recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Done Jakue baseliza** Nafarroa Garaiko Orbaibar ibarreko Puiu udalerrian Erdi Aroko kristiau baseliza bat da.

Eraikina
--------

Herriaren goiko aldean Done Jakue baseliza dago, Erdi Aroko eraikin zaharra, Juan Frantzisko Agoitz 1698an zaharberritu zuena, Frantzisko Antxietaren trazekin, eta baita oraintsu ere. Habearte bakarra du, zirkuluerdi-formako absidea, harlanduxkaz eraikia, eta hiru atalez estaltzen da, ganga beheratuz fajoi eta pilareen gainean, eta esfera laurden batez absidearen zatian. Bertan, Juan Lopez Sanmartiñek 1717an landutako erretaula barroko bat dago, salomondar zutabeekin; horma-hobi nagusiak XVII. mendeko Done Jakueren tailu bat gordetzen du, nahiz eta erromanistak izan. Herrigunetik kanpo, San Kirze eta Santa Julieta baseliza dago, laukizuzen formako harlanduxkako landa-eraikina, egurrezko habeen gainean bi isurkiko estalkia duena.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | PUIU.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Puiu
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112153659

 |

* Wd Datuak: Q112153659
**Diula** (*Jula*) Mande taldeko hizkuntza bat da. Mandinga hizkuntzak elkar ulertzen diren manden hizkuntzek osatzen duten multzoa da. Manden hizkuntzak Afrikako mendebaldeko herrialde askotan hitz egiten dira. Mandinga hizkuntza garrantzitsuenak hauek dira: Bambara (Malin gehien hitz egiten den hizkuntza), Mandinga (Gambian gehien hitz egiten den hizkuntza eta Ginea-Bissaun), Maninka edo Malinke (Ginean asko erabiltzen den hizkuntza), Kasonka (Senegaleko hegoaldean], Mende (Sierra Leonan erabiltzen dana), Jula (Boli Kosta eta Burkina Fason) , Mandingo eta Yakuba Liberian eta azkenez Ligby Ghanan. Honez gain, dialekto asko daude herrialde bakoitzean. Hizkuntza guzti hauetan mintzatzen direnak elkar ulertzeko gai dira.

Diula hitzak, merkataria esan nahi du. Hizkuntza honen zabaltasunen ondorioz, Afrikako mendebaldeko merkataritzarako beharrezko hizkuntza bihurtu da, Hau dela eta, Boli Kostan, Mandinga hizkuntzetan hitz egiten zutenei, diula deitzen zieten, eta diula hitza gelditu da, alde honetako Mandinga hizkuntza honi deitzeko.

Jula eta bambararen arteko ezberdintasunak oso txikiak dira, adibidez julaz plurala egiteko *"lu"* atzizkia erabiltzen da, bambaran *"u"*, horrela gizonak esateko julaz *"txe lu"* esaten da , eta bambaraz *"txe u"*. Zenbait ezberdintasun badaude ere, aditzen laguntzaileekin eta eguneroko hitz batzuekin ere bai.

Jula, Maliko hego ekialdean, Burkina Fasoko mendebaldean eta Boli Kostan, ia lurralde guztian erabiltzen da.

Julaz abesten duten Boli Kostako abeslari ezagunak badaude ere, Tiken Jah Fakoly, eta Alpha Blondy aipagarrienak direla.

Ikus, gainera
-------------

* Bambara

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q32706
* Commonscat Multimedia: Dyula language

---

* **Identifikadoreak**
* SUDOC: 028152360
* AAT: 300388231
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q32706
* Commonscat Multimedia: Dyula language
**El Paso konderria** (ingelesez: *El Paso County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua El Paso da. 2010eko zentsuaren arabera 800.647 biztanle zituen, El Paso kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

El Paso konderriak 2.628,73 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,87 ura dira. Beste 2.622,86 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 304,58 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 800.647 pertsonetatik 763.380 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 658.134 dira. 20.649 beltzak edo afroamerikarrak. 2.269 amerikar natiboak ziren eta 805 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7.551 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 602 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 5.391 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108494
* Commonscat Multimedia: El Paso County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141149844935802960002
* NARA: 10040023
* **Lekuak**
* OSM: 1812640
* TGN: 2001981

 |

* Wd Datuak: Q108494
* Commonscat Multimedia: El Paso County, Texas
**Eguzki-orbanak** Eguzkiaren fotosferan gertatzen diren fenonemo tenporalak dira. Inguruan duten eskualdeekin alderatuta eremu ilunago gisa agertzen diren orbanak dira. Inguruko fotosferarekin alderatuz tenperatura baxuagoa dute, eremu magnetikoaren fluxuaren kontzentrazioak konbekzioa gelditzen duelako. Eguzki-orbanak normalki bikoteka agertzen dira, bikoteko kide bakoitzak polaritate magnetikoaren kontrako eremuetan. Eguzki-orbanen kopurua 11 urteko eguzki zikloaren arabera aldatzen dira.

Eguzki-orban indibidualek egun batzuetatik hainbat hilabetara iraun dezakete, baina azkenean guztiak desagertzen dira. Eguzki-orbanak hedatzen eta txikiagotzen dira Eguzkiaren gainazalean zehar mugitzen diren bitartean. Txikienek 16 kilometroko tamaina dute, eta handienek 160.000 kilometro. Handienak Lurretik ikus daitezke teleskopio baten laguntzarik gabe. Abiadura erlatiboan bidaiatzen dute, edo berezko mugimendua izan dezakete, hainbat metro segunduko mugituz agertzen direnetik.

Jarduera magnetiko intentsoa adierazten dute, eta gertakari sekundarioekin loturik egon ohi dira, eraztun koronalak edo berkonexio magnetikoak kasu. Eguzki-eztanda eta masa jaurtiketa koronal gehienak magnetikoki aktiboak diren eskualdetan gertatzen dira, eguzki-orbanen eskualdeen inguruan. Antzeko fenomenoak ikus daitezke Eguzkia ez diren beste izar batzuetan, eta **izar-orban** izena ematen zaie. Beste izar batzuek jariatzen duten argia zein orban ilunak neurtzea posible da.

Galeriak
--------

### Argazki-galeria

* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Bideo-galeria

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6582994
* Commonscat Multimedia: Sunspots

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119796960 (data)
* LCCN: sh85130491
* NDL: 00572588
* NKC: ph125703
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q6582994
* Commonscat Multimedia: Sunspots
**Isabelle Ithurburu** (Paue, 1983ko otsailaren 24a) frantziar kazetari eta telebista-aurkezlea da.

