recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kazimierz Michał Władysław Wiktor Pułaski**, (ahoskera: **(Polonieraz)** kaˈʑimjɛʐ puˈwaskʲi) poloniar jatorriko militarra izan zen, **Casimir Pulaski** bezala ezaguna. "AEBko zalditeriaren aita" bezala ere aipatu izan da, Michael Kovats de Fabriczy bere kidearekin batera.

Varsovian jaio zen, eta aitaren urratsei jarraituz, politikaz arduratu zen goiz. Berehala sartu zen Poloniar-Lituaniar Batasunean gai militar eta iraultzaileetan parte hartzeko. Abokatuen Konfederazioko komandante militar nagusietako bat izan zen Pulaski, eta Poloniar-Lituaniar Batasuna menderatzearen aurka borrokatu zen. Altxamendu horrek porrot egin zuenean, bota egin zuten. Benjamin Franklinen gomendioari jarraituz, Pulaski Ipar Amerikara joan zen Gerra Iraultzaile Amerikarrean laguntzera; Independentzia gerran laguntzera. Iraultzan zehar nabarmendu zen, batez ere George Washingtonen bizia salbatu zuenean. Pulaski jeneral bihurtu zen Armada Kontinentalean, eta berak eta haren lagun Michael Kovats-ek *Pulaski zalditeria-legioa* sortu zuten eta horrek AEBko zalditeria aldatu zuten. Savannah-ko batailan, indar britainiarren aurkako zaldun-eraso baten buru zela, metraila-zauri larriak jaso zituen, eta handik gutxira hil egin zen.

Polonian eta Estatu Batuetan independentziaren eta askatasunaren alde borrokatu zen heroi gisa gogoratzen dute Pulaski. Leku eta ekitaldi asko bere ohorez izendatzen dira, eta bera hainbat artelan biltzen dute. Pulaski Estatu Batuetako ohorezko hiritartasunaren zortzi pertsonetako bat da. Pulaskiren ustezko gorpuzkiek, XX. mendeko laurogeita hamarreko hamarkadaz geroztik aztertuta, erakutsi dute Pulaski gizasemea baino sexuartekoa izan zela; horrela uste da gaur egun.

  

* Pulaski Czοstochowan, Józef_Chełmońskiren 1875eko pinturaPulaski Czοstochowan, Józef\_Chełmońskiren 1875eko pintura
* Casimir Pulaskik konfederazioaren aldeko kideak elkartu ditu tabernan.' Korneli Szlegelen pinturaCasimir Pulaskik konfederazioaren aldeko kideak elkartu ditu tabernan.' Korneli Szlegelen pintura
* Pulaski zaldian, pintura Juliusz Kossak-en eskutik, 1883Pulaski zaldian, pintura Juliusz Kossak-en eskutik, 1883
* Pulaski larri zauritua,  zalditeria-eraso bat gidatzen ari zelaPulaski larri zauritua, zalditeria-eraso bat gidatzen ari zela

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Makarewicz, 1998

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q381854
* Commonscat Multimedia: Kazimierz Pułaski

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 47567480
* ISNI: 0000 0001 1635 969X
* BNF: 12476521c (data)
* GND: 119258234
* LCCN: n80026000
* NKC: xx0265864
* NLA: 35239258
* NARA: 10582315
* SNAC: w6sf3dt9
* SUDOC: 157468925
* Open Library: OL128370A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q381854
* Commonscat Multimedia: Kazimierz Pułaski
*Foru Juzguaren* miniatura.
**Foru Juzgu**, Fernando III.a Gaztelakoak 1241ean egindako lege-corpusari deritzo, eta, errege bisigodoen garaian, 654. urtean Rezesvinto erregeak aldarrikatutako Bisigodoen Legearen itzulpen bat dena.

Foru Juzgua, tokiko zuzenbide bezala aplikatu zen, udal-foru moduan, Gaztelak, musulmanei konkistatzen zizkien erdiuharteko hegoaldeko lurraldeetan. Indarrean zegoen arau aplikagarri bezala, lehen erreferentzia, Kordoban dago. 1348an, Alkalako Ordenamenduak, Zazpi Partidei buruzko lehentasuna eman zion.

Foru Juzgua, indarrean mantendu zen XIX. mendearen amaieran Kode Zibila onartu zen arte, eta, gaur egun, oraindik indarrean jarraitzen du Hego Euskal Herrian eta Aragoin, ordezko foru-zuzenbide zibil bezala.

Kanpo-estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Latinez)**Foru Juzgua latinez eta gaztelaniaz (faksimile argitaratzea)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q765908
* Commonscat Multimedia: Fuero Juzgo

---

 |

* Wd Datuak: Q765908
* Commonscat Multimedia: Fuero Juzgo
Berlingo Brandeburgoko Atean koadriga apaingarria
**Koadriga** (latinetik *quadri*-, *"lau"*, eta *jungere*, "*uztartu*") (*quadriga*) Erromatar Inperioaren garaian lerroan jarritako lau zaldik tiratutako zalgurdia zen. Ibilgailu hau, erromatar jeneralek erabiltzen zuten, garaipen handi baten ondoren hirietan sartzen zirenean.

Koadriga ikur gisa
------------------

Egoera honek, "garaipen" izaera bat eman zion gurdi mota honi, eta, hortaz, mendebaldeko kulturan, ibilgailu hau irudikatzen duten monumentuek, garaipenak ospatzeko balio dute.

Mota honetako monumenturik ospetsuena, *Berlingo Koadriga* da (Alemania), Brandeburgoko Atearen tontorrean dagoena. Eskultura hau, Johann Gottfried Schadowk eginikoa, Berlinetik atera zuen Napoleonen armadak 1806an, Frantziara, garaikur bezala eraman zuena. Napoleonen erregimenaren erorketaren ondoren, eskultura hau Berlinera itzuli zuten, egun, bertan segitzen duelarik. Eskultura hau, Bigarren Mundu Gerran kaltetua izan zen, eta, hortaz, 1950ean berriz urtu behar izan zen eskultura, jatorrizko moldeak erabiliz.

2003tik "Werkstatt Deutschland" (Alemania Lantegia) elkarteak, urriaren 3an, alemaniar batasunaren data, "Quadriga" saria ematen die pertsona nabarmenei, hauen ikuspegi zabalkuntza, sinesgarritasuna, konpromisoa eta pragmatismoagatik.

Beste koadriga ospetsu bat, Parisen, Louvre ondoan dagoen Carrousel Garaipen Arkua apaintzen duena da.

