recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Enigma*** (frantsesez: *L'Énigme*) Gustave Dorék 1871n olio pintura da. Orsay museoan dago jasota. Estilo aldetik erromantizismoan kokatu daiteke.

Historia
--------

1871n margotuta, 1870eko Frantzia-Prusia Gerra eta Parisko Komunaren ostean, testuinguru ilun horren lekukotasuna ematen du lanak. 1884an, koadroa beste bi mihisekin batera aurkeztu zen: *L'aigle noir de Prusse* eta *La défense de Paris*. Hirurek "1870eko oroitzapenak" izenburupean zeuden.

Deskribapena
------------

Aipatutako hiru lanen artean hau da tragikoena. Margolariaren jenioak alegoria gainditzen du margolan honetan, giza historia guztiaren ikuspegi bihurtzeko.

Lehen begiratuan, margolanak harritzen du bere itxura uniforme eta ia monokromoarekin, desolazio eta heriotza giroa azpimarratzen duena: hilotzak gudu zelaian, hiriak zeruertzean erretzen. Gerra irudikatzeko elementu klasikoak presente daude.

Erdiko bi irudiekin obra esanezinera iristen da: Gizateriaren aingerua, batetik, edo agian Kontzientzia, atsekabetuta ikusten da, belauniko Esfingearen aurrean, gizakiak elkarren aurka bultzatzen dituen betiko enigmaren arrazoia ager dezala eskatuz.

1870eko oroitzapenak
--------------------

Hauek dira hiru lanak:

* Enigma*Enigma*
* L'aigle noir de Prusse (Prusiako Arrano Beltza)*L'aigle noir de Prusse* (*Prusiako Arrano Beltza*)
* La défense de Paris (Parisen defentsa)*La défense de Paris* (*Parisen defentsa*)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Dominique Lobstein, « L'Année terrible », L'Histoire par l'image, Réunion des musées nationaux,
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Andromeda

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Margolanaren fitxa Orsay museoan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3205326
* Commonscat Multimedia: Enigma (Doré)

---

 |

* Wd Datuak: Q3205326
* Commonscat Multimedia: Enigma (Doré)
**La Vizcaína** (euskaraz: «Bizkaitarra») XIX. mendearen erdi aldean, Madrilgo erdigunean egon zen ostatu ospetsua izan zen. Izen ona zuen eta haren prezioak ez ziren merkeak.

Historia
--------

Ostatua emakume euskaldun batek sortu zuen, Ramona Berdorrain. Lehen aldiz 1846an ireki zen eta, hasieratik, beste ostatu ospetsu baten konpetentzia izan zen, Peninsulares ostatuarena, alegia. Ostatua Cordero etxearen bi solairuetan zegoen kokatuta, Kale Nagusiaren hasieran.

La Vizcaínak eskaintzen zituen janariak kanpotarren gustuaren arabera moldatu zuen, baratxuri eta olio gutxiagoz. Beste berrikuntza table d'hôte menua eskaintzea izan zen, etxeko menua antzekoa.

Ostatuak ospe handia izan zuen eta bertan tokia aurkitzea ez zen erraza. 1869an Inglaterra Hotela bihurtu zen.

Bezero ospetsuak
----------------

* Francisco Solano López, 1854an.
* Julius Rudolph Ottomar Freiherr von Minutoli, 1851ean.
* William George Clark, 1849an.
* Hans Christian Andersen, 1862ko Gabonetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Peter Besas, (2009),«Historia y anécdotas de las fondas madrileñas», 1.edizooa, La Librería, ISBN 978-84-9873-032-6.
2. ↑   Academia Paraguaya de Historia
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5965543

 |

* Wd Datuak: Q5965543
**Nabaskoze etxea** Nafarroako Cintruénigo udalerrian dagoen jauregi bat da. Herrigune , Ligués kaleko 2. zenbakian. Nabaskozeko markesaren bizilekua izan zen eta Nafarroako kultura ondasuna izendatua dago.

Udalerri honetan dauden XVI-XVIII. mendeen artean eraikitako Ligués etxea eta Virto Leoz etxeareki batera jauntxon eraikinen multzoaren barnean dago. Adreiluz egina dago, kanpoaldean, lehioi bakoitzak bere balkoiak eta atariek erdi-puntuko arkuak dituzte.

XVII. mendearen bigarren erdialdeko eraikin barrokoa da. Bi solairuko garaiera du. Bigarren solairuan dinteldun baoak dituen balkoiak dauzka, bai eta lehoi batzuk daramatn XVII. mendeko armarria ere. Adreiluzko erdi-puntuko arkudun bi at ditu, biak berdinak. Ate hauetako batek kaxazko eskailera batera darama, goialdean ganga bat du baina antzina linterna bat eraman zezakeen. Fatxadaren goiko solairua arku hirukoitzez osatutako galeria eta moldura oker eta zuzenez osatutako adreiluzko teilatu-izkina ditu.

Barnealdean, alboko etxeekin muga egiten duen lorategi handi bat du.

Ikus gainera
------------

* Nafarroako kultura ondasunak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492458
* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0008806

 |

* Wd Datuak: Q20492458


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |
*Artikulu hau Oñatiko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Murgia (argipena)».*

Murgia (-a artikuluarekin, deklinatzean *Murgira*, *Murgiko*...) Oñatiko baserri-auzoa da, herriko nukleotik hego-ekialdera, Berezaotik Ubao errekak bereizuta. 93 biztanle zituen 2020ko erroldan.

Deskribapena
------------

Baserri batzuk multzokatuta dauden nukleo bat bada Oñatitik 2 kilometrora, non Murgiko elizatxoa (Asentzioko ermita bertakoentzat, edo Igokundearen baseliza) eta eskola zaharra (orain auzotarren txokoa) aurki daitezkeen. Nukleo honetatik gertu dago Jauregi baserria, irudi enblematikoa duena: 21. mendearen lehen laurdenean Eroskik esnea saltzeko darabilen irudiaren jatorria da baserri honen profila (eraldatua, ezker-eskuin ardatzei buelta emanda), eta baita Oñatiko baserri-auzoen karteletako adierazgarria 

Beste baserri batzuk sakabanatuago daude, esate baterako Santa Kruz errota edo Maristegi baserria. Nekazaritza esplotazio gisa Oñatin oraindik lantzen den azken baserrietako batzuk Murgian daude halaber.

