------

Jarraian ikusten den taulan nebulosa bipolarren adibideren batzuk erakusten dira. Nebulosa planetarioak hondo txurian agertzen dira, eta protonebulosa planetarioak, benetako nebulosa planetario bihurtu aurreko fasea, hondo gorrian.

| Izena | Beste izen bat | Konstelazioaa | Distantzia (argi-urteak) |
| --- | --- | --- | --- |
| Homunkulu nebulosa | Eta Carinaeko Nebulosa | Carina | 7.500 |
| Tximeleta Hegoen nebulosa | M2-9 Nebulosa | Ofiuchus | 2.100 |
| Inurri nebuosa | Mz 3 Nebulosa | Norma | 3.000 |
| Harea Erloju nebulosa | MyCn 18 | Musca | 8.000 |
| Tximeleta NGC 2346 | NGC 2346 | Monoceros | 2.000 |
| Kalabaza nebulosa | OH 231.84 +4.22 | Puppis | 5.000 |
| Arraultzaren nebulosa | RAFGL 2688 | Cygnus | 3.000 |
| Azukrezko Kotoi Nebulosa | IRAS 17150-3224 | Scorpius | ? |
| Boomerang nebulosa | ESO 172-7 | Centaurus | 5.000 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2722426

 |

* Wd Datuak: Q2722426
**NHL All-Star Team** (euskaraz *NHLko Izar Guztien Taldea*) NHL ligako 1930-1931 denboralditik aurrera urtero joko kokaleku bakoitzeko denboraldiko izotz-hockey jokalari onenez osatutako bi talde dira. Bata lehen taldea deitua eta bestea bigarren taldea.

Denboraldi amaieraro Professional Hockey Writers' Association erakundeko kideek bozketa bidez aukeratu eta osatu ohi dituzte.

Talde honetan aldi gehienetan aukeratua edo agertu izan den jokalaria Gordie Howe da, denera 21 all-star taldeetan (12 lehen taldea, 9 bigarren taldea), guztiak ere Detroit Red Wings taldearekin ari zela, bigarrena Ray Bourque, 19 all-star taldeetan (13 lehen taldea, 6 bigarren taldea), denak Boston Bruins eta Colorado Avalanche taldeetan jokatuz. Gaur egun arte Alexander Ovechkin denboraldi bakarrean eta birritan, lehen eta bigarren taldean, aukeratua izan den jokalari bakarra izan da, bozketa akats baten ondorioz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1193358

 |

* Wd Datuak: Q1193358


| * i
* e
* a
National Hockey League |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Mendebaldeko Konferentzia | Ekialdeko Konferentzia |
|  |
| 

| * i
* e
* a
Pazifikoar Dibisioa |
| --- |
| Anaheim Ducks |
| Arizona Coyotes |
| Calgary Flames |
| Edmonton Oilers |
| Los Angeles Kings |
| San Jose Sharks |
| Vancouver Canucks |

 | 

| * i
* e
* a
Erdialdeko Dibisioa |
| --- |
| Chicago Blackhawks |
| Colorado Avalanche |
| Dallas Stars |
| Minnesota Wild |
| Nashville Predators |
| St. Louis Blues |
| Winnipeg Jets |

 | 

| * i
* e
* a
Atlantiar Dibisioa |
| --- |
| Boston Bruins |
| Buffalo Sabres |
| Canadiens de Montréal |
| Florida Panthers |
| Detroit Red Wings |
| Ottawa Senators |
| Tampa Bay Lightning |
| Toronto Maple Leafs |

 | 

| * i
* e
* a
Metropoliar Dibisioa |
| --- |
| Carolina Hurricanes |
| Columbus Blue Jackets |
| New Jersey Devils |
| New York Islanders |
| New York Rangers |
| Philadelphia Flyers |
| Pittsburgh Penguins |
| Washington Capitals |

 |

 |
| 

|  |
| --- |
| 
Txapelketak
Stanley Cup
Presidenteen Trofeoa
All-Star Game
All-Star Teams
 |
| 
Bestelakoak
Original Six
NHL Winter Classic
 |

 |
**NK Olimpija Ljubljana** (izen osoa *Nogometni Klub Olimpija Ljubljana* ) Esloveniako futbol talde onenetakoa izan zen, Ljubljana hiriburukoa. Lau liga eta lau kopa irabazi zituen. 2005ean desegin ondoren Olimpija Ljubljana berria sortu zuten zaleek, baina Esloveniako futbol federazioak ez du honen ondorengo onartzen.

Historia
--------

### NK Olimpija Ljubljana historikoa

1911ean sortu zen baina Esloveniako gainontzeko futbol taldeak bezala maila apala eman zuen Jugoslaviako txapelketetan. Lehen mailako ohiko taldea izan arren zazpigarren postua izan zuen emaitzarik onena. Kopa final batetara iritsi zen baina 1970an Belgradeko Izar Gorriak luzapenean sarturiko gol baten erruz 3-2 galdu zuen.

Esloveniak independentzia lortzean herrialde berriko futbol txapelketak abiatu ziren eta Olimpiak lehenengo lau ligak jarraian irabazi zituen. 2004-05 denboraldian diru arazoak zirela eta porrot egin eta desagertu egin zen.

Zaleek talde berria sortu zuten *NK Bežigrad* izenarekin. 2010an *NK Olimpija Ljubljana* izena berreskuratu arren eta armarrian 1911 data agertzen bada ere talde berria da eta Esloveniako Ligak ez du onartzen aurreko taldearen jarraipena denik, beraz haren garaipenak ezin ditu beretzat hartu. Hala ere taldeak 2011ean ehungarren urteurrena ospatu zuen.

Palmaresa
---------

### Jugoslavian: 0

* Jugoslaviako Liga (0): zazpigarren 1971 eta 1983an.
* Jugoslaviako Kopa (0): finalista 1970ean.

