recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Idotorbe** edo **San Pedro** Elgoibarko mendebaldean dagoen baserri-auzo ezaguna da. Pilotalekua, bolatokia, baseliza eta ondo hornitutako aisialdirako gunea da gaur egun, bai eta Arrate (Eibar) aldera, Kalamua (771 m) eta inguruko mendietara igotzeko abiapuntua ere. 33 baserrik osatzen dute auzunea.

Jaiak ekainaren 29an ospatzen dituzte.

San Pedro baseliza
------------------

Elizak izena ematen dio auzoari. XV. mendekoa baino zaharragoa da. Dokumentatuta dagoenez, 1442ko abuztuaren 14an Mendaroko neskato batek amildegi batean Andre Mariaren irudia topatu zuen eta baseliza honetan gorde zuten.

Baserriak
---------

1. Aizpizkarbekoa
2. Aizpizkargoikoa
3. Akei
4. Aranburu
5. Arane
6. Armaxio
7. Armuetaberri
8. Armuetazar
9. Arraitzaga
10. Aubixa
11. Egia
12. Egiguren
13. Egigurentxiki
14. Galburusoro
15. Goikoetxea
16. Ipintza
17. Irunaga
18. Irunagaberri
19. Irunagatxiki
20. Joanategi
21. Kortasoro
22. Kurutzelaegi
23. Legarda
24. Osorohandi
25. Osorotxiki
26. Sagarzurieta
27. San Pedro
28. Saturio
29. Urkieta
30. Urkiola
31. Urkiolatxiki
32. Usatorre
33. Zubizarreta

Santumotz
---------

2007an Andres Egidazuk egindako egurrezko irudia ipini zuten monumentu moduko batean. Honek ordezkatu zuen Espainiako Gerra Zibilean kolpistek suntsitutako ondarea.

Hiru Iturri
-----------

1950eko hamarkadan eraikitako iturria da. Izenak dioen bezala, hiru txorrota ditu. Herriko mendi taldeko kide baten omenez egin zuten. Bidegurutze honetan, Deba eta Mutrikura alde batetik, Aiastiara (San Migel) bestetik, Arratera (Eibar) eta San Pedrora joateko aukera dago.

Iruditegia
----------

* Idotorbeko San Pedro baselizaren ikuspegi orokorra.Idotorbeko San Pedro baselizaren ikuspegi orokorra.
* Idotorbeko auzoan dagoen San Pedro baseliza.Idotorbeko auzoan dagoen San Pedro baseliza.
* San Pedro baselizaren portikoa.San Pedro baselizaren portikoa.
* Belar-meta Idotorben.Belar-meta Idotorben.

Kanpo estekak
-------------

* Elgoibarko udal webgunean.
* **(Gaztelaniaz)**Auzoko baserriak.
* "Morkaiko eta Kalamua" (Berria).
* Indalecio Ojangurenen argazki zaharrak (Ondare bideak)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259419

 |

* Wd Datuak: Q12259419


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
Opioari buruzko artikulua AEBetako *The Daily Picayune*n.
**Opioaren Nazioarteko Konbentzioa** drogak kontrolatzeko lehen nazioarteko tratatua izan zen. 1912ko urtarrilaren 23an sinatu zen Hagan (Herbehereak).

1909an, opioaren merkatuaren gorakada handia zela eta, Ameriketako Estatu Batuek hamahiru estatu gonbidatu zituzten Shangain (Txina) burututako Opioaren Nazioarteko Konbentziora. Akordioa hiru urte geroago sinatu zuten Alemaniak, Ameriketako Estatu Batuek, Txinak, Frantziak, Erresuma Batuak, Italiak, Japoniak, Herbehereek, Persiak, Portugalek, Errusiak eta Siamek.

Konbentzio ondokoa adostu zuten aipatu herrialdeek:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Akordio honetan hartutako Botereek kontrolatuko dute, edo kontrolatzeko saioa egingo dute, morfinaren, kokainaren nahiz horien edozein deribaturen edozein pertsonagatiko ekoizpen, importazio, salmenta zein banaketa; hala nola industria edo merkataritza hori garatzen den edozein eraikin. |  » |

Ikus, gainera
-------------

* Opioa

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Opium Museum

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q751398
* Commonscat Multimedia: International Opium Convention

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 185008548
* LCCN: nr89010596
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q751398
* Commonscat Multimedia: International Opium Convention
**Daytonako 24 Orduak** sport prototipoen eta turismo handien erresistentzia-lasterketa bat da, Ameriketako Estatu Batuetako Daytona International Speedway autodromoaren trazadura mistoan egina. Lasterketa 1966. urtetik aurrera egiten da, betiere urtarrilaren amaieran edo otsailaren hasieran. Hainbat motatako autoek parte hartzen dute, eta 24 ordu direnez, bi pilotutik gorako ekipoak daude auto bakoitzean. Pro kategoriak pilotu profesionalak bakarrik onartzen ditu; Pro-Am kategoriak, berriz, profesionalak eta amateurrak dituzten taldeak onartzen ditu. 1962an eta 1963an, zirkuitua inauguratu eta gutxira, hiru orduko bi lasterketa egin ziren zirkuitu horretan. 1964an eta 1965ean, formatua 2.000 km-ra aldatu zen, Monzako 1.000 km-en, Nürburgring-eko 1.000 km-en eta Spa-Francorchampseko 1.000 km-en bikoitza, garai hartako antzeko lasterketa garrantzitsuenetako hiru. 24 orduko formatua 1965eko ediziotik erabili zen, 1972an izan ezik, orduan sei ordura murriztu baitzen petrolioaren krisia zela eta.

Daytonako 24 orduak Munduko Erresistentzia Txapelketan parte izan zen 1960tik 1980ra bitartean, IMSA GT Txapelketan 1975etik 1997ra bitartean, Grand-Am Rolex Sports Car Series txapelketan 1998tik 2013ra bitartean, eta IMSA SportsCar Championship txapelketan, 2014tik aurrera.

Porsche automobil-marka arrakastatsuena da lasterketa honetan, 22 garaipenekin, eta atzetik ditu Ferrari, Ford eta Lexus, bost, lau eta hiru garaipenekin, hurrenez hurren. Hauek dira piloturik onenak: Hurley Haywood (1973, 1975, 1977, 1979 eta 1991) eta Scott Pruett (1994, 2007, 2008, 2011 eta 2013). Ondoren, Pedro Rodríguez mexikarrak irabazi zuen, bi aldiz jarraian (1963 eta 1964) eta (1970 eta 1971). Emaitza entzutetsuak izan dituzten beste bi pilotu Juan Pablo Montoya kolonbiarra izan ziren; 2007. 2008. eta 2013. urteetan irabazi zuen, eta Memo Rojas, berriz, 2008. 2011. eta 2013. urteetan izan zen.

Kanpo estekak
-------------
**Inis Mhic Aoibhleáin** (ingelesez *Inishvickillane* edo *Inishvickillaun*) Irlandako hego-mendebaldeko kostaldean dagoen Blasket uhartediko uharte bat da.

