recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Euskal grabatu gisa identifikatutako arboglifo bat, makal batean (Steens Mountain inguruetan aurkitua.
Tom Mix aktorearen erretratua makal batean, 1936koa, Santa Fe Baso Nazionala, Río Arriba konderria, Mexiko Berria
**Arboglifoak** edo **dendroglifoak** Mendebaldeko Estatu Batuetan zehar artzainek, horietatik asko euskaldunak eta irlandarrak, makalen azalean egindako glifoak dira.

Iparraldeko Kaliforniatik eta Boise (Idaho) edo Steamboat Springs (Colorado) inguruan aurkitu dituzte.

1997an Estatu Batuetako Baso Agentziak Oregongo Baso Nazionalean zeuden arboglifoak zenbatu eta ikertu zituen. Boisen ere arboglifoak ikertu dituzte.

Mendebaldean gehien haututako zuhaitza makala izan zen, 85 urte inguru bakarrik bizi dena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Mallea-Olaetxe, J..  (2000). *Speaking Through the Aspens: Basque Tree Carvings in California and Nevada.*  Reno: University of Nevada Press.
2. ↑   Bastone, Kelly.  (2005). «Aspen Diaries» *Steamboat Magazine*.
3. ↑  www.passportintime.com
4. ↑   Yahoo! News. *John Bieter, the executive director of the Cenarrusa Center for Basque Studies at Boise State University, inspects an Aspen.* .
5. ↑   Dekorne, James B..  (1970). *Aspen Art in the New Mexico Highlands.*  Santa Fe: Museum of New Mexico Press.

Ikus, gainera
-------------

* Jose Mallea-Olaetxe

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2044812
* Commonscat Multimedia: Tree carvings

---

 |

* Wd Datuak: Q2044812
* Commonscat Multimedia: Tree carvings
**Ignacio Mariño Ariza** (Susacón, Boyacá, 1886ko urriaren 5a - Bogotá, Kolonbia, 1967) abokatu, politikari, kazetari eta diplomazialari kolonbiarra zen.

Biografia
---------

Boyacá departamenduko Susacón herrian jaio zen 1886ko urriaren 5ean. Boyacáko Instituzioen Eskola Normalean 1905-1906, Colegio Mayor de Boyacá-n 1907-1909 eta Colegio Mayor de Nuestra Señora del Rosario-n 1910ean ikasi zuen, non Filosofia eta Letretan lizentziatu zen. Lanbide ikasketak Kolonbiako Unibertsitate Nazionaleko Zuzenbide Fakultatean eta bertan Zuzenbidean eta Zientzia Politikoetan doktoratu zen. Espezializazio ikasketak New Yorkeko Unibertsitateko Enpresen Administrazio Eskolan, non MBA lortu zuen New Yorkeko Unibertsitatean.

Kolonbiako Alderdi Kontserbadorearen Boyacáko Asanbladako kidea izan zen, 1915-1916 eta 1921-1922 urteetan. Kolonbiako Kontsulatu Nagusiko idazkaria izan zen New Yorken, Kolonbiako Kontsul Nagusia New Yorken, 1923-1929 urteetan; Kolonbiako Errepublikako Kongresuko ordezkaria, 1930ean; Boyacáko Departamentuko Gobernu idazkaria, Carlos M. Pérez doktorearen departamentu-administrazioaren menpe eta Enrique Olaya Herrera doktorearen nazio mailan. Kolonbiako Errepublikako Kontulari Nagusia eta Truke Kontrolerako Bulegoko burua ere izan zen. 1931ko 134. "Sozietate Kooperatibei buruzko" Legearen proiektuaren egilea izan zen.

Parisko Société Academique D'Histoire-ko kidea, Frantziako Zientzien Akademiako kidea, El Siglo egunkariko kazetaria izan zen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5913386

 |

* Wd Datuak: Q5913386
*Weid Tales* (1934, abuztua) aldizkariaren azala, bertan Robert E. Howard idazlearen Conan pertsonaia agertzen da.
**Pulp literatura** (ingelesez *pulp magazines*, literalki *pulpazko aldizkaria*) 1920ko hamarkadaren amaieraldetik 1950eko hamarkadara AEBetan salgai zeuden fikziozko literaturazko aldizkari batzuk ziren. Pulpa pareraz eginiriko formatu sotilekoak ziren, hortik beren izena. Salneurriz merkeak eta kontsumo herrikoiarentzako eginak zeuden, komikien antzera aldizkari hauen argumentu eta kontakizunak erakargarriak baina sotilak eta nahasmen gutxikoak ziren, jendeak arin irakurri eta gehiago eros zitzan.

XIX. mendearen amaiera eta XX. mendearen hasierako *penny dreadfuls* edo "10 zentimoko eleberrien" ondorengo zuzenak ziren, hauetan ere kontsumo herrikoierako ziren gerra balentrien eta bidelapurren istorioak azaltzen ziren.

Aldizkari hauetako ohiko gaien artean zientzia-fikzioa, beldurra, suspentsea, akzioa, amodioa eta fantasia zeuden.

AEBetan sekulako irakurle andana zuen generoa izan zen, gaur egun ere zaletu ugari ditu, bildumatzaile askok aldizkari hauetako ale berezi edo arraroengatik dirutzak ordaintzen dituzte.

Geure artean jende gehienak jakin ez arren ere, 1994an Quentin Tarantinok zuzendutako *Pulp Fiction* filmak izenburua genero edo aldizkari hauetatik hartu zuen, bere argumentua aldizkari hauetako fikziozko istorioak kontatzeko moduan oinarritu baitzen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q865585
* Commonscat Multimedia: Pulp magazines

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300266047
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q865585
* Commonscat Multimedia: Pulp magazines
**Yoik** (*luohti*, *vuolle*, *leu'dd* edo *juoiggus*) sami herriaren abesteko modu tradizionala da. Samiek dituzten abesteko modu tradizionalen arteko bat den arren samien abesti tradizionalei orokorrean horrela deitu zaie batzuetan.

Musikan adituek diotenez, yoik Europako musika tradizioen artean zaharrenetarikoa da. Yoik bakoitzak pertsona bat ala leku bat isladatzen du. Pertsonala edo espirituala da. Inprobisazioa ohikoa da. Beste yoik batzuek letra epikoak abesten dituzte. Normalean a capella abesten da, danborraz ala beste instrumentuez lagunduta joan daiteke ere. Eskala pentatonikoa erabiltzen du baina yoiker abeslariek nahi duten tonoa aukeratu dezakete.

Abeslariak
----------

* Wimme Saari
* Mari Boine
* Sofia Jannok
* Nils-Aslak Valkeapää
* Ánde Somby
* Jonne Järvelä

Ikus, gainera
-------------

Folk musika

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q744327
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh93001388

 |

* Wd Datuak: Q744327
**Noe** (hebreeraz: נֹחַ‎, *Nōaẖ*; asirieraz: ܢܘܚ, *Nukh*; amhareraz: ኖህ, *Noḥ*; arabieraz: نُوح‎, *Nūḥ*; antzinako grezieraz: Νῶε, *Nôe*) Bibliako pertsonaia eta aitalehena da, Hasieraren arabera, Lameken semea eta Sem, Kam eta Jafeten aita.

