recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gaio Servilio Estrukto Ahala** (?-K.a. 478) (latinez *Caius Servilius Structus Ahala*), erromatar kontsula izan zen K.a. 478an, Luzio Emilio Mamerkorekin.

Ahala, Servilia genseko familia patriziar baten izena zen. Gens honetako zenbait kide ere egon ziren, Estrukto Aliala izena zeramatenak, Ahala familiaren familia ezberdin bat eratuko zutenak.

Estrukto, Servilia genseko cognomen bat da, ia beti Ahala edo Priskorekin agertzen dena. Historian, soilik cognomen honekin aipatzen den Estrukto bakarra, Espurio Servilio Estrukto izan zen, K.a. 368an, kontsul boteredun tribunoa izan zena.

Gaio Servilio Estrukto Ahala, K.a. 478an izan zen kontsul, eta bere agintaldi urtean hil zen, Fastiek aipatzen duten bezala, consul suffectus bezala, Opiter Verginio Eskilinok ordezkatu zuelarik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Zeson Fabio Vibulano eta Tito Verginio Trikosta** | **Erromatar kontsula Luzio Emilio Mamerkorekin**K.a. 478 | Ondorengoa**Luzio Emilio Mamerko eta Opiter Verginio Eskilino** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1542243

 |

* Wd Datuak: Q1542243
**Kleopatra II.a Egiptokoa** (K.a. 185-K.a. 116) Ptolomeo V.aren eta Kleopatra I.a Egiptokoaren alaba eta Ptolomeotar dinastiako Egiptoko erregina izan zen.

Bere ama K.a. 175ean hil ondoren bere anaia Ptolomeo VI.arekin ezkondu zen K.a. 173an, eta biak, bere beste anaia Ptolomeo VIII.arekin batera Egiptoko elkargobernariak izan ziren K.a. 171 eta K.a. 164 bitartean.

K.a. 170ean Antioko IV.a Epifanes Siriakoak Egipto inbaditu zuen, azkenik Erromaren laguntzarekin Egiptok K.a. 168an irabazi zuen gudu bat eraginez.

Kleopatra bere seme Ptolomeo VII.aren erregeorde bihurtu zen bere senarra K.a. 145ean hil ondoren, eta hurrengo urtean bere anaia Ptolomeo VIII.a Fiskonekin ezkondu zen. Honek bere iloba eta semeordea zena hil eta bere burua errege izendatu zuen. K.a. 142an, Kleopatra II.agandik dibortziatu gabe, honen alaba eta bere iloba zen Kleopatra III.arekin ezkondu zen, tronura lotuz.

K.a. 131n Kleopatra bere anaia Ptolomeo VIII.aren aurkako matxinada baten buru izan zen, Egiptotik kanporatu ahal izan zuena Kleopatra III.arekin batera. Ondoren Ptolomeo VIII.aren 12 urteko semea zen Ptolomeo Menfitis izendatu zuen errege. Baina Ptolomeo VIII.ak bere semea hiltzea agindu zuen, honen ondoren Kleopatrak erregetza bakarrik hartu zuelarik. Tronua Seleuzidar Inperioko Demetrio II.a Nikatorri eskaini zion, baina Ptolomeo VIII.ak hau ere hiltzea agindu zuen eta Kleopatrak Sirian babestu behar izan zuen K.a. 127an. Ptolomeo VIII.a orduan Egiptora itzuli zen eta berarentzat aldarrikatu zuen tronua. K.a. 124an publikoki aldarrikatu zen bera eta Kleopatraren arteko baketze bat, eta ordutik biek eta Kleopatra III.ak batera gobernatu zuten Ptolomeo VIII.a K.a. 116an hil zen arte. Handik gutxira hilko zen Kleopatra II.a ere.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ptolomeo VI.a** | **Egiptoko elkargobernaria Ptolomeo VI.a eta Ptolomeo VIII.arekin**K.a. 171-K.a. 164 | Ondorengoa**Ptolomeo VIII.a** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ptolomeo VIII.a** | **Elkargobernaria Ptolomeo VI.a, Ptolomeo VII.a, Ptolomeo VIII.a eta Kleopatra III.arekin** | Ondorengoa**Ptolomeo VIII.a eta Kleopatra III.a** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ptolomeo VIII.a** | **Elkargobernaria Ptolomeo VIII.a eta Kleopatra III.arekin** | Ondorengoa**Ptolomeo IX.a eta Kleopatra III.a** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Kleopatra II.a Egiptokoa*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40247
* Commonscat Multimedia: Cleopatra II

