recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Esloveniako Opera Antzokia** (eslovenieraz: *Slovensko narodno gledališče Opera*) Ljubljana hiriburuan dagoen Opera eta Balet antzokia da. Tivoli parkearen ertzean dago, Esloveniako Arte Galeria Nazionala eta Esloveniako parlamentuaren egoitzaren artean..

Historia
--------

Operaren historia 1732an hasi zen Eslovenian, urte hartan Giuseppe Clemente de Bonomiren *Il Tamerlano* antzeztu zen. Gaur egungo eraikina 1890 eta 1892 artean altxatu zen. Jan Vladimír Hráský eta Anton Hruby arkitektu txekiarrek diseinatu zuten neo-pizkundeko estiloan. Hasiera batean Esloveniar eta Alemaniar operak eskaintzen ziren bertan baina 1911 urtean Alemaniarrek beraien Antzokia eraiki zuten (gaur egungo Esloveniako Antzoki Nazionala).

Eraikina
--------

Opera Antzokiaren aurrealdean zutabe jonikoak eusten dute tinpanoa. Alboetan Alojzij Gangl eskultorearen bi estatua daude, tragedia eta komedia sinbolizatzen dituztenak.

Iruditegia
----------

* Esloveniako Opera Antzokia.Esloveniako Opera Antzokia.
* Tinpanoa.Tinpanoa.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Opera antzokia gauez.Opera antzokia gauez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7541826
* Commonscat Multimedia: Ljubljana Opera House

---

 |

* Wd Datuak: Q7541826
* Commonscat Multimedia: Ljubljana Opera House
Luis de Góngora, kulteranismoaren sortzailea, Velázquezen margolanean.
**Kulteranismoa** metafora gogorrak, aipamen ilunak eta muturreko hiperboleak ezaugarri dituen literatura estiloa da. Haren jarraitzaileei **kulterano** deritze. Kulteranismoa Espainiako barrokoaren joeretako bat da. Sintaxia eta hiztegia latinari jarraituz osatu zituzten poeta kulteranoek, eta mitologia eta gai klasikoak ere asko erabili zituzten, betiere hizkuntza arruntetik aldendu nahiz. **Gongorismo** izena ere eman zitzaion, Luis de Góngora izan baitzen kulteranismoaren poetarik handiena. Poesia mota honek hizkuntzaren ahalmen sortzailea eta adierazkorra aberastu zituen; imitatzaileen eskuetan, ordea, eta estiloaren beraren iluntasunagatik, edukirik gabeko literatura bihurtu zen, eta kontrako asko izan zituen (Quevedo eta Lope de Vega, besteak beste).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1807353
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX542015
* BNF: 11979187n (data)
* GND: 4157916-1
* LCCN: sh85055852
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 4511
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1807353
**Moultrie konderria** (ingelesez: *Moultrie County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sullivan da. 2010eko zentsuaren arabera 14.846 biztanle zituen, Moultrie kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Moultrie konderriak 892,19 kilometro koadro ditu. Horietatik 22,1 ura dira. Beste 870,09 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 16,64 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.846 pertsonetatik 14.653 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 129 dira. 40 beltzak edo afroamerikarrak. 28 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 29 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 83 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Moultrie County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491321
* Commonscat Multimedia: Moultrie County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139550151
* LCCN: n80040419
* NARA: 10036435
* **Lekuak**
* OSM: 1800581
* TGN: 1002698

 |

* Wd Datuak: Q491321
* Commonscat Multimedia: Moultrie County, Illinois
68°27′11″N 22°56′17″E﻿ / ﻿68.453°N 22.938°E﻿ / 68.453; 22.938
**Kultima** (iparraldeko samieraz: *Gulddán*) Kuttanenetik 10 km iparraldera dagoen Enontekiö udalerriko herrixka bat da. Oso txikia da, hamar biztanle inguru ditu, eta natura basatiaren erdian dago, aintzira natural, oihan zahar eta mendixka artean. Oso gaizki komunikatua dago eta bertara Kuttanenetik abiatzen den errepide zaharkitu batetik baino ezin da iritsi.

Nahiz eta, antzinako eraikuntzak herrixkan zutik dirauten, ez da honengatik ospetsua, txirrindulari, piraguista eta mendizale edo ibilzaleek bertan euren gustuko ekintzak egiteko dituzten abantailengatik, baizik.

Kanpo estekak
-------------

* Kultimari buruzko informazioa **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2951088

 |

* Wd Datuak: Q2951088


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Enontekiöko herrixkak** |  |
| Hettako elizaHettako elizaEnontekiöko aireportuaEnontekiöko aireportua**Hetta** • Jatuni • **Kaaresuvanto** • Kelottijärvi • Ketomella**Kilpisjärvi** • Kultima • **Kuttanen** • **Leppäjärvi** • LuspaMarkkina • Maunu • Muotkajärvi • Näkkälä • Nartteli • **Nunnanen**Palojärvi • **Palojoensuu** • **Peltovuoma** • Raittijärvi • RopinsalmiSaivomuotka • Sonkamuotka • Vähäniva • **Vuontisjärvi** • Yli-Kyrö |
***Kulun-kuttunak***, Yolanda Arrieta Malaxetxebarriak idatzitako liburua da, Haur eta Gazte Literaturaren alorrean sailkatua. Lehenengo edizioa 2016. urtean argitaratu zen Denonartean argitaletxearen bidez eta edizioaren ilustratzailea Aitziber Alonso Pikabea izan zen.

Argumentua
----------

Lo-kanta liburu ilustratua da. Bertan aipatzen denez, Labayru fundazioko Ahozko Artxibotik jasotako material originaletatik abiatuta sortu dira testu berriak.

Batzuetan, ama da narratzailea, eta, beste batzuetan, etxekoak (gu). Amak haurrari abesten dio, naturako elementuei aipamena eginez, errimak lagunduta eta konparazioak eginez.

Gaia
----

Tradiziozko haur kantak hartzen dira erreferentzia gisa, gaur egungo gurasoentzako adaptazio egiten, tradizo eta modernitatearekin zubia eraikitzen.

Itzulpenak
----------

Gaztelaniaz: *Luna-cuna* (itzultzailea: Aitziber Alonso Pikabea) ISBN 978-84-16791-20-0

Erreferentziak
--------------

1. ↑   interaktiboa, 2011 iametza. *Euskal Idazleen Elkartea. Idazleak.*  (Noiz kontsultatua: 2017-12-01).

