recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**FC Grenoble** (izen osoa *Football Club de Grenoble Rugby*) Frantziako Grenoble hiriko errugbi taldea da. Top 14 Ligan jokatzen du.

Historia
--------

Taldea 1892an sortu zen Grenoble eta Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdeko talde onenek bat egin zutenean. Lehenengo titulua Liga txapelketa izan zuen, finalean US Cognac 5-3 gaindituta. 1963an Europako FIRA txapelketaren finala jokatu zuen baina gatzaile atera zen.

1986an Kopako finala jokatu zuen eta 1987an irabazle atera zen SU Agen 26-7 gaindituta. 1993an Liga irabaztear izan zen berriz baina bigarren amaitu zuen. 2005ean maila galdu zuen baina 2013an berriz lortu zuen Top 14-ra igotzea. Ordutik aurrera gora eta behera ibili da.

Palmaresa
---------

* Top 14 Liga
	+ Txapelduna (1): 1954.
	+ Bigarrena (1): 1993.
	+ Rugby Pro D2 (1): 2013.
* Yves du Manoir Kopa/Frantziako Errugbi Kopa
	+ Txapelduna (1): 1987.
	+ Finalista (3): 1969, 1986, 1990.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** FC Grenoble taldearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1387142
* Commonscat Multimedia: FC Grenoble rugby

---

 |

* Wd Datuak: Q1387142
* Commonscat Multimedia: FC Grenoble rugby
**Vinton konderria** (ingelesez: *Vinton County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua McArthur da. 2010eko zentsuaren arabera 13.435 biztanle zituen, Vinton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Vinton konderriak 1.074,79 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,78 ura dira. Beste 1.068,01 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,5 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.435 pertsonetatik 13.174 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 71 dira. 37 beltzak edo afroamerikarrak. 46 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 23 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 150 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489942
* Commonscat Multimedia: Vinton County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158287104
* LCCN: n81093345
* **Lekuak**
* OSM: 911308
* TGN: 2001621

 |

* Wd Datuak: Q489942
* Commonscat Multimedia: Vinton County, Ohio
**Štrpce** (serbieraz: Штрпце) edo **Shtërpca** (albanieraz: *Shtërpcë*) Kosovoko Ferizajko barrutiko hiria eta udalerria da. 2015eko estimazioen arabera 13.630 bat biztanle lituzke.

2013ko Bruselako hitzarmenaren ondoren, Serbiar Udalerrien Erkidegoaren kide da.

Demografia
----------

2011ko Kosovoko Gobernuaren erroldaren arabera, Štrpce udalerriak 6.949 biztanle zituen; horietatik, 3.757 albano-kosovoar (%54), 3.148 serbo-kosovoar (%45,3) eta beste batzuk. Hala ere, datu hauei arretaz begiratu behar zaie, serbo-kosovoar batzuek gobernuari egindako boikota dela eta. *Municipal Office for Communities and Returns*-en (MOCR) 2015eko estimazioaren arabera, ordea, 13.630 biztanle lituzke. Gutxiengoen Gaietarako Europako Zentroak (ECMI) 9.100 bat serbiar (%70,58) zeudela kalkulatu zuen 2013an.

### Talde etnikoak

| Talde etnikoa | 1961eko errolda | 1991ko errolda | 2015eko estimazioa |
| --- | --- | --- | --- |
| Serbo-kosovoarrak | 7.545 | 8.138 | 9.100 |
| Albano-kosovoarrak | 3.637 | 4.300 | 4.500 |
| Turkiarrak | - | 74 | - |
| Ijitoak | - | - | 30 |
| Beste batzuk | 51 | 200 | - |
| **Guztira** | 11.239 | 12.712 | 13.630 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q392505
* Commonscat Multimedia: Štrpce

---

 |

* Wd Datuak: Q392505
* Commonscat Multimedia: Štrpce
*Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Xabier San Sebastian (argipena)»*
**Xabi San Sebastian** (Donostia, Gipuzkoa, 1967 - ) euskal musikari eta abeslaria da.

Ibilbidea
---------

Izotz taldean gitarra-jole eta kantari hasi zen eta ondoren Albokan aritu zen kolaboratzen Joxan Goikoetxea eta Alan Griffinekin. Hauekin hiru diskotan hartu zuen parte, *Bi Beso Lur* (1998), *Lorius* (2001) eta *Lau Anaiak* (2004). Kepa Junkeraren *Maren* (2001) diskan ere kolaboratu zuen.

Bakarkako bideari 2004 urtean ekin zion, *Orai* diskoarekin eta ondoren beste hiru disko etorri dira, azkena 2017an.

Zinemako film laburrentzat musika egiten ere aritu da eta *Hitzetik Hortzera* programan ere bertso jarriak musikatu zituen.

Diskografia
-----------

### Bakarka

* *Orai* (2004, NO-CD Rekords).
* *Ospela* (2008, Elkar).
* *Erraiak* (2012, Elkar).
* *Zuhaitzak ez du beldurrik* (2017, autoekoizpena).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Bio euskaraz.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-22).
2. ↑    *Erraiak.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-22).
3. ↑    *Zuhaitzak ez du beldurrik.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-22).

Kanpo loturak
-------------

* www.xabisansebastian.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40680945

 |

* Wd Datuak: Q40680945
**X eredua** gaztelania komunikazio-hizkuntza izango da EAEko hezkuntza-ereduaren barruko hizkuntza-eredua da, Haur Hezkuntzatik Batxilergoraino eskaintzen dena. Eredu honetan, irakasgai guztiak gaztelaniaz ikasiko dira, *Euskara eta literatura* izeneko irakasgaia eta atzerriko hizkuntza salbu. Era berean, eredu honetan ikasleak *Euskara eta literatura* irakasgaiaren ebaluaziotik salbuetsita daude. Aipagarria da esatea, halaber, eredu hau Euskal Herrian bolada laburrak igarotzera etorritako atzerriko ikasleengan pentsatuz eskaintzen dela. 2016-2017 ikasturtean, Euskal Herriko % 0.5ek hautatu zuen X eredu honen alde, zeinetatik guztietatik Bizkaian bizi ziren (Bizkaiako populazioaren % 1.1).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Alumnado matriculado en enseñanzas de régimen general no universitarias en la C.A. de Euskadi por territorio histórico y nivel de enseñanza, según titularidad del centro y modelo lingüístico. Avance de datos. 2018/19» *www.eustat.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-11-07).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Directorio de centros: Conceptos y definiciones» *www.euskadi.eus* 2014-05-29 (Noiz kontsultatua: 2019-11-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85966694

 |

* Wd Datuak: Q85966694
Katilu bizardun (*Humaria hemisphaerica*) 

Sinonimoak: *Lchnea hemisphaerica*

Ezin da jan, haragia oso kalitate txarrekoa du.

