recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Deep Impact zundak jaurtitako jaurtigailuak, kometaren aurka talka egiten du
Tempel 1 kometaren krater baten xehetasuna, Deep Impact zundatik jaurtitako jaurtigailuak hartua talka baino segundo batzuk lehenago.
**Tempel 1**, aldizkako kometa bat da (modu formalean **9P/Tempel1** deitua). 1867ko apirilak 3an aurkitu zuen Ernst Wilhelm Leberecht Tempel astronomo alemaniarrak Marsellatik. Aurkitu zenean, kometa, bere periheliora, 5,68 urtetik behin iristen zen. Berriz, 1873an eta 1879an ikusi ahal izan zen. Baina, Tempel 1 kometaren orbita, batzuetan, Jupiterrengana hurbiltzen da, eta honek bere orbita periodoan aldaketak eragiten ditu. Gertakari hau, 1881ean gertatu zen, orbita periodoa 6,5 urterarte luzatuz. Perihelioa ere aldatu zen, 50 milioi kilometro gehiagoan handituz, kometa, Lurretik ez hain ikusgai utziz. Ondorioz, astronomoek, kometaren arrastoa galdu zuten, eta desegin egin zela uste izan zuten. 1960 arte ez zen berriz ikusi, Brian G. Marsdenek berriz aurkitu zuenean, kometaren orbitaren kalkulu zehatzak egitean, Jupiterrek eragindako perturbazioak ere kontutan hartuta. Bere egungo orbita periodoa, 5,5 urtekoa da.

Tempel 1 ez da kometa dizdiratsua: bere gehienezko itxurazko magnitudea, oraingoz, 11koa izan da, begi hutsez ikusi ahal izatekoa baino baxuagoa. Uste denez, bere tamaina 14x4 kilometrokoa da, Hubble espazio teleskopioak argi ikusgarriarekin eta Spitzer espazio teleskopioak argi infragorriz hartutako neurrietan oinarrituta. Behaketa hauek bateratuz, albedo baxu bat ere lortu zen, %4koa baino ez. Gainera, bi eguneko errotazio tasa bat ere adierazi zen.

2005eko uztailak 4an, goizeko 05:52etan, NASAren Deep Impact espazio zundak, Tempel 1 kometaren aurka talka egin zuen jaurtigailu bat bota zuen. Espazio teleskopioek, unetxo batez kometaren dizdira hogeitamarkoiztu zuen gertaera ikusi zuten, Deep Impact zundak, kometagandik 500 kilometrora baino ez zegoena, 1800 kilometroan hedatu zen gas eta hautsezko laino bat sortu zuen talka ikusi zuen bitartean.

Talkaren ondorioz sortu zen kraterraren xehetasun zehatzak oraindik ez dira ezagutzen. Uste denez, 200 metroko diametroa eta 30 eta 50 metro bitarteko sakonera izan dezake, txikiagoa ere izan daitekeen arren, kometaren konposaketa eta egituraren arabera. Misio honen xedea, kometa baten nukleoaren barne konposaketa aztertzea da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q334755
* Commonscat Multimedia: Comet Tempel 1

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7632716-4
* LCCN: sh85133692
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Astronomia**
* JPL: 1000093
* MPC: 9P

 |

* Wd Datuak: Q334755
* Commonscat Multimedia: Comet Tempel 1
Hizkuntzalaritza (57)
=====================

5701 Hizkuntzalaritza aplikatu
------------------------------

01 Laburpenak
02 Dokumentazio automatizatua
03 Elebiduntasuna
04 Hizkuntzalaritza konputazionala
05 Lengoaia dokumentalak
06 Dokumentazioa
07 Hizkuntza eta literatura
08 Haur-hizkuntza
09 Itzulpengitza automatikoa
10 Hizkuntza-patologia eta zuzenketa
11 Hizkuntzen irakaskuntza
12 Itzulpengintza
99 Beste batzuk (zehaztu)
5702 Hizkuntzalaritza diakronikoa
---------------------------------

01 Hizkuntzalaritza historikoa
02 Etimologia
99 Beste batzuk (zehaztu)
5703 Hizkuntzalaritza-geografia
-------------------------------

00 Hizkuntzalaritza geografia
5704 Hizkuntzalaritza-teoria
----------------------------

00 Hizkuntzalaritza teoria
5705 Hizkuntzalaritza sinkronikoa
---------------------------------

01 Hizkuntzalaritza konparatua
02 Etnolinguistika
03 Lexikografia
04 Lexikologia
05 Fonetika
06 Fonologia
07 Psikolinguistika
08 Semantika
09 Semiologia
10 Soziolinguistika
11 Ortografia
12 Estilistika (estiloa eta erretorika)
13 Sintaxia, sintaxi analisia
99 Beste batzuk (zehaztu)
5799 Hizkuntzalaritzako beste espezialitate batzuk (zehaztu)
------------------------------------------------------------

00 Hizkuntzalaritzako beste espezialitate batzuk (zehaztu)
Ikus, gainera
-------------

* UNESCO sailkapena
* 6 digituko UNESCO sailkapena

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252678

 |

* Wd Datuak: Q12252678
| **Castello** |
| --- |
| Ontziolaren sarrera (*Arsenale*) |
|  |
| Venezia |
| Biztanleria | 12.945  |
| Posta kodea | 30122 |

**Castello** (venezieraz **Casteło**) Veneziako sei *sestiere*etako bat da, ekialderen dagoena.

Historia
--------

Izena Olivolo uhartean zeuden gotorlekutik datorkio (*Castello* hitzak *"gaztelu"* esan nahi du). Uharte hau San Pietro di Castello izena du gaur egun.

Sestiere honetan dago San Pietro de Castello basilika, apezpikuaren egoitza 1807 arte, urte horretan Napoleonek San Marko basilikare lekualdatu baitzuen. Une hori arte, San Marko basilika Dogoen kapera baino ez zen, ekitaldi berezietan bakarrik erabiltzen zena.

Ikustekoak
----------

Auzo honetan daude San Zanipolo basilika, San Pietro di Castello basilika, San Francesco della Vigna eta San Zaccaria. Beste elizen artean daude San Lio, Santa Maria Formosa, San Lorenzo, San Giovanni Novo, San Giorgio dei Greci, San Antonin, San Giovanni in Bragora, San Giuseppe di Castello, San Martino, la Pietà (Santa Maria della Visitazione), Santo Biagio eta San Francesco di Paola.

