recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Artikulu hau Greziar mitologiako titanideari buruzkoa da; Jupiter planetaren satelitea gaitzat duena beste hau da: «Metis (satelitea)»*

Atenearen jaiotza. Metis, alegorikoki agertzen da Zeusen eserlekupean. Irudi beltzeko tripodea, K. a. 570-K. a. 560 inguruan. Louvre. (CA 616)
**Metis** greziar mitologian (antzinako grezieraz Μῆτις Mễtis, literalki, "aholku" edo "trikimailu"), zuhurtasuna, edo, zentzu txarrean, maltzurkeria pertsonifikatzen zuen titanidea zen. Ozeanide bat ere bazen, Ozeano eta Tetisen alaba.

Bera izan zen, Zeusek esanda, honen aita zen Kronosi, honek aurretik irentsi zituen bere seme-alabak okarazi zion okagarria eman ziona. Zeusen lehen maitale eta emaztea izan zen, norengandik, hasieran, forma ezberdinak hartuz eragozten saiatu zen. Metisek, Zeusi, alaba bat izango zuela, eta, ondoren, mundua gobernatuko zuen seme bat izango zuela iragarri zion, Hesiodok, Zeusi iragarpen hau egin ziotenak Urano eta Gea izan zirela dioen arren. Honegatik, Zeusek jan egin zuen Ateneaz haurdun zegoenean, eta, beranduago, Zeusek berak erditu zuen bere alaba, burutik irten zitzaiona Hefestoren laguntzarekin.

Platonek, Poro aipatzen du Metisen ama bezala.

Izen bereko beste pertsonaia batzuk
-----------------------------------

* Gizonezko pertsonaia bat, orfikoen artean sorrera boterearen pertsonifikazio mistikoa, Fanes eta Erikapeoren antzera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190565
* Commonscat Multimedia: Metis (mythology)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 74970848
* GND: 130958131
* LCCN: sh2002010257

 |

* Wd Datuak: Q190565
* Commonscat Multimedia: Metis (mythology)
*Artikulu hau greziar mitologiaren pertsonaiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ajax».*

 Poussinen Aiax Handiaren suizidioa.
**Ajax** mitologia grekoko elezaharretako heroia da. Ajax Oileorengandik bereizteko **Ajax Handia** edo **Ajax Telamonio** deitzen zitzaion. Mitologiaren ikuspegitik, Herakles mitologiako heroiak eman zion izena. Herakles Telamonen laguna zen eta Zeusen arranoa (*Ajas*) sorbalda gainean jarri zitzaiola ikusi zuenean iragarpen bat egin zuen: "Telamon, seme bat izango duzu eta agertu berri zaigun arranoaren izenetik Ajax deituko dute."
Akilesen atzetik, gerrari indartsuena izan zen. Troiako gerra mitikoan parte hartu zuen bere anaia Teukrorekin batera.

Adore eta trebetasun handiz borrokatu zen gerran. Homeroren Iliadan garaiera handia eta sekulako indarra zuen gerraria bezala deskribatzen da. Iliadan kontatzen diren batailetan ez zuten behien ere zauritu eta jainko grekoen laguntzarik jaso ez zuen pertsonaia handietako bakarra da. Izandako garaipen guztiak gizaki izaerari bakarrik zegozkion heroi bakarra zen. Akiles moduan, Ajax Kiron zentauroak trebatu zuen. Ajax, zalantza gabe, gudu-zelaiko errege garrantzitsuenetakoa zen, baina, ez Nestor, Idomeneo edo Menesteo bezain jakintsua eta ezta ere Diomedes, Odiseo edo Palamedes bezain trebea.

Troiako gerran Hektorren aurka bi aldiz borrokatu zen. Lehenengoa, garailerik egon gabe egun osoa iraun zuen borroka bat izan zen. Bigarrena, Troiakoak akeoen kanpamentuan sartu ziren batean izan zen, bi gerrariak itsasontzi grekoetan borrokatu zirenean. Ajaxek ia hilik utzi zuen Hektor, Troiako printzea bera baino handiagoa zen arri bat jaurti ziolako gainera. Akilesek gudu-zelaia utzi egin zuen Agamenonekin haserretu zelako eta grekoak atsekabetuta zeuden.

Akilesen heriotzaren ostean, Ajaxek eta Odiseok Akilesen armadura eskatzen dute. Eztabaida baten ondoren, Odiseok jasotzen du armadura eta Ajax erabat haserretuta lurrera erortzen da. Lurretik zutitzean, amorruaren amorruz zoratuta zegoen eta artalde bat erasotu eta ardi guztiak hil zituen akeoen buruzagiak zirelakoan. Lotsa eta desohorean ez bizitzeagatik bere buruaz beste egin zuen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q172725
* Commonscat Multimedia: Ajax the Great

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 62339710
* GND: 118501194
* LCCN: no2014040179
* SUDOC: 029869382
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q172725
* Commonscat Multimedia: Ajax the Great


1. ↑  Euskaltzaindiaren 82. araua: Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak
***Marra berdea*** (frantsesez: *La Raie verte*), baita ere *Madame Matisse*, 1905ean Henri Matissek, olio muhise gaineko teknika erabiliz bukatu zuen erretratua da. Margolanaren protagonista bere emaztea zen, Amélie Noellie Matisse-Parayre. Kopenhageko Danimarkako Galeria Nazionalean erakusten da.

Ezaugarriak
-----------

Ausardia kromatiko handiko pintura da, formen, argiaren eta perspektibaren irudikapen errealistarekin hausten duena, guztia kolorearen adierazpen-ahalmenaren mende jarriz. Mihise hau 1905eko Udazkeneko Aretoan erakutsi zen, André Derain, Albert Marquet eta Maurice de Vlaminck margolarien obrekin batera. Erakusketa hartako partaideei *Les fauves* ("piztiak") izena emango zitzaien, kolorearen erabilera zaratatsuagatik eta formen distortsioagatik.

Matisseren miresle eta kritikariek irudi kezkagarritzat jo dute margolan hau: pinturaren jabeen lagun batek "erretratu baten karikatura zoroa" deitu zion. Matissesen bikoteko zailtasunek pertsonariaren inpertsonalateari eta erretratuaren maskara itxurari lagundu ahal izan zioten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Leymarie, Jean; Read, Herbert; Lieberman, William S. (1966), *Henri Matisse*, UCLA Art Council, 11.or.
2. ↑  Klein, John (2001). *Matisse Portraits*. Yale University Press. 81.or. ISBN 0300081006.

