recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Teherango gatibuen krisialdia** Irango Iraultzaren ondoren sortutako Irango Gobernuaren babesa zuten eta Ruhola Khomeiniren jarraitzaileak ziren irandar ikasle talde batek Teheran hiriburuko AEBetako enbaxada eraso eta bertan zeuden 63 estatubatuar diplomatikari eta hiritar bahitu zituenean hasi zen. Krisialdiak denera 444 egun iraun zituen, 1979ko azaroaren 4ean hasi eta 1981eko urtarrilaren 20ean amaituz.

Estatubatuar horien bahiketak inmunitate diplomatikoaren oinarriak apurtzen zituen. Bahituetako 13 bi astetara libre utzi zituzten, eta 1980ko uztailean beste bakarren bat ere bai. Gainontzeko 50 gizon eta 2 emakumeak AEBek Mohammad Reza Pahlavi xa ohiaren estradizioari uko egiteagatik protesta gisa bahituta mantendu ziren.

Zinema
------

* *Argo* (2012)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q589673
* Commonscat Multimedia: Iran hostage crisis

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85067917
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q589673
* Commonscat Multimedia: Iran hostage crisis
*Cortinarius nanceiensis*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 6 eta 9 cm bitarteko diametrokoa, lehenengo ganbila, baina berehala erdian hondoratu egiten da eta ertzak altxatu egiten zaio. Kapelaren azala likatsua da, pitzadura erradialetan apurtua eta ale batzuetan erdian ezkatatxo txikiekin, hori-berdexka kolorekoa edo hori-sulfurineoa, gero erditik aurrera gaztaina kolorera edo marroi-gorrixkara pasatzen da eta ertzak argiagoak geratzen dira.

**Orriak:** Finak eta ugari, hasieran eskotatuak eta gero dekurrente samarrak kapelaren ertzak altxatzean, nahiko estuak, hasieran hori-berdexkak, ondoren, kanela kolorekoak esporengatik.

**Hanka:** Zilindrikoa eta sendoa. 7 cm inguruko garaierakoa eta 17mm inguruko diametrokoa, erraboil borra formako biribildu eta marjitatu gabeko baten amaitua. Gainazal lehorra, horia eta ale gazteak, errezel orokorreko hondakin iheskorren azpian estalita agertzen dira, fibrila gisa eta gris-lila antzeko koloreko ezkatatxo gisa, gero, dena okre kolorez tindatzen da esporengatik.

**Haragia:** Trinkoa, hori argi kolorekoa kapelarena, eta hori-limoi kolorekoa oinarena, argi eta garbi bereizitako bihotz zuri batekin. Usain eta zapore nabarmenik gabe. Sosa eta potasaren base fuerteak, gorri-purpura kolorea ematen diote, eta amoniakoak apur bat arinagoa, arrosa argi kolore iheskorra.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Espezie oso urria da, artederretan (carrascal) baino ez dira bildu.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 206 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velaz Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). Banco de setas.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cuña Fernandez Avelino..  (2023). Avelinosetas.info.
**Ameriketako Estatu Batuek Afrikan zituzten enbaxadei egindako atentatu terroristak** 1998ko abuztuaren 7an izan ziren, Nairobin (Kenya) eta Dar es Salaamen (Tanzania). Eraso horien egileak Al-Qaeda talde terroristarekin lotuta zeudenez, Osama bin Laden taldeko liderra FBIko hamar iheslari bilatuenen zerrendan sartu zuten.

Nairobiko enbaxadaren aurkako erasoan, gutxienez 213 pertsona hil, horien artean 12 estatubatuar, eta 4.000 eta 5.500 zauritu artean izan ziren. Leherketa bortitzaren ondorioz, erabat suntsituta geratu ziren hiriaren erdialdeko hainbat eraikin handi eta Kenyako ekonomiaren ahultzea.

Gertakariei erantzuteko, 1998ko abuztuaren 20an, Infinite Reach (euskaraz: «Irismen Mugagabea») Operazioa burutu zuten. Misil bidezko eraso baten bidez, Estatu Batuetako Itsas Armadaren gurutzeontzi batetik Al-Qaedak Afganistanen zuen entrenamendu-kanpamentu bat eta Sudango farmazia-lantegi bat suntsitu zituzten. Al Shifa lantegian arma kimikoak egiten zituztela eta Osama bin Laden terrorista arabiarrak kontrolatzen zuela susmatzen zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** «Dixième anniversaire des attentats d’al-Qaida contre les ambassades américaines de Nairobi et Dar-es-Salam» *Voice of America* 2008-08-07.
2. ↑   **(Frantsesez)** «L'économie kenyane ébranlée par l'attentat contre l'ambassade américaine de Nairobi» *Les Échos* 1998-10-14.
3. ↑   **(Frantsesez)** Centre de droit international, Bruselako Unibertsitate Askea. *L’intervention des Etats-Unis au Soudan du 20 août 1998.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q876206
* Commonscat Multimedia: 1998 United States embassy bombings

---

 |

* Wd Datuak: Q876206
* Commonscat Multimedia: 1998 United States embassy bombings
**Ez-beligerante** bat gatazka jakin batean borrokatzen ez den pertsona, estatu edo erakunde bat da. Termino hori sarritan erabiltzen da gerran militarki parte hartzen ez duen herrialde bat deskribatzeko.

Estatu ez-beligerantea eta neutrala bereizten dira: gerran beligerante diren batzuei lagun diezaiekete, baina ez du zuzenean parte hartu operazio militarretan. Borrokaldi edo eraso batean parte hartzen ez duen pertsona bat deskribatzeko ere erabil daiteke termino hori, batez ere borrokaldia edo erasoa probableak badira. Istilu zibilen egoera batean, errebolta bat kasu, zibilak beligerantziaren arabera bana daitezke, hau da, benetan borrokatzen direnak edo borrokatzeko asmoa dutenak, eta ez beligeranteak, ikusle hutsak direnak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Payne, Stanley G..  (2008). *Franco and Hitler: Spain, Germany, and World War II.*  Yale university press ISBN 978-0-300-12282-4. (Noiz kontsultatua: 2023-09-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7048848

 |

* Wd Datuak: Q7048848
**2024ko Udako Olinpiar Jokoetako** pentatloi modernoaren **emakumezkoen proba** 2024ko abuztuaren 8tik 11ra izango da.

Dominadunak
-----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Urrea** | **Zilarra** | **Brontzea** |
|  |  |  |  |  |  |

Lekua
-----

Pentatloi modernoaren proba guztiak Versaillesko jauregian egiten dira, Villepinteko Arena Paris Nord delakoan egiten den eskrimaren sailkapen-erronda izan ezik.

Egutegia
--------

Egutegia| Data | Ordutegia | Fasea |
| --- | --- | --- |
| Hasiera | Amaiera |
| Abuztuaren 8a, osteguna | 11:00etan | 17:30ean | Kualifikazioa |
| Abuztuaren 9a, ostirala | 9:30ean | 15:30ean | Finalaurrekoa |
| Abuztuaren 11, igandea | 11:00etan | 13:30ean | Amaiera |

Emaitzak
--------

### Sailkapen fasea

### Finalaurrekoa

Talde bakoitzeko lehenengo 9ak finalerako sailkatzen dira (F).

