recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Garai hartako mapa
Txinako historiografian, **Udaberri eta Udazkenen garaia** (txinera tradizionalez: 春秋時代; txinera sinplifikatuz: 春秋时代; pinyinez: *Chūn qiū shí dài*; Wade–Giles: *Ch'un1 ch'iu1 shih2 tai4*), k.a. 771n hasitako aroa izan zen, k.a. 479an Erresuma Borrokalarien garaia hasi arte iraun zuena. Aroaren izena, Chūnqiū edo Udaberri eta Udazkenen Urtekariak izeneko testutik dator, askoren ustez Konfuzioarena dena. Udaberri eta Udazkenen garaiaren amaiera data eztabaidagai dago. Sarri, k.a. 476. urtea aipatzen dute, Udaberri eta Udazkenen garaiko kronologiari jarraituz, baina, beste batzuetan, k.a. 403a hobesten dute, hau da, Jin estatuaren hiruketa data. Hasiera, berriz, zehatzagoa da: tribu nomadek mendebaldeko Zhou dinastiaren hiriburua arpilatu zutenekoa. Harrezkero, Zhou dinastiako enperadoreek bere boterea galdu zuten nobleziaren mesederako. Mark Lewisen esanetan, garai hau «hiri-estatuen aroa» izan zen, noiz familia edo *jia* batek bere hiria gobernatzen zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Cotterell, Arthur.  (2010). *Asia, a Concise History.*  Singapor: John Wiley & Sons ISBN 978-0-470-82959-2..
2. ↑   Zhou, Yiqun.  (2010). *Festivals, Feasts, and Gender Relations in Ancient China and Greece.*  Cambridge University Press, 16 or. ISBN 9781139490405..

Ikus, gainera
-------------

* Txinako historia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q185047
* Commonscat Multimedia: Spring and Autumn Period

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85024037
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q185047
* Commonscat Multimedia: Spring and Autumn Period
Goinzari Zelaia tumulua.
Lasartegain tumulua.
Tranpaluarri tumulua.
**Udala-Intxortako Estazio Megalitikoa**. Tumulu megalitiko batzuk aurkitu dira Kanpazartik eta Angiozarrera, Bergaran (Gipuzkoan).

Historiaurreko monumentuak
--------------------------

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

Kokapen geografikoa
-------------------

Hareharrizko lurrean daude. Hasiera batean sei monumentu ezagutzen baziren ere, beraietako bi desagertutzat ematen dira gaur egun. Gelditzen direnak Bergaran daude.

Sailkatutako monumentuak
------------------------

Estazio honetan bost tumulu megalitiko aurkitu dira.

### Tumuluak

Gelditzen direnak bost dira. Beste bi desagertutzat jotzen dira. Ofizialki lau azaltzen dira:

* Goinzari Zelaia
* Irutontorreta III
* Lasartegain
* Tranpaluarri

Bosgarren bat ez dago ofizialki EHAAn jasota:

* Imitxarritxako

Egoera legala
-------------

Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan sei monumentu aipatzen dira, bi desagertuta.[1]

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.
***Udaberri kantoi-hautsia*** (gaztelaniaz: *Primavera con una esquina rota*) Mario Benedetti idazle uruguaiarrak 1986an plazaratutako eleberria da. Hau da bere eleberri ezagunetariko bat. 1987an Amnistia Internazionala erakundeak, Bruselan, Golden Flame Prizek liburu horregatik eman zioten. Idazlearen erbestean idatzitako liburua da.

Argumentua
----------

Eleberria Uruguain kokatzen da, 1973ko estatu-kolpearen ondorengo diktadura militarraren garaian, eta elementu autobiografikoz beteta dago. Protagonista, Santiago, kartzelan dago, eta haren familia, berriz, Mexikon erbesteratuta.

Eleberrian bost pertsonaia nagusiek beren esperientzien berri ematen dute, beren kezkak, beldurrak eta gogoak azalduz elkarri ezagutuko ditugu. Norberak bere ikuspuntua, bere tonu eta estilo berezia erabiliz, beren bizitza erakutsiko digu. Gai asko jorratuko dituzte: injustizia, zapalkuntza, borroka, militantzia, espetxealdia, tortura, maitasuna, fideltasuna, traizioa... Hitz hauek behin eta berriro agertuko dira pertsonaien ahotan. Tonua, dena dela, aldatzen joango da: orain tonu serio nahiz poetikoan kontatuak, orain umore, ironia edo sarkasmo handiz azalduak, beti ere Benedettik berezko duen humanismo eta samurtasunaz zipriztinduak. Nolabait, eleberri honek erbestezko negu luze baten ondorengo udaberriaren etorrera ospatzen du, baina udaberri horrek hautsia du kantoi bat, hortik izenburua, eta pertsonaiek bertan islatzen den errealitate berrira egokitzen ikasi beharko dute.

Pertsonaia nagusiak
-------------------

Horrela aurkeztu ditu Aiora Jakak:

* Santiagok emazteari edo aitari idazten dizkion eskutitzen bidez adierazten ditu bere sufrimendu, gogoeta, itxaropen eta ametsak;
* Graciela, berriz, elkarrizketa bidez nahiz hirugarren pertsonan kontatutako narrazioen bidez deskribatzen zaigu;
* Beatriz, haurra, bederatzi bat urteko neskatila, helduen munduko kontzeptuak bere haur-ikuspegitik ulertzen saiatzen da barne-gogoeta samur bezain barregarrien bidez;
* don Rafaelek eguneroko moduko batean kontatzen ditu bere kezka eta arrangurak;
* Rolando, azkenik, lehenengo nahiz hirugarren pertsonan idatzitako kapituluen bidez ezagutzen dugu.

Euskarazko bertsioa
-------------------

Itzulpena Aiora Jakak egin zuen eta Literatura Unibertsala bilduman plazaratu zen 2018an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑    «'Baikortasunez eta humanismoz beteta dago ‘Udaberri kantoi-hautsia’ eleberria'» *Euskal Irrati Telebista* (Noiz kontsultatua: 2020-04-06).

