recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| *Mesodermoa* |
| --- |
|  |
| Mesodermotik eratutako ehunak |
|  |
| Enbrioiaren sekzioa |
| **Gray** | 49 or. |
| **Egunak** | 16 |
|
| MeSH | *Mesoderm* |
|

**Mesodermoa** gastrulako zelula-geruza da, ektodermoaren eta endodermoaren artean dagoena. Mesodermotik giharrak, odolaren zirkulazio sistema, sexu organoak, eta ornodunen hezurdura eta iraiz aparatua eratzen dira. Mesodermoa eta gastrulazioa eratzeko aurretiko prozezuan 2 geruza daude, hipoblastoa eta epiblastoa.

Ektodermoaren mitosiaren prozezuari esker hirugarren geruza zelularra sortzen da, ektodermo eta endodermoaren artean kokatuta dagoena da mesodermoa. Hirugarren hau daukaten animaliei Triblastikoak esaten zaie eta Bilateria taldearen barruan sartzen dira. Normalean 3 zatitan banatzen da: mesodermo paraxiala, bitarteko mesodermoa eta aldeko mesodermoa.

Ornodunetan, mesodermoaren hedapenean mesodermoa 5 zatitan desberdintzen da:

* **Mesodermo kordatua.** Ehun hau notokordari emango dio lekua, zorro zurrun batean bildutako zelula bakuolodun handiz eratutako barra, tutu neuralaren eta digestio-hodiaren artean luzetara jarria dagoena eta ornodunetan garezurrak eta bizkarrezurrak ordezkatzen dutena.
* **Mesodermo dortsal somitikoa.** Ehun honen zelulek somitak osatuko dituzte, zelula mesodermikoen blokeak tubo neutralaren hainbat alboetan kokatuta daudenak.

* **Bitarteko Mesodermoa.** Iraitz-aparatua eta sexu-guruina eratuko ditu.
* **Mesodermo prekordala.** Buruko ehun mesenkimalari egiten dio erreferentzia.

Giza-mesodermoa
---------------

Mesodermoa aldi trilaminarraren prosezuan agertzen da, haurdunaldiaren hirugarren astean garatzen dena. Hardunaldiaren hirugarren astearen bukaeran, gastrulazioa bukatzen hasten denean, enbrioi barruko mesodermoaren alde bakoitzaren mesodermo paraxialarengatik, tarteko mesodermoarengatik eta alboko mesodermoarengatik ezberdintzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q323438
* Commonscat Multimedia: Mesoderm

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 122892601 (data)
* GND: 4169468-5
* LCCN: sh85083937
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D008648
* FMA: 69072

 |

* Wd Datuak: Q323438
* Commonscat Multimedia: Mesoderm
Antzinako San edo Boskimanoen labar artea
**Namibiako historia** oso luzea da, gizakiak (san herria) hor duela ia 30.000 urte bizi baitira. Hala ere, estatu moderno gisa, historia laburra du, Hegoafrikak herrialderean gaineko kontrola 1989an baino ez baitzuen utzi.

Boskimanoen (Namibiako lehen biztanleak) aitzinekoek labar-pinturak egiten zituzten K. a. 26.000an, Afrikako antzinakoenak. Mendeetan zehar migrazio ugari egon ziren, hasieran khoisan etniakoak eta gero bantu etniakoak (gaur egungo biztanleriaren gehiengoa).
Namibian oinak jarri zituzten lehen europarrak portugaldarrak izan ziren XVI. mendean, baina Namib eta Kalahari basamortuak hesi handiak bihurtu ziren europarren esplorazio eta kolonizaziorako. XIX. mendean ingeles eta alemaniarrak lekutzen hasi ziren Namibian, eta azkenik 1884an alemaniar kolonia bilakatu zen. 1904an hereroak, bantu herri bat, alemaniarren aurka altxatu ziren. Hereroak sarraskituak izan ziren, lehen Waterbergeko guduan eta gero kontzentrazio-zelaietan. Hereroak, gerraren aurretik 80.000 inguru zirenak, 1911n 15.000 baino ez ziren: XX. mendeko lehen genozidioa izan zen.

1915ean, Lehen Mundu Gerran, hegoafrikarrek Namibia hartu zuten, eta 1920an Nazioen Elkarteak Hegoafrikari agindu bat eman zion Namibia administratzeko. Hurrengo urteetan, Hegoafrikatik etorkin zuri ugari bertaratu ziren, beltzak baztertzeko legeak indartu eta haien matxinadak oso gogor zapaldu ziren.

1946. urtean Hegoafrikak Namibiaren anexioa aldarrikatu zuen. NBEk gaitzetsi zuen, baina Hegoafrikak ez zuen NBEren agintea onartu. 1959an Windhoeken apartheid-aren aurkako manifestapen bat zapaldua izan zen eta 57 pertsona hil ziren. 1960an SWAPO (South-West African People's Organisation edo Hego-Mendebaldeko Afrikar Herriaren Erakundea) sortu zen eta 1967an hegoafrikarren aurkako gerrilla-borroka hasi zuten. 1968an NBEk Namibia izena eman zion herrialdeari (ordu arte Hego-Mendebaldeko Afrika deitzen zen). 1979an apartheida indargabetu zen. 1989 SWAPOk lehen benetako hauteskunde demokratikoak irabazi zituen eta 1990ean Namibiak independentzia lortu zuen. 1994an Namibiak Walvis Bay (Hegoafrikako barrendegia) berreskuratu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q864678
* Commonscat Multimedia: History of Namibia

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX496420
* BNF: 11932583v (data)
* LCCN: sh85089647

 |

* Wd Datuak: Q864678
* Commonscat Multimedia: History of Namibia


| Afrikako herrialdeen historia |
| --- |
| 
Oharra: Zerrenda honetan herrialde nagusien historia ageri da, beraz, baliteke herrialde burujabe guztiak ez agertzea. |
**National Film Awards** (Zinema Sari Nazionalak) Indiako zinema sari garrantzitsuenak dira. 1954an ezarri ziren, eta Indiako Gobernuko Zinema Jaialdien Zuzendaritzak administratu du 1973tik, Indiako Nazioarteko Zinema Jaialdiarekin eta Indian Paranomarekin batera.

