recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ringgold konderria** (ingelesez: *Ringgold County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mount Ayr da. 2010eko zentsuaren arabera 5.131 biztanle zituen, Ringgold kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ringgold konderriak 1.395,66 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,72 ura dira. Beste 1.386,93 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,68 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.131 pertsonetatik 5.057 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 91 dira. 17 beltzak edo afroamerikarrak. 13 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 16 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 26 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485752
* Commonscat Multimedia: Ringgold County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126675433
* LCCN: n81022702
* NARA: 10039055
* **Lekuak**
* OSM: 1789349
* TGN: 2000640

 |

* Wd Datuak: Q485752
* Commonscat Multimedia: Ringgold County, Iowa
**Ringo**| URL helbidea | www.ringo.com |
| Webgune mota | Argazkiak elkarbanatzea |
| Hizkuntza(k) | Ingelesa, Alemaniera, Gaztelaniera, Frantzesa |
| Jabea | Tickle Inc. |
| Egilea | Tickle Inc. |
| Argitalpen data | 2003 |
| Egoera | Itxita (2008ko ekainaren 30etik) |

**Ringo** milaka helbide, telefono, mail-helbide, eta argazkiak gordetzea ahalbidetzen zuen agenda birtuala zen. Horrez gain, online komunitate bezala ere erabili ohi zen, lagun ezberdinekin loturak izan baitzitezkeen. 2008ko ekainaren 30an itxi zuten.

Historia
--------

2003 urtean Tickle.com enpresako kide batzuk Ringo-ren garapenarekin hasi ziren, fotoblog-en ñabardurez osatutako agenda konpleto bat egitea helburu zutelarik. Garai hartako fotoblog-en hazkundea zela medio, proiektuaren erdi aldean aldaketak egin zuten eta argazkiak elkarbanatzeko atributu hori, produktuaren ezaugarri nagusi bihurtu zuten.

Horrela, denbora tarte oso txikian milaka erabiltzaile kopuru oso altua lortu zuen.

2008ko ekainaren 30ean itxi zuten, erabiltzaileei argazkiak berreskuratzeko tarte bat eman ondoren.

Erabilpenak
-----------

Argazkiak konpartitzeko era oso segurua omen zen, aurretik lagun izateko gonbidapena jaso zuten erabiltzaileak bakarrik ikustea posible baitzen (hau da beste fotoblogetatik bereizten zuena). Erabiltzaile ezberdinak lagun bezala jartzeko, nahikoa zen gonbidapen bat luzatzea bai e-mail bidez, edota Ringo-ko kontura bertara.

Ez zuen argitalpen murrizketarik, non argazki bakoitzak 10 MB-erainoko kapazitatea okupatu zezakeen eta doako zerbitzua zen.

Argazki guztiak kontuan zeudenean, albumen bitartez antolatu ahal izango ziren, gai ezberdinetarako albumetan sartuta eta etiketak editatuta.

Hau guztia dela eta, blogari eta online komunitate osoan ospe handia lortu zuen, aurrez aipatutako abantailez gain, etiketen bidezko bilakuntzak egitea posible baitzen eta azken eguneraketak gunearen atarian azaltzen baitziren.

Aurrerapenak
------------

Azken aurrerapen teknologikoei dagokionez, posible zen YouTubeko bideoak Ringo-ko kontuan sartzea. Kontura gehitzeko, nahikoa zen URL-a zehaztea, eta Ringo arduratzen zen gainontzekoaz. Honetaz gain, posible zen baita ere telefono mugikorretik zuzenean Ringo-ko kontura argazkiak gehitzea. Behin mugikorraren zenbakia baieztatuta, sms bidez bidalitako argazki guztiak Ringo-ko kontuan ikusiko ziren.

Teknologia hau Web 2.0 nabigazioaren adibide bezala har daiteke, *social networking* delakoaren eredu garbi bat baitzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Javier Pérez: "Ringo cierra"

Kanpo estekak
-------------

* Ringo webgunea
* Tickle enpresaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266600

 |

* Wd Datuak: Q12266600
*Artikulu hau Napoliko erreginari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Joana I.a».*
**Joana I.a Napolikoa**, Napoliko erregina eta Proventzako kondesa 1344-1382 urteetan (Napoli, 1326 - Muro Lucano, 1382ko uztailaren 27a). Bere aitona Roberto I.a Napolikoaren —Roberto Anjoukoaren— ondorengoa izan zen Napoliko erresuman.

Aitonak Andres Hungariakoarekin ezkonarazi zuen, ezkongaiek 8 urte besterik ez zutela. Adin-nagusitasunera iritsi zenean, senarra hil zuelako salaketa egin zioten, eta Proventza aldera jo behar izan zuen babes bila. Kargurik gabe utzi zuen Klemente VI.a aita santuak, eta erreginak Avignon hiria saldu zion ordainez.

1346an bigarren aldiz ezkondu zen. Senarra, Luis Tarentokoa, Joanaren aitaren lehengusua zen. Luis Tarentokoa 1362an hil zen seme-alabarik utzi gabe, eta, urte berean, Joana Jakue IV.a Mallorcakoarekin ezkondu zen. 1370. urtean Karlos Durazzokoa izendatu zuen oinordeko Napoliko erresumarako. 1375ean senarra hil zen, eta 1376an Oto Brunswickekoarekin ezkondu zen laugarrenez. Lotura horren ondoren, Klemente VII.a Avignongo aita santuaren alde jarri zen, eta oinordeko berri bat hautatu zuen Napolirako, Luis Anjoukoa, Joan II.a Frantziakoa erregearen semea. Karlos Durazzokoak ez zuen onez hartu neurri hori eta, Urbano VI.a Erromako aita santuak lagundurik, Napoliko erresumaz jabetu eta Joana erregina hilarazi zuen, lepoa bihurriturik.

Tragedia bat idatzi zuen Frédéric Mistral idazle okzitaniarrak Joana I.aren bizitzan oinarrituta (1890, *La Rèino Jano*).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q235381
* Commonscat Multimedia: Joan I of Naples

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 13112243
* ISNI: 0000 0000 7821 515X
* BNF: 119454856 (data)
* GND: 11918530X
* LCCN: n79074514
* NLA: 61542969
* SUDOC: 027405885
* ICCU: IEIV075504
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03273/eu\_j\_0817/j0817
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q235381
* Commonscat Multimedia: Joan I of Naples
**Ni, Robota** (ingelesez *I, Robot*) Isaac Asimov estatubatuar idazleak idatzitako zientzia-fikziozko eleberri bat da. 1940-1950 artean *Super Science Stories* eta *Astounding Science Fiction* aldizkarietan argitaratutako kontakizunen bilduma da. 1950eko abenduaren 2an bilduma edo liburu honetan argitaratu ziren.