Historia
--------

XIX. mendea eta XX. mendearen lehen erdialdean uhartean zenbait familia denboraldika bizitzen egon ziren. Gaur egun oraindik ere haien harrizko eraikinen hondakinak topa litezke. 1970eko hamarkadan orduko herrialdeko Taoiseach edo Lehen Ministroa zen Charles Haughey politikariak udako egoitza eraiki eta gaur egun ere uhartean bizi den orein arrunt talde bat sartu zuen.

Geografia
---------

Inis na Bró uhartetik 200 metroko itsasarte estu batek banatzen du.

An Tiaracht uhartea ez beste, Irlanda osoko kokaleku mendebaldenekoena da, bai eta ziurrenik ere herrialde honetan denbora luzez gizakia bizi izan zen lekurik mendebaldenekoena ere.

Itsas hegazti kolonien bizileku garrantzitsua ere bada, honetan fulmarrak eta ekaitz-txori txikiak nabarmentzen dira. Lanperna-musu kolonia handi baten bizilekua ere bada.

Erreferentziak
--------------

* The Blasket Islands - Next Parish America, Joan & Ray Stagles, O'Brien Press, Dublin 1984.

Kanpo estekak
-------------

* blasketislands.ie
* blasketislands.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2094533
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315164408

 |

* Wd Datuak: Q2094533

52°2′36.6″N 10°36′29.84″W﻿ / ﻿52.043500°N 10.6082889°W﻿ / 52.043500; -10.6082889

| * i
* e
* a
Blasket uharteak |
| --- |
| Uharteak | Beiginis •  An Blascaod Mór •  Inis na Bró •  Inis Tuaisceart •  Inis Mhic Aoibhleáin •  An Tiaracht |
| Biztanleak | Tomás Ó Criomhthain •  Muiris Ó Súilleabháin •  Peig Sayers |
| Irlandako uharteak |
**Escalonako gaztelu-jauregia** (gaztelaniaz: *castillo-palacio de Escalona*) Toledoko Escalona (Espainia) herrian dago, Gaztela-Mantxako Autonomia Erkidegoan. Gotorleku berak eta jauregi mudejar handiak osatzen dute gaztelua. 1922ko otsailaren 2an artearen monumentu arkitektonikoa izendatu zuten —Bien de Interes Cultural irudiaren aurrekaria—.

Avila eta Toledo artean Alberche ibaiaren ertzean kokatzen den goi-lautada estrategikoan kokatuta, Almorabideen eta Almohadeen 1131, 1137 eta 1196. urteen erasoen aurkako defentsa gisa erabakigarria izan zen.

Historia
--------

Jatorriz erromatarren gotorlekua izan zen, geroago musulmanek okupatua.

XI. mendean gaztelua Alfontso VI.a Gaztelako erregeak hartu zuen, Toledoko erorketaren aurretik. Erregealdiaren eta ondorengo erregealdien artean, Escalona zonaldeak eta bere gazteluak musulmanen erasoak jasaten zituzten.

1281. urtean, Fernando III.ak Escalonako gotorlekua eta herria eman zizkion bere semeri, Manuel Gaztelakoari, Alfonso X.aren anaiari.

Gaztelu honetan jaio zen poeta, idazle eta literato Don Juan Manuel, Manuel Gaztelako infantearen semea eta Fernando III.a Gaztelakoaren biloba.

Gaztelu hau Joana Manuelen eskuetara aldatu zen, Don Juan Manuel Gaztelakoaren alaba, bere ahaide Henrike Gaztelakoarekin (etorkizunean Henrike II.a, Petri Bihozgabearen anaia eta Alfonso XI.aren semea) ezkondu zena.

1424. urtean, Joan II.a erregeak (Henrike II.a Gaztelakoaren eta Joana Manuel Gaztelakoaren birbiloba), Alvaro de Luna zaldunari onibarra eman zion (Gaztelako kondestablea). Alvaro de Lunak handitu egin zuen eta jauregia eraiki zuen, bere ondasunen erdigune bihurtuz. Bertan, ospakizun handiak egin ziren erregearen omenez, garai hartako kroniketan agertu zen bezala. 1437ko Joan II.aren pribilegioaren arabera, eraikitzen ari zen "Espainian zegoen etxerik onena".

XV. mendean, gaztelua Gaztelako erresumako barne gatazken toki nagusietakoa izan zen. Horietako azken gatazkek Elisabet Gaztelakoa (Enrique IV.aren arreba eta Joan II.aren alaba) Elisabet I.a izenarekin Gaztelako tronura igotzeko aukera eman zioten.

Gotorleku jauregia hainbat sutek suntsitu zuten, batzuk Álvaro de Lunaren garaian. Independentzia Gerran, Soult mariskalaren menpeko frantziar tropek su eman ziotenean (Wilson teniente koronel ingelesa Escalonako inguruetan izan zen, frantziar mariskala, Victor, Maquedan kanpatu zuen bitartean). Gaur egun erortzeko zorian dago, nahiz eta zati batean zaharberritu duten. Jabetza pribatua da.

Ikus, gainera
-------------

* Talaverako gudua

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *España Gótica: Castilla-La Mancha*, pp. 142-5.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5756923
* Commonscat Multimedia: Castle of Escalona

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000218-00000
* Catálogo de Patrimonio Cultural de Castilla-La Mancha: castillo-de-escalona

 |

* Wd Datuak: Q5756923
* Commonscat Multimedia: Castle of Escalona
**Karitateko Andra Mariaren Santutegia** Toledoko probintziako Illescas herrian, Gaztela-Mantxa erkidegoan dagoen eliza da. 1500 urtean Karitateko Ospitalearen eliza izan zen. Grekoren margolan interesgarriak gordetzen ditu.

Historia
--------

Cisneros kardenalak Illescasko herriari moja komentu bat eraikitzeko baimena eskatu zio. Aukeratutako tokian VII. mendean Ildefonso Toledokoak sortutako Beneditar ordenaren komentua izana zen. Cisnerosek proposatu zuena, aldiz, Frantziskotar familiakoa izan zen. Baimenaren truke, Cisnerosek herriaren erdigunean ospitalea eta santutegia eraiki zituen. Santutegian Karitateko Andra Maria ezarri zuten eta tenpluari berak eman zion izena. Jatorrizko eraikinaren planoak Pedro de Gumiel arkitektoak egin zituen.

Filipe II.a Espainiakoa Karitatearen Birjinaren zalea zen eta sarritan hurbildu zen santutegi horretara. Halaber, haren emaztea, Joana Austriakoa eta gorteko nobleak ere sarritan joaten ziren. Errege horrek ospitalea eta eliza berritzeko agindua eman zuen. Lan horiek Nicolás de Vergara gaztea arkitektoak eta haren semeak, Juan de Vergarak, egin zituzten, 1588an eta 1600an.

