recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
A geziak isuria markatzen du, albo batean etzanda dagoen paziente batengan.
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Pleurako isuria** gehiegizko likidoaren presentzia da pleurako barrunbean baitan, kasu batzuetan arnasestua edota mina ere eraginez.

Motak
-----

* Likido serosoa: **Hidrotorax**.
* Odola: **Hemotorax**.
* Likido esnetsua edo lipidikoa: **Kilotorax**.
* Zornea: Piotorax edo **empiema**.

Diagnostikoa
------------

Torakozentesiaren bidez egin behar da, hau da likido atera eta aztertuz.

Azterketa biokimikoa
--------------------

Proteinak eta LDH bai pleurako likidoan (Prot-p eta LDH-p) bai odolean (Prot-s eta LDH-s) aztertzean bi aukera topa dezakegu: Exudatua edo transudatua.

### Exudatua

Hiru irizpide hauetatik bat gutxienez bete behar du:

* + LDH-p >200.
	+ Prot-p/prot-s >0.5.
	+ LDH-p/LDH-s >0.6.

Tuberkulosia, Minbizia eta Neumonia dagoenean agertzen da.

### Transudatua

Aurreko irizpideak betetzen ez dituenean. Bihotz-gutxiegitasun eta Biriketako Tronboenbolismoan ikusten da.

Tratamendua
-----------

Jatorrizko gaixotasuna tratatzeaz gain, askotan pleurarako hodiak ipini behar dira likido guztia atera arte. Isuria berriro ez sortzeko, paziente batzuei pleurodesia egiten diete, pleuraren bi mintz itsastearen bidez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1334541
* Commonscat Multimedia: Pleural effusion

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* ICPC-2: R82
* MedlinePlus: 000086
* eMedicine: 299959
* MeSH: D010996

 |

* Wd Datuak: Q1334541
* Commonscat Multimedia: Pleural effusion
**Friesland mendia** (gaztelaniaz: *Monte Barnard*) Livingston uhartearen mendirik altuena da, Hego Shetlandak uhartedian. *False Bay*-ren ipar-ekialdetik bost kilometro ingurura Tangra mendietan dago.

Mendia 1820. urteaz geroztik itsas txakurren ehiztarien ezaguna zen. XIX. mendearen erdialdean, Barnard Peak izena, James Weddell-ek 370 metroko altuera duen Needle Peak mendirako erabili zuen izena, gaizki transferitu zitzaion. 1959tik (Britainia Handia) eta 1960tik (AEB), ingelera-hiztun munduan jatorrizko izena darama, Txilen eta Argentinan *Monte Barnard* izenarekin mantentzen den bitartean.

Lehen igoera Francesc Sàbat eta Jorge Enrique mendizale kataluniarrek 1991ko abenduaren 30ean lortu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  John Stewart: *Mount Friesland*.
2. ↑  Lluís Reales: *Dos geólogos catalanes coronan un 1.800 en la Antártida*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8527810
* Commonscat Multimedia: Mount Friesland

---

 |

* Wd Datuak: Q8527810
* Commonscat Multimedia: Mount Friesland
**Grande ibaia** Coquimbo eskualdean Andeen mendilerrotik Hurtado ibaiarekin bat egiten duen tokiraino doan ibai bat da, non Limari ibaiari bizia ematen dion.

ibilbidea
---------

El Grande La Laguna mugako pasabidearen magalen artean jaiotzen da eta mendilerroaren mendebaldeko alde garrantzitsu bat drainatzen du. 115 km inguru egiten du Ipar-mendebalderantz. Iparraldean Monte Patria hiriarekin eta Carén eta Tulahuén hiriekin egiten du muga.

Bere ibilbidean Tascadero eta Torcas ibaiak ezkerrean eta Mostazal, Rapel eta Ponio (edo Campanario) ibaiak eskuinean jasotzen ditu. Mostazal ibaiak goi mendilerroa drainatzen du. Erdiko fasean, dagoeneko La Paloma urtegiko uholde-eremuan, Guatulame ibaia jasotzen du, hegoaldetik iritsi eta bere ibaiadar garrantzitsuena dena. Urtegiaren ondoren, Ipar-mendebalderantz jarraitzen du Hurtado ibaiarekin bat egin arte, Limarí ibaiaren iturburua dena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58454631
* Commonscat Multimedia: Grande River (Limarí)

---

* **Lekuak**
* OSM: 9911201

 |

* Wd Datuak: Q58454631
* Commonscat Multimedia: Grande River (Limarí)
**Powysko Erresuma** Galesko erresuma izan zen, oinordekotzazko monarkian oinarritua. Mendebaldeko Erromatar Inperioaren erorrerarekin sortu zen gaurko Galesen. Ordovikoen eta Cornoviien lurretan sortua euren hedapena Kanbriar Mendietatik Ingalaterrako West Midlandseraino hedatzen ziren. Severn eta Tern ibaien bailarak ziren zentruan eta askotan *Powysko Paradisua* izena eman zio. Ziurrenik izena latinezko *pagus*etik dator, hau da, *landa eremua*, baina baliteke ere *pagan* hitzetik etortzea. Erromatarren garaian lur hau Erromako probintzia bat izan zen, Viroconium Cornoviorum hiruburuarekin (gaur egungo Wroxeter, Britainiako laugarren hiririk handiena garai hartan.

1160. urtean bi zatitan banatu zen. Hegoaldekoak Powys Wenwynwyn izena hartu zuen eta iparraldekoak Powys Fadog.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q769782
* Commonscat Multimedia: Kingdom of Powys

---

 |

* Wd Datuak: Q769782
* Commonscat Multimedia: Kingdom of Powys
**Green konderria** (ingelesez: *Green County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Greensburg da. 2010eko zentsuaren arabera 11.258 biztanle zituen, Green kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Green konderriak 747,96 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,14 ura dira. Beste 740,83 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,05 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 11.258 pertsonetatik 10.850 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 159 dira. 222 beltzak edo afroamerikarrak. 34 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 17 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 121 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486087
* Commonscat Multimedia: Green County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143053523
* LCCN: n79055841
* NARA: 10038912
* **Lekuak**
* OSM: 1846527
* TGN: 2000794

 |

* Wd Datuak: Q486087
* Commonscat Multimedia: Green County, Kentucky
**Grijalva** (gaztelaniaz: *Río Grijalva*, Juan de Grijalvaren omenez) edo **Mezcalapa** Erdialdeko Amerikako ibaia da, Guatemalan sortu eta Mexiko hego-ekialdea zeharkatzen duena. 600 kilometro luze da, eta 57.958 kilometro koadroko eremua drainatzen du (Usumacinta kontuan hartu gabe), %90 Mexikon. Ahoa Mexikoko golkoan du.

