recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fawzia Alashmawi** (Alexandria, ?) egiptoar idazlea da. Gaztetan alde egin zuen Egiptotik, eta Genevan finkatu zen, Suitzan. Arabierako eta islamiar ikasketetako irakaslea da Genevako Unibertsitatean 1979az gero. 1983an Suitzako Unibertsitateko arabiera eta islamiar zibilizazioko doktoregoa eskuratu zuen. Alashmawik hainbat ekimenetan parte hartu ohi du bere erroak eta jatorri egiptoarra defenditzearren; besteak beste, Islama eta Mendebaldeko Geneva elkarteko, Suitza eta Kultura Islamiarra Elkarteko, eta Suitzako Egiptoar Elkarteko kidea da. Bere literatura-lanetan ere bere jaioterriaren mirespena nabarmentzen du. Obra aipagarriak ditu, ingelesez, *Emakume musulmanen estatusa* (1994), *Mediterraneo aldeko 7 herrialdetako historiako testuliburuen ikerketa* (1996), *Musulmanen ahotsa Suitzan* (1997) eta abar; frantsesez, berriz, *Juduen rola Medinan* (1971), *Emakumeak Egiptoko gizarte garaikidean* (1985), *Fundamentalismoa islamean* (1988), *Testuliburuen ikerketa konparatiboa* (1996); eta arabieraz, *Arabiar ospetsuak: Ibn Battuta esploratzailea* (1986), *Atzerritarrak etxean* (1995), *Alexandria 60* (1996), *Zazpi nesken elezaharra* (1998).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257790
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 53125189
* LCCN: n85154531
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00198/eu\_a\_1988/a1988

 |

* Wd Datuak: Q12257790
Cornudilla Burgosko probintziako herri espainiarra da, Gaztela eta Leongo autonomia-erkidegoan. Oña udalerrikoa da eta izen bereko herritik 7 kilometrora dago. Cornudilla La Bureba eskualdearen iparraldean dago. 

1981eko erroldaren eta aurrekoaren artean, udalerri hori desagertu egin zen 09238 udalerrian (Oña) sartu zelako.

Administrazioa eta politika
---------------------------

Cornudilla Oñako udalerriko Toki Erakunde Txikia (Pedania) da. Cornudillako Administrazio Batzarra arduratzen da herriko gobernuaz, eta hiru zinegotzik osatzen dute: alkatea, alkateordea eta beste zinegotzi bat. Hauek dira 2023-2027 legegintzaldiko zinegotziak:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Julián Calvo Pedrosillo** | **Partido Popular** |
|  | Fernando Rubio Fernández | Partido Popular |
|  | Tomás Cubillo Cueva | VOX |

  

Hau da Cornudillako alkateen legegintzaldi bakoitzeko zerrenda 1979ko udal-hauteskundeetatik:

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | **Alkate** | **Teniente** | **Alderdi**
**politikoa** | **Años** |
|  |  |  |  | 1979-1983 |
|  |  |  |  | 1983-1987 |
|  |  |  |  | 1987-1991 |
|  |  |  |  | 1991-1995 |
|  |  |  |  | 1995-1999 |
|  |  |  |  | 1999-2003 |
|  | Julián Calvo Pedrosillo |  | PSOE | 2003-2007 |
|  | Julián Calvo Pedrosillo |  | PSOE | 2007-2011 |
|  | Julián Calvo Pedrosillo |  | PSOE | 2011-2015 |
|  | Fernando Rubio Fernández | Ramón Roberto Vesga Villanueva | PP | 2015-2019 |
|  | Julián Calvo Pedrosillo | Yolanda Alonso Pereda | PSOE | 2019-2023 |
|  | Julián Calvo Pedrosillo | Fernando Rubio Fernández | PP | 2023-2027 |

Historia eta monumentuak
------------------------

885eko urtarrilaren 31n, Najerense Kronikan jasotako berriaren arabera, Diego Rodríguez Porcelos kondea hilik erori zen Cornutan, hau da, Kornudilla. Erdi Aroan, herria Oñako San Salbatore monasterioaren menpe egon zen, Fernando I.a Leongo erregeak monasterioari Kornudilla hiribildua eman ondoren. Dohaintza hori hainbat handikik berretsi zuten, horien artean Gonzalo Salvador kondeak.

Aurretik, udalerri propioa izan zen, baina 1980az geroztik, oñatiar herri bat bihurtu zen. 

Bere monumentuen artean, parrokia-eliza nabarmentzen da.

........
**Goizeder Taberna** euskal kazetaria da. Gaur egun Kazeta.eus-en lan egiten du. 2023an berak eta Josu Telleriak Rikardo Arregi Kazetaritza Saria irabazi zuten Bideak podcasta sortzeagatik.

Honela deskribatu zuen podcasta sariaren epaimahaiak: "Bizi ditugun garai konbultsoetan, indarrean den dramarik latzenetako bati heldu zion Naiz Irratiaren eta Mediabask-eko BIDEAK podcastak: migrazioaren eta errefuxiatuen gaiari. Bidasoko pasabideari helduta, askotariko ahotsak bildu zituzten lan horretan, hasi puntako ordezkari instituzionaletatik, gaian aritu eta aditu direnen testigantzak ere bai, (Mikel Mazkiaran edo Iker Barbero zuzenbidean adituak), eragileetatik pasa (Irungo Harrera sarea, Lapurdiko sostengu sarea…), eta noski, drama hau azalean bizi duten pertsonenganaino: podcastaren benetako protagonista diren migratzaileetaraino (Nadege, Amadou, Abdou, Adama…). Bistan da landa-lan handia dagoela atzetik, ahalegin aparteko bat auziari prisma bilketa handia azaltzeaz gain, saiakera ikusten da momentuko soinuak ere biltzeko; esaterako, Irunen zelatan egoten diren boluntario sareko "gautxoriekin" ere izan dira. Migratzaile zenbaiten konfiantza guztietatik begiratzeko. Datuak ere lortu dituzte; hala, gure lurraldeetara iritsi aurretik jasan behar izan dituzten askotariko pasadizoak kontatu dituzte lehen pertsonan. 7 atalak arin entzuten dira, gai mardula izanagatik ere. Testigantza batzuk barruraino heltzen dira, bere gordinean azaltzen direlako. Gaiak ez du besterik merezi."

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Bideak eta Lore hostoak podcastek irabazi dute Rikardo Arregi saria» *Berria* 2023-11-29 (Noiz kontsultatua: 2023-11-30).
2. ↑   «Rikardo Arregi kazetaritza saria» *rikardoarregikazetaritzasaria.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-12-21).

