recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Okzitania izena** literatura latindarrean XIII. mendearen bukaeran sorturiko terminoa da. Bi espresioren kontrakzioz sorturikoa da, *Okz* *lenga d'Oc*ari erreferentzia eginez, Dantek emandako izena eta, *itania* ziurrenik Akitania terminoaren imitaziotik aterata. Halaber, *lenga d'Oc* kontzeptua *lenga d'Oil*en kontraposizioan erabili zen, bigarren hau Frantzia ipar-ekialdekoa izanda. *Lenga d'Oc* kontzeptuaren aurkitu den lehenengo erreferentzia idatziak 1290 baino aurrekoak dira.

Historia
--------

Okzitania terminoa Erdi Arotik dator, 1290tik. 1271ean Frantziako Felipe III.ak Okzitaniako herrialdeak kontrolpean hartu zituen, Poitierseko Alfontso hil ondoren. Frantziako bi lurralde bereizi egiteko "bai" esateko moduari erreparatu zitzaion: "Oc" Okzitanian, "Oil" ipar-ekialdean. Okzitania hitzak Frantziako Iraultza izan arte egon zen indarrean. XIX. mendean, 1854an sortutako "Felibritge Elkarteak" berriz ere aldarrikatu zuen. XX. mendean, batez ere 60. hamarkadatik aurrera, hainbat elkarte eta taldek identitateari eta kulturari bultzada berria eman zioten eta izenaren erabilera zabaldu zuten.

Okzitania beste hizkuntzetan
----------------------------

Latinetik kanpo beste hizkuntzetan ere hitza agertzen joan zen:

* Italieraz: 1515
* Alemanez: 1572
* Frantsesez: 1644
* Gaztelanaiaz: 1680

Sinominoa
---------

País d'Òc Okzitaniaren sinonimoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Robèrt Lafont (1986): "La nominacion indirècta dels païses", *Revue des langues romanes* 2.zk. XC. liburuki, 161-171 or.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12949825

 |

* Wd Datuak: Q12949825
***On Casmurro*** (portugesez: *Dom Casmurro*) Joaquim Maria Machado de Assis idazle brasildarraren eleberria da. Idatzita 1899an, lehen aldiz 1900en plazaratu zen bere herrian. Literatura errealistaren gailurra da eleberri hau, egile beraren beste biekin: "Memórias Póstumas de Brás Cubas" (1881) eta *Quincas Borba* (1891); hirurak "Trilogia Realista" izenarekin ezagutzen dira. On Casmurro fikziozko memorien liburua da; egilea senar jeloskor eta mesfidati bat da.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Jelosia da eleberriaren gai nagusia, oso gai ohikoa Machado de Assisen literaturan. Alberdania argitaletxeak horrela laburtu du argumentua: "Bento Santiagok, zahartzaroan, alargundu ondoren, ezizenez Casmurro deituak, bere bizitza kontatzea erabakitzen du, haurtzarotik hasita, bere emaztearen ustezko adulterioa ulertzeko; beti hala izan zen ala ezkondu ondoren bihurtu zen halakoa, hori jakin nahi du. Bentinho kontalaria, ordea, hala nahita edo nahi gabe, irakurlearen iritzia manipulatzen eta irakurlea bere konplize bihurtzen ahalegintzen da, mila aieru eta keinadaren bidez." Azkenean ez dugu jakingo ea benetan Capituk senarra engainatu zuen edo dena Bentoren paranoia izan den.

Pertsonaiak
-----------

* Bento de Albuquerque Santiago, "Bentinho": narratzailea eta, antza, engainatua izan den senarra.
* Capitu: Bentinhoren emaztea. Seme bat izan zuen eta, senarraren ustez, bere lagun batena zen, ez berea.
* Gloria: Bentinhoren ama.
* Ezequiel de Sousa Escobar: Bentinhoren laguna.
* Sancha, Escobarren emaztea, Capituren laguna.

Balorazioa
----------

Felipe Juaristiren hitzetan *On Casmurro* eleberri goxo eta orekatua da. Maitasunaren gorabeherak kontatzen dira bertan, engainuekin batera. Baina, azkenik, irakurleak ez du jakingo nork nor duen engainatzen, emazteak senarra ala senarrak emaztea."

"*On Casmurro*, argitaratu zenetik mendea eta gehiago igaro delarik, brasildar literaturaren goreneko obratzat goraipatua da, mendebaldeko literaturan guztiz goi mailako lekua merezi duena, nahiz eta zabalkunde handi-handirik izan ez duen literatura batean sortu izanak ezezagun samar izatera kondenatu."

Zineman
-------

Bi bertsio daude:

* *Capitu* (1968), Paulo Cesar Saracenik zuzenduta.
* *Dom* (2003), Moacyr Góesek zuzenduta.

Euskarazko itzulpena
--------------------

* On Casmurro (*Dom Casmurro*), "Literatura Unibertsala" bilduman, Alberdania eta Elkar, Irun/Donostia, 2009. Itzultzailea: Josu Zabaleta.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. ↑  Petronio, Rodrigo e Alvarenga, Luis Fernando Ribeiro (hitzaurrea). *Dom Casmurro*. Escala Educacional, 2008. ISBN 9788537706329

Kanpo estekak
-------------

* Iker Zalduaren kritika *Gara* egunkarian, 2009-11-20an.
* Felipe Juaristiren kritika *El Diario Vasco* egunkarian, 2010-02-12an.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1236531
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11938233x (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1236531
**Udalbiltza-Udalbide** Udalbiltza Euskal Herriko lehen instituzio nazionalean sorturiko barne gatazken ondorioz sortu zuten 2000ko azaroaren 22an Zuzendaritza Batzordea izeneko erakundea. Batzorde hori EAJko eta EAko udal hautetsiek soilik osatzea erabaki zen.

Historia
--------

Lizarra-Garazi garaian, 1999ko irailean sortu zuten Euskal Herriko lehen nazio instituzioa 1.778 hautetsik, baina bitan zatitu zen hilabete batzuen buruan, 1999ko abenduan ETAren su-etena bertan behera uztearen ondorioz. Zatiketaren ondorioz, Euskalduna Jauregiko Batzar Nagusian erabakitakoa bertan behera geratu zen eta Udalbide eta Eudelekin lotura estuak izan zituen UDALBILTZA®k.

UDALBILTZA® udal izaerako erakundea da, Euskal Herriko udal hautetsiak biltzen dituena. Europar Batasunaren barnean, Euskal Herriaren garapen osoa eta orekatua eragitea du helburu, egungo muga eta hesi politiko-administratiboen gainetik. Lurraldeetako beste erakunde eta eragile sozio-ekonomikoekin batera, euskara, kultura, kirola, lurralde antolamendua eta garapen ekonomiko soziala indarberritu nahi ditu Euskal Herriko lurralde guztietan.

UDALBILTZA®ren ekimena printzipio zeharo instituzionaletan oinarritzen da soilik. Bete-betean gaitzesten du ETAren borroka armatua, behin eta berriro gaitzesten dituelarik honen ekintza armatu oro.

