recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hautsaren akaroa** (***Dermatophagoides pteronyssinus***) Pyroglyphidae familiako akaro bat da, gizakien etxeetako hautan bizi dena. Gizakien detritus organikoan bizi dira, adibidez gizakien larruazalaren zelula hilek sortutako hautsan. Asma eta alergia ezberdinen sortzaile izan daitezke. Akaro hauen liseriketan sortzen diren enzima batzuk euren kakan mantentzen dira eta alergiak sortzen dituzte mundu osoan zehar. Akaroen exoeskeletoak ere alergiak sor ditzake. Ameriketako hautsaren akaroa *Dermatophagoides farinae* espeziea da, baina ez da zertan Ameriketan bakarrik bizi behar. *Euroglyphus maynei* espeziea ere hautsaren akaro izendatzen da.

Hautsaren akaroak ez dira parasitoak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4573411
* Commonscat Multimedia: Dermatophagoides pteronyssinus
* Wikispecies Espezieak: Dermatophagoides pteronyssinus

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 171882
* Catalogue of Life: 312709
* CONABIO: 43270ARTROB501212
* Dyntaxa: 6007255
* GBIF: 2181959
* NCBI: 6956
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D040002
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 57L1Z5378K

 |

* Wd Datuak: Q4573411
* Commonscat Multimedia: Dermatophagoides pteronyssinus
* Wikispecies Espezieak: Dermatophagoides pteronyssinus
**Jiangdong**, literalki "ibaiaren ekialdea", Txina hego-ekialdean kokatutako eskualde baten izena da. Zehazkiago Yangtzetik hego-ekialdean kokatua, egungo Jiangsu probintziaren hegoaldean eta Zhejiangaren iparraldean.

Historia
--------

Historikoki, Jiangdong terminoa Wu Erresumaren ordezko izendapena izan zen Hiru Erresumen garaian. Bi terminoek Txinako hegoaldeari egiten diote erreferentzia, baina Jiangdong-ek alderdi geografikoa azpimarratzen du, eta Wu-k eskualdeko Han dinastiaren aurreko tradizioa azpimarratzen du.

Bertan jaiotakoak
-----------------

Sun Tzu estratega ospetsua jaio zen bertan, baita Sun Jian eta Sun familiako hainbat kide ere. Wu erreinuaren abiapuntua izan zen. Sun Cek konkistatu zuen, bereziki lurraldea okupatu zuten, Liu Yao, Yan Baihu eta Wang Lang gerra jaunak garaituz.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Jiandong mapa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7223981

 |

* Wd Datuak: Q7223981
Sinboloen adibideak.
**Jiahu sinboloak** *(寫作賈湖)* edo **Jiahu idazkera**, egungo Txinan aurkitutako idazkera sistema da. Idazkera erregistro goiztiarra da, K.a. 6.000. urte ingurukoa, eta oraindik deszifratu gabe dago. 2003. urtean aurkitu zituzten. Aztarnak neolitoaren hilobietan zeuden, gorpuzkinekin batera zeuden. Espezialista gehienentzat idazkera baino protoidazkera da.

Ezaugarriak
-----------

Dortoka oskoletan gainean egindako 16 ikur edo marka dira. Txinako Henan probintziako Jiahun aurkitu dira, neolitoaren *Peiligang* kultura garatu zen inguruan. Datazioak K. a. 6.200 eta 6.600 urte arteko datak eman ditu. Arkeologo batzuek askoz geroago, K.a. bimilagarren urtetan, garatuko zen hezurretako idazkerarekin lotu dute; haien ustez, nahiz eta ziur asko esanahi bera ez izan, irudiak antzekotasuna badute. Adibidez,  "begi", eta  "eguzki"; "egun" ideogramek beste sinbolo honekin, antzekotasun handia dute. Dena dela, ez da adostasuna lortu. Beste arkeologen ikuspuntutik, esaterako Garman Harbottle, Jiahunen aurkitutako kultura ez zen idazkera garatzeko moduko bezain konplexua.

Grabatutako oskolen inguruan ere harri txikien multzoak topatu dituzte, bestetik. Horiek erritoen zantzuak izan daitezke.

Jiahuren kokapen geografikoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, baita ere
---------------

* Banpo sinboloak

Kanpo estekak
-------------

* *‘Earliest writing’ found in China*, BBC News.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1351585

 |

* Wd Datuak: Q1351585
**Iñaki Dorronsoro Plazaola** (Ataun, 1947ko irailaren 14a) ingeniaria Eusko Ikaskuntzako lehendakaria izan da 2012tik 2020ra.

Ingeniaritza Bilbon ikasi zuen Industria Ingeniaritza Goi Eskolan.

Gaztetan atletismoa praktikatu zuen, xabalina-jaurtitzailea izan zen eta 1970etik 1975era EAEko errekorra izan zuen, 69,22rekin. Nazioarteko lehiaketan ere aritu zen.

Joan Mari Torrealdairi Manuel Lekuona Saria entregatzen.
Ibilbide profesionala Mondragon Korporazioari lotuta egon da kudeaketa- eta sustapen-ingeniaritzaren esparruan. LKS Taldearen sortzaileetako bat izan zen 1989an, eta Zuzendari Nagusia izan zen geroago. 1998an, Mondragon Corporationeko Hezkuntza, Ikerketa eta kudeaketa korporatiboaren ereduaz arduratu zen, eta Zientzia eta Teknologia Planen formulazioan eta jarraipenean ere parte hartu zuen.

2002an MIK (Mondragon Ikerketa Kudeaketan) zentroaren sorrera sustatu zuen, eta, geroago Lehendakaritza eta Zuzendaritza hartu zituen. Iñaki Dorronsorok irakasle laguntzaile gisa aritu da Mondragon Unibertsitatean (bere Kontseilu Errektoreko kide izan zen), Deustuko Unibertsitatean, eta Lancasterreko Unibertsitatean. Estrategia, lehiakortasuna, antolaketa, berrikuntza, ekintzailetza, enpresa- eta kudeaketa-ereduak aztertu eta dokumentatu dituen gaiak dira. Aldi berean, beste hainbat arlo ere landu ditu (soziologia, ekonomia, historia, zientziaren filosofia eta antropologia).

Iñaki Dorronsoro eta Fermin Leizaola
2012ko uztailaren 20tik 2020ko irailera arte, Eusko Ikaskuntzako lehendakaria izan da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    AGUIRRE SORONDO, Juan. «Iñaki Dorronsoro. Eusko Ikaskuntzako presidentea: Eusko Ikaskuntzak lanari ekingo dio euskal gizartea berritzeko ideia eta proiektu garrantzitsuak sustatuz, lagun ororen arreta erakarriko dutenak alegia» *www.euskonews.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-10-16).
2. ↑    «Dorronsoro Plazaola, Iñaki - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-10-16).
3. ↑    Galardi, Maider.  (2018). «Iñaki Dorronsorori elkarrizketa» *Berria* (Berria.eus) (Noiz kontsultatua: 2020-10-16).

