recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hipercorreko atentatua** ETA erakundeak 1987ko ekainaren 19an Bartzelonan Hipercor enpresak zuen merkataritza-zentro batean egindako atentatua da, non lur azpiko aparkalekuan bonba auto bat jarri eta leherrarazi zuen. Sant Andreu auzoan gertatu zen, Meridiana etorbidean.

Ondorioz, 21 pertsona hil eta hamarka zauritu izan ziren. Atentatuaren zirkunstantzien inguruko eztabaida sortu zen, ETA erakundeko kide batek atentatuaren aurretik hiru dei egin baitzituen lehergailuaren berri emateko.

Trantsiziotik aurrera Katalunian egindako atentaturik odoltsuena izan zen Bartzelonako hau. Halaber, politikoki ondorio garrantzitsuak ekarri zituen: besteak beste, Ajuriaeneko Ituna, 1988an.

Beste ondorioetako bat laguntasuna izan zen. ETAk Euskadin, baina bereziki Katalunian zuen babes sozial garrantzitsua galdu egin zuen egun batetik bestera atentatu honen ondorioz.

Manifestazioa
-------------

1987ko ekainaren 22an, 750.000 pertsona inguru manifestatu ziren Passeig de Gràcia pasealekuan. Besteak beste, Jordi Pujol Generalitateko orduko presidenteak, Pasqual Maragall Bartzelonako alkateak eta Jesus Egiguren Eusko Legebiltzarreko presidenteak parte hartu zuten. Nuria Espert aktoreak testua irakurri zuen amaieran.

Epaiketak
---------

Domingo Troitiño eta Josefa Ernaga epaitu eta kondenatu zituzten atentatu egiletzat; eta, geroago, Rafael Caride eta Santiago Arrospide ere bai, lehenengoa Bartzelona Komandoaren burutzat, eta bigarrena ETAren burukidetzat. 794 urteko kartzela zigorra ezarri zioten bakoitzari.

Urteak aurrera, Espainian lehenengo aldiz epaileek aitortu zuten Estatuaren ardura atentatu baten ondorioz. Izan ere, erabaki zuten Poliziak ez zuela behar besteko arduraz jokatu eraikina husteko eta kalte pertsonalak saihesteko.

Biktimen aldeko lana
--------------------

Robert Manriquek harakin lan egiten zuen supermerkatuan garai hartan, eta larriki zaurituta gelditu zen atentatuaren ondorioz. Ebakuntza bat baino gehiago eta ospitaleratze aldi luzeak egin eta gero, atentatuaren biktimen alde lan egiteari ekin zion. AVT erakundearen arduraduna izan zen Katalunian, baina talde haren ildo politikoarekin zituen desadostasunengatik utzi zuen ardura hori. Geroztik, beste bide batzuetatik egin du lan arlo horretan.

2017an, triskantzaren 30. urteurrena zela-eta, erakusketa bat abian ipini zuten Fabra i Coats kultura gunean, Sant Andreun. Halaber, urte hartako abuztuan gertatutako atentatu jihadistak zirela-eta, Manriquek biktima haiei ere laguntzeari ekin zion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* ETAk hildakoen zerrenda
* 1991ko Viceko atentatua

Kanpo estekak
-------------

* Atentatuaren inguruko erreportajea, ETBn.
* **(Gaztelaniaz)****(Katalanez)** *El trastero azul*, Robert Manriqueren bloga.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58412
* Commonscat Multimedia: 1987 Hipercor bombing

---

 |

* Wd Datuak: Q58412
* Commonscat Multimedia: 1987 Hipercor bombing
|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikiproiektu bat abian da **Arkitektura** gaiari buruz. |

Erregesemearen Etxea, Donibane Lohizune
Villa Rotonda, Italia, Vicenza, 1567-1570, Andrea Palladio.
**Pizkundetar arkitektura** XIV. XV. eta XVI. mendean Europan eman zen Pizkundearen espresio arkitektonikoa da.

50 euroko billeteetan agertzen de arkitektura garaia da.

Kokapena
--------

Arkitekturaren historian haustura unea izan zen, batez ere aurretik emandako garaiarekiko: Gotikoa.

Berrikuntzak sortu zituen hainbat esparrutan: bai ekoizpen medioetan, bai lengoaia arkitektonikoan.
Beste ezaugarri bat da arkitektoen jarrera, artisau izatetikbenetazko profesional izatera pasa zirela. Katedral gotiko handienak ere, orokorrean egile ezezagunekoak dira, pizkundean ordea, lan esanguratsu guztietan, egilearen izena ezagutua da. Lanaren inspirazioa, antzinako garai klasikoaz egiten zuten irakurketan oinarritzen zen.

Garaiak
-------

Pizkundeko arkitekturaren historia, hiru gara nagusitan banatzen da:

* *Quattrocento* (XIV. mendearen amaiera - XV. mendearen amaiera): klasizismoa erdiestea helburu duen epea da eta estiloaren oinarriak ezartzen ditu. Filippo Brunelleschi eta Leon Battista Alberti dira arkitekto deigarrienak.
* *Cinquecento* (XV. mendea – XVI. mendearen hasiera): arkitektura pizkundetarraren garapena ematen da. Arkitekto esanguratsuen artean Donato Bramante aipatzen da.
* *Manierismoa* (XVI. mendea): arkitektoen indibiduatasunak proiektu teoriko klasikoari gainjartzen dira. Arkitekto ospetsuenen artean Michelangelo edo Palladio daude.

Ezaugarriak
-----------

### Pizkundearen oinarri nagusiak

Sakontzeko, irakurri: «Pizkundea»
Pizkundeak gizakia gauza guztien neurri egiten du. Arte gehienbat kultural bezala artistari formazio zientifiko bat eskatzen zaio, Erdi Aroko jokaeretatik askatu eta maila sozial gorenera igoarazten duena.

Antzin Arora itzulera. Antzinako forma arkitektonikoak, orden klasikoa, sinesmen zaharren berrezarpena, historia eta mitologiako gaiak, antzinako sinboloen onarpena... berpiztuko dira. Honekin ez da kopia soil bat egin nahi, Arte Klasikoaren legeen ezagupenean barneratu nahi da.

Naturarekin erlazio berri baten jaiotza, zientziaren ulermen ideal eta errealista batekin batera doana. Matematika, edertasunaren ideala arrazionalki fundamentatu nahi duen artearen laguntzaile nagusia bihurtuko da. Naturaren egia ezagutzearen aspirazioa, Antzin Aroan bezala, ez da fenomeno kasualaren ezagupenera orientatzen, ideian barneratzean baizik.

