recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hong Un Jong** (Hantxaneraz «Hamgyong»; Ipar Korea, 1989ko martxoaren 9a) gimnasta artistikoa da, olinpiar jokuetan parte hartutakoa.

Ibilbide profesionala
---------------------

2007ko Munduko Txapelketan banakako jauzi-ekitaldi batean finalista izan zen eta 2006ko Asiako Jokoetan brontzezko domina lortu zuen. Hong Ipar Korearen ordezkari izan zen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, Beijingen, non urrezko domina irabazi zuen emakumezkoen jauziko lehian. Gimnastika olinpikoko lehen domina olinpikoa izan zen Ipar Koreako emakume batentzat. 2013ko Udako Unibertsiadan urrezko domina irabazi zuen Kazanen (Ksenia Afanasyeva gimnasta errusiarrarekin berdinduta) eta 2013ko Munduko Txapelketan brontzezko domina lortu zuen jauzian. Hurrengo urtean Munduko Txapelketan jauziko finala irabazi zuen. Finaleko bi jauzi zailenak egin zituen. [3] 2015ean, Hong berriro ordezkatu zuen Ipar Korea Glasgown egindako Munduko Txapelketan. Nahiz eta zailtasun guztiak mantendu eta modu ikusgarrian jokatu, ezin izan zuen bere titulua defendatu eta zilarrezko domina bat irabazi zuen. Bera Maria Paseka de Rusiapor atzean zegoen 0.033 puntu. 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, bigarren postuan sailkatu zen jauziko finaletan, Simone Bilesen atzetik. Finalean, Cheng solido bat egin zuen hasteko. Bere bigarren jauzirako, bihurdura hirukoitzeko jauzia egiten saiatu zen lehen gimnasta bihurtu zen; hala ere, azpitik jiratu eta gangan eseri zen, Amanar bati ganga debaluatuz, eta azkenean podiuma galdu zuen.

Emaitzak
--------

### Olinpiar Jokoak

Urrezko domina – Lehenengo postua 2008

### Munduko txapelketak

Urrezko domina – Lehenengo postua 2014 
Zilarrezko domina - Bigarren tokia 2015 
Brontzezko domina - Hirugarren postua 2013

### Asiako jokoak

Urrezko domina – 2014ko lehen postua Inchon 
Zilarrezko domina - Bigarren postua 2014
Brontzezko domina - Hirugarren tokia 2006 

### Udako unibertsiada

Urrezko domina – Lehen postua 2009 
Urrezko domina – 2013ko lehen postua 
Brontzezko domina - Hirugarren tokia 2009 

### Asiako txapelketak

Urrezko domina – Lehenengo postua 2006 
Zilarrezko domina - Bigarren postua 2012 
Zilarrezko domina - Bigarren postua 2012 

### Ekialdeko Asiako jokoak

Urrezko domina – 2013ko lehen postua 
Brontzezko domina - Hirugarren postua 2013

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q242519
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 304501640
* **Kirolariak**
* COI: un-jong-hong

 |

* Wd Datuak: Q242519
**Michel Deville** (Boulogne-sur-Seine, 1931ko apirilaren 13a - *ibidem*, 2023ko otsailaren 16a) frantses zinemagilea izan zen.

1960an egin zuen lehenengo film luzea: *Ce soir ou jamais (Gaur gauean edo inoiz ez).* Lan horretako gidoia Nina Companeezekin idatzi zuen, eta harrezkero hamaika filmetan, komedia distiratsuak gehienak, lan egin zuten elkarrekin: *Adorable menteuse* (1961, *Gezurti maitagarria*), *À cause, à cause d'une femme* (1962, *Emakume baten erruz, erruz*), *L'Appartement des filles* (1963, *Nesken apartamentua*), *Benjamin ou les mémoires d'un puceau* (1967, *Benjamin edo birjina baten oroitzapenak*), *L'Ours et la Poupée* (1969, *Hartza eta panpina*), besteak beste. *Raphaël ou le débauché* (1970, *Rafael edo gizagaldua*) lanean, Companeez eta Devilleren arteko azkena, doinua erabat aldatzen da, eta plazeraren bilatzeak bakardadera eta heriotzara eramaten duela azpimarratzen da. 1973an *La Femme en bleu (Emakumea urdinez)* idatzi zuen Devillek, eta hurrengo lanen arrastoa erakusten du: limurtzaile aspertu batek benetan erakartzen duen emakume ideala bilatzen du. Komedia arinak maitasunaren zalantzen ondorioz sortutako gogoetari uzten dio lekua: *Le Mouton enragé* (1973, *Bildots haserrea*); *Eaux profondes* (1981, *Ur sakonak*), *Les Capricieux* (1984, *Apetatsuak*), *Aux petits bonheurs* (1994, *Zorion txikiak*). Zenbait kasutan musikak agintzen du filmean: *Le Voyage en douce* (1979, *Bidaia isilean*), *Péril en la demeure* (1985, *Arriskua etxean*), *Le Paltoquet* (1986, *Ezjakina*), *La Lectrice* (1988, *Irakurlea*), *Nuit d'été en ville* (1990, *Udako gaua hirian*). *Dossier 51* (1978) ezin sailka daitekeen lana da, komunikabide modernoek egiten duten manipulazioari buruzkoa.

Filmografia hautatua
--------------------

* *Un fil à la patte*, 2005
* *Un monde presque paisible*, 2002
* *La Maladie de Sachs*, 1999
* *Le Fils de Gascogne*, 1995
* *La Lectrice*, 1988
* *Péril en la demeure, 1985*
* *Eaux profondes* (1981)
* *Le Voyage en douce*, 1980
* *Le dossier 51*, 1978
* *Le Mouton enragé*, 1974
* *La Femme en bleu*, 1973
* *Raphaël ou le débauché*, 1971
* *L'Ours et la poupée*, 1969
* *Benjamin* (1968)
* *Zärtliche Haie* (1967)
* *Ce soir ou jamais* (1961)

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q599556
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4484500
* ISNI: 0000000078292817
* BNF: 11899989s (data)
* CANTIC: a10458001
* GND: 141357142
* LCCN: no00101267
* Tabakalera ID: 62104
* CiNii: DA13414902
* SNAC: w6b7089p
* SUDOC: 026829568
* UB: a1157810
* ICCU: UBOV392342
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01482/eu\_d\_0945/d0945

 |

* Wd Datuak: Q599556
**Oksana Vasilievna Liapina** (Armavir, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboa, 1980ko apirilaren 28a) errusiar gimnasta artistikoa da, 1996an taldekako lehiaketan txapeldunorde olinpikoa izan zena.

Ibilbidea
---------

Lyapinak 1995eko junior kategoriako Europako txapelketan parte hartu zuen eta bere taldeari urrea irabazten lagundu zion. 1996an, Olinpiar Jokoetan lehiatu zen, Rozalia Galiyeva eta Svetlana Khorkinarekin batera. Zapuztuta zeuden, nahiz eta lehen txandan taldekako ekitaldian zilarrezko domina irabazi, urrezkoa merezia zuten. Olinpiar Jokoen ondoren, Lyapinak domina indibidual batzuk irabazi zituen, baina lesio batek ez zion entrenamendu eta txapelketa egokirik eginten utzi. Ondorioz, ez zuen 1997ko Munduko Txapelketa lortu .