Kanpo estekak
-------------

* Iñaki Dorronsoro */ Eusko Ikaskuntzako presidentea*. "Eusko Ikaskuntzak lanari ekingo dio euskal gizartea berritzeko ideia eta proiektu garrantzitsuak sustatuz, lagun ororen arreta erakarriko dutenak alegia" Juan Agirre Sorondo, Euskonews.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q100446841

 |

* Wd Datuak: Q100446841
Margolana egin aurretik prestatu zuen pastela-lana.
***Rue de Moulinsen saloia***, baita ere *Rue de Moulinsen burdeleko saloian* (frantsesez: '**Salon de la rue des Moulins'**), Henri de Toulouse-Lautrec margolari frantsesak 1894 eta 1895ean egin zuen lana da. Margolana Frantziako Albiko Toulouse-Lautrec Museoan erakusten da. Tamainua hau da: 111,5 × 132,5 zm.

Historia
--------

Toulouse-Lautrec burdeletan ibiltzen zen, Parisko Moulins kalean zegoen honetan bezala. Bezero bezala joaten zen, baina baita lekuko bezala ere, askotan bere lehengusu Tapie de Celeyran doktorearekin batera. Batzuetan, aste osoak igarotzen zituen haietako batean, prostituten eguneroko bizitza margotzen eta zirriborratzen. Artistaren gustuko gaia zen; bere lanetan XIX. mendeko Parisko gauaren benetako testigantza grafikoa utzi zuen.

Deskribapena
------------

Toulouse-Lautrecek zenbait zirriborro egiten zituen behin betiko pinturak egin aurretik. Lan honetan prostituta batzuk ikusten dira bezeroen zain, belus gorriko dibanetan. Mototsa goian duen eta lepo altuko soineko arrosa duen irudia, beste emakumeen arropa arinarekin kontrastatzen duena, "Gobernaria" edo "madame" da, emagalduei begirada ebaluatzaile baina ia errukiorra zuzentzen diena. Bere posizioak tentsioa adierazten du; kezkatua dirudi.

Bere ondoan, Mireille dago, margolariaren gogokoena, soineko urdin batekin eta takoizko zapatekin, lasai-lasai eserita. Bere irduia margolanaren erdigunea da. Lan honetan ere nola Toulouse-Lautrecek atseginago irudikatzen zituen prostitutak bezeroak eta proxenetak baino ikus daiteke.

Kolorea da nagusi koadro honetan. Konposizioa, nolabait, deszentratua dago, espazio huts zabalak utziz. Atzetik, irekidura batetik, argia sartzen da eta horrek margolanari sakontasun sentsazioa ematea lortzen du. Argiak prostituten aurpegietan eta lepoetan jotzen du; haien aurpegiak, berriz, ilunpean geratzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  P. F. R. Carrassat, *Maestros de la pintura*, Spes, 2005. ISBN 84-8332-597-7
2. ↑  Victoria Charles, Joseph Manca, Megan McShane, *1000 Chefs-d'œuvre de la peinture*, Parkstone International, 2014, 389 or.

Ikus, gainera
-------------

* Inpresionismo ondokoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3607539

 |

* Wd Datuak: Q3607539
Pwanchir Pitu, achuar herriaren xaman eta buruzagi espirituala
**Jibaro** (gaztelaniaz: *jívaro*) Hego Ameriketako leinu borrokazale bateko kidea da. Ekuadorren eta Peruko Amazonia aldean bizi dira, Pastaza, Morona eta Santiago ibaien inguruetan. Herri nekazaria da nagusiki; abereak hazten dituzte, eta arrantza ere egiten da. Emakumeen lana nekazaritza da eta gizonena berriz ehiza. Espainiarrek menderatu zituzten baina matxinatu eta askatasuna lortu zuten 1599an. Borrokan trebeak dira oso. Etsairen bat hiltzen zutenean haren arimak ez ziezaien gaitzik ekar, burua moztu, buruko hezurrak kendu, egosi, harri berotuz azala leundu, ukabilaren tamaina hartzeraino txikituz momifikatu eta buru horiek garaipen agiri gisa (*tsantsa*) gordetzen zituzten, orain dela gutxi arte. 20.000 bat lagunek osatzen dute leinua, emakumeek batez ere, gizonezko asko borrokan hiltzen baitira.

Taldeak
-------

Talde nagusiak honakoak dira:

* Shuar
* Achuar
* Huambisa
* Aguaruna

Aditu batzuen ustetan hauek ere herri jibaroak dira:

* Antipas
* Mayna

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik hartu da. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *190. arauaː Munduko herriak eta etniak.* .
2. ↑   Stirling, Matthew.  (1938). «Historical and Ethnographic Materials of the Jivaro Indians» *Smithsonian Institution Bureau of American Ethnology Bulletin* 2 (117).
3. ↑   Harner, Michael.  (1972). *Jivaro: People of the Sacred Waterfalls.*  ISBN 0385071183..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2487608
* Commonscat Multimedia: Jivaroan peoples

---

 |

* Wd Datuak: Q2487608
* Commonscat Multimedia: Jivaroan peoples
**Herri-hizkuntza** edo **etxeko hizkuntza** (*lingua vernacula*) hizkuntza-eremu batean egunerokoan egiten den araupeturik bako ohiko aldaera da. Batetik, badira argi zehaztutako corpusik idatzirik ez daukaten herri-hizkuntzak, batez ere ahoz erabiltzen baitira, eta, bestetik, badira hainbat eskualdetako mintzairatan testuak dauzkaten eta gramatika-arau uniformerik ez dauzkaten hizkuntzak. Bestalde, badira bere araupeko hizkuntzatik espazioz zein denboraz horren asagotuta dauden hizkerak, non hiztunek ez baitiete jatorrizko arauei jarraitzen, esate baterako, Brasilgo Hegoaldeko Rio Grandeko alemaniarrek hitz egiten duten aldaeran gertatzen den lez. Herri-hizkuntzak ez dira dialektoak. Araupekoa edo etxekoa ez den edozein lehen hizkuntzaren aldaera dialekto izena hartzen du. Ez da erraza dialekto eta herri-hizkuntzaren arteko zatilerroa marraztea. Herri-hizkuntza hizkuntza-eremu batean ezarritakoen bestelakoa da —kolonialismoaren sasoiko Afrikako lurralde zabalean sartutako frantsesaren eran.