### Eslovenian: 17

* Esloveniako Liga (4): 1992, 1993, 1994, 1995.
* Esloveniako Kopa (4): 1993, 1996, 2000, 2003.
* Esloveniako Superkopa (3): 1996, 2000, 2003.

Kanpo estekak
-------------
**Nama** (lehen **namaqua** deitua) khoikhoi taldeko herria da, gaur egun 200.000 kide inguru dituena. Nama gehienak erdialdeko Namibian bizi dira, eta gainerakoak, Namaqualand eskualdean. Namera dute hizkuntza, nahiz eta askok afrikaansez ere hitz egin.

Historia
--------

XVII. eta XVIII. mendeetan, hereroak ekialdetik egungo Namibiara migratu ziren, eta abeltzain finkatu ziren. XIX. mendearen hasieran, Hegoafrikako nama herria, jadanik su-armak zituztenak, hereroen lurraldeetan sartu ziren, merkatari zuriek eta misiolari alemaniarrek jarraituta. Hasiera batean, namak hereroak mugiarazten hasi ziren, baina geroago, bi herriak elkartu ziren.

XIX. mendearen amaieran, lehenengo kolono europarrak lurralde horretan sartzen eta finkatzen hasi ziren. Damaraland batik bat, kolono alemaniarrek hereroen lurrak lortu zituzten baserriak kokatu nahian. Hori guztia, alemaniar aginte koloniala izan zen. Hego-mendebaldeko Alemaniar Afrika izenpean kolonia bilakatu zen lurralde hori.

Handik gutxira, kolono alemaniarren eta abeltzain hereroen arteko liskarrak hasi ziren, batik bat ura eta lurra hartzeko eskubideen gainean, baita jatorrizko populazioaren diskriminazioarengatik ere. Azkenean, 1904an, hereroak eta namak matxinatu ziren (Hereroen Gerrak). Nahiz eta hasieran arrakasta izan, Alemaniar Inperioak 15.000 gizonekin Lothar von Trotha buru zuen armada bidali zuen. Matxinada itzali zen, baina horren ondorioz 25.000 eta 100.000 herero artean (65.000 ziurrenik), 10.000 bat nama eta 1.749 alemaniar hil ziren. Triskantzaren mendeurrenean, Heidemarie Wieczorek-Zeul Alemaniako Garapen eta Kooperazio ministroak barka zitzaten eskatu zuen, alemaniarren izenean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Brenzinger, Matthias.  (2011). Witzlack-Makarevich & Ernszt ed. *The twelve modern Khoisan languages.*  in: *Khoisan languages and linguistics: proceedings of the 3rd International Symposium, Riezlern / Kleinwalsertal*. Kolonia: Rüdiger Köppe Verlag.
2. ↑   Moses, A. Dirk.  (2008). *Empire, Colony, Genocide: Conquest, Occupation and Subaltern Resistance in World History.*  New York: Berghahn Books ISBN 978-1-84545-452-4..
3. ↑   Schaller, Dominik J..  (2008). *From Conquest to Genocide: Colonial Rule in German Southwest Africa and German East Africa.*  New York: Berghahn Books, 296 or. ISBN 1-8454-5452-9..
4. ↑   Sara L. Friedrichsmeyer, Sara Lennox, and Susanne M. Zantop.  (1998). *The Imperialist Imagination: German Colonialism and Its Legacy.*  University of Michigan Press, 87 or. ISBN 978-0-47209-682-4..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q694525
* Commonscat Multimedia: Nama people

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119984749 (data)
* LCCN: sh85089580
* SUDOC: 028077520
* AAT: 300263310
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q694525
* Commonscat Multimedia: Nama people
Angolaren mapa Namibe probintzia berde argi kolorean nabarmenduz.
Angolako probintziak.
**Namibe** Angolako 18 probintzietako bat da. Namibe eta izen bereko bere hiriburua Moçamedes bezala ezagutuak ziren Portugaldar Inperioaren zati zirenean.

Mugak
-----

* Mendebaldean: Atlantikoa
* Hegoaldean: Namibia
* Hegoekialdean: Cunene
* Ekialdean: Huila
* Iparraldean: Benguela

Geografia
---------

Probintzia honek 57091 kilometro karratuko azalera du, eta bere biztanleria 313.667 biztanlekoa da.

Udalerriak
----------

Probintzia hau honako bost udalerrietan banatua dago:

* Bibala (hiriburua Villa Arriaga)
* Camacuyo
* Namibe (Mozamedes)
* Tombua (Puerto Alexandre)
* Virey

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216819
* Commonscat Multimedia: Namibe Province

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144376145
* LCCN: n90611922
* SUDOC: 032919166
* **Lekuak**
* TGN: 7000392

 |

* Wd Datuak: Q216819
* Commonscat Multimedia: Namibe Province
Ludwig van Beethovenen **pianoarentzako 21. sonata** do maiorrean Op. 53, ohi Waldstein bezala ezagutua eta Frantzian eta Latinoamerikak *L'aurore* bezala, alemaniar konposatzailearen bere aro ertaineko pianoarentzako hiru sonatarik nabarmenetako bat da (besteak Apassionata Opus 57 eta Les Adieux dira).

Waldstein sonatak bere izena Beethovenek sonata hau Ferdinand von Waldstein kondeari eskaini ziolako jasotzen du. Zenbait lan daude konde honi eskainiak. Beharbada izena lan honetzat bere orijinaltasunagatik erabili zen.

Mugimenduak
-----------

Sonata orok bezala, hiru mugimendu ditu:

* + 1: Allegro con brio
	+ 2: Introduzione. Adagio molto-attacca
	+ 3: Rondo. Allegretto moderato.

