recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Marimí Azpiazu Michelena** edo **María del Milagro Azpiazu Michelena** (Irun, 1942ko irailaren 10a) gipuzkoar piano eta harpa jolea da, musikaren munduan egindako ibilbidearengatik ezaguna.

Biografia
---------

Marimí Azpiazu Michelena Irunen (Gipuzkoa) jaio zen 1942ko irailaren 10ean. Bere familia musika tradizio handikoa zen. Sei urte zituela Maria Pilar Echevesterekin musika ikasten hasi zen. Jose María Iraola irakaslearekin piano ikasketak burutu zituen Donostiako Musika Udal Kontserbatorioan. Emaitza bikainak eta karrera amaierako saria lortu zituen. Madrilgo Kontserbatorioan, Luisa Menárquezen eskutik harpa ikasketak egin zituen eta 1961ean aho batez lehenengo saria lortu zuen. Donostiako Kontserbatorioan, Francisco Escudero izan zuen armoniako irakasle. Donostiako Musika Udal Kontserbatorioan harpa irakasle izatera iritsi zen eta Orkestra Sinfonikoan bakarlari.

#### Kontzertu eta emanaldiak

60. hamarkadan harpa eta orkestrarako kontzertu ugari eman zituen. Adibidez:

* Mozart -en, "Flauta eta harparako kontzertua Do-n" jo zuen:
	+ 1961/12/10 eta 1961/12/18 Victoria Eugenia antzokian donostiako kontserbatoriko orkestrarekin.
	+ 1962/02/22 Iruñako Gaiarre antzokian, Santa Cecilia orkestrarekin batera.
	+ 1964/02/09 Bilboko Orkestra Sinfonikoarekin.
	+ 1966/02/25 Donostiako Kontserbatorioko orkestrarekin Victoria Eugenia antzokian.

1983ko martxoaren 21ean Avileseko "Semana de música religiosa"n parte hartu zuen Lekeitioko Itxas soinua abesbatzarekin harpa bakarlari moduan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Azpiazu Michelena, María del Milagro - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-05-13).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Navas, Emilio.  (1984). *Irun en el siglo XX (1960-1975).*  Sociedad Guipuzcoana de ediciones y publicaciones s.a. 62-63 or..
3. ↑   López, Francisco Javier.  (2006). *"Los conciertos de W.A. Mozart frente al público (I)".*  Flauta y música, 16 or..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63834471
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 17371

 |

* Wd Datuak: Q63834471
**Menard konderria** (ingelesez: *Menard County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Menard da. 2010eko zentsuaren arabera 2.242 biztanle zituen, Menard kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Menard konderriak 2.336,86 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,61 ura dira. Beste 2.336,25 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,96 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.242 pertsonetatik 2.215 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 790 dira. 11 beltzak edo afroamerikarrak. 6 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 6 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111821
* Commonscat Multimedia: Menard County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144255850
* LCCN: n81066292
* NARA: 10040135
* **Lekuak**
* OSM: 1827089
* TGN: 2002040

 |

* Wd Datuak: Q111821
* Commonscat Multimedia: Menard County, Texas
**Marimi Ugalde Zabala** (Elduain, Gipuzkoa, 1940) irakaslea eta politikaria izan da. Irurako alkatea izan zen 1995etik 2011ra arte.

Irakaslea
---------

Irakasletza Donostiako irakasle-eskolan ikasi eta 19 urterekin hasi zen eskola nazionaletan maistra. Gaztelania hutsean ikasi nuen irakasletza, eta praktikak egin zituen Adunan, Tolosan eta Hernialden. Euskara oso zapaldua zegoen orduan eta eskola nazionaletan erdaraz aritu, mutilak eta neskak bereizita ikasten zutela. Praktikak bukatuta, Irurako parrokiako eskolan hasi zen eskolak ematen gero, 6 urte bitarteko umeei. Baina 1963an Andoaindik hots egin zioten ikastolaren sorreran parte hartzeko. Karmele Esnal andereñoarengana joan ziren prestakuntza jasotzera. Geroago Andoaindik Tolosako udal ikastolara joan zen irakastera. Oso gertutik ezagutu zuen ikastolen sorreraren mugimendua.

1973tik 1985era Katalunian bizi izan zen familiarekin, hasieran Cambrils-en, eta gero, Bartzelonan. Irurara bueltan Inguruko herriak pasatu zituen ordezkapenak egiten. Iruran bertan, Villabonan, Andoainen, Ibarran eta Tolosan. Oso aberasgarria izan zen berarentzat, ikastola guztietako lan egiteko moduak bertatik bertara ezagutu zituen. 

Familiatik zetorkion irakaskuntzarako bokazioa. Amonak 48 urte eman zituen maistra Elduko eskolan. Berarekin ikasi zuen **Miramik** 5-6 urterekin Irurara bizitzera joan zen arte. Amonaren eskolara joaten zen hark eskolak ematen zituen bitartean. Hiru urterako ba omen nekien irakurtzen. Nafarroan ere izeba bat zuen irakasle, ahizpak ere irakasle izan zituen, eta gero iloba batzuek ere jarraitu diote familiako tradizioari. Dantza irakaslea ere izan da **Mirami,** 20 urte baino gehiago aritu izan da herriandantza-eskolak ematen.

Alkatea
-------

1991n zinegotzi sartu Iruran, kultura batzordean, eta 2011ra arte aritu zen udalean, azken hamasei urteetan, alkate. Alkate hasi zenean, irakaskuntza alde batera utzi behar izan zuen. Lehen bi legealdiak bete ondoren, esker abertzalearen ilegalizazioaren garaiak harrapatu zuen. 2003an, ugalde zihoan zerrenda baliogabetu egin zuten, baina aurkeztu ziren zerrendetako hautetsiek kargua hartu ez zutenez **Ugaldek** jarraitu zuen jarduneko alkate. 2007an, berriz, ez zuen zerrendarik aurkeztu, eta boto zuriaren aldeko kanpaina egin zuten herritarrek. Gehiengo oso batek babestu zuen aukera hura, eta, horri eskerrak, alkatetzan jarraitu ahal izan zuen beste lau urtez. 2011n, aukera guztiak legeztatuta, belaunaldi berriei eman zien lekukoa. Herriko lehen emakume alkatea izan da eta oso emakume estimatua da herrian, herriaren alde egin duenarengatik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5    «"Aritu naizen esparru guztietan eman dira aurrerapausoak" - Irura» *Tolosaldeko ataria* (Noiz kontsultatua: 2021-10-08).
2. 1 2   «Ugalde Zabala, Marimi - Ahotsak.eus» *ahotsak.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-10-08).

