recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Visbyko katedrala** (suedieraz: *Visby domkyrka*), Visby hiri historikoko katedrala da.

Historia
--------

Visby hirian zeuden merkatari alemaniarrek beraientzako eraiki zuten eliza. Lehenengo eliza XII mendean eraiki zuten, 1190 urtean bukatuz. 1211ean ordea berreraiki egin zen gaur egungoa altxatuz eta 1225eko uztailaren 27an ireki zituen ateak. Linköpingeko apezpikuak sagaratu zuen eyt bi kongregazioren katedrala bihurtu zen, bakoitzak bere apeza zuelarik, bata kanpotarrena (alemaniarrena) eta bestea gotlandarrena. Ez zen ordea Visbyko eliza garrantzitsuena, baina Erlijio Erreformaren ondoren gainerako elizak bertan behera utziak izan ziren eta katedrala Visbyko parrokia nagusi bihurtu zen.

1572an Gotlandeko diozesia eratu zen eta orduan hartu zuen elizak katedral titulua. Erdi Arotik aurrera hainbat berrikuntza gehitu zitzaizkion, bereziki XVIII mendean, gehienetak suak eragindako kalteak konpontzeko.

Egitura
-------

Hasieran Westfaliako eliza erromanikoen itxura izan zuen baina XIV mendean kapera gotikoa gehitu zitzaion hegoaldeko aurpegian. XVIII mendearen erdialdera dorre biak gehitu zitzaizkion punta barrokodunak.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q664018
* Commonscat Multimedia: Visby domkyrka

---

* **Ondare historikoa**
* FMIS: raa/bbr/21400000444096

 |

* Wd Datuak: Q664018
* Commonscat Multimedia: Visby domkyrka
**Borja Gómez Raba** (Pedreña, 1984ko abuztuaren 29a) traineru estropadetako patroia da. Espainiako bi txapelketa irabazi ditu besteak beste.

Kirol ibilbidea
---------------

Pedreñakoa izanik herriko taldean hasi zen arraunean. 2005ean Kontxako bandera irabaztear egon zen, denborarik onena egin baitzuen. Baina Oriori traba egiteagatik deskalifikatua izan zen. Hurrengo urteetan ere goi mailan ibili zen Pedreña eta bi aldiz hirugarren egin zuen Kontxan. 2014an TKE Ligatik jeitsi egin zen.

2017an Zierbenak fitxatu zuen eta goi mailako taldea osatu zuten. Kontxa irabaztear izan ziren 2018an, segundu bakarrera gelditu baitziren. Baina garaipen ugari eskuratu ditu txapelketatan, tartean Espainiako bi txapelketa eta Euskadiko bat.

Taldeak
-------

| Taldea | Urteak |
| --- | --- |
| Pedreña | 1999-2016 |
| Zierbena | 2017- |

Palmaresa
---------

* Kontxako Bandera:
	+ Bigarrena (1): 2018.
	+ Hirugarrena (2): 2006, 2011.
* TKE Liga:
	+ Hirugarrena (1): 2018.
	+ Laugarrena (2): 2005, 2006.
* Espainiako Txapelketa (2): 2018, 2020.
* Kantabriako Txapelketa (1): 2007.
* Euskadiko Txapelketa (1): 2020.
* Euskadiko distantzia luzeko traineru txapelketa (4): 2016, 2018, 2019, 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q98034249

 |

* Wd Datuak: Q98034249
**Vicente I Gonzaga**, italieraz *Vicente I Gonzaga*, Mantuan jaio zen 1562ko irailaren 21ean eta 1612ko otsailaren 18an hil zen, Mantuan ere, 50 urterekin eta Sant' Andreako kripta batean lurperatua izan zen. Mantuako eta Monferratoko dukea izan zen (1587-1612). Bere aita Federico II Gonzagarena zen eta bere ama Margarita Paleologo.

Vicente I Gonzaga bi aldiz ezkondu zen. Lehenengoa 1581. urtean izan zen, Margarita Farnesiorekin, baina bi urte eta gero, oraindik ez zituzten harreman sexualik mantendu. Batzuk esaten dute izan zela emakumeari izugarrizko mina ematen zizkiotelako harreman sexualak. Vicente bigarren aldiz 1584. urtean ezkondu zen, Leonor de Medicir-ekin. Hauek izan zituzten umeak Francisco Gonzaga, Guillermo Domingo Gonzaga, Margarita eta Leonor Gonzaga izan ziren.

Vicente I Gonzagaren arbaso batzuk Filipe I de Castilla,

Biografia
---------

Vicente I Gonzaga Errenazimenduko gizon erakusgarri eta garrantzitsuenetariko bat izan zen. Bera eta bere aita oso desberdinak ziren, Vicente I Gonzaga gobernatzen ari zen bitartean Mantua Italiako arte zentroa bihurtu zelako, adibidez. Gainera bere aitak ez bezala, Vicente I Gonzagak emankortasuna, tenperamentua eta emakumeekiko nahia zeukan.

Vicente I Gonzagak arbasoen balentria oroitzeko irrikitan, Hungriara espedizio bat bidali zuen, ez oso errealista, (soldadu guztiak uniforme berriak eramaten ari zirelako) turco-en kontra. Garrantzia zeukatela erakusteko, liskar baten ondoren, bere kanpaina itzultzerakoan, jai eta ongietorri bat prestatu zieten, beste ejertzito bat pasatzen zen lekutik. Turkoek honi "el pacha de Mantua" deitu zioten.

Artea
-----

Vicente I Gonzaga dukea artean oso arduratsua eta oso azkarra izan zen. Egin zituen obra arkitektonikoen artean, garrantzitsuenetariko bat Casale Monferratoko ciudadela boteretsua izan zen, bere lehiakideengandik babesteko.

Vicente I Gonzaga Torquato Tasso kartzelatik atera eta defendatu zuen, bere kortean Claudio Monteverdi eduki zuen. Mantua musika garaikideko zentroa zen, beste maisu batzuekin, Palestrina edo Giaches de Wert, adibidez. Giussepe Dattarok egindako obraren antzezlanerako, Vicentek 1000 pertsonentzako antzerkia eraiki zuen. *Mantuaren Saqueo*an zehar, antzerkia suntsitua izan zen.

*Ducal* palazioan kontserbatutako bildumak oso famatuak izan ziren. Gainera, enperadoreengaitik eta eta beste pertsona garrantzitsuengatik bidaliak izan ziren.

