recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Dixebra** (asturieraz jatorriz lur-zati banaketa, gaur egun "urruntzea" edo "independentzia" adierazten du) asturieraz kantatzen duen Asturiaseko taldea da, Avilés herrikoak.

Historia
--------

Taldea 1987an sortu zen, asturiera adierazpide erabiliko zuen talde bat sortzeko asmoz, eta herriko errealitatekin engaiatutako taldea izateko asmoz.

Urte hauetan Dixebrak makina bat kontzertu egin du bai Asturiasen baita beste hainbat herritan ere: Galizia, Euskal Herria, Gaztela, Kantabria, Katalan Herriak, Bretainia...

1997an, hamargarren urteurrena ospatzearekin batera Asturiaseko ordezkariak izan ziren Lorienteko Interzeltiar Jaialdian (Bretainian, zeltiar jaialdi garrantzitsu horretan parte hartu zuen lehen Asturiaseko taldea izanik.

Euren abestietan gaurko asturiar idazle askoren hitzak erabili dituzte, askotan taldearentzat bereziki eginak, esaterako Xandru Fernándezenak.

Hogeita hamar kolaborazio baino gehiago izan dituzte kontzertu zein grabazioetan, besteak beste Fermin Muguruza eta Evaristo.

Diskografia
-----------

* *Grieska* - Fonoastur , 1990
* *Asturies o trabayes* - L'Aguañaz , 1993
* *Apúntate a la llista* - L'Aguañaz, 1995
* *Dieron en duru* - L'Aguañaz, 1997
* *Glaya un país* - L'Aguañaz,2000
* *Sube la marea* - L'Aguañaz,2002
* *Cróniques d'un pueblu* -L'Aguañaz, 2003

(Disko-liburua. Asturiaseko historia soziala jorratzen da taldearenarekin batera).

* *Ensin Novedá* - L'Aguañaz, 2005
* *Dixebra n'Acción* - L'Aguañaz, 2006-

(XX urteurreneko zuzeneko emanaldiaren DVDa).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2748433
* Commonscat Multimedia: Dixebra

---

 |

* Wd Datuak: Q2748433
* Commonscat Multimedia: Dixebra
UU Aurigae karbonozko izarraren espektroa.
**Karbonozko izar** bat (izar "normalek" ez bezala) euren atmosferan oxigenoa baino karbono gehiago duen erraldoi gorrien (edo, batzuetan, nano gorrien) antzeko berantiar motako izar mota bat da. Bi elementuak izarraren kanpoaldereneko geruzetan uztartzen dira, karbono monoxidoa eratuz, zeinek atmosferan oxigeno guztia agortzen duen, karbonoa aske utziz karbonozko beste konposatu batzuk osatzeko, izarrari atmosfera "belztu" bat eta itxura gorri bikain bat emanez giza behatzaileentzat. Izar hauen espektro ezaugarriak oso bereizgarriak dira, eta lehen aldiz bere espektroagatik Angelo Secchik errekonozitu zituen 1860ko hamarkadan, espektroskopia astronomikoaren lehen urteetan.

Mekanismo astrofisikoak
-----------------------

Karbonozko izarrak zenbait klasetan azpibanatzen ohi dira, eta klase hauek mekanismo astrofisiko ezberdinen bidez azaltzen dira. McClurek *karbonozko izar klasiko*en eta masa gutxiagokoak diren beste *ez klasiko* batzuen artean bereizten du.

**Karbonozko izar klasikoetan**, karbono ugaritasuna helio fusioaren ondorioa dela uste da, zehazki alfa hirukoitz prozesua izar baten barnean, zeinera, izar erraldoiak euren bizitzaren amaiera aldera iristen diren adar asintotiko erraldoian. Fusio nuklearraren produktu hauek izarraren azalera karbono eta beste elementu batzuen ekoizpenaren ondorengo diren konbekzio aldien bidez ekarriak izan dira. Normalean, AGB karbonozko izar mota honek hidrogenoa hidrogeno erretze geruza batean fusionatzen du, baina 10.000 eta 100.000 urte bitartean banandutako aldietan, izarra helioa geruza batean fusionatzera pasatzen da, denbora batez hidrogenoaren fusioa gelditu egiten den bitartean. Fase honetan, izarraren argitasuna handitu egiten da, eta izarraren barnealdeko materiala (bereziki karbonoa) igo egiten da. Argitasuna handitu egiten denez, izarra hedatu egiten da, ondorioz helioaren fusioa gelditu eta hidrogenoarena berrabiatua egiten da. Helioaren fusio azkar fase hauetan, izarraren masa galera oso handia da, eta zenbait aldiren ondoren, AGB izar bat nano zuri bero bihurtzen da, eta bere atmosfera nebulosa planetario batentzako materiala da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q130019
* Commonscat Multimedia: C stars

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85089465
* NDL: 00572691

 |

* Wd Datuak: Q130019
* Commonscat Multimedia: C stars
**Edwin van der Heide** (Hilversum, Herbehereak, 1970) Herbehereetako artista eta musikagilea da bere murgiltze instalazioengatik ezaguna. Gaur egun Rotterdamen bizi da.

Biografia
---------

Van der Heide Herbehereetako Hilversum hirian jaio zen 1970ean eta konposizioa ikasi zuen Utrechten.

Bere jarduera akademikoa Hagan garatu du, non Royal Conservatory-ko ArtScience Interfaculty-ko eta hiri horretako Royal Academy of Arts-eko zuzendaria izan zen. Gaur egun, bere ibilbide artistikoa garatzeaz gain, irakaslea eta ikertzailea da Leiden Unibertsitateko Zientzien Fakultatean. 

Musika elektronikoaren alorrean konpositore eta interpretatzaile gisa hasi zuen bere ibilbide artistikoa, eta Sensorband hirukotea Zbigniew Karkowski eta Atau Tanakarekin batera sortu zuen.  Denborarekin, eszenatokitik hasi eta ikus-entzunezko instalazioen eremura arte garatu zuen bere lana. 

