recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Silmariën**, Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da. Dunadan bat da, Tar-Elendilen alaba nagusia, Numenorreko laugarren erregearena. Berari buruz ez da askorik ezagutzen, hala ere, erregearen alaba nagusia zen arren, erregeak ez zion Numenorreko zetrua eman, neska izateagatik, eta, garai horretan, erresumako legeek, lehentasuna ematen zieten gizonezkoei (Tar-Aldarionek aldatu zituen arte, seigarren erregeak, honek alaba bakarra izan zuelako), eta, beraz, zetrua eta erresuma, Silmarienen neba txikia zen Tar-Meneldurri eman zitzaizkion.

Hala ere, konpentsazio bezala, bere aitak, Anduniëko Andere titulu berria eman zion, eta, bere ondoren, bere semea, Valandil, izango zen Anduniëko Jauna, jada, Anduniëko lehen jaun bezala onartua.

Anduniëko Jaun guztiak, Armandil arte, Silmariënen ondorengoak izan ziren, eta, bere bidez, Elrosen leinua. Tar-Minyatur mantendu ahal izan zen Numenorren erorketaren ondoren, Elendilek, Armandilen semea zenak, hondoratzetik ihes egitea lortu baitzuen, eta, bere seme Isildur eta Anarionekin, erbesteko numenortar erresumak ezarri zituzten iparraldean (Arnor) eta hegoaldean, (Gondor).
*Artikulu hau eraikinari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Silo (argipena)».*
Jaengo Alcalá la Realen dagoen silo bat.
**Siloa** belar ebakia, garaua, garia eta bestelako ale, hazi eta bazkak lehor gordetzeko egitura da. Eraikin bertikal eta zilindrikoa izan ohi da. Halaber, lurpeko tokia izan daiteke, eta, horrexegatik, hedaduraz, lurpeko ezein toki sakon eta ilunari silo ere esaten zaio. Nekazaritzan erabili izan dira gehien bat, baina gaur egun misilak gordetzeko ere erabiltzen dira.

Nekazaritzan erabilitako silo motak
-----------------------------------

Biltzen duten produktuaren arabera silo ezberdinak ditugu:

* **Garau siloak**

1. *Dorre-siloak*
2. *Bunker-siloak*
3. *Poltsa-siloak*
4. *Misil-siloak*

* **Materia berde siloak**

1. *Arto-siloak*
2. *Alpapa edo belar siloak*

* **Beste silo mota batzuk**:

1. *Villacañas herriko siloak (lurrazpiko etxebizitzak)*

Dorre-siloak
------------

Port Giles-eko garau-silo bat (Australia)
4-30 metro bitarteko diametroko eta 10-84 metro altuerako zutikako egitura zilindrikoak.

Bunker-siloak
-------------

Azukrearentzako bunker-siloa Chillan herrian (Txile).
Traktoreek eta beste zama makina batzuek betetzen duten hormigoizko aska-silo borobila.

Poltsa-siloak
-------------

Etzandako poltsa siloa.
2 - 2½ m. diametroko tamainako plastikozko poltsak. Bildu nahi den produktu kantitatearen arabera luzeagoak izango dira. Horretarako sortutako makina batez trinkotzen da eta bi muturrak ixten dira.

Misil-siloak
------------

Misilak gordetzeko lurrazpiko siloak. Eraso nuklear bat jasan ahal izateko blindatzen dira.

Ikus, gainera
-------------

* Siloratze
* Villacañas herriko silo etxebizitzak
* Garai (eraikuntza)

Kanpo estekak
-------------

* "Siloak, zuloak" euskonews web gunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q213643
* Commonscat Multimedia: Silos

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX526945
* BNF: 119445768 (data)
* LCCN: sh85122574
* NDL: 00570021
* NKC: ph151465
* AAT: 300005024
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q213643
* Commonscat Multimedia: Silos
Bi tantō
**Tantō** sastakai baten antzeko ahoa duen arma labur bati ematen zaion izena da. Hasiera batean, katana txiki batekin nahas daiteke, baina bere diseinua hain da ezberdina, halakotzat jotzerik ez dagoela. Estetika berbera den arren, orria eta tsuka edo kirtenaren diseinuak askoz sinpleagoak dira.

Orohar, etiketa arrazoiengatik obi izeneko gerrikoan eramaten zen, erraztasun handiarekin ezkuta zitekeen arren. Bigarren arma wakizashia izan arren (katana baino bertsio laburragoa) edo kodachia (tachia baino laburragoa, samurai batzuk, nahiago zuten tantōa bere erabilgarritasun eta maneiagarritasunagatik, baita aurrez aurreko euren arte martzialen osagarri gisa ere.

Zeremonia objektu bezala, aro berrian zehar zabaldu zen, wakizashia edo kodachia, seppuku edo harakiri errituan ordezkatuz (samuraiak, desohoretze baten ondoren, bere ohorea berreskuratzeko egiten zuen zeremonia).

Modeloaren arabera, Tanto (guardiarekin), Hamadashi (guardia txikiarekin) eta Aikuchi (guardia gabe) ezberdin daiteke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q654077
* Commonscat Multimedia: Tanto

---

 |

* Wd Datuak: Q654077
* Commonscat Multimedia: Tanto
**San Andres eliza** Urraulbeitiko San Vicente kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da, gotiko estilokoa.

Eraikina
--------

Gotiko jatorriko eraikuntza goiztiarra da (XIII. mendea), eta geroago egindako eraldaketek eta gehikuntzek aldatu zuten, gaur egungo itxurara iritsi arte. Habearte bakarra du, burualdea burualde zuzena -berreraikuntza moderno baten ondorioz- eta oinaldean kanpandorrea, nabearen lehen atalaren gainean. Garai primitiboan, perimetro-hormak eta epistolaren aldean dagoen portada gotiko ederra kontserbatzen dira. Portada horrek kanetedun teilatutxo bat eta harrizko arku tuloilaratuak koroatzen ditu. Atea arku zorrotzekoa da eta arkiboltak ditu, giza buruekin eta landare-motiboekin landutako kapitelak dituzten zutabeetan bermatuta. Burualdeko eta habearteko estalkia, kanoi beheratuko gangaz egina, duela gutxi egina da. Sakristiara presbiterioaren eskuinaldean irekitako ate txiki batetik sartzen da; epistolaren aldeko burualdearen atzean atxikita dago.

