*Beste nonbait jaiotzeagatik*. Goya, 1808-1814.
**Arrazismoa Espainian** edozein garai historikotan aurki daiteke, munduko beste edozein tokitan bezala; izan ere, arrazoi ekonomiko, sozial edo politikoengatik izandako liskarrak oso ondo justifikatu dira arraza-desberdintasunaren mozorroarekin, arrazakeriaren adibideak, ideologia zein portaeran eta kulturan maiz agertzen dira.

**Espainiar arraza** definitzea zaila bada ere, ez da egon arazorik bestelako portaerak egoteko, orokorrean xenofobian eta erlijio gorrotoan sailkatu ahal direnak.

Arraza-bereizkeria Espainian
----------------------------

### Mairuak eta kristauak

Espainiako izaera nazionala, existituko balitz, beti bilatu izan da (Américo Castro, Claudio Sánchez Albornozekin polemikan) talde-irudimenean dagoen gatazka horretan, baita izen hori duten herri-festetan ere (Moros y cristianos).

Espainiako historiako alderdi arrazista garrantzitsuenekin izaten diren gatazkek lotura estua dute Erdi Aroko borroka erlijiosoekin, nahiz eta ezin den erlijioari bakarrik egotzi eta arraza-adierazpen argiak dituzten. Erresuma kristauentzat, birkonkista eta birpopulatzea dira funtsean (garbiketa etnikotzat har daiteke). Aldi berean, Al-Andalusen, gizarte-banaketek aberastasunaren eskalaren gainean jartzen zuten familia-jatorriaren ikusmolde bat, bai jatorri etnikoan, bai erlijioan oinarritua: gailurrean ipintzen zituen jatorri arabiarrekoak, eta, ondoren, Ekialde Ertainekoak, iparraldeko berbereak, muladiak (jatorri hispanoerromatarreko musulmanak) eta baita kristauak ere. Arabizatzeko nahiak osagai erlijioso, linguistiko, kultural eta, zalantzarik gabe, arrazazkoak zituen ideal bat barne hartzen zuen. Klase gidariek arbaso arabiarrak errebindikatzen edo asmatzen zituzten. Integrismo erlijiosoa biziagotzeko garai kritikoetan, Almoraviako eremuan gertatu zen bezala, mozarabiar eta juduen aurkako errepresioa areagotu egin zen, eta emigrazio masiboak gertatu ziren penintsulako iparraldeko erreinu kristauetara.

### Juduak eta kristau berriak

Erdi Aroaren bukaeratik (1391ko judutegiei erasoak eta Pedro Sarmientok Toledon egindako matxinada), odola garbitzeko estatutuak jarri ziren martxan. Estatutu horien ondorioz, juduak kanporatu egin ziren (1492), eta juduak alderdi guztietan diskriminatu ziren, Inkisizioak eragindako kriptojudaismoaren errepresioa barne. Aro Modernoan konbertsoen arazoari eustea (Portugal sartu zenean 1580an edo Zapata prozesuarekin eta XVII. mendearen hasierako beste batzuekin berraktibatua) da arrazismoaren funtzioaren adibiderik argienetako bat, ideologia gisa, gizarte-kontrolerako bidea baita bai gutxiengoarentzat, bai herritar gehienentzat, kristau zaharra izatearen harrotasunaren fikzioari esker pobrezia hobeto jasaten baitu. Askotan argudiatu izan da Espainiaren bilakaera ekonomiko eta sozialaren atzerapena lorpen bat emango zuen edozein jarduerak sortzen zuen susmoari zor zaiola, jaurerrien eta monasterioen errenta feudal onaren mesedetan.

Moriskoen tratamendua (jatorri islamiarrekoa) eta marranoena (jatorri judukoa) desberdinak izan ziren: nahiz eta Boabdil-en errendizioa bere erlijioari eta ohiturei eusteko baldintzapean egin, erlijio-presioak itunak ez betetzea eragin zuen, eta bataio orokorra egitera behartu zen (1501). Valentzian, musulmanek beren fedea izan ahal izan zuten Espainiako Karlos I.aren 1525eko dekretu bateraino, konbertsioa edo kanporatzea aukeratzera eman baitzien. Granadako moriskoen matxinadaren ondoren (1569), *azken* soluzioa hasi zen. Prozesu hori penintsula barnera erbesteratu zenean hasi zen, eta azkenean behin betiko kanporatu zuten (1609).

