recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
iparraldeko ikuspegia
 Hegoaldeko ikuspegia, erdian ezkerreko "muino beltza"
Günther Domenig arkitektoak Steindorf am Ossiacher See -ko **Domenig Steinhaus**-a planifikatu eta eraiki zuen 1982 eta 2008 artean, Ossiacher See-ko bere jabetza pribatuan. Barruko ekipamenduak eta kanpoko instalazioen eraikuntza, "muino beltza" bezala, 1996tik aurrera egin zuten. Harkaitz eta landaredi guneak, muino eta arroilak dituzten paisaia formazioak eta landa eremuko arkitekturak, arkitekturaren motibo gisa ere balio izan zuten. Etxea 2012tik monumentu historiko gisa dago sailkatuta.

Bost solairuko eraikinaren azalera erabilgarria 850m² ingurukoa da, 3500m³ inguru. Eraikina ekialdeko eta mendebaldeko aldeetan sailkatuta dago, eta kuboa -altzairuzko eta beirazko eraikuntza- eta arroilarekin banatuta dago. Eskailera batek arroilatik espiral gelara eramaten du bigarren sotoko maila sakonenean. Amildegitik, eskailera batek sotoko bigarren solairuko kiribil-gelara eramaten du, behekoenera.

* barruko ikuspegiabarruko ikuspegia
* HaitzarteaHaitzartea
* lanerako espazioalanerako espazioa
* KomunaKomuna
* Beheko solairutik lakuaren bistaBeheko solairutik lakuaren bista
* Austriako Wiki Loves Monuments 2021 argazkilaritza irabazlearen argazkiaAustriako Wiki Loves Monuments 2021 argazkilaritza irabazlearen argazkia

  

Klagenfurt am Wörthersee -ko *Architekturhaus Kärnten* -ek bere gain hartu du erabilera arkitekturarako tailer gisa eta diziplina arteko gune esperimental gisa, mintegiekin eta tailerrekin nahiz administrazioarekin. Etxearen barrualdea udako hilabeteetan bisitatu daiteke. Bisita gidatuak ere badaude.

Bibliografia
------------

* Matthias Boeckl (editorea): *Günther Domenig: azken lana.* Springer, Viena/New York 2005, ISBN 3-211-83876-7
* Bettina Rudhof: *historiari aurre egiten dion tokiko arkitektura.* *Günther Domenig (1934–2012) hil zenean.* in: Bauwelt, 29/2012 alea, 3. or

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38174849
* Commonscat Multimedia: Steinhaus Domenig

---

* **Ondare historikoa**
* Austria ObjektID: 94710

 |

* Wd Datuak: Q38174849
* Commonscat Multimedia: Steinhaus Domenig
**Claessens etxea** edo **Torrea etxea** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen etxe bat da. Orioko Alde Zaharran dago, Antxiola kaleko 1-3. zenbakietan, eta Makazaga etxearen alboan.

Historia
--------

Claessens etxea
Garai bateko Orioko harresia goikoaldetik itxitzen zuen. Agiri zaharrenen arabera, jada 1555erako bertan jendea bizi zen. Orduan *Torrea etxea* gisa ezaguna zen. Geroxeago, Antxiola almirantea bizi izan zen. XIX. mendean Santiago de Claessensen bizilekua izan zen, hortik datorkio izena.

Eraikina
--------

Zenbait etxek osatutako multzoa da: batak kalera ematen du, eta bestea berriz, gorago eta atzerago dago, eta oinplano edo zoru karratua du, dorre itxurakoa. Beheko solairua harlanduzkoa da, bi ateburudun ate ditu eta lau leiho.

Eraikinaren gainerakoak fatxada luzituak ditu. Bigarren solairuan, zorudun balkoiak ditu, forja ederreko bular-babesak eta tornuz punteatutako babesak. Fatxadaren errematea eta sabaipea kaina erdikoa da, mandioa argitzen duten zulo triangularrekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474012
* Commonscat Multimedia: Claessens etxea

---

 |

* Wd Datuak: Q25474012
* Commonscat Multimedia: Claessens etxea
**Done Petriko eliza** Erroibarko Bizkarreta kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

Historia
--------

Jatorrian, XIII. mendeko tenplu bat izan zen, baina nahiko eraldatua eta handitua izan zen, 1794an, frantsesen aurkako Konbentzio Gerran oso kaltetua izan ondoren. Oinplano angeluzuzenekoa da, gangako lau atalez estalia, eta kanpoaldean hiru kontrahorma ditu alde bakoitzean, trantsizio-ganga zahar bati dagozkionak. Portada erromanikoa da oraindik, baketoizko hiru arkiboltarekin eta dibanlubiekin. Elizaren ipar-mendebaldeko angeluan dorrea altxatzen da, eraikinaren gorputzaren gainean. Gorputz bakarra du kanpaientzako baoekin, teilatu-hegal zabala eta lau isurkiko estalki piramidala. Barrualdean, erretaula nagusia modernoa da, eta Petriren tailua babesten du. Nabean dagoen gurutze ertain bat barroko herrikoiarena da. Dorrean bi kanpai handi daude. Horietako batek "Matheo MIER ME FECIT" inskripzioa darama eta XVIII. mendeko azken urteetan fundatu zen. Bestea 1903an fundatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Centre, UNESCO World Heritage. «Routes of Santiago de Compostela: Camino Francés and Routes of Northern Spain» *UNESCO World Heritage Centre* (Noiz kontsultatua: 2021-07-19).
2. ↑  Bizkarreta-Gerendiain. Nafarroako Entziklopedia Handia.

Ikus, gainera
-------------

* Bizkarreta
* Petri

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65969284
* Commonscat Multimedia: Church of Viscarret-Guerendiáin

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-178

 |

* Wd Datuak: Q65969284
* Commonscat Multimedia: Church of Viscarret-Guerendiáin
***Clotilde amb vestit negre*** (gaztelaniaz: *Clotilde con traje negro*) XX. mende hasierako Joaquin Sorolla margolari valentziarraren erretratu ezaguna da. Margolanaren protagonista bere emaztea da, Clotilde García del Castillo, Sorollaren margolan askoren musa. New Yorkeko Metropolitan Museum of Arten ikus daiteke.

