**Arteria** (grezieraz: ἀρτηρία, *artêria*) odola bihotzetik gorputzaren gainerako ataletara eramaten duen odol-hodia da. Zirkulazio-aparatuaren zati dira arteriak, eta haien gaixotasun batzuk oso ezagunak dira: arteriosklerosia, enbolia, tronbosia, etab.

Iparraldean, batez ere, arteriei **talkazain** edo **zain handi** izenak eman izan zaizkie.

Anatomia
--------

Arteriak organo luzeak dira, tutu edo hodi itxurakoa eta hiru geruzek osatua: barnekoa (endoteliala), erdikoa (giharrezkoa) eta kanpokoa (konjuntiboa). Azken horretan bukatzen dira arteriaren elikadura hodiak eta zentzumen nerbioen buruak. Arteria batzuek euren izena dute: hala, karotida bikoitza da eta burmuinetara eramaten du odola; aorta bihotzaren ezkerreko barrunbean sortzen da eta gorputzeko handiena da. Gainerako arteriak, zeri dagozkion haren arabera izendatzen dira; esate baterako, sabel arteria: odola urdailera eta sabelaldeko beste organoetara eramaten duena; arteria koronarioak: bihotzaren berezko arteriak; giltzurrun arteriak: odola giltzurrunetara eramaten dutenak; arteria subklabioak: bi dira eta enbor brakeozefalikotik eta arku aortikotik abiatu eta leporantz bideratzen dira.

### Burua eta lepoa

* Arteria subklabioa.
* Karotidak: komuna, barrukoa eta kanpokoa.

### Goiko gorputz adarrak

* Arteria erradiala.
* Arteria kubitala.
* Besapeko arteria.
* Humeroko arteria.

### Toraxa

* Arteria koronarioak.
* Biriketako arteriak.
* Saihetsarteko arteriak.
* Toraxeko aorta.

Giza bihotza eta aorta arteria.
### Abdomena

* Abdomeneko aorta.
* Giltzurrunetako arteriak.
* Mesenterioko arteriak.

### Pelbisa

* Arteria iliakoak.

### Beheko gorputz adarrak

* Arteria femorala.
* Arteria popliteoa.

Fisiologia
----------

Arteriek zeregin bat baino gehiago dituzte zirkulazio nagusian eta txikian. Zirkulazio nagusian odol arteriala (oxigenoduna) garraiatzen dute; aortaren albo adarrak dira. Horretarako, bihotzaren taupadek ahalbidetzen dute biriketan garbitutako odol hori organo guztietara ailegatzea. Zirkulazio txikian odol benosoa eramaten dute bihotzetik biriketara, han oxigenoa har dezan; birika arteriaren adarrak dira.

Arteriak hodi kapilarretan.

Lotutako gaixotasunak
---------------------

* Aneurismak.
* Arteriosklerosia.
* Hipertentsio arteriala.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2017/2/13 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   «OEH - Bilaketa - OEH» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-05-15).
2. 1 2    Peillen Karrikaburu, Txomin.  (2008). *Biziaren Hiztegiaz.*  Euskaltzaindia ISBN 9788495438478.  
Aipua: «talkazain (100. or.); zain handi (76. or.)».

Ikus, gainera
-------------

* Presio arteriala
* Arteriadar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9655
* Commonscat Multimedia: Arteries

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119647767 (data)
* GND: 4003066-0
* LCCN: sh85008101
* NDL: 00561681
* NKC: ph205445
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001158
* TA: A12.0.00.003
* FMA: 50720

 |

* Wd Datuak: Q9655
* Commonscat Multimedia: Arteries