recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mer de Glace** (euskaraz: «Izotzezko itsasoa») Alpeetako Mont Blanc mendigunearen iparraldeko hegaletan dagoen glaziar bat da. 7 kilometro luze eta 200 metroko haren sakonerari esker, Frantziako glaziarrik luzeena da.

Geografia
---------

2400 m-ko altueran sortu zen: hor, Mont Tacul mendiaren iparraldean Géanteko glaziarraren, Lechaud glaziarraren eta Talèfre ur-jauziaren elkarguneak elikatzen du eta 1400 metrora jaisten da. Ipar-ipar-mendebalderantz doa, ekialdean Aiguille du Moine eta mendebaldean Trélaporte artean. Grand Dru mendia ipar-ekialdean dago. Iraganean erraz ikusten zen Chamonixetik, baina murriztu egin da eta gaur egun ia ez da behetik ikusten.

Atrakzio turistiko prestatuak izan zituen Chamonixeko haraneko lehen tokia izan zen.

Mer de Glace, glaziar guztiak bezala, etengabe berritzen dute bi fenomenok: metaketak —nabarmen elurragatik—, eta ablazioak, funtsean, urtzeagatik. Mer de Glace etengabe dabil bere pisuaren eraginpean, lurrazalean arraildurak, *serac*ak edo urezko poltsak eratuz, lur motaren arabera.

Glaziarraren abiadura, begi hutsez ikusten ez bada ere, handia da, 120 metrotik gora urtean goiko aldean, eta 90 metro inguru urtean Montenvers eskualdean, hau da, zentimetro bat inguru orduko.

Tentsioak areagotu bezain laster, glaziarra deformatu egiten da eta pitzadurak agertzen dira (arraildurak). Horiek oso zeharkakoak dira. Arrailduren jarduera bizia dagoenean, pitzadura horiek glaziarra apurtzeak *serac* blokeak eratzen ditu.

Identifikatu gabeko objektuak, sakonera aldakorrekoak, kokapenaren arabera, 50 metrokoak izan daitezke. Beti leku berean sortzen dira, haran glaziarraren formagatik. Korrontean behera desagertuz, goian berritzen dira.

Historia
--------

XVIII. eta XIX. mendeetan glaziarra bailararen barreneraino jaitsi zen, Les Bois herrixkaraino; beraz, garai haietan Les Boisko glaziarra esaten zioten: artean, Arveyron ibaia glaziarretik sortzen zen, haitzulo baten antzeko ganga baten azpian (*Grotte d'Arveyron*). Haitzuloak margolariak eta argazkilariak erakarri zituen, adibidez J.M.W. Turnerrek 1816an "Arveyrongo iturria Savoiako Chamounix haranean" margotu zuen. Aurreko muturraren kokapena aldatu egin da urteetan zehar, baina hedadurarik handiena XIX. mendearen erdialdera izan zuen.

Elektrizitatea
--------------

EDFk Mer de Glaceko ur subglazialak urtaroka erabiltzen ditu energia hidroelektrikoa ekoizteko. Glaziarraren azpian zulatutako tunelek glaziarraren oinarriko ura jaso eta haraneko energia hidroelektrikoko planta bateraino bideratzen dute. Ur hori Arveyron ibaian behera deskargatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  La Mer de Glace - Chamonix Mont Blanc
2. ↑  Glaciers de Chamonix chamonix.net **(Frantsesez)**
3. ↑  EDF -Presentation Mer de Glace **(Frantsesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q583591
* Commonscat Multimedia: Mer de Glace

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 241900227
* BNF: 11949042s (data)
* LCCN: sh2020012290
* NKC: ge1161789
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 7622466

 |

* Wd Datuak: Q583591
* Commonscat Multimedia: Mer de Glace
**Lincoln konderria** (ingelesez: *Lincoln County*) Nevadako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Battle Mountain da. 2010eko zentsuaren arabera 5.345 biztanle zituen, Lincoln kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lincoln konderriak 27.549,67 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,8 ura dira. Beste 27.539,87 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,19 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.345 pertsonetatik 5.030 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 332 dira. 120 beltzak edo afroamerikarrak. 57 amerikar natiboak ziren eta 14 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 38 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 86 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484335
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Nevada

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153613331
* GND: 4442817-0
* NARA: 10039352
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 166463
* TGN: 2001416

 |

* Wd Datuak: Q484335
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Nevada
**Lincoln konderria** (ingelesez: *Lincoln County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lincolnton da. 2010eko zentsuaren arabera 78.265 biztanle zituen, Lincoln kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lincoln konderriak 795,23 kilometro koadro ditu. Horietatik 23,58 ura dira. Beste 771,66 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 98,42 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 78.265 pertsonetatik 72.377 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.238 dira. 4.269 beltzak edo afroamerikarrak. 222 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 415 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 89 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 880 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507757
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132511667
* ISNI: 0000 0004 0595 2350
* LCCN: n79083600
* NARA: 10039341
* **Lekuak**
* OSM: 2528717
* TGN: 2001513

 |

* Wd Datuak: Q507757
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, North Carolina
Panteoi budista. Guimet Museoa, Paris.
**Vidyarāja** (txineraz 明王) direlakoak jainko babesleak dira Txinako Vajrayana budismoan. Indian Vidyaraja bezala ezagutzen dira. Espresio basatiz eta mota orotako armak eramanez irudikatzen dira: hau, izpiritu gaiztoak menderatzeko eta irakaskuntzak onartzen ez dituztenak mehatxatzeko da hala.

Vidyarāja ak, jatorriz, hinduak dira, eta Japonian, IX. mendean sartuak izan ziren. Budaren jakinduria irudikatzen dute, eta lau puntu kardinalak eta erdia zaintzen dituzte.