Historia
--------

Sorollak margolana 1906an egin zuen. 1909an Sorollak New Yorkeko Hispanic Society of American egin zuen erakusketan lan hau ere bertan zegoen. Erakusketa hartan Metropolitan Museum of Art erakundeak erosi zuen. Bitxikeri bezala, artistak margotu zuenaren momentu baten argazkia gordetzen da.

Descripció
----------

olioa mihisaren gaineko teknika erabiliz, Sorollak beltzez bere emaztea margotu zuen lan honetan. Nahiz eta nagusia den kolorea, ez da obra triste bat, dotorea baizik. Margolanean Sorollaren Madrilgo etxea ikus daiteke. Argiak emakumearen goiko aldea argitzen du, batez ere bular aldea eta gerriko aldean daraman arrosa horia, aurpegia ez hainbeste. Atzean artistaren beste margo bat ikus daiteke, *Emakume santua otoitz egiten* (*Santa en oración*). Clotilderen eskua aulki luze eta gorri batean dago jarrita. Gorri kolore horrek ere kontraste handia eragiten du margolan osoan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   .

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Margolanari buruzko komentarioa eta argazkia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19905355
* Commonscat Multimedia: Señora de Sorolla in Black (Joaquín Sorolla - Metropolitan Museum of Art)

---

 |

* Wd Datuak: Q19905355
* Commonscat Multimedia: Señora de Sorolla in Black (Joaquín Sorolla - Metropolitan Museum of Art)
Zuringoaren koagulazioa beroak oboalbuminaren **desnaturalizazioa** eragitean agertzen da

  

Biokimikan, **desnaturalizazioa** proteina eta azido nukleikoen egitura tridimentsionalaren desegiteari deritzo. Desnaturalizazioak molekula horien ezaugarri fisiko-kimikoak nabarmen aldatzen ditu.

Proteina baten egitura sekundarioa, tertziarioa eta kuaternarioa elkarrekintza eta lotura molekular ahulei esker mantentzen dira (hidrogeno zubiak, disulfuro loturak: S-S, lotura hidrofoboak, etab). Hainbat eragile fisiko-kimikok (beroa, pHa, gatzen kontzentrazioa...) lotura ahul horiek apurtzen dituzte, proteinaren egitura sekundarioa eta tertziarioa desegiten. Proteinaren egitura primarioari (lotura peptidikoen bidez aminoazidoak elkartzen dituenari) desnaturalizazioak ez dio eragiten, hots, ez ditu lotura peptidikoak suntsitzen.

Proteinak tolesten direnean egitura tridimentsional konplexuak eratzen dituzte. Desnaturalizazioak tolestura horiek deusestatzen ditu, proteinaren jatorrizko konfigurazioa aldatuz. Horren ondorioz proteinek haien funtzio biologikoa galtzen dute (entzimek, esaterako, ez dute jarduera katalitikorik).

Kasu gehienetan desnaturalizazioa itzuliezina da. Zenbait kasutan, baina, desnaturalizazio prozesua arina bada leheneratu daiteke, eta proteina berriro tolesten da (birnaturalizazioa); jatorrizko konformazioa berreskuratzen du, eta baita bere funtzio biologikoa ere.

Desnaturalizazioak, askotan, proteinen disolbagarritasuna aldatzen du: haien jatorrizko arkitektura molekularra galtzerakoan proteinek sarri hauspeatzen dute.

Azido nukleikoei dagokionez, desnaturalizazioak helize bikoitza mantentzen duten hidrogeno zubien suntsiketa eragiten du, ADNaren molekula deseginez.

Tenperatura da eragile desnaturalizatzaile nagusia. Proteina eta azido nukleiko gehienak desnaturalizatzen dira tenperatura altuetan (>60 °C-etan)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q273186
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300379990
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q273186
**Commodore Internartional**, AEBetako ordenagailu eta elektronika gailuen konpainia ekoizle bat izan zen. 1954an Jack Tramiel poloniar-estatubatuar enpresaburuak Kanadako Toronto hirian sortu eta 1970eko hamarkadan egoitzak Pennsylvania estatuko West Chester hirira lekualdatu zuen.

1970eko hamarkadaren amaiera eta 1980ko hamarkadan bere ordenagailuek sekulako arrakasta eta salmentak izan zituzten, batez ere Commodore 64, Commodore Amiga eta bereziki Amiga 500 modeloak, garaiko lehiakideen etxeko ordenagailu modeloen prezio beretxuan grafiko eta soinu hobeagoak baizituzten, horrek diseinu-marrazketa programetan jardu edo bideojokoetan jokatzeko oso egoki bilakatzen zituen.

1980ko hamarkadan Amstrad eta Sinclair ordenagailu ekoizleekin lehia bizia izan zuen.

Baina 1990eko hamarkadaren hasieraldera arrakasta hori gaizki kudeatu, Amiga linearen berragerpen hobeagotuen saiakerek hutsegin eta 1994an porrot egin zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208305
* Commonscat Multimedia: Commodore International

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1074145857115922922303
* ISNI: 0000 0001 2164 2537
* GND: 1086465237
* SUDOC: 171461967
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q208305
* Commonscat Multimedia: Commodore International
**Edmond Perron** (Baiona, 1855eko apirila - 1924ko iraila) musikagile, kantari eta ileapaintzailea izan zen. Bere garaian pertsonaia oso ezaguna izan zen Baionan.

Biografia
---------

Santizpirituko Sainte Catherine pasabidean (okzitanierazko herri izena *la Balène dou Guignou* duena) jaio zen 1855ean. Lanbidez ileapaintzailea izan zen, Baiona Handiko Thiers karrikako 5 zenbakian aritu zena.

Musikagile, konpositore eta kantari lirikoa ere izan zen. Oso ahots ona zuen eta Udal Antzokiko abesbatzeko burua izan zen. Orkestra zuzendaria ere izan zen. Baionan musikarekin zerikusia zuten hainbeste ekimenetan parte hartu zuen: Uztailaren 14ko dantzaldiak, fanfarreak, Besta Berri, kontzertuak, Harmonie bayonnaise...Kantari liriko gisa pertsonaia askorena egin zuen; ***Baionako Figaro*** ezizena ipini zioten.

Aldian behin artikuluren bat idatzi zuen, adibidez *Eskualduna* aldizkarian. Baiona gaskoi-hiztunaren ordezkari, 1902ko hiriko ihauteriak berari dedikatuak izan ziren.

