recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Adurtza** Gasteizko (Araba) auzoa da, Olarizu ondoan kokatuta dagoena. Hiriaren hego-ekialdean dago. Iparraldean trenbidearekin egiten du muga, hegoaldean Olarizuko parkearekin, mendebaldean San Kristobal auzoarekin eta ekialdean Oreitiasolo industrialdearekin.

Auzoaren gune nagusiaz gain, etxebizitzen beste bi gune ditu: 1950eko hamarkadan eraikitako Errekaleor etzebizitza multzoa, Errekaleor ibaiaren alboan eta Neveras muinoaren azpian dagoena, eta Esmaltaciones enpresa zegoen tokian 2010eko hamarkadan eraiki ziren etxebizitza berriak, Olarizuko parkearen sarreran.

Historia
--------

Adurtza auzoaren ikuspegia Aretxabaletatik
Erdi Aroan zehar Adurzaha (1025) izeneko herrixka bat egon zen, gaur egun hutsik dagoen Olarizu eta Gasteizko herrien artean. Herrixkatik antzinako galtzada erromatar bat igarotzen zen eta Donejakue Bidearen adarretako bat. Adurtza, 1258ean Gasteizi utzitako herrixketako bat izan zen. Denborak aurrera egin ahala, Gasteizi erabat loturik geratu zen, eta kanpoaldeko auzoaren izaera hartu zuen. San Kristobal izenaz ere izan zen ezagutua, auzoan kokatzen den San Kristobalgo baseliza zaharrarengatik.

Auzoaren erabateko garapena 1950eko hamarkadan hasi zen, gaur egungo Adurtzako auzoaren eraikitzearekin. Ondorengo hamarkadetan, Iturritxu kalea eraiki zen, Gasteizko hiria inguratzen duen errepidearen alboan kokatua eta hegoaldean Gasteizen muga dena.

Adurtzako San Ignazio elizaren kanpandorrea

Ikus, gainera
-------------

* Olaran (Gasteiz) (HAPOko 14. sektorea, Errekaleor barne biltzen duena)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gasteiz** |

* Adurtzaren 2001eko ortoargazkia www.alava.net webgunean[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q558084

 |

* Wd Datuak: Q558084


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Gasteiz | Gasteizko auzoak | Gasteiz |
| Abetxuku • Aretxabaleta-Gardelegi • Adurtza • Aldaia • Alde Zaharra • Anglo-Vasco • Arana • Aranbizkarra • Arantzabela • Ariznabarra • Arkaiate • Arriaga-Lakua • Babesgabeak • Borinbizkarra • Done Jakue • Ehari-Gobeu • Ekialdeko Nekazaritza Eremua • Elejalde • Gazalbide • Hego-mendebaldeko Nekazaritza Eremua • Ipar-mendebaldeko Nekazaritza Eremua • Ibaialde • Izarra • Judimendi • Koroatzea • Larrein • Lovaina • Mariturri • Mendizorrotza • Olaran • Pilar • Salburua • San Kristobal • San Martin • Sansomendi • Santa Luzia • San Tomas • Txagorritxu • Zabalgana • Zabalgunea • Zaramaga |
**Adonis urdina** (*Polyommatus bellargus*) Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. *Lysandra bellargus* izen zientifikoaz ere ezagutzen da. Europa erdialdean eta hegoaldean aurkitzen da eta Asia erdialderaino hedaturik dago, Kaukaso eta Iraneraino gutxienez.

Habitata
--------

2.000 metrotako altuerara iristen da. Kareharrizko lurzoruetako zelaietan ikusi ohi da, hain gustuko duen *Hippocrepis comosa* han hazten baita.

Deskribapena
------------

### Imagoa

Tximeleta txikia da, 17 mm inguruko hegal-zabalera du. Sexu dimorfismo nabarmena du, arra eta emea kolorez erabat desberdinak baitira. Arrak urdin argi kolore biziko hegalak ditu, diztira metaliko urdina dutenak, lerro beltz fin batez eta ertz zuri batez mugaturik daudenak. Emea aldiz marroi kolore ilunekoa da eta atzeko hegaletan laranja koloreko ozelo txikiak ditu. Honek ere ertz zuriak ditu.

Hegalen azpialdean sexu bietako tximeletak oso antzekoak dira. Kolore beix argia dute eta ozelo ugari dituzte.

### Beldarra

Beldarra berde iluna da eta marra horiak ditu alboetan eta bizkarrean. Arantza motz ugari ere baditu. 1'6 cm-ko luzera hartzen du. Lekadunetaz elikatzen da eta inurritegietan babesten da.

Bizi zikloa
-----------

Bi errunaldi izaten ditu urtean, aurrenekoa maiatza eta ekaina artean eta bigarrena ekainetik irailera bitartean. Arrautzetatik beldarra jaiotzen da eta negua lozurroan pasa ondoren udaberrian krisalida eratzen du. Handik jaioko da tximeleta heldua.

Iruditegia
----------

* Arra.Arra.
* Emea.Emea.
* Azpialdea.Azpialdea.
* Arraren eta emearren kopula.Arraren eta emearren kopula.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Dennis, Roger L. H..  (2010). *A resource-based habitat view for conservation : butterflies in the British landscape.*  Wiley-Blackwell ISBN 978-1-4443-1525-7. PMC 793104033. (Noiz kontsultatua: 2022-03-12).
2. 1 2   «Niña celeste | Animalandia.» *animalandia.educa.madrid.org* (Noiz kontsultatua: 2022-03-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25699504
* Commonscat Multimedia: Lysandra bellargus
* Wikispecies Espezieak: Lysandra bellargus

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 28331
* GBIF: 1925233
* NCBI: 138070

 |

* Wd Datuak: Q25699504
* Commonscat Multimedia: Lysandra bellargus
* Wikispecies Espezieak: Lysandra bellargus
Francesco Albaniren 'Kristoren bataioa', noiz adopzionismoaren esanetan Jainkoarekin bat egin zuenean
**Adopzionismoa** edo **adopzianismoa** kristau doktrina bat da, zeinaren arabera Jesus gizaki bat zen, bere adopzioagatik- bataioan, piztueran edo igokundean- jainkozko kategoriara goratua.

Historia
--------

Teodoro Bizantziokoa adopzionista ospetsuenetako bat izan zen. Honek 190. urtean doktrina horren predika Erromara eraman zuena.