Uholde Handia eta Noeren ontzia
-------------------------------

Jainkoak, gizateria zigortzeko, mundura Uholde Handia bidali zuenean, Noeri eta haren leinuari bizia barkatzea erabaki zuen, hura gizon prestu bakarra zelako. Orduan, ontzi bat egiteko agindu zion, eta ontzi hartan sartzeko bere leinua eta animalia-mota bakoitzetik bina. Hala, uholdea igaro ondoren, urak atzeratu zirenean, Noeren ontzia Ararat mendian pausatu zen eta handik hedatu ziren berriro animalia-mota guztiak lurrean barrena.

Kamen bekatua eta Kanaanen madarikazioa
---------------------------------------

Behin, ardo gehiegi edan zuelarik, Noe lokartu zen eta biluzik geratu zen lur gainean; orduan, haren seme Semek eta Jafetek begirune handiz estali zuten, baina Kamek barre egin zion, egoera hartan ikusita. Itzarri zenean, Noek Sem eta Jafet bedeinkatu zituen, baina Kamen seme Kanaan madarikatu, *Kanaanen madarikazioa* esan ohi dena opa eginez. Hau da, bekatua Kamek egin zuen, baina Noeren madarikazioa haren semeari erori zitazien, Kanaani. Horregatik, *Kamen madarikazioa* edo *Kanaanen madarikazioa* esaten zaio Noek Kamen bekatua zigortzeagatik egindakoari.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Noeren ontzia
* Uholde Handia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q81422
* Commonscat Multimedia: Noah (Biblical figure)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 11187922
* ISNI: 0000 0004 5875 6628
* BNF: 119840652 (data)
* GND: 118641328
* LCCN: n82052547
* NKC: jo20181004055
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q81422
* Commonscat Multimedia: Noah (Biblical figure)
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| OZ Wielerweekend |  |

 |
| Orokortasunak |
| Kirola | Txirrindularitza |
| Sorrera | 2012 |
| Dokumentazioa  |

**OZ Wielerweekend**, Herbehereetako txirrindulari lasterketa zen. **Zeeuws-Vlaanderen** izenarekin hasi zen eta 1999ean izena aldatu zuen. Bi egunetan, hiru etapetan ospatzen zen, normalean, ekainean. 1988tik 2007ra egin zen. 2006. urtean, 2.2 kategoria izan zuen. 2008. urtean, Delta Profronderekin batu zen eta Delta Tour Zeeland lasterketa eratu zuten. Garaile ia guztiak Herbehereetako txirrindulariak izan ziren. Podiumeko txirrindularia gehienak herbereetarrak izan ziren baina belgikar eta alemaniar batzuk ere izan ziren. Ez ziren izan Euskal txirrindularirik podiumean. Iñaki Barrenetxea bizkaitarrak 1998ean parte hartu zuen, baina ez zuen lasterleta bukatu.

Palmaresa
---------

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1518135

 |

* Wd Datuak: Q1518135
**Valentina Mikhailovna Borisenko**, errusieraz: Валентина Михайловна Борисенко, (Txerepovets, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1920ko urtarrilaren 28a - San Petersburgo, Errusia, 1993ko martxoaren 6a) sobietar xakelaria izan zen.

Bost aldiz irabazi zuen Sobietar Batasuneko Emakumeen Xake Txapelketa: 1945ean, 1955ean, 1957an, 1960an eta 1961ean. Horrez gain, zazpi aldiz irabazi zuen Leningradeko Emakumeen Xake Txapelketa (1940, 1945, 1950, 1951, 1954, 1955 eta 1956) eta lau aldiz Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboko Emakumeen Xake Txapelketa (1956, 1957, 1958 eta 1960).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera).* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2392177
* Commonscat Multimedia: Valentina Borisenko

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 282494907
* ISNI: 0000 0003 8915 5852

 |

* Wd Datuak: Q2392177
* Commonscat Multimedia: Valentina Borisenko
**Valentina Raposo Ruiz de los Llanos** (Salta, Argentina, 2003ko urtarrilaren 28a) argentinar kirolaria da, belar hockeyan lehiatzen dena.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu Argentinako taldearekin, Herbehereen atzetik eta Erresuma Batuaren aurretik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Agustina Albertario, Agostina Alonso, Noel Barrionuevo, Valentina Costa Biondi, Emilia Forcherio, Agustina Gorzelany, María José Granatto, Victoria Granatto, Julieta Jankunas, Sofía Maccari, Delfina Merino, Valentina Raposo, Rocío Sánchez Moccia, Micaela Retegui, Victoria Sauze, Belén Succi, Sofía Toccalino eta Eugenia Trinchinetti-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Valentina Raposo» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Valentina Raposo» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105988689

 |

* Wd Datuak: Q105988689
**Nedelia Petkova** (bulgarieraz: Неделя Петкова; Sopot, 1826ko abuztuaren 13a - 1894ko urtarrilaren 1a) bulgariar emakume hezitzailea izan zen. Emakumeentzako hezkuntzan aitzindaria izan zen Bulgarian. 1859an neskak hezitzen hasi zen eta neskentzako eskola-sistema garatu zuen Otomandar Inperioaren bulgariar zatian.

Bizitza
-------

Nedelia Petkova, **Baba Petkova** izenez ere ezaguna, Sopoten jaio zen 1826ko abuztuaren 13an. Sopoteko *Ama Birjinaren Aurkezpen* komentuko eskola monasterioan ikasi zuen. Eskola amaitu eta gero, hura bakarrik hezi zuen bere burua.

Sofian hasi zen irakasle eta han egon zen 1858 eta 1861 bitartean. Gero Samokov (1862 - 1864), Kiustendil (1864 - 1865), Prilep (1865 - 1866), Ohrid (1868 - 1869) eta Veles (1870 - 1871) hirietan egin zuen lan. Ondoren Bulgariako neskentzako lehen eskolak sortu zituen Prilep, Bitola, Veles eta Tesalonikan.