1603an Grekoak erretaula nagusia egin zuen. Aldi berean, Andra Mariaren bizitzaren inguruko bost margolan egin zituen: *Deikundea*, *Karitateko Andra Maria*, *Andra Mariaren koronazioa* eta *Jaiokundea*, elizan bertan ikus daitezkeenak, eta *Ama Birjinaren ezkontza*, azken hau Errumaniako Arte Museo Nazionalean dago. Elizan Grekoren beste lan bat ikus daiteke: *San Ildefonso*. Elizan ere gai historikoa duen beste margolan bat dago, *Cisneros, fundador del hospital de Illescas* (Cisneros, Illescasko ospitalearen fundatzailea), Alejandro Ferrant y Fischermans margolariak 1892an egina eta urte horretan Arte Ederren Nazio Erakusketan lehen domina eskuratu zuena.

Karitateko Andra Maria
----------------------

Karitatekoa Illescasko zaindaria da. Birjinaren irudia 1955ko urriaren 12an koroatua izan zen.

Iruditegia
----------

* Deikundea. Grekoa.*Deikundea*. Grekoa.
* Karitateko Andra Maria. Grekoa.*Karitateko Andra Maria*. Grekoa.
* Andra Mariaren koronazioa. Grekoa.*Andra Mariaren koronazioa*. Grekoa.
* Jaiokundea. Grekoa.*Jaiokundea*. Grekoa.
* San Ildefonso. Grekoa.*San Ildefonso*. Grekoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Karitateko Andra Mariaren Santutegia (Illescas)*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Gaztelaniaz)**:Informazioa udaletxearen webgunean.
* **(Gaztelaniaz)**:Santutegiaren bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5748249
* Commonscat Multimedia: Santuario de la Virgen de la Caridad de Illescas

---

 |

* Wd Datuak: Q5748249
* Commonscat Multimedia: Santuario de la Virgen de la Caridad de Illescas
Hariboko lantegiak Europan.
Urrezko hartzatxoak.
**Haribo** mundu osoan ezaguna den gozokien lantegi alemaniarra da. Marka akronimo bat da, 1920ko abenduaren 13an sortzaileak asmatutakoa: Hans Riegel. *Ha* eta *Ri* , egilearen izen-abizenak eta *Bo* lehen lantegia jarri zuen hiriarena, Bonn. Lantegiaren produktu nagusia gomazko hartzatxoak dira.

Historia
--------

Haribo sortu eta bi urtera, haren sortzaile Hans Riegelek gomazko hartzak sortu zituen, garai hartan *Tanzbären* (hartz dantzariak) deitzen zirenak. Haien formula ez da publikoa. Gaur egun, Haribok mota guztietako gozokiak egiten ditu, gomazko hartzez gain, hala nola gozokiak, erregaliza eta abar. Hans Riegel hil ondoren, enpresa Hans eta Paul semeen esku geratu zen eta Hans Riegel semeak zuzendu zuen negozioa. Paul Riegel, berriz, bilaketaz eta garapenaz arduratu zen eta ez zen inoiz jendaurrean agertzen.

Enpresa
-------

Haribok 6.000 langile baino gehiago ditu, 5 lantegi Alemanian eta 13 gehiago Europako gainerako herrialdeetan. Enpresaren egoitza soziala Bonn da, sortu zenetik. 2003ko ekainean, Hariboko produktuak ehun herrialdetan baino gehiagotan saltzen ziren. 2003ko urrian, Hans Riegel semeak bere oinordeko Hans-Jürgen Riegel ilobaren izena eman zuen ezagutzera telebistaz.

Enpresaren eslogana, 1962. urteaz geroztik, *Haribo macht Kinder froh und Erwachsene ebenso* (Haribok zoriontsu egiten ditu haurrak eta baita helduak ere) da. Kabel telebista-katearen inkesta baten arabera, Alemaniako esloganik ezagunena da. Egileak 20 marko zahar (Reichsmark) kobratu zituen 1935ean sortutako eslogan honengatik, hizkuntza askotara itzuli dena. 

Eslogana herrialdez herrialde moldatua izan da. Gaztelaniaz, errima zaintzeko, "Haribo, dulces sabores / para pequeños y mayores" bihurtzen da; frantsesez, berriz, "Haribo, c 'est beau la vie/pour les grands et les petits" esloganera itzultzen da, eta italieraz, "Haribo è la bontà/ogetà ni gusta. Ingelesez "Kids and grown-ups love it so/the happy world of Haribo" da eta nederlanderaz "haribo maakt kinderen blij/volwassenen horen ook daarbij".

1991tik, Thomas Gottschalk telebistako aurkezlea da enpresaren irudi publizitarioa. 2006ko urtarrilean, publizitate-lankidetza luze hori Errekorren Guinness Liburuan sartu zen.

Haribo taldea sektoreko beste enpresa batzuen jabea ere bada, hala nola Maoam, BärenSchmidt eta Dulcia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Gomazko hartzatxo

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Erreportaia *XL Semanal* aldizkarian.
* **(Frantsesez)**:Frantziako webgune ofiziala.
* **(Gaztelaniaz)**:Espainiako webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q169552
* Commonscat Multimedia: Haribo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 249415528
* GND: 4746115-9
* LCCN: n2004089353

 |

* Wd Datuak: Q169552
* Commonscat Multimedia: Haribo
**Sofia Coll i Benito** (Bartzelona, Katalunia, 1999ko urtarrilaren 1a) bartzelonar abeslaria, dantzaria eta aktorea da. TV3 *Eufòria* saioaren bigarren denboraldian parte hartzean egin zen ezaguna eta 4. gelditu zen.

Biografia

Raval eta Poble-Sec artean hazi zen Bartzelonan. Ezaguna egin zen *La Voz Kids* lehiaketaren Espainiako lehen edizioan parte hartzeagatik; Malu abeslariaren taldean hauta zuen. 2019ko martxoan ekin zion musika-proiektuari, *Before I Forget What's Love* xumea kaleratuz. Hurrengo urteko otsailean, Betevé kateko *Feeel* saioan agertu zen, eta bertan hainbat gai aurkeztu zituen. Geroago, 2020ko irailean, *Génesis* albuma atera zuen. RTVEko Catalunya *Bañu* Partekatuaren (2019) serieko protagonistetako bat ere izan zen, eta Aliciaren papera egin zuen. Behin iritsi zen *Operación Triunfo* saiorako amaierako castingera. Geroago, Rakky Ripper, Quaiko eta CVMILLE bezalako artistekin kolaborazioak egin zituen. 2023an, TV3 kateko Eufòria musika-saioaren bigarren denboraldian sartu zen, eta Miley Cyrus, Pink, Katy Perry eta Jennifer López artisten abestiak abestu zituen.

2023ko azaroan, Benidorm Fest2024 jaialdiko 16 parte-hartzaileetako bat bihurtu zen, Eurovisión jaialdirako Espainiako aurrehautaketan.

  

Eragile izan ditu: Beyonce, Masego, Jorja Smith, Mahalia, Teyana Taylor, Christina Aguilera, Etta James eta James Brown.