Lanak
-----

150 musika obra baino gehiago konposatu zituen. Ospetsuenen artean *Marche de l'Aviron* dago, Aviron Bayonnais taldeak 1913an Frantziako errugbi txapelketa irabazi zuelako egina.

Iturriak
--------

Iturri nagusitzat Léon Herranen *Nouvelles Chroniques Bayonnaises* liburua (*Édition-Librairie Limarc*, Baiona, 1980) da; ikus 174-177.or.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Edo **Edmon**. Ikus *Argus Carré Plus* webgunea[*Betiko hautsitako esteka*], "Bayonne" atalean.
2. ↑  *Pas candidat!*, *Eskualduna*, 1900eko martxoaren 3a.
3. ↑  Euskomedia, *Lou carnabal Bayonneus dediat à Edmon Perron*.

Ikus, gainera
-------------

* Aviron Bayonnais

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256475
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2147310082837851914
* ISNI: 0000 0004 5954 3675
* BNF: 16408153g (data)

 |

* Wd Datuak: Q12256475
**Edmonson konderria** (ingelesez: *Edmonson County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Brownsville da. 2010eko zentsuaren arabera 12.161 biztanle zituen, Edmonson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Edmonson konderriak 797,73 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,26 ura dira. Beste 784,46 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,24 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.161 pertsonetatik 11.833 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 100 dira. 166 beltzak edo afroamerikarrak. 37 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 25 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 99 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500742
* Commonscat Multimedia: Edmonson County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145479739
* ISNI: 0000 0004 0617 7392
* LCCN: n85092234
* NARA: 10038884
* **Lekuak**
* OSM: 1846517
* TGN: 2000787

 |

* Wd Datuak: Q500742
* Commonscat Multimedia: Edmonson County, Kentucky
Kultibarraren aldaera berdea.
**D'Anjou**, **Beurré d'Anjou** edo **Anjou** udarea Europako udareondoaren (*Pyrus communis*) kultibar bat da, lepo motza duena. Jatorrizko izena 'Nec Plus Meuris' izan zen, baina AEBen eta Ingalaterran merkaturatzean, 'Anjou' edo 'd'Anjou' izen okerra eman zitzaion. Uste da XIX. mendearen erdialdean sortu zela kultibar hau, Belgikan edo Frantzian.

D'Anjou udareak bi aldaera ditu: berdea eta gorria. Aldaera berdeak azala berde hitsa du, eta kolorea ez da aldatzen udarea ondu ahala, udare berdeen beste kultibar gehienak ez bezala, horitu egiten baitira. Anjou gorria, berriz, berdearen esporte natural gisa sortu zen, eta, kolorea kenduta, berdeak bezalatsukoak dira gainerakoetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2745252
* Commonscat Multimedia: Anjou (pear)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2745252
* Commonscat Multimedia: Anjou (pear)
**Ciudad Ayala**, lehen **San José Mapachtlan**, Ayala udalaren burua da. Cuautlaren hegoaldean dago, Morelos estatuan (Mexikon). Udalerri berean Anenecuilco, Tenextepango, Apatlaco eta Chinameca daude. 2010ean 6.777 biztanle zituen. Cuernavacatik, estatuaren hiriburutik, 60 kilometrotara dago. Cauatla, estatuaren bigarren hiria, sei kilometrotan dago. Hiri honetan 1919an Emiliano Zapata iraultzailea tiroz hil zuten.

Mapachtlan
----------

**Mapachtlan** nahuatl hizkuntzaz mapatxe asko dagoen tokia da.

Historia
--------

Hiriaren webgunean horrela azaltzen du lekuaren historia: 1603an Don Nicolás Abadek San Francisco Mapachtlan Hacienda izenarekin ezagutzen zen etxaldea eraikitzeko agindua eman zuen. 1615ean kongregazio mailara iritsi zen.
1750ean, bertakoek eliza eraiki zuten,guneari José de Mapachtlan deituz. 1834an, Mexikoko Estatuaren Kongresu Legegilearen ekimenez, udalaren kategoriara eman zitzaion. 1868an, maiatzaren 13an, San Jose Mapachlan izena baztertu zen Villa de Ayala izena hartzeko; izen berria Francisco Ayala matxinatuaren omenez eman zitzaion. 1869 apirilaren 17tik Aiarako udalerria, Morelos estatu berriaren parte da.

Ekonomia
--------

Nekazaritza da sektore nagusia. Landatzen diren labore nagusiak hauek dira: artoa, arroza, azukre-kanabera, sorgo... Abeltzaintza ere badu bere garrantzia. Bainuetxeek eta herrietako festek turismoa erakartzen dute halaber.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Udalaren webgune ofiziala.
* **(Gaztelaniaz)**:Ayalaren gaineko informazioak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1094341
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 156244742
* LCCN: no97025654

 |

* Wd Datuak: Q1094341
Candy enpresako langileen protesta deslokalizazioaren aurka, Bergaran. Beraien lantegi produkzioa Txinara eraman zuen enpresak.
Ekonomian, **deslokalizazio** edo **deskokatzea** lantegi baten leku-aldaketari deitzen zaio, lantegi berriko kostuak murriztu edo beste inguru ekonomiko bateko abantaila konpetitibo bat baliatzearren burutzen dena. Kapitalismoak ekarri duen globalizazioarekin batera, multinazionalek maiz hartzen dituzten erabakiak dira deslokalizazioak, gehienetan herrialde garatuetatik garatu bidean dauden herrialdeetara, herrialde hauetako lan-kostuak merkeagoak izaten baitira.

Arrazoi ekonomikoak
-------------------

Lan kostuetaz gainera, deslokalizazioa erabakitzeko enpresek kontuan hartzen dituzten irizpideak hauek izan daitezke:

* azpiegitura egokiagoak,
* inguru teknologiko garatuagoa,
* bertako merkatuen erakargarritasuna, ...

Deslokalizazioak eztabaidatsuak izaten dira, dakarten lanpostu-galeragatik eta askotan, aurretik jatorrizko herrialdeko gobernuaren aldetik diru-laguntzak edo bestelako hobariak jaso dituzten enpresek egiten dituztelako. Momentuan irabazi nahikoak dituzten enpresek burutu dituzten deslokalizazioak ere salatu izan dira.

Bereziki XX. mendearen bukaeratik gertatu den prozesua da. Deslokalizazio-fluxu nabarmenak Mendebaldeko Europatik eta eta Ameriketako Estatu Batuetatik abiatu dira, Europako ekialdeko herrialdeak eta Asiako batzuk dira deslokalizazioen onuradunak.

