recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lincoln's Inn** (izen osoa, *The Honourable Society of Lincoln's Inn*) Londresen dauden lau Inns of Court artetik handiena eta ezagunena da. Inns of Court hauek *barrister* abokatuen formakuntza instituzioak dira.

Holborn barrutian dago kokaturik, Camden udalerriaren hegoaldean, City of London eta Westminster Hiriarekiko mugan.

Historia
--------

XII eta XIII mendeetan Londresko hiriko elizgizonek irakasten zuten zuzenbidea baina XIII mendean bi gertaerek amaiera eman zioten honi: 1234an Henrike III.ak Londresko hirian zuzenbidea irakastea debekatu zuen eta bestetik Aita Santuak elizari zuzenbidea irakastea debekatu zion. Ondorioz instituzio bereziak sortu ziren Londres inguruan zeuden mendebaldeko herrixketan zuzenbidea irakasteko. Holborn herrian sortu zen Lincoln's Inn. Lehenengo aipamena 1422 urtekoa da.

Iruditegia
----------

* Eraikin berria.Eraikin berria.
* Sarreretako bat.Sarreretako bat.
* Sarreretako bat.Sarreretako bat.
* Eraikin nagusia.Eraikin nagusia.
* Kapera.Kapera.
* Enparantza berria.Enparantza berria.
* Armarria.Armarria.

Informazio praktikoa
--------------------

* Metro geltokiak:
	+ Holborn
	+ Chancery Lane

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q69482
* Commonscat Multimedia: Lincoln's Inn

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 172214165
* **Ondare historikoa**
* NHLE: 1000819

 |

* Wd Datuak: Q69482
* Commonscat Multimedia: Lincoln's Inn
**Ramiro Arrue Valle** (Bilbo, 1892ko maiatzaren 20a - Donibane Lohizune, 1971ko apirilaren 1a) euskal margolaria izan zen.

Biografia
---------

Hiru anaia artista, Alberto, José eta Ricardo, izan zituen eta Bilbon ikasten hasi zen. Lucas Arrue bere aitak, arte-bildumagilea zena, bere bilduma (tartean Goya bat) saldu zituen bere seme-alabeen ikasketak ordaintzeko. Parisko *Grande Chaumière Akademia* eskolan ikasi zuen. Montparnassen bizi zenean, Ignacio Zuloaga eta Francisco Durrio izan zituen lagun, baita Antoine Bourdelle eskultorea ere. 1911n *Salon des Artistes français* aretoan debutatu zuen.

1922an Philippe Veyrin eta William Boisselekin batera Baionako Euskal Museoa sortu zuen.

1925ean *Exposition Internationale des Arts Decoratifs* erakusketan urrezko domina lortu zuen. Baionan, Pauen, Estrasburgon, Bilbon, Kordoban, Buenos Airesen eta Montevideon izan zituen erakusketan. 1917an Donibane Lohizunera bizitzera joan zen eta 1929an Suzanne ezkondu zuen.

Francis Jammesen *La Noce basque*, Pierre Lotiren *Ramuntcho*, Joseph Peyréren *Jean le basque* eta Jean Poueighen *Le Folklore des Pays d'oc* irudiztatu zituen. Bordelen estreinaturiko *Perkain* operan ere lan egin zuen.

1943an, Ramiro Arrue oraindik espainiar herritartasuna zuela, Donibane Garazin atxilotua izan zen. Bigarren Mundu Gerraren ostean berriro margotzeari ekin zion.

Bere bizitzaren bukaeran ekonomia arloan gorriak ikusi zituen eta 1971ko apirilaren 1ean hil zen birikako minbizi batek jota.

XX. mendeko euskal herritar margolaririk famatuena izan zen, kritikoen ustetan

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Auñamendi Eusko Entziklopedia. *Ramiro Arrue Valle.* .
2. ↑   Scholle, Muriel.  (1987). «Ramiro Arrue (1892-1971)» *Pyrénées* (152).
3. ↑  

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Les couleurs sous le pinceau de Ramiro Arrue, c’est d’abord une trilogie: vert, blanc, rouge. Permanence de type héraldique, signe d’appartenance, résumé chromatique d’un pays aux collines vertes, aux maisons bien blanches dont les toits et les boiseries sont rouges |  » |
| Hélène Saule-Sorbé |

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Biografia eta margolanak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3418490
* Commonscat Multimedia: Ramiro Arrue

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 12411137
* ISNI: 0000 0000 6638 639X
* BNE: XX979742
* BNF: 12494890z (data)
* GND: 119122456
* LCCN: nr94017260
* NLA: 35364269
* Tabakalera ID: 51304
* SUDOC: 031061036
* ULAN: 500035214
* ICCU: RMLV035128
* Open Library: OL295422A
* RKD: 129795
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 5465
* Lur: 00512/eu\_a\_5129/a5129
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3418490
* Commonscat Multimedia: Ramiro Arrue
Louis L’Amour eta Ronald Reagan, 1983
**Louis Dearborn L'Amour** (Jamestown, Ipar Dakota, AEB, 1908ko martxoaren 22a - Los Angeles, Kalifornia, AEB, 1988ko ekainaren 10a) ingelesezko idazlea izan zen.

Biografia
---------

Ahozko tradizio aberatsa jaso zuen etxean, txikitatik Mendebalde Urruneko lehen konkistatzaileen abenturak eta indiarrekiko borroken istorioak entzun baitzituen. Hortik atera zuen bere nobeletarako gaia. Bere bizimodua ere nobeletakoa izan zen. Hamabost urte zituela utzi zuen eskola, eta mendebaldera jo zuen, era bateko eta besteko lanak eginez.

Hogei urte inguru zituela, Ekialde Urruneko zenbait tokitan ibili zen. Han ere ez zuen zorte handirik izan, ordea, eta berriro bere sorlekura itzulita, boxeolari egin zen. Gero, Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen, eta bere soldadu-lagunek behin eta berriz eskatzen zioten Mendebaldeko lehen kolonoen istorioak kontatzeko. Istorio horiek pizten zuten interesa ikusita, idazten hasi zen.

