recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Beaghmoreko harrespilak
 Dragoiaren hortzak
 Harrizko lerroa
**Beaghmoreko harrespilak** Ipar Irlandako Tyroneko konderrian dauden harrespila batzuk dira. Cookstown herritik 11 kilometro iparraldera daude.

Etimologia
----------

Irlanderazko *Bheitheach Mhór* izenetik etor liteke, "urkien toki zabala" esan nahi du. Honek adierazten du urki basoa zela nagusi Neolito garaian eremua soildu aurretik.

Historia
--------

40. hamarkadan zohikatza lortzeko lurra zulatzean 1.269 harri azaleratu ziren. Zohikatzak berak erakutsi du eremua Neolito garaian eta Brontze Aroan populatua izan zela. Harrespilak k.a. 2000 eta 1200 urteen artean datatu dira, baina zohikatzetan aurkituriko sukarrizko tresnak k.a. 2900 ingurukoak izan litezke.

Egitura
-------

Zazpi harrespil zirkular aurkitu dira. Hauetaz gain zirkuluak tangentzialki ukitzen dituzten harrizko hamar lerro daude eta hilobien markak izan daitezkeen harrizko hamabi pila ere bai.

Zirkuluek 10-20 metrotako diametroa daukate eta harriak metro erdiko altuerakoak dira. Zirkulu bat ordea berezia da, harriak handiagoak baitira eta zirkuluaren barnean 800 harri aurkitu baitira. Honi "dragoiaren hortzak" izena eman zaio.

Esanahia
--------

Arkeologo batzuek diote erritualak egiteko eremua izango zela, beste batzuek ortziko astroen mugimenduak kalkulatzeko balio zuela. Hiru harri-lerrok eguzkia solstizioan ateratzen den puntua seinalatzen dute eta beste lerro batek ilargia ateratzen dena, hau ere solstizioan. Baina gainontzeko lerro eta zirkuluek ez dute horrelakorik egiten.

Ikus, gainera
-------------

* Irlandako monumentu megalitikoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q812903
* Commonscat Multimedia: Beaghmore

---

 |

* Wd Datuak: Q812903
* Commonscat Multimedia: Beaghmore

54°42′05″N 6°56′19″W﻿ / ﻿54.7014662°N 6.9387013°W﻿ / 54.7014662; -6.9387013
**Ezkutuko kopia** edo **Bcc** (ingelesetik *Blind Carbon Copy*, "*ikatz-kopia itsua*") posta elektronikoko mezuen goiburuko eremu bat da.

Posta mezuetan hiru hartzaile mota bereizten dira:

* **Nori** hartzaile publiko edo agerikoak.
* **Cc** ageriko kopia edo bigarren mailako hartzaileak.
* **Bcc** ezkutuko kopia edo hartzaile ezkutuak, izan ere beste kategorietako hartzaileek ez dituzte hauek ikusten.

Mezuaren hartzailea Bcc kategorian jarriz gero beste hartzaileak ez dira jabetzen mezua hartzaile honi ere bidali diogula eta ez dute hartzaile honen helbide elektronikoa ikusten.

Netiketa edo sareko komunikazioetan kontuan eduki behar diren jarraibidetako batek hala dio: "Ezkutatu taldeetako helbideak. Bidaltzen diozunean mezu bat talde bati, ari zara mezu horretako irakurle bakoitzari agerian ipintzen taldeko guztien helbide elektronikoak, eta hori jende askori ez zaio bat ere gustatzen". Bada helbideak ezkutatzeko era helbideok Bcc atalean eranstea da.

Ikus, gainera
-------------

* Netiketa
**Bideo-zinta** sorta.
**Bideo-zinta** bideoa grabatu eta erreproduzitzeko euskarri analogiko nahiz digitala da, zinta magnetiko batean oinarrituta, gehienetan *kasete* edo plastikozko kaxatxo baten barruan bilduta. 1950eko hamarkadaren hasieran garatua, euskarriak 1980ko hamarkadan zehar zabaldu zen publikora, bideo-zintak telebistatik grabatu eta erreproduzitzeko etxeko gailuak merketu zirenean. 1980 eta 1990eko hamarkadetako eskuko bideokamerek ere bideo-zintak erabiltzen zituzten bideoa grabatu eta gordetzeko. Euskarriaren gainbehera XXI. mendearen hasieran hasi zen, DVDa zabaldu zenean. Bideokamerek ere ordeztu zituzten bideo-zintak, memoria eta disko gogorrrak erabiliz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q747779
* Commonscat Multimedia: Videotape

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11944610m (data)
* LCCN: sh87003915
* AAT: 300028689
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q747779
* Commonscat Multimedia: Videotape
**Eladio Zilbeti Azparren** (Iruñea, 1898ko abenduaren 4a - Etxauri, 1937ko urtarrilaren 16a) nafar politikari eta kirolaria izan zen, EAE-ANV alderdi abertzaleko kide eta sustatzailea eta, 1920an, Osasuna futbol klubaren sortzaileetakoa. 1937ko urtarrilaren 16an frankistek Etxauri inguruan fusilatu zuten. 2017ko irailaren 16an, Iruñeko Udalak, Osasunzaleen egunaren barruan, kale bat eta omenaldia eskaini zion Sadar futbol zelaiaren ondoan.

Bizitza
-------

Eladio Zilbeti Azparren Iruñean jaio zen 1898ko abenduaren 4an. Sei anai-arrebetan zaharrena izan zen. Aita, Bartolomé, auriztarra zen, eta ama, María, Bizkarretakoa. *Plus Ultra* aseguru etxean aritu zen lanean, eta *Tirren* agentzia sortu zuen geroago. Oso gazterik hasi zen parte hartzen hiriko kirol, kultura eta politika jardueretan. Errate baterako, 15 urte bete baino lehenago, *Iruña Football Club*-eko ordezkaria zen. 1920an, Osasuna futbol klubaren sorreran parte hartu zuen eta, zenbait ikerlariren arabera, berea izan zen taldeari euskarazko izen hori jartzearen ideia. 1933an, EAE-ANV alderdi politiko abertzalean sartu zen.