Denbora aurrera joan ahala, kristautasunak Erromatar Inperioaren goiko klasetan zabaldu zen heinean, inkarnazioa nagusitu zen doktrina gisa, zeinaren arabera Jesus betidanik Jainko Semea izan baitzen. Adopzionismoa gero eta baztertuagoa izan zen, nahiz eta teologikoki inkarnazioak zailtasun batzuk planteatzen dituen, adopzionismoak eskaintzen ez dituenak (handiena: hainbat pertsona jainkotiar daudela onartzea eta, aldi berean, monoteismoa lantzea). Eztabaida kristologikoak deiturikoetan zehar, Paulo Samosatakoak eta bere ikasle Arriok adopzionismoa berpiztuko zuten (bertsio finago batean). Fotino Sirmiungoa apezpikua ere adopzionista izan zen, Sirmiungo sinodoak 351. urtean kargutik kendu zuena.

Arrianismoa Eliza gazteak bere lehen urteetan aurre egin beharko liokeen heresiarik zabalduena bihurtu zen. Azkenik, Nizeako (325) eta Konstantinoplako (381) Kontzilioen ondoren, adopzionismoa bertan behera utzi zen. Hala ere, doktrina irautea lortu zuen eta VIII. mendearen amaieran Hispanian zehar nahiko hedaturik zegoen.

Nizeako bigarren kontzilio ekumenikoan berriro adopzionismo kondenatu zuten (787an). 794 eta 799 urteetan, Adriano I.a eta Leon III.a aita santuek adopzionismoa heresia gisa gaitzetsi zuten Frankfurt eta Erromako sinodoetan, hurrenez hurren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2010]
2. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2002]
3. ↑   Manzano Moreno, Eduardo.  (2018). *Épocas medievales.*  in: *Historia de España*. 2 (2. argitaraldia) Bartzelona-Madril: Crítica/Marcial Pons, 172-174 or. ISBN 978-84-9892-808-2..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q366287
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300055988
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q366287
**Chouteau konderria** (ingelesez: *Chouteau County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fort Benton da. 2010eko zentsuaren arabera 5.813 biztanle zituen, Chouteau kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Chouteau konderriak 10.351,47 kilometro koadro ditu. Horietatik 62,77 ura dira. Beste 10.288,7 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,56 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.813 pertsonetatik 4.481 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 94 dira. 1 beltzak edo afroamerikarrak. 1.213 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 21 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 88 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193230
* Commonscat Multimedia: Chouteau County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124345388
* LCCN: n81078435
* **Lekuak**
* OSM: 1740620
* TGN: 2001267

 |

* Wd Datuak: Q193230
* Commonscat Multimedia: Chouteau County, Montana
**Alejandro Alayza Mujica** (Lima, 1946) margolari eta grabatzaile peruarra da.

Biografia
---------

Gurasoak Ernesto Alayza Grundy abokatu eta politikaria eta Herminia Mujica Álvarez-Calderón limatarrak zituen. Peruko Unibertsitate Katolikoko Arte Plastikoen Eskolan ikasi zuen, Adolfo Winternitzen zuzendaritzapean, pintura espezialitatean. Graduatu eta bi urtera, 1974an, Arte Plastikoen Eskolan hasi zen irakasten, 1984tik Unibertsitate Katolikoko Arte Fakultatera  eta bertan irakasle titular izendatu zuten 1997an.

Alayzak 1975ean *Grabados peruanos (Peruko grabatuak)* erakusketa kolektiboan parte hartu zuen Limako Italiako Arte Museoan eta 1979an *Grabados (Grabatuak)*, Lima-San Isidro, Industria, Merkataritza eta Barne Turismo Ministerioaren galerian. 1979az geroztik Alayzak aldizka banakakoak, biurtekoak edo erakusketa kolektiboak egin ditu, Perun eta atzerrian, eta bere lana nazioko eta atzerriko bildumetako parte da.

2001ean Arte Fakultateko dekanotza hartu zuen aldi baterako, Anna Maccagno aurreko dekanoa hil ondoren. Fakultate bereko dekano hautatu zuten 2001ean eta 2005ean. 

Irakaskuntza eta jarduera artistikoarekin batera, Alayzak ondare piktorikoa zaharberritzen lan egin du eta unibertsitateko eta gizarte zibileko jarduera ugari garatu ditu.

Kritika eta aitorpenak
----------------------

Nanda Leonardiniren arabera, Alayzaren lana "arte abstraktuan eta gero arte figuratiboan ibiltzen da gizakiei eta naturari begira", izan ere, artistaren arabera, "lana bizitza maitatzean datza". 

Alayzak hainbat sari jaso ditu, horien artean Gabriela Mistral saria, Amerikako Estatuen Erakundeak 1997an eman ziona.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Historia.* .

Kanpo estekak
-------------

* Peru kulturala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5568505
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 607156133204558430007
* GND: 1208452819

 |

* Wd Datuak: Q5568505
**Claude Iruretagoyena** (Baiona, 1960) euskal dantzari eta koreografoa da.

Biografia
---------

6 urteetan, dantzaren munduari hurbildu zitzaion, Batz Alai taldean sartu zelarik. Koldo Zabala haren lehen dantza irakaslea izan zen. Gero, Orai Bat taldean sartu zen (Jean Nespriasen gidaritzapean) eta gero Aurrera taldean, horiek ere Baionako dantza taldeak izanik. 

1970eko hamarkadaren bukaeran, Donibane Lohizuneko *Begiraleak* dantza taldean sartu zen eta Betti Betteluren (Pierre Betelu) ikasle jarraiki bilakatu zen. Horrek, 1981etik goiti, euskal dantzaren irakastera sustatu zuen, Lapurtarrak taldean, 1985 arte, eta gero Euskal dantzaren institutuan, 2000 arte.

Aldi berean, Claudek irakaskuntza, agertokiratze eta koreografia-teknikak sakondu zituen, Juan Antonio Urbeltzekin (Donostiako Argia konpainia).

1992an ezagun egin zen, *Xirula Mirula* bere lehen sorkuntzari esker. Haren bigarren sorkuntzak, *Ixtorio Mixtoriok*, 1996an, *Maritzuli* konpainiaren sortzea ekarri zuen. Gaur egun, haren zuzendari artistikoa, koreografoa, dantzaria eta jantzi-egilea da.

1996an beti, "*Gauargi, munduko haurrak eta dantzak*" haurren folklore festibalaren sortzea sustatu zuen.

1990eko hamarkadaren bukaeran, ezagutza garrantzitsuak egin zituen (Thierry Malandain, Christine Grimaldi). Horiek haren koreografo ibilbidea markatu zuten eta dantza tradizionalari eta haren jatorriei buruzko ikerketak egitera sustatu zuten.

2005az geroz, Jon bere semearekin elkarlanean, sorkuntzak burutzen dituzte. Iruretagoyena aita-semeek pedagogiaren axola bera partekatzen dute: dantza irakatsi (eta ez dantzak), pertsona bakoitza bere gorputz adierazpenaren aurkitzera lagundu, oinarrizko urratsak zehaztu, haien konbinazio anitzek mugarik gabe sortzeko ahala ematen baitute.