Deskribapena
------------

**Karpoforoa:** 1 eta 3 cm bitarteko diametrokoa; hasieran, esfera barehuts baten formakoa, gero erdiesferikoa, hala ere deformazio pixka batekin ager daiteke, beste ale batzuek estutzen dutelako.

**Himenioa:** Leuna, zuri-grisaxka kolorekoa edo gris-urdinxka kolorekoa. Kanpoko aldea okre-arrexka kolorekoa eta ile arre kolorekoz estalia, luzeagoak ertzean.

**Etimologia:**

Jangarritasuna
--------------

Ez du balio sukalderako.

### Nahasketa arriskua

*Trichophaea hemispharioide* delakoak badu antza, baina askoz txikiagoa da eta ikastutako hondakinetan hazten da.

Espezie honek ezaugarri hauek ditu: himenio gris-urdinxka eta kanpoalde arrexka, ilez estalia.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean, basoetako lurzoruan. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 760 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 330 or. ISBN 84-282-0865-4..
Partikulen fisikan, **X bosoia** W eta Z bosoien pareko funtsezko partikula hipotetikoa da, indar mota berri bati dagokiona, Bateratze Handiaren Teoriak iragarritako indarrak bezala.

X bosoi hauen ondorioz gertatzen diren elkarrekintzak protoi desintegrazio hipotetikoa bezalako fenomeno berri baten arduradun dira. X bosoiek 4/3eko funtsezko karga elektrikoa eta kolore karga neto bat dute.

X bosoi batek honako desintegrazio moduak izango lituzke:

* {\displaystyle X\rightarrow {\bar {q}}+{\bar {l}}}
* {\displaystyle X\rightarrow q+q}

non q quark bat eta l leptoi bat den. Erreakzio hauetan, zenbaki leptonikoa eta zenbaki barionikoa ez dira mantentzen, baina B-La bai. X bosoia eta bere antipartikula (kasu honetan k mesoia)ren arteko erramifikazio koziente ezberdinek bariogenesia azal dezakete.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q77839715
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q77839715
Fitxategi:Focal Mechanism.svgHiru faila finito motak eta euren mekanismo fokalen irudikapena *hondartza-bola diagrama* erabilita.
**Mekanismo fokala** lurrikara batean uhin-sismikoek sortzen duten deformazio inelastikoa deskribatzeko erabiltzen den sistema da. Faila batekin harremanetan dauden kasuetan faila-planoaren orientazioa eta bere mugimednuaren bektorea zehazten du eta faila-plano soluzio izena ematen zaio. Mekanismo fokala lurrikara batean dauden momentuen tensoreak erabilita ondorioztatzen da eta hau ikusitako uhin formen analisitik egiten da. Sistema sinple bat P uhinen forma aztertzean datza, hau da, lehenengo iristen den P uhinaren momentua zein den, goranzkoa edo beheranzkoa. Metodo hau analisi zaharretan erabiltzen zen eta lurrikara txikietan oraindik ere erabil daiteke. Gaur egun sistema automatizatuak daude uhin forma horiek analizatzeko.

Tensoreen momentuen soluzioa *hondartza-bola diagrama* erabiltzen adierazten da. Irradiatutako energia modeloa norabide bakarreko mugimenduan islatzen da, faila plano bakar batean. Matematikoki bigarren ordenako tensore batean bilakatzen da, konpresio eta estentsio moduan. Honi *momentu-tentsore* deritzo.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Sipkin, S. A..  (1994). *Rapid determination of global moment-tensor solutions.*  21 Geophysical Reserach Letters, 1667-1670 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1609712

 |

* Wd Datuak: Q1609712
***Gauaren muturrerainoko bidaia*** (*Voyage au bout de la nuit*, frantsesez) Louis-Ferdinand Céline idazle frantziarraren lehen eleberria da, 1932an argitaratua.

Erabilitako hizkeragatik da ezaguna eleberri hau. Izan ere, kaleko hizkeratik oso hurbil dago; zakarra eta inolako formalitaterik gabekoa da. Prosa bortitza eta mingotsa da; erritmoa, azkarra.

Liburua Célineren beraren eskarmentuan datza, baina hori kontatzeko *Ferdinand Bardamu* pertsonaia nagusia erabiltzen du. Abizen hori, *Bardamu*, bi hitz frantsesetik dator: *Barda*, "fardel" —horrela eraman baitzuten soldaduek gerrara—, eta *mu*, *mouvoir* aditzaren partizipioa, "mugitu". Bardamuk Lehen Mundu Gerran, Afrika kolonialean eta gerrarteetako AEBn izandako esperientziak kontatzen ditu.

*Gauaren muturrerainoko bidaia*, eleberri nihilista eta misantropoa da, umore zinikoaz nahastuta. Célinek bere ezkortasuna azaltzen digu, gizatasunari, erakundeei, gizarteari eta, orokorrean, bizitzari dagokienean.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Ferdinand Bardamu Lehen Mundu Gerrako armada frantsesean sartu zen, ergelkeriaz, eta, gerraz nazkatuta, desertatu zen, eroarena eginez. Bardamuk gerraren zentzugabetasuna eta basakeria deskribatzen digu, baita pertsonaia xelebre batzuk ere.

Gerratik ihes eginda, eta Lola amerikarrarekiko ezkongai-aldia amaituta, Afrikako kolonia batera joateko itsasontziratzen da. Ontzian gainerako bidaiariek lintxatu nahi dute. Sistema kolonial frantsesari buruz egiten duen deskribapena irrigarria eta oso kritikoa da. Argi eta garbi azaltzen du sistema hori beltzak zapaltzean eta esplotatzean datzala. Sukar handi batzuek amaiera jartzen diote abentura horri, eta AEBra heltzen da, galeriano erdi-esklabo gisa. New Yorkera ihes egiten du, eta han bizi zen denboraldi batean. Lola, emaztegai-ohiarekin egiten du topo eta estortsio egiten dio neskari. Detroitera joaten da eta Molly izeneko prostituta batekin adiskidetzen da. Frantziara itzuli, eta mediku lan egiten du Pariseko aldiri pobre batean. Eleberriak iseka egiten die mediku-lanbideari eta zientzia-ikerketari.

