recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sutton konderria** (ingelesez: *Sutton County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sonora da. 2010eko zentsuaren arabera 4.128 biztanle zituen, Sutton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sutton konderriak 3.766,93 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,28 ura dira. Beste 3.765,65 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,1 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.128 pertsonetatik 4.098 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.459 dira. 6 beltzak edo afroamerikarrak. 2 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 10 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26891
* Commonscat Multimedia: Sutton County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151281034
* LCCN: n81083841
* NARA: 10047010
* **Lekuak**
* OSM: 1814813
* TGN: 2002079

 |

* Wd Datuak: Q26891
* Commonscat Multimedia: Sutton County, Texas
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Sukar hemorragiko birikoek** zenbait birusek sortutako gaixotasun kutsakor multzo bat osatzen dute. Gaixotasun multzo honetan gaitz larriak eta oso larriak daude, azken talde honetan gaitz hilgarri batzuk egonik. Batzuk aipatzekotan, Lassako sukarra, marburg gaixotasun birikoa, ebola gaixotasun birikoa, Argentinakoa, Boliviakoa, Koreakoa, etab.

Gaitz hauen guztien artean, dudarik gabe, ebola gaixotasun birikoa da ospetsuena. Ebola birusak eragiten du patologia hau, eta izurriteak sortu ditu Kongoko Errepublikan, Gabonen, Ugandan, Sudanen, Sierra Leonan, Ginean eta Nigerian. Azken izurritea 2014an gertatu zen.

Ez da gaixotasun ohikoa baina, behin agertuz gero, heriotza-tasa handia eragiten du. Kutsatzeko bidea gaixoaren odola eta beste likido organikoen bidez (izerdia, txistua, esperma...) izaten da. Sintomak dira, batez ere, sukarra, buruko mina, tripako mina , gorakoak eta odoljarioak, azken hauek heriotza eragiten dutenak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q162272
* Commonscat Multimedia: Viral hemorrhagic fevers

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85060231
* NKC: ph221311
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* eMedicine: 830594
* MeSH: D006482
* Orphanet: 341

 |

* Wd Datuak: Q162272
* Commonscat Multimedia: Viral hemorrhagic fevers
**Xenofanes** edo **Xenofanes Kolofonekoa** antzinako grezieraz: Ξενοφάνης ὁ Κολοφώνιος, *Xenofánes ó Kolofónios*, ksenopʰánɛːs ho kolopʰɔ̌ːnios ahoskatua; c. K.a. 570 – c. K.a. 475) filosofo, poeta, gizarte kritiko eta erlijioso greziarra izan zen.

Kulturaren historiako lehen teologoa izan zen, Jainkoa ren arazoa jorratu zuen lehena. Greziar mitologiako jainkoak kritikatu zituen gizakien neurrira eginda zeudelako, zeinaren antza gehiegi zuten. Xenofanes kultura dohain jainkotiar bat zenaren sinistearen aurka altxa zen: "Gizonak bere ahalegin inkisidoreegatik dena lortu du". Balio tradizionalen aurka ere egin zuen, zeinak indarra goraipatzen zuen; berak jakinduria indarra, edertasuna edota trebezia baino baliotsuagoa zela esan zuen.

Bere kosmobisioaren buruzko ezaguera bere poesiaren bidez ailegatu zaigu, ondorengo idazle greziar askok erreferentzia gisa erabili zituztenak. Bere olerkiek ideia asko kritikatu eta satirizatzen ditu, giza itxurako jainkoetatik hasi eta greziarren Joko Olinpikoei gurtza barne.

Kanpo estekak
-------------

* Xenofanes, Gizapedian.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Xenofanes*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131671
* Commonscat Multimedia: Xenophanes
* Wikiquote Aipu famatuak: Xenofanes

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 100175475
* ISNI: 0000 0001 1795 0895
* BNA: 000046860
* BNE: XX826406
* BNF: 12309917b (data)
* CANTIC: a10179793
* GND: 118635794
* LCCN: n82105600
* NKC: mzk2010598182
* NLA: 50119506
* CiNii: DA01751053
* SUDOC: 031983855
* BIBSYS: 90773014
* UB: a1398156
* ICCU: BVEV010306
* Open Library: OL693251A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q131671
* Commonscat Multimedia: Xenophanes
* Wikiquote Aipu famatuak: Xenofanes
**Suwa taisha** (japonieraz: 諏訪大社?)
 Japoniako Nagano prefeturan dagoen santutegi xintoista da, Suwa aintziraren ertzean.

Historia
--------

Japoniako santutegi zaharrenetakoa da. Ez da jakina noiz sortu zen baina dagoeneko VIII mendeko *Kojiki* liburuan aipatzen da.

1871 eta 1946 artean *Kanpei-taisha* (官幣大社) izendatu zuten, hots, lehen mailako santutegien taldean egon zen.

Egitura
-------

Tenpluak lau eraikin multzo ditu:

* Maemiya (前宮): santutegi zaharra.
* Honmiya (本宮): santutegi nagusia.
* Harumiya (春宮): udaberriko santutegia.
* Akimiya (秋宮): udazkeneko santutegia.

Japoniako beste santutegi zaharrenek bezala ez dauka *kami* bat gurtzeko eraikitako *Honden* eraikinik, izan ere bertan Kamisha mendia eta *shinboku* (神木) zuhaitz sakratua gurtzen baitira.

Jaialdiak
---------

Sei urtean behin Suwa auintziraren ertzean **Onbashira** jaialdia ospatzen da, 1.200 urtetan zehar mantendu dena. Hilabeteak irauten ditu eta ekitaldi nagusia mendian zuhaitz tantaiak moztu, apaindu eta berriz altxatzean datza.