Kanpo estekak
-------------
**2023ko Pragako tiroketa** urte hartako abenduaren 21ean izan zen. Pragako Karlos Unibertsitateko Arte Ederren fakultatean, 24 urteko ikasle baten erasoaren ondorioz, hamasei pertsona hil eta gutxienez 24 inguru zauritu ziren.

Txekiako Errepublikako Poliziaren arabera, suzko arma luze batekin sartu zen gaztea eraikinean, eta tiroka hasi da. Dozenaka zauritu eragin zituen, eta poliziek hil egin dute azkenean. Hamasei pertsona gutxienez hil ziren, erasotzailea bera tartean. Horiek ez ezik, 24 bat lagun ere zaurituta zegoen, eta horietatik batzuk larri, gainera.

Erasotzailea Pragatik 21 kilometrora, Hostouňen, bizi zen, Polizia iturrien arabera, eta haren aita ere hilik topatu zutela jakinarazi zuten. Agintariek baztertu egin dute erasoak inolako zerikusirik duenik «nazioarteko terrorismoarekin» edo arrazoi ideologikoekin.

Larritasuna eragin zuen erasoak. Poliziek unibertsitateko eraikinak hustu zituzten, unibertsitate inguruko kalean itxi, eta, hasieran, kalera ez ateratzeko eskatu zieten herritarrei. Garraio publikoa ere bertan behera utzi zuten.

Handik ordu batzuetara, Vit Rakusan Txekiako Errepublikako Barne ministroak jakinarazi zuen tiratzailea hil egin zutela, eta ez zela beste erasotzailerik. Rakusanek berak azaldu zuen nazioarteko arrazoiekin loturarik ez zuela erasoak, eta erasotzailea antzeko beste tiroketa batzuetan inspiratu zela.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   «Gutxienez hamabost hildako Pragako unibertsitate batean izandako tiroketan» *Berria* 2023-12-21 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
2. ↑   **(Ingelesez)** «Prague Shooting: Everything We Know About The Shooter David K. And His Intentions» *dagens.com*.

Kanpo estekak
-------------
Krupp sendiaren etxe zaharra.
**Krupp sendia** Alemaniako industri gizonen familia bat da. Dinastia honek munduko enpresa handienetakoa sortu zuten eta Alemaniako industrializazioaren sinbolo bihurtu ziren XIX. mende bukaeran eta XX. mende hasieran. 1999an Thyssen AGrekin batu eta gero ThyssenKrupp AG industri taldea bihurtu zen.

Alfred Kruppek (1812-1887) bere aitaren galdarategia Alemaniako lehenengo industria astun bihurtu zuen. Friedrich Alfredek (1854-1902) inperio siderometalurgikoa sortu zuen Alemaniako estatuko itsasontzien eta arma astunen eskaerari erantzuteko.

Krupp sendiaren anagrama: hiru trenbide gurpilak.
Mundu mailan altzairuaren ikur bihurtuta eta garaiko hainbeste asmakuntza iraultzaileen ondorioz, Alemaniak izan zituen gerra guztietan armagintza funtzezkoa izan zen. Besteak beste beraien lantegietan egin zituzten armak gerra hauetan erabili ziren askotan erabakiorrak bihurtuta: Franko-Prusiar edo Frantzia-Prusia Gerra, Lehenengo Mundu Gerra eta Bigarren Mundu Gerra. Aurreko gerretaz aparte, Krupp lantegietan egindako hainbeste arma erabili zituzten XIX. eta XX. mendeetan egondako guda askotan.

Krupp dinastia
--------------

1. Amalie Krupp (1732-1810)
2. Friedrich Krupp (1787-1826), lantegiaren sortzailea
3. Alfred Krupp (1812-1887), "Kanoien erregea"
4. Friedrich Alfred Krupp (1854-1902), Margarethe Kruppekin ezkondu zen, ezkondu aurretik Freiin von Ende (1854-1931)
5. Bertha Krupp (1886-1957), Gustav Krupp von Bohlen und Halbacharekin ezkondu zen (1870-1950)
6. Alfred Krupp von Bohlen und Halbach (1907-1967), "Azken Krupp"
7. Arndt von Bohlen und Halbach (1938-1986) (haren eskubidei uko egin zien Alfried Krupp von Bohlen und Halbach-Stiftungaren alde, 1966)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q159656
* Commonscat Multimedia: Krupp

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64799428
* GND: 11856725X
* NKC: jx20060320036

 |

* Wd Datuak: Q159656
* Commonscat Multimedia: Krupp
**Serrateko lorategiak** (gaztelaniaz: *Jardines de Serrat*) Joan Manuel Serrat abeslari katalanari eskainitako parkea da, Nafarroa Garaian dagoen Viana hiriko San Pedro elizaren ondoan, garai bateko hilerrian sortua. Hiriaren panoramika ederrak eskaintzen ditu.

Ezaugarriak
-----------

Elizaren antzinako hilerria zena, defentsarako barbakana gisa erabilia eta lursailaren kontra zegoenez kontrahorma erraldoietan bermatua, parke bihurtu ederra da gaur egun. Lorategi honetatik panoramika bikainak ikus daitezke: Toloño mendilerroa, Iberiar sistema, Ebroko harana eta Logroño hiria.

Serrat Vianan
-------------

2014ko abendutik, ingurune horri Serrateko Lorategiak esaten zaio, Joan Manuel Serrat abeslari katalanari Hiriko Seme Kutunaren titulua eman ondoren. Serrat txikitatik dago Vianarekin lotuta; han etxebizitza bat du, sarritan bisitatzen du, eta, sarritan ere, ekimen desberdinen aldeko kontzertuetan parte hartu du. Lorategian monolito batek efemeride hau gogorarazten digu. Bertan, Serraten «Leku honetan ikasi nuen argia maitatzen» esaldia irakur daiteke, bere lau abestiren izenburuarekin batera: «Penelope», «Mediterraneo», «Caminante no hay camino» eta «Juan y Jose».

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Lorategiak udalaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123957749

 |

* Wd Datuak: Q123957749
XIII. mendeko Alemaniako Bambergo katedralean dagoen gizon berdea.
**Gizon Berdea** (ingelesez: *Green Man*) oinarri mitologikoa duen hostoz egindako edo inguratutako aurpegi baten eskultura, marrazki edo beste irudikapen bat da. Adarrak edo korapiloak sudurretik, ahotik edo aurpegiko beste alde batzuetatik sor daitezke, eta kimu horietatik loreak edo fruituak atera daitezke.

Erabilera
---------

Normalean apaingarri arkitektoniko gisa erabiltzen zen, eta maiz aurkitzen da eraikin sekularren zein eliz eraikinen tailuetan. Gizon Berdea ere zizelkatze herrikoia da jatorri anglosaxoiko etxe publikoetan. Hainbat interpretazio agertzen dira, bestetik, ostatuetan, batzuetan buruaren ordez irudi oso bat erakusten dutenak.

