recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ezpel-sitsa** (*Cydalima perspectalis*) Crambidae familiako sitsa da. Ezpelen (*Buxus microphylla*, *Buxus sempervirens*, *Buxus sinica*) izurritea da; larbek defoliazio larriak eragiten dituzte eta, azala ere jaten baitute, landarea ihartu daiteke.

Jatorriz ekialdeko Asiakoa bada ere (Japonia, Txina, Taiwan, Korea, Errusiako Ekialde Urruna eta India), XXI. mende hasieran Europara iritsi zen. 2006an Alemanian detektatua izan zen, 2007an Herbehereetan, 2008an Suitza, Frantzia eta Britainia Handian, 2009an Austrian, 2011n Belgika, Hungaria, Errumania, Txekiar Errepublika, Eslovenia eta Turkian, 2013an Kroazian eta 2014an Iberiar penintsulan. Uste denez, Txinatik inportatutako ezpel arruntetan iritsi zen Europara, eta landareen merkataritzak ahalbidetu zuen horren sakabanatze azkarra.

Eskala txikian, *Bacillus thuringiensis* bakterioa izan daiteke honez gero izurrite bilakatu den horren aurkako irtenbide ekologikoa, ordu gutxian harrak akabatzen baititu. Eskala handian, hegazti sits-jaleak ekartzen dira izurritearen aurka egiteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Cydalima perspectalis.*  Euskalterm, euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-8-27).
2. 1 2   Pérez-Otero, R.; Mansilla, J.P.; Vidal, M.. *Cydalima perspectalis Walker, 1859 (Lepidoptera, Crambidae): una nueva amenaza para Buxus spp. en la Península Ibérica..*  aegaweb.com (Noiz kontsultatua: 2016-05-23).
3. ↑    *Buchsbaumzünsler (Cydalima perspectalis (Walker, 1859)).*  insekten-sachsen.de (Noiz kontsultatua: 2016-05-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q175754
* Commonscat Multimedia: Cydalima perspectalis
* Wikispecies Espezieak: Cydalima perspectalis

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 349823
* BioLib: 1134563
* Catalogue of Life: 432793
* Dyntaxa: 6010351
* EOL: 20679177
* Fauna Europaea: 442650
* GBIF: 4532122
* NCBI: 1309588

 |

* Wd Datuak: Q175754
* Commonscat Multimedia: Cydalima perspectalis
* Wikispecies Espezieak: Cydalima perspectalis
***Ezpatadantzariak*** Aurelio Arteta euskal margolariaren koadroa da, eta 1913an burutu zuen. Egun, egun Gasteizen, Arabako Arte Ederren Museoan, gordetzen da.

Deskribapena
------------

Erromeria bateko eszena bat da. Bertan, lau gizon agertzen dira ibiltzen ezpata dantzarako jarreraz. Janzkera oro har zuriek, txapel eta gerriko zein zapi gorriekin kontrastea egiten dute. Koadro honetan eta "Erromeria" sorta osoan Artetaren kromatismoa guztiz deigarria da.

Sorrera
-------

1913an, lehenengo aldiz, Aurelio Artetak mandatuz egin zuen margolan-sorta bat, ziklo bat bailitzan, eta hor kokatzen da ***Ezpatadantzariak***. Margolan guztiek ere euskal erromeria hartzen dute gaitzat. Zuiako markesaren jantokirako egin zuen, Murgian (Araba). Era horretan, talde-konposizio moduko bat egiteko aukera izan zuen.

Sorta horretan, Artetak ihes egiten die bigarren irakurketa haragikoi eta ironikoei, ezin bestean. Deskribapen errealistaren eta adierazpen alegorikoaren artean kokatzen da, eta koloreari indar berezia ematen hasten zaio. Bestalde, lehen planoko irudien inguramendu definituekin aurrez aurre, atzealdeak lauso samarrak izaten dira: ihes egiten dio kokapen jakin bat irudikatzeari, baita giza irudien gorputz ezaugarriak zehazteari ere.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  González de Durana, J. 2008, 32. or.
2. ↑  González de Durana, J. 2008, 33. or.

Iturriak
--------

 Gonzalez de Durana, Javier.  (2008). *Aurelio Arteta.*  Madrid: Fundación Mapfre / Instituto de la Cultura ISBN 978-84-9844-111-6..

Kanpo estekak
-------------

Arabako Arte Ederren Museoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25825398

 |

* Wd Datuak: Q25825398

Gehiago irakurri
----------------

* Miguel Ángel Marrodán, *Aurelio Arteta*. Colección Temas Vizcaínos, 1979 ISBN 84-500-3071-4
* Jaime Brihuega, *Aurelio Arteta. Una mirada esencial*. Edorta Kortadi, 1988 ISBN 84-87184-48-0
* Matilde Marcos Macías, *Arteta : estudio de la figura*, Euskal Herriko Unibertsitatea, 1998 ISBN 84-8373-107-X
**Farah**  (Paxtueraz/persieraz: ‏فراه‎), Afganistango 34 probintzietako bat da, herrialdearen mendebaldean dagoena. Iparraldean Herat probintziarekin du muga, ipar-ekialdean Ghor probintziarekin, hego-ekialdean Helmand probintziarekin, hegoaldean Nimruz probintziarekin eta mendebaldean Iranekin. 48.471 km²-ko azalera du eta 2009ko estimazioaren arabera 458.500 biztanle zituen. Hiriburua Farah da eta lurraldeko hiri garrantzitsuenetarikoak Anar Darreh eta Šindand dira..

Biztanle gehienak (%80) paxtunak dira. Tajikak %14 dira eta badira gutxiengo belutxi, aimak eta hazarak ere.

Kultura eta gizartea
--------------------

Irango goi-lautadarekin mugan dago lurraldea, eta biztanleria lurraldean barrena zabalduta bizi da. Ezagunak dira gaztelu-hondakinak, besteak beste.

Etniei dagokienez, paxtunak dira Farah-ko biztanle gehienak (%80 inguru), baina hiriburuaren inguruan eta lurraldean zehar beste etnia batzuetakoak ere badaude: Tajik etniakoak, Aimaq-ak, Baloch-ak eta Hazarak.

Orokorrean, gizarte-antolaketa patriarkala daukate: tribu-buruak (ia beti gizonezkoak) errespetu handiz tratatzen dituzte, eta familiak indar handia dauka.

Erlijio nagusia islama da; gehienak suniak dira, baina hazara gehienak xiitak dira.

Lurraldean hizkuntza hauek egiten dira: dari, persiera, paxtuera eta baloch hizkuntza.