Hitza hiru hizkuntza santuen (*tres linguae sacrae*) adigaitik etorri zen, hots, hebreera, greziera eta latina baliozko liturgia-hizkuntza bakarrak direlako sinesmena. Horren bidez, latinak Erdi Arotik harantz araupeko hizkuntza idatziaren estatusa jadetsi zuen; eta aberri-hizkuntzak, behe-mailakoak zirelakoan, Aro Moderno goiztarrera arte literaturatik baztertu eta galarazi zituzten, arrunt (*vulgaris*), barbaro (*barbara* edo *barbarica*) edo landatartzat (*rustica*) joz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1036511
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph1055127
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1036511
**Jakob Steiner** (Utzenstorf, 1796 - Berna, 1863) suitzar matematikaria izan zen. Geometria proiektiboaren sortzaileetako bat. 14 urte zituen arte ez zekien ez irakurtzen ezta idazten ere. Bere gurasoen esanaren kontra 18 urte zituela Yverdon hiriko Pestalozzi eskolara joan zen. Han geometriarako zuen erraztasun handia erakutsi zuen. Gerora Heidelbergen eta Berlinen egin zituen ikasketak. 1826. urte aldera argitaratu zituen lehen lanak eta 1832. urtean Könisgbergeko unibertsitateko ohorezko doktore-titulua jaso zuen. Handik bi urtera Berlingo unibertsitatean geometria-sailaren arduradun hautatu zuten; postu hartan aritu zen lanean hil arte. Apollonio Pergakoa greziarraren ondoren izan den geometrialaririk handientzat hartua izan da Steiner. Bere izeneko teorema, Steinerren gainazala (edo erromatar gainazala), eta Poncelet-Steinerren teorema azaldu zituen, besteak beste. Beste ikerketa asko ere egin zituen: kurba aljebraikoen tasunez, kurben maximoez eta minimoez, etab. 1881 eta 1882. urteetan, *Gesammelte Werke* izenaz, haren idatzien bilduma argitaratu zuten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
***Herri Txistu Hotsa*** Remigio Mendiburu eskultoreak 1971an egindako eskultura bat da. Donostian dago Askatasunaren Hiribidean. Zuhaitz-enbor itxurako Altzairuzko 20 hodik eratzen dute eskultura, eta hodiak ebakidura txikiagoa duten tutu-formako metalezko pieza zuzen batzuek lotzen dituzte hormara. Multzoa 16 metro garai da. Abstrakzio liriko bat egin nahian edo, balizko txistu batek egingo lukeen goranzko hotsa irudikatzen du.

* Remigio MendiburuRemigio Mendiburu
* 
* 
* 

Kasurik gehienetan, erakundeen eskutik irten ohi da eskultura kalera, baina kasu honetan hiriko kale nagusietako baten hasieran kokatutako eraikinaren sustatzaileak agindu zion Remigio Mendibururi (1931-1990) eraikinaren fatxadan gora egiten duen lana. Ingurune batik bat klasikoan kokatutako eraikinaren izaera berritzailea azpimarratzen zuen eskulturak, eta biziki harritu zituen garai hartako donostiarrak. Hamabi-hamabost metroko altzairu herdoilgaitzezko dozena bat tutu huts, sopletez landuak, enbor bihurrituak edo sustrai erraldoiak izango balira bezala lotzen zaizkio elkarri. Mendibururen eskuetan, alegia, gutxitan bezala hurbildu zitzaien altzairua naturari eta zuraren esentziari, azken hori izan baitzen Mendiburuk gehien erabili zuen materiala.

Mendiburuk eskulturak egiteko prozesu teknikoa adarrak, sustraiak eta abar metatzean zetzan… harik eta, hain zuzen, prozesua bera gogorarazten duten bolumen konbexu eta masa konpaktuak gauzatu arte. Teknika bera erabili zuen ***Herri txistu hotsa*** eskultura monumentala egiteko. 20 hodi barrenuts dira, astiro sigi-saga. Kritiko askoren ustetan, Donostiako hiri-eskulturarik onenetakoa da, dagokion eskalari primeran egokitua.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «forma begiradan: Remigio Mendiburu, Herri txistu hotsa» *www.formabegiradan.net* (Noiz kontsultatua: 2022-11-25).
2. ↑  Bestelako begiradak. Donostiako eskulturak Donostia turismo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115429714

 |

* Wd Datuak: Q115429714
Israelgo barrutiak.
**Israelen banaketa administratiboa** nagusiki 6 barrutiz osatua dago (hebreeraz *mehozot*, sing. *mahoz*), eta 15 azpibarrutiz (hebreeraz *nafot*, sing. *nafa*). Azpibarruti bakoitza eskualde naturaletan banatzen da, 50 guztira.

Israelen kasua oso berezia da, honek indarkeriaz hainbat lurralderen anexioa egin eta kolonoekin okupatu zituelako. Bereganatutako lurraldeen artean Siriako Golango Gainak eta Palestinako hainbat lurralde daude. Izan ere, Israelek beretzat jotzen ditu nahiz eta NBEk lurralde horiek ez dituen Israelgotzat ezagutzen.

Golan Azpibarrutia, lau eskualde natural dituena, kopuru horren barne dago nahiz eta Nazio Batuen Erakundeak ez duen Israelgo eskualdetzat ezagutzen. Jerusalem Barrutiak Ekialdeko Jerusalem hartzen du bere baitan. Israelek Ekialdeko Jerusalem anexatu izanak liskarrak eragiten ditu. Hala ere, Judea eta Samaria Eremua ez da kontuan hartu Israelek ez dituelako bere eskumen guztiak hor ezarri.

| Barrutia | Hiriburua | Azalera | Biztanleria |
| --- | --- | --- | --- |
| **Erdialdeko barrutia** | Ramla | 1.293 km² | 1.613.700 (2005) |
| **Haifa barrutia** | Haifa | 864 km² | 858.000 (2007) |
| **Hegoaldeko barrutia**  | Beersheva | 14.231 km² | 1.002.400 (2005) |
| **Iparraldeko barrutia**  | Nazaret | 3.484(\*) km² | 1.216.800 (2007) |
| **Jerusalem barrutia** | Jerusalem | 652 km² | 851.400 (2006) |
| **Judea eta Samaria Eremua** | Ariel |  ? km² | 280.000 (2005) |
| **Tel Aviv barrutia** | Tel Aviv-Yafo | 176 km² | 1.221.600 (2008) |

(\*)3.484 km² Golango Gainak kontuan hartu gabe, bestela 4.478 km².

Ikus, gainera
-------------

  

* Israelgo historia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1550119
* Commonscat Multimedia: Subdivisions of Israel

---

 |

* Wd Datuak: Q1550119
* Commonscat Multimedia: Subdivisions of Israel


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Israel | Israelgo barrutiak | Israel |
| Erdialdea • Haifa • Hegoaldea • Iparraldea • Jerusalem • Judea eta Samaria Eremua • Tel Aviv |
***Herri Batasuna*** Alejandro Tapia Aiestaran gipuzkoar margolariak Usurbilen 1985ean egindako mural bat da. Herri Batasuna alderdiak urte horietan garatu zuen *Euskal Herria alaitsu eta borrokan kementsu* kanpainaren parte da eta manifestazio bat irudikatzen du, euskal gatazkarekin lotutako hainbat ikurrekin.

