recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Artikulu hau izaki bizidun motari buruzkoa da; lanbidea gaitzat duena beste hau da: «Ostalaritza»*
Biologian, **ostalaria** bizkarroia hartzen duen biziduna da. Hitzaren esanahia nahasia da, hizkuntza arruntean ostalaria ostatu hartzen duena baita, ez ostatu ematen duena. Nahasmen hori hitzaren jatorrian dago, latinez *hospes* hitzak bi esanahi kontraesankorrak baititu: ostatu eman zein ostatu hartzen duena.

Parasitismoan ez ezik, komentsalismoan ere ostalari bat dago. Bi espezien arteko azken harreman honetan ostalariaren gain bizi da komentsala, harreman horretatik onura gehien ateratzen dituena; komentsalismoan, baina, ostalariak ez du kalterik jasotzen harreman horretatik.

Parasitismoan, aldiz, bizkarroia ostalariaren gainean bizitzeaz gain kalte eragiten dio ostatu ematen dionari.

Ostalariaren adibide batzuk aipa daitezke:

* zelula bat birus baten ostalaria izan daiteke (harreman parasitarioa)

* lekale bat nitrogenoa finkatzen duen bakterio baten ostalaria izan daiteke (harreman sinbiotikoa)

* gizakia hesteetako flora mikrobiarraren ostalaria izan daiteke (komentsalismoa)

* belaki bat krustazeo txikien ostalaria izan daiteke (komentsalismoa)

* gizakia tenia platelmitoaren ostalaria izan daiteke (parasitismoa)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q221673
* **Identifikadoreak**
* GND: 4132477-8
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q221673
**Ernesto Samper Pizano** (Bogota, Kolonbia, 1950eko abuztuaren 3a) kolonbiar politikaria da. Errepublikako lehendakaria izan zen 1994tik 1998ra bitartean.

Biografia
---------

Ekonomiako lizentziadun egin zen 1972an, eta zuzenbidekoa 1973an. Graduatu ondorengo ikasketak Columbiako Unibertsitatean (New York) egin zituen, 1979an. Bogotako Unibertsitatean bilakaera ekonomikoko irakasle izan zen (1974-1989). 1982an Alderdi Liberaleko idazkari nagusi izendatu zuten, eta handik bi urtera, Cundinamarca barrutiko diputatu izan zen. Aldi berean, Bogotako zinegotzi ere izan zen.

1987an Alderdi Liberaleko presidente hautatu zuten, eta handik bi urtera, atentatu bat izan zuen. Samperren hautagai-zerrenda galtzaile irten zen bere alderdi bereko César Gaviriarenaren aurrean. Dena dela, presidente berriak Ekonomiaren Bilakaerarako ministro hautatu zuen. Hala ere, hurrengo urtean, kargua utzi, eta Espainiako enbaxadore izendatu zuten (1991-1993).

1993an Errepublikako lehendakari izateko hautagai izan zen, eta irabazi egin zituen hauteskundeak, Andrés Pastrana kontserbadoreari aurrea harturik. Azken horrek Samper salatu zuen, Caliko narkotrafikatzaile-taldearen eskutik dirua hartu izanaz. Salaketa ugari eta Errepublikako fiskal orokorraren ikerketak egon ziren, eta *8.000 auzia* esan zena hasi zen. Auzi horren ondorioz, hainbat parlamentario eta politikarik zigorrak izan zituzten. Samperrek Caliko narkotrafikatzaileen buruak atxilotzea lortu zuen. Konstituzioaren erreforma bultzatu zuen, eta Kongresuak onartzea lortu zuen 1997an. Samperren agintaldian Kolonbiak krisi instituzional larrienetako bat jasan zuen. Gerrillen boterea indartu egin zen, eta baita paramilitarrena ere, milaka familiak bere lurrak utzi behar izan zituzten.

1998ko hauteskundeetan Andrés Pastrana kontserbadoreak hartu zuen presidente-kargua.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ernesto Samper*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

| * i
* e
* a
Lerrokatu Gabeko Mugimenduko idazkari nagusiak |
| --- |
| 
* Tito
* Nasser
* Kaunda
* Boumédienne
* Gopallawa
* Jayewardene
* F. Castro
* Reddy
* Singh
* Mugabe
* Drnovšek
* Jović
* Mesić
* Kostić
* Ćosić
* Suharto
* Samper
* Pastrana
* Mandela
* Mbeki
* Mahathir
* Abdullah
* F. Castro
* R. Castro
* Mubarak
* Tantawi
* Morsi
* Ahmadinejad
* Rouhani
* Maduro
* Aliyev

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q365427
* Commonscat Multimedia: Ernesto Samper

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 38227815
* ISNI: 0000 0001 1580 6646
* BNE: XX1070496
* GND: 1057071110
* LCCN: n80155975
* SNAC: w6th94k4
* SUDOC: 082733651
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05243/eu\_s\_0626/s0626
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q365427
* Commonscat Multimedia: Ernesto Samper
Fabian Cancellara CRI munduko txapeldunaren elastikoa jantzita.
**Ostadar maillota** txirrindulariak janzten duen elastiko edo alkandora bereizgarria da, txirrindularitzako Munduko Txapelketa irabazi zuen koroatzetik txapelketa berria ospatu arte.

Elastikoa zuria da batez ere, bularrean bost lerro horizontal dituena, Nazioarteko Txirrindularitza Batasuneko koloreak goitik behera: urdina, gorria, beltza, horia eta berdea; bandera olinpikoaren eraztunetan agertzen diren kolore berberak. Tradizioa diziplina guztietan aplikatzen da, errepidean, pistan, mendian, ziklo-krosean, BMXean, ziklobolean, artistikoan, eta trialean. Elastikoa Santini SMS enpresak sortzen du 1994az geroztik (nahiz eta Gianni Bugnok jantzi zuen marka horrekin 1992an eta 1993an zehar eta Armstrongek, Oslon irabazi zuen 1993ko abuztuaren 23an, txapelketako podiumean jantzi zuen).

Munduko txapeldun batek irabazi duen modalitatean elastikoa erabili behar du. Adibidez, errepideko txirrindularitzako munduko txapeldunak jantzi egingo du etapako lasterketetan eta eguneko lasterketetan lehiatzen duen bitartean, baina ez du erlojupeko probetan janzteko eskubiderik izango. Modu berean, munduko erlojupeko txapeldunak mota honetako ekitaldi edo etapetan bakarrik erabiliko du. Pistan, jazarpen indibidualeko munduko txapeldunak elastikoa bakarrik jantzi ahal izango du jazartzeko proba indibidualetan lehiatzean.

Azken urteetan munduko txapeldun izatea lortu duen txirrindulariak, bere kirol ibilbidean zehar ostadarraren koloreak lepoan gordetzeko eskubidea du. Ostadar maillotaren jabea etapa anitzeko lasterketa bateko liderra bihurtzen bada (Frantziako Tourra, esaterako), lasterketako liderraren maillotak (Frantziako Tourrean, maillot horiak) du lehentasuna.

