recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mendi suitzarra** edo **Mendiko trena** altzairuzko errusiar mendi bat da *scenic railway* motakoa, Donostiako Igeldo Mendiko Jolas-Parkean kokatua. Erich Heidrich ingeniari alemaniarrak diseinatu zuen eta 1928an inauguratu zen.

Oraindik funtzionatzen duen munduko altzairuzko errusiar mendirik zaharrena da.

Pistan zeuden egurrezko errailekin eraiki zen atrakzioa, ohiko *scenic railwaysetan bezala*; pista zati bat paisaiari irekia dago eta hormigoiz eginda dago. Atrakzioak ez du mantentzen *scenic railwaysen* euskarrietan sostengatzeko ohitura; bidea lurrean egindako zuloetan eta, ibilbidearen goialdean, kostaldeko horma batetik doa. Errailak altzairuzko batzuengatik aldatu dira.

Errusiar mendiak bi trenekin funtzionatzen du, eta horietako bakoitza bi autoz osatuta dago, 5 ilaratakoa bakoitza, bi pertsona errenkada bakoitzean, eta, beraz, tren bakoitzeko 20 pertsona sartu ahal dira. Autoak egurrezkoak dira eta altzairuzko gurpilen gainean doaz, Margateko eta Great Yarmouth Pleasure Beachekoak bezala (Erresuma Batuan) eta Luna Parkekoa, Melbournen, Australian, bezala. Balaztari batek bi autoen artean bidaiatzen du bere abiadura kontrolatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Montaña Suiza - Parque de Atracciones Monte Igueldo (San Sebastián, Guipuzcoa, Basque Country, Spain)» *rcdb.com* (Noiz kontsultatua: 2019-09-18).
2. ↑   «Mendi suitzarra. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-18).
3. ↑   «SIDE FRICTION COASTERS» *web.archive.org* 2010-09-29 (Noiz kontsultatua: 2019-09-18).

Ikus gainera
------------

Mendi suitzarraren bidea lehengo ilaratik ikusita

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65718380
* Commonscat Multimedia: Mendi suitzarra

---

 |

* Wd Datuak: Q65718380
* Commonscat Multimedia: Mendi suitzarra
Munduko zazpi mirari naturaletako bat duten herrialdeak.
**Munduko zazpi mirari naturalak** «mundu modernoko zazpi mirari berrien» zerrendan inspiratutako nazioarteko lehiaketa izan zen. Ekimena Bernard Weber suitzarraren eskutik etorri zen, New Open World Corporation (NOWC) erakundearen sortzailea, hasierako ekitaldiaren antolatzailea.

Proiektuak, hasierako fasean, guztira 454 izan zituen izendatua; ondoren, bigarren fase bat burutu zen eta bertan 261 hautagaik txanda gainditu zuten; horietatik 77 geratu ziren  horien artean aditu-epaimahai batek lehiaketaren azken fasean parte hartu zuten 28 finalistak aukeratu zituen. 

28 finalista horiek new7wonders.com markaren jabea den webguneak kontrolatutako bozketa irekira aurkeztu ziren, non baldintzak zehaztu eta argitaratu ziren eta kontsultaren bilakaera erakutsi zen. Azkenik, 2011ko azaroaren 11n, gehien bozkatu zituzten 14ak ezagutarazi zituzten, eta ordu batzuk beranduago «munduko zazpi mirari naturalak», behin-behinean aukeratuak. 7ak, azkenik, Puerto Princesa lurpeko ibaia, Jeju uhartea, Iguazuko ur-jauziak, Amazonia, Komodoko Parke Nazionala, Ha-Long badia eta Table Mountain izan ziren.

Zazpi mirari naturalak
----------------------

**Munduko zazpi mirari naturalak**| Mirariaren izena | Kontinentea edo azpikontinentea | Kokatuta dagoen herrialdea edo herrialdeak | Nazioarteko beste zerrenda batzuk ere barne hartzen dituztenak (osorik edo zati batean) | Irudia |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Puerto Princesa Lurpeko Ibaiaren Parke Nazionala** | Asia | Filipinak Filipinak | Gizateriaren Ondarea |  |
| **Table Mountain** | Afrika | Hegoafrika Hegoafrika | Gizateriaren Ondarea |  |
| **Iguazuko ur-jauziak** | Hego Amerika | Argentina ArgentinaBrasil Brasil | Gizateriaren Ondarea |  |
| **Amazonia** | Hego Amerika | Bolivia BoliviaBrasil BrasilKolonbia KolonbiaEkuador EkuadorGuyana Frantsesa Guyana FrantsesaGuyana GuyanaPeru PeruSurinam SurinamVenezuela Venezuela | Gizateriaren Ondarea |  |
| **Ha-Long badia** | Asia | Vietnam Vietnam | Gizateriaren Ondarea |  |
| **Jeju uhartea** | Asia | Hego Korea Hego Korea | Gizateriaren Ondarea |  |
| **Komodoko Parke Nazionala** | Asia | Indonesia Indonesia | Gizateriaren Ondarea |  |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Las 77 más votadas
2. ↑  Las 28 finalistas
3. ↑  Las 7 maravillas naturales del mundo.
4. ↑  La Amazonía es oficialmente una de las 7 maravillas naturales del mundo

Kanpo estekak
-------------

* N7W lehiaketaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q846154
* Commonscat Multimedia: New 7 Wonders of Nature

---

 |

* Wd Datuak: Q846154
* Commonscat Multimedia: New 7 Wonders of Nature
**Cristina Trivulzio Belgiojoso** (Lombardia, 1808 - Milan, 1871) Italiaren independentziaren alde egin zuen aristokrata italiarra izan zen. Era berean, intelektual bat izan zen, idazle bikaina frantsesez eta italieraz, eta kazetaria ere bai.

Bizitza
-------

Familia aberats batean jaioa, 16 urterekin ezkondu zen Emilio Barbiano di Belgiojoso printzearekin. Baina handik gutxira banandu ziren, eta dibortziatu ez ziren arren, bakoitzak bere bizitza izan zuen.

Gaztetan, Giuseppe Mazziniren talde iraultzaileekin bat egin zuen, baina bera bizi zen Italiako eskualdea Austriaren menpe izanik, austriarrek hori jakitean erbestera jo zuen, Parisera. 1830ko eta 1840ko hamarkadetan, irakurle klub edo saloi entzutetsua izan zuen Parisen. Bereziki, iraultzaile independentista italiarrak elkartzen ziren han, hala nola Vincenzo Gioberti, Niccolò Tommaseo, edo Camillo Benso di Cavour.; baina baita beste intelektual asko ereː Alexis de Tocqueville, Honoré de Balzac, Alfred de Musset, Victor Hugo, Heinrich Heine, Franz Liszt eta beste.

