recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**San Salbatore eliza** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Alde Zaharran kokatutako XIII. mendeko kristiau eliza bat da. Gotiko estiloa ditu.

Historia
--------

Zangozako hamabi zaldunek sortu zuten, eta XIII. mendearen amaieran eraiki zuten estilo gotikoan, Zangoza Hiribildua burguko bizilagunentzat. Harresiaren ondoan dago eta, kanpoaldean, harrizko horma sendoak ditu, kontrahorma sendoak eta leihate zorrotzak. Elizpea XVI. mendean eraiki zuten fatxada babesteko.

Bere portadak Azken Judizioaren gaia irudikatzen du, Kristok erdian zauriak erakusten dituelarik, aingeruen artean, Ama Birjina eta San Joan Bataiatzailea; aingeru tronpetariak arkiboltetan eta ateburuan, hildakoen berpiztea dago ikusgai, gizonak epaituak izateko zain eta, deabruaren ahoen barruko galdara batean infernuan kondenatuak.

Barrualdean, habearte bakarreko oinplanoa eta burualde poligonala ditu. XVII. mendeko erretaula erromanista bat dago, Joan Berroeta, Joan Ali eta Joan Etxenagusiaren tailerreko maisuena, XIV. mendeko harrizko aldare eder batean bermatuta. Koruan, isolatuta, XVI. mendeko organoaren kutxa ederra ikusten da.

Irudiak
-------

* AtariaAtaria
* AtzealdeaAtzealdea
* IkuspegiaIkuspegia

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ZANGOZA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Alde Zaharra
* Zangoza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111318002
* Commonscat Multimedia: Church of San Salvador, Sangüesa

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-393

 |

* Wd Datuak: Q111318002
* Commonscat Multimedia: Church of San Salvador, Sangüesa
**Sanskritoaren Transliteraziorako Nazioarteko Alfabetoa** (ingelesez: *International Alphabet of Sanskrit Transliteration, IAST*) transliterazio-sistema ezaguna da, Indiako idazkerak erromanizatzeko eta informazio gutxi galtzeko aukera ematen duena. IAST sanskritoa eta paliera erromanizatzeko sistemarik ezagunena da. Argitalpen inprimatuetan erabiltzen dute, batez ere sanskritozko eta pali zaharreko gaiei buruzko Indiako erlijioekin lotutako liburuetan. Unicode iturriak gero eta erabilgarriagoak direnez, testu elektronikoen artean ere zabaltzen ari da.

IAST Orientalisten Nazioarteko Kongresuak 1894an Genevan ezarritako estandar batean oinarritzen da. Devanagariaren transliterazioa ahalbidetzen du (baita beste Indiako idazkera batzuk ere), eta, horrela, sanskritoaren fonemak ez ezik, funtsean fonetikoa den transkripzio bat ere ahalbidetzen du. Noizbehinka sortzen den zailtasun bakarra bokal toniko luzeak markatzea da.

Ikurrak
-------

Bokal eta kodak| Devanāgarī | Transkripzioa | Kategoria |
| --- | --- | --- |
| अ | a | A | Monoptongoeta silabiko urkariak |
| आ | ā | Ā |
| इ | i | I |
| ई | ī | Ī |
| उ | u | U |
| ऊ | ū | Ū |
| ऋ | ṛ | Ṛ |
| ॠ | ṝ | Ṝ |
| ऌ | Ḷ |
| ॡ | Ḹ |
| ए | e | E | diptongoak |
| ऐ | ai | Ai |
| ओ | o | O |
| औ | au | Au |
| ं | ṃ | Ṃ | anusvara |
| ः | ḥ | Ḥ | visarga |
| ँ | ˜ |  | chandrabindu |
| ऽ | ' |  | avagraha |

Kontsonanteak| belarrak | sabaikariak | erretroflexuak | horzkariak | ezpainkariak | Kategoria |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| क  k  K | च  c  C | ट  ṭ  Ṭ | त  t  T | प  p  P | ahulak |
| ख  kh  Kh | छ  ch  Ch | ठ  ṭh  Ṭh | थ  th  Th | फ  ph  Ph | hasperendunak |
| ग  g  G | ज  j  J | ड  ḍ  Ḍ | द  d  D | ब  b  B | bozdunak |
| घ  gh  Gh | झ  jh  Jh | ढ  ḍh  Ḍh | ध  dh  Dh | भ  bh  Bh | Boz hasperendunak |
| ङ  ṅ  Ṅ | ञ  ñ  Ñ | ण  ṇ  Ṇ | न  n  N | म  m  M | sudurkariak |
| ह  h  H | य  y  Y | र  r  R | ल  l  L | व  v  V | hurbilkariak |
|   | श  ś  Ś | ष  ṣ  Ṣ | स  s  S |   | frikariak |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Monier-Williams, Monier.  (1899). *A Sanskrit-English Dictionary.*  Oxford: Clarendon Press, xxx or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q194486

 |

* Wd Datuak: Q194486
Ohiko *sans-culotte* baten irudia, Louis-Léopold Boilly (1761-1845) margolariaren lana .
**Sans culottes** izendapenak euskaraz literalki *Galtzamotz gabeak* esan nahi du. Izendapen hau garaiko moda eta ohiturekin loturik dago, XVIII. mendean Frantziako gizarte maila aberatseko jendeak galtzamotz estuak janzteko ohitua baitzuten, aldiz Hirugarren Estatuko jendeak galtza luzeak janzteko ohitura zuen.

Hasiera batean ezizen hori mespretxuz erabilia izan zen, baina gerora izendapen hori jasotzen zuen jendeak berak harrotasunez erabili zuen, talde heteregeneo honetan mota askotako jendea sartzen zelarik: langile edo behargin independienteak, merkatari eta artisau txikiak (arotzak, jostunak, etab.). Euren barnean ez zeuden ez jende txiroena, ez eta burgesia aberatsena ere.

Euren kopuru handia zela eta, Sans-culottes zirelakoak Parisko Hirugarren Estatuko zati garrantzitsua osatzen zuten. Belaunaldiz-belaunaldi estamentu pribilegiatuenen menpe egon ziren, eta hauen aldetik injustizia eta etengabeko irainak jasan beharra izan zituzten. Hortaz, luxu guzti horietaz goza ahal zuten horien aurkako sekulako gorrotoa eta ezinikusia pilatua zuten dagoeneko.

Haientzako askorentzat Frantziako Iraultzaren hastapenak mendekuaren unea adierazi zien. Iraultza lehertzean, sans-culottes taldeak Bastilla eta Tuileries jauregia bereganatu zituzten herriaren eraso indarrak bilakatu ziren. Europar Potentzia Absolutisten aurka ekin zuen Frantziar Gudarostearen funtsezko oinarria ere izan ziren.

1792 eta 1795 urteen artean sans-culottes taldeek Iraultzan paper nagusia jokatu zuten. Biltzar Nazionala eta Biltzar Legegilean burutzen ziren estabaidetara joan ohi ziren eta hauetan ordezkari erradikalei bultzada eta sostengua eman ohi zien, azken hauek jakiak bereganatu edota behar-beharrezkoak ziren profuktuei goreneko salneurria finkatzen zutenen aurkako zigor gogorragoak aldarrikatzen zituzten.