Ikus, gainera
-------------

* Platereskoa
* Herrerar arkitektura

Kanpo estekak
-------------

* Errenazimendua Europan, Ignacio Zendoia Etxaniz, UEU, 2004

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q236122
* Commonscat Multimedia: Renaissance architecture

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX529581
* NDL: 00577384
* NKC: ph125120
* AAT: 300021140
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q236122
* Commonscat Multimedia: Renaissance architecture
***Herbert West–Berranimatzailea*** (ingelesez: *Herbert West–Reanimator*), 1921eko urria eta 1922ko ekainaren artean H. P. Lovecraftek idatzitako kontakizun labur bat da. 1922ko otsaila eta uztailaren artean Home Brew aldizkari amateurrean atalka argitaratu zen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Herbert West doktorearen heriotza eta gorpuen "berranimaketa" (berpiztea) esperimentuei buruzko nondik norakoak agertzen dira, Miskatonic Unibertsitatean ikasle zenetik Lehen Mundu Gerra arte.

Zinema
------

*Re-Animator* (1985) beldurrezko kultuzko filma eta bere jarraipenak kontakizun labur honetan arinki oinarrituak daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1886997
* Commonscat Multimedia: Herbert West–Reanimator

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 184760797
* LCCN: n92004036

 |

* Wd Datuak: Q1886997
* Commonscat Multimedia: Herbert West–Reanimator
**Piztia** (*La Pistia* gaztelaniaz) Domaikia (Araba) inguruetako basoetan dabilen kondairazko basapiztia da. Carrascal mendian, Iruratxi haitzako leize batean omen du bere bizilekua. Esaten da abereak eta umeak desagertarazten zituela. Egunez ez da arriskutsua baina gauez ahal duen guztia irensten omen du.

Piztiaren abestia (gaztelaniaz)
-------------------------------

*Soberana Virgen de Oro, líbranos de todo mal,*  

*te lo pedimos a coro, de la Pistia del Carrascal (bis)*.

*En la villa de Domaikia ya se van a pacentar*  

*los alegres pastorcillos que el ganado han de cuidar (bis)*.

*Pero negros nubarrones amenazan tempestad*  

*que la bestia más horrible se oculta entre el encinar (bis)*.

*Los abuelos de Domaikia, en las noches de nevar,*  

*cuentan horribles leyendas alrededor del hogar (bis)*.

*Y los pobres nietecitos ya se han echado a temblar*  

*es tanto el miedo que tienen no quieren irse a acostar (bis)*.

*Porque en la negra noche se oyen los lobos aullar*  

*y balidos lastimeros desde Zaldu al Carrascal (bis)*.

*En la peña de Iruratxi se oye al viento rebramar*  

*y desde Oro a Jugatxi a las madres suspirar (bis)*.

*Porque en la cueva de Goba, de un potrillo al relinchar,*  

*que unos pobres corderillos acaba de devorar (bis)*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Zuiako Udala: *Domaikia – Piztia*» *www.zuia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-13).
2. ↑  *Zigoitia.eus*: Letona - Urisolo eta Undako goba

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266006

 |

* Wd Datuak: Q12266006
**Miramax Films** film-ekoizpen eta banatze konpainia da, The Walt Disney Companyren zatia zena. Horren aurretik, zinema independentea bultzatzaile nagusienetakoa izan zen.

Historia
--------

Harvey eta Bob Weinstein anaiek 1979an sortuta, hasieratik bere xedea estudio handiek arbuiatzen zituzten film txikiak banatzea izan zen. Martin Lewis ekoizle britaniarrekin bat eginda, lehendabiziko arrakastak etorri ziren 1982an. Hamarkada horretako beste lorpen handiak *The Crying Game*, *Sex, lies, and videotape*, *¡Átame!* edo *Scandal* filmak izan ziren.

Horretaz gain, Miramaxek etekin handiak erdietsi zituzten filmak erosi edo ekoiztu zituen, eta konpainiak 1990eko hamarkadako zinema independientearen buruetako bat bilakatu zen. Bere filmek, gainera, Oscar izendapen ugari jaso zituzten, eta, hainbat kasutan, irabazi ere egin zuten.

The Walt Disney Companyk 1993an erosi zuen Miramax 70 milioi dolarren truke. Weinstein anaiek Miramaxen agintean jarraitu zuten 2005 arte. Garai horretan, Disney gainerako konpainien aldean era desberdinean eraman zuten Miramax, nahiz eta zer plazaratu zitekeen azken erabakia Disneyek izan (Fahrenheit 9/11 eta Dogma kasu).

Weinsteinsek konpainia utzitakoan, Buena Vista Motion Pictures Groupek, Disneyen film taldeak, Miramaxen gaineko kontrola bereganatu zuen. Weinsteins anaiek beste film ekoizpen konpainia sortu zuten, The Weinstein Company.

2010ean Disneyk Filmyard Holdings inbertsio taldeari zaldu zion Miramax. 2016 beIN Media Group taldeak erosi zuen Miramax, eta 2020an beIN-ek konpainiaren %49 ViacomCBS taldeari saldu zion.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q465449
* Commonscat Multimedia: Miramax films

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155064711
* ISNI: 0000 0004 1346 0903
* GND: 10005956-9
* LCCN: no94027623
* NKC: kn20100301004
* SUDOC: 170690857
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q465449
* Commonscat Multimedia: Miramax films
***Medikuaren bisita*** XVII. mendean, Jan Vermeerrek egindako olio-pintura da. Gaiaren aldetik genero-eszena da, 1661-1662an egina. Gaur egun Londreseko Wellington Museuman erakusten da, Erresuma Batuan.

Azterketa
---------

Margolan honetan Jan Vermeer margolari gustatzen zitzaion konplexutasuna ikusten dugu. Eszena, batetik, hiru pertsonengan zentratu egiten da, haiengan biltzen baita argia, bi emakume eta gizon bat. Eskuineko emakumea, etxeko andrea, aulki batean eserita dago, esku bat kopeta gainean jarrita, ezinegona horrela adieraziz. Gizonak bere eskumuturra heltzen dio ziur aski pultsua neurtzeko. Dena dela, medikuaren atentzioa bigarren emakumearengana dago zuzenduta. Beste emakume hori, arropek adierazten dutenez, zerbitzari bat da eta eskuan botil bat erakusten dio medikuari; botil horretan gaixoaren pixa dago jasota eta hori da medikuak aztertzen duena. Baina hauek ez dira ikusten diren irudi bakarrak: alboetan haur bat jolasten eta txakur txiki bat kuxin baten gainean ikusten dira. Atzealdean, azkenik, gizon bat gutun bat irakurtzen susmatzen dugu nahiz eta zehaztasunak handiak ez izan.