Emaitzak
--------

| URTEA | TXAPELKETA | POSTUA | BOBEDA | BARRA ASIMETRIKOAK | OREKA BARRA | LURREKO ARIKETAK |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1996 | Europako Txapelketa | 2 |  |  |  |  |
| Olinpiar Jokoak | 2 |  |  |  |  |

| URTEA | TXAPELKETA | KOKAPENA | DIZIPLINAK | SAILKAPENA | AMAIERAKO PUNTUAZIOA |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1996 | Olinpiar Jokoak | Atlanta | Taldeka | 2 | 388,404 |
| Bobeda |  |  |
| Oreka barra |  |  |
| Lurreko ariketak |  |  |
| Europako Txapelketa | Birmingham | Taldeka | 2 | 115,659 |

Kanpo estekak
-------------

* Profila sports reference-n

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q963872
* **Kirolariak**
* COI: oksana-liapina

 |

* Wd Datuak: Q963872
*Artikulu hau etxeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Labrit».*
Albreteko jaun-andreen armarria.
**Albret** (euskaraz jatorriz eta inguruko erdaretan *Labrit* edo *Lebret*), Erdi Aroko Frantziako leinu garrantzitsua izan zen. Leinu-etxea Landetako Labrit herrian zegoen. Hasieran, bertako gudetan parte hartu zuten XIV. mendean ingelesen alde eta gero frantziarren alde.

Arnaud Amanieuk, Albreteko jaunak, ingelesak Akitaniatik botatzen lagundu zuen. Karlos semea Azincourteko batailan hil zen 1415ean. Alain I.a Albretekoa *Handiak* Ana Bretainiakoa ezkondu nahi eta Karlos VIII.a Frantziakoa borrokatu zuen; ezin eta Nantes errenditu zuen 1486an.

Leinuaren ospea hasi eta Joanes Albretekoa, Alainen semea, Nafarroako errege ezkontide bihurtu zen Katalina Foixekoa ezkondu zenean. Henrike I.a Albretekoa semea eta Nafarroako erregea Albreteko duke eta Frantziako "pare" bihurtu zen 1550ean. Honen alaba, Joana I.a Albretekoak, Nafarroako erregina, Antonio Borboikoa ezkondu eta Henrike IV.a Frantziakoa zuten semea, Frantziako errege izango zena.

Horrela Albreteko dukerria Frantziako koroari lotu zitzaion, nahiz eta 1651an La Tour d'Auvergne familiari eman Sedan eta Raucourten truke.

Albreteko jaun-andreen zerrenda
-------------------------------

* Amaneo I.a, 1050-1060
* Amaneo II.a, 1060-?
* Bernard Ezi I.a, ?-?
* Amaneo III.a, 1100-1130
* Bernard Ezi II.a, 1130-?
* Amaneo IV.a, ?-1174
* Amaneo V.a, 1174-1209
* Amaneo VI.a, 1209-1255
* Amaneo VII.a, 1255-1270
* Bernard Ezi III.a, 1270-1281
* Mathe Albretekoa, printzesa 1281-1295
* Elisabet Albretekoa, printzesa 1295-1298
* Amaneo VIII.a, 1298-1324
* Bernard Ezi IV.a, 1324-1358
* Arnaud Amanieu I.a, 1358-1401
* Karlos I.a Albretekoa, 1401-1415
* Karlos II.a Albretekoa, 1415-1471
* Joanes I.a Albretekoa, (ezkontza, 1471) baita Tartaseko bizkonde.
* Alain I.a Albretekoa *Handia*, 1471-1522
* Joanes II.a Albretekoa, (ezkontza, 1512)
* Henrike I.a Albretekoa, 1522-1555 Nafarroako erregea ere.
* Joana I.a Albretekoa, 1555-1572 Nafarroako erregina ere.
* Henrike IV.a Frantziakoa, 1572-1610 Frantziako erregea ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2608761
* Commonscat Multimedia: House of Albret

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 2682
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2608761
* Commonscat Multimedia: House of Albret
Emakume bat **soka saltoan**.
**Sokasaltoa** edo **soka-jauzia** soka batez banaka edo haur batzuk batera jolasten den haur-jolas bat da. Kirola ere bada.

Haur jolasa
-----------

Soka saltoka jolasteko era anitz dago. Banaka jolasten denean, haurrak soka bi muturretatik hartu eskuetan eta jirabiran jartzen du, bere buru gainetik eta salto eginez oin azpitik behin eta berriz pasaraziz. Bi haurrek mutur banatatik hartu eta jirabiran jartzen dutenean, hirugarren haur batek salto egiten du behin eta berriz soka oin paretik igarotzen denean.

Hiru haur baino gehiago direnean soka saltoan jolasten dutenak, saltalariek ilaran jarri eta soka salto bana eginez, ilarara itzultzen dira. Estropezu egin edo puntua galtzen duenak ilara utzi eta sokari jirabiran eragin behar dio hurrena.

Saltoak abesti batez lagundu ohi dira. Euskal Herrian esaterako honako hau abesten da:

*Txoria goian kantari,*  

*Hemen gu be dantzari:*  

*zapia behera, zapia goora!*  

*bat, bi, hiru,*  

*galtzen dauna kanpora,*  

*bat, bi, hiru*  

"Zapia behera" esaterakoan, saltalariak bere esku-zapia behera erortzen utzi behar du, eta "zapia gora" esatean, berriro jaso, punturik galdu gabe. Hiru esatean, azkenik, kanpora atera behar du. Orduan ilarako hurrengo haurrak hasten da saltoka, abesti berberaz.

Hona beste abesti bat:

*Burdin- zainak, bai*  

*Esan eustan, bai,*  

*Bart gabean, bai*  

*Maite nindula, bai;*  

*Esan neutsan, bai,*  

*Leunik asko, bai,*  

*Eskerrik asko, bai*  

*Bai* esaterakoan, sokari eragiten diotenek soka goi goian jarri eta eta saltalariak makurtu egin behar du, puntua galdu gabe. Puntua galtzen duenean, sokari eragiten dio hurrena.

Oso ezaguna da abesti hau, haur bakar batek behin eta berriz salto eginez puntua galdu arte, ustez haurraren ezkon adina ematen duena:

*Aita, Ama*  

*zenbat urtekin ezkonduko naiz*  

*txikia naiz eta ez dakit,*  

*1,2,3,4, ...*

Jolasteko moduak
----------------

* "Alturitas" :Bi neska-mutil goma heltzen dute linea zuzena eginez, eta beste neska-mutil batzuek salto egin behar dute gomaren gainetik. Goma heltzen dutenek gutxika igotzen doaz.

* Beste joko mota hurrengoa da: Hasieran, "zutabeak" diren pertsonen inguruan jartzen da goma. Besteek abesti bat jarraituz, dantza egin behar dute goman zehar. Ondo egiten badute, berriro dantzatuko dute baina goma pixka bat igoko dute "zutabeek": lehen belaunetara, gero hanketara (izterrera), gerrira, besapeetara, eta batzuetan baita lepora ere.