1951n argitaratu zuen lehen nobela, *Tex Burns* ezizenaz: *Hopalong Cassidy eta High Rockeko zaldunak*. 1953an kaleratu zuen *Sakona*, bere nobelarik ezagunenetakoa. Arrakasta handia izan zuen, bai kritikaren aldetik eta baita irakurleen aldetik ere. 1953tik 1958ra bitartean, 15 eleberri kaleratu zituen. Oso eleberri originalak idatzi zituen: bere heroiek, betiko gogortasunaren atzean, erromantizismo kutsu bat zuten, eta ekintzaren erritmoa oso azkarra zen, indarkeria gehiegi gabe. Bere azken nobelak familia-sagak izan ziren. Europatik etorritako zenbait familiaren arrastoa jarraitu zuen, eta 40 nobela idazteko gaia atera zuen, bere ikerketetatik. Sackettarrei buruzko nobelak dira, esate baterako, *Urruneko mendi urdinetarako bidean* (1976), *Gizon bakartia* (1971) eta *Broken Hillseko gizona* (1975).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q379895
* Commonscat Multimedia: Louis L'Amour

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 121561792
* ISNI: 0000 0001 0939 9861
* BNE: XX1084939
* BNF: 11910208c (data)
* GND: 119145901
* LCCN: n79041797
* NDL: 00446583
* NKC: jn19990004831
* NLA: 35289113
* CiNii: DA03192542
* SNAC: w6bv8d7p
* SUDOC: 028145429
* BIBSYS: 90096114
* ICCU: CFIV010642
* Open Library: OL19482A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00303/eu\_a\_3039/a3039
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q379895
* Commonscat Multimedia: Louis L'Amour
**Vejer de la Fronterako harresia** Vejer de la Frontera ( Espainia ) herriko harresi da, herriaren nukleoa inguratzen duena. aipa. Defentsarako eraikitako harresiak 1993an *Kultura interesko ondasun* izendatu zituzten.

Deskribapena
------------

Vejer hiri andalusi musulmana izan zen, baina Erdi Aroko harresi hau, oso ondo kontserbatua, kristauen agintepean XV. mendean eraiki zen, herria birkonkistatzeko musulmanen eraso baten ondoren.

Harresiak 3 hektarea baino gehiago ditu, eta bere erradioak 2 kilometro ditu gutxi gorabehera. Harriek bi metroko zabalera dute, eta lodiera hori handitu egiten da ateetara hurbildu ahala. Harresi-esparruaren trazadura ez da erregularra, eta desnibelak ditu, lurraren ondorioz, baina oso ondo sendotuta dago. Herriaren garapenak harresia etxe eta kaleekin nahastuta utzi du fisonomian,

21. mendean harresiaren 4 ateedo arkuak egoera ezin hobean ikus daitezke: Hiribilduaren Arkua, Antso IV.aren Arkua, La Seguraren Arkua eta Ate Itxiaren Arkua (21. mendean irekita dago, ez itxira), baita alboetan dituen 3 dorreak ere: Torre de la Corredera, Torre del Mayorazgo eta San Juan Dorrea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Histórico (IAPH), Instituto Andaluz del Patrimonio.  (2016). *Paisaje de Vejer de la Frontera (Cádiz).*  (Noiz kontsultatua: 2023-08-31).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** admin.  (2016-06-20). «Monumentos de Vejer» *Vejer de la Frontera Turismo* (Noiz kontsultatua: 2023-08-31).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7963242
* Commonscat Multimedia: City walls of Vejer de la Frontera

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0007645
* IAPH: i1102

 |

* Wd Datuak: Q7963242
* Commonscat Multimedia: City walls of Vejer de la Frontera
**Beta-laktamasak** (**β-laktamasak**) bakterio batzuek ekoizten dituzten entzimak dira, hainbat antibiotikoren aurrean (penizilina eta zefalosporinak, besteak beste) bakterio horiei erresistentzia ematen dietenak. 

Beta-laktamasean aurrean sentikorrak diren antibiotiko guztiek (antibiotiko betalaktamikoek) ezaugarri bat partekatzen dute: beren molekulan eraztun betalaktamikoa dute, hiru karbono atomo eta nitrogeno bat dituena. Eraztun kimiko hori da, hain zuzen, beta-laktamasek puskatzen dutena.

Bakterio Gram negatiboek (batik bat) eta Gram positibo batzuek ekoizten dituzte entzima hauek.

Beta-laktamasa asko daude, 200 baino gehiago. Penizilinaren aurka jarduten dutenei penizilasa deritze, eta identifikatu ziren lehenengo beta-laktamasak izan ziren.

Beheko irudiak beta-laktamasen jarduera hidrolitikoa penizilinaren gainean zehazten du:

Penizilinaren hidrolisi mekanismoa beta-laktamasen bidezPenizilinaren hidrolisi mekanismoa beta-laktamasen bidez
Antibiotiko beta-laktamikoek bakterioen zelula-hormaren sortze prozesua prozesua inhibitzen dute, zelula-horma horren peptidoglikanoaren sintesia blokeatzen dutelako. Beta-laktamasek ekoizten dituzten bakterio batzuek entzima horiek ekoiztu ondoren kanporatzen dituzte, horrela antibiotikoa neutralizatzen dute honek jardun ahal izan baino lehen. Beste batzuek, aldiz (Gram negatiboek, bereziki) ez dituzte beta-laktamasak kanporatzen, eta entzima horiek bakterioaren espazio periplasmikoan jarduten dute .

Beta-laktamasak kodetzen dituzten geneak bakterioaren kromosoman egon daitezke, plasmido batean edo transposoietan.

Asko dira beta-laktamasak sortzen dituzten bakterioak, Gram negatiboak zein Gram positiboak. Lehenengo taldean, enterobakterio batzuk daude, Pseudomonas aeruginosa eta Haemophilus influenzae, besteak beste. Bigarren taldean, Staphylococcus aureus eta Acinetobacter baumannii, esaterako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Paterson, D Bonomo, R. "Extended-Spectrum beta-lactamases: a clinical update". Clinical microbiology reviews, Oct 2005, p657-686
2. ↑   Beta-lactamasas paho.org

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q311379
* Commonscat Multimedia: Beta-lactamase

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001618
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 9073-60-3
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 9073-60-3

 |

* Wd Datuak: Q311379
* Commonscat Multimedia: Beta-lactamase
**Virdengo gudua**, Virdengo sarraskia bezala ere deitua, 1898ko urriaren 12an gertatu zen Virdenen; gudu sindikalean Amerikako Langile Meatzariak zeuden tartean. Guduak 7 meatzari eta 4 seguritate guardia hilda eta 30 pertsona baino gehiago zaurituta utzi zituen. Gatazka honetan tentsio sindikalaz gain, arrazakeria ere nabaritzen da.

Virden
------

Irailaren 24an, langile posibleak ziren afroamerikarrez beteta zegoen tren bat, Chicago-Virden Coal Companyk errekrutatu zituenak, Virdenen sartu ziren Chicago & Alton Trenean eta UMWA Local 693ko ordezkariak informatu zituen greba zegoen tokian sartzen ari zirela. Trenak iparralderantz jarraitu zuen Springfield, Illinoisera iritsi arte, gorabeherarik gabe.

