recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ramon Etxarren Izturitz** (Gasteiz, 1929ko azaroaren 13a − Las Palmas Kanaria Handikoa, 2014ko abuztuaren 25a) Espainiako elizan goi kargua izan zen, bereziki Vicente Enrique Tarancón kardenalarekin batera. Eliza barruan aurrerakoia bezala ikusita zegoen.

Biografia
---------

Batxilergoko ikasketak Madrilen egin zituen, Cardenal Cisneros Institutuan, alegia. Salamankako Unibertsitate Pontifizian Filosofia ikasi zuen. Erroman Teologia Lizentzia lortu zuen. Lovainako Unibertsitate Katolikoan Gizarte Zientziak ikasi zituen. 1958ko martxoaren 19an apaiztu zen. 1969ko abenduaren 22an Madrilgo apezpiku auxiliarra izendatu zuten, Vicente Enrique Tarancón kardenalarekin. Kargu horretan bederatzi urte egin zituen. 1978ko azaroaren 29an Kanariak Uhartetako apezpikua izendatu zuten. Kargu horretan 2005 arte iraundu zuen; urte horretan, osasun arazoak zirela eta, postua utzi zuen. 75 urte zituen. Espainiako Gotzainen Batzarrean 1984tik 2011ra egon zen.

2014ko abuztuaren 25an Las Palmas Kanaria Handikoa hirian hil zen, 84 urte zituelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: [ Catholic-Hierarchyneko fitxa.
* **(Gaztelaniaz)**: Ramon Etxarrenek Espainiako Gerra Zibilari buruz El Paisen argitaratutako artikulua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2130471
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 28149

 |

* Wd Datuak: Q2130471
**Iñaki Moreno Ruiz de Egino** (Donostia, Gipuzkoa, 1953ko maiatzaren 8a) gipuzkoar pintore eta eskultorea da.

Biografia
---------

1968an hasi zen pinturan José Ruesga pintore eta grabatzailearen eskutik, eta pintura landu zuen Zaragozako Arte Eskolan. Sari garrantzitsuak eskuratu zituen laster Euskal Herrian zein Euskal Herritik kanpo, eta erakusketa ugaritan parte hartzeko aukera izan zuen. 70. hamarkadan espresionismo abstraktua landu zuen gehienbat, eta lanari ekin zionetik ia urtero erakutsi ditu bere lanak, pinturak zein eskulturak.

Horrez gain, arteari buruzko lanak idatzi ditu eta arte-kritikan ere aritu da, baita hainbat erakusketatako komisario-lanetan ere. 1987an Donostiako San Telmo Museoan eta Altxerri galerian aurkeztu zuen 1973-1989 atzera begirako erakusketatik abiatuta, azken urteetan erakusketa ugari egin ditu, bakarka zein taldean, besteak beste Salamancan, Logroñon, Wiesbadenen, Irunen, Lizarran, Segovian, Donostian eta Gasteizen. Azken erakusketei dagokienez, 1999an *Percepción Activa* eratu zuen Donostiako Digitex Galerian, eta 2000. urtean 1993tik aurrera egindako olioz osatutako *Itsasoa* erakusketa aurkeztu zuen Ordiziako Barrena Kultur Etxeko erakustaretoan, bertan bildutako koadro guztiak itsasoari eskainiz.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Iñaki Ruiz de Eginoren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260069
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 56848923
* ISNI: 0000 0000 7822 9738
* BNE: XX1078770
* Tabakalera ID: 50629
* SUDOC: 158943538
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 81878
* Lur: 04268/eu\_m\_3137/m3137

 |

* Wd Datuak: Q12260069
**Iñaki Pikabea Buruntza**, ***Piti*** (Errenteria, Gipuzkoa, 1947ko abuztuaren 5a), ETA erakunde armatuko militante ohia da. 1980 eta 1984 urte artean, Euskal legebiltzarkidea izan zen Herri Batasuna alderdiaren bitartez.

1979ko otsailaren 19an atxilotua izan zen ETAko partaide izatea egotzita. Kartzelan zegoela, Eusko Legebiltzarrerako hautatua izan zen Herri Batasuna koalizioaren bidez. Horrela, 1980an parlamentari izendatu zuten lehen hauteskunde autonomikoetan.

1981eko ekainean 33 urteko espetxe zigorra ezarri zioten ETAko kidea izateagatik eta 1977an, Irungo zinegotzi Julio Martinez Ezquerroren hilketan parte-hartzeagatik.

1985eko uztailaren 7an Martuteneko espetxetik ihes egin zuen Joseba Sarrionandiarekin batera. Imanol kantariaren kontzertu bat zela aprobetxatuz, bozgorailu baten barruan ezkutatu ziren kartzelatik ihes egiteko. Gertaera haren omenez Kortatu taldeak *Sarri, Sarri* kanta ospetsua egin zuen.

1987ko urrian Frantzian atxilotu zuten eta Espainiara estraditatu zuten bere zigorra bete zezan.

2000. urteko martxoan libre geratu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «San Sebastian: Detencion de otros dos comandos de ETA militar» *La Vanguardia* 1979.02.20.[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3045483

 |

* Wd Datuak: Q3045483
**Iñaki Salvador Gil** (Donostia, 1962ko apirilaren 10a) gipuzkoar musikagile, pianista, soinujole eta moldaketagilea da, izenik ospetsu eta aipagarrienetakoa Euskal Herriko eta Espainiako jazzean. Hainbat musikariren diskoetan parte hartu du eta, besteak beste, Mikel Laboaren piano-jotzailea izan zen hogeitaka urtean.

Bizitza
-------

Euskal Herrian bertan hasi zituen piano, soinu eta konposizio ikasketak. Piano, akordeoi, harmonia eta kontrapuntu eta fuga ikasketa klasikoak egin zituen lehenengo, eta jazz aldera jo zuen gero. 1980ko hamarkadatik hona atergabe jardun du ikasten eta lanean: bere taldeak osatu ditu, besteri lagundu dio, irakasle izan da, antzerki eta dantza ikuskizunetan parte hartu du, filmetan, jazz jaialdietan, makina bat disko egin du, sariak irabazi.

Hainbat maisu eta interpretatzailerekin aritu da: Zé Eduardo, Daniel Roth, Lluis Vidal, Jean Luc Vallet, Dave Liebman, Richie Beirach, Billy Hart, eta abar. Interpretatzaile eta artista ugarirekin lan egin du (Mikel Laboa, Oskorri, Luis Eduardo Aute...), musikari, moldatzaile eta estudioko laguntzaile gisa.

