**Anotzibar** ⓘ (olaibarreraz: *Anoziber*) Odieta ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Iruñeko merindadean eta Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean dago, Iruñea hiriburutik 18,0 kilometrora.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak *anotzibartarrak* (olaibarreraz: *anozibertarrak*) dira.

Izena
-----

Anotzibar edo Anoziber toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Anoçyuar* (1201)
* *Anoçiuar* (1201)
* *Anozyvarr* (1268)
* *Anoçiuarr* (1275)
* *Anocyvarr*  (1280)
* *Anoziuart* (1350)
* *Anociuarr* (1366)
* *Anociuar* (1532)
* *Anocibar* (1591)
* *Anosçibar* (1644)
* *Anocibar* (1802)
* *Anozibar* (1829)
* *Anotzibar* (1926)
* *Anozibar* (1966)
* *Anotzibar* (1990)

### Etimologia

Anotzibar izena *Anoz* (Anotz) + *ibar* (haran) euskal ahotsek osatzen dute, beraz, "Anozko harana" da, eta Anotz da errekan gora dagoen herria. Lehen ere Odietakoa zen, baina gaur egun ondoko Ezkabarte bailarako udalerrian dago.

Ezaugarriak
-----------

### Armarria

Anotzibarko armarria Odietako armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Hondo gorri batez eta aurrean bi urrezko zerrendez osatuta dago. |  » |

Geografia
---------

Anotzibar Odieta ibarrean dago, Iruñeko merindadean.

Kokapena
--------

Odieta Iruñeko merindadearen iparraldean kokatzen da, Iruñerriko gune metropolitarraren iparraldean, eta nafar hiriburutik 18,6 kilometrora. Herrira heltzeko N-121-A errepidea hartu behar da Iparraldeko norabidean, eta Ostizko gurutzabidean ezkerrera hartu NA-411 errepidetik.

Ibarrak Ultzama ibaiaren erdiko ibilgua hartzen du, baita Urepeleko behealdea ere, Atezdik datorrena, Gaskue zeharkatzen duena eta Ultzamarekin bat egiten duena Latasatik gertu. Gainera, Eltzarrain ibaia Anuetik dator Ultzaman ere isuritzeko, baina oraingoan Ostitz baino lehen.

### Klima eta landaredia

Odietak klima atlantiarra dauka, urteko batez besteko balioek erakusten duten moduan. Urteroko prezipitazioak 1.000mm eta 1.400mm bitartekoak dira, eta tenperaturak 10 eta 13 gradu artekoak. Egun euritsuak 120 inguru izaten dira. Euria urte osoan zehar egiten badu ere, uda garaian hilabete bateko lehortea izan ohi da.

Prezipitazio ugariek eraginda, landaredia eta basoak ugariak dira. Basa pinuak, pagoak eta beste hainbat zuhaitz espezie daude Olaibarreko basoetan.

Udalerriko 2.410 hektareetatik, erdia inguru baso eta zuhaitzek hartzen dute (1.149 hektarea), eta beste erdia larreen (969 hektarea) eta laboreen artean banatzen da; 1984an bazka, zerealak, patatak eta barazkiak ziren batez ere, baita mahasti batzuk ere. Pixkanaka-pixkanaka, labore horiek abandonuan erori dira, nahiz eta herri batzuetan oraindik artoa landatzen den.

Abeltzaintzak garrantzi handia izan zuen bere garaian; gaur egun, esnetarako behien ustiategi handian aritzen diren etxalde gutxi batzuetara mugatzen dira. Garrantzi txikiagoa dute haragitarako behien, zaldien edo ardien ustiategi txikiek, bailaran banatzen diren ehundaka batzuk baino ez.

Eremu honen interes geologikoa erliebe hau osatzen duten substratu mineralek eta bertan ematen diren formazioek ezaugarritzen dute. Kareharrizko tuparriak dituzten flysch ozeanikoak dira batez ere, Ziaurritz eta Gaskue arteko antiklinalean ikus daitekeen bezala.

#### Estazio meteorologikoa

Odietan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Anue pareko udalerrian, estazio bat dagoen Olague kontzejuan, itsasoaren mailatik 577 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

|      Datu klimatikoak (Olague, 1975-2022)      |
| --- |
|  Hila  |  Urt  |  Ots  |  Mar  |  Api  |  Mai  |  Eka  |  Uzt  |  Abu  |  Ira  |  Urr  |  Aza  |  Abe  |  Urtekoa  |
|
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 19.0 | 22.0 | 26.0 | 28.5 | 33.0 | 40.0 | 39.0 | 40.0 | 36.0 | 29.0 | 23.0 | 18.0 | **40.0** |
|
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 8.3 | 9.5 | 13.1 | 15.1 | 19.1 | 23.2 | 25.6 | 26.5 | 22.5 | 17.7 | 11.8 | 9.0 | **16.8** |
|
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 4.2 | 4.6 | 7.4 | 9.4 | 12.9 | 16.6 | 18.8 | 19.2 | 15.7 | 12.1 | 7.4 | 4.7 | **11.1** |
|
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 0.0 | -0.3 | 1.8 | 3.7 | 6.8 | 10.0 | 11.9 | 12.0 | 9.0 | 6.5 | 2.9 | 0.5 | **5.4** |
|
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -11.0 | -12.0 | -9.0 | -5.0 | -3.0 | 1.0 | 3.0 | 3.0 | 0.0 | -5.0 | -10.0 | -14.0 | **-14.0** |
|
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 134.2 | 115.5 | 114.3 | 119.5 | 97.5 | 75.4 | 44.8 | 43.5 | 73.0 | 110.9 | 163.9 | 132.2 | **1224.6** |
|
|
| Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 88.0 | 54.0 | 52.0 | 56.5 | 49.0 | 85.7 | 48.2 | 90.8 | 67.5 | 69.0 | 80.5 | 86.6 | **90.8** |
|
|
|
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 14.4 | 12.6 | 12.9 | 14.8 | 13.3 | 9.3 | 7.7 | 6.9 | 9.9 | 12.4 | 15.2 | 14.3 | **143.6** |
|
|
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 2.3 | 3.7 | 2.1 | 1.1 | 0.1 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.1 | 1.3 | 1.7 | **12.3** |
|
|
| *Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua*  |