Ingurua oso aberatsa da; denak adierazten du aberastasun hori: hutsik dagoen aulkia, etxeko andrearen azpian ikusten den eserlekua, hormetako margolanak (bat "Bufoia" da, Frans Hals margolariarena; bestea "Venus eta Adonis"), txakurraren kuxina, horman dagoen erlojua...

Interpretazioa
--------------

Margolan honetan ikusten dugun gaia ohikoa zen Vermeerren garaia eta, askotan, gaixoa "maitasun gaixotasun" pairatzen zuen. Obra honen kasuan zenbait aztarna hori bera iradokitzen du: "Venus eta Kupido" margolana, medikuaren begirada ironikoa, etxeko andrearen jarrera... Ikuspuntu horretatik, lurrean dagoen haurra Kupidoren sinbolotzat har daiteke; azken buruan gezi batzuekin jolasten ari baita. Huarraren begirada ikusleari zuzenduta dago eta badu zentzu pikaroa. Atzean ikusten den gizona senarra izan daiteke bere emaztearen beharrez ahaztuta. Zein da emakumearen gaixotasuna? Haurdunaldia? Sexu-gaixotasun bat? Maitasun-gaitza? Horrela aztertuta margolanak helburu moralizantea izango luke, ohikoa Steenen lanetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4014797

 |

* Wd Datuak: Q4014797
*Artikulu hau Saturno planetaren sateliteari buruzkoa da; Greziar mitologiako titanidea gaitzat duena beste hau da: «Hiperion»*

  

**Hiperion** (grekoa: Ὑπερίων), edo **Saturno VII**, Saturno planetaren satelite natural bat da.

Ezaugarri fisikoak
------------------

Hiperion eguzki-sistemako forma irregularreko gorputz ezagun handienetako bat da. Satelite irregular bakarra dago Hiperion baino handiagoa: Neptunoko Proteo. Hiperionen kraterrik handienak 121,57 km-ko diametroa du, eta 10,2 km-ko sakonera. Hiperionen forma irregularraren zergatia azaltzeko hipotesi batek dio jatorrian askoz handiagoa izango zela eta, talka baten ondorioz, puskatu egingo zela.

Saturnoren satelite gehienek bezala, Hiperionen dentsitate txikiak adierazten du gehienbat izotzez osatuta egongo dela, eta arroka-kantitate txiki bat izango duela. 0,46 inguruko porositatea du.

Hiperionen gainazala krater zorrotz eta sakonez beteta dago, eta horrek esponja-itxura ematen dio. Kraterren hondoa material gorri ilunez estalita dago.

Voyager 2 zundak hartutako irudiek eta gerora egindako fotometria-neurketek adierazten dute Hiperioren errotazioa kaotikoa dela, hau da, haren errotazio-ardatza hainbeste aldatzen da non ezinezkoa baita iragartzea zer orientazio izango duen espazioan. Hiperion da eguzki-sisteman errotazio kaotikoa duen objektu ezagun bakarra. Alde horretatik, Hiperion bakarra da, bai forma irregularragatik, bai orbitaren eszentrikotasunagatik eta bai beste satelite handi baten ondoan (Titan) egoteagatik ere.

Aurkikuntza
-----------

William Cranch Bond-ek eta haren seme George Phillips Bond-ek aurkitu zuten 1848ko irailaren 16an. Bi egun geroago, William Lassel-ek ere aurkitu zuen bere aldetik.

Izendapena
----------

Hiperion satelite-izena mitologia grekoko Hiperion pertsonaian du jatorria; Hiperion, Gaiaren eta Uranoren semea, argiaren titana zen, Heliosen aita. William Lassell-ek, aurkitzaileetako batek, bataiatu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15037
* Commonscat Multimedia: Hyperion

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 7031563

 |

* Wd Datuak: Q15037
* Commonscat Multimedia: Hyperion


| Saturno |
| --- |
| **Saturnoren sateliteak**Pan · Dafne · Atlas · Prometeo · Pandora · Epimeteo · Jano · Mimas · Methone · Pallene · Entzelado · Telesto · Tetis · Kalipso · Helena · Dione · Polideuzes · Rea · Titan · Hiperion · Japeto · Kiviuq · Ijiraq · Febe · Paaliaq · Skathi · Albiorix · Erriapo · Siarnaq · Tarvos · Mundilfari · Narvi · Suttungr · 

**Saturnoren eraztunak**A · B · C · D · F · G · Encke banaketa · Cassini banaketa |
**Miranda Argako zubia** Argako Erriberako Miranda Arga udalerrian Erdi Aroko harrizko zubi bat da, Arga ibaiaren gainean. Mirandako sarrerako ate nagusia, Arga ibaia gainditzen du, Tafallatik datorren errepidearen etorrera ahalbidetuz. Kontserbatzeko lan ugari egin behar izan dira, azkena 1976koa, zubia zabaldu eta gaur egun oraindik ikus daitekeena.

Historia
--------

Ez da gorde gaur egungo gotikoaren aurreko zubi erromatar eta musulmanik. XVII. mendearen erdialdean, Erdi Aroko zubi zaharra erabat eraberritzeko lanak egin ziren, egoera txarrean baitzegoen. Zaharberritze-lanak XVIII. XIX. eta XX. mendeetan zehar egin dira, askotan ibaiaren ur-goraldiek eragindako kalteen ondorioz. Gaur egungo zubia osatzen duten zortzi begi zorrotzek herriaren irteera eta sarrera nagusia ematen diote Mirandari, ibai arrea gainditu eta Tafallarako bidea errazten baitute.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | MIRANDA ARGA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-10-28).

Ikus, gainera
-------------

* Miranda Arga
* Argako Erribera
* Arga

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113170790

 |

* Wd Datuak: Q113170790
**Piyamaradu** Mendebaldeko Anatoliako gobernari bat izan zen, K. a. XIII. mendearen lehen erdialdean, Muwatallis II.a, Urhi-Teshub eta Hattusili III.a errege hititen garaian.

Piyamaradu noble hitita bat izan zen. Gorteak arbuiatu ondoren, Ahhiyawa erresumara ihes egin zuen, non, Ahhiyawaren basailu zen Milawatarekin senidetasun harremanak ezarri zituen. Milawatatik, arrakastaz inbaditu zuen Wilusa, bertako errege bihurtuz.

Piyamaraduren arrakastengatik asaldatuak, tokiko basailu hitita batzuk, hura botatzen saiatu ziren, baina huts egin zuten, eta, izan ere, Piyamaraduk, horietako baten aurka, Lesbos uhartea konkistatu zuen. Bere etsaien boterearen hedapen honen aurrean, Muwatallis II.ak, Piyamaradu Wilusatik botatzea lortu zuen armada bat bidali zuen, aldi berean, tronuan, aurreko erregea ezarriz. Baina ez zuen Piyamaradu harrapatzerik lortu, ihes egin zuena, beharbada, Milawatara itzuliz.

