recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Artikulu hau Durangaldeko trikiti eta rock taldeari buruzkoa da; Legazpiko XX. mende amaierako astekaria gaitzat duena beste hau da: «Ene Bada! aldizkaria»*

**Ene Bada!** Durangaldeko trikiti eta rock taldea izan zen, 1997an sortu eta 10 urtetako ibilbidea izan zuena.

Ibilbidea
---------

Trikia oinarritzat hartuta popa, rocka, reggaea, saltsa, cajun eta tex-mex moduko musikak ageri ziren lehenengo lan luzean. 1999an plazaratu zuten *Ai Ene* izenarekin.

Bigarrena hurrengo urtean atera zuten, *Uretik izotzera*, eta Fran Iturberen produkziopean egina izan zen. Diska honetan pop aldera jo zuten.

Beren ibilbidean nazioartean ere jo izan zuten hainbat herrialdetan, hala nola, Alemanian, Suitzan, Estatu Batuetan, Bretainian, Herbeheretan... Bai eta Katalunian eta Galizian ere. 2007ko azaroaren 24an Durangoko Plateruena aretoan eman zuten azken kontzertua.

Diskografia
-----------

* *Ai Ene* (1999, Gaztelupeko Hotsak)
* *Uretik izotzera* (2000, Gaztelupeko Hotsak)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188041

 |

* Wd Datuak: Q31188041


1. ↑   «Agur esateko jaia prestatu dabe azaroaren 24rako» *Anboto.org* 2007-11-22.
**Eli Eduardo de Gortari** (Mexiko Hiria, 1918ko apirilaren 28a - 1991ko uztailaren 29a) mexikar filosofo eta politikaria izan zen.

Ingeniaritza-, matematika- eta filosofia-ikasketak egin zituen Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan. Filosofiaren ikuspegitik, Marxen pentsamenduaren hedatzaile nagusietako bat izan zen Mexikon, eta logika dialektikoa ikerkuntzara zabaldu zuen. Antropologiaren filosofo gisa, historian zehar sortu diren gizakiaren ideiak bere izatearen baldintza errealekin bat ote datozen jakiten saiatu zen. Filosofia lan zientifikoaren eta beste diziplina sozialen oinarritzat izanik, Gortarirentzat filosofiaren objektibotasunaren auzia funtsezkoa zen jakintzaren azterketa kritikoa egingo bazen. Filosofia marxistaren aldekoa izanik, Ureztapen Langileen Sindikatu Nazionalaren sorreran parte hartu zuen, eta Mexikoko Alderdi Komunistako militante izan zen urteetan. Halaber, Askatasun Demokratikoen Aldeko Maisuen Koalizioaren sortzaileetako bat izan zen (1968). Unibertsitateko ikasleen alde egin zuen, irakaskuntzaren erreformaren eta modernizazioaren aldeko eskakizunetan, eta hori zela-eta, 1968an, kartzelan sartu zuten, 42 egunez, Mexiko Hiriko Lecumberriko espetxean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2596085
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 16091237
* ISNI: 0000 0001 2122 0350
* BNE: XX947188
* BNM: 000100672
* LCCN: n81059969
* NKC: uk20211119069
* SUDOC: 080889891
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 67970
* Lur: 02537/eu\_g\_2837/g2837

 |

* Wd Datuak: Q2596085
Ezpata-arrain baten endoeskeletoa.
**Endoeskeletoa** (grezieraz ἔνδον, *endon*, euskaraz "barnean"; eta σκελετός, *skeletos*, euskaraz "eskeleto", hitzetatik) edo **barne hezurdura**, zenbait animaliaren euskarri den barne egitura da, ehun mineralizatuz osatua egon ohi dena. Endoeskeletoa animaliaren giharren eta zurden euskarri dira, gorputzari forma ematen dio, mugimendua ahalbidetzen du eta nerbio-sistema babesten du. Ornodun gehienetan funtsezko organo asko ere babesten ditu.

Endoeskeletoa larrupean edo gorputzaren ehunen eta organoen pean dute animaliek. Ornodunen endoeskeletoa bi ehun motaz osatua dago (hezurra eta kartilagoa). Ornodun gehienetan notokorda bizkarrezurrak ordezkatzen du, eta kartilagoa hezurrek ordezkatzen dute helduaroan. Hala ere, badira salbuespenak, adibidez Chondrichthyes arrain klasea, arrain kartilaginoso ere deituak; arrain hauek eskeleto osoa kartilagozkoa dute eta hauen artean daude marrazoak, adibidez. Endoeskeletoak hiru filumetan eta azpliklase batean aurki daitezke, aldaera askorekin: Chordata, Echinodermata, Porifera (belakiak) eta Coleoidea. Belakien hezurdurak gorputzaren euskarri funtzioa baino ez du, eta karezko edo silizezko espikula mikroskopikoz egina dago.

Ikus, gainera
-------------

* Hezurdura
* Exoeskeleto

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1148064
* **Identifikadoreak**
* GND: 4256956-4

 |

* Wd Datuak: Q1148064
**Elia Garci-Lara Catalá** (Valentzia) espainiar asmatzailea izan zen. 1890ean, garbigailu mekaniko bat diseinatu eta patentatu zuen. Haren prozesuak zenbait etapa zituen, 10711 patente zenbakiarekin, historiako lehen garbigailutzat har daitekeena. Garbitze-sistema integrala edo funtzio anitzeko gailua zen, garbitze-fase guztiak arropa tolestu arte egiteko aukera ematen zuena, eta horrek eskuz garbitzeko prozesua hobetzen zuen. Asmakizuna patentatu arren, ez zen inoiz merkaturatu.

