recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Satis** edo **Satet**, "gezi batek bezala hegan egiten duena", egiptoar mitologian gerra, uholde, ugalkortasun eta maitasunaren jainkosa da.

* Izen egiptoarra: **Satet** Izen greziarra: **Satis** Jainko edo jainkosa greziarra: Hera

Ikonografia
-----------

Goi Egiptoko koroa duen emakume bezala irudikatu zen, bi adarrekin, ankha eta zetroarekin. Baita antilope itxurarekin ere

Mitologia
---------

Faraoiaren jainkosa babeslea eta Nubiako mugaren zaintzailea

Gerrarekin eta Elefantina uhartearekin lotuta dago, Piramideen testuetan

Khnumen emaztea eta Anuketen ama (edo ahizpa). Khnum eta Anuketekin Elefantinako hirukoa osatzen zuen, eta Esnakoa Khnum eta Neitekin.

Sinkretismoa
------------

Isis-Hathor, Amonet, Manat eta Renpetekin identifikatua izan zen.

Epitetoak
---------

"Beheragoko lurraldeko izpiritua" titulua zeraman.

Gurtza
------

Sehel uhartean gurtua izan zen, Asuanetik gertu.

Kanpo estekak
-------------

* Rosa Thode, *Panteoi Egiptoarra* egiptologia.orgen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q843206
* Commonscat Multimedia: Satis

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 47152743026227732950
* BNF: 11972600f (data)
* GND: 118605674
* SUDOC: 078608058

 |

* Wd Datuak: Q843206
* Commonscat Multimedia: Satis
**Aaron Phillip Wolf** (japonieraz: ウルフ・アロン, *Wurufu Aron*?, Tokio (Japonia), 1996ko otsailaren 25a)
 judo borrokalari japoniarra da. Estatubatuar jatorrikoa, jatorri horretako lehen txapeldun nazional bilakatu zen.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina lortu zuen ≤100 kg-ko gizonezkoen kategorian, Jo Gu-Ham hegokorearra (zilarrezkoa) eta Jorge Fonseca portugaldarra eta Niyaz Ilyasov errusiarra garaituz (elkarbanatutako brontzezkoa).  
 Japoniako taldearekin, berriz, zilarrezkoa lortu zuen talde mistoko kategorian, Frantziako taldearen atzetik (urrezkoa) eta Alemania eta Israelgo taldeen (elkarbanatutako brontzezkoa) aurretik. Honako hauek osatzen zuten Japoniako taldea: Uta Abe, Shohei Ono, Chizuru Arai, Shoichiro Mukai, Akira Sone, Aaron Wolf, Tsukasa Yoshida , Miku Tashiro, Shori Hamada, Hifumi Abe, Hisayoshi Harasawa eta Takanori Nagase-k.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 01 !1. postua, urrezko domina | ≤100 kg, gizonezkoa |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Mistoa taldeka, |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Aaron Wolf" JudoInside.com-en 2021-11-01ean begiratua **(Ingelesez)**
2. ↑  «Aaron Wolf» *olympedia.org* 2021-11-01ean begiratua**(Ingelesez)**
3. ↑  «Aaron Wolf» Olympics.com 2021-11-01ean begiratua **(Gaztelaniaz)**
4. ↑  "Judoa, ≤100 kg, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**
5. ↑  «Judoa, mistoa taldeka, emaitzak 2020» olympedia.org **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38457764

 |

* Wd Datuak: Q38457764
**Selknam hizkuntza** (shelk 'nam, selk' nam, shilk 'nam) selknam edo onek Suaren Lurraldeko Uharte Handian hitz egiten zuten hegoaldeko chon hizkuntza bat da.

Selknam hizkuntza desagertzeko zorian dagoen hizkuntza bat da, alde batetik, XIX. mendearen amaieran enpresaburu abeltzainek babestutako etorkin europarrek egindako Selknam genozidioaren ondorioz eta, bestetik, gaixotasunek eragindako heriotzen eta ona gizarte tradizionalaren erabateko hausturaren ondorioz. Iturri baten arabera, hizkuntza honen azken hiztun arinak 1980ko hamarkadan hil ziren. Hala ere, Rojas Bersciak (2014) adierazi zuen bi pertsona (Joubert Yantén, Txileko gazte bat, eta Herminia Vera, Argentinako emakume selknam bat, 2014an hil zena) gai zirela selknamez komunikatzeko, baina soilik hizkuntzaren ezagutza pasibo mugatua zuten hiztun gisa. "Ona" izena yagan hizkuntzatik dator eta selk'nam hitzari gailendu zaio, euren burua izendatzeko erabiltzen zuten izena islatzen duen hitza.

Zenbait hitz
------------

* Ni = Ya
* Zu = Maai
* Hura = Hanai
* Gu = Yekuá
* Zuek = Maai
* Haiek = Hanai edo Hanai Mejesh
* Nire senarra = Yi she
* Nire emaztea = Yi naa
* Bere emaztea = Tnaa
* Gallen emaztea = Gallanak
* Nire semea = Yi laal
* Bere semea = Mlaal
* Nire anaia (zaharrena) = YORISK.
* Bere anaia (gazteagoak) : MACHI.
* Bere arreba (zaharrena) : MORKAAHAN
* Bere arreba (gazteagoak): MAHAN

Kanpo estekak
-------------

* Onak: Suaren Lurraldea. 1910 Autorea: Carlos R. Gallardo

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2721227
* Commonscat Multimedia: Ona language

---

 |

* Wd Datuak: Q2721227
* Commonscat Multimedia: Ona language
***San Mateoren deia*** (italieraz *Vocazione di san Matteo*) Caravaggiok 1599tik 1600ra bitarte egindako margolana da, non agertzen baita Jesukristok Mateori egindako deia berari jarraitzeko. Erromako San Luigi dei Francesi elizarako pintatu zuen, eta han dago gaur egun ere. Caravaggiok Mateoren bizitzari buruz egindako beste bi margolanen ondoan dago: *San Mateoren martiritza* eta *San Mateoren inspirazioa*.

Indar handiko lana da, zeinean nahita bere garaiko ingurune batean kokatu zuen Caravaggiok Mateo apostolua, garai hartako taberna batean, orduko jantziekin jantzitako beste bezero batzuekin dagoela. Jesusek, ordea, itxura klasikoagoa duela dirudi, nahiz eta ez dugun jantzita guztiz ikusten. Jesusen keinuetan dago margolanaren indarra: aurpegi ederreko gizon gazte bat da modeloa, eta eskuaren zeinuan, deia egiteko keinu horretan, Michelangeloren Adamen sorkuntzaren Kapera Sixtinoko unearen erreferentzia argia dago.

* Michelangeloren eskuak.Michelangeloren eskuak.
* Caravaggioren eskua.Caravaggioren eskua.
* Jesusen aurpegia.Jesusen aurpegia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q969377
* Commonscat Multimedia: The Calling of Saint Matthew by Caravaggio

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 14505761x (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q969377
* Commonscat Multimedia: The Calling of Saint Matthew by Caravaggio
**San Migel eliza** Ibargoiti ibarreko Getze kontzejuan XIV. mendeko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Aragoiko Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

Eraikina
--------

Harrizko eraikuntza gotikoa da, hiru ataletan banatutako habearte bakarrekoa eta burualde poligonalekoa. Gurutze-ganga sinpleak estaltzen du; habeartean giltzarriak ditu, eta burualdean nerbiodun horma-atalak. Dorrea habeartearen lehen atalaren gainean dago.