Kanpo estekak
-------------

* Margolanaren erreproduzkioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2902188

 |

* Wd Datuak: Q2902188
Greziar mitologian **Iris** (grezieraz Ιρις, "ostadarra") Taumante titana eta Elektra ozeanidearen alaba eta Arpien ahizpa. Iliadan, jainkoen mezulari bezala deskribatzen da, baina, Odisean, paper hau Hermesek betetzen du. Iris, ostadarraren pertsonifikazioa da, gizaki eta jainkoen ituna eta ekaitzaren amaiera iragartzen duena, Hermes bezala, gizakiei jainkoen mezuak helarazteaz arduratzen dena da. Zefirorekin ezkonduta dago, mendebaldeko haizearen jainkoa.

Iris, urrezko hegodun gazte birjina bat bezala irudikatzen da, haizearen abiaduran munduko mutur batetik bestera, itsasoko sakonguneetara eta behe mundura joanez. Bereziki Heraren mezularia da, eta Hermesekin lotuta dago, honen kaduzeoa sarri eramaten duelarik. Zeusen aginduz, Estigiako ura duen pitxer bat darama, zinaustea egiten duen oro lokartzen duena. Bere ezaugarriak kaduzeoa eta pitxerra dira. Hodeiei, mundua bustitzeko behar duten ur guztia ematen ere irudikatua da

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q184570
* Commonscat Multimedia: Iris (mythology)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 52774853
* GND: 129680761
* LCCN: no2017092258
* SUDOC: 164252150
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q184570
* Commonscat Multimedia: Iris (mythology)
**Rea Silvia** edo **Ilia**, Romulo eta Remoren ama izan zen. Berari buruzko kontakizuna Tito Livio historialari erromatarraren *Ab Urbe condita libri*-n agertzen da.

Kondaira
--------

 
Kondairaren arabera, Silvia Numitorren alaba zen. Numitorren anaia, Amulio, tronura igo zen eta Numitorren semea hil zuen, hau da, Silviaren anaia. Amuliok Silvia Vestaren birjina bihurtzea behartu zuen. Hauek, 30 urteko zelibatua mantendu behar zutenez, Silviak ezin zituen oinordekoak izan. 

  

Hala ere, Marte jainkoa, Silviaren amets batean agertu zen eta basoan bortxatu zuen. Bortxaketatik, Romulo eta Remo bikiak jaio ziren. Amulio hontaz jabetu zenean, Silvia eta haurrak hiltzeko agindu zion zerbitzari bati. Zerbitzaria errukitu egin zen eta bi umeak Tiberrean utzi zituen, baina ez zituen hil. Errekaren jainkoak Luperka otsoaren zaintzapean utzi zituen bikiak. Gero, Tiber jainkoak Silvia salbatu zuen eta berarekin ezkondu zen.
Denbora igarotakoan, Romulo eta Remo hazi zirenean, Amulio tronutik bota zuten, hau berreskuratuz.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q219936
* Commonscat Multimedia: Rhea Silvia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 254608576
* GND: 1024384926
* SUDOC: 161547370
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q219936
* Commonscat Multimedia: Rhea Silvia
**María Clara Haitikoa**, edo **Marie-Claire Hereuse Félicité** (Léogâne, Saint Domingue, 1758ko otsailaren 3a - Gonaïves, Haiti, 1858ko abuztuaren 9a) Haitiko enperatriz ezkontidea izan zen, Jean-Jacques Dessalinesen emaztea.

Biografia
---------

### Familia

Léogânen jaio zen 1758an, Bonheur Guillaume eta Marie-Sainte Lobelot-en alaba. Elise ahizparekin batera, Jacmelen ikasi zuen, eta 1801eko urriaren 21ean Jean-Jacques Dessalinesekin ezkondu zen, Haitiko etorkizuneko enperadorearekin. 

Senarra, Jean-Jaques Dessalines, Haitiren independentziaren sortzailea, 1892
### Enperatriz

1804an senarra koroatu ondoren, Maria Clara Haitikoa izeneko enperatriza ezkontide bihurtu zen. 1806an, monarkia abolitu egin zuten eta Dessalines hil. 1811n, Maria Luisa Haitiko erreginaren ohorezko dama izan zen. 1820an, monarkia desagertu egin zen, eta Maria Clara Gonaïvesen bizitzen jarraitu zuen, Gobernu errepublikanotik 1.200 gourdeseko pentsioa jaso zuela. 1849an, inperioa berrezarri zenean, Faustin Soulouque buru zela, Maria Clarak Adelina enperatrizaren mirespena jaso zuen, eta gortera gonbidatu zuen. 1858ko abuztuaren 8an, enperatrize haitiar ohia Gonaïvesen hil zen, ehun urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Mémoire de Femmes» *Jasmine Claude Narcisse, PHD* (Noiz kontsultatua: 2022-11-20).
2. ↑   **(Frantsesez)** Louis, Fritz-Gérald.  (2015-12-15). *Marie Claire Heureuse Bonheur, infirmière (1758-1858).*  (Noiz kontsultatua: 2022-11-20).
3. ↑   Hippolyte-Manigat, Mirlande.  (2002). *Être femme en Haïti hier et aujourd'hui: le regard des constitutions, des lois et de la société.*  Université Quisqueya ISBN 978-99935-2-041-2. (Noiz kontsultatua: 2022-11-20).
4. ↑   **(Ingelesez)**  *Helping Haiti.*  2011-01-12 (Noiz kontsultatua: 2022-11-20).

Ikus, gainera
-------------

* Adelina Haitikoa
* Maria Luisa Haitikoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3039826

 |

* Wd Datuak: Q3039826


  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa:Sortutako titulua | **Maria Clara Haitikoa**
Haitiko Enperatriz ezkontidea1804-1806 | Hurrengoa:María Luisa Haitikoa Haitiko erregina ezkontidea |
*Ars amatoria* ("Maita-bidea" euskaraz) Publio Ovidio (Sulmona, K.a. 43-Tomis, Eszitia Txikia 17 edo 18an) poeta erromatarrak K. o. 1. urte inguruan ezagutzera eman zuen erotismoari buruzko lan ospetsua da. Liburua hiru liburuki edo kantutan plazaratua izan zen. Testuaren gai nagusia maitasun harremanen inguruko aholkuak ematea da: non aurkitu emakumeak, nola lortu haien faborea, nola gorde birizik maitasuna, behin galduez gero nola berreskuratu, nola sahiestu beste norbaitek kentzea...

Erbestea
--------

K.o. 8. urtean Augusto enperadoreak Ovidio erbestera bidali zuen Itsaso Beltzaren ertzean zegoen Tomis herrira (gaur egun Errumanian), eta haren liburuak liburutegi publikoetatik kentzea agindu zuen. Ez dago garbi zergatik zigortu zuten; adituen ustez tarteko gertatu omen zen enperadorearen familian eskandaluren batean; beste batzuen ustez Augustori gaitzesgarria iruditu omen zitzaion Ars Amatoria olerki erotikoa.

