recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Priapo Lotis ninfa limurtzen.
***Jainkoen otordua*** (italieraz: *Festino degli dei*) Giovanni Bellini margolari italiarraren azken lanetako bat da. Washingtongo Arte Galeria Nazionalean gordetzen da. Mihise gaineko olioz egina dago. 170 zm-ko altuera eta 188 zm-ko zabalera du. Veneziako artistak mitologia inguruko lan gutxi egin zituen eta horrek balio gehiago ematen dio lan honi. 1514 inguruan egin zuen.

Historia
--------

Bellinik 1514an margotu zuen, Alfontso I.a Estekoa Ferrarako dukearen enkarguz, Ferrarako Esteko Gazteluan bere *camerino d'alabastro* (alabastro-ganbera). Bere azken lanetako bat da, egileak behin eta berriz aldatu zuena. Bere bizitzaren amaierako lan hauetan Veneziako pintura tipikoa iragartzen da, Giorgioneren eraginpeko kolore eta argiarekiko bere zaletasunarekin. Bellini hil zenean, handik gutxira (1516an), Tizianok paisaia aldatu zuen bere *Il Baccanale degli Andrii* obrarekin egokitu egin zezan, hau ere Alfontso I.aren kamerinoan.

Pintura Peter A. B. Widener estatubatuar handikiak erosi zion Northumberlandeko Dukeari 1925ean, eta, geroago, Washingtongo Arte Galeria Nazionalean sartu zen bere bildumaren gainerakoekin.

Azterketa
---------

Veneziako artistaren pintura mitologiko bakarrenetakoa da. Horrela, bere bizitzaren amaieran, Bellinik Errenazimentuko korronte berriak sortzen lagundu zuen, bere gazte garaikideen lanen monumentaltasun eta ezaugarri piktoriko berberak erakutsiz.

Oreka dago paisaiaren eta irudien artean. Lehenik, Olinpoko jainkoak ikusten dira oturuntza egiten. Eszenak Ovidioren *Fasti*en poemaren bi pasarte irudikatzen ditu elkarrekin. Priapo, ezkerrean, Lotis ninfa limurtzen saiatzen ari da, baina Silenoren astoak eragozten dio. Inguruan jainko mozkorrak daude: Jupiterrek arrano bat du inguruan, Poseidon, Zibeles eta Zeres laztantzen ari da, Hermes upel baten gainean ilaunki luzatuta dagoen bitartean. Parra hostoak buruan dituen mutila Bako jainkoaren ezohiko irudikapen gaztea da. Hasiera batean Bellinik irudiak pertsona hilkor gisa margotu zituela uste da, Ovidioren itzulpen oker bati jarraituz; ondoren, jainko olinpikoen ezaugarriekin berriz margotu behar izan zituen.

Hondoko paisaian zuhaitz hostotsuak dira nagusi. Argia delikatua eta samurra da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   Conisbee, Philip, "The Ones That Got Away". *Saved! 100 Years of the National Art Collection*, Fund Ed. Richard Verdi. Londres: Scala, 2003, 30.or.
3. ↑  Jaffé, David eta Sorcha Carey, "Giovanni Bellini (about 1430–1516), with additions by Titian: The Feast of the Gods". Titian. Ed. David Jaffé. Londres: National Gallery Company, 2003, 108 or.

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)**:Margolana Artonline webgunean.
* **(Italieraz)**:Margolanaren inguruko bideoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15008032
* Commonscat Multimedia: The Feast of the Gods (Giovanni Bellini and Titian)

---

 |

* Wd Datuak: Q15008032
* Commonscat Multimedia: The Feast of the Gods (Giovanni Bellini and Titian)
**Iñaki Elorza** (Azpeitia, 1952) Euskadi Irratiko pilota esataria da. Aurretik, futbolean, txirrindularitzan, arraunean... kirol emanaldiak egiten egin zen ezagun.

Aparejadoretik kazetarira
-------------------------

Gipuzkoako Foru Aldundiaren edo Eusko Jaurlaritzaren bidez, Herri Irratiak laguntza jaso zuen euskarazko emanaldiak egiten hasteko. Egunean sei ordu emititu behar zituen euskaraz. Garai hartan Iñaki Elorzak Realaren partiden berak egindako kontakizunak grabatzen zituen eta irrati kateko Joxe Mari Oterminek jakin zuen grabaketa horien existentziaz. Orduan Iñakiri irratian lan egitea proposatu zioten.

Iñakik Mexikora joatea zeukan buruan garai hartan, hots, 1980. urtean, bukatu zituen bere aparejadore ikasketak lanean bihurtzeko bertan baina Herri Irratiko lan eskaintza onartu zuen.

Euskadi Irratia
---------------

Euskadi Irratiaren jaiotzean hasi zen lanean EITB taldean, 1982. urtean. Denetarik egitea suertatu zitzaion garai hartan ez zegoelako euskarazko ikasketadun kazetaririk eta gainera kirol hitz teknikoen bilaketan eta sorreran murgildu zen ere: langa edo langeta, anoi, itzulia...

Urte eta kilometro aunitz pilatu ditu bizkar zein hanketan: asko bidaiatzea egokitu zitzaion Europara Reala eta Athleticekin haien partidak emateko irratian.

Esatari eta kazetari lanez gain kirol sailaren arduraduna izan zen 26 bat urtez Euskadi Irratian.

Egun pilotarekin espezializatu da eta esatari lanak egiten ditu Euskal Herriko eta inguruko pilotalekuetan.

Txapas
------

Txapas du ezizena (gauza nahiko ohikoa Azpeitian ezizen bat izatea). Esproncedari buruzko literatura klase batean, irakasleak Iñaki hitz egiten harrapatu zuen eta "Callate Txapalangarra!" esan zion haserre. Eta "Txapas"ekin bueltatu zen Azpeitira.

