recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Konplementua finkatzeko proba**. Goiko irudian, konplementua (urdinez) antigeno-antigorputz multzoari lotzen zaio, eta ez dago eritrozitoen lisia (emaitza positiboa). Beheko irudian, lotura hori ez da gertatzen eta eritrozitoen lisia (hemolisia) gertatzen da (emaitza negatiboa).
**Konplementua finkatzeko proba** (**Wassermann-en proba** ere deitua) serologian erabiltzen den test bat da, antigeno-antigorputz multzoei konplementuak atxikitzeko duen gaitasuna neurtzen duena. Antigorputzak hautemateko erabiltzen da.

Jakina denez, konplementuak antigeno-antigorputz (Ag-Agz) konplexuari lotzen zaio, eta lotura horren ondorioz aktibatu egiten da, eta antigenoa duen zelula edo partikula arrotza suntsitzen du.

Proba bi fasetan burutzen da:

Lehenengo fasea
---------------

Demagun sifiliaren aurkako antigorputzak bilatzen ari garela gaixo batean, sifilia duen ala ez jakiteko.

Aztertu nahi den gaixoaren odol-seruma lehenik eta behin 55º C-tan berotzen da 30 minututan, odol-serum honek duen konplementua suntsitzeko (gogoratu konplementua, proteina guztien antzera, desnaturalizatu egiten dela beroarekin). Gero, antigorputzak hautemateko antigenoa eransten zaio odol-serum honi (adibidez, sifiliaren aurkako antigorputzak ikertzen ari baldin bagara, sifiliaren bakterioaren antigenoak gehituko dira). Bakterio horren aurkako antigorputzak odol-serumean badaude, antigeno-antigorputz (Ag-Agz) multzoak eratuko dira. Gero, konplementua gehituko zaio multzo horri. Konplementua Ag-Agz multzoari lotuko zaio, eta horrenbestez ez da konplementu askerik geratuko. Odol-serumean sifiliaren aurkako antigorputzak ez badaude, Ag-Agz multzoak ez dira eratuko eta erantsitako konplementua odol-serumean pilatuko da, aske.

* Ag1 + Agz1 + K (konplementua) → Ag-Agz-K

Kasu honetan ez dago konplementu (K) askerik, dena lotuta dago Ag-Agz multzoari

* Ag1 + Agz2 + K → Ag1 + Agz2 + K

Kasu honetan Ag-Agz multzoa ez da sortzen, eta konplementua aske geratzen da

Laburbilduz, konplementu askearen presentzia adierazten du Ag-Agz multzoak ez direla osatu.

Bigarren fasea
--------------

Odol-serumean konplementu aske dagoen ala ez argitzen du bigarren fase honek.

Horretarako, arkumearen eritrozitoak eta eritrozito horien aurkako antigorputzak gehitzen zaizkio lehenengo faseko odol-serumari. Odol-serumean konplementu askea ez baldin badago, eritrozitoen lisia ez da gertatuko, lisi hori burutzeko konplementua behar delako. Aldiz, odol-serumean konplementu aske baldin badago, eritrozitoen lisia gertatuko da:

-Erreakzio positiboa: ez dago eritrozitoen hemolisia, konplementua lehenengo fasean agortu delako. Emaitza honek odol-serumean sifiliaren aurkako antigorputzak zeudela aderazten du.

-Erreakzio negatiboa: eritrozitoen hemolisia badago, konplementua lehenengo fasean erabili ez delako. Emaitza honek odol-serumean sifiliaren aurkako antigorputzak ez zeudela adierazten du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Prats, G.: Microbiología Clínica Ed. Médica Panamericana, 2007, 171. orr. ISBN: 978-84-7903-971-4

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11922152

 |

* Wd Datuak: Q11922152
**Konposatu aromatiko** esaten zaie aromatikotasunaren propietate kimikoa duten konposatu organikoei. Konposatu ziklikoak dira, Hückel-en araua betetzen dutenak.

Konposatu aromatikoen artean bentzenoa da ezagunena, eraztun bakarreko egitura duena, baina horien artean badira naftalenoaren moduko hidrokarburo poliziklikoak edo pirrola eta furanoa bezalako heterozikloak.

Ezaugarriak
-----------

Konposatu aromatikoetan, ziklo osoan gertatzen den deslokalizazioa edo erresonantzia azaltzen da. Zikloaren atomo guztien artean elektroiak partekatzen direlako gertatzen da hori. Atomo horiek lotura sinpleak eta lotura bikoitzak txandakatuz daude elkartuta, eta, errealitatean, lotura guztiak berdinak dira; beraz, lotura bakoitza lotura sinplearen eta bikoitzaren arteko hibridoa da.

Esan bezala, konposatu aromatikoek aromatikotusna dute eta horrek hau adierazi nahi du:

1. *π* lotura konjugatuak dituzten egitura ziklikoak direla.
2. Egitura laua, hots, atomo guztiak plano berean kokatuta dituztela.
3. Deslokalizatutako *π* elektroi-kopuruak **4*n*+2** formula bete behar duela, non *n* zenbaki osoa den. Azken horri *Hückel-en arau* deritzo.

Adibideak
---------

| Bentzenoa eta bere erresonantzia-egiturak | Pirrola | Furanoa | Naftalenoa |
| --- | --- | --- | --- |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-02-22).
2. ↑    Anakabe, Eneritz & Arrasate,, Sonia.  (2012). *Kimika organikoa.*  EHU, 51 or. ISBN 978-84-9860-672-0..

Ikus, gainera
-------------

* Hidrokarburo aromatiko
* Hidrokarburo aromatiko polizikliko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19834818
* Commonscat Multimedia: Aromatics

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4129374-5
* LCCN: sh85007397
* NDL: 00563378
* NKC: ph118616
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D006841
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 33655

 |

* Wd Datuak: Q19834818
* Commonscat Multimedia: Aromatics
**Skagit konderria** (ingelesez: *Skagit County*) Washingtonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mount Vernon da. 2010eko zentsuaren arabera 116.901 biztanle zituen, Skagit kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Skagit konderriak 4.973,12 kilometro koadro ditu. Horietatik 489,33 ura dira. Beste 4.483,79 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 23,51 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 116.901 pertsonetatik 109.403 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 19.709 dira. 640 beltzak edo afroamerikarrak. 2.038 amerikar natiboak ziren eta 180 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.025 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 159 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.456 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113892
* Commonscat Multimedia: Skagit County, Washington

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124327621
* ISNI: 0000 0004 0422 7202
* GND: 4465373-6
* **Lekuak**
* OSM: 1153763
* TGN: 7014510

 |

* Wd Datuak: Q113892
* Commonscat Multimedia: Skagit County, Washington
Koordenatu zilindrikoak eta erlazionatutako ardatz kartesiarrak.
**Koordenatu zilindrikoen sistema** oso erosoa da simetria zilindrikoa edo *azimutala* duten problemei aurre egiteko. Planoko geometria analitikoaren koordenatu polarren hiru dimentsioko bertsioa da.

