**Gro Harlem Brundtland** (norvegieraz ˈɡruː ˈhɑ̀ːlɛm ˈbrʉ̀ntlɑnː; Bærum, Oslotik gertu, 1939ko apirilaren 20a - ) norvegiar politikaria da. Norvegiako lehen ministroa izan zen hiru aldiz (1981, 1986-1989 eta 1990-1996) Alderdi Laboristaren izenean eta 1998tik 2003ra Osasunerako Mundu Erakundeko buru izan zen. 1983. urtean Ingurumenaren eta Garapenaren Munduko Batzordea sortu zen Javier Pérez de Cuéllarren eskutik, zeina Nazio Batuen Erakundearen azpi-erakunde bat zen, eta helburua garapen iraunkorraren alde herrialdeak batzea zen. Nazioarte mailan ezagun bihurtu zen 1986an berak gidatutako Ingurumenaren eta Garapenaren Munduko Batzordeak edo "Brundtland Commission", Garapen Iraunkorra kontzeptua sortu eta zabaldu zuelako lehen aldiz "Brundtland txostena" edo "Our Common Future" txostenean. Ondoren, 1987an Nazio Batuen Erakundeak argitaratuko zuen txosten hori. 1996an Lehen Ministro gisa dimisioa eman ondoren, garapen jasangarriaren eta osasun publikoaren arloko nazioarteko lider bihurtu zen, eta Osasunaren Mundu Erakundeko zuzendari nagusia eta NBEren Klima Aldaketaren kidea izan zen 2007tik 2010era. The Elders-eko presidenteordea eta Internazional Sozialistako presidenteorde ohia ere bada.

Brundtland bere alderdiaren alde moderatua zen eta Norvegia Europar Batasunarekin bat egitea babestu zuen 1994ko erreferendumean. Lehen Ministro bezala, Brundtland "nazioaren ama" bezala oso ezaguna izan zen. Brundtlandek Karlomagno Saria jaso zuen 1994an, eta beste hainbat sari eta aitorpen jaso ditu. Horrez gain, nazioarteko hainbat foro eta ekimenetan parte hartu du, besteak beste, Nazio Batuen Merkataritza eta Garapenerako Konferentzian, Emakumezko Agintarien Munduko Kontseiluan, Madrileko Klubean, Bilderberg taldeko bileretan eta Nagusiak izeneko elkartean (*The Elders*).

2011ko Aieteko Bake-Konferentziako mahaia, ezkerretik eskuinera: Jonatan Powell, Pierre Joxe, Kofi Annan, Gro Harlem Brundtland, [null Bertie Ahern] eta Gerry Adams
2011ko urriaren 17an Euskal Herrian izan zen, Donostian egindako Bake Konferentzian parte hartzen. Koffi Annan eta Europako beste 4 lider politikorekin presiditu zuen mahaia (Jonathan Powell, [null Bertie Ahern], Pierre Joxe eta Gerry Adams), eta bertan ETAri borroka armatuari bukatzeko eskatu zioten alde bakarreko eta Espainiako zein Frantziako gobernuekin negoziatu gabeko prozesu baten baitan. Handik hiru egunetara ETAk borroka armatuari amaiera ematea erabaki zuen.

Lehen etapak
------------

Brundtland Oslon jaio zen 1939an, Gudmund Harlem mediku eta politikariaren eta Inga Margareta Elisabet Brynolfen alaba (1918-2005). Anaia gazteago bat du, Lars, eta ahizpa gazteago bat, Hanne.

1963an, Brundtland Medikuntzan lizentziatu zen Osloko Unibertsitatean. 1965ean Osasun Publikoko masterra egin zuen Harvardeko Unibertsitatean.

1966tik 1969ra Osasun Zuzendaritzan (Helsedirektoratet) mediku gisa lan egin zuen, eta 1969tik aurrera Osloko eskolako osasun-zerbitzu publikoan mediku gisa lan egin zuen.