Zinema
------

Paper txikiak izan ditu zineman. Hona hemen esanguratsuenak:

* *Segoviako ihesa* - 1981
* *Kareletik* - 1987
* *Crédito cero* - 2003

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Txapas ezizena
2. ↑  La fuga de Segovian papertxo bat
3. ↑  Por la bordan beste papertxo bat
4. ↑  Credito ceron azken papertxoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23907903

 |

* Wd Datuak: Q23907903
***Jainkoa bada Ipar-Mendebaldean*** (gaztelaniaz *Existe Dios al Noroeste* ) Jorge Oteizak 1991an gaztelaniaz idatziriko olerki liburua da. 1959an eskulturak egiteari utzi zionean bere sormena literaturara bideratu zuen. Liburu honek Oteizaren bizitzaren hainbat urtetan bildutako olerkiak ditu. Edorta Kortadi arte kritikariaren arabera, liburu horren izenburuak giza gorputzean bihotzak hartzen duen kokapena aipatzen du, horren arabera Oteizaren ustetan Jainkoa giza bihotzean dago. Olerki liburu horrek haren bizitzaren azken urteetan Oteizak izan zituen kezkak erakusten ditu:

* Porrota: euskal anima berreskuratzen saiatu zen baina, haren esanetan, Eusko Jaurlaritzaren kultura politikaren erruz ez zuen lortu. Artean fede handiegia izanaz, utopian gehiegi sinetsi izanaz damu da.
* Heriotza: emazte Itziar galdu ondoren bakarrik sentitzen zen eta bizi poz gutxi zuen, hiltzeko gogoa zuela askotan adierazten du.
* Jainkoa bilatzea: bere bizitza guztian fedeari buruzko zalantza handiak izan zituen eta bere azken egunetan luzaro bilatu zuen Jainkoa heriotzaren ostean zain izango ez zuela sentitzen zuen.

Liburuaren bukaeran, Aldaketen legea. Plagioen liburuan bezala Eduardo Chillida kritikatzeaz gain Eusko Jaurlaritzak Gernikan eginiko lanak ere kritikatzen ditu. Haren ustez, bertan estetika ikertzeko laborategia sortu behar litzateke eta Eduardo Chillidaren eta Henry Mooreren eskulturak jarri izana kultura gabezia estaltzeko makillajea iruditzen zaio.

Ikus, gainera
-------------

* *Quousque Tandem...!*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260140
* **Identifikadoreak**
* Open Library: OL1672409M

 |

* Wd Datuak: Q12260140
**Pucón ibaia** Trancura ibaiaren bidea jarraitzen duen ur ibilbide naturala da, Menetué aintziraren ingurutik aurrera, Araucanía eskualdean, mendebaldeko norabide orokorrarekin Villarrica lakura isurtzen den arte, Pucón hiriaren ertzean.

Ibilbidea
---------

Bere eskuinean Carrileufú ibaiaren (Pucón) urak jasotzen ditu.

Emaria eta erregimena
---------------------

Pucón ibaiaren arroan, isurialdeen banalerroko iturburutik abiatuta, Villarrica aintzirako bokaleraino Liucura ibaia barne, euri-elur erregimoena antzematen da, neguko uholdeekin, euriteen ondorioz, eta neurri txikiagoan udaberrian, elurraren eragin txikiaren ondorioz. Urte euritsuetan, uholdeak maiatza eta uztaila bitartean izaten dira, prezipitazioen ekarpenen ondorioz. Hala ere, urria eta abendua bitartean ikusitako neguko ekarpenen emariak ere balio garrantzitsuak dituzte. Urte normal eta lehorretan euriaren eragina elurrarena baino handiagoa izaten jarraitzen du, emari handienak ekaina eta abuztua bitartean antzeman dira. Ur maila baxuen aldia urtarriletik martxora bitarteko hiruhilekoan gertatzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22390978
* Commonscat Multimedia: Pucón River

---

 |

* Wd Datuak: Q22390978
* Commonscat Multimedia: Pucón River
**Santa Maria Magdalena** Plentziako izen bereko auzoan dagoen eliza da.

1995eko urriaren 17an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Deskribapena
------------

Plentziako Maria Magdalena Donearen Eliza, eraikin trinko bat da, sendotasun handikoa eta bere kanpandorreak areagotu egiten du sendotasun hori eta dorre horrek, bere erlijio xedeari, gotorlekuarena ere ematen dio, itsasadar eta portuaren begirale bezala.

Elizaren gorputza hiru nabez osaturik dago, erdikoa, alboetakoak baino zabalagoa da. Bururantz zuzena da eta oinean zurezko korua dauka eta bere artesanatuan Vicente Larrea eskultore bilbotarraren ereduak gauzatzen dira. Estalkia faszikulatutako bere pilare oktogonalen gainean dago, pilarearen aldeak ahurrak direla eta mailak dituen oinarri zilindrikoa duela. Kapitelak poligonalak dira, erregistro bikoitzekoak eta apaingarriz, moldurak, zirkuluak eta zerra-hortzak aurkezten ditu. Eraikin hori, harriz eta zurez aparejatua dago. Harria, fabrikako zati handi batean, harlandua da eta, harri horrek, eraikinaren forma puru eta apaindurarik gabekoarekin batera, gotortutako arkitekturarena den itxura berezia ematen dio.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11682906

 |

* Wd Datuak: Q11682906
39°59′20″N 9°41′20″E﻿ / ﻿39.9889°N 9.6889°E﻿ / 39.9889; 9.6889

**Santa Maria Navarrese** (Santa Maria Nafartarra) Sardiniako Baunei udalaren itsas ertzeko zonaldea da, Ogliastrako probintzian. 1450 biztanle ditu eta, ekonomikoki, herrixka turistikoa da. Inguru honetan XI. mendean nafartarren presentzia nolabait dokumentatuta dago, kondairaren zein zenbait aurkikuntzaren bidez. Bertan, Santa Maria Nafarroakoaren eliza dago. Herria Gennargentu Parke Nazionalaren mugan dago.

Santa Maria Navarresen dagoen Santa Maria Nafarroakoa eliza,

Monumentuak
-----------

### Santa Maria di Navarra eliza

#### Kondaira

Mariaren Jasokundeari eskainitako eliz honen jatorria eta herriaren beraren izena Erdi Aroan dituzte haien sustraiak. Herriaren erdian kokatuta, mila urte dituzten olibondoez inguratuta, eliza Nafarroako erregearen alaba batek eraiki arazi egin zuen 1065. urte inguruan. Urte haietan erresuma kristauek, Genova zein Pisa, uhartearen arabiarren okupazioaren aurka borrokatzen ari ziren. Tradizioaren arabera printzesa hori bide desberdinetik heldu zen Ogliastra aldera: batzuek bahitua izan zela eta Sardinian askatua izan zela dioten bitartez, besteek itsas ontziaren ondoratzearen ondorioz inguru horretan hartu zuen babesa. Antza, bertakoek oso ondo jaso zuten eta nafarrak oso gustura sentitu zen inguru hartan. Historikoki, izen horren lehenengo erreferentziak XV. mendekoak dira.