Kanpo estekak
-------------

* Yolanda Arrietaren web orri ofiziala
* Kulun-kuttunak Euskadiko Liburutegien Bilgunean
* Lehen letren lilura (Berria egunkarian)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61362610

 |

* Wd Datuak: Q61362610
**Kultuzko filmak** zinemazale edo jarraitzaile talde bat erakarri ohi dituzten filmak dira, estreinatu eta urte askotara ere zaletuak mantendu eta maiz areagotu dituztenak. Batzuetan, estreinatzeko unean, ez dute arrakastarik izaten, baina beste batzuetan, aldiz, berehalako arrakasta itzela dute. Kultuzko filmetako zinemagileek zinemazaleen erakarpena sortu nahi dutenez, sarri film arruntek ez dituzten ezohiko elementuak dituzte.

Kultuzko film estatuseko filmek ikusleen eta filmen arteko harreman estu eta sendoa lortzen dutenez, haien sailkapena zaila izaten da. Maiz, genero berezi edo espezializatuen barnean sailkatu dira: adibidez, beldurrezko zinema edota zientzia-fikziozko zinema

*The Rocky Horror Picture Show*, esaterako, kultuzko filmtzat jo da. Hainbat gai jorratzen ditu: musikala, zientzia-fikzioa, beldurrezko zinema, trabestismoa, LGBT harremanak eta intzestua. Urtero, eta batez ere AEB eta Erresuma Batuan, film horien proiekzio eta jaialdi bereziak ospatzen dira, eta bertaratzen diren zaletuak filmako pertsonaiez mozorroturik joateaz gain, proiekzioan zehar soinu bandako kantak kantatzen dituzte.

Kultuzko filmak
---------------

* *Casablanca*
* *Planet of the Apes*
* *Blade Runner*
* *Grease*
* *Saturday Night Fever*
* *The Rocky Horror Picture Show*
* *Rio Bravo*
* *2001: A Space Odyssey*
* *A Clockwork Orange*
* *The Shining*
* *Full Metal Jacket*
* *Apocalypse Now*
* *Fight Club*
* *Pulp Fiction*
* *Reservoir Dogs*
* *Memento*
* *Mulholland Drive*
* *Star Wars*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q219557
* **Identifikadoreak**
* BNF: 16538376g (data)
* LCCN: sh2007004880

 |

* Wd Datuak: Q219557
**Erruso-Korear Adiskidetasunaren zubia** (Hangul: 조선 로씨야 우정의 다리; MR: *Chosŏn – Rossiya Ujŏngŭi Dali* eta errusieraz: Мост Дружбы, *Most Druzhby*) Tiumen ibaiaren gainetik Errusia eta Ipar Korea herrialdeak lotzen dituen trenbide-zubia da. Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunak eta Koreako Herri Errepublika Demokratikoak elkarlanean eraiki zuten 1959an aurretik zegoen aldi baterako zurezko zubia ordezkatzeko. 18 kilometro luze den Ipar Korea eta Errusia arteko muga zeharkatzeko gune bakarra da. Nahiz eta trenbide-zubi bat izan, noizean behin zurezko oholak jartzen dituzte ibilgailuen zirkulazioa ahalbidetzeko, baina betiere aldez aurretiko akordio berezi batekin. Trenbideak zabalera mistoa du. Izan ere, Errusian 1.520 mm-ko trenbide-zabalera erabiltzen dute. Ipar Korean, berriz, 1.435 mm-koa. Errusiako Khasango tren geltokiak eta Ipar Koreako Tumangangeko geltokiak zerbitzatzen dute zubia.

2017ko urrian Ipar Koreak Internet globalerako sarbide berria eskuratu zuen zubitik igarotzen den zuntz optikoko kablearen bidez, Errusiako TransTelekom hornitzailearen eskutik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera).* .
2. ↑   **(Errusieraz)** www.logistics.ru. *Железнодорожные переговоры.*  (Noiz kontsultatua: 2022-01-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30901234
* Commonscat Multimedia: Korea Russia Friendship Bridge

---

 |

* Wd Datuak: Q30901234
* Commonscat Multimedia: Korea Russia Friendship Bridge
Esne Bideak eremu huts bat eratzen du bertako behatzaileetan.
**Eremu hutsa** (ingelesez *Zone of Avoidance*) gure galaxia den Esne Bideak iluntzen duen gaueko zeruko eremu bat da. Uste denez, izen hau, lehen aldiz, 1878an Richard Proctorrek idatzitako dokumentu batean erabili zen, John Herschelen *Nebulosen Katalogo Orokor*rean nebulosen banaketari erreferentzia eginez.

Orokortasunak
-------------

Esne Bideko planoko (plano galaktikoa) gasak, izar hautsak eta izarrek eurek galaxiatik kanpoko eremuetatik datorren espektru optikoaren (espektru ikusgarriko uhin luzerak) %20 xurgatu eta sakabanatzen dute. Ondorioz, galaxiaren katalogo optikoak oso osatugabeak dira plano galaktikotik gertu, baita oso zehatzgabeak ere, inguru honetatik igarotzen den argiaren ahultzearen ondorioz gertuko izarrak urruneko galaxiekin nahastu ahal izango bailirateke.

Eremu hau *eragozte eremu* bezala ere ezagutzen da, beste galaxia batzuk eremu honetara hurbiltzea eragozten dutela baitirudi (hautespen zehartasun kasu bat). Historikoki, astronomoek eremu honetan galaxiaren kanpoaldea aztertzea eragotzi dute eta objekturik errazenei heldu die.

Azken aldiko ikerketak
----------------------

Azken urteetan, proiektu ugari saiatu dira eremu honek gure ezagutzan eragin duen zuloa murrizten. Proiektu hauek gasak eta izarren hautsak espektru optikoko uhin luzerei soilik eragitean oinarritzen da. Euren eragina oso txikia da infragorriaren kasuan, eta ez du efekturik irrati uhinen kasuan.

### Infragorria

IRAS eta 2MASS bezalako infragorriko ikerketek eremu honetan galaxiaz kanpoko zeruko ikuspegi osoago bat eman digute. Izan ere, 1968an infragorrizko igorpenari esker, Paolo Maffeik eremu honetan, bere izena daramaten bi galaxia handi aurkitu zituen: Maffei I eta Maffei II.

