recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mohave konderria** (ingelesez: *Mohave County*) Arizonako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Kingman da. 2010eko zentsuaren arabera 200.186 biztanle zituen, Mohave kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Mohave konderriak 34.862,92 kilometro koadro ditu. Horietatik 387,37 ura dira. Beste 34.475,55 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,17 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 200.186 pertsonetatik 188.947 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 29.569 dira. 1.715 beltzak edo afroamerikarrak. 3.793 amerikar natiboak ziren eta 316 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.016 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 145 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.254 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58696
* Commonscat Multimedia: Mohave County, Arizona

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145431438
* ISNI: 0000 0004 0647 0089
* GND: 4299711-2
* LCCN: n81140087
* NARA: 10038621
* **Lekuak**
* OSM: 1832203
* TGN: 2000098

 |

* Wd Datuak: Q58696
* Commonscat Multimedia: Mohave County, Arizona
**MyHeritage** webgune bat da. Familia historia gordetzeko, ezagutzeko, deskubritzeko eta partekatzeko helburuarekin jaio zen. Bere erabiltzaileek mugikorren bitartez, software plataformen bitartez edo online ikusi ahal dituzte web orri honek mundu osoan eskaintzen dituen gauzak. Erabiltzaileek beren familiako arbasoen zuhaitz genealogikoa bilatu ahal dute, hainbeste datu historiko eta baita ere antzinako milaka milioi argazki eta bideoak aurkituko dituzte. Baita ere aspaldiko senideren batekin kontaktatzeko aukera ematen du.

2003an sortu zuen Gilad Japhetek, Tel Avivetik hurbil bizi zenean, Israelen. Gaur egun 42 hizkuntzetan dago, 80 milioi erabiltzaile ditu, eta 28 milioi sendien zuhaitz genealogikoak ditu. 2015ean, hilero 5.5 milioi bisita baino gehiago izan zituen.

Kanpo estekak
-------------

* MyHeritage
* Blog
* Facebook
* Twitter

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q589757
* Commonscat Multimedia: MyHeritage

---

 |

* Wd Datuak: Q589757
* Commonscat Multimedia: MyHeritage
***i*** Plano konplexuan edo kartesiarrean; zenbaki errealak ardatz horizontalean kokatzen dira, eta zenbaki irudikariak bertikalean
Matematikan, **unitate irudikaria**. **{\displaystyle i}** izendatzen dena, zenbaki irudikarien multzoko unitatea da. Unitate irudikariaren **{\displaystyle i}** sinboloa Euleri bururatu zitzaion. Hau betetzen du: {\displaystyle i\times i=i^{2}=-1}

{\displaystyle i={\sqrt {-1}}}

i-ren erro karratua
-------------------

{\displaystyle i}-ren erro karratua honela idatz daiteke: {\displaystyle {\sqrt {i}}=\pm {\frac {\sqrt {2}}{2}}(1+i)}.   
 Frogapena:

|  |  |
| --- | --- |
| {\displaystyle \left(\pm {\frac {\sqrt {2}}{2}}(1+i)\right)^{2}\ } | {\displaystyle =\left(\pm {\frac {\sqrt {2}}{2}}\right)^{2}(1+i)^{2}\ } |
|  | {\displaystyle =(\pm 1)^{2}{\frac {2}{4}}(1+i)(1+i)\ } |
|  | {\displaystyle =1\times {\frac {1}{2}}(1+2i+i^{2})\quad \quad (i^{2}=-1)\ } |
|  | {\displaystyle ={\frac {1}{2}}(2i)\ } |
|  | {\displaystyle =i\ } |

i-ren berreketak
----------------

{\displaystyle i}-ren berreturek aurretik jakindako eredu bat jarraitzen dute:

{\displaystyle i^{-3}=i}
{\displaystyle i^{-2}=-1}
{\displaystyle i^{-1}=-i}
{\displaystyle i^{0}=1}
{\displaystyle i^{1}=i}
{\displaystyle i^{2}=-1}
{\displaystyle i^{3}=-i}
{\displaystyle i^{4}=1}
{\displaystyle i^{5}=i}
{\displaystyle i^{6}=-1}
Hori froga daiteke ondorengoarekin, non *n* zenbaki osoa den:

{\displaystyle i^{4n}=1}
{\displaystyle i^{4n+1}=i}
{\displaystyle i^{4n+2}=-1}
{\displaystyle i^{4n+3}=-i}

Ikus, gainera
-------------

* Zenbaki konplexua
* Zenbaki erreala
* Euleren identitatea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193796

 |

* Wd Datuak: Q193796
**Morton konderria** (ingelesez: *Morton County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Elkhart da. 2010eko zentsuaren arabera 3.233 biztanle zituen, Morton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Morton konderriak 1.890,5 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,51 ura dira. Beste 1.889,99 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,71 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.233 pertsonetatik 3.089 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 623 dira. 14 beltzak edo afroamerikarrak. 26 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 60 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 43 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q377181
* Commonscat Multimedia: Morton County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131366719
* LCCN: n82020673
* **Lekuak**
* OSM: 1070356
* TGN: 2000724

 |

* Wd Datuak: Q377181
* Commonscat Multimedia: Morton County, Kansas
**Tudhalia I.a**, errege hitita bat izan zen. Muwatallis I.aren oinordekoa izan zen hau hila izan ondoren, eta K.a. 1430etik K.a. 1400 arte gobernatu zuen.

Bere erregealdiko ekintzak, bi arrazoigatik, zehazten zailak dira: lehena, Tudhalia izeneko zenbat errege hitita egon ziren ez ezagutzea da, honek, garai hau, batzuetan, Tudhalia I.a eta Tudhalia II.aren artean banatzera daramalarik, batzuetan, Tudhalia I/IIz ere hitzegiten delarik. Bigarrena, bere erregealdiaren zati batean, bere suhia zena eta oinordeko izango zuen Arnuanda I.a elkargobernari izan zuela da, eta honek, Tudhaliaren erregealdian gertatutako gertakariak, Arnuandarenean gertaturikoengatik ezberdintzea zailtzen du. Hala ere, garai honetan hititek izan zuten hedapen handiari buruz adostasun handia dago, inperio berrian jarraituko duen hedapena.

Hala ere, nahiko argi dago, tronura, bere aurrekoa izan zen Muwatallis I.a hila izan ondoren heldu zenez, honen funtzionario eta senide batzuek abiatutako gerra zibil bati aurre egin behar izan ziola. Gudu hau, baina, laster konpondu zen, Tudhalia, hititar armada mendebaldeko Anatoliara bidaltzeko aske geratuz (hititek Arzawa bezala ezagutzen zuten lurraldea), non, nahiko sarri, hititen aurkako aliantzak sortzen ziren. Zenbait kanpaina arrakastatsuren ondoren, Tudhaliak, eskualdea menderatzea lortu zuen, bertatik, harrapakin aberatsa lortuz.

