recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Solita Apaolaza Garcia**, ofizialki Maria Soledad Apaolaza Garcia, (Zegama, Gipuzkoa, 1929 - *Ib.* 2021eko urtarrilaren 28a) sendalari edo petrikilo ezaguna izan zen.

Bere burua sendalaritzat zuen eta belarrak bildu eta kataplasmak eta ukenduak egiten zituen arbasoengandik jasotako metodoak jarraituz modu tradizionalean. Sendabelarren inguruko jakintza zela eta, hainbat komunikabidetan azaldu izan zen, ezagun egin zelarik. Euskal Herritik kanpo ere, ezaguna izan zen, eta Alemania eta Txinako bezeroak izatera ere iritsi zen.

1960ko hamarkadan hasi zen bezeroak jasotzen, eta azaleko gaitzak, ile arazoak, erredura eta zauriak tratatzen espezializatu zen.

2017 urtean, bezero bati erreakzio alergikoa eragin zion ukendu bat saldu ziolako, salaketa jaso zuen. Salaketa honen ondorioz, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak 27.000 euroko isuna ezarri zion Apaolazari.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ormazabal, Mikel.  (2017-05-26). «Una curandera de 88 años que hacía "cremas secretas", multada con 27.000 euros» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2020-04-03).
2. ↑     *Goierritarra 111. zenbakia.*  (Noiz kontsultatua: 2020-04-03).
3. ↑    Lartzanguren, Edu. «Aho biko belarrak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-04-03).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q89371671

 |

* Wd Datuak: Q89371671
Juliano enperadorearen solidus-a
**Bizantziar solidoa** 324 eta 337 urteen artean erromatar enperadorea izan zen Konstantino Handiak aureo zaharra ordezteko sortu zuen urrezko txanpon bat izan zen. "Nomisma" eta "bezant" izena ere jasotzen zuen. Bere pisua 4,5 gramokoa da, 22 milimetroko zabalera du eta bere urrearen purutasuna 0,900ekoa da. Bi zatiki ditu. Bata semis deritzona, eta solido erdiko balioa duena. Bestea trientes, solido herena balio duena. Latinez, solidoaren plurala *solidii* da.

Bizantziar solidoaren sorrerarekin, Konstantino I.ak krisian zegoen Erromatar Inperioaren ekonomia egonkortzea lortu zuen txanpon erreforma bat hasi zuen, inolako zalantzarik gabe lortu zuena, Bizantziar Inperioa edo Ekialdeko Erromatar Inperioko ekonomiaren oinarri bihurtuz. Solidoak valió iraunkor bat mantendu zuen Mendebaldean IX. mendera arte, Ekialdean nazioarteko merkataritzan truke txanpon bezala XI. mendera arte erabili zen bitartean.

Bere ospea bere pisu eta purutasunaren iraunkortasunean oinarritzen zen.

Lehen solidoek (*solidii*) Konstantino Handiaren aurpegia zeramaten aurpegiaren aldean eta erromatarren erlijio zaharraren alegiaren bat beste aldean, 313an kristautasuna legeztatua izan ondoren greziar gurutze bat edo aingeru bategatik ordeztua izan dena.

Justiniano II.a enperadorearen erregealdian (685-695 eta 705-711), enperadoreen aurpegiak atzealdean jarri ziren, aurrealdea Jesusen irudiarentzat utziz.

Abd al-Malik ibn Marwan omeiatar kalifak bizantziar solidoaren pisu eta purutasun ezaugarri berberak zituen dinar izeneko txanpon bat sortu zuen 691 eta 692 urteen artean, hala Bizantziar Inperioa eta Omeiatar Kaliferriaren artean zegoen gatazka politiko, erlijioso eta militarrak areagotuz. Bi herrialde horien arteko gatazkak jarraitu bazuen ere, kalifak, 697an dinarrak txanpon aren bi aldeetan Koranaren bertsoak jartzea agindu zuen.

Bizantziar solidoaren aurrekari historikoa soilik aureo bezala ezagutzen den solido aureo erromatarra izan zen.

Bizantziar solidoa txanpontzeari Alexios I.a Komneno enperadorearen agintaldian (1081-1118) utzi zitzaion hyperpyron izeneko purutasun handiagoko txanpon bategatik ordeztua izan zelarik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Aureoa** | **Erromatar txanponak**IV. mendea-XI. mendea | Ondorengoa**Hyperpyron** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q231455
* Commonscat Multimedia: Solidus

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85124660
* AAT: 300037252
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q231455
* Commonscat Multimedia: Solidus
**Sebastian Fernandez de Lezeta** (Uribarri Harana, Araba, 1770 – Iturmendi, Nafarroa Garaia, 1822), izengoitiz *Dos Pelos* —hau da, *Ile Bi*—, gerrillaria izan zen. Napoleondar Gerretako borroketan Hego Euskal Herrian eta Aragoin frantsesen aurka jardun zuen.

Francisco Espoz Ilundainen konfiantza osoa izan zuen Napoleonen aurkako gerran, eta Arabako borondatezko soldaduen lehen ostea eratu zuen. 1809 eta 1814. urteen artean jardun zuen gerrila borrokan, batez ere. Buruzagi izan zen 1811ko Arlabango guduan, zeinean bere gerrillariek 1.600 frantses soldaduko talde bat garaitu zuten.

Gerra amaitzean Espainiako armada erregularrean koronel kargua lortu zuen. Armadan zela, beste militar batzuen etsaigoa erakarri zuen: joera liberalekoa zen Dos Pelos, eta errestaurazio borbonikoa absolutista zenez, Fernando VII.aren aldeko erregezaleak etsai bilakatu zitzaizkion. Halako erregezale batzuek, Urbasako mendialdetik gertu, Iturmendi herriko paraje batean (Ibarbeltz izenekoa), hil zuten bere bere gizonekin batera, 1822. urtean. Inguruko toponimian bada *Dospelos erreka* esaten dioten errekastoa, eta baliteke gertaera haiekin zerikusia izatea horrek.

Gasteizen bada Sebastian Fernandez de Lezeta izena duen kale bat, gerrillari haren omenez. Uribarri Haranan, 2017an, eskultura eraiki zitzaion herriko plazan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Anzuola, Oskar.  (2017-07). «Honores de guerrillero ilustre para Dos Pelos» *Mendialdea Press* (Noiz kontsultatua: 2018-03-20).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Carracedo, Sergio.  (2013-05-03). «Leceta, Longa y Espoz y Mina, la pesadilla guerrillera de los franceses» *El Correo* (Noiz kontsultatua: 2018-05-08).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Góngora, Francisco.  (2017-07-18). «La terrible muerte de ‘Dos Pelos’» *El Correo* (Noiz kontsultatua: 2018-05-08).