Vidyarāja rik garrantzitsuenak, *Wǔdà Míngwáng* direlakoak dira (Jakinduriaren Bost Errege Handiak):

* Búdòng Míngwáng
* Jiàngsānshì Míngwáng
* Jūntúlì Míngwáng
* Dàwēidé Míngwáng
* Jīngāng Yèchā Míngwáng

Beste jainko batzuk

* Àirǎn Míngwáng

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q855113
* Commonscat Multimedia: Vidyārāja

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q855113
* Commonscat Multimedia: Vidyārāja
**Villa Ortúzar** Argentinako Buenos Aires hiriburuko iparraldeko auzoa da. Auzoak ia 23.000 biztanle ditu (2001etik aurrera) 1,2 km²-ko azaleran. Biztanle-dentsitatea 19.200 biztanle/km² baino gutxiagokoa da eta, beraz, Buenos Aireseko batez bestekoaren gainetik dago, honek 13.500 biztanle/km² inguru baitu.

Villa Ortúzarrek La Pampa kaleak, Forest etorbideak, Elkano etorbidea, "General Urquiza" trenbideak, Campo etorbideak, Combatientes de Malvinas etorbideak eta Triunvirato etorbideak mugatuta dago.

Historia
--------

1827an Chorroarín herria sortu zen gaur egungo Villa Ortúzar inguruan eta alemaniar etorkinak ere bertara joan ziren. Geroago Kanariar Uharteetako etorkinak ere etorri ziren. 1862ko apirilaren 26an, Santos Muguerza jaunak 26 lursail saldu zizkion Santiago de Ortúzar jaunari gaur egungo Triunvirato, Tronador, Thomas eta Elkano etorbideen artean. Jabe berriak errepideak jarri eta zuhaitzak landatu zituen. Inguru horretan etxea ere eraiki zuen beretzat. Usategi handiak direla eta, leku horri "Palomar de Ortúzar" ere esaten zaio.

Hilerria 1871an ireki zuten, eta zaldi tranbia 1875ean. 2003. urteaz geroztik, Villa Ortúzar hiriko lur azpiko sarearekin (B Subte) konektatuta dago.

Haren oroimenez, geroko lekuak Ortúzar izena hartu zuen. Apirilaren 26an auzoko eguna ospatzen dute.

Gaur egun, lorategiak eta eraikin garrantzitsuak dituzten etxe handiak aurki ditzakezu Inken etorbidean zehar, eta auzoko beste zenbait lekutan etxebizitza eraikin sinpleak eta baxuak aurkituko dituzu. Unibertsitate Teknologiko Nazionalaren zati bat ere auzoan dago.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Barriada: Villa Ortuzar
* **(Gaztelaniaz)**Udalaren administrazioari buruzko informazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1026701
* Commonscat Multimedia: Villa Ortúzar, Buenos Aires

---

* **Identifikadoreak**
* BNA: 000030920
* **Lekuak**
* OSM: 2221396

 |

* Wd Datuak: Q1026701
* Commonscat Multimedia: Villa Ortúzar, Buenos Aires
**Vinculo kalearen 3. zenbakiko eraikina** edota **Lizarra kalearen 6. zenbakiko eraikina** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen eraikin bat da. Gaur egun azpialdean, hirian aski ezaguna den Koppo gozotegia dago.

Kokalekua
---------

Iruñeko Bigarren Zabalgunearen hasieran dago, Vinculo kalearen 3. zenbakiaren eta Lizarra kalearen 6. zenbakiaren artean, eta Vinculo plazaren parean eta Posta Bulego Nagusiaren alboan.

Historia
--------

1943-1945 artean Juan José Alzugaray gipuzkoar arkitektoak eta Eugenio Arraiza Vilella nafar arkitektoak eraiki zuen. Cementos Portland iruindar enpresaren egoitza izan zen, bere hizkiak atean ikusgai daude. Eraikina zuela 3 urte arte 1513an sortutako *Vinculo* erakundearen egoitza zegoen solairuan eraiki zen, José Joaquín Arazuri iruindar historialariaren arabera udal erakunde hau "hirin garestitzea eta espekulazioari aurre egiteko" sortu zen.

Eraikina
--------

Harriz eta adreilu gorriz egina dago.

Kanpo estekak
-------------

* Lizarra kalearen 6. zenbakiko eraikinari buruzko informazioa **(Gaztelaniaz)**
* Vinculo kalearen 3. zenbakiko eraikinari buruzko informazioa **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25476274

 |

* Wd Datuak: Q25476274
**Micaela Retegui** (San Fernando, Argentina, 1996ko apirilaren 23a) argentinar kirolaria da, belar hockeyan lehiatzen dena.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu Argentinako taldearekin, Herbehereen atzetik eta Erresuma Batuaren aurretik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Agustina Albertario, Agostina Alonso, Noel Barrionuevo, Valentina Costa Biondi, Emilia Forcherio, Agustina Gorzelany, María José Granatto, Victoria Granatto, Julieta Jankunas, Sofía Maccari, Delfina Merino, Valentina Raposo, Rocío Sánchez Moccia, Micaela Retegui, Victoria Sauze, Belén Succi, Sofía Toccalino eta Eugenia Trinchinetti-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Micaela Retegui» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Micaela Retegui» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q68336719
* Commonscat Multimedia: Micaela Retegui

---

 |

* Wd Datuak: Q68336719
* Commonscat Multimedia: Micaela Retegui
**Mercer konderria** (ingelesez: *Mercer County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Stanton da. 2010eko zentsuaren arabera 8.424 biztanle zituen, Mercer kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Mercer konderriak 2.881,34 kilometro koadro ditu. Horietatik 180,09 ura dira. Beste 2.701,25 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,92 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.424 pertsonetatik 8.117 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 121 dira. 16 beltzak edo afroamerikarrak. 174 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 27 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 78 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48905
* Commonscat Multimedia: Mercer County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133706346
* LCCN: n81140581
* NARA: 10039548
* **Lekuak**
* OSM: 1740293
* TGN: 2001585

 |

* Wd Datuak: Q48905
* Commonscat Multimedia: Mercer County, North Dakota
**Vanessa Springora** (Paris, 1972ko martxoaren 16a ) editore eta idazle frantsesa da .

