recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**San Patrizioren katedrala**, **Ama Birjin Bedeinkatua eta San Patrizioren Katedrala** edo **Irlandako Katedral Nazionala** (ingelesez *St Patrick's Cathedral*, *Cathedral of the Blessed Virgin Mary and St Patrick* edo *The National Cathedral*, eta irlanderaz *Árd Eaglais Naomh Pádraig*) Irlandako Dublin hiriburuan dagoen katedral gotiko eta katoliko bat da. Hiri honetako Erdi Aroko bi katedraletako bat da, bestea Trinitate Santuaren katedrala da.

Historia
--------

Ustez, antzina San Patriziok irlandar paganoak bataiatu eta kristautu ohi zituen putzu batean eraiki omen zen. Berez, katedrala San Patrizioren omenez V. mendean eraikitako eliz soil bat besterik ez zen. 1191. urtean eliza harriz berreraiki eta gaur egungo katedrala 1200-1270 bitartean eraiki zen. 1362 eta 1370 artean dorrea (*Minot's Tower*) eta mendebaldeko nabea gehitu zitzaizkion.

Ingalaterrako Erreforma Protestantea gertatu zenean, 1537an San Patrizio katedralak ere protestantismaren alde egin zuen, inguruko populazioak katoliko izaten jarraitu zuen arren. Hurrengo urteetan katolikoak nagusitu ziren eta San Patrizio katedralak katedral izateari utzi eta parrokia bihurtu behar izan zen. XVII menderako eliza erortzeko zorian zegoen lurra ezegonkorra izateaz gain uholdeak ere ohikoa izaten baitziren, eta lehenengo berriztatzen lanak egin ziren. Hala ere XIX mendean oraindik egoera eskasean jarraitzen zuen San Patrizio elizak.

Benjamin Guinnessek (Arthur Guinness garagadogilearen semeak) berriztatzen lanak ordaindu zituen 1860 eta 1865 artean eta 1871ean berriz ere Katedral Nazionala titulua eskuratu zuen, Trinitate Santuaren katedrala Dublingo katedral zen bitartean. Benjamin Guinnessen seme Edwardek San Patrizioren parkea sortu zuen katedralaren inguruan.

Hilobiak
--------

500 pertsonatik gora daude hilobiratuta elizaren zoruan eta kriptan. Gehienak apezpikuak eta artzapezpikuak dira. Hauetaz gain badaude aipatu beharreko bi:

* Jonathan Swift idazlea
* Frederick Schomberg dukea

Iruditegia
----------

* Kanpoaldea.Kanpoaldea.
* Oinplanoa.Oinplanoa.
* Barnealdea.Barnealdea.
* 1873ko irudia.1873ko irudia.

Ikus gainera
------------

* Trinitate Santuaren katedrala (Dublin)
* San Patrizioren katedrala (New York)

Kanpo estekak
-------------

* Dublingo San Patrizio katedralaren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q846365
* Commonscat Multimedia: St. Patrick's Cathedral, Dublin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155012917
* GND: 1232702-5
* LCCN: no91004902
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q846365
* Commonscat Multimedia: St. Patrick's Cathedral, Dublin
Sarrera
-------

Nissan GT-R Nissan Motor Corporation-ek sortutako supergatazkatsu bat da. Lehenengoa izan zen 1969an aurkeztua eta Nissan-en ikonikoa izan daitekeen mito bat bihurtu da. Hemen daramazun informazioa emango dizut auto aparta honi buruz.

Diseinua eta errendimendua
--------------------------

Nissan GT-R-ek diseinu markatua eta dinamikoa du, linea agresiboak eta aurreko moldagailu handiak dituena, estilo propioa emanik. Eraikitzen da material sendoa eta zorrotza erabiliz, adibidez, aluminioa eta karbono-fibreak, pisu minimoa lortzeko.

Errendimendua aldera, GT-R-ek 3.8 litroko V6 bikoitz motor bat du, bi turbo-kompresoreekin batera. Motor honen errendimendu bikainak 565 zaldi-ahalmena eta 633 Nm-ko torquea ematen ditu. Abiadura handietan, GT-R-ek 0tik 100 km/hra 2.7 segundo baino gutxiagoko abiadura ahalbidetzen du eta gehienez 315 km/hko abiadura lortu dezake.

Autoak oinarrizko trakzio gurpilak ditu, azpiegituren bidez bira gaitasuna hobetzeko. Gainera, gailurreko eragiketak eta trakzio kontrola bezalako teknologia aurreratuak ditu, abiadura handietan nabarmeneko segurtasuna eta gidatze-eraginkortasuna bermatzeko.

Ezaugarriak eta konforta
------------------------

Nissan GT-R ez da bakarrik errendimendu bikotea, baita ezaugarri eta konforta ere bereziki dardaragarria. Bertako osagarriak material kalitate handikoak dira, bereizgarriak eta oinarrizkoekin bat etorriz. Asientoak sostengua eta erosotasuna bermatzen dute, eta teknologiako aurrerapenak barne hartzen ditu, adibidez, infotainment sistema berritzailea, sormen konexioa eta segurtasun-sistema aurreratuak.

Prestigioa eta aditzakotasuna
-----------------------------

Nissan GT-R oso auto prestigioduna da eta teknologia eta diseinuaren aditza izan daitekeen marka ikonikoa da. Bere maitaleko karrerako garaiko ikonoa izan da, bere azken generazioekin berrikuntza handia lortuz. GT-R-ek eragin handia izan du automobilaren munduan eta aditzakotasuna eman dio ikus-entzuleei.

* GT-R.GT-R.
* Atzealdea.Atzealdea.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Motorra.Motorra.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q499109
* Commonscat Multimedia: Nissan GT-R

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2008004436

 |

* Wd Datuak: Q499109
* Commonscat Multimedia: Nissan GT-R
**Gobernadorea** edo **jaurlaria** estatu bateko lurralde, eskualde edo urruneko lurralde batetaz arduratzen den funtzionarioa da. Argentina, Australia, Austria, Estatu Batuak, Mexiko edo Venezuela bezalako federazioetan estatu, probintzia edo eskualde autonomo bakoitzak bere gobernadorea du gobernuburu bezala, eta Txile eta Turkia bezalako estatu unitario batzuek ere lurralde bakoitzeko gobernadore bana dute.

Gobernadoreak Historian
-----------------------

* Egipto Zaharrean
* Erromatar Inperioan
* Turkian
* Britainiar Inperioan
* Errusia

### Gaur egun

* Estatu Batuak
* Argentina
* Mexiko
* Brasil
* Venezuela
* Austria
* Hong Kong
* Makau
* Australia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q132050
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11971250n (data)
* GND: 4113776-0
* LCCN: sh85056115
* NDL: 00573126
* NARA: 10637277
* AAT: 300025465
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 6376
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q132050
**Aeneas Lionel Acton Mackintosh** (Tirhut, 1879ko uztailaren 1a - Antartika, 1916ko maiatzaren 8a) esploratzaile eta nabigatzaile britainiarra izan zen.