### Allegro con brio

Sonata pianissimo jotako staccatoan dauden akordeekin oroigarriki hasten da. Erritmo antsiatsu eta zuzen honek ez du melodiarik bere lehen bi konpasetan, ondoren azkar igotzen da eta hiru notako igoerarekin ezker eskuan eta beste horrenbesteko jeitsierarekin eskuinekoan amaitzen da. Erritmo bizi honek jarraitu egiten du 45 segundo beranduago, notak batzuk besteekin tupust egiten ari direla dirudienean, barealdi harrigarriko melodia batera jeisten direnean.

### Introduzione. Adagio molto-attacca

Fa maiorrean idatzitako gai solemne batekin hasten da, tronparen soinua gogorarazten duena. Mugimendu guztia gai bakar batean oinarritzen da, nahiko iraupen laburrekoa da. Bere amaiera irekia geratzen da, rondoarekin bapatean hasi behar bait da.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Pianoarentzako 20. sonata** | **Beethovenen pianoarentzako sonata**1804 | Ondorengoa**Pianoarentzako 22. sonata** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q146535
* Commonscat Multimedia: Piano Sonata No. 21 (Beethoven)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 181447614
* BNE: XX2241622
* BNF: 139082191 (data)
* CANTIC: a11951758
* GND: 300016786
* LCCN: n82044800
* NLA: 35803180

 |

* Wd Datuak: Q146535
* Commonscat Multimedia: Piano Sonata No. 21 (Beethoven)
Ludwig van Beethovenen **pianoarentzako 24. sonata Sol sostenitu maiorrean, Op.78** **Teresarentzat** deitua da (Teréz Brunszvik kondesarentzat idatzia izan baitzen). Ludwig van Beethovenek 1809an idatzi zuen eta bi mugimendu baino ez ditu, hala, pianoarentzako sonata laburren taldekoa delarik:

1. Adagio cantabile-Allegro ma non troppo
2. Allegro vivace

Sonata honen ohiko iraupena 10 minutukoa da. Ohiko praktika da luze errepikatzen diren sekzioak kanpoan uztea, garapena eta birkapitulazioa kasu, hala, iraupen osoarekiko bi edo hiru minutuko diferentzia dagoelarik.

Maynard Solomonek adierazten duenez 24. sonata hau eta Apassionata izeneko 23. sonata ziren Beethovenen gogokoenak, "Hammerklavier" izeneko 29. sonataren aurretik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Pianoarentzako 23. sonata** | **Beethovenen pianoarentzako sonata**1809 | Ondorengoa**Pianoarentzako 25. sonata** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q146631
* Commonscat Multimedia: Piano Sonata No. 24 (Beethoven)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13908252v (data)
* WorldCat
* LCCN: n83125431

 |

* Wd Datuak: Q146631
* Commonscat Multimedia: Piano Sonata No. 24 (Beethoven)
**Pinal konderria** (ingelesez: *Pinal County*) Arizonako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Florence da. 2010eko zentsuaren arabera 375.770 biztanle zituen, Pinal kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pinal konderriak 13.919,2 kilometro koadro ditu. Horietatik 22,33 ura dira. Beste 13.896,87 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 375.770 pertsonetatik 327.463 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 106.977 dira. 16.007 beltzak edo afroamerikarrak. 17.410 amerikar natiboak ziren eta 1.489 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6.114 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 487 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 6.800 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58712
* Commonscat Multimedia: Pinal County, Arizona

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150085376
* ISNI: 0000 0004 0646 0569
* GND: 7854089-6
* NARA: 10038634
* **Lekuak**
* OSM: 1832207
* TGN: 2000101

 |

* Wd Datuak: Q58712
* Commonscat Multimedia: Pinal County, Arizona
**Rabun konderria** (ingelesez: *Rabun County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Clayton da. 2010eko zentsuaren arabera 16.276 biztanle zituen, Rabun kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Rabun konderriak 976,12 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,85 ura dira. Beste 958,28 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.276 pertsonetatik 15.769 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.301 dira. 144 beltzak edo afroamerikarrak. 53 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 114 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 179 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503546
* Commonscat Multimedia: Rabun County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139567636
* ISNI: 0000 0004 0408 394X
* LCCN: n81118481
* NARA: 10039154
* **Lekuak**
* OSM: 455070
* TGN: 2000410

 |

* Wd Datuak: Q503546
* Commonscat Multimedia: Rabun County, Georgia
Suziri Termiko Nuklearra
**Propultsio nuklearra** egiteko bi modu erabiltzen dira gaur egun, arlo zibilean nahiz militarrean: erreaktore nuklearren bidez eta sorkuntza elektrikorako isotopo erradioaktiboen bidez.

Erreaktore nuklearren bidezko propultsioa
-----------------------------------------

Ontzi nuklearretan erabiltzen dira, hala nola, itsaspekoak, hegazkin-ontziak, ontzi izotz-hausleak eta abar. Haietan bat edo gehiago erreaktore egon daitezke, edozein motatakoak, baina seguruenak, eta gehien erabiltzen direnak PWR motakoak dira. Adibidez, NAVY-ko USS Enterprise hegazkin-ontziak PWR motako 80 MW-ko 8 erreaktoreekin propulsatzen da. Itsaspekoak propulsio mota hau gehien erabiltzen dutenak dira.

Isotopo erradiaktibozko propultsioa
-----------------------------------

Satelite artifizialetan erabiltzen dira. Plutonio edo uranio bezalako material erradioaktiboen bero edo elektroien askatze konstantea dela medio, hauek erabili daitezke elektrizitate sorkuntzarako baldintza batzuetan non beste metodo batzuekin ezin da, hala nola ez egotea argi solarra.

Kanpo estekak
-------------

  

* Ontzi Nuklearrak (ingelesez)
* Zunda Espazial (ingelesez)
**Priego de Córdoba** Espainiako Andaluzia erkidegoko Kordobako probintziako hiri bat da.

