recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Alepoko kodexa, Josue 1:1
**Tiberiar hebreera** hebreeraren antzinako formen ahoskeraren ahozko tradizio bat da, bereziki Tanakheko hebreerarena. Tiberiadesko komunitate juduko eskola masoretikoko kideek idatzi zuten, Erdi Aro goiztiarrean, VIII. mendearen hasieran. Niqqud izeneko diakritikoak erabiltzen ditu bokaletarako eta alfabeto tradizionaleko letrei erantsitako "kantillazio" zeinuetarako. Sinbolo horiek Erdi Aroan hasi ziren erabiltzen, baina ahozko tradizioa askoz zaharragoa da.

Tanakhen bokalizazioaren sistema tiberiarrak bere ahozko tradizioa adierazten du. Beste bi tradizio lokalek idazketa sistemak sortu zituzten garai berean, "Israelgo Lurra" eta babiloniarra deiturikoak hurrenez hurren. Lehenengoak ez zuen eragin historikorik izan, baina babiloniar sistema nagusi izan zen mende askotan zehar, oraindik ere. Tiberiar sistemak ez bezala, normalean bokalen sinboloak hebrear letren azpian jartzen dituena, babiloniar sistemak letren gainean kokatzen ditu.

Hasiera batean, Tanakh irakurtzeko modu tradizionala islatzeko erabili zuten arren, ondoren, beste testu batzuei aplikatu zitzaien, eta juduek, tradizio ezberdinekin, hebreera irakurtzeko erabili zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Coetzee, Andries W.. *Tiberian Hebrew Phonology: Focussing on Consonant Clusters.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2071345

 |

* Wd Datuak: Q2071345
**Soiuz 11** (errusieraz **Союз 11**, euskaraz *Batasuna 1*) Saliut 1 espazio-estazioara akoplatu zen Soiuz programako lehenbiziko espazio misioa izan zen.

Eskifaia
--------

Soiuz 11 misioaren eskifaia Vladislav Volkov, Georgy Dobrovolski eta Viktor Patsaiev astronautek osatu zuten.

1971ko Soiuz 11 kapsularen eskifaiaren omenezko Sobietar Batasuneko zigilua: Georgy Dobrovolski (ezkerrean), Vladislav Volkov (erdian) eta Viktor Patsaiev (eskuinean).

Misioa
------

1971ko ekainaren 6an Baikonurreko kosmodromoan Soiuz suziriarekin batera espaziora jaurtikia izan zen. Ekainaren 17an Saliur 11 espazio-estaziora iritsi zen, eta ekainaren 30ean Lurrerako itzulera hegaldiari ekin zion.

Tragedia
--------

Zoritxarrez, atmosferan bersartzeko prestaketan, kapsulak despresurizazioa jasan eta aire ihes bat izan zuen, ondorioz barruan zihoazen hiru astronautak hil egin ziren.

Astronautak ihesaz ohartu omen ziren, baina hura hatz batekin estaltzeko minutu erdi besterik ez izan eta hori lortu baino lehenagotik bertan ito ziren. Espaziontzia atmosferan sartu eta itzulerako hegaldi normala burutu zuen, ihesak kapsulari biraketa efetu txiki bat bakarrik sortuarazi ziolako. Lurrean kontroleko arduradunak ez ziren egoeraz larriaz jabetu, kapsula jaitsiz zihoala sobietar irrati estazioen helmen eremutik kanpo baitzegoen. Kapsula lurratu baino lehen berriz ere sobietar irrati estazioen helmen eremuan bersartu zenean, harekin komunikatzen saiatu ziren, baina erantzunik ez jasotzean, irrati arazoren bat besterik ez zela otu zitzaien, hortaz Lurrean kapsularen ihesari buruzko inongo berririk ez zuten.

Behin kapsulak lurrartuta, erreskate taldeak bertaratu eta kapsula irekitzean astronautak zeuden egoeraz jabetu ziren, haiek suspertzen saiatu ziren, baina alferrik, jada ordu erdiz hilak baizeuden.

Lurrean istripua erreproduzitzen saiatu ziren, baina ihesa sortuarazi zuten kapsularen bi balbulak batera irekitzea ezinezkoa egin zitzaien. Halere, gorpuen autopsiek eta kapsulak zeraman Mir datu-grabatzailearen bitartez astronauten heriotzaren zergatia jakitea ahalbideratu zien.

Herri kondairak
---------------

Herri kondaira edo zurrumurruen arabera, erreskate taldeko kideek lurratu berri zuen kapsula irekitzean, astronauten aurpegiek irribarre keinuak omen zituzten, baina haietako bakar batek ere ez omen zien eskuarekin agurrik egin, jada hilak baizeuden. Beste batzuen arabera, deskonpresioaren eraginez zain guztiak lehertu omen zitzazkien, aldiz, aire ihesaren hotsa entzun eta izuikararen ondorioz bihotzekoa jasan omen zutela diotenak ere baudaude.

Inoiz ez da halakorik frogatu ala egiaztatu izan.

Ereferentziak
-------------

1. ↑  Irribarrez hil ziren astronauten misterioa. Elpensante.com **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q648581
* Commonscat Multimedia: Soyuz 11

---

 |

* Wd Datuak: Q648581
* Commonscat Multimedia: Soyuz 11
**Los Fabulosos Cadillacs** Buenos Aireseko ska talde argentinar bat da eta 1984an sortua. Latinoamerikako genero horren historiako talde onenetakotzat hartzen da.  16 disko grabatu dituzte eta euren garai ezberdinetan zehar Argentinako eta nazioarteko hainbat artistekin kolaboratu zuten, medioetan errekonozimendu kritiko eta komertzial handia lortuz. Beren lanetako batzuk Latinoamerikako rock disko onenen zerrendetan sartu dira (*Al borde*, *Rolling Stone Argentina*) eta MTV Latinoamérica, Gardel Sariak, Fundación Konex eta Grammy-en izendapenak eta sariak jaso dituzte.

Estudioko azken diskoa *La salvación de Solo y Juan* (2016) izenburua du, eta horren promoziorako jaialdiak eta kontzertuak egin zituzten Latinoamerikan, Estatu Batuetan eta Europan .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Homenaje a Los Fabulosos Cadillacs, este viernes en la Biblioteca del Centenario» *www.cali.gov.co*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1870518
* Commonscat Multimedia: Los Fabulosos Cadillacs

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153806848
* ISNI: 0000 0001 1704 0007
* BNF: 14031045j (data)
* LCCN: no98085700
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: los-fabulosos-cadillacs

 |

* Wd Datuak: Q1870518
* Commonscat Multimedia: Los Fabulosos Cadillacs
Ken McGregor errematea jotzen 1950. urtean.
Tenisean **smash** bat (errematea) buruaren gainetik egiten den kolpea da, sakearen antzeko mugimenduarekin. Oro har, indar handiz jo daiteke nahiko modu seguruan, eta askotan tiro erabakigarria izaten da. Gehienak saretik hurbil egiten dira, edo kantxaren erdian, pilotaren pikea baino lehen. Behar adinako altuerarik izan ez zuen aurkariak egindako globoari erantzuten dio. Oinarri-lerrotik ere egin daiteke, pikearen ondoren, baina ez hain erabakitzailea.