{\displaystyle P} puntu bat koordenatu zilindrikoetan {\displaystyle (\rho ,\varphi ,z)} adierazten da non:

* {\displaystyle \rho }: Koordenatu *erradiala*, {\displaystyle P} puntutik {\displaystyle z} ardatzerako distantzia gisa definitua, edo erradiobektoreak {\displaystyle XY} planoan duen proiekzioaren luzera.
* {\displaystyle \varphi }: Koordenatu *azimutala*, erradiobektoreak {\displaystyle XY} planoan duen proiekzioa {\displaystyle X} ardatzarekin osatzen duen angelua da.
* {\displaystyle z}: Koordenatu *bertikala* edo *altuera*, {\displaystyle P} puntutik {\displaystyle XY} planora dagoen distantzia gisa definitua, zeinuarekin.

Hiru koordenatuen aldakuntza-eremuak hauek dira

{\displaystyle 0\leq \rho <\infty \qquad 0\leq \varphi <2\pi \qquad -\infty <z<\infty }
Koordenatu azimutala ({\displaystyle \varphi }) aldatu egiten da batzuetan {\displaystyle -\pi }-tik {\displaystyle \pi }-ra. Koordenatu erradiala ({\displaystyle \rho }) beti da positiboa. {\displaystyle \rho }-ren balioa murriztuz 0 baliora iristen da, hortik aurrera, {\displaystyle \rho } berriro handitu egiten da berriro, baina {\displaystyle \varphi } handitu edo gutxitu egiten da {\displaystyle \pi } radianetan.

Beste koordenatu-sistema batzuekiko erlazioa
--------------------------------------------

### Koordenatu kartesianoekiko erlazioa

Angeluaren ({\displaystyle \varphi }) definizioa kontuan hartuta, koordenatu zilindrikoen eta kartesiarren arteko erlazio hauek lortzen ditugu:

{\displaystyle x=\rho \cos \varphi ,\qquad y=\rho \sin \varphi ,\qquad z=z}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211851
* Commonscat Multimedia: Cylindrical coordinates

---

 |

* Wd Datuak: Q211851
* Commonscat Multimedia: Cylindrical coordinates
**Kopenhageko Unibertsitateko Lorategi Botanikoak** edo **Lorategi Botanikoak** (danieraz *Botanisk Have*), Kopenhageko Unibertsitateari dagozkion lorategi botanikoak dira.

Historia
--------

Lorategiak 1600an eratu ziren Erreforma Protestantean disolbituriko elizetako sendabelarrak babesteko helburuaz. Hasierako lorategien izena *Hortus Medicus* (Baratze medizinala) izan zen eta Kristian IV.ak emandako Skidenstraede eremuko lurretan ezarri zen, izan ere unibertsitateko irakasleen egoitza hurbil baitzegoen eta beraiena baitzen lorategia zaintzearen ardura. 1621ean Ole Worm arduradunak daniar sendabelarren bilduma nabarmen handitu zuen eta atzerritik hainbat landare ere ekarri zituen.

XVIII mendean Frederiksstaden auzo berria eratzearekin batera 1752an Lorategiak bertara aldatu ziren. *Oederren lorategiak* izenaz ezagutu ziren izan ere Georg Christian Oeder baitzen hauen arduradun nagusia. Mendebaldeko zatian negutegi bat eraiki zuen honek. 1763an ateak zabaldu zituen publikoarentzako. 1778an ordean erregeak lur hauek behar zituela eta, Lorategiak itxi eta Nyhavn ondoko Charlottenborg jauregiaren ingurua eskeini zuen landareentzako. Eraikin berria egiteko diseinuak egin ziren arren eraikuntza ez zen aurrera eraman.

Azkenik 1870an gaur egungo tokian ezarri zen. 1874ean beirazko negutegi erraldoia inauguratu zen. Jacob Christian Jacobsen filantropo handia izan zen helburua aurrera eraman eta Lorategiak fundatu zituena.

Egitura
-------

Lorategi Botanikoetan badaude, museoa, herbarioa, negutegia, hazien gordailua, liburutegia eta landare denda ere. Honetaz gain taberna eta jatetxea ere badute barnean.

Beirazko 27 negutegi ditu, garrantzitsuena 1874ean inauguraturiko Palmondoen etxea izanik. 16 metrotako garaiera du eta goraino igotzeko eskilarak espiralean ezarrita daude.

Lorategietako atalik berriena errododendroen lorategia da.

Espezieak
---------

13.000 landare espezietik gora daude, gehienak naturan jasotakoak. Hauetatik 600 espezie daniarrak dira, 1.100 hosto iraunkorrak eta beste 1.100 urteko landareak.

Lorategietako zuhaitzik zaharrena *Taxodium distichum* bat da, 1806koa.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q892711
* Commonscat Multimedia: University of Copenhagen Botanical Garden

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144859898
* ISNI: 0000 0001 1014 5359
* LCCN: n50000543
* NKC: kn20010711226
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* FBB: 3099794

 |

* Wd Datuak: Q892711
* Commonscat Multimedia: University of Copenhagen Botanical Garden
**Krapina** Krapina-Zagorje eskualdeko hiriburua da. Kroaziaren iparraldean kokaturik dago Zagrebetik eta Varaždinetik 55 kilometrotara.

Historia
--------

1899. urtean Krapina ondoan dagoen Hušnjak muinoan Dragutin Gorjanović-Kramberger arkeologo kroaziarrak Neanderthalgo gizakiaren 800 fosil inguru aurkitu zituen. Bi urtetik 40 urtetako adin bitarteko hogei gizakiren hezur fosilizatuak ziren, duela 80.000 edo 50.000 urte bizi izan zirenak. *Homo krapinensis* izena eman zitzaien.

Bestalde, Krapina 1193tik ezagutzen da. Bertan eraiki zituzten hiru gaztelu Kroaziako zein Hungariako agintariek.

Kultura
-------

Ljudevit Gaj Kaprinan jaio zen. Kaprinako iraultzailea izan zen eta 1850an kroazieraren gramatikaren bertsio berria sortu zuen. Bere etxea bisita daiteke gaur egun.