1838an, alaba bat izan zuen Parisen, Mary, ezkontzatik kanpokoa. Aitaren berri ez zuen publikoki sekula hitz egin.

1848an Italiako Iraultza piztean, Milango Bost Egunen matxinadan parte hartu zuten tropak antolatu eta finantzatu zituen Milanera joanda. Matxinadak porrot egitean Parisera itzuli zen, baina hurrengo urtean, 1849an, Erromara joan zen Mazzinik osatu zuen Erromako Errepublikaren alde egitera. Ospitale bat zuzendu zuen bizitza laburreko errepublika hartan, eta berriz erbestera jo zuen Frantziako indarrek hura zapaldu zutenean.

Erbestean, Turkian, zortzi urtez bizi ondoren, Italiara itzuli zen 1856an eta Cavourren alde egin zuen politika-lana. Cavourrek 1861ean lortutako Italiaren bat-egitera, Italiako Erresumaren proklamazioa, arrakasta une gorena izan zen Trivulziorentzat.

Idazlanak
---------

* *Essai sur la formation du dogme catholique*, 1842
* *L'Italie et la révolution italienne de 1848*, 1849
* *Souvenirs dans l'exil*, 1850
* *Récits turques*, 1856-1858
* *Asie Mineure et Syrie*, 1858
* *Scènes de la vie turque*, 1858
* *Della condizione delle donne e del loro avvenire*, 1866
* *Osservazioni sullo stato dell'Italia e del suo avvenire*, 1868
* *Sulla moderna politica internazionale*, 1869

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Brooklyn Museum, Dinner Party Database
2. ↑  Encyclopedia of Italian Literary Studies
**Cristina Ónega Salcedo** (Madril, 1975eko irailaren 16a) madrildar kazetaria da.

Ibilbidea
---------

Fernando Ónega kazetariaren eta Marisol Salcedoren alaba da, eta Sonsoles Ónegaren ahizpa. Kazetaritzan lizentziatu zen CEU San Pablo Unibertsitatean.

Lan ibilbidea
-------------

EFE Agentzian, Onda Ceron eta Servimedia agentzian hasi zuen kazetaritza-ibilbidea. 1997an, Televisión Españolako 24 orduko kanalaren politika nazionaleko atalean sartu zen. Urtebete geroago, Telediarioaren erredakzioan hasi zen Justizia eta Auzitegien informazioaren esparruan. 2005ean, Madrilgo Abokatuen Elkargoko Kazetaritza Juridikoaren saria jaso zuen, eta Madrilgo Prentsa Elkarteak emandako Urteko Kazetari Gaztearen APM saria 30 urtetik beherako kazetariari.

2012ko uztailaz geroztik, Espainiako Telebistako Informazio Zerbitzu Nazionalaren arloko arduraduna izan zen, Esteve Cresporen ordez. 2013. urtean albistegien lidergoa lortu arren, TVEko albistegiek manipulazio mediatiko, subjektibo eta partzialaren salaketa jaso zuten talde politiko gehienek, Alderdi Popularrarena izan ezik. Komunikabide batzuek salatu zuten TVEko Informazio Zerbitzuetako zuzendariek kazetariarekin izan zituzten tentsioak, Telediarioko ildo editoriala Espainiako Gobernuaren interesetara bideratzeko. 2014. urtean, Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiko Komunikazio Bulegoko zuzendari izendatu zuten.

2018ko irailaren 6an, TVEko 24 orduko Kanaleko zuzendari izendatu zuten, Álvaro Zancajoren ordez.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 2005ean Madrilgo Abokatuen Elkargoko Kazetaritza Juridikoaren saria jaso zuen
* 2005ean Madrilgo Prentsa Elkarteak emandako Urteko Kazetari Gaztearen APM saria 30 urtetik beherako kazetariari.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «La nueva cúpula de TVE hace limpieza en informativos» *El HuffPost* 2012-07-20.
2. ↑   «Cristina Ónega abandona su cargo en TVE como jefa de Nacional en los informativos» *Vertele* 2014-01-08.
3. ↑   «Cristina Ónega, premio Periodismo Jurídico del Colegio de Abogados de Madrid» *web.archive.org* 2014-04-21.
4. ↑   Bermejo, Roberto Marbán.  (2014-01-08). «Cristina Ónega ficha por el Consejo General del Poder Judicial tras sus roces con la dirección de TVE» *Periodista Digital*.
5. ↑   «Cristina Ónega marxa de TVE per les pressions polítiques als serveis informatius | Comunicació 21» *web.archive.org* 2014-02-09.
6. ↑   «La periodista Cristina Ónega será la nueva directora de Comunicación del CGPJ» *La Vanguardia* 2014-01-08.
7. ↑   «Cristina Ónega, nueva directora del Canal 24 Horas» *El HuffPost* 2018-09-06.
8. ↑   País, El.  (2018-09-06). *Cristina Ónega, nueva directora del Canal 24 Horas de TVE.*  ISSN 1134-6582..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16507372

 |

* Wd Datuak: Q16507372
**Mountrail konderria** (ingelesez: *Mountrail County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Stanley da. 2010eko zentsuaren arabera 7.673 biztanle zituen, Mountrail kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Mountrail konderriak 5.028,64 kilometro koadro ditu. Horietatik 301,14 ura dira. Beste 4.727,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,53 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.673 pertsonetatik 5.217 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 286 dira. 16 beltzak edo afroamerikarrak. 2.240 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 15 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 178 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q280838
* Commonscat Multimedia: Mountrail County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125512914
* LCCN: n82104480
* **Lekuak**
* OSM: 1740295
* TGN: 2001587

 |

* Wd Datuak: Q280838
* Commonscat Multimedia: Mountrail County, North Dakota
**Courantea**, **corrente**, **coranto** edo **corant** ere deitua, Pizkundearen amaierako eta Barrokoaren hasierako konpas hirutarreko dantza familia bati ematen zaion izena da.

Gaur egun aipaturiko izen ezberdinak erabiltzen dira kourante motak ezberdintzeko (italiar ahoskera jatorri horreko dantzarentzat, etab...) baina jatorrizko iturrietan ahoskera horiek ez ziren sendoak.

Pizkundearen amaieran, dantza hau bira eta jauzi azkarrekin dantzatzen zen, Thoinot Arbeauk deskribatzen duenaren arabera.

Bere erabilerarik arruntenean, barroko garaian, couranteak bi aldaera izan zituen: frantziarra eta italiarra. Frantziar estiloak azentu gurutzatu asko zituen eta dantza motela zen. Italiarra azkarragoa zen, garapen aske eta azkarrago batekin, baina ez dago batere garbi zeintzuk ziren Arbeauk deskribatutako courante frantziarrarekin zituen diferentzia esanguratsuak.