Konposizioaren arloan, telebistarako eta zinemarako lan egin du: *Maité* eta *Sí quiero* Carlos Zabala eta Eneko Olasagastiren filmei musika jarri die, bai eta Arantxa Lazkanoren *Urte ilunak* lanari ere. Antzerkirako musika ere egin du, esaterako, Ur taldearen *Romeo y Julieta* lanari musika jarriz. Jazzlari gisa, Kursaal taldearen sortzaile izan zen, eta Iñaki Salvador Trío taldeko burua da. Gaur egun irakasle lanetan ari da Donostiako Musika eta Dantza Eskolan.

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa Iñaki Salvadorri Argia aldizkarian
* Donostiako 53. Jazzaldiko kontzertuaren kronika Berria egunkarian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9010322
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 233098779
* ISNI: 0000 0003 6783 9735
* BNE: XX1456947
* Tabakalera ID: 106153
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 101787
* Lur: 05236/eu\_s\_0559/s0559

 |

* Wd Datuak: Q9010322
**Iñaki Osa Goikoetxea** (Zumaia, Gipuzkoa, 1980ko uztailaren 10a) puntista profesionala da, inoizko puntistarik onenetakoa eta XXI. mendeko hoberena. Aurrelari aritzen da, baina behar izan denean atzelari ere jokatu du. Indar, abiadura eta talentu handiko jokalaria da. Zesta puntan, titulu nagusi guztiak irabazi ditu: 11 aldiz irabazi du Buruz Buruko Txapelketa Nagusia, eta 6 aldiz Binakakoa (2002, 2003, 2004, 2005, 2006 eta 2011).

Zazpi urterekin hasi zen zesta puntan jokatzen, jaioterrian. Amateurretan aritu eta gero, 16 urte zituela profesional bihurtu zen, eta Milanera (Italia) joan zen jokatzera sei hilabetez. Handik itzulita, 1997ko abuztuan, Ameriketako Estatu Batuetara joan zen jokatzera. 2015eko urtarrilean, soldata % 70 baino gehiago murriztu ziotela eta, Euskal Herrira itzuli zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Igor G. Vico: «Iñaki Osa Goikoetxea, hombre experimento», *Deia*, 2016-08-12.
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** Kike Marín: «Un pelotari modelo de Loewe y apuesta de Red Bull para relanzar el Jai Alai», *El Confidencial*, 2016-04-21.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27678154

 |

* Wd Datuak: Q27678154
*Sentikur* baten bitmapa
**Raster** edo **bitmap** irudiak pixelez osatutako datu egitura laukizuzena duten irudiak dira. Pixelak lauki formakoak dira eta puntuen matrize bat osatzen dute. Pixel bakoitzaren ezaugarriek (tamaina, kolorea, etab.) irudiaren itxura eratzen dute.

Hainbat fitxategi formatu daude raster irudiak gordetzeko. Ezagunenak TIFF, JPG, PNG, GIF eta BMP dira.

Abantailak
----------

Formatuaren sinpletasuna da.

Desabantailak
-------------

Desabantaila ugari daude, batez ere fitxategien handiera konprimitzen ez direnean. Beste desabantaila zera da: ezin direla grafikoak eskalatu kalitatea galdu barik.

Ikus, gainera
-------------

* Grafiko bektoriala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182270
* Commonscat Multimedia: Raster graphics

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300215280
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q182270
* Commonscat Multimedia: Raster graphics
**Jackson konderria** (ingelesez: *Jackson County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Marianna da. 2010eko zentsuaren arabera 49.746 biztanle zituen, Jackson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jackson konderriak 2.472,31 kilometro koadro ditu. Horietatik 95,32 ura dira. Beste 2.376,99 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,05 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 49.746 pertsonetatik 35.254 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.143 dira. 13.106 beltzak edo afroamerikarrak. 305 amerikar natiboak ziren eta 25 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 227 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 50 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 779 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488537
* Commonscat Multimedia: Jackson County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129002448
* ISNI: 0000 0004 0632 0400
* LCCN: n80065722
* **Lekuak**
* OSM: 1210687
* TGN: 2000273

 |

* Wd Datuak: Q488537
* Commonscat Multimedia: Jackson County, Florida
**Iparraldeko Kontseilua** Europaren iparraldeko herrialdeen parlamentu eta gobernuak osatu duten kooperatiba bat da. II. Mundu Gerra ondoren eratu zen eta 1952an abian jarri zen. Helsinkiko akordioan, 1962, merkataritza, segurtasun sozial, herrialdeen arteko trantsitazio librea, ingurugiroa, kanpo-politika, zerbitzuak eta garraiobidetako kooperazioa adostu zuten. Iparraldeko Kontseilua bigarren tokian gelditu da Europar Batasunaren ondorioz, baina gaur egun ipar-kulturaren aldeko kontseilu bilakatu da.

2006ko urriaren 31ean Halldór Ásgrímsson idazkari bezala izendatua izan zen, gaur egungoa.

Kideak
------

|  |  |
| --- | --- |
| **Herrialdeak*** Danimarka (16)
* Finlandia (18)
* Islandia (7)
* Norvegia (20)
* Suedia (20)
 | **Autonomiak*** Faroeak (Danimarka) (2)
* Groenlandia (Danimarka) (2)
* Åland (Finlandia) (2)

(Parentesi hartean herrialde bakoitzeko ordezkariak) |

Estonia, Letonia eta Lituania herrialdeak kontseilu honetan sartzeko desioa jakinarazi dute, baina kontseilua gaur egun hauzi horren inguruan eztabaidan ari dira.
Faroeak ere, autonomia soil bat izateari utzi nahi dio eta bertako ordezkari tinkoak nahi ditu eta ez Danimarka estatuak aukeratuak.

Eraketa
-------

87 ordezkarik osatzen dute. Danimarkak, Finlandiak, Norvegiak eta Suediak, bakoitzak 20 ordezkari dituzte eta Islandiak aldiz 7 (autonomiak barne).

Iparraldeko Kontseiluak Kopenhagen dauka batzar nagusia baina hainbat bulego ditu bazkide eta ez diren herrialdeetan.
Bazkideak diren 5 herrialdeetatik 3 bakarrik diren NATOko herrialdeak, Iparraldeko Kontseilua neutrala da eta ez du operazio militarretan esku-hartzen.

Kontseiluko hizkuntza ofizialak daniera, norvegiera eta suediera dira. Baina lanak finlandieran, islandieran eta ingelesez ere aurkezten dira.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Ipar-Kontseiluko webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q146165
* Commonscat Multimedia: Nordic Council

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151897204
* ISNI: 0000 0001 2364 3656
* BNF: 11862091j (data)
* GND: 1008657-2
* LCCN: n80089973
* SUDOC: 026357348

 |

* Wd Datuak: Q146165
* Commonscat Multimedia: Nordic Council
**Iparraldeko Zirkuitua** (gaztelaniaz: *Circuito del Norte*) 1930 eta 1940ko hamarkadetan Bizkaian egindako txirrindularitza lasterketa izan zen.