### Negoziazio lokalerako tresna

Soldata txikiek ematen duten "konparaziozko abantaila" bilatzen dute beti enpresa handiek. Haietako zuzendarien arabera, abantaila hori etengabe berritu beharra dago, lan-kostu txikiagoak dituzten herrialdeetarako nazioarteko deslokalizazioak saihestu nahi badira. Horrela, argudio biribila lortzen dute, soldatei beherantz eusteko eta enpleguan kolokatasun handiagoa eskaintzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Candy berrindustrializatzeko erakundeen babes falta salatu dute langileek - Bergara» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-06-05).
2. 1 2    «DESLOKALIZAZIOA» *EGUNGO EKONOMIA* 2015-04-28 (Noiz kontsultatua: 2019-06-05).
3. ↑   «Deslokalizazioa - OMAL | Observatorio de Multinacionales en América Latina» *omal.info* (Noiz kontsultatua: 2019-06-05).
**Ciudad Encantada** (euskaraz *Hiri Sorgindua*) higadurak eragindako kareharrizko toki naturala da, Cuencan kokatua (Espainian). Morfologia mota hau oso ohikoa du kareharrizko lurraldeetako morfologia karstikoan.

Antzinako Valdecabras udalerrian dago, egun, Cuencakoan, Cuencako probintzian, pinudietako toki zabal batean eta 1500 metro inguruko garaieran 1929ko ekainaren 11n, Interes Nazionaleko Toki Natural bezala izendatu zen. Ura, haizea eta izotzaren eraginak, posible egin du toki natural hau, izen zientifiko bezala, fenomeno karstikoa dena. Morfologia, konposaketa kimikoa eta gogortasun mailari dagokionez arrokek duten heterogenotasunaren ondorioz, elementu atmosferikoek arrokak oso modu ezberdinean higatzea ahalbidetu du, emaitza bezala, naturak berak eginiko arte lan ikusgarri bat emanez.

Arroka formazioei hainbat izen eman zaie, hala nola::

* *Seta* (Perretxikoa)
* *Puente* (Zubia)
* *Cara* (Aurpegia)
* *Convento* (Komentua)
* *Olas en el mar* (Olatuak itsasoan)
* *Teatro* (Antzokia)
* *Hipopótamos* (Hipopotamoak)
* *Amantes* (Maitaleak)

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Webgune ofiziala.
* **(Gaztelaniaz)**:Bideoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1094352
* Commonscat Multimedia: Ciudad Encantada

---

 |

* Wd Datuak: Q1094352
* Commonscat Multimedia: Ciudad Encantada
P. Sepullius Macer-en denarioa, K.a. 44, Julio Zesarren burua aurrealdean duela. Aurrealdeko idazkian DICT PERPETVO CAESAR irakurtzen da.
***Dictator perpetuo*** (euskaraz, "Betiereko diktadore") Julio Zesarren agintaldiko titulua izan zen K.a. 44. urtean, urtarrilaren 26tik edo otsailaren 15etik, martxoaren 15ean hil zen arte. Erromatarren diktaduraren kasuan aplikatu ohi ziren denbora-murrizketak alde batera utzi ondoren, Zesarren diktadura eremu monarkikora eraman zuen.

Historia
--------

Julio Zesar diktadore izan zen hamaika egunez K.a. 49. urtean (*dictator Comit. habend.* edo *dictator rei gerundae causa* gisa hauteskundeak egin zituen), eta berriz ere K.a. 48/47 urtean. K.a. 46. urtean diktadore hautatu zuten hurrengo hamar urteetarako. Noizbait, K.a. 44ko urtarriletik otsailera *diktadore betiereko* izendatu zuten, baina bi hilabete geroago hil zuten (Martxoko Idusetan).

Weinstockek argudiatu duenez, betiereko diktadura Zesarren ohore jainkotiarrei buruzko dekretu senatorialen zati izan zen, bai eta *Divus Iulius* bezala planifikatutako apoteosia ere, betierekotasunari eta jainkotasunari zuzendutako ohore-multzo bat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Crawford, *Roman Republican Coinage*, p. 490.
2. ↑  For this title in inscriptions and texts *cf*. the *Fasti Capitolini* (Rome): ..../ *[C(aius) Iulius C(ai) f(ilius) C(ai) n(epos) Caesar in perpetuum dict(ator)] / [rei gerundae causa]*... and the *Fasti Amiternini* (*Amiternum*/ Poggio San Vittorino): *...[C(aius) Iulius Ca]esar dict(ator) [in p]erpetuum/ [bellu]m civil(e) Mutine(n)se / cum M(arco) [A]ntonio...*; important is also Livy, *Perioch.* CXVI: *Caesar... Et cum plurimi maximique honores a senatu decreti essent (inter quos... dictator in perpetuum esset...)...* For the date "Julius Caesar: Dates and Events".
3. ↑  "Julius Caesar: Dates and Events"
4. ↑  Martin Jehne, *Der Staat des Dicators Caesar*, Köln/Wien 1987, p. 15-38.
5. ↑  Stefan Weinstock, *Divus Julius*, Oxford 1971.

Bibliografia
------------

* Michael Crawford, Roman Republicana Coinage, Cambridge University Press, 1974.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5273939

 |

* Wd Datuak: Q5273939
**D'Hondt metodoa** —*D'Hondt sistema* eta *D'Hondt legea* izenez ere ezaguna— alderdikako zerrenden bidezko ordezkaritza proportzionaleko hauteskundeetan hautetsiak banatzeko metodo bat da, batezbesteko handiena darabilena. Victor D'Hondt matematikariak sortu zuen, eta harengandik hartu du izena. Metodoa ez da zatiketazko beste metodo zabalduena —Sainte-Laguë metodoa— bezain proportzionala, D'Hondt metodoak alderdi politiko handien alde egiten baitu neurri batean, alderdi txiki banakatuei kalte eginda.

Hautetsiak banatzeko era
------------------------

Boto guztiak zenbatutakoan, zatitzaileak kalkulatzen dira V/N eginez (V-k zerrenda batek jasotako boto kopurua adierazten du eta N bat eta banandu beharreko kargu kopuruaren arteko zenbakia da). 1 eta N artean dauden zatitzaileekin botoen zatiketak kalkulatu ondoren, karguen esleipena zatiketen emaitzak handienetik txikienera ibiliz egiten da, karguak agortu arte.

