recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Dr. Duncan "Om" MacDougall** AEBtako mediku bat izan zen arimaren pisua kalkulatzeko esperimentua egin zuena.

Arimari buruzko ideia eta esperimentua
--------------------------------------

Hiltzen garenean arimak gorputza uzten badu, arima pisatzea nahiko sinplea zen, doktorearen ustez. Gorputza hil baino lehen eta hil eta berehala pisatu besterik ez zuen egin behar. Horretarako adinekoen egoitza batera jo zuen eta hilzorian zeuden sei pertsona lortu zituen esperimenturako. Ikusi zuenez, gorpuak gorputz bizidunak baino hiru ontza laurden gutxiago pisatzen zuen eta, beraz, hori da arimaren pisua: 21,26 gramo.

Ondoren hamabost txakur hil zituen eta haiengan ez zuen pisu aldaketarik sumatu. Txakurrek arimarik ez dutela ondorioztatu zuen.

*NYT*eko artikulua 1907ko martxoaren 11ean
MacDougallek emaitzaren berri sei urte geroago eman zuen, eta albistea *New York Times*en agertu zenean, bolo-bolo zabaldu zen. 2003an Alejandro González Iñárrituren *21 Grams* filmak mitoa berpiztu zuen.

### Ondorengo ikerketak

Teoria gezurtatzeko hainbat ahalegin egin dira. Esperimentuaren berri jakin eta berehala, Augustus P. Clarke fisikariak azaldu zuen hiltzean birikek odola hozteari uzten diotela eta gorputzaren tenperaturak bat-batean gora egiten duela. Ondorioz, izerditzea areagotuko litzateke eta horrek azalduko luke 21 gramoko galera, eta txakurrek pisurik galdu ez izana. Txakurrek arima izan ala ez, izerdi guruinik behintzat ez dute eta, beraz, Clarkeren esanetan, 21 gramo horiek izerdiari zegozkion, ez arimari.

Oraintsuago, Francis Crickek –Medikuntzako Nobel Saria 1962an– esan zuen 21 gramo horiek garunaren prozesu fisikoen ondorioz galtzen direla. Haren esanetan, neuronen jarduerak eremu elektrikoa sortzen du eta gorputzak gehiago pisatzea eragiten du horrek. Jarduera eteteko unean, eremua desagertu eta pisua galtzen da, beraz. Baina Crickek ez zuen azaldu MacDougallen txakurrek zergatik ez zuten pisurik galdu, txakurrek ere neurona-jarduera bai baitute.

### Esperimentuari kritikak

Baina zientzialari gehienentzat, MacDougallek erabilitako metodoa ez zen oso zientifikoa. Sei kasuk osatutako laginak ezer gutxi frogatzen du eta, gainera, esperimentuaren ondorioa emaitza bakarrean oinarritu zuen medikuak. Lehen hildakoak 21 gramo galdu zituen, bai, baina gainerako bostek ez –batzuek gehiago galdu zuten, beste batzuek batere ez...– eta medikuak, besterik gabe, emaitza horiek baztertu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6   Irazustabarrena, Nagore.  (2015-03-29). *21 gramokoa al da azken hatsaren pisua?.*  Argia.eus. CC-BY-SA lizentzia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q549622
* Commonscat Multimedia: Duncan MacDougall

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 31145304813478610168

 |

* Wd Datuak: Q549622
* Commonscat Multimedia: Duncan MacDougall
**Cryptococcus neoformans** onddo mikroskopiko patogenoa da, legamien taldekoa. Infekzio larriak eragiten ditu immunitate-sistema ahulduta duten gaixoengan (HIESa dutenengan, adibidez)

Ezaugarriak
-----------

Legamia honek 4-20 mikra bitarteko diametroa du.. Beste onddo patogenoen aldean, Cryptococcus neoformans ez da dimorfikoa, monomorfikoa baizik. Berezko eaugarria du: kapsula polisakaridikoa dauka, immunitate-sistemaren zelulen fagozitosia ekiditen duena.. Kapsula ikusi ahal izateko eta onddo patogenoaren identifikazioa egiteko ospitaletako laborategietan laginari tindaketa berezia egiten zaio, tinta txinatarrarekin (lagina likido zefalorrakideotik atera ohi da).

Legamia ugaria da lurzoruan, batez ere hegaztien gorotzez kutsatutako lurzoruetan .

Patogenia
---------

Sakontzeko, irakurri: «kriptokokosi»
Legamiaren infekzioa gorotzen hondarrak inhalatzerakoan hasten da. Arnas-bidetik harrapatzen da gaitza, beraz. Patogenoak arnas-aparatua kaltetu dezake (pneumonia sortuz), eta baita nerbio-sistema ere (meningitisa eraginez) .

Gizabanako osasuntsuengan infekzioa arina izaten da, askotan sintomarik gabekoa. Pertsona immunogutxituengan, aldiz, legamia nerbio-sistemara iritsi daiteke eta bertan meningitis larria sortu (HIESak jota dauden gaixoengan legamia honen infekzioa agertu daitezkeen arazoetako bat da).

Infekzioaren diagnostiko goiztiarra funtsezkoa da tratamendu egokia lehenbailehen ezartzeko. Behaketa mikroskopikoa eta froga antigenikoak (Cryptococcus neoformansen antigeno kapsularrak antzematen dituztenak, ELISA, adibidez) dira erabilienak.

Sakoneko mikosi honen tratamenduari dagokionez, B anfoterizina, 5-fluorozitosina eta flukonazola dira aukerako botikak

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. *Brock Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua:972 orr.
2. ↑   Ingraham, J. eta Ingraham C.: Introducción a la microbiología vol. II, ed. Reverté 623 orr.
3. 1 2   Basaran Miren eta Umaran, Adelaida *Mikrobiologia medikoa* E.H.U.ak argitaratuta, 306-307 orr.
4. ↑   Martínez E, García-Viejo MA, Marcos MA et al. (2000). "Discontinuation of secondary prophylaxis for cryptococcal meningitis in HIV-infected patients responding to highly active antiretroviral therapy". AIDS 14 (16): 2615–26.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131924
* Commonscat Multimedia: Cryptococcus neoformans
* Wikispecies Espezieak: Cryptococcus neoformans

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12484847m (data)
* GND: 4374348-1
* LCCN: sh88022039
* NKC: ph117488
* **Datu taxonomikoak**
* Catalogue of Life: 144032
* EOL: 133502
* GBIF: 5237368
* Index Fungorum: 119294
* ITIS: 194667
* MycoBank: 119294
* NCBI: 5207
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D003455

 |

* Wd Datuak: Q131924
* Commonscat Multimedia: Cryptococcus neoformans
* Wikispecies Espezieak: Cryptococcus neoformans
**Ecaterina Bulea-Bronckart** frantsesaren didaktika irakaslea da Suitzako Genevako Unibertsitateko Psikologia eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean; bertan, hizkuntzen didaktikako ikerketa-taldea koordinatzen du eta Hezkuntza Zientzietako doktoregoko ikasketak koordinatzen ditu.

