recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mower konderria** (ingelesez: *Mower County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Austin da. 2010eko zentsuaren arabera 39.163 biztanle zituen, Mower kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Mower konderriak 1.842,95 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,62 ura dira. Beste 1.842,33 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,25 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 39.163 pertsonetatik 37.113 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.138 dira. 791 beltzak edo afroamerikarrak. 62 amerikar natiboak ziren eta 36 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 636 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 30 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 495 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490450
* Commonscat Multimedia: Mower County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125503417
* GND: 4640936-1
* LCCN: n81128584
* NARA: 10039703
* **Lekuak**
* OSM: 1792988
* TGN: 2001048

 |

* Wd Datuak: Q490450
* Commonscat Multimedia: Mower County, Minnesota
**Erregina Gorriaren hipotesia** Leigh Van Valenek proposatutako hipotesi zientifiko bat da, bere suntsipenen legeak azaltzeko erabili zuena. Hau, Eboluzio-hipotesi bat da eta bertan, organismoak etengabe eboluzionatu eta ingurunera moldatu beharra dutela azaltzen du, atzean geratu ez daitezen, hau da, ingurunearekiko egokitasuna galdu ez dezaten. Hau, ez da soilik ugal-arrakasta handiagoa lortzeko, etengabe eboluzionatzen dauden beste organismoen aurrean bizirik irauteko baizik. Azken finean, azkarren eboluzionatzen duenak izango du aurrera ateratzeko aukera gehien. Honi, arma-guda deritzo.

Leigh Van Valenek, Erregina Gorriaren hipotesi hau ondorengoa azaltzeko proposatu zuen: populazio askoren suntsipenaren probabilitatea ez dela soilik populazioaren bizi tartean oinarritzen, baizik eta milioika urtetan zehar populazio zehatz baterako konstantea dela. Hau, espezieen koeboluzioaren bidez azaldu daiteke, zeinean zenbait espeziek beste espezie batzuekin batera eboluzionatu duten batak bestearekiko duten dependentzia dela eta. Erlazio osagarri hauek, sinbiosi graduatu baten bidez garatuak izan dira, bi espezieen biziraupen handiagoa bermatuz, eta bi espezieentzako gaitasun hobeak lortuaraziz. Are gehiago, espezie bateko populazio batean gertaturiko moldapen batek, beste espezie bateko populazioari hautespen naturalak eginiko presioa aldatuarazi dezake, honek, koeboluzio antagoniko bati bidea utziko diolarik.

Teoria hau, Lewis Carrollek idatzitako *Ispiluan barrena eta Alicek han aurkitu zuena* nobelan oinarrituta dago, eta beraz, hortik dator, "erregina gorriaren teoria" izena. Metaforaz betetako istorio honetan, Aliziak etengabe korrika aritzeko arrazoia zein den galdetzen dio erreginari eta honek, leku berean egoteko beti korrika ibili behar dela erantzuten dio, inguruko guztia ere, beraiekin batera mugitzen ari delako.

Teoria honek, hainbat adibide ditu. Horietako adibide garbi bat, orokorrean, harrapakari eta harrapakinen artekoa da, zeinean harrapakariek, beraien harrapakinen defentsa mekanismo berriak konpentsatu beharra duten, beraien erasoetan hobekuntzak eginez. Esaterako, gazela eta gepardoaren kasua aurkitzen da. Gazelak gero eta azkarrago egin behar du korrika gepardoarengandik ihes egiteko, eta gepardoa gero eta azkarragoa izan behar da bere harrapakina ehizatzeko, hau da, batak bestearengan presio ebolutibo bat eragiten du. Beste adibide bat gripearen birusa da. Birus hau urtero mutatzen da eta modu horretan, urtez-urte berarekiko inmunitatea lortu duten indibiduoak infektatu ditzake.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q843011
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q843011
**Museoalde eraikina**, Bilboko Abandoibarra auzoan eraikitzen ari den erabilerako mistoko eraikin bat da. Iraganean IFAS eraikina zegoen solairuan dago, Uribitarte pasealekuaren amaiera eta Abandoibarra etorbidearen hasieraren elkargunean, Mazarredo zumarkalearen parean. Belaontzi itxurako eraikina Isozaki Atea eta Guggenheim Bilbao Museoaren artean dago. 2017ko bigarren seihilabetean irekitzea aurreikusten da.

Ezaugarriak
-----------

UTE Eslora Proyectos eta Jaureguizar enpresak bultzatua eta Agvar Arquitectos eta Carlos Albisu bilbotar estudioak diseinatua, Museoalde eraikinak Mazarredo zumarkaleari amaiera emango dio, kale hau eta Bilboko itsasadarraren arteko malda gaindituz. Denera 17 solairuko garaiera izango du, 3 solairu Uribitarte pasealekua eta Mazarredo zumarkalearen artean, eta 14 solairu gehiago zumarkalearen lurzoruaren mailatik gora.

Garraiobideak
-------------

* Uribitarteko geltokia, Bilboko tranbia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20011163
* Commonscat Multimedia: Edificio Museoalde

---

 |

* Wd Datuak: Q20011163
* Commonscat Multimedia: Edificio Museoalde
**Museum Cement Rezola** Gipuzkoako Donostia hiriburuko Añorga auzoan dagoen museo bat da, hiriko erdigunetik 3 kilometro ingurura. Bertan ikusentzunezko, simulazio eta modulu elkarreragileen bidez zementuak gizarte garaikidean izan duen garrantzia erakutsi nahi da.

Historia
--------

Museoa 2000. urtean sortu zen, Rezola Zementuak fabrikaren 150. urteurrena zela eta, Luis Peña Gantxegi arkitektiak proiektatu zuelarik.

Kokalekua
---------

Eraikina Añorgako Eskola zaharrean kokatua dago, auzo honetako eliza, futbol zelaia eta pilotalekuaren aldamenean, eta Rezola Zementuen lantegiaren parean.

Sarrera
-------

Bai sarrera nahiz bisita gidatuak doakoak dira.

Aldi batetarako erakusketak
---------------------------

Museoak arkitektura, ingeniaritza, ingurumena, artea, eraikuntza, diseinua eta material berriekin zerikusia duten aldi batetarako erakusketak antolatu ohi ditu. Beste askoren artean, Luis Peña Gantxegi, Eduardo Torroja, Richard Meier, Eduardo Chillida, Antoni Gaudí, Alvar Aalto, Le Corbusier eta abar museo honetako erakusketa programazioan agertu izan dira.