Tudhalia I.aren hurrengo helburua, gasgastar tribuak izan ziren, etengabe, erresumaren iparraldeko muga mehatxatzen zutenak (Hattusas hiriburutik gertu), Hantil II.aren garaitik. Tudhaliak, erabateko garaipena lortu ez zuen arren, gasgastarren hauen hegoaldereneko postuetatik erretiratzea behartu zuen.

Gasgastarren aurka garaipen hauek lortu ondoren, Tudhaliak, bere arreta, hititen ekialdeko mugan jarri zuen, non Isuwa erresuma basailuarekin arazoak izan zituen, behin eta berriz matxinatu zena, Mitanniren laguntzarekin. Beste behin, hitita eta Kizzuwadnaren arteko lotura berritu ondoren, Tudhaliak Mitanni eraso zuen, zenbait garaipen lortuz, horien artean, Aleporen konkista aipa daitekeelarik.

Esan bezala, bere oinordekoa, Arnuanda I.a izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Muwatallis I.a** | **Errege hitita**K.a. 1430-K.a. 1400 | Ondorengoa**Arnuanda I.a** |
*Artikulu hau Nafarroako Olaberri kontzejuko elizari buruzkoa da; Gipuzkoako Olaberria udalerriko eliza gaitzat duena beste hau da: «San Joan Bataiatzailearen eliza (Olaberria)»*

**San Joan Bataiatzaileraren eliza** Longidako Olaberri herri hustuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Elizak, XIII. mendekoa, oinplano angeluzuzena du, burualde zuzena eta arku fajoiek bereizten dituzten lau atal ditu; azken atala pilastretan bermatuta dago, eta gainerakoak mentsula bilobulatuetan. Estalkia bi isurialdeko egurrezkoa da. Korua, igeltsua, oinaldean dago. Kanpoaldean, tenpluaren oinaldean ere dorrea altxatzen da. Tenpluaren barruan, XII. mendeko erretaula nagusia dago. Erdi-puntuko horma-hobiak ditu korintoar koloma pareatuen artean. XIX. mendean berrmargotu zuten.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | OLABERRI.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Olaberri
* Longida

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110155945

 |

* Wd Datuak: Q110155945
**Milpiribil** edo "Pinpil" Araba eta Gipuzkoa artean kokatuta dagoen mendia da, Lautada eta Debagoiena artean, Urkilla mendilerroan dagoen tontorrik garaiena dena 1.279 metrorekin.

Mendebaldean Elgeako mendilerroarekin lotzen du Gainlaburreko lepoak (1.044 m), eta ekialdean Altzaniako mendilerroarekin Lizarrate edo San Adrian ezagunak (1.005 m).

Irispideak
----------

Petroleroak edo Zumarraunditik (Zalduondo), Urbiarantz abiatu behar da, Askiola leporantz heldu arte. Mendebalderantz jarraituz, ezkerretara Onbakutz eta eskuinetara Burgalaitz utzi behar da, Pagomakurra izeneko leporantz heltzeko. Toki honetatik, azken igoera bat egin eta tontorrera heltzen da.

Galarretatik, Pagarrate edo Zelaibizkar lepoetatik hel daiteke. Lehenengo kasuan, Malkorra labarretik doa igoera. Labar hau Malkorra eta Milpiribil mendien artean sartzen da. Bigarren kasuan, Astibarri labarra zeharkatu behar da, lehenengoarengandik paraleloan doana. Gordoatik, igoera oso antzekoa da.

Gipuzkoatik, berriz, Arantzazu da mendi hontara igotzeko tokirik egokiena. Hemendik, Urbiarantz abiatu behar da. Hona heldu ondoren, Bolaleku leporantz joan behar da, Zabalaitz mendiaren hegoekialdean. Petrinaitz mendiaren tontor lau eta basotsua inguratuz, Urbiatik San Adrianera doan bidean sartu behar da. Zelaibizkar lepoan, Urkillako mendilerrora batu behar da, eta Milpiribilen tontorra mendebaldean geratzen da, distantzia gutxira. San Adrianera Otzaurtetik igotzen denez, tuneletik Urbiara doan bideari jarraiki, Zelaibizkar lepora hel daiteke, eta, hemendik, tontorrera.

Iruditegia
----------

* Gailurretik ateratako argazkia.Gailurretik ateratako argazkia.
* Gailurretik ateratako argazkia.Gailurretik ateratako argazkia.
* Gailurretik ateratako argazkia.Gailurretik ateratako argazkia.
* Gailurretik ateratako argazkia.Gailurretik ateratako argazkia.
* Gailurreko buzoiko idazkuna.Gailurreko buzoiko idazkuna.
* Gailurreko buzoia.Gailurreko buzoia.

Ikus, gainera
-------------

* Arabako mendiak
* Gipuzkoako mendiak

Kanpo estekak
-------------

* Mendiak.eus/Milpiribil

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263661
* Commonscat Multimedia: Milpiribil

---

 |

* Wd Datuak: Q12263661
* Commonscat Multimedia: Milpiribil


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**San Joan Bataiatzailearen eliza**, baita ere **Donibane eliza**, Irisarriko parrokia eliza da. Elementu zaharrenak XV. eta XVI. mendetakoak dira. Kanpoko arkitektura eta ezkila dorrea ikusgarriak dira. San Joan Bataiatzailearen historia irudikatzen duten berinate koloretsuak ditu. Ondoan hilerria dago non disko formako hilarriak ikus daitezkeen. Eliza herriaren erdigunean dago.

Historia
--------

Eugène Goienetxeren arabera, baliteke egungo eliza Donibaneko oratorioa zegoen tokian eraiki izana. Kanpandorrean eraikitako XV. mendeko arku zorrotzeko bao handi batetik sartzen da bertara. Eraikina XVIII. mendearen hasieran zaharberritu zuten, baita XVIII. mendearen amaieran ere. Udal artxiboek 1847an elizari atxikitako eranskin bat aipatzen dute. E. Goienetxek 1860an egin zen zaharberritzeen berri eman zuen. Orduan arkupea eraiki zen. Udal artxiboak, bere aldetik, elizan eta kanpandorrean egin beharreko obren planoen eta zehaztapenen berri eman zuen 1866an. Need arkitektoak 1859an egindako planoak onartu ziren. 1871n, arkitekto berri batek, Mongaston jaunak, kanpandorrearen planoak egin zituen. Ezagutzen ez den arrazoiren batengatik, bigarren gailentze bat egiten da, neorromanikoa, gaur egun ikusten duguna. Argazki zaharrago batek erakusten duen bezala XX. mendearen hasieran egin zen. 1906ko inbentarioak bi galeria-maila aipatzen ditu elizaren barruan. Bakarra geratzen da. Bi beirate datatuak eta sinatuak daude, bestetik: lehena, koruan, hegoaldean, Baionako G. P. Dagrandek sinatua eta 1866ko data duena. Bigarrena, iparraldean, sartzean, Henri Gesta Tolosakoak sinatua eta 1923ko data duena.