Eskrimako garaipenen kopurua kalifikazioena da. Puntu-kopurua txanda-bonuaren arabera doitzen da.

### Finala

Eskrimako garaipenen kopurua kalifikazioena da. Puntu-kopurua txanda-bonuaren arabera doitzen da. Finalerdiarekin alderatuta, zaldi proba gehitu da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Château de Versailles.* .
2. ↑    *Arena Paris Nord.* .
**Valdenocedako dorrea** edo **Fernández Velascotarren dorrea** Burgos probintziako Merindad de Valdivielsoko Valdenoceda herrian dagoen defentsa eta Trueba ibaia zaintzeko egin zen dorrea da. XIII. mendean eraikia, kultura ondasuna bezala babestuta dago. Historikoki Pedro Fernández de Velascok, Haroko I. kondeak, (1399-1470) berregin zuen.

Historia
--------

Fatxada nagusia begetazioak hartuta.
Jatorrizko eraikina Salinasko jaunarena zen eta, antza, XIII. mende-XIV. mendean eraiki zen. XV. mendean Velascotarren familiara pasa zen eta hauek berregin zuten. XVI. mendean hustuta gelditu zen. Erorkinaren egoeratik XIX. mendean atera zuten. 1962an Enrique de Villamorrek, Salinasko dukeak, erosi zuen gaur egungo itxura eman zion. Bere jatorrizko itxura gorde nahian XIII. mendeko leiho gotikoak Ciudad de Medinako San Frantziskoren komentutik eraman ziren. Halaber, berrikuntzan elementu gotikoak errespetatu zituzten: saieterak, apaingarriak, Velasco familiaren armarriak... Gaur egun Villamor Salinas Etxea da eraikinaren jabea.

Ezaugarriak
-----------

Laukizuzen oinplanta du, hogei metroko garaiera eta horma sendoak, almenekin burututa. Barrutik hustuta eta sasiez gainezka dago.

Babespena
---------

Frankismoaren garaian lehenengo babesa jaso zuen, 1949ko apirilaren 22an. Dekretua maiatzaren 5ean
*Boletín Oficial del Estado* aldizkarian plazaratu zen. 1985ean Espainiako Kultura ondasunaren izendapena jaso zuen. 2013an babesaren perimetroak ezarri zizioten.

Gaur egun Ondarearen Zerrenda Gorrian dago batez ere nahiko utzita dagoelako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Eraikinaren fitxa Ondarearen Zerrenda Gorrian.
* **(Gaztelaniaz)**:Dorreraren egoera salatzeko artikulua, 2018/06/24.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56640852
* Commonscat Multimedia: Torre de los Fernández Velasco, Valdenoceda

---

* **Ondare historikoa**
* Patrimonio Web JCyL: 2793

 |

* Wd Datuak: Q56640852
* Commonscat Multimedia: Torre de los Fernández Velasco, Valdenoceda


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Valdenocedako dorrea*** Aldatu lotura Wikidatan |
*Cortinarius vulpinus*

Sinonimoak: *Cortinarius rufoalbus*, *Inoloma vulpinum*

Usain txarra du, ez du balio gastronomikorik.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik ia laura eta erdigunea zertxobait deprimitua; ertz lausoa du errezelaren ileengatik. Azala, itsaskor-likatsua hezetasunarekin eta satinatua lehorrarekin, haritsua, arre-laranja kolorekoa edo marroi-gorrixka (ante larrua, azeriarena).

**Orriak:** Adnatuak, hasieran zurixkak, ondoren gris-lila zurbil kolorekoak eta bukaeran marroi-herdoil kolorekoak.

**Hanka:** 7 eta 10 cm bitarteko garaierakoa, oinarrian loditua, lehorra, errezel-eraztuna flokosua eta goian, zuriagoa gainetik eta arreagoa azpitik, zahartzean koloregabetu egiten da.

**Haragia:** Zuri-gris kolorekoa, leuna, lodia, lizunaren usain txarra, galtzerdi hezearena, oin izerdituena. Espora jalkina, marroi-herdoil kolorekoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Vulpinus* epitetoa kolore gorrixka duelako.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

*Cortinarius corrugatus* delakoarekin nahas daiteke, honen oinak ez du erraboilik.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Bakartia edo taldekoia. Hostogalkorren basoetan, nagusiki pagoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 206 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.* .
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**SS *Athenia*** bidaiari-transatlantiko bat izan zen, lurrun-turbina zuena. Glasgowen (Eskozia) eraiki zen 1923an Anchor-Donaldson Linerentzat, geroago Donaldson Atlantic Line bihurtu zena. Erresuma Batuaren eta Kanadako ekialdeko kostaren artean lan egin zuen 1939ko irailaren 3ra arte, *U-30* itsaspeko alemanaren torpedo batek Mendebaldeko Hurbilketetan hondoratu zuenean.

Bigarren Mundu Gerran, Alemaniak hondoratu zuen lehen ontzi britainiarra izan zen *Athenia*, 117 bidaiari zibil eta tripulazio hil ziren. Hondoratzea gerra-krimen gisa kondenatu zuten. Hildakoen artean 28 estatubatuar zeuden, eta horrek Alemaniari beldurra eman zion Estatu Batuak Erresuma Batuaren eta Frantziaren aldeko gerrarekin bat egingo ote zuen. Gerra garaian, Alemaniako agintariek ukatu egin zuten itsaspeko batek ontzia hondoratu zuenik. Alemaniako agintariek ez zuten erantzukizunik onartu 1946 arte.

Izen horretako bigarren Donaldsonen ontzia izan zen Inishtrahulen parean urpeko aleman batek torpedo batek erasoa jaso eta hondoratu zuena. Aurreko *Athenia*ri ere (1903) eraso eta hondoratu egin zioten 1917an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q755356
* Commonscat Multimedia: Athenia (ship, 1923)

---

 |

* Wd Datuak: Q755356
* Commonscat Multimedia: Athenia (ship, 1923)
**Corehouse** Eskoziako Lanark herrian dagoen jauregia da, Hegoaldeko Lanarkshire eskualdean. Glasgow hiritik 50 kilometro hegoaldera kokaturik dago eta Gizateriaren Ondare izendaturiko New Lanark-en ondoan. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Bannatyne familiak XV mendean eraikitako Corra gazteluaren hondarretan Sir Edward Blore Corehouseko Lordak eraiki zuen jauregia 1844 urtean. Gaur egun Cranstoun familiarena da Corehouse jauregia.