Egur polikromatuzko erretaula nagusi zaharretik, jatorrizko tailuko presbiterioan kontserbatzen da, erromanista estilokoa (XVII. mendeko lehengo mailakoa), jatorrizko polikromia-hondarrekin. Jatorri eta estilo bereko irudiak, egoera txarrean daudenak, nabearen oinean dagoen goi-koruan gordetzen dira.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | DONEBIKENDI.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* San Vicente
* Urraulbeiti

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110278816

 |

* Wd Datuak: Q110278816
| **Suediar FinlandiaSvenskfinland** |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Suediar Finlandiako banderaBandera | Suediar Finlandiako kokapena |

 |
| Berezko izena:- Suedieraz | Svenskfinland |
| Herrialdea |  Finlandia |
| Hiri nagusia | Helsingfors |
| Hizkuntza ofizialak | FinlandieraSuediera |
| Azalera-Ur-azalera | 338.430,53 km²34.538,07 km² (%10,2) |
| BiztanleriaDentsitatea | 5.378.039 (2011) 17,7 bizt/km² |
| Webgune ofiziala | **(Errusieraz)** **(Finlandieraz)****(Ingelesez)** |
| Berezko hizkuntza ofiziala suediera da. |

**Suediar Finlandia** edo **Svenskfinland** garai batean Suediar Erresuman izandako eskualdea eta gaur egun suedieradun finlandiarrak bizi diren irudizko lurraldea da. Termino hauen anbiguotasuna azken urteotan sortu da, hasiera batean desberdinak diruditen bi entitateren arteko lotura egin nahi izan baita. Alde batetik, Svenskfinland, IX. mendetik XIX.era Suediar Erresuma osatu zuen Finlandiari historialariek ematen dioten izena da; eta bestetik, gaur egun suedieradun finlandiarrak nagusi diren udalerrien multzoak jasotzen duen izendapena da.

  

Hain zuzen, ikuspuntu historikotik, Suediar Finlandia IX. mendetik XIX. arte izandako irudizko eskualde bat izan zen Suediar Erresuma

Historia
--------

Bilakaera
---------

### Banaketa

Gaur egun, Suediar Finlandia lau eremu desberdinetan banatua dago:

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Väestorekisterikeskus **2011.02.08**

Kanpo estekak
-------------

Ikus, gainera
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3751292
* Commonscat Multimedia: Svenskfinland

---

 |

* Wd Datuak: Q3751292
* Commonscat Multimedia: Svenskfinland
**Serbiako Banku Nazionala** (serbieraz: Народна банка Србије, *Narodna banka Srbije*) Serbiako Errepublikako banku zentrala da. 1884ko uztailaren 2an sortu zen. Egoitza nagusia Belgrad hiriburuan du.

Serbiako Banku Nazionalak honako erantzukizunak ditu: herrialdeko moneta-politika adostea, diru-paperen eta txanponen jaulkitzea, prezio-egonkortasuna babestea eta herrialdeko finantza-sistemaren egonkortasuna bermatzea.

Historia
--------

1884ko uztailaren 2an sortu zen Serbiako Erresuman, ***Serbiako Erresumako Banku Nazional Pribilegiatua*** (serbieraz: Привилегована народна банка Краљевине Србије, *Privilegovana narodna banka Kraljevine Srbije*) izena zuela. Bankua Belgikako Banku Zentralaren irudi eta antzera eratu zen.

1918. urtearen amaieran Serbiako Erresumak eta Esloveniarren, Kroaziarren eta Serbiarren Estatuak bat egin zuten, Serbiarren, Kroaziarren eta Esloveniarren Erresuma izeneko herrialdea eratuz. Ondorioz, 1920ko urtarrilaren 20an bankuak ***Serbiarren, Kroaziarren eta Esloveniarren Erresumako Banku Nazionala*** (serbieraz: Народна банка Краљевине Срба, Хрвата и Словенаца, *Narodna banka Srba, Hrvata i Slovenaca*) izena hartu zuen. 1929an herrialdeari izena aldatu eta Jugoslaviako Erresuma jarri ziotenez, 1929ko urriaren 3an ***Jugoslaviako Erresumako Banku Nazionala*** (serbieraz: Народна банка Краљевине Југославије, *Narodna banka Kraljevine Jugoslavije*) izatera pasa zen.

1945ean, Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Jugoslaviako Erresuma zena Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialista bihurtu zen. 1946ko irailean bankuak ***Jugoslaviako Banku Nazionala*** (serbieraz: Народна банка Југославије, *Narodna banka Jugoslavije*) izena hartu zuen. 1992an Errepublika Federal Sozialista hainbat estatu txikiagotan desegin zen, horien artean, Jugoslaviako Errepublika Federala. Bankuak Jugoslaviako Errepublika Federalean jarraitu zuen bere izena mantenduz.

2003ko otsailean Jugoslaviako Errepublika Federala desegin eta Serbia eta Montenegro herrialdea sortu zen. Horregatik, 2003ko uztailaren 19az geroztik ***Serbiako Banku Nazionala*** izena du. 2006an Serbia eta Montenegro bereizi baziren ere, erakundeak Serbiako Errepublikan jarraitu du.

Kanpo estekak
-------------

* **(Serbieraz)** **(Ingelesez)** Serbiako Banku Nazionalaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1194664
* Commonscat Multimedia: National Bank of Serbia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153956756
* ISNI: 0000 0001 2230 5372
* LCCN: no2004040654
* NKC: kn20090219016
* SUDOC: 033313148

 |

* Wd Datuak: Q1194664
* Commonscat Multimedia: National Bank of Serbia
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Serbiar Udalerrien Erkidegoa izan beharko litzatekeena, eta de facto dagoen egoera, Ipar Kosovo serbiar eskualde burujabea. |  | Serbiar Udalerrien Erkidegoa izan beharko litzatekeena, eta de facto dagoen egoera, Ipar Kosovo serbiar eskualde burujabea. |
| Serbiar Udalerrien Erkidegoa izan beharko litzatekeena, eta *de facto* dagoen egoera, Ipar Kosovo serbiar eskualde burujabea. |


**Serbiar Udalerrien Erkidegoa** (serbieraz: Заједница српских општина / Zajednica srpskih opština; laburturik, **ZSO**; albanieraz: *Asociacioni i komunave serbe*) Kosovon eratzekoa den autogobernuko administrazio bat da, gehiengo serbiarreko udalerriak batu behar dituena. Kosovoko egungo gobernu burujabearen baitako erakundea izan behar zuen, 2013an Serbiak eta Kosovok sinatutako Bruselako Akordioaren ondorioz, baina ez da eratu, Ipar Kosovo kontrolatzen duten serbiarrek ez dutelako onartzen. Kosovo osoan, albaniarrak dira gehiengoa, eta serbiarrak gutxiengoa; baina Ipar Kosovon, serbiarrak dira gehiengoa.