Bulgariaren askapenaren ondoren, Kiustendil (1878) eta Sofian (1879) bizi izan zen. 1883an Rakitovora joan zen bizitzera. Gobernuko ofizialak Petkova geldiarazten saiatu ziren, hura atxilotuz eta bere etxea arakatuz liburu sediziogileen bila. Auzitara eraman bazuten ere, aske utzi zuten froga ezagatik. Orduan, Petkovak emakumeak hezitzeko kanpainarekin jarraitu zuen 1894ko urtarrilaren 1ean hil zenera arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera).* .
2. 1 2   Zilboorg, Caroline.  (1997). *Women's firsts.*  Detroit: Gale, 145 or. ISBN 0787601519..
3. 1 2   Neuburger, Mary C..  (2013). *Balkan smoke : tobacco and the making of modern Bulgaria.*  Ithaca, N.Y. 24 or. ISBN 9780801450846..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12288056
* Commonscat Multimedia: Nedelya Petkova

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 10643473
* ISNI: 0000 0000 2611 5085
* GND: 118865455
* LCCN: n88055128

 |

* Wd Datuak: Q12288056
* Commonscat Multimedia: Nedelya Petkova
**Maria Fagan Sagasta "Mery May"** (Arrasate, Gipuzkoa, 1989) euskal kantautorea da, *indie* musika jotzen duena.

Biografia
---------

Sei urte zituela flauta jotzen hasi zen eta 13 urte zituenetik gitarra izan du esku artean. 14 urte zituela konposatu zuen aurreneko abestia eta hasiera batean Foxy Boxxy hardrock taldean aritu bazen ere 2007tik aurrera bakarlari gisa ari da. Dagoeneko kontzertu ugari eman ditu Euskal Herrian, Irlandan eta Frantzian.

2010. urtean *Dreams* diskoa kaleratu zuen, 1970. hamarkadako folk estiloa jorratzen du modu akustikoan. 2013an *Rue Matignon* atera zuen, Bordelen bizitako denboraldian sorturiko abestiek osatzen dute diskoa. Bigarren disko honen aurkezpen bira egiteko "Mery May & The Muppets" taldea eratu zuen Aitor Etxegibel eta Fernando Laskurainekin batera.

Danbaka musika lehiaketan bakarlari eta Foxy Boxxy taldeko abeslari gisa aurkeztu izan da.

Diskografia
-----------

* *Dreams* (2010)
* *Rue Matignon* (2013)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Maria Fagan: "Musikak ez dit jaten ematen, baina zaletasuna baino gehiago da" - Arrasate» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-08-18).
2. 1 2    «Mery May-ren kantaldia - Oñati - 2012-06-15» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-08-18).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Rue Matignon, by M E R Y M A Y» *M E R Y M A Y* (Noiz kontsultatua: 2023-08-18).
4. ↑    «Mery May and the Muppets taldearen kontzertua» *Mutrikuko Udala* (Noiz kontsultatua: 2023-08-18).
5. ↑    «Hirugarren Danbaka: eskualdeko mugak zabaldu ziren aldia - Elgeta» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-08-18).

Kanpo estekak
-------------
**Kilometroak Bandera** Gipuzkoako ikastolen Kilometroak jaien laguntzarako antolaturiko estropadak dira.

Kilometroak 1997: Pasaia-Lezo
-----------------------------

Bi jardunaldi izan zituen Banderak eta Uztailaren 30 eta 31ean jokatu zen. Lehenengoan Orio nagusitu zen, Traineruen Euskal Ligara sailkatzeko ere balio izan zuen erlojupekoan. Bigarren jardunaldian berriz Donibaneko Arraunlariak izan zen garailea. Bi jardunaldietako denborak batzean ordea Trintxerpe izan zen Banderaren irabazlea. Aipatu behar da elkarte batzuek uko egin ziotela bigarren jardunaldia jokatzeari, estropada kopuru handia argudiatuz, tartean lehenengo eguneko irabazlea izan zen Oriok.

Pasaiako taldeen kolaborazioa estua izan zen, lehenengo eguna San Pedrok antolatu zuen eta bigarrena Donibanekok. Urte hartan ez ziren San Pedroko eta Pasaiako Banderak jokatu.

| Postua | Taldea | Denbora |
| --- | --- | --- |
| 1 | Trintxerpe | 40:53:47 |
| 2 | Donibaneko Arraunlariak | 41:01:02 |
| 3 | San Pedro | 41:05:94 |
| 4 | P. Donibane Koxtape | 41:15:00 |
| 5 | Mecos | 41:35:35 |
| 6 | Hondarribia | 41:36:14 |
| 7 | Zarautz | 42:26:10 |
| 8 | Zumaia | 42:29:65 |
| 9 | Santiagotarrak | 42:35:58 |
| 10 | Donostia Arraun Lagunak | 42:56:63 |
| 11 | Ur-Kirolak | 43:04:75 |
| 12 | Santoña-Santander | 43:06:27 |

Kilometroak 2000: Azpeitia
--------------------------

Azpeitiako Kilometroetako estropada Zumaiako uretan jokatu zen Ekainaren 4ean. Bitxikeria bezala aipatu Mutriku Arraun Taldeak bere historian trainerua uretaratu zuen lehen estropada izan zela.

| Postua | Taldea | Denbora |
| --- | --- | --- |
| 1 | Hondarribia | 16:03.17 |
| 2 | Trintxerpe | 16:08.89 |
| 3 | San Pedro | 16:09.36 |
| 4 | P. Donibane Koxtape | 16:20.49 |
| 5 | Santiagotarrak | 16:24.82 |
| 6 | Ur-Kirolak | 16:33.18 |
| 7 | Hernani | 16:45.54 |
| 8 | Zumaia B | 16:47.38 |
| 9 | Mutriku | 17:24.52 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261467

 |

* Wd Datuak: Q12261467
**Santxotena** Nafarroako Baztan eskualdean dagoen Arizkun herriko Bozate auzoan kokatzen den museoa da.

Santxotena Museoa berez bi zatitan banatuta dago: Lehenbizikoa aire libreko parkea da. Bertan Bozateko semea den Xabier Santxotena artistaren artelanak aire libreko museo batean ikusteko aukera ederra eskeintzen da. Eremu honetan Euskal Mitologiak egurraren bidez protagonismoa beregantzen du. Santxotenak Euskal Mitologiako hainbat pertsonai tailatu ditu, hauek denak inguruan berde kolore tonu guztietan hedatzen den paisaia eta landarekin bat egiten dute.

Bigarren zatia Gorrienea etxeak osatzen du, Santxotenaren familiaren bizilekuan etnografia museoa dago. Atea zeharkatzean euskaldun baserriaren antzinako ohituretan nahiz mendeetan zehar Bozaten diskriminaturik bizi izan ziren agoteen talde etniko misteriotsuaren bizimoduan murgilduko gara.

Kanpo estekak
-------------

* Santxotena museoaren webgune ofiziala
* Santxotena Museoa Nafarroako Turismo Bulegoaren webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267060

 |

* Wd Datuak: Q12267060
**Valentina Petrillo** (Napoli, Italia, 1973ko urriaren 2a) italiar atleta paralinpikoa da. Atletismo egokituan aritzen da, ikusmen urriko pertsonentzako T12 kategorian, alegia.

Bizitza
-------

Petrillo 1973ko urriaren 2an jaio zen Napolin, non 20 urte zituenera arte bizi izan baitzen. Jaiotzean gizonezko generoa esleitu eta Fabrizio izena eman zioten.