Kanpo estekak
-------------

* Sokasaltoan jolasa Juan Garmendia Larrañagaren *Ume jolasak* liburuan, 51.or.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q244158
* Commonscat Multimedia: Jump ropes

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4221325-3
* NDL: 00568059
* NKC: ph569180
* AAT: 300218250
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q244158
* Commonscat Multimedia: Jump ropes
Greziar mitologian, **Zefiro** (antzinako grezieraz Ζέφυρος Zéphyros), mendebaldeko haizeen jainkoa zen, Astreo eta Eosen semea. Zefiro guztien artean leunena zen, eta haize fruituemale bezala ezagutzen zen, udaberriaren mezularia. Traziako kobazulo batean bizi zela uste zen.

Zenbait istoriotan Zefirok zenbait emazte zituela kontatzen zen. Bere arreba eta ostadarraren jainkosa zen Irisen senarra zela esaten zen. Bere beste arreba bat zen Kloris jainkosa ere bahitu zuen, nori loreen domeinua eman zion. Klorisekin Karporen (fruta) aita izan zen. Klorisen maitasunagatik bere anaia Boreasekin lehiatu zela esaten zen, azkenean gainditzea lortu zuena. Berari buruz bere beste arreba eta maitale bat zen Podarge harpiarekin Akilesen zaldiak ziren Janto eta Balioren aita izan zela ere esaten zen.

Zefiro paper garrantzitsu bat betez agertzen den kontserbatutako mitoetako bat Hiazintorena da, espartar printze eder eta lirain bat zena. Zefiro berarekin maitemindu zen eta gorteiatu egin zuen, Apolok bezala. Biak lehiatu ziren gaztearen maitasunagatik, baina honek Apolo aukeratu zuen, Zefiro jelosiak jota utziz. Beranduago, disko jaurtiketa praktikatzen harrapatu zituenean, Zefirok haize ufada bat ufatu zuen euren gainean, diskoak, erortzean, gaztea buruan jo zezan eginez. Hiazinto hil zenean Apolok izen bereko landarea sortu zuen bere odolarekin.

Kupido eta Psikeren istorioan Zefiro izan zen Eros zerbitzatu zuena Psike bere kobazuloraino eramanez.

Gizon gazte bat bezala irudikatzen da, tximeleta edo maitagarri hegoekin, bizarrik gabe, erdi biluzik eta oinutsik, zati batean bere eskuen artean eutsitako mantu batekin estalia, non lore ugari eraman eta banatzen dituen.

Bere baliokidea erromatar mitologian **Favonio** da (*Favonius*, mesedegarria), landare eta loreen gaineko domeinua zuena. Bere izena oso arrunta zen Antzinako Erroman.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q467515
* Commonscat Multimedia: Zephyrus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 89977414
* GND: 138435669
* SUDOC: 236064088

 |

* Wd Datuak: Q467515
* Commonscat Multimedia: Zephyrus

1. ↑  Euskaltzaindiaren 82. araua: Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak
***Jesus Krist Gure Jaunaren Testamentu Berria*** Joanes Leizarraga lapurtar apaiz protestanteak Arroxelan 1571n argitaratutako liburua da, Itun Berriak euskaraz izan duen lehen bertsioa.

Joana III.a Albretekoa Nafarroako erreginaren aginduei segituz, Bearnoko protestanteen sinodoak Itun Berria eta beste hainbat testu erlijioso protestante euskaratzeko eskatu zion Leizarragari. Egitasmo horren barruan hiru liburu argitaratu ziren guztira, hirurak Arroxelan (Frantzia), 1571n: *Jesus Krist gure Jaunaren Testamentu Berria*, *Kalendrera* eta *ABC edo Kristinoen instrukzionea*.

Euskara batu klasikoa
---------------------

Leizarraga Vulgataren frantsesezko itzulpenean oinarritu omen zen bererako, baina baliteke bertsio bat baino gehiago baliatu izana, latinezkoa barne. Bestalde, badirudi lau laguntzaile izan zituela, bera taldearen zuzendari izanik: Sanz Tartas, Piarres Landetxeberri eta Tardetz zuberotarrak, eta Joanes Etxeberri lohitzundarra.

Esan izan da orduko Ipar Euskal Herrian egiten ziren hizkerak bildu nahi izan zituztela euskara batu antzeko batean, baina alderdi hori ikertzeke dago. Nolanahi ere, egia da sistematikotasuna nabari dela oro har itzulpenean, baina aldaerak ere ageri dira, beharbada laguntzaileen hizkera ezberdinen ondorioz.

Idazlan horretan, lau ebanjelioen egileen izenak Matheu, Mark, Ioan eta Luk dira. Apostoluak, berriz, Paul, Pierris, Iakes eta Iuda.

Aleak
-----

Julien Vinsonen esanetan, 1907an liburuaren 26 ale zeuden arren, egun 12 besterik ez dira geratzen: Euskaltzaindiak 2008an bat erosi zuen; zortzi liburutegi publikoetan daude, eta beste hiru, bilduma pribatuetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*.
2. 1 2   Zabala, Juan Luis.  (2008-01-15). «Leizarragaren 'Testamentu Berria'-ren 1571ko alea erosi du Euskaltzaindiak» *Berria*.[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑    Salaberri Muñoa, Patxi.  (2014). *Leizarragaren idazlanetan barrena.*  Vitoria-Gasteiz: UPV/EHUko argitalpen zerbitzua.
4. ↑   «Euskaltzaindiak Leizarragaren Biblia erosi du, 27.000 euro ordainduta» *Diario Vasco* 2008-01-15.

Ikus, gainera
-------------

* Iruñeko Bibliak
* Euskarazko liburu ezagunen zerrenda
* Euskararen historia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskara** |

* Leizarragaren Testamentu Berria testuz (grafia egokitua, Armiarma proiektuan)
* Nafarroako Liburutegiak gordailuan jaso alearen **facsimilea**, *Nafarroako Liburutegi Digitala* (BiNaDi).
* (Edizio facsimile bera, Archive.org webgunean ikusgai).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260349
* Commonscat Multimedia: Iesus Krist Gure Iaunaren Testamentu Berria

---

 |

* Wd Datuak: Q12260349
* Commonscat Multimedia: Iesus Krist Gure Iaunaren Testamentu Berria
**LHS 292**, **GJ 3622** edo **LP 731-58** gure eguzki-sistematik 15 argi urte baino gutxiagoko distantziara, Sextans konstelaziorantz dagoen izar txiki bat da. Oso distira ahul eta +15,60ko itxurazko magnitudeko nano gorri bat da. Gertuen dituen izarrak Ross 128 (FI Virginis) eta DEN 1048-3956 dira, hurrenez hurren 5,8 eta 7,1 argi urteko distantziara.

