recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Herauskorrixe** (*Herauscorritse*) erromatarren garaian Zuberoan gurtu zuten idolo, jainko edo jainkosa bat dela dirudi, euskarazko, akitanierazko edo aitzineuskarazko forma duen izena argiki. Atharratzeko Arhane edo Midalen mendiko Maidalenaren baselizan aurkitu zen aldare bateko inskripzioagatik ezagutzen dugu.

Izena eta esanahia
------------------

Sakontzeko, irakurri: «Herrauscorritseren idazkuna»
Herauskorrixe delakoaren identitateaz, Atharratzeko idazkun batzuek jainkosa batekin lotu dute bukaerako E hori genero femeninoaren ezaugarri gramatikala izan zitekeelakoan, baina frogatuta dago bukaerako E hori, jainko maskulinoen izenetan ere agertzen dela, adib.: Gordonen/Gourdanen dagoen Nôtre-Dame de Basert kaperan aurkitutako *Baeserte deo* (CIL85). Aldiz, abere ar batekin lot daiteke, *herauts gorri* etimologia aski argia baita, eta herauts erreprodukziorako hazten den zerri arra baita.

Atarratzeko Madaleneko ermitan dagoen idazkunaren erreplika.
Akitanierazko beste zenbait izaki jainkotiar bezala, honek ere naturako izaki baten jainkotzearen ohitura jarraitzen du eta ez da aurkitu izaki jainkotiar honen irudirik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «MauleAtarratzeEus» *www.aizkardi.com* (Noiz kontsultatua: 2019-10-05).
2. ↑   «Altare-harria - Tardets Sorholus / Atharratze Sorolüze» *tardets.com* (Noiz kontsultatua: 2020-04-20).
3. ↑   «OEH - Bilaketa - OEH» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-10-07).

Ikus, gainera
-------------

* *Herauscorritseren idazkuna*

Kanpo estekak
-------------

* Informazio zaharkituta badu ere, informazio baliagarria dauka: Altare-harria. Atharratze Sorholüze udaletxearen web gunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85965801

 |

* Wd Datuak: Q85965801
**Kontxi Aizarna Letamendia** (Aizarna, Zestoa, Gipuzkoa, 1958) irakaslea eta musika-pedagogoa izan da ogibidez.

Ibilbidea
---------

Zarauzko ikastolan hasi zen lanean 19 urte zituela, eta bizitza osoa pasa du haurrekin eta musikarekin lanean, Imanol Urbieta musikari ezagunarekin batera. 1983an sortu zuten biek *Xirula Mirula* musika eta pedagogia eskola-laborategia, eta han ibili zen laguntzen, eskolak ematen, kanta berriak haurrekin esperimentatzen, koordinazio-lanak egiten edota grabazio-teknikari gisa lanean, besteak beste.

Abestiak
--------

Hainbat abesti sortu edo egokitu zituzten, hainen artean*: Alaken* Iratzeder poeta eta idazle lapurtarraren [Jean Marie Ihartza] liburu Imanolek batean aurkitutakoa. Onomatopeien mundua beti gustatu zitzaien. «*Alaken/ txin pun/ ala pikula/ tun paire*».

*Bizarzuri* ere sortu zuten. Kanta horrek bere istoriotxoa ere badu. Aiako [Gipuzkoa] eskolan ezagutzen zuten Imanol, eta urte batean esan zioten: «Imanol, kanta bat egin behar diguzu, gurea izango dena». *Bizarzuri* Aiako umeei egin zien.

> *Zer omenaldi handiagoa, jendeak Imanolen kantak herrikoitzat jotzea baino.*
> 
>

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Lartzanguren, Edu. ««Onenak ginen, onak ote ginen jakin gabe»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-03-10).
2. ↑    ««Zer omen handiagoa, jendeak Imanolen kantak herrikoitzat jotzea baino»» *Berria* 2023-12-15 (Noiz kontsultatua: 2023-12-15).

Ikus, gainera
-------------

* Xirula Mirula

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa Berrian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27586719
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87901931
* Tabakalera ID: 89809

 |

* Wd Datuak: Q27586719
**Estepa pontikoa** ekogune paleartikoko ekoeskualde bat da, WWFk definitua eta Ekialdeko Europatik Itsaso Beltzaren iparraldetik eta Kaukasotik Errusia eta Kazakhstan arteko mugaraino hedatzen dena, Ural mendien hegoaldean.

Deskribapena
------------

Bulgariako ipar-ekialdeko muturrean, Errumaniako hego-ekialdean, Moldavia ekialdean, Ukraina hegoaldean, europar Errusiaren hegoaldea eta Kazakhstan ipar-mendebaldearen artean 994.000 kilometro karratuko hedadura hartzen duen larrezko ekoeskualde bat da.

Fauna
-----

Bertako ugaztun bereizgarriak marmotak, otsoak eta saiga antilopeak dira.

Kontserbazio egoera
-------------------

Estepa hau arrisku kritiko egoeran dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q599529
* Commonscat Multimedia: Pontic steppe / Q599529

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315162276
* NKC: ge981218
* **Lekuak**
* WWF: PA0814

 |

* Wd Datuak: Q599529
* Commonscat Multimedia: Pontic steppe / Q599529
**Errenta aitorpena** pertsona juridiko batek gobernu-erakundeei edo zergadun potentzialei ordaindutako **zergaren** zenbatekoarekin lortutako diru-sarrerak kalkulatzen dituen dokumentua da.

  

Zerga espezifikoen formularioak, diru-sarrera, enpresen hartzaileekin batera zerga betebeharrei buruzko informazioa ematera behartuta dauden zergadun edo entitate pribatuek erabiltzeko dira.

Zatiak
------

Diru-sarrerak

Zati honek **diru-sarreren** iturri guztiak ditu. Xehatzeko metodorik ezagunena enplegatzaileak ematen duen dokumentu bat da. Soldatak, lansariak, dibidenduak eta interesak ere diru-sarrera iturritzat hartu behar dira.

Kenkariak

Erakundeentzat, lan komertzialekin berariaz identifikatutako gastu gehienak kengarriak dira. Herritarrek ondorioak bereiz ditzakete edo deribazio estandarra erabil dezakete beren dokumentazio-egoerarako. 

Kreditu fiskalak

Pizgarri onuragarriak dira zergadunentzat. Kreditu fiskalek gobernu-erakundeei ordaindutako obligazioen zenbatekoa murrizten dute. Kreditu fiskalek kenkariek baino eragin handiagoa dute, zor den dirua zuzenean murrizten dutelako. Kreditu fiskaletan 500€ baditu eta bere zerga zordundua 500€ bada, kreditu fiskalek 0 eurora murriztuko dute bere erantzukizuna. Kreditu fiskalak hainbat arlotatik sortzen dira. Adibidez, 13 urtetik beherako haur bat zaindu bada, seme-alaben kreditu tributarioa jasotzen da.