Ikus, gainera
-------------

* Napoleondar Gerrak Euskal Herrian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267260
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q12267260
**Nagoyako gaztelua** (japonieraz: 名古屋城, *Nagoya-jō*?)
 Japoniako Aichi prefeturan dagoen japoniar gaztelua da. Nagoia hiriko erdialdeko Naka-ku auzoan dago.

Historia
--------

Imagawa Ujichikak eraiki zuen jatorrizko gaztelua 1525 inguruan. Oda Nobuhidek kendu zion Imagawa Ujitoyori 1532an, eta beretzako hartu zuen, baina, beranduago, utzi egin zuen.

1610ean, Tokugawa Ieyasuk, daimyō ezberdinei, toki hartan gaztelu berri bat eraikitzen laguntzeko agindu zien. Gazteluaren eraikuntza, 1612an amaitu zen.

Edo aroan, Nagoiako gaztelua, Japoniako hiri-gaztelurik garrantzitsuenetako bat zen, Tokaido eta Nakasendo elkartzen zituen Minoji bideko derrigorrezko geltoki batez gain.

Meiji arorarte, Tokugawa familiako Owari klanaren bizilekua izan zen.

Bigarren Mundu Gerran, 1945eko maiatzak 14an, aireko bonbardaketaren ondorioz, gaztelua eta bere baliozko objektu gehienak erabat erreak izan ziren. Hala ere, margolanen batzuk, sutetik salbatu ziren, eta egundaino mantendu dira. Gaztelua, 1959an amaitu zen berreraikitzen.

Gaur egun, antzinako gaztelutik geratzen dena, hormigoizko berreraikitze bat da, aire girotu eta igogailuekin. Gainera, Hommaru Jauregia berreraikitzeko ideia ere badago, hau ere gerran erre zena.

Gazteluaren ezaugarriak
-----------------------

Gazteluaren kupula gainean, tigre burudun bi urrezko arrain daude, kinshachi (金鯱) deituak, suteak ekiditeko kuttun bezala erabiltzen dena. Esaten denez, kinsachiak, jaun feudalaren autoritatearen ikur bezala ere balio zuten.

Iruditegia
----------

* Neguan.Neguan.
* JR Central dorreak atzean dituela.JR Central dorreak atzean dituela.
* Harresia eta dorre nagusia.Harresia eta dorre nagusia.
* Ninomaru atea.Ninomaru atea.
* XX mende hasierako argazkia.XX mende hasierako argazkia.
* Garai batean izan zenaren maketa.Garai batean izan zenaren maketa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q648629
* Commonscat Multimedia: Nagoya Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 244329525
* NDL: 00955301
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q648629
* Commonscat Multimedia: Nagoya Castle
**Sebastokrator** (grezieraz: σεβαστοκράτωρ, *sebastokratōr*; bulgariera eta serbieraz Севастократор, *sevastokrator*) Bizantziar Inperioko noblezia titulu bat izan zen. Inperioaren mugakide ziren edota Bizantzioren orbita kulturalean zueden beste herrialdeetako agintariek hartu zuten titulu hau.

Hitza *sebastos* ('ohoragarri', Latinezko *Augustusen* baliokide) eta *krator*('agintari', autokrator -enperadore- tituluaren sustrai berbera). ***Sebastokrator**-*aren emazteak grezieraz ***sebastokratorissa*** (σεβαστοκρατόρισσα) edo bulgarieraz eta sebieraz ***sebastokratitsa*** (севастократица) titulua hartzen zuen.

Historia
--------

Alexios I Komneno enperadoreak sortu zuen titulua, bere anaia Isaac Komneno omentzeko. Ana Komnenaren arabera, Alexiosek Isaac *zesar*tituluaren gainetik goratu nahi izan zuen izendapen honekin, bere koinatu Nizeforo Melissenori hitz eman bezala. Ana Komnenak «bigarren enperadore» batenarekin parekatzen du sebastokrator titulua, eta zesarrarekin batera maila hau zuenak koroa bat eramateko eskubidea zeukan (ez, ordea, diadema inperiala). Komneno dinastian zehar, maila altuem¡na izaten jarraitu zuen enperadorearen azpitik, 1163an Manuel I Komneno enperadoreak despota titulua sortu zuen arte. Ordura arte, titulua enperadore familiako kideii bakarrik eskaintzen zitzaien, normalean enperadorearen seme gazteneei.

1204 Laugarren Gurutzada Bizantziar Inperioa desgin ostean, Inperio Latindarrak, Nizeako Inperioak eta Bigarren Inperio Bulgariarrak titulua bere egin zuten . Nizea eta ondoren berrezarritako Bizantziar Inperioan,tituluak gorteko garrantzitsuenetariko bat izaten jarraitu zuen, ia beti enperadorearen senitartekoei bakarrik ematen zitzaielarik. Azken Sebastokrator ezaguna Demetrio Kantakuzeno izan zen, XIV. mende bukaerako Peloponesoko agintaria.

Iturrien arabera, urdina zen tituluari lotzen zitzaion kolorea: *sebastokrator* jantziak mediak eta bota urdinak ziuten. Jorge Akropolita-ren arabera, errege familiaren parte ziren sebastokratorrak botetan arrano inperialak eramateagatik bereiz zitezkeen, 1260 inguruan. Pseudo-Kodinos kronikariaren garairako (XIV. mende erdialdean), sebastokrator guztiek hondo gorriaren gainean brodatutako arranoak zeramatzaten. Kodinosen arabera, zeremonia jantziak tunika gorri bat (*Klamidea*) eta kolore urrekara eta gorriko koroa (*stefanos*) ere hartzen zituen barne. Sebastokratorraren eskumenen artean dokumentuak tinta urdin bereziaz sinatzeko eskubidea zegoen.

Bulgarian
---------

Kaloyanek bere aitarengandik, Bulgariako Ivan Asen I.-ren seme batengandik, jaso zuen titulua.

Serbian
-------

Nemanjik dinastiaren agintaritzapean, titulua Serbiako Erdi Aroko gortean sartu zen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q392519

 |

* Wd Datuak: Q392519


1. ↑
**Sedazio paliatiboa** edo sedazio terminala hiltzear dagoen gaixo baten sufrimendua kentzeko praktika aringarria da, gaixoak bizitzaren azken egun edo orduetan jasotzen duena. Normalean zain bidez edo azalpeko perfusio baten bidez, bertan sendagai aringarri bat edo gehiago erabiliz. Aukera hori erreserbatu egin behar da beti ere azken baliabide moduan, gaixoaren sintomak beste bide batetik kontrolatu ezin denean.