Jatorria
--------

Gizon berdearen motiboak aldaera asko ditu. Mundu osoko hainbat garaitako kultura askotan aurkitzen da. Askotan naturaren jainkoekin lotzen da; nagusiki berpizkundearen sinbolo gisa interpretatzen da, udaberri bakoitzeko hazkunde-zikloa irudikatzen duena. Batzuek uste dute gizaki berdearen mitologia antzinako kulturetako tradizioetan modu independentean garatu zela, ondorioz, historian zehar aurkitu diren adibide ugari sortuz.

Iruditegia
----------

* Taila erromanikoa, Norman eliza ataria Kilpeck-en, Herefordshire, XII. mendearen erdialdekoa.Taila erromanikoa, Norman eliza ataria Kilpeck-en, Herefordshire, XII. mendearen erdialdekoa.
* Rochesterko katedrala, Kenten (Erdi Arokoa).Rochesterko katedrala, Kenten (Erdi Arokoa).
* Gizon Berdearen eskultura Hataren erorkinetan, Irakeko II. mendekoa.Gizon Berdearen eskultura Hataren erorkinetan, Irakeko II. mendekoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Cheade, Shirlyn. «Green Man Mythology». TarValon.net Library.
3. ↑  Jenks, Kathleen. «Common Themes East & West: The Green Man». Myth\*ing Links

Ikus, gainera
-------------

* Garguila
* Jolly Erraldoi Berdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1460159
* Commonscat Multimedia: Green Man

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4145852-7
* LCCN: sh90003369

 |

* Wd Datuak: Q1460159
* Commonscat Multimedia: Green Man
*Burdinazko zuhaitza*, latinez *(Metrosideros excelsa)*, jatorriz Zeelanda Berrikoa hostoiraunkorreko zuhaitz bat da.

Datuak
------

Zuhaitza 20 m-ko altuera har dezake eta kupula itxura du. Mirto familiakoa da eta jatorria Zeelanda Berriko Ipar Uhartearen kostaldeko eskualdeak dira, New Plymouth (39 ° S) Gisborne (39 ° S) eta New Jerseyra hedatzen den lerroa. Era berean, Rotorua inguruko lakuen ertzean ere hazten da.

  

Zuhaitzak itsaslabarretan bizi izatearen ospea du. Egoera prekarioetan eta malkar bertikaletan atxikitzea lortzen du.

Loreak
------

Azarotik urtarrilera bitartean loratzen da ( hego hemisferioko uda). Karmesi koloredun loreak ditu eta zuhaitza lore distiratsu hauekin estaltzen dituenez **Zeelanda Berriko Gabonetako zuhaitzaren** ezizena du.

Laborea
-------

 Zuhaitza loratzen. 
Espezie hau oso ezaguna da eta munduko hainbat tokietan landatua izan da, esaterako, Iberiar penintsulako  iparraldean eta Ingalaterrako hegoaldean.

erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q311747
* Commonscat Multimedia: Metrosideros excelsa
* Wikispecies Espezieak: Metrosideros excelsa

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 359868
* BioLib: 868259
* EOL: 5448620
* GBIF: 3185393
* GRIN:
* IPNI: 598207-1
* NCBI: 62696
* PlantList: kew-126408
* W3TROPICOS: 22103140
* uBio: 1836847

 |

* Wd Datuak: Q311747
* Commonscat Multimedia: Metrosideros excelsa
* Wikispecies Espezieak: Metrosideros excelsa
**Fujiwara no Michinaga** (japonieraz : 藤原道長 ? , 966-1027) japoniar politikaria izan zen eta Fujiwara klanaren kontrolen gorena ordezkatu zuen herrialdeko gobernuan. XI. mendearen hasieran de facto gobernatu zuen Japonian, lau enperatrizaren (ez erregina) aita , bi enperadoreren osaba eta beste hiruren aitona baitzen.

Fujiwara no Kaneieren laugarren edo bosgarren semea zen eta ama Tokihime zen. Anaien artean bi errejidore eta bi ezkontide inperial zeuden. Hamabost urterekin hasi zuen bere ibilbide politikoa, baina seme gazteena zenez ez zuen gortean presentzia garrantzitsurik izan bere bi anaiak gaixorik hil ziren arte, 995ean .

Handik aurrera botere politikoa eta gortearen onespena lortzen hasi zen bere senideen gainean, bereziki bere iloba Fujiwara no Korekicha-rena. *Nairan* izendatu zuten, enperadorearen idazkaria zena eta dokumentuak berrikusten zituena enperadoreak irakurri aurretik.

Handik gutxira, estrategia bati etekina atera zion Michinagak. Historikoki enperadoreek beti izan zuten emazte bat; ordura arte, Ichijō enperadoreak Michinagaren iloba bat zuen emazte bakarra, baina geroago enperadoreak bi enperatrizaren presentzia aldi berean legeztatu zuen; horrela Michinagak aprobetxatu zuen eta bere alaba, Fujiwara no Shōshi, bigarren enperatriz bihurtu zuen 1000. urtean eta *Chūgū* titulua jaso arazi zuen (lehen enperatrizak *Kōgō* titulua zuen). Lehenengo enperatrizaren heriotzak boterea bermatu zion Michinagari. Geroago Shoshi enperatrizak bi seme izan zituen: etorkizuneko Go-Ichijō enperadorea eta etorkizuneko Go-Suzaku enperadorea.

1011n Ichijō enperadorea erretiratu zenean, Michinagaren lehengusua zen Sanjō enperadorea igo zen tronura. Garai horretan biek desadostasunak izan zituzten eta Michinagak Sanjō enperadoreari presioa egin zion 1016an Go-Ichijō enperadorearen alde abdikatzeko. Urte honetan Michinagak 1017. urtera arte sesshō errejidore gisa hartuko zuen kargua, baina *kanpakuaren* boterea usurpatu zuen, nahiz eta horrela izendatu ez izan, ekintza honengatik *Mido Kampaku* bezala ezagutzen da Michinaga.

Honen ostean 1019an bizitza politikotik erretiratu zen eta ezer gutxi jakin zen berari buruz hil zen arte. Mido Kanpakuki izeneko egunkaria idatzi zuen, Heian Aroko gortearen bizitzari buruzko informazio iturri nagusia dena.

Kanpo estekak
-------------
**Entrambosrios** edo **Entrambosrios de Sotoscueva** Burgosko herri bat da, Gaztela eta Leongo, Merindadeen eskualdean kokatuta. Eskualdeko hiriburutik eta barruti judizialetik 22 kilometrora dago, Villarcayo de Merindad de Castilla la Vieja eta Burgosetik 103 kilometrora.

2018ko udal-erroldaren arabera, udalerriak 42 biztanle zituen.