Urriaren 12an iparralderantz zihoan tren bat Virdenen gelditu zen, beste 50 eskirolez beteta. Birmingham, Alabamatik zetorren, East St. Louis bidean, non Thiel Detective Service Companyko detektibeak eraso zituzten Winchester errifleekin. Greban zeudenak trena inguratzen saiatu zirenean, guardiak tiroka hasi ziren.

Grebalariak ere armatuta zeuden. Tiroketa hasi zenean, 7 meatzari eta 4 guardia hil ziren eta jende asko zauritu zen trenaren kanpoan eta barruan, Grebalariak gudua irabazi izan balute, Alabamako eskirol beltzen kontrako intentzioak etsaitasunezkoak ziren. Gudua hasi eta 20 minutura, treneko ingeniariak galdu zutela onartu eta eskirolak beraien autoetan utzi zituelarik, meategietatik aldendu zen trena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Encyclopedia of American Race Riots*, By Walter C. Rucker, James N. Upton, 673. orrialdea.
2. ↑  Rosemary Feuer. "Remember Virden! The Coal Mines Wars of 1898-1900." *Illinois History Teacher*, Volume 13:2, 2006, 10-22 orrialdeak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4872686
* Commonscat Multimedia: Battle of Virden

---

 |

* Wd Datuak: Q4872686
* Commonscat Multimedia: Battle of Virden
**Boxing Day** (euskaraz: «Kaxa Eguna») urtero, abenduaren 26ean eta Eguberri egunaren ondoren, Erresuma Batuan ospatzen den jaieguna da. Urte osoko egutegian ospatu ohi diren Bank holiday direlakoetako bat da.

Erresuma Batuaz gain, Commonwealth mankomunitateko britainiar eragina duten hainbat herrialdeetan ere ospatu ohi da, hots, noizbait Britainiar Inperioaren barne egon ziren herrialdeak, tartean Kanada, Australia, Zeelanda Berria eta Hegoafrika.

Izena
-----

Ingelesezko *Boxing Day* izenaren itzulpena euskaraz "Kaxa Eguna" edota "Kaxen Eguna" litzateke, eta esanahia hitza beraren jatorriarekin lotura luke.

Mundu anglosaxoietik kanpo, *Boxing Day* izena edo jaieguna modu okerrean Eguberri egunaren ondoren jendeak jasotako oparien bilgarriak desegin edota zaborrera botatzearekin lotu izan da. Baina benetazko esanahia bestelakoa da.

Jatorria
--------

Jaiegunaren jatorria Erdi Aroan dago. Eguberri ostean, Britainiar Uharteetako jauntxoek jan eta fruitu soberakinak euren morroiei kaxetan eman ohi zietela iradoki izan da. Egun honetan apaizek aurretik karitatez jasotako dohaintzak kaxetan begi bistara ateratzen zituztela ere proposatu da. Beste teoria baten arabera, abenduaren 26ean, langileak, morroiak eta ikasleak euren lantokietara kaxa batekin joaten omen ziren, hartan nagusiak dirua jarriz. Egunaren amaieran, jasotako dirua eguberrietako opari modura elkarren artean banatu ohi zuten.

Kirola
------

### Futbola

Erresuma Batuan Boxing Day eguna herrialde honetako taldeek eguberrietako usadiozko partiduak jokatu ohi dituzten eguna da. Ondorioz, futbol zelaiak zaletu eta ikuslez lepo egoten dira, batez ere eta ohitura legez guraso eta seme-alabez. Aldiz, Europako gainontzeko herrialde gehienetan futbolariek eguberrietan atseden edo oporrak hartu ohi dituzte.

### Bestelakoak

Usadioz jaiegun honetan bestelako kirol nahiz ekitaldiak ere ospatu ohi dira, esate baterako errugbi partiduak, zaldi lasterketak, ehiza, etab.

Ikus gainera
------------

* Doneztebe eguna
* Bank holiday
* Public holiday

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q956699
* Commonscat Multimedia: Boxing Day

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2011004257
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q956699
* Commonscat Multimedia: Boxing Day
***Donostiar haien garaia...*** Gotzon Egiak idatzitako saiakera bat da, 2002an Alberdania argitaletxeak plazaratua. Bertan, Donostiako historia garaikidean garrantzia izan duten ehundik gora pertsona ospetsu bildu ditu; guztiak, donostiarrak edo Donostiarekin lotura zuzena izan dutenak. Gehienak XIX. mendeko bigarren erditik XX. mendeko lehen erdira bizi izan ziren, hau da, Donostia hiri bilakatzen ari zenean.

Egitura
-------

Jatorriz testuak astero Donostiako *Irutxulo* astekarian agertu ziren, bi urtean.

Liburua entziklopedia baten moduan idatzita dago, baina ez dago antolatuta ez abizenen arabera, ez kronologiaren arabera. Alde horretatik, nahiko antolaketa pertsonala du. Pertsona bakoitzaren glosan, oinarrizko datu biografikoekin batera, argazkia eta komentario subjektibo eta pertsonala aurkituko dugu, lehentasuna gehienetan pasadizoei emanda. Liburuaren estiloa zuzena, atsegina eta erraza da.

Aukeratutako pertsonaiak askotarikoak dira. Haien artean emakumeak, idazleak, politikariak, musikariak aurkituko ditugu, baita ere garaiko pertsonaia xelebreak ("Etxekalte", "Pello Expaiñ", "Brokolo").

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Liburuaren sarrera eta pasarte batzuk.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188334

 |

* Wd Datuak: Q31188334
Mikhail Ievstafiev-en «Чеченская молитва» (txetxenerazko otoitza), 1995ean Groznyko batailan otoitz egiten ari zen gizon txetxeniar bat irudikatzen du.
1994ko Ruandako genozidioaren ondoren Zairera lekualdatutako ruandarrentzako iheslarien esparrua.
**Gatazka etniko** bat da bi talde etniko edo gehiagoren arteko gatazka. Gatazkaren jatorria politikoa, soziala, ekonomikoa edo erlijiosoa izan daitekeen arren, gatazkan dauden gizabanakoek beren talde etnikoak gizartean duen posizioaren alde egin behar dute berariaz. Azken irizpide horrek gatazka etnikoa beste borroka mota batzuetatik bereizten du.