Hainbat makinaz osatutako gailua zen, eta, horri esker, arropa sailkatu, prestatze-garbiketa egin, lixibaz saponifikatu, xaboiarekin garbitu, urberritu, xukatu egiten zen hidro-erauzgailu zentrifugo baten bidez, aire zabalean edo aire beroaren bidez berogailu batek lehortzen zuen, arropa lisatu, prentsatu eta, azkenik, tolesten zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *…La Innovación con sello femenino… - Patentes y Marcas.*  2015-03-05.
2. ↑   «España es el cuarto país con más inventoras de Europa: repasamos históricas inventoras y sus llamativos inventos» *www.lasexta.com* 2022-11-16.
3. ↑   «Mujeres, inventoras y desconocidas» *andaluciainformacion.es*.
4. ↑   «7 inventos españoles ideados por mujeres» *www.doiser.com*.
5. ↑   «Ocho inventoras españolas que han transformado nuestras v...» *Mundo Geo*.
6. ↑   Caballero, Lucía.  (2017-01-25). «Las primeras mujeres españolas que lograron patentar sus inventos» *elDiario.es*.
7. ↑   «InnovaSpain | El escaparate de la innovación española» *hemeroteca.innovaspain.com*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115627318

 |

* Wd Datuak: Q115627318
**Elmore konderria** (ingelesez: *Elmore County*) Idahoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mountain Home da. 2010eko zentsuaren arabera 27.038 biztanle zituen, Elmore kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Elmore konderriak 8.030,92 kilometro koadro ditu. Horietatik 67,38 ura dira. Beste 7.963,53 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,37 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 27.038 pertsonetatik 24.423 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.118 dira. 696 beltzak edo afroamerikarrak. 224 amerikar natiboak ziren eta 101 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 748 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 52 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 794 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486336
* Commonscat Multimedia: Elmore County, Idaho

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146596946
* **Lekuak**
* OSM: 1742088
* TGN: 2000471

 |

* Wd Datuak: Q486336
* Commonscat Multimedia: Elmore County, Idaho
**Done Saturdiko eliza** Erroibarko Lintzoain kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

Eraikina
--------

Eliza Erdi Aroko eraikina da (XIII. mendekoa), gerora egindako aldaketekin (XVI. mendekoa), duela gutxi zaharberritu dena. Habearte bakarra du, burualdea burualde zuzenekoa eta oinplano karratuko kanpandorrea habeartearen lehen atalaren gainean. Kanpoaldean, horma-bularrek estalkiaren barne-artikulazioa adierazten dute. Oinplano angeluzuzeneko sakristia burualdeari atxikita dago ebanjelioaren aldetik, eta, horren paretan, kapera karratu bat dago habearteari irekita, zirkuluerdiko arkuarekin. Sarrera epistolaren aldean dago, zirkuluerdiko arkudun atearekin, dekoraziorik gabeko pilastretan oinarritzen diren arkibolta lauekin. Hala ere, kanpoko arkua edo guardallurak eta ataria dagoen paramentu nabarmendua koroatzen duen erlaitza, erromaniko tradizioko erliebezko pomekin apainduta daude. Harrizko pilareen gainean arkuz osatutako arkupe moderno batek sarrera babesten du eta oinaldeak maitagarri luzatzen ditu bataiarri-kapera gisa erabiltzen den gela txiki batean. Erdiko habearteak eta burualdeak –koruaren aldea izan ezik, dorrearen behealdearekin bat datorrena eta teilatu lauz estaltzen dena– kanoi-ganga dute, fajoiekin, XVI. mendeko loreontzi formako mentsuletan bermatuta. Sakristiak giltzarridun gurutze-ganga sinplea du, eta alboko kaperak giltzarridun gurutze-ganga izartua. Erretaula nagusia bankua da, gorputz koroatu bakarra, zur polikromatuzkoa, eta XVII. mendeko lehen erdiko eredu erromanistei jarraitzen die. Lizarrako Santo Domingo komentutik dator, eta antzeko beste bat, Arrosarioko Ama Birjinari eskainia, hiri bereko San Pedro de la Rua elizan dago. Interesgarriena basamentuaren -artzainen gurtzapena- eta atikoaren -Jesus legearen doktoreen artean- erliebeak dira, kalitate tinko nabarmenekoak. Ebanjelioaren alboko kaperan Sortzez Garbiari eskainitako erretaulak jatorrizko mazoneria kontserbatzen du -nahiz eta berriz margotua-, txurrigeresko estilokoa (XVIII. mendea), irudiak gordetzeko horma-hobiak dituzten hiru kalerekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Centre, UNESCO World Heritage. «Routes of Santiago de Compostela: Camino Francés and Routes of Northern Spain» *UNESCO World Heritage Centre* (Noiz kontsultatua: 2021-07-19).
2. ↑  Done Saturdiko eliza. Nafarroako Entziklopedia Handia.

Ikus, gainera
-------------

* Lintzoain
* Saturdi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65969276
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-170

 |

* Wd Datuak: Q65969276
**Elgoibarko Izarra** Elgoibarko (Gipuzkoa) euskara-elkartea. 1963ko martxoan sortu zen euskararen eta euskal kulturaren alde lan egiteko helburuaz. 1990-1991 urteetan, soldatapeko langileak hartu eta izate profesionalagorantz bideratu zen *Elgoibarko Izarra*. Helburu berberari eutsiz, Elgoibarko euskararen normalizazioan laguntzea eta hura suspertzea, alegia, beste egitura bat eman zitzaion elkarteari. Proiektu hauek ditu gaur egun: aisialdian *atxutxi 11* (haurrentzat) eta *gaz\_t taldea* (gazteentzat); *arigera*, helduen euskalduntzea eta alfabetatzea lantzeko proiektua; *Gurean bai* euskararen aldeko hitzarmena elkarte eta erakundeekin; *Toletxe* taberna eta kulturgunea. Komunikazioaren arloan, *Barren* aldizkaria argitaratzen du.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256711

 |

* Wd Datuak: Q12256711
*Artikulu hau astronomoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Elia (argipena)».*

**Elia Filippo Francesco Giuseppe Maria Millosevich** (Venezia, 1848ko irailak 5-Erroma, 1919ko abenduak 5), astronomo italiar bat izan zen.

Millosevich, astronomia irakaslea izan zen Veneziako Itsas Institutuan, eta, beranduago, Unibertsitate Pontifizio Gregoriarreko behatokiko zuzendaria erroman. Kometa eta asteroideen ibilbidearen kalkulu eta behaketetan espezialdu zen, batez ere 433 Eros asteroideari dagokionean. Gainera, Vincenzo Cerullik izar katalogoa bildu zuen. 1891n, 303 Josephina eta 306 Unitas asteroideak aurkitu zituen.

Eros asteroidearen orbitaren kalkuluagatik, Accademia Nazionale dei Lincei akademiaren Astronomia saria jaso zuen, eta, 1911n, Parisko Zientzien Akademiak, Pontécoulant Saria eman zion (Gustave de Pontécoulantengatik hala deitua). 450 lan labur eta luze idatzi zituen, baita planeta eta kometen behaketa kopuru ugari ere.