Iruditegia
----------

* Maemiya.Maemiya.
* Honmiya.Honmiya.
* Harumiya.Harumiya.
* Akimiya.Akimiya.
* Onbashira jaialdian altxatutako zuhaitz tantaia.Onbashira jaialdian altxatutako zuhaitz tantaia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q218813
* Commonscat Multimedia: Suwa Taisha

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134881227
* LCCN: n81122722
* NDL: 00638141
* CiNii: DA13722347

 |

* Wd Datuak: Q218813
* Commonscat Multimedia: Suwa Taisha
**Suwannee konderria** (ingelesez: *Suwannee County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Live Oak da. 2010eko zentsuaren arabera 41.551 biztanle zituen, Suwannee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Suwannee konderriak 1.792,94 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,59 ura dira. Beste 1.783,34 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 41.551 pertsonetatik 35.896 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.596 dira. 4.696 beltzak edo afroamerikarrak. 162 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 223 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 37 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 526 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501036
* Commonscat Multimedia: Suwannee County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159458938
* ISNI: 0000 0004 0631 940X
* LCCN: n81102550
* **Lekuak**
* OSM: 1210730
* TGN: 2000286

 |

* Wd Datuak: Q501036
* Commonscat Multimedia: Suwannee County, Florida
Leizeko zentral hidroelektriko itzulgarri baten eskema.
**Zentral hidroelektriko itzulgarria** zentral hidroelektriko bat da, uraren energia potentziala elektrizitate bihurtu ahal izateaz gain, alderantziz egiteko ahalmena duena, hau da, uraren energia potentziala handitzea (urtegi batera igoz, adibidez) horretarako energia elektrikoa kontsumituz. Modu horretan, energia biltegiratzeko metodo gisa erabil daiteke (bateria erraldoi moduko bat). Energia eskaera puntako orduetan asetzeko eta haraneko orduetan energia gordetzeko pentsatuta daude.

Sarrera
-------

Eskaera elektrikoa etengabe aldatzen da, eta beharrezkoa da zentral elektrikoek une bakoitzean eskatzen duten energia sortzea. Zentral batzuek, erabiltzen duten sortze-teknologia dela eta, ezin dute erraz aldatu sortutako energia (zentral nuklearrak), eta beste zentral batzuek (zentral termiko konbentzionalak), berriz, hainbat murrizketa tekniko eta ekonomiko dituzte aldaketa horien gainean. Zentral hidroelektrikoak dira karga-aldaketarako murrizketa gutxien duten teknologietako bat.

Zentral horiek "sareko energia biltegiratzeko" sisteman integratzen dira, sorkuntza eskariaren bihurgunera egokitzen lagunduz, eta, beraz, horretarako hain egokiak ez diren teknologiek egin behar dituzten energia-aldaketak murrizten dira; horrela, zentral itzulgarriek haran-orduetan ponpatuko lukete, eta turbinatuko lukete puntako orduetan.

### Zentral hidroelektriko itzulgarriaren zatiak

Zentral hidroelektriko itzulgarria honakoez osatuta dago:

* Zentraren oinean kokatutako urtegia .
* Ura ponpatuko dioten altuera handiagoan kokatutako urtegia.
* Zentral hidroelektriko itzulgarria, bi urtegien artean ura turbinatzeaz/ponpatzeaz arduratuko dena. Zentrala turbina-multzo bat (normalean Francis turbinak ) eta sorgailuak (normalean sinkronikoa) osatuko dute, energia elektrikoa sortzeko.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q339353
* Commonscat Multimedia: Pumped-storage hydroelectric power plants

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4176364-6
* LCCN: sh85109063
* NDL: 01172748
* NKC: ph316242
* AAT: 300000425

 |

* Wd Datuak: Q339353
* Commonscat Multimedia: Pumped-storage hydroelectric power plants
Miguel de Fuenllanaren *Orphenica Lyra* liburuko tablatura (1554), bihuelarako. Zenbaki gorriak ahots-parteari dagozkio
**Tablatura** antzinako musika-idazkerako sistema da, notak erabili ordez, musikariak behatzak non jarri behar zituen adierazteko zeinuak (letrak edo zenbakiak) erabiltzen zituena. Tablaturak laute, gitarra, bihuela eta organorako idatzi ohi ziren Errenazimentuan eta Barrokoan. Gaur egun, gitarrarako, ukelelerako edo herri-musikako beste instrumentu batzuetarako erabiltzen da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q143217
* Commonscat Multimedia: Tablatures

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12273666j (data)
* GND: 4184316-2
* LCCN: sh85131791
* AAT: 300256063
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q143217
* Commonscat Multimedia: Tablatures
**Sutton-Boveriren teoria kromosomikoak**, mendeliar aleloak kromosometan aurkitzen direla planteatzen du.

Teoria hau Theodor Boveri eta Walter Suttonek garatu zuten 1902an. Batzuetan herentziaren teoria kromosomikoa ere deitzen zaio.

Teoria, eztabaidatua mantendu zen 1915era arte, Thomas Hunt Morganek, *Drosophila melanogaster*ri eginiko ikasketen ondoren, guztion onartua izatea lortu zuenean.

Teoria
------

Genetika da izaki bizidunen artean desberdintasunak sortzen dituzten elementu hereditarioak aztertzen dituen zientzia, alegia, herentzia aztertzen duen zientzia.

Zelula nukleoan, herentziaren oinarri den material genetikoa dago: azido desoxirribonukleikoa (DNA). Bestela esanda, DNA da informazio genetikoa edo zelularen antolaketari eta funtzionamenduari buruzko informazioa gordetzen duen molekula. Zelula eukarioten nukleoan, DNA proteina batzuekin egoten da elkartuta, kromatina izeneko masa haritsu bat osatuz. Zelula ugaltzen eta nukleoa zatitzen hasten denean, kromatina trinkotu, biribildu eta loditu egiten da, eta mikroskopioz ikus daitezkeen egitura luzexkoak osatzen dira: kromosomak.

Kromosoma bakoitza bi harizpi paralelok osatzen dute. Harizpi horiei kromatida deitzen zaie, eta zentromero deritzon puntuan elkartzen dira. Zentromeroak bi besotan banatzen du kromosoma.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3984080

 |

* Wd Datuak: Q3984080
Newsboy cap ezberdinak
Egunkariak banatu behar dituzten umeak, *newsboy* txapelarekin.
**Newsboy** edo **newsie txapela**, txapel lauaren estiloko txapel bat da.

Aurrealdean txapel lauak bezalako forma du, bisera zurrun batekin, baina txanoaren gorputza borobilagoa eta beteagoa da, eta goiko aldean botoi batez estalita dago, eta, askotan, aurrealdea hegalarekin lotzen duen botoi batez (batzuetan txapela lauak izaten duen bezala).

Historia
--------

Estiloa ezaguna izan zen Europan eta Ipar Amerikan XX. mendearen hasieran, bai haurren artean, bai gizon helduen artean. Ingelesezko izenak dioen bezala, oso lotuta zegoen egunkariak banatzen zituzten mutil gazteen artean. Horrek gaizki-ulertu bat sortzen du: egia da egunkariko mutil askok eta garai hartako beste langile batzuek txapel lauak zeramatzatela beste estilo batzuekin batera. Estilo hau, ordea, ez zuten haurrek bakarrik erabiltzen.

