recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Linn konderria** (ingelesez: *Linn County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cedar Rapids da. 2010eko zentsuaren arabera 211.226 biztanle zituen, Linn kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Linn konderriak 1.876,46 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,75 ura dira. Beste 1.856,71 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 112,57 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 211.226 pertsonetatik 194.126 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.534 dira. 8.160 beltzak edo afroamerikarrak. 479 amerikar natiboak ziren eta 162 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3.783 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 157 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.359 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485741
* Commonscat Multimedia: Linn County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141900620
* LCCN: n81035038
* NARA: 10038967
* **Lekuak**
* OSM: 1792951
* TGN: 2000617

 |

* Wd Datuak: Q485741
* Commonscat Multimedia: Linn County, Iowa
**Tito Verginio Trikosta Zelimontano** (latinez *Titus Verginius Tricostus Caelimontanus*) erromatar kontsula izan zen K.a. 496an Aulo Postumio Albo Regilenserekin, baita Verginia genseko kidea ere.

Bere cognomena, Trikosta Zelimontano, ez da iturri guztietan agertzen, eta erabat falta da Tito Livio eta Dionisio Halikarnasokoaren lanetan, honen ondorioz, Verginio Trikostaren adarrekoa izatea zalantzazkoa delarik.

Tito Livioren arabera, bere kide Postumiok, kontsulaldiari uko egin zion, berataz susmatzen baitzuen, eta, ondoren, Postumiok, diktadore kargua jaso zuen. Dionisiok, gertaera hauei buruz ez du informaziorik ematen, baina Postumio diktadore bezala izendatu izana aipatzen du, eta, ondoren, Tito Ebuzio Helva bere magister equitum bezala.

Tito Liviok aipaturikoa alde batera utzita, Dionisiok, Regilo lakuko gudua, Verginio eta Postumioren kontsulaldian birkokatzen du. Verginiok, Aulo Postumio, Tito Ebuzio eta Aulo Semproniorekin batera, erromatar armadaren laurden bat zuzentzen du. Guduan, erromatar armadaren eskuineko muturraren buru izan zen, eta, beraz, zuzenean Sexto Tarkinioren aurka borrokatu zuen.

Verginio hau, K.a. 486an kontsula izan zen Prokulo Verginio Trikosta, eta K.a. 494ko kontsula izan zen Aulo Verginio Trikosta Zelimontano baldin bada, ez dago aurrekari gehiagorik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Aulo Sempronio Atratino eta Marko Minutzio Augurino** | **Erromatar kontsula Aulo Postumio Albo Regilenserekin**K.a. 496 | Ondorengoa**Apio Klaudio Sabino eta Publio Servilio Prisko** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q691028

 |

* Wd Datuak: Q691028
**Spotsylvania konderria** (ingelesez: *Spotsylvania County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Spotsylvania Courthouse da. 2010eko zentsuaren arabera 122.397 biztanle zituen, Spotsylvania kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Spotsylvania konderriak 1.072,92 kilometro koadro ditu. Horietatik 33,05 ura dira. Beste 1.039,87 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 114,08 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 122.397 pertsonetatik 97.355 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 9.278 dira. 18.298 beltzak edo afroamerikarrak. 323 amerikar natiboak ziren eta 135 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.768 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 272 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.246 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506202
* Commonscat Multimedia: Spotsylvania County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125485359
* ISNI: 0000 0004 0391 5441
* LCCN: n80044566
* NARA: 10037125
* **Lekuak**
* OSM: 1633331
* TGN: 1002912

 |

* Wd Datuak: Q506202
* Commonscat Multimedia: Spotsylvania County, Virginia
**Lizarra ikastola** 1970etik nafar udalerri hartan abian dagoen ikastola da, Lizarrerriko eskualde osoko bakarra dena gaur egun. Ikastolen Elkarteko kidea da eta 700 ikasletik gora jasotzen du urtero. Los Llanos pasealekuan dago, herriko erdigunean.

Errepublikako ikastola
----------------------

Aurrekari moduan, 1932tik 1936ra zerbitzuan egon zen zentroa, Manuel de Irujo eta Errepublikako garaian eta Gerra Zibila piztu baino lehen. Fortunato Agirre alkate jeltzalearen sostengu nagusia eduki zuen eta Lizarrako Estatutuaren aurkezpenaren ostean abiatu zuten, 200 herritarrek baino gehiagok eskatuta. Petra Azpiroz leitzarra aritu zen irakasle, 40 ikasle baino gehiago bilduta, Foru plazan zegoen ikastolan.

Ekimen honi buruzko dokumentala egin zuten 2010ean Pello Etxanizek eta Rikardo Galeanok, "Se prohíbe la palabra. Errepublikako Lizarrako Ikastola" izenburuarekin.

Gaur egungoa
------------

Gaurko ikastola 1970eko irailaren 29an abiatu zen 25 bat ikaslerekin, Vianako Printzea Instituzioak, Euskaltzaindiak, San Fermin Ikastolak eta Lizarrako Udalak lagunduta, hastapenetako ikasle asko aurreko ikastolakoen ondorengoak zirela. Handituz joan da urteekin, hala azpiegiturei nola matrikulei dagokienez. Horretan lagungarri izan dira, besteak beste, herrian egindako Nafarroa Oinezeko hiru ekitaldiak: 1985ekoa, 1990ekoa eta 2004koa, hain zuzen ere.

Ikus, gainera
-------------

* Ikastolen Elkarteko ikastolen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Lizarra Ikastola
* **(Gaztelaniaz)**"Se prohíbe la palabra. Errepublikako Lizarrako Ikastola"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262499

 |

* Wd Datuak: Q12262499
**Torloju amaigabea** angelu zuzenean (perpendikularrean) dauden bi ardatzen arteko mugimendua transmititzen duen elementuari deritzo. Torloju amaigabeak bira oso bat ematen duen bakoitzeko, engranajeak bertan sartzen diren torloju amaigabearen adina hortz kopuru aurrera egiten du. Torloju amaigabea mekanismo alderanzgarria edo alderantzezina izan daiteke; hau helize-angeluaren menpekoa da beste hainbat faktoreren artean.

Ardatz gidatuaren biraketa-abiadura, torlojuan sartzen den hortz kopuruaren eta horzdun gurpilak dituen hortz kopuruaren menpekoa da. Torlojuak dituen sarrera kopurua, hau osatzen duten Helize (mekanika) sinpleen kopuru gisa uler daiteke. Praktikan, torloju gehienak sarrera bakarrekoak dira; beraz, honek bira bat ematen duen bakoitzean, engranajeak hortz bat aurreratzen du.