Testuingurua
------------

Barruti judizialeko burua, non 8 herrixka eta 17 diseminatu altxatzen diren, Eskualde Subbetikoaren zati, Andaluziako Mendikate Subbetikoaren barnean dagoen eskualdea eta Kaliferriko Ibilbidearen zati dena. *"Uraren hiria"* deitua da, bere inguruan azaleratzen diren iturburu ugariengatik eta *"Kordobar Barrokoko Bitxia"* dituen barroko estiloko eraikin ugariengatik.

Historia
--------

### Historiaurrea eta erromatar garaia

Priego de Córdobari buruzko lehen erreferentziak musteriar garaian datatuak daude (Erdi Paleolitoa, K.a. 40.000-K.a. 33.000), sendotu egiten direnak aurkitu diren ebidentziak kontutan hartuta, aurkitutako aurkikuntza historikoak eta udal museoetan daudenak kasu, eta Erromatar Inperioaren okupazioarekin amaitu zirenak K.a. III. mendea eta V. mendea bitartean, neurri batean puntu klabe bezala duen kokapen geografiko ezin hobearen ondorioz eta aurkitutako ebidentzien arabera Ipolcobulcula (egungo Carcabuey)ren "pagus" edo lurralde azpibanaketa bezala baieztatzen dena, inguruaren abel eta nekazal esplotaziora dedikatua.

### Musulmandar garaia

"Medina Bahiga" deitua Kordobako Kaliferriaren garaian, Priego de Córdoba Al-Ándalus lurraldeko kora baten hiriburua izan zen, musulmandar okupazio garaia garatzen ari zenean Iberiar Penintsulan IX. mendearen erdialdean.

Mohamed I.a emirraren kanpainetan parte hartuz 863 inguruan, non herritar askok parte hartu zuten, paper garrantzitsu bat bete zuen kordobar emirerriaren barnean mantendu ziren gerriletan honen kontrolagatik Omar Ben Hafsún, Said Ben Mastana eta Banu Matruhren artean, 899an Ibn Mastanaren operazio gune bihurtuz, Omar Ibn Hafsunen jarraitzailea eta matxinatutako buruzagi garrantzitsuenetako bat zena, bere burua *Priego eta Luqueko jaun* izendatu zuena, garai horretan Priego de Córdobak oparotasuna bizi izan zuelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q301437
* Commonscat Multimedia: Priego de Córdoba

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 168240893
* BNE: XX451003
* BNF: 15943443b (data)
* GND: 4326295-8
* LCCN: n78018829
* SUDOC: 17410233X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 347031
* INE: 14055

 |

* Wd Datuak: Q301437
* Commonscat Multimedia: Priego de Córdoba
**Protesta zikina** edota **garbiketa ezaren protesta** (ingelesez: *dirty protest* edota *no wash protest*) Ipar Irlandako gatazkan zehar Behin-behineko Irlandako Armada Errepublikarrak (IRA) eta Irlandako Nazio Askapenerako Armadak (INLA) Maze espetxean ("Long Kesh") eta Armagheko Emakumezkoen Espetxean bost urtez burututako protesta bat da.

Aurrekariak
-----------

Sakontzeko, irakurri: «Burusien protesta»
1972ko uztaila arte espetxeratutako preso paramilitar guztiak preso arrunt gisa tratatuak ziren, baina IRAko 40 presok Billy McKee errepublikar beteranoa buru zutela burututako gose grebaren ondorioz Kategoria Bereziaren Estatusa sortu zen. Kategoria Berezi honen barnean zeuden presoak gerra preso modura tratatuak ziren, adibidez, ez zeuden espetxeko uniformea edota espetxeko lanak egitera derrigortuak. 1976an ordea, Erresuma Batuko Gobernuak bultzatako "kriminalizazio" politikaren ondorioz, Kategoria Bereziaren Estatusari amaiera eman zitzaion. Jada espetxeratuak zeuden presoengan ez zuen eraginik izan, baina bai 1976ko martxoaren 1etik aurrera espetxeratutakoei.

Ikus gainera
------------

* Burusien protesta
* 1981eko Irlandako gose greba

Bilbiografia
------------

* *Boby Sands: Martxa baten lehen notak*. Denis O'Hearn. 2015, Txalaparta

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1228262

 |

* Wd Datuak: Q1228262
Fagor markako presio-eltzea.
**Presio-eltzea** edota **espress-eltzea**, sukaldatzeko presio atmosferiko handiak har ditzakeen kazola hermetikoa da. Presioa areagotzean uraren irakite-puntua ere handitzen denez, eltze barneko presioak irakite-puntua 100 °C (212 °F) baino goragoko tenperatura lortzea ahalbideratzen du, zehazki 130 °C-koa. Tenperatura altuak jakiak azkarrago sukaldatu daitezen errazten du, ohiko egosketa denbora hiru edo lau bider murriztuz.

Eltzeak barneko presioa ezarritako gehienezko mugara iristean ireki eta baporea askatzen duen balbula bat du; normalki, presioak tope bat igoarazi eta eta barneko baporeak ihes egin dezan uzten du, honela egosketa denboran zehar barneko presioa egonkor mantenduz (baita tenperatura ere).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q271997
* Commonscat Multimedia: Pressure cookers

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4053041-3
* LCCN: sh85106536
* NKC: ph126667
* AAT: 300198591
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q271997
* Commonscat Multimedia: Pressure cookers
**Pöyrisjärvi aintzira**, Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen aintzira handi bat da. Hondarrezko duna ikusgarriak ezagunak dira Finlandia osoan, eta aintzira parte den Pöyrisjärvi Eremu Basatiari izena ematen dio. Bertan, laponiako berdantza, bernagorria, luma dotoreko borrokalaria, elur-hontza, eper zuria, istingorra, kaskabeltz handia, kuliska, laponiako kaskabeltza, larre-buztanikara, negu-txirta, okila, txirria, txirritxoa, txoka, txonta, urrezko txirria, urretxindor abeslaria, zapelatza eta zerra dotorea bezalako hegaztiak aurki daitezke .

