recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gozogintzako pasta lehor desberdinak
**Gozogintzako pasta lehorrak,** pieza txiki gozoak eta lehorrak dira. Jeneralean, azkenburukoetan edo kafetan jaten dira. Pasta hauek egiteko orea, pastelen oinarriak egiteko ere erabil daiteke.

Irina, arrautza, azukrea eta gurina edo esnekia dira pasten orea egiteko oinarrizko osagaiak. Oinarrizko osagai hauei pasta motaren arabera, beste osagai batzuk ere gehitzen zaizkie: fruitu lehorrak, fruitu azukreztatuak, txokolate estalkiak, koko birrindua, osagai lurrintsuak….. Pasta gozoek ez dute legamiarik eramaten.

Pastak egiteko irina ahula edo erdi mailakoa izango da, inoiz ez irin indartsua. Gehiegi oratzen ez denez, azukrea, jeneralean, hauts eginda gehitzen zaio. Pastak egiteko koipe gisa gurina edo txerri gantza erabili izan da. Arrautza osoak edo gorringoak bakarrik erabiltzen dira.

Pasta bigunak
-------------

Mahukarekin edo koilare batekin zabaltzen diren oreak dira.

### Katu mingaina

Pasta lehorrak dira, normalean, gorringo baino zuringo gehiago izaten dutelako.

### Mahuka pastak

Mahukarekin zabaltzen den pasta dugu eta modu askotara erabili daitezke.

### Teilak

Arbendola oinarri duen orea da. Hoztu ondoren, oso hauskorra, eta horregatik, hoztu aurretik forma eman beharrekoa.

### Tulipak

Habia forma duen pasta fina dugu. Beste prestaketa batzuetan oinarria izan daiteke, izozkiarena adibidez.

### Zitriko pasta

Zitrikoen zukua erabiliz, pasta hauek zapore oso berezia hartzen dute.

Pasta lehorrak
--------------

Oinarrizko pasta orea
Ore lehorrak eta gorputz handikoak izaten dira; arrabolarekin luzatu eta moztu daitezke.

### Sableux pasta

Sukaldaritzan pasta hau gazia erabil daiteke, bereziki tartaletak edo Quicheak egiteko, azken kasu horretan gozogintzarako azukrearekin onduta erabiltzen da. Testura trinkokoak eta hoztean gogorrak, arrabolarekin luzatzen dira. Te pastak edo pastelen oinarriak egiteko erabiltzen den gaileta ore lehorra.

### Arbendola duen Sableux pasta

Testura trinkokoa eta hozterakoan gogorra geratzen da, arrabolarekin luzatu behar izaten da. Ohiko Sableux orearen berdina baina aldaketa bakarra arbendol hautsa gehitzen zaiola oreari. Erabilerak ere berdinak izango dira.

### Flora pasta

Testura trinkokoa eta hoztean gogorra geratzen den orea, arrabolarekin luzatu behar dena. Pastak, edo pastel desberdinen oinarriak egiteko erabiltzen den gaileta ore lehorra. Espainian du oinarri eta gurina erabili beharrean txerri gantza erabiltzen da. Hala ere, gaur egun, gurina ere erabiltzen da errezeta hau egiteko.

### Crumble pastak

Pasta oso lehor bat da bi behatzekin indar eginez gero erraz desegiten dena. Bere horretan te pasta moduan jaten da edo deseginda azkenburuko platerak edertzeko ere erabil daiteke. Errezeta honetan kontraste puntu bat emateko Maldon gatza ere erabiltzen da.

### Olo gailetak

Oloaren malutak erabiliz gero, ore honi testura oso kurruskaria emango dio.

Ikus gainera
------------

Gozogintza\_errezetak
Rumeliako 1801ean
**Rumelia** (turkieraz: *Rumeli*, *Rūm-ėli*, «erromatarren herria»; bosnieraz: *Rumelija*; grezieraz: Ρωμυλία, *Romylía*, edo Ρούμελη, *Roúmeli*; albanieraz: *Rumelia*; mazedonieraz eta serbieraz: Румелија, *Rumelija*; bulgarieraz: Румелия, *Rumeliya*) otomanoek Bizantziar Inperioari XIV. mendean hartu zizkieten Traziako eta Mazedoniako probintziei eman zieten izena da.

1878ko Berlingo Itunaren arabera, Turkiaren mendeko printzerri autonomo izendatu zuten Ekialdeko Errumelia, Balkanetako mendien hegoaldean. Biztanle gehienak bulgariarrak ziren, eta 1885ean Bulgariaren barruan sartu zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q184002
* Commonscat Multimedia: Rumelia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 247634869
* BNF: 12403714g (data)
* GND: 4050949-7
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q184002
* Commonscat Multimedia: Rumelia


1. ↑  Exonimia: Turkia (Asia), euskaltzaindia.eus
**Torniken jolasa**, baita ere Tornikea, harrapatzeko haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Berastegin eta Elduainen, Gipuzkoan, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

Arauak
------

Neska eta mutilen jolas honetarako, hormatik metro-erdi ingurura, marra bat egiten zen lurrean. Jolaskideek zotz egiten zuten hormaren kontra, oina arrasto gainean zutela nor jarri aukeratzeko. Gainerako lagunak, bi taldetan banatuta, elkarren atzetik abiatzen ziren. Harrapatutako neska edo mutila hormara eramaten zuten, zozketan aukeratuaren ondoan uzteko, eta gauza bera egiten ahalegintzen ziren gainerakoekin. Orduan berriro ematen zitzaion hasiera jokoari. Baina haurren batek ihes egin eta horma ukitzen bazuen, zaintzaileari muzin eginez, hormari "kontu egiten" zegoenaren ordez jartzen zen eta hark, berriz, taldeetako parte-hartzaileekin batera jarraitzen zuen jokoan..

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Juan Garmendia Larrañaga - Xabier Mendiguren Bereziartu: *Juan Garmendia Larrañagaren hiztegi etnografikoa*. Donostia: Ikastolen Elkartea, 2003. 176.or.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Juan Garmendia Larrañaga: *Ume jolasak*, Eusko Ikaskuntza, 2007, 56.or.
**Ismail ibn Musa ibn Musa ibn Furtun ibn Qasi** (?-889) Lleidako *wali* musulmana zen.

Ismail ibn Musa edo Ismail ibn Muza Musa II.a *Handia* Banu Qasikoaren semea zen, IX. mendeko Ebro eskualdeko buruzagi eta Mahoma profetaren oinordeko zuzena. Ama Maimona bint Zahir ibn Furtun zuen.

Biografia
---------

Zenbait urtez, Kordoban bizi izan zen Muhammad I.a emirraren gatibu. 850ean oraindik emirerriaren hiriburuan zegoen. Jada askea, 870. urtean, anaiekin, Fortun Gartzez iruindar senidearekin eta Alfontso III.a Asturiaskoarekin batera Muhammad I.aren aurka matxinatu zen. 872an Zaragoza eta Monzón hartu zituen. Urte batzuk geroago, 882an, Muhammad ibn Lubb bere ilobak preso hartu zuen, baina laster egon zen aske berriro.