Gatazka etnikoei buruzko azalpen akademikoak, oro har, hiru pentsamendu eskoletako batean sailka daitezke: primordialista, instrumentalista edo konstruktibista. Zenbait politologok goitik beherako edo behetik gorako azalpenak defendatu izan dituzte gatazka etnikoetarako. Eztabaida intelektualak Gerra Hotzaren amaieratik gatazka etniko gehiago dauden ere hartu du ardatz, baita gatazkak kudeatzeko moduak ere, kontsoziatibismoa eta federalizazioa bezalako tresnen bidez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ashutosh Varshney (2002) *Ethnic Conflict and Civic Life: Hindus and Muslims in India*. New Haven, Yale University Press. ISBN 978-0300100136.
2. ↑  Stuart J. Kaufman (2001) *Modern Hatreds: The Symbolic politics of ethnic war*. Ithaca, Cornell University Press. 17. or. ISBN 978-0801487361.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q766875
* **Identifikadoreak**
* BNF: 136000954 (data)
* LCCN: sh00006554
* NKC: ph120011
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q766875
**Wabanaki Konfederazioa**, baita ere **Wabenaki** edo **Wobanaki** gisa ezaguna, (euskaraz: «Lehen Argiaren Herria» edo «Egunsentiaren Argiaren Herria») Kanadako eta Ameriketako Estatu Batuen jatorrizko herriek sortutako erakundea da. Herri indigena hauek daude Konfederazioan: Maliseet herria, Passamaquoddy herria, Mikmak herria, Abenaki herria eta Penobskot herria.

Banaketa geografikoa
--------------------

Wabanaki Konfederazioa lurralde horren izen indigenatik dator, *Wabanahkik* ('Egunsentiaren Lurra'). Kolono europearrek lur horri Acadia zioten. Gaur egun Estatu Batuetako Maine, Hampshire Berria, Vermont eta Massachusetts estatuak hartzen ditu. Kanadan Eskozia Berria, Brunswick Berria eta Quebec zati bat.

Historia
--------

Historikoki Konfederazioa Ipar-Amerikako algonkin hizkuntzen herrien bost herri-indigena bildu ditu. Amerikako Iraultzan paper garrantzitsua bete zuten herri hauek zeren eta 1776an sinatuta Waterloo Itunan Mikmak eta Passamaquoddy herriak sinatzaile gisa egon baitziren. Itun horri esker, oraindik egun Kanada aldeko wabaniek Estatu Batuen armadan sar daitezkeen. XX. mendenko zenbait gatazketan parte hartu dute, bestetik, esaterako Afganistango eta Irakeko gerretan.

Aipatutako bost herriekin batera Konfederazioak beste herri indigenekin lotura handia du: Innu eta Wyadot

XVII. mendean Wabanakien lurrak gatazkatatsuak izan ziren zeren eta Ingalaterra Berriren eta Frantziako Acadiaren arteko mugan baitzeuden. 1688an izan zen William Erregearen gerra ondoren, Wabanaki Konfederazioak britainiarren alde eta frantsesen aurka sei gerra garrantzitsuetan hartu zuten parte.

* Willian Erregearen gerra (1688–1697)
* Ana Erreginaren gerra (1702–1713)
* Aita Raleren gerra (1722–1725)
* George Erregearen gerra (1744–1748)
* Aita Le Loutreren gerra (1749–1755)
* Frantzia eta herri indioen arteko gerra (1754–1763)

Mende horretan populazioa kalte handiak izan zituen, batez ere gosearen eta izurriteen ondorioz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Toensing, Gale Courey. "Sacred fire lights the Wabanaki Confederacy", *Indian Country Today* (June 27, 2008), ICT Media Network

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1322019
* Commonscat Multimedia: Wabanaki Confederacy

---

 |

* Wd Datuak: Q1322019
* Commonscat Multimedia: Wabanaki Confederacy
**Wabasha konderria** (ingelesez: *Wabasha County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wabasha da. 2010eko zentsuaren arabera 21.676 biztanle zituen, Wabasha kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wabasha konderriak 1.423,5 kilometro koadro ditu. Horietatik 68,98 ura dira. Beste 1.354,52 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,23 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.676 pertsonetatik 21.304 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 592 dira. 80 beltzak edo afroamerikarrak. 29 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 93 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 162 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485412
* Commonscat Multimedia: Wabasha County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155950535
* LCCN: n81093361
* **Lekuak**
* OSM: 1797831
* TGN: 2001077

 |

* Wd Datuak: Q485412
* Commonscat Multimedia: Wabasha County, Minnesota
Europa 1811n. Urdinez Frantziaren menpean zeuden lurraldeak eta blokeoa ezarri zutenak.
**Blocus Continental** (Euskaraz: *Kontinenteko Blokeoa*) Ingalaterrak Frantziako Inperioari 1806an ezarri zion itsas blokeoari erantzunez Napoleon I.ak hartu zituen neurriei ematen zaien izena (frantsesez).

Helburua
--------

Napoleonen helburua Ingalaterrak kontinentean zituen merkataritza-harremanak erabat deuseztatzea zen. Horren ondorioz sorturiko ekonomia-krisiak bake bidean jarri zuen ezinbestean Ingalaterra. 1806ko azaroaren 21ean galarazi ziren Britainia Uharteetako merkataritza-harreman guztiak (Berlingo Dekretua). Une hartatik aurrera, itsasoan nagusi zen Ingalaterrak eragotzi zien itsasoan ibiltzea portu ingelesetan aduana-eskubideak ordaindu ez zituzten ontzi guztiei. Fontainebleauko (1807ko urriak 13) eta Milango (1807ko azaroak 23) Itunen bitartez, ingelesekin harremanetan jarritako ontzi guztiak eskuratzeko ahalmena eman zitzaion armada frantsesari. Blokeoaren eragina erabat ziurtatzeko, Napoleonek konkista gehiago egin zituen Espainian eta Portugalen (1808). Errusia hasieran blokeoaren alde agertu bazen ere, hautsi egin zuen Ituna 1811n, eta Errusiako kanpainaz erantzun zuen Napoleonek. Europa aldeko esportazio ingelesak urritu ziren arren, Espainiaren Ameriketako koloniekiko merkataritza-harremanak areagotu egin ziren. 1810. urtetik aurrera, Britainia Handiko produktuen aurkako blokeoa arindu egin zen, eta erabat amaitu zen Napoleon I.aren porrotaren ondoren (Waterlooko gudua, 1815).