Mekanismo hau oinarritzen den adierazpena horzdun gurpilen antzekoa da. Kasu honetan, torlojuaren sarrera kopurua elementuaren motortzat hartzen da: 

Mugimendua
Non:

• **N**= bira kopurua

• **Z**= gurpil gidatuaren hortz kopurua

• **E**= torloju amaigabearen hortz kopurua

Kontuan edukita e beti z baino askoz ere txikiagoa dela, transmisio-erlazioa beti txikiagoa izango da; beraz, abiadura-erreduktore moduan jardungo du. Sarrera bakarreko ohiko kasuan (e=1), torloju amaigabea hortz bakarreko engranajearen baliokide egiten da, erredukzio-erlazioa zuzenean engranajeak duen hortz kopuru bera izanez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12529
* Commonscat Multimedia: Worm gears

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph273323
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q12529
* Commonscat Multimedia: Worm gears

  


| * i
* e
* a
Engranajeak |
| --- |
| Sistemak | 
* Eguzki eta planeta engranajea
* Engranaje ez-zirkular
* Engranaje harmoniko
* Engranaje planetario
* Engranaje zikloidal
* Engranaje zuzen
* Kremailera eta piñoi
* Torloju amaigabe

 |
| Formak | 
* Helikoidala
* Hortz angeluarrezkoa
* Konikoa
* Koniko helikoidala
* Koroa
* Zuzena

 |
| Hortzen profilak | 
* Bilkarizko engranaje
* Engranaje zikloide

 |
| Mekanika | 
* Akoplatze
* Bizikletako martxak
* Diferentzial
* Engranaje tren
* Transmisioa
* Transmisio aldakor jarrai

 |
| Erabilera adibideak | 

|  |  |
| --- | --- |
| Bizikletak | 
* Ardatz bidezko transmisiodun bizikleta
* Barne-aldagailu
* Desbideragailu
* Piñoi
* Piñoi-talde

 |
| Horologia | 
* Gurpil-tren

 |

 |
| Ikus, gainera | 
* Piñoi aske
* Torloju-azkoin
* Torloju boladun
* Torloju nibelatzaile
* Transmisio-uhal
* Transmisio-kate

 |
**Timbits**ak Kanadako gastronomian oso tipikoak diren bola formako donut txiki batzuen marka erregistratua da. Tim Hortons izeneko jatetxe katean saltzen dira. Donutak egiterakoan soberan geratzen den orearekin egiten dira; hala nola, donut-ei zuloak egiterakoan kendutako oretik. 1976eko apirilean agertu ziren lehen aldiz, eta gaur egun zapore eta mota ezberdinetakoak aurki ditzakegu, hala nola txokolatezkoak, jelly edo gelatinaz beteak, esnegain garratzez estalitakoak edo sagar frijitu zatiez beteak.

Timbit hitzeko "bit"-a *Big In Taste* espresioaren akronimoa da, 1976ko eslogan originalaren zati zena (*Big in Taste, Small in Size*). "Tidbit" hitzarekin ere jokatzen du, zeina jaki zati fina den.
Kanada eta Estatu Batuetako beste denda kateek ***Timbits***en oso antzekoak diren produktuak saltzen dituzte, maiz "donut zuloak" deituak. Hala ere, Tim Horton's ek Kanadako kulturan duen pisuagatik, ***Timbits*** maiz termino generiko gisa erabiltzen da jaki hau deskribatzeko, nahiz beste marka batekoak izan.

Lehiakideak
-----------

* *Country Style* Donuts markaren Country Bits
* *Krispy Kreme* eta *Randy's Donuts* marken Donuts
* Shipley's markaren *Do-Nut Holes*
* *Honey Dew Donuts* markaren *Dew Drops*
* *Donut Diner* markaren mini donuts

Kanpo estekak
-------------

* Tim Hortons

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q141
* Commonscat Multimedia: Timbits

---

 |

* Wd Datuak: Q141
* Commonscat Multimedia: Timbits
**Laila Peak** (urduz: لیلی چوٹی‎) Hushe Haranean dagoen mendi bat da, Gondogoro Glaziarretik gertu, Karakorum mendikatean. Gilgit-Baltistanen dago, Pakistanen, eta 6.096 metroko altuera du. Laila Peakek lantza forma bereizgarria du eta bere ipar-mendebaldeko aurpegiak 45 graduko malda du 1500 metro bertikaletan baino gehiagotan.

Simon Yatesek eskalatu du, besteak beste. Husheko herritarren arabera, Laila Peak bi aldiz bakarrik igo da, eta guztira zazpi pertsona bakarrik iritsi dira tontorrera.

Alex Txikon euskal alpinista eta Jose Fernandez alpinista espainiarra eskalatu zuten lehen aldiz neguan, 2013ko otsailean.

Hushe Haraneko Laila Peaken gailurraren altuera eztabaidagarria da. Batzuek uste dute 6200 metro dituela, eta beste batzuek 6614 metro. Tsuneo Miyamoriren Japoniako mendizalearen mapa batean (2003an argitaratua), Laila mendiaren altuera 6096 metrokoa da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q516145
* Commonscat Multimedia: Laila Peak

---

 |

* Wd Datuak: Q516145
* Commonscat Multimedia: Laila Peak
**Ludologia** gizate-zientzien, informatikaren eta humanitateen ikuspegitik jokoa aztertzen duen zientzia da. Bere etimologia hau da: latinetik *ludus* (jokoa) eta grekotik *logos* (ezaguera).

Ludologiak joko mota guztiak aztertzen dituen arren, azken urteetan, batez ere, bideo-jokoetan oinarritutako ikerketak egin dira.

Zientzia konputazionalen departamentuek ikuspuntu funtzionaletik egon dira bideo-jokoak aztertzen. Ikerketa horiek hasierako fasean daude; eta jokoak, jokalariak eta horien arteko interakzioa ulertu nahi dute.

Bideo-jokoen ikerketari dagokionez, ez dago joera bakarra. Bi ikuspuntu bereiz daitezke: ludologia eta narratologia.

Erreferentziak
--------------

Aarseth, Espen J. (1997). Cybertext: Perspectives on Ergodic Literature. Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-5579-9.