Nafarroako Oroimen Historikoaren Ondare Dokumentalaren arabera, 1936ko abenduaren 21 atxilotu zuten frankistek, eta Etxauri inguruko bide bazter batean hil zuten 1937ko urtarrilaren 16an. 38 urte zituen eta Joakina Sánchez Cayuelarekin ezkondurik zegoen. Fusilamenduaren aitzakia "Mugimenduaren aurka" egotea izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    *Gaur 83 urte fusilatu zuten Osasunaren fundatzaile Eladio Zilbeti.*  *Euskalerria Irratia*, 2020ko urtarrilak 17, Creative Commons BY-SA 3.0, euskalerriairratia.eus (Noiz kontsultatua: 2020-3-3).
2. 1 2   Matxin, Natxo. *Eladio Zilbeti, un inquieto personaje de la Iruñea de principios de siglo XX.*  naiz.eus (Noiz kontsultatua: 2020-3-3).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** *Eladio Zilbeti ya cuenta con una calle en El Sadar*, iruindarra.naiz.eus
* **(Gaztelaniaz)** Albin, Danilo *Eladio Zilbeti, el fundador de Osasuna que Franco asesinó*, publico.es

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40339994

 |

* Wd Datuak: Q40339994
**Elizen Munduko Kontseilua** nazioarteko erakunde kristaua da, 1948an sortua Amsterdamen. Kontinente guztietako 120 herrialde baino gehiagoko 332 eliza daude bertan, eta 500 milioi kristau inguru biltzen ditu. Kristau tradizio guztietako elizak dira: anglikanoa, batista, kongregazionala, luteranoa, metodista, moraviarra, Antzinako Eliza katolikoa, ortodoxoa, presbiterianoa eta erreformatua. Erromako Eliza Katolikoa ez da kontseilu honetako kidea, baina begiraleak bidaltzen ditu bileretara. Denak biltzen dituen ideia Jesukristo Jainko eta Salbatzailetzat hartzea da. Elkartea mugimendu ekumenikoaren zerbitzura dago, eta bere kideak Ebanjelioa jarraitzera bultzatu nahi ditu. Eliza guztiei "eliza bat, bakarra, santua eta apostolikoa" esapidearen adierazle direla ikusaraztea du helburua. Kristok bere elizarako nahi zuen batasuna bilatzen dute erakunde honetara bildutako elizek, eta adierazpen eta jokaera komunak behar direnetan lankidetzan aritzen dira. Bigarren Mundu Gerran, adibidez, gerrako presoen artean lanean aritu ziren, juduei eta beste iheslari batzuei laguntza eman zieten, eta gerra ostean adiskidetzeko ahaleginetan jardun zuten. Elkarteko kide izateko, eliza bakoitzak autonomia duela eta bere herrialdeko beste elizekin erlazio ekumeniko eraikitzaileak dituela erakutsi behar du. Oro har, kide bakoitzak 25.000 eliztar ditu; gutxienez 10.000 eliztar dituenak kontseiluko ekintza guztietan parte har dezake, baina ez du boto eskubiderik batzordean. Kide egiteko ez da diru kopuru jakinik ordaindu behar, baina bakoitzak bere ahalbideen araberako emaitza eskaini behar du urtero. Zazpi urtetik behin elkarteak nazioarteko biltzarrera deitzen ditu bere kideak, munduaren eta elizaren egoera aztertu ondoren hurrengo urteetan jarraituko duten politika erabakitzeko.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2015-12-26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q283639
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123057978
* ISNI: 0000 0001 2097 2833
* BNE: XX129229
* BNF: 11881519c (data)
* GND: 4235-3
* LCCN: n80126315
* NDL: 00299518
* NKC: kn20010711440
* NLA: 35619960
* CiNii: DA01802813
* SUDOC: 026598574
* BIBSYS: 90115776
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 026992
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q283639
***Batiscafo Katiuskas*** Antònia Font talde mallorcarraren bosgarren albuma da, 2006an argitaratua. Diskoak 12 kanta ditu. Aurreko diskoaren gaia espazio galaktikoari buruzkoa zen, eta honetan ozeanoen sakonerak aztertzen dira urpekontzi batean. Letrek bere tonu surrealista mantentzen dute. Berriro ere, Joan Miquel Oliver albumaren konposatzaile eta letrista da. Oliverrek adierazi zuenez, "gai bakarreko album kontzeptuala da, laburra". 

Hala ere, disko honetan gai berari buruzko hainbat abesti daude, baina ez dago argumentu-hari sendorik. 

«*astronautes rimadors*» eta «*turistes del futur*» abestietan, pertsonaiak mundu idealetatik eta alegiazko paisaietatik pasatzen dira. «*amazones a sa lluna*» abestiak Augusto Monterroso idazle guatemalarraren *Dinosauroa* mikrorrelatoari egiten dio erreferentzia.

Diskoa urteko diskorik onena izan zen herri-bozketa bidez, eta Enderrock sarietan kritikak ondoen baloratu zuen bigarrena. CDan, abestien letra agertzen zen liburu bat zegoen, beti minuskulaz idatzia (puntuen ondoren, abestien izenburuak, etab.). Beti maiuskulaz zihoazen bi hitz bakarrak "Batiscafo Katiuskas" ziren.

Abestiak
--------

Kanta guztiak Joan Miquel Oliverrek idatzi zituen, *Tonto* izan ezik, Julio Cortazarren testu baten inprobisazioa izan baitzen.

Hauek dira abestien diskoko izenburuak eta ordena:

1. *Play*
2. *Batiscafo Katiuskas*
3. *Wa yeah!*
4. *Tokio m'és igual*
5. *Amazones a sa lluna*
6. *Darrere una revista*
7. *Love song*
8. *Nata*
9. *Mecanismes*
10. *Tonto*
11. *Bamboo*
12. *Replay*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Enderrock i Antònia Font: portades i complicitats.*  28-11-2013.
2. 1 2  Alegret 2011.
3. ↑    *Antònia Font inaugura la nova programació de músiques populars de L'Auditori.*  30-03-2006.
4. ↑    *El 8 d'abril nou disc d'Els Amics.*  03/02/2014.
5. ↑    *Antònia Font – Batiscafo Katiuscas.* .

Bibliografia
------------

* Alegret, Helena Morén (coordinadora) (2011). Antònia Font : robots innocents (1a edició edición). Valls: Cossetània. p. 73. ISBN 978-84-15403-64-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11908816

 |

* Wd Datuak: Q11908816
**Berenger Entençakoa** (katalanez: *Berenguer d'Entença*; ? - 1306) Kataluniako aitonen semea izan zen. Almogavarren buruzagia, Roger de Llúria almirantearen ezkon anaia. Roger de Florek bigarren buruzagi hautatu zuen Ekialdera egin zuen espedizioan. 1304. urtean, Konstantinoplako enperadoreak duke egin zuen. Roger Hadrianopolisen hil zutenean, Gallipoli eta Heraklea suntsitu zituen, kataluniarren mendekua deituriko ekintzan. Genoarrek preso hartu zuten baina Jakue II.a Aragoiko eta Kataluniako erregeak bahitura saria ordaindu eta aske utzi zuen. Bere almogavarrekin itzuli zen. 1307. urtean hil zen Bernat de Rocafort behinolako lagunak gidaturiko almogavarrekin izan zuen liskar batean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2015/9/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1991550
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q1991550
| Hurbileko ikuspegia |
| --- |
|  |  |
| BHTB | BETB |

**Bereizmen handiko telebista** (**BHTB** edo **HDTV**) ohiko telebista-sistemen bereizmen-ezaugarriak hobetzen dituen sistema bat da. Hasieran telebista analogikorako garatu zen, baina gaur egun batez ere telebista digitalaren arloan garatzen ari da, zeren asmoa baita telebista analogikoaren igorpenak bertan behera uztea, eta igorpen digitalak besterik ez egitea. Hala ere, oraindik ez da lortu estandar bateratu bakarra.