Bere lanek batez ere hiru ardatz dituzte: lehen hizkuntzaren didaktika, gramatikaren irakaskuntzari eta gramatikaren eta testuen arteko artikulazioei buruzko loturak; hizkuntzaren teoria orokorrak, batez ere Saussureren lana eta hizkuntzaren hurbilketa dinamikoak; hizkuntzaren zeregina garapen prozesuan, etab. 

Bere ikerketetako asko unibertsitate frankofonoekin lankidetza estuan garatu ditu, bai Espainiakoarekin, bai Portugalekin, bai Brasilekin, baita Argentinarekin ere, nazioarteko sareetan. Batez ere Interakzionismo sozio-diskurtsiboaren sarean (ISD) eta Frantsesaren Didaktika Ikerketarako Elkartean (AIRDF).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** «Osoko hitzaldiak - Munduko Hizkuntza Ondarearen UNESCO Katedra - UPV/EHU» *Munduko Hizkuntza Ondarearen UNESCO Katedra* (Noiz kontsultatua: 2021-10-06).

Kanpoko estekak
---------------

* **(Frantsesez)** Ecaterina Bulea-Bronckart. Biografia laburra eta argitalpen nabarmenduak.
**Done Petriko eliza** Aezkoako Abaurregaina udalerrian Erdi Aroko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan.

Eraikina
--------

Gotiko berantiarreko gezia XVI. mendean izandako aldaketen ondorio da. Kanpoaldean, harlanduzko hormak. Atea arku zorrotz bat da, hiru arkibolta biribiletan txaranbeltzen duena, kanpoko arku konopiala duena, kapitelez errematatutako baketoi txikietan bermatuta, eta ojiba-portadari giltzarria ematen diona, San Pedroren giltzak grabatuta dituela.

Korua 1597koa da (*IESUS/MARIA/ACABOSSE ESTE CORO/EN EL AÑO DE 1597/POR MI JOANES DE URUTIA/MAESO* inskripzioa irakur dezakegu), eta friso batez apaindutako frontisarekin altxatzen da oinean; errenazentista da, eta korupeak ganga izartsu apaingarria du, non arkumea eta basurdea dauden.

Alboetako kapera garaiek gurutzadura ezin hobea osatzen dute, erdikoarekin batera; hala, gurutze latindarreko oinplanoa du, hiru ataleko habeartea eta burualde pentagonal zabala. Tertzeletedun gangan nerbio sare korapilatsua dago. Bataiarria nabarmentzen da, tradizio erromanikoko arku itsuekin ornatuta dagoena. Sakristia epistolaren aldetik atxikita dago burualdeari.

Han dago XVI. mendeko prozesio-gurutze plateresko bat, eredu gotikoei jarraitzen diena, baina ez dago XVII. mendeko erretaula nagusia. Gaur egun, San Pedroren tailu moderno bat da tenpluaren buru, eta gurutzaduraren aurrealdeko horman Arrosarioko Ama Birjinaren XVIII. mendeko irudia dago. Gurutzaduraren besoan, barroko estiloko Santa Barbararen irudia dago.

Erreferentziak
--------------

* *Gran Enciclopedia de Navarra | ABAURREGAINA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-06).

Ikus, gainera
-------------

* Abaurregaina
* Aezkoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109945433

 |

* Wd Datuak: Q109945433
**"Deabru Beltzak"** kale antzerki taldea da, Iturrialde auzoan (Bilbo) egoitza daukana baina munduan zehar oso sarritan dabilena. Izan ere, euskal talderik nazioartekoena dugu.

1996an sortu ondoren hamar antzezlan egin dituzte, tartean umeentzako lanak daudelarik. Hain zuzen ere, azkenak "Nora zoaz, Txanogorritxu?" izenburua dakar eta publiko gazteenari begira egin dute, besteak beste Bixente Martinezen laguntzarekin.

Ikuskizunetan, hitzik gabe, musika, argi eta suekin jolasten dute, deabruenak ematen dituzten janzkera beltz eta makillatutako aurpegiekin beti ere. 

3.000 ekitaldi eginez, 80 ekitaldi berezi antolatu dituzte, 50 hiritan jaien zuzendaritza artistikoaz arduratu dira, munduko 35 talderekin aritu dira lankidetzan eta erankunde hauekin kolaboratu dute: Eusko Jaurlaritza, Ministerio Español de Educación, Cultura y Deporte, Bilboko Udaleko Kultura Saila, Gouvernement du Québec, Le Moulin Fondu, Le Forneau, Leioako Umore Azoka, Fest’Arts Libourne, Fira de Teatre al Carrer de Tàrrega, Arriola Kultur Aretoa, Chalon dans la Rue, Lekeitioko Nazioarteko Kale Antzerki Jaialdia, Portal 71 producciones culturales, Bizkaiko Foru Aldundia…etc 5 kontinente eta 35etik gora herrialdetan egin dute lan, Euskal Herriko talderik nazioartekoena bilakatuz.

Kideak
------

Euskal Herriko hainbat antzerki taldetatik zetozen aktoreek sortu zuten 1taldea. Garbitxu eta Zesar A. Ogara kide nagusiak dira, taldea antolatzen dutenak, eta haiekin batera Katrin Schlegel, Raul Soriano, Gorka Goikoetxea, Asier Etxaniz, Aitor Villar, Alain Díez, Aitor Fernandino eta Olatz Pagalday kide edo kolaboratzaile dituzte.

Ikuskizunak
-----------

* *Kontzertu Beltza*
* *Ibiltariak*
* *Bikiak*
* *Les Diables Noirs*
* *a,e,i,o,u* (haurrentzat)
* *Adi-Adi* (haurrentzat)
* *Les Tambours de Feu*
* *Bande Déplacée*
* *Nora zoaz, Txanogorritxu?* (haurrentzat).
* *Su a Feu*
* *Danbor talka* (Les Commandos Percu talde frantziarrarekin batera)
* *Sinfeuny*

Lekeitioko Kale Antzerki Jaialdia
---------------------------------

Lekeitioko Kale Antzerki Jaialdiaren sustatzaileen artean "Deabru Beltzak" taldea dugu, Euskal Herri mailan mota honetako festibalik garrantzitsuena dena.

