recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Istripuaren unea erakusten duen bideoa.
Istripu ondorengo bideoa.
**Francis Scott Key zubiaren erorketa** 2024ko martxoaren 26an, asteartea, Francis Scott Key zubiaren zati nagusiak erori egin ziren Baltimoren (Maryland, AEB), MV Dali kargaontzik euskarri-zutabeetako baten aurka talka egin ondoren. Gutxienez, sei pertsona desagertuta daude. Mexikok Washingtonen duen kontsulatuaren arabera, sei pertsona horien artean Mexikoko, Guatemalako eta Salvadorreko nazionalitatea zuten zubian lanean ari ziren langileak zeuden. Kargaontziak arazoak zituela jakinarazi zion portuko agintaritzari zubiko zutabearekin talka egin baino bi minutu lehenago. Baltimoreko zubi handiena da.

Gertaerak
---------

*MV Dali* izeneko 300 metroko zamaontziak jo zuen, goizaldean, Francis Scott Key zubiaren zutabeetako bat. Baltimoreko bertako portutik atera zen ontzi hori, ordu erdi lehenago. Kargaontziak arazoak zituela jakinarazi zion portuko agintaritzari zutabearekin talka egin baino bi minutu lehenago —AEBetako 01:30ak, Euskal Herriko 06:30ak—. Motorean indarrik gabe gelditu zela esan zuen, eta noraezean zihoala, korrontearen menpe. Ohartarazpenak trafikoa mozteko denbora eman zien larrialdi zerbitzuei; hala ere, zortzi ibilgailu erori ziren Patapsco ibaiko uretara. Bilaketa lanak berehala hasi ziren eta momentuz sei dira desagertuak, seiak zubiaren mantentze lanetan ari ziren igeltseroak.

Istripua gertatu eta berehala uretik bi pertsona erreskatatu zituzten: batek ez zuen zauri larririk, baina bestea ospitale batera eraman zuten, larri. Desagertu zerrenda ofizialeko seiak zubian ari ziren langileak ziren, baina argitzeke dago eroritako autoetan ere norbait zegoen.

Singapurreko bandera du ontziak, eta Sri Lankara abiatua zen, 27 egun iraun behar zuen bidaia batean. Jabeak jakinarazi du eskifaiako 22 kideak onik daudela; Indiako nazionalitatea dute guztiek. 2021ean ere arazo teknikoak izan zituen ontziak. Txilen eginiko ikuskaketa batean aurkitu zizkioten, baina handik irten aurretik konpondu zituzten.

Wes Morre Marylandeko gobernadoreak larrialdi egoera ezarri zuen istripuaren ondoren, eta Washingtoni laguntza eskatu zion. Agintariek adierazi dute zubiak garrantzi handia duela Baltimoreko zirkulazio sisteman.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. 1 2 3 4     *"Sei langile desagertu dira Baltimoreko zubiko istripuan".*  (Noiz kontsultatua: 2024-03-26).

Kanpo estekak
-------------

* "Dali kargaontziak Baltimoreko zubia suntsitu du" Sustatu.eus webgunean.
*Stropharia hornemannii*

Sinonimoak: *Agaricus depilatus*, *Agaricus hornemnni*, *Stropharia depilata*

Ez du balio gastronomikorik.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 10 cm arteko diametrokoa, hemisferikotik lau-ganbilera, ertz flokosoa errezel partzialaren hondakinekin. Kapelaren azala leuna eta arre-laranja kolore eder batekoa.

**Orriak:** Adnatuak, gris-more kolorekoak, ertz zurixkarekin, zahartu ahala beltz bihurtzen dira.

**Hanka:** 10 cm arteko garaierakoa, zuri-horixka kolorekoa, furfurazeoa (zahi hautsa), espora-jalkinaren ondoren belztu egiten da eraztunetik gora eta azpitik ezkata zuri ugari izaten ditu

**Haragia:** Trinkoa, sendoa eta zurixka.

**Etimologia:** *Stropharia* terminoa, neskatoek bularra estutzeko erabiltzen zuten "strofilo" hitzetik dator, onddo hauen eraztunagatik edo eraztunaren arrastoengatik. *Hornemannii* epitetoa, pertsona izenetik dator.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

*Stropharia rugosoannulata* delakoarekin nahas daiteke, honek ezkatak falta ditu oinean.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberrian eta udazkenean. Bere generoko espezie arraroarena da. Koniferoen basoetan, lurrean belar edo goroldiotan bere kolorea nabarmenduz. Iberiar penintsulan urria, Europa iparraldean ugaria da.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 250 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 99 or. ISBN 84-282-0541-X (T.3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Mallika Sherawat** (**Reema Lamba** gisa jaio zen 1976ko urriaren 24an) aktore indiarra da, eta Hindi, Ingelesa eta Txinako filmetan lan egin du. *Khwahish* (2003) eta *Murder* (2004) filmetako pantailan jarrera ausarta izateagatik ezaguna da, eta *Sherawat* sexu-sinbolo eta Bollywood giroko ospetsuenetako bat da. *Pyaar Ke Side Effects* (2006) komedia erromantiko arrakastatsuan izandako jarduna goraipatu zuen nazio eta nazioarte mailako kritika espezializatuak. Harrezkero, *Aap Ka Suroor - The Real Love Story, Welcome* (biak 2007koak) eta *Double Dhamaal* (2011) bezalako arrakastetan agertu da. Bera da Hollywood-en *Hisss* (2010) eta *Politics of Love* (2011) bezalako filmak egiten saiatu diren Bollywood-eko izar bakanetako bat.

Ibilbide artistikoa
-------------------

### Hasiera

Zinema-munduan sartu aurretik, *Sherawat* telebistako komertzial batzuetan agertu zen. Surjit Bindrakhiaren "Lak Tunoo" abestiaren bideo musikalean ere agertu zen. *Jeena Sirf Merre Liye*-n rol txiki batekin egin zuen debuta zineman, oraindik ere Reema Lamba izenarekin.

Ikusleen arreta erakarri zuen, 2003ko *Khwahish* filmean agertu baitzen. 2004an, *Murder-en* izan zen protagonista, Hollywood *Unfaithfull*-en ekoizpen zinematografikoan inspiratutako filma (2002). Narbir Gosal zinema-kritikariak honela esan zuen: "Mallikak horrelako rol bat gauzatzeko trebetasunak ditu. Segurua da, sexia, eta badaki bere emozio-eszenak duintasunez erabiltzen". Aktore onenaren izendapena jaso zuen Zee Cine sarietan, *Murderren* egindako lanagatik. Azkenik, filma urteko txarteldegian arrakasta handienetakoa izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q262665
* Commonscat Multimedia: Mallika Sherawat / Q262665

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95126841
* ISNI: 0000000079109359
* LCCN: no2009097986

 |

* Wd Datuak: Q262665
* Commonscat Multimedia: Mallika Sherawat / Q262665
**Aitzol Arenzana-King** (2002ko ekainaren 15a jaio zen) irlandar errugbi jokalaria da, Leinster Rugby eta Irlandako U20 taldeetan atzelari eta hegaleko jokalari gisa jokatzen duena.

