recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ignacio Untzeta Urkizu** (XIX. mendearen amaiera, Bergara, Gipuzkoa - 1981eko apirilaren 10a, Biarritz, Lapurdi) euskal herritar politikari abertzale eta jeltzale bat izan zen. 25 urterekin Bergara jaioterriko alkatea izan zen (garai hartan legalki alkate izateko gutxieneko adina), Euskal Herri osoko lehenbiziko alkate abertzalea bilakatuz.

Ondoren bere bizilekua Gasteiz hirian ezarri eta Araba Buru Batzarreko presidentea izan zen. 1937an Espainiako Gerra Zibila galdurik, EAJko beste hainbat buruzagiekin batera erbestera joateko aukera izanik, eusko Gudarosteko gudariekin Santoñan gelditzea nahiago izan zuen. Heriotzera zigortu zuten, bi urtera zigorra bizi guztirako espetxera aldatuz.

El Dueso, Burgos eta Larrinagako espetxeetatik iragan zen, 1943an askatasuna berreskuratu zuelarik. Ondoren Erresistentzia Kontseilako kide bilakatu zen. 1948an atxilotu eta Larrinagako espetxean preso sartu zuten. Epaitua izan eta 12 urtetako espetxe zigorra ipini zioten. Komisaldegira zeramatelarik ihes egin eta Lapurdira igaro zen, han Euskadi Buru Batzarrera gehitu zelarik, EAJren barne erakunde honetako presidentea birritan izan zelarik: 1962-1971an Joseba Rezola eta Jesus Solaunekin batera, eta 1975-1977 bitartean. 1950eko hamarkadako lehenbiziko urtetatik 1971 urterarte *Alderdi* aldizkariko zuzendaria izan zen, bai eta Radio Euzkadi irrati kateko euskarazko ahotsa edo esataria ere, Nazioarteko Euskal Biltzarran izan zen gisa. 1981eko apirilaren 10an Biarritzen zendu zen.

Kanpo estekak
-------------

* Ignacio Untzerari buruzko biografia eta irudia. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org **(Gaztelaniaz)**

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Jose Agerre** | **EBBko presidenteaJoseba Rezola, Jesus Solaun eta Ignacio Untzetarekin osaturiko Zuzendaritza BatzordeaFitxategi:Logopnv 4 (1).jpg**1962 - 1971 | Ondorengoa**Mikel Isasi** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Mikel Isasi** | **EBBko presidenteaFitxategi:Logopnv 4 (1).jpg**1975 - 1977 | Ondorengoa**Carlos Garaikoetxea** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259470

 |

* Wd Datuak: Q12259470
**Horacio Quiroga** (Salto, Uruguai, 1878ko abenduaren 31 - Buenos Aires, Argentina, 1937ko otsailaren 19a) Uruguaiko idazlea izan zen.

Biografia
---------

Ezbehar asko izan zituen bizitzan; adiskide bat hil zuen nahi gabe, eta haren lehen emazteak bere burua hil zuen. Hasieran modernismoaren eta, bereziki, Leopoldo Lugones idazlearen eragina izan zuen. *La revista* aldizkari modernistan parte hartu zuen, eta 1901ean *Los arrecifes de coral* (*Koral arrezifeak*) olerki eta hitz lauko bilduma argitaratu zuen.

1902an, argazkilari gisa parte hartu zuen Lugonesek, Misiones oihanera antolatu zuen bidaian. Harrezkero, Chaco eskualdean eta Misiones oihanean bizi izan zen.

Lanak
-----

Bi eleberri labur idatzi zituen: *Historia de un amor turbio* (1908, *Amodio nahasi baten historia*) eta *Pasado amor* (1929, *Maitasun iragana*). Gainerakoan, ipuinak idatzi zituen. Ipuin-idazlearen dekalogo bat idatzi zuen, ipuinari buruz zituen ideiak eta gehien maite zituen ipuingileak aipatzen zituena: Poe, Maupassant, Kipling eta Txekhov. Ipuin gehienak egunkari eta aldizkarietan argitaratu zituen, eta gero, liburuetan bildu. Oihana du ipuin askoren gertalekua, eta gizonaren eta izadiaren arteko gatazka dute gaitzat. Errealismo magikoa deritzanaren aitzindaria izan zen. Eritasun larri bat zuela jakinik, bere buruaz beste egin zuen.

Idazlanak: *Cuentos de amor, de locura y de muerte* (1917, *Maitasunezko, eromenezko eta heriotzazko ipuinak*), *Cuentos de la selva* (1918, *Oihaneko ipuinak*), *El salvaje* (1919, *Basatia*); *El desierto* (1924, *Basamortua*), *La gallina degollada y otros cuentos* (1925, *Lepo egindako oiloa eta beste ipuin batzuk*), *Anaconda* (1921), *Los desterrados* (1926, *Erbesteratuak*).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Horacio Quiroga*** Aldatu lotura Wikidatan |

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Bibliografia
------------

* Quiroga, Horacio; Maio, Sara (itzul.): *Ipuinlari hobezinaren dekalogoa*. - Egan, 2013-3/4, 190-191.
* Quiroga, Horacio; Maio, Sara (itzul.): *Ipuinlari hobezinaren manual edo eskuarra*. - Egan, 2013-3/4, 192-197.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16864
* Commonscat Multimedia: Horacio Quiroga

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 19689428
* ISNI: 0000 0001 2277 1648
* BNA: 000023857
* BNE: XX1069397
* BNF: 12016648r (data)
* BNC: 000036192
* CANTIC: a10834941
* GND: 118787543
* LCCN: n81059872
* NDL: 00473428
* NKC: jn19990006772
* NLA: 36485576
* CiNii: DA02150718
* SNAC: w6902qm4
* SUDOC: 028302990
* BIBSYS: 10018563
* UB: a1004763
* autores.uy: 387
* ICCU: CFIV071979
* Open Library: OL70874A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05060/eu\_q\_0075/q0075
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 5094

 |

* Wd Datuak: Q16864
* Commonscat Multimedia: Horacio Quiroga
**Pilar Claver Labayro** (Izaba, Nafarroa Garaia, 1918 - Paris, 2000) aktibista errepublikarra izan zen. Komunista.

Alemaniarren aurkako lehen manifestazioa eragin zuen Anguleman 1942ko hasieran, Marsellesa abestuz.

Nafarroako Unibertsitate Publikoak nafar errepublikarren exilioari buruz egindako estudio bateko zerrendan agertzen da haren izena.

Biografia
---------

Izaban jaio zen Pilar Claver. Haren ama Maria Labayro izan zen, komunista, errepublikarra.Pilarrek, Espainiako Gerra Zibilaren garaian, haren amak bezala, erbestea ezagutu zuen, lehenengo Katalunian eta ondoren Frantzian.