Auzoa honetan Veneziako bi eskola handi daude, Scuola Grande di San Marco (Veneziako ospitalearen barne) eta, batez ere, Scuola Grande di San Giorgio degli Schiavoni, ezaguna Vittore Carpaccio margolariaren lanak direla-eta.

Txit Lasaiaren historian garrantzi gorena izandakoa da Veneziako Ontziola (*Arsenale di Venezia*), egun Itsas Armadarena. Errepublikaren indarraren erdigune estrategikoa izan zen, mendez mende ontzi paregabeak eraiki ziren lekua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Estatistikak Veneziako udalaren webgunean

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q52425
* Commonscat Multimedia: Castello (Venice)

---

* **Lekuak**
* OSM: 216882423

 |

* Wd Datuak: Q52425
* Commonscat Multimedia: Castello (Venice)

45°26′08″N 12°20′55″E﻿ / ﻿45.43569°N 12.3485°E﻿ / 45.43569; 12.3485
Antropologia (51) *(ikus 2402)*
===============================

5101 Antropologia kulturala
---------------------------

01 Apaindura
02 Jantzia
03 Dantzak, festak *(ikus 6203.02)*
04 Etnomusikologia *(ikus 6203.06)*
05 Etnolinguistika
06 Museologia
07 Mitoak
08 Magia
09 Poemak, kontaketak
10 Erlijioa *(ikus 5403.04, 5506.21, 5601, 5906.05, 6301.10, 7102.05 eta 7204.04)*
11 Sorginkeria
12 Sinbolismoa *(ikus 6308.03)*
13 Medikuntza *(ikus 3209.04)*
14 Tradizioa
99 Beste batzuk (zehaztu)
5102 Etnografia eta etnologia
-----------------------------

01 Nekazaritza
02 Armak
03 Trukea
04 Trukatzea
05 Habitata
06 Eskulangintzako trebetasunak
07 Ehiza
08 Arrantza
09 Bazka
10 Metalurgia
11 Abeltzaintza
99 Beste batzuk (zehaztu)
5103 Antropologia soziala
-------------------------

01 Buruzagitza eta erregetza
02 Seme-alabatasuna, familia eta ahaidetasuna
03 Nomadismoa
04 Esklabotza eta morroitza
05 Gerra *(ikus 6304.03)*
99 Beste batzuk (zehaztu)
5199 Antropologiako beste espezialitate batzuk
----------------------------------------------

Ikus, gainera
-------------

* UNESCO sailkapena
* 6 digituko UNESCO sailkapena

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252674

 |

* Wd Datuak: Q12252674
|  |  |
| --- | --- |
| **Taldea** | **4** |
| **Periodoa** |
| **4** | 22Ti |
| **5** | 40Zr |
| **6** | 72Hf |
| **7** | 104Rf |

IUPAC-en nomenklatura modernoan, taula periodikoaren 4. taldeak ondoko elementu hauek dauzka:

* titanio (**Ti**)
* zirkonio (**Zr**)
* hafnio (**Hf**)
* rutherfordio (**Rf**).

Talde hau taula periodikoaren d blokean dago. Taldeak berez ez dauka izen arruntik; trantsizio-metalen talde zabalagoaren barruan dago.

Elementu hauek metal erregogorrak dira. Titanioaren propietate mekanikoak oso onak dira aleazioak eratzeko. Bestalde, rutherfordioaren isotopo guztiak erradioaktiboak dira eta laborategian sintetizatu dira; ez da naturan berez agertzen.

Ez dirudi 4. taldeko elementuek inolako funtziorik betetzen dutenik izaki bizidunen kimika biologikoan. Gaizki disolbatzen dira uretan eta ez dira oso eskuragarriak.

Zirkonioa eta hafnioa oso antzekoak dira propietate kimikoei dagokienez, eta naturan ia beti batera agertzen dira.

* Metalak
* Titanio-kristal barraTitanio-kristal barra
* Zirkonio-kristal barraZirkonio-kristal barra
* Hafnio-kristalezko barraHafnio-kristalezko barra

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189302
* Commonscat Multimedia: Periodic table group 4

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4532089-5
* LCCN: sh85135634

 |

* Wd Datuak: Q189302
* Commonscat Multimedia: Periodic table group 4


| Elementu kimikoak |
| --- |
| **Taldeak:**   1 -  2 -  3 -  4 -  5 -  6 -  7 -  8 -  9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18

---

**Periodoak:**  1  -  2  -  3  -  4  -  5  -  6  -  7

---

**Serieak**:   Metal alkalinoak  -  Metal lurralkalinoak  -  Lantanoideak  -  Aktinidoak  Trantsizio-metalak  -  Metaloideak  -  Ez-metalak  -  Halogenoak  -  Gas nobleak

---

**Blokeak**:   s blokea  -  p blokea  -  d blokea  -  f blokea  g blokea

---

Taula periodikoa |
Buhengo gotorlekua
**Buhen**, Kushen (Nubia)n dagoen finkapen bat da, non, Egiptoko faraoiek, euren herrialdearen hegoaldeko muga defendatzeko eta Nilotik, egungo Sudanetik Antzinako Egiptoko hegoalderaino zihoan merkataritza ibilbidea kontrolatzeko gotorleku garrantzitsu bat eraiki zuten.

Antzinaroa
----------

Tinitar garaian datatutako antzinako finkapen bat lurpetik atera zen, baina Egiptoko Antzinako Inperioaren garaitik hasi zen, Buhen, merkataritza arloan garrantzia izaten, bereziki Kefren faraoiaren erregealdian, Egiptoko IV. dinastian, eskualdea bereziki balioztatu zuena bere dioritazko harrobiengatik, nondik Gizako bere hil multzoko estatuentzako beharrezko harria aterako duen.

Baina Egiptoko XII. dinastian izango da, lehenik Sesostris I.arekin, eta, ondoren, Sesostris III.arekin, Egiptoko Inperio Ertainaren garaian, bere behin betiko itxura hartuko duen garaia. Egundaino iritsi zaizkigun antzinako egiptoarrek eraikitako gotorlekuen adibiderik hoberena eta multzorik handienetako bat da, bere harresi bikoitz almenatuarekin eta benetako harresituriko hiri itxura ematen zioten bere lubakiekin.

