**James Gregory** (Drumoak, Aberdeenshire, 1638ko azaroa – Edinburgo, 1675eko urria) matematikari eta astronomo eskoziarra izan zen. Lorpenik nabarmenenen artean, kalkulu integralari eta matematikaren arloko serieko garapenei egindako ekarpenak daude, baita optikako difrakzio-sareen aurkikuntzari egindakoak ere.

Biografia
---------

Marischal Collegen ikasi zuen Aberdeenen, eta 1663an Londresen finkatu zen. 1664an Italiara joan zen eta Paduako Unibertsitatean lan egin zuen. St. Andrews eta Edinburgo, eta hiru seme-alaba izan zituen. Berari buruz esan izan da bere mendeko matematikari britainiar nabarmenena izan zela Newton. Edinburgon hil zen 1675ean.

David Gregory matematikariaren osaba izan zen.

Obrak
-----

### *Optica promota*

Liburu honetan, denborarekin bere izena izango lukeen islatze-teleskopio mota bat deskribatzen da: Gregory edo «gregoriano» motako teleskopioa. Teleskopio honen oinarria bigarren mailako ispilu paraboliko bat erabiltzean datza, teleskopio errefraktoreetan gertatzen zen aberrazio kromatikoa eta aberrazio esferikoa ezabatzen dituena. Bere testigantzaren arabera, Gregory-k ez zuen hura eraikitzeko trebetasun praktikorik, eta ezin izan zuen hori egiteko optikorik aurkitu.3

Teleskopioaren diseinuak hainbat zientzialariren arreta erakarri zuen, hala nola Robert Hooke Oxfordeko fisikariarena, azkenean hamar urte geroago instrumentua eraikiko zuena, eta Sir Robert Morayrena, Royal Societyko kide fundatzailearena.

Teleskopio mota hori ez da erabiltzen gaueko astronomiarako, eta ohikoagoak dira eguzki-teleskopio nagusientzat, propietate espezifikoak dituztelako, hala nola Hawaiiko DKIST teleskopioa edo La Palman eraiki beharreko Europako Eguzki Teleskopioa, Kanariak.4 Hala ere, teleskopio optiko batzuek eta Areciboko irrati-teleskopioak optika gregorianoak erabiltzen dituzte.5

Liburuan Lurraren eta Eguzkiaren arteko distantzia kalkulatzeko metodo bat ere aipatzen da, Artizarraren igarobideaz baliatuz. Horixe izan zen unitate astronomikoaren (UA) balioa zehazteko erabili zen lehen metodo fidagarria, laser eta radar sistema modernoak agertu ziren arte.

### *Vera circuli et hyperbolae quadratura*

Obra honetan, zirkuluen eta hiperferentzien eremua serie infinitu konbergenteen bidez kalkulatzeko aukera aztertzen da. Urtebete geroago, liburua berrargitaratu egin zen, iraultza-solidoen bolumenak lortzeko metodoak erakutsiz. Zenbaki transzendentalen existentziari buruz ere espekulatzen da, zirkuluaren koadraturaren arazoa ebazteko ezintasuna ondorioztatzen da, eta ekarpenak egiten ditu Taylorren polinomioetan eta kalkulu integralaren oinarrizko teoremaren lehen proban.

Erreferentziak
--------------

1. "James Gregory". Jatorrizkoaren artxiboa 2009ko martxoaren 14an. Kontsultatua 2009ko martxoaren 10ean.
2. Gjertsen, Derek (1986). The Newton Handbook (en ingles). Londres eta New York: Routledge & Kegan Paul. p. 245. ISBN 978-0710202796.
3. Chamberts, R.: A Biographic Dictionary of Eminent Scotsmen, P. 175.
4. "Jim Cordes Big Dish" (ingelesez). Jatorrizkoaren artxiboa 2015eko azaroaren 7an. Kontsultatua 2009ko martxoaren 10ean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q313906
* Commonscat Multimedia: James Gregory (mathematician)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 39475242
* ISNI: 0000 0001 1948 8040
* BNF: 12459917j (data)
* CANTIC: a12146717
* GND: 118718754
* LCCN: n84177193
* NKC: jo20211115125
* NLA: 35984413
* CiNii: DA15936647
* SNAC: w63g3czt
* SUDOC: 033768854
* ICCU: UFIV122807
* Open Library: OL4363447A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q313906
* Commonscat Multimedia: James Gregory (mathematician)