Kanpo estekak
-------------

* Aiora Jakak liburu honen itzulpenaz argitaratutako artikulua.
* Liburuaren inguruan Aiora Jakarekin elkarrizke EITBn.
* **(Gaztelaniaz)**:Elvira Sastreren komentarioa Librotea webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109331748

 |

* Wd Datuak: Q109331748
**Shiray Kaka**, sortzez Shiray Tane, (Hamilton, Zeelanda Berria, 1995eko martxoaren 26a), Zeelanda Berriko [[Hamabosteko errugbi|hamabosteko errugbi jokalaria da. Zeelanda Berriko selekziorako aukeratu zuten, Zazpiko errugbi talderako 2020ko Udako Olinpiadetan. Kakak urre olinpiko domina bat du. Tokio 2020ko zazpiko txapelketa irabazi zuen Zeelanda Berriko emakumeen taldearekin, eta bidaia-erreserba izan zen Río 2016 talde olinpikoan.

Zazpiko All Black izar ohiaren, Gillies Kakaren, emaztea da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriz, urrezko domina irabaziko du Zazpiko errugbi modalitatean, Zeelanda Berriko taldearekin, Frantziako taldearen (zilarrezkoa) eta Fijikoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute Zeelanda Berriko taldea: Michaela Blyde, Kelly Brazier, Gayle Broughton, Theresa Fitzpatrick, Stacey Fluhler Sarah Hirini, Shiray Kaka, Tyla Nathan-Wong, Risi Pouri-Lane, Alena Saili, Ruby Tui eta Portia Woodman-ek.

Emaitzak
--------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua 
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Zazpiko-errugbiaemakumeak. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Rugby Sevens KAKA Shiray - Tokyo 2020 Olympics» *..*.
2. ↑   «Shiray Kaka» *New Zealand Olympic Team* 2 July 2021.
3. ↑   «Black Ferns Sevens speedster Shiray Kaka has whole new lease on life» *Stuff* 2020-02-25.
4. ↑  «Shiray Kaka» *olympedia.org* 2022-02-19an. begiratua**(Ingelesez)**
5. ↑  «Shiray Kaka» Olympics.com 2022-02-19an begiratua **(Gaztelaniaz)**
6. ↑  "Zazpiko-errugbia, emakumeak, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107395657

 |

* Wd Datuak: Q107395657
Zaraitzu ibarreko armarria.
**Urruxkide eguna edo ibarreko eguna** Zaraitzu ibarrean egiten den festa bat da. Festaren helburua Pirinioa eta ibarra bizirik daudela adieraztea da. Irailaren lehenengo asteburuan ibarreko jende guztia herri batean biltzen da eguna pasatzeko. Urte bakoitzean ibarreko hamalau herrietako batean ospatzen da.

Azken urteetan, adibidez, herri hauetan ospatu da:

2014: Otsagabia

2015: Uskartze, Galoze eta Izize

2016: Jaurrieta

2017: Gortza eta Igari

2018: Ezkarotze

2019: Ibiltzieta

Ekintzak
========

Festa hasteko meza ospatzen da herrian eta meza bukatzean banderaren dantza eta desfilea egiten dira. Desfilean herri bakoitzeko bi pertsona Salazenkoz janzten dira eta herriko kartela eramaten dute musikarekin ibiltzen doazen bitartean. Otsagabiko dantzanteak haien dantzak egiten dituzte. Jaurrietako neskak axuri-beltza dantzatzen dute, Jaurrietan sortutako dantza. 2018an Ezkarotzen neska gazteak zinten dantza egin zuten. Dantzak bukatzean ibarreko lehendakariak diskurtso bat ematen du. Gero, herri bakoitzak bere herriko giltza zaku batean sartzen du. Ondoren, giltzak ateratzen dira binaka eta bikoteek mahai berdinean bazkaldu behar dute. 2018an Otsagabiko eta Ezkarotzeko erraldoiak atera zituzten.

Eguerdian bailara guztiak elkarrekin jaten du. Arratsaldean eta gauean urte bakoitzean ekintza ezberdinak daude, arratsaldean haurrentzako gauzak eta gauean kontzertuak.

2018an, Ezkarotzen, Trikiteens, Skabidean eta DJ Sembe egon ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61365591

 |

* Wd Datuak: Q61365591
Kopenhageko barrutiak  

A: Indre By  

B: Østerbro  

C: Nørrebro  

D: Bispebjerg   

E: Brønshøj-Husum  

F: Vanløse  

G: Valby  

H: **Vesterbro/Kongens Enghave**  

I: Amager Vest   

J: Amager Øst

**Vesterbro/Kongens Enghave** Kopenhage hiriko 10 barrutietako bat da, **Vesterbro** eta **Kongens Enghave** auzoek elkarrekin osatzen dutena. 8.22 km²-ko azalera dauka eta 53.351 pertsona bizi dira bertan.

Geografia
---------

### Vesterbro

Bien artean iparralderen dagoen auzoa da, Indre By (Alde zaharra) barrutiarekin eta Frederiksberg udalerriarekin muga egiten duena. Azaleraz Kongens Enghave baino txikiagoa den arren populazio bikoitza dauka. *Vesterbro* izenak "mendebaldeko zubia" esan nahi du, izan ere bertatik pasatzen zen bidea Kopenhageko harresietako mendebaldeko atera zuzentzen baitzen. Bide adokinatu bakarra zen gainera eta beraz trafiko handia zeukan.

Hasiera batean *Vesterbro* bidearen izena baino ez zen arren XIX. mendearen bukaerarako auzoak hartu zuen izen hori eta bideari *Vesterbrogade* ("Vesterbroko kalea") deitu zitzaion.

Aipatzeko ondasun nabarmenenak Indre By auzotik gertu ditu, hala nola:

* Ny Carlsberg Glyptotek museoa
* Tivoli parkea
* Tycho Brahe Planetariuma

Auzoaren hegoaldean Jacob Christian Jacobsenek sorturiko Carlsberg garagardotegiaren inguruan Carlsberg auzoa eratu zen.

### Kongens Enghave

Barrutiaren hegoaldeko zatia osatzen du, Vesterbro baino zabalagoa eta dentsitate baxuagoa duena. *Kongens Enghave* izenak "erregearen zelaiko lorategiak" esan nahi du. Batzuetan *Sydhavnen* izena eman zaio, "hegoaldeko kaia".

Kaia dela eta, eremu industrializatua izan da eta langileentzako auzoak eraiki ziren XIX mendearen bukaeran. XX mendean gizarte arazo handiak izan ditu, izan ere maila baxueneko biztanleria izan baitu, bizi-esperantza baxuena zeukana gainera. Azken urteetan biziberritzeko ahalegin handia egin da eta eremu berde ugari eratu dira bizi kalitatea nabarmen hobetu delarik. Nazioarteko konpainia handiek bertan ezarri dituzte beren egoitzak.