* 

* 

*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Getting a job - Moneysmart.gov.au» *moneysmart.gov.au*.
2. ↑   Office, Australian Taxation. «Income tax return» *www.ato.gov.au*.
3. ↑   «Policy Basics: Where Do Federal Tax Revenues Come From?» *Center on Budget and Policy Priorities*.

Kanpoko estekak
---------------
**Anna Hints** (Tartun, Estonia, 1982ko maiatzaren 27a) estoniako zuzendari eta gidoilaria da.

Biografia
---------

Hints Haapsaluko Wiedemann Institutuan graduatu zen, eta gero Tartuko Unibertsitatean ikasi zuen 2000-2003an literatura konparatua eta folklorea, eta 2003-2009an Tartuko Arte Eskola Nagusian argazkigintza. 2012tik 2013ra bitartean, Tallineko Unibertsitateko Zinema eta Komunikabide Eskolan jarraitu zituen ikasketak, non zuzendaritza zinematografikoan lizentziatu baitzen, eta sei hilabetean master batekin jarraitu zuen. 2015etik, Estoniako Zinema Elkarteko, Estoniako Idazleen Elkarteko eta Estoniako Ikus-entzunezkoen Elkarteko kide da Hints.

2012 eta 2021 artean estreinatutako film laburren segida baten ondoren, hala nola *Free World* (2012), *Sein* (2012), *Manifest of Hope* (2014), Ice (2018), *Juured* (2018) eta *Homme saabub paradiis* (2021). Horietako batzuk dozena bat zinema-jaialditan baino gehiagotan ikusi ziren, eta bere opera dokumentala estreinatu zuen *Sauna* 2023an. Oscar 2024 Sarietan nazioarteko film onenaren sarrera gisa hautatu zuten.

Filmografia
-----------

* *Free World* (2012)
* *Sein* (2012)
* *Manifest of Hope* (2014)
* Ice (2018), *Juured* (2018)
* *Homme saabub paradiis* (2021).
* *Savvusanna sõsarad* (2023)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Anna Hints - Biography» *IMDb*.
2. ↑   «Anna Hints - Estonia (Biography)» *Dok Web*.
3. ↑   «SUITSUSAUNA VÄGI KESTAB ⟩ Eesti esitab Oscarile «Savvusanna sõsarad»» *Kultuur*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q122642538
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 13155707099422412658
* ISNI: 0000000474755203
* BNF: 177975786 (data)

 |

* Wd Datuak: Q122642538
**Kumarajiva** (*Skt; Jpn Kumaraju*) (344-413) Antzinako Indian intelektual, filosofo eta itzultzaile ospetsua izan zen. Bere lan nagusia budismoaren testuak txinerara eramatea izan zen.

Biografia
---------

Aita, Kumarayana, Indiako erresuma baten ministroaren semea izan zen baina herentziari uko egin zion monje egiteko. Ama, Jivaka, Kusana erresumaren erregearen arreba gazteena zen. Kumarajiva zazpi urte zituenean, moja egin zen eta semearekin batera, Indian zehar ibili zen. Horri esker Kumarajivak budismoaren ikaskuntzan sakontzeko aukera izan zuen. Lehendabizi Hinayana budismoa ikasi zuen eta, ondoren, Shuryasoma maisuarekin, Mahāyāna budismoa ikasi zuen. Etxera itzuli zenean bere lana Mahayana budismoa zabaltzea izan zen. Haren ospea Txinaraino heldu zen.

328 urtean, Fu Chien, Jin dinastiaren gobernatzailea, Li Kuang jeneralari Kusan inbaditzeko, Kumarajiva harrapatzeko eta berarekin Xi'an hiriburura eramateko agindua eman zion. Li Kuangek Kumarajiva preso hartu zuen baina bueltatzeko bidean Jin dinastiaren erorketaz jakin zuen. Orduan, Li Kuangek Liang-choun gelditzeko erabakia hartu zuen. Han Kumarajiva hamasei urtez preso izan zuen. Azkenean, Kumarajiva, Yao Hsing gobernatzaileak gonbidatuta, 401 urtean, Xi'anera heldu zen. Han nazioaren maisua izendatu zuten eta buru belarri budismoaren testuen itzulpenari ekin zion.

Itzulpenak
----------

Pāli Kanonen arabera, Kumarajivak 35 obra 294 liburukietan itzuli zituen. Lan erraldoi hori hamar urtetan egin zuen. Garrantzitusak dira itzuli zituen Sutrak: Jakinduria Handiarena, Jakinduria Txikiarena, Amida Sutra, e.a. itzulpen hauek oso garbiak omen ziren, eta mendeetan erabili ziren. Horri esker budismoa Txinan eta Japonian zabaldu zen. Halaber, Kumarajivak jarraitzaile asko izan zituen, iturri batzuen arabera, 300 baino gehiago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *The Soka Gakkai Dictionary of Budhism*. ISBN 4-412-01205-0
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Kumarajivaren biografia eta obra.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q335293
* Commonscat Multimedia: Kumarajiva / Q335293

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 106964949
* ISNI: 0000000081721598
* BNF: 13547195r (data)
* GND: 104083298
* LCCN: n50052023
* NCL: 002390380
* NDL: 00318891
* NKC: jx20080526007
* NLA: 36730695
* CiNii: DA01838275
* SUDOC: 050795228
* BIBSYS: 90824793
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 31248

 |

* Wd Datuak: Q335293
* Commonscat Multimedia: Kumarajiva / Q335293
**Alanoa** (latinez: *Alani*) Kaspiar itsasoaren inguruetan finkaturik zegoen talde etniko iranikoa izan zen.

Artzain nomadak ziren, oso borrokazaleak. Partiarren eta erromatarren aurka aritu ondoan, hunoen inbasioa pairatu behar izan zuten IV. mendearen bukaeran.

Ondorioz, alanoen zati batek beren lurraldeetatik egotzirik, Galia inbaditu (406) eta batzuk, sueboekin eta bandaloekin batera, Iberiar penintsulako lurretara igaro ziren, baina Walia errege bisigodoaren armadak suntsitu zituen. Bizirik iraun zutenek Afrika iparraldera jo zuten. Galian geratu zirenek, bestalde, herri gisa mende bat gehiago baizik ez zuten iraun.

Beste batzuk iparkaukasiarantz abiatu ziren, gaurko Ipar Osetia-Alaniara.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2015-1-30). *174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak.* , 3 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q178054
* Commonscat Multimedia: Alans / Q178054

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX541620
* BNF: 11952720x (data)
* LCCN: sh85003135
* NKC: ph139232
* SUDOC: 027501353
* AAT: 300112993
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 2624
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q178054
* Commonscat Multimedia: Alans / Q178054
**Hondarribi zuria** mahats zuriaren euskal barietatea da. Batez ere txakolina ekoizten den lurraldeetan dago sartuta

Ezaugarriak
-----------

Hondarribi zuriaren mahastiak Getarian.
XIX. mende arte mahats mota hau nahiko zabalduta zegoen eta hektarea asko zeuden Euskal Herrian. XX. mendean, aldiz, dezente jaitsi zen barietate honen hazkuntza; mende horren azken hamarkadetan, ordea, txakolinaren ekoizpena gora egin zuenean, galdutako lurrak berreskuratu zituen.

