recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zaramaga** Gasteizko (Araba) auzoa da. Hiriaren iparraldean kokaturik, azken erroldaren arabera auzoak 16.000 biztanle inguru dauzka. Auzoaren mendebaldean Gasteizko hilerri zaharra dago, Santa Isabeleko kanposantua, alegia.

Historia
--------

Auzoaren garapena 1950eko hamarkada eta 1960ko hamarkaden artean egin zen eta industrian lan egiteko etortzen ziren etorkinei begira proiektatu zen, *Obra Sindical del Hogar* erakundeak sustatutako Plan Partziala jarraituz. Langile izaera hori, gune industrial nagusietatik hurbil egoteagatik indartu zen, Michelin, Forjas Alavesas eta Sidenor bezalako enpresak besteak beste. Auzo berri hartako etxebizitza gehienak Gasteizko aurrezki kutxak eraiki zituen.

1976ko martxoaren 3an, trantsizioko gertakaririk odoltsuenetako bat gertatu zen auzoan: Gasteizko martxoaren 3ko sarraskia. Gasteizen langile mugimendu indartsua antolatzen ari zen, herritarren eskubideak zapaltzen zituzten diktaduraren eta enpresaburu diruzaleen aurka. Zaramagako San Frantzisko Asiskoa elizan bilduta zeuden langile eta ikasleak indarrez aterarazi zituzten poliziek, eta atera ahala bi mila tiro baino gehiago egin zizkieten: 5 lagun hil eta 150 zauritu zituzten, balaz.

Azken urteetan, auzoa biziberritu duten hainbat ekimen egin ditu udalak, parke berriak eta plazen eraberritzeak esaterako. Horrez gain, Euskal Herriko merkataritza-gune handienetakoa eraiki da Boulevard merkaritza-gunea alegia.

Eraikinak
---------

* San Frantzisko Asiskoa eliza
* Boulevard

Plaza eta parkeak
-----------------

* Martxoaren 3a plaza
* Laudio plaza
* Iparraldeko parkea

Zinema
------

1997an auzo honetan Ernesto Telleria euskal zinema zuzendariaren *Suerte* filma filmatu zen.

Iruditegia
----------

* Zaramaga.Zaramaga.
* Fermin Lasuen kalea.Fermin Lasuen kalea.
* San Frantzisko Asiskoa elizaSan Frantzisko Asiskoa eliza
* Martxoaren 3ko sarraskia omentzeko murala ZaramaganMartxoaren 3ko sarraskia omentzeko murala Zaramagan

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Lluís DANÈS: *Llach, la revolta permanent*, Mediapro / Bainet Zinema, 2006.

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gasteiz** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q559276

 |

* Wd Datuak: Q559276


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Gasteiz | Gasteizko auzoak | Gasteiz |
| Abetxuku • Aretxabaleta-Gardelegi • Adurtza • Aldaia • Alde Zaharra • Anglo-Vasco • Arana • Aranbizkarra • Arantzabela • Ariznabarra • Arkaiate • Arriaga-Lakua • Babesgabeak • Borinbizkarra • Done Jakue • Ehari-Gobeu • Ekialdeko Nekazaritza Eremua • Elejalde • Gazalbide • Hego-mendebaldeko Nekazaritza Eremua • Ipar-mendebaldeko Nekazaritza Eremua • Ibaialde • Izarra • Judimendi • Koroatzea • Larrein • Lovaina • Mariturri • Mendizorrotza • Olaran • Pilar • Salburua • San Kristobal • San Martin • Sansomendi • Santa Luzia • San Tomas • Txagorritxu • Zabalgana • Zabalgunea • Zaramaga |
**Zaran-belarra** edo **enara-belarra** (*Chelidonium majus*) *Papaveraceae* familiako landare belarkara eta bizikorra da, *Chelidonium* generoko espezie bakarra. Jatorriz Europa eta Mendebaldeko Asiakoa da, baina Ipar Amerikan sartua izan da.

Herri-medikuntzan, zaran-belarraren latex horia garatxoak kentzeko erabiltzen da. Hori dela eta, leku batzuetan garatxo-belarra deitzen zaio, baina izen hori beste landare batzuk izendatzeko ere erabiltzen da

Deskribapena
------------

30-90 cmko zurtoin tente, adarkatu eta oso iletsuak ditu. Hosto inparipinatu eta lobulatuak, behekoak txortendunak eta goikoak txortengabeak, berde-urdinxkak azpialdean eta oso iletsuak.

Ginbail-formako infloreszentziak dituzte. Loreak bi sepalo berde erorkor, lau petalo hori eta lorezil ugari ditu. Fruitua 3-5 cmko silikua-formako kapsula da.

Zauritu edo moztu ezkero, latex hori-laranja isurtzen du.

Habitata
--------

Landare erruderala da, bide bazter, obra-hondakindegi eta hormetan hazten dena. Nahiago ditu lurzoru karetsuak eta nitrogenoan aberatsak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Garatxo-belar Euskaltzaindia.net

Kanpo estekak
-------------

* Errenteriako senda-belarrak eta toxikoak: zaran-belarra Errenteriaenverde.net

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156807
* Commonscat Multimedia: Chelidonium majus
* Wikispecies Espezieak: Chelidonium majus

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph184824
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 3515
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 149668
* BioLib: 3515
* Dyntaxa: 219772
* EOL: 488380
* Fl. China: 200009119
* GBIF: 5334186
* GRIN:
* IPNI: 303589-2
* ITIS: 501481
* NCBI: 71251
* PlantList: kew-2716702
* W3TROPICOS: 24000159
* USDA Plants: CHMA2
* VASCAN: 7089

 |

* Wd Datuak: Q156807
* Commonscat Multimedia: Chelidonium majus
* Wikispecies Espezieak: Chelidonium majus
**Nottoway konderria** (ingelesez: *Nottoway County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Nottoway da. 2010eko zentsuaren arabera 15.853 biztanle zituen, Nottoway kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Nottoway konderriak 818,56 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,29 ura dira. Beste 814,27 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,37 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.853 pertsonetatik 9.408 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 609 dira. 6.179 beltzak edo afroamerikarrak. 42 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 50 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 16 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 155 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q515220
* Commonscat Multimedia: Nottoway County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126703291
* ISNI: 0000 0004 0391 4051
* LCCN: n83023567
* NARA: 10040215
* **Lekuak**
* OSM: 2534196
* TGN: 2002176

 |

* Wd Datuak: Q515220
* Commonscat Multimedia: Nottoway County, Virginia
Notting Hill Carnival
**Notting Hill Carnival** Londresko Notting Hill auzoko jaialdi ezaguna da, munduko kale-ikuskizun handienetakoa kontsideratzen dena, milioi bat bisitari inguru erakartzen duena. Afrikar eta Karibear jatorria duten komunitateek antolatzen dute. Ez da inauteri garaian izaten, abuztuan baizik.

