recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Taira no Tomomori** (japonieraz: 平知盛, *Taira no Tomomori*?, 1152-1185)
 Taira no Kiyomoriren semea izan zen, baita Japoniako historiako Heian aro amaierako Genpei Gerratako komandante buruzagietako bat ere.

Ujiko guduko garailea izan zen 1180an, baita Yahagigawako guduan ere, 1181ean, Minamoto klanaren armada, erretiratzera behartu ondoren, Tomomori gaixotu egin zenean, eta, beraz, jazarpena amaitu egin zen. Tomomori, Minamototarren aurkako garaipenera itzuli zen Mizushimako itsas gudu batean bi urte beranduago. Taira klanaren armadak, euren ontziak sokekin lotu zituzten, suzko geziak jaurti eta aurrez aurreko borrokarako azalera egonkor handiago bat sortzeko. Dan-no-urako guduan, Minamototarrek, Tairatarrak modu erabakigarrian garaitu zituztenean, Tomomorik, klaneko beste lagun batzuekin batera, bere buruaz beste egin zuen, bere hanketara aingura bat lotuz eta bere burua itsasora botaz.

Tomomori, oso gai ospetsu bihurtu da kabuki antzezlanetan. Tomomori irudikatzen duen tatuaje batek, sarritan, legez kanpoko droga eta arma trafikoarekin lotura gogorrak daudela esan nahi du.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Taira no Tomomori*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q736706
* Commonscat Multimedia: Taira no Tomomori

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 260552854
* ISNI: 0000 0003 8144 8191
* LCCN: nr92044613
* NDL: 00626365

 |

* Wd Datuak: Q736706
* Commonscat Multimedia: Taira no Tomomori
Floirat Z10 from TCM modeloa, AMTUIR Museoan.
**Sylvain Floirat** (Nailhac, Dordoina, Frantzia, 1899ko irailaren 28a - ?, 1993ko martxoaren 14a) frantses enpresaburua izan zen.

Biografia
---------

Familia umil batean jaio zen. Gurdigile gisa hasi zen lanean, baina laster erakutsi zituen enpresa-mundurako dohain apartak. 1928an karrozeria eta gurdigintza lantegi bat erosi zuen, eta urte gutxiren buruan, kabinadun autoen lehen ekoizle bihurtu zen.

Ekoizle izatetik errepideko garraiatzaile izatera pasatu zen ondoren. 1945ean Aigle Azur aire bidezko garraio-enpresa sortu zuen, gerora U.T.A. izena hartuko zuena.

Hortik aurrera Floiratek oso enpresa arrakastatsuak sortu zituen, eta munduko pertsona aberatsenetako bat izatera iritsi zen. Europe nº 1 irrati-enpresako lehendakaria izan zen, eta koloretako telebistaren sustatzaileetako bat izan zen Frantzian.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3506999
* Commonscat Multimedia: Sylvain Floirat

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 90721229
* ISNI: 0000 0000 6554 7606
* BNF: 12341570k (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02191/eu\_f\_0801/f0801

 |

* Wd Datuak: Q3506999
* Commonscat Multimedia: Sylvain Floirat
**Sylvester** (Hego Euskal Herrian *Silbestre Katua*; Ipar Euskal Herrian *Grosminet*) AEBetako *Looney Tunes* marrazki bizidun telesaileko pertsonaia bat da. 1941ean Friz Freleng estatubatuar marrazkilariak sortu zuen.

Katu zuri-beltz bat da, sudur gorrikoa. Tweety txoritxoa ikaragarri gorrotu du, ia bere asmo bakarra hura atzeman eta jatea izateko adina. Dena den, txoritxoa ehitzazeko bere saiakera guztiek porrot egin ohi dute, maiz etxekoandrea den amonatxo batek eragozten baidio. Izaera marmartia, zitala eta zorigaiztokoa izan arren, maiz bi pertsonaien artean ikusle helduenen gogokoena da, batipat txoritxoak duen ustezko izaera xalo, gogaikarri eta txepelegia dela eta.

Atal batzuetan Speedy Gonzales mexikar sagua atzeman nahizik ere agertzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10990037
* Commonscat Multimedia: Sylvester (Looney Tunes)

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh91002150

 |

* Wd Datuak: Q10990037
* Commonscat Multimedia: Sylvester (Looney Tunes)
**Telepinu** (ez da nahastu behar Shubiluliuma I.a erregearen seme Telebinorekin, hau **Telepinu** bezala ere deitua baita), errege hitita bat izan zen, bere koinatu Huzzia I.aren ondorengoa, estatu kolpe bat eman ondoren, eta, gutxi gora-behera, bere erregealdiak, 25 urte iraun zuen, K.a. 1525etik K.a. 1500 arte.

Bere aurreko erregeek ez bezala, errege bihurtu zenean, ez zuen bere aurrekoa hiltzeko agindurik eman, baizik eta haren herbesteratzearekin nahikoa izan zuela. Telepinuk, dirudienez, hititar inperioaren gainbeheraren arrazoietako bat, errege familia barnean etengabeko hilketak egotea zela uste izan zuen, eta hori eragoztea erabaki zuen.

Barne ordena ziurtatua izan zuenean, Telepinu, gatazka dinastikoetan agertu ziren hiri matxinoak, berriz hititen mende egotera behartzen saiatu zen, arrakasta nabarmenak lortuz, horien artean, Kizzuwadna erresumako zenbait kanpaina militar, Siriarekin zuen mugan sortu zena Ammuna erregearen garaian; kanpaina hauek, Kizzuwadna, Telepinurekin aliantza bat sinatzera behartu zuten.

Kanpo politikan lortutako arrakasta hauen ondoren, eta, bere emaztea eta bere semeetako baten, Ammuna, balizko hilketaren ondorioz, (lehen aipaturiko erregearekin nahastu behar ez dena), Telepinu, hilketak eragozteko oinordekotza arau argi batzuk ezartzen aritu zen. Arau hauek, *Telepinuren Ediktoa* bezala ezagutzen den dokumentuan aurkitzen direnak, semeak, erregearen suhien aurretik egotea ezartzen dute, erregeari, bere oinordekoa, bere semeetako zein izango den aukeratzeko askatasuna ematen dioten arren. Ediktua, dokumentu garrantzitsu bat ere bada material historiko garrantzitsua duen "justifikazio" bat baitu, aurreko erregeen ekintzak ezartzen lagundu duena.