Idazle honek idatzitako Fundazioaren sailaren barneko liburua da.

Argumentua
----------

*Ni, Robota* Robotikaren Hiru Legeen sorrarazten dituzten moral arazoei buruzko kontakizun bilduma bat da. Kontakizunek robotika adituek aurre egin beharko dieten hainbat egoera agertzen dituzte, hauetan gizakiaren adimenak paradoxa eta ariketa intelektual korapilatsuei konponbide bat eman beharko die, gainera gaur egungo gizakiek teknologia unibertsoan bizi duen egoerari buruzko hausnarketa ere egiten da. Kontakizun hauetako hainbaten protagonista robopsikologian aditua den Susan Calvin da.

Edukia
------

* "Sarrera"
* "Robbie" (1940, 1950)
* "Sorgin-gurpil" (1942)
* "Arrazoia" (1941)
* "Harrapatu Untxia" (1944)
* "Liar!" (1941)
* "Robot Txiki Galdua" (1947)
* "Ihesa!" (1945)
* "Ebidentzia" (1946)
* "Gatazka sahiesgarria" (1950)

Zinema
------

* *I, Robot (filma)*: 2004ean Alex Proyasek zuzendu eta Will Smith aktoreak antzeztua.

Ikus gainera
------------

* Robotikaren Hiru Legeak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q393018
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 182224520
* LCCN: no2014096680
* NLA: 36068384
* Open Library: OL46404W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q393018
**John Knox House** Edinburgheko etxe historikoa da, Royal Mile kalean dagoena, High Streeten beheko muturrean. John Knox erreformalari protestanteak ematen dio izena, kondairaren arabera bertan bizi izan baitzen XVI mendean.

Historia
--------

Etxea 1490 urtetik aurrera eraiki zen egurrezko galeria finarekin eta erdi-margoturiko sabaia zuela. Walter Reidpath izan zen lehenengo jabea eta 1556an James Mossman-engana iritsi zen, Jakobo V.a Eskoziakoaren koroa diseinatu zuen gizonarengana. Maria I.a Inglaterrara herbesteratzean Mossman berarekiko leiala izan zen eta Edinburgheko gazteluan bere aldeko txanponak egiten aritu zen. Gaztelua errenditzean Mossman urkatu egin zuten eta etxea James Carmichaelek eskuratu zuen.

1850an Alexander Handyside Ritchiek eraikina berriztu zuen eta 1984an berriztapen berri bat izan zuen. Mendeetan zeahr margo eta apaingarri ugari egin zizkioten. Gaur eguin Eskoziako Elizaren eraikin bat da eta Eskoziako Ipuinkontalaritza egoitza dago bertan.

John Knoxekiko lotura
---------------------

Ez da ziurra John Knox bertan bizi izan zen edo ondoko eraikin batean, baina XIX mendearen erdialdean Robert Chambers eta Sir Daniel Wilsonek 1800tik zetorren kondaira zabaldu zuten John Knox House izena ezarriz.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Eskoziako Ipuinkontalaritza Zentroa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6243358
* Commonscat Multimedia: John Knox House

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 261246034
* LCCN: n97880100

 |

* Wd Datuak: Q6243358
* Commonscat Multimedia: John Knox House
**Raymond Souster** (Toronto, Kanada, 1921eko urtarrilaren 15a - 2012ko urriaren 19a) ingelesezko poeta izan zen.

Bizitza
-------

1939an, kutxazain gisa lan egin zuen Merkataritza Banketxean, eta Kanadako Aire Armadan sartu zen 1941ean. Eskozia Berrian izan zen, Ternuan eta Ingalaterran. Handik itzuli zenean, banketxean lan egiten hasi zen berriro.

Zenbait aldizkari argitaratu zituen: *Direction* (1943-1946), *Enterprise* (1948), *Contact* (1952-1954) eta *Combustion* (1957-1960). 1964an, Governor General saria eman zioten, *The colour of the times* poema-bildumarengatik. Kanadar nazionalismoaren aldeko jarrera hartu zuen. Inguratzen zuen munduaren lekukotasuna eman zuen bere poesian, eta Torontoren errealitatea objektibotasunez eta samurtasunez erretratatu zuen aldi berean.

Lanak
-----

Berrogeita hamar liburu baino gehiago argitaratu zituen, eta beste poeten lanak argitaratzen ere lagundu zuen.

Lanik aipagarrienak: *When we are young* (1946), *Go to sleep world* (1947), *City Hall street* (1951), *Shake hands with the hangman* (1953), *A dream that is dying* (1954), *For what time slays* (1955), *Walking death* (1955), *The selected poems* (1956), *Crepe-hanger´s carnival* (1958), *A local pride* (1962), *As is* (1967), *Place of meeting* (1962), *Twelve new poems* (1964), *Ten elephants on Yonge Street* (1965), *Change-up* (1974), *Extra innings* (1977) eta *Hanging in* (1979), *It Takes All Kinds* (1986), *The Eyes of Love* (1987), *Running Out the Clock* (1991), *No Sad Songs Wanted Here* (1995), *Of Time & Toronto* (2000), *Wondrous Wobbly World: Poems for the New Millennium Battered Silicon Dispatch Box* (2006).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q304129
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 115682280
* ISNI: 0000 0001 1455 5566
* BNF: 11998730h (data)
* GND: 121283240
* LCCN: n50016480
* NKC: mub2016917578
* CiNii: DA10878306
* SNAC: w6jd5fgg
* SUDOC: 028080874
* BIBSYS: 90780309
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05471/eu\_s\_2907/s2907

 |

* Wd Datuak: Q304129
***Rayok anti-formalista*** edo ***Anti-formalismoaren paradisu txikia*** (errusieraz: Антиформалистический раёк) askotan **Rayok** gisa ezagutua, zenbakirik gabeko Dmitri Xostakovitxen obra bat da, lau ahotsetarako *cantata* satiriko bat, koru eta pianoarekin. Modest Musorgskiren *Rayok* lanetik hartzen du izenburua. Zhdanov Doktrinari egiten dio kritika, berau erridikulizatuz, eta 1948tik aurrera etorriko kanpaina anti-formalista ekartzen du gogora. Testuan Zhdanov berarekin hitzak erabiltzen ditu eta Josif Stalinen gogokoa zen *Suliko* abestiaren esaldi bat.

