recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**San Klemente katedrala** edo **Aarhuseko katedrala** (danieraz *Århus Domkirke*) Aarhuseko eliza nagusia da. Danimarka guztiko elizarik luzeena (93 m) eta altuena (96 m) da eta 1.200 pertsonentzako aulkiak daude.

Historia
--------

X mendean sortu zen lehenengo herruixka vikingoa bertan eta orduan eraiki zen lehenengo egurrezko eliza. 948an Hanburgoren menpeko apezpikua zeukan eta 998an apezpikutza propioa lortu zuen. Lehenengo katedral bat eraiki zen San Nikolas patroi zuena eta ondoren bigarren bat altxatu zen 1102an San Klementeren babesean. Biak egurrezkoak ziren eta 1190an erre zen San Klementerena.

Peder Vognsen apezpikuak 1190an San Klementeren katedral berria altxatzeari ekin zion. Erromaniko estiloan eraiki zen adreilu gorriarekin eta 1.300 urtean bukatu zen haren eraikuntza. 1.330 urtean sute berri batek katedrala eta hiria kaltetu zituen eta bertan behera utzia izan zen 1449an eliza estilo gotikoan berreraikitzen hasi zen arte. Gaur egungo itxura zuen katedralaren lanak 1.500 urtean bukat ziren.

Dorrea Danimarkako altuena da eta 1931ean egin zen.

Katedrala
---------

Katedralaren barnealdean aipagarrienak 1470 eta 1520 urteen artean egindako margolanak dira alde batetik eta Danimarkako altxor preziatuenetarikoa kontsideratzen den 1479ko aldarea da bestetik. Bernt Notke Lübecktar eskultore eta margolariak egin zuen.

14 metroko garaiera duen beiratea ere aipatu behar da. Emanuel Vigeland norvegiarrak egin zuen 1926an.

Kanpaidorrean zortzi kanpai ditu, zaharrena XIII mende erdialdekoa eta beste bi 1496 eta 1505ekoak. Barrienak XIX mendekoak dira. 1642an tximista batek jo zuen dorrea eta batzuk kaltetuak izan ziren.

Danimarkako elizetan ohikoa da itsasontziak sabaitik zintzilik ikustea. Aarhuseko katedralean dagoena Danimarkako handiena da, 2'65 m-ko luzera eta 3'50 m-ko altuera baitu. Itsasontziaren izena *Enigheden* ("Batasuna") da.

Organoa 1730an egina da. Lambert Daniel Kastens izan zen egilea, garai hartan Europako organu egilerik famatuenetakoa zen bera.

Iruditegia
----------

* Katedralaren dorrea.Katedralaren dorrea.
* Sarrerako atea.Sarrerako atea.
* Erdi Aroko margolana.Erdi Aroko margolana.
* aldarea.aldarea.
* Zintilikaturiko itsasontzia.Zintilikaturiko itsasontzia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491260
* Commonscat Multimedia: Aarhus Domkirke / Q491260

---

 |

* Wd Datuak: Q491260
* Commonscat Multimedia: Aarhus Domkirke / Q491260
**Parisko meridianoa** (frantsesez *Méridien de Paris*) Parisko Behatokitik igarotzen den meridiano bat da (2°20′14.025″ ekialdeko longitudea). Garai batean Greenwich meridianoarekin lehia izan zuen, 1884an *Meridianoaren Nazioarteko Batzarrak* bozketa bidez Greenwich meridianoa ofizialki bereganatu zuen arte (Frantzia abstenitu egin zen).

Paris hirian *Arago* izena daramaten 12 zentimetro diametroko 135 plaka edo domin daude, François Arago frantziar astronomoaren omenez. Astronomo honek meridiano honen neurketa zehatza burutu zuen eta hiriko lurzoruan ezarritako 135 plaka hauek meridianoaren ibilbidea adierazten dute.

Iruditegia
----------

* Aragon domina eta plaka Parisko kale baten lurzoruan.Aragon domina eta plaka Parisko kale baten lurzoruan.
* Parisko lerroa adierazten duen lurzoruko lerroa edo Cassini aretoa. Parisko Behatokia.Parisko lerroa adierazten duen lurzoruko lerroa edo Cassini aretoa. Parisko Behatokia.

Ikus gainera
------------

* Greenwich meridianoa

Kanpo estekak
-------------

* Monumentu ikustezina. Arago monumentuaren istorio laburra, irudiekin batera. **(Ingelesez)**
* Parisko meridianoa/Arago plaka Arago medirianoaren xehetasnak, GPS datekin batera.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16518594

 |

* Wd Datuak: Q16518594
**Enrique Aldana Olabarri** (Begoñako Errepublika, Bilbo, 1829ko uztailaren 15a - Habana, Kuba, 1856ko uztailaren 17a) euskal biolin-jotzailea izan zen.

Biografia
---------

Jaio eta hilabetera aita hil zitzaion, Martin Aldana Urrutikoetxea, aurreko urtean Paskuala Olabarri Bengoetxearekin ezkondua.

Aldana gazte zendu zen musikako promesa izan zen. Familia aberats batekoa zen; aita hil zenean, aititak zaindu zuen, Bilboko burgesia aberatseko merkataria, eta aititak Enrique merkataritzan aritzeko hezi zuen; biolina jotzen gero eta gehiago jardun zuen. Bilbon jendaurrean (1846), I. Lombardiren hirugarren ekitaldiko biolin-soloa interpretatuz lortu zuen arrakasta zela-eta, azkenean familiak Parisera bidaltzea erabaki zuen, 1847an Delfín Alardekin biolina ikastera. Bere belaunaldiko beste euskaldun bat bihurtu zen, hiri honetan bere prestakuntza bilatzen duena, Arriaga, Juan María Gelbentzu (1819-1886), Erreparaz eta beste batzuekin batera. Handik gutxira, Bilbora itzuli zen familia kontuengatik, eta ikasketak eten zituen. Garai hartan hainbat kontzertu eman zituen.

1854an ezkondu zen Deustuko Fatima Olabarria Lozano piano-jotzailearekin. Hurrengo urtean Ameriketara joan ziren, eta Habanan finkati ziren. Arrakasta lortu zuten baina hurrengo urtean hil egin zen sukar horiak jota.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Bizkaiko Entzutetsuen Galeria. Kirolariak, Artistak, Idazleak» *www.euskalmuseoa.eus* (Euskal-Museoa): 31. (Noiz kontsultatua: 2024-03-20).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Diccionario de la Música» *Diccionario de la Música* (Noiz kontsultatua: 2024-03-20).

Kanpo estekak
-------------
Ilargi esne ibaia Hernion, munduan ezagutzen den luzeena.
**Ilargi esnea** leizeetan izaten den sustantzia zuri eta krematsua da. Beste osagaien antzekoa da, baina gainontzekoetatik nabarmentzen duen bere ezaugarria gogortu edo harri bilakatzen ez dela da. Osagarri aldakorreko kristal finak dituen kareharriaren hauspeakin bat da, nagusiki karbonatoak, adibidez, kaltzita, hidromagnesita eta monohidrokaltzital.