Biografia
---------

Tirhuten (India) jaio zen guraso britainiarrekoa, Erresuma Batuan ikasi zuen eta merkataritza-nabigazioan lana aurkitu zuen. 1907an Ernest Shackleton-ek aukeratu zuen Nimrodeko bigarren ofizial gisa Antartikako espedizio izenkidean. Kontinentera iristean begi bat galdu zuen istripu batean eta Zeelanda Berrira itzultzeko behartuta dago. Misioaren ondoren, Karpatoetako urre bilaketan arrakastarik gabe parte hartu zuen eta hiru hilabete eman zituen Coco uhartean (Costa Rica) espainiar altxor baten bila. 

1914an Shackleton-ek berriro aukeratu zuten Endurance espedizioaren parte izateko. Mackintosh bereziki, Ross itsasoko taldearen gidaria da, Antartikako beste aldetik zetorren Shackleton-ek erabiliko zituen hornidura batzuk gordetzeko zereginean.

Eguraldi baldintza txarrak agortuta, Ross izotz hesian zeharreko itzulerako bidaia hiltzeko zorian dago. Bere ltaldekideek lagunduta, Victor Hayward-ekin desagertu egin zen Hut Point penintsularen eta Evans lurmuturraren itsasartean, 1916ko maiatzaren 8an.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q380910
* Commonscat Multimedia: Aeneas Mackintosh

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 17291075
* ISNI: 0000 0000 2831 3763
* BNF: 12315905k (data)
* GND: 133255328
* LCCN: n92090836
* SNAC: w6m47zqf
* Open Library: OL801994A

 |

* Wd Datuak: Q380910
* Commonscat Multimedia: Aeneas Mackintosh
**Lituania eta Poloniaren arteko egungo muga** 1990eko martxoaren 11n Lituaniaren independentzia berrezarri zenetik dago. Ordura arte, Polonia eta Sobietar Batasuneko Lituaniako RSS berdin-berdina zen muga. Muga 104 kilometro luze da. Lituania, Polonia eta Errusia arteko puntu hirukoitzetik hego-ekialdera hedatzen da, Bielorrusia, Lituania eta Polonia arteko punturaino.

EBko eta NATOko estatu baltikoek Errusiarekin lerrokatutako Estatu Independenteen Erkidegoko kide ez den herrialde batekin partekatzen duten Lurreko muga bakarra da.

NATOko planifikatzaile militarrentzat, mugako eremuari *Suwalki-ren bretxa* esaten zaio (Suwałki hiri hurbilaren izena du), lur laua eta defendatzen zaila delako, Bielorrusiaren eta Kaliningradeko enklabe errusiarraren artean dagoen bretxa bat, eta NATOko estatu baltikoak Poloniarekin lotzen dituena. Ikuspegi hori islatu zen NATOren 2017. urteko ekitaldi batean, lehen aldiz balizko eraso errusiar baten aurka arrakala defendatzen aritu baitzen.

Historia
--------

Lituania eta Poloniaren arteko muga 1990eko martxoaren 11n Lituaniaren independentzia berrezarri zenetik egon da. Bigarren Mundu Gerraren ondoren ezarri zen muga hori. Ordura arte, muga bera zuten Poloniak eta Sobietar Batasuneko Lituaniako Sobietar Errepublika Sozialistak. Poloniako Bigarren Errepublika eta Lituaniako Lehen Errepublikaren artean 1918tik 1939ra bitartean beste muga ezberdin bat egon zen. Poloniaren eta Lituaniaren arteko mugako gatazkaren ondoren, 1922tik aurrera egonkor iraun zuen eta 521 km. luze zen. XVIII. mendean Polonian gertatutako zatiketetan, mugak egon ziren Poloniako Zarerriaren (Augustoweko voivoderria) eta Errusiako Inperioko lur lituaniarren (Kovno eta Vilnako gobernazioak) artean. Lublingo Batasunetik (1569) partizioetaraino, ez zen mugarik egon Polonia eta Lituaniaren artean, bi herrialdeak erakunde federatu bakar bateko kide baitziren: Poloniako Mankomunitatea eta Lituaniakoa. Erdi Aroan, Poloniako Erresumak eta Lituaniako Dukerri Handiak beste muga bat zuten.

Lituania eta Polonia Schengen eremuarekin bat egin zuten 2007an. Horrek esan nahi du pasaportearen kontrol guztiak 2007ko abenduan erretiratu zirela mugatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Bearak. *This tiny stretch of countryside is all that separates Baltic states from Russian envelopment.* .
2. ↑   Sytas. *NATO war game defends Baltic weak spot for first time.* .
3. ↑    *LR AT AKTO Dėl Lietuvos nepriklausomos valstybės atstatymo signatarai.* .
4. ↑  *Polska w cyfrach*[*Esteka hautsia*] [in:] E. Romer *Atlas Polski współczesnej*, 1928[*Esteka hautsia*].
5. ↑  Stephen R. Burant Y Voytek Zubek, las memorias Viejas de Europa Oriental y Realidades Nuevas: Resucitando el polaco-lithuanian Unión, Política europea Del este y Sociedades 1993; 7; 370, on-line

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2453834
* Commonscat Multimedia: Lithuania-Poland border

---

 |

* Wd Datuak: Q2453834
* Commonscat Multimedia: Lithuania-Poland border
**Armada Iraultzaile Nazionala** (txinera tradizionalez: 國民革命軍), maiz **Armada Iraultzailea** gisa laburtua 1928 baino lehen (革命軍) eta **Armada Nazionala** gisa ondoren (國軍) Kuomintangen indar armatuak izan ziren 1925etik 1947ra bitarte, Txinan. Ondoren, Errepublikaren garaian KMTk boterea hartu zuenean 1928an, armada erregularra izan zen. 1947ko konstituzioan Txinako Indar Armatu ofizialak izan ziren. 

Hasiera batean Sobietar Batasunak lagundutako indarra izan zen, KMTri Txina osoa batzen laguntzeko Gerrako Jaunen Aroan. Armada Iraultzaile Nazionalak Iparraldeko Espedizioan hartu zuen parte Biyang Armadaren aurka, Bigarren Txina-Japonia Gerran (1937-1945) Japoniako Armada Inperialaren aurka eta Txinako Gerra Zibilean Askapeneko Herri Armadaren aurka. 

