recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Milagros Txurruka Astarloa** (Mallabia, Bizkaia, 1927ko uztailaren 11a) dantzaria izan zen, hainbat euskal dantza-sueltoko txapelketa irabazitakoa.

Biografia
---------

Osma auzoko Markitte baserrian jaio zen. Ama Jazintak sukaldean panderoa joten zuen eta seme-alabek dantzan egiten zuten haren konpasera. Gaztetxoa zela, hasi zen dantza-sueltoko txapelketetara joaten, erakuslerik gabe eginaren eginaz ikasita. Urteetan dantza lagun izan zuen Benito Aranburu, *Ezkerra* ezizenez ezaguna zan herrikidea eta Leon anaia ere. Honekin etxean egiten zituen entseguak, biak ispiluaren aurrean jarrita.

Dantza txapelketak
------------------

Bolada onean zeuden euren sasoian dantza-sueltoko txapelketak: erromeriaz erromeria eta jairik jai joaten ziren, bikote mordoxkatxoa batuz. Ikuskizun ederra eta estimatua izaten zen. Taula baten gainera igotzen ziren gehienetan, baina sarritan dantzan ekiten zioten errepide erdian edo lau une bat zegoen landaren baten.

Epaimahaiak leku txikian dantzatzea baloratzen zuen "txapel batek betetzen duen lekuan" bere esanetan. Bueltak ondo emateak puntuaketa igotzen zuen eta bikotearekin bat eginda dantzatzeak ere. Bueltak ematen trebea zen Milagros eta hain arin mugitzen zituen hankak eta gorputza, aurreko bikoteak buelta bat ematen zuen bitartean, berak eginda zuen bigarrena.

Txapelketetan berak josittako soineko gorri eta zuria janzten zuen, buelo handikoa, bueltak ematerakoan luzimendua emateko ekitaldiari. Barrutik gero pololo zuriak jartzen zituzten dantzan bernarik ez erakusteko eta hanketan abarketak, zintekin ederto lotuta.

Auzoan, herrian, ingurukoetan… han-hemenkako txapelketetara oinazean joan eta izena ematen zuten  sueltoan ekiteko: Osmako San Migelen, Andramariko jaietan, San Kristobalgo erromerian, Trabakukoan… Santa Eufemiakoa ohiko hitzordua zen eta jendaurrean dantzan egindakoa da ere Berrizen, Eibarren, Barinagan, Bilbon…

28 urte zituela ezkondu, denbora gutxira seme-alabak hazten hasi… Durangon biziko ziren lehenengo eta Gasteizen gero. Urrunera joanda, laga egin zion txapelketetan parte hartzeari eta bere sasoiko andrazko askori bezala, zaletasun handia zuen arren, ezkontzak eta amatasunak eten egin zioten plazarik plaza ibiltzeok.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6   «330 - Prentsa - drogetenitturri.eus» *drogetenitturri.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-03-06).
**Julia Sergeievina Kozik**, errusieraz Юлия Сергеевна Козик (Dolgoprudny (Errusia), 1997ko otsailaren 17a) Dynamo Kurskeko eta Errusiako selekzioko saskibaloi jokalari errusiarra da.

2015eko FIBA Europako U20 txapelketetan, 2016ko FIBA Europako U20 txapelketetan eta 2017ko FIBA Europako U20 txapelketetan parte hartu zuen, brontzezko domina irabaziz.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du ROC taldearekin, AEBren atzetik (urrezkoa) eta Txinakoaren aurretik (brontzezkoa) sailkatuko dira. Hauek osatuko dute ROC taldea: Evgenia Frolkina, Olga Frolkina, Julia Kozik eta Anastasia Logunova-k. Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapan lehiatu zirela.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Saskibaloia3x3 emakumezkoa.
  |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Yulia KOZIK at the EuroLeague Women 2020-21» *FIBA.basketball*.
2. ↑   «Yulia KOZIK at the FIBA U20 Women's European Championship Division A 2017» *FIBA.basketball*.
3. ↑  «Julia Kozik» *olympedia.org* 2022-01-03an begiratua**(Ingelesez)**
4. ↑  «Julia Kozik» Olympics.com 2022-01-03an begiratua **(Gaztelaniaz)**
5. ↑   «3x3 Basketball KOZIK Yulia - Tokyo 2020 Olympics» *Olympics.com*.
6. ↑  "Saskibaloia, emakumezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107608335

 |

* Wd Datuak: Q107608335
**Nicolasa Montt Barros** (Freirina, 1857 - Santiago,1924), txiletar olerkari bat izan zen. Ezkondu ostean, **Nicolasa Montt de Marambio** izena hartu zuen. Eskualdeko egunkarietan eta liburuetan argitaratu zituen bere lanak eta Frantziako idazle ezagunen lanak ere itzuli zituen Atacamako Mercedes Marín del Solar eta Rosario Orrego Castañeda idazleekin batera, Txileko emakume olerkari eta idazleen aitzindaritzat hartzen da.

Familia
-------

José Antonio Montten eta Beatriz Barrosen alaba izan zen. Nicolás Marambiorekin ezkondu zen eta zazpi seme-alaba izan zituen. Haietatik bat, Nicolás Marambio Montt (1886-1936), abokatua izan zen. Txileko diputatu eta senatari izateagatik ezaguna izan zen. Alabak aipatzen ez diren arren, ez dugu ahaztu behar idazleak berak bere alabei eskeinitako liburuak.

Jarduera
--------

Bere lehenengo lanak 1891-1901 urte artean agertu ziren. Garai hartan, Mercedes Belzú de Dorado, Rosa Araneda, Victoria Sainte-Marie, Sara María García de Arias, Graciela Sotomayor, Laura Bustos eta Cristina Otaeguiren testuak argitaratu zituen. Bere idazkeran ere aitzindaria izan zen, XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran Txileko kultura-espazioetan emakumerik ez zegoelako. Garai hartan patriarkalismoa nagusi zen Txileko erakunde politiko eta sozial guztietan.

*La Voz del Elqui* (1896-1909), *El Coquimbano* y en *Revista del Norte* (1899) egunkarietan idatzi zuen. Emakume batek zuzendutako lehen egunkarietako batean ere parte hartu zuen: *Evolución*. *Periódico nacional femenino: ciencias, literatura, artes, sociología, educación y cultura* (1920-1921), egunkari honen zuzendaria Sofía de Ferrari Rojas izan zen eta Santiago hirian argitaratzen zuten.

  

Lan horretaz gain, itzultzalpenak ere egin zituen. Itzulpenetan idazle frantziarren testuak landu zituen batez ere. Adibidez, Enrique Χence eta Nanine Sauvestre.