XVI. mendean jada ilargi esnearen ezagutza bazegoen, Suitzako Höhle Mondmilchloch ("Ilargi Esnearen Leizea") leizean topatu baitzen, eta hurrengo hiru mendeetan azaleko ultzerak eta sukarra sendatzeko botika eta kosmetiko gisa erabili zen. Bere oinarrizko osagaia kaltzita da.

2004ko martxoaren espeologo talde batek Hernio mendiko Altzola leizean topatu zuen. Aranzadi Zientzia Elkarteko ikertzaileen arabera bertatik esne lodiz osatutako 150 metroko luzeko barne erreka bat omen doa; oraingoz, munduan ezagutzen den ilargi esnearen erreka likido bakarra da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Zabale Zulotoa: Ilargiaren Esnea - Tolosaldea» *Tolosaldeko ataria* (Noiz kontsultatua: 2021-03-02).
2. ↑  «Ilargi esnearen ibaia aurkitu du Aranzadik Ernio mendian»[*Betiko hautsitako esteka*], *Berria*, 2004-03-19.
3. ↑    Zubeldia, Unai. «Altzolako ilargi-esnezko ibaiaren osagaia duenik ez dago munduan» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2017-11-28).
4. ↑  «Hallan en Guipúzcoa un río de leche de luna en estado líquido», *El Mundo*, 2005-01-28.
5. ↑  «El río de la leche de luna», *Diario Vasco*, 2008-03-02.
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** Carlos GALAN &, Carolina VERA MARTIN.  (2009). *.*  www.aranzadi.eus.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1754064
* Commonscat Multimedia: Moonmilk / Q1754064

---

 |

* Wd Datuak: Q1754064
* Commonscat Multimedia: Moonmilk / Q1754064
**Amaia del Campo Berasategi** (Barakaldo, Bizkaia, 1966ko martxoaren 8a) prokuradorea, Euzko Alderdi Jeltzaleko politikaria eta, 2015eko ekainaren 13tik, Barakaldoko elizateko lehen emakume alkatea da. Zuzenbide lizentziaduna Deustuko Unibertsitatean, Barakaldoko Auzitegietako prokuradore bezala aritu da. Halaber, 2008tik 2010era CEDEMIko (Ezkerraldeko Enpresen Garapen Zentroa) zuzendari kudeatzailea izan da. Arlo politikoan, oposizioaren liderra izan da, 2015. urtean hiriko alkate izendatu arte.

EAJren hautagaitzako buru izan zen 2015eko maiatzaren 24an ospatutako udal-hauteskundeetarako. Hauteskunde hauen irabazlea alderdi jeltzalea izan zen, gobernu sozialistako 32 urteren ondoren. Horrela, Barakaldoko lehen emakume alkatea, eta bere alderdiko bigarrena -Josu Sagastagoitia eta gero (1979-1983)- izateko zilegitasuna irabazten du. 2015eko ekainaren 13an, larunbata, osoko udal bilkuran alkate andrea izendatu zuten, kargua uzten zuen Alfonso García alkate sozialistaren ordez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  EAJk Amaia del Campo Barakaldoren alkatetzarako hautagai moduan aukeratzen du. **(Gaztelaniaz)**
2. ↑  Barakaldoko udal emaitzak **(Gaztelaniaz)**
3. ↑  Barakaldoko alkateak

Kanpo estekak
-------------

* Amaia del Camporen Bloga
* Barakaldoko Euzko Alderdi Jeltzaleko web orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20087544

 |

* Wd Datuak: Q20087544
**David Guindano Igarreta** ([[Iruñea, 1973) musikari, abeslari, irakasle eta zuzendaria Nafarroako Ganbera Abesbatzaren zuzendari artistikoa da.

Biografia
---------

Artearen Historian (Musikologia) lizentziatua Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean eta Kantuko irakaslea Donostiako Goi Mailako Musika Kontserbatorioan, Eugenia Etxarren sopranoaren ikaslea, Ana Higueras sopranoarekin (kantua) eta Fernando Turina pianistarekin (errepertorioa) Madrilgo Goi Mailako Kantu Eskolan eta Roberto Coviello baritonoarekin Civica Scuola di Milanon ikasi du, besteak beste.

Abeslari gisa, Nafarroako Haur Kantariak, Iruñeko Orfeoia, Iruñeko Katedraleko Musika Kapera, «Vianako Printzea» abesbatza edo Burlatako «Hilarión Eslava» abesbatzako kide izan da; bakarlari gisa aritu da behin baino gehiagotan, aipatutako talde guztiekin.

Irakasle gisa, Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko Musikologia Sailean irakasle gisa egindako lana nabarmentzen da, baita hainbat unibertsitatetarako eskola magistral ugari ere. Eugenia Echarren Kantu Eskolaren ideologo eta sortzaileetako bat ere izan zen, eta ikasketaburua eta ahots teknikako, errepertorioko, fonetikako eta antzinako musikako tailerreko irakaslea izan zen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
ABC
**ABC**, Pop eta New wave estiloko musika talde ingeles bat da. 1981 eta 1990 bitartean, 40 kantu hoberenen artean egon ziren bere kantu asko.

Jatorria, Sheffielden dute, eta oraindik jarraitzen dute, baina partaide berriekin.

Jatorria: Vice Versa
--------------------

Guztia, 1977an hasi zen, Mark White, Stephen Singleton eta David Sydenhamek, sintetizadoreak erabiltzeko joera izango zuen talde bat sortu zutenean, The Human League, Clock DVA edo Cabaret Voltaire taldeen antzera garai horretan. Taldea, **Vice Versa** deitu zen. Martin Flyk eskatutako elkarrizketa baten ondoren, White eta Singletonek, euren taldekide izateko deitu zuten.

Whitek kantatzen zuen garai hartan, baina, Rotterdamen eginiko bira batean, Flyri, ahotsa inprobisatzea suertatu zitzaion. Hori egin ondoren, mundu guztia txunditua geratu zen. Honela, Flyk hartu zuen Whiten lekua abeslari bezala, eta Vice Versak, bere estiloa eta izena aldatu zituen, 1980tik aurrera ABC deitu zelarik.

Vice Versak, EP bat eta zenbait single argitaratu zituen, guztiak synthpop estilokoak, musika industrialera iritsiz, Human League edo Kraftwerk bezala. "New Girls" izeneko euren lehen singlea, "asteko singlea" izan zen NMEren aburuz.

ABC
---

* Euren diskografika EMI eta Polygram dira
* Partaideak, Martin Fry eta David Palmer dira
* Partaide ohiak Stephen Singleton, Mark Lickey, David Robinson, Andy Newmark, Alan Spenner, Fiora Russell-Powell, David Yarritu, Mark White, Glenn Gregory eta Keith Lowndes dira.
* Bere hit nagusia, 1987an izan zen, "When Smokey Sings".