Pertsonaiak
-----------

* **Ferdinand Bardamu**: narratzaile eta protagonista nagusia.
* **Leon Robinson**: eleberrian zehar Bardamurekin askotan topo egiten duen pertsonaia.
* **Lola**: Bardamuren emaztegai amerikarra Parisen. Neskak Bardamu utzi zuen.
* **Musyne**: biolin-jolea, Bardamuren adiskidea.
* **Molly**: Detroiteko prostituta, Bardamuren adiskidea.
* **Henrouille familia**: atsoa, semea eta erraina. Pasadizo askotan parte hartu zuten.
* **Madelon**: Robinsonen maitalea, eta, batzutan, Bardamurena.
* **Sophie**: Bardamuren azken emaztegaia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q774233
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 212216422
* BNF: 120137051 (data)
* GND: 4266523-1
* SUDOC: 028265645
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q774233
***1808ko maiatzaren 2a Madrilen*** (gaztelaniaz: *El dos de mayo de 1808 en Madrid*), ***Mamelukoen karga Puerta del Solen*** (gaztelaniaz: *La carga de los mamelucos en la Puerta del Sol*) edo ***Mamelukoen borroka*** (gaztelaniaz: *La lucha de los mamelucos*) *Maiatzaren hiruko fusilamenduak* koadroarekin batera Francisco Goyaren koadrorik ezagunenetako bat da. Margolana 1814an margotu zuen, olio-pintura margo-oihalaren gainean, eta Madrilgo Museo del Pradon dago ikusgai.

Margolanaren historia
---------------------

1814ko otsailaren 24n Goyak gutun bat bidali zuen Espainiako erregentziara "pintzelaren bidez Europako tiranoaren aurkako matxinada loriatsuaren eszenarik heroikoenak betikotzeko asmoa" adieraziz. 1814an, gertaerak baino sei urte beranduago, margolan hau egin zuen, *Los fusilamientos del 3 de mayo en la montaña del Príncipe Pío* artelanarekin batera, margolan honetan agertzen denaren erantzunarekin.

Goyak ez zuen inoiz gertaera ikusi eta gertatutakoaren inguruko aipamenen gainean margotu zuen.

Espainiako Gerra Zibilean koadroa Pradoko Museotik atera eta Genevara bidali zen. Bidaia horretan hainbat zati apurtu ziren, koadroaren ezkerraldean dauden gune marroietan ikus daitekeen bezala. Garaian esan zenez Benicarlótik pasatzerakoan, Valentzia eta Bartzelona artean, balkoi baten aurka jo zuen artilleria eraso baten ondorioz.

2008an apurtutako guneak beriro margotu ziren, lehenagoko argazkiak oinarri gisa hartuta.

Margolanaren edukia
-------------------

Maiatzaren 2a agertzen da koadroan. 1808ko maiatzaren 2an Madrilgo herritarrak frantsesen aurka altxatu ziren, Napoleonen aurkako Iberiar Penintsulako Gerraren hasiera emanez. Napoleonek bere anaia Josef Bonaparte jarri nahi zuen Espainiako errege.

Koadroan matxinatuek mamelukoak erasotzen dituzte, frantziarren alde borrokan ari ziren egiptoar mertzenarioak. Matxinatze hau modu odoltsuan ito zuen Frantziako armadak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Pou, Anna.  (2007-01-01). *Museos del mundo.*  Centro editor PDA ISBN 9788467438048. (Noiz kontsultatua: 2017-05-02).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** País, Ediciones El.  (2008-02-27). «Las viejas heridas de guerra de Goya cicatrizan en el Prado» *EL PAÍS* (Noiz kontsultatua: 2017-05-02).
3. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*

Ikus, gainera
-------------

* Maiatzaren 2a

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2983399
* Commonscat Multimedia: El 2 de mayo de 1808 en Madrid o La lucha con los mamelucos (P000748)

---

 |

* Wd Datuak: Q2983399
* Commonscat Multimedia: El 2 de mayo de 1808 en Madrid o La lucha con los mamelucos (P000748)
**Vivek Sagar Prasad**,  (Hoshangabad, Madhya Pradesh, India, 2000ko otsailaren 25a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari indiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Indiako taldearekin, Belgikaren eta Australiaren atzetik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Surender Kumar, Varun Kumar, Birendra Lakra, Vivek Prasad, Dilpreet Singh, Gurjant Singh, Harmanpreet Singh, Hardik Singh, Mandeep Singh, Manpreet Singh, Rupinder Pal Singh, Shamsher Singh, Simranjeet Singh, Nilakanta Sharma, P. R. Sreejesh, Sumit, Lalit Upadhyay eta Amit Rohidas-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Vivek Prasad» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Vivek Prasad» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51754050

 |

* Wd Datuak: Q51754050
Erromatar garaiko marmolezko hilarria.Hilarrien idazkunetan beti agertzen zen gutxienez hildakoaren *nomen*-a. 
Erromatarren ***nomena*** (pluralez ***nominis***) oraingo abizen edo deituraren antzekoa da. *Gens* edo leinua adierazten zuen eta familia askok gens bera izan zezaketen, hau da, arbaso bereko ondorengoak zirela esaten zuten. Beraz, *nomen-a* belaunaldiz belaunaldi heredatzen zen eta komuneko balizko arbaso horren ondorengo guztiak izendatzen zituen. "*gens, gentis*" substantiboa femeninoa da eta horregatik, *nomen*-ak aipatzen direnena aldaera femeninoa erabili ohi da: Julia, Sergia, Servilia, Tullia...

Nomena (edo *gentilicium-a edo* *nomen gentile*-a ere deitua), Tria nominaren parte bat zen, praenomeanaren ondoren jartzen edo esaten zena. Emakumeek aitaren familiaren izena gordetzen zuten eta ez zuten senarrarena hartzen. Hau da, mutilentzat "abizen" modukoa zena, neskentzat "ponte-izena" zen. Adibidez, Julia gens-eko neskatoek «Julia» ziren denak eta «Cornelia» deitzen zieten *Cornelia* familiako emakumeei. Bereizteko, besteak beste, *minor*, *maior*, *tertia*... hitzak gehitzen ziren haien izenetara *cognomen* moduan, jaiotza-ordenaren arabera.

Europako beste herri indoeuroparretan ez dagoen osagai originala zen *nomen*-a. *Nomen*-ak ugariak ziren eta, oro har, ez ziren laburtzen.

Familia batzuek besteengandik bereizteko, "*cognomen*"-a erabiltzen hasi ziren, nolabaiteko *gens* bateko adarra edo leinu-adarrak eratuz. Julia leinuak, adibidez, *cognomen* hauek erabili izan zituen: Zesar (*Caesar*), Julo (*Iulus*), Menton (*Mento*), Libon (*Libo*) eta *Bursio*. Geroago *cognomen*-ak beste funtzio batzuk ere izan zituen, hala nola, pertsonaren izen-tipia izatea.