  

One of triplets along with brothers, Iker and Kealan, he first played rugby with Balbriggan before joining Clontarf. He attended Catholic University School before enrolling at Technological University Dublin to study construction management. He was born to an Irish father and Basque mother.

Bizitza
-------

Hirukoteetako bat, Iker eta Kealan anaiekin batera, lehen errugbian jokatu zuen Balbrigganekin, Clontarf-en sartu aurretik. Unibertsitate Eskola Katolikora joan zen Dublingo Unibertsitate Teknologikoan matrikulatu baino lehen, eraikuntza kudeaketa ikasteko.   Aita irlandarra eta ama euskaldun batengandik jaio zen.

Karrera
-------

Leinster akademian sartu zen 2022-23 denboraldiaren aurretik.   2023ko urtarrilaren 28an Cardiff Rugbyren aurkako United Rugby Txapelketako Leinster Rugby partidako partida eguneko taldean sartu zen.   Lehen taldearen debuta aulkitik egin zuen.

Nazioarteko ibilbidea
---------------------

Irlandako 20 urtez azpiko errugbi taldeko kidea, Grand Slam talde irabazlea. 2022an 2022ko Irlandako U20ko Sei Nazioen taldean jokatzen ari zela, 2022ko martxoan Ingalaterrako 20koen aurka bigarren zatian ordezko bezala sartu zen eta bi entsegu lortu zituen, kornerrean akrobazia barne.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .
4. ↑   «'Briggan club hail 'Our Lad' after win in France RUGBY U20 SIX NATIONS» *Irish Independent* February 15, 2022.
5. ↑   «Meet the academy - year one 2022/23» *Leinsterrugby.ie* July 8, 2022.
6. ↑   SL, TAI GABE DIGITALA.  (29 January 2022). «Aitzol King, velocidad y potencia con raíces vascas para la Irlanda del futuro» *naiz*.
7. ↑   «Leinster confirm seven new Academy players» *the42.ie* July 8, 2022.
8. ↑   «Six Under-20 Grand Slam Winners Join Leinster Academy» *Irishrugby.ie* July 8, 2023.
9. ↑   O'Connor, Ruaidhri.  (January 27, 2023). «Will Connors to make Leinster return off bench as James Culhane and Aitzol King set for debuts» *Independent.ie*.
10. ↑   Corrigan, Colm.  (January 27, 2023). «King in line for debut, as veteran Kearney makes comeback» *lmfm.ie*.
11. ↑   O'Brien, Brendan.  (January 28, 2023). «Leinster breeze by Cardiff to extend unbeaten run» *Irish Examiner*.
12. ↑   O'Sullivan, John.  (March 20, 2022). «Grand Slam winners: Meet the Ireland U-20 squad» *The Irish Times*.
13. ↑   «Aitzol King comes into Ireland U20 side for tilt at Grand Slam» *Irish Times* March 18, 2022.
**Celine Fariala Mangaza**, ***Mama Leki*** ezizenez ere ezaguna, (Bukavu, 1967ko abuztuaren 27a – *ibidem*, 2020ko maiatzaren 28a) kongoar jostuna eta pertsona desgaituen eskubideen aldeko ekintzailea izan zen.

Bizitza
-------

Bukavu hirian jaio zen 1967ko abuztuaren 27an. 3 urterekin poliomielitisa izan zuen. Desgaitasuna eta garai hartan neskak eskolara ez joateko ohitura izan arren, 1974an ikasten hasi zen. Seigarren mailan (beste datuen arabera, zortzigarren mailan) ikasten ari zela, eskola utzi zuen jostun izateko. 2006an jostun prestakuntza zentroa sortu zuen emakume desgaituzentzako. Bukavuko Safeco gobernuz kanpoko erakundeko presidenteordea ere izan zen, kongoar emakumeei trebetasun digitalak irakasten zizkiena.

*Leki* hitzak «izeba» esan nahi du lingala hizkuntzan eta Kongoko komunitatearen errespetu seinalea da.

1994an Fidel Batumikerekin ezkondu zen. Lau seme-alaba izan zituzten.

2020ko maiatzaren 28an hil zen Bukavun COVID-19aren ondorioz.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   **(Italieraz)** «Céline Fariala Mangaza, la "zia" dei disabili congolesi» *Società delle missioni africane* 2020-07-19 (Noiz kontsultatua: 2024-04-06).
2. 1 2 3 4   **(Ingelesez)** Wolfe, Lauren. «Celine Fariala Mangaza, Congolese Heroine of Disabled People, Dies at 52» *The New York Times* 2020-06-03 (Noiz kontsultatua: 2024-04-06).

Kanpo estekak
-------------
**Ostrov** Txekiar Errepublikako udalerri bat da. 145 biztanle ditu eta 2,52 kilometro koadroko azalera. Havlíčkův Brodeko barrutian dago. Ostrov inguruko lurra laua da gehienbat, baina hegoaldean orain muinoak daude. Ostrov haran batean dago. Inguruko eremurik garaienak 512 metroko altitudea du eta Ostrovtik 1,1 km iparraldera dago. Ostrov inguruan kilometro koadroko 83 pertsona inguru daude, nahiko trinkoa dena. Hurbilen dagoen hiririk handiena Ledeč nad Sázavou da, Ostrovetik 1,7 km mendebaldera. Ostrov ingurua ia baso mistoz estalita dago. Ostrov inguruko eskualdean, muinoak oso ohikoak dira istorioa. Klima hemiboreala da Batez besteko tenperatura 7 °C-koa da. Hilabeterik beroena uztaila da, 18 °C-tan, eta hotzena urtarrila, -8 °C-koa Batez besteko prezipitazioa 975 milimetrokoa da urtean. Hilabete hezeena maiatza da, 134 milimetroko eurirekin, eta lehorrena azaroa, 36 milimetrorekin.