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q258081
* **Identifikadoreak**
* BNF: 119431898 (data)
* LCCN: sh85031555
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 013928
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q258081
**Etnozidioa** etnia baten kultur-suntsiketari deritzo. Kultur-genozidioaren sinonimoa da. Bartolomé Clavero legelariaren iritziz "*genozidioak pertsonak hiltzen dituen bitartean, etnozidioak giza-kulturak hiltzen ditu*". Etnozidioak ez dakar nahitaez indarkeria fisikoaren erabilera.

Pierre Clastres antropologo frantsesak (1934-1977) garatu zuen bereziki etnozidioaren kontzeptua. Bere hitzetan, "*genozidioak herrien gorputzak erailtzen ditu, etnozidioak haien izaera hiltzen duen bitartean*".

Hizkuntz genozidioa edo linguizidioa etnozidio mota bat da.

Etnozidioaren muinean etnozentrismoa dago, hots, kultura batek beste batzuekiko duen nagusitasuna defendatzen duen teoria. Horren ondorioz, etnozentrismoaren sustatzaileek haien kultura -beren ustez maila gorena duena- beste kultura bat duten herriei inposatzen diete.

Mende luzeetan estatu asko haien menpeko Herrien eta etnien kulturak suntsitzen saiatu dira, eta kultur-asimilazioaren politikak garatu dituzte horretarako. Euskal Herriko kasua paradigmatikoa da. Baita Kataluniakoa ere. Honela dio Joan-Lluis Lluis Ipar Kataluniako idazleak: "*Mendeak dituk Frantzia saiatzen ari dela hizkuntza horiek (frantsesa ez diren Hexagonoko hizkuntza gutxituak) suntsiarazten eta horrek izen bat dauka, linguizidioa. Linguizidioa ekintza kriminaltzat hartuko balitz, kulturaren eta giza ondarearen aurkako krimena, eta nazioarteko auzitegietan salatuko balitz, Frantziak zortzi aldiz (zortzi hizkuntza gutxitu baitaude Hexagonoan: alsaziera, bretoiera, euskara, flandriera, katalana, korsikera, okzitaniera eta proventzera) azaldu beharko likek zortzi auzitan eta bakoitzean zigortua izango lukek hain segur*" .

Gutxi dira ezarri dituzten politika etnozidengatik barkamena eskatu duten estatuak. Esanguratsua izan zen, alde horretatik, Norvegiako erregeak 1997an Sami Herriari egindako barkamen-eskaera, oihartzun zabala izan zuena

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Martin Shaw (20 March 2007) What is genocide?
2. ↑   Bartolomé Clavero (2008) Genocide or Ethnocide, 1933-2007. How to make, unmake and remake law with words
3. ↑   Joan Mari Torrealdai: *El libro negro del euskera*, Ttarttalo, 1998. ISBN 84-8091-395-9
4. ↑   Jean-Louis Davant, Iparraldeko euskagile nekaezinak: "Zertarako nahi dugu Euskadiko errepublika erdaldun bat? Espainia txiki bat sortzeko handiaren ondoan? naziogintza.eus
5. ↑   El Jojk: La música que no pudo ser silenciada Vivir en Suecia
6. ↑   Sami people | injustice and the king’s apology | Sapmi talknorway.no

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1371470
* **Identifikadoreak**
* BNF: 12318591m (data)
* GND: 4194022-2

 |

* Wd Datuak: Q1371470
Reagan presidentea Oleg Gordievski agente bikoitzarekin
**Agente bikoitza** kontrainteligentziako termino bat da. Hau espioitza-agentzia bateko kide bat da, ustez beste erakunde batentzat espioitza egiten duena (itxuraz, erakunde horren kontrolatzaile gisa jarduten du), baina, berez, lehen erakundearekiko leiala dena (edo izaten amaitzen duena).

Agente bikoitzak, funtsean, bi jatorrikoak izan daitezke:

* Beti erakunde objektiboari leial izan zitzaizkionak eta arerioarenera edo etsaiarenera sartzea lortzen dutenak.
* Hasieran beren erakundeari leial izan zitzaizkionak eta gero ideologikoki bihurtu zirenak edo bihurtze-prozesu bat jasan zutenak, batzuetan behartuta (adibidez, traizioz exekutatzeko mehatxutik abiatuta).

Agente bikoitzak eskuarki infiltratutako inteligentzia-erakundearen barruan desinformazioa transmititzeko, edo etsai-agentzia bateko agenteak identifikatzeko edo mozorroa kentzeko (kontrainteligentzia-eragiketen parte gisa) erabiltzen dituzte. Normalean, beren erakunde kontrolatzailearen konfiantza jasotzen dute, agentzia objektiboak benetako informazioa eman edo pasatuko baitie, nahiz eta alferrikakoa edo kalterik gabea izan.

Agente bikoitz ospetsuak
------------------------

* Mata Hari (Ale.)
* Aldrich Ames (SESB)
* George Blake (SESB)
* Kim Philby (SESB)
* Oleg Gordievski (EB)
* Oleg Penkovski (AEB)
* Robert Hanssen (SESB)
* Joan Pujol (Garbo) (EB)
* Oren (EB)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Begoum, F.M.. *Observations on the Double Agent.*  Central Intelligence Agency.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1058375
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph1190978
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1058375
"Jitka" dispositiboa, ŠtB txekiar polizia sekretuak 1960ko hamarkadan entzuketak egiteko erabiltzen zuena.
**Telefono-entzuketa** edo **telefono bidezko komunikazioetan esku sartzea** hirugarren pertsona batek, normalean ezkutuan, telefono bidezko elkarrizketa bat monitorizatzea da. Entzute terminoa sare informatikoen bidez informazioa trukatzera hedatzen da. Poliziak edo onartutako gobernuko beste indar batzuek telefonoz entzutea legezko telefono-entzuketatzat har daiteke, araudiaren arabera.

Legezko estatusa
----------------

Telefono-entzuketak zorrozki kontrolatzen dira herrialde askotan, norbanakoen pribatutasuna babesteko. Hala ere, Alemaniakoa bezalako jurisdikzio batzuetan, gorteek froga gisa onar ditzakete telefonoz grabatutako elkarrizketak, alderdien adostasunik gabe. Estatu Batuetan, Ameriketako Estatu Batuetako Atzerriko Inteligentzia Zaintzeko Auzitegiak agentzia federalak egoera jakin batzuetan entzuketak egitea baimendu daitezke, prozedura sekretuak dituen gorte bat. Mexikon ere, telefono bidezko esku-hartzea ohikoagoa baitzen, 2008tik badira legeak elkarrizketa pribatuen erabilera pribatutasunaren urraketatzat hartzen dutenak, tartean zeuden aldeek baimenik eman ez bazieten. Espainian, telefono bidezko komunikazioetan esku sartzea Telekomunikazioei buruzko maiatzaren 9ko 9/2014 Lege Orokorraren 39. artikuluan arautzen dute.