Adibide batzuk
--------------

* Julio Zesar: *Gaius Iulius Caesar* (*Julia edo Juliotarren gens* edo leinukoa).
* Julia Mesa: *Julia Maesa* (Juliotarren leinukoa)
* *Kornelio Sila jenerala: Lucius Cornelius Sylla Felix* (*Cornelia leinuko Sylla adarrekoa*)
* *Kornelia: Cornelia Minor edo besterik gabe, Cornelia* *(Cornelia leinukoa). Hori Lucius Cornelius Cinna-ren alaba zen, eta Gaius Iulius Caesar-en emaztea baina emakumeek ez zuten senarraren nomen-a hartzen.*
* *Kornelio Zina: Lucius Cornelius Cinna (Cornelia gens-eko Cinna adarrekoa)*
* Antestius Sesenco: *Antestia* leinukoa. Pertsona hori Hispania Tarraconensisen bizi izan zen eta seguruenik ez zen Italiako Antestia (edo gehaigotan erabltzen zen Antistia) leinuko ondorengoa, baina inperioko familia libreek erromatar leinuen abizenak hartu zituzten, batez ere mendebaldean.

Gizonen kasuan *nomen*-a maskulinoz erabiltzen zen eta emakumeen kasuan, femeninoz.

Libertoek, esklabo ziren garaian, euren jabe izan zirenen nomena heredatzen zuten, eta, emakumeen kasuan, egiten zen gauza bakarra, abizena femeninoan jartzea zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  ingelesezko Wikipedian erromatar *gens* guztien zerrenda ikus daiteke: List of Roman gentes
2. ↑   «Roman Nomenclature» *www.vroma.org* (Noiz kontsultatua: 2020-12-09).

Kanpo estekak
-------------

* (fr) *Liste de nomina*
**Vukovar** Kroaziako Vukovar-Syrmia eskualdeko hiriburua da. Danubio ibaia bertatik pasatzen da eta herrialde osoko ibai portu garrantzitsuena da.

Etimologia
----------

Vuko erreka Danubio ibaiean sartzen den puntua da. Bestalde hungarieraz *var* hitzak hiria esan nahi du. Beraz *Vukovar* Vuko errekako hiria da.

Historia
--------

VI mendean iritsi ziren eslaviarrak inguru honetara eta kroaziar agintariak izan zituen harik eta XIII mendean Hungariarren menpe gelditu zen arte. Vukovar hiria bera XIII. mendean aipatzen da lehen aldiz.

Ibai portu garrantzitsua izanik, Bigarren Mundu Gerran aliatuek gogor bonbakatu zuten Vukovar.

Kroaziako Independentzia Gerran ere oso kaltetua izan zen hiria. Une hartan kroaziarrak %43a ziren eta serbiarrak %37a. Indar paramilitar serbiarrek setioa ezarri zuten eta 1.600 pertsona hil, 800 desagertu eta 42.000 ihes egin behar izan zuten. Setioa bukatzerakoan serbiarrak hirira sartu eta hospitalean zeuden 200 zauritu exekutatu zituzten. Gertaera beltz hau Vukovarreko sarraskia izenaz ezagutzen da.

Ondasun nabarmenak
------------------

Gerrak kaltetuta badaude ere, aipatzekoak dira honako hauek:

* Eltz jauregia
* Frantziskotar monasterioa
* Done Jakue eliza katolikoa
* San Nikolas eliza ortodoxoa

Vukovartar ezagunak
-------------------

* Leopold Ružička (1887-1976), 1939ko Kimikako Nobel Sariduna

Kanpo estekak
-------------

* **(Kroazieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5867
* Commonscat Multimedia: Vukovar

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158320044
* GND: 4253827-0
* LCCN: n83239190
* NKC: ge131349
* SUDOC: 066838444

 |

* Wd Datuak: Q5867
* Commonscat Multimedia: Vukovar
**Animalien Tratu Txarren Kontrako Alderdia** (ATTKA) (gaztelaniaz *Partido Animalista Con el Medio Ambiente* (PACMA)), Espainiako alderdi politikoa da. 2003ko otsailaren 24an Bilbon sortua, animalien eskubideak eta gizonen bizitzari errespetua aldarrikatzen ditu. Egoitza Bartzelonan du, eta Espainia du jarduera eremu.

Bere burua *animalistatzat* du, hau da, animalien eskubideak aldarrikatzea eta defenditzea du helburu nagusia. Zezenketen aurkako mugimenduan jaiotako alderdia da.

2003an sortua, 2011n orduan "Animalien Tratu Txarren Kontrako Alderdi Antitaurinoa" izena zuen alderdiaren biltzarrak izenaz aldatzea erabaki eta "Animalien Tratu Txarren Kontrako Alderdia" hautatu zuen izen.

Emaitzak
--------

### Udal hauteskundetan

2003ko maiatzean lehendabizikoz aritu zuen hauteskundetan, emaitza onik izan gabe.

2007an 12 udaletxerako zerrendak prestatu zituen (Amposta, Barcelona, Camarles, Guadalajara, León, Madril, Malaga, Sevilla, Tordesillas, Valladolid, Gasteiz eta Zaragoza), eta 10.601 boto izan zituzten, baina zinegotzirik ez.

### Autonomia hauteskundeak

2005eko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundetan, Berdeak alderdiarekin batera aritu zuen, 4.049 boto (%0,33a) lortuz.

2006 Kataluniako Parlamenturako hauteskundetan 13.730 boto (%0,46a) lortu zituen.

2007ko Madril eta Kantabriako hauteskundeetan 7.089 boto lortu zituen guztira.

2009ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundetan, Bizkaian 1.466 boto (%0,26a) lortu zituen. Araban eta Gipuzkoan Berdeak alderdiak, ZAAAAren laguntza zuena, 1229 boto (%0,82a) eta 1646 boto (%0,55a) lortu zituen hurrenez hurren.

Urte bereko Galiziako Parlamenturako hauteskundetan, Os Verdes-Grupo Verde, ZAAAAren laguntza zuena, Coruñan 2.867 boto (%0,45a) eta Pontevedran 2.694 boto (%0,50a) lortu zituen

### Hauteskunde Orokorretan

2004an Espainiako Senaturako 64.947 boto lortu zituen, eserlekurik izan ez zuen bigarrena izanda.

2008an Espainiako Kongresurako 44.795 boto izan zituen, hau da, Los Verdes, Chunta Aragonesista, Partido Aragonés edo Aralar baino gehiago. Espainiako Senaturako 132.077 boto izan zituen

Erreferentziak
--------------

1. ↑  www.elmundo.es
2. ↑  www.pacma.es
3. ↑  www.pacma.es
4. ↑  www.pacma.es
5. ↑  www.boe.es

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q82558
* Commonscat Multimedia: Partido Animalista Con el Medio Ambiente

---

 |

* Wd Datuak: Q82558
* Commonscat Multimedia: Partido Animalista Con el Medio Ambiente
**Karen Tatiana Pardo Ibarra**, bere ekintza profesionala ingurumen gaietan, zientzian, giza eskubideetan eta herri indigenetan bideratzen duen kazetaria da. *Tierra de Resistentes*-en editore eta koordinatzailea da, Latinoamerikan eta Karibeko natura defendatzen duten buruzagien aurkako eraso bortitzak ikertzen dituen proiektua. Azken urteetan Kolonbiako egunkari garrantzitsuenetan lan egin zuen: *El Tiempo eta El Espectador.* 2018ko Amway Kolonbiako Ingurumen Kazetaritza Sariaren irabazlea

Ibilbidea
---------

Gizarte komunikazioa eta kazetaritza ikasi zituen Sabanako Unibertsitatean. *El Espectadorrekin* erredakzioan lan egin zuen eta *El Tiempo* argitaletxeko ingurumen kazetaria da. 