### Errepidea

* Linean edo ibilbide moduan:
	+ Emakumezko juniorra.
	+ Junior gizonezkoa.
	+ U23 gizonezkoa.
	+ Emakumezkoen elitea.
	+ Gizonezko elitea.
* Banakako erlojupeko modua:
	+ Emakumezko juniorra.
	+ Junior gizonezkoa.
	+ U23 gizonezkoa.
	+ Emakumezkoen elitea.
	+ Gizonezko elitea.
* Taldekako erlojupeko modua:
	+ Talde mistoak.

### Pista

### Mendia

* Jaitsiera modua (DH):
	+ Emakumezko juniorra.
	+ Junior gizonezkoa.
	+ Gizonezko elitea.
	+ Emakumezkoen elitea.
* Cross Country (XC):
	+ Emakumezko juniorra.
	+ Junior gizonezkoa.
	+ U23 gizonezkoa.
	+ U23 emakumezkoa.
	+ Gizonezko elitea.
	+ Emakumezkoen elitea.
	+ BTT elektrikoa.
	+ Errelebo mistoa.
* Offroad 4 (4X):
	+ Gizonezko elitea.
	+ Emakumezkoen elitea.

### Trial

* 20 "gizonezko gaztea.
* Elite 20 "gizonezkoa.
* Junior 26 "gizonezkoa.
* Elite 26 "gizonezkoa.
* Emakumezkoak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  UCI Regulations art 1.3.063
2. ↑  UCI Regulations art. 1.3.064

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1461236
* Commonscat Multimedia: Rainbow cycling jerseys

---

 |

* Wd Datuak: Q1461236
* Commonscat Multimedia: Rainbow cycling jerseys
Ossianen ametsa. Jean Auguste Dominique Ingresen margolana (1813).
**Ossian** delakoa James Macpherson eskoziar olerkarien olerki sailetako narratzailea eta ustezko sortzailea da, Macphersonen arabera Eskoziar mitologian oinarritu omen zen. Berez Irlandar mitologiako Oisín pertsonaian oinarrituta dago, hau Fionn mac Cumhaill (ingelesez *Finn McCool*) delakoaren semea zen.

1760. urtean Macphersonek *Fragments of ancient poetry, collected in the Highlands of Scotland, and translated from the Gaelic or Erse language* ("Antzinako olerki- sailak, Eskoziako Lur Garaietan bilduak, eta Gaeliko edo Erseratik itzuliak") liburuan argitaratu zituen.

Nahiz eta olerki sail honek bere garaian harrera ona izan (Erromantizismo garaia), bere egiazkotasunaren inguruko kritikari asko ere agertu zitzaizkion, XX. eta XXI. mendean ere eztabaidak aurrera dirauelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503756
* Commonscat Multimedia: Ossian

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 314208049
* BNF: 14553167w (data)
* GND: 4222107-9
* LCCN: n96034390
* SUDOC: 093054297

 |

* Wd Datuak: Q503756
* Commonscat Multimedia: Ossian
**Ozterate**  erregeari gerra gastuetan laguntzeko ordaintzen zitzaion zerga edo prestazio orori deritzo.

Zaldiak edo armak  mantentzen zituenak ez zuen ozteraterik ordaindu behar, baina berak edo soldatarik gabe gerran ziharduen beste edonork kanpainara aurkezteari uzten bazion edo behar baino lehen erretiratzen bazen, erregek finkatutako ozteratea ordaindu behar zuen (*Errege Forua, 5. legea,19. titulua, 1. lib).* Herri batzuk ez zuten zerga hau ordaintzeko betebeharrik, beren zerbitzuen ordain moduan edo bertako birpopulatze eta hazkundea bultzatzeko.

Foru zaharrean ozteratea erregeren jauntasunaren berezko erregalia gisa jotzen da, koroaren boteretik banaezin:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Estas cuatro cosas, dice, son naturales del señorío de rey, que non las debe dar á ningún home, nin las partir de sí, ca pertenescen a él por razón del señorío natural: Justicia, Moneda, Fonsadera é suos Yantares.*(Lau gauza hauek dira, dio, erregearen jaurgoaren berezkoak, ezin diezazkionak inori eman, ezta uko egin, bereak baitira jauntasun berezkoagatik: Justizia, Txanpona, Ozterartea eta bere Otorduak) |  » |

Orokorrean, nahiko ziurra da ozteratea gerra gastuetara bideratutako zerga bat zela, Don Alonso erregearen kronikako 12. kapituluan horrela baieztatzen baita:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *En aquel tiempo cada uno iba á servir tres meses por el que había, ca al rey no le daban nada de fonsaderas*(Garai hartan oro zihoan hiru [Armadan] zerbitzatzera, erregeri ez baitzioten ozteraterik ematen) |  » |

Errege espedizio militarretan laguntzeko eginbeharrari ere ozterate zeritzon.

Euskarazko ordaina Nafarroako Foru Orokorrean (XIV. m.) ageri da ( "Hay otra pecha que es clamada *alfonsadera*, en basquenz *ozterate*"). Koldo Mitxelena hizkuntzalariaren arabera, berba horren osaera honako hau litzateke: *ozte* (euskara estandarean *oste* < lat. *hostis*) + *-ra* adlatiboa, + *-te* aditz-izengilea da (haren hitzetan: "*Ozterate* es «acto (*-te*) de ir a (*-ra*) la hueste (*ozte*)»"; alegia. *etxeratze* hitzaren modukoa).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Escriche, Joaquín.  (1847). *Diccionario razonado de legislación y jurisprudencia.* .
2. ↑   Mitxelena, Koldo; Ibon Sarasola.  (1987-2005). «osterate» *Orotariko Euskal Hiztegia.*  Euskaltzaindia.
3. ↑   Koldo, Mitxelena.  (1964). *Textos Arcaicos Vascos.*  Minotauro, 53-54 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5863634

 |

* Wd Datuak: Q5863634
AEDren kamiseten salmenta Berlinen 2004an.
***Ostalgie*** alemanezko terminoa da, Alemaniako Errepublika Demokratikoa (AED) zeneko bizimoduari erreferentzia egiten dion nostalgia izendatzeko erabilia. *Ost* (ekialdea) eta *Nostalgie* (nostalgia) hitzetatik sortutako akronimoa da.

Berlingo Harresia 1989an bota eta hurrengo urtean Alemania bateratu ostean, AEDko herritarrak Mendebaldeko sisteman integratu eta garai sozialistari loturiko oroigarri gehienak ezabatu zituzten. Hasiera batean, AEDko marketako produktuak saltokietatik desagertu egin ziren, horien ordez Mendebaldeko produktuak jarriz. Hala eta guztiz ere, denboraren poderioz, Alemaniako ekialdeko zenbait herritar garai sozialistako bizimoduaren aspektu desberdinei lotutako nostalgia sentitzen hasi ziren. Zehazki, *Ostalgie* bateratzearen ondoren desagertu ziren AEDko kulturaren eta egunerokotasunaren zenbait aspekturi loturik dago.

