recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Museoaren eraikin nagusia.
Miracle parkea, atzean Pretori eta Arkeologia Museoa
**Tarragonako Arkeologia Museo Nazionala** (katalanez, *Museu Nazional Arqueològic de Tarragona*, **MNAT**) Tarragona hirian (Katalunia) dagoen museo publiko bat da, hango iragan aberatseko hainbat ondare eta hondakin biltzen dituena. XIX. mendearen erdialdean sortu zen, probintziako museo gisa, Tarraco izeneko hiri erromatarretik eta haren eragin-eremutik iritsitako ondarea berreskuratu, zaindu, ikertu eta ezagutzera emateko xedearekin; horrenbestez, Kataluniako tankera honetako museorik zaharrena da. Museo arkeologikoaz gain, MNATek Museo eta Nekropoli Paleokristauak, Els Munts hiri erromatarra (Altafulla) eta Centcelles villa erromatarra (Constantí) kudeatzen ditu, baita Beràko Arkua eta Eszipioien Dorrea monumentuak eta antzoki erromatarra ere. Helburu horiek betetzeko, hainbat jarduera antolatzen eta hainbat zerbitzu eskaintzen ditu, hala nola aldi baterako erakusketak, hitzaldi-zikloak, mintegiak, berreraikitze historikoko tailer eta jarduerak, argitalpenak eta ikus-entzunezko programak.

Museoan Tarracoko iragan erromatarreko eta kristautasunaren hasierako pieza arkeologikoak daude, baita liburutegi bat ere. Haren bildumetan ikusgai dauden elementu gehienak azken 150 urteetan egindako indusketetan aurkitu ziren.

Museo erromatarren Europako sarearen parte da.

Gaur egun okupatzen duen eraikinera 1960an aldatu zen. Eraikin berri bat da, museo izateko sortua eta harresi erromatarreko horma-atal baten gainean eraikia. Kudeaketari dagokionez, Kataluniako Generalitatearen Kultura Sailaren mendera igaro zen 1982an, Autonomia Estatutua onartu eta eskumenak eskualdatu ondoren. 2003az geroztik, Kataluniako Arkeologia Museoarekin batera, Arkeologia Museoen Erakunde Autonomoaren parte da, zeina Kataluniako ondare arkeologikoaren ikerketa, kontserbazio eta zabalkundeari lotutako ekimenak ahalik eta gehien bultzatzeko eta koordinatzeko helburuarekin sortu baitzen.

Irudi-galeria
-------------

* Medusaren mosaikoa (xehetasuna)*Medusaren mosaikoa (xehetasuna)*
* Medusaren mosaikoa (xehetasuna, Perseo eta Andromeda)*Medusaren mosaikoa (xehetasuna, Perseo eta Andromeda)*
* Paumaren horma-irudia*Paumaren horma-irudia*
* Neron Zesar, Germanikoren semea*Neron Zesar, Germanikoren semea*
* Marko Aurelioren erretratua*Marko Aurelioren erretratua*
* Euterpe*Euterpe*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo esteak
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2478458
* Commonscat Multimedia: Museu Nacional Arqueològic de Tarragona

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145987323
* ISNI: 0000 0001 2178 317X
* BNE: XX112433
* BNF: 125474378 (data)
* CANTIC: a11287809
* GND: 1034845-1
* LCCN: n83197850
* SUDOC: 034753303
* Directorio de Museos y Colecciones de España: 1282
* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001407
* BCIN: 4174-MH
* IPAC: 12548

 |

* Wd Datuak: Q2478458
* Commonscat Multimedia: Museu Nacional Arqueològic de Tarragona
**Thiên Đường** (vietnameraz: *Hang Thiên Đường*, paradisu haitzuloa) Vietnamgo haitzuloa da, Phong Nha-Kẻ Bàng Parke Nazionalean dagoena, Dong Hoi hiritik 60 km-tara ipar-mendebaldean. *British Cave Research Association* elkartearen britainiar talde batek aurkitu zuen 2009an. Adituen ustez, Asia osoko haitzulorik luzeena da.
Tokiko gizon batek aurkitu zuen koba hau 2005ean. Britainiar zientzialariek aztertu zuten 2005etik 2010eraino. 2010. urtean haitzuloak 35 km zituela iragarri zuten. Duen edertasunagatik paradisu deitu zuten. Turistentzat 2010eko irailaren 3an ireki zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Paradise Cave found to be 31km long, says British explorer
2. ↑  Hang động Thiên Đường phá kỷ lục về độ dài
3. ↑  Thien Duong Cave – Magical mystery tour

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43171
* Commonscat Multimedia: Thien Duong Cave

---

 |

* Wd Datuak: Q43171
* Commonscat Multimedia: Thien Duong Cave
**Artur Henryk Hajzer** (Zielona Góra, 1962ko ekainaren 28a - Gasherbrum I, 2013ko uztailaren 7a) poloniar mendizalea izan zen. Hajzerrek zazpi zortzimilako igo zituen, batzuk ibilbide berrietan zehar (Manasluko ipar-mendebaldeko aurpegia 1986an, Shishapangmako ekialdeko gailurra 1987an) eta Annapurnako neguko lehen eskalada egin zuen 1987ko otsailaren 3an. Annapurna Ekialdeko gailurrera (8010 m) ere iritsi zen ibilbide berri baten bidez, 1988an hego-ekialdeko aurpegitik. Igoera horiek guztiak Jerzy Kukuczkarekin batera egin zituen, oxigeno osagarririk eta Xerpen laguntzarik gabe. Artur ere saiatu zen 3 aldiz hego aurpegitik Lhotseraino igotzen, 8200 metrora iritsi zen 1985ean, 8300 metrora 1987an eta 7200 metrora 1989an. Erreskate operazio bat ere antolatu zuen Everest mendiaren mendebaldeko gailurrean Andrzej Marciniak salbatzeko 1989an. 2011ko irailaren 30ean, Adam Bielecki eta Tomasz Wolfartekin Makalura igo zen. 2013ko uztailean hil zen, Coloir japoniarrean erori ondoren, Gasherbrum I gailurrera iristeko saiakera baten ondoren.