Oro har, hitza aurrez-aurreko kolperako erabiltzen bada ere, alderantzizko smash-a ere egin daiteke. Zailagoa denez, ez-ohikoagoa da ikustea. Rod Laver, Guillermo Vilas eta Jimmy Connors, denak ezkertiak, beren smash ahaltsuengatik famatu egin ziren.

Pete Samprasek ospetsu egin zuen *jump smash* delakoa, non bolak jauzi baten erdian jotzen baitzuen. Marcelo Ríosek 1998an erregistratu zuen *eseritako smash* kolpea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1371988
* Commonscat Multimedia: Smash (tennis)

---

 |

* Wd Datuak: Q1371988
* Commonscat Multimedia: Smash (tennis)
**Tiatira** (antzinako grezieraz: Θυάτειρα; turkieraz: *Tepe Mezarligi*) Asia Txikiaren mendebaldeko muturrean zegoen hiria izan zen, Lidia eta Misiaren arteko mugan. Gaur egun Turkiako Akhisar hiria da, "gaztelu zuria" esan nahi duena.

Asia Txikiko zazpi elizetako bat da Apokalipsiaren liburuan. Arropari ematen zizkioten tindagaiengatik ospetsua zen, eta hala izaten jarraitzen du.

366an, gudu bat gertatu zen Tiatiratik gertu, Valente erromatar enperadoreak Prokopio usurpatzailea garaitu zuenean.

Gaur egun, Greziako Eliza Ortodoxoaren elizbarruti bat dago bertan, *Tiatira eta Britainia Handia* izenekoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1135603
* Commonscat Multimedia: Thyatira (Turkey)

---

* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 21159

 |

* Wd Datuak: Q1135603
* Commonscat Multimedia: Thyatira (Turkey)

38°55′15″N 27°50′30″E﻿ / ﻿38.9208333333°N 27.8416666667°E﻿ / 38.9208333333; 27.8416666667
**Larga vida...** Zakarrak musika taldearen 2. diskoa da, 2002. urtean Bovver Lads Productions diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa.

Disko honek bi maketen abestiak eta zuzenean granatutako 4 biltzen ditu. Lehen 10 abestiak 2. maketakoak dira, hurrengo 9ak 1. maketakoak eta azken 4ak zuzenekoak.

Kantuen zerrenda
----------------

1. Salinbrukis
2. Skinhead
3. Perros
4. Estrella del Rock
5. Bajo control
6. Fin de semana
7. Desengañado
8. La mili
9. Skinhead girl 1
10. Si los chicos están unidos 2
11. Salinbrukis
12. Bajo control
13. Nostalgia del ayer
14. Ultrasubnormal
15. La mili
16. Perros
17. Maldito dinero
18. Desengañado
19. Skinhead girl 1
20. Juicio final
21. En la brecha 3
22. Dad Man 4
23. Hay que Machacar... 5

***Oharrak:** 1) Musika Symarip taldearena. 2) Musika Sham 69 taldearena. 3) Musika Red Alert taldearena. 4) Cockeny Rejects taldearen bertsioa. 5) Puñetazo taldearen bertsioa.*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267967

 |

* Wd Datuak: Q12267967
**Time** (euskaraz, *Denbora*) 1973an Pink Floyd britainiar musika taldeak The Dark Side of the Moon diskoaren barnean kaleratutako abesti bat da. Piezak 5:35 minutuko iraupena du (3:3 minutu single bertsioan) eta taldeko lau partaidek konpondu zuten (David Gilmour, Richard Wright, Nick Mason eta Roger Waters), hitzak Roger Waters-enak izanik.

Egitura musikala
----------------

Time erloju, kanpai-hotsak eta alarmen soinuarekin hasten da, Alan Parsons soinu-ingeniariak modu estereofonikoan ondo erregistratzen duena. Gaiaren lehenengo zatian Nick Masonen perkusioa nagusitzen da, gitarra elektrikoaz eta bibrafonoaren hotsaz lagunduta. Gero, David Gilmourrek eta Richard Wrightek gaiaren lehenengo hitzak abesten dituzte, emakume koru batez, bigarren planoan, lagunduta.

Hitzen ostean erritmoa guztiz aldatzen da, eta David Gilmourren gitarrak protagonismo osoa hartzen du. Giro oniriko batean Gilmour-ek gitarra-solo bikaina lantzen du, oihartzun elektronikoen artean. *Guitar World* aldizkariak gitarra-solo hori musika historiako 21. hoberena aukeratu zuen.

Ahotsak eta korua itzultzen dira jarraian eta gaiaren bigarren hitz multzoa abesten dute. Erritmoa moteldu egiten da eta lotura egiten du diskoaren hurrengo gaiarekin (*Breathe-Reprise*)

Mezua
-----

Roger Waters-en hitzek denborari buruz eta bizitzaren zentzuari buruz jarduten dute. Egileak berak aldizkari bati aitortu zioenez, garai hartan itsututa zegoen patuaren kontrolaz eta denboraren misterioaz. Kezka hori biziki ongi islatzen da gaiaren hitzetan.

Abesti honek arrakasta handia lortu zuen ere kaleratutako single batean (1973an). Urte luzeetan zuzeneko kontzertuetan Pink Floyd-ek bere errepertorioan aukeratu ohi zuen.

Kanpo estekak
-------------

* Time abestia entzungai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q641913

 |

* Wd Datuak: Q641913
***Lourvier´s*** gipuzkoar antzerki-taldea izan zen, 1989an eratua. Lourdes Bediak eta Javier Merinok sortu zuten, John Crawford-ek, piano-jotzaile ingelesak, lagunduta. Aurrerago, Óscar Terol elkartu zitzaien.

TVEren zenbait saiotan parte hartu izan dute, eta ETB2 telebista-katean sei urtez jarraian lan egin izan dute, asteroko umorezko programak pantailaratzen. Besteak beste, *¡Qué pasa pues!* (1995-1998), *Lourvier's Express* (1999), eta *100% Vascos* (1999-2000).
Era berean, elkarlanean sortutako hainbat show komiko-musikal taularatu dituzte: *Lourvier’s presenta a Lourvier’s*, *Tela Marinera*, *Rizando las ondas*, *Lourvier’s Saloon*, *Lourvier’s Story*.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko antzerki taldeen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262641

 |

* Wd Datuak: Q12262641
5,6/250 mm-ko objektibo katadrioptikoa objektibo arrunt bat baino apur bat handiagoa.
**Sistema optiko katadioptrikoa** errefrakzioa eta islapena sistema optiko batean konbinatzen dituena da, normalean, leiar (dioptrikoak) eta ispilu kurbatuen (katopriko) bidez. Konbinazio katadioptrikoak fokatze-sistemetan erabiltzen dira, hala nola fokuak, farolak, argien lehen fokatze-sistemetan, teleskopio optikoetan, mikroskopioetan eta teleobjektiboetan. Leiarrak eta ispiluak erabiltzen dituzten beste sistema optiko batzuei katadioptrikoak deitzen zaie, adibidez, zaintzarako direnei. Sentsore katadioptrikoak.