### Ijitoak

Espainiako ijitoen irudi soziala aurreiritzi, estereotipo, estigma eta orokortze faltsuz beteta dago. Horren adierazgarri da RAEren egungo hiztegian ere 5. adiera jasotzen dela ijito hitzarentzat: "adj. tranpatia. U. iraingarri edo diskriminatzaile gisa. U. t. c. s.". 

XV. mendean, ijitoak iberiar penintsulara iristearekin batera, lege errepresibo bat egin zen (Errege Katolikoen lege famatutik hasita). Lege hori arrazistatzat jotzen da, baina ezin izan zuen lortu lortu nahi zuen eraginkortasuna, ijitoen komunitateak iraun zuelako. Errege Katolikoen asmoa asimilazioaren edo kanporatzearen arteko alternatiba behartzea zen, juduen kasuan bezala, nahiz eta desberdintasun batzuk izan.

1469tik aurrera, Espainian homogeneotasun kulturala lortu nahian, agintariek bi hilabeteko epea eman zieten ijitoei integratzeko. Horrek esan nahi zuen etxebizitza finko batean bizi behar zutela, ofizio bat hartu eta beren janzkera eta ohiturak alde batera utzi, kanporatze edo esklabotze pena.

Espainiako ia ijito guztiak atxilotu zituzten 1749ko Sarekada Handian, 9.000 inguru (beste 3.000 preso zeuden jada), itsas armadako armategietara bidalitako gizonak eta lan behartuak egitera kartzelaratutako emakumeak eta haurrak. Urte haietan, ijito asko hil ziren presoen egoera osasungaitzak eta bortxazko lanen gogortasunak eraginda. Karlos III.a erregeak 16 urte geroago indultatuko zituen, eta batzuk ez ziren behin betiko libratuko 1783 arte.

Ijitoen geroko egoerak arraza-diskriminazio argia izaten jarraitzen du. Diskriminazio historikoaren eta jazarpenaren ondorioak ez dira ekintzarekin amaitzen, baina eragin negatiboa izaten jarraitzen dute "ijito" gisa jazarritako pertsonengan, haien bizitza ekonomiko, sozial eta psikologikoan.

### Beltzak

Martín de Porres, beltz hispano-peruarra.
Kubako gerran, mambiseak (gerrillari independentistak, horietako asko beltzak) arrisku beldurgarritzat aurkezten ditu prentsak, eta ideia hau zabaltzen da: beltzak Espainiako Inperioa suntsitu nahi duten potentzien aliatuak dira, bereziki Britainia Handia, Albion Zitalak lagunduta, esklabotza eta trafikoa indargabetzeko ahaleginengatik.

Kontzentrazioa Lavapiesen Mmame Mbage mantero senegaldarraren heriotzaren kontra, poliziaren ustezko jazarpen baten ondoren (2018ko martxoa). Manifestazioa deitu zutenek «erakunde-arrazismo hiltzailearen aurka» leloa erabili zuten.
XX. mendearen zatirik handiena nolabaiteko barealdia izan zen, non beltzaren irudia nolabaiteko paternalismo irrigarri edo patetikoz ikusten baita, batez ere erregimen frankistan. Espainiako gizartean beltz gisa identifika daitekeen populazioa Ekuatore Ginea koloniako, Kubako, emigranteek eta afroamerikar batzuek osatzen zuten. Herrian presentzia askoz handiagoa izanik, 1952az geroztik (Arcadio Larrearen *Los negros de la provincia de Huelva*), Gibraleón, Niebla, Palos edo Moguer bezalako herrietan esklaboen ondorengoak agertu ziren. Gibraleonen bakarrik kontabilizatzen ziren 200 inguru zirela, mestizaje kasuren batekin. Artikuluak bere egoera makurra eta diskriminazioa salatzen zituen, eta Villalatas de Gibraleón auzoan *ghetto* moduko bat ere bazegoen. Hala ere, XX. mendearen bukaeratik eta XXI. mendearen hasieratik, immigrazioaren hazkundea neonazien eta ultraeskuindar taldeen eskutik beltzfobia handitzearekin lotzen da, eta langile-klasearen mesfidantzarekin edo desinformazioarekin, immigrantean lehiakide bat ikusten duenean. Harrezkero eraso arrazistak izan dira, batzuetan heriotza edo baliaezintasuna eragin dutenak (besteak beste, Lucrecia Pérez, Augusto Ndombele, Ypo Joe eta Miwa Buene). Gaur egun, Espainian Afrika beltzaren herentzia duten 500.000 pertsona inguru bizi direla kalkulatzen denean, Amnistia Internazionala, SOS Arrazakeria eta Intolerantziaren aurkako Mugimendua bezalako erakundeek pertsona beltzen aurkako 200 eraso fisiko arrazista baino gehiago egiten direla salatzen dute.