Barrutiak
---------

Farah Probintziako barrutiak
Farah Probintziak barruti hauek ditu:

* Anar Dara
* Bakwa
* Bala Buluk
* Farah (barrutia)
* Gulistan
* Khaki Safed
* Lash Wa Juwayn
* Pur Chaman
* Pusht Rod
* Qala-i-Kah
* Shib Koh

Erreferentziak
--------------

1. ↑  World Gazetteer: Afghanistan: Administrative Divisions (population and area)[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑  Islamic Republic of Afghanistan Central Statistics Organization (CSO)

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** nps: Farah Province

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q593156
* Commonscat Multimedia: Farah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136284329
* GND: 4561199-3
* LCCN: n2010056654
* NARA: 10044380
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q593156
* Commonscat Multimedia: Farah


| * i
* e
* a
Afganistango probintziak |
| --- |
| Badakhshan • Badghis • Baghlan • Balkh • Bamijan • Daikondi • Farah • Fariab • Ghazni • Ghor • Helmand • Herat • Jowzjan • Kabul • Kandahar • Kapisa • Khost • Kunar • Kunduz • Laghman • Logar • Nangarhar • Nimruz • Nuristan • Oruzgan • Paktia • Paktika • Panjshir • Parwan • Samangan • Sar-e Pol • Takhar • Wardak • Zabul |  |
***Fantasía sobre Carmen*** (eusk. 'Carmeni buruzko fantasia') Pablo Sarasateren 25. opusa da, Georges Bizet *Carmen* operarako biolinezko fantasia dena. Pianorekin egindako bertsioa, 1882an argitaratu zuen.

Sarasateren konposiziorik ezagunenetariko bat, biolinerako teknikoki zailenetariko lanetako bat da, *Zigeunerweisen* baino zailagoa dena.

Opusean aragoiar, habanera, interludio, seguidilla eta ijito dantzaren moldaketak daude. Guztira 12 minutuko iraupena du bost mugimendutan banaturik:

* Allegro moderato
* Moderato
* Lento assai
* Allegro moderato
* Moderato

Lanak honako orkestrazioa behar du: piccolo bat, 2 zehar txirula, 2 oboe, 2 klarinete, 2 fagot, 4 tronpa, 2 tronpeta, 3 tronboi, tinbal, pandero, harpa eta hari-sekzioa. Bertsiorako pianoa ere beharrezkoa izango da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Alemanez)** «Musik für Pianoforte mit Begleitung» *Musikalisch-literarischer Monatsbericht* (Leipzig: Friedrich Hofmeister Musikverlag): 344..

Kanpo estekak
-------------

* *Carmen Fantasy* YouTuben: Sarah Chang (biolin), Plácido Domingo (zuzendari), Berlingo Orkestra Filarmonikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3066537

 |

* Wd Datuak: Q3066537
Filipinetako hizkuntza mapa
**Filipinetan** 170 **hizkuntza** inguru mintzatzen dira, ia denak austronesiar familiakoak. Hizkuntza horietatik guztietatik bi bakarrik dira ofizialak, uhartedi osoan erabiliak: tagaloa eta ingelesa. Gutxienez, hamar nagusitzat hartzen dira eta gutxienez zortzi, koofizialtzat.

Hizkuntza aniztasunarekin batera, Filipinak alfabetizazio tasa handienetakoa du Asia Ekialdean eta Pazifiko aldean: 10 urtetik gorako biztanleriaren % 90 irakurtzeko eta idazteko gai da. Filipinarrak, oro har, elebidunak dira.

Aspaldi, gaztelania nahiko hedatuta zegoen uhartedian, Espainiar Inperioaren zati baitzen. Hala ere, estimazioen arabera, biztanleriaren % 10ek hitz egiten zuen, batez ere espainiar kolonoek eta filipinar landuek. Egun, gaztelania ia galduta dago, ingelesaren mesedetan, eta 2 milioi filipinarrek baino ez dute mintzatzen. Chavacanoak (gaztelaniaren eta bertako hizkuntzen arteko kreolerak) bizirik dirau ordea, batez ere Zamboangan.

Hizkuntzak
----------

Hauek dira Filipinetako 18 hizkuntza mintzatuenak:

| Hizkuntza | Hiztun kopurua | Eskualdea |
| --- | --- | --- |
| tagaloa -"filipino"a | 70 milioi baino gehiago (25 milioik lehen hizkuntzatzat dute) | Uhartedi osoan |
| bisaya | 38 milioi (aldaerekin, *cebuera* barne) | Cebu, Bohol, Mindanao eta Negros uharteak |
| ilokanoa | 9 milioi | Luzon iparraldean |
| hiligaynona | 7,5 milioi | Panay uhartean |
| bicola | 6 milioi | Bicol penintsulan |
| pampangana | 2,2 milioi | Luzon erdialdean |
| pangasinana | 1,4 milioi | Luzon mendebaldean |
| magindanaoa | 1,1 milioi | Mindanao hegoaldean |
| tausuga | 1 milioi | Sulu |
| maranaoa | 900.000 | Mindanao hegoaldean |
| surigaoa | 450.000 | Mindanao ipar-ekialdean |
| kinaraya | 400.000 |  |
| waray-waraya | 3 milioi | Samar eta Leyte uharteetan |
| maranaoa | 1 milioi | Mindanao hegoaldean |
| surigaonona | 600.000 |  |
| masbatenyoa | 530.000 | Masbate uhartean |
| chavacanoa | 360.000 | Zamboanga penintsulan eta Caviten |
| ibanaga | 320.000 | Luzon ipar-ekialdean |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1066778
* Commonscat Multimedia: Languages of the Philippines

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4829732
* BNF: 11937316c (data)
* LCCN: sh85100795

 |

* Wd Datuak: Q1066778
* Commonscat Multimedia: Languages of the Philippines
**Federico García Moliner** (Borriana, Castelló, Espainia, 1930eko martxoaren 4a) fisikaria da.

Bizitza
-------

Madrilgo Complutense Unibertsitatean egin zituen ikasketak. Zientzia Fisikoetako lizentzia atera zuen 1954an, eta doktoregoa, Cambridgeko Unibertsitatean (1958an) eta Madrilgoan (1960an). CSICen hasi zuen ibilbide profesionala, eta Illinoisko Unibertsitateko irakaslea izan zen 1961etik 1964ra. Bestalde, Madrilgo Unibertsitate Autonomoko katedraduna izan zen 1974tik 1979ra. Gai solidoen fisikaren inguruko azterketen aitzindaria izan zen Espainian, eta haren lanek ospe handia izan dute mundu guztian. Bereziki aipatzekoa da *Gainazaleko Greenen funtzioak* izeneko obra, funtzioen gainezartze-metodoa deskribatzen duena: gai solidoaren propietateak beren atomoen eta elektroien propietateen arabera aztertzen ditu, eta ezinbestekoa da gaur egungo elektronikaren garapenerako. Molinerren ikerketak Espainian eta beste herrialde batzuetan eman dira argitara.