884an Lleidako gobernadorea zen Wifredo Bilotsua hiria eraso zuenean, harresiak eta *suda* (gaztelua) gotortu ez zitzan. Ismailek katalana mendean hartu eta Llobregateraino heldu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2016-09-30). (PDF) *181. araua: Erdi Aroko pertsona-izenak.*  Iruñea, 14 or..
2. ↑   **(Ingelesez)** Banu Qasien genealogia
3. 1 2 3   Mestre i Campi, Jesús (zuzendaria).  (1998). *Isma'il ibn Musà.*  in: *Diccionari d'Història de Catalunya*. Edicions 62, 575 or. ISBN 84-297-3521-6..

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Banukasitar (*بنو قاسي* ) buruzagiak |  |
| Cassius kondea  •  Fortun ibn Qasi  •  Musa ibn Fortun  •  Musa ibn Musa  •  Mutarrif ibn Musa  •  Lubb ibn Musa  •  Muhammad ibn Lubb  •  Lubb ibn Muhammad |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11926942
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 11901

 |

* Wd Datuak: Q11926942
**Delphinoidea** zetazeo odontozetoen talde zabalena da, barnean 66 genero eta 6 familia dituena. Egun bizirik dagoen kiderik handiena orka da eta txikiena *cephalorhynchus commersonii* izurdea.

Taxonomia
---------

Delphinoidea superfamilia

†Albireonidae familia
*Albireo*
Delphinidae familia
Delphininae azpifamilia
*Delphinus*
*Lagenodelphis*
*Sousa*
*Stenella*
*Tursiops*
Lissodelphininae azpifamilia
*Cephalorhynchus*
*Lissodelphis*
Orcininae azpifamilia
†*Arimidelphis*
†*Eodelphinus*
*Feresa*
*Globicephala*
*Grampus*
†*Hemisyntrachelus*
*Orcaella*
*Orcinus*
*Peponocephala*
*Pseudorca*
Stenoninae azpifamilia
†*Astadelphis*
*Sotalia*
*Steno*
incertae sedis
†*Australodelphis*
†*Etruridelphis*
*Lagenorhynchus*
†*Sinanodelphis*
†Kentriodontidae familia
Kentriodontinae azpifamilia
*Belonodelphis*
*Delphinodon*
*Heterodelphis*
*Incacetus*?
*Kentriodon*
*Lamprolithax*
*Loxolithax*
*Macrokentriodon*
*Microphocaena*
*Rudicetus*
*Tagicetus*
Lophocetinae azpifamilia
*Hadrodelphis*
*Liolithax*
*Lophocetus*
Pithanodelphininae? azpifamilia
*Atocetus*?
*Leptodelphis*?
*Pithanodelphis*?
*Sarmatodelphis*?
*Sophianacetus*?
Kampholophinae? azpifamilia
*Kampholophos*?
Monodontidae familia
Delphinapterinae azpifamilia
†*Bohaskaia*
*Delphinapterus*
† *Denebola*
Monodontinae azpifamilia
*Monodon*
† Odobenocetopsidae familia
*Odobenocetops*
Phocoenidae familia
†*Archaeophocaena*
†*Australithax*
†*Brabocetus*
†*Haborophocoena*
†*Lomacetus*
†*Miophocaena*
*Neophocaena*
†*Numataphocoena*
*Phocoena*
*Phocoenoides*
†*Piscolithax*
†*Pterophocaena*
†*Salumiphocaena*
†*Semirostrum*
†*Septemtriocetus*
*incertae sedis*
†*Anacharsis*
†*Delphinavus*
†*Graamocetus*
†*Miodelphis*
†*Nannolithax*
†*Oedolithax*
†*Oligodelphis*
†*Palaeophocaena*
†*Platylithax*
†*Protodelphinus*

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1139670
* Wikispecies Espezieak: Delphinoidea

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4126098-3
* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 780781
* ITIS: 204920
* Paleobiology Database: 53268

 |

* Wd Datuak: Q1139670
* Wikispecies Espezieak: Delphinoidea
**Manizha Wafeq** (Afganistan, ) afganistandar ekonomialaria eta emakumeen eskubideen alde lan egiten duen ekintzailea da. Afganistango Emakumeen Merkataritza eta Industria Ganberako sortzaile eta presidentea izan da.

Biografia
---------

Ekonomia Zientzietako lizentziaduna da, eta 2002az geroztik ari da lanean emakumea ahalduntzeko eta genero-berdintasunerako garapen-proiektuetan.

Ibilbidea
---------

Generoari eta Afganistango lege-esparruari buruzko trebakuntza-eskuliburu baten eta sortzen ari diren enpresentzako trebakuntza-eskuliburu baten egilekidea da. Manizha Wafeq-ek 500 funtzionario eta gobernu-funtzionario baino gehiago prestatu ditu Kabulen eta probintzietan, lanean genero-ikuspegia txerta dezaten. Era berean, 10 urte eman ditu "*Peace Through Business"* programarekin. Programa hori Emakumeen Jabekuntza Ekonomikorako Institutuaren (IEEW) programa bat da, eta Kabuleko eta probintzietako 250 emakume enpresaburu baino gehiago gaitu ditu.

2008an, Manizha Wafeq-ek beste hiru bazkiderekin batera lan egin zuen Kabulgo aholkularitza-enpresa batean. Geroago, 2012an, Sania Wafeq ahizparekin batera, arropa ekoizteko enpresa bat sortu zuen: "Wonderland Women/Emakume miragarriak". Enpresa horrek arropa prestatua eta pertsonalizatua saltzen du. Lanpetuta egon arren, bi urtez Afghan Women's Network-eko (AWN) batzorde exekutiboko kide izatea eta *Leading Entrepreneurs for Afganistán Development* (LEAD) erakundearen fundatzaileetako bat izatea bultzatu zuen, eskubide ekonomikoen eta emakumeen rolaren alde lan egiteko.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* Estatu Batuetako Enterprising Women aldizkariaren saria.
* Estatu Batuetako Enpresen Elkarte Nazionalaren lidergo-saria.
* Afganistango Parlamentuko Afganistango eta Ganbera Behereko Emakumeen Sareko gazte ekintzailearen saria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Manizha Wafeq» *Bing* (Noiz kontsultatua: 2023-12-15).
2. ↑   «Peace Through Business Network's Profile Photo Peace Through Business Network» *ptbn.org.af*.
3. ↑   «the Institute for Economic Empowerment of Women - Empowering Women All Around the World - Economically | Socially | Politically» *ieew.org*.
4. ↑   Payne, Amy L..  (2008-08-01). *Afghan women business owners learn economic smarts in Midland while teaching truths about their culture.* .
5. ↑   «Afghan Sisters Take to the Business of Fashion» *USAID*.
6. ↑   «Kardan University» *www.kardan.edu.af*.
7. ↑   «LEAD» *lead.org.af*.
8. 1 2 3   Wafeq, Manizha. «Manizha Wafeq» *Just Security*.