Ekoizpen txikia duen espeziea da eta horren eraginez haren zabalkundea murriztu egin da. Arraroa da 8.000 kg/ha edo 60 hl/ha baino gehiago ekoiztea. Horregatik, txakolina egiteko garaian Hondarribi beltzarekin nahastea onartuta dago, baita ere, baina kantitate txikiagoekin, petit corbu, ixkiriot handi eta ixkiriot ttipi mahatsekin nahastea. Landare hauek mahatsa eta mahats-mordo txikiak ematen dituzte. Mahats horiekin ekoiztutako ardoek madariaren, eta fruitu exotikoen usain intentsuak dituzte, fruitu garrazkien, loreen eta belarren ñabardurez. Azidotasun dezente izaten dute eta alkoholaren graduazio ertainetik neurritsura.

Urte onak direnean eta ardoa heltzeko egoera egokiak ematen direnean, ardo lurrintsuak eta orekatuak lor daitezke.

Sinonimoak
----------

Hondarribi izenaren aldaera guztien araberako izenak ditu: Hondarrabi zuri, Honddarbi zuria... Hondarribi zuria ere courbu blanc mahatsaren sinonimotzat ere ematen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Hidalgo Togores, José. (PDF) *Tratado de enología.*  (Noiz kontsultatua: 2018-05-22).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Vitis International Variety Catalogue VIVC.*  (Noiz kontsultatua: 2018-05-22).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Enologia sukaldarientzat.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1354215

 |

* Wd Datuak: Q1354215
**Pugsley Addams** *The Addams Family* serieko fikziozko pertsonaia bat da, Charles Addams karikaturagile estatubatuarrak sortutako fikziozko gaztea da. Gurasoak Gomez eta Morticia Addams dira.

Pertsonaia
----------

Pugsley 12 urteko mutikoa da, gehiegizko pisua du, ile horia du eta normalean kamiseta marradunak eta praka motzak erabiltzen ditu. Telesailaren jatorrizko bertsioan seme zaharrena zen, baina gainerako bertsioetan bigarren semea da Wednesdayren ondoren. Mastoka gisa olagarro bat dauka, Aristoteles izenekoa. Jatorrizko seriean, Pugsleyk portaera inuzenteagoa eta inozoagoa erakusten du, eta bere familiaren izugarrikeriarako ume normala bezala jokatzera ere iristen da, maskota bat edukiz eta Boy Scoutekin bat eginez. Horregatik, terapia psikiatrikora eramaten dute, eta, horrela, familiako "ardi beltza" da bere normaltasunagatik. Telesaila amaitu eta hamar urtera filmatu zen *Halloween with the Addams Family* telebistarako filmean, mediku azti gisa trebatzera joan ondoren agertzen da bisitan.

Gainerako bertsioetan, Pugsleyren alderdi ilunago bat agertzen da, Wednesday ahizpari jokabide soziopatetan laguntzea gustatzen zaion haur sadiko bat izanik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Morticia Addams
* Gomez Addams
* Fester Addams
* Addams amona
* Cousin Itt
* Lurch
* Wednesday Addams
* Thing

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Pertsonaiaren garapena Youtubeko bideo batean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1460860
* Commonscat Multimedia: Pugsley Addams / Q1460860

---

 |

* Wd Datuak: Q1460860
* Commonscat Multimedia: Pugsley Addams / Q1460860
Eszitiarrak, arkuarekin tiro egiten (Kerch —antzinako Panticapeum—, Ukraina, K.a. IV. mendea).
Urrezko Lepokoa, Tolstaya Mogila, Ordžonikidze, K.a. IV. mendea.
**Eszitiarrak** (grezieraz: Σκύθης, Σκύθοι) Antzinaroan artzaintza nomadan eta muntatzeko zaldien hazkuntzan oinarritzen zen kultura bat zuten Turkiar jatorriko herri edo herri talde bateko kideei greziarrek ematen zieten izena da. Antzinaro Klasikoan zehar eszitiarrek Estepa Pontikoa domeinatu zuten, Grezia klasikoko iturrietan Eszitia izenaz aipatua.

Antzinaro Berantiarrean sarmaziarrek euren menpe hartu zituzten, estepetako nagusi bezala eszitiarren tokia hartu zuten kulturalki oso antzekoa zen herri bat.

Eszitiarrei buruz ezagutzen den gehiena, atzerriko iturrietan du jatorria, zehazki greziar eta latindarretan. Horietatik garrantzitsuenak Herodotoren (K.a. 440) *Historiak* laneko IV. liburua, Estrabonen *Geografia* eta Ovidioren *Gutuna Pontotik* dira, azken honek nagusiki Eszitia Txikia deskribatzen duelarik, biak garai berekoak (K.a. 13 inguru).

Arkeologiak eszitiar kulturaren lekukotzak Errusia hegoaldeko eta Ukrainako tumulu edo hil muinoetan topatu ditu.

Adituen ustez eszitiarrak izan ziren aurrenetarikoak zaldiak etxekotzen eta hezten. Horretarako estepetako tarpan zaldi basatiak erabili zituzten. Zaldun trebeak omen ziren.

*Eszitiar* etnonimoa denbora luzez Eszitia izenaz ezagutu ziren gaur egungo Errusia, Ukraina eta Asia Erdialdeko eskualdeak okupatu edo antzeko ohiturak zituzten beste herri batzuei buruz aritzeko ere erabili izan da.

Euren aurrekariak K.a. 2000n izan zituztela ezagutzen da, baina historian duten lehen agerpena K.a. VII. mendean izan zen, asiriarrekin izan zuten aliantza batean. Zenbait mende beranduago mediarrekin lan egin zuten (persiarrekin senidetutako irandar herri bat, Asiriar Inperioa desegiteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2015-1-30). *174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak.* , 3 or..

Ikus, gainera
-------------

* Eszitia

### Beste

* *Suite scythe*, Sergei Prokofiev-en suite sinfonikoa (1916).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131802
* Commonscat Multimedia: Scythians / Q131802

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11935892c (data)
* GND: 4055278-0
* LCCN: sh85119194
* NDL: 00571666
* NKC: ph138539
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q131802
* Commonscat Multimedia: Scythians / Q131802
*Russula minutula*

Sinonimoa: *Russula uncia*

Haragi hauskorra, trinkotasunik gabea eta urria; beraz, gisatuetan hornigai gisa bakarrik erabil daiteke.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Neurri txikia izaten du, 2,5 cm arteko diametrokoa, ganbila izatetik zapala izatera pasatzen da eta pixka bat deprimitua erdian. Azala zertxobait pruinaduna ale helduetan, ertza apur bat ildaskatua eta kolore arrosa bizikoa edo gorri-bermiloi erakargarri batekoa.

**Orriak:** Ia dekurrenteak, zabal, zuriak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3,5 cm arteko garaierakoa, pixka bat zimurtua, zuria.