Nabarmentzekoa du, batez ere *Introduction to the Theory of Solid Surfaces* (1979, *Gainazal solidoen teoria*) liburua, oinarri-oinarrizko obra solidoen fisika ikasi nahi dutenentzat. 1992an, Ikerketa Zientifiko eta Teknikoko Asturiasko Printzea saria eman zioten egoera solidoko fisikari egindako ekarpenengatik. Gaur egun, Castellóko Jaume I.a Unibertsitateko katedraduna da, eta han segitzen du egitura erdieroale kuantikoei buruz ikertzen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753427
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 56670798
* ISNI: 0000 0000 8384 6255
* BNE: XX1726180
* CANTIC: a10767538
* LCCN: n78037258
* SUDOC: 031595006
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02339/eu\_g\_0855/g0855
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 310268

 |

* Wd Datuak: Q3753427
**Federico Martín Aramburu** (La Plata, 1980ko urtarrilaren 20a - Paris, 2022ko martxoaren 19a) argentinar errugbilaria izan zen, erdiko postuan aritzen zena. 22 partida jokatu zituen Argentinako errugbi selekzioarekin, eta Frantziako 2007ko Munduko Errugbi Kopan hirugarren postua lortu zuen selekzioko kidea izan zen. Parisen eraila hil zen.

Bizitza
-------

Federico Martín Aramburu La Platan jaio zen 1980ko urtarrilaren 20an. Buenos Aires Handiko Club Atlético San Isidron hasi zuen bere kirol ibilbidea. 2004an, Biarritz Olympiquek kontratatu zuen. Bi aldiz izan zen Top14ko txapeldun Lapurdiko taldearekin, 2005ean eta 2006an. Perpinyanen eta Akizen ere jokatu zuen, baita Glasgow Warriorsen ere. Argentinarekin hirugarren izan zen 2007ko Munduko Kopan. 22 partida jokatu zituen selekzioarekin.

Erretiratu ondoan Biarritzen bizi izan zen, eta turismo alorreko enpresa batean egin zuen lan, Hegarty bazkidearekin. Biarritz Olympiqueko bazkideen elkarteko presidente izan zen 2015etik 2018ra, eta administrazio kontseiluko kide ere izan zen.

2022ko martxoaren 19an, tiroz hil zuten Parisen. Shaun Hegarty kirolariarekin zebilen Boulevard Saint-Germain auzoan, eta taberna batean iskanbila izan zuten bi pertsonarekin. Banatu egin zituzten han zeuden beste batzuek, baina, geroago, auto batean itzuli ziren bi pertsona horiek, eta kalean tirokatu zuten Aramburu. Lauzpabost tiro jaso zituen errugbilari ohiak. Ustezko hiltzailea, Loik Le Priol eskuin muturreko militantea, hiru egun geroago atxilotu zuten Hungarian.

Palmaresa
---------

### Biarritz Olympique

* Top 14
	+ txapelduna: 2005, 2006
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
	+ finalista: 2006

2007ko Munduko Kopa
-------------------

Aramburuk 2007ko Munduko Errugbi Kopa jokatu zuen Argentinako selekzioarekin. Multzoen fasean entsegu bat lortu zuen Georgiaren aurkako partidab; eta beste bat Frantzia aurka, hirugarren posturako partidan.

| Txapelketa | Herrialdea | Emaitza | Partidak | Entseguak |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2007ko Munduko Errugbi Kopa | Frantzia Frantzia | Hirugarren postua | 3 | 2 |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Lartzanguren, Edu. *Eskuin muturreko ekintzaile baten bila ari dira, Aramburu errugbilariaren heriotzarengatik.*  *Berria*, 2022ko martxoak 21, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-3-23).
2. ↑   Lartzanguren, Edu; Ostolaza, Paulo. *Hungarian atxilotu dute Aramburu errugbilariaren ustezko hiltzailea.*  *Berria*, 2022ko martxoak 23, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-3-23).

Kanpo estekak
-------------

* Jokalariaren profila UAR-en
* **(Frantsesez)** itsrugby.fr-en estatistikak
* Scrum.com-en estatistikak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2313220

 |

* Wd Datuak: Q2313220
**Emakumeen preserbatiboa** sexu bidezko gaixotasun infekziosoen transmisioa saihesteko edota nahi gabe haurdun ez geratzeko erabiltzen den zorro-itxurako babesa da, emakumeen sexu-organoak estaltzeko diseinatutakoa; poliuretanozkoa edo nitrilozkoa izan ohi da. Emakumeen preserbatiboa 1992an agertu zen Erresuma Batuan eta Estatu Batuetan, eta berehala zabaldu zen haren erabilera Europan eta mundu osoan. Emakume osasuntsuek erabili dezaketa, eta % 99koa da haren eraginkortasuna.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiesa Hiztegia] [2016]
2. ↑   **(Ingelesez)** Ro, Christine.  (2016-6-6). «The Enduring Unpopularity of the Female Condom» *The Atlantic*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q864088
* Commonscat Multimedia: Female condoms

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 166434956 (data)
* LCCN: sh95003209
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D019111

 |

* Wd Datuak: Q864088
* Commonscat Multimedia: Female condoms
**Federico Bilbao Solozabal**, baita **Fede Bilbao** ere (Getxo, 1935ko urtarrilaren 6), futbolaria eta poeta. Atlético Bilbao futbol taldearen jokalaria izan zen. Poeta ezaguna da baita ere Bilboko zirkuluetan.

Biografia
---------

22 urtekin, lesio larri baten ondorioz, kirol profesionala utzi behar izan zuen. 26 urtekin Santurtzin semiprofesional moduan aritu zen. Bere sonetoak oso baloratuak izan dira. Bilboko portuan Obren Batzordeko administratzaile bezala, Diru-bilketaren Nagusia izanik, lan egin zuen erretreta hartu arte.

