recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pedro de San José Betancur**, (Vilaflor, Tenerife 1626ko martxoaren 21a - Antigua Guatemala, Guatemala, 1667ko apirilaren 25a) **Santo Hermano Pedro** (edo Done Petri) bezala ezaguna baita ere, Frantziskotarren monje eta espainiar misiolaria izen zen, Bethlehemen ordenaren sortzailea.

Bizitza
-------

Vilaflorren jaio zen, Tenerifeko uhartearen hegoaldean, nekazari familia batean. Kroniken arabera, erlijio sakona erakutsi zuen adin txikitik.

23 urterekin Guatemalara joan zen misiolari gisa. Han ospitale eta osasun zentroak sortu zituen etxerik gabekoentzat, eta karitate ekintzak egin zituen Erdialdeko Amerikan zehar. 1667ko apirilaren 25ean, Guatemalako Antigua Guatemalan hil zen.

Joan Paulo II.a aita santuak 2002ko uztailaren 30ean santua izendatu zuen, Guatemalan, hirugarren aldiz bisitatu zuenean. Horrela, Pedro Anaia Kanarietako lehen Santua bihurtu zen José de Anchietarekin (Brasilgo apostolua moduan ezagutua) batera. Aita Santuak biak batera santifikatu baitzituen eta azken hau baita ere Tenerife uhartekoa baitzen. Baita ere Pedro de Betancur Guatemala eta Erdialdeko Amerikako lehen santu bihurtu zen 2002an.

Bere omenezko oporrak Apirilaren 24an ospatzen dira.

Guatemalan dagoen bere hilobian jende asko otoi egitera joaten da. Tenerifeko hegoaldean, El Medano delako eskualdean non berak bere artaldearekin otoi egitera eta meditatzera joaten zen koba, oso ezaguna eta bisitatua da baita ere.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Biografía de San Pedro de San José de Betancur
2. ↑  San Pedro de San José de Betancourt. Sitio web de las Siervas de los Corazones Traspasados de Jesús y María.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Pedro de Betancur*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q365420
* Commonscat Multimedia: Peter of Saint Joseph Betancur

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 13154389
* ISNI: 0000 0000 6150 8829
* BNE: XX1063664
* GND: 121067300
* LCCN: n82024717
* SNAC: w6nw1wps
* SUDOC: 154147494
* Open Library: OL1214894A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q365420
* Commonscat Multimedia: Peter of Saint Joseph Betancur
Apirilaren laugarren ostegunean ospatzen da 2011etik **Nazioarteko IKTen erabilpenaren nesken eguna** genero arrakala digitala murrizteko helburuarekin.
**IKTen alorreko Nesken Nazioarteko Eguna**ren helburua da neska eta emakume gazteak animatzea IKTak erabiltzera, beren inguruko mutilek beste, gutxienez. Alor honetan dagoen genero arrakala ezabatzeko ospatzen da urtero munduko hainbat tokitan, **apirileko laugarren ostegunetan**. 

Telekomunikazioetan espezializatutako Nazio Batuen erakundearen adar batek sortu zuen nazioarteko egun hau. Helburua da nesken eta emakumezko gazteen bokazio teknologikoak bultzatzea eta generoen arteko arrakala digitala murriztea. Halaber, neskak animatzea eta motibatzea karrera teknologikoetan parte har dezaten, bai prestakuntza arautuan, bai profesionalean, baita aisialdiko edo bestelako jardueren eremuetan ere.

2016ko urtarrilean, Europar Batasuneko lanbide teknologikoetako enpleguari buruzko datuak jakinarazi ziren: lanpostuen % 80 gizonek eta % 20 emakumeek betetzen zituzten 2014an, Eurostaten arabera. Genero arrakala digitala oso handia zen.

IKTetan Nesken Nazioarteko Eguna ospatu zen lehen aldia 2011ko apirilaren 21a izan zen. Aurreko urtean hartu zen egun hau ospatzeko erabakia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23926844

 |

* Wd Datuak: Q23926844
Gutxi gorabehera 15 ml-ko edukiera duen koilara
**Koilarakada** sukaldaritza-neurri arrunta da, sukaldaritzako edozein prestaketa egiteko erabilitako osagai-bolumena adierazten duena. Neurria zopa koilara batean jasotako bolumenari dagokio, eta normalean 7 eta 20 mililitroko ledukiera du. Gutxi gorabeherako unitatea da (hainbat interpretazio dauzka), beraz, beren baliokidetasunak esaten dituztenean, ez da zehaztasunik ezarri behar hamartarrak erabiliz. Mililitrotako neurketak anbiguotasuna ebazteko nahiago dira.

Erabileraren inguruko oharrak
-----------------------------

Kontuan izan behar da neurri-sistema hori kantitatean aldatzen dela, neurtzeko koilara betetzearen arabera. Honela sailkatzen dira:

* **Koilarakada arrasean betea**: edukiak ez du tresnaren maila gainditzen; hau neurketa zehatza da neurketa-koilara erabiliz gero.
* **Koilarakada betea**: maila apur bat gainditzen du, osagaia solido edo hautsezkoa bada.
* **Koilarakada mukuru betea**: edukiak mailatik gorako altuera jakin bat du, baldin eta neurtutako osagaia solidoa edo hautsa bada.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2002583
* Commonscat Multimedia: Tablespoons

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300266657

 |

* Wd Datuak: Q2002583
* Commonscat Multimedia: Tablespoons
**Valentyna Tserbe-Nesina** - ukraineraz: **Валентина Тсербе-Нессіна-**, (Zhytomyr, 1969ko urtarrilaren 8a) ukrainar kirolaria da.

1994ko Lillehammerreko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, abiadura proban brontzezko domina lortuz. Munduko Biatloi Txapelketan bi brontzezko domina irabazi zituen 1996 eta 1997 urteetan, eta Europako Biatloi Txapelketan hiru domina 1994 eta 1996 artean.

Bizitza
-------

Valentyna Tserbe-Nesina, Zhytomyrren jaio zen, 1969ko urtarrilaren 8an. 1994ko Neguko Olinpiar Jokoetan, brontzezko domina irabazi zuen esprintean Myriam Bédard irabazlearen atzetik, Ukraina independenteko lehen domina olinpikoa. Hau da bere lehen podiuma nazioartean eta munduko kopan luze samarrak izan zituen eta 22. postua lortu zuen emaitzarik onena bezala. 1994-1995 urteetan bere bigarren eta azken podiuma eskalatu zuen Pokljukaren bakarkako podiumetan. Munduko txapelketetan brontzezko bi domina irabazi zituen, 1996an erreleboetan eta 1997an taldekako lasterketan. 1997an bere denboraldi bakarra irabazi zuen Naganon. 1998an, kiroletik erretiratu aurretik, bere bigarren Olinpiar Jokoetan lehiatu zen. Bereziki, bere karreraren ondoren, bere hiriko futbol taldeko presidenteorde bihurtu zen, Prylouky.