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q287078
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 128651284
* ISNI: 0000000123594903
* BNF: 139014594 (data)
* GND: 5124810-4
* LCCN: n91129134
* NLA: 35202288
* BIBSYS: 7022794
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: abc

 |

* Wd Datuak: Q287078
Internet
**Internet Eguna** **maiatzaren 17an** zenbait herrialdetan ospatzen den ekitaldia da. Interneten Eguna 2005eko urriaren 25ean ospatu zen lehen aldiz, Internet Erabiltzaileen Elkarteak bultzatuta. Bere proposamenari jarraiki, 2005eko azaroan ,Tunisen burutu zen Informazioaren Gizartearen Goi Bilerak erabaki zuen NBEri proposatzea planeta osorako ospakizun gisa. NBEk maiatzaren 17an finkatzea adostu zuen, Telekomunikazioei eskainitako egunari *Informazioaren Gizartearen Mundu Eguna* gehituz. ,2006ko martxoan, Batzar Nagusiak Ebazpena (A/RES/60/252) onartu zuen, maiatzaren 17a urtero Informazio Gizartearen Mundu Eguna dela aldarrikatzen zuena.

Parte hartzea
-------------

Interneten Egunaren ospakizunean edonork hartu dezake parte. Ekarpenak egiteko hainbat modu egon ohi dira. Hiri askotan egun hau ospatzeko ekitaldiak egiten dira, edozein mota eta tamainatako enpresek, administrazioek eta erakundeek antolatuta, beti ere, baldintza batzuk beteta:

* Ekitaldiak Informazioaren Gizartea herritar guztiengana hurbiltzea.
* Ekitaldia, funtsean, Maiatzaren 17an gertatzea.
* Ekitaldia www.diadeinternet.org helbidean argitaratzea.

Aurrekariak
-----------

Europar Batasunak *Safer Internet Day* ezarri zuen 2004an Internet seguruagoa eta fidagarriagoa nola egin ezagutarazi asmoz. EBko hainbat herrialdek lagundutako ekintza hau 2005ean errepikatu zen.

Euskal Herrian
--------------

2016 geroztik, ospatzen da Euskal Herrian egun honetan Euskarazko Interneten eguna.  Lehen aldiz, Iruñean ospatu zen.

PUNTU.eus fundazioak eta UEUk antolatu izan dituzte ekitaldiak horren harira:

* Lehen Hitza Interneten proiektua.
* 10000ra goaz, bazatoz?

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Torrebillela, Dirección:; Mungia, Beko Kalea Nº 5 | 48100. «Internet Eguna: 17 de Mayo - Asociación Internet & Euskadi» *Internet & Euskadi* (Noiz kontsultatua: 2022-04-29).
2. ↑  Programa de acciones de Túnez para la Sociedad de la Información
3. ↑    *About Safer Internet Day.* .
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Euskarazko Interneten eguna ospatu da lehen aldiz» *Antxetamedia* (Noiz kontsultatua: 2022-04-29).[*Betiko hautsitako esteka*]
5. ↑    «Euskarazko Interneten Eguna ospatu da, lehen aldiz» *EITB* (Noiz kontsultatua: 2022-04-29).
6. ↑    «Euskarazko Internet Eguna • ZUZEU» *ZUZEU* 2018-05-16 (Noiz kontsultatua: 2022-04-29).
7. ↑   «Lehen hitza Euskaraz» *www.lehenhitza.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-04-29).
8. ↑    «Euskarazko Internet Eguna ospatuko dute gaur hirugarrenez - Debagoiena» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-04-29).
9. ↑    «10000ra goaz. BAZATOZ?» *sustatu.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-04-29).

Kanpo estekak
-------------

* Euskarazko Interneten Eguna, sarean euskaraz murgiltzeko. (EITB, 2017)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3394418
* Commonscat Multimedia: Internet Day / Q3394418

---

 |

* Wd Datuak: Q3394418
* Commonscat Multimedia: Internet Day / Q3394418
*Philae*, kometaren gainazalerantz (artista irudia).
**Philae** ESAren *Rosetta* espazio-ontziaren modulu bat da, kometaratzen den lehen gailua.

Ezaugarriak
-----------

*Philae* moduluaren izena Egiptoko Philae (Filae) tenpluan oinarritzen da. 1,3 x 1,5 metro neurtzen du, eta 100 kiloko pisua du. Zulatzeko makina bat du, laginak atera eta laborategi kimikoan aztertzeko.

Helburua
--------

Modulu honen helburua, 67P/Txuriumov-Gerasimenko kometan (1969an aurkitu zuten) lur hartzea da. Arpoi batzuekin eutsiko dio kometari, eta bertan egongo da hiru hilabetez.

Hasieran kometako hainbat lekutan ikusi zituzten lur hartzeko moduko guneak. Azkenean "J" puntua, Agilkia izenekoa, hautatu zuten lehiaketa batean, argiztapen ona eta lurzoru laua edukitzeagatik.

67P/Txuriumov-Gerasimenko izeneko kometatik 22,5 kilometrora dagoenean banatuko da Philae Rosettatik, eta zazpi ordu geroago lurreratuko da kometaren azalean. Azkeneko momentuan irudiak Lurrera bidaltzen hasiko da.

Philae moduluaren iritsiera
---------------------------

'Philae' modulua 2014ko azaroaren 12an iritsi zen 67P/Txuriumov-Gerasimenko kometara. Hurrengo egunean, lehen argazkia bidali zuen kometaren azaletik. Kometaratzeko operazioan arpoiak botatzeko sistemak arazoak izan eta ez zen piztu behar bezala, eta bi aldiz errebotatu zuen.

Azaroaren 14an, geldirik zegoen 'Philae', bateria faltagatik, azken egunetan, Eguzki izpirik jaso ez zuelako eta energiarik gabe geratu zelako. "Atseden egoeran" sartu aurretik, halere, datu garrantzitsuak bidali ahal izan zituen.

Galeria
-------

* Philae kometan lurreratzen, irudikapena*Philae* kometan lurreratzen, irudikapena
* Philaeren oinarriko torlojuak*Philae*ren oinarriko torlojuak

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  «'Rosetta': 67P kometan lur hartzeko misioaren nondik norakoak», *EiTB*, 2014-11-12
2. ↑  «'Philae'k lehen argazkia bidali du kometaren azaletik», *Berria*, 2014-11-13
3. ↑  «"Lo" dago 'Philae', bateria faltagatik», *Berria*, 2014-11-15

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1041962
* Commonscat Multimedia: Philae (spacecraft) / Q1041962

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1041962
* Commonscat Multimedia: Philae (spacecraft) / Q1041962
*Artikulu hau Jamaikako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Dolar».*

**Dolar jamaikarra** (ingelesez: *Jamaican dollar*), Jamaikan zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **JMD** da eta bere sinboloa $ edo J$, dolar eta peso izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Dolar jamaikar banako baten ehunena zentimo deitzen da eta dolar bakoitza 100 zentimoz osatuta dago.