Adibidea
--------

Demagun hauteskunde batzuetara bost alderdi aurkeztu direla, guztira 7 hautetsi aukeratuko direla (N=7), eta jasotako botoak honako hauek direla:

|  | **A alderdia** | **B alderdia** | **C alderdia** | **D alderdia** | **E alderdia** |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Botoak** | 340.000 | 280.000 | 160.000 | 60.000 | 15.000 |

Ondorengo taula hau eratuko litzateke:

|  | Zatitzaileak |
| --- | --- |
| **1** | **2** | **3** | **4** | **5** | **6** | **7** |
| **Alderdiak** | **A** | [1] 340.000 | [3] 170.000 | [6] 113.333 | 85.000 | 68.000 | 56.667 | 48.571 |
| **B** | [2] 280.000 | [5] 140.000 | [7] 93.333 | 70.000 | 56.000 | 46.667 | 40.000 |
| **C** | [4] 160.000 | 80.000 | 53.333 | 40.000 | 32.000 | 26.667 | 22.857 |
| **D** | 60.000 | 30.000 | 20.000 | 15.000 | 12.000 | 10.000 | 8.571 |
| **E** | 15.000 | 7.500 | 5.000 | 3.750 | 3.000 | 2.500 | 2.143 |

Azaldutako prozedurari jarraituz, A alderdiak 3 hautetsi lortuko lituzke; B alderdiak, beste 3; eta C alderdiak, bakarra. Kortxeteen artean ([]) dagoen zenbakiak esleitze ordena erakusten du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** Friedrich PUKELSHEIM (2007): «Seat bias formulas in proportional representation systems», *4th ECPR General Conference*.

Kanpo estekak
-------------

* «D'Hondt metodoa», Nafarroako Gobernuaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q337866
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q337866
**Drowsy Maggie**, irlanderaz: **Mairgreadin Taimeac** (euskaraz *Maggie Loguraduna*), Irlandako reel doinu bat da. Zelta musika delakoan reel edo doinu ezagun eta hedatueneko bat da, horregatik genero honetako musika talde eta musikari askoren bertsio kontaezinak ditu. Musika tresna ezberdinekin jo ohi da, baina ohikoena biolina, tin whistle txirula eta irlandar banjo tenorrarekin jotzea da.

Izenburu nahiko ironikoa edo umore zorrotzekoa duen doinua da, logura sortzetik urruti baitago, alderantziz, edozein reel on gisa, berez oso abiadura bizian jo eta dantzatzen den doinua baita.

Zineman film askoen soinu bandetako doinu izan da, adibidez, *The Wicker Man* (1973) kultuzko filmarena.

Kanpo estekak
-------------

* *Drowsy Maggie* doinua entzungai, The Chieftains taldearen bertsioa, Youtube.com **(Ingelesez)**
* *Drowsy Maggie* doinuaren biolin bertsioa entzungai, Youtube.com
* *Drowsy Maggie* doinuaren tin whistle txirula bertsioa entzungai, Youtube.com
* *Drowsy Maggie* doinuaren irlandar banjo tenor bertsioa entzungai, Youtube.com
* *Drowsy Maggie* doinua entzungai, *The Wicker Man* (1973) filmaren iragarkian, Youtube.com **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070707

 |

* Wd Datuak: Q61070707
**Domingo Igarabide** (Betelu (Nafarroa Garraia)-1829- *ib.*, 1915eko irailaren 17a) *Juanagorri* izengoitiz ezaguna, izen bereko baserrikoa baitzen, korrikalari, segalaria eta petrikilo trebea izan zen.

Biografia
---------

Domingo korrikalari ospetsua izan zen. Erresistentzia handiko gizona izan zen. Sega apustuetan eta lasterketetan parte hartu zuen, Betelu eta Ordizia arteko mendi ibilbideko garaipena ospetsua izan zelarik. Petrikilo gisa ere ospe handia izan zuen. Gizona apustuzalea zen, bestetik, baina ez korrikarako bakarrik, beti, animaliaren bat aposturako prest edukitzen baitzuen etxean.

Juanagorritarrak
----------------

Beteluar honek familia ederra izan zuen. Seme batzuk haurrak zirela hil bazitzaizkion ere, beste batzuk gurasoen jokabideari jarraitu zioten eta aitaren mailara iritsi ziren. Domingoren seme zaharrena Martin Miguel zen. Bere denborako aizkolari eta korrikalari onenetakoa bezala ikusi ondoren, Ameriketako bidea hartu zuen. Juan Ignazio izan zen bigarren semea. Hau ere korrikalaria zen, baina bertsolaritzan ezagunagoa izan zen. Bertsolaria eta korrikalaria izan zen Santiago, Domingoren hirugarren semea, baina petrikilotan erakutsi zituen honek bere dohainak, eta sendaketa harrigarriak egin zituen. Laugarren semea, Fermin, hau ere bertsolaria izan zen eta Argentinara alde egin baino lehen, honek ere, korrikalari ona zela erakutsi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Egaña, Iñaki. *Quién es quién en la historia del país de los vascos.* , 249 or..
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114002380
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 72965

 |

* Wd Datuak: Q114002380
**Domingo Goitia kalea**, ordiziarren artean **Oilo kale** izenez ezagunagoa, Gipuzkoako Ordizia udalerrian dagoen kale bat da.

Izena
-----

Izena Juan Domingo Goitia Garmendia altzagar nekazari eta idazlearen omenez darama. *Oilo kale* izena azteazkeneroko Ordiziako azokan kale honetan hegazti eta oiloen saltokiak kokatzen direlako zor dio.

Kokalekua
---------

Ordiziako Alde Zaharrean dago, Kale Nagusia eta Santa Maria kalearen artean.

Eraikin eta eskultura interesgarriak
------------------------------------

Domingo Goitia kalean honako eraikin nabarmenak daude:

* Sujetoenea
* Ordiziako udaletxea.

  

* Sujetoenea eta ezkerrean Domingo Goitia kalea.Sujetoenea eta ezkerrean Domingo Goitia kalea.
* Ordiziako udaletxea eta eskuinean Domingo Goitia kalea.Ordiziako udaletxea eta eskuinean Domingo Goitia kalea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479712

 |

* Wd Datuak: Q25479712


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |
**Domingo R. Bordaberri Elizondo** (Montevideo, Uruguai, 1889 - *Ibidem*, 1952) euskal uruguaitar abokatua, landa enpresaria, kazetaria eta agintari politikoa izan zen. Colorado alderdiko kide izan zen.