Biografia
---------

Springorak *Le Consentement* izeneko liburu autobiografikoa kaleratu zuen 2020an. Bertan Gabriel Matzneff idazleari sexu abusuak egitea leporatzen dio. Liburuak erantzun sendoa izan zuen, MeToo mugimenduaren baitan eta areago literaturaren zirkulu frantziarretan. Alderdi biografikotik, 14 urte zituenean ordurako gizon heldua zen Gabriel Matzneff idazlearekin harremana hasi zuen. Biktima izatearen kontzientzia eza eta ondoren jasandako sufrikario psikologikoa deskribatu izan ditu Springorak. 

### Ibilbide profesionala

Springorak Parisko Lycée Fénelon- en ikasi zuen lehenbizi eta gero literatura ikasi zuen Paris-Sorbona unibertsitatean. 2003an prestakuntza osagarria egin zuen Institut national de l'audiovisuel-en eta film dokumental bat sortu zuen. 2006tik aurrera editore eta argitalpen laguntzaile gisa lan egin zuen Éditions Julliard liburu-argitaletxean. Horrez gain, 2010az geroztik Mazarine Pingeot eta Sophie Nordmann-ek zuzendutako "Nouvelles Mythologies" saila editatu du Éditions Robert Laffont- en. 2019ko abenduaz geroztik Julliard-eko argitalpen negozioa zuzentzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Bereziartua, Gorka.  (2020). «Frantziako mundu literarioak urtetan babestu duen pedofiloa» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2023-06-04).
2. ↑    «Springora: onespena, abusua, literatura» *basilika.eus* (Basilika - Zeelanda Berria (podkast)) (Noiz kontsultatua: 2023-06-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q79940966
* Commonscat Multimedia: Vanessa Springora

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5662158127391215150000
* ISNI: 0000 0004 8033 8983
* BNF: 17863835b (data)
* GND: 1205035354
* LCCN: n2020035222
* NDL: 031182136
* NKC: xx0256862
* SUDOC: 241981239
* BIBSYS: 1579001847280

 |

* Wd Datuak: Q79940966
* Commonscat Multimedia: Vanessa Springora
**Mercedes Alfonso Fots** (Espainia, XIX. mendea - Espainia XX. mendea) espainiar dantzari ezaguna, tonadilla-abeslaria eta kupletista izan zen, eta zenbait lan egin zituen Argentinan.

Lan ibilbidea
-------------

Mercedes Alfonso tonadilla-kanta espainiar kanta tradizionalaren benetako interpretea izan zen. 

1916an arrakasta handiz aritu zen Buenos Aireseko Pasaje Güemeseko Florida Antzokian eta 1917an Esmeralda Antzokian, gero Maipo Antzokia izan zenean.

Besteak beste, '*La pastora del Valle Encantado*' eta '*La adivina'* lanak egin zituen. 1979. urtean *Pájaro de fuego* aldizkariak hauxe esan zuen bere ezaugarriei buruz:

> *Mercedes Alfonsoren edertasun klasikoa, gaurko emakumeek imitatzen duten irudia.*
> 
> 

Autore batzuek "Distiraren dama" gisa definitzen dute, bere burua nabarmentzeko moduagatik, eta Teresita Zazá, María Blasco, Emilia Benito eta Antonia Costa bezalako tonadillera espainiar mitikoekin batera XX. mendearen hasieran historia egin zuen musika-genero horren erreferenteetako bat izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Voz, Mercedes Alfonso Información personalOtros nombres 'Nacimiento EspañaEspañaFallecimiento EspañaNacionalidad EspañolaInformación profesionalOcupación Cantante-BailarinaAños activa desde 1916Seudónimo 'Género CoupletInstrumento. «Wikiwand - Mercedes Alfonso» *Wikiwand* (Noiz kontsultatua: 2022-12-30).
2. ↑

Biografia
---------

* Carla Rey de Guido, ed. (1989). Cancionero rioplatense, 1880-1925. p. 417. ISBN 980-276-089-7.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20012988

 |

* Wd Datuak: Q20012988
**Mercer konderria** (ingelesez: *Mercer County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Harrodsburg da. 2010eko zentsuaren arabera 21.331 biztanle zituen, Mercer kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Mercer konderriak 656,07 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,69 ura dira. Beste 644,38 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 32,51 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.331 pertsonetatik 20.104 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 490 dira. 751 beltzak edo afroamerikarrak. 29 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 76 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 17 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 344 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500711
* Commonscat Multimedia: Mercer County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140753129
* LCCN: n83014326
* NARA: 10039006
* **Lekuak**
* OSM: 1846563
* TGN: 2000827

 |

* Wd Datuak: Q500711
* Commonscat Multimedia: Mercer County, Kentucky
**Mercer konderria** (ingelesez: *Mercer County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Celina da. 2010eko zentsuaren arabera 40.814 biztanle zituen, Mercer kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Mercer konderriak 1.226,16 kilometro koadro ditu. Horietatik 28,43 ura dira. Beste 1.197,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 33,29 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 40.814 pertsonetatik 40.067 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 614 dira. 91 beltzak edo afroamerikarrak. 83 amerikar natiboak ziren eta 68 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 180 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 307 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485549
* Commonscat Multimedia: Mercer County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145413281
* LCCN: n80060964
* **Lekuak**
* OSM: 911290
* TGN: 1002658

 |

* Wd Datuak: Q485549
* Commonscat Multimedia: Mercer County, Ohio
**Mercer konderria** (ingelesez: *Mercer County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mercer da. 2010eko zentsuaren arabera 116.638 biztanle zituen, Mercer kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Mercer konderriak 1.767,94 kilometro koadro ditu. Horietatik 25,98 ura dira. Beste 1.741,96 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 65,97 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 116.638 pertsonetatik 107.424 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.248 dira. 6.620 beltzak edo afroamerikarrak. 132 amerikar natiboak ziren eta 15 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 726 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 103 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.618 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497216
* Commonscat Multimedia: Mercer County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152444608
* ISNI: 0000 0004 0413 3927
* LCCN: n80113483
* NARA: 10036575
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 416694
* TGN: 1002659

 |

* Wd Datuak: Q497216
* Commonscat Multimedia: Mercer County, Pennsylvania
**Vernazza** Italiako udalerri bat da. La Speziako probintzian kokatuta dago, Liguria eskualdean. 824 biztanle ditu, 12,3 kilometro koadroko azaleran banatuta. Cinque Terre eskualdeko bost herrietako bat da.