Ur-hegazti espezieen artean, basahateak, herrialdeko euro bateko txanponetan agertzen diren beltxargak eta antzara ospetsuez gain, ahatebeltzak dira nagusi.

Landareei dagokienez, bioletak, udazken garaian harrotasunez gailentzen diren azeri-mahatsak eta ahabia gorriak bezalako lore-espezieak dira aintzirako duna ospetsuetan nagusi.

Aintzira inguruan aurkitzen diren animalia ugaztunen multzoa azeri artikoen kopuru urriak, hartz arreak, ipar-katamotzak, jatunak eta otsoak osatzen dute. Bestalde, harrapari txikiak bisoi amerikarrak, erbinude zuriak eta lursaguak dira esaterako .

Aintzira handia denez, hainbat uharte ditu, ezagunena Turvekammi izenekoa da. Oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, laponiako amuarrain artiko eta amuarrain marroi handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da. Ura, aintziran jaiotzen den Pöyrisjoki ibaiak garraiatzen du Bothniako Golkoraino.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| * Enontekiö
 | * Pöyrisjärvi EB
 | * Pöyrisjoki ibaia
 | * Suomajoki ibaia
 | * Tuorkottajärvi aintzira
 | * Turvekammi uhartea
 |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Pöyrisjärven erämaa[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7264846
* Commonscat Multimedia: Pöyrisjärvi

---

 |

* Wd Datuak: Q7264846
* Commonscat Multimedia: Pöyrisjärvi


| Enontekiöko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Saana mendixkako ikuspegi urtsuakSaana mendixkako ikuspegi urtsuakMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraAilakkajärvi • Guoskatjávri • Iso Salankijärvi • Iso Leveä • Kalaton • Kalatonjärvi • Kaura**Kelottijärvi** • Ketojärvi • **Kilpisjärvi** • Kivijarvi • Lijankijärvi • Marsujärvi • Marttajärvi • MelajärviMuotkajärvi • Näkkäläjärvi • **Ounasjärvi** • Palojärvi • Pasmajärvi • Peerajärvi • PeltojärviPeriläjärvi • Pitsusjärvi • **Pöyrisjärvi** • Riimmajávri • Salttijärvi • Seitavuopio • SomasjärviSotkajärvi • Termisjärvi • Tuolpajärvi • Tuorkottajärvi • Vuomajärvet • Vuontisjärvi • Ylimmäinen |
**Natibitateko Andre Mariaren eliza** Nafarroa Garaiko Orbaibar ibarreko Leotz udalerriko izen bereko kontzejuan kokatutako XII. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Erdi Aroko eraikina (ca. 1200), XVI. eta XVII. mendeetan egindako eraldaketa garrantzitsuekin. Habearte bakarra du; lau ataletan banatuta dago, burualdea burualde zuzena du, eta esparru osoa kanoi-ganga zorrotzez estalita dago, ebakidura karratuko arku fajoien gainean, hormei atxikitako pilastren gainean. Hasieran, burualdea zirkuluerdi-formakoa izan zen, eta labe-gangaz estali zen. Ebanjelioaren aldean, nabearen laugarren atalean, kapera angeluzuzen bat dago, kanoi-gangaz estalia. Sakristia epistolaren aldetik atxikita dago presbiterioari. Kanpandorrea Erdi Arokoa da, baina barroko garaian birmoldatua. Habeartearen lehen atalaren oinaldean dago, eta bertara ebanjelioaren hormari atxikitako eskailera kiribil batetik iristen da.

Sarrera epistolaren aldeko bigarren ataletik egiten da. Portada erromaniko berantiarra du, zorrotza apaingarrietan, eta erdi-puntuko arku txaranbeldua eta tinpanorik gabea du. Ate horren arkiboltak landare-motako kapitel landuak dituzten bi zutabe-bikotetan zurkaizten dira. Arkupe angeluzuzenak (XVI-XVII. mendeak) babesten du, pilare poligonalen gainean dauden erdi-puntuko lau arkurekin.

Barrualdean, erretaula nagusia nabarmentzen da, barrokoa (1694-1704), Domingo de Vélaz Leringo arkitekto maisuak egina. Bankua du, hiru kalez osatutako gorputz bakarra, zutabe salomondarrez eta kanpandorrez artikulatua. Bankuan, urre koloreko egurrean zizelkatutako landare-motiboen artean, mihise gainean margotuta, Paduako San Antonioren eszenak eta San Pedroren Negoziazioa irudikatzen dira. Erretaularen gorputzean, erdiko baoa Santu titularraren irudiak hartzen du. Irudi handia da, eta alboetan San Fermin eta San Frantzisko Xabierkoaren irudiak daude. Teilatupeak, mihise gainean margotutako Kalbarioa du. Epistolaren aldean dagoen horma-hobi batean, zur polikromatuzko gurutziltzatu bat dago (XVI. mendearen bigarren erdia), kanon luzeduna eta gihar sendokoa, Jose Antxietak eragindako erromanismoaren preludioa.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | LEOTZ.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Leotz (kontzejua)
* Leotz
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112676059
* Commonscat Multimedia: Church of Leoz

---

 |

* Wd Datuak: Q112676059
* Commonscat Multimedia: Church of Leoz
***National Toy Hall of Fame*** (euskaraz: **Jostailuaren Ospearen Areto Nazionala)** AEBetako *hall of fame* (ospearen aretoa) da, urte askotan ospea mantendu duten jostailu eta jokoen ekarpenak aitortzen dituena. Ospe irizpideak honako hauek dira: ikono izatea (jostailua oso ezaguna, errespetatua eta gogoratzen da); iraupena (moda iragankorra baino gehiago); aurkikuntza (ikaskuntza, sormena edo aurkikuntza sustatzen du); eta berrikuntza (sakon aldatu zen jolasa edo jostailuaren diseinua). 1998an sortu zen Ed Sobeyren zuzendaritzapean, jatorriz Salem-eko (Oregon, Ameriketako Estatu Batuak) AC Gilbert's Discovery Village-n egon zen, baina 2002an Rochester-eko Strong National Museum of Play-ra (gaur egun The Strong) eraman zuten. jatorrizko etxea gainditu ondoren.