Nazioarteko palmaresa
---------------------

| Olinpiar jokoak |
| --- |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 1994 | Lillehammer ( Norvegia) | 03 !3. postua, brontzezko domina | Abiadura |
| Munduko txapelketa |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 1996 | Ruhpolding ( Alemania) | 03 !3. postua, brontzezko domina | Erreleboa |
| 1997 | Osrblie ( Eslovakia) | 03 !3. postua, brontzezko domina | Taldea |
| Europako txapelketa |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 1994 | Kontiolahti ( Finlandia) | 03 !3. postua, brontzezko domina | Erreleboa |
| 1995 | Grand-Bornand ( Frantzia) | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Erreleboa |
| 1996 | Val Ridanna ( Italia) | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Erreleboa |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Olympedia – Valentyna Tserbe-Nesina» *www.olympedia.org* (Noiz kontsultatua: 2021-12-17).
2. ↑   «DATACENTER» *biathlonresults.com* (Noiz kontsultatua: 2021-12-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q444888
* Commonscat Multimedia: Valentyna Tserbe-Nessina

---

 |

* Wd Datuak: Q444888
* Commonscat Multimedia: Valentyna Tserbe-Nessina
**Iker Zabala Elizondo** (Bermeo, 1979ko urtarrilaren 15a) traineru estropadetako arraunlari eta entrenatzailea da, Kontxako 9 Bandera eta 8 TKE Liga irabazi dituena, besteak beste.

Kirol ibilbidea
---------------

16 urte zituela hasi zen herriko Urdaibai Arraun Elkartean arraun egiten eta 2016 arte klubean izan zen, 2005-2006ko Castro Urdialesko egonaldia ezik. Ibilbide oparoa egin zuen, Kontxak eta Ligak irabaziz

2017an Urdaibai utzi eta Santurtziko trainerua entrenatzera joan zen. KAE Ligan hartu zuen taldea, azken unean ebatzi zen KAE 1. mailan jarraituko zuela. Lehenengo urtean txapeldun izan eta TKE mailara igo zen. Ondoren bi Liga eta Kontxa eta Espainiako txapelketa bana irabazi zituen. Bereziki aipagarria izan zen 2021ean erakutsi zuen nagusitasuna. Denboraldia amaitzerakoan Urdaibaik fitxatu zuen eta talde honekin ere Liga eta Kontxa irabazi zituen.

Taldeak
-------

| Elkartea | Urteak |
| --- | --- |
| Urdaibai | 1995-2004 |
| Castro Urdiales | 2005-2006 |
| Urdaibai | 2007-2016 |
| Santurtzi | 2017-2021 |
| Urdaibai | 2022- |

Palmaresa
---------

* Kontxako Banderak (9): 2006, 2010, 2011, 2014, 2015, 2016, 2021, 2022, 2023.
* Espainiako Traineru Txapelketak (5): 2007, 2014, 2015, 2017, 2019.
* TKE Ligak (8): 2004, 2007, 2008, 2010, 2016, 2020, 2021, 2022.
* Euskadiko Traineru Txapelketak (6): 2007, 2008, 2011, 2014, 2015, 2022.
* Bandera nagusiak:
	+ Zarauzko Ikurrina (5): 2004, 2005, 2007, 2016, 2022.
	+ El Corte Ingles Bandera (6): 2007, 2010, 2016, 2020, 2021, 2022.

Erreferentziak
--------------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109650171

 |

* Wd Datuak: Q109650171
*Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Langlade (argipena)»*

**Langlade uhartea**, batzuetan **Petite Miquelon** ("Mikelune Txikia") deitua, Saint-Pierre eta Mikeluneko lurralde frantseseko uharte bat da, Mikelune-Langlade udalerria (*commune*) osatzen duten zatietako bat dena.

Izena
-----

1674an Denis de Rotisen mapan *cap d'Angleterre* eta 1694an Belleormerenean *Cap de Langlais* izenak agertu ziren eta hortik eratorri zen uhartearen izena. Zaharragoak diren batzuek (Velasco edo Simancas 1610ean, H. Briggs 1625ean, John Speed 1628an)(Belleorme, 1694) *Terra England* dakarte.

Piarres Etxeberri euskaldunak ere bere *Itsasoko nabigazionekoa* liburu itzulian (Baiona, 1677) *Angueleterrac* deitzen dio.

Ezaugarriak
-----------

Uharteak 91 km²ko azalera du eta Mikelune uharteari lotuta dago harezko istmo baten bidez, XVIII. mendetik itxita dagoena. *Isthme de Langlade* edo *la Dune* izenak daramatzan tonboloak itsasontzi asko hondorarazi ditu. Punturik altuena Cuquemel (190 m) da, mendebaldeko kostaldetik hurbil. Antzeko muino eta aintzira ugari daude barnealdean; Hegoaldetik iparraldeko kostaldera doan Belle Rivière erreka Saint-Pierre eta Mikeluneko luzeena da.

**Langladek** 2006ko ekainean bere azken biztanlea galdu zuen, Charles Lafitte hil zenean. Hala ere, Langlade Saint-Pierre eta Mikeluneko biztanleen udarako tokia da eta uda garaian biztanleria 1.000raino heltzen da. Bisitari hauek istmotik hurbil eta iparraldeko kostaldean dagoen Anse du Gouvernement etxegunean biltzen dira; bertara heltzen da Saint-Pierretik datorren itsasontzi txikia.

Kartografia
-----------

* IGN frantseseko 4799 S (*Saint-Pierre Langlade*) mapa, 1:25.000 eskalakoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Martin Oihartzabalek frantsesez idatzitakoaren itzulpena baita.
2. ↑  Transport Miquelonnais
3. ↑  Charles Lafitteri *De Gaulle* deitzen zioten eta ermitau baten moduan bizi zen bere txakurrekin.

Ikus, gainera
-------------

* Mikelune
* Mikelune-Langlade
* Istmo

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** **(Frantsesez)** Langlade *Transport Miquelonnais* webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2835371
* Commonscat Multimedia: Langlade (Saint-Pierre-et-Miquelon)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145676289

 |

* Wd Datuak: Q2835371
* Commonscat Multimedia: Langlade (Saint-Pierre-et-Miquelon)
AEBetako Armadaren helikopteroa Vietnamgo Gerran agente laranja jaurtiz.
**Agente laranja** AEBetako Aire Armadak, Vietnamgo Gerran zehar, bere gerra kimiko kanpainiaren barnean Ranch Hand operazioan (1961-1971) erabili zuen herbizida eta hosto-galtzaileetako bat izan zen. 2,4-D eta 2,4,5-T herbiziden kopuru parekide nahasketa batez (1:1) osatua dago. Agente laranja airetik lurrera hegazkin eta helikopteroen bidez jaurtitzen zen.