### Irrati espektrua

Irrati espektruan eginiko ikerketek, bereziki HI bezala ezaguten zen hidrogeno neutroaren igorpenak erabiliz, infragorria erabiliz aurkitu ezingo ziren galaxia asko detektatzea ahalbidetu dute. Adibide bezala, Dwingeloo 1 eta Dwingeloo 2.

Hala ere, oraindik oso zaila da gutxi gora-behera zeruaren %10aren ikerketa, galaxiatik kanpoko objektuak bere barneko izarrekin nahas baitaitezke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2081504

 |

* Wd Datuak: Q2081504
Nafarroa Garaian, **korredua** unitate bat legez osatzen duten herrien multzoa da. Banaketa administratibo zaharkitua da, nahiz eta toki-erakunde tradizional batzuetan erabiltzen den.

Mankomunitateak edo unibertsitateak ez bezala, Nafarroako Erresumako figura berezkoagoa da, 1835eko eta 1845eko erreformekin erabilerarik gabe geratu zena. Ez dira benetako udalerriak, baizik eta horien azpibanaketak, askotan Urraul edo Orbaibar bezalako hedadura handiagoko ibarretan sartuak. Hauek izan ziren Nafarroan izan ziren korreduak:

* Ledeako Korredua (Urraul ibarrean)
* Barasoaingo Korredua (Orba ibarrean)
* Leozko Korredua (Orba ibarrean)
* Basondoko Korredua (Orba ibarrean)
* Puiuko Korredua (Orba ibarrean)

Orbaibarran, batzuetan, *zendeak* edo *barrutiak* izena hartu zuten, nahiz eta izen zehatzena eta tradizionalena izan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «KORREDU - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-06-06).
2. ↑  Caro Baroja, Julio (1982). *La casa navarra* **II**. Pamplona: Caja de Ahorros de Navarra. p. 423.

Ikus, gainera
-------------

* Unibertsitate
* Komunitate
* Mankomunitate

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112254534

 |

* Wd Datuak: Q112254534
**Montgomery konderria** (ingelesez: *Montgomery County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mount Vernon da. 2010eko zentsuaren arabera 9.123 biztanle zituen, Montgomery kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Montgomery konderriak 633,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,39 ura dira. Beste 620,36 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,07 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.123 pertsonetatik 6.624 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 480 dira. 2.372 beltzak edo afroamerikarrak. 6 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 26 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 90 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q493125
* Commonscat Multimedia: Montgomery County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147740252
* LCCN: n80007921
* NARA: 10039097
* **Lekuak**
* OSM: 1073930
* TGN: 2000394

 |

* Wd Datuak: Q493125
* Commonscat Multimedia: Montgomery County, Georgia
**La** **Viuda** **Negra** musika taldea, Iruñeko lau emakumek osatu zuten 1990. urtean. Aurrez, Matraka taldean aritutakoak ziren gehienak. Ondorengoak ziren partaideak: Christel Teruel, Malos Tratos taldean aritutakoa, (ahotsa, koruak, kitarra elektrikoa eta kitarra akustikoa), Janis Ortiz de Zarate, Matraka taldeko kide ohia, (kitarra elektrikoa), Pury Alzelai, Belladona eta Matraka taldeetako kide ohia, (baxua eta koruak) eta Eva Fernandez , Piskerra taldean aritua eta ondoren Lambrettos taldeko kidea (bateria, perkusioa eta koruak).

Diska bakarra grabatu zuten Clan Recods disketxearekin, La Viuda Negra taldearen izen bera jarri zioten diskari. Diska grabatu ondoren taldea desegin zen 1999an. Taldea desegindakoan diska bera ere merkatutik kendu zuten taldearen managerraren eta diskaetxearen artean izandako arazoengatik. Dena den, 5000 kopia saltzea lortu zuten. 

Rock melodikoa egiten zuten, eta beraien influentzien artean zeuden Tahures Zurdos bezalako musika taldeak. Las Grecas taldearen eta Dinaramaren kantuen bertsio rokeroak ere egiten zituzten.

2013an berriz elkartu zen taldea, Burlatan Josetxo Ezponda musikagilearen omenezko kontzertu batean parte hartzeko. El Ansia de la Viuda izena hartu zuen taldeak.

Sariak
------

Bilbo Hiria pop-rock lehiaketaren VII. edizioan finalista izan zen taldea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Alejos, Nerea.  (2022-05-15). «Fallece Christel, música navarra y voz de Malos Tratos y La Viuda Negra» *diariodenavarra.es* (Noiz kontsultatua: 2022-09-12).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Fallece Christel Teruel, emblemática música navarra de grupos como La Viuda Negra o Malos Tratos» *Los Mejores Rock* 2022-05-19 (Noiz kontsultatua: 2022-09-12).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La Viuda Negra» *SUENA - Sonido Navarra* 2018-11-07 (Noiz kontsultatua: 2022-09-12).
4. ↑   «Pop Español» *www.lascallesdelpop.net* (Noiz kontsultatua: 2022-09-12).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** BEORLEGUI, por J. ÓSCAR.  (2013-08-31). «En recuerdo de Josetxo Ezponda Actuaciones de la Viuda Negra, Tensión y la Woodstock Band & amigos» *Diario de Noticias de Navarra* (Noiz kontsultatua: 2022-09-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113952177

 |

* Wd Datuak: Q113952177
**Kit Kat** esnedun txokolatearekin estalitako gaileta edo barkillo batez osatutako gozokia da. Rowntree konpainiak sortu zuen 1935an York-en (Ingalaterra, Erresuma Batua). 1988an Nestlé multinazionalak Rowntree erosi zuen eta gaur egun berak merkaturatzen du Kit Kat marka herrialde gehienetan, Ameriketako Estatu Batuetan izan ezik, han Hershey’s konpainiak egiten du.

Pakete bakoitza elkarren artean lotutako lau barraz osatuta dago, bata bestearen gainean jarritako hiru barkillok osatzen dute, barkillo bakoitzaren artean eta denaren gainean txokolate geruza bat dago. Barrak erraz banantzen dira eta bakoitzak 45 gramoko pisua du, guztira 234 kaloria ditu paketeak. Jatorrizkoa esnedun txokolatearekin egindakoa bada ere, beste hainbat zapore ere merkaturatu dira, besteak beste, txokolate beltz edo txokolate zurikoak.