Erbestetik, Piyamaraduk, hititen aurkako matxinada sustatzen jarraitu zuen, eta aukera berri bat izan zuen Hattusili III.aren erregealdian, Mendebaldeko Anatoliako estatu batzuk, independente bihurtzen saiatu zirenean. Hattusilik, beste armada bat bidaliz erreakzionatu zuen, Piyamaradu berriz garaituz, eta hau, Milawatara ihes egitera behartuz, eta, hititak erresuma honetan sartu zirenean, Ahhiyawara. Bigarren ihesaldi honen ondoren, Piyamaradu historiako erregistroetatik desagertzen da.

Froga dokumental sendorik gabe, Piyamaraduk, Priamorentzako oinarri bezala balio izan zuela iradoki da, berak konkistatu zuen Wilusa, Troiarekin identifikatzen baita.
**Mendebaldeko mendikatea** (gaztelaniaz: *Cordillera Occidental*) Kolonbiako Andeetako hiru mendikate paraleloetako bat da. Hegoalde-iparralde norabidean, Nudo de los Pastosetik (Nariño departamendua) Nudo de Paramilloraino (Antioquia eta Córdoba departamenduak) luzatzen da. Hemen hiru mendikatetan banatzen da: Ayapel, San Jerónimo eta Abibe. 1.200 kmko luzeran Nariño, Cauca, Valle del Cauca, Risaralda, Chocó, Antioquia eta Córdoba departamenduak zeharkatzen ditu.

Farallones de Cali
Mendikatearen batez besteko garaiera 2.000 metrokoa da. Mendi gorenak Farallones de Cali eta Cerro Tamaná dira (4.100 m). Puntu beherena Patía ibaiak gurutzatzen duen Hoz de Minamá arroilan dago (380 m).

Mendikatearen mendebaldea Pazifikoko isurialdekoa da eta San Juan da ibai nagusia. Ekialdea Cauca ibaiaren arrokoa da. Iparraldea eta ipar-mendebaldea Karibeko isurialdekoak dira eta aipagarrienak Sinú eta Atrato ibaiak dira. Azken honek Mendebaldeko Mendikatea eta Baudó mendilerroa bereizten ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-05-25). *170. araua: Amerikako toponimia.* .
2. ↑  Todacolombia.com: Cordillera Occidental

Ikus, gainera
-------------

* Erdialdeko Mendikatea (Kolonbia)
* Ekialdeko Mendikatea (Kolonbia)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q278057
* Commonscat Multimedia: Cordillera Occidental

---

* **Lekuak**
* TGN: 1109423

 |

* Wd Datuak: Q278057
* Commonscat Multimedia: Cordillera Occidental
Eraikinaren egoera txarra da.
**Mirarien Etxea**, baita ere **Mirarien Jauregia**, (arabieraz: بيت العجايب‎ *Bayt al-ʿAjāʾib*) Harrizko Hirian, Zanzibarren (Tanzania) eraikin enblematikoa da. Harrizko Hiriaren eraikinik handiena eta altuena da, Gotorleku Zaharraren eta Sultan Jauregi zaharraren artean dagoena. Barghash bin Saidek, Zanzibarko bigarren sultanak, eraikitako sei jauregietako bat da, eta XVII. mendean bertan Fatuma erregina bizi izan zela esaten da. Gaur egun, Mirarien Etxeak Zanzibarko eta Swahili kostaldearen Historia eta Kultura Museoa hartzen du.

Historia
--------

Jauregia 1883an eraiki zen Barghash bin Said Zanzibarko bigarren sultanarentzat. Jauregi zeremonial eta harrera areto ofizial gisa sortu zen, modernitatea ospatuz. Horregatik, "Mirarien Etxea" izendatu zuten, Zanzibarren elektrizitatea zuen lehen eraikina izan zelako, eta Ekialdeko Afrikan igogailua izan zuen lehen eraikina ere izan zelako.

Eraikinaren aurrean, 1896ko abuztuaren 27ko Erresuma Batua-Zanzibar Gerran suntsitu zen itsasargi bat egon zen. Gerra labur honek Beit al-Hukum jauregia ere suntsitu zuen eta Beit al-Sahel jauregia larri kaltetu zuen. Mirarien Etxeak kalte txikiak baino ez zituen jasan. 1897an berreraikitzean, erlojuaren dorre berri bat egin zen eraikinaren fatxadan. Beit al-Hukum ez zen berreraiki eta bere kokapena lorategi bihurtu zen.

Mirarien Etxea Sultanak eta bere harenak bakarrik okupatu zuten bonbardaketaren ondoren. 1911n, gobernu-bulego bihurtu zen, eta Erresuma Batuko gobernu-agintarien idazkaritza nagusi. 1964ko Zanzibarko Iraultzaren ondoren, eskola eta museo bihurtu zen Afro-Shirazi alderdiarentzat, Ipar Korearen laguntzarekin. 1992–1994an hasi zen museoa garatzen. Gaur egun museo gisa balio du eta Harrizko Hiriaren atrakzio turistiko nagusietako bat da. Zoritxarrez bere egoera ez da batere ona.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Mirarien Etxea museoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2568900
* Commonscat Multimedia: Beit al Ajaib

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141208410
* ISNI: 0000 0001 2170 7548
* LCCN: nb2007002670

 |

* Wd Datuak: Q2568900
* Commonscat Multimedia: Beit al Ajaib
**Milvio zubiko gudua** Erroman gertatu zen gudu bat izan zen, *Pons Milvius* edo Milvio zubia bezala ezagutzen den Tiber ibaiaren zubi batean, 312ko urriaren 28an, Maxentzio eta Konstantino I.a Handiaren artean. Garaipena azken honentzat izan zen, nork, azkenean, mendebaldeko koenperadore titulua lortu zuen, bere koinatu Liziniorekin batera, hau ekialdeko koenperadore zelarik.

Gudu mordo bat gertatu zen Erromatar Inperioaren bi aldeetan, Dioklezianok tetrarkia sistema ezarri ondoren. Azkenetako eta ezagunenetako bat, ekialdeko tetrarka izan zen Maximino Daiaren seme zen Maxentzio, Konstantzio Klororen seme eta mendebaldeko tetrarka zen Konstantino I.a Handia eta Maximinoren berehalako ondorengo zen Lizinio aurrez aurre jarri zituena izan zen.