Obra
----

Bere lehen poesia-liburua, Sonetos de geografía cercana, 1996an plazaratu zuen, Bilboko portuak argitaratuta. Ondoren egileak berak beste lau plazaratu zituen: *Dono mis ojos a una mujer*, *El corazón en el alba*, *Sonetos de la sombra herida*, *Paloma Blanca de la ría*. 2012an *Una palabra en el cristal* kaleratu zuen, bere sonetoen antologia. Liburu guztiak gaztelaniaz agertu dira. *Zurgai* aldizkarian ere kolaboratu izan du.

Beste generoetan ere aritu izan da, batez ere eleberrian eta ipuingintzan, baina material horiek eta baita poema asko, argitaratu gabe daude.

Futbolaria
----------

Athletic Kluben zortzi denboraldi aritu zen, 1953tik 1961ra, erdilari moduan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo loturak
-------------

* Auñamendi Entziklopedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3741632
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 90641132
* ISNI: 0000 0001 1774 3239
* BNE: XX1028346
* LCCN: n98027648
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 26062

 |

* Wd Datuak: Q3741632
*Artikulu hau Missouriko konderriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ozark (argipena)».*

**Ozark konderria** (ingelesez: *Ozark County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Gainesville da. 2010eko zentsuaren arabera 9.723 biztanle zituen, Ozark kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ozark konderriak 1.956,04 kilometro koadro ditu. Horietatik 26,57 ura dira. Beste 1.929,47 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,97 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.723 pertsonetatik 9.515 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 128 dira. 11 beltzak edo afroamerikarrak. 58 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 13 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 124 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489869
* Commonscat Multimedia: Ozark County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126677881
* ISNI: 0000 0004 0546 9131
* LCCN: n81056543
* **Lekuak**
* OSM: 1180467
* TGN: 2001226

 |

* Wd Datuak: Q489869
* Commonscat Multimedia: Ozark County, Missouri
**Flexiguritate** edo **flexiseguritate** hitza 1980ko hamarkadan Danimarkako lan merkatuan landutako kontzeptua da eta inguruko herrialdeetara (Finlandiara, Holandara...) zabaldu zen berehala. *Flexibilitatea* (malgutasuna) eta *segurtasuna* konbinatzen ditu, lan merkatuari aplikatuz.

Teorian, lan merkatu malgua lortu nahi duen estrategia politikoa da eta, aldi berean, langileen babes soziala bermatu nahi du.

Bereizgarriak:

* Kontratuak egiteko eta eteteko malgutasuna.
* Langabetuen gizarte babes handia, eskubide eta betebeharrak ondo zehaztuz.
* Formakuntza eta berkolokazio politika indartsua.

Langileek bere formazioa eguneratzeko prest egon behar dute, edozein momentutan merkatuaren eskarira egokitzeko xedean. Horretarako formakuntza jarraia antolatzen da, bai langileentzako eta bai langabetuentzako ere. Hortik ondoriozta dezakegu aurrekontu publikoetan eragiten duen kostu handia eta hau izango da bere alderdi kritikatuenetakoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257887

 |

* Wd Datuak: Q12257887
**Forest konderria** (ingelesez: *Forest County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tionesta da. 2010eko zentsuaren arabera 7.716 biztanle zituen, Forest kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Forest konderriak 1.114,98 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,58 ura dira. Beste 1.106,4 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,92 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.716 pertsonetatik 6.268 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 418 dira. 1.374 beltzak edo afroamerikarrak. 11 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 12 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 45 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494236
* Commonscat Multimedia: Forest County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133713997
* LCCN: n82083496
* NARA: 10036803
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 416690
* TGN: 1002378

 |

* Wd Datuak: Q494236
* Commonscat Multimedia: Forest County, Pennsylvania
**Patxi Beitia** (Eibar, Gipuzkoa, 1925- † Bermeo, 2007ko urtarrilaren 8) Kezka dantza taldeko zuzendaria, Alkartasuna Dantza taldeko sortzailea eta aurreskularia izan zen.

Biografia
---------

1925ean jaio zen Eibarren eta gazte-gaztetatik dantzatzea gustatzen zitzaion. 1931an hasi zen dantzan Eibarko Batzokian Gregorio Santa Cruz maisu zuela. Gerra ondoren, Educación y Descansoko taldearekin dantzatu zuen, Santa Cruzen esanetara orduan ere. 1947an, Eva Peronen aurrean aurreskua dantzatu zuen Madrilen.

Aurreskulari bikaina izan zen eta bere garaiko onenak ziren Donostia eta Bilboko aurreskulari handienekin lehiatu zen. 1959an Kezkako zuzendari izendatu zuten eta kargu horretan egon zen 1965ean ezkondu zen eta Bermeora bizitzera joan zen arte. 1976an, Bermeon, Alkartasuna dantza taldea sortu zuen.

2007ko urtarrilaren 8an hil zen Bermeon.

Kanpo estekak
-------------

* Patxi Beitiaren biografia, Kezka dantza taldearen eskutik

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265601

 |

* Wd Datuak: Q12265601
**Felicia Browne** (1904ko otsailaren 18-1936ko abuztuaren 25) emakume artista britainiarra, komunista, Espainiako Gerra Zibilean hil zuten, Aragoiko frontean. Eskultura eta marrazkia landu zuen.

Biografia
---------

1904ko otsailaren 18an jaio zen. Marrazkia, eskultura eta beste arte plastikoak landu zituen.
Felicia Browne Weston Green-en (Thames Ditton, Surrey) jaio zen, 1904ko otsailaren 18an. 1920–21 eta 1927–28 artean St John's Wood Art School eta Slade Art School eskolan ikasi zuen. Sladera 16 urte zituelarik heldu zen, oso gaztea beraz. William Coldstream, Clive Branson, Claude Rogers eta Nan Youngmanen garaikidea izan zen.

1928an Berlinera bidaiatu zuen metalgintza ikasteko eta hargin-maisu izateko ikasten hasi zen. Berlinen bizi zen Nazional Sozialismoaren gorakadaren garaian eta antifaxisten jardueretan parte hartu zuen. 1930eko hamarkadan Erresuma Batura itzuli zen, eskulturak eta tresnak atzean utziz. 1933an Britainia Handiko Alderdi Komunistan sartu zen, 1936an, Edith Bone argazkilariarekin, Espainiara aldera joan zen; garai horretan MI5k kontrolpean zuen. Bidaiaren helburua oporrak ziren baina militarren estatu kolpeak Bartzelonan harratu zuten. 1936ko abuztuaren 3an armada errepublikanoan izena eman zuen, PSUC alderdiaren "Karl Marx" milizian.