**Haragia:** Zuria, urria, hauskorra, ez oso trinkoa. Zapore gozoa.

**Etimologia:** Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako russula generoko espezie askok.

Jangarritasuna
--------------

Ez du sukaldaritzarako balio.

Nahasketa arriskua
------------------

Kapela arrosako eta orri zuriko Russula asko daude, ez duela pikatzen egiaztatu behar da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 60 or. ISBN 84-282-0865-4..
**Boone Carlyle** ABC kanal estatubatuarrak emititzen zuen Lost telesaileko fikziozko pertsonaia da, Ian Somerhalder aktoreak interpretaturikoa. Boone episodio pilotuan aurkeztua da Hego Pazifikon izandako hegazkin istriputik bizirik irtendako Shannon Rutherforden neba ordearen gisan. Hau ahal duen heinean naufragatuen babesa ziurtatzen saiatzen da eta azkenerako John Locken babestua bihurtzen da.

Lehen denboraldiko beste pertsonai asko ez bezala, zeinak aktoreen oinarrien inguruan berridatziak izan ziren, Boone bera izan zen produkzioan zehar. Somehalderrek ez zuen episodio pilotua grabatu nahi; hala ere, J.J. Abrams sortzaile eta produktorearekin lan egingo zuela jakitean, aukera aprobetxatzea erabaki zuen. Bai ikusle eta baita zaleek ere pertsonaia ondo hartu zuten; USA Today egunkariak Boone «heldu bihurtzeko saiakerak egiten dabilen gizon gazte pribilegiatu eta esperientzigabea» bezala deskribatu zuen. Boone abioneta batetik erortzeak eragindako zaurien ondorioz hil zen.

Biografia
---------

Boone Carlyle Oceanic izeneko hegazkinaren barruan zihoan ederrena zen. Boone 1981eko urrian jaio zen, eta Sabrina Carlyle ezkontzen enpresa bateko jabe aberatsaren semea zen. Boonek hamar urte zituela, Sabrina Adam Rutherfordekin ezkondu zen, eta honek Shannon izeneko zortzi urteko alaba bat zuen. Hogei urterekin bere amaren negozioko operazioen nagusi bihurtu zen New Yorken. Boonek bere arreba-ordearekiko beranduago atrakzio erromantikoan bilakatuko den sentimendua zuen. Boone Shannonek bere aita hil eta gero zituen zailtasun ekonomikoetaz ohartzean, dirua ematea proposatu zion, baina honek ez zuen onartu. Boonek behin baino gehiagotan salbatu zuen Shannon bere erlazio abusiboetatik, horretarako bere mutil lagunei joan zitezen ordainduaz. Erreskate hauetako batek Boone Sidneyra eramaten du 2004ko irailan, eta bertan ohartzen da erlazio hauek izatez Shannonek asmaturiko azpijokoak direla, hala Boonen diru eta atentzioa lortzeko. Boone guztiz minduta geratu zen hau jakitean. Boone eta Shannonek harreman sexualak mantendu zituzten azken honen mutil lagun australiarrak bere diruarekin ihes egin ondoren. Hurrengo egunean, Oceanic Airlineseko 815 hegaldia hartu zuten AEB-ra itzultzeko. Hegazkin istripua izan eta berehala, Boonek Rose Hendersoni berranimazioa praktikatu zion nahiz eta honek inongo arrakastarik ez izan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Keveney, Bill.  (2005ko maiatzak 25). «Gathering the Dearly Departed» *USA Today*.
2. ↑  Cuse, Carlton (gidoigilea), Grillo-Marxuach, Javier (gidogilea), Holcomb, Rod (zuzendaria) (2005eko urtarrilaren 12). «Hearts and Minds». *Lost*. 13.episodioa. 1. denboraldia. ABC.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51282

 |

* Wd Datuak: Q51282
**Christiane Dorothea Fellbaum** (Brunswick, 1950) hizkuntzalaria da eta Princetongo Unibertsitateko Hizkuntzalaritzako Programako eta Informatika Saileko irakasle titularra da.

Bizitza eta sariak
------------------

Alemanian jaion zen eta 1961ean Amerikako Estatu Batuetara joan zen Princetongo Unibertsitatan ikastera. Hizkuntzalaritzan doktore titulua 1980an lortu zuen.

2001ean Humboldt Fundazioko Wolfgang-Paul Prize saria jaso zuen.

2006an George Armitage Miller-ekin, *European Lexical Resource Association* erakundeko 2006 Antonio Zampolli saria jaso zuen.

Lan garrantzitsuenak
--------------------

George Armitage Miller-ekin eta bere taldearekin batera, WordNet-en sortzailetako bat da. Datu base lexikal hori hizkuntzalaritza konputazionalean eta hizkuntzaren prozesamenduan oso erabilia da. Datu-base euskarazko bertsioa EuskalWordNet da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Fellbaum receives $1.6 million award for linguistics research» *Princeton University* (Noiz kontsultatua: 2019-12-13).
2. ↑   «Site under construction» *www.lrec-conf.org* (Noiz kontsultatua: 2019-12-13).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4558744
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 56454343
* ISNI: 0000000109750973
* LCCN: nr88012440
* NKC: jx20110909005
* SUDOC: 113858396
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 180587

 |

* Wd Datuak: Q4558744
**Kendra "Keni" Harrison** (Tennessee, Ameriketako Estatu Batuak; 1992ko irailaren 18a) atleta estatubatuarra da, hesi-lasterketetan espezializatua. Estatu Batuak ordezkatu zituen 2015eko Munduko Atletismo Txapelketan eta 2016ko Pista Estaliko Munduko Atletismo Txapelketan. 100 metroko hesi-lasterketako munduko errekorra du 2016ko uztailaren 22az geroztik 12,20 segundoko denborarekin, Yordanka Donkova atleta bulgariarrak 28 urte lehenago ezarritako 12,21eko errekorra gaindituz.

Kentuckyko Unibertsitatean, Wildcats taldearekin lehiatu zen, eta 2015eko NCAA txapelketa irabazi zuen bai kanpoan eta bai barrualdean. Kanpoko txapeldunorde nazionala izan zen 2015ean; 2016an seigarren postuan geratu zen Trials Olinpikoetan, Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetarako sailkapena lortu gabe. 2017an laugarren postuan amaitu zuen 2017ko Munduko Atletismo Txapelketan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20638354
* Commonscat Multimedia: Kendra Harrison / Q20638354

---

* **Kirolariak**
* IAAF: 14425415

 |

* Wd Datuak: Q20638354
* Commonscat Multimedia: Kendra Harrison / Q20638354
**Bhumika Shrestha** (nepaleraz: भूमिका श्रेष्ठ; Katmandu, Nepal, 1987ko urtarrilaren 11) nepaldar modeloa, aktorea, politikaria eta pertsona transgeneroen eskubideen aldeko ekintzailea da.