LHS 292 gure inguruko nano gorririk ilunenetako bat da, +17,32ko magnitude absolutuarekin. Bere masa gure eguzkiarenaren %8,3koa da, eta bere argitasuna gure eguzkiarenaren 100.000garren zatia. M6.5V espektro motakoa da, bere ezaugarriak DX Cancrirenen antzerakoak direlarik. Bere ardatzaren inguruan 3,0 kilometro segundoko proiektatutako errotazio abiadurarekin biratzen du.

LHS 292 izar ñirñirkari bat da, hau da, batzuetan bere distira nabarmen handitzea eragiten duten erupzioak jasaten dituela, izar aldakor izendapenik ez duen arren. Azken ikerketek izar bitar espektroskopiko bat dela diote, osagaietako bat bestea baino distira apalagokoa delarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1077664
* **Astronomia**
* SIMBAD: LP 731-58

 |

* Wd Datuak: Q1077664
**Yang Yun** Zhuzhoun jaio zen, Hunan. 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen barra asimetrikoetan, bosgarren toki batekin batera, eta oreka-barraren erorketa batek urrezko domina kostatu zion, hiru eta erdi dezima aspitik geldituz. Simona Amânar Errumaniako balizko txapeldunaren atzetik dezima erdi. Brontzezko domina irabazi zuen talde txinatarreko kide ere izan zen, baina NOBk domina kendu zion 2010ean, lehiaketako kide txinatar bat adin txikikoa zela jakin ondoren.

Yang Yun CCTVko erreportari bihurtu zen. Yang Wei gimnasta txinatarrarekin ezkonduta dago.

Adin-eztabaida
--------------

Yang Yunek Txinako telebista nazionalean Sydneyn lehiatu zenean 14 urte zituela onartu ondoren, Nazioarteko Gimnastika Federazioak ikerketa bat egin zien bere taldekide Dong Fangxiaorekin batera. Yang Yun errugabea zela eman zuten froga eskasengatik 2010eko otsailean, horrek esan nahi du bere brontzezko domina mantendu ahal izan zuela barra asimetrikoetan. Bere taldekide Dong Fangxiao errudun deklaratu zuten eta bere emaitzak bertan behera geratu ziren. 2010eko apirilaren 28an NOBk brontzezko domina kendu zion Txinako taldeari.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q886318

 |

* Wd Datuak: Q886318
**Rho Virginis** (ρ Vir / 30 Virginis / HD 110411 / HR 4828) Virgo konstelazioko izar bat da, +4,87ko itxurazko magnitudea duena. Gaur egun izen arruntik ez duen arren, Txinan *Kew Heang* izena jasotzen zuen, "estatuko bederatzi ofizialak", non izar txikiago batzuk ere gehitzen ziren. Gure eguzki-sistematik 120 argi-urteko distantziara dago.

Rho Virginis sekuentzia nagusiko izar zuri bat da, A0V espektro motakoa. Bere erradioa gure eguzkiarena baino %55 handiagoa da, eta hau baino %23 argitsuagoa da. Gutxienez 154 kilometro segunduko errotazio abiadura du. Izar kimikoki berezi bat da, bere azaleko tenperatura ezezaguna delarik, kontsultatutako iturriaren arabera 8800 eta 9056 kelvin artekoa delarik. Delta Scuti motako izar aldakorra, bere dizdiran 0,02 magnitudeko bariazio bat erakusten du. Eguzkia baino gazteagoa da, soilik 10 milioi urte izan ditzakeelarik. Era berean, Lambda Bootis izar deritzen talde txikiko kide da, hauen izaera gaur egun oraindik ondo ezagutzen ez delarik.

Banda azpimilimetrikoan eta infragorri hurbilean eginiko behaketek Rho Virginisen inguruan disko zirkumestelar baten presentzia agerian utzi dute. Diskoak, 37 unitate astronomikoko erradioa duena, 90 kelvineko tenperatura du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3020619
* **Astronomia**
* SIMBAD: \* rho Vir

 |

* Wd Datuak: Q3020619
**Bi Wenjing** (Xintai, Shandong, Txina, 1981eko uztailaren 28a) gimnasta artistiko txinatarra, barra asimetrikoen ariketan aditua, eta 1996an txapeldunorde olinpikoa izan zena.

Kirolari ibilbidea
------------------

### 1996

1996ko Atlantako (Estatu Batuak) Olinpiar Jokoetan urrea lortu zuen barra asimetrikoetan, Svetlana Khorkina errusiarraren (urrea) ondoren eta Amy Chow estatubatuarrarekin berdinduta.

### 1997

1997an Lausanan (Suitza) egin zen Munduko Txapelketan, brontzezko domina lortu zuen asimetrikoetan, berriro ere Svetlana Khorkina errusiarraren eta Meng Fei txinatarraren atzetik; halaber, brontzezko domina lortu zuen taldeen arteko lehiaketan —Errumania eta Errusiaren atzetik—, eta taldekideak Liu Xuan, Kui Yuanyuan, Duan Zhou, Meng Fei eta Mo Huilan izan zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Ficha.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q963535
* **Kirolariak**
* COI: wenjing-bi

 |

* Wd Datuak: Q963535
**S Antliae** (S Ant / HD 82610 / HR 3798) Antlia (makina neumatikoa) konstelazioko izar aldakor bat da, Pyxis konstelazioaren mugatik gertu dagoena. Gure eguzki-sistematik 245 argi-urteko distantziara dago.

S Antliae A7V edo A9V espektro motako kontaktuzko izar bitar bat da. Mota honetako gertuko izar bitarretan, elkarren arteko hurbiltasuna dela eta, bi izarrek euren kanpoaldeko gas geruzak konpartitzen dituzte. Hala ere, S Antliaeren gainkontaktu maila (%9) txikia da mota honetako beste izar bitar batzuekin alderatuz gero. Sistema honen orbita periodoa 0,6483 egunekoa (15,56 ordu) da. W Ursae Majoris izar aldakor bezala sailkatua, bere dizdira +6,40 eta +6,92ko itxurazko magnitudeen artean aldatzen da.

Bi osagaien masen arteko erlazioa, *q*, 0,87koa da, euren tenperaturak, hurrenez hurren, 7800 eta 7340 kelvinekoak direlarik. Sistema honen argitasun bateratua gure eguzkiarena baino 13 aldiz handiagoa da, eta bere metaltasuna gure eguzkiarenaren %60koa da. Bere adina 1500 milioi urtetan estimatzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2986200
* **Astronomia**
* SIMBAD: V\* S Ant

 |

* Wd Datuak: Q2986200
**Cerro Castillo** Torres del Paine udalerriko hiriburua da, eta Torres del Paine parke nazionalean sartu aurreko azken herria. Puerto Natalesetik 63 km iparraldera dago. 130 biztanle ditu, gehienak abeltzaintza lanak egiten dituzte. Serrano ibaiaren arro hidrografikoaren barruan dago .

Bere eraikuntzaren zati handi bat joan den mendearen hasierakoa da eta antzinako Cerro Castillo estantziakoa zen, eskualdeko zati kontinentaleko handiena kontsideratzen dena.