Vicente I Gonzagak, Flandeserako bidai batean Pieter Paul Rubens ezagutu zuen, eta Mantuara gonbidatu zuen. Hori eta gero, bere lehenengo Españako misioa gidatu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q452580
* Commonscat Multimedia: Vincenzo I Gonzaga, Duke of Mantua

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5726855
* ISNI: 0000 0000 6629 3767
* BNE: XX1797759
* BNF: 12377458h (data)
* GND: 118768522
* LCCN: n93062998
* SNAC: w60v8bq1
* SUDOC: 074686003
* ULAN: 500115124
* RKD: 445139
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q452580
* Commonscat Multimedia: Vincenzo I Gonzaga, Duke of Mantua
**Boulder konderria** (ingelesez: *Boulder County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Boulder da. 2010eko zentsuaren arabera 294.567 biztanle zituen, Boulder kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Boulder konderriak 1.917,55 kilometro koadro ditu. Horietatik 36,47 ura dira. Beste 1.881,08 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 294.567 pertsonetatik 273.017 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 39.276 dira. 2.265 beltzak edo afroamerikarrak. 1.061 amerikar natiboak ziren eta 153 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 11.996 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 478 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 5.597 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113029
* Commonscat Multimedia: Boulder County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143057405
* ISNI: 0000 0004 0639 6464
* GND: 4725832-9
* LCCN: n79117909
* NKC: ge548920
* **Lekuak**
* OSM: 1411337
* TGN: 2000198

 |

* Wd Datuak: Q113029
* Commonscat Multimedia: Boulder County, Colorado
**Unst uhartea** Shetlandak uhartediko hirugarren uhartea da eta Eskoziako iparraldeen dagoena. 2013ko erroldaren arabera 632 biztanle ditu eta herrixka handiena Baltasound da.

Izenaren etimologia ezezaguna da.

Geografia
---------

Yell uhartetik ipar ekialdean kokaturik dago, Norvegiako mendebaldeko kostaldetik 300 km-tara.

Historia
--------

Vikingoen aztarnak iritsi dira gaur egun arte, Haroldswicken egonda itsasontzi baten hondarrak. Bestela, XII. mendea baino lehenagoko kapera kristauak zutik daude oraindik uhartean: St Olaf's Chapel, Lund eta Our Lady's Kirk Framgord-en (Sandwick), hego-ekialdeko kostaldean. Norse estiloko hilarriak daude Lund eta Framgord-en, gurutzedunak.

James Hepburn sheriffak 1567an borrokatu zuen bere etsaien aurka, ondoren Norvegiara alde egin zuelarik. Laurence Bruce hurrengo sheriffak Muness gaztelua eraiki zuen 1598an. Robert Louis Stevenson idazlearen aita eta osaba izan ziren Muckle Flugga-ko itsasargiaren ingeniari nagusiak, ipar-mendebaldeko kostaldean. Stevensonek Unst bisitatu zuen, eta esaten dutenez bertan "Altxorraren Uhartea" bere liburu famatua idazteko inspiratu zen.

1950eko hamarkadan Erving Goffman soziologo kanadarrak ikerketa etnografikoa egin zuen uhartean bere dokotre tesirako.

2007ko urtarrilaren 7an lurrikara batek uhartea jo zuen.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Muness Castle.Muness Castle.
* Haroldswickeko hondartza.Haroldswickeko hondartza.
* Muckle Fulgako itsasargia.Muckle Fulgako itsasargia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q754867
* Commonscat Multimedia: Unst

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 135298960
* LCCN: nr00004886
* **Lekuak**
* OSM: 6045406

 |

* Wd Datuak: Q754867
* Commonscat Multimedia: Unst


| * i
* e
* a
Shetland uharteak |
| --- |
| Udalerri eta herriak | 
* **Lerwick**
* Aith
* Baltasound
* Brae
* Grutness
* Gutcher
* Haroldswick
* Mossbank
* Quarff
* Scalloway
* Symbister
* Toft
* Ulsta
* Uyeasound
* Vidlin
* Voe
* Walls

 |  |
| Parrokiak | 
* Delting
* Dunrossness
* Lerwick
* Nesting
* Northmavine
* Sandsting
* Tingwall
* Walls and Sandness

 |
| Populatutako uharteak | 
* **Mainland**
* Bressay
* Burra (Ekialdekoa / Mendebaldekoa)
* Fair Isle
* Fetlar
* Foula
* Muckle Roe
* North Isles
* Out Skerries
* Papa Stour
* Trondra
* Unst
* Vaila
* Whalsay
* Yell

 |
| Beste uharteak | 
* Balta
* Bigga
* Brother Isle
* Colsay
* Hascosay
* Hildasay
* Lamba
* Linga (Muckle Roe)
* Linga (Yell)
* Mousa
* Noss
* Oxna
* Papa
* Papa Little
* Samphrey
* South Havra
* Uyea (Northmavine)
* Uyea (Unst)
* Vementry
* West Linga

 |
***Beatus ille*** latinezko esamolde bat da, «zorionekoa hura» esan nahi duena, Horazio erromatar poetak idatzia. Aipagaitzat du herriko bizitza lasaia, hirietako bizimoduarekin alderatuta. Ohikoa zen Pizkundeko literatur topikotzat, *Carpe diem* («aprobetxa ezazu une bakoitza»), *Tempus fugit* («denbora azkar joaten da») eta *Locus amoenus* («leku idealizatua») esamoldeekin batera.

Iturria
-------

Esamolde hau Horazio poeta erromatarraren bertso batzuetatik dator (Horazio, *Epodoak* 2, 1):

'Beatus ille qui procul negotiis,

     ut prisca gens mortalium,

paterna rura bubus exercet suis

     solutus omni faenore

neque excitatur classico miles truci

     neque horret iratum mare

forumque vitat et superba civium

     potentiorum limina.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q923046

 |

* Wd Datuak: Q923046

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Horace: Epodes» *www.thelatinlibrary.com* (Noiz kontsultatua: 2023-03-02).
**Blaine konderria** (ingelesez: *Blaine County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Chinook da. 2010eko zentsuaren arabera 6.491 biztanle zituen, Blaine kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Blaine konderriak 10.978,38 kilometro koadro ditu. Horietatik 29,09 ura dira. Beste 10.949,29 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,59 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.491 pertsonetatik 3.222 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 115 dira. 7 beltzak edo afroamerikarrak. 3.138 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 115 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192650
* Commonscat Multimedia: Blaine County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155950348
* LCCN: n81090243
* **Lekuak**
* OSM: 1740617
* TGN: 2001262

 |

* Wd Datuak: Q192650
* Commonscat Multimedia: Blaine County, Montana
**Vietnamen lehen menderaldi txinatarra** Vietnameko historiaren atal goiztiarra izan zen. Garai honetan Vietnamen iparraldea Txinaren eraginpeak egon zen. Vietnamen dominazio txinatarraren lau aroetako lehenengoa izan zen, lehen hiruak denboran oso jarraian izan baziren ere. Vietnamdarrek garai hauei Bắc thuộc deitzen diote, edo "iparraldeko dominazioa".