Telepinu, semerik izan gabe hil zen, eta, bere ediktu propioko arauen arabera, bere oinordekoa, bere suhi bat izan zen, Alluanna

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Huzzia I.a** | **Hititar Erregea**K.a. 1525-K.a. 1500 | Ondorengoa**Alluanna** |
Stéfano Casiraghi (Como (Italia), 1960ko irailaren 8a - Monte-Carlo (Monako), 1990eko urriaren 3a) enpresari italiar bat izan zen, 1983az geroztik eta hil arte, Carolina Monakokoa printzesarekin ezkonduta egon zen, Rainiero III.a Monakokoa eta Grace Kellyren oinordeko alaba zenarekin, alegia.

Biografia
---------

1986ko urria: Stéfano Casiraghi, Stephanie printzesa, Carolina printzesa, Rainiero III.a printzea, Nancy Reagan eta Robert Adams idazkaria Grace Kellyren bustoaren aurkezpenean.
Stéfano Casiraghi Comon jaio zen, Italian, 1960ko irailaren 8an. Giancarlo Casiraghi eta Fernanda Biffiren semea izan zen. Villa Cigognen eman zituen lehen urteak, sendiak Fino Mornascon zuen etxaldean. Beste hiru senide ere izan zituen: Marco, Daniele eta Rosalba. Senideen antzera, Milango Bocconi unibertsitatean hasi zen ikasten, baina negozioetarako grina zuen, jada, eta, bi urte geroago, aitarekin hasi zen lanean.

1982an, Casiraghi enpresari aberatsa zen Carolina Monakokoa printzesa ezagutu zuenean. Harreman haren ondorio, Carolina haurdun geratu zen eta, 1983ko abenduaren 29an, bikotea ezkondu egin zen Monakoko Printzearen Jauregian. Ez ziren elizaz ezkondu, Carolina Philippe Junotekin ezkonduta baitzegoen aurrez.

Harreman honek emozio-egonkortasuna ekarri zion Carolinari eta bazirudien familiaren ditxa garaia etorri zela; lasaitasun handia izan zen hori oraindik Grace emazteari dolua gordetzen zion Rainiero III.a Monakokoarentzat.

1984ko ekainaren 8an jaio zen haien lehen semea, Andrea Casiraghi eta, 1986ko abuztuaren 3an, berriz, alaba jaio zitzaien, Carlota Casiraghi. 1987ko irailaren 5ean izan zen, azkenekoz, aita, Pierre Casiraghi jaio zenean. Monakoko tronuaren ondorengotza-lerroan, laugarren, zortzigarren eta zazpigarren postuan kokatzen dira Casiraghiren seme-alabak, ama Carolina eta lehengusu bikiak aurretik dituztelarik. Elizaz ez baziren ezkondu ere, Joan Paulo II.ak legitimitatea eman zien 1993ko otsailean, printzesa eta Junoten ezkontza aurreko urteko ekainean anulatu eta gero.

Enpresari izateaz gain, arrisku handiko kirolaria ere izan zen, abiadura handiko ontzien *Off-Shore* lehiaketetan parte hartzen zuelarik.

1990eko urriaren 3an hil zen Monte-Carloko uretan, bere *Pinot di Pinot* ontzian, *Off-Shore*ko munduko txapelketan. Ezohiko olatu batek bere ontzia irauli zuen modu bortitzean. Kopilutua zen Patrice Innocenti, bizirik irten zen istriputik, baina Stefano, gertakaritik minutu gutxira, hil egin zen.

Hiletak Monakoko San Nikolas katedralean izan ziren, 8 urte aurretik, Grace-ren hiletak izan ziren leku berean. Stefano Casiraghiri Monakoko Bakearen kaperan eman zioten lur, Pierre Monakokoa printzea zen Carolinaren aitonaren ondoan.

Kanpo estekak
-------------

* Stéfano eta Carolinaren ezkontza rtve-n
* Stéfanoren heriotza rtve-ren "La maldición de los Grimaldi" dokumentalean

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q956239
* Commonscat Multimedia: Stefano Casiraghi

---

 |

* Wd Datuak: Q956239
* Commonscat Multimedia: Stefano Casiraghi
**Surf music** (euskaraz *surf musika*) rock musikaren azpigenero bat da. 1960ko hamarkadaren hasieran AEBetan sortu zen, eta bere urrezko aroa 1962-1964 artean bizi izan zuen, bereziki Kaliforniako kostaldean. Izenak ongi adierazten duen gisa, surfa eta hondartza giroari loturiko gaiak jorratzen dituen estiloa da, nagusiki gai alai eta baikorrak nahiz doinu atseginak dituena.

Estilo honetako antzindariak Dick Dale abeslaria eta The Del-Tones taldea izan arren, zalantzarik gabe, estilo honetako musika talde garrantzitsuena The Beach Boys da, izan ere, mundu osoan surf musika hedatu eta ezagutzera eman baitzuen.

Euskal Herrian euskaraz abesten duen musika estilo honetako talde ezagunena ziur asko The Uski's taldea da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q220830
* Commonscat Multimedia: Surf music

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4435680-8
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q220830
* Commonscat Multimedia: Surf music
**Sándor Kőrösi Csoma** (Covasna, Transilvania, 1784ko martxoaren 27a-Darjeeling, India, 1842ko apirilaren 11a), hungariar esploratzaile bat izan zen, tibetologiaren sortzailetzat hartzen dena. Bere bizitzaren zati gehiena hungariar herriaren jatorria ikertzen eman zuen.

Bizitza
-------

Csomak, székelya zena, 1812 eta 1815 artean teologia eta filologia ikasi zituen Nagyenyeden, eta 1816 eta 1818 artean, Göttingenen, Johann Gottfried Eichhornen zuzendaritzapean ekialdeko hizkuntzak ikasi zituen. Han, Johann Friedrich Blumenbachekin kontaktuan jarri zen. Honek, magiarrak uigurren oinordekoak zirela zioen. Ideia honen ondorioz, Csoma Asiara joan zen, hungariarren jatorria jakiteko asmoz.

Csomak erraz hitz egiten zuen armeniera. 1821ean karabana batera elkartu zen armeniarrez jantzita, eta Khorasanetik bidaiatu zuen Bagdad, Teheran, Bukhara eta Lahore zeharkatuz Ladakhen hiriburua den Lehraino iritsi arte.

1821ean ikasle bezala sartu zen Zanskarreko monasterio budista batean, Hindu Kushen, Sutlej ibaiaren ondoan, eta tibetera eta budismoaren funtsak ikastera dedikatu zen. 1827 eta 1834 artean britainiar gobernuaren estipendio batekin Ladakhen bizitzen egon zen.

Bere ikerketen emaitza bezala, tibeteraren lehen gramatika zientifikoa argitaratu zuen *A grammar of the Tibetan language* (Kalkuta, 1834) baita lehen tibetar hiztegia ere *Essay towards a dictionary Tibetan and English* (Kalkuta, 1835). Lan hauekin, bere *Analysis of the Kandjur* (budismoaren irakaskuntzei buruz, Kalkuta, 1835) eta bere lan gehigarriekin, Csoma Europan tibetologiaren sortzailetzat hartzen da.