Gaztetan atletismoan aritzen hasi zen, baina 14 urte zituenean Stargardten sindromea diagnostikatu zioten, ikusmen urritasuna eragin zion gaitza, hain zuzen ere.

Bolonian ikasketak amaitu eta gutxira, itsuentzako Italiako futbol 5 selekzio nazionalarekin jokatzen hasi zen.

Denbora askoren ondoren, 41 urterekin, Petrillok korrika egiteari berrekin zion eta gizonezkoen paralinpiar atletismo egokituko 11 titulu nazional irabazi zituen.

2019an genero trantsizioa egiteari ekin zion eta Valentina izena hartu zuen. Lehenengo paralinpiar kirolari transgeneroa da 2020ko irailaren 11z geroztik, paralinpiar atletismo egokituko Italiako txapelketan emakumezkoen kategorian lehenengo aldiz lehiatu zenetik.

Bere bizitza filmera eraman zuten, *5 nanomoli-Il sogno olimpico di una donna trans* izenburuko dokumentalera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107639586

 |

* Wd Datuak: Q107639586
**Joseph Meister** (Paris, 1876ko otsailaren 21a- Paris, 1940ko ekainaren 24a) amorruaren txertoa lehenengoz hartu zuen gizakia izan zen, eta infekzio horri arrakastaz aurre egin zion lehena halaber. 1885ean, umea zela, txakur amorratu batek koska egin zion, eta amorruz hiltzera kondenatuta zegoela zirudienean, Louis Pasteur zientzialariak amorruaren aurka prestatzen ari zen txerto berria harekin probatzea erabaki zuen: horrela, umeak ez zuen amorrua garatu .

Pasteurren tratamendua amorruaren birus moteldu batekin egindako txertoan zetzan. Egunero txertoaren injekzio bat jarri zion Pasteurrek umeari, 10 egunean. Tratamendu horren arrakastaren oihartzuna egundokoa izan zen, eta horri esker Pasteur Institutuaren sorrera bideratu zen.

Urte batzuk geroago, heldua zela, Joseph Meister Pasteur Institutuan lanean aritu zen, zaindari gisan, hil zen arte. Bere buruaz beste egin zuen naziak Parisen sartu eta gutxira, 1940ko ekainaren 16an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   René Dubos Louis Pasteur: Freelance Of Science, Little, Brown and Company, 1950

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** The life and death of Joseph Meister

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497072

 |

* Wd Datuak: Q497072
**Real Sociedad** futbol taldearen belar hockey atala da. **Emakumezkoen** taldea goi mailan dabil, Espainiar estatuko tituluengatiko lehian, gizonezkoen taldea aldiz XX mendearen hasieran ibili zen goi mailan.

Historia
--------

1909an sortu zen **Real Sociedad** taldea eta urte gutxitan eratu zuen belar hockeyaren atala. 1918an Errege Kopa irabazi zuen eta 1930an bigarrena.

1936an Emakumezkoen taldea eratu zen. 1932an Marita Abrisketa Bartzelonara joan zen, RC Polo taldearen zelaira. bertan stick bat erosi eta Donostiara itzultzean talde bat sortu zuen. Errealaren izena 1936an hasi ziren erabiltzen. Txapelketa ofizialik ez zenez lagunartekoak jokatzen zituzten, bai eta nazioartekoak ere, baina gehienetan Getxoko Real Club Jolasetarekin neurtzen zituzten indarrak.

1970 urtean aurrerapausua eman zuen emakumezkoen taldeak eta lehen mailara igo zen. berehala bihurtu zen txapelketako talde indartsuenetakoa eta ordutik aurrera 7 Liga eta 3 Erreginaren Kopa eskuratu ditu, azken titulua 2013ko Liga du.

Lorpenak
--------

### Gizonezkoak

* Espainiako Liga
	+ Txapelduna (0)
* Errege Kopa
	+ Txapelduna (2): 1918, 1930

### Emakumezkoak

* Espainiako Liga
	+ Txapelduna (9): 1981, 1986, 1993, 1994, 1997, 1998, 1999, 2013, 2018
* Erregina Kopa
	+ Txapelduna (3): 1987, 1994, 2002

Kanpo estekak
-------------

* Futbol taldearen webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18398001

 |

* Wd Datuak: Q18398001


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikiproiektu bat abian da **Real Sociedad** gaiari buruz. |

  

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Reala |  |
| **Kideak:** Futbolariak  •  Entrenatzaileak  •  Presidenteak**Taldeak:** Emakumezkoena  •  Real Sociedad B - Sanse  •  Real Sociedad C**Antzinako taldeak:** *SS Recreation Club* (†)  •  *Vasconia SC* (†)  •  *Club Ciclista SS* (†)**Bestelako kirolak:** Atletismoa  •  Belar hockeya  •  Izotz hockeya **Instalazioak:** Anoetako estadioa  •  Zubieta  •  **Antzinakoak:** Atotxa  •  Ondarreta**Historia:** Realaren historia  •  Realaren ibilbidea Europan**Ereserkia:** Txuri-urdin  •  **Maskota:** Txurdin |
**Mingarratz handia** edo **uztao handia** (*Rumex acetosa*), herriak *andre-belar*, *andra-bedar*, *matxin-belar*, *matxin-bedar*, *gazibelar*, *gazibedar*, *txomingarratz*, *mingots* edo *mineta* izenez ere izendatua, batzuetan barazki legez hazten den polygonaceae familiako landare bizikor belarkara da. Landarearen izen asko bere hostoen zapore mingotsetik datozkio.

Ezaugarriak
-----------

Metro bat inguru garai izateraino hazten den landarea, mingarratz handiak sakon sartzen den ardatz-formako zuztarra, zurtoin urtsuak eta jan daitezkeen hosto luzangak ditu. Beheko orriek 7 eta 15 cm arteko luzera eta hosto-txorten luzeak izaten dituzte, txoten ondoan apur bat gezi itxurakoak dira. Zenbat eta gorago egon hostoek gero eta txorten laburragoa dute; goikoak txorten gabekoak izaten dira eta, askotan, gorriztak.
  

Lore berde gorriztako buruxkak dituen landare dioikoa da, lore ar eta emeak landare ezberdinetan agertzen direla. Udaberriaren amaian loratzen da eta geroago loreak gorrindol edo more antzekoak bihurtzen dira. Umotutako haziak marroiak eta distiratsuak dira.

Mingarratz handiaren ernariak.

Erabilera
---------

Euskal Herrian asko erabiltzen ez bada ere, Okzitanian eta Europako beste toki askotan aspaldidanik erabili den barazkia da, gehienbat Erdi Aroa arte, geroago beste barazki batzuek ordezkatu dute eta; kremak, zopak eta saltsak prestatzeko erabil daiteke eta entsaladan jan ere. Zaporea zerbarenaren atzekoa du baina mingostasun apur batekin, kiwien edo basa marrubien zaporea gogoratzen du. Mingostasuna duen azido oxalikoagatik datorkio. Kopuru txikitan **uztao handia** ez da kaltegarria baina ez da gehiegi hartu behar, duen azido oxalikoa pozoitsua da eta; azido oxalikoa kopuru handitan hilgarria izan daiteke.