K.a. 111. urtean Han dinastiak Han-Nanyue gerran Nanyue erresuma konkistatu zuen, Han dinastiaren hegoalderako espantsioaren garaian, eta gaur egun Vietnamen iparraldea dena bereganatu zuen. Vietnamdarren artean izan zen erresistentzia, eta horien artean Trung ahizpak dira anbarmen, denbora txiki batez txinatarrak kanporatu eta euren gobernua egiteko aukera izan zutenak, 39. urtetik 43ra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Prebisch, Charles S..  (1971). *Buddhism: A Modern Perspective.*  Pennsylvania State University Press, 348 or. ISBN 0271011955..  aldatu

Ikus, gainera
-------------

* Vietnamgo historia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2631302
* Commonscat Multimedia: Nanyue

---

 |

* Wd Datuak: Q2631302
* Commonscat Multimedia: Nanyue
**Blaine konderria** (ingelesez: *Blaine County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Watonga da. 2010eko zentsuaren arabera 11.943 biztanle zituen, Blaine kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Blaine konderriak 2.431,46 kilometro koadro ditu. Horietatik 26,85 ura dira. Beste 2.404,61 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,91 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 11.943 pertsonetatik 10.385 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.873 dira. 298 beltzak edo afroamerikarrak. 900 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 21 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 335 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491623
* Commonscat Multimedia: Blaine County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131375201
* LCCN: n82127187
* **Lekuak**
* OSM: 1822192
* TGN: 2001628

 |

* Wd Datuak: Q491623
* Commonscat Multimedia: Blaine County, Oklahoma
**Abducens nerbioa****re**n (edo VI. gara-nerbioaren) **nukleoa** nukleo eragile somatiko orokorra da, begien mugienduekin erlazionatuta dagoena.

Gezi gorriak abducens nerbioaren nukleoa seinalatzen du. Urdinez dauden nukleoak nukleo eragile somatikoak dira.

Kokapena
--------

Zubian kokatuta dago, IV. bentrikuluaren zoruan, aurpegi-nerbioaren kolikuluaren mailan. Izan ere, bere atzealdetik aurpegi nerbioaren zuntzak pasatzen dira. Honek, IV. bentrikuluaren zoruan goragune bat osatzen du: Aurpegi nerbioaren kolikulua. Nerbioak ez dira nahasten, bakarrik atzealdetik pasatzen dira eta goragune hau osatzen dute. Abducens nukleoa erdialdeko marratik gertu dago, begien mugimenduak kontrolatzen dituzten beste nukleoak bezala (okulomotorra eta troklearra).

Konexioak
---------

Konektatzen da bai bide eragile eta sentsitibo orokorrekin, bai gainerako nukleo okulomotorrekin, bai ikusmen-bide eta bide koklearrarekin, azken hauekin erdialdeko luzetarako faszikuluaren bidez.

Aferentziak jasotzen ditu goiko kolikuluaren bizkarmuin-tektu traktuaren zuntz batzuetatik, zeintzuen bidez ikusmen-kortexa eta VI. gara-nerbioaren nukleoa konektatuta dauden.

Abducens nerbioaren ibilbidea
-----------------------------

Nukleo honetatik VI. gara nerbioa irteten da. Nerbio honen axoiak aurrerantz eta beherantz abiatzen dira zubian zehar. Axoi horiek bizkarmuin-kortex traktuaren (zubiaren maila honetan luzetara dagoena) alboaldetik pasatzen dira erraboiletik irten baino lehen (erraboil-zubi ildoaren erdialdeko eremutik irtengo da).

Inerbaturiko egiturak
---------------------

Begiko Alboko muskulu zuzena

Bibliografia
------------

* Irudiak:
* F. H. NETTER, NETTER, MASSON (2011), ISBN: 9788445820650
* (ingelesezko wikipediako orrialdea):
**Bhaktapur** (nepaleraz भक्तपुर). Nepal. Katmanduko ibarreko hiri newaria da, 72.543 biztanle dituena (2001). Hiriburutik 13 km ekialdera dago, 1.401 metrotako altueran. *Sinistunen hiria* bezala ezagutzen da, baita *Nepalgo kulturaren hiria* izenaz ere.

Etimologia
----------

Izena sanskritozko *Bhakta* (sinisdun) eta *Pura* (hiria) hitzen elkarketatik dator, beraz Bhaktapur izenak *Sinisdunen hiria* esan nahi du.

Historia
--------

Ananda Deva Malla errege *Malla*k sortu zuen XII mendean **Khwopa** izenarekin. Hasiera hartan Ganesh jainko hinduaren hiru tenploren artean triangelu itxura zeukan hiriak. XVI menderarte Nepalgo hiri nagusia izan zen eta 1768an Prithvi Narayan Shah errege gurkhak herrialdea konkistatu zuenean Bhaktapurrek isolatuta gelditzea erabaki zuen hiri aske gisa.

Tibet, India eta Pokhararen elkargunea izateak eman zion aberastasuna gaur egun bere Durbar ederraren etxeen arkitekturan nabari da. XX mendean alemaniarren proiektu baten laguntzaz hiria garbitu eta berriztu egin zuten eta gaur egun Nepalgo toki turistikoenetakoa bihurtu da.

Ondasun nabarmenak
------------------

Hiri guztia da ikustekoa eta UNESCOk Gizateriaren ondare izendatua du. Oinezkoentzako eremua da gainera.

Bhaktapurreko **Durbar plaza** da bertako plaza nagusia. *55 leihoen jauregia* nabarmentzen da denen gainetik, 1769 arte Jitamitra Malla erregearen egoitza izan zena. Durbarraren inguruan newari estiloko kale, etxe, plaza, iturri eta tenploak daude. Aipatzekoak dira Taumadhi eta Dattatreya plazak. Tenplo gehienak hinduak badira ere, badaude 19 tenplo budista, honen adierazgarri Durbar plazako lehoi biak.

1934eko lurrikarak 2000 etxe suntsitu zituen Bhaktapurren. Horien artean Durbarreko eraikinen herena.

* Bhaktapur
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Bhaktapur.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q843138
* Commonscat Multimedia: Bhaktapur

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ge1082748
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q843138
* Commonscat Multimedia: Bhaktapur
**Urizar Etxe zaharra** Getxo udalerriko Neguri auzoko Cristobal Colon kalean kokatuta dago, 23.garren zenbakian hain zuzen ere. Estilo eklektikoa, euskal molde berriko eraikinen egokiera tipikoa du eta 2001 urtetik Getxoko eremu berezian sailkatuta dago.