Etimologia
----------

Ebroren ibaiadar diren bi ibai ezberdinek inguratzen dute herria. Batek herriaren izena darama: Arroyo de Entrambosrios.

Historia
--------

1787ko Floridablancako Erroldan toki izendatu zuten Valle de Sotoscuevako alderdiaren barruan, beste bostekin batera Sotoscuevako Merindadea osatzen zutenak, Gaztela Zaharreko Merindadeen korrejimenduan, Burgosko Intendentziaren barnean 1785 eta 1833 bitartean. Bere jurisdikzioa errege-erreginarena zen eta auzo-alkatea zuen.

Espainiako Independentzia Gerran, herriko hainbat biztanlek parte hartu zuten bataila garrantzitsuenetako bat sortu zen: Espinosa de los Monteroseko bataila.

Espainiako Gerra Zibilak eragin handia izan zuen herrian, Espainiako herri askotan gertatu zen bezala. Herriko hainbat tokitan datu historikoak, testigantzak eta biktimen izenak daude bilduta.

XX. mendearen bigarren erdian hirietarako exodoa gertatu zen, non biztanle asko hirira joan ziren lanera, besteak beste, Bilbora, Madrilera edo Asturiasera. Bilbao - La Robla trenbideak eragin handia izan zuen Bizkaiko hiriburuaren industrializazioaren garai historiko honetan.

Intereseko lekuak
-----------------

### San Bizente Martiriaren eliza

Elizaren kaleari jarraituz, herriaren kanpoaldean, Entrambosrios eliza dago, San Bizente Martiriaren izenpean eta San Bartolome patroi duela.

### Boloa-jokoa

Bertakoek horrela deitua, 1878ko bolatoki bat da (probintziako zaharrenetakoa) eta Pedro Martinez jaunak ordaindu zuen. Jatorrian, Hiru Ohol Boloak jolasteko eraiki zen.Hiru Ohol tradizional hori, gaur egun ere, helburu horrekin erabiltzen da, herriko jaietan beste askotan bezala.

### Ojo Guareñako leizeak

Ojo Guareña herritik gertu dagoen konplexu karstiko bat da, 110 km galeria baino gehiagoz osatua. Gaztela eta Leongo gobernuak Monumentu Natural izendatu zuen 1996an. Kobak Koniazenseko material karbonatikoetan sortu ziren eta marga iragazgaitzen gainean daude. Iberiar penintsulako hirugarren sistema karstikorik handiena da.

Herriko jaiak
-------------

Eliza, San Bizente Martiriaren izenpean dago. Hala ere, herriko zaindaria San Bartolome da, eta, beraz, herriko jaiak abuztuaren 24tik, zaindariaren egunetik, gertuen dagoen asteburuan ospatzen dira. Egun horretan meza bat ospatzen da eta ondoren erromeria, non San Bartolomeren estatua bat eramaten den herriko kaleetan zehar.
**«Mediterráneo»** Joan Manuel Serrat abeslari katalanaren abesti ezagunetariko bat da. *Mediterráneo* albumean jaso zuen 1971n. Abestiak elementu autobiografiko anitz ditu. Zafiro/Novola diskoetxeak plazaratu zuen.

Historia
--------

Serratek beste artista batzuekin batera Montserrateko monasterioan itxialdian egon zen denboran konposatu zezakeen abestia, 1970eko amaieran. Protesta Burgosko Prozesuaren aurka izan zen. Abeslariak bertsioa hau elkarrizketa batean ezeztatu zuen; 2014an, El País egunkarian, Mexikoko erbestealdian konposatu zuela esan zuen, haren hitzetan, Mediterráneo itsasoaren nostalgiak jota.

Bertsioak
---------

Abestiak bertsio ugari ezagutu ditu. Hona hemen batzuk:

* Paloma San Basilio (1992)
* Ana Belén Serratekin batera (1994)
* Los Sabandeños (1996)
* Pedro Ruy-Blas (2003)
* Estopa (2005)
* Niña Pastori (2006)
* Jorge Drexler (2019)
* Alba Reche (2019)

Garrantzia
----------

2004an, herri-bozketa bidez, Espainiako herri-musikaren historiako kanturik onena izendatu zuten, Espainiako Telebistako *Nuestra mejor canción* saioan. Rolling Stone aldizkariak, bestetik, Espainiako pop abesti onena ere aukeratu zuen 2010ean. 2019an, Alba Recheren ahotsean, "inoiz kantatutako kanturik onena" izendatu zuten, Televisión Españolaren *La mejor canción jamás cantada* saioan egindako herri-bozketa bidez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:«CMediterráneo» abestia Youtuben.
* **(Gaztelaniaz)**:«Mediterráneo» abeslariaren webgune ofizialean.
*Inocybe fuscidula*

Sinonimoa: *Inocybe hypophaea*

Jangarritasuna ezezaguna da, eta baztertu egin behar da, *Inocybe* generoak berez duen toxikotasuna dela eta.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 6 cm arteko diametrokoa, konikotik ganbilera titia kontserbatuz. Kapelaren azala, arre koloreko fibra erradialekin, argiagoa ertzean.

**Orriak:** Itsatsiak, zurbilak, zahartuaz arrexka kolorerako joerarekin.

**Hanka:** 7 cm arteko garaierarekin, zilindrikoa, goialdean hautsarekin eta oinarrian mizelioaren hondarrekin, zurixka.

**Haragia:** Urria zurixka. Usain txarrekoa.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua, esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela.

Jangarritasuna
--------------

Zalantzazko jangarria. Toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua

Basoetako beste arre koloreko *Inocybe* batzuekin nahas daiteke (*godeyi*, *umbrina*)

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Hostogalkorren, koniferoen edo mistoen basoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 240 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). *catalogo micológico.*  Banco de setas.
**Tokotorrean** harrapatzeko haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Urretxun, Gipuzkoan, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

Arauak
------

Joko honetan neska-mutilak aritzen ziren, urte osoan, Garizuman izan ezik. Bi taldetan banatu eta aurrez aurre jartzen ziren, elkarren artean tarte bat utziz herriko plazan edo Santa Barbara ermitaren arkupean. Talde bakoitzeko bat erdi aldera agertzen zen, eta beste taldekoren bat aurrena ukitzen zuenak "zigortuta" eramaten zuen bere saileko hormara, zuhaitzera eta abarretara. Ondoren harrapatutakoaren taldetik bila joaten zitzaizkion "zigortua" jaregiteko asmoarekin. Hori lortu ez, eta gainera bera ere harrapatzen bazuten, "zigortu"aren ondora eraman eta hura ere "sokan" jartzen zuten. Aldiz, beste taldekoei ihes egin eta "soka"n zeudenak ukitzen bazituzten, libre geratzen ziren, eta jokoari berriro hasiera ematen zioten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Juan Garmendia Larrañaga - Xabier Mendiguren Bereziartu: *Juan Garmendia Larrañagaren hiztegi etnografikoa*. Donostia: Ikastolen Elkartea, 2003. 176.or.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Juan Garmendia Larrañaga: *Ume jolasak*, Eusko Ikaskuntza, 2007, 55-56.or.
**Tabwemasana** (1879 m) Vanuatuko mendirik altuena da. Espiritu Santo uhartean dago, Sanma probintzian.