Sarrera epistolaren aldetik egiten da, arku zorrotzeko ate gotikoa eta landare-dekorazioa duten kapiteletan oinarritzen diren arkiboltak dituena. Arkupea gurutze-ganga sinplez estalita dago. 1928an, elizaren barruan obrak egin ziren, eta erretaula nagusiari, pulpituari eta prebisterioaren hormetan zeuden alboko bi nitxoei eragin zieten.

Erretaula nagusia platereskoa da (ca. 1550) bankua, hiru kaleko gorputz bakarra eta atikoa ditu. San Antonio Abad eta San Juan Bataiatzailearen tailuak ditu alboko kaleetan eserita, eta San Sebastian, San Migel Goiaingerua eta San Nicasio kaleetan. Teilatupean, Kalbarioko taldea ageri da, fardel biribilean.

Epistolaren ondoan dagoen presbiterioko nitxoan, zizelkadura bat dago, errenazimendu goiztiarreko estiloan (ca. 1520-1530) Kristoren taldea Gurutzean eta bere oinetan Ama Birjina, San Joan Ebanjelaria eta Maria Magdalenarekin hildako Kristoren aurreko deitoratzeak, egur polikromatuan.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | GETZE.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Getze
* Ibargoiti

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110640747

 |

* Wd Datuak: Q110640747
**Adnan Khashoggi** (arabieraz: عدنان خاشقجي‎, /ʕædˈnæːn xæːˈʃuqdʒiː/; Meka, 1935ko uztailaren 25-Londres, 2017ko ekainaren 6) enpresaburu, arma trafikatzaile eta munduko gizon aberatsenetarikoa izan zen.

Biografia
---------

Saudi Arabiako Mekan jaioa, etnia turkiarraren partaidea zen. Aitak oso maila ona zuen Saudi Arabiako errege-familiako medikua izan baitzen. Khashoggik Stanford Unibertsitatean ekonomia ikasi zuen eta laster mendebaldeko zein arabiako eliteekin oso harreman onak izan zituen. Amerekitekako Estatu Batuetan eta Egipton ere ikasi zuen. 1960an Sandra Daly-rekin ezkondu zen; emakumea islamera egin zen, Soraya Khashoggi izena hartuz. 1980an berriro ezkondu zen, Laura Biancolini italiarrarekin, eta honek ere islamera egin zuen. Bizitzan zehar eskandalu eta ekintza biolentoekin lotura zuzena izan zuen, Iran-Contra eta Lockheed eskandaluaren afereekin, besteak beste. 1988an, Suitzan atxilotu zuten eta espetxean ere egon zen Filipinetako Ferdinand Marcos diktadorearekin negozio ilegalak izateagatik.

Nahiz eta bere biografia izan, erabateko inpunitatean bizi zen ondoren. Esaterako Espainiako Marbellan etxetzar bat zuen eta udara oro Puerto Banúsen atrakatzen zuen bere yate, *Nabila* izenekoa.
Londreseko St. Thomas Hospitalean hil zen 2017an, Parkinsonen gaixotasunerako tratamendurako ospitalaren sail batean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  ABC: Muere Adnan Khashoggi, uno de los hombres más ricos del mundo
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Aberatsaren heriotza bere webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q359381
* Commonscat Multimedia: Adnan Khashoggi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 40840257
* ISNI: 0000 0000 2891 2520
* GND: 1161949828
* LCCN: n85370219

 |

* Wd Datuak: Q359381
* Commonscat Multimedia: Adnan Khashoggi
**Santa Katalinaren Arkua** Guatemalako Antigua hiriko lekurik ezagunenetako bat da. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu duen hirira joaten diren milaka turistek bisitatzen dute urtero. Arkua hiriaren benetako ikonoa da.

Historia
--------

Arkua Santa Katalina Ama Birjina eta Martiriaren mojen komentukoa zen. 1773an Santa Martaren Terremotoen ondoren, egitura abandonatuta geratu zen. Santa Katalinaren Arkuak, Klaustro Konbentualak eta Elizaren Nabeak osatzen dute Santa Katalina Ama Birjina eta Martiriaren Komentu Zaharreko monumentu-multzoa. Elizako arkua eta nabea udalarenak dira, eta komentu-klaustroa jabetza pribatukoa da. Arkua 1890eko hamarkadan berregokitu zuen Manuel Lisandro Barillas Bercián jeneralaren gobernuak, eta erloju bat jartzeko dorretxo bat eraiki zuten haren gainean.

Arkuaren zergatia
-----------------

Arku barrutik komentuaren bi aldetako komunikazioa egiten zen. Komentuan zeuden mojak klausurakoak ziren eta, ondorioz, kalera ezin ziren atera. Mojek kalea ixtea eskatu zuten baina udalak proposamena ez zuen onartu eta arkuaren aukera eskaini zien. Horrela, arkuaren barruan korridore itxi bat eraiki zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Cadena, Felipe (1774). *Breve descripción de la noble ciudad de Santiago de los Caballeros de Guatemala y puntual noticia de su lamentable ruina ocasionada de un violento terremoto el día veintinueve de julio de 1773*. Mixco, Guatemala: Oficina de Antonio Sánchez Cubillas.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7419266
* Commonscat Multimedia: Arco de Santa Catalina, Antigua Guatemala

---

 |

* Wd Datuak: Q7419266
* Commonscat Multimedia: Arco de Santa Catalina, Antigua Guatemala
**2015eko Shebaako etxaldetako erasoa** 2015eko urtarrilaren 28an, Hezbolak Israelen aurka Shebaako etxaldeetan egin zuen erasoa izan zen.

Testuingurua
------------

Urtarrilaren 18an, Israelgo armadak Quneitran (Siria) Hezbolaren zazpi kide hil zituen.

Gertaerak
---------

Hezbollah milizia xiitak Israelgo armadaren konboi bat eraso zuen Shebaako etxaldeetan; Golango gainaren iparraldeko zatian. Jarraian, Libano hegoaldera suziri multzo bat bota zuen Israelgo Armadak, eta Al-Mayedia, Kafar Xuba, Al-Abasiya eta Al-Wazani inguruetan kalte materialak eragin zituen. Gainera, Israelen bonbardaketek, Unifil misioan zegoen soldadu espainiar bat hil zuen.

### Biktimak

Egindako erasoaren ondorioz, Israelgo bi soldadu hil eta beste zazpi zauritu ziren. Soldadu espainiar bat ere hil zen.