Historia
--------

XVIII mendean dagoeneko izaten ziren ospakizunak Londresen, baina Notting Hilleko inauterien jatorria 1960 hamarkadan dago. 1958an Londresen lehenengo eraso arrazistak gogorrak izan ziren, Notting Hill auzoan, eta honen erantzun gisa 1959ko urtarrilaren 30ean *Caribbean Carnival* antolatu zen.

1966an *London Free School* komunitate hippia sortu zen eta honek ere ospakizun handia antolatu zuen Notting Hillen urte bereko abuztuan. 1970 hamarkadan jaialdi biek bat egin zuten gaur egungo *Notting Hill Carnival* eratuz.

Iruditegia
----------

* 2002.2002.
* 2006.2006.
* 2013.2013.
* 2014.2014.
* 2015.2015.

Ikus, gainera
-------------

* Notting Hill

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q586220
* Commonscat Multimedia: Notting Hill Carnival

---

 |

* Wd Datuak: Q586220
* Commonscat Multimedia: Notting Hill Carnival
**Zoru irradiatzailea** beroa lurzoruaren azpitik igortzen duen berokuntza-sistema da. Funtzionamendua energia elektrikoaren erabilpenean soilik oinarrituta dago.

Berokuntza-sistema hau, ur bidezko galdarak eta hoditeria erabiltzen zituzten sistemen eboluzioa da, sare batean aldez aurretik distantzia jakin batean dagoen bihurdikatze-banaketa erabiltzen duena, estalduraren azpian edo azkeneko pisuan txertatuz. Berotu beharreko gainazala bere osotasunean estaltzen da, bero-emate homogeneo eta konstante bat onartuz.

Ezaugarriak
-----------

* Elementu honen potentziek kapazitate handiko bonbilla batekin antzekotasun handiak dituzte, 80 w/m2 eta 200 w/m2 artean.
* Elementu mota hau zoru mota ezberdinekin bateragarria da, hala nola, laminatua, zura, flotatzailea, zeramikoa, tapiza, eta abar.
* Inertzia termiko baxua dauka, berotze-sistemaren abiatze-denborak murrizten dituena.
* Elementu finko bat izanik, pieza mugikorrik gabekoa, ez du inolako mantentzerik behar.
* Elementu oso fina denez (2 mm-tik 3 mm-rako lodiera), berregituraketako eraikuntzetan kokatu daiteke, edo soilik zona batzuetan, solairuen altuera aldatu gabe.

Sistema aurreratu batzuk badaude kontrol adimentsuzko termostatoa dutenak. Tenperaturetan oinarrituz berokuntza-sistemaren pizketa aurreratzen du, hain zuzen ere erabiltzailearen eskakizuna lortzeko, bai tenperaturan bai programaturiko ordutegian ere. Termostato adimentsua

Isolamendua
-----------

Isolamendu-mota ugari daude elementu bero-emaile mota hauekin bateragarri direnak, poliestirenoz egindako xafla irazgaitz batean oinarrituta. Kasu batuetan, beirazko zuntzezko sarea batez estaldurik egon daiteke, zementuzko mortairu xehean txertaturik. Elementu honek hobekuntza nabarmen bat ekartzen du elementu bero-emailearen betetzean.

Elikatze Iturria
----------------

Berokuntza-sistema hau energia elektrikoaren erabilera bultzatzen du, ez bakarrik arrazoi ekologikoengatik, baita arrazoi ekonomikoengatik ere. Energia berriztagarri eta garbien aldaketa aprobetxatzeko oso ondo moldatzen da, eguzki-energia eta energia eolikoaz elikatuz.

Eraginkortasun Energetikoa
--------------------------

Erabilitako energia bere osotasunean bero bihurtzen da, galdara bidezko berokuntza-sistema tradizionalen aldean, ia % 30eko energi galera dutenak. Beroa ihesbide edo tximinietatik zehar galtzen da, eta maila txikiago batean banatze-isurbideen tarteetatik, galdaratik beroketa-zonaldera arte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1431222
* Commonscat Multimedia: Underfloor heating

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 14569825j (data)
* GND: 4155745-1
* LCCN: sh99002806
* NDL: 01164813

 |

* Wd Datuak: Q1431222
* Commonscat Multimedia: Underfloor heating
**Nottinghamgo Unibertsitatea** Nottinghamgo (Erresuma Batua) ikerketa-unibertsitate publikoa da. *University College Nottingham* izenarekin sortu zen 1881ean, eta 1948an errege forua eman zioten.

Nottinghamgo campus nagusia (University Park) Jubilee Campusarekin eta irakaskuntza ospitalea (Queen's Medical Center) Nottingham hiriaren barruan daude, hainbat campus eta kokapenekin Nottinghamshire eta Derbyshire konderrietan. Erresuma Batuatik kanpo, unibertsitateak campusak ditu Semenyih, Malaysia eta Ningbon, Txinan. Nottingham bost fakultateetan antolatuta dago, eta horien barruan 50 eskola, sail, institutu eta ikerketa zentro baino gehiago daude. Nottingham-ek 45.500 ikasle eta 7.000 langile inguru ditu, eta 656,5 milioi euroko diru-sarrerak izan zituen 2017/18an, horietatik 120,1 milioi diru-laguntzetatik eta ikerketa-kontratuetatik.

Nottingham Erresuma Batuko 10. postuan sailkatu zen orokorrean QS 2020 Graduate Employment Opportunity Ranking-en arabera . QS Graduate Employability Ratings-ek neurtutako ikasketak unibertsitateko ikasketak amaitu ondoren goi mailako lana lortzen duten arrakasta neurtzen dute. Gainera, 2017an High Fliers-ek egindako inkestak adierazi zuen Nottingham Erresuma Batuko enpresaburu nagusiek aukeratutako 7. unibertsitatea dela 2016-17 bitartean. 2010ean, Nottingham munduko 13. postuan sailkatu zen Fortune Global 500 zuzendari nagusien artean zerrendatutako ikasle ohien kopuruari dagokionez, Tohokurekin (Japonia) eta Stanford Unibertsitatearekin (AEB) batera. Bigarren postua ere (Oxfordekin batera) 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan britainiar domina irabazi zutenen taulan. GreenMetric World University Rankings 2011n eta 2014an, University Park munduko campusik iraunkorrena bezala sailkatu zen. Erakundeko ikasle ohiek hainbat sari ospetsu jaso dituzte, horien artean, 3 Nobel sari, Fields domina bat, Turner sari bat eta Gabor domina eta sari bat.