Kanpo estekak
-------------

* Museum Cement Rezola museoaren webgunea  **(Gaztelaniaz)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9047156

 |

* Wd Datuak: Q9047156
**Elbert konderria** (ingelesez: *Elbert County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Elberton da. 2010eko zentsuaren arabera 20.166 biztanle zituen, Elbert kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Elbert konderriak 969,22 kilometro koadro ditu. Horietatik 59,99 ura dira. Beste 909,23 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,05 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 20.166 pertsonetatik 13.923 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 967 dira. 5.906 beltzak edo afroamerikarrak. 37 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 121 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 159 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q492016
* Commonscat Multimedia: Elbert County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138366687
* GND: 7692087-2
* LCCN: n79135310
* NARA: 10039136
* **Lekuak**
* OSM: 448430
* TGN: 2000343

 |

* Wd Datuak: Q492016
* Commonscat Multimedia: Elbert County, Georgia
**Elektroizalea** da erreakzio organikoetan elektroi-pare bat hartzeko joera duen talde edo konposatua; lotura kobalente bat eratzen du elektroi-emailearen bi lotura-elektroiak onartuta. Elektroizaleek nukleozale baten elektroi-populazio handieneko atal bati egiten diote eraso.

Elektroizale gehienak positiboki kargatuta daude, karga partzial positiboa duen atomo bat dute edo elektroi-zortzikoterik ez duen duen atomoren bat dute.

Elektroizaleen eta nukleozaleen arteko elkarrekintzak adizio- edo ordezkazpen-erreakzioen bidez jazotzen dira.

Sintesi organikoan gehien usatzen diren elektroizaleak hauek dira: katioiak, polarizatutako molekula neutroak (HCl, alkilo-haluroak edo karboniloak), polariza daitezkeen molekula neutroak (Cl2 edo Br2), oxidatzaileak (perazidoak), zortzikotearen araua betetzen ez dituzte espezie kimikoak (karbenoak eta erradikalak) eta Lewisen azido batzuk (BH3).

Adibideak
---------

HClaren adizio elektroizalea.H+ elektroizale moduak jokatuz karbono-atomo bati lotzen zaio 1 katioia eratuz, zeinak Cl--ren erasoa pairatzen duen 2 eta 3 enantiomeroak sortuta 

  

  

  

  

Toluenoaren nitrazioa ordezkapen elektroizalea da
Anisolaren sintesia ordezkapen elektroizalea da

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-02-19).
2. ↑    Anakabe, Eneritz & Arrasate, Sonia.  (2012). *Kimika organikoa.*  EHU, 4-85 or. ISBN 978-84-9860-672-0..

Ikus, gainera
-------------

* Ordezkapen aromatiko elektroizale

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q908086
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q908086
**Elburz** edo **Alborz** (persieraz: البرز‎) Iran iparraldeko mendikatea da, Armeniako mugatik Kaspiar Itsasoraino hedatzen dena, eta Turkmenistan eta Afganistango mugetan amaiera duena. Ekialde Ertaineko tontorrik altuena dago bertan, Damavand mendia, 5.610 metroko garaiera duena. Mendikate hau ez da nahasi behar Kaukason dagoen Elbrus mendiarekin; horren izena ere, Avestako *Hara Bərəzaitī* mendi mitikotik eratorria da.

Elburz mendikateak hesi bat eratzen du Kaspiar Itsasoaren eta Qazvin-Teherango goi-ordokiaren artean. 60 kilometroko zabalera eta 130 kilometroko luzera du, eta Goi Devoniarretik Oligozenoraino datatuak dauden sail sedimentarioez osatua dago, nagusiki, granito gune baten gainean dauden jurasikoko kareharriak.

Interes guneen artean, Erdi Aroko Alamut gotorlekua eta zenbait eski estazio daude, horietako batzuk, munduko hoberenetakotzat hartzen direnak, Dizin, Tochal, Shemshak eta Darbandsar kasu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-10).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Mapak, Argazkiak eta tontor zerrenda

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484725
* Commonscat Multimedia: Alborz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 238789409
* GND: 4014183-4
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q484725
* Commonscat Multimedia: Alborz
***La última palabra de Juan Elías*** (euskaraz *Juan Elíasen azken hitza*) Pau Freixas eta Claudio Cerdánek idatzitako nobela bat da, 2017ko maiatzaren 24an Ediciones B argitaletxeak kaleratu zuena. Liburua *Sé quién eres* telesailaren jarraipen literarioa da, eta Telecinco telebista-katearen telesailean jazotakoaren ondoren gertatutako istorioak kontatzen dira bertan.

Sinopsia
--------

Norbaitek Juan Elíasen familia eraso du. Suizidio bat ematen duen hilketa batek uste baino sekretu gehiago ezkuta ditzake. Erruduna nor izan den aurkitzea, hilketa honek Ana Sauraren desagerpenarekin zerikusirik duen ikertzea eta Juan eta Alicia nork akabatu nahi dituen jakitea dira Juan Elíasek ikertuko dituen gauza batzuk. Oraingoan ez da defendatu edo ihes egin behar, egia guztia deskubritzeko kontraeraso baizik, egia hori mingarria bada ere.

Pertsonaiak
-----------

### Pertsonaia nagusiak

* **Juan Elías**: istorio honetako protagonista da. Azkarra eta ospe oneko abokatua, gertatutakoa ikertzeko prest dago, baita erruduna kontraerasotzeko eta egia guztia jakiteko ere. Bere familiarengatik noraino iristeko prest dagoen erakutsiko digu nobelak.
* **Alicia Castro**: Juan Elíasen emaztea da. Bere seme-alabak asko maite ditu, eta ez du onartzen inork hauek ikutzea, baina hau gertatzen denean, Alicia mendeku bila azalduko da, eta bere eskuetan dagoen guztia egingo du honen atzean nor dagoen jakiteko.

Kanpo estekak
-------------

* 'Sé quién eres' telesailaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29843962

 |

* Wd Datuak: Q29843962
***La Libertad***, Donostian XIX. mendearen bukaeran argitaratu zen egunkaria da.

Historia
--------

*La Libertad* Donostian argitaratu zen 1889ko otsailaren 1etik 1893ko urtarrilaren 1era.

*La Voz de Guipúzcoa* egunkarian gertatutako zatiketa baten ondorioz sortu zen *La Libertad*. Hain zuzen, Eduardo de la Peña zuzendariaren iritziz monarkiko liberalak *La Voz*en protagonismo handia hartzen ari omen ziren eta egunkari erradikalago bat sortzea erabaki zuen. Peña Donostiako Alderdi Errepublikanoaren presidentea izan zen.
Celestino Villodas izengoitiarekin izenpetzen zituen artikuluak, eta *La Libertad* egunkariaren zuzendari izateaz gain, Madrileko *El Porvenir* egunkariko erredaktore eta Cadizeko *El Heraldo*ren zuzendari izan zen.