Eraikina
--------

  

Lau aldeak agerian dituen eraikina da, oin laukizuzena, hedadura handiko lorategi batez inguratua. Altxaeran erdisotoa, behe-oina, lehenengo solairua eta estalkipea dauzka, eta lau isurikoa da teilatua. Fatxada nagusia, Cristobal Colon kalearen paraleloan, neurritsua da eta jauregiaren itxura du behe-oinean: erdi-puntuko arkuko bao handiak, sarrerako ataripe aurreratua eta luzapena albotik. Gorputz honen gainean forjazko balkoi handi bat etzaten da. Eskantzuak, baoen inguruak eta ataripeko gorputza ondo landutako silarriz eginak dira. Gainerakoa, ageriko adreilua duen solairu batean izan ezik, entokadura tiroldarraz estalita dago. Eskuin alboko fatxadan, estilo eta konfigurazio berberaz inguraturik, aipagarria da erdi-puntuko arkuaren-begiratoki poligonalaren arteko elkarketa, behe-oinean, eta beste balkoi burdinsaredunaa, lehen oinean.

Galeria
-------

* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65559855
* Commonscat Multimedia: Buildings in Getxo

---

 |

* Wd Datuak: Q65559855
* Commonscat Multimedia: Buildings in Getxo
*Artikulu hau AEBtako konderriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Bourbon».*
**Bourbon konderria** (ingelesez: *Bourbon County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Paris da. 2010eko zentsuaren arabera 19.985 biztanle zituen, Bourbon kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bourbon konderriak 755,22 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,85 ura dira. Beste 750,37 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 26,46 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 19.985 pertsonetatik 18.395 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.368 dira. 1.187 beltzak edo afroamerikarrak. 26 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 59 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 24 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 294 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486105
* Commonscat Multimedia: Bourbon County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131363349
* LCCN: n81131921
* NARA: 10036650
* **Lekuak**
* OSM: 1846500
* TGN: 1002192

 |

* Wd Datuak: Q486105
* Commonscat Multimedia: Bourbon County, Kentucky
VIP autobusa, Ghanan. Garai batean "lehen klasea" zeritzona, egun, leku askotan, **Vip** izendatzen da.
VIP autobusa, Ghana.
**VIP** edo **Vip** (nazioarteko bihurtu den ingelesezko akronimo lexikalizatua da, "*Very important person*" edo pluralean "*Very inportant people*", "Oso pertsona/jende garrantzitsua"). Arreta edo babes berezia behar duten ekitaldietara bertaratzen diren pertsonaia aipagarriak (goi mailako politikariak, artista ospetsuak, akademiko ospetsuak, kirolaria ospetsuak, pertsona aberats-aberatsak, etab.) izendatzeko hainbat esparrutan erabiltzen den hitza da. Vip kontsiderazioa duten pertsonek egoera jakin batzuetan leku erreserbatuak izaten dituzte. Esate baterako, aireportu batzuetako (edo beste leku publiko eta pribatu batzuetako) eremu erreserbatuetarako sarbidea dute, jende "arruntak" ez bezala.

Euskaraz letra larriz idatzi izan da, jatorriz akronimo bat dela kontuan hartuz eta baita ere letra xehez, hitza lexikalizatu egin delako: vip-aretoa, vip-gunea, vip-sarrerak, etab.

Terminoaren jatorria
--------------------

"Very important person" (edo errusieraz *viesima imenitaia persona*) terminoa 1927 eta 1934 artean hasi ei zen erabiltzen, Frantziako Errepublikan bizi ziren eta Erresuma Batura zihoazen errusiar etorkinen hizkuntzan (horietako asko errusiar aristokratak ziren). Esamoldeak, neurri bateraino, 1917an, Errusiako Iraultzaren ondoren, pribilegio eskubidea ematen zieten noble ohien titulu galduak betetzen zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **VIP**, Euskalterm. *www.euskara.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-07-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q956495
* Commonscat Multimedia: Very important person

---

 |

* Wd Datuak: Q956495
* Commonscat Multimedia: Very important person
| **Genetika** |
| --- |
|  |
| Osagai nagusiak
* Kromosoma
* DNA
* RNA
* Genoma
* Herentzia
* Mutazioa
* Nukleotidoa
* Bariazioa
* Sarrera
* Historia
* Eboluzioa (molekularra)
* Populazioen genetika
* Herentzia mendeliarra
* Genetika kuantitatiboa
* Genetika molekularra

 |
| Ikerketa
* DNA sekuentziazioa
* Ingeniaritza genetikoa
* Genomika
* Genetika medikoa

 |
| Adarrak
* Genetikaren adarrak

 |
| Medikuntza pertsonalizatua
Medikuntza pertsonalizatua
 |
| * i
* e
* a
 |

**Bariazio genetikoa** izaki bizidun banakoen geneen artean dauden aldaeren multzoa da. Bariazio genetikoa sortzeko modu bat baino gehiago dago, baina nagusienak mutazioak eta birkonbinazio genetikoa dira.

Gene bakoitzak bertsio bat baino gehiago izan dezake, eta horietako bariazioetako bakoitzari alelo deritzo. Populazio baten alelo guztien multzoari erreserba genetiko deritzo.

Sarritan, aldaera genetiko bakoitzak fenotipo bereizgarri bat ematen du. Hala ere, aurkakoak ez du zertan egia izan behar: fenotipo berezi batek ez du aldaera genetiko baten ondorio izan beharrik. Izan ere, egitura genetiko berak, ingurunearen eragin desberdinen aurrean, erantzun desberdina eman dezake eta polifenismoa sortu. Horrez gain, epigenetika ere, zenbaitetan belaunaldi batetik bestera igarotzen dena, fenotipo desberdinen erantzule izan daiteke.

Bariazio genetikoa oinarrizkoa da eboluzioa gerta dadin eta espezie berriak sor daitezen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q349856
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85142095
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D014644

 |

* Wd Datuak: Q349856
**Urizar** Zaraiako mendilerroa eta Arlabango mendilerroaren artean dagoen bidegurutze bat da. Lau edo bost gezik adierazten duten handik hartzen diren norantza ezberdinak. Bidegurutze horretatik hurbilen dagoen mendia Aitzorrotz da, Zaraia mendilerrokoa, Arlabango mendilerroko Urdingain eta Makatzgain mendiekin batera. Zaraia mendilerroko beste mendi askotara iristeko abiapuntua ere bada, baita Elgea mendilerrokoetara, Alabitara eta Deguria edo Degurixara ere. Gainera, Leintz Gatzagan dagoen Dorletako santutegira iristeko ere abiapuntua da.

Leintz haraneko mendebaldeko euskalkian, *Uxar* ere esaten diote Urizarri.