Corehouse Natura Erreserba
--------------------------

Inguruko lurraldearen zati bat *Scottish Wildlife Trust* erakundeari eman zitzaion eta honek Corehouse Natura Erreserba eratu zuen. Bertan ikustekoa den elementurik aipagarrienak Clydeko ur-jauziak dira

Iruditegia
----------

* Corehouse.Corehouse.
* Corra gazteluaren hondarrak.Corra gazteluaren hondarrak.
* New Lanark (Gizateriaren Ondarea).**New Lanark** (Gizateriaren Ondarea).
* Clyde ibaia, Corehouse Natura Erreserban.Clyde ibaia, Corehouse Natura Erreserban.
* Clydeko ur-jauziak.Clydeko ur-jauziak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5170238
* Commonscat Multimedia: Corehouse

---

 |

* Wd Datuak: Q5170238
* Commonscat Multimedia: Corehouse
**HMS *Forester*** 1930eko lehen urteetan Royal Navyk eraikitako F klaseko bederatzi destruktoreetako bat izan zen. Bukatutakoan Etxeko Flotari esleitu zitzaion arren, Abisiniako krisian itsasontzia Mediterraneoko Flotan sartu zen 1935-36 bitartean. 1939ko irailean Bigarren Mundu Gerra hasi eta aste batzuetara, *U-27* itsaspeko alemana hondoratzen lagundu zuen, eta gero Narvikeko Bigarren guduan parte hartu zuen 1940ko Norvegiako Kanpainan. *Forester* Gibraltarrera bidali zuten 1940. urtearen erdialdean, eta H Indarraren zati izan zen; han, Vichyko ontzi frantsesen aurkako erasoan parte hartu zuen Mers-el-Kébirren, eta Dakarreko guduan. Bitartean, H Indarraren aire-konpainiak eskoltatzen aritu zen, Malta hornitzen zuten konboiak laguntzen. Denbora horretan, ontziak Alemaniako beste itsaspeko bat hondoratzen lagundu zuen.

Gerraren erdian eskolta-suntsitzaile bihurtuta, *Forester* hurrengo urte eta erdian Errusiarako konboiak eskoltatzeko izendatu zuten, eta gero Ipar Atlantikoan, 1944ko erdialdera arte. Itsasontziak beste itsaspeko aleman bat hondoratzen lagundu zuen, Mantxako kanalera eraman baino lehen, Normandiako lehorreratzeetan konboiak babesteko. *Forester*rek itsaspeko aleman bat hondoratzen lagundu zuen hilabete batzuetan Ipar Atlantikora itzuli aurretik. Ontzia konpontzen ari zen 1945eko lehen erdian, eta gero erreserba bihurtu zen azaroan, 1946ko hasieran desegin aurretik.
**Albaniar Alderdi Faxista** (Partia Fashiste e Shqipërisλ, PFSh) Bigarren Mundu Gerran erakunde faxista aktiboa izan zen, eta Albanian botere nominala mantendu zuen 1939tik, herrialdea Italiak konkistatu zuenetik, 1943ra arte, Italiak aliatuen aurrean kapitulatu zuen arte. Ondoren, Albania alemaniar okupazioaren pean erori zen, eta PFSh Albania Handiko Guardiak erakundeak ordezkatu zuen.

Historia
--------

### Ezartzea

1939ko martxoaren 25ean, Benito Mussolini diktadore italiarrak ultimatuma eman zion Albaniako Zog I.a erregeari, Albania italiar protektoratu militar gisa onartzeko. Zogek ez zuen onartu nahi izan. Apirilaren 7an italiarrek herrialdea inbaditu egin zuten eta erregea boteretik kendu zuten. Zogek, orduan, herrialdetik ihes egin zuen. Ondoren, italiarrek Albaniako estatua Italiako Erresumaren menpe berrezarri zuten.

Apirilaren 11n, Galeazzo Cianok, Italiako Kanpo Arazoetako ministroak, albaniar talde bat antolatu zuen bertako alderdi faxista gisa (PFSh). Apirilaren amaieran, Italiako Gobernuak haren sorrera onartu zuen. Apirilaren 23an, Achille Starace alderdi faxistako idazkari italiarra, bi gerraontzi italiar lagun zituela, Albaniara iritsi zen, ekainaren 2an sortua zen PFSh delakoaren berri ofiziala emateko. Hala ere, ekainaren 6ra arte ez zen eratu, eta ez zitzaion zuzendaritza antolatu bat eta kontseilu nagusi bat aurkeztu 1940ko martxora arte.

### Italiako kontrola

PFSh-k juduak presentzia eragozten zuen legeak aldarrikatu zituen eta hezkuntza bezalako lanbideetatik kanpo utzi zituen. Albanian bizi ziren albaniar eta italiar etnikoez osatua, alderdia Italiako alderdi faxistaren adar bat bezala antolatu zen (italiarra Partito Nazionale Fascista zen, PNF); kideek Mussoliniri leialtasuna zin egin behar zioten. Herrialdeko legezko alderdi politiko bakarra bihurtu zen, bestetik.

### Buruzagiak

Albaniar Alderdi Faxistaren idazkariak:

* 1939-1941 - Tefik Mborja
* 1941-1943 - Jup Kazazi
* 1943 - Kol ΚMirakaj

Albania Handiko Guardiako idazkariak:

* 1943 - Maliq Bushati
* 1943 - Ekrem Libohova

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Lemkin, Raphael (2008). *Axis Rule in Occupied Europe.* Clark, New Jersey: The Lawbook Exchange. ISBN 978-1-58477-901-8.
2. ↑  Bideleux, Robert; Jeffries, Ian (2007). *The Balkans: A Post-Communist History*. Londres: Routledge. ISBN 978-0-203-96911-3.
3. ↑  Lemkin, Raphael (2008). *Axis Rule in Occupied Europe*. Clark, New Jersey: The Lawbook Exchange. ISBN 978-1-58477-901-8.
4. ↑  Frank, Chaim (2010). Petersen, Hans-Christian; Salzborn, Samuel (eds.). *Antisemitism in Eastern Europe: History and Present in Comparison*. Berna, Suitza: Peter Lang. ISBN 978-3-631-59828-3.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1465719
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 309824696

 |

* Wd Datuak: Q1465719
*Artikulu hau politikariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «C. A. Rosetti (argipena)».*

**Constantin Alexandru Rosetti** (Bukarest, 1816ko ekainaren 2a - Bukarest, 1885eko apirilaren 8a) errumaniar idazlea izan zen.

Biografia
---------

1845ean, Parisera joan zen Rosetti, eta han ezagutu zuen Alphonse de Lamartine, Errumaniako Ikasleen Elkarteko burua. 1847an Mary Grant kontsul ingelesaren ahizparekin ezkondu zen Bukaresten.

Rosettik 1848ko Valakiako iraultzan parte hartu zuen. Gheorghe Bibescu printzeak atxilotu zuen lehenengoen artean egon zen, eta hark bere aurka konspiratzea leporatu zion. 1848ko ekainaren 11n behin-behineko gobernu bat izatera iritsi ondoren, Valakiako poliziaren buruzagi kargua lortu zuen. *Rruncul Român* egunkariko editorea ere izan zen. Nicolae Bălcescu, Alexandru G. Golescu eta Ion C. Brătianu behin-behineko gobernuko idazkari izan ziren ekainaren amaiera arte. Abuztuan Barne ministro izendatu zuten.

