recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Park konderria** (ingelesez: *Park County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Livingston da. 2010eko zentsuaren arabera 15.636 biztanle zituen, Park kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Park konderriak 7.286,91 kilometro koadro ditu. Horietatik 27,01 ura dira. Beste 7.259,9 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,15 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.636 pertsonetatik 15.218 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 325 dira. 19 beltzak edo afroamerikarrak. 120 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 51 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 16 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 207 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496644
* Commonscat Multimedia: Park County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159470294
* LCCN: n82097439
* **Lekuak**
* OSM: 1242989
* TGN: 2001293

 |

* Wd Datuak: Q496644
* Commonscat Multimedia: Park County, Montana
**Urdaburu** edo **Urdao** Gipuzkoako ipar-ekialdeko mendi bat da, Oiartzualdean dagoena, Errenteriako udalerriko lurrez inguratua; hala ere, administratiboki Donostiaren 2,2 km2-ko barrendegi batean dago.

Historia
--------

Urdaburu "Zilegiak" (*"Montes francos del Urumea"* gaztelaniaz) izeneko mendien barruan zegoen, Urumeako ibarraren erdian eta auzo-mendiak edo komunalak ziren. Izan ere, Erdi Arotik eskualdeko herrienak ziren, Donostia, Hernani eta Urnietarenak. XVII. mendean banatu eta Urdaburu Donostiarako geratu zen. Azkenik, lur horiek bi eremutan banatu ziren: Altzabaso, alde batetik, eta Donostibaso, bestetik. Gaur egun, Añarbeko urtegia mendiaren magalean dago.

Abiapuntuak
-----------

* Landarbaso, Listorreta (Errenteria): ordu bat eta 45 minutu.
* Ugaldetxo (Oiartzun): ordu bat eta 45 minutu.

Ikus, gainera
-------------

* Gipuzkoako mendien zerrenda
* Aiako Harriaren natura parkea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3552262
* Commonscat Multimedia: Urdaburu

---

 |

* Wd Datuak: Q3552262
* Commonscat Multimedia: Urdaburu


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Parker eguzki zunda**, ingelesez **Parker Solar Probe** eta aurrez **Solar Probe**, **Solar Probe Plus** edota **Solar Probe+**, laburdura **PSP**, Eguzkiaren kanpo koroa zundatzea helburu duen NASAren espazio zunda bat da. 8,86 milioi eguzki erradiora hurbilduko da, alegia, Eguzkiaren fotosfera edo "zorutik" 6,2 milioi kilometrora, eta gutxi gorabehera 700,000 km/h abiaduran bidaiatuko du.

Proiektua 2009. urte fiskalean iragarri zen, Johns Hopkins Unibertsitateko fisika aplikatu saileko laborategiak espazio-ontzia diseinatu eta eraiki zuen, eta jatorriz 2015ean espazioratzeko programatua zegoen. Jaurtiketa data birprogramatua izan eta 2018ko abuztuaren 12an espazio-ontzia orbitan ipini zen. Honakoa, NASAren espazio-ontzi bat oraindik bizirik zegoen pertsona baten izenaz izendatu zen lehenbiziko aldia izan zen, Eugene Parker, Chicagoko Unibertsitateko irakasle emeritua.

Zundak bere antenaren azpian 1,1 milioi pertsonen izenak daramatzan memoria txartel bat ezarria darama. Txartelak Parkerren argazkiak eta eguzki fisikaren ezaugarri garrantzitsuak aurreiragarri zituen 1958ko zientzia artikuluaren kopia ere badaramatza.

Kanpo estekak
-------------

* Zerura begira: Pertseidak eta Eguzkira bidean den Parker zunda. 2018ko abuztuaren 12a. Amarauna, Euskadi Irratia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q899091
* Commonscat Multimedia: Parker Solar Probe
* Meta-Wiki Koordinazioa: 500 tysięcy stron polskich projektów Wikimedia

---

 |

* Wd Datuak: Q899091
* Commonscat Multimedia: Parker Solar Probe
* Meta-Wiki Koordinazioa: 500 tysięcy stron polskich projektów Wikimedia
**Urbión** (gaztelaniaz: *Picos de Urbión*) Espainiako Iberiar sistemako mendilerro altuenetako bat da. Errioxako Autonomia Erkidegoa, Soria eta Burgosko probintzien bilgunean zabaltzen da. Ebro eta Dueroko arroak banatzen ditu. Mendebaldera Neila mendilerroa eta ekialdera Cebollera mendilerroa zabaltzen dira. Iparraldera Demandako mendilerroa dago.

Tontorrak
---------

2.000 metroko mailaren inguruan daude: tontorrik altuena Muela de Urbión (2.228 m) da. Mendi horiek glaziarrek modelatuak dira. Antzinako galaziar horien aztarnak dira Laguna de Urbión eta Laguna Negra de Urbión laku ezagunak.

Duero
-----

Duero ibaia mendi horietan sortzen da, Duruelo de la Sierrako udalerrian, Soriako ipar-mendebaldean, 2.160 metroko altueran.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *159. araua.*  Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-10-6).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3752138
* Commonscat Multimedia: Picos de Urbión

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315142335
* BNE: XX455328

 |

* Wd Datuak: Q3752138
* Commonscat Multimedia: Picos de Urbión
Urdaiazpiko hanka zurezko urdaiazpiko-oholan, eta urdaiazpiko ganibeta ondoan, zorrozkailuarekin atzealdean.
**Urdaiazpiko ganibeta** luzera handiko ganibet berezi bat da, urdaiazpiko xerrak ebakitzeko erabiltzen dena. Ganibetaren ezaugarri nagusia xafla luzea da, zertxobait estua eta malgutasunarekin, meheki eta zehaztasunez ebaki ahal izateko urdaiazpikoaren profilera egokituta mugitzen den bitartean. Urdaiazpikoaren adituek diotenez, urdaiazpikoa dastatzeko eskuz ebaki behar da, ganibet mota hauek erabiliz, eta ere esaten dute urdaitegi batzuen ebaketa mekanikoak urdaiazpikoari galarazten dizkiola ezaugarri organoleptikoak.