Eutanasiatik desberdindu behar da kontzeptualki sedazioarekin sintomak kontrolatzea helburu nagusia delako. Lehenengoarekin, aldiz, helburua heriotza bera edo bizitza murriztea da.

Baimena
-------

Tratamendua hasi baino lehen gaixoaren baimena lortu behar du medikuak, harekin hitz egin ostean. Baimena normalean hitzezkoa izango da, idatzizkoa ere izan daitekeen arren. Pazienteak komunikatu ezin duenean, orduan sendagileak bere senide gertuenekin (edo legezko ordezkariekin) hitz egin beharko du hauek prozedura baieztatzeko.

Farmakoak
---------

Bentzodiazepina eragin azkar, labur eta sakona duen Midazolam sendagairik erabilena da, berez sedazioa ematen duena izanik. Honekin batera, baina batzuetan bakarrik ere bai, morfina erabiltzen da oso sarritan, min handia ez ezik arnasestu larria ere kontrolatzen dituena. Bestela, aurreko biekin batera bestelako psikosendagaiak erabilgarriak dira, batik bat neuroleptikoak (Haloperidol, Levomepromazina edo Klorpromazina).

Ikus, gainera
-------------

* Tratamendu sintomatikoa

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**SECPALeko sedazio gida ("Sedación en Cuidados Paliativos")

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1490242

 |

* Wd Datuak: Q1490242
**Claudia Alexandra Feliciano** (1987ko ekainaren 24an jaioa) **Snow Tha Product** ezizenaz ezaguna, San Jose , Kalifornia -ko rapgile eta aktore mexikar-estatubatuarra da. 2011. urtean **Unorthodox** lehen diskoa kaleratu zuen. 2012an, Atlantic Records diskoetxearekin hitzarmen bat sinatu zuen. "*Holy Shit*" eta "*Drunk Love*" abestiengatik da ezaguna, baita *Good Nights & Bad Mornings* ere. YouTube-n milioika bista dituen hainbat abesti ditu: **Waste of Time** (20 milioi ikuspen), **Cookie Cutter** (10 milioi ikuspen), **Doing Fine** (12 milioi ikuspen) eta **Till Death** (8 milioi ikuspen).

Lehen urteak
------------

Bigarren hezkuntza amaitu ondoren, San Diego Mesa Unibertsitatean sartu zen gizarte langilea izateko ikasketetan. Hala ere, laster utzi zuen unibertsitatea bere musika karrera jarraitzeko.
Umetatik, Snow bere musikarekin oso inplikatua zegoen. 6 urte zituela, eskola-talentu ikuskizunetan agertu zen eta bere aitonaren mariachi taldearekin hasi zen Redwood City-n. San Diego-ra joan zenean izan zuen hip-hoparekiko bere lehenengo harremana. Nerabezaroan, bere lagunekin *freestyle*-an hasi zen. 19 urte zituela musika seriotan hartzen hasi zen eta rapgile gisa karrera lantzea erabaki zuen. Disney -ren Edurnezuri (Snow White) pertsonaiaren izena hartu zuen hasiera batean eta ondoren "*The Product*" gehitu zion. Beranduago berriro aldatu zuen "*Tha Product*" ezizenera.

Hainbat abesti gaztelaniaz grabatu ondoren, Jaime Kohen artista mexikarraren arreta piztu zuen. Kolaborazio abesti bat grabatu zuten, Mexikon ezaguna egin zen "**Alguien**" izenekoa eta Kohen-en Fotosíntesis albumean agertu zena.

Ibilbide profesionala
---------------------

### 2010–11: Hasiera eta *Unorthodox*

### 2012–14: *Good Nights* eta *Bad Mornings*

### 2015–17: *The Rest Comes Later* eta *Half Way There*

### 2017–19: *Vibe Higher*

Musika estiloa eta eraginak
---------------------------

Snow ezaguna da bere estilo azkar eta erakargarriagatik. Jatorrizko estiloa duten artistak miresten eta onartzen dituela adierazi du hainbatetan, hala nola: Missy Elliott, Da Brat, Big Pun, Lauryn Hill, Aaliyah, Amy Winehouse, André 3000, Ludacris, Johnny Cash, Eminem, Busta Rhymes, 2Pac, Mac Dre, Tech N9ne eta Brotha Lynch Hung. Beste artista hauek ere eragina izan dute beregan: María Félix aktore mexikarra eta Selena Quintanilla, Gloria Trevi eta Lupita D'Alessio abeslariak.

Snow elebiduna da, ingelesez eta gaztelaniaz hitz egiten du eta bi hizkuntzatan rapeatzen du jariakortasunarekin.

Bizitza pertsonala
------------------

2018ko ekaineko elkarrizketa batean, Snow-ek agerian utzi zuen hamarkada batean ezkonduta egon zela eta bere senar ohiarekin izandako haurra duela (Drew Feliciano). 2017. urteaz geroztik Julissa da bere bikotekidea, JuJu izenarekin ezaguna. 2019ko uztailaren 10ean, JuJu-k eta Snow-ek ezkontzear zeudela jakinarazi zuten. Elkarrekin "everydaydays" izeneko YouTube kanala dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7548427
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: snow-tha-product

 |

* Wd Datuak: Q7548427
**Somerset konderria** (ingelesez: *Somerset County*) Maineko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Skowhegan da. 2010eko zentsuaren arabera 52.228 biztanle zituen, Somerset kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Somerset konderriak 10.602,2 kilometro koadro ditu. Horietatik 438,04 ura dira. Beste 10.164,16 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,93 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 52.228 pertsonetatik 50.846 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 409 dira. 185 beltzak edo afroamerikarrak. 232 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 294 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 29 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 631 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506363
* Commonscat Multimedia: Somerset County, Maine

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151285751
* LCCN: n81143886
* NARA: 10039749
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2535189
* TGN: 2000930

 |

* Wd Datuak: Q506363
* Commonscat Multimedia: Somerset County, Maine
**Merhetepra Sebekhotep** edo **Sebekhotep VI.a**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1656tik K.a. 1654 arte gobernatu zuena.

Ziuraski, bere aurreko faraoi bat izan zen Sebekhotep V.aren anaia zen, eta, bere ama, agian, *Nubhotepti* izan zen.

Bere erregealdiaren iraupena, 2 eta 5 urte artekoa izan zen, eta, bere oinordekoa, Suadyetu izan zen.

Turineko Errege Kanonean, **Merhetepra** bezala agertzen da, VII.4 erregistroan, bi urte, bi hilabete eta bederatzi eguneko erregealdiarekin.

Bere tronu izena, *Merhetepra* izan zen "Rarekin bakean dagoena eta maite duena" esan nahi duena, eta, jaiotza izena, Sebekhotep, "Sobek pozik dago" esan nahi duena.