Konstantzio enperadorea 306an hil ondoren, Konstantino izendatua izan zen mendebaldeko Augusto bezala. Aldi berean, Maxentzio, bere guardiak Augusto bezala izendatu zuen, Konstantino Britainian aurkitzen zela probestuz, eta indartsu egin zen Erroman. Konstantinok Britainia utzi zuen, eta Italiar penintsulako iparraldearen laguntza jaso eta Turin eta Veronan Maxentzioren tropak garaitu ondoren, bere armada bildu eta Erromarantz abiatu zen, non, azkenik, Maxentzioren armadari aurre egin zion, Tiber ibaiaren beste aldean zain zegoena.

Elezaharrak dioenez, gau batean, guduaren aurretik, Konstantinok, ametsetan, gurutze bat ikusi zuen zeruan, ahots jainkotiar batek, zeinu horrekin irabazi egingo zuela esaten zion aldi berean *in hoc signo vinces*. Konstantinok, bere soldaduen ezkutuak gurutzearen irudiarekin apainarazi zituen (Krismona), eta armada etsaiaren aurka abiatu zen. Enperadorea, laster ohartu zen Maxentzioren zaldunek euren zaldien sabelaldea babestu gabe zutela, eta beraz, Konstantinoren tropentzat, erraza izan zen Maxentzioren zaldieria suntsitzea. Azkenik, borroka gogor baten ondoren, irabazi egin zuen.

Maxentzio bera, ibaian itota hil zen, bere armaduraren pisuagatik, guduan zehar, bere armada, Konstantinoren soldaduen erasotik ihesian zihoanean. Bere burua bakarrik itzuli zen Erromara hurrengo egunean, Konstantinok garaipen ikur gisa erakutsi zuenean. Konstantinoren garaipenak, urte bete beranduago, kristautasunaren garaipena ere suposatu zuen Milango Ediktuarekin eta, 323tik aurrera, Lizinioren aurkako gudua eta honen heriotzarekin Adrianopoliseko guduaren ondoren, tetrarkia amaitu eta Konstantino Erromatar Inperioaren enperadore bakar bezala geratuz.

Garaipen arkua
--------------

Garaipen honen ohorez Erroma hirian Konstantinoren Arkua eraiki zen.

Ikus, gainera
-------------

* Labaro

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q339321
* Commonscat Multimedia: Battle of Milvian Bridge

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX540128
* BNF: 16617696f (data)
* GND: 1047498677
* LCCN: sh85117802
* SUDOC: 163614482
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q339321
* Commonscat Multimedia: Battle of Milvian Bridge
**Pender konderria** (ingelesez: *Pender County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Burgaw da. 2010eko zentsuaren arabera 52.217 biztanle zituen, Pender kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pender konderriak 2.415,9 kilometro koadro ditu. Horietatik 163,15 ura dira. Beste 2.252,76 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,61 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 52.217 pertsonetatik 41.762 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.194 dira. 9.208 beltzak edo afroamerikarrak. 237 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 197 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 61 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 741 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507826
* Commonscat Multimedia: Pender County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150120926
* ISNI: 0000 0004 0460 1874
* LCCN: n82105569
* NARA: 10039384
* **Lekuak**
* OSM: 2528732
* TGN: 2001527

 |

* Wd Datuak: Q507826
* Commonscat Multimedia: Pender County, North Carolina
**Milwaukee konderria** (ingelesez: *Milwaukee County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Milwaukee da. 2010eko zentsuaren arabera 947.735 biztanle zituen, Milwaukee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Milwaukee konderriak 3.080,89 kilometro koadro ditu. Horietatik 2.455,66 ura dira. Beste 625,23 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 307,62 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 947.735 pertsonetatik 640.997 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 126.039 dira. 248.794 beltzak edo afroamerikarrak. 5.212 amerikar natiboak ziren eta 296 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 32.007 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.139 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 19.290 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502294
* Commonscat Multimedia: Milwaukee County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133225995
* ISNI: 0000 0004 0626 7937
* GND: 5006497-6
* LCCN: n50061223
* NARA: 10036375
* **Lekuak**
* OSM: 270623
* TGN: 1002672

 |

* Wd Datuak: Q502294
* Commonscat Multimedia: Milwaukee County, Wisconsin
Inferentzia estatistikoan, **hipotesi-proba** edo **proba estatistiko** bat egiten dela esaten da, eredu estatistiko bati buruzko hipotesi edo baieztapen bat jasotako datuekin erkatzen denean, hipotesi hori onartu edo baztertzeko. *H0* hipotesi nulu abiatzen da, galdera hau planteatzeko ondoren:

*Zenbatekoa da kontrastean erabilitako estatistikoaren balioa bera edo bera baino muturrekoagoa izateko probabilitatea, hipotesi nulua egia izanik?*
Probabilitate hau aski txikia bada, zehatzago, aurrez finkaturiko α adierazgarritasun maila bat baino txikiagoa, suertaturiko estatistikoaren balioa *harrigarria* dela ondorioztatu, eta beraz hasierako hipotesi hutsa baztertu egingo da.

Hipotesi-froga baten eremu kritikoa ezarritako adierazgarritasun mailarako hipotesi hutsa ukatzera eramango luketen estatistikoaren balizko balioen multzoa da. Estatistikoa eremu kritikoan kokatzen bada, hipotesi nulua baztertu, eta bestela onartu egingo da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210832
* Commonscat Multimedia: Hypothesis testing

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4077852-6
* NKC: ph126614
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q210832
* Commonscat Multimedia: Hypothesis testing
**Hyde konderria** (ingelesez: *Hyde County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Highmore da. 2010eko zentsuaren arabera 1.420 biztanle zituen, Hyde kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hyde konderriak 2.243,29 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,54 ura dira. Beste 2.228,75 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,63 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.420 pertsonetatik 1.278 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 15 dira. 1 beltzak edo afroamerikarrak. 113 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 24 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495672
* Commonscat Multimedia: Hyde County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158259197
* LCCN: n78093679
* **Lekuak**
* OSM: 1739823
* TGN: 2001804

 |

* Wd Datuak: Q495672
* Commonscat Multimedia: Hyde County, South Dakota
**Memnoneko Kolosoak** (bertan arabieraz *Al-Colossat* edo *Es-Salamat* izenekin ezagunak) bi harrizko estatua erraldoi dira, Amenofis III.a faraoia irudikatzen dutenak eta Nilo ibaiaren mendebaldeko ibarrean kokatuak, Luxor parean, Medinet Habutik gertu eta Tebaseko nekropoli handietatik hegoaldera.

Bi estatua bikiek, Amenofis III.a adierazten dute eserita. Bere eskuak belaunetan daude, eta bere begirada ekialdera zuzendua dago, Nilo ibaia eta irteten ari den Eguzkirantz begira. Tamaina txikiagoko bi irudik, tronuaren ondoan daudenak, bere emazte Tiy eta bere ama Mutemuia irudikatzen dituzte, alboetako panelek, urteroko uholdeen jainkoa den Hapiren baxuerliebean eginiko alegoria bat erakusten dute.