Danimarkako hilerririk handiena den *Vestre Cemetery* bertan dago.

Iruditegia
----------

* Ny Carlsberg Glyptotek museoa.Ny Carlsberg Glyptotek museoa.
* Tivoli parkea.Tivoli parkea.
* Tycho Brahe Planetariuma.Tycho Brahe Planetariuma.
* Hegoaldeko kaia.Hegoaldeko kaia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4572766
* Commonscat Multimedia: Vesterbro/Kongens Enghave

---

 |

* Wd Datuak: Q4572766
* Commonscat Multimedia: Vesterbro/Kongens Enghave
**Serket** Egiptoar mitologian antzinako jainkosa babeslea zen, magiarena, eguzki-beroaren eta [[ezkontza]ren ikurra.

Izen egiptoarra: **Serket-Heru** edo **Selket**. Izen greziarra: **Selkis**

Ikonografia
-----------

Buruan eskorpioi bat duen emakume bezala irudikatua izan zen. Baita emakume burudun eskorpioi bezala, adarrekin edo eguzkiarekin. Batzuetan, lehoi burudun emakume bezala irudikatua zen.

Mitologia
---------

Raren alaba zen, eta batzuetan, Edfun, Horusen emazte edo Horakhtiren ama bezala irudikatua izan zen. Bere semea, Piramideetako Testuetan, Nehebkau da.

Serket, jainkosa ongarri bat zen, faraoiaren sarkofagoa babesten zuena. Hil testuetan, hildakoaren ama bezala agertzen da, titia ematen diona. Kebehsenufen ontzi kanopoa babesten zuen.

Eskorpioi eta sugeen ziztadetatik ere babesten zuen.

Epitetoak
---------

"Arnasketa eztarrian errazten duena" deitua izan zen, eskorpioiaren ziztadak itolarria eragiten baitu; "jaio berriaren arnasketa ahalbidetzen duena" eta "hildakoaren arnasketa ahalbidetzen duena" ere deitua zen, azken honen berpiztean. Isis, Neftis eta Neitekin batera, "lau auhendari jainkotiarrak" deituak ziren.

Sinkretismoa
------------

Isis eta Seshat jainkosekin identifikatua izan zen.

Gurtza
------

Niloren deltan, Edfun eta *Per-Serketen* gurtua zen. Serketen apaizak, animalia pozoitsuen ziztadak sendatzen zituzten mediku eta magoak ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207636
* Commonscat Multimedia: Serket

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207636
* Commonscat Multimedia: Serket
42°50′11.70″N 3°4′13.77″W﻿ / ﻿42.8365833°N 3.0704917°W﻿ / 42.8365833; -3.0704917

**Villanañeko zubia** Gaubeako Villanañe herriko zubia da, Omecillo ibaia zeharkatzen duena.

2011ko irailaren 6an Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Deskribapena
------------

Ez dakigu noiz eraiki zen. Dena den, hurbiltasuna dela eta, Baronatarrek 1769 eta 1771 urteen artean altxarazitako burdinolarekin lotuta ageri da.

Ustez beheratuta dauden bi zubi-begi edo arku ditu, neurri berekoak, gerriak apur bat itxi eta erdiko pilarearen eta alboko estribuen aurka amaitzen direnak; halako moduan non hiru zentroko arku karpanelak osatzen diren, baoen hustubidearen emaria maldaren horizontaltasunari eragin gabe handitzen dutenak. Eraikuntza-trebezia baten seinale den elementu hori zubiaren egiturako beste xehetasun batzuetan ere antzematen da.

Erdiko pilareari itsatsita zubi-branka bikaina dago, ibaian goranzko norabidearekin, uraren oldarrari aurre egiteko eta presioa arintzeko. Harlanduzko aparejuak uztardura ona du, gorantz sestra lau bat markatzen duen inposta irtentsuraino iristen dena.

Ahokadurak guztiz erregularrak dira, Arabako zubietan ohi ez bezalako arduraz zaindutako estrados batekin. Betegarrien lehenengo zazpi ilarak soka-harlanduen erara antolatuta daude, ongi eskuairatuak, eta estradosaren gainerakoa harlangaitz-horma ilaratan eratua dago.

Intradosaren oinean lau horma-zulo pare daude, gangaren tolesdurarako baliatu zirenak, egiturari behin-behinean eusten dion zurezko armazoia alegia, arkuko dobela guztiak jarri arte.

Erdiko zepako babes hidrodinamikoak oin angeluzuzeneko harlanduzko mutur batez osatzen dira, soilik arkuetako gerri-ertzetaraino iristen dena. Eraikuntzaren gainerakoa eskasagoa da: tinpanoan harlangaitz handiko ilara erregularrak, eta geroagoko eraberritze baten ondoriozkoak diruditen kareletan harlangaitz-horma ilaratua.

Harlangaitzezko estribuek eta banguardiek zementuzko juntura-berdintze ugari dituzte, nahiko egoera kaskarrean.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

1. ↑  Kultura Ondasun izendapena EHAAn

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16519213

 |

* Wd Datuak: Q16519213


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
| **Aldizkaria** | *Senez* |
| **Sortze urtea** | 1984 |
| **Mota** | Itzulpengintza |
| **Saltzen zen lurraldea** | Euskal Herria |
| **Editatzen zen hiria** | Donostia |
| **Hizkuntza** | Euskara |
| **Maiztasuna** | Urtebetekaria |
| **Aleak** | 47 (2017an) |
| **ISSN** | 1132-2152 |
| **Argitaletxea** | EIZIE |
| **Zuzendaria** | Karlos del Olmo |

**Senez** euskarazko itzulpen-aldizkaria da. Urtean behin kaleratzen da, baina ale bereziak edo monografikoak ere plazaratu izan ditu. Argitaratzailea Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea da (EIZIE). Martuteneko Itzultzaile Eskolak 1984. urtean sortu zuen, eta EIZIE sortu zenean elkarte honi pasa zion ardura.

Aldizkariak itzulpen-teoriarekin, pragmatikarekin eta euskal itzulpengintzarekin lotura duten gaiak lantzen ditu, batez ere euskaratik eta euskarara itzultzearen gaineko gogoetei eta esperientziei dagokienez. Ikerketa-gaiak eta profesionalen esperientziak edo kezkak izaten dira artikuluen gaiak.