BHTB sistema, ohiko telebista-sistemen bereizmen-ezaugarrien bikoitza eskaintzen dute (1.000 lerro eta 50 eremu baino gehiago), eta zinemako irudien kalitatera hurbildu nahi dute telebista-irudia, zabalera/garaiera erlazio handia eskainiz (16:9). Horregatik, sistema honek estandar bihurtzeko aukera handiak ditu.

Gainerakoan, proposatu izan diren eredu ugariak bi sail nagusitan bana daitezke:

* Japoniako eta AEBetako ereduek 1.125 bereizmen-lerro eta 60 eremu erabiltzen dituzte (gainera, Japoniako NHK ereduak ekortze txandakatua erabiltzen du).
* Europako ereduak 1.250 lerro (PAL eta SECAM sistemen bikoitza), ekortze jarraitua eta 50 eremu erabiltzen ditu.

Ikus, gainera
-------------

* Irudi-bereizmen

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q133454
* Commonscat Multimedia: High-definition television

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4191818-6
* LCCN: sh88001765
* AAT: 300265782
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q133454
* Commonscat Multimedia: High-definition television
Trieste batiskafoa
**Batiskafoa** ibilgailu urpekari txiki bat da, bereziki, ozeanoan sakonera handietara iristeko diseinatua, uraren presio izugarria jasanez.

Batisfera baten antzeko kabina batetaz osatuta dago. Kabina hau, ura baino arinagoa den likido batez betetako ur gordailu baten azpian zintzilikaturik dago. Likido hori, gasolina izan daiteke, adibidez. Bultzada, bateria elektriko batek elikatutako motore batzuek ematen dute.

Batiskafoa Auguste Piccardek asmatu zuen, eta, lehenengo urperaketa, tripulaziorik gabe eta pilotu automatikoarekin Cabo Verde uhartediko uretan egin zen, 1948an eta FNRS-2 batiskafoaren kargu egon zen. 1080 metroko sakonerara iritsi zen. Froga eta hobekuntza asko egin ziren eta 1953ko irailean, Piccard eta bere tripulazioa 3150 metroko sakonerara iritsi ziren Trieste izeneko batiskafoarekin, Italian eraikia, eta, 1959an, 5486 metroko sakonerara iristea lortu zuena, eta, urte bete beranduago, Guameko uretan, 10916 metrora, ordu erdiz, itsasondoan egonez. Beranduago, "Arkimedes" izeneko batiskafoa eraiki zen, 11000 metrorainoko sakonerak esploratzeko gai zena, eta, 1962an Kuriletako itsas hobiaan 9500 metroko sakonerara iritsi zena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208532
* Commonscat Multimedia: Bathyscaphe

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph495118
* NARA: 10663326
* AAT: 300212634
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q208532
* Commonscat Multimedia: Bathyscaphe
**Berenize I.a Egiptokoa** (antzinako grezieraz: Βερενίκη Α' της Αιγύπτου; ? - K.a. 281/275a) Egiptoko erregina izan zen, Ptolomeo I.a Soterren hirugarren emaztea eta Arsinoe II.a eta Ptolomeo II.a Filadelfoaren ama.

Berenize, Egiptora, Ptolomeoren bigarren emaztea izan zen Euridizeren segizioan iritsi zen, Ptolomeo, honekin ezkondu zelarik, honen aita zen Mazedoniako Antipatrorekin zuen adostasun politiko baten bere zatia betez.

K.a. 317 inguruan, Berenize eta Ptolomeo I.a ezkondu ziren. Berarentzat, erregearen arrebaorde bihurtzen zuen genealogia bat asmatua izan zen, faraoiek zuten euren arrebekin ezkontzeko ohitura jarraituz.

K.a. 308an izan zuen Ptolomeo II.a Filadelfoa, eta, K.a. 290ean, Ptolomeok Egiptoko erregina izendatu zuen. K.a. 285ean, bere seme Ptolomeo II.a erregeorde eta bere aitaren oinordeko izendatua izan zen, Euridizeren semeek zuten tronurako nahiaren aurka.

Ptolomeo II.aren bigarren emaztea, bere arreba Arsinoe II.a izan zen, hau ere Berenizeren alaba.

Bere bizitza, Tessa Korberren liburu batean eleberri bihurtua izan da.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Berenize I.a Egiptokoa*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39962
* Commonscat Multimedia: Berenice I

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 25413773
* GND: 119494108
* NKC: ola2005262664
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q39962
* Commonscat Multimedia: Berenice I
**Ekonomia eta Enpresa Zientzien Fakultatea - ESTE** da Deustuko Unibertsitateak Donostiako kanpusean duen ekonomia eta enpresa alorreko goi ikasketen ikastegia da, egun Deusto Business Schoolen barnean dagoena. ESTEk 1956. urtean hasi zuen bere ibilbidea enpresaren alorreko prestakuntzan. ESTE akronimoa hasierako *Escuela Superior de Técnicos de Empresa* izenetik dator.

Titulazioak
-----------

ESTEn bi titulazio eskaintzen dira:

-**Enpresen Administrazio eta Zuzendaritzako Lizentziatura** (LADE) eta beronen **Espezialitateko Masterrak** (5 urte)

-**Enpresen Administrazio eta Zuzendaritzako Lizentziatura** (LADE) eta **Kudeaketa Informatikako Ingeniaritza Teknikoa** (ITIG) (6 urte). Titulazio bikoitz aitzindaria da eta ESIDErekin (Deustuko Unibertsitateko Ingeniaritza Fakultatea) batera eskaintzen da.

Kanpo estekak
-------------

* ESTE Fakultatea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8960713
* Commonscat Multimedia: Deusto Business School (Donostia-San Sebastián)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 128230388
* BNE: XX172049

 |

* Wd Datuak: Q8960713
* Commonscat Multimedia: Deusto Business School (Donostia-San Sebastián)
Sasien eta landaretzarik gabeko lurzoruaren artean ekotono bat dago. Nigerko Sahel.
**Ekotonoa** bi ekosistemen arteko muga edo trantsizio-aldea da.

Ekotonoa bi biozenosiren arteko tentsio eremua da, biozenosi horien partaideen artean lehia bat sortzen delako aldameneko biotopoan sartu ahal izateko.

Ekotono bat, esaterako, baso eta belardi baten arteko eremua da. Edo Afrikan, adibidez, sabana eta oihan tropikalaren artekoa.

Trantsizio-alde horretan dagoen aniztasun biologikoa edo biodibertsitatea aldameneko biozenosietan baino handiagoa da, ekotonoetan bi komunitate mugakideen espezieak ez ezik, beste espezie propioak ere daudelako.