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 47566332
* GND: 119208245

 |

* Wd Datuak: Q40247
* Commonscat Multimedia: Cleopatra II
**Buena Vista konderria** (ingelesez: *Buena Vista County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Storm Lake da. 2010eko zentsuaren arabera 20.260 biztanle zituen, Buena Vista kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Buena Vista konderriak 1.502,78 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,76 ura dira. Beste 1.489,02 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,48 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 20.260 pertsonetatik 18.364 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.608 dira. 497 beltzak edo afroamerikarrak. 18 amerikar natiboak ziren eta 95 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.119 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 157 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111957
* Commonscat Multimedia: Buena Vista County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150120114
* LCCN: n82096166
* NARA: 10039035
* **Lekuak**
* OSM: 1788771
* TGN: 2000571

 |

* Wd Datuak: Q111957
* Commonscat Multimedia: Buena Vista County, Iowa
Arratolagaña trikuharria.
**Brinkola-Zegamako Estazio Megalitikoa** Aizkorriko mendilerroaren iparraldearen mendi-adar dauden aztarna megalitikoen multzoa da. Guztira bederatzi dira ezagutzen direnak.

Historiaurreko monumentuak
--------------------------

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak. Inguru honetan sukarriz egindako tresna asko agertzen dira eta horrek inguru honek izan zuen aktibitatea adierazten du. Gaur egun ere artzaintza trasumantearen presentzia handia da.

Kokapen geografikoa
-------------------

Geografikoki Legazpiko Brinkola auzoa eta Zegamaren artean, hauek estazio honi izena emanez. Estazio honetak monumentuak, orotara bederatzi, 800 metrotatik gora aurkitzen dira. Udalerri hauetan daude monumentuak: Gabiria, Legazpi, Oñati, Segura eta Zerain.

Sailkatutako monumentuak
------------------------

Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak

Guztira bost dira:

* Aizaleku
* Amutxanda
* Arratolagaña
* Oamendi
* Urietagaña

### Tumuluak

Guztirahiru dira:

* Irumugarrieta
* Txoritegi
* Antolarre

### Zista

Guztira bat:

* Irumugarrietako II

Egoera legala
-------------

Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan bederatzi monumentu aipatzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070861

 |

* Wd Datuak: Q61070861
Buschetoren hilobia.
**Buscheto** (XI. mendea-XII. mendea) Italiako erromanikoaren arkitektoa izan zen. Haren biografia eta obrari buruz oso informazio gutxi dago. Egozten zaio 1063-1064 urtean hasitako Pisako katedralaren eraikuntza. Haren izena katedralaren arkitekto bezala 1104 eta 1110ko hurrenez hurren bi dokumentutan agertzen da; hirugarren batean "joan izeneko baten semea" bezala aipatzen zaio. 1110 urtearen inguruan hil zen.

Bere hilobia
------------

Fatxadaren hilobi bateko epigrafe batek ere bere izena aipatzen du, bertan haren gorpuzkinak gordetzen direla aipatuz:

Quod vix mille bonum possent iuga iuncta movere  

et quod vix potuit per mare ferre ratis.  

Busketi nisu, quod erat mirabile visu,  

dena puellarum turba levabat onus. 
Beste epigrafe batek bere lanari esker lortu zuen prestigioa jasotzen du:

Non habet exemplum niveo de marmore templum  

quod fit Busketi prorsus ab ingenio.

Katedrala
---------

Pisako katedrala.
Urtetan eraikuntzaren homogeneitateak guztia Buschetoren lana zela pentsa arazten zuen. Dena dela, 1866 urtean irregulartasun batzuk aurkitu ziren eta, ondorioz, ideia hori baztertu egin da; horrek pentsa arazten digu eraikina fase desberdinetan egin zela.

Katedralean Erromako arkitekturaren elementu batzuk aztertu daitezke: bost habearteko basilikaren oinplanoa, esaterako, edo zutabe monolitikoak eta kapitel korintoarrak. Matroneoren bi mailek arte paleokristauaren testiguak dira.

Buscheto hil ondoren katedralaren lanak Rainaldo izeneko arkitektoak bukatu zituen.