Frankek, *Ini* izeneko errege batekin identifikatzen du, Sebekhotep tronu izena eta Ini jaiotza izena duen eskarabeo batean oinarrituta, eta bi urte, bi hilabet eta bederatzi eguneko erregealdia izan zuena. Jürgen von Beckerath eta Spalinger, ez daude ados teoria honekin.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Gobernari honi buruz, erreferentziak, honako hauetan aurkitu dira:

* Turineko Errege Kanona
* Karnakeko Errege Zerrenda
* Estatua bat, Karnaken
* hilarri bat, Karnaken (Hilarri juridikoa deitua)
* hilarri bat, Abidosen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Merneferra** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XIII. dinastia | Ondorengoa**Suadyetu** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q879142
* Commonscat Multimedia: Sebekhotep Khahotepre

---

 |

* Wd Datuak: Q879142
* Commonscat Multimedia: Sebekhotep Khahotepre
**Somervell konderria** (ingelesez: *Somervell County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Glen Rose da. 2010eko zentsuaren arabera 8.490 biztanle zituen, Somervell kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Somervell konderriak 497,16 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,22 ura dira. Beste 482,94 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,08 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.490 pertsonetatik 8.221 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.626 dira. 54 beltzak edo afroamerikarrak. 45 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 40 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 24 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 105 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111844
* Commonscat Multimedia: Somervell County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123143769
* LCCN: n79075124
* NARA: 10047008
* **Lekuak**
* OSM: 1836991
* TGN: 1002906

 |

* Wd Datuak: Q111844
* Commonscat Multimedia: Somervell County, Texas
Uzkia zuritu ondoren.
**Uzki-zuritzea** uzkiaren inguruko azala helburu estetikoekin zuritzeko teknika da. Tratamendu hori giza gorputzaren beste atal batzuetan ere erabil daiteke. Artista pornografikoek asko erabiltzen dute prozedura. Esate baterako, Tabitha Stevens aktore pornoak onartu zuen, *The Howard Stern Show*-eko atal batean, uzki-zuritzearen tratamendua egin ziotela. Produktu zuritzailearen printzipio aktiboa hidrokinona da, substantzia horren ekoizpena blokeatzean melanina sortzen duten zeluletan eragiten duen konposatu despigmentatzailea, eta azalaren kolorearen arduraduna da. Hala ere, hidrokinona substantzia kantzerigenoa eta debekatua da zenbait herrialdetan.

Historia
--------

1980 eta 1990ko hamarkadetan, *Playboy*k eta *Penthouse*k zabaldutako irudigintza erotikoan aldaketa izan zen. Ilerik gabeko genitalen eremua pixkanaka bihurtu zen arau, eta agerian geratu zen larruazalaren hiperpigmentazio naturala. Munduari errebelatutako gorputzeko atal berri horiek estetizatu nahian, uzki-zuritzea sortu zen, edo, oro har, bulbaren eta uzkiaren zuritzea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Vance, Judi. *The Ugly Side of Beauty.* .
2. ↑    *Skin bleaching/ lightening & its dangers.*  26 de septiembre de 2005.
3. ↑   «Blanchiment anal d’où ça vient ?» *Blanchiment Anal* 2021-03-01.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484593
* Commonscat Multimedia: Anal bleaching

---

 |

* Wd Datuak: Q484593
* Commonscat Multimedia: Anal bleaching
**Uzeyir Hajibeyov Museo Etxea** (azeriz: *Üzeyir* Hacbyovun ev-muzeyi) Ushako Azerbaijan konpositore ospetsua den Uzeyir Hajibeyov etxearen museoa da.

Historia
--------

Etxea Shushan eraiki zuten XIX. mendean. Museo etxea 1959an sortu zen, Azerbaijango Zientzia Akademia Nazionalaren, Azerbaijango Historia Museo Estatalaren, Azerbaijango Kultura Ministerioaren eta Musika Funtsaren laguntzarekin. 

1985ean UNESCOk Uzeyir Hajibeyov-en mendeurrena ospatu zuen nazioartean Shushan.

1992ko maiatzaren 8an museoa gelditu egin zen Shusha Armeniako indarrek okupatu ondoren. Armeniarrek Shusha hiria okupatu ondoren, museoak Bakuko Uzeyir Hajibeyov Etxe Museoan jarraitu zuen.

Museoa lau gela ditu. Museoko erakusketak konpositorearen bizitza, sormena eta jarduera publikoa islatzen ditu. Okupatu aurretik, 1700 erakustaldi inguru zeuden museoan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *U.Hajibeyov’s House-Museum in Shusha.*  www.uzeyir.musigi-dunya.az.
2. ↑    *Descubriendo a los azerbaiyanos de renombre: Uzeir Hajibeyov.*  www.azertag.az 19 de agosto de 2019.
3. ↑    *Üzeyir Hacıbəyovun ev-muzeyi.*  www.anl.az.
4. ↑    *Museos de Shusha.*  www.azertag.az 20 de mayo de 2021.
5. ↑    *Hasta la fecha, se han supervisado 313 monumentos histórico-culturales en los territorios liberados.*  www.azertag.az 21 de mayo de 2021.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12848781
* Commonscat Multimedia: House-museum of Uzeyir Hajibeyov (Shusha)

---

 |

* Wd Datuak: Q12848781
* Commonscat Multimedia: House-museum of Uzeyir Hajibeyov (Shusha)
**Méréaucourt** Frantziako udalerria da, Somme departamenduan dagoena, Frantzia Garaia eskualdean. 2013an 14 biztanle zituen.

Demografia
----------

### Biztanleria

2007an Méréaucourt udalerrian erroldatutako biztanleak 14 ziren.4 zeuden familia guztiak seme-alabak zituzten bikoteak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

*Erroldatutako biztanleak*

### Etxebizitza

2007an 8 etxebizitza zeuden, 5 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 2 bigarren erresidentzia ziren eta 1 hutsik zegoen. Etxebizitza guzti hauek 8etxeak ziren. 5 Etxebizitza nagusi guztiak euren jabeen bizileku ziren;1ek bi gela zituen, 1ek hiru zituen eta 3 etxek bost zituzten. 4 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. A 4 etxetan bi ibilgailu edo gehiago zeuden.

Ekonomia
--------

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 12 ziren, horien artean 11 aktiboak ziren eta1 inaktiboa zen. 11 pertsona aktiboetatik 10 lanean zeuden (6 gizon eta 4 emakume) eta 1 langabezian (1 emakume eta 1 emakume). Pertsona inaktibo bakarra ikasten zegoen.