Iruditegia
----------

* Murgiko eskola zaharra, txokoa 21. mendean.Murgiko eskola zaharra, txokoa 21. mendean.
* Asentzioko edo Igokundearen baseliza.Asentzioko edo Igokundearen baseliza.
* Jauregi baserria.Jauregi baserria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Eustat. «Biztanleria Gipuzkoako biztanleria-entitateka, sexuaren, adin-taldeen eta naziotasunaren arabera.» *eu.eustat.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-15).
2. ↑    Urkia, Jose Angel; Fernandez, Luistxo. «Araotz eta Oñatiko beste auzo batzuetan» *Eibar.ORG | Eibarko peoria* (Noiz kontsultatua: 2021-08-13).

Kanpo estekak
-------------

* Murgiko baserri zerrenda.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108072244
* Commonscat Multimedia: Murgia (Oñati)

---

 |

* Wd Datuak: Q108072244
* Commonscat Multimedia: Murgia (Oñati)
**La Voz de Navarra** (euskaraz *Nafarroako Ahotsa*) Nafarroako Iruñea hiriburutik aireratzen den irrati nate bat da.

Historia
--------

Jatorrizko katea 1957an proba moduan orduko Ruiz de Alda estadioan (gaur egungo Larrabide estadioa) jarritako 110 metroko antena baten bidez aireratzen hasi zen. Lehenbiziko estudioa hiriburuko Navarro Villoslada kalean izan zuen.

1958ko maiatzaren 22an ofizialki inauguratu zen. REM kataren zati izan zen. Nafarroaz gain inguruko lurraldeetan ere entzuten zen.

1978an REM-CAR eta CES kateek Radiocadena Española katean batu eta RTVE hedabide taldearen barnean sartu ziren, La Voz de Navarra ia desagertuz. 1989an Radicadena Española katea Radio Nacional de España irratiarekin batzean, La Voz de Navarra irratiaren azken aztarnak desagertu ziren.

2012an antzinako La Voz de Navarra izena berreskuratuz irrati kate berria martxan jarri zen, gaur egun uhinez gain internetez online ere entzungai dago.

Kanpo estekak
-------------

* *La Voz de Navarra* irratiaren webgunea **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479843

 |

* Wd Datuak: Q25479843
Joseph-Michel Montgolfier
Jacques-Etienne Montgolfier
**Joseph-Michel Montgolfier** (Annonay, Frantzia, 1740ko abuztuaren 26a- Balaruc les Bains, id. 1810eko ekainaren 26a) eta **Jacques-Etienne Montgolfier** (id. 1745eko urtarrilaren 6a- Serrières, Frantzia, 1799ko abuztuaren 2a) frantziar industriagizon eta asmatzaile ziren. Baloi aerostatikoaren sortzailetzat hartzen dira, zenbait historialarik asmakizun honen benetako sortzailea Bartolomeu Lourenço de Gusmão izan zela badiote ere.

Bizitza
-------

Montgolfier anaien saiakera

Joseph-Michel eta Jacques-Etiennen aita paper fabrika baten jabea zen eta, paperezko poltsak su gainean buruz behera jarriz jolasean zebiltzala, aire beroak poltsa gorantz igotzen zelaz ohartu ziren; puxika handiagoekin egin zuten froga eta material arinagoekin. 1782an, zeta eta lihoarekin ari ziren frogak egiten.

1782an, 18 m³-ko aire beroz betetako zetaz eginiko poltsa bat jaurti zuten eta 250 m igo zen airean.

1783ko ekainaren 4an, jendaurreko lehen erakustaldia egin zuten: lihozko poltsa esferiko bat forratu zuten paperez; 11 m-ko diametroa zuen, 800 m³ eta 226 kg pisatzen zituen. Aire beroz betea zegoen eta 2 km-ko hegaldia egin zuen 10 minututan eta 1.600 y 2.000 metroko garaierara iritsiz.

Hurrengo saiakeretan, lehen izaki bizidunak bidali zituzten lotuta zeraman saskian, ardi bat, ahatea eta oilaskoa, altuerak eragin zitzakeen ondorioak aztertu ahal izateko. Versaillesen egin zen proba hura, Luis XVI.a Frantziakoa erregearen aurrean, gizakiekin froga egiteko onespena eskatu nahi baitzioten. Urriaren 15aren inguruan izan zen eta 26 m-ko garaiera lortu zuten.

1783ko azaroaren 21ean, Pilâtre de Rozier eta Marquis d'Arlandes izan ziren airezko hegaldia tripulatuko zuten lehen gizakiak. 25 minututan aritu ziren hegan 100 m-ko garaieran Paris gainean. 9 bat kilometroko distantzia egin zuten. Baloi mota honi *montgolfière* deitu zitzaion.

Hortik aurrera hegaldiak ugaritzen joan ziren eta, 1785eko urtarrilaren 7an, Jean Pierre Blanchard eta John Jeffriesek Mantxako kanala igaro zuten.

Berehala, hidrogenozko baloiek ordezkatu zituzten aire beroko baloiak eta, 1960. urte arte, ez ziren itzuli, Raven enpresak nylonez Montgolfière puxikaren diseinu klasikoaren segurtasuna hobetu eta erregai propanoa erabili zuenean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193751
* Commonscat Multimedia: Montgolfier brothers

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04260/eu\_m\_3054/m3054
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193751
* Commonscat Multimedia: Montgolfier brothers
**Kutubiyya**, **Kutubia**, **Koutoubia** edo **Kutubiya** meskita (arabieraz: جامع الكتبية‎), Marokoko Marrakex hiriko monumenturik esanguratsuenetakoa da. Bere minaretea, Sevillako meskitako Giralda ospetsuaren eta Rabateko meskitako Hasan Dorrearen eredua da.

Yamaa el Fna plazaren hego-mendebaldean kokatua, Mohammed V.a etorbidearen ondoan, Kutubiyya, 69 metroko altuera duen bere minarete edo alminarragatik nabarmentzen da, hiriko eraikinik garaiena dena. Meskitaren izenak, literalki *liburu saltzaileena* esan nahi duena (*kutub* hitzak, liburua esan nahi du arabieraz), bere inguruan zegoen liburu saltzaileen azokari erreferentzia egiten dio, ehun postutik gora zeudelarik.

Ibn Battuta musulman bidaiari ospetsuak, 1352an, honela deskribatzen du:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Meskita handiak daude, bere aljama bezala, Kutubiyyin bezala ezaguna, alminar handi eta erraldoi bat duena, bertara igo nintzena, begien aurrean, hiri osoa ikusgai nuela.* |  » |
|  |

Meskita
-------

Kutubiyya meskita
Kutubiyyako minaretea
Abd Al-Mumin emirraren aginduz 1147an eraiki zen aurreko meskita baten tokian altxatzen da, Ibn Tumertek eragindako suntsipena konpontzeko saiakera baten, eraikin almorabideen suntsipenera mugatu zena.

