recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lincoln konderria** (ingelesez: *Lincoln County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hamlin da. 2010eko zentsuaren arabera 21.720 biztanle zituen, Lincoln kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lincoln konderriak 1.135,95 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,02 ura dira. Beste 1.131,92 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,12 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.720 pertsonetatik 21.529 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 96 dira. 18 beltzak edo afroamerikarrak. 18 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 24 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 128 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495151
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133704143
* ISNI: 0000 0004 0634 5210
* GND: 4074241-6
* LCCN: n81117325
* **Lekuak**
* OSM: 2535267
* TGN: 2002272

 |

* Wd Datuak: Q495151
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, West Virginia
**Kizzuwadna** edo **Kizzuwatna**, hurriten kulturako erresuma bat izan zen. Anatoliako hegoalde menditsuan kokatua zegoen, gaur egun Turkiako Alexandretako golkoan izena duen inguruan. K.a. II. milurtekoan garatu zen, Brontze Aroan, alegia. Taurus mendilerroak eta Ceyhan ibaiak mugatzen zituen eta Kummani zuen hiriburu. Geroago, Zilizia izena emango zioten lurralde honi.

Historia
--------

Ekialde hurbila (edo Asia mendebaldea) K.a. XIV. mendearen lehen erdian. 
Bere historia, hititen inperioarekin lotuta dago, eta, hasieran, erresuma independente bat izan bazen ere (Adaniya deitua), dirudienez, inperioan hititan sartu zen Hattusili I.aren erregealdian, (K.a. 1650-K.a. 1620). Ondoren, aldiz, hititek izan zuten ahuldadea probestuz, Kizzuwadna independente aldarrikatu zen, honela, Mitanni eta Hititar inperioaren artean zuen tarteko kokapenarekin jokatuz, botere handia lortu ahal izan zuen.

Egoera hau, Telepinu erregeak eta bere ondorengoek onartu zutena, Tudhalia I.aren erregealdira arte mantendu zen, (K.a. 1430-K.a. 1400), Kizzuwadna estatu basailu bihurtu zuena *Sunasurako hitzarmena*ren bidez, Mitanniren aurkako bere kanpainen aurrekari bezala. 

Kizzuwadna, hititar inperioaren basailu bezala mantendu zen Shubiluliuma I.aren erregealdira arte (K.a. XIV. mendearen erdialdea), errege honek, Kizzuwadnaren izenezko independentziarekin amaitu zuelarik.

Kadeshko gudu ezagunean (K.a. 1299/1291 bc), Kizzuwadnak tropak eman zizkion Muwatallis II errege hititari Egiptoko Ramses II.aren aurka. Borroka horren ondorioz, hititek Siriako kontrola sendotu zuten.

Hititengan izan zuen eragina
----------------------------

Hititar inperioaren mendeko egoera politikoa gora-behera, Kizzuwadnak eragin handia izan zuen hititengan: erresuma honen bidez, hititen kulturan elementu hurritar ugari sartu zituzten, bereziki erlijioan, zenbait errege hititek, Urhi-Teshub kasu, euren izen hurrita erabiltzeraino.

Kizzuwadna, adibidez, Hebat jainkosa hurritaren gurtzaren gune nagusietako bat zen, eta gurtza horrek eragin handia izan zuen k.o. XIII. mendearen amaieran hittiten estatu-erlijioan.

Kizzuwadnak ere zeregin garrantzitsua izan zuen erresumako ekonomian, burdinaren galdaketa eta fabrikaziorako funtsezko zentro bihurtu baitzen.

Hebat jainkosa lehoi baten gainean zutik, Yazilikayako santutegiko erliebe batean.Anatoliako Arma ilargiaren jainkoa irudikatzen duen erliebea, luwitek eta hititek gurtza eskaintzen zioten. Bere ikonografia Kizzuwatnan garatu zen, hurriten ilargiaren jainkoa zen Kušuḫ-ren irudikapenetan oinarrituta. Bi jainkoak, ilargi-sinbolo batekin apaindutako kapelekin apaindutako gizon hegaldunak bezala erretratatu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Ingelesez)** «Kizzuwadna | ancient kingdom, Anatolia | Britannica» *www.britannica.com* (Noiz kontsultatua: 2023-01-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1047069
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 237253911
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1047069
**Kode sekretua** kriptografian, kodetutako mezuak, hau da, erabiltzaileak soilik irakur ditzakeenak, igortzeko sistema da.

Historia
--------

Mendeetan zehar, enbaxadoreek eta beren gobernuek mezu zifratuen bidez izaten zuten elkarren berri. Antzinako Erromako garaian, igorpen zifratuetarako hainbat metodo erabiltzen ziren. Kanpo arazoetako ministerio guztiek edo gudarosteek beti izan dituzte "zifra zerbitzuak", eta horien zeregina zen zenbait dokumenturen sekretua gordeko zela ziurtatzea. Teknika gero eta hobeak behar ziren, mezuak irakurtzeko metodoak gero eta eraginkorragoak baitziren. Dena dela, eskutitzak pertsona batek besteari zuzenean ematen zirenez, sekretua, aldez behintzat babesean zegoen.

Baina irrati bidezko komunikazioa sortzearekin batera arazoak sortu ziren: edozeinek atzeman baitezake irrati mezu bat. Une horretatik aurrera, kodetze eta deskodetze teknikek etengabe egin zuten aurrera. Informatika tekniken bilakaerak eta teknika horiek eskura jartzen dituzten baliabideek ezinbestekoa egin dute kodetze sistemak osatzea, igorpenen sekretua ahal bezain ondoen bermatzearren. Teknika horiek zenbakien teoriaren emaitza aurreratuenak erabiltzen dituzte.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016-10-31 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4994879

 |

* Wd Datuak: Q4994879
**Sōsuke Genda**,  japonieraz 源田 壮亮, (Ōita, 1993ko otsailaren 16a), beisbolean lehiatzen den kirolari japoniarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen Japoniako taldearekin, AEB eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Kōyō Aoyagi, Suguru Iwazaki, Masato Morishita, Hiromi Itoh, Yoshinobu Yamamoto, Masahiro Tanaka, Yasuaki Yamasaki, Ryoji Kuribayashi, Yūdai Ōno, Kodai Senga, Kaima Taira, Ryutaro Umeno, Takuya Kai, Tetsuto Yamada, Sōsuke Genda, Hideto Asamura, Ryosuke Kikuchi, Hayato Sakamoto, Munetaka Murakami, Kensuke Kondo, Yuki Yanagita, Ryoya Kurihara, Masataka Yoshida eta Seiya Suzuki-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Sōsuke Genda *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27918037
* Commonscat Multimedia: Sōsuke Genda