Historia
--------

Udalerriaren lehen aipamen idatzia 1936 urtean egin zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q304706
* Commonscat Multimedia: Ostrov (Havlíčkův Brod District) / Q304706

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ge345855
* **Lekuak**
* OSM: 440520
* LAU: CZ548359

 |

* Wd Datuak: Q304706
* Commonscat Multimedia: Ostrov (Havlíčkův Brod District) / Q304706
**FAB-500a** –edo, egun, **FAB-500 M-62 Erabilera Orokorreko (EO) Bonba**– diseinu sobietarreko 500 kilogramoko bonba mota bat da, erabilera orokorrekoa, airetik jaurtitzen dena eta lehergai handiko ojiba bat duena. Batez ere Errusiako Aire Armadak zein Sobietar Batasuneko errepublika zaharrek eta horien herrialde bezeroek erabiltzen dute FAB-500a. Jatorrizko **M-54** **modeloa** 1954an atera zen, barruan bonbaketari astunek garraiatzeko diseinatua. 1962an arraste-gutxiko **M-62** **modeloa** atera zen, borroka-bonbaketari lirainagoen kanpoaldean jartzeko baliogarria zena. Garraiatu-gabeko bonba honek puntan espoleta bakarra du eta hegazkin sobietarren modelo gehienekin bateragarria da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  U.S.S.R. BOMB, GP, FAB-500 M54
3. ↑   «Russian Aviation Bombs» *www.globalsecurity.org* (Noiz kontsultatua: 2022-03-11).
4. ↑   «Ancile» *www.deagel.com* (Noiz kontsultatua: 2022-03-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9257292
* Commonscat Multimedia: FAB-500 / Q9257292

---

 |

* Wd Datuak: Q9257292
* Commonscat Multimedia: FAB-500 / Q9257292
Historia
--------

### Estatu botearen lehen eraldaketak

Nikolas I.aren (1860-1921) erregealdi luzean, gobernu-erakundeak hainbat alditan eraldatu ziren. 1874an, Senatua berrantolatu zen - bere esparruan, deiturikoa nolabaiteko ministerio soil bat ordezkatzen zuten administrazioak: barne gaietarako, gai militarretarako, finantzarako eta atzerrirako dukearen bulegoa. 1879ko erreformak botere judizial eta administratiboa bereizi zituen instantzia gorenean, Senatua kenduz eta Ministerioa eta Auzitegi Nagusia ezarriz.

### 1879tik 1905era

Erakunde sortu berria, Ministerioa, hain zuzen ere, gobernu bat zen, eta bere 6 sailetan hazi ziren: Arazo Militarretako Ministerioa, Kanpo Arazoetako Ministerioa, Justizia Ministerioa, Hezkuntza eta Eliza Gaietarako Ministerioa, Barne Arazoetako Ministerioa eta Ogasun eta Eraikuntza Ministerioa. Gobernuko kide guztiak Estatu Kontseiluko kide ziren, aldi berean organo legegile gorena eta estatuko gainbegiratze agintaritza gorena zen erakundea. Ministerioa Estatu Kontseiluaren menpe zegoen ere. 1879ko martxoaren 8tik 1905eko abenduaren 6ra bitartean, Gobernuaren osaeran izandako langile aldaketak nahiko arraroak izan ziren. Epe horretan, Nikolas printzearen lehengusua zen Božo Petrović dukea zuzendu zuen Ministerioa, aldi berean Estatu Kontseiluko presidentea ere izan zena.

Gobernu kideak
--------------

**Ministerioa, 1879ko martxoaren 20a - 1905eko abenduaren 19a**| Funtzioa | Pintura | Izena eta abizenak | Xehetasunak |
| --- | --- | --- | --- |
| Estatu Kontseiluko presidentea |  | Božo Petrović |  |
| Kanpo Arazoetako ministroa |  | Stanko Radonjic | 1889ko urriaren 14ean hil zen. |
|  | Gavro Vuković | 1889 urriaren 14tik |
| Barne Arazoetako ministroa |  | Mašo Vrbica | 1884 arte |
|  | Božo Petrović | 1884tik |
| Justizia ministroa |  | Božo Petrović | 1893 arte |
|  | Valtazar Bogišić | 1899ko abenduaren 3ra arte |
|  | Lujo Vojinović | 1903ko maiatzaren 4 arte |
|  | Miloš Đ. Shaulic | Antzezpena 1904ko urriaren 2an hil zen. |
|  | Božo Petrović | ordezkaria
1904ko urriaren 2tik |
| Ogasun ministroa |  | Djuro Cerovic | 1882 arte, Hezkuntza ministroa izendatu arte, Ogasun ministroak ordezkatu zuen. |
|  | Nikola D. Matanović | 1882tik 1903ra |
|  | Lazar Mijušković | 1903az geroztik |
| Gerra ministroa |  | Ilija Plamenac |  |
| Hezkuntza eta Eliza Gaietarako ministroa |  |  | 1879ko martxoaren 20an, Hezkuntza ministroa izendatu arte, Ogasun ministroak ordezkatu zuen. |
|  | Visarion Ljubiša | Ministroordea 1882tik 1884ra. |
|  | Mitrofan Ban | Ministroordea 1884tik 1885era. |
|  | Jovan Pavlovic | Ministroordea 1885-1887.
Ministroa de 1887. |
|  | Simo Popović | 1887tik 1903ra |
|  | Gavro Vuković | Ministroordea 1903tik 1905era. |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31182698

 |

* Wd Datuak: Q31182698
***Zaharregia, txikiegia agian*** euskal musika disko-liburua da, Kirmen Uribe idazlearen poemek eta Mikel Urdangarin, Rafa Rueda eta Bingen Mendizabalek elkarrekin egindako abestiek osatua. Gaztelupeko Hotsak etxeak kaleratu zuen. 

Diskoa Uriberen olerki batetik abiatzen da: *"Euskara, Euskal Herria, agian, zaharregia, txikiegia dela gaur egungo garaietarako, baina azken finean, euskaldunok munduari begiratzeko modu jakin bat eskeintzen dugu, bizitzeko eta sentitzeko modu bat"*.

Abestiak
--------

1. *Munduari begiratzeko*.

2. *Hiru bertso amodiozko*.

3. *Lagun bat (haur kanta)*.

4. *Hauskor*.

5. *Kukua*.

6. *Haitzetan*.

7. *Hiru aste iragan*.

8. *Maite zaitut, ez*.

9. *Gauza perfektuak*.

10. *Notak paper solte batean*.

11. *Urrezko eraztuna*.

12. *Atharratz jauregian*.

13. *Itzul ezazue*.

14. *Ez eman hautatzeko*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Azpitarte, Julen.  (2003). «Zaharregia, txikiegia agian: Olerki eta musika gozokia» *Gaztezulo* (Noiz kontsultatua: 2024-04-07).
2. ↑   «Zaharregia, txikiegia agian – Gaztelupeko Hotsak» *hotsak.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-04-07).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269161
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Badok: mikel-urdangarin/zaharregia-txikiegia-agian

 |

* Wd Datuak: Q12269161
Australiar Aborigen Bandera  
Australian Aboriginal flag| Australia bandera |
| **Erabilera** |  |
| **Proportzioa** | 2:3 edo 1:2 |
| **Erabakia** | Sorrera: 1971Sortzaileak:Harold ThomasOfizialtasuna: 1995eko uztailaren 14a |
| **Koloreak** | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Gorria |
|  | Horia |
|  | Beltza |

 |

**Australiar aborigen bandera**, Australiako aborigenek hasiera batez Native title kanpainan zehar erabiltzen hasi eta ondoren aborigenen ikur gisa hedatu zen bandera bat da. 1971n Harold Thomas aborigen artistak sortu zuen.