Urtero, gobernuak izendatutako epaimahai nazional batek irabazleak aukeratzen ditu eta sari banaketa New Delhin egiten da, bertan Indiako presidenteak sariak ematen baititu. Ondoren, Zinemaldi Nazionala irekiko da, non saritutako filmak publikoarentzako proiektatzen diren. Aurreko urtean herrialde osoan ekoiztutako filmetarako deklaratuta, oro har Indiako zinemarik onenari merezimenduak emateaz gain, herrialdeko eskualde eta hizkuntza bakoitzeko film onenari sariak ematea dute bereizgarri. Zinema Sari Nazionalen maila nazionala dela eta, Oscar sarien Indiako baliokidetzat jotzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1350697
* Commonscat Multimedia: National Film Awards, India

---

 |

* Wd Datuak: Q1350697
* Commonscat Multimedia: National Film Awards, India
**MongoDB** (ingelesetik: hu**mongo**us eta **DB** Data Base) kode irekiko softwarea da, dokumentuetara bideratutako datu-baseak sortzeko eta kudeatzeko. NoSQL familiako datu-baseak kudeatzeko sistema da. Eskalagarria da, errendimendu handikoa eta C++ lengoaian programatua.

Datu-basea dokumentuetara bideratuta dago. Hala, JSON datuen antzeko formatua duten dokumentu-bildumak kudeatzen ditu. Horri esker, aplikazio askok modu naturalagoan kudea ditzakete datuak (indexazioa, kontsulta), nahiz eta horiek hierarkia konplexuetan kokatuta egon. MongoDB softwarea 2007ko urrian hasi zen garatzen 10gen (gaur egun MongoDB Inc.); kode libreko lehen bertsioa 2009ko otsailean kaleratu zen. Orduz geroztik, hainbat web eta zerbitzuk ezarri dute MongoDB, hala nola Craigslist, eBay, Foursquare, SourceForge eta The New York Times egunkaria, besteak beste. NoSQL motako datu-baseen sistema ezagunena da MongoDB. Ez da datuak datu-taulen bidez gordetzen dituzten datu-baseak kudeatzeko ohiko sistemak bezalakoa, plataforma anitzeko dokumentuen bidez datuak biltzeko datu-baseak konfiguratzeko sistema da MongoDB.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  MongoDB website
2. ↑   «10gen embraces what it created, becomes MongoDB Inc.» *Gigaom*.
3. ↑    *DB-Engines Ranking.* .

Bibliografia
------------

* Hawkins, Tim; Plugge, Eelco; Membrey, Peter (September 26, 2010), The Definitive Guide to MongoDB: The NoSQL Database for Cloud and Desktop Computing (1st ed.), Apress, p. 350, ISBN 978-1-4302-3051-9

Ikus, gainera
-------------

* Banatutako datu-basea
* NoSQL

Kanpo estekak
-------------

* NoSQL datu-baseak. MongoDB ikastaroa. Zuhaitz Beloki, UEU 2014
* NoSQL datu-baseak. MongoDB ikastaroaren materiala. Zuhaitz Beloki, UEU 2014

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1165204
* Commonscat Multimedia: MongoDB

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 174499323
* BNF: 16963009m (data)
* GND: 7724020-0
* LCCN: no2011130709
* SUDOC: 185552552

 |

* Wd Datuak: Q1165204
* Commonscat Multimedia: MongoDB
Aldizkariaren azala, 1915eko urtarrila.

**National Geographic Society** edo **Geografia Elkarte Nazionala** 1888an sortu zuten Washingtonen, Estatu Batuetan, ezagutza geografikoa antolatu eta zabaltzeko asmoa zuten 33 adituk. Gardnier Greene Hubbard izan zen elkartearen lehen presidentea, eta bere suina, Alexander Graham Bell, izan zen bere ondorengoa.

Bere helburua geografia eta munduaren ezagutza orokorra gizarteratzea eta hedatzea da. Honetarako esploraziorako bekak eskaintzen ditu eta hilabetero *National Geographic* aldizkaria kaleratzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q167186
* Commonscat Multimedia: National Geographic Society

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158995319
* ISNI: 0000 0001 2194 6610
* BNE: XX130397
* BNF: 11866632n (data)
* BNM: 000060255
* CANTIC: a10129510
* GND: 1009626-7
* LCCN: n79042179
* NDL: 00261044
* NKC: ko2003164398
* NLA: 35170381
* CiNii: DA0089000X
* SUDOC: 026415143
* BIBSYS: 7017061
* Open Library: OL2641424A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q167186
* Commonscat Multimedia: National Geographic Society
*Artikulu hau Greziako eskualdeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Mazedonia (argipena)».*
Mazedoniaren kokapena Greziaren barruan.
**Mazedonia** Greziako ipar-ekialdeko lurraldea da.

34.177 m2 ditu eta 2.625.681 biztanle (2006). Hiriburua, Tesalonika da.

Geografia
---------

### Mugakideak

Albaniako hego-ekialdearekin, Mazedoniako errepublikako eta Bulgariako hegoaldearekin egiten du muga ipar-mendebalean; Greziaren barnean, berriz, Tesaliarekin, Epirorekin, Traziarekin eta Egeo itsasoarekin.

### Inguru naturala

Mendi-bizkarrez eta ibar lauez eratua da.

Ekonomia
--------

Laborantzan, tabako-belarra, mahastiak, arroza, lihoa, fruta-arbolak, laborea eta kotoia lantzen dira, batez ere; abere-hazkuntzan, iletarako azienda. Meak, burdina, magnesita eta beruna dira. Industria-langintzarik garrantzizkoenak tabakoarena, oihalgintza eta elikadurarena (olioa, ardoa) dira.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q81734
* Commonscat Multimedia: Macedonia (Greece)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 240322781
* GND: 4037160-8
* NKC: ge114804
* SUDOC: 027577937
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q81734
* Commonscat Multimedia: Macedonia (Greece)
**Zubiarre jauregia** Errenteriako Santa Klara kalean dagoen XVII. mendeko oinetxea da.

Historia
--------

1638an, herria suntsitu zuen sutearen ondoren egin ziren berreraiketa lanen ondorioa dira Errenteriko oinetxe garrantzitsuenak, Zubiaurre jauregia barne. Garai honetan birmoldatu zen, etxeaurreak zuen itxura gotikoa barrokora aldatuz.
Herria hiribildua zenean oinetxe honek Frantziako Atea zaintzen zuen harresiaren parte izanik; Iparraldeko etxeaurretik hasten zen harresia eta Beheko kaleko etxeen atzekaldeek osatzen zuten ibairantz. Santa Klarako arrabaletik egiten ziren sartu-irtenen arduraduna zen.

Antzinako mapan ikus daitekeenez, harresia ibaia eta itsasoarekin babestuta zegoen, eta lurretik zetozen erasoetatik defendatzeko lau dorretxe zeuzkan: Torrekua, Morrontxo, Zubiaurre jauregia, eta Mikelazulo atea. Marea goian zegoenean Errenteriako harresietaraino heltzen zen itsasoa garai haietan.