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7779156677168133770003

 |

* Wd Datuak: Q27918037
* Commonscat Multimedia: Sōsuke Genda
**Tar-Minastir**, "Goardiaren dorrea" esan nahi duena quenya hizkuntzan, Tolkienen legendariumeko fikziozko pertsonaia bat da. Dunadan bat da, Isilmoren seme nagusia, Eguzkiaren Bigarren Aroko 1474. urtean jaioa Numenorren.

Bere izebak, Tar-Telperiën erreginak, ezkontzeari uko egin zion, eta, seme-alabarik izan gabe hil zenez 1731n, zetrua, Tar-Minastirrentzat izan zen, Numenorreko hamaikagarren errege bihurtu zena. Izen hau, Orometeko muinoaren gainean, Anduniëko portutik gertu dorre altu bat eraiki zuelako hartu zuen, eta han ematen zuen denbora asko, mendebaldea begiratzen.

Garai honetan, Sauronek Eregioneko elfoak engainatu zituen, eta gainontzeko eraztunak kontrolatzeko eraztun bakarra egin zuen. Erdialdeko Lurraldea erabat kontrolatzeko nahiarekin, Sauronek, bere erasoa Eriadorretik jarraitu zuen, eta Gil-galadek, Numenorri laguntza eskatu behar izan zion. Erantzun bezala, Tar-Minastirrek, flota handi bat bidali zuen Lindonera, Gil-galadi laguntzera, eta, azkenik, Sauron garaitu eta Eriadorretik kanporatu zuten.

Eranskinen arabera, Tar-Minastirrek, Eldarrak maite zituen, baina, aldi berean, bekaitza zien, azken hauen hilezkortasuna zela eta. Hau izan zen Sauronen itzalaren lehen zantzua Numenorren, baina argi eta garbi, bere semeagan agertu zen.

Minastirren semea, Eguzkiaren Bigarren Aroko 1634an jaio zen, eta Tar-Ziriatan izena eman zion. Hala ere, honen izaera, bere aitarenaren ezberdina zen, eta, esaten denez, zetrua, behar baino lehenago ematera behartu zuen, Tar-Minastir, hiru urte beranduago hil zen arren, Eguzkiaren Bigarren Aroko 1873an.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Tar-Telperiën** | **Numenorreko erregea**Eguzkiaren Bigarren Aroko 1731-1869 | Ondorengoa**Tar-Ziriatan** |
***The Argument*** 2020ko film dramatiko estatubatuarra da. Robert Schwartzmanek zuzendua. Aktore nagusiak dira Maggie Q, Danny Pudi, Cleopatra Coleman, Tyler James Williams, Dan Fogler eta Emma Bell.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Bikote bat sesio edo eztabaida gaizto batean sutu da festa batean. Geroago, bikoteko biek eta haien gonbidatuek sesioa berriz berreraikitzea erabakiko dute, eztabaida nola gertatu zen argitzeko. Jatorrizko lau parte-hartzaileak obsesionatuta daude eztabaida zehaztasunez birsortzearekin: lehenik eta behin, beraiek dira protagonista, baina emaitzekin pozik ez eta gertaerak berregiteko aktoreak kontratatuko dituzte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    via Open Data Euskadi, cc-by-sa. «The Argument» *AZpiTituluak.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-09-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65068660

 |

* Wd Datuak: Q65068660
Kubo-kutxa aretoaren kanpoaldea.
**Kubo-kutxa aretoa**, Kutxa Fundazioaren gizarte-ekintza, Rafael Moneo arkitektoak diseinaturiko Kursaal eraikin berezian dago eta Donostiako kultura-bizitzaren eskaintzarik garrantzitsuenetakoa bihurtu da. 2000. urtean irekia, aretoak gutxi gorabehera 1.000 m2 ditu, eta bere zabaltasun eta arkitektura bereziari esker tamaina handiko erakusketak egiteko moduko lekua da.

Kubo-kutxa aretoaren programazioak, aldi baterako erakusketetan oinarrituak, arte plastikoak ditu ardatz, bereziki XX. mende-hasieratik gaur egunera artekoak, bertan sartuta arte-adierazpenaren beste arlo batzuetako zenbait proposamen ere, adibidez, zinema, arkitektura edo diseinuaren ingurukoak.

Era guztietako jendearengana iristeko, Kubo-kutxa aretoak nazioarteko izaera duten erakusketa-proiektuak ingurune hurbileko proposamenekin uztartzen ditu: batetik, gaur egungo egile handien atzera begirakoak; eta bestetik, egungo arteari buruzko zenbait tesitan oinarrituriko talde-erakusketak.

Bere erakusketa-ibilbide esanguratsuak kultura-erreferente bihurtu du, bertan era guztietako arte-adierazpenak erakusteko, baita artista, aditu, kritikari eta publikoaren arteko topagune ere. Izan ere, maila handiko artistak izan dira bertan, besteak beste, Miquel Navarro, Ricardo Martín, Marta Cárdenas, Gonzalo Chillida, Jesus Mari Lazkano, Gao Xingjian, José Manuel Ballester, Menchu Gal, Javier Mariscal, Marc Chagall, Joan Miró, Ignacio Chillida, Jorge Oteiza, Ilan Wolf, Pablo Gargallo, Isabel Muñoz, Josune Amunarriz, Andrés Nágel, Rafael Moneo, Miquel Barceló, Vittorio Storaro, Balerdi, Juan Luis Goenaga, Mendiburu, Zumeta, Eduardo Arroyo eta Darío Villalba.