Zortzimilakoen igoerak
----------------------

* 1986 - Manaslu (ibilbide berria)
* 1987 - Annapurna (neguko lehen igoera)
* 1987 - Shishapangma (ibilbide berria)
* 1988 - Annapurna East (ibilbide berria)
* 2008 - Dhaulagiri
* 2010 - Nanga Parbat
* 2011 - Makalu

Kanpo estekak
-------------

* MountEverest.net Poloniako alpinismoaren kronograma
* Ice Warriorsek ez dute amore ematen - HiMountain neguko espedizioa Broad Peakera - 2008/09. HiMountain wyprawa zimowa Broad Peak - 2008/09. / Ingelesa eta poloniera bertsioa /

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3491970
* Commonscat Multimedia: Artur Hajzer

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 163623033
* ISNI: 0000 0001 1232 1766
* LCCN: no2019191266

 |

* Wd Datuak: Q3491970
* Commonscat Multimedia: Artur Hajzer
Es sufrearen bakterio gorrindola Rhodospirillum.
**Bakterio gorrindolak**, **bakterio gorrindol fotosintetiko** edo **bakterio gorri** ere deituak, Rhodobacteria kladoko proteobakterioak dira, fototrofoak, hau da, fotosintesi bidez energia sortzeko gai direnak. A edo b bakterioklorofila pigmentuak eta zenbait karotenoide dituzte. Karotenoide hauek gorrindoletik hasi eta marroi, gorri eta laranjaraino doazen koloreak ematen dizkiete. Fotosintesia zelula mintz gaineko gune erreaktiboetan gertatzen da, eta mintza zelula barnerantz zakuak, hodiak edo hostoak eratuz eta azalera eskuragarria haundituz tolesten da.

Gainontzeko bakterio fotosintetiko gehienek bezala, es dute oxigenorik sortzen, fotosintesi erabiltzen duren agente murriztailea ez bait da ura. Batzuetan, sufrearen bakterio gorrindoletan, agente murriztailea sulfuroa edo sufrea da. Beste batzuetan, ez sufrearen bakterio gorrindoletan, ohi hidrogenoa da, batzuk, kopuru txikian beste konposatu batzuk ere erabiltzen dituzten arren. Iraganean, talde ezberdinak familiatzat hartzen ziren, baina ARN zuhaitzek bakterio gorrindolek banandutako zenbait talde osatzen dituztela adierazten dute, horietako bakoitza proteobakterio ez fotosintetikoekin gainontzeko taldeekin baino lotuago.

Es sufrearen bakterio gorrindolak alfa eta beta proteobakterio azpitaldeen barnean daude, horien artean honakoak:

* Rhodospirillal
	+ Rhodospirillaceae (adibidez Rhodospirillum)
	+ Acetobacteraceae (adibidez Rhodopila)
* Rhizobial
	+ Bradhyrhizobiaceae (adibidez Rhodopseudomonas)
	+ Hyphomicrobiaceae (adibidez Rhodomicrobium)
	+ Rhodobiaceae (adibidez Rhodobium)
* Beste familia batzuk
	+ Rhodobacteraceae (adibidez Rhodobacter)
	+ Rhodocyclaceae (adibidez Rhodocyclus)
	+ Comamonadaceae (adibidez Rhodoferax)

**Sufrearen bakterio gorrindolak** gammaproteobakterioen taldean daude eta Chromatial ordena osatzen dute. Lerro ezberdin hauetako fotosíntesis sistemaren antzekotasunak jatorri komuna izan zutela adierazten du, arbaso komun baten bidez edo alboko transferentzia baten bidez lortuta.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1335274
* **Identifikadoreak**
* GND: 4176412-2

 |

* Wd Datuak: Q1335274
**Bakteriuria** gernuan bakterioak egoteari (kopuru handietan) deritzo. Bakteriuriaz hitz egin ohi da gernu mililitro bakoitzeko 100.000 bakterio edo gehiago (koloniak eratzen dituzten unitateak) daudenean .

Bakteriuriak sintoma klinikoak eragin ditzake (gernu-infekzioa agertuz), baina asintomatikoa ere izan daiteke. Bakteriuria agerian jartzen da urokultibo baten bidez .

Urokultiboa egiterakoan ohikoa da laginaren kutsadura mikrobiologikoa, gernua gernu-traktuaren azken zatitik igarotzean bertan dauden bakterioz kutsatu ohi delako. Horregatik, txiza egin ondoren hartzen den gernuak bakterioak ditu (10  3  KEU/ml -KEU: koloniak eratzen dituzten unitateak-).

Lagin batean bakteriuria dagoenean Escherichia coli da gehien agertzen den bakterioa, gernu-infekzio gehienen eragilea .

Asintomatikoa denean bakteriuriak kasu gehienetan ez du tratamendurik behar, salbuespenak salbuespen (haurdun dauden emakumeak edo giltzurrun-transplante bat izan dutenak, besteak beste). Bakteriuriak sintoma klinikoak sortzen dituenean antibiotikoak erabiltzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ingraham, J. Ingraham, C.: Introducción a la microbiología Vol. II, Ed. Reverté, 590 orr. ISBN: 84-291-1869-1
2. ↑   Prats, G. : Microbiología clínica, Ed. Médica Panamericana (2007) 242-243 orr. ISBN: 978-84-7903-971-4
3. ↑   Prats, G. : Microbiología clínica, Ed. Médica Panamericana (2007) 240 orr. ISBN: 978-84-7903-971-4

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q632522
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:1412
* CIE-10: R82.71
* MedlinePlus: 000520
* MeSH: D001437

 |

* Wd Datuak: Q632522
**Bakteriologia** bakterioak, horien morfologia eta izaerari dagokion guztia ikertzen duen mikrobiologiaren alorra da. Bakteriologiak arlo asko ditu aztergai, medikuntzarekin lotuta daudenak gehienak, baina eritasun kutsakorren jatorria aztertzea da nagusia. Fisiologiarentzat ere lagungarria da, elikadurari eta digestioari buruzko argibideak ematen dituen aldetik.

Anton van Leeuwenhoek holandarra izan zen bakterioen azterketan aritu zen lehena (XVII. mendearen bukaeran), baina XIX. mendearen erdialdera arte ez zen burutu ikerketa osorik. Louis Pasteur eta Robert Koch zientzialariek ekin zioten bakterioen ikerketa sistematikoa egiteari, eta haiek izan ziren, horrenbestez, bakteriologia modernoaren aitzindariak. XX. mendean, aurrerapauso handiak eman dira bakteriologian, eritasun kutsakor gehienen sortzaile bakterioak direla jakin zenetik, batez ere. Bakteriologiak medikuntzan duen garrantzia ikusita, bakteriologia-ikerketarako institutuak eta laborategiak eraiki dira geroztik.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q243748
* Commonscat Multimedia: Bacteriology

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11931011c (data)
* GND: 4004304-6
* LCCN: sh85010864
* NDL: 00570001
* NKC: ph114115
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001432

 |

* Wd Datuak: Q243748
* Commonscat Multimedia: Bacteriology
**Batukaria** zenbaki batzuen batuketa adierazten duen ikurra da, {\displaystyle \Sigma } hizki grekoaz (Sigma maiuskula) irudikatzen dena. Oso erabilia da estatistikan eta matematikan.