Bere instalazioek soinuaren garrantzia dute ezaugarri, eta espazioko eta argiko bitartekoekin lan egiten dute, hala nola, laserrak, lainoa edo kea, publikoarentzako esperientzia murgiltzailea eta sentsoriala sortuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Edwin van der Heide.* .
2. ↑   Bongers. *An Interview with Sensorband.*  doi:10.2307/3681041..
3. ↑    *Heide, Johannes Wilhelm van der.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q59329402
* Commonscat Multimedia: Edwin van der Heide

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 307319855
* ISNI: 0000 0004 2927 9092
* GND: 1049702182
* Tabakalera ID: 15786
* ORCID: 0000-0002-3255-6420
* RKD: 124260

 |

* Wd Datuak: Q59329402
* Commonscat Multimedia: Edwin van der Heide
Punta ahurreko dumdum bala. Eskuinean, jaurtigai osoa; ezkerrean, bala hedatua
**Dumdum** bala hedakor mota bat da, muturrean zirrikitua duena. Gorputzean sartzen denean, zabaldu egiten da, eta zauri zabal irekiak eragiten ditu. XIX. mendearen bukaeran egin ziren mota honetako balak Dum Dumgo armategian, Kalkutatik hurbil. Boerren kontra halako balak erabiltzeagatik salatu zituzten ingelesak. 1899. urtean, Hagako Batzarrean, debekatu egin zen dumdum balak erabiltzea.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1163838
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300201700
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1163838
Banderen igoera John Frumen egunean
**John Frum** (edo **John From**) Kargo kultuetako profeta da Vanuatuko Tanna uhartean. Dirudienez Bigarren Mundu Gerran uhartera iritsi zen estatubatuar bat litzateke eta jendeak berak esandakoak jarraitzen hasi zen. Batzuetan beltza da eta beste batzuetan txuria.

1930eko hamarkadan Kargu Kultuen barruan sortu zen erlijioa. Gaur egun ez dakigu espontaneoki jaio zen zerbait den edo apropos sortu zen sinesmen bat den. Ziurtzat har daiteke Ameriketako Estatu Batuetan ez dela "John Frum" izeneko inor existitzen. Beste teoria batek dioenez Tannako Sulfuroen Badiaren inguruan Kerapenmun izeneko jainkoa gurtzen zuten, John Frumen balizko itxuraren oso antzekoak. Manehivi izeneko batek John Frum ezizena erabiltzen jendeari etxeak, arropak, janaria eta garraioa emango ziela zin egiten. Garai berri bat etorriko zela ere esan zuen, misiolarien desagerpenarekin batera. Honen eraginez Vanuatuar askok bere bizitza okzidenetala utzi eta jatorrizko ohituretara itzuli ziren, dirua alde batera utziz eta krisi sakona eraginez.

Ikus, gainera
-------------

* Kargo kultuak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1428790
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1428790
**Dumbarton Football Club** Eskoziako futbol talde bat da, Dumbarton hirikoa. 1872an sortu zen eta Eskoziako lehen mailan jokatzen du. Eskoziako lehenengo bi ligak eta kopa bat irabazi zituen XIX mendean.

Historia
--------

1872an sortu zenez Eskoziako laugarren futbol tlde zaharrena da. XIX mendean puntako talea izan zen. Se aldiz jokatu zuen kopako finala baina 1883koa baino ez zuen irabazterik lortu. 1890an Eskoziako liga abiatu zen eta Dumbartonek lehenengo bi ligak irabazi zituen, lehenengoa Glasgowko Rangers-ekin elkarbanatuta.

Ordutik ordea ez du emaitza aipagarririk izan. 1985ean jokatu zuen azken aldiz lehen mailan.

Irabazitako txapelketak
-----------------------

* Eskoziako Liga (2): 1891, 1892.
* Eskoziako Kopa
	+ Txapelduna (1): 1883
	+ Finalista (5): 1881, 1882, 1887, 1891, 1897

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1059399
* Commonscat Multimedia: Dumbarton F.C.

---

 |

* Wd Datuak: Q1059399
* Commonscat Multimedia: Dumbarton F.C.
**El Dorado konderria** (ingelesez: *El Dorado County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Placerville da. 2010eko zentsuaren arabera 181.058 biztanle zituen, El Dorado kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

El Dorado konderriak 4.626,64 kilometro koadro ditu. Horietatik 203,24 ura dira. Beste 4.423,4 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 181.058 pertsonetatik 166.564 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 21.875 dira. 1.296 beltzak edo afroamerikarrak. 1.553 amerikar natiboak ziren eta 261 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6.143 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 318 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.923 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108093
* Commonscat Multimedia: El Dorado County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136052582
* ISNI: 0000 0004 0381 7331
* LCCN: n81083044
* NARA: 10036733
* **Lekuak**
* OSM: 396481
* TGN: 1002350

 |

* Wd Datuak: Q108093
* Commonscat Multimedia: El Dorado County, California
**Josep Pintat i Solans** (Sant Julià de Lòria, Andorra, 1925eko urtarrilaren 21a - Bartzelona, Katalunia, 2007ko urriaren 20a) andorrar politikaria izan zen.

Biografia
---------

Lehen ikasketak Andorrako eskola espainiar zein frantsesetan egin zituen. 1960an hasi zen politikan, Andorrako Gobernuko legebiltzarreko kide hautatu zuten urtean. 1963ra arte egon zen kargu horretan, eta, gero, Sant Julià de Lòriako alkate (1969-1970) izan zen. 1982an, berriro itzuli zen legebiltzarrera, eta, handik bi urtera, Andorrako Gobernuko lehendakari hautatu zuten, legebiltzarraren babesa galdu zuen Òscar Ribas Reig lehendakari ohiaren ordezko gisa. 1985eko hauteskundeen ondoren, berriro eskuratu zuen Pintatek lehendakari-kargua Andorrako legebiltzarreko (28 bototatik 27 eskuratu zituen). 1990ra arte izan zen lehendakari, eta bere agintaldian Europako Batasunarekiko elkarrizketetan nabarmendu zen nagusiki, Andorra hirugarren herri gisa ezagutuko zuen estatutua onar zedin. 1989an, merkataritza-hitzarmen bat sinatu zen bere ekimenez Andorraren eta Europako Batasunaren artean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q72546
* Commonscat Multimedia: Josep Pintat-Solans

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04875/eu\_p\_1924/p1924

 |

* Wd Datuak: Q72546
* Commonscat Multimedia: Josep Pintat-Solans
Mesopotamia Behereko hiririk garrantzitsuenak Aro Dinastiko Arkaiko garaian ibaien gutxi gora-beherako ibilguarekin eta Pertsiar Gokoaren kosta lerroarekin.
**Mesopotamia Beherea** izendapen geo-historiografikoa da, Mesopotamiaren behealdea izendatzen duena, Babilonia hiria zegoen tokiaren eta Tigris eta Eufrates ibaien bokalearen artekoa. Bokalea Persiar golkoan zegoen Antzinatean; gaur egun, ordea, kilometro asko barrualdera dago, sedimentu metaketaren ondorioz. Mesopotamia Behereko lurralde historikoen artean daude Sumer, Akad eta Kaldea.