1984an argitaratu zen lehenengo aleko artikuluen egileak hauek izan ziren: Xabier Mendiguren, Koro Navarro, Iñaki Zubizarreta, Jose Ignazio Berasategi, Imanol Tapia, J. Naberan, Begoña del Teso, Martxel Aizpurua, Jesus M. Zabaleta, Gotzon Egia, Klaudio Harluxet,eta Aintzane Ibarzabal.

Kanpo estekak
-------------

* Anaitasuna aldizkariaren hemeroteka digitala Euskaltzaindiaren webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56628087
* **Identifikadoreak**
* ISSN: 1132-2152

 |

* Wd Datuak: Q56628087

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «SENEZ itzulpen aldizkaria - EIZIE» *www.eizie.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-09-15).
2. ↑  itzulpengintza Euskal Herrian Auñamendi entziklopedia
3. ↑    «Senez 1 (1984) - EIZIE» *www.eizie.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-09-15).
**Villar de los Navarrosko gudua** 1837ko abuztuaren 24a karlisten garaipena liberalen gainean izan zen. Gudua Villar de los Navarros herrian, Zaragozako probintzian, gertatu zen, Lehen Karlistaldian, Errege espedizioa izeneko kanpaina militarraren barruan. Garaipenak karlistei Madril gainean heltzeko bidea eta gerra irabazteko aukera zutela eman zien.

Aurrekariak
-----------

Karlos Maria Isidro Borboikoak Errege espedizioa antolatu zuen Espainian zehar. Azken helburuak Madril hartzea eta Elisabet II.a Borboikoa tronutik kentzea ziren. Erregina orduan zazpi urte zituen. 1837ko maiatzaren 15ean espedizioa Lizarratik atera zen; 11000 soldadu eta 1200 zaldun ziren. Ekainan Kataluniara heldu ziren eta han laguntza gehiago bildu zuten. Oztopo ugari gainditu ondoren, espedizioak Ebro ibaia igaro zuen eta Cabrera buru karlistarekin bildu zen. Abuztuaren hasieran, 18000 soldadu baino gehiagorekin, espedizioak Madrilgo bidea hartu zuen. Karlistak Aragoian zehar igarotzen ari zirenean Marcelino Oraá general liberalak karlistei eraso egitea erabaki zuen.

Gudua
-----

Abuztuaren 23an, 12.500 karlista, Karlos Maria Isidro Borboikoaren beraren agindupean, Villar de los Navarros herrira heldu ziren. 24an, José de Buerens liberalak haien aurkako eraso hasi zuen. Karlistek, zuten nagusitasuna ikusita, erantzun zuten. Isabelinoen zaldunderariaren erasoa erantzun ondoren, liberalak inguratu zituzten. Buerens kontraerasoa saiatu zen baina haien gidak lurraldea ez zuen ondo ezagutzen eta liberalak amildegi batera eraman zituen. Han karlistek erabat harrapatu zituzten. Karlistek ezkerreko hegaletik eraso egin zuten garaipena erabat lortuz. Bizirik atera ziren Elizabet erreginaren aldekoek Herrera de los Navarrosen eta Belchiten babesa hartu zuten. Ondoren Karlos Mariak Madrilgo bidean jarraitu zuen, handik aurrera oztoporik gabe.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Errege espedizioa
* Felix von Lichnowsky

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Guduari buruzko bideoa.
* **(Gaztelaniaz)**:Guduari buruzko artikulua, 2017/08/24.
* **(Gaztelaniaz)**:2018an egin zen guduaren birsortze historikoaren argazki-galeria.
Villacorta Leongo herri txiki bat da. Leongo mendian kokatuta dago. Riaño zingiraren ondoan. Neguan 70 biztanle inguru ditu, baina udan biztanleria biderkatzen da. Abuztuan, 400 pertsona ingurura heltzen da.

Nahiz eta herri txikia izan, bi auzo nabarmendu daitezke: goiko auzoa eta beheko auzoa. Kaleak estuak dira eta etxeak harrizkoak eta familia bakarrekoak. Herrian zehar hiru plaza aurki ditzakegu eta horietako bitan iturriak daude. Iturrietako ura menditik dator. Herrian ez dago ez dendarik, ezta supermerkaturik eta horrexegatik egunero kamioiak etortzen dira Villacortara janaria saltzera: ogia, okela, arraina, fruituak...

Taberna bat dago bakarrik eta bertan arratsaldero herriko jendea biltzen da.
Herria mendiz inguratuta dago. Harizti asko daude. Herri alboan ibai bat dago eta ibai horren tamaina oso handia da, baina ura hotz-hotza dagoenez ez da inor bertan bainatzen ausartzen.

Herriak zenbait meatze dauzka eta antzinean ikatza ateratzen zuten bertatik. Gaur egun itxita dago eta herriko biztanleak duela asko utzi zioten meatzetan lan egiteari.

Kirola eta kultura
------------------

Villacortan elkarte kultural bat dago. Han antolatzen dira aktibitate ludikoak: ume, gazte eta adineko pertsonentzat.

Oso herri lasaia da oporrak pasatzeko, naturaren erdian eta giro ezin hobean.
Herritik bost minutura futbol zelai bat dago eta bertan Villacorta F.C. taldeak jokatzen du.
Herrian nekazal etxe bat dago ere eta urtero pare bat familia joaten dira uda igarotzera.

Villacorta inguruan hainbat herri daude: Valderrueda, Soto, Morgovejo, La Sota... Herri multzo bat osatzen dute herri guztiek.

Jaiak
-----

Udan zehar bi festa antolatzen dira; bata abuztuaren hasieran eta bestea amaieran; lehenengoa erlijiosoa eta baina ez bigarrena.

Iruditegia
----------

* Arkitektura gorria.Arkitektura gorria.
* Santa Catalina eliza.Santa Catalina eliza.
* Villacortaren sarrera.Villacortaren sarrera.
* Villacortako herri arkitektura.Villacortako herri arkitektura.
* Villacortako plaza.Villacortako plaza.
* Villacortako usategi zaharra.Villacortako usategi zaharra.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6162570
* Commonscat Multimedia: Villacorta

---

* **Lekuak**
* INE: 40170001000

 |

* Wd Datuak: Q6162570
* Commonscat Multimedia: Villacorta
**Mygeeto**, Star Wars film sagako fikziozko planeta bat da. III. atalean, Star Wars III. Atala: Sithen Mendekuan agertzen da

Mygeeto planeta izoztua, izotzez eta kristal eraketa handiz estalia zegoen. Hiriak, nahiko aurreratuak, zubiz eta ibilbidez elkarlotutako eraikin garaiz beteak zeuden, halako batean, Klon Gerratan gudu zelai bihurtu zirenak.