Lanak
-----

1897an, bere lehen poema bilduma argitaratu zuen: *Rejina*, Bere alaba Julia Elisari eskaini zion bere urtebetetzean. 1902an bere bigarren poesia liburua agertu zen, *Carlota y Luisita o las dos hermanas*, bere alaba Berta Carmelarentzat idatzi zuen.

1906an, *Páginas intimas* argitaratu zuen, 1887 eta 1905 urteen artean idatzitako poema, ipuin, saiakera eta kazetaritza kroniken zati bat bildu zuen liburu honetan, 

*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Nicolasa Montt Barros (1857-1924).*  Memoria Chilena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9049946
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 162145857008122921161

 |

* Wd Datuak: Q9049946

[[Kategoria:1857} jaiotzak]][[Kategoria:1924} heriotzak]]
*Daniel lehoien zuloan*, Briton Rivière, 1892
**Danielen Liburua** Bibliako liburua da, Idatzietako bat (12 atal) hebrearren Bibliaren arabera; katolikoen tradizioaren arabera, igarleen liburuen artekoa da. Euskarazko Elizen Arteko Biblian bi atal bereizitan agertzen da, *Daniel* berezkotik aparte (Dn 1:1), *Daniel Grekoa* deritzo katolikoek onartutako atal gehigarriari (DnGr 1:1), liburu deuterokanonikoen artean kokatua.

Edukia
------

Egilea ezezaguna da eta K.a. 162. urte aldera idatzi zen. I.-VI. atalak (kontakizuna): Nabukodonosorren ametsen azalpena (buztinezko oinak zituen estatua), hebrearrak suginan, Belsasarren oturuntza, Daniel lehoien zuloan. VII. eta VII. atalak: Danielen ikuskariak. Horiez gainera, tradizio katolikoak liburuari eginiko eranskin batzuk onartzen ditu, *Susanaren historia* (XIII. atala), *Bel jainkoaren apaizak*(XIV. atala, 1-21.) eta *Herensugea* (XIV. atala, 22-41.) tarteko.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q80115
* Commonscat Multimedia: Book of Daniel
* Wikisource Jatorrizko testuak: Biblia/Daniel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 174158777
* BNA: 000058790
* BNF: 12065388z (data)
* GND: 4011013-8
* LCCN: n79007066
* SUDOC: 028917251
* BIBSYS: 90551763
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q80115
* Commonscat Multimedia: Book of Daniel
* Wikisource Jatorrizko testuak: Biblia/Daniel
**Mercedes Zubikaray Subinas** (Deba, Gipuzkoa, 1920ko abenduaren 17a – 1983ko otsailaren 9a) erraketista profesionala izan zen. ***Mercedes*** eta ***Merche*** izengoitiez kantxaratu zen. Aurrelari postuan jokatu zuen 14-15 urtez, 1940tik 1954-1955era, Katalunian, Kanarietan, Balearretan, Acapulcon eta Mexikon.

Biografia
---------

Erraketistak mundu guztian zehar maila profesionalean pilotan aritu ziren emakumeak izan ziren, 1917 eta 1980 artean. Emakume horien artean aurkitzen da Mercedes Zubikaray.

Erraketista profesionala izan zen. Urte luzez jardun zuen frontoietan jokatzen; Bartzelonako Principal-Palacen eta Deportivo Barcelona frontoietan, Santa Cruz Tenerifeko Tenerife frontoian, Mallorcako Balear frontoian, Acapulcoko Jai-Alain eta Mexikoko Colón eta Metropolitano frontoietan.

Erraketistak
Mercedes Zubikaray ez ezik, beste hainbat erraketista sortu ziren Deban, hala nola: Nieves Cabanillas "Deva", Marcelina Zabala Aizpurua, Pilar Zabala Aizpurua, Josefa Egaña Urquiri eta Maria Teresa Egaña Urquiri.

2017ko abenduan "Raketistak lehen eta orain" erakusketa antolatu zuen Debako Udalak herriko erraketistak bistaratzeko eta haien ibilbidearen berri emateko asmoz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Mercedes Zubikaray Subinas Mercedes» *datubasea.raketistak.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-01-06).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑   «Erakusketa: Raketistak» *www.deba.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-01-06).

Kanpo estekak
-------------

* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Raketistak Lehen eta Orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak aitzindariak pilotaren munduan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116052659

 |

* Wd Datuak: Q116052659
**Claude Montana** (Paris, 1947ko ekainaren 29a -) frantses jostuna eta diseinatzailea da.

Biografia
---------

Ikasketak bukatu zituenean Londresa joan zen bizitzera, hura baitzen Londres garai hartan modernotasunaren eta haustura estetikoen gunea. Hiri hartan egin zuen lehenengo bilduma, *minché* paperarekin eta koloretako harriekin egindako bitxiez osatua. 1971n joan zen Londrestik eta *pret-á-porter* etxeentzat lan egin zuen Parisen eta Milanen, harik eta 1976. urtean, Juan Ferren espainiarrak bere kabuz aritzeko aukera eman zion arte, eta Bartzelonan bere bildumak egiten hasi zen. Handik hiru urtera Montanak bere etxea sortu zuen Parisen.

Montanaren etxeak gero eta ospe handiagoa lortu du, eta mundu osoko dendetara esportatzen ditu gaur egun bere arropak. Arropaz gainera, bitxiak, zapatak eta osagarriak diseinatzen ditu. Lehenengo bildumak hotzak eta gogorrak ziren; sorkuntzak erakartzen zuen garai hartan Montana. Poliki-poliki emakumearen gorputzarenganako interesa sortu zitzaion eta eraman daitezkeen jantziak sortu behar zituela erabaki zuen. Hasierako jantzietan larrua landu zuen batez ere, baina estilo erromantikoagora jo zuen gero. 1990ean Urrezko titarea saria jaso zuen Parisen 91ko negurako prestatu zuen bildumagatik, eta hurrengo urtean sari bera jaso zuen 91ko udarako bildumagatik. 2011. urtean, bere karrerari buruzko liburu bat argitaratzeko asmoa du. Gaur egun, Montana Espainian bizi da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1096995
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124856574
* ISNI: 0000000109407251
* BNF: 162404217 (data)
* GND: 143330772
* LCCN: n2011004943
* SNAC: w64j1k1f
* SUDOC: 197688926
* ULAN: 500015791
* BIBSYS: 12008015
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04257/eu\_m\_3025/m3025

 |

* Wd Datuak: Q1096995
Kabalako otoitz liburua, Italia, 1803.
**Kabala** edo **kabalah** (hebreeraz: קַבָּלָה‎, "jaso", "errezibitu") judaismoko doktrina mistikoa eta metafisikoa da, XII-XVII. mendeetan garatutakoa.