Unibertsitatea Commonwealth Unibertsitateen Elkarteko, Europako Elkarteen Elkarteko, Russell Taldeko, Universitas 21, Erresuma Batuko Unibertsitateetako, Virgo Partzuergoaren kidea da eta Sutton Trust Summer School programan parte hartzen du Sutton 30eko kide gisa.

Erreferentzia
-------------

1. ↑   «Graduate Employability Rankings 2020» *Top Universities*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q472316
* Commonscat Multimedia: University of Nottingham

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159103458
* ISNI: 0000 0004 1936 8868
* BNF: 12064307w (data)
* GND: 39247-9
* LCCN: n80032813
* NKC: ko2007393435
* SUDOC: 028903927
* ICCU: UBOV106366
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q472316
* Commonscat Multimedia: University of Nottingham
**Nueva Montaña** Kantabriako hiriburu den Santander udalerriko herri bat den Peñacastilloko auzo bat da, Santanderreko kanpoaldean dagoena.

GSWren lantegia, Nueva Montaña Quijano zaharra.
Toki honen izena jatorrian zingiratsua izateagatik eta ondoren, eraikia izateko lurrez estalia izanagatik dator. Auzoa ezaguna da Quijano izeneko altzairutegi zahar bategatik, José María Quijano Fernández-Hontoriak sortua, 1900ean instalatua eta gaur egun Global Steel Wire izenpean lan egiten duena. Industria aktibitate honen ondorioz toki honetan langile klaseko jendea bizitzen hasi zen. Santanderreko toki honetan zenbait merkatalgune (El Corte Inglés) industrialdeak eta C. P. Nueva Montaña bezalako eskola eta instituturen batzuk daude.

Garraioa
--------

Nueva Montaña auzoa udalerriko erdigunearekin TUSeko 12, 19 eta 23. lineen eta elkarren ondoan ez dauden Renfe eta Feveko aldiriko trenen bi geltokiren bidez lotua dago.


| Irteera/Helmuga | < | Linea | > | Irteera/Helmuga |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Santander-Feve | Valdecilla | Santander-Liérganes linea | Valle Real | Liérganes |
| Santander-Renfe | Valdecilla | C1 Renfe Aldirikoak | Maliaño | Reinosa |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9051068

 |

* Wd Datuak: Q9051068
**Taylor konderria** (ingelesez: *Taylor County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Perry da. 2010eko zentsuaren arabera 22.570 biztanle zituen, Taylor kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Taylor konderriak 3.191,39 kilometro koadro ditu. Horietatik 489,24 ura dira. Beste 2.702,15 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,14 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 22.570 pertsonetatik 17.260 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 777 dira. 4.629 beltzak edo afroamerikarrak. 171 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 149 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 341 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503064
* Commonscat Multimedia: Taylor County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150108977
* LCCN: n81102549
* **Lekuak**
* OSM: 1210703
* TGN: 2000287

 |

* Wd Datuak: Q503064
* Commonscat Multimedia: Taylor County, Florida
**Nobleziaren etxea** (suedieraz: *Riddarhuset*) Suediako Stockholm hiriburuan dagoen jauregia da, Suediako Nobleziaren inguruko historia eta objetuak dituen etxea da.

Kokapena
--------

Bonde jauregiaren ondoan kokaturik dago, Gamla Stan alde zaharrean.

Historia
--------

*Riddarhuset* izenak literalki "zaldunen etxea" esan nahi du. Simon De la Vallée arkitekto frantsesak diseinatu zuen baina Suediar noble batek erahil zuen 1642an eta bere seme Jean De la Vallée-k eraiki zuen jauregia 1660an.

XVII eta XIX mendeen artean Nobleziaren estamentuaren ganbera izan zen bertan. 1866an Suediako Legebiltzarrak hartu zuen honen lekua.

XVIII mendean kontzertu publikoak izan ziren Nobleziaren etxean. Kungliga Hovkapellet eta Elisabeth Olin musika konposatzaileak aritu ziren sarritan, bai eta atzerriko artista ezagunak ere, Elisabetta Almerighi, Giovanni Ansani eta Rosa Scarlatti besteak beste.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1547268
* Commonscat Multimedia: Riddarhuspalatset

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143698426

 |

* Wd Datuak: Q1547268
* Commonscat Multimedia: Riddarhuspalatset
***Zuhaitza eta etxeak*** , italieraz *Albero e casa*, 1919an Amedeo Modigliani margolari italiarrak egindako margolana da. Arte-lan honek duen berezitasun nagusia paisaia izatea da ezen Modiglianik batik-bat erretratuak egiten baitzituen.

Azterketa
---------

Nahiz eta duen izenbura zuhaitzaren presentzia lan honetan ez da handiegia; gehiago herriaren ingurua nabarmentzen dela esango genuke. Berdea esan dezakegu nahiko baztertuta dagoela. Zuhaitzaren kasuan goiko adarren aldean ikus daiteke. Margolanean, bestetik, berdea atzealdean dugu begetazio txiki bat eta zuhaitzaren oinarrian, parterrea. Kolore nagusiak, beraz, urdinak, grisak eta arreak dira. Orokorrean, lanak lasaitasuna trasmititzen du, oreka. Ez dakigu zein den elementu nagusia, zuhaitza edo etxea. Bidearen kurban eserleku bat ikus daiteke eta, haruntzago, itxasoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Bibliografia
------------

* **(Italieraz)**: Victoria Charles. *Amedeo Modigliani*. Rizzoli, ISBN 978-1-78042-081-3.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Modiglianiren inguruko gida.[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3608011

 |

* Wd Datuak: Q3608011
*Cornus sanguinea*
**Zuhandor arrunta** (*Cornus sanguinea*, sinonimoa *Swida sanguinea*) cornaceae familiako cornus generoko zuhamuxka bat da, Europan oso hedatua dagoen espeziea.

Ezaugarriak
-----------

Zuhandorra 2 m-tatik 6 m-tara hazten den tamaina ertain-handiko hosto erorkor zuhamuxka da, adar eta adaxka marroi berdexkak dituena.

Udazkenean kolore ardo gorri bat hartzen du hostoetan eta baita adar zein azalean ere, neguan hostoak galdu arren kolore gorrixka interesgarri bat mantenduz, hortik dator "sanguinea" bere izen latinoa, udazkenean hartzen duen odol kolorearengatik.