Izena
-----

Vanuatuko bi hizkuntza kolonialetan Mount Tabwemasana (ingelesez) eta Mont Tabwemasana (frantsesez, batzuetan *Mont Tabwémasana*) ere izendatzen bada ere, toponimoak berak izen generikoa dauka: *tabwe* edo *tawa* hitzek "mendia" esan nahi dute uharteko barnealdeko hizkuntzetan. *Masana* hitzak "bi punta" esan nahi duelarik, "bi gailur dituen mendia" izango genuke **Tabwemasana**.

Jakingarriak
------------

Izenak mendiaren itxura islatzen du; bi tontor ditu, garai batean bakarra osatzen zutenak baina erosioaren eraginez bereizi zirenak. Gailurrei "mendi arra" eta "mendi emea" deitzen zaie. Tokiko sinesmen baten arabera gauean bi tontorrek batu eta besarkatu egiten dira.

Espiritu Santo edo Santo uhartearen mendebalde osoa, lurmuturretik (ipar-mendebaldea) Lisbonekora (hego-mendebaldea), zeharkatzen duen mendikatean dago. Menditik izugarrizko ikuspegiak daude; mendebaldean Koral itsasoa ikusten da.

Igoera
------

1970eko hamarkada arte Novokula herria mendiaren magalean kokatzen zen, 1100 metrotan; kostaldetik oihan trinkoan zehar egin beharreko harako bidaiak egun oso bat irauten zuen. Baina hamarkada horren amaieran kolonialismoak eta talde kristauen proselitismoak bultzatuta barnealdeko herriak, hustu eta biztanleak kostaldean bilarazi zituzten; Novokula ere 1978an berkokatu egin zuten eta Kerepua izeneko herria sortu zen isasertzean. Harrezkero bertatik ateratzen dira mendirako espedizioak; 2006an turismo proiektu baten bultzadaz bungalow batzuk eraiki ziren eta bertan har daiteke ostatua.

Oso bisitari gutxik zapaltzen dute mendia, urte gehienetan sei baino gutxiagok. Arrazoi nagusiak mendiaren kokapen isolatua eta igotzeko zailtasun teknikoak. Kerepuara heltzeko uharteko hiriburua den Luganvilletik (hego-ekialdean) errepidez Tasirikira (hego-mendebaldean) joan eta itsasontzi bat hartu behar da. Kerepuatik ibai baten ibilbidea gorantz segitzen da harana utzi arte (2,5 ordu); hortik kanpalekura beste hainbeste eta tontorreraino beste 5-6 ordu behar dira, Novokula zaharretik pasatuta. Gidariak beharrezkoak dira, bidea galtzea erraza delako eta gogorra delako. Espedizioak 3-5 egun iraun dezake, haietako bi eta erdi ibiltzekoak.

Hara hurbiltzeko aldirik onena sasoi lehorra da, ekainetik irailera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Positive earth* webgunea.
2. ↑  Proiektua *Positive earth* webgunean.
3. ↑  Igoera mendiari buruzko webgune honetan.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** *Mount Tabwemasana - Climbing Vanuatu's Highest Mountain* webgunea. Artikulurako iturri nagusia.
* **(Ingelesez)** Ibilaldi bera deskribatzen duen beste webgune bat.
* **(Ingelesez)** Mendirako ibilaldia *Positive earth* webgunean.
* **(Ingelesez)** Igoerako mapa webgune berean; ez da zehatza.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1542459
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1542459
*Inocybe godeyi*

Sindrome Muskarinikoa sortzen du, *Clitocybe* batzuk eragiten duten bezala (*dealbata*, *rivulosa*, *cerussata*)

Deskribapena
------------

**Kapela:** 5 cm arteko diametrokoa, konikotik kanpai-itxurakora, erdiko titia mantenduz. Kapelaren azala fibrilosoa, arre kolorekoa, ertzean argiagoa. 

**Orriak**: Itsatsiak, estu, zuri zikin kolorekoak, helduaroan arre kolorez zikintzen dira.

**Hanka:** 6 cm arteko garaierakoa, zilindrikoa, luzetara fibrilosoa, ertz marjinatuko erraboil sendoarekin, zurixka kolorekoa edo arre kolore samarrekoa.

**Haragia:** Gutxi eta zuria.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua esan nahi duen "cybe" hitzetik dator. *Godeyi* epitetoa Gordey-ren omenez du.

Toxikotasuna
------------

Toxikoa.

### Nahasketa arriskua

Kapela arrea duten beste *Inocybe* batzuekin nahas daiteke. *Inocybe pudica* delakoarekin, honek ez du erraboil marjinaturik.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Urria. Hostogalkorren basoetan, lurzoru karetsuetan. Penintsulako herenean, baina ugariagoa Britania Handian eta Frantziako ipar-mendebaldean.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 236 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). *Catalogo micológico.*  Banco de setas,.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
*Artikulu hau 1991ko telesailari buruzkoa da; 2012ko telesaila gaitzat duena beste hau da: «Bi eta bat (2012ko telesaila)»*
***Bi eta bat*** Euskal Telebistak sortutako umorezko telesaila da. Joselontxo, Idoia eta Jaioneren gorabeherek ederki konektatu zuten euskal ikus-entzuleekin. 26 atal izan zituen *sitcom-*ak.

Kanpo irudien arabera, protagonistak bizi ziren apartamentua nahiz kaleko taberna Donostiako Amara auzoko Easo plazan zeuden. *Garai hartan nazioartean egiten ziren sitcom-ak izan ziren inspirazioa (Cheers, The Golden Girls*, *Night Court*...).

Ezaugarriak
-----------

Zuzendariak Eneko Olasagasti eta Carlos Zabala zituen.

Sinopsia
--------

Bere argumentu nagusia *Man about the house* britainiar telesaila edota *Three's company* telesail estatubatuarrena parekoa da.

Donostia, bi neska, Idoia (Elena Irureta) eta Jaione (Ane Gabarain), eta mutil bat, Joselontxo (Jose Ramon Soroiz) Goierri eskualdeko herri batetik hiriburura etorri berri den mutil xaloa, Amara auzoko apartamentu berean bizitzen jarri dira. Etxe barruko elkarbizitza eta kanpoaldetik etorritako bisitariek hainbat istorio eta gorabehera sortuko dituzte. Hala ere, telesailaren gag-ek ez dute aipatutako bi telesailek zuten zentzu sexual garbia.