Txapel lauak oso ohikoak ziren klase guztietako amerikar eta europar gizon eta haurrentzat XX. mendearen hasieran, eta ia unibertsalak izan ziren 1910-20 urteetan, bereziki klase baxuko langileen artean. Garaiko argazki askok, kazetariek ez ezik, zamaketariek, altzairugileek, armadoreek, uzta-biltzaileek, nekazariek, eskaleek, bidelapurrek, artisauek eta mota askotako merkatariek ere erabiltzen zituzten txapel horiek erakusten dituzte. Aldi honetako eleberri eta filmetan ere ondo azaltzen da hori.

Klase sozial guztietako haurrek eta gizonek eramaten zituzten bitartean, klase "altuek" aisialdiko jardueretarako erabiltzen zituzten batez ere, eta estiloa landa-kirolari aberats, gidari eta golflari aberatsekin lotu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3657714
* Commonscat Multimedia: Newsboy caps

---

 |

* Wd Datuak: Q3657714
* Commonscat Multimedia: Newsboy caps
**Newport News city konderria** (ingelesez: *Newport News city County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua (Virginia) da. 2010eko zentsuaren arabera 180.719 biztanle zituen, Newport News city kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Newport News city konderriak 309,44 kilometro koadro ditu. Horietatik 131,48 ura dira. Beste 177,97 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 584,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 180.719 pertsonetatik 96.743 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 13.590 dira. 71.727 beltzak edo afroamerikarrak. 682 amerikar natiboak ziren eta 284 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4.858 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 308 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 6.117 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479054

 |

* Wd Datuak: Q25479054
Brooks larruzko zela 
 Emakumeentzako gel-zela 
Bizikletaren **zela**, askotan **aulkia** deitzen dena, bizikleta batean dauden hiru ukipen-puntuetako bat da, besteak pedalak eta eskulekua dira. Bizikletaren zela "hobby-horse" bizikletaren aitzindaria izan zenetik izan da ezaguna. Bizikletaren zela zaldiaren zela baten antzeko funtzioa egiten du, zaldunaren pisu guztia ez daramana, ukipen-puntuek ere zamaren zati bat hartzen baitute. Bizikletaren zela, normalean, zela-tutuarekin lotzen da, eta, orokorrean, zelaren altuera, zela-tutu teleskopikoaren bidez doitu daiteke zelaren hodiaren barnean.

Zelak hainbat motatakoak izan ohi dira, batzuk errepideko txirrindularitzarako; meheak, gogorrak eta arinak pisua murrizteko, normalean larruzkoak edo plastiko forratuzkoak izaten dira, beste eredu batzuk pelbiseko hezurran presioa murrizteko pentsatuta dauden anatomikoak dira, eta ziklistaren formara egokitzen den gel elastopolimeroz eginak egon ohi diren bigunenak, erosoenak eta handienak. Zela arin eta meheen kasuan, kilometroak igaro ahala, zure ipurdia gogortu egiten da, eta erosotasuna handitu. Larruzko zelerako, 800 kilometro inguru behar dira gidatzeko, otsandutzeko, baina, ordutik aurrera, oso erosoak izan daitezke, eta, azkenik, emakumeentzako zelak, orokorrean, gizonezkoen aulkiak baino zabalagoak dira, emakumeek, pelbiseko hezur handiagoak baitituzte. Gaur egun, ikerketek erakusten dute bizikletaren gainean eserita denbora luzez joateak zirkulazio-arazoak eragin ditzakeela pelbis-eremuan. Horretarako, fabrikatzaileek zela-lerroak atera dituzte erdian hutsuneak dituztenak eremu horretako hodien gaineko presioa saihesteko. Aireztapena hobekuntza horiekin hobetzen den beste alderdi bat da, leku horretan airea igarotzea ahalbidetzen baitu, gorputzeko tenperatura egonkorra mantentzen lagunduz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1076532
* Commonscat Multimedia: Bicycle saddles

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1080187316

 |

* Wd Datuak: Q1076532
* Commonscat Multimedia: Bicycle saddles
Onizea
**Onizea** erdi harribitxitzat hartzen den mineral bat da. Lau onize mota daude:

### Berdea

Kolore zeharrargitsu eta berdekoa, iluna da tonalitaterik preziatuena. Gaztaina koloreko zaintxoak izaten ohi ditu

### San Martin

Opakua, gaztaina kolorekoa eta gorrixka. Hainbat intentsitatetako zerrendak ditu, eta bere gogortasun handiak leuntze bikaina ahalbidetzen du.

### Onixtin

Aurreko bi moten materialak ditu.

### Aragonita

Zurixka edo grisaxka, aurreko motek baino zuntz sendoagoak ditu.

Bere eraketa bolkanikoa da, sumendi gasen metaketak eratutakoa. Batez ere, bitxigintza eta apainketa gaientzako erabiltzen da, bere tonalitate berdexken erakargarritasunagatik eta bere leundu bikainagatik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q180884
* Commonscat Multimedia: Onyx

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4226539-3
* AAT: 300011136
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q180884
* Commonscat Multimedia: Onyx
**Olga Kievekoa** (errusieraz Ольга, antzinako eskandinavieraz *Helga*) (Pskov, 890 aldean - Kiev, 969ko uztailaren 11), edo **Santa Olga**, Igor Kievekoa Duke Handiaren emaztea, Kieveko Rusako erregeordea eta Sviatoslav I.aren ama izan zen. Ezagutzen den Errusiako lehen emakume agintaria izan zen, eta Kieveko Rusako agintarien familian kristautu zen lehenbiziko kidea. Eliza Ortodoxoak kanonizatu zuen.

Bizitza
-------

Jatorri baregoko Pskoveko familia batean jaio zen. 903an geroago Kieveko printze izango zen Igor Kievekoarekin ezkondu zen. Igor hil ondoren Kieveko Rusa, bere seme Sviatoslav I.a Kievekoaren erregeorde gisa gobernatu zuen 945-969 bitartean. Kristautasun ortodoxora bihurtu zen lehen errusiarren gobernaria izan zen, 945 edo 957an. Konstantinoplako bere hartze formalaren zeremoniak, xehetasun osoz deskribatuak dira Konstantino VII.a bizantziar enperadoreak idatzitako *De ceremoniis* lanean. Bere bataioaren ondoren, Jelena izen kristaua hartu zuen, Bizantziar Inperioan erregina zen Elena Lekapeno enperatrizaren omenez.