Zentsura
--------

Murala 2009an Eusko Jaurlaritzaren aginduz desitxuratu zen, Espainiako Alderdi Politikoaren Legearen ondorioz. Lege horrek debekatutako alderdi politikoen propaganda egitea debekatzen zuen. Murala estaltzen ari zirenek ikurriña ere estali zuten eta herritar batek "hori ere ilegala al da?" galdetu zien.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Ibilbidea – Harria Hitz.*  (Noiz kontsultatua: 2020-10-28).
2. ↑    «Alejandro Tapia, herritarren gogoan - Usurbil» *Noaua.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-10-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q100980780

 |

* Wd Datuak: Q100980780
**Herri Oihua** Barakaldon 2011. urtean sorturiko musika taldea da.

Ibilbidea
---------

Herri Oihua taldea 2011.urtean sortu zen, Revolta Permanent taldeko kideak eta Gardenia taldeko Mikel Becerra kitarjolea batu zirenean. Hasieran, berez, abesti bakarreko proiektua izateko sortu zen zuzeneko batean gehitzeko. Emanaldi hori prestatzeko Aritz Monedero baxularia eta Lander Gormedino baterijolea sartu ziren. Zuzeneko horretatik taldea era egonkorrean sortzea erabaki zuten eta handik gutxira beraien lehen diska kaleratu zuten, "Arjea" (2012). Urte berean *Banden Lehia* lehiaketa irabazi eta bigarren diska bat grabatzeko eta BBK Live 2013ko edizioan jotzeko aukera lortu zuten.

Bitartean, Euskal Herriko hainbat puntu ezberdinetan emanaldiak ematen egon dira, baita Katalunian (EH Sona festibala) edota Cadizen ere (Monkey Week festibala). 2013ko udan bigarren diska kaleratzen dute "Ez" izenekoa, Aitor Abiok ekoiztua. EHZ Festibala, Ibilaldia, EH Sona, Deaffest, Monkey Week eta bestelako jaialdietan aritu dira emanaldiak eskaintzen. 2013ko abenduan Aritz Monederok taldea utzi zuen eta Alex Rementeriak hartu zuen bere lekua. 2016an, bi urtez jarduerarik gabe egon ostean, eszenatokietara bueltatu ziren kide berri baten eskutik (Lander Campos, bateria) eta lan berriarekin, "Sustrairik dagoen bitartean…".

Taldekideak
-----------

* Iker Villa (ahotsa)
* Iker Aginaga (ahotsa)
* Lander Campos (bateria)
* Alex Rementeria (baxua)
* Mikel Becerra (gitarra)

Diskografia
-----------

* *Arjea* (2012, Gaua Records)
* *Ez* (2013, Baga-Biga)
* *Sustrairik dagoen bitartean...* (2016, Gaua Records)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188180

 |

* Wd Datuak: Q31188180
**Herri Olinpiada** (katalanez: *Olimpíada Popular*) Espainian, Bartzelonan 1936ko uztailak 19 eta 26 bitartean ospatu beharreko ekitaldi kirolanitza zen, azkenean, ospatu ez zena, olinpiada inauguratu baino egun bat lehenago, Espainiako Gerra Zibila hasi baitzen.

Herri Olinpiada, urte bereko Berlingo Olinpiar Jokoen aurkako protesta gisa antolatu zen (Hitler zegoen boterean). Berriki aukeratua zegoen II. Errepublikako gobernuak, Berlingo jokoak boikotatzea erabaki zuen espainiar kirolariak jokoetara ez bidaliz, eta nahiago izan zuen ordezko kirol ekitaldi bat antolatzea, baina data ezberdin batean.

Herri Olinpiadak, aurreko olinpiaden egitura aldatzen zuen, eta parte-hartze forma ezberdinak zabaltzen zituen lurraldetasunari dagokionez. Hiru kategoria ezarri ziren: nazionala, erregionala eta lokala. Honela, ordezkaritza nazionalek, kirol bakoitzean hiru ordezkaritza bidal zitzakeen, eta horrela, estatuen arteko lehiaketa bakarrik ez zela izango aditzera ematen zen, baizik eta estatukoak ez ziren ordezkaritzek ere parte har zezaketela, Alsazia, Maroko frantziarra eta Maroko espainiarra kasu.

22 naziotako 6.000 kirolarik izen eman zuten, AEB, Herbehereak, Frantzia, Belgika, Txekoslovakia, Danimarka, Norvegia, Suedia eta Aljeria izan zirelarik kirolari gehien bidali zituztenak. Emigratutako kirolari judutarren ordezkaritzak, Alsazia, Katalunia, Euskadi eta Galiziakoak ere egon ziren, beste batzuen artean.

Alemania eta Italiako taldeak, herrialde horietako erbesteratuz osatuak zeuden. Kirolari gehienak, kirol talde sindikaletakoak eta ezkerreko alderdietakoak ziren, eta ez estatuko kirol komite olinpikokoak, kirolari horien artean, maila altuko batzuk bazeuden arren.

1929ko Bartzelonako Nazioarteko Erakusketarako eraiki ziren ostatu eta hotelak erabiliko ziren, eta Montjuiceko estadioa, gaur egun Lluís Companys Estadio Olinpikoa, jokoen egoitza izango zen.

Langile Olinpiaden barnean antolatutako ekitaldia izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1355516
* Commonscat Multimedia: Olimpíada Popular

---

 |

* Wd Datuak: Q1355516
* Commonscat Multimedia: Olimpíada Popular
**Israel Pagaldai** (Durango, 1984-1998ko apirilaren 2a) haurra GIB gaixotuta hil zen. Bere kasu oso polemikoa izan zen bere ikastetxetik kanporatu zutelako.

Maria Goretti ikastetxea
------------------------

1998ko apirilaren 2an, Israel Pagaldai durangarra hil zen 14 urterekin. 1987an, hiru urte zituela, GIB birusarekin kutsatua egoteagatik ikastetxetik kanporatu zuten lehen euskal haurra izan zen. Familiak auzitara jo zuen. Ama kutsatuta zegoela eta, seropositiboa zen Pagaldai, eta gaitzaren inguruko informazio falta argudiatu zuen Iurretako Maria Goretti ikastetxeak erabakia hartzeko. Itunpekoa zen eta Eusko Jaurlaritzak diru-laguntzak kendu zizkion. Aurrerago, epaitegiek familiari arrazoia eman eta ebatzi zuen ezin zela pertsona bat GIB birusa izateagatik diskriminatu. Espainiako Estatuko halako lehen sententzia izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q120442275

 |

* Wd Datuak: Q120442275
*Artikulu hau Boliviako uharteari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Sol (argipena)».*
**Isla del Sol** (kitxuaz: *Titiqaqa wat'a*) Titikaka lakuan dagoen uharte bat da, Boliviako Manco Kapac probintzian, 9,6 kilometro luze eta 4,6 zabal da, eta, bere hedadura, 14,3 kilometro karratukoa da. Lakuko uharterik handiena da, bere jatorrizko izena Titikaka da, eta, horregatik, uhartea dagoen lakuak, bere izena darama, "pumaren harkaitza" esan nahi duena.