Ikus, gainera
-------------

* San Markoren zaldiak, Venezian, Antzinako Erroman eta Konstantinopolisen zegoen koadriga baten zatikiak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q155987
* Commonscat Multimedia: Quadriga

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7608225-8
* AAT: 300239253

 |

* Wd Datuak: Q155987
* Commonscat Multimedia: Quadriga
Kaxoia
**Kaxoi perutarra** (gaztelaniaz *Cajón peruano*) edo **kaxoia** soilik zurezko perkusio musika tresna dira.

Kaxoi flamenkoa
---------------

1970ko hamarkadan, Ruben Dantasek (Paco de Luciaren perkusiojoleak) ekarri zuen Perutik flamenko musikan sartzeko. Gero Espainian bere joera propioa hartu zuen eta gaur egun, zaila da flamenkoa kaxoirik gabe ikustea.

Ezberdintasun nagusiak kaxoi perutarrarekin:

* Zur motak ezberdinak dira, bai zentimetrotan eta bai jatorrian.
* Kaxoi flamenkoak gitarra sokak ditu, perutarrak normalean ez.

Kaxoi erritmoak flamenkoan: *Tango, Rumba, Buleria, Solea por Buleria, Tanguillo, Alegria, Seguiriya, Taranto, Tiento*...

Flamenkoaz gain, kaxoia, beste musika estiloetan erabiltzen hasi dira. Euskal musikan ikus dezakegu, baita ere bossa nova, folk, funk eta jazzean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q748455
* Commonscat Multimedia: Cajon

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4831781-0
* LCCN: sh98005536

 |

* Wd Datuak: Q748455
* Commonscat Multimedia: Cajon
**Bonneville konderria** (ingelesez: *Bonneville County*) Idahoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Idaho Falls da. 2010eko zentsuaren arabera 104.234 biztanle zituen, Bonneville kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bonneville konderriak 4.922,62 kilometro koadro ditu. Horietatik 89,51 ura dira. Beste 4.833,12 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,17 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 104.234 pertsonetatik 100.785 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 11.912 dira. 533 beltzak edo afroamerikarrak. 554 amerikar natiboak ziren eta 81 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 841 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 71 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.369 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486380
* Commonscat Multimedia: Bonneville County, Idaho

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124345077
* ISNI: 0000 0004 0408 9591
* **Lekuak**
* OSM: 1416617
* TGN: 2000461

 |

* Wd Datuak: Q486380
* Commonscat Multimedia: Bonneville County, Idaho
**Konfinamendua** da leku itxi edo ireki jakin batean ohiko askatasunik gabe egon eta mugitu ahal izatea, pertsona bakar bati edo talde bati nahitaez hala ezarrita, erakunde eskudun batek agindu duelako, gobernu edo epaile batek gehienetan. Konfinamendua zigor batek eragin ohi du, baina legez, konfinamendua osasun eta estatu segurtasunerako ere ezar daiteke.

Estatu segurtasunerako ezartzen denean, etxeratze agindu deitzen zaio ordu jakin batzuetarako ezartzen denean; zuzenbide estatuaren ohiko bermeen gainetik estatuko segurtasun indarrek eskumen gehiago eskuratzen dituztenean, setio egoera eta salbuespen egoera deitzen zaio. Zigorraren zentzuan, konfinamenduak ohiko bizilekutik edo pertsonetatik banandua izatea esan nahi du, adibidez, lurralde edo uharte batean. Alde horretatik, deportazioaren oso antzekoa da.

Estatu edo epaile batek gizatalde edo gizabanako bat sorburuko lurraldetik beste lurralde edo herrialde batera indarrez igortzen duenean deportazio deitzen zaio, eta askotarikoak izan daitezke. 1984. urtetik aurrera, Frantziako estatuak lurralde konfinamendua edo deportazioa ezarri zien Ipar Euskal Herrian babesa bilatu zuten Hego Euskal Herriko iheslariei, Amerika edo Afrikako lurraldeetara haiek kanporatuz. Espetxeen testuinguruan, konfinamenduari bakartzea deitzen zaio, gizabanako bati aplikatuta. 1987tik aurrera, motibazio politikoko euskal presoak sorterritik urruneko espetxeetara bidali, banandu eta eduki dituztenean, sakabanaketa edo dispertsioa deitu zaio.

2020ko otsailetik aurrera, Txinan, Europako estatu askotan, tartean zirela Espainia zein Frantzia, konfinamendua agindu zen, Espainian martxoaren 14an Pedro Sanchezek alarma-egoera orokorra agindu zuenean (15etik aurrera); Emmanuel Macronek martxoaren 24an agindu zuen ofizialki osasuneko larrialdi egoera. Euskal Herriari bete-betean eragin zioten bi neurriok. Apirilaren amaieran, Espainiako eta Frantziako Gobernuak deskonfinamendua iragarri zuten, pixkanaka salbuespen neurriak kentzen joateko prozesua.

Bereiztekoak diren bi kontzeptu: *berrogeialdi* eta *konfinamendu*
------------------------------------------------------------------

Konfinamendua: alarma egoera ebazten duen Gobernuaren dekretuak ezartzen du herritar guztientzat. Konfinamenduak irauten duen bitartean baimendutako kasuetarako soilik etxetik atera ahal izango da, hala nola erosketak egiteko, medikuarengana joateko, farmaziara joateko, zaborra ateratzeko, kutxazain automatikora joateko, txakurra paseatzera ateratzeko, eta abar.

Berrogeialdia, aldiz, osasun langileek ezartzen diete pertsona jakin batzuei, gaixotasunen bat (adibidez, COVID-19a dutelako) edo gaixotasun hori dutenekin kontaktu estuan egon direlako. Berrogeialdian diren pertsonek ezingo dute etxetik irten gaixotasunak —edo gaixotasun susmoak— irauten duen bitartean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «ZERTAN BEREIZTEN DIRA KONFINAMENDUA ETA BERROGEIALDIA (BAKARTZEA)?» *Sasieta mankomunitatea* (Noiz kontsultatua: 2021-10-07).

Ikus, gainera
-------------

* Urruntze sozial

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1178359

 |

* Wd Datuak: Q1178359
Napoleon Ulmen austriarren kapitulazioa onartzen.

*Ez nahasi ezkontza-itunekin*.
**Kapitulazioa** gerra batean edo bestelako borroka armatu batean, errenditzea zehazten duen hitzarmena da.