### Hispanoamerikarrak

Espainiar Amerikako gizarte estratifikatu baten eraketa Konkistarekin hasi zen, eta kontzienteki eztabaidatu zen. Denborarekin konplexuago bihurtu zen, esklabo afrikarrak eta mestizajea etorri zirelako. Mestizaje hori oso desberdina zen Amerikako eremu bakoitzean, hasi Antilletatik, non indigenak beltzengatik ordezkatu ziren, eta Paraguaira iritsi zen, non esklabo beltzak ia ez ziren sartu. Haitin ez bezala, arraza-identitateak zeregin marjinala izan zuen nazio hispanoamerikarrak beren independentzian eratzeko. Geroago, XIX. mendean, Hispanoamerikako nazioetako arrazismo biologiko pseudozientifikoak, non europar presentzia sozialki nagusi bihurtu baitzen, gobernuak "garbiketa etnikoko" prozesuetatik mugiarazi zituen.

Latinoamerikatik Europarako migrazio-mugimenduak asko ugaritu dira, eta Espainian jatorri hispanoamerikarreko kolektibo ugari sortu dira: hirurogeita hamarreko hamarkadaren amaierako argentinarrak, txiletarrak eta uruguaitarrak (horietako asko jazartu politikoak), XX. mendearen amaierako eta XXI. mendearen hasierako arrazoi ekonomikoengatik immigrazio masiboa, non Ekuador eta Dominikar Errepublika gailentzen diren. Horrekin batera, xenofobia eta arrazismo fenomenoak agertu dira. Fenomeno horien hedadura neurtzea zaila da, baina noizbehinka gatazkak sortu dituzte.

Kasu berezia izan da atzerriko soldaduak Espainiako Indar Armatuetan sartu izana (profesionalizatu zirenetik eta nahitaezko soldadutzaren amaieratik, 2002), tropen %2ra mugatuz hasi baitzen (2004), eta gaur egun %9ra mugatuta dago (2007ko maiatzetik); muga hori %7ra iritsi da (2008). Jatorrizko herrialde hispanoamerikarrentzat edo Ekuatore Ginearentzat bakarrik da irisgarria. Soldadu horiek lanean sei urte baino gehiago eman edo sustatzeko, nazionalitate espainiarra lortzea eskatzen zaie. Espainiako eta atzerriko soldaduak armadan elkarrekin bizitzeak ez dirudi arazo larririk sortu duenik kasu jakin batzuetan baino.

Arrazismo zientifikoa Espainian
-------------------------------

Gonzalo Álvarez Chillidaren esanetan, arrazismo zientifikoa Espainian sartzeko zenbait zailtasun izan zituen, espainiar ikuskera kastizista errotuta zegoelako. Espainiar kastak "mairu" eta "judu" bezalako kontzeptuekin definituta egon ohi ziren, ez "arraza" bezala ulertuta, baizik eta jatorri erlijiosoko leinu bezala. "Espainiako iruditerian judu-kristauen arteko aurkakotasunak nagusi izaten jarraitzen zuen semita-ario modernoenaren gainetik. Izan ere, askoz gehiago hitz egiten zen juduen arrazaz semitaz baino"

Hala ere, Espainia ez zen alde batera utzi Europako gainerako kontinenteetan garatzen ari ziren ideia "arrazista" berriak. 1838an frenologia zabaltzen hasi zen, eta mendearen amaieran kraniometriako lehen azterketak egin ziren, besteak beste, Luis de Hoyos Sainz eta Telesforo Aranzadik idatzitako, *Un progreso a la antropología en España* (1892) eta *Unidades y constantes de la crania hispánica* (1913), edo Federico Olórizen, *Distribución territorial del indice cefálico en España* (1894) liburuaren egilea. Ideia eugenesikoek denbora gehiago behar izan zuten sartzeko, ez baitziren zabaldu XX. mendeko 1920ko hamarkadara arte —Espainiako Lehen Jardunaldi Eugenesikoak 1928an egin ziren—. Hala, "herentziak gizabanakoen ezaugarri fisiko, psikiko eta moraletan eragin erabakigarria zuela uste izatea" nagusitu zen gizarte- eta politika-sektore guztietan. 