**Réflex objektibo** eta **ispilu**-**objektibo** deituak ere, **objektibo katadioptrikoak** leiar eta ispilu kurboen konbinaziorekin diseinatuta daude, foku-distantzia handiak helburu txiki batean egiten ahalbidetzen dutenak.

Sistema katadioptriko goiztiarrak
---------------------------------

Konbinazio katadioptrikoak lehen sistema optiko askotan erabili izan dira. 1820ko hamarkadan, Augustin-Jean Fresnel-ek lanpara katadioptrikoetarako hainbat islatzaile garatu zituen. Léon Foucault-ek, berriz, mikroskopio katadioptriko bat garatu zuen 1859an, leiarren erabiltzeak potentzia handiko objektuak irudikatzeko dituen aberrazioei aurre egiteko. 1876an, A. Mangin ingeniari frantses batek Manginen ispilua deitu izan dena asmatu zuen, kristalaren atzealdean zilarrezko gainazala zuen kristalezko islatzaile ahurra. Bi islatzaile gainazalek erradio desberdinak dituzte ispilu esferikoen aberrazioa zuzentzeko. Argia beiratik bi aldiz igarotzen da, eta sistema osoa leiar hirukoitz gisa jardutea eragiten du. Fokuetan, Mangin ispiluak erabiltzen ziren, ia benetako izpi paraleloa sortzen zutenak. Teleskopio katadioptriko askok lente negatiboak erabiltzen dituzte, atzealdean estaldura islatzailea dutenak eta *Mangin ispilu* izenez ezagutzen direnak, nahiz eta ez diren jatorrizko Mangin bezalako elementu bakarreko objektiboak, eta batzuk Manginen asmakuntza baino lehenagokoak ere badira.

Ezaugarriak
-----------

Oso objektibo arinak dira, oso txikiak beren foku-distantziarekiko; ez dute aberrazio kromatikorik sortzen, eta oso merkeak dira. Eragozpen gisa, diafragma irekidura finkoa dute; ez dira distiratsuak (f:8 da ohikoa), eta gutxi estimatzen den desfokuratze ezaugarri bat dute.

Diafragmaren irekiera finkoa izanik, eremu-sakonera ez da erregulagarria. Esposizioa obturadorearen abiaduraren bidez edo iragazki gris batekin doitzen da.

Formatu txikiko kameretarako, foku-luzera 200 mm-tik 2000 mm-ra bitartekoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  The Encyclopædia Britannica, 1911
2. ↑  William Tobin, The life and science of Léon Foucault: the man who proved the earth rotates William Tobin, page 214
3. ↑  Optical design fundamentals for infrared systems By Max J. Riedl
4. ↑  - Vladimir Sacek, telescope-optics.net, Notes on AMATEUR TELESCOPE OPTICS, CATADIOPTRIC TELESCOPES, 10.2.1

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1142960

 |

* Wd Datuak: Q1142960
***La Unión Vascongada***, Donostian XIX. mendearen bukaeran hasi eta 1903 arte argitaratu zen egunkaria da.

Historia
--------

La Unión Vascongada, Donostian 1891tik 1903ra Donostian argitaratu zen egunkaria.
*La Unión Vascongada*, Donostian argitaratu zen 1891ko martxoaren 8tik 1903ko uztailaren 29 arte. *Unión Vascongada* izeneko partidu monarkiko kontserbadorearen organoa izan zen.

Hasieran astean behin argitaratzen zen eta abuztuaren 27tik aurrera egunero goizez argiratzeari ekin zion, astelehenetan izan ezik.

Egunkariaren egoitza nagusiak, hau da, administrazioak eta erredakzioak, lekua aldaketa ugari izan zituen. Hasierako hilabeteetan Konstituzio plazan egon zen eta abuztuaren 27tik aurrera Abuztuaren 31 kalean. 1893aren urte bukaeran Loiola kalean kokatu zen, 1895an San Martin kalean, 1896an berriro Loiola kalean eta 1898an Bergara kalean.

Egunkariak lau orrialde zituen eta zenbaki solteak 5 zentimotan saltzen ziren, zenbaki atzeratuak 10 zentimotan.

*La Unión Vascongada*, El Guipuzcoanoren egoitzan sortu zen, hain zuzen, partidu monarkikoen bat egitearen ondoren. Manuel Lizarriturry, Torre Muzquiz kondea, Sabino Uzelaieta eta Inozentzio Soraluze, *Unión Vascongada* partiduaren kideak izan ziren egunkariaren sortzaileak. Zuzendaritzari dagokionez, hamabi urtetako bizitzan zazpi zuzendari izan zituen. 1891: Octaviano Mir Mata, 1892: Práxedes Diego Altuna, 1893: Francisco de Paula Salcedo, 1894: Ramiro de la Mata, 1896: Inotzentzio Soraluze, 1897: Saturnino Echenique, 1898: Luis Mena.

Kolaboratzaileen artean, besteak beste, Antonio Peña Goñi, Antonio Arzak, Karmelo Etxegarai, Alfredo Laffitte, Ramon Intzagarai, Marzelino Soroa, Siro Alkain eta Gabriel Laffitte azaltzen dira.

Egunkariaren bildumari dagokionez, guztira 4.206 zenbaki argitaratu ziren eta Donostiako Liburutegi Nagusian gordetzen dira. Liburutegi Nagusiak bilduma osoa digitalizatu eta publikoaren eskura jarri du.

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)** Arantxa Arzamendi: «Catálogo de publicaciones periódicas donostiarras: 1800-1936». *Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria*, 38. urtea, XXV liburukia, 1. zenbakia, 1990eko urtarrila-ekaina.
* **(Gaztelaniaz)** *Biblioteca Municipal de Donostia-San Sebastián: catálogo de publicaciones periódicas*; dirección Eulalia San Agustín; coordinación Arantxa Arzamendi ; realización Arantxa Arzamendi y Eki Servicios Bibliotecarios. - Donostia: Asociación de Bibliotecarios de Gipuzkoa, 1992.