Rumex acetosa

Azpiespezieak
-------------

Azpiespezie batzuk izendatu dira; batzuk hazten ez direnak:

* *Rumex acetosa* ssp. *acetosa*
* *Rumex acetosa* ssp. *ambiguus*
* *Rumex acetosa* ssp. *arifolius*
* *Rumex acetosa* ssp. *hibernicus*
* *Rumex acetosa* ssp. *hirtulus*
* *Rumex acetosa* ssp. *vinealis*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26297
* Commonscat Multimedia: Rumex acetosa
* Wikispecies Espezieak: Rumex acetosa

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph184797
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 2228
* GEA: 190
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 151523
* BioLib: 38783
* Catalogue of Life: 203916
* Dyntaxa: 220868
* EOL: 485385
* Fl. China: 200006745
* GBIF: 2888951
* GRIN:
* IPNI: 332105-2
* ITIS: 504901
* NCBI: 41241
* PlantList: kew-2424198
* W3TROPICOS: 26000095
* USDA Plants: RUAC2
* VASCAN: 8200
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: IA49H9SY8T

 |

* Wd Datuak: Q26297
* Commonscat Multimedia: Rumex acetosa
* Wikispecies Espezieak: Rumex acetosa
**Manuel Tellechea** argentinar naturalista, geologo eta paleontologo nabarmena izan zen,  Catamarcan jaio zen 1886ko abenduaren 15ean eta Mendozan hil zen 1974ko maiatzaren 28an.

Txango askotan 9.000 mineral, arroka eta fosilen lagin inguru bildu zituen, horietatik 6.000 baino gehiago sailkatu ziren; eta 2.500 eta 3.000 pieza artean sailkapen osatugabea zuten edo ez zeuden sailkatuta. Horiek guztiek sortu zuten gero bere izena eraman zuen museoa,  eta Mendozako probintziako ondare kultural izendatu zutena, 1991ko apirilaren 10eko 5643 zk.ko legeak.

Carlos Rusconiren kolaboratzaile estua izan zen, Mendozako "Juan Cornelio Moyano" Natur Zientzien eta Antropologia Zientzien Museoan, non gaur egun bere bilduma osoa gordeta dagoen, bere oinordekoek Estatuari eman ziotena.

Kimikaren ezagutza nabarmenak petrografia eta mineralogia ikastea ahalbidetu zion. Mendozako fosil ugari aurkitu zituen - Rusconirekin batera; horien artean, labirintodonto baten aztarnak (Labyrinthodontia), Cerro Bayo inguruan, izen bereko hiritik kilometro gutxira mendebaldera. Rusconirekin batera, Kanbriar eta Ordoviziar ornogabeak (trilobitak eta graptolitinoak) aurkitu zituen -Paleozoikoko beste fosil batzuen artean- San Isidro-n (Mendoza). Era berean, biek geologia aztertu zuten eta Paramillos de Uspallatako Triasikoko ornogabe, ornodun eta landare fosilizatuak aurkitu zituzten, argitalpen ugariren oinarri izan zirenak. Material hori guztia Mendoza hirian dagoen "Juan Cornelio Moyano" Natura eta Antropologia Zientzien Museoaren bildumetan sartu zen. Rusconik -fosilak deskribatu eta ilustratu zituen- espezie batzuk eskaini zizkion Tellecheari, aurkikuntzan izan zuen parte-hartze zuzena zela eta: Goycois *tellecheai*, Dalmanitina *tellecheai*, Isidriana *tellecheai*, Ollenus *tellecheai* (trilobitak); Rhadinicthys *tellecheai*, Pasambaya *tellecheai* (arrainak); Paraguataia *tellecheai* (bryozoa); Carbonicola *tellecheai* (Bibalbio); Pehuenchia *tellecheai*; etab .

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑    *Copia archivada.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5994432

 |

* Wd Datuak: Q5994432
Iturria: *El Francotirador*
**Rating**aren bidez telebista saio jakin bat ikusten duten edo telebista kanal konkretu bat denbora epe zehatz batean kontsumitzen duten pertsonen kopurua (audientzia) adierazten da. Kopuru numerikoetan ematen da, milioika ikusletan normalean, nahiz eta portzentaietan ere ematen den. Indizea kalkulatzerakoan lagin osoa harzten da kontuan, hau da, neurketan kontuan hartu diren telebista aparatu guztiak, itzalita zein piztuta egon. 

Kontzeptu hau *share* audientzia neurgailuarekin nahasten da maiz. Izan ere, *rating-a* eta *share-a* audientziak neurtzeko erabiltzen diren sistemak dira, baina neurketa hori egiterakoan hartzen den lagina desberdina da. *Rating-ak* neurtutako lagin osoa (itzaltako eta piztutako telebisoreak) hartzen du kontuan audientzia neurtzerakoan; *share-ak* ere kantitate bera neurtzen du, baina, piztuta dauden telebisten totala oinarri harturik. 

Beraz, neurtutako lagin osoa (itzalita zein piztuta dauden telebista kopuru totala) oinarri hartuta, programa edo telebista kanal konkretu bat ikusten dauden ikus-entzule (telebista) kopurutik lortuko dugu emaitza.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Cuota de pantalla.*  2020-04-22 (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cristian; Abril, Rades 3; Am, 2014 a Las 9:21.  (2014-02-22). «TV: ¿Cuál es la diferencia entre Rating y Share?» *El Francotirador* (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17993969

 |

* Wd Datuak: Q17993969
Betiledun (*Scutellinia scutellata*) 

Sinonimoa: *Peziza scutellata*

Ez du balio sukalderako.

Deskribapena
------------

**Apotezioa:** 0,5 eta 1 cm bitarteko diametrokoa; gorri bizi kolorekoa edo gorri-eskarlata kolorekoa, ertza ile zurrun eta beltzez apaindua izaten du. Kopa forma du eta kanpoko aldea barruko aldea baino zurbilagoa.

**Hanka:** ia ez du.

**Haragia:** Mehea eta hauskorra.

**Etimologia:** *Scutellata* epitetoa latinetik dator, katilu, esan nahi duen "scutella" hitzetik. Bere formagatik.

Jangarritasuna
--------------

Es du sukalderako balio.

### Nahasketa arriskua

*Scutellinia stenosperma* delakoarekin nahas daiteke eta batez ere, *Scutellinia* *trechispora* espeziearekin, esporengatik bereizten da.