Erreakzioak
-----------

Urtarrilaren 29an, borrokak gogortzerik nahi ez zuela esan zion Hezbolak Israeli.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Makazaga, Xabin.  (2015-01-29). «Hezbollah, Israelen jomugan» *Berria*.
2. ↑   Reuters. *UN peacekeeper killed - UN Lebanon force spokesman.* .
3. ↑   «Ez duela borrokak gogortzea nahi jakinarazi dio Hezbollahek Israeli» *Berria* 2015-01-30.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18916528

 |

* Wd Datuak: Q18916528
**San Migel eliza** estilo erromanikoko eraikin erlijiosoa da, izen bereko monasterio batetik geratzen den zatia da. Breamoko parrokian dago, Pontedeumeko herrian, Eume eskualdean, Coruña probintzian. 1931ko ekainaren 3ko dekretuaren bidez monumentu nazional izendatua.

Kokapena
--------

Pontedeumetik oso gertu dago, 300 metroko altueran. Mendiaren iparraldeko magalean marinel-herri zaharra dago.

Historia
--------

Gaur egun oraindik ez dago monasterio zaharraren aztarnarik, eta haren existentziaren lekukotzarik zaharrena 995. urtekoa da. Fatxada nagusian edo mendebaldekoan inskripzio bat ageri da gaur egungo eraikinaren obrak hasi ziren datarekin (1187); oraindik bada dokumentu bat Caaveiroko hilobian, eraikina 1169 baino lehenagokoa dela frogatzen duena, dokumentu hori datatuta dagoen urtea hain zuzen ere.

Arkitektura
-----------

### Barrualdea

Elizaren oinplanoak agerian uzten ditu irregulartasun handiak. Gurutze latindar formakoa da, bi zatiko nabe nagusia du, kanoi-ganga zorrotzez estalia, eta gurutzadura bat beso bakoitza kanoi-ganga erdizirkularrez estalia dituela. 

Bi nabeen arteko elkargunea gurutze-ganga sinple batekin konpontzen da, erdian lore handi bat duela. Galiziako zaharrenetako bat da. Zirkuluerdi-formako hiru abside ditu. Nabarmentzekoa da abside nagusiko hiru leihoak irekitzen dituen arkuteria txikia.

### Kanpoaldea

Kanpoaldea zirraragarria da bere lerro erromanikoen soiltasunagatik eta purutasunagatik. Fatxada nagusiak oso portada oinarrizkoa du, arku erdizirkular batez osatua. Lau kontrahorma sendok osatzen dute multzoa. Goian arrosa leiho bat dauka. Absideek itxura erromaniko klasikoa eskaintzen dute. Nagusiak erdi-puntuko leihoak ditu. Albokoek, berriz, gezileihoak dituzte. Elizaren horma eta abside guztien goialdean hagaburuak daude, hainbat apaingarrirekin; horien artean, antropomorfoak eta animaliak nabarmentzen dira.

Irudi-galeria
-------------

* OinplanoaOinplanoa
* AbsideakAbsideak
* BarrualdeaBarrualdea
* AtariaAtaria
* Arrosa leihoaArrosa leihoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Freire Camaniel, José (1998), *El Monacato gallego en la alta Edad Media* (gazteleraz), Fundación de Pedro Barrié de la Maza, 648 orrialdea
4. ↑

Bibliografia
------------

* Castillo López, Ángel del (1909). «Iglesias gallegas: San Miguel de Breamo». *Boletín de la Real Academia Gallega* (24): 272-276. ISSN 1576-8767.

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12390609
* Commonscat Multimedia: Church of San Miguel de Breamo

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000542

 |

* Wd Datuak: Q12390609
* Commonscat Multimedia: Church of San Miguel de Breamo
**Satrustegiko haitza**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Tontor asko dituen mendia da hau, izan ere Txurregin hasi eta Leziza alderaino luzaten den gandor luze honetan mutur asko dira nabarmentzen direnak.
Horietako batean dago erpin geodesikoa, 1140 m-ra, bada beste bat Mendebalderago 1208 m-koa, harripilaz markatua, eta beste bat, azkenik, buzoi eta guzti oraindik mendebalderago, 1272 m-koa.
EHMKan aipatzen den kokapena eta altuera azken honi dagozkio.
Izen berezirik ere ez du gainera mendi honek, aldameneko herriarena egokitu zaio, beste askotan bezala.
Nolanahi ere gandorra bera da gauzarik aipagarriena, izan ere gorabehera handirik gabeko 7 km-ko gandor zorrotz baten erdi-aldeak osatzen du mendiaren bizkarra.
Eta ez da ibiltzeko erosoa eta gogaikarri samarra gerta daiteke osorik zeharkatu nahi izanez gero: amildegia iparraldeko isurialdean, ezpela hegoaldean eta harri muturren gaineran ibiltzera behartzen zaituen gandor estua erdian.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

Satrustegiko haitza, .
**Sam arranoa** 1984ko Los Angeleseko Udako Olinpiar Jokoetako maskota izan zen. Arrano buruzuri bat zen, AEBetako ikur bat, nazioko armarrian ere agertzen dena. Bere izena, AEBek ingelesez jasotzen duten ezizenagatik datorkio: *Uncle Sam*, AEBetako beste ikur bat. C. Robert Moore izan zen maskota honen diseinatzailea, Disneyko artista bat. Sarritan, *Eagle Sam* deritzonarekin nahasten da, Disneylandeko America Sings atrakzioko aurkezlea, Marc Davisek 1973an diseinatua. Baita Sam arranoa (muppeta)rekin ere.

Jokoak amaitu ondoren, Sam arranoa, atletismoko proba bat iragartzeko erabili zen. Mt. SAC erreleboak Mt. San Antonio Collegen, zehazki, "Los Angeles 1984ko Gazteen Egunak", atletismoan interesatutako gazteentzako promozioa, Olinpiar Jokoek irauten zuten bitartean sortutako karitatezko talde bati laguntzeko lasterketa.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Misha** | **Olinpiar Jokoetako Maskota**1984 | Ondorengoa**Hodori** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3276248

 |

* Wd Datuak: Q3276248
Saturn I eragile anitzeko lehenengo suziria estatubatuarra izan zen. Euren tankeak Jupiter eta Redstone suzirietatik zetozen eta lehenengo etapa SM-64 Navaho misiletik hartu zen. 1957ko apirilean Saturn I suziri astunatzat hartu zen, Estatu Batuetako misil balistikoen agentziak Juno V deitu zuen eta 1959ko otsailean Saturn izendatu zen. Kohetea diseinatu izan zen Jupiter IRBM eta Redstone MRBM koheteen materialak erabili ahal izateko. Halaber, Thor IRBM-ren antzeko zortzi eragile erabili ziren, S-3D, H-1 deiturikoa. Saturn I diseinatzeko garaian misil balistikoen agentzia estatubatuarrak Defentsarako Sailaren beharizanetara aurreratu zen 1960 eta 1962 urteko aldian satelite militar prest egon zitezen. Agentziak Juno V garraio orokortzat ikusten zuen ikerketarako eta erasorako eta defentsarako arma espazialen garapenerako.

Betebehar jakin batzuk Aireko Indarrarentzat bideratu ziren, Armadarako nabegazio sateliteak, errekonozimendu sateliteak, armadarako eta Aire Indarrerako komunikazio eta meteorologia-sateliteak eta armadaren tripulaturiko misioetarako laguntza barne. NASArentzat Misil balistikoen agentziaren planak erabilgarriak izan zitezkeen satelite, zunda espazialen eta egoitza-espazialen euskarri legez. Halaber, Saturn I-ak 6.7MN eragile eta beste propultsio sistemak frogatzeko balio zezakeen.

