*Artikulu hau Odietako herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Erripa (argipena)».*

**Erripa** ⓘ (olaibarreraz: *Erripe*) Odieta ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Iruñeko merindadean eta Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean dago, Iruñea hiriburutik 18,1 kilometrora.

Odieta ibarreko ibarburua da.  biztanle zituen.

Bertako biztanleak *erriparrak* (olaibarreraz: *erripearrak* edo *erripetarrak*) dira.

Izena
-----

Erripa edo Erripe toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Ripa* (1071)
* *Ripa* (1108)
* *Ripa* (1268)
* *Horripa* (1280)
* *Erripa* (1350)
* *Ripa* (1366)
* *Ripa* (1534)
* *Ripa* (1644)
* *Ripa* (1802)
* *Ripa* (1926)
* *Erripa* (1966)
* *Erripa* (1974)
* *Erripa* (2000)

Ezaugarriak
-----------

### Armarria

Erripako armarria Odietako armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Hondo gorri batez eta aurrean bi urrezko zerrendez osatuta dago. |  » |

Geografia
---------

Erripa Odieta ibarrean dago, Iruñeko merindadean.

### Kokapena

Odieta Iruñeko merindadearen iparraldean kokatzen da, Iruñerriko gune metropolitarraren iparraldean, eta nafar hiriburutik 18,6 kilometrora. Herrira heltzeko N-121-A errepidea hartu behar da Iparraldeko norabidean, eta Ostizko gurutzabidean ezkerrera hartu NA-411 errepidetik.

Ibarrak Ultzama ibaiaren erdiko ibilgua hartzen du, baita Urepeleko behealdea ere, Atezdik datorrena, Gaskue zeharkatzen duena eta Ultzamarekin bat egiten duena Latasatik gertu. Gainera, Eltzarrain ibaia Anuetik dator Ultzaman ere isuritzeko, baina oraingoan Ostitz baino lehen.

Herriaren hegoaldean Ziaurritz du, mendebaldean Gaskue, ipar-mendebaldean Latasa eta ekialdean, 500 metro eskasera, Gendulain; denak Odietako herriak dira. Herri zaharra eta eraikin gehienak NA-4240 errepidearen ekialdean daude, Gendulainera doan NA-4232 errepidean zehar barreiatuta.

### Klima eta landaredia

Odietak klima atlantiarra dauka, urteko batez besteko balioek erakusten duten moduan. Urteroko prezipitazioak 1.000mm eta 1.400mm bitartekoak dira, eta tenperaturak 10 eta 13 gradu artekoak. Egun euritsuak 120 inguru izaten dira. Euria urte osoan zehar egiten badu ere, uda garaian hilabete bateko lehortea izan ohi da.

Prezipitazio ugariek eraginda, landaredia eta basoak ugariak dira. Basa pinuak, pagoak eta beste hainbat zuhaitz espezie daude Olaibarreko basoetan.

Udalerriko 2.410 hektareetatik, erdia inguru baso eta zuhaitzek hartzen dute (1.149 hektarea), eta beste erdia larreen (969 hektarea) eta laboreen artean banatzen da; 1984an bazka, zerealak, patatak eta barazkiak ziren batez ere, baita mahasti batzuk ere. Pixkanaka-pixkanaka, labore horiek abandonuan erori dira, nahiz eta herri batzuetan oraindik artoa landatzen den.

Abeltzaintzak garrantzi handia izan zuen bere garaian; gaur egun, esnetarako behien ustiategi handian aritzen diren etxalde gutxi batzuetara mugatzen dira. Garrantzi txikiagoa dute haragitarako behien, zaldien edo ardien ustiategi txikiek, bailaran banatzen diren ehundaka batzuk baino ez.

Eremu honen interes geologikoa erliebe hau osatzen duten substratu mineralek eta bertan ematen diren formazioek ezaugarritzen dute. Kareharrizko tuparriak dituzten flysch ozeanikoak dira batez ere, Ziaurritz eta Gaskue arteko antiklinalean ikus daitekeen bezala.

#### Estazio meteorologikoa

Odietan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Anue pareko udalerrian, estazio bat dagoen Olague kontzejuan, itsasoaren mailatik 577 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