Kanpo esteka
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27975669

 |

* Wd Datuak: Q27975669
**Abdirizak Haji Hussein** (somalieraz: *Cabdirisaaq Xaaji Xuseen*; Galkayo, Italiar Somalia, 1924ko abenduaren 24a - Minneapolis, 2014ko urtarrilaren 31a) somaliar politikari eta diplomazialaria izan zen. Somaliako lehen ministroa izan zen 1964tik 1967ra.

1942tik 1949ra ofizial izan zen Britainiar Administrazio Militarrean, eta itzultzaile gisa jardun zuen bertan. 1950ean sei hilabete eman zituen kartzelan Somaliaren independentzia aldarrikatzeagatik.

Somaliako Gazteriaren Ligako kide izan zen, 1959an parlamentuko kide hautatu zuten eta Barne ministro izan zen 1960tik 1962ra, eta Herri Lan eta Komunikazio ministro 1962tik 1964ra.

Aden Abdullah Osman Daar presidenteak 1964ko ekainaren 14an izendatu zuen lehen ministro, eta 1967ko hauteskunde presidentzialaren ondoren ordezkatu zuten. 1969ko estatu-kolpearen ondoren, atxilotu egin zuten, eta 1973ra arte egon zen kartzelan. 1974tik 1978ra Somaliako enbaxadorea izan zen Nazio Batuetan. Ondoren, gerra zibilean hainbat aldiz aritu zen bitartekari.
***Kontzejupetik*** Oñatiko udalaren eskutik argitaratzen den hilabetekaria da. Herriko albisteak, erreportajeak, historia, kirolak... jasotzen dira bertan. 90. hamarkadatik argitaratzen da, eta hileko lehen ostegunetan banatzen da (abuztuan izan ezik). 300 zenbaki baino gehiago argitaratu dira, eta hilabetero 5.500 aleko tirada du aldizkariak. Euskara hutsean argitaratzen da, euskara batua zein herriko euskalkia uztartuz.

Historia
--------

Sorrera Oñatiko Udal euskara departamentuaren ardurapean izan zen 1988ko urtarrilean, hasieran maiztasun finkorik gabe, 1991ko abendura bitartean. 1992ko irailetik aurrera, berriz, egonkortasuna bereganatu zuen, eta hilabeteroko maiztasuna finkatu. Ordutik, hilabeteko lehenengo ostegunetan kaleratzen da aldizkaria, abuztuan izan ezik. Urtean 11 zenbaki. Herriko etxe, denda, elkarte eta bestelako erakunde guztietara banatzen da, dohain. 1998 urtetik gazteei zuzendutako osagarria argitaratzen da, **Etxagok ama begira** izenburuarekin, eduki ludikoak dituena. 2015. urteko maiatzean zenbait aldaketa egin ziren aldizkariaren diseinu eta edukietan.

Gaiak
-----

Oñatiko udaletxean hartzen diren erabakiak eta herri mailako gizarte, kultura, kirol, politika nahiz ekonomia arloko gaiak euskara hutsean jorratzen ditu.

Kanpo estekak
-------------

* Kontzejupetik, Oñatiko udal aldizkaria
* Kontzejupetik Issuu zerbitzuan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25473703
* **Identifikadoreak**
* ISSN: 1132-1326

 |

* Wd Datuak: Q25473703
**Unai Osa Eizagirre** (Zestoa, 1975eko ekainaren 12a -) euskal txirrindulari ohia da, Aitor Osaren anaia. Dopinaren aurkako Puerto operazioan nahasirik egon zen.

Kirol ibilbidea
---------------

1997an profesionaletara pasatu zen Banesto taldean, anaia Aitorrekin batera, (1995etik profesionala zena).

Eskalatzaile bikaina, 1999an lortu zuen lehen garaipena Alpeetako Klasikan, Benoît Salmon esprintean garaituta, hamar egun geroago Euskal Bizikletako podiumera igo zen. Hurrengo astean, berriz ere bikain aritu zen Dauphine Liberen: Mont Ventouxeko erlojupekoan zortzigarrena iritsi zen eta sailkapen nagusiko zazpigarren postua lortu zuen. Abuztuan, Etorkizuneko Tourran lortutako garaipenak txirrindularitzako itxaropen nagusietako bat bihurtu zen etapako lasterketetan.

Unai Osak bere ibilbideko antzezpen onena egin zuen 2001eko Italiako Giroan. Mendiko etapeetan onenekin egon zen: 3. Arcon eta 6. Col Pordoin. Sailkapen orokorreko hirugarren postuan amaitu zen, Gilberto Simoni eta Abraham Olanoren atzean.

Hurrengo urteetan, emaitza onak lortu zituen lasterketetan, batez ere 2003ko Espainiako Vueltako bederatzigarren postua, baina ez zuen garaipenik lortu. Lesioek ere ibilbidea baldintzatu zioten, 2004an klabikula bi aldiz hautsi zuelarik.

Liberty Seguros taldearekin fitxatu zen 2006an. Italiako Giroan ongi aritu ostean (18.a izan zen), Puerto auzian aipatua izan zen eta ez zuen inolako lehiaketatan parte hartzerik urte hartan. 2007ko denboraldian Astana taldera joan behar zenean, berriro ere klabikula hautsi zuen entrenatzen ari zela eta 2006ko abenduan karrera amaitzea erabaki zuen.

Palmaresa
---------

### Amateurretan

**1993**

* Espainiako errepideko txapelketa (junior)

**1995**

* Pascuas Zirkuitua
* Etxaniz Memorialan
* 3. Bidasoko Itzulian

**1996**

* Balentziaga Memoriala
* Loinaz Proba
* Bidasoko Itzulia eta 3 etapa
* Altzoko Igoera
* 2. Baiona-Iruñean
* 3. Iberdrola Sarian
* 3. Giro delle Reggionin
* 9. Nafarroako Itzulian

### Profesionaletan

**1997**

* 3. Mallorcako Challengean

**1999**

* Alpeetako Klasikoa
* Etorkizuneko Tourra
* 3. Euskal Bizikletan
* 7. Dauphiné Libérén

**2001**

* 3. Italiako Giroan

**2003**

* 9. Espainiako Vueltan

Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
-----------------------------------

| Itzuli Handia | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pink jersey **Italiako Giroa** | UT | **3.** | — | — | — | 16. | 18. |
| Yellow jersey **Frantziako Tourra** | — | — | 18. | — | — | — | — |
| Red jersey **Espainiako Vuelta** | 56. | 22. | — | **9.** | 21. | 18. | — |

Legenda| — | Ez zuen parte hartu |
| DSK | Deskalifikatua |
| UT | Utzi |

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1353465

 |

* Wd Datuak: Q1353465
***Persepolis*** 2000 eta 2003 urteen artean argitaratu zen frantsesezko eleberri grafikoa da, Marjane Satrapi irandarrak egindako komiki autobiografikoa dena. Izan ere, egileak Iran eta Europa artean igarotako haurtzaroa eta gaztaroa kontatzen ditu, tartean Irandar Iraultza, Iran-Irak gerra edo Lehen Golkoko Gerra moduko gertaera historiko garrantzitsuak jazo zirelarik.