Ezaugarriak
-----------

Ezaugarri batzuk ditu: altzairu herdoilgaitzez egina dago eta 37 eta 40 cm-ko luzera du (batzuetan luzera desberdinak daude urdaiazpikoari edo txerri-besoari egokitzeko) eta, normalean, xaflak bi edo hiru zentimetroko zabalera du. Ohikoena malgua da eta oso punta zorrotzan bukatzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16554045

 |

* Wd Datuak: Q16554045
**Upson konderria** (ingelesez: *Upson County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Thomaston da. 2010eko zentsuaren arabera 27.153 biztanle zituen, Upson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Upson konderriak 848,36 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,66 ura dira. Beste 837,7 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 27.153 pertsonetatik 19.110 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 588 dira. 7.544 beltzak edo afroamerikarrak. 61 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 124 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 19 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 292 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498377
* Commonscat Multimedia: Upson County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155949025
* LCCN: n81067803
* NARA: 10039246
* **Lekuak**
* OSM: 1029447
* TGN: 2000436

 |

* Wd Datuak: Q498377
* Commonscat Multimedia: Upson County, Georgia
**Upton konderria** (ingelesez: *Upton County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Rankin da. 2010eko zentsuaren arabera 3.355 biztanle zituen, Upton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Upton konderriak 3.215,48 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,46 ura dira. Beste 3.215,01 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.355 pertsonetatik 3.255 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.644 dira. 49 beltzak edo afroamerikarrak. 28 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 0 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 19 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113940
* Commonscat Multimedia: Upton County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143077296
* LCCN: n81078290
* NARA: 10047037
* **Lekuak**
* OSM: 1814672
* TGN: 2002086

 |

* Wd Datuak: Q113940
* Commonscat Multimedia: Upton County, Texas
**Ur-aztarna** edo **aztarna hidrikoa** ondasunak edo zerbitzuak ekoiztean edo kontsumitzean erabiltzen den ur gezaren kantitatea da. Erabilera hori bolumen gisa neurtzen da, batera hartuta prozesuan kontsumitzen den, lurruntzen den eta poluitzen den ura, halako denbora jakin batean (pertsona eta erkidegoen kasuan) edo halako produktu-masa kantitate jakin bat ekoizteko, enpresen kasuan. Kontsumitzaile-talde guztien kasuan kalkula daiteke (esaterako, pertsonak, herriak, hiriak, lurraldeak, estatuak...), halaber ekoizle-talde guztien kasuan (esaterako, erakunde publikoak, enpresak, sektoreak...).

Ur-aztarna adierazle geografiko esplizitua da, ur erabiliaren eta poluituaren kantitatea ez ezik, haien ubikazioa ere adierazten baitu. Haatik, ez du ematen informaziorik hartutako ur horrek nola eragiten dien (alde nahiz kontra) bertako ur-baliabideei, ekosistemei eta bizibideei.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26534
* Commonscat Multimedia: Water footprint

---

 |

* Wd Datuak: Q26534
* Commonscat Multimedia: Water footprint
**Upshur konderria** (ingelesez: *Upshur County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Buckhannon da. 2010eko zentsuaren arabera 24.254 biztanle zituen, Upshur kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Upshur konderriak 918,81 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,3 ura dira. Beste 918,51 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 26,4 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 24.254 pertsonetatik 23.744 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 250 dira. 145 beltzak edo afroamerikarrak. 51 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 85 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 221 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495175
* Commonscat Multimedia: Upshur County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151280608
* LCCN: n81090068
* NARA: 10039821
* **Lekuak**
* OSM: 1913198
* TGN: 2002298

 |

* Wd Datuak: Q495175
* Commonscat Multimedia: Upshur County, West Virginia
**Perry konderria** (ingelesez: *Perry County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua New Bloomfield da. 2010eko zentsuaren arabera 45.969 biztanle zituen, Perry kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Perry konderriak 1.438,83 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,6 ura dira. Beste 1.428,24 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 31,95 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 45.969 pertsonetatik 45.015 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 588 dira. 284 beltzak edo afroamerikarrak. 58 amerikar natiboak ziren eta 14 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 163 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 25 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 410 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501298
* Commonscat Multimedia: Perry County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127845817
* LCCN: n80160402
* NARA: 10036578
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 417432
* TGN: 1002779

 |

* Wd Datuak: Q501298
* Commonscat Multimedia: Perry County, Pennsylvania
**UEK** 1999. urtean jaio zen musika taldea da, Keu Agirretxearen (Fjord, Etsaiak) eskutik. Hiru disko instrumental kaleratu eta gero, Uek (2000), "Ganbaratik" (2003) eta "Fignuh Hystreld" (2005), proiektua hirukote bihurtu zen.

Gitarra eta ahotsetan Keu Agirretxea , baxuan Mikel Arakistain (Fjord, Etsaiak) eta baterian Jon Gurrutxaga (Arima Beltza) zeudelarik, Uek berriak "Heltzear diren egunak" kaleratu zuen 2006 urtean, egungo rockaren, klasikoaren eta alternatiboaren artean kokatzen den lana, beraien kontzertuetan islatzen den indar eta energiaz beteriko diskoa.

2007ko uztailean Ondarru eta Elgoibarko hirukotea "Uhinak" izeneko azken lanaren grabaketan murgildu zen. Andoaingo Garate estudioetan eta berriro ere Haritz Harreguyren eskutik, trioak kantuak sesioan, hau da, hirurak batera grabatzea erabaki zuen abestiei freskotasuna eta konpaktutasuna eman nahian.

Lan berria 2007ko urrian kaleratuko da Gaztelupeko Hotsak diskoetxearen eskutik. "Askatasun hitzak" izango da irratietan entzun ahal izango den lehen single-a. Hirukotea urriaren hasieran hasiko da emanaldiak eskaintzen.