*La Libertad* egunkaria Gipuzkoako alderdi errepublikanoa antolatzen ahalegindu zen baina ez zuen arrakastarik izan eta lau urteko ibilbidea egin ondoren argitaratzeari uko egin behar izan zion.

Goizez eta egunero kaleratzen zen, jai egunen ondoren ere. Egunkariko tipografoek Donostiako tipografoekin batera lau eguneko greba egin zuten igandea jai egun izan zedin.

Egunkariaren egoitza Donostiako San Marzial kalean egon zen, hasieran A eta B hizkietan, eta ondoren L hizkian.

Baliabide gutxiko egunkaria honetan, erredaktoreen artean Jose Miralles, Casimiro Urtueta eta Caietano Semperio izenak agertzen dira. Kolaboratzaileen zerrendan berriz luzeagoa da, besteak beste: Manuel Díaz Martín, Carlos Ossorio y Gallardo, Camilo Flammarion, Angel Lasso de la Vega eta Eulogio Bandrés.
Egunkariak lau orrialde zituen eta eguneko alearen prezioa 5 zentimo zen. Ale atzeratuak berriz, 10 zentimotan saltzen ziren.

Egunkariaren bildumari dagokionez, guztira 1.414 zenbaki argitaratu ziren.Donostiako Liburutegi Nagusiak zenbaki guztiak gorde eta bilduma osoa digitalizatu du.

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)** Arantxa Arzamendi: «Catálogo de publicaciones periódicas donostiarras: 1800-1936». *Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria*, 38. urtea, XXV liburukia, 1. zenbakia, 1990eko urtarrila-ekaina.
* **(Gaztelaniaz)** *Biblioteca Municipal de Donostia-San Sebastián: catálogo de publicaciones periódicas*; dirección Eulalia San Agustín; coordinación Arantxa Arzamendi ; realización Arantxa Arzamendi y Eki Servicios Bibliotecarios. - Donostia: Asociación de Bibliotecarios de Gipuzkoa, 1992.

Kanpo estekak
-------------

* *La Libertad*, Donostiako Liburutegi Digitalean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61068912

 |

* Wd Datuak: Q61068912

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *La Libertad* 1. zenbakia, 1889.02.01
2. ↑  *La Libertad* 436. zenbakia, 1890.04.22 1. orrialdea
Gineako eskola bateko neskak.
**Emakumeen hezkuntza** emakumeen hezkuntza eta hezkuntzaren egoerari dagokion terminoa da, hezkuntza maila eta arloei dagokienez (lehen hezkuntza, bigarren hezkuntza, goi hezkuntza, formakuntza profesionala, unibertsitatea...). Emakumeen hezkuntzarako eskubidea defendatzen du emakumeen berdintasunak, edozein adin eta kondiziotan (ekonomiko, erlijioso, etniko, klase...).

Mugimendu feminista, emakumeen hezkuntzan dauden arazoei buruz kontzientziatzen saiatzen da.

Edukazio unibertsala, oinarrizko hezkuntza bat eskaintzeko Estatuaren betebehar gisa ulertuta, ez da oraindik arau unibertsal bat, nahiz eta herrialde garatu guztietan onartzen den. Mendebaldean, emakumeek gizonak gainditzen dituzte hainbat arlotan. Horretaz gain, emakume elbarriei zuzendutako hezkuntzan hobekuntzak hobetu dira. 2011n graduatu zen Palermoko Unibertsitatean Down Sindromea duen lehen emakumea (Giusi Spagnolo).

Emakumeen hezkuntzaren hobekuntzek aurrerapenak egiten dituela ikusi da arlo ekonomiko eta osasunean, gizartearen arloaz gain. Hezkuntza  jaso duten emakumeen haurren heriotza-tasa erdia da, hezkuntza jaso ez dutenenarekin alderatuta. Aberastasunen banaketa txikiagoa dagoen herrialdeetan, nesken erdiak ez du eskola baino hezkuntza gehiago jasotzen. Kalkulatu da, emakumeen eskolatzeak, bizi esperantza %15ean handitzen duela. Hezkuntzaren hobekuntzek ez dute emakumeen potentziala handitzen soilik, beraien seme-alaben etorkizuna ere hobetzen baitu. 

Eskolatze-tasen hazkuntzak, emakumeak ahalbidetu ditu karrera profesionalak egiteko, soldata hobeetarako aukera izateko, eta ardura handiagoko postuak lortzeko.

Geroz eta hezkuntza maila handiagoa, geroz eta beranduago hasten dira emakumeak aktibitate sexualetan, ezkontzan eta amatasunean; hala nola, ezkongabetasuna eta antisorgailuak erabiltzeko aukera ere handitzen da. Horretaz gain, genero indarkeria ere ekiditean, dibortzioak lortzen, politikan parte hartzen eta postu altuagoak lortzen ere laguntzen du.

Emakumeen hezkuntzari aurka egitea, talibanak edo Boko Haram bezalako mugimenduen ezaugarria da.
Honen adibide da Malala Yousafzai, Bakearen Nobel Saria jasotakoa, emakumeen hezkuntzaren aldeko borrokagatik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15675634
* Commonscat Multimedia: Women and education

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4018214-9
* LCCN: sh85147291
* NKC: ph232633
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 048195

 |

* Wd Datuak: Q15675634
* Commonscat Multimedia: Women and education
***Emakume erdi biluzia txapelarekin*** (alemanez: *Weiblicher Halbakt mit Hut*) Ernst Ludwig Kirchner artista alemaniarrak 1911n egin zuen oihal gaineko margolan bat da. Koloniako Ludwig museoan dago gordeta. Margolanak 76 x 70 cm-ko neurriak ditu. WRM 2752 inbentario-zenbakia du (WRM = Wallraf-Richartz-Museum). Kirchnerren sinadura goiko ezkerrean dago: EL Kirchner II.

Historia
--------

Kirchnerren koadro honetan Doris Große, Dodo izenez ezaguna, izan zen modeloa. Margolaria harekin batera egon zen 1909tik 1911ra, Dresdetik Berlinera joan zenean. Doris Große modista zen eta emakumeentzako txano bitxien diseinatzailea izan zen. 

