recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**María Clotilde Sorolla García** (Valentzia, 1889ko apirilaren 13a – Madril, 1956ko ekainaren 19a), margolaria izan zen.

Biografia
---------

Joaquín Sorolla margolariaren eta Clotilde García del Castilloren alaba nagusia izan zen.

Ikasleen kreatibotasuna bultzatzen zuen Institución Libre de Enseñanza izeneko erakundean ikasi zuen. Bertan, garai hartako neskatilek eskola erlijiosoetan jaso ohi zutenaren desberdina zen hezkuntza jaso zuen, beraz.

1916an Francisco Pons Arnau margolariarekin ezkondu zen, Joaquín Sorollaren ikasle izandakoarekin. Seme bat izan zuten Francisco Pons Sorolla, arkitektua, urbanista eta Arkitekturako Zuendari Nagusia izan zena.

Bere sendiaren zati handi bat bezala, Valentziako hilerrian dago hilobiraturik.

Lana
----

Oso gaztetatik bere aita margolariaren eta, era berean, pintatzen zuten neba Joaquínen eta Elena ahizparen eragina izan zuen. Elena eskultore garrantzitsua izan zen bere garaian eta neba Sorolla Museoaren lehen zuzendaria izan zen (1932tik 1948ra).

Seguru asko aitak bultzatuta, 1916an Valentziako Gazteen Erakusketan parte hartu zuen (bere ahizpa Elenak hurrengo urtean hartu zuen parte).

1926an bere ahizparekin erakusketa egin zuen Madrilgo Lyceum Klub Femeninoan eta kritika oso onak jasotzeaz gain, lan batzuk saldu zituzten.

Bere lana ez da oso ugaria, ez baitzen pintore profesional bihurtu.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   Varona, Mery.  (2019-12-23). *María Sorolla.*  (Noiz kontsultatua: 2021-08-13).
2. 1 2 3 4 5   Almarza, Fabiola.  (2013ko ekaina). *Helena Sorolla García.*  Museo Sorolla.
3. 1 2   Rius Vernet, Núria.  (2010-10-08). *Elena Sorolla García. In Diccionari biogràfic de dones.*  Xarxa Vives d'Universitats, Generalitat de Catalunya i Consell de Mallorca, (Noiz kontsultatua: 2021-08-13).

Kanpo estekak
-------------

* Sorolla sendiko beste artistak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q88790194
* Commonscat Multimedia: María Sorolla García

---

 |

* Wd Datuak: Q88790194
* Commonscat Multimedia: María Sorolla García
**Martin konderria** (ingelesez: *Martin County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Stanton da. 2010eko zentsuaren arabera 4.799 biztanle zituen, Martin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Martin konderriak 2.371,63 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,93 ura dira. Beste 2.369,69 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.799 pertsonetatik 4.664 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.086 dira. 67 beltzak edo afroamerikarrak. 15 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 11 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 32 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484551
* Commonscat Multimedia: Martin County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147755873
* LCCN: n81066297
* NARA: 10046920
* **Lekuak**
* OSM: 1812344
* TGN: 2002036

 |

* Wd Datuak: Q484551
* Commonscat Multimedia: Martin County, Texas
Théodule mendatea XIX. mendeko marrazki batean.
**Théodule mendi-aterpea** (alemanez: *Theodulhütte*; italieraz: *rifugio Teodulo*; frantsesez: *Refuge du Théodule*) Valtournenche haranaren gainean,Aostako Haranan, Italiako Alpe Peninoetan, 3.317 metrotako garaieran.

Historia
--------

Mendi-aterpe hau 1920an eraiki zen. Ondoren zaharberritua eta handitua izan da.

Ezaugarriak
-----------

Aterpea Théodule mendatean dago (alemanez: '**Theodulpass'**), Plateau Rosa glaziarraren ertzean. Mendateak Valtournenche eta Zermatt haranak lotzen ditu. Aterpe honetatik Matterhorn mendiaren ikuspegi ederra ikus daiteke.

Sarbidea
--------

Sarbide errazena Breuil-Cervinia-Plateau Rosa teleaulkiaren bidezkoa da. Glaziarretik aterpea ordu erdian dago.

Mendi-igoerak
-------------

* Breithorn - 4.165 metro
* Castor - 4.221 metro
* Pollux - 4.091 metro
* Rocher noir - 4.075 metro

Beste mendi-aterpeak (ibilbideak)
---------------------------------

* Ottorino Mezzalama mendi-aterpea - 3.036 metro
* Guides d'Ayas mendi-aterpea - 3.420 metro

Kanpo estekak =
---------------

* **(Frantsesez)**: Refuges.info webguneko fitxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q904934

 |

* Wd Datuak: Q904934
Otsemea bikiei titia ematen ari zaiela.
**Romulo eta Remo** bikiak Marte gerraren jainkoaren semeak dira. Romulo, Erromako fundatzaile eta lehen errege mitologikoa izan zen. Kondairaren arabera, Amuliok, Alba Longa hiriko erregea izateko nahian, Numitor, bikien aitona eta benetako erregea, hiritik bota zuen. Romulo eta Remo, haztean aitonaren postua eskatu ez zezaten, hiltzea erabaki zuen Amuliok. Hala ere, bikiak hil behar zituen morroiak sehaska batean jarrita, ibaian utzi zituen. Tiberinok, ibaiko jainkoak salbatu zituen bikiak, eta Palatino muinoko otseme batek bularra eman zien. Faustulok, Amulioren artzain batek, Romulo eta Remo aurkitu eta etxeratu zituen.

Garai eta indartsu hazi ziren bikiak, eta Faustulok haren leinu noblearen berri eman zien. Amulio eta Alba Longa eraso egindakoan, aitona kokatu zuten errege. Beste hiri bateko erregeak izan nahi zuten haiek.

Palatino muinora heldu zirenean, Romulok esan zuen hor fundatu behar zutela haien hiri berria. Remok, ordea, Aventino muinoa hobesten zuen. Erabakitzeko, jainkoen borondateari men egitea deliberatu zuten. Plutarkoren arabera, Remok sei bele ikusi zituen, eta Romulok, hamabi. Romulo idi pare baten bitartez hiriko mugak markatzen ari zela, Remok, jeloskor, madarikatu zuen hiria. Romulok bikia hil zuen.