Erabilera
---------

Honelakoa da batukari baten adierazpen osotua, bere esanahiarekin batera:

{\displaystyle \sum \_{i=m}^{n}x\_{i}=x\_{m}+x\_{m+1}+x\_{m+2}+\cdots +x\_{n-1}+x\_{n}}
*i* aldagaiari **indize** deritzo eta batuketan aurrera egin ahala gehitzen da, bat aldi bakoitzean, *m* behe mugatik abiatuz eta *n* goi mugara heldu arte ({\displaystyle m\leq n}).

Adibidez, lehenengo 10 zenbaki naturalen batuketa egin behar bada, hau idatziko dugu:

{\displaystyle \sum \_{i=1}^{10}i}
Ohartu behar da ez dela derrigor indizerako *i* hizkia erabili behar, ohizkoa bada ere:

{\displaystyle \sum \_{k=2}^{6}k^{2}=2^{2}+3^{2}+4^{2}+5^{2}+6^{2}=90}
Batukariaren beste adierazpen batzuk hauek dira, zalantzarik sortzen ez bada modu informalean erabil daitezkeenak :

{\displaystyle \sum \_{i=1}^{n}{x\_{i}}=\sum \_{i}{x\_{i}}=\sum {x\_{i}}}

Propietateak
------------

* *k* konstante izanik,

{\displaystyle \sum \_{i=1}^{n}k=\overbrace {k+k+\cdots +k} ^{n\ aldiz}=nk}
* *k* konstante izanik,

{\displaystyle \sum \_{i=1}^{n}{kx\_{i}}=kx\_{1}+kx\_{2}+\cdots +kx\_{n}=k(x\_{1}+x\_{2}+\cdots +x\_{n})=k\sum \_{i=1}^{n}{x\_{i}}}
* {\displaystyle \sum \_{i=m}^{n}{x\_{i}+y\_{i}}=\sum \_{i=m}^{n}{x\_{i}}+\sum \_{i=m}^{n}{y\_{i}}}

* *k* konstante izanik,

{\displaystyle \sum \_{i=m}^{n}{x\_{i}+k}=\sum \_{i=m}^{n}{x\_{i}}+nk}

Ikus, gainera
-------------

  

* Batuketa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q218005
* Commonscat Multimedia: Summation

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4193845-8
* AAT: 300073244
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q218005
* Commonscat Multimedia: Summation
**Barron konderria** (ingelesez: *Barron County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Barron da. 2010eko zentsuaren arabera 45.870 biztanle zituen, Barron kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Barron konderriak 2.304,48 kilometro koadro ditu. Horietatik 70,07 ura dira. Beste 2.234,41 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,9 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 45.870 pertsonetatik 44.429 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 862 dira. 397 beltzak edo afroamerikarrak. 380 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 220 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 431 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494916
* Commonscat Multimedia: Barron County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145440661
* ISNI: 0000 0004 0429 3533
* LCCN: n82102460
* NARA: 16526436
* **Lekuak**
* OSM: 1798736
* TGN: 2002307

 |

* Wd Datuak: Q494916
* Commonscat Multimedia: Barron County, Wisconsin
**Barrondo** abizena Arrigorriagan (Bizkaia) duen jatorrizko abizena da.

**Barrondo**| Datuak |
| --- |
| **Esanahia** | IBAR eta ONDO erroetatik |
| **Jatorrizko eskualdea** | Bizkaia, Euskal Herria |
| **Jatorria** | Euskalduna |
| **Antzeko izenak** | *Ibarrondo* |

Auñamendi Eusko Entziklopediaren arabera, bere etimologia IBAR (Haran, ordoki), ONDO (-(r)en ondoan) izango litzateke. Aipatutako abizenak *Ibarrondo* izenarekin izango du zerikusia. Gainera, zenbait ikerketek Vaqueiro den *Parrondo* abizenarekin izan dezakeen parekotasuna erakusten dute.

Barrondo leinuaren armak hauek izango dira: "Urrezkoa, sablezko banda batekin, zilarrezko hiru kuartelekin, sinopledun zuhaitz batekin eta otso bat enborretik zehar". Labayru doktoreak beste era batera antolatzen du familia honen armarria: "urrezkoa, sablezko banda batekin, eta armarriaren lau kantonetan, zilarrezko txiki bat, sinopledun zuhaitz batekin eta sablezko otso batekin, enborraren oinetik igarotzen dena".

  

Familiaren armarri heraldikoa ikertzerakoan esan dezakegu jatorrian Barrondo familia osatzen zutenak zaldun-ordenen partaide izan zirela. Izan ere, aurretik ikusitako banda armarrian sartzeak zaldi-ordenen agindupean zeudela esan nahi du. Barrondo leinuaren armarriaren esmalteek balore hauek aldarrikatzen dituzte: "Urrea eguzkiaren sinboloa da, bizitzaren jatorria aldarrikatzen du, bere ezaugarri espiritualek fedeari, klementziari, tenperaturari, karitateari eta justiziari dagozkie. Bestalde, aurreko esmalteak elkarlotu egiten du zoriontasuna, maitasuna, noblezia eta distira Barrondo familiarekin".

Kanpo estekak
-------------

* Euskal deiturak-Euskaltzaindia (34. orrialdea)
* Erromako Heraldrys Institutua
* Auñamendi Eusko Entziklopedia- Barrondo

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18221330

 |

* Wd Datuak: Q18221330
**Tucker konderria** (ingelesez: *Tucker County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Parsons da. 2010eko zentsuaren arabera 7.141 biztanle zituen, Tucker kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tucker konderriak 1.090,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,53 ura dira. Beste 1.085 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,55 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.141 pertsonetatik 7.065 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 41 dira. 11 beltzak edo afroamerikarrak. 11 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 8 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 42 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118743
* Commonscat Multimedia: Tucker County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133679782
* LCCN: n79096746
* NARA: 10039808
* **Lekuak**
* OSM: 1913128
* TGN: 2002296

 |

* Wd Datuak: Q118743
* Commonscat Multimedia: Tucker County, West Virginia
**Terzijski zubia** (albanieraz: *Ura e Terzive*, serbieraz: Терзијски мост, turkieraz: *Terzi Köprüsü*) Kosovon dagoen XV. mende amaierako zubia da. Đakovicako Bistražin herritik gertu dago, Erenik ibaia gainean. Gaur egungo itxura XVIII. mendekoa da. Otomandarrek Kosovon utzitako eraikin garrantzitsuenetariko bat da. "Jostunen zubia" bezala ezaguna da. Harriez egina, 190 metroko luzera du eta hamaika arku ditu.

