Leloren kantua Ibarguen-Cachopin kronikan
**Leloren kantua** edo **Kantabriarren kantua** Ibarguen-Cachopin kronikaren (1558-1610) 71. koadernoan bildutako kantu apokrifoa da. Faltsifikazio bat da, Erromatarren garaiko kantabriar (hots, euskaldun) eta erromatarren arteko guduen berri ematen duen kantu epikoa, ustezko euskara arkaiko baten gordea. Baina zantzu guztien arabera, XVI. mendeko sorkuntza da, ez 1.500 urte lehenagokoa.

Ustezko kantuaren zatiak
------------------------

Gehienetan bat balira bezala aipatzen badira ere, egiazki bi zatiz osatuta dago. Alde batetik, *Leloren kantua*, zentzurik edo esanahirik gabeko lelo edo errepika zahar bat, benetan ahozko tradiziotik jasoa, kronikagileak interpretazio historiko fantastiko bat eman ziona, nonbait Agamemnonen mito greziarrean oinarritua, Lelo edo Lelori izeneko ustezko antzinako euskal kapitain eta ahaide nagusiaren heriotza dohakabearen oroigarria zelakoan. Bestetik, *Kantabriarren kantua*, Lekobide delako buruzagi kantabriarraren (hots, euskaldunaren) eta Augusto Erromako enperadorearen arteko lehiaren lekukotasun gisa faltsututakoa.

Kantuaren harrera
-----------------

Juan Antonio Mogelek erakutsita, Humboldtek argitaratu zuen lehendabizikoz, 1812an *Königsberger* aldizkarian, eta gero ezagunago den *Berichtigungen und Zusätze* liburuan (1817:83-93) iruzkindu zuen. Humboldtek berak hasieran zalantzak adierazi zituen, Bizkaiaren izena agertzen baita kantuan anakronikoki, baina gero iritziz aldatu zen. Hala bada, harrezkero hainbat euskalarik faltsutzea salatu arren (haien artean Julio de Urquijok), luzaro ezagutu dira egiazkotzat jo dutenak edo gutxienez zalantza adierazi dutenak. Mitxelenaren hizkuntz azterketak behin betiko ezarri du kantuaren apokrifotasuna.

Historiaren aldetik faltsutze bat izan arren, XVI. mendeko hizkuntzaren (eta, jakina, sinesteen) lekukotasun baliotsua da, antzinako erak eta hizkuntza asmatu beharrez tarteka ulergaitza bada ere. Kronikaren originalaren egoera eskasagatik pasarte batzuk irakurtezinak ere badira.

Faltsutzearen egilea
--------------------

Tradizionalki, Juan Carlos Guerraz geroztik Anton Bedia arratiar kronikagileari egotzi zaio, baina Julen Arriolabengoaren iritziz, García Fernández de Cachopín (kronikaren egile nagusiaren aita) izan liteke egilea.

Edukia
------

### *Leloren kantuaren* lehen bertsioa

*Lelori lelo*

*Lelori lelo*

*leloa sara*

*yl leloa*

### *Leloren kantuaren* bigarren bertsioa

*Lelori*

*Lelori*

*Sara*

*yl Lelori*

### *Kantabriarren kantua*

*Lelo yl lelo*  

*lelo yl lelo*  

*leloa çarac*  

*yl leloa*.  

  

*Romaco aronac*  

*aleguyn eta*  

*Vizcayac daroa*  

*cansoa.*  

  

*Otabiano*  

*[m]unduko jaun*  

*leco bydi*  

*Vizcaicoa.*  

  

*Ychasotati*  

*eta leorres*  

*ymyny deusco*  

*molsoa*.  

  

*Leor çelayac*  

*bereac dira*  

*mendi tantayac*  

*leusoac*.  

  

*Lecu yronyam*  

*gagoçanean*  

*noc bera sendo*  

*dau gogoa*.  

  

*Bildurric guychi*  

*arma bardinas*  

*oramayasu*  

*guexoa*.  

  

*Sojac gogorrac*  

*badyri tuys*  

*narru biloxa*  

*surboa*.  

  

*Bost urteco*  

*egun-gabean*  

*gueldi bagaric*  

*pochoa*.  

  

*Gureco bata*  

*il badaguyan*  

*bost amarren*  

*galdoa*.  

  

*Aec anys ta*  

*guc guichytaya*  

*asquynyn dugu*  

*lalboa.*  

  

*Gueure lurrean*  

*ta aen errian*  

*biroch aynbaten*  

*çamoa*.  

  

*Esin gueyago*  

[.... .... ..]*teta*  

[.... .... ....]  

[....]  

  

*Tiber lecua*  

*gueldico çabal*  

*Uchim tamayo*  

*grandoya.*  

  

[.... ....]  

[.... .... ....]  

[.... .... ....]  

[....]  

  

*Andi aristac*  

*gueysto sindoas*  

*betico nayas*  

*narr doa*.

(Julen Arriolabengoaren transkripzioa)

"Lelori lelo" benetako abestietan
---------------------------------

Kantu faltsutuaren hasiera, "lelori lelo" delakoa, bada, ordea, bere garaiko euskal lirikako formula bat, zenbait kanturen lelo gisa agertzen dena.

Hain zuzen ere, Ibarguen-Cachopin kronikan bertan agertzen den Salinasko kondearen kantuan aurki daiteke, eta baita ere Bernat Etxepareren *Sautrelan*, *Linguae Vasconum Primitiae* liburuko kanta ezagunean. Bilbotik Garazira, mendebaldetik ekialdera hedatzen dira beraz lekukotasun horiek.

Etxepareren Sautrela abesti eta olerkian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Julen Arriolabengoa, 2006, *Ibarguen-Cachopín kronika. Edizioa eta azterketa*, 179-186. or.
2. ↑  Urquijo, Julio de, 1922-1924, "La Crónica Ibargüen-Cachopín y el Canto de Lelo", *RIEV* 13 (1922), 83-98, 232-247, 458-482 eta 15 (1924), 163-182 eta 523-548. or.
3. ↑  Mitxelena, Koldo, 1986, "Contra Lekobide", *ASJU* 20: 291-313. or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25476152

 |

* Wd Datuak: Q25476152