Historia
--------

1939an, Espainiako Gerra Zibilaren ondorioz, Euskal Herriko Itzulia desagertu zen eta ordezkatzeko lasterketa hau sortu zuten. Arazo ekonomikoak zirela eta, bost ekitaldi baino ez zuten antolatu 1939 eta 1945 artean. Hori zela eta, 1943 eta 1944an Bilboko Udala Sari Nagusiak ordezkatu izan zen.

Palmaresa
---------

| Urtea | Garailea | Bigarrena | Hirugarrena | Etapak | Luzera |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
| 1939 | Euskal Herria **Mariano Cañardo**  | Euskal Herria Federico Ezkerra | Espainia Fermín Trueba |  | 932 km |
| 1940 | Euskal Herria **Federico Ezkerra**  | Espainia Delio Rodríguez | Espainia Antonio Andrés Sancho | 8 | 959 km |
| 1941 | Espainia **Fermín Trueba**  | Euskal Herria Jesús Dermit | Espainia Antonio Andrés Sancho | 8 | 865 km |
| 1942 | Euskal Herria **Federico Ezkerra**  | Euskal Herria Martin Mancisidor | Espainia Fermín Trueba | 8 | ? km |
| 1945 | Espainia **Miguel Gual**  | Suitza Gottfried Weilenmann | Espainia Julián Berrendero | 9 | 993 km |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3754376

 |

* Wd Datuak: Q3754376
**Munduko Dopingaren Aurkako Agentzia** (ofizialki frantsesez: *Agence mondiale antidopage* AMA, eta ingelesez: *World Anti-Doping Agency*, WADA) COIk babestutako ekimen kolektibo batek sortutako fundazio independente bat da. 1999ko azaroak 10ean inauguratu zen Suitzako Lausana hirian, kirolean dopingaren aurkako borroka bultzatu, antolatu eta monitorizatzeko. Bere egungo presidentea John Fahey da, australiar finantza ministro ohia, 2008an Dick Pounden ordezkoa hartu zuena (Nazioarteko Olinpiar Batzordeko presidenteordea eta dopingaren aurkari sutsua zena). 2001ean, AMAk bere egoitza nagusia Kanadako Montreal hirira hurrengo urtean eramatea bozkatu zuen.

Hasieran COIk sortua, AMAk Olinpiar batzordetik, gaur egun, bere aurrekontuaren erdia jasotzen du, beste erdia zenbait gobernuren dohaintzetatik datorrelarik. Bere gobernu organuak erdi eta erdi kirol mugimenduko ordezkariek (kirolariak barne) eta munduko gobernuek osatzen dituzte. Agentziaren aktibitate nagusien artean ikerketa zientifikoa, heziketa, dopingaren aurkako ahalmenen garapena eta *Munduko Dopingaren Aurkako Kodea* (dopingaren aurkako erregulazioak herrialde eta kirol guztietan bateratzen dituen dokumentua) monitorizatzea daude. Urtero, kirolariek hartzeko edo erabiltzeko baimenik ez duten substantzia eta metodo debekatuen zerrenda bat ere egiten du.

Erakunde monitorizatzaile eta kirol munduan indar klabea, AMAk modu esanguratsuan aurreratu du dopingaren aurkako borrokan azken urteetan.

Kanpo estekak
-------------

**(Ingelesez)****(Frantsesez)**Webgune ofiziala (ingelesez eta frantsesez. Zatiren batzuk baita gaztelaniaz ere.)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q749394
* Commonscat Multimedia: World Anti-Doping Agency

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155736686
* ISNI: 0000 0004 0368 2318
* BNF: 167102150 (data)
* LCCN: no2005018581
* NKC: mzk2005304535
* SUDOC: 176192050
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q749394
* Commonscat Multimedia: World Anti-Doping Agency
**Immigrazioaren museoa** Australiako immigrazioaren historia batez ere erakusten duen museoa da. Melbourneko Flinders kalean dago, Victorian, Old Customs House-n. Eraikinak hiriko lehen eraikinetako baten lekua hartzen du, *Fawknerren hotela*, 1835ean John Pascoe Fawkner-ek, Melbourneko sortzaileetako batek, eraikia.

Museoko espazio garrantzitsuena, *Long Room* (Areto Luzea), Berpizkundeko arkitektura errenazentistaren pieza nabarmena da.

Museoa 1998an sortu zen, eta Victoria Estatuko bilduma kulturalak eta zientifikoak kudeatzen dituen Museums Victoriaren dibisioa da.  Bere arreba museoak Melbourneko museoa (Erakusketen Errege Jauregia barne) eta Scienceworks museoa dira.

Immigrazioaren historia dokumentatzeko lanaz gain, museoak hainbat erakusketa ibiltari ere antolatzen ditu, eta hezkuntza-programak ere eskaintzen ditu. Museoaren patioa janaria, musika eta kultura uztartzen diren komunitateko jaiak antolatzeko erabiltzen da. Immigrazio Aurkikuntza Zentroa eta 90 herrialde baino gehiagotako etorkinak omentzen dituen Tribute Lorategia osatzen dute, non jendeak bere sustraiak bila ditzake.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Museums Victoria.
2. ↑   «Celebrating Victorian communities» *Museums Victoria*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2694295
* Commonscat Multimedia: Immigration Museum, Melbourne

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129924864
* LCCN: n2002152939

 |

* Wd Datuak: Q2694295
* Commonscat Multimedia: Immigration Museum, Melbourne
Iberoamerika
**Iberoamerika** Espainiak eta Portugalek beren aginpean izandako Ameriketako zenbait herrik osaturiko multzoa da.

Aipaturiko herrialdeen eskuetan egon diren herriak: Argentina, Bolivia, Costa Rica, Kuba, Txile, Ekuador, El Salvador, Guatemala, Honduras, Mexiko, Nikaragua, Panama, Paraguai, Peru, Dominikar Errepublika, Uruguai, Venezuela, Puerto Rico, Brasil, Haiti, Guyana frantsesa, Martinika eta Guadalupe.

Iberoamerikak 20.585.397 km2 dauzka guztira, eta 380.900.000 biztanle (1983). Baliabide natural handiak ditu; petrolioa, burdina, kobrea, bauxita, zilarra, zura, laboreak, arraina. Biztanle-kopuruaren hazkundea, Afrikakoarekin batera, munduko handiena da (% 2´7 urteko, 1965-1975 bitartean).