Ekotonoaren eremua, bi ekosistemak oso handiak direnean, bitarteko ezaugarri fisiko eta klimatikoak ditu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55613
* Commonscat Multimedia: Ecotones

---

* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0004 4667 801X
* GND: 4404615-7
* LCCN: sh90000487
* NDL: 01151188
* NKC: ph640645
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q55613
* Commonscat Multimedia: Ecotones
**Ekoteologia** erlijioa eta naturaren arteko harremanetara bideratutako teologia konstruktibo edo sistematikoaren mota bat da, bereziki ingurumen arazoetan oinarritutakoa. Orokorrean abiatzen da naturaren hondaketa eta gizakien kosmologia eta jarrera etikoki okerren arteko loturaren premisatik. Bestelako loturak ere aztertzen ditu, balio ekologikoen eta gizakiak menperatutako naturaren artekoa, jasangarritasunari dagokionez adibidez. Mugimendu honek hainbat egitasmo burutu ditu munduan zehar.

Ingurumenaren krisialdiaz ohartzeak erlijioaren aldetik erantzun zabala ekarri du, naturaren teologia alegia. Kristautasunean aipatzekoak dira Pierre Teilhard de Chardin josulagun eta paleontologoa, Alfred North Whitehead teologoa, John B. Cobb, Jr. eta Jürgen Moltmann protestanetak eta Rosemary Radford Ruether, Catherine Keller eta Sallie McFague teologo ekofeministak. Sorkuntzaren teologia ere ekoteologiaren agerpen garrantzitsua da, Matthew Fox apaiz katoliko ohiak garatutakoa.

Abraham Joshua Heschel eta Martin Buber juduak, Vandana Shiva idazle hindua eta Seyyid Hossein Nasr teologo liberal musulmana ere nabarmentzekoak dira.

Hastapenak
----------

Frantzisko Asiskoa eragin agerikoenen artean dugu Kristautasunean, eta horren ondoren hainbat teologo eta irakasle etorri ziren, lehenengo eragina Eliza Ortodoxoan egin zutenak Katolizismoan baino. Halaber, herri indigenek misiolariei emandako ikuspuntuak ere kontuan hartzekoak dira.

Gure garaian, 1967an Lynn White Historiako irakasleak argitaratutako *"The Historical Roots of Our Ecological Crisis"* artikuluan natura gizakiaren menpe egotea kristau eredua dela eta ingurumena hondatzea ekarri duela esaten zuen. 1970ean Francis A. Schaefferek *"Pollution and the Death of Man"* argitara eman zuen eta 1973an bestela Jack Rogersek jaso zuen dozena bat teologok argitaratutakoa Whiteren artikuluaren ostean. Hauek "teologia eredu egokia" bilatzen zuten Jaungoikoa, gizakien eta naturaren arteko edozein lotura aztertuz Biblian. 1974an Annie Dillard idazleak *"Pilgrim at Tinker Creek"* liburua argitaratu zuen ildo honetatik.

Gaur egun
---------

Elisabet Sahtouris biologoa, Valerie Brown kazetaria, Terry Tempest Williams idazle mormoia eta John Collier antropologoa, herri amerindiarrek egindako aportazioak aztertu dituena, John Chryssavgis, Richard Cizik, Shane Claiborne, Ben Lowe, Matthew Sleeth eta Tom Cotter aipatu beharrekoak dira, besteak beste.

2008an *"The Green Bible"* ("Biblia Berdea") argitaratu zuten, Desmond Tuturen hitzaurrearekin.

Ikus, gainera
-------------

* Ekologismoa

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**"The Green Bible"
* **(Ingelesez)**"Journal for the Study of Religion, Nature and Culture"[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q920939
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph886369

 |

* Wd Datuak: Q920939
**El otro "yo" del profesor Bacterio** Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen abenturetako bat da.

Istorioa
--------

Bacterio profesoreak bere asmakizunetako bat probatu du. Pertsona bakoitzaren beste "norbera" (subkontzientearen arabera erreakzionatzen duen pertsona) ateratzen duen edabe bat da, eta Bacterio profesorearen beste norbera hirian zehar gaiztakeriak egiten aritzen den trauskil bat da. Mortadelok eta Filemonek Bacterio profesorea aurkitu eta T.I.A.ra eraman beharko dute senda dezaten. Honek arazo ugari eragingo dizkie.

Eragina
-------

Istorio bera baina Mortadelo Bacterio profesorearen ordez 1972ko udaberriko *Mortadelo Extra*ko *El Supergamberro* komiki laburrean agertzen da.

Beste medio batzuetan
---------------------

Osorik egokitu da pertsonaiei buruzko telesaileko atal batean.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Los diamantes de la gran duquesa** | **Mortadelo eta Filemonen abenturak**1973 | Ondorengoa**Los monstruos** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3727139

 |

* Wd Datuak: Q3727139
***El perro del hortelano*** Lope de Vegak idatzitako komedia palatino bat da, *Oncena parte de las comedias de Lope de Vega Carpio*n argitaratua Madrilen 1618an. Akzioa izaera dramatikoen eboluzioa sintetizatzen eta laburbiltzen dituzten soneto multzo batez josia dago.

Intriga
-------

Endreduzko komedia bat da, Diana, Belflorreko kondesa damaren eta bere idazkari den Teodororen arteko maitasuna kontatzen duena, azken hau maila sozial baxuagokoa, baina irudimen handia erakusten duena bere idazle lanean. Azkenean, biak elkarrekin ezkontzen dira, publikoaren aurrean, Teodororentzako jatorri noble bat bilatzeko erabiltzen den anagnorisia, oso fabulatsua, zalantzapean geratzen den arren. Itxurak, hasiera batean euren maila sozial ezberdinengatik banatuta dauden bi pertsonen arteko elkarketa nagusi izan dadin erabiltzen den engainu baten bidez salbatuak dira.

Pertsonaiak
-----------

* Diana, Belflorreko kondesa: Emakume hotz eta kalkulatzailea, gaiztoa eta koldarra, bere sentimenduak adierazteko gai ez dena.
* Teodoro: Dianaren idazkaria, erabakirik hartzen ez dakiena eta gainontzeko guztietaz probesten dena. Emakumeak bere nahiak betetzeko erabiltzen ditu.
* Marcela: Teodororekin hutsunerik gabeko maitasun harreman bat du.
* Tristan: Txantxazale oso diskretu eta abila.