Hirurogeita hamazortzi jostailu Jostailu Ospearen Areto Nazionalean jaso dira:

Jatorrizko kideak (1998-99)
---------------------------

|  |
| --- |
| 1999ko azaroan jakinarazi ziren Jostailuaren Ospearen Areto Nazionalerako jatorrizko izenak. Inguruko Willamette Unibertsitateko ikasleek protesta egin zuten (adibidez) Mr. Potato Head eta Ken Barbieren laguna ez zirela sartzen jakin zutenean.  |
| 1. **Barbie**
2. **Crayola** **Crayon**
3. **Erector Set**
4. **Etch A Sketch**
5. **Frisbee**
6. **Hula hoop**
7. **Lego**
8. **Lincoln Logs**
9. **Marbles**
10. ***Monopoly***
11. **Play-Doh**
12. **Radio Flyer wagon**
13. **Roller Skates**
14. **Teddy Bear**
15. **Tinkertoy**
16. **View-Master**
17. **Duncan Yo-Yo**
 |  Etch A Sketch modelo zuri-gorri klasikoa |  Mendebaldeko Afrikatik eskuz egindako marmolak |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Vader, J.E..  (1999-11-01). *Where the Toys Are.*  VIA Magazine.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2777829

 |

* Wd Datuak: Q2777829
**Rackham Gorria** Hergék idatzi eta marraztutako Tintinen abenturak kontatzen dituen komiki batzuetan agertzen den fikziozko pertsonaia bat da.

Rackham Gorria sekulako aberastasuna zuen pirata bat zen, bere itsasontzia, gizonak eta biziarekin batera François de Hadoquek lapurtu ziona, Haddock kapitainaren arbasoa, Adarbakarraren sekretua komikian kontatzen denaren arabera.

Aipaturiko komikiaren arabera, François de Hadoque eta Rackham Gorriaren arteko topaketa 1698an gertatu zen. François de Hadoque frantziarra Santo Domingo uhartetik abiatu zen Europarantz, gidatzen zuen itsasontzia, Adarbakarra izenekoa, Rackham Gorriak eta honen gizonek abordaiatu zutenean. Honen ondorengo guduan, piratek Hadoqueren itsasontzia eurenganatzea lortu zuten, baina Rackhamen ordezkaria, Diego Navarro, frantziarraren esku hil zen eta piraten itsasontzia hondoratu egin zen. Piratak armekin eta altxorrarekin pasa ziren frantziar itsasontzira eta Hadoque preso hartua izan zen, baina gauean, piraten tripulazioak bere garaipena ospatzen zuen bitartean, Hadoquek ihes egitea lortu zuen. Rackhamek ihes egiten ari zela atzeman zuen eta elkarren aurka borrokatu zuten, baina Hadoqueren esku hil zen, honek, ondoren, Adarbakarra itsasontzia eztandarazi zuelarik.

Rackham Gorriaren pertsonaia Jack Rackham benetako piratan oinarritua dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3827038

 |

* Wd Datuak: Q3827038
**Piramide Makurra**, edo **Dahshurreko Hegoaldeko Piramidea**, Snefru faraoi egiptoarraren aginduz Dahshur herrian eraiki zen hil monumentu edo mausoleo bat da. Haren forma berezia Egiptoko piramideen eboluzioaren azken garaia den aurpegi lauko piramide bat egiteko huts egindako saiakera da, ustez.

Ezaugarriak
-----------

Berezitasun ugari du eta gauza askotan Snefruren seme izan zen Khufu edo Keopsek eraikiarazi zuen Gizako Piramide Handiaren oso antzekoa da. Ezaugarri nabarmenetako bat piramidearen bi sarreretako bat iparraldeko fatxadaren gainean ez egotea da, Egiptoko Inperio Zaharreko salbuespen bakarra baita, izan ere. Bestalde, piramideak estaldura gehiena mantentzen du, Egiptoko gainerako piramideek baino neurri handiagoan, eta honegatik *Eguzkitan distiratzen duena* izenarekin ere ezaguna da. Barnean lau hormetan pausatzen den ganga faltsu bat dago, ezagutzen den antzinakoena. Hil multzoak Egiptoko IV. dinastiako bere apaindura aberatsak gainontzeko monumentuetatik bereizten duen tenplu handi baten hondarrak erakusten ditu.