Geografia
---------

Grijalva ibaiak Guatemalako Cuchumatanes mendilerroan du iturburua; Mexikoko Chiapas estatuan sarturik, Tuxtla Gutiérrez hiria inguratzen du. Beherago, Chiapas eta Tabascoren arteko muga egiten du eta, azken estatu horretan barneraturik, Villahermosatik igarotzen da. Itsasoratu aurretik Usumacintarekin bat egiten du. Mexikoko golkora isurtzen da, Frontera herriaren ondoan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Gestión integrada de crecientes. México: Río Grijalva.*  floodmanagement.info (Noiz kontsultatua: 2017-11-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27035
* Commonscat Multimedia: Grijalva River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144268289
* LCCN: sh85057350
* SUDOC: 176725504
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 5273151

 |

* Wd Datuak: Q27035
* Commonscat Multimedia: Grijalva River
**Guillaume Van Strydonck** (Namsos, 1861eko abenduaren 10a - Saint-Gilles, 1937ko uztailaren 2a) belgikar margolaria izan zen. Hasieran errealista izan zen, baina gero inpresionismora jo zuen .

Biografia
---------

Norvegian jaio zen, bere aita Belgikako enpresa batean lan egiten zuen han, baina txikitan handik joan zen. Hamabi urte zituela, Edouard Agneessensen marrazketa ikasgaiak hartzen hasi zen. 1876an hasita, Académie Royale des Beaux-Arts-en matrikulatu zen, non Jean-François Portaelsen eskutik ikasi zuen. Geroago, Jean-Léon Gérômerekin ikasi zuen Parisko École nationale supérieure des beaux-arts-en. 

1883an, *Les XX* talde sezesionistaren sortzaileetako bat izan zen. Garai horretan bere margo-estiloa kolorean eta argiaren erabileran aldarte iragankorrak adierazteko gehiago oinarritzen hasi zen eta luminismoa deitua izan zen estilo baten sortzaileetariko bat da. 1884an, Prix Godecharle saria eman zioten.

Oso gustuko zuen bidaiatzea. 1886an, Floridara bidaia bat egin zuen eta Indian bizi izan zen 1891tik 1896ra. Belgikara itzuli zenean, Weert-en kokatu zen, Eskalda ibaian, eta Belgikako landa eremua gai nagusi bihurtu zen. Errege Akademian irakasle izan zen 1900etik 1931ra.

Aukeratutako margolanak
-----------------------

* Lorategi ZaharraLorategi Zaharra
* SiestaSiesta
* Twilight (Tenisaren ondoren)Twilight (Tenisaren ondoren)
* Ispiludun emakume gaztearen erretratuaIspiludun emakume gaztearen erretratua
* Ibaiaren ErtzaIbaiaren Ertza

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  The Strand Magazine, Vol.32 @ Google Books

Bibliografia
------------

* Peter H. Feist et al.: *Het Impressionisme*, Taschen, Munich, 2010.ISBN 978-3-83652-290-8
* Constantin Ekonomidès: *Guillaume van Strydonck, de reizen van de impressionistische schilder*, Pandora, 2002ISBN 978-90-532-5194-2

Kanpo estekak
-------------

* Arcadja Auctions: Van Strydonck-en koadro gehiago
* *Guillaume van Strydonck, les voyages du peintre impressionniste* @ Art Memoires (2002ko maiatza)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2868321
* Commonscat Multimedia: Guillaume Van Strydonck

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3402530
* ISNI: 0000 0000 6679 8140
* BNF: 14579636v (data)
* GND: 124333095
* LCCN: nr2002036355
* SUDOC: 069382352
* ULAN: 500059985
* RKD: 101646

 |

* Wd Datuak: Q2868321
* Commonscat Multimedia: Guillaume Van Strydonck
Portunusen Tenplua, Foro Boarioan.
**Portunusen Tenplua**, K.a. I. mendean Erroman bertan eraikitako tenplu erromatar bat da. Foro Boarioan dago.

Deskribapena
------------

Portunusen tenplua, Ostia portu inguruan zegoen, Emiliano zubitik gertu, K.a. 80-K.a. 70 inguruan eraiki zelarik. Lau zutabe ditu aurrealdean, eta zazpina albo bakoitzean. Tenplua, prostilo, tetrastilo eta sasiperipteroa da. Zutabeen ordena, joniarra da, 8 metro inguruko altuera dutenak, zutabeak, iztukuarekin estalita daudelarik, horrela, amaitze lirain eta finagoa emateko. Frontoia, asko irtetzen dena, eta taulamendua, lauak dira. Tenplura, aurrealdean duen harmailadi batetatik sartzen da. Tradizionalki, Fortuna Viril delakoari eskeinitako tenplutzat hartu izan da, baina gaur egun, Portunusi eskeinia izan zela uste da, ibai portuko jainko babeslea.

Tenpluaren atzealdea
Tenplu hau, egundaino, hain modu bikainean kontserbatu izanaren zergatia, IX. mendean, Santa Maria Egyziacaren omenezko eliza bihurtu zelako da, emagalduen patroiarena, barnean leihoren batzuk ireki eta ez askoz gehiago. Beranduago, XVI. mendean, eraikina, armeniar fraide ordena baten jabetzakoa izatera pasa zen, ordena honek, erreformaren batzuk eginez, baina eraikinari askorik eragin gabe, bere harresien aurka, zenbait eraikin eraikiz (ikus argazkia), Mussoliniren erregimen faxistan behera bota zirenak, XX. mendeko 1930eko hamarkadan alegia.

Santa Maria Egiziaca Giovanni Battista Piranesiren grabatu baten arabera.
Gertu, 100 metro ingurura, Bocca della Veritá deritzona dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q849241
* Commonscat Multimedia: Temple of Portunus, Rome

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316594771
* GND: 4396936-7
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 22924

 |

* Wd Datuak: Q849241
* Commonscat Multimedia: Temple of Portunus, Rome
**Gondolin** (quenyazko *Ondolinde* hitzetik, "harrizko kantua" esan nahi duena, eta sindarinezko *Gond-dolen* hitzetik datorrena eta "harkaitz ezkutua" esan nahi duena) Erdialdeko Lurraldean girotuta dauden Tolkienen istorioetan agertzen den fikziozko hiri bat da. Eguzkiaren Lehen Aroko elfo noldorren hiri sekretu bat izan zen, Turgonek Inguruko Mendietan sortua, Beleriand iparraldean.