Kanpo estekak
-------------

* *La Unión Vascongaga*, Donostiako Liburutegi Digitalean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25473973

 |

* Wd Datuak: Q25473973

Erreferentziak
--------------

1. ↑  La Unión Vascongada 2.093 zenbakia, 1898.04.06
2. ↑  La Unión Vascongada 456 zenbakia, 1892.12.07
3. ↑  La Unión Vascongada 649 zenbakia, 1893.06.22
**Telisai** Bruneiko Tutong barrutian dagoen mukim edo azpibarruti bat da. Barrutiaren mendebaldeko muturrean dago.

Mugak
-----

Iparraldean, Hegoaldeko Txinako Itsasoa du, iparrekialdean, Pekan Tutong mukim edo azpibarrutiarekin muga egiten du, ekialdean, Tanjong Maya mukim edo azpibarrutiarekin, hegoekialdean, Ukong mukim edo azpibarrutiarekin, hegoaldean, Belait barrutiko Bukit Sawat mukim edo azpibarrutiarekin, eta, azkenik, hegomendebaldean, Belait barrutiko Liang mukim edo azpibarrutiarekin.

Herrixkak
---------

* Kampong Telisai
* Perumahan Negara Telisai
* Kampong Telamba
* Kampong Lalit
* Kampong Tanah Jambu
* Kampong Sungai Paku
* Kampong Danau
* Kampong Penapar (Telisai)
* Kampong Keramut
* Kampong Tumpuan Ugas
* Kampong Bukit Beruang
* Perumahan Negara Bukit Beruang

Beste toki batzuk
-----------------

### Lurmuturra

* Tanjong Kuala Danau

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2742244

 |

* Wd Datuak: Q2742244
Nekazaritza
**Tigray eskualdea** (tigrinyeraz: ክልል ትግራይ, *kilil Tigrāy*) Etiopiako *kililoch* bat da (eskualde etnikoa). Hiriburua Mek'ele da, 50.286 km²ko hedadura du eta bertan 3.593.000 biztanle bizi dira. Tigrinyera hitz egiten da.

Hiririk garrantzitsuenak Abiy Adi, Adwa, Aksum, Himora, Inda Selase, Korem, May'chew, Wik'ro eta Zalambessa dira.

Bertako lehenengo alderdia Tigrayren Askapenerako Herri Frontea da, boterea hartu zuena Menguistu Haile Mariamen heriotzaren ondoren. Alderdi honek Eritreako independentistek sortu zuten beste hainbat eskualdeetan bezala eta boterea lortzerakoan Eritrearen independentzia aldarrikatu zuten.

Biztanleria
-----------

Biztanleriaren %94,98a tigrinya da. Gutxiengoak amharak (%2,6), kunamak (%0,05) eta erobak / sahoak (%0,5) dira. %95,5 kristau ortodoxoak dira (Etiopiako Eliza Ortodoxoa) eta %4,1 musulman sunitak.

Aldeak
------

* Mirabawi (Mendebaldekoa)
* Misraqawi (Ekialdekoa)
* Mehakelegnaw (Erdialdekoa)
* Debubawi (Hegoaldekoa)

### Hiri nagusiak

Tigrayko hiri nagusiak hauek dira:

* Mekele
* Adigrat
* Axum
* Alamata
* Inda Selassie
* Adua
* Maychew
* Korem
* Wukro
* Humera
* Abi Adi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q200127
* Commonscat Multimedia: Tigray Region

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1144196167
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1707148
* TGN: 7594690

 |

* Wd Datuak: Q200127
* Commonscat Multimedia: Tigray Region
***Tierra Vasca-Eusko Lurra*** Eusko Abertzale Ekintza alderdiaren aldizkari ofiziala izan zen. Bere lehenengo zuzendaria José Olivares Larrondo, "Tellagorri", bizkaitar kazetari eta idazlea izan zen. Egunkaria 1933 eta 1934 urte bitartean, finantza arazoengatik itxi behar izan zuen arte, Donostian argitaratu zen. 1936ko abenduan Bilbon berriro argitaratzen hasi zen, 36ko gerraren eraginez bertan behera geratu zelarik. Baionan astekari bezala kaleratu zen 1940. urterarte. 1956 eta 1976 urte bitartean Buenos Airesen hilabetekari moduan argitaratu zen. 1961ean egunkariaren izena aldatu zen, izendapen elebiduna hartu zuelarik: Tierra Vasca-Eusko Lurra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Granja, José Luis de la: *Nacionalismo y Segunda República en el País Vasco*.
2. ↑  Estornés Zubizarreta, Idoia : "Tierra Vasca - Eusko Lurra", Auñamendi Eusko Entziklopedia.
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Eusko Abertzale Ekintza

Kanpo estekak
-------------

* «Tierra Vasca» egunkariaren 1933 eta 1934 urteen arteko ale guztiak Bizkaiko Foru Liburutegiaren liburutegi digitalean irakurgai
* «Tierra Vasca: Organo de Acción Nacionalista Vasca» egunkariaren 1936 eta 1937 urteen arteko ale guztiak Bizkaiko Foru Liburutegiaren liburutegi digitalean irakurgai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16519027

 |

* Wd Datuak: Q16519027
**Juana Valencia,** ezagunagoa **La Sordita** izenez (Jerez de la Frontera, Cádiz, XIX. mendea - ib. XX. mendea) jereztar flamenko-dantzaria izan zen.

Biografia
---------

### Familia

Paco de la Clararen alaba, María Valencia "La Serrana"-ren ahizpa, eta "El Sordera"-ren arbasoa zen. "La Sordita" bere garaiko kafetegi kantarietan aritu zen, soleareak eta buleriak zirela eta.

### Desgaitasuna

Tamaina handiko dantzaria, bere garaiko zaleen artean oso ezaguna eta garai hartako establezimendu flamenkoetako pertsonaia ukaezina. Akats bat zuen: gor samarra zen, eta hortik zetorkion izen artistikoa. Ezerk ez zion murriztu bere gaitasun aparta, tablaoan eseri eta benetako iraultza bat sortzeko jarduten zuen edonon.

Dantzari ibilbidea
------------------

José Blas Vegaren arabera, La Sorditak 1900ean egiten zuen lan Sevillako Café Novedadeesen, eta, ondoren, Filarmoniko izenekora pasatu zen, 1902 eta 1903 urteetan han egon baitzen. 1904an itzuli zen Nobedadesera, eta denboraldi batzuk eman zituen bertan, eta handik Andaluziako beste establezimendu flamenko batzuetara pasatu zen.

La Sorditak dantzako profesional gisa jarduten zuen garaian, Sorditaz gain La Malena edo Juana la Macarrona bezalako beste figura batzuk zeuden, Espainiako agertoki guztietan etengabe arrakasta izaten jarraitzen zutenak.

La Sordita artista ospetsu horien dantza ikustera joaten ziren zaleek gehien miresten zutenetako bat izan zen. Sorditak, ijitoen edertasun handia batzen zuen bere dantzaldi onaren eta, batez ere, dantza flamenkoan besoen kokapen bikainaren bidez.