Bere omenez, Erroma deitu zion hiri horri, eta lehen errege bihurtu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindiaren 82. araua: Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2197
* Commonscat Multimedia: Romulus and Remus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 59885084
* BNF: 15127597q (data)
* GND: 119019620
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2197
* Commonscat Multimedia: Romulus and Remus


| * i
* e
* a
Erromatar mitologia eta erlijioa |
| --- |
| Jainko-jainkosak | Apolo • Bako • Bona Dea • Diana • Dis Pater • Faunoak • Herkules • Jano • Jeinu • Junon • Jupiter • Kastor eta Polux • Kirino • Kupido • Larak • Liber • Marte • Merkurio • Minerva • Neptuno • Orko • Penate • Pluton • Priapo • Proserpina • Saturno • Silvano • Sol • Venus • Vesta • Vulkano • Zeres |  |
| Jainko-jainkosa abstraktuak | Erroma • Fides • Fortuna • Garaipena • Konkordia • Pietas • Spes • Tellus |
| Kondairazko fundatzaileak | Anko Martzio • Eneas • Numa Ponpilio • Romulo eta Remo • Servio Tulio |
| Testuak | Virgilio (*Eneida*) • Ovidio (*Metamorfosiak*, *Zorionekoak*) • Propertius • Apuleio (*Urrezko astoa*) |
| Ohiturak | Antzinako Erromako erlijioa • Jaiak • *interpretatio graeca* • Gurtza inperiala • Tenpluak |
| Ikus, gainera | Greziar mitologia |
Kim Deal abeslaria taldearekin lanean, c. 2002.
**The Breeders** AEBetako rock alternatiboko talde bat dira, Daytonen (Ohio) sortua. Formazio klasikoko partaideak dira: Kim Deal (gitarra, ahots nagusia), haren ahizpa bikia Kelley Deal (gitarra nagusia, ahotsak), Josephine Wiggs (baxua, ahotsak) eta Jim Macpherson ( bateria).

Ibilbidea
---------

Taldea Kim Dealek eta Tanya Donellyk osatu zuten 1989an, bata Pixies taldean eta bestea Throwing Muses bandekin zebiltzala, albo-proiektu gisa. Beren lehen albuma grabatzeko, *Pod*, Dealek eta Donellyk ekarri zituzten Josephine Wiggs baxu-jotzailea (The Perfect Disaster) eta Britt Walford bateria (Slint) bildu zituzten. Kimen ahizpa Kelley Deal ahizpa hirugarren gitarra-jole gisa hartu zuten, 1992an *Safari* EP-a grabatzeko.

Handik gutxira, Tanya Donellyk taldea utzi bere talde proiektu propioan (Belly) jarduteko, eta Kelley Deal gitarrista nagusi bakarra bilakatu zen. Taldearen lehen diskoa ez zen hasiera batean arrakasta komertziala izan, baina taldeak jarraipena egin zuen rock indiearen zaleen eta Nirvanako Kurt Cobain bezalako musikarien gorespenarekin.

1993an, Pixies banandu egin ziren, eta Deal The Breeders taldean kontzentratu zen. Bateriajolea aldatu zuten,Jim Macpherson (The Raging Mantras) hartuz. Taldearen album arrakastatsuena, *Last Splash*, 1993an kaleratu zuten 1990etako rock alternatiboaren uhinaren erdian. Disko horretan dago taldearen hit ezagunena:"Cannonball".

1990eko hamarkada amaieratik ospe gutxiagorekin jarraitu dute, aldaketa batzuk eginez taldean eta diskoak eginez tarteka.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «The Breeders» artikulutik itzulia izan da, 2023-02-08 data duen 1138136338 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2023-02-08 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑  Steve Albini Drops Anonymity, Answers Questions In Poker Forum,
2. ↑   Aaron, Charles.  (March 1994). «Ordinary People» *Spin* 9 (12): 82..

Kanpo estekak
-------------

* *Cannonball*, The Breeders taldearen *hit* ezagunenaren bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1332134
* Commonscat Multimedia: The Breeders

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140002080
* ISNI: 0000 0001 1523 2435
* BNF: 13951194v (data)
* GND: 10294386-2
* LCCN: nr97019070
* NKC: xx0052331
* SUDOC: 157473848
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: the-breeders

 |

* Wd Datuak: Q1332134
* Commonscat Multimedia: The Breeders
**Rhudaur** (Ekialdeko basoa sindarinez), Tolkienen legendariumeko erresuma bat da. Bere mugak, honako hauek dira: Etten Haranak iparraldean, Hithaeglir edo Mendi Lainotsuak ekialdean, Angelua hegoaldean eta Haizearen muinoak mendebaldean. Biztanleria, nagusiki, nahiko sakabanatuta zeuden herrixketan bizi ziren artzai eta menditarrez osatua zegoen.

Historia
--------

Arnorreko Eärendur erregea, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 861. urtean hil zenean, bere hiru semeak, Amlaith, Thorondur eta Aldarion, erresumaren heredentziagatik leihatu ziren, erresuma, azkenean, hiru erresuma berritan zatituta geratu zelarik: Arthedain, Amlaithek sortua, Kardolan, Thorondurrek sortua, eta Rhudaur, Aldarionek sortua.

Rhudaurren fundaziotik hasten dira lurraldeekiko borrokak, bereziki Amon Sûlgatik. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1150ean, erregeak, Indartsuei, Angeluan bizitzen jartzeko baimena eman zien. Baina, Dunedainen etxea, laster kendu zuten tronutik, menditarrek hartu zutena.

Nazgûlen Jaunak Angmar sortu zuenean, Rhudaur, berarekin itun sekretuak egiten hasi zen, eta, erresuma, erabat, gaizkiaren mende erori zen. Geratzen ziren Dunedain urriek, lurralde horiek utzi zituzten, eta Hobbit asko, mendebalderantz joan ziren, horietako batzuk, Breen finkatu zirelarik.

Arthedaineko Malvegil erregea hil ondoren, bere seme Argeleb I.a koroatua izan zen, eta Rhudaur eta Kardolaneko tronuak aldarrikatu zituen, baina bietako buruzagiek uko egin zioten.

Eguzkiaren Hirugarren aroko 1356an, Nazgûlen jaunak, Rhudaur, Arthedain erasotzeko konbentzitu zuen. Angmar eta Rhudaurreko tropek, Amon Sûl setiatu zuten, bain Argeleb I.ak, Kardolan eta Lindonen laguntzarekin, haiek garaitu ahal izan zituzten. Orduan, Rhudaurren geratzen ziren Indartsuek, lurrak utzi zituzten.

Nazgûlen Jaunak, bere indar guztiekin Arthedain eta Kardolan kontraerasotzea erabaki zuen, eta, horretarako, Rhudaur inbaditzen hasi zen, horrela, menditarren bitartekotzarik gabe kontrolatu ahal izateko. Erabat inbaditu ondoren, Nazgulen jaunak, Kardolan suntsitu, Amon Suli su eman eta Rivendel setiatu zuen.

Rhudaur, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1976 arte, Angmarren mende geratu zen, urte horretan, Nazgulen Jauna, Fornosteko guduan garaitua izan baitzen. Baina orduan, Rhudaur hondakinetan zegoen, eta herrixka gutxi batzuk baino ez ziren geratzen. Ia mila urte beranduago, hiru Trol jaitsi ziren mendietatik, eta herrixka horietako bi suntsitu zituzten.
**Roela Radiniyavuni** (Suva, Fiji, 1990eko apirilaren 7a), Fijiko Hamahiruko errugbi|hamahiruko errugbi, hababosteko errugbi eta [[Zazpiko errugbi|zazpiko errugbi jokalaria da; Zelanda Berriko Warriors taldean jokatu zuen NRL Emakumeen Liga nagusian.