1848ko irailaren 13an iraultzaren amaiera odoltsuaren ondoren, Rosetti iraultzako beste buruzagi batzuekin batera atxilotu zuten. Emaztearen esku-hartzea erabakigarria izan zen haren askapenean. Rosetti, Bruttianu anaiekin eta beste batzuekin batera, Frantzian erbesteratu zen. Han zegoela, Moldavia eta Valakiako estatu bateratu baten sorrera defendatzen zuen aldizkari bat argitaratu zuen.

1861ean Errumaniara itzuli zen, non diputatu aukeratua izan zen, 1866an Instrukzio Publikoko ministro izatera iritsi zelarik. Uztailaren 15 eta 16 artean Errumaniako lehen ministroa izan zen.

1866an Alexandro Joan Cuza kargutik kentzearen alde agertu zen. 1867an, C.A. Rosetti egungo Errumaniar Akademiaren sortzean lagundu zuen, hasiera Errumaniar Elkarte Literarioaren izenarekin. Diputatuen Ganberako buru izan zen 1877an, eta Barne ministro izan zen 1881 eta 1882 artean.

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Errumaniar Akademia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2092785
* Commonscat Multimedia: C. A. Rosetti

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 49981789
* ISNI: 0000 0000 6652 0210
* BNF: 12768784m (data)
* GND: 116627301
* LCCN: n80144747
* SUDOC: 050579916
* Open Library: OL1672327A

 |

* Wd Datuak: Q2092785
* Commonscat Multimedia: C. A. Rosetti
**Venice in Peril Fund CIO** Britainia Handiko ongintza erakunde bat da. Fondoak biltzen ditu Veneziako artea eta arkitektura zaharberritu eta kontserbatzeko, eta etorkizuneko arriskuetatik babesteko moduak ikertzeko, batez ere itsas mailaren igoerak. Gune zehatzen kontserbazioan zentratzen bada ere, Venice in Peril-ek hiriari eta aintzirari eragiten dioten ingurumen-arazo zabalagoekiko kezka mantentzen du. Bere kontserbazio-lanaren alde, Venice in Peril Fund-ek Veneziaren, bere historiaren, munduko kulturari egin dion ekarpena eta bere erronka modernoen ulermen sakonago bat ere sustatzen du, hiriarekiko konpromiso arduratsu eta informatua sustatzeko. Hezkuntza-misio horren barruan, ohiko hitzaldi zikloak antolatzen ditu Erresuma Batuan eta noizean behin Veneziara bisitak egiten ditu. Urteroko bekak ere eskaintzen ditu City & Guilds of London Art School-eko kontserbazio ikasleentzat.  Venice in Peril Fund Veneziaren Zaintzarako Nazioarteko Batzorde Pribatuen Elkarteko kidea da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Internship Bursary» *Venice in Peril*.
2. ↑   «Venice in Peril Fund, The International Private Committees» *Comprive.org*.

Kanpo estekak
-------------

* History
* Full list and details of projects

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17101639
* **Identifikadoreak**
* SUDOC: 110226151

 |

* Wd Datuak: Q17101639
***Admiral Graf Spee*** *Deutschland*-klaseko "*Panzerschiff*" bat zen, britainiarrek "poltsikoko gerraontzi" deitzen zutena. Bigarren Mundu Gerran Alemania Naziko *Kriegsmarine*ren parte izan zen. Maximilian von Spee Lehen Mundu Gerrako Almirantearen omenez izendatu zuten ontzia. Almirante hori Ekialdeko Asiako Eskuadroiko komandantea izan zen, eta Coronel eta Falkland uharteetako guduetan egon zena. Reichsmarinewerft ontziolan ezarri zuten gila 1932ko urrian, Wilhelmshavenen, eta 1936ko urtarrilean amaitu. Ontzia Versaillesko Itunak ezarritako gerraontziaren neurriaren 10.000 tona luze mugaren pean zegoen izendatuta, nahiz eta 16.020 tona luzeko kargatze-desplazamendua izan, nabarmen gaindituz ezarritako muga. *Admiral Graf Spee* eta haren ahizpak 28 zentimetroko sei kanoirekin armatu ziren kanoi hirukoitzeko bi dorretxotan. Edozein gurutzaldi azkar gainditzeko diseinatu ziren. 52 kilometro orduko abiadura maximoak hartzen zituenez, oso itsasontzi gutxik gainditzen zuten bere abiadura Erresuma Batuko eta Frantziako flotetan. 

Ontziak bost ez-interbentzioko patruila egin zituen Espainiako Gerra Zibilean, 1936-1938 bitartean, eta Jurgi VI.a erregearen koroatze ekitaldian izan zen 1937ko maiatzean. *Admiral Graf Spee* Hegoaldeko Atlantikoan zabaldu zen Bigarren Mundu Gerra piztu aurreko asteetan, eta itsas bide komertzialetara mugitu zen gerra deklaratu ondoren. 1939ko irailetik abendura bitartean, gerraontziak bederatzi ontzi hondoratu zituen, guztira 50.089 tona, hiru gurutzaontzi britainiarrek abenduaren 13an Río de la Platako guduan aurre egin baino lehen. *Admiral Graf Spee*k kalte larriak eragin zizkien britainiar ontziei, baina bera ere hondatu egin zen eta Montevideon (Uruguai) porturatu behar izan zuen. Hans Langsdorff itsasontziaren komandanteak, Britainia Handiak goi-mailako eraso bat prestatuko zuela txosten faltsuak ikusirik, ontzia hondoratzea agindu zuen. Ontzia zati batean *in situ* hondoratu zen, baina ontziaren zati bat ikusgai zegoen uraren gainazalaren gainetik.



1. ↑  Pope, 7 orr. .
**Escherichia coli O157:H7** Escherichia coli bakterioaren andui enterohemorragikoa da, janari-intoxikazio larria eragiten duena. 

Bi patologia nagusi eragiten ditu: kolitis hemorragikoa, eta sindrome hemolitiko-uremikoa. Lehenengo patologia beherako odoltsuekin garatzen da, eta bigarrenak giltzurrunak kaltetzen ditu, eta giltzurrun-gutxiegitasuna eragin. Infekzioaren iturburua bakterioarekin kutsatutako ur edo janariak dira, batez ere esnea eta haragia (pasteurizatu gabeko esnea edo gutxi kozinatutako haragiak, bereziki behi-haragiak) .

E. Coli O157:H7-aren infekzioa diagnostikatzeko gaixoaren gorotzetatik hartutako lagina hazkuntza-ingurune egoki batean erein behar da (koprokultibo). Koloniak hazten direnean proba serologikoen bidez O (antigeno somatikoa) eta H (flageloaren antigenoa) antigenoak identifikatu behar dira.

Birulentzia
-----------

E. Coliren andui patogeno honek exotoxina indartsu bat ekoizten du, Shigella dysenteriae bakterioak ekoizten duenaren antzekoa (vero toxina). Toxina horrek heste-mukosaren zelulak apurtzen ditu, kolitis hemorragikoa agertuz .