Erliebe malkartsu bat du, terraza askorekin, antzinako inken nekazaritzaren ondorioz. Inken garaian, uhartea santutegi bat zen, Eguzki jainkoa edo Intiri eskainitako birjinak zituen tenplu batekin, eta hortik datorkio izena.

Uhartearen zatirik gehienean, kitxua eta aymara indigenak bizi dira, artisautza eta artzaintzan aritzen direnak. Hitz egiten dituzten hizkuntzak, arbasoenak dira, kitxua eta aimara, baina baita gaztelania ere.

Uhartearen luze-zabal osoan zenbait gune arkeologiko ikus daitezke, non *Harkaitz Sakratua* edo Jatorrien Harkaitza nabarmentzen den, kroniken arabera, Manco Capac eta Mama Ocllo Cuzco sortzera irten ziren tokia dena. *Chinkana* edo labirintoa ere ikus daiteke, inken garaiko Pilkokaina Jauregiaz gain, bakarra, bere eraikuntza ezaugarriengatik. Beste toki bat, Yumaniko eskailerak dira, uhartearen tontorrera daramatenak, non Kristobal Kolonen aurreko garaiko ur iturri bat dagoen.

Uhartean, Challapampa arkeologia museoa ere dago, non inguruetan aurkitutako atal arkeologikoak erakusten diren.

Ikus, gainera
-------------

* Isla de la Luna
* Copacabana
* Kona Badia
* Yampupata itsasartea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q600282
* Commonscat Multimedia: Isla Del Sol, Bolivia

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q600282
* Commonscat Multimedia: Isla Del Sol, Bolivia
**María Isidora Ignacia Aguirre Tupper** (Santiago, 1919ko martxoaren 22a - ib. 2011ko otsailaren 25a) idazle txiletarra izan zen, batez ere Amerikako eta Europako herrialde askotan antzeztuta izan diren gizarte gaiei buruzko lan dramatikoen egilea. Bere lanik ezagunena *La pergola de las flores da,* *Memoria Chilenaren* dagokion orrialdeak esaten duenez, XX. mendeko bigarren erdialdeko Txileko antzerkiaren historiako mugarrietako bat izan zen.».

Biografia
---------

Fernando Aguirre Errázuriz eta María Tupper Huneeus margolariaren (1893-1965) alaba, Santiagoko Jeanne D'Arc ikastetxeko ikaslea izan zen eta ondoren gizarte lana eta literatura, pianoa, ballet modernoa eta marrazkia (1937-39) ikasi zituen.

21 urte zituela, 1940an, Nené (hala deitzen zioten) Gerardo Carmona Espainiako Gerra Zibileko errefuxiatuarekin ezkondu zen, bost urtez landan bizi izan zen, eta geroago Parisera joan zen, eta han bizitza ilustratzailea gisa irabazten hasi zen, antzerkia eta zinema ikasten ari zen bitartean. 

Txilera bueltan, "Hugo Miller aktore eta antzerki zuzendariarekin trolebusean izandako bilera erabakigarria izan zen bere bokazioa zehazteko eta antzerkigintzara erabat dedikatzeko"  eta horrela 1952an drama ikastaro batean izena eman zuen, Hezkuntza Ministerioko Txileko Akademian. «Hortik aurrera, antzerki jarduerekiko dedikazioak askotan bere bizitza pertsonala ere alde batera uztera eramango zuen. »

Bi seme izan zituen bere lehen senarrarekin, Gerardo Carmonarekin, eta beste bi bigarrenarekin, Peter Sinclaire ingelesarekin, eta harengandik ere banandu zen.

Isidora Aguirre Tupper 2011ko otsailaren 25eko gauean hil zen biriketako porrotaren ondorioz. Bere lagun eta idazle Virginia Vidal-ek komentatu zuen bezala: "Txilek lurperatzen du Isidora, Literaturako Sari Nazionala zor baitzaio, eleberrigile eta antzerkigile gisa egindako lan handiarengatik aitortza murriztua izango zena". 

Bere konpromiso soziala, bere pertsonaiak sakonki ikertzen zituen lan izugarria gorabehera, giza eskubideen defentsari eta bere jarduera abertzaleari gehitu zitzaion arren, sariak banatu zituen epaimahaiak Demokraziaren aldeko alderdien itunaren gobernuetan, behin eta berriz ukatu zioten Isidora Agirreri Sari Nazionala. Gertakari hori gogora ekarri zuen Juan Radrigán antzerkigileak 2012an sari hau lortzeagatik emandako hitzaldian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Presentación de *La pérgola de las flores*, portal *Memoria Chilena*; acceso 14.09.2011
2. 1 2  *Isidora Aguirre (1919-2011). Una vida intensa*, *Memoria Chilena*; acceso 14.09.2011
3. ↑  Andrea Jeftanovic. *Isidora Aguirre: la misma, la otra*, portal informativo de la Casa de las Américas *Ventana*, 02.03.2011. El texto, escrito el 28.02.2011, también está en Facebook; acceso a ambas fuentes: 14.09.2011

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3155297
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 57154421
* ISNI: 0000 0000 5959 3753
* BNE: XX985964
* BNF: 13476605j (data)
* GND: 1056764236
* LCCN: n86011349
* NKC: jn20030820007
* SUDOC: 035180560
* CineChile: url

 |

* Wd Datuak: Q3155297
|  |
| --- |
| **Itchan Kala**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
|  |
| **Mota** | Kulturala |
| **Irizpideak** | iii, iv, v |
| **Erreferentzia** | 543 |
| **Kokalekua** |  Uzbekistan |
| **Eskualdea2** | Asia eta Australasia |
| **Koordenatuak** | 41°22′40″N 60°21′34″E﻿ / ﻿41.377718°N 60.359476°E﻿ / 41.377718; 60.359476 |
| **Izen ematea** | 2001 (XXV. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Itchan Kala** (uzbekeraz *Ichan Qa'la*, persieraz ایچان قلعه) Khiva hiriko auzo zahar harresitua da, Iranerako bidean basamortua igaro baino lehen zegoen oasi batean kokatua. 1990ean Gizateriaren Ondare sailkatu zuen Unescok.

Hiri zaharrak 50 monumentu eta 250 antzinako etxe baino gehiago ditu, batez ere XVIII. eta XIX. mendeetakoak. Nahiz eta antzinako monumentu gutxi izan, Erdialdeko Asiako arkitektura multzo koherentea osatzen du. Djuma meskita, adibidez, X. mendea ezarri zen baina 1788-1789 urteetan guztiz berreraiki. Hala ere, areto hipostiloak 112 koloma ditu, antzinako eraikinetatik berreskuratuak.