Batez ere hegalean jokatuz, Radiniyavunik hiru errugbi modalitateetan ordezkatu izan du Fiji

Aurrekariak
-----------

Suvan jaioa, Radiniyavunik, 2019an errugbi ligara aldatu aurretik, hamabosteko eta zazpiko errugbian ordezkatu zuen Fiji .

Jokalari ibilbidea
------------------

2019an, Radiniyavuni Auckland-era (Zeelanda Berria ) aldatu zen, eta Richmond Roses-en errugbi ligan (hamahiruko) hasi zen jokatzen. 2019ko ekainaren 22an, Fiji ordezkatu zuen, hegalean hasi eta entsegu bat lortuz Papua Ginea Berriaren aurka 28-0 irabazita.

2019ko uztailean, Akarana Falcons ordezkatu zuen NZRL Emakumeen Txapelketa Nazionalean. 2019ko uztailaren 10ean, Radiniyavuni New Zealand Warriors NRL Emakumeen Premiership taldean sartu zen.

2019ko NRL Emakumeen denboraldiko 2. txandan, Radiniyavunik debuta egin zuen Warriors taldean, St George Illawarra Dragons-en aurka 6-26 galduta.

2019ko azaroan, Radiniyavuni zazpiko errugbira itzuli zen, Fijiko selekzioarekin bat eginez.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Ajinomoto Stadium (japonieraz (味の素スタジアム, *Ajinomoto Sutajiamu*), Tokio Stadium ere izendatua), Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina irabaziko du Fijiko taldearekin, Zeelanda Berriko taldearen (urrezkoa) eta Frantziako taldearen  (brontzezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatuko dute Fijiko taldea: Lavena Cavuru, Raijieli Daveua, Sesenieli Donu, Laisana Likuceva, Rusila Nagasau, Ana Naimasi, Alowesi Nakoci, Roela Radiniyavuni, Viniana Riwai, Tokasa Seniyasi, Vasiti Solikoviti eta Reapi Ulunisau-k.

Emaitzak
--------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua 
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Zazpiko-errugbiaemakumeak. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Women’s Rugby The Big Winner As Brumbies Women Fall To Fiji» *ACT Brumbies* 12 June 2018.
2. ↑   «Two Fijian girls land NRLW contracts with Warriors» *FBC News* 10 July 2019.
3. ↑   «Eloise Vunakece selected for Fiji Bulikula Women’s Test Team» *South Sydney Rabbitohs* 17 June 2019.
4. ↑   «Warriors on show at nationals» *NZ Warriors* 26 July 2019.
5. ↑   «Hireme's signing huge coup» *NZ Warriors* 10 July 2019.
6. ↑   «Meet the players: 2019 NRLW squad» *NZ Warriors* 26 August 2019.
7. ↑   «Radiniyavuni and Reid to debut» *NZ Warriors* 17 September 2019.
8. ↑   «Bulikula star Radiniyavuni back in Fijiana 7s» *FBC News* 27 November 2019.
9. ↑  «Roela Radiniyavuni» *olympedia.org* 2022-02-27an. begiratua**(Ingelesez)**
10. ↑  «Roela Radiniyavuni» Olympics.com 2022-02-27an begiratua **(Gaztelaniaz)**
11. ↑  "Zazpiko-errugbia, emakumeak, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

* NRL profila

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q101580107

 |

* Wd Datuak: Q101580107
**Masai Mara** (edo Massai Mara edo Maasai Mara) Kenyako hego-mendebaldean dagoen natura erreserba mitikoa da bereziki bertan ikus daitekeen faunaren ondorioz. Haren izena bertan bizi den herriaren izenetik, masai eta erreserba zeharkatzen duen ibaiagatik dator, Mara ibaia. Berez, Masai Mara Serengeti Parke Nazionalaren jarraipena da; biak ala biak Rift Haran Handian daude. Erreserba 1961an sortu zen.

Erreserbaren historia
---------------------

1948an Mararen 520 km² fauna santutegi bezala deklaratuak izan ziren, Mararen Triangelua barne. Poliki-poliki zabalera handitzen joan zen: 1961an 1821 km²etara zabaldu zen, orduan ehiza erreserba bezala. Une hartan Narok County Council (NCC) erakundeak zonaldearen gestioaren ardura hartu zuen. 1974an zonalde bat Erreserba Nazionalaren kategoria eman zitzaion; gainontzeko lurrak, 159 km², bertako populazioaren eskuetara itzuli egin zen. Ondoren bi aldiz gutxitu egin da erreserbaren lurra: 1976an 162 km² eta 1984an 1510 km². 2001ko maiatzatik
The Nature Conservancyk Mararen Triangelua gestionatzen du. Gaur egun hiru zonalde bereizten dira: aipatutako Mararen Triangelua, Musiara (Musiararen urtegia) eta Sekenani.

Fauna Masai Maran
-----------------

Erreserbaren ekosistema nagusia sabana da.

Masai Mara Serengetirekn batera Afrikako faunaren altxor garrantzitsuenetariko bat da. Erreserba horretan ungulatu asko ikus daitezke: ñu, topi, zebra, Thomson gazela... Animalia hauen migrazioak ikusgarriak dira. Beste ugaztun garrantzitsuak buffalo afrikarra, elefante... Garrantzi berezia errinozero beltzaren populazioak du nahi zeta gaur egun gutxi gelditu. Depredatzaileen artean leopardo, lehoi, gepardo ikus daitezke. Ibaietan krokodiloak eta hipopotamoak ugariak dira.

Oso grantzitsua da baita ere hegaztien populazioa. 470 baino espezie gehiago ikusi egin dira Masai Maran, asko migratzaileak dira baina baita ere sedentarioak. Batzuk aipatzeagatik bertan marabuak, putreak, ostrukak, 60 harrapari espezieak...

Masai Mara arriskuan
--------------------

Arrakastak ez dio gauza onik ekarri Masai Mara Erreserbari. Turismoaren presentzia asko handitu da eta horrek mota askotako azpiegiturak erakarri ditu. World Wildlife Fund for Nature (WWF) elkarteak bultzatu duen txosten batean datu beldurgarriak jaso dira. Orokorrean animalia handien populazioak -jirafak, inpalak, basurdeak- oso azkar ari dira jaisten. Ikerketa ILRI izeneko erakundeak egin zuen 1989tik 2003ra arte. 