### Heriotza

Jaioterrian, Cádizko Jerez de la Fronteran hil zen XX. mendearen bigarren erdian.

Aintzatespenak
--------------

* Jerez de la Fronterako Udalak kale bat eskaini zion.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** «JUANA VALENCIA 'LA SORDITA'» *Diario Sur* 2018-09-20 (Noiz kontsultatua: 2023-02-01).
2. ↑   flamenco, El arte de vivir el. «La Sordita. El Arte de Vivir el Flamenco» *www.elartedevivirelflamenco.com*.
3. ↑   «Recordando a ‘La Serrana’ de JerezLa Gazapera | La Gazapera» *blogs.elcorreoweb.es*.
4. ↑  Página en flamencaymas.com.
5. ↑  Página en elcantejondo.blogspot.com.es.
6. ↑   «La Sordita - JerezSiempre, Monumentos, Alojamientos, Cultura e Historia, Callejero cultural y Guía Turística de Jerez de la Frontera» *www.jerezsiempre.com*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5965269

 |

* Wd Datuak: Q5965269
Llangolleneko Andreak
**Llangolleneko Andreak** bi emakumezko anglo-irlandar izan ziren, zeinak elkarrekin bizitzea erabaki baitzuten, beren garaian interesa eta eskandalua sortuz. Erlazio lesbiko erdi-ageriko baten adibidea izan ziren 19. mendearen hasieran, eta ezagunak izan ziren bizilekua Llangollen herrian hartu zutelako, Galesen.

**Eleanor Charlotte Butler** (1739 – 1829) Kilkenny Gazteluan hazi zen, Irlandan.

**Sarah Ponsonby** (1755 – 1831) Woodstock herrian hazi zen, Kilkenny konderrian (Irlanda).

1768. urtean ezagutu zuten elkar, eta biek zutenez helburua familiak inposatutako ezkontzetatik libratzea, ihes egin zuten elkarrekin 1778. urtean, eta Iparraldeko Galesen aurkitu zuten etxe bat, Llangollen herrian, zeinari galesez Plas Newydd edo "jauregi berria" esaten zitzaion.

Beraien elkar-bizitzagatik zelebritate bihurtu ziren, eta ez andreek ez zioten uko egin ospe txiki horri. Izatez, beraien etxea bisita sozial askorentzako topaleku izan ziren, Dublin eta Londres artean bidaiatzen zuten pertsona askorentzat. Llangollenetik igaro zuiren, besteak beste, Anne Lister, Robert Southey, William Wordsworth, Percy Bysshe Shelley, Lord Byron, Sir Walter Scott, Wellingtongo 1. Dukea, Josiah Wedgwood eta beste.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3012704
* Commonscat Multimedia: Ladies of Llangollen

---

 |

* Wd Datuak: Q3012704
* Commonscat Multimedia: Ladies of Llangollen
| **Lizarra kalea** |
| --- |
|  Donostia, Amara |
|  |
| HerrialdeaLurraldea |  Euskal Herria Gipuzkoa |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Lizarra kalea is located in Euskal HerriaLizarra kaleaLizarra kalea | Lizarra kalea is located in GipuzkoaLizarra kaleaLizarra kalea |
| Lizarra kalea is located in Donostia erdiguneaLizarra kaleaLizarra kalea |

 |
| Koordenatuak: | **Coordinates: Missing latitude**Invalid arguments have been passed to the {{#coordinates:}} function
 |

**Lizarra kalea** Donostiako Amara auzoko kale bat da. Larramendi kalea eta Easo kalea elkartzen diren gunean hasten da, eta Aldapetan amaitzen da (SUMMA Aldapeta eskolaren parean), San Bartolome muinoaren hegoaldeko magalean goranzko ibilbidearen ondoren.

Kalearen sorrera
----------------

2010ko hamarkadaren amaieran eraiki zen kale hau, San Bartolome muinoa eta Arroka plaza berritu zituen urbanizazio saioan.

Gaur egungo kalearen hasiera irekitzeko, San Bartolome muinoaren zati bat moztu eta Easo plazako eta Easo kaleko elkarguneko eraikin batzuk eraitsi behar izan zituzten.

* Eraiste-lanakEraiste-lanak
* Eraiste-lanakEraiste-lanak
* Eraiste-lanakEraiste-lanak
* Eraiste-lanakEraiste-lanak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216713

 |

* Wd Datuak: Q65216713
**Lindus** edo **Lindux** Nafarroako ipar-erdialdeko Pirinioetako mendi bat da, Nafarroa Beherearekin duen mugan bertan, Ibañetako mendatetik mendebaldera, Lindus mendilerroan. Bere garaiera 1220 metrokoa da, eta Pirinioetako mendilerro hau osatzen duten mendien artean garaiena da.

Irispideak
----------

Ibañetako mendatetik, ibilbidea, ibilaldi lasaia da, eta errepidetik doa 1090 metrora dagoen Gararbide mendateraino, ondoren, lehen tontorra, Lindusgoitia izenekoa, ertzatzen du eskuinetik eta Lindus lepora irtetzen da, 1166 metroko garaierara, modu erosoan tontorrera iristeko.

Urepeletik abiatzen den ibilbidea luzeagoa da. Gaineko Karrika izeneko auzotik, gorantz doa bide bat, Etxolakatorena baserrirantz, kono formako muino baten iparmendebaldean. Hemen, Hauzai izeneko lepoaren ibilbide seinalizatua hartu behar da. Izatez, lepoa baino zertxobait gorago irtetzen da, Hortz Zorrotz izeneko tontor harritsuan. Toki honetan, igo edo inguratu egin daiteke Urtarai mendia, baina begirada Burdinkurutz lepoan jarriz, nondik berehala heltzen den tontorrera. Beste bide bat hartuta Hairako basoa zeharka daiteke. Gaineko Karrikan, beste bide batetatik, isurialdeen banalerroan dagoen muinora heltzen da, Mearroztegi lepoan, Errola eta Otsamunho mendien hegoaldean. Gailurraren tontorretik jarraitu behar da, bidea alde batera utzita, gorago berriz bertara itzultzeko. Teilariko lepoa edo Nabala izeneko lepora jarraitzen da. Bideak, Hairako ubiderantz begira dagoen aurpegitik jarraitzen du, baina gailurretik jarraitu behar da Hauzai leporantz. Goraxeago, Hortz Zorrotz tontortxoan, aurreko ibilbidearekin lotzen da.

Hegazti migratzaileen pasabidea
-------------------------------

Linduseko pasabidea udazkeneko hegaztien migrazioaren ikusteko Pirineoko gune nagusietako bat da,

Hegazti gehiago pasatzen dira Lizarrieta mendatetik baina. Altitude baxuak klima jasangarriago bat ematen baitio horri. Organbidexkan egoten diren haize indartsuak ez daude Lizarrietan, ez eta Lindus-eko hezetasun handia ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** LPO AQUITAINE.  (2016). *Observatoire Régional de la Migration des Oiseaux Lindus-2. Bilan annuel - 2016.*  LPO AQUITAINE, 47 or..