Bere kazetari jarduna gerran eta ingurumenean duen eragina du ardatz:

> Oraindik ez dugu lortu gerrak gure ekosistemetan izan zuen papera, positiboa eta negatiboa neurtzea" eta hortik abiatuta genero berdintasunaren inguruko elkarrizketa irekitzen da, emakumeen ahotsa entzuten ez denez eta "emakumeek Lurra ulertzen dute (...) gure etxea, bere osotasunean, elkarlotutako bizi-sistema gisa, bere umea zaintzen duen amaren ikuspegitik  .
> 
> 

### Especies, espedizio berri bat

Pardok sei hilabeteko bidaia hasten du leku ezberdinetara, Amazoniako oihanean sartuz. Hor azaleratzen dira El tiempo -n argitaratutako 14 istorio, baita telebistan emititutako 12 dokumental ere. Honela ondorioztatzen du:

> *Especies-ek*, azkenean, ulertzen lagundu zidan nola pitzatu, zauritu, zatitu den herrialde batek, urratu eta hiltzat utzi dutenak, oraindik ibiltzen jarraitzen duen. Erantzuna da: itxaropena." 
> 
>

Sariak
------

Lehen postua lortu zuen 2018ko Amway Kazetaritza Sarian - *Sembrando Conciencia,* kategoria profesionalean *"Especies una nueva expedición"* lanarekin , aitorpen honi esker, Amwayk Carolina Colombia Fundazioarekin lankidetzan Espainian Esperientzia Akademiko eta Kulturaleko Programan parte hartzeko aukera ematen dio.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Equipo editorial – El medioambiente, un desafío periodístico.* .
2. ↑   «Tatiana Pardo Ibarra» *Dialogo Chino*.
3. ↑   admin.  (2018-08-27). «Tatiana Ibarra es la nueva ganadora del Premio Amway de Periodismo Ambiental 2018» *Fundación Carolina Colombia*.
4. 1 2   Tiempo, Casa Editorial El.  (2018-03-13). «EL TIEMPO y Canal Trece se embarcan en una expedición por Colombia» *El Tiempo*.
5. ↑   «Científicas y ambientalistas que se destacan en Colombia» *Diario Criterio*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112307176

 |

* Wd Datuak: Q112307176
Josef Schmid akuanauta *Aquarius* urpeko laborategitik kanpo lan egiten.
NASAren akuanauta batzuk *Aquarius* urpeko laborategiaren barruan 2003an.
**Akuanauta** urpean, bere burua inguruko presioaren eraginpean jarriz, denbora luzez geratzen den gizabanakoari deritzo. Hori lortzeko itsas hondoan jarritako bizilekuetan 24 ordu edo gehiago igarotzen dituzte. Akuanauta terminoa gehienbat zientzialari eta ikerlariekin erabiltzen da, nahiz eta SEALAB programan akuanauta militar talde batzuek parte hartzen zuten.

Akuanauta hitza latineko *aqua* (ur) eta grezierazko *nauta* (nabigatzaile) hitzen elkarketatik dator.

Lehenengo akuanauta Robert Sténuit belgikarra izan zen 1962. urtean. Robert pertsona bakar batentzako zilindro baten barruan bizi izan zen 24 orduz 61 metroko sakoneran Kosta Urdineko Villefranche-sur-Merren. Akuanauta militarrei dagokienez, Robert Sheats, Robin Cook idazlea, eta Scott Carpenter eta Alan Shepard astronautak dira aipagarrienak. Berry L. Cannon akuanauta zibila karbono dioxidoz pozoiturik hil zen Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadaren SEALAB III proiektuan parte hartzen ari zenean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2859165
* Commonscat Multimedia: Aquanauts

---

 |

* Wd Datuak: Q2859165
* Commonscat Multimedia: Aquanauts
**The Lost Fingers** (Behatz galduak) Quebeceko jazz talde ezaguna da.

Historia
--------

Byron Mikaloff-ek, Christian Robiste eta Alex Morrisstetek sortu zuten taldea. Django Reinhardt-eko Ijito Jazzak berrikusitako abesti ezagunen berrantoletan espezializatuta daude. Taldearen izenak 1930eko hamarkadan bere trailerraren sutan Reinhardt-ek galdu zituen bi hatzak aipatzen ditu. 

80ko hamarkadan atera zen taldearen lehen diskoa, 2008an: *Lost in the 80's*. Albumak Quebec eta atzerrian arrakasta handia izan zuen. 2009an, taldea Juno bi sarietarako izendatu zuten. 

2019an, Valérie Amyot-ek taldea utzi zuen bere osasunean arreta jartzeko eta bakarkako proiektuak jarraitzeko. Rosalie Robergek hartu zuen orduan abeslariaren eginkizuna.

Taldekideak
-----------

* Byron "Maiden" Mikaloff : Ahotsa eta gitarra.
* Alex Morrissette : koroak eta kontrabaxo.
* Rosalie Roberge : Ahotsa.
* François Rioux : Gitarra.

Diskografia
-----------

* 2008: *Lost in the 80's*
* 2009: *Rendez-vous rose*
* 2010: *Gypsy Kameleon*
* 2011: *La Marquise*
* 2014: *Wonders of the World*
* 2016: *Christmas Caravan*
* 2017: *Coconut Christmas*
* 2018: *Worldwide Christmas*
* 2020: *VS.*

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Django Reinhardt

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Taldearen webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3521661
* Commonscat Multimedia: The Lost Fingers

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 142382106
* ISNI: 0000 0001 1526 8390
* SUDOC: 158367049
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: the-lost-fingers

 |

* Wd Datuak: Q3521661
* Commonscat Multimedia: The Lost Fingers
| **Uusikaupunki** |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Uusikaupunkiko armarriaArmarria |

 |
| Berezko izena | Uudenkaupungin kaupunki |
| HerrialdeaEskualdeaAzpieskualdea |  FinlandiaJatorrizko Finlandia eskualdeaVakka-Suomi azpieskualdea |
| Alkatea | Kari Koski |
| Sorrera | 1617 |
| 

|  |
| --- |
| Uusikaupunki Finlandiako mapan |

 |
| Koordenatuak | 60°48′00″N 21°24′35″E﻿ / ﻿60.80000°N 21.40972°E﻿ / 60.80000; 21.40972 |
| Azalera- Ur-azalera | 1.932,72 km² 1.430,16 km² (%74,0) |
| BiztanleriaDentsitateaLehen hizkuntza- Finlandiera- Suediera- Besteak | 15.837 (2010.12.31) 31,51 bizt/km²(2009) % 98,8 (ofiziala)% 0,5% 0,7 |
| Webgune ofiziala | **(Alemanez)** **(Finlandieraz)****(Ingelesez)** **(Suedieraz)** |

**Uusikaupunki** (Nystad suedieraz), Finlandia hegomendebaldeko kostaldeko hiri bat da, Finlandia Propioa izeneko eskualdean.