#### Arkeologia

Eliza XI. mendekoa da eta Bauneiko eraikuntza zaharrena da. 1959-1960 urtean eliza berreskuratzeko lanak egin ziren eta orduan jatorrizko eliza txikiago zela ikusi zuten. Jatorrizkoa 12 metro luzera zituen. Eliza zaharraren arkitektura ez zen ohikoa Sardinian: arku prerromanikoak zituen. Hori gutxi balitz, zilarrezko erlikia ontzi mozarabiarra gordetzen da; barruan gordetzen diren erlikiak ezin izan dira identifikatu.

Santa Maria Nafarroakoa elizaren ondoan mila urteko olibondoa.
Santa Maria Nafarroakoaren barrukaldea.
### Dorre aragoiarra

Arkeologia historikoaren beste eraikuntza hau askoz berriagoa da, XVII. mendekoa. Antza, piraten mugimenduak kontrolatzeko eraiki zen.

Dorre aragoiarra.

Ekonomia
--------

### Turismoa

Santa Maria Navarrenseko ekonomiak turismoan du haren oinarri nagusia. Bertako hondartzak oso ezagunak dira eta, handik iparraldera doan itsas ertzean oso hondartza basati ezagunak aurki daitezkeen, besteak beste: Cala Follò, Cala Goloritzè, Cala Luna, Ispùligi de Nie (Cala Mariolu) eta Cala Sisine. Haietara ailegatzeko bideak zailak dira eta askotan itsasotik bakarrik lortu daiteke.

Kanpo lotura
------------

* **(Italieraz)** **(Ingelesez)** Informazio turistikoa.

Kanpo estekak
-------------

* Fernando Alonso Abaden erreportaia Naiz.eus webgunean, 2022/10/05.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1650999
* Commonscat Multimedia: Santa Maria Navarrese

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 244821408
* **Lekuak**
* TGN: 7034359

 |

* Wd Datuak: Q1650999
* Commonscat Multimedia: Santa Maria Navarrese
**San Bartolome eliza** Nafarroa Garaiko Aragoiko Erriberako Martzilla udalerrian kokatutako kristiau eliza bat da. Neoklasiko estiloa ditu.

Eraikina
--------

Dorrea adreiluzkoa da, eta oso zaharra den beste baten berreraikuntza ere bada, 1773an konponketak jasan zituena.

Antzinako parrokia-eliza, eta aztarnarik ez duena, monasterio zahar baten ondoan zegoen, komunitate zistertar batek zuzendua (1429tik 1774ra), eta ez da ezer geratzen; izan ere, haren gainean jauregi-etxe handi bat eraiki zen, duela gutxi arte "Atariko etxea" bezala ezagutzen zena, eta gaur egun desagertua.

Parrokia-eliza, jatorrian, San Bartolome apostoluari eskainia izan zen, eta apaiz bikario batek eta bi onuradunek zerbitzatzen zuten, guztiak Balbastroko Kabildoaren ordezkari gisa. Dokumentu zaharrenek 1534an elizaren existentziari buruz hitz egiten dute. 1578an, bertze dokumentu batzuek eliza horretan egindako konponketei eta obrei buruz hitz egiten dute, non lehen aldiz parrokia gisa agertzen den. Lehen bataio-erregistroak 1537ko ekainaren 3koak dira. Parrokia eraiki orduko, apaizak monasterioa ez den beste etxe batean bizi ziren, eta, beraz, ez da harritzekoa 1686an apaizetxean konponketak aipatzen eta zaharberritzen zituzten dokumentuak agertzea.

Barrualdean, modernoa eta funtzionala, XVII. eta XVIII. mendeetako erretaula barrokoak ditu, eskulturazkoak eta pinturazkoak, bai eta XVI. mendeko bi tailu (Ama Birjina Haurrarekin eta Gurutziltzatua) eta XIII. mendeko Ama Birjinaren irudi gotiko arkaizduna ere, zaharberritzean aldatu zena. Pluko Ama Birjinaren omenezko beirate bikain bat nabarmentzen da, sarrerako arkupearen gainean dagoen okuluan.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | MARTZILLA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-01-09).

Ikus, gainera
-------------

* Martzilla
* Aragoiko Erribera
* Nafarroa Garaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5909972
* Commonscat Multimedia: Church of San Bartolomé, Marcilla

---

 |

* Wd Datuak: Q5909972
* Commonscat Multimedia: Church of San Bartolomé, Marcilla
Jean Louisek, Marlene Dietrichentzat, *Montecarlo* filmerako diseinatutako soinekoa (1956)
**Jean-Louis Berthault** (Paris, 1907ko urriaren 5a - Palm Springs, Kalifornia, 1997ko apirilaren 20a) frantses jantzi-diseinugilea izan zen. Dekorazio-arteak ikasi zituen Parisen. Han ikasitakoak eragina izan zuen bere diseinu-lanetan. Agnès Drecollen Parisko jantzi-etxean hasi zen lanean, diseinugile gisa. New Yorkera joan zen bisitan, eta hango giroak liluratuta, bertan gelditu zen. Hattie Carnegierekin lan egin zuen zazpi urtez, Parisko moda Ameriketako bezeroen nahierara egokitzen. 1930eko hamarkadan, Windsorreko dukesak beretzat hartu zuen Little Carnegie Suit markaren sortzaileetako bat izan zen. Bezeroen artean, hainbat antzezle izan zituen, eta haien bidez, Columbia zinema-estudioetan hasi zen 1943an lanean. Hamazazpi urtez egon zen bertan, filmetarako jantzi-diseinua egiten. Zinemako izar askoren diseinatzailea izan zen filmetan, hala nola, Rita Hayworth, Judy Holliday, Rosalind Russell, Joan Crawford, Lana Turner, Doris Day, Katharine Hepburn, Vivien Leigh, Julie Andrews eta Liv Ullmanena. Jean Louis Inc. izeneko joskintza-etxea sortu zuen Beverly Hillsen, eta Hollywoodeko izarrez gainera, beste bezero famatu asko izan zituen. Hala ere, ez zion filmetan lan egiteari utzi. 1956an Jantzien Oscar Saria eman zioten *Urrezko Cadillac* filmagatik. Marilyn Monroek Madison Square Gardenen *Happy Birthday Dear President* abestia kantatzeko 1962an jantzi zuen soinekoa ere berak diseinatu zuen. Hainbat film ospetsuren jantziak diseinatu zituen: *Gilda* (1946), *Shangaiko dama* (1947), *Carmen* (1948), *Salome* (1953), *Agurren dantza* (1960).