Zinemarako egokitzea
--------------------

Sakontzeko, irakurri: «El perro del hortelano (filma)»
Zinemarako egokitu zuen Pilar Mirók 1996an, aktoreen artean Emma Suárez, Carmelo Gómez eta Ana Duato zeudelarik. Film honek zazpi Goya Sari irabazi zituen 1997an ospatu zen Goya Sarien XI. edizioan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17195711
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 186746085
* BNE: XX3485427
* SUDOC: 078450837
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 22152

 |

* Wd Datuak: Q17195711
**Ekaingo xafla** Ekaingo kobazuloan aurkitutako Paleolitoko arte higigarriaren adibide nabarmenetako bat da. Az­ken Madeleine mailan (K.a. 10.000) azaldutako hiru irudi grabatu dituen xafla da: basahuntz bat, trazu sakonean landua; orein baten burua, lepoa eta adarra, trazu finago batez landua; eta zaldi bat, muturra eta gorputz aurrealdea besterik markatzen ez zaiona. Gaur egun jakin ez dakigun esanahiren bat duen *hirukoa* zalan­tzarik gabe. Grabatu hauek ere Pirinioetako eskolarekin hobeto uztar­tzen dira.

Ikuspegi kronologiko batetik, esan daiteke Kantauri aldeko arte higikorraren ugaritasun handia Goi-Paleolitoaren az­ken bost milurtekoan eta Mesolitiko alderako trantsizioan koka­tzen dela, alegia, Madeleine III. alditik Azil aldera: K.a. 13.500etik 8.500era.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Euskal Herri Enblematikoa* entziklopediako *Euskal artearen historia I* liburutik txertatu zen 2014-12-12 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, liburu hori eta entziklopedia horretako beste zenbait Creative Commons Aitortu 3.0 Espainia lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  Ignazio BARANDIARAN, "Kantabriar arte higikorra". En la prehistoria de la cornisa cantábrica. (Santander, 1975) 144. or.

Ikus, gaienra
-------------

* Euskal Herriko artea Historiaurrean

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492345

 |

* Wd Datuak: Q20492345
**Elizjendearen Adierazpena** (ingelesez: *Declaration of the Clergy*) 1309ko (edo 1310eko) eskoziar agiri bat da, Robert the Bruceri eskoziarren errege izateko herri horretako apezpikuen babesa ematen diona. Agiria ez da ospetsua, baina bere garrantzia du. Bertan, Saint Andrewsen bildutako apezpikuek adierazi zuten 'herriak' Robert the Bruce hautatzen duela errege. Arbroatheko Aldarrikapenarekin batera (1320), erabakigarria izan zen Eskoziaren eta bertako Elizaren ikuspegi politikoa finkatzen, eragin handikoa XVI eta XVII. mendeko erregetza absolutuaren eta presbiterianismoaren (*National Covenant*) arteko gatazka eta eztabaidetan.

Testuingurua
------------

St Andrewseko katedralaren aztarnak
1296an, Ingalaterrako Eduardo II.ak Eskozia inbaditu zuen, Ingalaterra eskoziarren nagusia zelakoan. 1308an, Roberto the Brucek Comyn leinua azpiratu zuen, eta haien lurraldea, Great Glenetik gertu, suntsitu. Eskoziar buruzagia Saint Andrewsera bildu zen, bertako katedralaren eraikuntza bukatzear zegoela. Batzarra (parlamentua) deitu zuen bertan, ideia berri batzuk bertan azaltzeko.

Agiria
------

Agiriak erakusten ditu 1302an Joan Duns Eskotok William de Lambertonekin izandako eztabaidetatik apezpikuek aterako ondorioak. Gutun ireki batean, apezpikuek erregetzari buruz zuten ideia adierazi zuten: herriak hautatu zuela erregea eta 'herri' horrek Robert the Bruce erregetzat onartzen zuela "erresumako akatsak konpon ditzan, eta zuzendu beharreko gauzak zuzendu". Apezpikuen agintaritza horren bidez, eskoziarren errege horri erresuma esleitzen zitzaion, agiriak zioenez.

Agiriko herriaren ideiak "Erresumako Erkidegoa"ri egiten dio erreferentzia, alegia, eskoziar goi-mailako elizgizon eta jauntxoei. Agiria aita santuari bidali ez ezik, kopiatu eta lurralde osoko elizetan esan zen behin eta berriz. Adierazpen horren bitartez, Robert the Brucek bere gaitasun militar gogorra zilegitasunez jantzi zuen. Horren beharra ere bazuen, aita santuak eskumikatu egin baitzuen, Ingalaterrako Eduardo II.ak horretara bultzatuta.

Oharrak
-------

1. ↑  History Scotland webguneak, 2017ko otsailean, 2010eko otsailaren 23ko data ematen du, eta kokapena Dundeen jartzen du, ez St Andrewsen
2. ↑  Aurrez aurre talka egiten zuen erregetzaren nagusitza eztabaidaezintzat jotzeko ingelesek zuten ikuspegiarekin; ikus Oliver, Neil. 2009, 174. or.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  Oliver, Neil. 2009, 142-143. or.

Bibliografia
------------

 Oliver, Neil.  (2009). *A History of Scotland.*  Weidenfeld&Nicolson (W&N) ISBN 978-0-7538-2663-8..  

  *The Declaration of the Clergy and People was issued - On this day in histor.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-10).

Ikus, gainera
-------------

* Eskoziar Independentzia Gerrak
* Jakue I.a Estuardo
* Jakue I.a Ingalaterrakoa eta VI.a Eskoziakoa

Kanpo estekak
-------------

* Ingelesera itzulitako jatorrizko testua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39152959

 |

* Wd Datuak: Q39152959
*Artikulu hau Aldizkariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ekaitz (argipena)».*
**Ekaitza** 1986eko apirilean (Aberri Eguna eta gero), Iparretarrak taldearen gorenean, EMA alderdiaren ekimenez sortutako Iparraldeko aldizkari politiko elebiduna da (euskara-frantsesa).

Ipar Euskal Herri osotik banatuta, mugimendu abertzalearen egunerokoa dauka ardatz, borroka sozial, ekologiko eta internazionalistak jorratuz (azken hauei dagokienez, batez ere, Frantziaren menpeko lurraldeetakoak: Antillak, Kanaky, Frantziar Polinesia, etab.).

Gaur egun, hainbat eta hainbat prozesu judiziali aurre egin behar izan badie ere, 20 urte bete berri dituen aldizkaria Ipar Euskal Herriko gaurko alderdi nagusi bietatik (Batasuna eta Abertzaleen Batasuna) independientea da.

Ikus, gainera
-------------

* Euskarazko aldizkarien zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* Aldizkariaren webgunea[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3049568

 |

* Wd Datuak: Q3049568
**Belvedere jauregia** (alemanez: *Schloss Belvedere*) Vienako (Austria) Prinz-Eugen-Strasse kaleko 27. Zenbakian kokaturiko jauregi multzo barroko bat da. Multzoa, hiriburuko jauregi barrokorik handienetarikoa, bi Belvedere jauregiek osatzen dute (Goikoak eta Behekoak), gaur egun museoak bilakaturik. Hirugarren jauregi bat ere badu, Schwarzenberg jauregia, gaur egun hotel bilakatua. Bi jauregi nagusiak alegoria ezberdinak irudikatzen dituzten hiru mailatan antolaturiko lorategi baten bidez daude lotuak

Belvedere jauregiek dituzten Museoak ondorengoak dira:

* Arte Barrokoaren museo austriarra
* Erdi Aroko museo austriarra
* Arte austriarraren galeria (*Österreichische Galerie Belvedere*).