Bertatik abiatuta topa daitezkeen mendiak
-----------------------------------------

* Urdingain
* Makatzgain
* Aitzorrotz
* Kurtzebarri
* Arlutz
* Erlaitz
* Aranguren
* Aizkorri II edo Axkorri
* Atain
* Bizkarlatza
* Mugarriluze
* Aranguren Txiki
* Elorretako Haitza
* Maiputz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3552308

 |

* Wd Datuak: Q3552308
**Urki dilindaria** edo, batzuetan, **urki zilarkara** (*Betula pendula*, sin. *Betula verrucosa*) urkien (*Betula*) generoko hosto galkorreko zuhaitza da. Europan hedatuen den espeziea da, batez ere iparraldean, nahiz eta hegoaldeko mendialdean ere ageri.

Asia iparraldeko *Betula platyphylla* eta Asia erdialdeko *Betula szechuanica* hurbileko senideak dira eta, horregatik, botanista batzuek *Betula pendula* espeziearen barietatetzat hartzen dute, *B. pendula* var. *platyphylla* eta *B. pendula* var. *szechuanica* hurrenez hurren.

Ezaugarriak
-----------

Hosto-erorkorreko zuhaitza da eta 25 metro garai izatera irits daiteke. Adaburu estua eta kono formakoa du, adar zintzilikariekin. Zurtoina zuzena da. Azala zuria du, eta zeharreko lentizela arreak ditu tarteka.

Hostoak triangeluarrak, sinpleak, txandakatuak eta zintzilikariak dira, eta ertza zerraduna dute. 6 cm inguruko luzera dute eta herena pezioloak osatzen du.

Udaberrian loratzen da urkia. Loreak gerbak dira. Fruitua bi hegodun samara bat da, eta hegoak hazia bera baino zabalagoak dira. Uda-amaieran, edo udazken-hasieran heltzen dira eta hirunaka askatzen dira.

### Habitata

Zuhaitz heliofiloa da urkia; hau da, argitasun handira moldatuta dago. Lurzoru aske eta hareatsuetan bizi da.

Erabilerak
----------

Sarri parke eta lorategietan erabiltzen da, hainbat kultibar apaingarri erabiliz:

* *Betula pendula* 'Fastigiata', zutabe itxurako eitearekin (8-10 m)
* *Betula pendula* 'Dalecarlica', eite luzekara eta oso dotorearekin, adaxka zintzilikariekin (8-10 m)
* *Betula pendula* 'Tristis', indartsu eta bakarzalea, eite dotorearekin, bigarren mailako adar zintzilikariekin, gezi itxurako gailurrarekin (12 m)
* *Betula pendula* 'Youngii', bakarzalea, adar guztiak zintzilikaria, ez du gezi itxurako gailurra
* *Betula pendula* 'Purpurea', udaberrian hosto gorrindol iluna du, argiagoa udan eta gorria udazkenean (5-6 m)

Gainera, urkiak nitrogenoa ematen dio lurzoruari. Zenbait lekutan, lurra finkatzeko landatzen dira urkiak. Euskal Herrian, lursailen arteko mugarri izateko erabili izan dira, azala zuria dutenez beste zuhaitzen artean erraz erreparatzen direlako.

Propietate diuretikoak direla eta, hostoak sendabelar dira: hezueriaren eta artritisaren tratamenduetarako, esate baterako.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Betula pendula tela-botanica.org webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156895
* Commonscat Multimedia: Betula pendula
* Wikispecies Espezieak: Betula pendula

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4158697-9
* LCCN: sh85013488
* NKC: ph1038029
* AAT: 300343926
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 132267
* BioLib: 3433
* Dyntaxa: 221394
* EOL: 1149364
* Fl. China: 200006160
* GBIF: 5331916
* GRIN:
* IPNI: 295174-1
* ITIS: 19495
* UICN: 62535
* NCBI: 3505
* PlantList: kew-21582
* W3TROPICOS: 3600018
* USDA Plants: BEPE3
* VASCAN: 3698
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 18J93016IT

 |

* Wd Datuak: Q156895
* Commonscat Multimedia: Betula pendula
* Wikispecies Espezieak: Betula pendula
Irudi honetan, *Rhinanthus minor*aren *hostoak*, brakteak dira
**Braktea** loreetatik hurbil kokaturiko hosto berezia da, bereziki ugalketarekin erlazionatua dagoena. Normalean, baina ez beti, benetako hostoen desberdinak dira.

**Inbolukru** deritzon egitura bat osatzen dute zenbait landare-taldetan, adibidez Apiaceae eta Asteraceae taldeetan. Bestalde, Arecaceae eta *Arum* (Spadix) espeziean agertzen den **espata** izenekoa braktea handi bat da.

Irudutegia
----------

* Orburuaren kapituluko "hostoak" brakteak diraOrburuaren kapituluko "hostoak" brakteak dira
* Brakteak banananBrakteak bananan
* Ekilorearen brakteakEkilorearen brakteak
* Ananas bracteatus*Ananas bracteatus*
* Bouganivillea espeziearen brakteak*Bouganivillea* espeziearen brakteak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q729496
* Commonscat Multimedia: Bracts

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85063836
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q729496
* Commonscat Multimedia: Bracts
**Bomilkar** (hizkuntza punikoz: 𐤁𐤃𐤌𐤋𐤒𐤓𐤕, BDMLQRT) kartagotar komandantea izan zen Bigarren Gerra Punikoan (K.a. 218-201).

Cannaeko guduaren ondoren (K.a. 216), Hanibalentzat kartagotar horniduren komandantea izendatu zuten, eta hurrengo urtean Italiara iritsi zen. Honako laguntza hau eraman zuen: 4.000 zalditeria numidiar, 40 gerra elefante, 500 edo 1.000 talentu zilar, ale eta bestelako hornidura. K.a. 214an, 55 ontzirekin bidali zuten Sirakusaren laguntzara, orduan erromatarrek setiatuta. Etsaiaren goi-flotari aurre egiteko gai ez zela ikusita, Afrikaren iparraldera alde egin zuen. Kristo aurreko 212an, Sirakusako portutik ihes egin zuen eta Kartagora eraman zuen hiriko egoera arriskutsuaren berri, hiri guztia —Akradina izan ezik— Martzeloren esku zegoen. Egun gutxiren buruan itzuli zen 100 ontzirekin. Urte berean, Hipokratesen eta Himilkonen menpeko kartagotar lur-indarrak izurritearen ondorioz suntsitu ondoren, Bomilkar berriro Kartagora joan zen berriarekin eta 130 ontzirekin itzuli zen, baina Martzelok Sirakusara iristea galarazi zion. Orduan, Tarentora joan zen, antza denez, herri hartako erromatar goarnizioaren hornidura mozteko asmoz. Bere indarraren presentziak tarentinoek pairatu zuten, eta urritasuna areagotu besterik ez zuenez, kartagotarrak kanporatu zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  HUSS (1985): 561. or.
2. ↑  Livio XXIII. 13, 41. (Smithek aipatua).
3. ↑  Livio XXIV. 36. (Smithek aipatua).
4. ↑  Livio XXV. 25. (Smithek aipatua).
5. ↑  Livio xxv. 27, xxvi. 20; konp. Polib. Espiziloa. Erl. ix. 1; Schweig. ad lok. (Smith-ek aipatua)

Bibliografia
------------

* HUSS, Werner (1985): *Geschichte der Karthager*, Munich: C.H. Beck, ISBN 9783406306549. (alemanez)
* Artikulu honek jabari publikoko argitalpen bateko testua biltzen du: Smith, William, ed. (1870). *Bomilcar*. Greziako eta Erromako Biografia eta Mitologiako Hiztegia.