Eskumenak
---------

Erkidegoaren baitan, Kosovoko lege eta egitura administratiboan integratuko lirateke serbiar gehiengoko eskualde guztiak. Alor judizialean, Kosovoko legedia legoke indarrean Erkidegoan, baina gorte edo auzi batzuetan, Kosovoko serbiarrek gehiengoa izan behar dute osaketan, eta "panel judizial" berezi batek Ipar Mitrovican (serbiar udalerrietako bat) izan behar du egoitza. Era berean, polizia lanak Kosovoko Polizia ofizialari dagozkio, baina Erkidegoko eskualde-komandante poliziala Kosovoko serbiar bat izango da, Erkidegoko udalerriek proposaturiko izen zerrenda batetik aukeratutakoa.

Praktikan, Erkidegoa ez da eratu, eta Ipar Kosovok jarraitzen du Pristinako agintetik at.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Community of Serb municipalities in Kosovo to be formed» *Inserbia.info*.
2. ↑   **(Ingelesez)** «The Kosovo-Serbia Agreement: Why Less Is More | Crisis Group» *blog.crisisgroup.org* (Noiz kontsultatua: 2018-03-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q50311395

 |

* Wd Datuak: Q50311395
***Tegami Bachi*** (テガミバチ Tegamibachi, lit. Erle Mezularia) Hiroyuki Asadak idatzitako eta ilustratutako manga bat da. *Gekkan Shōnen Jump* aldizkarian argitaratzen hasi zen 2006ko irailetik aldizkaria bertan bera utzi zen arte. Baina *Jump Square* aldizkari berrira eraman zen eta jarraipena eman zitzaion. Manga, animera egokitzapen bat du Pierrot estudioaren eskutik.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Istorioa Amberground izeneko lurrean garatzen da, antzinako Ingalaterra Viktoriarraren antzekoa eta betiereko gauezkoa eguzki artifizialak partzialki besterik ez argitua. Lag Seeingek Tegami Bachi bezala lan egiten du (Erle-mezularia, postari antzekoa) Bee Hiven, (Erlauntza, posta zerbitzua) bere Dingo Nichekin eta bere maskota Steakrekin. Erle-mezulari bezala, Lagren lana, gutunak eta fardelak herriz herri banatzea du Ambergroundeko arriskurik handiena saihesten: intsektu erraldoiak oskol apurtezinekin Gaichuu bezala ezagunak, gizabanakoen eta gutunen barruan dagoen bihotzaz elikatzen saiatzen direnak.

Lag oso txikia zenean Akatsukiko gizonek, Ambergroundeko hiriburuko, bere ama bahitu zuten. Bere amak, gutun bezala bere izekoa bizi den portuko herrira bidaltzen du. Entregatu zuenak Goos Suede izan zen, Lag miresten hasi zen eta Tegami Bachi bat izateko bere inspirazioa bihurtu egin zena. Baina bat Tegami Bach bihurtzean, Goos desagertu egin dela jakiten du eta bihotza galdu egin duela Gaichuu baten aurka borrokatzean. Lag, Goosek bihotza berreskuratzea nahi du Sylvettekin ondo bizitzeko, Goosen ahizpa/arreba. Gutxinaka-gutxinaka, Goosen egonlekura eta anti-gobernu erakunde Reversera eramango dieten gauzez ohartzen dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q948087
* Commonscat Multimedia: Tegami Bachi

---

 |

* Wd Datuak: Q948087
* Commonscat Multimedia: Tegami Bachi
**Serbomekanismoa** robotetan batzuetan erabiltzen diren pieza mekaniko eta elektronikoz osatutako sistema da, zati mugikor edo finkoarekin. Gainera, pieza pneumatiko, hidrauliko eta zehatz kontrolatutako piezaz osatuta egon daiteke. Serbomekanismoen adibideak dira kotxe baten serbofrenoa edo lagunduriko direkzioa, baita erregulazio automatikoko mekanismoak ere, hala nola kateko ekoizpen batean soldatzeko robot-besoa.

XIX. mendearen bigarren erditik aurrera, ingeniariek beren jarduera beraiek erregulatzeko gai ziren makinak asmatu zituzte; Makina horiei serbomekanismo deitzen diegu. Inguruneko informazioa atzemateko eta egoeraren arabera aldatzeko eta beren jarduera erregulatzeko gai diren gailuak dira, helburu bat lortzeko.

1948an hasita, Wienerrek, zibernetikaren sortzaileak, erakutsi zuen kategoria mekaniko tradizionalak, eta bereziki kausalitate linealak, ez zutela ezertarako balio sistema horien portaera ulertzeko. Serbomekanismoek portaera teleologikoa eta kausa-egitura zirkularra erakusten dute, termostato batek eta bero iturri batek osatutako sistemaren kasuan bezala.

Beste era batera esanda, serbomotorra motor berezi bat da, zeinari kontrol sistema bat (txartel elektronikoa), potentziometro bat eta engranaje multzo bat gehitu zaizkionak, motorra 360 gradu biratzen uzten ez dutenak, bakarrik 180 gradu gutxi gorabehera. Serbomotorrak hegazkin modeloetan, itsasontzietan, helikopteroetan eta trenetan erabiltzen dira motorra eta direkzio sistemak eraginkortasunez kontrolatzeko.

Harold Locked-ek sortu zuen terminoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56323838

 |

* Wd Datuak: Q56323838
*Artikulu hau Arabako ibaiari buruzkoa da; Asturiaskoa gaitzat duena beste hau da: «Purón (Asturias)»*
**Purón** Arabako mendebaldeko ibaia da. Lahozko mendietan jaio eta Ebro ibaian amaitzen da.

Purónek Valderejoko natura parkea iparretik hegorantz zeharkatzen du, beherago Ebrorekin bat eginez, eta tartean milioika urtetan zehar ebaki duen haizpitarte zoragarria eskainiz. Batez ere udaberrian, ibaiak sekulako indarra hartzen du, eta bere bidean ur-jauzi eta ur-laster ikusgarriak sortzen ditu, ikuskizun ederra benetan.
Haizpitartera hurbiltzeko, Lalastrako parketxearen aurrean dagoen bidegurutzean Purón bidea hartu behar da. Honek bailaran barneratuko gaitu, oso laster Vallegrull mendigunearen horma-ilara zurixka eta izugarria aurrean agertuko zaigula. Bere azpian, Villamardones herri abandonatua.