Iruditegia
----------

* Hilerria eta ezkila-dorrea.Hilerria eta ezkila-dorrea.
* Aldare nagusia.Aldare nagusia.
* Beirate bat.Beirate bat.
* Barruko ikuspegia.Barruko ikuspegia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  p.culture.gouv.fr/notice/merimee/IA64000747

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:POP : la plateforme ouverte du patrimoine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38639498
* Commonscat Multimedia: Église Saint-Jean-Baptiste (Irissarry)

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: IA64000747

 |

* Wd Datuak: Q38639498
* Commonscat Multimedia: Église Saint-Jean-Baptiste (Irissarry)
Kaperaren erretaula.
**Tudancako Etxea** (gaztelaniaz: *Casona de Tudanca*) Tudancan (Kantabria) dagoen museo-liburutegia da. Eraikin hau José María de Cossioren ohiko etxebizitza izan zen 1977an hil zen arte. Eraikin konplexua da: pasabide gaineko dorrea, kapera eta etxebizitzarako etxea ditu; beheko solairuan ukuilua du, egitura konplexu batean integratuta.

Historia
--------

Eraikina 1752an ireki zen. Etxea Pascual Fernández de Linares aberatsena zen; Fernández indiano bat zen, Perun aberatutakoa.

XX. mendean zehar Cossio idazlea bizi izan zen etxean. Haren lagunak ziren idazle eta politikari askok bisitatu zuten etxea, bertan denboraldiak ematen zituztelako eta egonaldiei buruz idazten zutelako. Horrela, Rafael Albertik 1957an *La arboleda perdida* idatzi zuen eta bertan José María de Cossiorekin egon zen denbora azaldu zuen. Jose Mariaren aitonak, Juan Manuel de la Cuestak, ere pertsona ezagunak gonbidatu zituen etxera, besteak beste, Miguel Unamuno, Carlos Gardel, José del Río Sainz, Gerardo Diego, Francisco Giner de los Ríos eta Gregorio Marañón.

1975eko maiatzean, José María de Cossío Santanderko Diputazio probintzialarekin akordio batera iritsi zen, bere etxea, atxikitako finkak eta jabetza guztiak biziarteko pentsio baten truke lagatzeko. Bi urte geroago, idazlea hil egin zen, eta etxearen jabetza Aldundiaren mende geratu zen. 1983an, etxea dagoen herria, Tudanca, Kantabriako Interes Kulturaleko Ondasun izendatu zuten, Multzo Historikoaren kategorian.

Etxeak Espainiako bibliografia-bilduma oso garrantzitsua du, batez ere XIX. eta XX. mendeetakoak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q95997197
* Commonscat Multimedia: Casa Museo de Tudanca

---

 |

* Wd Datuak: Q95997197
* Commonscat Multimedia: Casa Museo de Tudanca
**Minnesotako Nekazari eta Langileen Alderdia** (ingelesez: *Minnesota Farmer–Labor Party*, **FL**) Ameriketako Estatu Batuetako ezker politikoko alderdia izan zen, 1918 eta 1944 artean botere handikoa Minnesota estatuan. Depresio Handiaren garaian estatu horretako politika zuzendu zuen, eta Ameriketako Estatu Batuetan arrakastarik handiena lortu zuen Hirugarren Alderdia izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako Nekazari eta Langileen Alderdiaren afiliatuen artean gehien iraun zuena ere bada. 1920ko eta 1930ko hamarkadetan estatuko hiru gobernari, AEBko lau senatari, zortzi kongresista eta legebiltzarreko gehiengoa izan zituen. 1944an Hubert H. Humprey eta Elmer Bensonek lan egin zuten Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokratarekin batzeko, gaur egungo Minnesotako Demokraten, Nekarazien eta Langileen Alderdia osatzeko, Alderdi Demokrata osatzen duen federazioetako bat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Farmer-Labor Party» *Spartacus Educational* (Noiz kontsultatua: 2023-07-03).
2. ↑   **(Ingelesez)** «DFL Minnesota Home - MN Democratic-Farmer-Labor Party» *DFL Minnesota* (Noiz kontsultatua: 2023-07-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q811236
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141878403
* GND: 1041509359
* LCCN: n79037001

 |

* Wd Datuak: Q811236
*Artikulu hau mendiari buruzkoa da; ibilaldia gaitzat duena beste hau da: «Txango»*

**Txangoa** Nafarroako erdialdeko Pirinioetako mendi bat da, Urkulu mendilerroa osatzen duten bost mendietako bat eta mendilerro honetako garaiena, 1.471 metroko garaierarekin.

Abiapuntuak
-----------

1.057 metrora dagoen Ibañetako mendatetik, ibilbide on batek 1.506 metroko garaiera duen Astobizkar mendia inguratzen du eskuinetik 1.430 metrora dagoen Lepoeder izeneko leporaino, Ortzanzurietako errepikagailura igotzen den errepidetik, eta gailurretik jarraitzen du Menditxipi menditik tontorreraino. 1236 metroko garaieran dagoen Arnostegi lepotik, nora autoan Donibane Garazitik iristen den, ibilbidea oso erraza da.

Beste ibilbide bat Orbaizetako olan abiatzen da, 870 metroko garaieran, 1060 metrora dagoen Azpegi lepotik. Behin lepo honetara iritsi ondoren, gailurra igotzen da, 1220 metrora dagoen Soraluze izeneko magaleko lepotik, bidean, zortzi harrespileko talde bat ikusiz.

Ikus, gainera
-------------

* Nafarroako mendien zerrenda
* Aezkoako mendiak
* Iratiko oihana

Kanpo estekak
-------------

* euskal-herria.org webgunean

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268324

 |

* Wd Datuak: Q12268324
**Télémécanique** industriarako automata fabrikatzaile historiko handienetako bat izan zen. Frantzian sortua, 1924 eta 1988 bitartean egon zen jardunean, Schneider Electric taldeak xurgatu zuen arte.

Historia
--------

Télémécaniqueren historia 1924. urtean hasten da Michel le Goullecek *Manufacture d’Appareillage Electrique* erosi zuenean, 1928an *Télémécanique Electrique* izena eman zitzaiona. Télémécaniquek barra gaineko lehen kontaktorea merkaturatu zuen.