Ki Adi Mundi jeneralari, euren lantegiak energiaz hornitzen zituen energia kolektore droidea suntsitzeko misioa eman zitzaion. Ki-Adi-Mundi, planetara, Baccara komandantearekin eta klon armada batekin joan zen. 501 Legioa, ondoren, lantegi baten aurkako eraso gogor batean laguntzera joan zen, energia iturri bat lortzeko. Mundik, 501 Legioak, suntsitzea nahi zuela uste zuen, baina, egia esan, 501ak, Palapatine kantzilerrari eramateko hartu zuen, eta hala, Heriotzaren Izarren eta Eklipse Suntsitzailearen superlaserrak eraikitzeko.

Behin 66 Agindua eman ondoren, Baccarak, Ki-Adi-Mundi hiltzea agindu zuen, bere klon soldadu propioen tiroak saihestu ezin izan zituena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q934872

 |

* Wd Datuak: Q934872


| * i
* e
* a
*Star Wars*eko planeta eta sateliteak |
| --- |
| 
* Alderaan
* Bespin
* Corellia
* Coruscant
* Dagobah
* Endor
* Felucia
* Geonosis
* Hypori
* Hoth
* Kashyyyk
* Mygeeto
* Naboo
* Tatooine
* Yavin

 |
| Kategoria |
Hego-ekialdeko Asia eta Australasia banatzen dituen irudizko lerroa
**Wallace Lerroa**, Insulindiaren bidez muga biogeografiko bat adierazi eta Asia eta Ozeania banatzen dituen irudizko lerro bat da. Animaliak, eta, neurri txikiagoan, landareak, nabarmenki ezberdinak dira alde bakoitzean, hurbiltasun geografiko eta antzekotasun klimatikoa gora-behera, eboluzio historia bananduak islatuz. Lerroa, Bali eta Lombok uharteen artetik igarotzen da, Javatik ekialdera, Borneo, mendebaldean utziz, eta Sulawesi artean jarraitu eta Filipinak uharteetako hegoaldetik igarotzen da azkenik. Lerroaren ipar-mendebaldean, Hego-ekialdeko Asiako bereizgarria da, eta, hego-ekialdean, berriz, australasiarra, Ginea Berria, Australia eta Ozeano Barearen hego-mendebaldeko uhartedi ugaritan hedatzen dena.

Lerroaren egungo eta azaleko behaketa baten ondorioz, irudizkoa dela pentsa daiteke, baina muga fisiko garrantzitsu batekin bat dator, Wallace fosarekin, alegia, Eurasiar eta Australiar plaken arteko mugatik gertu subdukzio bidez eragindako urazpiko osin zabala.

Laugarren aroko glaziazio garaietan, gaur egun uraren mailaren azpitik dauden eskualdeak, lerroaren bi alboetatik, agerian geratu ziren, fosaren gaineko itsasarte baten bidez bananduak, eta animalien migraziorako oztopo izan zen. Azken glaziazio aroan (Würm glaziazioan), lerroaren mendebaldean, Sonda azpikontinentea agertu zen, eta, ekialdean, Sahul, biak, 100 kilometro baino gutxiagoko tarte batez bananduak. Hominidoen hedapenean, fosa eta lerro horiek, ia gaindiezinezko oztopo izan ziren Australasia alderantz igarotzerako orduan, hasiera batean, *Homo erectus*aren forma modernoek gainditutakoa (espezie honetatik *Homo floresiensis*a dator, Flores uhartean aurkitu zena, 2004an, lerroaren ekialdean) eta ondoren, *Homo sapiens*ak, egungo espezieak, dirudienez, duela 70.000 urte, horretarako, almadia edo enborrez eginiko baltsa primitiboak erabiliz.

Izena, Alfred Russel Wallacen omenez du, Insulindia 1860 inguruan aztertu zuen naturalista eta geografo ingelesa. Darwinekin batera, hautespen naturalean oinarritutako eboluzioaren teoriaren egileetako bat izan zen.

* Sulawesiko anoaSulawesiko anoa
* Sus barbatusSus barbatus
* Javako errinozeroaJavako errinozeroa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210746
* Commonscat Multimedia: Wallace Line

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q210746
* Commonscat Multimedia: Wallace Line
**Vianako Printzearen jauregia** edo **Zangozako Errege Jauregia** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Alde Zaharran kokatutako XIII. mendeko jauregi dorredun bat da.

Historia
--------

XIII. mendean ekialdeko dorrea Nafarroako errege-erreginen bizileku gisa egokitu zen, eta XIV. mendearen hasieran beste jauregi bat osatu zen, aurrekoaren antzekoa, herriguneko ardatz nagusia den Kale Nagusirantz begira, arkupedun arma patioa itxi bat sortuz. Hartan, Nafarroako Erresumako Gorte asko egin ziren, eta bertan errege-erregina nafar askok denboraldi luzeak eman zituzten.

Eraikina
--------

Garai batean, jauregi-gaztelurantz irekitako eremu angeluzuzena arma-patioa izan zen, gaur egun gaztelaniaz *La Galeria* deitzen zaio. Jauregi hau harresiaren hegala eta lubanarroa baliatuz eraiki zen, hiriko iparraldean dauden bi dorre handien artean.

Gaur egun, jauregi-gazteluak bi solairuko atal nagusi bat du, eta bi dorre almenadun aldeetan. Hegoaldeko hegalean sarrerarako bi ate daude, eta leiho bikoitz angeluzuzenak. Iparraldean lubanarroak daude, ate dinteldu bat, ateen antzeko leihoak eta tximinia zirkular bat (horietako asko izan zituen).