AEBetako Armadaren bertsio ofizilaren arabera Vietcong gerrillako soldaduak ezkutatzen ziren oihan eta landaredi itxiz osatutako eremuak garbitzeko erabili omen zuen, beste bertsio batzuen arabera modu indiskriminatuan erabiltzeaz gain gerra gehigikeria izan zela diote. Agente laranjaren eragina garai hartan nahiz etorkizunean agerikoa izan da, berau jaurti zen landa eta baserri giroko eremu asko kutsatuak gelditu eta lur etze bilakatzean, nekazaritzaz bizi ziren vietnamdar ugarik bizitzan aurrera egiteko hirietara lekualdatzera derrigortua izan baitzen.

Vietnamen 400.000 lagunei heriotza eta multilazioak eragin zizkiela uste da, eta bere erabileraren ondorioz 500.000 haur jaioberriei sortzetiko malformazioak eragin dizkiela. AEBtako Gobernuak datu hauek fidagarriak ez direlako argudioaz beti ukatu egin ditu. Gurutze Gorriaren arabera agente laranjak milioi bat lagunen osasunean eragin izan omen du.

Kanpo estekak
-------------

**Luanda errorea in Modulu:Autoritate\_kontrola at line 552:attempt to index field 'datavalue' (a nil value).**
**Mantum** edo **aita santuaren kapa** 20. mendera arte aita santuek erabili izan duten kapa bat da, bereizten zena ohiko apezpikuen kapa liturgiko batetik luzeago izatean. Aurreko mendeetan gorri kolorekoa zen ohikoan. Zurixkak ezagutu izan dira XIX. eta XX. mendeetan.

XI. eta XII. mendeetan aita santu hautatu berriari *mantum* edo kapa ematea inbestiduraren sinboloetako bat izaten zen, *immantatio* esaten zitzaion zeremonia. Vatikanoko II. Kontzilioaren eta Paulo VI.a Aita Santuaren pontifikatuaren ondoren, mantum luze haueak erabili gabe gelditu dira. Ondorengoek kapa normalagoa erabili dute haren ordez. Mantum zahar batzuk kapa ohikoago bihurtu dira ohialak laburtuz, hala nola , Benedikto XVI.a Aita Santuaren pontifikatuan. Benedikto XVI.ak luzera normaleko gotzain-kapa erabili arren, bere morsum edo lokarri berezietan mantum zaharretako estilo bereziki landua erakutsi izan du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Cope» *www.newadvent.org* (Noiz kontsultatua: 2023-09-11).
2. ↑   Fidelissimus, Princeps.  (2010-07-27). «Noble y Real: El protocolo vaticano: coronación e inauguración papal» *Noble y Real* (Noiz kontsultatua: 2023-09-11).
3. ↑   «El formal o racional» *liturgiapapal.org* (Noiz kontsultatua: 2023-09-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3844923
* Commonscat Multimedia: Mantum

---

 |

* Wd Datuak: Q3844923
* Commonscat Multimedia: Mantum
***Drilus flavescens*** kakalardo espezie bat da, Elateridae familiakoa, zientziarako Guillaume-Antoine Olivierrek 1790ean deskribatu zuena. Europa erdialdean eta hegoaldean agertzen da. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

Deskribapena
------------

Koleopteroen artean sexu dimorfismo nabarmenena duen espeziea da, izan ere arrak koleoptero helduen antza badu emeak beldarraren itxura mantentzen du, hegalak ere falta ditu. Espeziearen beldarrarekin alderatuta emea ilegabea dira.

Ar helduak 10 mm inguruko tamaina du. Burua eta pronotoa beltzak ditu eta elitroak gorrixkak edo urre kolorekoak dira eta oso iletsuak. Hankak ere ile urrekaraz estalita daude. Antena beltz nabarmenak ditu, orrazi itxurakoak, dirudienez emeen feromonak antzemateko helburua dute.

Habitata eta elikadura
----------------------

Arrek hegan egiten dute eta lore eta hostoetan ikusten dira. Emeak lurrean bizi dira eta barraskiloetaz elikatzen dira. Horzkada bat eginez pozoindu egiten dute eta ondoren entzima bidez gorpua liseritzen dute. Azkenik zukua xurgatzen dute.

Bizi zikloa
-----------

Emeak arrautzak jartzen ditu lurrean eta handik beldar iletsuak ateratzen dira. Hauek ere barraskiloen harrapariak dira. 20 mm inguruko tamaina hartzen dutenean barraskilo oskol huts batean sartu eta pupa eratzen dute.

Iruditegia
----------

* Drilus flavescens arra.*Drilus flavescens* arra.
* Arra hosto batean.Arra hosto batean.
* Drilus flavescens emea.*Drilus flavescens* emea.
* Beldarra barraskiloa erasotzen.Beldarra barraskiloa erasotzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Drilus flavescens Olivier, 1790 | Fauna Europaea» *fauna-eu.org* (Noiz kontsultatua: 2023-09-10).
2. ↑   «EHAEko Coleoptera Catalogoa|Heteropterus» *www.heteropterus.org* (Noiz kontsultatua: 2023-09-09).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Drilus flavescens» *Natusfera* (Noiz kontsultatua: 2023-09-10).
4. 1 2   **(Ingelesez)** «Drilidae | UK | Ukbeetles» *uk beetles* (Noiz kontsultatua: 2023-09-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q590773
* Commonscat Multimedia: Drilus flavescens
* Wikispecies Espezieak: Drilus flavescens

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 167172
* BioLib: 9577
* Dyntaxa: 100865
* Fauna Europaea: 190394
* GBIF: 4431009
* NCBI: 295522

 |

* Wd Datuak: Q590773
* Commonscat Multimedia: Drilus flavescens
* Wikispecies Espezieak: Drilus flavescens
**Elias Garralda Altzugarai** (Lesaka, 1926ko otsailaren 16a - Olot, 2012ko martxoaren 6a) nafar margolaria izan zen. Paisaiak landu zituen bereziki, beti aire zabalean pintatuz. Salvador Martin Cruz arte kritikariaren arabera, haren pinturak "paisaia goraipatzen du". Oloteko eta Bidasoako margolaritza eskoletako kidetzat hartzen da.