Azkenean, Estatu Batuetako Defentsa Sailak Saturn I edozein misio militarrerako handiegia eta garestia zela ondorioztatu zuen, espaziorako misio tripulatuak barne. Era berean, agentziak Saturn I jaurtiketa ibilgailu erraldoiak [[NASA]ren ardurapean egon behar zirela erabaki zuen premiazko behar izan militar ez baitzegoen. 1960ko uztailaren 1ean Misil Balistikoen Agentzia NASAren menpe gelditu zen eta Saturn suziria Apollo programaren barnean gelditu zen. Defentsa Sailak Titan suziri familia erabili zuen bere behar izanetarako, bereziki Titan III eta Titan IV. Titan III batek Saturn IB suziri baten sama erabilgarri bera eraman zezakeen baina ekoizpen- eta jaurtiketa-kostu baxuagoekin.

S-I fasea
---------

Lehenengo atala, S-I, zortzi H-1 motorrez osatuta dago bere jaurtiketarako, propelentetarako bederatzi edukiontzi, zortzi hegal egonkortzaile, eragileak eusteko egitura eta beste osagaiekin batera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q521076
* Commonscat Multimedia: Saturn I

---

 |

* Wd Datuak: Q521076
* Commonscat Multimedia: Saturn I


| * i
* e
* a
Saturn ibilgailu jaurtitzaile familia |
| --- |
| Aurretiko proposamenak | 
* Juno V
* Saturn A-1
* A-2
* B-1

 |  |
| "C" serieak | 
* **Saturn C-1**
* C-2
* C-3
* C-4
* **C-5**
* C-5N
* C-8

 |
| Saturn I serieak | 
* **Saturn I**
* **IB**
* IB-CE
* IB-A
* IB-B
* IB-C
* IB-D
* INT-05
* INT-11
* INT-12
* INT-13
* INT-14
* INT-15
* INT-16
* INT-27
* LCB

 |
| Saturn II serieak | 
* Saturn II
* INT-17
* INT-18
* INT-19

 |
| Saturn V serieak | 
* **Saturn V**
* MLV
* V ELV
* INT-20
* **INT-21**
* INT-23
* INT-24
* INT-25
* Saturn-Jaurtitzailea
* Saturn V-3
* V-A
* V-B
* V-C
* V-D
* V-Centaur
* Jarvis

 |
San Antonio hondartza eta Sandinderi irla
43°23′11″N 2°41′21″W﻿ / ﻿43.38639°N 2.68917°W﻿ / 43.38639; -2.68917
**San Antonio** Bizkaiko hondartza da, Busturiko udalerrian kokatua.

Ezaugarriak
-----------

Busturia eta Sukarrieta alboko BI-631 errepidearen alboan dago hondartza. Abiña auzora edo BBKk antolatutako udalekura daraman bidea hartu beharra dago. Gernikako itsasadar barruko ezkerraldeko hondartza, Sandindereko irla hondartzatik gertu aurki dezakegu. Itsasbehera denean, hondartza eta irla elkarturik geratzen dira. Ur korronteak arriskugarriak suerta litezke. Guztira 350 metroko zabalera dauka. Itsasbehera denean, 29.000 m2-ko azalera dauka eta 13.000 m2-ko azalera itsasgora denean.

Arriskugarritasun ertaina dauka, eta uraren kalitatea ere ertaina da. Hondartzara joaten den batez besteko jende kopurua handia da.

Jakingarriak
------------

Hondartzaren ondoan, atsedenleku eder bat dago, eta umeentzako jolasak. Horrez gain, baseliza txiki bat ere aurki daiteke.

Ikus, gainera
-------------

* Toña

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

* Hondartzari buruzko informazioa Bizkaiko Foru Aldundiaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11699722

 |

* Wd Datuak: Q11699722


| Bizkaiko hondartzak |
| --- |
| Antzoras • Areeta • Aritzatxu • Armintzakale • Arriboleta • Arrietara • Arrigorri • Arrigunaga • Astondo • Atxabiribil • Azkorri • Bakio • Barinatxe • Ea • Ereaga • Gorliz • Isuntza • Kanala • Kanalape • Karraspio • La Arena • Laga • Laida • Laidatxu • Lapatza • Meñakoz • Muriola • Ogella • Ondartzape • Plentzia • San Antonio • Toña |
Oscar Pistorius hegoafrikarrak korrika egiteko protesiak erabiltzen ditu.
**Abasiofilia** mugimenduak egiteko gaigabezia duten pertsonekiko sexu parafilia bat da. Bereziki erakargarriak ibiltzeko tresna ortopedikoak edo aulki-gurpildunak erabiltzen dituztenak izaten dira. Parafilia hau duten pertsonak objektu horien erabiltzaileengatik sexualki erakarriak sentitzen dira. Johns Hopkins Unibertsitatean irakaslea zen John Money irakasleak 1990ean kontzeptua lehen aldiz erabili zuen.

Abasiofilia kulturan
--------------------

* Michael Connellyren *The Scarecrow* eleberrian ("Txorimaloa", 2009), serieko hiltzaile batek parafilia horretan oinarritzen da.
* J. G. Ballard 1973an argitaratutako Crash eleberrian protagonistek abasiofilia antzeko den sinforofilia parafilia erakusten dute. Eleberria zinemara eraman zen 1996an, Crash.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Ikus, baita ere
---------------

* Parafilia
* Sexu-fetixismo

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Zer da abasiofilia?

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q520720

 |

* Wd Datuak: Q520720
Agustin de Iturbide
**Agustín Cosme Damian de Iturbide y Aranburu** (Morelia, Mexiko, 1783ko irailaren 27a - 1824ko uztailaren 19a) Mexikoko politikaria eta militarra izan zen. Haren jokabide politikoa, batez ere Vicente Guerrero buru matxinoarekin bat egitea, erabakigarria izan zen Espainiar Inperiotik Mexikok eta Erdialdeko Amerikak independentzia lor zezaten. Mexikoko lehendabiziko enperadorea ere izan zen, Agustin I.a izenpean.

Biografia
---------

Aita, Jose Joakin Iturbide, Azkoienen jaioa eta ama euskal jatorrizko aitoren alaba zituen.

Gudarostean 1798an sartu zen, eta 1810erako lotinant-mailara iritsia zen. Urte horretan, Mexikoko Independentziako Gerra piztu zen, eta, hasiera batean Iturbide espainiarren alde borrokatu zen, matxinada bertan behera utzi nahian. Militar iaioa izanik, 1816an Mexikoko iparraldeko espainiar gudarostearen buru izendatu zuten.

Mexikarren kausaren alde egin zuen emeki, eta Vicente Guerrero buru matxinoarekin ezkutuko negoziazioei ekin zien. 1820an Iturbidek matxinadarekin bat egin zuen, gudaroste leialaren alde gehiena berekin eramanez. 1821eko otsailean, Iturbidek eta Guerrerok Igualako Plana plazaratu zuten, Mexiko batu, bereizi eta guztiz independentearen alde.