Historia
--------

Kabalarekin zerikusia duen testu zaharrena *Sefer Yesira* ("Kreazioaren liburua") dela dirudi, Palestinan hebreeraz III. edo IV. mendean idatzia. Liburu horretan munduaren sorkuntza *sefirot* izeneko oinarrizko hamar zenbakien existentziari dago lotua, eta hebrear alfabetoko 22 letren konbinazioei. 1180aren inguruan agertu zen Frantzian *Sefer ha-Bahir* ("Distiraren liburua"), Kabalako lehen liburutzat hartzen dena; iritzi teosofikoz osatua dago; iritzi horiek Bibliako iruzkin gisa daude moldatuak eta Talmudeko iturrietatik hartuak dira.

Hurrengo mendean agertu ziren Gaztelan *Sefer ha-Temuna* ("Irudiaren liburua") eta *Sefer ha-Zohar* ("Aintzaren liburua"), kabalako libururik garrantzitsuentzat jotzen direnak. Moises de León espainiar errabinoarena dela uste da; eleberri filosofiko eran moldaturik Bibliako testuei buruzko iruzkinek osatzen dute liburua.

XVI. mendean pentsalari juduek aztertu zuten kabala, horien artean Moises Cordoverok eta Ishaq Luriak, Safeden, Palestinan. Azkenean, ordea, kabalaren filosofia-edukia kabalaren praktikak ezkutatu zuen, praktika horrek magiarekin zerikusi gehiago baitzuen teosofiarekin baino.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑    *Kabala.*  Egungo Euskararen Hiztegia, ehu.eus (Noiz kontsultatua: 2023-2-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123006
* Commonscat Multimedia: Kabbalah

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525854
* BNF: 119554900 (data)
* GND: 4029105-4
* LCCN: sh85018546
* NDL: 01021378
* NKC: ph114852
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q123006
* Commonscat Multimedia: Kabbalah
**Emakume trans** bere burua emakumetzat duen gizaki arra da. Emakume trans batzuk genero-disforia delako nahasmendua pairatzen dute, eta horri aurre egiteko zenbaitek emakumetzeko trantsizio-prozesua egiten dute. Prozesu horretan hormonak ordezteko terapia egin ohi da eta, neurri txikiagoan, sexua berresleitzeko ebakuntza.

Emakume trans terminoak emakume transgeneroak eta transexualak biltzen ditu. Izan ere, bi hitzok ez dute esanahi bera, eta maiz nahasi egiten dira. Transgenero kategoriak transexualak ere hartzen ditu barne. Beraz, emakume transexual guztiak transgeneroak dira, baina emakume transgenero guztiak ez dira transexualak.

Sexu-joera
----------

Emakume trans bakoitzak bere sexu-joera du, hala nola heterosexuala homosexuala, bisexuala, asexuala, queera edo beste bat.

Ikus, gainera
-------------

* Emakume
* Gizon trans

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1052281
* Commonscat Multimedia: Transgender women

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 16542611g (data)
* GND: 1045598402
* LCCN: sh2018002623

 |

* Wd Datuak: Q1052281
* Commonscat Multimedia: Transgender women
Belmonte Portugalgo geografian.
**Belmonteko juduak** Portugalgo Belmonte herrian mendeetan ezkutatuta gorde den judutarren komunitatea da. Hori lortzeko haien artean ezkondu egiten ziren eta haien erlijioa ezkutuan mantentzen zuten.

Historia
--------

Belmonteko komunitate hau XII. mendean sortu zen. Juduen aurkako erasoak zirela eta, beren erlijioa ezkutuan gordetzea erabaki zuten eta zortzi mendetan horrela jarraitu dute. Horren arabera, marranoak ziren, hau da, itxuraz kristauak ziren, baina erlijio judua ezkutuan mantentzen zuten. Komunitate honen partaideak, bestetik, ez ziren aberatsak, eta horri esker errazago libratu ziren. XX. mendean militar askenazi portugaldar batek haien izaera salatu zuen. Talde hau sefardi kulturakoa da. Hainbeste urte isolatua izanaren ondorioz ezaugarri oso bereziak ditu. Azken hamarkadetan, mendetan lehen aldiz, munduko beste juduekin harremanetan hasi dira. Judaismo barruan ortodoxoak dira, baina, halaber, aspaldiko tradizioak eta ohiturak gorde dituzte. Gaur egun publikoak dira eta Belmonten museo bat, Museu Judaico de Belmonte, eskaini zaie.

Portugalen horrelako beste komunitateak ere ezagutu dira.

Erreferentziak
--------------

Ikus, baita ere
---------------

* Sefardi
* Marrano

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Belmonteko juduen kultura.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2916153

 |

* Wd Datuak: Q2916153
**Atapuercako mendilerroa** Burgosko probintzian dagoen mendilerroa da. Ezaguna da bertan topatutako historiaurreko aztarna garrantzitsuengatik, batez ere 1976tik, eta hauek direla-eta ingurua Gizateriaren Ondaretzat hartu dute. Aurkikuntzen artean, gutxienez hiru hominido mota daude: *Homo antecessor*, *Homo heidelbergensis* eta *Homo sapiens*. Izan ere, Europako hominidorik zaharrena bertan topatu dute.

Geografia
---------

Hegoaldean Arlanzón ibaiak, iparraldean Vena ibaiak eta ekialdean Iberiar sistemaren mendi-adarra den Demanda mendilerroak mugatzen dute. Burebako korridorea deritzonaren zati da, Ebroko haranaren eta Dueroko arroaren arteko pasabide garrantzitsu eta historikoa. Orografiaren ikuspuntutik, eraketa apala da, itsas mailaren gainetik 1079 metroko kota duena San Vicenteko gailurrean. Artadi (*Quercus ilex*), erkameztiak (*Quercus faginea*) eta, batez ere, aulaga (*Genista scorpius*), erromero (*Rosmarinus officinalis*), izpiliku (*Lavandula spica*), ezkai (*Thymus* sp.) eta salbia (*Salvia* sp.) masa garrantzitsuz estalitako kareharri kretazikoez osatuta dago.

Burebako pasabidea, bere existentzia osoan zehar, Iberiar penintsularen barnealderako pasabide nagusi bezala erabili izan da Europatik. Esan bezala, Ebroko harana (isurialde mediterraneoa) eta Dueroko harana (isurialde atlantikoa) lotzen ditu, eta, aldi berean, ibilbidean kokatzen da. Pirinioetako igarobideetatik datozenak penintsulako beste lekuetara doaz, bai mendebaldera (Galizia eta Portugal), bai hegoaldera (Gaztelako ordokia, Andaluzia, Extremadura, Portugalgo hegoaldea eta Afrika). Erromatar galtzada nagusietako bat hemendik pasa zen, Erdi Aroan Done Jakue bideak egin zuen bezala, N-I errepide nagusia XIX. mendearen amaieran eta, gaur egun, AP-1 autobidea.