Lurralde honetako lehen finkapen ezagunen artean, K.a. VI. milurtekoaren amaieran iritsi zirenak, Eridu eta Obeid daude, non, aldi berean hiri neurri eta ezaugarriak lortuz, uraren kontrol eta existitzen ziren ingurugiro baldintzen nekazal aprobetxamendu hobeagatik Neolitoaren eboluzio azkar bat ikustea posible den.

Ikus, gainera
-------------

* Mesopotamiako geografia
* Mesopotamia Garaia
* Mesopotamiako padurak
* Shatt al-Arab

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3754602

 |

* Wd Datuak: Q3754602
*Artikulu hau uharteari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Diego Garcia (argipena)».*
**Diego García** Indiako ozeanoan kokatutako atoloia da, Txagos uhartediko handiena. Tanzaniatik 3.535 km ekialdera, eta Indiako hegoaldeko muturretik 1.796 km hego hego-ekialdera dago. Lehorreko zatiak 44 kilometro koadroko eremua hartzen du. Itsasoaz haraindiko britainiar lurraldea da. AEBetako base militar bat dago bertan.

Diego Garcíako base militarra
-----------------------------

1961ean, Gerra Hotza beroenean zegoen. Sobietarrek Indiako ozeanoan indar hartuko zuten beldurra zegoen, eta AEBk eta Erresuma Batuak tratua egin zuten: britainiarrek lurra jarriko zuten base militar handi bat egiteko eta ordainetan amerikanoek Polaris misilak prezio berezian salduko zizkieten. Laster, 1965ean, Mauriziori independentzia eman zioten ingelesek, baina Txagos metropoliaren zuzeneko agintepean geratu zen. Amerikanoekin hurrengo urtean sinatu zuten tratua, Diego García 50 urterako alokatuz, 20 gehiagoko epe gehigarriaz.

Bertako biztanleek deus ez zekiten eta kopratan segitzen zuten lanean, ehun urte lehenago bezalatsu. Ingelesek nazioartean propaganda kanpaina hasi zuten, txagostarrak urtero uzta garaian ekartzen zituzten langile moduan aurkeztuz. Diplomazia britainiarra ondoko urteetan saiatu zen Txagos Nazio Batuen Erakundearen agendatik kanpo edukitzen. Herritar asko oharkabean kanporatu zituzten, Seychelleetara edo Mauriziora edozein enkargu edo ospakizunetara joandakoan. Alde egin ez zuten gainerako txagostarrak, 1971tik 1973a bitartean kanporatu zituzten.

Diego Garcíako base militarrean amerikarrek milioika dolar asko gastatu zituzten. Gaur, uhartea AEBren itsasontzi erraldoi bat da. Bertatik antolatu ziren 1991ko Golkoko Gerrako bonbaketetarako hegaldiak, berdin 2001etik aurrera Afganistan eraso zutenak, eta geroago Irakeko Gerran erabilitako asko. Hiru mila langile zibil ari dira gaur base horretan, gehienak Mauriziotik eta Filipinetatik ekarritakoak. Bitartean, txagostar gehienak Maurizioko txabolategi txiroenetan bizi dira, talde batzuk Seychelleetan eta banaka batzuk Londresen. Maurizion daudenetako asko analfabetoak dira, langabezian daude ezin egokiturik bizileku berrira. Erresuma Batuak azken aldian txagostarrei britainiar nazionalitatea eskaini die, baina askok ez dute onartu nahi izan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Zubiria, Pello. *Txagostarrek etxera nahi dute baina han kaserna dago.*  in: *Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 Unported (CC BY-SA 3.0)*. argia.eus (Noiz kontsultatua: 2016-8-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q184851
* Commonscat Multimedia: Diego Garcia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 244099778
* GND: 4090770-3
* LCCN: sh85037775
* NARA: 10037202
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2732108

 |

* Wd Datuak: Q184851
* Commonscat Multimedia: Diego Garcia
**Kaiserstuhl** (literalki, "enperadorearen aulkia"), Rhin ibaiaren haranean dagoen jatorri bolkanikozko mendilerro txiki bat da, Baden-Württemberg estatuko Friburgo Brisgoviakoa herritik ipar-mendebaldera, Alemaniaren hego-mendebaldean. Bertako tontorrik garaiena, Totenkopf (burezurra) da, 557 metroko garaiera duena. Kaiserstuhl, klimarik beroenetako bat duen Alemaniako eskualdeetako bat da. Ihringen herria, izan ere, Alemania osoan, urte osoan batez besteko tenperaturarik altuena duen herria da. Klima mesedegarri honek, lurzoruaren kalitatearekin batera, Kaiserstuhl, ardogintza eskualde ospetsu bihurtzen du, Baden jatorri izendapenaren barnean. Inguru honetan, ez ohikoak diren animalia eta landare espezieren batzuk ere badaude. Adibidez, Kaiserstuhlen, 30 orkidea espezie ezberdin erregistratu dira.

Venezuelako Colonia Tovarreko lehen kolonoen jatorrizko eskualdea da.

Kaiserstuhleko herri batzuk:

* Riegel
* Ihringen
* Endingen
* Gottenheim
* Vogtsburg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q701516
* Commonscat Multimedia: Kaiserstuhl

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124111301
* GND: 4029264-2
* LCCN: sh85071306
* NKC: ge129510

 |

* Wd Datuak: Q701516
* Commonscat Multimedia: Kaiserstuhl
**Edelweiss sekta** suntsitzaile bat izan zen, Espainian 1970etik 1984 arte aritu zena. Sektaren ideologia nazien ideiak, estralurtarrak eta mundu amaiera nahasten zuen baina benetako helburua mutil gazteen jazarpenan zegokion. Taldeak izen desberdinak izan zituen, besteak beste, Asociación Juvenil de Montaña Edelweiss eta Boinas Verdes de Edelweiss, 1971etik. Itxuraz, mendizaletasuna bultzatu nahi zuen taldea zen.

Historia
--------

Eduardo González Arenas, Eddie ezizenez ezaguna, taldearen sortzailea izan zen. González legionario espainiar ohia zen, bisexuala eta adingabeen sexu-askatasunaren aurkako delituengatik kondenatutako oso gizon manipulatzailea zen. 11 eta 14 urte bitarteko 400 haurrek osatutako elkarte bat izan zen sektaten euskarri, ia guztiak mutilak. Gazteak erdi mailako eta goi mailako familietatik bildutakoak ziren, sarritan eskola pribatuen eta elizen laguntzarekin erakarrita. Lehen unean Madrilgo Chamartín auzoan aritu zen, poliki-poliki beste hirietara zabaltzeko: Cáceres, Alicante, Vigo, Canarias eta Badajoz.

