Categoría:Mujeres
**Ynes Enriquetta Julietta Mexia**, ezagunagoa **Ynes Mexia** izenez (Washington, AEB, 1870eko maiatzaren 24a – Berkley, AEB, 1938ko uztailaren 12a) Mexiko-Estatu Batuetako botanikari ezaguna izan zen Mexikoko eta Hego Amerikako landareen espezimen berrien bildumarengatik. Compositae familiako genero berri bat identifikatu eta sailkatu zuen, eta bere garaiko espezimenak biltzen zituen ikertzaile kontsumituena izan zen, beste edozein espezie baino gehiago bidaiatuz eta identifikatuz.

**Biografia**
-------------

Bizitza eta hezkuntza
---------------------

Ynes Mexia jatorriz Georgetownekoa zen, Washington Hiri eremuan. 1870eko maiatzaren 24an jaio zen, Enrique Antonio Mexia diplomatiko mexikarraren alaba, 1873an Sarah Wilmer amarengandik banandu zena.

Haurtzaroaren zati handi bat Texasko Limestone County-n eman zuen. Filadelfiako eta Kaliforniako Ontarioko eskola pribatuetara joan zen; eta Saint Joseph College-n, Maryland-en. Bigarren hezkuntza, 15 urterekin, Saint Joseph's Academy-n hasi zen, Emmitsburg-en (Maryland); Bertan amaitu ondoren, Mexiko Hirira joan zen bizitzera, non familia hamarkada batez hacienda batean bizi izan zen; eta bere aita zaindu zuen, 1896an hil zena.   Herman de Laue, espainiar-alemaniar enpresaburu batekin ezkondu zen 1897an; baina ezkontza laburra izan zen, 1904an hil baitzen.   Bere bigarren ezkontza D. Augustin Reygadosekin izan zen. Augustin Reygados, bera baino 16 urte gazteagoa, baina bigarren ezkontza horretan ere laburra izan zen. Hegazti-negozioa gaizki kudeatu zuen San Frantziskon tratamendu medikoa jasotzen zuen bitartean, eta ondorioz dibortziatu egin zen 1908an.   Dibortziatu ostean, gizarte-langile gisa hasi zuen San Frantzisko inguruan.

1921ean, Kaliforniako Unibertsitatean (Berkeley) matrikulatu zen, Sierra Clubekin egindako bidaiek bultzatuta. Han, botanika-eskolak ematen ziren, eta landa-eremurako interesa piztu zitzaion. Ez zuen inoiz gradu akademikorik izan. [2][6] Mexikora egindako bilketa-bidaia batean gaixotu ondoren, birikako minbiziaz hil zen Berkeleyn, 1938ko uztailaren 12an, .

Ibilbidea eta ondarea
---------------------

1925ean, Mexiak 55 urte zituela ekin zion bere ibilbideari, Mexikoko mendebaldera bidaiatuz, Roxanna Stinchfield Ferrisen babespean. Ferris Stanford Unibertsitateko Herbarioa 'sendatzen' laguntzen zuen botanikaria zen. Mexiak istripua izan zuen, mendi-hegal batetik erori eta lesionatu egin zen, eta bidaia geldiarazi zuen. 500 espezimen batuta zituzten, hainbat espezie berri barne. Taxonomia ibilaldi horretan aurkitu zuten lehen espezieak, *Mimosa mexiae,* bere izena du.  Hurrengo hamabi urteetan, Bolivia, Argentina, Txile, Mount McKinley (1928), Brasil (1929), Ekuador (1934), Peru, Magallanes itsasartea (1935), eta Mexiko hego-mendebaldea (1937an) bisitatu zituen. Zazpi lagin-sorta ezberdin batu zituen. *Mexianthus* genero berria aurkitu zuen eta espezie berri asko, 

150.000 espezimen batu zituen: likenak eta fanerogamoak tarteko. [4][2][5]