Karrera politikoa
-----------------

Norvegiako Ingurumen ministroa izan zen 1974tik 1979ra.

Brundtland Norvegiako lehen ministroa izan zen 1981ean. Lehen ministroa izan zen otsailetik urrira.

Brundtland Norvegiako lehen ministroa izan zen beste bi agintalditan, eta iraunkorragoetan. Bigarren ministerioa 1986ko maiatzaren 9tik 1989ko urriaren 16ra izan zen, eta kabinete hori ministro-proportzio handiagatik egin zen ezagun mundu osoan: ministroen ia erdiak, hau da, hemezortzi ministro guztietatik zortzi, emakumeak ziren. Hirugarren ministerioa 1990eko azaroaren 3tik 1996ko urriaren 25era izan zen.

Brundtland Alderdi Laboristako lider bihurtu zen 1981ean, eta kargua hartu zuen 1992an dimisioa eman zuen arte, Lehen Ministro izan zen hirugarren agintaldian. 1996an lehen ministro kargua utzi zuen eta Norvegiako politikatik erabat erretiratu zen. Lehen ministro bezala bere ondorengoa Alderdi Laboristako lider bezala 1992an eta 1996a bitartean Thorbjørn Jagland izan zen.

Nazioarteko karrera
-------------------

1983an, Brundtland gonbidatu zuen garai hartan Nazio Batuen idazkari nagusi zen Javier Pérez de Cuellarrek Ingurumenari eta Garapenari buruzko Munduko Batzordea (GMB) sortzera eta haren buru izatera, Brundtland Batzordea izenez ezaguna. Garapen jasangarriaren kontzeptu politiko zabala garatu zuen entzuleria publiko zabaletan, izaera integratzailea izateagatik bereizi zirenak. Batzordeak 1987ko apirilean argitaratu zuen "Nuestro futuro común" txostena, eta 1992ko Lurraren Gailurra bultzatu zuen. Maurice Strong izan zen Batzordeko kide nagusia. Brundtland Batzordeak ere Agenda 21 bultzatu zuen.

Bere hirugarren ministerioan zehar, Norvegiako gobernuak 1993an Yitzchak Rabinek zuzendutako Israelgo gobernuaren eta Yasser Arafatek zuzendutako PAEren arteko bake elkarrizketa sekretuak babesteko ekimena hartu zuen. Osloko Akordioen sinadurarekin amaitu ziren. Urte batzuk geroago, Norvegiak parte-hartze nabarmena izaten jarraitu zuen Israelen eta Palestinaren arteko bakea sustatzen, nahiz eta Estatu Batuek gero eta gehiago baztertu zuten bitartekari lana.

Bere agintaldia Lehen Ministro bezala amaitu ondoren, Brundtland Osasunaren Mundu Erakundeko Zuzendari Nagusi izendatu zuten 1998ko maiatzean. Kargu horretan, Brundtlandek osasun publikorako irismen handiko ikuspegia hartu zuen, Makroekonomiari eta Osasunari buruzko Batzorde bat ezarriz, Jeffrey Sachs buru zuela, eta indarkeriari osasun publikoko arazo garrantzitsu gisa helduz. Brundtland izan zen mugimenduaren buru, orain mundu mailakoa, hezkuntzaren, konbentzitzearen eta zergen igoeraren bidez zigarreten kontsumoa indargabetzeko. Haren gidaritzapean, Osasunaren Mundu Erakundea izan zen tabakoa uztea enplegurako baldintza bihurtu zuen lehen enplegatzaileetako bat. Brundtlanden gidaritzapean, Osasunaren Mundu Erakundea kritikatua izan zen. enpresa farmazeutikoek organismoan zuten eragina handitzeagatik.