Sesostris III.a. Mugako hilarria, Nubian, XII. dinastia
Egiptoko bigarren tarteko aroan, Nedyeh izeneko tokiko printze bat, egiptoarren mende egotetik askatuko da, eta bere erresuma propioa sortuko du, Asuandik, Niloren bigarren urjauziraino hedatuko dena, eta Buhen pentsatu zuen hiriburu bezala. Hiksoekin aliatuko da, Egiptoko XVII. dinastiako tebastar printzeen eragina mugatzeko, nortzukin, garai hartan, borrokan hasi zen.

Kamosek aurrera egin eta Nedyehren tropak garaitu zituen, Buheneko gotorlekua zaharberritu zuen, non hilarri oroigarri bat altxatu zuen, honela, Behe Nubiako erresuma honi amaiera emanez. Orduan, eskualdea, azkenik, Egiptoren eraginpeko gunean sartu zen, laugarren urjauzitik haratago hedatuko zena. Buhenek, Egiptoko Inperio Berrirarte aurrera egingo du, Egiptoko XVIII. dinastiako faraoiek Horusen santutegia edertu zuten, bereziki, Hatshepsutek, Tutmosis III.ak eta Amenofis II.ak.

Berraurkikuntza eta salbamendua
-------------------------------

Tokia, XIX. mendean aurkitu zen, baina noiz behinka baino ez zen indusi, eskualdea, urek mehatxatu zuten arte, Asuango presaren eraikuntzaren ondorioz. Erreskate misioetako indusketek, orduan, Buhen berraurkitu zuten, bere aletegi, kuartel, bere Horusi eskainitako tenpluarekin, baita gobernariaren egoitzarekin ere. Hondarrik garrantzitsuenak eraman ziren, mantentzeko, bereziki, tenpluko baxuerliebeak, tokia, inguruan eraikitako beste gotorleku batzuk bezala, Nubiako monumentuak salbatzeko nazioarteko kanpainaren baitan, eta Sudango Museo Nazionalean daude egun, Khartum hirian.

Beste hondakin batzuk erremediorik gabe galdu ziren ordea, eta Nasser lakuaren uren hondoan daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1002656
* Commonscat Multimedia: Buhen

---

* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 34492

 |

* Wd Datuak: Q1002656
* Commonscat Multimedia: Buhen
**Logika (11)**
===============

1101 Logikaren erabilerak
-------------------------

1102 Logika deduktiboa
----------------------

01 Analogia
02 Booleren aljebra
03 Logika formala
04 Lengoaia formalak
05 Sistema formalak
06 Matematikaren oinarriak
07 Orokortzea
08 Logika matematikoa
09 Logika modala
10 Ereduen teoria
11 Proben teoria
12 Proposizio-kalkulua
13 Funtzio errekurtsiboak
14 Logika sinbolikoa
15 Lengoaia formalen teoria
99 Beste batzuk (zehaztu)
1103 Logika orokorra
--------------------

1104 Logika induktiboa
----------------------

01 Indukzioa
02 Intuizionismoa
03 Probabilitatea
99 Beste batzuk (zehaztu)
1105 Metodologia
----------------

01 Metodo zientifikoa
99 Beste batzuk (zehaztu)
1199 Logikari buruzko beste espezialitate batzuk
------------------------------------------------

Ikus, gainera
-------------

* UNESCO sailkapena
* 6 digituko UNESCO sailkapena

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252672

 |

* Wd Datuak: Q12252672
**4-LOM** Star Warseko fikziozko unibertsoko pertsonaia bat da.

Honek bere "bizitza" protokolozko androide bezala zerbitzatzen hasi zuen. C-3POren oso antzekoa zen protokolozko droide baten gorputz estandarra zuen, baina bere burua erraboil formakoa zen eta intsektuenen antzerako bi begi handi zituen. Bere programaketan akatsak jasan ondoren, 4-LOM zerbitzatzen zituen dendetako bezeroei lapurtzen hasi zen, etorkizun bikaina izango zuen bere gaizkile karrera hasiz.

Jabba Huttaren eskuetan erori ondoren, honek bere programaketa aldatu zion eta azkenik ordainsari bilatzaile bihurtu zuen. 4-LOMek bikotea osatu zuen Zuckussekin eta biek ordainsari ugari bildu zituzten Galaxia osoan zehar euren lanean hoberenetakotzat hartuak izan zirelarik. Darth Vaderrek ordainsari bilatzaileak deitu zituenean Milurteko Belatza eta honen gidari zen Han Soloren bila joan zitezen, hoberenetako sei aurkeztu ziren, horien artean 4-LOM eta Zuckuss.

Zuckuss zein 4-LOM (For Love Of Money, Diruaganako Maitasunagatik esan nahi duena) Aliantza Errebeldearen sekretuzko kideak ziren; eta euren benetako xedea Boba Fetten presoa berreskuratzea zen euren kide errebeldeei itzultzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1490700

 |

* Wd Datuak: Q1490700
**1787ko Zangozako uholdea** Euskal Herrian inoiz egondako uholderik larriena izan zen eta 1787ko irailaren 24tik irailaren 25era bitartean, Nafarroako Zangoza herria ia erabat birrinduta geratu zen.

Uholdea
-------

1787eko irailaren 24tik irailaren 25eko gauean almadien enborrek, Esako harrizko zubia itxi egin zuten eta ura eta bestelakoak pilatuz joan ziren. Presioak eraginda, urak zubia apurtu eta uholdea eragin zuen Zangozan. Urek bi metroko altuera hartu zuten herriko kaleetan eta 556 hildako izan ziren (biztanleriaren %18a). Herrian zeuden 465 eraikinetatik 428 erabat suntsiturik geratu ziren.

### Uholdearen ondorioak

Uholde honek eraginda, herriaren kokalekua aldatu eta Aragon ibaitik urrundu zen, gorago zeuden lurretan etxe berriak eraiki zirelarik. Areago, Santos Angel Otxandategi arkitektoak Zangoza Berria kokapen zeharo ezberdin batean egiteko plan neoklasikoa diseinatu zuen, baina ez zen aurrera eraman.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko gertakari meteorologikoak
* Uholde historikoak Euskal Herrian

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Zangozako uholdeei buruzko informazioa Historia de Sanguesa webgunean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Vidondo, Aser.  (2021-02-13). «La Sangüesa utópica que no vio la luz» *diariodenavarra.es* (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252425

 |

* Wd Datuak: Q12252425
**Adolfo Araiz Flamarique** (Tafalla, Nafarroa Garaia, 1961eko abenduaren 28a) politikaria da.