Sariak
------

2020: Eusko Ikaskuntza - Baiona Hiria Ohorezko Saria.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8   «Claude Iruretagoyena - Mintzoak - Ipar Euskal Herriko ahozko memoriaren ataria» *www.mintzoak.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).
2. ↑    «Claude eta Jon Iruretagoyena» *EKE* (Noiz kontsultatua: 2022-09-26).

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Dantzarien Biltzarra
* Polentzi Gezala
* Filipe Oihanburu
* Pantxika Telleria
* Iñaki Irigoien
* Marian Arregi
* Biktor Olaeta
* Juan Antonio Urbeltz
* Jon Maya
* Gene Yurre

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114239292

 |

* Wd Datuak: Q114239292
**Alfa Romeo BAT 7** izeneko prototipoa Alfa Romeok 1954an eraiki zuen automobil esperimentala izan zen, BAT (Berlinetta Aeordinamica Tecnica) izeneko sortaren parte. 

Franco Scaglionek diseinatu zuen, eta aerodinamika maila handia lortu zuen (0.19 Cd), non 21. mendeko auto modernoek 0.25 eta 0.3 Cd artean dabiltzan. Aerodinamismoaz gain, atzealdeko forma futuristak nabarmentzen ziren autoan. Alfa Romeoren ondorengo auto komertzialak diseinatzeko oinarri bat izan BAT 7-a, eta Scaglione diseinatzaile gisa lan oparoa egiten jarraitu zuen, egin zen lehen Lamborghinia berak diseinatu zuelarik.

Fabrikatu zen ale bakarra 2022ko Bilboko Guggenheim museoaren erakusketa batean egon zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Motion : autos art architecture.*  2022 ISBN 978-84-122792-7-6. PMC 1313521268. (Noiz kontsultatua: 2022-07-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q50397153
* Commonscat Multimedia: Alfa Romeo BAT 7

---

 |

* Wd Datuak: Q50397153
* Commonscat Multimedia: Alfa Romeo BAT 7
**Aljebra trukakorra**, hasiera batean, idealen teoria bezala ezagutzen zena, eraztun trukakorrak, eraztunen idealak eta eraztun horien gaineko moduluak aztertzen dituen aljebraren adarra da. Geometria aljebraikoak zein zenbaki aljebraikoen teoriak aljebra trukakorra dute oinarri. Eraztun trukakorren adibide nabarmenak dira zenbaki osoen eraztuna {\displaystyle \mathbb {Z} }, polinomioen eraztunak {\displaystyle A[X]} , zenbaki aljebraiko osoen eraztuna {\displaystyle {\bar {\mathbb {Z} }}} eta zenbaki {\displaystyle p}-adiko osoak {\displaystyle \mathbb {Z} \_{p}}.

Trukakorrak izatea derrigorrez bete behar ez duten eraztunen azterketa aljebra ez-trukakor gisa ezagutzen da; eta eraztunen teoria, errepresentazioaren teoria zein Banachen aljebrak barne hartzen ditu.

Kanpo estekak
-------------

* Aljebra trukakorra [2013/12] [eus]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q727659
* Commonscat Multimedia: Commutative algebra

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX554285
* BNF: 11990337w (data)
* LCCN: sh85029267
* NKC: ph258289

 |

* Wd Datuak: Q727659
* Commonscat Multimedia: Commutative algebra
**Alexis Vega**, (Cuauhtémoc (Mexiko), 1997ko azaroaren 25a), futbolean aritzen den kirolari mexikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen futbolean Mexiko ordezkatuz; Brasilgo taldearen (urrezko domina) eta Espainiako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Mexikoko taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Mexikoko taldea: Luis Malagón, Jorge Sánchez, César Montes, Jesús Angulo, Johan Vásquez, Vladimir Loroña, Luis Romo, Carlos Rodríguez, Henry Martín, Diego Lainez, Alexis Vega, Adrián Mora, Guillermo Ochoa, Érick Aguirre, Uriel Antuna José Joaquín Esquivel, Sebastián Córdova, Eduardo Aguirre, Ricardo Angulo, Fernando Beltrán, Roberto Alvarado eta Sebastián Juradok.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Futbola, gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Alexis Vega» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Alexis Vega» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23799433
* Commonscat Multimedia: Alexis Vega (footballer, born 1997)

---

 |

* Wd Datuak: Q23799433
* Commonscat Multimedia: Alexis Vega (footballer, born 1997)
**Codec** *Coder-decoder* hitzen lehen silabetatik datorren hitza da. Software edo Hardware bidez garatzen da, eta datu jario edo seinale bat kodifikatzeko ahalmena du, internet bidez bidaltzeko adibidez. Aldi berean, kodifikaturiko datu horiek jasotzea nahi duenak Codec-arekin kontrakoa egiteko gaitasuna du, hau da, sortu den datu multzo kodifikatua dekodifikatu, eta horrela, datu multzoak duen formatua exekutatzeko beharrezkoa den programa erabili.

Codec-ak bideokonferentziatan eta komunikabideen emanaldietan erabiltzen da sarri.

Codec gehienek datu galerak dituzten, ahalik eta tamainarik txikiena lortzeko, saretik bidaltzeko. Galerarik ez dituzten codec-ak ere badira, baina azken honen erabilera, galerarik ez dituztenarekin alderatuta txikia da. Honen zergatia, kalitate/tamaina erlazioa eskasa lortzen delako da. Tamaina asko handitzen den arren, kalitatearen irabazia ia ez da nabaritzen. Hala ere, batzuetan hobe da galerarik gabeko metodoarekin kodifikatzea, behin eta berriz bidali behar den artxibo bat, behin eta berriz kodifikatzen baldin bada, azkenean kalitate gehiegi galduko du.

Multimedia fitxategi askok, bideo eta audio fitxategiak dituzte, eta askotan erreferentzia bat edo kontainer bat dute barnean audioa eta bideoa sinkronizatzeko. Hiru datu-fluxu hauek aplikazio, prozesu eta hardwareekin kontrola daiteke, baina datu-fluxuak erabilgarriak izateko, kapsulaturik egon behar dira. Kapsulazio hau burutzeko, fitxategi kontenedoreari formatu bat eman behar zaio. Formatu hauek .mpg,.avi,.mov,.mp4,.rm,.ogg,.mkv edo .tta izan daiteke, beste askoren artean.