Bere omenez deitua izan zen 69961 Millosevich asteroidea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Astronomi italiani

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q558995
* Commonscat Multimedia: Elia Millosevich

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 30303081
* ISNI: 0000 0000 8110 0230
* GND: 11704444X
* CiNii: DA10428026
* SUDOC: 169626261
* ICCU: VEAV005370

 |

* Wd Datuak: Q558995
* Commonscat Multimedia: Elia Millosevich
**Done Petri eliza** Erronkariko ibaxako Burgi udalerrian XVI. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

XVI. mendearen lehen erdialdean eraikitako eraikuntza da. Oinplanoan gurutze latindarra du, hiru ataleko habeartea eta burualde trapezoidala. Antzinako estalki izartsuak birmoldatu egin ziren XIX. mendeko azken hamarkadetan, eta harrizko nerbioak kendu egin ziren. Kanpoaldean, horma-bularrak ditu atalak markatzen, dorre handia oinaldean eta portada Epistolaren aldean. Barrualdean, XVII. mendearen erdialdeko erretaula barrokoa baino ez dago, garai neoklasikoan zaharberritua, Kalbarioko Gurutziltzatuaren irudiarekin. Egungo organoa Leireko monasteriotik dator eta kaxa neoklasikoa du. Sakristian, XVII. mendeko San Sebastianen eskultura barroko bat eta zenbait kaliza daude. Horien artean, eskema gotizista duten XVI. mendeko bi nabarmentzen dira, XVIII. mende amaierako ekontsorio neoklasiko bat eta Gazteluko Ama Birjinaren irudia, XIV. mendeko gotikoa eta bere izeneko baselizatik datorrena, hirigunearen goiko aldean dagoena.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | BURGI.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Burgi
* Erronkaribar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479726

 |

* Wd Datuak: Q25479726
*Artikulu hau errugbi txapelketari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Elkano (argipena)».*
Elkano Koparen lehen edizioa, Tonga eta Estatu Batuen arteko partida, Anoeta estadioan.
2018an Estatu Batuek eta Samoak jokatu zuten elkarren aurka.
**Elkano Kopa** edo **Elcano Cup** Donostiako Anoeta estadioan jokaturiko nazioarteko errugbi txapelketa da. 2016an abiatu zen eta hurrengo urteetan jarraitzeko helburua zuen arren ez da beste ekitaldirik izan. 2018an beste partida bat jokatu zen baina ez zuen *Elkano Kopa* izenik izan.

Historia
--------

Rugby Challenge Donostia enpresaren proiektua Anoetako estadioaren birmoldaketa inauguratzeko Zeelanda Berriaren eta Frantziaren arteko partida antolatzea zen, eta hori iritsi bitartean urtero Elkano Kopa antolatu nahi izan zuten maila oneko selekzioen artean. Lehenengo ekitaldian Tongako selekzioak Estatu Batuetakoa garaitu zuen 20-17 emaitzaz. 2017 urteko ekainerako Argentinako selekzioa ekarri nahi izan zuten baina ez zuten lortu.

2018ko azaroaren 10ean partida berri bat jokatu zen eta Estatu Batuek azken jokaldian Samoari irabazi zioten. Bera Bera Rugby Taldea izan zen antolatzailea eta ez zuen *Elkano Kopa* izena izan.

Partidak
--------

| Urtea | Irabazlea | Emaitza | Galtzailea |
| --- | --- | --- | --- |
| 2016 | Tonga Tonga | 20-17 | Ameriketako Estatu Batuak Estatu Batuak |
| 2018 | Ameriketako Estatu Batuak Estatu Batuak | 30-29 | Samoa Samoa |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La Idea del Evento | RugbyChallengeDSS» *RugbyChallengeDSS* 2016-05-05 (Noiz kontsultatua: 2018-09-23).
2. 1 2   «Tonga gana a Estados Unidos en Anoeta» *Mundo Deportivo* (Noiz kontsultatua: 2018-09-23).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Ensayos y emoción hasta el final. Noticias de Gipuzkoa» *Noticias de Gipuzkoa* (Noiz kontsultatua: 2018-11-11).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)** Rugby Challenge Donostiaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187940

 |

* Wd Datuak: Q31187940
**Dornacheko gudua**, **Mulhouseko bigarren gudua** izenarekin ere ezagutua, 1914ko abuztuaren 19an gertatu zen gatazka militar bat izan zen, Lehen Mundu Gerraren hasierako egunetan zehazki. Gudu honetan alemaniarrak frantziarren kontra borrokatu ziren. Dornach Mulhousetik bi kilometrotara dagoen herri bat da.

Aurrekariak
-----------

1914ko abuztuaren 7an hasitako XVII Planaren garapenaren testuinguruan kokatuta, Bonneau jeneralaren tropak Mulhousen sartu ziren izen bereko guduaren ondoren. Hala ere, abuztuaren 10ean alemaniar XIV. eta XV armada gorputzek egindako kontraeraso batek hiritik kaleratu zituen frantsesak.

Gertaera
--------

Abuztuaren 18an, tropa frantziarrek berrabiarazi zuten bere ofentsiba. Alemaniarrak eta frantziarrak aurrez aurre topatuko ziren hurrengo goizean Dornachen.

Mulhouseko auzo berri honetan etxe txiki, lorategi, horma eta estalki asko zeuden eta hauek alemaniarrei frantziarren erasoa gelditzea asko erraztu zien. Frantziar aurrerapena are gehiago moteltzeko, alemaniarrek hari elektrifikatuak ezarri zituzten kale gehienetan. Hariei aurre egiteko Nivelle koronelak, gerran aurrerago ezaguna egingo zena, artilleria bonbardaketa handi bat agindu zuen eta hainbat etxe suntsitu zituen honen ondorioz.

Abuztuaren 19ko 17: 00ak aldera frantziar unitateek atzera egitera behartuta egon ziren eta Mulhouse harrapatu gabe geratu ziren. Alemaniarrek egindako babesa zeharka ezina zen eta ehunka hildako eta zauritu jaso zituzten egun bakar batean.

Ondorengoak
-----------

Frantziar unitateek abuztuaren 25ean Muhousetik hurbil zeuden mendixketatik alde egin zuten bigarren aldiz eta handik 1918an gerra amaitu arte frontea egonkortuko zen. 1918ko azaroaren 17an, gerra amaitu eta 6 egun geroago, Hirschauer jeneralaren tropara garaileak Mulhousen sartu ziren.

Oharrak eta erreferentziak
--------------------------

1. ↑   .
2. ↑  Les opérations en Alsace en août 1914

Ikus, gainera
-------------

* Mugen gudua
* 1914ko Frantziako mobilizazioa
* 1914ko Alemaniako mobilizazioa

Kanpo estekak
-------------

* Dornach: etorkizuna eta memoria[*Betiko hautsitako esteka*]
* 1914ko abuztuan Alsazian egindako operazioak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2888435

 |

* Wd Datuak: Q2888435
**Elginen marmolak, Partenoiko marmolak** edo **Partenoiko eskulturak** izenak erabiltzen dira Atenasko Partenoitik ekarritako marmol bilduma zabala izendatzeko Ingalaterran.