Barrokoko suitean, italiar zein frantziarrean, courantea ohi alemanda eta zarabandaren artean sartzen da, bigarren edo hirugarren musika mugimendu bezala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q664056
* Commonscat Multimedia: Courante

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 175503211
* GND: 4675658-9
* NKC: ph224323
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q664056
* Commonscat Multimedia: Courante
**Muunilinst**, Star Wars film saga ospetsuan agertzen den fikziozko unibertsoko planeta bat da.

Muunilinsten azalean, dizdiratzen duten haitzurdinezko eraikinak nagusi diren hiri handiak daude. Muundar arkitektura klasikoa, oso ohikoak ez baina bai oso suntsigarriak diren gerretan suntsitua izango da.

Muundarrek, euren mundua, merkataritza gune erraldoi batean bihurtu zuten, galaxiako nukleotik urrun zegoen arren. Bertako banketxeak, galaxia osoko aberatsenak ziren, Galaxiarteko Bankari Klanaren egoitza zelarik.

Klon Gerratan, Errepublika Galaktikoak, planeta eraso zuen Bankari Klanak Sistema Independenteen Konfederakuntzari egiten zizkion hornikuntzak mozteko. Errepublikako espezialistek, tropa etsai ugari aurkitu zituzten planetan, eta Obi-Wan Kenobi eta Anakin Skywalker buru zituen eraso bat egitea erabaki zuten. Milaka gudu droide, Super gudu droide, Hailfire droide, Spider Droidek eta beste batzuk, azken unerarte defendatu zituzten Muuneko hiriak.

Hemen agertu zen Konfederakuntza separatistaren azken "lorpen"etako bat: Durge ordainsari bilatzaileak, Gen'Dai handi bat zena, ez zuen Errepublika Galaktikoaren indarrak zanpatzeko zalantzarik egin. Androide IG Lantzari talde bat gidatu zuen eta Errepublikaren arma ugari suntsitu zituen. Handik gutxira, Obi-Wan Kenobiren aurka aurrez aurre borrokatu zuen eta garaitua irten zen. Bere erregenerazio abileziak erabiliz, bere ehiza jarraitu zuen, emaitza positibo ugari ekarri zizkiona.

Baina, azkenean, muundarrek eta Konfederazioak amore eman zuten, eta Errepublika garaile irten zen, kontua bere alde jartzen hasiz Klon Gerretan. Uste denez, San Hill, Galaxiarteko Bankari Klanaren muun buruzagia, guduaren amaieran harrapatua izan zen.

Obi-Wan eta Anakin, planetan zeuden Jedi bakarrak ez zirela ezagutzen da. Voolvif Monn Jedi Zaldun estralurtarrak, klon komandoak zuzendu zituen Muunilinsteko beste hiri batzuetan.

Beranduago, planeta bankari hau, Inperio Galaktikoko kide leiala izan zen, eta hiriburu finantzari bezala ere balio izan zuen. Inperioari leial mantendu zen, baita honek Errepublika Berriarekin bakea sinatu zuenean ere. Bi Golan IIIk, planeta babesten zuten.

Yavineko gudutik gutxi gora-behera hogeitazortzi urte beranduago, yuuzhan vongdarrek galaxia inbaditu zuten. Hondar Inperialaren aurkako bere borrokan, planetaren aurkako eraso antolatu bat egin zuten, planeta babesten zuten indarrak suntsituz. Bonbardaketa orbital suntsitzaile baten ondoren, planeta osoa, hondakinetan utzi zuten. Hiriren batzuk baino ez ziren geratu, Muun Hiria bezala, baso eta basamortuak, planeta inbaditzaileek domeinatuz eta bertako biztanleak esklabu bihurtuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6745519

 |

* Wd Datuak: Q6745519
**Murruntza** edo ***Cymbalaria muralis*** Plantaginaceae familiako landare bat da. Iraganean *Cymbalaria* generoa Scrophulariaceae familian sailkatzen zen. Europako ingurune Mediterraneoetan du jatorria, baina munduko beste leku askotan ere aurki daiteke gaur egun.

Deskribapena
------------

Belar iraunkorra da, herrestaria (5 cm-ko altuera izatera iristen da), azkar hazten dena, eta harresietan eta (ahal dela, hezeak), harkaitzetan, hormetan eta espaloietan bizi dena, oso gutxitan lurzoruetan.

Hosto borobilak edo bihotz formakoak ditu, 2,5 eta 5 cm arteko luzera eta zabalera duten hiru eta zazpi lobulu artean, zurtoinaren gainean txandaka kokatuta. Zurtoin meheak 70 cm luze ere izan daitezke, eta ez dute pubeszentziarik. Lore bakartiak, zentimetro bat baino gehiagokoak, korola lila edo morea dutenak, forma axilarrean sortzen dira (pedunkulua hostoaren eta zurtoinaren artean irteten da).

Espezie honek oso ohikoa ez den hedatze-metodoa du. Lore zurtoinak, hasiera batean, fototropismo positibo bat du, argirantz mugitzen dena; ernalketaren ondoren, fototropismo hau negatibo bihurtzen da (argitik urruntzen da), haziak, ernamuindu ahal izateko begetatzen duen horma edo arrokaren pitzaduretan erortzea errazten duena.

* HostoaHostoa
* Lorea Lorea
* Frutak Frutak

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «List of related genera for family» *web.archive.org* 2015-09-24 (Noiz kontsultatua: 2020-12-02).
2. ↑   Hart, J. W. (James Watnell), 1940-.  (1992, ©1990). *Plant tropisms and other growth movements.*  Chapman & Hall ISBN 0-412-53080-5. PMC 26583720. (Noiz kontsultatua: 2020-12-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q164270
* Commonscat Multimedia: Cymbalaria muralis
* Wikispecies Espezieak: Cymbalaria muralis

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 150328
* BioLib: 40837
* Dyntaxa: 223018
* EOL: 578386
* GBIF: 7331860
* GRIN:
* IPNI: 325773-2
* ITIS: 33579
* NCBI: 4166
* PlantList: kew-2750549
* W3TROPICOS: 29204499
* USDA Plants: CYMU
* VASCAN: 7225
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 50IM3U36N2

 |

* Wd Datuak: Q164270
* Commonscat Multimedia: Cymbalaria muralis
* Wikispecies Espezieak: Cymbalaria muralis
**Murray konderria** (ingelesez: *Murray County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sulphur da. 2010eko zentsuaren arabera 13.488 biztanle zituen, Murray kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Murray konderriak 1.100,99 kilometro koadro ditu. Horietatik 22,37 ura dira. Beste 1.078,62 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,25 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.488 pertsonetatik 10.903 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 662 dira. 176 beltzak edo afroamerikarrak. 1.570 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 47 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 783 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489477
* Commonscat Multimedia: Murray County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154804272
* LCCN: n83021570
* **Lekuak**
* OSM: 1822228
* TGN: 2001672

 |

* Wd Datuak: Q489477
* Commonscat Multimedia: Murray County, Oklahoma
***Mount Hood*** Albert Bierstadt margolari erroantikoak 1869ean margotu zuen lana da. Portland Art Museumen gordetzen da, Ameriketako Estatu Batuetan. Olioa mihise gainean teknika erabilita egin zen. Izen bereko Oregoneko mendiaren ikuspegi bat irudikatzen du.