1984ko azaroan, hainbat salaketa jaso ondoren, bere jarduerak lekuz aldatu behar izan zituen, eta poliziak Lisboan atxilotu zuen, taldeko hamar begiralerekin batera. 1991n egindako epaiketaren ondoren, 168 urteko espetxe-zigorra ezarri zitzaion sortzaileari, eta horietatik 6 urte igaro zituen kode penal zaharra aplikatuz eta Gonzálezek zituen lagun politikoen laguntzarekin. Espainian adingabeak galbideratzeagatiko epaiketarik handiena izan zen. 1998an Edelweiss taldearen jarraitzaileetako batek hil zuen González, Eivissan, dirudienez sekta berrosatzen lanetan ari zenean.

Ideologia
---------

Sektak adingabeen arteko harreman homosexualak sustatzen zituen zeren eta emakumeak "gaiztoak" baitziren. Gonzálezen esanetan bere proposamenak Delhaiss izeneko planeta urrun batean existitzen zen bizimoduan oinarrizen zen. Planetaren txikizioaren aurrean sektako kideak lekualdatuko zituzten planeta horretara. Zin bat zegoen formula honekin: "Zin dagit nire ohoreagatik borroka egingo dudala eta Delhaisen Burdinazko Guardiako kide izango naizela hil arte, funtsezko hiru kontzeptu unibertsal defendatuz: maitasuna, justizia eta askatasuna, neure buruari aplikatuz, egiaren bidetik ibiliz, harik eta Delhais planetan perfekzioa lortu arte, nire printze Alain Handiaren zerbitzura" .

Alain Handia González zen, beste planetatik etorritako liderra. Delhaissera joateko gazteek gorputza indartu behar zuten eta diziplina barneratu. Estetikoki, elementu asko nazien bidetik zihozten.

Liderrak
--------

González nagusia bazen, beste ondoko batzuk baziren. Epaileen aurrean, esaterako, Ignacio de Miguel García-Mas, Amando de Miguel soziologoaren semea, eta Javier Bueno Huertas. Biak taldeko Burnizko Guardiko partaideak ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Rodríguez, Pepe (1993). *Las sectas hoy y aquí*. Tibidabo. ISBN 9788486421014.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5817621

 |

* Wd Datuak: Q5817621
**Miller konderria** (ingelesez: *Miller County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Texarkana da. 2010eko zentsuaren arabera 43.462 biztanle zituen, Miller kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Miller konderriak 1.651,5 kilometro koadro ditu. Horietatik 31,26 ura dira. Beste 1.620,24 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 43.462 pertsonetatik 31.729 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.038 dira. 10.589 beltzak edo afroamerikarrak. 280 amerikar natiboak ziren eta 17 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 196 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 33 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 618 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61381
* Commonscat Multimedia: Miller County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129022021
* LCCN: n82010885
* **Lekuak**
* OSM: 1827488
* TGN: 2000150

 |

* Wd Datuak: Q61381
* Commonscat Multimedia: Miller County, Arkansas
**Diego Artieda Txirinos Uclés** (Ezpartza, Nafarroa Garaia, Euskal Herria, 1533 – Guatemala Hiria, Espainiar Inperioa, 1590) 1576tik 1583ra eta hurrengo urtean Nikaraguako gobernadore kargua izan zuen konkistatzailea izan zen. 1577tik Costa Ricako gobernadore kargua ere bizi izan zuen, hil baino urtebete lehenago kargutik kendu zuten arte.

Biografia
---------

Diego Artieda Txirinos 1533 inguruan jaio zen Ezpartzan, Zaraitzu ibaxako herri txiki batean, Gaztelara sartu berria zen Nafarroako Erresuman, Espainiako Koroaren zati zena, Pedro Uclés eta Maria Enrikez Txirinoen semea zelarik.

Filipinetako Kapitaintza Nagusian aritu zen. 1573an Filipe II.a Espainiakoa erregearekin kapitulazioa ospatu zuen Costa Ricako baketzeko eta finkatzeko. 1574an Nikaraguako gobernadore izendatu zuten 1576an bakarrik okupatzeko eta 1577tik aurrera Costa Ricako gobernadore bizirako ere. María de Céspedes y Flores ezkondu zen.

Artieda del Nuevo Reino de Navarra hiria sortu zuen Costa Ricako Karibeko kostaldean, bizitza iragankorra izan zuena, eta Ozeano Bareko kostaldearen inguruan, Esparza hiria, eremuan kokatua. egungo Esparza kantonamendua, izena hartzen duena.

Gobernadore gisa bere lana etengabe oztopatu zuen Guatemalako auztegiak, eta 1589an kargutik kendu eta haren aurkako prozesu bat ireki zuen. Guatemalan hil zen 1590ean .

Ikus, gainera
-------------

* Esparza
* Costa Rica
* Guatemala

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ARTIEDA CHIRINO, DIEGO DE.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5806713
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 4280
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q5806713
**Mellerstain House** Eskozia hegoaldeko Scottish Borders eskualdean dagoen jauregia da, Kelso herrian.

Historia
--------

William Adams arkitektoak diseinatu zuen George Baillierentzat eta 1725 hasi zen eraikitzen. 45 urtetan lanak geldi egon ondoren jauregiaren gahiengoa egiteko zegoen eta Robert Adam arkitektoaren diseinuarekin bukatu zen eraikuntza 1778 urtean.

Barnealdea artelan delikatua eta koloretsua da. Gela aipagarriak egongela txiki bat (gosaltzeko erabiltzen zena), liburutegia, musika gela, bi margotzeko gela eta beste liburutegi txiki bat dira.

Inguruan 80 hektareatako parkea dauka eta barnean italiar estiloko terrazadun lorategia. Belardi zabal batek aintzira batetara eramaten du.

Iruditegia
----------

* 
*

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6813083
* Commonscat Multimedia: Mellerstain House

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 69150565768006252572
* SUDOC: 201782820

 |

* Wd Datuak: Q6813083
* Commonscat Multimedia: Mellerstain House
**Francisco "Kiko" de la Rica** (Bilbo, Bizkaia, 1965eko apirilaren 6a) zinemako argazki-zuzendari bizkaitarra da.

Biografia
---------

Madrilen eskuratu zuen argazkilari profesionalaren titulua. Zinemagintzan, film labur garrantzitsuetan hasi zen lanean: Juanma Bajo Ulloaren *El reino de Víctor* (1989; "Biktorren Erreinua"), Álex de la Iglesiaren *Mirindas asesinas* (1990). Bideoklipak ere egin zituen: Koldo Aguinagalderen *Ruper Ordorika* (1992) eta Kike Loiolaren *Segundo Banana* (1992).