2014aren inguruan UDALBILTZA®k gero eta indar gutxiago eta ekintza gutxiago egin zituen. Udalbideko zuzendaritzakide Ramuntxo Camblongek (EAJ) 2014ko apirilean kazeta honetan jakinarazi zuen «Udalbide hila edo, bederen lo» zela. «Alderdiburuek nahi baitute gelditzea. Ongi litzateke aurrera eramatea, baina estrategia berri bat bada». Maria Eugenia Arrizabalaga Udalbideko Zuzendaritza Batzordeko lehendakari eta EAJren GBBko kideak zioen ez zutela «ezer esateko». Udalbideko zuzendari ohi Jose Luis Mendozak, berriz, adierazi zuen «mesfidantzak» utzi eta «Udalbiltza bakarra» beharko litzatekeela.

Udalbiltzak aitortu zuen Udalbidek «gauza on asko» egin zituela; hark hasitako egitasmo batzuk eredu ditu bere jardueran.

Denbora aurrera joan ahala EAko eta EAJko alderdikide batzuk Udalbiltzara bueltatu ziren era horretan Udalbiltza bera indartuz eta era berean Udalbiltza-Udalbide ahulduz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Udalbide
* Udalbiltza
* Eudel

Kanpo estekak
-------------

* Udalbiltza®ren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268464

 |

* Wd Datuak: Q12268464
**Gipuzkoako Artisten Elkartea**, **AAG-GAE**, (gaztelaniaz: *Asociación Artística de Gipuzkoa*) 1949an antolatutako erakundea da. Urte asko San Telmo museoan egoitza zuten; egun egoitza propioa dute Aldapetan. Elkarteak Arteen eta Lanbideen Eskolaren desagerpenak ekarri zuen hutsunea bete nahi zuen. Lehen presidentea Ricardo Baroja izan zen. Gaur egungo presidentea Sofia Arostegi Parra da.

Aktibitateak
------------

Elkarteak mota askotako ikastaroak antolatzen ditu: margolaritza, eskultura, biluz artistikoa, moldatzea, grabatua, teknologia berriak... Halaber, erakusketa aretoa, liburutegia eta espazio desberdinak lanerako eskaintzen du. Beste motatako aktibitateak ere eragiten ditu: bidaiak, argitalpenak, lehiaketak, proiekzioak, hitzaldiak, merkatu-txikiak... Donostiako Boulevardean, hilabeteroko lehen igandean "Arte Azoka" antolatzen dute, bestetik.

Funtsak
-------

Halaber, elkarteak artista desberdinen lanak gordetzen ditu. Haien funtsetan artista hauen lanak ikus daitezke: Rafael Munoa, Eduardo López de Maturana, Pilar Gil...

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Elkartearen webgune ofiziala.
* "Gipuzkoako Artisten Elkarteak 75 urte", Irutuxloko Hitza, 2397.zk. 2024/04/12.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105158247

 |

* Wd Datuak: Q105158247
**Usoa Zumeta Sanz** (Donostia, Gipuzkoa, 1969ko urtarrilaren 17a) serigrafia-egile usurbildarra da. Jose Luis Zumetaren eta beste hainbat artistaren lanen serigrafiak egin ditu.

Biografia
---------

Usoa Zumeta Donostian jaio zen, 1969ko urtarrilaren 17an. Usurbilen hazi zen, eta gaur egun ere han bizi da. Aita Jose Luis Zumeta margolari ezaguna zuen, eta ama, berriz, Nani Sanz dendari donostiar erretiratua. Arte Ederrak ikasi zituen EHUn. Hasiera batean ikus-entzunezkoetara eta pinturara jo bazuen ere, gero pinturarekin bakarrik jarraitzea erabaki zuen. Bigarren mailan zegoela, serigrafia-ikastaro bat egin zuen Artelekun, eta hori izan da, berak dioenez, serigrafian egin duen formakuntza bakarra. Ikasle zela, aitak esan zion: "Serigrafia ikasten baduzu, nik lana emango dizut". Eta horrela ekin zion serigrafiagintzaren ibilbideari.

Ibilbide artistikoa
-------------------

Lehendabizi aitaren lanak inprimatzen hasi zen, eta, gerora, beste artista batzuen lanak ere serigrafiatu ditu: Nestor Basterretxea, Dora Salazar, Blami, Juan Luis Goenaga, Judas Arrieta, Sistiaga, Miguel Balliache, Rafa Ruiz Balerdi, Koldobika Jauregi, Hugh McCarthy eta abar. Batzuetan, berak egiten dizkie proposamenak margolariei eta eskultoreei, eta elkarrekin lan egiten dute. Serigrafiak egiteko, eskuzko makinak erabiltzen ditu. Aita-alabek Usurbilgo Txikierdi auzoan 2012an eraikitako egurrezko estudioan egiten dute lan, nork bere txokoan, horrek bien arteko elkarlana errazten duelarik. Estudioaren goiko solairuan, erakusketak eta bestelako ekitaldiak egiten dituzte.

Erakusketak
-----------

* *Usoa Zumeta. Elkarlanean.* Hamabost artistaren artelan grafikoak bildu dituen erakusketa Donostiako Aiete kultur etxean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6    *Elkarrizketa Noaua aldizkarian, 2015eko otsailaren 13an.*  (Noiz kontsultatua: 2017/07/20).
2. ↑   .
3. ↑   .
4. ↑    Sarasola, Ainhoa. «Elkarlanaren geruzak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-12-17).

Ikus, gainera
-------------

* Elkarrizketa Noaua aldizkarian, 2015eko urtarrilaren 17an
* 2012an Jose Luis Zumetak egin eta Usoa Zumetak inprimatutako lan grafikoak
* Erakusketa-aretoaren inaugurazioa, 2017ko maiatzaren 2an
* *(artikulua eta bideoa)* Erakusketa-aretoari buruzko erreportajea Berria egunkarian eta BerriaTBn (2017/04/30)[*Betiko hautsitako esteka*] (artikuluaren egilea: Ainhoa Sarasola; bideoaren egilea: Lara Medinabeitia)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33126157
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 569155103925376201504

 |

* Wd Datuak: Q33126157
**Utriusque Vasconiae** 2000. urtean sortutako euskal argitaletxea da. Haren helburua euskal pentsamendua lantzea izan da, "testuinguru partikularretik abiatuta diskurtso unibertsala zabaltzeko". Jokin Apalategi eta Paulo Iztueta argitaletxearen sortzaileak izan ziren. Haren edukiak oso espezializatuak izan dira, unibertsitate munduarekin eta giza-zientziekin (Filosofia, Literatura, Psikologia, Pedagogia, Artea) estuki lotuta. Argitaletxea 2018. urtean itxi zen.