Olga, santu bezala izendatu zen Rus herriko lehen pertsona izan zen, bere herrialdean kristautasuna zabaltzeko egin zituen ahaleginengatik. Baina ez zuen lortu bere seme Sviatoslav bihurtzerik eta, beraz, kristautasuna estatu erlijio bihurtzeko lana bere biloba Vladimir I.a Kievekoak amaitu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Saint Olga 2012. Encyclopædia Britannica Online. 2012ko abenduaren 29an begiratua.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Olga Kievekoa*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193198
* Commonscat Multimedia: Olga, Grand Princess of Kyiv

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 264781507
* ISNI: 0000 0004 5875 2352
* GND: 119331209
* LCCN: n88018908
* NKC: jx20091124003
* SNAC: w6hd9dbg
* SUDOC: 142885274
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04534/eu\_o\_0755/o0755
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193198
* Commonscat Multimedia: Olga, Grand Princess of Kyiv
**Olga Ramos Suárez** (Punta del Hidalgo, Tenerife, 1932ko abenduaren 30a) Kanarietako folklore-abeslaria eta irakaslea da. Tinple-jotzailea da. Kanarietako Urrezko Dominarekin kondekoratu zuten.

Biografia
---------

Olga Ramos Punta del Hidalgon jaio zen, 1932an. Jotzaile eta kantarien familia batean jaio zen. Txikitatik dantzatzen hasi zen, baita Tinplea (5 kordako gitarra barrokoa) jotzen. Geroago gitarra jotzen ikasi zuen aitarekin, Manuel Ramosekin. Osaba Sebastián Ramosekin *seguidillak* eta *foliak* kantatu zituen.

Musikari ibilbidea
------------------

1966an, Punta del Hidalgo jaioterriko patroia zen San Mateo izen bereko talde bat sortu zuten, baina *Los Zebenzuí* izena hartu zuen gero, Mencey Guanche ezaguna zela eta, haren hiru seme-alabak sartu ziren taldean, José Manuel semea nabarmendu zelarik. 1988an argitaratu zen *Olga Ramos eta Los Zebenzui* musika herrikoiaren diskoa, Manzana Producciones Discográficas argitaletxeak argitaratua.

Madrilen, Dacio Ferrerak eta Joseítok osatutako Acaymo taldearekin, besteak beste, Imperio Argentina, Augusto Algueró, Carmen Sevilla, Marisol eta Los Brincosekin batera aritu zen. Acaymo laukotea boskotea izan zen azkenean, eta *Conjunto Acaymo* izena hartu zuen. Madrilen egon zirenean grabatu zuten diskoa, Nazioarteko Campo Ferian, 1965ean. Besteak beste, Real Hespérides errondailarekin eta Tinerfeña Koral Masaren Folklore Elkartearekin lankidetzak egin zituen, azken horrekin disko bat grabatuz.

32 urtez dantza folklorikoko eskolak eman zituen Kanarietan.

Aintzatespenak
--------------

* 2002an Kanarietako Urrezko Domina jaso zuen. Bakearen Orfeoiaren domina jaso zuen.
* 2014. urtean Iraya printzesaren V. saria jaso zuen Genetoko San Bartolome egunean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Ramos, Olga (1933-)» *datos.bne.es*.
2. 1 2   «BOC - 2002/051. Lunes 22 de Abril de 2002 - Anuncio 483» *www.gobiernodecanarias.org*.
3. ↑   Canarias, El Regional de.  (2022-05-15). «Laguna inicia el expediente de honores y distinciones a Olga Ramos, "valedora infatigable del folclore canario"» *El Regional de Canarias*.
4. 1 2 3 4   «Olga Ramos, una vida dedicada al folclore - El Día - Hemeroteca 03-11-2014» *eldia.es*.
5. ↑   «datos.bne.es» *datos.bne.es*.
6. ↑   «Ventana folclórica: hoy con Olga Ramos (vídeo) - Infonortedigital.com» *www.infonortedigital.com*.

Kanpo estekak
-------------

* Olga Ramos Discogsen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114942496
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX1600774

 |

* Wd Datuak: Q114942496
***Zaldi-lasterketa. Irteera baino lehen*** (frantsesez *Course de gentlemen. Avant le départ*) Edgar Degas margolariak 1862an egin zuen olio-pinturaz oihal gainean egin zuen margolana da. Gaur egun Parisko Orsay museoan ikus daiteke.

Azalpenak
---------

Zaldi-lasterketen gaia gustukoa zuen Degasek. Lan horietan mugimendua jasotzeari garrantzi handia ematen zion. Lan honetan irteera aurreko unea jaso zuen. Lehen planoan zaldiak eta jockeyak haien koloretako arropekin ikusten ditugu. Atzean, ikusleak ilara batean agertzen dira; garai haietan kirol-ekintza horietan klase sozial desberdinetako pertsonak biltzen ziren. Atzealdean larrea eta, urrutiago, lantegi batzuen suburuak. Margolanaren goiko aldea zeru lainotsua ikus daiteke. Margolanak argazkiaren kutsua erakusten du, espontaneotasuna. Laukitzeak nahierakoa ematen du; esaterako, eskuineko zaldia moztuta agertzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **Christa von Lengerke**, «Del Impresionismo al Art Nouveau» en *Los maestros de la pintura occidental*, Taschen, 2005, 494 or. ISBN 3-8228-4744-5

Kanpo-estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Margolanaren fitxa Orsay museoaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5753517

 |

* Wd Datuak: Q5753517
**Ziusudra** (akaderaz: 𒍣𒌓𒋤𒁺 zi-ud-su₃-ra₂, neo-asirieraz: 𒍣𒋤𒁕 zi-sud-da, antzinako grezieraz: Ξίσουθρος, *Xísouthros*; Utnapishtim babiloniarrentzat eta Atrahasis akadiarrentzat) mesopotamiako mitologiako heroi bat da, Uholde Handiaren mitoaren protagonista. Bere bertsio antzinakoena Nippurren topatutako taulatxo batean dago.