ETBn ere lan egin zuen: Jon Intxaustegiren *Txorro Morro*. 1994an egin zuen lehen lan handia, Daniel Calparsororen *Salto al vacío* filmaren argazki-zuzendaritza. Hurrengo urtean ere Kalparsororekin lan egin zuen, *Pasajes* (1995) filmean. Orduz geroztik lan garrantzitsu asko egin du, eta besteak beste iragarki askotan parte hartu du, zenbaitetan zuzendari ospetsuekin (Juanma Bajo Ulloa, Álex de la Iglesia).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261460
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87022123
* ISNI: 0000 0000 8161 6085
* BNE: XX1259584
* GND: 137273541
* LCCN: no2003033222
* SUDOC: 150197667
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 121033
* Lur: 01420/eu\_d\_0323/d0323

 |

* Wd Datuak: Q12261460
**Cameron Michael Henderson *Mike* Gibson** (Belfast, 1942ko abenduaren 3a) irlandar errugbilari ohi bat da, berez garai guztietako irlandar errugbilari onenen artean sailkatu ohi da. Irlandako errugbi selekzioarekin 69 alditan jokatu zuen, aldiz Sei Nazioen Torneoa 56 alditan jokatu zuelarik. Azken marka honek 26 urte iraun zituen, azkenik bere aberkidea den Ronan O'Gara errugbilariak 2011ko Sei Nazioen Torneoaren finalean berdindu duelarik.

Horretaz gain, British and Irish Lions taldean ere jokatu zuen. 1971. urtean talde horrekin Zeelanda Berrian bira bat burutu zuelarik. Bira historiko hartan British and Irish Lions taldeak herri hartako 23 errugbi taldeen aurka 27 partidutan lehiatu zen, Zeelanda Berriko errugbi selekzio boteretsua barne (azken jonekin lau bider jokatu, birritan irabazi, batean galdu eta batean berdindu zutelarik). Aldiz, gainontzeko 23 partiduetatik 22 irabazi eta bat bakarra galdu zuten.

Kanpo estekak
-------------

* Mike Gibson errugbilariaren profila eta argazkia ikusgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q947144
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 94504651
* ISNI: 0000 0000 6750 9232
* LCCN: n86116094

 |

* Wd Datuak: Q947144
**Melizertes** (antzinako grezieraz Μελīκερτης), greziar mitologian, Ino-Leukotearen semea zen. Bere aita Atamante zen. Baina, bere ama Inok bere buruaz beste egin ondoren, Melizertes bera berarekin eramanez, Melizertes, Palemon itsas jainkoan bihurtua izan zen, Ino, Leukotea jainkosa izatera pasa zen bitartean. Bere amagandik, Palemon Dionisoren lehengusua zen. Hain zuzen ere, Ino, Kadmoren alaba eta Semeleren ahizpa zen, azken hau, Dionisoren ama zelarik.

Inok, bere buruaz beste egin zuen, bere burua, Megaratik gertu zeuden amildegietatik boteaz, eta, megaratarrek, amaren gorpua, ertzera, hiritik gertu itzulia eta Lelege egiptiarraren seme zen Klesonen alabek lurperatua izan zen bitartean, umearen gorpua, izurde batek eraman zuen Korintoko istmoraino, non Sisifok hartu zuen, lurperatu, eta pinu baten ondoan aldare bat altxatu ziona, **Palemon** izenarekin jainko moduan ohoretuz. Izen hau, Istmoar Jokoen jainko babesle bihurtu zuenean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q738007
* Commonscat Multimedia: Melicertes

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316442119
* BNF: 149206428 (data)
* SUDOC: 241870100
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q738007
* Commonscat Multimedia: Melicertes
**Juan Carlos Meana** (Gasteiz, Araba, 1964 -) arabar artista da.

Biografia
---------

1988an lizentzia eskuratu zuen Arte Ederretan Euskal Herriko Unibertsitatean, Pintura alorrean.

1999an Pariseko Arte Ederretako Goi Eskolara joan zen beka bati esker bere prestakuntza osatzera, eta 1993an Arte Ederretan doktore egin zen EHUn.

Pinturan zein eskulturan eskuratu ditu beka eta sariak. Bakarkako erakusketa ugari egin du, aurrenekoa 1986an Gasteizen egin zuenetik: 1986tik 1999 bitartean hamaika aldiz erakutsi ditu bere lanak bakarka, Euskal Herrian zein Euskal Herritik kanpo. 1998 eta 1999. urteetan Arco Arte Azokan egon zen Trayecto galeriarekin, eta 2000. urtean Gure Artea erakusketarako hautatu zuten berak sortutako *Ruinas y proyectos, El espacio de las ideas* instalazioa.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Juan Carlos Meanaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260960
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 262362366
* BNE: XX1177980
* GND: 1152890239
* Tabakalera ID: 21489
* SUDOC: 113374976
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 149057
* Lur: 04113/eu\_m\_1587/m1587

 |

* Wd Datuak: Q12260960
**Juan Carlos Arciniegas** Kolonbiako Bogota hirian jaiotako kazetari eta aurkezle kolonbiarra da. Gaur egun ShowBiz programa aurkezten du eta tokiko berriemailea da, CNN en Español-en.   *Juan Carlos Arciniegas.*  CNN en Español 2011ko apirilaren 22a.</ref>

Kazetaritza ibilbidea
---------------------

Kazetaritza ikasi zuen Bogotako (Kolonbia) Pontificia Universidad Javeriana-n. Telebistako erreportari eta editore gisa lan egiten du Kolonbiako QAP Noticias-en nazioarteko ekitaldiak biltzen dituena.   Editore laguntzaile gisa lan egin zuen Reuters America, Inc. Miamin.  1997an, CNN en Español-en sartu zen. Showbiz-eko aurkezlea eta CNN en Español-eko tokiko berriemailea da.   *Juan Carlos Arciniegas.*  CNN en Español 22 de abril de 2011.</ref>

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Voces de exportación.*  Revista Semana 1997ko otsailaren 17a.
2. ↑   Sergio Villamizar.  (2013ko apirilaren 30a). *En CNN la sonrisa es colombiana.*  El Colombiano.
3. ↑    *Juan Carlos Arciniegas, un "ojo crítico".*  Diario Libre 2014ko martxoaren 9a.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6299179

 |

* Wd Datuak: Q6299179
Greziar mitologian, **Ekidna** (grezieraz Ἔχιδνα Ekhidna, "*sugegorria*", latinez *Echidna*) munstro-ninfa bat zen, Fortzis eta Zeto edo Tartaro eta Gearen alaba, iturriaren arabera. Batzuetan, Drakaina Delphyne (Δρακαινα Δελφυνη, "herensuge sabela") deituriko herensuge bat zen, Hesiodok, Teogonia izeneko bere lanean, munstro femenino bat bezala deskribatua, Tifonekin batera, greziar mito guztietako munstro garrantzitsuen ama. Aurpegia, begi ilun eta beldurgarrizko emakume eder batena zuen, baina, gorputza, suge edo herensuge batena.