Sortzeko prozesua
-----------------

1990eko hamarkadan, EHUNn zebiltzan, "pentsamendu arroztua" zela nagusi, Apalategik eta Iztuetak argitaletxe baten beharra ikusi zuten. Ekimenaren izena Arnaut Oihenarten liburu batetik dator: *Notitia utriusque Vasconiae, tum ibericae, tum aquitaniae* (Bi Vasconien berriak, iberiarrenak zein akitaniarrenak). Izena ez zen batere komertziala baina Euskal Herri osoa hartzen zuen barruan eta horregatik hobetsi zuten. Urte hauetan bi bilduma eta 140 liburu baino gehiago ekoitzi dituzte. Argitalpenen arlo nagusiak saiakera eta ikerketa izan dira, baina baita narratiba eta poesia eta kritika literarioa ere landu dute. Lan gehienak euskaraz argitaratuak izan dira.

Kolaboratzaileak
----------------

Asko izan dira: Fito Rodríguez, Iban Zaldua, Karmele Artetxe, Txomin Peillen, Ur Apalategi, Ane Larrinaga, Eneko Bidegain...

Omenaldia
---------

2018an argitaletxeak lan eta funts guztiak Euskal Herriko Unibertsitateari eman zizkion. Hori eskertzeko Unibertsitateak argitaletxearen ibilibidea aitortzeko Donostiako campusean erakusketa antolatu zuen, *Utriusque Vasconiae 2000-2018...* izenburupean

Liburu batzuk
-------------

* Eneko Bidegain: *Gerla handia, muga sakona*, ISBN: 978-84-937213-3-6.
* Paulo Iztueta: *Erbesteko euskal kultura barrutik*, ISBN: 978-84-931632-6-6
* Jose Inazio Imaz: *Pantailen eragina hezkuntzan*, ISBN: 978-84-937658-1-1
* Nikolas Ormaetxea: *Gutunak 1917-1961*, ISBN: 978-84-934066-7-7
* Jon Kortazar: *Joseba Sarrionandiaren ipuingintza*, ISBN: 978-84-934066-4-6
* Iratxe Gutiérrez: *Malkoen mintzoa*, ISBN: 978-84-931632-7-3

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* Andoni Imazen artikulua *Berria*n.
* **(Gaztelaniaz)**: Argitaletxearen liburuak.
**Nuntita Khampiranon** (thailandieraz: นันทิตา ฆัมภิรานนท์), **Bell Nuntita** bezala ezaguna, (Nakhon Ratchasima, Thailandia, 1983ko abenduaren 20a) thailandiar emakumezko abeslari, aktore eta DJ transgeneroa da. 2007an *Venus Flytrap Search For the Missing Puzzle* izeneko telebista-lehiaketan parte hartu zuen, non partaideek lehiatu behar zuten *Venus Flytrap* kathoeyz bakarrik osatutako musika-taldeko bi taldekide ohi ordezteko. Nuntita eta Mew izeneko lehiakidea garaile atera ziren eta taldeko kide berriak bilakatu ziren. Nuntitaren ospea *Thailand's Got Talent* telesaiotik datorkio, bertan ahots-trebetasuna erakutsi baitzuen emakume ahotsarekin abesten hasiz eta gizonezko ahotsera aldatuz.

Transexualitatea Thailandian beste herrialdeetan baino ohikoagoa den arren, Bellek ez zuen lan erraza izan familiak bere genero-nortasuna onartzea. Aita militarra eta honen seme bakarra izateagatik, oso egoera zailak bizi izan behar zituen familiak onartu zuen arte.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4883227
* Commonscat Multimedia: Bell Nuntita / Q4883227

---

 |

* Wd Datuak: Q4883227
* Commonscat Multimedia: Bell Nuntita / Q4883227
**Anita Skorgan** (Göteborg, Suedia, 1958ko azaroak 13) suediar-norvegiar abeslari eta konposatzaile bat da.

Jahn Teigenekin ezkonduta egon zen, beste norvegiar abeslari eta konposatzaile arrakastatsu bat, eta elkarrekin alaba bat izan zuten.

Eurovision Jaialdian
--------------------

Norvegia Eurovision Jaialdian bost aldiz ordezkatu zuen, horietako bitan bakarlari bezala, beste baten bere senar izango zen Jahn Teigenekin bikotea osatuz, beste baten 1981ean Finn Kalviki koruak eginez, eta, azkena, berriz ere koruak eginez, baina Jahn Teigeni, 1983an. 1977ko Eurovision Kantu Jaialdian, Londresen ospatu zena, Casanova kantatu zuen, 14. postuan amaituz. Bi urte beranduago, Jerusalemen, 1979ko Eurovision Kantu Jaialdian parte hartu zuen, arrakasta gehixeagorekin, Oliver abestiarekin, 11. postuan amaituz. Berriz ere Ingalaterran, 1982ko Eurovision Kantu Jaialdian parte hartu zuen garai hartan bere senarra zen Jahn Teigenekin bikotea osatuz. Berak pianoa jotzen zuen, eta biek Adieu abesten zuten, 12. amaitu zuena eta, beharbada, euren bizitza pribatuan oinarritua zegoena. Bien artean Eurovision Abesti Txapelketan 1977 eta 1983 artean, elkarrekin, bakoitza bere aldetik edo koruak eginez sei aldiz agertu ziren orotara.

Anitak berriz ordezkatu zuen Norvegia, oraingoan elkaregile bezala eta koruak eginez, 1988ko Eurovision Kantu Jaialdian, non For vår jord (gure lurrarentzat) abestiak bosgarren amaitu zuen, Karoline Kruegerrek abestua. "You Used To Be Mine" abestiaren egileetako bat ere izan zen, 1999ko norvegiar aurreaukeraketan bosgarren amaitu zuena.

Bere musika karreraz gain, 1983ko *Prima Veras saga om Olav den hellige* eta 1997ko *Stjerner i sikte* bezalako filmeetan ere agertu da.

2004an Queen Bees musika taldea sortu zuen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Anne-Karine Strøm Mata Harirekin** | **Norvegia Eurovision Kantu Jaialdian**1977 | Ondorengoa**Jahn Teigen Mil etter milekin.** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Jahn Teigen Mill etter milekin** | **Norvegia Eurovision Kantu Jaialdian**1979 | Ondorengoa**Sverre Kjelsberg eta Mattis Hætta Sámiid Ædnanekin** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Finn Kalvik Aldri i livetekin** | **Norvegia Eurovision Kantu Jaialdian**1982 Jahn Teigenekin bikotea osatuz | Ondorengoa**Jahn Teigen Do Re Mirekin** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q262921
* Commonscat Multimedia: Anita Skorgan / Q262921

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 26282732
* ISNI: 0000000035285086
* GND: 134523814
* LCCN: n93118924
* BIBSYS: 90269161

 |

* Wd Datuak: Q262921
* Commonscat Multimedia: Anita Skorgan / Q262921
**Janko Vukotićen hirugarren gobernua** 1915eko irailaren 10tik 1916ko urtarrilaren 2ra arte egon zen agintean.

Historia
--------

1915eko abenduaren hasieran, Montenegroko gobernuak Nikolas erregeari estatuko erakundeak ebakuatzeko eta armada Shkodërra erretiratzeko plan zehatza proposatu zion. Plan horren arabera, ebakuatu egin behar zen: *Lehenik Cetinjetik Podgoricara, eta gero, behar izanez gero, Shkodërra eta harago... Plan horren arabera, erregea eta gorteko kideak ebakuatu behar ziren, eta armada ahal zuen neurrian borrokatu eta erregearen eta gobernuaren beharraren arabera erretiratu behar zen. Gainerako biztanleek ahal eta nahi bezala jokatu behar izan zuten*.