Csomaren ikerketen aditzea izan zuen Dalai Lamak. Arrazoi honegatik, Tibeten hiriburua den Lhasara gonbidatua izan zen lehen europarra izan zen. Baina Csoma bidaia egin baino lehen hil zen Darjeelingen, Himalayaren oinean.

Lanak
-----

* *A grammar of the Tibetan language* (Kalkuta 1834)
* *Essay towards a dictionary Tibetan and English* (Kalkuta 1835)
* *Analysis of the Kandjur* (über die Grundlehren des Buddhismus, Kalkuta 1835)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Sándor Kőrösi Csoma*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q355291
* Commonscat Multimedia: Sándor Kőrösi Csoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 51732084
* ISNI: 0000 0001 0900 4890
* BNF: 12177104d (data)
* GND: 118937782
* LCCN: n80057055
* NDL: 00695733
* NKC: jn20011211045
* NLA: 35970507
* CiNii: DA01036069
* SNAC: w6s28nw6
* SUDOC: 027373959
* BIBSYS: 96010736
* ICCU: IEIV043845
* Open Library: OL3216519A

 |

* Wd Datuak: Q355291
* Commonscat Multimedia: Sándor Kőrösi Csoma
**Sintesi kengarria** soinu sintesiaren bitartez eduki harmonikoa ateratzeko metodo bat da; soinu seinaleari iragazki bat ezarriz lortzen da. Esate baterako, zerra-hortz uhin baten irteera hartuz, eta behe-paseko iragazki bat erabiliz beraren partzial altuak amatatzeko, arku-instrumentu baten soinu naturalago bat lortzen da bakarrik zerra-hortz uhina erabilita baino. Tipikoki, jatorrizko seinalaren konplexutasuna eta iragazkiaren ebaketa-frekuentzia eta erresonantzia kontrolatzen dira instrumentu jakin baten tinbrea imitatzeko.

  

Kontuan hartuta iturri seinalerik arruntenak (uhin koadroak, zerra-hortz uhinak, pultso-uhinak, triangelu uhinak) sortzeko behar diren zirkuito sinpleak, sintesi kengarria historikoki lotuta dago tentsioaren bitartez kontrolatutako sintetizadore analogikoekin, Moog sintetizadorea bezala. Sintetizadore moderno digitalak eta software bidezko sintetizadoreak uhin konplexuagoak eskaini ditzakete edo aukera eman erabiltzaileari nahi duen uhin mota sartzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q580758
* Commonscat Multimedia: Subtractive synthesis

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q580758
* Commonscat Multimedia: Subtractive synthesis
**Temnospondyli** (grezieraz τέμνειν (*temnein*, "ebaki") eta σπόνδυλος (*spondylos*, "vertebra") tetrapodo erraldoi txikien azpikaso anitza da. Askotan jotzen dira primitibo anfibioak. Mundu guztian karbonifikoa, Permiarra eta Triasiko garaian loratu zen. Espezie batzuk Kretazeo sartu ziren. Kontinente guztietan aurkitu dira fosilak. Historia ebolutiboaren inguruan 210 milioi urteetan zehar, habitat freskoak, lurrekoak eta itsasoko itsas inguruneak barne egokitu ziren. Bizitzaren historia ondo ulertzen da larba etapatik, metamorfosi eta heldutasunean ezagutzen diren fosilekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131447
* Commonscat Multimedia: Temnospondyli
* Wikispecies Espezieak: Temnospondyli

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 37969
* EOL: 4358765
* Paleobiology Database: 204050

 |

* Wd Datuak: Q131447
* Commonscat Multimedia: Temnospondyli
* Wikispecies Espezieak: Temnospondyli
**Temmokuzango gudua** (japonieraz: 天目山の戦い, *Temmokuzan no Tatakai*?)
, 1582an gertatu zena, Japoniako Sengoku aroan gertatu zen gudu bat izan zen. **Toriibatako gudua** bezala ere ezagutzen da, eta Takeda klanak, Tokugawa-Oda koalizioaren erasoen aurka eginiko azken defentsatzat hartzen da, azken hauek, Takeda klanaren aurkako zenbait kanpaina egin zituztelarik.

Bere jazartzaileengandik ezkutatzeko bere saiakeran, Takeda Katsuyorik bere gaztelu propioa erre eta mendietara joan zen, klanaren beste gotorleku batera, Iwadono gaztelua deitua eta Oyamada Nobushigek zaindua, klanaren basailu zahar bat zena. Nobushigek, sarrera ukatu zion Katsuyoriri, eta, beraz, honek, bere semearekin batera, seppuku egin zuen, bere armadak, erasotzaileen aurka borrokatu zuen bitartean, bere armada erabat garaitua izan zelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1113509
* Commonscat Multimedia: Battle of Tenmokuzan

---

 |

* Wd Datuak: Q1113509
* Commonscat Multimedia: Battle of Tenmokuzan
**Traill konderria** (ingelesez: *Traill County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hillsboro da. 2010eko zentsuaren arabera 8.121 biztanle zituen, Traill kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Traill konderriak 2.233,9 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,46 ura dira. Beste 2.232,44 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,64 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.121 pertsonetatik 7.907 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 214 dira. 39 beltzak edo afroamerikarrak. 63 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 21 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 89 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q511524
* Commonscat Multimedia: Traill County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131373220
* LCCN: n82104485
* **Lekuak**
* OSM: 1740315
* TGN: 2001605

 |

* Wd Datuak: Q511524
* Commonscat Multimedia: Traill County, North Dakota
**Sintomak** sendagileak objetibatzen dituen datu klinikoak dira, miaketa fisikoa egin ondoren bildutakoak. Adibidez, fonendoskopioaren bidez bihotz-murmurioak edo biriketan txistu-hotsak entzutea , masa edo koskorrak igartzea tripa ukitzean, eta abar.

Zeinu klinikoez gain, bestelako datuak ere jaso ditzake medikuak, proba osagarrien bidez, zeinu analitikoak edo erradiologikoak alegia.

Batzuetan, zeinuak miaketa fisikoen bidez bakarrik antzeman daitezke, beste batzuetan proba osagarrien bidez soilik eta beste batzuetan bide bietatik.

Askotan zeinu batek gaixotasun osoa izendatzen du, izen bera hartzen dute biek alegia. Adibidez, artrosia zeinu klinikoa eta erradiologikoa da, baina baita gaixotasunaren izena ere.