Biografia
---------

Zuzenbidean lizentziatu zen Zaragozako Unibertsitatean 1984an. Nafarroako Unibertsitate Publikoan. 1986ean abokatu kolegiatu zen eta geroztik, jardun horretan dihardu.

Herri Batasuneko Mahai Nazionaleko kidea izan zen 1991 eta 1997 artean. 1997 urteko abenduan espetxeratua izan zen, Auzitegi Gorenak ETA talde armatuarekin kolaborazioaz kondenatua. Auzitegi Konstituzionalak zigorra bertan behera utzi zuen 1999ko uztailaren 20an.

Herri Batasunako zinegotzia izan zen Tafallan 1987 eta 1991 artean. 1991ean Nafarroako parlamentari aukeratua Herri Batasunaren izenean. 1995 urtean berriro izan zen aukeratua. Parlamentari izan zen bitartean, Estatuarekin Hitzarmen Ekonomikoaren Negoziaketa Batzordeko kide izan zen, bai eta Transferentzia Juntakoa ere.

2002an Sakanako Mankomunitateko gerente postua lortu zuen, oposizio bidez. 2005 urtean mankomunitateko interbentore izendatua izan zen.

2003tik izan diren ilegalizazio prozesuetan alderdi eta hauteskunde plataforma ezberdinen defentsa juridiko ekipoetako kide izan da.

2014ko urriaren 7an, Adolfo Araiz izango zela EH Bilduren zerrenda burua 2015eko maiatzeko Nafarroako Legebiltzarrerako hauteskundeetan zabaldu zen. Izendapen ofiziala urriaren 11n egin zuen koalizioak.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5  «Adolfo Araiz: Nafarroako Lehendakaritzarako EH Bilduren hautagaia», *EH Bildu*, CC-BY-SA lizentzia
2. ↑  Xabier Letona, «Adolfo Araiz izango da EH Bilduren zerrenda buru Nafarroan», *Argia*, 2014-10-08, CC-BY-SA lizentzia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19758821

 |

* Wd Datuak: Q19758821
**Caravinagre** Iruñeko kilikia da, sanferminetako jaietako pertsonaia garrantzitsua. Iruñeko Erraldoi eta Buruhandien Konpartsaren 6 kilikietako bat da, 5 buruhandi, 8 erraldoi eta 6 zaldikorekin batera. 

Uste da "Caravinagre" ezizena Iruñeko jendearengandik datorrela, izen hori ez baitzen ageri enkarguaren dokumentazioan. Bere jantziak belusezko kasaka berde bat, kolore berbereko txalekoa eta pajarita zuri bat ditu.

Historia
--------

1941ean, Iruñeko Udalak Valentziako Porta Coelli lantegiei eskatu zien bi *kiliki* eta bi zaldiko eraikitzeko, Tadeo Amorena Iruñeko tailerrean sortutako Coletas, Barbas eta erraldoiei laguntzeko. Oraingo honetan, artista Vicente Bella valentziarra izango litzateke, eta hark Verrugas eta Caravinagre sortu zituen. 

Dirudienez, inspirazioaren jatorria antzinako lorategietako zaindariak izan ziren, *japis* deiturikoak; izan ere, haietako bat nabarmentzen zen jenio txarraren ondorioz, eta Caravinagre deitzen zioten. Beste batzuek diote Vicente Rodillaren erretratu hutsa zela, pertsonaia sortzean fakzioak puztu zituena.

Sanferminak iragartzeko bost karteletan (1947, 1997, 2012, 2015 eta 2017) protagonista izan da.

Carteles de San Fermín: Caravinagre 1947, 1997, 2012, 2015, 2017Sanferminetako kartelak: Caravinagre 1947, 1997, 2012, 2015 eta 2017

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Munárriz, Myriam.  (2017-07-08). «Caravinagre, el kiliki casta que llegó de Valencia» *diariodenavarra.es*.
2. ↑   «La cinco 'caras' de Caravinagre en los carteles de San Fermín: de 1947 a 2017 con protagonismo inalterable en Pamplona» *Navarra.com*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112302262

 |

* Wd Datuak: Q112302262
**Carter konderria** (ingelesez: *Carter County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Van Buren da. 2010eko zentsuaren arabera 6.265 biztanle zituen, Carter kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Carter konderriak 1.318,36 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,3 ura dira. Beste 1.314,06 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,75 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.265 pertsonetatik 6.096 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 104 dira. 5 beltzak edo afroamerikarrak. 65 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 9 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 86 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484786
* Commonscat Multimedia: Carter County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 135151178
* LCCN: no91007986
* **Lekuak**
* OSM: 1180454
* TGN: 2001181

 |

* Wd Datuak: Q484786
* Commonscat Multimedia: Carter County, Missouri
**Cagliari Calcio** Italiako futbol taldea da, Sardinia uharteko Cagliari hirian 1920an sortu zena. Historia luzea izan arren titulu bakarra irabazi du, 1970eko liga.

Etxeko partidak Stadio Sant'Elia berriztuan jokatzen ditu.

Historia
--------

1920an sortu zen lau hamarkadatan maila apaletan aritu zan. 1964an lortu zuen Serie A-rako igoera eta orduan izan zuen "urrezko aroa", liga bat irabazi eta kopan finalista izan baitzen. Amerikako Estatu Batuetan ligaxka bat ere jokatu zuen 1967ko udan eta *Chicago Mustangs* izenarekin bigarren gelditu zen. 1976an maila galdu zuen.

1990. hamarkadan goraldi berria izan zuen eta 1990an Serie A-ra itzuli ondoren 1993an Europako postuetan bukatu zuen denboraldia. UEFA Kopan aritu zen hurrengo urtean eta final erdiak jokatu zituen. Interren aurka jokatzea egokitu zitzaion eta etxean 3-2 nagusitu bazen ere Milanen 3-0 galdu zuen. Ordutik aurrera A eta B mailen artean aritu da.

Uniformea
---------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **1920-1925** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **1925-1928** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **klasikoa** |

 |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2018-19** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2019-20** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2019-20** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2020-21** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2021-22** |

 |  |

Palmaresa
---------

### Italian: 1

* Italiako futbol liga:
	+ Txapelduna (1): 1970
	+ Bigarrena (1): 1969
* Italiako futbol kopa (0): finalista 1969an.

### Europan: 0

* UEFA Kopa (0): finalerdiak 1994an.