Oscar Sarietarako izendapenak
-----------------------------

* 1950: *Born Yesterday*
* 1952: *Affair in Trinidad*
* 1953: *From Here to Eternity*
* 1954: *It Should Happen To You*
* 1954: *A Star Is Born*
* 1955: *Queen Bee*
* 1956: *The Solid Gold Cadillac*; Irabazle
* 1957: *Pal Joey*
* 1958: *Bell, Book and Candle*
* 1961: *Judgment at Nuremberg*
* 1961: *Back Street*
* 1965: *Ship of Fools*
* 1966: *Gambit*
* 1967: *Thoroughly Modern Millie*

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1685654
* Commonscat Multimedia: Jean Louis

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 58147977
* ISNI: 0000 0000 2729 8805
* GND: 1020511613
* LCCN: n87911895
* SNAC: w6107gjr
* RKD: 306688
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03915/eu\_l\_2581/l2581
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1685654
* Commonscat Multimedia: Jean Louis
**Jean Jaurgain** (Ozaze-Zühara, Zuberoa, 1842ko azaroaren 16a - Ziburu, Lapurdi, 1920ko martxoaren 18a) zuberotar historialari eta literatura-kritikaria izan zen. Zazpiak Bat armarria sortu zuen 1892an, urte hartara arte zazpi probintzietako armarriak bata bestearen ondoan ipintzen baitziren lehen aldiz eta Arturo Kanpionen «Zazpiak bat» lema gehitu zion.

Familia zuberotar noblekoa zen, baina bere gurasoek saldu egin behar izan zuten Ozazeko etxondoa, zorrengatik. Noblezia titulua ere galdu zuten.

Frantzia-Prusia Gerran parte hartu zuen. Hirugarren Karlistaldia zela eta, Nafarroara jo zuen Parisko kazeta garrantzitsu batentzat berriketari-lanak egitera.

Iruñean egon zen bitartean (1885, 1886, 1891), hango artxiboak miatu zituen. Historia eta heraldika-gaietan jakintza handiko gizona izatera iritsi zen.

*La Gazette de France*, *RIEV*, *BSB*, *Revue de Gascogne* eta *Revue des Études Anciennes* aldizkarietan eman zituen argitara historiari buruzko lanak.

Frantsesez idatzi bazuen ere, Jean-Louis Davant historialariak uste du euskaraz ondo zekiela, egin zituen ikerketak oinarri hartuta (besteak beste euskarazko lan literarioen kritikak: Joanes Leizarragaren, Bernart Etxepareren eta Arnaut Oihenarten olerkiena eta Joan Tartas apezaren lanarena).

Jean Jaurgainek Zuberoko euskal balada batzuen berri eman zuen: *Atharratzeko jauregiko anderia*, *Ürrütiako anderia*, *Bereterretxen khantoria*, *Egün bereko alargüntsa*, *Musde Sarri* eta *Arbotiko prima eijerra*.

*Euskaltzaleen Biltzarra* erakundeko lehendakari izan zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
1. 1 2 3   Madariaga, Ainize.  (2020-10-10). «Jaurgain, berriz taula gainera» *Berria*.
2. ↑  Jean-Louis Davant   Jean Louis DAVANT IRATÇABAL, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Ozaze Jaurgainean : Jean de Jaurgainen Züberoa Herriko kontaira poetiko zonbait - Library - BDB. Bertsolaritza Database» *bdb.bertsozale.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-06-10).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260309
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 36920076
* ISNI: 0000 0001 0887 7390
* BNE: XX1323799
* BNF: 11908669d (data)
* SUDOC: 026936291
* Open Library: OL2407406A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 63865
* Lur: 03241/eu\_j\_0491/j0491
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 14381
* Persée: 274737

 |

* Wd Datuak: Q12260309
**Hemnechertepienamon-Siamonherihor**, Manetonek **Herihor** deitua, Tebaseko lehen Amonen Apaiz Gorena izan zen, K.a. 1080tik K.a. 1074 arte, Ramses XI.aren erregealdian.

Herihor, egiptoar armadako ofizial bat zen, mailaz maila igo zena Ramses XI.aren garaian, Tebasen ordena berrezartzeko arduraduna izan zena, *Panehesy* kanporatu ondoren, Zinopoliseko nomoan libiar nomadak ziren *libu*en matxinada zanpatzeko bere tropak deituak izan ziren Nubiako erregeordea.

Ondoren, Herihorrek titulu gehiago jaso zituen: Amonen Apaiz Gorena, Goi Egiptoko chatya eta Nubiako erregeordea, azkenik errege titulua lortuz, Ramses XI.a kontutan hartu gabe, hau baitzen benetako erregea. Hala ere, Tebasetik kanpo ez zuen benetan botererik izan, Lehen begiratu batean behintzat, elkar errespetatzea adostu zuten Herihor eta Ramsesek. Bere emazte *Nodymet*, Ramses XI.aren alaba izan zitekeen.

Irudizko zatiketa honek, emaitza bezala, Egiptoko bi gobernari izan zituen, bata Tebasen, eta bestea Tanisen, baina, benetan, familia bereko bi leinu ziren, elkarren arteko lotura askorekin. Bi dinastiatan zatiketa hau, artifiziala da. Honela, Herihorren birbiloba Psusenes I.a, faraoi koroatua izan zen Tanisen. Zatiketa hau ez zen erabat amaitu, herrialdea, Sheshonq I.a errege libiarrak batu zuen arte, K.a. 945ean.

Herihor Amonen Apaiz Goren bezala izendatu izana, Ramsesen erregealdiaren 19. urtean, "Pizkundearen Aroa"ren lehen urtea deitua izan zen, agiri ofizial batzuk, bi datekin datatuz, "Aroa" eta Ramsesen "erregealdia"ri erreferentzia eginez, aurretik, Egipton sekula gertatu ez zen egoera.

Amonen Apaiz Goren bezala, bere ondorengoa, bere suhi Piankh izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Tebaseko lehen Amonen Apaiz Gorena** | **Amonen Apaiz Gorena**K.a. 1080-K.a. 1074 | Ondorengoa**Piankh** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q558433
* Commonscat Multimedia: Herihor

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 13107668
* GND: 118983237
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q558433
* Commonscat Multimedia: Herihor
**Samo Chalupka** (Horná Lehota, Brezno, 1812ko otsailaren 27a- 1883ko maiatzaren 19a) erromantizismoko poeta eslovakiar handia izan zen.