Bizitza
-------

Elias Garralda Altzugarai Lesakan jaio zen 1926ko otsailaren 16an, baina haurtzaroa Iruñean igaro zuen. 1936an, Gerra Zibila zela eta, familia Lapurdin erbesteratu zen. Baionan, René Barnadin poeta, margolari eta musikariari esker, margolaritza ezagutu zuen.

Iruñeko Arte eta Lanbideen Eskolan izan zuen bere zaletasuna garatzeko lehen aukera. 1941ean, aita Olotera igorri zutenean, bertako Arte Ederretako Eskolan sartu zen. Maila handiko irakasleen laguntzarekin, paisaia margolaritzak xarmatu zuen, eta horretan aritu zen handik aitzina. 22 urterekin egin zuen lehenbiziko erakusketa, Bartzelonan.

Olot bizileku izan arren, Nafarroako iparraldeko paisaiak ez zituen ahantzi. Hori dela eta, Baztan eta Bidasoa aldeko paisaiak dira protagonista haren koadro anitzetan. Margotzeko era mantso eta gogoetatsua zuen, eta koadroak beti etxetik kanpo pintatzen zituen; haren erranetan, oso ongi pasatzen zuen naturaren erdian pintatzen, eta estudioan, berriz, ito egiten zen.

Oloten hil zen, 2012ko martxoaren 6an.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Elizondo, Edurne. *Elias Garraldaren itzulera.*  Euskaldunon Egunkaria, 1998ko otsailak 13, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2023-01-17).
2. ↑   Ezker Calvo, Alicia,. *Garralda Alzugaray, Elías.*  Auñamendi Eusko Entziklopedia, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2023-01-17).
3. 1 2   Fernandez Oyaregui, Pello, Imbuluzqueta, Gabriel, Taberna Irazoki, Mikel, Ezker Calvo, Alicia. *Maestros del Bidasoa - Bidasoako Maisuak.*  Iruñeko Udala, Irungo Udala, fundacionciga.com (Noiz kontsultatua: 2023-01-17).
4. ↑   Arotzena, Aitor. *Herrian sortutako margolari handia Gironan hil da.*  Ttipi-Ttapa, 2012ko apirilak 3, erran.eus (Noiz kontsultatua: 2023-01-17).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Lander Santamaia: "Elías Garralda, agur jauna!", *Noticias de Navarra*, 2012/03/26.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23767530
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86905689
* BNE: XX1158236
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 61823

 |

* Wd Datuak: Q23767530
**Morsum** delakoa latinez da paparreko orratz, aletxa edo lokarri bat oso apaindua eta, sarritan, bitxiekin hirnitua, eta elizako gotzainen eta beste elizgizon batzuen kapa liturgikoaren parte dena. Kapa hori lotzeko balio du, kapak daramatzan aurreko bi oihal zerrendak bularrean ixten baititu. Itxitura edo krokadura izan daiteke orratz bidezkoa, edo belarri bat. Aita santuek ere formalki apainduak erabili dituzte.

Denboraren poderioz, zenbait formalek galdu egin zuten jantzietan zuten funtzio praktikoa, eta berezko krokadura edo lokarriari gaineko apaingarri gisa eransten zitzaizkion, gotzainaren bandak lotu ondoren. Oso morsum aberatsak gordetzen dira museo eta elizetan, urregintzako lanekin apainduak, perlak dituztenak, harri bitxiak, esmalteak eta, irudiei dagokienez, diseinu arkitektonikoak, santuen irudiak, mahastiak, loreak eta beste hainbat irudi ere ikus daitezke. Forma aldetik ere askotarikoak dira.

Adibideak
---------

* Perlaz eta zilarrez egindako botoi itxurako morsum-ak, Italia, 16. mendea.Perlaz eta zilarrez egindako botoi itxurako morsum-ak, Italia, 16. mendea.
* Beste adibideko botoien antza duten hiru pieza Pio X.aren jantzian (morsum bera erabili izan zuen Benedikto XVI.ak).Beste adibideko botoien antza duten hiru pieza Pio X.aren jantzian (morsum bera erabili izan zuen Benedikto XVI.ak).
* 19. mendeko AEBetako eliza bateko morsum-a, kapan lotua.19. mendeko AEBetako eliza bateko morsum-a, kapan lotua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ez dugu hiztegietan parekide euskarazkorik aurkitu. Elizgizon-kapa baten lokarriari *aletxa* deitu zion S*antiagoren ikonografia Gipuzkoan* artikuluan Ana Isabel Ugalde Gorostizak (*Cuadernos de Sección. Artes Plásticas y Documentales* aldizkarian, 1994, 12, 25-67 or. Eusko Ikaskuntza)
2. 1 2   «CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Morse» *www.newadvent.org* (Noiz kontsultatua: 2023-09-11).
3. 1 2   «El formal o racional» *liturgiapapal.org* (Noiz kontsultatua: 2023-09-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31561041
* Commonscat Multimedia: Morses

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300209306
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q31561041
* Commonscat Multimedia: Morses
***Maitasunaren alegoria: Desleialtasuna*** Paolo Veronese italiar margolariaren margolan alegorikoa da. 1575ean eta 1580an artean egina, gaur egun Londreseko National Galleryn ikus daiteke.

Azterketa
---------

Margolan hau "Maitasunaren alegoria" izenburua duen lau margolan-sail baten partea da. Jakina da lan hauek enkargu baten ondorioa izan zirela baina ez dago oso garbi norena izan zen; askoren ustez Rodolfo II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa izan zitekeen. Lan hauek sabaian jartzeko dira, hau da, behetik gora ikusteko.

Lan honetan biluzik dagoen emakume bat dugu bi gizonen artean. Eskuineko eskuarekin haren senarraren eskua heltzen duen bitartean, beste eskuarekin amoranteari antza gutun bat ematen dio. Irudia zuhaitzen adar azpian gertatzen da eta adar horiek, halaber, gertatzen ari dena enmarkatu egiten dute. Nahiz eta biluzik egon, emakumea bitxiez apainduta dago eta bere orrazkera oso landua da. Margolanaren ezkerrean bi haur biluzik ikusten dira, batek emakumearen hanka helduz. Bi ume horiek margolan-saila guztian errepikatzen diren leiv-motiv dira.