Pertsonaiak
-----------

* Jose Ramon Soroiz: Jose Lorenzo Zabaleta "Joselontxo"
* Elena Irureta: Idoia
* Ane Gabarain: Jaione
* Mikel Garmendia
* Niko Lizeaga
* Jose Maria Berasategi
* Ramon Agirre
* Pilar Rodríguez
* Juan Luis Mendiaraz
* Aizpea Goenaga
* Joseba Apaolaza

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Urkizu, Urtzi. «'Bi eta bat' eta beste hainbat» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-10-11).

Kanpo estekak
-------------

* Telesaila imdb.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255122

 |

* Wd Datuak: Q12255122
**Copahue sumendia** Txile eta Argentinaren arteko mugan dagoen sumendia da.

Toponimia
---------

Sumendiaren izena maputxeen ahots hauek osatzen dute: *ko* 'ura'; *pa*, 'sufrea'; eta *we*, 'lekua', beraz, 'ur sulfurosoen lekua' itzul daiteke, ur termaletan eta energia geotermikoan islatuta ikusten den ezaugarria.

Sumendi-jarduera
----------------

Sumendian fumarolek bere jarduera iraunkorraren ondorioz irauten dute, horren ondorioz ur termalen iturri garrantzitsua izanik, Caviahue aintziraren inguruan turismoa sortuz eta berdin gertatzen da Copahue herrian, non, duela 100 urtetik hona, urak helburu sendagarrietarako erabiltzen diren. Sumendiak sortzen dituen haranak Pehuentxe komunitateen bizilekua dira, Butalelbún sumenditik gertu dauden herriak, Trapatrapa, Guallalí, Chenqueco, Copahue, Caviahue.

Geotermia
---------

1980ko hamarkadan Neuquén probintziako gobernuak sumendiaren oinean bi zulaketa aztertu eta egin zituen, helburu geotermikoetarako, eta ondorioz, Caviahue-Copahue herria hornitzeko zentral pilotu bat instalatu zen. Zentral hori ez zen erabili eta une honetan inbertsio-lehiaketa bat sustatzen ari da baliabide hori erabiliz energia sortzeko zentrala instalatzeko.

Bestalde, eta fluido geotermikoak aprobetxatzeko, inbertsio garrantzitsua egin zen Copahue Zentro Turistiko Termaleko kaleak berotzeko eta neguan zentroa zabalik mantentzeko, Zentroa itsas mailatik 2.000 metrora dagoenez, negu arruntetan ezin da sartu elurra pilatzeagatik. Jada 1950eko hamarkadan ikertu zituen ur termal hauek Gregorio Álvarez zientzialariak .

Ibaiak
------

Bere magaletatik Txileko Errepublikarantz (Ozeano Barea) isurtzen diren Queuco eta Lomín ibaiak jaiotzen dira —Biobioaren ibaiadarrak biak—, eta isurialde atlantikoan, berriz, Agrio ibaia dago, bere iturria sumendiaren kraterreko aintziraren ekialdeko muturrean dagoena. Kraterreko aintzira eta Caviahue aintziraren artean Arroyo Agrio deitzen zaio, eta honen ondoren Río Agrio deitzen zaio. Ibai hau Argentinako itsasora isurtzen den Neuquén ibaiaren ibaiadarra da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Investigaciones.* .

Kanpo estekak
-------------

* Copahue-ren deskribapena Andeshandbook-en
* Copahue sumendiari buruzko informazio eguneratua, Sernageomin, Txile
* Copahue sumendiaren magalean egiten den kirol ekitaldia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312930
* Commonscat Multimedia: Copahue Volcano

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 77145856845822920083
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q312930
* Commonscat Multimedia: Copahue Volcano
**Licancabur sumendia** (kunza hizkuntzan, lickan: 'herria', 'herrialdea'; *ckabur*, 'mendia'; hau da, 'herriko mendia', edo 'herrialdeko mendia') Bolivia eta Txileren arteko mugan dagoen geruza-sumendia da, aintzira berdearen ondoan. Azken erupzioa Holozenoaren garaian izan zen.

Egonlekua
---------

Licancabur sumendia Boliviako Potosí departamentuaren eta Txileko Antofagastako eskualdearen arteko mugan dago. Bere altuera (5.920 m) eta kono ia perfektua direla eta, paisaia-elementu nagusia da Txileko eskualde horretako El Loa probintziako Andeetako mendikatean. Ipar-ekialdeko hegalaren herena baino gehiago Boliviakoa da, magalaren oinetik (4.360 m) 5.400 m-ra arte. 

Txileko lurraldean, Portezuelo del Cajón pasabidearen iparraldean, Ilargiaren haranaren eta San Pedro de Atacama herri turistikoaren ipar-ekialdean dago.

Boliviako aldean, Eduardo Abaroa Andeetako faunaren erreserba nazionala dago, eta babestuta dago, bere magalean Andeetako flamenko-kopuru handiak biltzen dituen aintzira berdea dagoelako.

Deskribapen orokorra
--------------------

Sumendi honetarako lehen igoera 1884an egin zuen Severo Titichocak.

Licancabur sumendia mendi ikonikoa da, San Pedro de Atacamatik zeruertza menderatzen duen moduagatik. Igoera erraza da, baina aurrez aklimatazioa egin behar da gozatzeko.

Argazki-galeria
---------------

* 
* 
* 
* Aintzira BerdeaAintzira Berdea
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q422713
* Commonscat Multimedia: Licancabur

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85076755

 |

* Wd Datuak: Q422713
* Commonscat Multimedia: Licancabur
**Nantai mendia** (japonieraz: 男体山, *Nantai-san*?)
 edo **Futarasan mendia** (japonieraz: 二荒山, *Futara-san*?)
 Japoniako Honshu uhartearen erdialdeko sumendia da, 2.486 metroko altuera duena. Nikkō Parke Nazionalaren barnean dago Chūzenji aintziraren iparraldeko ertzean.

Aintzira 1.269 metrotara dago, beraz Nantai mendiak beste 1.200 metro inguruko desnibela dauka. Mendian sortzen diren errekek azpiko arroz soroak ur freskoz hornitzen dituzte.

Erupzioak
---------

Nantai mendiak duela 20.000 urte erupzio handia izan zuen eta laba etorriek Daiya ibaia blokeatu zutenean Chūzenji aintzira eratu zen. Aintzirak gaur egun oraindik daukan hustubide nagusia 97 metrotako garaiera duen Kegon ur-jauzia da.

Azken erupzioa duela 7.000 urte gertatu bazen ere Japoniako Metereologia Agentziak sumendi aktibo izenda dezaten proposatu du.