Gondolingo zazpi ateak Zurezkoa, Harrizkoa, Brontzezkoa, Burni forjatuzkoa, Zilarrezkoa, Urrezkoa eta Altzairuzko Ate Handia ziren. Bakoitzak bere kapitain eta guardia propioa zituen.

Historia
--------

Gondolin Erdialdeko Lurraldeko noldor hiririk ospetsu eta ederrena zen. Turgonek ezkutuan eraiki zuen Ulmo valarraren laguntzarekin, hiria bedeinkatu eta babesa eman ziona. Esaten zenez, Gondolin hain hiri ederra zen Tirionen antzekoa zela, Amaneko Noldorren hiria, Turgonek inspirazio iturri bezala hartu zuena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1154417
* Commonscat Multimedia: Gondolin

---

 |

* Wd Datuak: Q1154417
* Commonscat Multimedia: Gondolin
**Gofraid mac Fergusa** , edo **Godred MacFergus**  IX mendean Hebridetan egindu zuen jaun bat izan zen. Esaten da Man uhartea ere harena zela.

Gofrai agertzen da Lau irakasleen analetan, 839 urteko zatian Airgiallako jaunaizanez, eta ere esaten da Albako erresumara joan zela Dalriadako erresumari laguntzeko.Lau irakasleen analeak 853an hil zela esaten dute

*Gofraid mac Fergusa, toisech Innsi Gall*
Gofraid mac Fergusa, atzerritarren Irletako jauna, Hébridas uharteak. "Innsi Gall" terminoa anakronismo  bat da. Beste alde batetik, haren heriotza bat da, halaber, jakinarazi *Irlandako zatikako analetan*, 874 urtean agertzen da, baina, seguru asko, da beste Gofraid edo Guthfrith bat izango zela.

Gofraidi buruzko erreferentziak Erdi Aroan aurrerago agertu ziren Somerled-en arbasoa zelatan esanda, Somhairle Klanaren aita, eta hortik Donald Klanarena.

Erreferentziak
--------------

Bibliografia
------------

* Jean Renaud *, Les Vikings et les Celtes* Ouest-Frantzia) Université Rennes 1992 ISBN 2737309018 (frantsesez)

Kanpo estekak
-------------

* *Vikings Eskozian Eta Irlandan Bederatzigarren Mendean* (Donnchadh Ó Corráin. 1998)
* Loturak *University College Cork* & Anales Ulster
**Gogebic konderria** (ingelesez: *Gogebic County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bessemer da. 2010eko zentsuaren arabera 16.427 biztanle zituen, Gogebic kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Gogebic konderriak 3.823,71 kilometro koadro ditu. Horietatik 969,94 ura dira. Beste 2.853,78 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,3 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.427 pertsonetatik 15.107 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 142 dira. 676 beltzak edo afroamerikarrak. 383 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 37 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 220 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q32348
* Commonscat Multimedia: Gogebic County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123166429
* LCCN: n81091930
* **Lekuak**
* OSM: 1798740
* TGN: 2000960

 |

* Wd Datuak: Q32348
* Commonscat Multimedia: Gogebic County, Michigan
Greziar mitologian, **Pluto** (antzinako grezieraz Πλοῦτος Ploũtos, aberastasuna), aberastasunaren pertsonifikazioa da, eta, zentzu honetan, nekazaritzaren jainkoa ere bada, uzta, oparotasunari loturik.

Hesiodoren Teogoniaren arabera, Pluto, Demeter eta Iasionen semea zen. Aristofanes komediagilearen arabera, Zeusek itsutu zuen, bere opariak aurreiritzirik gabe banatzeko gai izan zedin. Hadesekin lotua dago, eta, sarri, gazte baten, edo, hobe esanda, ugaritasunaren adarra (kornukopia ere deitua) daraman ume baten ezaugarriekin irudikatzen da.

Ondoren, Pluto, Demeterren istoriotik banandu zen, eta aberastasun orokorraren pertsonifikazio bihurtu zen, Aristofanesen komedian agertzen den bezala.

Aristofanesek, Pluto izeneko bere komedian, Plutori ikusmena itzuliz gero zer gertatuko litzatekeen erakusten du.

Pluto, ozeanide baten izena ere bada.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q205251
* Commonscat Multimedia: Plutus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 313275953
* GND: 1064777732
* LCCN: no2014024175
* SUDOC: 238390861
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q205251
* Commonscat Multimedia: Plutus
**Plus Loin Music** 2007an jazz musikaz espezializatutako frantziar diskoetxe independentea izan zen. Haren katalogoan genero horren eta beste batzuen artista frantziar gazte garrantzitsuak biltzen ziren. Zigilua 2013an desagertu zen.

Historia
--------

Plus Loin Music zigilua 2007ko irailean Rennes hirian sortu zen. Sortzailea Yann Martin izan zen. Martin Nocturne zigiluaren sortzaile bat izana zen eta haren katalogotik grabazio asko berreskuratu zuen, eskubideak eskuratuz, Nocturne itxi baino lehen, 2009an. Katalogoak batez ere artista gazteak bilatzen zituen. 2010ean Rennesen Plus Loin Music zigiluak Jazz à l'Étage jaialdia bultzatu zuen. Plus Loin Booking sortu zuen, bestetik, katalogoaren artisteentzako kontzertu agentzia izateko helburuarekin; agentzia hori Tim Weigeil-ek zeraman. 2008tik, Plus Loin katalogoa Harmonia Mundik banatu zuen. 2012an, Abeille Musiquerekin bat egin zuen. Zigilu independente hau 2013. urte hasieran desagertu zen.