Nikola erregeak ez zuen plan hori onartu eta gobernuak 1916eko urtarrilaren 7an bildutako Batzar Nazionala deitzea eskatu zuen. Gobernuak Batzar Nazionalari proposamena bidali zion Montenegrok amaiera arte borrokatzeko eta ebakuazio azkarra izan zedin. Gobernu plan hori ere ez zen onartu eta dimisioa eman zuen. Hala ere, 1916ko urtarrilaren 16ra arte ez zuten bere dimisioa onartu. Egun berean, Lazar Mijušković buru zuen gobernu berria eratu zen.

Gobernuko kideak
----------------

**Ministro Kontseilua, 1915eko irailaren 10a - 1916ko urtarrilaren 2a**| Funtzioa | Margolana | Izen-abizenak | Xehetasunak |
| --- | --- | --- | --- |
| Ministro Kontseiluko presidentea |  | Janko Vukotić |  |
| Kanpo Arazoetako ministroa |
| Bitarteko Ministroen Kontseiluko presidentea |  | Risto Popović |
|  | Mirko Mijušković | 1915eko urriaren 3tik |
| Finantza eta Eraikuntza ministroa |  |
| Justizia ministroa |  | Ljubomir Bakić |  |
| Barne Arazoetako ministroa |  | Savo P. Vuletić |  |
| Hezkuntza eta Eliza Gaietarako ministroa |  | Gavrilo Cerovic |  |
| Ministro militarra |  | Mašan Božović |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31182676

 |

* Wd Datuak: Q31182676
**Núria Hosta Pascual** (Katalunia, ) zinema, telebista eta antzerkiko aktore katalana da. Mallorcako Llorenç Santamaria rock-kantariarekin ezkondu da.

Biografia

Antzerkiaren Institutuan ikasi zuen eta TV3-ko *Digui, digui* eta *No passa rex* saioetan hasi zen. 1985ean, Francesc Bellmunt-en *Un parell d'ous* filmarekin egin zdebuta zineman. 1986an, Ventura Ponsen *La rossa del bar* laneko protagonista izatean ospetsu egin zen, eta Kataluniako Generalitateko V. Zinemagintza Sarietako aktore onenaren saria jaso zuen. Paper txiki batzuk egin ostean, *El Lute II: mañana seré libre* (1988) lanean esaterako, berriz protagonista izan zen *Què t'hi jugues, Mari Pili?* eta *Els papers d'Aspern* (1991) lanetan. Urte berean, ohore handia izan zuen YoGa Sarietako bat *Lucrecia* de Bosco Arochiri eman zion paperagatik okerren jantzitako aktoreari ematea. Horren ondoren, bigarren mailako paperean jardun zuen *El perquè de tot plegat* (1995), eta *Eloïse* (2009).

Jarraitutasun handiagoa izan du telebistan; izan ere, TV3 telesailen paper errepikariak izan ditu: *Secrets de família* (1995), *Mirall trencat* (2002), *Laberint de passions* (2006), *El cor de la ciutat* (2006-2009), *Zoo* (2008) eta *La Riera* (2016). Gaztelaniazko kanal-serieetan ere agertu da, hala nola *Petra Delicado*, *El súper* (1999), *Periodistas* (2001) edo *Hospital Central* (2002).

Antzerkian ere ohikoa izan da, hainbat obra antzeztu baititu.

Filmografia
-----------

* *Un parell d'ous* (1985)
* *La rossa del bar* (1986)
* *Més enllà de la passió* (1986)
* *Al acecho* (1987)
* *Amanece como puedas* (1988)
* *Què t'hi jugues, Mari Pili?* (1991)
* *Els papers d'Aspern* (1991)
* *Lucrecia* (1991)
* *El perquè de tot plegat* (1995)
* *Eloïse* (2009)

Antzerkia
---------

* *El Roig i el Blau* (1984), Bartzelonako Teatre Grec-en.
* *La Ronda* (1986), zuzendaria Mario Gas, al Teatre Romean.
* *Tócala otra vez, Sam* (1989), zuzendaria Ricard Reguant.
* *Amor a mitges* (1993), zuzendaria Jaume Villanueva
* *Catxin dena quin estiu* (1997), Xesc Fortezarena.
* *Dones meves* (2000), zuzendaria Anna Güell.
* *Pop Corn* (2001), zuzendaria Àngel Alonso, Teatre Villarroel.
* *El color de l'aigua* (2001), zuzendaria Maxi Rodríguez, Sala Muntaner.
* *La vida lluny dels poetes* (2009), zuzendaria Josep P. Peyró, Teatre Principal de Palma.
* *Divorci* (2013), Franz Kepplerrena, Gaudí Antzokian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "En companyia" conversa amb Llorenç Santamaria i Núria Hosta, ccma.cat, 13 de febrer de 2020
2. ↑  "Angoixa", elegida mejor película en los premios de cine de la Generalitat, La Vanguardia, 10 de març de 1987
3. ↑  Núria Hosta a catalanfilms
4. ↑  Tercera edició dels Yoga a catacric.org

Kanpo estekak
-------------

* Fitxa de Núria Hosta Pascual a ElDoblaje.
* Nuria Hosta[Esteka ez-aktiboa] redteatral.net
* Nuria Hosta teatro.es
**Sepahan Airlinesen 5915 hegaldia** 2014ko abuztuaren 10ean, Teherango nazioarteko aireportutik hiru kilometro ipar edo ipar-mendebaldera istripua izan zuen hegaldi bat izan zen.

Istripua
--------

09:18an izan zen ezbeharra. Irten eta minutu gutxira, zuhaitz batzuen kontra jo zuen airekoak. Teherandik Tebas aldera zihoan Taban Airlines konpainiako hegazkina, motorretako bat hondatu zitzaionean, istripua eraginez. Taban Airlines konpainiaren hegazkin batek izan zuen ezbeharra, Azadi estadioaren inguruan.

Hegazkina
---------

Hegazkina Antonov-140 modelokoa zen, Iranen bertan eginikoa.

Bidaiariak eta eskifaia
-----------------------

40 pertsona istripuaren tokian bertan hil ziren eta zortzi lagunek bizirik ateratzea lortu zuten, ISNA albiste-agentzia irandarrak jakitera eman zuenez.

Bizirik irautea lortu zuten zortzi pertsonetatik –lau gizon eta lau emakume- bost familia bereko kideak ziren, ume bat barne. Ordura arte zabaldutako datuen arabera, hildakoen artean zazpi haur zeuden.