Geografia
---------

Cinque Terreko herrien artean iparradetik hasita bigarrena da Vernazza. Hirugarren herria den Corniglia ere Vernazzako udalari dagokio. Vernazza herria eskualde honetako itsasportu natural bakarra da eta horregatik arrantza jarduera garrantzitsua izan du historian zehar. Honako udalerri hauekin egiten du muga:

Beverino  
Monterosso al Mare  
Riccò del Golfo di Spezia  
Riomaggiore  
Pignone

Historia
--------

1080 urteko agiri batean hiri gotortu gisa agertzen da Vernazza. Italiako nobleziaren parte zen Obertenghi familiaren itsas egoitza aktiboa zen, piraten aurkako itsas flotaren egoitza hain zuzen ere. Genovako Errepublikarentzat ere kai garrantzitsua izan zen Liguria eskualdearen konkistan. 1209an Vernazzako 90 familiak Genovarrekin aliantza ituna sinatu zuten. 1267an San Pedro eliza aipatzen da eta 1318an Santa Margherita d'Antiochia eliza. XV mendean piratei aurre egiteko harresia eraiki zuen Vernazzak.

XVII mendean herriaren gainbehera hasi zen, zeukan isolamenduaren erruz. XIX mendean trenbidea iristearekin batera Vernazzaren merkataritza garatu zen eta aintzinako ardogintza jarduerari berriz ekin zioten.

2011ko urriaren 25ean eurijasa handiek eragindako lurjausi eta uholde handiak jasan zituen eta herria lau metrotako lokatza geruzak estali zuen.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Santa Margherita d'Antiochia eliza (XIV mendekoa)
* Doria gaztelua (XV mendekoa)
* Santa Marta kapera
* Monterosso eta Vernazza arteko ibilbidea

Iruditegia
----------

* Santa Margherita d'Antiochia eliza.Santa Margherita d'Antiochia eliza.
* Doria gaztelua.Doria gaztelua.
* Marconi plaza.Marconi plaza.
* Vernazzako kaia.Vernazzako kaia.
* Mahatsondoak terrazetan.Mahatsondoak terrazetan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q270328
* Commonscat Multimedia: Vernazza

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 237008095
* GND: 4602367-7
* **Lekuak**
* OSM: 42892

 |

* Wd Datuak: Q270328
* Commonscat Multimedia: Vernazza


| Cinque Terre eskualdea |
| --- |
| Monterosso al Mare • Vernazza • Corniglia • Manarola • Riomaggiore |
**Vladimir Borisovitx Korenev** (errusieraz: Влади́мир Бори́сович Ко́ренев; 1940ko ekainaren 20a - 2021eko urtarrilaren 2a) sobietar eta errusiar zinema eta antzerki aktore eta irakaslea izan zen. Errusiar Federazioko Herri Artista (1998) ohorezko saria eman zioten.

Biografia
---------

Korenev 1940ko ekainaren 20an jaio zen Sebastopolen, Boris Leonidovitx Korenev kontralmirantearen familian. Izmailen bizi izan zen familia Tallinnera joan zen arte, eta han literatura eta antzerkiarekiko interesa piztu zitzaion. Larisa Luzhina ikaskideak Vladimir Danilovitx Rossomahin zuzendariaren drama-klubera eraman zuen Vladimir. Taldean Vitali Konyayev, Igor Jasulovitx eta Lillian Malkina ere aritu ziren.

1957an GITIS-en izena eman zuen Gregory Konskiy Errusiako SESFko Herriko Artistaren estudioan eta Olga Androvskaya SESBeko Herriko Artistaren estudioan.

1960ko hamarkadan Anfibio Gizona filmean *Ichthyander*-en papera protagonista izan zuenean ospetsu bihurtu zen eta Sobietar Batasunean sexu sinbolo gisa ezaguna egin zen.

1961ean Moskuko Antzerki Dramatikoko taldera etorri zen eta garai hartan antzerkia zuzentzen zuen Mikhail Janshinek gonbidatu zuen.

2015erako irakaslea Antzerki Arte Abade Fakultateko zuzendari artistiko bihurtu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4232862
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 122263048
* ISNI: 0000 0000 8068 502X
* GND: 1044288922
* LCCN: no2016092701
* NKC: xx0119658

 |

* Wd Datuak: Q4232862
Virginia Bell 1950. hamarkadan.
**Virginia Miriam White**, **Virginia Bell** gisa ezaguna (Montrose, Kalifornia, 1934ko abuztuaren 14a-Westlake Village, Kalifornia, 2010eko uztailaren 18a) Ameriketako Estatu Batuetako modelo eta aktorea izan zen.

Biografia
---------

Virginia Bell Virginia Miriam Beck gisa jaio zen, Montrose-n, Kalifornian, 1934ko abuztuaren 14an. Bere gurasoak John Charles Beck eta Freda Yugend ziren. 1949an batxilergoa amaitu zuen. Denbora gutxian ezkondu zen Charles Merle Bell-ekin, eta gero Eli Jackson-ekin; azken honek bere lehen filmetako batzuk ekoizten joango zen.