Bibliografia
------------

* *Enciclopedia dell'Arte medievale*, Istituto della Enciclopedia italiana, Erroma 1993.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Sergio Costanzo, Recinti sacri, 2008

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Biografia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2893562
* Commonscat Multimedia: Buscheto

---

 |

* Wd Datuak: Q2893562
* Commonscat Multimedia: Buscheto
**Gage konderria** (ingelesez: *Gage County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Beatrice da. 2010eko zentsuaren arabera 22.311 biztanle zituen, Gage kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Gage konderriak 2.227,28 kilometro koadro ditu. Horietatik 21,93 ura dira. Beste 2.205,35 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 22.311 pertsonetatik 21.817 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 385 dira. 72 beltzak edo afroamerikarrak. 101 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 81 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 233 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q203049
* Commonscat Multimedia: Gage County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131331111
* LCCN: n78089028
* **Lekuak**
* OSM: 1425444
* TGN: 2001349

 |

* Wd Datuak: Q203049
* Commonscat Multimedia: Gage County, Nebraska
**Bárcenako urtegia** Sil ibaian (Miño-Sil Konfederazio Hidrografikoa) dago, Santa Marina del Sil eta Ponferrada artean, Bierzoko eskualdean, Espainian.

Geografia
---------

Grabitate urtegia da, *986 ha* hartzen ditu eta bere edukiera *341 hm3 da*. Azken 8 urteetako batez besteko okupazioa nahiko altua da: *% 66 (225 hm3).*

1960an eraikitzeko, Bárcena del Río eta Posada del Río herriak urpetu zituzten, bizilagunak **"Bárcena del Caudillo"** (gaur egun Bárcena del Bierzo) izeneko eraikin berriko herrira lekualdatu zituzten. Baita Posada del Bierzo herrian eta Ponferradako Fuentesnuevas auzoan ere. Halaber, Ponferradako Minero Siderúrgica konpainiaren trenbidea (MSP Trenbidea) edo Ponferrada-Villablino trenbidearen ibilbidea aldatzera behartu zuen.

Sorkuntza hidroelektrikorako erabiltzen da, baina eraikitzeko arrazoi nagusia Compostilla II ikatza erretzen duen zentrala hoztea da.

Fauna
-----

Amuarrainaren, *Morone saxatilisaren* eta karparen kirol arrantza praktikatzen da. Lutxo arrunta espezie inbaditzaile gisa existitzen da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Leongo Erresumako Turismoko Bárcena urtegiaren deskribapena
* **(Gaztelaniaz)**Bárcenako urtegiaren egoera
* **(Gaztelaniaz)**Ipar arroko urtegien egoera
* **(Gaztelaniaz)**Presen eta Urtegien Espainiako Elkartearen fitxategia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5815472
* Commonscat Multimedia: Bárcena Reservoir

---

* **Lekuak**
* SNCZI-IPE: 1709

 |

* Wd Datuak: Q5815472
* Commonscat Multimedia: Bárcena Reservoir
***La Avalancha*** Iruñean 1895 eta 1950 artean argitaratutako aldizkaria izan zen, joera katolikoa zuena.

Dohakoa, 1895ean sortu zen Liburutegi Katoliko-Propagandistaren organo gisa, eta «erlijioaren eta Nafarroaren zerbitzura» deklaratu zen, urtean 25.000 aleko tirada bataz beste lortuz.

```
Eskualdeko eta tokiko gaiak zaindu zituen arren, batez ere Elizaren doktrina soziala defendatu zuen, probintziaren eta emigrazioaren egoera sozioekonomikoaz arduratuz. Liberalismoaren eta sozialismoaren aurkaria, bere ideiak, eskuarki, integristenekin bat zetozen,
inongo alderdi politikorekin konprometitu ez arren.
```

Ospetsu egitea lortu zuen, eta Nafarroako idazle eta kazetari garrantzitsuen (Arturo Kanpion, Juan Iturralde y Suit, Julio Altadill edo Baldomero Barón Rada) espainiar propagandista katolikoen (María de Echarri, Jaime Collell,

```
Antonio Pérez Goyena, Cristóbal Botella y Serra eta Juan Marín del Campo) edo jesuiten (Francisco Escalada Rodríguez, Antonio de Madariaga eta Alberto Risco) laguntza izan zuen.
```

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Berruezo Albéniz 1995, 99 orr. .
2. ↑  García-Sanz Marcotegui 1992, 422 orr. .
3. 1 2  Uribe-Etxebarria Flores 1996, 57 orr. .