Edukia
------

Nahiz eta asmo didaktikoa duen lana izan edukia eta forma elegia batena da. Horren arabera metroa hexametro izan behar zen baina horren ordez elegia distikoa izan zen. 

Lehenengo bi liburukietan poema gizonezkoei zuzenduta dago. Gaiak hauek dira: «Nola eta non lortu emakume baten maitasunaren inguruan» eta «Nola mantendu lortutako maitasunaren inguruan». Lehenengo liburu horiek arrakasta itzela izan zuten eta horrek hirugarren liburukia idaztera bultzatu zion. Hirugarren hori emakumeei eskainita dago: «Gizona erakartzeko emakumeentzako aholkuak». Hirugarren hau ziur asko 2 urtean plazaratu zen.

Euskaraz
--------

Andima Ibinagabeitiak liburuaren bertsioa egin zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Arcaz Pozo, Juan Luis (2000). *Arte de amar; Remedios de amor*. Madril: Alianza. ISBN 978-84-206-3559-0, 17.or.
3. ↑  Arcaz Pozo, 42 orrian, 12. oharra.
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Latinez)****(Gaztelaniaz)**:Liburua latinez eta gaztelaniaz.
* **(Frantsesez)**:Liburua frantsesez.
* **(Frantsesez)**:Entzuteko bertsioa.
* (Euskaraz): zati bat.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q704019
* Commonscat Multimedia: Ars Amatoria

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 179209665
* BNE: XX2039217
* BNF: 120115844 (data)
* GND: 4139610-8
* LCCN: n88258387
* NDL: 031604536
* SUDOC: 027669114

 |

* Wd Datuak: Q704019
* Commonscat Multimedia: Ars Amatoria
Esne behia.
**Behia** *Bos taurus* espezieko eme helduaren izena da, Bovidae familiako ugaztun hausnarkaria.

Hedaduraz, batez ere esne-abeltzaintzan, izen hori espezie osoari erreferentzia egiteko erabiltzen da, agian ekoizletzat hartzen den sexua delako, eta kasu honetan *Bos taurus* espeziearen sinonimoa da.

Arrak zezen deitzen dira, edo idiak, zikiratuta badaude. Kumeek izen ugari hartzen dituzte, adibidez txahal, aratxe izenek arra zein emea adieraz dezakete. Izen berezituak ere badira, adibidez: bigantxa eta biga erabiltzen dira behi gazteentzat, eta zekor, zezenko eta idisko aldiz zezen gazteentzat.

Uroen hainbat azpiespezieren ondorengoak, egungo behiak esnea eta haragia ekoizteko hazten dira, edo tiro-animalia gisa. Indian, behia sakratua da.

Ikus, gainera
-------------

* Zerrenda:Animalien hotsak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11748378
* Commonscat Multimedia: Cows

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph115025
* AAT: 300250120

 |

* Wd Datuak: Q11748378
* Commonscat Multimedia: Cows
Argentinan militarrak zigorrik gabe uzten zituen legearen kontrako afixa
**Oroimen, Egia eta Justiziarako prozesuak** (gaztelaniaz: *Procesos de Memoria, Verdad y Justicia*) deitzen zaie Argentinan 1976tik 1983ra, estatu terrorismoaren bitartez, diktadura militarrean gizateriaren kontrako delituko auzietan amaitutako prozesu batzuei. Auziok epealdi horretan giza eskubideak urratzearen arduradunen kontra egin dira.

Prozesu horietan sartzen dira giza eskubideen aldeko hainbat ekintza, ondorengoek bultzatuta: Maiatzaren Plazako Amak, Maiatzeko Plazako Amonak edo HIJOS, baita askotariko politika publikoak ere, adibidez, CONADEPen (Pertsona Desagertuen Nazio Batzordearen) bidez, erreparaziorako legeak sortuz, jabetutako haurren leheneratuz, Egiarako Epaiketak eginez, ezkutuko atxilotze zentroek funtzionatu zuten espazioetan oroimeneko lekuak seinaleztatuz, eta oroimenerako guneak sortuz.

Prozesu horiek gertaera historikoei buruzko egia ezagutu nahi dute, eta argentinar errepresiogileen eta genozidio-bultzatzaileen zigorgabetasunaren kontra borrokatzen dute. Demokrazia sendotzeko prozesu horiek Argentina bihurtu dute giza eskubide gaietako nazioarteko eredu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Memoria, verdad y justicia en la Argentina.*  Ministerio de Relaciones Exteriores y Culto (Noiz kontsultatua: 2016-03-18).

Ikus, gainera
-------------

* Cóndor operazioa
* Automotores Orletti

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24960870

 |

* Wd Datuak: Q24960870
**Las Llanas Udal Zelaia**, Sestao herriko udal futbol zelaia da. 1923an eraikia, zutikako eta eseritako 8.905 ikusle gutxi-gorabehera hartzeko tokia du. Bertan, desagerturiko Sestao Sport Club futbol talde historikoa jokatu zuen eta egun Sestao River Club eta San Pedro Kirol Elkartearen ohiko futbol zelaia da.

Datuak
------

* Izena: Las Llanas Udal Zelaia.
* Irekiera: 1923an.
* Edukiera: 8.905 ikusle.
* Neurriak: 103 x 65 metro.
* Berdegunea: belar naturalekoa.
* Helbidea: Las Llanas zumarkalea, z/g, Sestao, Bizkaia, Euskal Herria.

Historia
--------

Las Llanas futbol zelaia 1923ko irailaren 9an ireki zen Sestao Sport Club eta Kaiku Kirol Elkartearen arteko partida jokatzeko (Kaiku garai hartan Sestao Sport Club-en eskumendekoa zen, baina, geroago, arraun elkarte independente bilakatu zen). XX. mendearen erdira arte familia sestaoar batek zuen zelaiaren jabetza, baina River eta aipatu familiaren arteko zenbait arazo zirela tarte, udalak, garai hartan herriko talde bakarra zen Sestao Sport Clubaren alde egin eta 1956an desjabetu zuen, Las Llanas udal-estadioa bihurtuz. Egungo jabea Sestaoko Udala bada ere, bi aldeen arteko hitzarmenaren ondorioz Sestao River Club taldeak zaindu behar du estadioa eta, honenbestez, lehentasunezko jabea bilakatu da herriko futbol talde zamarra orlegi-belazduna.

Ezaugarriak
-----------

Estadioak bi sarrera ditu; lehenengoak tribuna nagusian sartzea ahalbidetzen du eta bigarrenak aldiz hiru harmailetarako sarbidea da. Tribuna nagusia Sestao herriaren eta River-aren kolore orlegi eta beltzeko jesarlekuak ditu eta erabat estalita dago. Harzolazko hiru harmailetatik bik, mendebalde eta eguzkialdean kokaturikoak hain justu ere, estaldura bakoak badira ere, hiruretan ikusle gehien hartzeko ahalmena daukan harmaila guztiz estalita dago. Palkoa, frontoirako sarbidea, bi taberna, prentsa-aretoa, markagailua eta lau argi-dorre dauzka. Sartaldean zenbait pinu eta lertxun hostotsu daude landatuta. Elbarrituentzako egokituta dago.