Deskribapena
------------

Albert Bierstadten ospea Ameriketako Mendebaldeko bere paisaia dramatikoetatik zetorren. New Yorkeko eta Londresko estudioetan margolanak konposatu zituen Estatu Batuetako mendebaldean zehar egin zituen bidai luzeetan egin zituen zirriborro, ohar eta olio-azterketa txikietatik. Bierstadt margolariarentzat, Amerikako Mendebaldeko monumentaltasunaren metafora komunikatzea garrantzitsuagoa zen margolana geografikoki zehatza egitea baino. Ondorioz, koadroaren ezaugarri asko benetako paisaiatik aldatu ziren, hala nola, Hood mendiaren altuera gehiegizkoa eta Columbia ibaiaren arroila ondoan leku bakarrean aldi berean ikusi ezin ziren paisaia-osagai desberdinak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Margolanaren fitxa Portlango museoan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20585638
* Commonscat Multimedia: Mount Hood by Albert Bierstadt

---

 |

* Wd Datuak: Q20585638
* Commonscat Multimedia: Mount Hood by Albert Bierstadt
**Couvade** edo **Couvade sindromea** (frantsesezko *couver*etik, txitatu edo inkubatu) haurraren erditzean eta ondorengo momentuetan aitak amaren rolaren zenbait alderdi bere egiteari deritzo. Couvade, hortaz, ezaugarri mediku edo mentala izateaz gain, gizarte zehatzen ohitura da, eta gizarte matriarkal zein matrilinealekin lotu ohi da (edo matriarkatuari loturiko aspektutzat hartu).

Couvade ematean, hortaz, haurra izan berri duen emakumeak aitari ohea edo haurra izandako lekua uzten dio. Batzuetan, haurra izan bezain laster, amak semea edo alaba aitari uzten dio, aita haurraz ardura dadin.

Couvadeak erditzean aitak amaren jarrera antzekoa izatea suposatzen du. Horrela, aitak ere mina sentituko du, haurra izan ostean bakartuko dute, jateko mugak izango ditu, edota sexuari loturiko tabuak ezagutuko ditu.

Johann Jakob Bachofen matriarkatuari buruzko lehen monografia sistematikoaren egileak jada couvadea landu zuen bere gaien artean.

Zenbait egileren aburuz, couvadea Erdi Aroko Euskal Herrian zein inguruetan ematen zen, *Piriniotako Couvade*az hitz eginez. Halaber, gaur egun Hego Amerika zein Ginea Berriko zenbait jatorrizko herrik ohitura hau mantentzen dute.

Bibliografia
------------

* Garate, Justo: La Covada Pirenaica y su repercusión en América[*Betiko hautsitako esteka*].
* Garate, Justo (1975): "La covada pirenaica. Patrañas y fantasía[*Betiko hautsitako esteka*]", *Cuadernos de Etnología y Etnografía de Navarra*, 7. zkia. 383-406.
* Klein, H. (1991): "Couvade syndrome: male counterpart to pregnancy", *Int J Psychiatry Med*, 21: 1, 57-69.
* Schuchardt, Hugo (1912): "La couvade chez les basques[*Betiko hautsitako esteka*]", *RIES*, 6. zkia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3387642
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3387642
**Culchie** (euskarazko ahoskeraz *Kultxi* edo *Koltxi*) Irlandako ingelesaz Irlandako baserri edo landa giroko biztanleak izendatzeko ezizena da, orokorrean Dublingo konderritik kanpora bizi diren irlandarrak. Izendapen hau bereziki Dublin hirian erabili ohi da, hiriburua inguratzen duen M50 errepidetik haratago bizi den biztanle oro izendatzeko erabiltzen delarik. Ezizen honek hiriburukoek euren ustez gainontzeko uharteko biztanleen gaineko nagusitasuna erakusteko erabili izan da, hortaz, mespretxuzko esanahi garbia ere badu.

Euskal Herrian gaztelaniaz *Kaxero* izendapenaren parekidetzat jo daiteke.

Batzuen arabera, izendapen honen jatorria Mayo konderriko Coillte Mách (ingelesez Kiltimagh) udalerritik omen dator. Beste batzuen arabera, irlanderazko *cúl an tí* (euskaraz "Etxearen atzealdea") hitzetatik eratorria omen da, garai bateko irlandar nezakazal giroko baserrietan lagun eta auzotarren arteko bisitak etxearen atzekaldetik sartzen baiztiren, atari nagusitik bizita oso formalak bakarrik sartzen zirelarik. Baserri giroko jende ugari Dublin hiriko aberatsen etxaldetan zerbitzari edo morroi gisa lanean zebiltzala, etxearen atzealdeko zerbitzarien atetik sartu ohi ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5192883

 |

* Wd Datuak: Q5192883
Grave Creek Mound, Mendebaldeko Virginiako Moundsville herrian kokatua, Estatu Batuetako muino koniko handienetakoa da. Adena kulturak sortu zuen.
**Muino egileak** deitu izan diren kulturak Ipar Amerikan 5.000 urteko epean lurrez osatutako muinoak eraiki zituzten hainbat talde izan ziren. Muinoak ekintza erlijiosoetarako, zeremonietarako, hilobi modura, eta eliteen egoitza gisa erabili ziren. Kolonaurreko zenbait kulturak sortu zituzten, K.a. 3500. urtetik hasi eta XVI. mendera arte: Adena kulturak, Hopewell kulturak lehen mendeetan, eta Mississipiko kulturak IX. mendetik aurrera. Kultura horiek Aintzira Handien, Ohio ibaiaren eta Mississippi ibaiaren arroetan bizi izan ziren. Lehen muinoa K.a. 3500. urtean hasi ziren eraikitzen bertako indigenak Watson Brake deritzon gunean, gaur egungo Luisianan, Egipton piramideak eraikitzen hasi baino 1.000 urte lehenago.