1928 eta 1988 bitartean industria automatizazioan berezitu zen. 1988an Schneider Electric enpresa alemaniarrak Télémécanique erosi zuen. Dena dela, markari eutsi zion 2009ra arte. 2009an Télémécaniqueren produktu guztiak Schneider Electricera pasatu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** Schneider Electric. *Histoire de Telemecanique.*  (Noiz kontsultatua: 2018ko martxoaren 21a).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27638949
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148368670
* ISNI: 0000 0001 0671 239X
* SUDOC: 026563789

 |

* Wd Datuak: Q27638949
**Trogirreko katedrala** edo **San Laurendi katedrala** (kroazieraz: *Katedrala Sv. Lovre*) Trogir hiriko katedrala da, Radovan maisuaren atari erromaniko ikusgarriarengatik ezaguna dena. Halako altxorrak kontutan hartuta, 1997an Trogirreko alde zaharra Gizateriaren Ondare izendatu zuen Unescok.

Historia
--------

Sarrazenoek 1123an suntsituriko eliza kristau baten gainean altxaturik dago. 1213an hasi ziren eraikuntza lanak eta gehiengoa 1251 arte egin bazen ere XVII menderarte ez zen katedrala bukatu. Kanpaidorrea bera ere XIV eta XVI mendeen artean altxatu zen.

Halako denbora tarte luzearen ondorioz solairu bakoitza estilo batean eraikita dago, hala lehen solairua gotikoa da, Stejpan eta Matej maisuek diseinaturikoa. Bigarrena gotiko berantiarra, veneziar estilokoa. Azken solairua XVI mendean osatu zuen Trifun Bokanić arkitektuak.

Batisterioa eta ataria erromanikoak dira eta sakristia gotikoa.

Iruditegia
----------

* Kanpaidorrea.Kanpaidorrea.
* Airetiko ikuspegia.Airetiko ikuspegia.
* Radovan maisuaren ataria.Radovan maisuaren ataria.
* Atariaren detailea.Atariaren detailea.
* Barnekaldea.Barnekaldea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3434349
* Commonscat Multimedia: Cathedral of St. Lawrence in Trogir

---

 |

* Wd Datuak: Q3434349
* Commonscat Multimedia: Cathedral of St. Lawrence in Trogir
**Sargent konderria** (ingelesez: *Sargent County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Forman da. 2010eko zentsuaren arabera 3.829 biztanle zituen, Sargent kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sargent konderriak 2.245,26 kilometro koadro ditu. Horietatik 21,72 ura dira. Beste 2.223,54 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,71 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.829 pertsonetatik 3.768 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 51 dira. 2 beltzak edo afroamerikarrak. 20 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 9 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 26 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q511470
* Commonscat Multimedia: Sargent County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123152569
* LCCN: n80065958
* **Lekuak**
* OSM: 1739851
* TGN: 2001597

 |

* Wd Datuak: Q511470
* Commonscat Multimedia: Sargent County, North Dakota
**San Joan Ebanjelariaren eliza** Urraulgoitiko Aietxu kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan.

Eraikina
--------

XIII. mendeko eraikin gotikoa da, habearte bakarrekoa, burualdea burualde zuzena duena, kanoi zorrotzeko gangaz estalia. Sarrera epistolaren aldetik egiten da, erdi-puntuko arku sinpleko ate batetik, arkupez babestuta. Barrualdean, erretaula nagusia dago, barrokoa XVIII. mendearen lehen erdikoa eta herri-egitura du. Hiru kaleko gorputza da, eta zutabe salomondarrak ditu, lorez eta teilatupez apainduak.

Interes handiagoa dute, egoera txarrean egon arren, XV. mendeko bigarren erdiko lau taula margotuek, antzinako erretaula gotiko batekoak, ebanjelioaren aldean dagoen nitxo bat apaintzeko berrerabiliak, Alexandriako Santa Katalinaren irudia hartzen duena. Pinturak oso zainduak dira, eta San Migel Goiaingerua, Santa Luzia, Santa Katalina Alexandriakoa eta San Blas irudikatzen dituzte. Habeartearen lehen atalean, goi-korua egurrezko korupean bermatuta dago, habeak estilo herrikoian zizelkatuta dituela.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | AIETXU.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Aietxu
* Urraulgoiti

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110253914

 |

* Wd Datuak: Q110253914
**San Joan Bataiatzailearen eliza** Lapurdiko Arrangoitze udalerrian dagoen eliza bat da. San Joan Bataiatzaileari sagaratua dago. Arrangoitzeko pilotalekua eta Arrangoitzeko herriko etxearen alboan dago.

Elizaren alboan hilerria dago, eta bertan, Luis Mariano irundar abeslari eta aktore ospetsuaren hilobia.

Historia
--------

1516an Augier Arrangoitzekoak eraiki zuen.

Eraikinak
---------

Harrizko eskailera batzuk, elizaren azpialdean dagoen hilerriraino daramate. Irudian, XVI. mendeko eraikuntza honen kanpandorrea nabarmentzen da. Harriz egina, goikaldean pilareak dituen egurrezko balkoia dauka. Bere gainean dorrearen teilatua dago.

Elizaren barruan, burdin hesi batez itxita dagoen leku batean dauden pila eta erliebe baten irudia. Pilaren gainean, San Juan Bataiatzailea Jesus Jordan ibaian batailatzen agertzen da. Bere gainean, Espiritu Santua uso bat bezala irudikatuta dago. Baoaren markoan kandela bat dago

Iruditegia
----------

* Kanpandorrea.Kanpandorrea.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Aldarea.Aldarea.
* Luis Marianoren hilobia.Luis Marianoren hilobia.

Ikus gainera
------------

* Lapurdiko monumentu historikoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22920550
* Commonscat Multimedia: Église Saint-Jean-Baptiste d'Arcangues

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00084313

 |

* Wd Datuak: Q22920550
* Commonscat Multimedia: Église Saint-Jean-Baptiste d'Arcangues
**Valognesko ituna** 1355eko irailaren 10ean Karlos II.a Nafarroakoa eta Joanes II.a Frantziakoak sinatutako ituna izan zen. Helburua Eduardo III.a Ingalaterrakoaren aurka errege biak lotzea zuen Ehun Urteko Gerra jarraitzeko.

Aurrekariak
-----------

Karlos eta Joanesek lehen elkar borrokatu zuten Karlosek Frantziako tronua nahi zuelako.

1354ko otsailaren 22an, Mantesko itunari esker, lehendabizikoz sinatu zuen bake-hitzarmena, Karlosek Karlos de la Cerda Frantziako kondestablea erail bazuen ere. Bakeak ez zuen luzaro iraun eta Karlosek Henrike Grosmontekoa lehendabiziko Lancasterreko dukea aliatu zuen. Hala ere, hurrengo urtean Valognesen berriro ituna sinatu. Tamalez, ez zuen lehendabizikoa baino gehiago iraun.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Lodge, 84.