Mitoa
-----

Mitoak, gizakiek, euren jokaera eta zaratekin jainkoak nola nekarazi zituzten kontatzen du, eta hauek, gizakiak suntsitzea erabakitzen dute euri jasa bat bidaliz. Enki, gizakiak sortu zituena izan zena, Nippurreko testuaren arabera "*Anu, Enlil, Enki eta Ninhursagek buru beltzen herria sortu ondoren*" kupidatu egiten da eta gizakiak suntsitzerik ez duela nahi dio.

"Nik nahi dut (...) ez? giza arraza suntsitzea   

Ninturentzat, nik sortutakoen suntsipena eragotzi nahi dut   

Jendea bere tokietara itzularaziko dut   

eta euren itzala baketsua izan dadin egingo dut".   

Ondoren, Ziusudrari itsasontzi bat sortu eta bertan animalia espezie ezberdinekin babestuko dela dio, euri jasa igaro arte.

"Ziusudrak bere ondoan entzun zuen   

harresiaren ezkerraldean tente zegoelarik:   

"Harresiaren ondoan, nik hitz bat esango dizut   

(entzun) nire hitza, jarri arreta nire esanei   

Euri jasa batek uholdepean hartuko ditu gurtza toki   

eta etxe guztiak, Gizateriaren hazia suntsitzeko (...)   

(Hau) da erabakia   

(jainkoen) batzarraren dekretua   

(Hau) da An, Enlil (eta Ninhursag)en hitza   

(...) erregetzaren suntsipena".   

Beranduago, narrazioak, euri jasaren istorioarekin jarraitzen du.

"Ekaitz eta haize guztiak agertu ziren (une berean)   

euri jasak gurtza tokiak inbaditu zituen   

Zazpi egun eta zazpi gauez euri jasak lurra deuseztu ondoren   

eta ontzitzarra ur handietan ekaitz handiengatik kulunkatua izan ondoren   

Utu irten zen, zerua eta lurra argituz   

Ziusudrak, orduan, bere ontzitzarreko leiho bat ireki zuen   

Utuk bere izpiak ontzitzarrean sarrarazi zituen   

Ziusudra erregea, (orduan) Uturen aurrean belaunikatu zen   

erregeak, idi eta ahari mordoa sakrifikatu zizkion".   

"Zerua eta lurragatik deituko duzue (...)"   

"An (eta) Enlilek, zerua eta lurragatik deitu zuten   

lurretik agertu ziren animaliak agerrarazi zituzten   

Ziusudra erregea An (eta) Enlilen aurrean belaunikatu zen   

An (eta) Enlilek Ziusudra zaindu zuten, jainkoarena (bezalako) bizia eman zioten   

berarentzat, jainkoarena (bezalako) putz bat jeitsiarazi zuten   

Orduan, Ziusudra erregea, garai hartan   

Gizateriaren hazia suntsipenetik salbatu zuena   

itsasoetatik haratago, Dilmunean biziarazi zuten".   

Hau, ondoren, asiriar mitologian isladatuta egon zen, Atrahasis olerki akadiarrean, non heroia Atrahasis den.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Ziusudra» *Oracc: The Open Richly Annotated Cuneiform Corpus*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q206754
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q206754
**Zaldi Buru nebulosa** (ingelesez: *Horsehead nebula*) edo **Barnard33** Lurretik 1500 argi-urteko distantziara, Orionen gerrikoaren ezker muturraren hegoaldean dagoen gas laino hotz eta ilun bat da. Oriongo Laino Molekularren Konplexuaren zati da eta 3,5 argi-urteko zabalera du. Nebulosa ilun hau kontraste bidez ikus daiteke, IC 434 igorpen nebulosaren aurrean agertzen bait da. Bere formagatik xurgapen nebulosarik ezagunena da.

Igorpen nebulosaren kolore gorrixka hidrogeno atomoetako elektroi eta protoien birkonbinazioetatik sortzen da. Izarrik distiratsuena, nebulosaren ezkerrean dagoena, Alnitak (ζ Orionis) ezaguna da, Orionen gerrikokoa. Ez ohiko zaldi buru forma lehen aldiz XIX. mendearen amaieran aurkitu zuen Harvard Collegeko Behatokitik Williamina Flemingek argazki plaka baten. Zaldi buru nebulosa katalogo batean jarri zuena lehena Barnard familiako Edward Emerson Barnard izan zen, 1919an.

Nebulosaren ingurua
-------------------

Sugar Nebulosaren ingurua, NGC 2023 eta Zaldi Buru Nebulosa, beste batzuen artean.
Inguruaren argazkian islada nebulosak ere ikusten dira, nagusiki gertuko izarren argi urdina islatzen dutenak.

Argazkian, laranja kolorez, ezkerraldean eta behean, Sugar Nebulosa ere ikus daiteke, NGC 2024 bezala katalogatua. Izen hau sutzar batekin duen antzagatik jasotzen du. Izarrarteko hauts xurgatzaile errenkada ilun bat siluetan nabarmentzen da hidrogenoaren igorpenaren argitasunaren aurrean, eta, izatez, Zurrustada Nebulosaren benetako energia iturria ezkutatzen du. Errenkada ilunaren atzean hauts iluntzailean zehar infragorri uhin luzeran ikus daitezkeen izar gazte eta beroek osatutako kumulu bat dago. Kumulu horretako izar masibo gazte bat izan daiteke Zurrustada Nebulosaren hidrogeno gasa ionizatzen duen erradiazio ultramorearen iturria.

Irudian NGC 2023 nebulosa ere ikus daiteke, IC 434ren azpian. Islada nebulosa bat da, hortik bere kolore urdinxka bereizgarria. IC 431 Zurruztada Nebulosaren justu ezkerrean agertzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14271
* Commonscat Multimedia: Horsehead Nebula

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2001010279
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Astronomia**
* SIMBAD: NAME Horsehead Nebula

 |

* Wd Datuak: Q14271
* Commonscat Multimedia: Horsehead Nebula


| * i
* e
* a
Nebulosak |
| --- |
| Aintzira Nebulosa • Armiarma Gorriaren Nebulosa • Arranoaren Nebulosa • Arrautzaren Nebulosa • Eskimalaren Nebulosa • Espirografoaren Nebulosa • Eraztunaren nebulosa • Harea-erlojuaren Nebulosa • Helize Nebulosa • Hontzaren Nebulosa • Inurriaren Nebulosa • Katu-begia Nebulosa • Karramarroaren Nebulosa • Oinatzaren Nebulosa • Omega Nebulosa • Oriongo Nebulosa • Pikuaren Nebulosa • Halteraren nebulosa • Pisu Txikiaren Nebulosa • Karinaren nebulosa • Saturno Nebulosa • Trifida Nebulosa • Zorroztada Bikien Nebulosa |
**Sèvre Niortaise** (euskaraz: «Sèvre Niortekoa») Frantziako kostalde inguruko ibaia da, 170 kilometroko luzera duena. Sepvretetik (Deux-Sèvres) gertu jaio zen, 135 metrotara. Marais poitevin zingira-eremu zabala, zeharkatu ondoren, Ozeano Atlantikoan itsasoratzen da, l'Aiguillon badian, Ré uhartearen parean.