XIX. mendetik, aditu nagusiek kontsentsuz onartzen dute muinoak Amerikako indigenek egin zituztela. XVI. mendeko espainiar esploratzaileek kontaktuan izan zuten Mississippi kulturako azken aldiko zenbait hirirekin. Estatu Batuak mendebalderantz hedatzen hasi zirenean, bi mende geroago, eskualde horietako amerindiarrek ez zuten gogoan muinoak sortu zituzten zibilizazioak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q262714
* Commonscat Multimedia: Mound Builders

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85087713
* AAT: 300393220

 |

* Wd Datuak: Q262714
* Commonscat Multimedia: Mound Builders
**Cómicos de la Legua** 1969. urtean Bilbon sortutako antzerki taldea da, 1980an desegin zen. Aktore gehienek Karraka taldea sortu zuten.

Historia
--------

Besteak beste Ramón Bareak sortu zuen *Cómicos de la Legua*, Bilboko auzoetan eta Bizkaiko herrietan antzezlanak egiteko. Aurreneko ikuskizunak poeten lanak ziren erdi isilpean egiten zirenak, esate baterako Miguel Hernández poetaren testuekin eta Gerra Zibileko argazkiekin egindakoa. Emilio Carballido eta Nicolás Guillén poeta mexikarren testuak ere erabili zituzten. 1975etik aurrera Fernando Savater, Ibernalo Otxoa eta Bernardo Atxagaren lanak erabili zituzten ikusmira Euskal Herrira bihurtuz. Beste hainbat talderekin kolaborazioak egin zituzten, hala nola, Teatro 38 de Cracovia, Goliardos, Tábano, Elisa Serna, Las Madres del Cordero, PTV, Hilario Camacho...

1976 urtetik aurrera profesional bihurtu ziren dirulaguntza ofizialik ez bazuten ere. 1980 urtean desegin zen taldea.

Antzezlanak
-----------

* *Recital Miguel Hernández* (1969)
* *Silencio, pollos pelones, ya les van a echar su maíz, 19*
* *El Son de Nicolás Guillén*
* *Nuevo retablo de las maravillas y La niña y el pelele*
* *Pablo Ramírez (retablo urbano)*
* *Fabulilla con burro* (haurrentzako antzezlana)
* *Crónicas del Doctor Z*
* *La verdadera historia de Gargantua*
* *Triponzi eta tribunzi* (kaleko haurrentzako antzezlana, 1974)
* *Vivir por Bilbao* (1975)
* *Triponzi jauna* (elebiduna, 1975)
* *El jardín de la oca* (1976)
* *Nafarroa 1.500* (elebiduna, Oskorriren musikarekin)
* *Prakaman*
* *Makina Beltza* (antinuklearra, 1980)

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko antzerki taldeen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** www.teatro-independiente.mcu.es[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187949

 |

* Wd Datuak: Q31187949
Ekialdeko aurpegia
**Muiredacheko gurutzea**, Irlandako Loutheko konderrian dagoen Monasterboicen dagoen 5.5 metroko altuera duen zelta gurutze handi bat da.

Gurutze hau, Irlandako garrantzitsuena bezala hartzen da. Muiredach izena eman zitzaion, X. mendeko abade baten omenez.

Gurutzea, barra-barra apaindua dago, apaintzen duten irudiak, honako hauek direlarik:

Ekialdeko aurpegia
------------------

Behetik gora: Jatorrizko pekatua (Adanen erorketa), Kain Abel hiltzen, David eta Goliat, Moises, harkaitz bat kolpatzean, bertatik ura irtenarazten eta Errege Magoak Jesus gurtzen.

Gurutzearen erdian, azken epaiaren irudikapena dago, non, Jesus, bere epaiaren zain dauden arimez inguraturik, eta, bere eskuinean, deabrua, zigortuen zain ikus daitekeen.

Gurutzea, goialdean, San Antonio eta San Pauloren basamortuko elkarketarekin amaitzen da.

Mendebaldeko aurpegia
---------------------

Mendebaldeko aurpegia
Aurpegi honetan, honako eskena hauek ikus daitezke, behetik gora zerrendatuak: Jesusen harrapatzea, Santo Tomasen zalantza, Jesus, San Petriri, zeruko ateen giltza ematen.

Erdian: Gurutziltzatzea eta Moises Aaron Hurrekin otoitz egiten.

Gurutzea, alde honetatik, goialdean, Eliza baten eskenarekin amaitzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q951802
* Commonscat Multimedia: Muiredach's High Cross

---

 |

* Wd Datuak: Q951802
* Commonscat Multimedia: Muiredach's High Cross

53°46′39″N 6°25′03″W﻿ / ﻿53.77750°N 6.41750°W﻿ / 53.77750; -6.41750
Probabilitatean eta estatistikan, gertakizun baten **momioa** gertakizunaren probabilitatea zati gertakizuna ez gauzatzeko probabilitatea da. Gertakizun baten probabilitatea *p* izanik, gertakizunaren momioa *p/(1-p)* izango da, beraz. Probabilitateen arrazoi bat besterik ez da, gertakizun batek aurkakoaren aldean dituen aukerak adierazten dituena. Adibidez, astegun bat zoriz aukeratu behar du pertsona batek, *igande* aukeratzeko momioa 1/6 izango da. *Igande* aukeratzeko *probabilitatea* berriz, 1/7 da.

Momioak maiz kirol apustu munduan erruz erabiltzen dira. Momioa 1/6 bada, aurrekoan bezala kalkulatuz, gertakizuna gauzatzen bada, apustu egindako moneta unitate bakoitzeko (euro bakoitzeko, esaterako), 6 euro kobratuko ditu *igande* aukeratzearen aldeko apustua egin duena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q515895
* Commonscat Multimedia: Odds

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q515895
* Commonscat Multimedia: Odds
Coracle ontziak Gales mendebaldeko Teifi ibaian, 1972. Irudian agertzen diren bi gizonak Cenarth udalerriko John (aurrealdean) eta Will Davies dira – Cenarth udalerriko jatorrizko azken bi coracle erabiltzaileak. Biak ere esku bakarreko arraunketa metodoa erabiliaz – a means of gliding downstream in a controlled way. Heuren ontziak (eta arrainak) etxera bizkar gainean eraman ohi zituzten.
**Coracle** delakoa (galeseraz *cwrwgl*) Galesko usadiozko ontzitxo txiki eta arin bat zen, ezaugarri hauek bizkar gainean eramatea ahalbideratzen zuten, Mendebaldeko Ingalaterra eta Hego-mendebaldeko Ingalaterra, Irlanda (bereziki Boyne ibaia), eta Eskoziako (bereziki Spey ibaia) hainbat lekuetan ere erabili ohi zelarik; hitz hau bera munduko beste hainbat herrialdetan topatutako antzeko ontziak izendatzeko ere erabili ohi da, esate baterako India, Vietnam, Irak edota Tibeten. "Coracle" izena galeserazko *cwrwgl* hitzetik dator, irlandera eta Eskoziako gaelerazko *currach* hitza eta ontziarekin lotura duelarik, jada XVI. mendean ingelesean ere topatzen delarik. Ingelesezko beste idazkera edo aldaerak *corougle*, *corracle*, *curricle* eta *coricle* lirateke.