2003an, Scientific American enpresak Brundtland "urteko lider politiko" gisa onartu zuen, SRASen agerraldiak geldiarazteko mundu-mailako erantzun azkar bat koordinatzeagatik. Brundtland 2003ko uztailaren 21ean ordezkatu zuen Jong-Wook Leek. 1994an, Brundtlandek Akisgraneko Karlomagno Saria jaso zuen.

2006an, Brundtland Merkataritza eta Garapenari buruzko Nazio Batuen Biltzarraren (BMGNBB) lana berrikusi zuen Pertsona Gailenen Taldeko kidea izan zen. 2007ko maiatzean, NBEko Idazkari Nagusiak, Ban Ki-moonek, Brundtland izendatu zuen, baita Ricardo Lagos (Txileko Presidente ohia) eta Han Seung-soo (Hego Koreako Kanpo Arazoetako Ministro ohia) ere, NBEko Klima Aldaketarako Ordezkari Bereziak .

Brundtlanden jarduera politiko nabarmenenak Arne Olav Brundtland senarrak kontatu ditu bere bi bestsellerretan, Married to Gro (ISBN 82-516-1647-6) eta Still married to Gro (ISBN 82-05-30726-1).

| Kanpoko bideoa |
| --- |
|  Michigan State University Commencement Address, 2 May 2008], C-SPAN |

2007an, Brundtlandek Pepsirentzat lan egiten zuen aholkulari gisa.

Brundtland Munduko Emakume Liderren Kontseiluko kidea da. Egungo eta aurreko lehen ministroen nazioarteko sarea da, eta ekintza kolektiboa mobilizatzea du helburu, emakumearentzat eta bidezko garapenarentzat garrantzi kritikoa duten gaietan .

Brundtland Madrilgo Klubeko kidea ere bada. Estatu demokratikoetako buruzagi ohien erakunde independentea da, eta gobernantza eta lidergo demokratikoak indartzeko lan egiten du.

Brundtland The Elders-eko kide fundatzailea da. Munduko lider talde bat da, Nelson Mandelak, Graça Machelek eta Desmond Tutuk deitua, munduko arazo zailenetako batzuei aurre egiteko. Mandelak 2007ko uztailaren 18an taldearen sorrera iragarri zuen Johannesburgon (Hegoafrika). Brundtlandek aktiboki parte hartu du The Eldersen lanean eta taldearen ekimen ugaritan. The Elders-eko ordezkaritzekin bidaiatu du Ziprera, Koreako penintsulara, Etiopiara, Indiara eta Ekialde Ertainera. Brundtlandek The Elders-ek haurren ezkontzari buruz egindako ekimenean ere parte hartu du, Girls Not Bridesen sorrera barne: Haurren Ezkontzarekin Amaitzeko Munduko Aliantza. Taldeko presidenteorde izendatu zuten 2013an, eta Ban Ki-moonek eta Graça Machelek ordezkatu zuten kargu horretan 2018an.

Brundtland Bilderbergeko bileretara joan zen 1982an eta 1983an. Senarra 1991n joan zen.

2019an, Brundtlandek OMEren Munduko Prestaketa Zaintzeko uko Batzarrarekin batera hartu zuen presidentetza.

Hilketa saiakera
----------------

2011ko uztailaren 22an, Anders Behring Breivikek hil eta gutxira, Brundtlandek ihes egin zuen. Utøya uhartean izan zen sarraskia gertatu baino ordu batzuk lehenago, AUFren kanpamentuan hitzaldi bat emateko. Breivikek adierazi zuen hasiera batean Brundtland atentatuaren helburu nagusia izatea nahi zuela (Eskil Pedersenekin eta Jonas Gahr Størerekin batera), baina atzeratu egin zela Oslotik zihoanean. Brundtlandek alde egin eta bi ordura iritsi zen Breivik Utøyara .