Hasiera batean Parisko Adolphe Baseler bildumakoa zen margolana, gero Parisen bizi zen Sam Salz arte-merkatari estatubatuarrak eskuratu zuen. 1924an, Josef Haubrich abokatuaren Koloniako bildumara iritsi zen, non nazien erregimenetik osorik iraun zuen eta, Haubrich bilduma guztia bezala, 1946an Koloniako Wallraf-Richartz Museoari eman zioten dohaintzan. Bertan egon zen 1976ra arte. Ondoren, 1976an sortu zen Museum Ludwigen jarri zen ikusgai. 1922az geroztik, margolana Kirchnerren lan aipagarri gisa nazioarteko hainbat erakusketatan erakutsi da.

Deskribapena
------------

Margolariak txapela jantzita irudikatzen du modeloa, itxura absentearekin, partzialki eranzten eta bularrak erakusten dituen bitartean. Frantziako fauvismoaren eraginez gain, zeinetan kapeladun emakume eder baten motiboa maiz agertzen zen, Alexej von Jawlenskyren lanetan adibidez, marrazkiaren lerro urriak eta kolore eskema mugatua arte europarraren ez diren elementuak dira. Henri Matissen emakume biluziekin konparatuta, Kirchner-en, emakumeak ez da pasiboa, jarrera tentsio eta kontzienteagoa erakusten du. Aurretik landutako bi dimentsioa ere alde batera utzi zuen efektu bisual plastikoago baten alde. Koadroak bere atzealdean 1910eko *Fränzi in Wiesen* oihal amaitu gabea izatearen ezaugarria du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Berliner Nationalgalerie-ko erakusketaren katalogoa, *Ernst Ludwig Kirchner*, Berlin 1979
2. ↑  Donald E. Gordon, Ernst Ludwig Kirchner. *Mit kritischem Katalog sämtlicher Gemälde*, Munich, 1968 (Alemania)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14856959

 |

* Wd Datuak: Q14856959
**Kinney konderria** (ingelesez: *Kinney County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Brackettville da. 2010eko zentsuaren arabera 3.598 biztanle zituen, Kinney kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kinney konderriak 3.535,65 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,13 ura dira. Beste 3.522,53 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.598 pertsonetatik 3.500 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.004 dira. 39 beltzak edo afroamerikarrak. 19 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 10 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 24 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110983
* Commonscat Multimedia: Kinney County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125498347
* LCCN: n81058593
* NARA: 10040091
* **Lekuak**
* OSM: 1827036
* TGN: 2002021

 |

* Wd Datuak: Q110983
* Commonscat Multimedia: Kinney County, Texas
Erdieroaleen fisikan, **emaile** edo **elektroi-emaile** ezpurutasun atomo bat da zeinak n motako eskualdea osa bait dezake erdieroale puru bati gehitzen zaionean.

 Fosforo atomoa emaile gisa jokatzen du siliziozko sare kristalino batean (bi dimentsioko marrazki sinplifikatuan).
Adibidez, silizioa (Si), lau balentzia elektroi dituela, n motako erdieroale gisa dopatu behar denean, fosforoa (P) edo artsenikoa (As) bezalako V taldeko elementuak erabil daitezke bost balentzia elektroi dituztelako. Bost balentzia elektroi dituen atomo bati ezpurutasun pentabalentea ere deitzen zaio. Beste ezpurutasun pentabalenteak antimonioa (Sb) eta bismutoa (Bi) dira.

Kristal sarean Si atomo bat ordezkatzean, fosforoaren balentzia elektroietatik lauk lotura kobalenteak osatzen dituzte inguruko Si atomoekin; baina, bosgarrenak oso ahul lotuta gelditzen da. Elektroi hori askatzen bada, hasieran neutroa zen atomo emailea positiboki kargatuta (ionizatua) gelditzen da. Giro tenperaturan, askatutako elektroia Si kristalaren zehar mugi daiteke eta korronte bati erakarpena eman diezaioke, horrela karga eramaile gisa jokatuz.

Ikus, gainera
-------------

* Hartzailea (erdieroaleak)
* Elektroi emailea

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Fundamentals: Doping: n- and p-semiconductors.*  in: *www.halbleiter.org*..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2996699

 |

* Wd Datuak: Q2996699
***Emakume bainulariak***  (gaztelaniaz, ***Las bañistas***) margolanarekin 1930ean Aurelio Artetak Espainiako Margolaritza Saria irabazi zuen. Margolan honetan euskal gaietatik urrundu zen nolabait. 1988tik Sofia Erregina Museoan dago; aurretik Arte Garaikidearen Espainiako Museoan zegoen.

Deskribapena
------------

Margolan honetan Artetak emakume talde bat jaso zuen. Sei neska itsasertzean daude, arkaitzen artean; atzean hordartza ikus daiteke. Hemen izadiak ez du beste lanetan moduan mehatxuaren zentzua. Neska gazteak dira eta erabat biluzik daude. Nerea Aresti eta Miren Llonaren iritziz, margolan hau Espainiako Bigarren Errepublikak ekarri zuen askatasunaren eta osasunaren aldeko jarreren ondorioa da. Irudiak erotikoak baino gehiago sinbolikoak dira. Errepublikako urte haietan Artetak biluzi artistiko asko margotu zituen; margolan horiek aurretikoekin diferentzi handia dute: lehen erretratu naturalistak baziren, oraingo hauek izadiaren eta osasunaren aldeko kantua izango dira, gizarte libreago eta irekiago baten sinboloak. Emakume horiek ez dira errealistak, arketipo klasikoak, idealizatuak baizik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Llona eta Aresti, 336.or.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Miren Llona eta Nerea Aresti: "Las mujeres imaginadas de Aurelio Arteta".

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187787

 |

* Wd Datuak: Q31187787
***Emakume gazteak Senaren ertzean*** (frantsesez: *Les Demoiselles des bords de la Seine (été)*) 1856an Gustave Courbetek margotutako olio-pintura da. Egun Parisko Petit Palais museoan dago. Couberten margolan ezagunetariko bat da.

Historia
--------

1860ko hamarkadan emakumezko biluzien irudi bikainak egin zituen, errealismoaren joerari jarraituz horiek ere. 1853an eskandalu handia sortu zuen, *Bainu-hartzaileak* obrarekin, eta 1875ean, berriz, *Emakume gazteak Senaren ertzean* margolanarekin. Bigarren obra horretan inpresionismoaren ezaugarrien iragarle izan zen Courbet, eta joera horren beraren erakusgarri izan ziren azken hamarraldian margotu zituen paisajeak, itsasertzeko eszenak, ehiza irudiak eta animaliak.