Kapitulazioak indar garaituak errenditzea eta lurraldea eta horien jabetzak garaileei ematea dakar, baldintza batzuen truke. Bi aldeetako buruzagiek eta diplomatikoek adosten dituzte baldintzak, eta haien mendeko guztiei eragiten diete. Baldintzak erlijiozkoak, zibilak edo militarrak izan daitezke. Kapitulazioak beti lehian dauden asentamenduak harrapatzea eta konkistatzea baino onuragarriagoak izaten dira, aurrez aurreko fakzioetan galerak saihesten baitituzte. Hala ere, amore emateak, normalean, baldintzek kaltetutako bandoaren liderren ohore eta ausardia falta adierazten du, eta horregatik, azken baliabide gisa edo alderdietako bat erabat suntsitzeko beldurrez baino ez da erabiltzen.

Gerraren lege eta ohiturei buruzko Hagako Konbentzioaren (1899) 35. artikuluak ezartzen du alderdi sinatzaileen artean adostutako itunek bat etorri behar dutela ohore militarraren arauekin. Eta behin adostuta, bi alderdiek errespetatu egin behar dituzte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2002]
2. ↑   Euskaltzaindia. *Kapitulazio.*  in: *Euskaltzaindiaren Hiztegia*..
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Hague II (July 29, 1899), Annex to the Convention, Article 35.*  Avalon.law.yale.edu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q217901
* Commonscat Multimedia: Surrendering

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph745203
* NARA: 10638287
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q217901
* Commonscat Multimedia: Surrendering
**Kapital gehikuntza**, **kapital zabalkuntza** edo **kapital emendatzea** enpresek jaulkitzen dituzten akzio berriak inbertitzaileei nahiz lehentasunezko eskubidea duten beren akziodunei eskaintzeko operazioa da. Bi helburu izan ohi ditu: enpresaren proiektuetarako finantzazio bide berriak aurkitzea, batetik, eta akziodunen konposizioa aldatzea, bestetik.

Kapitala gehitzean, ez dira salgai jartzen bazkide akziodunen akzioak, baizik eta titulu berriak ateratzen dituzte konpainiek. Adibidez, demagun enpresa batek 20 milioi euroko kapital soziala duela, hura 1.000 euroko 20.000 akziotan banatua dagoela eta, halatan, Akziodunen Batzarrak bost milioi euroko kapital gehikuntza egitea erabaki duela. Bada, kontu horrek esan nahi du enpresak bost milioitan handituko dituela bere errekurtsoak eta finantzatzeko gaitasuna, akzio berrien salmentaren bidez.

Tramiteak
---------

Operazioa burutzeko, hainbat tramite egin behar izaten dira: balioen merkatuko Nazio Batzordeari komunikatzea, jaulkitzeko erabakia egiaztatzen duten dokumentuak erregistratzea eta abar. Akzio zaharren —gehikuntzaren aurrekoen— eta berrien arteko diferentzia, berriz, batzuek eta besteek dibidendua kobratzeko duten eskubidean eta negoziatzen pasatutako denboran dago oinarritua.

Kapitala gehitzeko moduak
-------------------------

Bi modutan egin daitezke kapital gehikuntzak: akziodunentzako gastua dutela edo gabe (akzio liberatuak edo doakoak). Ohikoena da titulu edo akzio berriek zaharrek baino dibidendu apalagorako eskubidea izatea, hau da, jaulki ostean zirkulazioan ibilitako denborari buruz proportzionala izatea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Daniel Udalaitz: «Zer da... Kapital gehitzea», *Argia*, 2003-11-30. CC-BY-SA lizentziaz argitaratua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q356975
* **Identifikadoreak**
* GND: 4029569-2

 |

* Wd Datuak: Q356975
**Kleopatra I.a Sira** edo **Kleopatra I.a Egiptokoa** (antzinako grezieraz: Κλεοπάτρα Σύρα) Egiptoko erregina izan zen K.a. 215 eta K.a. 176 bitartean, Ptolomeotar dinastiaren garaian. Antioko III.a Handia Siriako erregearen eta Laodize III.aren alaba zen, eta, beraz, Seleuko IV.a Filopator eta Antioko IV.a Epifanesen arreba.

Ptolomeo V.arekin ezkondu zen, Egiptoko ptolomeotar dinastiako faraoia zena, K.a. 193an. Ezkontza politiko bat baino ez zen izan, Egipto Siriaren aliatu bezala geratzeko. Antioko III.ak, probintzia batzuk eman zituen, Judea horien artean, bere alabaren ezkon ordain bezala. Hiru seme-alaba izan zituen: Ptolomeo VI.a eta Ptolomeo VIII.a faraoiak eta Kleopatra II.a Egiptokoa.

K.a. 187an, chaty izendatua izan zen, eta, bere senarra K.a. 180an hil zenean, bere seme Ptolomeo VI.aren izenean gobernatu zuen. Harreman ona izan zuen Seleuzidar Inperioarekin, bereziki bere anaia Seleuko IV.arekin, biak, ia aldi berean hil zirelarik, bi seme eta alaba bat utziz, hauek, euren osaba eta Kleopatra eta Seleukoren anaia zen Antioko IV.a Epifanesen gutizia izango zirelarik, honek, bere iloba harrapatu zuenean, ez zuen exekutatu, bere arrebarenganako errespetuagatik.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Kleopatra I.a Egiptokoa*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40252
* Commonscat Multimedia: Cleopatra I

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 69735484
* GND: 11928488X
* SUDOC: 193575671
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q40252
* Commonscat Multimedia: Cleopatra I
Konga parea
Konga gehiago
**Konga** (gaztelaniaz *conga* edo *tumbadora*) perkusio musika tresna da, buru bakarreko kubatar danbor handi eta estua, afrikar jatorrikoa.

Afrikar etnia ezberdinek beti izan dituzte danborrak beraien festa erlijiosoetan eta hortik sortu zen konga.

Motak
-----

Hiru motako kongak daude:

* Konga (handiena)
* Tumba (tartekoa)
* Quinto (txikia)

Horretaz gain badira ere *requintoa* (*quintoa* baino txikiagoa) eta *supertumba* (tumba baino handiagoa)..

Kongak musikan
--------------

Kuban badago bi musika mota nabarmen: herri musika (*música popular*) eta afro-kubatar musika (*música afrocubana*).

Herri musika son generokoa da bereziki eta bertan kongak erabiltzen dira, nahiz eta jatorrian ez ziren erabiltzen.