Azkenik, talde honek Luis XVI.a Frantziakoari heriotz-zigorra ezarri ziezaioten bozkatzeko orduan diputatuengan burutu zuen presioa ere aipagarria da, presio hau frantziar monarka gillotinan burua ebakirik hil zedin erabat erabakikorra izan zelarik.

Sans-culotteen propaganda, 1793
-------------------------------

"Zer da sans-culottea, jaun alproja horiek? Dirutzarik ez duen pertsona, ez gaztelurik, ez eta zerbitzatuko duten miraberik ere, emaztearekin eta seme-alabekin xume bizi dena.

Probetxuzko gizona da, ongi baitaki lurra lantzen, forjatzen, zerratzen, zapatak egiten eta Errepublikaren alde azken odol tanta ere isurtzen.

Sans-culotteak beti ondo zorrozturik darama sablea, gaizkile guztien belarriak mozteko."

Ikus gainera
------------

* Frantziako Iraultza

Kanpo estekak
-------------

* Sans Culotte[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208412
* Commonscat Multimedia: Sans-culottes

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4179089-3
* LCCN: sh85117319
* AAT: 300379145
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q208412
* Commonscat Multimedia: Sans-culottes
Medikuntzan eta epidemiologian, proba kliniko baten **sentikortasunak** proba horrek benetako positiboak antzemateko duen gaitasuna neurtzen du. Hots, sentikortasunak test batek gizabanako gaixoengan gaixotasuna detektatzeko duen gaitasuna neurtzen du.

Test batek %99 sentikortasuna badu, 100 gaixoetatik 99 zuzen identifikatuko ditu. Beraz, test horretan gizabanako batek positibo ematen badu ziur aski gaixotasuna du. Probak ez du negatibo faltsuak ematen.

Sentikortasuna horrela kalkulatzen da:

{\displaystyle Sentikortasuna={\frac {BP}{BP+NF}}}

BP benetako positiboak izanik eta NF negatibo faltsuak. Logikoa denez, sentikortasuna %100 baldin bada, NF=0.

Adibidez, test bat 55 gizabanakoei egiten badiegu eta emaitzak hauek baldin badira: BP=50, NF=5, test horren sentikortasuna horrela kalkulatuko dugu:

{\displaystyle Sentikortasuna={\frac {50}{50+5}}} = 0,9 (%90)

Diagnostiko klinikoan %80ko edo gehiagoko sentikortasuna exijitzen zaio proba bati fidagarria izateko 

Egoera epidemiko batean oso garrantzitsua da gaixo guztiak zuzen diagnostikatzea, berrogeialdian sartzeko, adibidez. Holako kasuetan funtsezkoa da proba klinikoak sentikortasun handia izatea.

Kontzeptuak
-----------

* Benetako positiboa: Testak emaitza zuzena ematen du. Gaixotutako pertsona gaixotzat jotzen du
* Positibo faltsua: Testak emaitza okerra ematen du. Pertsona osasuntsua gaixotzat jotzen du
* Benetako negatiboa: Testak emaitza zuzena ematen du. Pertsona osasuntsua osasuntsutzat jotzen du
* Negatibo faltsua: Testak emaitza okerra ematen du. Gaixotutako pertsona osasuntsutzat jotzen du

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskal ikerlari talde batek Covid-19a atzemateko test berria sortu du ARGIA aldizkaria, 2020-04-10
2. ↑   Euskadiko zientzialari-talde batek COVID-19 detektatzeko ordezko RT-PCR test bat balioztatu du Campusa, EHUaren aldizkaria

Ikus, gainera
-------------

* Espezifikotasun (medikuntza)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6842789

 |

* Wd Datuak: Q6842789
**Semaforoa**, programazioan, prozesu ezberdinei errekurtso partekatuetara sarrera onartu edo ukatzen dieten metodoa ahalbidetzen duen aldagaia (edo datu mota abstraktua) da.

Semaforoa erabiltzen hasteko errekurtsoaren aldibereko erabilpen kopurua finkatu behar da, eta horren arabera, semaforo aldagaia hasieratuko da.

Aldibereko prozesu kopuruaren arabera bi semaforo mota ezberdin erabil daitezke: **binarioak** edo **zenbagarriak**.
Lehenak errekurtsora aldibereko sarrera bakarra onartzen du. Bigarrenak aldiz, sarrera anitz onartzen ditu, eta semaforo aldagaiaren hasieraketan definituko da kopuru hori.

Eragiketak
----------

Semaforo aldagia baldintza hauen arabera aldatzen da:

S semáforo aldagaia v balio oso batez hasieratuko da

```
Inicia(Semaforoa s, Osoa v)
{
  s = v;
}
```

Aldagaiaren balioa 0 baino handiagoa bada, aldagaiaren balioa gutxitu, bestela, deia egin duen prozesuaren exekuzioa blokeatu eta itxarote aktiboan egongo da.

```
P(Semaforoa s)
{
  if(s>0)  
      s = s-1;  
  else
      wait();
}
```

Prozesu blokeaturik ezbadago, aldagaiari balio bat gehitu. Aldiz, blokeaturiko prozesurik badago signal funtzioaren bitartez, wait-ean dauden prozesuei deia egin (esnatu)

```
V(Semaforoa s)
{
   if(!prozesu_blokeatuak)
        s = s+1;  
   else
        signal(); 
}
```

Erabilpenak
-----------

Semaforoak programaren sekzio kritikoa babesteko erabiltzen dira. Hasieratutako balioaren arabera, prozesu gehiago edo gutxiagok izango dute aldibereko sarrera-baimena.

Semaforo mota sinpleena **binarioa** da, eta 1 eta 0 balioak har ditzake soilik. Prozesu bakar bat sar daitekenean baino ez da erabiltzen eta bi balio hauekin sarrera irekita edo itxita dagoen adierazten da (1 balioaz hasieratzen da = irekita). Beraz, errekurtso bat libre dagoenan prozesu bat sartu eta semaforoaren balioa 0ra jartzen du P funtzioaren bitartez. Honekin, beste prozesu bat sartzen saiatzean balioa 0ra ikusi eta itxarote aktiboan sartuko da. Behin hasierako prozesuak amaitzean, V metodoaren bitartez balioa 1era igo eta itxaroten zeuden prozesuei paso emango die.

N prozesuk batera exekutatu ahal izateko, Nz hasieratutako semaforo bat erabiltzen da. Honela, N prozesuek sekzio kritikoa batera erabiltzen dutenean aldagaia 0ra egongo da eta sarrera blokeatuko da, gainontzean, prozesuak sartu ahala sarrerak gutxitzen joango dira (s--) eta irtetzen doazen neurrian sarrerak gehitzen (s++)

Erabilpen motak
---------------

Semaforoak helburu ezberdinetarako erabil daitezke:

* Mutex-ak
* Hesiak
* N hariei (threads) errekurtsora aldibereko sarrera ahalbidetzeko, semaforoa N-ra hasieratuz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q221682
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q221682
*Sanrokada* eguneko bazkariaren irudia. 1893ko abuztuaren 16a.
**Sanrokada** 1893ko abuztuaren 16an Gernikan izandako matxinada zen. Abertzaletasunaren lehendabiziko ekintza publikoa zen, Espainiar gobernuak foruen kontra eginiko erasoak eta euskal probintzien arteko elkartasunak eragindakoa.