Bigarren Txina-Japonia Gerran, Txinako Alderdi Komunistaren indarrak nominalki Armada Iraultzaile Nazionalaren parte ziren, baina komando berezitua zuten. Gerra amaitu ostean biak banatu ziren. Txinako Errepublikako Konstituzioa 1947an egin zenean, eta KMT estatu-alderdia izateari utzi zionean, Txinako Errepublikako Indar Armatuak izena hartu zuten. Indar horien gehiengoak Taiwanera egin zuen atzera 1949an, eta Txinako Errepublikako Armada izena hartu zuen bertan.

Kanpo estekak
-------------
**Greta Keller**,jaiotzez **Margaretha Keller-Bacon** (Viena, Austria, 1903ko otsailaren 8a - Ib. 1977ko azaroaren 4a), Alemanian eta Estatu Batuetan arrakasta izan zuen abeslari eta aktorea izan zen. Alemanez, frantsesez eta ingelesez kantatu zuen, estilo alemana eta estatubatuarra mezzosoprano ahots grabearekin konbinatuz.

Biografia
---------

Vienan jaio zen, antzerkian debuta egin zuen *Pavillonen*, Peter Lorrerekin batera, eta Marlene Dietrichekin batera agertu zen *Broadwayn*. Max Reinhardt antzerki-zuzendari handiak zioen:

> *"bere ahotsa Jainkoak bakarrik suntsi ditzakeen horietakoa da*".
> 
> 

Greta Keller abesten, Scala (Berlin) 1936
1929an, Pragan diskoak grabatzeko kontratatu zuten, eta, gero, Berlinen, konsagratu zen. *The Great Lady Of Chanson/ Abestiaren Dama handia* ezizena jarri zioten.

Alemaniatik alde egin zuen 1938 aldera eta Bigarren Mundu Gerran New Yorken bizi izan zen. Hollywooden David Bacon aktorearekin ezkondu zen, Masachusseteko Gaspar Bacon gobernadorearen semearekin, J.P. Morganeko kide batekin, eta, ondoren, Theodore Roosevelten estatu-idazkariarekin. Bacon 1943an hil zuten - Howard Hughes-ek babesten zuen.

Kantuak Parisera eraman zuen, Vienako azentua inoiz galdu gabe, Marlene Dietrich berlinarraren eta New Yorken antzeko estiloarekin, 1960-62 bitartean Waldorf-Astoria Hotelaren klubean, Paul Anka, Noel Coward eta Jacques Brel eta Saint Moritzeko Palace-Hotelean.

1973tik 1977ra Wolfgang Nebmaierrekin bizi izan zen.

Filmografia hautatua
--------------------

* *Der Mann, der Mörder Such*t, (1931)
* *Das Lied vom Leben*, (1931)
* *Melodie der Liebe* (1932)
* *Der Abenteurer von Paris*, (1936)
* *Reunion in France* (1942)
* *Ein Herz spielt falsch*, (1953)
* *Blaue Stunde* (1967)
* *Cabaret* (1972) bere ahotsa "Heiraten" kantatuz entzuten da.

Iruditegia
----------

* Greta Keller 1936Greta Keller 1936
* Greta Keller, 1946Greta Keller, 1946
* Greta Keller, 1970Greta Keller, 1970
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Greta Keller - Biografía, Patrimonio, Edad, Peso, Altura, Relaciones.*  2022-04-12 (Noiz kontsultatua: 2022-09-09).
2. ↑   «Brown, Julie; Davison, Annette (2013). The Sounds of the Silents in Britain. - Bilatu» *www.bing.com* (Noiz kontsultatua: 2022-09-09).
3. ↑   «Greta Keller Max Reinhardt - Bilatu» *www.bing.com* (Noiz kontsultatua: 2022-09-09).
4. ↑    *Brel, Jacques.*  Oxford University Press 2001 (Noiz kontsultatua: 2022-09-09).

Ikus, gainera
-------------

* Emakumeak musikan

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85177
* Commonscat Multimedia: Greta Keller

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 207687
* ISNI: 0000 0001 1794 7135
* BNE: XX1662241
* BNF: 140061113 (data)
* GND: 118721623
* LCCN: n96007957

 |

* Wd Datuak: Q85177
* Commonscat Multimedia: Greta Keller
**Varsoviako setioa** 1939an Alemaniako Armadak Varsovia inguratu zuenean libratutako gudua izan zen, Poloniaren inbasioaren baitan

1939ko irailaren 1etik aurrera Luftwaffek Poloniaren inbasioaren ondoren hasitako aireko bonbardaketa izugarriekin hasi zen. Lurreko borroka irailaren 8an hasi zen, Alemaniako lehen unitate blindatuak Wola barrutira eta hiriaren hego-mendebaldeko aldirietara iritsi zirenean. Alemaniarrek Varsovia harrapatu zutela dioten arren, hasierako etsaiaren erasoa aldaratu egin zuten eta, handik gutxira, Varsovia setiatu egin zuten. Guneak irailaren 28ra arte iraun zuen, Waleriano Czuma jeneralaren agindupean poloniar goarnizioa ofizialki errenditu zenean. Hurrengo egunean, gutxi gorabehera 140.000 soldadu poloniarrek hiria utzi eta gerra-preso hartu zituzten. Urriaren 1ean, Wehrmacht Varsovian sartu zen. Alemaniarren okupazioa etengabea izan zen 1945eko urtarrilaren 17an Varsoviako altxamendua gertatu zen arte.

Varsoviako 18.000 zibil inguru hil ziren setioan. Aireko bonbardaketen ondorioz, hiriko eraikinen %10 erabat suntsitu ziren eta %40 baino gehiago kalte larriak jasan zituzten.

1939ko aireko gerrari buruzko nazioarteko arauen arabera, Varsovia helburu militar legitimotzat hartu zuten, hiria lehen lerroan baitzegoen borrokaldietan eta Poloniako armadak gogor defendatu baitzuen.



1. 1 2  Zaloga, S.J. 2002, *Poland 1939*, Oxford: Osprey Publishing Ltd. ISBN 978-1841764085
**Armstrong Whitworth A.W.38 Whitley** 1930ko hamarkadako britainiar hegazkin bonbaketari ertaina izan zen. Royal Air Forceren motor bikiko aurreko lerroko hiru bonbaketari ertainetako bat izan zen Bigarren Mundu Gerraren lehertu zenean. Vickers Wellingtonekin eta Handley Page Hampdenekin batera, Whitley 1930eko hamarkadaren erdialdean garatu zen, Aire Ministerioaren B.3/34 zehaztapenaren arabera. 1937an, Whitley RAFen eskuadroi zerbitzuan sartu zen formalki; hiru bonbaketari ertainetan lehena.