Ikus, gainera
-------------

* Italiako futbol taldeen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1900
* Commonscat Multimedia: Cagliari Calcio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 317284878
* GND: 7736941-5
* LCCN: no2011012097

 |

* Wd Datuak: Q1900
* Commonscat Multimedia: Cagliari Calcio
**Café Pamplona** Ameriketako Estatu Batuetako Cambridge (Massachusetts) hirian dagoen kafetegi ezaguna da. Saltegia Iruñeako Josefina Yanguas (1917-2007) emakumeak ireki zuen eta eraman zuen 1959tik bere heriotza gertatu arte, 2007an. Ondoren kafetegiak irekita darraio eta izena gorde du.

Deskribapena
------------

Kanpoaldean terraza bat mahaiekin du. Kafetegi barruan sartzeko eskailera batzuk jaitsi behar dira. Dekorazioa nahiko soila da: sabai baxua, zolu karratu zuri-beltzez, igeltsuzko horma lodiak eta argi hori indartsuak. Larogeigarren hamarkadan aldaketa batzuk egin ziren baina, orokorrean, tokiko estetika gorde egin da.

Historia
--------

Josefina Yanguas 1947an heldu zen Amerikara. Negozioa sortu zuenean Pamplona izena eman zion haren jaioterria gogorazteko. 1959tik 2007 arte Yanguas kafetegiaren jabea izan zen. Yanguasekin batera txef kubatar batek lan egin zuen, Juana Rodríguez. Elkarrekin bazkariak ematen hasi ziren. Negozioa handituz joan zen heinean langile gehiago kontratatu zuen, guztiak gizonezkoak 1999 arte; gizonak kontratatzea ohikoa zen negozio mota horietan. 40 urtetan lehen emakume kontratatua Jenny Follen izan zen.

Kafetegira Harvard Unibertsitateko irakasleak, ikasleak eta jende bohemioa hurbiltzen da. Kafetegiaren bezero ezagunak Al Gore eta Amanda Palmer dira, esaterako.

Barrualdean hiriko artista batek, Conger Metcalf-ek, erretratu bat margotu zuen 1960. hamarkadaren amaieran. Nahiz eta jabearekin antzekotasuna izan Josefinak beti ezeztatu zuen bera zenik.

2004ko abenduan Yanguasek negozioa salgai jarri zuen baina ez zuen arrakasta izan. 2005eko maiatzean berriro ere ireki zuen kafetegia. 2007ko abuztuaren 1an hil zen, 90 urte zituelarik. Ondoren, kafetegiak martxan jarraitzen du.

Kafetegia liburu, filma eta abesti askotan agertu da.

Helbidea
--------

Kafetegia Cambridgeko 12 Bow Streeten dago, Bow Street eta Arrow Street kaleen elkargunearen ondoan, Harvard Squaretik gertu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Cafe Pamplona & Cambridge Iruña Cookbook*, Josefina Yanguas, Lulu.com, 2005eko otsaila, (ISBN 1-4116-2356-8 et 978-1411623569)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5017252

 |

* Wd Datuak: Q5017252
**Catalunya Lliure** (*Katalunia Askatuta* euskaraz), 1989ko ekainean sortua, hautes-koalizio independentista kataluniarra zen Europar Batasuneko Parlamenturako hauteskundeetan aurkezteko. Moviment de Defensa de la Terra-PSAN eta Front Nacional de Catalunya alderdiak hartzen zituen eta 19.586 boto lortu zituen. 1989ko abenduan Herrialde Katalanak eta langile katalanen batasuna eta bidezko borrokatzeko eskubidea eskatzen zuen. Bere buruzagiak Josep Guia, Salvador Balcells eta Jordi Moners ziren.

1991an Kataluniarentzako Konstituzio aurreproiektua aurkeztu zuen, hurrengo urteetarako koalizioaren politikaren norabidea markatuko zuena. Gainera, udal hauteskundeetara aurkeztu zen hainbat herritan eta Vilamateko alkatetza lortu zuen, hala ere, urte horretako amaieran, koalizioaren militantziaren zati handi bat koalizioa utzi eta ERCn sartu zen. Ondorioz, koalizioa ahulduz joan zen eta Kataluniako hauteskundeetan 5.600 boto besterik ez zituen lortu. 1995eko amaieran, PSAN koalizioa uztea erabaki zuen eta gainontzekoak PUAn sartu ziren, koalizioa desagertuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3313721
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305872467
* CANTIC: a11252212

 |

* Wd Datuak: Q3313721
Abducens nerbioa eta abducens nerbioaren nukleoa 
**VI.bikote kraneala**, **abducens nerbioa** edo **kanpoko nerbio begi eragilea** nerbio motor purua da.

Nerbio horren funtzioa begiaren giharreria estrintsekoaren osagaia den kanpoko muskulu zuzena inerbatzea da. Muskulu hori kitzikatzean begi globoa kanporantz biratzen da, begiaren urrunketa ahalbideratuz.

**Abducens nerbioaren nukleoa** entzefalo enborreko zubiaren erdi-behealdean kokatzen da. Nukleo **motor somatiko** orokorra da. Aurpegi nerbioaren zuntzak bere nukleotik irten eta abducens nerbioaren nukleoa inguratzen dute  aurpegi nerbioaren kolikulua edo Teres sortuz, 4.bentrikuluaren zoruan erdialdeko goragunearen azpian ikusi daitekeena.

Borondatezko bide, bide sentikor orokor nahiz beste begi nukleo eragileekin erlazionatzen da. Gainera, erdialdeko luzetarako faszikuluaren bidez (ELF) koklea zuntz eta ikusmen zuntzekin ere konektatzen da.  Horrez gain, goiko kolikulutik irteten den tektu-erraboil traktuaren zuntzak jasotzen ditu.

Goikoa: III.bikotea eta bere nukleoa; erdikoa: IV. bikotea eta bere nukleoa; behekoa: VI. bikotea eta bere nukleoa.Begi nukleo eragileak: III. IV. eta VI. bikote kranealen nukleo eragile somatikoak 
Kortex-nukleo zuntzak, bide piramidalean zehar doazenak, entzefalo enborrean askatuko dira abducens nerbioaren nukleoan eragiteko (zuzenki edo ez-zuzenki, erretikulu fomazioan eraginez). Kortexaren eragina, nukleo honen kasuan, **kontralaterala** da; hau da, garun hemisferio batek kontrako aldeko nukleoan eragiten du. Hori dela eta, lesio zentrala egotekotan kaltea kontrako aldean nabarituko da.