Bakterioak plasmido bat ere badu, pO157, bere birulentzia areagotzen duena. Plasmido horren mekanismo patogenoa bakterioak sortzen duen katalasa periplasmiko batean datza

Patogenia
---------

E. Coli O157:H7-aren infekzioak beherako hemorragiko akutua sortzen du (hainbat kasutan beherakoa ez-hemorragikoa izan arren) , arranpa abdominalekin agertzen dena. Ez dago sukarrik. Gaitza berez sendatzen da kasu gehienetan 5-10 egunetan, disenteria bakteriarra baino arinagoa delako. Infekzioa ere asintomatikoa izan daiteke.

Antibiotikoen erabilera ez da gomendatzen kolitis hemorragikoa tratatzeko, gaitza berez sendatzen delako eta hainbat kasutan ondorio gaiztoak ekartzen dituelako.

Ume txikietan, bereziki, eta pertsona zaharrenetan infekzioak beste patologia larriagoa ekar dezake: sindrome hemolitiko-uremikoa. Bakterioaren toxina hesteetan xurgatzen denean eta giltzurrunetara iristen denean ager daiteke. Odoleko globulu gorriak apurtu eta giltzurrun-hutsegite eragiten du. Infekzioen %2-7 inguruk sindrome hori sortzen dute. Odol-transfusioak eta dialisia beharrezkoak izan daitezke.

Janari-intoxikazioa sortzen duenez, bakterio patogenoak agerraldi akutuak ere eragiten ditu tarteka. E. coli O157:H7-k sortutako eta identifikatutako lehenengo agerraldia AEBetan izan zen 1982an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Basaras Miren eta Umaran, Adelaida *Mikrobiologia medikoa* E.H.U.ak argitaratuta, 190-191 orr. ISBN: 84-8373-658-6
2. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. *Brock Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua:986 orr. ISBN: 978-84-9860-026-1.
3. ↑   Ingraham, J. Ingraham, C.: Introducción a la microbiología Vol. II, Ed. Reverté (1998), 562-563 orr. ISBN: 84-291-1871-3
4. ↑   Brunder W, Schmidt H, Karch H (1996ko azaroan) KatP, a novel catalase-peroxidase encoded by the large plasmid of enterohaemorrhagic Escherichia coli O157:H7 Microbiology. 142 ( Pt 11) (11): 3305–15
5. ↑   Hemolytic Uremic Syndrome (HUS) (Hemolytic, Uremic, Syndrome, HUS) Department of Health, New York State
6. ↑   Agirre, Jabier Escherichia coli dela eta Argia aldizkaria (2011ko ekaina)
Kondor Legioaren zutoihala.
**Kondor Legioa** (alemanez: *Legion Condor*) Alemania naziko aire armadako gudariz osatutako unitate bat izan zen, Espainiako Gerra Zibilean Francoren alde borrokatzeko bidalia. Adolf Hitlerrek, Luftwaffeko buru zen Hermann Göringek proposatuta, eta Alemaniako aire indarra gerra erreal batean probatzeko asmoarekin, Francori aire laguntza eskaini zion sekretupean.

Kondor Legioak laguntza hori era askotan eman zuen: tropen eta hornigaien garraioa, ehiza-hegazkinen eta bonbaketarien bidezko erasoak (adibidez, Gernikako bonbardaketa), Errepublikaren aldeko indarren antolamendua matxinatuei jakinarazteko miatze-hegaldiak...

Kondor Legioko Jagdgruppe 88 taldearen Bf 109 C-1 ehiza-hegazkin bat.
Alemaniari parte hartze horrek bere aparatuen kalitatea hobetzea eta akatsak zuzentzea ahalbidetu zion, Hitler prestatzen ari zen gerrarako (Bigarren Mundu Gerra).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q153324
* Commonscat Multimedia: Legion Condor

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148443280
* GND: 806525-1
* SUDOC: 055302548
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q153324
* Commonscat Multimedia: Legion Condor
*Entoloma nitidum*

Sinonimoa: *Rhodophyllus nitidus*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 4 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, ez oso mamitsua, kanpai-itxurakoa, urdin-more kolorekoa, fibrila ilunagoekin eta zetadun distirekin.

**Orriak:** Zabalak, zabal samar, sinuado-itsatsiak, laster libreak; zurixkak, gero haragi kolorekoak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 4 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta cm 1 inguruko lodierakoa, zilindrikoa, goian mehetua, leuna, barnehutsa-barrubetea eta kapelaren kolorekoa, fibrila ilunagoekin, oinarri zurixka eta askotan sinuadua edo okertua.

**Haragia:** Zuria, haritsua hankan, usain arina du, baina pixka bat higuingarria eta zapore gozoa.

**Etimologia:** *Entoloma* hitza grekotik dator; ertza barrurantz biribildua, esan nahi du. *Nitidum* epitetoa berriz latinetik dator, garbia, bikaina, esan nahi duen "nitidus" hitzetik. Bere kolore ederragatik.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Kapelan eta oinean duen kolore urdin bereziagatik nahastezina da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Baso mistoetan, askotan pinudietan.

### Banaketa eremua

Erreferentzia
-------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 192 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 213 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
***Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae*** (***LIMC*** laburtua) liburuki askotako entziklopedia bat da, Antzinate klasikoko arte plastikoetako mitologia klasikoaren irudikapenak katalogatzen dituena. 1981 eta 2009 artean seriean argitaratua, bere klaseko baliabiderik zabalena da, eta ahalik eta informazio osoena eta zehatzena ematea helburu du. Sarrerak alfabetikoki ordenatuta daude, zuri-beltzeko irudiekin, dagozkien sarrerekin indexatuta eta bolumen bereizietan.

Lana ia 40 herrialdetako nazioarteko adituek prestatu zuten, eurek aukeratutako hizkuntzan idatzi zutenak. Sarrerak ingelesez, alemanez, frantsesez edo italieraz idatzi ziren. LIMCk linean dagoen datu-base eleaniztun bat ere eskaintzen du, inprimatutako argitalpenetik aparte eguneratzen dena, Digital LIMC.

LIMCri «bilaketa-tresna ezinbestekoa, monumentala eta bikaina» dela esan dute.