Familia
-------

Iparraldekoak zituen gurasoak, Santiago Bordaberri eta Isabel Elizondo. Elisa Arozena Follerekin ezkondu zen eta lau seme-alaba izan zituen: Domingo, Luis Ignacio, Juan María eta Elisa.

Ibilbidea
---------

Errepublikaren Unibertsitatean abokatu graduatu zen.

Politikaren alorrean, Riverismoaren baitan aritu zen eta senatari izatera iritsi zen. Nabarmena egin zen haren jarrera antibatllistagatik. Parlamentari gisa, aipatzeko da landa-kooperatiben inguruko 10.008 legea bultzatu zuelako, azkenik, 1941ean onartua izan zena. Horrez gain, Animalien eta Artilearen Ikerketa Institutuaren fundatzailea izan zen 1937an, eta bertan egin zen lehen aldiz Uruguaien intseminazio artifiziala. Landa Langilearen Estatutuaren sortzailea izan zen 1941ean.

Domingo Bordaberri kazetari bezala aritu zen ere. *El Pueblo* eta *Diario Rural* egunkarien jabea izan zen.

Kanpoko loturak
---------------

* **(Gaztelaniaz)** *Diario Cambio Digital*eko artikulua [*Betiko hautsitako esteka*]
* **(Gaztelaniaz)** *Albores de la inseminación artificial en Uruguay*[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5290348

 |

* Wd Datuak: Q5290348
**Douglas konderria** (ingelesez: *Douglas County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Douglasville da. 2010eko zentsuaren arabera 132.403 biztanle zituen, Douglas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Douglas konderriak 520,66 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,48 ura dira. Beste 518,17 lurra dira.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 132.403 pertsonetatik 76.036 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 11.125 dira. 51.387 beltzak edo afroamerikarrak. 321 amerikar natiboak ziren eta 128 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.876 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 327 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.328 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486325
* Commonscat Multimedia: Douglas County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132529366
* ISNI: 0000 0004 0407 9596
* LCCN: n81018766
* NARA: 10039122
* **Lekuak**
* OSM: 1059843
* TGN: 2000339

 |

* Wd Datuak: Q486325
* Commonscat Multimedia: Douglas County, Georgia
**Domingo Ereño Larrea** (Lemoa, Bizkaia, 1811ko maiatzaren 6a – Buenos Aires, Argentina, 1871ko martxoaren 23a) euskal apaiza, Bergarako besarkadaren ondoren, 1839an, Uruguaira ihes egin zuen eta han ere politikan oso aktiboa izan zen. 1871an, berriro ere Argentinara ihes egin behar izan zuen eta han Sukar horiz kausaz hil egin zen.

Biografia
---------

Karmeldarren ordenean sartu zen Lazkaon, Gipuzkoan, hamasei urte zituela. Handik Burgosera joan zen, eta, geroago, Iruñera, non bere ikasketa teologikoak garatu zituen. Logroñon apaiztu eta Markinako komentuan sartu zen. Gerra karlistetan karlisten aldeko jarrera hartu zuen eta, horren ondorioz, erbesteratu behar izan zen. 1842an Montevideoan aurkitzen da, hiriaren setioan parte hartzen, teniente-apaiza gisa. Bizitza osoa Manuel Oribe jeneralaren aldeko jarrera izan zuen. Ondoren, Cardal herrira, geroago La Unión izenekoa, joan zen non hiru eliza sortu zituen; Oribek San Agustin elizaren parrokoa izendatu zuen. Montevideon eragindako matxinada baten ondorioz, Oriberen aldekoek Giró presidentearen aurrean armak utzi behar izan zituzten eta Ereñok berriro ere erbestearen bidea hartu zuen, Gualeguaychú herrian lekuratuz, Entre Ríosko probintzian non Urquiza jeneralaren laguntza izan zuen. Hortik aurrera Urquizaren eta Juan Manuel de Rosasen aldeko jarrera izan zuen. Entre Ríosen ere, Villaguay herrian apaiza giza aritu zen. Ondoren, Concepción del Uruguay herrian egokitu zen eta Uruguaiko Kolejio Nazionalean irakasle gisa hasi zen, Benjamín Victorica doktorearekin batera. Han latinezko klaseak eman zituen, errektoreordea izanik.

Iñoiz ez zuen bere jarrera politikoa utzi, ezta ere gizartearekiko zuen konpromezua. Uruguaiko Ekialdeko Probintziaren lagunekin eta Urquiza jeneralekin korrespondentzia handia izan zuen. Federazioaren alde izan zuen jarrera saritzeko, 1860an, Paranáko katedralaren Ohorezko Artxidiakonoa izendatu zuten. Baina Urquizaren heriotza gertatu zenean ihesi Buenos Airesera joan behar izan zuen. Han 1971ean hilko zen. Bere gorpuzkinak 1882an Uruguaira eraman zituzten.

Gaur egun Concepción del Uruguay herrian, Entre Ríosko probintzian, ibilbide batek bere izena du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Espainiako Historia Errege Akademiaren webguneko biografia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104523747
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q104523747
**Douglas konderria** (ingelesez: *Douglas County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Omaha da. 2010eko zentsuaren arabera 517.110 biztanle zituen, Douglas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Douglas konderriak 878,9 kilometro koadro ditu. Horietatik 28,21 ura dira. Beste 850,69 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 588,36 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 517.110 pertsonetatik 429.833 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 57.804 dira. 59.176 beltzak edo afroamerikarrak. 2.532 amerikar natiboak ziren eta 314 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 13.613 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 930 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 10.712 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490695
* Commonscat Multimedia: Douglas County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126668926
* LCCN: n80094474
* NARA: 10039497
* **Lekuak**
* OSM: 1425409
* TGN: 2001343

 |

* Wd Datuak: Q490695
* Commonscat Multimedia: Douglas County, Nebraska
**Dagor Aglareb** izenekoa ("Gudu Loriatsua" esan nahi duena) Tolkienen legendarium ospetsuan gertatzen den gudu bat da. Silmarillion lanean kontatzen da gudu honen istorioa Beleriandeko gerren artean hirugarrena izan zen, Eguzkiaren Lehen Aroan gertatu zirenak. Aurreko biak gertatu eta mende erdira gertatu zen, Noldor elfoak zenbait erresumatan jada ezarrita zeudenean, ia guztiak Beleriandeko ipar muturrean, Etsaiagandik Sindarren domeinuak baino hurbilago. Iparmendebaldeko zatia Fingolfinek kontrolatzen zuen, Noldorren Errege Gorena zena, baita honen semeek ere, ekialdeko zatia Fëanorren semeen kontrolpean zegoen bitartean. Erdiko zatia, berriz, Finarfinen semeen kontrolpean geratu zen.