Bilduma Britania Handira 1801 eta 1805 bitartean iritsi zen Thomas Bruce, Elgin-go kondearen eskutik, otomandar dominazioaren garaian Atenasen bizi zen ofizial britaniar bat. Honek agindu zuen pieza horiek Partenoitik kentzeko. 1939Tik marmolak Britaniar museoaren barnean bereziki egokitutako gela batean erakusten dira.

Bildumaren edukia
-----------------

Guztira bildumak Partenoiko eskultura dekoratiboen erdiak ordezkatzen ditu: jatorrizko frisoak zituen 160 metroetatik 75 metro dira; 92 metopetatik 15 dira; frontoietako 17 figura partzial, baita arkitekturako beste hainbat pieza ere.

Elgineko piezen eskuratzeak Akropoliko beste pieza batzuk ere bazituen bilduman: Erekteiona, Greziaren independentzia gerran (1821-1823) hondakinetara murriztua, Propileoak eta Atena Nike tenplua.

Elgineko marmolek , beraz, frontoiak , lapita eta zentauroen arteko borrokak deskribatzen dituen metopak, baita Partenoiaren barnealdea dekoratzen zuten frisoa ere osatzen zuten.

Gaur egun, frisoaren bi heren Londresen daude eta gainontzeko Atenasen dago, beste museo batzuetan sakabanaturik. Frisoak panateneen prozesioa irudikatzen duela pentsatzen da, Atenas guztiak parte-hartzen zuen prozesio bat Atenari artilezko peplo egin berri bat eramateko. Antzinako garaiei omen eginez jartzen zitzaizkien jainkoei benetako arropak zizelkatuak egon beharrean.

Prozesioa partenoiaren ekialdean amaitzen da eta greziar jainkoak irudikatzen ditu eserita tenpluaren ertz banatan beraien zerbitzariak erdian egonik. Frisoaren zati hau oraindik zaharberritzen dago, Atenas eta Londresen arteko lana izanik honakoa.

Kokapenaren inguruko eztabaida
------------------------------

Elgin ez zen izan elementu historikoak bere jatorrizko kokalekutik sakabanatzen zituen lehena. Britaniar museoak Partenoiko beste eskultura batzuen zatiak ditu beste bilduma batzuen bidez eskuratuak eta Elginekin erlaziorik ez dutenak.

Marmolekin egin behar zenaren inguruko eztabaida luze bat dago. Elginen helburua ingurune kutsakor batetik babestea bazen, askoren iritziz , bereziki greziar gobernua, Atenasera itzuli beharko liratekeela pentsatzen dute Akropoli museoak erakusteko. Britaniar Museoak marmolak kontserbatu eta erakusteko eskubidea duela irizten du, nahiz eta Elginek Sultanaren baimen bat faltsifikatu zuen hauek eskuratzeko. Greziarrek monumentuaren osotasunari erreferentzia egiten diote, izan ere, marmolak ez dira pieza solteak, baizik eta monumentu bakarretik atera zituztelarik, hau zatitan banatuz.

Ikusi ere
---------

* Partenoiko frisoa
* Partenoiko frontoiak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q606662
* Commonscat Multimedia: Elgin Marbles

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 211260412
* GND: 4191603-7
* NKC: unn2015883137
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q606662
* Commonscat Multimedia: Elgin Marbles
***Emakumeak leihoan***, *Galiziar emakumeak* izenez ere ezaguna (gaztelaniaz: *Mujeres en la ventana* eta *Las gallegas*, hurrenez hurren) —bigarren hori, antza, izenburu zaharrena izanik—, Bartolomé Esteban Murillo margolariak 1675an egindako margolan bat da. Bertan jasotzen den gaiari buruz ez dago informaziorik, eta horrek lan misteriotsuaren ospea eman dio. Gaur egun Washingtongo Arte Galeria Nazionalean dago ikusgai, Ameriketako Estatu Batuetan.

Deskribapena
------------

Margolanean bi emakume leiho batean ikusten dira. Bata, atzeago dagoena, helduagoa da eta, lotsatuta, aurpegia zapi batez ezkutua du. Bestea, gazteagoa, kanpora begira dago, burua eskuineko besoaren gainetik. Kontrastean, aurpegi estalia erakusten duena irribarrez dago; bestea, aldiz, serioago dago.

Murilloren obran batetik eszena erlijiosoak jasotzen diren moduan, bestetik garaiko Sevillaren eguneroko eszenak plasmatzen dira. Lan erlijioso gehienak Espainian gordetzen dira; herriko eszenenak, aldiz, gehienak, Espainiatik kanpo daude, esaterako hau.

Margolanaren markoa eta leihoa bata bestearekin lotuta agertzen dira: ematen du benetako leihoa dela. Orokorrean kolore ilunak dira nagusi, emakumeen atzeko hondoa beltza da erabat, eta leihoaren markoa marroia. Argia bi emakumeen aurpegietan biltzen da, batez ere gazteenaren azalean; neska horrek, bestetik, bi elementu gorri erakusten ditu, buruko eta bularreko begiztak. Gazte horrek, gainera, irrifar bihurria erakusten du.

Interpretazioa
--------------

Interpretazio zabalduenak bi emakume horiengan bi prostituta ikusi ditu. Horren arabera, leihotik bezeroak ari dira bilatzen. XVII. mendean emakume zintzoak zuzenean leihotik begiratzea ez zegoen ondo ikusita, horretarako gortinak eta xaretak erabiltzen ziren, barrutik ikusteko kanpotik ikusiak ez izateko, alegia. Zentzu horretan margolanean ez dago moralizatzeko asmorik. Errealitatearen irudia da, besterik gabe.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Washingtongo Arte Galeria Nazionalaren webguneko margolanaren fitxa.

| * i
* e
* a
Bartolomé Esteban Murilloren lanak |
| --- |
| 
*Txoritxoaren Familia Santua* (1650)  •  *Mutikoa txakurrarekin* (1655-1660)  •  *Neskatxa loreekin*  •  *Emakumeak leihoan* (1675)  •  *Soulten Sortzez Garbia* (1678) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3757652

 |

* Wd Datuak: Q3757652
Dornillo bat zurmailu batekin.
**Dornilloa**, dornajoa eta hortera bezala, katilu edo gopor itxura duen edukiontzi bat da, egurrezko kazola baten antzekoa. Izena, *duerna* (zurakaska) txikia izateagatik datorkio. Espainiako eta, bereziki, Extremadurako tradizioan erabili den edukiontzia da. Espainiar zurgintzan artea eta olibondoa erabili izan dira, tornu batekin egur zati bat hustuz. Dornillo bat egiteko 10 bat zentimetro altu eta 30 ba zentimetroko diametroa duen egur zati borobil bat erabiltzen da. Dornilloaren hormek 1,5 zentimetro inguru izaten dute zabal. Batzuetan, erretiluren sinonimo gisa ere ager daiteke.