Ezaugarriak
-----------

2 metro luze eta larruz estalitako zumitzezko egitura du. Bere gehienezko abiadura 16 km/orduko da, eta pertsona bakar batek erabil dezan eraikia dago. Bere alde txarra uraren ezegonkortasunean datza: pala itxurako arraun bakar batez nabigatu eta kontrola edukitzeko nabigatzaile trebatua izan behar baita.

Iruditegia
----------

* Coracle ontzia Severn ibaian Ironbridge (2002ko abuztua).Coracle ontzia Severn ibaian Ironbridge (2002ko abuztua).
* Teifi ibaia zeharkatu ohi zuten usadiozko coracle ontzietako bat ikusgai, Manordeifi udalerriko Manordeifi Old Church eliza.Teifi ibaia zeharkatu ohi zuten usadiozko coracle ontzietako bat ikusgai, Manordeifi udalerriko Manordeifi Old Church eliza.

Ikus gainera
------------

* Currach

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Irish Folk Ways. Evans, E. Estyn. Courier Dover Publications. 2000. 233 orr. isbn=978-0-486-41440-9
2. ↑  The coracle, an ancient little boat

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1131847
* Commonscat Multimedia: Coracles

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300232941
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1131847
* Commonscat Multimedia: Coracles
**Musashino no Mori parkea** (japonieraz: 武蔵野の森公園, *Musashino no mori kōen*?)
 Musashino eskualdean dagoen parkea da, Japoniako Tokioko metropolian.

Kokapena
--------

Parkea Mitaka, Fuchū eta Chōfu hirien muga eremuan dago Chōfu aireportuaren ondoan eta Musashino basoko kirol aretotik eta Ajinomoto estadiotik gertu.

Parkea baso eremua da, kirol instalazioak eta autoak aparkatzeko bi gune ditu, eta Tokioko Parke Metropolitarreko Elkarteak (東京 都 公園 協会) kudeatzen du.

Inaugurazioa
------------

Parkea 2000ko apirilaren 1ean ireki zen, eta "Musashino basoa"z inguratuta dago.

2020ko Udako Olinpiar Jokoen barruan, txirrindularitzan gizonezkoen eta emakumezkoen errepideko lasterketen hasiera Musashino no Mori parkean izan ziren, lesterketen helmuga Fuji Nazioarteko Zirkuitoan izan baziren ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Musashinonomori Park» *tokyocheapo.com*.
2. ↑   «Musashino-no-mori Park» *Tokyo Metropolitan Park Association*.
3. ↑    *武蔵野の森公園.* .
4. ↑   «Olympic competition schedule» *olympics.com* 25 June 2021.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11546385
* Commonscat Multimedia: Musashinonomori Park

---

 |

* Wd Datuak: Q11546385
* Commonscat Multimedia: Musashinonomori Park
**Clark konderria** (ingelesez: *Clark County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Jeffersonville da. 2010eko zentsuaren arabera 110.232 biztanle zituen, Clark kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clark konderriak 975 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,31 ura dira. Beste 965,69 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 113,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 110.232 pertsonetatik 99.237 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.350 dira. 7.541 beltzak edo afroamerikarrak. 255 amerikar natiboak ziren eta 43 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 858 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 198 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.100 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q504441
* Commonscat Multimedia: Clark County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133677975
* ISNI: 0000 0004 0644 8316
* LCCN: n79064853
* NARA: 10036612
* **Lekuak**
* OSM: 1804283
* TGN: 1002273

 |

* Wd Datuak: Q504441
* Commonscat Multimedia: Clark County, Indiana
The Jimi Hendrix Experience taldearen *Are You Experienced* (1967) diskoaren estatubatuar azala, historian eragin handienetakoa izan duen rock psikodeliko taldea. Azala Karl Ferris artistak egin zuen.
**Musika psikodelikoa**, batzutan soilik **psikodelia** deitua, kultura psikodelikoaren eraginpean dauden musika estilo zabala barne hartzen duen generoa da, maiz droga psikodelikoen eraginpeko bizipena erraplikatu edo goraipatzen saiatzen da. 1960ko hamarkadaren erdialdera AEBetako eta Erresuma Batuko folk rock eta blues rock taldeek sortu zuten.

Talde psikodelikoen sarri Mendebaldetik haratagoko kultura edo herrialdeen usadiozko musika-tresnak erabiltzen dituzte, bereziki Indiakoak. 1960ko hamarkadaren amaieraldera hippien kulturarekin loturik bere urrezko aroa bizi izan zuen, eta 1970eko hamarkadaren lehen erdialderan bere gainbehera hasi zen. Ordutik aurrera, musika psikodelikoak beste hainbat estilo eta generoetan eragina izan du, gainera talde psikodelikoek ere beren ikusmirak zabaldu eta beste estiloetara zabaldu dira, tartean rock progresiboa, krautrock, rock elektronikoa, jazz rock, heavy metal, glam rock, funk, electro eta bubblegum pop estiloak daude.

Ikus gainera
------------

* Psikodelia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q846119
* Commonscat Multimedia: Psychedelic music

---

 |

* Wd Datuak: Q846119
* Commonscat Multimedia: Psychedelic music
|  |
| --- |
| **Mehmed Paxa Sokolovitx zubia**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
|  |
| **Mota** | Kulturala |
| **Irizpideak** | ii, iv |
| **Erreferentzia** | 1260 |
| **Kokalekua** |  Bosnia-Herzegovina |
| **Eskualdea2** | Ipar Amerika eta Europa |
| **Koordenatuak** | 43°47′N 19°17′E﻿ / ﻿43.78°N 19.29°E﻿ / 43.78; 19.29 |
| **Izen ematea** | 2007 (XXXI. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Mehmed Paxa Sokolovitx zubia** (bosnieraz: *Most Mehmed-paše Sokolovića*; serbieraz: Мост Мехмед-паше Соколовића; turkieraz: *Sokullu Mehmet Paşa Köprüsü*) Bosnia-Herzegovinako ekialdeko Vixegrad herrian Drina ibaia zeharkatzen duen zubi historikoa da. Mimar Sinan arkitektoak eraiki zuen, XVI. mendearen amaieran, Mehmed Paxa Sokolovitx bisir handiaren aginduz. 11–15 m bitarteko zabalera duten 11 arku dauzka, eta beste lau arku ibaiaren ezkerraldeko sarbide-arrapalan; denetara 179,5 m luze da. Sinanen maisulanetako bat eta otomandar arkitekturaren goren aldiaren lekukoa da. 2007an UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mehmed Paša Sokolović Bridge in Višegrad Whc.unesco.org