Ikus, gainera
-------------

* Nafarroako mendien zerrenda
* Nafarroa Behereko menien zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* euskal-herria.org webgunean

* www.migraction.net Hegazti-migrazioen ataria Frantzian.

* Lizarrietako hegazti-kontaketa, babesa eta animazioa CPAL («Comptage, protection et animation à Lizarrieta») - cpal.migration.fr
* Lizarrieta www.migraction.net Lizarretako mendateko hegazti-migrazioen datuak.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262316

 |

* Wd Datuak: Q12262316
**Lurzaindia** lurra laborantzako tresnatzat babesten eta espekulazioaren aurka diharduen Ipar Euskal Herriko talde bat da.

Helburuak
---------

Lur eremuen prezioak zuzenak direla ziurtatzeko Safer egiturari (lurren prezioak finkatzeko Frantziako egitura) deitzen dio eta behar denean lurrak erosten ditu, bertako laborariei alokairuan uzteko.

Historia
--------

2013an sortu zen, eta GFAMren segida hartu zuen. Geroztik, bederatzi aldiz Safer erakunde publikoarengana joan izan da, bere esku duen lurren prezioa zuzena izan dadin ziurtatzen duelako.

2016ko uztailean 374 hektarea zeuzkan bereganatuta, eta 29 laborarik egiten zuten lan Lurzaindiari esker, Ipar Euskal Herriko hogei etxaldetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Lurzaindia, lurra laborantzako tresna izan dadin», *Berria*, 2015-01-06
2. ↑  «LURRA EZ DADIN SALEROSGAI IZAN», *Berria*, 2016-07-03

Kanpo estekak
-------------

* Lurzaindiaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492350

 |

* Wd Datuak: Q20492350
Tragarroi bat Floridan.

| Eguraldia |
| --- |
|  |
| Urtaroak
* **Klima epela**: Udaberria • Uda • Udazkena • Negua
* **Klima tropikala**: Urtaro lehorra • Urtaro hezea

 |
| Ekaitzak
* Enbata
* Trumoi-ekaitza
* Tornado
* Traganarrua
* Zikloi tropikala
* Zikloi ez tropikala
* Elur-ekaitza
* Bisutsa
* Izotz-ekaitza

 |
| Prezipitazioa
* Lainoa
* Zirimiria
* Euria
* Euri izoztua
* Elurbustia
* Ihintza
* Antzigarra
* Txingorra
* Elurra
* Virga

 |
| Artikuluak
* Hodeiak
* Haizea
* Presio atmosferikoa
* Klima
* Tenperatura
* Klimatologia
* Atmosfera
* Airearen kutsadura

 |
| * i
* e
* a
 |

**Traganarrua** edo **tragarroia** haize-zurrunbilo indartsua da, hodei-zutabe edo kumuluninbo baten azpitik irteten den hodei-kono alderantzikatu eta inbutu-formako gisa azaltzen dena, azpian itsasotik jasotako ur-tantaz edo lurretik jasotako hauts, harea edo zaborrez osaturiko anabasa bat eduki ohi duena.

Normalean, ez dira oso indartsuak, tornadoak ez bezala, eta denbora gutxi irauten dute. Hala ere, nabigaziorako arriskutsuak izan dira oso.

Motak
-----

* Tornado motakoak.
* Tornado motakoak ez direnak (Trumoi-ekaitz gainbarrunbe batek sortuak)

Kokapena
--------

Gehienak tropikoetan jazo badira ere, batzuetan munduko beste lekutan jazo dira, adibidez, Euskal Herrian. Urtero Europan 160 traganarru ikusi dituzte.

Euskal Mitologian
-----------------

Sakontzeko, irakurri: «Traganarru (mitologia)»
Traganarru itsas irelua da, bortitza eta generalki traganarruaren itxurarekin agertzen dena itsontziak eta pertsonak irensteko. Bere izenak adierazten duenez, traganarru edo itsas-arranpa edo ubilaren itxura hartzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalmeteren definizioa

Ikus, gainera
-------------

* Tornado

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1022922
* Commonscat Multimedia: Waterspouts

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1022922
* Commonscat Multimedia: Waterspouts
**Lurtz** Eraztunen Jauna:Eraztunaren Elkartea filmean agertzen den fikziozko pertsonaia bat da. Eraztunaren Elkarteari Amon Henen eraso eta eraztuna berreskuratzen saiatzen den Uruk Haien kapitaina da.

Uruk Haiak irtetzen diren lokatzetik irten bezain pronto, Isengarden, irtetzen lagundu zion orkoa hil zuen eta kapitain mailara igo zuten.

Armada txiki baten buru izan zen arren, asko, Aragorn, Legolas eta Gimlik akabatu zituzten.

Arkuarekin zuen trebetasuna zela eta, hiru aldiz tiratu zuen Boromirren aurka hau hiltzea lortuz, baina Aragornek burua moztu zion, Gondorreko adarraren deiari erantzutera joan zena.

Bere armak, ezpata orko bat eta ezkutu bat dira, arku bat eta armajantzi astunaz gain.

Filmena, Lurtzen papera, Lawrence Makoarek egiten du (Gothmogen papera ere egiten duena Eraztunen Jauna:Erregearen Itzulera filmean eta Nazgûlen buruzagiari ahotsa jartzen diona).

Pertsonaia hau, ez da Tolkienen eleberrian agertzen, Boromir, arkulari Uruk Hai edo orkoek zauritu zutela baitiote.
**Lizargarate lepoa** Eskoriatzan dagoen mendate bat da, 970 metroko garaieran.

Bertatik, hainbat bide abiatzen dira, norabide desberdinetan. Baina bi bereizi daitezke batik-bat: Alabitara doana, bat, eta Deguria edo Degurixara doana, bestea. Bidegurutzea, Lizargarateko lepoa, altzairuzko plaka batzuez adierazita dago. Bertatik abiatzen dira, lehen aipaturiko bi bideez gain, Elgeako mendilerrora doan bide bat, eta beste bat Eskoriatzara.