Sintoma klinikoak
-----------------

* Arritmia
* Artritis
* Artrosi
* Baba
* Besikula
* Bihotz-murmurio
* Eritema
* Gongoil linfatiko
* Maskur
* Legen
* Pikore
* Txistu-hots
* Ubeldura

Sintoma analitikoak
-------------------

* Anemia
* Hiperkolesterolemia
* Hipertransaminasemia
* Hiperurizemia
* Leukopenia
* Leukozitosi
* Tronbopenia
* Tronbozitosi

Sintoma erradiologikoak
-----------------------

* Aneurisma
* Biriketako koskor
* Litiasi
* Tronbosi

Agerraldi *subjektiboa*
-----------------------

Sintoma gaixotasunaren agerraldi *subjetiboa* da baita ere, hau da pertsona gaixo batek sentitzen duena. Beste modu batean esanda, medikuari eriak gertatzen zaionari buruz kontatzen diona.

### Sintomen zerrenda

* Bihotzerrea.
* Eztula.
* Mina.
* Sukarra.
* Odoljarioa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q169872
* Commonscat Multimedia: Medical signs and symptoms

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4184217-0
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q169872
* Commonscat Multimedia: Medical signs and symptoms
Txerriaren irudia, paperean.
**Txerria** (豬) Txinatar egutegiko zodiakoko hamabi animalietatik azkena da. Hirurogei urteko ziklo hirurogeitar jarraian hamabigarren urtea *hai* da, 亥, Adar Lurtarren hamabigarrena; hamabigarren urtearen ziklo honi **Txerriaren urtea** esaten zaio (豬年). Bost Txerri mota daude zikloan, *Wu Xing*aren arabera: Metala, Ura, Zura, Sua, eta Lurra. Hauek Enbor Zelestialekin lotzen dira. Beraz, Txerrien bost urte eta gero, ziklo hirurogeitar bat ixten da. Adibidez, 2019an, Lurraren Adarra izango da hamabirena, *hài*, eta Enbor Zelestiala seirena izango da, jǐ 己. Txinatar urte berria 2019an otsailaren 5ean izango da: honek *jǐ hài* urte hirurogeitar berri bati hasiera emango dio eta zodiakoan Txerriaren Urteari hasiera.

Japoniar zodiakoan eta Tibetar zodiakoan Txerriaren ordez Basurdea azaltzen da. Dai zodiakoan Txerriaren ordez Elefantea dago. Gurung zodiakoan, berriz, Oreina.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q877261
* Commonscat Multimedia: Pig (zodiac)

---

 |

* Wd Datuak: Q877261
* Commonscat Multimedia: Pig (zodiac)
Jennifer Coolidge aktorea, American Pie filmeko TXEMA.
**TXEMA** modu informalean erabiltzen den akronimoa da, "**Txortan Egiteko Moduko Ama**" esan nahi duena. Emakume helduak baina sexualki desiragarriak era baldarrean izendatzeko erabili ohi da, ingelesezko MILF ("Mother I'd Like to Fuck") ingeles akronimoaren euskal aldaera gisa. Euskarazkoak, gainera, "**Txortan Egiteko Moduko Aita**" ere esateko balio du.

Jatorria
--------

Hitz hau 1990eko hamarkadan sortu zen. MILF erabili zen lehen erregistroetako bat 1995. urtean kokatzen da, urte horretan *Google Groups* atarian, *Playboy* aldizkariari buruzko agerkari bat dago, non "ChiPhiMike" erabiltzaileak dio New Jerseyko jendeak MILF hitza erabiltzen dutela "Txortan egiteko moduko ama" adierazteko.

MILF akronimoa 1999ko American Pie filmari esker egin zen bereziki ezagun, zeinetan Jennifer Coolidge aktoreak antzeztutako ama izendatzeko erabili baitzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Apalantza, Alazne.  (2020). «Desiratutako amak» *Ataria* (Tolosaldeko Komunikazio Taldea) 1.323: 9..
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Cambridge Advanced Learner's Dictionary.*  Cambridge University Press 2008 ISBN 9783125179882. (Noiz kontsultatua: 2018-06-01).
3. ↑   «Grupos de Google» *groups.google.com* (Noiz kontsultatua: 2018-06-01).
4. ↑   **(Ingelesez)** «Who made up the word milf? - Quora» *www.quora.com* (Noiz kontsultatua: 2018-06-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q861578

 |

* Wd Datuak: Q861578
Orain dela gutxirarte **Bilbon turismoa** ez da izan aipagarria den jarduera bat. XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran industrializazio handia izan zuen, eta horrek Espainiako bigarren eskualde industrializatuaren epizentro bihurtu zuen, Bartzelonaren atzetik. Horrekin batera, demografia- eta hirigintza-leherketa handia izan zen, eta inguruko zenbait udalerri atxiki zituen.

Bilbo turismo mailan ezaguna izateko mugarria Guggenheim Museoa izan zen. Hortik aurrera gero eta turista kopuru gehiago joan dira Bilbo bisitatzera. 2019an Bilbo Europako hiririk politena izendatu zuten eta urte horretan turismo tasak gora egin zuen MTV sariak Bilbon ospatu zirelako.

Turismo tasa
------------

Bilbok 2019 itxi zuen balantze turistiko bikainarekin, seigarren urtez jarraian, bidaiarien sarrera eta gauetako datu historikoak gaindituz. Villak iaz 992.890 bidaiari jaso zituen, 2018an lortutako zifra baino% 6,4 gehiago, Europako Rugby Finala edo MTV Europe Music Awards bezalako ekitaldi garrantzitsuek markatutako ariketa. Kopuru horiek Bilbok turismo helmuga gisa duen indarra erakusten dute eta estatuko eta nazioarteko merkatuetan sustatzen ari den sustapen eta zabalkunde lanaren onarpena da.

Turismoaren balantzeak, gainera, iaz 1.901.622 gaualdi erregistratu dituela adierazten du, 2018an baino% 5,7 gehiago, bidaiari bakoitzeko batez besteko egonaldia 1,92 gau izan baitzen. Bi gauetara iristea da Bilboko erronka turistikoetako bat. Kopurua gainditu dute nazioarteko turistek orokorrean Hiriburuan egonaldia hainbat egunetan luzatzen dutenen kasuan.

2014 eta 2018 urteen artean, Bilbok 742.445 bisitari hartzetik egungo 992.890 izatera igaro da, eta horrek denborarekin bilakaera iraunkorra suposatzen du turistek Vila-ra etortzean. Bilbok bisitarien arreta biltzen jarraitzen du, turismoa merkataritza eta ostalaritza bultzatuko dituen jarduera gidari bihurtuz, negozioak sortzen eta enplegua bultzatzen duena.

Lekurik bisitatuenak
--------------------

Oso ohikoa da hiri batek interes turistikoko puntu jakin batzuk izatea eta gero txoko ikusgarriak izatea, bertako biztanleek bakarrik ezagutzen dituztenak.