Sariak
------

* 2021: Kale ikuskizun onenaren Max Saria,  'Simfeuny' lanagatik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Regadas, Leire.  (2021). *Deabru Beltzak kale antzerkia, ‘esku bat danborrean eta bestea probokazioan'.*  Hamaika Telebista (Noiz kontsultatua: 2021-10-19).
2. ↑   «Tambours de feu – Deabrubeltzak» *deabrubeltzak.com* (Noiz kontsultatua: 2021-10-19).
3. ↑   «Su a Feu – Deabrubeltzak» *deabrubeltzak.com* (Noiz kontsultatua: 2021-10-19).
4. ↑   «Symfeuny – Deabrubeltzak» *deabrubeltzak.com* (Noiz kontsultatua: 2021-10-19).

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko antzerki taldeen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Frantsesez)****(Ingelesez)**Deabru Beltzen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256105

 |

* Wd Datuak: Q12256105
**Donejakue apostoluaren eliza** edo **Santiago eliza** Ermuko parrokia eliza da.

Eraikina
--------

Egungo egitura nagusiki ernazentista osatu zen 18. mendean Sebastian Lekunak egindako kanpandorre batekin, zeinak gertu dagoen Valdespina jauregiko dorrearen antza duen, biak egin baitziren Andres Orbe Larreategi artzapezpikuaren enkarguz.

Barrualdea
----------

Barrualdeko aberastasun askok ere Orbe Larreategiren mezenasgoan dute jatorria. Ermuar hau Bartzelonako apezpiku, Valentziako artzapezpiku eta Gaztelako inkisidore nagusi izatera iritsi zen. Elizaren alboetako bat Orberen omenezko hileta-monumentu bat dago.

Orberen eskaintza nagusia erretaula izan zen, Donejakueren omenezkoa, eta erdi-erdian Santiago Matamoros ikonografiaren zaldun eskultura bat duena. Errataula Jose Zuaznabar arkitektoaren eta Juan Munar eskultorearen lana dela uste da. Zutabe salomoniko oso apainduak nabarmentzen dira, zuraren kolore ilun originalean, eta eskultura polikromo ugari. Erdiko kalean, Donejakueren azpian Kristo gurutziltzatu bat dago lehen sagrarioaren tenplutxoa zefoen tokian, eta gaineran Jasokundearen eta Hirutasun Santuaren irudiak. Behean, lau ebanjelarien eskulturak daude (ezkerretik Mateo, Joan, Lukas eta Markos), eta goian eliza katolikoaren lau eliz gurasoak (Jeronimo, Gregorio, Anbrosio eta Agustin). 1995ean berriztutako erretaula da.

Iruditegia
----------

* Kanpandorrea.Kanpandorrea.
* Orbe Larreategiren hil-monumentua.Orbe Larreategiren hil-monumentua.
* Koroa.Koroa.
* Erretaula nagusia.Erretaula nagusia.
* Donejakue, Santiago Matamorosen gisara.Donejakue, Santiago Matamorosen gisara.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Ermua - Leku interesgarriak - Santiago Eliza» *www.ermua.es* (Noiz kontsultatua: 2021-07-29).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «ERMUA: Retablo de Santiago Apóstol» *Retablos de Bizkaia* (Noiz kontsultatua: 2021-07-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107689572
* Commonscat Multimedia: Church of Santiago, Ermua

---

 |

* Wd Datuak: Q107689572
* Commonscat Multimedia: Church of Santiago, Ermua
***Deabruaren hiztegia*** Ambrose Bierce idazle estatubatuarraren liburu ezaguna 1911. urtean kaleratu zen. Sailkatzeko garaian ez da liburu erraza, funtsean hainbat definizio original, sarkastiko eta xelebrekeriaren bilduma izanik.

Historia
--------

Gero *Deabruaren Hiztegia* izango zena 1881ean astekari batean hasi zen argitaratzen, eta oso tarteka jarraitu zuen 1906ra arte. Urte horretan zati handi bat liburu moduan plazaratu zen, *The Cynic's Word Book* (*Zinikoaren Hitzen liburua*) izenburupean. Lanak hasieran ez zuen oso harrera ona izan. Behin betiko bertsioa 1911n argitaratu zen. 1955ean frantsesezko itzulpena argitaratu zen, Jean Cocteauren hitzaurrearekin. Euskaraz 2000.urtean plazaratu zen, Xabier Olarraren itzulpenaz.

Egitura
-------

Goian aipatu den moduan, liburua definizio bilduma bat da, hiztegi moduko liburua, alegia. Hitzaren ondoren definizioa ez bada jasotzen, poema bat edo narrazio txiki bat azaltzen du. Hori guztia tonu ziniko eta zorrotzez. Bierceren lumak gizarte osoa kritikatzen du: ohiturak, politikariak, emakumeak, literatura...

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Liburua Armiarma proiektuaren webgunean.
* **(Ingelesez)**:Jatorrizko edizioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1147121
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1147121
**Done Salbatzaileko eliza** Aezkoako Hiriberri udalerrian XIV. mendeko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan.

Eraikina
--------

Erdi Aroan eraiki zen gotiko estiloan eta habearte bakarra du, Ebanjelioaren aldean kapera bat eta Epistolaren aldean beste txiki bat dituela. Gurutze-gangez estalita dago. Portada arku zorrotzekoa da, eta landare-dekorazioa duten kapiteletan oinarritzen diren arkiboltak ditu. Barruan, koruak zurezko euskarri gotikoak ditu.

Erretaula nagusia errenazentista da, Juan Gazteluzarrek eta Ambrosio Bengoetxeak egina, 1606an tasatua. Bankua, bost kaleko bi solairu eta atikoa ditu. Eskulturak erdikoan eta muturrekoetan jartzen dira, eta erliebeak erdikoetan. Bigarren pisuaren erdian dagoen Jasokundearen tailua nabarmendu behar da. Gainerakoan, eskulturak mazoneriaren zati batzuk ere hartzen ditu. Presbiterioan erretaula erromanista txiki bat ere badago, Arrosarioko Ama Birjinarekin (atzekoa), Santa Katalina eta Santa Kiteria erliebeen artean. Ebanjelioaren aldeko kaperan arkitektura platereskoko beste erretaula bat dago, atzealdeko irudiekin. Alde berean, gurutziltzatuaren tailu bat dago, oso berrmargotua, XIV. mendekoa.

Erreferentziak
--------------

* *Gran Enciclopedia de Navarra | HIRIBERRI.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-06).