Kolonizazioa
------------

Iturri argentinarrek esaten zuten Tweede, Toro aintziraren iparraldean, McPherson eta Kark, Castilloko hego-mendebaldean, estantzialariek okupatutako lurralde-galerari buruz, arbitraje-laudoa zela eta. Hala ere, adostasun-irizpideek eremu magallanikoan kolonizatutako estantziak utzi zituzten Txileko lurraldetik kanpo.

Horrela, Alemaniar eta Ingalaterrako kolonoen ahaleginak, Manuel Señoreten erabaki administratiboarekin batera, xix. mendearen amaieran arro hidrografikoaren egungo lurraldea sendotu zuen.

Hala ere, eragin demografiko handiena Suaren Lurraldea Ustiatzen duen Elkarteak (SETF) izan zuen, Rodolfo Stubenrauch-ek eta Augusto Kark-ek erosi baitzituen, Cerro Castillo estantzia fundatuz.

* Señaléticas con forma de caballo. Detrás el humo de las estufas a leña.Zaldi formako seinaleak. Atzean egurrezko berogailuen kea.
* Centro de Cerro Castillo en 2011.Cerro Castilloko erdigunea 2011n.
* 20082008

Oharrak
-------

Kanpo loturak
-------------
**NML Cygni** edo Cyg NML izar hipererraldoi gorri bat da, eta gaur egun ezagutzen den handiena 1650 eguzki erradio ingururekin. Lurretik 1,7 kiloparsec edo 5500 argi-urteko distantziara dago. Izar hau Neugebauerrek, Martzek eta Leightonek aurkitu zuten 1965ean. NML izena hiru aurkitzaile hauen izenetatik datorkio.

Izar honek ur lurrinezko maserren banaketarekin bat datorren babarrun formako nebulosa asimetriko bat eratzen duen hauts disko bat du bere inguruan. Izar erdierregular aldakor bat da, 940 egun inguruko periodoa duena.

NML Cygni Cygnus OB2 elkarketa osatzen duten izarretako bat da. Cyg OB2 elkarketak ia 2 gradu hartzen ditu zeruan edo ~30 parsec 1,74±0,2 kiloparseceko distantzia batean, gure eguzkitik gertuen dagoen elkarketetako bat delarik. Estimatutako bere masa galera ~ 50 M ⊙ eta 2 × 10 ^ (-4) M ⊙ yr ^ (-1)ekoa da. Izar honen urteroko paralajea 0,62 arku milisegundo ingurukoa da.

NML Cyg oxigenoan aberatsa den izar masibo bat da. Izar honen konposaketa OH irrati igorpenen (1612 MHz) aurkikuntzarekin ezagutarazten hasi zen 1968an (Wilson eta Barrett). H2o, SiO, CO, HCN, CS, SO, SO2 eta H2S bezalako molekulen presentzia ere ondorengo urteetan ezagutarazi zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4957
* Commonscat Multimedia: NML Cygni

---

* **Astronomia**
* SIMBAD: NML Cyg

 |

* Wd Datuak: Q4957
* Commonscat Multimedia: NML Cygni
**Sakurairen objektua** (*Sakurai's object* ingelesez) Sagitarius konstelazioan dagoen nebulosa planetario ahul baten erdiko izarra da. **V4334 Sagittarii** (**V4334 Sgr**) izena ere jasotzen du. Gaur egun +11,4ko itxurazko magnitudekoa, izar aldakor bezala aurkitu zuen 1996ko otsailak 20an Yukio Sakurai japoniar astronomoak kometen bila ari zen bitartean. Izar hau gure eguzki sistematik ze distantziara dagoen ez da ezagutzen, baina 11.500 argi-urtekoa (3500 parsec) izan daitekeela uste da.

Sakurairen objektua bere izar eboluzioaren azken faseetan dagoen izar bat da. Noba batenaren antzeko jokaeraduna, aurretik, nano zuri bihurtu aurretik "amaierako helio flash" bat jasan duen adar asintotiko erraldoiko izar bat zela uste da. Izarra inguratzen duen nebulosa planetarioak, oso ahul eta hedatua dena, azken masa eiekzioa duela zenbait milaka urte gertatu zela adierazten du.

1996an hasi zen helio flashak denbora batez adar asintotiko erraldoira itzularazi du, horregatik, mota honetako gertakarietan "berpizte" edo "birjaiotze"az hitz egiten da. Astronomikoki, amaierako flasha oso iraupen laburreko etapa bat, apenas hamarnaka urte batzuk, ondorioz gertakari mota hauek ikustea oso zaila delarik. Gertakari alderagarri bakarra 1917an V605 Aquilaen gertatu zena da. Izarraren egungo tenperatura 12.000 kelvinekoa da, eta, dirudienez, bere tenperatura urteko 1.000 kelvin handitzen doa. Izarra 75ºko okerdura duen hautsezko disko trinko batek inguratzen du. 500 unitate astronomikoko kanpo erradio batekin, bere masa 6 x 10-5 eguzki masakoa da. Diskoa, nagusiki, karbono ale amorfoz osatua dago.

Sakurairen objektuak sistemaren eboluzioari biziraun zion masa baxuko gorputz batekin sistema bitar bat osatzen duela proposatu da. Laguna M7 espektro motako izar hotz bat izan liteke. Horrek nebulosa planetarioan ikusi den forma asimetrikoa azal dezake.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6  SIMBAD Database entry for V4334 Sgr, SIMBAD

Ikus, gainera
-------------

* V605 Aquilae
* FG Sagittae

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2715720
* **Astronomia**
* SIMBAD: V\* V4334 Sgr

 |

* Wd Datuak: Q2715720
**Celestina Popa** (Ploiesti, Errumania, 1970eko uztailaren 12a) erretiratutako gimnasta artistiko errumaniarra da; 1988an txapeldunorde olinpikoa izan zen taldekako lehiaketan.

Kirolari ibilbidea
------------------

### 1985

Montrealgo Munduko Txapelketan, 1985ean, zilarra eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Sobietar Batasunaren atzetik eta Ekialdeko Alemaniaren aurretik. Taldekideak: Laura Cutina, Eugenia Golea, Daniela Silivas, Ecaterina Szabo eta Camelia Voinea izan ziren

### 1987

Rotterdameko 1987ko Munduko Txapelketan, taldekakoan urrea eskuratu zuen, Sobietar Batasunaren eta Ekialdeko Alemaniaren aurretik, Aurelia Dobre, Daniela Silivas, Ecaterina Szabo, Camelia Voinea eta Eugenia Golea lagun zituela. 

### 1988

1988an, Seulgo (Ipar Korea) Olinpiar Jokoetan zilarra eskuratu zuen taldekakoan, Sobietar Batasunaren ondoren, eta Ekialdeko Alemaniaren aurretik (brontzea). Taldekideak: Aurelia Dobre, Eugenia Golea, Gabriela Potorac, Daniela Silivas eta Camelia Voinea izan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Celestina Popa.* .
2. ↑    *Celestina Popa.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1150938
* Commonscat Multimedia: Celestina Popa

---

* **Kirolariak**
* COI: celestina-popa

 |

* Wd Datuak: Q1150938
* Commonscat Multimedia: Celestina Popa
**Daria Sergueievna Spiridonova** (Novotxeboksarsk, Errusia, 1998eko uztailaren 8a - ) errusiar gimnasta artistikoa da. Bakarka zein taldeka aritzen da.