Kanpo estekak
-------------

* About.com-eko 'Codec' Sarrera (ingelesez)
* Codec-ei buruzko Windowseko FAQ-a (ingelesez)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q184748
* Commonscat Multimedia: Codecs

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300266282

 |

* Wd Datuak: Q184748
* Commonscat Multimedia: Codecs

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Using codecs.*  Microsoft (Noiz kontsultatua: 2009-12-21).
2. ↑    *About.com - Codec.*  About.com (Noiz kontsultatua: 2009-12-21).
3. ↑    *Ubuntu Documentation - What is a codec?.*  Ubuntu Documentation Team (Noiz kontsultatua: 2009-12-21).
***Alexis Zorbaren hitzak eta egintzak*** (grezieraz: Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά, *Víos kai Politeía tou Aléxē Zorbá*) Nikos Kazantzakis greziar idazlearen eleberria da, aurrenekoz 1946an argitaratu zena. Euskarazko bertsioa Elkarrek eman zuen argitara 2017an, Luis Berrizbeitiak itzulirik.

Sinopsia
--------

1930eko hamarkada, Grezia. Narratzaileak, lehenbiziko pertsonan, bidaia batean ezagututako gizon miresgarri baten requiem modura aurkeztuko digun eskuizkribuan, berarekin bizi izandako irakaspenen eta gertakarien berri emango digu. Nobelan, oinarrian, narratzaileak Kreta irlara lignito meatze bat erreskatatzeko asmoz egiten duen joanaldi baten berri ematen digu. Bidearen hasieran, beste gizon bat ezagutuko du, Zorba, eta, haren nortasun erakargarriak sorginduta, bidean laguntzeko eskatuko dio. Horrela, Kretan meatzea ireki eta elkarrekin lanean hasiko dira, nahiz eta azkenean, proiektua bertan behera geratu eta bi lagunak banandu egingo diren.

Esan daiteke obra figura arketipikoak baliatuz dagoela idatzita eta, betiere, literatura klasikoaren tradizioa oroitarazten duela: Zorbaren karismak bidearen hasieran harrapatuko du narratzailea, irakurtzen ari den *Jainkotiar komedia*-ko gidariaren moduan; bestalde, bi gizon kontrajarriren arteko elkarrizketa filosofikoek edo Odiseoren jiteko protagonistak tradizio helenikoa oroitarazten digute.

Egokitzapenak
-------------

1964an Michael Cacoyannisek Alexis Zorbaren gaineko eleberria egokitu zuen, *Zorba the Greek* izenburuarekin, Anthony Quinn, Alan Bates eta Irene Papas protagonista zituela. Egun ere, asko oroitzen dira, filmaz ez ezik, Mikis Theodorakis konpositoreak pelikularako idatzi zuen musika ezagunaz ere. Filmak hiru Oskar sari irabazi zituen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Sampedro, Aiora. *Sirena kantuak Kretan.*  *Berria*, 2017ko urriak 22, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-26).
2. ↑   Lizarralde, Mikel. *Pasioa versus arrazoia.*  *Berria*, 2017ko urriak 29, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-26).

Kanpo estekak
-------------

* Jauregi, Joannes *Biziminetan bapo*, *Berria*, 2021eko maiatzak 9, berria.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1059553
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 185261740
* BNF: 135061214 (data)
* GND: 4798333-4
* LCCN: n2008063546
* Open Library: OL11376451W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1059553
"Kanaango ezkontza", Jan Corneliszen margolana.

***Coena Cypriani*** edo ***De Coena Cypriani*** ("Ziprianoren afaria" edo "festa") Antzinaro Berantiarran sortutako ipuin europarra da. Tradizioaren arabera, liburuaren sortzailea Kartagoko apezpikua, San Zipriano (249-258) izan zen. Antza, V. mendean edo VI. mendearen hasieran idatzia, 855ean Rabanus Maurusek, Lotaringiako Lotario II.aren eskaera jasoz, garaiko latinera itzuli zuen.

Edukia
------

*Coena Cypriani* liburuak Bibliaren parodia, alegoria eta satira lantzen ditu, Carmina Burana bilduman ikus daitekeen moduan. Zentzu horretan anbiguetate handiko lana da eta, ondorioz, mendetan zehar interpretazio desberdinak izan ditu. *Coena Cypriani*-k Ekialdeko Joel erregearen historia kontatzen du. Joelek Kanaan (zalantzarik gabe Bibliako erreferentzia) herrian ezkontza oturuntza handi bat antolatu zuen. Bertan Bibliako pertsonaia asko agertu ziren, besteak beste, Eba, Kain, Abel, Abraham, Moises, Maria, Jesus…
Oturuntza bukatu baino lehen erregeak lapurreta bat deskubritu zuen. Lapurra Carmiren semea da, Akar izenekoa. Egin duen delituaren ondorioz heriotza zigorra ezartzen zaio. Akar hil eta gero, gonbidatuek lurperatu zuten eta, bukatuez gero, haien etxetara itzuli ziren.

Rabanus Maurusen ustez liburuak helburu pedagogikoa zuen. Haren bitartez, eta umorea erabiliz, jendeak Bibliako izen handiak ezagutzeko aukera zuen. Juan Hymmonidesek, bestetik, lana berriro moldatu zuen, asmo politikoen aipamenak sartuz, dena asmo jostagarriaz.

*Coena Cypriani* liburua Umberto Ecoren *Il nome della rosa* eleberrian agertu zen eta horrek haren ospea asko zabaldu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Bibliografia
------------

* E. D'ANGELO, *Storia della letteratura mediolatina*, Accademia Vivarium Novum, Montella, 2004.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q868197

 |

* Wd Datuak: Q868197
|  |
| --- |
| **Altako labar-artea**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
|  |
| **Mota** | Kulturala |
| **Irizpideak** | iii |
| **Erreferentzia** | 352 |
| **Kokalekua** |  Norvegia |
| **Eskualdea2** | Europa / Ipar Amerika |
| **Koordenatuak** | 69°56′49″N 23°11′16″E﻿ / ﻿69.9469°N 23.1878°E﻿ / 69.9469; 23.1878 |
| **Izen ematea** | 1985 (IX. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Altako labar-artea** (norvegieraz *Helleristningene i Alta*) iparraldeko Norvegiako Alta herri inguruan dagoen labar-pintura da. 1972an lehenengo margoak aurkitu zituztenik, 6000 margo inguru topatu dituzte Altan. Kopuru handiena Altatik lau kilometrotara dagoen Jiepmaluokta izeneko badian dago eta estalperik gabeko museo bat bilakatu dute. 1985eko abenduaren 3an UNESCOk museoa, Storsteinen, Kåfjord, Amtmannsnes eta Transfarelv aztarnategiekin batera, Gizateriaren Ondare izendatu zuen, Norvegiako historiaurreko adibide paregabea delako.