Batzuetan, termino honen baitan Espainia eta Portugal ere sartu dira, baita Andorra zenbaitetan ere.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q377916
* Commonscat Multimedia: Iberoamérica

---

 |

* Wd Datuak: Q377916
* Commonscat Multimedia: Iberoamérica

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-05-25). *170. araua: Amerikako toponimia.* .
Mugarriluze zutarria. Hondoan, Anboto mendia.
**Mugarriluzeko zutarria** izen bereko mendiaren tontorrean dagoen zutarri bat da. Elgeako mendilerroan dago, mendilerro honetatik igarotzen den parke eolikoaren ondoan. Zutarri hau, Eskoriatza eta Barrundia udalerrien arteko mugarri natural bat da. Zutarriak, 2,13 metroko garaiera du. Bere zabalera, berriz, 1,65 metrokoa da oinarrian, eta, gorantza doan heinean, estutzen doa, goiko muturrean metro beteko zabalerara bakarrik heltzen delarik. Bere izenak dioen bezala, mugarri bezala erabili izan da. Bere azalean, ildoak eta grabatuak daude. Luis Peña Santiago etnografoak aurkitu zuen, 1980ko ekainaren 8an.

Irispideak
----------

### Arabatik

Elgeako Elizalde auzotik abiatzen da biderik laburrena.

### Gipuzkoatik

Bolibartik Lizargaratera heldu ondoren, Lizargarateko lepo honetan, eskuinetara dagoen bide bat hartu behar da. Bide hau, Alabitarantz doa. Zazpirehun metro ingurura, beste bidegurutze bat dago. Bata, Alabitako bordetara doa. Besteak, berriz, aurrera jarraitzen du, Mugarriluzera. Hauxe da hartu behar dena. Bide labur hau jarraituz, laster heltzen da Mugarriluze mendiaren tontorrera, eta hantxe bertan dago, begi bistan, zutarria.

Ikus, gainera
-------------

* Eusko Jaurlaritzaren Kultura saileko webgunean
* Luberriko webgunean

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263861

 |

* Wd Datuak: Q12263861
**Jackson konderria** (ingelesez: *Jackson County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Jackson da. 2010eko zentsuaren arabera 10.266 biztanle zituen, Jackson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jackson konderriak 1.862,81 kilometro koadro ditu. Horietatik 42,1 ura dira. Beste 1.820,71 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,51 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.266 pertsonetatik 9.978 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 277 dira. 47 beltzak edo afroamerikarrak. 15 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 136 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 85 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486215
* Commonscat Multimedia: Jackson County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125500810
* LCCN: n81093318
* **Lekuak**
* OSM: 1792986
* TGN: 2001030

 |

* Wd Datuak: Q486215
* Commonscat Multimedia: Jackson County, Minnesota
Arratseko panoramika.
**Porta Spagnola** (Ate espainiarra), baita **Porta di Terra** ere, Siziliako Augusta hirian (Italian) dagoen eraikina da. 1681 eta 1682 artean egina, hiria babesteko gotorlekuen parte zen.

Historia
--------

Augustako gotorlekuak 1670 eta 1680ko hamarkadetan eraiki ziren, Carlos de Grunenbergh ingeniari militar flamenkoaren diseinauak jarraituz. Dirudienez, atearen diseunua ere berarena izan zen. 1680ko maiatzaren 13an, hiriko kontseilua 1681 eta 1682 artean eraiki zen Porta Spagnola eraikitzeko 30.000 escudoko prestamoa eman zuen. 1680ko maiatzaren 13an, hiriko kontseiluak 30.000 ezkutuko mailegu bat eman zuen Porta Spagnola eraikitzeko, 1681 eta 1682 artean eraiki zena. Atea Augustako hirigune historikorako sarrera bakarra da, eta istmo bat erabiliz eraiki zen; behin egin ondoren istmoa bota zen, hiria uharte bihurtuz.

Atea Porta Madre di Dio izenez ezagutzen zen beste ate batetik ehunka metrora zegoen, baina azken hau bota egin zen. Porta Spagnola 1990eko abenduaren 13an izandako lurrikara batek kaltetu zuen, eta 2005ean zaharberritu zuten.

Oroigarria
----------

Atearen goi aldeko erdian marmolezko armarria ikus daite. Azpian, latinez, idazkun bat dago:

CAROLO II HISPANIARVM AC SICILIÆ  

REGE IMPERANTE,  

DON FRANCISCVS BENAVIDES COMES SANT STEVAN  

SICILIÆ PROREX IN TANTI PORTV. LITORE MVNIENDO  

NON SOLVM SICILIÆ SED TOTIVS ITALIÆ ET CHRISTIANI  

NOMINIS INCOLVMITATI CONSVLERE EXISTIMAVIT  

ANNO M DC XXCI  

*(*Itzulpena*: [Jainkoari, oso ona, oso handia. Karlos II.a Espainiako eta Siziliako erregearen erregealdian, Frantzisko Benavidesek, Santistebango kondea eta Siziliako erregeordea, hain portu handiko kostaldea gotortu zuenean, Siziliako segurtasunaz gain, Italia guztiaz eta kristauaz ere hornitzea pentsatu zuen 1681ean.*)

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3908847
* Commonscat Multimedia: Spanish gate (Augusta)

---

 |

* Wd Datuak: Q3908847
* Commonscat Multimedia: Spanish gate (Augusta)
**Jackson ibaia** AEBetako Virginia estatuko James ibaiaren ibaiadar garrantzitsu bat da, 96.4 miles (155.1 km). James ibaia Jackson ibaiaren eta Cowpasture ibaiaren elkartzearen ondorioz eratzen da.

Ibilgua
-------

Jackson ibaia Highland konderrian jaiotzen da, Virginian, Mendebaldeko Virginiako mugatik gertu. Back Creek mendiaren eta Jack mendiaren artean hegoalderantz isurtzen da, Bath konderrian sartuz, eta hegoalderantz jarraitzen du. Jackson ibaia Gathright presak batzen du Alleghany konderrian, Moomaw aintzira sortuz. Presatik, Jackson ibaia hegoaldera eta gero ekialderantz doa Alleghany konderrian zehar, Covington hirian eta Clifton Forge herrian zehar, Cowpasture ibaiarekin bat egin aurretik, James ibaia sortzeko.