Hil multzoa
-----------

Hil multzoa faraoiaren piramideak eta hegoaldean dagoen 26 metroko altuerako piramide satelite batek osatzen dute, biak ala biak bi metroko altuera duen harrizko harresi batez inguratua. Barruti hau hil tenplu batekin 700 metroko luzerako galtzada baten bidez lotuta zegoen. Haraneko sarreratik urrun dagoenez, hil tenplu hau ez dirudi harrera tenplua edo Haraneko Tenplua denik. Beste alde batetik, tenplu hau benetako haraneko tenpluarekin lotuko zuen bigarren galtzada baten hondarrak daude. Beste edozein piramide multzotan aurki ezin daitekeen berezitasun bat da.

| Hil multzoko elementuak. |
| --- |
| Snefruren hil multzoaren perspektiba eta oinplanoa, Dahshur hegoaldean. | 1. #Piramidea
2. #Piramide satelitea
3. #Tenplu Garaia
4. #Galtzada
5. #Hil Tenplua
 |

Irudiak
-------

* 12 graduko angelu aldaketa12 graduko angelu aldaketa
* Piramideko sarreraPiramideko sarrera
* Kanpoko atea barrualdetikKanpoko atea barrualdetik
* Barruko eskailerakBarruko eskailerak

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ingelesez *Bent Pyramid* = ***Piramide Makurra** edo **Makotua***, gaztelaniaz *Pirámide Acodada* = ***Piramide Ukondotua***, frantsesez *Pyramide Rhomboïdale* = ***Piramide Erronboidala***

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q459608
* Commonscat Multimedia: Bent Pyramid

---

 |

* Wd Datuak: Q459608
* Commonscat Multimedia: Bent Pyramid
**Racine konderria** (ingelesez: *Racine County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Racine da. 2010eko zentsuaren arabera 195.408 biztanle zituen, Racine kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Racine konderriak 2.051,57 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.190,4 ura dira. Beste 861,17 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 95,25 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 195.408 pertsonetatik 167.960 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 22.546 dira. 21.212 beltzak edo afroamerikarrak. 614 amerikar natiboak ziren eta 40 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.081 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 228 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.273 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q510122
* Commonscat Multimedia: Racine County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139543181
* ISNI: 0000 0004 0429 9097
* LCCN: n79084091
* **Lekuak**
* OSM: 1799453
* TGN: 1002815

 |

* Wd Datuak: Q510122
* Commonscat Multimedia: Racine County, Wisconsin
**Peter Nicolai Arbo** (1831ko ekainak 18-1892ko urriak 14) margolari norvegiarra izan zen. Norvegiako historiari eta eskandinaviar mitologiari buruzko margolanetan espezialdu zen.

Biografia
---------

Peter Nicolai Drammeneko Gulskogen auzoan hasi zen. Christian Friedrik Arbo eta Marie Christiane von Rosenen semea zen. Bere anaia Carl Oscar Eugene Arbo mediku militarra eta Norvegiar antropologia ikerketetako aitzindari bat izan zen.

Bere arte heziketa Kopenhageko Helsted's Drawing School marrazki eskolan hasi zuen 1851-1852 kurtsoan. Honen ondoren Düsseldorfeko arte akademian ikasi zuen. 1853 eta 1855 bitartean Düsseldorfeko margolaritza eskolako irakasle zen Karl Ferdinand Sohnekin ikasi zuen, eta 1857 eta 1858 bitartean J. E. Hunthenekin, animaliak eta guduak margotzen zituen margolaria zena. Düsseldorfen denbora batez C. Mengelberg historia margolariaren ikasle pribatua izan zen. Adolph Tidemandekin kontaktuan jarri zen eta Hans Guderen laguna izan zen, biak Düsseldorfeko arte akademiako irakasleak izan zirenak.

1861ean Arbo Norvegiara itzuli zen eta hurrengo urtean ikasketa bidaia batetara joan zen Gude eta Frederick Collettekin. 1863an *Zaldi aldra mendi garaietan* izeneko margolanaren lehen bertsioa margotu zuen, beranduago askotan erabili izan zuen gaia. Margolan honen 1889ko bertsioa Arte, Arkitektura eta Diseinuaren Museo Nazionalean dago (norvegieraz Nasjonalmuseet for kunst, arkitektur og design) Oslon, eta bere lanik garrantzitsuenetakotzat hartzen da.

Drammeneko museoa
-----------------

Drammeneko museoa (norvegieraz Drammens museum for kunst og kulturhistorie) Drammen hiriaren bihotzean kokatua dago, Drammen ibaiaren hegoaldeko ibarrean. Azken urteetan hau Marienlyst bezala ezagutzen den lurjabe aberatsen etxe nazional dotoreen tokia da. Bertan erakusten diren gauzen artean Norvegiaren jatorri historiko eta kulturalari buruzko gauzak daude. Drammeneko museoa bost departamentutan banatua dago, horien artean Gulskagen Manor eta Peder Nicolai Arbo izeneko haurrentzako etxea. Gulskagen Manorreko gela ederretan margolari honen lanetako batzuk ikus daitezke.

Galeria
-------

* Walkiria, 1869Walkiria, 1869
* Gizur hunoen aurka borrokanGizur hunoen aurka borrokan
* San Olaf Stiklestadeko guduanSan Olaf Stiklestadeko guduan
* Hervorren heriotzaHervorren heriotza
* FornalderFornalder
* IngeborgIngeborg
* Olaf TryggvassonOlaf Tryggvasson
* Haakon Ona (1860)Haakon Ona (1860)
* Stamford Bridgeko guduaStamford Bridgeko gudua
* NottNott
* DagrDagr
* SverrirSverrir

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Peter Nicolai Arbo*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q353014
* Commonscat Multimedia: Peter Nicolai Arbo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 30936931
* ISNI: 0000 0000 6686 7521
* GND: 13641754X
* LCCN: n84087293
* SUDOC: 105774413
* ULAN: 500059943
* BIBSYS: 90242409
* Open Library: OL1095473A
* KulturNav: id
* RKD: 2276

 |

* Wd Datuak: Q353014
* Commonscat Multimedia: Peter Nicolai Arbo
Penrhyn Slate Quarry, 1900 inguruan
**Penrhyn Quarry** (galeseraz *Chwarel y Penrhyn*) Galesko iparraldeko Gwynedd konderriko Bethesda udalerritik hurbil dagoen arbel harrobi bat da. XIX. mendearen amaieraldera mundu osoko arbel harrobi handiena zen. Harrobi zulo nagusiak 1,6 kilometro luze eta 370 metro sakon ditu, bertan 3.000 langilek batera lan egin izan dutelarik. Ordutik aurrera Txina, Espainia eta AEBtako harrobiek neurriz gainditu izan dute, halere Erresuma Batuko arbel harrobi handiena izaten jarraitzen du, baina bertako gaur egungo lan-eskua 200 langilera mugatzen da.