Ikerketa
--------

Agintariek eskuratu zituzten kaxa beltzak, eta ikerketa bat abiatu zuten, gertatutakoa argitzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «40 lagun hil dira hegazkin-istripuan, Teheranen», *EiTB*, 2014-08-10
2. ↑  «Gutxienez 40 pertsona hil dira Iranen, hegazkin istripuan»[*Betiko hautsitako esteka*], *Berria*, 2014-10-11

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17496200

 |

* Wd Datuak: Q17496200
**Pilar Barandiaran Barandiaran** (Ataun, Gipuzkoa, 1911 - *ib.*, 2008ko urtarrilaren 1a) Jose Migel Barandiaran Aierbe antropologo, etnografo eta apaizaren laguntzailea, zaintzailea eta idazkaria izan zen.

Bizitza eta lana
----------------

Ataungo San Gregorio auzoko Perunezarre baserrian jaio zen. 1936ko gerra hastean, mugaz bestaldera joan zen, osaba Jose Migel Barandiarani lagun egitera, eta haren ondoan izan zen apaizaren erbestealdian, Biarritzen eta Saran. 1953an Atauna itzuli zirenean, Sara izeneko etxea egin zuten, erbestealdiko etxearen erreplika, eta bertan jarri ziren bizitzen.

Pilar Barandiaran Jose Migel Barandiaranen zerbitzaria eta zaintzailea izan zen, antropologoa 1991n hil zen arte. Horrez gain, ikerketetan ere lagundu zion, idazkari-lanak eginez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Berria.eus. «Pilar Barandiaran hil da, Joxe Migel Barandiaran bizi guztian zaindu zuen iloba» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2017-07-08).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑    *Joxe Migel Barandiaranen «umea», Pilar Barandiaran, hil da - GARA.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-08).
3. ↑    *Elkarrizketa: Pilar Barandiaran.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-08).

Kanpo estekak
-------------

• Elkarrizketa: Argia (2005/06/26)
• Elkarrizketa: Euskonews & Media 179.zbk (2002/9)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31943192

 |

* Wd Datuak: Q31943192
**Centre Internacional Escarré per a les Minories Ètniques i les Nacions** **(CIEMEN)** Aureli Argemik 1974an sortutako gobernuz kanpoko erakundea da. Nazio katalanaren zein Europa eta munduko gutxiengo nazionalen ezagutza eta errekonozimendua sustatzen du. Gutxiengo nazional eta etnikoen dokumentazio gune funtzioa betetzen du eta hitzaldiak eta simposiumak antolatzen ditu, Katalunia mailan eta nazioartean.

Nazio Batuen Erakundean berezko hizkuntzarako eskubide unibertsala errekonozitzeko proposamena aurkeztu zuen[4]. Hizkuntza Eskubideen Munduko Konferentzia antolatu zuen, beste erakunde batzuekin batera, 1996an; bertan aurkeztu zen Hizkuntza Eskubideen Deklarazio Unibertsala. Europa Mendebaldeko Estaturik Gabeko Nazioen Konferentzia (CONSEU) ere antolatu zuen.

Mercator sareko kide da, bereziki legegintzaz eta hizkuntza eskubideez arduratzen delarik. Hizkuntza Berdintasunerako Europar Sareko (ELEN) kide ere bada.

Gaur egun David Minoves da bere lehendakaria.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
* Nationalia Estaturik gabeko nazioen gaurkotasuneko aldizkari digitala
* Mercator sarearen webgunea
* ELENen webgunea
* Hizkuntza Eskubideen Deklarazio Unibertsalaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8343604
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148961266
* ISNI: 0000000106715400
* LCCN: n80081724
* SUDOC: 029178541

 |

* Wd Datuak: Q8343604
**Tarapacá** Txileko probintzia bat izan zen, 1883tik 1928ra. Ancóneko itunaren arabera Txilera lagatu zen, lehen izen bereko Peruko probintzian zegoena.

  

The province was created in 1883, having been awarded to Chile under the Treaty of Ancón, along with Tacna.

Historia
--------

Probintzia 1883an sortu zen, Ancóneko Itunaren arabera Txileri eman ziotena, Tacnarekin batera.

Banaketa administratiboak
-------------------------

1884ko jatorrizko banaketa administratiboak honako hauek ziren:

| Departamendua | Hiriburua | Ordezkariordetzak | Barrutiak |
| --- | --- | --- | --- |
| Pisagua | Pisagua | 5 | 18 |
| Tarapacá | Iquique | 13 | 34 |
|

1927ko abenduaren 30ean, Tarapacá Probintzia **Iquique Probintzia** berrizendatu zuten, honako hau sortuz:

| Departamendua | Hiriburua |
| --- | --- |
| Pisagua | Pisagua |
| Iquique | Iquique |
|

Limako Itunaren ondoren, 1929an, Tacna Probintzia, Tacna Departamenduarekin batera, desegin eta Perura itzuli ziren, Arica Departamendua Tarapacá Probintziara joan zen, 58.072 km²-ko azalera berriarekin.

| Departamendua | Hiriburua |
| --- | --- |
| Arica | Arica |
| Pisagua | Pisagua, Txile |
| Iquique | Iquique |
|

1974an, Tarapacá eskualdea lehengo Tarapacá probintziatik sortu zen, baita Antofagasta probintziatik ere.

Erreferentziak
--------------
**Luis Rodríguez Gal**, ezizenez **Luis de Uranzu** (1894ko ekainaren 6a, Irun, Gipuzkoa – 1968ko martxoaren 25a, Irun, Gipuzkoa), gipuzkoar margolari eta idazlea izan zen, Dolores Salís margolari eta eskultorearen senarra eta Jaime Rodríguez Salís kulturgizon, artezale eta arkeologoaren aita.

Irungo "Uranzu" jauregian, altxamendu faxistaren garaian suntsituta geldituko zen jauregian, jaio zen. Lehen ikasketak Donostiako Igeldopean zegoen Captier kolegioan egin zituen. Geroago, Beavais-eko (Frantzia) "Instituto Agricola Internacional" delakoan jarraitu, eta ingeniari agronomoaren titulua eskuratu zuen. Tesia, "La Guipúzcoa Agricole" frantsesez egin zuen; bertan, Hondarribiko Jaitzubia auzoko "Idurmendieta" baserriaren nekazaritza-aukerari buruzko azterketa egiten zuen. Ikasketetan lortutako tituluari ez zion jaramon gehiegirik egin, eta bere joera kazetaritzarako izan zen: gazte zela, lagunek lagunduta, "La Jeringa de Beraqueta" aldizkaria argitaratu zuen, gelatina eran. Irungo "Bidasoa" aldizkarian ere, eta "Katua" izengoitiaren pean, "Arañazos" deituriko artikuluak idatzi zituen. Badirudi artikulu horiek polemikoak zirela, eta, zenbaitetan, erantzun gogorrak eman eta jasotzen zituela. Gaztetako liskartxo hauekin bukatu, eta kazetaritza lana alde batera utzi, eta beste zenbait lanetan murgildu zen. Dena den, kazetaritzarako zuen grinak oso luze iraungo ez zuen "Aldabe" izeneko aldizkari bat sortzera eraman zuen. 1945. urtearen inguruan, Emilio Navas Labianok "El Bidasoa"ren zuzendaritza hartzen duenean itzuliko da Luis Rodriguez Gal aldizkari horretan idaztera, orain "Luis de Uranzu" izenpean.Gerra karlistei buruzko interes berezia zeukan, eta ezagutzen ez ziren zenbait datu jaso zituen. Altxamendu faxista hasi zenean, inguruko mendietara joaten zen gertatzen zena handik begistatzeko. Gerra karlistei eta altxamendu faxistari buruzko jasotako datu guztiak Hendaiako etxe batean gorde zituen, baina II. Munduko gerraren gertakarietan guztiak galdu ziren.