Melkorren estrategiak Noldorren indarrak banatzean eta Dorthonion konkistatzean zetzan, babesteko errazagoak ziren lurralde garaiak lortuz, baina estrategia honek huts egin zuen.

Orduan, Melkorrek armada berri bat bidali zuen, aurreko hiruak batuta baino handiagoa zena. Sirion ibaiaren pasabidea eraso zuen, Beleriandera sartzeko iparreko sarbideetako bat zena, eta behartu egin zuen. Baina Noldorrak azti zeuden, eta orkoak Dorthonioneko ordokitik aurrera egiten ari zirenean, Fingolfinek eta Maedhrosek modu bateratuan eraso zuten armadaren ezkerraldeko eta eskuinaldeko alboetatik eta suntsitu egin zuten. Noldorrek hemen euren ahalmen handia berretsi zuten. Hildako noldor bakoitzeko 20 orko hilak izan ziren, eta, ondorioz, Melkorrek orkoek baino eraso maila altuagoa zuten izakiak sortu behar izan zituen (sortu zituen izaki ezagunenen artean trollak eta herensugeak zeuden).

Orkoen armada Angbandeko ateetaraino bertaraino jazarria izan zen, elfoek setiatu zutena. Honela, Angbandeko setioa hasi zen, larehun urte iraungo zuena, horietan zehar Noldorrak Melkorren ateetan bertan zaintza jarri zutelarik, Belerianden bakea eta oparotasuna egon zelarik. Arrazoi honegatik, gudu hau **Dagor Aglareb** (Gudu Loriatsua) bezala ezagutua izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2017256

 |

* Wd Datuak: Q2017256
**Crockett konderria** (ingelesez: *Crockett County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ozona da. 2010eko zentsuaren arabera 3.719 biztanle zituen, Crockett kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Crockett konderriak 7.271 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,05 ura dira. Beste 7.270,94 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,51 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.719 pertsonetatik 3.664 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.352 dira. 13 beltzak edo afroamerikarrak. 8 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 11 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 19 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108957
* Commonscat Multimedia: Crockett County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134863785
* LCCN: n80051032
* NARA: 10047036
* **Lekuak**
* OSM: 1814671
* TGN: 2001967

 |

* Wd Datuak: Q108957
* Commonscat Multimedia: Crockett County, Texas
***Don Quijote de La Mancha*** (euskaraz: «On Kixote Mantxakoa») espainiar marrazki bizidun telesaila bat da. Miguel de Cervantes espainiar idazlearen izenburu berdineko *On Kixote Mantxakoa* eleberri aski ezagunean oinarritua dago. José Javier Romagosa eta Cruz Delgado ekoizleek sortu eta 1979-1981 artean TVE1 telebista katean aireratu zen.

Telesail honek haurren artean arrakasta izateaz gain helduen artean ere izan zuen, nagusiki bere eleberriaren argumentua azaltzeko zuen arintasuna eta marrazki erakargarrien argitasunari esker. Garai hartan literatura zalea ez zen jende askori eleberria irakurtzeko irrikia ere piztuarazi zion. Bestalde, pertsonaiek izan zituzten bikoiztaileak ere luxuzko aktore ezagunak izan ziren, tartean Fernando Fernán Gómez, Antonio Ferrandis, Rafael de Penagos, Luis Varela eta José Guardiola.

Sarrerako pop estiloko abesti edo doinua ere sobera ezaguna egin zen, berez beste XVI. mendeko hizkeradun kontakizun astuna izan zitekeena zena arindu eta garaiko ikusleei erakargarriagoa izaten lagundu zuen, eta telesailaren ikur bilakatzeaz gain, garaiko haurrek buruz ikasi eta asko abesten zutena.

Argumentua
----------

XVI. mendea, Mantxa. Alonso Quijano izeneko lege zaharreko gaztelar aitoren seme bat da. Behinola, gaixoaldi batean ohetik mugitu ezinik dagoela zaldunen eleberriak irakurtzen hasi eta berau ere garai zaharreko zaldun dela usteko du. Honela, sendatu bezain azkar, bere burua On Kixote gisa bataiatu eta zaldun moduen gisa Mantxan barna Santxo morroia eskutuzain harturik abenturak bizitzeari ekingo dio, tartean topatzen dituen beste ustezko "zaldunei" dueluetan erronka egin eta bere maitea den Dulcinea del Tobosoren bilaketa burutuz. Aldiz, Santxo morroi leial eta onberak, bere jaunaren abenturetan haren ateraldiei nola edo hala jarraitzen ahaleginduko da.

Ikus, gainera
-------------

* *On Kixote Mantxakoa* (Miguel de Cervantes)

Kanpo estekak
-------------

* *Don Quijote de La Mancha* marrazki bizidun telesailaren sarrera eta doinua ikusgai eta entzungai. Youtube.com **(Gaztelaniaz)**
* *Don Qujiote de La Mancha* marrazki bizidun telesailaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3713500

 |

* Wd Datuak: Q3713500
**Daniel Aleksandrovitx** (errusieraz: Даниил Александрович), **Daniel I.a Moskukoa** edo **San Daniel Moskukoa** eliza ortodoxoarentzat (1261-1303ko martxoaren 4) Moskuko lehen printzea izan zen. Alexandro Nevski eta Bassa dukesa handiaren seme gazteena zen.

1296an, Danielek, Novgorodeko gobernazioa lortzeko borrokan parte hartu izanak, Moskuk, bere erregealdian, eragin politikoa irabazi zuela frogatzen du. 1300ean, Riazango printzea giltzaperatu zuen, tartariarrekin batera, Moskuko lurraldea konkistatzeko asmoagatik. Aske geratu ahal izateko, presoak, Danieli, Kolomnako bere gotorlekua eman zion, jabetza oso garrantzitsua, Moskova ibaian zehar kontrola ziurtatzen baitzuen. 1302an, bere lehengusu eta aliatua zen Ivan Pereslavlekoak, Danieli eman zizkion bere lur guztiak herentzian, Pereslavl-Zaleskiko jabegoak barne.