 Ñu talde bat Masai maran.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Ogutu, JO; Piepho, HP, Dublín, H. T; Bhola, N.;. Reid, RS (mayo de 2009) "Dinámica de Mara-Serengeti ungulados en relación con el cambio de uso de la tierra". Journal of Zoology (Wiley-Blackwell ) 278 (1): 1-14. doi : 10.1111/j.1469-

Ikus, gainera
-------------

* Serengeti Parke Nazionala
* Sabana
* Mara ibaia

Kanpo estekak
-------------

* Informazio turistikoa
* Erreserbari buruzko informazioa.]
* – Masai Mara safari[*Betiko hautsitako esteka*]
* Maasai Mara – Gida ofiziala
* The Mara Triangle – Web ofiziala
* Keniako Turismo Ministerioa - Maasai Mara National Erreserba
***The Cars*** (euskaraz: "Autoak"), AEBetako rock taldea izan zen. Boston hirian sortu zen, 1976an, eta Ric Ocasek, Benjamin Orr, Elliot Easton, Greg Hawkes eta David Robinson musikariek osatzen zuten. 1976–1988 eta 2010–2011 bitartean jo zuten. "Just What I Needed" (1978, "Zehazki nik behar nuena"), "You Might Think" (1984, "Pentsa zenezake"), "Drive" (1984, "Gida ezazu") eta "Magic" (1984, "Magia") dira taldearen abestirik ezagunenak.

Historia
--------

1970eko hamarkadan, punkaren oldeari segituta, sortu zen New wave mugimenduaren ikurretako bat izan zen *The Cars*. Erresuma Batuan hasitako artistek (Elvis Costello, Nick Lowe, Joe Jackson) markatu zuten, hasiera batean, bidea, baina AEBetan loratu zen eszenaren alderdirik koloretsuena The B-52's, Blondie eta, batik bat, *The Cars*-i esker. Azken horrek punkaren eragina jaso zuen, baina taldearen soinuaren bereizgarri ziren teklatuei eta melodia gogoangarriak egiteko gaitasunari esker, egitura klasikoko pop kantuak izan ziren beti taldearen ardatza.

*The Cars*-ek 1978an kaleratu zuen bere lehenengo diskoa, hit mordoxkaz osatutako albuma. Han ziren, besteak beste, "Good Times Roll", "My Best Friend's Girl" eta "Just What I Needed", 1980ko hamarkadan irrati, taberna eta dantzalekuetan ohiko bilakatuko ziren kantuak.*Candy-O* (1979), *Panorama* (1980) eta *Shake It Up* (1981) diskoek zabaldu egin zuten taldearen proposamena, eta lehen diskoan adina kantu zuzen eta itsaskor ez izan arren, hainbat pieza biribil zeuden lan haietan.

1987an, *Door to Door* diskoa kaleratu zuten, baina ez zuen aurrekoek adinako oihartzuna lortu, eta taldea hurrengo urtean desegin zen. 2011n berriro elkartu ziren *Move Like This* albuma argitaratzeko.

Diskografia
-----------

* *The Cars* (1978, Elektra Records)
* *Candy-O* (1979, Elektra Records)
* *Panorama* (1980, Elektra Records)
* *Shake It Up* (1981, Elektra Records)
* *Heartbeat City* (1984, Elektra Records)
* *Door to Door* (1987, Elektra Records)
* *Move Like This* (2011, Hear Music/Concord Music Group)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Lizarralde, Mikel. *Ric Ocasek hil da, The Cars taldeko burua.*  *Berria* egunkaria, 2019ko irailak 16, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2019-09-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q858388
* Commonscat Multimedia: The Cars (band)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158800622
* ISNI: 0000 0001 1312 9856
* GND: 5120933-0
* LCCN: n84156756
* NKC: xx0115328
* BIBSYS: 9033347
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: the-cars

 |

* Wd Datuak: Q858388
* Commonscat Multimedia: The Cars (band)
**The Muffs** taldea, 1991ean, Los Angelesen sortutako Rock taldea da.

Taldekideak
-----------

* Kim Shattuck - Ahotsa eta gitarra.
* Ronnie Barnett - Bajua.
* Roy McDonald - Bateria.

### Lehenagoko Taldekideak

* Criss Crass - Bateria
* Melanie Vammen - Gitarra

Historia
--------

Taldea, 80ko hamarkada bukaeran sortu zen Los Angelesen. Garai haietan, Jane´s Addiction, Red Hot Chili Peppers edota N.W.A. bezalako taldeak zeresan ugari ematen ari ziren Kaliforniako eszena musikalean. Panorama horretan, Kim Shattuckek eta Melanie Vammenek The Pandoras taldea sortu zuten. Ibilbide motz baten eta bertako underground mugimenduan sona lortu ondoren, Ronnie Barnett eta Criss Crassekin batera, The Muffs taldea sortu zuten Melanie eta Kimek.

Sub Pop zigiluarekin single batzuk kaleratu ondoren, Warner diskoetxearekin kontratua sinatu zuten eta beraien lehen diska kaleratu zuten 1993an. Diska honek, taldearen izen berbera eramango zuen. 1995ean, Blonder and Blonder bigarren diska kaleratu baino lehen, Kim eta Melaniek arazo pertsonalak izan zituzten. Arazo hauen ondorioz, Melaniek taldea utzi zuen eta Leaving Trains sortu zuen. Honez gain, Redd Cross taldean bateria jotzen ibilia zen Roy McDonald, Criss Crassen ordez sartu zen taldea. Horrela, hirukote bezala jarraitu zuten jotzen.

1997an, Warnerrentzat egingo zuten azken diska kaleratu zuten, Happy Birthday to Me. Bi urte beranduago, Alert Today, Alive Tomorrow laugarren lana kaleratu zuten. Lan hau, Fat Wreck Records zigiluaren azpizigilu batekin kaleratu zuten.

2000. urtean Hamburger diska grabatu zuten. Diska hau, beraien maketa eta beste talde batzuen bertsioez osatua zegoen eta Fympathy For The Records zigiluarekin kaleratu zuten.

2004ean, oraingoz beraien azken lana den Really Really Happy diska kaleratu zuten.

Diskografia
-----------

* The Muffs (1993)
* Blonder and Blonder (1995)
* Happy Birthday to Me (1997)
* Alert Today, Alive Tomorrow (1999)
* Hamburger (2000)
* Really Really Happy (2004)

Kanpo Loturak
-------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1462602
* Commonscat Multimedia: The Muffs

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137518263
* ISNI: 0000 0001 0729 5073
* GND: 10301095-6
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: the-muffs

 |

* Wd Datuak: Q1462602
* Commonscat Multimedia: The Muffs

* **(Ingelesez)** The Muffs taldearen web orri ofiziala
* **(Ingelesez)** Kim Shattucken Web orri ofiziala
**The Nephew** (euskaraz *Iloba*) 1998ko Eugene Brady zinema zuzendariaren drama filma bat da. Bertan, Donal McCann, Pierce Brosnan, Hill Harper, Aislín McGuckin eta Niall Tóibín aktoreek antzeztu zuten.