Hezkuntza-proiektuak
--------------------

Artea jendeari hurbiltzeko, kultura-trukerako eta gaitasun kritikoa sustatzeko gune izateko pentsatua, hezkuntza-lanak garrantzi handia izan du beti **kubo-kutxa** aretoan**.**

Gure hezkuntza-proiektuak espezifikoki diseinatzen dira ikusgai dauden erakusketei lotuta, eta hainbat eratako hartzaileengana zuzenduta:

* Familientzako jarduerak
* Eskola-programak
* Taldeentzako programak – Helduentzako eta publiko orokorrarentzako jarduerak
* Premia bereziak dituzten taldeentzat egokitutako programak

Ordutegia
---------

Asteartetik igandera: 11:30-13:30 / 17:00-21:00

Argibide erabilgarriak
----------------------

* Doako sarrera.

Kanpo estekak
-------------

* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30242163
* Commonscat Multimedia: Kubo-kutxa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 128836937
* ISNI: 0000 0001 2155 4959
* BNE: XX4591957
* GND: 10135647-X
* LCCN: nb2004301939
* SUDOC: 13642533X

 |

* Wd Datuak: Q30242163
* Commonscat Multimedia: Kubo-kutxa
**Kubota gaztelua** (japonieraz: 久保田城, *Kubota-jō*?)
 Japoniako Akita hirian dagoen gaztelu japoniarra da. **Yadome-jō** (矢留城) edo **Akita-jō** (秋田城) izeneaz ere ezaguntzen da.

Egitura
-------

Nibetsu ibaiaren ezkerrean dagoen muino txiki batean eraikita dago eta inguruko hezeguneek babes naturala osatzen dutenez ez du harresi handirik eraiki. Dorre nagusia ere txikia izan da beti Tokugawa shogunerriaren mesfidantzarik ez izateko.

Historia
--------

1602an Satake Yoshinobuk tokugawatarren eskutatik Akita eremua eskuyratu zuen eta 1604an gaztelua eraiki zuen. Inguruan herria eratuz jona zen baina sute batek 1633an gaztelua erre zuen. Bi urte beranduago berreraiki zen. "Kubota izena" lehen aldiz 1647ko agiri batean azaltzen da.

1776ko sute handian herria eta gaztelua erre ziren eta zutik iraun zuena 1778an jotako tximistak erre zuen. Guztia berreraikitzeari ekin zioten eta 1781ean bukatu zituzten lanak. 1797an beste sute batek gazteluaren iparraldeko eraikinak erre zituen.

1868ko Boshin Gerran gazteluak Meiji enperadorearen alde egin zuen baina inguruko samuraiek erasotu zuten. Dena dela gaztelua azkenean errenditu egin zen enperadorearen aurrean. Domeinua desgein eta prefetura eratzean 1872an gaztelua bazterrean utzia izan zen eta 1880ko sute berri batek ia erabat suntsitu zuen. 1892an santutegi xintoista bat eraiki zen gazteluaren eremuan eta 1896an hiriko parkea bihurtu zen.

1989an gazteluko *yagura* (harresiko dorre txikia) bat eraiki zen hiriko turismoa bultzatzeko eta 2001ean sarrerako atea berreraiki zen.

Iruditegia
----------

* "Honmaru Omote-mon" atea."Honmaru Omote-mon" atea.
* Berreraikitako "yagura".Berreraikitako "yagura".
* Senshu parkea.Senshu parkea.
* Satake Yoshinoburen estatua.Satake Yoshinoburen estatua.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Japoniar gazteluen gidako webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6133648
* Commonscat Multimedia: Kubota Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q6133648
* Commonscat Multimedia: Kubota Castle
**Lincoln konderria** (ingelesez: *Lincoln County*) Wyomingko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Kemmerer da. 2010eko zentsuaren arabera 18.106 biztanle zituen, Lincoln kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lincoln konderriak 10.607,05 kilometro koadro ditu. Horietatik 49,93 ura dira. Beste 10.557,13 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,71 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.106 pertsonetatik 17.711 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 781 dira. 32 beltzak edo afroamerikarrak. 126 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 55 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 167 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484527
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Wyoming

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148917022
* GND: 4827121-4
* **Lekuak**
* OSM: 289194
* TGN: 2002376

 |

* Wd Datuak: Q484527
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Wyoming
**Lincoln konderria** (ingelesez: *Lincoln County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Canton da. 2010eko zentsuaren arabera 44.828 biztanle zituen, Lincoln kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lincoln konderriak 1.496,36 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,22 ura dira. Beste 1.495,14 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 29,96 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 44.828 pertsonetatik 43.253 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 553 dira. 315 beltzak edo afroamerikarrak. 217 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 462 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 21 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 553 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495209
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147759297
* LCCN: n81110758
* **Lekuak**
* OSM: 1739831
* TGN: 2001811

 |

* Wd Datuak: Q495209
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, South Dakota
**Lincoln konderria** (ingelesez: *Lincoln County*) Idahoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Shoshone da. 2010eko zentsuaren arabera 5.208 biztanle zituen, Lincoln kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lincoln konderriak 3.123,23 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,61 ura dira. Beste 3.111,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,67 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.208 pertsonetatik 5.083 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.476 dira. 18 beltzak edo afroamerikarrak. 30 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 18 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 52 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486994
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Idaho

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152461739
* **Lekuak**
* OSM: 1742098
* TGN: 2000483

 |

* Wd Datuak: Q486994
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Idaho
**Tarantella** (taranˈtɛlla ahoskatua) hegoaldeko Italiako dantza herrikoia da, Puglia, Basilicata, Calabria, Abruzzo, Molise, Campania eta Sizilia eskualdeetakoa. Jatorri napolitarreko dantza da eta mugimendu bizia du, kantuarekin batera. Litekeena da bere izena Tarento hiritik etortzea, Apulian. Are gehiago, Erdi Aroan, Italiako hegoaldeko zati batzuetan uste zuten tarantella soloa dantzatzeak, hura izutzeko ekintza imitatuz, tarantula deritzon Europako armiarma handienaren ziztadak ustez eragindako erokeria mota bat sendatzen zuela. Athanasius Kircher jesuitak ustea dokumentatu zuen.