Belvederen margo inperialen  bilduma nabarmen bat antzeman daiteke. Goiko solairuan  XIX eta XX. Mendeetako  galeria austriar bat du, Gustav Klimten Muxua artelana ikus daiteke bertan, besteak beste.

Historia
--------

Jauregia 1714 eta 1723 urteen artean eraiki zuen Eugenio Savoiakoa printzeak, turkiarren garaipenaren ondoren. Belvedere jauregia Johann Lukas von Hildebrandtek diseinatu zuen. Eraikuntzaren ideia festak ospatzeko esparru bat egitea zen eta horrela, printzearen ospea handitu. Eugenio printzearen heriotzaren ondoren  Maria Teresa enperatrizak eskuratu zuen.

Estatu Austriarraren tratatuaren sinadura bertan egin zen 1955eko maiatzaren 15ean, honek Austriaren independentzia suposatu zuelarik Bigarren Mundu Gerra eta aliatuen okupazioaren ondoren

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211818
* Commonscat Multimedia: Belvedere (Vienna)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 237302876
* ISNI: 0000 0001 2259 9294
* GND: 4194500-1
* LCCN: sh2008001283
* NKC: ntk20211110209
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* Austria ObjektID: 68612

 |

* Wd Datuak: Q211818
* Commonscat Multimedia: Belvedere (Vienna)
**Berks konderria** (ingelesez: *Berks County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Reading da. 2010eko zentsuaren arabera 411.442 biztanle zituen, Berks kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Berks konderriak 2.242,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 23,96 ura dira. Beste 2.218,34 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 183,49 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 411.442 pertsonetatik 383.761 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 67.355 dira. 16.517 beltzak edo afroamerikarrak. 536 amerikar natiboak ziren eta 58 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5.244 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 374 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.952 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490920
* Commonscat Multimedia: Berks County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150095755
* ISNI: 0000 0004 0413 513X
* LCCN: n80082576
* NARA: 10045489
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 417841
* TGN: 7013387

 |

* Wd Datuak: Q490920
* Commonscat Multimedia: Berks County, Pennsylvania
**Belur Math** Ramakrishna Math eta Ramakrishna Misioaren egoitza da, Swami Vivekanandak, Ramakrishna Paramahamsaren dizipulu nagusiak, sortua. Erlijio guztien batasunaren ikurra izan nahi du.

Ezaugarriak
-----------

Hooghly ibaiaren mendebaldeko ertzean dago, Belur, Mendebaldeko Bengalan, Indian. Kalkutako erakunde esanguratsuetako bat da. Tenplua Ramakrishna mugimenduaren bihotza da. Eraikinak arte eta motibo hinduak, islamikoak, budistak eta kristauak uztartzen ditu.  Eraikina 1938an amaitu zen. 2003tik, Belur Math tren geltokia ere inauguratu zen, Belur Math tenpluari eskainita.

Historia
--------

1897ko urtarrilean Vivekanandak, bi monasterio sortu zituen, bata Belurren eta bestea Mayavatin, Himalaian. Helburua Math Ramakrishnako *sannyasin* bihurtuko ziren gazteak jaso eta trebatzea zen. Urte berean, jarduera filantropikoa hasi zen goseari aurre egiteko lanean.

Belur Math tenpluaren planoak diseinatzeko bere bidaietan bisitatu zituen monumentu arkitektonikoetan inspiratu zen, hala nola Taj Mahal, Fatehpur Sikri jauregiak, Diwan-I-Khas, Rajasthaneko jauregiak, Maharashtrako antzinako tenpluak, Gujarat, Karnataka, Tamil Nadu eta beste tenplu hindu. Baita Europako katedral erromaniko eta gotikoetan ere. 1902an hil zen bere ametsa egia bihurtu aurretik.

Proiektua bere bazkide Swami Vijnanandak burutu zuen, Ramakrishnaren dizipulu zuzena zena. Ingeniari gisa trebatu zen Ramakrishna Misioko presidentea izanik. Tenpluko lehen harria 1935ean jarri zuten eta 1938ko urtarrilaren 14an inauguratu zuten.

Iruditegia
----------

* Multzoaren ikuspegi orokorra.Multzoaren ikuspegi orokorra.
* Ataria erlijio desberdinen ikurrekin apainduta.Ataria erlijio desberdinen ikurrekin apainduta.
* Urtero ospakizun handiak egiten dira.Urtero ospakizun handiak egiten dira.
* Swami Vivekanandaren tenplua.Swami Vivekanandaren tenplua.
* Gaueko irudia.Gaueko irudia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Dutta, Krishna (2003). *Calcutta: a cultural and literary history*. Signal Books. 255 or. ISBN 978-1-902669-59-5.
2. ↑  *India*. 2. ed. Bartzelona: GeoPlaneta, 2006, 452 or. ISBN 8408062182.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q816234
* Commonscat Multimedia: Belur Math

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140391376
* LCCN: n83196855

 |

* Wd Datuak: Q816234
* Commonscat Multimedia: Belur Math



|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «Template:Translated page» artikulutik itzulia izan da, 2021-12-22 data duen 1060190910 bertsioa oinarritzat hartuta. Jatorrizko artikulu hori GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentzien pean dago. Egileen zerrenda ikusteko, bisita ezazu jatorrizko artikuluaren historia orria. |
|  |  |
| --- | --- |
| **SARRERA**A   B | **IRTEERA** A EZ-EDO B |
| 0 | 0 | 1 |
| 0 | 1 | 0 |
| 1 | 0 | 0 |
| 1 | 1 | 0 |

**EZ-EDO** edo **NOR** ate logikoa egia-taulan irudikaturik dagoen moduan lan egiten du.

Ikurrak
-------

Ikurrak irudikatzeko bi modu daude, lehenengoa "ikur militarra"rekin eta bigarrena, berriz, "ikur angeluzuzena"rekin:

EZ-EDO Ikur militarraEZ-EDO Ikur angeluzuzena

Hardwarearen deskribapena
-------------------------

EZ-EDO ate logikoak TTL zein CMOS zirkuitu integratuekin bateragarriak dira. CMOS 4000 serieko EZ-EDO ate logiko estandarra 4001 zenbakiduna da. 4001k bi sarrerako lau ate logiko independente dakartza.

Sarrera gehiagoko EZ-EDO ate logikoak nahi baditugu ondorengo CMOS zirkuitu integratuetara jo dezakegu:

* 4025: 3 Sarrerako hiru EZ-EDO ate logiko.
* 4002: 4 Sarrerako bi EZ-EDO ate logiko.
* 4078: 8 Sarrerako EZ-EDO ate logiko bat.