Bibliografia
------------

* Zacour, Norman P. "Talleyrand: The Cardinal of Périgord (1301-1364)." *Transactions of the American Philosophical Society*, New Ser. 50. Lib. 7. zbk (1960), 1–83. orr.
* Lodge, Eleanor C. *Gascony under English Rule*. Kennikat Press: Londres, 1926.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3536901

 |

* Wd Datuak: Q3536901
***Valor y... ¡al toro!*** (gaztelaniaz) Francisco Ibáñezek marraztu eta idatzitako komiki bat da, 1970ean argitaratua, bere pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen laugarren abentura luzea delarik.

Argitalpen ibilbidea
--------------------

Abentura luzeen laugarren postuan argitaratu zen arren, ziuraski, komiki hau, El sulfato atómico amaitu eta berehala egin zen. Elkarrizketa batean, Ibáñezek komiki hau atzerrian saltzeko pentsatu zela esan zuen Bruguera Argitaletxeko zuzendaria zen Rafael González Martínezekin zuen harreman txarragatik, eta protagonistak ez zirela Mortadelo eta Filemon. Azkenean, argitaletxearekin kontua konpondu egin zen, hala Ibáñezek soilik pertsonaien buruak aldatu behar izan zituelarik (jantzi berbera jarri baitzien), eta hala bi agente ospetsuen komiki bat lortu.

Gran Pulgarciton zenbaki bakoitzeko 2 edo 4 orrialdeka serialdu ondoren, bilduman batua izan zen, Ases del Humor bildumako 4. zenbakian, Colección Olén honen laugarren edizioko 94. zenbakian edo Ediciones Bren Súper Humor bildumaren 20. zenbakian Los superpoderes, El caso del bacalao, La máquina del cambiazo eta Contra el "gang" del chicharrónekin batera.

Laburpena
---------

Mortadelo eta Filemonek *Bartolo* proiektuaren planoak berreskuratu beharko dituzte. Plano horiek **El Rata**k, **Tapia**k, **Higo Chumbo**k eta euren liderra zen **Doctor Apolonio**k osatutako *Rata*ren taldeak *kosmoseko ikerketa agronautikoen zentro*tik lapurtu ditu. Talde hau hiria *Ile du Soria* ontzi trasatlantikoan uzten saiatuko da. Mortadelo eta Filemon itsasontzira igoko dira plano horiek berreskuratzeko asmoz. Baina, ez dakitena, plano horiek abentura osoan zehar arazoak emango dituen zezen izu handi baten adarrean ezkutatu direla da.

Eragina
-------

De la Cruz Pérezek dioenez, gorila bat itsasontzi batean sartu izana, André Franquinen El dictador y el champiñónetik kopiatua izan zen, aristokratak zezen bategatik izutuak egotea bezala, gorilaren antzera Spirouren komikian, aristokrazia zaharraren gainbehera erakusteko. Maurice Tillieuxen *Gil Jourdan Libellule s'èvade* bezalako beste lan batzuetan ere oinarritu zen.

Kritika
-------

Sotok istorioa oso sendoa eta jarraian kontatutako dela eta hau, oraindik nahiko agerian dagoen André Franquin komikilariaren eragina alde batera utziz gero Mortadelo eta Filemonen komirik hoberena izango litzatekeela uste du. Bere aldetik, De la Cruz Pérezek, kritikak, El sulfato atómicorekin batera saileko hoberena bezala baloratzen duela dio. Badio, baita ere, aurrekoarekin batera frantziar grafismoa hobekien hartzen duena ere badela, Asterix galiarraren eraginekin.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Safari callejero** | **Mortadelo eta Filemonen abentura luzeak**1970 | Ondorengoa**El caso del bacalao** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3726660

 |

* Wd Datuak: Q3726660
*Artikulu hau astronomiaren terminoari buruzkoa da; golkoa gaitzat duena beste hau da: «Saros (golkoa)»*
**Saros** 6.585,32 eguneko zikloa da, hau da 18 urte eta 10 egun, zeinen bukaeran Eguzkia eta Ilargia hasierako posizio berera itzultzen diren eta eklipseak berriro errepika daitezkeen. Definizioz saros bat 223 hilabete sinodiko (S) dira, hau da Ilargi berri batetik bestera dagoen denbora. Etorkizuneko eklipseak aurresateko modua da.

Saros zikloaren eraginkortasunaren zergatiak
--------------------------------------------

Esan bezala saros bat hilabete sinodiko baten multiploa da, eta horrela izan behar du.

{\displaystyle 223\*S=6585,3211egun}

Era berean denbora horrek Eguzkia nodoetara eraman behar du eta beraz hilabete drakonitikoaren (D) multiploa izan behar du:

{\displaystyle 242\*D=6585,3567egun}

Lurraren mugimenduan dauden irregulartasunak direla eta hilabete anomalistiko (A) bat ere kontutan hartu behar da, ahu da, Ilargia perigeoan dagoenetik berriro ere dagoenera. Zorionez honen multiplo bat ere sarosetik gertu dago:

{\displaystyle 239\*A=6585,5374egun}

Saros batean dauden eklipseak
-----------------------------

Saros bakoitzak 18 eklipse urtaro ditu. Hauek urte erdiro aldatzen dira. Urtaro batean 2 edo 3 eklipse daude eta beraz 42 eguzki eklipse eta 42 ilargi eklipse daude batez beste. Eguzkikoak 14 partzial eta 28 zentral dira (erabatekoak edo anularrak). Ilargikoak 14 penunbral, 14 partzial eta 14 erabateko dira.

Sarosek duten errorea
---------------------

Saros bat kalkulatzen denean ezin da espero eklipsea berriro egun berean ordu berdinean gertatzea 18 urte eta 11 egun geroago. Eklipsea 8 ordu beranduago gertatzen da eta horrek eguzkia eta ilargia munduko beste puntu batean itzala ematea dakar. Eguzki eklipse bat gutxi gorabehera munduko leku berean gertatzeko hiru Saros ziklo gertatu behar dira. Honi **Saros Hirukoitza** edo ***Exeligmos*** deitzen zaio.

Ilargi eklipseekin ez da horrelakorik gertatzen, itzalaren tamaina handiagoa baita.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q220397
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh92002295
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q220397
**Sarkasmo** hitza grezieratik dator, σαρκασμός, latinez, sarcasmus, eta euskaraz "larrutzea", "ezpainetan hozka egitea". Pentsamendu figuren artean kokatzen da figura erretoriko hau Juan Kruz Igerabideren arabera "pertsona edo erakunderen bat gogotik larrutzea, burla eta trufa ironikoa eta gogorra egitea" da. Ironiarekin badu zer ikusirik baina sarkasmoren kasuan oso gogorra da, sarritan iraintzeko asmoarekin. Normalean esaten den kontrakoa adierazi nahi da.

Adibideak euskal literaturan
----------------------------

Igerabidek Itun Berriaren adibide bat eman du, Jesus gurutzean zegoenean Jainkoaren semeak izanik, zergatik ez zuen bere burua salbatzeko gai.