Forma moderno arruntenean, bikoteen arteko galanta-dantza bat da, sei zortziduneko konpaseko musika duena, pixkanaka abiadura handituz doana eta kriskitinekin eta panderoekin batera doana. Ondo bereizitako bi zati ditu: lehenengoa tonu txikiagoan eta bestea tonu handiagoan.

* Peter Elfelten *Tarantellen af Napoli* (1903) filmaren fotogramak:
* 
* 
*

Musika klasikoa
---------------

XIX. mendean, erromantizismoaren gaian, musika instrumentalak forma hori hartu zuen. Konpositore askok tarantelak egin zituzten, besteak beste, Pablo Sarasate, Franz Schubert, Gioachino Rossini, Franz Liszt, Sergei Rakhmaninov, William Henry Squire, Aleksandr Borodin, Piotr Ilitx Txaikovski‎, Frédéric Chopin edota Louis Moreau Gottschalk (*Grand Tarantelle for Piano & Orchestra*). Kurt Weillek *Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny* operako eszena judiziala tarantella bat moldatu zuen. John Coriglianoren (1990) lehen sinfoniaren bigarren mugimenduak *Tarantella* izena darama, eta Elliot Goldenthalek bere *Othello* balletean (1998) 14 minutuko tarantella bat erabili zuen, Yagok Oteloren aurka egindako plana irudikatzeko.

Gaur egungo italiar konpositore ezagun batzuk ere tarantelak moldatu dituzte, tartean Otello Profazio, Piero Pesce, Beppe Junior, I Calabruzi, Mino Reitano, Pino Di Modugno, Eugenio Bennato, Renzo Arbore, Enza Pagliara, Manekà, Nidi D'arac, Ariacorte edo Alla Bua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ettlinger, Ellen (1965). "La Tarantella Napoletana" Renato Penna (*Rivista di Etnografia*), *Man*, Vol. 65. (Sep. – Oct. 1965), p. 176.
2. ↑  R.Lowe Thompson. *The History of the Devil*. Paul, Trench, Tubner and Co. (1929), p.164.
3. ↑  John Compton. *The Life of the Spider*. Mentor Books (1954), p. 56f.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q324617
* Commonscat Multimedia: Tarantella

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12450290h (data)
* GND: 4367603-0
* LCCN: sh85132462
* NKC: ph224477
* SUDOC: 033658366
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q324617
* Commonscat Multimedia: Tarantella
**Tar-Vanimeldë**, "Elfo ederra" esan nahi duena quenya hizkuntzan, Tolkienen legendariumeko pertsonaia bat da. Bere istorioa, laburki kontatzen da soilik Numenor eta Erdialdeko Lurraldeko amaitu gabeko ipuinak lanean. Numenorreko Dunadan bat da, Tar-Telemmaitëren alaba eta Eguzkiaren Bigarren Aroko 2277an jaioa.

Numenorreko hirugarren erregina, eta, orotara, hamaseigarrena bihurtu zen, bere aita 2526an hil ondoren. Hala ere, bere senar Herukalmo izan zen benetan gobernatu zuena, berak, erregetzari ez baitzion arreta askorik jarri, eta gehiago aritu zen bere zaletasunetan, hauen artean, musika eta dantza zeudelarik.

Bera hil ondoren, 2637. urtean, Herukalmo Tar-Andukal izenarekin koroatu zen errege, eta hogei urtez gobernatu zuen, hil zen arte, honela, bere seme Alkarini gobernatzea eragotziz, benetako oinordekoa zena. Hala eta guztiz ere, Tar-Andukal ez da Numenorreko hamazazpigarren erregetzat hartzen, bai hala bere semea.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Tar-Telemmaitë** | **Numenorreko erregea**Eguzkiaren Bigarren Aroko 2526-2637 | Ondorengoa**Tar-Alkarin** |
**Stremoy eskualdea eta barrutia** (faroeeraz *Stremoyar sýsla og valdømi*) Faroetako uharte handiena da. Stremoy uharteak (Tórshavn hiriburua bertan dago) eta hegoaldeko hiru uharte txikik (Koltur, Hestur eta Nólsoy) osatzen dute.

Geografia
---------

Eskualdeak 373 km² ditu eta guztira 22,400 biztanle ditu. Uhartea luzaxka da eta hego-ekialdean bi fiordo sakon ditu, Kollafjørður eta Kaldbaksfjørður. Menditsua da eta mendebaldean 500 metroko altuerara iristen diren labarrak ditu. Mendi garaiena Kopsenni da (789 m).

Landaretzari dagokionez, ez dago zuhaitzik, hirietan landaturikoak salbu, eta belarrak uhartea estaltzen du.

Garraioa
--------

Streymoy zubi bidez Eysturoy uhartearekin loturik dago eta ferri bidez gainontzeko uharteekin.

Fauna
-----

BirdLife International erakundeak Hegaztientzako Eremu Garrantzitsua (**IBA**, Important Bird Area) izendatu du. Hegazti aipagarriak ipar fulmarra (75.000 bikote), lanperna-musua (20.000), antxeta hankabeltza (9.000), ekaitz-txori txikia (2.500), martin hegalzuria (300)... dira.