Ikus, gainera
-------------

* Barzidak
* Beste Bomilkar batzuk

Kanpo estekak
-------------

* William Smith (lexicographer)
* Greziako eta Erromako Biografia eta Mitologiako Hiztegia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q891970

 |

* Wd Datuak: Q891970
**Bide-puntua** geo-lokalizatutako puntu bat da. Gehienetan GPS-gailu batek hainbat sateliteren laguntzaz puntuaren hiru dimentsiotako kokapena triangulazioz zehazten du. Ingelesezko *waypoint* terminoaren esanahia du.

Bide-puntuaren oinarrizko informazioa puntuaren longitudea, latitudea eta altitudea da.
GPS gailu eta programek informazio hori hainbat daturekin osatzen ahal dute: unea, izena, leku-mota, iruzkina, deskripzioa, irudia, ikonoa, sekuentzia...

Sekuentziak bide batean puntu baten aurreko eta ondorengo puntuak zehazten ditu eta era horretan zehazten ahal dira bideak. GPS gailuak ibili ahala graba dezake puntu-sekuentzia eta bide horri **arrastoa** esaten zaio (ingelesez *track*). Grabatutako arrastoak edo mapa baten gainean editatutakoak bide proposamenak bihur daitezke; proposamen horiei **ibilbideak** esaten zaie (ingelesez *route*).
Bai bide-puntuak, bai arrastoak eta ibilbideak, lurrekoak -edo lurazpikoak-, itsasokoak zein airekoak izan daitezke.

Bide-puntuek hainbat funtzionalitate nagusi izaten dute: interesgune bat markatzea, argazki bat geoerreferentzia egitea, arrastoak eta ibilbideak osatzea...

Ikus, gainera
-------------

* GPS

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q138081

 |

* Wd Datuak: Q138081
**Valencia konderria** (ingelesez: *Valencia County*) Mexiko Berriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Los Lunas da. 2010eko zentsuaren arabera 76.569 biztanle zituen, Valencia kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Valencia konderriak 2.766,87 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,49 ura dira. Beste 2.761,38 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 27,67 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 76.569 pertsonetatik 72.339 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 44.605 dira. 839 beltzak edo afroamerikarrak. 2.117 amerikar natiboak ziren eta 32 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 314 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 122 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 806 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q487283
* Commonscat Multimedia: Valencia County, New Mexico

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155956293
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1832214
* TGN: 2001460

 |

* Wd Datuak: Q487283
* Commonscat Multimedia: Valencia County, New Mexico
**Urnietako udaletxea** Gipuzkoako Urnieta herrian kokatzen den eraikuntza bat da, Eusko Jaurlaritzak eraikitako euskal ondare nabaritzat hartu duena. Urnietako udaletxea Urnietako udalaren egoitza nagusia da eta bertan egiten dira udal-bilkurak.

Ezaugarriak eta kokapena
------------------------

Udaletxea Urnietako San Juan plazan eraikita dago, herriko plazarik garrantzitsuenetakoa da, izan ere, bertan dago herriaren eliza nagusia, San Miguel eliza hain zuzen, eta Santa Leokadia baseliza. Aipatutako beste bi eraikuntzek ere Eusko Jaurlaritzaren eraikitako euskal ondare nabaria izendapena jaso dute. Urnietako udaletxea zinegotzien lantoki izateaz gain, udaltzaingoak ere bertan du bulegoa, *Bertan* harrera-zerbitzuak bezalaxe. Udaletxearen atzealdean Lekaio kultur etxea, Urnietako bolatokia eta Lourdes Iriondo musika eskola kokatzen dira. Urnietako frontoi nagusia ere hurbil du herriko etxeak. San Juan plazatik begiratuta, udaletxearen eskuinaldean apaiz etxea dago eta haren atzealdean, eskuinerago, Egape Ikastolaren Azkorte eraikina, Bigarren Hezkuntza eskaintzen duen ikastetxea.

Udaletxearen egiturari eta estiloari dagokionean, udaletxea XVII. mendean eraiki zen eta estilo barrokoa du. Sarreran arkupe zabal bat du, hori dela eta, frontoi bat egiteko erabili da. Frontoi horretan, herriko festetan, zenbait pilota txapelketa antolatu ohi dira. Arku horretan bi ate nagusi daude, horietako bat, ezkerraldekoa, Udaltzaingoaren bulegoetarako sarrera da.

Aurrealdeko aldea begiratuz gero, udaletxeak arkuperako sarbide diren bost arku dituela ikusiko dugu eta haien gainean, bakoitzak bina leiho edo ate dituzten bi balkoi zabal, landareekin apainduta. Ezkerraldeko balkoiak EAEko udaletxe guztiek eduki ohi dituzten hiru banderak ditu, hau da, Ikurrina, Espainiako bandera eta Europakoa, legeak hala behartuta. Bi balkoien arteko eremuan herriaren armarri handi bat dago kokatuta, sabairaino hedatzen dena. Armarriaren azpian aldiz, *Herriko etxea* idatzia ikus daiteke, beltz kolorekoa. Udaletxearen teilatua egurrezkoa da. Armarria da zalantzarik gabe udaletxearen zatirik deigarriena, bertan herriaren jatorriari buruzko informazioa topatu daitekeelako begiratze hutsarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-07-19).

Ikus, gainera
-------------

* Urnieta
* Aierdi baserria
* Urnietako Udal Liburutegia
* Urnietako kultura ondasunak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65665807
* Commonscat Multimedia: Town hall of Urnieta

---

 |

* Wd Datuak: Q65665807
* Commonscat Multimedia: Town hall of Urnieta
**Urmia** (persieraz: دریاچه ارومیه‎, *Daryāche-ye Orūmiye*; azerbaijaneraz: *اورمیا ﮔﺆﻟﻮ*, *Urmiya gölü*) Irango ipar-mendebaldeko aintzira da, ur gazikoa. Turkiatik gertu dago, Ekialdeko Azerbaijan eta Mendebaldeko Azerbaijan probintzien artean. Luze-zabalean, eremu osoa Iranen duten aintziretatik handiena da, 5.200 kilometro koadro baititu. Izena gertuko Urmia hiritik datorkio.