Bizitza
-------

Ama bigorratarra du, eta aita, dendaria lanbidez, euskal herritarra. 2001ean Miss Paue-Biarno hautatu zuten. Nazioarteko merkataritza ikasketak egin zituen. 2009an Groupe Canal+ taldeko Infosport+ telebista-katean hasi zen lanean kirol saioak aurkezten: *Sports Dimanche*, *L’Édition du Soir* eta *La Matinale Sport*.2011ko Munduko Errugbi Txapelketan zehar Canal+ kateko *Jour de Coupe du monde* saioa aurkeztu zuen Éric Baylerekin.

2012ko otsailetik 2012-2013 denboraldiaren amaiera arte Canal+ kateko *Samedi Sport* saioa aurkeztu zuen, Darren Tulett aurkezlea beIN Sportsera joan ostean. Halaber, *Des découders* saioa aurkezten jarraitu zuen Infosport+ katean.

2012tik 2015era *Jour de rugby* aurkeztu zuen. 2015etik *Canal Rugby Club* saioa aurkezten du. Horrez gain, 2016ko irailaren 10etik *Le Tube* saioa aurkezten du Canal+ katean larunbatero.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** Espitalier, Nicolas.  (2013-01-08). «Isabelle Ithurburu, le sourire palois du rugby français» *Sud Ouest* (Noiz kontsultatua: 2017-10-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3154952
* Commonscat Multimedia: Isabelle Ithurburu

---

 |

* Wd Datuak: Q3154952
* Commonscat Multimedia: Isabelle Ithurburu
**Balaton** Hungarian dagoen aintzira da, Europa Erdialdeko handiena eta helburu turistiko nagusia. Hungaria estatu itsasgabea denez, batzuetan *Hungariako itsasoa* izena ematen zaio. Zala ibaiak ur hornitzaile nagusia da eta Sió ubideratua, hustubide bakarra.

Izena
-----

Hungarieraz, aintziraren izena *Balaton* da (ezizenez *Balcsi* eta, batzuetan, *Hungariako itsasoa*). Latinez *Lacus Pelso* da («aintzira azala», hots, sakonera gutxikoa), alemanez *Plattensee*, eslovakieraz *Blatenské jazero* eta kroazieraz/serbieraz *Blatno Jezero*.

Izenak *aintzira lohia* esan nahi du gutxi gorabehera eslavieraz (*blato* hitzak *lohi* edo *lokatz* esan nahi baitu). Hungarierazko izena *blato* hitzetik eratorria da, baina gaurko hungarieraz ez du esanahi zehatzik.

Klima
-----

Balaton aintzirak eskualdeko euri kopuruan eragiten du. Eskualdeak 5-7 cm gehiago jasotzen ditu, Hungariako beste eskualdeek baino. Horrela, egun hodeitsuagoak eta tenperatura epelagoak eragiten ditu. Aintziraren urazala izoztu egiten da negu hotzenetan.

Eskualdeko klima mahatsondoak hazteko eta ardoa ekoizteko egokia da. Aintzirak eguzki-erradiazioa islatu eta mahatsa heltzeko behar den eguzki-argia bikoizten du. Klima mediterraneoaren antzeko eguraldiak eta bertako lur bolkanikoak mahatsondoaren landaketa ahalbidetu du, erromatarren garaitik.

Herriak
-------

Balaton aintzira ertzeko herriak.
### Ipar ertza

Ekialdetik mendebaldera:

Balatonfőkajár - Balatonakarattya - Balatonkenese - Balatonfűzfő - Balatonalmádi - Alsóörs - Paloznak - Csopak - Arács - Balatonfüred - Tihany - Aszófő - Örvényes - Balatonudvari - Fövenyes - Balatonakali - Zánka - Balatonszepezd - Szepezdfürdő - Révfülöp - Pálköve - Ábrahámhegy - Balatonrendes - Badacsonytomaj - Badacsony - Badacsonytördemic - Szigliget - Balatonederics - Balatongyörök - Vonyarcvashegy - Gyenesdiás - Keszthely

### Hego ertza

Ekialdetik mendebaldera:

Balatonakarattya - Balatonaliga - Balatonvilágos - Sóstó - Szabadifürdo - Siófok - Széplak - Zamárdi - Szántód - Balatonföldvár - Balatonszárszó - Balatonszemes - Balatonlelle - Balatonboglár - Fonyód - Bélatelep - Balatonfenyves - Balatonmáriafürdő - Balatonkeresztúr - Balatonberény - Fenékpuszta

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: *60. araua: Aintzirak*.
2. ↑  Euskaltzaindia: *159. araua: Europako toponimia fisikoa*.

Ikus, gainera
-------------

* Hévíz lakua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6383
* Commonscat Multimedia: Balaton

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 46145602553601362381
* GND: 4046313-8
* NKC: ge160051
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1638031
* TGN: 1115515
* Natura 2000: HUBF30002

 |

* Wd Datuak: Q6383
* Commonscat Multimedia: Balaton
**Ivano Balić** (Split, 1979ko apirilaren 1a) kroaziar eskubaloi jokalari ohia da. Munduko jokalari onenetarikotzat hartu zuten, nazioarteko txapelketa nagusietan sei aldiz MVP bozkatu zutenez gain.  Oso jokalari polifazetikoa zen, nahiz eta normalean erdiko atzelari gisa jokatzen zuen.

Biografia
---------

Eskubaloian jokatu aurretik, Balićek KK Split saskibaloi taldearekin entrenatu zuen.  RK Split taldearekin hasi zuen eskubaloi ibilbidea. Balić 2003ko Portugalgo Gizonezkoen Munduko Eskubaloi Txapelketa irabazi zuen Kroaziako eskubaloi selekzioko kidea izan zen. 2004ko Atenasko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen eta 2005eko Tunisiako Gizonezkoen Munduko Eskubaloi Txapelketan zilarrezko domina, non txapelketako MVPtzat hartu zuten.

Balic urteko jokalaria (IHF Urteko Jokalaria) izendatu zuen IHFk, 2003an. 2006an Suitzako Gizonezkoen Europako Eskubaloi Txapelketan txapelketako MVPtzat hartu zuten. 2007ko Alemaniako Gizonezkoen Munduko Eskubaloi Txapelketan, txapelketako MVP ere izan zen. 2006an bigarren aldiz aukeratu zuten IHFko Urteko Jokalari gisa.  Balić, Talant Dujshebaev, Nikola Karabatic eta Mikkel Hansen dira sari hau bi aldiz irabazi duten jokalari bakarrak. 

RK Metkovic taldean jokatu ondoren, Portland San Antonio taldean sinatu zuen, eta harekin Liga eta Superkopa bat irabazi zituen (2004–05).  2008an RK Zagrebek fitxatu zuen, non lau liga eta lau kopa jarraian irabazi zituen.  2015ean erretiratu zen, HSG Wetzlar taldean jokatu ostean.