Berak, eta bere bikote Tifonek Olinpo mendia eraso zutenean, Zeusek garaitu egin zituen, baina bizitzen jarraitzen utzi zien, baita euren seme-alabei ere, beranduago iritsiko ziren heroientzako erronka bezala. Ordutik aurrera, Arimoitarren herrialdeko kobazulo batean bizi izan zen, Asia Erdialdean, segur aski Sirian kokatutako urrutiko toki mortu bat (Hesiodo, Teogonia. 304).

Bikoteak eta seme-alabak
------------------------

Tifon eta Ekidnak izan zituzten seme-alabak, honako hauek izan ziren:

* Zerbero zakurra
* Ortro
* Kimera
* Esfingea
* Lernako hidra
* Ladon Herensugea, Hesperideetako herensugea
* Nemeako lehoia
* Prometeoren arranoa
* Kolkidako herensugea
* Kromioko ahardia

Herodotoren arabera, Heraklesek, Ekidnarekin hiru seme izan zituen:

* Agatirso
* Gelono
* Eszites

Ikus, gainera
-------------

* Ekidna, Australia eta Ginea Berriko ugaztuna, munstro mitologikoa dela-eta izendatua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q185670
* Commonscat Multimedia: Echidna (mythology)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q185670
* Commonscat Multimedia: Echidna (mythology)
**El Corte Inglés** Espainiako denda handien arteko talde nagusia da, eta Portugalgo hamargarrena.

Historia
--------

César Areces Rodríguez El Corte Inglésen fundatzailea eta finantzatzailea izan zen, baita lehenengo presidentea eta akzioduna ere. Lehenengo denda 1935ean zabaldu zen, eta handik gutxira handitzen joan zen.

Ramón Areces hiltzerakoan, Isidoro Álvarez (Madrilen jaioa) oinordeko izendatu zuten, eta laster Espainiako gizonik aberatsenen artean izatera pasa zen. 1995eko azaroan El Corte Inglések Galerías Preciados deituriko biltegi handietako konpainia erosi zuen, enpresa honen gune guztiak erosiz.

2001eko azaroaren 2an El Corte Inglések Marks&Spenceren biltegi guztiak erosi zituen, enpresa honek Espainia eta Portugalen zituen negozioak uzterakoan. Urte berean, El Corte Inglések Lisboan zabaldu zuen bere lehenengo denda Portugalen, eta horren ondoren, 2006an, Oporton zabaldu zuen bere bigarren denda herrialde honetan. 2008an denda berriak zabalduko ditu Italian: Milan, Erroma eta Palermo hirietan, hain zuzen ere.

Era berean, El Corte Inglésen parte den arropa dendak, Sferak, bost gune ditu Belgikan (Brusela eta Lieja), Grezia (Salonika eta Atenas) eta Portugalen (Coinbra). Gutxi barru, gainera, Puerto Ricon denda berri bat zabalduko du.

Enpresa
-------

Opencor denda bat Madrilen
Enpresak 61 merkataritza gune ditu. Horietatik, 59 Espainian daude eta beste bi Portugalen. Era berean, beste 38 hipermerkatu ditu Hipercor izenpean. Denboraren poderioz, El Corte Inglések bere eskaintza dibertsifikatu du, eta beste azpi-enpresa batzuk sortu dira:

* Viajes El Corte Inglés
* Informática El Corte Inglés
* Hipercor
* Sfera
* Opencor

Saltokiak Euskal Herrian
------------------------

El Corte Inglés-ek zazpi saltoki ditu Hego Euskal Herrian, non Donostia da saltokirik ez duen hiriburu bakarra. Bizkaian dago saltoki handiena, On Diego Lopez Haroko Kale Nagusiko 7 eta 9. zenbakian. Ercilla kalean, Galerías Preciados ohiean, beste saltoki txikiagoa dauka eta kultura eta elektronika produktuak saltzen dituen beste zentro bat Kale Nagusiko 20. zenbakian, Marks & Spencer saltoki zaharraren eraikinean. Bizkaian, halaber, Barakaldoko Megapark merkatalgunean, aukerazko produktuen denda dauka El Corte Inglés-ek.

Gasteizen eta Iruñean merkatalgune bana ditu El Corte Inglés-ek, eta baita beste bat Eibarren, non berria eraiki zen Alfa lantegi zaharraren orubean, Ego Gain kaleko zazpigarren zenbakian.

Kanpo estekak
-------------

**(Gaztelaniaz)** El Corte Inglesen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q623133
* Commonscat Multimedia: El Corte Inglés

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 128930923
* ISNI: 0000 0001 1955 3519
* BNE: XX127855
* GND: 7691052-0
* LCCN: n79026950
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 4023991

 |

* Wd Datuak: Q623133
* Commonscat Multimedia: El Corte Inglés


| * i
* e
* a
European Retail Round Table lobbyaren kideak |
| --- |
| 
* Ahold Delhaize
* C&A
* El Corte Inglés
* ICA Gruppen
* IKEA
* Inditex
* Jerónimo Martins
* Lidl
* Marks & Spencer
* Mercadona
* Metro AG
* Tesco

 |
**Juan Carlos Areitzaga Alduntzin** (Hondarribia, 1756ko urtarrilaren 17a - Tolosa, 1816ko martxoaren 18a) gipuzkoar militarra izan zen, Iberiar Penintsulako Gerran borrokatu zuena.

1808. urtearen hasieran Iruñean bizi zen koronel erretiratu bat zen, non Frantzisko Xabier Mina gaztearen lagun bilakatu zen. Dagoeneko Independentzia Gerra lehertuta, Pirinioetara espedizioak antolatzen ditu Mina taldearekin, Frantziako indarren informazioa lortzeko (1808ko urria). Handik gutxira Zaragozara joan zen, non Joaquín Blakeren Eskuineko Armadako dibisio komandante bezala lan egitera pasa zen (1809). Alcañizeko guduan parte hartu zuen (1809ko maiatza).