Historia
--------

Kit Kat daukaten herrialdeakKit Kat-en jatorrizko bertsioa Rowntree-ko langile batek "iradokizun kutxan" utzitako proposamen baten harira garatu zen; edonork lanera eramateko moduko mokadu edo snack bat sortzeko proposamena egin zuen langileak. Produktua 1935eko abuztuaren 29an kaleratu zen, *Rowntree's Chocolate Crisp* izenarekin; Londresen eta Ingalaterra hegoaldean saltzen zen. 1937an *Kit Kat Chocolate Crisp* izena hartu zuen, urte horretan bertan bere iragarkietan hain ezaguna izan den "break" kontzeptua agertu zen. Gaur egun mantentzen duen Kit Kat izena Bigarren Mundu Gerraren ondoren ezarri zen.

Erresuma Batuan izan zuen arrakastaren ondorioz, 1940an beste hainbat herrialdetara zabaldu zen: Kanada, Hegoafrika, Irlanda, Australia eta Zeelanda Berria. 1958an "Have a Break, Have a Kit Kat" lelo ezaguna sortu zen. Beranduago Nestlé leloa aldatzen saiatu zen baina jendeari jatorrizkoa asko gustatzen zitzaionez, mantendu egin zuten azkenean.

1970ean markak hedapen handiagoa lortu zuen; Rowntreek Alemanian kokatu zuen zabalpen gune bat Europako eskariari erantzuteko eta, horretaz gain, Ameriketako Estatu Batuetan eta Japonian ere merkaturatzeko akordioak lortu zituen, Hershey eta Fujiya konpainien bidez.

Kit Kat motak
-------------

Kit Kat tradizionalak lau barra ditu eta barra bakoitzak 12 zentimetroko luzera eta zentimetro bateko zabalera du, baina lekuan leku aldatu daiteke eta mota ezberdinetako Kit Kat-ak daude.

Mota askotako Kit Kat-ak merkaturatu dira urte guzti hauetan, batzuk edizio mugatuak izan dira eta beste batzuk modu permanentean saltzen dira. 2000 urteaz geroztik 200 zaporetik gora kaleratu ditu Nestlék Japonian: banana, meloia, te berdea, sakea...

Polemika
--------

2010ean Greenpeacek Kit Kat-en aurkako boikota eskatu zuen Sina Mars-ek banatzen duen palma olioa erabiltzen zuela salatuz. Eragile ekologistaren arabera banatzaile honek lotura du Indonesiako basoen deuseztean eta ondorio kaltegarriak eragiten ditu ingurumenean. Egindako mobilizazio eta kritiken ondorioz, Nestlék hornizailea aldatzea erabaki zuen hilabete batzuk beranduago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q367251
* Commonscat Multimedia: Kit Kat

---

 |

* Wd Datuak: Q367251
* Commonscat Multimedia: Kit Kat
**Kitsiputous** (finlandieraz) edo **Gihccegorži** (ipar samieraz), Malla Erreserba Naturalean dagoen ur-jauzia da. Kilpisjärvi aintzirako urek sorrarazten dute ur-jauzia, eta Finlandian ezohikoa den ingurune bat sortzen da.

Lappi lurralde osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezke bertan; aliotak, antzarak, elur-hontzak, kaskabeltz handiak, marikoi buztanluzeak eta txontak dira esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago; hala nola, azeri artikoak, elur-orein basatiak, eper zuriak, erbinude zuriak, ipar-katamotzak, jatunak, lemingak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak .

Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta laponiako otsoak dira.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Enontekiö
 | * Kilpisjärvi aintzira
 | * Malla EN
 |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Käsivarren erämaa-alue

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37330

 |

* Wd Datuak: Q37330


| Enontekiöko ur-jauzi garrantzitsuenak |
| --- |
| Kitsiputous • **Pitsusköngäs** |
**Labyrinthodontia** (literalki, *labirinto itxurako hortzak*) anfibio azpiklase desagertu bat da. Paleozoikoan eta Mesozoikoan, orain dela 390 milioi urtetik orain dela 150 milioi urtera bizi izan ziren, eta talde garrantzitsua izan ziren. Taldea Sarcopterygii arrainetatik eboluzionatu zuen Devoniar garian eta gaur egun lehorrean bizi diren ornodun guztien arbasoak izan ziren. Modu horretan talde parafiletiko bat dira, gradu ebolutibo bat, eta ez talde natural edo klado bat. Taldearen izena euren hortzetako esmalte eta dentinak zituen itxura labirintikoengatik dator, askotan fosiletan iristen den atal bakarra. Buruhezurraren goiko hezurrak gogorrak ziren, eta orno konplexuak zituzten, taldea sailkatzeko erabiltzen dena.

Labyrinthodontia ez denez talde mofofiletiko bat, gaur egun ez da hainbeste erabiltzen termino hau. Hala ere, informalki bada ere, erabilera ohikoa da, eta euren barruan dauden animalien arteko harremanak ikertzen jarraitzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Fins into limbs : evolution, development, and transformation.*  University of Chicago Press 2007 ISBN 0226313379..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q753235
* Commonscat Multimedia: Labyrinthodontia
* Wikispecies Espezieak: Labyrinthodontia

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* Paleobiology Database: 142446

 |

* Wd Datuak: Q753235
* Commonscat Multimedia: Labyrinthodontia
* Wikispecies Espezieak: Labyrinthodontia
Ongintzazko enkante baten irudia.
Ekonomian, **enkantea** saltzaile bat eta erosle anitz, erosleak salneurri hoberena lortzeko elkarren lehian daudelarik, hartzen dituen salerosketa bat da. Saltzaile anitz eta erosle bakarra hartzen dituen enkanteak ere badaude, hala nola lehiaketa publikoak. Enkanteen bitartez, arte lanak, antigualak, arrain harrapaketak, lan edo hornikuntzarako lehiaketa publikoak, kontzesioak eta abar trukatzeko erabili izan dira. Egun, Interneteko zabalkundearekin batera, denetariko produktuak eta zerbitzuak trukatzen dira sarean, Ebay webgunean esaterako.

Bibliografia
------------

USATEGUI, Jose María, *Economía de las subastas*, Euskal Herriko Unibertsitatea, 2008.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q177923
* Commonscat Multimedia: Auctions

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11976905z (data)
* GND: 4125859-9
* LCCN: sh85009444
* NKC: ph268216
* AAT: 300054751

 |

* Wd Datuak: Q177923
* Commonscat Multimedia: Auctions
**Morannon** (elfoeraz *Ate Beltza*), Mordor ilunpeetako lurralderako sarrera bakarra ziren ateen izena da. Cirith Gorgorren alde batetik bestera zihoazen ateak ziren, inguratuz. Atzean, Ûdun haran estua hedatzen zen. Aurrean, Inoren Lurrak edo Morannoneko Suntsipena, Dagorlad eta Hildakoen Zingirak hedatzen dira. Etengabeko zaintza zuten bi dorrek zaintzen zuten: Hortzen Dorreak.