Murray, Janet (1997). Hamlet on the Holodeck: The Future of Narrative in Cyberspace (en inglés). MIT Press. ISBN 9780262631877.

Juul, Jesper (Noviembre de 1998). «A clash between Game and Narrative». Traducción al español de Miguel Olmedo Morell. Digital Arts and Culture.

Frasca, Gonzalo (1999). «LUDOLOGY MEETS NARRATOLOGY: Similitude and differences between (video)games and narrative.». Parnasso#3

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q675281
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph1038030

 |

* Wd Datuak: Q675281
Lan Ekintzaren logotipoa.
Lan Ekintzaren bulego nagusiak.
Bilbo Zaharran dagoen Lan Ekintzaren bulego eta enpresa-zentroa
Lan Ekintza Bilbao Bilboko Udalak 1989an herritarrak lan-merkatuan errazago eta udalerriko merkataritza eta enpresa-jarduerari laguntzeko tresna gisa sortutako Garapen Lokaleko Agentzia da. Udalaren sozietate publikoa da, hortaz. Bere helburuak hauek dira:

* Enplegua lortzeko eta enpleguari eusteko aukeren hobekuntza,
* Aukera ekonomiko berriak aurkitzea,
* Hiriko merkataritzaren, enpresen eta auzoen sustapena,
* Ekintzailetza eta berrikuntza bultzatzea, eta antolaketa-eredu berria ezartzea.

Inpaktu-adierazleak
-------------------

### Enplegua

Guztira 2000-2009  

Arreta jaso duten pertsonak: 38.728 pertsona  

Pertsona txertatuak: 16.225 pertsona  

Pertsona kontratatuak : 2.807 pertsona  

Formakuntzako/Lanbide Prestakuntzako Programetako parte-hartzaileak : 10.741 pertsona   

### Ekintzailetza

Guztira 2000-2009  

Arreta jaso duten pertsonak : 12.335 pertsona  

Lagundutako enpresak: 923 pertsona  

Zuzenean sortutako enplegua: 1.712 pertsona  

Egindako inbertsioa: 37.860.830 €  

### Merkataritza

Guztira 2009  

Enpresei buruzko informazioa lortzeko kontsultak: 97  

Diagnostiko indibidualizatuak: 53  

Saltokian emandako aholkularitza: 57  

Diru-laguntzak: 76.500 €  

Prestakuntza-ekintzak: 130 comercios  

Bilbao Dendak erakundeari eta Merkatarien Elkarteei emandako laguntza: 357.000 €

Bilboko Behatoki Sozioekonomikoa
--------------------------------

Lan Ekintzak Bilboko Behatoki Sozioekonomikoa zuzentzen du. Udalaren eta bere ingurunearen eskualde- eta enpresa-garapenerako gakoak eta estrategikoak diren tokiko premiak antzemateko tresna gisa jokatzen du. Dagoen informazio sozioekonomiko guztiaren analisia, azterketa, bilketa eta hedapena egiten du, aldagai garrantzitsuenen bilakaera kontuan hartuta. Etorkizuneko ikuspegi prospektiboa eskaintzen du, erabakiak hartzeko eta arrakasta-berme handiagoekin esku hartzeko aukera ematen duena.

### Ikerketak eta argitalpenak

Sektore ekonomikoen azterketa prospektiboa eta Bilboko lan-merkatuan doitzea.  

Bilboko udalerriko lehiakortasun-txostena.  

Urtekari Sozioekonomikoa.  

Enplegu-joeren txostena.  

Ekintzaz Buletina.  

Ekintzaz Merkataritza.  

Bilborako proiektu estrategikoen datu-basea.  

Bilboko herritarrek enpleguari eta ekintzailetzari buruz dituzten premia eta igurikimenen azterketa.  

Bilboren enpresa-erradiografia.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6482791

 |

* Wd Datuak: Q6482791
**Timberline Lodge** Estatu Batuetako Oregon estatuan Hood mendian dagoen hotel historikoa da. Portlandik ehun kilometrotara dago. 1976tik Leku Historikoen Erregistro Nazionalean dago.

Historia
--------

1936 eta 1938 artean, Depresio Handiaren garaian, Works Progress Administration-ek eraiki zuen. Inguruko artesauek egin eta apaindu zuten. Gaur egun Estatu Batuetako Gobernukoa da nahiz eta lantegi pribatu batek eraman, eta urtero bi milioi bisitari baino gehiago jasotzen ditu.

Zinema
------

Nagusiki, hotelaren kokalekua eta ingurua The Shining (1980, Stanley Kubrick) film ospetsuan agertzeagatik ezaguna daa, ez hotel barrukoa zeren eta eszenak horiek beste tokietan filmatu baitziren.

Honako film hauek ere hotelean bertan nahiz inguruan filmatu ziren: *Jingle Belles* (1941), *Bend of the River* (1952), *All the Young Men* (1960), *Lost Horizon* (1973), *Hear No Evil* (1993) eta *Wild* (2014).

Iruditegia
----------

* Carved panel.Carved panel.
* Hotelaren zutabe bat.Hotelaren zutabe bat.
* Egongela.Egongela.
* Mural bat.Mural bat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Bisita birtuala.
* Hotelaren webcam.
* **(Ingelesez)**:Hotelaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1574090
* Commonscat Multimedia: Timberline Lodge

---

* **Ondare historikoa**
* NRHP: 73001572

 |

* Wd Datuak: Q1574090
* Commonscat Multimedia: Timberline Lodge
*Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Tirol (argipena)»*
**Tirol** eskualdeko mapa.
**Tirol** (Tirol alemanieraz eta Tirolo italieraz) Erdialdeko Europaren mendebaldeko eskualde historiko bat da, Austriako gaur egungo Tirol estatuak eta Italiako eskualdea den Trentino-Adige Garaiak osatua. Lehenengoak Ipar eta Ekialdeko Tirol osatzen dute, eta Adige Garaiak Hego Tirola. Tiroldarrak dira bertako biztanleak.

Hiri nagusiak Innsbruck, Kufstein, Lienz eta Solbad Hall dira.

Orografia
---------

Alpe mendien erdialdean dago, eta lurralde guztiz menditsua da (Wildspitze mendia da garaiena, 3.774 m). Inn ibaiak zeharkatzen ditu Ipar Tirolgo lurrak eta Drau ibaiak Ekialdeko Tirolgoak. Haran sakon ugari dago Tirolen, eta Inn eta Drau ibaienak dira luzeenak.