[*Betiko hautsitako esteka*]Errenteria itsas bazterra zen. Itsasoa gaur egungo Madalena kaleraino eta Madalena basilikaraino heltzen zen, harresitik kanpo.
Zubiaurre jauregiak izen desberdinak izan ditu historian zehar, familia nagusi desberdinen jabetza izan bait zen, hala nola, Jauregi Zahar, Antia-Enea, Amasa-Enea eta Elizalde-Enea. Familia hauen desagertzeak eta XIX. mendean jauregiaren erabilera etxebizitzetara bilakatzea dira XXI. mendera egoera txarrean iristea.

Ezaugarriak
-----------

Oinplano laukizuzena du, behekoa eta beste bi solairu eta estalkia hiru aldeetara. Hegoaldeko etxeaurrea da nagusia, solairu bakoitzeko hiru bao eta behekoan ate tatxonatu bat, leiho bat ezkerrean eta eskubiko beste leihoa zena, sarbide bihurtua ditu. Lehenengo solairuko hiru baoek balkoi luzea osatzen dute, ezkerraldean jauregitik perpendikularki irteten den luzapen bat du, funtzio argirik ez duenak. Bigarren solairuan, balkoi luzearen erdian, Elizalde sendiaren armarria dago, XVII. mendean jabetza zutenak, bi sirena eusle eta dorre hirukoitza duten bi gaztelu erakusten dituenak.
Mendebaldeko etxeaurrean kañoi itxurako gargola bat ikus daiteke eta eskailera-buruak argiztatzeko altuera desberdinetara ireki ziren leihoak.
Iparraldeko etxeaurreak, atzekaldekoak,ibaira ematen zuen eta bertako ateek itsas jarduerekin lotutako zereginetarako erabiliak ziren. Lurraren maila desberdina denez bi aldeetan, atzeko aldetik solairu bat gehiago dago.

Galeria
-------

* Ezkerraldeko etxeaurrea, eskailea-buruak argitzeko leihoekinEzkerraldeko etxeaurrea, eskailea-buruak argitzeko leihoekin
* Kañoi itxuradun gargolaKañoi itxuradun gargola
* Etxeaurreko balkoi bereziaEtxeaurreko balkoi berezia
* EtxeaurreaEtxeaurrea

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Gipuzkoako Batzar Nagusiak Arte zibila
2. 1 2  Errenteriako Udala Arkitektura zibila
3. 1 2  Hiru Zubiaurre jauregia
4. 1 2  Errenteriako Udala. Herria ezagutzen Zubiaurre jauregia
5. 1 2  Oarsoaldea TurismoaZubialde Jauregi barrokoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39904294
* Commonscat Multimedia: Zubiaurre jauregia

---

 |

* Wd Datuak: Q39904294
* Commonscat Multimedia: Zubiaurre jauregia
**Mazedoniar Inperioa** (grezieraz Μακεδονία) Garai klasikoan gaur egungo Greziaren iparraldean sortu zen estatua izan zen. Epiroko Erresuma zuen mendebaldean eta Trazia ekialdean. K.a. V. mendean egonkortu zen eta K.a. IV. mendean Filipo II.arekin hedapen handia lortu zuen: Mazedonia Greziako potentzia nagusi bilakatu zen. Haren semea zen Alexandro Handiak garai hartan ezagutzen zen munduko lur gehienak konkistatu zituen, eta Greziako historiako Garai helenistikoa deritzonari hasiera eman zion.

Historia
--------

K.a. VIII. mendean, Aliakmon ibaiaren inguruan bizi ziren mazedoniarrak ekialderantz joan ziren, Perdika I.a erregearen agindupean, lurraldearen batasuna lortzeko. Mazedoniako erreinua penintsulako barnealdera mugatzen zen, itsasaldea greziarren mendean baitzegoen. K.a. V. mendearen bukaeran, Arkelao erregeak (K.a. 413-399 bitartean errege) Pella hartu zuen Mazedoniako hiriburutzat. Mazedoniako erreinuaren urterik oparoenak Filipo II.aren (K.a. 359-336 bitartean errege) eta haren seme Alexandro Handia edo Alexandro III.aren (K.a. 336-323 bitartean errege) agintaldikoak izan ziren. Filipo II.aren garaian, Mazedonia Greziari nagusitu zitzaion, eta Alexandrok, persiarrak garaitu ondoren, Nilo eta Indus ibaietaraino iristen zen inperioa sortu zuen. Alexandro hil zenean, Mazedonia haren jeneralen artean banatu zen; haiek luze gabe elkarren aurka hasi ziren inperio osoaz jabetu nahian.

Mazedonia zen inperioaren erdigunea, eta gogor lehiatu ziren hura beretzen. Antipatros-ek (Alexandroren ordezkaria Europan) eta Kasandro haren semeak Mazedoniaren eta Greziaren gaineko aginpideari eutsi zioten, baina Kasandro K.a. 297an hil zenean, gerra zibila piztu zen. Demetrios I.a Poliortzetes erregearen sei urteko agintaldiaren ondoren (K.a. 294-288) anarkia hedatu zen berriro. K.a. 277. urtean, Antigonos II.a Gonotas-ek Mazedoniako erregetza hartu zuen, eta harekin K.a. 168ra arte etenik gabe iraun zuen *antigoniden* dinastia hasi zen. Filipo V.a eta Pertseo erregeen agintaldian, Mazedonia eta Erroma elkarren kontra borrokatu ziren (Mazedoniako gerrak: K.a. 216-205; K.a. 200-196; K.a. 172-168), eta Mazedonia atera zen galtzaile.

Erromaren mendean zegoela, lau errepublikatan banatu zen Mazedonia, hiriburutzat Tesalonika, Pella, Pelagonia eta Anfipolis zituztenak. K.a. II. mendean Erromako probintzia bilakatu zen Mazedonia, lau probintziek administrazio bana zutela. Orduan amaitu zen Mazedoniar Inperioa.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492405

 |

* Wd Datuak: Q20492405
**Ōnaruto** (japonieraz: 大鳴門橋, *Ōnaruto-kyō*?)
 Japoniako zubi eseki bat da, Awaji uhartea eta Naruto hiria lotzen dituena. Awajitik aurrera Akashi Kaikyō zubiaren bidez errepidea Koberaino iristen da, Honshu eta Shikoku uharteak lotuz.

Historia
--------

1985ean eraiki zen zubia. 2004an 6'8 milioi auto eta kamioiek zeharkatu zuten, egunero 18.600 ibilgailuk.