Bere ibilbideak Deux-Sèvres, Itsas Charente eta Vendée departamentuak zeharkatzen ditu. Azken bi horien arteko mugaren parte da. Zeharkatzen dituen populazio nagusiak Saint-Maixent-l'École, Niort eta Marans dira. Antzinatik garraiorako erabili dute. Kanalizatu gabeko zati bakarra Niortetik gorako tartea da. Handik aurrera, eta XII. mendetik XX. mendera arte, ibilgua egokitu dute. 1808ko maiatzaren 29ko Napoleonen dekretu batek Niort hiritik itsasoraino 24 metroko zabalera ematea agintzen zuen. Ibai-garraioak behera egin zuen XX. mendean, eta, gaur egun, funtsean, interes turistikoa du.

Deux-Sèvreseko Sèvre bietako bat da. Bestea Sèvre Nantaise ibaia da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1225928
* Commonscat Multimedia: Sèvre Niortaise

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315523980

 |

* Wd Datuak: Q1225928
* Commonscat Multimedia: Sèvre Niortaise
**Nerea Sancho** (Donostia, Gipuzkoa, 1978 - ) psikologoa, sexologoa eta idazlea da. Ikasketak bukatu ondoren hainbat hedabideetan parte hartzen hasi zen. 2002az geroztik Atseginez Elkarteko kidea da. 2005 urtean sortutako *Goxoki Aholkularitza Zerbitzua* erakundeko koordinatzailea da.

Sexologo moduan, sexologia zerbitzu propioa izan du Donostia ko Bitxigorria Boutique Erotikoan (2009-2014). Gainera, *la fórmula erótica*  bloga eramaten zuen, baita izen berdineko telebista programa ere.

Sexualitatearen Psikologia irakasgaiaren irakasle elkartua da, EHUko Psikologia Fakultatean, Donostian.

*Sexualitartea*  izeneko proiektuan sortu zuen, zeinak sexualitatearen ezagutza eta bizipenaren normalizazioa bultzatzen duen.

Idazle gisa ere aritu da, lehen eta bigarren hezkuntzako ikasleentzat eta hauen irakasleentzat zuzendutako sexu-hezkuntzako liburuak idatziz. UEU (Udako Euskal Unibertsitatea)ko sexologia sailburua izan da (2012-2014) eta egun, bere funtzioen artean, Plax! Azpeitiako Udaleko Sexu eta Bikote aholkularitzaren ardura eramatea da Arremanitz Kooperatibarekin (2013ko udazkenetik).

Liburuak
--------

* *Kilimak: LH3-4* (Erein, 2006)
* *Kilimak: LH1-2* (Erein, 2007)
* *Kilimak: LH 3-4 irakaslearen gida* (Erein, 2007)
* *Taupadak!: 12-14 urte, sexuen hezkuntza* (Erein, 2008)

Loturak
-------

* Goxoki
* Elkarrizketa *Argia*n

Erreferentziak
--------------

1. ↑  la fórmula erótica
2. ↑   Sexualitartea proiektua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12264795

 |

* Wd Datuak: Q12264795
**Nerik**, hitita hiri bat izan zen. Haren kokaleku zehatza ez da ezaguna. Erresumako hiriburu Hattusasetik iparraldera zegoen, eta *Purulli* izeneko jaialdiagatik zuen garrantzia: urtero ospatzen zen Nerik hirian, ekaitzaren jainkoaren omenez.

Hattiek —indoeuroparra ez zen hizkuntza bat hitz egiten ez zuen herri batek— sortua, hititar inperioraren barnean izan zen Hattusili I.aren erregealdian (K.a. 1650-K.a. 1620), eta hantxe iraun zuen harik eta Hantil II.aren garaian —K.a. XV. mendean— gasgastarrek inbaditu zuten arte.

Hiria galdu ondoren, hititek, ospakizun erlijiosoa Hattusasen egin zuten, harik eta, Muwatallis II.aren eta Urhi-Teshuben garaian ((K.a. 1292-K.a. 1265), Hattusili III.ak hiria birkonkistatu zuen arte. Orduan, berriz ospatu zen han *Purulli* jaialdia. Hattusili III.ak garaipen honi zor dio, hain zuzen ere, ondoren errege izatea ahalbidetu zion ospearen zati handi bat. Horregatik, bere lehen semea Nerikkali izena jarri zion, hiriaren omenez.

Ez da ezazuna zer gertatu zitzaion, Itsasoko herrien inbasioekin hititak desagertu ondoren (K.a. 1200ean). Beharbada, gasgastarrek arpilatu edo suntsitu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q916681
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 237469446

 |

* Wd Datuak: Q916681
Sefanitro enpresako **zamaleku** bat. Atzean, Orconera trenbideko zamaleku bat.
**Zamaleku**a, **zamatzeko toki**a, **kargategi**a, **zamalanen toki**a edo **kargatzeko toki**a esaten zaio itsas portuetan, enpresetan edo garraio-bideen muturretan egoten diren tokiari. Leku horiek kamioiak, trenak edo itsasontziak zamatzeko erabiltzen dira.
Horrelako tokietan garabiak egotea ohikoa izaten da.

Gaur egun zamaleku batzuk industria ondare historikotzat jotzen dira. Esate baterako, Bizkaiko industria eta meatzaritzaren historian esanguratsuak izan ziren zenbait zamaleku, industria ondare historikotzat jo izan dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Antonio Hernández Almaraz.  (2016-12-07). «Los cargaderos de mineral de la Orconera Iron Ore Co. Ltd. en Lutxana, Barakaldo» *AVPIOP* (Noiz kontsultatua: 2019-05-27).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Cargaderos De Mineral En La Cuenca Minera Vizcaina de Hernández Almaraz, Antonio 978-84-607-6077-1» *www.todostuslibros.com* (Noiz kontsultatua: 2019-05-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5749174

 |

* Wd Datuak: Q5749174
**Zorrotzeko zubia** Gipuzkoako Usurbil udalerrian dagoen zubi bat da. Oria ibaia zeharkatzen du, Santuenea auzoa eta Kalezarko erriberak elkarlotuz.