Unescok Biosfera erreserba izendatu zuen 1976an, baina eremuaren %90 galdu du azken urteetan, urtegien eta lur azpiko uren gehiegizko ustiatzearen eraginez.

Geografia
---------

### Uharteak

Urmia aintzirak 102 uharte ditu:
Aram, Arash, Ardeshir, Arezu, Ashk, Ashk-Sar, Ashku, Atash, Azar, Azin, Bahram, Bard, Bardak, Bardin, Bastvar, Bon, Bon-Ashk, Borz, Borzin, Borzu, Chak-Tappeh, Cheshmeh-Kenar, Dey, Espir, Espirak, Espiro, Garivak, Giv, Golgun, Gordeh, Gorz, Iran-Nezhad, Jodarreh, Jovin, Jowzar, Kabudan, Kafchehnok, Kakayi-e Bala, Kakayi-ye Miyaneh, Kakayi-e Pain, Kalsang, Kam, Kaman, Kameh, Kariveh, Karkas, Kaveh, Kazem-Dashi, Kenarak, Khersak, Kuchek-Tappeh, Magh, Mahdis, Mahvar, Markid, Mehr, Mehran, Mehrdad, Meshkin, Meydan, Miyaneh, Nadid, Nahan, Nahid, Nahoft, Nakhoda, Navi, Naviyan, Omid, Panah, Penhan, Pishva, Sahran, Samani, Sangan, Sangu, Sarijeh, Sepid, Shabdiz, Shahi (Eslami), Shahin, Shamshiran, Shur-Tappeh, Shush-Tappeh, Siyavash, Siyah-Sang, Siyah-Tappeh, Sorkh, Sorush, Tak, Takht, Takhtan, Tanjeh, Tanjak, Tashbal, Tir, Tus, Zagh, Zar-Kaman, Zarkanak, Zar-Tappeh, Zirabeh.

### Ibaiak

Eskualdeko ibai nagusiak:

* Aji
* Ghaie
* Alamlou
* Leylan
* Zarrineh
* Simineh
* Gadar
* Mahabad
* Barandouz
* Shahar
* Nazlou
* Rozeh
* Zola

Ikus, gainera
-------------

* Asiako geografia

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).
2. ↑    *Lake Oromeeh.*  unesco.org (Noiz kontsultatua: 2017-02-20).
3. ↑   Stone, Richard. *Feature: Saving Iran’s great salt lake.*  sciencemag.org (Noiz kontsultatua: 2017-02-20).
4. ↑  *Farahang-e Joghrafiyayi-e shahrestânhâ-ye Keshvar (Shahrestân-e Orumiyeh)*, Tehran 1379
Hs.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q199551
* Commonscat Multimedia: Urmia Lake

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 8847642

 |

* Wd Datuak: Q199551
* Commonscat Multimedia: Urmia Lake
Uharte flotatzaile artifizala Perun. 
**Uharte flotatzailea** lurzoru solidoko uharte mota bat da. Bere ezaugarri nagusia ingurune urtarraren gainazalean esekita egotea da baina azpiko lurrarekin kontakturik izan gabe, bertatik ur librez bananduta baitago. Oro har, prozesu naturalen emaitza izaten dira, baina badira artifizialki sortutakoak ere.

Uharte flotatzaile ur-landare, lokatz eta zohikatz flotatzen duen masa bat da. Zenbait zentimetrotik metro gutxira arteko lodiera du. Uharte horiek munduko leku askotan aurkitzen diren fenomeno naturala dira. Gutxiago ematen dira fenomeno artifizial gisa. Uharte flotatzaileak, oro har, padura, aintzira eta antzeko hezeguneetan aurkitzen dira. Hedaduraz, hektarea asko izan ditzakete.

Erreferentzia historikoak
-------------------------

Antzinatik, greziarrek eta erromatarrek arreta jarri zuten irla flotatzailetan, beren existentziarekin txundituta eta beren formazioaz eta flotagarritasunaren arrazoiez espekulatzen. 1665. urtean, Atanasius Kircher jesuita naturalista eta filosofoak irla flotatzaileei buruzko bere idatziak argitaratu zituen. 1711n, George Christoph Munzek gauza bera egin zuen. Uharte flotatzaileak osatzen dituzten landareen gaiari buruz, 1741ean Carlos Linneok artikulu bat argitaratu zuen «Analecta Transalpina» liburuan. XIX. mendearen bigarren erdialdean eta XX. mende osoan, irla flotatzaileak etengabeko gai izan ziren biogeografiaren analisietan.

Mitologian
----------

Antzinatik, irla flotatzaileek jakin-mina eta harridura piztu dute. Hondoratzen ez direnez, logikari erronka egiten diote eta elezaharretako protagonistak bihurtu ditu; ezaugarri mistiko edo naturaz gaindikoen jabe izan dira. Haizeek eramateko eta mugitzeko aukerak nolabaiteko lotura eman die giza bizitzekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Chet Van Duzer (2004). Floating Islands: A Global Bibliography, with an Edition and Translation of G. C. Munz’s «Exercitatio academica de insulis natantibus» (1711). Cantor Press, Los Altos Hills, California, 400 or.

Ikus, gainera
-------------

* Uharte artifizial

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1209831
* Commonscat Multimedia: Floating islands

---

 |

* Wd Datuak: Q1209831
* Commonscat Multimedia: Floating islands
*Artikulu hau beroaren higitzeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Eroapen».*
**Beroaren eroapena** edo **kondukzio termikoa**, energia termikoa edo beroa transmititzeko mekanismo bat da, bi sistema edo gorputzen arteko kontaktu zuzenean oinarritua dena. Kondukzioan beroa partikulaz partikula transmititzen da, materia trukaketarik gabe.

Ingurune batek energia termikoa kondukzio bidez transmititzeko duen gaitasunari konduktibitate termiko deritzo eta kondukzio koefizienteak adierazten du. Kontrako propietatea, energia transmititzeari ingurune batek jartzen dion erresistentzia, erresistibitate termikoa litzateke.

