Kimikan **estekatzailea** edo **ligandoa** da koordinazio-konplexuen osatze-prozesuan, ioi edo molekula metaliko bati elektroi-pare bat ematen dion ioia edo molekula.

Estekatzaileak, espezie monoatomikoak edo poliatomikoak izan daitezke, lehenak, anioiak eta bigarrenak anioiak edo molekula polarrak izanik. Haluroak, (F-, Cl-, Br-, eta I-) lehen taldeari dagozkio, zianuro (CN-), isozianatoa (SCN-), amoniakoa (NH3), ura, aminak eta azido organikoak bigarren taldeari dagozkiolarik. Estekatzaile guztien berezitasun amankomuna, gutxienez elektroi bikote bat askerik izatea da eta zentzu horretan Lewis-en baseak dira.

Kobaltoaren konplexu bat sei amoniako estekatzaile dituena. Kloroa ez da estekatzailea

Estekatzaile-motak
------------------

Emateko moduan dituzten elektroi-bikoteen kopuruaren arabera, estekatzaileak hainbat taldetan sailka daitezke.

### Hortz bakarreko estekatzaileak

Emateko elektroi-bikote bakarra duten estekatzaileei *hortz bakarreko* esaten zaie. Horrelakoak dira, amoniakoa, ura, haluro anioiak edo alkilo anioiak.

### Hortz anitzeko estekatzaileak

Emateko elektroi-bikote bat baino gehiago dituzten estekatzaileei *hortz anitzekoak* esaten zaie; *bi hortzekoak, hiru hortzekoak, lau hortzekoak*, ... izan daitezke. Horrelakoak, fosfato anioiak (PO3-), karbonato anioiak (CO2-), oxalato anioiak (-OOCCOO-), etilendiamina eta bipiridina.

Hortz anitzeko estekatzaileek aukera dute elektroi-bikote horiek ioi metaliko bakarrarekin lotzekoa eta eraztun moduko egiturak eratzen dituzte: kelatoak

EDTAk metal batekin eratutako kelatoa
Hortz anitzeko estekatzaileen artean batzuk txikiegiak dira tamainaz aldi berean bi elektroi-bikote emateko, nahiz eta elektroiak emateko gaitasuna duten atomo bat baino gehiago izan. Horiek atomo baten edo beste baten bidez lotzen dira zirkunstantzien arabera. Horrelakoak dira tioisozianato (S=C=N-), nitrito (O=N-O-) eta isotiozianato (NC-S-) anioiak.

Estekatzaile-motak eta lotura-motaka
------------------------------------

### Estekatzaile σ-emaileak eta π-emaileak

Estekatzaile oso elektronegatiboek, base sendoak, eta nukleoaren inguruan elektroi-dentsitate handia dute. Oxidazio-egoeran altuan dauden trantsizio-metalak egonkortzen dituzte batez ere. Metalak *d* orbitalak hutsik ditu eta estekatzaileak eskaintzen dion *π* elkarrekintza onartzeko moduan dago. Haluroak dira horietako estekatzaile tipikoak.

### Estekatzaile σ-emaileak

Trantsizio-seriaren oxidazio-egoerarik egonkorrena egonkortzen dute. Horrelakoak dira ura, amoniakoa eta aminak

### Estekatzaile σ-emaileak eta π-hartzaileak

*σ* loturaren bidez dentsitate elektronikoa ematen dute eta *π* loturaren bidez kendu. Metalaren oxidazio-egoera baxuak egonkortzen dituzte eta *d* balentzia-orbitaletan dituzten elektroiak estekatzaileari emateko gai dira *π* elkarrekintzaren bidez. Metalak zein estekatzaileak simetria egokia izan behar dute. Horrelakoak dira karbono monoxidoa, fosfinak, nitrogenoa eta zianuroak.

Hauen artean bada kasu berezi bat. Alegia, *π* elkarrekintza ez denean gertatzen metalarikin baizik eta estekatzailearen *π* elektroi-dentsitateko hodei batekin. Hori gertatzen da, adibidez, estekatzaileak *π* loturak dituenean etilenoaren eta beste olefinen kasuan bezala. Horiei *π konplexu* esaten zaie.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Estekatzaile. *Zientzia eta teknologia hiztegi entziklopedikoa.*  Elhuyar,  or..
2. ↑    Basterretxea, Francisco; Zabala, Gorka; Mijangos, Fernando; Izurieta, Itziar; Etxebarria, Nestor & Martinez de Marigorta,, Edorta.  (1996). *Kimika orokorra.*  UEU, 405 or. ISBN 84-86967-71-6..
3. ↑    Castillo Garcia, Oscar & Beobide Pacheco,, Garikoitz. *Kimika ez-organiko aurreratua.*  EHU, 44-46 or. ISBN 978-84-9082-142-8..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193161
* Commonscat Multimedia: Ligands

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12242453s (data)
* GND: 4035711-9
* LCCN: sh85076868
* NKC: ph561150
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D008024
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 52214

 |

* Wd Datuak: Q193161
* Commonscat Multimedia: Ligands