Udalerriak
----------

1. Tórshavn, 19.339 biztanle (Hoyvík eta Argir suburbioak barne).
2. Vestmanna, 1.234 biztanle.
3. Kvívík, 615 biztanle.

Iruditegia
----------

* Tórshavn.Tórshavn.
* Vestmanna.Vestmanna.
* Streymoy eta Eysturoy arteko zubia.Streymoy eta Eysturoy arteko zubia.
* Mendebaldeko kostaldea.Mendebaldeko kostaldea.
* Skælingsfjall mendia (767 m).Skælingsfjall mendia (767 m).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192540
* Commonscat Multimedia: Streymoy

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 243218263
* LCCN: sh96007955
* **Lekuak**
* OSM: 1423026

 |

* Wd Datuak: Q192540
* Commonscat Multimedia: Streymoy

62°07′54″N 7°01′10″W﻿ / ﻿62.13167°N 7.01944°W﻿ / 62.13167; -7.01944
**Lincoln konderria** (ingelesez: *Lincoln County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua North Platte da. 2010eko zentsuaren arabera 36.288 biztanle zituen, Lincoln kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lincoln konderriak 6.669,55 kilometro koadro ditu. Horietatik 28,64 ura dira. Beste 6.640,91 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,44 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 36.288 pertsonetatik 35.343 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.602 dira. 235 beltzak edo afroamerikarrak. 162 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 192 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 19 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 332 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496096
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125495747
* LCCN: n81018553
* SUDOC: 136282733
* **Lekuak**
* OSM: 1425478
* TGN: 2001371

 |

* Wd Datuak: Q496096
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Nebraska
M11 izar kumulu irekia. Dentsitate gutxiko bere egitura ikus daiteke, izar gazte eta dizdiratsuek osatua.
Pleiadeak dira kumulu irekirik ezagunena.
**Izar kumulu irekiak** laino molekular beretik sortutako izar taldeak dira, egiturarik gabeak, eta, orokorrean, asimetrikoak. **Kumulu galaktiko** izena era jasotzen dute, plano galaktiko osoan zehar topa baitaitezke.

Kumulu irekietako izarrak, euren artean grabitate bidez lotuta daude, baina kumulu globularren kasuan baino maila txikiagoan. Kumulu irekietan dauden izarrak gazteak, masiboak eta oso beroak izaten ohi dira, eta bere kopurua hamar ingurutik zenbait milatara bitartekoa izan daiteke. Hogeitamar argi-urte inguruko distantzia tarteetan banatuta daude, eta, galaxiaren erdiguneak eragindako itsasaldien indarren ondorioz, pixkanaka sakabanatzen ari dira. Kumulu irekiak soilik galaxia espiral eta ez erregularretan topa daitezke, hauetan izar eraketa aktiboagoa bait da.

Kumulu irekien bataz besteko diametroa 10 parsecekoa (30 argi-urte) da, eta, gure galaxian 1100 kumulu ireki sailkatu diren arren, benetan egon daitekeen kopurua ehun aldiz handiagoa izan daitekeela uste da. Kopuru txiki hau gugandik 5000 argi-urte baino gehiagoko distantziara daudenak (Esne Bidearen diametroa 100.000 argi-urtekoa da) teleskopiorik indartsuenekin ere ikusi ezin direlako da, hauts galaktikoak bere behaketa zailtzen bait du, izararteko xurgaketa deritzona eraginez (izararteko inguruneak argiaren zati bat xurgatzen du, Lurrera ahulduago iritsiz), zeinek, gainera, eragin handiagoa duen argi urdinean, eta, beraz, kumulu irekiak, izar urdinetan aberatsak direnak eta plano galaktikoan daudenak, zentzu honetan oso kaltetuak dira.

Kumulu irekirik gazteenak oraindik, berau sortu zuten laino molekularraren barnean egon daitezke, argiztatuz eta H II eskualde bat sortuz. Denboraren igaroarekin, kumulutik datorren erradiazio presioak laino molekularra sakabanatzea eragingo du. Orohar, uste da gas laino baten masaren %10a izar eran kondentsatuko dela erradiazio presioak gainontzeko gasa kanporatu baino lehen.hiz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11387
* Commonscat Multimedia: Open clusters

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12435405s (data)
* GND: 4244900-5
* LCCN: sh85127441
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q11387
* Commonscat Multimedia: Open clusters
**Lincoln konderria** (ingelesez: *Lincoln County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Stanford da. 2010eko zentsuaren arabera 24.742 biztanle zituen, Lincoln kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lincoln konderriak 871,73 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,43 ura dira. Beste 865,3 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 28,38 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 24.742 pertsonetatik 23.776 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 372 dira. 560 beltzak edo afroamerikarrak. 39 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 39 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 313 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498066
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138374820
* ISNI: 0000 0004 0618 0735
* LCCN: n80102204
* NARA: 10038972
* **Lekuak**
* OSM: 1846548
* TGN: 2000813

 |

* Wd Datuak: Q498066
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Kentucky
Dendako Tandoori Masala
**Tandoori masala** edo Tandoori saltsa zehazki tandoor edo buztinezko labean erabiltzeko espezia nahasketa bat da, Indiako azpikontinenteko sukaldaritza tradizionalean.

Osagaiak
--------

Espezia osagaiak aldatu egiten dira zertxobait eskualde batetik bestera, baina, normalean, besteak beste honakoak ditu: garam masala, baratxuria, jengibrea, tipula, kaiena, eta, batzuetan, beste espezia edota aditiboak. Espeziak, askotan almaizarekin ehotzen dira.

Erabilera
---------

Tandoori oilaskoa
Sakontzeko, irakurri: «Oilasko tikka masala»
Tandoori masalak erabilpen zabala du plater askotan, hala nola, tandoori oilaskoa. Plater honetan, oilaskoa jogurt eta tandoori masala nahasketa batez estaltzen da. Oilaskoa, ondoren, tandoor labean erretzen da bero handiz; honela prestatuta oilasko hau arrosa kolorekoa du kanpoaldea eta zaporetsua da.

Beste oilasko plater batzuk, tandoori oilaskoaz gain, masala erabiltzen dute, hala nola, *tikka* edo gurin oilaskoa; horietako gehienak Punjabi platerak dira. Oilaskoa ez diren beste jaki batzuk ere erabiltzen dira da, adibidez paneer (*paneer tikka*), gazta mota bat.

Prestatu berria denean, gehienez bi hilabetez pote itxietan gorde ahal da. Espezia nahasketa hau, halaber, eskuragarri dago supermerkatu handietan eta Asiar denda espezializatuetan, zapore desberdinekin markaren arabera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Tandoori Masala | The Gourmet Journal: Periódico de Gastronomía» *thegourmetjournal.com* (Noiz kontsultatua: 2018-04-04).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cristina.  (2008-05-17). *Tandoori masala.*  (Noiz kontsultatua: 2018-04-04).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Tandoori Masala | India Mágica» *indiamagica.com* (Noiz kontsultatua: 2018-04-04).
4. 1 2   «Pollo tandoori en Viaje por India : Gastronomia de Punjab - India» *www.viajeporindia.com* (Noiz kontsultatua: 2018-04-04).