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210055
* Commonscat Multimedia: Mehmed Paša Sokolović Bridge in Višegrad

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 1260

 |

* Wd Datuak: Q210055
* Commonscat Multimedia: Mehmed Paša Sokolović Bridge in Višegrad
*Artikulu hau konputagailu-sareari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Man (argipena)».*
**MAN** **M**etropolitan **A**rea **N**etwork–en siglak dira.

Hiriko edo metropoli-barrutiko eremu geografikoa hartzen duen konputagailu-sarea da. IEEE 802.6 arauan zehazten da.

Sarrera
-------

LAN eta WAN sareen arteko eremua hartzen du. MAN-en betiko adibidea unibertsitate bateko campus batzuk osatzen duten konputagailu-sarea da. Ez daude WAN, **MAN** edo LAN bereizten duten arau zorrotzik eremuari geografikoari dagokionez.

Ahotsa, datuak eta bideoa osatzen duten zerbitzu anitzak ahalbidetzen ditu banda-zabalera (abiadura) handiko konputagailu-sarea baita. 2 Mb/s-tik 155 Mb/s-ko abiaduretara hel daiteke pare kordatua, zuntz optikoa eta aire transmisio-bideak erabilita.

Haririk gabeko sareek errepikagailuekin eremu geografiko zabalak har ditzakete, gainera eraikinen arteko sareak eratzea errazten dutelako, Wi-Fi sareak hedatu ahala LAN eta **MAN** sareak areagotu dira, are gehiago Wi-MAX sareen etorrerarekin eremu handiagoak har daitezke, eskualdekoak eta nazio-eremuak ere.

Aplikazioak
-----------

**MAN** sareak zenbait eta askotariko aplikazioak ditu:

* LAN sareak elkar konektatu
* PBX eta PABX telefonogune digitalak elkar konektatu
* Bi konputagailu komunikatu
* Irudiak eta ahotsa transmititu
* WAN sareentzako pasabideak izan

Merkatuko **MAN** teknologiak
-----------------------------

### FDDI-II

**FDDI II** FDDI I-ren bertsio berritua. Aurrekoaren zerbitzu guztiak ematen ditu baina zirkuitu konmutazioraren trafikorako zerbitzu isokronoak onartzen ditu.

### SMDS

SMDS (Multimegabit konmutatuko datu zerbitzuak) AEB-tan definitutako zerbitzua da. Abonatuen arteko konexiorik gabeko datu gardentasun garraio zerbitzua ematen du, bizkarrezur sare publikoetako abiadura handiko sarbideak erabiliz.
SMDS-ek bizkarrezur sare publiko erabiliz sare lokalak elkar konektatzen ditu, sare lokaletako abiadura ezaugarriak galdu gabe.
SMDS-ek 1, 2, 4, 10, 16, 25 eta 34 Mb/s-ko abiadurak eskaintzan ditu.

### ATM

ATM (Asynchronous Transfer Mode ) datuak zein ahotsa bidaltzeko pakete-konmutazioa eta multiplexazioa batzen dituen teknologia da. Sareek erabiltzen duten pakete-konmutazioren eraginkortasun handia eta zirkuitu-konmutazioren ahots sareko banda-zabalera bermatuak uztartzen ditu ATM-k.
Definizio altuko denbora errealeko bideoa eta irudiak erabiltzearen behartasunak eta 150 Mb/s baino gehiagoko abiadurak erabiltzeak ATM teknologia berriaren sormena ekarri zuen.

Ikus, gainera
-------------

* LAN
* WAN
* PAN
* ATM
* Frame relay
* Sare protokolo
* Internet
* Internet
* Intranet
* Estranet

Erreferentziak
--------------

* **Andrew S. Tanenbaum**, *Konputagailu-sareak* (3. ed 2002), EHU ed.
* **Andrew S. Tanenbaum**, *Computer Networks* (4. ed 2003), Prentice Hall.

Kanpo estekak
-------------

* Telekomunikazio Hiztegia euskaraz
**Culpeper konderria** (ingelesez: *Culpeper County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Culpeper da. 2010eko zentsuaren arabera 46.689 biztanle zituen, Culpeper kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Culpeper konderriak 990,78 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,57 ura dira. Beste 982,21 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 47,12 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 46.689 pertsonetatik 37.639 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.157 dira. 7.212 beltzak edo afroamerikarrak. 129 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 593 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 100 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.004 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495154
* Commonscat Multimedia: Culpeper County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146573072
* ISNI: 0000 0004 0391 1213
* LCCN: n79132415
* **Lekuak**
* OSM: 2534173
* TGN: 2002155

 |

* Wd Datuak: Q495154
* Commonscat Multimedia: Culpeper County, Virginia
**Culzean gaztelua** (ingelesez: *Culzean Castle*) Eskoziako Maybole herritik hurbil dagoen gaztelu bat da. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

David Kennedy Cassiliseko kondeak aginduta Robert Adam arkitekto eskoziarrak eraiki zuen gaztelua 1777 eta 1792 artean. 1794an Yeomanry zaldun erregimentua sortu zuen kondeak eta bertan izan zuen egoitza.

1945ean Kennedy familiak National Trust for Scotland erakundeari eman zion baina goiko solairuko gela Dwight David Eisenhower general amerikarrarentzat zela erabakiz, Bigarren Mundu Gerran Aliatuen indarren alde egindako lana eskertzeko. 1946an gaztelua izan zen Eisenhower eta ordutik aurrera beste hiru bisita ere egin zituen.

2011ean altzariak berritu ondoren ateak berriz ireki zituenetik turismoaren jomuga bihurtu da. 2013an esate baterako 220.000 bisitarei izan zituen.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** National Trust for Scotlanden webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q899545
* Commonscat Multimedia: Culzean Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 117144647642164696562
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q899545
* Commonscat Multimedia: Culzean Castle
Alternatiba garrantzitsua dira pobreentzat, horiek dakartzaten onurek mikrokredituak sor diezazkieketenek baino balio handiagoa dutelako.