Knut Helskogek lau taldetan banatu zituen margoak, lehenengoak K.a. 4200goak eta berrienak K.a. 500goak izanik. 2010ean Jan Magne Gjerde adituak beste 1000 urte gehitu zitzaizkien antzinakoei. Irudiek gizarte ehiztari/biltzailea den gizarte baten kultura azaltzen digute, erritual xamanikoak egiten zituena.

Kanpo estekak
-------------

* Altako museoaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q433634
* Commonscat Multimedia: Rock art of Alta

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 352
* Kulturminne: 128826

 |

* Wd Datuak: Q433634
* Commonscat Multimedia: Rock art of Alta


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Norvegia | Gizateriaren Ondarea Norvegian | Norvegia |
| Bryggen eta Bergen (1979) • Urnesko Stavkirke (1979) • Røros (1980) • Altako labar-artea (1980)Vega uhartedia (2004) • Struveren arku geodesikoa (2005) • Geirangerfjord (2005) • Nærøyfjord (2005) |
**Altamirako Gaztelu-Jauregia** (gaztelaniaz: *Palacio de Altamira*; katalanez: *Palau d'Altamira*) edo **Jaurerriaren Alkazarra** (gaztelaniaz: *Alcázar de la Señoría*), Vinalopó ibaiaren ertzean dago, Alacanteko probintziako Elx hiriaren erdian.

Historia
--------

Altamirako gaztelu-jauregia edo Jaurerriaren Alkazarra, XV. mende amaieran eraiki zuen Gutierre de Cárdenas noble gaztelarrak, hiriko lehen jauna izan zena, Koroara Errege Katolikoekin itzuli ondoren, bere ohiko egoitza bihurtuz. Hala ere, litekeena da XII. edo XIII. mendeko aurreko eraikin baten gainean eraiki izana, aurreko eraikin hau, harresituriko hiribildu almohadearen defentsen zati izango zelarik. Altamirako kondeen jabetzakoa izan zen.

Ezaugarriak
-----------

Bere oinplanoa poligonala da, eta bere elementurik bikainenak, lauki formako dorre nagusi solidoa eta bere izkinak babesten dituzten dorre zilindrikoak dira.

Gaur egun
---------

Gaur egun zaharberritua eta kontserbazio egoera bikainean dago, bertan, Elxeko Arkeologia eta Historia Museoaren egoitza dagoelarik, Alejandro Ramos Folqués elxetar arkeologoak sortu zuena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ramos Fernández, Rafael; Ramos Folqués, Alejandro; Muñoz Fernández, Justo.  (1989). *Historia de Elche.*  Alacant: Diario Información ISBN 84-404-4777-9..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3751737
* Commonscat Multimedia: Altamira Castle-Palace

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316431811
* BNE: XX4888777
* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001292
* IGPCV: 03.33.065-005

 |

* Wd Datuak: Q3751737
* Commonscat Multimedia: Altamira Castle-Palace
**Aliriko zubia** Gipuzkoako Usurbil herriko Txikierdi auzoa eta Zubieta elkarlotuz Oria ibaia zeharkatzen duen zubi bat da.

Historia
--------

Zorrotzeko zubiarekin batera Usurbilgo zubirik zaharrena da. 1533an Zubietako herritarrek probintziari laguntza eskatu zioten aurrez eraiki zuten zubia konpontzeko. 1549an Juan Pérez de Arrillagak bere testamentuan erreal bana utzi zien Usurbilgo 2 zubiei. 1573an berriz ere laguntza eskatu zioten probintziari zubia konpontzeko. 1574an zubitik *Ychasau* etxerako bide publikoa harriztatu zuten. 1582an berriz konpondu zuten zubia eta 1592an uholde batek suntsitu zuen. 1593ko azaroan Sebastián de Oldaldagorrik Hondarribiko Batzarrari aurkeztutako eskaeraren ondoren berritu zuten. 1623ko dokumentu batean Gipuzkoako Batzarrak egurrezko zubia berreraiki eta oinez, zaldiz eta kargatutako zaldiz pasatzeko moduan jartzeko agintzen du, 20 dukateko zigorreko mehatxupean. Oraindik ez zegoen gurdiak pasatzeko prestatua. 1639an uholde batek puskatu zuen berriz ere. 1741ean Zubietako Komunitateak Zestoako Batzarrari eskatu zion Usurbilek konpon zezala Aliriko zubitik *Arrechea* etxerako bidea, bertatik eramaten baitzituzten hildakoak Usurbilgo parrokiara eta oinezko eta zaldizkoentzat psasabide bakarra baitzen. 1885ean inauguratu zuten kostako trenbidea eraiki zutenean zubia birmoldatu zuten eta alboko arku bat ezkutuan geratu zen.

Egitura
-------

Hareharrizko harlanduarekin eraikia dago eta erdi puntuko 3 arku handi ditu. Oria ibaiaren gaineko 2 arku nagusiek 15,5 metro eta 22,20 metroko zabalera dute. Harlanduzko zubi-brankak ditu arkuen arteko pilareetan ur korrontea alboetara bideratzeko, zilindro itxurakoak ur gora, zorrotzak ur behera. Gaineko bideak 3,5 metroko zabalera du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Aliriko zubia» *Usurbilgo Toponimia* (Noiz kontsultatua: 2018-08-28).
2. 1 2 3 4   «Aliriko zubia» *Usurbilgo ondarea ezagutzen* (Noiz kontsultatua: 2018-08-28).
3. 1 2 3 4 5   Luis. Murugarren Zamora,.  (1974). *Usúrbil, Aguinaga, Urdayaga y Zubieta.*  Caja de Ahorros Municipal ISBN 8450063957. PMC 4741361. (Noiz kontsultatua: 2018-08-28).
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10   «El puente de Alliri» *Revista LasarteOria* (Lasarte-Oria) (66) (Noiz kontsultatua: 2018-08-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56284921

 |

* Wd Datuak: Q56284921
**Andaluziar kopla**, maiz soilik **kopla** deitua (gaztelaniaz *copla andaluza*) Espainiako Andaluzia autonomia erkidegoko abesti arin mota bat da. Nahiz eta usadio handia duen abestigintza mota bat izan, 1930eko hamarkada eta 1940ko hamarkadan sortu eta garatu zen, Antonio Quintero, Rafael de León eta Manuel Quiroga musikagileek estilo honetako abesti ugari konposatu zituzten.

Lehenbiziko andaluziar kopla abeslari nabarmenen artean Pastora Imperio dago, bestelako estilo honetako abeslari nabarmen artean honakoak daude: Estrellita Castro, Concha Piquer, Lola Flores, Imperio Argentina, Miguel de Molina, Carlos Cano, Rosa Morena, Gracia Montes, Marifé de Triana, Rocío Jurado, Juanita Reina, Manolo Escobar, Juanito Valderrama, Sara Montiel, Marujita Díaz, Paquita Rico, Carmen Sevilla edo Antonio Molina.