Gastronomia
-----------

Espainiako gastronomian, bereziki Andaluzian, Mantxan eta Extremaduran, dornilloa hainbat plater hotzetan osagaiak birrintzeko erabiltzen da, motrailu baten antzera. Ohikoenak hauek dira:

* Ajoblanco
* Arranque roteño
* Cojondongo
* Gazpatxoa
* Pipirrana

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Caro Bellido, Antonio.  (2008). *Diccionario de términos de cerámica y alfarería.*  Muy Ilustre, Antigua y Real Hermandad de los Santos de Lebrija ISBN 84-96191-07-9. PMC 733631353. (Noiz kontsultatua: 2021-07-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107599907

 |

* Wd Datuak: Q107599907
**Elk konderria** (ingelesez: *Elk County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ridgway da. 2010eko zentsuaren arabera 31.946 biztanle zituen, Elk kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Elk konderriak 2.155,67 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,82 ura dira. Beste 2.142,85 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,82 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 31.946 pertsonetatik 31.528 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 183 dira. 85 beltzak edo afroamerikarrak. 32 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 95 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 187 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494254
* Commonscat Multimedia: Elk County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147772830
* LCCN: n82132942
* NARA: 32759003
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 416673
* TGN: 1002352

 |

* Wd Datuak: Q494254
* Commonscat Multimedia: Elk County, Pennsylvania
**Kinto Ennio** (Rudiae K.a. 239-Erroma K.a. 169), antzerkigile eta olerkari epiko erromatar bat izan zen.

Biografia
---------

Rudiaen jaio zen, Lupiaetik gertu zegoen Italiako Magna Graeciako eskualde batean (gaur egun Lecce dena). Hirueleduna zen: erraztasun berdinarekin egiten zuen grezieraz, latinez eta oskoeraz. Greziar kulturan erakutsia, Marko Portzio Katonek Erromara deitu zuen K.a. 204an, olerkaria, Sardinian zegoenean soldadutza egiten. Erroman, greziera irakatsi zuen, eta Eszipionen taldean sartu zen. Marko Fulvio Nobiliorrekin ere izan zuen harremana. Bi pertsonaia hauek eragin handikoak ziren, eta hauek greziar kulturan barneratzen joan zen, erromatar gustura egokitzeaz arduratu zen arren idatzi zituen lanetan, eta gai erabat erromatarreko bi lan ere kontserbatzen dira: *Sabinae* eta *Ambricia*, *Caupuncula* komediarekin batera. Jatorrizkotzat pasa nahi izan zen bere *Satirak* lana, tradizio erromatarrean berria zirudien generoa, baina, bere jatorria, olerkari ianbografo greziarren idazkietan eta satira menipeo greziarretan du.

Lana
----

Euripidesen lanetan oinarritutako hogei tragedia inguru idatzi zituen. Bere lanaren osotasunak, garrantzi handia izan zuen olerkaritza nazional erromatarraren sendotzena eta eragin nabarmena izan zuen Lukrezio eta Virgilio bezalako olerkariengan. Ohi, Ennio, lehen erromatar olerkari epiko handitzat hartzen da, bere *Annalak* izeneko lanagatik, non hexametrotan idatzitako 18 liburutan, bere garairarteko Erromaren historia kontatzen duen. Lan handi honetatik, txatal batzuk baino ez dira geratzen. Ennioren lana, funtsezkoa izan zen zaharkitua geratu zen bertso saturnio nazionala, jatorri greziarreko hexametro daktiloagatik ordezkatzeko gai narratibo edo epikozko lanak idazterakoan. Bera izan zen Erroman erabili zuen lehena.
**Ennell aintzira** (ingelesez *Lough Ennell*, irlanderaz *Loch Ainninn*) Irlandaren erdialdean dagoen Westmeatheko konderriaren hiriburua den Mullingarren ertzean dago.

Glaziar motako aintzira da. Brosna ibaia Mullingarren parean sartzen da eta Nure aldean ateratzen da. Ez da aintzira handia eta sakonera ere txikia du, lakuaren bi herenek ez baitute 8 metrotako sakonera gainditzen, eta erdiak ozta ozta hartzen ditu 3 metroak.

Jonathan Swift
--------------

Jonathan Swift idazlea bertan izaten zen oporretan. Behinola aintziraren erdian txalupa batean zegoela Nureko jendea txikia ikusten zela iruditu zitzaion eta ideia hau erabili zuen Gulliverren bidaiak liburua idazteko. Berak Lilliput deitu zion eta ordutik aurrera bertakoak ere Lilliput izena eman zioten Nure herriari.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Ikus, gainera
-------------

* Irlandako aintziren zerrenda

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2639357
* Commonscat Multimedia: Lough Ennell

---

* **Lekuak**
* OSM: 4065566

 |

* Wd Datuak: Q2639357
* Commonscat Multimedia: Lough Ennell
Picard Jan Tooropek egindako margolanean.
**Edmond Picard** (Brusela, 1836ko abenduaren 15a- Namur, 1924ko otsailaren 19a) Belgikako idazle, mezenas eta legelari izan zen. Aldizkari desberdinak zuzendu zituen. Nahiz eta ideia sozialistak izan, 1866an "Manifeste des ouvriers" idatzi zuen, juduen aurkako jarrera izan zuen. Sinbolismoaren idazlea izan zen. Nobel sarirako bost aldiz izendatua izan zen baina azkenean ez zuen jaso.