---

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.
Aukeratu beheko zatian urte-tarte bat, urte horiek goian xehetasun handiagoz ikusteko.

Ikusi edo aldatu datu gordinak.

Historia
--------

Anotzibar errege-jaurerriko antzinako leku bat izan zen, eta Antso VI.a Jakituna erregeak 1192an ibarrekoekin karga guztiak eguneratu zuen. 1280an, 80 sause eta erdiko petxa eta 21 kahize 3 olo-lapurreta eta 15 sause zor zizkion urtero koroari, "iturria" kontzeptupean. XIII. mendetik aurrera, Jerusalemgo San Joanen abegitsuek lursailak izan zituzten.

1575. urtean, sorginen aurkako ehizaren pasarterik ilunenetakoa gertatu zen Anotzibarren. Pedro Esain abadeak herriko zenbait pertsona salatu zituen sorginkerian ibiltzen zirelakoan, eta horrekin batera, animalia bihurturik, herrian kalteak eragiten zituztelakoan. Bost pertsona atxilotu zituzten, horietatik bi 7 eta 10 urteko haurrak ziren. Torturatuak izan ziren; haietako bi kartzelan hil ziren, eta beste bat Iruñeko Takoneran erre zuten besteak salatu ez zituelako.

Biztanleria
-----------

Anotzibarko biztanleria| 1800 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2000 | 2010 | 2020 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 98 | 83 | 94 | 86 | 86 | 93 | 83 | 69 | 36 | 25 | 20 | 27 | 30 | 38 |

Ondarea
-------

* San Tomas eliza: 1832. urtearen inguruan eraikitakoa, lehenagoko estilo arkitektonikoen hainbat ezaugarri biltzen ditu. Eliza barruko horma batean zintzilik, XVII. mendeko gurutze barroko bat dago, eta XVII. mendeko Sortzez Garbiaren irudi bat. Horrez gain, XVI. mende amaierako Erretaula Nagusia, estilo erromanistakoa da.
* Xiltrorena etxea: Hiru solairuko eraikin kubikoa da. Egituraren lehen solairua harlanduz egina da.
* Zabaltorena etxea: XVII. mendean eginikoa da, eta harlanduzko hormak dauzka. Eraikinak lau solairu dauzka eta lehen solairuan erdi-puntuko arkudun atea nabarmentzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
2. ↑   «Anotzibar - Lekuak - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).
3. ↑    *Anotzbar.*  (Noiz kontsultatua: 2024-02-28).
4. ↑   Otazu Ripa, Jesús Lorenzo.  (D.L. 1977). *Heraldica municipal, merindad de Sangüesa (I) : Abaurrea-Izalzu.*  Diputación Foral de Navarra, Dirección de Turismo, Bibliotecas y Cultura Popular ISBN 84-235-0076-4. PMC 911388951. (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
5. ↑   Meteo Navarra. «Estazioko datuak - Olague» *meteoeu.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2021-09-01).
6. ↑    *Olagueko estazioko balio klimatologikoak.*  Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).
7. ↑    *Nafarroako Entziklopedia Handia | ANOTZIBAR.*  (Noiz kontsultatua: 2024-02-28).
8. 1 2   Estornés Zubizarreta, Idoia. *Anocíbar.*  Auñamendi Eusko Entziklopedia, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2017-01-22).
9. ↑   **(Gaztelaniaz)** Aitor.  (2022-10-25). «Anotzibar, la caza de brujas ignorada.» *Sitios Históricos* (Noiz kontsultatua: 2023-12-03).
10. ↑    *Nomenclátor. Relación detallada de las entidades y núcleos de Población.*  nastat.navarra.es (Noiz kontsultatua: 2023-12-4).

Ikus, gainera
-------------

* Anotz (Ezkabarte)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253608
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00349/eu\_a\_3492/a3492

 |

* Wd Datuak: Q12253608


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |

| * i
* e
* a
  Odieta |
| --- |
| Kontzejuak | Anotzibar • **Erripa** • Gaskue • Gelbentzu • Gendulain • Latasa • Ostitz • Ziaurritz |
| Herri hustuak | Oritxeta |

1. ↑  /anot͡s̻íβ̞aɾ/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza hirugarren silaban
2. ↑  /ános̻ìβ̞eɾ/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza lehengo eta kamutsa hirugarren silaban