Hamar urte beranduago, beste meskita bat eraikiarazi zen, gaur egungoa, 1158rako amaitua izan zen, eta, bere 17 nabeekin, 60 metroko zabalera eta 90eko luzera duen laukiluze baten hedatzen direnak, islamiar munduko handienetako bat izango litzateke. Erdiko patioak, albo bakoitzean lau nabe dituen bi arkupe ditu.

Minaretea
---------

Abd Al-Muminen agintaldian eraikitzen hasi zen, eta Abu Yusuf Yaqub Al-Mansurren agintaldian amaitua izan zen. Bere 69 metroko garaierarekin, Marrakecheko eraikinik garaiena da (debekatuta dago eraikin garaiagoak eraikitzea). Arrapala bidez komunikatzen diren sei solairu ditu. Goialdea, kalostra almenatu batez inguratuta dago, eraikin mota hauetan ohikoa den bezala, hiru bolaz koroatua, gaur egun brontzezkoak, eta, esaten denez, jatorrian urrezkoak zirenak, Yaqub al Mansurren emazteetako baten bitxietatik zetozenak, Ramadaneko baraualdia ez betetzeagatik penitentzia bezala emanak. Bola hauetako handienak, 2 metroko diametroa du.

Dorrearen kanpoaldeak, bere jatorrizko apainduraren zati bat baino ez du, bere margo eta mosaikoak galdu dituelarik. Goialdean, kolore berdeko azuleju zerrenda bat baino ez da kontserbatzen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1137533
* Commonscat Multimedia: Koutoubia Mosque

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126844895
* LCCN: n98010730
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1137533
* Commonscat Multimedia: Koutoubia Mosque
*Artikulu hau talisman edo zinginarriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kutun (argipena)».*
Kutun japoniarra
**Kutuna** edo **zinginarria** ustez botere babesleak eta izpiritualak dituen objektu bat da, talisman bat, kutunaren jabearentzat. Oparotasun handiagoaren, zorte onaren edo jabearentzako maitasunaren ideiez ere lagundurik doa. Gizakien sineskeriazko praktiken zati da.

Etimologia euskaraz
-------------------

Talismana izendatzeko euskarazko hitz hauek, berez, objektu zehatzak izendatzen dituzte.

### Kutun, arabierazko 'kutub'-etik

Kutuna joskintzako tresna da, jostorratzak gordetzeko kuxin txiki bat, eta hitza arabierazko 'kutub'-etik (كتب) dator (arabieraz, 'idazkiak'). Musulmanek lepoan zintzilik Koranetik ateratako pasarteak (idazkiak) zeramatzaten zorrotxo edo eskapulario batean. Idazkiok zoritxarretik babeserako ziren, eta oso maiteak ("kuttunak").

Gutun hitza ere jatorri berekoa da.

### Zinginarriak

Zinginarriak, berez, zorte onerako kutunak dira, baina ez edozein kutun, umeari esnerik falta ez dakion amak lepotik zintzilika jartzen dituenak bakarrik. *Zinginak* edo *zingirinak* izenekin, ugatz edo bularretako zenbait gaitz izendatzen dira, mastitis delakoa eta antzeko gaitzak, eta gaitz horiei aurre egiteko adurra duten kutunak dira zinginarriak.

Erabilpena
----------

Kutunak, gizateriaren objekturik zaharrenetakoak dira, gizakiak, kutunetan, bere atzetik zihoazen zorigaiztoekiko ihesbidea ikus baitzuen, zorigaizto horiek fisikoak, moralak edo izpiritualak izan. Lehenengo kutunak objektu naturalak ziren: harriak, tailaturiko zura edo kristal naturalak, bere kolore, forma edo bitxitasunagatik preziatuak zirenak.

Beranduago, ohiko erabilerako objektuak izatea erabaki zen, norbaiten jabetzakoak izateagatik edo gertaeraren baten zati izan zirelako. Gorde egiten ziren, nolabaiteko boterea zutela uste baitzen.

Gaur egun, kutun mordoa dago, komertzialak nahiz pertsonalak, pertsona bakoitzak, modu subjektiboan balioztatzen baitu objektua, eta garrantzi ezberdina lortzen dute. Kutuna daraman pertsonak, bere sinesmen edo fedeagatik beste pertsona batzuei hau kontatzea edo ez kontatzea erabaki dezake, eta bere atxekitasuna banatu.

Kutunen adibideak
-----------------

* Untxi hanka
* Ferra

### Euskal tradiziokoak

* Eguzki-lorea
* Kutuna (joskintzako tresna)
* Zinginarria (ikus gorago)

### Erliojozkoak

* Eskapularioa
* Talisman

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131557
* Commonscat Multimedia: Amulets

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX527853
* BNF: 119752184 (data)
* GND: 4142310-0
* LCCN: sh85004685
* NDL: 00562529
* NKC: ph118407
* AAT: 300266585
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q131557
* Commonscat Multimedia: Amulets


1. ↑    «kutun | Gaurko hitza» *Gaurko hitza* (Noiz kontsultatua: 2018-08-13).
2. ↑    «Hiztegi Batu Oinarriduna» *ww.euskaltzaindia.fr* (Noiz kontsultatua: 2018-08-13).
**Largatxako dorrea**, **Dorre Beltza** edo **Dorre Errea** Gordexolako (Bizkaia) dorretxea da.

2002ko urtarrilaren 14ean, Eusko Jaurlaritzak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Ezaugarriak
-----------

Oinplano laukizuzena du, gaur altuera ertainekoa, baina beste garai baten hamahiru metro inguru neurtu eta hiru solairu zituena.

Horren hormak zokalo baten bermatuta daude, eta laukian jarritako eta tamaina erregularreko ilaretan ordenatutako harlangaitzarekin aparejatuta. Baoetako ertz eta azpaduretan aldiz eskotaz landutako hareharrizko harlanduak erabili dira.

Beheko solairua oso itxia da. Izan ere, tamaina desberdineko bi gezi-leiho txaranbeldu dira bao bakarrak eta atzeko aldean daude.

Lehen solairua bizitzeko solairua da. Dinteldutako kofadura batez gain, gezi-leiho bat dauka; harri bakarreko aurrealde, janba eta barlasaia dituen eta zertxobait zorrotza den boa txiki bat; antzeko beste leiho bat, baina apur bat beheratutako erdi puntuko arkuduna; nazelatutako eta soka bikoitzez apaindutako ertzak dituen bao erdibitu zertxobait ojibala; eta fatxada nagusiko sarrera jasoa.

Solairu horren gainean sala gisa erabiltzen zen bigarren solairu bat zegoen. Oso itxia zen, zenbait gezi-leiho eta dobela biz soilik osatutako aurrealdea duen erdi puntuko bao zabala bakarrik baitzituen. Ziurrenik estalkiaren oinarri gisa erabili ziren zuburuak agertzen dira solairu horren gainetik.