Literatutan asko erabiltze da sarkasmoa. Hona hemen Joan Mari Irigoienen adibide bat:

Zernahi esan dezakete,
*las ikastolas son nidos de terroristas*,
*el euskera es la única lengua por la que se mata*,
*la Costitución es sagrada*,
eta antzeko beste mila perla,
irainak eta gezurrak,
gezurrak eta irainak,
ongiaren aldeko gurutzadan
gezurra bera ere bihur bailiteke
egiazko bertute.
Hona hemen beste adibide bat, orain prosaz, Ramon Saizarbitoriarena:

Esango nuke aurpegian ageri nituen kalteak neurtu zituela, eta ez zitzaizkion larriak iruditu, antza. Nolanahi ere, "egin nahi duzuna" esan, eta aitzurrean jarraitu zuen gero.
-Noski, zuri ez zaizu axola hemen bertan hiltzen banaiz ere.

Idazkera
--------

Hitz egitean intonazioak eta testuinguruak seinalatu ohi du sarmasmoa, hartzaileari mezua literalki ulertu behar ez duela adieraziz. Ordea, idaztean, eta batez ere mezu hori testuingurua ezezaguna duen jendeak irakur dezakeenean, sarkasmoa erabiltzeak gaizkiulertuak sor ditzake. Horregatik, batzuek sarkasmoa esplizituki markatzen dute. Idazteko garaian sarkasmoa tipografikoki adieraz daiteke, letra larriak erabiliz (pertsona hori ez da OSO ONA), edo kakotxen artean (oso "listoa" da hori). Ingelesaren eraginez honako baliabide hau ere erabiltzen da: galdera edo harridura marka parentesi artean (!).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Juan Kruz Igerabide, 678.or.
2. ↑  *Letra txikiaz bada ere*. Donostia: Elkar, 2002. 175.or.
3. ↑  *Bi bihotz, hilobi bat*. Donostia: Erein, 2000. 386.or.

Bibliografia
------------

* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. Juan Kruz Igerabideren artikulua, 678 or.

Ikus, gainera
-------------

* Ironia
* Satira

Kanpo estekak
-------------

* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191035
* Commonscat Multimedia: Sarcasm

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4434853-8
* LCCN: sh85114024
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q191035
* Commonscat Multimedia: Sarcasm
**Uallach ingen Muinechain** (934an hil zen) Irlandako poeta eta Ollamh Érenn izan zen, Irlanda gaelikoan. Ollamh Érenn-en kargua, edo Ollam buruzagia (literalki Irlandako "handiena"), literatura eta historiako bardo edo olerkari bati zuzendutako titulu profesionala izan zen. Tribu buruak guztiak bazeukaten bat eta probintzia bateko Ollam buruzagia probintzia horretako Ollam guztiak zeuden haren menpe eta gizarte maila probintziako erregearen baliokidea zen.

Uallach Dingle penintsulakoa zen, Kerry konderrian, eta Irlandan banfhile (poeta) gisa deskribatu zen Inisfallenen urte-liburuko nekrologian. Gaelikoaren iturrietan emakumezko olerkarien presentzia urria nabarmentzen da, eta ia ez da bere bizitzako ezer edo haren lanik ezagutzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Meek, Christine; Simms, Katharine. *The fragility of her sex? : medieval Irishwomen in their European context*. Dublín: Four Courts Press, 1996. ISBN 1851821724

* *Uallach ingen Muinechain*, Maire Ni Dhonnchadha, *, Irlandako entziklopedia*, p. 1087, Dublin, 2003.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4257088

 |

* Wd Datuak: Q4257088
Ulama jokalariak, Sinaloa, Mexiko.
**Ulama**, Mexikoko Sinaloa estatuan zenbait komunitatek jokatzen duten pilota joko bat da. Mesoamerikar pilota jokoaren ondorengoa da, eta Mesoamerikan etengabe jokatu izan den kirol ohitura antzinakoena bat da, bestalde gomazko pilota erabiltzen duen kirol ezagun zaharrena dela ere nabarmentzekoa da.

Ulama hitza nahuatl hizkuntzaren *ullamaliztli* eratorria da, *ullama* ("pilota jokoa") eta *ulli* (hule, pilota egina dagoen materiala) hitz-elkarketaz sortua.

Historia
--------

Antzina Mesoamerikar pilota jokoa Mexiko eta Guatemala arteko lurraldean jokatzen zen, eta ziur asko baita AEBetako Arizona eta Mexiko Berriaren lurraldean ere. Arkeologoek K.A. 1.600 urte inguruko gomazko pilotak topatu izan dituzte.

Baina espainiarren konkistarekin batera, kirolaren izaera erlijiotsu eta errituala zela eta, misiolari katolikoek jokoa debekatu egin zuten, halere Sinaloa estatuko zenbait lekutan bizirautea lortu zuen, hain zuzen ere, espainiarren eragina murritzagoa izan zen tokietan.

Gaur egun Mexikoko Zacatecas, Sinaloa, Michoacán, Guerrero eta Oaxaca estatuetan jokatzen da, bai eta Mexiko Hirian bertan ere.

Arauak
------

Gaur egungo ulamaren arauak boleibolaren antzekoak dira, sarea ez beste, talde bakoitza jokolekuaren erdi banatan kokatuz. Ulamaren bertsiorik hedatuenean, pilota jokolekuaren alde batetik bestera aldakaz joz mugiarazten da, bi taldeetako batek pilota itzultzeko gai ez edota pilota jokolekutik ateratzen den arte.

Ikus gainera
------------

* Mesoamerikar pilota jokoa

Kanpo estekak
-------------

* The Mesoamerican Ballgame Ulama **(Ingelesez)**
* Article on Ulama,he Smithsonian Institution **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1762047
* Commonscat Multimedia: Ulama (game)

---

 |

* Wd Datuak: Q1762047
* Commonscat Multimedia: Ulama (game)
**Ukong** Bruneiko Tutong barrutian dagoen mukim edo azpibarruti bat da. Barruti honen hegomendebaldean dago.