Maitasunaren alegoria
---------------------

* Erdeinu*Erdeinu*
* Begirune*Begirune*
* Elkartze zoriontsua*Elkartze zoriontsua*

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5967039

 |

* Wd Datuak: Q5967039
Klamide bat jantzita daraman gizon baten frisoa. Ai-Khanoum
**Klamidea** (antzinako grezieraz: χλαμΰς), janzki arina zen, artilez egina, K.a. V. mendea eta K.a. III. mende artean, zalditeria soldadu eta efeboen artean, kapa gisa janzten zena. Gutxi gora-behera, 2x1 proportzioko laukizuzen bat zen izatez, bere luzera, zeramanaren altuera berekoa zena. Artile finez egina zegoen, eta bi albo txikiak apaintzen, kolorezko zerrenda bat eramaten ohi zuen. Urtaro beroan erabiltzen zuten soldadu gazteek, janzki bakar bezala, sandaliak salbu, eta fibula batekin estutua eskumako sorbaldan, fibula hori, ezkerreko sorbaldan kokatzen duen dokumentazioa ere badagoen arren, baita lepoaren oinarrian edo bizkarrean ere. Gorputz biluziaren gainean hain janzki arina izatearen ondorioz, historialari batzuek, udarako askoz egokiagotzat izan daitekeela uste dute, kanpaina egoeratan, azpian tunika bat eramango zuela teorizatuz.

Beranduago, klamidea erromatarrek hartu zuten, eta agintari militarrek halakretaren gainean janzten zuten *paludamentum*ean eratorri zen.

Klamide bat egitea nahiko erraza da pertsona bakarrarentzako ohearen izara bat edo antzeko neurrietako oihal zati bat edo zeozer txikiagoa erabiliz. Horretarako, nahikoa da oihala zabaletara tolestea, eta eskuman, bi muturrak finkatu, tolesduratik heren batera, kateorratz batekin. Klamidea, irekiduratik burua sartuz janzten da, kateorratza eskumako sorbaldan geratzen delarik.

Klamideak, jarraipena izan zuen Bizantziar Inperioan, sarri, askoz handiagoa zelarik, albo batera eramana, sorbaldan itxidura bat zuela, eta ia lurreraino iristen zen aurretik zein atzetik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1075155
* Commonscat Multimedia: Chlamydes

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300209825
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1075155
* Commonscat Multimedia: Chlamydes
Europako mapa geologikoa
**Europako geologia** aldakorra eta konplexua da, eta kontinente osoan dauden paisaien aniztasun handia sortzen du, Eskoziako Lur Garaietatik hasi eta Hungariako lautadetaraino. Europako ezaugarririk esanguratsuena Europa hegoaldeko mendien eta iparraldean partzialki itsaspean Ingalaterratik Ural mendietaraino hedatzen den lautada zabalaren arteko dikotomia da. Bi esparru horiek Pirinioek eta Alpeak-Karpatoak mendilerroek banatzen dituzte. Iparraldeko lautadak, mendebaldean, eskandinaviar mendiek eta britainiar uharteen zati menditsuek mugatzen dituzte. Hegoaldeko eskualde menditsua Mediterraneo itsasoak eta Itsaso Beltzak mugatzen dute. Iparraldeko lautadetatik sartzen diren sakonera gutxiko ur masa nagusiak Itsaso Zeltikoa, Ipar Itsasoa, Itsaso Baltikoa eta Barentseko itsasoa dira.

Plaken tektonikaren ikuspuntutik, Afrikako plaka Mediterraneoko arroan plaka euroasiarrerantz etengabe iparralderantz mugitzea da gaur egungo Europako eszenaren alderdirik nabarmenena. Afrikako plakak eragindako presioa da Pirinioen, Alpeen eta Karpatoen igoeraren arrazoi orokorra. Kareharriak eta beste sedimentu batzuk, Tetis itsasoko antzinako lurra, gorantz bultzatuak dira, eta, gaur egun, mendilerro hauen zati handi bat dira. Italiako hegoaldean, arku-aurreko arroa garatzen da itsaspean, bi plaken artean harrapatutako zati mediterraneo mini-kontinenteetako bat dena. Lurrazalaren puzte honek, Italiako mendiak gorantz bultzatzen ditu, eta faila aktiboak eta sumendiak pizten ditu, Etna bezala. Iberia, banandutako beste lursail unitate bat, biratu egin da, eta Europa osoaren aurka jarri da, plakek talka egin dutelako.

Alpeetatik eta beste mendilerro batzuetatik iparralderantz mugituz, jarduera tektonikoa, neurri handi batean, Baltikoko kratoi egonkorrean desagertzen da. Joera honen salbuespen bat puntu bero bat da, erdialdeko Alemaniaren azpiko mantutik altxatzen dena, Hesseko Vogelsberg bezalako sumendien arduraduna izan dena eta, gaur egun, eskualdeko ur beroko iturriei eta lakuei beroa ematen diena.

Saprolitoz egindako mantu meteorizatuak ohikoak dira Europan. Saprolitoaren osaera kaolinitikoa eta ferralitikoa izatetik grus izatera aldatzen da. Lehenengoak Mesozoikoan eta Zenozoiko goiztiarrean sortu ziren; bigarrenak, berriz, Zenozoikoaren amaieran. Higatutako harriaren hondakinak, Finlandia eta Suedian laku ugarik okupatutako sakonuneak eragin ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Migoń, Piotr; Lidmar-Bergström, Karna.  (2002-08). «Deep weathering through time in central and northwestern Europe: problems of dating and interpretation of geological record» *CATENA* 49 (1-2): 25–40.  doi:10.1016/s0341-8162(02)00015-2. ISSN 0341-8162. (Noiz kontsultatua: 2020-01-20).
2. ↑   «10.3726/978-3-653-05311-1/1» *Inactive DOIs* (CrossRef) (Noiz kontsultatua: 2020-01-20).
3. ↑   «Sök - Uppslagsverket Finland» *uppslagsverket.fi* (Noiz kontsultatua: 2020-01-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3362429
* Commonscat Multimedia: Geology of Europe

---

 |

* Wd Datuak: Q3362429
* Commonscat Multimedia: Geology of Europe
**Kashmir**, Danimarkako rock alternatibo musika talde bat da. 1991n Kopenhagen sortu zen *Nirvana* izenarekin.

Ibilbidea
---------

1991. urtean Eistrup (gitarra eta ahotsa), Tunebjerg (baxua) eta Techau (bateria) Frederiksberg hiriko Kastanievejens Efterskole barnetegian elkartu eta heavy blues estiloko taldea sortu zuten, "Nirvana". Ostegun iluntzetan Ordrupeko Gimnasioan jotzen zuten. Urte haietan Estatu Batuetako Nirvana taldea mundu mailan ezagun bihurtu zenez danimarkarrek izena aldatzea erabaki zuten eta "Kashmir" hautatu zuten, Led Zeppelinen abesti batetik atera zuten izena. 1993an DM i Rock jaialdian bigarren postuan gelditu ziren eta orduan hasi ziren Danimarkan ezagun egiten.