Kanpo estekak
-------------

* Estadioaren ikuspegi panoramikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3391679

 |

* Wd Datuak: Q3391679
**Carlos Pablo Duarte Couto** (Melo, 1967ko uztailaren 1a) Teknika Kardiologiko ez inbaditzaileetan trebatutako medikua eta Alderdi Nazionaleko politikari uruguaitarra da.

Biografia
---------

María Eugenia Marquisarekin ezkonduta dago eta Aparicio, Juan Pablo eta Gervasioren aita da.

Errepublikako Unibertsitatean lizentziatua da kardiologia ez-inbaditzaileen tekniketan espezializatua. CAMCELen, Meloko Ospitalean eta American Sanatorioan eman zituen bere osasun zerbitzuak.

Sergio Botanaren administrazioan, 2010etik 2019ra bitartean, Gizarte Kudeaketa zuzendaria eta Telemedikuntza proiektuaren aitzindaria izan zen lehen aldian. Gero, idazkari nagusia izan zen bere bigarren agintaldian, 2019ko uztailera arte 

Cerro Largoko alkatea 2019ko uztaila - 2020ko otsaila aldian.

Medikua izateaz gain, Bañado de Medinako landa-ekoizlea eta erlezaina da. Ekintza politikoan hasi zuen 1980an ACF taldearekin batera, "Aurrerantz fedearekin", gero Rochako Mugimendu Nazionalarekin batera. Ondoren, Botanako José Gervasio Artigas Elkartean (3. zerrenda) jardun zuen, nazio mailan Alianza Nacional mugimenduei atxikita (2005-2015), eta 2014ko Deliberazio Organo Nazionalerako praktiketan bere zerrenda aurkeztu zuen, eta Herrialde Onena (2018-2019).

2019ko barne hauteskundeetan, Duartek Enrique Antía Lehendakaritzarako eta Sergio Botanak Senaturako hautagaitzaren alde egin zuen, eta udal hauteskundeetarako hautagaitzarako garaipena lortu zuen "Cerro Largo Cerro Largo izaten jarrai dezan" azpileloarekin.  Departamenduko lehiaketarako aste gutxi falta direnean, barnekoa oso gertu dago bere lehiakide José Yurramendi Pérez-ekin.  Azkenean Yurramendik garaitu zuen

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Telemedicina a todo el país.* .
2. ↑    *Elecciones Internas 2019 - Cerro Largo.* .
3. ↑   «En la cuna de Aparicio, la intendencia se disputa entre delfines de Botana» *El Observador* 20 de setiembre de 2020.
4. ↑   «ELECCIONES DEPARTAMENTALES 2020» *eleccionesdepartamentales2020.corteelectoral.gub.uy*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85875920

 |

* Wd Datuak: Q85875920
Autobus gris bat, Hadamarreko sarraski zentroan.
Victor Brackek Aktion T4 programa zuzendu zuen.
**Gemeinnützige Krankentransport GmbH**, baita ere **Gekrat** edo **GeKraT**, "Anbulantzia karitatiboak" gisa itzulita, Aktion T4 programa nazi barruan zegoen azpidibisioa zen. Enpresak gaixoak eta ezinduak eramaten zituen nazien sarraski-zentroetara (Grafeneck, Brandeburgo, Schloss Hartheim, Schloss Sonnenstein, Bernburg eta Hadamar bezalako sarraski zentroetara), nazien eugenesia programaren barruan erail zitzaten; ezaguna zen erabiltzen zituen autobus grisengatik. 
Biktima asko zigilatutako gas-ganberetan hil zituzten. Reinhold Vorberg garraio-bulego nagusia zuzentzen zuen eta Hermann Schwenninger zuzendari exekutibo izendatu zuten.

Aktion T4 programa Victor Brackek zuzendu zuen, Nurembergen gerra-krimenengatik epaitua eta exekutatua izan zena. Adolf Hitlerrek agindu zuen operazioa 1939ko irailaren hasieran, eta Reicharen Kantzelaritzaren Philip Bouhler eta Karl Brandtek antolatu zuten. Ez bata ez bestea ez ziren bizirik atera gerratik.

1941aren ondoren, Gekrat ere arduratzen zen Aktion 14f13 programarako garraioaz. Programa horrek gaixo zeuden presoak eta nazien kontzentrazio-esparruetan lan egin ezin zutenak desagerrarazten zituen. Horretarako sarraski-zentroetara eramaten zituzten, gas-ganberetara bidaliz eta erailez.

Gerraren ondoren, Vorbergek Espainiara ihes egin zuen 1961ean, baina 1963ko martxoan Alemaniara estraditatu zuten. 20 hilabete iraun zuen epaiketa baten ondoren, 10 urteko kartzela-zigorra ezarri zioten milaka pertsonaren hilketan konplizitateagatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Henry Friedlander, *The Origins of Nazi Genocide: From Euthanasia to the Final Solution* The University of North Carolina Press (1995) ISBN 978-0-8078-2208-1.
2. ↑   Christopher R. Browning, *The Origins of the Final Solution: The Evolution of Nazi Jewish Policy. September 1939-March 1942*, Jürgen Matthäus-en laguntzarekin. University of Nebraska Press (2007) 191–192. or. ISBN 978-0-8032-5979-9.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q875149

 |

* Wd Datuak: Q875149
**Arocena** Argentinako Santa Fe probintzian dagoen San Jerónimo departamenduko udalerri bat da. Santa Fe hiritik 54 km-ra eta Rosariotik 100 km-ra dago.

1891. urtean sortu zen, Lucio eta Clodomiro Ledesma anaiek tren geltokia ahalbidetzeko lurrak dohaintzan eman zituztenean, zeinaren inguruan biztanleria ezarriko zen, eta bera irekitzea, ekainaren 15a, fundazioaren eguntzat hartzen da.. Bere izena Rosario Arocena de Ledesma sortzaileen amari omenaldia da. 

Bere egungo presidente komunala Osvaldo Enrique Lombardi da garaipenaren frontea alderdikoa, eta agintaldia 2021ean amaitu zen.

Biztanleria
-----------

2.410 biztanle (2010), aurreko erroldako 1.932 biztanle (2001), % 19ko hazkundea suposatzen duena.

|  |
| --- |
|  |
|

Ekonomia
--------

Ekonomia jarduera nagusiak nekazaritzari lotutakoak dira, batez ere soja, garia, artoa eta marrubiaren laborantza.  Arocena, Coronda eta Desvío Arijónekin batera, garrantzitsua da korondinar marrubi ezagunak hazteko eremua izateagatik. 