Basoan sartuz, bidegurutze batean eskuin-beherantz jo eta laster erreka topatuko eta zeharkatuko dugu. Gutxira, gure eskuinaldean Ribera herriaren hondakinak ageriko zaizkigu. Bere aurreko atsedenleku-zelai zabala zeharkatu eta jada haizpitarte zoragarrian barrena sartuko gara, ur-jauzi eta behatoki izugarriak bata bestearen atzetik agertuko zaizkigularik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: *166. araua: Euskal Herriko ibaiak*.
2. 1 2   «Puron ibaia» *Argia* 2000-11-5 CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q95629240

 |

* Wd Datuak: Q95629240


| * i
* e
* a
Ebro eta haren ibaiadar nagusiak |
| --- |
| 1.000 – 500 km | Ebro |
| 300 – 100 km | Aragoi · *Arga* · *Cinca* · Ega · Gállego · Guadalope · Huerva · Jalón · *Jiloca* · *Noguera Pallaresa* · *Noguera Ribagorçana* · Segre |
| 100 – 50 km | Aguasvivas · Alhama · *Ara* · *Aragón Subordán* · Arba · Baia · Cidacos · *Ésera* · *Irati* · Iregua · *Linares* · Martín · Matarranya · Najerilla · Nela · Oca · Tirón · Zadorra |
| 50 – 30 km | Huecha · Leza · Odrón · Queiles · *Querol* · *Trueba* · *Valira* · *Vero* · *Zidakos* |
| 30 – 10 km | *Arazas* · *Vanera* · Híjar · Oroncillo |
| 10 – 1 km | Purón |
| Luzeraezezaguna | *Añamaza* · Angoustrine · Daroca · Jerea · Rialb |
| **Oharra**: *Ibaiadarren ibaiadarrak, letra etzanez.* |
**Snap4Arduino** Arduino mikrokontrolagailuak programatzeko aukera ematen duen Snap! bloke bidezko programazio-lengoaiaren hedapen bat da. AGPL lizentzia duen software librea da. GNU/Linux, Mac OS X, Microsoft Windows eta ChromeOS sistema eragileetan erabil daiteke eta Chromium/Chromerako gehigarri bat ere badu.

Historia
--------

Snap4Arduino proiektua 2013an sortu zen Cornellà de Llobregateko (Katalunia) Citilab-eko Edutec ikerketa taldearen albo proiektu bezala.

2016ko ekainetik 2017ko abuztura Arduino.org-ek babestu eta garatu zuen.

Geroztik Bernat Romagosa, Joan Guillén eta zenbait laguntzailek garatzen dute modu independentean.

2018ko urriaren 22an argitaratutako Martí 1.2.7 bertsiotik aurrera euskaraz erabil daiteke.

LED bat etengabe, segundo bateko tartearekin, piztu eta itzaltzen duen Snap4Arduinoko programa

Zabalpena
---------

Lehen eta bigarren hezkuntzako ikastetxeetan, unibertsitateetan, kode klubetan, instalazio artistikoetan erabili izan da munduan zehar.

13 hizkuntzatara itzuli dute laguntzaileek.

Hainbat proiektuk Snap4Arduinoren eratorriak erabili dituzte, hala nola, Phiro (India), SmartBlock (Turkia), First Makers (Txile) eta ROKIT Brick (Hego Korea).

Lizentzia
---------

Snap4Arduinok GNU Affero General Public License v3.0 (AGPL) lizentzia du.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8   **(Ingelesez)** «Snap4Arduino» *snap4arduino.rocks* (Noiz kontsultatua: 2018-10-03).
2. 1 2   **(Ingelesez)** «Snap4Arduino/LICENSE» *Github* (Noiz kontsultatua: 2018-10-03).
3. 1 2 3 4 5 6   **(Ingelesez)** «Snap4Arduino» *Github* (Noiz kontsultatua: 2018-10-03).
4. ↑   **(Ingelesez)** «Martí 1.2.7» *Github* (Noiz kontsultatua: 2018-10-22).
5. ↑   **(Ingelesez)** «Add Basque translation» *Github* (Noiz kontsultatua: 2018-10-22).
6. ↑   «Snap! eta Snap4Arduino euskaratu ditugu» *iametza interaktiboaren bloga* 2018-10-22 (Noiz kontsultatua: 2018-10-22).

Ikus, gainera
-------------

* Snap! (programazio-lengoaia)
* Arduino

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
* Iturburu kodea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57016392
* Commonscat Multimedia: Snap4Arduino

---

 |

* Wd Datuak: Q57016392
* Commonscat Multimedia: Snap4Arduino
***Sokamuturra** hitzak artikulu honetara dakar. Beste esanahietarako, ikus Sokamuturra (argipena).*
**Soka-muturra** Oñatin.
**Soka-muturra** Azpeitian.
**Sokamuturra** zezenketa mota berezia da, bigantxa edo zezenko bati lepotik soka luze bat loturik, horrela animalia harantz eta honantz aske ibil dadin, Euskal Herriko eta inguruetako jaietan egin ohi den jolasa. Herri bateko kaleetan zehar zezena edo betizua aske izan ohi da, hainbat metrotako soka loturik daukala, eta bertan, hainbat ganaduzale eusten dituelarik. Herri ugaritan egin ohi dute herriko jai nagusi zein bigarren jaietan. Soka-muturra hainbat herritan egiten da: Tolosan, Azpeitian, Deban, Mutrikun...

Historia
--------

Gaztelaniaz *toro enmaromado* edo *toro ensogado* izenez ezagutzen den ekitaldi honek historia luzea du Euskal Herrian jada XVII. mendean Donostian sokamuturrak ospatzen zituztelako. 1715ean Azpeitiako San Inazio jaietan ere sokamuturra atera zuten, 1815ean Eibarko kroniketan jolasa egiten zutela aipatzen dute eta Labayruk *Historia General del Señorío de Bizcaya* bere liburuan 1730 inguruan bilbotarren jolasik gustukoenetariko bat zela zioen.

1902an, Donostiako Udalak, izandako istripuak eta bere arriskugarritasuna zirela eta, sokamuturrak galarazi eta istilu larriak sortu zituen. Donostiako inauterietan ohiturazkoa zen igande eta jaiegunetan ekitaldi hauek ospatzea. Zezenkoa Iñigo kaletik Konstituzio plazara eramaten zuten, nahiz eta askotan animaliak "lasterka egiten zuen". Behin askatuta, inguruko kaleetatik ihes egitea saiatzen zuen oinezkoen ustekaberako. Plazara sartu eta berehala Udal Musika Bandak *«Iriyarena»* jotzen zuen.