Narutoko zurrunbiloak
---------------------

Zubiaren zutabeek zurrunbilo ikusgarriak sortarazten dituzte eta zubia bera atrakzio turistiko bihurtu da.

Ikus, gainera
-------------

* Narutoko zurrunbiloak

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Japonieraz)****(Frantsesez)****(Alemanez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1292175
* Commonscat Multimedia: Ohnaruto Bridge

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 667152331596103260008
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1292175
* Commonscat Multimedia: Ohnaruto Bridge
42°01′N 140°40′E﻿ / ﻿42.01°N 140.67°E﻿ / 42.01; 140.67

**Ōnuma Parke Kuasi-Nazionala** (japonieraz: 大沼国定公園, *Ōnuma Kokutei Kōen*?)
 Japoniako Hokkaido uhartearen hegoaldean dagoen Parke Nazionala da, Oshima suprefeturan. 1958an ezarri zen.

Geografia
---------

Hokkaidoko parke txikiena da. Komagatake mendia (1.131m) eta mendebaldean dituen hiru aintzira hartzen ditu bere baitan, Ōnuma, handiena eta izena ematen diona, Konuma eta Junsainuma.

Sumendiak jaurtitako lokatzoldeek eratu zituzten hiru aintzirak. uharte txiki ugari dituzte zubiekin lotuta, eta ibilbide polita egin daiteke uhartez uharte edo aintzirei itzulia emanez.

Nanae herria dago bertan eta Hakodate hiritik nahiko gertu dago.

Ondasun nabarmenak
------------------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)****(Ingelesez)** Daisetsuzan Parke Nazionalaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q997446
* Commonscat Multimedia: Onuma Quasi-National Park

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 252769872

 |

* Wd Datuak: Q997446
* Commonscat Multimedia: Onuma Quasi-National Park
**Naparzubia**, Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen zubia da. Oria ibaia zeharkatzen du, eta Zerkausia eta Santa Klara komentuaren artean dago. Zerkausiarekin batera Tolosako bista ezagunena da, eta Arrameleko zubiarekin batera udalerriko zubi enblematikoena.

Herrigunetik Nafarroa aldera joateko edo Nafarroatik zetozenentzat Oria ibaia pasatzeko betidaniko zubia da. Ibaian beherago dagoen Arrameleko zubia bezalaxe, XII. mendean jada harrizkoa zela uste da. Hasieran lau begi zituen eta XVIII. mendean bosgarren bat gehitu zioten. Harlanduzko bi zubi-branka sendo ditu erdialdean eta txikiago bat ibaiaren ezkerraldean. Arkuak desberdinak dira eta kareharri grisez eginak daude. Behin baino gehiagotan birmoldatu eta zabaldu izan da.

Ikus gainera
------------

* Tolosako zubiak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65556063
* Commonscat Multimedia: Naparzubia

---

 |

* Wd Datuak: Q65556063
* Commonscat Multimedia: Naparzubia
*Artikulu hau Ŕ azentudunari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «R (argipena)».*
Ongi etorri, **Ongi etoŕi** idatzia 21. mendean, Igeldoko jolas-parkean, Donostian.
**Ŕ** (xehez: **ŕ**) eslovakieraz eta behe sorabieraz erabiltzen duten latindar hizki ezohikoa da. R hizkia gehi azentu akutu bat osaturik dago. Eslovakieraz r̩ː ahoskatzen dute. Behe sorabieraz r sabaikaria da, rʲ ahoskatua.

Euskaraz
--------

Sabin Aranaren ortografian, *ŕ* kontsonante dardarkari hobikaria izan zen. Egun, ortografia hori zaharkiturik dago eta euskal alfabetoan, silabaren amaieran *r* eta bokalen artean *rr* erabiltzen dugu. Hala ere, tarteka ikusten da oraindik Ŕ leku publikoetako izenetan.

Informatikan
------------

Unicoden duen eskema hau da:

* **Ŕ** larria: `U+0154`
* **ŕ** xehea: `U+0155`

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Arana eta Goiri'tar, Sabin.  (1896). Amorrortu, Sebastián de ed. *Lecciones de ortografía del euskera bizkaino.*  Bilbo: Bizkaya'ren Edestija ta Izkerea Pizkundia, 32 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q386760
* Commonscat Multimedia: Ŕ

---

 |

* Wd Datuak: Q386760
* Commonscat Multimedia: Ŕ
**Muzilagoa** zuhaitz eta landare batzuen zain, hazi edo adarretan izaten diren polisakaridoei ematen zaien izena. Pektinaren eta gomen tankerakoak dira. Ezagunenak eta erabilienak lihoaren, algarrobaren eta irasagarraren hazietatik lortzen dira; sintesi bidez ere lor daitezke. Urarekin nahastean, ura xurgatu eta disoluzio likatsuak eratzen dituzte. Azido mineralez hidrolizatuz, pentosak eta hexosak eratzen dituzte, arabinosa eta galaktosa besteak beste. Janariak loditzeko sukaldaritzan, diuretiko eta aringarri gisa medikuntzan, lurringintzan, eta emultsioen finkatzaileak, loditzaileak etab. prestatzeko erabiltzen dira. Ez dago bereizketa argi-argi bat egiterik gomen eta muzilagoen artean; hala ere, ez dira kolak eta muzilagoak nahastu behar.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q424275
* **Identifikadoreak**
* BNF: 125078126 (data)
* LCCN: sh85088226
* AAT: 300014831
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D062087
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 74969

 |

* Wd Datuak: Q424275
**Ōgakiko gaztelua** (japonieraz: 大垣城, *Ōgaki-jō*?)
 Japoniako Ōgaki hirian dagoen japoniar gaztelua da. *Bi gaztelua* (麇城 Bi-jō) eta *Kyoroku gaztelua* (巨鹿城 Kyoroku-jō) izenak ere eman zaizkio.

Historia
--------

Gaztelua 1500 urtean eraiki zen lau mailatan eta hainbat putzuk inguratzen zutela. XVI mendearen bukaeran Toyotomi Hideyoshik gaztelua gotortu eta dorre nagusia *Donjon* ezarri zion. Gazteluak paper garrantzitsua jokatu zuen Sekigaharako borrokan.

1936an Japoniako Altxor Nazional izendatu zuten baina 1945ean hegazkin estatubatuarrek bonbakatu eta suntsituta gelditu zen. 1959an berreraiki zuten aurrez zen bezala etagaur egun Sekigaharako borrokaren inguruko erakusketa dauka barnean.