Abduces nerbioaren zuntzak bere nukleotik irten eta erraboiletik ateratzen dira zubi-erraboil ildoaren erdialdetik, erraboil piramideen goitik. Bere ibilbidean arteria laberintikoarekiko aurre-behealdean kokatzen da, batzuetan aurre-beheko garun arteriaren aurrealdetik pasako da. Nerbioak atzeko hobi kraneala inguratzen duen dura materra zeharkatzen du eta hezur tenporalaren harkaitzaren erpinean kokatzen da. Hortik barneko arteria karotidaren kanpoaldetik pasa eta arraildura esfenoidalean Zinn eraztun tendinotsuaren barnetik sartzen da orbita zulora, III.gara nerbioaren azpialdetik. Horrela, kanpoko muskulu zuzenaren barnealdeko aurpegira iristen da.

Patologia
---------

Nukleo edo nerbioa kaltetzekotan alde berdineko begiaren kanpoko muskulu zuzena ez da kitzikatzen. Ondorioz, begia erdialderantz desbideratzen da eta ikusmen bikoitza izango du.

Arazoa konpontzeko nerbioaren lesioa eragiten duen kausa erradikatu behar da.

Erreferentziak
--------------

Irudiak (anatorama): 

Gaztelerazko wikipediako orritik itzulia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q318773
* Commonscat Multimedia: Nervus abducens

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000010
* TA: A14.2.01.098
* FMA: 50867

 |

* Wd Datuak: Q318773
* Commonscat Multimedia: Nervus abducens
***Cartilla foral*** 1894an Hermilio Oloritz iruindarrak gaztelaniaz idatzitako manifestu txikia zen. Foruzaleen helburu guziak azaltzen zituen, gero karlismoak eta euskal nazionalismoak aldarrikatuta.

Historia
--------

Nafarroako Erresumak, Gaztelako Erresumak 1512an inbaditua, bere *statusa* mantendu zuen 1841 arte. Lehen Gerra Karlistaren aitzakiari esker, Espainiako liberalek egoera aldatu zuten.

Hirugarren Gerra Karlistan gauzak okertu egin ziren eta, 1893an, nafarrek "Gamazada" izeneko altxamendua erreforma berrien kontra egin zuten. Gauzak horrela, Hermilio Oloritz Nafarroako Euskara Elkargoaren kideak *"Cartilla Foral"* idatzi zuen.

Edukia
------

Manifestua galdera-erantzuna estruktura erabiltzen du. Oloritzek gaztelaniaz idatzi zuen. Eduki osoa irakurtzeko hona hemen gaztelaniazko Wikipediaren artikulua.

Manifestuan ere Nafarroarako ereserkia proposatzen da:

**(Gaztelaniaz)**

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | "Blandid los aceros / a Dios invocad / que vivan los Fueros / navarros gritad / Navarra, patria de héroes, / Tú que supiste ser / en tus empresas fuerte / y a tus deberes fiel / no sufras la coyunda / de vergonzosa ley / ni gimas como esclava / cuando eras Reina ayer. / Blandid los aceros / a Dios invocad / que vivan los Fueros / navarros gritad / Morir es mejor que / humillar en el polvo la frente / perdido el honor." |  » |

Hala ere, ez zen ereserki ofiziala bihurtu, baizik eta Nafarroako Gorteen Ereserkia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** testu osoa Euskal Herriko Karlista Alderdiaren webgunean

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q600712

 |

* Wd Datuak: Q600712
**Catherine Hobaiter** primatologo britainiarra da, Ugandako basoetako txinpantzeen jokabide soziala aztertzen duena.

Ibilbidea
---------

### Bizitza

Erresuma Batuan jaio bazen ere haurtzaroan Libanon bizi izan zen eta oraindik haurra zela Erresuma Batura itzuli zen. Edinburgoko Unibertsitatean Biologia ikasketak egin zituen eta St Andrews Unibertsitatean egin zuen doktoretza 2011n.

St Andrews unibertsitatean 2013an plaza finkoa eskuratu zuen baina denboraldi luzeak egiten ditu Ugandan. Budongo Erreserbako babuinoak aztertzen hasi zen baina berehala ekin zion gorilak eta batez ere txinpantzeak ikertzeari. 

2016an Nazioareko Primatologia Elkarteko lehendakari orde izendatu zuten. BBC Radio 4 kateko haainbat programatan agertu da; *The Life Scientific* (2018) eta *The Infinite Monkey Cage* (2020) esate baterako.

### Ikerketak

1990. hamarkadatik gizakiarekin egotera ohiturik dagoen Spnso txinpatze taldearekin egin zuen lan bereziki. Primate handiek naturan elkar komunikatzeko darabilten keinuak ikertzen ditu Cat Hobaiterrek. Hauek erabiltzen dituzten 80 keinu zerrendatu eta deskrbatu ditu. Keinu hauetako batzuk gizakiok ere erraz ulertzen ditugu. Basatiagoa den Waibira txinpantze taldea ere ikertzen du, talde bien arteko konparaketak egin ahal izateko. 

Ikerketaren helburua giza komunikazioaren eboluzioa aztertzea bada ere, nahiko zaila da loturak aurkitzea. Baina giza haurrek egiten dituzten keinuekin alderatu daitezke txinpantzeek egiten dituztenak.

Egindako grabaketek erakutsi dituzte bestelako aurkikuntzak ere, esate baterako ur edateko baliatzen dituzten tresna berriak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Cat Hobaiter - University of St Andrews» *risweb.st-andrews.ac.uk* (Noiz kontsultatua: 2022-12-14).
2. ↑   «Budongo Home Page» *Budongo Conservation Field Station - BCFS* (Noiz kontsultatua: 2022-12-14).
3. 1 2 3 4   **(Ingelesez)** «BBC Radio 4 - The Life Scientific, Cat Hobaiter on communication in apes» *BBC* (Noiz kontsultatua: 2022-12-14).
4. ↑   **(Ingelesez)** «The Great Ape Dictionary» *The Great Ape Dictionary* (Noiz kontsultatua: 2022-12-14).
5. ↑   **(Ingelesez)** St, University of; rews. «Online test reveals if humans instinctively understand apes» *phys.org* (Noiz kontsultatua: 2022-12-14).
6. ↑   **(Ingelesez)** «Chimps with tools: Wild ape culture caught on camera» *BBC News* 2014-10-01 (Noiz kontsultatua: 2022-12-14).