TTLn, berriz:

* 7402: 2 Sarrerako lau EZ-EDO ate logiko.
* 7427: 3 Sarrerako hiru EZ-EDO ate logiko.
* 7425: 4 Sarrerako bi EZ-EDO ate logiko.

Oharra: 8 sarrerako EZ-EDO ate logikoa ez da existitzen TTLn

Inplementazioa
--------------

EZ-EDO funtzioa NMOS 1 transistoreekin inplementatu daiteke.

### Aukera gehiago

EZ-ETA ate logikoak konbinatuz 2, EZ-EDO funtzioa betetzen duten zirkuituak egin daitezke.

Ikusi gainera
-------------

* EDO ateak
* ETA ateak
* EZ-ETA ateak
* ALA ateak
* EZ ateak
* EZ-EDO esklusibo ateak
|  |  |
| --- | --- |
| **SARRERA**A   B | **IRTEERA** A EZ-ETA B |
| 0 | 0 | 1 |
| 0 | 1 | 1 |
| 1 | 0 | 1 |
| 1 | 1 | 0 |

**EZ-ETA** edo **NAND** ate logiko bat da, irteera faltsu bat eragiten duena soilik bere sarrera guztiak egiazkoak badira; beraz, bere irteera, ETA ate logikoaren osagarria da, -eskuinean erakutsitako benetako taularen arabera jokatzen du-. Sarrera guztiak 1ean (bat) edo altan daudenean, irteera 0an edo bajan egongo da; aldiz, sarrera bat edo biak gutxienez 0an edo bajan daudenean, irteera 1ean edo altan egongo da.

Ikurrak
-------

Ikurrak irudikatzeko bi modu daude, lehenengoa "ikur militarra"rekin eta bigarrena, berriz, "ikur angeluzuzena"rekin:

* EZ-ETA ikur militarra (ANSI)
* EZ-ETA Ikur angeluzuzena (Europarra)

Hardwarearen deskribapena
-------------------------

CMOS 4011 zirkuitu integratuaren eskema
EZ-ETA ate logikoak TTL zein CMOS zirkuitu integratuekin bateragarriak dira. CMOS 4000 serieko EZ-ETA ate logiko estandarra 4011 zenbakiduna da. 4011k bi sarrerako lau ate logiko independente dakartza (ikus bedi irudia).

Sarrera gehiagoko EZ-ETA ate logikoak nahi baditugu ondorengo CMOS zirkuitu integratuetara jo dezakegu:

* 4023: 3 Sarrerako hiru EZ-ETA ate logiko.
* 4012: 4 Sarrerako bi EZ-ETA ate logiko.
* 4068: 8 Sarrerako EZ-ETA ate logiko bat.

TTLn, berriz:

* 7400: 2 Sarrerako lau EZ-ETA ate logiko.
* 7410: 3 Sarrerako hiru EZ-ETA ate logiko.
* 7420: 4 Sarrerako bi EZ-ETA ate logiko.
* 7430: 8 sarrerako EZ-ETA ate logiko bat.

Inplementazioa
--------------

EZ-ETA ate logikoak egiteko ate logikorik errezenak dira, horrexegatik ate logiko hauek beste funtzio logiko guztiak betetzeko erabiltzen dira.

EZ-ETA funtzioa NMOS 1 transistoreekin inplementatu daiteke.

Ikusi gainera
-------------

* EDO ateak
* ETA ateak
* EZ-EDO ateak
* ALA ateak
* EZ ateak
* EZ-EDO esklusibo ateak
**Beterri** Gipuzkoako esparru geografiko baten izena da. Alde batetik historikoki Tolosaldeko eskualdea orokorrean izendatzeko erabili izan da, hegoaldeko Goierriren osagarri moduan. Bestetik, Donostialdeko azpieskualde bati dagokio, Astigarraga, Donostia, Hernani, Lasarte-Oria, Orio, Urnieta eta Usurbil udalerriak barne hartzen dituena Euskaltzaindiaren arabera,[erreferentzia behar] eta beste batzuen arabera baita Andoain ere.

Ingurune naturala
-----------------

Beterriko eremuak ibar eta erribera lurrak dira gehienbat, Oria (Behe Oria), Urumea, Oiartzun eta Bidasoa (Behe Bidasoa) ibaiek ureztatuak. Mugak: Nafarroa eta Gipuzkoa arteko mendiak, ekialde eta hegoaldean; Kantauri itsasoa, iparraldean eta Urolaldea, mendebalean.

Hizkuntza
---------

Euskarari dagokionez, Beterriko hizkera edo azpieuskalkia hitz egiten da Beterrin. Ekialdeko gipuzkera da, nafarrera eta lapurteratik hurbilen dagoen gipuzkera mota, eta gipuzkerazko literaturaren oinarria dena. Oiartzun ibai haranetik ekialderako eskualdeetako euskara goi-nafarrera da (Oiartzualdea eta Bidasoaldea).

Beterriko Liburua izeneko literatura saria ematen da urtero, 1996az geroztik, Manuel Larramendi idazle eta hizkuntzalari andoaindarra oroituz, aipatutako hizkerari prestigioa eman ziona. Bertsolaritzako "Beterri Saria" ere bada.

Historia
--------

Beterrik ez du inoiz politika edo administrazio batasun finkorik izan. Beraz, izenaren jatorria ez da historikoa, geografikoa baizik. Historiaren hasi garaietan bi leinu euskaldun nagusi zeuden Gipuzkoako Beterrin: barduliarrak, erdi aldean eta mendebalean, eta baskoiak, ekialdeko muturrean (Oiartzualdea eta Bidasoaldea). Banaketa honek zerikusi zuzena bide du euskalkien banaketarekin. XII. mendetik aurrera, Gipuzkoako hiriak eta herrialdea berregituratzen hasi zirenetik, eskualde baskoietako herriak Gipuzkoako historiari lotuak ageri dira.

Ikus, gainera
-------------

* Buruntzaldea

Kanpo estekak
-------------

* Beterriko Liburua
* Beterri kultura elkartea

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255091

 |

* Wd Datuak: Q12255091
Eliminazioaren bidez ziklohexonoaren sintesia 
**Eliminazioa** konposatu organiko baten atomo-kopurua gutxiagotzen duen erreakzioa da, gehienetan bi erradikal monobalente galduz gertatzen dena, eta konposatu asegabeak lortzeko erabiltzen dena. Hainbat eliminazio-mota daude, eta adizioaren alderantzizkoa da.

Erreakziobideak
---------------

Bi erreakziobide edo erreakzio-mekanismo nagusiri jarraitzen zaizkio eliminazio-erreakzioaak: E1 edo E2.

### E2 erreakziobidea

E2 erreakziobidean base sendo batek protoi bat erauzten du karbono-atomo jakin batetik eta aldi berean ß posizioan, hots, ondoz ondoko atomoari lotuta, dagoen taldea aterarazten du asegabetasuna sortuaz (lotura bikoitza).