Itchan Kala auzoko monumentu esanguratsuena gotorlekuaren adreiluzko harresi almenadunak dira. 600 metro luze eta 400 metro zabaleko laukizuzena, sartzeko lau ate ditu alde bakoitzean. Nahiz eta X. mendekoak direla uste izan, egungo 10 metro garaiko harresiak batez ere XVII. mendean eraiki ziren, eta geroago konpondu.

Irudiak
-------

* Mendebaldeko ateaMendebaldeko atea
* Kale baten ikuspegiaKale baten ikuspegia
* Sayid Alauddinen mausoleoaSayid Alauddinen mausoleoa

Ikus, gainera
-------------

* Khivako khanerria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q535577
* Commonscat Multimedia: Itchan Kala

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 543

 |

* Wd Datuak: Q535577
* Commonscat Multimedia: Itchan Kala


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Uzbekistan | Gizateriaren Ondarea Uzbekistanen | Uzbekistan |
| Bukharako hirigune historikoa • Itchan Kala • Samarkanda - kulturen bidegurutzea • Shahrisabz hirigune historikoa |
**Iterazioa** prozesu baten errepikapena da, emaitzen sekuentzia bat (zenbaitetan mugagabea) sortzeko. Prozesuaren errepikapen bakoitzari ere iterazioa esaten zaio, eta iterazio bakoitzaren emaitza hurrengo iterazioaren abiapuntua da zehaztasun maila batera edo soluziora heldu arte. Bereziki matematikan, informatika eta hezkuntzan erabiltzen da. Iterazioari **prozesua** **iteratiboa** ere esaten zaio.

### Matematikan

Matematikan, iterazioa funtzio bat errepikatzeko prozesuari erreferentzia egin diezaioke, hau da, funtzio bat behin eta berriz aplikatzeari, iterazio bateko irteera hurrengorako sarrera gisa erabiliz.

Adibidez, 1etik 5erako zenbakien batura kalkulatzeko, 1+2 kalkula daiteke lehenik, eta gero emaitzari 3 gehitu, eta ondoren 4, eta 5 azkenik; batuketa bakoitza iterazio bat da.

Itxuraz sinpleak diren funtzioen iterazioak jokabide konplexuak eta arazo zailak sor ditzake; adibidez, ikus Collatz aierua eta Zenbakien teoriako Malabaristaren sekuentziak.

### Informatikan

Informatikan, iterazioa ordenagailu-programa baten barruan enuntziatuen bloke bat markatzeko teknika da, errepikapen kopuru zehatz baterako. Begizta horretan prozesuaren emaitza hurrengo errepikapenean erabiltzen bada iterazioa dagoela esaten da.

Beheko sasikodea iterazio adibide bat da; `for` begiztaren kortxeteen arteko kode-lerroak hiru aldiz errepikatuko da:

```
*a* = 0
**for** *i* **from** 1 **to** 3        // errepikatu hiru aldiz
{
    *a* = *a* + i            // gehitu a-ri i-ren uneko balioa
}
print *a*                  // 6 zenbakia inprimatuko da (0 + 1; 1 + 2; 3 + 3)
```

Objektuetara zuzendutako programazioan, iteratzailea datu-egitura ezberdinetarako iterazioa modu berean exekutatzen dela ziurtatzen duen objektua da, geroko kodeketa saiakeretan denbora eta ahalegina aurreztuz. Bereziki, iterazioaren eragileak datu-egitura horretako nodo bakoitzean eragiketa mota bera errepikatzeko aukera ematen du, askotan aurrez zehaztutako ordenaren batean.

### Hezkuntzan

  

Pedagogia-eskola batzuetan, iterazioak erabiltzen dira ikasleak esperimentuak, ebaluazioak edo proiektuak errepikatzean emaitza hobeak erdiesteko, edo trebetasun teknikoa menderatzeko. Praktikak bikaintasuna lortzeko bide gisa ikusten da. Berez, iterazioa ez da prozesu errepikakorra espirala edo kiribila baizik: "Ikerketa iteratiboak dakarren ikaskuntza- eta garapen-prozesua, jendeak ideiak berrikusteko eta haien inplikazioari buruz modu kritikoan hausnartzeko aukera anitz ahalbidetzen ditu".

Ikus, gainera
-------------

* Errekurtsio

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Facilitated Quality Competition As A Driver Of Health Care Value» *Forefront Group* 2013-09-30 (Noiz kontsultatua: 2022-09-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q651022
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q651022
**Ea-Ispasterko zentral nuklearra** 1970eko hamarkadan Iberduero (gaur egungo Iberdrola) enpresak Bizkaiko Ispaster eta Ea udalerrien artean (Ogellan) eraikitzeko aurkeztutako zentral nuklear baten proiektua izan zen.

Zentralaren proiektua
---------------------

Proiektuak 1.000 MWko potentziako sei talde aurreikusten zituen Ogella badiaren inguruan, Ea eta Ispaster udalerrien artean.

Plangintza nuklearra
--------------------

1950eko hamarkadan hasitako hazkunde ekonomiko handiak, etorkinen etorrera amaigabeak eta batez ere kontsumitutako elektrizitateren gorakadak, etorkizunerako energia beharrizanak asetuko zituen plangintza prestatzera eraman zituen Ibedueroko arduradunak. Garai hartan, Estatuan garatzen ari zen energia nuklearra izan zen, enpresako buruek aukeratu zutena. Espainiako gobernu frankistaren ustetan, etorkizunean Bilboaldea eta Euskal Herriko biztanleria eta industriak, hazten jarraituko zuten, eta horretarako hainbat zentral nuklear eraikitzeko kokagune zehaztu zituzten:

* Lemoizko zentral nuklearra: Lemoiz (Bizkaia)
* Ispasterko zentral nuklearra: Ispaster eta Ea (Bizkaia)
* Debako zentral nuklearra: Deba (Gipuzkoa)
* Tuterako zentral nuklearra: Tutera (Nafarroa)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Javier Gutiérrez, Euskal Telebista. «Lemóniz, la central fantasma» (Noiz kontsultatua: 2013-06-20).

Ikus, gainera
-------------

* Ogella hondartza
* Ez, eskerrik asko! Gladysen leihoa dokumentala

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** *Lemóniz, la central fantasma* dokumentala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259843

 |

* Wd Datuak: Q12259843


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
***Itsasoak ez du esperantzarik*** 1973an Luis Haranburu Altuna (1947) idazleak plazaratutako lehen eleberria izan zen. Nobela laburra da. Garaian gaia ez zen oso ohikoa eta, ondorioz, arrakasta handia ezagutu zuen lan honek. 1987 eta 1994an beste bi argitalpen ere egin ziren.

Garrantzia
----------

"Euskal literaturaren hastapenetan idatzi ziren aurreneko eleberrien artean aipagarrienetakoa, berrikuntza izan zelako euskal letretan eta garai hartan sortu zuen oihartzunagatik. Best-sellerra izan zen bere sasoian. Euskal irakurle gazteen artean asko irakurri zen (Frankismoko libururik salduenen artean dago)". "Gaurko begiekin begiratuta liburua xinpletxoa ere izan daiteke, baina oraindik ere erraz irakurtzen da eta ez du galdu bere ukitu modernoa".