Frantzian exiliaturik zegoela alemaniarren aurkako lehen manifestazioa eragin zuen Anguleman 1942ko hasieran, Marsellesa abestuz.Pilarrek eta bere Marsellesak, Casablanca filmeko eszena bat inspiratu zuten ereserki hau ikono unibertsal mailara igo zuena.

Robert Casas eta Salvador Guasch PSUCeko katalanekin *Solidaridad Española* sortu zuen Pilarrek Charenten. Bere etxea gerrillarien base eta gordeleku izan zen. Ihes sare batekin kolaboratu zuen. Askapenaren ondoren, Espainiako Emakume Antifaxisten Batasuneko (AMAE) kide izan zen Parisen, baita Espainiako emigratuen eskubide zibiko eta sozialak defendatzeko *Iberia Cultura* elkarteko partaide ere.

2000 urtean hil zen eta hirukolorekoan bilduta lurperatua izatea eskatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Unknown.  (2015-06-05). «La H/historia en la memoria: Memorial PCE [CL»] *La H/historia en la memoria* (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).
2. ↑   Claver, Pilar. *El Exilio más oculto.*  José Ramón ZABALA -Hamaika Bide Elkartea ISBN http://hamaikabide.eus/wp-content/uploads/2014/05/ElExilioMasOculto.pdf..
3. 1 2    «Emakumeak makian: diskrezioaren ausardia» *Argia* 2001-07-08 (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).
4. ↑   «UCR: Comunistas navarros en la República» *www.unidadcivicaporlarepublica.es* (Noiz kontsultatua: 2020-03-24).
5. ↑   «El Sueño Igualitario» *www.cazarabet.com* (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** «De Isaba a Casablanca» *El Correo* 2015-11-21 (Noiz kontsultatua: 2020-03-24).
7. ↑   «Pilar Claver Lavayro» *www.ehk.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).
8. ↑   «UCR: Comunistas navarros en la República» *www.unidadcivicaporlarepublica.es* (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q88470525

 |

* Wd Datuak: Q88470525
**Carlos Roberto Reina Idiáquez** (Comayagüela, 1926 - Tegucigalpa, 2003) hondurastar politikaria izan zen. Hondurasko Errepublikaren lehendakaria (1994-1998). Politiko liberalen familia batean hazi eta hezia. Lege eta nazioarteko zuzenbide-ikasketak egin zituen, Hondurasen, Parisen, eta Cambridge eta Londresen. 1944an, Tiburcio Carías diktadorearen aurkako manifestazio batean parte hartzeagatik, kartzelan sartu zuten bost hilabetez. 1945ean El Salvadorrera erbesteratu zen, 1947 arte. Diplomatiko gisa, Hondurasko delegazioko negozio-idazkari izan zen, Londresen (1956-1957), eta enbaxadore, Frantzian (1960-1963). Hondurasera itzuli zenean, kartzelan sartu zuten berriro (1963-1968), Oswaldo López Arellano koronelaren gobernu militarraren garaian. Alderdi Liberalaren barruan, barne-kontrolaren ardura izan zuen 1970eko hamarraldiaren hasiera arte; orduan alderdiko sektore kontserbadoreenak, Modesto Rodasen gidaritzapean, ezkertiartzat baztertu zuen. 1970etik aurrera, Hondurasko lehendakari hautatu zuten arte, eskolak eman zituen unibertsitatean. 1979-1985 bitartean Amerika Arteko Giza Eskubideen Auzitegiko lehendakari izan zen. Hurrengo urteetan, bere herrialdea ordezkatu zuen Hagan, Nazio Batuen Nazioarteko Justizia Auzitegian, Hondurasen eta El Salvadorren arteko muga auzi bat konpontzeko. 1993an hauteskundeetan lehendakari hautatu zuten (botoen %54a), Hondurasko Alderdi Liberalaren aldetik. Bere politikaren bi zutabe nagusiak giza eskubideen defentsa eta arazo sozialen konponbidea izan ziren. 1998an Carlos Roberto Flores alderdikideak hartu zuen kargua. 1998-1999 urte bitartean, Erdialdeko Ameriketako Parlamentuko (*Parlacen*) lehendakaria izan zen. Azkenik, 2003. urteko abuztuan, Carlos Roberto Reinak bere burua tiro batez hil zuen. Bere suizidioren arrazoia gaixotasun jasanezin bat izan daitekeela uste da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q879219
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 16440629
* ISNI: 0000 0000 7862 1991
* GND: 121478572
* LCCN: n93064414
* SUDOC: 085125016
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05093/eu\_r\_0306/r0306

 |

* Wd Datuak: Q879219
**André Robert** (New York, AEB, 1929 - Montreal, Kanada, 1993) kanadar zientzialaria izan zen. New Yorken jaioa zen arren, gaztetan emigratu zen Kanadara, Quebec-era, hain zuzen, eta hango hiritartasuna eskuratu zuen 1967. urtean. Unibertsitateko ikasketak Laval Unibertsitatean egin zituen lehenik, eta zientzietako lizentzia eskuratu zuen gero, 1952an; ondoren, Torontoko Unibertsitatean jardun zuen 1953 arte, eta, azkenik, doktoregoa atera zuen McGill Unibertsitatean, 1965ean. Kanadako Meteorologia Zerbitzuan hasi zen lanean, eguraldi-iragarpenak egiten, baina 1959an ikerketa-sailera aldatu zuten, eta han hasi zen eguratsari buruzko iragarpenak egiteko ereduak prestatzen. Bera izan zen, hain zuzen ere, eguratsaren zirkulazio orokorra konputagailu baten bidez arrakastaz itxuratzen lehenengoa. 1963 eta 1970 bitarteko urteetan, Robert izan zen munduko zientzialari bakarra eguraldi-iragarpenak egiteko eredu espektrala eta eskema sasilagrangetarra erabili zituena, ordura arteko metodo lagrangetarrak eta berak sorturiko eskema erdi inplizituak erabiliz. Alor horretan lanean ziharduten beste hainbat ikertzailek ez bezala, Robertek zenbakizko metodo eraginkorrak diseinatzen zituen lehenik, zehaztasun-maila gorena lortzeko moduan, ahalik eta kalkulu eta eragiketa gutxien eginez. Berak diseinaturiko metodoak luzerako eguraldi-iragarpenak egiteko eta eguraldiari buruzko ikerketak egiteko ereduetan erabiltzen dira gaur egun.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2848553
* Commonscat Multimedia: André Robert (canadian meteorologist)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 56521300
* ISNI: 0000 0000 7997 2937
* LCCN: nr98006279
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05129/eu\_r\_0666/r0666

 |

* Wd Datuak: Q2848553
* Commonscat Multimedia: André Robert (canadian meteorologist)
**Augusto Pérez Garmendia** (Tafalla, Nafarroa Garaia, 1899 - Iruñea, Nafarroa Garaia, 1936) Espainiako Armadako komandantea izan zen. 1936ko gerran Gobernu hautetsiaren alde borrokatu zen, eta 1936an Estatu Nagusiko komandantea zen Donostian.