Kanpo estekak
-------------

* Tandoori Oilasko Indiarra
* Tandoori Masala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1517449
* Commonscat Multimedia: Tandoori chicken

---

 |

* Wd Datuak: Q1517449
* Commonscat Multimedia: Tandoori chicken
**Tanah Lot tenplua** (indonesieraz: pura Luhur Tanah Lot, 'Itsasoaren Erdiko Lurraren Tenplua' bezala itzulia) Baliko (Indonesia) itsasoko tenplu garrantzitsuenetako bat da. Tanah Lot formazio harritsu bat da. Haitza, han dagoen tenplu hinduagatik da ezaguna eta baita bertan egiten diren erromesaldiengatik. Turisten artean ere oso ezaguna da, Baliren irudi ikonikoetako bat baita.

Kokapena
--------

Tanah Lot hitzak balinean "lurra itsasoan" esan nahi du. Tenplua Tabananen kabupatenen (erregeordetza) dago, Denpasarretik 20 kilometro ipar-mendebaldera, itsasoak eragindako higadurak milaka urtetan zehar zizelkatu duen haitz handi batean. Bali uhartearen hegoaldeko kostaldearen ondoan dago.

Tradizioa
---------

Tradizioaren arabera, pura edo tenplua XVI. mendean eraiki zuen Dang Hyang Nirarthak, Baliko apaiz shivaistaren sortzaileak. Baliko hegoaldeko kostaldean zehar egindako bidaietan, harkaitzezko uhartetxoaren paisaia ederra ikusi zuen, eta han atseden hartu zuen. Arrantzale batzuek ikusi eta opariak eraman zizkioten. Nirarthak uhartetxoan igaro zuen gaua, eta gero arrantzaleekin hitz egin zuen eta harkaitzean tenplu bat eraikitzeko esan zien, balinetarrek itsasoko jainkoak gurtzeko leku sakratua izan behar zuela sentitu baitzuen.

Iruditegia
----------

* Kecak dantza.Kecak dantza.
* Tenplua arratsean.Tenplua arratsean.
* Tenpulara joateko bidea.Tenpulara joateko bidea.
* Atzealdeko ikuspegia.Atzealdeko ikuspegia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Wheeler, Tony (1992). *South-East Asia: On a Shoestring (Lonely Planet on a Shoestring)* (7. ed.). Lonely Planet. 267-268.or.
2. ↑  Hirsch, Philip, Warren, Carol, ed. *The Politics of Environment in Southeast Asia: resources and resistance*. Taylor and Francis. 242-244. or. ISBN 9780203030172.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q515253
* Commonscat Multimedia: Pura Tanah Lot

---

 |

* Wd Datuak: Q515253
* Commonscat Multimedia: Pura Tanah Lot
**Litchfield konderria** (ingelesez: *Litchfield County*) Connecticutko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua (Connecticut) da. 2010eko zentsuaren arabera 189.927 biztanle zituen, Litchfield kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Litchfield konderriak 2.446,4 kilometro koadro ditu. Horietatik 62,17 ura dira. Beste 2.384,24 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 189.927 pertsonetatik 181.938 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 8.535 dira. 2.206 beltzak edo afroamerikarrak. 284 amerikar natiboak ziren eta 41 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.877 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 239 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.342 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54235
* Commonscat Multimedia: Litchfield County, Connecticut

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127847833
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1839542
* TGN: 1002601

 |

* Wd Datuak: Q54235
* Commonscat Multimedia: Litchfield County, Connecticut
**Teleno**, Leongo probintziako hego-mendebaldean dagoen mendi bat da. Leongo Mendietako mendirik garaiena da, 2188 metroko garaierarekin.

Teleno, historian
-----------------

Asturiarren Teleno mendi mitikoa, erromatarrek Marte Tilenusi eskainia, bere magaletan irten zen urrea esplotatu zuten inbaditzaileek jainko bezala onartu zutena, bere 2188 metroak, Maragateria eta La Cabrera Eskualdeko lurren gainetik 1000 metrora nabarmenduz altxatzen ditu, banatzen dituen eskualdeak, eta La Valduernari trinkotasuna emanez, bertako ibaiak, mendi honetan iturria duelarik. Teleno, historiaren lekuko mutu izan da.

Erromak, tokiko sinesmenengatik zuen ulermenak, batzuetan, sinkretismoetara eraman zuen: tokiko jainkoak, izen misto erromatar-indigena batekin gurtuak ziren. Gerraren eta armen babesle ziren jainkoen artean, Marte eta Herkules nabarmentzen dira. Marte da gerraren jainko nagusia. Honela, Mars Tilenus, aldi berean, Marte erromatar jainkoa bere nekazal gurtzan, eta Tilenus jainko indigena (Teleno mendia) zen. Jainko indigena eta erromatarren arteko sinkretismoaren adibide bat da: Teleno mendi mitologikoa, asturiarren jainko gerlaria, Mars Tilenus jainko gerlariari sagaratua zegoen.

Estrabonen bidez ezagutzen da Marterekin loturiko jainko gerlari baten existentzia, nori akerrak, zaldiak eta baita presoak ere sakrifikatzen zitzaizkion. Quintana del Marcon, zilarrezko lamina batean agertutako idazkun batekin dokumentatua dago, "MARTI TILENO" izenarekin. Astorgan, hilarri indigenak eta gurtza Kapitolioko hirukoari, Minerva, Teleno Mendia (Mars Tilenus, jainko gerlaria), Zeus, Serapis eta Enperadoreari (Flaviar dinastiatik aurrera) dokumentatua dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3326787
* Commonscat Multimedia: Teleno

---

 |

* Wd Datuak: Q3326787
* Commonscat Multimedia: Teleno
Bideofono-telebistaren kontzeptu goiztiarra, George du Maurier-en eskutik
**Telefonoskopioa** bideofonoaren eta telebistaren kontzeptu goiztiarra izan zen, 1870eko hamarkadaren amaieratik 1890eko hamarkadara arte kontzeptualizatua. Zientzia-fikziozko zenbait lan goiztiarretan aipatu zen, hala nola *Le Vingtième siècle. La Vie électrique* eta Albert Robidak idatzitako beste lan batzuetan. George du Maurierrek ere zirriborratu zuen zenbait karikaturatan, Thomas Edisonek fikziozko asmakizun gisa, eta 1878ko abenduaren 9an egindako bat *Punch* aldizkarian sartu zuen.