* Zuhandorrak neguanZuhandorrak neguan
* Zuhandor arrunta neguanZuhandor arrunta neguan

### Hostoak

Hostoak aurrez aurre kokatuak, luzeran 4-8 cm-koak eta zabaleran 2-4 cm-koak. Itxura obatua edo luzanga dute, sartu-irten gabeko ertzekin. Gainetik orlegiak eta leunak dira eta azpitik iletxo laburtxoak ditu itxura latzago bat emanez.

Udaberri eta udan berde kolorekoak eta udazkenean gorriak.

* HostoakHostoak

### Loreak

Lore hermafrodita txikiak dira (5-10 mm-ko diametrokoak), krema zuri koloreko lau petalodunak eta 3-5 cm-ko diametroko mordotan kokatuak. Lorautseztapena intsektuek gauzatzen dute.

* 
* 
* Loreen egituraLoreen egitura

### Fruitua

Fruitua baia beltz bat da, 5-8 mm-ko diametrokoa eta hazi bakarra duena.

* Fruitu beltzakFruitu beltzak

Banaketa eremua
---------------

Europa eta mendebaleko Asian jatorria duen zuhamuxka espezie bat da; iparretik Ingalaterra eta Eskandinaviako hegoalderaino, eta sortaldetik Kaspiar itsasoraino hedatzen da.

Euskal Herrian edonon ikus daiteke, baina Euskal Herri hezean ugariagoa da.

### Ekologia eta habitata

Baso hostoerorkor zein hostoiraunkorren ohianpean agertzen den zuhaixka da, beste zuhaixka zein landare espezie ezberdinekin biziz.

Itzala (ez erabatekoa), freskotasuna eta hezetasuna gustoko dituen espeziea da, hori dela eta Euskal Herrian nahiko ugaria eta arrunta den zuhamuxka da, Nafarroako eta Arabako hegoalde lehorrean arroila hezeetan eta ibaien inguruetan babesten da.

Lurraren aldetik oso moldakorra da.

Ikus, gainera
-------------

* Cornus (generoa)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q161416
* Commonscat Multimedia: Cornus sanguinea
* Wikispecies Espezieak: Cornus sanguinea

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph546073
* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 40201
* Dyntaxa: 220986
* EOL: 488281
* GBIF: 3082234
* GRIN:
* IPNI: 271661-1
* ITIS: 501636
* NCBI: 367354
* PlantList: kew-47495
* W3TROPICOS: 8700019
* USDA Plants: COSA81
* VASCAN: 29966

 |

* Wd Datuak: Q161416
* Commonscat Multimedia: Cornus sanguinea
* Wikispecies Espezieak: Cornus sanguinea
*Barbastella barbastellus* saguzarra.
**"Nolakoa da saguzar bat izatea?"** (ingelesez: *What Is It Like to Be a Bat?*) Thomas Nagel filosofo estatubatuarraren artikulu baten izenburua da; *The Philosophical Review*-en argitaratu zen lehen aldiz 1974ko urrian, eta, ondoren, Nagelen *Mortal Questions* liburuan (1979). Artikuluak kontzientziak planteatutako zenbait zailtasun azaltzen ditu, hala nola gorputz-gogamen auziaren balizko soluzio eza, "giza kontzeptuen irismenetik kanpoko gertaerengatik", objektibotasunaren eta erredukzionismoaren mugak, esperientzia subjektiboaren "ezaugarri fenomenologikoak", giza irudimenaren mugak eta zer esan nahi duen partikularra eta kontzientea izatea.

Nagel ezaguna da honako hau esateagatik: "organismo batek adimen-egoera kontzienteak ditu, baldin eta bakarrik organismo hori *izatea* bezalako zerbait baldin badago - zerbait baldin badu organismo horrek antzekotzat". Baieztapen horrek estatus berezia lortu du kontzientziari buruzko azterketetan, "nolakoa da" esaldiaren lokuzio estandarra baita. Daniel Dennettek, puntu batzuetan desadostasun handia izan arren, Nagelen artikulua "kontzientziaren gaineko esperimentu mental aipatuena eta eraginkorrena" zela onartu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ted Honderich et al.  (2005). *Oxford Companion to Philosophy.*  Oxford University Press ISBN 978-0-19-153265-8. PMC 1117843273. (Noiz kontsultatua: 2023-05-09).
2. ↑   Nagel, Thomas.  (1974-10). «What Is It Like to Be a Bat?» *The Philosophical Review* 83 (4): 435. doi:10.2307/2183914. (Noiz kontsultatua: 2023-05-09).
3. ↑   Levine, Joseph.  (2010). «Review of Uriah Kriegel, \emphSubjective Consciousness: A Self-Representational Theory» *Notre Dame Philosophical Reviews* 2010 (3) (Noiz kontsultatua: 2023-05-09).
4. ↑   Dennett, D. C..  (1991). *Consciousness explained.*  (1st ed. argitaraldia) Little, Brown and Co ISBN 0-316-18065-3. PMC 23648691. (Noiz kontsultatua: 2023-05-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2703462
* **Bilduma digitalak**
* DOI: 10.2307/2183914

 |

* Wd Datuak: Q2703462
Bersi Skáldtorfuson kateatua olerkiak konposatzen, Óláfr Haraldsson erregeak harrapatu ondoren.
**Olerkaritza eskaldikoa** (islandieraz dróttkvæði, *olerkaritza gortetarra*), Norvegiako gorteetan praktikatu zen, eta ondoren Islandian, IX. mendetik XIII. menderarte.

Eskaldoak, gerlaria eta olerkaria aldi berean, olerkiak egiten zituen formaltasun zorrotz batzuen arabera.

Olerkaritza eskaldikoa bereizten duena, sintaxi konplexu bat da, aliterazioa erabili eta bere ulermena iluntzen zuten perifrasi, metafora eta figura erretorikoak sartzeagatik, kenningarra kasu.

Eddako olerkaritza ez bezala, tradizio herrikoian jaioa zena, eskaldoek, euren artearen kontzientzia zuten.

Egile eskandinabiar batzuk, euren sagetan sartu zituzten olerki eskaldikoak.

Beranduago, kontinenteko eraginagatik, olerkaritza eskaldikoan, hitz neurtu errimatua sartzen hasi zen, eta hala amaitzen da.

Modalitate honetan aritu ziren olerkarien artean, Bragi Boddason, Egil Skallagrimson (910-990), Hallfredr eta Sigvatr nabarmentzen dira.
**Oleniok** (errusieraz: Оленёк; sakheraz: Өлөөн) iparraldeko Siberiako ibai nagusienetako bat da, Errusiako Krasnoiarsk kraia eta Jakutia zeharkatzen dituena. 2.292 kilometro luze da, eta 219.000 kilometro koadroko arroa drainatzen du.