Beste matxino batzuk ekarrarazi zituzten, eta espainiar gudarostea kanporatu. Iturbide gobernu berriaren buru bilakatu zen. Akats historiko batean, alde egin zuten espainiarrei lurren jabetza ordaindu zien zilarrean, eta, hortaz, porrot ekonomiko itzelean hasi zuen Mexikok bere ibilbide independenteak. Atzerakoien babesarekin, Europako errege-sendietako bat nahi zuen Mexikoko erregetzarako. Baina horietako inork eskaintza onartu ez zutenean (Espainiak oraindik Mexiko berreskuratzeko itxaropena zeukan gainera), Iturbide enperadore bihurtu zen, Napoleonek egin zuen eran. 1822ko uztailaren 21ean Agustin I.aren izenpean Mexikoko enperadore izendatu zuten.

Herrialdea gudarostea bezain gogor jaurrita, nahigabea laster hedatu zen. 1823an eskualdeko hainbat gobernari altxatu ziren, Mexiko errepublika bihurtzeko asmoz. Iturbidek tronua 1823ko martxoaren 19an utzi zuen, eta herrialdetik borrokatu gabe abiatu zen.

Erreferentziak
--------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Agustín de Iturbide*** |

* Joseba Aurkenerena: Agustin Iturbide Aranburu, Mexikoko enperadore.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q133808
* Commonscat Multimedia: Agustin de Iturbide

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 62345607
* ISNI: 0000 0001 2136 0716
* BNE: XX977984
* BNF: 12234173v (data)
* GND: 118835319
* LCCN: n82119654
* SNAC: w63f4nvt
* SUDOC: 03104834X
* UB: a1364308
* Open Library: OL122708A
* PARES: 134142
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 71008
* Lur: 03150/eu\_i\_2265/i2265
* DBE: url
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 36652
* **Ondare historikoa**
* FMIS: LSH/agents/1552

 |

* Wd Datuak: Q133808
* Commonscat Multimedia: Agustin de Iturbide
**Santa Maria Asunta eta San Canio gotzaina katedrala** (italieraz: *Cattedrale di Santa Maria Assunta e San Canio vescovo*) Acerenzako Arkidiozesiaren katedrala da, 3.000 biztanle baino gutxiagoko hiria.

Historia
--------

Gaur egungo katedrala XI. eta XIII. mendeen artean eraiki zen, aurreko eliza paleokristau baten hondakinen gainean, Ercole Acheruntinori eskainitako erromatar garaiko antzinako tenplu batetik geratzen zenaren gainean.

Eraikuntza lana Roberto Guiscardoren eskuzabaltasunari esker hasi zen 1059an, baina bere ondorengo Arnoldok amaitu zuen, katedrala Normandiarren esku utzi zuena. 1281ean katedralak aldaketa batzuk jasan zituen eta ezaugarri gotiko-erromanikoak hartu zituen.

Lurrikara batek eraikina kaltetu zuen eta 1456an herriak bertan behera utzi zuen. 1524an, Ferillo de Acerenzari esker, katedralak bere zaharberritzea ikusi zuen eta bi kanpandorre gehitu ziren eta 1555ean kripta sagaratu zuten berriro. Urte berean, Pietro di Muro Lucano maisuak eskuineko kanpandorrea aldatu zuen, elementu errenazentistak gehituz.

1921eko lurrikararen ondoren kupula terraza batekin ordezkatu zuten, baina 1934an kupula berreraiki zuten 1930eko lurrikarak bere forma zilindrikoa gogor kaltetu zuelako. 1953an, katedralaren egitura orokorra aldatu zuten, presbiteriora daraman erdiko eskailera bat eta goiko aldea behekoarekin lotzen duten alboko eskailerak gehituz. 1954an Pio XII.a aita santuak katedral basiliko txikia izendatu zuen. 1975 eta 1977 artean zoladurak berregin zituzten.

Irudi galeria
-------------

* 
* 
* 
* 
*

Bibliografia
------------

* *L'Italia. Basilicata e Calabria*, Touring Club Italiano, 2005, Milano.
* Alfredo Borghini, *Itinerari di Federico II nella provincia di Potenza*, 2000.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2942536
* Commonscat Multimedia: Cathedral (Acerenza)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134829551
* LCCN: n00010347

 |

* Wd Datuak: Q2942536
* Commonscat Multimedia: Cathedral (Acerenza)
Baphomet zigilua.
**Satanen Eliza** 1966ko apirilaren 30ean Kalifornian sortutako erakunde erlijioso ofizala da. Eliz honen arabera egun hori Satanen erresumaren I. urtea izan zen. Haren sortzailea Anton Szandor LaVey izan zen, "Aitasantu Beltza" bezala ezagututa. Szandor Satanismo sinbolikoaren jarraitzailea zen. Elizaren testua sakratua Biblia satanikoa da. Gaur egun eliz horren burua Peter H. Gilmore da.

Sinesmenak
----------

Nahiz eta izena Anton LaVeyren filosofia erlazio gutxi du herri mailan satanismoaren inguruan dagoen ideiekin. LaVeyren arabera Kristautasuna ideologia errepresiboa izan da. Deabruaren irudia erabiliz elizek pertsonen artean beldurra zabaldu dute. Pentsalari honen arabera Satan gezurrezko izakia izan da. zerbait izatekotan sinbolo bat izan da, inteligentziaren eta gizadiaren sinboloa: Biblian Satan Jainkoaren aingerua zen baina berez pentsatzen hasi zen eta haren aurka altxatu zen. Anton LaVeyren satanismoak barkaberatasun, harrotasun eta justizia zabaldu nahi ditu. Aldi berean, deabruzaleen aurka hitz egiten du esanez kristauak bezain ergelak direla, sataniko konbentzionalek egiten dituzten sakrifizioak eta profanazioak deitoratuz. Haien ustez azken horien kristauen joko bera egiten dute baina beste aurkako ikuspuntutik.

Sinbologia
----------

Satanen Elizak Baphomet irudia pentagrama barruan erabiltzen du sinbolo nagusia bezala.

Elizaren zatiketak
------------------

Orain arte Satanen Elizak gutxienez hiru zatiketa izan ditu:

* **Seten Tenplua:** Michael Aquinok 1975an sortuta. Aquino Anton Laveyren konfidantzazko pertsona izan zen. *The Book of Coming forth by Night* liburua eliza honen oinarria da. Liburua Aquinok berak idatzi zuen, Setek diktatuta. Set Adan eta Ebaren semea izan zen.
* **Banpiroaren Tenplua:** Lucas Martelek bultzatuta, hau ere LaVeyren laguna. Haren eliza, 1989an sortuta, ez zuen bestearen aurkaria moduan bezala planteatu; alderantziz haien arteko kolaborazioa ohikoa izan da.
* **Lehenengo Eliza Satanikoa**: Karla LaVeyk, Antonen alaba, bultzatuta. 1991ko urriaren 31an sortu zen. Eraikiberritze moduan planteatuta, helburua bere aitaren lana hasierako planteamenduen arabera mantentzea izan zen. Arazoaren jatorria aita hil ondoren sortu zenean Satanen Eliza administrazio berri bat eskuetan gelditu zen eta haiek eliza New Yorkera, Hell's Kitchen auzunera eramatea erabaki zuten. Erreakzioz Karla LaVeyk Lehenengo Eliza Satanikoa San Frantziskon sortu zuen Anton LaVeyren lanarekin jarraitzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: Elizaren webgune ofiziala.
* **(Ingelesez)**: Ingalaterran sortutako lehen Eliz Satanikoaren webgunea (Karla LaVeyk sortutakoa)
* **(Gaztelaniaz)**: Espainiako Eliz Satanikoaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37087
* Commonscat Multimedia: Church of Satan