Estilo gotiko-errenazentistakoa da Largatxako dorrea eta XVI. mendearen hasierako urteetan eraiki zen. Goiko sala badirudi oso itxia izan zela, antzinatasunaren erakusgarri.; aitzitik, beheratutako erdi-puntuko baoak eta gainerakoek zertxobait zorrotzak, bizitzeko solairuak dituan kofadura nahiko ugariak eta sokazko dekorazioak aintzat hartuta, nahiko berandu eraiki zen, 1500 urtea baino beranduago ziur.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28324544

 |

* Wd Datuak: Q28324544
Ekialde Urruneko Barruti Federala (gorriz).
**Errusiako Ekialde Urruna** edo **Errusiar Ekialde Urruna**, errusieraz Дальний Восток России}, Errusiaren zatia barne hartzen duen Ekialde Urrunaren eremuaren izendapena da, alegia, Errusiako ekialde-muturreko lurraldeak, Siberia eta Ozeano Barearen artean. Ez dira eremu hau barne hartzen duen Ekialde Urruneko Barruti Federala eta Ozeano Barera hedatzen ez den Siberiako Barruti Federala elkar nahastu behar. Sobietar Batasunaren garaian **Sobietar Batasuneko Ekialde Urruna** edo **Sobietar Ekialde Urruna** izendapena jasotzen zuen. 

Usadioz Siberiako zatitzat jo izan den arren, Errusiako Ekialde Urruna errusiar eskualde eskemetan Siberiatik bereizten da (eta iraganean baita Sobietar Batasunekoenetan ere).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q609176
* Commonscat Multimedia: Russian Far East

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 252383801
* BNF: 162619605 (data)
* NKC: ge137400
* SUDOC: 14755649X
* **Lekuak**
* TGN: 6001973

 |

* Wd Datuak: Q609176
* Commonscat Multimedia: Russian Far East
*Artikulu hau aireontzi eta trenetako gailuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kutxa beltz (argipena)».*
Kutxa beltza
**Kutxa beltza**, aireontzietan edo tren-makinetan batez ere, instrumentuen aktibitatea eta kabinako hizketaldiak erregistratzen dituen gailua da. Oso tresna baliotsua da, istripu bat jazotzekotan kutxa beltzak berau argitzen lagun lezakeelako.

Lehendabiziko hegaldi-erregistratzaileak 50eko hamarkadaren amaieran hasi ziren erabiltzen eta kutxa beltz izena jaso zuten. Dena dela, kutxa beltza ez da kolore beltzekoa, kolore biziz margoturik dago, normalean laranjaz edota horiz, istripua gertatzekotan erraz aurkitzeko. Horrez gain, itsaspeko irrati-baliza bat darama erantsirik, talka bat dagoenean automatikoki aktibatzen dena. Modu horretan, erreskate-taldeak istripua gertatu den lekura eraman ditzake.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q998319
* Commonscat Multimedia: Flight data recorders

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4578644-6
* LCCN: sh85049123
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q998319
* Commonscat Multimedia: Flight data recorders
**Langlade konderria** (ingelesez: *Langlade County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Antigo da. 2010eko zentsuaren arabera 19.977 biztanle zituen, Langlade kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Langlade konderriak 2.299,6 kilometro koadro ditu. Horietatik 44,66 ura dira. Beste 2.254,95 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,69 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 19.977 pertsonetatik 19.433 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 324 dira. 70 beltzak edo afroamerikarrak. 172 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 62 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 235 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495326
* Commonscat Multimedia: Langlade County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139547842
* ISNI: 0000 0004 0420 0544
* LCCN: n80006220
* **Lekuak**
* OSM: 1799706
* TGN: 2002333

 |

* Wd Datuak: Q495326
* Commonscat Multimedia: Langlade County, Wisconsin
Hiru lama, berpiztutako leinuetako parte, Tibesteko sinesmen budisten arabera.

*Artikulu hau titulu budistari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Lama (argipena)».*
**Lama** (tibeteraz: བླ་མ་, *bla-ma*, euskaraz: «nagusi») ohorezko titulua da erlijio irakasleak izendatzeko Tibeteko budismoan.  Izan daitezke fraide, moja edo budismo-eskoletako irakasleak, edo tantra praktiketan garapen espiritual aurreratua duen norbait.

Dalai Lama edo Panchen-lama bezalako tituluen parte izan daiteke. Kasu hauetan lama berriz jaio edo errenkarnazioetan luzatutako leinu hauei *tulku* esaten zaie. Hitzak sanskritoaren "guru" terminoaren antzeko esanahia du.

Tibeteko monje guztiei lama deitzeko joera egon zen Mendebaldeko historiografian garai batean, eta bertako erlijioari lamaismo deitzearena ere bai. Baina izendapen horrek ez zuen kontuan hartzen Tibeten budismoaren benetako adar propio bat zegoela garatua, ezta ere beste erlijio forma zaharrago batzuk ere bazirela bertan, Bon erlijioa hain zuzen ere. Hortaz, lamaismo terminoa izendapen okertzat hartzen da 21. mendean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Katalanez)** «Lama (budismoa)» *L'Enciclopèdia.cat.*  Bartzelona: Grup Enciclopèdia Catalana .
**Laurence E. "Larry" Page** (Lansing (Michigan, AEB), 1973ko martxoaren 26a - ) Google bilatzailearen sortzaileetako bat da, Sergey Brinekin batera.

Ibilbidea
---------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Larry Page*** Aldatu lotura Wikidatan |

Larry Page 1972an jaio zen eta bere aitak, Michigango Estatu Unibertsitateko informatika irakasleak, txikitatik ordenagailuekiko zaletasuna irakatsi zion. Gaztetan zuen azkartasuna agerian jarriz, nerabe zela Lego eraikuntza-jokoan oinarrituta, injekzio-inprimagailu programagarria fabrikatu zuen. Aitaren bideari jarraituz, Informatika Ingeniaritzan lizentziatu zen Michiganen.

Pagek eta Brinek 1995eko udaberrian ezagutu zuten elkar, Stanfordeko Unibertsitateak bertako Informatikako doktoretzarako hautagaientzat antolatutako ekitaldi batean. Zenbait hilabete beranduago, unibertsitate horretarako liburutegi digitaleko proiektu batean lanean hasi ziren. Pagek web diseinua menderatzen zuen eta Brinek datuen tratamendua eta matematika. Biek elkarlanean, Interneten datuak bilatzeko algoritmoei buruzko azterketak hasi zituzten, Google bilatzailea bilakatuko zenaren lehen urratsa.

