Matilde Ras grafologian, letraren bidez izaera ezagutzeko artean, aditua**Matilde Ras** (Tarragona, Katalunia, 1881eko irailaren 1a - Madril, 1969ko apirilaren 15a) Espainiako grafologia zientifikoaren aitzindaritzat hartzen da. Klasikoak oso ondo ezagutzen zituen, eta Kixoteren azterketan espezialistatzat hartu zen. Itzultzailea, artikulugilea, saiogilea eta eleberri, antzerki eta gidoien idazlea izan zen.

Biografia
---------

Matilde Ras Tarragonan jaio zen 1881ean, garaiko zirkulu intelektualen parte zen familia batean. Aita arkitektoa zen eta amak Irakasle Eskola egina zuen Frantzian eta gero Espainian. Haren neba bakarra, Aurelio, urtebete txikiagoa zen. Matildek bi urte zituenean, familia Kubara joan zen, neba inude batekin Espainian utzita. Espainiara itzuli ziren, Matilderen aita Kuban hil zelako. Tarragonan jarri ziren, gero Bartzelonan, Zaragozan eta Sorian. Azkenik, Madrilen jarri ziren behin betiko, eta Matildek Batxilergoa amaitu zuen.

Oso gaztetatik, literaturarako joera handia erakutsi zuen. Asko irakurtzen zuen, eta ipuin eta istorio txikiak idazten zituen. Gero, arrakasta handia zuten eta haurrentzako hainbat aldizkaritan argitaratzen ziren ipuinak bihurtu ziren. Matildek ere oso jarrera ona erakutsi zuen txikitatik marrazketarekiko, eta 18 urterekin irakasle izatera iritsi zen. Frantsesari buruz zuen ezagutza handia ikusita (amak irakatsi baitzion), besteak beste, Paul Verlaine, Charles Baudelaire eta Paul Valéry autoreen poemen itzulpenak egiten zituen. Voltaireren irakurle sutsua bihurtu zen.

Gai sozial eta politikoetan, Matilde Ras feminista kontserbadoretzat hartzen da, katolizismoaren printzipioei atxikitzen zaienjarrera ortodoxoenetatik aldentzen bada ere. Ama-papera eta etxekoa berdintasun-aldarrikapenarekin uztartzen saiatu zen, baita emakumearentzako eta etxeko zein kanpoko errealizazio pertsonal eta profesionalarekin ere. Elena Fortunekin batera, talde-kontzientzia zuten espainiar feministen lehen belaunaldian parte hartu zuen. Madrilgo Círculo Sgráficoko Victorina Duránen lagun eta miresleak ziren, emakumeen eskubideen alde lan egiteko konpromisoa hartu zutenen lagunak. Emakumeak gizartean zuen zeregin berria aldarrikatu zuten, eta Ramón y Cajal, Gregorio Marañón edo Pilar Primo de Rivera bezalako figurei aurre egin zieten. Haren adiskidetasuna Blanco y Negro aldizkarian hasi zen 1920ko hamarkadan. Argitalpen horretan, biak ari ziren elkarlanean. Diskrezioz bizi izan zuten harreman sentimentala, eta harremanetan jarraitu zuten, eta elkarrekin idatzi erebai. Elenaren erbestealdiak banandu zituen. Elenak, zalantzarik gabe, senarrari Espainiatik kanpo jarraitzea erabaki baitzuen.

Ibilbidea
---------

Bere interes goiztiarrenen artean Grafologia dago, Juan Hipólito Michonen Grafologiako metodo praktikoa liburuaren aurkikuntzaren ondorioz. Modu autodidaktikoan, grinaz ikasi zuen, eta senideen eta lagunen artean zeinu grafologikoen egiazkotasuna egiaztatu zuen, pasatzen zizkioten eskuz idatzitako gutunak interpretatuz. Jakin-min sutsuak beste liburu batzuk ezagutzera eta gero eta gehiago ikastera bultzatu zuen. Laster, Parisen zituen adiskideen bitartez, beste liburu batzuk jaso zituen, besteak beste, Jules Crépieux-Jamin grafologia frantsesaren 'aitaren' *Idazkera eta izaera*. Geroago, bere bitartekotzaren bidez itzuli eta 1933an argitaratu zen. Gutxi gorabehera, 1910. urtean, *Por esos mundos* aldizkarira joan zen, kontsultategi grafologiko bat eskainiz. Erredakzioko kide batzuen grafia aztertu ondoren, onartu egin zuten proposamena.