Gaiak
-----

Ordura arteko euskal literaturan gutxi landutako gaiak azaltzen ziren eleberrian: maitasuna, bakardadea, bikote-harremanak, desamodioa eta sexu pittin bat, dena ere existentzialismo eta malenkonia ukitu batez.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Xabierren eta Inesen arteko harremana kontatzen digu liburuak, Xabierrek berak lehenengo pertsonan kontatuta. Protagonistak unibertsitateko ikasle giroko gazteak dira. Miren Millelabeitiak horrela laburtu zuen: "Protagonista bietako batek lehen pertsonan kontatua, maitale zeharo desberdin biren maitasun-nahiari eta urruntzeari, eta deselkartzeari buruzko istorioa da Altunarena, udagoieneko arratsalde alper bateko ordu geldoak jarraituz hiru ataletan antolatua: "Bostak", "Seirak" eta "Zazpirak". Hauetako bakoitza azpiataletan banaturik dago, sei azpiatal ditu "Bostak" atalak, beste horrenbeste "Seirak" atalak, eta bat-bateko heriotza hirugarren azpiatalean, "Zazpirak" atalak. Antolaketak eta flash-backaren erabilerak agerian uzten du kontakizunean denboraren joanak duen garrantzia, geldoegia maitasun istorioak duen arrapaladako ebazpena kontutan izanik".

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Eleberriaren inguruko komentario Auñamendi Entziklopedian.
* Beñat Sarasolaren komentario kritikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57669999

 |

* Wd Datuak: Q57669999
*Italia Turrita* estatua Reggio Calabrian kokatua.
 Italiak Trieste eta Trento besarkatzen ditu.
**Italia Turrita** Italiako pertsonifikazio edo alegoria nazionala da, bere jatorria Antzinako Erromaren garaian duena, eta bere ezaugarri nagusia, Goi Erdi Aroan eskuratua, horma-koroa da (hortik datorkio izena *turrita* edo "dorreekin" italieraz) Erdi Aroko jatorri komunaleko italiar heraldika zibikoaren tipikoa. 

Italia Turrita ohiko ezaugarri mediterraneoak dituen emakumea da, aurpegi irribarretsua, ile iluna eta edertasun dotore eta idealizatua dituena. Askotan galburu eskukada bat (emankortasunaren ikurra eta Italiako nekazaritza ekonomiaren erreferentzia), balantzadun ezpata bat (justiziaren metaforak) eta kornukopia (ugaritasunaren alegoria) ditu eskuetan.  Faxismoaren garaian liktore sorta bat izan zuen .

Stella d'Italia
---------------

Bere buruaren gainean sarritan bost puntako izar distiratsu bat irudikatzen da. Italiako antzinako ikur sekular bat da, nazioa babestu bide zuena, *Stella d'Italia* (Italiako Izarra) izenez ezagutzen dena. Italiaren Batasunaren ikonoa, 1870etik 1890era Italiako Erresumaren armarriaren gandorrean erabili zen eta 1948an Italiako Errepublika jaiotzean onartutako egungo Italiako armarriaren oinarrizko elementua da. .

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Iconografía e imagen alegórica de Italia*.* .
2. ↑    L’immagine dell’Italia, eredità antica*.* .

Kanpo estekak
-------------

* 1958ko maiatzaren 25eko *La Domenica del Corriere* -ren azala, non Italia Turrita hauteskundeetan bozkatzen irudikatu zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1576291
* Commonscat Multimedia: Personifications of Italia

---

 |

* Wd Datuak: Q1576291
* Commonscat Multimedia: Personifications of Italia
**Saint-Gonéry kapera** Bretainiako Plougrescant herrian dago, Frantzian. Gaur egungo eraikina XV. eta XVI. mendekoa bada ere, aztarna batzuk, esaterako dorrera, XII. mendekoa da. Frantziako Monumentu historikoaren izendapena du.

Deskribapena
------------

Kanpotik elementu nagusia dorre trinkoa da. Dorre horrek egurrezko eta berunezko orratza du. Deigarria da baita ere barruko pulpitua. Barrualdean XV. mendeko fresko interesgarriak ikus daitezke. Fresko horietan Testamentu Zaharreko eta Itun Berriko eszenak ikusten dira: munduaren sortzea, Jesusen bizitza, e.a. Margolanak oso ondo kontserbatuta daude eta orain gutxi zaharberrituak izan dira.

Barrualdean ere badira beste interes bereziko elementuak: hilobiak eta erlijio-objektuak.

Kaperaren lagunak
-----------------

Saint Gonéry kaperaren inguruan monumentuaren lagunen taldea antolatu da. Talde horrek elizaren balioak zabaldu nahi ditu eta bisitariei monumentua ezagutzeko aukera eman nahi dute.

Margolanak
----------

* Saint-Gonéry kaperaren barrualdea
* Sapai gangaduna.Sapai gangaduna.
* Errege Magoak*Errege Magoak*
* Détail Egiptoko ihesaldia, Jesus amarekin.Détail *Egiptoko ihesaldia*, Jesus amarekin.
* Azken afaria*Azken afaria*
* Azken afariaren zehaztasuna: Judas Iscariote Deabruarekin.Azken afariaren zehaztasuna: Judas Iscariote Deabruarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2956839
* Commonscat Multimedia: Chapelle Saint-Gonéry

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00089481

 |

* Wd Datuak: Q2956839
* Commonscat Multimedia: Chapelle Saint-Gonéry
***Hartz zuria***, frantsesez ***Ours blanc***, François Pompon (1855-1933) eskultore frantsesaren lana da. 1986tik Orsay museoan ikus daiteke. Dijongo Darcy lorategian Henry Martinet-ek 1937an egindako erreprodukzioa ikus daiteke; Martinet Pomponen laguna zen eta erreprodukzioa omenaldi gisa burutu zuen.

Ezaugarriak
-----------

François Pomponek 1905.urtetik bere eskulturen formak sinplifikatu egin zituen. Gainazal leundu zuen eta bere animalien eskulturak guzitei apaingarriak kendu zizkion. 1922an Salon d'automne delakoan maketa bat aurkeztu zuen eta harridura sortu zuen ezen XX. mendeko modernitatearen benetako ikurra izan baitzen. Hau Pomponen lan ezagunetariko bat izan zen.

Galeria
-------

* Tamainu txikiko erreprodukzioa Dijongo Arte Ederren Museoan.Tamainu txikiko erreprodukzioa Dijongo Arte Ederren Museoan.
* Dijongo Darcy lorategian dagoen erreprodukzioa.Dijongo Darcy lorategian dagoen erreprodukzioa.
* Hartzaren burua.Hartzaren burua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3358458
* Commonscat Multimedia: Ours blanc by François Pompon (RF 3269)

---

 |

* Wd Datuak: Q3358458
* Commonscat Multimedia: Ours blanc by François Pompon (RF 3269)
**Hartzaile metabotropikoa** zelula mintzeko hartzaileen azpimota bat da, zelula eukariotoen azalean edo xixkuetan dagoena.