1936ko abuztuaren 25ean Browne Tardienta herritik gertu, Huescan, hil zuten. Milizianoek frankisten munizioez zamatutako tren baten aurka ari ziren. Su gogorrean Felicia zaurituta gertatu zen beste miliziano bati lagundu nahian frankistek hil zuten. Espainiako Gerran hil zen lehenengo boluntarioa izan zen. Bere gorputza berreskuratu zutenean marrazkiez betetako koadrenoa aurkitu zioten; koadernoa Errepublikaren alde dirua biltzeko Artists' International Association-ek (AIA) argitaratu zuen. 1936ko urrian Nan Youngmanek bere omenez erakusketa antolatu zuen.

Obra
----

* *Drawings by Felicia Browne*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Dos hijas de exiliados españoles recuperan la memoria de Felicia Browne | Todos los Nombres» *todoslosnombres.org* (Noiz kontsultatua: 2022-02-17).
2. ↑  Buchanan, Tom (2002). «The Lost Art of Felicia Browne». History Workshop Journal (Oxford University Press) 54: 180-201. ISSN 1363-3554. doi:10.1093/hwj/54.1.180
3. ↑  Angela Jackson (202): *British Women and the Spanish Civil War*.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Biografia Spartacus International webgunean.
* **(Ingelesez)**:Felicia Browni buruzko artikulua *The Guardian* egunkarian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5441708
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 19192664
* LCCN: nb2003059730

 |

* Wd Datuak: Q5441708
**Emma Italiakoa** (948aren inguruan jaioa - ?) Mendebaldeko Frantziako erregina izan zen Lotario Frantziakoaren emazte gisa. Euren seme Luis V.a Frantziakoa azken errege karolingiarra izan zen.

948aren inguruan jaioa Lotario II.a Italiakoa eta Adelaida Italiakoaren alaba bakara zen. Bere aita 950an pozoitu zuen bere aurkari politikoa zen Berengario Ivreakoak. Berengario saiatu, zen, gainera Emmaren amarekin ezkontzen, honek erresuma bere semearentzat aldarrikatu baitzuen; Adelaida Oton I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoarekin ezkondu zen bigarren aldiz eta berarekin Oton II.a eduki zuen.

977an Emmaren koinatuak, Karlos Lorrena Behereakoak, Aszelino Laongoa apezpikuarekin fideltasun eza izateaz akusatu zuen. Erregina eta Apezpikua Sainte-Makreko sinodoan errugabe zirela esan zuten, eta Karlos Mendebaldeko Frantziatik deserriratu behar izan zen. Emmak, hala ere, bere oinordekotza ziurtatu nahi zuen eta Lotariori eskatu zion erregearen laguntzaile izendatzea; Lotariok egin zuen, baina ez zion botererik errealik eman.

Lotario 986ko martxoaren 2an hil zen eta Luis semea izendatu zuten errege. Laster Emma eta Aszelino Laongoa gortetik kaleratu zituen, Lotario pozoitu izana leporatuz. Luis 987ko maiatzaren 22an hil zen, oinordekorik gabe. Hurrenog hilabeteetan bere anai-ordea Karlosek Laon hiriburua hartu eta bere burua errege izendatu zuen; hala ere, Hugo Kapetarra, Frankoen duke zena aukeratu zuten errege 987ko uztailaren 3an. Ondoren emandako gatazketan Aszelino Hugo Kapetarrarekin lerrokatu zen eta, horrela, azken karolingiar erregea Orleansen gartzelaratu zuten.

Emmarekin zer gertatu zen ez dago argki. Bi bertsio ezberdin daude: baliteke Borgoinako konbentu batean hil izana edo Boleslaus II.a Bohemiakoarekin ezkondu izana. Kasu horretan Emma Mělníkekoa eta Emma Italiakoa pertsona bera izango lirateke eta Oldřich izeneko seme bat izan zuten.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q261883
* Commonscat Multimedia: Emma of Italy

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 80340934
* GND: 13590398X

 |

* Wd Datuak: Q261883
* Commonscat Multimedia: Emma of Italy
***Fernando el Católico y los falsarios de la historia*** Víctor Pradera iruindar politikari eta historialariak idatzitako saiakera da. Liburuaren helburu nagusia zen *Exigit Contumacium* buldaren egiazkotasuna azaltzea. 

Bulda horrek, 1512ko Nafarroaren okupazioaren ondoren emanak, Nafarroako errege-erreginak eskumikatu zituen, eta zilegi egin zuen Elizaren begietara Nafarroako tronuan Fernando II.a Aragoikoa paratzea. Historialari gehienen ustetan, Fernando Katolikoak faltsututako bulda bada ere, Pradera florentziar eta gregoriotar egutegiaren arteko ezberdintasunez konponbidea aurkitzen saiatu zen. 

Gainera, Tuteran aurkitutako eskutitz batzuetan eta beaumontarren eta Fernando Katolikoaren arteko itun sekretuan oinarritu zituen bere azalpenak. Era horretan, Nafarroako konkista eta Espainiako batasuna defendatu nahi zituen. Lehendabizikoz, Madrilen 1925ean eta, gero, Bilbon 2003an argitaratu zuten.

Ikus, gainera
-------------

* Amaiurko monolitoa
* Espainiar nazionalismo
* Nafarroako Erresumaren konkista

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8961426

 |

* Wd Datuak: Q8961426
**Filadelfiako Arte Museoa** (ingelesez *Philadelphia Museum of Art*) AEBetako Filadelfia hirian dagoen arte museo bat da, Pennsylvania estatuan.

1876an sortua izan zen, urte horretan bertan hirian ospatu zen Nazioarteko Erakustazoka zela eta. Gaur egungo eraikina 1919an hasi eta 1928ko udaberrian eraikitzetik amaitu zen, eta Horace Trumbauer arkitektoa eta Zantzinger, Borie & Medary enpresaren lana da. McIlhenny familiak museo honekin oso harreman estua izan du, lehenik Henry P. McIlhenny zena 1939-1964 artean museoaren arduradun izan baitzen, eta 1976tik 1986an hil zen arte administrazio kontseiluko presidente. Hil zenean bere ondare pertsonala museoari laga zion.

Urtero museoak 15-21 erakusketa berezi antolatzen ditu, eta 800.000 lagun inguruk bisitatzen dute, bai bertokoak, beste estatutakoak nahiz munduko herrialde eznerdinetakoak ere. Gaur egun arte, erakusketa arrakastastuenak Paul Cézanne (1996, 548.000 bisitari) eta Salvador Dalí (2005, 370.000 bisitari) artistei eskeini zitzaienak dira.