*Kajkavskih popevki* jaialdia ospatzen da urtero. Bertako dialektoan egindako abestiak kantatzen dira.

Ondasun nabarmenak
------------------

Krapinatik kilometro bakarrera Trški Vrh herrixka dago eta bertan Jerusalemko Done Mariaren eliza barrokoa dago.

Kanpo estekak
-------------

* **(Kroazieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q221189
* Commonscat Multimedia: Krapina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131346056
* GND: 4110385-3
* LCCN: n80060330
* NKC: ge709819
* SUDOC: 126064326

 |

* Wd Datuak: Q221189
* Commonscat Multimedia: Krapina
Wikipediaren logoa ispilu idazkeraz.
**Ispilu idazkera** edo idazketa ispilu moduan idazkera metodo bat da non testua aurkako zentzuan agertzen den. Horretarako arkatzez normala den zentzuaren aurka idazten da. Ondorioa, alderantzikatutako testua da. Idazten ikasten ari direnean haur gehienek ispilu idazkera erabiltzen dute. Hobeto irakurtzeko ispilua erabil daiteke.

Erabilerak
----------

* Idazkera zifratua egiteko. Ulertzeko oso metodo erraza da eta ez da oso ezkutukoa.
* Trafikoan, zenbait mezu atzerako ispilutik ondo irakurtzeko erabiltzen da idazkera hau, esaterako "anbulantzia" edo "polizia" adierazteko.

Vitruvioko gizonaren testua ispilu idazkeraz egina dago.

Leonardo da Vinci
-----------------

Leonardo da Vinci bere ohar pertsonaletan metodo hau akronimoekin eta laburdurekin batera erabiltzen zuen, beste pertsonen irakurketa zailtzeko. Jendeak ondo ulertzeko moduan normal idazten zuen. Leonardo eskuin-ezkertia zen eta esku ezkerrarekin idazten ohi zuen; horrek ondorio bat zuen: zentzu normalean idazterakoan tintak errazago zikintzen zuen papera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Youtubeko erakustaldia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q835937
* Commonscat Multimedia: Mirror writings

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85085962

 |

* Wd Datuak: Q835937
* Commonscat Multimedia: Mirror writings
Giza burezur baten neurketa, 1902an.
**Kraniometria** burezur batek izan ditzakeen neurri ezberdinak neurtzen dituen zientzia da. Frenologiaren ezberdina da honek pertsonalitatea ikertzen duelako eta fisiognomiatik honek aurpegiaren itxura neurtzen duelako. Hala ere hiru zientzia hauek izaera eta inteligentzia ezaugarriak neurtzen dituzte eta horregatik harremanetan daudela esan ohi da. Antropologiaren baitan oso erabiliak izan ziren XIX. mendean.

Garai horretan oso ezagunak ziren zientziaren bitartez arrazakeria justifikatzeko eginiko saiakerak eta horietatik Georges Vacher de Lapouge zientzialariak eginikoak izan ziren nabarmenenak. Arraza ario edo txuria dolikozefaloak gorenean jarri zuen, behean brakizefaloak jarri zituen bitartean. Gaur egun pseudozientziatzat hartzen dira buruhezurraren itxura eta inteligentzia harremanetan jartzeko saiakera hauek, nahiz eta erabilgarriak suerta daitezkeen arrastoen identifikazioan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q240389
* Commonscat Multimedia: Craniometry

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11964873g (data)
* GND: 4165494-8
* LCCN: sh85033754
* NKC: ph802717
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q240389
* Commonscat Multimedia: Craniometry
**Knox konderria** (ingelesez: *Knox County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mount Vernon da. 2010eko zentsuaren arabera 60.921 biztanle zituen, Knox kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Knox konderriak 1.371,74 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,72 ura dira. Beste 1.361,02 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 44,41 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 60.921 pertsonetatik 59.235 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 737 dira. 485 beltzak edo afroamerikarrak. 116 amerikar natiboak ziren eta 16 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 348 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 52 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 669 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490181
* Commonscat Multimedia: Knox County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123164295
* LCCN: n81056728
* **Lekuak**
* OSM: 185763
* TGN: 1002556

 |

* Wd Datuak: Q490181
* Commonscat Multimedia: Knox County, Ohio
Krakus muinoa
**Krakus muinoa** (polonieraz: *Kopiec Krakusa*), **Krak muinoa** ere deitzen dena, Krakoviako (Polonia) Podgórze barrutian kokatuta dagoen tumulu bat da; Krakoviako fundatzaile mitikoaren gorpuzkien gordelekua izateko pentsatuta, Krakus legendazko errege zela eta. Lasota mendian kokatuta dago, Krakoviako hirigunearen hegoaldean 3 kilometrora inguru (271 metroko altueran), 60 metroko oinaren diametroa eta 16 metroko altuera duena. Gertuko Wanda muinoarekin batera, Krakoviako bi prehistoriako tumuluetako bat eta gizakiak egindako Krakoviako egiturarik zaharrena da. Hurbil ere badira beste bi ez historiaurrekoak, gizakiek egindako tumuluak, Kościuszko muinoa, 1823an eraiki zuten, eta Piłsudski muinoa, 1937an amaituta. Lauek osatzen dute Krakoviako lau muino oroigarriak.

Krakus muinoaren 1933ko ikerketa arkeologikoa

Historia
--------

Mendixkaren adina eta jatorria misterioa izaten jarraitzen dute, nahiz eta erlijio eta oroitzapenen helburua tumuluei eman dieten. 1930eko hamarkadaren erdialdera egindako indusketek agerian utzi zuten lurzoruz eta soropilez estalitako egurrezko erdigune sendo bat dela. Objektu batzuk, VIII. eta X. mendeen artekotzat jo dituztenak, aurkitu ziren barruan, baina giza aztarnarik edo hezurrik ez ziren aurkitu. Hipotesiaren arabera, mendixka zeltiar jatorrikoa da, eta K.a. II. edo I. mendekoa da. Jatorri mitikoak mendixkari ere lotuta dira. Esaten da Krakus eraiki zutela Krakus erregearen heriotzari ohore egiteko, herritarrek dolu egin zutenean mahukak hareaz eta lurrez bete eta Krakus mendixkaren tokira eraman zuten, paisaiaren gaineko aginte mendixka bat sortzeko, Krakus erregea izan zen bezala. Jatorriz, lau tumulu txikiagoak jarri zituten Krakus muinoaren inguruan, baina XIX. mendean eraitsi ziren Krakoviako hiriaren harresia sortzeko.