Liburukiak
----------

* *Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae* (*LIMC*), Artemis & Winkler Verlag (Zürich, München, Düsseldorf), 1981-1999 ISBN 3-7608-8751-1

Bol. I:Aara - Aphlad (1981)
Bol. II: Aphrodisias - Athena (1984)
Bol. III: Atherion - Eros / Amor, Cupido (1986)
Bol. IV: Eros (Etrurian) - Herakles (1988)
Bol. V: Herakles - Kenchrias (1990)
Bol. VI: Kentauroi et Kentaurides - Oiax (1992)
Bol. VII: Oidipous - Theseus (1994)
Bol. VIII: Thespiades - Zodiacus et Supplementum (1997)
Indizeak
1. Museoak, Bildumak, Guneak (1999)
2. Galdutako lanak aipatzen dituzten iturri literario eta epigrafikoak. Izen mitologikoak (1999)
* *Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae*. Supplementum 2009 (*LIMC*), Artemis Verlag (Düsseldorf), *2009*. ISBN 978-3-538-03520-1

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Introduction» *www.limcnet.org* (Noiz kontsultatua: 2023-10-20).
2. ↑   Hansen, William F..  (2004). *Handbook of classical mythology.*  Santa Barbara, Calif. : ABC-CLIO ISBN 978-1-57607-226-4. (Noiz kontsultatua: 2023-10-20).
3. ↑   Collins, Boyd.  (1999). *Building a scholarly communications center : modeling the Rutgers experience.*  Chicago : American Library Association ISBN 978-0-8389-0765-8. (Noiz kontsultatua: 2023-10-20).
4. ↑   «Digital LIMC» *weblimc.org* (Noiz kontsultatua: 2023-10-20).
5. ↑   Hansen, William.  (2004). *Classical Mythology. A Guide to the Mythical World of the Greeks and Romans.* .

Kanpoko estekak
---------------

* Greek origin words. Fondation pour le lexicon iconographicum Mitlhologya Classicae
* Fondation pour le lexicon iconographicum Mitlhologya Classicae
**Andrew VanWyngarden** (Columbia (Missouri), 1983ko otsailaren 1a) MGMT bandako abeslari nagusia eta gitarrista da.

Biografia
---------

Andrew VanWyngarden Columbia (Missouri)n jaio zen, 1983ko otsailaren 1ean. Aita Bruce VanWyngarden du, Memphis Flyer egunkariaren editorea.

Arrebaren grabazioak izan ziren bere lehenengo eragin eta aitaren gitarra elektrikoa ere gertu izan zuen. Hala ere, Andrew paleontologo izatearekin zebilen ametsetan eta dinosauroak ikertzearekin. *White Station High School* eskolara joan zen.

Bigarren Hezkuntzan ari zen bitartean sortu zuen lehen banda: *Accidental Mersh*. Hank Sullivant, MGMTko gitarra izango zena ere, banda horretako kide izan zen. Aldi berean, Andrew beste proiektu batean ere bazegoen murgilduta, Glitter Penis, eta, Dan Treharnerekin batera, abesti-parodiak sortu eta grabatu zituzten, baina ez zuten sekula zuzenean jo.

VanWyngarden Wesleyana unibertsitatera joan zen eta *Super Volcano* izeneko abestia idatzi eta abestu zuen han. Hortxe ezagutuko zuen Ben Goldwasser, MGMTren sortzaileetako bat. Hasiera batean, *The Management* izena jarri zioten taldeari, baina bazen britainiar talde bat izen berarekin eta MGMT deitu zioten gero. *Kids* izan zen lehenengotako abestia, *We (Don't) Care* EP-an sartu zutena (*The Management* izenez ere ezaguna)

Ez zen Andrew-ren proiektu bakarra izan; Kevin Barnes de Of Montrealekin izan zen Blikk Fang proiektuan.

Gustukoen dituen zuzendarien artean Werner Herzog, David Lynch edo Federico Fellini daude.

Berak idatzi ohi ditu MGMT bandaren abesti gehienak. *Congratulations* da azken ekoizpena eta *Siberian Breaks* da lan horretan gehien gustatzen zaion kanta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1384264
* Commonscat Multimedia: Andrew VanWyngarden

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 161956953
* ISNI: 0000 0001 1499 3582
* GND: 140973508
* LCCN: no2010084275

 |

* Wd Datuak: Q1384264
* Commonscat Multimedia: Andrew VanWyngarden
**HMS** ***Hood*** (erregistro zenbakia: 51) Royal Navyren gerra-gurutzaontzi bat izan zen. *Hood* izan zen Lehen Mundu Gerran eraiki ziren *Admiral*-klaseko lau gerra-gurutzaontzien artean lehena. Jutlandiako gudua 1916. urtearen erdialdean hasi zenean oraindik eraikitzen ari zenez, guda horrek diseinu akats larriak zeudela erakutsi zuen, eta aldaketa handiak egin ziren hurrengo lau urteetan. Hori dela eta, bera izan zen bere klaseko ontzi bakarra, Almirantazgoak erabaki batzuen hobeto zela beste klase bat zerotik hastea, G-3 klasea. Ontzi berriak eta modernoagoak agertu ziren arren, *Hood* munduko gerraontzi handiena izaten jarraitu zuen martxan jarri eta 20 urtera, horregatik "Hood boteretsua" ezizenarekin ezagutzen zen.

Hoodek bandera erakutsi zuen behin baino gehiagotan, 1920an martxan jarri eta 1939an gerra piztu bitartean. Hala, entrenamendu-ariketak egin zituen Mediterraneo itsasoan, eta Zerbitzu Berezien Eskuadroiarekin munduari bira eman zion 1923an eta 1924an. Mediterraneoko Flotarekin bat egin zuen 1935ean Bigarren Italo-Etiopiar Gerra hasi ondoren. Espainiako gerra zibila hasi eta hurrengo urtean, *Hood* ofizialki esleitu zioten Mediterraneoko Flotari, harik eta 1939an Britainia Handira itzuli behar izan zuen arte, azterketa bat egiteko. Ordurako, ontzigintzako aurrerapenek *Hood*en erabilgarritasuna murriztu zuten. Arazo horiek konpontzeko, 1941ean berreraikitze garrantzitsu bat egiteko programatuta zegoen, baina Bigarren Mundu Gerra 1939ko irailean lehertu zen, eta ontziak lanean jarraitu zuen hobekuntzarik gabe.

Alemaniaren aurkako gerra deklaratu zenean, Islandiaren inguruan ari zen lanean *Hood*, eta hurrengo hilabeteak igaro zituen Islandiaren eta Norvegiako Itsasoaren arteko uretan, blokeotik ihes egiten zuten itsasontzien bila. Propultsio-sistema labur-labur hobetu ondoren, H indarraren bandera-ontzi gisa nabigatu zuen eta Mers-el-Kebirren flota frantsesaren suntsiketan parte hartu zuen. Handik gutxira, Etxeko Flotara eraman zuten *Hood*, Scapa Flowen ainguratuz. Han konboi-eskolta gisa jardun zuen, eta, geroago, balizko Alemaniarren inbasioaren aurkako flota batean.

1941eko maiatzean, *Hood* eta *Prince of Wales* korazatua *Bismarck* alemaniar korazatua eta *Prinz Eugen* gurutze-ontzi astuna geldiarazteko ordenatu zituzten, Atlantikorako bidean baitzeuden, konboiei eraso egiteko. 1941eko maiatzaren 24an, Danimarkako Itsasarteko Guduaren hasieran, *Hood* hainbat bonba alemanek jo zuten, lehertu egin zen eta hondoratu egin zen 1.418 pertsonako eskifaia galduta, tripulazioko 3 izan ezik. Publikoki sumatzen zen gaindiezintasunaren ondorioz, galerak moral britainiarrari eragin zion.
Nakar irisatua Nautilus maskor baten barnean
**Nakarra**, substantzia organiko-ez organiko bat da. Behin gogortua dagoenean, gogorra, zuri zilarkara, dizdiratsua eta islada irisatuekin. Substantzia honek, zenbait soinberen maskorraren barne geruza osatzen du. Honegatik, soinbera hauetatik batzuk, kopuru handian jariatzen dute euren maskor kaltetuak konpondu edo euren barnean objekturen batzuk estaltzeko, perla biltzaileek erabiltzen duten mekanismoa, soinbera batzuei, barnean, hauek nakarrez bilduko duten zeozer jartzeko, perla edo beste objektu baliotsuren batzuetan bihurtuz.