2000. urtean Danimarkako Musikaren Sarietan sei sari irabazi zituzten; talde daniar onena, disko daniar onena (*The Good Life*), Danimarkako rock disko onena (*The Good Life*), Konpositore daniar onena, Ekoizle daniar onena, bideoklip daniar onena ("Mom in Love, Daddy in Space"). 2001ean Henrik Lindstrand sartu zen taldean, gitarra eta teklatuak jotzen. 2004an Danimarkako Musikaren Sarietan beste lau sar eskuratu zituzten; talde daniar onena, disko daniar onena (*Zitilites*), bideoklip daniar onena ("Rocket Brothers") eta portada onena (*Zitilites*).

2005ean *No Balance Palace* diskoa atera zuten. Kolaborazio handiak izan zituzten; Lou Reedek olerki bat errezitatu zuen "Black Building" kantuan eta David Bowiek "The Cynic" kantuan Eistrupekin batera abestu zuen.

Atsedenaldi baten ondoren 2010an zazpigarren diskoa atera zuten eta ondoren beste bi etorri ziren. 2017an taldeak jarduna eten zuen eta 2022an bira bati ekin diote, baina momentuz bertan behera utzi behar izan dute COVI-19aren eraginez.

Diskografia
-----------

### Diskoak

* *Travelogue* (1994)
* *Cruzential* (1996)
* *The Good Life* (1999)
* *Home Dead* (2001)
* *Zitilites* (2003)
* *No Balance Palace* (2005)
* *The Aftermath* (2005) - zuzeneko diskoa
* *Trespassers* (2010)
* *Katalogue* (2011)
* *E.A.R.* (2013)

### EPak

* *Child of Kashmir* (1991) - demoa
* *Kashmir Cabaret* (1992) - demoa
* *Travelogue: The EP* (1995)
* *The Epilogue EP* (1995)
* *A Selection of Two Lilies EP* (2003)
* *Extraordinaire EP* (2010)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «DMA hjemmeside - dr.dk/DMA» *archive.ph* 2007-03-11 (Noiz kontsultatua: 2022-08-29).
2. ↑   «Black Building» *www.loureed.it* (Noiz kontsultatua: 2022-08-29).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Tv Talks About Kashmir's Special Guests» *David Bowie* (Noiz kontsultatua: 2022-08-29).
4. ↑   **(Danieraz)** «Kashmir klar med nye koncertdatoer» *gaffa.dk* (Noiz kontsultatua: 2022-08-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q127679
* Commonscat Multimedia: Kashmir (musical group)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 169607027
* NKC: ko2012707617

 |

* Wd Datuak: Q127679
* Commonscat Multimedia: Kashmir (musical group)
**Marrakex-Safi lurrikara** 2023ko irailaren 8an, gaueko 23:11n, Marrakexetik 70 kilometro hegoaldera, Al Hauz probintzian. Epizentroa Ighil udalerrian izan. Afrikako eremu horretan azken hamarkadetan izan den lurrikararik latzena izan zen.

Gertakariak
-----------

Richter eskalan 6,9 graduko lurrikara bat izan zen Marokon, ostiral gauean, eta gutxienez 2.901 pertsona hil eta bete horrenbeste zauritu zituen. Marokoko Barne Ministerioak eman zuen datu horien berri, baina litekeena da datozen orduetan gehiago izatea. Jendez lepo zeuden ospitaleak, izan ere, «oso larri» zeuden zauritu gehienak, 2.500 baino gehiago. Milaka herritarrek kalean pasa zuten gaua, gehiago egon zitezkeelakoan. Ezbeharraren harira, gobernuak agindu du larrialdietako eta babes zibileko zerbitzu guztiak lanean jarri zituen. Nazioarteko zenbait GKE gobernuz kanpoko erakunde ere erreskate lanetan laguntzen ari ziren, besteak beste, Mugarik Gabeko Suhiltzaileak.

Marokoko gobernuaren arabera, toki hauetan eman ziren hildakoak: Al Haouz, Marrakex, Ouarzazate, Azilal, Chichaoua, Taroudant, Agadir, Casablanca, Al Youssufia eta Tinguir.

Iruditegia
----------

* Lurrikararen ondorioak
* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Lur Uribarren gidaren testigantza EITBn.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q122351413
* Commonscat Multimedia: 2023 Marrakesh-Safi earthquake

---

 |

* Wd Datuak: Q122351413
* Commonscat Multimedia: 2023 Marrakesh-Safi earthquake
CGTko militanteak zerbitzu publikoen aldeko manifestazio batean Parisen, 2005ean.
**Lanaren Konfederazio Orokorra** edo **CGT** (frantsesez: *Confédération générale du travail*) Frantziako sindikatuen elkarte bat da. Limogesen sortu zen 1895an. Mugimendu sindikalaren erabateko autonomia aldarrikatu bazuen ere Amiensem 1905ean, CGT ezkerreko alderdien eta joera desberdinen arteko tirabiren mendean egon da. 2.000.000 kidek osatzen zuten 1920. urtean. Urte hartarako deitutako grebak arraskatarik izan ez zuela eta, anarkosindikalistek eta komunistek sindikatua utzi eta *Conféderation générale du travail unitaire* (CGTU) sortu zuten (1921) eta Hirugarren Internazionalean sartu ziren 1923an.

1936ko biltzarrean bat egin zuten berriz, eta CGTk bere egin zuen Frente Popularraren programa. 1940. urtean, Vichyko gobernu alemanen zaleak legez kanpo utzi zuen sindikatua. Gerra bukatu ondoren, komunistak geratu ziren sindikatuaren buru; horren ondorioz, anarkosindikalistek *Conféderation National du Travail* delakoa (CNT) sortu zuten 1946an, eta erreformistek CGT-FO (*Force Ouvrière,* 1948. urtean. 600.000 kide ditu gaur egun). CGT Frantziako lehen sindikatua da gaur egun: 1.600.000 kide ditu.