Filma Irlandako Wicklow konderriko Roundwood eta Wicklow udalerrietan eta Wicklow lurmuturran filmatu zen

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

AEBtan bizi eta irlandar etorkina zen bere amaren heriotzaren ondoren, Chad Egan-Washington (Hill Harper) estatubatuar nerabea Irlandara bidaiatzea erabaki eta Irlandako uhartetxo galdu batean dagoen amaren jaioterriko Tony Egan osabaren etxean aurkeztuko da, hura baita gelditzen zaion senide bakarra. Osaba (Donal McCann) hura ikustean zur eta lur gelditzen da, arraza beltzeko mutila baita eta duela hogei urte AEBtara emigratutako arrebak Harlem auzoan gizonezko beltz batekin ezkondu zenik inoiz ez baitzion kontatu. Bestalde, Chad herriko Aislin (Aislin McGuckin) neska gazteaz maitemindu eta biak elkarrekin ateratzen hasiko dira. Zoritxarrez, Aislinen aita, Joe Brady (Pierce Brosnan), Chaden amaren mutilagun ohia da, Tony osabarekin oso harreman txarra duen gizona, gaztaroan Tonyk Joeri ez baitzion laga bere arrebarekin ezkontzea, ondorioz Chaden ama AEBra emigratuz eta Joe herrian atsekabeturik geldituz.

Aktoreak
--------

* Donal McCann: Tony Egan
* Pierce Brosnan: Joe Brady
* Hill Harper: Chad Egan-Washington
* Aislin McGuckin: Aislin Brady
* Lorraine Pilkington: Rachel
* Sinead Cusack: Brenda O'Boyce
* Phelim Drew: Patsy
* Niall Tóibín: Sean postaontzilaria

Kanpo estekak
-------------

* *The Nephew* filmaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1198273

 |

* Wd Datuak: Q1198273
**Rutland konderria** (ingelesez: *Rutland County*) Vermontko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Rutland da. 2010eko zentsuaren arabera 61.642 biztanle zituen, Rutland kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Rutland konderriak 2.446,97 kilometro koadro ditu. Horietatik 38,74 ura dira. Beste 2.408,22 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 25,19 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 61.642 pertsonetatik 60.050 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 681 dira. 315 beltzak edo afroamerikarrak. 135 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 370 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 29 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 734 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q513878
* Commonscat Multimedia: Rutland County, Vermont

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125495723
* LCCN: n81018463
* NARA: 10036452
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 60838
* TGN: 1002840

 |

* Wd Datuak: Q513878
* Commonscat Multimedia: Rutland County, Vermont
**Maskorren Quebrada**, Cafayateko Quebrada bezala ere ezagutzen dena, haran estu edo quebrada bat da, bere paisaia ederrengatik oso ezaguna eta Argentinako Saltako probintzian dagoena, Cafayate hiritik gertu. Bertatik, Maskorren ibaia eta 68 ibilbide nazionala igarotzen dira, azken honek, Cafayate, Saltarekin elkartzen duelarik. Bere ibilbidean, oso paisaia bariatuak agertzen dira, Deabruaren Zintzurra deritzona nabarmentzen delarik, gaur egun jada desagertua dagoen urjauzi batek eragindako higaduraren ondorioa. Beste eraketa natural batzuk, Anfiteatroa eta Medanoak dira, azken hau, kareharrizko jatorria duten area zuri finez osatutakoa.

Berriki egineko ikerketa arkeologikoek, egungo 68 ibilbide nazionaletik metro gutxira, bide inka bat igarotzen zela adierazi dute, tokiari, garrantzi arkeologikoa gehituz.

Quebrada, geologikoki, elementu geografiko modernoa da, azken bi milioi urteetan gertatutako mugimendu tektonikoek sortua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q846287
* Commonscat Multimedia: Quebrada De las Conchas

---

 |

* Wd Datuak: Q846287
* Commonscat Multimedia: Quebrada De las Conchas



|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Maskorren Quebrada*** |
**Teshio ibaia** (japonieraz: 天塩川, *Teshio-gawa*?)
 Hokkaido uharteko bigarren ibai luzeena eta Japonia guztiko lauugarrena da. 256 kilometrotako luzera du eta bere arroak 5.590 km² hartzen ditu, Japoniako bigarrena azaleran.

Etimologia
----------

Ainuerazko *Tesh-o-pet* izenetik dator, honek "arrantzarako presa" esan nahi du.

Ibilbidea
---------

1.158 metrotako altueran du jatorria, Teshio mendian, Hokkaidoren erdialdean. Ipar-mendebalderantz jotzen du Nayoro ibaiarekin bat egin eta Teshio lautadan ibilbide bihurgunetsua hartzen du. Japoniako itsasoan amaitu baino 10 kilometro lehenago hareazko dunek hegoalderantz desbideratzen dute eta azkenik Teshio herrian itsasoratzen da.

Ibaiaren hegoaldeko ertza da Japoniako arroz landaketaren iparraldeko muga.

Historia
--------

XX mendearen hasieran itsasontziek nabigatzen zuten ibaian zehar apiriletik azarora, izozturik ez zen garaian noski. 1901ean Shibetsu arte sartzen ziren eta 1904an Nayoro arte. 1909an lurrun makina zuen itsasuntzia estreinatu zuten. Gaur egun ordea ez dauka nabigaziorik.

Gur egun abenturazko kirolak egiten dira bertan eta 160 kilometrotako kayak ibilbideak egin daitezke Teshio ibaian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1184865
* Commonscat Multimedia: Teshio River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 252686424
* LCCN: sh91000471
* NDL: 00642018
* **Lekuak**
* OSM: 9350923

 |

* Wd Datuak: Q1184865
* Commonscat Multimedia: Teshio River
**Rutilio Klaudio Namaziano** edo, labur, **Rutilio Namaziano**, jatorrian latinez *Rutilius Claudius Namatianus*, IV.-V. mendeetako latinezko poeta erromatar bat izan zen, ezaguna gaurdaino heldu den *De reditu suo* olerkiagatik. Bertan, Italiatik jaio zen Galiarainoko bidaia kontatzen du.

Bizitza
-------

Galian jaio zen familia aristokratiko baten baitan. Karrera politiko arrakastatsua izan zuen eta 414 urtean *praefectus urbis* izendatu zuten.

Lanak
-----

Rutilio Namazianoregandik gorde den lan bakarra *De redito suo* olerkia da, bi liburukietan osatua. Lehenengotik 644 bertso (322 distiko elegiazko) gorde dira, bertako exordioa galduta: bigarrenetik, 68 bertso besterik ez dira geratzen. Erdi Aroan zehar galdurik izan zen olerkia izan zen, harik eta XV. mendearen amaieran Bobbion olerkiaren eskuizkribu bat agertu zen arte. Olerkiaren *editio princeps* 1520 urtekoa da, Boloniako Battista Pinoren eskutik.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q705919
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 102333340
* ISNI: 0000 0000 7980 4167
* BNE: XX831743
* BNF: 12157720w (data)
* CANTIC: a10942853
* GND: 118737937
* LCCN: n81085591
* NKC: ola2006340196
* NLA: 35861125
* CiNii: DA04405219
* SUDOC: 030091322
* BIBSYS: 95004544
* UB: a1086209
* ICCU: CFIV092761
* Open Library: OL2049360A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 40275

 |

* Wd Datuak: Q705919
**Me at the zoo** (*Ni zoologikoan*) YouTube plataformara igo zen lehen bideoaren izenburua da. Lana 2005eko apirilaren 23an igo zen, 20:27:12-etan Ozeano Bareko Ordu-eremu ( 2005eko apirilaren 24an, 3:27:12 UTCn). Bideoa Yakov Lapitsky-k egin zuen eta Jawed Karimek, plataforma sortzailetako bat, igo zuen. Karimek "jawed" erabiltzaile izena erabili zuen eta Lapitsky haren ikaskidea zen. Bideoa kargatu zen kontua egun berean sortu zen.