Lanaren data ez da ezaguna, baina Lev Lebedinskyren arabera 1957koa da eta berak idatzi zuen testuaren zatirik handiena. Oso probablea da hau, horrelako lan bat egitea oso arriskutsua zelako lehenago musikagilearentzat.

Bere bizitzan zehar bakarrik lagunik gertukoenek eta familiak entzun zuten obra hau. 1989ko urtarrilaren 12an Mstislav Rostropovitxek estreinatu zuen publikoan.

Kanpo estekak
-------------

* Abestiaren letra errusiera transliteratuan eta ingeleraz

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4067153

 |

* Wd Datuak: Q4067153
**Jesús Serra Santamans** (El Pont de Vilomara i Rocafort, 1911ko abuztuaren 22a - Bartzelona, 2005eko abenduaren 18a) kataluniar enpresaburua izan zen, Catalana Occidente taldea sortu zuena.

Biografia
---------

Bere bizitzan zehar enpresa ezberdinen sorreran parte hartu zuen. Horretarako Bruno Alonso Martínezen laguntza paregabea izan zuen beti, horien artean Catalana Occidente. Bere aitaren tradizioari jarraituz, aseguru-agente gisa hasi zen lanean, orain bere ondorengoek administratzen duten taldea sortu arte.

1944an Asepeyo mutualitatea sortu zuen eta 1947an Occidente aseguru-etxearen zuzendaritza nagusia hartu zuen. 1959an, bere anaia Antoniorekin eta lagun talde batekin batera, Catalana de Seguros enpresaren kontrola hartu zuen, eta haren zuzendaritza nagusia hartu zuen. 1965. urtean, lan-istripuen asegurua nazionalizatu zenean, Asepeyoren jarduera eten zen. Urte horretan bertan, Cantabria konpainia Catalana Occidentean integratu zen.

1971n enpresa Sant Cugat del Vallèsera lekualdatu zen, eta han egon zen egoitza nagusia 2017. urtera arte, *procés*aren ondoren Madrilera aldatu zen arte. 1979tik 1993ra, Compañía Española de Crédito y Caución enpresako presidentea izan zen.

Bere enpresa-ibilbideak ETAren helburu bihurtu zuen 1980an. ETAk 67 egunez eduki zuen bahituta, eta, dirudienez, erreskate bat ordaindu ondoren askatu zuen.

Harreman ona izan zuen Jordi Pujol Generalitateko presidente ohiarekin, biek Banca Catalanan ardurak partekatu zituztenean sortua.

Bartzelonako Teniseko Errege-Klubeko presidentea izan zen hamabost urtez (1976-1989) eta Baqueira Beret eski estazioaren fundatzailea (1964). Arango Kontseilu Nagusiak Aran Haraneko Seme Kuttun izendatu zuen, bailaran egin zuen enpresa-lana eskertzeko eta eski-estazioak inguru horretan egin zuen ekarpenagatik, eskualdeko motor ekonomiko garrantzitsuenetako bat bihurtuz.

1992an, Kataluniako Generalitateak San Jordiren Gurutzea eman zion, enpresa-arloko katalan ospetsu gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Jeróima Pons Pons: *Biografía de Jesús Serra Santamans. Los 100 Empresarios Españoles del Siglo XX*. Madril. Lid. 2000. 451-455. orr. ISBN 84-88717-27-X
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Liberado el empresario Serra Santamans previo pago de un rescate a sus secuestradores» *El País* 1980/06/01.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5559976
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86592190
* ISNI: 0000 0000 6071 7098
* BNE: XX1028874
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q5559976
**Robert April** Star Trekeko pertsonaia bat da. USS Enterprise (NCC-1701) ontziko lehen kapitaina izateagatik da ezaguna. April 2195ean jaio zen, eta urteak aurrera joan ahala, bere bikotea zen Sarahrekin ezkonduko zen.

2240an April Constitution klaseko ontzi batentzako osagaien fabrikazioaren gainbegiralea da San Franciscoko Ontzioletan. Ontzi hau USS Enterprise izango zen beranduago, eta April bere lehen komandantea. Hala ere, 2245 eta 2250 artean ontzi onetako kapitain izango zen. Eta bere emazte Sarah bere mediku buruzagia izango zen.

Bost urteko misio hau amaitu ondoren, April Komodoroa Planeta Elkartuen Federakuntzako ez ohiko enbaxadore errespetatu bat izan zen hurrengo 20 urteetan, 2270ean Izarretako Flotatik erretiratzera behartua izan zelarik.

Oso-oso bereziak izan ziren gertakari batzuk konpondu ondoren, Izarretako Flotak Aprilen erretiroari buruzko postura birkontsideratu zuen, agindua baliogabetuz eta bere karrera jarraitzea baimenduz (Star Trek: The Animated Series: *The Counterclock Incident*).

Informazio gehigarria
---------------------

Robert April izenak bere jatorria hasierako "Star Treken biblia"n du, pertsonaia nagusiaren izen bezala ("Robert M. April"). StarTrek.comen zein Star Trek Chronologyn bere izena "Robert T. April" bezala erregistratua dago.

Aurretik, Robert April izena Gene Roddenberryk kartzelako kapilau batentzat erabili zuen *Have Gun-Will Travel*eko bi ataletan. Enterpriseko ondorengo kapitainaren pertsonaiaren izena beranduago Christopher Pikera aldatu zen "The Cage"n, behin betiko guztiek ezagutzen duten James Tiberius Kirkena erabili aurretik.

"In a Mirror Darkly (Bigarren Zatia)" (Enterprise) atalean Jonathan Archerren kurrikulumerako erabili ez zen materialean Archer Enterprise berria 2245ean abian jarri baino egun bat lehenago hil zela ezartzen da. Gertaera hau "bibliko"tzat ezartzen bada, Archer eta Aprilek elkar ezagutu zutela esan nahiko luke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3752543

 |

* Wd Datuak: Q3752543
**Joakin Pavia Bermingham** (Orbaizeta, ? - ?) euskal arkitekto izan zen. XIX. mendetik XX. menderako trantsizioan bizi izan zen. Balearretako arkitekto probintziala eta Mallorcako elizbarrutia izan zen. Palmako katedralaren zaharberritze-lanak zuzendu zituen, eta hiri horretako Diputazioaren proiektuaren egilea izan zen.