Mendi sakratua
--------------

782an Shōdō Shōnin monjeak igo zuen lehen aldiz. Ordutik mendi sakratua izan da. Nantai-san izenak "mendi maskulinoa" esan nahi du eta barrenean dagoen Futarasan santutegian itxura falikodun harriak daude. Hori gutxi balitz, 1872 arte emakumeek debekatua zuten Nantai mendira joatea eta zaldi eta behientzat ere itxita egon zen.

Ekintzak
--------

Uztailaren 31an ehundaka erromesek Nantai mendiaren gailurrera igotzen dute gauez bertatik egunsentia ikusteko. Diotenez eguradi garbia dagoen egunetan Ozeano Barea ere ikus daiteke, 100 km mendebaldera dagoena.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* Futarasan santutegia.Futarasan santutegia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1964765
* Commonscat Multimedia: Mount Nantai

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 252983442
* NDL: 00641009
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1105802

 |

* Wd Datuak: Q1964765
* Commonscat Multimedia: Mount Nantai
Papua Aske Mugimenduak erabiltzen duen bandera nazionala
**Papua Aske Mugimendua** (indonesieraz: *Organisasi Papua Merdeka*, laburbilduta, **OPM**) 1965an sortutako talde militante bat da, Indonesiako Papua eta Mendebaldeko Papua probintzietako gobernariak bortizki botatzeko helburuarekin. Lehenago Irian Jaya deitzen zen eskualdearen independentzia aldarrikatzen dute, eta ekonomiaren berrikuntza zein modernitatea borrokatzen dute. Iraganean Muammar al Kadafiren eta Filipinetko Herriaren Armada Berria gerrilla maoistaren laguntza jaso dute, talde terrorista bat Ameriketako Estatu Batuetako Barne Segurtasun Departamenduaren arabera.

Mugimendua ilegala da Indonesian, eta probintzia hauen independentzia eskariak traizio delitua dakar. Bere sorreratik irteera diplomatikoa egiten saiatu dira, Mendebaldeko Papuako banderaren igoera zeremoniak egiten, eta ekintza armatuak egin dituzte Papuako gatazkaren barnean. Bere jarraitzaileek Mendebaldeko Papuako bandera erabiltzen dute sinbolo gisa, eta *Hai Tanahku Papua* ereserkia abesten dute. Era berean 1961an Irian Jayak izan zuen armarria erabiltzen dute, 1963an Indonesiak New Yorkeko Akordioaren ostean administrazioa bereganatu zuen arte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q559673
* Commonscat Multimedia: Free Papua Movement

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 312896842
* LCCN: nr94023859
* BIBSYS: 6001045
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q559673
* Commonscat Multimedia: Free Papua Movement
**Laneko apaiz** edo **apaiz langile** langileen mugimendutik gertu edo langile moduan bizi den apaiz katolikoak ziren. Apaiz hauek Askapenaren teologiaren aitzindariak izan ziren.

Eliza mugimendu hau Frantzian sortu zen 1944an eta Joan XXIII.a aita santuak 1959an bertan behera utzi zuen gehienek meza esateari utzi ziotela esanez. Lehendabiziko laneko apaizetako batzuk Marie-Dominique Chenu domingotarra eta Abbé Pierre izan ziren. Horietako batzuk Argentinara joan eta *villa miseria* izeneko auzoetan lan egin zuten. Jorge Bergoglio aita santua ere mugimendutik gertu izan zen.

Paulo VI.ak berriro onartu eta 1964an Hego Euskal Herrira heldu zen. Orduko apaizak Ezkerraldean lan egin zuten: David Armentia apaiz jesuitak *Laminaciones de Bandas* enpresan lan egin zuen, Pablo Gurpide Bilboko gotzaina kontrakoa bazen ere. Periko Solabarriak lanaldi osoa egiteko baimena lortu zuen.

Espainian apaiz langileek frankismoaren aurkako sindikatuetan parte hartu zuten, tartean Julio Pérez Pinillos palentziarra, Francisco García Salve jesuita, Diamantino García Acosta (Sindicato de Obreros del Camporen sortzailea), José María de Llanos, Jesus Fernandez Naves edota Mariano Gamo. Espainian 800 inguru izan ziren, nahiz eta TVEk 150 zirela esan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Sacerdotes califican a Francisco como 'el Papa de los villeros'» *Diario Popular* 2013-3-14.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** RTVE.  (2010-11-21). *¿Te acuerdas? - Curas obreros.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q627219
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX528481
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q627219
***Islak*** Mikel Azpiroz piano-jotzaileak 2020an plazaratutako estudioko musika-albuma da. Lanak hamar konposizio ditu eta Karlos Aranzegiren bateriaren laguntza du.

Konposizioak
------------

Guztiak Mikel Azpirozenak dira:

* "Garai Onak", bals
* "Neguko Ibaia"
* "Islak", albumari izenburua ematen dion lana.
* "Haize Epeletan"
* "Koro Lo"
* "Kimuak"
* "Ekilibrista"
* "Agur Doinua"
* "Bals Malgua"
* "Koro Lo (solo)

Estiloa
-------

Albumak Azpirozen bakarko lanetan ohikoa den estilo intimista, inpresionista eta nostalgikoa jorratzen du, jazz eta bluesaren zein musika klasiko garaikidearen arteko bideetan. Bateriaren eta darbukaren presentziak jazz kuttu hori indartzen du. Aurreko bi diskoen bidetik dator lan hau, *Gaua* eta *Zuri* diskoen jarraipen gisa.

Parte-hartzaileak
-----------------

* Mikel Azpiroz: Steinway B piano, Mopho synyhetizer. Casio SK-1. Pieza guztien egilea.
* Karlos Aranzegi: bateria, darbuka.
* Jon Azpiroz: artea.
* Iñigo Aranburu: diseinua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Kontzertua Santanderren.
* **(Gaztelaniaz)**:"Ekilibrista" konposizioa *Late Motiv* saioan.
Kristalezko harmonika.
**Beirazko** edo **kristalezko harmonika** instrumentu idiofono bat da.

Benjamin Franklin-ek 1762an egindako kopa musikalen jokoa jotzearen automatizazio baten emaitza da, Cambridgen (Ingalaterra) Edward Delaval ingelesak (1729-1814) freskagarriz betetako ardo-kopen kontzertua ikusi ondoren.  Jendaurreko lehen emanaldia urte hartan bertan izan zen Marianne Davies ingelesaren (1743 edo 1744- *ca.* 1818) interpretazioarekin, geroago bere ahizpa txikiarekin, Cecilia Davies sopranoarekin (*ca.* 1756-1836), bira egingo zuena, hau oraindik ere neska bat izanik. Dublinen (1763an), Londresen eta Europa kontinentalean ere aritu ziren, non Mozart familiarekin harremanetan jarri ziren.  Cecilek eta Mariannek Benjamin Franklinekin harremana izan zuten. 