Diskografia
-----------

* *Uek* (2000, Gaztelupeko Hotsak)
* *Ganbaratik* (2002, Gaztelupeko Hotsak)
* *Fignuh Hystreld* (2005, 2112 Produktions)
* *Heltzear diren egunak* (2006, Gaztelupeko Hotsak)
* *Uhinak* (2007, Gaztelupeko Hotsak)
* *U10* (2009, Gaztelupeko Hotsak)

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
* Myspace

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9091012

 |

* Wd Datuak: Q9091012
**Petroleum konderria** (ingelesez: *Petroleum County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Winnett da. 2010eko zentsuaren arabera 494 biztanle zituen, Petroleum kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Petroleum konderriak 4.335,13 kilometro koadro ditu. Horietatik 49,04 ura dira. Beste 4.286,1 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,11 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 494 pertsonetatik 491 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5 dira. 0 beltzak edo afroamerikarrak. 0 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 0 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496636
* Commonscat Multimedia: Petroleum County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157116514
* LCCN: n81078433
* **Lekuak**
* OSM: 1740640
* TGN: 2001294

 |

* Wd Datuak: Q496636
* Commonscat Multimedia: Petroleum County, Montana
**Perry konderria** (ingelesez: *Perry County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Perryville da. 2010eko zentsuaren arabera 18.971 biztanle zituen, Perry kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Perry konderriak 1.253,97 kilometro koadro ditu. Horietatik 25,4 ura dira. Beste 1.228,57 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,13 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.971 pertsonetatik 18.617 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 318 dira. 70 beltzak edo afroamerikarrak. 45 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 85 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 152 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489901
* Commonscat Multimedia: Perry County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124325488
* LCCN: n79120951
* NARA: 10039409
* **Lekuak**
* OSM: 1180441
* TGN: 2001228

 |

* Wd Datuak: Q489901
* Commonscat Multimedia: Perry County, Missouri
**Txoriak.eus** Euskal Herriko txori eta hegaztien webgunea da, Asier Sarasuak 2017an sortu zuena. Horien inguruko informazioa ematen du, alderdi bi jorratuz: ornitologiarena (txorien ezaugarri biologikoak deskribatzea) eta bestetik, eta batez ere, ornitonimiarena (txori izenena, alegia).

Ornitologia, ezaugarri biologikoak
----------------------------------

Txori espezie bakoitzerako hainbat ezaugarri ematen dira: argazkiak, non eta noiz aurkitu daitekeen, ikusentzunezkoak...

2016an argitaratu zen lehengo bertsioan Euskal Herriko 100 espezie nagusienen datuak aurkeztu ziren, baina urtebete baino lehen 200 espezietara iritsi ziren; txori-izenei dagokienez, 2016an 2.000 txori-izen ezberdin inguru zeuden jasota eta ikusgai datu-base honetan. Horrekin batera, Txoritokiak izeneko atal bat ere sortu zuten, Euskal Herrian (eta inguru hurbil samarrean) hegaztiak ikusteko tokirik aproposenak zerrendatu eta bakoitzaren inguruko informazio praktikoa eskainiz.

Ornitonimia, txori izenak
-------------------------

Euskal Herriko hegazti-espezieen inguruko informazio ornitologokoa euskaraz ematen du webguneak, lehenago ez baitzen erraza sarean eta euskaraz ornitologiaren inguruko informazio larregirik aurkitzea. Alor semantiko zinez aberatsa da hegaztiena euskaraz, izen-aldaera ugari azaltzen dira bailara edo herri askotan, baina gazteen artean erabat galzorian zegoen aberastasun hori, transmisioa etenda eta estandarreko formak erabat nagusituta. Datu-base honek hegaztien izendegia jaso, berreskuratu, eta erraz kontsultatzeko moduan argitaratu zuen.

Txori bakoitzak zer izen hartzen dituen eskualde, euskalki eta hizkera bakoitzean; nori jaso zaion izen hori, eta bibliografian nola/noiz/nork erabili izan duen. Kasu batzuetan, lekukoen hitzak ikusi eta entzuteko aukera ere badago, Ahotsak proiektuan jasotako grabazioei esker.

Sortzaileak
-----------

Asier Sarasuari Badihardugu Euskara Elkarteak lagundu zion Asier Sarasuari datu-basearen garapenean eta Codesyntax enpresak azpiegitura informatiko osoaren garapenean.

Lizentzia
---------

Webgune honetarako sortu eta bildutako eduki guztia (txorien izendegia, testuak, eta abar) cc-by-sa lizentzia librearekin banatzen dira (*aitortu-partekatu*). Webgune honetan azaltzen den beste eduki guztia ere cc-by-sa lizentziarekin jaso eta berrerabili da, hala nola argazkiak (Wikimedia commons), audioak (Xeno-canto,org), ahozko lekukotasunak (Ahotsak.eus), zein gainontzeko material grafiko guztia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Txoriak.eus aurkeztu dugu, Euskal Herriko txorien fitxen eta euskarazko izenen datu-basea» *txoriak.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-06-06).
2. ↑    Salabardoa.  (2017-02-17). «Txoriak.eus: 20 urtez jasotako txori-izenak sarean • ZUZEU» *ZUZEU* (Noiz kontsultatua: 2020-06-06).

Ikus, gainera
-------------

* Sustatu.eus
* Umap.eus
* Mendiak.eus
* Ahotsak.eus
* Egunean behin
* Codesyntax

Kanpo estekak
-------------

* Txoriak.eus webgune ofiziala
* Txoriak.eus, Euskal Herriko txorien webgunea (youtube Ahotsak)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q96099664

 |

* Wd Datuak: Q96099664
**Toledoko VII. kontzilioa** Hispania Bisigodoko zazpigarren kontzilioa izan zen. 646ko azaroak 18an hasi zen Txindasvinto erregeak deitua, eta 41 gotzain izan ziren parte hartu zutenak (pertsonalki edo delegazio bidez).

Traizioari buruzko legea eskumikazio zigorra gehituz errudunentzat. Atzerrira erregearen edo godoen aurkako aktibitateak egiteko joaten zen edo laiko bati hala egiteko eskatzen zion klerigo oro, eliz hierarkian zuen kargua inporta gabe, mailaz jeitsia eta penitente iraunkor bihurtua izango zela erabaki zen (jaunartzea soilik heriotzaren orduan emango zitzaion); klerigo orok debekatua zuen penitenteari sakramentuak ematea, eta hala egiten zuena, erregearen agindu zuzenpean bazen ere, anatematizatua izango zen, eta onuratua izan zenaren zigor berberak jasoko zituen, errudunaren ondasunak Altxorrera pasako ziren, eta erregeak bere ondasunak itzultzea erabakitzen bazuen, soilik gehienez ere ehuneko hogei itzuli ahal izango zitzaion.