Kanpo estekak
-------------

* St Andrews Unibertsitateko informazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28805305
* **Identifikadoreak**
* ORCID: 0000-0002-3893-0524

 |

* Wd Datuak: Q28805305
**Carlos Flores López** (Ocaña, Toledoko probintzia, Espainia, 1928ko ekainaren 14a) arkitektoa da.

Bizitza
-------

Madrilgo Arkitektoen Eskolan lortu zuen doktoregoa (1958). Mendebaldeko arkitektura garaikidearen historialari eta kritikari garrantzitsuenetako bat da. Arkitekturaren teoria landu izan du batez ere, eta Europa nahiz Ameriketako izen handiko hainbat aldizkaritan parte hartu izan du. 1961ean argitaratu zuen lanik ospetsuena, *Arquitectura española contemporánea*. 1962an, *Hogar y Arquitectura* aldizkariko zuzendaritza hartu zuen bere gain, eta *Architectural Design* aldizkariko lankidea izan da urte askotan. 1973an, Museo de Arte Contemporáneo Españoleko Arkitektura saileko aholkulari izendatu zuten. Hauek ditu lan aipagarrietako batzuk: *Arquitectura popular española* (1973), *La España popular: raíces de una arquitectura vernácula* (1979), *Gaudí, Jujol y el modernismo catalán* (1982), *Pueblos y lugares de España* (1991).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8263909
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02192/eu\_f\_0814/f0814

 |

* Wd Datuak: Q8263909
**Carlos Gorostiza** (Buenos Aires, Argentina, 1920ko ekainaren 7a - Buenos Aires, 2016ko uztailaren 19a) argentinar antzerkigilea izan zen. XX. mendearen erdialdeko Argentinako antzerki-joera berriaren sortzailea.

Biografia
---------

Argentinako antzerki independentea deitu dena sortu zuen, eta bere garaiko antzerkigileen aitzindari izan zen, antzerkigintzaren giltzarri, Hego Ameriketako antzerkigintza aztertu dutenentzat. Poesia, antzerki-lanak eta txotxongiloa egiten hasi zen berak sortutako konpainiarekin (*Los títeres de la estrella grande*). Konpainia horrentzat idatzi zituen, besteak beste, *La clave encantada* (1943) eta *Nuevos títeres* (1949). Azkeneko urte horretan, arrakasta handia izan zuen antzerki independentearen munduan, *El puente* ("Zubia") obrarekin. Handik aurrera, Hispanoamerikako antzerkigile ospetsuenetako bat izan zen.

Gorostizaren antzerki-lanak, errealismoaren konbentzioetatik irten gabe, Buenos Airesko kaleko hizkerarekin, jendea, ohiturak eta gizarte-harremanetan sortzen diren arazo moralak aztertzen ditu, existentzialismotik gertu dagoen ikuspegi bati jarraituz.

Lan aipagarriak ditu, besteak beste: *Marta Ferrari* (1954, filma), *El pan de la locura* (1958, "Eromenaren ogia", antzezlana), *Los prójimos* (1967, "Hurkoak", antzezlana), *El lugar* (1970, "Lekua", antzezlana) eta *Aeroplanos* (1989, "Aireplanoak", antzezlana), *El patio de atrás* (1994, "Atzeko patioa", antzezlana) , *Vuelan las palomas* (1999, "Usoek hegan egiten dute", eleberria), *La buena gente* (2001, "Jende ona", eleberria), *El merodeador enmascarado* (2004, "Kuxkuxero mozorrotua", oroitzapenak).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q442893
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 19719995
* ISNI: 0000 0000 5935 0735
* BNA: 000042177
* BNE: XX1255724
* BNF: 121748843 (data)
* GND: 1056381671
* LCCN: n81053757
* NKC: xx0259176
* SNAC: w6846486
* SUDOC: 030305411
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02530/eu\_g\_2762/g2762

 |

* Wd Datuak: Q442893
**Centre konderria** (ingelesez: *Centre County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bellefonte da. 2010eko zentsuaren arabera 153.990 biztanle zituen, Centre kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Centre konderriak 2.882,56 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,88 ura dira. Beste 2.874,68 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 53,42 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 153.990 pertsonetatik 139.117 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.690 dira. 4.456 beltzak edo afroamerikarrak. 153 amerikar natiboak ziren eta 42 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7.934 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 202 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.086 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494248
* Commonscat Multimedia: Centre County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152436620
* ISNI: 0000 0004 4685 1302
* LCCN: n79151540
* NARA: 10036787
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 416637
* TGN: 1002249

 |

* Wd Datuak: Q494248
* Commonscat Multimedia: Centre County, Pennsylvania
**Carroll konderria** (ingelesez: *Carroll County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Carrollton da. 2010eko zentsuaren arabera 28.836 biztanle zituen, Carroll kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Carroll konderriak 1.033,22 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,19 ura dira. Beste 1.022,03 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 27,91 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.836 pertsonetatik 28.282 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 238 dira. 133 beltzak edo afroamerikarrak. 70 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 56 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 281 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q421970
* Commonscat Multimedia: Carroll County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139558909
* LCCN: n80165637
* **Lekuak**
* OSM: 911249
* TGN: 1002239

 |

* Wd Datuak: Q421970
* Commonscat Multimedia: Carroll County, Ohio
**Cauca ibaia** (gaztelaniaz: *Río Cauca*) Kolonbiako bigarren ibairik handiena da. Kolonbiako mendigunean du iturburua, Laguna del Buey-tik hurbil (Cauca departamendua) eta Magdalena ibaira isurtzen da, Pinillosetik hurbil (Bolívar departamendua). Herrialdea hego-mendebaldetik ipar-ekialdera zeharkatzen du, Erdialdeko eta Mendebaldeko mendilerroen artetik. Cauca, Valle del Cauca, Quindío, Risaralda, Caldas, Antioquia, Córdoba, Sucre eta Bolívar departamenduetako 180 udalerri baino gehiagotatik igarotzen da. 1.350 kilometro luze da (hauetatik 620 nabigagarriak) eta 63.300 kilometro koadroko eremua dauka arroak. Erdialdeko ibilgua (Valle del Cauca departamendua) Kolonbiako eskualde emankorrenetako bat da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Río Cauca, colombialink.com

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q853332
* Commonscat Multimedia: Cauca River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316429950
* GND: 4009597-6
* LCCN: sh85021426
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 7913248

 |

* Wd Datuak: Q853332
* Commonscat Multimedia: Cauca River
Harean erabiltzeko buggy bat
***Buggy*** harearen gainean ibiltzeko diseinatutako automobil bat da. Txasis arina, sabai zurrunik gabeko karrozeria eta gurpil handiak izaten ditu. Lehen *buggy*ak Volkswagen Beetle gainean eraiki ziren. Modeloari ingelesez *bug* esaten zaio, ingelesez zomorroa esan nahi duena; buggy *bug* hitzaren txikigarria da. Gaur egun, badira *buggy*ak, bai ekoizpen-eredu industrialetan oinarritutakoak, bai erabat artisautzakoak.