Kanpo estekak
-------------

* Aireko argazkia
* Historia eta argazkiak **(Ingelesez)**
* "The Penrhyn Slate Quarry," *Saturday Magazine* aldizkaria, 12. zbk. 1832ko irailaren 8a, 93. orr. **(Ingelesez)**
* The Penrhyn Slate Quarries in North Wales, 1858 inguruan, *The Illustrated London News* aldizkaria, XXXII. bilduma, No. 913, Larunbata, 1858ko apirilaren 17a, 1858, 392-393. orr. **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1712484
* Commonscat Multimedia: Penrhyn quarry

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315161881

 |

* Wd Datuak: Q1712484
* Commonscat Multimedia: Penrhyn quarry

53°10′01″N 4°04′01″W﻿ / ﻿53.167°N 4.067°W﻿ / 53.167; -4.067
**Puturrú de Fuá**, Espainiako umorezko musika talde bat da. La Orquesta Mondragón euskal taldea edota La Trinca kataluniar taldearen umore satiriko ildo berekoa da.

Ibilbidea
---------

1985ean Aragoiko Zaragoza hiriburuan Francisco Fatás, José Gros eta Juan Manuel Labordeta (José Antonio Labordeta aragoiar kantautorearen hiloba) musikariek sortu zuten. *No es una marca de fuagrás* (1985) beren lehen diskoa argitaratu eta Espainia guztian ezagun egin ziren. *Ni fu ni fuá* (1986) diskoarekin jada sekulako arrakasta izan eta irrati eta telebistetan ohiko bilakatu ziren, beren *No te olvides la toalla cuando vayas a la playa* edo *Los chicos de Plan* doinu itsaskorreko beren abestiak udako abesti bihurtuz. Datozen urteetan diskoak argitaratzen jarraitu zuten, baina jada ohiartzun askoz ere txikiagoz.

Diskografia
-----------

* *No es una nueva marca de fuagrás* (1985).
* *Ni fú ni fuá* (1986).
* *Menage a truá* (1987).
* *Úsame y tírame* (1990).
* *Lo mejor de Puturrú de Fuá* (1993).
* *Finas hierbas* (1996).
* *20 años tiene mi humor* (2000).
* *Peligroso para la salud* (2009).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9064913
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157347801
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 10531

 |

* Wd Datuak: Q9064913
Gorgonopsio (Lycaenos) talde osoa iraungipen honetan desagertu zen.
**Permo-Triasiar iraungipen masiboa** Permiarraren bukaera eta Triasikoaren hasiera paleontologian oso ezaguna den gertakaria da. Itsas-espezieetan %90tik %95era desagertu ziren eta lurrazalako %70tik gora. Kalkulu batzuen arabera izaki guztien %99,5a hilik suertatu zen garai honetan.

Garai honetan magma basaltikoko isurketa handiak egon ziren, horietako batzuek milaka urtez iraun zutena, gaur egungo Siberian. Zegoen kostalde eskasa eta lehortasuna zela eta ere espezie asko hil zitezkeen. Laba kopuru handiek ere karbono dioxido asko isuri dezakete eta lurreko tenperatura 5 ºCelsius jaitsi; hala ere hau ez da nahikoa bizitzarekin bukatzeko.

Beste hipotesi batek itsasoetan hidrogeno sulfido ugari egotea da, oxigeno gutxi zegoelako eta bakterioek hau sortu zutelako. Gas hau atmosferaraino igo daiteke. Nahiz eta gas hau desager daitekeen gehiegi badago bizitzarentzako txarra izango litzateke. Ozonoa ere desagertuko litzateke eta erradiazio ultrabioleta areagotu.

2006an meteorito bat erori zenaren inguruko hipotesiak ere aurkitu zituzten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q141118
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2020001106
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q141118
Protio hidrogenoaren isotopoaren diagrama atomikoa
**Protioa**, 1H isotopo zeinuaz ere ezaguna, naturako hidrogeno isotopo arruntena dugu, eta hidrogeno natural guztiaren %99,98-a osatzen du. 1H isotopoaren nukleoa protoi bakar batek (ez du neutroirik) osatzen duenez gutxitan erabiltzen den *protio* izena egozten zaio orohar hidrogeno hitza erabiltzen baita isotopo arruntenaz ari garela adierazteko. 1H-aren egituraren simpletasuna dela eta mekanika kuantikoaren garapenean garrantzi handia izan du teoria ugari frogatu baitira protioa aztertuz. Ekilibrio elektrikoan elektroi bakarra izaten du.

Protioaren ezaugarriak
----------------------

| zeinua | Z(p) | N(n) | masa isotopikoa (u) | batazbestekobiziraupena | spinnuklearra | batazbestekokopurua(mol%) | kopururangoa(mol%) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
| 1H | 1 | 0 | 1.00782503207(10) | EGONKORRA [>2.8×1023 a] | 1/2+ | 0.999885(70) | 0.999816-0.999974 |

Beste isotopoak
---------------

Protioa ez da hidrogeno isotopo bakarra naturan beste bi aurki ditzakegu 2H, eta 3H deuterio eta tritio-a urrenez urren. Aurrekoez gain 4H, 5H, 6H eta 7H isotopo ezegonkorrak sintetizatu ahal izan dira, zeinak ezin aurki daitezken naturan.

Ikus, gainera
-------------

* Hidrogeno isotopoak
* Hidrogeno