Historia
--------

Zubiaren eraikuntzaren data zehatza ez da ezagutzen baina, dirudienez, XV. mende amaierakoa da zeren eta Gjakova eta Prizren arteko Erdi Aroko bidean eraiki baitzen. Erenik ibaiaren handitzeak zubia zabaltzeko beharra ekarri zuen geroago. XVIII. mendean aldaketa handiak egin ziren zubian eta egungo itxura eman zioten. Zubian idazkun batek eraikuntza Gjakovako gremioak agindu zuela dio. 1982tik 1984ra konponketa handiak egin ziren zubian. 1990ean Salbuespen balioko Kultura Monumentua izendatu zuten.

Zubiaren galtzada.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Terzijski zubia*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q769963
* Commonscat Multimedia: Terzijski Bridge

---

 |

* Wd Datuak: Q769963
* Commonscat Multimedia: Terzijski Bridge
Armada aliatuek (Ingalaterra, Espainia eta Portugal) Espainiako Independentzia Gerran (1822) Frantziako Marmot mariskalaren aurka lortutako garaipena. Wellington jenerala, Badajoz bereganatu ondoren, Salamancarantz abiatu zen. Hiri hori frantsesek harresiz inguratu zuten, eta Marmot frantses jeneralak hiria hustu egin zuen ekainaren 16an, armada aliatua hurbil zegoela. Arapiles herriaren ondoan egin zuten topo bi armadek. Frantsesak galdu egin zuten, eta horren ondorioz Andaluziatik alde egin behar izan zuten. Galera horren berri jakin zuenean, Jose Bonaparte, Espainiako errege frantsesak, Madril utzi eta Valentziara egin zuen ihes.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q708580
* Commonscat Multimedia: Battle of Salamanca

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4212991-6
* LCCN: sh85116683
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVPB: 110917

 |

* Wd Datuak: Q708580
* Commonscat Multimedia: Battle of Salamanca
Te berde hostoak.
**Te berdea** (txinera tradizionalaz 綠茶, txinera sinplifikatuz 绿茶 eta pinyineraz *Lǜ chá*) bere prozesamenduan oxidaziorik jasan ez duen te mota bat da, te beltzak ez bezala, te hostoak freskoak jaso eta idortu ondoren, prentsatu, kiribildu, txikitu, eta azkenik idortu egiten baitira.

Te berdeak mundu osoan ekoizten den te kopuruaren laurdena ala bostena suposatzen du. Te berdearen herrialde ekoizle nagusiak Txina, Japonia eta Vietnam dira.

Mendebaldean ere, usadioz te beltza nagusi izan arren, azken hamarkadan bere kontsumoak gorakada izan du, bereziki lotu zaizkion hainbat ustezko botika ezaugarri eta onurengatik, tartean bihotzeko arazoak eta minbizia ekiditen eta pisua murrizten laguntzea.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484083
* Commonscat Multimedia: Green tea

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4158355-3
* LCCN: sh98001340
* NKC: ph127602
* AAT: 300380523
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: W2ZU1RY8B0
* KEGG: D06903

 |

* Wd Datuak: Q484083
* Commonscat Multimedia: Green tea
*Artikulu hau aktoreari buruzkoa da; idazlea gaitzat duena beste hau da: «Thomas Mann»*
**Thomas Randall Mann Jr.** (Portland, Oregon; 1991ko irailaren 27a) estatubatuar aktorea da. Bere lan ezagunena *Project X* pelikulan eginiko Thomas Kuben antzezpena da.

Lehen urteak
------------

Mann Portlanden, Oregon, jaio zen, baina Dallasen bizi izan da bi urte zituenetik. Molly izeneko arreba gazteago bat dauka. Haurra zenean bere eskolako antzerki obretan parte hartu zuen. Gaur egun oso harreman onak mantentzen ditu *Project X*eko lankideekin.

Aktore ibilbidea
----------------

2009.urtean, Mannek hasiera eman zion bere aktore ibilbideari Nickelodeon kanalak emitituriko iCarly deituriko programa batean. 2010eko urrian, Mannek lehen aldiz pelikula batean hartu zuen parte. Hau It's Kind of a Funny Story deituriko komedia-dramazko pelikula zen eta bertan Emma Roberts eta Zach Galifianakisekin egin zuen lan. Urte berean, Mann aukeratu zuten *Project X* komediazko pelikulako protagonista gisa. Filmaketa urte bereko ekainean hasi zen Los Angelesen, Kalifornia, 12 milioi dolarretako aurrekontuarekin. Nahiz eta pelikulak kritika negatiboak jaso kritikoen eskutik, hau oso arrakastatsua izan zen eta mundu mailan 100 milioi dolar baino gehiago bildu zituen. 2011ko apirilean Thomas Mann Paramount Picturesek produzituko zuen *Fun Size* pelikulako protagonista gisa baieztatu zuten.

### Filmografia

| Urtea | Filma | Pertsonaia | Oharrak |
| --- | --- | --- | --- |
| 2010 | *It's Kind of a Funny Story* | Aaron Fitzcarraldo |  |
| 2012 | *Project X* | Thomas Kub |  |
| *Fun Size* | Roosevelt Leroux |  |
| 2013 | *Hansel and Gretel: Witch Hunters* | Benjamin "Ben" Wosser |  |
| *Beautiful Creatures* | Wesley "Link" Lincoln |  |
| *As Cool as I Am* | Kenny |  |
| 2014 | *Welcome to Me* | Rainer Ybarra |  |
| 2015 | *The Stanford Prison Experiment* | Prisoner 416 |  |
| *Barely Lethal* | Roger Marcus |  |
| *The Preppie Connection* | Tobias Hammel |  |
| *Me and Earl and the Dying Girl* | Greg Gaines |  |
| *Some Freaks* | Matt |  |
| *Blood Father* | Jason |  |
| *Outliving Emily* |  |  |
| 2016 | *Brain on Fire* | Stephen |  |
| *Kong: Skull Island* |  |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q171687
* Commonscat Multimedia: Thomas Mann (actor)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 251852709
* ISNI: 0000 0003 7526 138X
* BNE: XX5335760
* BNF: 166177403 (data)
* GND: 1043073337
* LCCN: no2012096611
* NKC: xx0205001
* SUDOC: 16578119X
* ICCU: LO1V403316

 |

* Wd Datuak: Q171687
* Commonscat Multimedia: Thomas Mann (actor)
Simon Fraser UnibertsitateaSimon Fraser Unibertsitateko eraikina, Arthur Ericksonek deseinatua
**Arthur Charles Erickson** (Vancouver, Columbia Britainiarra, 1924ko ekainaren 14a - *ib.*, 2009ko maiatzaren 20a) kanadar arkitektoa izan zen.