Biografia
---------

Erromako Espainiar Akademian ikasi zuen, eta Erromako Foroa zaharberritzeko proiektuetako batek urrezko domina eman zion 1892ko Nazioarteko Erakusketan. Arte Ederretako komisarioa izan zen Chicagoko Erakusketa Unibertsalean. San Fernando eta Historiaren Akademietakoa izan zen. *Euskal-Erria* aldizkarian kolaboratu zuen. Hainbat kargu publiko bete zituen, besteak beste, Gipuzkoako diputatu probintziala (1896-1905), Gipuzkoako eta Donostiako Ongintzako eta Aurrezki Kutxa Probintzialeko bokala, Gurutze Gorriko ordezkaria eta Haurrak Babesteko Batzordeko lehendakariordea. Mugimendu euskaltzalearen sustatzaile sutsua, 1902an Oñatiko Euskal Jaietan hitzaldi bat eman zuen.

Erreferentziak
--------------

* «Pavía Bermingham, Joaquín - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q80940053
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX1391407
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 123079

 |

* Wd Datuak: Q80940053
**Joan Bazkardo** (?, XVI. m. - Viana, 1659ko abuztuaren 22a) euskal eskultorea izan zen. Euskal Herriko barrokoak izan duen eskultore eta erretaula-egile handiena.

Nafarra zenbaiten ustez (Viana edo Caparrosokoa), madrildarra eta andoaindarra besteren aburuan, inork ez daki noiz eta non jaio zen Bazkardo. 1611. urtean lanean aritu zen Tuterako katedralean, 1616an Kristo bat zizelkatu zuen Iruñeko katedralean, 1624an Oiongo elizako erretaulari ekin zion eta 1630ean Ekorako Ama Sortzez Garbiaren eskultura egin zuen. Nafarroan, Araban eta Errioxan lanean ibilia nagusiki, 1647an egin zuen Irungo elizako erretaula, haren azken lan ezaguna.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260414
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 11832
* Lur: 00840/eu\_b\_1482/b1482

 |

* Wd Datuak: Q12260414
**Joan Alfontso Harokoa** (?- Agoncillo, 1334) gaztelar noblea izan zen, Camerosko jauna izandakoa.

Fernando IV.a Gaztelakoa eta Alfontso XI.a Gaztelakoa erregeen agintaldietan, erresumako handiki nagusienetariko bat izan zen. Bere senidea zen Diego V.a Lopez Harokoaren aldekoa izan zen. Honen heriotzean, Don Juan Manuel eta Joanes III.a Nuñez Larakoaren alde egin zuen eta 1334an erregearen aurka matxinatu zen. Erregeak berria jakin zuenean, Errioxa aldera joan zen eta Agoncillon Joan Alfontso topatu zuen. Bertan exekutatu zuen. Erregeak bere ondasunak konfiskatu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Salazar y Castro, Luis de; Válgoma y Díaz-Varela, Dalmiro de la.  (1959). *Historia genealógica de la Casa de Haro (Señores de Llodio, Mendoza, Orozco y Ayala).*  Madril: Real Academia de la Historia OCLC .1399799.
2. ↑   Núñez de Villaizán, Juan; Cerdá y Rico, Francisco.  (1787). *Crónica de D. Alfonso el Onceno de este nombre.*  Madril: Imprenta de D. Antonio de Sancha OCLC .18433480.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5947095

 |

* Wd Datuak: Q5947095
**Nemaha konderria** (ingelesez: *Nemaha County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Seneca da. 2010eko zentsuaren arabera 10.178 biztanle zituen, Nemaha kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Nemaha konderriak 1.863,33 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,21 ura dira. Beste 1.858,13 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,46 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.178 pertsonetatik 9.964 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 121 dira. 51 beltzak edo afroamerikarrak. 42 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 15 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 98 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q379585
* Commonscat Multimedia: Nemaha County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129021820
* LCCN: n82009744
* **Lekuak**
* OSM: 1070419
* TGN: 2000725

 |

* Wd Datuak: Q379585
* Commonscat Multimedia: Nemaha County, Kansas
***Nikkei***, formalki ***The Nihon Keizai Shimbun*** (japonieraz: 日本経済新聞?, euskaraz: «Japoniako egunkari ekonomikoa»)
 bezala ezagutzen dena, japoniar egunkaria da, egunero hiru milioi aletik gorako zirkulazioarekin, munduko finantza egunkaririk zabalduena dena. Egunkariak 1950etik aurrera Nikkei 225, Tokioko burtsako indizea, kalkulatzen du.

Nikkeiren jatorria Mitsui & Co.ren barne egunkari gisa hasi zen 1876an, *Chugai Bukka Shimpo* (literalki Etxeko eta Atzerriko Produktuen Prezioen Egunkaria) merkatu-kotizazioen asteroko buletina argitaratzen hasi zenean. Departamentua 1882an *Shokyosha* bihurtu zen. 1885ean eguneroko bihurtu zen (igandean izan ezik) eta lau urte geroago *Chugai Shogyo Simpo* izena jarri zioten. *Nikkan Kogyo* eta *Keizai Jiji* egunkariekin bat egin zuen eta 1942an *Nihon Sangyo Keizai Shimbun* izena jarri zioten. Lau urte geroago *Nihon Keizai Shimbun* bilakatu zen.

2015eko azaroaren 30etik aurrera, Nikkei *Financial Times*en jabe bihurtu zen, Pearson plc argitaletxeari egunkaria erosi ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Landers, Peter.  (2015-7-23). «5 Things to Know About Nikkei» *The Wall Street Journal*.
2. ↑   **(Ingelesez)** «History : COMPANY» *Nikkei*.
3. ↑   **(Ingelesez)** «Nikkei completes acquisition of Financial Times» *Nikkei*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1077694
* Commonscat Multimedia: Nihon Keizai Shimbun

---

* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0004 1763 507X
* BNF: 16154509n (data)
* WorldCat
* LCCN: n79112405
* NDL: 01033702
* SUDOC: 09210861X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1077694
* Commonscat Multimedia: Nihon Keizai Shimbun
**Nizeforo Fokas** (grezieraz: Νικηφόρος Φωκᾶς, *Nikēphoros Phōkas*; heriotza, 895-6 edo *circa* 900), normalki **Zaharra** deitua bere biloba zen Nizeforo II.a Fokas enperadorearengandik bereizteko, bizantziar jeneral garrantzitsua izan zen IX. mendean, eta Fokas familiaren lehen kide garrantzitsua. Gaztea zelarik Basilio I.a Mazedoniarraren guardia pertsonalean (manglabita) hartu zuten, eta hortik azkar igo zen *protostrator* titulua eta, ondoren, Charsianongo gobernadore izan zen. Hortxe Arabiarren aurkako gerratan arrakasta handia izan zuen. 886. urtearen inguruan Italiako hegoaldera espedizio garrantzitsua gidatu zuen, eta bere garaipena dela eta penintsulan bizantziar berpiztearen hasi zen.