* **Alde Zaharra:** Hiriko alde honetan daude Bilboko Zazpi Kale famatuak. Bilboko Zazpi Kaleak dira turistikoenak eta bisitatuenak; beraz, urte-sasoiaren arabera, etsigarria izan daiteke hiriko alde horretako kaleetan ibiltzea.

* **Guggenheim Museoa eta Arte Ederren Museoa:** Artea eta kultura Bilboko hiriaren sinboloak dira, zalantzarik gabe.

* **San Mames:** Futbolzaleek ere bisita bermatua dute, ezin baitute Bilbotik alde egin aurretik San Mames bisitatu gabe. Bilboko Athletic futbol-klubaren estadioa hiri- eta bizitegi-eremu batean dago, eta giro soziala eta komertziala ere nabarmentzen dira.

* **Artxandako begiratokia:** Bilbora iristen den edozein turistak nahitaez gelditu beharko du.

* **Zubizuri zubia:** Santiago Calatravak diseinatu zuen, eta horrek ospea ematen die bisitariei. Horregatik, Bilboko lekurik bisitatuenetako bat bihurtu da. Hala ere, aipatutako bost turistak ez dute ahaztu Bilbora bisita-ibilbidean sartzea.
**Ta Na La** (euskaraz *Eguna Bada*) The Wolfe Tones irlandar folk musika taldearen irlanderazko abesti bat da.

Hitzak
------

O codlas fein, I dthigh areir  

Is tuirseach treith, do bhi mo chuisle  

Comhra beil, bhi acu go leir  

M’ingean fein, is a boch ar buhle  
  

Ta na la, nil na la  

Ta na la ‘gus in a mhaidin  

Nil ‘na la dheara a ghra  

Ach solus ard, ata sa ghealaig  
  

Eir id sui, a fhir a tigh  

Cuir do bhriste ’mut gootapaigh  

Coinnigh suas cuideachta shuairc  

Don chroi mhaith mhor, go  

dtioch an mhaidin  
  

Ta na la, nil na la  

Ta na la ‘gus in a mhaidin  

Nil ‘na la dheara a ghra  

Ach solus ard, ata sa ghealaig  
  

N’eireodh im shui ar fear a tigh  

‘Sni cuirfeadh briste’mum na hata  

Blas na braon, dem cuidse dighe  

Ni raghaidh na gcrol, go dtioch an mhaidin  
  

Ta na la, nil na la  

Ta na la ‘gus in a mhaidin  

Nil ‘na la dheara a ghra  

Ach solus ard, ata sa ghealaig  
  

Ta an barraille thar a ceann  

Is ni fheicim ann ach driodar dearg  

Ta mo ghini ar an mbord  

Is bim ag ol,go dtioch an mhaidin

Kanpo estekak
-------------

* **Ta na La** abestia entzungai. Youtube.com **(Gaeleraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16518985

 |

* Wd Datuak: Q16518985
**Bakara Tanutamani** (K.a. 664-K.a. 656) Egiptoko XXV. dinastiako faraoi bat izan zen, Kushekoa edo Nubiarra ere deitua.

Bere izena, koptoeraz (nubieraz) **Tanutamani** da. *Asiriar Urteliburu*etan **Tandamane** bezala agertzen da. Bere tronu izena, **Bakara** izan zen. Manetonek ez du aipatzen (*Amani*, Tebastar jainkoa den Amonen ahoskatze kushtarra da).

Shabako erregearen semea eta bere aurreko erregea izan zen Taharqoren iloba zen.

Asiriar inbaditzaileek, Nekao I.a izendatu zuten errege bezala, ondoren, Egiptotik alde eginez. Orduan, Nubiatik, Tanutamani Niloren haranetik joan eta Egipto osoa konkistatu zuen, Menfis barne. Nekao I.a, asiriarren ordezkaria, Tanutamaniren kanpainan hila izan zen. Erreakzio bezala, asiriarrak Egiptoar itzuli ziren, Tanutamaniren armada Deltan garaituz, eta hegoalderantz jarraitu zuten, Tebaseraino, hiri hau arpilatuz.

Asiriar okupazioak, K.a. 661ean, nubiar erregeen Egiptoren kontrolaz amaitu zuen, Tanutamaniren autoritatea, Goi Egipton bere erregealdiko zortzigarren urterarte onartua izan zen arren. K.a. 656an, Psametiko I.aren armadak, modu baketsuan hartu zuen Tebasen kontrola, eta, azkenik, Egipto osoa bateratu zuen bere agintepean. Ondoren, Tanutamanik, soilik Nubian gobernatu zuen. K.a. 653an hil eta El Kurruko hilerri familiarrean lurperatua izan zen.

Kushtar erregeek, Egipto utzi eta egungo Sudanen gobernatu zuten beste mila urtez, lehenik Napatan, eta, ondoren, Meroen.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Erregearen estatua ezagun bakarra, bururik ez duena, Gebel Barkalen aurkitu zen, eta, gaur egun, Ohioko *Toledoko Arte Museoa*n erakusten da, AEBetan.

* Estatua kolosalak Napatan (Török)
* Neb-ankheko Osiris-Ptahren kaperaren amaitzea (Török)
* Erregearen lurperaketaren ushebtia, UC13221 (Petrie Museoa)

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Taharqo** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XXV. dinastia | Ondorengoa**Nekao I.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q434535
* Commonscat Multimedia: Tanutamani

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 15718441
* ISNI: 0000 0000 1812 6024
* GND: 124966861
* LCCN: no2003090998
* SUDOC: 083770607
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q434535
* Commonscat Multimedia: Tanutamani
Tanto diseinua duten zapatak.
Flamenka jantzi bat.
**Tantoak** oihal baten gainean estanpatutako, ehundutako edo brodatutako zirkuluak dira, patroi sendo bat osatzen dutenak. Ez dira nahitaez berdinak tamainari eta banaketari dagokienez, eta, askotan, kolore desberdinekoak dira. Ingelesez **polka dot** izena eman ohi zaie.

Estiloa batez ere haurrentzako arropetan, jostailuetan eta altzarietan ikusten da, baina beste testuinguru batzuetan ere agertzen da. Oso gutxitan agertzen da eremu formaletan, eta, oro har, bainujantziekin eta arropa zuriekin lotuta egoten da. Batzuetan, tanto zuri txikien jantziak egon daitezke hondo beltzaren gainean, janzkera formalean.