Estatuak, kuartzita bloke handietan zizelkatuak daude, espresuki Giza eta Gebel el-Silsilako harrobietatik ekarriak, Asuan iparraldean. Eusten dituzten harrizko oinarriak kontutan hartuz, estatua hauek 18 metroko garaiera dute.

Tronuaren xehetasuna
Kolosoen jatorrizko funtzioa, Amenofis III.aren hil multzoranzko sarreraren buru izatea zen: gurtza gune erraldoia, faraoia oraindik bizi zela eraikia, non lurrean zegoen jainkoa bezala gurtzen zen. Egun horietan, tenpluko multzoa, Egipto osoko handiena eta ikusgarriena zen. 35 hektareako azalera hartzen zuen. Karnakeko tenplua bera ere, Amenofisen multzoa baino txikiagoa zen. Gaur egun, baina, tenpluaren arrasto gutxi geratzen da.

Estrabon historialari eta geografo greziarrak, K. a. 27an gertatutako lurrikara batek Kolosoak kaltetu zituela dio. Ordutik, estatuek goizak argitzean "kantatzen" zutela esaten zen, bereziki hegoalderen zegoenak. Honen azalpena zera da: Tenperatura aldaketak, egun hasieran, uraren lurrintzea eragiten zuen, kolosoko zirriztuetatik irtetean, soinu berezi hori eragiten zuelarik. Septimio Severo erromatar enperadoreak estatua berritu zuen III. mendean eta ordutik ez da gehiago soinu hori entzun.

Memnoneko Kolosoak izena, aro helenistikotik dator. Kolosoak, izen horrekin bataiatu zituzten lehen bidaiari greziarrek, haue, tokikoei "Phamenoth" (Amenofis)en ahoskatzea entzuteak, Memnon izeneko Troiako Gerrako heroi bat eta Etiopiako erregea zena gogorarazten baitzien, bere armadak Afrikatik Asiara eraman zituena, setiatutako hiria defendatzen laguntzeko, eta azkenik Akilesek garaitu zuena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q750209
* Commonscat Multimedia: Colossi of Memnon

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12451340g (data)
* SUDOC: 033669376
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 36884

 |

* Wd Datuak: Q750209
* Commonscat Multimedia: Colossi of Memnon
**Memoria eidetikoa** xehetasun maila oso zehatzak dituzten irudiak gogoratzeko ustezko trebetasuna da, mnemoteknia erabili beharrik gabe. Nahiz eta pertsona askok adierazi duten trebetasun hori badutela, ez dago inolako ebidentzia dokumentaturik helduengan, eta ohiz kanpokoa da haurrengan.

Psikologia
----------

"Eidetiko" hitza grezierazko εἶδος (euskaraz: «forma») hitzetik dator. Mario Lópezek (1929) sortu zuen hitza. Izaera ia sentsoriala duen memoria-mota bat da, bere iraupen-denbora milaka segundo ingurukoa. Epe laburreko memoriaren aurretik doa.

Psikologian, memoria eidetikoaren hipertrofia duten pertsonek ikusi edo entzun duten edozer gauza gogora dezakete, baita behin bakarrik eta modu iheskorrean hauteman badute ere, nahiz eta, oro har, oroitzapenak pertzepzioak baino argiagoak eta zehatzagoak izan.

Batzuetan, buruz ikasitako irudi bat hain da osoa xehetasun bakoitzean, non argazki-memoria esaten zaion. Maiz gertatzen omen da haurrengan, noizbehinka hain irudi osoa berregiteko gai izango bailirateke, non orrialde oso bat, hizkuntza ezezagun batean idatzia, une gutxi batzuetan ikusiko zuketen. Fenomeno hori mitotzat hartu izan dute, inoiz ezin izan baita egiaztatu.

Ahoskatutako memoria mota asko daude. Esate baterako, Goi-mailako Memoria Autobiografikoa (HSAM bere ingelesezko siglen arabera), nork bere esperientziarekin zerikusia duten iraganeko gertaera oso zehatz eta zehatzak erregistratzean datza, norbaitek kontatu, irakurri edo egun jakin batean entzun zien familia-gertaera batetik abiatuta. Izena James McGaugh Kaliforniako Unibertsitateko neurobiologoak 2006an proposatu zuen sintoma horiek zituen paziente bati buruzko sei urteko ikerketa batean. Hogei bat pertsona daude ofizialki HSAM diagnostikatuta, denak Estatu Batuetan.

Herri-kultura
-------------

Fikziozko pertsonaia batzuek memoria eidetikoa dute: 

* Sherlock Holmes - *The Adventures of Sherlock Holmes*
* Sheldon Cooper - *The Big Bang Theory*
* Spencer Reid - *Criminal Minds*
* Mike Ross - *Suits*
* Shawn Spencer - *Psych*
* Malcolm Wilkerson - *Malcolm in the Middle*<
* Severian - *The Shadow of the Torturer*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Eidetic image.*  in: *Encyclopaedia Britannica*..
2. 1 2   **(Ingelesez)** «No one has a photographic memory» *Slate Magazine* 2006ko apirila.
3. ↑   Pinillos, José Luis.  (1977). *Introducción a la psicología.*  Madril: Alianza Universal ISBN 84-206-2100-5..
4. ↑   **(Ingelesez)** «Does Photographic Memory Exist?» *Scientific American*.
5. ↑  BBC World:
6. ↑   **(Ingelesez)**  *Sheldon’s eidetic memory | sheldoncooper.info.* .
7. ↑   **(Ingelesez)**  *Spencer Reid.* .
8. ↑   **(Ingelesez)**  *Mike Ross.* .
9. ↑   **(Ingelesez)**  *All you need to know about Shawn Spencer from Psych.* .
10. ↑   Peters.  (1987). *La tortura..*  Madril: Alianza Editoria ISBN 84-206-0251-5..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q386001
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh00009368

 |

* Wd Datuak: Q386001
Hipozikloidea (marra gorriaz), zirkunferentzia sortzailea (marra beltzaz), zirkunferentzia gidatzailea (marra urdinaz). Parametroak: R=3, r=1, k=R/r=3 (deltoidea).
Geometrian, **hipozikloidea** kurba bat da, zirkunferentzia bat (sortzailea) beste zirkunferentzia baten barruan (gidatzailea), ukituz eta irristatu gabe, biratzen denean, lehenengoko P puntu batek jarraitzen duen bideak ematen duena.