Biografia
---------

Ján Chalupka komedia egilearen anaia txikia zen eta Bratislavako Lizeo Luterotarrean ikasi zuen. Han Eslovakiar Elkarte Literarioa sortu zuen. Ondoren, Vienan, bere ikasketa teologiko eta filosofikoak jarraitu zituen. 1830ean Polonia Errusiaren aurka altxatu zen eta idazleak, ikasketak utzita, poloniarren alde borrokatu zuen. 1831ean zauritua izan zen eta Bratislavara itzuli zen. Behin bere jaioterrian, predikatzaile lanari ekin zion. Halaber, ekintza politikoari ekin zion eta poesia idazteari. Lehenengo poema-bildumak 1845koak dira; horietan, Ján Kollárren ideologia paneslavista jarraituz, bere herriaren egoera politikoa eta soziala ondo asko ikus daiteke. Ľudovít Štúr idazlearen jarraitzailea eta Štúrovci taldearen partaidea izan zen. Štúr, Andrej Sládkovič, Janko Kráľ eta Ján Bottorekin batera, erromantizismoaren jarraitzaileak eta Eslovakiako pizkunde nazionalaren bultzatzaileak izan ziren.

Poesiaren ezaugarriak
---------------------

Hizkuntzaren ikuspuntutik lehenengo poemak txekieraz idatzi bazituen, laster eslovakiera hasi zen erabiltzen. Haren poesia bere herriko folklorean oinarritu zen, abestietan eta baladetan batez ere. 1860an, Bach-en gobernu absolutista erori ondoren, *Boj pri Jelšave* (Jelšavako gudua) poesia-bilduma plazaratu zuen eta, hiru urte beranduago, *Turčín Poničan* (Ponikingo turkiarra); biak ala biak abertzaletasunaren goraipamena ziren, horretarako turkiarren gainean lortutako garaipenak erabiliz. *Mor ho!* (Hil ezazu!), 1864an zabaldua, poema laburra, eslovakiar literaturaren independentziaren aldeko lan garrantzitsuena bezala onartua dago; poemaren argumentoan eslovakiar herriaren sortzaileak eta Konstantino enperadorearen arteko eztabaida azaltzen da, zapalketa politikoarena gai nagusia izanik.

Obra
----

### Poesia

* 1829 – *Repertorium dispositionum*
* 1834 – *Koníku moj vraný*
* 1834 – *Nářek slovenský*
* 1834 – *Píseň vojenská*
* 1864 – *Mor ho!*
* 1868 – *Spevy*:
	+ *Likavský väzeň*
	+ *Kráľohoľská*
	+ *Branko*
	+ *Kozák*
	+ *Turčín Poničan*
	+ *Boj pri Jelšave*
	+ *Odboj Kupov*
* *Vojenská*
* *Juhoslovanom*
* *Bolo i bude*
* *Večer pod Tatrou*
* *Při návratu do vlasti*
* *Smutek*
* *Toužba po vlasti*
* *Má vlast*
* *Turčín Poničan*

### Itzulpenak

* 1843 – Heinrich Zschokke idazle suitzarraren *Pálenka otrava* itzulpena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Samo Chalupka*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q262637
* Commonscat Multimedia: Samo Chalupka

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 45149695
* ISNI: 0000 0001 1060 3137
* GND: 121141756
* LCCN: no90008035
* NKC: jn20000603087
* SUDOC: 170727912
* Open Library: OL1631433A

 |

* Wd Datuak: Q262637
* Commonscat Multimedia: Samo Chalupka
**James Cantrell** (Sulphur, Oklahoma, AEB, 1935 -) estatubatuar artista da.

Biografia
---------

Oklahoman jaioa den arren, Nebraskan bizi izan da txikitatik. Bertako unibertsitatean graduatu zen 1958an, eta zenbait urtez eskolak ematen jardun ondoren, graduazio ondoko lanak amaitu eta bigarren hezkuntzako arte-eskola batean aritu zen irakasle gisa. Ondoren master titulua eskuratu zuen Coloradoko Eskola Estatalean (gaur egun Ipar Coloradoko Unibertsitatea). 1970ean Nebraskatik Kentuckyra aldatu zen. Han zeramikari gisa lan egin zuen Berea Collegen, harik eta 1971n zeramikako eta margolaritzako bere estudioa zabaldu zuen arte.

1970eko hamarraldiaren amaieran, Bostona egindako bisitaldi batean harrituta gelditu zen Hirutasun Zaharraren Elizak John Hancock eraikin berriaren kanpoaldeko beiran zuen islarekin, eta gertaera haren argazkiak oinarri harturik eraikin horiek eta beste hiri batzuetako antzeko islak margotzen hasi zen. Cantrellen islen margoetan irudi liluragarriak eta argi-itzalen lanketa bikaina dira nabarmentzekoak. Trebetasun aparta erakutsi du bere gaiak aukeratzeko, eta mugitzen ari den argiaren zentzua oso kontuan hartzen du margoak osatzerakoan. Monumentu eta eraikinen irudi apur bat distortsionatuak erakusten ditu, baina nabarmen antzematen da, hala ere, zein den gaia.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260166
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01253/eu\_c\_0233/c0233

 |

* Wd Datuak: Q12260166
**Hogeitamar urteko bakea**, Atenas eta Espartaren artean K.a. 445ean sinatutako bake hitzarmen bat izan zen. Hitzarmen honekin, Grezia, K.a. 460tik suntsitzen ari zen Peloponesoko Lehen Gerra deritzon gatazkari amaiera eman zion.

Hala ere, Hogeitamar urteko bake honek, 13 baino ez zuen iraun, K.a. 432an, Atenasek, Espartaren aliatu bat eraso eta garaitu baitzuen Potideako guduan. Eta garaipen honek, Espartaren aliatu zen Megara hiriari Atenasek berriki jarri zizkion merkataritza zigorrekin batera, Espartarrek, Atenastarrek bake hitzarmena hautsi zutela adieraztea eragin zuten, eta, beraz, gerra adieraztera. Une horretan, hogeitamar urteko bakea bertan behera utzi zen, eta Peloponesoko Bigarren Gerra (ohi Peloponesoko Gerra bezala ezagutzen dena) hasi zen.

Ikus, gainera
-------------

* Megarako dekretua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q787429
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q787429
**Jean Langlais** (La Fontenelle, Ille eta Vilaine, Frantzia, 1907ko otsailaren 15a - Paris, 1991ko maiatzaren 8a) frantses musikagilea eta organista izan zen.

Biografia
---------

Hamar urte zituela itsu gelditu zen. 1917an Gazte Itsuen Institutu Nazionalean sartu zen, eta han organoa (André Marchalekin) eta biolina ikasi zituen. 1927an Parisko Kontserbatorioan onartu zuten, eta han, irakasle izan zituen Marcel Dupré organoan, Noël Gallon kontrapuntuan, eta Paul Dukas konposizioan. 1939. urtera arte, bestalde, inprobisazioa ikasi zuen.