Afro-kubatar musikan aldiz, danborrak dira garrantzitsuenak zeren eta afrikar jatorriko jendeak osatzen du, eta nahiz eta jatorri kultural eta erlijioso ezberdinekoak izan (bantuak, kongoak, jorubak... ) eta etnia bakoitzean danbor mota ezberdinak erabili, gaur egun, dena kongekin jotzen da.

Badago beste genero bat oso garrantzitsua Matanzasen gehien bat: Rumba. Rumban ere oso garrantzitsuak dira kongak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q270200
* Commonscat Multimedia: Congas

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4224188-1
* AAT: 300041841

 |

* Wd Datuak: Q270200
* Commonscat Multimedia: Congas
**Brionesko Ituna** edo **Brionesko Bakea** 1379ko martxoaren 31n Briones herrian zegoen kanpamendu gaztelarrean Nafarroako Erresuma eta Gaztelako Erresumak sinaturiko ituna izan zen, aurreko urtean hasitako erresuma bien arteko guda bukatzeko.

Aurretikoak
-----------

1378an, Karlos II.aren semea eta Karlos III.a izango zena, Karlos V.a Frantziakoarekin elkarrizketatzeko enbaxadaren burua izan zen. Azkenak Nafarroako infante atxilotu eta Frantzian zituzten lurraldeak bahitzea agindu zuen, Cherbourg bakarrik libre geratuz. Itaunketan Nafarroako erregearen Logroño konkistatzeko planez ohartu ziren. Frantziarrek Henrike II.a Gaztelakoari abisatu eta honek Nafarroako Erresuma konkistatzeari ekin zion, Karlos II.a Nafarroakoari ituna sinatzera behartuz. 1380an aske utzi zuten Karlos infantea.

Ituna
-----

Itun honen arabera, gaztelarrek Karlos II.a Nafarroakoari Ingalaterrarekin zuen aliantza militarra haustera, ezkontza bidezko aliantzak bukatzera eta Gaztelako Erresumaren etsaiak bere lurraldetik ezin sartzera behartu zizkioten. Era horretan Henrike II.a Gaztelakoak ingelesen aurkako garaipen inportantea lortu zuen Ehun Urteko Gerran.

Bibliografia
------------

* Idazle asko: *"Gran Enciclopedia Larousse"* (1988) Bartzelona: Planeta, ISBN 84-320-7370-9
* Herreros Lopetegi, Susana: *"Navarra en la órbita francesa"*, *"Historia Ilustrada de Navarra"* liburuan (1993) Iruñea: Diario de Navarra, ISBN 84-604-7413-5

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11704713

 |

* Wd Datuak: Q11704713
**Frontier konderria** (ingelesez: *Frontier County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Stockville da. 2010eko zentsuaren arabera 2.756 biztanle zituen, Frontier kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Frontier konderriak 2.538,39 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,21 ura dira. Beste 2.524,18 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,09 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.756 pertsonetatik 2.722 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 35 dira. 0 beltzak edo afroamerikarrak. 5 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 21 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496125
* Commonscat Multimedia: Frontier County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158423617
* LCCN: n93054778
* **Lekuak**
* OSM: 1425401
* TGN: 2001347

 |

* Wd Datuak: Q496125
* Commonscat Multimedia: Frontier County, Nebraska
**Gabino Garriga** (Bilbo, Bizkaia, 1885eko otsailaren 19a - La Plata, Argentina, 1969ko uztailaren 25a) bizkaitar idazlea izan zen.

Biografia
---------

Filosofiako ikasketak egin zituen Katalunian eta teologiakoak Santo Domingo de la Calzadan. Apaiz egin zen 1912. urtean. 1950. urtean Buenos Airesko *Boletín Americano del Instituto de Estudios Vascos* delakoaren zuzendari izendatu zuten eta 1954-1956 bitarteko urteetan hiri bereko *Euskaltzaleak* aldizkariaren zuzendari izan zen.

Obra nagusiak: *El Conde de Peñaflorida y los Caballeritos de Azcoitia* (1942, "Peñafloridako Kondea eta Azkoitiko Zalduntxoak"), *Los adversarios de la libertad vasca* (1944, "Euskal Herriaren askatasunaren etsaiak") eta *La batalla de Munguía y la reconciliación de oñacinos y gamboínos* (1949, "Mungiako gudua eta oinaztarren eta ganboarren adiskidetzea"). Euskaldunberria zen eta *Euskaltzaleak* eta *Elgar* agerkarietan eman zituen argitara euskarazko artikuluak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258067
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 61926
* Lur: 02357/eu\_g\_1033/g1033

 |

* Wd Datuak: Q12258067
**Gabino Alustiza Etxeberria** (Segura, 1888 - Hernani 1936), Aiako alkate jeltzalea izan zen, eta frankistek fusilatu zuten Hernanin, 1936an.

Biografia
---------

Seguran jaio zen baina txikitatik jarri zen bizitzen Aian. Han ezkondu zen, eta 9 seme-alaba izan zituen. 1931an alkate izendatu zuten. Errepublikaren garaian parte hartu zuen Estatutuaren aldeko hautetsi abertzaleen muigimenduan.

Espainiako Gerra Zibila hasi eta berehala erori zen Gipuzkoa 1936an, eta probintziako beste buruzagi eta militante abertzale eta errepublikar bezala, Alustiza Ondarretako kartzelan espetxeratu zuten. Garantiarik gabeko epaiketa batean hiltzera kondenatu zuten, eta euskal estatutuaren aldeko bere sinadura bat izan zen sententziarako frogetako bat. Urrian Hernanin izandako fusilamenduetan hil zuten, beste hainbatekin batera. Ez omen zioten utzi familari agur esaten.

Errekonozimendua
----------------

2011. urtetik Aiako udaletxeko batzar aretoan plaka bat dago alkate izan zenaren omenez. Omenaldia ere egin zitzaion orduan udaletxean.

2017ko urrian, Gipuzkoako Foru Aldundiak Gerra Zibilean eraildako hautestsi erailak omendu zituen. Orduko horretan, abertzale eta errepublikar ezkertiarrez gain, Errepublikaren kontrako indarren ordezkariak ere omendu zituzten, Deban, eraildako beste alkate baten oroigarrian (Polentzi Markiegi) egindako ekitaldian..

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** «Gabino Alustizari, omenaldi xumea» *El Diario Vasco* 2011-10-30 (Noiz kontsultatua: 2019-07-26).
2. ↑    «Gutuna: Zarautzen espainola ez mesedez - Zarautz» *Zarauzkohitza.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-07-26).
3. ↑    «Aldundiak Markiegi ekarri du gogora, eta omenaldia egin die 1936an fusilatutako alkate eta zinegotzi gipuzkoarrei» *ORAIN Gipuzkoa* (Noiz kontsultatua: 2019-07-23).