Krakus muinoa neguan
Antzinako beste egitura batzuen antzera, Stonehenge bezalakoak, Krakus muinoa astronomiazko asmoekin eraikia izan daiteke. Krakus muinoaren gainean bazaude eta Wanda muinoera begira, egusentian, Beltane goizean, Bigarren zeltiar festa-egunik handiena, eguzkia ikusiko dugu Wanda muinoera zuzen igotzen.

1830eko hamarkadaren erdialdera arte, Krakus muinoaren maldetan, Pazko Astean zehar folklore jaialdi bat ospatu zen urtero. 2000. urtean berpiztu da eta urtero egiten da berriro.

Ikuspegia Krakus muinoaren goialdetik

Ikus, gainera
-------------

* Wanda muinoa, Krakusen alabaren hilobi mitikoa
* Kościuszko muinoa Krakovian
* Piłsudski muinoa, Krakovia

50°02′18″N 19°57′30″E﻿ / ﻿50.03833°N 19.95833°E﻿ / 50.03833; 19.95833

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q722446
* Commonscat Multimedia: Krak Mound

---

 |

* Wd Datuak: Q722446
* Commonscat Multimedia: Krak Mound
**Knox konderria** (ingelesez: *Knox County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Edina da. 2010eko zentsuaren arabera 4.131 biztanle zituen, Knox kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Knox konderriak 1.312,68 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,3 ura dira. Beste 1.305,38 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,15 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.131 pertsonetatik 4.061 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 34 dira. 14 beltzak edo afroamerikarrak. 7 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 8 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 41 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490104
* Commonscat Multimedia: Knox County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150090983
* LCCN: n80017004
* **Lekuak**
* OSM: 1180463
* TGN: 1002555

 |

* Wd Datuak: Q490104
* Commonscat Multimedia: Knox County, Missouri
Budismoaren **Shingon** eskola (japonieraz 真言宗, Shingon shū), japoniar budismoko eskolarik nagusienetako bat da, eta garrantzitsuena esoteriko edo tantrikoen artean India eta Tibetetik kanpo. Shingon hitza, Chen Yen hitzaren ahoskatze japoniarra da, azken hau, aldi berean, mantra hitz sanskritoaren irudikapen bat delarik. Shingon budismoa, Japonian sortu zen Heian aroan (794-1185), Kūkai monje budista Txinara joan, tantra ikasi eta testu eta arte lan askorekin itzuli zenean, eta praktika eta doktrina esoterikoaren bere sintesi propioa garatu zuen, Vairokana buda kosmikoan zentratua.

Tenplu budista Kioton.
Shingonaren irakaskuntzak, Mahavairokana Sutran eta Vajrasekhara Sutran oinarrituak daude. Budismo tantrikoa, argiztapenera daroaten meditazio prozesu eta errituetan zentratzen da. Shingonaren arabera, argiztapena, ez da bertara iristeko denbora luzea eman behar den urruneko errealitate bat, baizik eta gure jaiotzako eskubidea, benetako aukera bat gure bizitzan zehar. Benetako maisu baten laguntzarekin eta gorputzaren, hizketaren eta buruaren entrenamendu egoki batekin, ahalmen argiztatu hau aldarrika eta aska genezake gure eta besteen onerako.

Shingonean, Vairokana buda gauza guztietan dagoela esaten da. Shingonaren xedea, bakoitzaren izaera, Vairokanaren berbera izan zela ezagutzea da, meditazioaren eta errituzko praktiken bidez lortzen den xedea. Ezagutza hau, Shingonaren doktrina sekretua jasotzearen mende dago, eskolako maisuek euren hasiei aho bidez igorritakoa. Gorputzak zein hizketak eta buruak, prozesuan parte hartzen dute: gorputzak, deboziozko keinuen bidez (mudra) eta errituzko tresnen erabileraren bidez, hizketa, formula sakratuen bidez (mantra), eta burua meditazioaren bidez.

Badago ezberdintasun bat Shingon budismoa eta Tibeten mantentzen diren beste budismo tantriko eskolen artean, eta kaligrafiaren erabilera da, margozko irudikapenen ordez, Budaren irudiak euren mandalatan irudikatzeko. Siddham bezala ezagutzen den antzinako idazkera indiar bat erabiltzen da mantrak idazteko eta mandalak marrazteko.

Ikus, gainera
-------------

* Budismo
* Myō-ō
* Budismoa Japonian
* Soto Zen
* Rinzai Zen

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q550182
* Commonscat Multimedia: Shingon Buddhism

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4221991-7
* LCCN: sh85121478
* NDL: 00571028
* NKC: ph423589
* AAT: 300022004
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q550182
* Commonscat Multimedia: Shingon Buddhism
**Saginaw konderria** (ingelesez: *Saginaw County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Saginaw da. 2010eko zentsuaren arabera 200.169 biztanle zituen, Saginaw kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Saginaw konderriak 2.113,34 kilometro koadro ditu. Horietatik 41,06 ura dira. Beste 2.072,28 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 94,72 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 200.169 pertsonetatik 156.760 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 15.573 dira. 37.222 beltzak edo afroamerikarrak. 660 amerikar natiboak ziren eta 55 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.067 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 173 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.232 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q82505
* Commonscat Multimedia: Saginaw County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152413090
* LCCN: n50058693
* NARA: 10039725
* **Lekuak**
* OSM: 582247
* TGN: 2000992

 |

* Wd Datuak: Q82505
* Commonscat Multimedia: Saginaw County, Michigan
**Shoegaze** estiloa (jatorriz **Shoegazing**) rock alternatiboaren azpigeneroa da. Erresuma Batuan 1980 urtetan sortu zen baina bere arrakasta nagusia 1990 eta 1991. urtetan eman zen. Izena prentsan sortu zen: horrelako taldeen partaideek lurrari begira jotzeko ohitura zuten, publikoari begiratu gabe, eta hortik izena zeren eta ingelesez "zapateei tinko begiratzen" esan nahi baitu "shoegaze" hitzak. Musikaren ikuspuntutik gitarrek protagonismo handia zuten, zaratatsuak baina, halaber, melodiotsuak, efektu ugarirekin: flanger, reverb edo chorus. Talde hauek oso giro berezia sortzen zuten, ilun eta malenkoniatsu, non abestiak xuxurlatzen zituzten.