Biografia
---------

Hiru urtez merkataritza-itsasontzietan ibili zen. Ondoren, [[zuzenbidea] ikasi zuen Bruselako Unibertsitate Askean ikasi zuen; han bere aita, David Picard, diziplina horren irakaslea zen. Abokatua izan zen Bruselako Apelazio Auzitegian eta Belgikako Auzitegi Gorenean. Belgikako Abokatuen Elkarteko dekanoa zen, zuzenbide irakaslea, antzerkigilea eta kazetaria. Belgikako Alderdi Sozialista senataria ere izan zen. 1866an "Langileen Manifestua" sutsua eman zuen, eta bertan sufragio unibertsala defendatu zuen. Auguste Rodin eta beste artista batzuen mezenas eta sustatzailea izan zen. Halaber, antisemita, arrazista eta protofaxista nabarmena zen. Darío de Regoyos aurkeztu zuen Bruselako mundu artistikoan. Jan Toorop erretratu zuen. Jurista gisa, jabetza intelektualaren arloan egindako ikasketak nabarmentzen dira. "Belgikako Pandectas" eta "Journal del tribunaux" egunkariaren sustatzailerik nabarmenena izan zen; azken honetan Émile Verhaeren idatzi zuen. Literaturazalea zenez, *L' Art Moderne* aldizkaria zuzendu zuen, eta bertan kezka sozialeko artea defendatu zuen, La Jeune Belgique mugimenduaren "artea artearen mesedetan" idealaren aurka. Framasoia izan zen.

Obra
----

* *Traité général de l'expropriation pour l'utilité publique'* (1875).
* *Les rêveries d´un stagiaire* (1879), poesia
* *La Forge Roussel* (1881), legelari baten bizitza
* *Le Juré* (1886).
* *Désespérance de Faust*
* *Mon oncle le jurisconsulte; La veillée de l'huissier*(1886).
* *Le Droit pur* (1920).
* *Les Constantes du droit* (1921).

Bibliografia
------------

* Guy Rommel.- *Lettre à un ami* (1961)
* Marcel Detiège, Raoul Ruttiens y Guy Rommel, juez de paz en St. Gilles.- *Edmond Picard, défenseur de l´âme belge*, La Dryade, Virton

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Pascal Delwit, *La vie politique en Belgique de 1830 à nos jours*, Brusela, Editions de l'Université de Bruxelles, 2010, 53 or.
3. ↑  Andries Van den Abeele, *De kinderen van Hiram*, Roularta Books, Zellik, 1991

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2512563
* Commonscat Multimedia: Edmond Picard

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 8183826
* ISNI: 0000 0001 1037 4223
* BNE: XX1399934
* BNF: 12120233j (data)
* GND: 118792059
* LCCN: n82247456
* NKC: skuk0001095
* SUDOC: 029613310
* BPN: 44737760
* Open Library: OL1222259A
* RKD: 355813

 |

* Wd Datuak: Q2512563
* Commonscat Multimedia: Edmond Picard
**Edmond Auguste Mulet Lesieur** (Guatemalako Hiria, 1951ko urtarrilaren 13a) abokatua, kazetaria, politikoa eta diplomatikoa da. 2015eko abendutik 2016ko abendura bitartean, Nazio Batuen Idazkaritza Nagusiko Kabineteko burua izan zen. Aurretik, Nazio Batuetako idazkariorde nagusia izan zen, Bakea Mantentzeko lanen arduraduna, eta Nazio Batuek Haitin duten Egonkortze Misioaren burua ere izan zen bi aldiz.

### Ibilbidea Nazio Batuen Erakundean

2006. urtearen hasieran, Nazio Batuen jakinarazpen bat jaso zuen, esanez Kofi Annan idazkari nagusia latinoamerikar baten bila zebilela, esperientzia politiko eta diplomatikoa zuena, Haitin Nazio Batuen Egonkortze Misioko buru izateko ingelesez eta frantsesez hitz egingo zuena. Beste zenbait hautagairi elkarrizketa egin zioten kargurako, eta, ondoren, panel aztertzaileak aho batez gomendatu ondoren, Haitiko idazkari nagusiaren ordezkari berezi eta misioko buru izendatu zuten. Karibeko herrialde garatuenetako eta aurreratuenetako bat izan zen, eta porrot egindako estatu bihurtu zen, azpigarapen-indize zorrotzenak eta indarkeria- eta kriminalitate-maila hain kezkagarriak zituena, eta, ondorioz, NBEko Segurtasun Kontseiluak "kasko urdinen" misioa sortu behar izan zuen, baketzea lortzeko. Francois Duvalier "Papa Doc" eta haren seme "Claude Duvalier" "Baby Doc" diktadurek eta Bertrand Aristideren gobernu erratikoek ahalmen izugarria zuen herrialde eder bat suntsitu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Secretary-General appoints Edmond Mulet of Guatemala his special representative in Haiti» *un.org* (Organización de las Naciones Unidas) 22 de mayo de 2006.
2. ↑    *Edmond Mulet, de Guatemala, nuevo Jefe de Gabinete de la ONU.*  Centro de Noticias ONU 27 de noviembre de 2015.
3. ↑   «Brasileiro Luiz Carlos da Costa, chefe de missão da ONU é encontrado morto no Haiti» *Cabeça de Cuia* 16 de enero de 2010.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3047936
* Commonscat Multimedia: Edmond Mulet

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 85681275
* NKC: xx0058980

 |

* Wd Datuak: Q3047936
* Commonscat Multimedia: Edmond Mulet
**Elkarte Euro-Mediterraneoa**, baita ere **Bartzelonako Prozesua** izendatua, Bartzelonan 1995ean sortu zen proiektu geopolitiko bat izan zen. Europar Batasunaren laguntasuna izan zuen hasieratik.

Europar Batasuneko 28 herrialdeak eta Mediterraneoren hegoaldeko 10 herrialde biltzen ditu (Aljeria, Palestinar Aginte Nazionala, Egipto, Israel, Jordania, Libano, Maroko, Siria, Tunisia eta Turkia.). Helburuak kulturen arteko ulermena sustatzea; giza eskubideak errespetatzea; txirotasunaren aurka borrokatzea; lankidetza ekonomikoa (etorkizunean eskualdean merkataritza askeko ingurua sortzea aurreikusi da); migrazio-mugimenduak kontrolatzea, eta kultura-lankidetza dira. Xede horretarako, goi-bilera euro-mediterraneoak egiten dira, eta horietan kide diren herrialdeetako estatuburuak elkartzen dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1374521
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153822777
* BNF: 151079246 (data)
* GND: 1201780594
* LCCN: n2006089748
* SUDOC: 114103836

 |

* Wd Datuak: Q1374521
> 
> − Zergatik zarete zuek, emakume espartarrak, gizonengan agintzen duzuen bakarrak?
>   
> − Gizonezkoen ama diren emakume bakarrak garelako.
> 
> 
> 

— Gorgo, Espartako erregina eta Leonidasen emaztea.