Filadelfiako Arte Museoak eraikin nagusi ikonikoaz gain Benjamin Franklin parkean ere badagoen Rodin Museoa eta beste hainbat kokaleku historiko ere hartzen ditu. Perelman Eraikina ere bere jabetzakoa da.

Zinema
------

Zinemazaleentzat eraikin nagusia eta bereziki bere eskailerak oso ezaguna den irudia da, honetan *Rocky* (1976) filmaren eszenarik ezagunena filmatu baitzen, hain zuzen ere, Rocky Balboa (Sylvester Stallone) boxeolariak bere entrenamendua *Gonna Fly Now* ("Orain Hegan Egitera") abesti ezagunaren doinuarekin lagundurik amaitu eta besoak zerurantz altxatzen dituen leku ikonikoa baita. Horregatik, filmaren zaletu ugari bertaratu eta *Rocky eskailera* deritzonan, zinemaren eszena mitiko hori oroituz, Rocky Balboaren papera antzeztu korrakaldi labur bat burutu eta besoak altxatu ohi dituzte.

* Eraikin nagusia.Eraikin nagusia.
* Museoaren aurreko plazatxoa eta hiriaren eraikinak.Museoaren aurreko plazatxoa eta hiriaren eraikinak.
* Gauez.Gauez.

Kanpo estekak
-------------

* Filadelfiako Arte Museoaren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q510324
* Commonscat Multimedia: Philadelphia Museum of Art

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137352121
* ISNI: 0000 0004 0453 6400
* BNE: XX143371
* BNF: 118668984 (data)
* CANTIC: a11135256
* GND: 235279-5
* LCCN: n79005616
* NDL: 00629091
* NKC: ko2003192609
* NLA: 35420649
* CiNii: DA01461891
* SUDOC: 026418142
* ULAN: 500214534
* BIBSYS: 90135750
* ICCU: VEAV020821
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q510324
* Commonscat Multimedia: Philadelphia Museum of Art
**Filadelfia konderria** (ingelesez: *Philadelphia County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Filadelfia da. 2010eko zentsuaren arabera 1.526.006 biztanle zituen, Philadelphia kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Philadelphia konderriak 369,61 kilometro koadro ditu. Horietatik 22,29 ura dira. Beste 347,32 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4128,69 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.526.006 pertsonetatik 750.196 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 187.611 dira. 644.287 beltzak edo afroamerikarrak. 3.498 amerikar natiboak ziren eta 457 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 95.521 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4.105 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 27.942 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496900
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157121596
* LCCN: n81144644
* NARA: 10036579
* **Lekuak**
* OSM: 417845
* TGN: 1002782

 |

* Wd Datuak: Q496900
**Fot** (antzinako eskandinavieraz: *Fótr*) Upplandgo bikingoa izan zen, Uppland Suediako Erresuma Bikingoetan zegoen. Fot errunen grabatzailea (erilaz) izan zen eta bere lan batzuek haren sinadura erakusten dute. Hari buruz informazio gutxi dago, bakarrik XI. mendean lanean zebilela.

Egoera
------

Europako beste lurraldetan horrela ez bazen, Eskandinavian Goi Erdi Aroan, jende askok bazekien idazten eta irakurtzen, bai hezurren gainean baita ere egurren gainean. Fot ezaguna da Urnes estiloan egin zuen lanengatik. Estilo honen ezaugarri nagusia azken garaietan irudi zoomorfoen presentzia zen.

Lan sinatuak
------------

Gutxi dira Fot izena erakusten duten lanak. Rundata Suediako idazkun errunikoen datu-basearen arabera hauek dira:

* U 167, Östra Ryds
* U 177, Stav
* U 268, Harby
* U 464, Edeby
* U 605, Stäket
* U 638, Mansängen
* U 678, Skokloster, hau da ezagunetariko bat
* U 945, Danmarks.

Badira beste berrogei lan gehiago, haien estiloa dela eta, Foti egozten zaizkionak.

Garrantzia
----------

Fot Upplandgo eta urnes estiloko maisu nagusietariko bat. Bere lanetan harriak kondu handiz aukeratzen zituen. Diseinuak uniformeak ziren, harmonikoak. Bere errunen artean **×**  puntuazio ikurra ikus daiteke. Garaian beste artisten artean eragin handia izan zuen.

Galeria
-------

* U 945 harri errunikoa, Fotek sinatuta.U 945 harri errunikoa, Fotek sinatuta.
* U 678.U 678.
* Snottsta eta Vreta harri errunikoak U 329.Snottsta eta Vreta harri errunikoak U 329.
* Jarlabankeko harri errunikoa U 127.Jarlabankeko harri errunikoa U 127.
* Jarlabankeko harri errunikoa U 164.Jarlabankeko harri errunikoa U 164.
* Jarlabankeko harri errunikoa U 165.Jarlabankeko harri errunikoa U 165.
* Jarlabankeko harri errunikoa U 212.Jarlabankeko harri errunikoa U 212.
* Jarlabankeko harri errunikoa U 261.Jarlabankeko harri errunikoa U 261.

Ikus, gainera
-------------

* Alfabeto erruniko

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Fot* sarrera *Nationalencyklopedin* (1991).
2. ↑  *Vilka kunde rista runor?*.
3. ↑  Meijer, Jan (2007) *Punctuation Marks on Viking Age Rune Stones: Amsterdamer Beiträge Zur Älteren* ISBN 978-90-420-2256-0 81–82 or.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1439498

 |

* Wd Datuak: Q1439498
**Fotosistemak** pigmentu fotosintetikoak biltzen dituzten talde funtzionalak dira, landareen kloroplastoetan daudenak (kloroplastoetako tilakoideetan, hain zuzen ere). Zeregin oso garrantzitsua burutzen dute fotosintesian, pigmentu horiek (klorofilek, karotenoideek...) argiaren energia xurgatu eta energia kimiko (ATP) bihurtzen baitute.

Klorofila guztiek berezitasun bat dute: argiaren aurrean elektroiak erraz galtzen dituzte. Galdutako elektroiak elektroi-garraiorako kate batean sartzen dira, non molekula bat erreduzitzen da (NADP) eta ATP ere (energia kimikoa) eratu egiten da.

Landareen fotosintesian bi fotosistema daude (I eta II). Fotosistema bakoitzak argiaren uhin luzera ezberdinetan lan egiten du:

* I fotosistema a klorofilaz ugaria da. 710 nm-etako uhin luzerak, gehienez, xurgatu egiten ditu (uhin luzera handiekin lan egiten du)

* II fotosistemak b klorofila ugari du. Uhin luzera motzagoekin lan egiten du, gehienez 680 nm dituztenak.