### Arrazismoa espainiar nazionalismoan

Zaragozako Museoko buru zeltiberiarra.
Ideia arrazista berriek —aurkikuntza arkeologiko eta paleontologikoekin batera— eragina izan zuten Biblian oinarritutako kontakizun tradizionalean, espainiarren jatorriari buruzkoan; beraz, Tubal eta Tarsis, Noeren biloba eta ondorengoengandik zetozen mitoari (tubalismoa) ezin izan zitzaion eutsi. Aukera hori XIX. mendean zehar landu zen, eta emaitza izan zen "espainiar arrazaren" jatorria zeltiberoak zirela, eta haien ezaugarriak orain arte aldatu gabe egon zirela, eta, era berean, bi arrazaren bat-egitearen emaitza zirela: aurreindoeuroparra bata, iberoak, jatorria Afrikako iparraldean zuena; eta Europako erdigunetik etorritako zeltak, bestetik. "Espainiako arrazaren" jatorriaren arazoari "irtenbide" horrek azalduko luke espainiar nazionalistek arrazismoaren funtsezko bi alderditan sakontzeko izan zuten errepikapen eskasa: arraza-purutasuna eta arioek gainerako arrazen gainetik egotea. Hori ez zen XIX. mendearen amaieran sortu ziren euskal, katalan eta galiziar nazionalismoen kasua. 

Espainiako eraikuntza nazionalak XIX. mendean izan zuen porrot erlatiboaren arrazoiak eztabaidatzen jarraitzen dute; izan ere, 1898ko hondamendiaren eta euskal, katalan eta galiziar nazionalismo "periferikoen" sorreraren ondorioz (Sabino Arana, Eduardo Pondal eta Joan Maragallen *Adéu Espanya*) Espainiako izaerari buruzko eztabaida birsortzailea sortu zen. Beheragoko eta goi-mailako arrazen planteamendua, azaleratzen ari diren eta gainbeheran dauden nazioekin identifikatuak, garaiko giro intelektualean dago, Inperio handi eta desiratuaren iraganari eta balioari buruzko aipamenez betea. Amerikaren aurkikuntzaren laugarren mendeurrena (1892) ospatzeak "espainiar harrotasuna" eta munduan zuen eginkizuna nolabait berreskuratzea inauguratu zuen, urriaren 12ko aldarrikapenarekin amaitzen dena (San Salvador-Guanahanin Kolon lehorreratu zen eguna), baina 1898an Espainiako inperio kolonialaren azken aztarnak galdu ziren.

Arrazan oinarritutako arrazismo "zientifikoa" —horren adibiderik muturrekoena arrazismo nazia zen— ez zen oso errotuta egon espainiar nazionalismoan, Gonzalo Álvarez Chillidaren arabera, gizakiaren "ikuskera espiritualista" nagusitu zelako eta "arraza puruaren eta nagusitasunaren kontzeptuak nekez defenda zitezkeelako (orduan eta gaur egun), Espainia bezalako herrialde batean, biak hain argi eta garbi arrotz baitzeuden. Baina, historialari berak dioenez, "horrek ez du esan nahi beste ideia arrazista batzuk hedatuta ez zeudenik", hala nola Ramiro de Maeztu eta *Hispanitatearen Defentsa* liburua (1934). Honako hau zioen: "Arraza, guretzat, hizkerak eta fedeak osatzen dute, espiritu baitira, eta ez kualitate protoplasmatikoek". 

Ramiro Maezturen *Hispanitatearen Defentsaren* lehen edizioa (1934).
Maeztuk ez zuen arrazen berdintasunean sinesten, antisemitismo errotuak erakusten duen bezala. Haren aburuz, garai hartako europar gehienen aburuz, "zuria" zen arraza nagusia, eta haren liburuan ez zituen aintzat hartzen juduak eta arabiarrak, eta "*ekialdeko mutikoak*", eta Hispanitatea osatzen zuten arraza ez-zuriak "atzerakotzat" hartzen zituen. Goi-mailako arrazaren eginkizuna, ordea, ez zen *beheko arrazak* bereizi edo zapaltzea, baizik eta haiek zibilizatzea eta benetako fedeari eramatea. Espainiako beste nazionalista antiliberal batzuek ere bazuten planteamendu hori, hala nola José María Pemánek. *Nigricia*k eta *Asiatismo*ak inbaditutako zibilizazio zuri eta kristauaren gainbeheraren berri eman ondoren, jazza Pemanentzat "*musika barbaroa eta basatia*" zen, eta hondartzan beltzaran jartzera joatea "*haragia afrikartzea*" zen. Kristau-unibertsaltasunaz estalitako mestizajearen apologia hori ("*Espainiak bere odola eta izpiritua beheko beste arrazetan eraldatu zituen, mestizo mota sortuz, arraza baten sorreraren guztiz kontrakoa dena, herri izpiritual baten lana delako, Kristoren baitan erredimituen arraza unibertsal hura baino arraza handiagorik bururatzen ez zuena*") Ernesto Giménez Caballero faxistak ere partekatu zuen.