Antzinako Grezian, gizarte egitura ezberdinak zeuden, gobernu forma eta lege ezberdinekin, hiri estatu bakoitzaren arabera (polis). Espartan, **emakumeak** berdintasuna zuen gizonaren aurrean, bai heziketan, atletikoan eta artistikoan, bai berdintasun juridikoan, eta pribilegio berezia ere bazuen jabetzekiko, errege eta erreginen gobernu-sistema baten pean, diarkia bezala ezagutzen dena.

Epopeia homerikoetan, *polis* batzuk gizarte patriarkal bezala deskribatzen dira. Hiria K. a. VIII. mendean garatu zen bitartean. K. a. II. mendean, bazterketa-irizpideetan oinarritutako bi talde sozial handi ezarri ziren: "Hiritarren zirkulua", atzerritarrak (metekoak) eta esklaboak baztertzen zituena, eta "gizonen kluba", emakumeak baztertzen zituena, aldi berean, euren kluba bananduta zutenak. Bizitza sozialari dagokionez, emakumeen artean, heteren sektoreak parte hartzen zuen aktiboki, izadian ospe handia zuten kortesauak ziren, funtzio desberdinak zituzten iturri klasikoen arabera, eta pribilegioak zituzten politikako gaietarako, hezkuntzarako eta zergak ordaintzeko eskubidearekin, edozein herritarrek bezala. Gainerakoan, emakumeek, Antzinako Grezian, ezin konta ahala lanbide zituzten: tenpluetako apaizak (pitiak), poetiak, antzerki-aktoreak, koristak, eskultore-ereduak, zientzietako irakasleak, hala nola erretorika, logografia (Aspasiako kasua). Lesbos uharteko Safo olerkaria ere nabarmentzen da artearen alorrean, nolabaiteko errekonozimendua izatera iritsi zen.

Platonek, Errepublikaren V. liburuan, emakumeak onartzen ditu zaindarien klasean, eta VII. liburuaren amaieran, gobernari filosofoak existitzeko aukera onartzen du. Aristotelesek (Politika, III) hiritartasuna botere politikoan parte hartzeko aukera bezala definitu zuen; horrela, emakumea botere horretan parte hartzeko aukeratik urrunen zegoen gizarte sektorea zen, meteko eta esklaboak ez bezala, ezin baitzen inoiz hiritar bihurtu. Aristoteles ez zegoen ados Platonekin emakumeak hezi beharko liratekeen edo ez, baina biek uste dute emakumeak gutxiagokoak direla.

Heleniar garaira arte itxaron behar izan zen emakume irudi handiak greziar munduan agertzen ikusteko, jada gainbeheran, Alexandro Handiaren heriotzaren ondoren, Berenize, Arsinoe edo Kleopatra bezalako erreginen kasua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Rodríguez-Moreno, Inmaculada. *MUJER Y FILOSOFÍA EN GRECIA.*  (Noiz kontsultatua: 2020-12-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2315155
* Commonscat Multimedia: Women of ancient Greece

---

 |

* Wd Datuak: Q2315155
* Commonscat Multimedia: Women of ancient Greece
**Durin I.a** Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da. Khazad-dûmeko Durin I.a erregea Durin *Hilezkorra* bezala ezagutua zen eta eskandinaviar mitologiako izen bereko pertsonaia bezala, nanoen zazpi aiten artean nagusiena zen, Aüle valarrak sortutako lehena. Durin Erdialdeko Lurraldeko beste izaki asko baino lehenago sortua izan zen, eta Iluvatarren aginduz Erdialdeko Lurraldeko mendietan lotan egon zen elfoak jaio ziren arte.

Esnatu ondoren nanoek Kheled-zâram deitu zuten laku batera bidaiatu zuen. Han, Mendi Lainotsupean Khazad-dûm deitu zuen hiri handi bat sortu zuen, ondoren Moria deitua. Denbora asko bizi izan zen, eta horregatik deitua izan zen *Hilezkorra*, baina azkenik Eguzkiaren Lehen Aroa amaitu baino lehen hil zen.

Durin I.ak nano bizarluzedunen leinua sortu zuen. Beste sei Durin egon ziren (Durin II.a, Durin III.a, Durin IV.a, Durin V.a, Durin VI.a eta Durin VII.a), lehenaren hain antzerakoak benetan bere leinuko beste norbaitetan berraragitu zen *Hilezkorra* zela pentsatzen zela. Itxuraz, Durin I.aren lehen oinordekoek euren "aurreko bizitzetako" oroitzapenak zituzten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7473393

 |

* Wd Datuak: Q7473393
Genero berdintasunaren aldeko 'Editatona Art + Feminism Mexico' tailerra.
Historian zehar, emakumeak gizartean irudikatzen duen papera gutxietsia izan da gizonen aurrean. Urte askotan zehar, egoera honek, berdintasunezko tratua izateko eskubidea bereganatu die emakumeei, bai gizartean, bai lanean eta bai familian. Bigarren Mundu Gerra aldera, hasi zen emakumea "gizonen lan"tzat hartuta zeuden lanak egin zitzaketela erakusten. Horrela, gizarteak emakumeen inguruan zeukan ideia aldatzen hasi zen; jada ez zen emakumea haurrak izateko eta familia zaintzeko bakarrik balio zuela sinesten. Tamalez, oraindik estereotipo hauek presente daudela gau egungo gizartean.

**Ahalduntzea**ren esanahia, ahalduntze momentuetan dauden pertsonak aldaketa bat eragiteko eta ahul paper hori uzteko edo kentzeko duten ahalmena da. Kolektiboen pentsamolde aldaketa baten bitartez lortzen da hori. Emakumeen Institutu Nazionalaren arabera, ahalduntzeak lortu dira honako arlo hauetan:

* Plano indibiduala: emakumeek beraien eskubideak betetze arren egin duten borroka. Horretarako borroka luzea izan da, gizartearen aurka joatea eta Estatua emakumeen eskubideak betetzea behartzea lortzeko prozesuetan.
* Plano soziala: emakumeak gizonaren erdia izateari uzten dio eta genero berdintasuna lortzeko bidean jartzen da.
* Ideologia eta kultura: nola jokatu erabakitzeko gaitasuna onartzen hasten zaio.

* Ekonomia: Emakumeen NBEari dagokionez, emakumeak arlo ekonomikoan izan duen hobekuntzak, hauen bizi kalitatea hobetu du.