Banderaren goialdeko erdia beltza da eta behealdekoa gorria, bien erdian borobil hori batekin.

Esanahia
--------

Harold Thomas sortzailearen arabera, banderaren koloreek esanahi hau dute:

* Beltza: Australiako aborigen herriak.
* Borobil horia: Eguzkia, biziaren babeslea eta emailea.
* Gorria: lur gorria, ospakizunetan erabilitako gorria eta aborigenek lurrarekin duten harreman espirituala.

Historia
--------

1971ko uztailaren 12an, Aborigenen Egun Nazionalean (National Aborigines' Day), lehenbizikoz erabilia izan zen. Handik gutxira, 1972an Aboriginal Tent Embassy delakoak Canberran eraili zuen, piskanaka aborigenen aldarrikapenen ikur gisa hedatuz.

1995eko uztailaren 14an, Australiako Gobernuak bertako australiar bandera ofizialtzat onartu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1285625
* Commonscat Multimedia: Australian Aboriginal flags / Q1285625

---

 |

* Wd Datuak: Q1285625
* Commonscat Multimedia: Australian Aboriginal flags / Q1285625
**Stephan Schmidheiny** (Balgach, St. Gallen, Suitza, 1947ko urriaren 29a -) Suitzako enpresari diruduna da.

Biografia
---------

Bere familiak amiantoaren negozioa kontrolatu izan azken mendean, Eternit eraikuntza enpresaren jabe direlako eta Stephanek aitarengandik jaso zuen enpresa.

### Amianto negozio moduan

Italian 3.000 heriotza ingururen errudun izatea leporatzen diote, izan ere, Eterniteko langileak edo fabriketatik gertu bizi zirenak bere erruz hil zirela uste da. Schmidheinyk bazekien pleurako minbizia eragiten zuela amiantoak, hainbat gaixotasunen artean, baina, hala ere, amiantoarekin lanean jarraitu zuen. 2013an Turingo epaitegiak zigorra ezarri zion, «ingurumen eta osasun hondamendia» eragiteagatik. Epaitegiak Hemezortzi urteko espetxe zigorra eskatu zuen.

Baina 2014ko azaroan, Erromako kasazio epaitegiak baliogabetu egin zuen haren aurkako zigorra. Bere ustez, leporatzen zaizkion delituek preskribatu egin zuten. Horrenbestez, borondatezko homizidioagatik zigor dezakete berriro, baina hasieratik hasi beharko lukete amiantoaren biktimek.

### Ondorengo negozioak

1990eko hamarkadan albo batera zituen amiantoaren negozioak, Europan debekua ezartzen ari ziren momentuan. Orain, filantropoa da, eta hainbat erakunde eta argitalpen sortu ditu garapen iraunkorraren inguruan, hitzaldiak emanez, eta aholkulari lanak nazioarteko erakundeentzat eginez.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  Miren Garate, «3.000 hildako, baina errudunik bat ere ez», *Berria*, 2014-11-23

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q684167
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61676011
* ISNI: 0000000109076819
* BNF: 12871963w (data)
* GND: 121587177
* LCCN: n85302065
* NKC: mzk2012697337
* SNAC: w6gb451n
* SUDOC: 085719900

 |

* Wd Datuak: Q684167
**Birila** (Tiermas, Iruñeko Erresuma c. 870 - Leireko monasterioa, c. 950) nafar monjea izan zen, X. mendean Leireko abadea izandakoa.

Kondaira
--------

Donejakue bidean leku askotan adierazten duten kondaira baten protagonista da. Tradizioaren arabera, ez zuen zeruko betikotasuna eta zoriontasuna oso ondo ulertzen. Behin, urretxindor baten txioak erakarrita basora joan eta 300 urtez egon zen txoriari begira; bera unetxo bat baino pasatu ez zelakoan zegoen, baina monasteriora itzuli zenean ez zuen inor ezagutzen eta ez zuen inork ezagutu. Ondoren, Jaungoikoa agertu omen zitzaion, zoriona txoriaren kantua baino handiagoa zela esanez. Horren ondorioz monasterioko fraideek Birila santutzat hartu zuten.. Kondairaren aldaera baten arabera, garaiko abadeek pentsatu zuten bere eguneko paseoan pizti batzuk jan zutela.

Jada Antso Nagusiaren garaian gurtua, agirietan Alodia eta Nunilorekin batera agertu zen. Zistertarrek bere santuen zerrendan sailkatzen dute.

Kondaira hau Ero de Armenteiraren bertsioan ere kontatzen da Galizian, noblea zenaren aldaerarekin. Eroren kondaira Alfontso X.a Gaztelakoak jaso zuen Cantigas de Santa Mariaren 103. cantigan.

San Birilaren bidea
-------------------

Leiretik gertu dagoen iturri batek *San Birilaren iturri* izena hartzen du, eta bertara doan bidea kondaira honen eta erromesaldien parte dira. Bidea ondo markatuta dago baina ez da egokia aulkiekin egiteko. mendi zati batzuk baititu. Bidea egiteko 30 bat minutu behar dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Atienza, Juan G.. *Los santos imposibles.*  Bartzelona: Plaza y Janés ISBN 8401311098..
2. ↑   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Birila, San.* .
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Leyendas del Camino de Santiago en Navarra - Descubre Navarra» *turismo.navarra.com* (Noiz kontsultatua: 2021-07-12).
4. ↑   «San Ero de Armenteira | Real Academia de la Historia» *dbe.rah.es* (Noiz kontsultatua: 2021-07-12).
5. ↑   «www.museo.depo.es - Museo de Pontevedra. Noticias. Notas de prensa» *www.museo.depo.gal* (Noiz kontsultatua: 2021-07-12).
6. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *San Virila: una ruta de senderismo con una leyenda que hipnotiza a los peques -.*  2019-10-12 (Noiz kontsultatua: 2021-07-12).
7. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Monasterio de Leyre :: Descubre Navarra, Turismo en Navarra» *turismo.navarra.com* (Noiz kontsultatua: 2021-07-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9094441
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 127557
* GEN: 20800
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q9094441
*Xerocomus porosporus*

Sinonimoak: *Xerocomus truncatus*, *Boletus porosporus*

Kalitate ertaineko jangarria. 

Hornigai gisa, arrozarekin, patatekin eta abarrekin erabiltzeko modukoa, edo pureetan eta kroketetan

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2 eta 11 cm bitarteko diametrokoa. Hori-arre kolorekoa, alutazeoa, edo arre-oliba antzekoa, bakanagoa izaten da gorri-arre-marroi kolorekoa purpura koloreko pitzadurekin.