Testuingurua
------------

Germán Gamazo Espainiako Ogasun ministroa 1892tik 1894ra.
Sakontzeko, irakurri: «Gamazada»
Sagastaren gobernuaren Ogasun Ministroa, German Gamazo liberala, 1841ko Nafarroako Lege Hitzartuak ezarritako zerga-araubide forala ezereztatzen saiatu zen. Horretarako, 1893ko maiatzaren 11n Aurrekontuetarako Lege proposamena aurkeztu zuen, euskal herrialdeetako zerga-araubidea murrizten zuena. Horrek istilu asko eragin zituen Nafarroan eta beste euskal probintzietan, Gamazada izendatzen den matxinada.

Nafarrak berehala asaldatu ziren eta maiatzaren bukaera eta ekainaren hasieran hainbat mobilizazio burutu zituzten. Tartean, ekainaren 4an manifestaldi handi bat deitu zen Iruñean, 15000 pertsona baino gehiago bildu zituena. Manifestaldiaren bukaeran, Gernikako Arbola kantatu zuen Iruñeko Orfeoiak.

Gertakariak
-----------

Abuztuaren erdi aldera, Iruñeko Orfeoia Bilbora joan zen, Nafarroari eginiko omenaldi batean parte hartzeko. Beste alde batetik, Gamazadaren aldeko zenbait politikarik Gernikan herri-bazkaria prestatu zuten, San Rokeak zirela eta. Bazkaria abuztuaren 16an egin zen, eta nafarrak, bilbotarrak eta kataluniarrak ziren konbidatuak: foruzaleak, karlistak, bizkaitarrak eta *Unió Catalanistaren* zenbait kide, zehazki.

*Gernikarra* eta *Tradicionalista* elkarteen (liberala eta karlista, hurrenez hurren) balkoietan Espainiako banderak zeuden eskegita. Bazkarian zehar Espainiaren aurkako oihuak izan zirenez, foruzaleek eta karlistek alde egin zuten. Geroago, bizkaitar batzuek elkarte bietako bandera espainiarrak erre zituzten 'Gora Euskeria askatuta' oihukatuz. Batzuen ustez, bizkaitarren artean Ramon de la Sota zegoen.

Egun batzuk geroago, abuztuaren 27an, Donostian hiru lagun hil ziren Sagastaren aurkako manifestazio batean. Manifestazioa *Gernikako Arbola* jotzeko Udal Bandaren zuzendariaren ezetzak sortu zuen. Bilbon bizkaitarrek *Gernikako Arbola* kantatzen zutenean, kontrakoek *Marseillesa* abesten zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Estornés Zubizarreta, Idoia. «La Gamazada» *Auñamendi Entziklopedia* (Noiz kontsultatua: 2019-11-15).
2. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** Estornés Lasa, Bernardo. «la Sanrocada» *Auñamendi Entziklopedia* (Noiz kontsultatua: 2019-11-16).
3. ↑   «Sanrokada» *euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-11-18).
4. ↑    www.funtsak.com, Funtsak-Diseño y Programación Web-. «La Gamazada • Guía contra la desmemoria | Jose Mari Esparza» *www.txalaparta.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-11-18).

Ikus, gainera
-------------

* Gamazada
* Sagastaren tiroen gaua
* Euskal Herriko matxinadak (XVII - XIX. mendeak)

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Auñamendi Entziklopediaren artikulua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266969

 |

* Wd Datuak: Q12266969
**Sakamidra** Alkizako bailara edo auzoa da. Anoetako Goi-bailararekin mugakidea da eta Mendiola mendiaren inguruan zabaltzen da

Bailara berria da, 1941ean sortu baitzen Azaldegiko eta Aranako baserri batzuk juntatu zirelarik. Jatorriz Arana bailarako baserriak hauek ziren: Etxabe Txiki, Zumitza eta Zumitza Berri. Azalegiko parte zirenak, bestetik: Aginaga, Basazabal eta Saletxe. Izarraitz etxeak osatzen ditu Sakamidrako eraikinak.

Sakamidra toponimoak zer esan edo adierazi nahi duen ez dago klaru. Pello Joxe Aranburu honela dio bere liburuko oin-ohar batean:

> 'Nondik letorkiokeen izen hori galdeturik, 1999-07-22an, Basazabal baserriko Pantaleon Saralegi Eizmendiri, honek bere irizpidea eman dit. Basazabal inguruan, Murgil mendian eta Antxerrisailean meatoki batzuk ustiatzeko saiakerak egin ziren mende honen hasieran. Nonbait oso errentagarriak ez zirelako, utzi egin ziren. Erdarakada kaskarren bat litzateke, beraz.'
> 
> 

Erdaraka '*sacamierda*' omen da alkizarren arabera.

Basazabal da Alkizan 2020an lanean diharduten bi nekazaritza-ustiategietako bat. Bestea Aranako Intxaurrandiaga da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   ..
2. ↑    Aranburu Ugartemendia, Pello Joxe.  (2006). *Alkizako auzo eta hiribilduaren azterketa historikoa (1348-1950).*  autore editore, 314 or. ISBN 84-606-3058-7..
**Santa Maria in Vallicella** eliza, **Chiesa Nuova** («Eliza berria») izenarekin ere ezagutzen dena, Erromako (Italia) eliza bat da, Corso Vittorio Emanuele II kalearen parean dagoena.

Historia
--------

Gregorio I. aita santuak leku horretan eraiki zuen lehen eliza bat, XII. mendean dokumentatua, *Santa Maria in Vallicella* (Haran Txikiko Ama) bihurtu zena.

XVI. mendean, San Filipe Nerik, Pierdonato Cesi kardinalak eta Gregorio XIII.a aita santuak lagunduta, eliza berreraiki zuen. Pierdonato hil zenean, haren anaia Angelo Cesi Todiko gotzainak familiaren mezenasgoarekin jarraitu zuen. Printzipioz, Martino Longhi Zaharra izan zen arkitektoa, baina geroago Matteo da Castellok ordezkatu zuen. Nabea 1577an amaitu zen, eta eliza 1599an sagaratu zen. Fausto Rughesik diseinatutako fatxada 1605ean edo 1606an bukatu zen. Cesi ezkutua nabaria da oraindik elizan.

Barrualdea
----------

Oinplanoak oso urruti ez dagoen Il Gesu eliza barrokoaren eredua islatzen du; gurutze formakoa, aldarera daraman nabe nagusi batekin. 1620-1690 urteetan mezenasek bete zuten Chiesa Nuovaren barnealdea, eta hamarkada horietako maisu erromatarren obren bilduma bat du. Nabarmendu daitezke Federico Baroccik margotutako aldareak, Pietro da Cortonak freskoz margotu zuen sabaia eta Peter Paul Rubensek aldarearen inguruan egindako pinturak, arbelez eta kobrez eginak. 