Bizitza
-------

Ofizialki bere postua Oviedon zuenez, Asturiasera joatea eskatu zuen altxamenduaren berri izan eta berehala. Hala ere, Gipuzkoako Gobernadore Zibilak eskatu zion gera zedila Euskal Herrian, Errepublikari leial zitzaizkion militar profesional gutxi zituztelako hemen.

Donostian armarik eta muniziorik ez zegoenez, 1936ko uztailaren 21an Gasteiza joateko 60 ibilgailuko espedizioa prestatu zuen, han Camilo Alonso Vega teniente-koronela altxamendu faxistari batu zitzaiolako. Altxatuak menperatzeko eta Eusko Gudarostea armaz hornitzeko espedizio hartan, Bizkaitik ateratako Joaquín Vidal Munarrizen laguntza izan behar zuen. Bidean Loiolan koarteleraturiko artilleriaren eta ingeniarien laguntza jasotzea espero zuen, baina José Vallespín Cobián teniente-koronelaren agindupeko kuartel hura altxatu egin zen. Orduan, Arrasatetik infanteria zutabea bildu eta Eibarra jo zuen, han armak eta milizianoak lortzeko. Donostiara itzultzea erabaki zuen, eta errepublikanoek Bilbotik Gasteiz konkistatzeko beste espedizio bat prestatu behar izan zuten.

Uztailaren 22an Donostian sartu zen, eta hurrengo egunean Loiolako kuartela eta altxatuek harturiko beste eraikinak berreskuratu zituen. Hortik Oiartzun aldera jo zuen. Hantxe frankistek uztailaren 28an zauritu eta harrapatu zuten. Iruñera eraman zuten, eta zenbait egun geroago hil zen zaindu ez zizkioten zauriez.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Augusto Pérez Garmendia» *Auñamendi Eusko Entziklopedia.* .
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Barruso, Pedro.  (1996). *Verano y revolución. La guerra civil en Gipuzkoa (julio-septiembre de 1936).*  Donostia: Haramburu.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3751681
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 26145244371474481215
* BNE: XX1652883
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 124040

 |

* Wd Datuak: Q3751681
**Maite Barnetxe**, jatorrizko izenez **Maite Ameztoi Castorene** (Bidarrai, 1941 - Biarritz, 1986ko abuztua), euskal herritar kazetari eta zinegilea izan zen. Euskarazko telebistaren aitzindaritzat hartzen da.

Biografia
---------

Maite Ameztoi Castorene Bidarraiko Barnetxe baserrian jaio zen. Lehenbiziko ikasketak herriko eskolan egin ondoren, Uztaritzeko mojen ikastetxean musika eta idazkaritza ikasi zuen eta Biarritzeko Bréguet hegazkin
lantegian lanean hasi zen.

1963an *Côte Basque* frantsesezko irratian idazkari lanpostua lortu zuen. 1966an, egunero bost minutuko saioa euskaraz egitea erabaki zutenean, Maiteri eskaini zioten horren ardura. Eginkizun horretan, besteak beste, Janbattitt Dirassar, Ramuntxo Kanblong eta Gexan Lantziri izan zituen kolaboratzaile.

1971an, Mixel Intxausperen ahaleginari esker, Frantziako Telebista Publikoa hilabetero 15 minutuko bi saio euskaraz ematen hasi zen. Emankizun horiek egiteko Maite Barnetxe hautatu zuten. Ondoko bi hamarkadetan 300 emanaldi inguru egin zituen, 75 ordu denetara, eta ETB sortu arte hori izan zen euskarazko telebista bakarra. Dena bere gain izaten zuen: saioen gidoiak egitea, filmatzea, aurkeztea eta editatzea. Horrez gainera, saio horiek garai hartako paregabeko testigantza dira: pastoralak, Etxahun-Iruri, Leon Dongaitz pilotaria, Lekorneko iruleak, ikastolen hasiera, Xalbador eta Mattin bertsolariak, Francoren heriotza, Piarres Lafitte euskalaria, Hazparneko zapatagintzaren krisia, Mixel Labéguerie, Estitxu, Errobi, Niko Etxart, Maite Idirin eta Pantxoa eta Peio kantariak... Emankizun bilduma osoa Euskal kultur erakundean kontsultagarri dago gaur egun. 1978an, Frantziako Telebistaren errealizatzaile-karnet ofiziala eskuratu zuen.

Maite Barnetxe 1986ko abuztuan hil zen. Haren omenez, 1994an ETBk Maite Barnetxe saria sortu zuen.

2018tik aurrera posible da 1971 eta 1985 artean FR3 katean hedatu ziren "Euskal Herria Orai eta Gero" 300 telebista emankizunak Euskal kultur erakundeko egoitzan (Lota Jauregia, Uztaritze) ikustea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Arozamena Ayala, Ainhoa, Maite Barnetxe Auñamendi Eusko Entziklopedia. Euskomedia.org
2. 1 2 3  Arbelbide, Xipri, Maite Barnetxe *Bidegileak* saila. Euskomedia.org
3. ↑  Bedaxagar, Maider, "Maite Barnetche (1941-1986): euskarazko irrati eta telebistaren ama" Mintzoak.eus
4. ↑  Amatiño: Maite Barnetche Eibar.org
5. ↑  Arbelbide, Nora, Omenaldia Maite Barnetxeri[*Betiko hautsitako esteka*] Paperekoa.berria.info
6. ↑    «Maite Barnetxe (1941-1986) kazetariaren telebista emankizunak Uztaritzen ikusgai» *sustatu.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-11-01).

Kanpo estekak
-------------

* Bidegileak bilduma: Maite Barnetxe.
* "Euskal Herria Orai eta Gero" (1971-1986) emankizunen zerrenda

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16518271
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 203302231
* ISNI: 0000 0001 3882 621X
* BNE: XX5167370
* SUDOC: 120789027
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 19851

 |

* Wd Datuak: Q16518271
**Pedro Fernandes de Queirós** (Evora, Portugal, 1560 - Panama, Espainia Berriko Erregeorderria, 1615) itsasgizona eta esploratzailea izan zen. Espainiako koroaren zerbitzura aritu zen, eta Ozeano Barean zehar egindako bidaiengatik da ezaguna.