Taldeak
-------

* RK Split (1997-2001)
* RK Metković (2001-2004)
* Portland San Antonio (2004-2008)
* RK Zagreb (2008-2012)
* BM Atlético Madrid (2012-2013)
* HSG Wetzlar (2013-2015)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Balonmano - Ivano Balic llega al Atlético de Madrid» *Yahoo!* 23 de agosto de 2013.
2. ↑   «"El reloj estaba a cero cuando marqué el gol"» *As* 27 de enero de 2004.
3. ↑    *El central croata del Portland, Ivano Balic, elegido mejor jugador del mundo.*  hoy.es.
4. 1 2 3   «‘Maravilla’ Balic, una oda al balonmano» *Marca* 23 de agosto de 2012.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
* Ivano Balic Facebooken
* Ivano Balić ihf.info webgunean
* Ivano Balić hand-ball.org webgunean
* **Bideoa** Ivano Balić (Eskubaloia Freestyle) - hand-ball.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q310526
* Commonscat Multimedia: Ivano Balić

---

* **Kirolariak**
* COI: ivano-balic

 |

* Wd Datuak: Q310526
* Commonscat Multimedia: Ivano Balić
Aljebra linealean, matrize karratu baten **aztarna** bere diagonal nagusiko elementuen batura da.

Hau da,

{\displaystyle \operatorname {tr} (A)=a\_{11}+a\_{22}+\dots +a\_{nn}}
non *a*ij *i*-garren errenkadan eta *j*-garren zutabean dagoen elementua den.

Adibideak
---------

{\displaystyle A={\begin{pmatrix}3&0&1\\0&4&5\\0&1&2\end{pmatrix}}\Rightarrow {\mbox{tr}}(A)=3+4+2=9.\,\!}
{\displaystyle B={\begin{pmatrix}3&0&1\\0&4&5\\0&1&-7\end{pmatrix}}\Rightarrow {\mbox{tr}}(B)=3+4+(-7)=0.\,\!}

Propietateak
------------

* Aztarna eragile lineal bat da:

{\displaystyle \operatorname {tr} \left(A+B\right)=\operatorname {tr} \left(A\right)+\operatorname {tr} \left(B\right)}
{\displaystyle \operatorname {tr} \left(rA\right)=r\left(\operatorname {tr} \left(A\right)\right)}
{\displaystyle A\,} eta {\displaystyle B\,} matrize karratuak izanik, eta {\displaystyle r\,} eskalar bat.
* Matrizea iraultzeak ez duenez eraginik sortzen diagonal nagusian,

{\displaystyle \operatorname {tr} \left(A^{T}\right)=\operatorname {tr} \left(A\right)}
* {\displaystyle A\,} {\displaystyle n\times m} dimentsioko matrize bat bada eta {\displaystyle B\,} {\displaystyle m\times n} dimentsiokoa, orduan

{\displaystyle \operatorname {tr} \left(AB\right)=\operatorname {tr} \left(BA\right)}
Frogatzeko, aintzat hartu behar dugu {\displaystyle A\,} eta {\displaystyle B\,} matrizeen biderkadura honelakoa dela
{\displaystyle [AB]\_{ij}=\sum \_{k=1}^{m}[A]\_{ik}[B]\_{kj}}
hortaz, {\displaystyle AB\,}-ren aztarna honela adieraz dezakegu
{\displaystyle \operatorname {tr} \left(AB\right)=\sum \_{i=1}^{n}[AB]\_{ii}=\sum \_{i=1}^{n}\sum \_{k=1}^{m}[A]\_{ik}[B]\_{ki}}
eta batuketaren elkartze-propietatea kontuan hartuz gero
{\displaystyle \operatorname {tr} \left(AB\right)=\sum \_{k=1}^{m}\sum \_{i=1}^{n}[A]\_{ik}[B]\_{ki}=\sum \_{k=1}^{m}\sum \_{i=1}^{n}[B]\_{ki}[A]\_{ik}=\sum \_{k=1}^{m}[AB]\_{kk}=\operatorname {tr} \left(BA\right)}
Azpimarratu behar dugu {\displaystyle AB\,} {\displaystyle n\times n} dimentsioko matrize karratu bat dela, eta {\displaystyle BA\,}, aldiz, {\displaystyle m\times m} dimentsioko matrize bat.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q321102
* **Identifikadoreak**
* GND: 4202272-1

 |

* Wd Datuak: Q321102
**Ionia konderria** (ingelesez: *Ionia County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ionia da. 2010eko zentsuaren arabera 63.905 biztanle zituen, Ionia kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ionia konderriak 1.502,31 kilometro koadro ditu. Horietatik 22,64 ura dira. Beste 1.479,67 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 42,54 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 63.905 pertsonetatik 59.753 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.791 dira. 2.962 beltzak edo afroamerikarrak. 230 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 241 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 27 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 686 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q94663
* Commonscat Multimedia: Ionia County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145427475
* LCCN: n81091943
* NARA: 10036426
* **Lekuak**
* OSM: 1907315
* TGN: 1002503

 |

* Wd Datuak: Q94663
* Commonscat Multimedia: Ionia County, Michigan
| **Easo plaza** |
| --- |
|  Donostia, Amara |
| Easo plazako kioskoa 2012ko Amara Zaharreko jaietan. |
| HerrialdeaLurraldea |  Euskal Herria Gipuzkoa |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Easo plaza is located in Euskal HerriaEaso plazaEaso plaza | Easo plaza is located in GipuzkoaEaso plazaEaso plaza |
| Easo plaza is located in Donostia erdiguneaEaso plazaEaso plaza |

 |
| Koordenatuak: | 43°18′49″N 1°58′55″W﻿ / ﻿43.31368°N 1.98197°W﻿ / 43.31368; -1.98197
 |

**Easo plaza** Gipuzkoako Donostia hiriburuko Amara Zaharra auzoko erdigunean dagoen plaza bat da, Easo kalea eta Autonomia kalearen artean kokatua dago. Amara Zaharreko auzokideen bilgunea da, plazan bertan eta horren inguruetan dauden saltegi eta tabernetan. Amara Berri auzo populatuaren eta Donostiako erdigunearen artean izanik, hiriko ohiko topagune eta pasabidea ere bada, Easo kaletik. Horretaz gainera, Euskotrenen Amara-Donostia geltokia ere bertan denez, inguruko herrietako langile eta bisitarien helmuga da. Horregatik guztiagatik, giro jendetsua izaten duen plaza da. Auzoko azoka, jai, kultura ekitaldiak ere han ospatzen dira. 1980ko hamarkadara arte, tren geltokiak hartu zuen egungo plazaren zati handienak. Geltoki zaharraren eraispenak egungo plazaren eraikuntza ekarri zuen.