Margolan hau 1856 eta 1857an egin zuen Coubertek. Parisko Saloian aurkeztu zuen. Étienne Baudry (1830-1908)k, Couberten laguna eta mezenasek erosi zuen. Ondoren, margolariaren alaba zen Juliette Courbeten eskuetara pasa zen eta honek, 1906an, Frantziako estatuari eman zion..

Deskribapena
------------

Dimentsio handietako paisaia da. Bertan bi emakume gateak belardi batean etzanda daude, ibaiaren ertzean eta zuhaitz batzuen itzalean. Bi emakume horietatik ikuslearen gertuago dagoena, zehaztasuna handiago erakusten du. Soineko zuri bat du jantzita, begiak erdi irekita ditu eta ikusleari zuzenean begiratzen dio. Besteak soineko gorria du eta lore sorta bat du altzoan. Buruan txanoa du eta urrutira begira dago. Zuhaitzen azpian txano loredun bat ikusten da.

Izenburuak udan daudela adierazten du. Izenburuak ere ezkondu gabeak direla esaten digu ("demoiselles"). Ibaia Sena da. Ibaiaren ertzean, bestetik, objektu askokin beteta txalupa bat ikusten da. Zuhaitzak Quercus dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Metropolitan Museum of Art webguneko informazioa.

| * i
* e
* a
Gustave Courbeten lanak |
| --- |
| 
*Bakantea* (1844-1847). *Harginak* (1849) · *Ehorzketa Ornansen* (1850) · *Zauritutako gizona* (1854) · *Gari bahetzaileak* (1854) · *Artistaren langela*  (1855) · *Emakume gazteak Senaren ertzean (uda)* (1856). *Galtzerdi zuridun emakumea* (1861) · *Emakume etzanda biluzik* (1862) · *Karoly kondesaren erretratua* (1865) · *Munduaren sorlekua* (1866). *Emakumea loroarekin* (1866). *Emakumea olatuetan* (1868) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1293985

 |

* Wd Datuak: Q1293985
**Kotli** (urduz: کوٹلی‎) Pakistango ipar-ekialdeko hiria da, eta Azad Kaxmir eskualdean kokaturik dagoena. Izen bereko barrutiko hiriburua da. Islamabad hiriburutik 137 kilometro ekialdera kokaturik dago.

Geografia
---------

Indiako Jammu eta Kaxmir estatuarekin egiten du muga. Ingurunea oso menditsua da. Kotli Poonch ibaiaren ekialdeko ertzean kokatzen da, Baan ibaiarekin bat egiten duen puntuan. Poonch ibaiak hainbat urjauzi ditu ibilbidean zehar eta Kotli hirian bertan Lala urjauzia dago. Kotlitik gertu Gulpur urjauzia ere badago, izen bereko herrixkan kokaturikoa.

Historia
--------

Raja Mangar Pal erregearen familiaren adar batek sortu zuen Kotli XV. mendean. Hasiera hartan *Kohtali* izena eman zion, "mendien oinean" esan nahi du, baina ondorengo mendeetan gaur egungo *Kotli* izenera aldatuz joan zen. Eskualde independentea izan zen 1819an Sikh Inperioko lehen maharaja zen Ranjit Singh-ek konkistatu zuen arte.

Pakistanek 1947an independentzia eskuratu zuenean India zein Pakistanek Kaxmir eskualdearen jabetza eskatu zuten. Britainiarrek indiarren esku utzi zuten eta 1947an indiarrek Kotli okupatu zuten. Pakistandarrek eskualdeko leinuen laguntzaz erasoa jo eta eskuratu egin zuten. Ordutik Pakistanen kontrolpean dagoen Azad Kaxmir ("Kaxmir Askea") eskualdearen barnean dago.

Hezkuntza
---------

Kotliko Unibertsitatea (کوٹلی یونیورسٹی) dago bertan. Pakistango Presidentearen ordenantza batek eman zion Unibertsitate kategoria 2014an.

Ondasun nabarmenak
------------------

Honako hauek dira Kotlik dituen toki aipagarrienak:

* Lala urjauzia
* Tharochi gotorlekua
* Tatta Paani ur termalak

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** WIK.  (2020-08-18). «Kotli Kashmir Pakistan Travel places like Waterfalls and Forts» *How 2 Have Fun* (Noiz kontsultatua: 2022-03-19).
2. ↑   Hutchison, J..  (1994). *History of the Panjab hill states.*  Asian Educational Services ISBN 81-206-0942-5. PMC 34186922. (Noiz kontsultatua: 2022-03-19).
3. ↑   Effendi, M. Y..  (2007). *Punjab cavalry : evolution, role, organisation, and tactical doctrine : 11 Cavalry (Frontier Force), 1849-1971.*  Oxford University Press ISBN 978-0-19-547203-5. PMC 212908145. (Noiz kontsultatua: 2022-03-19).
4. ↑   «University of Kotli Azad Jammu and Kashmir» *www.uokajk.edu.pk* (Noiz kontsultatua: 2022-03-19).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Barrutiaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2586558
* Commonscat Multimedia: Kotli City

---

 |

* Wd Datuak: Q2586558
* Commonscat Multimedia: Kotli City
**Klickitat konderria** (ingelesez: *Klickitat County*) Washingtonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Goldendale da. 2010eko zentsuaren arabera 20.318 biztanle zituen, Klickitat kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Klickitat konderriak 4.931,74 kilometro koadro ditu. Horietatik 85,06 ura dira. Beste 4.846,68 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,12 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 20.318 pertsonetatik 19.193 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.171 dira. 42 beltzak edo afroamerikarrak. 434 amerikar natiboak ziren eta 17 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 122 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 495 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q820502
* Commonscat Multimedia: Klickitat County, Washington

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138370505
* **Lekuak**
* OSM: 1152565
* TGN: 1002554

 |

* Wd Datuak: Q820502
* Commonscat Multimedia: Klickitat County, Washington
Kontsumoa prozesu ekonomikoa da eta beharrizanak asetzean datza. Hala eta guztiz, mota ezberdinak daude betiere kontsumoa eta gizakiari buruz hitz egiten duguneanː

Kontsumismoa
------------

Sakontzeko, irakurri: «Kontsumismo»
Ez da premiak asetzeko bakarrik kontsumitzen, desirek ere kontsumoa sor dezaketelako. Kontsumismoa ondasunak eta zerbitzuak eskuratu, kontsumitu eta pilatzea da, baina sarritan ondasun eta zerbitzu horiek ez dira beharrezkoak.
Gizarte batzuetan gizabanakoak prest daude ordu gehiago lan egin eta aisialdi orduak gutxitzeko, soldata handiagoak irabaztearen truke. Horri esker, aisialdi laburragoan produktu, ondasun eta zerbitzu gehiago eros ditzakete eta estatus sozialeko desio eta nahi materialak asetzen dituzte. Kontsumo gizarte deritzo era horretako gizabanako taldeari.