Hipozikloidea ekuazio parametrikoetan, *r* zirkunferentzia sortzaileko erradioa bada, eta *R* = *kr* zirkunferentzia gidatzailearena, honela da:

{\displaystyle x(\theta )=(R-r)\cos \theta +r\cos \left({\frac {R-r}{r}}\theta \right)}
{\displaystyle y(\theta )=(R-r)\sin \theta -r\sin \left({\frac {R-r}{r}}\theta \right),}
edo:

{\displaystyle x(\theta )=r(k-1)\cos \theta +r\cos \left((k-1)\theta \right)\,}
{\displaystyle y(\theta )=r(k-1)\sin \theta -r\sin \left((k-1)\theta \right).\,}

Adibideak
---------

* Hipozikloideen adibide batzuk
* k=3 (Deltoidea)
* k=4 (Astroidea)
* k=5
* k=6
* k=2.1
* k=3.8
* k=5.5
* k=7.2

Hipozikloidea hipotrokoidearen kasu berezia da, erruleta mota bat dena.

Hiru kuspideko hipozikloideak deltoide du izena.

Lau kuspideko hipozikloideak astroide du izena.

Kanpo estekak
-------------

* Hipozikloidea, cfnavarra-n
* **(Gaztelaniaz)**Hipocicloides, Descartes-en.
**Miranda Argako udaletxea** Miranda Arga nafar udalerriko udaletxea da.

Miranda Argako Udalaren egoitza da eta karrika beherean kokatuta da, hiriaren erdialdean.

Historia
--------

XVII. mende amaierako fata. Juan José Vizcaino y Vizcaíno, Santiagoko zalduna eta infanteriako maisua, eraikitzeko agindu zuen, eta gerrako ekintza askotan parte hartu zuen. Rosa Etxalatzekin ezkonduta egon zen, eta hainbat seme-alaba izan zituen, horien artean Juan José, oinordekoa. 1691n, nobleen informazioa eman zen, ebakietan esertzeko baimena eman aurretik.

Jauregiko obrak 1695. urtean hasi ziren, Bautista Zabala harginaren eskutik. 1700. urtean, artean lanean ari zela, erregeordeak zedula bat egin zuen Juan Jose Vizcainori angeluetan lau dorre (errege-jauregiak, esaterako) eta atean kateak jartzeko ahalmena emanez. Bestalde, fiskalaren aurka irabazitako epaiketan, bere armarrian koroa jartzeko pribilegioa aitortu zioten, frontisean zizelkatua. 1736an egiletsitako testamentuaren arabera, Vizcainoren asmoa zen hura hiltzean erlijio-komunitate bat jauregira eramatea, eta desio hori ez zen beteko. Jasota dago, halaber, garai hartan oraindik ez zegoela eraikina osorik amaituta.

Eraikina
--------

Jauregiko eraikin dotorea da, barroko estilokoa, balkoietan belarri-babesak ditu, atikoetan balaustradak eta fatxadan zutabe salomonikoak, alboetan lau angeluko bi dorre sendo dituela. Multzoaren atzealdea aspaldi desagertu zen, eta bere orubeak gaur egun eskolentzako patio gisa balio du. 1750ean Manuel Vizcaino y Colomo, Agustín Colomok, Cabanillaseko markesak, Fermin Colomoren aurka izandako ondasunen administratzailea, pleitatu zuen.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | MIRANDA ARGA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-10-29).

Ikus, gainera
-------------

* Miranda Arga
* Izarbeibar-Novenera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113170796
* Commonscat Multimedia: Palacio de los Colomo, Miranda de Arga

---

 |

* Wd Datuak: Q113170796
* Commonscat Multimedia: Palacio de los Colomo, Miranda de Arga
Hipotrokoidea (marra gorriaz), zirkunferentzia gidatzailea (marra urdinaz), zirkunferentzia sortzailea (marra beltzaz). Parametroak: *R* = 5, *r* = 3, *d* = 5).
Geometrian, **hipotrokoidea** kurba bat da, zirkunferentzia bat (sortzailea) beste zirkunferentzia baten barruan (gidatzailea), ukituz eta irristatu gabe, biratzen denean, berari lotutako P puntu batek jarraitzen duen bideak ematen duena.

Hipotrokoide hitza *hipo* *hupo* (behean) eta *trokos* (gurpila) grezierazko erroek osatuta.

Kurba mota hauek Albrecht Dürerrek 1525ean, Ole Christensen Rømerrek 1674an eta Bernoullik 1725ean ikasi zituzten.

Elipsea hipotrokoideren kasu berezia da. Parametroak: *R* = 10, *r* = 5 = *R/2*, *d* = 1.
Hipotrokoidea ekuazio parametrikoetan:

{\displaystyle x(\theta )=(R-r)\cos \theta +d\cos \left({R-r \over r}\theta \right)}
{\displaystyle y(\theta )=(R-r)\sin \theta -d\sin \left({R-r \over r}\theta \right).}
non {\displaystyle \theta } horizontalak eta zirkunferentzia sortzaileko zentroak sortutako angelua (ohartu hauek ez direla ekuazio polarrak {\displaystyle \theta } angelu polarra ez delako), {\displaystyle R} zirkunferentzia gidatzaileko erradioa, {\displaystyle r} zirkunferentzia sortzaileko erradioa eta {\displaystyle d} P puntuaren zentroarekiko distantzia diren.

{\displaystyle \theta } angelua 0-tik 2π-ra joaten da.

Elipsea hipotrokoidearen kasu berezia da, non {\displaystyle R=2r} den.

Hipozikloidea beste kasu berezia da, non {\displaystyle d=r} (zirkunferentzia sortzaileko puntu finkoa)

Ikus, gainera
-------------

* Epitrokoidea
* Hipozikloidea

Kanpo estekak
-------------

* Hiptrokoidea, cfnavarra-n[*Betiko hautsitako esteka*]
* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Hypotrochoid" MathWorld-en.
* **(Frantsesez)** «Hypotrochoid» *Mathcurve* (Encyclopédie des formes mathématiques remarquables).
Afganistango mendiak.
**Hindu Kush** (persieraz هندوکش) Afganistan eta Pakistan artean kokaturiko mendikatea da. Pamir mendien, Karakorum mendikatearen eta Himalaien mendebaldeko aldea da. Pamir mendietatik Wakhan haranak banatzen du, Kabul ibaiak bere hegoaldeko aurpegiko ura jasotzen du.

Izena
-----

Normalean *Hindu Kush* Kabul eta Helmand ibaiak eta Amu Daria artean dagoen mendilerroa deitzeko erabiltzen da, edo, bereziki Kabuletik ipar-mendebalderantz dagoen mendilerroa.

Sanskritoz Hindu Kush *Pāriyatra Parvat* deitzen da. Persieraz *Hindu* Indus haranaren biztanleei deitzeko erabiltzen da eta *Kuh* mendia esan nahi du.