Bizitza
-------

Katmandun sortu zen klase ertaineko familia batean. Bere gurasoak Kumar Shrestha eta Numaya Shrestha dira. Bi neba-ahizpa ditu. Gizon jaio bazen ere, bere genero-nortasuna ez zetorren bat bere sexuarekin. Hau da, ez zegoen eroso egokitutako gorputzarekin eta horrek arazoak zekarzkion bere arazoa ulertzen ez zutenekin.

16 urte zituenean Nepalgo LGBTen eskubideen aldeko *Blue Diamond Society* elkarteko kide bat ezagutu zuen eta honek Shresthari bere bulegora joateko gonbita egin zion. Elkartera joaten hasi eta bera bezala Nepalgo gizartetik baztertuta zeuden beste lagun batzuk ezagutu zituen, dela sexualitateagatik, dela genero-nortasunagatik. Bakarrik ez zegoela ikusteak bere buruarengan segurtasuna indartu zion. 2007an hirugarren sexuko pertsonentzako Miss Pink edertasun-lehiaketan parte hartu zuen eta irabazle atera zen. Ondoren Thailandiako Miss International Queen edertasun-lehiaketan parte hartu zuen.

Edertasun-lehiaketa irabazteak fokuen erdigunean jarri eta kazetarien arreta bereganatu zuen. Bat-bateko ospeak politikarako ateak zabaldu zizkion. 50 hautagairen artean gutxiengoak ordezkatzeko Nepalgo Kongresu izeneko alderdi polititikoko kide hautatu zuten.

2015eko abuztuan Nepalek pasaportean jabearen sexua identifikatzeko dagokion atalean "beste bat" (ez gizon, ez emakume) jartzeko aukera ematea adostu zuen. Urte horretako urrian "beste bat" sexua zioen pasaportearekin atzerrira bidaiatu zuen lehen nepaldarra bihurtu zen Shrestha.

Filmografia
-----------

### Filmak

| Urtea | Izenburua | Rola | Oharrak |
| --- | --- | --- | --- |
| 2018 | *Kanchhi* | Emakume transgeneroa |  |
| 2012 | *Highway* |  |  |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Liverpoolgo John Moores Unibertsitatea. (pdf) *Interview with Bhumika Shrestha.*  (Noiz kontsultatua: 2018ko ekainaren 13a).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Nepal's first transgender politician on a mission» *RNW Media* (Noiz kontsultatua: 2018ko ekainaren 13a).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Bhumika becomes first transgender to travel abroad with 'other' category passport» *The Kathmandu Post* 2015eko urriaren 6a (Noiz kontsultatua: 2018ko ekainaren 13a).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54963081

 |

* Wd Datuak: Q54963081
**Aintzira Mikatz Handia** (arabieraz: البحيرة المرة الكبرى‎, *al-Buḥayrah al-Murra al-Kubrā*) Egiptoko ur gaziko lakua da, Suezko ubidearen iparraldeko eta hegoaldeko aldeen artean kokatua. **Aintzira Mikatz Txikiaren** jarraian dago (*al-Buhayrah al-Murra as-Sughra*). Bi lakuek batera 250 km-ko azalera hartzen dute. Iparraldetik ere komunikatzen da, Suezko ubidetik, Manzala lakuarekin eta Timah lakuarekin.

Aintziraren eta itsasoaren arteko komunikazioa zuzena da Suezko ubidearen bidez, tarteko esklusarik gabe; hala, lakuan lurruntzearen ondorioz galdutako uraren ordez itsasoko ura erabiltzen da etengabe. Lakuak mareek eragindako korronteen efektua arintzen laguntzen du, metagailu baten gisan.

Arrainek migratu dezakete, normalean iparralderantz, ubidetik eta lakuetatik, eta horri Lessepsen migrazioa deitzen zaio. Hala, Itsaso Gorriko espezie batzuek Mediterraneoaren ekialdea kolonizatu dute.

Gertakari militarrak
--------------------

Roosevelt eta Abdul Aziz USS *Quincy* ontzian, Aintzira Mikatz Handian, 1945ean.
Aintzira Mikatz Handiaren airetiko ikuspegia. Ontzi batzuk daude, ainguratuta eta zirkulazioan, Suezko Ubidean zehar.
Bigarren Mundu Gerraren bigarren zatian, aliatuek aintzira erabili zuten errenditutako ontzi italiarrak gordetzeko, horien artean, Vittorio Veneto eta Italia izenekoak.

1945eko otsailaren 14an, Estatu Batuetako presidenteak aintzira bisitatu zuen. Winston Churchill eta Iosif Stalinekin Kaltako Konferentzian egon ondoren, Frankin D. Roosevelt AEBetako presidenteak Saudi Arabiako Abdulaziz bin Saudekin egin zuen bilkura Aintzira Mikatz Handian USS *Quincy* izeneko gerra ontzian. Bileraren lekuko bakarra Estatu Batuetako presidentearen interpretea izan zen. 

Sei Eguneko Gerran, kanala itxita geratu zen eta lakuan 14 ontzi geratu ziren harrapatuta 1975 arte. Ontzi horiei Flota Horia deitu zitzaien, basamortuko harea metatzen zutelako estalkietan. Une hartan, tripulatzaileek zigilu batzuk zabaldu zituzten (posta-baliorik gabeko etiketa apaingarriak, batez ere), eta zigiluen bildumazaleek orain bilatzen dituzte.

Ikus, gainera
-------------

* Sei Eguneko gerra

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Madl, Pierre (1999). Essay about the phenomenon of Lessepsian Migration, Colloquial Meeting of Marine Biology I, Salzburg, abril 1999 (revisat el novembre de 2001).
2. ↑   Imray Laurie Norie & Wilson, ed. (1995). *The Red Sea Pilot*. 266 or.
3. ↑  
 Eddy, William A..  (1954). *FDR meets Ibn Saud.*  Washington.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q526440
* Commonscat Multimedia: Great Bitter Lake / Q526440

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 170413256
* BNF: 15325182f (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1410016

 |

* Wd Datuak: Q526440
* Commonscat Multimedia: Great Bitter Lake / Q526440
**Heteroaraua**, hainbat mekanismoren bidez (medikoak, artistikoak, hezkuntzakoak, erlijiosoak, juridikoak...) praktika heterosexualak inposatzen dituen erregimen sozial, ekonomiko eta politiko bat da.  

Heterosexualitatea gizartearentzako beharrezkoa eta modelo bakarra balitz bezala aurkezten dute.
Erregimenak honako mekanismo sozialak baliatzen ditu: marjinazioa, ikusezintasuna eta pertsekuzioa.

Genero binario eta hierarkizatudun sistema bat du oinarri gisa. Hemen, gizakia bi zatitan banatzen dela (gizona eta emakumea), erlazioak gizon eta emakumeen artean ematen direla eta sexu bakoitzak bere rolak dituela barneratzen dira. Ondorioz, heterosexualitatea hartzen da orientazio sexual onargarri bakartzat.