Virginia Bellek 22 urte zituela hasi zuen bere ibilbidea Burlesque generoan, 1956an. 1950eko hamarkadan, Bell gizonezkoentzako aldizkarietarako agertzen hasi zen, eta protagonista izan zen film batean, *Bell, Bare and Beautiful* (1963); lan hori Herschell Gordon Lewis eta David Friedmanen exploitation film talde ospetsuaren emaitza izan zen. Eli Jackson senarraren eskaera bat betetzeko egina izan zen. Bertan, Virginiak burlesque dantzari bat antzezten du, Lewisen ohiko dantzaria, Thomas Wood, atzetik duela. Baina "ametsetako neskarekin" benetako maitasuna aurkitzeko bere saiakerak bere gangster mutil-lagunak zapuzten ditu (David Friedmanek antzeztua).Pelikularen erdia, gutxienez, eremu nudista batean gertatzen da.

Virginiak beste agerpen bat egin zuen *Lullaby of Barelanden* (1964) lanean. Virginiaren ekarpena estriptien soka luzea da. Film luzeez gain, Virginia *nudie loops* askotan agertu zen. 60ko hamarkadaren hasieran, Bellek hiru seme-alaba izan zituen bere senar Jacksonekin: Pierre Joseph Jackson (1961), Tyrone Eli Jackson (1962) eta Todd George Jackson (1964). Bera eta Eli dibortziatu ondoren, Alexander Whiterekin ezkondu zen, gizona 2004an hil zen arte. Bell 70eko hamarkadaren hasieran helduentzako entretenimendutik erretiratu zen. Ondoren bizimodu lasaia izan zuen 2010eko uztailaren 18an hil zen arte, 75 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Quarles, Mike, «Down and Dirty: Hollywood’s Exploitation Filmmakers and Their Movies». McFarland – Google Books. .
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Virginia Bell Internet Movie Databasen webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1708517
* Commonscat Multimedia: Virginia Bell

---

 |

* Wd Datuak: Q1708517
* Commonscat Multimedia: Virginia Bell
**Londresko Metalen Burtsa** (ingelesez, *London Metal Exchange*; LME) metal ez-ferrosoen opzioen eta etorkizuneko kontratuen munduko merkataritza-burtsarik handiena da. Gaur egun, LMEk urtean 8.500 mila milioi dolarretik gorako salmenta-bolumena du. LME Finsbury Square 10ean dago, Londresen.

Burtsaren historia
------------------

LMEren jatorria 1571n dago, metalen merkatariak oinarri erregularren gaineko transakzioak egiten hasi zirenean. Hala ere, 1877an Londresko Merkatuaren eta Metalen Trukearen Konpainia sortu zuten, XIX. mendeko Britainia Handiko industria-iraultzaren zuzeneko emaitza gisa. Horren ondorioz, metalen kontsumoa asko handitu zen Erresuma Batuan, eta atzerriko metal-bolumen handiak inportatu behar izan ziren. Merkatariak metalen merkatuko eskaera asetzen hasi ziren. Merkatu horretan, etorkizunean negoziatzen ziren metalak arriskuetatik babesteko, eperako kontratu gisa salduz. Burtsa jarduera horretara ordena ekartzeko sortu zen, merkatu bakarra ezarriz, eta kontratuetarako negoziatzeko eta zehaztapen estandarizatuak egiteko garaiak onartu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «London Metal Exchange: Offices» *www.lme.com*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q952937
* Commonscat Multimedia: London Metal Exchange

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 6133173-9

 |

* Wd Datuak: Q952937
* Commonscat Multimedia: London Metal Exchange
*Tigraren brigaden* sortzailea zen Célestin Hennionen omenezko kale plaka Parisen.
**Polizia Higikorraren Eskualdeko Bigradak** edota **Tigrearen brigadak** (frantsesez *Brigades régionales de police mobile* edota *Brigades du Tigre*) 1907an Frantzian sortutako polizia unitate bat izan zen, gaur egungo frantziar polizia judizialaren aintzindaria. Segurtasun Orokorreko Célestin Hennion zuzendariaren ideia oinarritzat hartuz eta garaiko Kontseiluko Presidentea eta Barne Ministroa zen Georges Clemenceau politikariaren bultzadaz sortu zen, azken honek "tigrea" ezizena zuenez, unitateak ere haren izendapena jaso zuen.

XX. mendean Frantziako poliziak burutzen ziren delitu ugariei aurre egin ezinik zegoenez, tigrearen brigadek frantziar poliziaren erabateko modernizazioa suposatu zuten. Brigadak gizartearen bilakaera eta teknologiaren aurrerapenak inoiz baino azkarrago burutzen ari ziren garai batekin topo egin zuten, baina zoritxarrez, atzeman behar zituzten gaizkileak ere aurrerapen hauetaz baliatzen zirenez, berehala egunerotzea beste irtenbiderik ez zuten izan.

Hastapenean, brigadak 12 ziren eta Frantziako hiri nagusietan kokatuak zeuden. Brigada bakoitzaren buru komisario bat zegoen, eta bakoitzak bere agindupean bost taldetan banaturiko 15-20 inspektore zituen. Brigadek 24 orduko lan egunak zituzten, honela brigaden jarduera etengabea zen.

Brigaden lorpen handienetako bat, 1912an Jules Bonnoten taldea atxilotzea izan zen.

Telebista
---------

1973an brigada hauei buruzko *Les Brigades du Tigre* telesaila estreinatu zen, eta 2006an berriz, *izen bereko filma*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2925328

 |

* Wd Datuak: Q2925328
**Vaduzko gaztelua** (alemanez: *Schloss Vaduz*) Liechtenstein estatuan zutik gelditzen diren bi gazteluetatik bat da. Herrialdearen hiriburua den Vaduz hiriaren gainean dago. Beste gaztelua Gutenberg gaztelua da.

Historia
--------

Jatorrizko eraikina XII. mendekoa da, Erdi Arokoa. XVII. mendean handitu egin zen. XX. mendean aldaketa ugari egin ziren, garaiko beharrei erantzuteko: kalefakzioa jarri zen, komunak berritu ziren, igogailuak egin ziren e.a. 130 gela ditu. Egun Jon Adam II.a Liechtensteingoaren egoitza ofiziala da; aurretik, 1938 arte, errege familia Vienan bizi zen baina berak erabaki zuen egoitza aldatzea, bere herrian egoteko.