Nakarrik ederrena ematen duten maskorrak, haliotidak, nautilusak eta pintadinak dira, beste batzuen artean. Nakarra, marketeria, ebanisteria finean, bitxigintzan eta haizemaile, botoi, fitxak, etab... apaintzeko erabiltzen da.

Konposaketa
-----------

Nakarra, aragonitazko (kristalizaturiko kaltzio karbonatoa) geruza hexagonalez osatua dago, 10-20 μmko luzera eta 0,5 μmko sendoeradunak, jarraikako xafla paraleloetan egituratuak. Nakarraren estratifikazio hauek, konkiolinazko biopolimero elastikoez osatutako matriz organiko baten sekzioek trinkotu eta bananduak daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215865
* Commonscat Multimedia: Nacre

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12307892b (data)
* GND: 4202611-8
* LCCN: sh85087521
* AAT: 300011835
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D060734

 |

* Wd Datuak: Q215865
* Commonscat Multimedia: Nacre
Hainbat proiekzio grafiko mota, alderatuta.
**Proiekzio grafikoa** hiru dimentsioko (3D) objektu bat bi dimentsioko (2D) azalera batean erakusteko erabiltzen den diseinu teknika bat da. Proiekzio hauek ikusizko perspektiban eta alderdien analisian oinarritzen dira objektu konplexu bat proiektatzeko kapazitatea plano sinpleago batean ikusteko.

3D proiekzioek objektu baten oinarrizko formaren lehen ezaugarriak erabiltzen dituzte puntu mapa bat sortzeko, ondoren elkarri konektatuak daudenak elementu bisual bat sortzeko. Emaitza grafiko bat da, irudia benetan laua ez dela interpretatzeko propietate konstruktiboak dituena, baina, hobeto esanda, azalera lau batean ikusten den objektu solido bat da (3D).

3D objektuak, neurri handi batean, bi dimentsioko gainazalen gainean (hau da, paperaren eta konputagailuen) gainean erakusten dira. Horrela izanik, proiekzio grafikoak ohiko diseinu-elementu bat dira; batez ere, ingeniaritza-marrazketan, marrazketa-teknikoan eta ordenagailu bidezko grafikoetan erabiltzen dira. Proiekzioak analisi eta formula matematikoak erabiliz kalkula daitezke, edo hainbat teknika geometriko eta optiko erabiliz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q249013
* Commonscat Multimedia: 3D projection

---

 |

* Wd Datuak: Q249013
* Commonscat Multimedia: 3D projection
***Toy Biz v***. ***Estatu Batuak*** Ameriketako Estatu Batuetako Nazioarteko Merkataritzako Epaitegiaren 2003ko epaia izan zen. Erabaki horren arabera, muga-zergetarako, Toy Bizen X-Men eta Lau Izugarrien ekintza-figurak jostailuak ziren, ez panpinak, "gizakiak ez diren izakiak" baitziren. Erabaki horrek erdira murriztu zuen muga-zergen tasa, % 12tik % 6,8ra.

Aurrekariak
-----------

Ameriketako Estatu Batuetako legediaren Arantzelen Zerrenda Harmonizatuak bi ekintza-figura mota bereizi zituen tarifak zehazteko: panpinak, giza irudiak zituztenak, eta jostailuak, "gizakiak ez diren izakiak" direnak. Panpinen gaineko zergak jostailuenak baino handiagoak zirenez, Marvel Comicsen eskumendeko enpresa zen Toy Bizek AEBko Nazioarteko Merkataritzako Gortearen aurrean argudiatu zuen bere ekintza-figurak (X-Men eta Lau Izugarriak barne) "gizakiak ez diren izakiak" zirela, eta jostailuentzako tarifarik baxuenen mende zeudela. 2003ko urtarrilaren 3an, 60 ekintza-figura baino gehiago aztertu ondoren, Judith Barzilay epaileak bere alde egin zuen, eta Toy Bizi aurreko jostailuen inportazioari zergak itzuli zizkieten.

Ondorioak
---------

Marvel Comicsen gai komun bat X-Men mutanteen gizatasuna frogatzea izanagatik, kasuak jarraitzaile asko asaldatu zituen. Marvelek kezka horiei erantzun zien esanez "gure heroiak bizirik dauden eta arnasten duten gizakiak dira, baina aparteko trebetasunak dituzten gizakiak... X-Men taldeko irudiek "gizatiarrak ez diren" ezaugarriak dituztela dioen erabakiak are gehiago frogatzen du gure pertsonaiek botere bereziak dituztela, mundu honetatik kanpokoak".

Arantzelen Zerrenda Harmonizatua aldatu zen, panpinen eta beste jostailu batzuen arteko bereizketa kentzeko, orain kategoria berean baitaude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Iglesias, Matthew.  (December 29, 2011). «How Trade Policy Cost The X-Men Their Humanity» *Slate.com*.
2. ↑   «No Time for Mutants» *USC Annenberg Online Journalism Review* January 22, 2003.
3. ↑   King, Neal.  (January 20, 2003). «Fans Howl in Protest as Judge Decides X-Men Aren't Human» *The Wall Street Journal*.
4. ↑   Daily, James.  (December 27, 2011). «Are the X-Men Human? A Federal Court Says No» *Law and the Multiverse*.
**Mašo Vrbica** (serbieraz: *Машо Врбица*) voivoda eta komandante militar montenegroarra izan zen.

Biografia
---------

San Petersburgoko Mikhailovskaya Artilleria Militar Akademian lizentziatu zen.

Montenegrora itzuli ondoren, Njeguši miliziako kapitain izendatu zuten, Montenegroko armadaren parte zena. 1858an Grahovac-eko guduan unitate bat agindu zuen, eta bertan harrapatutako kanoiarekin Montenegroko armadako artilleria antolatu zuen. 1861-1862ko Montenegro-Otomandar Gerran, artilleria agindu zuen.

Gerren artean "Serbiar Gazteria Batua" abertzalean sartu zen, non Vladimir Jovanović, Svetozar Miletić, Nikola Pašić, Nikola Petrovic, Marko Popović Miljanov eta Valtazar Bogišić bezalako gizonak ezagutu zituen.

1875ean Vrbicari *voivoda* titulua eman zioten. Montenegroko lotura izan zen Serbiako Komando Gorenarekin Serbo-Turkiar Gerran (1876–78), eta Montenegroko dragoiek agindu zituen Aleksinac eta Deligrad-eko guduetan (1876ko urriaren 20–21).