Sasoia eta lekua
----------------

Apiriletik azarora, batez ere udaberrian, lur hezeetan sortzen da, baina maizago motzondo, adar eta sustraietan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 762 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 555 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 330 or. ISBN 84-282-0865-4..
Probabilitate teorian, **Waldegraveren ebazkizuna** Pierre Raymond de Montmort matematikariak 1713. urteko bere *Essai d'analyse sur les jeux de hasard* (euskaraz, *Ausazko jokoen gaineko azterketarako entsegua*) izeneko liburuko bigarren argitalpenean azaltzen duen ebazkizun bat da, Waldegrave izeneko batek gutunez planteatzen diona. Ebazkizunaren inguruan Nicolas Bernoulliren eta Montmort beraren arteko gutun trukaketa eta eztabaida eragin zuen, Montmorten liburuan bertan azaltzen dena.

Jatorrizko bertsioan, hiru pertsona galdu ala irabazi motako joko batean hasten dira. Galtzen duen jokalariak txanpon bat jarri behar du mahai gainean. Jarraian, hirugarren jokalariak jokatzen du irabazlearekin, galtzen duenak txanpon bat jarri beharko duela. Jokoa jokalari batek beste jokalari guztiei jarraian irabazi dienean bukatzen da. Ebazkizunean jokalari bakoitzak irabazteko duen probabilitatea, jokoa aldi kopuru jakin batean zehar bukatzeko probabilitatea eta jokalari bakoitzaren irabazien itxaropena galdetzen dira. Ebazkizuna *n* jokalarien kasura zabal daiteke.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** On Waldegrave's problem from the correspondence of Montmort and Nicolas Bernoulli, 2009-06-25.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268937

 |

* Wd Datuak: Q12268937

* Ebazkizunaren historia eta Waldegrave izeneko pertsonari buruzko ikerketa: **(Ingelesez)** The Probelm of Waldegrave, David Bellhouse, *Electronic Journal for History of Probability and Statistics-Journal Electronique d'Histoire des Probabilités et de la Statistique*, ISSN 1773-0074. 3. bol, 2. zbk. 2007-12.
Heineken Kopako partida.
**Saracens FC** (izen ofiziala, *Saracens Football Club*) Ingalaterrako Londres hiriburuan sorturiko errugbi talde bat da. Ingalaterrako errugbi txapelketan jokatu ohi du.

Historia
--------

Marylebone Filologiako Eskolako ikasle ohiek sortu zuten 1876an taldea. XII mendeko Saladinoren gudarien indarra eta ekinarengatik jarri omen zioten sarrazeno izena.

1996an Heineken Kopa abiatzearekin batera Europako taldeak profesionalizatu egin ziren. 1998an izan zuen aurreneko dfenboraldi bikaina, Anglo-Galestar Kopa irabaziz eta Ingalaterrako ligan bigarren geldituz. 2011ean irabazi zuen lehenengo liga eta 2014an Europako Txapeldunen Kopako finala jokatu zuen.

Bolada onarekin jarraitu du. 2015etik aurrera beste lau Liga eskuratu ditu eta hori gutxi balitz hiru aldiz irabazi du Europako Txapeldunen Kopa. 2019an Europako Kopa eta Ingalaterrako liga irabazi zuen eta hurrengo urtean bigarren mailara jaitsi zen, izan ere 35 puntutako kenketa izan baitzuen soldata erregulazioa hiru urtetan gainditzeagatik. 2021ean bigarren maila irabazi eta maila gorenera igo zen. 2021-22an finalista izan zen eta hurrengo urtean Liga irabazi zuen.

Lorpenak
--------

* Europako Txapeldunen Kopa:
	+ Txapelduna (3): 2016, 2017, 2019.
	+ Finalista (1): 2014.
* Ingalaterrako errugbi txapelketa:
	+ Txapelduna (6): 2011, 2015, 2016, 2018, 2019, 2023.
	+ Bigarrena (4): 1998, 2010, 2014, 2022.
* Anglo-Galestar Kopa:
	+ Txapelduna (2): 1998, 2015.
* Premiership Rugby Cup
	+ Finalista (1): 2019.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Saracens will not contest sanctions» *BBC Sport* (Noiz kontsultatua: 2021-01-09).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Saracens taldearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9641
* Commonscat Multimedia: Saracens F.C.

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134128750
* LCCN: nr00010697

 |

* Wd Datuak: Q9641
* Commonscat Multimedia: Saracens F.C.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 2021-22ko Ingalaterrako errugbi txapelketako taldeak |  |
| Bath  •  Bristol  •  Exeter  •  Gloucester  •  Harlequin  •  Leicester  •  London Irish  •  Newcastle  •  Northampton  •  Sale Sharks  •  Saracens  •  Wasps  •  Worcester |
**Simon Paul Poidevin** (Goulburn, Hegoaldeko Gales Berria, 1958ko urriaren 31) australiar errugbilari ohia da, hirugarren lerroko hegal postuan aritzen zena.

Hamahiruko errugbin hasi zen jokatzen bere jaioterrian eta Hamabosteko errugbira aldatu zen eskolaz aldatzean. Eskola garaiaren ondoren Goulburn Rugby Union taldean jokatu zuen eta baita Hegoaldeko Gales Berriko Unibertsitateko errugbi taldean ere. 1982an klubetik Randwick DRUFC taldera aldatu zen. 1983an Unibertsitatean graduatu zen.

Australiako errugbi selekzioarekin debuta izan zuen 1980an, Fijirako bira batean, eta Australiako garaipenean jokatu zuen urte horretan Bledisloe Kopan. 1984an slam handia lortu zuen Ingalaterra, Eskozia, Gales eta Irlandako selekzioak mendean hartuta Australiak ipar hemisferioan egin zuen biran. 1986an Andrew Slack lesionatua ordezkatu zuen Australiako kapitain bezala eta hurrengo urtean 1987ko munduko errugbi txapelketan parte hartu zuen.

1988an lesioagatik erretiratu ondoren, Australiako taldera itzuli zen 1991ko Munduko Errugbi Txapelketako irabazle izateko eta behin betiko erretiratzeko.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3484422
* Commonscat Multimedia: Simon Poidevin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 93342549
* ISNI: 0000 0000 6579 4180

 |

* Wd Datuak: Q3484422
* Commonscat Multimedia: Simon Poidevin
Xabier Amuriza hitzen egilea.
Imanol Larzabal, doinuaren egile eta abeslaria
**Mendian gora** edo **Mendian gora haritza** abesti herrikoia da. Abesti honetako hitzak Xabier Amurizak idatzi zituen, aldiz doinua eta ahotsa Imanol abeslariak moldatu eta jarri zituen.

1982an Imanolek argitaratu zuen Iratze okre geldiak albumeko 2. abestia izan zen.