Kontzilioko I. kanonean, gotzainek, laiko bat matxinatu eta bere burua errege izendatzen bazuen, horretan lagundu zion gotzain edo apaiz oro eskumikatua izango zela adierazten zuten. Usurpatzaileak benetan errege bihurtzea lortzen bazuen, eta, beraz, horretan lagundu zioten klerigoak zigortu ezin baziren, usurpatzailea hil ondoren zigortuak izango ziren.

Kontzilio honetan Bragako Artzapezpiku bezala San Fruktuoso izendatua izan zen, Dumiumeko gotzaina zena. Urte berean izendatu zen beste bat 657an Aita Santua izango zen Eugenio II.a izan zen, kontzilioa ospatu zenean Zaragozako artxidiakonoa zena eta Toledoko gotzain metropoliar bezala izendatua izan zena.

Kontzilioko arau bitxi batek Erresumako hiriburutik gertuko elizbarrutietako gotzainek urtean zehar hilabete bat behintzat Toledon pasa behar zutela ezartzen zuen, erregearenganako erreberentziagatik eta errege egoitzaren ohorez eta Gotzain metropoliarraren kontsolamendu bezala. Probintzia guztikoak hogei baino gehixeago izango ziren, hogeitabat, gehi metropoliarra, zerrenden arabera. Bederatzi gotzaindegi zeuden Betikan, hamabi inguru Lusitanian, zortzi inguru Galizian, hamalau bat Tarraconensen eta zazpi Narbonensen, dagozkien artzapezpikutzaz gain. Gotzaindegi batzuk agian aldi batekoak izan ziren, ezagun guztien zerrenda laurogeitabira iristen bait da.

Kontzilioan ermitau erratuek zuten jokaera okerraren gaia jorratu zen. Egiten zituzten bidegabekeriak eragozteko eta horien ondorioz jasotzen ziren kexuak ekiditeko euren ordenako komentuetan egon behar zutela erabaki zen.

Kontzilioak Galiziako gotzainek parrokia bakoitzerako bisita eskubideengatik bi soldata baino gehiago ezingo zutela jaso, eta eliza monastikoak ordaintzetik at egongo zirela erabaki zuen. Bere urteroko bisitetan, gotzainak ezingo zuen berrogeitamar pertsonak baino gehiagok osatutako segizio bat eraman, ezta parrokia bakoitzean egun bat baino gehiago eman ere.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Toledoko VI. kontzilioa** | **Toledoko kontzilioak**646 | Ondorengoa**Toledoko VIII. kontzilioa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3139359

 |

* Wd Datuak: Q3139359
Ur bedeinkatua Bergarako Santa Marina elizako bataiarrian.
**Ur bedeinkatua** kristau erlijio batzuetan liturgiarako erabiltzen den ura da, kleroko pertsona batek bedeinkatua. Besteak beste, bataioan eta bedeinkapenetan erabiltzen da eta.m

Beste erlijio batzuetan, ere, hinduismoan esaterako, ura kultuko elementu garrantzitsua da.

Erabilpena
----------

Gehienetan, ponte edo ur bedeinkatu ontzietatik hartu eta banatzen da. Katolikoen artean, eliza batera sartzean, eskuineko hatz luzea bertan bustitzen da aitaren egiteko.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Eliz atarian gizon hark eskuineko hatz luzea eta bizkorra pontean sartu, Augustori ur bedeinkatua eskaini eta aitaren egin zuen |  » |
| —Laino; Miguel Unamuno |

Nafarroan, agoten bazterketaren garaian, elizetan ponte berezia izaten zuten eliza batzuetan. Ponte diskriminatzaile hori egon ezean, agotek ezin zuten guztien ur bedeinkatua atzamarrekin ukitu eta makila bat erabili behar izaten zuten.

Historia
--------

Tradizioaren arabera San Alexandro I.ak, (106tik 115ra seigarren Aita santua), ezarri omen zuen. Ur horretan kristauen etxeak purifikatzeko gatza bota behar zen (constituit cum aquam sparsionis vente benedici dans habitaculis hominum). Aita santu bera izan omen zen Eukaristian ogi legamiagabea eta ardoa urez nahastuta sartu zituena. Dena dela, gaur egun datu horiek jasotzen dituen idazkiak apokrifotzat hartzen dira eta ur bedeinkatuaren erabileraz dagoen testigantza zaharrena V. mendekoa da.

Ez da ur bedeinkatua, esaterako, Lurdako ura, ustez mirariak egiteko ahalmena duen ura besterik ez baita, bedeinkatu gabea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Miguel Unamuno - Laino» *www.armiarma.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-07-07).
2. ↑   «Agoteak» *www.euskonews.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-07-07).
3. ↑
4. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Isipu edo ihinztailua

Bibliografia
------------

* **(Frantsesez)** Marc-Antoine Fontelle: *L'eau bénite, Histoire et spiritualité*, Paris: Téqui, 2009, 168 or. ISBN 9782740315385.
* **(Frantsesez)** Amédée Gastoué: *L'Eau bénite, ses origines, son histoire, son usage*, Paris: Bloud, 1907, 62 or.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Enciclopedia Católica Online

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q218198
* Commonscat Multimedia: Holy water

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 122964006 (data)
* GND: 4189443-1
* LCCN: sh85061638
* AAT: 300264702
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q218198
* Commonscat Multimedia: Holy water
**Pierre Broussel** (1575-1654), *Père du peuple* edo *Herriaren aite* gisa ezaguna Parisko Parlamentuan kontseiluari izan zen Luis XIII.a Frantziakoa eta Luis XIV.a Borboikoa erregeen garaietan.

Biografia
---------

Jules Mazarinek proposatutako zerga berrien aurka egin zuenean, herriaren faborea bereganatu zuen frondan. Ana Austriko erregeordeak hura atxilotzeko agindua eman zuen 1648ko abuztuaren 26an; horrek Parisko herriaren matxinada eragin zuen, «Barrikaden egunean» Broussel askatzeko eskatu baitzuen. Biharamunean, Broussel eta bere lankide Nicolas Potier Blancmesniletik askatu zituzten, nahiz eta erreginak errezeloak izan.