Bitxikeriak

Sofía Coll 1999an Espainian jaio zen lehen umea izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *«Genesis» Es el nacimiento de Sofia Coll.*  13 setembre 2020.
2. ↑   Catarineu, Júlia.  (3 juny 2023). *Expulsió inesperada i final femenina a ‘Eufòria’.* .
3. 1 2   Ramón, Pilar.  (19 maig 2020). *Estrenamos* *Txantiloi:'Tú Mente y Yo CorazónTxantiloi:', el nuevo videoclip de Sofía Coll.* .
4. ↑    *Sofia Coll: Audiciones a Ciegas.*  30-03-2020.
5. ↑    *Sofia Coll estrena su primer single "Before I Forget What's Love".*  30-03-2020.
6. ↑    *L'actriu, ballarina i cantant ens presenta la seva versàtil producció musical.*  11-02-2020.
7. ↑   Taranilla, Ángel.  (17 setembre 2020). *Sofia Coll lanza su primer álbum: Génesis.* .
8. ↑    *Sofia Coll.*  11 febrer 2020.
9. ↑    *Sofia Coll: "És molt difícil no encarinyar-te i encomanar-te d'un personatge que t’has passat dos mesos i mig treballant amb ell".*  22-11-2019.
10. ↑    *Aquests són els primers 9 concursants de la segona edició d'"Eufòria".*  24 febrer 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q90757946
* Commonscat Multimedia: Sofia Coll

---

 |

* Wd Datuak: Q90757946
* Commonscat Multimedia: Sofia Coll

[[Kategoria:1999} jaiotzak]]
*Mycena capillaripes*

Sinonimoak: *Mycena langei*, *Mycena plicosa*, *Prunulus capillapires*

Usain txarra eta tamaina txikia duelako, ez da kontsumitzen.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 0,5 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, koniko-kanpai itxurakoa, pruinaduna, ilerik gabea, zeharrargitsu ildaskatua, ertza oso zurbila eta palmatua lehortzean. Azal higrofanoa, gris zurbil kolorekoa edo marroi-grisa, erdian ilunagoa, gorrixka.

**Orriak:** Adnatuak, nahiko zabalak, marjinatuak, zurixkak (krema-gris kolorea), aldeetan marroi-gorri koloreko puntutxoekin, ertz iluna.

**Hanka:** 3 eta 7 cm bitarteko garaierakoa, barnehutsa, zuzena edo okerra, hauskorra, distiratsua, goia pruinaduna, gris-marroi kolorekoa, behean ilunagoa, oinarria zuntz zuriekin.

**Haragia:** Lixiba usainarekin edo nitroso usainarekin.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa.

Jangarritasuna
--------------

Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua

*Mycena leptocephala* delakoak ez ditu orriak marjinatuak. *Mycena rubromargunata* espezieak, orrien ertza ilunagoa du, ez du usain nitrosorik eta usteltzen ari den egurrean hazten da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Koniferen azikuletan (larizio pinua, pinazi-pinua, karraskak). Batzuetan hostogalkorren orbeletan ere bai. Klima hezean. Espezie taldekoia.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 180 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Risalamande** (batzuetan ***ris a la mande***, frantsesezko *riz à l'amande*, 'arroza almendrarekin') Gabonetan erabili ohi den Danimarkako postre tradizionala da. Arroz-esnea eta esne-gaina, banilla eta arbendol xehatua nahastuz egiten da, eta hotza hartzen da gerezi-saltsarekin (*kirsebærsauce*).

Ezaugarriak
-----------

Normalean, arbendol oso bat egoten da postrean, eta aurkitzen duenak sari berezi bat irabazten du: agian txokolate-bihotza, mazapan-txerria, *Svikmøllen* aldizkariaren zenbakia edo mahai-joko txiki bat. Haur txikiak dituzten etxeetan, ohikoa da nagusiek almendra osoa ezkutatzea haur batzuen atalean. Dibertsioaren zati bat honetan datza: almendraren bila dabilenak ahal duen guztia ezkutatzen du, eta gainerako mahaikideek *risalamande* guztia jan behar dute haren bila, nahiz eta lehenago Gabonetako afari oparo bat jan.

Historia
--------

XIX. mendean Danimarkan sortu zen eta dirudienez Frantziako *riz à l'impératrice* postre klasikoan oinarritu zen. Arroz pastelak ohiko bihurtu ziren garai hartan eta risalamande postre garesti gisa sortu zen, izan ere bi osagai garesti baitzituen, bainilla eta arbendiola.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Danish Christmas Traditions.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13603269
* Commonscat Multimedia: Risalamande

---

 |

* Wd Datuak: Q13603269
* Commonscat Multimedia: Risalamande
**María Yevguénievna Kriuchkova** (Rostov Don, 1988ko uztailaren 7a – ibídem, 2015eko martxoaren 8a) errusiar gimnasta artistikoa da, Atenasko 2004ko Olinpiar Jokoetandomina olinpikoa eskuratu zuen.

Kirolari ibilbidea
------------------

### 2004

2004ko Atenasko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen 16 urte besterik ez zituela. Hainbat modalitatetan parte hartu zuen. zalldi-jauzian 42. postuan geratu zen, lurzoruko ariketan 79. postuan geratu zen eta banakako ariketan 92. postuan. 

Taldekako modalitatean ere parte hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen Anna Pávlova, Yelena Zamolódchikova, Natalia Zigánshina, Svetlana Jórkina eta Liudmila Yezhovarekin, 113.235eko puntuazioa lortu ondoren. Olinpiadak amaitu ostean, erretiratu egin zen entrenatzaile jarduteko

Heriotza
--------

2015eko martxoaren 8an hil zen, 26 urte zituela, enbolia baten ondorioz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *2004 Russian Olympic Bronze Medalist Gymnast Passes Away At Only 26 Years Old.*  Wogymnast 8 de marzo de 2015.
2. ↑    *Russian Mourns Loss of Bobrova, Kryuchkova.*  10 de abril de 2015.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q887237

 |

* Wd Datuak: Q887237
**Maja Bajević** (Sarajevo, Bosnia, 1967ko apirilaren 20a) argazkilaria eta performancegilea da.

Biografia
---------

Maja Bajević 1967an jaio zen, Sarajevon. Parisen egin zituen ikasketak 1991n, eta arte ederretako ikasketa-beka bat lortu zuen. Sarajevoko eta Parisko arte ederretan graduatu zen. Ikasketak amaitutakoan, ezin izan zen gerran zegoen jaioterrira itzuli. Erbestean hasi zuen artista lana. 1998an itzuli zen Sarajevora: bertan, kultura-bizitza partzialki berreskuratzen hasia zen, baina egoera oso zaila zen artean. Jugoslaviako nazionalitatea du, eta, 2003an, nazionalitate frantsesa hartu zuen. Ordutik, Sarajevoren, Berlinen eta Parisen bizi eta lan egiten du.

Sorkuntzak
----------

Bideoa, performancea, argazkiak eta instalazioak egiten ditu. Europan egiten du lan, batez ere. Uneko arazo politiko eta ekonomikoetan jartzen du arreta. Bere lanaren bidez, Maja Bajevićek tradiziozko ohiturak eta jardunbideak berriz biziarazten ditu, mundu moderno gero eta estandarizatuagoaren aurkako azken baliabide gisa.