Espainiako eskuindarren arrazismoa *misiolaria* eta kristaua zen batez ere (nazionalkatolizismo deritzonaren osagaietako bat, Trevor-Roperrek faxismo klerikalarekin parekatzen duena), baina, hala ere, arrazismo naziarekin bateratzeko saiakera bat baino gehiago izan zen. Garrantzitsuena Antonio Vallejo-Nájera psikiatra militarra izan zen, bere "arraza-higienearen" proposamenarekin, "espainiar arrazaren" "aristokrazia eugenesikoa" osatzeko, bere espiritu kristauak "*indize biopsikikoekin*" definitua. Haren "puntu kardinalak" hauek dira: "Fisikoki eta psikikoki supergaituak direnen ugaltzea sustatzea; haurraren eta arrazaren garapen integrala bultzatzea". Hala, ez da langileen seme-alaben hezkuntzaren aldekoa, salbuespen batzuekin, haren "*genotipoak lehen belaunaldian nekez baztertzen diren joera txertatuak baititu*", eta ez du gomendatzen "*tipo biopsikiko desiragarriak*" (berezko kriminalak, psikopatak, amoralak, arloteak, sexu anormalak, sortzetiko prostitutak, etab.) seme-alabarik. "Arraza-higienearekin" "*superkasta hispaniko bat* sortzea lortuko litzateke, etnikoki hobetua, moralki indartsua, bere izpirituan indartsua [kristaua]". Gonzalo Álvarez Chillidak adierazi duenez, "Vallejok arraza naziaren helburuak miresten ditu, zalantzarik gabe, baina katolizismoaren mugen barruan bilatzen ditu".  Misael Bañuelos medikuntzako katedraduna, 1941ean *Espainiarren egungo antropologia* argitaratu zuena, edo Rafael López de Haro idazle monarkikoa izan zen, *Adán, Eva y yo* eleberriarekin (1939an argitaratua). 

Misael Bañuelosek ere doktrina arrazistetara jo zuen gaztelarrak, Espainiako bizkarrezurra, penintsulako gainerako herrien gainetik zeudela justifikatzeko. Hala, esan zuen Gaztelako iparraldean, bera zetorren tokian, ez zela arraza-nahasterik izan "aitzinasiarrekin", hala nola feniziarrekin eta juduekin, eskualde "separatistetan" gertatu zen bezala. Bañuelosen aburuz, hain zuzen, Espainiaren gainbehera gertatu zen iparraldeko arrazak arraza apalekoek ordeztu zituztenean. Ideia hori beste nazionalista espainiar eskuindarrek partekatu zuten Errepublikan, Espainiako Falangeko José Antonio Primo de Riveraren buruzagia barne. Ideia horretan, eskualde batzuen izaera iraultzailea azaltzen zuten, "Afrikako Iparraldeko berbereen" "arraza-anaiak" izateagatik edo "odol morea" izateagatik, eta horrek "Espainia germaniarraren", "noblezia" aurka jartzen zituen. Vallejo-Nájerak ikuspegi horrekin bat zetorren, eta arraza ikuspegitik Espainiako gerra zibila ere interpretatu zuen: "*Gaur, errekonkistan bezala, hispano-erromano-godoek borroka egin genuen judu-mairuen aurka.* *Arraza-enbor purua, suntsiketaren aurka [...] Arraza-enbor marxista espainiarra judu-mairua da, odol-nahastearekin atzerriko marxistatik psikologikoki bereizten duen semita purua dena*". 

Nazien arrazismoaren eraginpean, eugenesiari buruzko literatura kezkagarria egon zen 1940ko hamarkadaren hasieran (Europa Nordikoan eta Ameriketako Estatu Batuetan ere ez gaiari buruzko hausnarketa intelektualak izan ziren era berean). Vallejo-Nájera psikiatra militarra nabarmendu zen esparru horretan.