Nabearen eta transeptuaren hormek, baita presbiterioaren sabaiak ere, Irun Zaharreko eta Itun Berriko kapituluak dituzte, Lazzaro Baldi, Giuseppe Ghezzi, Daniele Seiter, Giuseppe Passeri eta Domenico Parodik eginak. Sabaiko freskoak nabean eta kupulan, Gurutzearen Garaipena adierazten dute (1647-1651), Pietro da Cortonak margotu zituen, eta haientzako estuko dekorazioko diseinuak, berriz, Cosimo Fancellik eta Ercole Ferratak egin zituzten (1662-1665). Kupulako enjutetan ere (1657-1660) profeten freskoak ere pintatu zituen Cortonak.

Iruditegia
----------

* Barrualdeko dekorazio guztiz barrokoa.Barrualdeko dekorazio guztiz barrokoa.
* Gurutzearen Garaipena, Cortonaren sabaiko freskoa.Gurutzearen Garaipena, Cortonaren sabaiko freskoa.
* Rubensen madonna bat, elizan ikusgai.Rubensen madonna bat, elizan ikusgai.
* San Filipe Neriren kapera.San Filipe Neriren kapera.
* Zoruko marmolak.Zoruko marmolak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Haskell, Francis.  (1984). *Patronos y pintores : arte y sociedad en la Italia barroca.*  Cátedra ISBN 84-376-0452-4. PMC 17781754. (Noiz kontsultatua: 2022-04-26).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelerazko Wikipediako «Chiesa Nuova» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-01-16ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2031901
* Commonscat Multimedia: Santa Maria in Vallicella (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4459147-0

 |

* Wd Datuak: Q2031901
* Commonscat Multimedia: Santa Maria in Vallicella (Rome)
**Santa Maria kaleko 20 etxea** Gipuzkoako Goierri eskualdean dagoen Ordizia udalerrian kokatzen den etxea bat da.

Historia
--------

Eraikina XVI. mendekoa da. Isasaga familiak Ordizian zituen etxeetako bat da. Hori horrela Ichasagaeche izenaz ezagutu izan da 400 urte baina gehiagoan. 500 urte inguruko eraikina Ordiziako eraikin zaharrenetakoa da. Eraikineko lehen solairuan sagardotegia izan zen XX. mendean. Eraikin honetan aipagarriak dira sarrerako harlanduzko arkua eta egurrezko egitura. Barnealdean gurutze ganagadun sabaia duen eskilara dauka baita ibai harriekin egindako zorua sarrera-atarian.

2020an eraikinak su hartu zuen hirutan. Lehenengoz apirilaren 22ko goizean eta bigarrengoz egun bereko arratsaldean. Bi egun beranduago berriro hartu zuen su. Ikerketak suaren jatorria sabotaia zela ondorioztatu zuen eta emakume bat atxilotu zuten. Suhiltzaileen eskuhartze bizkorrak eraikina garretatik salbatu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65922929

 |

* Wd Datuak: Q65922929
**Saitō Dōsan** (japonieraz: 斎藤 道三?, 1494-1556ko maiatzaren 28a)
 Japoniako historiako Sengoku aroan, boterera dramatikoki igo zen eta modu berean erori zen daimyo japoniar bat izan zen. Gainera, **Minoko Sugea** (japonieraz: 美濃の蝮, *Mino no Mamushi*?)
 bezala ezagutua izan zen bere taktika militarrengatik.

Biografia
---------

Jatorrian, Yamashiro probintziako (gaur egun Kioto prefetura) merkatari garrantzitsu bat izan zen, eta bere boterea eta eragina, Mino probintziako Toki Yorinari daimyoaren basailu bihurtzeko erabili zituen. Dosanek, domeinu horretan, ezegonkortasun orokorra sorarazi zuen, eta, beraz, Yorinarik bere ohaidea eman zion, hala asetuko zelakoan. Halako batean, probintziako magistratu izendatua izatea lortu zuen, eta Gifuko gazteluan ezarri zen. Lortutako bere boterea eta aberastasuna erabiliz, Tokiren aurkako estatu kolpe baten buru izan zen 1542an, bere burua daimyo bezala aldarrikatuz. Toki Yorinari, Oda Nobuhiderekin aliatu zen, baina Kanōguchiko guduan garaituak izan ziren, 1547an, eta Dosanek ospea lortu zuen herrialde osoan. Oda Nobuhidek, berarekin bakeak egin zituen, eta bere seme Oda Nobunaga eta Dosanen alaba Nohimeren artean ezkontza bat adostu zuen, hala, etsaitasunak amaitzeko asmoz.

Erorketa
--------

Saitō Yoshitatsuk, Dosanen adopziozko semea zena, Dosanen aurkako estatu kolpe baten buru izan zen 1556an. Berea baino armada handiago batekin, Nagaragawako guduan garaitua izan zen, bertan erahila izan zelarik 1556ko maiatzak 28an.

Ezizenak
--------

Saito Dosan, ezizen ugari izateagatik eta etengabe izenez aldatzeagatik zen ospetsua. Bere bizitzan zehar erabili zituen izen batzuk, honako hauek dira: Minemaru (峰丸), Horenbo (法蓮坊), Matsunami Shogoro (松浪庄五郎), Nishimura Kankuro Masatoshi (西村勘九郎正利), Shinkurō (新九郎), Nagai Norihide (長井規秀) eta Saitō Sakondayu Toshimasa (斎藤左近大夫利政).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1202670
* Commonscat Multimedia: Saitō Dōsan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 255877828
* LCCN: no2015155368
* NDL: 00623391
* SUDOC: 250724731

 |

* Wd Datuak: Q1202670
* Commonscat Multimedia: Saitō Dōsan
**Santa Maria in Trastevere basilika** Erroma hiriburuko Trastevere auzoan dagoen basilika garrantzitsuena da.

Historia
--------

Kalisto I.ak sortu zuen eliza III. mendean soldadu erretiratuen *Taberna meritoria* izeneko aterpea zegoen tokian. Gaur egungo eraikinaren gehiengoa ordea 1140 eta 1143 artean Inozentzio II.ak egindako berriztatzearen ondorioa da. Karakalaren termen hondarretatik eta Janikuloko Isisen tenplutik harturiko harriekin egin zituzten habearteko kapitel jonikoak. XIX. mendean zutabeak garbitzen ari zirela Isis, Serapis eta Harpocratesen aurpegiak azaldu ziren eta Pio IX.ak aurpegi pagano horiek mailukadaka apurtzeko agindu zuen.

Deskribapena
------------

Kanpandorre erromanikoa XII.mendekoa da.

Basilikaren aurrealdea 1702an berriztu zen. Carlo Fontana arkitektoak diseinatu eta eraiki zuen. XV. mendekoa den iturria ere berak berriztu zuen. Mosaiko eder bat du goikaldean, erdian ama birjina haurtxoarekin ageri da eta alboan hamar emakume ditu, bakoitzak kriseilua eskutan duela.