Bere itzuleraren ondoren Eskolen Domestikoa izendatu zuten, berez armada guztiaren komandante nagusia. Kargu horretan arabiarren aurkako garaipena lortu zuen ekialdean eta Simeon I.a Bulgariakoaren aurka Balkanetan.

895/6an hil zen, edo, agian, 900. urtearen inguruan. Bere garaikideek laudorio handiak eskaini zizkioten bere gaitasun eta karakter militarra zela eta. Bere bi semeek, Bardas eta Leo, ondorengotza eskuratu zuten Eskolen Domestiko gisa. Bere biloba Nizeforo eta Leon jeneral izan ziren, lehenengoa enperadore titulua izan zuen 963-969 urteen artean, arabiarren aurkako gerratan galdutako hainbat probintzia berreskuratuz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211668
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q211668
**Jeremy Thomas Hayward**, (Darwin, Ipar Lurraldea, Australia, 1993ko martxoaren 3a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari australiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Australiako taldearekin, Belgikaren atzetik eta Indiaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Daniel Beale, Joshua Beltz, Tim Brand, Andrew Charter, Tom Craig, Matt Dawson, Blake Govers, Jeremy Hayward, Tim Howard, Dylan Martin, Trent Mitton, Eddie Ockenden, Flynn Ogilvie, Lachlan Sharp, Joshua Simmonds, Jacob Whetton, Tom Wickham eta Aran Zalewski-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Jeremy Hayward» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Jeremy Hayward» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25482879

 |

* Wd Datuak: Q25482879
***Jeremiah Johnson*** (Hego Euskal Herrian filmaren izenburuko gaztelaniazko itzulpena *Jeremiah Johsonen abenturak* izan zen) Sydney Pollackek zuzendu, Robert Redfordek antzeztu eta 1972an estreinatutako filma da.

Raymond Thorp eta Robert Bunkerren *Crow Killer: The Saga of Liver-Eating Johnson* (*Crow Hiltzailea: Johnson Gibeljalearen Saga*) liburuan eta Vardis Fisherren *Mountain Man* (1965) eleberrian oinarritua dago.

Argumentua
----------

XIX. mendearen erdialdea, Mendebalde Urruna, Jeremiah Johnson (Robert Redford) soldadu ohia jendeaz eta gizarteaz asperturik Mendi Harritsuetara joango da, bertako lurralde basatian bakarrik biziraun izateko asmo. Johnsonek hasieran estualdi eta larrialdi ugari pairatuko ditu, baina handik gutxira bera bezala bakarrik bizi den ehiztari eta tranpa-jartzaile zahar batek lagunduko du. Ondoren emakume indiar bat eta semetzat hartzen duen mutiko umezurtz batekin bizileku bat eraikiko du. Crow tribuko indiarrek bere sendia erail ostean, Jeremiah bere mendekuaren bila irtengo da.

Aktoreak
--------

* Robert Redford: Jeremiah Johnson
* Will Geer: Claw Chris Lapp hartza
* Stefan Gierasch Del Gue
* Delle Bolton: Swan
* Josh Albee: Caleb
* Joaquín Martínez: Ator Gorridun
* Allyn Ann McLerie: emakume eroa
* Paul Benedict: Lindquist erreberendoa
* Jack Colvin: Mulvey tenientea
* Matt Clark: Qualen

Kritika
-------

*Allmovie* aldizkari eta webgunearen arabera: «1970eko hamarkadako estatubatuar kulturaren testuinguruan, Henry David Thoreauren idazlanean oinarritutako ingurugiroaren aldeko filma antisistema honek ikuslegoa bereganatu zuen». *Variety* aldizkariak zioenez: «Filmak berezko indar eta edertasuna du, eragozpen bakarra bere antzezpenean datza, ez baita oso argia, bertako pertsonaia gehienak espiritu humanista eta askatasunaren alde borrokatzen baitira». Eta *New York Times* egunkariaren arabera: «Sydney Pollack zuzendariaren *Jeremiah Johnson* filma kondaiaren dohaiaz bustia dago, honetan Robert Redford izarra da, bere izateko era eta sentipenengatik berarentzako paper oso erreala izango zelarik. Oso paper erakargarria da eta Redfordek zuhurtasun eta garbiki antzezten du, gizona nahiz antzezpena beratik irtena dela diruelarik»..

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Jeremiah Johnson review. Allmovie.
2. ↑  Jeremiah Johnson. Variety.
3. ↑  Jeremiah Johnson (1972). New York Times.

Kanpo estekak
-------------

* Jeremiah Johnson filma The Internet Movie Database webgunean **(Ingelesez)**
* Jeremiah Johnson filma Rotten Tomatoes webgunean **(Ingelesez)**
* Las aventuras de Jeremías Johnson filma Filmaffinity webgunean **(Ingelesez)**
* Jeremiah Johnson filma Allmovie webgunean **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1325034
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 179196659

 |

* Wd Datuak: Q1325034
**Niiaz Anvarovitx Iliasov**, errusieraz Нияз Анварович Ильясов, (Mesker-Yurt, Txetxenia (Errusia) 1995eko abuztuaren 10a) judo borrokalari errusiarra da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina lortu zuen ROC ordezkatzen, (Niyaz Ilyasov errusiarrarekin partekaturik) ≤100 kg-ko gizonezkoen kategorian, Aaron Wolf japoniarrarekin (urrezkoa) eta Cho Gu-ham hegokorearrarekin (zilarrezkoa) galduz. Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, kirolari errusiarrek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 03 !3. postua, brontzezko domina | ≤100 kg, gizonezkoa |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Niiaz Iliasov» JudoInside.com-en 2021-11-03an begiratua **(Ingelesez)**
2. ↑  «Niiaz Iliasov» *olympedia.org* 2021-11-03an begiratua**(Ingelesez)**
3. ↑  «Niiaz Iliasov» Olympics.com 2021-11-03an begiratua **(Gaztelaniaz)**
4. ↑  "Judoa, ≤100 kg, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56744019

 |

* Wd Datuak: Q56744019
**Hotel Niza Hotela**, Donostiako hotel bat da. Donostiako erdialdean sortua, 1908. urtean. Gaur egun, zerbitzua ematen jarraitzen duen hotela.