2012an, Breivikek Brundtland hiltzeko plan zehatzak azaldu zituen. Epaimahaiari esan zion eskuburdinak jarri zizkiola eta, ondoren, prestatutako testu bat irakurtzen grabatzeko asmoa zuela, "krimenak" zehazten zituena, kameraren aurrean baioneta batekin burua moztu eta irudiak Internetera igo aurretik. Breivikek adierazi zuen Brundtland izan zela bere helburu nagusia, baina uharteko beste biztanle guztiak ere sarraskitzeko asmoa zuela .

Bizitza pertsonala
------------------

Arne Olav Brundtlandekin ezkondu zen 1960ko abenduaren 9an. Lau seme-alaba izan zituzten; bat hil egin da. Etxe bat dute Frantziako hegoaldean .

**Osasun-arazoak**

Brundtland 2002an operatu zuten umetokiko minbiziagatik Osloko Unibertsitate Ospitalean, Ullevulen. 2008an jakin zen 2007an bi tratamendu jaso zituela Ullevälen, Norvegiako funts publikoekin ordainduak. Norvegiako agintariei aldez aurretik jakinarazi zienez bizilekua Frantziara aldatu zuela, Norvegiako gizarte-segurantzaren prestazioak jasotzeko eskubidea izateari utzi zion. Auziak eragin zuen arreta mediatikoaren ondorioz, Brundtlandek berriro bizilekua aldatzea erabaki zuen, berriro Norvegiara, eta tratamenduak berak ordainduko zituela ere iragarri zuen. Brundtlandek adierazi du sentsibilitate elektrikoa duela, eta buruko minak eragiten dizkiola norbaitek telefono mugikor bat erabiltzen duenean .

Lorpenak
--------

Brundtlandek sari eta ohore ugari jaso ditu, besteak beste:

* Indira Gandhi Saria (1988)
* Karlomagno Saria (1994)
* American Philosophical Society-ko partaidea (2002)
* Thomas Jefferson Fundazioaren domina arkitekturan (2008)
* Prize International Catalonia (2013) with Malala Yousafzai
* Tang Prize in Sustainable Development (2014)
* Honorary member of the Norwegian Association for Women's Rights (2016)
* Member of the Norwegian Academy of Science and Letters
* The National German Sustainability Award
* Honorary Member of the Moscow Society of Naturalists
* Rudyard n. Propst Award from Clubhouse International