"Persepolis" izenburuak Persepolis islatzen du, Persiako hiri historikoaren izena.

2023 urtean Elkar eta Reservoir Books argitaletxeen arteko lankidetzari esker *Persepolis* euskaraz argitaratu zen. Irene Arrarats arduratu zen itzulpenaz.

Diseinua
--------

Marrazkiak zuri-beltzean egin ziren. Bineten fondoak gehienetan zuriak edo beltzak ziren, hainbatek oso dekorazio sinplea dute garrantzi nagusia testuari emateko. Irudiak testuko isla egiten du, eta ez alderantziz. Informazioa testuan dago, horrela testuaren garrantzia indartzen da. Erregistro ugaritan lantzen dute istoriotxo honetako hizkuntza (familiarra eta estandarra, batzuetan arruntasunari ere lekua utziz), horrela publikoari eguneroko bizitzaren dibertsitatea eta benetakotasuna erakusten zaizkio.

Liburukiak
----------

* *"Persepolis 1"*, 2000
* *"Persepolis 2"*, 2001
* *"Persépolis 3"*, 2002
* *"Persepolis 4"*, 2003
* *"Persepolis Monovolume"*, 2007

Filma
-----

2007an izen bereko filma estreinatu zuten Canneseko Zinemaldian, komikian oinarriturik. Vincent Paronnaud eta Marjane Satrapik berak zuzendua, marrazki bizidunetakoa. Hurrengo urtean Oscar Sarietarako izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    IPARLA BAIGURA KOMUNIKAZIOA elkartea.  (2023-11-11). «Marjane Satrapiren ‘Persepolis’ autobiografia euskaratu du Irene Arraratsek» *Kazeta.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-11-16).
2. ↑    Mateo, Iraitz.  (2023-11-11). ««Persepolis», Marjane Satrapiren komiki autobiografikoa euskaraz» *GARA* (Noiz kontsultatua: 2023-11-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q756604

 |

* Wd Datuak: Q756604
*Inocybe petiginosa*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2 eta 2,5 cm bitarteko diametrokoa, hasietan kanpai-itxurakotik hemisferikora, laster ganbila, azkenean lau-ganbiletik izurtu samarrera, titi antzeko batekin eta ertzak ildaskatu gabe. Kapelaren azala ile-feltro antzeko finarekin, batez ere ertzetara, lehorra, ez higrofanoa, matea, kolore arinekin, hasieran grisa, beixa edo okre-grisaxka, gero aureolekin, ilunagoa erdirantz helduaroan, marroia edo marroi-gorrixka.

**Orriak:** Adnatutik sublibreetara, zabalak, sabeldunak, meheak, tartekatutako lamelulekin, hasieran krema-horixka kolorekoak, zahartzean ilundu egiten dira, okre kolorekoak, marroi-horixkak, marroia, ertz zurixkekin, zertxobait almena itxurakoak eta ziliatuak.

**Hanka:** 3 eta 4 cm bitarteko garaierakoa eta 4 eta 5 mm bitarteko diametrokoa, zuzena, zilindrikoa, erraboil gabea, hasieran betea eta zaila, gero barnehutsa eta pixka bat elastikoa. Gainazala furfurazeo samarra, hasiera batean tonu zurbilekoak, krema kolorekoa, beixa, gero marroi-grisaxka, marroia edo marroi-gorrixka, oinarri zurixkarekin.

**Haragia:** Mehea, urria, horixka koloretik marroi-gorrixkara doan kolorekoa. Usain espermatikoa eta zapore mikatzekoa.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua, esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela.

Toxikotasuna
------------

Interes gastronomikorik gabea, eta gainera, espezie toxikoa ere bada, *Inocybe* gehienak bezala.

### Nahasketa arriskua

Tamaina txikia, habitata, kolorea, hanka furfurazeoa eta esporak kontuan hartzen badira ez da zaila identifikatzea.

Sasoia eta lekua
----------------

Ekainetik abendura. Pagoen eta *Quercus* zuhaitzen basoetan batez ere, lurrean, orbeletan taldeka. Ugaria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 242 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Setas y hongos de Tineo (Asturias).* .
Tren bat Alaskan, petrolioa garraiatzen.
**Trenbide-garraioa** trenbideetan zirkulatzen duten gurpildun ibilgailuak erabiltzen dituen garraiobidea da, normalki altzairuzko bi errail paraleloren gainean. Trenbide-garraioa Lurreko bi garraiobide nagusietako bat da, errepide-garraioarekin batera. Mundu osoko bidaiarien eta merkantzien garraioaren %8 ingururako erabiltzen da, eraginkortasun energetikoari eta abiadura potentzialki handiari esker.

Errailen gaineko material birakariak errepideko ibilgailuek pneumatikoen gainean baino erresistentzia txikiagoa izaten du marruskadurarekiko, eta, horri esker, bagoiak tren luzeagoetan akopla daitezke. Lokomotorak dieselak edo elektrikoak izan ohi dira. Trenbide-garraioak kapital handia behar duen arren eta errepideko garraioa bezain malgua ez den arren, bidaiari- eta merkantzia-karga handiak garraia ditzake, eraginkortasun energetiko eta segurtasun handiagoarekin.

Antzinatik dira gizakien edo animalien trakzioko trenen aitzindariak, baina trenbideko garraio modernoa Britainia Handian lurrun-trena asmatu zenean hasi zen, 1800 aldera. Bidaiarientzako lehen trena, Stockton and Darlington burdinbidea, 1825ean inauguratu zen. Europan eta Ipar Amerikan trenbidea azkar hedatu zen, 1830ean Ingalaterrako lehen hiriarteko konexioa inauguratu ondoren, eta Industria Iraultzaren funtsezko osagaia izan zen. Trenbide-garraioa ezartzeak bidalketa-kostuak murriztu zituen, ur bidezko garraioarekin alderatuta. Horren ondorioz, "merkatu nazionalak" sortu ziren, eta prezioak ez ziren aldatzen hiri batetik bestera.