Barnealdean, elizaren oinarriak XII. mendearen aurreko egitura mantentzen du. Habearte nagusia eta albokoak bereizteko granitozko 22 zutabe daude, korintiar eta joniar kapitelak dituztenak. Elizaren alderdi baliotsueneakoa XII eta XIII. mendetako mosaikoek eta Domenichinoren sabai oktogonaleko margolanak osatzen dute.

Iruditegia
----------

* Aurrealdea eta kanpandorrea.Aurrealdea eta kanpandorrea.
* Aurrealdeko mosaikoa.Aurrealdeko mosaikoa.
* Kanpandorrea.Kanpandorrea.
* Habearte nagusia.Habearte nagusia.
* Absideko mosaikoak.Absideko mosaikoak.
* Iturria.Iturria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Kinney, Dale.  (1986). *Spolia from the Baths of Caracalla in Sta. Maria in Trastevere.*  The Art Bulletin 68, 379–397 or..
2. ↑   **(Italieraz)** «Santa Maria in Trastevere» *www.rome-explorer.com* (Noiz kontsultatua: 2018-05-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1137391
* Commonscat Multimedia: Santa Maria in Trastevere (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124761484
* GND: 4424041-7
* LCCN: nr90004462

 |

* Wd Datuak: Q1137391
* Commonscat Multimedia: Santa Maria in Trastevere (Rome)
**Santi Mami baseliza** Bizkaiko Erandio eta Leioa udalerrien arteko mugan dagoen baseliza katoliko bat da. Izen berdineko Santi Mami auzoan dago, Leioa-Erandioko campusera doan errepidearen alboan, Manzine eta Pepene (Leioa) eta Martxikone (Erandio) baserrietatik hurbil. XVII. mendean eraikitako baseliza barrokoa da. Santi Mami Kapadoziakoari sagaratua dago.

Eraikina
--------

12,50 x 7,35 metroko oinplano laukizuzena du. Hormak harlanduzkoak eta izkinarriak harginlanezkoak ditu. 1980ko hamarkadan harginlanez eginiriko kanpai-hormako aldea ez beste horma guztiak kareztatuak zeuzkan, kanpai-horma honek kanpai bakar batentzako baoa du, gainaldean harrizko gurutze txiki bat zuelarik. Gaur egun bistako adreiluzko kanpai-horma du. Estalpea bi uretakoa da, mendebaldeko dinteldun atea duen atarian egurrezko lau zutabeetan exekitzen den teilatu elkartzut batekin. Gainera, iparralde eta hegoaldean bao txikiak ere baditu. Lurzorua harlauzez gina dago.

Barnean Santi Mamiren irudi bat gordetzen da.

* 2007an2007an
* 2011an2011an
* Santi Mami baseliza 2021eanSanti Mami baseliza 2021ean

Jaieguna
--------

Urtero, abuztuaren 17an, Santi Mami Egunez, meza eta erromeria ospatu ohi dira.

Bibliografia
------------

1. ↑  Erandioko Santi Mami baseliza (Bizkaia) 3digitala

Bibliografia
------------

* Gurutzi Arregi Azpeitia (1987), *Ermitas de Bizkaia*, II. bilduma, ISBN 84-398-9631-X, 116. orr. Bizkaiko Foru Aldundia eta Labayru Institutua. Bilbo.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267019
* Commonscat Multimedia: Hermitage of Saint Mammes, Erandio

---

 |

* Wd Datuak: Q12267019
* Commonscat Multimedia: Hermitage of Saint Mammes, Erandio
**Rudolf** Christian Karl **Diesel** (Paris, 1858ko martxoaren 18a - Mantxako Kanala, 1913ko irailaren 29a) ingeniari alemaniarra zen, bere izena daraman errendimendu handiko barne-errekuntzako motorraren sortzailea. Garraioari aplika dakiokeen motorra da eta Parisko ferian aurkeztu zen lehen aldiz: olio minerala errekuntzarako erabiltzen zuen lehena zen eta geroago barne errekuntzako motor izendatu zen. Azkenean, bere asmatzailearen izena hartu zuen.

Biografia
---------

### Gaztaroa

Gurasoak bavariarrak izanik ere, Parisen jaio zen 1858an. 1870. urtean, frantses hiriburua utzi zuten, franko-prusiar gudak eztanda egin zuenean, eta semea Augsburgora bidali. Hozkailuaren asmatzaile Karl von Linderen dizipulua izan zen 1875. urtetik aurrera Munichen.

### Pariserako itzulera

Parisera itzuli zen bere maisuaren hozkailuen enpresaren ordezkari gisan. 1893 eta 1897, artean MANen eraiki zuen landare-olioa erretzen zuen munduko lehenengo motorra. Ingeniari Mekanikoen Institutuak Merituaren Ordena eman zion, bere inkerketengatik eta kakahuete-olioa erabiltzen zuten motorren garapenengatik. Motor horiek geroxeago petroleoa erabiltzen hasi ziren, merkeagoa zelako.

Gizarte-filosofo gisan ikusten zuen bere burua, nahiz eta bere liburuaren 200 kopia soilik saldu zituen.

Heriotza
--------

Ustez, 1913ko 29tik 30erako gauean hil zen itota, Antwerpendik (Belgika) Inglaterrara zihoan itsasontzitik erori zelako. Handik bi egunera, bere gorpua aurkitu zuen kosta-zaintzaileen ontzi batek. Garai hartan egiten zen moduan, bere jabetzak hartu eta gorpua itsasora bota zuten. Hainbat hipotesi daude haren heriotzaz: bataren arabera, bere burua hil omen zuen, bere egoera txarrarengatik, nahiz eta familiaren esanetan, hilketa izan, ideiak lapurtzeko asmoarekin egina; bestearen arabera, agente alemaniar batzuek hil omen zuten, bere asmakizunak zabal ez zitzan, gudaren hain hurbil egonik, berdin zitzaiolako bere patenteak edonori (besteak beste, Frantziari zein Erresuma Batuari) saltzea.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Rudolf Diesel*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12674
* Commonscat Multimedia: Rudolf Diesel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 13098608
* ISNI: 0000 0001 1021 369X
* BNF: 119569971 (data)
* GND: 118525476
* LCCN: n84805171
* NDL: 00465604
* NKC: jn20000700399
* NLA: 35622590
* SNAC: w6wd5hbm
* SUDOC: 027554317
* MGP: 184228
* Open Library: OL1173438A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01500/eu\_d\_1125/d1125
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q12674
* Commonscat Multimedia: Rudolf Diesel
***Sekula ez liokete euli bati hegalik kenduko. Gerra-kriminalak auzitan*** (kroazieraz: *Oni ne bi ni mrava zgazili*) 2003an (ingelesezko edizioa 2004an) Slavenka Drakulićek (1949) plazaratu zuen ez-fikziozko liburua da, historiari buruzko saiakera. Euskarazko bertsioa 2021ean atera zen, Amaia Apalauza Ollok itzulita.