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q37087
* Commonscat Multimedia: Church of Satan
**Sambal** Indonesiako txile-saltsa edo -pasta bat da. Piper minak eta bigarren mailako osagaiak (izkira-pasta, baratxuria, jengibrea, tipulatxa, txinatar tipula, palma-azukrea eta lima-zukua) nahasita egiten da. *Sambal* hitza Javatik datorren indonesierako mailegu bat da (*sambel*). Indonesiako sukaldaritza tradizionaletik sortu bazen ere, eta Singapur, Malaysia, Brunei eta Sri Lankako gastronomietako zati integrala ere bada. Indonesiako herrien bidez ere hedatu da atzerrian Herbehereetara eta Surinamera.

Sambalak hainbat errezeta laguntzeko gozagarri bero eta pikante gisa zerbitzatzen dira, hala nola *lalab* (barazki gordinak), *ikan bakar* (arraina parrillan), *ikan goreng* (arrain frijitua), *ayam goreng* (oilasko frijitua), *ayam penyet* (oilasko hautsia), *peniga penyet* (saiheskiak) eta zenbait *soto* zopa. Indonesian 212 sambal-aldaera daude, gehienak Javan sortuak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *The big chilli sauce guide: how to tell your sriracha from adobo.* .
2. ↑    *Sejarah Sambal Khas Nusantara, Ada Sejak Abad ke-10 hingga Digemari Orang Belanda.* .
3. ↑   **(Indonesieraz)** «Ada 212 Jenis Sambal di Indonesia, Berasal Dari Mana Sajakah? – Semua Halaman – Nationalgeographic.grid.id» *nationalgeographic.grid.id*.
4. ↑   **(Indonesieraz)** Media, Kompas Cyber. «212 Jenis Sambal di Indonesia, Ternyata Paling Banyak Berasal dari Jawa» *KOMPAS.com*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1056554
* Commonscat Multimedia: Sambal

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1056554
* Commonscat Multimedia: Sambal
Syringa generoko zuhaitz baten bihurritutako adarra
Buddleja davidii espezieko zuhaitzaren adarra
Adar baten luzetaranzko mozketa
**Zuhaitz adarra** hostoak hazten diren zuhaitzaren zatia da. Zuhaitz edo zuhaixka baten erdiko enborrari lotutako zurezko egitura bat da. Adarrak, horizontalki, bertikalki edo diagonalki haz daitezke, azken hau, zuhaitz adar gehienek dutena den arren.

Adarrak dira inausketan mozten diren zuhaitzaren zatiak, beste xede batzuen artean, fruitu ekoizpena gehitzeko.

Neguan, zuhaitz hostoerorkorrak bereiz daitezke, euren adarrak luzetara mozten dira.

Adar bat hegaleko habe baten antzera, indarrik gehiena bere oinarrian bilduz tolesten da. Hala ere, ez da apurtzen, bere pisua ez baita horretarako adina. Baina, gainkarga batek, animalia baten pisua edo haizearen indarra kasu, adarra apurtzea eragin dezake tentsio mekaniko zehatz bat gainditu ondoren.

Etimologia
----------

Aitzineuskara zaharrez: *\*dar* ⇒ *\*da-dar* Joseba Lakarraren ikerketen arabera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Joseba Lakarra (2005) "Protovasco, munda y otros: Reconstrucción interna y tipología holística diacrónica", in "Oihenart. Cuadernos de Lengua y Literatura", "I Jornadas de Lingüística Vasco-Románica", Eusko Ikaskuntza, Donostia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2923673
* Commonscat Multimedia: Branches

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph1056491
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2923673
* Commonscat Multimedia: Branches
**Alderantzizko matrizea** matrizea da, beste matrize batekin biderkatuta, emaitza gisa unitate matrizea ematen duena. Matrize karratuek bakarrik dute alderantziko matrizea, baina ez denek. A matrizearen alderantziko matrizea {\displaystyle A^{-1}} adierazten da eta bien arteko biderketak baldintza hau betetzen du: {\displaystyle A\cdot A^{-1}=A^{-1}\cdot A=I\_{n}}, non {\displaystyle I\_{n}} *n* ordenako unitate matrizea den.

Adibideak
---------

### 2x2 ordenako matrizearen alderantzizkoa

Determinante ez nulua daukan matrize bat emanik:

> 
> 
>   
> 
> 
> 
> {\displaystyle \mathbf {A} ^{-1}={\begin{bmatrix}a&b\\c&d\end{bmatrix}}^{-1}={\frac {1}{\det(\mathbf {A} )}}{\begin{bmatrix}\,\,\,d&\!\!-b\\-c&\,a\\\end{bmatrix}}={\frac {1}{ad-bc}}{\begin{bmatrix}\,\,\,d&\!\!-b\\-c&\,a\\\end{bmatrix}}}
> 

Definituta dago {\displaystyle {\det(\mathbf {A} )}=ad-bc\neq 0} baldin bada. Adibidez:

> 
> 
>   
> 
> {\displaystyle {\begin{bmatrix}2&1\\5&3\end{bmatrix}}\mapsto {\begin{bmatrix}2&1\\5&3\end{bmatrix}}^{-1}={\begin{bmatrix}3&-1\\-5&2\end{bmatrix}},} {\displaystyle {\begin{bmatrix}2&1\\5&3\end{bmatrix}}{\begin{bmatrix}3&-1\\-5&2\end{bmatrix}}={\begin{bmatrix}1&0\\0&1\end{bmatrix}}} baita
> 
> 
> 

### 3x3 ordenako matrizearen alderantzizkoa

{\displaystyle \mathbf {A} ^{-1}={\begin{bmatrix}a&b&c\\d&e&f\\g&h&i\\\end{bmatrix}}^{-1}={\frac {1}{\det(\mathbf {A} )}}{\begin{bmatrix}\,A&\,B&\,C\\\,D&\,E&\,F\\\,G&\,H&\,I\\\end{bmatrix}}^{T}={\frac {1}{\det(\mathbf {A} )}}{\begin{bmatrix}\,A&\,D&\,G\\\,B&\,E&\,H\\\,C&\,F&\,I\\\end{bmatrix}}}
Definituta dago {\displaystyle {\det(\mathbf {A} )}\neq 0} baldin bada.