1880ko hamarkadan hasi zen trenbide-elektrifikazioa tranbiekin eta zirkulazio azkarreko sistemekin. 1940ko hamarkadatik aurrera, lurrunezko tren-makinen ordez diesel tren-makinak jarri ziren. Abiadura handiko lehen tren-sistema 1964an sartu zen Japonian, eta gaur egun abiadura handiko lineek Europako, Ekialdeko Asiako eta Estatu Batuetako hiri asko lotzen dituzte. Automobilaren eta hegazkinaren lehiagatik gainbehera txiki bat izan ondoren, trenbideko garraioa suspertu egin da azken hamarkadetan, errepideetako auto-pilaketagatik eta erregaiaren prezioak igotzeagatik, bai eta gobernuek trenbidean egindako inbertsioengatik ere, CO2 emisioak murrizteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Railroad | History, Invention, & Facts | Britannica» *www.britannica.com* 2023-12-08 (Noiz kontsultatua: 2023-12-17).
2. ↑   **(Ingelesez)** «The Future of Rail – Analysis» *IEA* (Noiz kontsultatua: 2023-12-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3565868
* Commonscat Multimedia: Rail transport

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11934482q (data)
* GND: 4052371-8
* LCCN: sh85110904
* NKC: ph127919
* NARA: 10641497

 |

* Wd Datuak: Q3565868
* Commonscat Multimedia: Rail transport
**Mesias sarritan** euskal gabon kanta herrikoi bat da.

Bartolome Ertzillak sortua 1892ko Egunerrietan, Durangoko Santa Ana parrokiako koruan estreinatu zen, gero euskal lurralde guztiak zeharkatu ditu, herrikoitzat hartzen da eta Gabonetako bileretan ohiko abestia da.

Bartolome Ertzillak gabon-kantari gaztelaniazko titulua jarri zion: ‘Al nacimiento del hijo de Dios’, nahiz eta osorik euskaraz idatzi. Horregatik, konposizioari hasiera ematen dioten bi hitzen izenarekin ezagutu da beti: "Mesias sarritan agindu zana…".

Ertzilla izan zen musikaren egilea, eta Balbino de Garitaonandia izan zen testuaren arduraduna. Partiturak Cástor de Gorrichategi jaunari, irakasle berriztarrari, eskainia dio, haren dizipulua izan baitzen.

Partitura eta audioa
--------------------

Honela hasten da abestia:

\relative c' 
{\time 2/4 \key aes \major
 ees4 f8g8 aes4 bes8c8 des4 c8bes8 c4 ees8R8
 ees,4 f8g8 aes4 bes8c8 bes4 aes8f8 g4 f8fes8
 ees4 f8g8 aes4 bes8c8 des4 c8bes8 c4 ees8R8
 ees,4 f8g8 aes4 bes8c8 bes4 aes8f8 g4 ees'8R8

 des4 ees8des8 c4 aes8ees8 f4 g8f8 ees4 aes8c8
 bes4 c8des8 c4 bes8aes8 f4 g8bes8 aes4 r4
 des4 ees8des8 c4 aes8ees8 f4 g8f8 ees4 aes8c8
 bes4 c8des8 c4 bes8aes8 f4 g8bes8 aes4 r4
}
\addlyrics 
{ 
Me -- si -- as -- sa -- rri  -- tan -- a -- gin  --du -- za -- na
ain -- ge -- ru -- ar -- te -- an -- da -- tor -- gu -- ga -- na -- a
Me -- si -- as -- sa -- rri  -- tan -- a -- gin  --du -- za -- na
ain -- ge -- ru -- ar -- te -- an -- da -- tor -- gu --ga -- na
glo --ri -- a -- ze -- ru -- an -- ba -- ke -- a -- he -- men -- kan
ta -- riain -- ge -- ru -- ak -- da -- goz -- Be --le -- nen 
glo --ri -- a -- ze -- ru --an -- ba -- ke -- a -- he -- men
kan -- ta -- riain -- ge -- ru -- ak -- da -- goz -- Be -- le -- nen 
}

Audio playback is not supported in your browser. You can download the audio file.

Hitzak
------

Mesias sarritan agindu zana
aingeru artean dator gugana (bis)
gloria zeruan bakea hemen
kantari aingeruak dagoz belenen (bis)
kantari aingeruak dagoz belenen.
Belengo portalean, negu gogorrean,
jaio da gure Jesus askatxo batean
Estalki gabe dago, abere artean
guztiz ahaltsua dana zeru ta lurrean
Hantxe dago
gure Jesus Hantxe dago, bai
Haurtxo txikia
askan dago
amak esan dio
lo egiteko
bainan haurtxoak
begiekin
esaten dio:
ama ezin

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Arana Martija, José Antonio. «Bartolomé Ercilla y su "Mesias" /» *www.kmliburutegia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-24).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Aranbarri, M..  (2018-11-24). «¿Quién fue Bartolomé Ertzilla?» *durangon.com* (Noiz kontsultatua: 2021-12-24).
3. ↑     *Mesias Sarritan - Bartolome Ercilla - PARTITURA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-01-12).

Ikus, gainera
-------------

* Dringilin dron

* Gabonsariak (Munibe)
* Hator hator

* Mari Domingi

* Oi Bethlem
* Olentz-ero
* Olentzero joan zaigu
* Oles ta oles (abestia)

Kanpo estekak
-------------

* Donostiako Orfeoiak abestutako *Mesias sarritan* abestiaren bertsioa entzungai
* Aldapeta Abesbatzak abestutako *Mesias sarritan* abestiaren bertsioa entzungai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263486

 |

* Wd Datuak: Q12263486
**Gorputz gantz ehunekoa** edo **gorputz gantz portzentajea**, (BFP, ingelesez *Body Fat Percentage*), gizakietan edo izaki bizidunetan, beren gantz masa totala gorputzaren pisu edo masa totalaz zatikatu eta emaitza horri 100 biderkatuz ateratzen den zenbakia da; gorputz gantzak funtsezko gorputz gantza eta metatutako gorputz gantza barne hartzen ditu.

Emakumeetan gorputz gantz ehunekoa gizonezkoetan baina handiagoa da, amatasun eta beste hormona eginkizunak betetzeko helburuz.