Ibaiari bere ertzetako lehen kolono zuriari dagokio izena, William Jackson, 270 acres (1.1 km2) ) diru-laguntza jaso zuena. Jorge II.a erregearengandik 1750ean  Jackson beharbada Alexander Dunlap-en, Calfpasture ibaiko lehen kolono zuriaren ezaguna zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Notes
2. ↑    *Clan Ewing in America, Chapter XI: John Ewing (1648-1745) if Carnshanaugh.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6117354
* Commonscat Multimedia: Jackson River (Virginia)

---

* **Lekuak**
* OSM: 14049871

 |

* Wd Datuak: Q6117354
* Commonscat Multimedia: Jackson River (Virginia)
**Portalea** XV. mendean egindako etxe bat da, salerosleen ostatu eta salgaien gordailu izateko eraikia. Gasteizko Alde Zaharraren iparraldean dago, Hedegile kalean, Andatarren dorretxearen eta Buruileria plazaren ondoan. Lehenengo jabeak Hurtado de Mendozatarrak izan ziren, Bizkaiko Urdaibaitarrak gero, eta Mazarredotarrak geroago. 1950eko hamarkada arte, haritz zuraz egindako atetzar handia (hortik datorkio etxeari izena) zabalik izaten zuen, salerosleek gurdiak sar zitzaten; horrela, salgaiak lapurtzea edo hondatzea saihesten zuten. Erdi Aroko ohiko etxe baten tankera du: zurezko egitura du, eta hormak adreiluzkoak dira (tarteka, adobea erabiltzen zuten).

1940ko hamarkadan etxea oso hondatuta zegoen. 1950ean, Gasteizko Aurrezki Kutxak erosi zuen, eta eraikina zaharberritzeari ekin zion. Portalea, orduz geroztik, El Portalón jatetxearen egoitza da, eta Vital Kutxa (Gasteizko Aurrezki Kutxaren ondorengoa) da Portalearen jabea gaur egun.

Portalea, Hedegile kaletik ikusia.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  «La Vital saca a concurso la explotación del emblemático restaurante El Portalón», *El Correo*, 2007-10-02.
2. ↑  «Erdi Aroko Gasteiz»[*Betiko hautsitako esteka*] erreportajea, *Teknopolis* telebista saioa, Elhuyar, 2011-10-16. 4. minututik aurrera, Portaleari buruzko informazio pixka bat.
3. ↑  «El Portalón y la Burullería», *Recordando Vitoria-Gasteiz* bloga, 2009-05-15.
4. ↑  Alberto CANTO: «Los dueños del restaurante Arkupe gestionarán El Portalón», *El Correo*, 2007-11-01.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gasteiz** |

* «El Portalón», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266142

 |

* Wd Datuak: Q12266142
Txitxar imagoa pupatik agertzen.
**Imagoa** intsektuen garapenaren azken fasea da, hots, heldu aldia, azken mudaren ostean agertzen dena. Ugal aparatua erabat garaturik eta, Pterygota azpiklasean, hego funtzionalak dituelako bereizten da. Intsektu heterometaboloetan azken ninfa-estadioaren ondotik agertzen da. Holometaboloetan, berriz, pupatik irteten da.

Ephemeroptera ordenean subimago aldia dago. Fase horretan dauden banakoek hegoak dauzkate, baina aparatu genitala guztiz eratu gabe dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Imago Euskalterm. Euskara.euskadi.net
2. ↑  Fernando Pedro PEREZ: Euskal Herriko intsektuak: kilkirrak, matxinsaltoak eta txitxiburduntziak[*Betiko hautsitako esteka*] Euskomedia.org

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207254
* Commonscat Multimedia: Imago (biology)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207254
* Commonscat Multimedia: Imago (biology)
***Musua*** Gustav Klimt austriar margolariaren koadroa da, 1907 eta 1908 bitarte margotu zuena. Olioa pintura oihal gainean eta urre-hostoak oihal gainean teknikak erabili zituen eta gaur egun Vienako Belvedere jauregian gordetzen da. Klimten *urrezko aroari* dagokion koadroa da eta bere lan guztietatik nabarmenetakoa.

Uste da modelo bezala bere burua eta haren neska laguna, Emilie Flöge erabili zituela..

Koadroa
-------

Koadroan elkar musukatzen ari den bikote bat azaltzen da, beren gorputzak aski estaliak dauden bi kapekin, bata laukizuzen beltzez eta zuriez ornitua, indarraren eta gizontasunaren sinbolo, eta bestea, biribil koloredunez eta lorez ornitua, emakumea irudikatzen duena, belauniko eta begiak itxita dituena.
Bikotez lorez betetako zoru baten gainean irudikatzen da eta badirudi emakumea bertan sustraitua dagoela.
Uler daiteke hortaz, emakumea dela bizitza ematen duena eta maitasuna luzaroan finkatzen duena. Maitaleak eztei jantziak dituzte, ezer gerta ez dakikeela dirudi eta hala ere amildegi baten aurrean daudela dirudi. Koadroa hainbat modutara interpretatu daiteke: bai bikotea amildegi baten ertzean egotea estasiaren irudikapen gisa, bai maitasuna hauskorra dela irudikatzea, eta beraz, haustear dagoen bikote bat azaltzea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Gilles Néret, *Gustav Klimt 1862 – 1918. Le monde comme une forme féminine*, TASCHEN, Cologne, 2011

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q698487
* Commonscat Multimedia: The Kiss (Gustav Klimt)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q698487
* Commonscat Multimedia: The Kiss (Gustav Klimt)
**Mutageno** (latinez, hitzez hitz, "aldaketa baten sorrera") geneetan mutazioa eta aldakuntza sor dezaketen eragileez esaten da. Gene mutageno batzuek jatorri fisikoa dute (erradiazio ultramoreak, X izpiak, izpi katodikoak eta kosmikoak, neutroiak etab.), eta beste batzuek kimikoa (oxido nitrosoa, fenola, hidroxilamina, diazometanoa, akridinak. etab.). Guztiek aldaketak sortzen dituzte zelulen DNAn;a beraz, eragina dute geneek eta kromosomek daramatzaten herentzia-ezaugarrietan. Industria nuklearrek jaulkitzen dituzten hondakinek mutazio bortitzak eragin ditzakete giza zeluletan, eta hondakin erradioaktibo horien suntsipena gizartea kezkatzen duen arazo nagusietako bat da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q221696
* Commonscat Multimedia: Mutagens

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph465311
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009153
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 25435

 |

* Wd Datuak: Q221696
* Commonscat Multimedia: Mutagens
Izakinek **inbentario** zorrotza behar dute, artikuluen kopurua eta balioa une oro zenbatekoa den jakiteko.
Kontabilitatean, **inbentarioa** edo **inbentarioaren balorazioa** enpresa batek dauzkan ondasunen zerrenda osatu eta baloratzeari deritzo. Maiz, izakinak izeneko ondasunen balorazioari deritzo, hauek baitira denboran zehar gorabehera gehien dituzten ondasunak eta beraz, kontrol zorrotzagoa behar dutenak. Esanahia zabalduz, inbentarioa izakinen multzoari ere deritzo.