Era berean, Bigarren Mundu Gerrarekin batera, erregimen frankistak alemaniarrekin bat datorren erretorika antisemitara jo zuen. Erretorika hori aurrekarien bila zebilen espainolitatean, *kristau zaharrarekin* eta iragan inkisitorialeko odol-garbiketarekin identifikatutako arraza gisa ulertuta. Aliatuen garaipenetik eta Holokaustoaren ebidentzien talkatik abiatuta, izen ona galdu zuen, eta XX. mendearen erdialdean gutxi ausartzen ziren arrazismoa defendatzera. Espainiaren jarrera ofiziala zen espainiarra herri kolonizatzaile guztien artean arrazistatik gutxien zuela esatea, mestizajea frogatzat hartuta; are gehiago, ijitoen ekarpen kulturala goresten zen, flamenkoaren eta tauromakiaren munduko indibidualtasun artistikoak hartuz (Estatu Batuetako beltzek zituzten rolen antzekoak); era berean nazismoaren jazarpenaren aurrean Espainiak juduak defendatu zituela defendatu ohi zen.

### Arrazismoa euskal nazionalismoan

Ikus, gainera: «Maketo»
Sabino Arana eta bere emazte Nikolasa Atxika-Allende, «ohitura puruak» eta «errukitsu eta kastoak» zituen gaztea, 1900ean ezkondu zena. «Euskaldun guztiok baserritarretatik, baserrietatik, gatoz», eta, beraz, «nire ezkontza eredu izango litzateke gutxiesgarria izan beharrean», idatzi zuen Aranak, Bilboko eliztarrek baserritar batekin ezkontzeagatik egindako kritikei aurre eginez. Eztei-bidaian Lourdesera joan ziren, Ama Birjinaren oinetan jartzeko. 
"Euskal arrazaren" purutasunaren ideia, Manuel Larramendi jesuitak XVIII. mendean jada erabili zuen terminoa, mito foralista batean oinarritu zen: euskaldunak zuzenean eta penintsulako lehen biztanlearen, Noeren Tubal bilobaren, inolako nahasterik gabe zetozela, foru-legeak, euskara, monoteismoa eta kaparetasun unibertsala ekarri baitzituen. Ideia honen erro sakonak Ximenez Arradakoaren errelatoan aurki daitezke, Espainiar erregeen jatorri biblikoa justifikatzeko eraiki zuena. Horrela, "euskal tubalismoa" foruetan ezarritako "bizkaitarren" kaparetasun unibertsala defendatzeko erabiltzen zen, haien jatorria "mairu" edo "judua" zuten "kristau berriak" agertzea debekatzen baitzuten. Horregatik, Espainian, bizkaitarra izatea odolaren garbiketaren eta "kristau zaharraren" sinonimoa zen. XIX. mendean, Agosti Xahok, Aitor indo-persiar patriarka bateko euskaldunen ondorengoak zirela esan zuen, eta, hala, euskara sanskritoarekin ahaidetu zuen —nahiz eta Sabino Aranak berreskuratu egin zuen tubalismoa mende-amaieran—. "Euskal arrazaren" purutasunaren mitoak hedapen handia izango du *Amaia edo euskaldunak VIII mendean* liburuari esker, Francisco Navarro Villosladaren obra antisemita bat, 1877 eta 1879 artean liburuxka gisa argitaratua. 

Euskal arrazismo foruzalea Sabin Aranarekin amaitzen da, euskal nazionalismoaren sortzaile eta odol-garbikezaletasun espainiar obsesioaren oinordekoa, horixe baita euskal arraza-purutasunak beretzat esan nahi duena: euskaldunen artean ez dagoela inolako "mairurik", ezta judutarrik ere, Espainiako arrazaren kontrakoa gertatzen den bitartean. Bizkaian ematen ari zen industrializazio prozesu azkarraren ondorioz iritsitakoen aurka agertu zen, etorkin horiei maketo deituz. Aranaren aburuz, maketoaren helburua "*gure arraza* desagertzea" da, "*gure heriotza*" helburu duen zentzuan. Horregatik eskatzen die euskaldunei independentziara iristen ez diren bitartean *maketoak* "*gizarte-harremanen arlo guztietan*" isolatzeko eta kanporatzeko. 