Eraginak
--------

Generoren lehengo taldeak, edo horrela aipatzen direnak, hauek dira: Cocteau Twins, The Jesus and Mary Chain, My Bloody Valentine, Spacemen eta Loop. Taldeek inspirazioa 60. urteetako beste generoetatik jaso zuten: garage rock, rock psikodeliko; garrantzi handia izan zuen zebait talde amerikarren eragina, Sonic Youth eta Dinosaur Jr esaterako. Eragin handia izan zuen, bestetik, My Bloody Valentine taldearen *Isn't Anything* albumak, bereziki abesti batek, "You Made Me Realise". Generoak izan zuen beste eraginak hauek izan ziren: The Velvet Underground, Siouxsie and the Banshees, Sonic Youth, Hüsker Dü, The Chameleons, The Cure, Galaxie 500, eta The Smiths.

Ondorengo urteak
----------------

2000ko hamarkadaren hasieran, blackgaze ere jaio zen, black metala eta shoegaze uztartzen zituen generoa; lerro horretan Alcest, Amesoeurs eta Deafheaven bezalako taldeak zeuden.

2010eko hamarkadaren hasieratik, talde berri eta gazteen bolada bat shoegaze estetikan inspiratu da: The Radio Dept, The Pains of Being Pure at Heart, A Place to Bury Strangers, No Age, The Big Pink, Vivian Girls, Bipolar Explorer, Spotlight Kid, Tamaryn, Amusement Parks on Fire, The Joy Formidable, The Away Days, Hitsujibungaku. Batzuek berpizte horri Nu gaze esaten diote.

Euskal Herrian Belako taldea dugu, 2011an sortua eta, nolabait, joera horretan aktiboa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:"Zer da Shoegaze?" bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q272167
* Commonscat Multimedia: Shoegazing

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2015002489

 |

* Wd Datuak: Q272167
* Commonscat Multimedia: Shoegazing
Horcajuelo de la Sierra, arkitektura tradizionala.
**Sierra del Rincón** edo **Sierra del Rincóneko Biosferaren Erreserba**, Madrilgo Erkidegoko udalerri mankomunitate baten izena da. Madrilgo probintziaren iparrekialdeko muturrean dago, Guadalajarako probintziarekin mugan, eta honako udalerri hauek osatzen dute: La Hiruela, Horcajuelo de la Sierra, Montejo de la Sierra, Prádena del Rincón eta Puebla de la Sierra.

Mankomunitate hau, udaletxeen eskumenak diren oinarrizko zerbitzu publikoetaz arduratzen da, eta udalerrien tamaina txikiagatik, hauei, euren kabuz ematea zail egiten zaielako. Honako zerbitzu hauek dira:

Argiteria publikoa, Osasuna, Udal hilerriak, Heziketa, kultura, kirolak, gazteria, emakumea eta gizarte zerbitzuak. Tokiko garapena eta kudeaketa turistikoa, Suteen aurkako zerbitzua, babes zibila eta kontzientzia objekzioa. Inguru naturalaren zabalkuntza, defentsa, esplotazioa eta kontserbazioa. Bide garbiketa, garraioa.

Mankomunitate hau osatzen duten udalerriak, abeltzaintza tradizio handikoak dira, gaur egun biztanleria urrikoak, baina bere baliabide natural eta kulturalen garrantzian oinarritutako aberastasun handiarekin.

Mankomunitatearen barnean, aipamen berezi bat merezi dute Cocinillas ibaiaren iturburua eta Montejoko pagadiak, 1974an, Interes Nazionaleko Toki Natural izendatua izan zena, eta Madrilgo Erkidegoko paisaiarek berezienetakotzat hartua.

Mankomunitatea osatzen duten udalerri guztiek dituzte arkitektura tradizionaleko adibideak, horietatik asko, berrabilduak eta turismorako probesteko ostatu bihurtuak izan direlarik. Landa turismoa, tokiko baliabide ekonomiko nagusienetako bat bihurtu da, azpiegitura eta hornitze turistiko ugari duelarik.

UNESCOk, MaB (Gizakia eta Biosfera Programa)ren Koordinakuntzaren Nazioarteko Kontseiluaren bidez, 2005eko ekainak 30ean, Sierra del Rincón, Biosferaren Erreserba bezala izendatu zuen. Izendapen honekin, Madrilgo erkidegoak, bere bigarren Biosferaren Erreserba lortu du.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Madrilgo probintziako mankomunitateak
* **(Gaztelaniaz)**Sierra del Rincóneko Biosferaren Erreserba

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2059944

 |

* Wd Datuak: Q2059944
Kinesina, mikrohodi batetara lotua
**Kinesinak** zelula barneko eta mikrohodien arteko garraio anterogradoaren artean aurkitzen diren proteina motore familia bat dira, mikrohodiak, zitohezurduraren zati direlarik.

Bere azterketa ahalbidetu duten teknikak
----------------------------------------

Tipikoki, mikrohodietan aberatsak diren zelula zatietan eta besikula garraio oso ordenatu eta sarriarekin aztertua izan da. Hau da, neuronetako axoietan, sarriago txipiroi erraldoian. Aztertzeko gehien erabili diren teknikak, honako hauek izan dira: soilik morfologikoak, ekorketa edo igortzeko mikroskopia elektronikoa kasu, biokimikoak, elektroforesia bezala, biofisikoak, tranpa optikoa bezala, fluoreszentzia edo entzima bidezko immunomarkatzea, eta genetikoak, domeinu proteikoen ezabatzea edo knockout animalien bidez.

Egitura molekularra
-------------------

Kinesina I, bi kate astuneko dimero bat da, kate astun horietako bakoitza, kate arin batekin lotuta dagoelarik, 380.000 Mauko masa molekularrarekin. Bi buru domeinuz, globo formakoak, erdiko zurtoin bat, eta bi isats domeinuz osatua dago, hauek ere globo formakoak, baina txikiagoak. Buru domeinuek, ATPasa aktibitatea du eta mikrohodiak lotzen ditu, eta isats domeinuak, garraiatu beharreko bexiken bikapa lipidikoa ezagutzen du, ziur aski, kate arinen bidez.

Funtzioa
--------

Kinesina gehienek, besikulen garraio anterogradoan parte hartzen dute, hau da, zelularen urruneneko zati edo neuritaranzko mugimendu bat suposatzen duela, mikrohodien mutur positiboraino, hauen gainean mugitzen direlarik. Aldiz, dineina izeneko beste proteina motore familia batek, bide berbera erabiltzen dute, baina besikulek, zelularen hurbileneko zatira garraiatzen dituzte, eta, beraz, bere garraioa atzeranzkoa da. Neuronetan, mikrohodien mutur positiboak, sinapsi terminaletaranzko norantzan daude.