Ez da kanal ioikoa.
Hartzaile metabotropikoaren eragina ez da kanalen portaera aldatzea, baizik eta
entzimak aktibatu/inhibitzea, hainbat helbururekin (beste kanal batzuk irekitzea/ixtea, eta abar). Hau
da, hartzaileak entzimak aktibatzen edo inhibitzen ditu,
eta horrela hainbat ondorio sortzen ditu zelula postsinaptikoan.
Hauetariko bat izan daiteke kanal ioikoren bat erregulatzea.

Hartzaile metabotropikoaren mekanismoaren esplikazioa:

1- Neurotransmisorea (noradrenalina) hartzailearekin lotzen da

2- G proteinak aktibatu egiten dira

3- Hauen a azpiunitateak banandu eta entzimak aktibatzen dira (adeninaziklasa)

4- ATP gastuaz AMP ziklikoa aktibatzen da.

5- Horrek, berriz, proteina kinasa (inaktibo zegoena) aktibatu egingo du, azken horrek proteinak fosforilatu ditzan.

6- ERANTZUN ELEKTRIKO LOKALAK (puntu zehatzetan).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q901988

 |

* Wd Datuak: Q901988
Boro atomoa hartzaile gisa jokatzen du siliziozko sare kristalino batean (bi dimentsioko marrazki sinplifikatuan).
Erdieroaleen fisikan, **hartzaile** edo **elektroi-hartzaile** ezpurutasun atomo bat da zeinak p motako eskualdea osa bait dezake erdieroale puru bati gehitzen zaionean.

Adibidez, silizioa (Si), balentziako lau elektroi dituela, p motako erdieroale gisa dopatu behar denean, boroa (B) edo aluminioa (Al) bezalako III taldekoelementuak erabil daitezke, balentziako hiru elektroi dituztelako. Hiru balentzia elektroi atomo bati ezpurutasun tribalentea ere deitzen zaio. Beste ezpurutasun tribalenteak indioa (In) eta galioa (Ga) dira. 

Kristal sarean Si atomo bat ordezkatzean, boroaren balentziako hiru elektroiek lotura kobalenteak osatzen dituzte inguruko Si hiru atomoekin; baina laugarren bizilagunarekiko lotura ez da asebetzen. Bete ez den loturak ondoko loturetatik elektroiak erakartzen ditu. Giro tenperaturan, aldameneko lotura bateko elektroi batek salto egingo du ase gabeko lotura betetzeko. Horrela hasieran neutroa zen boro atomo hartzailea negatiboki kargatuta ( ionizatua ) gelditzen da.  Salto egin duen elektroiak hutsune bat utziko du (elektroi bat falta den lekua). Hutsune honek berriro erakarriko du beste elektroi bat ondoko lotura batetik. Kate moduko prozesu honi esker, sortutako hutsunea Si kristalaren zehar mugi daiteke eta korronte bati erakarpena eman diezaioke, horrela karga eramaile gisa jokatuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Ikus, gainera
-------------

* Emaile (erdieroaleak)
* Elektroien hartzailea
* Erdieroaleak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q912138

 |

* Wd Datuak: Q912138
Metilo gorriaren proba: ezkerreko saio-hodiak metilo gorriaren emaitza positiboa du, bakterioek hartzidura azido-mistoa burutu dutelako; eskuinekoa metilo gorriaren negatiboa da
**Hartzidura azido-mistoa** hainbat bakteriok (enterobakteriok, bereziki) burutzen duten hartzidura da, zeinean glukosa hartzitzen baita azido organiko batzuk sortuz.

Azido laktikoa, azido azetikoa, sukzinatoa, azido formikoa eta etanola dira hartzidura honen ohiko produktuak, CO2 eta H2 gasez gain.

Hartzidura mota honetan glukosa oxidatu egiten da pirubatoraino, lehenengo fase batean. Gero, pirubato horretatik sortzen dira, entzima bereziei esker, goian aipatu diren azido organikoak.

Sortutako azido organiko horiek ingurunearen pHa jaisten dute. Hartzidura azido-mistoa egiten duten bakterioak identifikatzeko laborategian erabiltzen den proba batek, metilo gorriaren probak, pHaren jaitsiera hori antzematen du: bakterioek hartzidura azido-mistoa egiterakoan ingurunea azidotzen dute, eta metilo gorria koloratzaileak gorri kolorea hartuko du (koloratzailea gorria baita pHa 4,5 baino txikiagoa denean).

Enterobakterio batzuek hartzidura azido-mistoa jarraitzen dute: Escherichia, Salmonella, Shigella, Citrobacter, Proteus eta Yersinia, besteak beste. 

Hartzidura mota honetan sortzen den etanolak aplikazio batzuk ditu, bioteknologiak ustiatzen dituenak: erregai bezala erabiltzen da, adibidez

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Farrell, Alexander E.; et al. (2006). "Ethanol can contribute to energy and environmental goals". Science. 311 (5760): 506–508

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22275677

 |

* Wd Datuak: Q22275677
**Israel Saria** (hebreeraz: פרס ישראל‎) Israelgo Estatuak emandako saria da. Urtero Independentziaren Egunean ematen dute Jerusalemgo Nazioarteko Konbentzio Zentroan, presidentea, lehen ministroa, Knesseteko presidentea eta Justizia Gorte Goreneko presidentea bertan zirela. Saria 1953an eman zuten lehen aldiz, garai hartan Hezkuntza ministro zen Ben-Zion Dinorren ekimenez.

Saria
-----

Saria lau arlo hauetan banatzen da:

* Humanitateak, gizarte-zientziak eta ikasketa juduak.
* Natura-zientziak eta zientzia zehatzak.
* Kultura, arteak, komunikazioa eta kirolak.
* Bizitza osoa eta nazioari egindako aparteko ekarpena (1972tik)

Israelgo herritarrek edo beren arloan bikaintasuna erakutsi zuten edo Israelgo kulturan asko lagundu duten erakundeek jasotzen dute saria. Epaile-batzordeek aukeratzen dituzte irabazleak, eta Hezkuntzako ministroari bidaltzen diote haien gomendioa. Batzordeak *ad hoc* dira, eta Hezkuntzako ministroak izendatzen ditu urtero kategoria bakoitzerako.

Saridun garrantzitsuenen artean Shmuel Yosef Agnon, Robert Aumann edota Ada Yonath nobel saridunak daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Reich, Bernard; Goldberg, David H..  (2016-8-30). *Historical Dictionary of Israel.*  Rowman & Littlefield ISBN 9781442271852..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q616568
* Commonscat Multimedia: Israel Prize

---

 |

* Wd Datuak: Q616568
* Commonscat Multimedia: Israel Prize