Gerra 1939ko irailean lehertu ondoren, Whitley hegazkinek RAFen lehen bonbardaketan parte hartu zuten Alemanian, eta Britainia Handiko lehen bonbardaketa-ofentsiboaren parte izaten jarraitu zuten. 1942an, Avro Lancaster bezalako lau motordun hegazkin handienek ordezkatu zituzten. British Overseas Airways Corporationek ere erosi zuen, garraiorako aireontzi zibil gisa. Hegazkinari Whitley deitu zioten, Coventryko auzo bat, Armstrong Whitworth enpresaren fabrika hor baitzegoen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Crosby, Francis.  (2006). *The world encyclopedia of bombers ; an illustrated A-Z directory of bomber aircraft.*  London : Hermes House ISBN 978-1-84477-511-8. (Noiz kontsultatua: 2023-09-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q689463
* Commonscat Multimedia: Armstrong Whitworth Whitley

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7848080-2
* LCCN: sh2006003412
* NKC: ph717863

 |

* Wd Datuak: Q689463
* Commonscat Multimedia: Armstrong Whitworth Whitley
**Klima lehorra** lurruntzeak prezipitaziotik datorren hezetasuna gainditzen duen klima mota da. Köppen klima sailkapenaren arabera, klima horiek ebapotranspirazioaren balizko atalase-balio bat baino txikiagoa da.  Horrek esan nahi du klima lehorreko gehieneko prezipitazioa aldakorra dela eta prezipitazioen tenperaturaren eta urtaroen araberakoa dela, nahiz eta orokorrean urtean 500 eta 800 mm arteko gehieneko prezipitazioak dituzten lur guztiak hartzen dituen.

Köppen sistemaren arabera, klima lehorra ***B*** klasea bezala irudikatzen da ***.*** Klima lehorra klima erdi lehorrean ( *BS* ) banatzen da, prezipitazioak gutxi gorabehera 600 eta 300 mm artean daudenean, larreak eta baso lehorrak eratuz; eta klima idorra ( *BW* ) kopuru hori baino baxuagoa bada, basamortuko edo erdi-basamortuko eskualdeak eratuz.

Klima lehorra 15º eta 55º latitudearen artean garatzen da, maiz masa kontinental handien barruan, itsasoko aire masa polarraren eraginetik eta hezetasun tropikaletik urrun.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  McKnight, Tom L; Hess, Darrel (2000). "Climate Zones and Types". Physical Geography: A Landscape Appreciation. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5772644

 |

* Wd Datuak: Q5772644
Gerra-bagoiaren berreraikuntza modernoa
**Gerra-bagoia** iraultzaile hustarrek Bohemiako indar inperialekin izan zituzten enfrentamenduetan erabiltzen zuten tresna militarra zen.

Jan Zizka hustar komandante militarrak asmatuak, Erdi Aroko armadek garraiorako erabiltzen zituztenen antzeko gurdi bat zen, parapetoz sendotua eta kanoi-zuloez osatua, nondik arkabuzez, esku-kanoiez, arkuez eta baleztez tiro egiten zen. Ideia, hustarren auzokideek Erdialdeko Europan erabiltzen zituzten taktika ezberdinetan oinarritzen zen: nomada ijitoek euren kanpamenduetan erabiltzen zituzten taborrak, kosakoek azkar gotortzeko erabiltzen zuten gulyay gorod-a eta, horretan inspiratuta, batzuetan, Bi Nazioen Errepublikako eta Hungariako Erdi Aroko Armadako indarrek erabiltzen zituzten taktikak.

Gerra-bagoiak armada bati mugikortasun handia emanten zion, erraz defenditzen ziren formazio itxietan multzokatu zitezkeen lantzaz, pikaz, irabiurez, alabardaz eta beste adar-armaz osatutako infanteriaren laguntzarekin. Gurdiak bilduz, kanpamentu gotortuak azkar sor litezke, horrela zibil gehienak babesten zituzten, hustar jarraitzaileen kontingente handiena osatzen zutenak. Su-armen erabilera berritzaileak, haien defentsarako ahalmen handiak eta aldakortasun eta mugikortasunek orekatu egiten zuten kopuru eta armen gutxiagotasuna indar inperialeko zalditeria profesionalarekin alderatuta.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7968749

 |

* Wd Datuak: Q7968749
**Shahindokht Molaverdi**, (persieraz: شهیندخت مولاوردی‎; Khoy, 1965eko urriaren 23), Irango emakume politikaria da. 2013tik 2017 arte Irango Presidenteordea izan zen. Haren kargu Emakumeen eta Familia Aferak zeuden.

Biografia
---------

Shahindokht Molaverdi Shahid Beheshti Unibertsitatearen zuzenbideko fakultatearen diplomatua da. Bere ikasketen amaierako ikerketa emakumeek pairatzen duten biolentziaren ingurukoa izan zen. Halaber,
Allameh Tabatabaeiko Unibertsitatean Nazioarteko Zuzenbidearen inguruko masterra egin zuen. 2007tik 2013 arte notario-bulego bat zuzendu zuen. 2013an, Hassan Rohani presidenteak Shahindokht Molaverdi presidenteordea izendatu zuen. Emakumeen aferetan arduraduna bere jarrera moderatuak eskuin muturreko sektoreen kritikak areagotu zituen. 2017an, hiritarren eskubideen gaietan presidentearen laguntzaile berezia izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15062987
* Commonscat Multimedia: Shahindokht Molaverdi

---

 |

* Wd Datuak: Q15062987
* Commonscat Multimedia: Shahindokht Molaverdi
**RMS Lusitania**, Leonard Peskett ontzi arkitektoak diseinatu eta Eskoziako Clydebank hiriko John Brown & Company ontziolan eraikitako transatlantiko bat izan zen. 1907ko abuztuaren 26an Liverpool hiriko Cunard Line ontzi konpainiaren zerbitzuan jarri zen. Izena Antzinako Erromako Lusitania probintziaren omenez ipini zioten. 1907-1911 artean RMS Mauretania transatlantikoarekin batera munduko ontzi handienak izan ziren, White Star Line ontzi konpainia lehiakideak RMS Olympic (1911) eta RMS Titanic (1912) trasatlantikoak itsasoratu zituen arte.

Lehen Mundu Gerran, Alemaniak Erresuma Batuaren aurka itsaspeko gerra burutzen ari zenean, 1915eko maiatzaren 7an eta Irlandako Old Head of Kinsale lurmuturraren parean, SM U-20 U-Bootak Lusitania ontzia identifikatu eta torpedeatu zuen, ondorioz bertan zihoazen 1.959 bidariatietatik 1.198 hil ziren. Tragedia honek munduan ohiartzun handia izan eta jende asko Alemaniaren aurka jarriarazi zuen. Gainera, ordurarte neutral mantendu ziren AEBak gerran sartzera ere bultzarazi zuen, Entente Hirukoitzarentzat ere erreklutamentuaren ikur bilakatu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q187425
* Commonscat Multimedia: Lusitania (ship, 1907, Clydebank)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 160531828
* GND: 4131863-8
* LCCN: n79115984
* NKC: kn20050203008
* SNAC: w6747f1v

 |

* Wd Datuak: Q187425
* Commonscat Multimedia: Lusitania (ship, 1907, Clydebank)
Kristautasunean, **anamnesia** (antzinako grezieraz: ἀνάμνησις, *oroitzapena*), liturgian erabiltzen den adierazpen bat da, non Eliza Kristauak Eukaristiaren, Nekaldiaren, Piztueraren edo Igokundearen oroitzapenari erreferentzia egiten zaion. Jesus Nazaretekoaren hitzetan du jatorria, Azken Afarian: «Hau nire gorputza da, zuentzat ematen dena. Egizue hau nire oroigarri» (Lk 22:19 eta 1 Ko 11:24-25). 