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ZANGOZA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Alde Zaharra
* Zangoza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492760
* Commonscat Multimedia: Palacio-Castillo del Príncipe de Viana

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-397
* BIC: RI-51-0012360

 |

* Wd Datuak: Q20492760
* Commonscat Multimedia: Palacio-Castillo del Príncipe de Viana

| * i
* e
* a
Nafarroako errege-erreginen jauregiak |
| --- |
| Erriberriko Nafarroako Erregeen Jauregia  •  Iruñeko Nafarroako errege-erreginen jauregia  •  Lizarrako Nafarroako errege-erreginen jauregiaPaueko gaztelua  •  Tuterako gaztelua  •  Vianako Printzearen jauregia |  |
**Scott konderria** (ingelesez: *Scott County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Memphis da. 2010eko zentsuaren arabera 39.191 biztanle zituen, Scott kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Scott konderriak 1.102,97 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,2 ura dira. Beste 1.087,77 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 35,53 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 39.191 pertsonetatik 33.962 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 705 dira. 4.436 beltzak edo afroamerikarrak. 77 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 133 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 563 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496980
* Commonscat Multimedia: Scott County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130201836
* LCCN: n82004300
* NARA: 10039422
* **Lekuak**
* OSM: 1180550
* TGN: 2001246

 |

* Wd Datuak: Q496980
* Commonscat Multimedia: Scott County, Missouri
**Scott konderria** (ingelesez: *Scott County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Waldron da. 2010eko zentsuaren arabera 11.233 biztanle zituen, Scott kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Scott konderriak 2.326 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,9 ura dira. Beste 2.311,1 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,21 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 11.233 pertsonetatik 10.369 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 782 dira. 51 beltzak edo afroamerikarrak. 190 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 379 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 238 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61135
* Commonscat Multimedia: Scott County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152461005
* LCCN: n82009904
* NARA: 10038626
* **Lekuak**
* OSM: 1820233
* TGN: 2000168

 |

* Wd Datuak: Q61135
* Commonscat Multimedia: Scott County, Arkansas
**Scott konderria** (ingelesez: *Scott County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Shakopee da. 2010eko zentsuaren arabera 129.928 biztanle zituen, Scott kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Scott konderriak 954,11 kilometro koadro ditu. Horietatik 30,84 ura dira. Beste 923,27 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 136,18 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 129.928 pertsonetatik 115.587 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.771 dira. 3.298 beltzak edo afroamerikarrak. 969 amerikar natiboak ziren eta 94 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7.303 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 243 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.434 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491256
* Commonscat Multimedia: Scott County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137214049
* LCCN: n81035022
* NARA: 10039570
* **Lekuak**
* OSM: 1795859
* TGN: 2001068

 |

* Wd Datuak: Q491256
* Commonscat Multimedia: Scott County, Minnesota
**Uta Abe** (japonieraz: 阿部 詩, *Abe Uta*?, Kobe, 2000ko uztailaren 14a)
 judoka japoniarra da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen ≤52 kg kategorian, Amandine Buchard frantziarra (zilarrezkoa) eta Odette Giuffrida italiarra eta Chelsie Giles britainiarra garaituz (elkarbanatutako brontzezkoa).  
 Japoniako taldearekin, berriz, zilarrezkoa lortu zuen talde mistoko kategorian, Frantziako taldearen atzetik (urrezkoa) eta Alemania eta Israelgo taldeen (elkarbanatutako brontzezkoa) aurretik. Honako hauek osatzen zuten Japoniako taldea: Uta Abe, Shohei Ono, Chizuru Arai, Shoichiro Mukai, Akira Sone, Aaron Wolf, Tsukasa Yoshida , Miku Tashiro, Shori Hamada, Hifumi Abe, Hisayoshi Harasawa eta Takanori Nagase-k.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 01 !1. postua, urrezko domina | ≤52 kg, emakumezkoa |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Mistoa taldeka, |

Gainerako lorpenak
------------------

Munduko Judo Txapelketan bi domina irabazi zituen 2018an eta 2019an.
  
Hifumi Abe munduko judo txapeldunaren arreba da Uta Abe.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Olympedia – Uta Abe» *www.olympedia.org* (Noiz kontsultatua: 2021-07-26).
2. ↑  "Judoa, ≤52 kg, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**
3. ↑  «Judoa, mistoa taldeka, emaitzak 2020» olympedia.org **(Ingelesez)**
4. ↑   «JudoInside - Uta Abe Judoka» *www.judoinside.com* (Noiz kontsultatua: 2021-07-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55281936
* Commonscat Multimedia: Uta Abe

---

 |

* Wd Datuak: Q55281936
* Commonscat Multimedia: Uta Abe
**Utapau**, Star Wars film sagan agertzen den planeta bat da. Star Wars III. Atala: Sithen Mendekua izeneko III. atalean agertzen da, baita bere eleberri eta bideo-jokoan ere. Tarabba sektorean dago, Kanpoaldeko ertzean. Eoi asko lehenago, ozeano zabalez betea zegoen.

Historia
--------

Jaio zehen lehen adimendun espeziea, Utaia izan zen. Hauek, *laburrak* bezala ezagutua, euren bizitza laburragatik, lauhanka varaktiloak etxekotu eta zelabere bezala erabili zituzten. Orduan, urak iragazi egin ziren eta lurrazpiko ehundaka akuifero sortu zituzten. Bitartean, lurgaina mortu geratu zen, lur idorrak erakutsiz. Hau gertatzen zen bitartean, Pau'an adimentsuak jaio ziren, ehun urte ere bizi zitezkeenak, *agureak* bezala ezagunak, zulo hiriak eraiki zituztenak haizetik babestu eta ura ateratzeko. Pau'anek hiriak domeinatzen zituzten, non Utaiak bizi ziren, askoz ugariagoak. Etxez, portuz eta varaktilo ikuiluekin beteriko hamarnaka mailak, igogailu sare erraldoi batekin lotzen ziren. Putzuen amaieran, ura zegoen.

Grievous jeneralak planeta konkistatu zuen Klon Gerren amaieran, han, buruzagi separatistak izateko. Utapau neutral mantendu zen historia guztian, separatistek konkistatu zuten arte. Koruskanteko guduaren ondoren, separatistek Mustafarrera ihes egin zuten, baina Grievous Utapaun geratu zen. Obi-Wan Kenobi Jedi maisuak Utapaura bidaiatu zuen Cody Komandantea buru zuen klon armada batekin.

Kenobik, Tion Medonekin kontaktatu zuen, Pau Hiriko buruzagia zena. Honela, Jedi maisuak Grievous garaitu zuen duelu bizi baten ondoren, eta klonek gudu droideak sarraskitu zituzten. Orduan, Palpatinek, Anakin Skywalkerren laguntzarekin Mace Windu suntsitu ondoren, 66 Agindua ematen die klonei, eta hauek Kenobi erasotzen dute. Kenobik, Utapautik ihes egitea lortu zuen, eta klonak joan egin ziren, Utai eta Pau'anei bizitzen uzteko.