1998an Google formalki enpresa gisa osatu zutenean, Page bilakatu zen CEO edo zuzendari nagusia, eta formalki Brin presidentea izan zen, bainta tandem baten gisara kudeatu zuten enpresa hastapenetan. Enpresaren hazkundea eta fama azkarraren aurrean, kudeaketa profesionalago bat bilatu nahi izan zuten inbertsoreek, eta Pagek CEO lana utzi zuen Eric Schmidten eskuetan. Orduan Page enpresako produktuen presidentea bilakatu zen 2001eko apirilaz geroztik.

2011n berriro CEO bihurtu zen Schmidten ordez, txantxa eginez Twitterren, "nagusien gainbegirada jada ez zela beharrezkoa" esanez. Postu horretan jarraitu zuen 2015 arte, non Google kontsortzio handiago baten parte bilakatu zen, Alphabet Inc. delakoa bihurtuz, eta orduan Page izan zen Alphabereko CEO. 2019ko abenduaren 3an postu hori utzi zuen Sundar Pichairen mesedetan, eta harrezkero ez du Googlen edo bere enpresa multzoan funtzio exekutibo zuzenik.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4934
* Commonscat Multimedia: Larry Page

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 35624513
* ISNI: 0000 0004 3076 4124
* BNC: 000849341
* GND: 13271163X
* LCCN: n2005086596
* NKC: vse2010558370
* NLA: 58868142
* SNAC: w6r50mkf
* SUDOC: 169742857
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q4934
* Commonscat Multimedia: Larry Page



1. ↑    Simancas, Pepe.  (2005). *Larry Page eta Sergey Brin, urre bilatzaileak.*  Gipuzkoa.eus.
Finantza korporatiboan, **kutxako fluxu askea**, entitate korporatibo batek, bere balio-edukitzaile guztietatik, banaketarako erabilgarri dituen kutxako fluxuak begiratzeko era bat da. Hau erabilgarri izan daiteke akziodunentzat, obligazio, lehentasuneko akzio zein balio bihurgarrien edukitzaileentzat. Horrela, enpresa baten eragiketetan arazorik eragin gabe, zenbat eskudiru atera daitekeen jakin nahi dutenean, egiteko eskubidea dute.

Enpresa batek salmenten hazkunde negatibo bat duenean, kapital gastuak murriztea normala izango da. Horrez gain, kobratzeke dauden kontuak, betiere, beraien epeetan kobraturik, murriztu egingo dira.

Kutxako fluxu askearen kalkulua
-------------------------------

Kutxa Fluxu Askea modu askotan kalkula daiteke, baina ohikoena honako hau da:

Kutxako fluxu askea| **Ustiapeneko Sarrerak**
- Kostu Aldakorrak (KA)
- Kostu Finkoak (KF) |
| **EBITDA**
- Amortizazioak |
| **EBIT**
- Zergak |
| **NOPAT**
+ Amortizazio teknikoa |
| **Ustiapeneko kutxako fluxu gordina**
- Inbertsioak Aktibo ez Korrontean
- Inbertsioak Errotazio-Fondoan (FBO) |
| **Kutxako fluxu askea (CFAs)** |

Kutxako fluxu askea vs Sarrera Garbiak
--------------------------------------

Kutxako fluxu askeak sarrera garbiarekiko ezberdina izan beharko luke, gure aldagaiak kapital-ondasunak eta lan-kapitalean aldaketak hartzen baititu kontuan. Bereziki, bi ezberdintasun dituzte;

1. Kapital-ondare erosketarako kontabilitatea. Sarrera garbiak, balio-galera ondorioztatzen du, KFAs-k azken epearen kapital erosketa garbiak erabiltzen dituen bitartean.
2. Kutxako fluxu askearen neurketak, kapitaleko lan garbian dauden aldaketak lotzen ditu, erabilgarritasun garbiak, berriz, ez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** *Free cash flow*, 2018-05-01. Noiz kontsultatua: 2018-09-30
2. ↑    «eGela 2017-18 UPV/EHU: Gunean sartu» *egela1718.ehu.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-09-30).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9297784

 |

* Wd Datuak: Q9297784
**Etxeko bixkotxa** edo, soilki **bixkotxa** (frantsesez *gâteau basque*, gaztelaniaz *pastel vasco*, horregatik batzuetan euskaraz *euskal bixkotxa*, *euskal pastela* edo *euskal pastiza*) Lapurdiko gozopil tradizionala da, hasieran Itsasuko gerezi gorriez beteta egin bazuten ere, orain kremazkoa izan ohi da.

Historia
--------

XVII. mendean Kanbon euskal gozopil honen lehendabiziko aipamenak agertu ziren, ziur asko fruituz betea (masustak, pikuak, gereziak...).

XIX. mendeko bukaeran kremazko gozopila agertu zen. Kanboar Marianne Hirigoien gozogilea izan zen lehenetarikoa bere etxeko bixkotxa Baionako merkatuan saltzen.

Hala ere, XX. mende amaiera arte, gozopil hau etxeari eta etxekoandreari hertsiki lotua izan da, eta horregatik gorde du *etxeko bixkotxa* izendapena..

Kanbon urtero, gozopilaren omenezko besta ospatzen da. Saran, hari buruzko museoa dago.

Prestaketa
----------

Etxeko bixkotxa, lauburua duela.
Gurin, irin, arbendol-hauts, azukre eta arrautza handi bat ditu osagaiak. Egun, normalean pastel-kremaz bete ohi da, nahiz eta fruituez beteak ere izan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *"Hiztegia / Dictionnaire basque français"*, Elkar, ISBN 2-903421-48-X
2. ↑  Bixkotx sarrera Euskaltzaindiaren hiztegian.
3. ↑  Euskal Bixkotxaren museoa
4. ↑   **(Frantsesez)** Virginie Saspiturri.  (2014). *L'émergence des produits de terroir comme vitrine d'une région. L'exemple de l'etxeko bixkotxa : un gâteau basque partagé entre tradition et modernité..* ..
5. ↑  *Sud Ouest*, 19 août 2013-8-19ko artikulua

Kanpo estekak
-------------

* Errezeta: Euskal pastiza Sukaldean.com webgunean.
* Iñigo Esnaola, *Sukaldaritza liburua* (errezetak): "Euskal pastela".