1987an argitaratu zuen Joan-etorrian albumeko 9. abestia ere izan zen. Disko horretan, besteak beste, kantu ezagun hauekin batera azaldu zen: 

* Poeta kaxkarra (Hitzak: Mikel Arregi-Musika: Imanol)
* Lau haizetara (Hitzak: Mikel Arregi-Musika: Imanol)
* Mayo (Hitzak: Somorrostro-Musika: Imanol)
* Nire euskaltasuna (Hitzak: Koldo Izagirre-Musika: Imanol)
* Maitiak galde egin zautan (Hitzak: Herrikoia-Musika: Erramun Martikorena)

Abestia oso ezaguna da, 'Euskal abesti herrikoien' artean 8. bisitatuena izan da Wikipedian (2015-2023).

Bertsioak
---------

Gutxienez bederatzi bertsio desberdin argitaratu dira geroago abesti honekin. Horien artean hauek egin dute abestiaren bertsio bat: Mixel Etxeberri, Ander Garcia, Mikel Urdangarin, Morau, Akelarre, Bat Gehio eta Lin Ton Taun.

Hitzak
------

Mendian gora haritza  

ahuntzak haitzean dabiltza  

itsasoaren arimak dakar  

ur gainean bitsa.  

Kantatu nahi dut bizitza  

usteltzen ez bazait hitza  

mundua dantzan jarriko nuke  

Jainkoa banintza. (Bis)  

Euskal Herriko tristura  

soineko beltzen joskura  

txori negartiz bete da eta  

umorez hustu da.  

Emaidazue freskura  

ura eskutik eskura  

izarren salda urdina edanda  

bizi naiz gustura. (Bis)  

Euskal Herriko poeta  

kanposantuko tronpeta  

hil kanpaiari tiraka eta  

hutsari topeka.  

Argitu ezak kopeta  

penak euretzat gordeta  

goizero sortuz bizitza ere  

hortxe zegok eta. (Bis)  

Mundua ez da beti jai  

inoiz tristea ere bai  

baina badira mila motibo  

kantatzeko alai.  

Bestela datozen penai  

ez diet surik bota nahi  

ni hiltzen naizen gauean behintzat  

egizue lo lasai. (Bis)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "...La voz grave de Imanol interpretó de manera inmejorable los versos llenos de grandeza de Amuriza...", Pako Aristi.
2. ↑   «Iratze okre geldiak» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-11-02).
3. ↑   «Joan-etorrian» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-11-02).
4. ↑    «Euskal abesti herrikoi bisitatuenak Wikipedian (Massviews Analysis)» *pageviews.wmcloud.org* (Noiz kontsultatua: 2023-08-10).
5. ↑   «Mendian Gora» *Badok* (Badok) (Noiz kontsultatua: 2021-11-02).

Ikus, gainera
-------------

* Imanol Larzabal

* Euskadin, Castillan bezala
* Lau haizetara
* Maitia, nun zira
* Oroitzen
* Sentimentuen hauspoz
* Lau haizetara
* Orain borrokarenean
* Baionatik Bilbora
* Haur kanta II-III

Kanpo estekak
-------------

* Imanol abeslariaren "Mendian gora haritza" abestiaren bertsioa Youtube.com webgunean entzungai.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263391

 |

* Wd Datuak: Q12263391
**Lido** 12 km-ko hondar barra luze bat da, Venezian kokatua, Italiako iparraldean, non 20.000 biztanle inguru bizi diren. Irailero, bere Kongresu Jauregian, Nazioarteko Zinemaldia ospatzen da. Turismo gune garrantzitsua da.

Izena
-----

Uharte honi izena ematen dion Lido terminoa, aire zabaleko igerileku mota jakin bati erreferentzia egiteko erabiltzen da, bereziki Britainia Handian, baita gurutzaontzi batean estalki mota bat izendatzeko ere. Italiako kostaldeko herri askoren toponimoaren lehen zatia ere bada.

Geografia
---------

Uhartean hiru leku garrantzitsu daude. Lidok berak, iparraldean, non Nazioarteko Zinemaldia ospatzen den eta non Grand Hotel des Bains, Veneziako Kasinoa eta Grand Hotel Excelsior dauden. Malamocco, erdian, arrain freskoko jatetxe atseginengatik nabarmentzen dena. Garai batean Veneziako duxaren egoitza izan zen. Eta Alberoni, hegoaldeko muturrean, golf-zelai bat dagoen lekuan. Uharteak aireportu txiki bat ere badu.

### Hondartzak

Itsaso Adriatikora begira dagoen irlaren aurpegian hareazko hondartza batzuk daude, baina gehienak inguruko hoteletakoak dira. Hotel horien artean daude lehen aipatutako Excelsior eta Des Bains, Thomas Mannen *Herioa Venezian* (1912) eleberriaren agertokia. Hondartza horiek pribatuak dira, baina iparraldean eta hegoaldean bi hondartza publiko handi daude. Adriatikoko ura nahiko beroa eta garbia da, haurrentzat aproposa.

Historia
--------

1202an, Laugarren Gurutzadaren hasieran, dozenaka mila gurutzatu babesten ziren kanpamendu bat izan zen, veneziarrek blokeatzen zituztenak uhartea uzteko behar zituzten veneziar ontziak ordaindu ezin zituztenean.

Uharteko kasinoa itxi berri dute. Neguan Veneziako Ca 'Vendramin Calergira eramaten zen.

Ondarea
-------

Lidoko kultura-intereseko auzo bakarra San Nicolo da, iparraldean dagoena. Monasterioa eta San Nicolo eliza (1044) edo Juduen Hilerria (1386) bisita daitezke.

Uhartearen bihotzean Santa Maria Elisabetta Viale Handia dago, gutxi gorabehera 700 metro luze den kale zabala. Turistentzako hotelak, dendak eta jatetxeak daude bertan.

Lidon jaiotakoak
----------------

* Gualtiero Galmanini (1909-1976), arkitekto eta diseinatzailea.

Iruditegia
----------

* Panoramika.Panoramika.
* Santa Maria Elisabetta eliza.Santa Maria Elisabetta eliza.
* Santa Maria Elisabetta Viale Handia.Santa Maria Elisabetta Viale Handia.
* Grand Hotel Excelsior.Grand Hotel Excelsior.
* Kanal bat Lidon.Kanal bat Lidon.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)**:Webgune ofiziala.
* **(Italieraz)****(Frantsesez)****(Ingelesez)**: Webgune turistikoa.]
* **(Italieraz)**:Lidoren mapa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q226221
* Commonscat Multimedia: Lido di Venezia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140729940
* LCCN: n81085443
* **Lekuak**
* OSM: 2681475

 |

* Wd Datuak: Q226221
* Commonscat Multimedia: Lido di Venezia
**Zugaztietako putzuak** edo aintzirak Trapagaranen daude (Bizkaia). Meatzaritza ustiaketa egon zen Zugaztietako meatzeetan lana egiteari utzi ondoren, sakonune zenbait urez bete ziren 20. mendean, eta natur parke batean integraturik daude 21. mendean.