{\displaystyle {\begin{matrix}A=(ei-fh)&D=-(bi-ch)&G=(bf-ce)\\B=-(di-fg)&E=(ai-cg)&H=-(af-cd)\\C=(dh-eg)&F=-(ah-bg)&I=(ae-bd)\\\end{matrix}}}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q242188

 |

* Wd Datuak: Q242188
**Airearen Kalitatearen Indize Nazionalak** (AKI) aukera ematen du, denbora errealean eta modu errazean, zaintzeko sare nazionaleko neurketa-estazioek markatzen duten airearen kalitatea egiaztatzeko. AKI-ak, gainera, osasunari buruzko aholkuak ematen dizkie herritar guztiei eta herritar sentsibleei, eta aukera ematen du azken hilabeteetan airearen kalitateak izan duen bilakaera ezagutzeko.

Indizeak denbora errealeko datuak erabiltzen ditu, hau da, behin-behineko datuak eta baliozkotu gabeak, monitorizazio-estazioetakoak, eta lurralde nazionalean lan egiten duten aire-kalitatearen sareek orduro jakinarazten dituztenak. Datu horiek, behar izanez gero, Europar Batasuneko Zaintza Atmosferikoaren Zerbitzutik datozen datu modelizatuen bidez osatzen dira. Kontuan hartu behar da datu horiek ez daudela egiaztatuta, eta, beraz, baliteke Trantsizio Ekologikorako eta Erronka Demografikorako Ministerioak airearen kalitateari buruz egiten dituen txosten ofizialetako datuetatik desberdinak izatea.

AKIk airearen kalitatearen 6 kategoria definitzen ditu: ona, nahiko ona, erregularra, txarra, oso txarra eta oso txarra. Estazio bakoitzari kategoria txarrena esleitzen zaio, airearen kalitateari dagokionez, zenbatesteko kontuan hartzen den edozein kutsatzaileri dagokionez, bai neurtutako datuak, bai CAMS ereduaren ondoriozkoak. Hauek dira indizean kontuan hartzen diren kutsatzaileak: partikula esekiak (PM10), partikula esekiak (PM2,5), ozono troposferikoa (O3), nitrogeno dioxidoa (NO2) eta sufre dioxidoa (SO2).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Ministerio para la Transición Ecológica y Reto Demográfico.  (2020). *Índice de Calidad del Aire.*  Gobierno de España.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2364111
* Commonscat Multimedia: Air quality monitoring

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85002686

 |

* Wd Datuak: Q2364111
* Commonscat Multimedia: Air quality monitoring
**Agustindarren komentua** Agustindarrek Tolosa Okzitanian 1268an sortu zuten. Jatorrizko komentu hura harresietatik kanpo eraiki zuten, Matabiau ataritik gertu. 1310ean eta 1341ean artean gaur egun dagoen tokira eraman zuten. 1790ean komentua kendu zen. Haren estiloa Languedoceko gotikoa da. Gaur egun Agustindarren Museoaren egoitza da. Eraikinak 1840tik Monumentu Historikoaren izendapena du.

Historia
--------

San Agustinen Ordenaren eremutarrek hiri barruko komentua 1309an eraiki zuten; hori egiteko Klemente V.a aitasantuaren baimena izan zuten. Jean Lobresek, Tolosako katedralaren lan-maisua elizaren buruaren eraikuntzan hartu zuen parte. Orokorrean, elizaren estiloa hegoaldeko gotikoarena zen.

Habeartea.
1341an, komentuaren eraikuntza oso aurreratuta zegoen. Eliza Espainiako iparraldearen estiloan margotu zen. 1341an klaustroaren lanak hasi ziren. Gainontzeko atalak 1896an hasi ziren eta 90 urte geroago bukatu ziren.

1493an, antza okin baten axolagabekeriaren erruz, Tolosan istripu larri bat gertatu zen eta, ondorioz, sute handi bat. Agustindaren komentuaren teilatu gehienak abaildu ziren. 1495an, kristauen laguntzez, Martin Pujol eta Pierre d'Arroye zuzendaritzapean, berreraikitzeko lanak hasi ziren. 1504aren ekainaren 30ean komentua berriro ere kontsakratu zen.

1542an komentua lapurketa handi bat pairatu zuen: liburuak, artxiboak, eliza-objektuak, altzariak eraman zituzten.

XIV. eta XV. mendean berrehun fraide zeuden komentuan. 1550eko irailaren 14ean, *Exaltation de la Sainte Croix* festaren egunean, tximista batek kanpandorrean joan zuen txikizio handia sortuz. Hor hasi zen komentuaren maldan behera prozesua, konponketak eta kanpandorrea berreraikitzeko dirua ez zegoelako. Ondoren fraideen zifra jaisten joan zen eta 1598an 140 baino gutxiago izaten ziren. 1649an zifra asko jaitsi zen, 60, eta 1680an 31 bakarrik.

Frantziako Iraultzarekin, 1789ko azaroaren biko konbentzioaren ondorioz, komentua nazioala izatera pasa zen. 1790an orden monastikoak desegin ziren. 1793ko abenduaren 17an komentuan museo bat egoki zen, Frantziako zaharrenetariko bat, eta Tolosako Arte Ederren Goi Mailako Eskola.

XIX. mendean erroizte handiak izan zituen. Alde kaltetuena errefektorioa izan zen.

Iruditegia
----------

* Eraikinaren leiho bat.Eraikinaren leiho bat.
* Egungo museoaren sarrera nagusia.Egungo museoaren sarrera nagusia.
* Kanpandorrea.Kanpandorrea.
* Eliza zenaren barrualdea.Eliza zenaren barrualdea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Ikus, gainera
-------------

* Agustindarren Museoa

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**: Eraikinari buruzko informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Agustindarren komentua (Tolosa Okzitania)*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3001664
* Commonscat Multimedia: Musée des Augustins de Toulouse

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316751243
* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00094510

 |

* Wd Datuak: Q3001664
* Commonscat Multimedia: Musée des Augustins de Toulouse
**Afrika, Asia eta Hego Amerikako Herrien Elkartasunerako Erakundea** (gaztelaniaz: *Organización de Solidaridad de los Pueblos de África, Asia y América Latina* edo *OSPAAAL*) 1966ko urtarrilaren 12an sortu zen, Habanan, Konferentzia Trikontinentalean (edo Hiru Kontinenteetako Konferentzia). Mugimendu haren helburua zen inperialismoaren eta neoliberalismoaren aurka eta giza eskubideen alde borrokatzea.

Konferentzia Trikontinentala
----------------------------

Konferentzia Trikontinentala (Asiako, Afrikako eta Hego Amerikako Herriekiko Elkartasun Konferentzia) 1966ko urtarrilaren 3tik 15era iragan zen, Habanan. 82 herrialdetako 500 ordezkari eta 200 behatzaile bildu ziren han.

### Erabakiak

Konferentzia hartan sortu zen Afrika, Asia eta Hego Amerikako Herrien Elkartasunerako Erakundea (OSPAAAL).

Konferentzia hartan hainbat erabaki hartu zituzten, OSPAAAL sortzeaz gain:

* Kubari sostengua ematea blokeo denboran
* Vietnami elkartasuna
* Amerikako Estatu Batuak etsai nagusi gisa izendatzea

### Ben Barkaren eragina

Konferentzia haren antolaketaren arduradun nagusia zen Mehdi Ben Barka Marokoko politikari ezkertiarra. Itxura guztien arabera, konferentzia hura antolatzeagatik bahitu zuten Parisen, pare bat hilabete lehenago. Geroztik desagertuta dago. Bahiketa haren ondorioz, konferentzia haren ospea eta hedapena asko mugatu ziren, eta bigarren konferentzia, berez 1968an Kairon antolatu behar zena, bertan behera gelditu zen.