Oro har, tenperatura altuak, basikotasun handia, substratuaren edo basearen eragozpen esteriko handiak alde ditu erreakziobide honek. Halaber, erreakzio estereoespezifikoa da. Baseak amina tertziarioak, azetatoak eta hidroxiloak izaten dira. Oso tipikoa da alkil haluroetan eta beste alkilo-deribatuetan irteera talde egokia badute.

### E1 erreakziobidea

E1 erreakziobidea alkilo-deribatu sekundarioek eta tertziarioek izaten dute bi etapatan gertatzen delarik. Lehenean, funtzio-taldea ateratzen da, karbokatioi bat eratzen delarik eta, gero, ß posizioko protoia galtzen da lotura bikoitza eratuz.
Ez du sintesi-interes handirik emaitzen kontrola zaila delako. Alkoholen deshidratazio azidoan bakarrik du interesen bat.

### Emaitzen kontrola

Substratu asimetrikoetan, hots, ß posizioko hidrogenoa karbono batean baino gehiagotan fortuna daitekeenean, hainbat alkeno eratzeko arriskua dago.

E2 erreakziobidearen kasuan Saytzev-en arauari jarraitzen zaio oztopo esteriko adierazgarriak ez badaude eta substratuak eta baseak adarrik ez badute. Kasu horretan ordezkatuen dagoen alkenoa eratzen da nagusiki: egonkorrena alegia. Oztopo esterikoak handitzen direnean, ordea, Hofmann-en araua aplikatzen da, ordezkapen-mailarik txikiena duen alkenoa eratzen da, egonkortasunik txikiena duena hain justu. Bi kasuotan arrazoia zinetikoa da, erreakzioak trantsizio-energiarik txikiena duen egora lehenesten duelako.

E1ek Saytzev-en arauari jarraitzen zaio normalean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-01-17).
2. ↑    Basterretxea, Francisco; Zabala, Gorka; Mijangos, Fernando; Izurieta, Itziar; Etxeberria, Nestor & Martinez de Marigorta,, Edorta.  (1999). *Kimika orokorra.*  UEU, 599 or. ISBN 84-86967-71-6..
3. 1 2    Mestres Quadreny, Ramon.  (1980). *Kimika organikoa: konposatu organikoen erreakzioak eta egitura.*  UEU, 153-159 or..
4. ↑    Anakabe, Eneritz & Arrasate, Sonia, Sonia.  (2013). *Kimika organikoa.*  EHU, 28 or. ISBN 978-84-9860-672-0..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q725979
* Commonscat Multimedia: Elimination reactions

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4125628-1
* LCCN: sh85042574
* NKC: ph381251
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q725979
* Commonscat Multimedia: Elimination reactions
**Ea-nasir buztinezko taulatxoa** Kristo aurreko 1750 urte inguruan datatua dagoen, Lehen Babiloniar Dinastiaren Inperioan, Mesopotamian aurkitutako pieza arkeologikoa da. Dirudienez ezagutzen den lehen erreklamazio idatzia da. Aurkikuntza Leonard Woolleyk egin zuen, Ea-nasirren izan zen etxean indusketa batean. British Museumen erakusten da gaur egun.

Ezaugarriak
-----------

11,6 zmko altuera, 5 zmko zabalera eta 2,6 zmko lodiera du. Idazkera kuneiformearekin grabatuta dago.

Edukia
------

Nanni izeneko gizon baten kexa jasotzen du taulatxoak. Nanninek kobrearekin negoziatzen zuen Ur hiriko merkataria zen Ea-nasirreri idatzi zion bere protesta azaltzeko. Ea-nasirrek Dilmun hirian negoziatzen zuen. Nanniren protesta bikoitza zen, lingoteen kalitate eskasagatik, batetik, eta bere mezulariari eman zitzaion tratu txarragatik bestetik.

Beste taulatxoak
----------------

Beste taulatxo batzuk aurkitu dira Ea-nasirren etxebizitza zela uste duten aztarnategian. Horien artean, Arbituram izeneko gizonaren gutuna non oraindik kobrea jaso ez zuela salatu zuen; beste batek kobre txarra jasotzeaz nekatuta zegoela zioen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   British Museum.
2. ↑   Noriega Hernández, Javier, *ABC* egunkarian.
3. ↑  Killgrove, Kristina. "Meet The Worst Businessman Of The 18th Century BC". *Forbes*.

Kanpo estekak
-------------

* Taulatxoaren irudiak.
* **(Ingelesez)**:M. Rice *The Archaeology of the Arabian Gulf*, 276 or.**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21585351

 |

* Wd Datuak: Q21585351
***The Book of Eli*** (***El libro de Eli*** Espainian edo ***Le livre d'Eli*** Frantzian) 2010.ean Hughes anaiek zuzendutako film post-apokaliptiko bat da, Gary Whitta-k idatzia eta protagonista hauekin: Denzel Washington, Gary Oldman eta Mila Kunis. Filma Amerikako Estatu Batuetan estreinatu zen 2010eko urtarrilaren 15ean.

Sinopsia
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

30 urte azkeneko gerraren ondoren, gizon bakarti bat ibiltzen da Amerikako Estatu Batuak bihurtu den lur suntsituaren gainean. Hiri hutsak, errepide suntsituak, paisaia apokaliptikoak. Urte batzuk lehenago existitu zen zibilizazioaren aztarnarik ez da geratzen, legerik gabeko kaos bat da nagusi: dena erabat beteta dago edozein arrazoirengatik erailtzen duten koadrilez. Bakea bilatzen duen bidaiari den Eliren mailan ez dago inor (Denzel Washington), erronka egiten badio edozein etsairi garaitzeko gai da, di-da batean.

Gizon honek etorkizuneko esperantza defendatzen du. 30 urtean zehar landu duen esperantza bat. Bere konpromisoak eraginda eta goiko zerbaitengan duen fedeak gidatuta, Elik edozer egiten du luzeago bizi izateagatik eta bidean bere helburua betetzen jarraitzeagatik Bakarrik beste gizon batek ulertzen du Elik haren eskuetan duen boterea eta prest dago Eliri lapurtzeko: Carnegie (Gary Oldman), lapur eta gaiztaginezko herri batean nagusi gisa dabilen despota bat. Aldi berean, Carnegieren adopzio alaba, Solara (Mila Kunis), Elirekin liluratuta geratzen da, haren ugazaitaren domeinutik aurrera existitu ahal dena Elik eskaintzen duen ikuspegiarengatik.

Bere egitekoa betetzen jarraitu behar du Elik, eta gizateriari salbatzeko aukera eman behar dio.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** IMDB, The book of Eli
* **(Ingelesez)** Filmaffinity, The book of Eli

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q274529

 |

* Wd Datuak: Q274529