Mordorrerako euren bidaia neketsuan, Frodo eta Sam, Morannonera iristen dira eta Khandeko armada ikusten dute, Sauronek bere gerrarako deituak, handik Mordorrera sartzen. Eurek, Mordorren sartzeko Ate Beltza ez erabiltzea erabakitzen dute, baizik eta Gollumek ezagutzen zuen beste bidea, Cirith Ungoletik zihoana. Ondoren, Aragornek zuzendutako Mendebaldeko armadak, Sauron desafiatzen du Ate Beltzaren aurrean. Dorre Iluneko ordezkaria zen Sauronen ahoa, orduan, Morannonetik irtetzen da haiekin negoziatzera, baina, negoziaketek huts egin ondoren, Sauronen armada osoa, zaparradan irtetzen da Ate Beltzetik, Gizakiak, erauntsi beltz batean inguratuz. Sauron garaitua izan ondoren, Mendebaldeko Gizakiak Morannonetik sartu eta garaipena osatzen dute.
**Kutxa Kultur Artegunea** Kutxa Fundazioak bultzaturiko erakustokia da, Tabakalera eraikinean dagoena eta gutxi gorabehera 900 m2 dituena, bi solairutan banatua, batera edo banaturik funtziona dezaketenak, tamaina handiko erakusketa bat edo aldi berean bi erakusketa txikiago egin daitezkeelarik. Bi mailak konektatzen dituen arkitektura-jokoak eta industria-izaerak konfigurazio berezia ematen diote aretoari.

2015ean irekia,  erakusketa-aretoa Kutxa Fundazioaren programazioa osatzeko helburuaz sortu zen. Areto berri honen erakusketa-ildoak argazki-erakusketak soilik izango ditu ardatz.

Argazkigintza beti izan da ardatz garrantzitsua Kutxa Fundazioaren kultura-estrategian. Kutxa Fototeka ─ argazki-artxiboa, hau ere Tabakalera eraikinean dagoena─ da Fundazioak duen ondare-aktiborik garrantzitsuenetako bat.

Argazkigintza publiko orokorrari hurbiltzea eta ezagutaraztea, arreta berezia eskainiz geure hurbileko inguruneari, horixe da Artegunearen helbururik garrantzitsuenetako bat. Aretoak topaketa-gune bat izan nahi du, ezagutzarako tresna, era guztietako jendearen eskura egongo dena.

Hezkuntza-proiektuak
--------------------

 Artea jendeari hurbiltzeko, kultura-trukea eta gaitasun kritikoa sustatzeko gune izateko pentsatua, hezkuntza-lanak garrantzi handia izan du beti Kutxa Kultur Artegunearen proiektuetan.

Gure hezkuntza-proiektuak espezifikoki diseinatzen dira ikusgai dauden erakusketei lotuta, eta hainbat eratako hartzaileengana zuzenduta egoten dira:

* Familientzako jarduerak
* Eskola-programak
* Taldeentzako programak – Helduentzako eta publiko orokorrarentzako jarduerak
* Premia bereziak dituzten taldeentzat egokitutako programak.

Ordutegia
---------

Asteartetik igandera: 11:30-13:30 / 17:00-21:00

Iruditegia
----------

* 
* 
*

Argibide erabilgarriak
----------------------

* Doako sarrera.

Kanpo estekak
-------------

* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30249741
* Commonscat Multimedia: Kutxa Kultur Artegunea

---

 |

* Wd Datuak: Q30249741
* Commonscat Multimedia: Kutxa Kultur Artegunea
*Artikulu hau mendiei buruzkoa da; filma gaitzat duena beste hau da: «Els encantats»*
**Els Encantats** (euskaraz: «Sorginduak») Pirinioetako ekialdean kokatzen diren bi mendi eta gailur dira, Kataluniako Pallars Sobirà eskualdeko Espot udalerriaren lursailetan. Aigüestortes eta San Maurizioko Parke Naturalaren barnean kokatuak daude, Sant Maurici aintziraren alboan.

Gailurrak
---------

Mendebaldeko **Petit Encantat** (*Sorgindu Txikia*) gailurrak 2.738 metroko garaiera du, aldiz ekialdeko **Gran Encantat** ("Sorgindu Handia") gailurrak 2.747 metroko garaiera. Biak ere 2.630,7 metroko zabalera eta ferra itxura duen bretxa batez banandurik daude.

Igoerak
-------

Patrice de Bellefont pinireistaren arabera, *Gran Encantat* gailurraren lehenbiziko igoera 1901eko abuztuan Fontan de Negrín (Tolosa), Isidor Romeu (Vielha), Raphaël Angusta eta Bartolomé Ciffré-k burutu omen zuten.

Aldiz, 1903an Astorg, Castagne eta Brulle mendizaleek *Petit Encantant* gailurra lehenbizikoz igo zuten. Bellefont-en arabera, erdialdeko kanal edo bretxa lehenbiziko aldiz 1936an Emilio Comici italiar mendizaleak igo zuen.

1910ean mosen Jaume Oliveras eta Joan Abella-k *Gran Encantat* mendiko ipar-ekialdeko aurpegia igo zuten, hurrengo udan mosen Oliverasek *Petit Encantat* gailurraren lehenbiziko bakarkako igoera gauzatu zuelarik.

Iruditegia
----------

* Sant Maurici aintzira eta Els Encantants mendiak.Sant Maurici aintzira eta Els Encantants mendiak.
* Sant Maurici aintzira eta Els Encantants mendiak.Sant Maurici aintzira eta Els Encantants mendiak.

Ikus gainera
------------

* Aigüestortes eta San Maurizioko Parke Naturala
* Sant Maurici aintzira
* Kataluniako geografia

Kanpo estekak
-------------

* Els Encantants *luberri.net* webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3053720
* Commonscat Multimedia: Encantats

---

 |

* Wd Datuak: Q3053720
* Commonscat Multimedia: Encantats
**Errusiako Idazleen Batasuna** (errusieraz: Союз российских писателей   
Soyuz rossiyskikh pisateley) herrialdeko idazleak biltzen dituen erakunde publikoa da. 1991n sortu zen, SESB eta Sobietar Idazleen Batasuna desegin ondoren.