Horretaz jabeturik, Alemaniako hainbat enpresek AEDn saltzen ziren hainbat produkturen kopiak egiteari edo marka zaharren imitazioak berriz saltzeari ekin zioten.

Ikus, gainera
-------------

* Jugonostalgia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q155813
* Commonscat Multimedia: Ostalgie

---

 |

* Wd Datuak: Q155813
* Commonscat Multimedia: Ostalgie
**Matematikan**, {\displaystyle R} **erlazio n-tarra** (edo askotan erlazioa besterik gabe) erlazio bitarraren orokortzea da, non {\displaystyle R} n-kotez osatuta dagoen:

{\displaystyle R=\{(x\_{1},x\_{2},\ldots ,x\_{n}):\;x\_{1}\in X\_{1}\;\land \;x\_{2}\in X\_{2}\;\land \;\ldots \;\land \;x\_{n}\in X\_{n}\;\land \;R(x\_{1},x\_{2},\ldots ,x\_{n})=egiazkoa\}}
**predikatu** n-kotea: {\displaystyle R(x\_{1},x\_{2},\ldots ,x\_{n})=egiazkoa} n aldagaien funtzio bat da egia-balioetan.

Aurrekoa bezalako erlazio batek modu bakar batean predikatu n-kote bat definitzen duela eta, zeina {\displaystyle x\_{1},x\_{2},\ldots ,x\_{n}}-rako balio duen baldin eta soilik {\displaystyle (x\_{1},x\_{2},\ldots ,x\_{n})} {\displaystyle R\,}-n badago, eta alderantziz, erlazioa eta predikatua ikur berberaz adierazten dira. Beraz, adibidez, bi proposizio hauek baliokidetzat hartzen dira:

* {\displaystyle R(x\_{1},x\_{2},\ldots ,x\_{n})}
* {\displaystyle (x\_{1},x\_{2},\ldots ,x\_{n})\in R}

Adibidea
--------

Erlazio hau, {\displaystyle N} zenbaki arrunten multzoan definiturikoa, n-tarra da, *n* gai baititu:

{\displaystyle C=\{(a\_{1},a\_{2},\ldots ,\;a\_{n}):\;(a\_{1},a\_{2},\ldots ,\;a\_{n})\in \mathbb {N} ^{n}\;\land \;(a\_{1}<a\_{2}<\ldots \;<a\_{n})\}}

azpimotak
---------

Adierazpenaren gaien kopuruaren arabera:

* Erlazio monadikoa: *R*(*x*).
* Erlazio bitarra: *R*(*x*, *y*).
* Erlazio hirutarra: *R*(*x*, *y*, *z*).
* Erlazio lautarra: *R*(*x*, *y*, *z*, *t*).

4 gai baino gehiagoko erlazioei *n*-tarrak esaten zaizkie ; adibidez "erlazio 5-tarra".

Ikus, gainera
-------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9067897

 |

* Wd Datuak: Q9067897


| * i
* e
* a
Matematika-erlazioak |
| --- |
| Gaien kopuruaren arabera | Monadikoa · Bitarra · Hirutarra · Lautarra · n-tarra |
| Baliokidetasun-erlazioak | Bihurkorra · Simetrikoa · Iragankorra |
| Ordena-erlazioak | Bihurkorra · Antisimetrikoa · Iragankorra |
| Itxiturak | Itxitura bihurkorra · Itxitura simetrikoa · Itxitura iragankorra |
| Diagrama | Grafoa · Hasseren diagrama · Auzokidetasun-matrizea · Eraso-matrizea |
**Ertzillako garaia** Bizkaiko Iurreta udalerrian dagoen garai bat da, Gaztañatza auzoko Ertzilla Handi baserriaren alboan dago. Bizkaiko kultura ondasuna izendatua dago.

Bertaratzeko, Amorebieta-Durango errepide nagusitik Gaztañatza auzorako sahiesbidea hartu behar da. Garaia bidegurutzetik 200 metrora dago, A-8 autobidetik igaro ondoren.

Historia
--------

Ertzilla baserriko garaia XVI. mendearen bigarren erdialdean eraiki zuten eta XIX. mendearen hasieran aurreko ipilareak eta kanpoaldeko bildukina eta barrualdeko trenkadak osatzen zuten ohol asko galdu zituen. Hala ere, jazenetan zeuden ohol zaharren muntaiaren aztarnei esker jatorrizko itxura eta egitura zaila berreraiki ahal izan dira.

Eraikina
--------

Itxura apaleko eraikina da, baina muntai konplexua dauka, pieza guztiak oso ondo uztartzen dira metalezko iltzerik gabe, buruhausgarri ikaragarri batean bezala. Haritz egurrezko egitura hareharrizko lau pilare tronkopiramidaleen gainean jazota dago eta horien gainean rodezno izeneko harrizko diskoak daude.

Asturiasko garaiak ez bezala, bi isurialdeko estalkia du eta bertan teilategaleko hegalkinaren azpian ganbara txiki bat dago.

Ikus gainera
------------

* Euskal Herriko garaiak
* Bizkaiko kultura ondasunak

Kanpo estekak
-------------

* Ertzillako garaia. Bizkaiko Kultura Ondarea. Bizkaia.nt

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492400

 |

* Wd Datuak: Q20492400
Matematikan, {\displaystyle R} **erlazio lautarra** {\displaystyle (a,b,c,d)\in A\times B\times C\times D} laukoteen multzoa da, {\displaystyle R} definitzen duen baldintza jakin bat betetzen dutenak. Hau da:

{\displaystyle R=\{(a,b,c,d):\;a\in A\land b\in B\land c\in C\land d\in D\land R(a,b,c,d)=egiazkoa\}}
Ondorengo proposizioak zuzenak dira {\displaystyle R\,} erlazio lautarra adierazteko::

{\displaystyle R(a,b,c,d)\qquad {\mbox{edo baita ere}}\qquad (a,b,c,d)\in R}

Adibidea
--------

* Zenbaki errealen multzoa {\displaystyle \mathbb {R} } emanda, {\displaystyle E(x,y,z,t)} erlazio lautarra, non {\displaystyle x,y,z} espazioko koordenatuak eta {\displaystyle t} denbora diren, honela definitzen da:

{\displaystyle E=\{(x,y,z,t)\in \mathbb {R} ^{4}\land x=\sin(t)\land y=\cos(t)\land z=2t\}}
non {\displaystyle E} kiribil konikoa marratzen duen puntuen multzoa den, {\displaystyle z} ardatzean eta {\displaystyle t} denboran zehar.