**Tutuak:** Horixkak.

**Poroak:** Hori-berdexka argi kolorekoak, gero oliba antzeko kolorekoak.

**Hanka:** 4 eta 7 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa. Gorria, gorri-more edo gorri-arabarba kolorekoa erdialdean; oro har, pixka bat loditua.

**Haragia:** Horixka, usaingabea.

**Etimologia:** *Xerocomus* terminoa grekotik dator, lehorra, esan nahi duen "xerós" hitzetik eta, buruko ileak, ilea, adatsa, esan nahi duen "kóme" hitzetik. *Truncatus* epitetoa berriz latinetik dator, moztua, esan nahi duen, "truncatus" hitzetik. Esporen formagatik.

Jangarritasuna
--------------

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

*Xerocomus marekii* delakoarekin nahas daiteke, honek kapela gorrixka du eta haragia urdindu egiten zaio. Baita *Xerocomus fennicus* espeziearekin ere, honek ere kapela gorrixka du eta espora desberdinak.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan. Baso mistoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 42 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 515 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
**Labud Gojnić**| Datu pertsonalak |
| --- |
| **Jatorrizko izena** | Лабуд Гојнић |
| **Jaio** | 1865 |
|  | {{{jaiotza hiria}}} (Montenegroko Printzerria) |
| **Hil** | 1916 |
|  | {{{heriotza hiria}}} (Montenegroko Erresuma) |
| **Etnia** | Montenegroar |
| **Lanbidea** | Politikaria |

**Labud Gojnić** (serbieraz: *Лабуд Гојнић*) abokatua eta politikaria izan zen, Montenegroko Printzerriko Asanblada Nazionaleko ministro eta presidente izan zen 1907tik 1908ra.

Lehen urteak
------------

Brčeli-n egin zuen lehen hezkuntza, 1881ean Cetinjeko gimnasioan sartu zen, non lau titulu egin zituen. Novi-n lizentziatu zen 1889an, Labud Belgradeko Zuzenbide Fakultatean lizentziatu zen 1893an, Montenegrora itzuli eta Auzitegi Nagusiko idazkari izendatu zuten urtean.1897tik aurrera, Virpazarko Auzo Auzitegiko presidentea izan zen, barrutiko kapitain tituluarekin. Labud ere bonben eskandaluan ebatzi zuen auzitegiko presidentea izan zen, 1908an, berriz, Auzitegi Nagusiko presidentea zen, baina laster kendu zuten arrazoi politikoengatik.

Karrera politikoa
-----------------

1905etik 1906ra, Barne ministro izan zen Lazar Mijušković-en Gobernuan. 1913tik 1914ra ere kudeatu zuen sail hau Janko Vukotić-en Gobernuan. 1907tik 1908ra bitartean, Montenegroko Asanblada Nazionaleko presidentea izan zen. Labud Montenegroko abokaturik kultu eta onenetarikoa zen eta hainbat legeren egilea izan zen. 1905etik aurrera Montenegroko lehen konstituzioaren egileetako bat ere izan zen. Parisko Nazioarteko Historiarako Elkarte Akademikoko kide hautatu zuten eta urrezko domina eman zioten 1911n, eta 1913an, berriz, Zientzia, Parisko Arte eta Fikzioko Latino Akademiako kide hautatu zuten. Labudek Balkanetako Gerretan parte hartu zuen, eta Lehen Mundu Gerran eskualdeko gobernadore izendatu zuten Nikšićen. Zuzenbidearen arloko lan profesional ugariez gain, literatur lanak argitaratu zituen.

Kargu politikoak
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurretik
Šako Petrović-Njegoš |    **Montenegroko Printzerriko Batzar Nazionaleko 2. presidentea**
1907ko azaroaren 27 – 1908ko abenduaren 14 | Ondorengo
Marko Đjukanović |
| Aurretik
Božo Petrović-Njegoš |  **Montenegroko Printzerriko 3. Barne Arazoetako ministroa**
1905eko abenduaren 19 – 1906ko azaroaren 24 | Ondorengo
Mihailo Ivanović |
| Aurretik
Jovan Plamenac |   **Montenegroko Erresumako 5. Barne Arazoetako ministroa**
1913ko maiatzaren 8 – 1914ko apirilaren 25 | Ondorengo
Savo P. Vuletić |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q124368898

 |

* Wd Datuak: Q124368898
Aizkorri Urbiako zelaiatik.
**Urbia** Gipuzkoako eta Arabako Partzonerian dagoen eta iparraldean Aizkorri-Aloña mendilerroak eta hegoaldean Urkillakoa dituen polje, landagune edo zelaigunea da. Arbelar eta Oltzako larreak barne hartzen ditu. Iristeko abiapuntu erabilienak Arantzazuko santutegia (700 m) eta San Adriango igarobidetik barrena dira, Otzaurtetik igota. 1.100 metro inguruko altueran dago kokatuta eta Urbia izeneko errekak gurutzatzen du. Enaitz (1.300 m) eta Zabalaitz (1.264 m) tontorrek inguratzen dute ibarra mendebaldetik, ipar-ekialdean Aizkorriko tontorrak daudelarik.

Andra Mari baseliza eta ostatua 1920ko hamarkadan eraiki zituzten, fonda uda partean zabalik dagoelarik. 1980ko hamarkadatik antolatzen du Gipuzkoako eta Arabako Partzuergoak urtero mendizaleen festa eguna uztailaren 31an Urbiako inguruneetan, San Inazio egunean.

Bertako txabola eta artzain kortetan egindako gazta preziatuak dira oso. Saroien artean Pagobakoitza, Zoileku, Aitzgaizto, Lanbita, Laskaolatza, Perusaroi, Urdabide, Oltzipurdi eta Pagomakur ditugu.

Ondarea
-------

Bederatzi monumentuk osatutako megalito esparrua da Aizkorriko Estazio Megalitikoa: bost dolmen edo trikuharri (Aizkorritxo, Artzanburu, Mendebaldeko Gorostiaran, Kalparmuñobarrena eta Pagobakoitza), hiru tumulu (Ekialdeko Gorostiara, Malla eta San Adrian) eta menhir edo zutarri bat (Zorrotzarri) daude bertan Urbian eta inguruneetan.

Ikus, gainera
-------------

* Gipuzkoa eta Arabako Partzuergo Orokorra
* Aizkorri-Arazko natura parkea

Kanpo estekak
-------------

* "Urbia eta Oltzako poljeak" (Berria).
* **(Gaztelaniaz)**Aizkorriko estazio megalitikoa.
* **(Gaztelaniaz)**Urbiako ostatuaz (ETB-2).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268612

 |

* Wd Datuak: Q12268612
Kasetoidura mudejar.
**Barraskiloaren Dorrea** (gaztelaniaz: *Torre del Caracol*) Zamorako probintziaren Benaventen Motako Gaztelua izan zenaren azken aztarna da. XVI. mendeko eraikina izanik, gaur egun turismo paradorean integratuta dago. 

