Donibane Lohizune, Maryse Chosyren jaioterria, Lapurdi
**Maryse Choisy** (Donibane Lohizune, 1903ko otsailaren 1a - Paris, 1979ko martxoaren 21a) lapurtar kazetari eta saiakeragilea izan zen. *Psyché. Revue internationale de psychanalyse et des sciences de l'homme (Psikea. Psikoanalisiari eta giza zientziei buruzko nazioarteko aldizkaria)* (1946-1963) aldizkariaren kazetari, idazle eta sortzailea izan zen. Merituaren Ordena Nazionaleko ofiziala zen, eta zilarrezko domina jaso zuen Arte, Letra eta Zientzietan, eta Lamennais saria (1967).

Biografia
---------

Ofizialki ezezagunak eta hildakoak diren gurasoengandik jaioa eta Euskal Herrian, osaba-izeba aberatsek hazi zuten. Lehen Mundu Gerraren amaieran, Cambridgen jarraitu zuen ikasten, gero Girton Collegen sartu zen eta Samkhya filosofiari buruzko hitzaldia prestatu zuen; hark yoga ere ikasi zuen.

Hogeita lau urte zituenean —1927. urtea—, psikoanalisiarekin lehen harremana izan zuen Sigmund Freud-ekin tratamendu bila hasi zenean. Hirugarren saioan, antsietate-amets bat kontatu zuen, eta Freud-ek erantzun zion: "*Alaba ez-legitimoa zara*". Sinesgaitza, ordea, aholkuari jarraitu zion eta izebari bere jaiotzaz galdetu zion. Haren ez-zilegitasuna berretsi zen. Hori izan zen jaiotzaz jakin zuen guztia. Beste hogei urte igaro ziren psikoanalisian berriro saiatu baino lehen.

Kazetari eta idazle gisa egin zuen ibilbidearen bidez, 1930eko hamarkadako bizitza intelektualean aktiboki parte hartu zuen. Hogeita hamar bat liburu idatzi zituen: eleberriak, olerkiak, entseguak eta kazetaritza pertsonala *(L ‘Intransigent-*eko kazetari bihurtu zen 1925ean), eta fama izan zuen. 1927 eta 1931 artean *Un mois chez les hommes (Hilabete bat gizonen artean; Athos mendiko monjeei buruz),* *Un mois chez les filles (Hilabete bat nesken artean; prostituzioari buruz)*. Horrek eskandalu bat eragin zuen bere argitalpenarekin: *L "Amour dans les prisons (Amodioa presoetan)* eta *Un mois chez les d é put é s (Hilabete politikarien artean)*.

Adierazpen surrealista kritikatu zuen, Freud-en inkontziente kontzeptuaren ulermen faltsuan oinarritzen zela sentitu baitzuen, eta, *Nouvelles litt é raires* lanean, 1927an argitaratu zuen bere *"Manifeste surrid é aliste"*. Maxime Clouzet kazetariarekin ezkondu zen. 1932an Colette alaba jaio zen. Ondoren, *Neuf mois (Bederatzi hilabete*), *Savoir Tre maman (Zelan izan ama)* eta haurrentzako bi ipuin-liburu.

1927an *C6 H8 (Az03) 6 Mon coeur dans une formule (Nire bihotza formula batean)* izeneko lehen eleberria agertu zen. Berak sentitu zuen garai hartako belaunaldirik gazteenaren nahiak adierazten ari zela, "boligrafo-trafikatzaileen belaunaldi" baten ohiturak hausten, "bost eta zazpi arteko belaunaldi horizontala", eta honela deskribatu zuen: *"hogeiko hamarkadan, hazkuntza bertikala gara".* 1929an, krisi mistiko baten ondoren, espiritualismo forma desberdinetan murgildu zen, 1938an Pierre Teilhard de Chardinekin topo egin zuen arte, inflexio-puntua bere bilaketa espiritualean. Aldatu edo konbertitu egin zen, eta, Askapenaren ondoren, zientzia, erlijioa eta psikoanalisia batzen saiatu zen. Psikoanalisia erabili zuen bere erlijio-idealak asetzeko, bai katolizismoarenak, bai ekumenismo "meditatiboarenak" eta "orientalistarenak".