Fourierren legea
----------------

Kondukzio bidezko bero transmisioa Fourierren legeak irudikatzen du:

> 
> {\displaystyle \mathbf {q} =-k{\nabla }T}
> 

Non:

{\displaystyle \mathbf {q} }: azalera unitateko bero fluxuaren bektorea (W m-2).
{\displaystyle k}: konduktibitate termikoa (W m-1 K-1).
{\displaystyle {\nabla }T}: materialaren barneko tenperatura gradientea ( K m-1).
Termodinamikaren bigarren printzipioak dio beroa tenperatura altuena duen sistematik tenperatura baxuena duenera soilik joan daitekeela. Fourier-en legeak finkatzen du zenbatekoa den bero transmisioa.
Norabide bakarreko bero fluxu egonkorra suposatuz, gaineko ekuazioa integra daiteke ondoko ondorioak lortzeko: transmitituriko beroa honakoei proportzionala da: transmisio azalera, materialaren konduktibitatea, tenperatura ezberdintasuna eta transmisio luzeraren alderantzizkoa:

> 
> {\displaystyle {\frac {Q}{\Delta t}}={\frac {kA}{x}}(T\_{1}-T\_{2})}
> 
> 
> 

non:

{\displaystyle {\frac {Q}{\Delta t}}\,} denbora unitateko transmitituriko beroa.
{\displaystyle k\,} (edo {\displaystyle \lambda }) kondukzio koefizientea.
{\displaystyle A\,} beroa transmititzen deneko azalera.
{\displaystyle (T\_{1}-T\_{2})\,} hertzetako tenperatura ezberdintasuna
{\displaystyle x\,} materialaren lodiera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2008]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7465774
* Commonscat Multimedia: Heat conduction

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4064192-2
* LCCN: sh85059759
* NDL: 00568124
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q7465774
* Commonscat Multimedia: Heat conduction
**Bernabé Michelena** (Durazno, 1888ko azaroaren 13a - Montevideo, 1963ko ekainaren 30a) uruguaiar eskultorea izan zen, jardun politikoko etapa bat ere izan zuena.

Biografia
---------

Bernabé Michelena Etchepare Durazno hirian jaio zen eta gurasoak Sebastián Michelena eta Concepción Etchepare izan ziren Montevideoko Círculo de Bellas Artes-en hasi zituen bere arte ikasketak, Carlos María Herreraren zuzendaritzapean. Italiar jatorriko Felice Morelli eskultorearen tailerrean sartu zen oraindik oso gazte zela. 1913an egin zuen bere lehen bidaia Europara. 1916an eta 1928an Banco de la República Oriental del Uruguay-k beka bat eman zion lehenik eta Instrukzio Publikoko Ministerioak kontinente horretara bidaia berriak egiteko bigarren aukera. Hainbat urtez Parisen bizi izan zen, eta bertan Antoine Bourdelle, Auguste Rodin, Charles Despiau eta Aristide Maillol artisten lanen azterketan jarri zuen interesa. Beste artistekin batera, Escuela Taller de Artes Plásticas (ETAP) sortu zuen Montevideon, eta bertan ikastaroak eman zituen eta zuzendaria izan zen. 

1930ean ospatu zen Uruguaiko Mendeurreneko Erakusketaren harira, lehen saria irabazi zuen. Erakusketa hori Uruguaiko lehen konstituzioaren 100. urteurrena ospatzeko antolatu zen. 1937ko Parisko Nazioarteko Erakusketan eskulturako Sari Nagusia lortu zuen Enrique Casaravilla Lemos poetaren busto batekin. 1942an eskulturako beste Sari Nagusi bat irabazi zuen Arte Ederren VI. Erakusketa Nazionalean. 

Bere eskultore-lanen artean, Uruguaiko kultur pertsonalitateen bustoak daude, besteak beste, Alberto Zum Felde, José Cuneo, Manuel de Castro, Eduardo Dieste, Carmelo de Arzadun eta Adolfo Pastor .

Bere lanik ezagunenetako bat Maisuaren Monumentua da, granito gorriz egina eta Montevideoko José Batlle y Ordóñez parkean dagoena.  Bere lana 1960an amaitu zen, Senidetasunaren Monumentuarekin, Carrascoko Nazioarteko Aireportura sartzeko biribilgunean. 

Maila politikoan, Michelena Uruguaiko Alderdi Komunistakoa zen, 1958 eta 1962ko hauteskunde orokorretan hauteskunde-zerrendak integratuz.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Artista: Bernabé Michelena (1888-1963). Museo Nacional de Artes Visuales.
2. ↑  Monumento a la Confraternidad

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5726478
* Commonscat Multimedia: Bernabé Michelena

---

* **Identifikadoreak**
* autores.uy: 715

 |

* Wd Datuak: Q5726478
* Commonscat Multimedia: Bernabé Michelena
**Urrobiko meategiak** Nafarroa Garaiko Urrobi herri hustuan kokatutako meategiak dira, Artzibar udalerrian.

Historia
--------

Erabiltzen ditugun Urrobiko meatzeen lehen erreferentzia 1340koa da, eta adierazten du Paulo Giraldo florentziar meatzari teknikariak 617 libra zilarrezko eta kobrezko mineral atera zituela urte horretan. 1357an kobrea aurkitzeko saiakera berriak egin genituen inguruan, eta 1362 eta 1363 urteetan Florentziako Bracha meatze-maisua aurkitu genuen kobrezko meategi batean lanean. Karlos II.a erregeak Erroibar, Artzibar eta Aezkoa ibarrei astean behin meategira lanera joateko aginduko die, Bracharen aginduetara. 1392an erregeak meatzari alemaniarrei Urrobi eta Orotz-Beteluko meategi edo gune interesgarri batzuk, Lesaka, Bera eta Beruetekoez gain, ezagutzeko agindu zien. Urrobirenak hilabete gutxi batzuk baino ez omen zuen funtzionatu. Zonaldeko minen bilaketa 1408an agertu zen berriro dokumentazioan, Karlos II.a erregeak Artzibarren agindutako esplorazio-gastu berriekin.

Pascual Madotzek, joan den mendearen erdialdean, kobrea ateratzen zuten lauzpabost meategi txiki zeudela adierazi zuen. Gerora, meatze berriak lantzeko hainbat salaketa jarri ziren, baina ez dirudi asko iraun zutenik. 1990eko hamarkadaren hasieran, berriz ere prospekzioak egin ziren, beten aberastasun-maila ezagutzeko. Lusarretatik gertu, bide zaharraren ondoan *Meatze* eta *Meatzerrekaldea* toponimoak daude, eta ibaian behera, gaur egungo errepidearen ondoan *Olalde* eta *Olaldeko iturria* daude, XIV. eta XV. mendeetan aipatutako eremua adieraz lezakeena.

Erreferentziak
--------------

* **(Gaztelaniaz)** «Urrobi (Despoblado)» *Valle de Arce - Artzibar* (Noiz kontsultatua: 2021-11-26).

Ikus, gainera
-------------

* Urrobi
* Artzibar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109910776

 |

* Wd Datuak: Q109910776