Ikus, gainera
-------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9067891

 |

* Wd Datuak: Q9067891


| * i
* e
* a
Matematika-erlazioak |
| --- |
| Gaien kopuruaren arabera | Monadikoa · Bitarra · Hirutarra · Lautarra · n-tarra |
| Baliokidetasun-erlazioak | Bihurkorra · Simetrikoa · Iragankorra |
| Ordena-erlazioak | Bihurkorra · Antisimetrikoa · Iragankorra |
| Itxiturak | Itxitura bihurkorra · Itxitura simetrikoa · Itxitura iragankorra |
| Diagrama | Grafoa · Hasseren diagrama · Auzokidetasun-matrizea · Eraso-matrizea |
Argentinako probintziak 2012 baino lehen bildu ziren lau eskualdeak. Buenos Aires probintzia eta Buenos Aires hiri autonomoak, hori kolorez, ez dute inongo eskualderik osatzen
Argentinan, probintzia arteko integrazio itunek osatutako lau **eskualde** **integratu** daude formalki, helburu askotarako, nazioarteko ekonomian benetako unitate operatibo gisa funtzionatzeko tamaina eta eskala egokia izateagatik definituak.

| Eskualdea | Biz. (2010) | Aza. (Km²) | Biz. dens.. (biztanle/km²) |
| --- | --- | --- | --- |
| Nuevo Cuyo | 3 325 232 | 404 906 | 8.2 |
| Norte Grande Argentino | 8 272 476 | 759 883 | 10.9 |
| Centro | 7 225 649 | 377 109 | 19.2 |
| Patagonia | 2 348 793 | 930 638 | 2.5 |

Buenos Aires probintzia eta Buenos Airesko hiri autonomoak bosgarren unitate ekonomikoa osatuko lukete, nahiz eta oraindik ez den formalki adostu.

| Probintzia | CPA | Biz. (2010) | Aza. (Km²) | Kapitala | bandera |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Buenos Airesko hiria | C | 2 891 082 | 202 | - |  |
| Buenos Airesko probintzia | B | 15 594 428 | 307 571 | Plata |  |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6104028

 |

* Wd Datuak: Q6104028
**Otxandioko udaletxea** Bizkaiko Otxandio herriko udalaren egoitza da. Herriaren erdigunean dago, frontoiaren eta elizaren alboan.

Historia
--------

1733 urtean Otxandioko Udal Batzarrak udaletxe berria eraikitzeko erabakia hartu zuen, aurrekoa txiki gelditu baitzen udalaren beharretarako. 1742an bukatu zituzten lanak eta garai hartan Bizkaiko garrantzitsuenetakoa bihurtu zen.

Ezaugarriak
-----------

Aurrealde guztia harlanduz egina dago. Hiru armarri ditu bai eta eguzki erloju bat ere. Hiru armarrien artean erdikoa Gaztela-Aragoekoa da eta alboetan Bizkaikoa eta Otxandiokoa daude. Armarriak Jerónimo de Liermo eskultore kantabriarrak egin zituen. Eguzki erlojuak honako idatzi hau dauka: DIES NOSTRI SICUT UMBRA TRANSEUNT ("gure egunak itzal baten moduan doaz").

Behe solairuan bost arku dituen aterpea dago eta lehenengo solairuan lau leiho. Erdiko biak hartzen dituen balkoi zabal bat dauka eta alboetan daudenek balkoi txiki bat ere badute bakoitzak.

Eraikinaren oinplanoa errektangularra da eta albo banatan arku bat ere badago.

Barnealdeko zurgintza Otxandioko Antonio de Isasmendiren lana da. Altzariak nahiko zurbilak dira baina bada egurrezko zeremonia-aulki bat Esteban de Vizcarra durangarrak 1742an egindakoa.

Iruditegia
----------

* Aurrealdea.Aurrealdea.
* Gaztela-Aragoeko armarria eta ikurriña.Gaztela-Aragoeko armarria eta ikurriña.
* Eguzki erlojuaEguzki erlojua
* Eskaileren ingudeaEskaileren ingudea
* Udaletxeko paperen kutxa zaharraUdaletxeko paperen kutxa zaharra

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Otxandioko Udaletxea.* .
2. ↑     *Otxandioko Udala - Herriko altxorrak - Udaletxea.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-17).

Kanpo estekak
-------------

* Udalaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40123194
* Commonscat Multimedia: Town hall of Otxandio

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001453

 |

* Wd Datuak: Q40123194
* Commonscat Multimedia: Town hall of Otxandio
**Ossë** (*Gaerys* sindarinez), Tolkienen legendarium ospetsuko fikziozko pertsonaia bat da, eta Silmarillion izeneko bere hil ondorengo liburuan agertzen da. Ainurretako bat da, Ulmo Valarraren maiarretako bat. Bere emazte Uinenekin batera, barne itsasoen nagusitasuna eman zitzaion. Ekaitzak eta olatuen ulua gogoko ditu eta ezin da zer egingo duen jakin. Melkorrek limurtu zuen Ossë Ardaren historiaren hasieran, baina Uinenek, Ulmoren zerbitzura itzultzeko konbentzitu zuen. Telerien lagun egin zen Beleriandeko kostaldean, eta itsasontziak eraikitzen erakutsi zien, Falathrimak Erdialdeko Lurraldean geratzea lortu zuen, eta Ulmo, Tol Eressëa uhartea Amaneko kostaldetik kanpo uzteko konbentzitu zuen, Teleriak, berarentzako Eldamarren erraz heltzeko toki batean bizi zitezen. Eguzkiaren Bigarren Aroaren hasieran, Numenor uhartea, itsasoko sakonuneetatik altxatu zuen.

| * i
* e
* a
J. R. R. Tolkienen legendariumen Ainurrak |
| --- |
| Ainulindalë (Ainurren musika)  •  Valaquenta (Valarren istorioa) |
| Valarren jaunak | Manwë  •  Ulmo  •  Aulë  •  Oromë  •  Mandos (Námo)  •  Lórien (Irmo)  •  Tulkas |
| Valarren erreginak | Varda  •  Yavanna  •  Nienna  •  Estë  •  Vairë  •  Vána  •  Nessa |
| Etsaia | Morgoth (Melkor) |
| Maiarrak | Eönwë  •  Ilmarë  •  Ossë  •  Uinen  •  Salmar  •  Sauron  •  Melian  •  Arien  •  Tilion  •  Istariak  •  Saruman (Curunir)  •  Gandalf (Olórin)  •  Radagast (Aiwendil)  •  Azti urdinak  •  Balrogak |
**Emyn Beraid**, sindarinez "Dorreko Muinoak" esan nahi duena, Tolkienen legendarium ospetsuko fikziozko toki bat da. Eskualdearen mendebaldean, Lhûn golkotik gertu zeuden muino batzuk jasotzen duten izena da.

Bere izena, bertan hiru dorre elfotar zeudelako jasotzen du, Eguzkiaren Bigarren Aroan eraikiak izan zirenak. Erdialdeko Lurraldera iritsi ondoren, Elendil Elostirionen bizi izan zen, dorre hauetatik garaiena zena, Gil-Galaden apopilo bezala. Han palantir bat jarri zuen, ordutik eta Eguzkiaren Hirugarren Aro osoan bertan mantendu zena, beti mendebaldera begira, Amanera.

Eraztunaren eramaleek, euren azken zaldizko ibilaldian, Emyn Beraid zeharkatu zuten, Portu Grisetara zihoazela.