Ericksonen lanen ezaugarri nagusia eraikinen eta ingurunearen arteko harmonia paregabea da. Diseinu gehienak Vancouver inguruetan egin zituen, eta Kanada mendebaldeko tradizio ingelesa, amerikar indiarra eta japoniarra bateratu zituen. Azpimarratzeko lana du, besteak beste, Simon Fraser Unibertsitatearen diseinua, 1960ko hamarraldian egina. Vancouver gaineko mendi batean dago, eta molde geometriko soilak erabili zituen Ericksonek lan hartan, japoniar diseinuetakoen tankerakoak, baina Kanada Mendebaldeko mendiak gogorazten dituzten kolore eta moldeekin bateraturik. Hormigoia, beira eta zura erabili zituen, eta eraikinen egiturak izadiko osagaiekin elkartu zituen sarritan. 1969an, Lethbridgeko Unibertsitateko (Alberta) eraikin nagusia diseinatu zuen, eta, 1970eko hamarraldiaren amaieran, Vancouver hiriguneko gobernuaren egoitza, ur-jauziez, lorategiez eta parkeez hornitua. Aurreko lanez gainera, aipagarriak dira Tacomako Beira Museoa (2002) eta Washington D.C.ko Kanadaren enbaxada (1989), zeinean agertzen baitira egitura erraldoi zabal batean bildurik oinarrizko formez osaturiko sail konplexuak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Arthur Erickson*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Ingelesez)** Arthur Ericksonen web-orria

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q268732
* Commonscat Multimedia: Arthur Erickson

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 42636360
* ISNI: 0000 0000 8121 8140
* BNF: 123577238 (data)
* GND: 118902024
* LCCN: n81090475
* SNAC: w63r2gg5
* SUDOC: 121005445
* ULAN: 500026210
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01842/eu\_e\_2335/e2335
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q268732
* Commonscat Multimedia: Arthur Erickson
**Théodore Richard Tissier** (Paris, 1866ko martxoaren 26a-Hendaia, 1944ko urriaren 10a) frantses legelari eta politikaria izan zen. Kargu politiko ugari izan zituen, tartean Frantziako Gobernuko ministroa. Erretreta hartuta, Lapurdin hil zen.

Biografia
---------

Tissierrek lehen ardura politikoa krisialdi baten erdian eskuratu zuen. 1899ko Laikotasunari buruzko Legearen aplikazioaren ondorioz, Saint-Vincent-de-Paulen ahizpak eta Bagneux udalerrian eskolak zituzten Lazaristak kanporatuak izan ziren. Kongregazio horiek udalerriaren aurkako epaiketa hasi zuten orduan. Jean Baptiste Derviaux alkateak dimisioa eman zuen 1888an. Hauteskunde berrietarako, 1899ko ekainaren 4an, Théodore Tissier hautatu zuten. 1900eko maiatzaren 6ko hurrengo hauteskundeetan Defentsa Errepublikanoaren zerrenda bat osatu zen eta zerrenda osoa lehen itzulian aukeratua izan zen, botoen % 48,69rekin.

Bagneuxeko alkatea izango zen 1900-1935 bitartean, eta bertako bizitza politikoa menderatu zuen aldi horretan. Urte horietan hirirako aldaketa handiak bultzatu zituen: telefono sarea, liburutegi herrikoi, e.a. 

Théodore Tissierrek bere karrera osoa Estatu Kontseiluan egin zuen, eta bertako lehendakari izan zen 1928tik 1937ra. 1921eko urtarrilaren 17tik 1922ko urtarrilaren 15era, Aristide Briand gobernuan Kontseiluaren Lehendakaritzarako estatu-idazkariorde izendatu zuten. Goi funtzionarioa, Théodore Tissier ere Pariseko eskualdeen arteko harremanaren figura ezinbesteko bat izan zen. 

Théodore Tissier Hendaiara erretiratu zen, 1937an, eta bertan hil zen, bere "Sesketan" etxean, 1944ko apirilaren 28an, 78 urte zituela. Bere gorpua Bagneuxko hilerrira eraman zuten 1950ko apirilaren 28an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Les Amis de Bagneux, "Théodore Tissier", 32-51 or, *Bulletin*, 34 zk. 2009.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3526497
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37222981
* ISNI: 0000 0000 0522 6528
* BNF: 15511855n (data)
* SUDOC: 080078230
* Léonore: [LH//2650/23 LH//2650/23]

 |

* Wd Datuak: Q3526497
***Banksia aculeata*** Banksia familiako zuhaixka espezie bat da. Mendebaldeko Australiako hego-mendebaldetik datorrena. Udaren hasieran lore arrosak ematen dituzten linterna formako infloreszentziak dituen hiru espezieetako bat da. Hostoek ertz horzdun oso arantzatsuak dituzte. Landare arraro bat da, gune garaietako legarrezko lurzoruetan aurkitzen dena. Erreta hil ondoren, hazien bidez birsortzen da.

Deskribapena
------------

*Banksia aculeata* zuhaixka hostotsu moduan hazten da, 2 m-ko altuerara iritsi arte. Azal gris pitzatua du eta ez du egurrezko sustrai-tuberkulurik. Hostoak 4-9 cm luze dira eta 0,8 - 3 cm zabal, eta lobulu zurrunak dituzte ertzetan. Infloreszentziak 6-9 cm luze dira eta zutituak izan ordez, pendularrak dira. Loreak 3-4 cm luze dira, oinarrian arrosa kolorekoak, baina zatiketa krema-kolorekoa izanez. Infruteszentzia sartutako zurezko moko bat da, 20 folikulu handi izatera iritsi daitekeena.

Taxonomia
---------

*Banksia aculeata* Alexander Segger Georgek deskribatu zuen eta *Nuytsia* 3(3)-n argitaratu zen: 386–389, 68–70. 1981.

Etimologia

Banksia: izen generikoa, Sir Joseph Banks botanikari ingelesaren omenez emana, 1770ean ***Banksiako*** lehen espezimena jaso zuena izan zen, James Cooken lehen espedizioan.