Zentzu zabalean, anamnesia teologia liturgikoan oinarrizko kontzeptua da: mezan fededunak Jainkoaren salbamena oroitzen du. Prozesu honen bidez Kristaua misterio paskualean sartzen da.

Oharrak
-------

1. ↑  "τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν *ἀνάμνησιν*"

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Espín, Orlando O.; Nickoloff, James B..  (2007). *An introductory dictionary of theology and religious studies.*  Liturgical press ISBN 978-0-8146-5856-7. (Noiz kontsultatua: 2023-08-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485486
* **Identifikadoreak**
* BNF: 16628446s (data)
* GND: 4800354-2
* SUDOC: 164394125
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q485486
**Andrea Mora Ahedo** (Etxebarri, Bizkaia, 2000) euskal aktorea da, batez ere *Goǃazen 6.0* telesailean duen paperagatik ezaguna. Horretaz gain zenbait antzerki obratan parte hartu du eta bi websailetan agertu da. Gaur egun Arte Dramatikoak ikasten dabil Dantzerti Euskadiko Arte Dramatiko eta Dantza Goi Mailako Eskolan.

Bizitza
-------

Basauriko Arizko ikastolan eta Urbi institutuan ikasitakoa da. Lehen Hezkuntzako 5. mailan antzerkigintza izan zuen eta horrek antzerkirako zaletasuna piztu zion, baina antzerki akademiak oso garestiak zirela eta ez zuen antzerkigintzarekin beste kontakturik izan DBHko 3. mailara arte. Bilbao Eszena antzerki eskolan ibili zen batxilergoko lehen mailara arte, eta gerora Bilbaina Elkartean antzerkia egiteko aukera izan zuen. Antzerki amateurra, klasikoa zein poesia egin izan ditu bertan, hainbat obratan antzeztuz. Gaur egun Bilboko Dantzerti Euskadiko Arte Dramatiko eta Dantza Goi Mailako Eskolan ikasten ditu musika, kantua, dantza, antzerki fisikoa eta interpretazioa.

*Goǃazen* telesailaren seigarren denboraldiko protagonistetako bat da. Sara izeneko neska islamiarraren papera egingo du.

Filmografia
-----------

* *Zure txanda da* (websaila)
* *Goǃazen 6.0* (2019-2020). Sara (13 atal)
* *Bizi txarra* (websaila). Alpha
* *Goǃazen 2020* gabon zahar gaueko saio berezia (2019)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Ibañez, Maider.  (2019-11-29). «Andrea Mora: "Aniztasuna aberatsa da, integrazioa beharrezkoa eta errespetua oinarrizkoa"» *Geuria* (Noiz kontsultatua: 2019-11-30).
2. ↑    «'Zatoz gurekin!' izeneko bideoklip berria grabatu du 'Go!azen'ek!» *www.eitb.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-07-03).
3. ↑    Urkizu, Urtzi. «Transexual bat eta neska islamiar bat, 'Go!azen'-en atal berrietan» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2019-07-03).
4. ↑    Urkizu, Urtzi. ««'Bizi txarra'-n asko ikasi dut gorputzarekin lan egiten»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-11-05).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q64997311
* Commonscat Multimedia: Andrea Mora

---

 |

* Wd Datuak: Q64997311
* Commonscat Multimedia: Andrea Mora
Alaska erosteko erabili zen 7,2 milioi dolarretako txekea.
**Alaskaren erosketa** (ingelesez *Alaska Purchase*; errusieraz Продажа Аляски, *Prodazha Alyaski*) 1867an AEBek Errusiar Inperioari Alaska lurraldea erosi zionekoa izan zen. Gai honek estatubatuar politikarien artean nagusiki aldeko jarrera izan zuen, halere aurkariek **Sewarden Gutizia** (*Seward's Folly*) izena eman zioten, erosketa William H. Seward estatu idazkariaren bidez burutu baitzen, eta AEBtako Senatuak akordio bidez onartua.

Errusiak Alaskako Lurraldea saldu egin nahi zuen, Britainiar Inperioarekin gerra piztuz gero hark bereganatzeko beldur baitzen. Ordurarte, Errusiak Alaskan burututako jarduera nagusiak larruen salerosketa eta alaskarrak kristautzeko misiolaritza izan ziren. Erosketa honek AEBei 7,2 milioi dolarren trukean 1.518.800 km2-ko lurraldea gehitu zion.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q309029
* Commonscat Multimedia: Alaska Purchase

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85003142
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q309029
* Commonscat Multimedia: Alaska Purchase
*Artikulu hau lurralde historikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kanaan (argipena)».*
**Kanaan** Biblian maiz aipatzen den Ekialde Hurbileko eskualde historiko bat da, Mediterraneo ekialdeko kostaldetik Jordan ibaira bitarteko lurraldea hartzen duena, egungo Israel, Zisjordania, Gaza eta Libano, Siria eta Jordaniako lurralde zenbait ere hartzen dituena. Bertan semitar herriak bizi izan ziren historian, hebrear eta beste herri zenbaitek lurraldea K. a XV-XII mendeetan lurraldea hartu aurretik. Biblian israeldarren Agindutako Lurraldearekin dator bat, Zenbakiak liburuko 34 kapituluan adierazten denaren arabera; Hasiera liburuan, berriz, Kanaan Agindutako Lurraldearen zati bat baino ez da.

Bertokoen jentilizioa kanaandar da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2004/XII/16). *142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak.*  Bilbo.
2. ↑   Euskaltzaindia.  (2015-1-30). *174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak.* , 3 or..

Kanpo estekak
-------------

* Dario Fo. "Kanaango ezteiak". (Kepa Gallego itzultzaile.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q163329
* Commonscat Multimedia: Canaan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 108148570690224311843
* GND: 4029455-9
* NKC: ge115783
* SUDOC: 031036880
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q163329
* Commonscat Multimedia: Canaan
**Alderdi Konstituzionalista Demokrata** (errusieraz: Конституционно-демократическая партия, translit.: *Konstitutsionno-demokraticheskaya partiya*), **Konstituzionalista-Demokratak** eta **Kadeteak** moduan ere ezagunak, 1905ean sortutako Errusiako alderdi burges-liberal bat zen, monarkia konstituzionalaren aldekoa.