Izakinen inbentario-metodoak
----------------------------

Izakinak prezio ezberdinetan sartzen dira biltegira. Ateratzean, zer preziotan atera behar diren erabaki behar da.Horretarako metodo zenbait dago.

### FIFO metodoa

FIFO metodoan, ingelesez *first in first out* (euskaraz *sartu den lehena, irteten lehena*), izakinak baloratzerakoan, lehendabizi sartzen diren izakinak, lehendabizi eta hasierako prezioan irteten direnak izango dira. Geratzen diren izakinak berrienak izango dira, hau da, azken prezioetakoak.

### LIFO metodoa

LIFO metodoan, ingelesez *last in first out* (euskaraz *sartu den azkena, irteten lehena*), azkenik sartzen diren izakinak, lehendabizi eta bere prezioan irteten direnak izango dira. Geratzen diren izakinak hasierakoak izango dira, prezio zaharretan.

### Batezbesteko prezio haztatua

Batezbesteko prezio haztatuan, izakin guztien batezbesteko prezioa kalkulatu eta batezbesteko prezio horretan ateratzen dira izakinak. Batezbesteko aritmetiko haztatua erabiltzen da:

  

{\displaystyle {\overline {p}}={\frac {p\_{1}q\_{1}+p\_{2}q\_{2}+\cdots +p\_{n}q\_{n}}{q\_{1}+q\_{2}+\cdots +q\_{n}}}\ \ \ \ \ \ p\_{i}:\ i\ izakinaren\ prezioa;\ q\_{i}:\ i\ izakinen\ kopurua}

  

Metodo honetan aldaera zenbait daude:

* batezbesteko prezio jarraituan, hasierako inbentarioa barne, ordura arteko izakin-sarrera guztien batezbesteko prezioa kalkulatzen da;
* batezbesteko prezio sinplean, kontabilitate-ekitaldi osoko izakin sarrera guztien batezbesteko prezioa kalkulatzen da, hasierako inbentarioa barne; irteeren prezioen kalkulua egiteko, ordea, kontabilitate-ekitaldia amaitu arte itxaron behar da;
* sarreren batezbesteko prezioan, modu jarraituan edo sinplean, sarreren batezbesteko prezioa kalkulatzen da, hasierako inbentarioa baztertuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Inbentario* EHUren Egungo Euskal Hiztegian

Ikus, gainera
-------------

* Inbentarioen kudeaketa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259580

 |

* Wd Datuak: Q12259580
**Inazio Sarasua Arruti** (Orio, 1910eko apirilaren 25a - Orio, 1994ko irailaren 15a) oriotar patroi eta arraunlari handietako bat izan zen, Kontxako 11 Bandera irabazi baitzituen, 6 arraunlari zela eta beste bost patroi lanetan. Arrantzalea ez zen lehenengo patroia izan zela esaten da.

Kirol ibilbidea
---------------

### Arraunlari

1930an egin zuen debuta Orioko traineruarekin eta Kontxan bigarren eta Bilbon irabazi egin zuen.

1932an bakarkako bateletan arraun egiten hasi zen. Inazio Manterola "Txokolate" oriotarra zen orduko arraunlari onena bakarkako batelean eta honek animatu eta erakutsi zion estilo hortan arraun egiten. Berehala bihurtu zen Gipuzkoan jokaturiko ia estropada guztietako garaile, 1932an Zarautzen, 1933an Tolosa eta Irunen eta 1934ean Donostian eta Irunen. Hain handia izanik Sarasuak besteei ateratzen zien aldea, estropada mota hauek antolatzeari utzi zitzaiola. Orduan Ur-Kirolakek utzitako aulki mugikorreko skiffa probatu eta 1936an Espainiako txapelketa irabazi zuen. Berlingo Olinpiar Jokoetan parte hartzeko aukeratua izan zen eta Bartzelonan bidaia hastear zuela Espainiako Gerra Zibila hasi zenez etxera itzuli behar izan zuen.

Urte haietan 1933 eta 1934ko Kontxako Banderak ere irabazi zituen.

Gerra Zibilaren ondoren Orioren mailak goian jarraitzen zuen eta Inazio Sarasua arraunlari finkoa zen San Nikolasen tostetan.Horrela iritsi ziren 1939, 1940, 1942 eta 1944ko Kontxako Banderak ere. Bilbo aldean ere hainbat estropada irabazi ziren.

1944ean Espainiako Traineru Txapelketa abiatu zen eta Orio bigarren izan zen. 1946an txapeldun izan ziren, ordutik aurrera ordea Hondarribia eta Pedreña nagusitu ziren.

### Patroi

40. hamarkadako azken urteetan trainerua atera ezinda ibili ondoren 1951ean Inazio Sarasua patroi zela talde gaztea osatu zen Kontxako estropadetarako eta irabazle atera ziren. Honek animatuta Bilbora joan ziren Espainiako txapelketa jokatzera eta han ere garaile izan ziren. Hurrengo urteanere garaipen biak lortu zituzten. 1953an ere pronostikoa berdina zen eta Kontxa irabazi zuten baina Espainiako txapelketarik ez zen jokatu.

1954 urtea Sestaoko Iberiarena izan zen eta 1955ean Sarasua patroi zuen Oriok berriz irabazi zituen Kontxa eta Espainiako Txapelketa. Azkenengo garaipena 1958ko Kontxako Bandera izan zuen Inazio Sarasuak eta azken agerpena 1962ko Kontxa.

Palmaresa
---------

* Kontxako Banderak (11):
	+ Arraunlari (6): 1933, 1934, 1939, 1940, 1942 eta 1944.
	+ Patroi (5): 1951, 1952, 1953, 1955 eta 1958.
* Bilboko estropada zaharrak (8): 1930, 1934, 1935, 1935, 1939, 1940, 1942 eta 1943.
* Espainiako Traineru Txapelketa (4):
	+ Arraunlari (1): 1946.
	+ Patroi (3): 1951, 1952, 1953.

Ikus, gainera
-------------

* Orio Arraunketa Elkartea
* Kontxako Bandera

Bibliografia
------------

* *Orio en el Remo, 75 años de historia*, Luis Azcue Aldaz
* *Arrauna Euskal Herrian / El remo en Euskal Herria*. Manu Etxeberria Sedano.

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Auñamendi Eusko Entziklopedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16517657

 |

* Wd Datuak: Q16517657
**Nerea Apodaka** (Laudio, 1992) artista plastikoa da.