Historia
--------

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Euskaltzaindiaren Hiztegia.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-23).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Bank of Jamaica.*  (Noiz kontsultatua: 2017-04-02).
3. ↑   **(Ingelesez)**  *XE - The World's Trusted Currency Authority.*  (Noiz kontsultatua: 2017-02-18).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Jamaikako Bankuaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q209792
* Commonscat Multimedia: Money of Jamaica / Q209792

---

 |

* Wd Datuak: Q209792
* Commonscat Multimedia: Money of Jamaica / Q209792
"**Malformazio**" bat enbrioi-garapenean organo, ehun edo gorputzeko zati baten egituran edo forman dagoen anormaltasun bati dagokio. Malformazio horiek gorputzeko edozein atali eragin diezaiokete, eta larritasunez alda daitezke, arinetatik hasi eta larrietaraino. Malformazioak sortzetikoak izan daitezke, eta horrek esan nahi du jaiotzatik daudela presente.

Malformazioak hainbat faktoreren ondorio izan daitezke, faktore genetikoak, haurdunaldian substantzia teratogenikoekiko esposizioa (fetuan malformazioak eragin ditzaketen substantziak), enbrioi-garapenean arazoak, besteak beste. Malformazio batzuk agerikoak izan daitezke jaiotzean, eta beste batzuk, berriz, baliteke gerora ere agerikoak ez izatea.

Garrantzitsua da adieraztea malformazio guztiak ez direla nahitaez kaltegarriak organismoaren osasunerako edo funtzionamendurako. Batzuk arinak izan daitezke eta pertsona baten bizi-kalitatean eragin txikia izan dezakete; beste batzuek, berriz, esku-hartze medikoa eska dezakete egiturazko anomaliak zuzentzeko edo tratatzeko.

Malformazioen diagnostikoa eta tratamendua osasun-profesionalek egiten dituzte, hala nola genetikan espezializatutako medikuek, kirurgialari pediatrikoek edo eragindako arlo espezifikoko espezialistek.
*Artikulu hau Macauko dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Pataca».*

**Pataca macautarra** (yue txinera tradizionalaz: 澳門圓, jyutping: *ou3 mun4 jyun4*, portugesez: *Pataca de Macau*), Macau Txinako Herri Errepublikaren Administrazio Bereziko Lurraldean zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **MOP** da eta bere sinboloa MOP edo MOP$. Pataca banako baten ehunena avo deitzen da eta pataca bakoitza 100 avoz osatuta dago.

Historia
--------

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Autoridade Monetária de Macau.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-23).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *XE - The World's Trusted Currency Authority.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-23).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Macauko Diru Agintaritzaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q241214
* Commonscat Multimedia: Money of Macau / Q241214

---

 |

* Wd Datuak: Q241214
* Commonscat Multimedia: Money of Macau / Q241214
**Tom Kaulitz** (Leipzig, Sajonia, Alemania, 1989ko urriaren 1a) Tokio Hotel talde alemaniarraren konpositore, gitarrajolea , pianojolea eta ekoizleada. Reebok markaren modeloa izan zan. Gaur egun Palms Springsen bizi da, Los Angelesen, Bill Kaulitz bere anaia txikiarekin.

Lehenengo urteak eta bizitza
----------------------------

Tom urriaren 1ean jaio zen 1989. urtean, 6:20 orduak zirenean. Anai biki bat dauka, Bill Kaulitz. Bere aitak Jörg eta Simone dira, baina 7 urte zituenean dibortziatu egin ziren. Urteak pasa eta gero, Simone Gordon Trümper-ekin eskondu egin zen, eta Gordon Tomgitarra jotzera behartu zuen, eta bere anaia abestera. 12 urte zitueneanMaderbungora joan ziren lehiaketa batean parte hartzeko, eta Gustav Shäfer eta Georg Listing ezagutu zituzten, eta danak batera *Devilish* taldea sortu eben, baina gero 2003an Tokio Hotel izena jarri zioten Sony markak fitxatu zituelako

2005ean "Schrei" lehenengo albuna atera zuten, albumaren barruan "Durch den Monsun", eta horren ondorioz birabat egin zuten, gero 2007an bigarren albuma atera zuten "Zimmer 483" eta beste birabat egin zuten Europa zeharkatuz, beranduago  "Schrei" grabatu eben eta "Zimmer 483" ingeleses eta "Scream" albuma atera zuten, eta horregaitik "Moonson" abestia oso ospetsua egin zan eta gero 2009. urtean "Humanoid" albuma atera zuteneuren musika estiloa Rock-etik Rock Pop-era aldatzeko, horrez gain 100 zari baino gehiago irabazi zituzten.

Beste lan batzuk
----------------

Tom gitarrajoleaizan da, baina horretaz gain 2013an *Deutschland sucht den Superstar-eko* epaimaia izan zan, eta animalien tratu txarren aurkako defentzailea da.

Bizitza pertsonala
------------------

Heidi Klum nazioarteko modeloarekin ezkondu zen 2018. urtean.

Haurtzaroa
----------

Liskar giroan hazi zen gurasoen liskarrengatik, dibortzioaren ondoren anaiak eta biek oso gaizki pasatu zuten, baina aurrera jarraitu zuten, handik gutxira bere ama beste gizon batekin ezkondu zen, honek  gitarra jotzera behartzen zueneta bere anaia kantatzera.

Bitxikeriak
-----------

Baggy estiloa janzten du, izugarri gustatzen zaizkio makarroiak tomastiekin, 16 urterekin sexu-harremanak izatera behartu zuten emakume helduagoekin, fobia die marrazoei, gorroto du teknologia, bere batez bestekoa eskolan 8 ingurukoa da eta gorroto du jarraitzaileek oihu egitea.

Kanpo estekak
-------------

Web orrialdeak:

* 
* 

Elkarrizketak:

* 
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1622098
* Commonscat Multimedia: Tom Kaulitz / Q1622098

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 225454457
* ISNI: 0000000133159497
* GND: 1172819955
* NKC: xx0145083

 |

* Wd Datuak: Q1622098
* Commonscat Multimedia: Tom Kaulitz / Q1622098
**Pierre Thouvenot** (Toul, 1757ko martxoaren 9a - Orly, 1817ko uztailaren 21a) frantziar jenerala izan zen. Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerran eta Napoleondar Gerretan aritu zen. Azken gerrate horren garaian, Frantziako Inperioaren mende zegoen Bizkaiko Gobernuko burua izan zen; hau da, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa lehenbizikoz batu zituen gobernuko burua.

Bizitza
-------

Belgikan izan ondoren, austriarrek atxilotua izan zen eta Brunswick-Lüneburg dukerrian erbesteratu zen. Napoleonen 1800ko amnistia aprobetxatu zuen Frantziara itzultzeko. Saint-Dominguen eta Grande Arméen borrokatu eta gero, Kolbergeko setioan zauritu zuten.