1809ko azaroaren 19an, 50.000 soldaduz osatutako Mantxako Armada berriaren agintea hartu zuen, Cuesta eta bere Extremadurako Armadaren ordez. Unitate honekin, porrot erabakigarria jasan zuen Ocañako guduan. Lekukoen arabera, "Ocañan, kanpandorre batean igota, kataloxa batetik begiratzen zuen Victor mariskala buru zuen armada frantziarra gerra prestakuntzan hedatzen zen, eta leku estrategikoenetan jartzen. Ofizial espainiarrek aginduak espero zituzten, eta Areitzaga onari horrela bakarrik bururatu zitzaion esatea: egundoko sortuko da, egundokoa! ".

1809. urtearen amaieran Andaluziako pasabideen defentsa enkargatu zitzaion. Bailén inguruko mendateetatik botata, ezin izan zuen frantziarrek Andaluzia inbaditzea eragotzi, eta geratzen zitzaizkion indar gehienak Jaéndik (1810eko urtarrila) sakabanatu zituzten. Freyre jeneralak 1810eko otsailean hartu zuen bere tropen agintea.

Hari buruzko iritzi guztiak aurkakoak dira oso. Galdósek zioenez, "Gerra-artean gizon baliogabea zen, eta bere buruan ez ziren hiru dozena gizon sartzen".

1813an, artean teniente-jeneral zela, Nafarroa ordezkatu zuen Cádizko Gorteetan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3187624
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 3276
* GEN: 3770
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3187624
***El Diario Montañés*** (baita ere ***El Diario*** edo ***DM***) gaztelaniazko egunkaria da. Egunero 194.000 ale (2006-2007ko datuak), saltzen dituenez Espainiako 24. egunkaririk irakurriena da. Kantabrian hegemonikoa da, bertoko merkatuaren %60a bilduz.

Historia
--------

1902an sortua, bere ideologia kontserbadore eta katolikoa izan zen. Gorabeherak gorabehera (1932an itxi, 1936an konfiskatu eta 1941an bere egoitza erre zuten) mantendu eta, ekonomia arazoak zirela eta, 1984an Bilboko El Correok erosi zuen. 1999an bere webgunea eta 2003an bere telebista (*Canal 8 DM*) atera zituen.

Polemikak ere izan ditu, adibidez, 2010ean Gaztelaniazko Wikipediaren David Glasgow Farragut artikulua lizentzia errespetatu gabe kopiatu zuen, *Farragut, un marino de origen español* izenaz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  
 Fernández Obregón, Francisco Javier.  (1998). *La prensa periférica española.*  Revista Latina de Comunicación Social.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q478520
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127840557
* BNE: XX132210

 |

* Wd Datuak: Q478520
**Dudhope gaztelua** (ingelesez: *Dudhope Castle*) Eskoziako Dundee hirian kokatzen den gazteluetako bat da. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Scrymageour familiak dorretxe bat eraiki zuen XIII mendean baina 1460an gaztelu batek ordezkatu zuen eta 1580an handitu egin zen "L" itxurako egitura emanez.

1684an John Graham of Claverhouse-k erosi zuen baina 1689an gerrara joan eta hil zenean erregeak Archibald Douglas-i eman zion gaztelua. Dougalsen familiaren esku egon zen 1790 arte.

1792an eraikina alokatu egin zuten artile lantegia izateko baina ez zen egitasmoa gauzatu. 1796 eta 1879 artean soldaduen barrakoi gisa erabili izan zen. Garai hortan hainbat eraikin gehitu zitzaizkion; ospitalea, ofizialen bulegoak, ikuiluak eta guarden etxeak. 400 soldadu ere izan ziren bertan. 1854an Dundeeko udalak patioa erabiltzeko eskubidea erosi zuten eta 1881ean soldaduen bertan behera utzi ondoren 1895ean parke publiko bihurtu zen.

Lehen eta Bigarren Mundu Gerra garaietan berriz ere militarren barraka bihurtu ziren. 1945ean udalak eskuratu zuen berriz ere gaztelua. 1958an behera botatzekotan egon zen baina ez zuen egin eta 1985 eta 1988 artean Dudhope gaztelua berriztu egin zuen.

Iruditegia
----------

* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5311750
* Commonscat Multimedia: Dudhope Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q5311750
* Commonscat Multimedia: Dudhope Castle
**Karbonilazio** esaten zaio konposatu organiko edo inorganiko batean karbonilo taldea (CO) txertatzeari, bereziki karbono(II) oxidoa baliatuz. Izan ere, karbono(II) oxidoa erreaktibo eskuragarria, komenigarria eta ugaria da. Sintesi organikoan garrantzia handia du karbonilazioak C=O funtzio-taldea duten konposatuak prestatzeko baliatzen baita

Adibideak
---------

### Hidroformilazioa

Hidroformilazioa aldehidoak sintetizatzeko baliatzen da. Alkeno edo alkino batek karbono(II) oxidoarekin eta hidrogenoarekin erreakzionatzen du katalizatzaile egoki baten presentzian.

### {\displaystyle {\ce {RCH2=CH2 + CO + H2 -> RCH2CH2CHO}}}

### Azido azetikoaren sintesia

Monsanto prozesuaren bidez azido azetikoa prestatzeko metanola karbono(II) oxidoz tratatzen da ingurune egoki batean

{\displaystyle {\ce {CH3OH + CO -> CH3COOH}}}

### Hidrokarboxilazioa

Azido propanoikoa industrialki prestatzeko etilenoaren hidrokarbolazioaz prestatzen da nikel karboniloa katalizatzaile gisa baliatuz.

{\displaystyle {\ce {CH2=CH2 + H2 + CO -> CH3CH2COOH}}}

### Kimika inorganikoan

Metal karboniloak prestatzeko, hots M(CO)xLy (M = metala; L= beste estekatzailea) formulako konposatuak, trantsizio-metalak zuzena karbonilatzen dira. Burdina- eta nikel-hautsek zuzenean errakzionatzen dute COarekin Fe(CO)5 and Ni(CO)4 emateko hurrenez hurren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Elschenbroich, Christoph.  (2006). *Organometallics..*  (3rd, completely rev. and extended ed.. argitaraldia) Wiley-VCH ISBN 3-527-29390-6. PMC 64305455. (Noiz kontsultatua: 2023-01-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q900377
* Commonscat Multimedia: Carbonylation

---

 |

* Wd Datuak: Q900377
* Commonscat Multimedia: Carbonylation
***Joan eta Ane zigarro bat erretzen*** 1977an Ibon Sarasolak argitaratutako eleberri laburra da. Argitaratu zen garaian, bere joera berritzailea eta, oso liburu polemikoa izan zen. Narrazioaren oinarria objektibismoa da, hamarkada hartan oso modan zegoen Frantziako nouveau roman estiloan. Koro Nabarroren hitzetan objetibismoa zera da: "eguneroko errealitatea ahalik eta zehazkien aurkeztea, inolako bitartekorik gabe. Egileak ez du arazoak, gauzak, erakutsi besterik egiten."