|      Datu klimatikoak (Olague, 1975-2022)      |
| --- |
|  Hila  |  Urt  |  Ots  |  Mar  |  Api  |  Mai  |  Eka  |  Uzt  |  Abu  |  Ira  |  Urr  |  Aza  |  Abe  |  Urtekoa  |
|
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 19.0 | 22.0 | 26.0 | 28.5 | 33.0 | 40.0 | 39.0 | 40.0 | 36.0 | 29.0 | 23.0 | 18.0 | **40.0** |
|
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 8.3 | 9.5 | 13.1 | 15.1 | 19.1 | 23.2 | 25.6 | 26.5 | 22.5 | 17.7 | 11.8 | 9.0 | **16.8** |
|
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 4.2 | 4.6 | 7.4 | 9.4 | 12.9 | 16.6 | 18.8 | 19.2 | 15.7 | 12.1 | 7.4 | 4.7 | **11.1** |
|
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 0.0 | -0.3 | 1.8 | 3.7 | 6.8 | 10.0 | 11.9 | 12.0 | 9.0 | 6.5 | 2.9 | 0.5 | **5.4** |
|
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -11.0 | -12.0 | -9.0 | -5.0 | -3.0 | 1.0 | 3.0 | 3.0 | 0.0 | -5.0 | -10.0 | -14.0 | **-14.0** |
|
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 134.2 | 115.5 | 114.3 | 119.5 | 97.5 | 75.4 | 44.8 | 43.5 | 73.0 | 110.9 | 163.9 | 132.2 | **1224.6** |
|
|
| Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 88.0 | 54.0 | 52.0 | 56.5 | 49.0 | 85.7 | 48.2 | 90.8 | 67.5 | 69.0 | 80.5 | 86.6 | **90.8** |
|
|
|
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 14.4 | 12.6 | 12.9 | 14.8 | 13.3 | 9.3 | 7.7 | 6.9 | 9.9 | 12.4 | 15.2 | 14.3 | **143.6** |
|
|
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 2.3 | 3.7 | 2.1 | 1.1 | 0.1 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.1 | 1.3 | 1.7 | **12.3** |
|
|
| *Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua*  |

---

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.
Aukeratu beheko zatian urte-tarte bat, urte horiek goian xehetasun handiagoz ikusteko.

Ikusi edo aldatu datu gordinak.

Historia
--------

Errpa errege jaurerria izan zen Erdi Aroan. Leireko monasterioak eta Iruñeko katedralak lursail batzuk izan zituzten XI. eta XII. mendeetatik, hurrenez hurren. 1280an, Gendulainekin batera, urtean 109 soseko petxa bat eta garagar eta olozko 21 kahizeko zor zituen. Bi herriek batera eskuratu zuten Oritxeta termino hustua 1410ean, urteko errolda baten truke.

Erripak eta Guendulainek kontzeju bakarra osatu zuten XX. mendea ondo sartu arte, *Erripa-Gendulain* izenekoa. Erregimen Zaharrean ibarreko diputatuak eta bi lekuetako erregidoreek gobernatzen zuten, auzotarren artean aukeratzen zirelarik. 1835-1845eko udal erreformen ondoren, kontzejua erregimen komunaren menpe geratu zen, baina bi herriak hartzen jarraitu zuen eta *Erripa-Gendulain* edo *Erripa* bakarrik deitzen zen. 1847an, parrokoaren aurkezpen-eskubidea Iruñeko katedraleko taula-arkuteriari zegokion. Irin-errota bat zegoen.

Biztanleria
-----------

Erripako biztanleria| 1800 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1990 | 2000 | 2010 | 2020 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 125 | 60 | 80 | 66 | 80 | 60 | 62 | 55 | 36 | 25 | 33 | 39 | 46 | 46 |

Euskara
-------

Goi-nafarrera da Erripako euskalkia. XIX. mendearen lehenbiziko herenean, arront herri euskalduna zen, Añibarroren arabera. 1935ean, Aingeru Irigarairen erranetan, 30 urtetik gorakoak erdaraz mintzatzen ziren, euskaldunak izan arren.

Ondarea
-------

Herriaren goiko aldean San Martin eliza dago. Odietako udaletxe berria, aldiz, errepidearen beste aldean.

Irudi galeria
-------------

* Erripa 2020ko urrianErripa 2020ko urrian
* Erripa 2020ko urrianErripa 2020ko urrian

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
2. ↑   «Erripa - Lekuak - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).
3. ↑   Otazu Ripa, Jesús Lorenzo.  (D.L. 1977). *Heraldica municipal, merindad de Sangüesa (I) : Abaurrea-Izalzu.*  Diputación Foral de Navarra, Dirección de Turismo, Bibliotecas y Cultura Popular ISBN 84-235-0076-4. PMC 911388951. (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
4. ↑   Meteo Navarra. «Estazioko datuak - Olague» *meteoeu.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2021-09-01).
5. ↑    *Olagueko estazioko balio klimatologikoak.*  Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).
6. ↑
7. 1 2   Arozamena Ayala, Ainhoa. *Erripa.*  Auñamendi Eusko Entziklopedia, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2022-1-8).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257144
* Commonscat Multimedia: Erripa

---

 |

* Wd Datuak: Q12257144
* Commonscat Multimedia: Erripa


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |

| * i
* e
* a
  Odieta |
| --- |
| Kontzejuak | Anotzibar • **Erripa** • Gaskue • Gelbentzu • Gendulain • Latasa • Ostitz • Ziaurritz |
| Herri hustuak | Oritxeta |

1. ↑  /erípa/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza bigarren silaban
2. ↑  /erípe/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza bigarren silaban