Hurrengo urtean, bere semea Bastillako alkaidea izendatu zuten, herriak hartu berri zuena. 1651n fronda matxinadaren aldekoek Parisko merkatarien probestu izendatu zuten. Matxinada amaitu eta ordena hiriburura itzuli zenean, errebeldeei barkatu zien amnistiatik kanpo utzi zuten; erbestean hil zen. Egun desagertuta dagoen Saint-Landry elizan lurperatu zuten.

Bere atxiloketa Alexandre Dumasen *Vingt ans après* eleberrian agertzen da.

Ikonografia
-----------

Brousselen egile ezezagunaren erretratu bat gordetzen da, 1653an margotutako Parlamentuko kontseilariaren uniformea jantzita. Carnavalet museoan dago jasota.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Félix eta Louis Lazare: *Dictionnaire administratif et historique des rues de Paris et de ses monuments*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q125811
* Commonscat Multimedia: Pierre Broussel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123939223
* ISNI: 0000 0000 8574 0745
* BNE: XX5646157
* GND: 142473650
* SUDOC: 161180086

 |

* Wd Datuak: Q125811
* Commonscat Multimedia: Pierre Broussel
**Toledo-Moctezuma jauregia** Cáceres (Extremadura, Espainia) hiriko inguru historiko-monumentalean dagoen eraikina da. Estilo ikuspuntutik pizkunde garaiko jauregia da, XV. mendean eraikia. XVI eta XVII. mendetan zaharberritze handiak egin ziren, bestetik.

Historia
--------

Jauregia Toledo familiaren jabegoa izan zen. Haien armarria, eraikinaren jabeak izan ziren ere bai Carvajalen eta Ulloa familienekin batera fatxada nagusian ikus daitezke. Juan Cano de Saavedra Hernán Cortésekin batera, Mexikoko konkistan ibili zen. 1531an Huey Tlatoani edo enperadore azteka izan zen Moctezuma II.aren alaba zen Isabel de Moctezumarekin Mexikon ezkondu zen. Bost seme-alaba izan zituzten eta horietako bat, Juan Cano de Moctezuma, Cáceresaera itzuli zen eta jauregia eraiki zuen. Juan Cano 1559an Elvira de Toledo y Ovandorekin ezkondu zen, horrela garrantzi handiko leinuari hasiera ematen. Ondoren, Juan Canoren seme bat Mariana de Carvajalekin ezkondu zen. Ezkontza horrekin batera eraikinaren zaharberritzeari ekin zioten, batez ere goiko aldean. Horri esker ladreiluzko galeria duen fatxada berezia egin zen. Fatxada horretan Toledo y Carvajal eta Moctezuma familien armarriak jarri ziren.

Gaur egun, eraikin horretan, Probintziako Artxibo Historikoaren egoitza dago, Espainiako Kultura Ministerioaren menpean. Aurretik, XX. mendean, lan desberdinak egin ziren egoitz hori egokitzeko.

Iruditegia
----------

* Barruko patioa.Barruko patioa.
* Sarrera nagusia.Sarrera nagusia.
* Teilatuen ikuspegia.Teilatuen ikuspegia.
* Dorrea.Dorrea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Toledo-Moctezuma jauregia Cáceresko Udalaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Toledo-Moctezuma jauregia*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6058209
* Commonscat Multimedia: Palacio de los Toledo-Moctezuma

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-AR-0000021

 |

* Wd Datuak: Q6058209
* Commonscat Multimedia: Palacio de los Toledo-Moctezuma
**Pierre Gripari** (Paris, Frantzia, 1925eko urtarrilaren 7a - 1990eko abenduaren 23a) frantsesezko idazlea izan zen.

Lehenengo antzerki-lana *Lieutenant Tenant* (1962, *Tenant tenientea*) izan zuen, baina ospea *Pierrot la lune* (1963) eleberri autobiografikoarekin eta *L'Incroyable Équipée de Phosphore Noloc et de ses compagnons* (1964, *Phosphore Noloc eta bere lagunen talde izugarria*) kontakizun alegorikoarekin etorri zitzaion. Era guztietako zibilizazioetako erlijio, mito eta elezaharretan oinarriturik, baina mundu fantastikoaren eta zientzia fikzioaren gai klasikoak erabiliaz, Griparik fabula pesimistak, ironikoak eta absurdoak osatu zituen: *Diable, Dieu et autres contes de menterie* (1965, *Deabrua, Jainkoa eta gezurretako beste ipuin batzuk*); *La Vie, la mort et la résurrection de Socrate-Marie Gripotard* (1968, *Socrate-Marie Gripotarden bizitza, heriotza eta berpiztea*); *Frère Gaucher ou le Voyage en Chine* (1975, *Anaia Gaucher edo bidaia Txinan*); *Vies parallèles de Roman Branchu* (1978, *Roman Branchuren bizitza paraleloak*). Fabula pesimista, ironiko eta absurdo horietan bere ideia kontserbadoreak erakutsi zituen.

Poema-liburu bat idatzi zuen: *Le Solilesse* (1975). Saiakera-lanak ere egin zituen: *Critique et Autocritique* (1981, *Kritika eta autokritika*); *Nouvelles Critiques* (1987, *Kritika berriak*). Eta ipuin-idazle eta kontalari gisa ere nabarmendu zen: *Contes de la rue Broca* (1967, *Broca kaleko ipuinak*); *Histoire du prince Pipo* (1976, *Pipo printzearen istorioa*); *Contes de la Folie-Méricourt* (1983, *Folie-Méricourten ipuinak*) eta abar.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2060954
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 34457551
* ISNI: 0000 0001 2127 2249
* BNE: XX1075376
* BNF: 11905940s (data)
* GND: 119388294
* LCCN: n50031094
* NDL: 00441770
* NKC: xx0003313
* SNAC: w6fr2skb
* SUDOC: 026903563
* BIBSYS: 51006
* Open Library: OL8118839A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02569/eu\_g\_3154/g3154

 |

* Wd Datuak: Q2060954
**Usoen Iturriak**, **Usoen Glorieta** izen ezezagunagoagatik ere deitua, Sevillako Amerikako Plazan kokatua dago, Maria Luisa Parkeari "Usoen Parkea" ezizena ematen dioten uso ugari bildu eta etengabe hegaldatzen duten bilgunea.