Geografia
---------

Iturria Bukotxan mendigunean du, Erdialdeko Siberiako goi-ordokiaren iparraldean. Hortik ipar-ekialderantz jotzen du eta Oleniok herritik igarotzen da. Goi-ibilguan ur-jauzi eta laster ugari dago. Ibaiadar nagusi duen Arga-Salaren ahotik behera, berriz, harana zabalagoa da. Laptev itsasoan itsasoratzen da, Lena ibaiaren deltatik 220 km mendebaldera.

2.292 kmko luzera du, horietatik 1.000 nabigagarriak.

Hidrometria
-----------

Oleniok ibaiaren emaria 1965-1984 bitartean neurtua izan da Sukhanan (itsasoratu baino 196 km lehenago). Gune horretan, drainatutako eremuak 198.000 kilometro koadro ditu, arro osoaren % 90,4. Bertan urteko batezbesteko emaria 999 m³/s da; emari handiena ekainean du (7.160 m³/s) eta txikiena apirilean (1,6 m³/s). Urtean 8 hilabetez izozturik egoten da.

**Oleniok ibaiaren batezbesteko emariak (m³/s), Sukhanan neurtuak**Datuak: 1965 eta 1984 artean

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Europako toponimia fisikoa.* .
2. ↑  Olenyok River Global.britannica.com
3. ↑  Oleniok Sukhanan Grdc.sr.unh.edu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26799
* Commonscat Multimedia: Olenyok River

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4542528-0
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q26799
* Commonscat Multimedia: Olenyok River
**Oleguer apezpikuaren hilobia** Bartzelonako gotzain Oleguer Bonestruga izan zenaren hilobia da, 1137an hil zen gotzaina; bere gorpu ustelgabea hilobi-kutxa batean gorde zen, eta 15. mendean, gotzainaren eskultura etzana gehitu zitzaion; monumentu osoago bat gehitu zelarik 17. mendean. Hilobia Bartzelonako katedraleko Sakramentu Santuaren kaperan dago.

Oleguerren eskultura etzana Pere Sangladaren lana da, estilo gotikoan 1406an egina.

Oleguer 1676an kanonizatu zuten, eta data hori igarotakoan egin ziren hilobi monumentalaren gaiberako parteak, estilo barroko katalanekoak, Francesc Grau eta Domènec Rovira II.ak eginak. Oleguerren kanonizazioa gertatu zelarik, 1675ean Bartzelonako katedraleko areto nagusia ere birmoldatu zenean egin zen lan hori.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Joan Ramón Triadó: *Memòria del barroc.* Edicions Comgràfic, S.A,2008, pp.42-43

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20103724

 |

* Wd Datuak: Q20103724
**Olerki sinfonikoa** musikatik kanpoko jatorria duen musikalan bat da. Musika klasikoaren barnean, musika programatikoaren zati da. Gehienetan, liburuetan edo elezaharretan agertzen diren istorioen arabera eginak izaten dira, ohi orkestra sinfonikoarentzat, kamerako orkestrarentzat, instrumentu talde txikientzat eta pianoarentzat bakarrik eginak ere egoten diren arren. Azpigenero honen sortzailea, Franz Liszt konposatzaile hungariarra izan zen. Azpigenero hau jorratu zuten beste konposatzaile batzuk hauek dira:

* Jean Sibelius
* Cesar Franck
* Antonin Dvorak
* Percy Grainger
* Hector Berlioz
* Piotr Ilitx Txaikovski
* Claude Debussy
* Ottorino Respighi
* Richard Strauss
* Camille Saint-Saëns
* Igor Stravinski
* Aleksandr Lokshin

Ikus, gainera
-------------

* Richard Strauss

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q271802
* Commonscat Multimedia: Symphonic poems

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 123032305 (data)
* GND: 4181512-9
* LCCN: sh85131460
* NKC: ph126357
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q271802
* Commonscat Multimedia: Symphonic poems
Giza obulua.
**Obulua** emakumezko, animalia eme eta landare loredunen ugalketa-zelula haploide edo gametoa da. Obulutegi edo obarioetan sortzen dira obogenesi izeneko prozesuaren bidez. Ernalketaren prozesuan espermatozoideak beste gameto hauekin elkartzen da eta enbrioia sortzen da.

Poriferoen obuluak mintz plasmatikoa besterik ez dute. Mintz hori oso lodia da ugaztunetan. Batzuetan beste mintz bat ere izaten da, egitura aldakorrekoa, espermatozoideak sartzeko edo ernalketaren ondorioz sortuko den umekiak arnasa hartu ahal izateko mikropiloak izan ditzakeena. Hirugarren mintz bat ere izaten da zenbaitetan, albumina, hots, narrasti eta hegaztien oskoleko mintza edo oskola bera. Orokorrean, obuluak biribilak eta handiak dira; hegazti eta arrain batzuenak 8 cm-ko diametroa izan dezakete. Obuluaren osagai nagusia biteloa da eta umekia arrautzaren barruan garatzen laguntzen du.

Gizakiengan
-----------

Giza gorputzaren zelula handienen artean ditugu, izan ere begiekin zuzenean ikus daitezke, mikroskopiorik edo bestelako leiarrik gabe. Batez beste 120 µm-ko diametroa dauka. Atal hauek ditu: protoplasma (biteloa); protoplasma biltzen duen geruza, bi mintzez osatua *(bitelo-*geruza eta gune peluzidoa); masa handiko nukleoa (ernamuin-pusila edo Purkinje-ren pusila) eta nukleoloa (ernamuin-orbana).

Animalia obiparoengan
---------------------

Animaliak bestela obiparoak izan daitezke, hegazti guztiak, arrain, anfibio eta narrasti gehienak alegia, eta enbrioiak arrautzak dira.

Landareetan
-----------

Landare hazidunen egitura, landarea ernalduz gero hazi bihurtzen dena. Gune, enbrioi-zisku eta babes tegumentuek osatzen dute obulua. Angiospermoen obuluak karpeloaren barnean izaten dira, eta gimnospermoenek, berriz, ez dute babes egiturarik inguruan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1321695
* **Identifikadoreak**
* BNF: 12471072p (data)
* GND: 4151658-8
* LCCN: sh85096271
* NDL: 00569288
* NKC: ph135096
* AAT: 300395681
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D010063
* FMA: 67343

 |

* Wd Datuak: Q1321695
**Obturazio abiadura**, **klikatze abiadura** edota **esposizio denbora**, argazkigintzan, argazki kameraren obturadorea irekia mantentzen den denbora da. Segundu eta segundu frakzioetan adierazten da, hortaz obturazio abiaduraz aipatzean denboraz ari gara, eta ez abiadura kontzeptuaz (distantzia/segundu).