Bibliografia
------------

* *Aia 1936: Gerra Zibila, errepresio frankista eta Giza Eskubideen Urraketa.* Eneko Sanz Goikoetxea, Aia, 2015. Argitaletxea: Aranzadi Zientzia Elkartea. ISBN: 978-84-943123-7-3. PDF dok.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65877126

 |

* Wd Datuak: Q65877126
Septimio Severo Erromatar Inperioa zabaldu zuen 203an, Garamaraino, hau da, garamanteen hiriburura (arrosa argiz markatuta).
**Garamanteak** (beharbada amazigerako *igherman* / *iɣerman* hitzetik, "hiriak" amazigera modernoan; edo *igerramen* hitzetik, "santuak, jende sakratua" amazigera modernoa) berbere jatorriko saharar herri bat izan zen, Libiako hego-mendebaldean zibilizazio aurreratua garatu zuena. Lurrazpiko ureztatze sistema konplexua sortu zuten, eta berbere erreinu eta hiri-estatu aberatsak sortu zituzten gaur egungo Libiako Fezzan eskualdean, Saharako basamortuan. Botere garrantzitsua osatu zuten Saharan K.a. 500. eta K.o. 700. urteen artean.

Garamateei buruzko idatzizko informazio gutxi dago. "Garamante" hitza bera grezieratik etorri eta ondoren erromatarrek erabili zuten. Informazio gehiena greziarren eta erromatarren iturrietatik dator. Indusketa arkeologikoak egin dira eskualdean, baina aurrien gune asko oraindik ez dira aztertu. Garamante erreinuen sorrera baino lehenagoko labar arteak ere informazio nabarmena eman du.

Garamanteen bizitza
-------------------

1960ko hamarkadan arkeologoek garamanteen hiriburuaren zati bat induskatu zuten eta *Garama* deitu zuten. Gaur egungo Germa (Libia) hirian daude aurriak. Gaur egungo ikerketek diote garamanteek zortzi hiri nagusi izan zituztela. Horrez gain, kokaleku txikiagoen multzo handi bat ere sortu zuten. Garamak 4.000 biztanle inguru zituen, eta inguruko 5 kilometrotan zeuden beste herrixka batzuk guztira beste 6.000 biztanle zituzten.

Garamanteak nekazariak eta merkatariak ziren. Haien elikabidea mahatsak, pikuak, garagarra eta garia ziren. Garia, gatza eta esklaboak saltzen zituzten, eta ardoa, oliba olioa, lanparak eta mahairako ontziak erosten zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2015-1-30). *174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak.* , 3 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q839034
* **Identifikadoreak**
* GND: 4222602-8
* LCCN: sh97007536
* AAT: 300262661
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q839034
**Karolina Ansbachekoa** edo **Gilemina Karlota Karolina Brandengurgo-Ansbachekoa** (1683ko martxoaren 1a - 1737ko azaroaren 20a) Erresuma Batuko erregina izan zen, Jurgi II.arekin ezkondu ostean.

Bere aita Jon Frederiko Brandenburgo-Ansbachekoa zen, Ansbacheko Printzerriko agintaria eta Hohenzollern leinuko kidea. Karolinaren gurasoak bera txikia zenean hil ziren eta Frederiko I.a eta Sofia Karlota Prusiakoaren gortera joan zen bizitzera. Prusiako gortean hezkuntza handia jaso zuen eta Sofia Karlotak zuen ikuspegi liberala barneratu zuen. Bere eragina bizitza osoan zehar nabaritu zitzaion, lagun handiak izan baitziren.

Emakume gaztea zela eskaintza asko jaso zituen ezkontzeko. Bere burua Espainiako errege izendatu ostean Karlos VI.aren eskaintzari uko egin zion, eta Jurgi Augustorekin ezkondu zen, Britainiar tronorako hirugarrena zerrendan eta Hannoverko hauteslerria jasoko zuena. Zortzi seme izan zituzten eta, horietatik, zazpi heldu izatera iritsi ziren.

Karolina Erresuma Batura mugitu zen 1714an, bere senarra Galesko printze bilakatu zelako. Galesko Printzesa izanda bere senarrarekin batu zen Jurgi I.a aita tronotik kentzeko. 1717an bere senarra gortetik bota zuten familia gatazka baten ostean. Karolina Robert Walpolerekin asoziatu zen, oposizioko politikari bat eta ministro ohia. Walpole gobernura itzuli zen 1720an, eta Karolinaren senarra eta Jurgi I.a publikoki adiskidetu ziren. Hurrengo urteetan zehar Walpolek gora egin zuen, lehen ministro izateraino.

Karolina Erregina eta Hauteslearen kontsorte bilakatu zen 1727an, bere senarra Jurgi II.a Erresuma Batukoa izendatu zutenean. Bere semerik nagusiena, Frederiko Galesko Printze izendatu zuten. Jurgi II.ak bere aitarekin egin bezala, bere semeak ere oposizioa erakutsi zion, eta semea deserriratu zuen. Karolinak influentzia handia izan zuen politikan, batez ere Walpoleren bidez. Bere senarrak Hannover bisitatzen zuen garaietan Karolina izan zen Erresuma Batuko erregente, eta hau lau aldiz gertatu zen. 1737an hil zen, eta bere senarrak berriro ezkontzeari uko egin zion.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q76961
* Commonscat Multimedia: Caroline of Brandenburg-Ansbach

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 59202141
* ISNI: 0000 0001 1755 1261
* BNF: 125701648 (data)
* GND: 11887036X
* LCCN: n85097005
* NKC: osd20211100506
* NLA: 61539545
* SNAC: w6kw61mt
* SUDOC: 035012692
* ULAN: 500249124
* ICCU: MUSV013667
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q76961
* Commonscat Multimedia: Caroline of Brandenburg-Ansbach
**Florentzio Axpe Bustindui** (Soraluze, Gipuzkoa, 1871ko azaroaren 7a – Beasain, Gipuzkoa, 1957ko apirilaren 17a) euskal apaiza izan zen.

Haurtzaroko ikastaroak jaioterrian egin zituen, lanbide eskolara aldatu eta handik apaizgaitegira joan zen apaiz ikasketak egitera.

Errioxa, Zarautz eta Deban egin zituen apaiz lanak.