Ikus, gainera
-------------

* Hiriberri
* Aezkoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109946348

 |

* Wd Datuak: Q109946348
Dorotabo.
**Dorotabo**rena (泥田坊?) Japoniako mamuen inguruko elezaharra da. Aspaldian, Japoniako mendebaldean, nekazari oso langile batek, lur eremu pobre bat hartu zuen eta haren lanari esker, baratza ederra sortu zuen. Inguruko auzokide guztiek nekazariaren lana laudatzen zuten. Baina egun batez, nekazaria hil egin zen eta bere ondare guztiak semearen eskuetan gelditu ziren. Emazteak, gizonaren nahiak jarraituz, Dorotabo bere baratzatik gertu lurperatu zuen, horrela bere lanaren emaitzak ikusteko aukera izango zuelkakoan. Semeak, ordea, aitarekin ez zuen ezer ikusirik: aita langile bazen, semea alferra eta txoropito zen. Edaten eta jokoan aitak utzitako guztiak urtzen joan zen, azkenik aitaren etxaldea eta lurrak saldu arte. Aitaren arimak ezin zuen atsedenik hartu hori ikusita eta gauean, buztinatik, bere baratza izan zen eta orain utzitako eremua zen tokian agertu zen. Bertan negarrez eta negarrez hasi zen. Geroztik, gauean, haren baratza maitea izan zen lekuan nekazariaren negarra entzun daiteke.

Dragon Ball Z
-------------

Marrazki bizidunen laugarren filman izen bereko eliteko soldadu bat agertu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Ipuina gaztelaniaz.[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3231637

 |

* Wd Datuak: Q3231637
**Eadgyth** (antzinako ingelesez: *Ēadgȳð*; 910 – 946ko urtarrilak 26) printzesa, Eduardo Zaharra erregearen eta Ealhswith erreginaren alaba zen.

Bizitza
-------

Hemeretzi urte zituela, bere anaia Athelstan erregeak egungo Alemaniara bidali zuen, Algiva ahizparekin batera. Athelstanen asmoa bi erresuma saxoien arteko aliantza bultzatzea zen, eta bere bi arrebak Saxoniako dukeari bidali zizkion, hark bietako bat aukera zezan. Dukeak, geroago Oton I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa enperadorea izango zenak, Eadgyth aukeratu zuen eta urte horretan bertan, 929an, ezkondu ziren.

Hurrengo urtean Liudolf semea jaio zen, Suabiako dukea izango zena, eta urte batzuk geroago Liutgarde alaba. Eadgyth enperatriza 946. urteko urtarrilaren 26an hil zen, 35 urte zituela.

Sarkofagoa
----------

2008an, Magdeburgoko (Alemania) katedralean lanean ari zen arkeologo taldeak harrizko sarkofago bat aurkitu eta ireki zuen. Barruan berunezko hilkutxa zegoen, eta horren barruan gorpu baten arrastoak, zetatan bildua. Berunezko kutxaren idazkunaren arabera, gorpua Eadgythena zen, 1510. urtean berriro hilobiratua. 2009an hainbat azterketa egin zituzten Magdeburgon bertan, eta aurten arrastoak Bristolera (Ingalaterra) eraman dituzte gorpua erreginarena zela baieztatuko duten testak egiteko asmoz: isotopoen bidez, hortzak Wessex inguruan jaiotako pertsona batenak ziren ala ez ondorioztatu ahal izango dute.

Arrastoak aztertzen ari diren nazioarteko lantaldearen buru eta Bristoleko Unibertsitateko irakasle Mark Hortonen esanetan, emaitzak baieztatuz gero "Ingalaterrako errege-familiako kide baten gorpu osoaren arrasto zaharrenak genituzke".

Hortonen aburuz, atzerritik etorritako erregina oso ezaguna eta maitatua izan zen inperioan, bere eskuzabaltasunari eta karitate obrei esker. "Emakume ederra zen, dohainez betea, duela mila urteko Galesko Diana baten modukoa".

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5  Nagore Irazustabarrena, «X. mendeko Lady Di», *Argia*, 2010-04-18, CC-BY-SA lizentzia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q237510
* Commonscat Multimedia: Edith of Wessex, Holy Roman Empress

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 65160336
* ISNI: 0000 0001 2027 404X
* GND: 132188147
* LCCN: nb2011014356
* SUDOC: 184141559

 |

* Wd Datuak: Q237510
* Commonscat Multimedia: Edith of Wessex, Holy Roman Empress
***De rebus Hispaniae*** edo ***Historia gothica*** Rodrigo Ximenez nafar artzapezpikuak XIII. mendearen hasieran idatzitako Iberiar penintsulako historia da. Fernando III.a Gaztelakoak eskatu zion kronika idaztea.

*De rebus Hispaniae*k bederatzi liburu ditu, lehendabiziko tribuak eta 1243 arteko denbora azaltzen dutenak. Ximenez Radakoak hispaniar historiografiaren historian lehendabizikoz andalustar iturriak erabiltzeaz gain, erresuma kristau guztiak (orduan existitzen ziren Aragoi, Nafarroa y Portugal, Gaztela, Leon eta baita ordurako galdurik zegoen Asturiasko erresuma ere) aipatu zituen. Atala nagusia bisigodoena bazen ere, erromatarrak, ostrogodoak, hunoak, vandaloak, suebiarrak, alanoak eta arabiarrak ere aipatuak izan ziren.

Arrakasta handiko lana izan zen erromantzeetara itzulia izanik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Historia de los hechos de España. Introducción, traducción, notas e índices de Juan Fernández Valverde.*  Madril: Alianza Editorial.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1180734
* **Identifikadoreak**
* GND: 7536314-8

 |

* Wd Datuak: Q1180734
**Deabruaren eskola** euskal idazle batzuek sortutako literaturaren inguruko webgunea da. Ekimena 2020an jarri zen martxan. Euskal literaturaren ikuspuntutik oso eskaintza zabala eta aberatsa ematen dute. Webgunearen helburua euskaraz idatzitako testu eta testigantza ederrenak biltzea, sormena sustatzea eta literaturaren ezagutza zabaltzea.

Izena
-----

Nolabait izena Axular eta deabruaren arteko kondaira batekin lotzen da. Herri gogoak gorde du Axularren irudi erdi mitikoa: Axular, kristau jakituriaren eredu, Salamancan ikasia, Sarako deabruaren eskolan ikasi ondoren deabrua engainatu eta garaitu zuen.

Ezaugarriak
-----------

"Testu ederrak irakurtzeko leku bat". Definizo horrekin hasten da "Zer da Deabruaren Eskola?" galderaren erantzuna. "Literaturaren itsaso zabalean topatzen dugun edertasuna konpartitzeko proiektu bat. Gustatzen zaizkigun testuak hautatu ditugu, ederrak eta edertasunaren aldekoak, humanoak eta humanitatearen aldekoak, ezagutzaz beteak eta ezagutzaren aldekoak".