Bibliografia
------------

* Berruezo Albéniz, Reyes.  (1995). *Cambio social y formación permanente.*  Ministerio de Educación y Cultura, 89-108 or..
* García-Sanz Marcotegui, Ángel.  (1992). *Historia general de la emigración española a Iberoamérica.*  2 Ministerio de Trabajo e inmigración, 409-442 or. ISBN 84-7679-231-X..
* Uribe-Etxebarria Flores, Arantzazu.  (1996). *Marginalidad «protegida»: mujeres y niños abandonados en Navarra (1890-1930).*  EHU ISBN 84-7585-828-7..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113571025
* Commonscat Multimedia: La Avalancha

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 12413

 |

* Wd Datuak: Q113571025
* Commonscat Multimedia: La Avalancha
Franklin D. Roosevelt presidente estatubatuarra Alemaniaren aurkako deklarazioa sinatzen 1941eko abenduan.
**Gerra-deklarazioa** agiri baten bidezko adierazpen formala da, estatu batetik bestera datorrena, eta lehenak bigarrenaren aurkako gerra hasi duela adierazten duena. Gaur egun, gertaera hori dokumentu formal baten bidez gauzatzen da, baina historian askotan gerra hasi da aldez aurretik abisatu gabe.

Formalki, "gerra-egoeraren adierazpena" dokumentua gobernariaren edo subiranoaren sinadurak, Estatuko botereen ordezkariak, Senatuak edo tartean den herrialdeko kantzelaritzak berretsi dezakete. Gainera, indarrean dauden Tratatuak edo nazioartean edo nazio bakoitzean ezarri diren eta urratutzat jotzen diren legezko xedapenak aipatuz babestuta egon daiteke.

Dokumentu horrek ere erabilera geopolitikoa du; izan ere, batzuetan, gerra batean nazio bat beste batek garaitu duenean, nazio askok gerra amaitu eta gero, gerra irabazlearen aurkako babes- edo sumisio-ekintza gisa deklaratzen dute. Horren adibide dira Argentina eta Txile, 1945ean gerra deklaratu baitzieten Alemaniari eta Japoniari, ia garaituta zeudenean. 

Barne-gerrako egoera deklaratzea Gerra Zibila da, eta gobernuak, beharrezkoa bada, setio-estatu bat dei dezake ordena publikoari eusten saiatzeko.

Gerra-egoeraren deklarazio baten arrazoi ohikoenak ("*Casus belli*") hauek dira:

* Herrialde edo lurralde bateko herritarren lurraldeari, ondasunei edo ondareei erasotzea.
* Inbasioa, baimenik gabeko okupazioa edo intrusiozko ekintzaren bat.
* Ezarritako itun bat edo bizikidetza harmonikoa urratzen duen herrialde baten aurkako ekintza garrantzitsuak.
* Itunak ez betetzea.
* Ekintza terroristak.
* Ondasun nazionalaren gaineko mehatxu nabarmena.
* Barne-ordena mehatxatzen du.

Gerra-egoera, askotan, bide diplomatikoaren porrotagatik gertatzen da, nazioarteko gatazkak ebaztean, eta bi nazio beligeranteren edo gehiagoren arteko bake-akordioa lortzea ezinezkoa dela adierazten du. Horrekin, alderdi gerrazaleek beren indar armatuak mobilizatzeko eta gerra-ekitaldiak hasteko deia egiten dute. Biztanleria zibilaren aurkako erasoa eta hilketak Gerra Krimentzat edo gizateriaren aurkakotzat hartzen dira.

Normalean, gerra-egoeraren amaiera ez da formalki edo diplomatikoki ezartzen, etsaitasun-etenaldi gisa baizik. Beste batzuetan, gerran dauden herrialdeek bake-akordio bat sinatzen dute, etsaitasunen amaiera adierazteko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q334516
* Commonscat Multimedia: Declarations of war

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX556895
* GND: 4165685-4
* NKC: ph231093

 |

* Wd Datuak: Q334516
* Commonscat Multimedia: Declarations of war
**Kuartil arteko ibiltartea** erdiko datuen %50ak hartzen duen tartearen zabalera da. Kaxa diagraman kaxaren zabalerarekin dator bat.