Ez da bakarrik gizakia izan, hainbat espeziek erabili dute: faunak eta florak ere aukeratu dute bere hedapenetan. Horren ondorioz, fauna eta flora ugari dago eta, duela 800.000 urte baino gehiagotik, giza okupazio jarraitua izan du, lurren emankortasunak eta baliabideen ugaritasunak lagunduta.

Geologia
--------

Mendilerroa, muino txiki batez osatua dago, etzandako antiklinal bati dagokiona (IE-ko bergentzia eta IIM-HHE-ko iberiar norabidea). Muinoa Goi Kretazeoko (80 eta 100 milioi urte bitartean) itsas jatorriko kareharri, harea eta hareharriez osatuta dago, Arlanzón ibaiak ekarritako materialez estalia eta Kuaternario garaian terraza alubial ugari eratu dituena. Muino honen zatirik garaiena erabat laua da, duela milioika urtetik hona higadura handia jasan duela adierazten duen ezaugarria.

Giza Eboluzioaren Museoa
------------------------

Burgos hirian kokatuta, aztarnategiak topatutako ondare garrantzitsutik abiatuta Giza Eboluzioaren Museoa eraiki eta 2010ean zabaldu zuten. Gizartean Atapuercak ekarritako guztia jakinarazteko eta bere garrantziaz jabetzeko topagune interesgarria da zalantzarik gabe.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48782131
* Commonscat Multimedia: Atapuerca

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX5362470
* LCCN: sh91006357
* **Lekuak**
* TGN: 7593237

 |

* Wd Datuak: Q48782131
* Commonscat Multimedia: Atapuerca
Haurrak irakurtzen Laosen.
**Hezkuntza ez-arautua** inongo hezkuntza- edo prestakuntza-zentroren parte ez den erakunde eta hezkuntza-bitarteko multzoa da,  eta eskola-ingurunetik kanpoko hezkuntza-erakundeetan ematen da.

Heziketa nahitakoa eta metodikoa da, non lanarekin, familiarekin edota aisialdiarekin lotutako eguneroko bizitzako jardueretan ikaskuntza lortzen den, eta bizitza osoan zehar biztanleengana irits daiteke. Askotariko espazioetan gertatzen da, hain definituak eta instituzionalizatuak ez daudenak eta ezaukarriak soziokulturalak eta ludikoak, baita gizarte zaintzakoak ere dira. Aisialdi-zentroak, eskaut taldeak eta gazte-zentroak dira urte osoan aisialdiko hezkuntza-jarduerak egiten dituzten gazte-elkarteak. Oporraldietan, berriz, udalekuak, kanpalekuak, oporretako etxeak, ibilbideak edo auzolandegiak egiten dira.

1. ↑   Soto Fernández, José Roberto; Espido Bello, X. Eva.  (1999). «La educación formal, no formal e informal y la función docente»  *Innovación educativa* (9).
Txantiloi:Infobox Municipalité de Nouvelle-Zélande

**Kaikohe** Zeelanda Berriko iparraldeko muturreko Far North barrutiko udalerria da, Aucklandik 260 km km-ra. Lurreko hiririk handiena eta Northland eskualdeko itsas mailaren gaineko komunitaterik altuena da. 4.000 lagunetik gorako biztanleria du, eta merkataritza- eta zerbitzu-zentro bat da nekazaritza-eskualde zabal baterako, eta, batzuetan, "iparraldeko zentroa" deitzen da.

Geografia
---------

Hiria leku nahiko lauan dago, batez ere lautada uhindunez inguratuta, eta antzinako leku askotatik hurbil dago, besteak beste, Nga Huha, Pouerua, Te Rua-hoanga, Ngaungau, Kaiaia, Te Tou o Roro, Taka-poruruku, Tapa- huarau, Nga Puke-pango, Maunga-turoto eta Maunga-kawakawa. Hiritik mendebaldera, Kaikoheko muinoa itsasoaren mailatik 300 metro gorago dago, Hokianga portuko duna ikusgarriei begira mendebaldean, nekazaritzako lurrak ekialdean eta hegoaldean, Hikurangi mendiaren (625 m) norabidean.

Demografia
----------

Kaikohek 4.437 biztanle zituen 2018ko Zeelanda Berriko erroldan; horrek esan nahi du 582 pertsona gehiago zirela (%15,1) 2013arekin alderatuta, eta 396 lagun gehiago (%9,8) 2006ko erroldarekin alderatuta. 1.287 etxe zeuden. 2.187 gizon eta 2.247 emakume, hau da, 0,97 gizon emakume bakoitzeko. Biztanleria osotik, 1.353 pertsona ziren (%30,5) gehienez 15 urtekoak , 927 (%20,9) 15 eta 29 urte bitartekoak, 1.623 (%36,6) 30 eta 64 urte bitartekoak eta 531 (%12,0) 65 urte edo gehiagokoak.

Historia eta kultura
--------------------

Hasiera batean, Maori herri bat, Opango, Ngpuhi tribu iwi handiaren kulturaren bihotza zela diote. XIX. mendearen hasieran, maoriar tribu aurkari batek eraso egin zion herrixkari, eta iheslariak Tokareireiako (Kaikoheko muinoa) kohekohe (zuhaitz indigena) basoetan iraun zuten. Gertaeraren ondoren, herrixkak *Kaikohekohe* izena hartu zuen (*kai* hitz horrek janaria esan nahi zuen), baina gero laburtu egin zen Kaikohen.

Kaikoheri lotutako pertsona ospetsuak
-------------------------------------

David Lange Zeelanda Berriko lehen ministro ohia Kaikohen bizi izan zen denboraldi batez. 

Zeelanda Berria Lehenago alderdiko diputatu ohia eta Winston Petersen anaia den Jim Peters, egun hiri honetan bizi da. 

Christian Huriwai Wellingtongo 2010eko Munduko Txapelketan kaleko monoziklo lehiaketako irabazlea izan zen. 

Olsen Filipaina, hamahiruko errugbi-jokalaria, hirian jaio zen. Kirol horretako mailarik gorenean arrakasta lortu duen Polinesiako lehen jokalarietako bat izan da.