Gertuen dauden herriak
----------------------

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboaHerri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Méréaucourt**Méréaucourt**
Població amb 323 habitants (2000)Équennes-Éramecourt (1,9 km)
Població amb 103 habitants (2000)Thieulloy-la-Ville (2,0 km)
Població amb 211 habitants (2000)Daméraucourt (2,5 km)
Població amb 48 habitants (2000)Saulchoy-sous-Poix (3,1 km)
Població amb 56 habitants (2000)Sainte-Segrée (3,5 km)
Població amb 66 habitants (2000)Lachapelle (4,4 km)
Població amb 130 habitants (2000)Guizancourt (4,4 km)
Població amb 54 habitants (2000)Élencourt (4,6 km)
Població amb 470 habitants (2000)Hescamps (4,7 km)
Població amb 157 habitants (2000)Meigneux (5,0 km)
Població amb 242 habitants (2000)Dargies (5,1 km)
Població amb 302 habitants (2000)Sarnois (5,8 km)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
2. ↑  Logement, 1968-2007
3. ↑  Emploi et population active 1999 et 2007

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**Résumé statistique[*Betiko hautsitako esteka*] INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* **(Frantsesez)**Évolution et structure de la population[*Betiko hautsitako esteka*] INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* **(Frantsesez)**France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q397427
* Commonscat Multimedia: Méréaucourt

---

* **Lekuak**
* OSM: 2084803
* INSEE: 80528

 |

* Wd Datuak: Q397427
* Commonscat Multimedia: Méréaucourt
**Méréko zaldunaren dado-ebazkizuna** Antoine Gombaudek, frantziar idazleak eta Méréko zaldunak ezizenez, Blaise Pascali XVI. mendean planteaturiko [dado-joko]] bati buruzko ebazkizuna izan zen, probabilitatearen historiako mugarritzat jotzen da. Méréko zaldunak bazekien dado bat lau aldiz jaurtikita sei zenbakia gutxienez behin suertatzeko aukerak handiagoak zirela ez suertatzekoak baino (sei zenbakia behin gertatzeko probabilitatea %50 baino handiagoa zela, alegia). Hortik eta argudio lineal okerra erabiliz, bi dadoetan bi sei gutxienez behin ateratzeko aukera handiagoak izateko 4×6=24 jaurtiketa egin behar zirela argudiatzen zuen. Jokoaren errepikapenak hori horrela ez zela eta 24 alditan bi sei gutxienez behin ateratzearen alde apustua egitean galtzen ateratzen zela erakutsi zion, ordea. Blaise Pascali itxurazko paradoxa horren berri eman zion eta Pascalek horren soluzioa eman zuen Pierre de Fermati 1654 urtean bidalitako gutun batean.

Soluzio
-------

Dado bat lau aldiz jaurtikita gutxienez sei bat suertatzeko probabilitatea hau da:

{\displaystyle P(gutxienez\ sei\ bat)=1-P(seirik\ ez)=1-{\Bigg (}{\frac {5}{6}}{\Bigg )}^{4}=0.5177}
Dado bat 24 aldiz jaurkita gutxienez behin bi sei suertatzeko probabilitatea hau da:

{\displaystyle P(gutxienez\ behin\ bi\ sei)=1-P(bi\ seirik\ ez)=1-{\Bigg (}{\frac {35}{36}}{\Bigg )}^{24}=0.4914}

Ikus, gainera
-------------

* Dadoetako probabilitateak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q623680

 |

* Wd Datuak: Q623680
**Venus Miloskoa**, Antzinako Greziako eskultura helenistikoko estatua adierazgarri eta ezagunenetakoa.

Afrodita Miloskoa du berezko izena, baina Venus Milosko gisa da ezagunagoa. Azken finean, jainkosa bera irudikatzen du, maitasunaren eta edertasunaren jainkosa: greziar mitologian, Afrodita, eta, erromatar mitologian, Venus.

Yórgos Kendrotás nekazariak aurkitu zuen 1820an, Milosen, Ziklade uharteetan. Frantziar ofizial batek erosi zuen, Rivièreko markesaren diru-laguntzaz. Markesak Luis XVIII.a Frantziakoari oparitu zion, eta hark Louvre museoari eman zion dohaintzan.

Egilea ezezaguna da, baina Alexandro Antiokiakoa izan litekeela uste da. K.a. 130. eta 100. urteen artean egina omen da. 211 cm garai da, eta marmol zuria du materiala. Estatua zenbait zati bereizitan landu zuen egileak, eta atalak elkartu zituen gero. Besoak ez dira sekula aurkitu. Bere garaian, bitxiak zituen jainkosak (besokoa, belarritakoak eta diadema antzekoa), bitxi horiek estatuari lotzeko zuloek adierazten dutenez.

Antonio Climent Carbó idazlearen arabera, «errealismoa, naturalismoa, lasaitasuna eta tristura» transmititzen ditu estatuak. Errealismoa eta naturaltasuna jarrerak adierazten du gehienbat, zutik baina belaun bat erdi tolestua du emakumeak. Jarrera eta begirada pasiboak lasaitasuna adierazten dute, eta aurpegiak, aldiz, tristura. Aipagarria da estatuak adierazten duen mugimendua ere. S itxurako eskemak, aldakaren bihurguneak eta, gerritik behera, kurbaz beteriko mantuak ematen diote mugimendu-sentsazio hori.

Hiru dimentsiotan
-----------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)** Louvre museoko Venus Milokoaren web-orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q151952
* Commonscat Multimedia: Venus de Milo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 195011024
* BNF: 11988595b (data)
* GND: 4206801-0
* LCCN: n99006708
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q151952
* Commonscat Multimedia: Venus de Milo

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Berria. *Estilo Liburua.* .
***Venus, Vulkano eta Marte*** Tintoretto italiar margolariaren margolan bat da. Oihal gaineko olio-margolaritza teknikaz margotua dago. 135 cm garai eta 198 cm zabal du. 1555 aldera margotua izan zen, eta, gaur egun, Alemaniako Munich hiriko Alte Pinakothek museoan ikusgai dago.

Sandro Botticelli bezalako Pizkundeko marrazkilariek ordurako Greziar mitologiako Venus eta Marte jainkoen arteko maitasuna ordurako gai gisa erabiltzen zuten. Baina Tintorettoren eskuetan margolan honetan idealismo neoplatonikoa dena tonu erotikoko eszena bihurtzen da. Venus etzanda dago eta bere senarra den Vulkano zaharrak hurbildu eta bere emaztearen pubisa estalgabetzen du. Atzean, sehaskan, Kupido lotan dago, eta ohe-azpian Venusen maitalea, Marte, ezkutatzen da. 