2014. urtean hirugarren postua lortu zuen taldekako eta barra irregularretako lehiaketetan Nanningeko Munduko Txapelketan eta Sofiako Europako Txapelketan. 2015ean barra irregularretan Europako titulua irabazi zuen. Munduko Txapelketan ere parte hartu zuen eta berdindu egin zuen. Fran Yilin, Madison Krocian eta Viktoria Komovak lehen postua lortu zuten. Gimnasia artistikoko ekitaldi bateko lehen berdinketa laukoitza izan zen.

2016ko abuztuaren 9an, Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina lortu zuen, Maria Paseka, Aliya Mustafina, Seda Tutkhalian eta Angelina Melnikovarekin batera, taldekako lehiaketa osoan. Ekitaldi horretan barra asimetrikoetan bakarrik parte hartu zuen, 15.100 puntu lortuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16466609
* Commonscat Multimedia: Daria Spiridonova

---

* **Kirolariak**
* COI: daria-spiridonova

 |

* Wd Datuak: Q16466609
* Commonscat Multimedia: Daria Spiridonova
Josu Imanol Unanue Astoreka (Bermeo, Bizkaia, Euskal Herria, 1958ko uztailaren 1a - *idem*, 2023ko abenduaren 15a) HIESaren aurkako eta ezker abertzaleko militantea izan zen .

Bizitza
-------

Josu Imanol Unanue Astoreka Bermeon jaio zen, arrantza eta kontserba industrian aritzen zen familia batean. Matrizegintza, injekzioa eta trokelgintza ikasi zuen Arrasaten, eta gero Fagor Garagarza eta Alecoop kooperatibetan hasi zen lanean.

Urte batzuetan, koipeztatzaile eta makinista gisa aritu zen atunontzietan. Itsasoan lanean ari zela, Mekanika ikasten eta Hotzeko Teknikari titulua lortzen ere aritu zen.

Itsasoan izandako esperientziaren ondoren, 1985ean, 25 urte zituela, GIB birusa hartu zuen eta bi urteko bizi-itxaropena eman zioten. Ordutik, aktiboki sartu zen gaixotasun horren aurka borrokatzeko hainbat ekimenetan, HIESaren aurkako herritar-taldeekin lankidetzan. 1988an, Txo-Hiesaren elkartea sortu zuen eta 1992an, T-4 kolektiboaren prestakuntzan ere funtsezko zeregina bete zuen, sortzaileetako bat izanik. Dibulgazio-lan nabarmena egin zuen hitzaldien bidez eta artikulugile gisa .

2000. urtean, Gernikako Lanbide Hastapena zentroan hasi zen lanean, eta LAB sindikatuko ordezkari sindikala izan zen. 2011n, politika instituzionalera egin zuen salto, Bermeoko udal-hauteskundeetan Bilduren hauteskunde-zerrendako kide izanik, eta zinegotzi eta alkateorde lanak egin zituen. Zeregin horretan, ardurak izan zituen Gizarte Ongizate, Euskara, Partaidetza, Zerbitzu Saiala eta Udal Langileekiko Harremanen Udal Patronatuan. 2014an, EH Bildu koalizio abertzaleak Bizkaiko ahaldun nagusigai aurkeztu zuen  eta legealdi hartan batzarkide eta taldeko bozeramaile izan zen.

Kanpo estekak
-------------



1. ↑   «Mezua zen guk besteak jagon behar genituela, ez geure burua», *Berria*, 2022-04-01.
2. ↑   «Josu Imanoli 2 urteko bizi itxaropena eman zioten duela 25 urte GIBa antzeman ziotenean», *EITB*, 2022-12-01.
3. ↑  **(Gaztelaniaz)** «Tengo diarios de compañeros que fallecieron de sida. Me gustaría poder dárselos a sus hijos», *Deia*.
4. ↑   Josu Imanol Unanue Astorekaren artikuluak Naiz-en, *Naiz*
5. ↑  **(Gaztelaniaz)** «Aitziber Ibaibarriaga y Josu Unanue, cabezas de lista de EH Bildu en Bilbo y Bizkaia», *Naiz*, 2022-12-01.
Air France aire konpainiaren A318 hegazkina.
**Airelinea**, **aireko linea**, **aire konpainia** edo **hegazkin-konpainia** karga zain bidaiariak —batzuetan, animaliak ere bai—, hegazkin bidez garraiatzen dituen aireko bidaien enpresa da.

Airelineen mundua konplexua da. Bidariak eta karga erregularki garraiatzen duten konpainiak badaude; aldiz, chárter izeneko beste enpresa batzuek beren bezeroak edo bezero taldeak haiekin adostutako une edo garaian bakarrik garraiatzen dituzte.

Lehenbiziko airelinea DELAG (Deutsche Luftschiffahrts-Aktiengesellschaft) alemaniar aire konpainia izan zen, 1909ko azaroaren 16an sortua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q46970
* Commonscat Multimedia: Airlines

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119596581 (data)
* GND: 4036559-1
* LCCN: sh85002650
* NKC: ph495114
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q46970
* Commonscat Multimedia: Airlines
**Procyon** (Alfa Canis Minoris / α CMi / 10 Canis Minoris) Canis Minor konstelazioko izarrik distiratsuena da (itxurazko magnitudea: +0,50); gaueko zeruko zortzigarren izarrik distiratsuena da.

Izar bitarra da: izar nagusiak (Procyon A) lagun nano zuri bat du (Procyon B). Eguzki-sistematik gertuen dagoen izarretako bat da: 11,41 argi-urtera dago.

Procyon izena grekotik dator (*προκύον*, Prokyōn), eta "zakurraren aurretik" esan nahi du, zeren Sirius (α Canis Majoris) izarraren aurretik agertzen baita zeruan (hori, dena den, Lurreko iparraldeko latitudeetan baino ez da gertatzen).

Procyon A
---------

**Procyon A** izar zuri-horia da, eta 6.530 K-eko tenperatura du gainazalean. Eguzkia baino 7 aldiz argitsuagoa da, hau da, azpierraldoi bat da, hedatzen hasia. Haren erradioa Eguzkiarena baino 2,1 aldiz handiagoa da orain, baina, 10-100 milioi urteren ondoren, Procyon A puztuz joango da orain duen diametroa baino 100-150 aldiz handiagora iritsi arte, eta izar gorri edo laranja bihurtuko da, gainazala hoztu egingo baitzaio.

Procyon B
---------

Procyon B, Sirius B bezala, nano zuria da. Zaila da Procyon B Lurretik ikustea (itxurazko magnitudea: +10,82), bi izarren arteko magnitude-diferentzia oso handia delako eta bien arteko distantzia angeluarra, berriz, txikia.
Haren masa Eguzkiarena 0,6 aldiz da, eta 8.600 km-ko diametroa duela jotzen da. 7.740 K-eko gainazal-tenperatura du.