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q683495
* Commonscat Multimedia: Gâteau basque

---

 |

* Wd Datuak: Q683495
* Commonscat Multimedia: Gâteau basque
Sudango **Errepublikako Jauregia** (arabieraz: القصر الجمهوري‎, *al-Qaṣr al-Jumhūriy*) konplexua Sudango presidentearen egoitza ofiziala da, Khartum hiriburuan dagoena. Batez ere, 1830ean eraikitako **Errepublikako Jauregi Zaharrak** eta 2015ean eraikitako **Errepublikako Jauregi Berriak** osatzen dute. Errepublikako Jauregiak garrantzi historikoa eta kulturala du Sudanen. Jauregia ez dago publikoarentzat irekita, baina atzean museo bat dago, bisitariek esploratu ahal izateko.

Errepublikako Jauregia Sudanen ikur politiko bat da. Posta zigiluek eta billeteek bere irudia eraman dute. Jauregiaren izena hegoaldetik bertara doan kale nagusiari ematen zaio, lehen *Victoria kalea* izenez ezagutzen zena. Errepublikako Jauregia Khartumeko mugarri arkitektoniko nagusietako bat da, eta Nilo Urdinaren hegoaldeko ertzera begira dago, Nilo Urdin eta Zuriaren elkargunetik gertu.

Jauregian egiten dira atzerriko herrialdeetako enbaxadoreei kredentzialak aurkezteko ekitaldiak eta herrialdeetako ekitaldi ofizialak. Errepublikako Jauregiak gertakari historikoz betetako historia du, Charles Gordon Britainiar Sudan agintaria hil zenetik hasita, Sudanen kolonizazio turko-egiptoarrean iraultza mahditarraren aldekoen eskutik, Sudan anglo-egiptoar kolonizaziotik independentzia eta administrazio kolonialaren banderak jaistea eta Sudango Errepublikako bandera igotzearen lehen ospakizunera arte, 1956ko urtarrilean.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1267370
* Commonscat Multimedia: Presidential Palace in Khartoum

---

 |

* Wd Datuak: Q1267370
* Commonscat Multimedia: Presidential Palace in Khartoum
**Larry Rivers** (Jaiotza-izena: **Yitzroch Loiza Grossberg** ; New York, 1923ko abuztuaren 17a - 2002ko abuztuaren 14a). Estatu Batuetako pintorea izan zen. Espresionismo abstraktua eta *Pop Art* mugimenduari loturiko moldeak bateratu zituen bere lanetan.

Hans Hofmann pintorearekin egin zituen ikasketak, eta 1951. urtean eman zuen bere lehen lan handia, *The Burial (Ehorzketa),* Gustave Courbet pintore frantsesaren *L´Enterrement à Ornans* (1850, *Ornanseko ehorzketa*) lanean oinarrituriko koadroa. Aurrekoen pintura aztertzen jarraitu zuen eta Emmanuel Leutze Estatu Batuetako pintorearen obran oinarritu zen *Washington Crossing the Delaware* lana egiterakoan (1953, *Whasington Delaware igarotzen*). Kritika handiak jaso zituen Riversek bere joera eklektikoarengatik. Erretratu ugari egin zuen 1951-1957 urteetan, *Double Portrait of Berdie* ezagunena (1955, *Berdieren erretratu bikoitza*). Ikuspegien erabilera etena eta anitza, eta kolore finen erabilera dira Riversen lanen ezaugarri nagusiak. 1961etik aurrera hasi zen publizitateko irudiak erabiltzen, eta 1963an egin zien sarrera collage, eskultura eta eraikuntza moldeko elementuei. Joera horren erakusgarri dira *The History of the Russian Revolution From Marx to Mayakovsky* (1965, *Errusiako iraultzaren historia Marxengandik Maiakovskiganaino*) lanean eginiko 30 pinturak. 1968. urtean Rivers Afrikara bidaiatu zuen *Africa and I* dokumentala amaitzera. 1970eko hamarkadan Diana Molinari eta Michel Auderrekin bideo ugari egin zituen. Riversek bere heriotza arte (2002) jarraitu zuen lanean eta erakusketak egiten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q664291
* Commonscat Multimedia: Larry Rivers

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 66501198
* ISNI: 0000 0001 1476 8588
* BNE: XX1079031
* BNF: 12130387z (data)
* GND: 118942239
* LCCN: n79043656
* NKC: xx0261077
* Tabakalera ID: 59626
* CiNii: DA04880857
* SNAC: w61v5v2w
* SUDOC: 027397688
* ULAN: 500003280
* RKD: 67211
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05126/eu\_r\_0639/r0639
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q664291
* Commonscat Multimedia: Larry Rivers
Leitner sisteman, behar bezala erantzundako txartelak gutxien erabiltzen den hurrengo kutxara aurreratzen dira; gaizki erantzundako txartelak, berriz, aurreko kutxara itzultzen dira, azterketa eta errepikapen oldarkorragoak egiteko.
**Errepikapen** banandua edo **tartekatua** ebidentzietan oinarritutako ikaskuntza teknika bat da, eta, normalean, hezkuntza-txartelekin egiten da. Sartu berri diren eta zailenak diren hezkuntza-txartelak maizago agertzen dira; aldiz, hezkuntza-txartel zaharrenak eta hain zailak ez direnak gutxiagotan agertzen dira eta maizago agertzeak laguntzen du zailenak buruz ikasten. Bitartean, errazenak ez dute maiztasun handirik behar behar bezala ikasteko. Errepikapen tartekatuaren erabilpenak buruz ikasteari laguntzen diola frogatutzat eman da.

Hiru saioko segida

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Smolen, Paul; Zhang, Yili; Byrne, John H..  (January 25, 2016). «The right time to learn: mechanisms and optimization of spaced learning» *Nature Reviews Neuroscience* 17 (2): 77–88. doi:10.1038/nrn.2015.18. OCLC .5126970 PMID 26806627. Bibcode: 2016arXiv160608370S..

Ikus, gainera
-------------

* Anki (softwarea).
* hezkuntza-txartel.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1095869

 |

* Wd Datuak: Q1095869
**Lawrence «Larry» Mark Sanger** (Bellevue, Washington, AEB, 1968ko uztailaren 16a) filosofoa da, Jimmy Walesekin batera Wikipedia sortu zutenetako bat. Komunitate libre eta irekia antolatzen lagundu zuen, eta entziklopediaren politikan oinarri diren ideiak garatu zituen. Citizendium ere sortu zuen.

Bizitza
-------

Lawrence «Larry» Mark Sanger Bellevuen jaio zen, Washingtonen (AEB), 1968ko uztailaren 16an. Anchoragen hezi zen, Alaskan, eta 1991n lizentziatu zen filosofian Reed Collegen. 2000n lortu zuen filosofiako doktoretza Kanadako Uunibertsitate Publikoan.

Graduko tesiari izen hau eman zion: *Metodo kartesiarrak eta oinarri teorikoak*. Doktoretza-tesia, berriz, hau izan zen: *Zirkularitate epistemikoa: Metajustifikazioaren arazoari buruzko saiaker*a.