Historia
--------

Kadeteek tsarismoarekin itunak egitearen alde egin zuten eta guda inperialista bultzatu zuten. Otsaileko Iraultza burgesak tsarra uzkaili ostean, burgesia handi ustez "demokratikoaren" ordezkari gisa, hitzez otsaileko iraultza babestera beharturik aurkitu baziren ere, finez, errepublika berriaren aurka konspiratzen zuten. Errusiako Behin-behineko Gobernuaren, burgesaren, sostengu nagusietako bat izan zen: halaxe, bere politika, langileen aurkako errepresioan, lur-jabeen lurrak banatzen zituzten nekazariak jazartzean, Sobieten aurkako probokazioak eta mehatxuak burutzean (hauen deuseztatzea eskatzen zuten) eta guda inperialistan kosta ala kosta jarraitzean oinarritzen zen.

Otsaileko Iraultzaz geroztik, Errusiako alderdirik atzerakoiena eta eskuindarrena izan zen. Irailean Korniloven estatu-kolpea babestu zuten. Urriko Iraultza Sozialistaren etsai porrokatuak izan ziren eta Guda Zibilean Armada Zuriaren zutabe politiko nagusia izan ziren.

Alderdi honen burua Pavel Miliukov (1917eko otsailetik apirilera Kanpo Arazoetarako ministroa) zen, eta beste militante ezagun batzuk Georgi Lvov (1917ko otsailetik uztailera Errusiako lehen ministro), Aleksandr Konovalov, Nikolai Nekrasov (1917ko uztailetik urrira Gobernuburu-orde), Vasili Maklakov, Andrei Xingariov (1917eko martxo eta apiril artean Elikadura ministro, 1917eko maiatza eta uztail artean Finantza ministro); Fiodor Kokoxkin eta Fiodor Roditxev izan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  Kadeteak (demokrata-konstituzionalistak), *K17*, 2017-05-09. CC0 Domeinu Publikoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q155820
* Commonscat Multimedia: Constitutional Democratic Party

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147740635
* ISNI: 0000 0001 2180 1665
* BNF: 13508788j (data)
* LCCN: n80013465
* NKC: ko20201085833
* SUDOC: 050283278

 |

* Wd Datuak: Q155820
* Commonscat Multimedia: Constitutional Democratic Party
Alemaniako CDU alderdi kristau-demokrataren propaganda, Konrad Adenauerren aldeko botoa eskatzen.
**Kristau-demokrazia** XIX. mende bukaeran sortutako korronte politikoa da. Leon XIII.a aita santuak gizarte arazoari zein sozialismo edo komunismoaren indartzeari erantzuteko argitaratutako *Rerum Novarum* entziklikako irakatsiak hartzen ditu oinarri.

Gehienetan zaila izaten da kristau-demokraziaren ideologia zehatz definitzea. Orokorrean esan daiteke moral, tradizio, gizarte ordena eta kulturan kontserbadoreak direla, baina gizartearen inguruan duten ikuspuntuak ezkerrera hurbiltzen ditu, bereziki pobreziaren aurka eta ongizate estatuaren alde lan egiten dute eta. Azkenik, giza eskubideak eta ekimen indibiduala defendatzen dituztenez, joera liberalak ere hartzen dituzte.

Kristau-demokrazia Europan, Hego Amerika eta Erdialdeko Amerikan da fenomeno esanguratsua. Europako alderdi kristau-demokratak joera kontserbadoreagokoak izan ohi dira bere kide amerikarren aldean, bereziki gai ekonomikoetan.

Historia
--------

XIX. mendearen amaieran, Leon XIII.a aita santuak *Rerum Novarum* entziklika kaleratu zuen; bertan, herrialde industrialetako langileek bizi zuten egoera larriaren aurrean, Elizak zerbait egin behar zuela aldarrikatzen zuen, sozialismoak zein komunismoak izan zitzaketen balizko arrakastei aurre egiteko. Doktrina horrek indar berezia hartu zuen 1931n, Pio XI.ak kaleratutako *Quadragesimo Anno* entziklikarekin.

Kristau-demokrazia, urteen joanean, ideologia katoliko izatetik mugimendu zabalagoa izatera igaro da. Zentzu horretan, populazio protestante handiko herrialdeetan katoliko eta protestanteak biltzen dira alderdi kristau-demokrata handietan (Alemaniako CDU esaterako). Eskandinaviar herrialdeetan, aldiz, populazio katolikoa oso txikia izan ohi da, eta alderdi kristau-demokrata gehienak joera kontserbadoreko protestanteek osatzen dituzte.

Kristau-demokrazia Europar Batasunaren eraikuntzarako oinarrizko ideologia izan da. Eraikuntza horretan parte hartu zuten, besteak beste, Robert Schuman, Alcide de Gasperi eta Konrad Adenauerrek.

Alderdi politikoei dagokienez, beraien buruak kristau-demokratatzat dituzte, besteak beste, hauek: Alemaniako CDU eta CSUk, Norvegiako Alderdi Kristau-Demokratak, Irlandako Fine Gaelek, Suediako Kristau-Demokratek, Maltako Alderdi Nazionalistak, Kataluniako Batasun Demokratikoak, Txileko Alderdi Kristau Demokratak, etab.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q209158
* Commonscat Multimedia: Christian democratic parties

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85025033
* NDL: 00565965
* NKC: ph135347
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 8055
* GEA: 4591
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q209158
* Commonscat Multimedia: Christian democratic parties
**Europako Kristau Gazte Politikoak** (**ECPYouth**) Europako Kristau Higikunde Politikoaren gazte-erakundea da, Europa osoan, politikan diharduten kristau-gazteak biltzen dituena. ECPYouthek, kristau-politika Europan indartzeko, gazteok hornitzea du helburu.

Sorrera
-------

ECPYouth 2004an sortu zen, **Europako Kristau Gazte Politikoen Sare** (**ECPYN**) gisa, Kortenbergen (Belgika), PerspectieFren ekimenez, Kristau Batasunaren gazte-erakundea. Udako Nazioarteko Eskolaren kariaz sortu zuten. Udako eskola hartan, Europa osoko gazteak esku hartu zuten.

Udako Eskola
------------

2004an, Kortenbergen, lehen Udako Nazioarteko Eskola egin zenetik, urteango ospakizun bihurtu da. Udako eskolan gai politiko bati buruzko txostengileak, lanketa-saioak eta txangoak egoten dira. 2005ean udako eskola Lunterenen (Herbehereak) izan zen, 2006an Birštonasen (Lituania), 2007an Wüzburgen (Alemania), 2008an Chisinaun (Moldavia), 2009an Risanen (Montenegro), 2010ean Ohriden (Ipar Mazedonia), 2011an Parisen (Frantzia), 2012an Zagreben (Kroazia) eta 2013an Helsinkin (Suomi).