Artistak
--------

Plus Loin Musicen katalogoan artista hauek aurki daitezke:

* Andy Bey
* Anne Ducros
* Antoine Hervé
* Nano
* Avishaï Cohen
* Barry Harris
* Christian Escoudé
* Christophe Dal Sasso
* David El Malek
* Dee Alexander
* Eddie Gómez
* Emmanuel Bex
* Moutin Réunion Quartet
* François Thuillier
* Julien Duthu
* Kellylee Evans
* Laurent de Wilde
* Leïla Olivesi
* Manuel Rocheman
* Michel Benita
* Mina Agossi
* Médéric Collignon
* Olivier Hutman
* Patrick Artero
* Peter Delano
* Pierre de Bethmann
* Pierrick Pédron
* Riccardo Del Fra
* Sophie Alour
* Stefano Di Battista
* Thomas Savy
* Tigran Hamasyan
* Élisabeth Kontomanou
* Éric Le Lann

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16670483

 |

* Wd Datuak: Q16670483
**Glasscock konderria** (ingelesez: *Glasscock County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Garden City da. 2010eko zentsuaren arabera 1.226 biztanle zituen, Glasscock kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Glasscock konderriak 2.333,8 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,25 ura dira. Beste 2.331,55 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,53 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.226 pertsonetatik 1.203 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 378 dira. 15 beltzak edo afroamerikarrak. 3 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109293
* Commonscat Multimedia: Glasscock County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143075124
* LCCN: n81048583
* NARA: 10047090
* **Lekuak**
* OSM: 1814797
* TGN: 2001991

 |

* Wd Datuak: Q109293
* Commonscat Multimedia: Glasscock County, Texas
**Grignarden erreakzioa** errekzio kimiko organometalikoa da zeinetan alkil-, alil-, binil- edo aril-magnesio haluroak (Grignarden erreaktiboa) eransten zaizkio aldehido edo zetona baten karbonilo taldeari. Erreakzioa hau oso inportantea da sintesi organikoan karbono-karbono loturak eratzen dituelako. Haluro organikoek magnesioarekin duten erreakzioa ez da Grignarden erreakzio bat, baina Grignarden erreaktiboak hornitzen ditu.

François Auguste Victor Grignard kimikari frantsesak aurkitu zituen Grignarden erreaktiboak zein erreakzioa. 1912an Kimikako Nobel saria jaso zuen horregatik.

Erreakziobidea
--------------

Magnesioarekin estekatutako karbonoak nukleozale gisa jokatzen du eta eraso egiten dio karbonilo taldearen lotura polarraren karbono elektroizaleri. Trantsizio-egoera sei kideko eraztuna izaten da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Mestres i Quadreny, Ramon.  (1980). *Kimika organikoa: konposatu organikoen errekazioak eta egitura.*  UEU, 172-174 or..
2. ↑   **(Ingelesez)** Maruyama, Kazuhiro; Katagiri, Toshimasa.  (1989). «Mechanism of the Grignard reaction» *Journal of Physical Organic Chemistry* 2 (3): 205–213. doi:10.1002/poc.610020303. ISSN 1099-1395. (Noiz kontsultatua: 2021-03-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q337748
* Commonscat Multimedia: Grignard reactions

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4158200-7
* LCCN: sh85057347
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q337748
* Commonscat Multimedia: Grignard reactions
**Piteas** (antzinako grezieraz: Πυθέας; K.a. 380-310) Massiliako greziar merkatari eta esploratzailea zen. Europa mendebaldean, ozeano Atlantikotik, bidaia bat egin zuen k. a. 330-320 bitartean, eta gauerdiko eguzkia, aurora boreala eta Ipar Poloko izotza deskribatzen eta Britainia eta herri germaniarrei buruz idazten lehenengoa izan zen.

Bidaia
------

Piteasek bere bidaiak *Ozeanoan* izeneko liburu batean idatzi zituen. Liburua urteen ondorioz desagertu egin da eta bakarrik beste idazle batzuk erabili dituzten esaldiak geratu dira. Polibio eta Estrabonek Piteasek bere bidaia asmatu zuela leporatu zioten, baina egia esan, hainbat gauza alde batera utzita, kontatzen diguna oso sinesgarria da. Izan ere, hainbat asmakuntza egin zituen, hala nola Ilargiaren faseak, hauek mareetan zeukaten eragina (lehen Poseidon jainkoari egotzita mareen gorabeherak)... eta hauetan baliatuz distantziak kalkulatu eta Ipar-Izarraren kokalekua erabiliz latitudeak kalkulatu zituen, zehaztasun handiz gainera.

Piteas ez zen lehenengoa izan Ipar Itsasoko urak nabigatzen, izan ere iparraldeko arrantzaleek esploratuak ziren jada. Gainera erromatarrek diotenez Piteas baino lehenago eginiko bidaia egin zuen beste greziar batek.

Ez daukagu Massiliatik noiz abiatu zen daturik, baina segur asko Gibraltargo itsasartea gauez igaroko zuen izan ere kartagoko gizonek igarobidea oztopatzen zutelako. Iberiar penintsula eta Frantziako kostaldea zeharkatu ondoren, itsas-gizona irletara iritsi zen. Piteasek Britaniar uharteei *Prettanike* izena jarri zien, izan ere hango biztanleak tatuatuak eta margotuak zeudelako.

Honen ondoren 6 egun eman zituen iparralderantz eta Thule izeneko irla batekin topatu zela uste da. Bertako lurraldea, ustez gaur egungo Islandia, nekazal lurrak ziren, fruta-arbola eta ezti askorekin.

Handik egun bat iparraldera itsasoa izotz bihurtzen delarik Piteasek handik haratuago ez dagoela ezer deskribatzen du, ez aire, ez ur, ezta lurrik ere. Adituek uste dute Ipar Poloko izotzarekin aurkitu zela, eta izotza deskribatzeko ezereza erabiltzen duela.

Plinio Zaharrak dioenez ondoren Ipar Itsasoan murgildu zen, anbarezko uharte batekin aurkituz, *Abalus* uhartea.

Iparraldeko germaniar herriak izendatu eta Danimarkako kostaldea zeharkatu ondoren Piteas hara joan zen lekutik itzuli zela uste da, Europako mendebaldeko kostaldetik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Atlas de los exploradores españoles.*  GeoPlaneta 2009 ISBN 9788408086833. PMC 556943554. (Noiz kontsultatua: 2018-11-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189971
* Commonscat Multimedia: Pytheas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 311417543
* ISNI: 0000 0004 0053 2787
* BNE: XX1072292
* BNF: 13620396q (data)
* GND: 118793764
* LCCN: n84135126
* NKC: js20060623014
* CiNii: DA17790167
* SUDOC: 059362685
* BIBSYS: 90777635
* UB: a1146744
* ICCU: UBOV098034
* Open Library: OL467994A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 15004

 |

* Wd Datuak: Q189971
* Commonscat Multimedia: Pytheas
**Glasgowko Zientzia Museoa** (ingelesez: *Glasgow Science Centre*) Eskoziako Glasgow hirian dagoen zientzia museoa da.