Erakunde eta enpresa askok telefono bidezko elkarrizketak grabatzen dituzte esandakoa probatu ahal izateko, langileak entrenatzeko edo haien errendimendua monitorizatzeko. Jarduera hori ez da telefono bidezko entzuketatzat hartzen batzuetan, baina ez jurisdikzio guztietan, telefono bidezko elkarrizketan parte hartzen duten alderdietako batek, gutxienez, ezagutzen duelako. Telefono bidezko elkarrizketak leku batzuetan grabatzea arautzen duten legeek eskatzen dute alderdietako batek bakarrik izatea grabazioaren berri, eta beste batzuek, berriz, biak jakinaren gainean egotea. Jardunbide egokitzat jotzen da dei baten hasieran elkarrizketa grabatzen ari dela iragartzea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Elhuyar Hiztegia
2. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2006]
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Intervenciones en las Comunicaciones Telefónicas y Derechos Fundamentales.* .
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Ley 9/2014, de 9 de mayo, General de Telecomunicaciones» *BOE*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1067529
* Commonscat Multimedia: Telephone tapping

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7732308-7
* LCCN: sh85147077
* NDL: 00573444
* NARA: 10641837
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1067529
* Commonscat Multimedia: Telephone tapping
Wilkins kostaldearen kokapena.
**Wilkins kostaldea** Bowman kostaldetik banatzen duen Agassiz lurmuturra eta Black kostaldearekin muga den Boggs lurmuturraren artean dagoen penintsula antartikoaren ekialdeko kostalde zatia da. Advisory Committee on Antarctic Namesek Sir Hurbert Wilkinsen omenez izendatu zuen, Decepción uharttik hegoalderantz abiatu eta penintsula antartikoa honen ekialdeko zatiraino 1928ko abenduak 20an airez zeharkatu zuen lehena. Hegoalderantz jarraitu zuen Stefansson itsasartea eta Hearst uharteraino, erdialde inguruan Wilkins kostaldearekin muga egiten duena.

1965eko apirilak 20an Argentinako Aire Armadak 1 Laguntza Estazioa Hearst uhartean ezarri zuen.

Lurralde aldarrikapenak
-----------------------

Argentinak Wilkins kostaldea Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziako Argentinar Antartika departamendu barnean sartzen du, Txilerentzat Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeko Txileko Antartikako Probintziako Antartika hiriaren zati da, eta Erresuma Batuarentzat Britainiar Antartikaren zati. Aldarrikapen hauek Itun Antartikoaren baldintzek mugatzen dituzte

Herrialde aldarrikatzaileen izendapenak:

* Argentinak *costa Wilkins* deitzen du.
* Txilek *Costa Wilkins*
* Erresuma Batuak *Wilkins coast*

*Artikulu hau ingelesezko eta gaztelaniazko wikipedietatik itzulia dago*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3751802
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315127419
* LCCN: sh85146772

 |

* Wd Datuak: Q3751802
**Santa Maria in Campitelli eliza** XVII. mendeko eliza barroko txikia da, Erromako Sant'Angelon kokatua. Batzuetan, *Santa Maria in Portico* ere esaten zaio; izan ere, eraikitzean, izen horiek zituzten bi eliza txiki ordezkatu zituen.

Elizak 25 cm-ko altuera duen Ama Birjinaren ikono bat du, XI. mendean datatua. 

Elizak trabertinozko fatxada du, zutabe handi exentuekin (fatxadari lotu gabe, baina oso hurbil), eta horrek enfasi handia ematen die lerro bertikalei. Jatorrizko diseinuan inoiz egin ez ziren estatuak zeuden.

Historia
--------

Aurretik leku hartan egon zen eliza XII. mendean aipatu zen lehen aldiz, Liber Censuum-ean.

Eliza XVII. mendean berreraiki zuen Carlo Rainaldi arkitektoak, Alexandro VII.a aita santuaren eskariz. Alexandro VII.ak 1656ko izurritearen amaiera ospatu nahi izan zuen. Eraikina 1667an amaitu zuten.

Bibliografia
------------

* Carlo Antonio Erra, *Storia dell'Imagine, e Chiesa di Santa Maria in Portico di Campitelli*, Erroma 1750
* Maria Pedroli Bertoni, *Santa Maria in Campitelli*, Arg. Palombi 1987
* Davide Carbonaro, *Santa Maria in Portico*, San Paolo, Milano 1999
**Wilherig abadetxea** (alemanez: *Stift Wilhering*; latinez: *Abbatia B. M. V. de Hilaria*) Wilhering herrian dagoen eraikin zistertar monumentala da, XII. mendean sortua baina egun bere rokoko margolanei esker oso ezaguna.

Historia
--------

1146an, Wilhering-eko jauntxoek abadia baten sorrera haien lurretan onartu zuten. Berrogei urte igaro ondoren monasterioa eraikitzen ari zenean, Cîteauxko abadian bildutako abadiaren kapituluak Ebracheko abadiarekin bat egitea onartu zuen. 1185. urtean, hamar urte geroago hasitako eliza altxatzea erabaki zen. 1293an Engelszelleko abadia sortu zen.

Erreforman, Erasmus Mayer Aitak bederatzi hilabetez abadetxetik Nurembergera ihes egin zuen, 1544 eta 1545 bitartean. Bitarte horretan, Balthasar von Presing-ek hartu zuen behin-behineko abadetxearen agindua. Monasterioa erabat abandonatu zen 1583an. Kontrarreformaren baitan, Luganoko Alexander a Lacu monje beneditarrek 1587an berriro ireki zuen Wilhering, arrakasta izanik.

1733an, sute batek monasterioa ia erabat suntsitu zuen. Gaur egun garai haietatik atari erromanikoa, klaustro gotikoaren zati bat eta bi hilobi baino ez dira geratzen. Abadia handik gutxira berreraiki zuten Johann Haslingerrek alemaniar rokoko estiloan egindako planoen arabera. Abadiaren elizaren barruko margolanak, Martino Altomonte eta bere semea Bartolomäorenak dira. Eskulturak eta estuko lanak Johann Michael Feuchtmayerrek eta Johann Georg Üblhörek egin zituzten. Josef II.a enperadorearen erreformen presiopean, parrokia bat sortu zen. 1895. urtean eskola bat sortu zen.