Edukia
------

Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialista ohia zatikatzeko bidean jarri zela gatazka bortitza sortu zen federazioaren herri desberdinen artean. Lan hau gatazka hartako gerra-kriminalei buruzko liburua da. Nor ziren? Jende arrunta ala munstroak? Zerk bultzatuta ekiten dio batek herrikideak akabatzeari? Hannah Arendtek egin bezala, «gaizkiaren hutsaltasuna» aztertzen du Slavenka Drakulic-ek (Rijeka, 1949) Balkanetako terrorean aztarrika egitean. Hagako epaiketetako lekukotza zirraragarrien bidez eta hainbat iturritan oinarrituz, idazle kroaziarrak heriotza, bortxaketa, tortura eta beste hainbat krimenez akusatutakoei ahotsa eta gorputza jartzen die, argitasun asaldagarriz.

Agertzen diren pertsonak
------------------------

* Rahim Ademi
* Milan Čanić
* Dražen Erdemović
* Stjepan Grandić
* Goran Jelisić
* Radovan Karadžić
* Radomir Kovač
* Radislav Krstić
* Dragoljub Kunarac
* Milan Levar
* Mirjana Marković
* Slobodan Milošević
* Ratko Mladić
* Mirko Norac
* Dragan Obrenović
* Tihomir Orešković
* Biljana Plavšić
* Ivica Rožić
* Zoran Vuković

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Amaia Apalauzak bideo aurkezten.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7783798
* **Identifikadoreak**
* Open Library: OL495491W

 |

* Wd Datuak: Q7783798
Seibu Dome estadioa.
**Yomiuri Giants** (japonieraz: 読売ジャイアンツ, *Yomiuri Jaiantsu*?)
 Japoniako beisbol talde arrakastatsua da, Tokorozawa (Saitama) hirikoa. Japoniako Serieak 13 aldiz irabazi ditu, bigarrena da palmaresean, eta Ozeano Bareko Liga 22 aldiz. **Seibu Trenbideak** da taldearen jabea.

Historia
--------

*Nishitetsu Clippers* izenarekin sortu zen 1950an eta Liga profesionalaren fundatzailea izan zen. Fukuokan izan zuen sorrera, han baitzuen egoitza *Nishi-Nippon Trenbideak* konpainiak. Hurrengo urtean *Nishitetsu Lions* izena hartu zuen eta berehala iritsi ziren emitza onak Japoniako 3 Serie eta Ozeano Bareko bost liga irabazi baitzituen 1963 artean.

Ordutik aurrera ordea indarra galdu zuen. 1973an *Taiheiyo Club Lions* bihurtu zen eta 1977an *Crown Lighter Lions*.

1979an *Seibu Trenbideak* konpainiak hartu zuen eta izena aldatzeaz gain (*Seibu Lions*) egoitza ere aldarazi zion, Tokozawara, Tokio iparraldera. Orduan "urrezko aroa" iritsi zitzaion taldeari, 1982 eta 1994 artean Japoniako talde indartsuena izan baitzen, 8 Serie eta Ozeano Bareko 11 liga irabaziz. *Seibu garaitezina* ezizena jaso zuen. Kouji Akiyama, Kazuhiro Kiyohara eta Orestes Destrade kubatarra izan ziren taldeko izarrak.

Azken urteetan ere maila bikaina lortu du eta 2004 eta 2008an Serieak eta ligak eskuratu zituen. 2008an bertan izena aldatu zuen berriz, oraingoan *Saitama Seibu Lions* bihurtu zen. Azken lau urtean hiru aldiz egin du ligan bigarren.

Palmaresa
---------

* Japoniako Serieak (13): 1956, 1957, 1958, 1982, 1983, 1986, 1987, 1988, 1990, 1991, 1992, 2004, 2008.
* Ozeano Bareko Liga (21): 1954, 1956, 1957, 1958, 1963, 1982, 1983, 1985, 1986, 1987, 1988, 1990, 1991, 1992, 1993, 1994, 1997, 1998, 2002, 2004, 2008.

Erretiraturiko zenbakiak
------------------------

* **24** Japonia Kazuhisa Inao (稲尾 和久)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q325819
* Commonscat Multimedia: Saitama Seibu Lions

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 259461183
* NDL: 00638604

 |

* Wd Datuak: Q325819
* Commonscat Multimedia: Saitama Seibu Lions
**Sintrako jauregi nazionala** (portugesez: *Palácio Nacional de Sintra*) Portugalgo Sintra hiriko jauregi ezaguna da, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturikoa Sintrako beste hainbat eraikinekin batera. Portugalgo Erdi Aroko jauregien artean hobekien kontserbaturik dagoena da.

Historia
--------

Mairuek Sintran bi gaztelu eraiki zituzten, bata mendiaren gainaldean (gaur egungo Mairuen gaztelua) eta bestea aurrekoaren azpian, Lisboako taifako agintarien egoitza zena.

1093an Alfontso VI.a Gaztelakoak Sintra konkistatu zuen eta azpiko gazteluan ezarri zen. XV eta XVI mendeen artean egin ziren gaur egungo jauregiaren atalen gehiengoa, gaur egun ez dago XIV mende aurreko zatirik dagoeneko.

1415ean hasi zen eraikuntza aro handiena, barneko patioaren inguruan burutu zena. besteak beste eraikin nagusiaren aurrealdea, sarrerako arkuak, manueldar estiloko leihoak eta batez ere hain ezagunak diren tximinia konikoak. Bai eta hainbat gela aipagarri ere, zisneen gela, miken gela eta arabiarren gela. Hurrengo mendeetan hainbat errege koroatu ziren bertan eta beste hainbat bertan jaio ziren. Manuel I.ak barnealdea dekoratu zuen beretzako berariaz Sevillan egindako azuleiuez.

1755eko Lisboako lurrikarak kaltetu egin zuen eta galdutako zatien berreraikuntza estilo garaikidean egin zenez hainbat altxor galdu ziren, arabiarren gelako dorrea esate baterako.

1910ko iraultzaren ondoren museo-etxea bihurtu zen eta 40. hamarkadan aintzinako estilora birdekoratu zuen Raul Lino arkitektuak, azuleiuak berriztu eta altzari zaharrak ekarriz.

Iruditegia
----------

* Sintrako jauregi nazionala.Sintrako jauregi nazionala.
* Jauregiaren aurrealdea.Jauregiaren aurrealdea.
* Sukaldeko tximinia ezagunak.Sukaldeko tximinia ezagunak.
* Atariko arkuak.Atariko arkuak.
* Manueldar estiloko leihoak.Manueldar estiloko leihoak.
* Barneko patioa.Barneko patioa.
* Jauregiko kapera.Jauregiko kapera.
* Arabiarren gela.Arabiarren gela.

Ikus, gainera
-------------

* Sintrako Paisaia Kulturala (Gizateriaren Ondarea)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q532399
* Commonscat Multimedia: Palácio Nacional de Sintra

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 172755114
* GND: 4631988-8
* **Ondare historikoa**
* IGESPAR: 69856
* SIPA: 6135

 |

* Wd Datuak: Q532399
* Commonscat Multimedia: Palácio Nacional de Sintra
**Sintesi organikoa** karbono-konposatuen prestakuntzaz aritzen den kimika organikoaren atala da. Sintesi kimikoen artean konplexuena da.