Kokapena
--------

Zubieta Kalea 56, Erdialdea
Hondartzaren ondoan, Kontxako badian eta hiriko interesgune turistikoetatik gertu dagoen hotela da.

Eraikuntza
----------

Niza Hotelaren historia 1908an hasi zen, txalet baten erosketarekin, gero hotel bihurtu zuten.
Gerra Zibilean zehar, beste bi solairu eraiki ziren Niza Hotelean, eta, gaur egun, mantendu duen altuera hartu zuen.

Hotelaren historioa
-------------------

  

Juana Eguren andreak sortutako hotela da. Bera zumarragatarra zen, ostalaritzan jarduten zuen familiakoa. Juan Juantegui jaunarekin ezkonduta, lau seme-alaba izan zituen: Amparo, Maritxu, Carmen eta Antonio. 

Hostalaritzan egindako ibilaldia Zumarragako Paraiso Hotelean hasi zuen eta gero mendearen hasieran, Donostiara iritsita, Biarritz Hotelarekin jarraitu zuen, Zaragoza plazan.

Biarritz hotelak eta Niza hotelak oso harreman estua izan zuten.

Hotelaren Zuzendaritza Juana Egureren iloba, hau da Maria Luisa Alvaro andreak eraman zuen.
Neguan itxita egoten zen eta Biarritz Hotelera joaten ziren bizitzera. Ostatu hartuta eta mantenu osoko erregimenean zeuden bezeroek Biarritz tabernan dastatzen zituzten Linder sukaldariaren platerak. Linder Kaiser alemanaren sukaldari ohia zen. 

1960ko urteen amaieran, Juana Eguren andrea hil egin zen eta Juantegui familiaren ondarea sakabanatu egin zen. Biarritz Hotela saldu eta hotel gisa desagertu egin zen. Eduardo eta Gonzalo Chillidak eskuratu zuten Niza Hotelaren jabetza, haien guraso Carmen Juantegui andrea eta Pedro Chillida jauna hildakoan.
1970ean, jabe bakar gisa geratu ziren Eduardo Chillida, haren emazte Pilar Belzunce eta zortzi seme-alabak.. 

Iturriaga arkitektoak erreforma lan handiari ekin zion, bainugela jartzeko logela guztietan eta egitura guztiak indartzeko, horrela hotelaren egitura gaur egun dagoen bezala geratu zen.

Hotelaren gaur egungo zerbitzuak
--------------------------------

35 logela bikoitz eta banakako 6 ditu. Gela bakoitzean bainugela, telebista eta hari gabeko internet konexioa dago. Logela ugari, itsasora begira daude.
Beste zerbitzuak: garajea, segurtasun-kutxa, kafetegia eta jatetxe italiarra ere baditu. Sarreran Iñigo Peña chef gazteak zuzendutako Narru jatetxea dago.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   .
2. ↑   .[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑   .[*Betiko hautsitako esteka*]

Bibliografia
------------

* Gómez Beldarrain, Laurentino (2012), *Turismo y hoteles en la tarjeta postal: Donostia-San Sebastián, Gipuzkoa*, Donostia, Idazti, 2012. 59; 108-109 orr.

Kanpo estekak
-------------

* Niza Hotelaren webgune ofiziala.
* "Eduardo Txillidaren amonaren hotela", Mikel Elkoroberezibarren artikulua Hirutxuloko Hitzan, 2021/02/12an.
* **(Gaztelaniaz)**:Hotelaren publizitatea Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188990

 |

* Wd Datuak: Q31188990
**Robert uhartea** Antartikako Hego Shetlandak uhartediko uhartea da. Ingeles itsasarte estuak mendebaldean Greenwich uhartetik bereizten du eta ekialdetik Nelson itsasartek Nelson uhartetik bereizten du.

Ipar-mendebaldetik hegoaldera 18 km neurtzen du eta ipar-mendebaldetik hego-mendebaldera 13 km, izotz iraunkorrak ia erabat estaltzen du eta kostaldeak itsaslabarrak dira.

Itsasertzean Newell lurmuturra nabarmentzen da iparraldean, Labbé lurmuturra ipar-ekialdean, Robert lurmuturra hego-ekialdera, Prat lurmuturra hegoaldean, Carlota badia, Coppermine penintsula (izotz iraunkorrekoa) eta Clothier badia mendebaldean.

Txileko Luis Risopatrón aterpea (Copper Mine aterpe ohia) dauka, uhartearen mendebaldean dagoena.

Izena 1821eko hasieratik dauka eta bere erabilera nazioartean zabalduta dago.

Mapa
----

* L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q175650
* Commonscat Multimedia: Robert Island

---

* **Lekuak**
* OSM: 2968190

 |

* Wd Datuak: Q175650
* Commonscat Multimedia: Robert Island
**Robert William Thomson** (Stonehaven, Eskozia, 1822ko uztailaren 26an bataiatua - 1873ko martxoaren 8a) pneumatikoen asmatzailea izan zen.

Biografia
---------

Stonehaven-en, Kincardineshire-n jaioa, Robert artile denda bateko jabe baten hamabi semeetatik hamaikagarrena izan zen. Bere familiak apaiza izateko ikastea nahi zuen, baina Robertek ez zuen nahi izan, latina ongi jakiteko ezintasuna zuelako. 14 urterekin eskolatik irten zen eta osaba batekin bizitzera joan zen Charlestonera (AEB), non merkatari baten ikaslea izan zen. Bi urte geroago etxera itzuli zen eta bere buruari kimika, elektrizitatea eta astronomia irakatsi zizkion matematikaren ezagutza zuen tokiko ehungile baten laguntzarekin.