1940an naziek tokia hartu zuten eta aita Bernhard Burgstaller kartzelan hil zen hurrengo urtean. Gerra ostean itzuli ziren monjeak. Gaur egun komunitate monastikoak 30 kide biltzen ditu. Mendebaldeko hegala eraiki da 500 ikasle dituen eskola hartzeko.

Liburutegia
-----------

Abadiaren liburutegiak 40.000 liburu historikoen bilduma du (1900. urte arte). XX. mendeko 20.000 ditu. Gainera, Erdi Aroko 150 eskuizkribu eta 220 inkunable daude.

Iruditegia
----------

* Abadetxearen barru aldea.Abadetxearen barru aldea.
* Barru aldeko beste ikuspegia.Barru aldeko beste ikuspegia.
* Abadetxearen organoa.Abadetxearen organoa.
* Klaustro gotikoa.Klaustro gotikoa.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Airetik egindako bideoa.
* **(Alemanez)**:Abadetxearen webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q364810
* Commonscat Multimedia: Kloster Wilhering

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 172787080
* GND: 1098844-0
* LCCN: nr00005108
* **Ondare historikoa**
* Austria ObjektID: 121578

 |

* Wd Datuak: Q364810
* Commonscat Multimedia: Kloster Wilhering
**Wilkinson konderria** (ingelesez: *Wilkinson County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Irwinton da. 2010eko zentsuaren arabera 9.563 biztanle zituen, Wilkinson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wilkinson konderriak 1.170,54 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,02 ura dira. Beste 1.158,52 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,12 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.563 pertsonetatik 5.743 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 214 dira. 3.664 beltzak edo afroamerikarrak. 20 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 31 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 90 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486317
* Commonscat Multimedia: Wilkinson County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145431907
* ISNI: 0000 0004 0408 6366
* LCCN: n81144591
* NARA: 10039291
* **Lekuak**
* OSM: 1027980
* TGN: 2000449

 |

* Wd Datuak: Q486317
* Commonscat Multimedia: Wilkinson County, Georgia
**Amakasuren gertakaria** (japonieraz: 甘粕事件, *Amakasu-jiken*?)
Tokio hirian, 1923ko irailean izandako hiru erailketa famatu izan ziren. Bi anarkista japoniar ospetsu eta haur bat hil zituen Japoniako polizia militarraren eskuadroi batek.

1923ko irailaren 16an, Kantoko lurrikara handiaren ondorio suntsitzaileen ondoren, agintariek sarraskiak egin zituzten zenbait kolektiboren aurka. Anarkistak gobernua suntsitzeko hondamenaz baliatuko ote ziren beldur, Kenpeitaiko eskuadroi batek (polizia militarra), Masahiko Amakasu agintariak gidatuta, Ogusi Sakae, Ito Noe eta euren sei urteko iloba atxilotu zituen. Hirurak atxilotu, hil arte lintxatu eta gero poliziaren burutzatik gertu dagoen putzu batera bota zituzten. Beste bertsio batek dio euren ziegetan ito zituztela.

Anarkista ezagun horien hilketak, haurraz gain, japoniar asko harritu eta aztoratu zituen. Krimenaren egileari, Masahiko Amakasu, hamar urteko kartzela-zigorra ezarri zioten, baina hiru urteren buruan aske utzi zuten. Hirohito tronu inperialerako igoera zela eta aldarrikatutako amnistiaz baliatu zen 1926an, eta handik urte batzuetara Mantxukuora bidali zuten. 

*Eros + Massacre* filma 1969an estreinatu zen, gertaera honi buruz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Baskett 2008, 30 orr. .
2. ↑  Morley 1999, 19 orr. .
3. ↑  Cybriwsky 2008, 21 orr. .

Bibliografia
------------

* Baskett, Michael (2008). The Attractive Empire: Transnational Film Culture in Imperial Japan. University of Hawai'i Press.
* Cybriwsky, Roman (2011). Historical Dictionary of Tokyo. Lanham: The Scarecrow Press.
* Morley, Patricia (1999). The Mountain is Moving: Japanese Women's Lives. University of British Columbia Press.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q452575
* Commonscat Multimedia: Amakasu Incident

---

 |

* Wd Datuak: Q452575
* Commonscat Multimedia: Amakasu Incident
Bazarraren ikuspegi bat.
**Espezien Bazarra** (turkieraz: *Mısır Çarşısı*), baita ere **Bazar Egiptoarra**, Turkiako Istanbul hirian dagoen azoka historikoa da, hiriko zaharrenetariko bat eta estalita dagoen bigarrena; bestea Bazar Handia da. Urtero turismo ugari erakartzen du eta, horren ondorioz, bere berezitasuna arriskuan dago.

Izena
-----

"Mısır" hitzak turkieraz esanahi bikoitza du: Egipto eta zereal. Bazarraren izenaren jatorriaren berri ematen duten hainbat iturri historiko daude. Horrela, Ekialdetik eramandako espezieen komertzioaren ondorioz, "Bazar egiptoarra" deitu zela esaten da. Beste bertsio batek dioenez, garai batean, bizantziar garaian, leku horretan zerealen merkataritza ugaria egiten zen. Beste autore batzuek, Kairon, Egipton, bildutako zergekin eraiki zela diote eta hortik izena.

Historia
--------

Bazarra 1663 eta 1664 urteen artean eraiki zen Turhan sultanaren aginduz. Arkitektoen gorteko buruak diseinatu zuen, Koca Kas-m A, baina Mustafa arkitektoak osatu zuen 1664an. Bazarra Yeni Valide meskitaren eraikin multzoaren parte da, denda lerro bat, hilerri bat, bi iturri eta eskola batekin batera.

Bazarrak galera handiak izan zituen 1691 eta 1940ko bi sute handietan. Gaur egungo itxura 1940an hartu zuen, Istanbulgo Udalak zaharberritu ondoren.

Ezaugarriak
-----------

"L" forma du. Alde laburrak 120 metro neurtzen du, meskitarekiko perpendikularra. Meskitaren paraleloan 150 metroko luzera du. Zati laburrean 46 denda daude, 23 alde bakoitzean eta alde luzean 36 denda daude, 18 alde banatan eta erdian beste sei denda. 88 denda guztira.

Bazarraren adar labur eta luzeen elkargunean, "Otoitz-eremua" izeneko eremu bat dago; bertan "Adhan Kioskoa" dago, otoitzari deitzeko tokia, alegia. Zurez diseinatutako eta eraikitako tarte hori da Bazarreko zatirik nabarmenena.