Benaventeko Motako Gazteluaren zatia izan zen dorrea da, Pimentel familiak herri horretan izan zuen luxuzko gaztelu-jauregiaren zatia. Bere gorenean, Espainia osoko alkazar garrantzitsu eta dotoreenetako bat izan zen. Lorategien hedadurak Orbigo ibaia zeharkatzen duen haranaren zati handi bat hartzen zuen. Jatorrizko lorategiko iturriak eta eskulturak kontserbatzen dira oraindik, baina gehienak esku pribatuetan.

Historia
--------

Gazteluaren zatirik handiena Frantziako tropek Iberiar Penintsulako Gerran suntsitu zuten, eta Benaventeko IV eta V. kondeek, Pimentel sendiarenak, estilo gotiko eta errenazentistaren nahasketarekin egindako dorre eder eta original hau bakarrik kontserbatu da.

Gaur egun Gobernu Zentralarena da, Monumentu Nazional izendatua, zaharberrituta dago eta beste eraikin modernoago batzuekin batera Benaventeko Turismo Paradore barruan dago. Barrualdean, solairu nagusian, gaur egun desagertuta dagoen San Roman del Valle komentuarena izan zen kasetoidura mudejar bat nabarmendu behar da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  1931ko ekainaren 3ko dekretua, 16/1985
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Frantsesez)**:Paradorearen webgune ofiziala.
* **(Gaztelaniaz)**:Informazioa DB webgunean.
* **(Gaztelaniaz)**:Bideoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9089015
* Commonscat Multimedia: Torre del Caracol or Castillo de la Mota, Benavente / Q9089015

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001026
* Patrimonio Web JCyL: 16472

 |

* Wd Datuak: Q9089015
* Commonscat Multimedia: Torre del Caracol or Castillo de la Mota, Benavente / Q9089015
**Majestic Hotel & Spa GL** Kataluniako hotel historikoa da, bost izarrekoa eta luxu handikoa, 1918an Bartzelonan inauguratua. Gràcia pasealeku enblematikoaren izkinetako batean dago, Bartzelonako zabalgunean, Antoni Gaudíren Milà etxetik gertu. Soldevila-Casals familia da hotelaren jabea gaur egun. Majestic Hotel Group taldeko partea da (Donostian Villa Soro ere talde berekoa da). Majestic Hotel & Spa taldeko lehena izan zen.

Historia
--------

Hasiera batean, Majestic Inglaterra izena hartu zuen, eta 1940an Majestic izenarekin ordezkatu zuen. Egun desagertutako Convergència Democràtica de Catalunyak hauteskunde-hitzorduetan aukeratzen zuen ohiko tokia zen. Majestic hotelean, Antonio Machadok penintsulan igaro zituen bere azken egunak, Colliourera erbesteratu aurretik.

Sona handiko pertsona askok hartu dute ostatu Majestic dandole hotelean: León Felipe, Federico García Lorca, lau hilabetez ostatu hartu zuena, Pablo Picasso, Joan Miró, Charles Trenet eta Ernest Hemingway, besteak beste. Gonbidatu ospetsuenetako bat Maria Kristina Austriakoa erregina izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Hotelaren webgune ofiziala.
**Milutin Vučinićen gobernua** Plamenc-en gobernuak dimisioa eman zuen 1921eko ekainaren 20an. Milena erreginaren 1921eko ekainaren 28ko dekretu bidez, Milutin Vučinić Dibisioko ofiziala izendatu zuten lehen ministro.

Vučinić 1922ko irailan hil zenean, Jovan Plamenac-ek bere burua lehen ministro izendatu zuen 1922ko irailaren 16an, Milena erregina errejidore gisa aitortzeari uko eginez. 1922ko irailaren 23ko dekretu bidez, Erreginak Anto Gvozdenović doktorea izendatu zuen lehen ministro, eta horrela bi gobernu gatazkatsu sortu ziren. Formalki, inork ez zituen gobernu horiek aintzat hartu.

Gobernuko kideak
----------------

### Ministroen Kontseilua, 1921eko ekainaren 28 - 1922ko irailaren 14

| Funtzioa | Irudia | Izena eta abizenak | Xehetasunak |
| --- | --- | --- | --- |
| Ministro Kontseiluko presidentea |  | Milutin Vučinić |  |
| Gerra ministroa |  |
| Barne Arazoetako ministroa | ordezkaria |
| Ogasun ministroa | ordezkaria |
| Kanpo Arazoetako ministroa |  | Pero Đ. Šoć |  |
| Justizia ministroa |  | Vladimir D. Popović |  |
| Hezkuntza eta Eliza Gaietarako ministroa | ordezkaria |
| Ekonomia Nazionaleko eta Eraikuntzako ministroa | ordezkaria |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31182694

 |

* Wd Datuak: Q31182694
**Dewa Ayu Carma Citrawati**, ***Citra*** ezizenez ere ezaguna, (Banjarangkan, 1990eko otsailaren 24a) indonesiar idazle eta wikilaria da, palmondo-hostoetan idatzitako baliar eskuizkribuak digitalizatu eta itzultzeagatik ezaguna. 2021ean Urteko Wikilari Berri izendatu zuten Wikimania biltzar birtualean.

Bizitza
-------

Dewa Nyoman Suarta eta Jero Ketut Astutiren bost seme-alabetatik zaharrena, 1990eko otsailaren 24an jaio zen. SMAN 1 Banjarangkan eskolan ikasi zuen. Garai hartan ipuinak idazten hasi zen indonesieraz. Hala ere, gaztetan piztu zitzaion balierarekiko interesa. Udayana Unibertsitatean ikasten ari zela, baliar literatura hobeto ezagutu zuen eta balieraz idazten hasi zen. 2011tik 2018ra baliera irakatsi zuen SMPN 3 Denpasar eskolan.

Ipuin laburrak eta poemak idazten ditu. 2014an, *Smara* izeneko ipuin antologia idatzi eta argitaratu zuen I Gedé Gita Purnama Arsa Putra senarrarekin batera. 2016an *Kutang Sayang Gemel Madui* antologia argitaratu zuen eta hurrengo urtean Rancage saria irabazi zuen. 2018an Ubud jaialdian hizlari gisa gonbidatu zuten.

2019an hasi zen Wikimedia proiektuan eta WikiPustaka balierazko liburutegia garatu zuen. 2021eko abuztuaren 15ean Urteko Wikilari Berri izendatu zuten Wikimania biltzar birtualean.