Maja Bajevićek 50. Veneziako Biurtekoan parte hartu zuen (Bosnia eta Herzegovinako pabiloia), eta Veneziako hiri horretan bertan ere egin zuen *Blood & Honey: Future is in the Balkans* erakusketa, biurtekotik kanpo. Hiri hauetan ere egin ditu erakusketak: 2001ean, Istanbulgo Biurtekoa; Manifesta 3, Liubliana, Eslovenia; Madril 2011, etab.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Maja Bajevic.* ..
2. ↑   «Maja Bajevic» *Momaps1*.
3. ↑    *Maja Bajevic. Continuará.* .
4. ↑    *Maja Bajević.* .

Ikus, gainera
-------------

* Zerrenda: Emakume argazkilariak

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1491703
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 265859908
* ISNI: 0000000382527721
* GND: 124160093
* LCCN: no2006134994
* Tabakalera ID: 83778
* SUDOC: 168421836
* ULAN: 500389008
* KulturNav: id
* RKD: 411709

 |

* Wd Datuak: Q1491703
**Irina Baraksanova** (Taskent, Uzbekistan, 1969ko uztailaren 4a) gimnasta artistiko uzbeka da.

Biografia
---------

### Lehen urratsak

Zazpi urte zituela hasi zen gimnasian, eta berehala egin zuen topo Moskutik kanpoko zentro nazionalerako bidearekin. Bere nazioarteko lehena Espainian izan zen, Blume Memorialean 1983an, eta bigarren lekuan amaitu zuen all-arounda

### 1984

Hurrengo urtea loriatsua izan zen Irinarentzat, 1984ko Junior europearrak irabazi zituen, eta dominak lortu zituen nazioarteko partida entzutetsu batzuetan (adibidez, 1984 Chunichi - 3 AA, 1984 Moscow News - 2 AA). Irinaren zoru-ariketako talentuak distira egiten zuen, eta boteretsuak konbinatzeko gai izan zen, pieza klasikoak interpretatuz eta dantzatuz. "Sentsazio zoragarria da musika entzuten dudanean eta ikusleek egiten dudanari arretaz jarraitzen diotela jakitea" esan zion Irinak Mundo de gimnasia aldizkariari. 

1984ko Los Angelesko Olinpiar Jokoetan ekitaldi nagusian izan behar zuten gimnasian; hala ere, sobietarrek boikotatu egin zituzten Jokoak eta Baraksánova eta haren taldekideak, Olomouc-en, Txekiar Errepublikan, "Joko alternatiboetan" lehiatu ziren. Espero zitekeen bezala, emakume sobietarrek menderatu zuten; Irinak taldearen urrezko domina eskuratu zuen.

### 1985

1985ean, Irinak laugarren postua lortu zuen sailkapen nagusian, taldekako lehiaketaren ondoren, Natalia Yurchenko, Olga Mostepanova eta Ekaterina Szabo errumaniar taldekideen atzetik. Herrialde bakoitzeko gehienez ere hiruk egin zezaketen aurrera all-around-en amaierara, eta Irinak hirugarren sobietar leku hori irabazita zuen. Sobietar entrenatzaileek beste plan batzuk zituzten, ordea, eta haren ordez Elena Shushunova eta Oksana Omelianchik jarri zituzten.

### 1986

Irina 1985etik aurrera agortu egin zen. AEBetara joan 1986ko Amerika Kopan parte hartzeko, baina ez zegoen behar besteko sasoian. Hirugarren amaitu zuen. Nazioarteko Bikote Mistoen lehiaketara itzuli zen. Urte hartako gertakizun handienetako bat, 1986ko Borondate Oneko Jokoak, galdu zituen, eta ordezkoen taldean geratu zen.

### 1987

Moskuko 1987ko Izarretan lehiatu zen 80 Web guneei egindako omenaldian, baina bere buruaren itzala baino ez zen izan. Handik gutxira erretiratu zen.

### Erretiroa

Erretiratu ondoren Irina Moskuko haurtzaindegiko maistra egin zen. Seme bat du lehen senarrarekin, eta bikiak bigarren senarrarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Irina Baraksanova» *Gymnastics Wiki* (Noiz kontsultatua: 2022-08-11).

Kanpo estekak
-------------

* Irina Baraksanova 1986 Youtube

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5920253

 |

* Wd Datuak: Q5920253
***Garaldea. Sobre el origen de los vascos y su relación con los guanches***, Federico Krutwigek idatzitako saiakera liburua da. 1978 urtean kaleratu zen Txertoa argitaletxearekin. Bertan Europako mendebaldean sustrai etnokultural aurreindoeuropear bat deskribatzen du, zeinaren gaur egungo aztarna bizidun bakarra euskara litzatekeen.

Liburuan planteatzen duen ideia Dominik Wölfel arkeologo austriarrak kanariar uharteetan eginiko ikerketetan oinarritzen da. Guantxeen hainbat elementu linguistikok kointziditzen dute, Krutwigen esanetan, Europako mendebaldeko hizkuntzekin, baina ez Europa ekialdeko hizkuntza eslabiarrekin ezta Afrika iparraldeko berbereekin. Krutwigek guantxeak lotzen ditu Europako mendebaldean garaturiko megalitoen konplexu kulturalarekin.

Horrekin batera, arkeologian eta hizkuntzalaritzan erabiltzen diren teoriak aztertzeko bide bat aurkeztu zuen, teoria axiomatikoak eta teoria enpirikoak bereiztuz, orduan garatzen ari zen zibernetikaren zientzien arabera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57667130

 |

* Wd Datuak: Q57667130
**Dina Kotxetkova** (Mosku, Errusia, 1977ko uztailaren 27a) gimnasta artistikoa da, 1994an eta 1996an munduko txapelduna izan zen bi aldiz, lurzoruko eta oreka-barrako probetan, hurrenez hurren.

Kirolari ibilbidea
------------------

Brisbanen (Australia) 1994an egin zen Munduko Txapelketan, urrezko domina lortu zuen lurrean, eta brontzezko bi domina norbanakoen orokorrean, Shannon Miller estatubatuarraren eta Lavinia Milosovici errumanieraren atzetik—, barra asimetrikoetan, Luo Li txinatarraren eta Svetlana Khorkina errusiarraren atzetik. 

Handik gutxira, urte berean, Dortmundeko1994ko Munduko Txapelketan taldekako lehiaketan baino ez zen parte hartu.Taldekako brontzea lortu zuen, Errumaniaren eta Estatu Batuen atzetik.

1996an San Juanen (Puerto Rico) egindako Munduko Txapelketan, oreka habean urrea eskuratu zuen.

Atlantakko Olinpiar Jokoetan taldekakoetan zilarra eskuratu zuen, Estatu Batuen ondoren (urrea) eta Errumaniaren aurretik (brontzea).