1898an 27 urte zituela apaiztu eta Beasaina izendatu zuten. 1924ko otsailaren 5ean Beasaingo erretore-kargua hartu zuen, egun bertan plazako eskola berriak eta Udaletxe berria inauguratu zituelarik. Mateo Muxika Urrestarazu Doktoreak, Iruñeko Apezpiku izendatu berriak, bedeinkatu zituen.

1948ko martxoaren 28an, Beasainen apaiztu zeneko urrezko ezteiak ospatu zituenean, Udalak herriko Semeorde izendatu zuen aho batez.

Gaitz neketsu baten ondoren, Beasainen hil zen 1957ko apirilaren 17an (Asteazken Santu egunez). "Ordu oneko" hamabi meza emanez hileta nagusia ospatu ostean, eta segizioak eliz-eta herri-agintariak agurtu eta gero, gorpua Debako hilerrira eraman zuten, eta han familiaren hilobian ehortzi zuten.

Historia zen haren zaletasunetako bat, bere oroimenean era guztietako gertaeren hainbat eta hainbat data gordetzen baitzituen. Gazte-gaztetan marrazketa ikasi zuen, eta ia bizitza osoan zehar marraztu zuen. Artista bikaina zen lumatxoz marrazten, eta oso gogokoa zuen, eskopeta-baskuletan ikusi ohi diren miniaturazko ehiza-marrazkiak Txinako tintaz egitea. Urte askotan, azterketa garaian, bere jaioterrira joan ohi zen ikasgai honetako azterketen epaimahaikide.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257891
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 15699

 |

* Wd Datuak: Q12257891
**Karrikiri** (gaztelaniaz **Carriquiri** idatzia, C bikoitza duen etxearen burdina eta guzti) zezen suharren ganadutegia da, 1850ean Nazario Karrikiri enpresaburuak sortua. Iruñeko Sanferminetan toreatu zen lehen ganadutegia izan zen, eta hortik hartu zuten izena Sanferminetako zezenketetako zezenik suharrenari urtero ematen zaizkion sariek. Karrikiriren ondorengoek 1908an saldu zuten jabetza.

Urte askoan Tutera inguruan egon zen kokatua ganadutegia, baina 21. mendean "Vega de Hornillos" eta "Valcuevo" finketan bazkatzen dira, Alconchel udalerrian daude, Badajoz probintzian.

Karrikiri ganadutegiko inoizko zezen ezagunena *Llavero* izan zen, indultua lortu zuena Zaragozan 1860an, ezten-hagaren 53 sastakada jaso ondoren eta 10 zaldi hil ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   El País. *El trofeo Carriquiri.* .
2. ↑   UCTL. «Carriquiri» *Unión de Criadores de Toros de Lidia*.
3. ↑   ABC. *¿Sabes por qué se hizo famoso el toro «Llavero»?.* .
4. ↑   El País. *En busca de la 'casta navarra'.* .
5. ↑   El País. Ganaderos románticos*.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q98039329

 |

* Wd Datuak: Q98039329
**Burgiko arroila** Nafarroa Garaiko Pirinioak eskualdean kokatutako arroila bat da, Ezka ibaiak zeharkatutakoa. Burgi eta Obelba herrien artean dago, 3,30 kilometroko luzerarekin eta 6,20 kilometro koadroko azalerarekin. Zatirik sakonenetan, 600 metroko aldea dago ibaiaren mailaren eta gailurrik altuenen artean, eta azpimarratzekoak dira eskuinaldeko Belbun eta ezkerraldeko Virchen de Penya mendiak.

Natura 2000 sarekoa da, Natura Erreserba gisa.

Izena
-----

Izen ofiziala *Burgiko arroila* da, Burgi udalerriko toponimia txikia ofizialtzen duen apirilaren 18ko 149/1991 Foru Dekretuaren arabera. Izen hori Geografia Institutuak ere jasotzen du. Ez da nahastu behar Zigozeko arroilarekin; Salbaterra Escak ere parte hartzen du, eta, kasu honetan, Zigoze herrian dago.

2020ko ekainaren 10ean, Aragoiko Gobernuak turismo-informazioko seinaleak jarri zituen A-137 errepidean, arroilaren hegoaldetik eta Euskal Herria eta Aragoi arteko mugan sartzeko, "Salbaterra Ezkako iparraldeko arroila" izenarekin. Hala ere, izen ez-ofiziala da, eta, gainera, ez du erabilera historikorik, ezta egungoik ere. Hainbat adituk erantzun diote, besteak beste, Mikel Belaskok, toponimia helburu kulturalekin manipulatzea dela iritzita. Filologoak frogatu zuen bezala, urte horretara arte erregistrorik ez duen izena da, eta *Burgiko arroila* formarekin kontrastatzen du, ofiziala izateaz gain, XIX. mendean eta gaur egun kartografia ofizialetan erabiltzen zena, izen zehatzagoa izateaz gain, nahasmendura bultzatzen ez duena.

Eraketa
-------

Ibaia honako material hauen gainean sartu da: kareharrizko dolomiak, goi-kretazikoko kareharrizko eta dolomitikako hareharriak, eta beheko Paleozeno-Eozenoko tuparriak, dolomiak eta kareharriak. Antiklinal bikoitzeko egitura osatzen dute, hegoalderantz zamalkatuta.

Ezaugarriak
-----------

Landaredi naturalak erreserba estaltzen du: artea, erkametza, pinu gorria eta pago arruntak, ezpel arruntak, ipurua, feniziar sabina, gurbitza eta gogortxua.

Fauna ugariaren multzoan, hegazti harkaiztarrek habia egiten dute labarretan, Pirinioetako sai arreen bigarren koloniarekin, 1984. urtean 90 bikoteko erroldarekin, arrano beltza, belatz handia, sai zuria, ugatza, belatz gorria, erroia, belatxinga mokogorria, beletxikia, malkar-sorbeltza, haitz-enara, txoloma eta harkaitz-zozo urdina.

Irudiak
-------

* Ikuspegia BurgitikIkuspegia Burgitik
* NA-137 errepideaNA-137 errepidea
* Ikuspegia ObelbatikIkuspegia Obelbatik
* Obelba eta arroilaObelba eta arroila

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | BURGIKO ARROILA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-11-21).
* «Illongo mendilerroa eta Burgiko arroila - naturgune babestuak - navarra.es» *espaciosnaturales.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2021-11-21).

1. ↑    *Zigozeko eta Burgiko arroilak.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-26).