Robidak, halaber, telebistako emanaldien aroa iragartzen du, telebistaz emandako opera-ikuskizun baten arte marraztuaren kontzeptuarekin, eta zuzeneko borroka-eremu baten informazioarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Telephonoscope, A Cartoon of a Television/Videophone Terramedia website;
2. ↑  George du Maurier (1878) *Punch* magazine, December 9th, 1878;
3. ↑  R.W. Burns: "Television: An International History", *Distant vision (c 1880-1920)*, p. 78-84;

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3546656

 |

* Wd Datuak: Q3546656
**Kodai Senga**,  japonieraz 千賀 滉大, (Gamagōri, Aichi, 1993ko urtarrilaren 30a), beisbolean lehiatzen den kirolari japoniarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen Japoniako taldearekin, AEB eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Kōyō Aoyagi, Suguru Iwazaki, Masato Morishita, Hiromi Itoh, Yoshinobu Yamamoto, Masahiro Tanaka, Yasuaki Yamasaki, Ryoji Kuribayashi, Yūdai Ōno, Kodai Senga, Kaima Taira, Ryutaro Umeno, Takuya Kai, Tetsuto Yamada, Sōsuke Genda, Hideto Asamura, Ryosuke Kikuchi, Hayato Sakamoto, Munetaka Murakami, Kensuke Kondo, Yuki Yanagita, Ryoya Kurihara, Masataka Yoshida eta Seiya Suzuki-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Kodai Senga *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11406818
* Commonscat Multimedia: Kodai Senga

---

 |

* Wd Datuak: Q11406818
* Commonscat Multimedia: Kodai Senga
**Londresko Sute Handia** (ingelesez: *Great Fire of London*) 1666ko irailaren 2tik 4era Erresuma Batuko Londres hiria kiskali zuen sute handi bat izan zen. Suak erdi aroko hiria erabat suntsitu zuen. Westminster Hiria, Whitehall jauregia eta hiriaren barruti gehienak kiskaltzekotan ere egon zen, baina azken unean sutetik at mantentzea lortu zuten.

Londres hiriko historia osoko zoritxarrik latzena izan zen. 13.200 etxe, 87 eliza, Livery Companyko 44 areto, Royal Exchange eraikina, Aduanen etxea, San Paulo katedrala, Londresko udaletxea, hiriko hainbat espetxe, Tamesis eta Fleet ibaiak zeharkatzen zituzten lau zubi eta hiriko hiru ate suntsitu zituen. 80.000 pertsona etxerik gabe utzi zituen, hots, garai hartako hiriburuaren biztanleriaren seiren bat. Suteak kausitutako hilen kopurua ezezaguna da, ustez txikia omen zen, gehienbat hildako batzuk besterik erregistratuak izan baitziren. Gaur egun arrazoiketa hori oso eztabaidatua dago, batez ere hildako gehienak txiroak eta erdi mailakoak izanik ez zirelako erregistratuak izan, eta suteak sortutako beroak berak gorpu asko kiskaldu eta inongo arrastorik ez zuelako utzi.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q164679
* Commonscat Multimedia: Great Fire of London

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh97008118
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q164679
* Commonscat Multimedia: Great Fire of London
**Londresko Izurri Handia**, 1665-1666 artean Ingalaterran hedatutako izurri pneumonikoaren epidemia handi bat izan zen. Europako bigarren pandemiaren testuinguruaren barnean gertatu zen, 1331an Txinan sortutako noizbehinkako izurri buboniko garaian, izurri beltzaren lehenbiziko urtea, beste askoren artean biriketako izurria bezalako agerraldi barne hartu zuen, eta 1750. urtera arte luzatu zen.

Epidemiak hemezortzi hilabetetan zehar 100.00 lagun hil zituen, garaiko Londresko biztanleriaren ia laurdena, izurria *yersinia pestis* bakteriak eragin zuen, orokorrean kutsatutako arratoien arkakusoen hozkaden bidez transmititzen zen.

1665-1666ko epidemia aurreko izurri beltzarekin parekatuz gero askoz ere eskala txikiagoan jazo zen, izurri "handia" bezala oroitua bada, nagusiki Ingalaterran laurehun urtetako izurri bubonikoaren bigarren pandemiaren azken agerraldia izan zelako da.

Literatura
----------

* *Izurriaren urtearen egunkaria* (1722, Daniel Defoe)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q917048
* Commonscat Multimedia: Great Plague of London

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2006003366
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q917048
* Commonscat Multimedia: Great Plague of London
**Kristina Higgins** izenez ezaguna, jaiotzaz **Kristina Jasmine Higgins** (Columbus, Ipar Carolina, AEB, 1994ko otsailaren 4a) estatubatuar saskibaloiko jokalaria da.

Biografia
---------

Kristina Higgins, 1994ko otsailaren 4an jaio zen El Paso, Texas, Columbus, SC.

Saskibaloiko jokalari amerikarra da. 1,96 neurtzen du eta pibot jokatzen du. Eskarmentu handia du Europako saskibaloian, kontinente horretako hainbat taldetan bere herrialdeko liga eta EuroCup jokatu baititu.

Bere zaletasunak, saskibaloian aritzeaz gain, erosketak egitea, lo egitea eta Xbox-en jokatzea dira.

Kirol-ibilbidea
---------------

Chapin High Schoolen hasi zen saskibaloian jokatzen, ondoren, Baylorreko Unibertsitatean, Wakon (Texas).

2016 eta 2018 bitartean Errumanian hasi zen lanean, Brasov klubean. 2018/2019 denboraldian ACS Sepsi Kluberako jokatu zuen. 2019/2020an Hungariako CEKK Cegled-era joan zen. 2020/2021 denboraldian, Frantziako Le Roche Vendee taldeak fitxatu zuen.