1981. urtean CGT barruko tirabirak areagotu egin ziren. Bi idazkarik dimisioa aurkeztu zuten: sindikatuaren ekimenak PCF alderdiaren interesen mendekoak zirela adierazi zuten. Eta egoera horrek ez zuen onera egin 1981-1984 urteen bitartean gobernuan ministro komunistek parte hartu zuten garaian. 1982an Henri Krasucki Konfederazioko idazkari orokor izendatu zuten. Komunistek Fabiusen gobernuan parte hartzeari uko egin ziotenean, CGTk gogor egin zuen lehendakariaren eta lehen ministroaren politikaren kontra. 1985ean, Konfederazioa lanbide arteko ekimenen jardunaldi nazionalak antolatzen hasi zen berriz ere (1980az geroztik etenak). 1986an ikasleen mugimenduaren alde egin zuen, eta saiatu zen burdinbideko langileen greba sektore publikoetara eramaten. CGTk indar handia egin zuen Gizarte Segurantzaren alde 1987an. 1992an Henri Krasuckik Louis Vianneti utzi zion lekua.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1125638
* Commonscat Multimedia: Confédération Générale du Travail

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137906679
* ISNI: 0000 0001 2206 509X
* GND: 1027563-0
* LCCN: n50057068
* NKC: uk2012697017
* SUDOC: 026357461
* Open Library: OL1664858A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1125638
* Commonscat Multimedia: Confédération Générale du Travail
**Maria Josefa Santxo de Guerra** (Gasteiz, 1842ko irailaren 7a -Bilbo, 1912ko martxoaren 20a), eliz-izena ***Maria Josefa Jesusen Bihotzarena***, arabar lekaimea izan zen, *Jesusen Karitateko Zerbitzarien Erakundea* ordenaren sortzailea. 2000 urtean kanonizatu zuen Eliza Katolikoak.

Bizitza
-------

7 urte zituela, aita hil zitzaion eta Madrilera bizitzera joan zen. 18 urterekin moja bihurtu eta *Maria Zerbitzarien Erakundea* ordenan sartu zen, *Maria Josefa Mariaren Bihotzarena* izena hartuz. 1871n, Bilbon, beste kideekin batera *Jesusen Karitateko Zerbitzarien Erakundea* sortu zuen eta hurrengo 41 urteetan ordenako burua izan zen. Gaixoei laguntza ematea, bai etxean, bai ospitaletan, eta agureei, umeei eta babesgabeei babes ematea ziren ordenaren helburuak. Ordena hazi zen eta Maria Josefa hil zenerako, 1912an, 43 etxe eta mila moja zituen. Gaur egun 16 herrialdeetara hedatuta dago eta 100 etxe ditu.

Kanonizazio prozesua 1951an hasi zen: 1992an dohatsu bihurtu zen eta 2000an Joan Paulo II.ak santu izendatu zuen. Bilboko San Inazio auzoko enparantza bat, Gasteizko kale bat ('Jesus Zerbitzarien Fundatzailea kalea') eta Errementari kaleko museo txikia haren omenezkoak dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Maria Josefa Santxo*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Gaztelaniaz)** Jesus Zerbitzarien Erakundea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1896004
* Commonscat Multimedia: María Josefa Sancho

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 32166641
* ISNI: 0000 0000 5942 7798
* BNE: XX836252
* BNF: 13574168r (data)
* GND: 1147215898
* LCCN: n97076185
* SUDOC: 053443195
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 114397
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q1896004
* Commonscat Multimedia: María Josefa Sancho
**Amoxidazioa**, amoniakoa eta oxigenoa erabiliz nitriloak ekoizteko prozesu industriala da. Ohiko substratuak alkenoak dira. Batzuetan, *Sohio prozesua* esaten zaio Standard Oil of Ohio enpresaren omenez 1957an egin zuelako lehen aldiz amoxidazioa.

Prozesu horren aplikazio garrantzitsu bat akrilonitriloaren ekoizpena da:

CH3CH=CH2 + 3/2 O2 + NH3 → NCCH=CH2 + 3 H2O

Horrela, urtero milioika tona akrilonitrilo sortzen dira. Azetonitrilo disolbatzailea prozesu horren azpiproduktua da.

Alkenoen amoxidazioak hidrokarburo asegabeen posizio alilikoan dauden C-H lotura ahulak aprobetxatzen ditu.

C-H lotura bentzilikoak ere amoxidatu egin daitezke eta horrek beren C-H loturen ahultasuna islatzen du. Horregatik, zianopiridinak (adibidez, 3-zianopiridina, niazinaren aitzindaria) eta bentzonitriloak metilpiridinetatik eta toluenotik sortzen dira, hurrenez hurren.

Dinitriloak amoxidazio bikoitzaren bidez sortzen dira, hala nola ftalonitriloak (ftalozianinen aitzindaria) eta tereftalonitriloak, biak xilenoetatik abiatuta.

Katalizatzaile tipikoak banadio eta molibdeno oxidoak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Sohio Acrylonitrile Process» *American Chemical Society* (Noiz kontsultatua: 2020-12-25).
2. ↑   «Sohio Acrylonitrile Process» *archive.vn* 2013-02-23 (Noiz kontsultatua: 2020-12-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63963
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q63963
Farnese Zezenaren multzoa (Napoliko Museoa)
**Farnese Zezena**, Apolonio Trallesekoa eta bere anaia Taurisko artista rodastarrei ematen zaien eskultura erraldoi bat da. Hau, Plinio Zaharraren idazkiengatik ezagutzen da. K.a. II. mendearen amaieran enkargatua eta haitzurdin bloke bakarrean zizelkatua izan zela dio. Aro helenistikoaren garaikoa da. Rodasetik ekarria izan zen, Asinio Polionen jabetzakoak ziren arte eta eskultura bilduma sinestezinaren zati bezala, Errepublika eta Inperio artean bizi izan politikari erromatar bat. Antzinatetik berreskuratutako eskultura bakar handientzat hartzen da.

Haitzurdinezko eskultura talde erraldoi honek, Dirzeren mitoa irudikatzen du. Anfion eta Zeto, Antioperen semeak, Dirze zezen basati batetara lotu zuten, euren amari eman zion tratu txarragatik zigortu nahi baitzuten, Tebaseko errege zen Likoren lehen emaztea.

1633an datatutako honen antzeko grabatuek ezagun egin zuten irudia.
1546an aurkitu zen, Erroman, Karakalaren Termetan, Paulo III.a aita santuak, bere egoitza erromatarra apainduko zuten antzinako eskulturak aurkiteko itxaropenez aginduriko indusketetan. Gaur egun, Napoliko Arkeologia Museo Nazionalean dago.

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)**Napoliko Arkeologia Museo Nazionala Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q581804
* Commonscat Multimedia: Farnese Bull

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 296019003
* BNF: 15909310q (data)
* LCCN: n2013003891
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q581804
* Commonscat Multimedia: Farnese Bull
***Quod apostolici muneris*** Leon XIII.a aita santuaren bigarren entziklika da. 1878ko abenduaren 28an argitaratu zen.