Buggyak, batez ere, horrelako ibilgailuak gidatzen edo diseinatzen dituzten pertsonentzat pentsatuta daude. Bere gurpil handiei esker, kostaldeko zonaldeetan eta basamortuetan erabiltzen dira, non libreki zirkulatu eta duna ugarien artean salto egin daitekeen. Landan lan egiteko ere erabil daitezke, esekidura indartua ematen zaienean. Bere erabilera hainbat gorputz militarretako unitate berezien artean hedatu da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Como hacer un buggy volkswagen tu mismo y muy original» *Artofit* (Noiz kontsultatua: 2021-11-10).
2. ↑   **(Ingelesez)** «The inventor of the dune buggy has passed away» *Top Gear* 2021-02-23 (Noiz kontsultatua: 2021-11-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q936066
* Commonscat Multimedia: Dune buggies

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85039972

 |

* Wd Datuak: Q936066
* Commonscat Multimedia: Dune buggies
***Buhamea lotan*** (frantsesez: *La Bohémienne endormie*) Henri Rousseau margolariak 1897an egindako olio-pintura da, haren maisulanetakotzat hartzen dena. Egun New Yorkeko Museum of Modern Art delakoan dago.

Historia
--------

Rousseauk margolan hau *XIII Salon des Indépendants* erakusketan aurkeztu zuen lehen aldiz. Bere hasierako helburua Laval herriko alkateari saltzea zen baina ez zuen lortu; Rousseau herri horretan jaioa zen. Azkenik, Parisko ikatzaren salerosian ibiltzen zen merkatari bati saldu zion; bilduma partikular horretan 1924 arte egon zen. Urte horretan Louis Vauxcelles arte-kritikariak aurkitu zuen eta urte berean Parisen bizi zen Daniel-Henry Kahnweiler arte-merkatariak erosi zuen. Une hartan margolana polemikoa bihurtu zen zeren eta zenbait espezialistek haren jatorria zalantzan jarri baitzuten. 1939an Simon Guggenheimek erosi zuen eta MoMA museoari eman zion. Geroztik New Yorkeko museo ospetsuan ikus daiteke.

Deskribapena
------------

Egilea berak horrela deskribatu zuen: "Beltz errari bat, mandolina-jolea, lo sakonean lurrean dago, nekeak erabat gaindituta, bere pitxerrarekin (ura edateko pitxerra). Lehoi bat ondotik pasa da; emakumearen usaina nabaritu du baina ez du jan. Oso poetikoa den ilargiak sortutako argiaren efektua dago."

Erreferentziak
--------------

Kanpo-estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: *The Sleeping Gypsy* MoMA Provenance Research
* **(Ingelesez)**: *The Sleeping Gypsy - artistaren interpretazioa*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1219263
* Commonscat Multimedia: The Sleeping Gypsy

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1219263
* Commonscat Multimedia: The Sleeping Gypsy
**Campo Grande**, Brasilgo hiria, Hegoaldeko Mato Grosso estatuko hiriburua, Brasiliatik 1.134 km-ra.

Ingurunea
---------

Campo Grande ingurune neotropikalean dago, eta fitogeografikoki sabanaren eremu barruan dago (Brasilen *cerrado* esaten zaiona). Horrez gain, basoak eta soroak ere badaude.

Mendiko klima tropikala du, erdihezea eta beroa: udak hezeak dira, eta neguak lehorrak (maiatzetik irailera edo urrira bitartean). Itsasoaren eraginik ez dagoenez, tenperatura hotzenen eta beroenen arteko tartea handia da.

Ekonomia
--------

Abeltzaintza, merkataritza eta elikagaien industria dira jarduera ekonomiko nagusiak, eta zerbitzuek ere indar handia daukate. Hegoaldeko Mato Grossoko gune ekonomiko garrantzitsuena da Campo Grande: langile gehienak hirugarren sektoreko jardueretan egiten dute lan (merkataritza eta zerbitzuak), baita eraikuntzan ere. Turismoko gunea ere bada. Aireportua du.

Historia
--------

1872. urtean, José Antônio Pereira kokatu zen oraingo hiria den inguruan, Maracaju Mendikatean, orduan inor bizi ez zen lekuan. Urteekin, jendea erakartzen joan zen, eta 1899. urtean hiri izendatu zuten Campo Grande.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q168929
* Commonscat Multimedia: Campo Grande (Mato Grosso do Sul)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139575885
* LCCN: n82067403
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 334022
* IBGE: 5002704

 |

* Wd Datuak: Q168929
* Commonscat Multimedia: Campo Grande (Mato Grosso do Sul)
***ABC Color*** Paraguaiko egunkari bat da. 1967an sortu zen eta lehen alea urte bereko abuztuaren 8an argitaratu zuen. Gaur egun jardunean dagoen Paraguaiko egunkaririk zaharrena da 1983an *La Tribuna* egunkaria desagertu zenetik.

Historia
--------

1967ko abuztuaren 8an argitaratzeari ekin zion. Paraguain koloretan argitaratu zuen lehen egunkaria izan zen.

Hasieran Alfredo Stroessnerren diktaduraren aldeko jarrera erakutsi zuen, baina 1970eko hamarkadaren amaieran eta 1980ko hamarkadan jarreraz aldatu eta ikuspuntu kritikoagoa erakutsi zuen. 1983an Aldo Zuccolillo egunkariaren zuzendaria espetxeratu zuten erregimenaren aurka jaikitzeagatik. 1984ko martxoaren 22an egunkaria itxiarazi zuten Paraguaiko Barne Ministroaren aginduz. Egunkariaren itxierak 1989ra arte iraun zuen, Paraguain diktadura amaitu zenera arte hain zuzen. 1989an berrekin zion argitaratzeari.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2065725
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sn94048177

 |

* Wd Datuak: Q2065725