Ekonomia
--------

Biztanle gehienak Inn eta Drau ibaien haranetan bizi dira. Nekazaritza garrantzitsua da (behi-azienda, esnekiak). Basogintza eta meatzeak (gatza, kobrea, magnesita). Kimika-, farmazia- eta elektromekanika-industria (Innsbruck). Turismoa guztiz garrantzitsua da (neguko kirolak).

Hizkuntzak
----------

Eskualdean nagusiak diren alemanieraz eta italieraz gainera, ladino-hiztunak ere badira.

Tirolgo hiri nagusiak
---------------------

|    | Hiria | Biztanleak |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 |  AUT Innsbruck | 119.584 |
| 2 |  ITA Trento | 112.142 |
| 3 |  ITA Bolzano | 100.629 |
| 4 |  ITA Rovereto | 37.549 |
| 5 |  ITA Merano | 36.811 |
| 6 |  ITA Pergine Valsugana | 20.122 |
| 7 |  ITA Bresanona | 19.786 |
| 8 |  AUT Kufstein | 17.080 |
| 9 |  ITA Arco | 16.364 |
| 10 |  ITA Laives | 16.161 |
| 11 |  ITA Riva del Garda | 15.818 |
| 12 |  AUT Telfs | 14.479 |
| 13 |  ITA Brunico | 14.535 |

Kanpo estekak
-------------

* "Tirolpanorama" (irudiak)
* Tiroleko historia

Ikus, gainera
-------------

* Tirol (Austria)
* Bozen-Hego Tirolgo probintzia autonomoa
* Trentoko probintzia autonomoa

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q153809
* Commonscat Multimedia: Tyrol

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147374233
* GND: 4060207-2
* NDL: 00628772
* NARA: 10044279
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 007131

 |

* Wd Datuak: Q153809
* Commonscat Multimedia: Tyrol

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
Oscar Wilde, literatura homosexualaren aitzindaria.
**Literatura homosexual** hitzak homosexualitatearen mundua azaltzen duten liburuen multzoa definitzen du. Pertsona gayen ikuspuntua, bizimodua, problematika... lan horien edukia izan daiteke. Horrek ez du esan nahi liburu horien egileak berez homosexualak direnik. Ikuspuntu akademikotik literatura mota hau ez dago genero moduan onartuta; hori baino gehiago konbentzio bezala dago ikusita, hau da, modu irekiz, horrelako gaiak azaltzen dituzten saiakerak, poemak, eleberriak, antzezlanak biltzeko kategoria malgua moduan. Literatura mota honetan gehiago landu da gizonezkoen ikuspuntua emakumezkoena baino.

Euskal literaturan ez daude kategoria horren adibide asko. Aitor Aranaren *Lagun mina* eta Iñigo Lamarkaren *Gay nauzu* aipatu daitezke adibide moduan. Gaztelaniaz idatzitako literaturan Iñaki Echarte nafarra dugu literatura homosexualean idazle ezaguna.

Ikus, gainera
-------------

* Iñigo Lamarca
* Aitor Arana
* *Lagun mina*
* Iñaki Echarte

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Gregory Woods (1999), *A History of Gay Literature: The Male Tradition*, Yale University Press.

Bibliografia
------------

* *Lesbian and Gay Writing: An Anthology of Critical Essays*. Mark Lilly editorea, Macmillan, 1990.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109660473
* **Identifikadoreak**
* BNF: 179773715 (data)
* LCCN: sh85061799

 |

* Wd Datuak: Q109660473
**Lynchburg city konderria** (ingelesez: *Lynchburg city County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua (Virginia) da. 2010eko zentsuaren arabera 75.568 biztanle zituen, Lynchburg city kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lynchburg city konderriak 128,58 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,34 ura dira. Beste 127,24 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 587,71 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 75.568 pertsonetatik 49.874 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.300 dira. 21.984 beltzak edo afroamerikarrak. 200 amerikar natiboak ziren eta 27 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.852 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 184 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.447 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479047

 |

* Wd Datuak: Q25479047
**Sophie Blanchard** (Yves, Frantzia, 1778ko martxoaren 25a – Paris, Frantzia, 1819ko uztailaren 6a), eskuarki **Madame Blanchard** izenaz aipatua, eta bere ezkongabeko eta ezkondutako deituren hainbat konbinazioz ere ezaguna —besteak beste: **Madeleine-Sophie Blanchard,** **Marie Madeleine-Sophie Blanchard,** **Marie Sophie Armant** eta **Madeleine-Sophie Armant Blanchard**—, aeronauta izan zen. Blanchard izan zen globo pilotu profesionaltzat lan egin zuen lehen emakumea, eta globoaren aitzindari Jean-Pierre Blanchard bere senarraren heriotzaren ostean, 60tik gora hegaldi egin zituen. Globoarekin egin zituen balentriengatik Europa osoan famatuta, Blanchardek Napoleon Bonaparte entretenitu zuen, eta Napoleonek sustatu zuen Blanchardek André-Jacques Garnerin ordezkatzea *jai ofizialetako aeronauta*ren rolean. 1814an monarkia berrezarri zenean, saio bat egin zuen Luis XVIII.arentzat, eta Luisek *berrezarkuntzako aeronauta ofiziala* izendatu zuen.

Marteren Zelaitik egindako igoaldia, 1810eko ekainaren 24an.
Globoan hegaldatzea jarduera arriskutsua izaten zen aitzindarientzat. Blanchardek konortea galdu zuen zenbait alditan, izozte tenperaturak jasan zituen, eta ia ito zen bere globoa paduretan erori zenean. 1819an, aireko istripu batean hil zen lehen emakumea izan zen, Parisko Tivoli lorategietan egindako erakusketa batean, bota zituen su artifizialek bere globoko gasa piztu baitzuten. Blancharden aireontziak etxe baten teilatua jo zuen, eta Blanchard erori eta hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Dunlop, Doug.  (2016-03-28). «Sophie Blanchard: Pioneer Aeronaut» *Smithsonian Libraries Unbound* (Smithsonian Institution).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q241755
* Commonscat Multimedia: Sophie Blanchard