1808ko urtarrilaren 18an, Euskal Herrira bidali zuten Thouvenot, hasieran Donostiako eta, 1811ko urtarriletik aitzina, Gasteizko gobernadore izendatua. Oraingo Euskal Autonomia Erkidegoak hartzen duen lurraldeko agintari goren bilakatu zen. Xabier Zabaltza historialariak *lehen lehendakaria* deitu du, bera buru zelarik lehenbizikoz Araba, Gipuzkoa eta Bizkaia baturik egon zirelako politikoki, 1810eko otsailetik 1813ko ekaina arte, betiere Frantziako Inperioaren menpe.

1811n, Inperioko Baroi eta Ohorezko Legioaren zaldun izendatu zuten. 1813ko Gasteizko gudua eta gero, Soulten armadarekin bat egin zuen. Zenbait aginte izan ondoren, 1813ko azaroaren 25ean jeneral bihurtu zen. 1814ko otsailean Baionako gobernadore izendatu zuten. Wellingtonen armada Aturri zeharkatu zuenean, hilaren 27an Baionako gudua hasi zen, noiz Thouvenotek zuzendutako frantziar garnizioak hiria setiatzen ari zen John Hopek zuzendutako armada aliatua eraso zuen. Britainiarrek hiria setiatu zuten eta Thouvenotek Soulten agindua izan arte eutsi zuen.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Pierre Thouvenot*** Aldatu lotura Wikidatan |

1. ↑  Xabier Zabaltza: «Lehen lehendakaria»[*Betiko hautsitako esteka*], *Berria*, 2015-02-08.
2. ↑   Jensen, Nathan D..  (2014-2-23). *General Pierre Thouvenot.*  Arc de Triomphe info.
3. ↑   Haythornthwaite, Philip J..  (1998). *Who Was Who in the Napoleonic Wars.*  Londres: Cassel Publishing, 138 or. ISBN 978-1854093912..
4. ↑   Gates, David.  (2001). *The Spanish Ulcer: A History of the Peninsular War.*  Da Capo Press, 467 or. ISBN 0-306-81083-2..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3387106
* Commonscat Multimedia: Pierre Thouvenot / Q3387106

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 56144115
* ISNI: 0000000082387448
* GND: 1021088676
* LCCN: nb2008011053
* Open Library: OL7386254A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 139771

 |

* Wd Datuak: Q3387106
* Commonscat Multimedia: Pierre Thouvenot / Q3387106
**Michelle Smith** (Rathcoole, Dublin, 1969ko abenduaren 16 - ) erretiratutako igerilari irlandarra da. Lau domina —horietako hiru urrezko— irabazi zituen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

Kirol-ibilbidea
---------------

Atlantako Joko Olinpikoetan (1996), lau domina irabazi zituen: urrea, 400 metroko estilo librean —4:07,25 segundoko denborarekin, Dagmar Hase alemanaren eta Kirsten Vlieghuis herbeheretarraren aurretik—, urrea, 200 metroko estiloan —2:13,93 segundoko denborarekin, Marianne Limliren eta Lin Li txinatarraren aurretik—, urrea 400 metro estiloetan —4:39.18 segundoko denborarekin, Alison Wagnerren aurretik—, eta brontzezko domina 200 metro tximeletan, Sussie O'Neill eta Petra Thomas australiarren atzetik

Gainera, 1995eko Europako Vienako Txapelketan 200 metro tximeleta eta 200 metro estiloak irabazi zituen, eta zilarra 400 metro estilotan; eta bi urte geroago, 1997ko Europako Sevillako Txapelketan, bi urre —200 metro estilo librean eta 400 metro estiloan— eta bi plater, 400 metro libreetan eta 200 metro tximeleta.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q237586
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 58910224
* ISNI: 0000000047058622
* LCCN: no2008174640
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05429/eu\_s\_2483/s2483
* Britannica: url
* **Kirolariak**
* COI: michelle-smith

 |

* Wd Datuak: Q237586
**Ainhoa Azurmendi Etxegaray** (Hernani, Gipuzkoa, 1978) kirolari ohia, kirol ahulkularia eta Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea eta ikertzailea da.

Bizitza
-------

### Formakuntza

Psikologian Lizentziatua (2001), Emakume eta Gizonen Berdintasunaren Gaineko Masterra (2003), Jarduera Fisikoa eta Kirolaren Psikologian Unibertsitate Aditua (2006), eta Psikologian Doktorea (2016). Espainiako Psikologiaren Batzorde Orokorreko Kirolaren Psikologian Aditu-akreditazioa eskuratu zuen 2018an.

### Lan ibilbidea

Psikologia Fakultatean irakasle da eta kirolaren psikologia irakasgaia ematen du. Irakasle lana kirol aholkularitzarekin uztartzen du Avento enpresan, non 2005etik lan egiten duen.

Kirolean genero ikuspegia txertatzen aditua da, eta arlo honekin zer ikusia duten proiektuak egin ditu toki, lurralde, autonomía, estatu eta nazioarte mailako erakunde publikoentzat. 2001tik Europako Kontseiluarekin lankidetzan aritu da kirolean emakume eta gizonen berdintasuna sustatzeko programen diseinuan; 2008 eta 2017 artean psikologia irakasgaia eman zuen hainbat kirol federazioetako teknikariei eskaintzen zaizkien ikastaroetan. Egun, kirol elkarte eta federazioei aholkularitza psikologikoa eskaintzen die gai ezberdinetan, hala nola: lidergoa eta talde kohesioa; motibazioa; gatazken konponketa; sexu jazarpena eta gehikeria kirolean; etab.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «AINHOA AZURMENDI ECHEGARAY - Universidad del País Vasco / Euskal Herriko Unibertsitatea» *ekoizpen-zientifikoa.ehu.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-03-11).
2. 1 2 3    «Psikologiako Gradua - Irakasleak - Graduak - UPV/EHU» *Graduak* (Noiz kontsultatua: 2024-03-11).
3. ↑    *Ainhoa Azurmendi Echegaray – III CONGRESO MUJERES Y DEPORTE 2023.*  (Noiz kontsultatua: 2024-03-11).

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa: Kirolean estereotipoak irauli egin behar ditugu Anboto, 2016.03.08

* Kirol-epaile eta entrenatzaile izateko ibilbidea, oztopoz betea emakumeentzat Campusa, 2017
* Ainhoa Azurmendi, Psikologia, kirola, genero ikuspegia YouTube
* Indarkeria kirolean YouTube
*Artikulu hau Costa Ricako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Colón (argipena)».*
**Colón costarricarra** (gaztelaniaz: *Colón costarricense*), Costa Ricako Errepublikan zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **CRC** da eta bere sinboloa ₡. Colón costarricar banako baten ehunena zentimo deitzen da eta colón costarricar bakoitza 100 zentimoz osatuta dago. Kristobal Kolon nabigatzaile, esploratzaile, kartografo, almirante, erregeorde eta gobernadore orokorraren omenez izendatua izan zen*.*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *XE - The World's Trusted Currency Authority.*  (Noiz kontsultatua: 2017-02-19).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Banco Central de Costa Rica.*  (Noiz kontsultatua: 2017-03-09).
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Coins of CIS and Baltic countries.*  (Noiz kontsultatua: 2017-03-07).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Costa Ricako Banku Zentralaren webgunea.
* **(Ingelesez)** **(Alemanez)** **(Frantsesez)** Colón costarricar - diru paper

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q242915
* Commonscat Multimedia: Money of Costa Rica / Q242915

---

 |

* Wd Datuak: Q242915
* Commonscat Multimedia: Money of Costa Rica / Q242915
Arku zorrotza.
Arku zorrotz gotiko bat Aguraingo Alargunen Etxean.
**Arku zorrotza** itxura ugariko arku mota bat da; bi atalez osatuta dago eta erdialdean, giltzarrian, angelu zorrotza osatzen du. Normalean erdi puntuko arkua kontrajartzeko adierazten da. Arku zorrotzak alboko indarrak hobeto transmititzen ditu erdi puntuko arkuarekin alderatuta, eta, horrez gain, bertikaltasun itxura handiagoa du. Arkitektura gotikoan erruz erabili zenez, *arku gotikoa* ere deritzo.