Hainbeste istripu eta hildako izan zituzten ezen herrien artean debekuaren aldeko jarrera zabaldu baitzen eta 1902ko urtarrilaren 14an Udalak ekitaldia galarazi zuen. Erabakia hartu eta berehala istiluak sortu eta manifestariek harriak bota zituzten udal eraikin eta denda batzuetara. Gipuzkoa plazan poliziak tiroak egin behar izan zituen manifestariak geldiarazteko. Politikariek Gasteizko Goardia Zibilak eta Aldundiko mikeleteak kuartelera biltzea erabaki zuten, baita Valentzia eta Sizilia errejimentuak ere. Pixkanaka pixkanaka egoera baretu eta Gipuzkoako beste hainbat udalek ere ekitaldia galarazi zuten. Denboraren poderioz herri hauetan jolasa berreskuratu zuten, Donostian ordea ez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa: Sokamutur sarrera
2. ↑    Auñamendi Entziklopedia. *Sokamutur.* .
3. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** Auñamendi Entziklopedia. *Soka muturra.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11703975
* Commonscat Multimedia: Sokamuturra

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 110606

 |

* Wd Datuak: Q11703975
* Commonscat Multimedia: Sokamuturra
**Shepsesra-Tafnakht** edo **Tefnakht**, Egiptoko XXIV. dinastia laburraren dignatario sortzailea izan zen. Bere erregealdia, K.a. 740 eta K.a. 718 artean hedatu zen (von Beckerath).

Plutarkok **Tecnatis** deitu zuen, eta Diodoro Sikulok **Tnefaktos**.

Tefnakht, nor ez zen Libiako jatorria, sinesmen herriaren aurka, bere hiriburua Saisen ezarri zuen, non K.a. 742tik K.a. 727 arte gobernatu zuen. Aliantza bat sortu zuen Niloren deltako beste agintari txikiago batzuekin, Goi Egipto eta Egipto Ertaina konkistatzeko, Pije kushitar erregearen eraginpean zeudenak. Tefnakht, deltako hiri asko hartzeko gai izan zen, XXII eta XXIII. dinastiako bere aurreko erregeetako edozein baino are boteretsuago bihurtuz.

"Mendebaldeko Buruzagi Handia" titulua hartu aurretik, erregetzarekin zerikusirik ez zuen titulua, Tefnakhtek, bere eragina hegoalderantz hedatzea lortu zuen, Menfis hartu eta Herakleopolis Magna setiatuz, azken hau, kushitar erregearen aliatua zelarik. Honek, Piyeren oposizio indartsuari aurre egin behar izatea eragin zuen, bereziki, Hermopoliseko gobernari zen Nimlotek Piyeren eraginetik desertatu eta Tefnakhtekin aliatu ondoren.

Egipto Ertainean gertatutako bi itsas borrokek, laster baieztatu zituzten Tefnakhten koalizioaren aurrerakuntzak Pijeren lurraldean, kushitarrek Menfis laster berreskuratu zuten arren. Zenbait kanpainaren ondoren, Tefnakhten aliatuek, Piyeren aurrean amore eman zuten, eta Tefnakht bakarrik geratu zen. Azkenik, kushitar erregearen mende geratu zen, eta leiala izango zitzaiola zin egin zion, baina haren aurrean aurkeztera uko egin zuen.

Gertaera hauek, Piyek *Urte Berri* egunean eraikitako *Garaipenaren Estela Handia*n grabatuak daude, bere erregealdiaren hogeita batgarren urtean. Handik gutxira, Pije bere etxera itzuli zen, Gebel Barkalen, Kusheko erresuman, eta ez zen sekula gehiago Egiptora itzuli.

Porrot hau gora-behera, Tefnakht, bere eskualdeko gobernari bezala mantendu zen, eta denbora bat igaro ondoren, deltaren eskualde osoan, Behe Egipton, bere boterea berrestea lortu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  (it) P.R. Del Francia, Di una statuette dedicate ad Amon-Ra dal grande capo dei Ma Tefnakht nel Museo Egizio di Firenze : Atti del V Convegno Nazionale di Egittologia e Papirologia, Firenze, S. Russo, 2000, p. 94.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Iuput II.a** | **Egiptoko faraoia**K.a. 740-K.a. 718 XXIV. dinastia | Ondorengoa**Bakenrenef** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q459201
* Commonscat Multimedia: Tefnakht

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q459201
* Commonscat Multimedia: Tefnakht
**Sexu jarrera** pertsonek sexu harremanetan euren gorputzak elkartzeko duten era da. Animalietan ez bezala, gizakien artean sexu harremanak izateko xedea ez da ugalketa, plazera baizik. Ugaztunen artean, oro har, arra emearen gainean jartzen da, eta atzetik egiten du sarpena. Gizakiek, berriz, sexu jarrera anitz garatu dituzte, eta aldi bakoitzean eta zirkunstantziak kontuan harturik sexu jarrera bat edo beste aukeratuko dute. Erlijio anitzetan, plazeraren bilaketa gaitzetsi eta sexu jarrera zenbaiten praktika morala arautzen da. Beste batzuetan, berriz, sexu jarrerak maitasuna landu eta zorionera heltzeko bidea dira; adibidez, helburu hori duten 64 sexu jarrera deskribatzen dira hindu filosofian jatorri duen *Kama Sutra* liburuan.

Sexu jarrerak
-------------

* 69
* Koilararen jarrera
* Misiolariaren jarrera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8394
* Commonscat Multimedia: Sex positions

---

 |

* Wd Datuak: Q8394
* Commonscat Multimedia: Sex positions
**smurf erasoa** DoS moduko eraso bat da, eta spoofing bitartez ping-en mezuak Broadcast-era bidaltzean helburu bat (erasotutako sistema) inundatzean datza.

Modu honetako eraso batean, erasotzaileak ICMP (ping) motako trafiko handia bidaltzen du Broadcast helbidera, non trafikoko pakete guztiek jatorrizko helbidea aldatuta duten (spoofing) erasotu nahi den sistemarenarengatik. Router-ak trafiko guzti hau bidaltzen badu, OSIren 2. geruza erabiliko du, broadcast funtzioak egingo dituenak, eta ondorioz host gehienek ICMP motako **echo request** mezuak hartu eta erantzungo dituzte, azpisareko host bakoitzeko trafikoa biderkatuz. Hainbat broadcast sarbide dituen sare batean, milaka host-ek erantzun dezakete pakete bakoitzari. Erantzun guztiak jatorrizko IPra itzultzen dira (erasotu nahi den sistemarenera).

Orain dela urte batzuk, sare guztiak ziren bulnerableak smurf motako erasoei -- "*smurfeableak*" ziren --. Egun aldiz, administrari gehienek bere sareak babestuak dituzte mota honetako erasoak ekiditeko, baina badira oraindik hainbat sare arazo hauekin. 