***aculeata***: epiteto latindarra, "arantzekin" esan nahi duena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «*Banksia aculeata*» *Tropicos.org. Missouri Botanical Garden*.
2. ↑  *Banksia aculeata* en PlantList
3. ↑  En Epítetos Botánicos

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2882681
* Commonscat Multimedia: Banksia aculeata
* Wikispecies Espezieak: Banksia aculeata

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 5587283
* GBIF: 5637144
* IPNI: 897038-1
* UICN: 112520035
* NCBI: 199756
* PlantList: kew-2669009
* W3TROPICOS: 50205848

 |

* Wd Datuak: Q2882681
* Commonscat Multimedia: Banksia aculeata
* Wikispecies Espezieak: Banksia aculeata
**Termisvaara mendixka**, Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen mendixka bat da. Termisjärvi aintziraren alboan eta Käsivarsi Eremu Basatian dago, Lappi lurralde osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezkeen eremu basatian hain zuzen; aliotak, antzarak, elur-hontzak, kaskabeltz handiak, marikoi buztanluzeak eta txontak dira esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago; hala nola, azeri artikoak, elur-orein basatiak, eper zuriak, erbinude zuriak, ipar-katamotz beldurtiak, jatunak, leming bizkorrak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak .

Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| * Ailakkajärvi aintzira
* Enontekiö
 | * Käsivarsi EB
* Termisjärvi aintzira
 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Käsivarren erämaa-alue

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267905

 |

* Wd Datuak: Q12267905


| Enontekiöko mendixka garrantzitsuenak |
| --- |
| Ailakkavaara • **Halti** • Ounas • Peeravaara • Pyhäkero • **Ridnitšohkka** • Ropivaara • **Saana** • Saivaara • Termisvaara |
**Tirso de Molina**, jaiotza-izenez **Gabriel Téllez** (Madril, Espainia, 1579ko martxoaren 24a - Almazan, Soria, Espainia, 1648ko martxoaren 12a) espainiar antzerki-idazlea izan zen. Lope de Vegaren jarraitzaile handiena izan zen.

Biografia
---------

Alcala de Henaresko Unibertsitatean ikasi zuen, eta 1601ean Mesedeetako Ordenako fraide egin zen. Ordenako kronikari izendatu zuten 1632an, eta haren historia idatzi zuen 1637an. Ospe handia izan zuen, halaber, teologo gisa.

1616an Ameriketako Hispaniola uhartera bidali zuten, eta 1618an Toledon finkatu zen eta geroxeago Madrilen. 1621ean idatzi zuen *Los Cigarrales de Toledo* (1621, "Toledoko lorategiak"), bertso, kontakizun eta antzerki-obra txikien bilduma, eta Trujilloko eta Toledoko komentuetan bizi izan zen ondoren.

Hirurehun antzerki-obratik gora idatzi zituen (laurogei inguru ezagutzen dira), tragediak, komediak, Biblian eta historian oinarrituriko lanak eta erlijio-dramak (*auto sacramental* deituak). Lope de Vegaren modura, ez zituen antzerki klasikoaren arauak errespetatu, eta zorroztasun berezia zuen pertsonaien psikologia aurkezterakoan.

Bost partetan argitaratu zituen antzerki-lanak, 1627tik 1636ra bitartean. Bi tragedia daude bere lan ospetsuenen artean: *El burlador de Sevilla y convidado de piedra* (1625, "Sevillako engainatzailea eta harrizko gonbidatua"; obra horretan agertzen da aurrenekoz antzerkian Don Juan pertsonaia) eta *El Condenado por desconfiado* (1635, "Fio ez zelako kondenatua"). Bi obra horiez gainera, ospe handiko beste obra batzuk ere aurkeztu zituen: *El vergonzoso en palacio* (1611, "Lotsatia jauregian"), *La venganza de Tamar* (1634, "Tamarren mendekua"), *Don Gil de las calzas verdes* (1635, "Don Gil galtza berdeduna"), *La prudencia en la mujer* (1635, "Emakumearen zuhurtzia"), *Los Amantes de Teruel* (1635, "Teruelgo maitaleak").

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Tirso de Molina*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q295598
* Commonscat Multimedia: Tirso de Molina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87464366
* ISNI: 0000 0001 1773 5570
* BNA: 000034433
* BNE: XX1719677
* BNF: 11887708q (data)
* CANTIC: a10374292
* GND: 118642863
* LCCN: n81047641
* NDL: 00621566
* NKC: jn19990005780
* NLA: 36524854
* CiNii: DA01536196
* SNAC: w6z338dc
* SUDOC: 026672804
* BIBSYS: 90131326
* UB: a1107182
* ICCU: CFIV014742
* Open Library: OL49131A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05643/eu\_t\_1131/t1131
* DBE: url
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 98
* Gutenberg proiektua: 49817
* Galiciana: 40188

 |

* Wd Datuak: Q295598
* Commonscat Multimedia: Tirso de Molina
**Baglung** edo **Baglung Nagarpalika** (nepaleraz बागलुङ) Nepalgo Dhawalagiri Guneko hiriburua da. Dhaulagiri mendizerraren ikuspegiak erakarrita turismoa nabarmen hasi da.

Geografia eta klima
-------------------

Katmandutik 275 kilometro mendebaldera dago, Dhaulagiri mendizerran kokatua. Klima epela du, batezbeste 26 °C-ko tenperatura maximoa eta 19 °Cko minimoa. Prezipitazioak ere ez dira gehiegizkoak, urtero 1060.9 ml ingur hain zuen ere, gehiena montzoi garaian. Elurra aldiz ez da batere ohikoa.

Demografia
----------

Urtean %3ko hazkuntza du Baglungeko populazioak. Etnia ugari daude; Brahmin, Magar, Chhettri, Chhantyal, Dalit.. baita Newari, Gurung eta Thakali batzuk ere. Erlijio nagusia hinduismoa da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1659597
* Commonscat Multimedia: Baglung

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154808579
* LCCN: n83134409
* **Lekuak**
* TGN: 1083254

 |

* Wd Datuak: Q1659597
* Commonscat Multimedia: Baglung
Bagmati ibaia Katmandun
 Pashupatinath tenpluko erreketa ghata Bagmati ibaian
**Bagmati ibaia** (nepaleraz बागमती नदी) Nepal eta Indiako ibaia da. Hinduentzat eta budistentzat ibai sakratua da.

Ibilbidea
---------

Katmandutik 15 km ipar-ekialdera dagoen *Bāghdwār*-en (nepaleraz *Tigrearen atea*) hiru errekak bat egitean sortzen da Bagmati ibaia. Katmaduko ibarrean aurrera egiten du arroz soro artean **Pashupatinath tenplua** pasa eta hiriburuan sartzen delarik. Bertan Monahara eta Vishnumati ibaiekin bat egin eta aurrera doa Katmandu eta Patanen arteko muga finkatuz.