  

Estatistikan, **kuartil arteko ibiltartea** sakabanatze neurri absolutu bat da. Honela izendatu eta kalkulatzen da:

  

{\displaystyle I\_{Q}=Q\_{3}-Q\_{1}\,},

  

non Q1 eta Q3 lehenengo eta hirugarren kuartilak diren hurrenez hurren.

Zenbat eta handiagoa izan, sakabanatzea handiagoa izango da, baina ezin da finkatu balio bat sakabanatze handia erakusten duenik. Dagokion sakabanatze neurri erlatiboa, datu-multzo ezberdinen sakabanatzeak erkatzeko, kuartil arteko ibiltarte erlatiboa da.

Propietateak
------------

* Muturreko datuak daudenerako neurri aproposa da, neurri jasankorra baita.
* Datuen azterketa esploratzailean maiz erabiltzen den neurria da, kaxa diagrama osatzeko esaterako.
* Eragozpen gisa, ez du kontuan hartzen datuetan biltzen den informazio guztia, erdian dauden datuen %50ak bakarrik hartzen baititu kontuan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1916617
* Commonscat Multimedia: Interquartile range

---

 |

* Wd Datuak: Q1916617
* Commonscat Multimedia: Interquartile range
**Gerold Späth** (Rapperswill, Suitza, 1939ko urriaren 16a) suitzar idazlea da.

Biografia
---------

Merkataritza-ikasketak egin zituen, eta zenbait urtetan familiaren negozio batean aritu zen lanean, idazle gisa hasi baino lehen.

Bere lehen eleberrietan batasun handia sumatzen da formari eta gaiari dagokionez: *Unschlecht* (1970, *Txarra ez*); *Stimmgänge* (1972, *Bide adostuak*). Eleberri pikareskoaren tradizioan, Späthek itxurazko mikrokosmos bat aurkeztu zuen hiri burges baten irudikapenaren eredu gisa. Eleberriotako elementu nagusiak maitasuna, desira eta bizioa dira. Gizartearen kritika Späthen produkzio osoan zehar agertuko da; bere obraren ardatz nagusia da. Familia burges baten bizitza itxuraz ordenatu eta zuzenaren deskribapenarekin, Späthek alde batera utzi zuen pikareskaren eredua *Die heile Hölle* (1974, *Infernu sakratua*) obrarekin, eta forma laburrago baten bila abiatu zen. Bilaketa *Commedia* obran (1980) gauzatu zuen: gizakiaren heterogeneotasunaren 203 erretratu labur. Lehenengo obretako hizkuntza barrokoa arinduz joan zen; forma ere bai, baina ez zuen haatik indarrik galdu bere deskribapen bizietan.

Beste zenbait lan aipagarri: *Barbarswila* (1988); *Früher am See* (1991, *Itsasoan goizago*); *Stilles Gelände am See* (1991, *Itsasoko lur isilak*) eta *Das Spiel des Sommers neunundneunzig* (1993, *99 urteko udako jolasa*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123491
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2486019
* ISNI: 0000 0001 0862 5644
* BNE: XX1556684
* BNF: 120327087 (data)
* GND: 119137062
* LCCN: n84225171
* NKC: mzk2012676506
* SUDOC: 028504127
* BIBSYS: 90063306
* ICCU: RAVV070671
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05475/eu\_s\_2941/s2941
* TLS: Gerold\_Späth

 |

* Wd Datuak: Q123491
Khemer Inperioko gerra-elefantea. XII. mendearen amaierako edo XIII. mendearen hasierako behe-erliebea Angkorren.
**Gerrako elefanteak** Antzinaroko historia militarrean erabilitako elefanteak izan ziren. Naturan hazita, arrak bakarrik joaten ziren gerrara, indartsuagoak eta azkarragoak baitziren, eta emeekin harreman adeitsua izatea estalaldiaren garaian baino ez zen posible. Erabilitako elefanteak Asiako espeziekoak (*Elephas maximus*) eta Afrikako sabanakoak (*Loxodonta africana pharaoensis*) ziren, elefante afrikarraren azpiespezie desagertua.

Animaliak entrenatzen zituzten borroka bizien beldur ez zirelako. Letagin zorrotzak zituzten eta ezpata eramaten zuten tronpan. Animaliek ere brontzezko eraztunak eramaten zituzten hanketan, tendoiak ebaki ez zitzaten. Indiar, kartagoar eta persiar armadek asko erabili zituzten.