Kanpo estekak
-------------

* «Ugalde Zabala, Marimi - Ahotsak.eus» *ahotsak.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-10-08).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108838308

 |

* Wd Datuak: Q108838308
**Menditxipi** Nafarroako erdialdeko Pirinioetako mendi bat da, Urkulu mendilerroa osatzen duten bostetako bat. 1376 metroko garaierarekin, mendilerro honetako bigarren txikiena da, Leizaundiaren ondoren.

Menditxipi mendia tontor klasiko bat da 1429 metrora dagoen Lepoeder eta 1350 metrora dagoen Bentarte lepoen inguruko ibilbideetan, inguratzen duten mendi garaiagoen aldean xaloagoa den arren. Ekialderantz Txangoa menditik lepo batek banatzen du, eta beste batek, Intzandorreko lepoa izenekoa, mendebalderantz Astobizkarretik. Lepoederretik tontor hauek igotzen dituzten ibilbideetatik igoko da.

Abiapuntuak
-----------

Ibañetatik abiatuz gero, Lepoederretik igaro ondoren Done Jakue bideari jarraiki, Napoleonen bidea bezala ere ezagutzen dena, bide batetik igoko da Intzandorreko lepora. Bidea ezkerretarantz jaisten den arren, eskuinetara, Menditxipi mendiaren malda belartsua ikusten da, zailtasunik gabe igotzen dena tontorreraino, non ikuspegi zabala duen, ekialdean Txangoak mugatzen duelarik.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263422

 |

* Wd Datuak: Q12263422
Morez (bigarren area iparraldetik hasita), Tewa herrien ingurua.
**Tewa** AEBetako hego-mendebaldeko Pueblo komunitate batzuetan hitz egiten Kiowa-Tano hizkuntza familiako mintzaira da. **Tano** izenarekin ere ezaguna da. 1980ko erroldan 1.298 hiztun zeuden, ia guztiak elebidunak ingelesez.

Geografia
---------

Mexiko Berriko Rio Grande haranean Santa Fe iparraldean hitz egiten da, honako Pueblo herrietan.

* Nambe Pueblo : 50 hiztun (1980); 34 hiztun (2004)
* Pojoaque Pueblo : 25 hiztun (1980)
* San Ildefonso Pueblo (*P'ohwhóge Owingeh* ): 349 hiztun
* Ohkay Owingeh : 495 hiztun (1980)
* Santa Clara Pueblo : 207 hiztun (1980)
* Tesuque Pueblo : 172 hiztun (1980)

Hitz egiten den herri bakoitzak dialekto propioa du.

Hizkuntza biziberritzea
-----------------------

Esther Martinez hizkuntzalari indigenak lan handia egin zuenn Tewa hizkuntza gordetzeko eta bere *San Juan Pueblo Tewa Hiztegia* 1982an argitaratu zen.

Tewa hizkuntzako programak eskuragarri daude haurrentzat Tewa *pueblo* gehienetan. Tewaz grabatutako haurrentzako istorioak Mexiko Berriko Unibertsitateak digitalizatu ditu eta sarean daude eskuragarri.

2012ko "The Young Ancestors" film dokumentalak Santa Fe Preparatory School ikastetxeko nerabe talde bat jarraitzen du, Tewa hizkuntzaren autoikaskuntza programa batean ikasten ari direnean, Laura Kaye Eagles irakasle tutorearen laguntzarekin.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Tewa (Tano) Language and the Tewa Indian Tribes (Nambe, Pojoaque, San Ildefonso, San Juan, Santa Clara, and Tesuque Pueblos)» *www.native-languages.org* (Noiz kontsultatua: 2020-12-23).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Esther Martinez: Protecting the Intangible Heritage of the Tewa People | National Trust for Historic Preservation» *savingplaces.org* (Noiz kontsultatua: 2020-12-23).
3. ↑   «THE YOUNG ANCESTORS - Cinema Guild Non-Theatrical» *store.cinemaguild.com* (Noiz kontsultatua: 2020-12-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56492
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300389404

 |

* Wd Datuak: Q56492
**Rügen** (polonieraz: *Rugia*) Alemaniako Mecklenburg-Aurrepomerania estatu federalean dagoen uharte bat da. 926.4 km²-ko azalera eta 77.000 biztanle ditu. Berez, herrialde honetako uharterik handiena da.

Geografia eta klima
-------------------

 Kreidefelsen, Jasmund Parke Nazionala
Itsaso Baltikoan kokatzen da, Hiddensee eta Ummanz uharteen alboan. 570 kilometro luzen den kostaldea dauka eta gizakiaren eragin handirik jasan ez duen eremua da.

Klima epela kontsideratzen bada ere negua nahiko hotza da (0 °C bataz beste) eta udak ere freskoak dira 16'3 °C-ko mediak markatzen direlarik. Ez da oso euritsua (520-560 mm) eta urtero 1800-1870 eguzki ordu ditu.

2007tik aurrera Rügeneko zubiak (*Rügenbrücke*) elkartzen du uhartea kontinentearekin, zehatzago esanda Stralsund hiriarekin.

Historia
--------

K.a. 4.000 urteko populazioen aztarnak aurkitu dira irlan. Antzina **Rugiarrak** ezarri ziren uhartean, agian Eskandinaviatik etorritako leinua izan zitekeen. VII mendean **Rani** leinu eslaviarra iritsi zen eta bertakoekin nahastu zen. Charenza izeneko antzinako herrian bizi zen uharteko printzea baina botere erlijiosoa Rügen uharteko punturik iparralderenean ezarri zen, Svetovid tenplu gotortuan.

Daniarrek 1168an uhartea konkistatu zuten eta handik gutxira biztanleak kristautzen hasi ziren. Germaniarren asentamenduak sortzen hasi ziren eta 1325ean Pomeraniako Dukerriaren esku gelditu zen uhartea.

Hogeita Hamar Urteko Gerra bukatzean, 1648ko Westfaliako Bakeak suediarrei eman zien Pomerania osoa baina 1815ean, Napoleondar Gerrak amaitzean Prusiaren esku gelditu zen. XX mendearen hasieran berlindarren opor leku nagusia bilakatu zen eta gaur egun ere horrela dirau.

* BinzBinz
* Nationalpark JasmundNationalpark Jasmund

Ondasun nabarmenak
------------------

* Jasmund Parke Nazionala
* Mendebaldeko Pomeraniako aintziretako Parke Nazionala

Kanpo estekak
-------------

* Rügengo webgune ofiziala **(Alemanez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3237
* Commonscat Multimedia: Rügen

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 237700289
* BNF: 123317551 (data)
* GND: 4050875-4
* LCCN: sh85115751
* NKC: ge130692
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1434381

 |

* Wd Datuak: Q3237
* Commonscat Multimedia: Rügen
***Me gusta ser una zorra/Inkisición*** Vulpes musika taldearen 1. single-a eta 1. lana da, 1983. urtean Dos Rombos diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa.