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Ficha.* .
2. ↑    *Ficha.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q964159
* **Kirolariak**
* COI: dina-kochetkova

 |

* Wd Datuak: Q964159
**Julie Tullis** ( **Palau** jaioa) (Surrey, 1939ko martxoaren 15a – K2, 1986ko abuztuaren 6/7a) britainiar eskalatzaile eta zinemagilea izan zen. Aita Santurtzikoa zuen.  Ekaitz batean K2ko gailurretik jaisten ari zela hil zen, hainbat espediziotako beste lau eskalatzailerekin batera, 1986ko "Uda Beltzean".

1986ko abuztuaren 4an, Kurt Diemberger eta Julie Tullis K2 mendiaren gailurrera iritsi ziren. Bere jaitsiera hasi eta gutxira, Tullis erori egin zen eta Diemberger berarekin eraman zuen. Amildegitik erortzea saihestu zuten, eta gaua 8.000 metrotik gora igaro zuten. Hurrengo egunean IV. kanpamendura iristea lortu zuten, non beste sei eskalatzailerekin bi kanpin-denda partekatu behar izan zituzten, euren kanpin-denda elur-ekaitz batek suntsitu ondoren. Tullis beranduago hil zen gau horretan, beharbada garuneko edema baten ondorioz, eta soilik beste eskalatzaile bat, Willi Bauer austriarra, bizirik irten zen jaitsieratik Diembergerrekin batera. Bi eskalatzaileek izozte larriak jasan zituzten jaitsieran eta anputazioak egin behar izan zizkieten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** San Sebastian, Juanjo.  (2000). *Cuando la luna cambie.*  Desnivel, 127 or. ISBN 84-89969-85-x..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q531852
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 43319710
* ISNI: 0000000063637341
* GND: 1190677245
* LCCN: n86058724
* NLA: 35986325
* Open Library: OL1070198A

 |

* Wd Datuak: Q531852
**Camelia Macoviciuc-Mihalcea** (1968ko martxoaren 1an jaioa) Errumaniako Botosani konderrian, Hudeshti udalerrian. Errumaniar arraunlaria da, eta urrezko domina lortu zuen Atlantako 1996ko Olinpiar Jokoetan, scull bikoitz arineko espezialitatean, Constan«a Burcic«bere herrikidearekin» batera.

Bizitza
-------

**Camelia Macoviciuc**, 1985ean hasi zen arraunean aritzen, Bukaresten entrenatu zen hiriburuko "Dinamo" arraun klubean. Helduen nazioarteko mailan arraunean debuta egin zuen 1995eko denboraldian, Errumaniako selekzioko talde nagusian sartu eta pisu arineko binakakoan lehiatu zen Tampereko Munduko Txapelketan.

Emanaldi arrakastatsu batzuei esker, 1996ko Atlantako Udako Olinpiar Jokoetan herrialdearen ohorea defendatzeko eskubidea eman zioten - Constanta Burchica bere bikotearekin batera, arerio guztiak gainditu zituen binakako arineko programan eta horrela irabazi zuen Olinpiar Jokoak, urrezko domina. Denboraldi honetan ere, Glasgowko munduko txapelketan egindako lanagatik nabarmendu zen, non brontzezko domina lortu baitzuen binakako pisu arinean.

Atlantako Olinpiar Jokoen ostean, Makovichuk Errumaniako arraun taldean jarraitu zuen eta nazioarteko estropada handietan parte hartzen jarraitu zuen. Hala, 1997an, binakako arinean, brontzezko domina lortu zuen Munduko Kopako bi fasetan eta Egbeletako Munduko Txapelketan.

1998an, Koloniako munduko txapelketan, berriz ere brontzea jaso zuen diziplina berean.

1999an, binakako arinean, onena izan zen Hasewinkel-eko eta Vienako Munduko Kopetan, baita St. Catharines-eko Munduko Txapelketan ere.

Ondoren, ezkondu eta lehiaketetan parte hartu zuen bere senarra Mikhalcha izenarekin. Bereziki, 2003an Milango munduko txapelketa bisitatu zuen, eta handik pisu arineko binakako sailkapenean lortutako brontzezko domina ekarri zuen.

Errumaniako selekzioko liderren artean egonik, arrakastaz sailkatu zen Atenaseko 2004ko Olinpiar Jokoetarako. Hemen lau bikote arrunten programan hasi zen eta ezin izan zuen irabazleen kopuruan sartu - azken lasterketa erabakigarrian bosgarren iritsi zen helmugara. Denboraldi hau amaitu eta gutxira, bere kirol ibilbidea amaitzea erabaki zuen.

Olinpiar jokoetako emaitzak
---------------------------

| JOKO OLINPIKOAK |
| --- |
| Urtea | Lekua | Domina |
| 1996 | Atlanta | Urrea |
| **MUNDUKO TXAPELKETAK** |
| **Urtea** | **Lekua** | **Domina** |
| 1996 | Glasgow | Brontzea |
| 1997 | Egbelet | Brontzea |
| 1998 | Kolonia | Brontzea |
| 1999 | St. Catharines | Urrea |
| 2003 | Milan | Brontzea |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2934732
* **Kirolariak**
* COI: camelia-macoviciuc

 |

* Wd Datuak: Q2934732
**Lu Li** (Changsha, Txinako Herri Errepublika, 1976ko abuztuaren 30a) gimnasta txinatarra da.

Lu Txinako selekzio nazionalean sartu zen 1991. urtearen amaieran. Hala ere, gibeleko gaixotasunagatik Olinpiar Jokoetan lehiatzea ia ezinezkoa egin zitzaion. 1992ko apirilean, Bartzelonako Jokoak baino hilabete batzuk lehenago, bere nazioarteko debuta egin zuen Parisko Munduko Txapelketan, non bere barra asimetrikoko errutina berritzaileak gimnasia munduaren arreta erakarri zuen. Jaitsieran akats bat egiteagatik soilik 4. sailkatu zen (nahiz eta finalera sailkatzeko gimnasta nagusia zen). 

Lu batez ere ezaguna egin zen 1992ko Bartzelonako Udako Joko Olinpikoetako urrezko domina irabazi zuelako. Gau hartan Luk bikain egin zuen, hamarrekoa lortuz, baina Lavinia Milosovicik gau berean hamarrekoa ere lortu zuen, historikoa izan zena, gaur egun arte joko olinpikoetan hamarrekoa lortu duten bakarrak baitira. Harrigarria da ere Lu Lik ere zilarrezko domina bat irabazi zuela joko berberetan (9.912ko puntuazioarekin), eta hori dela eta, Lu Li Txinako emakumezkoen bigarren gimnasta olinpiko arrakastatsuena izatea lortu zuen, Liu Xuanen atzetik. Luk arazoak izan zituen lehiatzeko barrarekin, eta 34. geratu zen horregatik.

1993ko Txinako Joko Nazionaletan lehiatu zen Lu, eta barra asimetrikoetako lehen postuan geratu zen (Luo Li-rekin berdinduta, 1994ko Munduko Txapelketa irabazi zuena Brisbanen), eta handik gutxira erretiratu egin zen.