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 34064814
* ISNI: 0000 0000 4618 8273
* BNF: 16544031x (data)
* GND: 1079275835
* LCCN: no97054136

 |

* Wd Datuak: Q241755
* Commonscat Multimedia: Sophie Blanchard
**Tom Green konderria** (ingelesez: *Tom Green County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua San Angelo da. 2010eko zentsuaren arabera 110.224 biztanle zituen, Tom Green kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tom Green konderriak 3.989,99 kilometro koadro ditu. Horietatik 48,1 ura dira. Beste 3.941,89 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 27,63 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 110.224 pertsonetatik 103.114 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 39.315 dira. 3.997 beltzak edo afroamerikarrak. 406 amerikar natiboak ziren eta 78 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.046 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 129 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.454 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113396
* Commonscat Multimedia: Tom Green County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152454939
* LCCN: n81083835
* NARA: 10047026
* **Lekuak**
* OSM: 1814811
* TGN: 2002085

 |

* Wd Datuak: Q113396
* Commonscat Multimedia: Tom Green County, Texas
**Tilsiteko Hitzarmenak**, 1807ko uztailean Napoleon Frantziako enperadoreak Tilsit herrian sinaturiko bi itun izan ziren.

Horietatik lehena, 1807ko uztailaren 7an sinatu zuen Alexandro I.a Errusiakoa tsarrarekin, Errusia eta Frantziaren arteko gerrarekin amaituz eta bi herrialdeen arteko aliantza bat abiaraziz, gainontzeko europar herrialdeak, are toki ahulagoan uzten zituena. Bi herrialdeek, ezkutuan, gatazketan elkarri laguntzea adostu zuten. Frantziak, Errusiari turkiarren aurka laguntzea agintzen zuen, Errusiak, Erresuma Batuaren aurkako Blokeo Kontinentalera batzea adosten zuen bitartean. Hitzarmen honek, Varsoviako Dukerri Handia ere sorrarazi zuen.

Errusia eta Frantziaren arteko elkarlana 1810ean hautsi zen, tsarra, itsasontzi neutralei, euren merkataritza lanak Errusiako portuetan egitea baimentzen hasi zenean. 1812an, Napoleonek Errusia inbaditu zuen, aliantzaren hondar orokin amaituz.

Tilsiteko bigarren hitzarmena, lehenengoa baino bi egun beranduago sinatua, 1807ko uztailaren 9an, Prusiarekin, bi herrialdeen arteko gerrari amaiera eman ziona izan zen, Prusiarentzat oso baldintza gogorrekin, baina, ia, bere lurralde nazionalaren erdia galtzen zuena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q154596
* Commonscat Multimedia: Treaty of Tilsit

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q154596
* Commonscat Multimedia: Treaty of Tilsit
Benetako izena **Raúl** **Orozco** duen **Tilín Orozco** (Mendoza, Argentina, 1960ko irailaren 7a ) abeslari, musikari, konpositore eta folklorista argentinarra da. Bere ezizena gurasoengandik oso gaztea zela jaso zuen eskaerari zor zaio, eta hauxe esaten zioten: *Nene, dejate de joder con el tilín tilín de la guitarrita* (*Ume, utzi izorratzeari gitarratxoaren tilin horrekin),* gitarra jotzeko duen gaitasun handia aipatuz.

Biografia
---------

2003an, Fernando Barrientos kantautorearekin batera ( 1990eko hamarkadan "El amor es más fuerte" izenburuko *Tango feroz* filmerako abesti ezaguna konposatu zuen); jendeak eta nazioarteko kritikariek ezaguna egin zuten **Orozco - Barrientos** bikotea osatzen dute 2003ko otsailean, Txileko XLIV. Viña del Mar Nazioarteko Abestien Jaialdian, Pintadita gaiarekin kantu folkloriko onenaren *lehen zilarrezko Gaviota saria lortuz.* 2008an *Celador de sueños* bere abestiaren kantuan parte hartu zuen Mercedes Sosarekin batera *Cantora, un viaje íntimo* diskoan.

Diskografia
-----------

* *Celador de sueños* ( 2004 )
* *Pulpa* ( 2008 )
* *Tinto* ( 2013 )

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Diario Uno. *Tilín Orozco, un mendocino amante de las buenas cosas.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16301425

 |

* Wd Datuak: Q16301425
**Katu belarria** (*Tradescantia pallida*) landare belarkara eta hostoiraunkorra da, jatorria Mexiko ekialdekoa eta apaingarri gisa erabiltzen dena. Halaber, *katu belarri* Tradescantia generoko beste bi espezie izendatzeko erabiltzen da: *Tradescantia fluminensis* eta *Tradescantia zebrina*.

Ezaugarriak
-----------

Lorea
Fruitu heldugabea.
Hosto luzanga eta puntadunak ditu, 7-15 cm luze, 3 petalo zuriko lore txiki arrosa edo moreak, lorezil horiak. Hostoak moreak izaten dira maiz, edo bariegatuak (kultibar askotan): berdea, zuria eta morea.

Eskualde azpitropikaletan argi betean edo erdi-itzaletan hazten da, 20 eta 40 cm.

### Landaketa

Batez ere landare apaingarri bezala hedatu da, lorategietan, bide-ertzetan, estalduran eta (bereziki klima hotzetan) etxeko landarea gisa. Aldaxkatuz erraz ugaltzen da; zurtoinak nabarmenki segmentatuak dira eta sustraiak sarritan pitzaduretan hazten dira. Azkar hazten da, gaixotasunei aurre egiten die eta itzala jasaten du.

Toxikoa ez denez, oro har giza kontsumorako segurutzat jotzen da, baita bazka landare ere, behiak eta txerriak elikatzeko.

Eskualde askotan, espezie honek lorategietatik ihes egin du, batez ere AEBtako hegoaldean, Hego Amerikan eta Australian. Hori dela eta, toki askotan landare inbaditzaileteat jotzen da.