Jaioterrian, bere omenezko kale bat du. Bestalde, 2003an Irungo Luis de Uranzu Kultur Taldeak bere idazlan guztiak berrargitaratu zituen.

Aranzadi Zientzia Elkarteko kide nabarmena, bai eta Akademia Ibiltaria eta Euskalerriaren Adiskideen Elkartekoa ere.

Jakintza handiko gizasemea, gaztelaniaz gain frantsesez ere idatzi zuen, euskaraz ere ikasi zuen, baina ez zuen hizkuntza honetan idazlanik idatzi.

Bibliografia
------------

* *Lo que el río vió*, Donostia, 1955
* *Un pueblo en la frontera*, Donostia, 1965
* *Cuentos del Bidasoa*, Donostia, 1971, hil ondoren argitaratua
* *El Bidasoa* argitalpeneko ohiko kolaboratzailea izateaz gain egunkari eta aldizkarietan artikulu ugari idatzi zituen.

Ikus, gainera
-------------

* *Bidasoan gora* liburua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105459902
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87729009
* ISNI: 0000000061130889
* BNE: XX872401
* SUDOC: 156408902
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 121660

 |

* Wd Datuak: Q105459902
**Pero Đ. Šoć** (serbieraz: Перо Ђ. Шоћ) errege ministro, zientzietan doktorea eta mason montenegroarra izan zen.

Lehen Mundu Gerraren aurretik, Montenegroko Telegrafoko, Ogasun Ministerioa eta Kanpo Arazoetako Ministerioko funtzionarioa izan zen.

Erbestean dagoen Montenegroko Errege Gobernuko (Ministroen Kontseiluko) kide iraunkor gisa (Jovan Plamenac lehen ministroarekin eta Milutin Vučinić jeneralarekin), Šoć Montenegroko Legearen, Ohorea eta Askatasunaren aldeko borrokalari diplomatiko garrantzitsuenetako bat da.

1926an, amnistiaren ostean, Šoć Belgradora joan zen bizitzera, baina ez zuen berriro politikan sartu. 1929tik, Jugoslaviako PTTko zuzendaria da, baita historiako publizista eta ikertzailea ere.

1933an, Belgraden *Montenegroko Historia Aztertzeko Elkartea* sortu zuen.

Kargu politikoak
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurretik Veljko Milićević |  **Montenegroko Erresumako erbesteko 5. Justizia ministroa** 
1917ko irailaren 15 – 1921eko ekainaren 28 | Ondorengo Vladimir Đ. Popović |
| Aurretik Veljko Milićević 

---

Pero Vucković |    **Montenegroko Erresumako erbesteko 3. eta 5. Hezkuntza eta Eliza Gaietarako ministroa** 1917ko irailaren 15 – 1919ko otsailaren 17 

---

1919ko abenduaren 29 – 1921eko ekainaren 28 | Ondorengo Pero Vucković 

---

Vladimir Đ. Popović |
| Aurretik
Jovan Plamenac |   **Montenegroko Erresumako erbesteko 6. Kanpo Arazoetako ministroa** 
1921eko ekainaren 28 – 1922ko irailaren 14 | Ondorengo
Anto Gvozdenović |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12639534

 |

* Wd Datuak: Q12639534
***Tricholoma stiparophyllum*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, zapore mikatza duelako, hesteetako arazoak ere eragin ditzake.

Sinonimoa: *Tricholoma lascivum*, *Tricholoma pseudoalbum*.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, haragitsua, zurruna, hauskorra, ganbil-laua, titi pixka batekin, lehenengo ertza beherantz biribilduta eta sarritan saihets antzekoekin; zuria gero hori zikin kolorekoa edo hur-zurbil kolorekoa; opakua, lehorra.

**Orriak:** Estu, zurrunak, erregularki antolatuta eta orritxoekin, gogor helduta, kapelatik bereizgarriak, zurixka-hori kolorekoak, ertza inoiz herdoil kolorez zikindua.

**Hanka:** 6 eta 9 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa, zurruna, hauskorra, oinarri mehetuarekin, zuria horixkaz edo arrexkaz lausotua, opakua, flokoso-pikortsua goiko aldean; betea.

**Haragia:** Zurbila, *Tricholoma sulphureum* delakoak duen antzeko usain handikoa, zapore mikatza, geroago akre-mina.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak.

Jangarritasuna
--------------

Ezin da jangarria, zapore txarra du,

### Nahasketa arriskua

*Tricholoma album*-en antza baino gehiago du *Tricholoma sulphurescens*-ena, hauek orriak zabalago izaten dituzte eta oina apaindua eta haragiaren horirako joera antzekoa dute.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Hostozabalen baso hezeetan (haritza, pagoa, urkia); ez da agertzen koniferoen basoetan. Urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Euskal Herriko perretxiko eta onddoak*, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza  •   *Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak*, A.D.E.V.E. 2012  •   Euskalnatura  •   *Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos*, Luis García Bona, Kriselv, 1987  •   *Catálogo micológico del País Vasco*, Aeranzadi, 1973  •   *Mendizalearen Hiztegia [mikologia]*, Ostadar Mendi Taldea.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 150 or. ISBN 84-282-0865-4..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 257 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
**Eva Argiñano Urkiola** (Beasain, Gipuzkoa, 1960ko apirilaren 4a) sukaldari eta telebista aurkezlea da.

Postreetan aditua, bere anaia Karlos Arguiñanoren Zarauzko jatetxean lan egiten du.

Biografia
---------

Hamasei urte zituela lanean hasi zen aitak zabaldu eta anaiak gidatutako jatetxean. Ikasketak bukatu eta gero, hainbat ikastaroei esker bere teknika hobetzea lortu zuen. Beranduago, bere anaiaren jatetxeko gozogintzako buru bihurtu zen.

1991n, TVE 1eko *La cocina de cada día* saioan egin zuen debuta anaiaren programako gozogintza atalean eta, 1998. urtean Argentinako Canal Treceko *Karlos Arguiñano en tu cocina* saioan ere aritu zen.

2006an, LaSextan bere saioa lortu zuen: *Hoy cocinas tú* izenekoa eta 2009. urtera arte zuzendu zuen saioa. Telebista kate berean *Las tentaciones de Eva* saioa ere aurkeztu zuen 2007an.

2009 eta 2010 urtetan zehar, Hogarutil telebista katean *Navidades con Eva y Enrique* (Enrique Fleischmann-ekin batera) eta *Desayunos y meriendas de Eva Arguiñano* aurkeztu zituen. 2011 eta 2013an, *Cocina con sentimiento* reality saioa aurkezu zuen Nova telebista katean.​

2013.urteko apirilaren 18an Larrialdietako zaintza bereziko unitatean artatu zuten, Donostiako Ospitalean. Izan ere, bihotzekoa eman zion eta ospitaleratu egin zuten. Aste bete igaro ondoren, Donostiako Poliklinikara eraman zuten eta bertan bihotzeko ebakuntza egin zioten.