2021/2022 denboraldirako, Gasteizkoa Kutxabank Araski AES talde espainiarrak fitxatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Kristina Higgins» *baylorbears.com*.
2. 1 2   «Kristina Higgins, referencia interior para Kutxabank Araski» *FEB*.
3. ↑   «Traductor de Google» *translate.google.com*.
4. 1 2   «Kristina Higgins es el techo de Kutxabank Araski» *Baloncesto enCancha* 2021-06-11.
5. ↑   «Kristina Higgins» *Regeneracom Sports*.
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Kristina Higgins, referencia interior para Kutxabank Araski» *FEB* (Noiz kontsultatua: 2023-02-15).
7. ↑   **(Gaztelaniaz)** Pérez, Asier.  (2021-06-11). «Kristina Higgins, quinto fichaje del Kutxabank Araski» *Diario de Noticias de Álava* (Noiz kontsultatua: 2023-02-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q92095168

 |

* Wd Datuak: Q92095168
**Sumit**,  (Sonipat, Haryana, India, 1991ko abuztuaren 26a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari indiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Indiako taldearekin, Belgikaren eta Australiaren atzetik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Surender Kumar, Varun Kumar, Birendra Lakra, Vivek Prasad, Dilpreet Singh, Gurjant Singh, Harmanpreet Singh, Hardik Singh, Mandeep Singh, Manpreet Singh, Rupinder Pal Singh, Shamsher Singh, Simranjeet Singh, Nilakanta Sharma, P. R. Sreejesh, Sumit, Lalit Upadhyay eta Amit Rohidas-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Sumit» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Sumit» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q44741997

 |

* Wd Datuak: Q44741997
**Sumendi Armada** FROLINATen eszisio bat izan zen. Mahamat al-Baglanik abiatu zuen herrialdearen zentru-ekialdean eta teorizazio islamiar fundamentalistakoa zen. Bere existentzia laburra izan zen. Acyl Ahmedek indarra eman zion arabiar jatorriko jendearekin elikatuz. Libian zuen egoitza nagusia eta Muammar al-Kadafiren laguntza jaso zuen.

Acylen lidertzarekin Oueddei Goukouniren Herriaren Talde Armatuak (FAP) kontrolatu zituzten Biltine eta Salamaten, nahiz eta azken hauek askoz gehiago izan. 400-500 kide zituen garai hartan Sumendi Armadak, baina oso fama ona zuten, gerlari apartak baitziren. Zuruq, beltz eta Tubu herriek ez zuten ondo ikusten talde honen presentzia, hala ere.

1978an Sumendi Armadak, Kadafik lagunduta, FAPen posizioak erasotu zituen Faya-Largeaun, baina ez zuten gehiegirik lortu. Horren ostean Libiaren laguntza areagotu zen eta horregatik Goukounik eurekin harreman guztiak eten zituen, baita Kadafirekin ere.

Acyl eta Goukounik, hala ere, Hissène Habré aliatutzat hartu zuten 1979an, N'Djamenako batailan zehar. Bataila horretan hegoaldeko jendez osatutako gobernua suntsitu zuten.

Nazioarteko Komunitateak kezka azaldu zuen Txadeko egoera dela eta. Horregatik Nigeriak bake konferentziak bultzatu zituen. Hala ere konferentzia hauetarako Sumendi Armada ez zuten gonbidatu. Horregatik hauek Ekintza Pribisionalerako Fronte Batua sortu zuten (FACP), gobernuaren aurkako taldea, Libiak lagundua eta Batasun Nazionaleko Trantsiziozko Gobernuaren aurkakoa (GUNT). FACPak ez zuen gehiegi lortu eta Kontseilu Demokratiko Iraultzaile izena hartu zuen (CDR), Ahmat Acyl lidertzat hartuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3750936

 |

* Wd Datuak: Q3750936
**Tim Howard**, (Brisbane, Queensland, Australia, 1996ko ekainaren 23a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari australiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Australiako taldearekin, Belgikaren atzetik eta Indiaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Daniel Beale, Joshua Beltz, Tim Brand, Andrew Charter, Tom Craig, Matt Dawson, Blake Govers, Jeremy Hayward, Tim Howard, Dylan Martin, Trent Mitton, Eddie Ockenden, Flynn Ogilvie, Lachlan Sharp, Joshua Simmonds, Jacob Whetton, Tom Wickham eta Aran Zalewski-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Tim Howard» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Tim Howard» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60735280

 |

* Wd Datuak: Q60735280
Erpuruarekin sinatzen. Analfabetismoa gainditzeko, dokumentu ofizial batzuk irakurtzeko eta sinatzeko gaitasuna lortzea izaten da urrats garrantzitsu bat.
Serafin Baroja euskal idazlearen izenpea, -c/-k ergatiboarekin.
Marie Curie Skłodowska zientzialariaren sinadura. Bere aitaren familiaren deitura agertzen da aurretik, Skłodowska, eta bere senarraren deitura gero, Curie, agertzen dira.
Julian Gaiarrerena, ponte-izena bakarrik, euskarazko gutun batetik.
Pertsonek bere burua identifikatzeko, norberak bere izen-deiturekin, eskuz egiten den marra multzoari esaten zaio **sinadura**; **izenpe**a ere esaten zaio.

Sinaduretan egilearen izena besterik gabe ager daiteke, edota izenarekin batera deitura bat edo bi. Deiturak bakartuak agertzea ere gerta daiteke. Izenaren edo deituren letra bakartuak ager daitezke baita marra irakurgaitzak ere.

Ohikoa da zenbait testu-tipotan, amaiera aldera sinadura agertzea.

Ikus, baita
-----------

* Autografoa.
* Sinadura digitala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188675
* Commonscat Multimedia: Signatures

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4140367-8
* LCCN: sh85122409
* NDL: 00577627
* NKC: ph907901
* NARA: 10630776
* AAT: 300028705

 |

* Wd Datuak: Q188675
* Commonscat Multimedia: Signatures