Bi zatitan banatzen da, plaza zeharkatzen duen kale zati txiki batek banatuta: tren geltoki ondoko zatian, parterre zenbaitek inguratuta, ekitaldi publikoetarako kiosko bat, bankuak eta eserlekuak daude, zolatutako espazio zabal baten inguruan; beste zatian, taberna eta kafetegietako terraza gunea da bereziki.

Easo plaza garai batean Amara-Donostia tren geltokiak hartzen zuen lekuaren zati handia hartzen du egun. Irudian ikus daitekeen karmeldarren elizatik atzerako azpiegitura guztiak bota eta plaza berria eraiki zen 1980ko hamarkadan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256455
* Commonscat Multimedia: Easo Plaza

---

 |

* Wd Datuak: Q12256455
* Commonscat Multimedia: Easo Plaza
Bizkaiko Zubia, Bizkaia (Euskal Herria), Industria-ondarea eta Gizateriaren ondarea.
**Industria-ondarea**, Nazioarteko Industria Ondarearen Kontserbaziorako Batzordearen arabera, historia, teknologia, gizarte, arkitektura edo zientzia ikuspegitik balorea duen kultura industrialaren aztarna multzoa da. Aztarna hauek honakoak dira: eraikinak eta makinaria, lantegiak, errotak eta fabrikak, meatzeak, burdinolak, errefinatu, bildu edo gordetzeko lekuak, energia sortu, bidali edo erabiltzen diren lekuak, garraiobideak eta beren azpiegitura guztia, bai eta industriarekin zerikusia duten jarduera sozialak, tartean langileen bizilekuak eta etxebizitzak, eta kulturako lekuak eta ikastetxeak.

Bibliografia
------------

* AJA, Garbiñe eta beste. 2012. Euskadiko Industria Ondarea. 2 lib. Euskal kultura ondare bilduma, 6. Gasteiz: Eusko Jaurlaritza. ISBN 978-84-457-3261-8. [online bertsioa: ]. [ikusia: 2020-05-25]
* AJA, Garbiñe eta beste. 2012. Euskadiko Industria Ondarea. 2 lib. Euskal kultura ondare bilduma, 6. Gasteiz: Eusko Jaurlaritza. ISBN 978-84-457-3262-5. [online bertsioa: ]. [ikusia: 2020-05-25]

Kanpo estekak
-------------

**(Gaztelaniaz)**Industri ondare eta herri laneko euskal elkartea. [online: ] [ikusia: 2020-05-25]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1569871
* Commonscat Multimedia: Industrial heritage

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 01067209

 |

* Wd Datuak: Q1569871
* Commonscat Multimedia: Industrial heritage
**Izquierda Asturiana** (**IAS**, euskaraz *Asturiar Ezkerra*) Asturiaseko alderdi abertzale, ezkertiar eta ekologista da.

1992an sortu zen, Unidá Nacionalista Asturianako hainbat kide azken alderdi honetatik irten eta gero, zuzendaritzaren irizpideekin bat ez zetozelako. *"I Alcuentru Nacional"*-ean (I. Topaketa Nazionala), 1994ko abendutik 1995eko urtarrila bitartean, alderdia gauzatzeko eta oinarri ideologikoak finkatzeko lehen urratsak egin ziren. Orain arte ez dute ordezkapenik izan Asturiaseko Legebiltzarrean.

Bere xedeak asturieraren defentsa (2004ko ekainetik Conceyu Abiertu pola Oficialidá kontseiluko kidea da) eta ezkerreko politika erabat asturiarra egitea dira, inongo beste alderdiren eraginik gabe.

Europako Legebiltzarrerako 2004ko hauteskundeetan Andecha Astur taldearekin negoziatu zuten batera aurkezteko, baina ez zuten lortu eta bakarrik joan ziren.

Bere gazte erakundea Mocedá d'Izquierda Asturiana da (mias>>).

Kanpo estekak
-------------

* Alderdiaren webgunea
* Mocedá d'Izquierda Asturiana

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3307624

 |

* Wd Datuak: Q3307624
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

Gorputz-masaren indizea erakusten duen grafikoa, pisuaren eta garaieraren funtzioan; ezkerreko aldeko kolore zuriko tartean azpipisutzat hartzen diren pisuak daude.
**Azpipisua**, gizakiari dagokionez, pisu osasuntsuaren azpitik dagoena da. Definizioa gorputz-masaren indizearen (GMI) arabera egin ohi da. Indizea maila jakin baten azpitik badago, normalean 18,5-19 azpitik, azpipisua dagoela onartzen da. Azpipisuaren definizio mediko hau terminoaren beste adiera batzuekin bat ez etortzea gerta daiteke, batez ere erakargarritasun fisikoari dagokionez.

Kausak
------

Pertsona batek azpipisua edukitzearen arrazoi nagusia janari egokia ez edukitzeak dakarren malnutrizioa da. Sahara hegoaldeko Afrikan eta Asia hegoaldean populazioaren %50ak jasan dezake azpipisua. Malnutrizioaren eraginaklarriagoak izan daitezke gaixotasunen ondorioz; erraz trata daitezkeen beherakoek heriotza ekar dezakete.

Janari-baliabide egokiak daudenean, azpipisua buruko gaixotasunen ondorioz ager daiteke.

Pertsona batek pisua gehiegi galtzeak jatorri asko eduki ditzake. Sarrienak hurrengoak dira:

* Pobrezia
* Nerbio-anorexia
* Bulimia
* Minbizia edo minbiziaren tratamendua
* Tuberkulosia
* Hipertiroidismoa
* Diabetesa (1 motakoa)
* Herstura eta desordena depresiboa
* Drogen erabilera, batez ere estimulatzaileak
* Hesteetako hanturazko gaixotasuna
* Goiko mesenterioko arteriaren sindromea
* Digestio-aparatuaren funtzionamendu akastuna
* Hortzetako mina
* Gehiegizko ariketa fisikoa (iraupen-kirolak)
* GIBa / HIESa
* Genetika / Pisu-urritasun naturala
* Pubertaroa

Arazoak
-------

Apipisuaren kasuan kontuan hartu beharreko lehen auzia da beste gaixotasun baten sintoma izan daitekeela. Azalpenik gabeko pisu-galerak mediku profesionalen diagnostikoa behar du.

Era berean, azpipisua gaixotasunen eragile izan daiteke. Azpipisu larria duten lagunek egoera fisiko kaskarra eta Sistema immunologiko ahula eduki dezakete, infekzioak pairatuz. Pisu gutxiko pertsonek, kalorien sarrera txikia edukitzeaz gain, beharrezko beste elikagai batzuk ere kantitate txikian xurga dezakete, batez ere aminoazido esentzialak, bitaminak eta mineralak.