Eguzkiaren Laugarren Aroan, Elessar erregeak hobbitei Eskualdetik mendebaldera zegoen zatia ematean (Mendebaldeko Muga deitzera pasa zena), hobbit asko hara joan ziren bizitzera, horien artean Elanor, Sam Gamgee eta Rosita Kotoren alaba, bere seme Belstar Belinfante eta bere senarrarekin. Bizi izan ziren tokia Dorrepea deitzera pasa zen (Emyn Beraideko dorreetatik oso gertu baitzegoen). Ordutik, Elfstanen ondorengoek (Dorreetako Belinfanteak) lurralde honetan bizi izan ziren, antzinako jakituriazko liburu ugari zaintzen, horien artean Mendebaldeko Mugako Liburu Gorria, Tolkienek bildutako istorio guztien oinarria dena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3356703

 |

* Wd Datuak: Q3356703
**Eneritz Zabaleta Apaolaza** (Baiona, 1984ko uztailaren 4a) Paueko eta Aturrialdeko Unibertsitatean zuzenbideko ikerlaria eta irakaslea da Baionan, baita Lemasen ere bai. Unibertsitate horretan bukatu zituen Zuzenbideko ikasketak 2009an Zuzenbide publikoan doktoretza tesia prestatzen ari da euskararen estatus juridikoari buruz. «Revue de droit linguistique» aldizkari juridikoaren komite editorialeko kidea da.

Bertsozalea da eta Berria egunkarian errugbiko kronikak idazten ditu.

Legelaria
---------

«Revue de droit linguistique» aldizkari juridikoaren komite editorialeko kidea da. Euskararen erabilera definitzen duten legeei buruz gogoeta egiteko, Udako Euskal Unibertsitatearen ekitaldi hauetan parte hartu du

### Hitzaldiak

* 2017: Frantses iraultzaz geroztik hizkuntza politikaren bilakaera. (UEU)

### Ikastaroak

* 2015: Euskararen lehentasuna eta hizkuntza prebentzioaren ikuspegia Euskal Herriko marko juridikoetan: etorkizuneko erronkak. Lankide hauekin: Iñigo Urrutia Libarona, Itsaso Olaizola Azurmendi (MOOC ikastaroa, UEU)

Bertsozalea
-----------

11 urterekin hasi zen bertsozaletzen. Xilabako (Zuberoa, Lapurdi eta Nafarroa Behereko Bertsularien Xapelketa) finalean aritu zen 2010ean eta 2012an eta Bertsolari Txapelketa Nagusian ere hartu zuen parte 2013an.[3][4]

Bertsularien Lagunak Elkarteko diruzain eta Lankuko Administrazio Kontseiluko kidea, 2018tik 2019ra Euskal Herriko Bertsozale Elkarteko lehendakaritza taldeko partaide izan zen.[5]

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Eneritz Zabaleta - Udaltop - Liferay» *Udaltop* (Noiz kontsultatua: 2021-05-05).
2. ↑    Zabaleta, Eneritz. «Eneritz Zabaleta» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-05-05).
3. 1 2   «Eneritz Zabaleta Apaolaza :: Inguma - Euskal komunitate zientifikoaren datu-basea» *www.inguma.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-05-05).

Kanpo estekak
-------------

* «Eneritz Zabaleta - Biografiak - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106710327
* **Identifikadoreak**
* Google Scholar: bRODnb0AAAAJ
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 3714262

 |

* Wd Datuak: Q106710327
1528ko azarotik Narvaezko espedizioan egindako bidea erakusten duen mapa. Cabeza de Vaca, Alonso del Castillo Maldonado, Andrés Dorantes de Carranza eta Estebanico Andrés Galveston uhartetik atera ziren, Ipar Amerikako kontinentea oinez indiarrekin zeharkatuz, zortzi urtez hego-mendebaldean zehar oinez bidaiatuz, 1536an Mexiko hirira iritsi arte.
**Narvaezen espedizioa** Espainiar Inperioko kanpaina bat izan zen, Espainiar Florida kolonizatzea helburu zuena. Pánfilo de Narváezek zuzendu zuen, eta hura izendatu zuten adelantado gisa gobernatzeko. 1528tik 1536ra bitarteko esplorazio-bidaia batean, gaur egun Estatu Batuak eta Mexikoko iparraldea denaren hegoaldea zeharkatu zuen. Espedizio horretatik bizirik atera ziren kideak Misisipi ibaia ikusi zuten lehen europarrak izan ziren, eta Mexiko eta Texasko golkoko kostaldea zeharkatu zuten.

Hasieran, 600 bat lagunek osatzen zuten espedizioa, Espainiako, Portugalgo eta Italiako gizonak barne. Hispaniola eta Kuba uharteetako Floridarako bidean eskalak eginez, urakan bat jasan zuen espedizioak, beste ekaitz batzuen artean. Tampako badiatik gertu lehorreratu ondoren, amerikar indioek eraso egin zieten, eta janari- eta gaixotasun-falta larriaren ondorioak jasan zituzten. 1528ko irailean, Floridatik Mexikora nabigatzeko saio baten ondoren, gizonetatik 80 bakarrik atera ziren bizirik Galveston uhartean (Texas) urakan berri batek ekortu ondoren. Hurrengo urteetan ia gizon guztiak hil ziren eta lau pertsona baino ez ziren bizirik atera.

1536an, bizirik atera ziren lau pertsona horiek —Álvar Núñez Cabeza de Vaca, Alonso del Castillo Maldonado, Andrés Dorantes de Carranza eta Estevanico, haren esklabo moroa— Espainiako herrikideekin elkartzea lortu zuten gaur egungo Mexiko Hirian. Espainiara itzuli ondoren, Cabeza de Vaca nabarmendu egin zen 1542an argitaratutako La Relación espedizio handiari buruz idatzi ondoren (hurrengo edizioetan Naufragios izena eman zioten).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Mark Sumner.  (30 de enero de 2011). *America, the artifact.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1277677

 |

* Wd Datuak: Q1277677
**Otxandioko gaztetxea** Otxandion (Bizkaia) dago.

Historia
--------

### Aurrekariak

1995-1996 urteetan, bertako gazteak antolatzen hasi eta laster konturatu ziren gaztetxe baten beharra zutela, jaiak, erakusketak, bazkariak, hitzaldiak... burutzeko. Une hartan, aukerak bi ziren: udaletxeari lokal bat eskatzea lehena eta bigarrena okupazioaren bidea hartzea.

### Lehen urratsak

Hasiera batean udaletxearekin hizketan hasi ziren eta euren arazoa azaldu zioten: herriko gazteek lokal bat behar zutela batzeko eta euren ekintzak aurrera eramateko. Udalaren erantzuna ezezko borobila izan zen. Hori ikusita eta etsipen handia izan arren, gazteek ez zuten etsi eta lanean jarraitu zuten. Gaztetxea izateko egokiak izan ahal ziren eraikin guztiak aztertu zituzten, ala nola hiltegia, zinema zaharra, herriko hainbat etxe huts, eta abar.