Argazki kaminetan obturazio abiadura 30 segundutatik 1/8000 segunduko frakziora doa. 30 segundutik gorako espozio luzeak burutzeko B aukera edo Bulb modua dago, honen bitartez obturadorea argazkilariaren hatza klikatzailean dagoen denbora guztian zehar irekia mantentzen da. Azken auketa hau gauez hartutako eta zeruko izarrak agertzen diren argazkietan asko erabiltzen da. B aukeraren beste aldaera bat, T aukera edo Time modua da, honetan ere obturadorea argazkilariaren nahierako denboran zehar irekia mantentzen da, baina ez da denbora guztian hatza klikatzailean mantendu behar, nahikoa da hatzarekin behin eman eta obturadorea irekia mantentzeko eta itxi nahi den unean berriz ere hatzarekin behin klikatzea, hortaz argazkilariarentzat aukera erosoagoa da.

Obturazio abiadura edo esposizio denbora ezberdinen bitartez mugimendua duten objetu edo gauzei argazkia ateratzean efektu ezberdinak lor daitezke: abiadura azkar edo laburrekin objettu edo mugimenduan dauden gauzen mugimendu gelditze efektua lortzen da; aldiz, abiadura luzeekin mugimenduan dauden objektu edo gauzen desplazemendu efektua.

* Ur jauzi baten hainbat irudi ikusgai. Mugimenduan dagoen gauza bat abiadura ezberdinekin irudikatua.Ur jauzi baten hainbat irudi ikusgai. Mugimenduan dagoen gauza bat abiadura ezberdinekin irudikatua.
* Abiadura azkar edo laburrez ateratako argazkia: mugimenduaren gelditze efektua.Abiadura azkar edo laburrez ateratako argazkia: mugimenduaren gelditze efektua.
* Leku berdinetik abiadura geldoaz (2 segundu) ateratako argazkia: desplazemendu efektua.Leku berdinetik abiadura geldoaz (2 segundu) ateratako argazkia: desplazemendu efektua.

Denbora eskala
--------------

Fujica STX-1 argazki makina baten diala.
Denboren ohiko eskala honakoa da:

| Balorea | Klikatzailearen denbora parekideak |
| --- | --- |
| B | klikatzailea sakatua mantentzen den bitartean |
| 30" | 30 segundu |
| 15" | 15 segundu |
| 8" | 8 segundu |
| 4" | 4 segundu |
| 2" | 2 segundu |
| 1" | 1 segundu |
| 2 | 1/2 segundu |
| 4 | 1/4 segundu |
| 8 | 1/8 segundu |
| 15 | 1/15 segundu |
| 30 | 1/30 segundu |
| 60 | 1/60 segundu |
| 125 | 1/125 segundu |
| 250 | 1/250 segundu |
| 500 | 1/500 segundu |
| 1000 | 1/1000 segundu |
| 2000 | 1/2000 segundu |
| 3000 | 1/3000 segundu |
| 4000 | 1/4000 segundu |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q349600
* Commonscat Multimedia: Shutter speed

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q349600
* Commonscat Multimedia: Shutter speed
**Ohrid-eko aintzira** (albanieraz: *Liqeni i Ohrit*; mazedonieraz: Охридско Езеро, *Okhridsko Ezero*), Ipar Mazedoniako Errepublika eta Albaniaren arteko mugaren hego-ekialdean dagoen aintzira bat da, 358 km²-ko azalera duena. Balkanetako aintzirarik sakonena da (288 m), eta munduko zaharrenetakoa, Titikaka eta Baikal aintzirekin batera.

Prespa aintziraren infiltrazioei esker elikatua, Itsaso Adriatikoan itsasoratzen da. Ur gardenak, batzuetan 22 metroko sakonera arte gardenak, eta fauna aberats eta askotarikoa izateagatik da ezaguna.

Erriberako ekialdean dagoen Ohrid hiritik hartzen du izena. Mazedoniako Errepublikaren hiriburu turistikoa da, eta aintzira, hainbat hondartza eta bizantziar monasterioz inguratuta dago, herrialdeko erakarpen handienetakoa delarik. Bestalde, 1979an gizon-emakume guztion ondare bezala izendatu zuten duen ohiz kanpoko izaera naturalarengatik eta 1980an sailkapena erriberako toki historiko eta kulturaletara ere zabaldu da.

Geografia
---------

### Topografia

Hego-ekialdeko Europako Balkanetako penintsulan kokatzen da. Albaniak, mendebaldean, eta Mazedoniako Errepublikak, bi herenen jabe denak, ekialdean partekatzen dute. Beste aintzira handi batzuek inguratzen dute, hurbilen duena Prespa aintzira da, Mazedoniako Errepublikak, Albaniak eta Greziak partekatzen dutena.

Ohrid-eko aintziraren uren gardentasuna fosforo maila baxuei dagokie, oligotrofia deritzon fenomenoari. Ohrid-eko aintzirak litroko 4,5 μg fosforo ditu bakarrik. Konparazioan, adibidez, Genevako aintzirak litroko 10 miligramo ditu, nahiz eta ez dagoen fosforo isuriengatik kutsatuta.

Naturaren degradazioa eta zaintza
---------------------------------

Aintzira faktore askoren erruz dago arriskuan, denak gizakiaren jarduerekin eta bertan egotearekin erlazionatuak.

### Uraren kutsadura

Uraren kutsadura lehendabiziko ingurumen-arazoa da. Urak erriberako nekazariek erabiltzen dituzten pestizida eta ongarriekin kutsatuta daude, eta baita tokiko isurketengatik ere. Adibidez, 2006 arte Pogradec hiriko hondakin-uren 30%a inolako tratamendurik gabe botatzen zuten aintzirara. Ordutik, hondakin-urentzako araztegi bat eraiki da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Europako toponimia fisikoa.* .. Ohrid leku-izeneko "h" letra gaztelaniazko "j" bezala ahoskatzen da
2. ↑  **(Ingelesez)** Global environemental facilities, World Bank - Lake Ohrid conservation project.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Site de l'UNESCO, fiche «Patrimonio naturel et culturel de la région d'Ohrid».
* **(Ingelesez)** Ohrid hiriko gune ofiziala.
* **(Ingelesez)** Ohrid-eko aintzira Mazedoniako turismoko gunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156258
* Commonscat Multimedia: Lake Ohrid

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 242132716
* GND: 4116737-5
* LCCN: sh2004000598
* NKC: ge759842
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2905270

 |

* Wd Datuak: Q156258
* Commonscat Multimedia: Lake Ohrid
**Oikonimo (**grezieraz: οἶκοςik, oikos, 'etxea, etxebizitza' eta ὄνομα, onoma, 'izena') toponimo mota espezifikoa da, etxe baten edo beste edozein etxebizitza-eraikinaren izen propioa izendatzen duena, hala nola, baserria, herria, edo hiria.