Kostaldeko eskualdean ere landa-abeltzain postuak daude, eta, berriz, Corondako aintziran, arrantzale-familiak kokatu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Arocena.*  Gobierno de Santa Fe.
2. 1 2   Blanco, Luis E..  (22 de noviembre de 2006). *Arocena lucha por revalorizar su historia.* .

Kanpo estekak
-------------

* foru gunea
* Probintziako Ondare Azterketa Gunea
* Gune Federala (IFAM) Udal Gaietarako Institutu Federala
* Koord. *Arocenaren* irudi geografikoak eta sateliteak
* Koord. geografikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8204792

 |

* Wd Datuak: Q8204792
*Combi Visuell*, 5 liburuki (1968) eta Combi *Lexikon*, 2 liburuki (1973).
Focus.
**Sven Lidman** (1921eko abenduaren 3a – 2011ko otsailaren 28a) lexikografo suediarra, izen bereko Sven Lidman idazlearen semea, Stockholmen bizi izan zena. Hainbat entziklopediatako editore nagusia izan zen. Entziklopediako ilustrazioak testuarekin koordinatzeko estilo berria asmatu zuenez, entziklopedia horietako batzuk nazioarteko proiekzio zabala izan zuten, *Focus* (1958-1960) eta *Combi Visuell* (1968-1970) entziklopediak batez ere. 

1992an Eusenor-ek argitaratu zuen euskarazko Gazteen Entziklopediak Lindmanen *Combi Visuell* entziklopedia hartu zuen abiapuntu moduan.

Bizialdia
---------

Ilustrazioak erabiltzeari buruzko ideiak ezarri zituen, ez testuaren azalpenarekin paraleloan eta bide independentetik agertzeko, baizik eta testuarekin batera koordinatuta azalpen maila sakonago bat lortzearren. Horrek bultzada berriak ekarri zizkion Europako lexikografiari *Focus* eta *Combi* *Visuell entziklopiekin*. Azken horrek arrakasta berezia lortu zuen, esaterako, gizakia Ilargira iritsi zen urte beretako *booma* ilustratzen.

1983an, Sven Lidmanek *Bild och Ord Akademin* sortu zuen, Hitz eta Irudien bidezko Komunikazioaren Suediako Akademia, eta horregatik *Preses Magnificus* ohorezko titulua du. 1983an sortu zenetik, Akademiak Lidman Saria ematen du urtero, hitzetan eta irudietan informazio ona emateagatik.

*Uppslagsboken och jag* ("La enciclopedia y yo") autobiografiak 1950eko hamarkadatik 70eko hamarkadara arteko **Lidmanen** bizialdia kontatzen du, eta 1988an argitaratu zen. Autobiografia eguneratu bat argitaratu zen 2006an, *Fadern, sonen och den härliga bokbranschen*.  Bi liburuak denboran zehar gainjartzen dira, baina azkenak gogoeta pertsonal gehiago ditu, eta autoreak predikatzen dituen irudimenezko teknikak gehiago erabiltzen ditu, 90eko hamarkadako autorearen bizitzako gertaerak betetzeaz gain. Hurrengo kapitulu bat PDF formatuan deskarga daiteke editorearen web gunetik ().

Lanak
-----

Suedierazko zenbait entziklopediaren editore nagusia edo zuzendaria izan zen, hauek barne:

* *Kunskapens bok* entziklopediaren 5. argitalpena (9 bolumen 1954-1955)
* *Focus* (5 bolumen 1958-1960)
* *Lilla Focus* (1 bolumen 1961)
* *Combi Visuell* (5 bolumen 1968-1970)
* Combi lexikon (2 liburuki 1973)
* Familjens universallexikon (2 bolumen 1975)
* *Bonniers familjelexikon* (20 liburuki 1983-1986)
* *Bonniers stora lexikon* (15 liburuki 1985-1990).

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Bild och Ord Akademin
* Svenska Uppslagsverk, Suediako entziklopediei buruzko Christofer Psilanderren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2919837
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37720343
* ISNI: 0000 0000 7823 5580
* BNE: XX1147070
* BNF: 130929817 (data)
* GND: 119154609
* LCCN: n90667433
* SUDOC: 060736127

 |

* Wd Datuak: Q2919837
**Azcuénaga** Argentinako Buenos Airesko probintziako dagoen hiria da.

Izena
-----

Bere izena euskal emigranteen ondorengoa.

Azkuenagako herriak Migel Azkuenagaren omenez jasotzen du izen hori. Migel Azkuenaga Lehen Gobernu Batzarreko kidea zen 1810ean, eta Argentinako historian ibilbide luzea izan duen militar bat. San Antonioren "Gustavo Chertudi" 2011ko urriaren 5etik aurrera, Haurren Lorategiak, 909 zk. "Miguel de Azcuénaga" izena darama, establezimenduaren Zilarrezko Ezteiak betetzean ezarritako izena.

Historia
--------

Herriko lehen saltokietako bat, *Casa Terrrén* bezala ezagutzen den sorta orokorren biltegia izan zen, honen lehen izen soziala, Azkuenagan, José Terrén eta Félix Castrillo espainiarrek osatutako "Terrén y Castrillo" izan zelarik. 1885ean ezarri zen El Sol biltegiko sukurtsal gisa, gaur egungo Lujan hirian, non gaur egun Basilika Nazionalaren santeria altxatzen den.

Pedro Gaillardu euskal herritarra, errementaria, bere lehen biztanleetako bat izan zen. Bere Errementari eta Arotzeriak bere etxeko hondoetan zeukan. Zalgurdiak eraikitzen zituen (bolantak, berlinak, gurdiak, txatak). Jose Adolfo Gaillardu idazle kostunbrista, poeta eta kazetariaren eta Claudio Gaillardu bere semearen arbasoa da.

Fonda, biltegi, jatetxe eta hotel negozioak ere jarri ziren. Lehenengoa Carnigliako Fonda izan zen, gaur egun Apolo Kluba altxatzen den tokia, eta urte askoan mantendu zen beste bat Fonda "el Piamonte" edo "fonda de Sforzini" izan zen, non abeslari nazionalak, pailazoak eta artista transhumanteak aritu ziren.

Kokapena
--------

Denbora luzez, Antxorena, probintziaren hego zati handi bat bezala, probintziatik oso bereizita egon zen. Bere harreman zuzenena Panpako herriekin zen, General Pico, Realicó, Victórica eta Santa Rosa kasu. Izan ere, azken hamarkadan, probintziako gobernuak ahalegin handia egin du ibilbide-sare igarokor bat eraikitzeko, landa-eremua elektrifikatzeko, etab. eta hori guztia eskualde horretako biztanleek sentitzen zuten marjinazio-sentsazio handia iraultzen hasi da. Antxorena San Luis hiriburutik 330 km-ra dago, Villa Mercedesetik 250 km-ra. 1902ko uztailaren 25ean, dekretu bidez, izena eman zitzaion 5 000 hektareatan. Josefa Antxorenak eta Juan Esteban Antxorenak emandako lurrak.