Hala ere, euren lehenengo urratsa herriari galdeketa bat egitea izan zen, gaiari buruz herriak zer iritzi zuen ikusteko. Emaitza gazteen aldekoa izan zen; herriko emaitzak eskuan hartuta herriko alderdi politiko guztiekin bildu ziren banan-banan, eta azkenerako erabaki zen udaletxean osoko bilkura bat egitea eta bertan azken erabakia hartzea. Plenoan gazteek beraien planteamendua azaldu zuten, galdeketaren emaitza eta gaztetxe izateko eurek aurreikusitako aukerak. Gainera, gaztetxeak martxan zeuden herrietako alkateen iritziak ere ezagutarazi zituzten, esaterako, Arrasate, Eskoriatza, Aretxabaleta, Dima eta Legutiokoena, aldeko iritzia hain zuzen ere.

Honekin guztiarekin, udalbatzan Euskal Herritarrok eta Eusko Alkartasuna alderdien aldeko botoekin erabaki zen Otxandioko alondegia edo kartzela zaharra gazteei ematea eta horrela herriko Gaztetxea izatea. Momentu horretatik aurrera gazteak jo eta su hasi ziren lanean gaztetxean. Proiektu serio bat egin zuten arkitekto batekin eta Bizkaiko Foru Aldundiaren oniritzia lortu zuten.

### Okupazioa

Baina, ezustean, Otxandioko Udalaren oniritzirik ez zuten lortu. Horiek horrela, denborak aurrera jarraitu zuen eta tentsioak gora egin zuen gazteen eta Udalaren artean. Udaletxean beste osoko bilkura bat egin zen gazteei abisurik eman barik. Bilkura horretan aurrez lortutako akordioa apurtu egin zen, Eusko Alkartasuna alderdiak atzera egin baitzuen.

Gazteen asmoa ez zen akordiorik apurtzea izan, baina jarrera ikusita (trabak, gezurrak, bileretara ez agertzea) argi gelditu zitzaien Udalak ez zuela interesik gaien. Hortaz, okupazioaren bidea hartzea erabaki zuten asanblada baten. Aipatzekoa da tentsiozko garai hauetan gazteek ekintzetan gogor jarraitu zutela, alde batetik betiko ekintzak aurrera eramanez eta beste alde batetik gaztetxeko obrak aurrera eramanez. Gaur egun, udalarekin akordio batera heldu eta gero, gaztetxea eraikitzen jarraitzen dute. Hasieran teilatua konpondu bazuten, hurrengo urteetan fatxada eraiki, eta azkenik gaztetxeko barrualde guztia eraikitzeko asmoa dute.

Kanpo estekak
-------------

* Otxandioko Gazte Asanbladaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265386

 |

* Wd Datuak: Q12265386
Osetiaren mapa.
**Osetia** (osetieraz Ир, Ирыстон, *Ir, Iryston*; errusieraz Осетия, *Osetiya*; georgieraz: ოსეთი, *Oset'i*) Kaukaso Handiko lurraldea da, gaur egun Errusiaren eta Georgiaren artean banatua dagoena: Ipar Osetia-Alania (Errusia) eta Hego Osetia (Georgia).

Historia
--------

Hunoek Volga eta Don ibaien ibarretan bizi ziren alanoen erreinua desegin ondoren (K. o.350-374) Kaukasoan geratu ziren alanoen ondorengoak dira gaur egungo osetiarrak.

XII. mendean kristau egin ziren. XIII. mendean, tartariarren inperioa Osetian barrena hedatu zenean, osetiarrak mendietan babestu ziren. Errusiaren eta Otomandar Inperioaren arteko gerraren ondoren (1768-1774) Osetia Errusia garailearen mendean geratu zen. Errusiaren kolonizazioa iparraldean hasi zen, 1784an Vladikavkazeko gotorlekua eraiki zutenez gero batez ere. 1919-1920 urteetan boltxebikeak eta Armada Zuriak Osetiako lurraldea beretzeko borrokatu ondoren, 1921etik aurrera, Kaukasiako Sobietar Errepublika Sozialista (SES) autonomoaren barruan geratu zen.

1922an Hego Osetiako lurralde autonomoa sortu zen Georgiako SESren barruan. 1924an Ipar Osetia Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federalaren (SESF) barruko lurralde autonomo bilakatu zen, eta 1936tik aurrera, SES autonomo. 1992az geroztik Ipar Osetia Errusiako Federazioko errepublika autonomoetako bat da.

1990ean Georgiako lehendakari Zviad Gamsakhurdiak Hego Osetiaren autonomia galarazi zuen, eta osetiarrak lurraldetik egotzi nahiaz salatua izan zen. Hego Osetia eta Georgiaren arteko harremanek okerrera egin zuten, eta gerra zibila piztu zen lurraldean, hildako eta erbesteratu asko eragin dituena. 1991eko abenduan osetiar herriaren Kongresuak Hego Osetiaren eta Ipar Osetiaren batasuna eta Errusiarekiko lotura aldarrikatu zituen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106955
* Commonscat Multimedia: Ossetia

---

 |

* Wd Datuak: Q106955
* Commonscat Multimedia: Ossetia
**Erokomeri** trikiti musikako talde bat da, 2014ko abenduan Azpeitian (Gipuzkoa) sortua.

Ibilbidea
---------

Taldea hiru azpeitiarrek, usurbildar batek eta lasartear batek osatua da, hasiera batean Arrasateko ingeniaritzako ikasleen jaian jotzeko helburuaz. Erromeriaz erromeria aritu ondoren, 2017an beren lehenengo diskoa kaleratu zuten: *Izan*. Diskoa hamar abestiz osatuta dago, eta kolaborazioak ditu letra eta ahotsei dagokienez. Kolaboratzaileetako batzuk dira Ane Labaka, Mikel Etxaburu, Jon Gurrutxaga, Ekhine Eizagirre, Jose Mari Agirretxe, Aiora Zulaika.

Diskografia
-----------

* *Izan* (2017, autoekoizpena)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Azpeitiko Kultur Mahaia.  (2015-07-09). «Erokomeri, "komeriaz betetako erromeria eroak"» *Uztarria* (Noiz kontsultatua: 2017-11-10).
2. ↑   «Erokomeri» *Badok euskal musikaren ataria* (Noiz kontsultatua: 2017-11-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069470

 |

* Wd Datuak: Q61069470
**PAOK F.C.** edo **PAOK Tesalonika** (grezieraz Πανθεσσαλονίκειος Αθλητικός Όμιλος Κωνσταντινουπολιτών, *Panthessalonikeios Athlitikós Ómilos Constantinoupoliton*, "Konstantinoplako Atletismo Elkarte Pan-Tesalonikarra") Greziako futbol talde bat da, egoitza eta jokolekua Tesalonika hirian dituena.

Historia
--------

1877an *Hermes Sports Club* sortu zen Tesalonikan eta honen futbolaren adarra 1926an sortu zen hasieran *AEK Thessaloniki* izenarekin.

Urterik onenak 1970 hamarkadan izan zituen, liga bat lortuz eta beste bitan bigarren eginez. Bi kopa ere eskuratu zituen jokaturiko sei finaletan. Bigarren liga 1985ekoa du.