Historia
--------

Uusikaupunkiko azokaren plaza
Bere izenak, *hiri berria* esan nahi du, herrialdeko hiririk antzinakoenetako bat den arren, zehatzago, antzinatasunaren arabera, 10.a. 1617an sortu zuen Gustavo II.a Adolfo Suediakoa erregeak. Bere historiako unerik garrantzitsuena, mende bat beranduago iritsiko zen. Nystadeko bakea edo hitzarmena sinatu zen tokia izan zen, Errusiar Inperioa eta Suediar Inperioaren arteko Iparraldeko Gerra Handiari amaiera eman ziona, 1721eko abuztuak 30ean. Hitzarmen honen ondorioz, Suediak, Petri I.a Errusiakoari, Estonia, Ingria, Livonia eta Kareliaren zati handi bat eman behar izan zizkion, Vyborg hiriaz gain.

Geografia
---------

Hiria, Botniako Golkoak inguratzen du. Kostaldea, oso moztua da, uharte ugarirekin, baina, erliebea, nahiko gutxi nabarmentzen da. Kostalde berezi honek, hiriari, bigarren mailako 4.000 bizileku izatea ahalbidetzen dio.

Gertuko hiriak, Pyhäranta iparraldean, Laitila ekialdean, Vehmaa hegoekialdean eta Taivassalo hegoaldean dira.

Senidetutako hiriak
-------------------

* Varberg, Suedia
* Sandefjord, Norvegia
* Szentendre, Hungaria
* Antsla, Estonia
* Novgorod, Errusia
* Hadersleba, Danimarka

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Maanmittauslaitos
2. ↑  Väestorekisterikeskus 2010.12.31
3. ↑  Väestorekisterikeskus 2009

Kanpo estekak
-------------

* **(Finlandieraz)**Uusikaupunkiko webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207295
* Commonscat Multimedia: Uusikaupunki

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143052820
* ISNI: 0000 0004 0632 6116
* LCCN: n79041804

 |

* Wd Datuak: Q207295
* Commonscat Multimedia: Uusikaupunki
|  |
| --- |
| **Svaneti Garaia**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
| 
Svanetiko dorreak |
| **Mota** | Kulturala |
| **Irizpideak** | iv, v |
| **Erreferentzia** | 709 |
| **Kokalekua** |  Georgia |
| **Eskualdea2** | Europa |
| **Koordenatuak** | 42°54′59″N 43°00′41″E﻿ / ﻿42.91639°N 43.01139°E﻿ / 42.91639; 43.01139 |
| **Izen ematea** | 1996 (XX. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Svaneti** edo **Svenetia** (georgieraz: სვანეთი) Georgiako eskualde historiko bat da, herrialdearen ipar-mendebaldean kokatua. Bere biztanleak svaniarrak dira, georgiarren azpitalde etnikoa. Geografikoki eta historikoki, bitan banatua dago: Svaneti Garaia (*Zemo Svaneti*, egun Samegrelo-Zemo Svaneti eskualdean) eta Svaneti Beherea (*Kvemo Svaneti*, egun Ratxa-Letxkhumi eta Kvemo Svaneti eskualdean).

Svanetik paisaia ikusgarriak ditu eta arkitektura altxorrak ere bai, batez ere IX-XII. mendeetako dorretxeak, eliza ortodoxoak eta gotorlekuak.

1996ko ekainean, Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen Svaneti Garaia.

Ezaugarriak
-----------

### Paisaia

Uxba mendiaren tontorra (4.710 m).
Zugdidi ibaia.
Svanetiko paisaia naturala mendi garaiez osatua dago, arroila sakonez banatuak. Eskualdearen gehiengoa 1.800 m baino beherago eta basoz estalia dago, hostozabal eta konifero nahasketakoak: batez ere izei gorriak, Kaukasoko izeiak, sortaldeko pagoak, haritzak eta xarmak, baina baita ere kopuru txikiagoan gaztainondoak, urkiak, astigarrak, pinu gorriak eta ezpelak.

1.800 eta 3.000 m artean, belardiak daude batez ere. 3.000 metrotik gora betiereko elurra dago, batez ere Uxba mendian (4.710 m), ia edonondik ikusgai.

### Dorretxeak

Dorretxe bat.
Svaneti Garaiko herri askok Erdi Aroko itxura gorde dute, batez ere dorretxe ugarirekin. Txazhaxi herrixkak oraindik 200 dorretxe garai ditu, etxebizitza eta babeslekutzat erabiliak eskualdea arpilatzen zuten inbaditzaileen aurka.

Dorretxeek lauzpabost solairu dituzte eta hormen lodiera finduz doa gora egin ahala, dorreei itxura liraina emanez. Atxikia dute etxebizitza nagusia, oro har bi solairukoa. Behe solairua gela bakarrekoa da, beheko suarekin, biztanleak eta abereak izateko (gehienetan zurezko itxitura batek banandua, ederki apaindua dagoena). Goiko solairua pertsonen bizileku da udaldian, eta ganbara funtzioa ere izan dezake (tresnak gordetzeko edo aletegi).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Frantsesez)**  *Haut Svaneti.*  UNESCO.

Ikus, gainera
-------------

* Samegrelo-Zemo Svaneti

Kanpo estekak
-------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Georgia | Gizateriaren Ondarea Georgian | Georgia |
| Mtskhetako monumentu historikoak (Svetitskhoveli  •  Jvari)  •  Svaneti Garaia  •  Gelati monasterioa |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19044
* Commonscat Multimedia: Svaneti

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 242087957
* NKC: ge646744

 |

* Wd Datuak: Q19044
* Commonscat Multimedia: Svaneti
***Lixiba*** edo ***Arropa garbiketa*** (frantsesez: *Blanchisserie (Le Linge)*) Édouard Manet margolari frantsesak 1875ean egindako lana da. Lanean emakume bat lixiba-txorro batean arropa garbitzen ikusten da, lorez beteriko lorategi batean; irudia Batignolles auzoan kokatua da. Koadroa Barnes Fundazioan jasota dago.

Ezaugarriak
-----------

Erabili zuen teknika olio mihise gainean izan zen. Dimentsioak 145.4 x 114.9 zm. dira. Eszena oso idealizatuta dago; haurraren presentziak xamurtasuna gehitzen dio eszenari.