Kontsumo konpultsiboa
---------------------

Erosteko menpekotasuna bulkadak kontrolatzearen nahasmendu psikologikoa da, kasu honetan, alferrikako objektuak erosteko behar eutsiezina. Hainbat sentimendu eta ondorio kaltegarri sortzen ditu, besteak beste, antsietatea, suminkortasuna, ondoeza eta zorpetzea. Nahiz eta erosi eta berehala arindu, ondoren menpeko pertsonak errudun sentitzen dira. Estatu Batuetan, esaterako, jotzen da populazioaren %5,8 k duela erosteko menpekotasuna eta horietatik %80 emakumeak dira. Kontsumerismoa kontsumo arduratsu, etiko eta solidarioa da eta irizpide arduratsuen arabera kontsumitzean datza. Horretarako, kontuan izan behar dira erositako produktuen historia eta ingurunean eta gizartean dituen ondorioak.

Kontsumo jasangarria
--------------------

Sakontzeko, irakurri: «Kontsumo arduratsu»
Kontsumo kontzeptuak hainbat interpretazio eta adiera ditu, baina badira guztietan oinarri berberak. Oinarri horiek kontsumo jasangarria osatzen dute.

* Gizakien beharrizanak asetzea.
* Bizitza estandar duinen bidez bizi kalitate ona sustatzea.
* Aberatsen eta txiroen artean baliabideak partekatzea.
* Datozen belaunaldiak kontuan hartzea.
* Produktuak kontsumitzean kontuan hartzea hasieratik amaieraraino duten eragina.
* Baliabideen erabilera, hondakinak eta kutsadura murriztea.

Beraz, Kontsumo jasangarriak ez ditu ingurumena eta gizartea kaltetzen, eta giza eskubideak, haurren eskubideak eta kultura indigenak errespetatzen ditu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65218885

 |

* Wd Datuak: Q65218885
**La vida que te espera** (euskaraz *Zain duzun bizitza*) 2004ko Manuel Gutiérrez Aragón espainiar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Bertan, Juan Diego, Luis Tosar, Marta Etura, Clara Lago, Celso Bugallo, Víctor Clavijo, Xosé M. Oliveira, José Luis Bernal, Rei Chao, Alfonso Agra eta Rosa Álvarez aktoreek antzeztu zuten.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Kantabria, Paseko harana, bertan liskar hilgarria piztu da: Gildok (Juan Diego) bere auzokidea den Severo (Celso Bugallo) erail du. Zergatia: behi esnemale eder bati buruzko liskarra. Gildok bi alaba ditu: Val (Marta Etura) eta Genia (Clara Lago): bata egunero lan eta lan dabil, bestea ikasten. Severoren hiletara Rai (Luis Tosar) semea joan da, laisterrera Valez maiteminduko delari. Neska gaztea aitaren aginduz Rairekin ateratzen hasiko da, Gildok Raiek bere aitaren hiltzaileari buruzko susmorik ba ote duen jakin nahi baitu. Raik berak ereValen bidez bere aitaren heriotzari buruz zeozer jakiteko bidea nahi du. Piskanaka bi gazteen arteko elkar hausnarketak maitasun harremanean bilakatuko dira, denontzat mehatxua den maitasuna.

Aktoreak
--------

* Juan Diego: Gildo
* Luis Tosar: Rai
* Marta Etura: Val
* Clara Lago: Genia
* Celso Bugallo: Severo

Kanpo estekak
-------------

* *La vida que te espera* filmaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3311941

 |

* Wd Datuak: Q3311941
***La usurpadora*** Salvador Mejia Alejandrek ekoiztutako Mexikoko drama erromantiko telenovela da eta 1998an otsailaren 9tik uztailaren 24ra emititu zuen Canal de las Estrellas katean. Gabriela Spanic eta Fernando Colunga aktoreek antzeztu zuten, eta Venezuelan hasitako *La intrusa* nobelan oinarrituta zegoen. bera izan zen Radio Caracas Televisionren 1971ko La Usurpadora telenovelaren remake bat, Marina Baura eta Raúl Amundaray aktoreek antzeztu zutena. Libertad Lamarque protagonista izan zuen azken telenoveletako bat izan zen hau, eta hemen Abuela Piedad Brachoren pertsonaia irudikatu zuen. Ikuskizunaren premisa gaztetan banandu ziren ahizpa bikien bikotearen inguruan kokatzen da eta helduak direnean ahizpa gaztea senarra eta bere familia aldi baterako utzi nahi dituen bikia aberatsaren "ordezko" gisa jokatzera behartua dago. luxuzko bizitza maitale anitzekin. Telenovelak arrakasta handia izan zuen Mexikon 38,4ko balorazioarekin eta mundu osoko hainbat hizkuntzatara esportatu eta eraman da.

Gabriela Spanic-ek rol bikoitza du protagonista/antagonista nagusi gisa, Fernando Colunga protagonista gisa. Chantal Andere, Dominika Paleta, Azela Robinson, Mario Cimarro eta Juan Pablo Gamboa izan ziren antagonistak.

Yadhira Carrillo *Mas Alla de la Usurpadora*-ko antagonista gonbidatu berezi gisa.

Aktoreak
--------

* Gabriela Spanic: Paulina Martinez/Paola Montaner de Bracho
* Fernando Colunga: Carlos Daniel Bracho
* Libertad Lamarque: Piedad Bracho

Erreferentziak
--------------

1. ↑  FERNANDO COLUNGA, Agradecido con el público por la aceptación de su trabajo en "La Usurpadora"
2. ↑  Hoy se cumplen 16 años de "La Usurpadora" con Gaby Spanic

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q913989

 |

* Wd Datuak: Q913989
**Enrique Arturo Laguerre Vélez** (Moca, 1905eko uztailaren 15a–Carolina, 2005eko ekainaren 16a) puertorricar eleberrigilea, ipuingilea, maisua, kritikaria eta zutabegilea izan zen. Izengoiti desberdinak erabili zituen: "Tristán Ronda", "Luis Urayoán", ""Motial", "Alberto Prado". Hogeita hamarreko belaunaldiaren parte izan zen. 1999an, bere herrialdeko hainbat ideologiatako buruzagi politiko garrantzitsuen babesarekin, Nobel sarirako izendatua izan zen; gertaera atipikoa izan zen.