Mendiak
-------

Hindu Kush satelite batetik ikusita.
Hindu Kush mendilerroaren batez besteko altuera 4.500 metrokoa da. Hindu Kush mendiek 966 kilometroko luzera eta 240 kilometroko zabalera dituzte. Horietatik 600 kilometroak baino ez dira Hindu Kush propioa, bestea Koh-e Baba, Salang mendiak, Koh-e Paghman, Spin Ghar, Suleiman mendilerroa, Siah Koh, Koh-e Khwaja Mohammad eta Selseleh-e Band-e Turkestan izenez ezagunak dira.

Eskualdeko ibai nagusiak: Helmand, Hari eta Kabul ibaiak dira.

Ekialdeko Hindu Kush, baita Hindu Kush Handia izenaz ezaguna, iparraldeko Pakistan eta Afganistango Nuristan eta Badakhshan probintzietan dago. Hona hemen mendilerroaren mendirik altuenak:

* Tirich Mir (7.699 m)
* Noshaq (7.492 m)
* Istor-o-Nal (7.403 m)
* Saraghrar (7.338 m)

Shakhaur mendia (7.116 m) 1976an euskal espedizio batek lortu zuen igotzea, lehenengo zazpimilakoa izan zena euskal alpinismoaren historian.

Militarren agerrera
-------------------

Hindu Kushen egoteko lehendabiziko armada ezaguna Alexandro Handiarena zen; Gerra Hotzan, sobietarrak eta mudjahidinak, eta, gaur egun, talibanak, Al Qaeda eta estatubatuar tropak daude.

Eskualdeko Islam aurreko tribuak
--------------------------------

* Shinak
* Yeshkunak
* Neemchak
* Koliak
* Paluak
* Gawareak
* Yeshkunak
* Kramminak

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko alpinismoaren historia

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-10).
2. ↑  "Mendiak 1976" dokumentala.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**The Hindu Kush Himalayan Region.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5472
* Commonscat Multimedia: Hindu Kush

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 237687320
* BNF: 11937245p (data)
* GND: 4024960-8
* LCCN: sh85060913
* NDL: 00629060
* NKC: ge129253
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1109120

 |

* Wd Datuak: Q5472
* Commonscat Multimedia: Hindu Kush
**Mitxel Likona** (Orio) Erdi Aroko euskal pirata izan zen,

Biografia
---------

1476an Gaztela eta Leongo errege eta Ingalaterrako erregeen arteko harremanen testuinguran, Londrestik Gipuzkoara balio handiko gauzak zeramatzan itsasontsi batean bost euskaldun agertu ziren eraman zitzatela eskatuz, haiek ziren Mitxel Likona oriotarra, Iñigo Larrea asteasuarra, Mutrikuko beste bat eta Bizkaiko Jaurerriko beste bi lagun. Bidaiaren erdian ekaitz handi batek harrapatu zituen eta bi egunez aritu ziren marinelak lanean, barkua hondoratu ez zezan. Leher eginda lotara joan ziren eta orduan, bost lagunek tripulazio osoari burua moztu eta itsasontzitik bota zituzten. Zehazki, hogeita hamairu pertsona erail zituzten. Orduan, itsasontzia Galizira bidean jarri eta Pero Álvarez de Sotomayorren laguntzarekin itsasontziaz desegin eta haien herrietara itzuli ziren.

Denbora gutxira eraildakoen gorputzak Britaniara heldu ziren eta batzuen nortasuna ere ezagutzea izan zuten, horrela euskaldunak errudun zirelaren ondoriora iritsi ziren. Ingalaterran Gaztelako enbaxadorea zena, Sasiola jauna gipuzkoarra zen ere eta Errege-erregina Katolikoei gertatutakoa jakinarazi zien. Piratak atxilotzea agindu zioten Errege-erreginak Pascual Mygallez (edo Miguélez) Arrecheari, Gipuzkoako probintziako alkatea zena Getaria ordeztuz.

Arrecheako alkatea Oriora joan zen Likonaren burua eskatzera baina agintari eta auzokieak aurka agertu ziren. Auzokideak udal espetxeko arduraduna zen Martin Irigoyenen eskutan jarri zuten Likona eta honek bere kabuz askatu zuen. Ondorioz, bera ere zigortu zuten heriotza zigorrera. Likona eta Larrea ihes egin zutenez ezin izan zituzten topatu eta Irigoyen izan zen zigorraren erantzule bakarra.

Bibliografia
------------

* Pablo de Gorosabel (1865). *Memoria sobre las guerras y tratados de Guipúzcoa con Inglaterra en los siglos XIV y XV*. Tolosa. (54-57)
* Iñaki Bazán (2006). "*"Degollaron a todos los dichos treynta e tres yngleses e asy degollados dis que los lançaron en la mar": Las hermandades vascas y la lucha contra la piratería en la Baja Edad Media"*, Itsas Memoria. Revista de Estudios Marítimos del País Vasco, 5, Untzi Museoa-Museo Naval, Donostia-San Sebastián. (69-93)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** Bazán, Iñaki.  (2006). *""Degollaron a todos los dichos treynta e tres*
yngleses e asy degollados dis que los lançaron en la mar": Las
hermandades vascas y la lucha contra la piratería en la Baja Edad
Media".  *Itsas Memoria. Revista de Estudios Marítimos del País*
Vasco, 5, Untzi Museoa-Museo Naval, Donostia-San Sebastián, 69-93 or..

Kanpo estekak
-------------

* Mitxel Likona eta Iñigo Larrea, erdi aroko bi euskal pirata (EITB)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116675681

 |

* Wd Datuak: Q116675681
**Mirjana Đurica** (Sombor, Serbia 1961eko martxoaren 11) Jugoslavia/Serbiako eskubaloiko jokalari ohia da. 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1984 Udako Olinpiar Jokoetan eta 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Horietako bitan domina lortu zuen, 1980an zilarrezko domina eta 1984an urrezko domina. 1988ko Olinpiadetan 4.postuan geratu zen Jugoslaviako selekzioarekin.

Ibilbide profesionala
---------------------

1970eko eta 1980ko hamarkadetan Jugoslaviako banderarekin lehiatu zen Serbiako eskubaloi jokalaria izan zen Mirjana. 1980an Moskuko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta zilarrezko domina irabazi zuen eskubaloi lehiaketan. Lau urte geroago, Los Angeleseko Jokoetan, urrezko domina irabazi zuen lehiaketa berean. 1988an, Seulen, bere hirugarren eta azken Jokoak jokatu zituen, eta laugarren postuan bukatu zuen. Bere palmaresean brontzezko domina bat ere nabarmentzen da, 1982ko Munduko Eskubaloi Txapelketan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Mirjana Đurica.*  2021-09-04 (Noiz kontsultatua: 2021-12-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3320214

 |

* Wd Datuak: Q3320214