Iruditegia
----------

* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1067359
* Commonscat Multimedia: Ogaki Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2327155191925982440000

 |

* Wd Datuak: Q1067359
* Commonscat Multimedia: Ogaki Castle
**Ōsu Kannon** (japonieraz: 大須観音?)
 Nagoia hirian dagoen tenplu budista bat da, Aichi prefeturan. Ofizialki *Kitanosan Shinpuku-ji Hōshō-in* izena dauka.

Historia
--------

Owari probintziako Ōsu-gō herrixkan eraiki zen 1333 urtean Go-Daigo enperadoreak sustatuta, gaur egungo Hashima (Gifu) hiria dagoen lekuan. Shōnin Nōshin izan zen lehenengo apaiza eta honek Kannon jainkoarekin egin zuen amtes (errukiaren buda) eta hortik tenpluaren izen herrikoia, *Ōsu Kannon*.

Sarritan urak hartzen zuenez Tokugawa Ieyasuk 1612an tokiz aldatu zuen gaur egun dagoen lekura. 1820 urtean tenpluaren zati handi bat suak erre zuen eta 1970k hamarkadan berreraiki zen.

Bitxikeriak
-----------

Tenpluko eraikin nagusiak paperezko linterna erraldoia dauka. Baina bereziki aipagarria da tenpluak gordetzen dituen 15.000 artelan japoniar eta txinatarrak. Hauen artean Kojiki liburuaren esku-izkribu zaharrena dago.

Hilabetero 18. egunean merkatua egiten da tenplura doan kalean.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3594052
* Commonscat Multimedia: Ōsu Kannon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 251749913
* NDL: 00349091

 |

* Wd Datuak: Q3594052
* Commonscat Multimedia: Ōsu Kannon
**Vidra** Errumaniako udalerri bat da, Alba konderrian. 1.367 biztanle ditu, 60,2 kilometro koadroko azaleran banatuta.

Herriak
-------

Udalerrian honako herriak daude:

Vidra (en) Itzuli  
Băi (en) Itzuli  
Bobărești (en) Itzuli  
Bogdănești (en) Itzuli  
Bordeștii Poieni (en) Itzuli  
Culdești (en) Itzuli  
Dealu Goiești (en) Itzuli  
Dos (en) Itzuli  
Dosu Luncii (en) Itzuli  
Dosu Văsești (en) Itzuli  
Drăgoiești-Luncă (en) Itzuli  
Ficărești (en) Itzuli  
Gligorești (en) Itzuli  
Goiești (en) Itzuli  
Haiducești (en) Itzuli  
Hărăști (en) Itzuli  
Hoancă (en) Itzuli  
Jeflești (en) Itzuli  
Lunca (en) Itzuli  
Lunca Bisericii (en) Itzuli  
Lunca de Jos (en) Itzuli  
Lunca Goiești (en) Itzuli  
Lunca Vesești (en) Itzuli  
Modolești (en) Itzuli  
Nemeși (en) Itzuli  
Oidești (en) Itzuli  
Pitărcești (en) Itzuli  
Pleșcuța (en) Itzuli  
Poieni (en) Itzuli  
Ponorel (en) Itzuli  
Puiulețești (en) Itzuli  
Runc (en) Itzuli  
Segaj (en) Itzuli  
Urdeș (en) Itzuli  
Valea Morii (en) Itzuli  
Văsești (en) Itzuli  
Vâlcăneasa (en) Itzuli  
Vâlcești (en) Itzuli  
Vârtănești (en) Itzuli

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Errumanieraz)**  *Rezultate | Recensamant 2011.*  (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16425383
* Commonscat Multimedia: Vidra, Alba

---

* **Lekuak**
* SIRUTA: 8425

 |

* Wd Datuak: Q16425383
* Commonscat Multimedia: Vidra, Alba
**Ángela María Ponce Camacho** (Sevilla, Espainia, 1991ko urtarrilaren 18a) espainiar modeloa da. 2018ko Miss Unibertso Espainia da.

Bizitza
-------

### Gaztaroa

Sevillan sortu zen. Bere genero-nortasunarekin bat ez zetorren gizonezko gorputzarekin jaio bazen ere, bere burua emakumetzat izan du hiru urte zituenetik. 2014ko apirilean sexua berresleitzeko ebakuntza egin zioten.

### Modelo

2015ean *Miss Cadiz* edertasun-lehiaketa irabazi zuen. Hala ere, ezin izan zuen *Miss Espainia* lehiaketan parte hartu *Miss World* lehiaketak ez zuelako onartzen emakume transgeneroen parte hartzea.

Etsi beharrean, bere burua prestatzeari ekin zion Miss Unibertso lehiaketaren hautatze-prozesurako eta azkenean bere helburua lortu zuen. Izan ere, 2018ko ekainaren 29an *Miss Unibertso Espainia* edertasun-lehiaketa irabazi zuen, eta ondorioz nazioarteko Miss Unibertso lehiaketara Espainiako lehiakide joango da. Horrenbestez Miss Unibertson lehiatuko den lehen emakume transgeneroa izango da.

Sariak
------

| Urtea | Saria |
| --- | --- |
| 2018 | Miss Unibertso Espainia |
| 2015 | Miss Cadiz |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Camacho, Julia.  (2015eko urriaren 23a). «Ángela Ponce, una miss transgresora» *El Periodico* (Noiz kontsultatua: 2018ko ekainaren 30a).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ybarra, Pedro.  (2018ko ekainaren 28a). «Una sevillana, primera trans española que aspira a la corona de Miss Universo» *ABC* (Noiz kontsultatua: 2018ko ekainaren 30a).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** García, A.; Ybarra, P.  (2018ko ekainaren 30a). «La modelo trans sevillana Ángela Ponce representará a España en Miss Universo» *ABC* (Noiz kontsultatua: 2018ko ekainaren 30a).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55267251

 |

* Wd Datuak: Q55267251
***Nerve*** edo ***A Game Without Rules*** deituriko zientzia-fikzio filma da. Film honetako protagonista nagusiak: *Vee* (Emma Roberts) eta *Ian* (Dave Franco) dira. Baina badaude beste protagonista garrantzitsuak ere: *Sydney* (Emily Meade), *Ty* (Machine gun Kelly), *Tommy* (Miles Heizer)…

  

**Sinopsia:**

  

Nerve joko online bat da zeinek errealitatearekin nahasturik dago. Joko honek bi aukera ematen dizkizu: ikuslea edo jokalaria izatea.