Katmanduko ibarraren hegoaldetik Terai lautadara pasa eta Indiara sartzen da Dhengen. Bihar estatuan Lakhandei ibaiarekin bat egiten du eta berehala Koshi ibaiari lotzen zaizkio. Guztien urek Ganges ibaian bukatzen dute. Montzoi garaian Bagmati ibaiaren ur maila asko igotzen da eta hegoaldeko lurretan uholdeak izan ohi dira, azken urtetako latzena 1993an gertatu zen.

Hinduismoa
----------

Tenplu hindu ugarik bertan egiten dituzten beren erritu eta erreketak. Nepalgo hinduisten arabera hildako gorpua hiru aldiz sartu behar da uretan erre aurretik, eta hileta zuzentzen duenak (normalean seme zaharrenak) bainua hartu behar du erreketa gertatu eta berehala. Bagmati ibaiaren ertzean dauden tenpluetan garrantzitsuena Katmanduko **Pashupatinath tenplua** da.

Kutsadura
---------

Bagmati River at en:Sundarijal
Bagmati ibaia oso kutsaturik dago. Katmanduko estolderiatako ur zikinak jasotzen ditu, inongo tratamendurik izan ez dutenak, eta nekazaritzako produktuen soberakinak ere ibaira doaz. Honi gorputzen erreketak gehitu behar zaizkio. 2000. urteko azaroan *Friends of Bagmati* (Bagmatiren lagunak) elkartea sortu zen ibaia garbitzeko ekintzak eta proposamenak egiteko.

Kanpo estekak
-------------

  

* **(Ingelesez)** Friends of Bagmati
**Baginako eraztuna**.
**Baginako eraztuna** edo **eraztun baginala** iraupen luzeko antisorgailu hormonala da. Etileno-binil azetato polimeroaz osatuta dago, 5 zentimetroko diametroa du eta baginan kokatzen da. Eraztuna etonogestrel eta etinilestradiol, eme-hormonak, kopuru txikian eta jarraian askatzen joaten da, pilula antisorgailuaren moduan. Hauek mukosa baginala xurgatzen dute eta obulazioa galarazten du. Eraztunaren eraginkortasuna pildora antisorgailuaren antzekoa da, %99,7koa.

Erabiltzeko modua
-----------------

Eraztun baginala, emakumearen hilekoarekin bat doa, hilekoaren lehen egunean jartzen da eta tanpoiaren moduan ezartzen da baginaren barruan. Hor uzten da hiru astez (21 egun) eta hiru asteak igarotzen direnean eraztuna kentzen da eta aste batez deskantzatzen da suposatuz tarte horretan hilekoa etortzen dela. Eraztuna ez da baginatik mugitzen baginako hormen artean finkaturik geratzen delako. Eraztuna baginaren barruan egoten da sexu harremanak edukitzean eta normalean ez da nabaritzen. Erabiltzen hasi aurretik komenigarria da medikuarenera joatea. Herrialde batzuetan medikuaren agindua behar da.

Abantailak
----------

* Hilabetean behin aldatzen da.
* Eraginkortasun oso handia %99,7.
* Beste metodoak dituzten hormonen erdiak ditu.
* Kanpotik ez da ikusten, horregatik pribatua da.
* Umetokiko minbizia izateko probabilitateak txikitzen ditu.
* Behin metodoa utzita berriro haurdun gelditu ahal zara.
* Ez ditu albo ondorioak digestioa egiteko orduan.
* Botaka egitean edo beherakoarekin eraginkotasuna mantentzen du, pildoraren kasuan hormonak botatzen dira.
* Botikak hartzea ez du eraginkortasuna oztopatzen (pildoraren aldean).
* Berarekin igeri egin daiteke.

Desabantailak
-------------

* Ez du gaixotasunetatik sahiesten.
* Kasu batzuetan sexu harremanetan nabari daiteke.
* Jartzea deserosoa izan daiteke.
* Albo ondorioak izan ditzake.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1927779
* Commonscat Multimedia: Vaginal ring

---

 |

* Wd Datuak: Q1927779
* Commonscat Multimedia: Vaginal ring
**Bates konderria** (ingelesez: *Bates County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Butler da. 2010eko zentsuaren arabera 17.049 biztanle zituen, Bates kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bates konderriak 2.205,07 kilometro koadro ditu. Horietatik 38,05 ura dira. Beste 2.167,01 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,73 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.049 pertsonetatik 16.571 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 275 dira. 143 beltzak edo afroamerikarrak. 94 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 27 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 207 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484300
* Commonscat Multimedia: Bates County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146589331
* LCCN: n81053409
* **Lekuak**
* OSM: 1180515
* TGN: 2001172

 |

* Wd Datuak: Q484300
* Commonscat Multimedia: Bates County, Missouri
**Batez besteko bizitza** nukleo edo partikula azpiatomiko baten batez besteko iraupena da, eta {\displaystyle \tau } (tau) ikurraz adierazten da.

Ez da semidesintegrazio periodoarekin ({\displaystyle t\_{1/2}}) nahastu behar; semidesintegrazio periodoa substantzia bateko nukleo erradioaktiboen kopurua erdira jaisteko behar duen denbora da, hau da, hau da partikula multzo bati dagokio, ez partikula bakar bati.

Hala ere bi kontzeptuak erlazionatuta daude:

Batez besteko bizitza ({\displaystyle \tau }) desintegrazio konstantearen ({\displaystyle \lambda }) alderantzizkoa da,

{\displaystyle \tau ={\frac {1}{\lambda }}} da;
eta {\displaystyle \lambda } eta {\displaystyle t\_{1/2}} ondorengo ekuazioak erlazionatzen ditu (ikus semidesintegrazio periodo):

{\displaystyle t\_{1/2}={\frac {\ln 2}{\lambda }}\,} ,
beraz,

{\displaystyle t\_{1/2}=\tau \cdot \ln 2}

Ikus, gainera
-------------

* Semidesintegrazio-periodo
* Isotopo erradioaktibo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1758559

 |

* Wd Datuak: Q1758559
KV63aren indusketa aurkitua izan zen garaian, 2005eko martxoan.
Hainbat eltze, plater eta beste ontzi, KV54-en aurkituak: *Tutankamonen baltsamatze putzua* (Metropolitan Museum).
**Baltsamatze putzu** egiptoarrek momifikazio prozesuan erabilitako material multzoa duen tokiari deritzo, ondoren hilobia ez zen beste toki batean lurperatzen zena. Gorpua ukitu zuten materialek gorpuaren zati bat xurgatu zutela uste zuten, eta beharrezkoa zen lurperatzea gorpua beste munduan osorik egon zedin.

Hobekien ezagutzen dena KV54a da, Tutankamonena, 1907an aurkitu zena.