Sailkapena
----------

Zelularen fisiologian duten betebeharraren arabera, honela banatzen dira kinesinak:

1. Motore zitosolikoak
	1. Kinesinak I
	2. Kinesinak II
2. Motore mitotikoak
	1. Kinesina BimC
	2. Kinesina Ncd

Ezberdintze hau, funtsezkoa da, zelularen zikloaren interfasean bexika garraioan parte hartzen badute ere, hau bezain garrantzitsua baita mitosian behar bezala funtzionatzea, non, mikrohodien mugimendua mesedetzen duten huso akromatikoa eratu eta, anafasean kromatida senideak banatzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15319390
* Commonscat Multimedia: Kinesin

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph121585

 |

* Wd Datuak: Q15319390
* Commonscat Multimedia: Kinesin
**Kinbundu** Angolako talde etnolinguistiko nagusietako bat, kinbundu hizkuntza bantuaz mintzo diren herriek osatua. Kinbundu taldeko herri nagusiak mbaka, ndongo eta mbondoak dira. Angola iparraldean bizi dira, Luanda inguruan, Dande eta Kwanza ibaien arteko lurraldean.

Historia
--------

XVI. mendean elkarren artean loturarik ez zuten herriek osatzen zuten kinbundu taldea, baina Kongoko erresumaren presioa zela eta, herri horietako baten legea onartu (ndongo leinuarena hain zuzen) eta haren mendean bateratu zituzten kinbundu herri guztiak. Portugaldarrek kinbundu herrien batasuna hautsi zuten, eta XVI. mendearen bukaeratik XVII. mendearen bukaerara gatazkak sorrarazi zituzten ndongo leinua osatzen zuten herrien artean. Leinu desberdineko kideen arteko ezkontzak eta portugaldarren nagusitasuna direla eta kinbundu taldean nabarmena da kultura desberdinen kutsua. 1970 inguruan Kinbundu taldea zen Angolako Nazio Askapenerako Mugimendua osatzen zuen talde nagusia. 1.970.000 kinbundu inguru dira gaur egun.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2017-05-19 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35891
* **Identifikadoreak**
* BNF: 119750920 (data)
* GND: 4612305-2
* LCCN: sh85072353
* SUDOC: 027782522
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q35891
**Siesikai gaztelua** (lituanieraz: *Siesikų pilis edo Siesikų dvaras*) Lituaniako Pizkundetar estiloko eraikina da. Siesikai aintziran dago, Vilniusko konderrian.

Historia
--------

Siesikairen ekialdean eraiki zen, bi kilometrotan, izen bereko aintzira ondoran. sobre la costa del lago Siesikai. Gortorlekuarekin batera, multzo berean, mihitegia, destilategia, langileentzako etxak eta beste dependentziak daude. Gazteluaren lehen jabea Gabrielius Daumantas-Siesickis aitoren seme lituaniarra izan zen, XVI. mendean. 1704an Armada suediarra eraso egin zuen eta gazteluari sua eman zion. Bigarren Mundu Gerra ondoren sobietarrek eskola bat jarri zuten eraikinan eta inguruko nekazarientzako bizileku izan zen.

Iruditegia
----------

* Gazteluaren dorrea.Gazteluaren dorrea.
* Gaztelua eta Siesikai aintzira.Gaztelua eta Siesikai aintzira.
* Gazteluaren egoera ez da ona.Gazteluaren egoera ez da ona.
* Gazteluaren inguruan beste dependentziak daude.Gazteluaren inguruan beste dependentziak daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q957072
* Commonscat Multimedia: Siesikai Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q957072
* Commonscat Multimedia: Siesikai Castle
**La Dama se Esconde** Donostiako bi lagunek osatutako pop taldea da. Nacho Goberna eta Ignacio Valenciak osatu zuten 1980ko hamarkadan.

Historia
--------

Agrimensor K pop iluna egiten zuen talde donostiarrean du jatorria La Dama Se Escondek. Hura desegin zenean, musikarekin jarraitzeko gogo handiena zuten bi lagunek, Goberna eta Valenciak, La Dama se Esconde eratu eta Madrilera joan ziren. 1985ean DRO eta GASA disketxe madrildarrek elkarrekin beraien talde berrienen bilduma-lan bat atera zuren, *La Única Alternativa* izenarekin, eta han bi kantu sartu zituzten donostiarrek. Kritikaren askoren arabera, kantu haiek izan ziren bildumako aipagarriena, eta ondoren disko propioak grabatu ahal izan zituzten.

GASA disketxe independientearekin iraupen ertaineko bat eta LP bat grabatu ondoren, Warner multinazionalarekin egin zuten kontratua. Etxe berriarekin egindako lehen diska, beraien historiako arrakasta handiena izan zen (*La tierra de los sueños*), baina 1990eko hamarkadan disko berriak atera arren, ez zuten oihartzun bera izan.

Nostalgikoen arabera, hasierako pop doinu intimista baina jostariak, ia umekoiak, dira taldearen marka eta seinalea, eta Warnerrekin egindako saioak (gitarra elektriko gehiago, eta baita dantzarako estiloa *Coge el viento-*n) naturaltasuna galtzea ekarri zuten.

Taldea desegin ondoren, Nacho Gobernak bi disko ekoitzi zituen bakarka (*Transparente* 2002an eta *Un Bosque de Té Verde* 2010ean).

Diskografia
-----------

* 1985 *Avestruces* (DRO/GASA)
* 1986 *Armarios y camas* (DRO/GASA)
* 1988 *La tierra de los sueños* (Warner)
* 1989 *Coge el viento* (Warner)
* 1990 *Lejos del puerto* (Warner)
* 1992 *De colores, tu color* (Warner)
* 1993 *Hoy* (Warner)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Orts, Antonio.  (2013-09-14). «Las Canciones Perdidas: La Dama Se Esconde» *Las Canciones Perdidas* (Noiz kontsultatua: 2018-02-12).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Nacho Goberna» *Lecturas Sumergidas* 2013-02-07 (Noiz kontsultatua: 2018-02-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5963167

 |

* Wd Datuak: Q5963167
Matematikan, **koefizientea** zenbaki edo parametro bat da, monomio edo polinomio batean aldagai bat edo aldagai horren berretura biderkatzen duena. Koefizienteak konstanteak izan ohi dira. Adibidez, 9*x*2 adierazpenean, *x*2 -ren koefizientea 9 da.

Koefizienteak biderkatzen duen objektua aldagai bat, bektore bat, funtzio bat, etab. Batzuetan, objektuak eta koefizienteak modu berean ordenatuta daude, honela:

{\displaystyle a\_{1}x\_{1}+a\_{2}x\_{2}+a\_{3}x\_{3}+\cdots }
non *a**n* *x**n* aldagaiaren koefizientea den *n* = 1, 2, 3, … bakoitzeko.