1917an lehen liburua argitaratu zuen: *Grafologia. Estudio del carácter por la escritura/ Grafologia. Idazketaren bidezkoizaeraren azterketa*, Bartzelonako Estvdio argitaletxea. 1923. urtearen erdialdean, Ikasketak Zabaltzeko Batzordeak beka bat eman zion, eta Parisera joan zen. Han, garaiko maisu onenen idatzien aditu-eskolak jaso zituen, Crépieux-Jamin maisu miretsiarenak barne. Azkenik, Écrituresko Technique des Experts Société-aren diploma lortu zuen. Komunikabideetan egindako dibulgazio-lan garrantzitsuari esker, grafologia klasiko frantsesa Espainian, Portugalen eta Hispanoamerikan sartu zuen. Bere lan grafologikoa, bolumen jakin batzuetan ez ezik, Madrilgo aldizkari eta egunkarietan ere lan ugari egin zituen– *Por esos mundos, El Heraldo de Madrid, Blanco y Negro, Estampa–* , besteak beste.

1925ean, urte batzuk Parisen eman ondoren, oztopoak hautsi eta askoren sinesgaiztasunaren aurka borrokatu ondoren, Espainiara itzuli zenean, arrakasta izugarria izan zuen, bai interpretazio grafologikoko lanetan, bai *ABC* eta Blanco y Negron egindako (eta bizitza osoan zehar jarraituko zuen) lankidetzan. Espainiara iritsi zenetik, gero eta argitalpen gehiago egin zituen Espainiako, Hego Amerikako, Portugalgo eta Frantziako egunkari eta aldizkarietan. 1929an argitaratu zuen bere bigarren lana, *Grafología: las grandes revaciones de la escritura/ Grafologia: idazketaren errebelazio handiak*, Labor argitaletxeak, garaiko argitaletxe ospetsuenetako bate,k argitaratuta. Egun horietan, Espena-Calpe entziklopediako grafologiari zegokion zatia ere egin zuen.

Pixkanaka, eremu grafologikoko erreferentzia profesionala bihurtu zen. Herrialde guztietako aldizkari eta egunkarietatik etorri zitzaizkion, gaztelania- eta frantses-editoreak eta, batez ere, aholkulari partikularrak. Hain izan zen lan handia ezen hasita edo aurreikusita zituen literatura-proiektu eta saiakuntza biografiko asko utzi behar izan baitzituen. Presentzia nabarmena izan zuen narrazioaren, erreportajeen eta literaturaren eta artearen eremuan. Haren lankidetzak agerian utzi zuen bere interesen handitasuna eta kulturaren sakontasuna. Era berean, urte luzez denbora librean egindako haurrentzako ipuin batzuk eta Voltaireri buruzko saiakera psiko-biografiko bat utzi zizkigun, argitaratu ezin izan zituenak. 

Enpresei eta aholkulari partikularrei aholku emateaz gain, bere klase partikularrak (1917tik erretirora arte, kontsultategi grafologikoa izan zuen Madrilen) eta herrialde eta atzerriko prentsa eta aldizkarietan egindako kolaborazio ugariez gain, Grafologia Praktikoko irakasle eta hizlaria izan zen Bostongo Nazioarteko Institutuan, Madrilen. Itzulpen lanak ere egin zituen, haur eta gazte literaturako klasikoak ardatz hartuta: Charles Perrault, Grimm anaiak eta Hans Christian Andersen. Klasikoak ongi ezagutu zituen, eta Kixoteren azterketan aditua izan zen. Ezaguna da hainbat artista katalanekin zuen harremana; besteak beste, Víctor Catalá. Katalan emakume artista horrekin, solaskide perfektutzat jo zuenarekin, 1904 eta 1964 artean harreman epistolar estua izan zuen, Matilde Ras emakume eta idazle gisa nor zen erakusten diguna. Hala ere, bere azterketa grafologiko aitzindarien arrakastak bere literatura-lanaren ezagutza lausotu zuen, haur-ipuinetatik hasi eta antzerki-lanetaraino. Gerra Zibilaren ondoren Portugalen erbesteratu zen. Ez zen ezkondu eta ez zuen ondorengorik izan.