Arku zorrotz motak:

* *Puntu osokoa* kurben bi zentroak arkuaren inpostaren mailan daudenean.
* *Heren-puntukoa* bi inposten arteko distantzia 3 zatitan banatuz, kurben zentroak herenaren ertz puntuetan daudenean.
* *Laurden-puntukoa* bi inposten arteko distantzia 4 zatitan banatuz, kurben zentroak erdiko bi laurdenen ertz puntuetan daudenean.

Historia
--------

Abbastar Kalifa-herritarrek IX. mendean jada arku mota hau erabiltzen zuten. Arkitektura musulmanean ferra arku zorrotza X. mendean erabili zuten eta aurrekariak izan zituen arte erromanikoan XII. mendean, burgundiar erromanikoan hain zuzen ere. Arkitektura gotikoan ( XIII.- XV. mendeetan) oso ohikoa izan zen arku zorrotza, izan ere, arku gotikoa izena ere hartzen du arku mota honek.

Ezaugarriak
-----------

Arku zorrotzaren arkuak motxetarekiko zutak dira eta goiko aldean angelu zorrotza osatzen dute. XII. mendeko Europan arku zorrotzaren erabilera aldaketa estetiko bat sortu zuen; arkitektura erromanikoan erdi-puntuko arkuaren erabilerarekin apurtu zuelako, eta horrez gain espazio handigoak sortzea ahalbideratuko zuelako, arku zorrotzaren alboko presioen bertikaltasunari esker alboko presioen indarrak txikiagoak zirelako.

Gezi punta itxura du eta itxura bertikal horri esker eraikuntzaren garaiera handiagoa izango da.

Arku zorrotzaren ebaketek sistema gotikoaren nerbioak sortuko ditu, garaitik garaira gero eta konplexuagoak izango direnak, eta hori zutabeen molduretan ere ageriko da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13635434
* Commonscat Multimedia: Pointed arches / Q13635434

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4182378-3
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q13635434
* Commonscat Multimedia: Pointed arches / Q13635434
***Txistu*** haurrei zuzendutako aldizkaria eta lehen euskal komikia izan zen, 1927tik hamasei zenbaki publikatu zituzten. Donostiako Koldo Mitxelena Kulturunean gordetzen dira ale guztiak.

Historia
--------

1926ko apirilaren 4an, Haurrentzako euskarazko lehen komikia iragarri zuen Argia astekariak: *Txistu*. Abdón González de Alaitzak bultzatuta eta Madrilgo zenbait euskal ikasleren laguntzaz, euskarazko komiki-sorta argitaratzea zen asmoa, denbora-pasa, ipuin eta besterekin. Argia aldizkariarekin batera zabalduko zen hamabostean behin. 1927ko urtarrilean ikusi zuen argia.

Madrildik aldizkariaren sortze prozesuan aritu zen Alaitza. Dena dela, egilea hil eta gero argitaratu ziren komikiak Argia aldizkarian: hamabostean behin ateratzen zen, zortzi orrialde zituen eta guztira 16 ale argitaratu ziren. Umeak euskalduntzea zuen helburu. Aldizkariaren egile batzuk Madrilen zeuden, arkitektura ikasleak zirela jakina da, baina ez da beraien izenik ezagutzen. 90. hamarkadan egindako ikerketan ondorioztatu zen ez zela aldizkariaren alerik gorde, baina 2010 urtetik aurrera egindako beste ikerketa batzuei esker jakin zen Koldo Mitxelena kulturunean Antonio Zavalaren funtsetan bazeudela ale guztiak. 

Lehen asmoak, ordea, ez ziren komiki bat ateratzekoak: hasieran, Txistu ez zen komiki baten izena, pertsonaia batena baizik. 1926ko urtarrilaren lOelik hasten da argitaratzen "Txisturen txokoa" izeneko ataltxoa, irregularki ateratzen zen zati txiki bat. Orokorrean, garai hartan haurrentzako komunikabide guztiek egundoko garaipena ezagutu zutela Ameriketan eta Europa osoan. Beraz, komiki bat ateratzeko momentu egokia zen. Hamasei zenbaki ondoren, proiektua bertan behera gelditu zen, arrakasta handirik gabe. 1932an *Txistu* birsortzen, urte haiek lehengoak baino aproposagoak zirelakoan. Alferrik, *Txistu* ez baitzen berriro argitara irten. 1935ean beste euskaltzale batek, Ixaka Lopez Mendizabal tolosarrak, *Poxpolin* izeneko komikia argitaratzeari ekin zion, hau ere euskara hutsez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* *Argia aldizkaria*
* Abdón González de Alaitza
* *Poxpolin*

Kanpo estekak
-------------

* Txistu aldizkariaren zenbaki guztiak eskaneatuta Koldo Mitxelena Kulturunearen hemerotekan
* Javier Diaz Nociren artikulua, *Jakin* aldizkarian, 60.zk, 1990, 55-64. or.
* Miel Anjel Elustondoren artikulua *Berria*n, 2020/06/10.
*Artikulu hau Argentinako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Peso (argipen)».*
**Peso argentino argentinarra** (gaztelaniaz: *Peso argentino*), Argentinako Errepublikan 1983tik 1985era zirkulazioan egon zen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **ARP** zen eta bere sinboloa $a, peso eta dolar izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Peso argentino argentinar banako baten ehunena zentabo deitzen zen eta peso bakoitza 100 zentaboz osatuta zegoen. *Peso argentino* hitzek, pisu argentinarra esan nahi dute gaztelaniaz.