Historia
--------

Elisabet II.a Erresuma Batukoak inauguratu zuen museoa 2001eko ekainaren 5ean. Erresuma Batuan toki bisitatuenetakoa da. 2009an martxan jarri ziren Whitelee haize errotak ere berak kudeatzen ditu.

Egitura
-------

Hiru eraikin nagusi ditu museoak, hirurak ere titaniozko xaflaz estaliak:

### Zientziaren parkea (Science Mall)

Albo batera eroritako ontziaren kasko baten antza dauka eraikinak. Hiru solairu ditu barnean eta 250 zientzia erakusgaitik gora. Erakusgai hauek interaktiboak dira.

* Lehen solairuan: Zientziaren printzipioen demostrazioak izateaz gain antzoki bat eta planetarioa ere badaude. Haurrentzako *The Big Explorer* atala ere bertan dago.
* Bigarren solairuan: Zientzia karrerak aztertu daitezke *My World of Work Live* erakusketa interaktiboaren bidez. Hezkuntza taldeentzako laborategi bat ere badago.
* Hirugarren solairuan: *BodyWorks* erakusketak giza osasunaren inguruko aferak azaltzen ditu, gorputza ezagupena, biziera egokia...

### Glawgowko dorrea (Glasgow Tower)

Solairuak bere kasa mugitzen diren munduko dorrerik garaiena izateko sortu zen baina arazo ugari eman ditu eta inauguratu zenetik egunen %80an itxita egon da konponketa direla eta. 2014ko uztailean ireki zuten berriz. 127 metrotako garaiera dauka.

### IMAX zinema

Eskoziak eraiki zen lehen IMAX zinema izan zen. Zientzia Museoa inauguratu baino lehenago ireki zen, 2000 urtean, eta 370 besaulkitako aretoan 3D filmak ikus daitezke.

Iruditegia
----------

* Ikuspegi orokorra.Ikuspegi orokorra.
* Glasgowko dorrea.Glasgowko dorrea.
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* Glasgowko Zientzia Museoaren webgune ofiziala **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1807508
* Commonscat Multimedia: Glasgow Science Centre

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151145003306561301211
* ISNI: 0000 0004 0469 082X
* LCCN: no2015160063

 |

* Wd Datuak: Q1807508
* Commonscat Multimedia: Glasgow Science Centre
**Glastonbury** Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen Somerset konderriko udalerria da.

Herri hau batez ere bere historiarengatik ospetsua da, honen inguruan mito eta kondaira ugari daudelarik: batzuen ustez Arturiar zikloan agertzen den Avalon kokalekua hemen egongo litzateke. Gainera, Glanstonburyko Jaialdi entzutetsua alboko Pilton herrian ospatu ohi da. Udalerri honetako leku interesgarrien artean Glastonbury Tor muinoa eta Glastonburyko abadia daude.

Historia eta mitologia
----------------------

Glanstonbury Tor.
Udalerri honek bere ospea aldameneko Glastonbury Tor muinoari zor dio, hau inguruko ordekaren gain argiki nabarmentzen delarik. Muino honen inguruko kondairak Josef Arimateakoa, Graal Saindua eta Artur erregearen buruzkoak dira.

Josef Arimateakoaren kondairaren arabera Glanstonbury britainiar uharteetako kristautasunaren jaiolekua litzateke, bertan, Glastonbury Toren pertsonaia honek britainiar lurrean izandako lehenbiziko eliza eraiki omen zuen, gutxi gorabehera Jesukristo hil eta 30 urtera. Eliza honen xedea Grial Saindua gordetzea zen. Suposatzen denez, Josef Glastonburyra itsasontziz ailegatu omen zen, aurretik Somerset eskualdean izandako uholde bat probestuz. Lurreratzen, Josef Arimateakoaren makila mirariz eskualde honetan besterik hazten ez den arantzadun zuhaizka bilakatu zen.

Arturiar zikloko zenbait bertsioetan Glastonbury sarritan Avalom mitikotzat jo izaten da. 1333an Godofredo Monmouthekoa historialari galestarra izan zen parekotasun hau aipatzen lehenbizikoa. 1191n Glastonburyko abadiako fraideek eraikin honen hegoaldean Artur erregea eta Ginebra bere emaztearen hilobiak topatu zituztela ziurtatu zuten.

Gaur egungo herria
------------------

Gaur egun Glastonbury erromes eta turismo erlijiotsuaren gunea da. Hemen mistizismo eta jentiltasun edo paganismoak kristau mitologiarekin bat egiten dute. Neurri berdineko beste herri ugariren antzera, gune hau ere ez da antzina zen bezain oparoa. Halere, Glastonburyk jentil edo magiazko jatorriarekin zerikusia duten produktu "alternatiboak" saltzen dituzten denda eta postu ugari ditu. Herriaren inguruan, merkatalgune berri bat garatzen ari da.

Ondarea
-------

* Glastonburyko abadia
* Glastonburyko dorrea

Jaialdia
--------

* Glastonburyko Jaialdia

Iruditegia
----------

* Glanstonbury TorGlanstonbury Tor
* 2003ko Glastonburyko Jaialdia2003ko Glastonburyko Jaialdia
* George Hotela eta Pilgrim's Inn ostatuaGeorge Hotela eta Pilgrim's Inn ostatua
* San Joan Batailatzailearen elizaSan Joan Batailatzailearen eliza

Kanpo estekak
-------------

* Glastonburyko Udal Kontseilua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210891
* Commonscat Multimedia: Glastonbury

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 135978198
* LCCN: n80122920
* NKC: ge651238
* SUDOC: 027763927
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2913378

 |

* Wd Datuak: Q210891
* Commonscat Multimedia: Glastonbury
2003ko jaialdiaren argazki bat.
**Glastonburyko Jaialdia** Somerset konderriko (Ingalaterra) izen bereko udalerritik gertu antolatzen den musika eta bestelako arteetako festibala da. Urtero burutu dute 1970etik, urteren batean izan ezik. Michael Eavis antolatzaile burua izan da.

Hasierako edizioetan hippy korronteei eta psikodeliari jarraitu bazieten ere, denboran aurrera bestelako estiloak hartzen joan ziren, hala nola rock, pop, folk, reggae, etnikoa, elektronikoa eta hip hop.