Mexikoko mendebalderako bidaian, 33.000 espezimen batu zituen,[2], 50 espezie berri barne.  Ekuadorren, Mexiak Nekazaritza Ministerioko Industria eta Landareen Esplorazio Bulegoarekin lan egin zuen.  Han, argizarizko ahurra, kina eta lurrari lotzen zitzaizkion belarrak bilatu zituen.  Mexia, Amazonas ibaian barna Andeetako mendikateko iturrietaraino joan zen kanoa batean gidari batekin eta beste hiru esploratzailerekin.  Hiru hilabete eman zituen Amazonasko Araguarunas talde indigenarekin bizitzen.  Ibilaldi horiek guztiak finantzatzeko, ale bereziak saldu zitzaizkien bildumazaleei eta erakundeei.  , Mexiak izendatutako *Mexianthus* konposatuen generoa da.  Bidaia horietako espezimenen laginak Harvard Unibertsitateko Gray Herbarioan eta Chicagoko Historia Naturaleko Field Museoan gordetzen dira.  Mexia espedizio botanikoen munduan zuen esperientziagatik eta ezagutzagatik gogoratzen dute, baita baldintza gogorrenetan erresistentziarako zuen gaitasunagatik,[4], eta oldarkortasunagatik eta izaera bihurri, baina eskuzabalagatik ere.  Bere lan zorrotza, zaindua eta biltzaile gisa zituen trebetasunak goraipatzen zituen.

Argitalpen batzuk
-----------------

### Liburuak

* *Botanical Trails in Old Mexico* (1929)

* *Brazilian ferns collected by Ynes Mexia*. Con Edwin Bingham Copeland. Editor University Press (1932)

* *Three Thousand Miles up the Amazon* (1933)

* *Mrs. Ynes Mexiás Route in Ecuador, 1934-1935* (1936)

* *Camping on the Equator* (1937)

Ohoreak
-------

### Eponimia

Espezieak

2

Txantiloi:Botánico

Erreferentziak
--------------

* «Ynes Mexia». Índice Internacional de Nombres de las Plantas (IPNI). Real Jardín Botánico de Kew, Herbario de la Universidad de Harvard y Herbario nacional Australiano (eds.).

Erreferentziak

1. ↑   Newton, David E..  (2007). *Latinos in Science, Math, and Professions. A to Z of Latino Americans. Facts on File library of American history.*  Infobase Publishing, 274 or. ISBN 1438107862, 9781438107868..
2. 1 2 3  Ogilvie & Harvey 2000, 889-890 orr. .
3. 1 2 3  McLoone 1997, 23-30 orr. .
4. 1 2  Yount 1999, 150-151 orr. .
5. 1 2 3 4 5  Petrusso 1999, 391-392 orr. .
6. ↑   «Today in Science History» *Today in Sci* enero de 2013.
7. 1 2   «Index of Botanists» *HUH.Harvard* 29 de mayo de 2009.
8. ↑  Oakes 2002, 252-253 orr. .
9. 1 2  Mongillo 2001, 179-180 orr. .
10. 1 2  Bailey 1994, 248-249 orr. .
11. ↑  *Ynes Mexia Photographs* California Academy of Sciences Special Collections

2

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Ynes Mexia» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikispezieetan** bada informazioa gehiago, gai hau dela eta: ***Ynes Mexia*** |

* Colecciones botánicas de la autora Txantiloi:Inglés - en The University and Jepson Herbaria
* Guía de papeles de Ynés Mexía Txantiloi:Inglés - en The Bancroft Library
* Control de autoría por el Library of Congress Control Number: LCCN 97023190
* Control de autoría: VIAF= su ubicación 68533514
* Tutoría para Escuelas medias de su biografía Txantiloi:Inglés - en Docstoc
* Descripción biográfica de la autora Txantiloi:Inglés - en Babylon
* Presencia de la autora Txantiloi:Inglés - en Facebook

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 

	+ **Wikimedia proiektuak**
	+ Wd Datuak: Q2600470
	+ Commonscat Multimedia: Ynes Mexia
	+ Wikispecies Espezieak: Ynes Mexia

---

	+ **Identifikadoreak**
	+ WorldCat
	+ VIAF: 68533514
	+ ISNI: 0000 0000 4199 3492
	+ GND: 1267954000
	+ LCCN: no97023190
	+ SNAC: w6jw8nk8
	+ IPNI: 6405-1
	+ **Hiztegiak eta entziklopediak**
	+ Britannica: url
 |
* Wd Datuak: Q2600470
* Commonscat Multimedia: Ynes Mexia
* Wikispecies Espezieak: Ynes Mexia

[[Kategoria:1870} jaiotzak]][[Kategoria:1938} heriotzak]]
Categoría:Mujeres
Categoría:Nacidos en 1870
Categoría:Fallecidos en 1938