Historia
--------

Lehen sintesi organiko totala 1828an Friedrich Wöhler-ek eginiko urearen prestakuntza izan zen. Esperimentu honek konposatu organikoak "bizi-indarrik" gabe lehengai ezorganikotatik lor daitezkela frogatu zuen, bitalismoaren teoria gezurtatuz. 1840an Adolph Wilhelm Hermann Kolbe-k erabili zuen lehenengo aldiz sintesi hitza kimikaren arloan (grekeratik; συν, sin= elkarrekin; θεσις thesis= ipini).

Sailkapena
----------

### Sintesi totala

Sintesi totala, lehengai gisa konposatu komertzialak soilik erabiltzen badira, eta semisintesia, lehengai natural edo komertzialki eskuragaitzen bat erabiltzen bada. Bietan, xede-molekula lortzeko zenbait erreakzio elkarrekin kateatu egin behar dira estrategia baten arabera, eta sintesi-metodologia egokia erabiliz. Sintesi-estrategien artean bi dira nagusi: sintesi lineala, urrats bakoitzeko lehengai gisa aurreko urratseko produktua erabiltzen bada, eta sintesi konbergentea, zenbait molekula artekari linealki prestatu ondoren xede-molekula lortzeko elkarrekin erreakzionaarazten badira. Sarritan, sintesi-artekariak ere konposatu berriak izaten dira, eta antzeko molekulak prestatzeko dauden metodoak erabiliz lortu behar dira.
Molekula konplexuen sintesi-diseinua ezin da logika hutsez sortu, prozesu heuristikoa delako. Erretrosintesia edo analisi erretrosintetikoa deritzon teknika proposatu zuen Elias James Coreyk sintesia ahalik eta era logikoenean diseinatzeko. Xede-molekula, sintoiak, baliokide sintetikoak. Sintesi asimetrikoa.

### Sintesi asimetrikoa

### Sintesi automatizatua

1963an Robert Bruce Merrifield-ek sintesi automatikoa asmatu zuen, polimerozko fase solidotan konposatu organikoak itsatsiz eta erreakzioak egiteko sistema robotizatuak erabiliz. Gaur egun, sintesi automatikoa peptido eta nukleotidoen sintesian erabiltzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1153832
* Commonscat Multimedia: Organic syntheses

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph123796

 |

* Wd Datuak: Q1153832
* Commonscat Multimedia: Organic syntheses
*A* = *ω* = 1 eta *φ* = 0 propietatedun sinu funtzioa
Matematikan, **sinusoide** bat sinu funtzioa grafikoki irudikatzen duen kurbari deitzen zaio, eta baita funtzioari berari.

Ezaugarriak
-----------

Sinusoidea hurrengo adierazpen matematikoekin deskribatu daiteke:

{\displaystyle y(x)=A\ {\rm {sen}}\left(x+\varphi \right)}
{\displaystyle y(x)=A\ {\rm {sen}}\left(\omega x+\varphi \right)}
{\displaystyle y(x)=A\ {\rm {sen}}\left({\frac {2\pi }{T}}x+\varphi \right)}
Sinusoide baten parametro ezaugarriak
non:

* *A* oszilazioaren anplitudea den.
* *ω* abiadura angeluarra den; {\displaystyle \omega =2\pi f}.
* *T* oszilazioaren periodoa den; {\displaystyle T={1}/{f}}.
* *f* oszilazioaren maiztasuna den.
* *ωx* + *φ* oszilazioaren fasea den.
* *φ* hasierako fasea den.

Sinusoide eta kosinusoidea
--------------------------

Sinu eta kosinu funtzioen grafikoak fase desberdindun sinusoideak dira.
Kosinusoidea (kosinu), edo maiztasun berdindun edozein sinu eta kosinuren konbinazio lineal bat, **sinusoide** baten bihurtu daiteke eta alderantziz:

{\displaystyle {A\ {\rm {sen}}\left(\omega x+\varphi \right)=M{\rm {sen}}}\left(\omega x\right)+N\cos \left(\omega x\right)}
non

* {\displaystyle A^{2}=M^{2}+N^{2}\,}
* {\displaystyle \varphi =\arctan {\frac {N}{M}}}

M<0 bada, {\displaystyle \varphi =\arctan {\frac {N}{M}}}+π

Ikus gainera
------------

* Abiadura angeluar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207527
* Commonscat Multimedia: Sine waves

---

 |

* Wd Datuak: Q207527
* Commonscat Multimedia: Sine waves
**Seria** Bruneiko Belait barrutiko mukim edo azpibarruti bat da. Belait barrutiaren ipar-mendebaldean kokatua dago.

Mugak
-----

Iparraldean Hegoaldeko Txinako Itsasoa du muga, Liang ekialdean, Labi hego-ekialdean, Kuala Balai hegoaldean eta Kuala Belait mendebaldean.

Hedadura eta biztanleria
------------------------

Mukim honek, 169 kilometro karratuko hedadura du. Eta bertan, 27.000 pertsona bizi dira, hainbat herrialdetakoak, malaysiarrak eta txinatarrak batik bat. Nepaldar talde bat ere badago azpibarruti hontan, britainiar armadako Gurkhas Brigadako partaide izandakoak.

Historia
--------

1960an, armada britainiarrak, Seria azpibarruti honetako bi toki okupatu zituen, gero Medicina Lines eta Tuker Lines izenekoak.

Gobernaria
----------

Azpibarruti hontako gobernaria Awang Haji Jamail bin Haji Linap da. Gobernari hau, 2006. urteko martxoaren 12an aukeratu zuten.

Herriak
-------

### Seria aeskualdean

* Kampong Baru
* Kampong Perakong
* Kampong Jabang
* Kampong Lorong Tiga Selatan
* Kampong Panaga
* Kampong Anduki
* Kampong Sungai Bera
* Kampong Perpindahan Baru
* Kampong Masjid
* Kampong Sekolah Mission
* Kampong Military Area

### Badas eskualdean

* Kampong Badas

Beste toki batzuk
-----------------

* Anduki Airfield
* Jubilee Recreation Park
* Badaseko Ur Tratamendu Instalazioa
* Seria Oil Field
* Seria Bypass
* Belait ibaiaren zati bat
* Britainiar Guarnizioa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1953067
* Commonscat Multimedia: Mukim Seria