Daniel Moskukoa, ondoko lurraldeetako gobernariekin bakea egiteko bere politikagatik eta bere printzerri propiorako, lur berriak modu baketsuan lortzeagatik, printze jakintsu bezala ezaguna da.

Moskuko lehen monasterioak sortu zituen: San Danielena eta Jaunaren Epifaniarena. Horietako batean eman zuen bere bizitzaren azken zatia, fraide bihurtzean. 1303ko martxoak 4an hil zen bere laiotzean. Bere erlikiak, ustelgabe berreskuratu ziren 1652ko abuztuak 30ean. Urte horretan bertan kanonizatu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Daniel I.a Moskukoa*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q295186
* Commonscat Multimedia: Daniel of Moscow

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 67816011
* ISNI: 0000 0000 8147 7628
* GND: 128743875
* LCCN: n80039418
* NKC: jx20051014003
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01403/eu\_d\_0150/d0150

 |

* Wd Datuak: Q295186
* Commonscat Multimedia: Daniel of Moscow
**Dona Maria II Antzoki Nazionala** (portugesez: *Teatro Nacional Dona Maria II*) Lisboako Baixa Pombalina auzoko Rossio enparantzan dagoen antzokia da.

Historia
--------

Dona Maria II Antzoki Nazionala Inkisizioaren egoitza nagusia zen Palácio dos Estaus jauregiaren lekuan eraiki zen, 1836an suak hura erre eta gero. Almeida Garrett antzerkigileak gogor egin zuen bertan antzokia eraikitzearen alde. 1842 eta 1846 artean eraiki zuen Fortunato Lodi arkitekto italiarrak estilo neoklasikoan.

Antzokiaren barnealdea XIX mendeko artista portugaldarrek dekoratu zuten baina 1964an izan zen suak denak erre zituen. Antzokia erabat berriztu behar izan zen eta 1978an ireki zituen berriz ateak.

Ezaugarriak
-----------

Aurrealdeko egiturarik nabariena sei zutabe joniardun atari ikusgarria da. Frontoian pizkundeko Gil Vicente antzerkigilearen irudia ageri da. Bitxikeria gisa XVI. mendean Inkisizioak Gil Vicenetren hainbat antzezlan zentsuratu egin zituen.

Iruditegia
----------

* Antzokia Rossioko iturri baten atzean.Antzokia Rossioko iturri baten atzean.
* Ataria.Ataria.
* Portugaldar mosaikoa.Portugaldar mosaikoa.
* Mendebaldeko fatxada.Mendebaldeko fatxada.
* Gauez argituta.Gauez argituta.
* 2010ko gabonetako irudia.2010ko gabonetako irudia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Palácio dos Estaus

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116125
* Commonscat Multimedia: Teatro Nacional D. Maria II

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* IGESPAR: 71832
* SIPA: 3105

 |

* Wd Datuak: Q116125
* Commonscat Multimedia: Teatro Nacional D. Maria II
***Coppélia*** hiru ekitalditan egindako ballet lan sentimental eta komikoa da. Sortu zenetik eragin handia izan du. Balleta 1870eko maiatzaren 25ean estreinatu zen Parisko Operan.

Historia
--------

Arthur Saint-Léonen koreografia originala du, Saint-Léon eta Charles Nuitterren ballet libreto baterako eta musika Léo Delibesena da. E. T. A. Hoffmannen narrazio makabro batean oinarrituta dago: *Der Sandmann* (Hondarrezko gizona) izenburukoa, 1815ean argitaratua. Balleta 1870eko maiatzaren 25ean estreinatu zen Parisko Operan, Giuseppina Bozzachi rol nagusian zela. Bere lehen arrakastak Frantzia-Prusia Gerrak eta Parisko setioak eten zituzten, baina laster Opéra Garnierren ballet interpretatuena izatera pasa zen. Ballet lan honetan eraginena izan zuten, nolabait, XVIII. mendearen amaierako eta XIX. mendearen hasierako herriz herriko ikuskizun ibiltariak zeren eta haietan askotan automata mekanikoak erakusten baitzituzten.

Argumentua
----------

Saint-Léon eta Nuittierrek osatutako taldeak aurretik ere lortu zuen arrakasta *La Source* balletarekin (1860), non Delibesek musikaren zati batekin lagundu zuen. Argumentuak asmatzaile misteriotsu eta zurbil bati buruz dihardu, Coppélius doktoreari buruz, alegia. Gizonak benetako tamainako panpina dantzaria asmatu du. Hain da errealista Franz, herriko gazte bat hartaz maitemintzen dela, bere benetako maitasuna, Swanilde, alde batera utzirik. Bigarren ekitaldian Swanildek mutilari bere eromena erakusten dio; horretarako panpina bat bezala jantzi eta bizia hartu nahi duen pertsonaia asmatzen du. Hirugarren ekitaldian Swanilden eta Franzen ezkontza prestatzen ari da baina doktoreak kalte ordainketa bat eskatzen du. Swanildek barkamena eskatuko dio eta gazteluaren jaunak dirua emango dio. Ondoren ezkontza burutzen eta ospatzen da.

Mary Shelleyren *Frankenstein* eleberriak zientzialariaren gaiaren bizitza emaile gisa alde iluna irudikatzen bazuen, *Coppélia*k alde arina erakusten du. *Giselle* nekazarien herri batean gertatzen den tragedia bat bada, *Coppélia* eszenatoki bereko komedia bat da. Franzen zatiak travesty moduan dantzatu zen (era gehiegizkoan barrea eragiteko) eta Parisko Jockey Clubeko gizonezko kideei gustatu zitzaien konbentzio hori. Ondorioz, Parisen mantendu zen Bigarren Mundu Gerrara arte.

Pertsonaia nagusiak
-------------------

Hauek dira nagusiak: Swanilda eta Franz gazteak, Coppelius doktorea eta bere automata "Coppelia", Franz eta Swanildaren lagunak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* 815 Coppelia

Kanpo estekak
-------------

* Lan osoaren bideoa Parisko Operan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q831852
* Commonscat Multimedia: Coppélia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 184704552
* BNE: XX3385593
* BNF: 13911476x (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q831852
* Commonscat Multimedia: Coppélia