Historia
--------

1983ko ekainak 1ean peso argentino argentinarrak peso ley argentinarra ordezkatu zuen, hurrengo truke tasarekin: 10.000 peso ley argentinar = 1 peso argentino argentinar. 1985eko ekainak 14an berriz, austral argentinarrak, peso argentino argentinarra ordezkatu zuen, hurrengo truke tasarekin: 1.000 peso argentino argentinar = 1 austral argentinar.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)**  *Banco Central de la República Argentina.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-07).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Coins of CIS and Baltic countries.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-07).
3. 1 2   **(Ingelesez)**  *Coins of CIS and Baltic countries.*  (Noiz kontsultatua: 2018-05-20).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Argentinako Errepublikako Banku Zentralaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1640286
* Commonscat Multimedia: Argentine peso (1983) / Q1640286

---

 |

* Wd Datuak: Q1640286
* Commonscat Multimedia: Argentine peso (1983) / Q1640286
**Roberto González Escarrá** (1890) argentinar futbolaria izan zen. Atzelari gisa jokatu zuen Club Atlético Porteñon eta Argentinako selekzioan.

Karrera
-------

Buenos Aires probintzian jaioa, González Escarrá Lomas Athletic Clubeko gazte mailan hasi zuen bere ibilbidea. Gero Adroguéko Instituto Americano-n jokatu zuen,  1908an Adolfo Bullrich Konpetentzia Kopako finala jokatu zuen taldean.

1908an, González Escarrá Porteñora joan zen, eta bertan bere lehen Lehen Mailako txapela irabazi zuen klubarekin 1912an, eta gero txapelketa berri bat irabazi zuen 1914an,  biak ere Argentinako Futbol Federazio disidenteak antolatuta. Porteñorekin, González Escarrák ere Copa de Competencia Jockey Club irabazi zuen 1915ean, Racing Clubi 2-1 irabazi ostean. 

1914an, Roberto González Escarrá Argentinako selekziorako deitu zuten. Bere lehen partida Brasilren aurkako lagunarteko partida izan zen, 1914ko irailaren 20an jokatutako Gimnasia y Esgrima de Buenos Aires estadioan, Argentinak 3-0 irabazi zuena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Roberto Escarrá.*  zerozero.pt.
2. ↑  "Argentina 3 x 0 Brasil - Match Report Friendly on Jogos Seleccion Brasileira website
3. ↑    *Fray Mocho:semanario festivo, literario, artístico y de actualidades.*  Fray Mocho. 1917.
4. ↑    *Argentina - Domestic Championships 1912.*  Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation.
5. ↑    *Porteño y sus medallas de oro.*  Clarín.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24809665

 |

* Wd Datuak: Q24809665
**Shazia Ilmi** (Kanpur, Uttar Pradesh, India, 1970) indiar kazetaria, gizarte-ekintzailea eta politikaria da. Hasieran telebistako kazetaria eta Star Newsen aurkezlea izan zen. Anna Hazarek zuzendutako "India ustelkeriaren aurka" mugimenduaren bozeramailea izan zen 2011n eta 2012an. Ustelkeriaren aurkako lege-proiektu baterako bitartekoen kanpaina bat zuzendu zuen (Jan Lokpal lege-proiektua izenaz ezaguna den herria defendatzeko lege bat sortzeko). Aam Aadmi Alderdiko Exekutibo Nazionaleko kidea izan zen, baina 2014ko maiatzean utzi zuen partidua eta Bharatiya Janata alderdiarekin elkartu zen 2015eko urtarrilean.

Ilmik 15 urte eman zituen dokumentalak eta telebista ekoizten. *Desh Videsh* albiste eta egunekotasuneko saio ezagunaren ekoizle eta gidaria izan zen. Irratiko eta Telebistako Emakumearen Nazioarteko Elkarteko kidea izan da. Vandana Shiva feministari buruzko 1996ko dokumental bateko zuzendarikidea izan zen, Radha Hola lagun zuela. *Daughter of the Earth* *— Portrait of Vandana Shiva* filma hainbat telebista-kanaletan erakutsi dute, Discovery Channel barne.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Kaniwal, Rahul.  (18 de agosto de 2011). *A thinktank brings Anna the eyeballs.*  India Today.
2. ↑   «IAWRT Members and their World Premiere Films» *The International Association of Women in Radio and Television Newsletter* (IAWRT) 2 (1): 4. 2011.
3. ↑    *Daughter of the earth - Portrait of Vandana Shiva.*  10 Francs.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Shazia Ilmi*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Shazia Ilmi» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7491735
* Commonscat Multimedia: Shazia Ilmi / Q7491735

---

 |

* Wd Datuak: Q7491735
* Commonscat Multimedia: Shazia Ilmi / Q7491735

[[Kategoria:1970} jaiotzak]]
**Vilma Lidia Ibarra** (1960ko maiatzaren 21a) abokatu eta politikari argentinarra da, Buenos Airesen ordezkatzen duen senataria eta diputatu nazionala ohia. 2019tik 2023ra, Alberto Fernández presidentearen menpe Lehendakaritzako idazkari juridiko eta teknikoa izan zen. 

  

Ibarra was born in Lomas de Zamora, Buenos Aires Province, and moved to the city of Buenos Aires in 1966. She studied at the Colegio Nacional de Buenos Aires, where she led the communist youth wing. She graduated in law at the University of Buenos Aires, and worked as a lawyer. She is the sister of Aníbal Ibarra, the former Chief of the Buenos Aires government.

Ibarra Lomas de Zamoran jaio zen, Buenos Aires probintzian, eta 1966an Buenos Aires hirira joan zen bizitzera. Colegio Nacional de Buenos Aires-en ikasi zuen, eta bertan gazte komunistaren atala zuzendu zuen. Zuzenbidean lizentziatu zen Buenos Aireseko Unibertsitatean, eta abokatu lanetan aritu zen. Aníbal Ibarra Buenos Airesko gobernuburu ohiaren arreba da. 

1996an, Ibarra diputatu nazionala eta Frepaso blokeko idazkaria izan zen Ganberan. 1999an, Senaturako hautatua izan zen. 2000. urtean, Buenos Airesen hiriko zinegotzi izan zen, bere nebaren administrazioan protagonismoa hartuz. 2001ean, Senaturako berriro hautatu zuten. 2003az geroztik, Néstor Kirchner presidente peronistaren aldekoa da. 2004ko abuztuan, Ibarrak abortua legeztatzeko legedia proposatu zuen. 2007an, sexu bereko pertsonen arteko ezkontzak baimentzeko lege aldaketak proposatu zituen.

2007an, Ibarrak Senatura utzi zuen eta Buenos Airesko diputatu nazional gisa berriro hautatu zuten, Kirchnerren Garaipenerako Frontearen zerrendan bigarrena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Quién es Vilma Ibarra, la encargada de velar por la firma de Alberto F.» *Ámbito* 6 December 2019.
2. ↑   .
3. ↑   «Unofficial biography of Vilma Ibarra. Vilma Ibarra life and work. Vilma Ibarra contributions and web resources.» *www.mundoandino.com*.

Kanpo estekak
-------------

* Senatuko profila
* Elkarrizketa *La Nación*, 2006ko otsailaren 12a
Kimika organikoan **fosfonatoak** edo **azido fosfonikoak** organofosforoen familiako konposatu organikoak dira C−PO(OR)2 taldeak dituztenak non R = alkilo, arilo edo hidrogenoa den. Gatz gisa maneiatzen dira normalean eta solido ez-hegaskorrak izaten dira. Disolbatzaile organikoetan nekez disolbatzen dira, baina errazki uretan eta alkohol ohikoetan. Oxigeno atomoetako bat sufrez ordezkatuta dutenei *tiofosfonato* deritze. 