1595. urtean Alvaro de Mendañarekin Filipinetako uharteetara joan zen, Perutik abiatuta. Queirósek Itsaso Bareko kontinente ezezaguna (*Terra Australis*) aurkitu nahi zuen, eta horretarako laguntza eske joan zen Limara. Han, horretarako baimena eta laguntzak ukatu zizkioten, eta Espainiara joan zen eta gero Erromara (1600). Klemente VIII.a Aita Santuak lagunduta, 1605. urtean Peruko Callao portutik irten zen hiru itsasontzirekin. 1.000 legoa lurrik aurkitu gabe egin ondoren, Pomotu uharteetara iritsi zen. Kontinentea eta bertako aberastasunak aurkitzen ez zituenez, ontziaren norabidea aldatzea erabaki zuen. Zenbaiten ustez, norabide-aldaketa horrek desbideratu zuen, hain zuzen, Australiako bidetik. Azkenik, Espiritu Santo uhartera iritsi zen (Hebrida Berriak) eta Australia izena eman zion, bila zebilen kontinentea aurkitu zuelakoan. Kostaldea aztertzen ari zela, haizeak ontziak desbideratu zituen eta Queirósek, gaixotu ondoren, Acapulcora itzultzea erabaki zuen. 1606an iritsi zen, eta, hurrengo urtean, Espainiara itzuli zen. Gogor saiatu ondoren, Perutik beste espedizio bat egiteko baimena jaso zuen, baina Nueva Españara iritsi eta berehala hil zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q313633
* Commonscat Multimedia: Pedro Fernández de Quirós

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 99507658
* ISNI: 0000 0001 1777 0907
* BNE: XX1064797
* BNF: 12072391b (data)
* CANTIC: a11267161
* GND: 118974076
* LCCN: n50051770
* NLA: 58771289
* CiNii: DA02161962
* SNAC: w6n31612
* SUDOC: 031089283
* BIBSYS: 2007360
* ICCU: BVEV074492
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05056/eu\_q\_0031/q0031
* DBE: url
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 856
* Gutenberg proiektua: 41030

 |

* Wd Datuak: Q313633
* Commonscat Multimedia: Pedro Fernández de Quirós
**Mel Powell** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1923 - 1998) musikaria izan zen, musikagilea, piano-jotzailea eta musika-irakaslea. 1990eko Pulitzer saria irabazi zuen *Duplicates* bi piano eta orkestrarentzako kontzertuko musikarengatik. Bere konposizioetako askotan hamabi tonuko teknika modernoak erabiltzen zituen. Halaber, musika elektronikoko aitzindarietako bat izan zen. Powellen konposizio nagusiak *Filigree Setting* (1959) eta *Haiku Setting* (1960) dira, lau hari-tresnatarakoa aurrenekoa, eta ahots eta pianorako bigarrena.

Bizitza
-------

Piano-jotzaile eta musika-moldatzaile gisa hasi zuen bere musika karrera, Benny Goodmanen orkestran, 1942tik 1944ra bitartean. Gero, aire-armadako Gleen Miller Army Air Force Banden jo zuen. 1940ko hamarraldiaren bukaeran, jazz-jotzaile onenetako bat zen. Dena dela, jazz-ikasketak alde batera utzita, musika klasikoko ikasketak egin zituen (1952), Yale Unibertsitatean, Paul Hindemith musikagilea irakasle zuela. 1950eko hamarraldiaren erdialdean eskolak eman zituen Mannes Collegen, New Yorkeko unibertsitate-hirian. Yalera itzulita, eskolak eman zituen 1957tik 1969ra; gero konposizio-fakultateko zuzendari izan zen, bai eta Estatu Batuetako musika elektronikoko lehen estudioetako batekoa ere. 1969an eskolak ematen hasi zen Kaliforniako Arte Institutuko musika-eskolan, eta eskolako dekanoa izan zen 1970eko hamarraldian.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q743673
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 39562974
* ISNI: 0000 0000 8118 7612
* BNE: XX917213
* BNF: 13898637r (data)
* GND: 134070860
* LCCN: n81146961
* NKC: xx0167590
* CiNii: DA10558451
* SNAC: w6m61x3c
* SUDOC: 073263362
* BIBSYS: 7027956
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04972/eu\_p\_2898/p2898

 |

* Wd Datuak: Q743673
**Domingo Mitxelena Eizagirre** (Orio, 1894ko martxoak 9 - Orio, 1959ko maiatzak 9) euskal arraunlari onenetako bat izan zen Kontxako 8 Bandera irabazi baitzituen, lehenengo lauak arraunlari gisa eta beste lauak patroi lanetan.

Kirol ibilbidea
---------------

Arrantzalea zen eta 1916an hartu zuen parte lehenengo aldiz Orioko traineruan, eta urte hartan Manuel Olaizola patroi zuen ontziak Kontxako Bandera irabazi zuen. Berriz ere Olaizolaren esanetan 1919an Kontxa irabazi zuen eta hurrengo bietan, 1923 eta 1925ean Antonio Maria Uranga izan zen patroia.

Urte batzutan trainerurik atera gabe egon ondoren 1933an Orion *Emen Gatoxtik* arraun elkartea sortu zen eta Domingo Mitxelena, ordurarte arraunlari aritu zena patroi ezarri zuten eta lehenengo urte bietan Kontxako Banderan garaipena lortu zuten. 1935eko Banderan ere faborito argiak ziren, batez ere traineru iraultzailea ekarri zutelako, baina itsaso txarra tokatu zen eta trainerua uharte parean urez bete eta erretiratu beharra izan zuen. Urte haietan Bilbo aldean ere hainbat estropada irabazi zituen Oriok.

Gerra Zibilaren ondoren 1942an itzuli zen Domingo Mitxelena patroi lanetara eta 1942 eta 1944ean bere azkenengo Kontxako Banderak irabazi zituen. 1943an ere denborarik onena egin zuen Oriok baina garai hartan ohorezko txandakoek bakarrik irabazi ahal zuten Bandera, beraz esku hutsik gelditu ziren. Aipatzekoa da 1943an Kantauriko Txapelketa antolatu zela eta bertan Santander, Bilbo eta Donostiako estropadetako denborak gehituz sailkapena osatu zen. Oriok irabazi zuen Pedreñaren aurretik.

Domingo Mitxelenaren azkenengo garaipena 1946ko Espainiako Txapelketa izan zen. Azkenengo denboraldia aldiz 1947koa, 53 urte zituela, eta kontxan zein Espainiako txapelketan bigarren egin zuen.