Ekimenaren atzean hiru pertsona daude: Irati Jimenez idazlea, Esteban Montorio Monti diseinatzailea eta Mikel Soto idazle eta editorea. Aukeratu dituzten testuak iraganekoak dira askotan, baina ez beti. Testuekin batera elkarrizketak, argazkiak, poemak, fikzioak... aurki daitezke. Halaber, "Aker larrea, Leizeko eskola" aurkeztu dute webgune berean; horren helburua literatura edo, hobeto esanda, idazkera eskola planteatzen dute. Eskolakide izateko helbide batera idatzi behar da: deabruareneskola@gmail.com

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104531023

 |

* Wd Datuak: Q104531023
Deabruaren harrikatze zeremonia 2006an.
**Deabruaren harrikatzea** edo **Satanen harrikatzea** (arabieraz: مي الجمرات‎‎, *ramy al-jamarāt*) literalki "jamarāt-en jaurtiketa", "jamarāt" hitzak "errekarrien lekua" esan nahi du, urtero Islameko Haj erromesaldian burutzen den ospakizuna da, Saudi Arabiako Meka hiriko Mina kokalekuan.

Erritual saila batez osatua dago, hauetan zehar erromesek Deabrua islatzen duten hiru hormei (antzina hiru zutabe) errekarriak jaurtikitzen dizkiete. Ekintza honetan erlijio esanahia Ibrahimekin lotura du, Islamaren usadioaren arabera, honi Deabrua toki honetantxe hiru aldiz agertu omen baitzitzaion. Baina Jibrayil goiaingeruaren aholkuz, Ibrahimek Deabrua hiru bider harrikatu zuen.

Antzina hiru zutabe harrikatu ohi ziren, baina 2004an Saudi Arabiar agintariek 26 metro luzeko hormaz ordezkatu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Burton, Richard Francis.  (1857). *Personal Narrative of a Pilgrimage to El Medinah and Meccah.* , 226 or..
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Sunan Abu Dawud: Chapters 519-1337.*  Sh. M. Ashraf.
3. ↑   **(Ingelesez)** Hughes, Thomas Patrick.  (1995). *Dictionary of Islam.* , 225 or. ISBN 978-81-206-0672-2..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q585619
* Commonscat Multimedia: Stoning of the Devil

---

 |

* Wd Datuak: Q585619
* Commonscat Multimedia: Stoning of the Devil
**Edmondu Simeoni** (Corti, 1934ko abuztuaren 6a - Ajaccio, 2018ko abenduaren 14a) mediku eta politikari korsikarra izan zen, korsikar nazionalismoko kide ezaguna.

Biografia
---------

Simeoni 1960ko hamarkadan hasi zen militatzen Korsikaren eskubide politikoen alde, eta 1967an sortu zuen ARC Korsikako Ekintza Erregionalista, Max anaiarekin batera. Historikoak bilakatu diren aldarrikapenei hasiera eman zieten garai horretan: Parisi eskatu zioten irlaren berezitasunak kontuan hartzeko, batez ere kultura eta hizkuntzarekin zerikusia zutenak, arriskuan baitzeuden, besteak beste, administrazioan eta hezkuntzan ez zutelako presentziarik. Baina Frantziako Gobernuak ez zuen jaramonik egin, eta ekintza handiagoak egiteko beharra gailendu zen militanteen artean.

Ezagunena eta mediatikoena 1975eko udan egin zuen ARCk, Alérian, Korsika ekialdean. Abuztuaren 21ean eta 22an, *pied-noir* baten kobazulo bat okupatu zuten, protesta gisa; horien artean zegoen Simeoni. Bi hildako izan ziren bi aldeen arteko tiroketan —biak poliziak—, eta zauritu bat autonomisten aldean. Ministroen Kontseiluak ARC desegiteko agindu zuen abuztuaren 27an, eta horren ondorioz sortu zen FLNC Korsikako Nazioa Askatzeko Frontea.

Simeoni 1977ko abuztuan atera zen kartzelatik, eta UPC Korsikako Herria Batzeko alderdia sortu zuen. UPCren zerrendetan aurkeztuta sartu zen lehenengoz erakundeetan: 1982an hautatu zuten Korsikako Asanbleako diputatu, eta hurrengo urtean Bastia hiriko kontseilari. Gutxi iraun zuen kontseilari gisa: bihotzekoak eman zion, eta politika uztea erabaki zuen.

Azken urteetan blog batean idatzi zuen Korsikako eta Frantziako politikaz.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Perez Zala, Ander.  (2018-12-14). «Edmond Simeoni hil da, Korsikako nazionalismoaren buruzagi historikoa» *Berria* CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1996613
* Commonscat Multimedia: Edmond Simeoni

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 27071650
* ISNI: 0000 0000 7829 3713
* BNF: 11924801s (data)
* GND: 128555416
* LCCN: n95093970
* CiNii: DA13666880
* SUDOC: 027138666

 |

* Wd Datuak: Q1996613
* Commonscat Multimedia: Edmond Simeoni
***Durduzaz eta dardaraz*** (1999), Amélie Nothomb belgikar idazlearen eleberri autobiografikoa da. Bertan Japonian bizi izan zituen lan gorabeherak kontatzen ditu. 1999an bertan *Grand Prix du roman de l'Académie française* saria irabazi zuen. Joxan Elosegik euskaratu zuen, eta Igela argitaletxeak argitaratu, 2003an.

Helburua
--------

Egileak Japoniako bere lan gorabeherak ez ezik kulturen arteko talka, japoniar matxismoa eta japoniar enpresen egoera azaltzen digu.

* Egilearen bizipenen arabera Japoniar askorentzat haiena da kultura garaiena eta mendebaldeko kultura eta pertsonak haien azpitik daude.

* Japoniar gizonek aukera bakarra dute bizitzan, botere hierarkiaren menpe egotea. Boteretsuenek ere hierarkia errespetatu behar dute.

* Japoniar emakumeek berriz bi aukera dituzte: botere hierarkiaren menpe egon eta emakume gisa porrota jasan edo senarraren menpe egon eta langile bezala porrota jasan.

Laburpena
---------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Amélie Belgikar itzultzailea Japoniar enpresa garrantzitsu batean kontratatu dute. Boterearen piramidea gailurretik behera horrera hierarkizatua dago enpresan: Haneda lehendakaria, Omochi lehendakari ordea, Saito sail burua, Fubuki Mori eta erabat behean Amélie. Lehenik beraz garrantzirik gabeko lanak , kafea eta tea zerbitzatzea, besterik ez du egin behar. Omochi jaunari japoniar hizkuntza eta ohiturak mendebaldeko emakume batek horren ongi ezagutzea iraingarria iruditzen zaionez Saito jaunak fotokopiak egitera zigortzen du eta japoniera ahazteko agindua emango dio. Fotokopiak eginez Tenshi jauna, beste sail bateko nagusia, ezagutuko du. Tenshi Belgikar enpresa batekin harremanetan jarri nahian dabilenez eta Amélie bertakoa denez, Belgikar enpresaren eta bere produktuen buruzko txosten bat egiteko eskatuko dio ezkutuan, horrelako garrantzia duen lan bat hierarkiaren beheko inork ezin baitu egin. Amélieren itxaropena Saitoren saila utzi eta Tenshirentzat lan egitea da, baina Omochik, Fubukiren bidez, Améliek txostena egin duela dakienean zigortzeko bere gaitasunak erabili ezin dituen lanak bidaliko dizkio Fubukiren bidez. Azkenean enpresako lan okerrena, hau da, komunak garbitzea izango da bere helburua. Bere ohoreagatik Améliek lanean jarraituko du eta kontratu bukaera iristean burumakur, errua beretzat hartuaz utziko du enpresa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Liburuaren web orria[*Betiko hautsitako esteka*], Igela argitaletxearen webgunean. Euskarazko liburuaren ISBN zenbakiak hauek dira: ISBN 84-87484-56-5 eta ISBN-13 9788487484568.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1638148
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 188302930
* BNF: 145690887 (data)
* SUDOC: 081258712
* Open Library: OL1724595W