Putzurik nabarmenenak Blondis, Ostion eta Parkotxa dira, urte osoan ura dutenak, baina putzu txikiagoak ere badaude, batzuk ura tarteka dutenak. Putzuak naturalki bete ziren urez 20. mendean, azpitik sortutako ur emariekin, meatzaritzako zulaketa kapa freatikotik behera iritsi baitzen.

Ostion aintzira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Meaztegi Berdea, Informazio panela.  (2022-08-19). *Euskara: meatze zaharrak, La Arboleda - Zugaztieta.*  (Noiz kontsultatua: 2022-08-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113585509
* Commonscat Multimedia: Lakes of La Arboleda (Zugaztieta)

---

 |

* Wd Datuak: Q113585509
* Commonscat Multimedia: Lakes of La Arboleda (Zugaztieta)
**Wilfredo Iraheta Sanabria** (Sensuntepeque, El Salvador, 1967ko otsailaren 22a) atzelari gisa jokatu zuen erretiratutako futbolaria da.

Gaur egun politikaria da.

Klubaren ibilbidea
------------------

Iraheta bere herriko kaleetan hasi zen futbolean jokatzen eta 15 urterekin Sesuntepeque bigarren mailako taldean sartu zen. 20 urterekin Chalatenango-k fitxatu zuen eta gero Atlético Marte taldean jokatu zuen. 1994an bere aita hil zuten gerra zibilean eta Águilara joan zen jokatzeko 41 urteko Luis Ramírez Zapata beteranoarekin, gero Luis Ángel Firpo eta FASekin, eta haiekin aktiboki jokatzen amaitu zuen politikan karrera egiteko. 

Iraheta atzelari polifazetikoa eta sendoa zen, airean eta aurreketan izandako indarrak berehalako arrakasta lortu zuen, eta selekzioan ere postu bat lortu zuen hainbat alditan. Ia kanpoaldeko postu guztietan jokatu du. 2001ean, nazioarteko zein etxeko futboletik erretiratu zen, karrera zoragarri bati amaiera emanez.

Nazioarteko ibilbidea
---------------------

Irahetak El Salvadorren debuta egin zuen 1995eko abenduan UNCAF Nations Cup Costa Ricaren aurkako partida batean eta guztira 37 txapel irabazi ditu, 2 gol sartuz. Bere herrialdea ordezkatu du FIFA Munduko Kopako sailkapeneko 11 partidetan eta 1995 eta 1997ko UNCAF Nazioen Kopetan eta baita 1996ko  eta 1998ko CONCACAF Urrezko Kopetan ere. 

Bere nazioarteko azken partida 1998ko azaroan Hondurasen aurkako lagunartekoa izan zen.

Bizitza pertsonala eta erretiroaren ostean
------------------------------------------

Iraheta Patricia Irahetarekin ezkondu zen eta lau seme-alaba dituzte: William, Maria Jose, Alejandra eta Ximena. 1995az geroztik, Medikuntzan lizentziatua da eta horri esker *Doktore* ezizena lortu zuen, eta politikan ere sartu da. 

2011ko otsailean, Iraheta San Salvadorko alkate izateko hautagaia izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  CONCACAF Championship, Gold Cup 1996 - Full Details - RSSSF
2. ↑  CONCACAF Championship, Gold Cup 1998 - Full Details - RSSSF
3. ↑  Wilfredo Iraheta Sanabria - Political curriculum

Kanpo estekak
-------------

* Player profile - CD FAS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8001915

 |

* Wd Datuak: Q8001915
**Isabel Zubiaurre Molina** (Madril, Espainia, 1985eko abuztuaren 25a) madrildar telebista aurkezlea eta meteorologoa da. Lurraren Fisikan doktorea eta Geofisika eta Meteorologian masterduna da.

Bizitza
-------

Isabel Zubiaurre Madrilen jaio zen 1985eko abuztuaren 25ean. 2004 eta 2009 urteen artean Fisika ikasi zuen Madrilgo Complutense Unibertsitateko Zientzia Fisikoen Fakultatean. 2009ko irailetik 2010ko irailera Geofisika eta Meteorologiako masterra egin zuen. Jarraian, 2010eko urrian, Lurraren Fisikako doktorego-ikastaroa egiteari ekin zion. 2016an doktoratu zen, Fisika Atmosferikoan espezializatuz, Natalia Calvo Fernández irakaslearen zuzendaritzapean landu zuen *La señal de El Niño Modoki en la estratosfera* (euskaraz: *El Niño Modokiren aztarna estratosferan*) doktore-tesia defendatu ondoren.

2012ko abuztutik 2014ko irailera Gaztela eta Leongo CYLTV telebista-kate publiko eta autonomikoko meteorologoa eta iragarpen meteorologikoen aurkezlea izan zen.

2015eko martxotik 2017ko urtarrilera La Sexta telebista kateko meteorologoa eta eguraldiaren aurkezlea izan zen. Handik Televisión Españolara aldatu zen informazio meteorologikoaren lantaldean aritzeko. 2018ko apirilean La Sexta telebista-katera itzuli zen *Estación laSexta* saioa aurkezteko eta *Al Rojo Vivo* eta *Más Vale Tarde* saioetan eguraldiaren berri-emateko.

2019an *Zapeando* telebista-saioan ere egon zen tertuliakide.

COVID 19 Pandemia sasoian ospetsu egin zen La Sexta Katerako eguraldiaren iragarpenak arbeltxo baten bidez, etxetik egiten baitzituen. 2023an eszedentzian zegoela, hauxe iragarri zuen: 

> *Urarengatiko gerra izango da eta beroa jasatea baino okerragoa izango da*
> 
>

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Isabel Zubiaurre FormulaTVn
2. ↑  Isabel Zubiaurren Instagram-eko argitalpena
3. ↑  Isabel Zubiaurren Instagram-eko argitalpena
4. ↑  Quién es Isabel Zubiaurre, la meteoróloga que está desde hoy en ‘Pasapalabra’ como invitada
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Madrilgo Complutense Unibertsitatea. *E-prints Complutense: "La señal de El Niño Modoki en la estratosfera.*  (Noiz kontsultatua: 2021-01-10).
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** Borrego, Laura.  (2012-08-31). «Apuesta por lo propio» *El Norte de Castilla* (Noiz kontsultatua: 2021-01-10).
7. ↑   **(Gaztelaniaz)** «TVE ficha a la meteoróloga de La Sexta» *Cadena Ser* 2017-01-12 (Noiz kontsultatua: 2021-01-10).
8. ↑   **(Gaztelaniaz)** Europa Press.  (2018-04-30). *sabel Zubiaurre se incorpora a laSexta a partir de este lunes como conductora de 'laSexta Meteo'.*  (Noiz kontsultatua: 2021-01-10).

Kanpo estekak
-------------

* Isabel Zubiaurre Instagramen
* Isabel Zubiaurre Twitterren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q50206528
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 4297925

 |

* Wd Datuak: Q50206528