Familiek aurrezten dutenean, etorkizunerako ondare bat metatu dezakete, eta beren aldizkako gastuak hobeto kudea ditzakete, ustekabeetarako mikroseguruak eskura ditzakete edo inbertitu.

Aurrezki-produktu oinarrizkoenak mikrokontuak eta mikrogordailuak dira. 

**Mikrokontuak**

Banku tradizionalaren antzera, mikrokontuak gordailu-kontratuak dira, dirua ikusita, libreta edo kontu korronte moduan.

**Mikrogordailuak**

Mikrogordailuek ageriko kontuen antzeko baldintzak dituzte, eta desberdintasun nagusiak dira hilabete batetik 3 urtera arteko iraupen-epea ezartzea eta mikrokontuetan baino errentagarritasun handiagoa izatea.

Interesak ageriko kontu batean ordaintzen dira, eta ordaintzeko aldizkakotasuna askotarikoa da. Dirua erabiltzeko epeak bete behar dira. Bi kasuetan, gordailutu beharreko zenbatekoak txikiak dira, baita dolar batetik aurrerakoak ere, eta ordainsaria askotarikoa da.
**Myzus persicae**, aphidadae familiari egokitzen zaion homoptero mota bat da. Oso erraz zabaltzeko gaitasuna dauka, bai haizetik eta baita gizakien bitartez ere. Izugarrizko eragina izaten du baratzetan hauetan zabaltzeko duen erraztasunagatik.

Ziklo biologikoa
----------------

Urtean zehar landare "hospedanteak" aurkitzen baditu ez du beharrik izaten sexualki erreproduzitzeko, aldiz, hauek ez baditu topatzen, arrautzak jartzeko gaitasuna du. Udaberri hasieran, landare, lora eta broteetatik xurgatutako izerdiaz elikatzen dira eta udaran baratz nahiz landaretan zehar zabaltzen dira.

Arrautz hauek, hasiera batean, berde eta hori koloreak izaten dituzte baina segituan belztu egiten dira. Elipse forma izaten dute eta, tamainari dagokionez, 0,6 milimetroko luzera eta 0,3 milimetrotako zabalera dituzten arrautzak dira ohikoenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «green peach aphid - Myzus persicae (Sulzer)» *entnemdept.ufl.edu* (Noiz kontsultatua: 2021-05-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q668208
* Commonscat Multimedia: Myzus persicae
* Wikispecies Espezieak: Myzus persicae

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85057219
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Myzus\_persicae
* BOLD: 22246
* BioLib: 102524
* Catalogue of Life: 339840
* Dyntaxa: 246274
* EOL: 588681
* Fauna Europaea: 55683
* GBIF: 2076179
* ITIS: 200635
* NCBI: 13164
* WoRMS: 990733
* uBio: 315792

 |

* Wd Datuak: Q668208
* Commonscat Multimedia: Myzus persicae
* Wikispecies Espezieak: Myzus persicae
*Artikulu hau Bilboko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Rafael Mikoleta».*

**Mikoleta** edo Santa Marina Bilboko (Bizkaia) ipar-ekialdean dagoen auzoa da, Otxarkoaga-Txurdinagako barrutian eta Zamudiorekiko mugan kokatua. Ganguren mendiaren magalean dago, Otxarkoaga auzotik gora. 250 metroko garaieran dago auzoa.

Mikoleta auzoan Santa Marina ospitalea dago. Ospitale horretan birika arazoak dituzten gaixoak artatzen dituzte.

Jakingarriak
------------

2005etik Bilboko udalak Mikoleta ipuin lehiaketa antolatu izan du urtero.

Ikus, gainera
-------------

* Santa Marina ospitalea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Bilbo** |

* Santa Marina ospitalearen fitxa Osakidetzan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263652

 |

* Wd Datuak: Q12263652

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Rafael Mikoleta Ipuin Lehiaketa. «Bilbon Euskaraz» *www.bilbaoeuskaraz.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-20).
**Mikrobio oportunistak** patogeno hertsiak ez diren mikrobioak dira, gaixotasunak eragiteko ahalmena dutenak immunitate-sistema ahulduta dutenengan.

Bakterio, onddo eta birus batzuk dira oportunistak. Pertsona osasuntsuak infektatzerakoan mikrobio hauek ez dute gaixotasunik eragiten, haien birulentzia oso urria baita, organismoaren defentsa mekanismoek (linfozitoek, makrofagoek eta beste fagozito batzuek) erraz deseustatzen baitute haien ahalmen patogeno urria. Pertsona immunogutxituengan, berriz, oportunisten infekzioek gaixotasunak garatzen dituzte, ostalariaren defentsa kaskarrek ezin baitute kanpoko mikrobioei aurre egin.

Oportunistak klinika eta ospitaleetan dira arriskutsuak, bertako populazioa oso sentikorra baita haiekiko. Ospitaleetan hartutako gaitz asko (infekzio nosokomialak) mikrobio oportunistek sortutakoak dira.

Oportunistak ere hazi daitezke tratamendu antibiotikoaren ondorioz pertsona baten flora bakteriar arrunta (adibidez, hesteetakoa) asko murrizten denean. Konpetentziarik gabeko egoera horretan, mikrobio oportunistek kolonizatzen dute mikrobiorik gabeko habitat berria (hesteak, esaterako).

Mikrobio oportunisten artean honako hauek aipatu daitezke: *Pseudomonas aeruginosa*, Candida eta Aspergillus onddoak, Staphylococcus batzuk eta Escherichia generoko bakterioak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263653

 |

* Wd Datuak: Q12263653
**Myōtsū-ji** (japonieraz: 明通寺?)
 Obama hirian dagoen tenplu bat da, Fukui prefeturan. Budismoaren Shingon adarreko tenplua da.

Egitura
-------

Eraikinik zaharrenak XIII mendekoak dira, *Hondō* (1258) eta hiru solairutako pagoda (1270). Hauetaz gain aipatzekoak dira *Shōrō* kanpaidorrea eta *Sanmon* atea.

Lorategi bat ere badu putzu bat erdian duena.

Altxor nazionalak
-----------------

*Hondō* etahiru solairutako pagoda Japoniako altxor nazionalak dira, baita hainbat estatua ere, Yakushi Nyorai, Gōzanze Myōō, Fudō Myōō eta Jinja Daishōrenak, denak Heian Arokoak.

Iruditegia
----------

* Hondō.Hondō.
* Hiru solairutako pagoda.Hiru solairutako pagoda.
* Shōrō.Shōrō.
* Lorategia.Lorategia.
* Putzua.Putzua.

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3331935
* Commonscat Multimedia: Myōtsūji

---

 |

* Wd Datuak: Q3331935
* Commonscat Multimedia: Myōtsūji