Lanak
-----

### Grafologiari buruz

* *Grafología. Estudio del carácter por la escritura/ Garfologia. Idazketa bidezko izaeraren azterketa* (1917)
* *Grafología: las grandes revelaciones de la escritura/ Grafologia: idazketaren errebelazio handia*k (1929)
* *Grafologia* (1933)
* *La inteligencia y la cultura en el grafismo/ Adimena eta kultura grafismoan* (1945), Lana argitaletxea
* *El retrato grafológico/ Erretratu grafologikoa* (1947), Ultra plusa argitaletxea
* *Historia de la escritura y grafología/ Idazketaren historia eta grafologia* (1951), Ultra plusa argitaletxea
* *Los artistas escriben/ Artistek idazten dute* (1953), Alhambra argitaletxea
* *Lo que sabemos de Grafopatología/* *Grafopatologiari buruz dakiguna* (1963)

### Bestelako obrak

* *Donde se bifurca el sendero/* *Bidexka banatzen den lekua* (1913)
* *Cuentos de la Guerra/ Gerraren Ipuinak* (1916). Kontakizunen bolumena.
* *Quimerania/* *Kimerania* (1918). Kontakizunen bolumena.
* *Charito y sus hermanas/* *Charito eta bere ahizpak* (1946)
* *Diario/ Egunerokoa* (1946), Elena Fortuni eskainia.
* *Heroísmos oscuros/* *Heroismo ilunak* (1968)
* *El amo y El taller de Pierrot/ Nagusia eta* *Pierroten lantegia* (1934), Cristobal de Castroren Emakumeen Antzerkia lanean jasotako antzezlan zatiak.
* *La hermosa hilandera y los siete pretendientes/* *Ilara ederra eta zazpi ezkongaiak.* Panaman egin zen antzezlana.

Aintzatespenak
--------------

* 2018ko uztailean, "Herstóricas. Historia, Mujeres y Género" eta "Autoras de Cómic" taldeek kultura- eta hezkuntza-izaerako proiektu bat sortu zuten, emakumeek gizartean egin zuten ekarpen historikoa agerian jartzeko eta ez egoteari buruzko hausnarketa egiteko, karta-joko batean oinarrituta. Gutun horietako bat Matilde Rasi buruzkoa da.
* 2020an Zentro Dramatiko Nazionalak ekoitzitako *Elena Fortún* lanean, bigarren mailako pertsonaia garrantzitsu gisa agertu zen Matilde Ras. Irene Martín Guillén aktorea izan zen Matilde Ras.

Bibliografia
------------

* Introducción de Nuria Capdevila-Argüelles. Selección de María Jesús Fraga y Nuria Capdevila-Argüelles. «El camino es nuestro» *www.fundacionbancosantander.com*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Elena Fortún y Matilde Ras, amor y feminismo.*  21 de enero de 2015, www.elcultural.com or..
2. ↑   Viñals, Francisco. «Matilde Ras: Una discípula distinguida del maestro Jules Crépieux-Jamin» *www.grafoanalisis.com*.
3. ↑    *Escritoras españolas en la prensa, 1868-1936. Antología didáctica.* .
4. ↑  Vels, Augusto: *Semblanza de Matilde Ras*
5. ↑   Mauricio Xandró.  (5 de septiembre de 2008). *GRAFOSTUDIUM - GRAFOLOGÍA la psicografología y la grafística en los ámbitos educativo y profesional.* .
6. ↑   «El amor imposible de Elena Fortún y Matilde Ras» *abc* ().
7. ↑   FRAGA Y RIBERA LLOPIS. «Cartas de Matilde Ras a Caterina Albert I Paradís (Víctor Català)» *Cuadernos hispanoamericanos*.
8. ↑   Russo, Antonella. «"Teatro de mujeres" en la Edad de Plata: dos piezas de Matilde Ras» *Orillas*.
9. ↑   «Participa en el Crowdfunding "Herstóricas Pioneras" en Verkami» *www.verkami.com*.
10. ↑   Madridiario. «Paseos urbanos con historia y mirada feminista» *Madridiario*.
11. ↑   «Elena Fortún [Sendero Fortún»] *Centro Dramático Nacional - Ministerio de Cultura*.[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27869440
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 34032006
* ISNI: 0000 0000 5924 2080
* BNE: XX2761027
* BNF: 17137881n (data)
* GND: 1181823129
* LCCN: no94002107
* SUDOC: 185586694
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q27869440