Oso pisu gutxi edukitzeak anemia eta ilea galtzea eragin ditzake. Emakumeetan amenorrea eta haurdunaldian arazoak eragin ditzake.

Apipisua osteoporosia jasateko arrisku-faktorea da, baita gazte jendean ere. Arazo hau bereziki gaiztoa izan daiteke, arriskuaz ohartzen ez den jendean ager baitaiteke, esaterako iraupen-kirolak egiten dituzten pertsonetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Gonzalez Aramendi, Jose Manuel (1999) "Luzaro bizi. Sasoi onean eta osasuntsu" *Elhuyar Fundazioa* ISBN: 84-87114-46-6.

Ikus, gainera
-------------

* Loditasun

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Azpipisua eragiten duten faktoreak, www.faqs.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1146902
* **Identifikadoreak**
* BNF: 12489537p (data)
* GND: 4186979-5
* LCCN: sh85075512
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D013851

 |

* Wd Datuak: Q1146902
**Indukzio magnetikoa** edo **fluxu magnetiko dentsitatea** **B** ikurra duena, fluxuaren norantzan, sekzio normal baten area unitateko fluxu magnetikoa da. Egungo testuren batzuetan, eremu magnetiko dentsitatea izena jasotzen du, benetako eremua baita.

Dentsitatearen unitatea Nazioarteko Unitate Sisteman, tesla da.

Honek ematen du:
{\displaystyle {\vec {B}}={\frac {\mu \_{0}}{4\pi }}{\frac {(q{\vec {v}})\times {\hat {u}}\_{r}}{r^{2}}}}

non B, kargaren r distantzia batetara v abiaduran mugitzen den q karga batek eratutako fluxu magnetikoaren dentsitatea den, eta ur, B neurtzen den puntuarekin (r puntua) karga lotzen duen bektore bateratzailea den.

edo beste honek:
{\displaystyle {\vec {B}}={\frac {\mu \_{0}}{4\pi }}\oint {\frac {(Id{\vec {l}})\times {\hat {u}}\_{r}}{r^{2}}}}

non B, r distantzia batetara I korronte bat igarotzen den gidari batek eratutako fluxu magnetiko dentsitatea den.

Definizio honen formula, Biot-Savarten legea deitzen da, eta, magnetismoari dagokionez, elektrostatikan Coulomben legearen baliokidea da, mugitzen ari diren kargetan parte hartzen duten indarrak kalkulatzeko balio baitu.

Indukzio eremua, B edo fluxu magnetiko dentsitatea (hirurak izen baliokideak), funtsezkoagoa da elektromagnetismoan H eremua baino, mugitzen ari diren kargetako indarren arduraduna baita, eta, beraz, Eren baliokide fisikoa da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30204
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q30204
Izpi antikrepuskularrak Floridan (AEB). Ilundu baino ordubete lehenago ateratako argazki honetan eguzkia argazkilariaren atzean dago.
Izpi antikrepuskularrak Zizurkilgo Ezkeltzu menditik. Izpiek Aiako Harriaren eskuinean bat egiten dutela dirudi.
**Izpi antikrepuskularrak** izpi krepuskularren antzeko fenomeno optiko atmosferiko bat dira, baina eguzkiaren aurkako aldean agertzen dira zeruan. Izpi krepuskularrek zerua zeharkatu eta eguzkiaren aurkako aldeko puntu batean itxuraz bat egitean sortzen dira. Ez dira izpi krepuskularrak bezain maiz ikusten. Gehienetan egunsenti edo ilunabarrean izaten dira ikusgai.

Izpiek eguzkia dagoen aldean eta aurkakoan itxuraz bat egitea perspektiba efektu bat da. Izpi antikrepuskularrak ia paraleloak dira, baina perspektiba linealaren ondorioz eguzkiaren kokapenaren aurkako aldeko puntu batean bat egiten dutela ematen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   A. Day, John.  (2003). *The book of clouds.*  Silver Lining Books ISBN 9781402728136. PMC 52862910..

Kanpo estekak
-------------

**(Ingelesez)** Atmospheric Optics: Anticrepuscular rays

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2620282
* Commonscat Multimedia: Anticrepuscular rays

---

 |

* Wd Datuak: Q2620282
* Commonscat Multimedia: Anticrepuscular rays
**East Baton Rouge parrokia** (ingelesez: *East Baton Rouge Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Baton Rouge da. 2010eko zentsuaren arabera 440.171 biztanle zituen, East Baton Rouge Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

East Baton Rouge parrokiak 1.217,9 kilometro koadro ditu. Horietatik 38,49 ura dira. Beste 1.179,41 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 361,42 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 440.171 pertsonetatik 222.938 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 16.274 dira. 198.590 beltzak edo afroamerikarrak. 923 amerikar natiboak ziren eta 86 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 12.290 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 616 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.728 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA East Baton Rouge Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491949
* Commonscat Multimedia: East Baton Rouge Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143089117
* ISNI: 0000 0004 0378 228X
* LCCN: n82077292
* NARA: 10038946
* **Lekuak**
* OSM: 1836609
* TGN: 2000870

 |

* Wd Datuak: Q491949
* Commonscat Multimedia: East Baton Rouge Parish, Louisiana
**Irizar** edo **Urrutia-Espilla jauregia** Gipuzkoako Bergara udalerrian dagoen jauregi bat da. Hain zuzen ere, Bergarako Alde Zaharreko Barrenkaleko 33. zenbakian dago, Egino Mallea jauregitik hurbil.

Historia
--------

XVII. mendean hainbat urtez Espainiako Armadan jardun ostean, Ignacio Urrutia jauna eta Ana Espilla emaztea Bergarara itzuli eta antzina etxe bat zegoen leku honetan jauregia eraiki zuen.

Garrantzi historiko handiko eraikina da, bertan 1839an Maroto eta Espartero jeneralek Lehen Karlistaldiari amaiera eman zion Bergarako Ituna sinatu baitzuten.

Gaur egun eraikinean Udal bulegoak daude, beraz, kanpotik soilik bisitatu daiteke.

Eraikina
--------

Lorategi batek inguratzen duen eraikin xumea da, apaindura gutxikoa. Halere, dituen apaindura gutxien artean izkinako armarria eta balkoietako burdin forjatuzko lanak daude.

Iruditegia
----------

* Irizar jauregiaren izkinako armarriaren xehetasuna.Irizar jauregiaren izkinako armarriaren xehetasuna.
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Open Data Euskadi. *Irizar Jauregia | Euskadiko Kultur Ondarea | Turismoa Euskadi - Turismoa Euskadin.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-16).