Irispideak
----------

Bertara heltzeko bideak, bi edo hiru badira behintzat. Baina, guztietatik laburrena eta errazena, Aitzorrotz menditik gertu dagoen Urizar edo Uxarko bidegurutzerik abiatzen da. Toki hortatik abiatuta, Alabitara doan bidea hartu behar da, eta zuzen jarraitu denbora guztian. Ordu bete baino gutxiago irauten duen ibilaldi baten ondoren, Lizargarateko lepoa adierazita dagoen tokira heltzen da. Aipaturiko Urizarko bidegurutzetik abiatu ondoren, baina Lizargaratekora heldu baino lehenago, gas hodiaren bidea dago, kolore horiko langa metaliko batzuekin adierazita dagoena. Mendiolatik edo Urkulutik ere hel daiteke, lehenengo Degurixara helduz, eta, ondoren, handik, Arlutz mendi ingurura igo ondoren, aurrerago dagoen eskuinetarako bide batetik jeitsiz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262498

 |

* Wd Datuak: Q12262498
Ameriketako Estatu Batuetako Armadako infanteria-soldaduak.
**Lurreko armada** edo, besterik gabe, **armada**, estatu baten indar armatuen lurreko osagaia da. Beren funtzio nagusia zerbitzatzen duten estatuaren lurraldea zuzenean defendatzea da, nahiz eta kasu batzuetan herrialdearen kanpoaldean ere esku hartzen duten.

Egitura
-------

Armada adar ezberdinetan egituratzen da: "arma"k, borrokalariak badira (horietako bakoitza erabilitako arma motagatik eta borrokatzeko moduagatik bereizten da) eta "gorputz"ak, izaera logistikoa, antolaketakoa edo laguntzailea badute.

Estatuen arabera, armek eta gorputzek izen desberdinak izan ditzakete, baina beti honako hauen baliokideak:

* Infanteria (arina, korazatua, aerotransportatua, mendikoa, etab.)
* Zalditeria (arina, korazatua, airekoa, etab.)
* Artilleria (arina, kanpainakoa, korazatua, antiairekoa, kostaldekoa, etab.)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37726
* Commonscat Multimedia: Army

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4576552
* BNF: 11976646q (data)
* GND: 4132034-7
* LCCN: sh85007309
* NDL: 00569469
* NARA: 10640725
* AAT: 300137542
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 4899

 |

* Wd Datuak: Q37726
* Commonscat Multimedia: Army
**Trasimeno** (italieraz: *Lago Trasimeno*; latinez: *Trasumennus*; etruskoz: *Tarśmina*) Italia erdialdeko Umbria eskualdean (Perugiako probintzia) dagoen aintzira da. 128 kilometro karratuko eremua du, 18 kilometroko luzera eta 15eko zabalerarekin. Italiako laugarren aintzirarik handiena da, eta 258 metroko garaieran dago. Bere gehienezko sakonera, 6 eta 7 metro artekoa da. Eskualdeko beste aintzira batzuk ez bezala, Trasimenok ez du jatorri bolkanikorik. Gertuen duen hiria, Perugia da, 15 kilometro inguru ekialdera duena, non *Lago di Perugia* deitzen den, Italia faxistak, egungoagatik aldatu zuen arte, ohiko izena izan zena. Chiusi hiria, 15 kilometro inguru hegoekialdera dago, eta Cortona, 12 kilometro inguru ipar-mendebaldera.

Tokia, K. a. 217an, Erroma eta Kartagoren artean Trasimenoko gudua gertatu zelako da ezaguna, non Hanibalek, Gaio Flaminio Nepoteren erromatar armada garaitu zuen, Bigarren Gerra Punikoaren hasieran.

Aintzirak, hiru uharte ditu. *Maggiore* uhartean, 35 biztanle baino ez dituen herrixka txiki bat dago. 24 hektareako hedadura du eta, uharte honetako punturik altuena, 309 metroko garaieran dago. Uharte honen lurraldea, administratiboki, Tuoro sul Trasimeno herriaren mende dago. *Polvese* deiturikoak, hiru uharteetatik handiena dena, 69,6 hektareako hedadura du, eta, punturik gorenena, 313,4 metroko garaieran du, eta Castiglione del Lago herriaren administraziopean dago. Txikiena, *Minore* deitzen da eta 5 hektareako hedadura baino ez du, bere punturik garaiena, 278 metroko garaieran duelarik, Passignano sul Trasimenoren administraziopean dagoelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Europako toponimia fisikoa.* .
2. ↑   Torelli.  (2001). *The Etruscans.* , 265 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188487
* Commonscat Multimedia: Lago Trasimeno

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 233859110
* LCCN: sh88000570
* NKC: ge779709
* SUDOC: 068883595
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q188487
* Commonscat Multimedia: Lago Trasimeno
***Trasgua*** asturiar mitologiako iratxo txikia da. Buztanaz eta adarrez irudikatu ohi da, jantzi eta kapela gorriarekin, ezkerreko eskua zulatuta duelarik. Etxe barnean bizi da eta traketsa da, batzuetan sarraski handia sortzen duelarik. Abereak zirikatzen ditu, gauzak lurrera botatzen ditu eta pertsonak gauez esnarazten ditu. Trakets jokatu ohi duen arren, ongi tratatuz gero eta nahi baldin badu, etxea garbitu dezake. Batzuetan familiek etxez aldatu behar izan dute iratxoa ez jasateko, hala ere iratxoak etxe berriraino jarrai diezaieke. Mitoak dioenez, iratxoa desagertzeko modu ezberdinak daude: ura saski batean ekartzeko eskatuz edota ahuntz larru beltza txuri bilaka dezan eskatuz, eskaria bete ezin duenez lotsatuta alde egingo baitu. Bestela, ilar platera utziz, eskuko zulotik eroriko zaizkionez ezingo baititu bildu eta haserretuta alde egingo baitu.

*Trasgu* iratxoaren mitoa Europako hainbat txokoetako mitoekin lotuta dago.

Ikus gainera
------------

* Ventolinos (Asturiar mitologia)
* Iratxo (Euskal Herriko mitologia)
* Galtxagorri
* Leprechaun (Irlandar mitologia)
* Clurichaun
* Far darrig

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3322013

 |

* Wd Datuak: Q3322013
**Tienditas nazioarteko zubia** (gaztelaniaz: *Puente Internacional Tienditas*) oinezko eta ibilgailuentzako nazioarteko zubia da, Venezuelako Táchira eta Kolonbiako Norte de Santander biltzen dituena. Kolonbia eta Venezuela arteko mugako zubi honek Táchira ibaia zeharkatzen du.

Historia
--------

Lehen harria 2014ko urtarrilaren 24an jarri zuten, eta gehienez ere 20 hilabeteko epean amaitzeko proiektatu zuten. Nicolás Maduroren (Venezuela) eta Juan Manuel Santosen (Kolonbia) gobernuek 32 milioi dolarreko kostua izango zutela kalkulatu zuten.

Nazioarteko bosgarren zubia da bi herrialdeen arteko mugan; Táchira ibaiaren gainean eraikitako 3 zubi paralelok, noranzko bakoitzeko 3 errei dituzten bi ibilgailuk eta 10 metro inguruko zabalera duen oinezkoentzako zubi batek osatzen dute, guztiak 280,10 metroko luzerarekin. Berezitasun bat du: Venezuelan dobelen bidez eraikitzen lehena da, aurrerapen-orgen sistemarekin. Proiektuak, gainera, zubiaren alde banatan bi kontrol-postu aurreikusi zituen, Mugen Zentro Nazionala (CENAF) izenekoak.