OSPAAALen funtzioa
------------------

OSPAAALek harremanak izan zituen mundu osoko sindikatuekin eta elkartasun taldeekin. Kanpaina bizia egin zuen Vietnamgo gerraren eta Amerikako Estatu Batuetako presidente Richard Nixonen aurka. Horrekin lotuta, herrien arteko elkartasuna aldarrikatu zuen, Vietnam, Kanbodia eta Laosen alde. Halaber, AEBek Kubari ezarritako enbargoaren kontra ere aritu zen.
Sanlúcar de Barramedako ikuspegia
**Sanlucarreko Jaurerria**, ahoz, Antso IV.a Gaztela eta Leongoa erregeak, 1295eko apirilak 4an, Alonso Pérez de Guzmán Onari, Tarifa heroi bezala defendatzeagatik agindu zion noblezia titulu espainiar bat izan zen. Erregea, bere jaurerria baliatu gabe hil zen, eta, ondorioz, bere seme Fernando IV.a Gaztela eta Leongoak, Guzmáni, "Sanlucarreko hiribildua, bertako biztanle, toki eta jabetza guztiekin eta han zituen eta egon behar zuten petxo eta eskubideekin" eginiko dohaintza berretsi zion. Sanlucarreko Jaurerriaren dohaintza pribilegioa, Toron sinatu zen 1297ko urriak 13an, eta Medina-Sidoniako Etxearen Artxibategian kontserbatzen da.

Hasiera batean, Sanlucarreko Jaurerriak, Sanlucar hiribildua (gaur egun Sanlúcar de Barrameda hiria) eta Barrameda, Trebujena, Chipiona eta Rota tokiak hartzen zituen. Sanlucarreko I. Jauna izan zen Alonso Pérez de Guzmánen alaba zen Isabel Pérez de Guzmán Fernán Ponce de Leónekin ezkondu zenean, Chipiona eta Rota, hiribildu independente izatera pasa ziren bere ezkon sariaren zati bezala eta Ponce de León familiako jabetzakoak izatera pasa ziren, Arcoseko etxearen hazia izango zena.

Denboran zehar, Sanlucarreko Jaurerria izango zen Medina-Sidoniako etxearen orube nagusia izatera iritsiko zen, 1645 arte mantenduz, urte horretan, Sanlúcar de Barrameda espainiar koroan barneratua izan zenean, Andaluziako konspirazio independentista eztabaidatuaren ondoren. Gaur egun, Cadizeko iparrekialdeko kostaldea izeneko eskualdeak, ia zehatz hartzen du antzinako jaurerriak hartzen zuen jatorrizko hedadura.

Sanlucarreko jaunak
-------------------

* Alonso Pérez de Guzmán
* Juan Alonso Pérez de Guzmán
* Alonso Pérez de Guzmán y Osorio
* Juan Alonso Pérez de Guzmán y Osorio (Nieblako I. kontea ere bai)
* Enrique Pérez de Guzmán y Castilla
* Juan Alonso Pérez de Guzmán y Orozco (Medina-Sidoniako I. dukea ere bai)
* Enrique Pérez de Guzmán y Meneses (Gibraltarreko I. markesa ere bai)
* Juan Alonso Pérez de Guzmán y Afán de Ribera (Cazazako I. Markesa
* Enrique Pérez de Guzmán y Fernández de Velasco
* Alonso Pérez de Guzmán y Zúñiga
* Juan Alonso Pérez de Guzmán y Zúñiga
* Alonso Pérez de Guzmán el Bueno y Zúñiga
* Juan Manuel Pérez de Guzmán y Silva
* Gaspar Pérez de Guzmán y Sandoval

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9076690

 |

* Wd Datuak: Q9076690
**Afonia**, 2002an Hernanin sortutako punk taldea da.

Taldekideak
-----------

* Negro - Ahotsa
* Pepino - Gitarra
* Bolbo - Bateria
* Aratz- Bajua

### Lehenagoko Taldekideak

* Pizzi - Bateria
* Ijurko - Ahotsa
* Dani - Ahotsa

Historia
--------

Kontzertuak ikustera joaten ziren lagun batzuen ideiaz sortu zen Afonia, 2001eko bukaera aldera. Hasieran, Pizzi (Bateria), Pepino (Gitarra), Aratz (Bajua) eta Ijurko (Ahotsa) izan ziren taldea sortu zutenak. Beraien lehen kontzertua, 2002an eman zuten, Hernaniko San Juanetan.

2004ko Aste Santutan lehen maketa kaleratu zuten. Maketa hau 8 abestiz zegoen osatua. 2005eko Otsaileko astebukaera batean berriz, beste single bat argitaratu zuten Puzkarra Recordsen eskutik.

Nahiz eta urte batean maketa eta single bat kaleratua eduki, lehen disko luzea2005 eta 2006 urte artean iritsi zen. Diska grabatzen ari zirela ordea, Ijurkok taldea utzi zuen eta bere ordez Dani sartu zen abestera eta diskoaren grabaketa amaitzera. Honen ondorioz, diskoko abesti batzuk, Ijurkoren ahotsarekin entzun daitezke eta beste batzuk berriz Danirenarekin.

2007ko Irailean, Danik taldea utzi zuen eta bere ordez Negro sartu zen abestera. Negro lehendik, Komando Itinerante taldean ibilitakoa zen. 2008an, Lixo Gara diska kaleratu zuten. Kasu honetan, Galiziarrak diren Post Mortem taldearekin elkarbanatua irten zen, CD formatuan. Diska hau, 4 zigilu ezberdinek finantzatu zuten.

2009an, LP berri bat kaleratzekotan dira Afonia taldeko kideak.

Diskografia
-----------

### Diskak

* Maketa (Autoekoizpena, 2004)
* *Gure Belaunaldia* (Puzkarra Records, 2006)
* *Lixo Gara* (Puzkarra Records, El Lokal, Caos SA eta Radikal 1977, 2008)
* *Afonia Grandes fracasos* 2004-2008 LPa (Puzkarra Records, 2010)

### Singleak

* Single (Puzkarra Records, 2005)

### Bildumetako Partehartzeak

* *Mierda* abestia Reyerta Fanzine Vol. I CD bilduman (2005)
* *Moderno* abestia Reyerta Fanzine Vol. II bilduman (2006)
* *Zergatik?*, *Txakurra* eta *Lapurtu* abestiak Sortuz eta Sortuz CD bilduman (2006)
* *Babas Blancas* eta *Pistola Sexual* abestiak Askatasun Garraxiak CD bilduman (2007)
* *Vida Terror* eta *Ganas de...* abestiak Bardulia Sound CD bilduman (2008).

Kanpo Loturak
-------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252829

 |

* Wd Datuak: Q12252829

* **(Gaztelaniaz)** Afonia taldearen Myspacea
* **(Gaztelaniaz)** Puzkarra Recordsen Myspacea