### Arrazismoa Kataluniako nazionalismoan

Gonzalo Álvarez Chillidak adierazi duenez, "katalanismoa aranismoa baino askoz pluralagoa eta modernoagoa izan arren, katalanista askok arrazakeriara jo zuten katalana/gaztelania dikotomia justifikatzeko, nahiz eta arrazakeria katalanistak ez zuen izan Aranaren pentsamenduan duen zentralitatea", eta ez zegoen obsesionatuta arraza-purutasunaren ideiarekin. Gainera, katalanista gehienek ez zuten ariar-semitar dikotomiara jo. "Katalana" eta "espainiera" bereizteko orotariko oposizioa erabili zuten bakanetako bat Pompeyo Gener izan zen, 1887. urtean *Heregias* argitaratu zuena. Penintsulako iparralde "ario" bat (latindarrak, zeltak eta godoak) katalanek osatzen dutena, eta aurrean "semitar" hegoalde eta erdialde bat.

1891n, Joaquim Casas-Carbók artikulu batean bermatzen zuen katalanak zeltetatik zetozela. Tesi hori, Gener-ekin batera, Bartzelonako alkateak, Bartomeu Robert doktoreak, jaso zuen, 1899an Bartzelonako Ateneoan emandako hitzaldian, "*La raça catalana*" izenburupean. Antzeko ideia bat izan zuen Enric Prat de la Ribak berak, nazionalismo katalan kontserbadorearen buruzagiak, urte bat lehenago Parisen adierazi zuenean Kataluniako eta Espainiako herriak "bata bestearen *antitesia* direla arraza, izaera eta izaeragatik", Ebrotik haratago "*izaera semitikoa*" eta "*odol arabiar eta afrikarra*" zirela. Gainera, mende-aldaketaren urte haietan, maiz agertu ziren kataluniarren izaera arioari eta europarrari kontrajartzen zioten artikuluak, espainiarren izaera semita eta afrikarrari kontrajarriz, eta, batzuetan, beste eskualde batzuetako etorkinei buruzko arraza-aipamenak ere egin ziren. Kataluniako arrazismo zientifikoaren kasurik argiena Pere Màrtir Rossell i Vilar izan zen, 1917an *Diferències entre catalans i castellans* eta 1930ean La *Raça* argitaratu zituena.  Arrazismo katalanistaren beste adierazgarri bat Josep Anton Vandellós ekonomista, demografo eta estatistikaria izan zen. 1932an, manifestu bat argitaratu zuen, Kataluniako Ikasketa Institutuko zenbait kideren laguntzarekin, eta katalan peto-petoak eta Espainiako gainerako lekuetatik etorritako etorkin txiroak nahastearen aurka agertu zen. Tesia 1935ean argitaratutako bi liburutan jaso zen berriro: *La inmigració a Catalunya* eta *Catalunya, poble decadent*. Hala ere, arrazista horiek egon arren, ez zen inoiz mugimendu arrazistarik sortu Katalunian. 

