***Potestas*** (latinez *potestas*, "botere", "aginte") zuzenbide erromatarrean sozialki onartutako boterea da. Erabakia betearazteko legezko gaitasuna duen agintaria da *potestas* duena. Bereziki, erromatar magistratu baten botereak izendatzen zituen, bereziki Erromatar Errepublikaren garaian, p*otestas*dunak magistratuak ziren (batez ere kontsulak eta pretoreak), baina baita *pater familias*ak ere etxean. Theodor Mommsenek zehazten duenez, "botere publikoari *imperium* eta *potestas* deitzen zaio erromatarren artean".

*Potestas* eta *auctoritas,* edo gizarteak onartutako jakintza, kontrajarriak dira.

Magistratuen *potestas*
-----------------------

Errepublikako magistratu bakoitzak botere batzuk (*potestas*) ditu, *imperium*, *coercitio* (zigortzeko eskubidea) eta *auspicia* (botere erlijiosoak). Botere horiek zenbait muga dituzte, hala nola kide aniztasuna (*collega*), herritarrak herriaren iritzia eskatzko eskubidea (*provocatio*) eta botereen banaketa konstituzionala (*provincia*).

*Potestas* magistratu guztien botere orokorra da, bai *imperium*a dutenena (*consularis potestas* eta *consulare imperium* esaten da), bai *imperium*a ez dutenena: plebearen tribunoak (*tribunicia potestas*), zentsoreak (*censoria potestas*), edilak (*edilicia potestas*) eta kuestoreak (*quæstoria potestas*). Batzuetan, *imperium* eta *potestas* kontrajartzen diren arren, lehenengoak bigarrenari eragiten dio, eta goi-magistratuek (kontsulek, pretoreek eta magistratu apartekoek) bakarrik dituzte biak. Hizkuntza arruntean, abusuz, goi-magistratuak *cum imperio* bidez izendatzen dira (*imperium*arekin), eta behe-magistratuak *cum potestate* (*potestas*ekin).

Magistratuek botere maila ezberdinak dituzte. Diktadoreek beste edozein magistratuk baino botere gehiago dute. Diktadorearen ondoren, zentsorea da, gero kontsulak, pretoreak, edilak eta, azkenik, zentsoreak. Magistratu bakoitzak bere *beto*aren (latinez *veto*) bidez blokea dezake bere mailako edo maila apalagoko magistratu batek egindako ekintza. Beraz, magistratuek ezin diete betoaren bidez senatuaren edo batzarren (*comitia*, *concilia*, *conventiones*) erabakiei aurre egin.

Magistratu bakoitzak maila bereko edo beheragoko magistratu batek egiten duen edozein ekintza gera-arazi dezake (*betoa*). Eragozpen hori botere bereko bi magistraturen artean gertatzen bada (bi pretore bezala), *par potestas* deitzen zaio. Gera-arazte mota hori ez da betoa, aurkaritza hutsa baizik. Eragozpen hori botere gutxiagoko magistratu baten aurka gertatzen bada (pretore baten aurka diharduen kontsul baten antzera), *intercessio* deritzo. Kasu horretan, goi-mailako boterea duen magistratuak (*maior potestas*) aurka egiten dio besteari, magistratu txiki baten egintzak deuseztatzeko.

Kontsularen *maior potestas*en erakusgarria hamabi liktor dira, kontsul bakoitzarekin batera. Kontsulek botere gorena dute eremu zibilean zein militarrean. Kontsularen botere gorena magistratu arruntek ez dutelako kontsulak baino maior potesta-maila altuagorik (zentsorea ez bezalakoa, imperiumik ez duena).

Potestas Inperioan
------------------

Inperioa ezartzen denean, *imperium* prokontsularrak erromatar aparatu militarraren gaineko autoritatea ematen dio enperadoreari, eta haren tribunoen botereak (*potestas tribunicia*) erromatar aparatu zibilari buruzko boterea ematen diote.

Dioklezianok eta Konstantinok egindako erreformen ondorioz, funtzio publiko erromatarra militarizatzea lortu zeb. Potestas izatea *cingulum* eramatearekin gauzatu, hasieran tropetako komandanteek baino ez zuten gerrikoa.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   «Le droit public romain - Théodore Mommsen» *archive.wikiwix.com* (Noiz kontsultatua: 2023-08-25).

Ikus, gainera
-------------

* *Imperium*
* *Auctoritas*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2280057

 |

* Wd Datuak: Q2280057