Organista gisa Parisko Saint-Pierre-de-Montrougen egin zuen debuta. Ondoren, Parisko Sainte-Clotilde basilikan Ermend-Bonnalen ondorengo izan zen. Tresna horrekin lortu zuen Langlaisek, hain zuzen ere, bere karreran goreneko maila.

Hainbat bira egin zituen munduan zehar, Estatu Batuetan, batez ere. Irakasle izan zen Gazte Itsuen Institutu Nazionalean (1930-1968), eta Schola Cantorumen (1961-1976). 1988an erretiratu zen, Londresko Royal Festival Hallen errezital bat eskaini ondoren.

Obrak
-----

Langlais inprobisatzaile handia izan zen, eta maisutasun handiz egokitzen zizkion obrak jo behar zituen testuinguruari. Gregoriotar ondarearen alde egin zuen, liturgia berriaren kaskarkeria irizten zionaren aurrean. Horren isla da organorako idatzi zuen *Sinesmenerako erregua* (1970) lana. Kantatak, dozena bat meza (*Meza nagusia*, 1949; *Missa Salve Regina*, 1954), moteteak eta ganberako musika idatzi zituen. Hala ere, organorako idatzi zituen lanek eman zioten musikagile-ospea: *Hiru poema ebanjeliko* (1932), *Bederatzi pieza* (1941-1942), hiru sinfonia (1942,1977 eta 1979), hiru kontzertu organo eta orkestrarako (1949, 1961 et 1971), *Frescobaldiri omenaldia* (1951), *American Suite* (1959). Horrez gainera, oratorio bat osatu zuen, *Pasioa* (1957), eta suite bat biolontxelo eta orkestrarako (1936).

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)** Langlaisen tributu-webgune ofiziala
* **(Frantsesez)****(Ingelesez)** Jean Langlaisen lagunen elkartearen webgunea

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q551533
* Commonscat Multimedia: Jean Langlais

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 105134777
* ISNI: 0000 0000 8078 3551
* BNE: XX1491240
* BNF: 14785135q (data)
* GND: 118993666
* LCCN: n79072641
* NDL: 01038685
* NKC: xx0069493
* NLA: 35808379
* CiNii: DA11115150
* SNAC: w63b9fbg
* SUDOC: 033066906
* BIBSYS: 90364768
* Open Library: OL5388150A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03702/eu\_l\_0455/l0455

 |

* Wd Datuak: Q551533
* Commonscat Multimedia: Jean Langlais
***Salanoia durrelli*** Eupleridae familiako ugaztun bat da. Madagaskarren bakarrik bizi diren Carnivora txikiak dira. *Salanoia concolor* espeziea da bere ahaiderik gertukoena, eta generoan bi espezie horiek baino ez daude. Biak genetikoki antzekoak dira, baina morfologikoki ezberdinak; hori dela eta, bi espezie gisa sailkatu dira. Lehenengoa 2004an ikusi zen eta 2010ean espezie berritzat sailkatu zen. Lac Alaotran baino ez da bizi.

Haragijale txiki, arre-gorrixka da. Oin zabalak ditu eta hortz zabal eta sendoak. Bi espezimen baino ez dira pisatu, 600 eta 675 gramo artekoak. Ziurrenik krustazeo eta moluskuz elikatzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131697
* Commonscat Multimedia: Salanoia durrelli
* Wikispecies Espezieak: Salanoia durrelli

---

* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 10969343
* NCBI: 868860

 |

* Wd Datuak: Q131697
* Commonscat Multimedia: Salanoia durrelli
* Wikispecies Espezieak: Salanoia durrelli
**San Adrian baseliza** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Vadoluengo herri hustuan kokatutako XII. mendeko kristiau baseliza bat da. Erromaniko estiloa ditu.

Herrigunetik kanpo eta hegoaldean dago, Gabarderal kontzejura doan bidean, Aragoi ibaiaren ertzean. 1983an monumentu historiko-artistikoa izendatu zuten. Estiloa Aragoiko erromanikoa da.

Jatorria
--------

Ziur aski antzinako bide bat hemendik igarotzen zen, gero erromatar galtzada. Geroago, Zangotzan zubia egin zuten eta bide hau baztertua gelditu izanen zen.

Historia
--------

Baselizaren kapitel bat.Vadoluengo 1035ean agertzen da dokumentatuta; urte horretan Antso III.a Garzeitz Nagusiak Ramiro semeari gero Aragoiko konterria izango zen lurraldea eman zion eta hortxe kokatzen du muga, alegia. 1122. urtean Alfontso I.a Nafarroakoak bere ahaide bati lur hauek eman zizkion bertan bere jauregia egiteko. Manuel trujillo Bergesen ustez baseliza gaur egun desagertu dagoen jauregiaren kapera izan zitekeen. 1135ko urtarrilean, Vadoluengoko Ituna sinatu zen; itun horren arabera Ramiro II.a Monjeak eta Gartzea IV.a Remiritz Berrezarlea haien arteko anaitasuna sinatu zuten, bata hiltzen bazen besteak haren koroa hartzeko. 1312an Vadoluengon nafarren eta aragoien arteko borroka eman zen, San Adriango gudua.

Baseliza, bestetik, Leireko monasterioaren eskuetan gelditu zen. Monjeek Góngora markesei saldu zioten.

Deskribapena
------------

Baselizak habearte bakarra du. Dorre karratua du, habeartearen atzealdean kokatuta. Harlanduaz egina dago. Erlaita irudi desberdinak erakusten dituzten hagaburu landuez helduta dago; horietako batzuek esanahi sexuala dute, esaterako emakume ezkondu bat biluzik errepresentatzen duena.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ZANGOZA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Alde Zaharra
* Zangoza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492640
* Commonscat Multimedia: Hermitage of San Adrián de Vadoluengo

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 18122
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-387
* BIC: RI-51-0004943

 |

* Wd Datuak: Q20492640
* Commonscat Multimedia: Hermitage of San Adrián de Vadoluengo


1. 1 2
2. ↑
**Jose Javier Uranga**, (Errenteria, 1940) gipuzkoako arkitektoa da. Hegazkin-pilotua ere bada.

Berak sortutako eraikinen artean Errenterian dagoen Iztietako eliza eta Kutxak Donostian duen Datuak Prozesatzeko Zentroa daude.

Euskal Herriko gatazkak arkitekturan izaniko eraginaz idazteagatik ere ezaguna da.

Errenteriako San Jose Langile elizarekin [Euskal Herriko arkitektura brutalistako adibideetako bat da] doktorego-titulua eman zioten, 1968an, hura oso berezia zelako diseinatzeko eta kalkulatzeko. Gau oso bat pasatu zuen aldarearen gaineko arkua diseinatzen, kalkulu erregela batekin, orduan ez baitzegoen ordenagailurik.