Demografia
----------

2010ko estimazioen arabera 312 biztanle zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Azcuénaga, entre la nostalgia y la esperanza» *www.lanacion.com.ar* (Noiz kontsultatua: 2020-09-16).

Kanpo estekak
-------------

* Azcuénaga hiriko turismo bulegoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5715049
* Commonscat Multimedia: Azcuénaga

---

 |

* Wd Datuak: Q5715049
* Commonscat Multimedia: Azcuénaga

| * i
* e
* a
 Euskal Herria Euskal diaspora |
| --- |
| Euskal diaspora • Euskal etxeak |
| Historia | Ameriketako euskal kolonizazioa (Ipar Amerika • Hego Amerika) |
| Diaspora | Ameriketako Estatu Batuak • Australia • Argentina • Filipinak • Kanada • Kolonbia • Kuba • Mexiko • Paraguai • Peru • Txile • Uruguai • Venezuela |
| Hizkuntza | Euskara • Euskañol • Erromintxel • Euskoalgonkin • Euskoislandiera |
Categoría:Películas en español
Categoría:Películas de España
Categoría:Películas de 1982
Categoría:Películas melodramáticas
Categoría:Películas dirigidas por Fernando Trueba
***A contratiempo*** film espainiarra da, Óscar Ladoirek zuzendu zuen, Fernando Truebarekin batera, hau izan zen Galizia eta Madrilgo agertoki naturaletako zuzendari exekutiboa. Gizon heldu bat eta nerabe baten artean gertatzen den drama sentimentala da. 1982an estreinatu zen Espainian, koloretan.

Argumentua
----------

Madrilen *Cae la noche*, Félix Ortiz zuzendariaren azken filma estreinatu ostean, honek Galiziara bidaia bat hasiko du. Bere ohiko ingurunetik urrunduz, kontatzeko istorio berri bat aurkitzeko asmoa du. Ibilbideko geldiune batean helbururik gabe bidaiatzen ari den Clara nerabea ezagutuko du. Neskak bidaiaren zati batean harekin batera joateko konbentzitzen du. Félixek neska gainetik kentzeko hainbat ahaleginetan huts egin ondoren, Finisterrera harekin batera joango dela onartzen du azkenean. Adin alde handiak elkar ulertzea zailtzen du, baina ez du galarazten Felixek harengatik zerbait sentitzen hastea. Bere sentimenduez beldurtuta, Clararen aitari deitzen dio leku jakin batean har dezan. Clarak ez du bere famili bizitzara berriro itzultzea beste aukerarik izango, baina ez zuzendariari urte batzuen ondoren berarengana itzuliko dela agindu aurretik.

Banaketa nagusia
----------------

* *Mercedes Resino* Clara paperean
* *Óscar Ladoire* Felix paperean
* *Fernando Vivanco* aktore paperean
* *Paco Lobo* detektibe paperean
* *Helios Manríquez* Baixeras markesa paperean
* Almudena Grandes arkeologoa paperean
* Juan Cueto Clararen aitaren paperan
* Gonzalo Suárez, Finisterreko gizonaren paperean
* Rafael García Martos, Goyo paperean
* Manuel Huete, harreragilea paperean
* Antonio Resines agente paperan
* *Raul Palacios*, Felixen aitaren paperean
* Carlos Boyero kritikari paperean
* Salvador Gómez Calle, 2. harreragilea
* Beatriz Elorrieta Elena paparean
* Lesley-Anne Down aktoresa paperan
* Ana Huete, zerbitzari eta ekoizle delegatua gisa

Soinu-banda
-----------

"A Contratiempo" abestia, Chicho Sánchez Ferlosiok interpretatua. Letra: Agustín García Calvo. Musika: José Antonio Sánchez Ferlosio. A contriempo Chicho Sánchez Ferlosioren diskoa da, 1978an grabatua eta 2007an CDan berrargitaratua.

"Los Dominantes" orkestra. Mintegia

Musika: Arie Dzierlatka

Kanpoko eszenatokien fitxa
--------------------------

Finisterre, Noya, O Pindo, San Andrés de Teixido, Cervo, Lugo, Sargadelos, Vivero, La Toja, Cambados, Samil, Santiago de Compostela, Madril.

Eskaintza
---------

Jonás Grouchito eta León Tristan

Bibliografia
------------

* Aguilar, Carlos (1986). Guía del Video - Cine. Madrid: Ediciones Cátedra. ISBN 84-376-0615-2. -Ver Carlos Aguilar

Kanpoko loturak
---------------

* A contratiempo MDb-n
* A Contratiempo Kontratatu Flixolen
* Zine kritika "El País" egunkarian, Madril, 1982ko martxoaren 14a
* 1982ko Zinemako Urtekaria, Kultura Ministerioa



1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *A contratiempo (1982).*  (Noiz kontsultatua: 2023-07-30).
*Leptopodia ephippium*

Sinonimoa: *Helvella ephippium*

Ez da jangarritzat jotzen

Deskribapena
------------

**Kapela:** 10 eta 25 mm bitartekoa, zaldi-zela forman eta ertza pixka bat biribilduta. Grisetik okre argi kolorera doana. 2 eta 3 cm bitarteko garaierako eta 3 mm-ko lodierako oin zilindriko zuri batek eusten dio.

**Haragia:** Oso mehea, elastikoa, zuri-grisaxka kolorekoa.

**Etimologia:** *Helvella* hitza latinetik dator, eta lekale, barazkiak, esan nahi du, oro har belar usaintsua.

Jangarritasuna
--------------

Sukaldaritzako interesik gabea.

### Nahasketa arriskua

*Leptopodia elastica* delakoaren antzekoa da, baina honek kapela eta oina handiagoak ditu.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean lurrean, basoetako leku hezeetan eta itzaltsuetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 732 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
Hilen Liburua, hilondoko bidaldian lagungarri.
**Antzinako Egiptoko erlijioa** politeista zen, hau da, jainko batengan baino gehiagorengan sinesten zuten. Hasieran, animalia itxurako jainkoei gurtzen zituzten, jainko zoomorfoa esaten zaiona. Animaliarik erabilgarrienak eta sakratuenak jainkotu zituzten, esate baterako krokodiloa, Niloren ur-goraldia iragartzen zuena; ibisa, sugeak jaten zituen hegaztia...

Oraindik zutik dira egiptoar jainkoei eskainitako tenpluak. Handiena Karnakeko Amonen Tenplua da, Luxor hirian dagoena.