Definizioa
----------

Cathy J. Cohenek heteroaraua, erlazio heterosexualak pribilegiatu eta sustatzen dituen praktika eta instituzio bezala definitzen du. Bere obrak sexualitatearen garrantzia azpimarratzen du estruktura handiagoetan, hala nola, klasea, generoa eta arraza.
Haren lanak sexualitate nahasi garrantzia nabarmentzen du botereko egitura nagusietan, arrazakoa bereizezina, generoa eta klaseko zapalketa.

Kontzeptuaren historia
----------------------

Gayle Rubinen sexu/genero sistemaren ideian ditu hastapenak. Adrienne Rich izan zen heterosexualitate behartuaren erregimenaz hitz egin zuena, 1980an.
Heteroarau terminoa Michael Warnerrek sortu zuen 1991an.

Heteroaraua eta feminismoa
--------------------------

1980ko hamarkadan, Monique Wittig eta Adrienne Rich bezalako feminista lesbianek diotenez, feminismoak heterosexualitate arrastoak ditu bere teoria eta praktika politikoetan.

Wittig hori baino urrunago joaten da, Estatu Batuetako kongresu batean hau esan zuenean: "lesbianak ez dira emakumeak, emakumeak beti gizonekin erlazioa duten izakiak bezala definitzen direlako". 

Hau esanez, Wittigen helburua, gorputza eta sexualiatearen gain zeuden problematikak pairatzea zen; hala nola, gizon/emakume binomioak duen arazoa.

Ikus, gainera
-------------

* Heterosexismo
* Heterosexualitate
* Heteropatriarkatu
* Arau sozial
* Feminismo
* Transfeminismo
* Adrienne Rich
* Judith Butler
* Michel Foucault
* Monique Wittig
* Paul B. Preciado

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q605088

 |

* Wd Datuak: Q605088
**Małgorzata Patrycja Kordowicz** (Varsovia, 1974ko azaroaren 28a) poloniar errabinoa da.

Bizitza
-------

Varsovian jaio eta hazi zen. 2005ean hebreerazko ikasketetako masterra egin zuen Varsoviako Unibertsitatean. Gero hebreera irakatsi zuen Varsoviako Unibertsitatean, Jacek Kuroń lizeoan, Lublingo Maria Curie-Skłodowska unibertsitatean eta Varsoviako Zuzanna Ginczanka lizeoan. 

2016an New Yorkeko Seminario Teologiko Juduan graduatu zen eta maiatzaren 17an ordenatu zuten beste hamar errabinoekin batera. Beraz, Poloniako lehen emakume errabino bihurtu zen. Gaur egun, Varsoviako judu komunitatean zerbitzatzen du.

Bi liburu argitaratu ditu: *Sfatenu/Nasz język* eta haurrentzako polonierazko eta hebreerazko otoitz-liburua, Bigarren Mundu Gerraren ostean Polonian argitaratutako haurrentzako lehen otoitz-liburu judu bihurtu zena. 15 urtez hainbat aldizkaritako erredakzio taldeetako kide izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Polonieraz)** Kwaśnicka, Anna. «Opolski Dzień Judaizmu» *Gosc.pl* 2023-04-21 (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
2. 1 2   **(Polonieraz)** «Rabini» *Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie* (Noiz kontsultatua: 2020-05-28).
3. ↑   **(Polonieraz)** Kordowicz, Małgorzata.  (2005). *Aszkenazyjskie modlitwy codzienne: wstęp, przekład, omówienie.*  Uniwersytet Warszawski (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
4. 1 2 3   **(Polonieraz)** «Małgorzata Kordowicz» *Tygodnik Powszechny* (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
5. ↑   **(Polonieraz)** «Polka została rabinką» *Jewish.pl* 2016-05-20 (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
6. ↑   **(Polonieraz)** «Dzień Judaizmu w Chmielniku» *TSKŻ* 2019-12-31 (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
7. ↑   **(Polonieraz)** Ogiolda, Krzysztof. «Opolski Dzień Judaizmu z udziałem jedynej Polki, która jest rabinem» *O!polska* 2023-04-19 (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).

Kanpo estekak
-------------
Goldea eskultura
***Goldea*** altzairuzko eskultura bat da, Nestor Basterretxeak egina. Eskultura hau Tolosan aurkitu dezakegu, zehazki Emeterio Arrese kalean. *Goldea* 2000ko otsailaren 19an inauguratu zen. Nestor Basterretxeak eskultura hau egin zuen lan munduari omenaldi bat egiteko, zehazki nekazariei. Eskultura, *goldea* bat sinbolizatu nahi du normalean nekazaritzan erabiltzen delako.

Nestor Basterretxea

Nestor Basterretxea 1924ko maiatzaren 6ean jaio zen Bermeon eta 2014ko uztailaren 12an hil zen Hondarribian. Bere aita Francisco Basterretxea zen eta ama Fernanda Arzadun. Emazte bat eduki zuen María Isabel Irurzun izenekoa baina ez zuten umerik izan. 

San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako eta Herriaren Adiskideen Errege Euskal Elkarteko kidea izan zen. Nestor, eskultore, margolari, gidoilaria eta zinemagilea izan zen eta hainbat eskultura famatu zituenl Adibidez: *Bakearen usoa.* Hainbat sari ere irabazi zituen. Adibidez: Lan Onari Gipuzkoako Urrezko Domina eta Eusko ikaskuntzako saria 2005ean.

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Basterretxea, Néstor.*  (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).
2. ↑     *Nestor Basterretxea.*  2023-12-09 (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).
**Gabriel Raymundo de Azcárate Lascurain** (Antzuola, Gipuzkoa, 1741eko urriaren 1 - Habana, Kuba, 1819ko azaroaren 13a) merkataria eta esklabo egindako afrikarren trafikatzailea.

Biografia
---------

Francisco Antonio de Azcárate Madariaga eta Ana María de Lascurain Zumalta-ren semea. 1763aren amaieran, Cádizetik Habanara bidaiatu zen, Salvador Mas y Llopis-en emaztea zen Josefa Martínezen morroi gisa.

1773an Rosalía Josefa de Rivas López Barrosorekin ezkondu zen, Juan de Rivas eta María Catalina López Barroso y García Menocalen alaba. Bost seme-alaba izan zituzten: Ana María, María Josefa, María de los Dolores eta Gabriel María. Nicolás Azcárate Escobedo ilobak esklabuen defendatzaile ezaguna izan zen.

Produktu desberdinen merkataritzari ekin zion. 1773an Mexikon bizi zen eta senidea zen Francisco Ignacio de Yraetaren korrespontsala izan zen eta hogei bat urtez aritu ziren Habanako argizaria, Espainia Berriko kobrea eta Kubako azukrearen salmentan. Baina Azcárateren negoziorik handiena esklabuen trafikoa zen, eta horretan aritu zen besteak beste, Sebastián de Lasa e Irala, José Antonio Arregui, Andrés Loizaga eta José Ramón Arteche Zuritarekin.