Historia
--------

Aliriko zubiarekin batera Usurbilgo zubirik zaharrena da. 1549an Juan Pérez de Arrillagak bere testamentuan erreal bana utzi zien Usurbilgo 2 zubiei. Horrek zubiak zurezkoak zirela adieraziko luke eta dirua haien mantenurako izango litzateke. 1592an Lucía de Mutiozavalek 2 erreal utzi zituen *Çorroça*ko zubiaren konponketetan laguntzeko. Hori da zubiaren izenaren aipamenik zaharrena. Luis Murugarren historialariak dionez zubi hau garai hartan Usurbil eta Aginaga arteko muga zen, Urdaiaga Aginagako aldea izango baitzen garai hartan. 1639an Juanes de Ondaldagorrik aginagarrak zubia berreraikitzeko eskatu zion Usurbilgo Kontzejuari eta gastuen bi heren bere gain hartzeko, beste herena aldiz Aginagak ordainduko luke. Zubi hau Zestoa eta Donostia arteko errege bidean zegoela esaten zen. Uholde handiek zurezko zatia hondatzen zutenean alak erabili behar izaten zituzten ibaia gurutzatzeko. Zati bat zurezkoa izateak bidea mozteko aukera ematen zuen arrisku garaietan, batez ere gerrateetan.

Donostiako Fortuna Kirol Elkarteak 1941ean antolatutako lehen martxa neurtua Usurbilgo Zorrotzeko zubitik igarotzen. Lehen lerroan eskuinetik bigarrena Juan San Martin da.
1999ko eraberritzeko lanetan porlanezko bide zoru zabalagoa bota eta jatorrizko harrizko barandak metalezkoekin ordezkatu zituzten.

Egitura
-------

Harlanduz eraikitako erdi puntuko 4 arku ditu eta gainean porlanezko bide zorua. Harlanduzko zubi-brankak ditu pilareetan ura alboetara bideratzeko, bai ur gora eta bai ur behera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Zorrotzeko zubia» *Usurbilgo Toponimia* (Noiz kontsultatua: 2018-08-27).
2. 1 2 3 4 5   «Zorrotzeko zubia» *Usurbilgo ondarea ezagutzen* (Noiz kontsultatua: 2018-08-27).
3. 1 2 3   Luis. Murugarren Zamora,.  (1974). *Usúrbil, Aguinaga, Urdayaga y Zubieta.*  Caja de Ahorros Municipal ISBN 8450063957. PMC 4741361. (Noiz kontsultatua: 2018-08-28).
4. 1 2 3 4 5 6   «Ba al zenekien? Zorrotzeko zubia» *Usurbilgo Toponimia* (Noiz kontsultatua: 2018-08-27).
5. ↑   Tellabide Azkolain, Josu. «Daldagorri» *Usurbilgo baserriak eta baserritarrak* (Noiz kontsultatua: 2018-08-28).
6. ↑   «Juan San Martin beste hiru mendizalerekin, Usurbilgo San Esteban zubia gurutzatzen» *Gure Gipuzkoa* (Noiz kontsultatua: 2018-08-30).
7. ↑   «Mendi ibilaldia» *Fortuna Kirol Elkartea* (Noiz kontsultatua: 2018-08-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56260864

 |

* Wd Datuak: Q56260864
**Zitosola** edo **hialoplasma** zelularen zitoplasman dagoen ingurune likidoa da, zelularen organuluak dituena. Zelularen barne-ingurua dela esan daiteke.

Zitosolaren osagai nagusiak ura (%70-%90) eta proteinak (%20) dira. Aminoazidoak, ioiak, RNA, gluzidoak eta hainbat metabolito ere baditu kopuru txikiagoetan.

Zelularen osagai hauek guztiek disoluzio koloidala eratzen dute. Zitosolak egoera-aldaketak ditu: batzuetan fase likido batean dago (sol), beste batzuetan fase jariakorra edo erdi solidoa (gel). Organulu zelularrak zitosolean flotatzen dute.

Zitosolean gertatzen dira zelula eukarioto zein prokariotoetan prozesu metaboliko garrantzitsu ugari: glukolisia, hartzidurak, lipidoen metabolismoa, glukoneogenesia, etab.

Bestalde, zelula batzuek (adibidez, hepatozitoek eta gihar-zelulek) glukogeno aleak gordetzen dituzte zitosolean. Beste batzuek, aldiz (adibidez, adipozitoek) lipido tantak pilatzen dituzte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q220599
* Commonscat Multimedia: Cytosol

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D003600
* FMA: 66836

 |

* Wd Datuak: Q220599
* Commonscat Multimedia: Cytosol
**Ziurtagiri digitala** dokumentu digital bat da, non hirugarren pertsona fidagarri batek (ziurtagiri jaulkitzaile) subjektu edo entitate baten identitatea eta bere gako publikoaren arteko lotura bermatzen duen.

Hainbat ziurtagiri digital badiren arren, gehien erabilienak UIT-T X.509 estandarraren arabera arautzen dira. Ziurtagiriak ziurtaturiko entitatearen izena, serie zenbakia, iraungitze data, zertifikaturiko tituludun gako publikoaren kopia (sinadura digital bat ziurtatzeko erabilia) eta ziurtagiria luzatzen duen aginpidearen sinadura digitala ezagutuko du. Horrela, hartzaileak benetan elkarketa azken honek ezarri duela egiaztatuko du.

Ziurtagiri digitalen formatua
-----------------------------

Baimendutako zertifikazio entitate batek igorritako ziurtagiria, beronek sinaturik egoteaz gain gutxienez honako eremuak izan beharko ditu:

* Harpidedunaren izena, helbidea eta bizilekua.

* Ziurtagirian izendatutako harpidedunaren identifikazioa.

* Zertifikazio entitatearen izena, helbidea eta jarduerak gauzatzen ditueneko kokalekua.

* Erabiltzailearen gako publikoa.

* Harpidedunaren sinadura digitala egiaztatzeko metodologia, datuen mezuan ezarria.

* Ziurtagiriaren serie zenbakia.

* Ziurtagiriaren igorpen eta iraungitze data.