Edukia
------

Bideoa oso laburra zen, hemeretzi segundu bakarrik baitzituen. San Diegoko zoologikoan egin zen. Filmazioan Karim elefanteen aurrean agertzen da eta, hitzez, animalia horien tronpen inguruko interesa azaltzen du, oso handiak direla esanez ("really, really, really long trunks"). Azalpen guztia horrela dio: "All right, so here we are in front of the, uh, elephants, and the cool thing about these guys is that, is that they have really, really, really long, um, trunks, and that's, that's cool, and that's pretty much all there is to say." Euskaraz hau da esan zuen guztia: "Ongi, orduan hemen gaude... elefanteen aurrean. Eta, animalia hauen onena oso tronpa oso, oso luzeak dituztela, eta hori izugarria da. Eta hori da esan behar dudan guztia".

Garrantzia
----------

*Los Ángeles Times* egunkari estatubatuarrak YouTubera igo zen lehen bideoak paper garrantzia izan zuela esan zuen. Horrek adierazi zuen jendeak hebadideak nola eskuratzen zituen moduaren aldaketa eta 60 segunduetako bideoen urrezko aroaren garaiari hasiera eman ziola. *The Observer* egunkariak, bestetik, ekoizpenaren pobrezia azpimarratu zuen.

2019ko abuztuan bideoak 73 milioi bisitaldi eta 3.5 milioi komentario zituen. Plataformaren aldaketa deskribitzeko YouTuberen bideo ezagunena bihurtu da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Hartley, Matt (February 19, 2010). "Ten of YouTube's most influential videos". Canwest.
2. ↑   McGuinness, Ross (April 15, 2010). "Elephants to Gaga". Metro. 34 or. IT began with a spectacularly ordinary 18-second clip of man at the zoo, watching some elephants. It has been viewed almost 2 million times.
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:*Me at the zoo* YouTuben.
* **(Ingelesez)**:[Kategoria:Internet fenomenoak Filma IMDben.]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6803111
* Commonscat Multimedia: Me at the zoo

---

 |

* Wd Datuak: Q6803111
* Commonscat Multimedia: Me at the zoo
**Marta Tomac**,  (Trondheim, Norvegia, 1990eko irailaren 20a), eskubaloian aritzen den kirolari norvegiarra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen eskubaloian Norvegia ordezkatuz; Frantziako taldearen (urrezko domina) eta ROCko taldearen (brontzezko domina) atzetik sailkatu zen Norvegiako taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Norvegiako taldea: Henny Reistad, Veronica Kristiansen, Marit Malm Frafjord, Stine Skogrand, Nora Mørk, Stine Bredal Oftedal, Silje Solberg, Kari Brattset Dale, Katrine Lunde, Marit Røsberg Jacobsen, Camilla Herrem, Sanna Solberg-Isaksen, Kristine Breistøl, Marta Tomac eta Vilde Johansenek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Eskubaloia, emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Marta Tomac» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  "Marta Tomac"[*Betiko hautsitako esteka*] *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21623136

 |

* Wd Datuak: Q21623136
**"Maskarada"** antzerki taldea izan zen, Bilbon eta 1980an sortutakoa, hamarkada hartan erreferentziazkoa izandakoa. Izan ere, euskaraz maila profesionalean apustua egin zuen lehendabizikoa izan zen.

Hasiera
-------

Lehenengo lanak umeentzat egin zituzten: "*Logalea zeukan ekilibristaren kasua*", "*Jimmy Pottolo eta zapataria*" eta "*Danbor magikoa*".

Arrakasta
---------

1983an "Tira jira bira" kale ikuskizuna egin ondoren, hurrengo urtean arrakasta eskuratu zuten Dario Fo italiarraren lan baten egokitzapenarekin, "Pistolaren begi zuri-beltzak" alegia, Bilboko Campos Eliseos Antzokian estreinatutakoa. Hain zuzen ere, modu profesionalean eta euskaraz egindako lehen antzezlana izan zen.

Emaitza hauek lortu eta gero, 1985ean beste estreinaldi arrakastatsua egin zuten, "Gastibeltzaren karabinak" lanarena, Marc Legasseren eleberriatik Bernardo Atxagak eta Oskorrik moldatutakoa.

Azkenik, 1986an "Harrizko Aresti hau" aurkeztu zuten, Atxaga eta Oskorriren laguntzarekin berriro ere, eta 1987an Edorta Jimenezek idatzitako "Gernika 16:30 BSO" muntaketa handiko ikuskizuna.

1988an Kontrabaxua monologoa jarri zuten martxan arrakasta handiarekin, aktore bakarra Mikel Martinez zela.

1996an Oskorriren *Landalan* diskoaren kontzertuetan parte hartzen zuten.

Krisialdia
----------

Hurrengo lanak xumeagoak izan ziren, eta gaztelaniaz ere egiteari ekin zioten (*"La importancia de llamarse Ernesto"*).

Apurka-apurka taldea desegiten joan zen.

Taldekideak
-----------

Mikel Martinez, Patxo Telleria, Aitor Mazo, Carlos Panera, eta Aitzpea Goenaga taldekideen artean egon ziren. Jokin Oregi ere azken urteetan.

* Maskarada taldea Euskaldunon Egunkarian (2003)
* 
* 
* 
* Oskorriren Landalan diskoaren iragarkian (1996-02-23)Oskorriren *Landalan* diskoaren iragarkian (1996-02-23)

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko antzerki taldeen zerrenda
* Euskal Antzerkigintza
* Euskal antzerki berria

Bibliografia
------------

* Aitor Zuberogoitia & Pedro Zuberogoitia. *Bertan Bilbo. Bizkaiko hiriburua eta euskara: XX. mendeko historia*. Bilboko Udala, ISBN: 8488714955, 2008.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263220

 |

* Wd Datuak: Q12263220
*Artikulu hau txirrindularien ekintzari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Masa kritiko (argipena)».*
Masa Kritikoa San Frantziskon 2005ean.
**Masa Kritikoa** (ingelesez *Critical Mass*) munduko txirrindulariek hiri askotan hilean behin egiten den ospakizun bat da. Ospakizun horretan deialdia egiten zaie bizikleta zale guztiei hirian barrena ibilaldi bat egiteko.