Parkera, Palmondoaren etorbidetik dagoen sarreran, "usoenak" bezala ezagutzen diren bi iturriak daude. Hasieran, hiru bikote ziren, horietatik, aipaturikoa baino geratzen ez delarik, hauek, 1933an zaharberrituak izan zirelarik. Eremu honen zaintza eza, nahikoa izan da beste lauak galdu izateko, baita oraindik mantentzen diren bietako bati burua mozteko ere.

Dirudienez, hona ez zen Plaza de la Alfalfan igandero egoten ziren azoka ibiltariekin amaitu zuen "hegazti gripe" ospetsua iritsi. Hala izan balitz, parkea ez litzateke dena izango.

Iturriak, 1964an egin eta kokatu ziren bertan.

Gertu, Mahai Muralaren Glorieta eta Erlojuaren Glorieta ditu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8962971
* Commonscat Multimedia: Fuente de las Palomas

---

 |

* Wd Datuak: Q8962971
* Commonscat Multimedia: Fuente de las Palomas
**Toledoko Katedraleko Pazko Zutargia** (gaztelaniaz **Porta Cirio Pascual**) pazko zutargi monumental bat da, hainbat metroko altuera duena, XIX. mendearen hasieran zur polikromatuan egina, eta XXI. mendean berriztatu ondoren Toledoko katedraleko nabean dago ikusgai .

Deskribapena
------------

Zutargi edo argimutila baino gehiago, zutabe monumental baten antza duen eskultura da. Dekorazio neoklasikoa duen zur urreztatu eta polikromatuan egina, Mariano Salvatierrak 1800 eta 1804 urtean landua. Zutabeak hutsunea du barrutik hodi baten antzera, eta goiko aldean piztu behar den pazko kandela aldatzeko mekanismo bat dauka (21. mendean zaharberritutako sistema mekanikoa) .

Zutargia Luis María de Borbón y Vallabriga kardinalak enkargatu zuen, gustu neoklasikokoa zuen gizonak. Eskultura multzoak Kristoren berpizkundearen alegoria dauka oinarrian; zutabearen bi alboetan aingeruak daide: horietako batek behe-erliebe bat darama Israelgo herriaren basamortuko igarotzearekin, eta besteak, berriz, bekatu-kate hautsiak eusten ditu, sinbolo bat erakisten duen Kristoren heriotza eta berpizkundea erredentziorako itxaropen dela. Gainaldeko erliebeetan, San Pedro eta San Joan apostoluak daude, eta Toledoko bertako santu gotzainak, San Eugenio eta San Ildefonso. Konposizioa lau aingeru txikik ixten dute bataioaren sinboloekin .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Visita de la catedral de Toledo: 10 detalles que no puedes perderte | EM» *Etheria Magazine* 2022-01-19 (Noiz kontsultatua: 2023-01-26).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Catedral de Toledo, Revista.  (2019). *El Porta Cirio.*  Revista Catedral de Toledo, 48-55 or. (Noiz kontsultatua: 2023-01-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116258948
* Commonscat Multimedia: Easter candle holder of the Cathedral of Toledo

---

 |

* Wd Datuak: Q116258948
* Commonscat Multimedia: Easter candle holder of the Cathedral of Toledo
Nilo arroaren ur-balantzea
**Ur-balantzea** eskualde bateko ur-baliabideen balantze edo egoera da: alde batetik prezipitazioa eta afluentzia, eta bestetik efluentzia, lurrunketa eta akumulazioa. Hidrologian, ur-balantzearen ekuazioa erabil daiteke sistema baten kanpoko eta barruko uraren fluxua deskribatzeko. Sistema batek hainbat eremu hidrologiko izan ditzake, esaterako, lurzoruaren zutabe bat edo drainatze-arroa. Ur-balantzeak organismo batek ura egoera lehorrean edo beroan ura mantentzeko moduei ere aipa diezaieke. Askotan, landareen edo artropodoen erreferentziatzat jotzen da, uraren atxikipen mekanismo ugari dituztenak, iragazkortasun mugatua duten lipidoen argizarizko estaldura barne.

Ekuazioa
--------

Orokorrean, ur-balantzearen ekuazioa hau da:

{\displaystyle P=Q+E+\Delta S}
non

{\displaystyle P} prezipitazioa den
{\displaystyle Q} ebapotranspirazioa den
{\displaystyle E} isurketa den
{\displaystyle \Delta S} biltegiratze aldaketa (lurzoruan edo harri-ohantzean/lurpeko uretan) den

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1148989
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85145527
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 4841

 |

* Wd Datuak: Q1148989
**Toledoko X. kontzilioa** Hispania Bisigodoan 656ko abenduak 1etik aurrera une horretan errege zen Recesvintok deituta ospatu zen gotzainen biltzar bat izan zen.

Kontzilio honetan ez zuten Narbonense eta Tarraconense probintzietako gotzainek parte hartu.

Esan bezala, kontzilioa 656ko abenduak 1ean hasi zen. Orotara hamazazpi gotzain izan ziren pertsonalki parte hartu zutenak (hiru metropoliarrak, Toledokoa, urte bete beranduago Eugenio II.a izenarekin aita santu aukeratua izango zena, Bragakoa, Fruktuoso, eta Sevillakoa, Fugitivo izenekoa), ordezkatuta egon ziren beste bost gotzainez gain.