Ikus, gainera
-------------

* Ezka

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5864535
* Commonscat Multimedia: Foz de Burgui

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 5978

 |

* Wd Datuak: Q5864535
* Commonscat Multimedia: Foz de Burgui
Karniolako dukerriaren armarria
**Karniola** (eslovenieraz eta kroazieraz: *Kranjska*; alemanez: *Krain*; italieraz: *Carniola*; hungarieraz: *Krajna*) Esloveniako eskualde historikoa izan zen, herrialdeko mendebaldeko erdian kokatutakoa. Karniola Garaia (*Gorenjska*), Erdialdeko Karniola (*Notranjska*) eta Karniola Beherea (*Dolenjska*) lurralde historikoetan banatu izan zen 1849tik 1918 arte. Gaur egun, bestela, Karniola Garaia eskualde estatistikoa, Gorizia, Kostaldea-Karst, Karniola Beherea-Kostaldea eta Hego-ekialdeko Esloveniatan banatuta dago.

1991an, Esloveniako populazioaren %47a bizi zen antzinako Karniolako dukerriaren mugen barruan.

Irudi galeria
-------------

* Karniolako mapa 1791an.Karniolako mapa 1791an.
* Mapa Habsburgotarren garaian: 1 eta 2 zenbakiekin Karniolako lurraldeak.Mapa Habsburgotarren garaian: 1 eta 2 zenbakiekin Karniolako lurraldeak.
* Gaur egungo eskualdeak.Gaur egungo eskualdeak.

Ikus, gainera
-------------

* Esloveniako historia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193474
* Commonscat Multimedia: Carniola

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 135241782
* GND: 4032741-3
* LCCN: no2006109078
* NKC: ge130857
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193474
* Commonscat Multimedia: Carniola
**Kvalliq eskualdea** Nunavuteko (Kanada) eskualde administratiboa da. Hudson badiaren mendebaldeko zati kontinentalak, Southampton uharteak eta Coat uharteak osatzen dute. Eskualdeko zentroa Rankin Inlet da. Biztanleria 10.413 biztanlekoa izan zen 2016ko zentsuan, hau da, %16,3 igo zen 2011ko zentsuarekiko.

1999. urtea baino lehen, Kvalliq eskualdeak muga zertxobait desberdinak zituen, Keewatin eskualdea izenarekin, ipar-mendebaldeko lurraldean. Kvalliq izena 1999. urtean ofizial bihurtu zen arren, Statistics Canadak Keewatin Region, Nunavut erroldan eta eta antzeko argitalpenetan aipatzen jarraitu du. Eremuari buruzko erreferentzia gehienak, "Keewatin" izenekoak, Nunavut-en oinarritutako erakundeek kendu dituzte, izen hori Ontarioko ipar-mendebaldeko eskualde batean sustraituta baitzegoen, dialekto batetik eratorria, eta inuitek bizi ziren lurretan bakarrik erabili zuten.

Geologia
--------

Glaziazio ondoko errebotearen mapa
Kvalliq eskualdea munduko errebote postglaziarreko tasarik altuena jasaten ari da (17 milimetro arte urteko).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Census Profile, 2016 Census Keewatin, Region.*  Statistics Canada February 8, 2017.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1508363
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 135966595
* LCCN: no2015099291

 |

* Wd Datuak: Q1508363
**Karnali** edo **Ghaghara** ibaia (nepaleraz Karnali edo Kauriala, txineraz K'ung-ch'iao Ho, Indian Gogra edo Ghaghara). Karnali izenak *ur turkesa* esan nahi du.

Sorrera eta ibilbidea
---------------------

Ganges ibaiaren adar handienetako bat da eta Nepalgo hiru ibai arro nagusietan mendebalderen dagoena. 1080 km-ko luzera du eta bere arroaren azalera 127.950 km²-koa da.

### Tibeten

Tibeteko Manasarovar lakuan du sorrera, Txina, Nepal eta Indiaren arteko muga hirukoitzetik gertu. 3.962 metrotan du iturburua eta bide motza egin ondoren Burang herrian sartzen da Nepalen.

### Nepalen

Karnali Gunean sartzen da eta Erdi-mendebaldeko eskualdea eta Mendebaldeko Urruneko eskualdearen artean zabaltzen da ibaiaren arroa. Hainbat ibaiadarrek isurtzen dituzte beren urak Karnali ibaia, mendebaldetik Doti ibaiak eta ekialdetik Seti ibaiak. Siwalik mendiak pasa ondoren ibaia kanal ugaritan banatzen da eta aurrera egin ahala bi adar nagusi sortzen doaz, Geruva ezkerrean eta Kauriala eskuman.

### Indian

Uttar Pradesh estatuan sartzen dira Karnali ibaiaren adar biak baina muga pasa eta berehala egiten dute bat Ghaghara ibaia sortuz. Bihar estatuko mugatik gertu Ganges ibaiarekin elkartzen da.

Glaziarrak eta aintzirak
------------------------

Himalaia nepaldarrean 3.252 glaziar daude eta 2.323 aintzira (3.500 metroko altueratik gora). Hauetatik herena Karnali ibaiaren arroan aurkitzen dira, zehazki esanda 1.361 glaziar eta 907 aintzira, 1.740,22 km²-ko azalera hartzen dutelarik eta 127,72 km³-ko izotz bolumena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q390232
* Commonscat Multimedia: Ghaghara River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236011383
* GND: 4253433-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q390232
* Commonscat Multimedia: Ghaghara River
**Kostaldeko Mendikatea** Txileko ipar, erdi eta hego-erdialdeko kostaldeko eta Peruko kostaldeko zati txiki bateko eraketa geologiko bat da.

Iparraldetik hegoaldera doan Txileko geografiako lau erliebe egitura nagusietako bat izateagatik bereizten da.

Ezaugarri topografikoak
-----------------------

Mendikate hau Andeak baino baxuagoa bada ere, bere jatorri geologikoa askoz antzinakoagoa da.

### Txilen

Txilen, gutxi gora-behera, Camaraca muinoan hasten da, Aricatik 20 kilometro hegoaldera dagoena, eta Ozeano Barean barneratzen da Taitao penintsulan, Aysén eskualdean. Mendikate hau Andeetan hasten diren ibai ugarik mozten duten arren, ez da berez desagertzen Nahuelbuta mendilerroa amaitzen den arte, 38º 30' hego latitudean, ondoren, tarteka Pelada, Sarao, Piuché eta Pirulil mendilerroetan, Chiloeko uharte handian, jarraituz. Uharte honetatik hegoaldera, mendikatea izan zenaren tontorrak soilik Chonos uhartediko uharteetan altxatzen dira.