Entziklika "sozialismoaren, komunismoaren eta nihilismoaren" aurkako erasoa da; beraz, sozialismo kristauaren aurkako erasotzat hartzen da. Sozialismoa, komunismoa eta nihilismoa balio moralen, erakunde naturalen eta autoritate eta jabetza-printzipioen aurkako ideologia bakarraren hiru alderdi gisa tratatzen dira. Leon XIII.ak aurreko magisteritza katolikoaren joerari jarraitzeko hasierako joera erakusten du. Honek arazo soziala alde batera uzten zuen eta etsipena eta karitatea gomendatu besterik ez zuen egiten, desberdintasun sozialari aurre egiteko.

Sozialismoaren salaketa Pio XI.a aita santuak berretsi zuen *Quadragesimo anno* (1931) entziklikan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Martina.  (1974). *La Iglesia, de Lutero a nuestros días, IV: Época del totalitarismo..*  Ediciones Cristiandad, 77 or. ISBN ISBN 84-7057-159-1..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q477382

 |

* Wd Datuak: Q477382
Polka
**Polka** Bohemian 1830 inguruan agertu zen herri-dantza bat da. Haren forma zuzenean minuetotik dator, gaiaren sarrera prestatzen duen atariko batekin, eta lanarentzako amaiera gisan balio duen koda batekin. Tuba, klarinete, akordeoi eta kontrabaxuarekin jotzen da, baina baita batzuk bateriarekin ere bai.

2/4ko (bi laurdeneko) konpasean eta tempo azkarrean, *pausoa*, *itxi*, *pausoa*, *jauzi* motako alboko pausoekin eta eboluzio azkarrekin dantzatzen da: horregatik, Europan eta Amerikan oso ezagun egin zen.

Argentinan, AEBetan, Mexikon, Perun eta Paraguain (han *purajei* ere deitzen da), bertara XIX. mendearen erdialde inguruan iritsi zenetik, estilo bereziekin musika folkloriko nazionaletako bat bihurtu da. Nikaraguako musika folklorikoa da, mazurka eta son nicarekin batera: bertara herrialdearen erdialdean ezarri ziren Europa erdialdetiko eta Espainiatiko etorkinek eraman zuten, nagusiki Carlos Mejía Godoyk eta Palacagüinakoek bildutako musikaz.

Bedrich Smetana eta Antonin Dvořák konposatzaile bohemiarrek ondu zituzten eta dantza hura musika akademikoan sartu.

Strauss familiako musikari austriarrek ere polka ugari konposatu zituzten. Horien artean, ezagunenetako batzuk *Pizzicatto polka* eta *Triszt traszt polka* dira. Egungo adibideak:

* Igor Stravinskiren *Circus polka*.
* Škoda lásky.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q153071
* Commonscat Multimedia: Polka

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12178664w (data)
* GND: 4270770-5
* LCCN: sh85104480
* NKC: ph224419
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q153071
* Commonscat Multimedia: Polka
**Alisa Sergeievna Tistxenko**, errusieraz Алиса Сергеевна Тищенко, (Krasnodar, Errusia, 2004ko otsailaren 17a) errusiar gimnasta artistikoa da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta zilarrezko domina eskuratu zuen gimnasia erritmikoan *Taldeka aparatu guztiak* kategorian, ROC ordezkatuz; Bulgariako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Italiako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen ROCeko taldea. 
Honako hauek osatzen zuten ROCeko gimnasta taldea: Anastasia Blizniuk, Anastasia Maksimova, Angelina Xkatova, Anastasiia Tatareva eta Alisa Tistxenkok. Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia 
  | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | *Taldeka aparatu guztiak*, gimnasia erritmikoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera).* .
2. ↑  «Alisa Sergeievna Tistxenko» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
3. ↑  «Alisa Sergeievna Tistxenko» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q102228548

 |

* Wd Datuak: Q102228548
**Mendizorrotza** Arabako Gasteiz hiriburuko Deportivo Alaves futbol taldearen zelaia da.

Kokapena
--------

Hiairen hego-mendebaldean dagoen izen bereko Mendizorrotza auzoan dago, Cervantes etorbidean, eta Mendizorrotzako udal igerilekuen, Mendizorrotzako atletismo pisten, Estadio Fundazioaren, Ogeta pilotalekuaren eta Mendizorrotzako kirol pabilioiaren alboan, hiriko kirolgune nagusia osatuz.

Estadioa
--------

19.200 pertsonentzako edukiera du, eta joko zelaiak 105x67 metro neurtzen ditu.

Historia
--------

1942ko apirilaren 27an, Arabako santu zaindaria den San Prudentzio egunez, inauguratu zen. Honenbestez, gaur egun, Espainiako futbol liga txapelketako hirugarren estadiorik antzinakoena da, El Molinón eta Mestallaren ondoren.

Estadioak hainbat eraldaketa izan ditu, azkena eta garrantzitsuena 1998/99 denboraldiak gauzatu zena, hain zuzen ere, Alavasek hirugarren aldiz Lehen Mailarako igoera lortu zuenekoa, estadioaren izkinak itxiz eta edukiera 19.840 ikusleentzat ezarriz.

Etorkizunean Alavesek Mendizorrotza eraldatu eta edukieran 32.000 ikusleetara handitzeko asmoa aurkeztu du

### Vitoria Kirol Kluba

1950eko hamarkadaren amaieraldetik 1970eko hamarkadararte, Mendizorrotza orduko hiriko bigarren futbol taldea zen Vitoria Kirol Klubaren jokalekua izan zen, Araban oroitzen diren derbi beroenen lekukoa izanez.

### Euskal Futbol Selekzioa

1980ko abuztuaren 5ean, Andre Maria Zuriaren jaietako jaiegun nagusian, Euskal Herriko futbol selekzioa eta Hungariako futbol selekzioaren arteko partidua jokatu zen, euskaldunak 5-1eko emaitzaz nagusituz.

Iruditegia
----------

* Kanpoaldea.Kanpoaldea.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Harmailak.Harmailak.
* Zelaia.Zelaia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  El Alavés expondrá una maqueta en la Calle Dato, pese a que para este año no hay presupuesto para una posible ampliación. 2016ko abenduaren 18a. Gasteizhoy.com **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Deportivo Alaves taldearen webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1369390
* Commonscat Multimedia: Mendizorroza stadium

---

 |

* Wd Datuak: Q1369390
* Commonscat Multimedia: Mendizorroza stadium

  

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gasteiz** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Deportivo Alavés |  |
| **Kideak:** Futbolariak  •  Entrenatzaileak  •  Presidenteak**Taldeak:** Alaves B  •  Alaves C  •  Gloriosas (emakumezkoak)**Instalazioak:** Mendizorrotza  •  **Historia:** Alavesen historia  •  Europako ibilbidea**Ereserkia:** Alavesen ereserkia |