Historia
--------

1991n Sobietar Idazleen Batasuna desegin ondoren, sail batzuk bildu ziren: Errusiako Idazleen Batasuna, Moskuko Idazleen Batasuna, Mosku Hiriko Idazleen Erakundea eta Idazleen Errusiar Batasuna. Talde horietan ideologia desberdinak biltzen ziren.

Partaideak
----------

Gaur egun 3.500 genero guztietako idazleak biltzen ditu. Barruan 58 lurralde erakunde ditu. Aldizkariak, egunkariak eta antologiak argitaratzen ditu.

Sariak
------

Errusiako Idazleen Batasunak urte batzuetan Mikhail Xolokhov Saria eman zuen. Sarituen artean Radovan Karadzic (1994) eta Fidel Castro (1995) egon ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Errusieraz)**:Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4430568
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131648524
* LCCN: no95036864

 |

* Wd Datuak: Q4430568
**Montrose konderria** (ingelesez: *Montrose County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Montrose da. 2010eko zentsuaren arabera 41.276 biztanle zituen, Montrose kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Montrose konderriak 5.808,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,92 ura dira. Beste 5.803,37 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,14 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 41.276 pertsonetatik 40.116 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 8.127 dira. 118 beltzak edo afroamerikarrak. 204 amerikar natiboak ziren eta 24 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 236 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 59 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 519 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312740
* Commonscat Multimedia: Montrose County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150104056
* LCCN: n81032686
* NARA: 10039147
* **Lekuak**
* OSM: 421142
* TGN: 2000234

 |

* Wd Datuak: Q312740
* Commonscat Multimedia: Montrose County, Colorado
**Errusia Berriko Estatu Federala** (errusieraz: Федеративное государство Новороссия, translit.: *Federativnoie gosudarstvo Novorossia*, ukraineraz: Федеративна держава Новоросія), **Herri Errepubliken Batasuna** (errusieraz: Союз Народных Республик, ukraineraz: Союз Народних Республік) edo **Novorossia** (hau da, Errusia Berria) Donetskeko Herri Errepublika eta Luganskeko Herri Errepublikaren artean sortutako konfederazioa da, Ukrainako Donetskeko oblasta eta Luhanskeko oblastaren lurrak aldarrikatzen dituena eta etnikoki historian errusiarra izan den lurraldea. Errusiarekin muga egiten duten bi eskualde dira eta nazioarteko mailan Hego Osetiak soilik errekonozitua. Bi Herri Errepubliketako agintariek sinatu zuten konfederazioa 2014ko maiatzaren 24an. Hilabete bat geroago, ekainaren 24an, bi taldeek "Kontseilu Gorena" osatu zuten, eta euren konstituzioak batu, Novorossiya izeneko entitate konfederala ofizialki sortuz.

Gobernua eta politika
---------------------

Gobernuaren egitura eta programa politikoa oraindik ofizialak ez badira ere, Errusia Berria Alderdiaren programa ofizialrekin bat egiten dute:

### Ekonomia

Lurra, lurrazpia, ura, flora eta fauna, industriako elementu nagusiak eta "herritarren lanarekin sortu diren" finantza erakundeak propietate publikoa dira eta ezin dira ondasun pribatuak izan. Lur sail handiak, industria eta finantza erakundeak estatuaren esku egongo dira. Pertsona bakoitzaren soldata "jendarteari ematen dion lanaren erabilgarritasunaren" arabera eskainiko da.

### Gobernua

Novorossiyako autoritate legislatibo gorena "Herriaren Kontseilua" da (errusieraz: Народный совет, translit.: *Narodniy Soviet*), lan eremuen araberako Herrien Sovieten Ordezkaritzatik sortua. Ordezkariek Herriaren Kontseiluaren buru izan daitezke, kideek hautatua. Organu exekutiboa "kabinetea" da, presidenteak eta Herriaren Kontseiluak onartutako pertsonez osatua.

### Hizkuntza

Estatuko hizkuntza ofizialak errusiera eta ukrainera dira, eta beste hizkuntza batzuk erabiltzea librea da.

### Defentsa

Errusia Berriko indar armatuak Herriaren Miliziak eta Herriaren Autodefentsak osatzen dute, biak ala biak profesionalak zein boluntarioak. Egoerak okerrera eginez gero Herriaren Kontseiluak erreserbistak dei ditzake. Ofizial guztiek Errusia Berriari leialtasuna zin egin behar diote.

### Erlijioa

Erlijio ofiziala Errusiako Eliza Ortodoxoaren esku egongo da. Estatuak erlijio askatasuna bermatzen du, beti ere erlijio horren helburua ez bada jendartearen harmonia haustea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *156. araua - Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera).*  Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2014.09.04).

Ikus, gainera
-------------

* 2014ko Krimeako krisia
* 2014ko Ukraina ekialdeko gatazka armatua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16912926
* Commonscat Multimedia: Federal State of New Russia

---

 |

* Wd Datuak: Q16912926
* Commonscat Multimedia: Federal State of New Russia
**Kultura purua** espezie berdineko bakterioz osatutako kultura da. Kultura puruan bakterio guztiak berdinak direnez, ikerketa genetiko eta biokimikoak egiteko kultura purua oso erabilia da laborategian.

Kultura purua bakterio bakar batetik eratorria da, edo bakteriar kolonia batetik. Kultura purua lortzeko aukeratu nahi den bakterioa isolatu edo bakartu egin behar da. Hori segidako ereintzak egiten lortzen da, kultura purua eskuratu arte. Funtsezkoa da aukeratu nahi den bakterioaren eskakizun nutritiboak eta ekologikoak ezagutzea, eskakizun horiek asetzen dituzten hazkuntza-inguruak eta inkubatze-kondizioak laborategian erabiliz. Modu horretan bakterio hori haziko da eta gainontzeko guztiak ez.

Hazkuntza-inguru hautakorrak erabiliz (bakterio baten hazkuntza errazten dutenak, besteen hazkuntza eragotziz) kultura puruen lorpena eskuragarriagoa da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261676

 |

* Wd Datuak: Q12261676
**Errepublikaren Kontseilua** (katalanez "*Consell per la República*") 2018ko urrian aurkeztu zen Kataluniako erakunde pribatua da, Belgikako legearen arabera eratua, 2017ko urriaren 27an aldarrikatu zen Kataluniako Errepublika gauzatu nahi duena. Carles Puigdemont da bere presidentea.

