**Ruth Handler** , jaiotzaz **Ruth Marianna Moskowicckk** (Denver, AEB, 1916ko azaroaren 4a - Los Angeles, 2002ko apirilaren 27a) estatubatuar enpresaburua izan zen, Mattel, Inc. jostailu-enpresako lehendakaria, eta, batez ere, Barbie panpinaren marketinean izan zuen paperagatik gogoratzen dute.

Biografia
---------

Ruth Marianna Mosko (Moskowickk) gisa jaio zen 1916ko azaroaren 4an, Denverren (Colorado). Poloniako judearren ondorengoa zen. Ida Mosko (jaiotzaz Rubenstein) eta Jacob Mosko etorkinen alaba zen Ruth. Bigarren hezkuntzako ikasketetan Elliot Handler ezagutu zuen, bere senargaia eta geroago senarra izango zena. 1938an ezkondu eta Los Angelesera joan zen bizitzera. Senarrak altzari berriak egitea erabaki zuen, Lucite eta Plexiglás plastikoekin. Ruthek komertzialki egiten hasteko iradoki zuen eta altzarien negozio bat hasi zuten. Ruthek salmenta-indar gisa lan egin zuen negozio berrirako, eta Douglas Aircraft Companyrekin eta beste batzuekin kontratuak sinatu zituen.

Mattel sortzea
--------------

Handlerrek eta bere negozio-bazkideak, Harold "Matt" Matsonek, konpainia txiki bat osatu zuten erretratuetarako markoak egiteko, eta "Mattel" deitu zioten, izenak konbinatuz ("Matt" + "El" liot). Geroago, prozesu industrialeko piezak erabiltzen hasi ziren panpinen etxerako altzariak egiteko. Altzariak erretraturako markoak baino probetxugarriagoak ziren eta jostailuen fabrikazioan kontzentratzea erabaki zuten. Konpainiaren lehen salmenta handia "A-doodle" izan zen, jostailuzko Ukelele bat.

Ideia berritzailea
------------------

Ruthek sumatu zuen Barbara alabak nahiago zuela paperezko panpinekin jolastu. Panpina horiek helduak ziruditen, eta ohiko panpinek ume itxura zuten. Ruthek paper-panpinen mugak nabaritu zituen, baita paperezko arropa ondo doitzen ez zen modua ere. 

Hiru dimentsioko plastikozko "paperezko panpina" bat ekoitzi nahi zuen heldu-gorputz batekin eta oihalezko arropa-jantziarekin, baina senarrak eta bazkideak pentsatu zuten gurasoek ez zietela erosiko alabei irudi lizun bat zuen panpina. 

Suitzan Europan oporretan zeudela, Ruthek Lilli izeneko panpina ikusi zuen (ez zen, hain zuzen, neskentzako jostailu bat, aitzitik, gizonentzako txantxa opari bat baitzen) eta Barbarak alabarentzat erosi zuen. Ruthek onartu zuen, ez zuela panpinaren izaera heldua ezagutzen erosi zuenean. Hala ere, Lilli panpina Ruthek Matteleko beste exekutibo batzuei saltzen saiatu zen kontzeptu beraren irudikapena zen. Panpina hori ez zen garai hartan neskek jolasten zuten haur-itxurako panpinak bezalakoa, eta Ruthen inspirazio-iturri izan zen. Ordura arte, ez zegoen nerabezaroaren eta helduaroaren oinarrizko kontzeptuak ulertzeko adina zuen panpinarik neskentzat. Barbieren helburua industrian zuzenean hutsune hori betetzea zen.

Barbie
------

Etxera itzuli zenean, panpinaren diseinua aldatu zuen eta Barbie izendatu zuen Handler-en alabaren omenez, Barbara izena baitzuen. Barbiek 1959ko martxoaren 9an egin zuen debuta New Yorkeko jostailuaren azokan, baina ez zen berehalako arrakasta izan. The Mickey Mouse Club haurrentzako telebista-programan aurkeztu zuenean, Mattelek asko inbertitu zuen telebistako publizitatean. Barbie panpinaren telebistako iragarkiek merezi izan zuten eta Barbiek Mattel eta Handlerrak ospetsu eta aberats bihurtu zituen. Gero, Barbierentzat Ken izeneko mutil-laguna gehitu zuten, Handler-en semearen omenez, besteak beste, Barbieren munduko "lagun eta senideak" gehitu zitzaizkien. 

Feministen presiopean, Barbie panpinak moda-eredutik karrerako emakume bihurtu zen, medikuntza, astronauta, polizia-ofizial, paramediku, kirolari, albaitari eta irakaslearen aldaerak barne.

Heriotza
--------

Kalifornian hil zen, koloneko minbizia zela eta, 2002ko apirilaren 27an, 85 urte zituela. Elliot senarra bederatzi urte geroago hil zen 95 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Kershaw, Sarah.  (2002-04-29). «Ruth Handler, Whose Barbie Gave Dolls Curves, Dies at 85» *The New York Times* ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2022-10-02).
2. 1 2   «Ruth Mosko Handler» *www.jewishvirtuallibrary.org* (Noiz kontsultatua: 2022-10-02).
3. ↑   «Barbie» *www.barbiemedia.com* (Noiz kontsultatua: 2022-10-02).
4. ↑   «Ruth Handler: Barbie Doll Invention» *www.women-inventors.com* (Noiz kontsultatua: 2022-10-02).
5. ↑   **(Ingelesez)** Woo, Elaine.  (2002-04-29). «Barbie Doll Creator Ruth Handler Dies» *Washington Post* ISSN 0190-8286. (Noiz kontsultatua: 2022-10-02).
6. ↑   «USATODAY.com - Creator of Barbie dies at 85» *usatoday30.usatoday.com* (Noiz kontsultatua: 2022-10-02).

Kanpo estekak
-------------

* American National Biography

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q242034
* Commonscat Multimedia: Ruth Handler

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 74515838
* ISNI: 0000 0000 8224 1473
* GND: 119263106
* LCCN: n94067559
* SNAC: w6204tmz
* BIBSYS: 9024128
* RKD: 244293

 |

* Wd Datuak: Q242034
* Commonscat Multimedia: Ruth Handler