Roberten aitak tailer bat eman zion, eta 17 urte zituenerako amaren garbigailuko lehortzeko arrabol bikoitza berreraiki zuen, lihoaren hezetasuna edozein norabidetan arraboletatik igaro ez zedin. Zinta-zerra arrakastatsu bat ere diseinatu eta eraiki zuen, eta lurrun-makina baten errotazio eliptikoaren lehen lan eredua osatu zuen, hil ondoren perfekzionatu zena. Ingeniaritza ikasi zuen Aberdeenen eta Dundeen, ingeniaritza zibilarekin bat egin aurretik, Glasgowko enpresa batean. Ondoren, Edinburgoko ingeniari zibilen enpresa batentzat lan egitera pasa zen, elektrizitatea erabiliz lehergai kargak detonatzeko metodo berri bat asmatu zuena, eta horrek, neurri handi batean, mundu osoko meategietako bizitza galera murriztu zuen.

Thomsonek 23 urte besterik ez zituen pneumatikoa patentatu zuenean. Patente bat aitortu zioten Frantzian 1846an eta AEBn 1847an. Haren pneumatikoa Indiako kautxuzko gerriko barnehuts batez osatuta zegoen, airez puztuta, gurpilek "Airezko koltxoi bat, lurrarekin, edo zirkulatzeko erabiltzen duten bidearekin" dutelarik. Kautxuzko oihal elastiko hori gurpilean torlojuz lotuta larruzko estalki gogor batean zegoen. Thomson-en "aireko gurpilak" Londresko Regent-en Parkean erakutsi ziren 1847ko martxoan zaldiek tiratutako hainbat gurditan instalatuta, bidaiaren erosotasuna hobetuz eta zarata murriztuz. sorta batek ia 2.000 km (1.200 mila) egin zituen hondatze zantzurik erakutsi gabe.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1374031
* Commonscat Multimedia: Robert William Thomson

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 15551121
* GND: 117625841
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1374031
* Commonscat Multimedia: Robert William Thomson
**José Luis Iturralde Pérez** (Donostia, Gipuzkoa, 1908ko martxoaren 17a - 1985) gipuzkoar musikagilea izan zen.

Biografia
---------

Donostian hasi zituen Solfeo, Biolin, Organo eta Konposizio Ikasketak. Victoria Eugenia antzokiko biolin-jotzailea izan zen.

Gero Madrilera joan zen, Conrado del Camporekin ikastera, hura baitzen garai hartan Espainiako konposizio-irakaslerik ospetsuena.

*Cuarteto en sol menor*, haren lehen obra, 1934. urtean estreinatu zen.

1955etik aurrera, Donostiako kontserbatorioko irakasle lanetan aritu zen. Easo Abesbatzaren zuzendaria izan zen.

Obra nagusiak: zarzuela: *La melodía de Borda-Berri* (1944); *Concierto para violín y orquesta* (1953); ganbera-musika: *Cuarteto número 4* (1958); *Cuatro escenas vascas* (1949), *Obertura vasca* (1952), *Nuestra Señora del Coro* (1966) eta *Quinteto en fa mayor* (1983).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260838
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87215148
* ISNI: 0000 0000 6098 3580
* BNE: XX1481569
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 56067
* Lur: 03151/eu\_i\_2277/i2277

 |

* Wd Datuak: Q12260838
*Artikulu hau arkeologo eta politikariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Erro».*

**Juan Bautista Erro Azpirotz** (Andoain, 1773ko uztailaren 12a – Baiona, 1854ko urtarrilaren 5a) euskal herritar arkeologo, politikari eta euskaltzalea izan zen.

Biografia
---------

Bergarako Errege Mintegian egin zituen ikasketak. Matematikak eta margolaritza ikasi ondoren, Sorian eta Almadénen meategietan lan egin zuen. Bertan arkeologiari ekin zion eta baita politikari ere, administraziorako lan egiten.

Independentzia Gerra garaian Mantxako Batzarreko intendentea izan zen, eta Fernando VII.a Espainiakoa itzuli zenean, Madril eta Bartzelonakoa (1820). Frantziara ihes egin ondoren San Luisen Ehun Mila Semeekin itzuli zen eta Finantzetako ministro lehenbizi eta Estatuko kontseilari izendatu zuten ondoren. Politikaren gorabeherak zirela eta, behin baino gehiagotan erbesteratu behar izan zuen (Valladolid, 1825; Sevilla, 1830).

Liberalek boterea lortu zutenean Sanlucar de Barramedatik Londresera ihes egin zuen non Don Karlos ezagutu zuen. Lehen Gerra Karlistan, 1836. urtean Espainiaratu eta Finantza buru jarri zuten sail hori zuzentzearren. Bergarako besarkadaren ondoren Bourgesen eta Montpellierren erbesteratu zen. Baionan bizitzeko baimena lortu ondoren bertan hil zen.

Pablo Pedro Astarloa eta Juan Antonio Iza-Zamakolak hasitako lanak jarraitu eta hauek hiltzean bere eskuizkribuak eman zizkioten. *Alfabeto de la lengua primitiva de España* bere liburuan euskoiberismoaren alde egin zuen, kritika asko jasoz, Hala ere ingeles eta frantsesera itzuli zuten. Kritikak erantzuteko 1807an *Observaciones filosóficas en favor del Alfabeto primitivo* liburua argitaratu zuen.

Lanak
-----

* *Alfabeto de la lengua primitiva de España y explicación de sus más antiguos monumentos de inscripciones y medallas* (Madril, 1806)
* *Observaciones filosóficas en favor del alfabeto primitivo* (Iruñea, 1807)
* *El mundo primitivo o Examen filosófico de la antigüedad y cultura de la nación bascongada* (Madril, 1815)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Auñamendi Entziklopedia
2. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
3. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9015223
* Commonscat Multimedia: Juan Bautista de Erro

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 27420690
* ISNI: 0000 0000 4599 9816
* CANTIC: a10742542
* GND: 1055152709
* LCCN: nr90000594
* SUDOC: 123698251
* Open Library: OL927454A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 40595
* Lur: 01910/eu\_e\_3016/e3016
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q9015223
* Commonscat Multimedia: Juan Bautista de Erro
**Juan Sebastian Elkanoren jaiotetxea** Gipuzkoako Getaria udalerrian zegoen dorretxe bat izan zen. Getariako Alde Zaharran zegoen, gaur egun San Roke kaleko 21. zenbakian dagoen orubean eta Gaztetape hondartzara begira dagoen itsaslabarren gainean.