Jainkoak
--------

Bost mila urteko Egipto faraonikoaren historian, erlijioa oso gutxi eraldatu zen. Hala ere, garaien arabera, jainko batzuk beste batzuk baino garrantzitsuago bihurtzen ziren, beste batzuk bigarren mailan utziz. Gainera, gurtza mota bakoitza eskualde jakin batekoa izanik, jainkoaren garrantzia eskualde batetik bestera ere aldatzen zen.

Jainkoek itxura ugari izan zezaketen, ikusezinak izan izaki (Amon) edo hipostasi ukigarrietan adieraziak izan (Apis zezena kasu). Batzuetan, jainkoek bat egiten zuten, askotarikoak eta bakarrak baitziren.

Inperio Berriko jainko garrantzitsuenak Ptah, Amon eta Ra ziren.

* AmonAmon
* RaRa
* IsisIsis
* OsirisOsiris
* HorusHorus
* MaatMaat
* PtahPtah
* ThotThot

Liturgia buruak
---------------

Egiptoarren pentsaeran, jainko-jainkosek Lurra egituratu zuten eta ordena harmoniatsua ezarri (Maat), biziaren mirakulua egunez egun burutu zedin ahalbidetuz. Faraoia da, jainkoen oinordekoa, harmonia hori mantentzeko eginkizuna duen bakarra, eta harmonia eten nahi duen Gaizkiaren aurka borroka egiteko eginkizuna duena. Honela, faraoia da jainko-jainkoseen eta hilkorren arteko bitartekari bakarra. Jainkotiar harmonia mantentzeko gurtza ugari egin behar dira egunero Egipto osoan barrena, baina Faraoiak ezin du berak bakarrik eginkizuna bete. Hori da apaizen eginkizun nagusia, Faraoia ordeztea eguneroko gurtzetan.

Tenpluak
--------

Sakontzeko, irakurri: «Egiptoar arkitektura»
Egiptoarrentzat tenplua ez zen otoitzlekua bakarrik, baizik eta jainko baten lurreko bizilekua. Jainkoek bertan bizitzea erabaki zuten, jainkotiar estatu baten itxurapean. Apaizek estatua hauen ongizatea zaintzen zuten, eskaintzak eta gurtza errituak eginez.

Tenpluak iniziazio-funtzioa ere bazuten, eta apaiz gazteek bertan ikasten zituzten teologia eta Antzinakoen jakinduria. Astronomia ikasketen lekua ere baziren, eta sarri eskribauek testu zaharrak ikasi eta berridazten zituzten lekua.

Bibliografia
------------

* *Philosophies d'ailleurs. Volume 2 : Les pensées hébraïques, arabes, persanes et égyptiennes*, Roger-Pol Droit-en zuzendaritzapean, Hermann argitalpenak, 2009

Ikus, gainera
-------------

* Antzinako Egipto
* Egiptoko mitologia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q447131
* Commonscat Multimedia: Religion in ancient Egypt

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph202931
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q447131
* Commonscat Multimedia: Religion in ancient Egypt
**Baigorrita** Buenos Aires probintziako ipar-mendebaldeko Viamonte General alderdiko Argentinako herri bat da.

RP 65ean dago, Los Toldos hiri nagusitik 32 km iparraldera eta Junín hiritik 20 km hegoaldera.

Bere ekonomia nekazaritza ekoizpenean oinarritzen da eta gazta ekoizle ospetsua da.

Biztanleria
-----------

1848 biztanle (2010), eta horrek %0,6ko beherakada txikia suposatzen du aurreko erroldako 1862 biztanleekiko (2001).

|  |
| --- |
|  |
|

Toponimia
---------

Sortzaileak, Modesto Ancel-ek, Baigorrita izena jarri zion herriari Baigorrita kazike rankülchearen omenez, Lucho kazike gudari ausartaren anaia, biak Txileko Pichuin kazikearen semeak. Bere izena bataioan jaso zuen bere aitaren, Manuel Baigorria koronelaren lagun batengandik, 1870. urte inguruan Ranquelekoekin adiskide onak egin zituen San Luiseko militar bat, Lucio V. Mansillak *Una excursión a los indios ranqueles* liburuan dioenez. Bataiatu zenetik bere aitabitxiaren izen txikigarriarekin ezagutzen zen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* General Viamonte barrutiaren webgunea
* foru webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2047736

 |

* Wd Datuak: Q2047736
**Juana María de los Dolores de León Smith**, **Lady Smith** izenez ezaguna (Badajoz, 1798ko martxoaren 27a – Londres, 1872ko urriaren 10a), espainiar dama izan zen eta Sir Harry Smith ofizial ingelesaren emaztea, Lurmuturreko Koloniaren gobernadorea.

Biografia
---------

Espainiako aspaldiko familia noble jaio zen, eta Juan Ponce de Leónen ondorengoa zen.1812an, Espainiako Independentzia Gerran, Wellintongo dukearen tropa ingelesek Badajoz hiria setiatu zuten. De Leonek, 14 urte zituela, umezurtz eta bakarrik aurkitu zen ahizparekin. Lapurretek eta harrapaketek izututa, harresitik irten ziren ofizialen babesaren bila, eta 95th Rifles eliteko esploratzailee errejimenduko Sir Harry Smith Brigada-Nagusiarekin topo egin zuen.Zenbait geroago berarekin ezkondu zen.

Senarraren familiaren etxera joan beharrean, armadan laguntzea erabaki zuen. Bere ondoan geratu zen gerra osoan, ekipaje-trenean lagunduz, gudu-zelaian aire zabalean lo eginez, tropen ondoan paseatuz eta kanpainako gabezia guztiak partekatuz. Haren edertasun, kemen, zentzutasun eta izaera atseginari esker ofizilen maitasuna lortu zuen, baita Wellingtongo dukearena ere, zeinak "Juanita" rekin zuen adiskidetasunaz hitz egin baitzuen. Soldaduek miresten zuten. Hegoafrikan, kantalupo meloia sartu zuen.

1812ko angloamerikar gerra garaian izan ezik, senarrari leku guztietara lagundu zion. Hegoafrikakoak dira nabarmenenak. Han, Sir Harry, zaldun izendatu zuten, Lurmuturreko Koloniako Gobernadore eta Goi-Komisario izan zen. 1840tik 1847ra bitartean, Sir Harry Smith Britainia Handiko Erregearen tropen laguntzaile nagusi izendatu zutenean, bikotea Indian bizi izan zen eta ondoren Ingalaterrara itzuli ziren.