*P*(*x*) polinomioan , *x**k*-ren koefizientea *k*-ren arabera ordena daiteke, adibidez:

{\displaystyle P(x)=a\_{k}x^{k}+\cdots +a\_{1}x^{1}+a\_{0}.}
*k* balio handienerako, non *a**k* ≠ 0, *a**k*-ri *P*-ren **koefiziente nagusia** deritzo. Beraz, adibidez, honako polinomioaren koefiziente nagusia:

{\displaystyle \,4x^{5}+x^{3}+2x^{2}}
4 da.

Matematikaren zenbait koefiziente garrantzitsu koefiziente binomialak dira, binomioaren teoreman agertzen direnak. Horiek kalkula daitezke, neurri batean, Pascalen hirukia erabiliz.

Aljebra lineala
---------------

Aljebra linealean, matrize baten errenkada baten **koefiziente nagusia** haren lehenengo sarrera ez nulua da. Hots, adibidez, emanda:

{\displaystyle M={\begin{pmatrix}1&2&0&6\\0&2&9&4\\0&0&0&4\\0&0&0&0\end{pmatrix}}.}
Lehenengo errenkadaren koefiziente nagusia 1 da; 2 bigarren errenkadaren koefiziente nagusia da; 4 hirugarren errenkadarena, eta azken errenkadak ez dauka koefiziente bat ere ez.

Oinarrizko aljebran askotan koefizienteak konstanteak direla esan arren, orokorragoan aldagaiak izaten dira. Esaterako, {\displaystyle (x\_{1},x\_{2},...x\_{n})} *v* bektore (fisika) baten koordenatuak, {\displaystyle \lbrace e\_{1},e\_{2},...e\_{n}\rbrace } oinarria duen bektore espazio batean, oinarriaren bektoreen koefizienteak dira ondoko adierazpenean

{\displaystyle v=x\_{1}e\_{1}+x\_{2}e\_{2}+...x\_{n}e\_{n}.}

Ikus, gainera
-------------

* Polinomioaren maila

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q50700

 |

* Wd Datuak: Q50700
Barruko irudia.
**Krudttårnet** ("Bolborazko dorrea") Danimarkako Frederikshavn hirian dagoen antzinako bolborategia da. Eraikina 1686 eta 1690 artean altxatu zen. Gotorleku baten atala zen eta leku estrategikoan kokatuta zegoen.

Historia
--------

Dorrea Frederikshavn babesten zuen Fladstrand gotorlekuaren partea zen. Estrategikoki kokatuta zegoen Jutlandia penintsula kontrolatzeko. Muino baten gainean kokatuta ingurua erasotzen zuten itsasontzein kainoien jaurtigaiek ezin zuten hirira jo.

Gotorleku honek gerra desberdinetan ezinbesteko papera jokatu zuen, esaterako Iparraldeko Gerra Handian eta Txalupa Kainoidunen Gerran. Merkataritzaren ikuspuntutik gotorlekuak Danimarka, Norvegia eta Suedia arteko trafikoa kontrolatzen zuen.

Egungo dorrea jatorrizko gotorlekuaren azken zatia da. Okupatzen duen espazioa, bestetik, ez da jatorrizkoa: 1974an,
Frederikshavnen ontziola zabaldu behar zela eta, 270 metro mugitu behar izan zen. Publikoari 1976ko abuztuaren 5ean ireki zitzaion, orduan Militar Museo gisa, Bansboko Museoarekin lotuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Krudttårnets

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)** Krudttårnet historia.
* **(Danieraz)** Krudttårneten historia Bangsboren Museoan.
* **(Danieraz)** Krudttårnet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6439193
* Commonscat Multimedia: Krudttårnet (Frederikshavn)

---

* **Ondare historikoa**
* FBB: 21213234

 |

* Wd Datuak: Q6439193
* Commonscat Multimedia: Krudttårnet (Frederikshavn)
"Rêveries – Passions"
***Sinfonia fantastikoa*** (ofizialki frantsesez: *Symphonie fantastique: Épisode de la vie d'un artiste ... en cinq parties*) deritzona, Hector Berlioz musikari eta konposatzaile frantziarrak 1830ean idatzitako musika-lana da. Egilea, musika-lan hau idazteko Henrietta Constance Smithson aktoresan shakespeartarrean inspiratu zen, honetaz erabat maiteminduta zegoelarik. Musika-lan hau musika programatikoaren adibide argi eta eder bat da. Musika-lan hau, bost mugimendutan banatuta dago:

1. Ametsak eta pasioak
2. Dantzaldi bat
3. Eszena zelaian
4. Urkamendirako martxa
5. Akelarre gau bateko ametsa

Sinfoniaren istorioa
--------------------

Sinfoniak, xehetasunez beteriko istorio bat kontatzen du. Arrazoi honegatik, musika programatikoaren adibide hoberenetako bat dela esaten da, beharbada, azpigenero honetako lehenengokoetakoa ere bada. Istorioa honako hau da:

Etsitako musikari gazte batek, bere burua opioarekin pozoitu du, eta, amets luze batean amesgaizto eta ikuskariak izaten ditu, bere maitearen ideia behin eta berriz burura datorkiolarik. Iraganeko poz eta tristeziak gogoratzen ditu, bere maitea bere bizitzan agertu aurretik, eta ondoren, bere neska bere bizitzan agertu ondoren, bihurtu zen jeloskorra, erlijioaren kontsolamendu bakarra zuelarik.

Bigarren mugimenduak, dantzaldi baten musika gogorarazten du, non, dantzaren birekin, berriz bere maitea ikusten duen.

Hirugarren mugimendua, oso zaila izan zen Berliozentzat. Zelaian, bi artzainek melodia bat jotzen dute euren txirulekin euren behiei deitzeko. Dena lasaitasuna da bere maitea berriz agertzen den arte, heroiagan, egonezina sorraraziz. Beste artzainak bere txirula jotzen du, baina oraingoan ez dago erantzunik. Une horretan, eguzkia sartu egiten da, urrun jo duen trumoi batekin batera. Ondoren, eszenan isiltasuna nagusi da

Urkamendirako martxa, gau bakar batean idatzia izan zen, Maitearen hilketaren ametsa dakar, heroia, horregatik, heriotza zigorrera kondenatzen dutelarik. Martxak, bere pauso erregularrarekin ditu bere une basatienak, segizioak, heroiaren heriotza ikusteko biltzen den jendetza artean tokia egiten ari den bitartean. Maitea, aizkora heroiaren leporantz jaisten ari den unean agertzen da.