Margolanean asimetria handia nabaritzen da. Margolariak begirada hondora, eskuinera, gidatzen du, solairu-lauzen perspektiba baliatuz. Vulkanoren irudia atzeko ispiluan islatzen da, eta bere moldaketa indartsuak Michelangeloen eragina frogatzen du. Bestalde, Venus goi ezker aldetik behe erdialdeko gunera dagoen diagonalean dago ezarria, eta gizon-itxura apur bat du. Tintorettok modelo gisa Tizianoren *Andromeda* margolana hartu zuela uste da. 

Margolan honen zirriborro bat Berlingo kalkografien kabinetean gordetzen da; bertan Marte eta Kupidoren figurak falta dira.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  *Los maestros de la pintura occidental*, Taschen, 2005, pág. 183, ISBN 3-8228-4744-5

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2393412
* Commonscat Multimedia: Venus and Mars Surprised by Vulcan (Tintoretto)

---

 |

* Wd Datuak: Q2393412
* Commonscat Multimedia: Venus and Mars Surprised by Vulcan (Tintoretto)
**Scola Corsa** ("Kortsikako eskola") edo ***Associu di prumuzione di a lingua è di a cultura corsa*** (Korsikako hizkuntza eta kultura sustatzeko elkartea) korsikeraz irakasten duen eskola da. Korsikan sortu zituzten mota horretako ikastetxeak.

Historia
--------

Kortsikeraren dialektoak
Lehenengo bi eskolak 2021ean ireki ziren Bastian eta Biguglian. 2022ko irailaz geroztik, lehen leku horietan kohorte berri bat eta eskola berri bat daude Sarrola-Carcopino-n.

**Scola Corsa** 1901 legeko elkartea da eta murgiltze-irakaskuntzako elkarteen Eskolim sarearekin bat egiten du.

Eskola hauek laikoak eta doakoak dira elkartera biltzeko bakarrik eskatzen diren gurasoentzat (urtean 10 €). Nahi dutenek laguntza librea eman dezakete federazioaren funtzionamendu onari laguntzeko.

Kortska eta Italia
Eskolak diru-laguntza instituzionalaren bidez (udalerrien edo Korsikako Kolektibitatearen laguntza), enpresen mezenasgoaren bidez, eta partikularrek emandako funts propioen bidez finantzatzen dira.

Eleaniztasuna
-------------

Ikasleak, haurtzaindegitik hasita, korsikeraz aritzen dira eskola-bizitzako edozein unetan (ikastaroak, aisia, jolasak, kantina, haurtzaindegia, animazioak, eskola-irteerak…). Ahal den guztia egiten da haurrak noiznahi entzun edo praktikatu ahal izateko.

Hizkuntza ikasteko, baliteke astean irakastordu batzuk ez izatea aski. Murgiltze-ikuspegian, korsikera irakaskuntza gunea da, eta horrek aukera ematen dio haurrari kultura korsikarraren pluraltasuna, aberastasuna eta originaltasuna bizitzeko.

Frantsesa murgiltze-ingurunean pixkanaka eta gero eta gehiago sartuz gero, haurrak bi hizkuntzak menderatu ditzake Lehen Hezkuntzaren amaitzean. Elebiduna den haurrak beste hizkuntza batzuk ikasteko trebetasunak garatzen ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** «Accolta» *Associu di prumuzione di a lingua è di a cultura corsa* (Noiz kontsultatua: 2023-05-02).

Ikus, gainera
-------------

* Seaska (ikastolen elkartea)
* Calandreta
* Diwan
* Bressola
* Murgiltze (hizkuntzalaritza)
* Eskolim
* ABCM-Zweisprachigkeit

Kanpo estekak
-------------

* **(Korsikeraz)****(Frantsesez)**Scola Corsa webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109708452

 |

* Wd Datuak: Q109708452
**Ingerada** edo **silueta** soilaz eginiko arte-lana.
**Silueta**, eta gutxi batzuetan ere **ingerada**, objektu edo pertsona batek ikustean erakusten duen inguru-lerroa da, bereziki hori bakarrik ikusten denean, bestelako ezaugarririk erakutsi gabe. Bereziki artean, marrazketan eta arte grafikoetan erabiltzen da, objektu bat sinpletasunez irudikatu edo horren zirriborro bat egin nahi denean.

Etimologia
----------

*Silueta* hitza, *silhouette* frantsesetikoa da, baina berau *zilhoeta* euskal abizena du jatorrian, *zulueta* abizenaren parekide lapurtarra. Historikoki, Eztebe Zilhoeta (Étienne de Silhouette) izenetik eratorria da, 1759an Frantziako finantza ministro izan zena. Bere aita, Arnaut Zilhoeta zen, biarriztarra. Bertan dago Zilhoeta etxea.

Hitz hau munduko hizkuntza askotan erabiltzen da eta euskal jatorriko hedatuenetakoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Silueta». *Euskaltzaindiaren Hiztegia*. (Noiz kontsultatua: 2021-11-14)
2. ↑  «Ingerada». *Euskaltzaindiaren Hiztegia*. (Noiz kontsultatua: 2021-11-14)
3. ↑  Zilhoeta Euskaltzaindiaren Onomastika batzordean (kontsulta: 2021-11-14)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q898700
* Commonscat Multimedia: Silhouettes

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119781444 (data)
* GND: 4130087-7
* LCCN: sh85122494
* NKC: ph125541
* AAT: 300015423
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q898700
* Commonscat Multimedia: Silhouettes
West Country
**West Country** (euskaraz: «Mendebaldeko Herrialdea») Ingalaterraren hego-mendebaldeko lur eremu bat da, zehatz definituta ez dagoena, gutxi gorabehera Hego-mendebaldeko Ingalaterraren eremuarekin bat datorrena. Avon, Kornualles, Devon, Dorset eta Somerset konderriak barne hartzen ditu, askotan Gloucestershire eta Wiltshire konderriak eta Scilly uharteak ere bai. Erabilera batzuetan, eremu zabalagoak ere barne hartzen ditu; beste batzuetan, berriz, eremu murritzagoa da.

Eremua nagusiki baserri edo landa girokoa da, hiri handi gutxi batzuekin bakarrik, tartean Bristol, Exeter, Plymouth, Swindon eta Gloucester. Turismo eta nekazaritza, bereziki esneki industriak, ekonomian paper garrantzitsua dute. Paisaia nagusiki mendebaldean granitozko mortuez osatua dago, eta tiza eta kareharrizko bidezidor eta buztinezko haranez ekialdean. Historikoki, eztainuaren meatzaritza eta arrantza diru iturri eta lanbide nagusiak izan dira, nahiz eta azken honek ekonomiari oraindik laguntzen dion. Eskualdea usadioz sagardoa, mamia eta enpanada ekoizteagatik ospetsua ere bada.