Kartel buruak
-------------

The Cure, Van Morrison, Elvis Costello, Coldplay, David Bowie, Radiohead,
Pulp, Blur, Oasis, Muse, R.E.M. Peter Gabriel eta Primal Scream ditugu historian zehar kartel buru ezagunenen artean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Jaialdiaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q309066
* Commonscat Multimedia: Glastonbury Festival

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239110173
* GND: 4271530-1
* LCCN: no2004079922
* NKC: kn20110725003
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q309066
* Commonscat Multimedia: Glastonbury Festival
| Mitologia zelta |
| --- |
|  |
| Mitologia gaelikoa
* Irlandar mitologia
* Ulsterko zikloa
* Fenian zikloa
* Ziklo mitologikoa
* Ziklo historikoa
* Tuatha Dé Danann
* Eskoziar mitologia

 |
| Mitologia bretoia
* Bretainiar mitologia
* Galestar mitologia
* Mabinogion
* Trioedd Ynys Prydein
* Taliesinen liburua

 |
| Arturiar zikloa
* Bretainiako materia

 |
| Erlijioa
* Druida
* Bardoa
* Vate

 |
| Zelta jaiak
* Samhain
* Calan Gaeaf
* Imbolc
* Gŵyl Fair
* Bealtaine
* Calan Mai
* Lughnasadh
* Calan Awst

 |
| * i
* e
* a
 |

'**Galestar Triadak'** edo galeserazko bere jatorrizko izendapenean ***Trioedd Ynys Prydein*** (euskaraz "Bretainiar Uharteko Triadak"), galesko usadio edo tradiziozko historia, mitologia eta folklorearen zatiak gordetzen dituzten heuren artean erlazionatutako testuak dira eta Erdi Aroko eskuizkribuetan aurkitu izan ziren.

Testuak Artur erregea eta Britainia aurre-erromatarreko pertsonai erdi historikoen aipamenak ditu. [Bran Bendeinkatua]] bezalakoak, ezbairik gabe historikoak izan ziren pertsonaiak Bretainiako Dukea zen Britaniako Alan IV bezala (*Alan Fyrgan* bezala izendatzen dena), bai eta Burdin Arokoak Cassivellaunus eta Caratacus bezalakoak. Zenbait triadek amankomunean zerbaituten hiru nortasunen zerrenda besterik ez dute ematen ("Bretainia uharteko hiru bardo buruarinak" bezala), aldiz, beste batzuk azalpen narratibo substantziala dakarkite. Beharbada triadaren eitea bardo edo olerkarien artean sortuko zen nemoteknika modura, olerkiak eta historiak konposatzean, eta beranduago galestar literaturaren baliabide erretorikoa bilakatuko zen. *Culhwch ac Olwen* Erdi Aroko galestar ipuiak bere narratiban triada ugari ditu txertatuta.

Bibliografia
------------

* Rachel Bromwich, argitaratzaile eta itzultzailea. *Trioedd Ynys Prydein*: The Welsh Triads*. Cardiff: University of Wales Press, segunda edición, 1978. ISBN 0-7083-0690-X*
* Rachel Bromwich, argitaratzaile eta itzultzailea. *Trioedd Ynys Prydein: The Welsh Triads*. Cardiff: University of Wales Press, tercera edición, 2006. ISBN 0-7083-1386-8
* W. Probert (itzultzailea) (1977), Iolo Morganwg, *Britainia Handiko Triadak*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikiteka**n badira testuak, gai hau dutenak:***[[:s:{{{1}}}|Galestar triadak]]*** |

* Hergest-eko liburu gorriaren triadak
* MS Peniarth 54-eko Triadak
* Ipar Britainia Handiko Triadak
* Artur Erregearen gorteko zaldunen Triadak
* MS Peniarth 20 Bardiar Triadak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2542444

 |

* Wd Datuak: Q2542444
**Glastonburyko dorrea** (ingelesez *Glastonbury Tor*) Ingalaterrako hego-mendebaldean dagoen Somerset konderriko Glastonbury udalerrian kokatzen den muino eta dorre batez osatutako multzoa da. Muinoak 160 metroko garaiera du eta begi bistara inguru osoko ordeka zabaleko edozein kokalekutik ederki asko nabarmentzen da.

Leku hau Arturiar zikloarekin estuki loturik dago, kondaira askoren arabera muino hau Avalon uhartearen zati ikusgarria baita. *Tor* hitza (euskaraz literalki *dorre*, halere ingeleraz itxura konikodun muinoak aipatzeko erabili ohi da) Ingalaterra hego-mendebaldean ingeleraz mintzatzean erabili ohi den hitza da, dirudienez antzinean eskualde honetan mintzatzen zen zeltiar hizkuntzatik omen dator: kornubieraz *tor*, antzinako galeseraz *twrr*, gaur egungo galeseraz *tŵr* eta Eskoziako gaeleraz *tòrr* delarik.

Gaur egun muino honen gainealdean ikus daitekeen dorrea 1275an lurrikara batek suntsitutako St. Michael Church monasterioaren zatia da.

Iruditegia
----------

* Muinoa eta dorrea Glastonburytik ikusitaMuinoa eta dorrea Glastonburytik ikusita
* St. Michael's Church monasterioaren hondakina den dorreaSt. Michael's Church monasterioaren hondakina den dorrea
* Dorrearen barnealdeaDorrearen barnealdea
* Muinorako igoeraMuinorako igoera

Ikus gainera
------------

* Glastonburyko abadia

Kanpo estekak
-------------

* Glastonbury Tor Britainiar Ondare Nazionaleko webgunean **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1412726
* Commonscat Multimedia: Glastonbury Tor

---

 |

* Wd Datuak: Q1412726
* Commonscat Multimedia: Glastonbury Tor
**Goodhue konderria** (ingelesez: *Goodhue County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Red Wing da. 2010eko zentsuaren arabera 46.183 biztanle zituen, Goodhue kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Goodhue konderriak 2.021,23 kilometro koadro ditu. Horietatik 61,03 ura dira. Beste 1.960,2 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 22,85 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 46.183 pertsonetatik 44.369 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.342 dira. 429 beltzak edo afroamerikarrak. 474 amerikar natiboak ziren eta 17 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 271 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 20 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 603 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486243
* Commonscat Multimedia: Goodhue County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125497902
* ISNI: 0000 0004 0479 0572
* GND: 4713755-1
* LCCN: n81054144
* NARA: 10039628
* **Lekuak**
* OSM: 1795847
* TGN: 2001023

 |

* Wd Datuak: Q486243
* Commonscat Multimedia: Goodhue County, Minnesota
**H5N1** hegazti gripearen andui oso patogenoa da. Mota horretako gripearen lehen agerpena 1997an izan zen Hong Kongen. Gizakien infekzioa bat etorri zen Hong Kongeko oilasko-populazioan andui berak eragindako hegazkin-gripearen epidemiarekin. H5N1 izena birusaren azaleko antigeno motari dagokio: 5 motako hemaglutinina eta 1 motako neuraminidasa.