*Psych é* aldizkariak, 1946an sortua, kezka horiek islatu zituen. Oxfordeko Leycester Kingekin batera, *Association Internationale de Psychoth é rapie et de Psychologie Catholique* *(Psikoterapiaren eta psikologia katolikoaren nazioarteko elkartea)* sortu zuen. Berriro ekin zion analisiari, aldi horretan Ren é Laforgerekin. Freud-en analisi "basatiaren" biktima sentitu zen, bere burua Dorarekin konparatuz, baina ez zuen zalantzan jarri haren jenioa, Einstein gogorarazten baitzion. Laforgue disidentea izan eta Nazioarteko Elkarte Psikoanalitikotik erretiratu izanak bultzatu zuen Choisy Maurice Bouvet-ekin entrenamendu-azterketa bat egitera. Hori betebehartzat jo zuen, baina onartu zuen "transferentzia negatibo sendoa" egin zuela.

*Mois chez les filles* prostituzioari buruzko lana zen, baina Choisyk Freud neurotikora hurbildu zen modu berean heldu nahi zion prostituzioari, bere gizatasuna itzuliz eta Tolstoi moralizatzea edo Pierre Loués eta Francis Carcoren estetizismoa saihestuz. (Liburua 1961ean berraurkitu eta argitaratu zen Estatu Batuetan, prostitutaren psikoanalisi gisa). 1949an, Choisyk "*M é tapsychologie du scandale"*-ri buruzko azterlan bat argitaratu zuen Psychen, *Le Scandale de l ‘amour (Maitasunaren eskandalua)* liburuan berrargitaratua. Psikoanalisia zabaltzeko beste lau lan argitaratu zituen. Bere azken liburua, 1978an argitaratua, bere memorietako bi bolumen dira, azpititulu nabarmenekin: *Sur le chemin de Dieu sobre rencontre d\*le diable* *(Jainkoaranzko bidean deabrua dugu lehen aldiz)*.

Choisyk adimen abenturazale eta probokatzaile bat zuen, bere argitalpen ugarien bidez garatu zuena, eta kokapen garrantzitsua izan zuen gerra aurreko Parisko mundu intelektualean. Baina Askapenaren ondoren, psikoanalisiaren historiaren zati bihurtu zen, bi arrazoi osagarrirengatik: lehenik, eliza katolikoak psikoanalisiaren aintzatespen ofiziala lortzeko egindako ahaleginak, eta profesionalak eta ikertzaileak jarrera desberdinak eta, batzuetan, erabat desberdinak zirela pentsatzera bultzatzea, eta bigarrenik, Psych é aldizkaria sortzea. Aldizkari horrek, beste idatzi guztiek baino gehiago, bere "lan psikoanalitikoa" osatu zuen, eta eremuan duen ospea azaldu zuen.

### Psyché aldizkaria (1946-1963)

Psikoanalisian aritu zen, giza generoaren zoriontasunari modu iraunkorrean laguntzeko gaia zela uste baitzuen. Emakumeen psikoanalisiaren goraldi testuinguru batean, eta ideia horien mundu editorialaren itxiera erlatiboa zela eta, 1946an Psyché aldizkaria sortu zuen. Bertan, lehen aldiz, hainbat testu psikoanalitiko argitaratu ziren, bereziki Pierre Bachelard, Juliette Fedre-Boutonier, André Berge, Jacques Lacan, Françoise Dolto, René Laforgue et Georges Mauco. Bertan oso aldizka argitaratu zuten, batez ere sexualitate erotikoari dagokionez. 

Katolizismora bihurtu ondoren, Maryse Choisyk, Leycester King-ekin batera, psikoterapiako eta psikologia katolikoko nazioarteko elkartea sortu zuen, Eliza katolikoaren eta psikoanalisiaren arteko harremanak errazteko.