Bazarrean espeziak saltzeaz gain, antzinatean ere era guztietako botikak saltzen ziren. Kartelak dendetako ageriko lekuetan jarri ohi ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  John Freely: *The Companion Guide to Istanbul* (2000).
2. ↑  Baer, Marc David (May 2004). "The Great Fire of 1660 and the Islamization of Christian and Jewish Space in Istanbul". *International Journal of Middle East Studies*. 36 (2): 159–181.
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Bazar Handia (Istanbul)

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Bideoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q668641
* Commonscat Multimedia: Spice Bazaar, Istanbul

---

 |

* Wd Datuak: Q668641
* Commonscat Multimedia: Spice Bazaar, Istanbul
Gorotz-kimo (*Poronia punctata*) 

Sinonimoa: *Peziza punctata*

Ez du haragirik sukaldean erabiltzeko.

Deskribapena
------------

**Karpoforoa:** 0,5 eta 2 cm bitarteko garaiera duen fruktifikazioa, disko lautu baten forman edo zertxobait konkaboa, 0,5 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa, zurixka edo zuri grisaxka, helduaroan, peritezioen ertzetik puntutxo beltzez estalia. Kanpoko aldea zurixka eta pruinaduna da.

**Hanka:** Zilindrikoa, beltza, substratuan hondoratua.

**Haragia:** Gogorra, larrukara, zuria.

**Etimologia:** *Punctata* epitetoa latinetik dator, punteatua esan nahi duen "punctum, puncti" hitzetatik.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Ez du antzekorik.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberrian eta udazkenean, zaldien simaurretan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 823 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
**Sexu iraultzak** iraganean gaitzetsi eta debekatu egiten ziren jarrera eta moldeak, elkarri espazio publiko batean musu ematea esaterako, hautsi zituen.
**Sexu iraultza** 1960ko hamarkadatik Mendebaldean sexu moralari dagokionean gizartearen jarrera aldaketa da, bereziki antisorgailuen erabilerari eta sexu berdintasunari buruz eta giza sexualitatea ugalketarako ez ezik, norberaren eta bestearen plazererako ere badirela baieztatuz eta sexualitate bizitza menderatzen zuten ordurarteko moldeak hautsiz.

Mugimendu honen eragile nagusietariko bat 1950 hamarkadan Kinsey eta Masters eta Johnsonen txostenen argitalpena izango da. Liburu horiek une hartaraino tabu zen sexuari buruzko eztabaida zabaldu egin zuen, besteak beste, erotismoaren garrantziaz, monogamiaren aukerez, homosexualitateari normaltasunaren bidea irekitzeaz, gorputzaren erreibindikazioaz, familia mota berriez...

Prozesu horretan antisorgailuen popularizazioa eta berrien aurkikuntza, bereziki pilula antisorgailuarena, ezinbesteko faktorea izan zen. Beste ikuspuntu batetik, abortuaren eskubidea. Aldi berean, penizilinak sexuarekin lotuta zeuden gaixotasunen kontrola ahalbideratu zuen, modu batez, sexuaren aurrean beste lasaitasuna eraginez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q465467
* Commonscat Multimedia: Sexual revolution

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4181118-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q465467
* Commonscat Multimedia: Sexual revolution
**ESAS** edo **Emakume Sortzaile eta Artisten Sarea** 2021eko Martxoaren 8an ezagutzera eman dute hedabideetan.
Musika klasikoa ekimenaren erdigunea izanik, elkarte honen xedea izango da formatu desberdinetako kontzertu eta ekitaldiak ospatzea emakumezko musikariak ezagutzea emateko: instrumentistak, konpositoreak, zuzendariak...

Historia
--------

Emakume Sortzaile eta Artisten Sarearen aurkezpeneko kapturaESAS elkartearen aurkezpen bideoko irudia
Ane Legarreta zuzendaria, Natalia Sanchez, Nekane Diaz eta Victoria Ladron emakumeek erreferenteak falta direlako animatu dira urrats hau ematera eta **ESAS** elkartea sortu dute hainbat emakume musikari profesionalekin batera: Emakume Sortzaile eta Artisten Sarea.

Hasiera batean musika klasikaren inguruan mugitzen den jendea bada ere, beste diziplina batzuekin ere harremanetan jartzeko asmoa dute. Bere partaideen artean Paula Olaz, Blanca García de Amézaga, Garazi Navas, Laida Otaduy eta Mirari Etxeberria ere aurkitzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «ESAS elkartea sortu dute, emakume musikari profesionalen lana ikusarazteko» *EITB Euskal Irrati Telebista* 2021-03-08 (Noiz kontsultatua: 2021-03-08).
2. 1 2   Portero, Andrés.  (2021). «Mujeres artistas y creadoras se unen en ESAS» *www.deia.eus* (DEIA) (Noiz kontsultatua: 2021-03-08).

Kanpo estekak
-------------

* Aldarriaren bideoa Youtuben:
* ESAS elkartearen web orria:
* ESAS elkartearen orria FaceBooken:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105826125

 |

* Wd Datuak: Q105826125
**Gorriti uhartea** (gaztelaniaz: ***Isla Gorriti***) Uruguaiko Punta del Este itsasertzetik gertu dagoen uharte txiki bat da.

Historia
--------

 Abandonatutako kanoiak
1516an Juan Díaz de Solísek aurkitu zuen XVIII. mendetik aurrera kolonizatu zen, Portugalen eraginaren aurrean nolabaiteko garrantzia militarra zuenean, eta abandonatutako kanoiak geratzen dira oraindik.

Gorriti uhartea Maldonado departamenduaren parte da.

Ondare Nazionaleko deklarazioa
------------------------------

Lobos uhartearekin batera, uhartea Ondare Nazional izendatu dute, urtero hondartzetara turistak erakarriz. Inguruko urak fauna ugari ditu betirako zein urtarorako, balea australak barne,   hegoaldeko itsas-elefanteak  eta orkak hegaluzeen atzetik  edo Hego Amerikako itsas lehoiak eta Hego Amerikako itsas hartzak ugaltzen dira Lobos uhartean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Chocó contra una ballena en la Isla Gorriti
2. ↑  COMIENZAN A LLEGAR LAS BALLENAS A URUGUAY
3. ↑  Seis orcas se pasean por las aguas de Punta del Este
4. ↑  ¡Invasión!: ahora vieron una orca en la costa de Punta del Este

Kanpo estekak
-------------

* Gorriti uhartea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1674028
* Commonscat Multimedia: Isla Gorriti

---

* **Lekuak**
* OSM: 2537801

 |

* Wd Datuak: Q1674028
* Commonscat Multimedia: Isla Gorriti