Artea
-----

Gaztelua bisitatu daiteke. Barruan arte-bilduma pribatua garrantzitsua gordetzen da.

Iruditegia
----------

* Vaduzko gazteluaVaduzko gaztelua
* Neguan Vaduz gazteluaren ekialdeko aldeaNeguan Vaduz gazteluaren ekialdeko aldea
* Gazteluaren zehaztasuna.Gazteluaren zehaztasuna.
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Turismo informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q694782
* Commonscat Multimedia: Vaduz Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 241597825
* GND: 4318846-1
* NKC: kn20060426004
* **Lekuak**
* OSM: 1252853

 |

* Wd Datuak: Q694782
* Commonscat Multimedia: Vaduz Castle
**Miguel Luis Amunátegui Johnson** (Santiago, 1909ko abuztuaren 24a – *ibidem*, 2004ko abuztuaren 30a) txiletar abokatua eta politikaria izan zen.

Biografia
---------

1909ko abuztuaren 24an jaio zen Santiagon. Miguel Luis Amunátegui Reyes diputatuaren eta Josefina Johnson Ganaren semea. Institutu Nazionalean egin zituen bigarren mailako ikasketak. Ikasturteen ostean, Unibertsitate Katolikoan sartu zen eta bertan Zuzenbidean lizentziatu zen 1932an Alicia Mönckeberg Barrosekin ezkondua, harekin zortzi seme-alaba izan zituen.

Bizitza publikoa
----------------

Bere jarduera politikoa unibertsitate urteetan hasi zuen Alderdi Liberalean sartuz. Garai hartan Santiagoko Zentro Liberaleko Gazteriako presidentea zen eta, hala, Txileko Gazte Liberalen Kontseilu Nazionaleko ordezkaria.

Gero, Santiagoko Zentro Liberaleko Kultura batzordeko kide izan zen eta bere alderdiko zuzendaritzako kide ere izan zen. 

1945eko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Zazpigarren Departamendu Taldeko Santiago Bigarren Barrutiko diputatu aukeratu zuten (1945-1949 aldia). Hezkuntza Publikoko Batzorde Iraunkorra integratu zuen; Lan eta Gizarte Legeria; Konstituzioa, Legedia eta Justizia; eta Kanpo Harremanak. Era berean, Aurrekontu Batzorde Mistoko kidea eta Legebiltzarreko Batzorde Liberaleko kide ordezkoa izan zen, 1947 eta 1949 artean.

1949an, Langileen Mediku Zerbitzu Nazionaleko aholkularia izan zen.

1949ko Legebiltzarrerako hauteskundeetan, lehen aipatutako talde bereko diputatu berriro hautatu zuten, 1949-1953 aldian. Lan eta Gizarte Legeriari buruzko Batzorde Iraunkorreko kidea izan zen; eta Konstituzioa, Legedia eta Justizia. Asiloko Ikerketa Batzorde Bereziko kidea izan zen, 1950ean.

1954 eta 1961 bitartean bere alderdiko idazkari nagusi izendatu zuten. Dena den, geroago, Alderdi Liberaletik dimisioa eman eta Txileko Fronte Nazionalean sartu zen. Gero, 1966an, Alderdi Nazionalean sartu zen.

1969ko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Diputatu hautatu zuten Alderdi Nazionalaren ordezkari gisa Zazpigarren Departamendu Taldeko Santiago Lehen Barrutiko, 1969-1973 aldian. Hezkuntza Publikoko Batzorde Iraunkorra integratu zuen; Lan eta Gizarte Legeria; eta Etxebizitza eta Hirigintza. Edmundo Pérez Zujovic Barne Ministroaren aurkako Konstituzio Salaketa Entzuteko Batzorde Bereziko kidea izan zen, 1969an; eta Lan eta Gizarte Ongizate sailburuaren aurkako Konstituzio Salaketaz arduratzen den Batzorde Bereziarena, 1969 eta 1970 bitartean.

1969 eta 1970 bitartean, Alderdi Nazionaleko Legebiltzar Batzordeko kide ordezko izan zen.

Laurogeiko hamarkadaren amaieran, irekiera demokratikoaren hasierarekin batera, Renovación Nacional sartu zen.

2004ko abuztuaren 30ean hil zen Santiagon, 95 urte zituela. Handik gutxira, hil osteko omenaldi baten gaia izan zen Senatuan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Sesión 6ª, ordinaria, en martes 19 de octubre de 2004..* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61819744
* **Identifikadoreak**
* Biografías BCN: url

 |

* Wd Datuak: Q61819744
*Les Chansons de Bilitis* (1894) liburuaren azala. Pierre Louÿsen Antzinako Greziako poesia erotikoaren frantsesezko sasi-itzulpena izan zen.
**Literatura faltsifikazioa** iruzur mota bat da, eta egiten da iruzurrezko testu bat, normalean eskuizkribua, egiazko eta original moduan aurkezten denean. Desberdindu behar da plagioa eta faltsifikazioa. Plagioan egile baten testua kopiatu egiten da beste idazle batek propio gisa aurkezten du, egiazko jatorria ezkutatuz; plagioa edukiarekin dago eztabaida, hau da, nork sortu duen. Faltsifikazio kasuan (kasu honetan literarioa) testua aurkezten da idazle edo garai jakin batena balitz bezala. Normalean garaiko edota idazlearen estiloa, prozedura, gaiak… imitatzen dira, iruzurra sinesgarria bilakatzeko nahian. Egiazko egilea itzalpean geratzen da. Batzuetan faltsifikazioaren oinarri fisikoa oso zainduta egoten da (paperaren, tintaren eta abarren ezaugarriak zainduz), gezurrezko testua onargarri ager dadin. Literatura faltsifikazioak normalean idazle ezagunekin lotzen dira, eta hauen atzean helburu ekonomikoa egoten da, honelako dokumentu baten salmentan oinarritua. Beste batzuetan motibazio ideologikoak, politikoak edota erlijiosoak egon daitezke iruzurraren oinarrian.