Oharrak eta erreferentziak
--------------------------

1. ↑    *EDITORIAL - Hard-hit Kaikohe needs to reinvent itself.*  The Northern Advocate 11 November 2007.
2. ↑    *KAIKOHE.*  Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand.
**San Joan Bataiatzailearen eliza** Txulapain ibarreko Aristregi lekuan XVI. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Landa-izaera eta tamaina txikiko eraikina da, harriz egina, bi garai desberdinetan. Zaharrena oinaldean dago, eta bertan daude kanpandorrea eta epistolaren horman irekitako sarrerako atea. Barrualdea habeartearen lehen atalekoa da, eta ertz-gangaz estalita dago. Gainerakoa, erdiko atal bat eta burualdea, kapera nagusi karratuarekin, ilargixkak eta fajoiak dituen kanoi-gangaz estalita daude. Presbiterioaren aurrealdean tamaina txikiko hiru erretaula daude. Alboetakoak XVIII. mendearen bigarren erdialdekoak dira, barroko-rococo estilokoak, eta rokalla-apaingarri ugari dituzte. Erdikoa eta titularra, berriz, handiagoak dira, eta barroko estilokoak dira, XVII. mendearen erdialdekoak. Bankua, hiru kale eta gailurra ditu. Irudi titularrarentzako iruditeria, San Juan Bataiatzailea, eta Gurutziltzatua, teilatupean, txandakatzen dira. Alboko kaleetarako mihise gaineko pintura dago, Kristoren Bataioko eszenekin eta Bataiatzailearen buruaren ematearekin. Koroatzerako, berriz, Maria eta Juan irudiak ageri dira, gurutzearen alboetan. Alboko erretauletan, ezkerraldean dagoenak Ama Birjinaren irudia kontserbatzen du koroatzean, Haurrarena, Arrosarioarena, erretaularen garai berekoa.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ARISTREGI.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-31).

Ikus, gainera
-------------

* Aristregi
* Txulapain

Kanpo estekak
-------------
Kontzertinoa zuzendariaren ezkerrean kokatzen da.
**Kontezertinoa** orkestra sinfoniko bateko lehen biolinen saileko bakarlaria da; musika banda batean, bestetik, klarinete nagusia edo, batzuetan, tronpeta da. Kontzertu batera joaten garenean, zuzendaria irten aurretik, biolinista bat ikusten dugu orkestraren afinazioa zuzentzen. Hori da lehen biolina edo kontzertinoa. Izan ere, kontzertino hitza ez zaio lehenengo biolinari bakarrik aplikatzen, baizik eta edozein instrumentu-familiatako instrumentu edo instrumentu-talde bakarlariari.

Kontzeptuaren jatorria
----------------------

Hitza barrokotik dator, zehazki concerto grossotik, non bakarlari instrumentua eta ripienoa edo betegarria egiten zutenak ematen ziren. Ripienoa kontzerturako lagungarri eta oinarri diren instrumentuen multzoa da. Bien artean, kontzertino eta ripieno artean, musika-materiala trukatu ohi da. Concerto grosso Arcangelo Corelli nabarmendu zen barroko italiarrean erabiltzen zen generoa da batez ere.

Funtzio nagusia
---------------

Kontzertinoak edo lehen biolinak sinfonia edo kontzertu batean dauden soloak egiteko ardura izango du, eta, gainera, zuzendariari lagunduko dio orkestrari argibideak ematen, haren batuketa nahikoa ez denean. Orkestran, zuzendariaren ezkerraldeko lehenengo lekuan kokatuko da.

Kontzeptua beste musika generoetan
----------------------------------

Gaur egun, hitza oso ohikoa da musika sinfonikorako, biolinen nagusitasuna oso ohikoa baita, baina beste genero edo musika-talde batzuei ere aplika dakieke. Horrela, edozein instrumentu-familiatako instrumentu edo instrumentu-talde bakarlariari aplikatu diezaiekegu. Horrela, musika banda batean klarinete nagusia edo, batzuetan, tronpeta da. 

Jazzeko Big Band baten kontzertinoaz eta ripienoaz ere hitz egin daiteke. Genero horrek ezaugarri formal asko partekatzen ditu concerto grossoarekin (interpretazio- eta inprobisazio-askatasuna barne, klasizismoaren aurreko musikan ohikoa zena).

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  *Historia de la música occidental* (2.liburuki) - Donald J. Grout eta Claude V. Palisca. ISBN 9788491815549.

Kanpo estekak
-------------
**Olena Krasovska**, née Ovcharova (ukraineraz: Олена Красовська) (Kieven, Ukrainian, 1976ko abuztuaren 17an jaio zen) hesien kategoriako atleta ukrainarra da, 2004ko Joko Olinpikoetan zilarrezko domina irabazteak eman zion ospea. 12,45 segundoko denbora pertsonal hoberenarekin.

Ibilbidea
---------

Dynamo Kyiv kirol-klubaren ordezkaria da.Bere karrerako lehen urteetan , brontzezko domina irabazi zuen 60 metroko oztopoan, 2000ko Europako Barne Txapelketan. 1995eko Munduko Txapelketetan, 1996ko Joko Olinpikoetan, 1997ko Munduko Barne Txapelketetan, 1998ko Europako Txapelketetan, 2000ko Joko Olinpikoetan, 2001eko Barne Txapelketetan eta 2001eko Munduko Txapelketetan ere parte hartu zuen, finalera iritsi gabe. 1995eko ekainean, Villeneuve-d'Asc-en 12,88 segundoko marka lortu zuen, baina ez zuen denbora hori hobetu 2000ko abuztura arte, Kieven, 12,82 segundoko marka lortuz. 2001ean, 12.87 segundotan ibili zen Sevillako txapelketan.

2002an, 2002ko Europako Txapelketan zilarrezko domina irabazi zuen, zortzigarren postuan amaitu zuen IAAF Grand Prix finalean eta laugarren postuan 2002ko IAAF Munduko kopan. Horrez gain 2002an bere marka pertsonala haustetik gertu geratu zen. Hala ere, 2003 urtean, ez zen urte ona izan atletarentzat, bere marka hoberena nahiko makala izan zen, 2003ko munduko txapelketan parte hartu zuen. 2004.urtean Europako kopa txapelketa irabazi zuen Bydgoszczen, 12.78 marka lortuz, urte berean, zilarrezko domina irabazi zuen berriro 2004ko joko olinpikoetan, hala ere ez zuen hain emaitza ona lortu 2004ko munduko atletismo txapelketan, 5.postua lortuz. Hurrengo urtean final erdietara iritsi zen 2005ko munduko txapelketan, baita denboraldiko marka hoberena lortuz 12.75. Olenak ez du garai horretatik hesi lasterketarik egin baina gertu ibili zen 2008 13.01eko marka lortuz DN galan-en eta 13.00koa lortuz Yaltan 2009an.