Espainian, tamaina guztietako tanto-diseinua flamenka jantziarekin lotuta dago, baina beste jantzi tipiko batzuetan ere agertzen da, txulapoan adibidez. Estiloa ezaguna egin zen XIX. mendeko britainiar janzkeran.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «What are Polka Dots? (with pictures)» *wiseGEEK* (Noiz kontsultatua: 2020-12-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2429962
* Commonscat Multimedia: Polka dots

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300417972

 |

* Wd Datuak: Q2429962
* Commonscat Multimedia: Polka dots
Instalazio bateko prozesua ikuskatzen duen SCADA baten irudikapena.
**SCADA** (ingelesezko *Supervisory Control And Data Acquisition* hitzen akronimoa) edo **Kontrol Gainbegiralea eta Datu-bilketa** goi-mailako prozesuen ikuskatzea kudeatzeko kontrol-sistema arkitektura bat da. Ordenagailuez, sareko datu komunikazioez eta erabiltzaile-interfaze grafikoez gain, kontrolagailu logiko programagarriak eta kontrolagailu proportzional-integral-diferentzial diskretuak bezalako gailu periferikoez osatuta egon daiteke instalazioa edota makineria ikuskatzeko. Prozesuak ikuskatzea eta kontrolatzea ahalbidetzen duten erabiltzaile-interfazeak SCADA ordenagailu-sistema gainbegiralean daude. Hala ere, denbora errealeko eragiketa logikoak eta kalkuluak sareko moduluek egiten dituzte, horretarako eremuko sentsore eta eragingailuetatik heltzen zaizkien informazioaz baliatuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17498
* Commonscat Multimedia: SCADA

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4571010-7
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q17498
* Commonscat Multimedia: SCADA
20 alde dituen ikosaedro itxurako dadoak, *ingelesez jokatzeko,* A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, R, S, T eta W letrak ditu, eta Q, U, V, *X*, Y eta *Z* letrak baztertzen ditu. Euskaraz R-, V- edo C- baztertu daitezke eta ikosaedroan U eta Z sar daitezke.
***Scattergories*** mahai-joko bat da, Parker Brothers konpainiak 1988an argitaratua. Kategoriak (jolasa) jolasean oinarrituta dagoela ematen du. Hasbro-k urte batzuk geroago erosi zuen Parker Brothers enpresa eta Milton Bradley markarekin argitaratu zuen jokoa munduan zehar. 

2-6 jokalariren arteko jokoaren helburua puntuak metatzea da, hitz-kategoria multzo bateko zerrendatxoak idatziz, izen bakarreko hitzen multzoen bidez. Hasierako letra emanda, epe labur baten barruan, jokalariek atera den letrarekin hasita azkar idatzi beharko dute ortografia akatsik egin gabe. "Kategoriak" izeneko joko tradizionalean oinarritzen da jolasa.

Telefono adimenduentzako bertsioa
---------------------------------

Ikosaedro - Letren dadoa egiteko proposamen bat. Irudian abezedarioko J-, Q-, R-, W-, X- eta Y-, letrak baztertu egin dira. (Euskaraz hobe C- edo V- baztertzea J- baino).
*Scattergories* iTunes aplikazioen dendan eskaini zuten 2015ean. Jokoa Magmic-ek garatu zuen eta Hasbroren bidez komertzializatu zen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Le Jeu du Bac, jokoaren bertsio frantsesa.
* *Scattergories* lineako jokalari anitzeko bertsioa
* **(Ingelesez)** «Scattergories» *BoardGameGeek* (Noiz kontsultatua: 2021-12-22).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2269267
* Commonscat Multimedia: Scattergories

---

 |

* Wd Datuak: Q2269267
* Commonscat Multimedia: Scattergories
**Trego konderria** (ingelesez: *Trego County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua WaKeeney da. 2010eko zentsuaren arabera 3.001 biztanle zituen, Trego kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Trego konderriak 2.330,02 kilometro koadro ditu. Horietatik 26,28 ura dira. Beste 2.303,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,29 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.001 pertsonetatik 2.953 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 51 dira. 13 beltzak edo afroamerikarrak. 6 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 17 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q374626
* Commonscat Multimedia: Trego County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147764429
* LCCN: n82024425
* **Lekuak**
* OSM: 1070397
* TGN: 2000757

 |

* Wd Datuak: Q374626
* Commonscat Multimedia: Trego County, Kansas
**Victoria Leigh Blum** (New York 1955eko urriaren 15a - Los Angeles, 2021eko urtarrilaren 4a), izen artistikoa **Tanya Roberts**, estatubatuar antzezlea izan zen. *Charlie's Angels* telesailean parte hartzeagatik da ospetsua, eta baita Sheena andre heroia gorpuzteagatik ere. Midge, Donna Pinciottiren ama, izan zen *That '70s Show* telesailean.

Bizitza
-------

Tanya Roberts 1955ean jaio zen New Yorken, Victoria Leigh Blum izenarekin. Aita judua zen, eta ama irlandar jatorrikoa, eta Barbara izeneko ahizpa nagusi bat zuen. New Yorkeko Bronx auzoan hazi zen. Hamabost urte zituela, ikasketak utzi zituen, ezkontzeko eta Estatu Batuak autostop eginez zeharkatzeko. Senar-emazteak New Yorkera itzuli ondoren, Actors Studio-n eman zuen izena interpretazioa ikasteko.

Ondoren, telebistako publizitate modelo gisa lan egin zuen eta, horrekin batera, *Picnic* eta *Antigona* antzezlanetan parte hartu zuen. 1975ean hasi zen lanean zineman, *Forced Entry* thrillerrean zehazki. Urtebete geroago, *The Yum-Yum Girls* komedian parte hartu zuen.

1977an, Hollywoodera joan zebere bigarren senarrarekin, Barry Roberts gidoilariarekin. Bertan, *Fingersm*, *Tourist Trap* (1979), *Racket* eta *California Dreaming* filmetan parte hartu zuen. 1980an, ospe handia lortu zuen, Shelley Hack ordezkatzeko hautatu baitzuten, 2.000 hautagairen artean, *Charlie's Angels* telesailaren azken denboraldian. Julie Rogersen rola interpretatu zuen, kalean hezitako gaztea.

1981eko irailaren 8an *People* aldizkariaren azalean agertu ondoren, *The Beastmaster*" filmean parte hartu zuen, Marc Singerrekin batera. 1984an, berriz ere arrakasta handia lortu zuen, *Sheena: Queen of the jungle* filmeko protagonista izan baitzen. Urtebete geroago, Bond neska bihurtu zen *A View to a Kill* filmean, Roger Moorerekin batera.