Ikus gainera
------------

* Gipuzkoako kultura ondasunak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20855589
* Commonscat Multimedia: Irizar Jauregia

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001582

 |

* Wd Datuak: Q20855589
* Commonscat Multimedia: Irizar Jauregia
**Dunn konderria** (ingelesez: *Dunn County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Manning da. 2010eko zentsuaren arabera 3.536 biztanle zituen, Dunn kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Dunn konderriak 5.392,47 kilometro koadro ditu. Horietatik 190,58 ura dira. Beste 5.201,89 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,66 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.536 pertsonetatik 3.022 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 38 dira. 8 beltzak edo afroamerikarrak. 443 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 10 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 53 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28503
* Commonscat Multimedia: Dunn County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123150092
* LCCN: n80023480
* NARA: 10039518
* **Lekuak**
* OSM: 1271255
* TGN: 2001569

 |

* Wd Datuak: Q28503
* Commonscat Multimedia: Dunn County, North Dakota
**Irmgard Seefried** (Köngetried, Bavaria, 1919ko urriaren 9a - Viena, 1988ko azaroaren 24a) alemaniar opera abeslaria izan zen.

Aita musikazalea zuen; pianoa eta biolina jotzen zituen, eta abesbatzetako zuzendaria zen. Aitaren laguntzaz ezagutu zituen, oso gazte zela, Humperdinck eta Mendelssohnen lanak. Idazkaritza ikasteaz gainera, Augsburgoko eta Municheko kontserbatorioetan ikasi zuen. 1938an, Herbert von Karajanek *Aida*ko emakumezko apaiza kantatzeko hartu zuen. 1943an, Vienako Operan egin zuen debuta, *Maisu kantariak* laneko Eva paperean; 1944tik 1945ra bitartean, opera horretako kide izan zen. 1945ean, Vienako Volksoper berriz zabaltzeko kontzertuan, Martzelinarena jokatu zuen, Beethovenen *Fidelio* lanean. Hala ere, bai Vienan bai Salzburgon Mozarten errepertorioan espezializatu zen. Covent Gardenen ere izugarrizko arrakasta lortu zuen. Bruno Walterrekin Estatu Batuetara joan zen Gustav Mahlerren *Lehenengo sinfonia*rekin debuta egiteko, eta ondoren, New Yorkeko Metropolitan Operan aritu zen *Figaroren ezteiak* operan (1953). Bere karreraren unerik gorenean, Paula Novikova irakaslearekin landu zuen bere ahots-teknika, eta, hala, bere errepertorioa asko zabaldu zen: Haendel (*Julio Zesar*), Purcell (*Dido eta Eneas*), Poulenc (*Karmeldarren elkarrizketak*), Alban Berg (*Wozzeck*). Seefriedentzat eta bere senarrarentzat Hezek *Ariost* (1964) idatzi zuen, eta, Franck Martinek, berriz, *Maria Triptychon* (1968). Hala ere, 1970eko hamarraldian ahotsa galtzen joan zen, eta irakaskuntzara bideratu zuen bere indarra.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q64381
* Commonscat Multimedia: Irmgard Seefried

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 300800117
* ISNI: 0000 0001 2138 251X
* BNE: XX1592215
* BNF: 138996239 (data)
* GND: 118760432
* LCCN: n80102218
* NKC: pna2012691981
* CiNii: DA09151901
* SNAC: w6474h3j
* SUDOC: 084289422
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05330/eu\_s\_1491/s1491

 |

* Wd Datuak: Q64381
* Commonscat Multimedia: Irmgard Seefried
Azrael aingeruaren irudikapena hilerri batean.
**Azrael** (arabieraz عزرائيل) judu eta kristauek heriotzaren aingeruari ematen dioten izenetako bat da. Bere eginkizuna hilberrien arimak jaso eta epaituak izatera eramatea da.

Musulmanek **Abu Yaria** (أبو جارية) izenez ere deitu ohi dute, persiarek aldiz, **Mordad** (مورداد) izenez.

Izen hau arabierazko *Izrail* ("Jainkoak laguntzen diona" esan nahi du) izendapenetik eratorria da, Islaman askok uste ez bezala ez Koranean ezta hadizetan ere ez da halako izenik agertzen, baina bai heriotzaren aingerua edo *Malak al-Mawt* (ملك الموت) delakoa, Izraill izena inongo funtsik gabe aqidah (islamiar fedea) delakoan agertuz. Jaso ohi dituen beste izen batzuk honako auek dira: ***Azrail***, ***Ashriel***, ***Azaril***, ***Azriel***, ***Baltazar*** eta ***Ozryel***.

Azrael hasiera batean *Azra* gisa ezaguna zen, Jerusalengo Tenpluaren garaiko Aaronen apaiz eta eskibrauaren ondorengoa. Lehen Kristautasunaren garaian Esdras izena jaso zuen, hain zuzen ere, Kristoren etorrera iragarri zuen profeta. Lehen kritautasunaren kondaira honen arabera, Azraelek heriotza jasan gabe paradisura igo omen zen. Era berean, Martzion kritsu herexearen idazlanetan ere agertzen da, non *Legearen aingerua* bezala agertzen den.

  

Bitxikeri gisa, Pottokien marrazki bizidunetako Gargamel zitalaren katu petralak duen izena da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490838
* Commonscat Multimedia: Azrael

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q490838
* Commonscat Multimedia: Azrael
**Ironia-marka** testu batean ironia edo sarkasmoa adierazteko proposatutako edo erabilitako edozein puntuazio marka mota da. Euskara idatziak, gainontzeko hizkuntzen bezala, ez du ironia markatzeko modu estandarrik. Inguruko hizkuntzatan puntuatzeko hainbat modu proposatu dira. Zaharrenen eta ohikoenen artean Henry Denham inprimatzaile ingelesak 1580ko hamarkadan proposatutako **perkontazio puntua** eta Marcelin Jobardek eta Alcanter de Brahm poeta frantsesak XIX. mendean erabilitako ironia-marka daude. Bi zeinuek alderantzizko galdera-markaren forma hartzen dute, "⸮". John Wilkinsek alderantzizko harridura-marka erabiltzea proposatu zuen 1668an, *¡*. 

Puntuazio ironikoa, batez ere, esaldi bat bigarren maila batean ulertu behar dela adierazteko erabiltzen da. Kortxeteen arteko harridura-marka edo galdera-marka, baita komatxo ironikoak ere, ironia edo sarkasmoa adierazteko erabiltzen dira noizean behin. Emojien artean 🙃 erabili izan da sarkasmoa edo ironia adierazteko, baina beste sentimendu batzuk ere adieraz ditzake, hala nola beldurra, txantxa edo haserrea.