Beirazko harmonika tamaina ezberdinetako beirazko plaka edo ontzi multzo batek osatzen du, horizontalean gainjarritako eta lerrokatuta, jotzen ari diren bitartean biratzen dituen pedal bati uhal batek lotzen dituen ardatz batek zeharkatuta, josteko makina zahar baten moduan. Behatzak arin bustiz eta biraka egiten diren bitartean plakak ukituz jotzen da, soinu garbia sortzen duena. Gaur egun lau zortziduneko erregistroa du.

Leku batzuetan debekatuta zegoen, kaltegarritzat jotzen zelako. Ukitzen zutenengan minbizia eragiten omen zuen; nahiz eta gaur egun jakina den benetako kausa lehen kristalak egiten ziren beruna zela eta berunaren intoxikazioaren kausa ere izan zitekeela, horregatik, erabilera gero eta ohikoagoa da, hori bai, berunik gabeko kristalez egindako harmonikekin.

Gaur egun oso gutxi erabiltzen den instrumentua da, nahiz eta musikari batzuek, Tom Waits abeslariak *Swordfishtrombones* diskoan, berrikuntza nahian soinua zabaltzeko erabili duten arren.

 Thomas Bloch kontzertu-emaileak jotako beirazko harmonika bat (2007).
Iraganean zegoen beiraren berunaren arazoa zela eta (musikariengan intoxikazioak eragiten zituen), txirulek ordezkatu zuten. 1980ko hamarkadaz geroztik, berriz ere erabiltzen da Donizettiren *Lucia di Lammermoor* operako *Madness Scene* ospetsuaren zenbait bertsiotan.

Erreferentziak
--------------

* La armónica de cristal: el instrumento musical prohibido*.* .

1. ↑  Sobre Edward Delaval en el sitio *The Glass Harmonica*; en inglés.
2. ↑  Sobre Marianne Davis en *The Glass Harmonica*.
3. ↑  Correspondencia de Benjamin Franklin en la que se menciona la armónica de cristal; en *The Glass Harmonica*.

Kanpo estekak
-------------

* *Beirazko Harmonika* Gunea ingelesez.

* Thomas Bloch-en gunea, beirazko harmonika jotzailea.

* Thomas Bloch-en bideoak, beirazko harmonika eta beste instrumentu batzuekin.

* Bideoa: *Sugar Plum Fairy dantza*, *Intxaur-hauskailua* (Tchaikovskiy) *balletaren* *suitekoa*; beirazko harmonika: William Zeitler.
*Inocybe haemacta*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, feltroduna, gris-arre kolorekoa, ezkatatxo itsatsiekin, edo ezkatak galduta eta kanela kolorekoa hondo zurixkarekin, pixkanaka gorritu egiten da.

**Orriak:** Gris-arre kolorekoak, nahikoa estu.

**Hanka:** 4 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,6 cm bitarteko diametrokoa, erraboildun samarra, oliba antzeko kolorerako joerarekin edo berdexka, oinean izan ezik.

**Haragia:** Zurbila, baina kapelan gorritzen dena, oinarrirantz urdinxka sarritan. Usain ahula, baina desatsegina, ukuiluan egoten den antzekoa.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua, esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da zuntzezko kapela.

Jangarritasuna
--------------

Toxikoa eta haluzinogenoa.

### Nahasketa arriskua

Oharra: Berezko fibrilak ditu, honen kapelak gorritzeko joera du. Usain bereizgarria du, zaldi-gernuaren antzekoa.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 236 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 517 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
**Moti Masjid** (lit. 'Perla meskita') XVII. mendeko kongregazio meskita bat da, Agrako gotorleku UNESCOko Gizateriaren Ondarearen barruan kokatua. Shah Jahan mogol enperadoreak eraikia, meskita guztiz marmol zuriz egina dago.

Historia
--------

Agrako gotorlekuaren itxura modernoa Shah Jahani zor zaio, Agrako gotorlekuko hainbat egitura desmuntatu baitzituen marmolean gehitzeko. Moti Masjid horrelako egitura bat izan zen. Meskita 1646-1653 aldian eraiki zen, Agrako gotorlekuko beste ekarpen guztiak baino beranduago izan zena (1627an hasi ziren, bere lehen errege-urtean, eta 1638an amaitu ziren). 1653an meskita amaitu zen Mogol egoitza Shahjahanabadera aldatu eta bost urtera. Shah Jahanek meskita bisitatu zuenean, oso harrituta geratu zen egiturarekin, non bi urte geroago itzuli baitzen bere semeetako biri erakustera.

Arkitektura
-----------

Meskita multzoa, zokalo altu baten gainean eraikia, gotorlekuko patioaren iparraldean kokatutako harresizko itxitura bat da. Ekialde-mendebalde ardatz batean dago, eta Yamuna ibaiari begira. Hormen kanpoaldea hareharri gorriz estalita dago, eta barrualdea marmola duena. Horma bakoitzaren erdian sarrera altu bat dago; ekialdekoak sarrera nagusi gisa balio du. 

Itxitura-hormen barruan patio ia karratu bat dago, iparraldean, hegoaldean eta ekialdeko ertzetan arkupeez beteta. Abluzio-igerilekua patioaren erdian dago. 

Mendebaldeko ertzean otoitz-areto nagusia dago, hamabi aldeko kai-muturretan eusten den hormarte anitzeko egitura. Aretoaren fatxadak zazpi sarrera ditu, eta estalkiak hiru kupula eta hainbat *chhatri* ditu*.* Aretoaren aurrealdea *chhajja* (heilatu-hegalak) sakon batek itzalean du, eta horren azpian marmol beltzez egindako persiar inskripzioak daude. Inskripzioek irudi konplexuak erabiltzen dituzte Shah Jahan eta Moti Masjid goraipatzeko. Otoitz-aretoaren barneak ez dauka apaingarri handirik; Asherrek adierazi du dekoratu gabeko marmolaren erabilera Shah Jahanen erlijio arkitektura pribatuan ohikoa dela. 

Moti Masjid-ek aurreko marmolezko kongregazio meskita baten eragin handia erakusten du, Shah Jahanek Ajmer Sharif Dargah-n eraikia.

Galeria
-------

* Architectural plan.Plano arkitektonikoa.
* 19th-century painting of the Moti Masjid by Vasily Vereshchagin.XIX. mendeko Moti Masjid-aren pinturaVasily Vereshchaginekegina.
* Facade of the Moti Masjid.Moti Masjid-aren fatxada.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Moti Masjid-en Ols Marrazkiak