Britainia Handiko Parlamentuak 500 liberako pentsioa eman zion Juana Smithi 1848ko abenduaren 5ean, senarrak herriari emandako zerbitzuak eskertzeko. Cadogan Place 79 Londresko etxean hil zen, eta haren gorpua senar ospetsuaren ondoan dago. Juana senarra baino hamabi urte geroago zendu zen.. .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Badajoz Pioneras may 2020 by editorialmic - Issuu» *issuu.com* 2021-08-11 (Noiz kontsultatua: 2023-08-30).
2. 1 2   «Juana María de los Dolores de León | Real Academia de la Historia» *dbe.rah.es*.

* Harry Smith, *Autobiography*, J. Murray, Londres, 1901.
* Joseph H Lehmann, Remember you are an Englishman: A Biography of Sir Harry Smith, 1787 - 1860, Jonathan Cape, Londres, 1977.
* Georgette Heyer, The Spanish Bride, Heinemann, Londres, 1940.
* The *Scotsman* artxiboetatik lortutako pentsioari buruzko informazioa.
* Salvador de Madariaga, "Mujeres españoles", Espasa-Calpe, S.A. 1972.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q531850
* Commonscat Multimedia: Juana María de los Dolores de León Smith

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 14226923
* ISNI: 0000 0000 4012 7648
* BNE: XX5246741
* LCCN: n2007083467
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q531850
* Commonscat Multimedia: Juana María de los Dolores de León Smith
***Die Hochzeit*** (euskaraz *Ezkontza*) Richard Wagnerren bukatu gabeko opera da. Wagnerrek libretoa osatu eta 1832ko udazkenean hasi zen musika konposatzen. Rosalie ahizpak, bere familia sostengatzen zuenak, historiarekiko desadostasuna adierazi zionean utzi zuen proiektua. Wagnerrek konposizioa utzi eta libretoa suntsitu zuen. Gaur egun operaren zati bat ezagutzen da.

Argumentua
----------

Ada izeneko neskazahar bat Arindal izeneko gazte batekin ezkontzera doa. Bikoteak elkarren artean ez du ezer sentitzen, baizik eta interes politikoek bultzatuta ezkonduko dira. Ezkontzaren bezperan, Cadolt, Adarekin maiteminduta zegoena, neskalagunaren gelan sartzen da pasiozko azken gau bat igarotzeko asmoz. Adak baztertu egiten ditu Cadolten proposamenak, eta ez du bera bahitzen uzten, gizona balkoitik bultzatuta. Bere heriotza eragin bazuen ere, Ada ere Cadoltekin maiteminduta zegoen, eta hiletan bere maitearen gorpuaren ondoan erori eta hil egin zen.

Wagnerrek Ada eta Arindal izenak osatu zuen bere lehenengo operan, *Die Feen* (Maitagarriak) erabili zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1213477
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 184534207
* BNF: 14791687k (data)
* GND: 4828424-5
* LCCN: no2004022683

 |

* Wd Datuak: Q1213477
**Labor Day**, lanaren eguna, AEBetan iraileko lehen astelehenean ospatzen den jaiegun federal bat da. Bere jatorria Lanaren Zaldunen Ordena Nobleak (Knights of Labor) New Yorken 1882ko irailak 5ean antolatu eta ospatu zuen desfile batean du. Kanadako Toronto hirian urtero ospatzen zen ospakizun batean inspiratu ziren. 1884an beste desfile bat egin zen, eta Knights of Laborrek urtero egitea erabaki zuten.

Beste erakunde batzuk, nagusiki Lehen Internazionalera afiliatutakoek, nahiago zuten maiatzak 1a, 1886an zortzi orduko lanegunaren aldarrikapen greba baten hasiera oroitarazten duen data, eta hiru egun beranduago, maiatzak 4an Chicagoko Haymarketeko matxinadara eraman zuena. Grover Cleveland presidenteak maiatzak 1eko jaia desordenentzako aukera bat izango zela pentsatu zuen. Beraz, mugimendu sozialista indartuko zuenaren beldur, azkar 1887an Knights of Labor taldearen posturari eta hauek eskatzen zuten Lanaren Egunaren datari bere babesa eman zien.

Ordutik, herrialde gehienetan ez bezala, AEBek lanaren eguna data ezberdin baten ospatzen dute.

Ikus, gainera
-------------

* Langileen Nazioarteko Eguna

Kanpo estekak
-------------
Lan-zuzenbideak arauez antolatutako lantokietan, **ordu osagarriak**, **ordu bereziak** edo **aparteko orduak** (Heg.) deitzen zaie langileek lanean ematen duten denborari, aurretik adostutako edo ezarritako oinarrizko ordutegitik kanpo.

Ohiko lan-ordutegia luzatzerakoan langileek orduko diru gehiago irabazi beharko lukete, edo beste nolabaiteko konpentsazioa jaso beharko lukete (denbora librea, ordutegi-malgutasuna...). Baina batzuetan, hainbat arrazoirengatik, langile batzuek, aparteko orduak enpresari "oparitzen" dizkiete.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Zehazki - UPV/EHU» *www.ehu.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-03-18).
2. ↑    Fundazioa, Elhuyar. «horas extraordinarias» *Elhuyar Hiztegia* (Noiz kontsultatua: 2022-03-18).

Ikus, gainera
-------------

* Etxeko lanak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q667022
* **Identifikadoreak**
* GND: 4196982-0
* LCCN: sh85096212
* NDL: 00574575

 |

* Wd Datuak: Q667022
2004an Nazio Batuek apirilaren 7an, **1994ko Ruandako Genozidioari Buruzko Hausnarketarako Nazioarteko Eguna** urtero ospatzea adostu zuten.

Historia
--------

Ruandako genozidioa 1994ko apirilaren 7an hasi zen, eta 100 egunez mantendu zen. Nazio Batuek, 58/234 Ebazpenaren bitartez Nazioarteko Eguna adostu zuten.

Nazio Batuetako estatu kide guztiei dei egin zitzaien minutu bateko isilunea egiteko biktimen oroimenean, ekitaldiak egin ziren hainbat hiri garrantzitsutan, hala nola Kigali, Ruanda, New York, Estatu Batuak, Dar-es-Salaam, Tanzania eta Geneva, Suitza. Nazioen Jauregian, Kofi Annan, Nazio Batuen idazkari nagusiak, etorkizuneko genozidioak saihesteko neurriak eskatu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Programa de Divulgación sobre el Genocidio en Rwanda y las Naciones Unidas» *www.un.org* (Noiz kontsultatua: 2022-06-25).
2. ↑   Team, ODS. «ODS HOME PAGE» *documents-dds-ny.un.org* (Noiz kontsultatua: 2022-06-25).

Ikus, gainera
-------------

* Ruandako genozidioa
* Genozidioari aurrea-hartzeko Aholkulari Bereziaren Bulegoa

Kanpo estekak
-------------

* Ekimenaren weborri ofiziala
* 58/234 Ebazpena
* Kofi Annan-en hitzaldiaren testua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2075629

 |

* Wd Datuak: Q2075629