XXI. mendean entrenatzaile izaten hasi zen, eta entrenatzaile gisa jarraitzen du gaur egun ere. 2000. urtean, Kaliforniara joan zen Lu Li, eta han entrenatzailea izan zen, Kim David Gussenhovenekin ezkondu zen urte berean,eta J izeneko semea izan zuten. 2007an Ipar Carolinara joan zen, entrenatzaile gisa. 2009an, Lu Li Stocktonera (Kalifornia) joan zen, eta Gimnasia Championeko Akademian entrenatu zuen. 2009ko irailaren 1ean, Li, Kim eta J Washingtonera joan ziren bizitzera, eta Redmondeko Emalda City Gymnastics-en entrenatzeko kontratatu zuten. Handik gutxira, Gig Harbor-ko gimnastak entrenatzen hasi zen, eta orain, Black Hills Gymnastics-en entrenatzen du Lacey-n (WA).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1027151

 |

* Wd Datuak: Q1027151
**Kristobal II.a** danieraz: *Christoffer 2.*; 1276ko irailaren 29a – Nykøbing gaztelua, 1332ko abuztuaren 2a) Danimarkako erregea izan zen 1320tik 1326ra eta 1329 hil zen arte.

Erik V.a Danimarkakoa eta Aines Brandeburgokoaren semea izan zen. Bere anaia Erik VI.aren erregealdian, tronurako oinordeko eskatzea izan zen, Estoniako duke titulua jaso zuen eta anaiaren politikak babestu zituen. 1294an Jens Grand apezpikua atxilotu zuen, baina ondoren oposizioan sartu zen eta 1319an erbesteratu zen Erik hiltzean.

Boteretsuek errege ahul bat nahi zuten eta Kristobal aukeratu zuten 1320ko urtarrilean. Porrot egin zuen erresuma bat jaso zuen, Danimarkako eta Alemaniako nobleei hipotekatutako eskualdeekin. Nobleei eta elizari pribilegioak eman eta zergetatik askatzen zituen askatasun-gutun bat sinatu zuen. Orduan, nekazariei eta alemaniar lurraldeei zergak kobratu zizkien eta Alemaniako iparraldeko dukerri, konderri eta hirietara eraman zuen gerra.

1326an garaitua, abdikatzera behartua eta erbesteratua izan zen eta Valdemar III.a errege izendatua izan zen. Kristobal 1329an berrezarri zuten tronuan, baina formalki bakarrik, boterea egikaritu gabe. Hil zenean, Danimarka gobernu militar alemaniar baten mende egon zen.

1300. urtean Eufemia Pomeraniakoarekin ezkondu zen eta sei seme-alaba izan zituzten.
**Dörte Thümmler** (Hoyerswerda, Alemania, 1971ko urriaren 29a) alemaniar gimnasta artistikoa da, barra asimetrikoen proban espezialista. 1987an munduko txapeldun izatea lortu zuen, Ekialdeko Alemaniarekin lehiatuz.

Kirolari ibilbidea
------------------

### 1987

Rotterdameko 1987ko Munduko Txapelketan, urrea lortu zuen barra asimetrikoetan, Daniela Silivaş errumaniarrarekin berdinduta eta Jelena Xuxunova sobietarraren aurretik, eta brontzea taldekakoan, Errumaniaren (urrea) eta Sobietar Batasunaren (zilarra) atzetik. Taldekideak: Gabriele Faehnrich, Ulrike Klotz, Martina Jentsch, Klaudia Rappy eta Astrid Heese izan ziren.

### 1988

1988an, Seulgo (Ipar Korea) Olinpiar Jokoetan, Sobietar Batasunaren eta Errumaniaren ondoren, brontzezko domina lortu zuen. Taldekideak: Martina Jentsch, Dagmar Kersten, Ulrike Klotz, Betti Schieferdecker eta Gabriele Faehnrich izan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Ficha.* .
2. ↑    *Dörte Thümmler.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q532621
* Commonscat Multimedia: Dörte Thümmler

---

 |

* Wd Datuak: Q532621
* Commonscat Multimedia: Dörte Thümmler
**Henry Sewell** (Newport, Wight, 1807ko irailaren 7a – Cambridge, 1879ko maiatzaren 14a) zeelandaberritar politikaria izan zen. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 1856ko maiatzean 7tik 20ra.

Bere aitaren Ingalaterrako abokatu-bulegoan lan egin zuen. 1840an hondatu zen, eta 1844an emaztea hil zitzaion, sei seme-alaba zituela. 1850ean berriro ezkondu eta 1853an Zeelanda Berrira emigratu zuen.

Zeelanda Berriko autogobernuaren aldeko kanpainak egin zituen eta 1856ko maiatzean Zeelanda Berriko lehen premier bihurtu zen, lehen ministro karguaren baliokidea. Halaber, Diruzain Kolonial (1856–1859), Prokuradore Nagusia (1861–1862) eta bi aldiz Justizia ministroa izan zen (1864–1865, 1869–1872).

1873an politikatik erretiratu eta Ingalaterrara itzuli zen.



| * i
* e
* a
Zeelanda Berriko lehen ministro eta *premier*rak |
| --- |
| 
* Sewell
* Fox
* Stafford
* Fox
* Domett
* Whitaker
* Weld
* Stafford
* Fox
* Stafford
* Waterhouse
* Fox
* Vogel
* Pollen
* Vogel
* Atkinson
* Grey
* Hall
* Whitaker
* Atkinson
* Stout
* Atkinson
* Stout
* Atkinson
* Ballance
* Seddon
* Hall-Jones
* Ward
* Mackenzie
* Massey
* Bell
* Coates
* Ward
* Forbes
* Savage
* Fraser
* Holland
* Holyoake
* Nash
* Marshall
* Kirk
* *Watt (bitartekaria)*
* Rowling
* Muldoon
* Lange
* Palmer
* Moore
* Bolger
* Shipley
* Clark
* Key
* English
* Ardern
* Hipkins
* Luxon

 | Zeelanda Berriko armarria |
**Gustavo Arango** (Medellín, Kolonbia, 1964 ) idazlea, kazetaria eta Espainiako eta Latinoamerikako literaturako irakaslea da. Kolonbiako Cartagenako El Universal egunkariko literatura gehigarriko editorea izan zen, Gabriel García Márquezek kazetari lanetan hasi zuen egunkaria izateagatik ospetsua izan zena, Gustavo Arangorentzat Kolonbiako Nobel saridunari buruzko lan adierazgarrienetako bat idaztea ahalbidetu zuena: "Un ramo de nomeolvides: García Márquez en El Universal" (1995).

Hizkuntzaren erabilera arretatsu eta biziki adierazgarri baten bidez, bere idazkerak errealitate bitxiak eta pertsonaia eszentriko eta itxaropentsuak azaltzen ditu, munduaren atzealde absurdoa eta egungo errealitate jakin batzuk agerian uzten dituztenak. Kolonbian jakintsu eta "gabologo" garrantzitsuenetakotzat hartzen da, baita herrialdeko eta Latinoamerikako egungo kontakizuneko pertsonaia nagusitzat ere.