12.45 segundoko markak Olena Krasovska munduko zerrendan 18.postuan jartzen du. Ukrainako banderaren azpian atleta batek urdler kategorian lortu duen denborarik azkarrena da; hala ere, ez da ukrainar azkarrena, Nataliya Grygoryevak 12,39 segundoko denbora lortu baitzuen Sobietar Batasuna ordezkatzen zuen bitartean. Olena Krasovskaren beste marka pertsonal batzuk hauek dira; 8,01 segundo 60 metroko oztopoetan (barnealdekoak), 2000ko otsailean Kieven lortutakoak; 7,35 segundo 60 metroan (barrualdekoak), 2001eko urtarrilean Kieven lortutakoak; eta 11,53 segundo 100 metroan, 2002ko maiatzean Kieven lortutakoak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Olena Ovcharova-Krasovska.*  Sports-Reference.com.
2. ↑    *100 Metres Hurdles All Time.*  IAAF 15 October 2009.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q273405
* **Kirolariak**
* IAAF: 14303774

 |

* Wd Datuak: Q273405
**Michael Duane Johnson** (Dallas, Texas, AEB, 1967ko irailaren 13a) atleta estatubatuar ohia da.

Bere lasterketa egiteko estilo ezohikoak, gainontzeko lasterkariek baina pauso laburragoak baina azkarragoak emanez, atletismo lasterketan denbora hobegoak lortzeko gero eta pauso kopuru txikiagoak baina luzeagoak ematearen berezko oinarrizko arauari aurre egiten zion, gainera korrika egiterakoan gainontzeko korrikalariek baina bizkarra tentegoa eramateko joera ere bazuen. Guzti honek maiz kanpotik korrika egiten ari zela ikusirik bere gorputza beharturik zeramala zirudien, baina estilo horrek emaitza ezinhobeak eman zizkion.

Biografia
---------

1990eko hamarkadan, 200 eta 400 metroko lasterkari onena izan zen. Ez zuen 400 metroko lasterketa bakar bat galdu sei urtean, eta 200 metroak 20 segundotik behera eta 400 metroak 44tik behera egin dituen lasterkari bakarra da.

Hasieran, arazo ugari izan zuen. 1988an, hanka bat hautsi, eta ezin izan zuen Seuleko Olinpiar Jokoetan parte hartu. 1990ean, 200 eta 400 metroko hogeita bat probetan parte hartu zuen, eta hogeitan gelditu zen txapeldun. 1991n, parte hartu zuen guztietan izan zen garaile.

1992ko Bartzelonako Olinpiar Jokoetan, bera zen faboritoa bi lehiaketetan, baina pozoidura bat izan zuen, eta ez zuen dominarik irabazi bakarkako probetan. 4 x 400 errelebo lasterketan, ordea, urrezkoa irabazi zuen Estatu Batuetako taldeak, eta munduko errekor berria ezarri zuen (2 m 55, 74 s).

1995ean, Suediako Göteborg hirian egin zen Munduko Atletismo Txapelketan, 200eko eta 400eko probak irabazi zituen. Hurrengo urtean, urrezko bi domina irabazi zituen, proba berberetan, Atlantako Olinpiar Jokoetan; hala, bi marka ezarri zituen, mundukoa 200 metrotan (19,23 s) eta olinpiarra 400 metrotan (43,49 s). 1997an, Atenasen egin zen Munduko Txapelketan berarentzat izan zen berriro 400 metroko munduko txapela.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Michael Johnson (atleta)*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190924
* Commonscat Multimedia: Michael Johnson (athlete) / Q190924

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 48826326
* ISNI: 0000000082277425
* GND: 1199599077
* LCCN: no96067326
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03278/eu\_j\_0866/j0866
* Britannica: url
* **Kirolariak**
* COI: michael-johnson
* IAAF: 14242187

 |

* Wd Datuak: Q190924
* Commonscat Multimedia: Michael Johnson (athlete) / Q190924
**Robert *Bob* Beamon** (New York, 1946ko abuztuaren 29) estatubatuar kirolari ohi bat da, luzera jauzian espezializatua. 1968ko Mexikoko Udako Olinpiar Jokoetan egin zen ospetsu, 8,90 metroko jauzi batekin, urrea irabazi eta munduko errekorra ezarri baitzuen, aurreko munduko errekorra, 55 zentimetrotan gaindituz. Errekor honek, 22 urte, 10 hilabete eta 22 egun iraun zuen, 1991n, Tokion ospatu zen atletismoko aire libreko mundialean, Mike Powellek, 8,95 metroko jauzi batekin gainditu zuen arte. Munduko txapelketa horretan bertan, Carl Lewisek ere hobetu zuen Bob Beamonen jauzia, 8,91 metroko jauzi batekin, baina baliogabetua izan zen, jauzia, aldeko 2m/sko haizearekin lortu baitzen, eta, beraz, oraindik, munduko bigarren errekorrik hoberena izaten jarraitzen du, baita errekor olinpikoa ere.

Aipagarria da beste jauzi bat izan zela bitartean, hai zuzen ere 1987ko maiatzaren 22an, Beamonen marka mehatxatu zuena. Robert Emmiyan armeniar (artean sobietar) atletak egin zuen, Tsakhadzor hirian, eta Europako errekor berria suertatu zen, 8,86 metroko jauzia egin baitzuen.

Aurreko gizonezkoen luzera jauziko probako txapeldun olinpikoa izan zen Lynn Daviesek, Beamonek proba hautsi zuela esan zuen, eta atletismoko jargoian, ingelesezko hitz berri bat sortzea eragin zuen, *Beamonesque*, oso ohiz kanpoko gertaera edo balentriari ematen zaiona. Errekor honen aurretik, Beamonen jauzirik hoberena, 8,33 metrokoa izan zen, eta, ondoren, ez zen 8,22tik pasa, eta, beraz, bere aldetik izan zuen erreakzioa, harridurazkoa izan zen, eta ez sinestearena epaileen aldetik, hain jauzi luzea neurtzeko materialik ez zutenak, honen ondorioz atzeratu zelarik errekor berriaren agerpena eskuzko markagailuan.

Eta kontutan hartu behar da, 1901etik luzera jauzian egindako munduko errekorren hobekuntzak, batez beste 6 zentimetrokoak direla, handiena, 15 zentimetrokoa delarik. Bere garaian, hurrengo mendean gainditzeko errekor bat zela esan zen, XXI. mendeko errekor bat zela.

Ikus, gainera
-------------

* Atleta ezagunen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Bob Beamon*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Gaztelaniaz)**Mexikoko Olinpiar Jokoetako 8,90 metroko jauziaren bideoak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q52604
* Commonscat Multimedia: Bob Beamon / Q52604

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 14107457
* ISNI: 0000000037498552
* GND: 1061816990
* LCCN: n99277372
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00846/eu\_b\_1544/b1544
* Britannica: url
* **Kirolariak**
* COI: bob-beamon
* IAAF: 14344992

 |

* Wd Datuak: Q52604
* Commonscat Multimedia: Bob Beamon / Q52604
**Raúl Soldi** (Buenos Aires, 1905eko martxoaren 27a - *ibidem*, 1994ko apirilaren 21a) argentinar margolaria izan zen, Argentinako espresionismoaren ordezkari nagusietako bat.