2016 hasieran amaitu zuten, baina 2015eko Kolonbia eta Venezuelaren arteko krisiaren eta Venezuelako mugako itxieraren ondorioz zubia ez zuten ofizialki ireki.

2019an, Nicolás Maduroren gobernuak zubia blokeatu zuen karga-edukiontziekin, Venezuelan laguntza humanitarioa ez sar ez zedin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Cancilleres Jaua y Holguín colocan piedra fundacional del puente Tienditas en Táchira» *Panorama* 2014-1-24.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Inicia construcción de puente de Las Tienditas que unirá a Cúcuta con San Antonio, Venezuela» *El País* 2014-1-24.
3. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Tienditas, el puente de 40 millones de dólares que no han estrenado» *La Opinión* 2016-2-5.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16623108
* Commonscat Multimedia: Puente Internacional Tienditas

---

 |

* Wd Datuak: Q16623108
* Commonscat Multimedia: Puente Internacional Tienditas
***Timeo Danaos et dona ferentes*** latinezko esapide bat da, eta hitzez hitz esan nahi du «Danaoarren beldur naiz, opariak dakartzatenean ere». Esaldi hau erabiltzen da adierazteko ez garela norbaitetaz fidatzen bere intentzioak onak badirudite ere.

Jatorria Virgilioren *Eneida*ren pasarte batean du (II, 49). Eneas kontatzen ari da, Troiako gerraren amaieran, akearrek zurezko zaldi bat oparitu dietela troiarrei borroka utzi aurretik, hauen adiskidetasuna eskuratzearen itxurak egiten. Troiarrek ikusi dutenean akearrak joan direla zaldia utziz, hiri barrura sartu nahi dute. Laokoon apaizak, ordea, amarrua susmatu, erabaki horren aurka azaldu, akearren traizioaz ohartarazi eta esaldi hau esaten du danaoek (grekoek) egindako opariaren aurrean. Denborak azaldu zuen apaizak arrazoia zuela, zaldiaren barnean akear soldaduak baitzeuden eta, behin hiri barruan, atera eta Troia hartu zuten. Hortik dator *donum Graecum* («opari grekoa») esamoldea ere, oparia jasotzen duenari arazoak edo suntsiketa ere ekartzen dion opariari esaten zaio.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *The Latin Library.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1159255

 |

* Wd Datuak: Q1159255
**Tipton konderria** (ingelesez: *Tipton County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tipton da. 2010eko zentsuaren arabera 15.936 biztanle zituen, Tipton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tipton konderriak 674,87 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,07 ura dira. Beste 674,8 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 23,61 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.936 pertsonetatik 15.701 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 346 dira. 28 beltzak edo afroamerikarrak. 20 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 64 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 114 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507336
* Commonscat Multimedia: Tipton County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155929006
* LCCN: n79108950
* NARA: 10037193
* **Lekuak**
* OSM: 1812964
* TGN: 1002947

 |

* Wd Datuak: Q507336
* Commonscat Multimedia: Tipton County, Indiana
***Literatura Terminoen Hiztegia*** Euskaltzaindiak 2008an, literatura terminologia euskara batuaz emateko hiztegia izan zen.

Edukia
------

Liburuak 545 sarrera biltzen du. Bukaeran, bestetik, "Literatura terminoak lau hizkuntzatan" atala dago non terminoen parekotasuna euskaraz, gaztelaniaz, frantsesez eta ingelesez azaltzen diren.

Talde sortzailea
----------------

Euskaltzaindia barruan Literatura Ikerketa batzordeak egin zuen lana. Batzorde horren barruan 1989an ekimena aurrera emateko talde berezia sortu zen; haren helburua literatura arlotan erabiltzen den terminologia finkatzeko eta ikertzeko asmoa".

Honako egile hauek hartu zuten parte azken erredakzioan:

* Jean Haritschelhar,batzordearen burua eta lanaren prestatzailea eta egilea
* Lourdes Otaegi, idazkaria
* Iñaki Aldekoa
* Ur Apalategi
* Aurelia Arkotxa
* Gorka Aulestia
* Jon Casenave
* Sebastian Gartzia Trujillo
* jon Kortazar
* Maria Jose Olaziregi
* Karlos Otegi
* Txomin Peillen
* Iratxe Retolaza
* Ana Toledo
* Patri Urkizu

Kanpoko loturak
---------------

* Literatura Temrinoen Hiztegia online.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  751-766 or.
2. ↑  XVII. or.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070632

 |

* Wd Datuak: Q61070632
**Literatur generoak** zenbait irizpide (teknika, doinua edo edukia) kontuan hartuz literatura-lanak sailkatzeko erabiltzen diren kategoriak dira.

Orokorrean, kategoria horiek oso lausoak izan ohi dira, adituak bat ez datozelako. Oso zaila da sailkapen berean historiako genero eta azpigenero guztiak egokitzea. Garai bakoitzak bereak izaten ditu, hau da, Grezia klasikoko generoak (epika, tragedia eta komedia) edo japonierazkoak (haiku etab.) ez dira bateragarriak. Oro har, genero orokorrenak prosa, poesia eta antzerkia izaten dira.

Narrazioaren azpigeneroak
-------------------------

* Eleberria
	+ Eleberri historikoa
	+ Ohitura-eleberria
	+ Eleberri pikareskoa
	+ Abenturazko eleberria
		- Pirata-eleberria
		- Westerna
		- Espioi eleberria
	+ Gutun-eleberria
	+ Amodio-eleberria
	+ Polizia eleberria
		- Eleberri beltza
	+ Zientzia-fikzioa
	+ Fantasia-eleberria
	+ Beldurrezko eleberria
		- Eleberri gotikoa
		- Thrillerra
	+ Eleberri erotikoa
* Ez-fikzioa
	+ Biografia
		- Autobiografia
	+ Kronika
	+ Saiakera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q223393
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525948
* GND: 4074285-4
* NKC: ph122406
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q223393
**Tippecanoe konderria** (ingelesez: *Tippecanoe County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lafayette da. 2010eko zentsuaren arabera 172.780 biztanle zituen, Tippecanoe kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tippecanoe konderriak 1.303,39 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,9 ura dira. Beste 1.294,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 132,56 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 172.780 pertsonetatik 151.802 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 12.947 dira. 6.731 beltzak edo afroamerikarrak. 349 amerikar natiboak ziren eta 41 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 10.679 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 237 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.941 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507365
* Commonscat Multimedia: Tippecanoe County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146589930
* ISNI: 0000 0004 0644 4083
* LCCN: n81066306
* NARA: 10037192
* **Lekuak**
* OSM: 1802231
* TGN: 1002946

 |

* Wd Datuak: Q507365
* Commonscat Multimedia: Tippecanoe County, Indiana