1990eko hamarkadan, kable bidezko telebistarako filmaturiko thriller erotikoetan lan egin ondoren, berriro ere ospe handiko garaia izan zuen, 1998 eta 2001 bitartean *That '70s Show* telesailean Midge Pinciotti-ren rola antzeztu baitzuen. Bere adierazpenen arabera, senarra gaixotu zela-eta utzi zuen telesaila. Senarra 2006ko ekainaren 15ean hil zen, 32 urtez ezkonduta egon ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Ciaran Brown meets actress Tanya Roberts» *www.ciaranbrown.com* (Noiz kontsultatua: 2020-10-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q232356
* Commonscat Multimedia: Tanya Roberts

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 80751473
* ISNI: 0000 0001 1449 6367
* BNE: XX1279088
* BNF: 13978840z (data)
* GND: 13640149X
* LCCN: no2002050644
* NKC: xx0202300
* SNAC: w6hb2jh1
* SUDOC: 244323615
* BIBSYS: 11013174

 |

* Wd Datuak: Q232356
* Commonscat Multimedia: Tanya Roberts
**Si 35** subfusila, Bonifacio Echeverría S.A. etxeak STAR izenpean eginiko arma familia bateko lehen modeloa da. Produkzioa 1935 urtean hasi zen eta hiru arma klase egin ziren, RU 35 modeloak 300 tiro minutuko su abiada du, TN 35 modeloak 700 tiro minutukoa eta Si 35 modeloak bien artean aukeratzeko palanka bat du. 9 mm luze kalibreko kartutxoak erabiltzen dituzte.

Blowback bidezko sistema erabiltzen du zikloa osatzeko, palanka bidezko sistema konplikatu bat erabiltzen duelarik. Oso bukaera oneko armak dira bai burdinazko zatian, bai egurrezkoan.

Espainiako gerra zibilean erabilia izan zen bi aldetako tropengatik, ondoren Guardia Zibilak erabili zuelarik. Britainia handiko eta Estatu batuetako ejertzitorako probetan parte hartu zuen arren Atlantic bertsiopean, beste arma batzuk inposatu ziren produkzio erraztasunagatik.

Ezaugarri Teknikoak
-------------------

| STAR | Si 35 | RU 35 | TN 35 | ATLANTIC |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Kalibrea [mm] | 9 |
| Kartutxoa | 9mm luze | 9x19mm Parabellum / .38 ACP |
| Su abiada [tiro minutuko] | 300 / 700 | 300 | 700 | 700 |
| Kargagailuaren tamaina | 10/30/40 |
| Luzera [mm] | 90 |
| Pisua [kg] | 3,8 |
| Kanoiaren luzera [mm] | 27 |
| Kanoiko estria kopurua | 6 | 4 |
| Tiramena [m] | 300 | 200 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28500962

 |

* Wd Datuak: Q28500962
**Sverdrup uharteak** Elisabeth Erreginaren uhartedi taldeko uhartedi bat da, Uhartedi Artikoan dagoena, Elisabeth Erreginaren uhartediaren iparraldean, oso-osorik Kanadako Nunavut lurraldearen administraziopean dagoena.

Historia
--------

Uharte talde honek bere izena Otto Sverdrup esploratzaile norvegiarraren omenez jasotzen du, uharteak 1898 eta 1902 artean esploratu eta kartografiatu zituena Fram itsasontzian, batzuetan aurretik inuitak bizi izan ziren arren.

Sverdrupek uharteak Norvegiarentzat aldarrikatu zituen, baina norvegiar gobernuak ez zuen eskari horrekin jarraitzeko interesik agertu 1928 arte. Une horretan, norvegiar gobernuak eskaria planteatu zuen, nagusiki uharteak truke txanpon bezala erabiltzeko Erresuma Batuarekin beste uharte artiko batzuk ziren Jan Mayen uhartea eta Bouvet uhartearen estatutuari buruzko negoziaketetan. 1930eko azaroak 11n Norvegiak Sverdrup uharteen gaineko kanadar subirautza errekonozitu zuen, eta 1930eko azaroak 19an Erresuma Batuak Jan Mayen uhartearen gaineko norvegiar subirautza errekonozitu zuen.

Geografia
---------

Uharte talde hau Ellesmere uharte handitik mendebaldera dago, 82º N eta 95º O koordenatuetan. Taldeko uharterik garrantzitsuenak Axel Heiberg uhartea, Amund Ringnes uhartea eta Ellef Ringnes uhartea dira, eta uhartediak, berau inguratzen duen uretan dauden zenbait uharte txiki ere hartzen ditu.

Uharte hauetako finkapen bakarrak Isachsen (antzinako pertsonal estazio bat, 1948 eta 1978 artean okupatua) Ellef Ringnes uhartean, eta McGill Arctic Research Station, Axel Heiberg uhartean dira, ikerkuntzako udako estazio bat.

### Uharte nagusiak

| Uhartea | Tontorra | Altueram | Azalerakm² | PostuaKanada | PostuaMundua |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Axel Heiberg uhartea | Outlook mendia | 2211 | 43178 | 7 | 32 |
| Ellef Ringnes uhartea | ... | 260 | 11295 | 16 | 69 |
| Amund Ringnes uhartea | ... | 265 | 5255 | 25 | 111 |
| Meighen uhartea | ... | 300 | 955 | 50 | 337 |
| King Christian uhartea | King Christian Mountain | 165 | 645 | 60 | 420 |
| Stor uhartea | ... | 500 | 313 | 87 | ... |
| Sverdrup | Outlook mendia | 2211 | 66000 | - | - |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1122635
* Commonscat Multimedia: Sverdrup Islands

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1122635
* Commonscat Multimedia: Sverdrup Islands
**Svendborg** Danimarkako Hegoaldeko Danimarkako eskualdean dagoen hiria da, Fionia uharteko bigarren hiria hain zuzen ere. 2003an merkatal hiri bihurtu izanaren 750 urteurrenaz koinzidituz "Danimarkako urteko hiria" izendatu zuten.

Geografia
---------

Svendborg Fionia uhartearen hegoaldean kokaturik dago. Lau uharte txikiagok babesten dute hiria, Tåsinge eta Thurø (udalerri barnean daudenek), eta Langeland eta Ærø uharteek.

Historia
--------

1229an Valdemar II.aren eskutitz batean aipatzen da *Svinæburgh* izenarekin. Izenaren jatorria ez dago argi, danieraz *svin* zerria baita eta *marsvin* mazopa, beraz zerriak edo mazopak dauden hiria izango litzateke.

1236an Frantziskotar monasterioa eraiki zen herrian eta bertan iraun zuen 300 urtez. 1253an merkatal hiri eskubideak jaso zituen eta harresi eta babes dorreak eraiki ziren, armarriko hiru dorreak izan bide ziren, zeinetako bi dorrek "Skattertårnet" eta "Kyseborg" izenak zituzten eta hirugarrenaren izenik ez da gorde. Svendborgtik ekialdera zegoen Ørkild gazteluan apezpikua bizi zen baina herritarren erregearen alde egin zuten 1536ko Erreforman.