  

*Vee*-k, bere laguna presionatuta, jokalaria izatea aukeratzen du. Joko honek hainbat erronka ezartzen ditu. Desafio horiek ondo egiten baditu jarritako denbora tartean, diru asko irabaziko du eta hurrengo desafioari itxaron behar dio. Jokalariak erronka bat gustukoa ez badu, bi aukera ditu: ez betetzea (beraz irabazitako diru guztia galtzen du) edo egitea nahiz eta gustukoa ez izan. Joko honen arriskuak norbaiti aitortzen badizkio, joko honen menpe egongo da betirako. *Vee*-k hainbat proba betetzen ditu, arriskutsuak izan arren. Baina ez dago bakarrik, *Ian* (beste jokalari bat) harekin dago. Biei talde moduan ipini diete. Biek elkar maite dute eta elkarrekin jokoari aurre egingo diote. Baina desafio bat arriskutsuegia da: bitako batek bestea hil egin behar du. Ez *Vee*-k ez *Ian*-ek ez dute bestea hil nahi. Eskerrak, dena planeatuta dutela eta ez dagoela hilketa bat burutzeko beharrik. *Vee*-ren lagun batek, *Tommy*, *Nerve* jokoa deuseztatzen du. Hortaz, *Vee*-k eta *Ian*-ek haien maitasunari eutsi ahal diote, arriskurik gabe.
**Nilo Urdina** (amhareraz: ጥቁር አባይ, *Abbai* arabieraz: النيل الأزرق, *an-Nīl al-Āzraq*) Afrikako ipar-ekialdeko ibai handia da, 1.460 km-ko luzera duena Etiopiako Tana lakuan jaio eta Khartumen Nilo Zuriarekin elkartzen da, Nilo ibaia sortuz. Etiopia eta Sudan zeharkatzen ditu.

Nilo Urdina hil edo bizikoa da Egiptorentzat. Izan ere, ibaiak urtean eramaten duen uraren % 59k jatorria adar horretan du. Sudanentzat ere garrantzi handikoa da, energiaren % 80 Roseires eta Sennar urtegietan ekoizten baitu. Urtegi haiei, esker Gezirako zabaldia ureztatzen da, garia eta kalitate oneko kotoia ekoizteko.

Hidrologia
----------

Nilo Urdina Bahar Dar-etik hurbil
Nilo Urdinaren erregimena oso irregularra da. Eurite garaian (ekainetik irailera), ibaiak Nilok daraman uraren % 68 ekartzen du, baino urtaro lehorrean, %17 besterik ez.

Nilo Urdinaren emaria 82 urtez (1900-1982) neurtu da Khartumen (Sudan), Nilo Zuriarekin elkartu baino lehentxeago. .Arroa 325.000 km²-koa da. Urteko batez besteko emaria 1.513 m³ segundokoa da: handiena abuztuan du (5.757,2 m³/s) eta txikiena, martxoan (145,4 m³/s)

**Nilo Urdinaren batez besteko emariak (m³/s) Khartumen (Sudan) neurtuak**  
**Datuak: 1900 eta 1982 artean**

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia.* .
2. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-03-30). *167. araua: Saharaz hegoaldeko Afrikako toponimia.* .
3. ↑  "Blue Nile River." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica, 2011. Web. 05 Feb. 2011.
4. ↑  GRDC: Nile Basin. Station: Khartoum

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q882739
* Commonscat Multimedia: Blue Nile

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315144209
* BNF: 15301405f (data)
* GND: 4007065-7
* LCCN: sh87003821
* NKC: ge171390
* SUDOC: 05079406X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1657491

 |

* Wd Datuak: Q882739
* Commonscat Multimedia: Blue Nile
**Niloren delta** Mediterraneoan itsasoratzean Nilo ibaiaren metaketa alubialek eratutako lurraldea da.

Egipto iparraldean dago eta munduko delta handienetako bat da. Gutxi gora-behera, Alexandriatik (mendebaldean) Port Saidera (ekialdean) hedatzen da, 230 kilometroko kostaldearekin. Hegoaldean Kairoraino iristen da (itsasaldetik 150 kmra). Delta (Δ) hizki grekoaren forma du eta hortik datorkio antzinako greziarrek eman zioten izena. Lurralde emankorra da, oso egokia nekazaritzarako, eta biztanle dentsitate handikoa.

Antzinako Egipton, lurralde hauei Behe Egipto deitzen zitzaien.

Deltaren hazkuntza
------------------

Aswango presa eraiki zen arte, lupetzen ekarpenak zirela eta, urtean, batez beste, lau metro luze eta kilometro karratu bat luze-zabal handitzen zela jotzen da (gutxi gora-behera, Vatikanoren azaleraren bikoitza).

Egiptoko I. dinastiaren garaietatik, delta 3000 kilometro karratu handitu da (gaur egungo munduko nazioen laurdenek duten azalera baino gehiago).

Antzinako hiriak
----------------

* Alexandria
* Leontopolis
* Sais
* Bubastis/Tell Basta
* Mendes
* Avaris/Pi-Ramses
* Buto
* Tanis
* Naukratis
* Hermopolis Parva

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Google Mapseko aireko argazkia
* Pello ZUBIRIA: Egiptoko delta laster urpean izango da eta Alejandria uharte Argia.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q179528
* Commonscat Multimedia: Nile Delta

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4042336-0
* **Lekuak**
* TGN: 7024089

 |

* Wd Datuak: Q179528
* Commonscat Multimedia: Nile Delta
**Multzo konbexua**: bere edozein ***x*** eta ***y*** puntu hartuta, biak lotzen dituen segmentuaren puntu guztiak multzo horretakoak dira.
Bektore-espazio bateko **S** multzoa **konbexua** da, bere bi edozein ***x*** eta ***y*** puntu hartuta, biak lotzen dituen segmentu osoaren puntu guztiak S multzokoak badira:

{\displaystyle \forall x,y\in S\quad eta\quad \forall \lambda \in [0,1]\quad \Rightarrow \quad \lambda \cdot x+(1-\lambda )\cdot y\in S} 

**Multzo ez-konbexua**: bere ***x*** eta ***y*** puntu batzuetarako, biak lotzen dituen segmentuaren puntu guztiak ez dira multzo horretakoak.
Bestela multzoa ez-konbexua dela esaten da.

### Propietatea

Multzo konbexuen ebakidura, multzo konbexua da.

### Oharra

Euskaraz ganbil eta konbexu hitzak sinonimoak badira ere, matematikan konbexutasun kontzeptua desberdina da multzoetan (multzo konbexuak, orri honetan) eta funtzioetan (funtzio ganbilak).