Ohiko gorputz gantz kopuruak
----------------------------

|  |
| --- |
|  Berehalako estatistikak: bataz-besteko gorputz gantz portzenajea, adina eta sexuaren arabera.porcentaje medio de grasa corporal, por grupo de edad y sexo --- AEBetan 1999-2004 artean burututako osasun eta elikatze ikerketaren inkesta nazionala. |

Sailkapena multzoka eta sexuaren arabera:

| Deskribapena | Emakumea | Gizona |
| --- | --- | --- |
| Funtsezko gantza | %10–13 | %3–5 |
| Atletak | %14-20 | %6–13 |
| Fitness | %21–24 | %14–17 |
| Bataz-bestekoa | %25–31 | %18–24 |
| Gizenak | %32a + | %25a + |
|

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q797258

 |

* Wd Datuak: Q797258
Monarkia Hispanikoa 1598an.
     **Gaztelako Kontseiluak** kudeatutako lurraldeak
     Aragoiko Kontseiluak kudeatutako lurraldeak
     Portugalgo Kontseiluak kudeatutako lurraldeak
     Italiako Kontseiluak kudeatutako lurraldeak
     Indietako Kontseiluak kudeatutako lurraldeak
     Flandriako Kontseiluak kudeatutako lurraldeak
**Gaztelako Koroaren Kontseilu Gorena** (latinez: *Consejo Supremo de la Corona de Castilla*; latinez: *Sacro Supremo Consilio Castiliae Coronae*) Monarkia Hispanikoaren gobernu egituraren bizkarrezurra eta botere gune nagusia zen Aro Modernoan (XVI. mendetik XIX. mendera), polisinodial bezala definitzen dena, hau da, kontseilu anitzekin.

Errege Kontseilu bezala, Gaztelako Kontseilua erresumaren bigarren autoritatea zen, erregea beraren atzetik. Kontseiluaren arketipotzat hartua izan zen eta bere egitura eta antolaketa beste kontseiluek bereak egin zituzten.

Hasiera batean 12 kide zituen, ondorengo estamentu bakoitzetik lau: kleroaren, hirien eta nobleziaren ordezkariak. 1442an nobleziak bere eragina handitu zuen, kide kopurua 60ra igotzen zuen erreforma bat lortuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2993747
* Commonscat Multimedia: Council of Castile

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129010258
* ISNI: 0000 0001 2155 5900
* BNE: XX117203
* BNF: 14404930s (data)
* CANTIC: a10079713
* LCCN: n81007334
* NKC: ko20201065451
* NLA: 35220663
* SUDOC: 079286410
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 4163
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2993747
* Commonscat Multimedia: Council of Castile
Categoría:Mujeres

**Marie Gutheil-Schoder** (Weimar, Alemania, 1874ko otsailaren 16a - Ilmenau, Turingia, 1935eko urriaren 4a) garaiko soprano alemaniar garrantzitsuenetako bat izan zen.

Ibilbidea

Weimar-en, 1891n, bigarren dama gisa hasi zen *Die Zauberflöten*. Gustav Mahlerrek Vienako Operarako kontratatu zuen 1900ean, eta bertan parte hartu zuen 1926ra arte.

Covent Garden-en kantatu zuen, Oktavia rolean *Der* Rosenkavalierren. 1913an aktore gisa ezagun egin zen: Carmen, Mignon, Nedda, Eva, Pamina, Mignon, Mimi, Oktavian, Elektra, Salomé, Martha, Cherubin eta Donna Elviran egindako lanengatik

  

Arnold Schönberg *Erwartungen* monodrama estreinatu zuen 1924an, Pragan. 

Erretiratzean, zuzendaritza eszenikoan aritu zen, eta Salzburgoko Mozarteumeko kantu-irakasle gisa, zenbait ikasle ospetsu izan zituen, besteak beste, Rise Stevens. 

Gustav Gutheil-en ezkondu zen, Weimarko antzerkiko *Kapellmeisterra*

1920an, berri ezkondu zen, Franz Setzer argazkilariarekin 

Aitorpenak

1961ean *Gutheil-Schoder-Gasse* izena eman zioten Vienako kale bati.

Erreferentziak
--------------

* The Concse *Oxford Dictionary of Opera*, John Warrack & Ewan West-en eskutik, Oxford University Press, 1996. ISBN 0-19-280028-

Bibliografia
------------

* L Androa. *Marie Gutheil-Schoder*.' 1923
* Wilhelm Kosch: *Deutsches Theaterlexikon*. 1953
* Hugo Riemann: *Riemann Musiklexikon*. Mainz 1959-61
* Felix Czeile: *Historisches Lexikon Wien Bd*. *2*. Kremayr & Scheriau, Wien 1993

Marie Gutheil-Schoder bere etxean, Vienan.

Kanpo estekak
-------------
*Inocybe phaeodisca*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, hasietan koniko-ganbila eta bukaeran lau-ganbila titi pixka batekin, soberako ertza, kotoizkoa eta irregularra, Kapelaren gainazala furfurazeoa, erdigunea garatxoduna, kolore gorrixkakoa, diskoan ilunagoa eta ertza argiagoa.

**Orriak:** Sabeldunak, marjinatutik apur bat adnatuetara, okre kolorekoak.

**Hanka:** Nahiko luzea, zilindrikoa, gainazal fibrilosoa, kapelaren kolore berekoa.

**Haragia:** Kapelan zurixka, usain ahulekoa.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua, esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela.

Jangarritasuna
--------------

Sukaldaritzako interesik gabea. *Inocybe* generoko espezieak ez dira kontsumitu ehar, gehienak toxikoak baitira.

### Nahasketa arriskua

*Inocybe* genero konplexua kontuan hartuta, koloreek eta kapelaren dekorazioak erraz identifika daitekeen espezie bat egiten dutela esan daiteke, baldin eta ale gaztea aurkitzen badugu, lehortu edo gehiegi hezetzen direnean, dekorazioa desagertu egiten zaie eta kolore monotonoko beste *Inocybe* batzuekin nahas daiteke.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan. Urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 238 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  AVM Asociacion Vallisoletana de Micologia 1986.
**Alfredo de Sarachaga** Industria Petrokimikako enpresaburu bikaina izan zen. Mexikoko diplomatikoa zen, eta 20 urte baino gehiagoz Pemexen New Yorkeko finantza zuzendaria izan zen, de facto, Pemex Americako zuzendari nagusia.  

Alfredo de Sarachaga euskal jatorriko mexikarra jaio zen, Alexis de Sarachagaren  oinordekoa eta Ricardo de Sarachaga eta Maria Luisa Carroucheren semea, biak bilbotarrak .

Lidia Garcia de Leon y Avellanedarekin ezkondu zen. Bere emaztea Dionisio Meade y Garcia de Leonen amaren izeba zen, Jose Antonio Meaderen aita, Mexikoko Garcia de Leon familia politiko ospetsuaren parte dena. Bikoteak hainbat seme-alaba izan zituen, horietako hiru alabak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pg. 10) hispano americanô volume 34 issue 873. 1959
2. ↑  Walter Skinners Oil and Gas International yearbook
3. ↑   «Expositions 2015 – Musée du Hiéron» *www.musee-hieron.fr*.
4. ↑  Barton Allan Forbes Marries Lydia Tatiana de Sarachaga PERMISSIONS Special to The New York Times. (); December 04, 1961
*Inocybe heimii*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 60 mm arteko diametrokoa, lehenik globo-itxurakoa, ondoren ganbila eta azkenik zabaldua, titirik gabea, hasieran ertza oso inbolutua, fin apendikulatua gortina edo errezel hondarrekin, oinarekin bat egiten duen okre kolorekoa, kapelaren azala fibrilaz estalia, tente samarrak diskoan, lehoi kolorekoa, marroi-lehoi kolorekoa edo marroi-okre kolorekoa.