Bi izarren sistemak 3.000 milioi urte inguru dituela jotzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Sañudo Miranda, Juan Carlos.  (2017). *Astronomía día a día. 2018.*  Lulu, 58 or. ISBN 9781326880194..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13034
* Commonscat Multimedia: Procyon (star)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Astronomia**
* SIMBAD: \* alf CMi

 |

* Wd Datuak: Q13034
* Commonscat Multimedia: Procyon (star)
**Kathy Acker** (1947ko apirilaren 18a – Tijuana, 1997ko azaroaren 30a) estatubatuar idazle postmodernista izan zen.

Karen Lehmann jatorri judu-alemaniar familia batean jaio zen. Bere burua kulturalki judutzat hartu zuen, baina erlijioarekiko interesik gabe. Robert Ackerrekin ezkondu zen eta idazle izatea erabaki zuen. Senarrarekin joan zen Kaliforniako Unibertsitatean, San Diegon ikastera. Graduatu gabe New Yorkera joan zen, non idazkari, stripper eta ikuskizun pornografikoetan lan egin zuen. Maitasun-harremanak izan zituen hainbat pertsonarekin eta bisexuala izan zen. 1995ean Londresera joan zen bere bikotekidearekin. 1980ko hamarkadaren amaieran, New Yorkera itzuli zenean, unibertsitateetako irakasle izan zen, minbiziak jota hil zen arte.

Eleberrigile esperimentala, antzerkigilea eta saiakeragilea izan zen. Idazketa urratzaile batekin, haurren traumak, sexualitatea eta matxinada bezalako gaiak jorratu zituen. Black Mountain Collegen olerkariak, William S. Burroughs, David Antin, Carolee Schneeman, Eleanor Antin, frantziar teoria kritikoa, mistizismoa, pornografia eta literatura klasikoaren eragina jaso zuen.
**June Aranbarri Gomez** (Ondarroa, 1993) arraunlari ohia da.

Biografia
---------

June Aranbarri Gomez 13 urterekin hasi zen arraunean, eta hainbat klub igaro ditu bere ibilbidean, hala nola, Ondarroako Arraun Elkartea, Zumaia, Donostiarra eta Orio Orialki Arraunketa Elkartea.

### Kontxako bandera, Zumaiarekin

13 urterekin Ondarroako Arraun Elkartean izena eman zuen lagunekin batera. Lau denboraldi egin zituen herriko taldean, bi urte haur-kategorian eta beste bi kadeteetan. Lau urte horiek igaro ondoren, Zumaiako Arraun Taldera joan zen, bere entrenatzaileak horrela proposatuta. Nagore Osoro laguna eta taldekidearekin joan zen Zumaiara eta bertan zazpi urte egin zituen. 2013an Zumaiako Arraun Taldeko emakumeak izan ziren lehen euskaldunak Kontxa irabazten. Hurrengo urteetan nahiz eta ez zuten Kontxa irabazterik lortu, denboraldi onak egin zituzten eta Euskotren liga irabazi zuten, Emakumezkoen Traineru Liga.

### Herrira buelta

Zazpi urtez Zumaiako Arraun Taldean egon ondoren, arrauna utzi zuen denboraldi batez. Hiru urtez egon zen arraun mundutik at. 2019an Ondarroako Arraun Elkarteak Nagore Osoro arraunlariari eskaini zion emakumeen taldea aurrera eraman eta entrenatzaile izateko proiektua. Osorok Aranbarriri laguntza eskatu zion, eta bien artean hartu zuten proiektua. 

### Kontxako bandera, Oriorekin

Donostiarratik deitu zioten, eta denboraldi bat egin zuen arraun talde horretan. Orio Orialki Arraun elkartean egin zituen azken urteak. 2022an Kontxa irabazi zuten. Hortaz, bederatzi urteren ostean bigarren Kontxa irabazi zuen. 

Ezkerretik eskumara, Nagore Osoro eta June Aranbarri.Ezkerretik eskumara, Nagore Osoro eta June Aranbarri.
Gaur egun bere ibilbide profesionalean zentratu da, alegia, irakaskuntzan, arrauna albo batera utzita. 


1. ↑    «Norbere buruari erronkak jarriz» *11barri* (Noiz kontsultatua: 2024-02-16).
2. ↑    «June Aranbarri: "Pena handia eman digu trainerua desagertu egin dela jakiteak" - Zumaia» *Baleike.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-02-14).
3. ↑    Asier, Alkorta(e)ko.  (2020-07-15). «Ondarroako emakume taldeak nagusitasun osoagaz irabazi du Bizkaiko traineru txapelketa» *Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza* (Noiz kontsultatua: 2024-02-14).
4. ↑    «Orioko emakumezkoen txalupa zazpigarrenez jarraian gailendu da Sestaoko jaitsieran - Orio» *Karkara.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-02-14).
**Chandrasekharren muga**, izar hotz egonkor baten gehiengo masa posiblea da. Muga hau gainditzen bada, izarra, zulo beltz edo neutroi izar bat bihurtzeko kolapsatuko da.

Astrofisikan, **Chandrasekharren muga**, hortik gora, elektroien endekapena, izar hondar batean grabitate indarra indargabetzeko gai ez den masa muga da, zulo beltz edo neutroi izar bat sortzen duen kolapso bat eraginez. Badago, baita ere, teorian behintzat, kolapso honen hirugarren emaitza bat, quark izar bat bezala ezagutzen dena emango lukeena.

Muga hau, gutxi gora-behera, 1,44 eguzki masakoa da, eta gehienezko posiblea da nano zuri batean. Nano zuri batek Chandrasekharren muga gainditzen badu, hau, kolapsatu egiten da neutroi izar bat bihurtzeko. Antzerako moduan, badago, baita ere, neutroi izarrek jasan dezaketen masarentzako muga bat. Kasu honetan, neutroiak dira endekatuak daudenak eta hiru eguzki masako masa bat jasan dezakete. Honi, Tolman-Oppenheimer-Volkoffen muga deritzo.

Chandrasekharren mugaren balioa, elektroien masa frakzioaren karratuarekiko proportzionala da. Nano zuri normal batean, bi nukleoi daude elektroi bakoitzeko, 2ko partikulako pisu molekularraren baliokidea dena, baina, baldintzaren batzuetan, elektroi kopuruaren murrizte bat gerta daiteke nukleoak horiek harrapatuta. Honek, Chandrasekharren masa murriztuko luke.

Bere balioa, Subrahmanyan Chandrasekhar astrofisiko indiarrak kalkulatu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51366
* **Identifikadoreak**
* GND: 4805871-3
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q51366
**Esther Jaén** (Bartzelona, Katalunia, 1968ko apirilaren 6a) bartzelonar kazetaria da.

Biografia
---------

Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko Informazio Zientzietako lizentziaduna da. 

Kazateri

1990ean hasi zen lanean, korrespontsal politiko lanetan, SER katean. 1997 arte egon zen irratian. Lan hori eta *Tiempo* aldizkariko zutabegile izatea uztartzen ditu.

Geroago, COM Ràdioren ordezkari izendatu zuten Madrilen, 2006ra arte bete zuen lan hori.