Kontzilioan zenbait gai jorratu ziren, horien artean, laikoek eta klerigoek erregeari eginiko leialtasun zina hausteagatik jasoko ziren zigorrak, erruduna sekularizatua edo erbesteratua izango zela adieraziz. Beste kanon batean apaizek judutarrei eginiko kristau esklabuen salmenten justifikatu gabeko prezio altuari erreferentzia egiten zaio. Gotzainek, etorkizunean juduekin kristau esklabuen komertzioan aritzen ziren klerigoak Elizatik kanporatuak izango zirela adierazi zuten. Eliz diziplinari buruzko kanonak egin ziren eta elizaren bi barne kontu jorratu ziren: Potamio gotzaina monasterio batera erretiratzea eta Dumioko abadea zen Recimiroren testamentua, ahal zituenak baino legatu gehiago ezarri zituena. Jorratutako gaien artean gotzainen ez erregulartasune batzuk nabarmentzen dira, erlijioso zein zibilak.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Toledoko IX. kontzilioa** | **Toledoko kontzilioak**656 | Ondorengoa**Toledoko XI. kontzilioa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q671230

 |

* Wd Datuak: Q671230
Madrilgo *chulapo*ak *chotis*a dantzatzen, San Isidro egunean.
**Txotis**a Bohemian jatorria duen musika eta dantza bat da. Izena alemaneko *Schottisch* hitzetik dator, "eskoziar". Izan ere, Vienan Erdialdeko Europako dantza honen jatorria Eskozian zegoela esaten zen.

Txotisaren aldaera asko daude munduan gaur egun. Madrilen *chotis* izenarekin, bertako dantza tradizionaltzat hartzen da, Brasilen *xote* izena du, Ingalaterran *scottische* eta Finlandian, adibidez, jenkka, beste dantza ezagun bat dena.

Europan modan egon zen Viktoriar Aroan eta hortik hedatu zen Amerikara.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Povo, Alfredo.  (D.L. 2014). *Apuntes de chotis madrileño : técnica, pasos figuras.*  Punto Rojo Libros ISBN 978-84-16068-75-3. PMC 922108956. (Noiz kontsultatua: 2021-03-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q329385
* Commonscat Multimedia: Chotis

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4179942-2
* NKC: ph224473

 |

* Wd Datuak: Q329385
* Commonscat Multimedia: Chotis
**Pastaza ibaia** (lehen Sumatara ibaia) Hego Amerikako ur zuriko ibaia da, Ekuador eta Peru zeharkatzen dituena, Marañón ibaiaren adarra. 643 km-ko luzera du,  horietatik 370 km  Peruko Loreto departamenduko Amazoniako lurraldea zeharkatzen dute.

Geografia
---------

### Pastaza Ekuadorren

Pastaza ibaia Ekuadorreko goi-ordokian jaiotzen da, Patate ibaiaren eta Chambo ibaiaren elkargunean, Tungurahuaren (sumendia) magalean, Ekuadorreko Baños hiritik gertu (Tungurahua probintzia). Goi-ordokia zeharkatzen du eta Andeetako Ekialdeko mendilkatea arroilen artean zeharkatzea lortzen du, eta bertan osatzen du Agoyáneko 60 m-ko altuerako ur-jauzia, gaur egun Agoyaneko Zentral Hidroelektrikoa dagoen tokian.

Ondoren, hego-ekialdeko norabidean jarraitzen du Ekuadorreko Amazonian zehar, bere ibilbideak Pastaza probintziaren eta Morona Santiago probintziaren arteko muga osatzen duen tarte luzean. Atall honetan ibaiadar garrantzitsuak jasotzen ditu, eskuinean Palora ibaia eta ezkerrean, Capahuari ibaia lehenik eta Bobonaza ibaia ondoren, Pastazako ibilguak Ekuador eta Peru arteko muga naturala osatzen duen zati labur baten ondoren.

### Pastaza Perun

Bobonaza jaso ondoren, Perun sartzen da Puesto Bobonazatik, hegoalderantz, Peruko Amazoniako lautadetatik barrena. Lehenik Nuevo Andoas herria zeharkatzen du, eta gero Andoas eta Puerto Pardo, non eskuinean Huasaga ibaia jasotzen duen. Ibaian behera Huitoyacu ibaia eta Rimachi ibaia ere eskuinean jasotzen ditu eta San Ramonetik igaro ondoren, Marañón ibaira isurtzen da Huallaga ibaiaren bokaletik 95 kilometro inguru dagoen puntu batean.

Ezagutzen denaren arabera, oso balio nabarmenik gabeko ibaia da, piraguismorako izan ezik. Ibilbide bizkorra du eta maiz ur-jauzi eta hondar-barrak ditu, eta horrek ziurgabe bihurtzen du. Ibaiaren ertzetako sasoiko uholdeak gertatzen dira, bertako arro osoan zehar egindako prezipitazio ugariengatik.

Bere ertzetan ez dago asentamendu garrantzitsu gehiegirik, aurrez aipatutakoak izan ezik; beraz, Amazoniako arroaren gune birjinak zeharkatzen ditu, non Zapara indigenak bakarrik bizi diren eta landaredi trinkoa dutenak.

Ekonomia
--------

Ekuadorreko lurraldean, Pastaza bailarako badian, Ambato eta El Puyo herriak lotzen dituen errepidea eraiki da. Peruko lurraldean, Pastaza ibaiak eta Marañón ibaiak osatzen duten triangeluaren barruan, jarduera ekonomiko garrantzitsua garatu da petrolio-hobiei, urre meategiei eta egur ustiategiei esker.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Las aguas continentales de América Latina*, de R. Ziesler y G.D. Ardizzone, publicación de la FAO de 1979. Disponible en: .
2. ↑  Compendio de estadísticas económicas y financieras. Fuente Instituto Geográfico nacional - Dirección de Geografía. Disponible en: .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q685475
* Commonscat Multimedia: Pastaza River

---

* **Lekuak**
* OSM: 2127879

 |

* Wd Datuak: Q685475
* Commonscat Multimedia: Pastaza River
**Usher Hall** Eskoziako Edinburgh hiriburuko kontzertu aretoa da, West End auzoan kokaturik dagoena. **A mailako eraikina** izendatu du Historic Scotland erakundeak.

Royal Lyceum eta Traverse antzokiak ditu alde banatan.