### Emakumeen gaineko lana

Nicole G. Albert-en arabera, Maryse Choisy "borroka feministen periferian [...] kokatu zen, baina emakumeen proletarioak ikusezintasunetik eta klixe diskriminatzaileetatik ateratzen lehenetako bat izan zen", emakumeen sexu-autonomia eta gozamenerako eskubidea defendatuta.

1927an, *Emakume emantzipatua* lan kolektiboan parte hartu zuen. Ekarpen horren bidez, zenbait behatzailek feminismoaren ikuspegi desilusionatua eta nahastua nabari dute: *"Emantzipaziora jo dugu Jainko berri baterantz desengainatutako pagano gisa, berritako lizunkeria baterantz, haur bat jostailu ezezagun baterantz bezala. Askatasunez janzten gara, sufrimenduz aldatzen dugun bezala, pozak eta oinazeak alde batera uzten ditugun bezala, udaberrian daramagun soinekoarekin, ez baita inoiz gehiago jarriko…*".

1928an prostituzioari buruzko *Un mes entre las niñas* lana argitaratu zuen, eta hitzordu-etxe batean egindako ikerketa kontatu zuen. Lan horretan, sexuen arteko harremanak aztertu zituen eta etxe itxiak abolitzearen aldeko konpromisoa hartu zuen.

### Literatura

Batez ere idazle gisa ezaguna da, beste diziplina batzuetatik literaturara ekar daitekeena ikusteko interesa duena. Surrealismoari erantzunez, 1927an 'suridealismoa' izendatzen zuen mugimendu bat sortu zuen, eta, hala, zein aztarnategi kontzeptualetan oinarritu zitekeela adierazi zuen. Prozesua geroago erabili zuen Michel Houellebecq-ek *Oinarrizko partikulak* eleberrian. 

Horrez gain, Jack London edo Alexandra-Néel bezala, iturrietan zuzenean dokumentatzen zen, ahal zuenean, eta prostituzio-etxe batean hilabete pasatzera ere iritsi zen bere ikerketa idazteko, besteak beste, *Un mois chez les hommes (Hilabete bat gizonen artean; Athos mendiko monjeei buruz),* *Un mois chez les filles (Hilabete bat nesken artean; prostituzioari buruz)*.

1930ean, *Hilabete bat nesken artean* liburutik hartutako 'music hall' bat egin zuten, Parisko Concert Mayol kabaretean.

1944-1945: *Parisko areto bat du etxean*.

Bokazioa ez du alde batera uzten konbertsioaren ondoren, eta historia idatzi zuen (*Jainkoaren bidean deabrua dago lehena*), eta oso hunkigarria *Nire semearentzako istorioak* (1946), non heriotzaren gaia garrantzi berezia hartzen baitzuen, nahiz eta umore zuhur bat han egon beti. Ipuin horietako batean Hans Christian Andersenen Sirenitaren gaia egokitu zuen, sirena eta marinelaren ordez hegazkinlaria jarriz,. Gizonei buruzko diskurtso ulerkorra, ilusiorik gabea, istorioetako baten heroia nitrogeno atomo bat zen, haren existentziari buruzko galderak egiten zituena, lotura zorigaitzak ezagutzen zituena, eta bonbardatu egin zutena.

1947an, Erresumako kultura-zentroa jarri zuen abian, Pontignyko Hamarkadak ordezten zituena (sortzailearen heriotzak ez zuen iraun). Gerra-aldi horretan, Christian de la Mazière izan zen idazkaria.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* Merituaren Ordena Nazionaleko ofiziala
* Zilarrezko domina Arte, Letra eta Zientzietan
* Lamennais saria (1967).