1877an Montenegroko Barne Arazoetarako ministro izendatu zuten. Nikšić-en aurkako erasoan Montenegroko indarrak gidatu zituen. Estrategikoki, Trebješka Glava hartu zuen, non herriaren aurkako erasoari eusten zion artilleria jarri zuen. Nikšić erori ostean, bere ahalegin nagusia inguruko tropa otomandarrak garbitzea izan zen. Hiru batailoi hartu eta irailaren 16an Bilek-eko gotorlekua hartu zuen, irailaren 25ean Dugskogo mendateko gotorlekuak hartu zituen. 1877ko azaroan Stari Bar setiatu zuen, kostaldeko portua eta azkenean herria hartuz 1878ko urtarrilean.

Vrbicak hainbat eraikuntza lan handi zuzendu zituen Montenegron, batez ere Danilovgrad-eko Zeta gaineko zubia, Rijeka Crnojevićatik Podgoricarako errepidea eta Cetinjeko ur hornidura.

1881eko maiatzaren 16an, Errusiako San Jorgeren Ordena Militarra eman zioten.

Vrbica Nikolas printzearekin gatazkan sartu zen, eta Austria-Hungariara alde egin zuen bere seme Labud-ekin, Danicarekin ezkonduta zegoena, Theodor von Milinković Montenegrorako mandatari austro-hungariarraren alabarekin. Milinković-en laguntzarekin, Banja Luka ondoko finka bat eta estatuko pentsioa lortu zituen Mašo Vrbicak. Berriro ezkondu eta bertan eman zituen azken urteak. Nikolas printzeak Njegušin lurperatzeko eskubidea ukatu zion.

Vrbica hil zen eta Banja Luka ondoan lurperatu zuten 1898an. Haren aztarnak Vrbako St Petka elizak eraman eta berriro lurperatu zituen 2007ko azaroaren 17an, Njeguši.

Kargu politikoak
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa *Kargua eginda* | **Montenegroko Printzerriko 1. Barne Arazoetako ministroa** 1879ko martxoaren 8a-1884 | Ondorengoa Božo Petrović-Njegoš |

Kanpo estekaka
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4127035
* Commonscat Multimedia: Mašo Vrbica

---

 |

* Wd Datuak: Q4127035
* Commonscat Multimedia: Mašo Vrbica
**Sir Alfred Dudley Pickman Rogers Pound** (1877ko abuztuaren 29 - 1943ko urriaren 21) flotako almirantea Royal Navyko goi-mailako ofizial britainiarra izan zen. Lehen Mundu Gerran gerraontzi-komandantea izan zen, Jutlandiako guduan arrakasta handiz parte hartu zuen eta *Wiesbaden* gurutzaontzi alemaniarra hondoratzen lagundu zuen. Itsasoko Lehen Lorda izan zen, Itsas Armadako buru profesionala, Bigarren Mundu Gerraren lehen lau urteetan. Paper horretan, lorpenik handiena U-boot alemaniarren aurkako kanpaina arrakastatsua eta Atlantikoko guduan garaipena izan ziren, baina haren erabakiak zalantzan jarri ziren 1940ko Norvegiako Kanpainaren porrotarekin eta 1940ko Dudley North almirantea bota zuelako. 1942ko uztailean, PQ 17 konboia sakabanatzeko eta estaldura-indarrak kentzeko agindua eman zuen, Alemaniako azaleko ontzi astunen mehatxu bati aurre egiteko. Hori zela eta, itsaspekoak eta aireontziek suntsitu zuten. Bere osasunak huts egin zuen 1943an eta dimititu egin zuen, eta handik gutxira hil zen.
**Juha Vainio** (Kotka, Finlandia, 1938ko maiatzaren 10a - Gryon, Suitza, 1990eko urriaren 29a) kantautore, eta konpositore finlandiarra izan zen. **Juha Harri "Junnu" Vainio** eta **Juha "Watt" Vainio** ezizenez ere ezagutua izan zen.

Biografia
---------

Kotka hirian jaio zen Juha eta txikitatik abestea maite izan zuen. auzokoek ere sarritan eskatzen zioten beren etxeetara kantatzera joateko. Haurra zela bihotzeko gaixotasun kongenitoa diagnostikatu zioten eta 1949an bihotzeko ebakuntza egin zioten, 11 urte baino ez zituela.

1950. hamarkadaren erdialdera hasi zen musikariekin sozializatzen eta hartarako joera handia erakutsi zuen, batez ere Kotka bertako Fennia jatetxeko jazz emanaldietan. Adin txikikoa izan arren bere hitzak aurkezten zizkien musikariei eta hauek pianoa jotzen uzten zioten beren emanaldietan. 1960 urtean Taina Kaukonen ezagutu eta berehala ezkondu ziren, haurdun gelditu baitzen neska. Orduan Helsinkira aldatu ziren eta Juha Lehen Hezkuntzako Yläpää eskolako musika irakasle lanetan hasi zen.

Juha Vainiok ordea musikari izan nahi zuen. Hasieran lagunen musika taldeentzako hitzak egiten hasi zen eta atzerriko abesti ezagunen itzulpenak ere egin zituen finlandierara. 1964an Erkki Liikanen lagunak Finndisc disketxeari aurkeztu eta aurreneko singlea grabatu zuen, *Paras rautalankayhtye*. Pertti Metsärinne-ren orkestran sartu zen eta ondoren bakarkako bideari ekin zion. Lehenengo diska 1972 urtean atera zuen, *Viisari värähtää*, eta bertan zegoen *Kaunissaari* abestia, gerora hainbat alditan grabatuko zuena. Hurrengo urteetan ordea alkoholarekin zuen arazoa larrituz joan zen eta hainbat urte txar pasa ondoren, tartean dibortzioa, 1976an erabat uztea erabaki eta lortu zuen. 1979tik aurrera berriz ere diskak ateratzeari ekin zion.

1990an haurtzaroko bihotz arazoak itzuli ziren eta Suitzako Gryon herrian zuen etxean hil zen 52 urte zituela.

Diskografia
-----------

* *Juha 'Watt' Vainio* (1966, singeen bilduma)
* *Juha 'Watt' Vainio ja Reijo Tani* (1968, singeen bilduma)
* *Viisari värähtää* (1972)
* *Tulin, näin ja soitin* (1975)
* *Kansi kiinni ja kuulemiin* (1976)
* *Käyn ahon laitaa* (1979)
* *Albatrossi ja sorsa* (1981)
* *Sellaista elämä on* (1983)
* *Elämää ja erotiikkaa* (1985)
* *Viiskymppisen viisut* (1991)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Finlandieraz)**  *Junnu palasi koulun penkille.*  (Noiz kontsultatua: 2017-11-19).

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2992509
* Commonscat Multimedia: Juha Vainio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1732154260641724480009
* ISNI: 0000 0001 3115 0392

 |

* Wd Datuak: Q2992509
* Commonscat Multimedia: Juha Vainio