Erreferentziak
--------------

1. ↑    San Millán Martín, Viejo Valverde.  (1996). *Ekonomia matematikorako sarrera.*  UPV/EHUko argitarapen zerbitzua ISBN 8475858171..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193657
* Commonscat Multimedia: Convexity

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11942828r (data)
* GND: 4165212-5
* LCCN: sh85031731
* NDL: 00573443
* NKC: ph184846
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193657
* Commonscat Multimedia: Convexity
**Newton konderria** (ingelesez: *Newton County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Decatur da. 2010eko zentsuaren arabera 21.720 biztanle zituen, Newton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Newton konderriak 1.501,16 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,88 ura dira. Beste 1.497,28 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,47 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.720 pertsonetatik 13.886 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 287 dira. 6.536 beltzak edo afroamerikarrak. 1.072 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 51 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 166 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q204761
* Commonscat Multimedia: Newton County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134887453
* LCCN: n82047518
* NARA: 10039461
* **Lekuak**
* OSM: 1833642
* TGN: 2001136

 |

* Wd Datuak: Q204761
* Commonscat Multimedia: Newton County, Mississippi
Greziar mitologian **Zefeo** bi greziar errege garrantzitsuren izena da:

Ezagunena Andromedaren aita eta Kasiopearen senarra zen. Elkarrekin, zefenarrak gobernatzen zituzten, gaur egungo Etiopian (*Joppa*) bizi ziren herri bat. Hiru pertsonaiek, Perseo eta Andromedaren mitoaren funtsesko zati dira. Istorio honetako gainontzeko pertsonaia nagusi guztiak bezala, Zefeok, iparraldeko hemisferioan ikus daitekeen konstelazio bati izena ematen dio, Zefeo konstelazioa, alegia. Zefeo, Belo, Egiptoko erregearen semea zen, hau, aldi berean, Poseidonen semea zelarik. Hil ondoren, Egiptoko tronua Persesentzat izan zen, Perseo eta Andromedaren semearentzat.

Zefeo, benetako konstelazio baten familiako aita da. Honen saga iparraldeko hemisferioko zeruetan nagusi da. Bere emaztea Kasiopea da, erregina harroa, eta bere alaba, Andromeda ederra, eta honen bidez ezagutzen da hobeto. Konstelazio honek gurtzeko moduko istorioa du. Mesopotamian Babiloniako hiri-estatuko erregearekin identifikatua zen, hau, aldi berean, Belen lurreko semetzat hartzen zena, Itun Zaharreko Baalena, Enlil deitua sumertar tradizioan. Azken pertsonaia honek, Zefeoren mito astrala ulertu eta interpretatzeko gako bat ematen du. Babiloniarrek, zerua "hiru bidetan" banatu zuten, Ea, Enlil eta Anu jainko kosmikoen artean banatu zituztenak. Enlilek, behealdeko bidea zaintzen zuen, iparraldeko polo inguruan aurkitzen ziren izarrek osatua, hauen artean Zefeo zegoelarik. Batzuetan, errege hau, zorrotz eta autoritario bezala aurkeztu izan da, zeruko poloaren gainean zangalatrau eseria, Enlil zeruko jainkoaren leinuko ondorengoa izateari omen eginez. I. mendeko Manilio olerkari latindarrak, bere mitologia tratatuan beste hainbatetan bezala, Zefeoren interpretazio xehetu bat eskaintzen du, non, errege hau, bere botereaz gozatzen zuen pertsonaia harro bat bezala deskribatzen duen. Greziar mitologian ohi jasotzen duen tratua, izaera ahuleko pertsona batena da, bere emaztearen gutizien mende dagoena. K. a. III. mendeko Arato olerkariak, erregearen deskribapenik klasikoena eskaintzen du: "bi eskuak luzatuta dituen bat bezala", inongo zalantzarik gabe, jainkoei erregutzeko jarrera, Kasiopea erreginaren harrokeriagatik Poseidon jainkoak euren lurrak zigortzen dituelako.

Zefeo izeneko beste erregea, Aleo, Arkadiako erregearen semea zen. Zefeok, Tegeako errege izaten amaituko zuen, Peloponeson. Zefeo, ezaguna da argonautetako bat izan zelako, Jason eta beste hainbat pertsonekin urrezko ahari-larruaren bila joan zenetako bat.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q858116
* Commonscat Multimedia: Cepheus

---

 |

* Wd Datuak: Q858116
* Commonscat Multimedia: Cepheus
Zeelanda Berriaren orografia
**Zeelanda Berriko geografia** berezia da, bi uharte handiz eta hainbat txikiz osatua baitago, ur hemisferioaren erdian kokatua. Bi uharte handiak Ipar Uhartea (*North Island* edo *Te-Ika-a-Maui*) eta Hego Uhartea (*South Island* edo *Te Wai Pounamu*) dira. Estatuaren luze-zabal osoa 268.680 km2 da, Italia baino apur bat txikiagoa. Ardatz luzeena 1.600 km da ipar-hego eta kostak 15.134 km dira gutxi gorabehera.

Hego Uhartea lur gunea handiena da eta luzerako ardatzean Hego Alpeek erdibanatzen dute. Mendirik garaiena Aoraki/Mount Cook da (3.754 m). 18 mendi daude 3.000 m baino gehiago dutenak Hego Uhartean. Ipar Uhartea ez da hain menditsua, baina hainbat sumendi ditu. Mendi garaiena Ruapehu sumendi aktiboa da (2797 m)

Zeelanda Berria Zeelandiaren zatia da, %93a ur azpian dagoen kontinentea, alegia. Zeelandia Australiaren erdia da luze-zabalean ia. Itxuraz luze eta estua da, Zeelanda Berria bera bezala. Duela 25 milioi urte hasi ziren plaka tektonikoen mugimendu bortitzek banandu zuten.

Klima
-----

Klima epela du, oso gutxitan 0 °C azpitik edo 30 °C gainetik. Hala ere, baldintzak aldatu egiten dira Mendebaldeko Kostako hotz eta hezetik, Mackenzie Arroko lehor eta kontinentalera, Ipar Auckland penintsulako klima tropikalera iristeraino. Hiri nagusien artean Christchurch da lehorrena, 640 mm euri urtean jasoz. Auckland da hezeena, kopuru bikoitza jasoz.

Mendiak
-------

Aoraki/Mount Cook da Zeelanda Berriko mendi garaiena
Mendirik garaiena Aoraki/Mount Cook da (3.754 m), Hego Uhartean kokatua.

Aintzirak
---------

Taupo aintzira (616 km2) herrialdeko handiena da eta Ipar Uhartean dago. Bestela, Te Anau aintzira (344 km2) Hego Uharteko zabalena da.