Nazioarteko aurkezpena 2018ko abenduaren 8an egin zuten Bruselan Puigdemontek berak, Quim Torrak, Toni Comínek, Clara Ponsatík, Lluis Puigek eta Meritxell Serretek 

Kataluniako independentziaren alde lan egiteaz gain, Kontseiluak eskubide zibil eta politikoen defentsa sustatzen du.

Erbesteko gobernu gisa jardungo du hein batean Kontseiluak, lan politikoa egingo baitu, baina beti Kataluniako Generalitateko gobernuarekin batera. Presidenteaz gain, erakundeak 7 kide ditu, eta bere zereginen artean katalan errepublika berriaren konstituzioa idaztea dago.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Zer da eta zer egiten du Katalan Errepublikarako Kontseiluak NAZIOGINTZA, 2017-12-27an
2. ↑   Council for the Republic presented in Brussels Catalan News Agency. 2018-12-8an

Kanpo estekak
-------------

* Errepublikaren Kontseiluaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q50317271

 |

* Wd Datuak: Q50317271
**Multiprozesaketa** bi mikroprozesadore edo gehiagok aldi berean hainbat prozesu egikaritzen duenaren ezaugarriari esaten zaio. Multiprogramazioan mikroprozesadore (PUZ) batekin exekutatzen dira zenbait lan, multiprozesaketan gauza bera baina prozesadore bat baino gehiagorekin. Bi mikroprozesadore edo gehiago dituen ordenagailuari **multiprozesadore** deritzo.

Sistema eragilea arduratzen da prozesu edo hari desberdinak mikroprozesadore desberdinetan banatzeaz. Ez da lan erraza, modu konkurrentean lan egiteko ez daudelako idatzita programak. Honetarako semaforoak eta antzeko programazio teknikak dituzte sistema eragileek prozesuaren kopia batek makinaren zenbait balio modu esklusiboan idazteko.

Ordenagailu multiprozesadoreen ezaugarriak eta arkitektura
----------------------------------------------------------

Konputagailu multiprozesadore batek prozesu baten hariak edo prozesu bat baino gehiagotakoak aldi berean exekuta ditzake. Konputagailu multiprozesadoreen diseinua, monoprozesadorekin alderatuz gero, konplexuagoa da; izan ere, aldi berean programa bi exekutatzen direnean baliabide esklusiboen erabilera (memoria esaterako) gatazkatsua izan daiteke. Arazo horiei irtenbidea emateko, arkitektura bi daude:

* NUMA arkitektura
* SMP arkitektura

Sistema eragilea arduratzen da prozesu edo hari bakoitza mikroprozesadore batera bideratzeaz. Ez da lan erraza, modu konkurrentean lan egiteko ez daudelako idatzita programak. Horretarako, semaforoak eta antzeko programazio teknikak dituzte sistema eragileek prozesuaren kopia batek makinaren zenbait balio modu esklusiboan idazteko.

Multiprosezaketa motak
----------------------

* Multiprosezaketa simetrikoa: prozesadore guztiak funtzio berdinak burutzen dituzte eta memoria nagusi partekatzen dute
* Multiprosezaketa asimetrikoa: prozesadore batzuk sistema eragilearen atazez arduratzen diren bitartean gainerakoek erabiltzaileen aplikazioak egikatzen dituzte. Prozeadoreak makinaren funtzio desberdinetan espezializatzen dira, honetarako makinak burutu behar duenaren lanen ezagutza sakona izan behar da.

Ikus, gainera
-------------

* Atzipenanitza
* Modu babestua
* Multiataza
* Multierabiltzaile
* Sistema eragile

Erreferentziak
--------------

* Andrew Stuart Tannembaum, *Sistemas operativos: diseño e implementación* (*Operating Systems: Design and Implementation*), ISBN 0-13-638677-6

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q846651
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q846651
*Empusa fasciata* trenbide baten gainean Arkadian, Grezia hegoaldean
***Empusa fasciata*** Empusidae familiako intsektu mantodeo bat da.

Deskribapena
------------

Luzera 45-65 mm da, emea arra baino zertxobait handiagoa da. Koloreak aldakorrak dira, ingurunearen arabera, eta berdexkak, marroiak edo gorrixkak izan daitezke.

Banaketa eta habitata
---------------------

*Empusa fasciata* Europako Hego-ekialdetik Ekialde Hurbilera arteko banaketa du, ekialdera Indiaraino iritsiz. Mediterraneo ekialdean, Balkanetako penintsulan aurkitzen da Dalmaziatik Greziara, Kreta, Rodas eta Egeo beste uharte batzuetara, Asia Txikian eta Palestinan. Afrikako iparraldean, Egipton eta Aljerian ere eman da, nahiz eta zalantzak agertu diren horren inguruan.

Zuhaixkak dauden eskualde irekietan bizi da.

Ekologia
--------

### Elikatzea

*E. fasciata* segada estrategiak arrakasta handiz erabiltzen dituen harraparia da. Eboluzioan, intsektu hegalariak ehizatzen espezializatu da, hala nola euliak eta erleak. Lehentasun horren arrazoi bat intsektu hegalariek elikagai elikagarri gisa balio izatea izan daiteke, hau da, udaberrian garrantzitsua da janari hornidura mugatua dagoenean. Eme helduak loreen gainean kokatzen dira maiz, erleez elikatzeko itxaroten dute. Harrapakinak lurreratzean edo hegaldian ere harrapatu daitezke, *E. fasciata-ren* eraso azkarra dela eta burua eta aurreko bi hanka indartsuak 90° baino gehiago biratzeko gaitasuna duelako, gainerako gorputza mugitu gabe. *E. fasciata-*k ez du kanibalista izatearen frogarik erakusten. Ehizatzerakoan, kulunkatzeko eta astintzeko hainbat mugimendu burutzen ditu, mugitzen den landaretzan kamuflaje gisa balio ez ezik, espazio-ikuspegia errazten baitute paralax mugimendua edo erretinan irudia aldatzearen laguntzarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   ondrej.zicha(at)gmail.com, Ondrej Zicha;. «BioLib: Biological library» *www.biolib.cz* (Noiz kontsultatua: 2021-07-01).
2. 1 2   «Empusa fasciata Brulle 1832 (juvenile)» *naturewonders.org* (Noiz kontsultatua: 2021-07-01).
3. ↑    *New and rare species of orthopteroid insects in the fauna of Serbia.*  University of Novi Sad, Serbia, 103-122 or..
4. ↑   Kral, Karl; Devetak, Dusan.  (1999). «[No title found»] *Journal of Insect Behavior* 12 (6): 737–752. doi:10.1023/A:1020948809024. (Noiz kontsultatua: 2021-07-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2611861
* Commonscat Multimedia: Empusa fasciata
* Wikispecies Espezieak: Empusa fasciata