Puntuazio proposamenak
----------------------

* Alcanter de Brahm, 1899Alcanter de Brahm, 1899
* Perkontaziop puntua Unicoden.Perkontaziop puntua Unicoden.
* Hervé Bazin, 1966Hervé Bazin, 1966
* CPNBren proposamena, 2007CPNBren proposamena, 2007

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Houston, Keith.  (2013). *Shady characters : the secret life of punctuation, symbols, & other typographical marks.*  (First edition. argitaraldia) ISBN 978-0-393-06442-1. PMC 829738463. (Noiz kontsultatua: 2023-04-28).
2. ↑   **(Ingelesez)** «🙃 Upside-Down Face Emoji» *Emojipedia* (Noiz kontsultatua: 2023-04-28).
3. ↑   **(Ingelesez)** Kramer, Elise.  (2017-02-05). «The semiotics of the upside-down smiley 🙃» *Ruthless Benedict* (Noiz kontsultatua: 2023-04-28).
4. ↑   **(Ingelesez)** «The 🙃 Upside Down Emoji And Other Emojis To Get You Through The Day | 🏆 Emojiguide» *Emojiguide* (Noiz kontsultatua: 2023-04-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q265817
* Commonscat Multimedia: Irony marks

---

 |

* Wd Datuak: Q265817
* Commonscat Multimedia: Irony marks
**Ibilbidea** zinematikan higitzen ari den gorputz baten segidako posizioen leku geometrikoa da. Ibilbidea higidura deskribatzen den erreferentzia-sistema edo begiralearen araberakoa da.

Mekanika klasikoan ibilbidea gorputz jakin baten ibilbidea zuzen jarrai bat da. Aldiz, mekanika kuantikoan hau horrela ez den egoerak ere jazotzen dira. Adibidez, elektroi batek atomo baten orbitan duen posizioa probalistikoa da, hortaz ibilbidea bolumen batena da.

Ibilbide fisikoa
----------------

Hainbat ibilbide paraboliko ezberdin.
Zinematikan ibilbidea higitzen ari den gorputz batek iragaten dituen posizio guztien multzoa da. Matematikoki posizio edo kokapena denboren arabera zehazten da:

{\displaystyle \mathbf {x} =f(\mathbf {t} )}
{\displaystyle \mathbf {y} =g(\mathbf {t} )}
{\displaystyle \mathbf {z} =h(\mathbf {t} )}

  

{\displaystyle \mathbf {t} } hiru posizioetako edozeinetan topa liteke:

{\displaystyle \mathbf {t} =g^{-1}(\mathbf {y} )}

  

Gainontzeko bi espresioak honen arabera zehazten dira:

{\displaystyle \mathbf {x} =f(g^{-1}(\mathbf {y} ))}
{\displaystyle \mathbf {z} =h(g^{-1}(\mathbf {y} ))}
Espazio tridimentsional batean bi ekuazio ditugunez, multzo honek askatasun gradu batzuk ditu, hortaz zuzen bat zehazten du, hau gorputzak espazioan duen ibilbidea izango delarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193139
* Commonscat Multimedia: Trajectories

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4208631-0
* LCCN: sh2005004313
* NKC: ph644351

 |

* Wd Datuak: Q193139
* Commonscat Multimedia: Trajectories
Iveco markako kamioi militarra, Espainiako Lurreko Armadarena.
**Ibilgailu militarra** motordun ibilgailua da, tropak, erregaia eta hornidura militarrak gudu-zelaira eramateko diseinatua, errepide asfaltatuetan eta asfaltatu gabeko lurrezko bideetan zehar. Hainbat herrialdek beren ibilgailu militarren modeloak egin dituzte, eta bakoitzak bere ezaugarri teknikoak ditu. Ibilgailu horiek egokiak dira armadak tokian bertan dituen beharrak asetzeko. Oro har, ibilgailu horiek osagai hauek dituzte: txasis bat, motor bat, transmisio bat, kabina bat, karga eta ekipoa jartzeko espazio bat, transmisio-ardatzak, esekidurak, direkzioa, hagunak, pneumatikoak, sistema elektrikoa, pneumatikoa eta hidraulikoa, motorra eta balaztak hozteko sistema bat. Ibilgailu horiek barne-errekuntzako motor batekin funtziona dezakete, edo gasoliozko motor batekin (diesel motorra), lau gurpiletako trakzioa duten ibilgailuak daude (4x4), sei gurpiletakoak (6x6), zortzi gurpiletakoak (8x8), hamar gurpiletakoak (10x10) eta baita hamabi gurpiletakoak ere (12x12).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  www.armada.mde.es/ **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1184840
* Commonscat Multimedia: Military vehicles

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11966782n (data)
* GND: 4140524-9
* LCCN: sh85142533
* NKC: ph127185
* NARA: 10641825
* AAT: 300227815

 |

* Wd Datuak: Q1184840
* Commonscat Multimedia: Military vehicles
**Inurri lehoiak** edo **Myrmeleontidae** Neuroptera ordenako familia da, 2.000 intsektu espezie inguru dituena. Burruntzien antzekoak, antena sendo klabiformeak dituzte. Larben ohitura harrapariengatik dira ezagunak, gehienak zuloak egiten baitituzte gainetik igarotzen diren inurriak edo beste harrapakin batzuk harrapatzeko. Intsektu helduak ez dira hain ezagunak, larbak baino bizitza labur samarra dutelako. Helduek hegan egiten dute batez ere ilunabarrean, eta burruntziekin edo sorgin-orratzekin nahastu daitezke erraz. 

Myrmeleontidaeak mundu osoan zehar banatzen dira. Dibertsitate handiena tropikoetan dute, baina espezie batzuk eremu epel-hotzetan aurkitzen dira, hala nola, Europa mailan. Habitat lehor eta hareatsuetan bizi ohi dira, eta bertan, larbek erraz zulatu ditzakete beren hobiak, baina batzuk hondakinen azpian ezkutatzen dira edo harrapakinei orbel artean segadak egiteko joera izaten dute.

Familia hau gutxi ageri da erregistro fosilean. Oro har, Myrmeleontiformia talde monofiletikoa dela onartzen da eta, Myrmeleontoidean, inurri lehoien ahaide bizidun hurbilenak Ascalaphidae direla uste da. 2019ko ikerketa batek ondorioztatu du Myrmeleontidae monofiletikoa dela, Stilbopteryginae eta Palparinae izan ezik, horiek Ascalaphidae baino gertuago dauden kladoak osatzen baitituzte. Larben ekintza harrapariek atentzioa eman dute historian zehar, eta Myrmeleontidaeak garai klasikotik aipatzen dira literaturan.