Historia
--------

Andrew Usher whisky distilatzaileak 100.000 libera eman zizkion Edinburgheko udalari kontzertu areto bat egin zezan. Arkitektura lehiaketa bat egin zen eta Leicesterreko *Stockdale Harrison & Howard H Thomson* etxeak irabazi zuen. Viktoriar gotikoan diseinatu zuten eta Jurgi V.a Erresuma Batukoak eta Mary erreginak ezarri zuten lehen harria 1911n. Hau ikusteko mila pertsona bildu ziren. 1914ko martxoaren 16an ireki zituen ateak. Aretoak 134.000 liberako kostua izan zuen eta Usher bukatu aurretik hil zen arren bere izena ezarri zioten antzokiari.

Eraikina
--------

Horma kurbatuak ditu eta kupula bat. Aretoak 2.200 eserleku ditu. Barruan Harry Gamley eskultore edinburghoarraren estatuak daude. Estatua hauek Eskoziako kultur eragile garrantzitsuenak (Walter Scott, Robert Burns, Allan Ramsay, Robert Louis Stevenson) eta nazioarteko konpositore garrantzitsuenak (Wolfgang Amadeus Mozart, Johannes Brahms, Edvard Grieg eta Anton Rubinstein) dira.

Kontzertu aretoko elementu adierazgarriena organoa da. 1913an eraiki zuen Norman & Beard etxeak eta 4.000 libera kostatu zituen. XXI mendea hastearekin berriztu egin zen eta hiru urte eman zituzten horretan.

Eragile soziala
---------------

Hitzaldi politiko garrantzitsua izan dira bertan eta 1930 hamarkadan Espainiako Errepublikaren aldeko diru bilkeak ere egin ziren. 1934an Oswald Mosley faxista britainiarraren hitzaldia izan zen eta kanpoan sei mila manifestari izan ziren protestan.

Bigarren Mundu Gerrako bonbaketetatik babesteko lekua egokia bazen, baina ez da ezagutzen horretarako erabili zenik.

Orkestrak
---------

*Royal Scottish National Orchestra*-ren egoitza da, bai eta *Scottish Chamber Orchestra*, *Scottish Fiddle Orchestra*, *National Youth Orchestra of Scotland* eta *Edinburgh Royal Choral Union* orkestrena ere.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1636910
* Commonscat Multimedia: Usher Hall

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 122488437
* NKC: xx0068223

 |

* Wd Datuak: Q1636910
* Commonscat Multimedia: Usher Hall
Aitzetako Txabala trikuharria.
Ermañalde harrespila.
Txoritokietako menhirra.
Berrozpin I trikuharria.
Txoritokietako megalitoak.
**Txoritokietako Estazio Megalitikoa**. Aztarna megalitiko asko ikus daiteke San Marko-Txoritokieta eta Santiagomendi mendilerroetan. Guztira zazpi dira ezagutzen direnak. Dena dela, gehiago ere egon daiteke.

Historiaurreko monumentuak
--------------------------

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

Kokapen geografikoa
-------------------

Geografikoki Gipuzkoako altuera gutxieneko Estazio Megalitikoa da, 275 metrotako maila kurba baino beherago baitago. Lurzorua Behekretaziko kareharrizkoa da, nahiz eta triasikoaren kareharrizkoa izan monolitoa. Estazio honetatik mota honetako lurzoruak ordu beteko bidean aurkitzen dira; horrek berak interes historikoa dauka. Udalerri hauetan daude monumentuak: Errenteria eta Astigarraga.

Sailkatutako monumentuak
------------------------

Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak

Guztira lau dira:

* Aitzetako Txabalako
* Berrozpin I
* Berrozpin II
* Berrozpin III

### Harrespilak

Guztira bi dira:

* Arreginea
* Ermañalde

### Menhir

Bakarra da, orain gutxi aurkitua:

* Txoritokieta

Egoera legala
-------------

Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan zazpi monumentu aipatzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070870

 |

* Wd Datuak: Q61070870
Pragako (Txekiar errepublika) Ruzyně aireportuko 31 pista
**Pista** bat lurrrean dagoen aerodromo batean aireontziek lur hartu eta aireratzeko bereziki prestaturiko eremu karratu bat da. Pista elementu konstruktibo bakarra den arren lau elementu operatibo biltzen ditu bere baitan zentzu bakoitzean lur hartu eta aireratzeko erabili daitekelako.

Pistak ipar magnetikoaren norantzarekin osatzen duten angeluaren arabera izendatzen dira. Angelua gradutan neurtzen da hamarkada hurbilenera biribiltzen delarik, biribilduriko angeluaren balioaren lehen bi zifrak dira pistaren norabide horretako kodea. Pista bakoitzak bi kode ezberdin ditu norabidearen arabera.

Izenpetze adibide bat
---------------------

Adibidez alboko irudiko pistak 34ºko angelua osatzen du ipar magnetikoaren norantzarekin.

{\displaystyle 34\ --->\ 30\ \,}

Pistaren norabide horretako kodea beraz {\displaystyle \ 03\ \,} izango da

Kontrako norabidean:

{\displaystyle \ 34+180=214\ --->\ 210\ \,}

Pista horretako kodea beraz {\displaystyle \ 21\ \,} izango da beste norabide hontan.

Pista honi 03-21 pista esango zaio orohar kode bakar bat aipatzen denean pistaren norabide jakin bat aipatzen delarik, horrela hego ekialdetik datorren egazkin batek 03 pistan lur hartuko luke eta ipar mendebaldetik datorren egazkin batek 21 pista erabiliko luke.

Bi pista paralelo daudenean bati eskubikoa esten zaio eta besteari ezkerrekoa eskubikoari R (ingeleraz Right esaten delako) hizkia gehitzen zaiolarik (adibidez 03R edo R03) eta ezkerrekoari L (ingeleraz Left esaten delako) hizkia gehitzen zaio (adibidez 03L edo L03). Hirugarren pista bat egon ezkero C hizkia erabiltzen da erdikoa adierazteko (ingeleraz Center esten delako). Zenbaitetan biribiltzea egiterakoan pista bakoitza hamarkada ezberdin batera biribiltzen da, adibidez 34ºko bi pista egon ezkero 03 eta 04 pistak direla esan liteke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q184590
* Commonscat Multimedia: Runways

---

* **Identifikadoreak**
* NARA: 10663036
* AAT: 300007918
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q184590
* Commonscat Multimedia: Runways