Adibide batzuk: Thomas Chatterton, Mark Hofmann...

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7958155
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX531541
* BNF: 11969483w (data)
* GND: 4167842-4
* LCCN: sh85077489
* NKC: ph122382
* SUDOC: 027710769

 |

* Wd Datuak: Q7958155
Literatura Zubitegiaren logoa.
**Literaturaren Zubitegia** euskal proiektu digitala da idazleentzat eta irakurleentzat espazio amankomun bat sortzeko. Sarean idazleei buruz aurki daitekeenarekin zubi egiten du: aipamenak, estekak, efemerideak, kritikak, bibliografia...; hortik datorkio izena. Oso webgune aberatsa, biografiekin, kritika artikuluekin, lan literarioekin... guztiak irekiak eta libre erabiltzeko. "Armiarmak literatura sarean josteko dakarren ildoari jarraituz, idazlanekiko erreferentziak, kritikak eta on-line dauden testuekiko loturak bildu nahi izan ditugu". Egun euskal literaturaren erreferentzia nagusietariko bat da sarean. Proiektuaren eragile nagusia Susa Euskal Herriko argitaletxea da eta 2004tik dago martxan.

Proiektua
---------

Literaturaren Zubitegia proiektu aberats baten lehen harria da. Horrela zioten 2004an: "Literaturaren Entziklopedia elektronikoa sortzea dugu helburu, eta datu-base entziklopediko horren enbor modura Literaturaren Zubitegia aurkezten dizuegu. Zubitegi honek euskal idazleekin eta euskarara ekarritako idazleekin zubi izan gura du; era berean, Interneten eskura dauden literatur edukiekin ere zubi. Oraingoz 637 euskal idazle, 3091 libururen berri, 2024 esteka, 678 kritika eta 1436 aipamen lotu ditugu entziklopedia txiki honetara. Idazle bakoitzaren efemerideak, bibliografia, kritika, aipamenak eta loturak batu ditugu Atik Zra". Zentzu horretan Armiarma Sarearen atala da Zubitegia. 2011an proiektuan "823 idazle, 3.860 liburuko bibliografia, 3.674 kritika eta 5.254 esteka daude guztion eskura" zeuden.

Egungo Literaturaren Zubitegiaren zein Armiarmaren koordinatzailea Susako Mikel Elorza da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Gorka Arrese
* *Armiarma.eus*

Kanpo estekak
-------------

* Literatura Zubitegiaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109331816

 |

* Wd Datuak: Q109331816
Vlaamse Volksbeweging-en logotipoa
**Vlaamse Volksbeweging** (**VVB**) (Flandriako Herri Mugimendua, euskaraz) flandriar erakunde abertzalea da, herri mugimendu gisa antolatzen dena eta alderdi politikoen menpe ez dagoena. Independentziaren Aldeko Elkarte Europarraren eta Hiritar Europarren Nazioarteko Batzordearen (ICEC, ingelesez) kidea da.

Maurits Coppieters politikari abertzale flandriarrak eta antifaxistak sortu zuen 1956an. Hasierako urteetan autonomia zabala eskatzen zuen Flandriarentzat, baina XX. mendeko 90eko hamarkadan jarrera independentista garbia hartu zuen eta Flandriako errepublikaren aldeko hautua egin zuen.

5.000 kide baino gehiago ditu eta 100 talde inguru herri desberdinetan, Flandriako elkarte garrantzitsuenetariko bat izanik. Hugo Maes-ek zuzentzen du (2022an).

Kanpo estekak
-------------

* Vlaamse Volksbeweging-en web-orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2548792
* Commonscat Multimedia: Vlaamse Volksbeweging

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 263057627
* LCCN: n2008025085

 |

* Wd Datuak: Q2548792
* Commonscat Multimedia: Vlaamse Volksbeweging
Mazedoniar infanteriaren eskultura.
**Mazedoniar falangea** Filipo II.a Mazedoniakoak sortu eta berak lehenik eta bere seme Alexandro Handiak ondoren Pertsiar Inperioaren konkistan erabili zuten infanteria formazio bat zen. Formazio hau nagusi izan zen guduetan aro helenistikoan zehar erromatar legioek ordezkoa hartu zuten arte. Bere eraginkortasun mailarik altuenera eraman zuen Alexandro Handiak, eta greziar munduan gudu sistema garaitezintzat hartzen zen Zinoszefalos (K.a. 197), eta, bereziki, Pidnako (K.a. 168) porrotak iritsi ziren arte.

Mazedoniar falangea, izatez, Tebaseko strategosak izan ziren Epaminondasek eta Pelopidasek K.a. IV. mendean, jada gainbehera zihoan arren, ordurarte polis greziarren artean nagusitu zen espartar hoplita sistemari aurre egiteko egin zituzten aldaketa taktikoen aurrean erantzun bezala sortu zen.

Mazedoniar pikari falangea
--------------------------

K.a. IV. mendearen erdialderaino, Mazedoniako Erresumak ez zuen eragin handirik izan kanpoaldearekiko, nagusitasun ekonomiko, kultural zein militarrean. Herrialdea zuhaitzez betetako mendiz eta zaldiak hazteko lautada egokiz betea zegoen, zaldi hauek mazedoniar armadaren zati nagusia zirelarik, eta, greziar eran, "lagunak" (hetairoi) izeneko aristokratek muntatzen zituzten.