### Arrazismoa Galiziako nazionalismoan

Manuel Murguía.
Manuel Murguiak arrazakeriara jo zuen Galiziako nazionalitatea definitzeko, zeltismoarekin lotu zuenean. Hala, Murgiak, "arraza katalanerako" Generrek bezala, galiziar edo galegoa kontrajartzen du —"*zelta da gure benetako arbaso bakarra*", dio—, "espainiar" semitiko-afrikarraren aurrean, nahiz eta bertan ez dagoen Aranaren obsesiorik arrazen garbitasunagatik eta bereizkeriagatik. Vicente Risco izan zen arrazistagoa —eta, pixkanaka, baita antisemita ere—, eta XX. mendearen lehen herenean galiziarismoaren eskuineko hegalaren buru izan zen. 1920an *Teoría do Nacionalismo Galego, la Biblia o evangelio del galleguismo* argitaratu zuen *A Nosa Terra* egunkariaren arabera. Bertan, "Europaren historia Mediterraneo arrazionalista, klasizista eta dekadentearen eta *zazpi nazio zeltikoek* ordezkatzen duten zibilizazio atlantikoaren arteko borroka iraunkor eta ziklikotzat hartzen du, irrazionalismoa eta dinamismo bitalista irudikatzen baitute". Arrazismoa eta antisemitismoa areagotu egin ziren 1930eko hamarkadan, katolizismoa eta euskaldunen arraza-purutasuna eredutzat hartuta, eta nazismoari laguntzera iritsi zen. Nazismoa «nazio alemanak» marxisten, kapitalisten eta *juduen* aurrean izandako bizi-erreakzio gisa justifikatuta dago -"indar lazgarri handia da, gizarte-disoluzioaren hartzigarria", juduen defentsa. 1936ko altxamendu militarraren ondoren, Galiziako militantzia utzi eta Espainiako Gerra Zibilean matxinatutako bandoari laguntzen dio, gurutzada erlijioso gisa justifikatuz. 1944an, *Historia de los judíos* argitaratu zuen, eta haren kontrako tesiak garatu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Antonio Gómez Alfaro, *La Gran Redada de Gitanos*, Ed. presencia gitana, Madrid, 1993. ISBN 84-87347-09-6; Teresa San Román, *La diferencia inquietante*, (esp. pág. 38 a 43) Ed. Siglo XXI. Madrid, 1997. ISBN 84-323-0951-6; Angus Fraser, *Los gitanos*, (esp. pág. 170 y sig.), ed. Ariel, Barcelona, 2005, ISBN 84-344-6780-1. Antonio Gómez Alfaro: *El 24 de mayo: Una fecha idónea para convertirla en el Día del Gitano Madrileño*
2. ↑   «antigypsyism a reference paper» *alliance against antigypsyism*.
3. ↑   «El barrio de Lavapiés se moviliza contra la muerte de Mmame Mbage: "Las vidas manteras importan"» *La Vanguardia* 16 de marzo de 2018.
4. ↑  Eran popularmente denominados "negros", "morenos", "panturranos", "panzurranos" o "barrigas verdes". El artículo de Arcadio Larrea es citado por Julio Izquierdo Labrado (1999) *El comercio de esclavos en Gibraleón* Palos de la Frontera.
5. ↑  Inmigración, racismo, xenofobia: Amnistía Internacional España - Derechos Humanos
6. ↑    *SOS Racismo.* .
7. ↑  Movimiento Contra La Intolerancia
8. ↑  Miguel González Una decena de militares embozados da una paliza a tres soldados inmigrantes. Dos arrestados por la agresión xenófoba en el cuartel barcelonés de El Bruc El País, 01/03/2008
9. ↑  Álvarez Chillida 2002, 216; 222 orr. .
10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Álvarez Chillida 2002.
11. ↑  En una reciente polémica Antonio Elorza y José Álvarez Junco han debatido este tema *Elorza vs. Álvarez Junco* o cómo ven dos catedráticos la nación española Periodista Digital, 28.11.05.
12. ↑  Vicenç Navarro *La Gestapo en España*, EL PAÍS Cataluña - 26-02-2003. Rodolfo Serrano Artículo de Antonio Vallejo-Nájera *En busca del 'gen rojo'*
13. ↑  F. ROBERTI, *Diccionario de Teología Moral*, Barcelona 1960; L. SCREMIN, «Eugenesia», en *Diccionario de Moral Profesional Médica*, Barcelona 1954; E. ARCUSA, *Responsabilidad médica*, Bogotá 1966, 60-66; T. TOTH, *Eugenesia y catolicismo*, Madrid 1940; A. VALLEJO-NÁJERA, *Eugenesia de la hispanidad*, Burgos 1937; A. DE SOBRADILLO, *El certificado médico prematrimonial*, Salamanca 1943; J. LECLERCQ, *La familia*, Barcelona 1964, 48-58, 242-254; J. FORD, *Genetics for medical students*, 4 ed. Methuen 1956; C. C. LI, *Population genetics*, Chicago 1955; C. BRESCH, *Genética clásica y molecular*, Madrid 1966, 521-541; V. CONILL, «Reconocimiento médico prematrimonial», en *Temas de Sexología humana*, Barcelona 1964
14. ↑  Alejandro Baer*España en guerra ante la "ristallnacht"*, El País, 11/11/2008
15. ↑  Elorza 2001.
16. ↑    Perez, Ander. ««Literaturak ez du islatzen errealitatea: sortu egiten du»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-06-16).
17. ↑  Ucelay-Da Cal 2018.

Bibliografia
------------

* Álvarez Chillida, Gonzalo.  (2002). *El antisemitismo en España : la imagen del judío, 1812-2002.*  Marcial Pons ISBN 84-95379-44-9. PMC 52775273. (Noiz kontsultatua: 2022-06-16).
* Elorza, Antonio.  (2001). *Un pueblo escogido : génesis, definición y desarrollo del nacionalismo vasco.*  Crítica ISBN 84-8432-248-3. PMC 48929803. (Noiz kontsultatua: 2022-06-16).
* Ucelay da Cal, Enric.  (2018). *Breve historia del separatismo catalán.*  (Primera edición. argitaraldia) ISBN 978-84-666-6511-7. PMC 1078344963. (Noiz kontsultatua: 2022-06-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7279746
* Commonscat Multimedia: Racism in Spain

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX607290

 |

* Wd Datuak: Q7279746
* Commonscat Multimedia: Racism in Spain