Single hau 1983ko maiatzean grabatu zen, Dos Rombos diskoetxeak era urte berean argitaratu zuten. Geroago 1990eko hamarkadaren bukaeran edo 2000ko hamarkada hasieran Munster Records diskoetxeak 500 kopiara mugatutako single honen argitalpen bat egin zuen. 2006an berriz argitaratu zuen, oraingoan *picture-disc* formatuan.

*Me gusta ser una zorra* abestia **Iggy Pop and the Stooges** taldearen *I wanna be your dog* kantuaren bertsio bat da.

Partaideak
----------

* Mamen Rodrigo (ahotsa).
* Loles Vázquez (gitarra eta koruak).
* Bego Astigarraga (baxua, koruak).
* Lupe Vázquez (bateria).

Kantuen zerrenda
----------------

1. Inkisición
2. Felipe es un punk
3. Anerkía en TV
4. Sexo por la cara
5. Pasa de mi
6. El fraude
7. Patada en los huevos
8. Deja tu sitio
9. Punks de plástico
10. Nuklear
11. Yo les mando a la mierda
12. Me gusta ser una zorra

Kanpo estekak
-------------

* {es}}**(Ingelesez)** Muster Records diskoetxearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107856500

 |

* Wd Datuak: Q107856500
**Meritneit** Egiptoko I. dinastiako erregina gobernari bat izan zen, K. a. 2927 inguruan.

Ziur asko, Dyer faraoiaren emaztea eta Dyet eta Den faraoien ama zen, Antzinako Egiptoko lehen erregina gobernaria izan zelarik, erregeorde bezala, bere seme Dyet oraindik adin txikikoa zen bitartean. Bere izenak, "Neiten maitea" esan nahi du, Behe Egiptoko jainkosa bat.

Saqqarako nekropolian dagoen mastaba handi batean lurperatua izan zen, bere seme Denen erregealdian.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

* Y hilobia, Umm el-Qaaben, Abidos (Flinders Petrie)
* Saqqara iparraldeko S 3504 hilobia, bere izena duten zigilu zilindriko eta harrizko ontziekin. Ondoko lurperatzea konpartimentutakoak, "txalupa hobi" bat eta hil barruti bat ditu (Emery)
* Y hilobian, Umm el-Qaaben, Abidosen, bere izena zeraman estela bat aurkitu zen (Petrie)
* Bere izena, Umm el-Qaabeko T hilobiko zigilu marketan aurkitu zen, Egiptoko I. dinastiako erregeen izenekin (Kaiser eta Dreyer)
* Zeramika eta harrizko ontziak eta apaintze-mahaiko elementuak.
* Meritneiten izena daraman Asuango granitozko babuino baten estatua. (Michailidis bilduma)

Palermoko Harrian, Meritneit, Hor-Udimuren ama bezala aipatzen da (Kaplony: 1963, I, 495)

Beste hipotesi batzuk
---------------------

Flinders Petriek Mery-Neit deitu zuen (gizon izena), bere hilobi edo zenotafioa aurkitu zuenean, Umm el-Qaaben, Abidosen, gizonezko gobernari bat zela ustez, bere lurperaketaren garrantziagatik, baina, berrogeitamar urte beranduago, Emery, Meritneiten beste lurperaketa bat aurkitu zuen Saqqara Iparraldean, emakume bat zela baieztatuz.

Adituren batzuk, Meritneit, Dyer faraoiaren alaba bat eta Den faraoiaren emaztea izan zela uste dute.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Meritneit*** Aldatu lotura Wikidatan |
Tiol taldea edo sulfhidrilo taldea (urdinez)
**Merkaptano** (edo **tiol**) R-SH formula orokorra duten konposatu organikoen izen generikoa da. R hidrokarburo-erro bat da. Alkoholen tankerako egitura dute, baina haien oxigenoaren ordez (-OH alkohol taldea) molekulan sufrea dute (-SH taldea; talde funtzional horri tiol taldea edo sulfhidrilo taldea deritzo). Propietate kimikoak ere berdintsuak dituzte; baina merkaptanoak alkoholak baino azidoagoak dira. Isurkari kolorgeak, usain txarrekoak (baratxuri-usaina) eta sukoiak dira, baina ez dira pozoitsuak. Gas naturalari eta beste kontsumo-gasei (metano, etano, butano...) eransten zaie, usainaren bidez ihesei antzemateko; alegia, gas naturalaren usaina tiolak ematen du.

Tiolak sintetizatzeko metodoak alkoholak eta esterrak sintetizatzekoen antzekoak dira. Erreakzioak azkarragoak eta errendimendu handiagokoak dira, sufre-anioiak nukleofilo hobeak direlako oxigeno-atomoak baino.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q220410
* Commonscat Multimedia: Thiols

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4185267-9
* LCCN: sh85134883
* NDL: 00567614
* NKC: ph126647
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D013438
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 29256
* KEGG: C00145
* SMILES: [\*&zoom=2.0&annotate=none ID]

 |

* Wd Datuak: Q220410
* Commonscat Multimedia: Thiols
**Titarea** edo **atzandela** jostorratza bultzatzeko hatzamarra babesten duen metalezko, portzelanazko edo larruzko zorroa da. Orratzari presioa egiterakoan titareak hatzamarra babesten du. Lan hori errazteko, zulotxoz josita dago orratza ez da irristatzeko.

Historia
--------

Oso tresna zaharra da. Egiptoko hilobietan aurkitua izan da. Garai haietan titareak larruzkoak izaten ziren. Europan hezurrezkoak, brontzezkoak eta bolizkoak aurkitu izan dira. XVI. mendean Alemaniako Nurenberg hirian egiten zirenek ospe handia zuten. XVIII. mendean luxuzko oparia bihurtu zen eta gizon gazteek neskalaguneei oparitzen zituzten.

Gaur egun titareen erabilera praktikoa jaitsi egin da eta neurri handi batean apaingarri edo souvenir gisa edo bilduma egiteko saltzen dira.

Galeria
-------

* Brontzezko titare erromatarra.Brontzezko titare erromatarra.
* XVI. eta XVII. mendeko titarea, Ingalaterran.XVI. eta XVII. mendeko titarea, Ingalaterran.
* XVII. mendeko zilarrezko titarea.XVII. mendeko zilarrezko titarea.
* Apaindutako titarea.Apaindutako titarea.