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 4213476
* Fauna Europaea: 337233
* GBIF: 5048805
* UICN: 44790994

 |

* Wd Datuak: Q2611861
* Commonscat Multimedia: Empusa fasciata
* Wikispecies Espezieak: Empusa fasciata
**Esther Paez**, ezaguna '**Flechita'** ezizenez (Bartzelona, 1969ko irailaren 13a) bartzelonar boxeolaria eta kickboxingeko borrokalaria da. 1998an, Espainiako lehen boxeolari profesionala izan zen, eta Espainiako Boxeoko Federazioan lizentzia profesionala izan zuen lehen emakumea. Genero indarkeriaren aurkako militante aktibo gisa autodefentsa-eskolak ematen dizkie emakumeei.

Biografia
---------

Malagako eta Murtziako aitona-amonak Bartzelonako Somorrostro hondartzan bizi izan ziren. Lucas eta Fina gurasoak Favèncian ezagutu zuen elkar, txaboletan bizi ziren asko bezala, eta 40 metro karratuko etxebizitzak estreinatu zituzten. 17 urterekin hasi zen boxeatzen. 1989an hasi zen kickboxing egiten.

Ibilbidea
---------

1998an Santa Coloma de Gramenet-en kickboxingean debutatu zuen KO tekniko delakoaz garaitu zuen arerioa. 1998ko irailaren 2an, Espainiako Boxeo Federazioak emakumeen arteko borroka profesionala baimendu zuen lehen aldiz. Flechitak Anastasia Toktatoulova boxeolari errusiarrari aurre egin zion Melillan, eta boxeo-borroka profesional batean parte hartu zuen lehen emakume espainiarra bihurtu zen. Toktatoulovak irabazi zuen gutxienekoagatik, baina Esther historiara pasatu zen emakumeentzako boxeoaren atea irekitzeagatik.

1999an, Hego Afrikan, Michelle Carson garaitu zuen, ISKAko kick-boxing mundu-mailako tituluagatik. Borroka gogorra eta ozta-ozta aritu ondoren, puntuzko garaipena lortu zuen. 

2000. urtean, kontratu garrantzitsuak sinatu zituen Ameriketako Estatu Batuetan borrokatzeko, baina bere ibilbidea hiru urtez baino gehiagoz zapuztu zen, gidari mozkor batek auto-istripu batean harrapatu eta belauna txikitu zionean.

2007an, Bartzelonako Gimansio KO Verdumeko entrenamenduetara itzuli zen. 2008an erretiratu zen.

Genero indarkeria
-----------------

Genero-indarkeriaren aurkako militante aktibo batek autodefentsa-eskolak ematen dizkie emakumeei hainbat esparrutan. Titulazioa lortu zuen eta jarduera gidatuen, fitness-en eta entrentzaile pertsonala da, eta Bartzelonako Nou Barris-eko gimnasio batean dihardu lanean.

Argitalpenak
------------

* 2022an, boxeolari ohiak '*Memoria de una pionera del boxeo*' liburua argitaratu zuen, bere bizipenak azaltzeko.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «La versión real de 'Million dollar baby'» *La Vanguardia* 2022-05-21.
2. 1 2 3 4   «Esther Paez presenta su libro 'Memorias de una pionera del boxeo'» *Mundo Deportivo* 2022-03-16.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «ESTHER PAEZ, PRIMERA BOXEADORA ESPAÑOLA PROFESIONAL DE LA HISTORIA» *www.8onzas.com* 2021-04-20 (Noiz kontsultatua: 2023-06-01).
4. ↑   Paez, Esther.  (2009-06-12). «Esther Páez: Biografía» *Esther Páez* (Noiz kontsultatua: 2023-06-01).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Esther Páez: "Los sueños se hacen realidad" - RED Report.*  2021-03-22 (Noiz kontsultatua: 2023-06-01).
6. ↑   «Esther Páez López | enciclopedia.cat» *www.enciclopedia.cat*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17478194

 |

* Wd Datuak: Q17478194
**Kōchiko gaztelua** (japonieraz: 松山城, *Kōchi-jō*?)
 Japoniako Shikoku uharteko Kōchi hirian dagoen gaztelu japoniarra da.

Historia
--------

Sekigaharako Gudaren ondoren Yamanouchi Kazutoyo bihurtu zen Tosa probintziako daymio eta 1601ean berak eraiki nahi izan zuen Kōchiko gaztelua Kagami ibaiertzeko lautadan eta hamar urte behar izan zituen gaztelua altzatzeko. 1727an erre egin zen eta 1729 eta 1753 artean hasierako estiloa mantenduz berreraiki zen.

Meiji berrezarkuntzan enperadorearen alde jokatu zuenez ez zuten gaztelua eraitsi. Bigarren Mundu Gerran ere hegazkin estatubatuarrek jaurtitako bonbek ez zuten kaltetu eta gaur egun *tenshu* (dorre nagusia) eta jauregi orijinala mantentzen dituen Japoniako gaztelu bakarra da.

1948an eta 1959an mantentze lanak egin ziren.

Egitura
-------

Kagami eta Enokuchi ibaiek mugatzen dute kanpoko harresia. Barneko eremuan Otakasa muinoan kokaturik dago bost solairutako dorre nagusia. *Kaitokukan* jauregia Edo Aroan eraiki zen eta 1747an berreraiki.

Gazteluko parkea publikoa da eta hanami garaian turistaz betetzen da. Prefeturako liburutegia eta Museo literarioa ere bertan daude.

Iruditegia
----------

* Dorre nagusia.Dorre nagusia.
* Dorre nagusia.Dorre nagusia.
* Teilatuak.Teilatuak.
* Gaztelua.Gaztelua.
* Harresiak.Harresiak.
* Sarrerako atea.Sarrerako atea.
* Tsume-monTsume-mon
* Yamanouchi Kazutoyoren estatua.Yamanouchi Kazutoyoren estatua.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1012815
* Commonscat Multimedia: Kochi Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 252742420

 |

* Wd Datuak: Q1012815
* Commonscat Multimedia: Kochi Castle