Hilobia baino gehiago zuloa, KV54ak zeramika, natroiz beteriko poltsak, animali hezurrak, mihiseak eta beste objektu batzuk zituzten poto handiak izan zituen. KV54a ikertu ondoren, baltsamatze prozesuan erabilitako materialaz gain (natroia eta lihoa kasu), lurperaketaren ondoren ospatutako oturuntza zeremonial baten hondarrak zeudela ondorioztatu zen.

Erregeen Haranean industutako azken hilobia ere, KV63a, dirudienez baltsamatze putzu bat da. KV54ak bezala, sekula ez zuen barnean momiarik izan, baina bai antzeko materialez beteriko potoak, natroia, zura, haziak, oskolak, ikatza, ondo ordenatutako zeramika eta listari eta soka zatiak horien artean.

Baltsamatze material guztiak ez ziren euren jabeengandik bananduta gordetzen, Erregeen Haraneko bi hilobitan behintzat (KV36a, Maiherprirena eta KV46a, Yuya eta Tuyurena), dozenaka poto daude momifikazioaren materialekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5369422

 |

* Wd Datuak: Q5369422
**Txikiteoa**, tabernaz taberna edalontzi txiki bete ardo (*baxoerdia* edo *txikitoa*) hartzeko jarduera da, Euskal Herrian eta inguruko lurretan lagun taldean edo ezagunen artean egin ohi dena. Gaur egun, adintsuek egin ohi dute. Txikiteoan diharduenari **txikitero** deritzo. Txikitoarekin batera, ohikoa da pintxoak jatea.

Logroño hiriko Laurel kaleko pintxo eta txikitoak.
Txikiteoan jardutea, eguneroko betebeharretatik deskonektatu eta jendearekin harremana izateko bidea da. Euskal Herrian aisialdi jarduera honek indar handia du, baita inguruetako eskualdeetan ere: Errioxa, Kantabria edota Burgosko iparraldea.

Historia eta txikiteoaren bilakaera
-----------------------------------

Ohitura hau nola hasi zen, erreferentzia argirik ez dago, baina leku batean taberna ugari elkarren ondoan izateari estuki loturik dago. Euskal Herria, Europan, pertsonako taberna gehien duen herrialdeetako bat da. Hasieran, eta urtez askoan, soilik gizonezkoen ohitura izan zen, emakumezkoak erabat alboratuak zeuden. Azken urte hauetan, ordea, emakumezkoak ere txikiteoari lotu zaizkio, eta soilik emakumezkoenak diren txikitero taldeak ere sortu dira. Gaur egun (2009), usadiozko txikiteoa gainbehera doa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Txikiteo social, *Deia* 21/08/2009.
2. ↑  Txus DÍEZ: «Los pueblos y ciudades vascas cuentan con más bares y restaurantes que 11 países de la UE», *Noticias de Álava*, 2008ko maiatzaren 29a.
3. ↑  «El chiquiteo lo han salvado las mujeres. Si no, habría desaparecido», *El Diario Montañés*, 2009ko ekainaren 28a.
4. ↑  Txikiteoa, desagertzeko arriskuan[*Betiko hautsitako esteka*] *Deia*, 2004ko azaroaren 28a.

Ikus gainera
------------

* Pintxo
* Poteo
* Pintxo-poteo
* Tapa
* Txoko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3542628

 |

* Wd Datuak: Q3542628
**Txibisto** Bergarako (Gipuzkoa) musika areto eta diskoteka izan zen. 1984tik 1992ra arte irekita mantendu zen, eta Euskal Herri mailako gune erreferentzial izatea lortu zuen nazioarteko musika taldeen agertoki bilakatzearekin batera.

Historia
--------

### Sorrera

Txibistoren sorrera oso lotuta dago herriko beste hainbat ekimenerekin. Juven lokalean kontzertuak antolatzen hasi ziren gazte batzuen ekimenez sortu zen. Juveneko arrakastak ekimen berriak esploratzera eraman zituen, eta horrela sortu ziren beste proiektu batzuk; hala nola *Verdury Hall*-a, herriko azokan antolatu zituzten jaialdiak; *Errege bezperan* hamarkada oso batean Egan-en kontzertuak antolatu zituzten herriko frontoian, horrek bultzatu zuen urtarrilaren 5eko festa Bergaran; edo Ariznoa diskotekan antolaten zituzten gauak, horietako ezagunenak igandeetako *Espuela fin de semana*. Azkenik, musikarako grin horren ondorioz, euren kontzertu- eta diskoteka-aretoa sortu zuten: Txibisto.

1984. urtean ireki zituen ateak, Egan-en kontzertu batekin (Egan-en *Hemen gaude* diskoaren azal bilakatu zena) eta 1992. urtean itxi zen, Ian Gillan, Deep Purple-eko abeslariaren kontzertuarekin. Batez ere bi faktorek bultzatuta: poliziak atetik gertu jarritako kontrolak eta diskoteketara joateko ohitura-aldaketa.

### Bultzatzaileak

Bost kidek sortu eta bultzatu zuten proiektua: 

* Fernando Otaño.
* Felix Zubia 'Sanpru'.
* Jesús Bolibar 'Boli'.
* Iñaki Pedrejón.
* Julen Narbaiza.

Kontzertuak
-----------

1991. urtean Ramones taldeak **Txibiston** emandako kontzertuko irudia.
### Nazioartekoak

Ramones, Pixies, Toy Dolls, GBH, UK Subs, Cockney Rejets, Sepultura, Mecano, Ian Gillan...

### Euskal Herrikoak

Hertzainak, Egan, RIP, Cicatriz, La Polla, Kortatu, Barricada, The Allnighters...

Hertzainak-ek 1991n grabatu zuen zuzeneko disko bikoitza bertan eta Eganen *Hemen gaude* diskoaren azala aretoaren inaugurazio eguneko argazki bat da.

Oinordetza
----------

Herriko Jam aretoak hartu zuen lekukoa: 1992an itxi zuten Txibisto, baina eragin zuen beste bergarar batzuek Jam aretoa irekitzea 1996an. Jam ere kontzertu-leku erreferentea izan zen hainbat urtez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Txibisto aretoaz eta aurreko garaiaz, orduko lantalde berezia bidelagun - Bergara» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-03-11).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El Txibisto está vivo en el recuerdo» *El Diario Vasco* 2009-12-06 (Noiz kontsultatua: 2023-03-11).
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Pixies setlist at Sala Txibisto.* .
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Sepultura entrada Txibisto.* .
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «The Allnighters: Tributo a Dr. Feelgood (+ entrevista)» *bilbaoenvivo* 2014-11-16 (Noiz kontsultatua: 2023-03-11).
6. ↑   «Zuzenean 19.1.91» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-03-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117071354

 |

* Wd Datuak: Q117071354