Biografia
---------

Enrique Laguerre Mocan jaio zen, 1905eko uztailaren 15ean, Puerto Ricon. 1906ko maiatzaren 3an inskribatu zuten Erregistro Demografikoan, jaio eta urtebetera. 1942an Ateneo Puertorriceñoko Literatur Lehiaketa batean parte hartu zuen eta bere lehen artikuluak argitaratu zituen. Antonio S. Pedreirak 1935ean *La Llamarada* argitaratzera bultzatu zuen. Eskolako zuzendari eta irakasle izan zen. 1951tik, Puerto Ricoko Unibertsitateko Hispaniar Ikasketen fakultateko kide zen. *La ceiba en el tiesto* 1956an argitaratu zen. 60ko hamarkadarako *La resentida* drama argitaratu zuen, beste genero bat landu zezakeenaren froga. Garai horretan bi eleberri argitaratu zituen: *El Laberinto* (1959) eta *Cauce sin río* (1972). 1975ean Instituto de Cultura Puertorriqueñak Literatura Sari Nazionala eman zion. 1976an *Los amos benévolo*s eleberria argitaratu zuen. Fundación Puertorriqueña de las Humanidades erakundeak Urteko Humanista izendatu zuen 1985ean, eta Literaturako Nobel Sarirako izendatu zuten 1999an. Luz V Romero García idazlearekin ezkondu zen.

Enrique Laguerre bere etxean hil zen Carolinan (Puerto Rico), 2005eko ekainaren 16an, osteguna, goizeko 8:20etan, bihotzekoak jota. Ia ehun urte zituen.

Literatura lanak
----------------

* *La Llamarada* (1935)
* *Solar Montoya* (1941)
* *30 de febrero* (1943)
* *La Resentida* (1944)
* *La Resaca* (1949)
* *Antología de Cuentos Puertorriquenos* (1954)
* *La Llamada de Pancho Villa* (1955)
* *La Ceiba en el Tiesto* (1956)
* *Pulso de Puerto Rico* (1956)
* *El Laberinto]] (1959)*
* *Enrique Laguerre Habla Sobre Nuestras Bibliotecas* (1959)
* *Cauce sin Río: Diario de mi Generación* (1962)
* *Obras Completas* (1962)
* *La Responsabilidad de un Profesor Universitario* (1963)
* *El Jíbaro de Puerto Rico: Símbolo y Figura* (1968)
* *La Poesía Modernista en Puerto Rico* (1969)
* *El Fuego y su Aire* (1970)
* *Los Amos Benévolos* (1976)
* *Polos de la Cultura Iberoamericana* (1977)
* *Infiernos Privados* (1986)
* *Por Boca de Caracoles* (1990)
* *Los Gemelos* (1992)
* *Proa Libre Sobre Mar Gruesa* (1995)
* *Contrapunto de Soledades* (1999)

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5379739
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 93036037
* ISNI: 0000 0001 1077 2440
* BNE: XX992338
* BNF: 12552346z (data)
* LCCN: n80138130
* SUDOC: 027686701
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 5641

 |

* Wd Datuak: Q5379739
Errizosferaren irudia  
A: bakterioak jaten dituen ameba  
BL eta BU: Bakterioak  
RC: sustraietan sortutako karbonoa  
F: Onddo baten hifa  
N: Nematodo bat
**Errizosfera** landareen sustraien inguruan dagoen lurzoruari deritzo. Eremu horretan bizidun ugari daude, batez ere mikroorganismoak. Landareen sustraiek bakterioen eta onddoen hazkuntza areagotzen duten hainbat substantzia jariatzen dituzte (gluzidoak, proteinak, bitaminak...), eta protozoo eta nematodoak ere bertan kopuru handietan daude, bakterioz elikatzen baitira.

Nahiz eta errizosferan mikrobioak ez izan mikorrizak bezain lotuak fisikoki sustraietara, eragin handia dute landareen hazkuntzan. Bestalde, errizosferaren mikrobioek landareen sustraiak infektatzen dituzten onddo patogenoen kolonizazioa eragozten dute.

Oso ugariak dira errizosferan dauden mikrobio motak. Bakterioen artean, Rhizobium da azpimarratzeko modukoa, landare lekadunekin sinbiosi egin eta nitrogenoaren finkapena burutzen duena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   zt hiztegia, Elhuyar
2. ↑   Ingraham, J. eta Ingraham, C. *Introducción a la Microbiología* vol. 2, Ed. Reverté, 710 orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1124578
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph351290
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D058441

 |

* Wd Datuak: Q1124578
**Emmet konderria** (ingelesez: *Emmet County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Estherville da. 2010eko zentsuaren arabera 10.302 biztanle zituen, Emmet kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Emmet konderriak 1.042,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,2 ura dira. Beste 1.025,33 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,88 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.302 pertsonetatik 10.082 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 763 dira. 61 beltzak edo afroamerikarrak. 35 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 44 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 75 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110482
* Commonscat Multimedia: Emmet County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123161802
* LCCN: n81022697
* NARA: 10038876
* **Lekuak**
* OSM: 1790339
* TGN: 2000592

 |

* Wd Datuak: Q110482
* Commonscat Multimedia: Emmet County, Iowa
***La Voz de España*** Donostian 1936 eta 1980ra arte argitaratutako egunkaria izan zen, frankismoaren hiriko nagusienetariko bat izan zena.

Historia
--------

Karlista talde batek 1936ko irailaren 15ean sortu zuten, *La Voz de Guipúzcoa* eta *La Constancia* egunkarien makinaria eta langileak aprobetxatuz. FET y de las JONSek hurrengo urteko erdialdean kontrola lortu zuen. 1980ko otsailaren 17an *Unidad* egunkariarekin batera itxi zuten. Iñaki Linazasoro, Carlos Ribera Sanchís, Luis Hernando de Larramendi, Augusto Assía, Inozentzio Olea, Donato León Tierno — 1948 eta 1966 artean erredaktore-nagusi —, Inazio Eizmendi, Pepe Rei, Carlos Carnicero edo Indalecio Ojanguren bertan idatzi zuten.

1980an gobernuak *La Voz de España* eta *Unidad* itxi egin zituen. *La Voz* Gipuzkoako egunkari salduena zen baina, hala ere, ixtea erabaki zen batez ere eskuineko beste proiektu bat bultzatzeko, El Diario Vasco, eta ezkerrera jotzen zuen egunkari baten proiektua bertan behera gelarazteko. Ofizialki egunkariaren jabea gobernuarekin lotura zuzena zuen MCSE (Medios de Comunicación Social del Estado) erakundea zen.