XXI mendean beste bost kopa eskuratu ditu eta liga bat ere irabazi du, gaur egun Greziako talde indartsuenen artean dagoela erakutsiz.

Palmaresa
---------

### Grezian

* Greziako Superliga
	+ Txapelduna (3): 1976, 1985, 2019
	+ Bigarrena (10): 1973, 1978, 2009, 2013, 2014, 2017, 2018, 2020, 2021, 2022
* Greziako Kopa
	+ Txapelduna (8): 1972, 1974, 2001, 2003, 2017, 2018, 2019, 2021.
	+ Finalista (14): 1939, 1951, 1955, 1970, 1971, 1973, 1977, 1978, 1981, 1983, 1985, 1992, 2014, 2022.

Kanpo estekak
-------------

* **(Grezieraz)****(Ingelesez)****(Errusieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q204888
* Commonscat Multimedia: PAOK FC

---

 |

* Wd Datuak: Q204888
* Commonscat Multimedia: PAOK FC
**Oshimako Liburu Ilustratuen Museoa** munduko liburu ilustratuak gaitzat dituen museo publikoa da, Oshima zeritzon herrian sortua (Imizu hirian integratu den tokian orain), Japoniako Toyama Prefekturan. 1994ko abuztuaren 23an ireki zen. Toyama Prefeturako Museoen Elkarteko kidea.

Museoaren egitekoa da, bere estatutuen arabera, "Irudi-liburuen kulturaren bitartez, tokiko kultura berretsi eta hiri bizigarri baten garapenean lagundu".

Liburutegian, Museoak berak antolatu duen metodoaren arabera sailkatuta, 30 herrialdetako 10.000 liburu ilustratu berri eta zahar gordeak dituzte, 14 kategoriatan.

Eraikina
--------

Eraikina Itsuko Hasegawa arkitektoak diseinatu zuen. Hormigoi armatuzkoa da, zati batean altzairuzko egitura du; 3 solairu ditu, horietako bat lur azpian. 2000. urtean, Japiniako Arkitektura Publikoko VII. Saria irabazi zuen. Proiektuaren kostu osoa 1.600 milioi yen izan zen.

Emanaldi areto argitsu eta irekia du museoak, atrio batekin.

200 bat eserleku dituen antzerki aretoa ere badu. Hainbat aurkezpen eta adierazpenetarako leku gisa erabiltzen da, hala nola, irudi liburuen film emanaldiak, antzezlanak, musikalak, txotxongiloak, koruak, musika emanaldiak, hitzaldiak eta mintegiak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Oshima Museum of Picture Books - Virtual Tour of Japanese Architecture» *Archi Designer JAPAN* (Noiz kontsultatua: 2023-07-08).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, japonierazko Wikipediako «射水市大島絵本館» artikulutik itzuli da; zehazki, 2023-02-05eko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11458551
* Commonscat Multimedia: Oshima Museum of Picture Books

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 251876614

 |

* Wd Datuak: Q11458551
* Commonscat Multimedia: Oshima Museum of Picture Books
Orga ilara.
**Erosketa orga** batik bat supermerkatu eta azalera handiko beste saltokietan bezeroak erositako produktuak garraiatzeko ibilgailu bat da. Beste diseinu bat dutela, aireportu eta tren geltokietan ere aurki daitezke orgak maletak garraiatzeko. Bezeroak supermerkatuan zehar erosi behar dituen produktuak gurdira sartu eta kutxara iristean, produktuak banan banan ateratzen ditu, ordainketarako kontua egitearren. Gehienetan orgak supermerkatuetako kanpo aldera edo parkingera ere eraman daitezke, zama orgatik automobilera edo beste ibilgailu batera aldatzeko. Orgak ilaretan gordetze dira, bata bestearen atzetik, kanpo aldean zein barru aldean, leku txikiagoa har dezaten. Horretarako, erosketarako gurdiaren atzeko aldea altxatu egiten da, orgak bata bestearen barnean sartzeko. Ilara hauetatik orga bat hartu ahal izateko, orgak berak duen zirrikitu batetik txanpon bat sartu behar izaten da, ilarako aurreko orgarekin duen lotura askatzeko. Orga ilaran sartu eta aurreko orgarekin lotzean, txanpona berreskuratu egiten da.

Erosketa orgen edukiera 60-240 litrokoa izaten da. Haurrek gidatzeko orga txikiagoak ere daude supermerkatu askotan. Pisuari buruz, 80-150 kg zamak eraman ditzakete. Askotan, orgako alde bat zabaldu eta haur txikiak orga gainean eramateko eserleku bat izaten da. Orga gidatzen laguntzeko kautxuz estalitako lau gurpil mugikorren gainean ibiltzen dira. Orgak burdinazkoak, kaiola baten antzeko diseinuaz, edo plastikozkoak izan daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Merkataritza hiztegia (221. terminoa, 16. or)
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** Carro de compras, carro del supermercado, carretilla de las compras. 2009-07-22.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Orgen historia, *www.designboom.com* webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q796894
* Commonscat Multimedia: Shopping carts

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4538959-7
* LCCN: sh2001004229

 |

* Wd Datuak: Q796894
* Commonscat Multimedia: Shopping carts
**Nitrogenasa** nitrogenoaren finkapenean parte hartzen duen funtsezko entzima da, soilik hainbat bakterio eta zianobakteriotan dagoena. Entzima honek katalizatzen duen erreakzioa hau da:

N2 + 6 H + energia → 2 NH3
Nitrogenasari esker, beraz, hainbat prokariotok nitrogeno atmosferikoa (N2) nitrogeno organiko (NH3, NO3) bihurtzen dute. Lehenengo fase batean N2-a erreduzitu egiten da (amonioa sortuz), eta gero amonio hori forma organikora pasatzen da.

Nitrogeno atmosferikoaren molekulak (N≡N) lotura kobalente hirukoitza du. Molekula hori oso egonkorra da, eta bera puskatzeko aktibazio energia handia behar da. ATP molekulak energia hori ematen du, eta nitrogenasak (entzima guztien antzera) katalizatzaile gisa jarduterakoan aktibazio-energia hori jaisten du.

Nitrogenasak bi osagai ditu: *dinitrogenasa* eta *dinitrogenasa erreduktasa*. Dinitrogenasak burdina eta molibdenoa du, eta dinitrogenasa erreduktasak burdina besterik ez. Biek ala biek egitura proteikoa dute eta elkarrekin jarduten dute nitrogenoa erreduzitzeko.

Entzima hau oso sentikorra da oxigenoarekiko. Izan ere, oxigenoak nitrogenasaren jarduera inhibitzen du. Hori dela eta, nitrogenoaren finkapena egiten duten prokariotoek oxigenoaren sarrera galarazten duten egitura bereziak dituzte, nitrogenasa babesteko. Arestian aurkitutako bakterio batean (Streptomyces thermoautotrophicus) egiaztatu da arau horrekiko salbuespena, bere nitrogenasak oxigenoaren aurrean ere lan egiten baitu.