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** BERMEJO, ROBERTO.  (2014). *DEL DESARROLLO SOSTENIBLE SEGÚN BRUNDTLAND A LA SOSTENIBILIDAD COMO BIOMIMESIS.*  HEGOA ISBN 978-84-89916-92-0..
2. ↑    *"UN Secretary-General Ban Ki-moon Appoints Special Envoys on Climate Change.* .
3. ↑    *GRO HARLEM BRUNDTLAND.*  THE ELDERS.
4. ↑    «Brian Currinen balorazioa bakearen konferentziaz» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2017-05-18).
5. ↑   **(Ingelesez)** WORTH, WILLIAM.  (1981). *NORWAY PICKS PRIME MINISTER.*  THE JOURNAL HERALD, 8 or..
6. ↑   **(Ingelesez)** KELLY, THOMAS.  (1981). *SOCIALIST GOVERNMENT RESIGNS IN NORWAY.*  THE POST.
7. ↑   DOOLE, CLAIRE.  (1998). *WHO declares war on tobacco firms.*  BBC NEWS.
8. ↑   WILSON, DUFF.  (2005). *New blood-pressure guidelines pay off – for drug companies.*  The Seattle Times.
9. ↑   LEDERER, EDITH.  (2007). *U.N. Envoys Seek Input on Climate Change.*  TIME.
10. ↑    *"Pepsi-Gro slår tilbake: – Latterlig". Verdens Gang.* .
11. ↑    *MEMBERS.*  Council of Women World Leaders.
12. ↑    *GRO HARLEM BRUNDTLAND.*  Club de Madrid.
13. ↑    *GRO HARLEM BRUNDTLAND.*  THE ELDERS.
14. ↑    *Kofi Annan appointed Chair of The Elders.*  THE ELDERS.
15. ↑    *Mary Robinson appointed new Chair of The Elders.*  THE ELDERS.
16. ↑    *Norway shooting: killer 'confirms Gro Harlem Brundtland was main target.*  The Telegraph.
17. ↑    *News blog: Anders Behring Breivik trial, day four – Thursday 19 April.*  The Guardian.
18. ↑    *Breivik trial: Phone delay 'caused more Breivik deaths'.*  BBC NEWS.
19. ↑    *GRO HARLEM BRUNDTLAND.*  egjeringen.no.
20. ↑   Johnsen, Alf Bjarne. *Betalte operasjon i 2002"..*  Verdens Gang.
21. ↑   Johnsen, Alf Bjarne.  (2008). *Gro flytter hjem.*  Verdens Gang.
22. ↑   Dalsegg, Aud.  (2002). *Får hodesmerter av mobilstråling.*  Dagbladet.
23. ↑    *APS MEMBER HISTORY.* .
24. ↑    *nternational Leader in Environmental Issues to Receive 2008 Thomas Jefferson Foundation Medal in Architecture, Law, Citizen Leadership, and Global Innovation.*  University of Virginia.
25. ↑    *"La nena pakistanesa Malala Yousafzai i l'ex primera ministra noruega Gro Harlem Brundtland, XXV Premi Internacional Catalunya".*  Ara.
26. ↑    *Gro Harlem Brundtland utnevnt til æresmedlem av Norsk Kvinnesaksforening.*  Norwegian Association for Women's Rights..
27. ↑    *Gruppe 7: Medisinske fag.*  Norwegian Academy of Science and Letters..
28. ↑    *The National German Sustainability Award.*  Wayback Machine.

Ikus, gainera
-------------

* Gatazkaren konponbidea sustatzeko nazioarteko konferentzia
* Brian Currin
* Harremanetarako Nazioarteko Taldea
* Demokrazia Euskal Herriarentzat
* Oroimenari eta Bizikidetzari buruzko biltzarra
* Euskal Herriko Bakearen Aldeko Koordinakundea
* Lokarri (gizarte mugimendua)
* Bakearen artisauak

Bibliografia
------------

* Wilsford, David, ed. *Political leaders of contemporary Western Europe: a biographical dictionary* (Greenwood, 1995) pp 49–56
* Brundtland, Gro Harlem (2002) "Madam Prime Minister: A Life in Power and Politics". New York: Farrar, Straus and Giroux, ISBN 0-374-53002-5, primary source

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q133009
* Commonscat Multimedia: Gro Harlem Brundtland

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 118914680
* ISNI: 0000 0000 8333 7493
* BNE: XX867503
* BNF: 12264825j (data)
* GND: 118964054
* LCCN: n82025771
* NDL: 00975893
* NKC: jn20000700246
* NLA: 36541089
* CiNii: DA15087534
* SUDOC: 031432921
* BIBSYS: 90127804
* KulturNav: id
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 1751

 |

* Wd Datuak: Q133009
* Commonscat Multimedia: Gro Harlem Brundtland



| * i
* e
* a
Norvegiako gobernuburuak |
| --- |
| Lehendabiziko ministroak, 1814–1873 | 
* Haxthausen
* Rosenkrantz
* Sommerhielm
* Collett
* Krog
* Vogt
* Petersen
* F. Stang

 | Flag of Norway |
| Lehen ministroak, 1873–1905 | 
* F. Stang
* Selmer
* Schweigaard
* Sverdrup
* E. Stang
* Steen
* E. Stang
* Hagerup
* Steen
* Blehr
* Hagerup