Palmaresa
---------

* Kontxako Banderak (8): 1916, 1919, 1923, 1925, 1933, 1934, 1942, 1944.
* Kantauriko Traineru Txapelketa (1): 1943.
* Espainiako Traineru Txapelketak (1): 1946.
* Bilboko estropada zaharrak (5):
	+ Portugalete: 1934, 1935, 1943.
	+ Bizkaiko Foru Aldundia: 1935, 1942.

Ikus, gainera
-------------

* Orio Arraunketa Elkartea
* Kontxako Bandera

Bibliografia
------------

* *Orio en el Remo, 75 años de historia*, Luis Azcue Aldaz

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Auñamendi Eusko Entziklopedia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16516883
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 95662

 |

* Wd Datuak: Q16516883
**Francisco Larrañaga Albizu**, ***Txikito Iraetakoa*** goitizenaz ezagunagoa (Zestoa, Gipuzkoa, 1913ko irailaren 14a - Zarautz, 1979ko azaroaren 19a) esku huskako pilotaria izan zen. Zestoako Iraeta auzoan jaio zen, hortik zetorkion goitizena. Esku huskako pilotaritzat nabarmendu zen, 1930 eta 1940ko hamarkadetan. Buruz Buruko Txapelketa Nagusiaren eta Binakako Txapelketa Nagusiaren lehen finalak jokatu zituen.

Kirol ibilbidea
---------------

1931n egin zuen debuta. Pilotan egin zituen urterik hoberenak, Espainiako Gerra Zibileko eta gerra ondorengo lehen urteak izan ziren, 1937 eta 1942 bitartean.

1940an jokatu zen lehenengo Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusi ofizialean parte hartu zuen, eta ordu arte txapeldun ofiziosoa zen Atano III.aren aurka finala jokatzeko sailkatu zen. 1940ko abuztuak 11n, Donostiako Groseko pilotalekuan, Atano III.a handiak 22-8 emaitzarekin garaitu zuen Txikito Iraetakoa.

Hurrengo urtean, Esku Huskako Binakako Pilota Txapelketa Nagusia jokatu zen lehenengoz, eta Txikito finalera iritsi zen, bikotetzat Miguel Gallastegi eibartar atzelaria zuela. Txapelketa ligaxka eran jokatu zen, eta Txikito Iraetakoak eta Miguel Gallastegik galdu egin zuten Onaindiaren eta Urtzelairen aurka.

1942an, berriz parte hartu zuen Esku Huskako Buruz Buruko Txapelketan, eta Gallastegik kanporatu zuen. Bitxia bada ere, bere txapel bakarra 1945ean lortu zuen, Esku Huskako Binakako Txapelketako finalean Onaindia ordezkatuta; Onaindia, ordu arte txapelketa osoa jokatu ondoren, lesionatu egin baitzen. Txikito Iraetakoak eta Lazkanok osatutako bikoteak Atano IV.a eta Atano VII.a anaiek osatutakoa garaitu zuen finalean, 22-21.

Zestoako Iraeta auzoko pilotalekuak, gaur egun, *Txikito Iraetakoa pilotalekua* du izena.

Miguel Gallastegi (ezkerrean) eta Txikito Iraetakoa (eskuinean), Esku Huskako Binakako Pilota Txapelketa Nagusiko txapeldunordeak izan ziren 1941ean.

Buruz buruko finala
-------------------

| Urtea | Txapelduna | Txapeldunordea | Emaitza | Pilotalekua |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1940 | Atano III.a | **Txikito Iraetakoa** | 22-08 | Gros pilotalekua |

Binakako finalak
----------------

| Urtea | Txapeldunak | Txapeldunordeak | Emaitza | Pilotalekua |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1940-41 | Onaindia - Urtzelai II.a | **Txikito Iraetakoa** - Miguel Gallastegi | 22-18  | Gros pilotalekua |
| 1945 | **Txikito Iraetakoa**  - Mariano Lazkano | Atano VII.a - Atano IV.a | 22-17 | Gros pilotalekua |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ligaxka eran jokatu zen.
2. ↑  Txikito Iraetakoak ordezkatu zuen Onaindia finalean, Onaindiak txapelketako gainerako partidak jokatu eta gero.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3751678
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 86035

 |

* Wd Datuak: Q3751678
**Juan Mari Larrañaga "Txiki"** (Zarautz, Gipuzkoa, 1968 - Zarautz, Gipuzkoa, 1998ko urriaren 24a) Orioko traineruaren patroi zarauztar ezaguna izan zen. 90. hamarkadaren amaiera aldera Kontxako 3 Bandera, 3 Euskal Liga eta Espainiako 3 Txapelketa lortu zituen besteak beste. Guztira 51 bandera eskuratu zituen.

Kirol ibilbidea
---------------

Zarauztarra izanik bertako arraun taldean hasi zen eta elkarteak inoiz lorturiko lehenengo bandera bera patroi zela eskuratu zuen, 1985ean, kadete mailako batelean.

1992an Jose Luis Kortak Oriora eraman zuen eta urtetik urtera estropada gehiago jokatzen hasi zen. Lehenengo titulu handia 1993ko Espainiako Txapelketa izan zuen. 1996 eta 1997 denboraldiak bikainak izan ziren oriotarrentzat eta Korta eta Txiki akldatuz ibili ziren *Kanpa* traineruaren txopan. Horrela 1996an bera izan zen Kontxako Banderan patroi titularra eta 1997an sailkapen estropada baino ez zuen jokatu. Urte honen bukaeran Jose Luis Korta Castro Urdialesera joan zen eta 1998an berak jokatu zituen estropada guztiak. Urte bikaina izan zen 14 estropada irabazi baitzituen, tartean Liga, Kontxa eta Espainiako Txapelketak.

Heriotza eta omenaldia
----------------------

1998ko urriaren 24 gauean auto istripua izan zuen bere etxetik 100 metrotara. Hurrengo egunetan hainbat omenaldi jaso zituen eta meza jendetsuak izan ziren Zarautzen eta hurrengo egunean Orion.

Azaroaren 29an arraun munduak omenaldia egin zion Orion. Meza nagusia eta ondoren udaletxean irabazitako lehen bandera (Zarauzko kadeteena) eta 1997ko Kontxaren trofeo dedikatua eman zitzaion familiari. Hamabietan Orioren *Txiki* traineru berria uretaratu zen eta ondoren bi estropada izan ziren ibaian. Lehenengoan Juan Carlos Fontanek gidaturiko Gipuzkoako selekzioa gailendu zitzaion Bizkaikoari eta bigarren estropadan Kortak gidaturiko Oriok irabazi zuen Garmendiaren Zarautzen aurretik.

Gaur egun Orioko neskek darabilten traineruaren izena ere *Txiki* da.