Errenteriako Moja Agustindarren komentuan ez zuen leihorik egin kanpora begira.

1.500 etxebizitzatik gora eraiki ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Lartzanguren, Edu. ««Arkitektoak ez du artista izan behar, gizarteko langilea baizik»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-08-15).
2. 1 2    Lartzanguren, Edu. «Euskal Herri brutalista» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-08-15).

Ikus, gainera
-------------

* Iztietako eliza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q98399426

 |

* Wd Datuak: Q98399426
**Jose Iturriaga Agirre** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1699ko abendua - Pampatar, Nueva Esparta, Venezuela, 1767ko irailaren 14a) gudaria, itsasgizona, administratzailea eta politikaria izan zen. Bere jaioterri Azpeitiko alkatea eta Gipuzkoako Aldundiko zinegotzia (1727) izan zen. Itsasontzi baten kapitaina izan eta gero, itsas gudarostearen buruzagia bihurtu zen. Espainiako Inperioaren defentsan, Kubara eta Venezuelara bidali zuten bost gerra-itsasontziren buruzagi, Britainiar Inperioaren kontra ingelesei aurre egiteko (1740).

Geroago, Venezuelara bidali zuten, Caracasko Gipuzkoar Konpainiako lehen zuzendari gisa.

Gerra ostean Espainiak eta Portugalek Ameriketan zituzten kolonietako mugak aztertu zituen batzordeko kidea izan zen (1750-1761). Orinoko ibaia arakatu eta lurraldearen mapak egiteko espedizioa antolatu zuen (1754); Orinoko eta Río Negro inguruan hainbat herri sortu eta ikerketa eta azterketa biologiko, geografiko eta topografikoak egin zituen. Quitoko lehendakaritzari uko egin eta Orinokoko komandante nagusi egin zuten (1762-1767).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3534489
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 90701053
* BNE: XX4824667
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 56178
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3534489
Marc Aillet 2012an.
**Jean-François Sarramagnan kasua** Sarramagnan apaizari lotutako pedofilia auzia izan zen. 2018ko irailean, sei hilabeteko kartzela zigorra ezarri zioten, 15 urtetik beherako adingabe baten aurkako sexu erasoagatik, nahiz eta indarkeriarik gabe edo neska behartu ez izan. Balditzapean libre gelditu zen. Aurretik apaiza bere buruaz beste egiten saitu zen bi aldiz. Elizaren goi karguak gaia ezkutatzen saiatu ziren.

Gertaerak
---------

Jean-François Sarramagnan 1989ko ekainaren 4an, Donibane Garazin, Nafarroa Beherean, apaiz ordenatu zuten. Apaizak bere ilobari egindako lehen erasoak, neska 12 urte zituenean, 1990ean izan ziren. Sarramagnanek 1991an biktimaren gurasoei egindako erasoak aitortu zizkien eta, ondoren, bere buruaz beste egiten saitu zen. 2007an, 17 urteko beste neska baten erasoan inputatuta zegoela, suizidio saiakera berria egiten saiatu zuen. Hala ere, justiziak azken kasu horri zegokionez ez epaitzea erabaki zuen. Pierre Molères apezpikuak, Baiona, Lescar eta Oloron elizbarrutiaren kardinalak, 2008an, Jean-François Sarramagnan suspenditzea erabaki zuen eta Frantziako Pirinio Garaiak departamentuan dagoen Tournayko Gure Amaren abadian "exfiltratzea" erabaki zuen, bertan terapia jasotzeko.

2015eko irailaren 25ean Sarramagnanen ilobaren amak salaketa jartzea erabaki zuen. 2016an inputatu zuten, erasoak Baionako elizbarrutiak ezagutu eta 25 urtera. Akusazioaren ostean, Jean-François Sarramagnanen aktibitateak eten egin zituen Marc Ailletek, Pierre Molèresen ondoren apezpiku izendatu zuten pertsona, eta berriro ere Tournayko Gure Amaren abadiara bidali zuen. Marc Ailletek 2016ko apirilaren 15ean eman zuen gertaeren berri epaitegietan, apirilaren 12an Frantziako Apezpikuen Konferentzian parte hartu ondoren: konferentzia horretan pedofilia kasuak aztertu ziren.

2018ko irailean Jean-François Sarramagnani sei hilabeteko kartzela zigorra ezarri zion Baionako Zigor Auzitegiak, "indarkeriarik edo bortxarik gabe 15 urtetik beherako adingabearen aurkako erasoagatik".

Aillet apezpikuak 2009tik zuen erasoaren berri, biktimaren amak gutun bat bidali baitzion orduan. Sarramagnan apaizak berak ere gertatutakoa aitortu zion apezpikuari. Funtsean, jakitearen gainean zen ere 1990ean Baionako apezpiku zen Pierre Molères. Dena dela, ez Molèresen eta ere Ailleten aurka ez zen akusaziorik aurkeztu. Ailletek esan zuen apaiza bi aldiz saiatu zela bere buruaz beste egiten, sendatzen laguntzen zutela, eta haurrengandik urrun atxikitzen zutela. Alta, argazkiak badaude, bai 2011koak, bai 2013koak, non apaiz hori haurrekin agertzen den.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107155726

 |

* Wd Datuak: Q107155726
**Jackson parrokia** (ingelesez: *Jackson Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Jonesboro da. 2010eko zentsuaren arabera 16.274 biztanle zituen, Jackson Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jackson parrokiak 1.502,91 kilometro koadro ditu. Horietatik 28,73 ura dira. Beste 1.474,18 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,83 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.274 pertsonetatik 11.198 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 209 dira. 4.829 beltzak edo afroamerikarrak. 34 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 28 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 182 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Jackson Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q505392
* Commonscat Multimedia: Jackson Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141924822
* LCCN: n82227151
* NARA: 10039583
* **Lekuak**
* OSM: 1838150
* TGN: 2000878

 |

* Wd Datuak: Q505392
* Commonscat Multimedia: Jackson Parish, Louisiana
**James City konderria** (ingelesez: *James City County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Williamsburg da. 2010eko zentsuaren arabera 67.009 biztanle zituen, James City kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

James City konderriak 464,23 kilometro koadro ditu. Horietatik 95,32 ura dira. Beste 368,91 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 144,34 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 67.009 pertsonetatik 55.073 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.024 dira. 8.662 beltzak edo afroamerikarrak. 173 amerikar natiboak ziren eta 54 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.488 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 127 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.432 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q337688
* Commonscat Multimedia: James City County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125512157
* ISNI: 0000 0004 0391 3104
* GND: 10031739-X
* LCCN: n82091940
* NARA: 10036454
* **Lekuak**
* OSM: 2534185
* TGN: 1002511

 |

* Wd Datuak: Q337688
* Commonscat Multimedia: James City County, Virginia
***Santa Agata*** Francisco de Zurbaránen bi koadroren gaia da. Zurbaranen Santuak izeneko mihiseen zati dira. Odile Delenda arte-historialariak egindako katalogo arrazoitu eta kritikoan biltzen dira 109. eta 182. erreferentziekin.