Cisco routerrak dauden sare batean, nahikoa da honako konfigurazio komandoa egikaritzea:

no ip directed-broadcast .

Ikus, gainera
-------------

* Flood (informatika)

Kanpo Loturak
-------------

* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q620579

 |

* Wd Datuak: Q620579
Pailazo-arrain arrunta.
**Sexu-aldaketa** banako jakin baten jaiotzezko sexua aldatzean datza. Aldaketa hau modu naturalean izan daiteke, espeziearen ezaugarrien arabera, edo modu artifizialean, gizakiak eragina.

Animalien sexu-aldaketa
-----------------------

Animali batzuk **sexuz aldatzeko** gai dira, erreproduzio-aparatua barne, adibidez pailazo-arrainak. Pailazo-arrainen hierarkiaren goiko postuan pailazo-arrain eme bat egoten da. Hau hiltzen denean, pailazo-arrain arrik menderatzaileenak sexuz aldatu eta emearen lekua hartzen du.

Gizakien sexu-aldaketa
----------------------

**Sexu-aldaketa** transexualek beren sexu-anatomia aldatzeko erabiltzen duten metodoari deritzo. Termino klinikorik egokiena sexu berresleipenerako kirurgia da (ingelesez GRS), baginoplastia bezala ere ezaguna dena.

Sexu-aldaketa hitza ez da oso zehatza, gizakien sexua lau faktoreren mendean baitago:

* Kromosomak.
* Gonadak (obulutegiak eta/edo testikuluak).
* Hormonen egoera.
* Lehen mailako sexu ezaugarriak. Batzuetan bigarren mailakoak ere.

Baina ezin dira lau faktore horiek aldatu:

* Kromosomak aldatzea ezinezkoa da.
* Gonadak ken daitezke, baina ezin dira aldatu.
* Hormonen egoera alda daiteke.
* Sexu ezaugarriak, hormonen bidez garatu daitezke edota kirurgia bidez.

### Teknikak

* Baginoplastia zakilaren alderantzikatzearekin
* Kolobaginoplastia
* Sexu berresleipen kirurgia kosmetikoa
* Klitoroplastia

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Transsexualitat: Vaginoplastias con inversión Penil.
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** Transsexualitat: Colovaginoplastia.
3. ↑  **(Gaztelaniaz)** Transsexualitat: GRS Cosmética.
4. ↑  **(Gaztelaniaz)** Transsexualitat: Clitoroplastia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109330783

 |

* Wd Datuak: Q109330783
| **TavastiaHäme / Tavastland** |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 1634 - 1775 |  |

 |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Tavastiako armarriaArmarria | Tavastiako kokapena |

 |
| HerrialdeaGaur egungoa | Txantiloi:Herrialde info SDI FIN |
| Hiriburua | Hämeenlinna |
| Azalera | km2 |
| BiztanleriaDentsitatea | () bizt/km² |

**Häme**, **Tavastland** edo **Tavastia**, Finlandiako antzinako probintzietako bat da, herrialdearen erdialdean kokatua. Benazko Finlandia, Ilandia, Pohjanmaa, Satakunta eta Savonia probintziekin egiten zuen muga eta Suediar erresumako mugako lehen defentsa-gunea zen.

Administrazioa
--------------

Gaur egun probintzia Hegoaldeko Finlandian eta Mendebaldeko Finlandian banatuta dago, hala ere antzinako loturak mantentzen jarraitzen dituzte bertako biztanleek.

Historia
--------

Sakontzeko, irakurri: «Finlandiako historia»
Häme gaztelua.
**Häme**n historiaurrea suediarren bigarren gurutzadarekin bukatu zen, 1239. urtean. Häme gaztelua edo Tavastehus gaztelua eraiki zuten gaur egungo Hämeenlinna hirian,*triangelu defentsa*ko azkenengo gaztelua. Pähkinäsaariko Akordioarekin bat gazteluak bere egoera defentsiboari egoteari utzi eta probintziako administrazioaren erdigunea bilakatu zen.

**Häme**, Suediaren menpe egona XII. mendetik, Errusiaren menpe gelditu zenean hautsi zen XIX. mende hasieran. Gaur egun, ez da probintzia bat, baina ondare historiko bezalakoa da. Industrializazioaren ondoren Tampere bilakatu da hiri garrantzitsuena baina Hämeenlinna hiriburu historikoa izaten jarraitzen du.

Armarria
--------

Sakontzeko, irakurri: «Finlandiako Antzinako Armarriak»
Urrezko katamotz bat ageri da armarrian, atzekalde gorri baten gainea. Goian zilarrezko sei puntako hiru izar ageri dira eta behealdean aldiz, zilarrezko lau arrosa, dukerri bat izanaren oroimena.

Duela asko, katamotza, herrialde honetako animalia komun bat zen, baina XVII. mendeko Izotz Aro Txikiaren ondorioz, hegoalderantz migratu behar izan zuen, eta ordudanik bertan aurkitu ezineko animalia da.

Ikus, gainera
-------------

* Finlandiako Antzinako Probintziak
* Finlandiako historia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q475244
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 246548276
* GND: 4094420-7

 |

* Wd Datuak: Q475244


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Finlandiako bandera | Finlandiako Antzinako Probintziak | Finlandiako bandera |
|  Åland •  Benazko Finlandia •  Häme •  Ilandia •  Karelia •  Laponia •  Pohjanmaa •  Satakunta •  Savonia |
Estorsioa egiteko irudiak web kameraren bidez eskuratzen dira sarritan.

|  |  |
| --- | --- |
|  | 
[[:Fitxategi:Sextortionagent interview.ogg|]]

Nickolas Savage, FBIko agente bereziak "sextorsioa" eta haurrentzako arriskuak Interneten aztertzen ditu. - Ingelesez, azpitituluak gaztelanaz.

---

 |
| *Arazoak fitxategi hau entzuteko? Ikus multimedia laguntza.* |

**Sexu estorsioa** edo **Sextorsioa** sexu-delitu mota bat da non "ezezagun bati gure argazki edo bideo sexualak bidaltzen dizkiogunean, pertsona horrek gu mehatxatzea esanez argazki hori gure ezagun edo familiakoen artean zabalduko duela diru kantitate bat ordaintzen ez badiogu, edo gazteei eta emakumeei material pornografiko gehiago bidaltzeko xantaia egitea". Baita ere sexu harremanak izatera behartzeko xantaia izan daiteke. Sextorsio hitza Kaliforniako hedabideetan 1950ean erabili zen lehen aldiz.