George Lucasen arabera, hau da sagako planeta biologiko ugarietako bat. Hangarrek, sabaia, fosilez betea dutela ikus daiteke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1187552

 |

* Wd Datuak: Q1187552
Uztarria
Terreña arrazako idi parea uztarrian Gipuzkoako baserri batean joan den mendean
Idi pare uztartua.
**Uztarria** idi parea lepotik batzen dituen zurezko tresna da, gurdi ardatzari edo goldeari lotzen zaiona.

Aldi berean lanean ari diren bi idiri, uztarri batez lotuta, pare esaten zaie. Zabalduz, azken hitz hau, elkarrekin lan egiten duten beste animalia batzuei edo gauza bera egiten duten pertsona pare bati ere ematen zaio.

Uztarriaren bidez abereak zama eraginkorrago tira dezake, eta horrez gain bi abereren indarra elkar trabatu gabe konbinatzeko aukera eskaintzen du. Tokiko tradizioaren, erabilitako animalien eta egin beharreko lanaren arabera uztarri eredu ugari dira. Alta, oro har hiru uztarri mota bereizten dira, abereari atxikitzeko moduaren arabera:

* Buruko uztarria: abereek kopeta eta adarrekin bultzatzen dute uztarria, batez ere.
* Lepoko uztarria: aberearen lepoa inguratuz lotzen da. Abere pareak elkartzeko balio badu ere, abere bakarrak tiratzen dituen garraioetan ere erabiltzen da.
* Soin gurutzeko uztarria: animaliak soin gurutzeaz egiten dio bultza uztarriari. Soin gurutze nabarmena duten animaliekin soilik erabil daiteke (zebuekin, adibidez).

Heraldika
---------

Uztarria Fernando II.a Aragoikoaren ikurra izan zen, sarri, Elisabet I.a Gaztelakoaren ikur zen geziekin aurkeztua.

XX. mendean, uztarria eta gezien ikurra, Espainiako Falangeak hartu zuen beretzat.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q203290
* Commonscat Multimedia: Neck yoke (harness)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11972032d (data)
* GND: 4157004-2
* LCCN: sh85149200
* AAT: 300255560
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q203290
* Commonscat Multimedia: Neck yoke (harness)
Mexikoko Golkoko sestra-mapa C&GS Steamer Blakek 1873 eta 1875 artean egindako zundaketa. 3.000 zundaketa baino gehiago sartu ziren taula honetan, Sigsbee Sounding Machinek hartutako ur sakoneko zundaketa gehienak. Hau izan zen edozein arro ozeanikoko lehen mapa batimetriko errealista.
**Sigsbeeko itsas hobia** (**Sigsbeeko sakonunea** ere deitua) Mexikoko golkoaaren alde sakonena den ozeanoko hobi bat da.

Ezaugarriak
-----------

Gaur egun, gehieneko sakonera 3.750 eta 4.384 metro artekoa da, eta batez beste 1.615 metrokoa. Sigsbee hobia 480 kilometro baino gehiagoz hedatzen den sakonunea da, eta maiz «itsas azpiko Arroila Handia» deitzen zaio. Mexikoko eremu ekonomiko esklusiboaren barruan dago, eta USS Maineko Charles Dwight Sigsbee kapitainak izendatu zuen, gero, 1898an, Habanan (Kuba) lehertu zena. Lurretik gertuen dagoen puntua Mexikoko kostaldea da, eta  Progresotik (Yucatán) 355 kilometro ipar-mendebaldera dago.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q935075
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q935075
**Sebastian Amorrortu Beitia** (Bilbo, 1867ko urtarrilaren 20a - ?, 1949ko maiatzaren 4a) inprimatzailea izan zen. Gaztetandik inprimategietan lan eginik, hogeita lau urteetatik bere inprimategia izango zuen «Librería y Editorial Euzko-Ixarra», abertzaleen idazlanak argitaratzeko argitaletxe garrantzitsuena izan zena. Haren moldiztegitik irten ziren *Bizkaitarra*, EAJk propaganda politikorako kaleratu zuen lehen egunkariaren ale guztiak. Halaber, Sabin Aranak izendatu zuen lehen *Euskeldun Batzokija*ko batzorde-zuzendariko diruzaina (1894ko uztailaren 15a) izan zen. Argentinara emigratu zuen 1910ean. Buenos Airesen kokatu zuen gerora garrantzitsua izan zen Amorrortu inprimategia. Euskal kulturari buruzko liburu garrantzitsuak argitaratu zituen, batez ere *Ekin. Biblioteca de Cultura Vasca* izeneko sailean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267258
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 1036
* Lur: 00303/eu\_a\_3032/a3032

 |

* Wd Datuak: Q12267258
**Schuyler konderria** (ingelesez: *Schuyler County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Watkins Glen da. 2010eko zentsuaren arabera 18.343 biztanle zituen, Schuyler kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Schuyler konderriak 886,63 kilometro koadro ditu. Horietatik 36,25 ura dira. Beste 850,38 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 20,69 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.343 pertsonetatik 17.880 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 234 dira. 143 beltzak edo afroamerikarrak. 44 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 51 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 211 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q71190
* Commonscat Multimedia: Schuyler County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145412176
* LCCN: n80046520
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1837994
* TGN: 1002875

 |

* Wd Datuak: Q71190
* Commonscat Multimedia: Schuyler County, New York
**Schwarmstedt** Alemaniako herri bat da, Saxonia Beherea estatuan kokatua. Honen barnean, Soltau-Fallingbostel barrutian dago. Leine eta Aller ibaiak batzen diren tokian dago Bad Fallingbostel herritik 20 kilometro hegoaldera eta Nienburg herritik 30 kilometro ekialdera.

Hedadura eta biztanleria
------------------------

Herriak, 29, 92 kilometro karratuko hedadura du, eta, 2008ko apirilaren 27an eginiko azken erroldaren arabera, 5264 pertsona bizi dira bertan.

Geografia
---------

### Hidrologia

Leinefeldetik hasita 281 kilometroko distantzia bete ondoren, Leine ibaiak herri hontan bat egiten du Aller ibaiarekin.

### Garaiera

Herria, itsasoaren mailatik 26 metroko garaierara dago.