Jarduerak
---------

Horretaz gain, ECPYouthek beste ekinbide batzuk ere antolatzen ditu: Europako hainbat aldetan egiten diren eskualdeko biltzarrak eta ECPMren biltzarretako gazteentzako egitarauak.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q993116

 |

* Wd Datuak: Q993116
**Ustaxa** (kroazieraz: *Ustaša*) kroaziar talde faxista izan zen, 1929an Ante Pavelićek sortu zuena, Belgradeko Parlamentuan Stjepan Radić eraila izan ondoren. Bere izena Otomandar Inperioarekin zegoen muga zaintzen zuten soldaduetatik hartu zuen. 1941ra arte terrorismoa erabili zuen ekintza politiko nagusitzat eta, urte horretan, Ardatzarekin batu zen Alemania eta Italiak serbiarrek kontrolatzen zuten Jugoslavia inbaditu zutenean. Ardatzeko potentziek Kroaziako Estatu Independentearen gobernua utzi zieten ustaxei.

Bigarren Mundu Gerran ustaxek errepresio handia erabili zuten serbiar minoriaren aurka. Alfabeto zirilikoa debekatu zuten eta egindako sarraskiek naziak ere harrituta utzi zituzten.

Alemaniaren errendizioaren ostean ustaxek boterea mantentzea lortu zuten eta Esloveniara erretiratu ziren, ahalik eta 1945eko maiatzaren 15ean errendizioa aurkeztu zuten. Ante Pavelićek frankismoaren babesa jaso zuen eta Espainian babes diplomatikoa jaso zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q151179
* Commonscat Multimedia: Ustaše

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158271754
* ISNI: 0000 0001 0709 831X
* BNF: 12156515h (data)
* GND: 278317-4
* LCCN: n80039951
* NKC: ph164237
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q151179
* Commonscat Multimedia: Ustaše
**Sumendien Parke Naturala** (gaztelaniaz: *parque natural de los Volcanes*) Lanzaroten dagoen parke naturala da. 10.158 hektarea ditu Tinajo, Tías eta Yaiza udalerrietako lursailak barne hartuz. 1987ko ekainaren 19an izendapena jaso zuen. Timanfayako Parke Nazionalaren mendebaldeko muga inguratzen du.

Jatorri bolkanikoko lursaila da, laba solidotzearen ondorioz sortutako formazio bitxiak dituena. Landaretza oso urria da, XVIII. eta XIX. mendeko azken erupzioen aurreko material zaharrenen eremuetan izan ezik. Han likenak ugaritzen dira, eta ia ehun espezie ezberdin daude. Eremu freskoenetan *Aizoon hispanicum* eta *Aeonium lancerottense* espezietako landareak ugariak dira. Faunari dagokionez, narrastiak eta hegaztiak dira nagusi, eta ondo egokitu dira parkearen aparteko baldintzetara.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6063104
* Commonscat Multimedia: Los Volcanes Natural Park

---

 |

* Wd Datuak: Q6063104
* Commonscat Multimedia: Los Volcanes Natural Park
**Sélingué aintzira** Malin dagoen aintzira artifiziala da, Ginearekiko mugaraino iristen dena.

Geografia eta historia
----------------------

Maliren hegoaldeko Sikasso eskualdean kokaturik dago Sankarani ibaiaren ibilbidean. Sankarani ibaia Niger ibai handiaren adarra da. Ibaiaren bidean presa hidroelektriko handi bat eraiki zen 1979 eta 1982 artean eta horrela eratu zen aintzira. Gehiena Malin badago ere hegoaldeko ertzak Ginearekin egiten du muga eta euri sasoian herrialde hartako lurrak ere hartzen ditu.

Eraiki zen unean Maliko urtegi handiena zen. 1988an Manantali urtegiak gainditu zuen Sélinguéren tamaina.

Ekonomia
--------

Urtegiko ura argindarra lortzeko erabiltzeaz gain inguruko nekazal lurrak ureztatzeko ere erabiltzen da. Aintzira eratu zenetik haren ertzetan hainbat herri sortu dira, aipagarrienak La Carrière eta Faraba. Herri hauen jarduera nagusia arrantza da eta urtean 4.000 tona arrain hartzen dira. Gaur egun Bamako hiriburuan saltzen den arrain gehiena Sélingué aintziran harturikoa da.

Iruditegia
----------

* Arrantzaleak Sélingué aintziraren ertzean.Arrantzaleak Sélingué aintziraren ertzean.
* Sélingué aintziraren satelite ikuspegia.Sélingué aintziraren satelite ikuspegia.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2723824
* Commonscat Multimedia: Lac de Sélingué

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 235624802

 |

* Wd Datuak: Q2723824
* Commonscat Multimedia: Lac de Sélingué
**Marina Metxislavovna Ximanskaja** (errusieraz: Марина Мечиславовна Шима́нская; Saratov, Sobiertar Batasuna, 1955eko urriaren 27a), **Marina Shimanskaya** izenez ezagutua, errusiar antzezle, irakasle eta antzerki-pedagogoa da.

Hogei antzerki-ekoizpen handi baino gehiagotan egin du lan, hamabost film baino gehiagotan eta hainbat telebista telesailetan, haien artean, Goenkale edo The Crown (Netflix).

Europako hainbat eskolatan irakasle gisa aritu da. Satnislavsky Sistema eta erruasiar metodoa landu eta garatzeagatik bereizi da, "Stanislavski-M.Chejov-Grotowsky-Vakhtangov" metodologia (metodo errusiarra), errusiar eskola klasikoko metodologia. Ánima Eskola Arte Dramatikoko Eskolaren zuzendaria da. 2010. urtean Ercilla Saria irabazi zuen, bere antzerki lan eta ibilbideagatik (Premio Ercilla a la labor teatral).

Bizitza
-------

Saratoven jaio zen, Sobietar Batasunean, 1955eko urriaren 27an. 18 urte zituela Moskura joan zen lagun batekin batera antzerkia ikasteko. Errusiako Antzerki Arteen Estatu Institutuan sartu zen eta Moskuko Antzerki Unibertsitatean ikasteko beka lortu zuen arte dramatikoa ikasteko.

Mechislav Iosifovich Shimansky du aita, Saratovetik gertu dauden Stalinen kanpamentuetan egon zen zazpi urtez, erregimenaren etsai deklaratu zutelako, eta bertan Marinaren ama ezagutu zuen, kartzelapetuen erizaina zen bera. Aitaren gurasoak, Zhytomyrtik hurbil jabetza zuten aristokrata poloniarrak, eta bere neba fusilatuak izan ziren.