Bestetik, bi fosfonato geminal dituzten konposatuei bifosfonato esaten zaie.

Azido klodronikoa, osteoporosia tratatzeko usatzen den fosfonatoa
Konposatu kimiko komertzial adierazgarri batzuk fosfonatoak dira, adibidez, glifosato herbizida edo osteoporosia tratatzeko bifosfonatoak (azido etidronikoa edo azido klodronikoa, kasurako). Halaber, VX nerbio-gasa tiofosfonato bat da.

Naturan
-------

Zelulen fosforo-iturrietako bat dira fosfonatoak beste biak fosfato ez-organikoak eta organofosfatoak dira. Adibidez, landare eta animalia askoren mintzetan dagoen *azido 2-aminoetilfosfonikoa* 1959an identifikatu zen lehen aldiz. Fosfonatoak nahiko ohikoak dira hainbat organismoetan prokariotoetatik eubakterietara eta onddoetan, moluskuetan eta intsektuetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Wiley-VCH, ed. (2003-03-11). *Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry.*  (1. argitaraldia) Wiley  doi:10.1002/14356007.a19\_545.pub2. ISBN 978-3-527-30385-4. (Noiz kontsultatua: 2024-02-10).
2. ↑   *academic.oup.com* (Noiz kontsultatua: 2024-02-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q422733
* Commonscat Multimedia: Phosphonates / Q422733

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300380547
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 26066

 |

* Wd Datuak: Q422733
* Commonscat Multimedia: Phosphonates / Q422733
**Opel Zafira** auto monobolumen da, 1999az geroztik Opel auto fabrikatzaile alemaniarrak ekoitzia.

Opel Astra modelo sortaren itxura eta mekanikan oinarritutako monobolumena da. Zafira 20. mendeko azken urteetan sortu zen.

Pixkat lehenago onarpen eskasarekin kaleratutako Opel Sintra handiagoarekin alderatuta, eredu trinkoagoa eta praktikoagoa eskaintzeko egin zuen Opelek, Sintra ez baitzen lehiakorra orduko monobolumenekin, 1990eko hamarkada amaieran.

Mégane Scénic Renault-en modeloaren lehiari egin zion aurre Opelek Zafirarekin, nahiko arrakasta handiz, hiru belaunalditan berritu baitzuten modeloa.

  


|  Aurreko bista |  Atzeko ikuspegia |  Restyling osteko aurrealdea |  Restyling osteko atzeko ikuspegia |
| --- | --- | --- | --- |
| </img> | </img> | </img> | </img> |

|  Aurreko bista |  Atzeko ikuspegia |  Restyling osteko aurrealdea |  Restyling osteko atzeko ikuspegia |
| --- | --- | --- | --- |
| </img> | </img> | </img> | </img> |

|  Aurreko bista |  Atzeko ikuspegia |  Alboko ikuspegia |  Restyling osteko aurrealdea |
| --- | --- | --- | --- |
| </img> | </img> | </img> | </img> |

|  Aurreko bista |  Atzeko ikuspegia |  Gidariaren eserlekua |  Bidaiarien konpartimentuaren atzeko gunea |
| --- | --- | --- | --- |
| </img> | </img> | </img> | </img> |
*Artikulu hau musikagile zegamarrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Telleria».*
**Juan Telleria Arrizabalaga** (Zegama, 1895eko uztailaren 12a - Madril, 1949ko otsailaren 25a), musikagile gipuzkoarra izan zen.

Biografia
---------

Zazpi urte zituela umezurtz gelditu zen, aita eta ama galdu ondoren. Hori zela eta, Baldomero Telleria osaba apaiza haren eta lau anaien arduradun bihurtu zen. Berarekin solfeo, piano eta harmonia ikasi zituen. 1911n Donostiara joan zen ikastera, Gipuzkoako Foru Aldundiak diruz lagundurik, eta German Cendoya eta Beltran Pagola irakasle izan zituen.

1915ean Madrilera joan zen, Conrado del Campo eta Fernández Alberdi maisuekin ikasiz. Musika onduz aurrera atera zen. 1917ko irailaren 29an *La Dama de Aitzgorri* lana lehen aldiz eman zuen Donostian, *Gran Casino* zelako tokian, eta urte bereko azaroaren 17an Madrilen, eta arrakasta handia lortu zuen. 1919an Parisera joan zen, zinema aretoetan pianoa jotzen jardunez, Donostian eta Madrilen egin bezala. Hortik Alemaniara mugitu zen. 1927 eta 1947 artean musika lirikoa egin zuen batik bat, *El joven pilotu*, *El cabaret de la Academia*, *Los Blasones* edo *Las viejas ricas* zartzuelak konposatuz. Gainera, ganbara-musika eta erlijio-ereserki eta militarrak egin zituen, "Cara al sol" (jatorrizko izenburua "Amanecer en Cegama" zen) ereserki falangistaren egile izanda.

Gerratean atxilotu zuten baina identitatea erabiliz, Agustin Telleria karlistarena, eta CNT sindikatuan afiliatuz, libre gelditu zen. Gerra urteetan Errepublikaren aldeko filmografian lagundu zuen, zenbait filmei musika jarriz, besteak beste, *Defendemos nuestra tierra*, 1938an, eta *Mores de juventud*, 1939an. 

Gerra bukatu eta gero, frankistek omendu zuten. 1946 arte Madrilgo Kontsebatoriaren Ganbera-musikaren katedra izan zuen. Azken urte horietan obra batzuk egin zituen: *Las viejas ricas* (José María Pemán eta José Carlos de Lunaren testuekin), *Alegre primavera*, Julio Bravoren testu baten gainean...

Egun, Zegamako hilerrian lurperatuta dago. Frankismo garaian herri horren erdian musikariari eskainitako oroitarria egon zen; Franco hil ondoren ETAren erasoa izan zuen eta, ondoren, kendu egin zen.

Kaleak
------

Bai Madrilen eta baita ere Zegaman haren omenezko kaleak daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo-estekak
-------------

* "Telleria Arrizabalaga, Juan".T100,T110,T111.&xsface=on&etapaFace=1&fieldFace=T100,T110,T111 Juan Telleriaren katalogoa Eresbil webgunean.
* **(Gaztelaniaz)**:*Frankista ote zen Juan Telleria?* erreportaia EITBn.
* **(Gaztelaniaz)**: Juan Telleria Auñamendi Enziklopedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3187798
* Commonscat Multimedia: Juan Telleria / Q3187798

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124198750
* ISNI: 0000000117813399
* BNE: XX1202884
* GND: 1155794826
* LCCN: nr2005011889
* UB: a1350357
* ICCU: MODV681783
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 139311
* Lur: 05588/eu\_t\_0582/t0582
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3187798
* Commonscat Multimedia: Juan Telleria / Q3187798