**Absenta** (frantsesez: *absinthe*; latinez: *absinthĭum*; grezieraz: ἀψίνθιον, *apsinthion*), *fée verte* (euskaraz: «maitagarri orlegia») ere deitua, edari destilatua da, alkohol eduki handikoa, 65º eta 89,9° bitartekoa, anis zapore arina duena. Asentsio-belarra eta beste zenbait belar sendagarri alkoholean beratuz egiten da. Nahiz eta sarritan likoretzat hartua izan, ez du azukre gehigarririk. Ur hotza gehitu ezkero, *louche* delako likido esnekara bilakatzen da.

Suitzan sortu arren, Frantzia hartu zuen ospea, XIX. mende amaierako Parisko artista eta idazleen edaria izan baitzen, 1915ean debekatu zuten arte.

Historia
--------

XVIII. mendean Pierre Ordinaire frantziar medikua Suitzako monasterio batera iritsi zen eta bertan sendatzeko hainbat edabe egin zituen. Horien artean, asentsio-belarrean oinarritutako *elixir de absinthe*. Diotenez, Ordinaire hil zenean, neskameari utzi zion errezeta. Honek Henriod ahizpei utzi zien gero formula, eta bi ahizpek, azkenik, Dubied izeneko gizon bati saldu omen zioten 1797an. Dubiedek, bere suhi Henri-Louis Pernodekin batera, lehen absenta fabrika sortu zuen: *Pernod Fils* likore-destilategia jaio zen.

Pernodek merkaturatu eta urte gutxira absenta bohemiaren sinbolo bihurtu zen. XIX. mende amaierako Parisko abangoardia artistikoaren edari kuttuna zen; Degasek bere koadroetan pintatu zuen eta Toulouse-Lautrecek cognacarekin nahastu zuen *Lurrikara* asmatzeko. "Fée verte" esaten zioten, maitagarri berdea, maitagarriek bezala sendatu eta, gainera, inspirazioa erakartzen zuelako. Eta soldaduei adorea ematen zien, infekzioak sendatzeaz gain; horregatik zabaldu zen hain azkar absentaren kontsumoa Frantziako armadan. Aljeriako gerran (1844-1847) eta Prusiaren aurkakoan (1870-1871) soldaduei absenta edatea gomendatzen zieten, eta gatazka amaituta, etxera itzuli eta likore berdea edaten jarraitu zuten.

Absentaren kontrako afixa, 1910
Lehen Mundu Gerran, ordea, absenta debekatu egin zuten, soldaduak koldartzen omen zituen eta hari egotzi zizkioten Frantziako armadaren hainbat porrot. Absenta aberriaren aurkakoa zen. Lehen zaurituak sendatzen zituen edabe horrek, soldaduak pozoitzen zituen orain. Azkenik, 1915ean haren ekoizpena debekatu zen.

Egia da asentsio-belarrak, dosi handietan hartuta, haluzinazioak sortzen dituela eta garunean kalteak eragin ditzakeela. Eta egia da, halaber, fin de siècleko artista asko osasun egoera tamalgarrian hil zirela. Baina kontuan hartu behar da beste edari bizi eta substantzia –haxixa, laudanoa, opioa...– batzuk ere kontsumitzen zituztela, eta sifilia eta beste gaixotasun batzuk ohikoak zirela euren artean. Absenta ez zuten debekatu osasunarentzako mehatxua zelako, batzuen negozioa arriskuan jartzen zuelako baizik. 1910ean Frantzian 36 milioi litro absenta edan zituzten. Ardogileek, konpetentziaren beldur, maitagarri berdea deabru bihurtu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Traité de la Fabrication de Liqueurs et de la Distillation des Alcools*, Duplais (1882 3. Arg. 249.orr)
2. 1 2 3 4   Irazustabarrena Uranga, Nagore. *Non dago maitagarri berdea?.*  *Argia* aldizkaria, 2007ko apirilak 8, CC BY-SA 3.0, aldizkaria.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2021-2-4).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170210
* Commonscat Multimedia: Absinthe

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4404807-5
* LCCN: sh85000238
* NKC: ph327609
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 028682
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D018646

 |

* Wd Datuak: Q170210
* Commonscat Multimedia: Absinthe


| * i
* e
* a
Edari alkoholdunak |
| --- |
| **Edari irakinak** | **Zekalea:** Garagardoa  •  Huangjiua • Makgeollia • Kvasa • Sakea  **Eztia:** Ezti-ura • Chouchenna  **Fruituak:** \*\*Ardoa (\*\*Arabako Txakolina • \*\*Bizkaiko Txakolina • \*\*Errioxako Ardoa • \*\*Getariako Txakolina • \*\*Irulegiko Arnoa • \*\*Nafarroako Ardoa) • Ardo apartsua • \*\*Sagardoa • Madari ardoa • Palmera ardoa •  **Beste batzuk:** Chicha • Pulquea |  |
| **Edari destilatuak** | **Zekalea:** Whiskia (Eskoziar whiskia • Irlandar whiskia) • Baijiu • Shōchū  **Fruituak:** Armagnaca • Boukha • Brandya • Koñaka • Kirscha • Palinka • Pisco • Rakia • Schnapsa • Singani  **Azukre kanabera:** Pattarra • Cachaça • Ron  **Agavea:** Mezkala • Tekila - Mahats patsa: Grappa • Marca • Tsípouro  **Beste batzuk:** Absenta • Poitín • Arrack • Brännvina • Härdöpfelera • \*\*Karpy likorea • Queimada • Vodka |
| **Edari onduak** | **Fruituak:** \*\*Patxarana • \*\*Anisa • Rakı  **Belarrak:** Ratafia |
| **Edari konbinatuak** | **Koktelak:** \*\*Kalimotxoa • Black Velveta • Bloody Mary • Gin tonica • Groga • Irlandar kafea • Baileys Irish Cream • Manhattan koktela • Martini • Mojito • Sangria |
| 
* + Euskal Herrian sustraituta dauden edariak.

 |