Historia
--------

Lan honek polemika handia eragin zuen. Parisko Saloiak erabat arbuiatu zuen obra 1876an. Garai hartarako bi aldiz probokatzailea zen lan hau: Manet, gai prosaiko eta naturalista bat aukeratzearekin bat, estilo inpresionista batean ere jorratu zuen. Baina pinturaren nolakotasun ukaezinak Stéphane Mallarméren interesa erakarri zuen, zeina pintorearen lagun leial bihurtuko baitzen eta bere idazkietan erabat defendatuko baitzuen. Azkenean, egileak berak erakutsi behar izan zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3223929

 |

* Wd Datuak: Q3223929
**Ängsö Parke Nazionala** (suedieraz: *Ängsö nationalpark*), Suediako parke nazional bat da, Stockholmgo konderrian dagoena.

Geografia
---------

Stockholmgo uhartediaren iparraldean dagoen Ängsö uhartea erabat hartzen du Parke Nazionalak eta bertara itsasontziz baino ezin da iritsi.

Historia
--------

XVII menderarte ubide estu batek banaturiko bi uharte ziren baina isostasiaren eraginez lurra altxatzen ari da eta uharte bakarra eratu da.

1909an bederatzi parke nazional eratu ziren Suedian eta horietako bat Ängsö uhartearen zati bat izan zen. 1988an uharte osora zabaldu zen babes eremua.

Natura
------

Basoak parkearen herena hartzen du. Ongien kontserbaturik dagoen basoetako bat da eta zuhaitz, zuhaixka eta lore bitxi ugari aurkitzen dira bertan. Hala ere zuhaitz ohikoenak haritza, lizarra, astigarra eta urkia dira.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Suedieraz)** Parkearen webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25476738

 |

* Wd Datuak: Q25476738

  


| Suediako parke nazionalak |
| --- |
| Abisko  •  Ängsö  •  Björnlandet  •  Blå Jungfrun  •  Dalby Söderskog  •  Djurö  •  Färnebofjärden  •  Fulufjället  •  Garphyttan  •  Gotska Sandön  •  Hamra  •  Harapanda  •  Kosterhavet  •  Muddus  •  Norra Kvill  •  Padjelanta  •  Pieljekaise  •  Sånfjället  •  Sarek  •  Skuleskogen  •  Söderåsen  •  Stenshuvud  •  Stora Sjöfallet  •  Store Mosse  •  Tiveden  •  Töfsingdalen  •  Tresticklan  •  Tyresta  •  Vadvetjåkka |

**Coordinates: Missing latitude**  
Invalid arguments have been passed to the {{#coordinates:}} function
**Angel ur-jauzia** Venezuelako ur-jauzi bat da. Etenik gabeko munduko ur jauzirik altuena da, 979 metrorekin, eta 807 metroko jauziarekin. Canaimako parke nazionalean dago, Bolívar estatuan.

Naturagune hori 1962ko ekainaren 12an parke nazional bihurtu zen, eta 1994an UNESCOk gizateriaren ondare izendatu zuen. Gaur egun ezaguna den izena Venezuelako lagun batek jarri zion, Jimmy Angel estatubatuarren omenez. Izan ere, Jimmy Angelek bere hegazkinetik ikusi eta ondoren gailurrean lur hartu zuen.

Aurkikuntza
-----------

Ur-jauzi hau aspalditik zuten ezaguna bertako indigenek, baina Mendebaldeko kulturarako aurkikuntza nork eta noiz egin zuen eztabaidagai da gaur egun ere. Historialari batzuek diote Fernando de Berrio espainol esploratzaile eta agintaria izan zela, egotzi egiten diote XVI. edo XVII. mendean. Beste batzuek, ordea, Ernesto Sanchez esploratzaileari egozten diote aurkikuntza, 1912an.

Dena dela, Jimmy Angel estatubatuar hegazkinlariak ezagutarazi zuen ur-jauzia munduan. Zenbait bidaiaren ondoren, 1937eko maiatzaren 21ean, aurrez ur-jauziak bisitatu eta hartaz artikuluak eta mapak eginak zituen Cardonak lagundu zuen Jimmy Angel, ur-jauziaren gainetik hegan egitera. Urte bereko irailean Jimmy Angelek istripu bat izan zuen Auyantepuyren goialdean, baina zorionez ez zen hilik izan. Istripu haren ondorioz da ezaguna ur-jauzia Angel izenarekin.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q80299
* Commonscat Multimedia: Angel Falls

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315134318
* GND: 1031833161
* NKC: ge799855
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1135591

 |

* Wd Datuak: Q80299
* Commonscat Multimedia: Angel Falls

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*.
Hiriko kale bat.
**Ängelholm** Suediako hegoaldearen Eskaniako konderrian dagoen hiria da. Izen bereko udalerrian dago. 2018an 28.251 biztanle zituen.

Historia
--------

Kokalekua *Luntertun* bezala eraiki zen eta hasiera batean Kattegat-etik gertuago zegoen. 1516an, Danimarkako erregea zen Kristian II.ak, Luntertunen kokalekua kostan bezala aldatu zuen, defendatzeko zaila zelako, eta *Engelholm* gisa berrizendatu zuen. Fundatzaile gisa, Kristian II.a erregeak berak ezarri zituen hiri berriaren mugak, eta 1516an hiriari gutun bat eman zion.

Hiria txikia izan zen mendeetan zehar. 1658an Roskildeko Itunaren ondoren, Danimarkak Suediaren esku utzi zuen Ängelholm, gainerako Eskaniarekin batera. Hiria XIX. mendean hasi zen hazten industrializazioaren ondorioz. Goarnizioko hiri bat ere izan zen 1883ra arte, eta aireko armadaren base bat izan zuen 1941 eta 2009 artean. Engelholm ortografiarik zaharrena 1912ra arte mantendu zen, udalak 1906ko Suediako ortografia-erreformaren ildotik ortografia modernoago bat hartzea erabaki zuen arte. Koenigsegg errendimendu handiko automobil-fabrikatzaileak Escanian desagertutako aire-armadaren hegalaren instalazioetan du bere egoitza (F 10).

Gaur egun turismoa da hiriaren ardatz nagusia.