Bertan, 1486an, Juan Sebastian Elkano itsasgizon ospetsua jaio zen. 1596ko Getariako sutean etxea erre zen eta bertan ez zen ezer ere geratu. Lekua, garai horretan, Miguel Joaquin Lardizabalen jabetzakoa zen, Laurgaineko jauna. XVIII. mendean Txinatik etorrita aberastutako Manuel Agote alkate izendatu zuten, eta eskultura bat eta baseliza bat bertan eraikitzea proposatu zuen.

1836an sute baten ondorioz suntsitu zen, Lehen Karlistaldiaren baitan karlistek Getaria setiatu eta gero.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Lardizabal, izen handia» *El Diario Vasco* 2017-07-16 (Noiz kontsultatua: 2020-10-09).
2. ↑   «Juan Sebastián Elcano | Real Academia de la Historia» *dbe.rah.es* (Noiz kontsultatua: 2020-10-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25473911
* Commonscat Multimedia: Juan Sebastián Elcanoren jaiotetxea

---

 |

* Wd Datuak: Q25473911
* Commonscat Multimedia: Juan Sebastián Elcanoren jaiotetxea
**Nikomedes II.a Epifanes** Bitiniako errege izan zen K.a. 149 eta K.a. 127 bitartean. Nikomedes I.aren laugarren ondorengoa izan zen, nazio honetako erregerik azpimarragarrienetako bat, eta, honen omenez sortu zelarik Nikomedia hiriburua, bere ondorengoetako batzuei ere izena emanez, eta Prusias II.aren semea izan zen.

Nikomedes II.a ren ospea, oso handia zen bere aitak tronua utzi aurretik ere, eta, beraz, honek, Erromara bidali zuen, erresuman izan zezakeen eragina mugatzeko. Hala ere, Erromatar Senatuak ere oso begi onez ikusi zuen Nikomedes II.a, ondorioz, bere aitak mezulari bat bidali behar izan zuelarik, bere semea hiltzeko. Hala ere, mezulariak konplota kontatu zuen, eta printzea konbentzitu zuen bere aitaren aurkako matxinada bat abia zezan.

Pergamoko Atalo II.aren laguntzarekin, bere misioak erabateko arrakasta izan zuen, bere aita Nikomedian exekutatuz amaitu zena. Bere erregealdia luzea izan zen, 20 urte baino gehiagokoa eta Erromaren planekin erabat bat zetorrelako bereizi zen. Inperio honekin izan zuen aliantzak, Pergamoko Eumenes III.aren aurkako gerran Erromari laguntzera bultzatu zuen.

Bere oinordekoa, bere seme Nikomedes III.a izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Prusias II.a** | **Bitiniako erregea**K.a. 149-K.a. 127 | Ondorengoa**Nikomedes III.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q465838
* Commonscat Multimedia: Nicomedes II of Bithynia

---

 |

* Wd Datuak: Q465838
* Commonscat Multimedia: Nicomedes II of Bithynia
**Rio Arriba konderria** (ingelesez: *Rio Arriba County*) Mexiko Berriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tierra Amarilla da. 2010eko zentsuaren arabera 40.246 biztanle zituen, Rio Arriba kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Rio Arriba konderriak 15.270,96 kilometro koadro ditu. Horietatik 91,46 ura dira. Beste 15.179,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,64 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 40.246 pertsonetatik 33.851 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 28.703 dira. 103 beltzak edo afroamerikarrak. 5.651 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 138 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 209 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 287 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156481
* Commonscat Multimedia: Rio Arriba County, New Mexico

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130207646
* GND: 4519030-6
* **Lekuak**
* OSM: 1411401
* TGN: 2001449

 |

* Wd Datuak: Q156481
* Commonscat Multimedia: Rio Arriba County, New Mexico
**Rio Blanco konderria** (ingelesez: *Rio Blanco County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Meeker da. 2010eko zentsuaren arabera 6.666 biztanle zituen, Rio Blanco kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Rio Blanco konderriak 8.347,05 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,87 ura dira. Beste 8.342,18 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,25 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.666 pertsonetatik 6.421 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 665 dira. 49 beltzak edo afroamerikarrak. 44 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 22 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 114 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q492044
* Commonscat Multimedia: Rio Blanco County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151263303
* LCCN: n79151181
* **Lekuak**
* OSM: 1411332
* TGN: 2000243

 |

* Wd Datuak: Q492044
* Commonscat Multimedia: Rio Blanco County, Colorado
**Nieves Sánchez Carrilero** (Albacete, 1922) espainiar arkeologoa da eta bizitza osoa Albaceteko Museoan eman zuen.

Ibilbidea
---------

Batxilergoa Albaceten ikasi zuen eta 1946tik 1986an erretiroa hartu arte Albaceteko Diputazioko funtzionario gisa aritu zen, Museoan administrari laguntzaile gisa. Espainiako hego-ekialdeko Kongresu Arkeologikoan parte hartu zuen, 1946ko martxoaren 21etik 24ra bitartean.

1954an, Samuel de los Santos Gallego Albaceteko Museoko zuzendariarekin ezkondu zen 1962tik 1983ra bitartean, eta La Torrecicako (Albacete) nekropoli iberikoan indusketa batean ezagutu zuen, Joaquín Sánchez Jiménezek koordinatuta. Hirurek Venta Segoviako, Casa de la Berrugako edo Los Capuchinosko indusketetan ere lan egin zuten, Albaceteko probintziako beste aztarnategi batzuen artean. Prospekzio eta indusketetan aurkitutako materiala aztertu, inbentariatu eta katalogatzeko lanak ere egin zituen.

Julia Sánchez Carrilero ahizparekin ere lan egin zuen Santa Ana zuloko nekropoli iberikoa hondeatzen.

Aita hiltzean, Nievesek indusketa-baimen guztiak eman zizkion Albaceteko Museoko dokumentu- eta argazki-artxiboari, egunkariak eta oharrak, txostenak, gutunak, marrazkiak, planoak, irudiak...

Argitalpenak
------------

* 1951ko artikulua, El Llano de la Consolacióngo urrezko maldei buruzkoa, Albaceteko Historia eta Arkeologia Mintegiko liburuetan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Nieves Sánchez Carrilero» *ArqueologAs*.
2. ↑   Nast, Condé.  (2021-03-07). «Dinos los primeros nombres de ArqueólogAs que se te vengan a la cabeza» *Traveler*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111017973

 |

* Wd Datuak: Q111017973