Bibliografia
------------

* *Los postres de Eva Arguiñano*, 2002, Bainet Media
* *Las tentaciones de Eva Arguiñano*, 2003, Bainet Media
* *La pastelería de Eva Arguiñano*, 2004, Bainet Media
* *Lo más dulce*, 2005, Bainet Media
* *Delicias de Eva Arguiñano para hacer en casa*, 2007, Bainet Media
* *Atrévete con los postres de Eva Arguiñano*, 2008, Bainet Media

Ikus, gainera
-------------

* Karlos Argiñano

Kanpo estekak
-------------

* *Hoy cocinas tú* telesaioaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5415006
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305882488
* ISNI: 0000000060858106
* BNE: XX1223115
* UB: a1323943
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 24695
* Lur: 00447/eu\_a\_4473/a4473

 |

* Wd Datuak: Q5415006
Tiragoma
**Tiragoma**, **harri-goma** edo **sardea**
arma txiki eramangarri bat da, jaurtigailuak jaurtitzeko erabiltzen dena.

"Y" forma duen zurezko egitura batek eratzen du tiragoma. Egitura honen goiko bi adarrei lotuta, bi sokatxo ditu, aldi berean, kautxuzko, plastikozko edo oihalezko oinarri batetara lotuta daudenak. Toki honetan jartzen da jaurtigailua, ohi, harri txikiak izaten direnak.

Tiragoma, nagusi ez den eskuarekin eutsi eta besoa luzatzen da. Orduan, jaurtigailua heltzen da oinarriaren bidez, erpurua eta hatz erakuslearen artean harturik, eta luzatu egiten da, masailetik gertu jartzeko. Orduan, apuntatu egiten da, eta, askatzen denean, jaurtigailua bere jomugara abiatzen da ziztu bizian.

Etxeko tiragomak jostailu tradizionalak izan dira umeentzat XX. mendearen zati handi batean zehar.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13672
* Commonscat Multimedia: Slingshots / Q13672

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300201658
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q13672
* Commonscat Multimedia: Slingshots / Q13672
**Yelena Viacheslávovna Mújina** (Mosku, Errusia, 1960ko ekainaren 1a - 2006ko abenduaren 22a) sobietar gimnasta izan zen, Estrasburgon (Frantzia) 1978ko munduko txapelketan banakako lehiaketa orokorra irabazi zuena.

Haren karrera oparoa izan zen, eta 1979ra arte gimnasiako izar handia izan zen, hanka hautsi batek denbora batean kanpo utzi zuen arte. Lesio hori ez zuen ondo tratatu, baina hala ere, presio handia zuen mugimendu akrobatiko arriskutsu eta zail bat (Thomas jauzia) menderatzeko. Hori egitean, lepoa hautsi zuen 1980ko Udako Joko Olinpikoak ireki baino bi aste lehenago, eta tetraplegika geratu zen 20 urte zituela.

Lesioaren ondorioak
-------------------

Bere lesioa zela eta, Mujinak ezin izan zuen parte hartu 1980ko joko olinpikoetan. Gainera, joko olinpiko horietatik geroztik Thomas jauzia emakumeen puntuaketetaik baztertua izan zen, horren arriskua zela eta. Ondoren, jauzia baztertua izan zen gizonezkoen modalitatean ere, 2017-2020 urteen bitartean.

Lesioaren ondoren, Mújina Moscow News egunkariko zutabegile gonbidatua izan zen. Bere lesioa nazioarteko hainbat mediotan kontatu zen, besteak beste A&E katean edo ABC hedabidean. 

Mujikak interes handia erakutsi zuen haurrengan eta gimnasta gazteengan lesioaren aurretik eta ondoren. Fede erlijioso sakona ere adierazi zuen, eta zaldiak eta marrazki bizidunak atsegin zituen. Mújina eskertuta zegoen berarekin harremanetan egon ziren ikaskide ohiekin, batez ere Yelena Daverdovarekin, "benetako lagun" moduan deskribatu zuena.

Heriotza
--------

Tetraplegiaren konplikazioetatik hil zen 2006ko abenduaren 22an, 46 urte zituenean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «GYMmedia.com» *web.archive.org* 2011-09-27 (Noiz kontsultatua: 2024-02-29).
2. ↑   «Yelena Mukhina Interview» *www.oocities.org* (Noiz kontsultatua: 2024-02-29).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Aranguiz, Luciana.  (2020-09-14). «La historia de Elena Mukhina, la gimnasta que quedó cuadripléjica a los 20 años, presionada al límite para vencer a Nadia Comaneci» *Clarín* (Noiz kontsultatua: 2024-02-29).

Kanpo estekak
-------------
**Mila Aierbe Agirre** (Ataun, Gipuzkoa, 1961eko apirilaren 8a) astrologo-iragarlea da.

Ibilbidea
---------

Txikitatik jaio zitzaion astrologiarekiko zaletasuna Aierberi. Umea zenean, handitan zer izan nahi zuten galdetzen ziotenean, gizakia ezagutu nahi zuela erantzuten zuen. Helduagoa zenean, berriz, inguruko lagunak horoskopo bidez sailkatzeko joera zuen.

Psikologia eta magisteritza ikasten hasi zen, baina bere burua horretan ikusten ez zuenez, astroak ikasteari ekin zion han eta hemen, autodidakta moduan.

1992 Kanarietako eskola batean izan zen astrologiaren inguruan ikasten. Urte horretan ondorengoa iragarri zuen: *«Datozen urteetarako, nazionalitate ezberdinen onarpena eta Europaren dekadentzia ikusten ditut, handitasuna txikitasunaren mesedetan galtzen joango bait da»*.

Ataundarra izanik, Jose Migel Barandiaran gertutik ezagutu zuen. Barandiaranek, astrologiari gogor ekiteko, eta horretarako Holandara joan zedin aholkatu zion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Agirre, Loinaz.  (1992-01-26). *Mila Aierbe: «Izar bat jaioko balitz*
Jose Migel Barandiaran deituko nioke».  *Euskaldunon Egunkaria 353**.*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q89367148

 |

* Wd Datuak: Q89367148
*Tricholoma robustum*

Jangarria. Ukrainan zaporetsutzat jotzen da eta freskoa erabiltzen da. Japoniarrentzat berriz, erdipurdiko zaporea eta usaina du.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, ganbila eta haragitsua, apur bat likatsua edo pixka bat zetaduna, marra fibriladun arre-gorrixka-kobre kolorekoekin.

**Orriak:** Krema kolorekoetatik gorrixka kolorekoetarakoak.

**Hanka:** Motza, 5 cm inguruko garaierakoa eta 2 cm inguruko lodierakoa, kapelaren kolorearekin oinarritik eraztuneraino (hirto), goialdea zuria.

**Haragia:** Zuria, lodia, irinaren edo pepinoaren usainarekin, zaporea ia leuna.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak.