Gaur egungo, andaluziar kopla abeslari nabarmenen artean hauek daude: Bambino, María Jiménez, Isabel Pantoja, Martirio, Miguel Poveda, Carlos Cano, Pasión Vega, Clara Montes, Pastora Soler, Aurora Guirado, Nieves Hidalgo, Diana Navarro, Concha Buika, La Shica, Estrella Morente, La Canalla, Marta Quintero, Falete, India Martínez, Javier Ruibal, Javier Limón, Manuel Lombo, María José Santiago, Patricia Vela, Juan Antonio Valderrama, María Dolores Pradera eta Plácido Domingo.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15042720
* Commonscat Multimedia: Andalusian copla

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12030841v (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q15042720
* Commonscat Multimedia: Andalusian copla
**Agnese Duranti** (Spoleto, Italia, 2000ko abenduaren 18a) gimnastikan aritzen den kirolari italiarra da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen gimnasia erritmikoan *Taldeka aparatu guztiak* kategorian, Italia ordezkatuz; Bulgariako taldearen (urrezko domina) eta ROCeko taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Italiako taldea. 
Honako hauek osatzen zuten Italiako gimnasta taldea: Martina Centofanti, Agnese Duranti, Alessia Maurelli, Daniela Mogurean eta Martina Santandreak.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia 
  | 03 !3. postua, brontzezko domina | *Taldeka aparatu guztiak*, gimnasia erritmikoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Agnese Duranti» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Agnese Duranti» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54855417

 |

* Wd Datuak: Q54855417
**Aleksandr Nikolayevitx Benois** (errusiera zirilikoz Александр Николаевич Бенуа, Aleksandr Nikoláyevich Benuá; San Petersburgo, 1870eko maiatzaren 3agreg./apirilaren 21ajul. - Paris, 1960ko otsailaren 9a), ziuraski familia artistikoko kiderik garrantzitsuena izan zen. Egungo balletean eta eskena diseinuan izan zuen eragina oinarrizkoa izan zen.

Aleksandren aita, Nicholas Benois eta anaia, Léon Benois, errusiar arkitekto garrantzitsuak izan ziren. Aleksandrek ez zuen pentsatu bere bizitza artera dedikatzea eta San Petersburgoko Estatu Unibertsitatean Zuzenbide Fakultatean graduatu zen 1894an. Hiru urte beranduago, Versaillesen zegoen bitartean *Luis XIV.aren Azken Ibilaldiak* irudikatzen zituzten akuarela batzuk margotu zituen. Pável Tretiakovek 1897an erakutsi zituenean, Serghei Diagilev eta Léon Baksten arreta erakarri zuten. Elkarrekin Mir iskusstva arte aldizkaria sortu zuten, helburu bezala modernismoa Errusian bultzatzea zuena.

Mende berriko lehen hamarkadan, Benoisk Mir iskusstva editatzen jarraitu zuen, baina bere ikerketa interesak ere jarraitu zituen. XIX. mendeko errusiar arteari eta Tsárskoye Selóari buruzko zenbait monografia prestatu eta inprimatu zituen. 1918 eta 1926 artean Hermitage Museoko maisu zaharren galeria abiarazi zuen, non bere anaiaren heredentzia ziurtatu zuen, Leonardo Da Vinciren La Madonna Benois. 1903an Puxkinen *Brontzezko zalduna*rentzako bere marrazkiak inprimatu zituen, ordutik, generoko maisulanetako bat bezala errekonozituak izan direnak.

1901ean Benois Mariinsky Antzokiko eskena zuzendari izendatua izan zen. Ordutik, bere denbora gehiena eskena diseinura eta apaindurara dedikatu zuen. Les Sylphides (1909, Giselle (1910) eta Petrushka (1911) bere lorpenik handienen artean daude. Batez ere Sergei Diagilevekin Errusiar Balletentzat lan egin zuen arren, aldi berean Moskuko Arte Antzokiarekin eta Europako beste antzoki nabarmengarri batzuekin ere lan egin zuen. Bere *Memoriak* bi liburukitan argitaratu ziren 1955ean. Eugene Lanceray eta Zinaida Serebriakova errusiar artistak bere ilobak izan ziren, eta Sir Peter Ustinov britainiar aktorea bere iloba-biloba.

* 
* 
* 
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Alexandre Benois*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q319861
* Commonscat Multimedia: Alexandre Benois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 17218920
* ISNI: 0000 0001 2319 933X
* BNE: XX1457849
* BNF: 11891232z (data)
* GND: 118655639
* LCCN: n80159917
* NKC: skuk0001637
* NLA: 35712785
* BER: 000079449
* SNAC: w6sn0ckp
* SUDOC: 026718162
* ULAN: 500009577
* BIBSYS: 90365809
* ICCU: CUBV016645
* Open Library: OL118847A
* KulturNav: id
* RKD: 6576
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q319861
* Commonscat Multimedia: Alexandre Benois
**Amanaki Nicole** (Suva, Fiji, 1992ko otsailaren 8a), Fijin sortutako Zelanda Berriko 15eko eta 7ko errugbi jokalaria da.

Bizitza pertsonala
------------------

Nicolek Burnside High School-en ikasi zuen.

Ibilbidea
---------

2018an, New Zealand Sevens taldean egin zuen nazioarteko debuta. Zeelanda Berriarekin jokatu zuen 2018ko Oceania Sevens Txapelketan Suvan, Fiji, bere sorlekuan. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Zeelanda Berriko selekziorako hautatu zuten zazpiko errugbirako.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du Zeelanda Berriko taldearekin, Fijiko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Argentinakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute Zeelanda Berriko taldea: Kurt Baker, Dylan Collier, Scott Curry, Andrew Knewstubb, Ngarohi McGarvey-Black, Tim Mikkelson, Sione Molia, Etene Nanai-Seturo, Tone Ng Shiu, Amanaki Nicole, William Warbrick, Regan Ware eta Joe Webber-ek.

Olinpiar Jokoetako Emaitzak
---------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Zazpiko-errugbiagizonezkoa. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Player profile: Amanaki Nicole.*  New Zealand Rugby.
2. ↑    *Amanaki Nicole.*  Tokyo 2020.
3. ↑  «Amanaki Nicole» *olympedia.org* 2022-02-08an. begiratua**(Ingelesez)**
4. ↑  «Amanaki Nicole» Olympics.com 2022-02-08an begiratua **(Gaztelaniaz)**
5. ↑  "Zazpiko-errugbia, gizonezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107660099

 |

* Wd Datuak: Q107660099
**Amalvinus**, **Amauvin** edo **Amauguin** IX. mendeko bukaeran eta X. mendeko hasieran Bordeleko kondea izan zen.