1784an Antzuolak kapare izendatu zezan eskatu zuen eta 1786an lortu zuen. 1786an Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kide bezala onartu zuten Habanan, eta elkarte honentzat idatzitako *Gobierno y buena política de los esclavos de esta Isla* berea litzateke*.*

Cadizekin merkataritzan ari ziren Habanako enpresarien elkartearen ahaldun izendatu zuten 1786an. Horrez gain, Habanako Sociedad Económica Amigos del País-eko kidea izan zen, 1793etik eta hil arte.

1790ean 86 esklabu zituen azukre-lantegi baten jabea zen. Eta hamarkada horretan beste bi azukre-lantegien erosi zituen, *Nuestra Señora de los Dolores*, *San Francisco de Asís* eta *Nuestra Señora de la Asunción*. Alaben senarrak ziren Matías de la Cantera Badillo eta Juan Luis de la Cuesta Casadabán izan zituen bazkide. Bere semea, Gabriel Azcárate Riva-k, azukre-lantegiak kudeatu zituen.

1792an Compañía de Consignaciones de Negros izeneko enpresaren sortzaile eta bazkidea izan zen, soilik esklabuen trafikoan lan egiteko sortu zen lehenengo enpresa Kubatarra.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------



1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12   «Gabriel Raymundo de Azcárate Lascurain | Real Academia de la Historia» *dbe.rah.es* (Noiz kontsultatua: 2024-03-18).
2. 1 2   «Azcarate Lascurain, Gabriel Raimundo de (1741- ) | Artxiboa» *www.bergarakoartxiboa.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-03-18).
3. 1 2 3 4   **(Arabieraz)** Piqueras, José Antonio.  (2021-12-10). *Negreros: Españoles en el tráfico y en los capitales esclavistas.*  Los Libros De La Catarata ISBN 978-84-1352-332-3. (Noiz kontsultatua: 2024-03-18).
**Joy A. Crisp** (Colorado, AEB, XX. mendea) Marteko geologian espezializatutako geologo planetario estatubatuarra da. NASAk Martera egindako misioetan egindako lanagatik da ezaguna, besteak beste, Mars Exploration Rover eta Mars Science Laboratory misioetan.

Biografia
---------

### Lehen urteak eta hezkuntza

Crisp Colorado Springsen (Colorado, AEB) jaio zen. 1979an Carleton Collegen geologian lizentziatu zuen, eta maisutza bat (1981) eta doktoretza bat (1984) lortu zituen Princetongo Unibertsitatean. Geroago, Crisp doktoratu ondoko ikertzailea izan zen UCLAn bi urte baino gehiagoz. Bere ikerketek Kanariar Uharteetako arroken ikerketa barne hartu zuten, sumendien antzeko baldintzetan.

### Lan profesionala

Crisp ikertzailea izan da Erreakziorako Propultsioaren Laborategian 1989tik, eta bertan zientzialari nagusi gisa dihardu 2004tik. NASAren proiektu eta misio ugaritan lan egin zuen, Mars Pathfinder, Mars Exploration Rover eta Mars Science Laboratory (MSL) barne. MSL Curiosity rover misiorako proiektuaren alboko zientzialaria da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Ingelesez)** «Dr. Joy Crisp, Project Scientist for the Mars Exploration Rover Mission» *NASA Jet Propulsion Laboratory (JPL)* (Noiz kontsultatua: 2022-10-14).
2. ↑   **(Ingelesez)** silicon.  (2016-11-15). «10 women whose passion for science is out of this world» *Silicon Republic* (Noiz kontsultatua: 2022-10-14).
3. ↑   «Science - Planetary Geosciences (3223): People: Joy Crisp» *web.archive.org* 2019-09-26 (Noiz kontsultatua: 2022-10-14).
4. ↑   «Joy Crisp Resume» *mslsci.com* (Noiz kontsultatua: 2022-10-14).
5. ↑   **(Ingelesez)** «Nasa's Curiosity rover 'sniffs' Martian air» *BBC News* 2012-09-06 (Noiz kontsultatua: 2022-10-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16241226
* **Identifikadoreak**
* ORCID: 0000-0002-3202-4416
* Google Scholar: TnHW7YoAAAAJ

 |

* Wd Datuak: Q16241226
Eskolapiotan dagoen eskultura Jesus Ruizek egindakoa
Jesús Ruizek, José de Calasanz apaizaren eskulturak egiten ditu. Apaiz horrek lehen eskola publikoak sortu zituen, eta gaur egun Eskolapios izenez ezagutzen dira. Ikus dezakeguna da gizon bat haur batekin besoetan. Baina eskultura guztiak ez dira berdinak, horietako askok esanahi desberdina duten aldaerak dira. Eskultura asko egin ditu, eta San Jose de Calansanzek sortu zituen ikastetxeak bisitatzeko aukera badugu, dauden obra ezberdinak ikusiko ditugu.

Egilea
------

Jesus Ruiz 1940an jaio zen Mendabian', Nafarroan. Jose Angeli esker, marrazketa irakatsi zion eta arte ederrak ikasi zituen Bilbon. Marrazkiak egiten zituen, baina eskultura abstraktuak egiteagatik nabarmentzen zen gehien. Hori guztia pedagogiara eta liturgiara bideratuta egon ohi zen, eta horregatik du eskultura bakoitzak bere esanahia. Calasanzeko San Joseri buruz egin zuen hainbeste obretako bat bihotzaren aldean hutsune bat duena izan zen, eta haren barruan haurrak daude. Honek, Calasanzek haurrak asko maite zituela esan nahi du.

  

1. ↑   «Tolosa « ITAKA» *www.itakaescolapios.org* (Noiz kontsultatua: 2024-01-15).
**Fryderyk Buchholtz** (Olsztynek, Hohenstein, Prusia, 1792ko maiatzaren 16a – Varsovia, 1837ko maiatzaren 15a) piano eta organo egile poloniarra izan zen.

Biografia
---------

Vienan pianoak sortzeko ikasketak amaitu ondoren, Varsoviara joan zen eta 1815ean Mazowiecka kaleko 1352 zenbakian piano-fabrika bat sortu zuen. Bere etxeko arte aretoko eta bere etxeko dendako ohiko gonbidatu bat Frédéric Chopin, Buchholtzen piano bat erosi zuena. Chopin jotzen entzutera bi gonbidatu baino gehiago joaten ziren bakoitzean, konpainia osoa Buchholtzen tailerrera joaten omen zen. 1837an hil ondoren, fabrika bere emazteak zuzendu zuen eta 1841etik 1846ra bere seme Julianek.