Mugak
-----

Iparrekialdean, Tanjong Maya mukim edo azpibarrutiarekin muga egiten du, ekialdean, Lamunin mukim edo azpibarrutiarekin, hegoekialdean, Rambai mukim edo azpibarrutiarekin, hegomendebaldean, Belait barrutiko Bukit Sawat mukim edo azpibarrutiarekin eta, azkenik, iparmendebaldean, Telisai mukim edo azpibarrutiarekin

Herrixkak
---------

* Kampong Ukong
* Kampong Pengkalan Ran
* Kampong Pengkalan Dong
* Kampong Tong Kundai
* Kampong Nong Anggeh
* Kampong Sungai Damit Ulu
* Kampong Pitau Lambang
* Kampong Bang Pangan
* Kampong Pak Meligai
* Kampong Pak Bidang
* Kampong Bukit
* Kampong Pengkalan Panchor
* Kampong Talat
* Kampong Melaboi
* Kampong Pengkalan Padang
* Kampong Bang Ligi
* Kampong Litad
* Kampong Bang Bingol
* Kampong Long Mayan

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2742230

 |

* Wd Datuak: Q2742230
**Urdd Gobaith Cymru** edota **UGC** (euskaraz *Galesko Gaztediaren Liga*, baita *Galesko Itxaropenaren Liga* izenez ere deitua) 1922an Galesen Ifan ab Owen Edwardsek sortutako elkartea da, 2006an 1.500 sail eta 50.000 kide zituen, eta gazteen artean galesera bultzarazten du, kanpalekuak nahiz Eisteddfod gaztea (maiz S4C telebista katean aireratua) eta kirol jarduerak (errugbia, igeriketa eta futbola) antolatzeaz ere arduratzen da. Bere burua Europako gazte elkarte handienetakotzat jotzen du. Bere logotipoa kolore orlegi (Gales), gorri (gazteak) eta zuriz (Jesukristo) osatutako hirukia da.

Bere kideak adinaren arabera hiru taldetan banatzen dira: leheen hezkuntzakoak (11 urtetatik behera), bigarren hezkuntzakoak (11-16 urte bitartean) eta ikasle eta langile gazteak, 16-25 urte artekoak. Urdd elkartea erreklutamendu eremu bakoitzeko tokian-tokiko taldeetan antolatzen da, galeserazko hezkuntza ikastetxeen arabera, hauek era berean eskualde eta konderrietan antolatzen direlarik.

1922an *Cymru'r Plant* (*Galesko Haurrak*) aldizkaria oinarritzat hartuz sortua izan zen. 1925an Galesko leku guztietara bere bake eta borondate onaren mezua igorri eta 1932an Llangrannog udalerrian bere lehenbiziko kanpalekua antolatu zuen. Gerora, 1950ean Galesko iparraldeko Llyn Tegid aintziraren ertzean dagoen Glan-llyn kokalekuan panpalekua antolatu zuen. 2004ean kanpalekua Cardiff hiriko Wales Millennium Centre eraikinean burutu zuen.

1939an Aberystwyth udalerriko guraso talde batek bertan soilik galeserazko ikastetxea ezartzeko Urdd elkartearen ekimena babestu zuen, ikastetxe hau *Ysgol Gymraeg Urdd Gobaith Cymru* (*Galesko Gaztediaren Ligaren Galeserazko Eskola*) deitu zen, hasiera batean zazpi ikasle zituelarik. Lehenbiziko Ysgol Gymraeg edo Galeserazko Eskola izan zen, bertan ia ikasgai guztiak galeseraz irakasten ziren (matematika eta natura zientziak salbu).

Kanpo estekak
-------------

* Urdd elkartearen webgunea **(Galeseraz)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3399436
* Commonscat Multimedia: Urdd Gobaith Cymru

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154743462
* LCCN: n50076422

 |

* Wd Datuak: Q3399436
* Commonscat Multimedia: Urdd Gobaith Cymru
**Udaberri 2024 plana** Eusko Jaurlaritzak Euskadiko eskoletan Euskal Herriko hurbileko historia kontatzeko egitasmoa da.

2021eko irailan Eusko Jaurlaritzak bizikidetza, giza eskubide eta aniztasunaren alorrean Udaberri 2024 izeneko plana onartu zuen. Egitasmoak iraganaren, batez ere ETAren, "gogoeta kritikoa" eskatu zuen eta espresuki aipatu eta gaitzetsi zituen presoei egindako 'ongietorriak', "indarkeriaren kultura politikoaren gorespen sinbolikoa eta biktimen bidegabekeria eta birbiktimazioa" omen zirelako.

Beatriz Artolazabal Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak aurkeztu zuen behin betiko plana, gobernu bilerak onartu ostean.

Sailburuaren esanetan, "asko landutako" plana zen. Azaldu zuenez, Terrorismoaren Biktimen Partaidetzarako Euskal Kontseiluko ordezkarien ekarpenak jaso zituzten, baita giza eskubideen alorrean aritzen ziren erakundeena ere. Horrez gain, bilerak egin zituzten Legebiltzarreko talde politikoekin, hedabideekin, beste erakunde batzuekin eta unibertsitateko pertsona garrantzitsuekin eta terrorismoaren biktimekin.

Behin betiko egitasmoa jaso zituzten berrikuntzen artean, kapitulu bat gehitu da, "Hurbileko testuingurua. Euskadi 2021: aukera-leihoa" izenekoa. Bertan ETAren amaierak "garai berria, agertoki berria, erronka berria" ireki zuela aipatzen da, aniztasunean elkarrekin bizitzeko. Dena dela, ohartarazten da "gainditu gabeko hainbat gai" daudela: "Itxaropenezko begirada hori kezkaz beterikoa bihurtzen da gure inguruan indarkeriazko adierazpenak, intoleranteak edo sektarioak ikusten ditugunean". Hori aipatzen ziren, hain justu, presoei egindako 'ongietorriak'.

Dokumentuak "iraganaren begirada kritikoa" eskatu du, eta "ETAren terrorismoa eta indarkeria erabili, justifikatu eta testuinguru batean jarri zuten horiek interpelatu" behar zirela azpimarratzen zuen. Horren ildoan, "jarrera berria" galdegin die "mende erdi honetan terrorismoaren eta indarkeriaren alorrean erantzukizun zuzena edo zeharkakoa izan duten horiei".

"Neguaren amaierak eta egunsenti berri batek aitorpen etiko, politiko eta demokratikoa eskatzen dute: bidegabea izan zen", azpimarratu du sailburuak Udaberri hitzaren esanahiari erreferentzia eginez.

Etorkizunari begira, planak gazteak jarri zituen bizikidetzaren erdigunean. "Indarkeriaren eta haren ondorioen esperientzia traumatikoa zuzenean bizi izan ez duena. "Bizikidetzari buruzko hausnarketak eta eztabaidak ezin dute izan eta ez dute izan behar indarkeriaren zikloko belaunaldien monopolioa", esan zuen Artolazabalek.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
Astronomian **urdineranzko lerrakuntza** (ingelesez *blueshift*) gorriranzko lerrakuntzaren alderantzizko fenomenoari deritzo, azken hau, gaur egungo astronomian garrantzitsuagoa izateagatik ezagunagoa den arren.

Fenomeno hau ikusleagana hurbiltzen den objektu batek igorritako maiztasuna, ikuslearen ikuspegitik espektruaren mutur urdinerantz mugitua dagoenean gertatzen da, hau da, bere maiztasuna handitua edo bere uhin luzera murriztua. Fenomeno honek modu berean eragiten dio ikusleagana, igorria izan dena baino maiztasun handiagoarekin iristen den uhin elektromagnetiko orori, eta, bere aurkakoarekin batera, Doppler efektua edo doppler desplazamenduaren zati da.