Biografia
---------

887ko abuztuan Bourgesko kontzilioan Bordeleko kondea titulua zuela Gilen I.a Auverniakoa, Odon Tolosakoa, Antso III.a Gaskoniakoa eta Frotario Bordeleko artzapezpikuarekin batera hartu zuen parte. Beraz, orduko Akitaniako agintarienetariko bat izan zen.

Alfontso III.a Asturiaskoa, *rex Hispaniae*k San Martin Toursekoaren kalonjeei idatzitako eskutitz batean "duke" izena eman zion. Kalonjeek erregeari urrezko koroa eskaini eta honek erostea erabaki zuen. Horretarako bere ordezkariak eta itsasontziak Bordelera 906ko maiatzean bidali zituen Amalvinusek koroa zuelako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Charles Higounet (1963), *"Bordeaux pendant le haut moyen age"* (Bordele), 43. orr.
2. ↑  Robert A. Fletcher (1984), *"Saint James's Catapult: The Life and Times of Diego Gelmírez of Santiago de Compostela"* (Oxford: University of Oxford Press), 318. orr.
*Artikulu hau xaboi narkari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Txinbo (argipena)».*

**Chimbo** Euskal Herrian ekoiztutako xaboi marka bat da, Bilboko enpresa batek egina 1863 eta 1988 artean (Antigua Jabonera Tapia y Sobrino), eta 21. mendean oraindik ekoizten dena, beste enpresa baten jabetzaren pean. Txinbo txori baten irudia zen markaren adierazgarria, eta koko-olioa zen xaboiaren osagarri nagusia.

Enpresa xaboigilea sortu zen 1863. urtean José eta Bartolomé Tapia Ugarte anaien eskutik. 1893an Bilboko Zorrotza auzoan ezarri zen, eta orduan enpresaren kontrola Víctor Tapia Buesa ilobaren eskuetan utzia zuten fundatzaileek, enpresak izen hau hartu zuelarik: "Antigua Jabonera Tapia y Sobrino". Bertan iraun zuen produkzioak, urte batzuetan 40.000 kilo xaboi ekoitzita, 1988. urtera arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Jab�n Chimbo, Jab�n tradicional puro, desde 1863» *www.jabonchimbo.com* (Noiz kontsultatua: 2022-11-09).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *La historia de los jabones vascos: Chimbo, Bilore y Lagarto – Gananzia.*  2019-05-19 (Noiz kontsultatua: 2022-11-09).
3. ↑   Altuna, Ana Elena; Díaz, Beatriz.  (2016). *Zorrotza, gure auzoa.*  Martxoak 18 Kultur Elkartea, 128 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115119496

 |

* Wd Datuak: Q115119496
Sevillako Errege Alkazarren barnealdea: Enbaxadoreen gela.
**Alkazar** (arabieraz: القصر‎-*al qaçr*-, berez latinezko *castra* hitzaren deformazioa) mairuek Espainian barrena eraiki zituzten jauregi gotorlekuen izena da. Garrantzitsuenak Toledo, Segovia eta Sevillakoak dira.

Izenak hainbat toponimo utzi ditu Espainian zehar: gaztelaniazko Alcázar (de San Juan, del Rey, Guadalcázar, e.a.), portugesezko Alcácer do Sal, katalanezko Alcàsser, Alquézar; Alcosser, Alcocer eta Alcocero (*al-quṣayr* arabierazko txikigarritik ekarria); Alcazarén (*al-qaṣrayn* izenatik ekarria) eta baita exonimoak ere: Ksar el-Kebir eta Ksar es-Seghir gaztelaniaz hurrenez hurren Alcazarquivir eta Alcázarseguir dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   María Sánchez Galera, Juan y José María.  (2012). *Vamos a Contar Mentiras.*  Edaf ISBN 9788441432116..
2. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q613611
* Commonscat Multimedia: Alcázares

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300006897
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q613611
* Commonscat Multimedia: Alcázares
**Agnes Monica Muljoto**, ezagunagoa **Agnez Mo** ezizenarekin (Jakarta, Indonesia, 1986ko uztailaren 1a - ) Indonesiako abeslari, kantagile eta aktorea da. Gaur egun Indonesiako famaturik aberatsena da, 16 milioi dolarreko fortunarekin. Jakartan jaioa, sei urterekin hasi zen entretenimenduaren industrian lanean, ume-abeslari gisa. Hiru album grabatu zituen eta umeen telebista programa ezberdinetako aurkezle izan zen. 2003an bere lehen albuma egin zuen heldu gisa, *And the Story Goes* izenburuarekin, Indonesiako musika industrian aurrerapauso handia eginez. Bere arrakasta zela eta, nazioartean lanean hasteko helburua jarri zuen. 2005ean *Whaddup A.. '?!* diska egin zuen, Keith Martin estatubatuarraren laguntzarekin. Taiwaneko *The Hospital* eta *Romance In The White House* serie dramatikoetan ere agertu zen.

2008an eta 2009an Seulen spatu zen Asiako Abesti Festibalean saritua izan zen. Bere hirugarren albuman, *Sacredly Agnezious* (2009), produktore eta idazle lana ere egin zituen, 2010ean *Indonesian Idol* saioko epaile izendatu zuten eta Sony Music Entertainmenten bazkidea den The Cherry Party diskoetxearekin akordioa sinatu zuen.

Indonesian sari gehien izan dituen abeslaria da. 17 Anugerah Musik Indonesia sari ditu, 8 Panasonic Sari, 5 Nickelodeon Indonesia Kids' Choice Awards, eta 4 MTV Indonesia Awards. Mnet Asian Music Awardsetan Asiako artistarik onenaren saria eskuratu zuen. Asiako drogaren aurkako enbaxadorea da, eta giza trafikoaren aurkako MTV EXITen enbaxadorea ere bada.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1362169
* Commonscat Multimedia: Agnes Monica

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 302575719
* ISNI: 0000 0003 7240 9334
* LCCN: n2012200294
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: agnez-mo

 |

* Wd Datuak: Q1362169
* Commonscat Multimedia: Agnes Monica
**Cody Komandantea** Star Warseko film sagako pertsonaia bat da.

**Cody Komandantea** izen klabe bezala **CC-2224** zuen klon soldaduaren ezizena zen. Codyk adiskidetasun estu bat izan zuen Obi-Wan Kenobirekin, etengabe ari zen txantxetan izendatu zioten bere jeneral Jediarekin. Cody Obi-Wanekin joan zen Utapaura Grievous jenerala buru zuten indar separatistekin amaitzeko misio bat betetzera.