Buchholtzen musika tresna gutxi batzuek bakarrik iraun dute gaur arte. 2017an, Fryderyk Chopin Institutuak Buchholtz piano baten kopia bat enkargatu zuen Paul McNultyk egin zezan. Instrumentua garai hartako lehen Chopin Nazioarteko Instrumentu Lehiaketa zela eta, 2018ko irailean jo zen

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Martha Novak Clinkscale. Makers of the Piano: 1820-1860. Oxford University Press, 1993. p.64
2. ↑  Vogel, "Fortepiany i idiofony klawiszowe w Królestwie Polskim w latach młodości Chopina," 64.
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:The Fryderyk Chopin Institute. Buchholtzen musika tresnaren denda.
* **(Ingelesez)**:Pianos | Pianoa poloniar bildumetan, su www.fortepian.instrumenty.edu.pl.
* **(Ingelesez)**:Frisyyk Buchholtz Piano prezioen zerrenda eta modeloak. su buchholtz.klaviano.info.
* **(Ingelesez)**:Pianoak Chopin-en soinuak ekartzen ditu lehiaketa berrian. *The Business Times*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11698960
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 30151776825818012842

 |

* Wd Datuak: Q11698960
***Neska gazteak zubian*** Edvard Munch artista norvegiarraren olio-pintura da. Gaia Vestfold probintziako Åsgårdstrand herriko zubia da non pertsona talde bat ikus daiteke. Pintura hainbat bertsiotan dago eskuragarri, hamabi olio pintura barne. Munch Åsgårdstrandera lehen aldiz joan zen bere familiarekin 1885ean; 1897an herrian etxe bat erosi zuen. Horregatik bere lan askotan agertu da, esaterako *Inger hondartzan* eta *Malenkonia* margolanetan.

Bertsio desberdinak
-------------------

* Neskak zubiak (1901), Hamburger Kunsthalle.*Neskak zubiak* (1901), Hamburger Kunsthalle.
* Neskak zubian (1902), bilduma pribatua.*Neskak zubian* (1902), bilduma pribatua.
* Emakumeak zubian (1902), Kode museoa Bergenen.*Emakumeak zubian* (1902), Kode museoa Bergenen.
* Emakumeak zubian (1902), bilduma pribatua.*Emakumeak zubian* (1902), bilduma pribatua.
* Neskak zubiak(1905), Wallraf-Richartz-Museoa Kolonian.*Neskak zubiak*(1905), Wallraf-Richartz-Museoa Kolonian.
* Neskak zubian (1927), el Museo Munch de Oslo.*Neskak zubian* (1927), el Museo Munch de Oslo.
* Neskak zubian (1933-1935), Kimbell Art Museum, Fort Worthen.*Neskak zubian* (1933-1935), Kimbell Art Museum, Fort Worthen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
**Horacio Velarde** (Buenos Aires, Argentina; 1915 - *ib.*, 1939) Argentinako zinemaren urrezko garaiko protagonista oso ospetsua eta etorkizun handikoa izan zen. Hugo Wast idazlearen iloba zen.

Karrera
-------

Velarde talentu handiko gaztea zen, eta oso txikitatik antzezpenari eskaini zion bere burua. Irratian (irrati-antzezlanak) lehenik eta zineman gero, bere edertasun ikaragarria utzi zuen gailentzen zen protagonista bakarrean.

Bere pelikula bakarra, *La chismosa*, 1938an filmatu zuen, gaztetan hil baitzen. 

Lola Membrives, Augusto Codecá, Amanda Varela, Milagros de la Vega eta José Olarra, Héctor Quintanilla, Amalia Bernabé eta Jorge Lanza aktoreekin lan egin zuen.

Krimena
-------

Horacio Velarde ahalik eta modu tragiko eta absurdoenean hil zen. Bere lankideek "oso distraitu" gisa deskribatu zuten, 1939ko egun batean kopetan tiro bat jaso zuen bere etxetik kanpo tiro bat entzun ostean. Berehala hil zen. Haren gorpuzkinek La Chacarita hilerriko aktoreen panteoi argentinarrean atseden hartzen dute. 24 urte besterik ez zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16575903

 |

* Wd Datuak: Q16575903
**Claire Beck Loos** (txekieraz: *Klára Becková-Loosová*; Pilsen, 1904ko azaroaren 4a - Riga, 1942ko urtarrilaren 19a) argazkilaria eta idazlea zen. *Adolf Loos – A Private Portrait* idatzi zuen, Adolf Loosi eskainitako obra; haren hirugarren emaztea izan zen.

Theresienstadt kontzentrazio-eremura deportatu zuten 1941ean, eta Rigako kontzentrazio-eremu batean hil zen, 1942an.

Bizitza eta obra
----------------

Claire Beckek harremana zuen Beck, Hirsch, Turnowsky eta Kraus familiekin, zeinek eskatu baitzioten Pilsengo eta Vienako apartamentuen barrualdea aldatzeko. Adolf Loosek orduan diseinatu zituen pareten arteko *espazio interstizialak*, gelen jarraitutasuna sortzeko. Claire Beck eta Adolf Loos ezkongai bilakatu ziren Beck familia Joséphine Baker-en ikuskizun batera gonbidatu eta gero, 1929ko udaberrian, Vienan. Presaka eman zuten ezkon-hitza, Becken gurasoak ezkontzearen aurka baitzeuden. 1929ko uztailaren 18an ezkondu ziren, Beck Loos baino 34 urte gazteagoa zela. Ezkontza mistoa zenez, garaiko komunitate juduak ez zuen ezkontza onartu. 1932ko apirilaren 30ean dibortziatu ziren.

Claire Beckek *Adolf Loos* – *A Private Portrait* idatzi zuen: une laburren kontakizun laburrez osatutako liburua, Adolf Loosen izaera, ohiturak eta hitzak kontatzen dituena; liburua alemanez argitaratu zen lehenik *Adolf Loosi – A Private Portrait* izenburuarekin, eta Vienan Johannes Presse editoreak argitaratu zuen 1936an.

Claire Beck eta bere ama Olga Feigl Beck Pragara joan ziren Bigarren Mundu Gerraren hasieran. Theresienstadt-era deportatu zituzten, eta 1942an hil ziren Rigako kontzentrazio-eremu batean.

Lanak
-----

* *Adolf Loos - A Private Portrait*, Claire Beck Loos, 2011, DoppelHouse Press, 200 or. (ISBN ISBN λ0-983-25400-3).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Claire Beck Loos» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.

1. 1 2   Jan Velinger.  (27-1-2012). «‘Adolf Loos – A Private Portrait’ offers readers a unique glimpse into the life of the modernist architect» *Radio CZ*.
2. ↑   «Claire Beck-Loos» *www.geschichtewiki.wien.gv.at* (Noiz kontsultatua: 2024-01-28).
3. 1 2 3  **(Ingelesez)** Adolf Loos: A Private Portrait article du 24 janvier 2013, Christopher Long, sur www.west86th.bgc.bard.edu, W86th Book Reviews.
4. ↑    *Formats et éditions pour Adolf Loos : a private portrait [WorldCat.org*. *]**.*

Ikus, gainera
-------------

* Zerrenda: Emakume argazkilariak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5125148
* Commonscat Multimedia: Claire Beck Loos / Q5125148

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 62157393
* ISNI: 0000000110661185
* GND: 110805216
* LCCN: n86081477
* NKC: osa2013779586
* SUDOC: 170161358

 |

* Wd Datuak: Q5125148
* Commonscat Multimedia: Claire Beck Loos / Q5125148



|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Seconde Guerre mondiale** |