Taxonomia
---------

Nomenklatura binomiala:

* ***Tradescantia***: izen generikoa, Lineok izendatua John Tradescant (1608-1662) naturalistaren omenez, zeinak hainbat amerikar landare Erresuma Batura eraman zituen, Virginiara egindako hiru espedizioren ondoren
* ***pallida***: latinezko *ahula, zurbila*, generoko beste landareek lore zuri edo urdin bizia dutelako

Sinonimoak:

* *Setcreasea jaumavensis* Matuda
* *Setcreasea lanceolata* Faruqi, Mehra & Celarier
* *Setcreasea pallida* Rose
* *Setcreasea purpurea* Boom

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Calflora
2. ↑  Pallida
3. ↑  Sinonimoak: Catalogue of life [*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1563504
* Commonscat Multimedia: Tradescantia pallida
* Wikispecies Espezieak: Tradescantia pallida

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 226824
* Catalogue of Life: 418093
* Dyntaxa: 6007347
* EOL: 523644
* GBIF: 2765221
* GRIN:
* IPNI: 173411-1
* ITIS: 505552
* NCBI: 59015
* PlantList: kew-270389
* W3TROPICOS: 8300409
* USDA Plants: TRPA10

 |

* Wd Datuak: Q1563504
* Commonscat Multimedia: Tradescantia pallida
* Wikispecies Espezieak: Tradescantia pallida
**Tulua** edo **tulu hizkera** India hegoaldean hitz egiten den hizkuntza bat da. 1997ko zentsuaren arabera 1,95 milio hiztun ditu. Tulubas deituriko natibo hauek herrialdearen hego ekialdean kokatuta dagoen Tulu Nudu izeneko lurralde batean bizi dira. 2001eko zentsu baten arabera, Indian, 1,72 milio pertsonek Tulua hitz egiten dute ama-hizkuntza bezala. 1991tik %10ko igoera izan zuen.

Historia
--------

Tuluak eskuragai dituen inzkripziorik zaharrenak K. o XIV eta XV mendeen bitartekoak dira.

Banaketa geografikoa
--------------------

Barkur eta Kundapuran aurkitutako tuluaren inskripzio historikoak Tigalari idazkeran daude. Kannada idazkera gradualki garaikidea bilakatu da Tulu hizkuntzarentzat. Gaur egungo literatura lan guztiak Kannada idazkeran eginak daude.

Idazkera sistema
----------------

Dialektoak
----------

Tulu hizkuntzak lau dialekto ditu. Oso antzerakoak dira baina aldaketa txiki batzuk dituzte.

Honako hauek dira lau dialektoak:

1. **Tulu Komuna**
2. **Brahmin Tulua**
3. **Jain Dialektoa**
4. **Girijan Dialektoa**

Tuluak hainbat bariazio eta dialekto ditu. Malayalam idazkerak lagundu zuen Tulu hizkuntzaren idazkeran. Hala ere, azken ikerketa batzuek erakutsi dutenez, idazkera hau Tulu idazkera originalean oinarrituta diseinatua izan da. Bost hizkuntza drabidikoetatik, Tulua zaharrenetarikoa dela esan daiteke. Dialekto desberdinak Karnatako iparralde eta hegoaldearen arteko kokapenean oinarrituak egon daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Tulu» *Ethnologue* (Noiz kontsultatua: 2019-02-18).
2. ↑   **(Ingelesez)** Singh, Upinder.  (2008). *A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century.*  Pearson Education India ISBN 9788131711200. (Noiz kontsultatua: 2019-02-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q34251
* Commonscat Multimedia: Tulu language

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4564578-4
* NDL: 00573446
* AAT: 300389461
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q34251
* Commonscat Multimedia: Tulu language
Ardo gorriaren laginak beirazko ontzi gardenetan, tonu posible batzuk agerian uzten dituztenak.
Zentzu materialean, **lagina** gai edo substantzia baten zati edo kantitate txikia da, hura aztertzeko eta hainbat propietate fisiko, kimiko edo bestelakoak zehazteko erabiltzen dena. Laginaren propietateek hasierako multzoaren propietateak zehaztasun-maila jakin batekin adierazten dituzte.

Laginaren magnitudea oso txikia da multzoaren magnitudeari erreferentzia eginez. Eskala handiko multzoetan, laginaren magnitude absolutua garrantzitsua izan daiteke.

Egoera fisikoa
--------------

Hasierako material multzoak solidoak, likidoak edo gasak izan daitezke. Dagozkien laginak solidoak, likidoak edo gasezkoak izango dira.

Isotropia eta uniformetasuna
----------------------------

Kasu bakoitzean hasierako multzoaren homogeneotasun maila ebaluatu behar da, azterketa prozesuaren beharretara egokitutako laginketa prozedura zehazteko.

Aztertutako propietateak
------------------------

Laginen lehen sailkapena aztertu beharreko propietateetan oinarritzen da.

### Propietate fisikoak

Analiza daitekeen edozein propietate fisiko: dentsitatea, fusio puntua, erradioaktibitatea, ...

### Propietate kimikoak

Konposizio kimiko kualitatiboa eta kuantitatiboa, pH-a...

### Propietate biologikoak

Medikuntzan, biologian eta antzeko zientzietan, aztertu beharreko propietateak konplexuak izan ohi dira eta oso prozedura zehatzak eta normalizatuak jarraituz aztertzen dira. Behar diren laginak protokolo jakin batzuen araberakoak dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485146

 |

* Wd Datuak: Q485146
| ***Tumatxak*** |
| --- |
| Formatua | Telebista saioa |
| Aurkezlea(k) | Zuhaitz GurrutxagaJulen Telleria |
| Iraupena | 30 minutu |
| Herrialdea |  Euskal Herria |
| Hizkuntza | eu |
| Ekoiztetxea(k) | Orio Produkzioak S.A. |
| TB Katea |  ETB1 |
| Ordutegia |  |
| Emisioa | 2013ko irailaren 25a –2016ko otsailaren 3a |
| Denboraldia(k) | 4 |
| Atal kopurua | 40tik gora |
| Audientzia |  |

***Tumatxak*** ETB 1en 2013 eta 2016 artean emititu zen telebista-saioa izan zen. Zuhaitz Gurrutxaga futbolari ohia zen aurkezlea eta Lander Garro gidoilaria. Julen Telleria ere izan zen aurkezlea bukaeran.

Saioaren azalpena
=================

Saio bakoitzean bi abeslari edo musika talde azaltzen ziren tartekatuta. Bakoitzaren abesti bat bertsionatzen zuen beste talde batek; Napoka Iriak eta Joseba Irazokik horietako asko sortu zuten, baina Lain, Petti eta Tania de Sousa ere aritu ziren bertsioak sortzen.