Gizabanakoak, tradizioz, oikonimoen arabera aipa daitezke, beren abizenen ordez, euskaraz, finlandieraz, norvegiarrez, eslovenieraz eta beste hizkuntza batzuetan. Kultura horietan, jabetzaren izena gutxi gorabehera finkoa da, eta edozein unetan bertan bizi diren pertsonak izendatzeko erabil daiteke, haien abizen erreala edozein dela ere, edo duela gutxi erosi edo jabetzara eraman zituztelarik ere.

Euskal Herrian, jatorrian baserri edo etxe izenak zirenak, abizen bilakatu ziren askotan.

Erregerena etxea, GelbentzunErregerena etxea, Gelbentzun, Nafarroa Garaian. 
Irazuazpiko baserriaIrazuazpiko baserria, Zizurkilen, Gipuzkoan. Baserriaren izena idatzita dago ate ondoko letreroan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1292091
* **Identifikadoreak**
* GND: 4043950-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 007855

 |

* Wd Datuak: Q1292091
**Oilategia** oiloak hazi eta lotara biltzen diren lekua edo estalkia da. Antzinakoek oilategiak beren lantegietan jartzen zituzten, hego-ekialdean esposiziopean, eta sukaldetik gertu jartzen zituzten, beroa har zezaten, eta, halako antolamendurik hartzen ez zutenean, eraikuntza hiru zatitan banatzen zuten,  sarreran zegoen zentrala sutondo bat mantentzeko erabiltzen zuten, beste bi konpartimentuak berotzeko , ekialdeko alboan leihoak zituzten pisuetan banatuta baitzeuden.

Oilategia hainbat sailetan banatzen da hegazti mota bakoitzerako. Eskortza baten inguruan daude banatuta, patio nagusitik bereizita dagoena.

Ondo prestatutako eskortak erraz jaso behar ditu irteten den eguzkiaren lehen izpiak, horrela, txabola edo oilategiek, eguzkia irtetean, neguko otorduetan animaliak berotzen ditu.Hegaztiek, lo egiteko, listoi zabal batzuetan jartzen dituzte,hau da, etzalekuetan. Oilo denak altuera berean jartzen dituzte, horizontalean, oilategiren alde batetik bestera. Etzalekuak mugitzeko erraz izan behar dira oiloen simaurra ondo eta eroso garbitzeko.Ez da komeni etzaleku mailakatuak jartzea; oiloek igotzeko duten ohitura dela eta, oilo ahulenak botatzen dituzte, simaurrez zikintzen azken hauek.

Oilategiaren barruan lasto pila bat bota behar da etzalekuen kontrako edozein lekutan, eta garbitu ondoren berriro lasto multxo berri bat jarri behar da.Erruleak libre dagoen beste leku batean eta saski gisa jartzen dira. Egurrezko langa batean daude horman iltzatutak, ebakirik eta angelurik gabeko iltzeekin, oiloak ez zauritzeko.

Edontziak eta askak Ondo prestatuta egon behar dira hegaztien aprobetxamendurako eta erosotasunerako, horrez aparte ohitura txarra da janaria lurrarekin nahasten den lekura botatzea. Komeni da edontziak estaliak egotea hautsak zikindu ez ditzan, neguan eguzkitan jarriz eta udan itzalpean.Tresna guztiek ertz biribilduak izan behar dituzte, eta ez ebaki bizirik, hegaztiak ez zauritzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q683343
* Commonscat Multimedia: Chicken coops

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85023301

 |

* Wd Datuak: Q683343
* Commonscat Multimedia: Chicken coops


1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Gallinero (estructura).*  2021-05-25 (Noiz kontsultatua: 2021-05-31).
**Wright konderria** (ingelesez: *Wright County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Grant City da. 2010eko zentsuaren arabera 18.815 biztanle zituen, Wright kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wright konderriak 1.769,31 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,53 ura dira. Beste 1.765,78 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,63 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.815 pertsonetatik 18.361 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 238 dira. 87 beltzak edo afroamerikarrak. 96 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 51 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 209 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q284806
* Commonscat Multimedia: Wright County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136060078
* LCCN: n82030801
* **Lekuak**
* OSM: 1180489
* TGN: 2001258

 |

* Wd Datuak: Q284806
* Commonscat Multimedia: Wright County, Missouri
**St. Paul Building** 1895 eta 1898 artean George B. Post arkitektoak New Yorken eraiki zuen etxe orratza izan zen. Eraikin ospetsua izan zen baina 1958an bota zuten bertan Western Electric Building eraikitzeko.

Ezaugarriak
-----------

St. Paul Buildingek 96 metro zituen, 26 solairu. Bere garaian etxe orratz altuenetariko bat izan zen. Bere izena aurrez aurre dagoen San Pablo kaperatik zetorren, Broadwayn, Lower Manhattanen.

Eraikina bota aurretik elementu batzuk kenduak izan ziren, besteak beste, beheko solairuko fatxadan zeuden Karl Bitterrek egindako atlanteak. Atlanteak gaur egun Indianapolisen (Indiana) daude, bertako Holliday Parkean, 1977an amaitua; azken parke horri, bertan biltzen diren erorkinak direla eta, *The Ruins* (*Erorkinak*) esaten diote.

Atlanteak Holliday Parkean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Emporis webgunearen informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***St. Paul Building*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2948552
* Commonscat Multimedia: St. Paul Building

---

 |

* Wd Datuak: Q2948552
* Commonscat Multimedia: St. Paul Building
Oiloentzako betaurrekoen iragarki bat, 1911ko egunkari batean.
**Oiloentzako betaurrekoak** edo **mokoen babesleak** oiloentzako betaurreko txikiak ziren, kanibalismoa eta lumak mokokatzeari aurka egiteko asmoz eginak. Oiloentzako itsutzaileengandik bereizten dira, hegaztiari aurrerantz ikusteko aukera ematen diotelako, eta itsutzaileei, berriz, ez. Barietate batek, arrosa koloreko lenteak erabiltzen zituen, kolorazioak odola ezagutzea eragozten zuela uste baitzen, honek, portaera kaltegarri anormal bat izateko joera areagotu zezakeelarik. Masan ekoitzi ziren, eta Ameriketako Estatu Batuetan saldu ziren XX. mende hasieratik.