Kanpo estekak
-------------

**(Frantsesez)**:Bildumetako titareak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q322483
* Commonscat Multimedia: Thimbles

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4017229-6
* LCCN: sh85134860
* AAT: 300247551
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q322483
* Commonscat Multimedia: Thimbles
Gizakien anatomian **titiburua**, titiaren erdialde inguruan dagoen protuberantzia txiki bat da. 15 eta 20 esne hodi artean ditu inguru osoan, oso sentikorra den azal zati batez inguratuta dago eta kolore ilunagoa du, areola bezala ezagutzen dena. Bere betebehar fisiologikoa, emakumeetan, titia hartzen ari den umeari, ugatzetan haurdunaldian eta umearen edoskitze garaian sortzen den esnea ematea da. Gizonezkoetan, titiburuak ez dira kontutan hartzen. Hala ere, gizonetan, edoskitze kasu salbuespengarriak gertatu izan dira.

Ugaztun jaio berriek, jaiotzatik dute titiburua bilatzearen sena, aldi berean, bertatik, elikatzeko behar duen esnea zurrupatuz. Titiburuak beti kopuru bikoitian daude ugaztun eme guztietan, eta oso gutxitan gertatzen da euren kumeak elikatzeko titiburuak ez dituzten ugaztunen kasuak, ornitorrinkoa eta ekidna bezala. Hauek, euren esnea, larruazaletik isurtzen dute euren kumeak elikatzeko.

Titiburua eta areola, gorputzeko toki erogenoak ere badira, emakumeentzat zein gizonentzat. Titiburuak, fereka leunekin estimulatuz gero, tente jar daitezke, pertsona, maitasuna egiteko prest dagoela adierazten duen zeinuetako bat, tenperatura hotzek edo kanpoan denbora asko egoteak eragin berbera izan dezakeen arren, tentetuz. Haurdunaldiak eta ondorengo esneemate garaian, titiburua pixka bat hazi egiten da, prozesu honen amaieran, behin betikoa izan daitekeen hazkuntza.

Pertsona gehienek, bi titiburu garatzen dituzte, bana titi bakoitzean, batzuk bi baino gehiago dituzten arren, eta hauei *titiburu supernumerariodunak* deitzen zaie. Gainontzeko ugaztunek, hainbat titiburu pare izaten dute, 3, 4 edo, zerriaren kasuan bezala, 7.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Titiburu». *Euskaltzaindiaren Hiztegia*. (Noiz kontsultatua: 2021-04-04)

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Titiburuaren anatomia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188641
* Commonscat Multimedia: Nipples

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4146768-1
* LCCN: sh2009007031
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009558
* TA: A16.0.02.004
* FMA: 67771

 |

* Wd Datuak: Q188641
* Commonscat Multimedia: Nipples
***The Fault in Our Stars*** (euskaraz: *Akatsa gure izarretan*) arrakasta handiko liburuan oinarrituriko 2014ko filma da. John Green idazleak argitaratu zuen. Liburu honetan oinarrituriko filma, Amsterdamen aktore garrantzitsuen kolaborazioarekin grabatu zen (Shailene Woodley, Ansel Elgort, Nat Wolff…) .

Sinopsia
--------

Filmeko protagonista birikietako minbizia jasaten ari den neska bat da, Hazel Grace izeneko neska. Azken hau, minbiziaren aurkako etengabeko borrokan dago eta horrek, bizitzeaz nekatuta egotera bultzatzen du. Honen amak, bere alabaren egoera ikusita, laguntzako klub batera joatera behartzen du. Han, minbizia duen mutiko jator bat ezagutuko du. Hortik aurrera, Hazelen eguneroko bizitza aspergarria eta mingarria, esperientzia politak eta hainbat sentimendu dituen batean bihurtuko da. Baina horrek ez du asko iraungo, ametsak amets dira eta beti ailegatzen da esnatzeko momentua. Goiz hotz batean, berri txarra dakarren dei bat jasotzerakoan, orain arte edukitako bizitza zoriontsua bere mutil-lagunarekin, berriro aldatuko da… eta inoiz baino indartsuagoa izan beharko du.

Zinemako egokitzapena
---------------------

2012ko urtarrilean, Fox 2000 ekoiztetxeak, eskubideak erosi zituen eleberriak zinemara egokitzeko. Josh Boonek kontratu bat sinatu zuen filma zuzentzeko. Wyck Godfrey eta Marty Bowen filma produzitu zuten. Shailene Woodley Hazel antzeztu zuen eta Ansel Elgort, Augustus. Nat Wolff Isaac bezala aukeratu zen, Laura Dern Hazelen ama bezala eta Sam Trammel Sr. Lancaster bezala, Hazelen aita. Mike Birbiglia Patricken rola hartu zuen eta Willem Dafoe, Peter Van Houtenena.

Filma 2013ko abuztuaren 26an hasi zen filmatzen Pittsburgh-en eta Scott Neustadter eta Michael H.Weberrek gidoiaren moldaketa idatzi zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14704171
* Commonscat Multimedia: The Fault in Our Stars (film)

---

 |

* Wd Datuak: Q14704171
* Commonscat Multimedia: The Fault in Our Stars (film)
Andy Warhol 1977an.
**The Factory** (euskaraz: *Fabrika*) Andy Warholek sortutako arte estudio bat izan zen, eta 231 East 47th Street kaleko bosgarren solairuan kokatua, Midtown Manhattan-en, New York-en (Estatu Batuak). Estudioa 1963tik 1968ra arte egon zen, Andyk 'The Factory' Union Square West 33ko seigarren solairura eraman zuenean, *Max's Kansas City* klub eta jatetxe ospetsuaren ondoan.

Estudioa
--------

2002an John Caleren hitzetan: *Ez zen The Factory deitzen doan, hor Warholen serigrafiak masiboki ekoizten ziren.* *Norbait serigrafia bat egiten ari zen bitartean, beste norbait film bat grabatzen ari zen.* *Egunero zerbait berria gertatzen zen.* 

Warhol ospetsu bihurtu zenean, gau eta egun lan egin zuen bere margolanetan, serigrafia eta litografiaz osatuta, enpresa kapitalista handiek kontsumo produktuak fabrikatzen zituzten modu berean ekoitzitako serigrafiak eta litografiak. Lan-erritmo horri eusteko, bere koadroak sortzen, bere filmetan antzezten eta Fabrikaren kondaira sortu zuen giroa sortzen lagunduko zioten porno-izarren, drogazaleen, drag queenen , musikarien eta pentsalari libreen talde bat bildu zuen bere inguruan.