Gorriranzko lerrakuntza gehien ikusten dena den bitartean, astronomian urdineranzko lerrakuntzaren adibide gutxi batzuk baino ez daude.

* Andromeda galaxia gure Esne Biderantz mugitzen ari da Tokiko Taldearen barnean, eta, beraz, Lurretik ikusita, bere argia urdinerantz mugitzen da.
* Galaxia espiralak ikustean, gugana biratzen duen aldeak urdineranzko lerrakuntza arin bat izango du (Tully-Fisher erlazioa).
* Erakarle Handitik haratagoko galaxiaren batzuk urdineranzko lerrakuntza bat dute, gure Tokiko Taldea bezala, Erakarle Handiaren erdigunera hurbiltzen ari bait dira.
* Blazarrak ere gugana urdineranzko lerrakuntza erakusten duten jet erlatibistikoak igortzeagatik ezagunak dira, erradiazio sinkronoa eta Bremsstrahlung (balaztatze erradiazioa, alemanez aipatzen ohi da) igorriz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q845345
* Commonscat Multimedia: Redshift

---

 |

* Wd Datuak: Q845345
* Commonscat Multimedia: Redshift
| Patrick Mixelena |
| --- |
| Datuak |
| **Ezizenak** | Mixu  Mustafa |
| **Jaioterria** | Donibane Lohizune |
| **Jaiotza data** | 1970 |
| **Heriotza herria** | Baiona |
| **Heriotza data** | 2009ko urtarrilaren 2a |
| **Musika mota** | rock, ska |
| **Webgunea** |  |

**Patrick Mixelena**, batez ere ***Mixu*** goitizenez ezaguna, (Donibane Lohizune, Lapurdi, 1970 - Baiona, Lapurdi, 2009ko urtarrilaren 2a) euskal abeslaria zen.

Biografia
---------

Donibane Lohizunen jaio eta Urruñan bizi izan zen. Familia senpertarra zuen amaren aldetik, Matxin Irabola bertsolariaren birriloba zen eta lotura handia atxiki izan zuen Senpererekin.

1986an Xabaltxekin Ipar Haize pop-folk taldea sortu zuen eta 1989an taldean desegin zuten. 1990ean Izan musika taldearekin hasi zen eta bi urtez egon zen han. Urruñako Kuxkuxtu txarangan aritu zen ere zortzi urtez. Hala ere, Sustraia taldearekin izan zuen arrakasta gehien. 1992an sortua, *Mustafa* kantak arrakasta handia izan zuen eta horren ondorioz, hainbat urtetan *Mustafa* goitizenez deitu izan zioten Mixuri.

2007an diskoa atera zuen bakarlari gisa. Urte berean MMX proiektua sortu zuen Maialen Errotabehere ezpeletarra eta Xabaltx zuraidarrarekin batera. Hego Amerikan zehar bira egin zuten.

2009ko urtarrilaren 2an Aviron Bayonnais/Castres partidaren hasieran, **Mixuk** Avironen maskotarekin batera Aviron Bayonnais errugbi taldearen *Peña Baiona* ereserkia kantatzeko ardura zuen. Kantatu zuen eta handik gutxira bihotzekoak jota hil zen. Bi semeren aita zen.

Diskografia
-----------

### Sustraia taldearekin

* *Segi segi* (Agorila, 1995)
* *Euskal label* (Oihuka, 1996)
* *Sustraia - live* (Agorila, 1997)
* *Bi mila* (MSI, 2000)
* *Ze bizia* (Agorila, 2004)
* *Beti bidean* (Agorila, 2005)
* *Sustraia in live* (Agorila, 2008)

### Bakarka

* *Mixu* (Agorila, 2008)

### MMX

* *MMX* (Agorila, 2008)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Berria.eus. «Patrick Mixelena 'Mixu' kantaria hil da» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2018-05-15).
2. ↑  Franck Dolosor: *Matxin Irabola, Senpereko bertsularia*; Elkarlanean, 2010; 119-121. or.
3. 1 2   **(Frantsesez)** «Mort du chanteur Mixu : Un personnage de la scène basque disparaît - Le Journal du Pays Basque» *www.lejpb.com* (Noiz kontsultatua: 2018-05-15).
4. ↑    *Beti bidean.*  (Noiz kontsultatua: 2018-05-15).
5. ↑   **(Frantsesez)** «Mixu - Mixu - CD - AGORILA» *AGORILA* (Noiz kontsultatua: 2018-05-15).

Ikus, gainera
-------------

* Xabaltx
* Matxin Irabola

Kanpo loturak
-------------

* **(Frantsesez)** Sustraia taldearen webgunea
* **(Frantsesez)** Sustraia taldearen MySpacea[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Euskal musikaEuskal musika | Artikulu hau **Euskal musika Wikiproiektuari** lotuta dago. Honelako artikuluekin lagundu nahi baduzu, jo ezazu wikiproiektuaren orrira. |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263737

 |

* Wd Datuak: Q12263737
**Mont Blanceko tunela** (frantsesez: *Tunnel du Mont-Blanc*; italieraz: *Traforo del Monte Bianco*) Alpeetan dagoen tunel bat da, errepide bidez Frantzia eta Italia elkartzen dituena, Mont Blanc mendi ospetsuaren azpian.

Tuneletik gertu dauden bi hiririk ezagunenak, Frantziaren aldetik Savoia Garaia departamenduko Chamonix eta, Italiaren aldetik, Aostako Harana probintzian dagoen Courmayeur dira. 1957an hasi eta 1965ean amaitu zen. 11,6 kilometroko luzera eta 8,6 metroko zabalera du, eta mendiaren azpitik igarotzen da aipaturiko bi hiri hauen artean. Alpeak zeharkatzen dituen ibilbiderik nagusienetakoa da, bereziki Italiarentzat, berau erabiltzen duena bere salgai guztien herena Europa iparraldera garraiatzeko.

Bere tragedia handia
--------------------

1999ko martxoak 24an, tunelean su hartutako kamioi belgikar batek, Europako tragedia automobilistikorik handienetako bat sortu zuen. Sua, tunelaren barnean zegoenez, berehala hedatu zen, aurrean topatzen zuen erregai guztiari su emanez. Berebiziko sute bat gertatu zen, eta, suhiltzaileek, 53 ordu eman behar izan zituzten sua itzaltzeko. 39 pertsona hil ziren, horietatik gehienak, euren kotxeen barnean erraustuta, beste batzuk, oinez ihes egin nahian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q323310
* Commonscat Multimedia: Mont Blanc Tunnel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148577329
* LCCN: sh2005004866
* SUDOC: 028889460
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q323310
* Commonscat Multimedia: Mont Blanc Tunnel