Batzuetan "West Country" izendapena Wessex erresuma anglosaxoiarekin lotu ohi da. Wessexko biztanleak hego-mendebaldeko eskualdea izendapenaren ordez bultzatu nahi dute, Ingalaterrako hego-erdialdeko zenbait konderri ere barne hartuz (Hampshire, Berkshire, Oxfordshire eta Wight uhartea) eta Devon eta Cornwall kenduz.

Konderriak eta unitate administratiboak
---------------------------------------

* Avon *(1974 eta 1996 artean unitate administratiboa izan zen)*
	+ Bristol
	+ Bath and North East Somerset
	+ North Somerset
	+ South Gloucestershire
* Kornualles
	+ Scilly uharteak
* Devon
	+ Plymouth
	+ Torbay
* Dorset
	+ Bournemouth
	+ Poole
* Gloucestershire
* Somerset
* Wiltshire
	+ Swindon

Hiri eta udalerri garrantzitsuak
--------------------------------

* Barnstaple
* Bath
* Bideford
* Bournemouth
* Bridgwater
* Bristol
* Cheltenham
* Chippenham
* Cirencester
* Christchurch
* Dorchester
* Exeter
* Frome
* Glastonbury
* Gloucester
* Lyme Regis
* Newquay
* Paignton
* Penzance
* Plymouth
* Poole
* Salisbury
* St Austell
* Stroud
* Swindon
* Taunton
* Tewkesbury
* Torquay
* Trowbridge
* Truro
* Warminster
* Wells
* Weston-super-Mare
* Weymouth
* Yeovil

Leku interesgarriak
-------------------

West Countryko inauteriak.
* Avebury
* Bodmin Moor
* Cherhill White Horse
* Dartmoor
* Exmoor Parke Nazionala
* Glastonburyko dorrea
* Jurassic Coast
* Mendip muinoak, Gorge kanoia barne
* Hego Mendebalde Kostaldeko bidezidorra
* Stonehenge
* West Countryko inauteria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1344070
* Commonscat Multimedia: West Country

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85146167
* NKC: ge327458

 |

* Wd Datuak: Q1344070
* Commonscat Multimedia: West Country
**Shugoa** (守護, Shugo?) Japoniaren garai feudalean, ofizialei ematen zitzaien titulu bat zen. Bere esanahi literala, "zaindaria" da.

Kargua, hasiera batean, Minamoto no Yoritomok sortu zuen 1185ean, Minamoto no Yoshitsune harrapatzen laguntzeko, baina, benetako arrazoia, shogunerria Japonia osoan hedatzea zen. Hau da, shogunek izendatzen zituzten shugoak antzinako japoniar probintziak edo *kuni*ak ikuskatzeko.

Shugoa, aurreko kokushi kargua ordezkatzen joan zen, Kiotoko Gorte Inperialak izendatuak zirenak. Ofizialki, kargua, gokuninen (御家人) agindupean zegoen, literalki, "etxeko gizona" shogunaren basailua, hasiera batean, gerlari bat izatetik gertuago zegoen arren. Baina, bi titulu horien arteko harremana oso ezberdina izan zen, Japonia feudalaren historian zehar bi karguek jasan zituzten garrantzi aldaketen ondorioz.

Hiriburu inperialean mantentzeko derrigortasunaren ondorioz, bere probintziatik urrun, shugodai (守護代,?) edo shugoen ordezkariak ere izendatzen ziren. Ordezkari hauek, shugoak zenbait probintziaren ikuskapena bere kargu zuenean ere izendatzen ziren.

Denboran zehar, shugoaren boterea handitzen joan zen, eta Onineko Gerra Zibila hasi zenerako (1467-1477), shugoen arteko gatazkako oso kontu arrunta bihurtu ziren. Gatazken ondorioz, batzuk, berebizi gehitu zuten euren boterea, beste batzuk, euren mendekoengatik itzalduak izan ziren bitartean, shugodaiak kasu.

XV. mendearen amaieran, Sengoku garaiaren hasieran, Japoniako botere politikoa, titulu ezberdinak zituzten jaun feudalen artean banatua zegoen, shugoak, shugodaiak, etab... daimyō ere deituak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1141023
* **Identifikadoreak**
* NDL: 00572363
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1141023
Vestaren Tenpluaren hondakinak
**Vestaren tenplua** (latinez *Aedes Vestae*) Via Sacraren hegoaldean dago, Regiaren aurrean. Erromako tenplurik antzinakoenetako bat da. Tenplu honetan, beti piztuta, zorigaizto handirik jasan nahi ez bazen, Etxea eta Suaren jainkosa zen Vestaren omenezko su sakratua zaintzen zen.

Eraikina, zenbait alditan berreraiki zen, ekialderanzko norantzan zegoen sarrera eta oinplanoaren forma zirkularra mantendu zutenak (Burdin Aroko txaboletan inspiratua), kontserbatzen diren hondarren berreraikuntzarik berriena, Septimio Severo erromatar enperadorearen emazte zen Julia Domnaren garaikoa dena, 191n.

Tenplu zirkularra, 15 metroko diametroa duen podio baten gainean altxatzen da, cella, xurgatutako hogei zutabe korintiarrekin inguratua dago. Sabaia kono formakoa zen, eta kea irtetzen uzteko irekidura bat zuen. Cellaren barnean ez zen gurtza estatua aurkitzen, baizik eta su sakratua bakarrik. Podioan irekitzen den trapezoide formako zulo bat eta nora bakarrik cellatik sar zitekeen, dirudienez, *penus Vestae*aren kokapena da, non Eneasek Troiatik ekarritako gauzak kontserbatzen ziren: Paladioa (Minervaren zurezko irudia) eta Penateen irudiak.

Tenplua, Teodosio I.a Handia erromatar enperadoreak itxi zuen 394an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q753791
* Commonscat Multimedia: Temple of Vesta (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 135145858182123022972

 |

* Wd Datuak: Q753791
* Commonscat Multimedia: Temple of Vesta (Rome)

41°53′30″N 12°29′10″E﻿ / ﻿41.891707°N 12.486206°E﻿ / 41.891707; 12.486206
Moskuko matematika-papiroko 14. problema (V. Struve, 1930)
**Moskuko matematika-papiroa** egiptiar papiro zahar bat da, **Golenistxoven matematika-papiroa** izenez ere ezaguna, zeren Vladimir Golenistxov egiptologoa papiro horren lehenengo jabea izan baitzen. Golenistxovek erosi zuen papiroa 1892an edo 1893an Tebasen. Gaur egun, Moskuko Puxkin Estatu Arte Ederren Museoan dago.
Papiro hori zerrenda mehar bat da, 5,5 m luze eta 3,8-7,6 cm zabal neurrietakoa, eta 25 problema ditu idazkera Hieratikoan.