Buenos Airesko Arte Ederretako Akademia Nazionalean egin zituen ikasketak, eta Europan, Milango Brera Akademian sakondu zituen. 1932an itzuli zen Argentinara, eta, urtebete geroago, bakarkako bere lehen erakusketa egin zuen. Garai hartan zinemarako antzeztokiak prestatzen hasi zen lanean. Bere lana Argentinatik kanpo ezagutarazteko, Parisko Nazioarteko Erakusketan parte hartu zuen 1937an, New Yorkeko Nazioarteko Erakusketan 1939an, San Franciscoko erakusketa batean ere bai eta abar. Argentinan, ospe handiko margolari bihurturik, margolaritzako bi sari nagusiak jaso zituen: Areto Nazionaleko Lehen Saria (1948) eta Augusto Palanza Saria, Arte Ederretako Akademia Nazionalaren sari nagusia. Bere lanen artean muralak ditu aipagarrienetakoak. Lehenengoak 1953an egin zituen, Glewko Santa Ana kaperan, eta Santa Fe Galerian. 1958an bere obraren lehenengo atzera begirakoa egin zen, 100 obra baino gehiagorekin, Witcomb Galerian. Urte horretan bertan nazioarteko onespena jaso zuen, Sao Pauloko Bienioan sari bat jasota. Lanik aipagarrienak Colon Antzokiko kupulako freskoak (Buenos Aires, 1966) eta Deikundearen Basilikaren kapera bateko freskoak (Nazaret, 1968) ditu. Bere obra munduko museo onenetan aurki daiteke, hala nola New Yorkeko Arte Modernoko Museoan, Florentzian eta Milanen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3752616
* Commonscat Multimedia: Raúl Soldi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 59171671
* ISNI: 0000000080774604
* BNA: 000046474
* BNE: XX1101720
* BNF: 12412096p (data)
* GND: 17427405X
* LCCN: n87806593
* SUDOC: 033233969
* ULAN: 500294334
* RKD: 328716
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05445/eu\_s\_2641/s2641

 |

* Wd Datuak: Q3752616
* Commonscat Multimedia: Raúl Soldi
Zilarrezko menora bat.
**Hanukako** **menora** edo **hanukia** (hebreeraz: מנורת חנוכה‎, *menorat hanuka*, plurala *menorot*; yiddishez: *חנוכּה לאָמפּ‎* *khanike lomp*, literalki *Hanukako argia*) bederatzi adar dituen argimutil bat da, Hanukak irauten dituen zortzi eguneko ospakizunean pizten dena. Antzinako Tenpluan pizten zen argimutilak zazpi adar zituen eta gaur egun sinbolo gisa erabiltzen da.

Hanukako gau bakoitzean adar berri bat pizten da. Bederatzigarrenari *xamax* ("laguntzailea" edo "zerbitzaria") izena ematen zaio, eta beste kandela guztiak pizteko erabiltzen den kandela bertan jartzen da. Koxer izateko *xamax*a beste zortzi kandelekiko plano ezberdinean egon behar da, altuago edo baxuago, baina iritzi ezberdinak daude *menora* bateko argiak lerro zuzenean edo kurban jar daitekeenari buruz.

*Menora* juduen arte zeremonialeko objekturik ohikoena da. Zazpi adarreko menora eta Daviden izarra judaismoaren ikur tradizionalak dira. Unicoden ere agertzen da sinboloa (🕎), beste sinbolo erlijioso batzuekin batera.

Kanpo estekak
-------------
**Kjersti Plätzer** (Os (Hordaland), Norvegia, 1972ko urtarrilaren 18a) martxa atletikoan espezializatutako atleta norvegiarra da. 2000. urtean Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte eta zilarrezko domina bat irabazi zuen 20 kilometroko proban. 2004an, olinpiar jokoetan hartu zuen parte, eta 12. geratu zen. 2008 berriro zilarrezko domina bat eta errekor nazional bat lortu zituen Pekingo Olinpiar Jokoetan. Bere marka pertsonala 1h 27 min 41 s e 20 km eta anaia bat du.

Kjersti Plätzerrek Norvegiako 45 txapelketa irabazi zituen. Norvegiar errekorra du: 3000 m, 5000 m, 10.000 m pistan eta kaleetan zehar 3 km, 5 km, 10 km, 15 km eta 20 km-ko ibilbideetan. Munduko markarik onenak ezarri zituen 1.500 metro eta milia bat baino gehiagoko probetan. 1985eko Gazte Mailako Europako Txapelketan 11. postuan geratu zen, 1986an bosgarrena izan zen 1986ko Europako Txapelketan. Hamalau urte zituenean hamaikagarrena zen jada. Hamabi urte geroago, 1998ko Europako Txapelketan, bederatzigarren postua lortu zuen, 2002ko Europako Txapelketan deskalifikatu ondoren, laugarren izan zen Goteborgen 2006an. Munduko Txapelketan bederatzigarren postua lortu zuen Sevillan 1999an eta laugarren postua Osakan 2007an. Plätzerrek zilarrezko domina irabazi zuen 2008ko Olinpiar Jokoetan, Beijingen. Kjersti Plätzerrek 1,74 m neurtzen du eta 54 kg-ko pisua du. Stephan Plätzer distantzia ertaineko korrikalari alemaniarrarekin ezkonduta dago, bere entrenatzailea dena, 1995etik, eta bi seme-alaba ditu. Bere anaia Erik Tysse ere nazioartean arrakasta duen atleta da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Tysse, Name Kjersti PlatzerRole Olympic athleteWeight 57 kgSiblings Erik TysseNephews Martin; Tysse, reas TysseOlympic medals Athletics at the 2008 Summer Olympics-Women\'s 20 km walkSimilar People Erik; Kaniskina, Olga; Rigaudo, Elisa; Vasco, Maria.  (2017-08-18). «Kjersti Plätzer - Alchetron, The Free Social Encyclopedia» *Alchetron.com* (Noiz kontsultatua: 2022-02-03).
2. ↑   «Kjersti TYSSE-PLÄTZER | Profile | World Athletics» *worldathletics.org* (Noiz kontsultatua: 2022-02-03).
3. ↑   «Kjersti Tysse-Plätzer Bio, Stats, and Results | Olympics at Sports-Reference.com» *web.archive.org* 2015-06-13 (Noiz kontsultatua: 2022-02-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q243009
* **Kirolariak**
* COI: kjersti-plaetzer
* IAAF: 14292841

 |

* Wd Datuak: Q243009
**Jenny Saville** (Cambridge, 1970) margolari ingelesa da, Young British Artists taldeko kidea. Batez ere emakume biluzien margolan monumentalengatik da ezaguna. Gaur egun Londres eta Palermo artean bizi eta lan egiten du. 2018ko urrian, historiako artista bizirik garestiena bihurtu zen enkante batean.