Biografia
---------

Arte Ederretako ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatearen Leioa-Erandioko kanpusean eta Erromako RUFA unibertsitatean (Rome University of Fine Arts). Ondoren, Ikerketa eta Sormena Artean masterra gauzatu zuen EHUn, non, 2018a geroztik, doktorego tesia egiten dabilen. Aldi berean, Box Art Bilbaoko pintura-begirale gisa eta Bilboko Arte Ederren Museoko hezitzaile eta gidari gisa lan egiten du.

Bere lan artistikoari dagokionez, erakusketa ugaritan parte hartu du, banaka zein kolektiboki.

Ekoizpen artistikoa
-------------------

Bere ibilbide artistikoan zehar, euskarri desberdinak erabili izan ditu, marrazkiak, pinturak, grabatuak, eskulturak edota argazkiak, beti ere euskarria momentuan egiten zebilen lanari moldatuz. Izan ere, irudikapen ereduan eta disziplina-ordenak berrikustea interesatzen zaio Apodakari, aurkako kontzeptuen arteko tentsioak sortuz. Hala, morala eta printzipio onak, gustua, sublimea, sentikortasuna, edertasuna eta hoztasuna, arraroa, eroa, zaharkitua, absurdua eta askatasuna, zoria eta arraza, estetika eta etika bezalako kontzeptuak kokatzen ditu elkarren aurka.

> Pertsona gisa gauza batzuek kezkak eragiten dizkidate, erakarri egiten naute, eta horiek tentsioan jartzea bilatzen dut; bizi garen kontraesan horiek nabarmentzeko edo, besterik gabe, gozatzeko. Nik Arte deitzen diot horri, gogoko dut.
> 
> 

Gaur egun, eskultura hobesten du Apodakak gai horien inguruan gogoeta egiteko. Eskulturak askotariko objektuetatik abiatuz sortzen ditu, jatorri eta garai anitzetakoak, erostiakoak, opari gisa jasotakoak edota aurkitutakoak. Gero, objektu horiek mini-collage bertikaletan batzen ditu eta emaitza irudi totemikoak eta idolo sinbolikoak gogorarazten dituzten eskulturak dira, artistak *feitiço* deitzen dituenak. Prozesu horren bitartez, bere nahia ordena magiko bateko zerbait bilatzea da, sakratua, totema eta fetitxea nahasiz.

Irudi galeria
-------------

* Nerea Apodaka, "Agalma"Nerea Apodaka, "Agalma"
* Nerea Apodaka, "Agalma" (feitiço batzuk)Nerea Apodaka, "Agalma" (*feitiço* batzuk)
* Nerea Apodaka, "República"Nerea Apodaka, "República"
* Nerea Apodaka, "Ishtar"Nerea Apodaka, "Ishtar"
* Nerea Apodaka, "Peregrina"Nerea Apodaka, "Peregrina"

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *» Nerea Apodaka expone a partir de mañana en Llodio en el proyecto Kulturlab 01.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-26).
2. 1 2    «Nerea Apodaka» *Emartistak 2000-2020* 2021-05-24 (Noiz kontsultatua: 2021-09-26).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «'Peregrina', exposición de Nerea Apodaka García y Uxue Ruiz de Arkaute Acedo» *www.sarea.euskadi.eus* 2021-01-02 (Noiz kontsultatua: 2021-09-26).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *NEREA APODAKA | BilbaoArte.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-26).

Kanpo estekak
-------------

* Nerea Apodakaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108697888

 |

* Wd Datuak: Q108697888
**Jane Stafford** (1899-1991) idazle, kimikari eta mediku estatubatuarra izan zen. Nazio mailan sindikatuko egunkarietako zutabe bat idatzi zuen, "Your health - Here's How" izenekoa eta Society for Science & the Public-entzat egin zuen lan. Minbiziari, poliomielitisari, bihotzeko gaixotasunei, gripeari, sexu-transmisiozko gaixotasunei eta bitaminari buruz idatzi zuen.

Hezkuntza eta karrera
---------------------

Stafford Smith College-n graduatu zen 1920an kimikan lizentziatuz. 1922 eta 1925 artean Evanston Ospitalean teknikari kimiko gisa lan egin zuen American Medical Association-en hasi aurretik, muntaketa laguntzaile gisa, 1927ra arte. 1928an, Stafford Zientzia Zerbitzuko langilea bihurtu zen mediku langileen idazle gisa eta 1956an, Osasun Institutu Nazional-era (NIH) joan zen eta NIH Ikerketarako Informazio Bulegoan ikerketa-txosten laguntzaile gisa aritu zen, non "zientzi mediko eta biologikoekin lotutako informazioa bildu, prestatu eta zabaldu zuen". Staffordek Zientzia Idazleen Elkarte Nazionala sortu zuen eta presidentea izan zen 1945ean, gainera, National Press Clubeko presidentea izan zen 1949tik 1950era. Etxe Zuriko Korrespontsalen Elkarteko, American Public Health Association eta Potomac Hunting Clubeko kide ere izan zen; AAAS George Westinghouse Science Writing Award sariaren Administrazio Batzordean parte hartu zuen eta Komunikazioetako Emakumeen Elkartearen kidea izan zen.

Sexismoa
--------

Staffordek lanbide zientifikoen barneko jokabide sexista esplizituki salatu ez badu ere (soldata desberdintasunak izan ezik), "Zerbitzu Zientifikoko erregistroek agerian uzten dute genero-oztopoak zeudela eta Staffordek eta Watson Davis zuzendariak ahalegin batzuk egin zituztela haiei aurre egiteko". Cosmos Club eta Harvard Club bezalako gizarte-erakundeek ere gizonezkoentzako soilik politika ezarri zuten, Stafford-i elkarretaratzeak galaraziz. Horren erantzuna izan zen, Independent Woman-ek eskatu ziola Stafford-i alor zientifikoetan lan egiten duten emakumeei buruzko artikulu bat idaztea; Stafford-en ondoriozko artikuluak "emakumeek zientziari ekarpenak egin zitzakeela erakutsi zuten aitzindari talde txikiari buruz hitz egin zuen". Staffordek ere Mildred Rebstock elkarrizketatu zuen Adventures in Scienceko atal baterako, non Rebstock animatu zuen "zientzia emakumeentzako karrera gisa aipatzera eta emakume-bizitza normalarekin, ezkontza barne, bateragarria ote zen eztabaidatzera".