Nupedia eta Wikipedia
---------------------

Sangerrek Jimmy Walesen Bomis enpresan egin zuen lan. Nupediaren erredaktore nagusi izan zen, handik 6 urtera porrotera joan zen arte. Proiektuak aurrerapen exkaxa zuela-eta, 2001eko urtarrilean, artikuluak sustatuzeko wikia sortzeko proposamena egin zuen eta hortik etorri zen gero Wikipedia —halaber, Larry Sangerrek proposatu zuen izen hori—, gizarteari ezaguera unibertsala eskura jartzeko xedean, harmonia eta mundu-bakearen etengabeko bilaketan.

Ordainsaria jasotzen zuen entziklopediaren editore bakarra izan zen 2001eko otsailaren 15etik, 2002ko martxoaren 1era arte, hortxe eten baitzuen Wikipediarekiko harremana.

Jimmy Walesek horrela ez badu ikusten ere, Sangerrek Wikipediaren sortzaileetako bat dela dio, 2005era arte, behintzat, kontsideratzen zuten bezala. Walesek dioenez, Sangerrek garrantzia izan zuen, baina bere agindupean zegoen langile bat besterik ez zen. Sangerrek, ordea, bere burua Wikipedian zegoen bitartean, Wales Bomisen ari zela dio.

Wikipedia utzi ondoren, Ohio State unibertsitatera itzuli zen eta filosofiako doktoretza egin zuen.

2006an, Wikipediaren jarraipen bat iragarri zuen, Citizendium, oinarri berekoa, baina izen errealak erabili behar zituzten editoreen lanaz egina.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Zoriona ez dago makina batean. Pertsona harremanak dira erantzuna eta, horregatik, semea etxean hezi nahi du. Egunero irakurtzen dio, matematika eta historia irakasten dio, eta otordua egiten dio. Biolina jotzen du eta ia egun osoa etxean ematen du...* |  » |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q185
* Commonscat Multimedia: Larry Sanger

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 8163567372616380245
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q185
* Commonscat Multimedia: Larry Sanger
**Etxezarra** Gasteizko Ariznabarra auzoan dagoen eraikina da, gaztelaniaz *Casa de Napoleón* edo Napoleonen Etxea ezizenaz ezaguna dena.

Historia
--------

1808an Bailénen menderatuak izan ondoren, frantziarrek ihes egin behar izan zuten. Bere anaia zen Joseph Bonaparte berriro Madrilgo tronuan kokatzeko, Napoleon Bonaparte enperadoreak berak Iberiar Penintsulara eraman zuen bere armada

Gasteiztik pasatu zenean, 1808ko azaroaren 5 eta 9 bitartean, enperadorea orduan Fernando de la Cuesta bankariarena zen Etxezarran lo egin zuen

Ekipamendu publikoa da gaur egun, gizarte-etxe bat, alegia. 2006-2009 urteen bitartean zaharberritu zuten, atzealdean handipen bat gehituz. Guztira 42 apartamentu babestu, 19 aparkaleku eta jatetxe bat egin zituzten.

2020an, Gasteizko Udalak bere lehen solairuaren erabilpena eskaini zion Euskaltzaindiari 25 urterako, akademiak 2021rik aurrera Arabako egoitza bertan izan zezan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Los fantasmas de la casa de Napoleón» *Noticias de Álava*: Gasteiz. 2006.[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑   Idazle, asko.  (1963). *Conmemoración de la batalla de Vitoria en su 150 aniversario.* .
3. ↑    Plazaberri, Euskaltzaindia. «Etxezarra etxea Euskaltzaindiaren Arabako egoitza izango da 2021eko urtarriletik aurrera» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-11-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3034942

 |

* Wd Datuak: Q3034942
**Eskailera Santua** izenarekin (italieraz: *Scala Santa*) Erromako San Joan Laterangoaren basilikaren aurrez aurre dagoen haitzurdinezko eskailera monumentala da. 1980an Unescok Gizateriaren Ondarea Europan izendatu zuen, 91-003 zenbakiarekin. Nahiz eta Vatikanon ez egon, Lurraldez kanpotasun eskubideari esker, estatu horren menpe dago.

Kondaira
--------

Antza, jatorriz, eskailera Jerusalemgo Pontzio Pilatosen jauregian zegoen. Katolikoentzat Jesu Kristo, Ostiral Santuan, epaitua izateko, eskailera horretatik igo zen. Horregatik, balore erlijioso handia du; *Erromako eta munduko leku santuena dela* esan ohi da, eta bakarrik belauniko igo daiteke. Alboetan, 1589tik, eskailera arruntak daude, bestetik. Zenbait toki kristalez babestuta daude: tradizioaren arabera horietan Jesusen odola erori zen.

Historia
--------

Scala Sancta
Eskailera Santa Helenak, 326. urtean Jerusalementik Erromara eramatea agindu zuen. Jerusalemen Pontzio Pilatosen jauregia zegoen. Gaur egun eskailera Sixto V.a aitasantuak 1586-1589 artean agindutako eraikin batean dago babestuta. Goian, Sancta Sanctorumen, *Santissimi Salvatore Acheiropoieton* irudia dago; "Acheiropoieton" hitzak gizakiaren eskuak margotu ez duela esan nahi du. Eskaileraren hasieran Pasioaren bi eskultura alegoriko ikus daitezke: Pilatosek Jesus entregatzen eta Juda Iskarioteren musua.

Erromesen igarotzeak eskailera kaltetzen zuela eta, 1723tik eskailera babesteko asmoz, intxaurrondo-egurrez estali zen.

1853an , Pio IX.aren aginduz, Eskailera Santua eta ondoko komentua, pasiotar fraideen esku gelditu ziren.

Ohitura
-------

Eskailera belauniko igo behar da otoitz egiten den aldi berean.

Iruditegia
----------

* Alboetan eskailera arruntak ikus daitezke.Alboetan eskailera arruntak ikus daitezke.
* Sancta Sanctorum.Sancta Sanctorum.
* XIII. mendeko margoak.XIII. mendeko margoak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Zaharberritzearen albistea, 2019/03/28.
* **(Gaztelaniaz)**:Eskailera Santuari buruzko bideoa.
* **(Gaztelaniaz)**:Informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1768461
* Commonscat Multimedia: Scala Santa (Rome)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 91-002b

 |

* Wd Datuak: Q1768461
* Commonscat Multimedia: Scala Santa (Rome)
**Elorretako Haitza** Zaraiako mendilerroan dagoen mendietako bat da. Orokorki, Kurutzeberri deitzen den mendian dago, bertako tontorrik garaiena delarik, eta Zaraia mendilerro osoko bigarren garaiena da, 1.146 metroko garaierarekin. Apotza edo Kargaleku lepoaren bidez, Aranguren mendiarekin, mendilerroko mendirik garaienarekin, bat egiten du.