1979an Shimanskayak bere senarra ezagutu zuen Algis Arlauskas, pelikula bat filmatzen zuten bitartean, eta berarekin ezkondu zen. Bi seme-alaba dituzte, alaba, Olga Arlauskas, pelikula zuzendari ospetsua da Errusian. 2013an Algis Arlauskas beste emakume batekin joan eta 2016an dibortziatu egin ziren.

1992an iritsi zen Marina Shimanskaya Espainiara eta 2009an Anima Eskola antzerki eskola ireki zuen bere senar ohi Algis Arlauskasekin batera, gaur egun zuzentzen dutena eta bertan irakasten dute.

Marina Shimanskaya 2015ean, arte dramatikoko ikasleekin, "*Conversaciones de Chéjov y Bécquer*" antzezlanean, berak egokitua eta zuzendua, Campos Elíseos Antzokian Bilbon. Antzeezleen artean, Carmen Climent eta Nerea Elizalde.
Konstantin Stanislavski eta Mikhail Txejoven antzezte sisteman aditua da. 2010ean Ercilla Saria lortu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Deia. «Rusia recibe a un 'imposible' Lorca» *www.deia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-02-25).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** ««Era una chica de provincias que soñaba con ser una gran actriz»» *El Correo* 2009-06-15 (Noiz kontsultatua: 2019-01-10).
3. ↑   Rodríguez, Txani.  (2014-04-14). *Entrevista a Marina Shimanskaya, actriz y profesora de interpretaciónx.*  (Noiz kontsultatua: 2019-01-10).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Entrevista a Marina Shimanskaya, una dama de los escenarios» *www.eitb.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-01-10).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4523983
* Commonscat Multimedia: Marina Shimanskaya

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1103152865726404940002
* LCCN: no2018073445

 |

* Wd Datuak: Q4523983
* Commonscat Multimedia: Marina Shimanskaya
**Joseph Prestwich** (1812ko Martxoaren 12a - 1896ko Ekainaren 23a), geologo eta negozio-gizon britaniarra, Tertziarioan aditua.

Prensburyn jaio zen eta Parisen eta Readingen jaso zuen hezkuntza, Londoneko University Collegen sartu aurretik. Bertan kimika eta filosofia naturala ikasi zuen. 1830an familiaren ardandegian lanean hasi zen eta lan honetan Erresuma Batua, Frantzia eta Belgika bisitatu zituen. Bidaia hauetan hain zuzen egin zituen hainbat ikerketa geologiko. 1833an Geological Society of Londoneko kide bilakatu zen eta 1836an *Geology of Coalbrookdale* lana argitaratu zuen.

1846tik aurrera Tertziario garaiko Londoneko sedimentutan egin zuen lan eta korrelazioa egin zuen Ingalaterra, Frantzia eta Belgikako adin berberekoekin. 1858an Hugh Falconerrek Abbeville bisitatzeko deia luzatu zion, bertan Boucher de Perthesek harriz eginiko hainbat antzinako tramankulu aurkitu zituelako. Prestwichek zaharrak zirela konfirmatu eta argitaratu zuen. Hau arkeologia modernoaren oinarrian dagoela kontsideratzen da.

1860tik aurrera hainbat komisiotan egin zuen lan eta 1874an Oxfordeko Unibertsitatean geologiako aulkia eskaini zioten. Bertan *Geology, Chemical and Physical, Stratigraphical and Palaeontological* bi ataleko liburua argitaratu zuen.

1853an Royal Societyko kide izendatu zuten eta 1849an Wollaston Domina eman zioten.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1436290
* Commonscat Multimedia: Joseph Prestwich

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 15552846
* ISNI: 0000 0000 8359 7316
* BNF: 104493658 (data)
* GND: 117696803
* LCCN: no2008189577
* NLA: 36558885
* SNAC: w67961pr
* SUDOC: 074665553
* Open Library: OL2502337A

 |

* Wd Datuak: Q1436290
* Commonscat Multimedia: Joseph Prestwich
**Albert** Afrikako Aintzira Handietako bat da. Afrikako aintzira handienetatik zazpigarrena da eta mundukoen artetik hogeita hirugarrena.

Geografia
---------

Albert kontinenteko erdialdean kokatuta dago, Uganda eta Kongoko Errepublika Demokratikoko mugen artean. Albert Rift haraneko aintziren artean iparralderen dagoen aintzira da; 160 kilometroko luzera eta 30 kilometroko zabalera du, eta lekurik sakonena 51 metro sakon da.

Albert aintzira goiko Niloko sistema korapilatsuaren zati bat da. Bere iturri nagusiak Victoria aintziratik etorritako Nilo ibaia eta Edward aintziratik etorritako Semliki ibaia dira. Behin Albert aintzira zeharkatuta, Nilo ibaiak *Nilo Menditsua* izena du, Sudandik zehar pasatzean.

Bere kostaldean dauden herrixka gutxirenn artean Butiaba eta Pakwach dira nagusiak.

Historia
--------

1864an, Samuel Baker esploratzailea izan zen aintzira ikusi zuen lehenengo europarra, eta, Victoria erreginari berrikitan hil zitzaion senarraren omenez, Albert izena jarri zion. Mobutu Sese Seko Kongoko presidenteak behin-behinekoz bere izena jarri zion lakuari: Mobutu Sese Seko aintzira.

Fauna
-----

Afrikako aintziretan ohikoa den fauna hartzen du, nilotar krokodiloak eta hipopotamoak esate baterako. Hegaztien artean ere aniztasun handia du, pelikanoak, flamenkoak, lertxunak, arrano arrantzaleak, hainbat zikoina espezie...

55 arrain espezie ere deskribatu dira, aipagarriena Niloko perka, bertan baitu jatorria.

Ikus, gainera
-------------

* Afrikako Aintzira Handiak
* Afrikako geografia

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: *60. araua: Aintzirak*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q125888
* Commonscat Multimedia: Lake Albert (Uganda)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 247775159
* GND: 4298619-9
* LCCN: sh98003054
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1110965

 |

* Wd Datuak: Q125888
* Commonscat Multimedia: Lake Albert (Uganda)

1°0′N 30°5′E﻿ / ﻿1.000°N 30.083°E﻿ / 1.000; 30.083
  


|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  **Afrikako Aintzira Handiak**  |

 |
| Afrikako Aintzira Handien mapaAfrikako Aintzira Handien mapaAfrikako Aintzira Handiak | **Aintzirak:** A – Albert • E – Edward • K – Kivu • T – Tanganyika • Y – Kyoga • V – Victoria • M – Nyassa**Eskualdeko estatuak:** UG – Uganda • KE – Kenya • CD – Kongoko Errepublika Demokratikoa • RW – Ruanda • BI – Burundi • TZ – Tanzania • ZM – Zambia • MW – Malawi • MZ – Mozambike |