Katalizatzen dituen beste erreakzio batzuk
------------------------------------------

N≡N → 2 NH3 erreakzioa katalizatzeaz gain, nitrogenasak ere honako erreakzio hauek kataliza ditzake:

HC≡CH → H2C=CH2
N≡N–O → N2 + H2O
N≡N–N- → N2 + NH3
C≡N- → CH4, NH3, H3C–CH3, H2C=CH2 (CH3NH2)
N≡C–R → RCH3 + NH3
C≡N–R → CH4, H3C–CH3, H2C=CH2, C3H8, C3H6, RNH2
C=O=S → CO + H2S
O=C=O → CO + H2O
S=C=N- → H2S + HCN
S=C=O → H2S + CO
O=C=N- → H2O + HCN, CO + NH3
Ikusten denez, lotura hirukoitza eta bikoitza duten beste konposatu batzuk ere erreduzi ditzake nitrogenasak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q410381
* Commonscat Multimedia: Nitrogenase

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009591

 |

* Wd Datuak: Q410381
* Commonscat Multimedia: Nitrogenase
*Ez nahasi elektrooptikarekin*.
**Optoelektronika** argia sortu, detektatu eta kontrolatzen dituzten gailu elektronikoak aztertu eta erabiltzen dituen elektronikako adarra da. Testuinguru honetan *argi* terminoak argi ikusgaiaz gain sarritan gamma izpiak, X izpiak, ultramoreak eta infragorriak barneratzen ditu. Gailu optoelektronikoak elektriko-optiko edo optiko-elektriko transduktoreak dira, edo gailu hauek erabiltzen dituzten instrumentuak.

Askotan sinonimo bezala elektrooptika terminoa erabiltzen bada ere, azken hau fisikako adar zabalago bat da, eremu elektriko eta argiaren harteko elkarrekintza guztiak aztertzen dituena, gailu elektroniko baten parte izan ala ez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193091
* Commonscat Multimedia: Optoelectronics

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119328961 (data)
* GND: 4043687-1
* LCCN: sh85095201
* NKC: ph123773
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193091
* Commonscat Multimedia: Optoelectronics
PIIGS herrialdeak.
**PIGS** (ingelesez *Txerriak*) ekonomiaren alorrean Europako hegoaldeko lau herrialde (**P**ortugal, **I**talia, **G**rezia eta ***S**pain*) izendatzeko —batez ere testuinguru anglosaxoian— erabiltzen den akronimo peioratiboa da. Batzuetan **I**rlanda ere sartu da, akronimoa **PIIGS** bihurtu dela; bestetan, Irlandak Italia ordezkatu du, batez ere 2008ko krisialdia eta gero. Lau herrialdeak daude Eurogunean, eta laurek dituzte arazo ekonomiko larriak.

Historia
--------

Aspalditik erabiltzen da termino hau Europako historian, pobreak diren herrialde batzuetan hazkunde ekonomikoaren hauskortasuna adierazteko. PIGS hitza, hedabide anglosaxoiek, batez ere britainiarrek erabili zuten Europako Batasuneko hegoaldeko herrialde multzo bati erreferentzia egiten.

BRICS(Brasil, Errusia, India, Txina eta Hegoafrika) erabiltzen da ere baina kontrako asmorekin, BRICS adreiluak esan nahi du eta PIGS txerriak. Garatzen ari diren herrialde garrantzitsuenen artean ere zabaltzen ari da, JUG pitxerra esan nahi du ingelesez (Japonia, Erresuma Batua eta Alemania), munduko ranking ekonomiko posizio altuena lortu duten herrialdeei erreferentzia eginez.

2008ko irailean, Financial Timesen siglak erabiltzeak protestak piztu zituen Espainiako enpresarien eta Portugalgo ekonomia ministroen artean.

Herrialdeak
-----------

* Irlanda: Errenta altuak, merkatuaren burbuiak eta turismoaren sektoreak kolapso egin zuten ekonomiaren burbuila jasatzen.
* Italia: Soldata altuak eta defizita tasak ordaintzea aurrekontuetan, hala nola Napolesen eta Alitalian arazoen tratamendua.
* Espainia: soldata eta kostu altuak inportazio merkeetan, bere industria erdigunean jarri beharrean, egoitza-burbuila eta porrota arriskuan jarri.
* Portugal: soldata eta defizita handiak zituen
* Grezia: arestian aipatutako arrazoi gehienak.

Lotutako beste siglak
---------------------

* GIPSY: Ijito ingelesez, PIIGS-en talde berari egiten dio erreferentzia. 2010eko martxotik aurreraa hartzen da PIIGS terminoaren aurkako protesten aurrean.
* STUPID: Lerdo, ingelesez. Espainia, Turkia, Erresuma Batua, Portugal, Italia eta Dubai barne hartzen ditu. Krisi fiskalaren aurrean arazoak dituzten herrialdeei egiten die erreferientzia

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** *Europe's PIGS: Country by country* delako artikulua BBC News-en

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q217130
* Commonscat Multimedia: PIIGS

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q217130
* Commonscat Multimedia: PIIGS
Irakurmenaren Aurrerapenari buruzko Nazioarteko Azterlanak (***Progress in International Reading Literacy Study, PIRLS***) urteak daramatza Lehen Hezkuntzako 4. mailako ikasleen errendimendua ikertzen, funtsezko gaitasun batean: irakurmena. Lehen hezkuntzako laugarren mailako ikasleen irakurketaren (ulermenaren) lorpenari buruzko nazioarteko azterketa hau, bost urtean behin egin izan da, 2001etik aurrera. Hezkuntza Lorpena Ebaluatzeko Nazioarteko Elkarteak, ENA horrek antolatzen du. Haurren irakurketa-alfabetatzearen lorpena neurtzeko diseinatuta dago, lorpen-joeren etorkizuneko azterketetarako oinarri bat emateko, eta haurren eskolako eta etxeko esperientziei buruzko informazioa biltzeko.

Lekuan lekuko bilakaerak eta alboko herrialdeekiko konparazioak egiteko erabiltzen da.

Esate baterako, 2016. urteko neurketan 60 herrialdek eta estatu gabeko erakundek baino gehiagok hartu zuten parte PIRLS 2016ko programan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «PIRLS - ISEI - IVEI» *isei-ivei.hezkuntza.net* (Noiz kontsultatua: 2020-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* PISA txostena.
* TIMSS.
* TALIS.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** http://www.iea.nl/pirls-progress-international-reading-literacy-study *PIRLS*
* **(Ingelesez)** PIRLS.org.
* **(Ingelesez)** PIRLS - Publications.
* **(Ingelesez)** PIRLS - Publications.
* **(Ingelesez)** PIRLS - Publications.
* **(Ingelesez)** timssandpirls.bc.edu.
* **(Ingelesez)** PIRLS Summary.
* **(Ingelesez)** U.S. PIRLS and ePIRLS 2016 Technical Report and User’s Guide, JULY 2019

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q316337

 |

* Wd Datuak: Q316337