Irispideak
----------

Biderik ohikoena, Elixabarritik doa. Hona, zuzenean Mendiolatik, Peñakulu igaroz, edo Bolibartik, hel daiteke. Bolibartik datorren bideak, Mendiolatik datorren bideetako batekin bat egiten du, pinudi baten ondotik igarotzen den bide batean, ehiztariak ibili ohi diren beste pinudi batetik gertu. Hemendik, lur eta harrizko bide bat abiatzen da, gorantz eta gorantz, San Juan Portaletaña edo San Juan Txikia izeneko ermitara heldu arte. Handik gora, zuzenean Mendiolatik datorren bidearekin bat egiten du bide honek. Behin bide hortara helduta, aurrera jarraitu besterik ez dago, Kargaleku edo Apotza izeneko lepora heldu arte. Behin hemen, ezkerretarantz hartzea baino ez da geratzen, mendiaren tontorrera heltzeko.

Inguruko tokiak
---------------

Apotza edo Kargaleku lepoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256759

 |

* Wd Datuak: Q12256759


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
Zibersegurtasunean, **erronka-erantzun autentifikazioa** (ingelesez Challenge-response authentication) protokolo-familia bat da. Alde batek galdera bat ("challenge") aurkezten du eta beste alderdiak baliozko erantzuna ("response") eman behar du autentikatu ahal izateko.

Erronka-erantzun protokoloaren adibiderik errazena pasahitza autentifikatzea da, non erronkak pasahitza eskatzen duen eta erantzun balaigarria pasahitza zuzena den.

Pasahitz autentifikazioan kuxkuxeatzen egon den aurkari batek modu berean autentifika dezake bere burua gero. Soluzio bat pasahitz ugari igortzea da, horietako bakoitza identifikatzaile batekin markatuta. Egiaztatzaileak pasahitzetako edozein eska dezake, eta emaileak identifikatzaile horren pasahitz zuzena izan behar du. Pasahitzak modu independentean aukeratzen direla suposatzen baduzu, erronka-erantzun mezu bikotea onartzen duen aurkariak ez du beste arrastorik momentu desberdinetan laguntzeko.

Adibideak
---------

Hauek dira erronka-erantzun algoritmo sofistikatuagoen adibideak:

* Ezagutza zeroen pasahitza eta funtsezko akordio sistemak (esaterako Urruneko pasahitz segurua (SRP) )
* Erronka-Eskua Autentifikazio Protokoloa (CHAP) (   )
* CRAM-MD5, OCRA: OATH erronka-erantzunaren algoritmoa (   )
* Salted Challenge erantzuna autentifikazio mekanismoa (SCRAM) (   )
* ssh- en erronka-erantzun sistema RSAn oinarritutako  .

Batzuek CAPTCHA bat spam erroreak erantzuten duten autentifikazio moduko bat dela uste dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  
"Challenge-Response Authentication".

Ikus, gainera
-------------

* Challenge-handshake autentifikazio protokoloa
* CRAM-MD5
* Hash funtzio kriptografikoa
* Non kriptografikoa
* Kerberos
* Otway – Rees protokoloa
* Needham – Schroeder protokoloa
* Wide Mouth Frog protokoloa
* Pasahitz bidez egiaztatutako gako akordioa
* Gatzaren erronka erantzuteko autentifikazio mekanismoa
* SQRL
* Distantzia mugatzeko protokoloa
* Hausnarketa erasoa
* Erreproduzitu erasoa
* Gizon-erdiko erasoa
* WebAuthn
Ekonomian, **eskala-errendimenduek** ekoizpen-faktore guztiak proportzio berdin batean gehitzean, ekoizpena proportzio berean igotzen den adierazten dute. Batera igotako ekoizpen-faktoreen proportzio berean igotzen bada ekoizpena, eskala-errendimendu konstanteak daude; adibidez, ekoizpen-faktore guztiak bikoiztean, ekoizpena ere bikoizten bada. 

Ekoizpena ekoizpen-faktoreen igoera baino gehiago igotzen bada, **eskala-errendimendu gorakor**rak daudela edo **eskala-ekonomiak** gertatzen direla esaten da. 

**Eskala-errendimendu beherakor**rak edo **eskala-desekonomia**k daudela esaten da ekoizpena ekoizpen-faktoreak baino proportzio txikiagoan igotzen direnean. Nabarmendu behar da eskala-errendimenduak aztertzean ekoizpen-faktore guzti guztiak igotzen direla batera. Faktore mota bat konstante mantendu (gehienetan, kapital finkoa) eta bestea aldatzen denean, ekoizpenaren bilakaerak errendimendu beherakorren legeari jarraiki izaten da, zeinaren arabera ekoizpenaren gehikuntzak edo produktibitatea gero eta txikiagoa izango den.

Ekoizpen-prozesu batean **eskala-ekonomia**k sortzeko zenbait arrazoi daude, makinak eta bestelako kapital finkoaren erabilera-maila hobezinera heldu ez izana. Adibidez, 100 lanordu sartuta zelai batean, traktore-erdia dugula (traktorea beraz ezin da erabili), ekoizpena 200 unitatekoa bada; faktoreak bikoiztuz, traktore oso batekin eta 200 lanordu sartuta, seguru asko 200×2=400 baino askoz gehiago ekoiztuko da. Ostera, **eskala-desekonomia**k sortzeko arrazoietako bat, ekoizpena maila bat gainditzean, ekoizpen prozesua kudeatzeko beharrezko administrazio eta antolakuntzaren zailtasuna izaten da.

Eskala-ekonomiak daudenean, batez besteko kostua murriztu egiten da, kostu marjinala batez besteko kostua baino txikiagoa da eta kostu totala gero eta erritmo txikiagoan gehitzen da, unitateak ekoiztu ahala. Ekoizpen-funtzio batean hiru zati bereizi ohi da: lehenengo zati batean, eskura dauden ekoizpen-faktoreen erabilera eskasa erabiltzen denean, eskala-ekonomiak edo eskala-errendimendu gorakorrak daude; bigarren zati batean, errendimenduak konstanteak dira eta hirugarren zati batean, ekoizpen-faktoreen erabilera erabatekoa denean, eskala-desekonomiak edo eskala-errendimendu beherakorrak daudela esaten da.

Ikus, gainera
-------------

* Kostu-kurba

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q282942
* Commonscat Multimedia: Returns to scale

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4306169-2
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q282942
* Commonscat Multimedia: Returns to scale