Fabrika (The Factory) ospetsua zen bere festa zalapartatsuengatik eta arte *modernoak*, bohemio eszentrikoak eta anfetamina erabiltzaileak maiz joaten zirelako. Horien artean, Warhol-ek *Warhol Superstars* izenekoak aukeratu zituen, denbora jakin batean sustatzen zituenak hurrengo *Superstar* izendatzen zuen arte, horrela *denek hamabost minutuko ospea izango zutela* ziurtatzen zuen bere esaldi famatua praktikan jarriz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  John Cale 2002an

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q767700

 |

* Wd Datuak: Q767700
**Meritaton** edo **Meritaten**, Egiptoko XVIII. dinastiako printzesa bat izan zen. Ondoren, bere izena, Akenatongatik aldatu zuen Amenofis IV.a faraoiaren eta honen Errege Emazte Handia zen Nefertiti ospetsuaren alaba zen. Meritaton izenak, *Atonen maitea* esan nahi du.

Litekeena da Meritaton, bere aitaren erregealdiaren lehen edo bigarren urtean jaio izana, Tebasen. Oraindik hiru urte geratzen ziren faraoia eta Amon jainkoaren apaizgotzaren arteko haustura eta errege familia eta gortea, Egipto erdialdean sortutako hiriburu berri batera eramateko, hiriburu honi Aketaton izena jarri ziotelarik.

Bere aitaren erregealdiko lehen hamalau urteetan, Meritaton, gorteko bigarren dama eta nazioko emakumerik garrantzitsuena izan zen, bere amaren atzetik bakarrik. Irudikapen mordo batean agertzen da bere gurasoekin, eta, batzuetan, bere ahizpa txikiekin, eta euren buruaren arrautza formagatik arreta piztu duten euren eskultura mordoa dago. Hain zuzen ere, ez ohikotasun bitxi honek, printzesa halako buruarekin jaio ote zen, gorteko moda kontua ote zen edo irudikapen idealizatu bat baino ez ote zen pentsarazi du.

Dirudienez, Akenaton faraoiaren erregealdiko 12 edo 13. urtean, hau, bere alaba Meritatonekin ezkontzen da. Errege intzestu praktika hau, faraoien Egipton ez zena batere ohikoa, (Akenatonez gain, Amenofis III.a eta Ramses II.a baino ez ziren ezkondu euren alabekin), oinordekotzarako, errege odol gehiago izateko egin zen, dirudienez. Ziur aski, praktika izugarri honen ondorioz jaio zen Meritaton-Tasherit printzesatxoa, Akenaton eta bere alaba Meritatonen arteko intzestuagatik.

Akenatonen erregealdiko azken urteetako korapiloa, Smenkhkare Nefertiti agertzen denean zailtzen da. Smenkhkarek, Errege Emazte handi bezala, Meritaton zuen. Begi bistakoa da Smenkhkare Nefertiti zela eta, ezkontza, sinbolismo hutsa baino ez zela.

Akenaton hiltzean, Smenkhkarek bakarrik gobernatu zuen garai bat egon zela uste da, baina garai hori, ez zela urte ta erdi baino gehiagokoa izan. Orduan, zer gertatzen da Meritatonekin? Zapuzgarria da, benetan, Akenatonen heriotzaren ondoren, jada berez oso nahaspilatsua zen garaiak, bere protagonista gehienak ezabatu zituela ikusteak. Oso denbora gutxian, errege berri bat dago tronuan, Tutankamon gaztea, eta ez dago Meritaton eta Smenkhkareren arrasto izpirik ere. Ziur aski, Meritaton, garai hartan 17 urte izango zituena, jada hilda zegoen, Tutankamonen Errege Emazte Handia Meritaton ez zela izan jakina baita, baizik eta honen ahizpa Ankesenamon.

Logikoa den bezala, oraindik ez da ezagutzen hain denbora laburrez erregina izan zen Meritaton, eta bere momia, ez dago ezkutaleku ezberdinetan aurkitutakoen artean.
***Merkatariaren perla*** Alfredo Valenzuela Puelma (1859-1909) pintore txiletarrak egindakorik garrantzitsuenetako bat da. 1884an egina Txileko Arte Ederren Museoan gordetzen da. Valenzuela aintzindaria izan zen Txilen biluzi artistikoa lantzen. Neurriak: altuera 215 zm - zabalera 138 zm - sakonera 17 zm.

Deskribapena
------------

Lan honetan, emakume bat ageri da, biluzik eta eserita, aurpegia besoekin estaltzen duela. Bitartean, janzkera arabiarra duen gizon batek estaltzen duen belo gardena altxatzen du, eta, aldi berean, emakumea publikoari eskaintzen diola dirudi. Eszenaren exotismoak XIX. mende amaierako eta XX. mende hasierako joera orientalistaren eragin posible batera garamatza. Nabarmentzekoa da kolorearen eta argiaren tratamendua pintura osoan, eta, bereziki, emakumearen gorputzean, non margolariak, gorriak, berdeak, zuriak, horiak eta marroiak erabiliz, azalaren testura eta materialtasuna irudikatzen baitu.

Kritikak
--------

Valenzuela Puelmak kritika ugari jaso zituen olio honengatik, ez koadroaren kalitateagatik, baizik eta bere gaiarengatik. Gogoratu beharra dago biluztearen gaia pintoreak inauguratu zuela bertan, eta, beraz, Txileko gizarteko sektore kontserbadoreen aurrean jorratu zuen lehena izan zela. Pintorea minduta sentitu zen bere oihalak jasan zituen erasoengatik. Une horretatik aurrera, Txileko ingurunea gero eta gogorragoa izan zen berarekin. Europan bakarrik aitortu zitzaion balio artistikoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28663534

 |

* Wd Datuak: Q28663534
**Marcy Avila** (Caracas, Venezuela, 1997ko otsailaren 5a) venezuelar aktorea, musikari multinstrumentalista, musika ekoizlea, efektu bisualen artista eta LGBT eskubideen aldeko ekintzailea da.

Venezuelako LGBTI komunitatea ordezkatzen duen influencer transgeneroa izateagatik ere ezaguna da. Avila *Made In Mars* Venezuelako rock alternatiboko musika taldeko ekoizlea, gitarra-jotzailea, musikagilea eta sortzailea da. Halaber, Amazon Prime Video bideo plataformako *Almas En Pena* telesailean antzeztu izan du.

Filmografia
-----------

### Telebista

| Urtea | Izenburua | Katea | Pertsonaia | Oharrak |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2019 | *Eneamiga* | RCTV | Martín |  |
| 2020 | *Almas en pena* | RCTV | Luiggy |  |

Diskografia
-----------

### Singleak

* *Superficial* (2015)
* *Alien* (2016)
* *Despacito (Versión rock)* (2017)
* *NO te quiero.* (2020)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q96418585

 |

* Wd Datuak: Q96418585
**Mardil**, Tolkienen legendariumen eta Eraztunaren Jaunaren Eranskinetan, Gondorreko erresumaren erregeordetza hartu zuen bigarren seneskala izan zen.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1960. urtean jaio zen eta Vorondil "Ehiztaria"ren semea zen. Seneskal kargua hartu zuen bere aita hil zenean, Hirugarren Aroko 2029an, Eärnil II.aren erregealdian eta Eärnurrenean ere hala izaten jarraitu zuen. Quenyazko izen bat izan zuen azkenekoa izan zen, eta "Etxeari leial" bezala itzuli daiteke. Bere ondorengoek, sindarinezkoak izan zituzten.

