**Harriet Williams Russell Strong** (Búfalo, AEB, 1844ko uztailaren 23a - Los Ángeles, 1926ko irailaren 6a) gizarte-ekintzailea, asmatzailea, nekazaria, enpresaria, kontserbazionista eta mugimendu feministaren hasieraren irudi nabarmena izan zen. Emakumearen Ospearen Areto Nazionalera eta Asmatzaileen Famaren Areto Nazionalera eraman zuten. Ura biltegiratzen eta uholdeak kontrolatzen egindako berrikuntza aitzindariei esker, besteak beste, Hoover presa eta All-American kanala eraiki ziren.

Haurtzaroa eta bizitza
----------------------

Harriet Strong Buffalon jaio zen, New Yorken, eta Henry Pierreponten eta Mary Guesten (Musier) laugarren alaba zen. Irakasle pribatuek eta Beniciako (Kalifornia) Dama Gazteen Mintegian hezi zuten. Ikasketak amaitu eta bi urtera, 19 urterekin, Charles Strong-ekin ezkondu zen Charles Strong Nevadako zilarrezko meatze baten jabekidea zen, eta bertan 7 zuzentzen zituen. Biek osasun psikiko ahula zuten, eta, 1864an, nerbio-depresioak senarrari eragin zionean, dimititu egin behar izan zuen Nevada's Gould Curry Mining Cotik ondo ordaindutako postutik, eta 325 akreko lursaila erosi zuen anaiarekin. Horietatik 220 Whitterren, San Gabriel ibarrean, ustiatzen zituen. Lurra arrantxo bihurtu zuen, baina ez zuen onurarik sortzen, udan lehorra izateagatik. 1873an Nevadara lan egitera itzuli zen, eta emaztea baserrian bakarrik geratu zen lau alabak hazteko. Noizean behin baino ez zuten elkar ikusten. Depresioaren eta nekearen aurka ere borrokatuz , Harriett Strong-ek bizkarreko mina jasan zuen 1983an, eta 5 min geldiarazi zituen. Otsailean, Filadelfiara joan zen sendatzera, eta han jakin zuen bere buruaz beste egin zuela senarrak, porrot egin eta zorigaiztoko inbertsioen ondorioz zorpetuta baitzegoen. Inbertitzeko, Charlesek arrantxoa 2 hipotekatu egin zuen. Haren zordunek eta lehengo kideek arrantxoa eta meatze-parteak eskatzen zituzten konponketan. Harrietek, ekaina arte Filadelfian geldirik egon ondoren, arrantxoaren errentagarritasuna lortzen zuen lehortearen arazoa nola konpondu aztertu zuen. Bere kabuz ikasti zuen agronomia, biologia eta botanika.

1926ko irailaren 6an Los Ángelesen trafiko-istripu batean hil eta Forest Lawn Memorial Parken hilobiratu zuten.

Nekazaria eta enpresaria
------------------------

Panpa belarrari esker zorrak ordaindu zituen.
Kaliforniara itzuli zenean, arrantxoa baratze bihurtzea erabaki zuen. Han kokatu zuen errentagarriena, intxaurrondoak, eta jabetzaren 150 akre bete zituen. Hazkuntza-abiadura eta, beraz, larrialdian egonda, inbertsioaren itzulera oso luzea zenez, kalearteko laboreak landatu zituen: limondoak, granada-arbolak, batez ere Panpako belarrak. Belar hauen lumak, koloreztatu ondoren, apaingarri gisa, oso ondo saltzen zirela ikusi zuen. Arrakasta handia izan zuen, izan ere, bigarren urtean Pampako belarrek 4.000 dolarreko irabaziak eman zituen, arrantxoa salbatzeko.9

Ondoren, uraren kudeaketaren arazoa aztertu zuen, Kaliforniak uda oso lehorrak izaten baitzituen, eta hezetasun konstantea beharrezkoa zen intxaurrondoak hazteko. Eskura zegoen teknologiarik ezean, patentatu zuen ureztatze-sistema bat asmatu zuen.

Epe luzera, AEBko fruitu lehorren saltzailerik handiena izan zen, eta merezi izan zuen "Panpetako erregina"ren osagarri gisa eman zioten "Fruitu lehorren erregina"ren ezizena. Ondoren, oparotasunak baratze zaintzarako eta lur osagarriak erosteko aukera eman zion.