Filipo II.a K.a. 359an boterera iritsi zenean, erakunde militarra berrantolatzen hasi zen, jada bere aurrekoek hasi zuten proiektua. Gerlarien emaitza kaxkarrak ikusita, entrenamendua garatu zuen, eta infanteriako elite profesionaleko tropa bat eratu zuen, "oinezko konpainia" (pezhetairoi) deitua, gerlari mota hauen balioa ikusteko. Errege berriaren erresumak barruko zein kanpoko mehatxupean zegoenez, armadan babestu zen herrialdea politikoki egonkortzeko eta kanpoan militarki nagusitzeko. Hau egiteko, Filipok Diodoro Sikulok deskribatutako zenbait neurri hartu zituen:

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1340305
* Commonscat Multimedia: Macedonian phalanxes

---

 |

* Wd Datuak: Q1340305
* Commonscat Multimedia: Macedonian phalanxes
Vendel Aroko ezpata, Valsgärde.
Vendelhelmgo karpaldun burukoa, Suediako Historia Museoa.
**Vendel Aroa** (550-793), Germaniar Burdin Aroaren zati handi batek jasotzen duen izendapena da. Izena Suediako Uppland probintziako Vendel udalerritik datorkio, bertan VI, VII eta VIII. mendeko tumuluen aurkikuntza garrantzistu asko burutu baidira.

Ezaugarriak
-----------

Vendel zibilizazioak, mende horietan Eskandinaviak berezkoa zuen kulturak, lurraldeari ezaugarri berezi batzuk eman zizkion, eta horri esker eskandinaviarrak Europan eta Bizantziar Inperioan barna hedatu ahal izan ziren. VIII. mendearen inguruan oso jende gutxi bizi zen Eskandinavian (2.000.000 bat biztanle); erkidego txikitan zeuden antolatuta, errejimen autarkikoa zuten, eta uharteetan eta fiordo-bazterretan bizi ziren. Eskualdekako antolamenduak indar handia bazuen ere, hiru nazio multzo suma zitezkeen: Danimarka, Suedia eta Norvegia.

Herri haiek nekazaritza (hegoaldean batez ere) eta abeltzaintza (iparraldean batez ere) bizibide nagusia zuten; esnetarako azienda larrez-larrekoa zen, aldez bederen.Arrantzak eta basoak ere garrantzi handia zuten; basoetan zerri taldeak izaten ziren. Ez zegoen hiririk.

Bazegoen lur sail jabeen aristokrazia bat, bondiak; klan buruzagiak ziren eta haiek ziren kantonamenduetan agintari. Aristokrazia hori zen gidaria herri batzarretan eta gerran. Esklaboez baliatzen ziren lurra lantzeko.

Zurezko gela handiko etxetan bizi ziren, jaiak eta bazkariak egiten zituzten han?; batzuetan itsasontzi handitan ehorzten zituzten hilak, lehorrean, eta lurrez estaltzen zituzten gero.

VIII. mendea bitartean aristokrata horietako batzuek gero eta aginpide gehiago iritsi zuten eta lurraldeko printze gisako bihurtu ziren, jarl, titulu hori aitengandik semeetara heredatzen zelarik. Aginpide sistema horrek monarkia bat sortu zuen pixkanaka-pixkanaka, oinordetza sistema, aldez bederen, hauta bidezkoa zuena.

Bikingoen hedatzea bondiek eta jarlek bultzatu zuten, ustez, erregeek bainoago.

Suediako Historiaren kronologia
-------------------------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1275225
* Commonscat Multimedia: Vendel era

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7550028-0

 |

* Wd Datuak: Q1275225
* Commonscat Multimedia: Vendel era


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa:**Jastorf Aroa** | **Iparraldeko Europako Kulturak**Burdin Aroa550 — 795 | Ondorengoa:**Bikingoen Aroa** |
**Venda** bantustan bat izan zen, hau da, Hegoafrikako apartheid sistema arrazistaren barruan etnia bantuentzat egokituriko lurralde autonomo bat. 1979an independentzia eskuratu zuen. 1994an, apartheid erregimena suntzitua izan ondoren, Hegoafrikar Errepublikan integratu zen berriro ere. Bantuen Venda herria edo etniarako sortu zen.

Geografia
---------

Guztira 7.460 km² hedadura zuen Vendako Errepublikak, eta 635.000 biztanle. Vendera, ingelesa eta afrikaans ziren hizkuntza zabalduenak. Hiriburua Thohoyandou da. Populazio gehiena beltza da.

Thohoyandou, hiriburua.

Politika
--------

Patrick Mphephu (1924-1988) izan zen 1979tik 1988ra herrialde honen lehen presidentea.

1994an, Hegoafrikan berriro ere integratu zenean, biztanle asko ez zeueden ados eta, urteekin, independentziaren aldeko mugimendua antolatu da. Independentziaren aldeko nagusia Dabalorivhuwa Patriotic Front (euskaraz Dabalorivhuwa Fronte Abertzalea) da. Bereziki deigarria izan zen Unrepresented Nations and Peoples Organization (Ordezkaririk gabeko Nazio eta Herrien Erakundea) erakundean integratu zirenean, 2003ko azaroaren 14an.

Barrutiak 1991an
----------------

Hona hemen urte horretan bereizi egin ziren barrutiak eta haien populazioak:

* Dzanani: 123.035 pertsona
* Mutale: 244.532
* Thohoyandou: 136.089
* Vuwani: 55.141

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Hegoafrika - Euskara - Eusko Jaurlaritza - Euskadi.eus.*  (Noiz kontsultatua: 2018-01-09).
2. ↑    *bantustan - Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa.*  (Noiz kontsultatua: 2018-01-09).
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: Informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q848668
* Commonscat Multimedia: Venda (Bantustan)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q848668
* Commonscat Multimedia: Venda (Bantustan)
**Venango konderria** (ingelesez: *Venango County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Franklin da. 2010eko zentsuaren arabera 54.984 biztanle zituen, Venango kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Venango konderriak 1.768,54 kilometro koadro ditu. Horietatik 22,15 ura dira. Beste 1.746,39 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 31,09 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 54.984 pertsonetatik 53.530 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 478 dira. 567 beltzak edo afroamerikarrak. 81 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 196 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 582 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494241
* Commonscat Multimedia: Venango County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146594090
* LCCN: n81120282
* NARA: 10037049
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 416691
* TGN: 1002971

 |

* Wd Datuak: Q494241
* Commonscat Multimedia: Venango County, Pennsylvania