Lanak
-----

Saiakerak
* *Nomina Berelasi Air yang Dihasilkan Entitas Dalam Bahasa Bali* (2018)

Fikzioa
* *Dénpasar miwah Don Pasar* (2013)
* *Smara Réka* (2014)
* *Angripta Rum* (2015)
* *Dénpasar Kota Persimpangan Sanur Tetap Ramai* (2015)
* *Kutang Sayang Gemel Madui* (2017)
* *Aud Kélor* (2019)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Indonesieraz)** «Tutur I Nanang: Djelantik Santha» *Suara Saking Bali* (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
2. 1 2 3   **(Indonesieraz)** «Carma Citrawati, Penulis Asal Klungkung yang Setia dengan Bahasa Bali» *NusaBali.com* 2018-10-18 (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
3. 1 2   **(Ingelesez)** «Meet Carma Citrawati: Wikimedian of the Year 2021 Newcomer of the Year winner» *Diff* 2021-08-15 (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
4. 1 2   **(Ingelesez)** «Meet the 2021 Wikimedians of the Year» *Diff* 2021-08-15 (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
5. ↑   **(Indonesieraz)** Ananda Perdana Anwar. «Carma Citrawati; adat Bali dalam kutang sayang gemel madui» *Asyikasyik* 2018-11-01 (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
6. ↑   **(Indonesieraz)** «Carma Citrawati, Kutang Sayang Gemel Maduwi, lan Rancagé 2017» *Suara Saking Bali* (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).

Kanpo estekak
-------------
**Vicente Larrea Gaiarre** (Bilbo, 1934ko apirilaren 1a – Getxo, 2024ko martxoaren 13a) bizkaitar eskultorea izan zen. Euskal arte garaikidearen bigarren belaunaldia osatu zuen Remigio Mendiburu eta Rafael Ruiz Balerdirekin batera.

Vicente Larrearen *Abstracción* eskultura Durangoko Benita Uribarrena parkean
Vicente Larrearen *Mikeldi* eskultura Durangoko Arte eta Historia Museoan

Bizitza
-------

Vicente Larrea Gaiarre Bilbon jaio zen, 1934ko apirilaren 1ean. Aita, Jose Larrea Etxaniz, bilbotarra zuen, irudigintza tradizionala lantzen zuen eskultorea; ama, Pilar Gaiarre Galbete, berriz, nafarra zen. Txikitandik hasi zituen ikasketa artistikoak etxeko tailerrean. Batxilergoa Indautxuko jesuiten ikastetxean igin ondoan, Meategietako eta Siderurgiako Ingeniaritza Teknikoa ikasi zuen; 1957an graduatu zen.Egonaldiak egin zituen Raymond Dubois eskultorearen tailerrean, Solesmesen. Bertako abadian Pierre Reverdy poeta surrealista ezagutzeko parada izan zuen.

Gaztetan, eskultura erromanikoak liluraturik, estilo horren azterketa sakona egin zuen. 1966an hasi zen abstrakzioarekin, izaera eraikitzaile geometriko, lerrozuzen edo bihurgunetsuko eskulturen bitartez: *Kirikiñoren Monumentua* (1966, Mañariako hilerria), *Formas concéntricas 1* (1968, Bilboko Arte Ederren Museoa). Baina lan horiek ez zuten iragarri etortzear zegoen obra. Denbora batez, forma geometriko eta organikoak uztartu ondoren, bigarrenen alde egin, eta apurka, forma konplexu eta itxiagoak gailendu ziren bere obran, barruan zutena guztiz ezkutatu arte.

Azkeneko urteetan, forma zurrun horietatik urrundu eta fantasia formalen munduan egin zuen bere lana. Horretarako argizaria eta poliesterra bezalako materialak erabiltzen zituen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. 1 2   Zabala, Jonebati. *Vicente Larrea eskultoreak zazpi obra eman dizkio Bilboko Arte Eder museoari.*  *Berria*, 2013ko otsailak 7, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-06-15).
2. 1 2   Viar, Javier. *Vicente Larrea: Biografia.*  vicentelarrea.com (Noiz kontsultatua: 2021-06-15).

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala, vicentelarrea.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255304
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 68167546
* LCCN: n94114153
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 86371
* Lur: 03727/eu\_l\_0701/l0701

 |

* Wd Datuak: Q12255304
Zaldiak aldatzeko eta atsedena hartzeko geralekua (*mutatio*) Lithohori-n, Kavalan (Grezia)
Antzinako Erroman, ***mutatio*** bat, galtzada erromatar batean zegoen geltoki bat zen, atseden hartzeko eta garraio bezala erabiltzen ziren animaliei zerbitzua emateko. *Mutatioak* zaldiak edo idiak aldatu eta freskoago zeuden beste batzuk hartzeko tokiak ziren, gurdiek behar zituzten konponketak egiteko tokiez gain.

12-18 miliatik behin zeuden. Konplexu hauetan, gidariak, gurdia edo gurpilak egokitzeko zerbitzuak har zitzakeen, bere animalientzako botikak edo albaitaria lortu, atsedena edo janaria eman edo zaldiak aldatzeko.

Geltoki hauek erabiliz, eta gurdi txandak eginez, Tiberio enperadoreak 500 milia egin zituen 24 ordutan bere anaia zen Druso bisitatzeko, gangrenaz hiltzen ari zena zaldi batetik erori ondoren. *Mansio* bakoitzeko, lau edo bost *mutatio* existitzen ziren.

Mariturriko aztarnategiko hondakin berreraikiak eta etxebizitza-eraikinak.Gasteizko Mariturriko aztarnategian *Ab Asturica Burdigalam* galtzada erromatarrarekin erlazionatuta zegoen *mutatio* bat aurkitu zuten arkeologoek 2000-2001 urte bitartean.

Erromatar galtzadetan zehar zeuden beste geltoki mota batzuk
------------------------------------------------------------

* *Mansio*
* *Cauponae*
* *Taberna*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mariturriko aztarnategiari buruzko artikulua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2745854

 |

* Wd Datuak: Q2745854
**Azido tereftalikoa** konposatu organikoa da azido karboxolikoen familiakoa, azido dikarboxilikoen azpifamiliakoa, C6H4(CO2H)2 formula duena. Konposatu aromatikoa da, azido isoftaliko eta azido ftalikoaren isomeroa.

Solido zuria da, berotzean sublimatzeko joera duena. Uretan, alkoholetan eta eterretan disolbatgaitza da. Dimetil sulfoxidotan, ordea, disolbagarria da.

Poli(etilen tereftalato) eta poli(butilen tereftalato) polimero ezagunak sintetizatzeko monomero gisa usatzen da, hurrenez hurren etilen glikolarekin eta 1,4-butanodiolarekin erreakzionaraziz..