Azken mugimendua, akelarre bat da, deabruzko ospakizun baten orgia basati bat. Maitearen irudiak, orain, iseka bizi bat dirudi. Hil kanpaiak, azken judizioaren *Dies Irae* ereserkiaren gainetik entzuten dira, eta dantzarekin nahasten dira. Mugimendu honetako hil kanpaien musika Wendy Carlosek erabili zuen *A Clockwork Orange* eta *The Shining* filmen soinu bandetan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q462313
* Commonscat Multimedia: Symphonie fantastique

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 22145304740878610345
* BNF: 13908482b (data)
* GND: 300019416
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q462313
* Commonscat Multimedia: Symphonie fantastique
**Korinto** (grezieraz Κόρινθος, *Kórinthos*) Greziako hiria da, Peloponesoko penintsulan kokatua eta Korintia prefekturaren hiriburua dena.

Oparotasun handia izan zuen antzinaro klasikotik, eta bertan dago Apolo jainkoari eskainitako tenplurik garrantzitsuenetako bat, pieza bakarrean eginiko eta harkaitzean bertan landutako zutabeak dituena, oso ez ohikoa eraikin dorikoen artean.

Kokapena
--------

Korintoko istmoan dago, 6 kilometro inguruko zabalera duena eta Peloponesoko penintsula Grezia kontinentalarekin lotzen duena, Atenasetik 78 kilometro inguru mendebaldera eta Akrokorinto mendiaren magalean. 2001eko erroldaren arabera Peloponesoko bigarren hiririk populatuena da 300.000 biztanlerekin.

Istmo honetan eraki zen Korintoko kanala (1881-1893) Mediterraneo itsasoaren iparraldea eta Egeo itsasoaren arteko komunikabide bezala erabiltzen dena. Kanal hau jada erromatarrek pentsatu zuten Peloponeso inguratzeak suposatzen zituen 600 kilometroak aurrezteko, baina lan hau ezin izan zen XIX. menderarte aurrera eraman. Bere porturik garrantzitsuena Lekeo da, Korintoko golkoan, Ioniar itsasora irteera ematen duena, eta, honen bidez, Adriatiko itsasora.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *147. araua: Antzinateko hirien euskarazko izenak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q103011
* Commonscat Multimedia: Corinth

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130123345
* BNF: 11981475r (data)
* GND: 4032477-1
* LCCN: n82093760
* NKC: ge192278
* SUDOC: 02786409X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q103011
* Commonscat Multimedia: Corinth
**Korn** (**KoЯn** ere idatzia) nu metaleko musika taldea da, Kalifornian 1993an sortua, L.A.P.D. taldea desegin ondoren. Egungo taldekideak hauek dira: Jonathan Davis, James "Munky" Shaffer, Reginald "Fieldy" Arvizu, eta Ray Luzier. Musikari ugarirekin aritu dira elkarlanean, besteak beste Deftonesko Chino Moreno, Ice Cube, Marilyn Manson, Limp Bizkiteko Fred Durst, The Pharcydeko Tre Hardson, eta Nas.

Sortu eta urte horretan bertan, lehenengo demoa plazaratu zuten, *Neidermeyer's Mind*. Lehenengo estudio-albuma, *Korn*, 1994an atera zuten. Arrakasta *Follow The Leader* izeneko hirugarren diskoarekin iritsi zitzaien, 1998an. Guztira, taldeak 35 milioi disko baino gehiago saldu ditu mundu osoan. Grammy sarietarako 6 aldiz izendatu dituzte, eta bitan irabazi.

Nu metaltzat hartu zen lehendabiziko taldea da hau. Horretaz gain, heavy metal, metal alternatibo, post grunge, rap metal, thrash metal, thrash rap eta pimp rock bezala sailkatu dira. Letretan, oinazea eta alienazioa dira gai nagusiak, eta ez heavy metalaren ohiko gaiak.

Diskografia
-----------

Estudio albumak

* *Korn* (1994)
* *Life Is Peachy* (1996)
* *Follow The Leader* (1998)
* *Issues* (1999)
* *Untouchables* (2002)
* *Take a Look in the Mirror* (2003)
* *See You on the Other Side* (2005)
* Izenik gabea (2007)
* *Korn III: Remember Who You Are*  (2010)
* *The Path of Totality* (2011)
* *The Paradigm Shift* (2013)
* *The Serenity of Suffering* (2016)
* *The Nothing* (2019)
* *Requiem* (2022)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q80304
* Commonscat Multimedia: Korn

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127461144
* ISNI: 0000 0001 2316 1526
* BNF: 13977239v (data)
* GND: 10309553-6
* LCCN: no98113948
* NKC: xx0014753
* SUDOC: 078612756
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: korn

 |

* Wd Datuak: Q80304
* Commonscat Multimedia: Korn
***Kristo eta emakume adulterogilea*** (ingelesez *The Woman taken in Adultery*) Rembrandt margolari herbeheretarrak 1644an egindako olioa oholaren gaineko margolan ospetsua da. Margolan hau Londresko National Galleryn erakusten da.

Ikonografia
-----------

Rembrandtek margolan honetan Joanen Ebanjelioan azaldutako gertaera jasotzen da (7:53-8:11). Ebanjelio horretan Jesusek emakume adulterogile bat defenditu zuen eskriben eta fariseuen aurrean. Legearen arabera adulterogilea harrikatua hil egin behar zen.

Azterketa
---------

Margolan honetan iluntasuna nagusia da. Hemen Rembrandtek argi-ilunen teknika erabiltzen du. Inguruaren ezaugarria handitasuna eta luxua da. Hori adierazteko margolan erdian baino gehiagoan ez da pertsonarik ikusten. Pertsonak beheko aldean bi maila desberdinetan agertzen dira. Guztien artean Jesus handiena da eta zahar baten azalpenak entzuten ari da. Emakumea, aldiz, belaunikatuta dago, lurrari begira. Jesus eta emakumearen inguruan argia bildu egiten da; gainontzekoak iluntasunean gelditzen dira.

Margolan honek Rembrandten 1630 hamarkado lanen ezaugarri nagusiak biltzen ditu nahiz eta 1644koa izan: zehaztasunak, argiaren erabilera, irudien tamainak...

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)**: Margolanaren fitxa National Galleryn.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q570163
* Commonscat Multimedia: Christ and the Woman Taken in Adultery (Rembrandt)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q570163
* Commonscat Multimedia: Christ and the Woman Taken in Adultery (Rembrandt)