Obi-Wan Kenobi jeneralari ere zerbitzatu zion Anakin Skywalkerrekin batera Kato Neimoidia planetan egin zuten eta erabateko desastrean amaitu zen gertuko kanpaina batean. Cody 212 Eraso Batailoiaren eta Zazpigarren Zerutiar Gorputzaren komandantea zen.

2224 unitatea komandante entrenamendu programa aurreratu baten zati izan zen, Alpha bezala identifikatutako ARC soldadua buru zuena. Kamino planetako heziketa protokoloetan ez bezala, erregimen hau independentzian oinarritzen zen zuzena eta okerraren artean ezberdintzeko, intsumisiorik egin gabe. Irudimena bultzatzen zen borroka egiterako orduan, eta klonei izen bat jasotzea baimentzen zitzaien, egindako merituen sari bezala.

Codyren beharraren ibilbideak, beste zenbait tokiren artean Kato Neimoidia, Geonosis, Skor II, Bomis Korri IV, Aargonar, Maramere, Boz Pity, Rendily, Praesitlyn, Kooriva, Sarrish eta Saleukami planetak hartzen zituen. Bera 212 Eraso Batailoiaren buru zen, eta eroso zegoen unitate handien zein destakamendu txikien buru bezala. Codyk jet-pack bat ere erabiltzen zuen, Jango Fettek erabiltzen zituen antzeko suziri bultzatzaile moduko batzuk, bere eliteko unitateak zuzentzeko aire maniobren bidez.

Utapau planetan jaso zuen 66 agindua, zuzenean Palpatine enperadoreagandik. Cody Errepublika Galaktikoaren aginduei leiala zen, eta 66 agindua emana izan zenean, Codyk bere komandoari Obi-Wan tirokatzeko agindu zion. AT-TE tanke erraldoi bat izan zen Boga hil zuena, bere tropa propioek eraso ziotenean Obi-Wan Kenobi muntatzen ari zen varactyla. Zorionez, Obi-Wan eraso honetatik bizirik irten zen. Jediak suntsituak izan zirenean, Cody Komandanteak Utapauko guduarekin jarraitu zuen, tropa separatistak garaituak izan ziren arte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2564474

 |

* Wd Datuak: Q2564474
Bidaarte I trikuharria.
Garagarza trikuharria.
Otsaarte trikuharria.
Etxegarate trikuharria.
**Altzaniako Estazio Megalitikoa**. Aztarna megalitiko asko ikus daiteke Altzaniako mendilerroan. Guztira zortzi dira ezagutzen direnak. Dena dela, gehiago ere egon daiteke.

Historiaurreko monumentuak
--------------------------

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak. Inguru honetan sukarriz egindako tresna asko agertzen dira eta horrek inguru honek izan zuen aktibitatea adierazten du. Gaur egun ere artzaintza trasumantearen presentzia handia da.

Kokapen geografikoa
-------------------

Geografikoki lau ibaiek lurraldea mugatzen dute: Urtsuaran eta Oria ibaiak, batetik, Otzaurte eta Altzania errekak, bestetik. Lurra hareharria da eta 800 metro inguruan kokatzen da. Zortzi monumentu megalitiko biltzen ditu bertan. Udalerri hauetan daude monumentuak: Altzaniako Patzuergoa eta Idiazabal, Segura eta Zegama udalerriak.

Sailkatutako monumentuak
------------------------

Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak

Guztira zazpi:

* Bidaarte I
* Garagarza
* Otsaarte
* Tartaloetxeta
* Trikamuñoota
* Zorroztarri
* Etxegarate

### Tumuluak

Guztira bat:

* Bidaarte II

Egoera legala
-------------

Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan 8 monumentu aipatzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.
* Argazkiak eta kokapenak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070822

 |

* Wd Datuak: Q61070822
Kuskusa, Aljeriako jaki nazionala
**Aljeriako gastronomia** Aljeria herrialdeko sukaldaritza tradizionala da. Adituen esanetan, bertan dago Europako sukaldaritza mediterraneoaren eta Afrikakoaren arteko muga edo erdigunea. Toki eta urte-sasoi batetik bestera biziki aldatzen denez, anitza, oparoa da herrialde handi horretako sukaldaritza. Nutrizio aldetik, bikaina: gantz, gatz eta azukre gutxi, landarezkoaren presentzia etengabea izaki. Zereala du bertako janak ezinbesteko zutabea, janari guzti-guztien laguntzaile diren hainbat motatako ogiak ez ezik (*khobz dar, kesra rakhsis, kesra matlouh, kesra m’bessa, aghroume, akourane...*) era askotako opil eta pastelak moldatzeko funtsezkoa.

Jaki ezagunak
-------------

Chakhchoukha, abelgorri okelarekin egina
Kuskusa da Aljeriako plater nazionala, eta harekin batera, jakirik ezagunena agian *chakhchoukha* izan daiteke: abelgorrien okela, barbantzu eta patatazko estofatua, eta bertan blaitzen diren ogi apurrak.

Ezagunak dira, halaber, *burek* deritzona, hostorean bildutako haragia, arrautza frijitu eta tipula txikitua, *mexui* edo bildots errea, eta *dolma*, mahatsondo orrietan bildutako piper eta tomatea.

Otorduak
--------

Janariaren aurretik olioz erretako gari-olatak te beroarekin hartzeko ohitura dago.

Eguerdi edota ilunabarrekoan, jaki beroa hartzen da lehenik, ogiz lagunduta, eta, ondoren, oliba olioz ondutako berdura dator. Barazkien artean, ohikoak dira tomatea, porrua, tipula, kuia, leka, azenarioa, arbia, alberjinia eta kalabazina.

Postreetan gozoki, opil eta pastelak ohikoak dira. Hainbat orezko gutizia egin ohi dira dira, hala nola *galb el louz* (semolazko orea arbendolez beterik) *makrud* (datil-purea gari-semolaz bildua), *mcheweq* (ospakizunetako pasteltxo arbendolazkoak)*, m’khabez* (fruitu lehorrez beteriko opila), *tcharaq* (kruasanaren itxurakoa, arbendol krema hondar-orez bildu eta laranjondo-lorez lurrindua), *samsa, sfenj, tamina, tahboult, msemmen, baghrir*…

Edariak
-------

Islamaren aginduz, alkoholdun edaririk ez dago, teorian bederen. Esnea, gazura, gaztanbera, mami edo gatzatua, tea eta menda dira ohikoenak.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Agirre, Edorta.  (). «Aljeriako gastronomia» *Ase eta Gose* (Ase eta Gose) (Noiz kontsultatua: 2018-04-13).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3006881
* Commonscat Multimedia: Cuisine of Algeria

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11964898t (data)
* LCCN: sh85031772
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3006881
* Commonscat Multimedia: Cuisine of Algeria