Historia
--------

Ekimen hau San Frantzisko (AEB) hirian sortu zen 1992ko irailean pertsona talde txiki baten eskutik, baina urteak igaro ahala beste hiri batzuetara ere zabaldu da, bai Estatu Batuetan, Hegoamerikan, eta baita ere Europan, Asian, Afrikan eta Ozeanian. Ted Whiten txirrindularitzari buruzko *Return of the Scorcher* dokumentaletik datorkio izena topaketari. Bertan ikus daitezke Txinako txirrindulariak kalea zeharkatu ezinik, trafiko handia eta semafororik ez dagoelako. Gurutzatzeko zain daudela, mordo bat -masa kritikoa- batutakoan taldeak indarra hartzen du aurrera egiteko eta trafikoa geldiarazteko.

Ideologia
---------

Aldizkako topaketetan elkartzen diren pertsona taldeak baino ez dira eta bizikleta aldarrikatzen eta sustatzen dute hiriko trafiko bezala, autoa baino alternatiba ekologiko eta seguruagoa delako. Ez dago ez liderrik, ezta ere erakunderik, ezta kolektibo zehatzik ere, eta ez da manifestazio bat ere. Bizikleta erabiltzaileen bilera bat da, hirian buelta bat emateko gogoa duten txirrindulariak elkartzeko. Horregatik, ez dute baimenik eskatzen, auto gidariek ere ez dutelako baimenik behar errepideak okupatzeko.

Garrantzizko kontuak: eguna eta ordua aldez aurretik adostu behar dira jendea joan ahal izateko. Poliziek baimena erakusteko eskatzen badute, ez dela manifestazioa esan behar zaie. Ibili ahal gara hirian bizikletaz nahi dugunean, gure eskubidea da. Eta, asko elkartu bagara zer? Kotxe ilara handiak ere ikusten dira sarritan eta poliziak ez du pentsatzen manifestazioa denik.

Ibilbidea ez da finkoa izan behar, aurrean doanak markatzen ohi du. Hori bai, kale estuak saihesten dira, trafikoa ez eteteko. Txirrindulariak ikusgarri egon behar dira, horretarako daude eta. Aurrean doana arduratu behar da taldea batera joan dadin, kontuan izanik semaforoak, adibidez. Beti errespetatu behar dira oinezkoak, horrek sekulako garrantzia baitauka: oinezkoa ez da etsaia, laguna baizik. Autobus eta taxientzako erreia egonez gero, libre utzi behar da, profesional horiek lanean dihardute eta txirrindularien errespetu osoa behar dute. Horrela, gainera, gidariren bat urduri jartzen bada, txirrindulariak aurreratzeko erabili ahalko du. Txirrindulariek arauak errespetatu behar dituzte, beraiek errespetatuak izan daitezen.

Kanpo estekak
-------------

* Txirrindularien Masa Kritikoa Bilbora iritsi da *Euskadi+innova* webgunean.
* Kritikona, Bilboko masa kritiko webgunetik

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q318702
* Commonscat Multimedia: Critical Mass (bicycling event)

---

 |

* Wd Datuak: Q318702
* Commonscat Multimedia: Critical Mass (bicycling event)
**Masa atomikoa** edo **atomo masa** elementu kimiko jakin bateko atomo batek duen propietatea da. Normalean masa atomikoaren unitateetan (uma) neurtzen da. Askotan pisu atomiko esaten zaio, era ez-egokian, masa gorputzaren propietatea baita eta pisua, grabitatearen araberakoa.

Elementu kimikoen masa atomikoa, elementu bakoitzaren isotopoen ugaritasun erlatiboaren arabera kalkulatzen da, hortik askotan zenbaki hamartarrak agertzea (hau da, um kopuru ez-naturala). Hori dela eta, elementu kimiko baten masa atomikoa askotan ez da bere isotopo ugarienaren nukleoi (protoiak eta neutroiak) kopuruaren berdina.

Isotopo desberdinen masa ordea, bada gutxi gora-behera bere nukleoi kopuruaren berdina. Desberdintasun hau elementu bakoitza isotopo berdin batez osaturik ez dagoelako da, ugaritasun desberdina duten isotopoen nahasketa batez osaturik baizik. Isotopo baten masa neurtzean, aldiz, ez dugu kontuan hartzen bere ugaritasuna naturan. Dena dela, isotopoen masa ere ez da bere nukleoien masaren baturaren berdina. Azken hau, masa defektuaren ondorioz da.

Adibidea
--------

Litioaren masa atomikoa kalkulatuko da:  

Litioak bi isotopo egonkor ditu, Li-6 (%7,59) eta Li-7 (%92,41). Orduan kalkuluak era honetakoak lirateke:
  
{\displaystyle M={\frac {92,41\cdot 7,016+7,59\cdot 6,015}{100}}=6,94}  

Emaitza, espero zitekeen moduan, bi isotopoen masaren artean dago, baina Li-7-tik hurbilago, ugariagoa baita.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3840065
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11977610z (data)
* GND: 4143329-4
* LCCN: sh85009318
* NDL: 00562390

 |

* Wd Datuak: Q3840065
| Titirijai |
| --- |
|  *Jaialdiko txotxongilo batzuk.* |
| Generoa : | Txotxongilo jaialdia |
| Urtea : | 1983-gaur egun arte |
|
| Lekua : | Tolosa Gipuzkoa |
| Iraupena : | Azaroko bi asteetan zehar |
| Antolatzaileak : | Tolosako Ekinbide Etxeak |
| Webgunea : | www.cittolosa.com |

**Titirijai** Tolosan urtero azaroan ospatu ohi den Nazioarteko Txotxongilo Jaialdia da.

Jaialdi honek 1982. urtean hasi zuen ibilbidea eta 1983. urtean izan zen lehen edizioa Tolosako Ekinbide Etxeak antolatua. Bertan mundu guztiko txotxongilo taldeek beren antzezlanak aurkezten dituzte batez ere Topicen Entzunaretoan eta Leidor antzokian. 2014ko 32. ediziotik aurrera kaleko ikuskizuna berreskuratu da, saio batzuk herriko plazetan eskainiz. Eskena Irekia atalaren barruan antzerki munduan hasiberriak direnei eta nazioarteko zirkuituetan parte hartu ez dutenei aukera ematen zaie.

Gaur egun 25.000 ikusle mugitzen dituen jaialdia da, bataz beste 160 ikuskizun antolatzen direlarik.

Titirijaiaren arrakasta ikusita Tolosako Ekinbide Etxeak beste proiektu bat gauzatu zuen, Topic Tolosako Nazioarteko Txotxongilo zentroa.