Jangarritasuna
--------------

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

Mintzezko eraztuna duten *Tricholoma* espezieekin nahas daiteke, hala nola: *Tricholoma caligatum*, *Tricholoma aurantium*.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Oro har, lurzoru karetsuetan. Batez ere koniferoen azpian.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 160 or. ISBN 84-282-0865-4..
**Outback** (ingelesez: *The Outback*) hitzak Australiako barnealdeko eremu idor, basati eta zabalak izendatzen ditu. Eremu honetako lursail oparo bakarrak ardi eta behi aziendentzako erabili ohi dira, bertan etxalde bakan batzuk daudelarik. Abeltzaintzaz gain bertako beste ekonomia jarduera nagusiak turismoa eta meatzaritza dira. Outback eremuaren neurri handia dela eta, honek abeltzaintza eta meatzaritzako baliabide erraldoiak eskaintzen ditu.

Zinema
------

Zineman filma ugari Outback eremuan girotuak daude, tartean *The Sundowners* (1960), *Mad Max* (1979) eta *Mad Max 2* (1981), *Gallipoli* (1981, filmaren lehenbiziko zatia), *The Adventures of Priscilla, Queen of the Desert* (1994), *Ned Kelly* (2003) eta *Australia* (2008).

Ikus gainera
------------

* The bush

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q569073
* Commonscat Multimedia: Outback / Q569073

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4352405-9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q569073
* Commonscat Multimedia: Outback / Q569073
***Coitus interruptus*** (hitzez hitz, latinez, «koito etena») edo **atzerakoa** izeneko metodo antisorgailuan, sexu harreman batean zehar zakila isurtzea gertatu baino lehenago ateratzen da baginatik, haurdunaldia ekiditeko asmoz. Fidagarritasun txikiko metodo antisorgailua da, eta gainera ez du saihesten sexu transmisiozko gaixotasunak kutsatzea.

Historia
--------

*Coitus interruptus*aren erabilera dokumentaturik zaharrena haurdunaldia ekiditeko Onanen kondairan agertzenda, Toran. Testu hau orain dela 2.500 urte inguru idatzi zela uste da. Antzinako Grezia eta Antzinako Erroman familia txikiak nahiago zituzten, eta haurdunaldiak ekiditeko hainbat metodo erabiltzen zituzten. Historialarien ustez, metodorik ohikoena *coitus interruptusa* zen. Hala ere, gizarte hauentzat emakumearen ardura zen jaiotza-kontrola, eta ondo dokumentaturik dauden antisorgailu bakarrak pesarioak eta eraginik ez zuten amuletoak ziren.

Erromako Inperioaren gainbeheraren ondotik, V. mendean, Europan antisorgailuak erabiltzeari utzi zitzaion. Pesarioak ez dira berriro ere XV. mendera arte egertzen dokumentazioan.

XVIII. mendean, metodo modernoak garatu artean, Europan oso metodo ohikoa zen haurdunaldia ekiditen saiatzeko, baita Ipar Amerikan zein munduko beste leku batzuetan ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *The Straight Dope: Who wrote the Bible? (Part 1).*  (Noiz kontsultatua: 2017-10-26).
2. ↑   Aine. Collier,.  (2007). *The humble little condom : a history.*  (1st American paperback ed. argitaraldia) Prometheus Books ISBN 9781591025566..
3. ↑    *Encyclopedia of birth control.*  ABC-CLIO 2001 ISBN 1576071812..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182207
* Commonscat Multimedia: Coitus interruptus / Q182207

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85027883
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D003076

 |

* Wd Datuak: Q182207
* Commonscat Multimedia: Coitus interruptus / Q182207
Astigargintza Pont-Rougen, Quebecen.
**Astigargintza** astigarren laborantza da eta, hedaduraz, haien produktuen eraldaketa (astigar-ziropea eta deribatuak). Ipar Amerikako ipar-ekialdean dago, batez ere Quebec-en, hau da, astigar-ziropearen munduko ekoizpenaren 3/4 biltzen du.

Kanadako eta Estatu Batuetako eskualdeak, non astigar-xarabea sor daitekeen.

Astigar-ura biltzea
-------------------

Landatzaileek edo astigardizainek astigar-ura (gutxi gorabehera %2 eta %3 arteko azukrea duen likidoa) biltzen dute, batez ere neguaren amaieran edo udaberriaren hasieran, zuhaitzaren hozkada datuak, urteen arabera, eragina baitu nekazaritzako produkzioan.

Hozka egin eta "ahoa" (*chalumeau* frantsesez edo *spout* ingelesez) lotu ondoren, izerdia egurrezko suil batean biltzen da, azukre-txabolara eraman aurretik. Gaur egun, aluminiozko edo plastikozko suilak erabiltzen dira astigardi ez-industrialetan.

Astigardien industrializazioa galdaretatik desegin da hodien sareen mesedetan (sarritan hodi urdinak), zeren eta zuhaitzetako ura zuzenean azukre-txabolaren biltegietara eramaten baitute.

Ura grabitatearen edo *vacuum* sistemaren bidez mugitzen da. Ondoren, alderantzizko osmosia astigar-uraren kontzentrazio-prozesu azkarra da (% 8raino azukrea), eta denbora eta erregaia aurrezten ditu hurrengo lurruntze-fasean.

Kontzentrazioa lurruntze-xarabea ematen duen lurrungailu batean osatzen da (% 66ko azukrea duen disoluzioa). Berogailuak jarraitzen badu, azukrea gehiago kontzentratzen da eta tiranteak lor daitezke (%83tik %86ra), gero astigar-gurina (%86tik %87ra) eta azkenik azukrea (%88 edo gehiago).

Galeria
-------

* « Les sucres » par Edmond-Joseph Massicotte (1875-1929), gravure de 1903 tirée de L'Album universel, périodique canadien-français.« Les sucres » Edmond-Joseph Massicotte (1875-1929)
* Astigar-uraren suilaAstigar-uraren suila
* Astigar-uraren uzta tradizionalerako suilak.Astigar-uraren uzta tradizionalerako suilak.
* Estatu Batuetan uzta biltzen du, eta metodo hori Quebec-en antzekoa da.Estatu Batuetan uzta biltzen du, eta metodo hori Quebec-en antzekoa da.
* Lurrungailu modernoa, alderantzizko osmosia duena eta gero irakina.Lurrungailu modernoa, alderantzizko osmosia duena eta gero irakina.
* "ahoa" eta hodi urdinekin astigar-ura xurgatzeko ."ahoa" eta hodi urdinekin astigar-ura xurgatzeko .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Stéphane Guay.  (14 février 2019). *La date d'entaillage, un dossier chaud en acériculture.* ..
2. ↑    *L'érable à sucre. Fabrication.* ..
3. ↑    *Le sirop d'érable.* ..

Ikus, gainera
-------------

* Azukre-txabola
* Astigar-ziropea
* Astigar-tira
* Azukrea-astigarra
* Azukre-astigarra
* Astigar-gurina

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2823820

 |

* Wd Datuak: Q2823820