Euskal Herrian
--------------

Horrelako kasuak ezagutzen dira. Esaterako 2019ko maiatzean Ertzaintzak 24 urteko gazte bat atxilotu zuen sextorsioa egiteagatik. Gazte horrek txat batean emakume bat ezagutu zuen eta haren web kamera bidez haren irudi erotikoak eskuratu zituen. Hori lortu ondoren mehatxu egin zion esanez irudiak Interneten bidez zabalduko zituela esanez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Julen Linazasororen artikulua *Administrazioa euskaraz*, 102.zk.2018ko urria.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Sextorsio kasu bat.
* **(Gaztelaniaz)**:Seme-alabak babesteko irizpideak.
* **(Gaztelaniaz)**:Sextorsioa zer da?

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7200896

 |

* Wd Datuak: Q7200896
**Sexu heldutasuna** edo **heldutasun sexuala** organismo bat ugaltzeko gai den garaia edo adina da. Batzuetan heldutasunaren sinonimotzat jotzen da, baina hau zentzu sexualaz gain zentzu kultural, intelektual eta abar ere baditu. Gizakietan, heldutasun sexualak nerabezaro du izena.

Organismo zelulanitz gehienak ez dira erditze eta berehala ugaltzeko gai, eta espeziearen arabera, egunak, asteak eta, batzutan urteak ere behar dituzte helburu hori lortzeko. Gainera, badaude prozedura hau luzatu edo laburtu dezaketen baldintzak, kanpotarrak (ad. lehorte bat) edo barrualdekoak (ad. gorputzaren gantz-portzentajea) direlarik.

Sexu heldutasuna ugaltze-aparatuaren heltzeak eta gametoen ekoizpenak sortzen dute. Aldaketa fisikoak sortzen ditu: organismoaren tamaina aldaketa, karaktere sexual sekundarioen sorrera... sexu dimorfismo areagotzen dutenak. Adibidez, gizakien ume guztiek nerabezaro baino lehen bular laua dute baina nerabezaroaren ondoren emeek garatzen dute eta arrek ez.

Aurkako zentsuan, badaude ugaltzeko gai diren organismo heldugabeak. Prozesu honek progenesi du izena.

Ikus, gainera
-------------

* Sexu ugalketa
* Nerabezaro

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q609370
* Commonscat Multimedia: Sexual maturity

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4071779-3
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D012741

 |

* Wd Datuak: Q609370
* Commonscat Multimedia: Sexual maturity
|  |
| --- |
| **Skellig Michael**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
| 
Skellig Michael uharteko eraikinen hondakinak. |
| **Mota** | Kulturala |
| **Irizpideak** | iii, iv |
| **Erreferentzia** | 757 |
| **Kokalekua** |  Irlandako Errepublika Kerryko konderria |
| **Eskualdea2** | Europa / Ipar Amerika |
| **Izen ematea** | 1996 (XX. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Skellig Michael** edota **Great Skellig** (irlanderaz *Sceilig Mhichíl* edota *Sceilig Mhór*, euskaraz *Michaelen Haitza* edota *Skellig Handia* esan nahi du) Irlandako Errepublikako hego-mendebaldean dagoen Kerryko konderrian kokatzen den 15 kilometro inguruko uharte harritsua da. Skellig uhartedia osatzen duten bi uharteetako handiena da, bestea Little Skellig da.

Historia
--------

Antzina, seirehun urteetan zehar Irlandako fraideen gune garrantzitsuenetakoa izan zen. Haitz honetan 588an eraikitako irlandar monasterio zeltiar bat 230 metroko garaieran altxatzen da, gaur egun hutsik dago, 1996an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen. Herrialde honetako monasterio ezezagunetakoa da, bertara ailegatzeko zailtasun handiak dituztenen artean ere badago.

Skellig Michael uharteaten erabateko urruntasuna dela eta, tokira bisitari gutxi iristen dira, horregatik leku hau bikain kontserbatua dago. Bertan bizi ziren fraideen baldintza espartarrek Irlandako lehenbiziko kristauen eguneroko bizitza latza eta aszeta isladatzen dute. Fraideak harrizko etxola trauskiletan bizi ziren, haitzan eginiriko zuloetan edo ia bertikalak ziren hormetan eraikiak zeudelarik.

Skellig Michael uhartearen irudia.

Kanpo estekak
-------------

* Skellig Michael uhartea UNESCOren webgunean ikusgai. **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207193
* Commonscat Multimedia: Skellig Michael

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 240451881
* LCCN: sh88007102
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 757

 |

* Wd Datuak: Q207193
* Commonscat Multimedia: Skellig Michael


| * i
* e
* a
Skellig uharteak/Na Scealaga |
| --- |
| Uharteak | Skellig Michael/Great Skellig/Sceilig Mhichíl/Sceilig Mhór  •  Little Skellig/Sceilig Bheag |
| Irlandako uharteak |

| Irlandako Errepublika Gizateriaren Ondarea Irlandako Errepublikan |
| --- |
| **Brú na Bóinne** (Dowth · Knowth · Newgrange · Monknewton · Newgrange cursus · Townleyhalleko hilobi igarobidea) · **Skellig Michael** |
**Skibo gaztelua** (ingelesez: *Skibo Castle*, Eskoziako gaeleraz: *Caisteal Sgìobail*) Eskoziako Highland eskualdearen iparraldean kokatzen den gaztelua da, Dornoch herrian. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Etimologia
----------

Eskozierazko *Sgìobail* hitzaren aldaera da eta "egurtokia" esan nahi du.

Historia
--------

Skibo gazteluaren lehen aipamena 1211ko agiri batean aurkitzen da eta Caithnesseko apezpikuaren egoitza zela esaten da. Horrela jarraitu zuen 1545 urtean elizak John Grayri eman zion arte honek protestantismoaren aurka egin zezan. 1745ean Robert Grayk gaztelua errenditu behar izan zuen eta ondorengo urteetan hainbat eskutatik pasa zen.

1872an Evan Charles Sutherland-Walkerrek erosi zuen eta etxea hnditu eta inguruko lurraldea landu zuen. 1897an Andrew Carnegie industriagizon aberatsak urte sabatikoa hartu zuen eta bertan pasa zuen. Egoera txarrean zegoen eraikina baina 85.000 liberatan erosi zuen. Dena dela 2 milioi libera erabili zituen gaztelua konpondu eta handitzeko. 1.500 m² azalera zuen eraikina hartu eta 5.600 m²-tara zabaldu zuen, Loch Ospisdale aintzira egin zuen eta 18 zulotako golf zelaia ere bai.