Kanpo estekak
-------------

* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16941813
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 97628391
* ISNI: 0000000078269705
* BNE: XX1754446
* BNF: 15559099t (data)
* GND: 1214268889
* LCCN: no95038311
* SUDOC: 109053052

 |

* Wd Datuak: Q16941813
**Jon Aizpuru** (Irun, Gipuzkoa, 1983an) euskal musikaria da.

Jon Aizpuruk Ametsa Gazte Abesbatza zuzentzen (Musikaste 2010)
Jon Aizpuru Mallea Irunen jaio zen 1983an. Tronpetako Erdi Mailako Gradua lortu zuen Irungo Kontserbatorioan, eta ikasketak Bordeleko Mairie kontserbatorioan jarraitu zituen. Musikeneko Koru Zuzendaritzan gradua lortu zuen, bere irakaslea Gabriel Baltés izan zelarik.
Talde ezberdinetan parte hartu izan du, Kup Taldea eta Kea Ahots Taldeak, esate baterako, eta hainbat ekimenetan ere zuzendari moduan parte hartu izan du. Egun, Ametsa Abesbatza Kultur Elkarteko Musika Tailerreko irakasle da, eta Berako Isidoro Fagoaga Musika Eskolako abesbatza eta musika lengoaiako irakaslea ere bada.
Donostiako Ereserki abesbatza zuzentzen du eta OLBE- Operako Bilboko Lagunen Elkarteko barneko bandako zuzendaria da. Hastapenetatik Irungo Ametsa Gazte abesbatzaren zuzendaria da.

Kanpoko loturak
---------------

* Eresbil,

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12201644
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 24196

 |

* Wd Datuak: Q12201644
*Artikulu hau Morea penintsulari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Morea (argipena)».*

**Peloponeso** edo  **Morea** (grezieraz: Πελοπόννησος, *Pelopónnēsos*) Greziako penintsula da, Korintoko istmoak lotuta (nahiz eta orain Korintoko ubideak kontinentetik banatu).

Izena
-----

Pelope heroiak eskualdea konkistatu zuenean bere izena eman zion, izan ere 'Peloperen uhartea' esan nahi du, nahiz eta 1893an Korintoko ubidea eraiki baino lehen penintsula izan. Erdi Aroan, 'Morea' izendatu zuten, masustondoren hostoaren itxura duelako.

Geografia
---------

Penintsula menditsua da oso, Pindoko mendilerroaren zatia delako. Mendi nagusiak ipar-mendebaldean Olono (2.223 metro), ipar-ekialdean Zilene (2.374 metro), erdialdean Megalo (1.980 metro) eta hego-ekialdean Argolida, Parnon (1.935 metro) eta Taigeto (2.404 metro) dira, artean Argos, Esparta edo Kalamatako haranak daudela. Kostaldean Nafplia, Lakonia eta Meseniako golkoak ditu.

Banaketa administratiboa
------------------------

Peloponeso hiru periferia ditu bere barnean, nagusiena izen bera duena. Periferia hau bost prefekturatan (*nomoi*) azpibanatua dago:

* Arkadia
* Argolida
* Korinto (Korinzias)
* Lakonia
* Mesenia

Akaia eta Elideko prefekturak ere penintsulan daude baina Mendebaldeko Grezian daude. Gainera, Argolidaren zati bat Atika barnean dago.

Hiriak
------

Peloponesoko hiri nagusiak (2001eko erroldaren arabera) honako hauek dira:

* Patras (169.242 biztanle)
* Kalamata (54.065 biztanle)
* Korinto (30.434 biztanle)
* Tripoli (28.976 biztanle)
* Argos (25.068 biztanle)
* Pirgos (24.765 biztanle)
* Aigion (21.966 biztanle)
* Esparta (16.473 biztanle)
* Nauplio (13.124 biztanle)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *154. arauaː Europako eskualde historiko-politiko nagusiak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q78967
* Commonscat Multimedia: Peloponnese

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 234133404
* BNE: XX456198
* GND: 4045064-8
* LCCN: sh85099296
* NKC: ge130390
* NARA: 10046165
* AAT: 300386491
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 5913779

 |

* Wd Datuak: Q78967
* Commonscat Multimedia: Peloponnese
*Artikulu hau Argentinako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Peso».*

**Peso moneda nacional argentinarra** (gaztelaniaz: *Peso moneda nacional*), Argentinako Errepublikan 1881etik 1970era zirkulazioan egon zen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **ARM** zen eta bere sinboloa m$n, peso eta dolar izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Peso moneda nacional argentinar banako baten ehunena zentabo deitzen zen eta peso bakoitza 100 zentaboz osatuta zegoen. *Peso moneda nacional* hitzek, pisu diru nazionala esan nahi dute gaztelaniaz.

Historia
--------

1881eko azaroak 5ean peso moneda nacional argentinarrak peso diru arrunta argentinarra ordezkatu zuen. 1970eko ekainak 1ean berriz, peso ley argentinarrak peso moneda nacional argentinarra ordezkatu zuen, hurrengo truke tasarekin: 100 peso moneda nacional argentinar = 1 peso ley argentinar.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)**  *Banco Central de la República Argentina.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-07).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Coins of CIS and Baltic countries.*  (Noiz kontsultatua: 2018-05-20).
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Coins of CIS and Baltic countries.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-07).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Argentinako Errepublikako Banku Zentralaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q961408
* Commonscat Multimedia: Argentine peso moneda nacional

---

 |

* Wd Datuak: Q961408
* Commonscat Multimedia: Argentine peso moneda nacional
**Jose Ignazio Larramendi Sorazu** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1786ko urtarrilaren 24 – Arrasate. Gipuzkoa, 1855eko martxoaren 23), euskal herritar musikaria izan zen.

1786an jaio zen Azkoitian eta 1804an botoak egin zituen Arantzazun frantziskotar gisa. 1810ean klaustrotik atera zenean Tolosako organo-jole postua hartu zuen 1814an San Frantziskoren Komentura erretiratu zen arte. 1828an Arrasateko Koruko Bikarioa izan zen eta Arrasaten bertan hil zen 1855ean.

Musikari nekaezina izan zen. Kantu lauan aditua zen eta aipatutako kantu horretan konposatu zuen otoitza berria eta, era berean, *Método Nuevo para aprender con facilidad el Canto Llano y la Salmodia* metodoa inprimatu zuen Madrilen 1928an.

Hirurogeita hamabosten bat musika-lan gordeta daude. Genero erlijiosoaren atalean euskarazko hitzez sortutako gabon kantak nabarmentzen dira. Musika-tresnaz jotzekoen artean teklaturako eta musika bandarako konposatu zituen. Garai horretan bere musika-lanak leku askotan jotzen ziren, artxibo askotan gordetzen baitira gaur egun.

Kanpo estekak
-------------

* Eresbil, partiturak
* *Método Nuevo para aprender con facilidad el Canto Llano y la Salmodia* liburua euskadi.net-eko liburuklik atarian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12376164
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX1363623
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 85908
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q12376164