Erregea, Minas Morgulera, Nazgûlen Jaunaren erronkari erantzutera joan ondoren desagertu zenean, Hirugarren Aroko 2050ean, Mardilek hartu zuen Gondorreko agintaritza "erregea itzuli arte". Baina hau, formula hutsean geratu zen. Bere ondorengoek, geroz eta jaunago, ez zeuden, hala eta guztiz ere, erregeak ez zirela onartzeko prest. Leinu honetako azkena eta harroena, Denethor II.a izan zen.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2080an hil zen, eta, bere oinordekoa, ber seme Eradan izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Vorondil** | **Gondorreko Seneskal Erregeordea**Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2029-2080 | Ondorengoa**Eradan** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2470287

 |

* Wd Datuak: Q2470287
**Melishikhu** edo Melishipak, Babiloniako errege bat izan zen, Adad-shuma-usur erregearen oinordekoa izan zen K.a. 1188an, eta hamabost urtez gobernatu zuen.

Babiloniar oinordekotzaren arazoa, elamitar igihalkidek aldarrikatzen zutena, elamitar dinastia berri baten, sutrukiden tronuratzearekin gainditua geratuko zela zirudien. Melishikhuren arreba bat, Sutruk-Nakhunterekin ezkondu zen, sutrukidar dinastiako bigarren erregea. Baina erregealdi honetan, edo bere seme eta oinordeko izan zen Marduk-apla-idina I.arenean, Sutruk-Nakhuntek, ziuraski, aipatu gabeko Babiloniar errege bati gutun bat idatzi zion (Berlingo museoan kontserbatua), tronua aldarrikatuz, eta, horren ondorioz, Mesopotamiarako lehen espedizioak zuzendu zituen. Idazkunengatik, Akad, Babilonia eta Eshnunna arpilatu zituela ezagutzen da, azkenetik, Manishtusuren estatuak ekarri zituelarik, eta, Susara, Hammurabiren Kodea eta Naram-Simen estela eraman zituen.

Bere oinordekoa, bere seme Marduk-apla-iddina izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Adad-shuma-usur** | **Babiloniako erregea**K.a. 1188-K.a. 1173 | Ondorengoa**Marduk-apla-iddina** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q723181
* Commonscat Multimedia: Meli-Shipak II

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q723181
* Commonscat Multimedia: Meli-Shipak II
**Mendeku komando autonomoa** bi talde autonomoren izena da, beraien artean nahastu ohi direnak.

Batetik, Mendeku Komando Autonomo Antikapitalistak erakunde armatuko komando bat izan zen. Talde honek, 1984an, Enrique Casas PSOEko senataria hil zuen bere etxean, hauteskunde kanpaina zela. Ekintzak zirrara sortu zuen, eta Komando Autonomo Antikapitalisten eta Ezker abertzalearen arteko harremanak gaiztotzeko arrazoietako bat izan zen, Herri Batasunak hitz gogorrak egin baitzituen ekintza horren aurka. Komando Autonomo Antikapitalistek, berriz, ETArekiko elkartasunean aldarrikatu zuten atentatua, Casas garai hartan indartsu zebilen "GALen arduraduntzat" joz.

Urte batzuk geroago, Espainiako Poliziak Mendeku komandoa eta Portugaleteko (Bizkaia) izen bereko talde bat lotu zituen, zuzeneko loturarik ez zuten arren. Portugaleteko talde honi herriko PSEren egoitzaren aurka molotov koktelekin eginiko erasoa egotzi zioten. Eraso horretan, egoitzan zeuden bi kide hil ziren. Erasoaren ardura Portugaleteko gazte talde autonomo bati egotzi zitzaion, urte batzuk lehenago Enrique Casas hil zuen taldearen izen bera zuena: Mendeku.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Egile ugari (1996): *Comandos Autónomos. Un anticapitalismo iconoclasta*. Likiniano.
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** *Los Comandos Autónomos y el grupo 'Mendeku' se responsabilizan del asesinato del senador y candidato socialista Enrique Casas*, *El País*, 1984ko otsailaren 24a
3. ↑  Zirikatu kolektiboa: *Komando Autonomoak. Sasiaren arantzakada*. Txalaparta.

Ikus, gainera
-------------

* Komando Autonomo Antikapitalistak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6816561

 |

* Wd Datuak: Q6816561
Triangulazioa
*B* posizioan, koordenatuak, *P1*, *P2* eta *P3* puntu ezagunak plano horizontal batean erabiliz kalkula daitezke. *r1* distantzia neurtzea zirkulu batean jartzen da. *r2* neurtzea bi puntutan *A* edo *B* jartzen da. Hirugarren distantzia *r3* neurtzeak, *B* puntuaren koordenatuak ematen dizkio. Hori erresekzio bezala ezagutzen da.
**Triangulazioa** puntuen posizioak, distantzien neurriak edo areak kalkulatzeko hirukien trigonometrian oinarritutako teknika da.

Triangulazioa GPS bidez
-----------------------

Testuinguru honetan GPS bidezko triangulazioa, neurketa puntuarekiko hiru seinaleetako bakoitzaren angelua ezagutzean datza. Hiru angeluak ezagutuak, hiru sateliteekiko posizio erlatibo propioa erraz adierazten da. Gainera koordenatuak edo igortzen duten seinaleen arabera bakoitzaren posizioa ezagutuz gero, posizio absolutua edo neurketa puntuaren benetako koordenatuak lortzen dira.

Triangulazioa geodesian
-----------------------

Koordenatuetan ezagutzen diren bi punturen (A eta C) arteko distantzia (A-C) eta distantzia (A-B), eta ezagutzen den puntu batetik hirugarren puntu baterako angelua (Â), B puntuaren koordenatuak kalkula daitezke

Erresekzio: Geodesian baita ere, koordenatuetako hiru puntutarako distantziak ezagututa, puntu propioaren posizioa adieraz daiteke.

Azaleren triangulazioa
----------------------

Azaleren triangulazioa, irudi poligonalen areak lortzeko metodo bat da, ohi ez erregularrak, hiruki formatan deskonposatuz. Logikoki, hirukien areen batuketak, area osoa ematen du emaitza bezala.

Hiruki baten area, honako ekuazio honen bidez lortzen da:

{\displaystyle S={\frac {bh}{2}}={\frac {oinarria\cdot altuera}{2}}}
S azalera, b hirukiaren edozein alderen luzera eta h oinarria eta oinarri horren kontrako erpinaren arteko distantzia perpendikularra direlarik.