Palmaresa
---------

* Kontxako Bandera (3): 1996, 1997\* eta 1998.
* Espainiako Traineru Txapelketa (3): 1993, 1995 eta 1998.
* Euskadiko Traineru Txapelketa (3): 1995, 1997 eta 1998.
* Euskal Liga (3): 1996, 1997 eta 1998.
* Bandera nagusiak:
	+ Nerbioiko Sari Handia (3): 1995, 1996 eta 1998.
	+ El Corte Ingles Bandera (4): 1995, 1996, 1997 eta 1998.
	+ Zarauzko Ikurrina (1): 1998.

Kanpo loturak
-------------

* 1998 Txiki-ren Omenaldia (Txiki handia zara)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16517880

 |

* Wd Datuak: Q16517880
**Gérard Blanchard** (Forez, Frantzia, 1927 - 1998ko abuztuaren 26a) tipografo, grafista, idazle eta marrazkilari frantsesa izan zen.

Biografia
---------

*Rencontres internationales de Lure* elkarteko lehendakari izan zen urte askoan. Elkarte horretan tipografoak, grafistak, inprimatzaileak, kazetariak biltzen dira. Elkarteak urtero astebeteko saioak antolatzen ditu mundu osotik joandako gai horren inguruko espezialistekin. Zuzendari artistikoa izan zen, besteak beste, *Club Méditerranée*, *Ère nouvelle*, *Éditions Grasset*, *Décorelief* argitalpenetan. Irakaskuntzan ere aritu zen: arte grafikoetako goi-mailako eskola, Sorbonako Unibertsitatean, Besançoneko Arte Ederretako eskolan. 1980an doktore-tesia aurkeztu zuen: *Pour une sémiologie de la typographie* ("Tipografiaren semiologiaz"). 1993an Québeceko Laval Unibertsitateko honoris causa doktore izendatu zuten. Hainbat artikulu eta ikerketa egin zituen. Hainbat lan ere idatzi zuen, hala nola *La Bande dessinée* (1969, "Zerrenda marraztua"), *Images de la musique au cinéma* (1984, "Musikaren irudiak zineman"), eta *Aide au choix de la typo-graphie* (1998, "Tipografia hautatzeko laguntza"). Blanchardek bere garaiko joerak jasotzen jakin izan zuen, aldaketa grafikoei eta bisualei aurrea hartzen eta bere ezagutzak belaunaldi askori zabaltzen. Antzinako lanbidea gizarte-zientzien mailara igo zen haren lanari esker.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3123767
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7387062
* ISNI: 0000 0001 1591 054X
* BNE: XX919332
* BNF: 11892252t (data)
* CANTIC: a11611650
* LCCN: n82093831
* SUDOC: 026731266
* BIBSYS: 90542229
* UB: a1309367
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01093/eu\_b\_4016/b4016
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 395559

 |

* Wd Datuak: Q3123767
*Artikulu hau IX. mendeko pertsonari buruzkoa da; XI. mendekoa gaitzat duena beste hau da: «Orti Enekoitz (Bizkaiko jaunaren semea)»*

**Orti Enekoitz** (arabieraz: فرتون بن ونّقه‎, *Furtūn ibn Wannaqo*; ? - 843) baskoien buruzagia izan zen, Eneko Aristaren anaia.

Biografia
---------

Bere jatorria ezezaguna da. Aitaren izena ere zalantzazkoa dute adituek. XI. mendeko kronikariek - Ibn Hayyanek edo Al-Udrik-, Eneko eta Orti *ibn Wannaqo* (arabieraz: بن ونّقه‎), "Enekoren semea" erabiltzen zuten abizen moduan.

Ortiren amaren izena ere ezezaguna da. Tradizioak Oneka izena zuela dio, baina ez dago honi buruzko iturririk. Aditu guztiek Musa ibn Furtun buruzagi muladia ere ezkondu zuela eta Musa ibn Musa izan zuela semea diote. Musa gaztea Tuterako Banu Qasien buruzagi bilakatu zenean, anaien arteko aliantza bere eremuetan burujabea izateko oso erabilgarria izan zen.

840. urtean Abd Allah ibn Kulayb Zaragozako *wāli*ak Eneko Aristaren eremuak eraso zuenez, Musa ibn Musa bere anaia matxinatu zen. Gartzea Enekoitz iloba aritu zen erregeorde- agian 841ean gaixotasun batek Eneko Arista elbarritu utzi zuen eta- Orti Enekoitz bere osabarekin batera. Biek Musarekin bat egin zuten Kordobako emirerriaren aurka. Abd ar-Rahman II.a emirrak hurrengo urteetan zigor-kanpainak ordenatu zituen. 843an izandako gudu batean, Orti Enekoitz hil zen, Musak zaldia galdu eta oinez ihes egin behar izan zuen, Eneko Aristaren semea eta Ortiren iloba zen Garindo zauritua izan zen eta noble batzuk, artean Belasko Gartxez, bando aldatu eta Abd ar-Rahmanen alde egin zuten..

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Lakarra de Miguel, José María.  (1945). *Textos navarros del Códice de Roda.*  in: *Estudios de Edad Media de la Corona de Aragon*. 194–283 or..
2. ↑   Barrau-Dihigo, Louis.  (1900). «Les origines du royaume de Navarre d'apres une théorie récente» *Revue Hispanique* (7): 141–222..
3. ↑  Ibn Hayyan eta Al-Udrik Eneko eta Orti Enekoitz amaren partez Musa ibn Musaren anaiak zirela zioen. Ezkontzen ordena zalantzazkoa da, Lévi-Provençalek eta Pérez de Urbelek kristau ezkontza lehendabizikoa zela diote eta Sánchez Albornozek, berriz, musulmana.
4. ↑   de la Granja, Fernando.  (1967). «La Marca Superior en la obra de Al-'Udri» *Estudios de Edad Media de la Corona de Aragon* (8): 468-9..
5. ↑   Martínez Díez, Gonzalo.  (2007). *Sancho III el Mayor Rey de Pamplona, Rex Ibericus.*  Madril: Marcial Pons Historia, 21-23 or. ISBN 978-84-96467-47-7..
6. ↑   Cañada Juste, Alberto.  (1980). «Los Banu Qasi (714-924)» *Príncipe de Viana* (58-59): 5-96. ISSN 0032-8472..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16517280

 |

* Wd Datuak: Q16517280
**Vladimir Vasilievitx Atlasov** edo **Otlasov** (errusieraz: Владимир Васильевич Атласов edo *Отласов*; Veliky Ustyug, 1661/1664 - Kamtxatka, 1711ko urtarrila) Kamtxatkako penintsulan lehen finkapen errusiar iraunkorra ezarri zuen kosako siberiar bat izan zen. Atlasov uharteak, Kuriles uharteetan dagoen sumendi bolkaniko bat dena, bere izena, pertsona honengatik jasotzen du.