Parkeak
-------

Tongariro Parke Nazionala garrantzitsuena da eta Ipar Uhartean dago.

Beste batzuk: Westland, Mount Aspiring eta Aoraki/Mount Cook (Hego Uhartea) eta Rakiura (Stewart Uhartea).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**"Te Ara. Encyclopedia of NZ: Natural Environment".

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1773900
* Commonscat Multimedia: Geography of New Zealand

---

 |

* Wd Datuak: Q1773900
* Commonscat Multimedia: Geography of New Zealand
*Moi même* (*Ni neu*), Henri Rousseauren autorretratua, 1890
**Naïf**, (frantsesez *naïf* hitzak sotila esan nahi du) arte mugimendu irudimentsua da, ezaugarritzat sotiltasun eta freskotasuna dituena eta haurren artea gogorarazten duena. Arte primitiboaren antza badu ere, *naïf* estiloa ez da gizarte primitiboetan landu. Aitzitik, Mendebaldean sortua da, teknika handirik gabeko margolarien eskuetan. Frantzian, XIX. mendearen bukaeran, lan egin zuen Henri Rousseau da joera honen sortzaileen artean ezagunena. Aipagarriak dira, orobat, Grandma Moses Estatu Batuetan eta Alfred Wallis Ingalaterran.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q281108
* Commonscat Multimedia: Naïve art

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX531563
* BNF: 12201131k (data)
* NDL: 00576740
* NKC: ph166510
* AAT: 300263555
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q281108
* Commonscat Multimedia: Naïve art
**Mária Gulácsy** (Berehove, Zakarpattia, Ukraina 1941ko apirilaren 27a - 2015ko apirilaren 13a) eskrima praktikatzen zuen kirolari ukrainiarra izan zen, taldekako florete modalitatean espezializatua.

Ibilbidea
---------

Gulácsy Ukrainan jaio zen, baina, Budapesten hezi zen. Eskrima egiten hasi zen 1957an, 16 urterekin. 5 urte geroago, Hungariako talde nazionalera batu zen eta 1962tik 1968. urterarte izan zen talde horretako partaide. 

Gulácsyk irabazi zituen titulu internazional guztiak taldean irabazi zituen, Lídia Dömölky, Ildikó Rejtö eta Ildikó Bóbisekin batera. 

Gulácsy 1972an erretiratu zen eskrimatik, ondoren, gramatikako irakasle bilakatuz Budapesteko institutu batean, 1996. urterarte. Mária 2015eko apirilaren 13an hil zen, Budapest, Hungarian.

Dominak
-------

1968ko Mexikoko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen Hungariako taldeak. Mária munduko txapelketatan izan zen 1962 eta 1967an, eta, 1966ko munduko txapelketan ere zilarrezko domina lortu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3869201

 |

* Wd Datuak: Q3869201
**Nicolas De Kerpel**, (Wilrijk, Belgika, 1993ko apirilaren 23a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari belgikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen belar-hockeyan Belgikako taldearekin, Australiaren eta Indiaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Gauthier Boccard, Tom Boon, Thomas Briels, Cédric Charlier, Félix Denayer, Nicolas De Kerpel, Arthur De Sloover, Sébastien Dockier, John-John Dohmen, Simon Gougnard, Alexander Hendrickx, Antoine Kina, Loïck Luypaert, Augustin Meurmans, Victor Wegnez, Vincent Vanasch, Florent Van Aubel eta Arthur Van Doren-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Nicolas De Kerpel» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Nicolas De Kerpel» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4845361

 |

* Wd Datuak: Q4845361
**Nemesio Artola Erroizenea** (Tolosa, 1843ko abenduaren 19a - Donostia, 1909ko urriaren 8a) gipuzkoar diplomazialari eta idazlea izan zen.

Tolosako Francisco Artola Larrañagaren eta Hernaniko Francisca Erroizenea Telletxearen semea. Ramon Artola idazlearen iloba izan zen. Dolores Galardi Zabalegi hernaniarrarekin ezkondu zen eta lau seme-alaba izan zituzten (Nemesio, Luisa, Francisca eta Victor).

Ferdinand de Lesseps ezagutu zuen Gipuzkoako trenbideetan berarekin lan egitean. Lessepsek Suezko kanalaren eraikuntzan laguntzaile gisa aukeratu zuen. Han langileen eta makineriaren arduraduna izan zen. Kanaleko lanak amaitu ondoren Egipton egon zen eta hogei urtez ohorezko kontsul izan zen Port Saiden.

Jerusalemgo Pater Nosterren Komentuko klaustroan Gure Aitaren euskarazko testua hizkuntza nagusien ondoan jartzeko agindua eman zuen. Kanalaren eraikuntzaren historia bat idatzi zuen, ehun urte geroago argitaratu zena. Egiptoko nekazaritza-sistemaz eta Lur Santuaz ere idatzi zuen.

Elisabet Katolikoaren Ordenako zalduna, Medjidieheko Ordena Otomandarreko ofiziala eta Itsas Merituaren Ordenako plaka izan zen.

Bibliografia
------------

* *Amadeo Delaunet: Noticias históricas y genealógicas de la Casa Solar de Artola*, 1450-1955, Donostia, 1955.
* *Biografía del Canal de Suez*, Madril, 1969.
* *Suez-ko ubidearen kondaira euskaldun batek idatzia*, "Zeruko Argia" 1969, nº 309, p. 12.
* *Apuntes necrológicos. Nemesio Artola Erroicenea*, "Euskal-Erria", 1909, LXI, 342-343.
* Castells, A.M.: *Figuras guipuzcoanas. Nemesio Artola*, "Euskal-Erria", 1902, XLVII, 489-490.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109179871
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 143386

 |

* Wd Datuak: Q109179871
**New Hanover konderria** (ingelesez: *New Hanover County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wilmington da. 2010eko zentsuaren arabera 202.667 biztanle zituen, New Hanover kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

New Hanover konderriak 850,04 kilometro koadro ditu. Horietatik 353,97 ura dira. Beste 496,07 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 238,42 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 202.667 pertsonetatik 166.347 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 10.716 dira. 29.469 beltzak edo afroamerikarrak. 798 amerikar natiboak ziren eta 108 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.380 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 353 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.212 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q508209
* Commonscat Multimedia: New Hanover County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126670562
* ISNI: 0000 0004 0418 2630
* GND: 4670719-0
* LCCN: n80115449
* NARA: 10039371
* **Lekuak**
* OSM: 2528727
* TGN: 2001523

 |

* Wd Datuak: Q508209
* Commonscat Multimedia: New Hanover County, North Carolina