Ikus, gainera
-------------

* Trigonometria
* Willebrord Snel van Royen

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188056
* Commonscat Multimedia: Triangulation

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11979394g (data)
* GND: 4186017-2
* LCCN: sh85137410
* NARA: 10643923
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q188056
* Commonscat Multimedia: Triangulation
**Marduk-apal-iddina II.a**, **Merodac-Baladan II.a** bezala ere ezaguna, Babiloniako XI. dinastiako errege bat izan zen, bi alditan gobernatu zuena, lehena K.a. 722tik K.a. 710 bitartean, eta bigarrena K.a. 703an.

Lehen erregealdia
-----------------

Aramaikoa, Bit-Yakinen jaioa, Itsasoko Herrialdeko erregea zen, eta pertsonalki joan zen garailea gurtzera, Tiglath-Pileser III.a asiriarrak Nabu-mukin-zari babiloniarra K.a. 729an kargutik kendu zuenean. K.a. 722an, behin-behineko akordio bat sinatu zuen Sargon II.arekin, eta une larriak pasatzen ari zen barne matxinaden ondorioz. Baina, handik gutxira, Babilonian sartu zen, eta Elamen laguntzarekin, boterea lortu zuen.

K.a. 710ean, Sargon II.a, jada bere mugak ziurtatzea lortu zuena, Babilonia berreskuratzeko prestatu zen. Merodac-Baladanek, elamitarren laguntza jasotzea espero zuen, baina laguntza hau ez zen sekula iritsi, eta asiriar tropen aurrean atzera egitea beste erremediorik ez zitzaion geratu, eta Itsasoko Herrialdeko lurralde zingiratsuan babestu, tronua, beste behin, Babiloniatik Asiriara pasatuz.

Bigarren erregealdia
--------------------

K.a. 703an, Merodac-Baladan berriz agertu zen Itsasoko Herrialdetik, eta Marduk-zakir-suma II.a errege babiloniarra bota zuen kargutik, honi buruz ezer ezagutzen ez delarik, tronua bigarren aldiz lortuz. Marduken Esagil tenpluko altxorrak izateari esker, Elameko Shutruk-Nahhunte II.a erregearen laguntza ziurtatu zuen, tropak bidali zizkiona. Baina, Senakerib errege asiriarrak, biak garaitu zituen, eta, Babilonian, Belibni jarri zuen, Asirian hezitako noble babiloniar bat. Berriz, Merodac-Baladanek, Itsasoko Herrialdean babestu behar izan zuen, non asiriar tropek ezin izan zuten harrapatu.

Senakerib Asiriara itzuli zen, harrapakin handi batekin, baina babiloniarra handik gutxira itzuli zen, Mesopotamia hegoaldean lan iraultzaile bat abiaraziz. Beste behin, Senakeribek erronkari erantzun zion, eta K.a. 700ean, tropak bidali zituen, oraingoan ere, Merodac-Baladan irristakorra harrapatzerik izan ez zutena, oraingoan Elamen babestu baitzen. Soilik honen anaiak eta zenbait errege printze harrapatu zituzten.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Salmanasar V.a lehen erregealdian eta Marduk-zakir-shumi II.a bigarrenean** | **Babiloniako erregea**K.a. 722-K.a. 710 eta K.a. 703 | Ondorengoa**Sargon II.a lehen erregealdian eta Belibni bigarrenean** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q356505
* Commonscat Multimedia: Kudurrus of Marduk-apla-iddina II

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 275152636059120050368
* GND: 1159023859
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q356505
* Commonscat Multimedia: Kudurrus of Marduk-apla-iddina II
**Triazinak** hiru konposatu organikoz osatutako familia bat dira, elkarren artean isomeroak, eta horien formula enpirikoa C3H3N3 da.

Egitura
-------

Triazinaren 3 isomeroak: 1) 1,2,3-triazina, 2) 1,2,4-triazina, 3) 1,3,5-triazina.Triazinaren 3 isomeroak:  1) 1,2,3-triazina, 2) 1,2,4-triazina, 3) 1,3,5-triazina.
Triazinaren egitura eraztun heterozikliko batena da, bentzenozko eraztunaren antzekoa, baina hiru karbono atomo nitrogeno atomoz ordezkatuak dituena. Triazinaren hiru isomeroak beren nitrogeno atomoen posizioagatik bereizten dira, eta 1,2,3-triazina, 1,2,4-triazina eta 1,3,5-triazina deitzen zaie.

Nitrogenoa duten beste eraztun heterozikliko aromatiko batzuk piridina (nitrogeno atomo batekin), diazinak (bi nitrogeno atomorekin) eta tetrazinak (lau dituzte) dira. Triazinak piridina baino base ahulagoak dira.

Sintesia
--------

Triazinak sintetizatzeko Pinner-en sintesia balitzen da, zeinak fosgenoa eta aril amidinak dituen lehengai moduan.

Erabilerak
----------

1,3,5-triazinaren deribatu ezagunena melamina da, hiru amino ordezkatzaile dituena eta erretxinak egiteko usatzen dena. Helburu berarekin erabilitako beste deribatu bat bentzoguanamina da.

Halaber, triazinaren deribatuak erabiltzen dira herbizidak egiteko oinarri gisa, hala nola kloruro zianurikoa (2,4,6-trikloro-1,3,5-triazina). Kloroa duten triazinak ere tindu erreaktibo gisa erabiltzen dira.

BTP deritzen 1,2,4-triazinaren deribatu batzuk likido-likido erauzketarako baliatzen dira.

Erreakzioak
-----------

Triazinak konposatu aromatikoak diren arren, erresonantzia-energia askoz txikiagoa dute bentzenoak baino. Ordezkapen aromatiko elektroizalea zaila da, baina ordezkapen aromatiko nukleozalea ohikoagoa da.

2,4,6-trikloro-1,3,5-triazina uretan berotzean azido zianuriko bihurtzen da.. 2,4,6-tris(fenoxi)-1,3,5-triazinak amina alifatikoekin erreakzionatzen du aminolisiaren bidez eta erreakzio horretatik dendrimeroak lor daitezke.

Melaminaren pirolisiak amoniakoa egozten du eta heptazina (edo tri-s-triazina) sortzen du. Azido zianurikoa azido karboxilikoen amidazioan baliantzen da.

Ingurumen-arriskuak
-------------------

Herbizida gisa sailetan zabaltzen direnean, triazinek 4-12 hilabete irauten dute, baina denbora hori erabilitako dosiaren, giro-tenperaturaren, sailean dagoen materia organikoaren kantitatearen eta hezetasunaren araberakoa da. Halaber hidrolisiaren, alkilazio-erreakzioen eta zenbait mikroorganismoren metabolismoaren bidez degradatu daitezke.