Etimologia
----------

*Myrmeleo* genero tipoa, familia osoari izena ematen diona, antzinako grezieratik eratortzen da: *λέων* (lehoi) eta *μύρμηξ* (inurri) hitzetatik. Europa osoan zehar hitz berbera erabiltzen da familiarentzat. Hala ere, hizkuntza askotan, soilik larbei ematen zaie izen hau.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *www.euskadi.eus* (Euskalterm) (Noiz kontsultatua: 2022-12-26).
2. ↑   **(Ingelesez)** Jones, Joshua R..  (2019-11). «Total‐evidence phylogeny of the owlflies (Neuroptera, Ascalaphidae) supports a new higher‐level classification» *Zoologica Scripta* 48 (6): 761–782. doi:10.1111/zsc.12382. ISSN 0300-3256. (Noiz kontsultatua: 2022-12-26).
3. ↑   «Antlion Pit: "Antlion" in the World's Languages» *www.antlionpit.com* (Noiz kontsultatua: 2022-12-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q231439
* Commonscat Multimedia: Myrmeleontidae
* Wikispecies Espezieak: Myrmeleontidae

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 159699
* BioLib: 16849
* Dyntaxa: 2001119
* EOL: 949
* Fauna Europaea: 11820
* GBIF: 5471
* ITIS: 115093
* NCBI: 27427
* Paleobiology Database: 134068
* uBio: 5494608

 |

* Wd Datuak: Q231439
* Commonscat Multimedia: Myrmeleontidae
* Wikispecies Espezieak: Myrmeleontidae
**Inuyama gaztelua** (japonieraz 犬山城, Inuyama-jō), Japoniako Aichi prefeturako Inuyama hirian dagoen gaztelu japoniar bat da. Inuyama gaztelua, Japonian daudenetatik Edo aroa baino lehen eraiki zen hamabi gazteluetako bat da.

Historia
--------

Inuyama gaztelua ziuraski, jatorrizko eraikuntza mantentzen dutenen artean Japoniako gaztelurik antzinakoenetako bat da, 1440an eraikia izan zena. Heian aroko liburu bat den Engishikiaren arabera Harigane tenplua bere tokitik mugitua izan zen gaztelua jarri ahal izateko. Gotorlekuak zenbait gehikuntza jasan zituen denboran zehar eta egungo dorreak 1537an eraiki zituen Oda Nobunagaren osaba zen Oda Nobuyasuk.

Gaztelua Matsudaira klanaren zerbitzariak ziren Naruse familiaren boteregunea izan zen. Inuyama gaztelua, Japoniako gaztelu guztietatik jabego pribatukoa izan zen eta Altxor Nazional estatusa duen bakarra da. Gobernuak gaztelua Meiji berrezarpenaren erreformen arabera desjabetu zuen. 1891n gaztelua lurrikara baten ondorioz kaltetua izan zen eta Naruse familiari itzulia izan zen 1895ean konpondu eta mantentzeko baldintzarekin. Gaztelua berriki Inuyama hiriari saldua izan zen eta Aichi prefekturako gobernuari uzteko prozesuan dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1155484
* Commonscat Multimedia: Inuyama Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 260016548

 |

* Wd Datuak: Q1155484
* Commonscat Multimedia: Inuyama Castle
**Ariadna** (grezieraz: Ἀριάδνη; latinez: *Ariadne*; euskaraz: *Arene*) Minos, Kretako erregearen, eta Pasifaeren alaba zen, Fedraren ahizpa.

Minosek eta Pasifaek, Kretako errege-erreginek, bere semea, Androgeno, hilketa batean galdu zuten eta gero, Atenas eraso zuten. Bakearen truke, atenastarrek, 7 mutil eta 7 neska gazte eman behar zituzten urtero Minotauroa elikatzeko. Minotauroa Labirintoan bizi zen. Urte batean, Teseo, Egeoren Atenasko erregearen sema, boluntario gisa aurkeztu zuen bere burua beste neska-mutilekin bere herrialdea tribututik askatzeko.

Ariadna, Teseorekin maiteminduta, behin Minotauro hilez gero Labirintotik irteten lagunduko zion haria eman zion Teseori. Teseok Ariadna berarekin eraman zuen Kretatik ihes egitean baina, Palasek aginduta, Naxos uhartean utzi zuen lo zegoela. Ariadnak, etsirik, itsasora bota omen zuen bere burua.

Beste bertsio batek dioenez, berriz, Dionisorekin ezkondu zuen Afroditak.

Egile batzuek diotenez **bi Ariadna** egon ziren:

* Dionisoren emaztea, Perseok hil zuena.
* Teseorekin maitemindu zen printzesa eta bi belaunaldi geroago jaioko zena.

Mitologia erromatarrean, Ariadna Libera jainkosaren parekoa da. Erromatar poetek beraien Libera Ariadna greko-minoikoarekin lotzen zuten.

Ikus, baita
-----------

* Dioniso
* Greziar mitologia
* Minotauro
* Teseo

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q184874
* Commonscat Multimedia: Ariadne

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 77109359
* GND: 118645676
* NKC: jo2016908764
* SUDOC: 027627330

 |

* Wd Datuak: Q184874
* Commonscat Multimedia: Ariadne

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  Euskaltzaindiaren 82. araua: Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak
***Beat 'em up*** (ingelesez literalki *Jipoitu itzak*, *Jipoitu itzan*), arkade motako bideo-joko azpigenero bat da. Izenburua bere gairi zor dio, azpigenero honetako bideo-joko guztietan jokalaria protagonistaren paperean sartu eta bideo-jokoan zehar agertzen diren pertsonai edo etsaien aurka kolpeka borrokatzen baita. Azpigenero hau 1980ko hamarkadaren erdialdetik 1990eko hamarkadaren erdialdera arte arkade makinen aretoetan oso hedatua egon zen.

Lehen *beat 'em up* arkade bideo-jokoa 1984an argitaratutako *Kung-Fu Master* izan zen, 1987an *Double Dragon* arkadea nagusi izan eta bi jokalariek batera eta bikotean borrokatu zezaketen bideo-jokoei hasiera eman zien, aldiz 1991an argitaratutako *Street Fighter II* bideo-jokoak jokalari bat bestearen aurka borrokatzeko aukera eskaintzen zuen.

Azpigenero honetako beste arkade klasikoak honakoak dira: *Streets of Rage*, *Final Fight*, *Golden Axe* eta *Battletoads*.

1990eko hamarkadaren erdialdetik aurrera 3-D bideo-jokoen agerpenarekin batera *beat 'em up* azpigeneroaren gainbehera hasi zen. Dena den, oraindik gaur egun ere 1980ko hamarkadaren erdialdetik 1990eko hamarkadaren erdialdera nerabe edo haurrak izan ziren helduen artean iraganeko nostalgiaren eraginez erakarpena izaten jarraitzen duen azpigeneroa da, eta batzuk ordenagailuentzako *arkade* makinen simulatzaileen bidez azpigenero honetako bideo-jokoetan jokatu ohi dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q401831
* Commonscat Multimedia: Beat 'em ups

---

 |

* Wd Datuak: Q401831
* Commonscat Multimedia: Beat 'em ups