Ziurtagirien igorleak
---------------------

Ziurtagiri digital bat edozein gizabanakok edo erakundek sor dezake, baina igorle hau ez bada ezaguna ziurtagiriaren jabearekin elkarreragina dutenen artean, bere izaera ia baliogabea da. Horregatik, igorleak benetakotu behar dira: horrela deitzen zaio entitate ezagunek, gehienetan publikoak, zertifikazio erakundeari baliozkotasuna ematearen prozesuari. Horrela, bere sinadura fidagarri modura ezagutuko da, aipatutako erakundeak igorritako ziurtagiriak fidagarriak izanik.

Igorle gehienek helburu komertzialak dituzte, eta besteek, konfiantza eraztunen sistemari esker ziurtagiriak doako eran eman ditzakete mundu osoan.

Ikus, gainera
-------------

* Kriptografia simetriko

* Kriptografia asimetriko

* Zifratze algoritmo

* Kriptograma

Kanpo estekak
-------------

* Izenpe-ren web gunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q274758
* **Identifikadoreak**
* GND: 4814408-3
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q274758

* ONA txartelaren web gunea
**Yokosuka** (japonieraz: 横須賀市, *Yokosuka-shi*?)
 Japoniako hiria da, Honshu uhartean dagoena, Kanagawa prefekturan. 2012ko erroldaren arabera 414.960 biztanle ditu eta Toki Handiko hamaikagarren hiria da populazioz.

Geografia
---------

Yokosukak Miura penintsularen zatirik handiena hartzen du eta beraz Tokioko Badia dauka ekialdean eta Sagami Badia hegoaldean.

Historia
--------

Milaka urtetatik populatua izan da Yokosuka ingurua. Arkeologoek Jōmon eta Kofun Aroetako keramika aztarnak aurkitu dituzte. 1063an Muraoka Tamemichi jauntxoak Kinugasa gaztelua eraiki zuten bertan eta bere ondorengoek Miura leinua osatu zuten. 1247an Hōjō Tokiyorik leinua suntsitu bazuen ere gaur egun oraindik beren izena mantentzen du penintsulak. Odawarako borrokaren ondoren Toyotomi Hideyoshi jabetu zen Kantō eskualde guztiaz eta baita Uraga herriaz ere 1590an.

Bere garrantzi estrategikoa zela eta 1720an Tokugawa shogunerriak *Uraga Bugyō* postua ezarri zuen bertan eta Tokioko Badiara sartu nahi zuten untzi guztiek hantxe pasatu behar izaten zuten inspekzioa. Untzi ugari ziren azterketa sahiestu nahi izaten zutenak eta ondorioz 1842an kañoiak ezarri ziren bertan.

Meiji berrezarpenaren ondoren 1878an Uraga herriaren inguruan Yokosuka udalerria osatu zen eta 1889an trenbidea iritsi zen bertara. 1923ko lurrikarak kalte handiak eragin ztuen arren Yokosukak zabaltzen jarraitu zuen. Japoniako itsas flotaren egoitza garrantzitsuenetakoa bihurtu zen gainera.

Bigarren Mundu Gerran bonbakatua izan zen eta Japonia errenditu ondoren Estatu Batuetako itsas armadako zazpigarren flota bertan ezarri zen.

Ekonomia
--------

Merkataritza- eta arrantza-portu garrantzitsua da. Japoniako portu militarrik zaharrena da. Ontziolak eta burdin industria dira ekonomia-jarduera nagusiak. Jatorriz arrantza-portu txiki bat zen, 1865an lehenengo ontziolak eraiki ziren arte. Harrezkero hazi da hiria industria horren inguruan.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Yokosuka Arte Antzokia
* Mikasa akorazatua
* Sarushima uhartea

Iruditegia
----------

* Yokosuka.Yokosuka.
* Yokosuka Arte Antzokia.Yokosuka Arte Antzokia.
* Mikasa akorazatua.Mikasa akorazatua.
* Sarushima uhartea.Sarushima uhartea.

Hiri senidetuak
---------------

* Corpus Christi (Texas) (AEB)
* Brest (Bretainia)
* Fremantle (Australia)
* Medway (Ingalaterra)
* Aizuwakamatsu (Fukushima) (Japonia)

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q200578
* Commonscat Multimedia: Yokosuka, Kanagawa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 312909430
* BNF: 13572548r (data)
* GND: 4264872-5
* LCCN: n82003182
* NDL: 00291873
* CiNii: DA07841283
* NARA: 10037800
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2689433
* TGN: 1081795

 |

* Wd Datuak: Q200578
* Commonscat Multimedia: Yokosuka, Kanagawa
**"Spanish Lady"** (euskaraz "Espainiar Anderea") irlandar folk abesti bat da. Musika talde eta abeslari askok abesti honen bertsioak egin izan dituzte, beharbada horien artean esanguratsuena The Dubliners da.

* Orthodox Celts taldearen "I´ll Tell Me Ma" eta "Spanish Lady" abestiekin moldatutako bertsioa entzuteko sakatu hemen

Hitzak
------

As I came down through Dublin City, at the hour of twelve at night,  

Who should I spy, but a Spanish Lady  

Washing her feet by the candlelight  

First she washed them,then she dried them  

Over a fire of amber coals  

In all me life I ne'er did see, a maid so sweet about the soul

Whack for the Too Rye Ooh Ray Lady,  

whack for the Too Rye Ooh Rye Aye (Bis)

As I came back through Dublin City at the hour of Half past Eight,  

Who should I spy but the Spanish Lady,  

brushing her hair in the broad daylight  

First she brushed it , then she tossed it  

On her lap was a silver comb  

In all me life I ne'er did see, a maid so fair since I did roam.

Bis

As I returned to Dublin City, as the sun began to set  

Who should I spy but a Spanish lady  

Catching a moth, in a golden net.  

First she saw me, then she fled me  

Lifted her petticoats o'er her knee  

In all me life I ne'er did see, a maid so fair as the Spanish Lady

Bis

Ive wandered North, and I have wonder South  

Through Stoney Barter and Patricks Close  

Up and around, by the Gloucester Diamond  

And back by Napper Tandys' house  

Auld age has laid her hands on me  

Cold as a fire of ashy coals....  

But, there is the love of me Spanish Lady, a maid so sweet about the soul

Kanpo estekak
-------------

* "Spanish Lady" abestiaren The Dubliners taldearen bertsioa entzuteko sakatu hemen
* *Spanish Lady* on IrishSongs.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7573237

 |

* Wd Datuak: Q7573237