Triazinek lixibiatzeko joera handia dute, eta, beraz, lur azpiko uretan biltegiratu eta detektatu daitezke.

Arratoientzako batez besteko dosi hilgarria (LD50) 1,78 mg/Kg da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *.* .
2. ↑    *.* .
3. ↑    *.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q419563
* Commonscat Multimedia: Triazines

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4186035-4
* LCCN: sh85137416
* NDL: 00573311
* NKC: ph126741
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D014227
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 38102

 |

* Wd Datuak: Q419563
* Commonscat Multimedia: Triazines
***The Ring***, ***Ring Magazine*** ere deitua, 1922an argitaratu zen lehenengo aldiz boxeo aldizkari estatubatuarra da. Bere hastapenetan boxeoari eta borrokari buruzko aldizkaria izan zen baina lehenengoan espezializatu zen. Gaur egun, Oscar De La Hoyaren Golden Boy Enterprises konpainiarena da.

Historia
--------

Nat Fleischer-ek editatu zuen lehen aldiz, boxeolari ezezagunak famatu egiten lagunduz eta eguneko gertaerarik handienak biltzen zituen. Dan Daniel aldizkariaren sortzailekidea eta kolaboratzaile nagusia izan zen, zeinari "Boxeoaren Biblia" deitu zion.

1977an, aldizkariaren hiru bertsio sortu ziren nazioartean. Lehenengoa gaztelaniazko bertsioan izan zen, *Ring en español* izenekoa eta Venezuelan argitaratu eta gaztelaniazko herrialdeetara eta Estatu Batuetara banatu zena, 1985era arte. Japoniako bertsio bat ere bazegoen, Tokion argitaratua, eta frantsesezko bertsio bat, Parisen argitaratua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1140774
* **Identifikadoreak**
* ISSN: 0035-5410

 |

* Wd Datuak: Q1140774
**Thomson Reuters Aranzadi** (**Aranzadi-Thomson Reuters**​ edo **Aranzadi** ere deitua) argitaletxe bat da.

Espainia osoan Zuzenbide eta Zientzia sozial eta juridiko alorrean argitaletxe liderra da.

Argitaletxearen izen ofizialak izan dira *Editorial Aranzadi* (1929-1999), *Editorial Thomson Aranzadi* (1999-2008) eta *Thomson Reuters Aranzadi* (2008-gaur egun).

Historia
--------

Argitaletxearen sortzailea Manuel de Aranzadi izan zen, eta bere xedea zen gai honi buruzko informazio ordenatua eta eguneratua eskaintzea.

1930. urtean *Repertorio Cronológico de Legislación y Jurisprudencia* (*Legegintza eta Jurisprudentziako Bilduma Kronologikoa*) sortu zen horrela, Estatuko Aldizkari Ofizialeko lege orokor guztiak bildu eta eguneratzeko, aldian-aldian argitaratzen diren buletinen bidez. 1951. urtean *Diccionario de Legislación* (*Legegintzako Hiztegia*) argitaratu zen, 16 liburukitan; lan hartan jaso zen lehen aldiz Espainian indarrean ziren lege guztien bilduma. Aurrerago osatu zen 1975. urtea bitarteko legegintza-bilduma, *Nuevo Diccionario de Legislación* (*Legegintzako Hiztegi Berria*) izenburupean, aldaketak eta oharrak barne zituela, eta handik hamar urtera eguneratu zen berriro, kontzeptu eta ordenaziorako irizpide berriak aintzat harturik. Urtean buletin gehigarri bat ere ematen du argitara, indarrean dauden xedapen berriekin.

Bestalde, Espainiako Konstituzioa onartzearekin batera Epaitegi Konstituzionala sortu zelarik, *Repertorio Aranzadi del Tribunal Constitucional* (*Epaitegi Konstituzionalaren Aranzadi Bilduma*) hasi ziren kaleratzen, epaitegi horrek emandako epaiak eta zenbait erabaki bildurik. Autonomiak sortu ondoren, eta lurralde-antolaketa berriaren eraginez sorturiko aniztasunaren aurrean nolabaiteko sistematizazioa lortzearren, erkidego bakoitzeko lege nagusiak bildu ziren erkidegoen errepertorioan, eta orobat egin zen 1986an Espainia Europako Erkidegoan sartu zenean Europako legediarekin; *Repertorio de Legislación de las Comunidades Europeas* (*Europako Erkidegoen Legedia*) argitaratu zen 1986an, eta 1994an *Europar Batasuneko Legedia* obrak hartu zuen haren lekua.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253856
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 264501974
* ISNI: 0000 0001 1942 1057
* BNE: XX138882
* BNF: 170592884 (data)
* GND: 221662-0
* LCCN: no90026498

 |

* Wd Datuak: Q12253856


1. ↑   «SPI. Scholarly Publishers Indicators in Humanities and Social Sciences» *ilia.cchs.csic.es* (Noiz kontsultatua: 2022-06-25).
**Rhovanion**, Eraztunen Jauna eta Silmarillionen, Erdialdeko Lurraldeko eskualde zabal bat da, Mendi Lainotsuen ekialdean. Hemen aurkitzen ziren Oihan Beltza eta Lurralde Nabarrak. Sindarinez, Rhovanionek, "Galtzearen lurraldea" esan nahi du. *Lurralde Latzak* bezala ere ezagutzen da

Eguzkiaren Hirugarren Aroan, Rhovanionen, Gizakien zenbait erresuma egon ziren, ia beti Gondorren aliatuak izan zirenak. Nagusienetako bat, Gondorreko erregeekin senidetuta egotera ere iritsi zen, Eldakar erregearen garaitik aurrera. Hala ere, Eraztunaren Gerraren garaian, dirudienez, antzinako erresuma horien ezertxo ere ez zen geratzen, Oihan Beltzeko Gizakiak, Beorntarrak, Haraneko Hiriko Gizakiak eta Esgarothekoak bezalako herriak izan ezik. Lurralde hauetan, Anduin ibaitik gertu, bizi izan ziren Eotheodak, Rohirrimen arbasoak. Rhovanionetik datoz, baita ere, Hobbiten arbasoak.

Rhovanion, Tolkienen istorioetan gertatzen diren bidaia garrantzitsu baten eskenategi izan zen: Handik bidaiatu zuen Thrain II.a nanoak, eta han harrapatu eta eraman zuten Dol Guldurrera. Ondoren, handik bidaiatu zuten Thorinek eta bere konpainiak, Ereborrerantz. Lurralde Latzetan zehar bidaiatu zuten Aragornek eta Gandalfek Gollumen bila, eta han harrapatu zuten azkenean, Thranduil erresumara eramanez.