Sariak
------

* 1946ean, Idazkera Zientifikorako Westinghouse Saria.
* 1955ean, American Heart Association Prentsa Elkartearen Howard W. Blakeslee saria.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7491
* Commonscat Multimedia: Jane Stafford

---

 |

* Wd Datuak: Q7491
* Commonscat Multimedia: Jane Stafford
**Narbona Cenarbe** edo **Narbona Dacal** edo **D'Arcal** (**Cenarbe**, ¿? – Zaragoza, 1498ko otsailaren 12a) XV. mendeko sendalaria izan zen, Inkisizioak prozesatu eta kondenatua, sorginkeriaz akusatua.

Sorginkeria salaketak
---------------------

Landare eta substantzia sendagarrien erabilerari buruzko sekretuak zituen familia batekoa zen Dacal, eta bi neba-arreba zituen, Juan eta Maria (hauei ere sorginkeria egotzi zieten). Juan de Portañyarekin ezkonduta zegoen, baina hark utzi egin zuen eta bakarrik bizi zen, bere kabuz.

1498an, Cenarbeko bizilagun batek esan zuen bere bilobak gaixotasun larri bat gainditu zuela San Cebriani eskainitako oroitzei esker. Hil eta gutxira, beste bilobetako bat gaixotu zen, eta haren familia atsekabetuta zegoen, ez baitzegoen hildako biloba otoitz egiteko. Dacalek, ordea, burla egiten zien sinesmen horiei, eta landare bidezko sendabidea gomendatu zion familiari. Hori dela eta, herriko beste bizilagun batzuek adierazi zuten Narbonak landereak erabiliz sorgindu zituela abortuak eraginez herriko emakumeei, eta elizan lapurretan aritzera behartu zituela. Gainera, esan zuten ez ziela uzten Sakramentu Santua ikusten, haren ordez orban beltza ikustera behartuz, hostia aldarean altxatzen zenean.

Guirandana de Layrekin gertatu zen bezala, auzokoen salaketek emakume horiek justiziaren aurrera eraman zituzten eta Villanugako sorginak izena jarri zieten.

Inkisitoriala eta epaia
-----------------------

1498ko otsailaren 12an hasi zen Cenarben Narbonaren aurkako Inkisizio-prozesua, eta delitu hauek egotzi zizkioten:

> *"Dize el dicho procurador fiscal que la dicha denunciada, usando del dicho officio de bruxa, ha dado pozonyas a muchas personas y a otras fazía fetillerías y sortilegios, por loqual algunas de las dichas personas morían y otras quedavan baldadas, otras ladravan en la Yglesia y en otras partes como perros y otros animales, y otras vezes estando en la Yglesia no veyan el Corpus quando se alçava y si lo veyan lo veyan muy negro y todo esto prevenía a causa de los fetillos y pozonyas que la dicha demandada ha dado y dava a la[s]dichas personas. Y esto es verdad".*
> 
> 

Zaragozako Artxibo Historiko Probintzialean gordeta dagoen Narbonaren aurkako prozesuaren espedientearen arabera, sorginkeria delituagatik sutan hiltzera kondenatu zuten, eta Aljaferiaren Jauregian erre zuten.

Ikus, gainera
-------------

* Guirandana de Lay.
* Villanugako sorginak

Erreferentziak
--------------

1. ↑   García Herrero, María del Carmen.  (1990). «Curar con palabras (oraciones bajomedievales aragonesas)» *Alazet. Revista de Filología del Instituto de Estudios Altoaragoneses*.
2. ↑    *La cueva de las Guixas en Villanúa.*  14 de noviembre de 2016.
3. ↑    *Proceso contra Narbona, esposa de Juan de Portanya y vecina de Cenarbe, acusada de brujería..* .
4. ↑   «Magia de las Leyendas: Cueva de las Guixas | Turismo Huesca La Magia» *www.huescalamagia.es*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42567021

 |

* Wd Datuak: Q42567021
**Ivalo**, Laponiako Gerra ondoren.
**Ivalo** (inariko samieraz: *Avveel*; iparraldeko samieraz: *Avvil*; skolt samieraz: *Â´vvel*), Inariko herrixka nagusi eta handiena da, Inarijärvi aintziraren hegoaldean, Finlandiako Lappi lurraldean kokatua. Ivalojoki ibaiaren ertzean eraikia dago herrixka eta udalerri osoko biztanle guztiaren erdia baino gehiago bertan dago; hiriburua dela esan daiteke.

3.500 bat biztanle inguru dauzka eta Sápmi osoko biztanle-gune garrantzitsuenetarikoa da biztanle kopuruari begiratuz gero. Hala ere, samitar-kopurua oso urria da, azken urteotan askok alboko herrixketara ihes egin dutelako.

Inariko aireportua ere hemen dago, eta egunean bitan batzen ditu hiriburua eta udalerria. 2007. urtean esaterako, 146.000 bidaiari izan ziren Finlandiako iparren dagoen aireportuan .

Inariko erdigunea da; hala nola, lehen eta bigarren hezkuntzako eskolak, liburutegia eta erietxe bat daude bertan.

Herrixko pertsonaia famatu eta maitatuena Anni-Kristiina Juuso antzezle samitarra da.

Historia
--------

Antzinako **Ivalo**n, meatzaritzak izugarrizko garrantzia izan zuen, eta Lappi lurralde osoko meatze emankorrenak aurkitzen ziren. Hala ere, egoera txarrengatik, herritarrak lan pisutsu hau egiteari utzi zioten XX. mende hasieran eta ordudanik, hildako meatzarien hainbat oroitarri ezarri dituzte herrixka guztian zehar. Baina, Laponiako Gerragatik da ezaguna batik bat **Ivalo**; izan ere, gerrako suntsiketa bortitzenak bertakoak izan ziren, alemaniarrek, herrixka guztiz birrinduta utzi baitzuten. Honenbestez, **Ivalo**ko eraikuntza guztiak Bigarren Mundu Gerra ostekoak dira.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| * Inari
* Inarijärvi Aintzira
* Ivaloko aireportua
 | * Laponiako Gerra
* Samitar
 |

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Ivaloko aireportuaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q539767
* Commonscat Multimedia: Ivalo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147807018
* GND: 6142143-1
* LCCN: n85046866

 |

* Wd Datuak: Q539767
* Commonscat Multimedia: Ivalo

Argazki gehiago
---------------

* Ivalojoki ibaia izoztuta.Ivalojoki ibaia izoztuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Finavia (ingl.)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Inariko herrixkak** |  |
| Akujärvi • Angeli • **Inari** • **Ivalo** • Kaamanen • Keväjärvi • Koppelo • Kuttura • Lisma • Menesjärvi • **Näätämö** • Nellim • Partakko • Riutula • **Saariselkä** • **Sevettijärvi** • **Törmänen** |