***Mundus Cereris*** (Zeresen mundua) Erromako Palatinoaren oinetan zegoen putzu biribila zen; irekitzen zenean, bizidunen eta hildakoen mundua harremanetan jartzen zuen. *Lapis Manalis*arekin (Manen harria) ixten zen. *Umbilicus urbis*arekin (Hiriaren zilborra) identifikatzen zen, Erromako zentro teoriko eta sinbolikoa.

*Mundus* eta Erromaren fundazioa
--------------------------------

Tradizioaren arabera, Romulok Erromaren fundazioan erritualki zulatu eta zigilatu zuen lurrazpiko mundurako putzu edo ahoa zen, Erromaren erdian zegoena, dekumano eta kardo ardatzak gurutzatzen ziren lekuan. Plutarkok, Erromaren sorrera deskribatzen duen kapituluan, jatorri etruriarreko fundazio errituen artean zulo zirkular bat ireki zela kontatzen du, eta, bertan, legez probetxugarri ziren gauza guztien hasikinak edo primiziak sartu zituztela, eta kolono berri bakoitzak beren ama hiritik ekarritako eskukada bana bete lur zulora bota eta nahastu zirela. Zuloari mundu izena jarri omen zioten. Ondoren *pomerium*a edo muga sakratua ezartzen du Romulok.

Erromatarren erlijioan leku sakratutzat jotzen zen eta, bere kokapena zalantzazkoa den arren, *pomerium*aren barruan egon beharko luke, Erroma hiriaren muga erritualaren barruan, seguruenik Palatinoan.

*Mundus patet*
--------------

Putzuak forma biribila zuen, eta bazirudien lurrean hondoratutako umetoki alderantzikatu baten forma sinbolikoa gogorarazten zuela. Katon legelariak *mundus*aren forma zeruko gangaren erreflexu edo alderantzikatze gisa ulertu zuen. *Lapis Manalis* bezala ezagutzen den harrizko lauza batekin zigilatuta zegoen. Urtean hiru aldiz baino ez zen irekitzen: abuztuaren 24an, urriaren 5ean eta azaroaren 8an, ***mundus patet*** ("mundua irekita dago") iragarpen ofizialarekin inauguratzen zenean, hildakoen izpirituei irekitzen zitzaienean eta nekazal edo behe mailako jainko-jainkosei eskaintzak egiten zitzaizkienean, Zeresi barne, lur emankorraren jainkosa eta inframunduko atarien zaindari gisa.

Erritoak izaera araztailea zuen eta, beraz, geroago etorriko ziren gertaera sakratuak prestatzen zituen. Izaera iniziatikoa zuen, izan ere, purifikazioa bizitza indibidual edo kolektibo berri baten hasieran berehala eta halabeharrez aurrez aurre dagoen eragiketa sakratua da, balio berak dituen erritu ktoniko bat izateaz gain. Bere irekierak behe mailatik hildakoen izpirituei aldi baterako baimena eskaintzen zien bizidunen artean legez noraezean ibiltzeko, Warde Fowlerrek honela deskribatzen duen horretan: "oporrak, nolabait esateko, mamuentzat".

Mundua irekita zegoen egunetan, erromatarrek (bizidunen munduak) hildakoen espiritu kolektiboekin, *Di Manes*ekin (besteak Parentaliekoak eta Lemuraliakoak ziren), harreman ofizialak ezartzen zituzten. Munduaren funtzio sekundario edo berantiar hau ez dago frogatuta Errepublika Berantiarra baino lehen, Varronen bidez.

Ezagutzen den erromatar egutegirik zaharrenean, *mundus*-egunak C(omitiales) bezala markatuta daude (Komizioak biltzen ziren egunak). Geroko autoreek *dies religiosus* gisa markatzen zituzten, Maneen sekretuak 'argitara' ateratzen zirelako eta, horregatik, edozein jarduera ofizial debekatzen zen, baina ezkontzak ere). Gaur egungo adituak azalpen bat bilatzen saiatzen dira geroko elementu grekoen sarrera eta egokitzapenean, munduaren jatorrizko errituetan txertatutakoetan. Abuztuaren 24ko errituak *Consualia* eta *Opiconsivia* nekazal jaien artean egiten ziren; urriaren 5ekoak *Ieiunium Cereris*en ondoren, eta azaroaren 8koak Plebeio Jokoetan. Oro har, *mundus*aren hainbat egunetan Zeresi egindako erritoak iradokitzen dira, hiriak ezartzeko haziaren jainkosa zaindari gisa, eta etorkizuneko bizitzaren zaindari gisa, zeina bere alaba Proserpinak, *Dis*-en erregina-kideak, neguko hilabeteetan batera gobernatu baitzuen.

Warde Fowlerrek espekulatzen du *mundusa* Erromako ale hazien lehen biltegia (*penus*) izango zela, geroago erromatar estatuko *penus* sinboliko bilakatuz.

Sarritan nabarmendu da erritualaren eta Halloween jaiaren arteko analogia, baina baita Ulisesek Hadesen sarreran zulatutako zuloarekin ere, *Odisea*ren XI. liburuan.

1. ↑   «Festus : de la signification des noms : livre II (traduction)» *remacle.org* (Noiz kontsultatua: 2023-11-01).
2. ↑   «Plutarko, Romulus 11, 1-3» *www.perseus.tufts.edu* (Noiz kontsultatua: 2023-11-01).
3. 1 2 3   **(Ingelesez)** Fowler, W. Warde.  (1912-11). «Mundus Patet. 24th August, 5th October, 8th November» *The Journal of Roman Studies* 2: 25–33.  doi:10.2307/295939. ISSN 1753-528X. (Noiz kontsultatua: 2023-11-01).
4. ↑   Bayet, Jean.  (1984). *La religión romana : historia política y psicológica.*  Madrid, España : Ediciones Cristiandad ISBN 978-84-7057-363-7. (Noiz kontsultatua: 2023-11-01).
5. ↑  Antza denez, ez zen pontifizeek lehorteak arintzeko erabiltzen zuten *lapis manalis* bera.
6. ↑   Fowler, W. Warde.  (1912). «Mundus Patet. 24th August, 5th October, 8th November» *The Journal of Roman Studies* 2: 25–33.  doi:10.2307/295939. ISSN 0075-4358. (Noiz kontsultatua: 2023-11-01).
7. ↑  Makrobiok aipatua, 1.16.18.
8. ↑   **(Frantsesez)** Humm, Michel.  (2004). «Le mundus et le Comitium : représentations symboliques de l'espace de la cité» *Histoire urbaine* n° 10 (2): 43.  doi:10.3917/rhu.010.0043. ISSN 1628-0482. (Noiz kontsultatua: 2023-11-01).
9. ↑   «HALLOWEEN - MUNDUS PATET» *romanoimpero.com* (Noiz kontsultatua: 2023-11-01).