Hegaztiak birusaren gordailu naturala dira. Normalean, birusa hegaztien hesteetan garraiatzen da, eta ez dira hilgarriak. Hala ere, aldaera horrek gripearen birus-andui hilgarriena da gaur egun. Mutazioak normalak dira, eta lehenago ere gertatu dira, hala nola 1918an sortutako gripearen pandemia, Espainiako gripea, H1N1-en aldaera bat, mundu osoan 50 eta 100 milioi pertsona artean hil zuena.

2005eko urrira arte, H5N1ak kutsatutako 200 pertsona inguru bakarrik jakinarazi ziren, baina haien heriotza-tasa oso handia izan zen (% 59tik gorakoa). Asiako eta Europako hamahiru herrialdetan izan zuen eragina, eta 120 milioi hegazti baino gehiago hil, sakrifikatu edo koarentenan jarri ziren.

HPAI A/H5N1 birusaren hilgarritasun eta birulentzia handiarengatik, haren presentzia endemikoarengatik, eta gero eta organismo ostalari gehiago eta mutazio esanguratsuak izateko gaitasuna direla eta, birusa pandemia-mehatxurik handiena bihurtu da mundu osoan, eta milaka milioi dolar erabili dira ikerketan eta oso patogenoa den hegazti-gripearen balizko pandemia prestatzeko.r

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Yen Ky et al.*Clinical features and rapid viral diagnosis of human disease associated with avian influenza A H5N1 virus*. Lancet 1998 Feb 14;351(9101):460-1. PMID 9482437
2. ↑  Huang, Y. et al. 2013, The duck genome and transcriptome provide insight into an avian influenza virus reservoir species. Nat Genet. 45(7):776-83. PMID 23749191

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q160122
* Commonscat Multimedia: H5N1
* Wikispecies Espezieak: Influenza A virus H5N1

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* NCBI: 102793
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D053124
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 6Z1X9E3UQD

 |

* Wd Datuak: Q160122
* Commonscat Multimedia: H5N1
* Wikispecies Espezieak: Influenza A virus H5N1
**Griselda Gambaro** (Buenos Aires, Argentina, 1928ko uztailaren 24a -) argentinar idazle eta antzerkigilea da.

Biografia
---------

1976tik 1983ra, Bartzelonan bizi izan zen, diktadura militarraren garaian Argentinatik ihes egin ondoren. Izan ere, *Ganarse la muerte* eleberria debekatu egin zuten Videla jeneralaren aginduz. Kontalari eta eleberrigile gisa hasi zen ospea irabazten, eta olerkiak ere idatzi zituen, baina antzerkigile gisa da, batez ere, ezaguna. Absurdoaren teatroaren eraginpean idatzi zituen antzerki-lan nagusiak, Eugène Ionescoren eta Franz Kafkaren obraren eraginpean, batez ere. Irudi poetiko erdiragarriak sortu ditu, eta pertsonen arteko komunikaziorik eza nabarmendu du bere obretan. Gizarte-ohituren faltsukeria salatu, eta existentziaren zentzurik eza azpimarratu du. 1960ko hamarraldiko antzerkigile handienetakoa izan zen, eta Argentinako antzerkigintzako obra klasikotzat hartzen dira Gambaroren antzerki-lan batzuk, ezinbesteko erreferentzia bihurtu dira.

Gambaroren idazlan ugarien artean, aipagarriak dira hauek: *Las paredes* (1963), *Viejo matrimonio* (1965), *El desatino* (1965), *El campo* (1968, nazien kontzentrazio-esparru bateko gertaerak biltzen dituena), *Sucede lo que pasa* (1974), *Lo mejor que se tiene* (1996) eta *Teatro* 1-7 (1997-2004).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q468838
* Commonscat Multimedia: Griselda Gambaro

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 34456865
* ISNI: 0000 0000 8370 9007
* BNA: 000034295
* BNE: XX918976
* BNF: 119040135 (data)
* GND: 128850671
* LCCN: n79120751
* NKC: pag2012717819
* NLA: 35730439
* CiNii: DA06466010
* SNAC: w65m8f8k
* SUDOC: 026880318
* BIBSYS: 90412332
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02307/eu\_g\_0536/g0536
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 89815

 |

* Wd Datuak: Q468838
* Commonscat Multimedia: Griselda Gambaro
Oriel operazioko ebakuazioen mapa
**Poloniar armadaren Donibane Lohizuneko ebakuazioa** 1940ko ekainean egin zen II. Mundu Gerran. Frantziako Guduan borrokatzen Poloniar Armadako 55.000 soldadu ibili ziren, baina hilabete horretako armistizioaren ondoren, haien egoera aldatu egin zen.

Pétain mariskal frantsesak armistizioa eta unitate militarren desmobilizazioa deitu zuen ekainaren 16an, baina poloniarrek borrokan jarraitu zuten, harik eta ekainaren 19an Władysław Sikorski poloniar buruzagi nagusiak kostaldera erretreta egiteko agindu zuen arte, gero itsasontziz Erresuma Batura ebakuatuak izateko, Oriel operazioan kokatuta. Zenbait unitate ez ziren gai izan Saint-Nazairen itsasontzirik hartzeko, eta borrokatuz erretretan joan ziren hegoalderantz Donibane Lohizuneraino. Bertan hondartzara eta arrantzako kai-muturrera bildu ziren.

Gdynia-America bidaiari lineako Batory and Sobieski itsasontziak kaian ainguratu ziren eta, bertan, herritarrek lagundu egin zituzten soldaduak itsasontzietaraino garraiatzen. Gero, itsasontzi gehiago heldu ziren operazioan laguntzera. Guztira Poloniar Armadako 24,352 borrokalarik lortu zuten Frantzia uztea ekainaren 25a baino lehen. Azken ebakuatutako bat Ronald Hugh Campbell izan zen, Frantziako britainiar enbaxadorea.

Ikus, gainera
-------------

* Bigarren Mundu Gerra Euskal Herrian

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37925578

 |

* Wd Datuak: Q37925578
**José Francisco Araiza** (Mexiko Hiria, 1950eko urriaren 4a) tenore ahotsa duen opera abeslari mexikarra da. Bere interpretazio mozartiarrengatik nabarmendu zen, eta horregatik Fritz Wunderlich alemaniarraren oinordekotzat hartu zuten.