 |
| Lehen ministroak, 1905–1940 | 
* Michelsen
* Løvland
* Knudsen
* Konow
* Bratlie
* Knudsen
* Halvorsen
* Blehr
* Halvorsen
* Berge
* Mowinckel
* Lykke
* Hornsrud
* Mowinckel
* Kolstad
* Hundseid
* Mowinckel
* Nygaardsvold

 |
| Bigarren Mundu Gerra, 1940–1945 | 
* Nygaardsvold (Lehen ministro erbestean, 1940–1945)
* *Quisling* (Lehen ministro, 1940ko estatu-kolpe)
* *Christensen* (Biltzar Administratiboko Burua, 1940)
* *Terboven* (Norvegiako alemaniar komisarioa)
* *Quisling* (Ministro-presidente, 1942–1945)

 |
| Lehen ministroak, 1945– | 
* Gerhardsen
* Torp
* Gerhardsen
* Lyng
* Gerhardsen
* Borten
* Bratteli
* Korvald
* Bratteli
* Nordli
* Brundtland
* Willoch
* Brundtland
* Syse
* Brundtland
* Jagland
* Bondevik
* Stoltenberg
* Bondevik
* Stoltenberg
* Solberg
* Støre

 |

| * i
* e
* a
Karlomagno Saridunak |
| --- |
| 1950–1975 | 
* 1950 Richard Nikolaus Graf Coudenhove-Kalergi
* 1951 Hendrik Brugmans
* 1952 Alcide de Gasperi
* 1953 Jean Monnet
* 1954 Konrad Adenauer
* 1955
* 1956 Sir Winston S. Churchill
* 1957 Paul Henri Spaak
* 1958 Robert Schuman
* 1959 George C. Marshall
* 1960 Joseph Bech
* 1961 Walter Hallstein
* 1962
* 1963 Edward Heath
* 1964 Antonio Segni
* 1965
* 1966 Jens Otto Krag
* 1967 Joseph Luns
* 1968
* 1969 Europako Batzordea
* 1970 François Seydoux de Clausonne
* 1971
* 1972 Roy Jenkins
* 1973 Salvador de Madariaga
* 1974
* 1975

 |
| 1976–2000 | 
* 1976 Leo Tindemans
* 1977 Walter Scheel
* 1978 Konstantinos Karamanlis
* 1979 Emilio Colombo
* 1980
* 1981 Simone Veil
* 1982 Joan Karlos I.a
* 1983
* 1984
* 1985
* 1986 Luxenburgotarrak
* 1987 Henry Kissinger
* 1988 François Mitterrand / Helmut Kohl
* 1989 Brother Roger
* 1990 Gyula Horn
* 1991 Václav Havel
* 1992 Jacques Delors
* 1993 Felipe González
* 1994 Gro Harlem Brundtland
* 1995 Franz Vranitzky
* 1996 Beatriz I.a
* 1997 Roman Herzog
* 1998 Bronisław Geremek
* 1999 Tony Blair
* 2000 Bill Clinton

 |
| 2001–egun | 
* 2001 György Konrád
* 2002 Euro
* 2003 Valéry Giscard d'Estaing
* 2004 Pat Cox / Joan Paulo II.a1
* 2005 Carlo Azeglio Ciampi
* 2006 Jean-Claude Juncker
* 2007 Javier Solana
* 2008 Angela Merkel
* 2009 Andrea Riccardi
* 2010 Donald Tusk
* 2011 Jean-Claude Trichet
* 2012 Wolfgang Schäuble
* 2013 Dalia Grybauskaitė
* 2014 Herman Van Rompuy
* 2015 Martin Schulz
* 2016 Frantzisko
* 2017 Timothy Garton Ash
* 2018 Emmanuel Macron
* 2019 António Guterres
* 2020 Klaus Iohannis
* 2021
* 2022 Sviatlana Tsikhanouskaia, Maria Kalesnikava, Veronika Tsepkalo
* 2023 Volodymyr Zelensky / Ukrainarrak

 |
| 1 Aparteko saria. |