 |

* Wd Datuak: Q1638148
**Dainako haitzuloa** (katalaneraz *Cova d'en Daina*) granitoko trikuharri handia da, Gironako Romanyá de la Selva herritik gertu, Katalunian. Haren datazioa Kristo aurreko 2700-2200 urtea da. Izena basahuntza animaliatik datorkio. Inguruko trikuharri handiena eta espektakularrena da.

Aztarnategiaren historia
------------------------

Aztarnategia lurren jabeek XX. mendearen hasieran aurkitu zuten. 1931n estatuak monumentu nazionala izendatu zuen. 1957an, Lluís Esteva Cruañas-ek aztarnategia ikertu zuen eta mota askotako objektuak aurkitu zituen: hezurrak, hortzak, gezi-puntak, aiztoen zatiak, zeramika zatiak...

Egitura
-------

Inguru megalitikoa harrespil batez babestuta dago; harrespila 11 metroko eraztuna egiten du eta granitoko harri handiez egina dago. Trikuharriak 7,6 metroko luzera du, 1,70 zabalera eta 1,50 m. garaiera. Ehorzte kamera laukizuzena da. Kamera hau hiru harriez sarrerako galeriatik bereizita dago, ate funtzioa betez.

* Haitzulo izena izan arren, trikuharria da.Haitzulo izena izan arren, trikuharria da.
* Trikuharriaren egitura. 2.Pasilua 3.Tumulua 4.Ehorzte kamera.Trikuharriaren egitura. 2.Pasilua 3.Tumulua 4.Ehorzte kamera.

Bibliografia
------------

* *"Els monuments megalítics"* en *"Quaderns de la Revista de Girona"* (1992) - Josep Tarrús.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Monumentuaren informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3780704
* Commonscat Multimedia: Cova d'en Daina

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-55-0000529
* BCIN: 2006-ZA

 |

* Wd Datuak: Q3780704
* Commonscat Multimedia: Cova d'en Daina
**Durham konderria** (ingelesez: *Durham County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Durham da. 2010eko zentsuaren arabera 267.587 biztanle zituen, Durham kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Durham konderriak 771,47 kilometro koadro ditu. Horietatik 30,8 ura dira. Beste 740,67 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 346,85 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 267.587 pertsonetatik 148.774 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 36.077 dira. 100.260 beltzak edo afroamerikarrak. 722 amerikar natiboak ziren eta 135 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 12.180 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 700 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.816 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q428298
* Commonscat Multimedia: Durham County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124352453
* LCCN: n82017637
* NARA: 10039484
* **Lekuak**
* OSM: 2528696
* TGN: 2001492

 |

* Wd Datuak: Q428298
* Commonscat Multimedia: Durham County, North Carolina
**Dmitri Skliarov**, errusieraz Дмитрий Скляров, (1974ko abenduaren 18a - ) errusiar programatzailea da, eta 2001ean atxilotu zuten AEBtako indar polizialengatik.

Bizitza
-------

Dmitri Skliarov kriptoanalisia ikasi zuen eta ElcomSoft errusiar software enpresaren langilea izan zen. "The Advanced eBook Processor" (AEBR) programa sortu zuen, eta Adoberen eBook Reader-aren babesa saltatu zuen.

2001eko iIrailaren 16an DEF CON konbentzioan (Las Vegas) hitzaldi bat eman zuen, "eBook's Security — Theory and Practice" deiturikoa. Bertan, FBIak atxilotu zuen Moskura bueltatu bueltatzean, eta Digital Millennium Copyright Act. hitzarmenak zioen bezala, copyright-a saltatzeko produktu bat banatzen ari zela esan zioten.

Atxilotu eta ondorengo egunetan, Webgune asko mobilizatu ziren bere atxilopenaren kontra.
DEF CONean DMCA-ren artikulurik ez zela bilatu eta DMCA Errusian baliorik ez zuela izan ziren kanpaina horien arrazoiak, eta, beraz, Dmitri Skliarov arrazoirik gabe atxilotu zutela babesten zuten. Horrez gain, Adobe produktuei boikota egiteko kanpaina ere sortu zen.

Irailaren 19an, Amerikar publikatzaileen asoziazioak bere atxilopena ontzat eman zuen, eta hasiera batean, Adobe berak ere onartu zuen. Hala ere, Electronic Frontier Foundation-ekin hitz egin ondoren, prentsa nota bat eman zuten 23an bere askapena aldarrikatuz.
Hala ere, Adobek oraindik ElcomSoften kontrako juizioak ditu.

Sklyarov Las Vegas-en egon zen atxilotuta hasiera batean, eta gero Oklahomara eraman zuten abuztuko 3ra arte. Ondoren, San Jose-ra eraman zuten, Federal Prisoner Transfer Center-era.
Abuztuaren 6an, 50.000 dolareko fidantza ordaindu ondoren askatu egin zuten, baina Kaliforniara itzultzea debekatu zioten.

Bere testimonioaren truke karguak kendu zizkioten, eta Errusiara bueltatu zen abenduaren 14an.
2002ko abenduaren 18an ElcomSoft ere kargurik gabe gelditu zen, epaile batek errugabeak zirela esan baitzuen, Kalifornian.