1983an, egunkariaren langile talde batek *La Voz de Euskadi* egunkaria bultzatu zuten. Hedabide berria Pepe Reiren zuzendaritzapean plazaratu zen.

Zuzendariak
-----------

* Diego Ramírez Pastor
* Juan José Pradera
* José Molina Plata
* Félix Morales
* Luis de Acosta
* Jesús Revuelta Imaz

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* *La Voz de Euskadi*

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Egunkariaren edizio digitalizatua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26241188
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 101228

 |

* Wd Datuak: Q26241188
**Moreau Doktorearen Uhartea** (jatorrizko ingelesezko izenburua *The Island of Doctor Moreau*) Herbert George Wells ingeles idazleak idatzitako zientzia-fikziozko eleberri bat da. Lehenbizikoz, 1896an William Heinemannek argitaratu izan zuen. Liburuan gizartea, gizataldea eta gizakien nortasuna, Jainkoa izatearen jokoa eta darwinismoa jorratzen dira.

Argumentua
----------

Bibisekzioan oinarritutako, animaliak bizirik daudela burututako disekzioak, hainbat esperimentu burutu ostean, Londresko zientzialarien komunitateak izugarrikeri hauekin nahigabeturik Moreau doktorea behin betiko kaleratuko du eta inork ez du haren berri gehiagorik izango.

Handik urte batzuetara, itsasontzi baten hondoratzetik bizirik atera den Pendrick izeneko gizon bat itsasoan galduriko uharte batera iritsiko da. Uharteko jaun eta jabe lehen aipatutako Moreau doktorea da, bertan ia gizaki izaera duten animalien arteko nahasketa eta bilakaeratik sorturiko izaki arraza bat garatu du.

Pendrickek Moreauren animaliei buruzko tesiak onartzen amaituko du, nahiz eta Morau berarekin haserretu, Pendrickek zenbait espezien disekzioa ekidin nahi baidu. Azkenean, Moreau berak sortutako izakietako bat den puma gizonarekin borrokatu eta biak hilko dira.

Zinema
------

* *L'ille d'Epouvante* (1913), Joe Hammanek zuzendutako film mutua.
* *Island of Lost Souls* (1933), Charles Laughton eta Bela Lugosi aktoreek antzeztua.
* *Terror is a Man* (1959), Francis Lederer, Greta Thyssen eta Richard Derr aktoreek antzeztua.
* *The Twilight People* (1972), John Ashley aktoreak antzeztua.
* The Island of Dr. Moreau (1977), Burt Lancaster eta Michael York aktoreek antzeztua.
* The Island of Dr. Moreau (1996), Marlon Brando eta Val Kilmer aktoreek antzeztua.

Kanpo estekak
-------------

* *Moreau Doktorearen Uhartea* eleberria ingelesez irakurgai. Gutenberg proiektua **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q718268
* Commonscat Multimedia: The Island of Doctor Moreau

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 185187251
* LCCN: n95078347
* Open Library: OL381550W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q718268
* Commonscat Multimedia: The Island of Doctor Moreau
Errusiak eta Errusiaren-aldeko talde separatistek kontrolaturiko eskualde (    ) eta hiriak ().
**Ukrainako "aldi baterako okupatutako lurraldeak"** (ukranieraz, eta ofizialki: Тимчасово окупована територія України) halakotzat definitu ziren Ukrainako legedian, Errusiaren okupazio militarraren ondorioz Krimeako penintsularen eta Donetsk eta Luhansk probintzien zati batzuen gaineko Ukrainako kontrola galdu ondoren. Krimeako penintsularen egoera konplexuagoa da Errusiak lurraldea 2014ko martxoan bereganatu zuenetik, eta orain bi subjektu federal gisa administratzen du: Krimeako Errepublika eta Sebastopoleko hiri federala. Ukrainak Krimea aldarrikatzen jarraitzen du bere lurraldearen zati gisa, atzerriko gobernu gehienen eta Nazio Batuen Batzar Nagusiaren 68/262 ebazpenaren babesarekin, nahiz eta Errusiak eta NBEko beste estatu kide batzuek Krimea Errusiako Federazioaren zati gisa onartzen duten, edo 2014ko Krimeako erreferendumaren alde daudela adierazi duten. 2015ean, Ukrainako Parlamentuak ofizialki 2014ko otsailaren 20a ezarri zuen "Errusiak Krimea eta Sebastopol aldi baterako okupatzen hasteko data" gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** CNN, Matt Smith and Alla Eshchenko. «Ukraine cries 'robbery' as Russia annexes Crimea» *CNN* (Noiz kontsultatua: 2022-02-22).
2. ↑   **(Ukraineraz)** «"Няша" Поклонська обіцяє бійцям "Беркута" покарати учасників Майдану» *www.segodnya.ua* (Noiz kontsultatua: 2022-02-22).

Kanpo estekak
-------------
**Kolonbiako mendigunea** (gaztelaniaz: *Macizo Colombiano*), **Nudo de Almaguer** ere deitua, Kolonbiako Andeetako mendigune bat da, gehienbat Cauca, Huila eta Nariño departamenduetan hedatzen dena. 32.682 km²-ko azalera du eta 2.600 eta 4.700 m arteko garaiera. Hegoaldean Nudo de los Pastos mendigunea dauka eta iparraldean Erdialdeko eta Ekialdeko mendikateak bereizten dira.

Mendiguneak garrantzi handia dauka Kolonbiako hidrografian, bertan elkartzen baitira Magdalena, Cauca, Caquetá eta Patía ibaien arroak. 362 aintzira daude eta handienak -El Buey, San Rafael, Los Andes, San Patricio, Santiago, La Magdalena, Cusillaco eta Río Negro- oso garrantzitsuak dira uraren erregulazioan..

Hiru Natura Parke Nazional daude: Cueva de los Guácharos (90 km²), Nevado del Huila (1.580 km²) eta Puracé (830 km²). Azken hau 1979tik Biosfera Erreserba izendaturik dago.

Iruditegia
----------

* Cerro de Lerma, Cauca departamendua.Cerro de Lerma, Cauca departamendua.
* Las Reginas aintzira.Las Reginas aintzira.
* Puracé sumendia.Puracé sumendia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Siac: Macizo Colombiano, la estrella fluvial del país[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑  *Juan Pablo Paz Concha*. Ecoregión del Macizo Colombiano
3. ↑  Colombia.travel: Parque Natural Puracé, tierra de volcanes

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Mongabay.com: Redescubriendo el Macizo Colombiano: Expedición al corazón de la biodiversidad Andina

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3066648

 |

* Wd Datuak: Q3066648