2000ko hamarkadan, *La Razón* egunkarian kolaboratu zuen zutabegile gisa, eta ikus-entzunezko hedabideetan sartu zen. Irratian, Onda Ceroko *La Brújula* saioan parte hartu zuen. Telebistan, analista politiko eta tertulietan egindako ibilbidean saio ugaritan jardu du: *59 segundo* (2005-2007) Televisión españolan (TVE), *Madrid opina* (2007-2011) Telemadriden, *El gato al agua* Intereconomía TV katean (2008-2012), *La vuelta al mundo* (2010) Modug7n, *De hoy a mañana* (2011) eta *Más claro agua* (2011-2016) 13tv-n, *Al quite* eta *No nos moverán* Gaztela-Mantxa telebistan, *Las mañanas de Cuatro* Cuatro katean, *DBT* (2011-2013) Canal Nou-n eta *Aragón en abierto* Aragoi Telebistan.

*Los desayunos de TVE* eta *La mañana de La 1* saioetan parte hartu zuen La 1 katean (2012-2020) eta halaxe egiten jarraitzen du *La noche en 24 horas* 24 horas katean (TVE) (2012-...), *El cascabel* saioan 13tv-n, *Buenos días, Madrid* Telemadriden, *El Círculo* La Otra-n eta *24 horas* saioa 24 Horas (RTVE).

Egunkari Publikoaren zutabegilea izan zen (2007-2009). Gainera, egunkari-kolaboratzailea izan zen elplural.com, baita *La Gaceta* egunkariko zutabegile ere. *Cuarto poder* lineako egunkariaren bazkide fundatzaile eta idazlea da. 

Idazle

Besteak beste, liburu hauek idatzi ditu: *Los hijos del César* (2005), *Cómo ser un político y no morir en el intento* (2006) eta *Zapatero el Rojo* (2008) liburuaren egilkidea da.

Argitalpenak
------------

* *Los hijos del César* (2005)
* *Cómo ser un político y no morir en el intento* (2006)
* *Zapatero el Rojo* (2008) -egilekidea-

Kanpo estekak
-------------

* Biografia
**Safia Farhat**, arabieraz: صفية فرحات‎, izen osoa **Safia Foudhaili Farhat** (Radès, Tunisia, 1924 - Ibidem, 2004ko otsailaren 7a) Tunisian aintzindaria izan zen arte plastikoetan, eta marrazkilaria, margolaria, zeramikagilea, tapizatzailea eta dekoratzailea ere bazen.

Biografia
---------

1949an, Pierre Boucherlek sortutako Tunisko Eskolako mugimendu artistikoan parte hartu zuen.

Tunisiako Arte Ederren Eskolan graduatu zen. 1950eko hamarkadan bertako maistra izan zen, eta, 1960ko hamarkadaren amaieran, zuzendaria.

### Engaiamendua

Safia Farhatek, artearen irakaskuntzaren erreformarekin eta berfundazioarekin konprometituta, Radèseko Arte Bizien Zentroa sortu zuen Abdallah Farhat senarrarekin batera, zeina Tunisiako Estatuari eman baitzioten dohaintzan. Beirateak, marrazkiak, koadroak, behe-erliebeak, freskoak eta, batez ere, tapiz apaingarriak egiten zituen. Horietako asko Tunisiako hainbat banku eta establezimendu publikoren hormetan ageri dira.

Emakumearen eskubideen defentsan konprometiturik, *Fayza* aldizkaria sortu zuen 1959an, eta Emakume demokraten Tunisiako elkartearen sorreran parte hartu zuen.

### Herentzia

2016ko abenduan, haren familiak eta Aïcha Filali artistak (haren iloba eta Radèseko Arte Bizien Zentroko zuzendaria) museo bat inauguratu zuten bere izenarekin eta haren memorian. Safia-Farhat Museoa Radès eskualdean dago, non jaio, bizi eta lan egin baitzuen hil arte.

2022ko Veneziako Biurtekoan, 1983an egindako *Gafsa & ailleurs* tapizeria Arsenalen erakutsi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Safia Farhat» *AWARE Women artists / Femmes artistes* (Noiz kontsultatua: 2024-02-03).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Safia Farhat» *Barjeel Art Foundation* (Noiz kontsultatua: 2024-02-03).
3. ↑   **(Ingelesez)** Gerschultz, Jessica.  (2022-01-26). «Safia Farhat’s Hybrid Creatures in Civic Spaces» *post* (Noiz kontsultatua: 2024-02-03).
4. ↑   **(Ingelesez)** [ «Farhat, Safia (1924–2004)
 - Routledge Encyclopedia of Modernism»] *www.rem.routledge.com* (Noiz kontsultatua: 2024-02-03).
5. 1 2 3 4 5    *Radès : lnauguration vendredi du Musée Safia Farhat.*  5 décembre 2016..
6. ↑   Asma Abassi.  (8 mai 2022). «Safia Farhat à la Biennale de Venise 2022: un succès « surréaliste » !» *La Presse de Tunisie* ISSN 0330-9991...

Bibliografia
------------

* Aïcha Filali, Safia Farhat, une biographie, Tunis, MIM, 2005, 285 p. (ISBN 9973-51-873-X).
* Sorkuntza literarioaren CREDIF saria

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3461280

 |

* Wd Datuak: Q3461280
**Ane Urresti Gandiaga** (Ondarroa, 2001) kirolaria da. Igeriketan, balletean eta saskibaloian aritu izan da, eta gaur egun eta herri kirolaria da. Azken horren barruan, hainbat kategoriatan lehiatzen ari da.

Biografia
---------

3 urterekin igeriketan hasi zen, eta 5 urterekin balletean eman zuen izena. 2018an Donostian Ingeneritza Elektroniko Industriala eta Automatismoko Gradua ikasten hasi zen, eta balleta utzi. 

2014-2015 eta 2015-1016 denboraldietan saskibaloian jokatu zuen Aurrera Kirol Elkartearen baitan, nesken taldean. 

### Sokatira taldea

2020an hasi zen sokatira taldean, ofizialki, aurretik ere sokatira taldeari laguntzen ari baitzen eta hainbat erakustalditan parte hartzen. Deialdia egin eta nesken taldea sortu zuen Mutrikuko Sokatira Taldeak.

Ane Urresti GandiagaAne Urresti Gandiaga
Euskal Herriko eta munduko sokatira txapelketetan parte hartzen du urtero. Horrez gain, txinga lasterketan ere lehiatzen da, Gipuzkoan eta Euskal Herri mailan. Horrez gain, erakustaldia egiten dute kiro hauetan: Ingudea, trontza, lasto altxatzea, lokotx biltzea eta gurdian. 



1. ↑    «Kirola, hobeto sentitzeko heldulekua» *11barri* (Noiz kontsultatua: 2024-02-16).
2. ↑    Aintzina, Monasterio(e)ko.  (2020-11-30). «Urrestitarrak hirugarren sailkatu dira Euskal Herriko Txapelketan» *Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza* (Noiz kontsultatua: 2024-02-16).