Ikus, gainera
-------------

* *Fair use*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q93035
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2184566
* ISNI: 0000 0000 5342 6866
* LCCN: no2004087365

 |

* Wd Datuak: Q93035
**Douglas konderria** (ingelesez: *Douglas County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Castle Rock da. 2010eko zentsuaren arabera 285.465 biztanle zituen, Douglas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Douglas konderriak 2.183,02 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,79 ura dira. Beste 2.176,23 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 285.465 pertsonetatik 264.689 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 21.392 dira. 3.245 beltzak edo afroamerikarrak. 803 amerikar natiboak ziren eta 175 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 10.563 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 387 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 5.603 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115556
* Commonscat Multimedia: Douglas County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153644974
* LCCN: n83164067
* **Lekuak**
* OSM: 1411338
* TGN: 2000209

 |

* Wd Datuak: Q115556
* Commonscat Multimedia: Douglas County, Colorado
**Douglas Mawson** OBE, FRS, FAA (Shipley, Yorkshire, Ingalaterra, 1882ko maiatzaren 5a - Brighton, Hego Australia, 1958ko urriaren 14a) geologo eta ingeles jatorriko Antartikako australiar esploratzaile ezaguna izan zen. Roald Amundsen, Robert Falcon Scott eta Ernest Shackleton bezala, Mawsonek espedizio garrantzitsu bat agindu zuen Antartikako esplorazio garai heroikoan. Jasotako sarien artean, azpimarratzekoak dira Sir-ekoa eta Britainiar Inperioaren Ordenakoa; "Australian Academy of Science-ko" eta Royal Society-ko kide izan zen.

Biografia
---------

Shipley-n (Yorkshire, Ingalaterra) jaio zen eta Robert Ellis Mawson-en, jantzi merkatariaren, eta Margaret Annquan-en bigarren semea izan zen. Bi urte zituenean (1884) familia Rooty Hill-era joan zen, Sydney-tik gertu (Australia). Sydneyko "Fort Street Model School" eskolan ikasi zuen eta, geroago, Sydneyko Unibertsitatean, 1899tik 1902ra bitartean, meatzaritza ingeniaritzan lizentziatuz.

1907an, Mawson geologo gisa parte hartu zuen Ernest Shackleton-ek zuzendutako Antartikako espedizio britainiarrean. Bere aholkulariarekin eta lagunarekin, Edgeworth David geologoarkin ere, Erebus mendiaren lehenengo igoeran parte hartu zuen. Geroago, Hego polo magnetikora iritsi zen lehen taldeko kide izan zen, lidergoa hartuz oso itzulera arriskutsuan.

Mawsonrek bere espedizioa zuzentzea erabaki zuen, australiar espedizioa Antartikara, Jurgi V.aren Lurrera eta Adelia Lurrera zuzendu zuen, Australiako hegoaldean dagoen Antartikako zati batean, garai hartan guztiz esploratu gabe zegoena. Azterketa geografikoa eta hainbat ikerketa zientifiko egin zituzten, eta hego polo magnetikoa bisitatzea ere bai.

Aintzatespenak
--------------

Bere omenez, esploratzen ibili zen Antartikako kostaldeen aurrean dagoen itsasoak gaur egun bere izena hartzen du, Mawson itsasoa, kostaldeko beste zati bat bezala, Mawson itsasertza, Lankidetzaren Itsasoak bainatuta. Gainera, Antartikako basetako bat, Mac. Robertsonen Lurrean dagoen Australiako base iraunkorrak ere bere izena du, Mawson basea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

* *Douglas Mawson, Antartikan*
* *Hurley, Frank Bilduma Argazki Grabatuak*. Mawsonen espedizioaren irudiak (1911-14) (Liburutegi Nazionala, Australia, Canberra)
* *National Archives Australia*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q434281
* Commonscat Multimedia: Douglas Mawson

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37220550
* ISNI: 0000 0000 8116 4277
* BNF: 15381061g (data)
* GND: 11878269X
* LCCN: n50032732
* NCL: 000089148
* NKC: xx0070632
* NLA: 35335937
* BER: 000148380
* CiNii: DA06539034
* SNAC: w6891hkm
* S2: 104401153
* SUDOC: 060583908
* BIBSYS: 2047151
* Open Library: OL216794A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 1968

 |

* Wd Datuak: Q434281
* Commonscat Multimedia: Douglas Mawson
Dougong koloretsua Sagami tenplua deiturikoan.Taiwango Antzoki Nazionala.
**Dougong** (txineraz: 斗拱; pinyinez: *dǒugǒng*) zurezko bi mentsulen elkargunetik sortzen den elementu estruktural bakarra da. Txinatar, japoniar eta korear arkitektura tradizionaleko elementu bereizgarrienetako bat da.

Dougongaren erabilera, Asian agertu zen lehen aldiz kristau aroaren aurreko eraikinetan, eta zutabeak sabaiaren ertzean lotzen zituen egitura-sare batean bilakatu zen. Dougongak oso erabiliak ziren antzinako Txinan, Udaberriak eta Udazkenak (K.a. 770-476) deritzon garaian, eta bereziki, Tang eta Song aroetan, zeinetan elkar ebakitzen ziren pieza multzo konplexu bat garatu zuten. Piezak itsasgarri edo iltze gabe ahokatzen dira, arotzaren lan zehatz bati esker.

Song dinastia igaro ondoren, mentsulek, egiturazko eginkizun batetik, edergarri gisa erabiltzera pasa ziren eraikin publiko eta erlijiosoetan, dougong tradizionala eraldatuz.

Eginkizuna
----------

Dougong, Tang dinastiaren garaian 857an eraikitako Foguang Tenpluaren Ekialdeko Aretoaren barnean.
Dougongak, egurrezko euskarri-sarearen parte ziren, funtsezkoak txinatar eraikinen egurrezko egitura tradizionalarentzat, euren hormak, normalean, karga-hormak ez zirelako izaten, baizik eta askotan, burdin hesia, adobezko hormak edo beste material delikatu batzuk. Hormak gune mugatzaileak ziren pisuaren euskarriak baino gehiago.

Hainbat aldiz elkar ebakitzen ziren mentsula multzoak zutabe gainean egurrezko bloke handi bat (dou) jarriz eraiki ziren arkuetako mentsula (gong) oinarri sendoa ematen zuen habeari edo goiko beste gong bati eusteko. Dougongen funtzioa habe horizontaletarako euskarri handiagoa eskaintzea zen, eusten zuten pisua zutabeetara banatzeko.  Prozesu hau askotan errepika daiteke eta hainbat serietan altxatu. Elkar eragiten diren mentsula edo dougong multzo ugari gehitu zituztenean, habeen tentsioa murrizten zuten, pisua zutabeetara transferituz. Dougong multzoek, egitura "elastikoagoa" osatzeko propietatea dute, lurrikarek eragindako kalteei aurre egiteko.

Ming dinastiaren garaian, berrikuntza bat gertatu zen, dougongari, teilatua jasaten laguntzen zioten egurrezko osagai berriak asmatuz. Horrela, doungongeko elementu apaingarriak berriro kargatu zitezkeen, eta mentsulen multzoak, ugariagoak eta txikiagoak izatera pasa ziren. Doungongak teilatu-hegalen azpian jar zitezkeen, lore-saski dotoreak ziruditela, sabaia ere eusten zuten bitartean.