---

 |

* Wd Datuak: Q1953067
* Commonscat Multimedia: Mukim Seria
**Shiawassee konderria** (ingelesez: *Shiawassee County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Corunna da. 2010eko zentsuaren arabera 70.648 biztanle zituen, Shiawassee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Shiawassee konderriak 1.401,05 kilometro koadro ditu. Horietatik 26,62 ura dira. Beste 1.374,42 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 50,43 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 70.648 pertsonetatik 68.935 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.695 dira. 305 beltzak edo afroamerikarrak. 303 amerikar natiboak ziren eta 22 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 247 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 36 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 800 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115480
* Commonscat Multimedia: Shiawassee County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139565936
* ISNI: 0000 0004 0635 8687
* LCCN: n81091881
* NARA: 10037098
* **Lekuak**
* OSM: 582246
* TGN: 1002892

 |

* Wd Datuak: Q115480
* Commonscat Multimedia: Shiawassee County, Michigan
**Pike konderria** (ingelesez: *Pike County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Magnolia da. 2010eko zentsuaren arabera 40.404 biztanle zituen, Pike kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pike konderriak 1.063,69 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,35 ura dira. Beste 1.059,34 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 37,98 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 40.404 pertsonetatik 19.053 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 489 dira. 20.740 beltzak edo afroamerikarrak. 111 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 229 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 261 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485035
* Commonscat Multimedia: Pike County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154768268
* GND: 4546370-0
* LCCN: n80082408
* NARA: 10039491
* **Lekuak**
* OSM: 1833646
* TGN: 2001142

 |

* Wd Datuak: Q485035
* Commonscat Multimedia: Pike County, Mississippi
**San Azisklo eta Santa Victoriaren eliza** Lantziegon dagoen eliza nagusia da, Arabako Errioxan.

Historia
--------

Juan eta Jorge Olatek eraiki zuten XVI. mendean. Habearte bakarra zuen eta kontrahormak alboetan. XVIII. mendean eraikinaren burua eta gurutze itxurako oin-planoa osatzen duten hiru abside gehitu zitzaizkion. Pedro Gumielek osatu zuen eraikina harlanduzko dorre errektangularra eraikitzean.

Erretaula nagusia Juan Fernandez Vallejok egina da. Santa Anaren XVI. Mendeko erretaula ere aipagarria da. Elizako organoa barrokoa da, eta Euskal herriko zaharrenetakoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «San Acisclo eta Santa Victoria eliza. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-04-12).
2. ↑   «Ondare artistikoa» *www.lanciego.org* (Noiz kontsultatua: 2020-04-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q90283505

 |

* Wd Datuak: Q90283505
**Aurizperriko San Bartolome eliza** 20. mendeko arkitektura garaikideko lan bikain bat da, Aurizberri herriko parrokia. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Frantses Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

Historia
--------

Eliza zahar bat bazuen herriak 17. mendean berritu zena. 1850. urtean zabalkunde lanak izan zituen eliza horrek, baina sute batek 1881ean ia suntsitu zuen, herriko beste bost etxerekin batera. 1883rako berreraiki zuten, baina 20. mendean eraikina guztiz berritzeko aukera sortu zen, eta hala egin ziren lanak 1959 eta 1961. urteen artean. Cándido Ayestarán eta Javier Esparza izan ziren arkitektoak. 1961ko azaroaren 22an inauguratu zen.

Eliza zaharragoetatik, barruan 17. mendeko zilarrezko kaliza gordetzen da, eta baita parrokia-gurutze platereskoa, 16. mendeko bigarren erdialdekoa, Luis de Suescun zilargilearena izan daitekeena.

Ezaugarriak
-----------

Kanpoaldetik, Pirinioetako eraikuntzen estiloa bateratzen du elementu modernoekin. Bost arku beheratuko arkupe batean, galeria bat dago; galeriak angelua osatzen du eta dorrean amaitzen da. Dorre zorrotz eta oso garaia harlanduzkoa da, fuste prismatiko formakoa, gorantz argaltzen dena, eta hormabularrak ditu lau izkinetan. Teilatua bi isurkikoa da, oso aldapatsua eta arbelezkoa. 

Barrualdean, absideko mosaikoa nabarmentzen da. Murala Emilio Sánchez Cayuela *Gutxi* margolariak egin zuen, eta mosaikoko teselak Angel Atienzak egin zituen. Irudietan San Bartolome apostoluaren bizitzako pasarteak irudikatzen dira, eta gainean Mikel Deunaren esaldi bat nabarmentzen da, euskaraz (*Nor Jaun-Goikoa Bezala*) Teodosio Goñikoak herensugea hil zuenekoa, Aralarko santutegiari lotutako esamolde bat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Centre, UNESCO World Heritage. «Routes of Santiago de Compostela: Camino Francés and Routes of Northern Spain» *UNESCO World Heritage Centre* (Noiz kontsultatua: 2021-07-19).
2. 1 2 3    «San Bartolome parrokia. Aurizberri - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-07-13).
3. 1 2   Artemy.  (2019-07-08). «TRAS LAS HUELLAS DE HERÓDOTO.. . : PARROQUIA DE SAN BARTOLOMÉ EN ESPINAL.» *TRAS LAS HUELLAS DE HERÓDOTO.. .* (Noiz kontsultatua: 2021-07-13).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Angel Atienza - Facebook» *Facebook* (Noiz kontsultatua: 2021-07-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65969269
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-163

 |

* Wd Datuak: Q65969269
**Pirinioetako bidea** (*Via Pirinenca*, katalanez) Gure Eskuk eta Assemblea Nacional Catalanak antolatutako autodeterminazioaren aldeko ekintza jendetsua izan zen, 2022ko uztailaren 2ko gauean burututakoa.

Ekimenaren funtsa Pirinioetako 300 tontor baino gehiago (Euskal Herrikoak, Biarnokoak, Aragoikoak eta Kataluniakoak) argiztatzea zen, mendikatearen mutur batetik (Jaizkibel mendia, Euskal Herrian) beste muturreraino, Creus lurmuturreraino (Katalunian), 440 kilometroetako argi-lerroa osatuz.

Ekimen honen bitartez nazioarteko arreta erakarri nahi izan zuten erakunde antolatzaileek, bi helbururekin: Euskal Herriko zein Kataluniako autodeterminazio eskubidea aldarrikatzea, alde batetik, eta euskal zein katalan hizkuntzentzat eta kulturentzat begirunea eskatzea .

Ekimenean euskaldunek Euskal Herriko eta Aragoiko 154 tontor argiztatu zituzten, eta katalanek Kataluniako Pirinioetako gainontzeko guztiak. Bi izan ziren gau hartako topagune nagusiak: bat, Guils de Cerdanya-koa, Katalunian, eta bestea Jaizkibel mendia, Euskal Herrian .

Antolatzaileen esanetan Pirinioetako bidea Europako mendietan inoiz burutu den ekimen politiko handiena izan zen. Milaka lagunek erantzun egin zioten deialdi horri, eta ez ziren gutxi bezperan joandakoak, gailur zailenetara garaiz iritsi ahal izateko .

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Herrien borondate demokratikoa» errespetatzeko eskatu dute Pirinioetan BERRIA, 2022-07-03
2. ↑   La Via Pirinenca il·lumina el Pirineu de punta a punta per reivindicar l’autodeterminació Vilaweb, 2022-07-03
3. ↑   Catalan and Basque independence activists light up Pyrenees in democracy demo The National, 2022-07-03

Kanpo estekak
-------------

* ETBko albistea
* **(Ingelesez)**:Pyrinean Way, bideo laburra You Tuben
* **(Gaztelaniaz)**:Bideo eta erreportaia Naiz.eus webgunean.