Herritar ezagunak
-----------------

Wilhelm Röpke makroekonomista

Ikus, gainera
-------------

Demografia
----------

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q664377
* Commonscat Multimedia: Schwarmstedt

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239886673
* GND: 4053743-2
* **Lekuak**
* OSM: 1808868

 |

* Wd Datuak: Q664377
* Commonscat Multimedia: Schwarmstedt
Shiretoko penintsula neguan eta udan.
**Shiretoko penintsula** (japonieraz: 知床半島, *Shiretoko-hantō*?)
, Japoniako Hokkaido uhartearen ekialdean dagoen penintsula ezaguna da, bertan dagoen Parke Nazionala 2005ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

Geografia
---------

Penintsulan hainbat sumendi daude Chisima eremu bolkanikoaren parte baita. Mendirik garaiena Rausu mendia (1.66am) da, baina aipagarriak dira Iō (1.562m), Unabetsu (1.419m) eta Shiretoko (1.254m) ere.

Penintsularen mendebaldean Okhotskeko itsasoa dago eta ekialdean berriz Ozeano Barea. Parean Kinashir uhartea dago, Japonia eta Errusiak berentzat eskatzen dutena eta ondoren Kuril uhartedia, hau ere Errusiarena izan arren Japoniak berarentzat eskatzen duena.

Klima
-----

Oyashio itsaslasterrak ekiladeko kostaldea iparraldetik hegoaldera zeharkatzen du, ura eta klima nabarmen hoztuz. Udak motzak izaten dira eta neguak luzeak Shiretoko penintsulan. Mendiak zuri egoten dira irailetik ekainera eta itsasoa izoztua ikustea ere ohikoa izaten da.

Flora eta fauna
---------------

Japoniako hartz arrearen populazioa handiena bertan dago. Itsasoan zetazeoak izaten dira, 13-14 espezie, ezagunena orka. Kostaldean ugariak dira fokak ere.

Baso hostoerorkor epela eta koniferak nahasten dira paisaian. Zuhaitz ohikoenak Sahalin izeia, Ermanen urkia eta Mongoliako haritza dira. Siberiako pinu nanoak ere ikusten dira mila metrotatik gora.

Banaketa administratiboa
------------------------

Penintsula bi suprefeturatan banatzen da, mendebaldeko kostaldea Abashiri suprefeturari dagokio eta Utoro da alde honetako herri handiena, ekialdea aldiz Nemuro suprefeturak kudeatzen du eta Rausu da herri nagusia.

Turismoa
--------

Bale ikuskatzeak turista ugari erakartzen ditu, bai eta Parke Nazionalaren paisaia isolatuak ere.

Iruditegia
----------

* Shiretokoko bost aintzirak.Shiretokoko bost aintzirak.
* Chasikotsu lurmuturra.Chasikotsu lurmuturra.
* Kamuiwakka ur-jauzia.Kamuiwakka ur-jauzia.
* Rausu mendia (1.660 m).Rausu mendia (1.660 m).
* Iō mendia (1.562 m).Iō mendia (1.562 m).
* Utoro.Utoro.
* Rausu.Rausu.

Ikus, gainera
-------------

* Shiretoko Parke Nazionala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q629238
* Commonscat Multimedia: Shiretoko Peninsula

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 251208265
* LCCN: sh85121676
* NDL: 00641014

 |

* Wd Datuak: Q629238
* Commonscat Multimedia: Shiretoko Peninsula
**Sheffield Wednesday Football Club** Ingalaterrako Sheffield hiriko futbol taldea da.

Historia
--------

1820an *The Wednesday Cricket Club* sortu zen, izena kriket partidak jokatzen zituzten egunagatik jarri zioten. Neguko hilabeteetan kriketean jokatu ezin eta futbolean jokatzea erabaki zuten 1867an eta taldeak futbolaren atala sortu zuen. Urte gutxiren buruan futbol taldeak itzala egin zion kriketari eta 1896an irabazi zuten lehenengo txapelketa, Ingalaterrako Kopa. Liga sortu berria ere birritan irabazi zuten XX mendeko hasierako urtetan. Hiriko beste taldea den Sheffield United-ekin lehia bizia izan zuten urte haietan.

1927-28an maila galtzear egon ziren baina azken hamar partidatan 17 puntu atera eta erdialdean bukatu zuten. Hurrengo bi urtetan liga txapeldunak izan ziren. 1935ean Ingalaterrako Kopa eta Superkopa irabazi zituzten.

1989an Nottingham Forest eta Liverpool taldeen arteko finala jokatu zen Sheffieldeko Hillsborough Stadiumean eta jende-olde batean Liverpool taldeko 96 zale hil ziren. Hillsborough-ko tragedia izenaz ezagutzen da. Ordutik aurrera estadioetan hesiak kentzea erabaki zen.

Ia sei hamarkadaren ondoren titulu berria lortu zuen 1991ean, Ingalaterrako Ligako Kopa.

Irabazitako txapelketak
-----------------------

* Premier League (4): 1902-03, 1903-04, 1928-29, 1929-30.
* Ingalaterrako Kopa (3): 1896, 1907, 1935.
* Ingalaterrako Superkopa (1): 1935.
* Ingalaterrako League Cup (1): 1991.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19498
* Commonscat Multimedia: Sheffield Wednesday F.C.

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134911276
* LCCN: n83232287

 |

* Wd Datuak: Q19498
* Commonscat Multimedia: Sheffield Wednesday F.C.
Minamoto no Yoritomo, Kamakura shogunerriaren lehendabiziko shoguna (1192–1199)
**Shogun** (japonieraz: 将軍, **shōgun**?, ɕoː.gu͍ɴ ahoskatua)
 Japonian agindu zuten buruzagi militarrek hartzen zuten titulua da, berezko agintaria zen enperadorea baztertuta. XII. mendetik Meiji berrezarkuntzaraino izan ziren agintean.

Shogunak, teorikoki, enperadorearen agindutara izan behar zuen, baina egiaz bera zen botere betearazlearen buru nagusia, enperadorea rol espiritual batera mugatuta. Botere eskema hori Meiji enperadoreak (Mutsuhito) hautsi zuen, Meiji berrezarkuntzarekin (XIX. mendea), Yoshinobu Tokugawa azken shoguna boteretik kendu zuen iraultza odoltsuan.

Datu gehigarriak
----------------

* Shogunerri

Iturriak
--------

* *Japan, The Story of a Nation*, Edwin O. Reischauer, 1970

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131767
* Commonscat Multimedia: Shoguns

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4322825-2
* LCCN: sh85121748
* AAT: 300395652
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q131767
* Commonscat Multimedia: Shoguns