Biografia
---------

Araizak enpresa-administrazioa ikasi zuen Mexikoko Unibertsitate Nazionalean. Irma Gonzálezekin bokalizazioa eta Erika Kubacsek-ekin errepertorio alemaniarra ikasi zituen Musika Kontserbatorio Nazionalean.  

Araizak 1969an kontzertuan debuta egin zuen Mexiko Hirian  eta 1970eko urriaren 2an operan debuta egin zuen *Fidelioko* lehen presoaren paperarekin, Eduardo Mataren zuzendaritzapean, Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko "Justo Sierra" auditorioan abestuz.    Hiru urte geroago bakarlari izango zen Franz Joseph Haydnen *Sorkuntzan (Die Schöpfung)*.

1983. urteak inflexio puntu bat markatu zuen bere ibilbidean, paper dramatikoagoak jorratzen baititu. Hala, Vienan egin zuen debuta, Des Grieuxekin (*Manon*). *1985ean Fauston* parte hartu zuen

1988an bere izenarekin kantu-lehiaketa bat sortu zuen, UNAMeko Musika Fakultatean, Mexikon.

1990ean Buenos Airesko Colón Antzokian egin zuen debuta kontzertuan.

Munduko opera antzoki nagusietan eta hainbat jaialditan aritu da, besteak beste, Bayreuth jaialdian, Salzburgon, Aix-en-Provencen edo Pesaroko Rossini jaialdian.

1996az geroztik klase magistralak eman ditu Vienan, Gramisch eta Munichen, eta Madrilgo Reina Sofia Musika Eskolan. Franz Schuberten Lieder ere abestu du errezitaldietan.

Paperak
-------

Bere ibilbideko lehen urteetan Mozarten errepertorioan zentratu zen: Tamino, Ferrando, Don Ottavio eta Belmonte bezala nabarmenduz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Bucio, Erika.  (30 de junio de 2011). «Aplaude INBA labor de Araiza» *Reforma/Cultura*: 22..
2. 1 2   Bach Cantatas Website.  (Sin fecha). *Francisco Araiza (Tenor).* .
3. 1 2   Ingrid Haas.  (Sin fecha). *Francisco Araiza: Cuarenta años de cantar.* .
4. ↑   Torsten Fineske.  (Sin fecha). *Auftrittsdaten Oper.* .
5. ↑   PRZ.  (29 de junio de 2011). *He logrado ejercer mi carrera con plenitud: Francisco Araiza.* .

Kanpo estekak
-------------

* Webgunea (alemanez)
* Biografia laburra (alemanez)
* Stefan Zuckerren artikulua
* Magister Musicae; Francisco Araiza irakaslearen Master Classekin bideoak (gazteleraz eta ingelesez)
* Reina Sofia Musika Eskolarako esteka duen orrialdea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q570478
* Commonscat Multimedia: Francisco Araiza

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5116791
* ISNI: 0000 0001 0854 8327
* BNE: XX872822
* BNF: 138908408 (data)
* GND: 118892215
* LCCN: n81004885
* NKC: mzk2003202941
* NLA: 35632194
* CiNii: DA04096668
* SNAC: w6hm9wpt
* SUDOC: 069968675
* BIBSYS: 2015997
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* TLS: Francisco\_Araiza

 |

* Wd Datuak: Q570478
* Commonscat Multimedia: Francisco Araiza
**Grime** musika elektronikoko genero bat da, Londres ekialdean sortu zena, Ingalaterran, 2000ko hamarkadaren hasieran, UK Garagetik eratorritako estilo bat bezala, dancehall eta hip hoparen elementu garrantzitsuak hartzen zituena.

Musika ezaugarriak
------------------

Grime-a 2-stepeko eredu erritmiko konplexu batean eraikitzen da, normalean 140 bpms-ko abiaduran. Estilistikoki, generoa UK Garage-ren oinordeko zuzena da, bai musikalki eta baita bere eszenari dagokionez ere. Gainera, dancehall-eko eta hip hop-eko elementuak hartzen ditu. Soinua iluna izan ohi da, baxu-lerroak astunak eta eztarrikoak dira, abestiak askotan instrumental esklusiboki konposatuak dira eta letrak dituztenean gai futurista bat hartzen dute.

Jatorria eta garapena
---------------------

Grime Londresko hainbat auzotan sortu zen, besteak beste, Barking & Dagenham, Tower Hamlets, London Borough of Newham, Barnet, Waltham Forest eta Hackney, Londres ekialdean. Bere jatorria irratsaio piratekin oso lotuta dago, Rinse FM eta MajorFM kasu, hasieran zorrozki underground zen genero bati euskarria eta espazioa eman zioten lehenak. Bere hasierako garaietan, generoa beste izen batzuekin ere ezaguna zen, hala nola, "sublow" ("sub baxu" gisa itzulia) bere baxu-maiztasun oso baxuengatik, askotan 40 Hz ingurukoak, eta baita "eskibeat" ere, hasieran erabiltzen zen terminoa, Wiley eta bere kolaboratzaileen estiloa.  Grime bezala etiketatu zituzten lehen abestiak Wiley-ren 'Eskimo' eta Musical Mob-en 'Pulse X' izan ziren.

Generoa ezaguna egiten hasi zen Dizzee Rascal eta Wiley bezalako musikarien lanari esker, biak Roll Deep taldeko kideak. 2003an kaleratutako *Boy in da Corner* eta *Treddin' on Thin Ice* diskoekin, hurrenez hurren, estiloa korronte nagusian sartu zen. Dizzee Rascal-ek maila mediatikoa lortu zuen, hedabideetan hainbat agerraldirekin.

Esposizio mediatiko honen aurrean, grime-k bere underground izaera mantendu du urteetan zehar. Artista gehienek diskoetxe independente txikietan argitaratzen dute, eszena bizirik mantentzen da MCen arteko borrokei esker eta hauetako asko auzoko dendetan saltzen diren mixtapeen bidez ezagutzera ematen dira.

Dubsteparen aitzindari zuzena izateagatik ere ezaguna da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Sturges, F. A Life of Grime The Independent, 2005.

Kanpo estekak
-------------

* BBC News: Is the UK on the verge of a Brithop boom?

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1166726
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph961285

 |

* Wd Datuak: Q1166726