Erreferentzia
-------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** *"El reto de Titirijai es volver a tener una sección para adultos"*[*Betiko hautsitako esteka*] Noticias de Gipuzkoa, 2015-11-22

Kanpo estekak
-------------

* Tolosako Nazioarteko Txotxongilo zentroa: Topic
* Tolosako Ekinbide Etxea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20493067

 |

* Wd Datuak: Q20493067
**Mebi** informatikan erabiltzen den aurrizki bitar bat da, oinarrizko unitate baten multiploa adierazteko erabiltzen dena. Gehienetan bit eta byte unitateekin erabiltzen dira. Mebibyte batek 1024 Kibibyte ditu, 220 byte alegia.

| IkMe | Aurrizkia |
| --- | --- |
| Ki | kibi, *binary kilo* | 1 kibibyte (KiB) | 210 byte | 1024 B |
| Mi | **mebi**, *binary mega* | 1 mebibyte (MiB) | 220 byte | 1024 KiB |
| Gi | gibi, *binary giga* | 1 gibibyte (GiB) | 230 byte | 1024 MiB |
| Ti | tebi, *tera bitar* | 1 tebibyte (TiB) | 240 byte | 1024 GiB |
| Pi | pebi, *binary peta* | 1 pebibyte (PiB) | 250 byte | 1024 TiB |
| Ei | exbi, *binary exa* | 1 exbibyte (EiB) | 260 byte | 1024 PiB |

Bit kantitate handiak izendatzeko terminoak sortu izan dira SI aurrizki estandarrak erabilita 10 zenbakiaren potentzietarako; adibidez, kilo = 103 = 1000 (kilobit edo kbit), mega- = 106 = 1000000 (megabit edo Mbit) eta giga = 109 = 1000000000 (gigabit edo Gbit). Aurrizki horiek maizago erabiltzen dira byte-multiploetarako, kilobyte (1 kB = 8000 bit), megabyte (1 MB = 8000000bit), eta gigabyte (1 GB = 8000000000bit).

Hala ere, arrazoi teknikoak direla medio, konputagailuetako memorien edukiera neurtzeko askotan bi zenbakiaren potentziak erabiltzen dira, esaterako, 228 = 268435456 byte. Zenbaki baldar horien erabilera sahiestearren, jendeak askotan SI aurrizkiak erabiltzen ditu gutxi gorabeherako zenbakiak adieratzeko, adibidez, erabiltzen da kiloaurrizkia 210 = 1024 zenbakiaren ordez, *mega* 220 = 10485761048576 zenbakiaren ordez, *giga* 230 = 10737418241073741824 zenbakiaren ordez, eta abar. Adibidez, ausazko sarbidezko memoriazko txip batekin edukiera 228 byte izango litzateke baina 256-megabyteko txipa esan ohi da. Ondoko taulan erakusten dira desberdintasun horiek.

| Ikurra | Aurrizkia | SI Esanahia | Esanahi bitarra | Tamaina-aldea |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| k | kilo | 103 = 10001 | 210 = 10241 | 2.40% |
| M | mega | 106 = 10002 | 220 = 10242 | 4.86% |
| G | giga | 109 = 10003 | 230 = 10243 | 7.37% |
| T | tera | 1012 = 10004 | 240 = 10244 | 9.95% |
| P | peta | 1015 = 10005 | 250 = 10245 | 12.59% |
| E | exa | 1018 = 10006 | 260 = 10246 | 15.29% |
| Z | zetta | 1021 = 10007 | 270 = 10247 | 18.06% |
| Y | yotta | 1024 = 10008 | 280 = 10248 | 20.89% |

1998an, Nazioarteko Batzorde elektroteknikoak (IEC) estandar bat argitaratu zuen helburu horrekin, hots, aurrizki bitarrezko serie bat 1024 zenbakia 1000 ordez erabiltzen den kasuetarako:

Erreferentzia lista
-------------------

1. ↑  ISO/IEC standard is ISO/IEC 80000-13:2008.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7316788

 |

* Wd Datuak: Q7316788
**Mec Vannin** (euskaraz *Mango Semeak*) Man uharteko alderdi politiko nazionalista bat da. 1962an Lewis Crellin eta J. Bernard Moffatek sortu zuten. Honen helburua Man uhartean burujabea den errepublika subirano bat ezartzean datza, bai eta Man uharteko benetako hizkuntza ofiziala manxera izan dadila. 1976 eta 1981 bitartean Tynwald udalerrian eserleku bat bereganatu zuen.

Ideologikoki Sinn Féin, SNP, Plaid Cymru, Mebyon Kernow eta Union Démocratique Bretonne alderdiekiko lotura handia du, hots, nazionalismo zeltan oinarritzen da. Man uharteko errepublika demokratiko eta subirano baten aldekoak dira.

Bestalde, *Yn Pabyr Seyr* izeneko egunkaria ingelesez argitaratu ohi du, bertan herrialde edo uharte honetako ikuspuntuak eta albisteei buruz berri ematen da. Alderdi honen leloa *Iree Seose Vannin* da.

Kanpo estekak
-------------

* Mec Vannin alderdiaren webgunea **(Ingelesez)**
* Yn Pabyr Seyr egunkaria **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2735875

 |

* Wd Datuak: Q2735875
**Masa molarra** substantzia baten masaren eta kantitatearen arteko erlazioa da. Hau da, substantzia baten mol baten masa da. Masa molarraren magnitude-sinboloa *M* da, eta gehienetan g/mol unitateekin adierazten da. Substantziaren araberakoa da, adibidez, sodioaren masa molarra beti 22,990 g/mol da eta urarena batazbeste 18,015 g/mol.

Masa molarrak eta masa molekularrak zenbakizko balio bera dute; ezberdintasun bakarra da masa molekularra masa atomikoaren unitateetan (u) adierazten dela. Masa molarra eta molekularraren arteko konbertsioa egiteko unitateak besterik ez dira aldatu behar. Hau da, fluor (F2) molekula baten masa 37,997 u bada, bere masa molarra 37,997 g/mol izango da.

Erabilera
---------

Masa molarra jakitea erabilgarria da substantzia-kantitatea kalkulatzeko. Esaterako, 100 g dituen ur lagin baten substantzia-kantitatea kalkulatzeko uraren masa molarraz zatitu behar da:

{\displaystyle n(\mathrm {H\_{2}O} )={\frac {m(\mathrm {H\_{2}O} )}{M(\mathrm {H\_{2}O} )}}=\mathrm {{\frac {100\ g}{18,\!015\ g/mol}}=5,\!55\ mol\ H\_{2}O} }

Substanzia kantitatea jakiteak gauzaki elementalen kopurua kalkulatzea ere ahalbidetzen digu. Mol bakoitzak zehazki 6,02214076×10^23 gauzaki elemental dituenez, lagin horretan dagoen ur molekula kopurua da:

{\displaystyle \mathrm {5,\!55\ mol\ H\_{2}O\times 6,\!022\,140\,76\times 10^{23}\ molekula/mol=3,\!33\times 10^{24}\ molekula\ H\_{2}O} }

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Quantities, units, and symbols in physical chemistry.*  International Union of Pure and Applied Chemistry, 51 or. ISBN 0-632-03583..
2. ↑   **(Ingelesez)** Young, Paul R..  (2022). *Molar mass.*  Chemistry LibreTexts.
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Fluorine.*  PubChem.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q145623
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph579356

 |

* Wd Datuak: Q145623