Lanak
-----

* 1923 : *Presque…*, Aux Éditeurs associés
* 1927 : *La Chirologie*, Félix Alcan
* 1927 : *Impressions de vendangeuse*
* 1928 : *Un mois chez les filles*, Aubier-Montaigne
* 1929 : *Un mois chez les Hommes*, Éditions de France
* 1930 : *Delteil tout nu*, Montaigne
* 1930 : *L'Amour dans les prisons*, Montaigne
* 1930 : *Le Vache à l’âme*, Éditions du Tambourinaire
* 1931 : *Quand les bêtes sont amoureuses*, Libr. Bernardin-Béchet
* 1932 : *Le veau d'or*, Gallimard
* 1933 : *Don Juan de Paris*, Flammarion
* 1934 : *Un mois chez les députés*, Baudinière
* 1934: *La Staviskose*, Baudinière
* 1934 : *Maman*, Les Œuvres libres
* 1936 : *Le Franc-Maçon Patouillard*
* 1936 : *Neuf mois*, Omnès
* 1941 : *Étapes d'amour*, Albert Messein
* 1941 : *Savoir être maman*, Aubier-Montaigne
* 1942 : *Fugues*, poèmes, Jean-Renard
* 1942 : *Le portrait de Juliette Delmet*, Jean-Renard
* 1943 : *Le Sang des Fabre. Le thé des Romanech*, Jean-Renard
* 1943 : *Contes pour ma fille... et pour les autres*, Éditions Alsatia
* 1946 : *Contes de fées*, Ariane
* 1946 : *Amarella* , Éditions de Flore
* 1947 : *Mes enfances*, Geneva, Éditions du Mont Blanc
* 1948 : *La Métaphysique des yogas*, Mont Blanc
* 1948 : *Yoga et psychanalyse*, Mont Blanc
* 1948 : *L'anneau de Polycrate*, Psyché
* 1950 : *Psychanalyse et catholicisme*, L'Arche
* 1950 : *Qu’est-ce que la psychanalyse ?*, L’Arche
* 1954 : *Problèmes sexuels de l'adolescence*, Montaigne
* 1954 : *Le Scandale de l'amour*, Aubier
* 1957 : *Les Atlantides*, psyché-roman
* 1959 : *Les Îles s'enfuirent*, roman
* 1963 : *Exercices de Yoga*, Mont Blanc
* 1964 : *Teilhard et l'Inde*, Éditions universitaires
* 1965 : *L'être et le silence*, Mont Blanc
* 1966 : *Moïse*, Mont Blanc
* 1968 : *...mais la Terre est sacrée*, Mont Blanc
* 1970 : *La guerre des sexes*, Publications premières
* 1971 : *Mes enfances, Mémoires (1903-1924)*, Mont Blanc
* 1974 : *Potala est dans le ciel*, Mont Blanc
* 1974 : *Dialogues avec sa sainteté le Dalaï-lama*, Mont Blanc
* 1977 : *Mémoires. 1925-1939. Sur le chemin de Dieu on rencontre d’abord le diable*, Émile-Paul

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9   **(Gaztelaniaz)** «Choisy, Maryse (1903-1979)» *Enciclopedia Encarta* 2021-12-23 (Noiz kontsultatua: 2022-03-21).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Psyché, Revue Internationale de Psychanalyse et des Sciences de L'homme (Psyché, una revista internacional de psicoanálisis y ciencias humanas)» *Enciclopedia Encarta* 2021-12-23 (Noiz kontsultatua: 2022-03-21).
3. ↑   **(Frantsesez)** Chaperon, Sylvie.  (2001-04-01). «Une génération d’intellectuelles dans le sillage de Simone de Beauvoir» *Clio. Femmes, Genre, Histoire* (13): 99–116. doi:10.4000/clio.135. ISSN 1252-7017. (Noiz kontsultatua: 2022-03-21).
4. ↑   «janvier | 2017 | Dictionnaire des féministes | Page 2» *blog.univ-angers.fr* (Noiz kontsultatua: 2022-03-21).
5. ↑    *La femme émancipée.*  publiés aux éditions Montaigne 1927 (Noiz kontsultatua: 2022-03-21).
6. ↑    *Maryse Choisy surrealismoa.* .
7. ↑   **(Frantsesez)** «Paris-soir» *Gallica* 1930-08-11 (Noiz kontsultatua: 2022-03-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3296323
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 91752664
* ISNI: 0000 0001 2282 9504
* BNE: XX887892
* BNF: 11896739z (data)
* GND: 116506822
* LCCN: n83829310
* NDL: 00520753
* NKC: xx0028839
* SNAC: w6n7263q
* SUDOC: 026787571

 |

* Wd Datuak: Q3296323