Moskuko matematika-papiroko 14. probleman, lau angeluko oinarriko piramide-enbor baten bolumena kalkulatzeko eskatzen da. Idazlari egiptiarrak azaltzen ditu pausoak: 2 eta 4 ber bi egin (t², b²), 2 bider 4 egin (tb), aurreko emaitzak batu (t² + b² + tb), eta 6-ren heren batekin biderkatu (h/3); amaitzen du esanez: «ikusten?, 56 da, zuzen kalkulatu duzu». Gaur egungo notazio aljebraikoan honela da: V = h (t² + b² + tb) / 3

piramide-enborraren bolumena.

Ikus, gainera
-------------

* Rhind matematika-papiroa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q926547
* Commonscat Multimedia: Moscow Mathematical Papyrus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 182823328
* LCCN: n2005085544

 |

* Wd Datuak: Q926547
* Commonscat Multimedia: Moscow Mathematical Papyrus
***Moslavina herriaren iraultzaren monumentua*** edo, besterik gabe,  ***Iraultzaren Monumentua***, Bigarren Mundu Gerraren oroitzapenezko eskultura bat da, Podgarianen (Berek, Kroazia) kokatua. Moslavina herriari eskainia dago, Bigarren Mundu Gerran Ustaxa okupazio indarren aurka egindako erresistentziagatik. Lana Josip Broz Titoren aginduz egin zen.

Historia
--------

Monumentua 1967an inauguratu zen, inguruko ospitaleetan hil ziren 900 soldaduak gogoratzeko. Erdian, aluminiozko "begi handi" bat dauka hegodun egitura baten gainean, eta bere inguruan soldaduen hobiak daude.

Plaka
-----

Plaka bat dauka, honako hau dioena: hemen lurperatuta daude Moslavina eskualdeko 900 soldadu, gure nazioaren askatasunaren eta independentziaren alde bizia eman zutenak Nazio Askapenerako Borrokan, 1941etik 1945era.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Eskulturaren argazkiak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q75822
* Commonscat Multimedia: Monument to the Revolution, Podgarić

---

 |

* Wd Datuak: Q75822
* Commonscat Multimedia: Monument to the Revolution, Podgarić
**Shinjuku Gyoen** (japonieraz: 新宿御苑?)
 Tokioko Shinjuku eta Shibuya auzoen artean dagoen lorategia da.

Historia
--------

Edo Aroan Naitō familiaren egoitza zen baina ondoren Enperadorearen eskutan gelditu zen. 1906an osatu ziren lorategiak baina 1945eko bonbaketek erabat suntsituta utzi zituzten. Berriztu eta 1949an ireki zituzten publikoarentzako.

2001ean Ingurugiro Ministerioak hartu zituen eta ordutik "Shinjuku Gyoen Nazio lorategiak" izena dauka.

Egitura
-------

3'5 kilometrotako diametrodun lurretan 58'3 hektarea hartzen dituzte lorategiek. Hiru estilo bereizten dira, Frantses lorategia, Ingelesa eta Japoniarra. Hanami garaian, hau da gereziondoak loratzen direnean, Tokioko txokorik estuimatuena da Shinjuku Gyoen, izan ere parkean dauden 20.000 zuhaitzetatik 1.500 gereziondoak baitira.

1892an negutegia altxatu zen, baina 1945eko bonbaketak hautsi egin zuenez, gaurf egun dagoena 1950koa da. Bertan 1.700 landare tropikal eta azpitropial daude.

Garraioa
--------

Hainbat geltoki daude bertan:

* Marunouchi lerroko *Shinjuku-gyoemmae* geltokia.
* Chūō-Sōbu lerroko *Sendagaya* geltokia.
* Fukutoshin lerroko *Shinjuku-sanchōme* geltokia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q776863
* Commonscat Multimedia: Shinjuku Gyo-en

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 258168220
* NDL: 00555644
* CiNii: DA17768882

 |

* Wd Datuak: Q776863
* Commonscat Multimedia: Shinjuku Gyo-en
**Silvia Casale** (Londres inguruan, Ingalaterra, 1945eko otsailaren 15 - ) Europako Kontseiluak eratutako *European Committee for the Prevention of Torture* (CPT, Torturaren aurkako Europako komitea) elkarteko presidentea da. 2010eko martxoan Euskal Herrian bizi den gatazkari irtenbide baketsua eskaini nahian publiko egin zen Bruselako Adierazpena sinatu zutenen artean dago.

Biografia
---------

**Casale** Ingalaterran jaio zen; aitona-amonak jatorri italiarrekoak ditu eta ingeles, italiera, aleman eta frantsesez hitz egiten du. AEB, Suedia eta Ingalaterran bizi eta lan egin izan du. Goi mailako ikasketen alorrean alemana ikasi zuen Oxfordeko Unibertsitatean eta Nazioarteko Zuzenbidea Yalekoan. Doktoregoa AEB eta Erresuma Batuko lege kriminalen arteko konparaketaz egindako tesi batekin eman zioten.

Kartzeletako egoeren gainean aditua den kriminologoa da. 1985etik Erresuma Batuko kartzeletako inspektoregoaren aholkulari independente aritu da eta Behin-behineko askatasunaren Ingalaterra eta Galesko batzordeko kidea izan da.

Irlandako bake prozesuak aurrera jo ahala eratu zen *Northern Ireland Sentence Review Commission* (Sententziak berrikusteko Ipar Irlandako batzordea) delakoaren arduradunetakoa izan zen; Ostiral Santuko Hitzarmenaren edukiaren arabera preso bakoitza noiz askatu ahal zuten erabakitzen duen taldea da. Taldean Brian Currin abokatu hegoafrikarrarekin bat egin zuen.

CPTn Erresuma Batuaren gaineko aditua izan da 1997tik. 2000ko martxoan elkartearen presidente aukeratu zuten.

Familia alorrean 27 urtez AEBetako abokatu batekin ezkonduta egon zen eta alaba bat du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Bere izen osoa *European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment* da.
2. ↑  *Commission on safety and abuse in America's prisons.*
3. ↑  Elkarrizketa 2002an.
4. ↑  *Sentence review* webgunea.

Ikus, gainera
-------------

* Tortura
* Bruselako Adierazpena

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)** **(Frantsesez)** CPTren webgunea.
* **(Gaztelaniaz)** Casale Javier Balzarekin Inkomunikazioaren gaineko protokoloaz 2003an; ik. 4.or..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267414

 |

* Wd Datuak: Q12267414