Profil biografikoa eta artistikoa
---------------------------------

Glasgow School of Art-en ikasi zuen (1988-1992), eta sei hilabeteko beka bat eman zitzaion Cincinnatiko Unibertsitaterako. Ikasketak Slade School Of Fine Art-en amaitu zituen (1992-1993). Ikasketak amaitzean, Charles Saatchi bildumagileari interesatu zitzaion bere lana, eta hark hurrengo bi urtetan egingo zuen obra osoa rosi zuen.

Savillek olio-pinturaren teknika tradizionalaren barruan garatu du bere ibilbidea, 1950eko eta 1960ko Figurazio Berriaren oinordeko den estilo figuratiboan, Rubens eta Lucian Freuden eraginez. 1992an debutatu zuenetik, emakumearen gorputzean oinarritu da gaia, eskala handiko pinturetan, oso ohikoak ez diren ikuspegietatik ikusten diren irudietan. Horietan, gorputzek haragizko mendiak dirudite, eta badirudi espazio osoa betetzen dutela. Hala, eremu genitalak erakusten dituzte, edo azalaren inperfekzioak eta zauriak, kolore distiratsuak, biziak, orbanez jarriak, eta tonu gorriak eta marroiak nagusitzen dira. Oro har, gorputz lodiak dira — askotan bere burua autoerretratatzen du —, eta haragiak tolesturak eta zimurrak eratzen ditu, haur batek heldu bati buruz duen ikuspegia diruditen forma monumentalekin. Courbetek eta Velazquezek inspiratuta, emakume erreala pintatzen du, gaur egun, inolako idealizaziorik gabe, edertasuna bilatu gabe, egiatasuna bakarrik bilatu gabe, eta —berak esaten duenez— «gorputzeko paisaiak» egiten ditu. 

2018ko urrian, Sotheby 's enkante etxeak *Propped* (Lagundua) saldu zuen 10,8 milioi euroren truke, artista bizi batek egindako obra batengaitik inoiz ordaindu den preziorik altuena (enkantean)

Obrak
-----

* Rosetta 2, 2005-2006
* Stare, 2005
* Rever, 2003
* Matrix, 1999
* Fulcrum, 1999
* Hyphen, 1999
* Closed Contact 12. zk. 1995-1996
* Knead, 1995
* Strategy (South Face/Front Face/North Face), 1994
* Branded, 1992

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Suzie Mackenzie. *Debajo de la piel.* .
2. ↑   Riaño, Peio H..  (9 de octubre de 2018). *Jenny Saville, la verdadera víctima de la provocación de Banksy.*  ISSN 1134-6582..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q441461
* Commonscat Multimedia: Jenny Saville

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 47632345
* ISNI: 0000000082247947
* BNF: 15072902z (data)
* CANTIC: a19491517
* GND: 121984028
* LCCN: nr00005628
* NKC: xx0178638
* CiNii: DA16500964
* SUDOC: 08462227X
* ULAN: 500057412
* BIBSYS: 9028796
* ICCU: CFIV229486
* RKD: 131659

 |

* Wd Datuak: Q441461
* Commonscat Multimedia: Jenny Saville

[[Kategoria:1970} jaiotzak]]
**Matías de Irigoyen** (1781eko otsailaren 25a - 1839ko irailaren 20a) argentinar soldadu eta politikaria izan zen.

  

Irigoyen was the first ambassador named by the revolutionary government, to be posted in Europe. After passing through Río de Janeiro, where he met the British ambassador, Lord Strangford, he traveled to London. After a relatively short stay he returned to Buenos Aires.

Biografia
---------

Matías Ramón de Irigoyen de la Quintana Buenos Airesen (Argentina) jaio zen, 1781eko otsailaren 25ean  Bere gurasoak Ignacio Irigoyen Echenique (c. 1728ko martxoaren 11 - 1787ko otsailaren 17a) eta Francisca de la Quintana Riglos (1734ko irailaren 24a - 1815eko ekainaren 14a) izan ziren. 13 umeetatik bigarrena izan zen. Bere anaia nagusia Miguel de Irigoyen zen (1764ko urriaren 2a - 1822ko ekainaren 11a).  Txikitan Espainiara bidaiatu zuen, bere gaztaroan itsas armadan sartu zen eta 1805ean Trafalgarreko guduan zauritu zuten. 1809an Buenos Airesera itzuli eta 1810ean Maiatzeko Iraultzan parte hartu zuen.

Irigoyen izan zen gobernu iraultzaileak izendatu zuen lehen enbaxadorea, Europan jarri zutena. Río de Janeirotik igaro ondoren, non Lord Strangford britainiar enbaxadorea ezagutu zuen, Londresera joan zen. Egonaldi labur samar baten ondoren Buenos Airesera itzuli zen.

1815eko apirilaren 18tik 20ra José de San Martin eta Manuel de Sarratea-rekin batera izan zen, iraupen laburrean Hirugarren Triunbiratoan, Carlos María de Alvear Zuzendari Gorena kendu ostean. José Rondeau Zuzendari Goren izendatzeak Triunbirato honi amaiera eman zion.

1815eko urritik 1816ra Buenos Airesko Portuko Kapitain izendatu zuten. 

1817tik 1820ra Gerra eta Itsas Armadako ministro gisa aritu zen Río de la Platako Probintzia Batuetarako, Juan Martín de Pueyrredón, José Rondeau eta Juan Pedro Aguirre y Lópezen gobernuetan. 1820ko otsailean Cepedako guduaren ondoren, Irigoyen Buenos Airesko Gobernadore-Alkate izendatu zuten (otsailaren 9tik 11ra), baina Zuzendaritza desegitearen ondorioz eta foru gobernuen eraketa zela eta, sortu berriaren behin-behineko gobernadore izendatu zuten. Buenos Aires probintzia Manuel de Sarratea hartu arte. 1820ko otsailaren 11tik 18ra bakarrik okupatu zuen kargua.

Matías de Irigoyen Buenos Airesen hil zen 1839ko irailaren 20an

Ondarea
-------

Argentinako Itsas Armadak bere izena jarri zion ontzi bati, ARA *Comandante General Irigoyen* avisoa; orain museo-ontzia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "El bicentenario de la diplomacia argentina: la misión Irigoyen", by Federico Dall'Ongaro, 31 May 2010. CARI website  (accessed 18 July 2016) Txantiloi:In lang
2. 1 2 3  Ignacio Irigoyen Echenique – Genealogía Familiar.