Sichuaneko Bao'en, tenplua Ming estiloaren adibide on bat da. Jasaten eta apaintzen duten berrogeita zortzi mota eta 2200 dougong multzo ditu. Sichuan probintziaren ipar-mendebaldean dagoen XV. mendeko multzo monastiko hau, Wang Xi-k, jaun feudal batek eraiki zuen 1440 eta 1446 artean Ming dinastiako (1368-1644) Yingzong enperadorearen erregealdian (1427-1464).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Txantiloi:Cita web
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3235327
* Commonscat Multimedia: Dougong

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3235327
* Commonscat Multimedia: Dougong
**Douglas konderria** (ingelesez: *Douglas County*) Oregonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Roseburg da. 2010eko zentsuaren arabera 107.667 biztanle zituen, Douglas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Douglas konderriak 13.296,39 kilometro koadro ditu. Horietatik 253,02 ura dira. Beste 13.043,37 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,1 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 107.667 pertsonetatik 101.398 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.055 dira. 279 beltzak edo afroamerikarrak. 1.799 amerikar natiboak ziren eta 110 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.008 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 154 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.919 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Douglas County, Oregon age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484395
* Commonscat Multimedia: Douglas County, Oregon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 267385620
* LCCN: n82137052
* NARA: 10039406
* **Lekuak**
* OSM: 1837112
* TGN: 2001706

 |

* Wd Datuak: Q484395
* Commonscat Multimedia: Douglas County, Oregon
**Doula** izenarekin haurdunaldiaren prozesuan, bereziki erditze eta erditze-ondorengo unetan, haurdunari laguntzen dion laguntzaileari definitzen zaion. Hauen lana batez ere psikologikoa da. Pertsonak hauek ez dute titulazio ofiziala. Doula hitza grezieratik dator eta jatorriz "esklaba" esan nahi zuen. Zentzu despektibo hori dela eta, askok nahiago dute "erditze-laguntzaileak" bezala aurkeztea. Gaur egun hitza berriro ere zabaldu da, bereziki Dana Raphael antropologoak erabili zuenetik, bere kasuan Filipinetako haurdunen laguntzaileei definitzeko. Oasunaren lanbide hau Europa osoan zabaldu da eta hainbat kasutan ideologia sektarioekin lotu egin da.

Doulen lana
-----------

Ikasketa ofizialak ez izanik, doula terminoak anbiguotasun handia erakuts dezake. Zentzu orokorrean pertsona hauek haurdun dagoen emakumeari laguntza emozionala eta psikologikoa eman behar diote. Herrialdeen arabera erditze-geletan sar daitezkeen edota era naturalean erditu nahi dutenekin etxean laguntzen diete. Doula izateko ikastaroak antolatzen dira eta, printzipioz, ez da beharrezkoa beste ikasketarik izan haien lana burutzeko. Hori dela eta, batzutan, haien lana beste profesionalen lanarekin nahhastu egin dira eta, ondorioz, haien aurkako kanpaina sortu dira. Horren adibidea Espainian eman zen, 2015ean: emaginek eta erizainek dokumentu kritiko bat zabaldu zuten non, beste salaketen artean, ama berriari bere plazenta jaten arazten ziotela esaten zuten (kanibalismoa). Euskal Herrian doularen lana ez dago ofizialki onartuta.

Ikus, baita ere
---------------

* Emagin

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Los enfermeros denuncian prácticas "de secta canibalista" en las 'doulas'

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Maite García, Euskadiko Emaginen Elkartearen lehendakiariarekin elkarrizketa.
* **(Gaztelaniaz)**: Doulas, amatasunaren gaineko espezialistak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q749813
* Commonscat Multimedia: Doulas

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D059037

 |

* Wd Datuak: Q749813
* Commonscat Multimedia: Doulas
**Denethor I.a**, Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da.

Denethor I.a, Gondorreko hamargarren seneskal Erregeordea izan zen, gizaki bat. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2375ean jaio zen. Semerik izan ez zuen Dior Gondorrekoa seneskalaren iloba, seneskal honen arreba zen Rianen semea zen. Bere osabaren oinordeko bihurtu zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2435. urtean. Bere izena, sindarinezkoa da, eta "Arrano ikusmena" bezala itzul daiteke.

Bere gobernualdiaren zati handi batean, bakea nagusitu zen Gondorren, Kontzilio Zuriak lortutako Zaintzapeko Bakearen ondorioz, baina, azken urteetan, Uruk Hai orko arraza, Minas Morguletik irten eta Osgiliath hartu eta suntsitu zuen, Anorienekin lotzen zuten zubiak behera botaz.

Denethor I.ak, beranduago, bere seme bakarra zen Boromir Gondorrekoa bidali zuen, honek, garaipen handi bat lortuz, baina, Morguleko Sastakai batekin zauri bat jasoz.

Denethor I.a Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2477an hil zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Dior Gondorrekoa** | **Gondorreko Seneskal Erregeordea**Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2435-2477 | Ondorengoa**Boromir Gondorrekoa** |

  


|  |
| --- |
| **J. R. R. Tolkienen *Eraztunen Jauna*** |
| Filmak: | *Eraztunaren Elkartea* | *Bi dorreak* | *Erregearen Itzulera* |
| **Pertsonaia nagusiak** |
| Hobbitak: | Frodo | Sam | Merry | Pippin | Bilbo |
| Gizonak: | Aragorn | Boromir | Faramir | Denethor | Theoden | Eowyn | Eomer |
| Besteak: | Gandalf | Legolas | Gimli | Arwen | Elrond | Galadriel | Bizarbola |
| Etsaiak: | Sauron | Saruman | Suge Mihi | Gollum | Errege Aztia |
***Dunwicheko Izua***, ingelesez: *The Dunwich Horror*, H. P. Lovecraft estatubatuar idazlearen kontakizun labur bat da. 1928an idatzia zuen eta 1929ko apirilean *Weird Tales* (481–508. orr.) aldizkarian lehenbizikoz argitaratua izan zen. Massachusetts estatuko Dunwich fikziozko herrian girotuta dago, eta Cthulhuren Mitoak osatzen duten kontakizun laburretako bat da.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Massachusetts, Dunwich, herriko familia bakarti bateko munstroa itxurako seme goiztiar bat da, Nekronomikon liburu debekatuaren zati baten jabea dena. Sekretua ezin daiteke, ezin liteke, gizonei azaldu: Gaizkiaren indarrak gaurdaino biziraun dute eta haiei dei egin daiteke. Behin aske direla, munduak bere apokalipsia ezaugutuko du.

Ikus gainera
------------

* Dunwich (Lovecraft)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2468877
* Commonscat Multimedia: The Dunwich Horror

---

 |

* Wd Datuak: Q2468877
* Commonscat Multimedia: The Dunwich Horror