1536tik aurrera hasieran garapena ezagutu bazuen ere hurrengo bi mendetan izurriteak, suteak eta atzerritarren okupazioak ezagutu zituen.

XIX. mendeko Industria Iraultzak onura handiak ekarri zizkion hiriari eta popolazioa asko handitu zen. A. P. Moller-Maersk Group itsas garraio enpresa multinazionala bertan sortu zen.

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)** Webgune ofiziala[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28031
* Commonscat Multimedia: Svendborg

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154758391
* BNF: 11997860g (data)
* GND: 4106448-3
* LCCN: n79079235
* SUDOC: 130930997
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q28031
* Commonscat Multimedia: Svendborg
**Serbosistema** tresnak eta ibilgailuak urrutitik automatikoki kontrolatzeko eta agintzeko sistema da.

erbosistema batean elkarrekin lotuak dauden osagai desberdinak dira; energia txikiko seinale bat jasoz une bakoitzean behar den motako energia eta behar den neurrian ekoiztea dute helburua. Osagaien arteko lotura hori korronte elektriko bidez, engranaia mekaniko bidez, argi bidez eta bestelako zenbait eratara egiten da. Serbosistemek agindu edo programa jakin batzuei jarraituz funtzionatzen dute era automatikoan, eta beren sistemari erasotzen dioten eragileei (marruskadurak, energia aldaketak, indarrak etab.) erantzuten diete.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2017-02-23 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q640815
* Commonscat Multimedia: Servos

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4181067-3
* LCCN: sh85120366
* NDL: 00569927
* NKC: ph125491
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q640815
* Commonscat Multimedia: Servos
**Sagami Badia** (japonieraz: 相模湾, *Sagami-wan*?)
 Japoniako Honshu uhartearen erdialdean dagoen Kantō eskualdean kokaturiko badia da, Kanagawa prefeturaren hegoaldean hain zuzen ere.

Geografia
---------

Miura penintsula eta Izu penintsularen artean dagoen kostaldea hartzen du. Bertan dauden hiri handienak Odawara, Chigasaki, Fujisawa, Hiratsuka, Itō eta Kamakura dira.

Ingurumena
----------

Kuroshio itsaslasterrak epeltzen ditu Samagi Badiako urak eta hone ondorioz hegoalderagokoak liratekeen bizidun ugari ager daitezke bertan.

Bestalde 2004ean elementu erradioaktiboak aurkitu ziren. Ikerketek erakutsi zutenez 1946 eta 1958 artean Estatu Batuek Bikini atoloian egindako froga nuklearren hondarrak ziren.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1061221
* Commonscat Multimedia: Sagami Bay

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 260258619
* NDL: 00639858
* NARA: 10038164
* **Lekuak**
* OSM: 13915891

 |

* Wd Datuak: Q1061221
* Commonscat Multimedia: Sagami Bay
*Artikulu hau Abadiñoko (Bizkaia) auzoari buruzkoa da; Espainiako lehendakari izandakoa gaitzat duena beste hau da: «Práxedes Mateo Sagasta»*

**Sagasta** Abadiñoko (Bizkaia) mendialdean dagoen auzoa da. Ipar-mendebaldean Mendiolako auzoarekin, mendebaldean Axtxiki (732 m) haitzarekin, hegoaldean Alluitz (1.040 m) mendiarekin, ekialdean Axpe-Martzaa auzoarekin eta iparraldean Irazolarekin egiten du muga.

Bestela, Irazola eta Sagasta artean Bolinkoba leizea dugu, eta Mendiola eta auzo honen artean berriz Atxarte erreka.

Baserriak
---------

Sagasta Etxebarria, Sagastagoia, Sagastagoitia, Sagastabeitia, Sagastasoloa, Iturralde, Errekalde, Anbe, Ardantza, Abauntza, Sasikoa, Erlabe, Bizentikoa, Kamiñokoa, Artetxe, Lanperrikoa eta Gorotzarri.

Jaiak eta ospakizunak
---------------------

Sagastako jaiak abenduaren 13an ospatzen dira Santa Luziaren omenez. Izan ere auzo honetan izen bera daukan baseliza dago.

Ikus, gainera
-------------

* Durangaldea

Kanpo estekak
-------------

* Abadiñoko udal webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266754

 |

* Wd Datuak: Q12266754


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
***Sagastitarrak** Txalo Produkzioak 2022an* ekoitzi zuen antzezlana da. Arriaga Antzokiaren laguntzarekin produzitu zuten, Koldo Olabarrik, Ainhoa Etxebarriak eta Joseba Apaolazak osatu zuten antzezlaneko aktore taldea, eta Begoña Bilbao konpainiako kidea arduratu zen zuzendaritzaz.

*Sagastitarrak* antzezlana katalanezko *Els Brugarol* antzezlanaren egokitzapena da, komedia hori Ramon Madaulak idatzi zuen.

Sinopsia
--------

Goi burgesiako familia bat dira sagastitarrak, eta ez da giro haienean, Ane alabak hartu duen erabaki berriarekin. Ekintzaile feminista da hura, eta umetatik jarri zioten abizenen hurrenkera auzitan jartzen hasi da. Ohikoena denez, aitarena darama aurrena eta amarena bigarrena, eta hori aldatu nahi du orain. «Patriarkatua ez dugu amaituko mundura ekarri gaituen amaren abizena hartzen ez dugun bitartean»..

Bi alderdi ideologiko daude antzezlanean. Oro har, mundua ulertzeko bi era ezberdinek talka egiten dute: aita kontserbadorea da, tradizionalagoa, eta alaba eta suhia, berriz, ideologikoki ezkertiarragoak dira, antisistemagoak eta alternatiboagoak.

Trama berdina da katalanez dagoen jatorrizko bertsioan (*Els Brugarol*) eta euskarazkoan, baina euskarara pasatzerakoan zenbait ezaugarri egokitu behar izan zituzten. Enpresaren izena, enpresaren jarduera mota, pertsonaien izen-deiturak eta zuhaitz genealogikoa euskal mundura moldatu behar izan dituzte.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4    Perlines Apalategi, Leire.  (2022-08-17). «'Sagastitarrak' lanarekin abizenaren eztabaida oholtzaratuko du Txalok» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-08-22).
2. ↑    Antzokia, Teatro Arriaga. «SAGASTITARRAK» *Teatro Arriaga Antzokia* (Noiz kontsultatua: 2022-08-22).
3. ↑   **(Katalanez)** «Ramon Madaula: "Ningú li posa als fills el cognom de la mare"» *RAC1* 2022-05-19 (Noiz kontsultatua: 2022-08-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113580338

 |

* Wd Datuak: Q113580338