Prestakuntza
------------

Industrian azido tereftalikoa *p*-xilenoa oxidatuz sintetizatzen da. Horretarako, azido azetikoa disolbatzaile moduan baliatzen da eta manganeso-kobalto gatzak katalizatzaile gisa, bromuro bat hasarazlea izanik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Terephthalic acyd.* .
2. ↑   **(Ingelesez)** Tomás, Rogério A. F.; Bordado, João C. M.; Gomes, João F. P..  (2013-10-09). «p -Xylene Oxidation to Terephthalic Acid: A Literature Review Oriented toward Process Optimization and Development» *Chemical Reviews* 113 (10): 7421–7469.  doi:10.1021/cr300298j. ISSN 0009-2665. (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
*Volvariella murinella*

Sinonimoa: *Volvaria murinella*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 7 cm arteko diametrokoa, lehenengo kanpai formakoa eta erdian titi zabal lau eta kamutsarekin. Kolorea aldakorra da, hasieran zuria eta grisaxka kapelaren erdian, eta denborarekin erabat gris bihurtzen da.

**Orriak:** Lehenbizi goranzkoak, gero lauak, hauskorrak, zuriak, esporak erortzean arrosa kolorea hartzen dute. Espora jalkina arrosa kolorekoa da.

**Hanka:** Zilindriko samarra, luzea, leuna, zuria; oinarrian lau lobuluz osatutako bolba txiki bat du, kolore zurixkakoa, denborarekin marroiz edo grisaxkaz zikintzen da.

**Haragia:** Zapore gozoa du eta geranio usaina.

Etimologia: *Volvariella* terminoa, Volvaria generoaren txikigarria da. Oinean bolba duelako.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

*Volvariella taylori* oso antzekoa da. Badira beste espezie zurixka txiki batzuk ere, eta bereizteko zailak dira.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Belardietan, larreetan sasien azpian etab.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 198 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Bolets de les illes Balears.
3. ↑   Cuña Fernandez Avelino.  (2023). Avelinosetas.info 2023.
LUHI Jardunaldia 2018an
***Lurraldea eta Hizkuntza* jardunaldiak** (LuHi) Udako Euskal Unibertsitateko Arkitektura sailak antolatzen dituen biltzarrak dira.

Hizkuntzaren eta egoera sozio-kulturalaren arteko harremana aztertzea soziolinguistikarekin batera jaio zen. Hizkuntzalaritzaren ikuspegi sozialago batean geografia, lurralde-antolakuntza eta hirigintza ere gehitzen zaizkio. Faktore horiek hiztun-komunitatearengan duten eraginaz, "Lurraldea eta hizkuntza" jardunaldietan hazkunde urbanistikoaren eta hizkuntza-aldaketaren arteko harremanaz hausnartu egin da. Bereziki, arnasguneei edo euskaldunen metaketa demografikoa jazotzen den guneei dagokienez. Izan ere, eragin linguistiko arras ezberdina du hiri handi batean mila etxebizitza berri eraikitzeak edo euskararen arnasgune den herri txiki batean berrehun etxe berri egiteak. Kultura-ondarea ez baitute eraikinek eta naturak soilik osatzen. Euskararen arnasguneek euskararen osasunean duten garrantziaz jakitun, arnasguneen garapena aztertu dute lau bider Lurraldea eta Hizkuntzaren jardunalditan. Arnasguneek beren izaera mantendu nahi badute, garatzea ezinbestekoa da eta garapen horrek izan ditzakeen aldagaiak aztertzeko, alor sozioekonomikotik, sozioekologikotik, kulturaletik eta sozioidentitariotik aztertzen dute gaia.

Lehenengo jardunaldia 2014an antolatu zen, besteak beste, Unai Fernandez de Betoño arkitektoa sustatzaile zela. Gipuzkoako Foru Aldundiak (GFA), eta Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak (UEMA) antolatu zuten UEUrekin lankidetzan, Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseiluak abiatuta zuen *ELE/Arnasguneak hedatuz* izeneko proiektua lantzeko eta gizarteratzeko helburuarekin.

Bilkura mota hau 2014an antolatu zen lehenengo aldiz. Harrezkero beste saio hauek antolatu dira:

* 2021: Lurraldea eta Hizkuntza. V. Jardunaldia. Arnasguneen garapen jasangarrirantz. (Donostia, 2021-01-23)
* 2018: Lurraldea eta Hizkuntza IV. Jardunaldia. Arnasguneen Prebentziotik Garapenera. (Azpeitia, 2018-10-10)
* 2016: Lurraldea eta Hizkuntza III. Jardunaldia. Oraina eta Geroa (Donostia, 2018-05-12)
* 2015: Lurraldea eta Hizkuntza II. Jardunaldia. Erronkak eta tresnak. (Donostia, 2015-02-05)
* 2014: Lurraldea eta Hizkuntza Lehen Jardunaldia. Lurraldea eta Hizkuntza. Hizkuntza eta Lurraldea. (Donostia, 2014-07-16 eta 17)

* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    *Lurraldea & hizkuntza, hizkuntza & lurraldea : Donostian 2014ko urtarrilak 16-17.*  Gipuzkoako Foru Aldundia Gipuzkoa D.L. 2014 ISBN 978-84-7907-725-9. PMC 907050520. (Noiz kontsultatua: 2020-04-17).
2. ↑    «Lurraldea eta Hizkuntza - Hizkuntza Berdintasuna» *ORAIN Gipuzkoa* (Noiz kontsultatua: 2020-04-16).
3. ↑    Fernandez de Betoño, Unai.  (2016). «Lurraldea eta hizkuntza: oraina eta geroa» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-04-17).
4. ↑   «Lurraldea eta Hizkuntza III. Jardunaldiak, maiatzaren 12an | UEMA - Udalerri Euskaldunen Mankomunitatea» *www.uema.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-04-17).

Ikus, gainera
-------------

* Lurraldearen antolakuntza
* UEMA

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97204730

 |

* Wd Datuak: Q97204730
Zia
**Plektroa** edo **zia**, gitarra eta antzeko harizko instrumentuak jotzeko erabiltzen den hiruki itxurako pieza txiki eta fin bat da. Bere helburua musikariaren hatzak ordezkatu edota osagarri izatea da.

Plektro-orkestra bat, edo zia-orkestra bat, ziarekin jotzen diren tresnez osatuta dago, hala nola bandurria, laute edo mandolina, helburu filarmonikoekin erabiliz. 

* BandurriaBandurria
* LauteLaute
* MandolinaMandolina

Mota honetako orkestrak gitarra edo kontrabaxua bezalako musika-tresnek osa ditzakete, eta ez dute nahitaez plektroa erabiltzen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181890
* Commonscat Multimedia: Plectrum / Q181890

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4404220-6
* AAT: 300042628
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q181890
* Commonscat Multimedia: Plectrum / Q181890

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «http://orquestadeplectrodecordoba.com/html/es\_instrumentos.php» *orquestadeplectrodecordoba.com* (Noiz kontsultatua: 2024-03-30).