Historiia
---------

1903an Municheko (Tennessee) Andrew Jackson Juniorrek oilaskoentzako betaurreko forma bat patentatu zuen "oilaskoentzako begi babesle" bezala. Ameriketako Estatu Batuetan, Sears-Roebuck posta bidezko eske konpainiaren bidez zeuden eskuragarri, edo oilaskoentzako elikadura denden bidez, zentimo gutxi batzuen truke. Betaurrekoak jada ez ditu National Band & Tag Companyk ekoizten, baina bildumako artikulu gisa bilatuak dira.

Oilaskoentzako betaurrekoen erabilera oraindik 1973an praktikatzen zen, Illinoisko *The Hawk-Eye* egunkariaren erreportaje batek frogatzen duen bezala, honen arabera nekazari batek 8.000 oilaskori arrosa koloreko betaurrekoak jarri zizkion. Betaurreko mota baten asmatzaile batek legeria bat proposatu zuen Kansasen, estatuko oilo guztiak betaurrekoekin hornituak izan zitezen eskatzeko, baina bere kanpainak ez zuen arrakastarik izan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Gold, Anita. «BLINDERS MAKE A SPECTACLE FOR CHICKEN-HEARTED COLLECTORS» *chicagotribune.com* (Noiz kontsultatua: 2020-01-08).
2. ↑   «Lee's Summit Historical Society Museum Glasses for Chickens Unity Village» *freepages.rootsweb.com* (Noiz kontsultatua: 2020-01-08).
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Eye-protector for chickens..*  1902-12-10 (Noiz kontsultatua: 2020-01-08).
4. ↑   **(Ingelesez)** Barr, George.  (1994-01-01). *Fun with Science: 46 Entertaining Demonstrations.*  Courier Corporation ISBN 978-0-486-28000-4. (Noiz kontsultatua: 2020-01-08).
5. ↑   **(Ingelesez)** «About Us - Family Owned and Operated Business - NB&T» *National Band and Tag Company* (Noiz kontsultatua: 2020-01-08).
6. ↑   «Spokane Daily Chronicle - Google News Archive Search» *news.google.com* (Noiz kontsultatua: 2020-01-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5096292

 |

* Wd Datuak: Q5096292
**St. Tammany parrokia** (ingelesez: *St. Tammany Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Covington da. 2010eko zentsuaren arabera 233.740 biztanle zituen, St. Tammany Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

St. Tammany parrokiak 2.911,64 kilometro koadro ditu. Horietatik 721,67 ura dira. Beste 2.189,97 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 80,28 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 233.740 pertsonetatik 199.287 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 10.970 dira. 26.430 beltzak edo afroamerikarrak. 1.031 amerikar natiboak ziren eta 73 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.914 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 606 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.399 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA St. Tammany Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506921
* Commonscat Multimedia: Saint Tammany Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153598673
* ISNI: 0000 0004 0434 8821
* LCCN: n80002526
* NARA: 10039660
* **Lekuak**
* OSM: 1836431
* TGN: 2000905

 |

* Wd Datuak: Q506921
* Commonscat Multimedia: Saint Tammany Parish, Louisiana
**Sutrukida** edo **shutrukid** K.a. 1200 eta K.a. 1100 bitartean Elamen errege izandako dinastia bat izan zen. Dinastia honek herrialdea bere boterearen gailenera eraman zuen. Herrialdea aberatsa zen eta Shutruk-Nahhunte eta bere hiru seme eta oinordekoak izan ziren Kutir-Nahhunte II.a, Silhak Inshushinak eta Hutelutush Inshushinaken agintepean Mesopotamiako kasitarren aurkako espedizioak egin ziren eta Susan eta beste toki batzuetan luxuzko tenpluak eraiki edo zaharberritu ziren.

Hallutush Inshushinaken seme zen Shutruk-Nahhuntek Mespotamiarako lehen espedizioak zuzendu zituen. Inskripzioengatik Akkad, Babilonia eta Eshnunna arpilatu zituela ezagutzen da, azken honetatik Manishtusuren estatuak eraman zituelarik. Errege honek Susara eraman zituen Hammurabi Kodea eta Naram-Simeko hilarria. K.a. 1158an Zababa-shuma-iddina kasitar erregea hil eta Babiloniako tronuan bere semea zen Kutir Nahhunte jarri zuen. Bere aita hiltzean Kutir Nahhunte bihurtu zen bere oinordeko, kasitar dinastiari Enlilnadinahi (K.a. 1157-K.a. 1155) tronutik kenduta amaiera emanez. Denbora laburrez izan zen errege eta bere anaia Silhak Inshushinak izan zen bere oinordekoa, Mesopotamiako bere kanpainak eta eraiki edo zaharberritutako tenpluen berri ematen duten idazkunak utzi zituena (hilarri bakar batek hogeiren bat tenplu aipatzen ditu).

Dinastia honetako azken erregea izan zen Hutelutush-Inshushinak batzuetan "Kutir-Nahhunte eta Silhak Inshushinaken semea" eta beste batzuetan "Shutruk-Nahhunteren semea" edo "Kutir-Nahhunteren semea" edo "Silhak Inshushinaken semea" bezala aipatzen da, baina ziuraski Shutruk Nahhuntek bere alaba propioa zen Nahhunteuturekin izan zuen semea izan zen (dirudienez, errege familian intzestua oso ohikoa izan zen). Susa utzi zuen, denbora batez Nabukodonosor I.ak okupatu zuena (K.a. 1125-K.a. 1104) eta Anshanen babestu zen, non tenplu bat eraiki edo zaharberritu zuen, beranduago Susara itzuli ahal izan zuelarik, non, dirudienez, bere anaia Silhinahamru-Lagamarrek boterea hartu zuen. Ondoren, Elam gainbehera hasi zen.

Erregeen zerrenda
-----------------

* Hallutush-Inshushinak (K.a. 1205-K.a. 1185)
* Shutruk-Nahhunte (K.a. 1185-K.a. 1155)
* Kutir-Nahhunte III.a (K.a. 1155-K.a. 1150)
* Silhak-Inshushinak (K.a. 1150-K.a. 1120)
* Hutelutush-Inshushinak (K.a. 1120-K.a. 1110)
* Silhinahamru-Lagamar (K.a. 1110-?

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9076903

 |

* Wd Datuak: Q9076903