**Rita Cetina Gutiérrez** (Merida, Yucatán, 1846ko maiatzaren 22a-1908ko urriaren 11) maistra, poeta eta feminista mexikarra izan zen. Garai hartako beste hezitzaile batzuekin batera (Ángela González Benítez, Gertrudis Tenorio Zavala, Cristina Farfán, Rodolfo Menéndez de la Peña eta Antonio Menéndez de la Peña) hezkuntza laikoa eta hemeretzigarren mendeko Yucatáneko emakumeak sustatu zituen. *La Siempreviva* eskola, *Sociedad Científica y Literaria* eta izen bereko aldizkaria sortu zituen 1870ean. Emakumeentzako hezkuntza-alderdietan eta bizitza sozial, kultural eta profesionalean izan zuen parte-hartzeagatik errekonozitua izan da.

Ibilbide pedagogikoa
--------------------

Bere eskola, *La Siempreviva*, sortu eta 7 urtez zuzendu ondoren, *Neskentzako Literatur Institutuko* zuzendari izendatu zuten. Institutu hori Yucatánen bere garaiko emakumeentzako eskola garrantzitsuena izan zen. Horregatik itxi zuen aldi baterako *La Siempreviva.* 1879an berriro ireki zuen eta 1886an behin betiko itxi zen arte egon zen martxan.

Literatura Institutuko zuzendari zela, hezkuntza-sistemak modernizatzeko eta eguneratzeko lana egin zuen. Bere institutuan ez ezik, Estatuko gainerako eskola publikoetan ere sustatu zuen. Garai hartan, garai hartako aldizkari eta argitalpen askotan parte hartu zuen, hala nola, *La Revista de Mérida*; *La Biblioteca de Señoritas*; *El Repertorio Pintoresco*; *La Guirnalda*; *La Esperanza*; *El Recreo del Hogar*. Emakumeentzako hezkuntzaren eta genero-berdintasunaren hobekuntza bultzatu zuen beti. Horrek eragina izan zuen borrokan jarraitu zuten hainbat pertsonarengan, hala nola Elvia Carrillo Puertorengan, haren ikaslea izan baitzen.

Bere hezkuntza-lanaren aitorpen gisa, Méridan, bere jaioterrian, bere izena daraman lehen hezkuntzako eskola bat dago. Oroimenean eraikitako monumentua ere bada hiri horretan.

Obra
----

Bere konposizio poetiko batzuk *Cristabela* izengoitiarekin sinatu ziren.

* *Bihotzeko zorrak* (antzerki-drama)
* Tihosuko heroientzako oda (1886)
* *Mexikora* (1867)
* "Geure sexuari"

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Biblioteca Virtual de Yucatán, revista *La Siempreviva*, Mérida 1870.» *web.archive.org*.
2. ↑  Datos biográficos de Rita Cetina Gutiérrez(Consultado el 16 de junio 2010)
3. ↑   Anna Macías. *Contra viento y marea:el movimiento feminista en México hasta 1940..* .
4. ↑   «Datos contenidos en el Fondo que lleva su nombre en el Archivo General de Yucatán» *web.archive.org*.

Bibliografia
------------

* Infante Vargas, Lucrecia (2015). «Rita Cetina Gutiérrez. Primera mentora yucateca (1846-1908)». Colección Las Maestras de México (1a. edición). Instituto Nacional de Estudios Históricos de las Revoluciones de México. pp. 21-46. ISBN 978-607-9419-15-8. 2016/12/21 orijinaletik artxibatua. Noiz kontsultatua: 2016/12/21
* Peniche Rivero, Piedad, Rita Cetina, Siempreviva eta Instituto Literario de Niña: una cuna del feminismo mexicano 1846-1908, Mexiko, INEHRM, 2015, 91 or.

Ikus, gainera
-------------

* Rosa Torre González
* Elvia Carrillo Portua
* Feminismoaren historia Mexikon
* Cristina Farfán

Kanpo estekak
-------------

* Rita Cetina Gutiérrez: Boceto biográfico, Rodolfo Menéndez de la Peña, Yucatán, Mexiko, 1909.
* Yucatango Estatuko Artxibo Nagusiko dokumentu-funtsak. Rita Cetina.(2010/06/16 sartzeko aukera)
* Emakumezko irakasleak, feminismoaren aitzindariak Yucatanen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6109120
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 25146095180700370961
* LCCN: n2016017512
* SUDOC: 223331473

 |

* Wd Datuak: Q6109120