Ondarea
-------

* Objektu Hegalari Ezezagunari monumentua, Europako bakarrenetariko bat da.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Ängelholm udalerriaren webgunea.
* **(Ingelesez)**:Webgune turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54755
* Commonscat Multimedia: Ängelholm

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 244691494
* BNF: 155371380 (data)
* NKC: ge1155765

 |

* Wd Datuak: Q54755
* Commonscat Multimedia: Ängelholm
**Zimelkor** edo **martzeszente** izatea landareen ezaugarri bat da, non organo zimelak ez diren erortzen. Gehienetan zuhaitz eta zuhaixka hostoerorkorren hostoei dagokio, non aldi begetatiboa amaitu ondoren eta hostoen kolore-aldaketarekin, gehienak atxikiak gelditzen diren urtaro hotz osoan zehar (udazken eta neguan), hurrengo udaberrian hosto berriak ernatu arte. Fenomeno honen zuhaitz bereizgarrien artean daude *Quercus* generoko asko (ametza, erkametza, turkiar haritza, kanariar ametza...), pagoa (*Fagus sylvatica*) eta xarma (*Carpinus*).

* Erkametzak Sierra Madronan (Gaztela-Mantxa)Erkametzak Sierra Madronan (Gaztela-Mantxa)
* Ametza Losar de la Vera herrian (Extremadura).Ametza Losar de la Vera herrian (Extremadura).
* Zingira-haritza AEBetanZingira-haritza AEBetan
* Pagoak Mecklenburg-Aurrepomeranian.Pagoak Mecklenburg-Aurrepomeranian.

Hosto zimelkorrek belarjale handiei, orein eta altzeei esaterako, zuhaitzaren adar eta kimu nutritiboez elikatzea eragozten diete, hostoekin ez baitira hain nutritiboak eta zapore desatsegina baitute. Espezie batzuk estres hidriko eta termikotik babesten dira hosto zimelkorrei esker, *Espeletia* generoko *Espeletia schultzii* eta *Espeletia timotensis* espezie andinoak kasu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Berkley, Earl E. 1931. Marcescent leaves of certain species of *Quercus.* *Botanical Gazette* 92: 85-93.
2. ↑   Errekondo, Jakoba.  (2007-11-18). «Gorrite zimelkorra» *Argia*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2358003
* Commonscat Multimedia: Marcescence

---

 |

* Wd Datuak: Q2358003
* Commonscat Multimedia: Marcescence
**Club Atlético de Tetuán** futbol talde marokoarra izan zen, Marokoko Protektoratu Espainiarra zen garaikoa. Horregatik Espainiako futbol ligan jokatzen zuen.

Historia
--------

1922an sortu zen. 1950-51 denboraldian Bigarren mailako txapelduna gelditu eta Lehen Mailan jokatu zuen. Urtebete baino ez zuen egin goren mailan.

1956an Maroko independentzia lortu zuen eta taldea desegin zen. Taldekide gehienek Zeutara egin zuten alde. Han Club Atlético de Ceuta sortu zuten eta honek hartu zuen Atlético Tetuánen tokia Bigarren mailan. Bestalde Tetuanen bertan Moghreb Atlético Tetuán taldea sortu zen, honek jaso zituen aurreoaren estadioa, kolorea eta zaletuak.

Datuak
------

* **Denboraldiak 1. mailan**: 1
* **Denboraldiak 2. mailan**: 6
* **Denboraldiak 3. mailan**: 5
* **Ligako posturik onena**: 16.a Lehen mailan (1951-52)

Irabazitako txapelketak
-----------------------

* Espainiako futbol ligako bigarren maila (1): 1950-51

Ikus gainera
------------

* Moghreb Atlético Tetuán

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q757467

 |

* Wd Datuak: Q757467
Lau satiro euren zilborrei begira.
**Zilborrari begiratzea** edo **omphaloskepsia** norberaren zilborrari begiratzea da, meditazioan laguntzeko. Hitza antzinako grezierako ὀμφᾰλός (*omphalós*, lit. 'zilbor') eta σκέψῐς (*sképsis*, lit. 'begiratzea, aztertzea') hitzen elkarketatik dator.

Praktika honen erabilera aurki daiteke yoga edo hinduismoaren praktikan, kosmosaren eta giza izaeraren oinarrizko printzipioak behatzeko laguntza gisa, batzuetan, Ekialdeko Eliza Ortodoxoan. Yogan, zilborra, "Gorputzaren chakra indartsua" deritzon manipuraren (*nabhi* ere deitua) kokalekua da. Greziako Athos mendiko monjeak *Omphalopsychiak* bezala deskribatu zituen J. G. Minningenek, 1830eko hamarkadan. Idatzi zuenez "zeruko pozak sentitzen dituztela euren zilborrari begira, Jainkoarekin solasean".

Hala ere, "norberaren zilborrari begiratzea" bezalako esaldiak maiz erabiltzen dira, normalean modu informalean, norbait soilik bere buruarengan pentsatzen ari dela adierazteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Definition of OMPHALOSKEPSIS» *www.merriam-webster.com* (Noiz kontsultatua: 2020-12-28).
2. ↑   Becker, Udo, 1925-. *The Continuum encyclopedia of symbols.*  ISBN 0-8264-0644-0. PMC 30110504. (Noiz kontsultatua: 2020-12-28).
3. ↑   Namkhai Norbu, 1938-.  (2008). *Yantra yoga : the Tibetan yoga of movement : A stainless mirror of jewels : a commentary on Vairocana's The union of the sun and moon yantra.*  Snow Lion Publications ISBN 978-1-55939-308-9. PMC 221148995. (Noiz kontsultatua: 2020-12-28).
4. ↑   «The Project Gutenberg eBook of Curiosities of Medical Experience, by J. G. (John Gideon) Millingen» *www.gutenberg.org* (Noiz kontsultatua: 2020-12-28).
5. ↑    *Abbreviations, acronyms glossary, for American readers..*  (13th ed. argitaraldia) Amewrican Readers Publishing Co 2002 ISBN 1-4033-6049-9. PMC 605713701. (Noiz kontsultatua: 2020-12-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1366367

 |

* Wd Datuak: Q1366367
***Bilboko Areatzako ikuspegia*** (gaztelaniaz ***Vista del Arenal de Bilbao***) Luis Paret y Alcázarrek egindako margolana da. Margolan hau Karlos III.a Espainiakoak egin zion enkargu baten barruan zegoen. Garaian paisaiak oso baloratuta zeuden. Paret 1779tik 1786ra Bilbon bizi izan zen.

Deskribapena
------------

*Bilboko Areatzako ikuspegia*k kaiaren irudi oso animatua erakusten digu. Merkatariak, zamaketariak eta gurdiak nahastuak daude, zamak eta ekipajeak artean. Atzean, protagonismoa Nerbioi ibaiarena da. Hondoan, La Sendeja auzoa, Kintanaren jauregia, gaur egun desagertuta, eta, egungo udaletxearen orubean, San Agustingo komentua ikusten ditugu. Ibaiaren beste aldean Erripako etxeak eta hango kaia ikus daitezke. Kai horretan bi itsasontzi ikusten dira, Bilboko Kontsulatuaren banderarekin. Margolanaren atzealdean, arratsaldeko argiaz, Artxanda mendia dugu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18688145

 |

* Wd Datuak: Q18688145