Carnegie familiaren eskutan egon zen XX mendean eta 1982an Peter de Savary negoziogizonak erosi zuen. 2003an Ellis Short negoziogizon estatubatuarrari saldu zion 23 milioi liberaren truke.

The Carnegie Club
-----------------

250 kide dituen talde esklusiboa da, Peter de Savaryk 1982an sortu zuena eta golf jokoari loturik dagoena. Ezkontza garrantzitsuak antolatu izan dira bere hotelean, Madonna abeslariarena (2000an) eta Robert Carlyle aktorearena (1997an) besteak beste.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
* Andrew Carnegie (1914an)Andrew Carnegie (1914an)

Kanpo estekak
-------------

* Carnegie Clubaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2252914
* Commonscat Multimedia: Skibo Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q2252914
* Commonscat Multimedia: Skibo Castle
**San Mames eliza** Oteo herriko parrokia-eliza da, Kanpezuko udalerrian. XII-XIII. mendeetako hastapen erromanikoak ditu, baina XVI. mendean zaharberritu zen. Kanpoaldean erdi aroko elizaren zenbait aztarna ikus daitezke (XIII. mendekoak). Balizko arkeologia gune baten babesa du elizak.

Eraikina
--------

Saloi-oinplanoa du, baina alboetan bi kaperek gurutze latindar itxura ematen diote. Ganga hasierako tartean, pinturak dituen tertzelete-gurutzeriaz estalita dago, eta bigarren tartean, aldiz, nerbioduna da. Bigarren zati horretan San Pedroren aurpegia dago eta koroaren aldean armarri bat agertzen da. Kanpandorreak oinplano irregularra du eta harlanduzkoa da, eta lau arku ditu kanpaietarako.

Barrualdea
----------

Erretaula nagusia XVI. mendekoa da. Lehengo bankuan, San Mamesen erliebea dago, ermitau jantzita. Bigarren bankuan, Mariaren irudia dago eserita eta eskumako belaunean haurra duela. Hirugarren bankuan, Andre Mariaren Jasokundearen irudia dago, eta erretaularekin amaitzeko, Kalbarioaren taldea.

Alboetako erretaulak Andre Maria Arrosarioari eta San Migeli eskainita daude. Jesusen Bihotza, Sortzez Garbia, San Josef eta Karmengo Andre Mariaren irudiek osatzen dute eliza.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Santi Mami parrokiako eliza (San Mamés). Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-10-17).
2. ↑   «Oteo – Ayuntamiento de Campezo · Kanpezuko Udala» *www.kanpezu.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-10-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108915563
* Commonscat Multimedia: San Mames Church, Oteo

---

 |

* Wd Datuak: Q108915563
* Commonscat Multimedia: San Mames Church, Oteo
Laborategiaren sarrera, Olaso Dorrean.
**Telesforo Monzon eLab Euskal Herrigintza Laborategia** (laburrago **Telesforo Monzon eLab** edo **TM eLab**) ikerketa sozio-politikoa egiteko sortutako ikertegi bat da, Telesforo Monzonen ondare eta memoria gordetzen duen Olaso Dorrea Fundazioaren baitatik sortua, eta Bergarako Olaso Dorrean egoitza duena.

Egitekoak
---------

2020ko martxoan aurkeztu zuten Laborategia, Euskal Herriaren garapenean estrategikoak diren jakintza esparruetan proposamen kualifikatuak egiteko ideien laborategi gisa. Laborategiaren lan ildo nagusiak hauek dira: globalizazioa, identitatea, ongizatea eta lurralde kohesioa. Era berean, Telesforo Monzonen bizitza gidatu zuten balioak izango ditu oinarri laborategiak. Balio horien artean nabarmendu zituzten, aurkeztu zen unean, "herri honekiko eta bertako herritarrekiko konpromisoa"; "belaunaldi berrien ideia eta kezkekiko irekitasuna", "zorroztasuna, analisian eta horien azalpenean" eta "sormena".

2020ko abenduan, Naziometroa izeneko aldikako inkesta sozio-politikoa aurkeztu zuen TM Elab-ek, EHUko ikerketa talde batekin elkarlanean. "Euskal Burujabetzaren Barometro" gisa definitu zuten aurkezpenean neurgailu berria, eta bere helburuen artean dira Euskal Herriaren independentzia nahia neurtzea; horretarako edo kontrako jarrera unionistarako arrazoiak aztertzea, edo subiranotasunak lurraldeka garatuta burujabetza orokorrari egin diezaiokeen ekarpena neurtzea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Bereziartua, Jokin. *Telesforo Monzon laborategia aurkeztu dute, Euskal Herriaren egungo erronkei erantzuteko.*  (Noiz kontsultatua: 2020-02-13).
2. ↑    «Naziometroa sortu da, "Euskal Burujabetzaren Barometroa"» *sustatu.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-12-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104250909

 |

* Wd Datuak: Q104250909
**Ragnar Lodbrok** (antzinako eskandinavieraz: *Ragnarr Loðbrók*) IX. mendeko Danimarkako errege bikingoa izan zen. Heroi bikingo nagusietako bat izan zen Ipar Europako Erdi Aroko literaturan, baina gutxi dira oso hari buruz ezagutzen diren egiazko datuak. Hegoaldeko Erromako Inperio Santuaren aurka borrokatu zen, eta batzuen arabera, bikingoek Frantziaren aurka eginiko erasoa gidatu zuen 845. urtean. Bikingo edo normandiar horiek berak bide ziren 844. urtetik aurrera Lapurdiko eta Gipuzkoako kostaldean barrena egungo Euskal Herrian sartu zirenak, eta Iberiar Penintsulan gaurko Portugalgo kostaldetik barneratu zirenak arabiarren aurka borrokatzeko. Kroniken arabera, Northumbriako erregeak Ragnar atxilotu, eta sugez beteriko hobi batera egotzi zuen, hil zedin. Ragnarren elezaharra guztiz zabaldu zen Eskandinavian, Danimarkan eta Islandian, bereziki, eta saxoiar herrietan, eta oihartzun handia utzi zuen antzinako teutoien elezaharretan; tradizio batzuen arabera, Ragnarrekiko lotura zuzena izan zuten Sigfrido eta Brunilda heroi germaniarrek.

Telebista
---------

2013an estreinatutako *Vikings* telesaileko protagonista da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q314492
* Commonscat Multimedia: Ragnar Lodbrok

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 24506821
* ISNI: 0000 0000 5267 9191
* GND: 1012417727
* LCCN: nr97018892
* NKC: jo2017963485
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05067/eu\_r\_0044/r0044
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q314492
* Commonscat Multimedia: Ragnar Lodbrok