Berritzailea eta uraren kudeaketako militantea
----------------------------------------------

Intxaurrondoak
Harriet Strong-ek urarekin lotutako arazoak aztertu zituen, uholde- eta biltegiratze-arazoak barne. Gainezka egiten zuen iturrian, uholdeak saihesteko, eta Colorado ibaiko arroila handian presak egitea proposatu zuen, ura ureztatzeko eta elektrizitatea sortzeko. 1887ko abenduaren 6an, patenta 6 bat utzi zuen eskailerako presak eta biltegiak eraikitzeko. Aurkeztu zuen berrikuntza zen goranzko gertuko presak eraikitzea, haran batean, kanoi batean edo ur-ibilgu batean, halako moldez non, urak baxuena bete zuenean, uretan gora zabaltzen baita aurreko presaren barnealderaino, hura bermatzera eta haustura-arriskuak murrizteko. Beste patente bat lortu zuen, 1894ko azaroaren 6an, hondakinak erreserbatzeko eta ura biltegiratzeko metodo berri baterako. Bi domina jaso zituen asmakizun hauengatik, Chicagoko 1893ko Erakusketa Unibertsalak emanak. 1918an, Kongresuko Hidroelektrizitate Batzordeak ikuskapena egin zion, eta gobernuari eskatu zion Coloradoko ur-goraldiko urak biltegira zitzala, Arroila Handian bere metodoaren arabera presak eraikiz, uholdeak kontrolatzeko eta zeuden izakinak handitzeko. Hala, nekazaritzako lurreko milaka hektarea ureztatzeko eta elektrizitatea sortzeko erreserba ikaragarria eratzeko aukera eman zuen.

Hoover urtegia
Halaber, proiektu horri esker armadaren ur- eta janari-hornidura bermatuko zela adierazi zuen. Haren ideia baztertu egin zuen Kongresuak 1918an, alferrikako gerra-ahaleginak aitortu baitzituen, eta Harriett Strong-ek susmoa zuen arbuio hori emakume izatearekin lotuta zegoela. Hil eta bi urtera, Boulder Canyon Actaren aldeko botoa eman zuen Kongresuak. Hoover presa eraikitzeko aukera eman zuen, baita ura kudeatzeko lehen proiektu transnazionala ere. Kanal nazional baten proposamena 1942an ezarri zen.

Harriet Strong-ek ureztatzeko berrikuntzei esker Kaliforniako basamortuaren zati bat lur emankor bihurtzeko aukera eman zuen..

Emakumeen aldeko ekintza
------------------------

Harriett Strong ziur zegoen bakoitzaren berrikuntza-ahalmenez, emakumeak barne:

> "Emakumea adimen eta bihotz batekin sortu zen, utz diezaigun garuna ere izaten". 
> 
> 

Halaber, uste zuen emakumeentzako botere politikoa lortzeko giltzarria gai ekonomikoak menderatzea zela, eta sareko erakunde batek bakarrik uzten ziela emakumeei eragiten zieten kritika gogorretatik ihes egiten ohiko zereginetik ateratzen zirenean, nahiz eta boto-eskubideaz baliatzen zen. Amerikako Negozio Ligan oinarritu zen, eta haren helburua hauxe zen, emakumeei ekonomiaren eta negozioen munduaren arauak aztertzeko aukera ematea, "senarra edo aita hilez gero," independentzia bermatzeko. 1897an ura kudeatzeko sozietate bat sortu nahi izan zuen, Bartolo Water Co pasealekuan. 1900ean gauzatu zuen proiektu hori, 110.000 dolarreko errenta finkoko mailegu bat eskainiz eta akziodunak bakarrik zeuden emakumeak eskatuz. Berrerosketan, enpresak irabaziak lortzen zituen inbertitzailearen onerako.

Aintzatespenak
--------------

* National Women's Hall of Fame-n eta National Inventors Hall of Fame-n onartu zuten.
* 1894ko azaroaren 6an, beste patente bat lortu zuen, hondakinak erreserbatzeko eta ura biltegiratzeko metodo berri baterako. Bi domina jaso zituen asmakizun hauengatik, Chicagoko 1893ko Erakusketa Unibertsalak emanak.
* Emakumearen Ospearen Areto Nazionalera eta Asmatzaileen Famaren Areto Nazionalera eraman zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Spotlight | National Inventors Hall of Fame» *web.archive.org* 2016-01-31 (Noiz kontsultatua: 2022-03-31).
2. 1 2   **(Ingelesez)** «Harriet Russell Strong» *Whittier Museum* (Noiz kontsultatua: 2022-03-31).
3. ↑   «220 acres to hectares» *coolconversion.com* (Noiz kontsultatua: 2022-03-31).
4. 1 2 3   **(Ingelesez)**  *Harriet Russell Strong | Whittier Museum.*  (Noiz kontsultatua: 2022-03-31).
5. 1 2 3 4 5   Apostol, Jane.  (2008). «Harriet Russell Strong: Horticulturalist, Conservationist, and Feminist» *California History* 85 (2): 50–65. doi:10.2307/25139149. ISSN 0162-2897. (Noiz kontsultatua: 2022-03-31).
6. ↑    *Harriet W.R. Strong.*  National Inventors Hall of Fame.
7. ↑    *Harriet Williams Russell Strong.*  National Women's Hall of Fame.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51775
* Commonscat Multimedia: Harriet Williams Russell Strong

---

 |

* Wd Datuak: Q51775
* Commonscat Multimedia: Harriet Williams Russell Strong