Azalpen batzuk hainbat paper eta argazki zituen hormako kortxo baten gainean egiten ziren non Zuhaitz Gurrutxagaren lau karnet-argazkik bizitza hartzen zuten eta kortxoan zehar barreiatuta zeuden beste hitz, paper edo argazkiren edukia aipatuz musikarien ibilbidea eta ekarpenak azaltzen zituen. Gidoilariak Lander Garro eta Orio produkzioak taldekoak ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Berria. «Fermin Muguruzari eskainitako 'Tumatxak' berezia» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-08-18).
2. ↑    Garcia, Adrian. ««'Tumatxak' saioari neurria hartu diot, eta asko ari naiz gozatzen»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-08-18).

Kanpo estekak
-------------

* Tumatxak, ETB nahieran (2013-2016)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109330801

 |

* Wd Datuak: Q109330801
**Tippah konderria** (ingelesez: *Tippah County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ripley da. 2010eko zentsuaren arabera 22.232 biztanle zituen, Tippah kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tippah konderriak 1.191,28 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,54 ura dira. Beste 1.185,73 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 18,66 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 22.232 pertsonetatik 18.389 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 985 dira. 3.509 beltzak edo afroamerikarrak. 34 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 34 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 251 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484648
* Commonscat Multimedia: Tippah County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150120727
* LCCN: n82104412
* NARA: 10039549
* **Lekuak**
* OSM: 1829180
* TGN: 2001155

 |

* Wd Datuak: Q484648
* Commonscat Multimedia: Tippah County, Mississippi
**Magnitudea** argizagi batek duen distiraren neurri logaritmikoa da. Nahiz eta sarri espektru ikusgaia edota infragorria analisi-bandatzat hartu, batzuetan espektro elektromagnetiko osoa hartzen da.

Magnitudearen araberako argizagien sailkapena gutxienez Antzinako Greziaren garaietatik egiten da. Izan ere, Hiparko Nizeakoa astronomoak zeruko objektuak sailkatzeko metodo sistematiko bat garatu zuen. Honek sei magnitude-talde bereizi zituen distiraren arabera, lehen taldean argizagirik distiratsuenentzako izanik.

Gaur egun astronomoek bi magnitude-neurri erabiltzen dituzte: itxurazko magnitudea (m) eta magnitude absolutua (M). Itxurazko magnitudeak objektua Lurrean gaueko ortzian agertzean duen distirarekin lotura du. Magnitude absolutuak, berriz, objektuaren argitasun intrintsekoarekin eta distantziarekin zerikusia du.

Objektua zenbat eta distiratsuagoa izan, orduan eta txikiagoa da bere magnitude-zenbakia. Esaterako argizagi distiratsuenek magnitude negatiboak dituzte.

Ikus, gainera
-------------

* Itxurazko magnitude
* Magnitude absolutu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2028919
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2028919
**Lokrum** (kroazieraz lɔ̌krum ahoskatua; italieraz: *Lacroma*) Dubrovnik hiriaren hegoaldean, 600 metro eskasetara dagoen uharte txikia da.

Etimologia
----------

Latinezko *acrumen* hitzetik dator, "fruitu mingotsa" esan nahi du.

Historia
--------

Uhartearen lehen aipamena 1023ko agiri batean dago, bertan abade-etxe beneditarra eraiki zela kontatzen da. Kondairak dioenaren arabera bertan urperatu zen Rikardo I.a Ingalaterrakoaren itsasontzia gurutzadetatik bueltan zetorrela, eta bizia salbatzea lortu zuen erregeak. Honek esker onez Dubrovnikeko katedrala eraikitzeko diru-laguntza handia eman zuen. Monje beneditarrak bertan egon ziren 1808 arte.

1859an Maximilian Ferdinand Habsburgotarrak jauregi bat eraiki zuen bertan, lorategi ikusgarriarekin eta landare espezie exotikoekin. Paumak ere ekarri zituen Kanariar uharteetatik. 1959an Lorategi Botanikoak ezarri ziren hauek babesteko. 0,8 km²-ko azalera dute.

Gaur egun Lokrum Natura erreserba eta Baso bereziko landaretza erreserba izendaturik dago.

Iruditegia
----------

* Dubrovniken parean Lokrum uhartea.Dubrovniken parean Lokrum uhartea.
* 
* 
* Beneditarren monasterioa.Beneditarren monasterioa.
* Lorategi botanikoak.Lorategi botanikoak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q277389
* Commonscat Multimedia: Lokrum

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315137012
* LCCN: sh96011550
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 95ter-002

 |

* Wd Datuak: Q277389
* Commonscat Multimedia: Lokrum
**Lonoke konderria** (ingelesez: *Lonoke County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lonoke da. 2010eko zentsuaren arabera 68.356 biztanle zituen, Lonoke kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lonoke konderriak 2.079,35 kilometro koadro ditu. Horietatik 83,17 ura dira. Beste 1.996,18 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 68.356 pertsonetatik 62.354 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.246 dira. 4.059 beltzak edo afroamerikarrak. 329 amerikar natiboak ziren eta 22 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 526 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 50 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.016 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61143
* Commonscat Multimedia: Lonoke County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151415175
* ISNI: 0000 0004 0646 1342
* LCCN: n92071790
* **Lekuak**
* OSM: 1826571
* TGN: 2000147

 |

* Wd Datuak: Q61143
* Commonscat Multimedia: Lonoke County, Arkansas
Libiako Kontseilu Nazionaleko bandera
Libian, **Trantsiziozko Kontseilu Nazionala** (arabieraz: المجلس الوطني الانتقالي, al-majlis al-waṭanī al-intiqālī) 2011ko jaikialdiaren ondoren Muammar al Kadafiren aurkako matxinoz osaturiko politika multzoari deritzo. Bere sorrera 2011ko otsailaren 27an iragarri zen Benghazi hirian eta "iraultzaren aurpegi politikoa" izatea du helburutzat. Hedabide batzuetan, kontseiluari "Libiako Kontseilu Nazionala" deitzen zaio. 2011ko martxoaren 5ean, kontseiluak "Libiako ordezkari bakarra" izatea aldarrikatu zuten. Kontseiluak estatuari Libiako Errepublika (Arabieraz: الجمهورية الليبية al-Jumhūriyya al-Lībiyya) izenarekin egiten dio aipamena, Kadafiren gobernuak aldiz Libiako Arabiar Herri Jamahiriya Sozialista Handia izena erabiltzen duelarik.
Frantzia Trantsiziozko Kontseilu Nazionala Libiako gobernu legitimoa dela onartu duen lehen herrialdea izan da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q32835
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150846390
* LCCN: no2009196052
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q32835
**Transposoiak** DNA zatiak dira, mugikorrak direnak, eta DNA molekula batetik beste DNA batera mugi daitezkeenak, zelula baten genomaren barruan. Beste geneen barruan integratzen direnean mutazio asko sortzen dituzte, eta DNA zatien berrantolaketak eragiten dituzte .