Obren gaia
----------

Kondaira hagiografiko baten arabera, Jacopo da Varezzek *Legenda aurea* kondairan jasoa, Agata Cataniakoa gazte martirizatua izan zen Dezioren jazarpenean. Kintianok, Siziliako kontsulak, berarekin maitemindu zen, baina Agatak baztertu egin zuen, birjintasunaren botoa egina baitzuen. Kintanok pozoitu egin zen, eta putetxe batera bidali zuen. Han, mirariz, Agak birjin jarraitu zuen. Kintianok agindu zuen torturatzeko eta bularrak mozteko. Agedak Done Petriren ikusmen bat izan zuen, zauriak sendatu zizkion, baina martirizatzen jarraitu zuten, eta Catanian hil zen.

Santa Agate edo Agedaren benerazioa oso zaharra da. Haren izena meza kanonean ageri da, eta Sevillako Isidoro k, 636. urtean, bi ereserki konposatu zituen bere omenez, erritu mozarabiarrean erabiliak. Hala ere, Kontrarreformako Espainian, santu hori ez zen oso adierazgarria izan —ezbairik gabe, anputatutako bularren ikuspegiagatik—, baina bai Mesedeetako ordenak, bai ospitaleetako komentuek bere irudia gurtzen zuten, edoskitzearen babesle gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Zurbarán, Francisco de.  (2015). *Zurbarán : una nueva mirada : del 9 de junio al 13 de septiembre de 2015, Museo Thyssen-Bornemisza.*  Fundación Colección Thyssen- Bornemisza ISBN 978-84-15113-65-2. PMC 1026155440. (Noiz kontsultatua: 2023-01-02).
2. ↑    *Águeda o Ágata, Santa.* .
3. ↑   Delenda, Odile.  (2009-2010). *Francisco de Zurbarán, 1598-1664 : catálogo razonado y crítico.*  Fundación Arte Hispánico ISBN 978-84-937260-1-0. PMC 493011854. (Noiz kontsultatua: 2023-01-02).
4. ↑   Zurbarán, Francisco de.  (1988). *Zurbarán : Museo del Prado, 3 Mayo-30 Julio 1988..*  Ministerio de Cultura, Banco Bilbao Vizcaya ISBN 84-505-7536-2. PMC 18597004. (Noiz kontsultatua: 2023-01-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3464453

 |

* Wd Datuak: Q3464453
***Itsasertzeko pasealdia***, batzuetan ***Hondartzako pasealdia*** deitua ere, 1909 margotua, Joaquín Sorolla valentziar margolariaren koadro ezagunetakoa da. Koadroan agertzen dira, haren emaztea, Clotilde García, itzalkina eskuetan duela, bien alaba nagusiarekin batera, María Clotilde, Valentziako hondartzan paseoan daudela itsas-brisak haiek arropak astintzen dituela.

Koadro hau 1909ko udaran egin zen, Sorollak Estatu Batuetan egin zuen laugarren nazioarteko erakusketaren bueltan. New York hirian izan zuen arrakasta agerian geratzen da margolan honen bitalismoan eta kolore bizietan. Lanaren sailkapen estilistikoa zaila izanagatik, egile gehienek espainiar postinpresionismoan kokatzen dute, izan ere, zertzelada solteak, argitasuna, kolorea eta mugimenduak hori adierazten baitute.

  

*Itsasertzeko pasealdiak* margolariaren estudioan egon da 1911tik, 1932a geroztik Sorolla museoa bihurtu zena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6065609

 |

* Wd Datuak: Q6065609
| **Itsasargiko golfa** |
| --- |
| Sorrera | 1888 |
| Kokapena | Biarritz eta AngeluItsasargiko golfa is located in BiarritzItsasargiko golfaItsasargiko golfaItsasargiko golfa (Biarritz) |
| Par | 69 |
| Distantzia (guztira) | 5.402 m. |
| Ibilbideak | 1 (18 zulo) |

**Itsasargiko golfa** Biarritz eta Angelu artean dagoen golf zelaia da.

Historia
--------

Itsasargiko golfa
1888ko martxoaren 13an zabaldu zuten Friederike Hanoverkoa amabitxia izanik. *Biarritz Golf Club* Ipar Euskal Herriko klub zaharrena da, Biarritzen bizi ziren *British Club*eko kide batzuek sortua. Angelutik hondartzaraino zihoan ibilbidea Tom eta Willie Dunn anaiek diseinatu zuten. Gero, 1924tik aurrera, H.S Coltek erreformatu zuen.

Alemaniarren okupazioan zelaia nahiko kaltetua izan zen, bertan kostaldea defendatzeko bunkerrak kokatu zituztelako. Gerra eta gero ez zuten antzinako zelaia guztiz berreskuratu eta egungo 18 zuloak aurreko 12 zuloetatik atera zituzten. 1960ko hamarkadan egungo ibilbidea osatu zuten, 1980ko hamarkadaren hasieran berreraikia izan zena.

Ibilbidea
---------

Itsasargiko golfa egun par 69 motza da. Hiriaren garapena dela eta, egungo ibilbidea herriaren erdigunean dago bitan zatituta: egoitza eta 1 - 3 eta 10 - 18 zuloak Biarritz eta Angelu arteko mugan daude; 4 - 9 zuloak, berriz, Biarritzen, *Hotel Régina et du Golf* eta itsasargitik gertu. Ur-oztoporik ez baduen ere, 70 bunker baditu.

Lehiaketak
----------

*Biarritz Cup* izeneko txapelketa klubaren lehiaketa nagusia da. Jose Maria Olazabalek 1983an txapelketa hau irabazi zuen.

1970 eta 1972 artean bertan Frantziako Open egin zuten, Barry Jaeckel estatubatuarra, Lu Liang Huan formosarra eta David Graham australiarra hurrenez hurren garaileak izanik.

1981 eta 1984 artean Open Timex lehiaketa, Tour europarraren saria zena, Biarritzen egin zuten.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko golf zelaien zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
* Itsasargiko golfari buruzko webgunea

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1975585

 |

* Wd Datuak: Q1975585