Argumentua
----------

Eleberriaren argumentua oso sinplea da: bikote bat ohean zigarroa erretzen ari dira. Argumentua bien pentsamenduen gainean antolatzen da: haurtzaroako gertakizunak, lehen jaunartzea, eskolaren oroimenak eta abar, azaltzen dizkigu. Aldi berean, egileak bikotearen mugimenduak eta sentsazioak azalarazten dizkigu. Berez, ez da ezer gertatzen bainan lerro artean gauza asko sumatu daiteke: ezkondu gabeko bikotea da, beldurra eta erlijioaren eragina, sentimenduekiko lotsa... Lana, garaian, saiakuntza txiki bat izan zen.

Edizioak
--------

* 1977, Ustela saila
* 1987, Erein, ISBN: 9788475681573.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Liburuan beste data aipatzen da, 1970eko urria-azaroa.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Eleberriaren testu osoa.
* Koro Navarroren kritika *Zeruko Argian*, 1978/02/5.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188454

 |

* Wd Datuak: Q31188454
Karbodiimiden egitura
Kimika organikoan **karbodiimida** (IUPAC: *metanodiimina*) RN=C=NR formulako funtzio-taldea da. Karbodiimida guztiak sintetikoak dira.

Dialkilkarbodiimidak egonkorrak dira. Bestetik, giro-tenperaturan likidoak diren diarilkarbodiimidak dimeroak eta polimeroak osatzeko joera dute. Aitzitik diarilkarbodiimida solidoak egonkorrak dira, nahiz eta urik dagoenean hidrolizatzeko joera duten.

Sintesia
--------

Karbodiimidak sintetizatzeko molde klasikoa tioureen deshidrosulfurazioa da, merkurio oxidoaren moduko erreaktiboak usatuz.

(R(H)N)2CS + HgO → (RN)2C + HgS + H2O
Isozianatoetatik abiatuz ere lor daitezke karbodiimidak, fosfina-oxidoak katalizatzaile gisa usatuz.

2 RN=C=O → (RN)2C+ CO2
*N,N'*-diziklohexilkarbodiimida
Erreakzioa itzulgarria da

Erabilera
---------

Karbodiimidak erreaktibo gisa baliatzen dira sintesi organikoan. Adibidez *N,N'*-diziklohexilkarbodiimida (DCC) amidak eta esterrak sintetizatzeko baliatzen da, bereziki peptidoen sintesian fase solidoan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Williams, Andrew; Ibrahim, Ibrahim T..  (1981-12-01). «Carbodiimide chemistry: recent advances» *Chemical Reviews* 81 (6): 589–636. doi:10.1021/cr00046a004. ISSN 0009-2665. (Noiz kontsultatua: 2022-12-15).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Organic Syntheses Procedure» *orgsyn.org* (Noiz kontsultatua: 2022-12-15).
3. ↑   **(Ingelesez)** Kurzer, Frederick; Douraghi-Zadeh, K..  (1967-04-01). «Advances in the Chemistry of Carbodiimides» *Chemical Reviews* 67 (2): 107–152. doi:10.1021/cr60246a001. ISSN 0009-2665. (Noiz kontsultatua: 2022-12-15).
4. ↑   **(Ingelesez)** Monagle, John J..  (1962-11). «Carbodiimides. III. Conversion of Isocyanates to Carbodiimides. Catalyst Studies» *The Journal of Organic Chemistry* 27 (11): 3851–3855. doi:10.1021/jo01058a022. ISSN 0022-3263. (Noiz kontsultatua: 2022-12-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q420241
* Commonscat Multimedia: Carbodiimides

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D002234

 |

* Wd Datuak: Q420241
* Commonscat Multimedia: Carbodiimides
**Joan Villadelprat i Bernal** (Bartzelona, 1955eko azaroaren 15a) azken 30 urteotan 1 Formulan lan egin duen mekanikaria da. McLaren eta Tyrrell taldeen teknikari-taldeko kide, Ferrariko mekanikarien buruzagia 1987tik 1989ra, Benettonen zuzendaritzako kide 1994an eta 1995ean, eta Prost Grand Prixeko zuzendari nagusia izan da. Denbora horretan zehar, gidarien 5 mundu txapelketa eta eraikitzaileen 3 mundu txapelketa irabazi ditu 1 Formulan.

Gaur egun Epsilon Euskadi talde azkoitiarreko zuzendaria da. World Series by Renault txapelketan parte hartzen duten bolidoak diseinatu ditu. Horrez gain, EE1 LMP1 Espainian diseinatutako lasterketa-ibilgailuaren proiektua zuzendu du.

Gainera, irrati, egunkari eta telebistetan kolaboratzen du, besteak beste: TVE, Catalunya Radio, Car & Driver, Diari Sport, El Diario Vasco, El País, eta Telecincon esatari bezala. 2009-2010 denboraldian 1 Formulako analista da TV3n.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** **(Ingelesez)** Epsilon Euskadi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q173696
* Commonscat Multimedia: Joan Villadelprat

---

 |

* Wd Datuak: Q173696
* Commonscat Multimedia: Joan Villadelprat
**Elektroi neutrino** edo **neutrino elektronikoa** leptoien taldeko funtsezko partikula bat da. ½ko espina du, eta bere masa elektroiarena baino milioi bat aldiz txikiagoa da, baina ez hutsa.

Hain masa txikia duenez, beti argiaren abiaduratik hurbileko abiaduran mugitzen da, horregatik zientzialariek neutrinoak masarik ez zuela pentsatzen zuten, eta ondorioz luxoi bat zela. Beranduago neutrinoen oszilazioaren fenomenoa aurkituko zen, nagusiki, neutrinoen zapore aldaketan datzana. Oszilazioaren ondorioz, neutrinoen masa ezin da hutsa izan.

Ez du karga elektrikorik, eta soilik elkarreragin nuklear ahularen bidez elkarreragiten duenez (partikulei dagokienez grabitate elkarreragina ia hutsa bait da) partikula hau detektatzeko oso zaila da, eta gainera, oszilazioaren ondorioz, partikulen fisikako eredu estandarreko beste bi neutrino motetatik (tau neutrinoa eta muoi neutrinoa) ez dago ezberdintzerik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q619699
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 30223

 |

* Wd Datuak: Q619699