Transposoei "gene saltari" deitu ohi zaie, eta "elementu genetiko mugikor"rren taldean sailkatzen dira. Barbara McClintock ikerlari estatubatuarrak (Medikuntzako Nobel Saria 1983an) aurkitu zituen, artoarekin lanean ari zela, eta prokariotoetan zein eukariotoetan daude.

Probirusen aldean, transposoiak DNAren toki zehatz batzuetan integratzen dira beti.

DNA ez-kodetzailearen zati garrantzitsuak dira, eta mota horretako DNAren portzentaje handi bat osatzen dute. Horietako gehienak inaktiboak dira.

2. motako transposoien jarduera-mekanismoa
Haien jatorriari dagokionez hipotesi batek proposatzen du antzinako erretrobirus batetik datozela. 

Orokorrean, bi transposoi mota daude:

* 1. motako transposoiak, edo erretrotransposoiak: RNA mezulari batera transkribatzen dira lehen, eta gero alderantzizko transkriptasaren bidez DNA-ra berriz. Erretrobirusen antzera jarduten dute.

* 2. motakoak, edo DNAren transposoiak. Zentzu hertsian, hauek dira benetako transposoiak. DNA molekula batetik beste batera mugitzen dira transposasa izeneko entzima erabiliz, DNA zatiak moztu eta itsasten dituena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Pray LA (2008) Transposons: The Jumping Genes Nature Education. 1 (1): 204.
2. ↑   Transposon Quimica.es

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q121438
* Commonscat Multimedia: Transposon

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12262439n (data)
* LCCN: sh85135694
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D004251

 |

* Wd Datuak: Q121438
* Commonscat Multimedia: Transposon
Lipasa baten egitura molekularra, ordenagailuaren bidezko irudia
**Lipasak** triglizeridoen hidrolisia katalizatzen duten entzimak dira, glizerina eta gantz-azidoak sortuz.

Digestio prozesuan koipeak (triglizeridoak, adibidez) xurgatu behar dira hesteetan, baina lehen koipeen hidrolisia gertatu behar da, heste-mukosa zeharkatu ahal izateko. Kontuan hartu behar da triglizeridoek ez dutela mukosa hori zeharkatzen, baina glizerola eta gantz-azidoak bai.

Digestio prozesuan, beraz, funtsezko eginkizuna betetzen dute lipasek. Entzima hauek pankreako urinean daude batez ere, beste entzima hidrolitikoekin batera (tripsina, amilasa, karboxipeptidasak, etab). Urin gastrikoak, bere aldetik, lipasa gastrikoa dauka.

Maila industrialean lipasak ere erabiltzen dira arlo askotan: detergenteen ekoizpenean, gaztagintzan, edarien industrian.....

Bakterio batzuek lipasak askatzen dituzte haien ingurugirora kanpoko elikagaiak asimilatu ahal izateko. Erle eta liztorren pozoiak ere fosfolipasak ditu, hantura eragiten dutenak intsektu horien ziztada sufritu ondoren

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Tjoelker LW, Eberhardt C, Unger J, Trong HL, Zimmerman GA, McIntyre TM, Stafforini DM, Prescott SM, and PW Gray (1995). "Plasma platelet-activating factor acetylhydrolase is a secreted phospholipase A2 with a catalytic triad". J Biol Chem 270 (43): 25481–7. PMID 7592717

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q380967
* Commonscat Multimedia: Lipase

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12122102g (data)
* LCCN: sh85077289
* NDL: 00576465
* AAT: 300380040
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D008049

 |

* Wd Datuak: Q380967
* Commonscat Multimedia: Lipase
Lurrunketarekin gertatzen den hozketaren demostrazio bat. Etanolean sartutako sentsore bat atera eta lurruntzen uzten da. Instrumentuak berehala erakusten du nola etanolaren lurrunketak tenperatua jaistea dakarren
**Lurrunketa** materiaren egoera aldaketa da, likidotik gasera igarotzean datzana. Horretarako, gainazal tentsioa gainditzeko energia nahikoa hartu beharko du aurretik likidoak.

Lurrunketa arraroa da, baina bizitzarako ezinbestekoa. Ura esaterako, hodei bihurtzen da lurrunketa bidez eta ondoren euri, elur, lanbro edo ihintz moduan itzultzen da berriro.

Lurrunketa faktoreak
--------------------

Materiaren aldaketa egoera likidotik gas egoerara emateko faktore desberdinek hartzen dute parte.

Faktore horietako bat kontzentrazioa da.

* Alde batetik, lurrundutako substantziak airean duen kontzentrazioa. Airean, lurrunduko den substantziaren kontzentrazio handia badago jada, mantsoago lurrunduko da hau.
* Beste batetik, beste substantzien kontzentrazioa airean. Airea beste substantzia batzuekin saturatuta badago, gure substantziaren lurrunketa kaltetua gerta daiteke.
* Eta azkenik, likidoan dauden beste substantzien kontzentrazioa (ezpurutasunak). Likidoak beste substantzia batzuk baditu, lurrunketarako gaitasuna jaitsiko dute hauek.

Aire korrontea ere kontuan hartu beharreko faktorea da. Aire korrontea substantziaren inguruan badabil denbora guztian, lurrunketa faboratuta egongo da. Molekulen arteko indarrak zenbat eta handiagoak izan, energia gehiago beharko da lurrunketa gerta dadin.

Presio baxuko lekuetan lurrunketa azkarrago gertatzen da, gainazal tentsioa ez delako hain handia. Gainera, gainazal handiko substantziak errazago lurruntzen dira. Tenperatura zenbat eta altuagoa izan aldiz, lurrunketa lehenago emango da eta dentsitatea altua bada, lurrunketa nekezagoa izango da.

Ikus, gainera
-------------

* Lurrunkortasun

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q132814
* Commonscat Multimedia: Evaporation

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11977682t (data)
* GND: 4187636-2
* LCCN: sh85045954
* NDL: 00575001
* NKC: ph228475
* AAT: 300220384
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 5378
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q132814
* Commonscat Multimedia: Evaporation