1697 eta 1699 bitartean, Atlasovek, Anadirreko finkapenaren sortzailea zena, 65 kosakok eta bertako 60 yukaghirrek osatutako talde bat zuzendu zuen Kamtxatka penintsula ikertzeko asmoz. Horren ondorioz, hango biztanleak, koriak eta itelmeni herrietakoak, tsarrari zerga ordaintzera behartu zituen, eta bi gotorleku eraiki zituen Kamtxatka ibaian zehar, errusiar larru tranparientzako bi merkataritza postu bihurtu zirenak.

1701 hasieran, Atlasov Moskura joan zen, non ofizial mailara igotzera bultzatu zuten Kamtxatka kolonizatzeko. Tokiko natura eta herrien deskribapen xehe bat aurkezten lehena izan zen, Kamtxatkatik gertu aurkitzen ziren lurralde eta uharteei buruz, Txukotka penintsula eta Japoniari buruz. Dembei izeneko itsasoan galdutako merkatari japoniar bat Moskura ere eraman zuen. Berau izango zen errusiarrei japoniera irakatsiko zien lehen pertsona. Vladimir Atlasov, Kamtxatkan mirabe militarren altxamendu batean hil zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q380386
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 101167225
* ISNI: 0000 0000 7200 8766
* GND: 13942556X
* LCCN: n2002036615

 |

* Wd Datuak: Q380386
**Luis Beltrán Guerrero** (Carora, Venezuela, 1914ko urriaren 11 - Caracas, Venezuela, 1996ko maiatzaren 16a) venezuelar poeta eta saiakeragilea izan zen.

Lana
----

Haren obran, hala poesia-lanetan nola saiakeretan, oso nabaria da klasikoen ezagutza eta Rubén Daríoren eragin estetikoa. Hitz lauzko lanetan era askotako gaiez idatzi zuen. Aipagarria da, adibidez, Venezuelako ideien historiari eskainitako lekua *Perpetua heredad* (1965, "Landa betierekoa") liburuan. Politikari buruzko saiakerak *El tema de la revolución* (1970, "Iraultzaren gaia") liburuan bildu zituen. Liburu horrek Literaturako Sari Nazionala irabazi zuen argitaratu zen urtean bertan.

Estetikaz eta literaturaz ere idatzi zuen: *Humanismo y romanticismo modernistas* (1978, "Humanismo eta erromantizismo modernistak"). Bestalde, eguneroko bizitzari buruzko kronika bat idatzi zuen: *Candideces* (1962-1995, "Lañotasunak"). Poesia ez zuen hainbeste idatzi, baina hitz lauzkoa adinakoa da kalitatez: *Secretos en fuga* (1942, "Sekretuak ihesbidean"), *Posada del Ángel* (1954, "Aingeruaren ostatua"), *El Visitante* (1958, "Bisitaria"), *Tierra de Promisión* (1959, "Agindutako lurra"), *Poesía electa* (1962, "Poesia hautatua") eta *Obra Poética* (1977, "Obra poetikoa"). Saiakera-lan guztiak *Prosa crítica* (1983, "Prosa kritikoa") liburuan bilduta daude, eta bere literatura lanak, berriz, *Ensayos y poemas* (1994, "Saiakerak eta poemak") liburuan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262656
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54186606
* ISNI: 0000 0001 0902 1586
* BNE: XX853301
* BNF: 121553251 (data)
* CANTIC: a10691418
* GND: 128730897
* LCCN: n50007502
* NKC: jn19990210099
* CiNii: DA10158500
* SUDOC: 030060648
* UB: a1233503
* ICCU: SBLV112017
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02584/eu\_g\_3302/g3302
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 37878

 |

* Wd Datuak: Q12262656
**Alphonse De Waelhens** (Anberes, 1911ko abuztuaren 11 - Lovaina, 1981eko azaroaren 19a) belgikar filosofo neoeskolastikoa izan zen.

Bizitza
-------

Logika, epistemologia eta filosofiaren historiako irakaslea izan zen Lovainako Unibertsitatean. Filosofiaren historiari buruzko lan asko egin zituen, baina filosofia autonomo bat ere garatu zuen. Teoria fenomenologikoen ezagutzaile aparta zen, Edmund Husserlena, batez ere. *De Waelhensentzat*, izatearen zertarakoa bere sustraitze historikoan aztertzea da filosofia, bizitako esperientzia hausnartutako esperientzia bihurtzeko, eta bizitzeak izateko arrazoiren bat izateko.

Lanak
-----

Bere obra teoriko nagusia *La Philosophie et les expériences naturelles* (1961, «Filosofia eta esperientzia naturalak») da. Bestalde, arreta handiz aztertu zuen zoramena eta eritasuna *La Psychose. Essai d'interprétation analytique et existentiale* (1972, «Psikosia. Interpretazio analitiko eta existentzialaren saiakera») liburuan. Ikerketa-lan hori oinarri harturik, De Waelhensek zioen ez dela posible antropologia filosofikorik, inkontzientearen eta eritasunaren oinarrizko erreferentziarik gabe.

Beste zenbait lan aipagarri: *Existence et signification* (1958, «Izatea eta esanahia»), *La Philosophie de Martin Heidegger* (1942, «Martin Heideggerren filosofia»), *Une philosophie de l'ambiguïté. L'existentialisme de Maurice Merleau-Ponty* (1951, «Anbiguotasunaren filosofia bat. Maurice Merleau-Pontyren existentzialismoa») eta *Phénoménologie et vérité. Essai sur l'évolution de l'idée de vérité chez Husserl et Heidegger* (1953, «Fenomenologia eta egia. Husserl eta Heideggerren egiaren ideiaren bilakaerari buruzko saiakera»).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2446341
* Commonscat Multimedia: Alphonse De Waelhens

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 39375682
* ISNI: 0000 0001 2128 7432
* BNE: XX963232
* BNF: 11898920k (data)
* GND: 128453311
* LCCN: n83014725
* NKC: jx20090115016
* CiNii: DA02550727
* SUDOC: 026815222
* UB: a1101657
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01421/eu\_d\_0338/d0338
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 166831

 |

* Wd Datuak: Q2446341
* Commonscat Multimedia: Alphonse De Waelhens
**Martin Thembisile Hani**, ezagunagoa **Chris Hani** gisa (Cofimvaba, Hegoafrika, 1942 - Boksburg, Hegoafrika, 1993ko apirilaren 10a), hegoafrikar politikari eta ekintzailea izan zen.