**Orriak:** Zabal, lamelula ugarirekin, zabalak, adnatuak edo dekurrente samarrak, lehenengo krema kolorekoak edo okre kolorekoak, marroi-okrea helduaroan, ertza flokonoso samarra eta zurixka.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 40 mm arteko garaierakoa, zilindriko samarra, flexuosoa, oinarria pixka bat loditua, betea, gainazala kapelaren koloreko ezkata finez estalia, eraztun kortiniforme oso iheskorrarekin, batzuetan zurixka.

**Haragia:** Ez oso lodia, krema kolorekoa, beixa, okre-marroia oinaren oinarrirantz, errefauaren usain arinarekin, desatsegin samarra.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela. *Heimii* epitetoa Roger Heim mikologoaren omenez.

Jangarritasuna
--------------

Ez du interes gastronomikorik

### Nahasketa arriskua

*Inocybe dulcarama* eta I*nocybe seratina* oso antzekoak dira eta *Inocybe heimii* delakoarekin batera atera daitezke pinudi hareatsuetan.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Hostozabalen eta koniferoen basoetan, urriagoa koniferoen azpian, lurzoru hareatsu neutroetan, baita itsasertzeko dunetan ere. Ez da oso ohikoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 234 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
**Deseos uhartea** (gaztelaniaz: *Isla de los Deseos*) Argentinako ipar-mendebaldeko Salta probintzian dagoen Cabra Corral urtegiko uharte artifiziala da. Jenderik gabeko uharte bat da, non txangoak egiten diren. Leku turistikoa da.

Kokapena
--------

Hurbilen dagoen puntua kostaldetik 60 metrora dago, eta Mahr lurmuturreko portutik eta dikea zeharkatzen duen zubi bakarretik ikus daiteke, punturik estuenean. Bertara iristeko modu bakarra bide nautikoa da.

Ekologia
--------

Bertan, flora autoktonoko hainbat espezie ikus daitezke, eta tamaina txikiko hegaztiak, intsektuak eta ugaztunak. Gizakiaren presentzia handiegi da beste motatako espezieak izateko.

Turismoa
--------

Harrizko eskailera bat du, uharteko kai bakarretik hasi eta gailurrean amaitzen dena. 30 metrotan dagoen begiratoki bat ere badu; bertatik urtegia eta haren inguruko muinoak ikus daitezke. Taberna, dantzalekua, hondartza bat eta beste azpiegiturak eskaintzen ditu. Turismorako publizitateak horrela azaltzen du uhartearen izena: "Desioen uhartea" da, bisitatzen duten pertsona guztiek hiru desio eska ditzaketelako. Lehenengo desioa lehorreratzeko unean da, eta eskuineko oinarekin egin behar da; bigarren desioa bidearen erdian eskatu behar da, hodeien begiratokian, eta hirugarren desioa begiratokia dagoen uhartearen gailurrean eskatu behar da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Bideoa Youtuben.
**Samoak** UTC+13:00 ordu-eremua erabiltzen du denbora estandar gisa. 2010 eta 2021 artean udako ordutegia erabili zuen, Hego hemisferioko udan zehar. Ekuatoretik gertu egonda, Samoak ez du tradizionalki ordu-eremu aldaketarik izan, eta gaur egun ere ez du erabiltzen. 

Gaur egun nazioarteko egun aldaketa lerroaren mendebaldean dago, eta horrela munduko lehen lekuetako bat da urte berria jasotzen, Tonga, Tokelau eta Kiribatiko hainbat lekurekin batera. Lehenago ondoan dagoen Samoa Estatubatuarrako ordutegi berbera zuen, hau da, UTC-11:00 udan eta UTC-10:00 neguan. Hala ere, 2011ko abenduaren 29an ordua aldatu zuten, eta zuenean igaro ziren abenduaren 31ra, urte horretako abenduaren 30 salatuz eta nazioarteko egun aldaketa lerroa lekuz aldatuz. Aldaketaren helburua Zeelanda Berria, Australia eta Txinarekin merkataritza erraztea zen, euren egun berberean jarrita. Kilometro gutxira dagoen Samoa Estatubatuarrean ordu berbera dute, baina egun bat lehenago da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Daylight savings scrapped» *Samoa Observer* (Noiz kontsultatua: 2023-12-23).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Samoa and Tokelau skip a day for dateline change» *BBC News* 2011-12-29 (Noiz kontsultatua: 2023-12-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4127134

 |

* Wd Datuak: Q4127134
**Koxketan** taldeko haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Beasainen, Gipuzkoan, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

Arauak
------

Joko honetan zabalean sei edo zortzi zentimetro inguruko zulo borobila egin lurgainean eta intxaur-alea botatzen zuten biraka zulora jolaskideek, bost bat metrotik. Ahal izanez gero zuloan sartu behar zen, edo bestela ahalik eta hurbilen utzi. 

Zuloan sartzen zuenak eta hurbilen uzten zuenak ematen zion hasiera benetako jokoari. Erpuruaz eta erdiko hatzaz baliaturik jaurtitzen zuten intxaur-alea besteak jotzeko asmoarekin. Jotzeari "kotx" esaten zitzaion eta ukitutako intxaurra jotzailearen eskuetara pasatzen zen. Huts eginez gero, hurrengoa jarraitzen zitzaion jokoari. 

Jokoan bi bakarrik gelditu eta bat galtzaile eta bestea irabazle gertatzean ematen zitzaion berriro hasiera jokoari.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Juan Garmendia Larrañaga - Xabier Mendiguren Bereziartu: *Juan Garmendia Larrañagaren hiztegi etnografikoa*. Donostia: Ikastolen Elkartea, 2003. 121.or.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Koxketan jolasa Juan Garmendia Larrañagaren *Ume jolasak* liburuan, 32.or.
**Arkeoikuska** Eusko Jaurlaritzaren Kultura Sailak editatutako Arkeologia-urtekaria da.

1983 ezkeroztik Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailak editatzen du urtero. Bertan, Euskal Autonomia Erkidegoko jarduera arkeologikoen ikuspegia ematen da. Lehenengo zenbakiak (Arkeoikuska 81-82, 1983an argitaratua) bi urtetako lan arkeologikoak jaso zituen, baina hortik aurrera urtean urteko jarduerak jasotzen dira argitalpenotan eta hurrengo urtean argitaratu (Arkeoikuska 83, adibidez, 1984an argitaratu zen, eta 1983ko jarduera arkeologikoak biltzen ditu).