Bi fotosistema horiek batera lan egiten dute, seriean. II fotosisteman uraren fotolisia gertatzen da, oxigeno molekula bat askatuz. Fotosistema bietan 2 elektroi garraiatzen dira.

Bi zati bereizi daitezke fotosistemetan: antena konplexua (bertan argia xurgatzen duten pigmentuak daude) eta erreakzio gunea (bertan elektroi-garraioaren katea dago, eta erreakzio kimiko gehienak gertatzen dira).

II fotosisteman klorofilak askatzen dituen bi elektroiek, uraren fotolisitik datozen bi protoiekin batera, NADP erreduzitzen dute (NADP → NADPH2). Bestalde, uraren fotolisitik datozen bi elektroiak garraio kate batean sartzen dira (zitokromoak dituena) eta arnas katean gertatzen den antzeko prozesu baten bidez ATP ere sortu egiten da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22327806
* Commonscat Multimedia: Photosystems

---

 |

* Wd Datuak: Q22327806
* Commonscat Multimedia: Photosystems
**Foster konderria** (ingelesez: *Foster County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Carrington da. 2010eko zentsuaren arabera 3.343 biztanle zituen, Foster kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Foster konderriak 1.675,27 kilometro koadro ditu. Horietatik 29,45 ura dira. Beste 1.645,81 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.343 pertsonetatik 3.301 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 29 dira. 3 beltzak edo afroamerikarrak. 20 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 16 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48931
* Commonscat Multimedia: Foster County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137230529
* LCCN: n82104488
* NARA: 10039531
* **Lekuak**
* OSM: 1740281
* TGN: 2001572

 |

* Wd Datuak: Q48931
* Commonscat Multimedia: Foster County, North Dakota
**Europako Museoen Foroa** (EMF) Europako Kontseiluaren babesean jarduten duen museo-erakundea da. Erresuma Batuan erregistratutako irabazi asmorik gabeko erakundea eta europako museoen kalitate publikoa garatzen duen Europako erakunde nagusietako bat da. Bere zerbitzuak 38 urtez eman ondoren lortu du postu nagusi hau.

1977. urteaz geroztik, Europako Museoaren Foroak urteroko Europako Museoaren Urteko Saria (EMYA) antolatzen du. EMYA berrikuntzan eta kalitate publikoan nabarmentzen diren museoei ematen zaie. Europar Herrialdeetako 47 museoek, Europar kontseiluko kide guztiek parte hartu ahal dute museo ireki berriak badira edo azken bi urtetan modernizatu edo zabalkuntza lanak egin badituzte.

Kanpo estekak
-------------

* www.europeanmuseumforum.info (ingelesez)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5412852
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 149424294
* ISNI: 0000 0001 2195 0425
* GND: 5284299-X
* LCCN: n2004035394
* BIBSYS: 98072380
* ICCU: RERV034584

 |

* Wd Datuak: Q5412852
Europako bandera bandera| Europako bandera bandera |
| **Erabilera** |  |
| **Proportzioa** | 2:3 |
| **Erabakia** | \* 1955eko abenduaren 8an Europako Kontseiluak onartua\* 1985eko ekainaren 29an Europako Ekonomia Erkidegoak onartuaDiseinatzaileak:Arsène HeitzPaul M. G. Lévy |
| **Koloreak** | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Urdina |
|  | Urrea |

 |

**Europako bandera**, **Europar bandera** edo **Europar Batasuneko bandera** ondo urdindun eta eraztun edo zirkulu moduan ezarritako urrezko 12 izarrez osatutako bandera bat da. Bi erakundeek bandera ofiziala da: Europako Kontseilua eta Europar Batasuna.

1950ean Europako Kontseiluak europar bandera amankomun baten diseinua garatzeari ekin zion. Hainbat proposamen alboratu ondoren, 1955eko abenduaren 8an Arsène Heitz eta Paul M. G. Lévyk diseinatutako bandera onartu zen. 1985eko ekainaren 29an Europar Batasunak ere bandera berbera bere egitea onartu zuen.

Kanpo estekak
-------------

* Europar Batasuneko bandera **(Ingelesez)**
* Europar Batasuneko ikurrak: Europar Batasuneko bandera **(Frantsesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q122482
* Commonscat Multimedia: Flag of Europe

---

 |

* Wd Datuak: Q122482
* Commonscat Multimedia: Flag of Europe
**Flavius operazioa** edota **Gibraltarreko hilketak** (ingelesez *Operation Flavius* edota *Gibraltar killings*) 1988ko martxoaren 6ean Gibraltarren Britainiar Zerbitzu Berezietako (SAS) agenteek tiroz Behin-behineko IRAko hiru kide hil zituzten ekintza militar polemikoa da.

Erresuma Batuko Gobernuaren bertsio ofizialaren arabera, Seán Savage, Daniel McCann eta Mairéad Farrell IRAkideek Gibraltarreko britainiar militarren aurkako berehalako lehergailuzko atentatua burutzeko asmoa omen zuten. SASko soldaduek hiru IRAkideak Gibraltarreko gasolindegian topatu eta tiroz hil zituzten. Ondorengo ikerketan, hiru IRAkideek armarik ez zeramatela egiaztatu zen, Savagen autoan ere ez zen inongo lehergailuren arrastorik topatu ahal izan, guzti honi Erresuma Batuko Gobernua hiru IRAkide erailtzeko aurrez prestatutako konspirazio bat izan zenaren akusazioak gehitu zitzaizkion.

Ekintza honi Ipar Irlandan jazotako beste zenbait gertakari bortitzez osaturiko hamalau eguneko aldiak jarraitu zion: Milltown hilerriko erasoa eta Britainiar kaporalen hilketa.

Ordutik aurrera, gertakari hau argitze asmora ikerketa eta dokumental ugari egin dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1145378
* Commonscat Multimedia: Operation Flavius

---

 |

* Wd Datuak: Q1145378
* Commonscat Multimedia: Operation Flavius

36°08′48″N 5°21′01″W﻿ / ﻿36.1467°N 5.35031°W﻿ / 36.1467; -5.35031
**Erdialdeko Amerikako Independentzia** esaten zaio gaur egungo Guatemala, Honduras, El Salvador, Nikaragua eta Costa Rica herrialdeek 1821eko irailaren 15ean Erdialdeko Amerikako Independentzia Akta sinatu zuteneko oroitzapenari. Garai hartan, Guatemala, Chiapas, Comayagua, San Salvador, Nikaragua eta Costa Rica probintziek osatzen zuten Kapitaintza. Dokumentua sinatzeak Espainiako Gobernuarekiko independentzia ekarri zuen.