Biografia
---------

Hegoafrikako Alderdi Komunistaren idazkari nagusia 1991-1993 bitartean, eta Afrikako Kongresu Nazional (ANC) alderdi abertzalearen adar militarraren (Umkhonto we Sizwe) buruzagia 1987-1991 bitartean.

Hamabost urte zituela, ANCko gazterietako kide egin zen. Latina eta klasikoak ikasi zituen, Fort Hare Unibertsitatean, 1959-1961 bitartean, eta Rhodes Unibertsitatean gero. Apaizgaitegian sartzekotan egon zen, eta zuzenbide-ikasketak hastekotan, baina Umkhontoko eta alderdi komunistako militantziari eman zion lehentasuna. Entrenamendu militarra jaso ondoren, beltz nazionalistekin borrokatu zen Rhodesian, eta gerrilla talde bateko buru izan zen. ANCko batzorde betearazleko kide hautatu zuten 1974an, eta Umkhontoko bigarren komandante 1982an.

1991n, Umkhontoko buruzagitza utzita, bere gain hartu zuen alderdi komunistako idazkaritza nagusia. *Lehoikumeak* taldeko buruzagi nagusietako bat izan zen, eta Nelson Mandela eta Oliver Tambo buruzagi zaharrek ez bezala, indarkeriaren erabilera defendatu zuen. 1993ko apirilaren 10ean tiroz hil zuten etxeko atarian.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q547988
* Commonscat Multimedia: Chris Hani

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 42647691
* ISNI: 0000 0000 3119 091X
* GND: 11940821X
* LCCN: n89200093
* NKC: js20211114232
* SNAC: w6kz1cz7
* SUDOC: 158006739
* Open Library: OL574295A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02652/eu\_h\_0409/h0409

 |

* Wd Datuak: Q547988
* Commonscat Multimedia: Chris Hani
**Jesus Arrizabalaga Madariaga**, ezizenez *Txapela*, hurbileneko lagunentzako Txulin (Usansolo, Bizkaia, 1930 - Bilbo, Bizkaia, 2020ko abuztuaren 26a), futbolzalea izan zen. Ezaguna egin zen nagusiki San Mames Zaharrean eta San Mameseko harmailetan pinez beteriko txapela erraldoi batekin hedabideetan agertzeagatik.

Izaera ireki eta apaleko gizasemea zen, beregana hurbiltzen zen edonorekin jator mintzatu ohi zena. Athleticen zale ospetsuenetakoa zen, telebistako zuzeneko partidu emanaldietan maiz harmailetan agertu ohi zen, bai partidu aurreko bai atsedenaldietako tarteetan. Haren oihu ezagunena «Garrote!» zen.

89 urterekin hil zen, 79 urtez athleticzale izanda eta 54 urtez klub horretako bazkide izanda.

2019ko azaroaren 19an, Cuencako probintziako Belmonte udalerriko athleticzaleek haren omenezko izena daraman Jesus Arrizabalaga Peña sortu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Arratiako ordezkaritza batek eta Apurtuarteko beste batek hitzartutako klubei dagokien lekua hartu dute. Eta gure peñek ordezkaritza berezia izan dute oraingo honetan, Jesus Arrizabalaga Usansoloko zale beteranoa, Belmonteko lagunekin etorri baita; bere omenez Jesus Txapela Peña sortu zuten Cuencako peñistek.. 2019ko azaroaren 19a, Athletic-club-eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q98690752

 |

* Wd Datuak: Q98690752
**Temistokle** (antzinako grezieraz: Θεμιστοκλῆς, *Themistokles*, "legearen loria"; Atenas, K.a. 524 - Magnesia Menandro, K.a. 459) Atenasko estatu-gizona izan zen.

Biografia
---------

Oso gaztetandik erakutsi zuen politikarako zaletasuna. K.a. 493. urtean arkontea izan zen, eta K.a. 490. urtean paper garrantzitsua izan zuen Maratongo guduan. Alderdi demokratikoko burua izan zen, eta aristokraten buruzagia (K.a. 483) Aristides baztertu ondoren. Itsas nagusigoan oinarritutako politika bultzatu zuen. Pertsiarren inbasioei aurre egiteko Egeo itsasoko uharteak hartu zituen, eta atenastarrak itsasoan borroka egitera bultzatu zituen. K.a. 480. urtean Xerxes garaitu zuen Salaminako guduan, eta hura izan zuen politikan arrakasta handiena. Atenasko harresiak berriz eraiki ondoren, Pireo gotortu eta Atenasko portu nagusi bihurtu zuen. K.a. 483. urtean, Laurioko hobietatik ateratako zilarra erabiliaz hiru arraun-lerroko berrehun itsasontzi eginarazi zituen. Bere gehiegikeriak eta handikeria zirela eta, gorroto handia piztu zuen jendearengan eta Zimonek baztertu zuen. Ordea, Artaxerxes I.a pertsiar erregeak hiru hiriko gobernuburu egin zuen: Magnesia Menandro, Miunte eta Lampsako.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Temistokle*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Mindaugas** (c. 1203 – 1263ko irailaren 12a) Lituaniako Duke Handia eta Lituaniako lehen errege kristaua izan zen. Gutxi ezagutzen da bere jatorriko eta boterera igotzeaz. 1219ko itun aipatzen da eta 1236an lituaniar guztien liderra deitzen zaio. Lituaniako Dukerriko lurraldeak zabaldu zituen 1230 eta 1240 hamarkadetan eta 1250ean edo 1251n bataiatu zuten Eliza Katolikoan eta Livoniako Ordenarekin aliatu zen. 1253an Lituaniako erregea koroatu zuten. Hamar urteko erregealdia estatuaren eraikuntzan izandako arrakastengatik, senide eta beste duke batzuekin izandako gatazkengatik eta Samogitiako erresistentziagatik nabarmendu zen. 1261ean Livoniako Ordenarekin bakea hautsi zuen, beharbada kristautasunari uko egin zion eta 1263an bere iloba Treniotak eta Daumantas dukeak erail zuten.

Gaur egun, Lituaniako estatuaren sortzailetzat hartzen da. Tartaroen} aurrerapena Itsaso Baltikorantz geldiarazi zuen, Lituaniaren nazioarteko onarpena lortu zuen eta Lituania mendebaldeko zibilizazioan sartu zuen.

Genealogia
----------


| ⛭Zuhaitz genealogikoa |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Vaišvilkas |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ne[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  | Mindaugas |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Rupeikis |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  | Rūklys |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q242436
* Commonscat Multimedia: Mindaugas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 48586574
* GND: 12143446X
* LCCN: n2002043561
* NKC: js2007409774
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q242436
* Commonscat Multimedia: Mindaugas