Testu-egileak baimendutako esku-hartzeetako zuzendariak berak dira. Testuak lurraldeka antolatuta daude (Bizkaia-Gipuzkoa-Araba) eta hainbat atal dituzte. 1983tik 1987ra bitarteko zenbakietan, ondare arkeologiko higiezinaren gainean egindako landa-lanak ez ezik beste hainbat informazio ere jasotzen dute, ondare higikorraz, labotaregi lanez, biltzarretako parte hartzeaz eta argitalpenez.

1992ko zenbakitik aurrera, ordea, eskema hori aldatu egin da: argitalpena landa-lanetan zentratzen da soil-soilik, baina mantentzen da aztergaiaren inguruan urte horretan argitaratu diren lanen berri ematen duen atala.

Arkeoikuska Euskal Kultura Ondarearen Zentroaren argitalpena da, zentro hori 1990eko Euskal Kultura Ondarearen Legearen bitartez sortu zenetik urtekaria koordinatzeaz eta argitaratzeaz arduratu baita.

Dialneten, Espainiako aldizkari zientifikoen datu base elektronikoan indexatuta dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Arkeoikuska. Euskal Kultura Ondarearen Zentroaren Argitalpenak» *www.euskadi.eus*: Kultura Ondarearen Zentroa. Eusko Jaurlaritza. 2018-10-04 (Noiz kontsultatua: 2023-02-26).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Arkeoikuska: Investigación arqueológica» *Dialnet* (Noiz kontsultatua: 2023-02-26).

Kanpo estekak
-------------

* Arkeoikuska aldizkariaren datu-basea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16516261
* **Identifikadoreak**
* ISSN: 0213-8921
* ACNP: 2350716
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 7945

 |

* Wd Datuak: Q16516261
1909ko obra botaniko baten irudia
**Ilustrazio** deritzo liburu edo antzeko lan baten testu idatziarekin batera apaindu, dokumentatu, kontatu edo interpretatzen duen marrazki, estanpa edo grabatuari. Testu bat osatzen edo nabarmentzen duen osagai grafikoa da.

Irudiak hitzekin lotutako irudiak dira. Horrek esan nahi du mezu bat duten irudiak sor ditzakegula, labar-pinturak eta mosaiko erlijiosoak egiten duen bezala. Abiapuntu ohikoena Erdi Aroko eskuizkribuak dira. Ilustrazioaren alderdi garrantzitsu bat bi dimentsioko diseinuak erabiltzea da, hirugarren dimentsioa hautematen saiatzen diren irudi pintoreskoak eta espazialak ez bezala.

Erabilera
---------

### Ilustrazio zientifikoa

Vitruvioko gizona, Leonardo da Vinciren eskutik
Liburu zientifikoen ilustrazioak; irudi baten bidez argitzen da testuan modu errealistan azaltzen dena. Adibidez, anatomiako edo ingeniaritzako irudiak. Normalean grabatuen bidez egiten dira. 

### Ilustrazio literarioa

Garrantzitsua izan zen XVIII. mendean kultura-garapenerako. Adin ertaineko irakurle asko izan zituen, eta, beraz, irudi horiek sortzen zituzten artista asko. Eugène Delacroix eta Gustave Doré izan ziren ordezkari garrantzitsuak. Oso ohikoa da, gaur egun, haur literaturan.

Garrantzi berezia izan zuen Ingalaterrako *Arts and Crafts* mugimenduak, XIX. mendearen erdialdetik aurrera. William Morris eta Aubrey Beardsley-rekin berpiztu zen, gaur egun ezagutzen ditugun liburu modernoen ilustrazioan, bereziki *Art Nouveau* delakoan.

Garai hartan ere sortu ziren zenbait mugimendu, hala nola karikatura eta istoriotxoa, Alfred Dubout, Paul A. Weber, Robert Högfeldt, Flora Paul, Kurt Halbritter, Guillermo Mordillo, Edward Gorey, Walter Moers, Brian Bagnall, Wilhelm Maier Solgk.

Garai modernoaren hasieran, ilustrazioa erabiltzen hasi ziren haurrentzako liburuetarako, besteak beste, Alan Aldridge, Carl Busse, Etienne Delessert, Maurice Sendak, Eric Carle, Wolf Erlbruch, Sabine Friedrichson, Janosch, Eva Johannicna Rubin, Lotbaut Ananne...

### Publizitate-irudia

Acme xaboiaren irudia
XX. mendetik aurrera oso garrantzitsua izan da publizitate-irudia. Ez bakarrik kartelak sortzeko, baita ontzi eta produktu desberdinetarako ere, azaldu beharreko informazioa azkar ikusteko aukera ematen baitie ikusleei (adibidez, jarraibideen liburuxketan).

Publizitateko ilustrazioak ere abantaila ematen du argazkigintzarekiko, konnotazio emozional karikatureskoz gaindi baitaiteke argazkia ez dela iristen.

Gidoi grafikoa asko erabiltzen da publizitatearen munduan, publizitate-iragarkiak sortzeko, kanpaina baten aurkezpenaren lehen fase gisa.

### Ilustrazio editoriala

Beste arlo bat ilustrazio editoriala da, era guztietako egunkari eta aldizkarietan erabiltzen dena, baita web orrietan ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q178659
* Commonscat Multimedia: Illustrations

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11975832b (data)
* GND: 4123412-1
* LCCN: sh99001255
* NDL: 00570222
* NARA: 10661998
* AAT: 300015578
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q178659
* Commonscat Multimedia: Illustrations
**Freeplane** software libreko aplikazioa da adimen-mapak edo kontzeptu-mapak sortzeko (ideien arteko konexioen diagramak) eta bestelako eskemak egiteko. Javan programatuta dago, eta Windows, Mac OS X eta GNU/Linux-en funtzionatzen du. GNU GPL lizentziapean argitaratzen da.

Freeplane 2009ko uztailean kaleratu zen, FreeMind proiektuaren fork edo aldaera gisa. Freeplane-k fitxategi formatuen bateragarritasuna mantentzen du FreeMind-ekin. FreeMind XML fitxategi-formatua guztiz onartzen du, baina FreeMind-ek onartzen ez dituen funtzioak eta etiketak gehitzen ditu, FreeMind-ek kargatzean baztertzen dituenak.

Gehigarriak
-----------

Freeplane-ren ezaugarri bat hobekuntza instalagarrietarako laguntza da. Gehigarriak Freeplane hedatzeko eta pertsonalizatzeko modu bat dira.

Eskuragarri dauden gehigarriak hauek dira:

* GTD laguntza
* ikasketa planifikatzailea
* ikono gehiago
* bertsioa eta lankidetza-lana

Ikusi gehiago gehigarrien orrian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Extend with add-ons - Freeplane Documentation» *docs.freeplane.org* (Noiz kontsultatua: 2023-11-29).

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
* Freeplane SourceForge-n

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3028675
* Commonscat Multimedia: Freeplane

---

 |

* Wd Datuak: Q3028675
* Commonscat Multimedia: Freeplane