### Emakumeen ahalduntzerako printzipioak

1. Genero-berdintasuna sustatzea.
2. Gizon-emakume guztiak berdin tratatzea; eskubideak errespetatu eta ez diskriminatzea.
3. Ongizateagatik arduratzea.
4. Emakumeen hezkuntza sustatzea.
5. Egindako hobekuntzak ebaluatu eta hedatzea.
6. Erabakitzeko ahalmen propioa izatea.ge
7. Ikasteari eta hobekuntzei irekita egotea.
8. Autoirudia hobetu eta estigmatizazioa gainditzea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15675642

 |

* Wd Datuak: Q15675642
**Elko konderria** (ingelesez: *Elko County*) Nevadako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Minden da. 2010eko zentsuaren arabera 48.818 biztanle zituen, Elko kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Elko konderriak 44.555,42 kilometro koadro ditu. Horietatik 85,76 ura dira. Beste 44.469,66 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,1 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 48.818 pertsonetatik 44.888 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 11.158 dira. 329 beltzak edo afroamerikarrak. 2.286 amerikar natiboak ziren eta 62 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 434 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 32 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 787 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484401
* Commonscat Multimedia: Elko County, Nevada

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131356417
* NKC: ge129131
* NARA: 10039337
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 166462
* TGN: 2001411

 |

* Wd Datuak: Q484401
* Commonscat Multimedia: Elko County, Nevada
***Drouant*** Parisko jatetxe ospetsua da. 1880an Charles Drouantek sortu zuen. Opéra Garnier auzoan dago, Parisko 2. barrutian, Gaillon plazan, 16-18 zenbakian. Drouant jatetxeak, hilabetero, lehen asteartean, 1914tik, Goncourt Sariaren epamahiaren bilera jasotzen du. 1926tik, bestetik, Renaudot Sariarena ere bai. Jatetxearen sukaldeak Émile Cotte-k eramaten ditu.

Historia
--------

Charles Drouant alsaziarrak sortu zuen *bar-tabac* gisa, 1880an. Parisko leku ospetsu bihurtu zen batez ere ostrak dastatzeko, astero jabearen koinatu bretoiarrak eramaten zituen ostrekin. Bere semea, Jean Drouant-ek, 1914an hartu zuen kargua eta, ondoren, 1946tik 1976ra, bere ilobak, Jean Drouant. Azken honek izena eman zion Parisen Médéric kalean kokatutako gastronomia eskolari, École hôtelière de Paris, gaur egun Lycée des Professions de l’Hôtellerie Jean-Drouant deitzen dena.

1976an, Jean Drouantek erabaki zuen jatetxea saltzea Robert Pascal-i, jatetxeko langile izana urtetan. Ondoren, 1986 eta 2006 artean, Drouant jatetxea hainbat aldiz aldatu zen eskutik. Louis Grondard sukaldariari esker, Drouant jatetxeak, 1988 eta 2005 artean, gastronomia-izar bana eta bi jaso zituen. 2006an, Antoine Westermann, Drouant familiako ahaidea, chef eta jabe berria bihurtu zen, jatetxeak *Drouant par Antoine Westermann* izena hartuta.

2018an, Gardinier anaiek Drouant jatetxea eskuratu zuten, hau Gardinier & Fils taldean integratuz.

Iruditegia
----------

* Drouant 1956an.Drouant 1956an.
* Jatexearen fatxada.Jatexearen fatxada.
* Kanpoko terraza.Kanpoko terraza.
* Goncourt saloia.Goncourt saloia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Goncourt Saria
* Renaudot Saria

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Jatetxearen webgune ofiziala.
* **(Frantsesez)**:Académie Goncourten webgune ofiziala.
* **(Frantsesez)**:Renaudot Sariaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3040039
* Commonscat Multimedia: Drouant

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315084549
* GND: 4415360-0
* LCCN: n95039137

 |

* Wd Datuak: Q3040039
* Commonscat Multimedia: Drouant
**Douglas Hunt Trumbull** (Los Angeles, 1942ko irailaren 8a - Albany, 2022ko otsailaren 7a) estatubatuar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoilaria izan zen, baita efektu berezien aitzindarietako bat ere.

Biografia
---------

Los Angelesen jaio zen (AEB), 1942an, eta ia kasualitatez hasi zen zinemagintzan lanean. Izan ere, NASAren film baterako egindako ilustrazioek Stanley Kubrick eta Arthur C. Clarkeren arreta piztu zuten, eta haiei esker egin zituen lehen urratsak zinemaren alorrean. Zientzia fikziozko filmik mitikoetako bat prestatzen ari ziren orduan: *2001: A Space Odyssey* (1968).

Gerora, hala ere, zinemako izen handiekin lan egin zuen Trumbullek, eta hark parte hartu zuen film asko klasiko bilakatu dira: Kubricken espazioko bidaia hartaz gain, Steven Spielbergen *Close Encounters of the Third Kind* (1977); Ridley Scotten *Blade Runner* (1982); Robert Wiseren *Star Trek* (1979); edota Terrence Malicken *The Tree of Life* (2011), besteak beste.

Hiru aldiz izendatu zuten Oscar sarietarako, baina ez zuen inoiz saririk eskuratu. Ameriketako Estatu Batuetako Argazkilaritza Elkartearen ohorezko saria jaso zuen, hala ere, ibilbidearen aitorpen gisara. Zuzendari moduan hamahiru film egin zituen, baina ez zuen arrakasta handirik izan.

Filmografia
-----------

### Zuzendaria

#### Film luzeak

* 1972 : *Silent Running*
* 1983 : *Brainstorm*

#### Film laburrak

* 1978 : *Night of Dream*
* 1983 : *New Magic*
* 1983 : *Big Ball*
* 1985 : *Tour of the Universe*
* 1985 : *Let's Go*
* 1989 : *Leonardo's Dream*
* 1991 : *Back to the Future: The Ride*
* 1993 : *In Search of the Obelisk*
* 1996 : *Theater of Time*
* 1996 : *Luxor Live*

### Ekoizlea

* 1972 : *Silent Running*
* 1973 : *The Starlost*
* 1980 : *The Starlost: Deception*
* 1983 : *Brainstorm*
* 1993 : *In Search of the Obelisk*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Douglas Trumbull hil da, efektu berezien aitzindaria» *Berria* 2021-02-09 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q599657
* Commonscat Multimedia: Douglas Trumbull

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 29450161
* ISNI: 0000 0001 1470 0081
* BNF: 14044847c (data)
* GND: 141228601
* LCCN: nr98042454
* NLA: 36581739
* CiNii: DA15672614
* SNAC: w6653cgc
* SUDOC: 077915348

 |

* Wd Datuak: Q599657
* Commonscat Multimedia: Douglas Trumbull