Kostaldeko Mendikateko tontorrik garaienak honakoak dira:

* Vicuña Mackenna mendilerroa, Antofagasta eskualdearen hegomendebaldean, Antofagasta eta Taltal hirien artean.
	+ Vicuña Mackena muinoa, (3114 metro)
	+ Armazones muinoa (3064 metro)
	+ Yumbes muinoa (2392 metro)

* Meloiaren mendilerroa, Valparaiso eskualdean, La Ligua ibaia eta Aconcagua ibaiaren artean.
	+ Morro Chache (2338 metro)
	+ Altos de Cantillana muinoa (2318 metro)
	+ Picorete muinoa (2277 metro)
	+ El Roble muinoa (2222 metro) Caleun
	+ Vizcachas muinoa (2108 metro)
	+ La Campana muinoa (1910 metro)

Kostaldeko mendikatea eta Andeen arteko tokirik estuena Paine Estugunea da, Santiagoko metropolitar eskualdea eta O'Higgins eskualdea banatzen dituena. Kostaldetik gertu dagoenez, bere higadura errazagoa da.

Kostaldeko Mendikatea irudiaren atzealdeko zatian, Santiago Txilekoa smogak partzialki estalia dagoela eta lainoak erdian. Lehen planoan Andeen zati bat.
### Perun

Mendikate zati txikiak daude, bi Ica departamenduan. Bat Paracasen hasten da, eta Ica ibaiarekiko paraleloan doa, altuerarik handienera Tunga muinoan iritsiz, 1200 metrokoa. Beste zati bat Tumbes eta Piura artean dago, 2000 metro baino gehiagoko altuera duten tontorrekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q174761
* Commonscat Multimedia: Cordillera de la Costa (Chile)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q174761
* Commonscat Multimedia: Cordillera de la Costa (Chile)
**Kaima Taira**,  japonieraz 平良 海馬, (Ishigaki-Okinawa, 1999ko azaroaren 15a), beisbolean lehiatzen den kirolari japoniarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen Japoniako taldearekin, AEB eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Kōyō Aoyagi, Suguru Iwazaki, Masato Morishita, Hiromi Itoh, Yoshinobu Yamamoto, Masahiro Tanaka, Yasuaki Yamasaki, Ryoji Kuribayashi, Yūdai Ōno, Kodai Senga, Kaima Taira, Ryutaro Umeno, Takuya Kai, Tetsuto Yamada, Sōsuke Genda, Hideto Asamura, Ryosuke Kikuchi, Hayato Sakamoto, Munetaka Murakami, Kensuke Kondo, Yuki Yanagita, Ryoya Kurihara, Masataka Yoshida eta Seiya Suzuki-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Kaima Taira *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56886329
* Commonscat Multimedia: Kaima Taira

---

 |

* Wd Datuak: Q56886329
* Commonscat Multimedia: Kaima Taira
**Garinoaingo Armagintzako Kaporalgo jauregia** Orbaibar ibarreko Garinoain udalerrian Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

Armagintzako Kaporalgo gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. Erdi Aroan izen bereko leinukoa zen. 1513an, Martin Garinoain, orubearen garai hartako jabea, kuarteletatik bidalita agertzen zen. 1590ean Ana Garinoain eta Juan Lanarena zen, bere senarrarena. Margarita Lana izan zuten oinordeko, Migel Azpilikuetarekin ezkondua, XVII. mendeko lehen urteetan. 1629an, bere seme Martin Azpilikueta ageri da jauregitan, Isabel Aoizekin ezkondua, eta hauek, aldi berean, Joana Azpilikueta andrearen gurasoak izan ziren, 1634an Frantzisko Lüküzerekin ezkondua. 1723ko zerrendan Felix Morales agertzen da, Josefa Ararekin ezkondua. 1744an Francisco Ereta Monterde, eta 1761ean Teresa Colmenares, haren alarguna, liskarra eskatu zuen. 1767an Francisca Eretaren jabea zen, eta 1781ean Tadeo Antillon eta Josefa Antonia Ureta, bere emaztea, Armagintzako Liburuaren arabera, armarria zilarrezkoa zen hiru gule-xaflarekin; urrezko hamabi gurutzez kargatutako urdinezko ertzarekin.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | GARINOAIN.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Garinoain
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112164200

 |

* Wd Datuak: Q112164200
**Kosteleko gaztelua** (eslovenieraz: *Grad Kostel*) Kostel herrian dagoen gaztelua da. Kroaziarekiko mugan dago.

Historia
--------

Aurretik gotorleku txiki bat egon zen tokian Ortenburgeko kondeek gaztelua eraiki zuten 1247 eta 1325 artean Kolpa ibaiaren gaineko muino aldapatsuan. 1336ko agiri batean *castrum Grafenwarth* izenaz aipatzen da eta 1449an ageri da lehen aldiz *Costel*, dagoeneko Clejeko kondeen eskutan. 1456an Celjeko Ulrich II.a hiltzean Habsburgotarrek eskuratu zuten.

XV eta XVI mendeetan otomandarren aurkako frontean garrantzi estrategiko handia izan zuen. 1578an otomandarrek gaztelua eskuratu zuten eta bertakoak hiltzeaz gain inguru guztia despopulatu zen eta uskok taldeak bizi izan ziren inguruan. Gaur egun Kostel herriak 10 biztanle baino ez dauka 2012ko erroldaren arabera eta udalerri guztiak 661 biztanle.

Iruditegia
----------

* 
* 
* San Leonardo eliza.San Leonardo eliza.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2969499
* Commonscat Multimedia: Kostel Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q2969499
* Commonscat Multimedia: Kostel Castle
**Garland konderria** (ingelesez: *Garland County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hot Springs da. 2010eko zentsuaren arabera 96.024 biztanle zituen, Garland kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Garland konderriak 1.902,66 kilometro koadro ditu. Horietatik 147,21 ura dira. Beste 1.755,44 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 96.024 pertsonetatik 85.243 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.622 dira. 7.552 beltzak edo afroamerikarrak. 532 amerikar natiboak ziren eta 40 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 689 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 63 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.905 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61077
* Commonscat Multimedia: Garland County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150114408
* ISNI: 0000 0004 0646 130X
* LCCN: n82020479
* **Lekuak**
* OSM: 1826722
* TGN: 2000130

 |

* Wd Datuak: Q61077
* Commonscat Multimedia: Garland County, Arkansas