Beste herrialde amerikarrak ez bezala, Panama izan ezik, Erdialdeko Amerikako Independentzia nahiko prozesu baketsua izan zen. Erdialdeko Amerikako mugimendu independentistak Estatu Batuen independentzia hartu zuen eredutzat, baita Frantziako Iraultza ere, desberdintasunak eta pribilegioak ezabatu zituen, eta espainiar erreformismo ilustratuaren eta Europako ilustrazio arrazionalistaren ideien eragina izan zuena.

Erdialdeko Amerikako Independentziak 1808ko Espainiako okupazio frantziarraren ondoren bultzada hartu zuen, Iberiar penintsulan kaos politiko bat sortu zuena, bertan Batzarrak bezala ezagutzen ziren herri erresistentziako talde ezberdinak eratu ziren. Hauek espainiar gobernu klandestino bat sortu zuten eta 1812ko Konstituzioa aldarrikatu zuten, Amerika osoan eragin zuzena izan zuena. Erdialdeko Amerikako lehen mugimendu independentista 1811ko azaroaren 5ean gertatu zen, José Matias Delgado eta Nicolás Aguilar apaizak buru zituen konspirazio bat San Salvadorko kasamatan zeuden arma batzuk bereganatzen saiatu zenean. Mugimendu honen ondoren, Nikaraguako matxinadak, Belengo konjurazioa eta beste mugimendu batzuk etorri ziren 1814tik 1821era. Agintari kolonialen eta buruzagi erlijiosoek eta kreol ilustratuek osatutako batzar baten arteko bilera baten ondorioz, 1821eko irailaren 15ean, amaitu zen Guatemalako antzinako kapitaintza nagusian espainiar agintea, Chiapas estatuko egungo lurraldea eta Guatemala, Honduras, El Salvador eta Nikaraguako errepublikak eta Costa Rica hartzen zituena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5654256

 |

* Wd Datuak: Q5654256
**Eztei-zerrendako opariak** emateko topaketak edo «*bridal shower*» jaiak ohikoak dira Ipar Amerikan eta Australian. Irudian, horrelako topaketa azaltzen da (Chicago, 2006).
**Eztei-zerrenda** ezkongaiek ezteietara gonbidatuta dauden pertsonei bidaltzen dieten oparien zerrenda bat da, egin beharreko oparia aiseago erabaki eta errepikapenak ekiditeko osatzen dena. Gehienetan, etxeko altzari eta tresneriaz osatzen da zerrenda, ezkongaiek elkarbizitza egingo duten etxerako beharrezkoak. Askotan, zerrenda saltoki batean uzten da, gonbidatuak bertara joan eta egiteke geratzen diren oparietan bat aukera dezaten. Saltokientzat dakarren negozio-aukera dela eta, marketinaren helburu dira eztei-zerrenden antolaketa eta ezkongaiei deskontuak eta bestelako abantailak eskaini ohi zaizkie eztei-zerrendan saltoki jakin batean osatzearen truke. Ipar Amerikan eta Australian ohikoa da «*bridal shower*» edo opariak emateko jai edo topaketa bat egitea ezteien aurretik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2006207
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85122116

 |

* Wd Datuak: Q2006207
**Patrick konderria** (ingelesez: *Patrick County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Stuart da. 2010eko zentsuaren arabera 18.490 biztanle zituen, Patrick kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Patrick konderriak 1.258,38 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,17 ura dira. Beste 1.251,21 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,69 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.490 pertsonetatik 17.124 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 444 dira. 1.085 beltzak edo afroamerikarrak. 50 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 42 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 181 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q514024
* Commonscat Multimedia: Patrick County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123182376
* ISNI: 0000 0004 0391 4238
* LCCN: n82143164
* NARA: 10039987
* **Lekuak**
* OSM: 2532630
* TGN: 2002179

 |

* Wd Datuak: Q514024
* Commonscat Multimedia: Patrick County, Virginia
**Parisko Bake Biltzarra** Lehen Mundu Gerrako herrialde garaileek eratutako biltzarra izan zen, garaitutakoekin bake-hitzarmenak ados zitzaten. Bilerak 1919ko urtarrilaren 18an hasi ziren, eta, geldiuneak geldiune, 1920ko urtarrilaren 21 arte iraun zuten. Hogeita bederatzi herrialdetako diplomatikoak bildu ziren, bakoitzak bere eskaerak zituela, baina erabaki nagusiak "Lau Handiek" hartu zituzten: AEBetako Woodrow Wilson, Erresuma Batuko David Lloyd George, Frantziako Georges Clemenceau eta Italiako Vittorio Orlando. Alemaniako eta Errusiako ordezkaririk ez zen gonbidatu parte hartzera.

Negoziazioek Europako hiru inperioen amaiera ekarri zuten: Alemaniarrarena, Austria-Hungariarrarena eta Otomandarrarena. Alemania, gainera, gerraren erruduntzat hartu zen, eta, horren ondorioz, kostu guztiak ordaintzera kondenatu zuten. Halaber, Europan estatu berriak agertzea ahalbidetu zen: Txekoslovakia eta Jugoslavia sortu ziren, eta Polonia birsortu. Woodrow Wilsonen ekimenez, Nazioen Liga eratu zen, munduko nazioen arteko gatazkak modu baketsuan konpon zitezen.

Bake-hitzarmenak herrialdez herrialde sinatu ziren:

* Versaillesko Ituna Alemaniarekin (1919ko ekainaren 28a)
* Saint-Germain-en-Layeko Ituna Austriarekin (1919ko irailaren 19a)
* Neuillyko Ituna Bulgariarekin (1919ko azaroaren 27a)
* Trianongo Ituna Hungariarekin (1920ko ekainaren 2a)
* Sèvresko Ituna Turkiarekin (1920ko abuztuaren 10a)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q199820
* Commonscat Multimedia: Paris Peace Conference (1919–1920)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 279721009
* BNE: XX8125
* BNF: 119593199 (data)
* GND: 1217272-8
* LCCN: n80008740
* NDL: 00569092
* NKC: olak2002113680
* NLA: 36192027
* CiNii: DA03049629
* SUDOC: 027584690
* BIBSYS: 90367145
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q199820
* Commonscat Multimedia: Paris Peace Conference (1919–1920)