Gerrako elefanteak arma garrantzitsua izan ziren, baina ez oso ohikoa, Antzinateko historia militarrean. Normalean etsaiaren kontra kargatzeko, etsai-taldeak zapaltzeko edo haien lerroak hausteko erabiltzen ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q223694
* Commonscat Multimedia: War elephants

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2014002356

 |

* Wd Datuak: Q223694
* Commonscat Multimedia: War elephants
**Kuadoak** (quadi latinez), tribu germaniar txiki bat zen. Tribu honi buruz dauden berriak, soilik erromatar istorioetan oinarrituak daude. Ez dago, adibidez, kuadoei eman ahal zaizkien hondakin materialik, edo ezberdintzeko erabil daitezkeenik.

Kuadoen historia, hasieratik (hau da, erromatarrekin kontaktuan sartu zirenetik), azkoz tribu handiagoa zen markomanoenarekin estuki lotua dago. Beharbada, Meno ibaitik iparraldera zegoen eskualderen batean jatorria zutenak, kuadoak eta markomanoak, egungo Moravia, Mendebaldeko Eslovakia eta Behe Austriara joan ziren, nondik bertako herri zeltak kanporatu zituzten. Estrabonek zein Tazitok, erreferentzia laburra egiten diete kuadoei euren liburuetan.

Erromatarrekin izan zituzten borrokek, bultzada ba izan zuten 167an, lonbardoek Danubio zeharkatu zutenean, Mesia erromatar probintzia inbadituz. Lehen eraso hau (urrundua izan zena), ezingo zen kuadoen baimenik gabe gertatu, hauen lurraldea zeharkatu behar izan baitzuten, eta muga behartzeko saiakera ugariren abiapuntua suposatu zuen.

Handik gutxira, kuadoek eta markomanoek, beste tribu batzuekin batera, erromatar armada garaitu eta egungo Triestetik gertu dagoen Aquileia hiria setiatu zuten. Erromatarrek, beranduago, egoera berrorekatzea lortu zuten, eta Marko Aurelio enperadoreak bakea adostu zuen Danubioren ertzetako tribuetako batzurekin, horien artean kuadoak zeudelarik. Bakeak ez zuen luze iraun, eta erromatar enperadoreak Bohemiara bultzatzea lortu zuen. Kanpaina hau, baina, Marko Aurelioren heriotzak eten zuen 180an.

Ikerketa arkeologikoek, suebiar tribuen gorpu errausketa errituak, horien artean kuadoak zeudelarik, Bohemian, 400. urte inguruan egiaztatzeari utzi zitzaiela adierazten dute. Datu hauek, suebiarrek egin zuten migrazioarekin bateragarriak dira eta soilik Ozeano Atlantikoaren ertzean amaitu zena, Gallaecian eta Lusitania iparraldean, non, 410ean, Ermerikok suebiar erresuma sortu zuen.

Kuadoen erregeak
----------------

* Vannius 19-50
* Sido 50-??
* Vangio ??-??
* ???
* Ariogais ??-??
* Ariomer ??-??
* Wangio

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q308885
* Commonscat Multimedia: Quadi

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q308885
* Commonscat Multimedia: Quadi
**Kanjizai-ji** (japonieraz: 観自在寺?)
, Japoniako Ainan (Ehime) herrian dagoen tenplu budista bat da, Shikokuko erromesbidean dagoena. Tenpluan gurtzen den irudia Yakushi Nyorai da.

Historia
--------

Diotenez 807an Kūkai monjeak herria bisitatu eta hiru estatua egin zituen Heizei enperadorearen omenez; Yakushi Nyorai (本尊薬師如来), Wakihutsu Amida-Nyorai (脇仏阿弥陀如来) eta Jūichimen Kanzenon (十一面観世音).

Estatua bikainak izanik Heizei enperadorea eta ondoren Saga enperadorea urtero etorri ziren tenplura.

Shikokuko erromesbidean dagoen 40. tenplua da.

Eraikinak
---------

Eraikin nagusiaz gain aipatzekoa da *Houshūden-Hakkakudou* (宝聚殿八角堂) eraikina. Zoriaren zazpi jainkoen omenezko tenplua da eta Benzaiten (弁財天) jainkosak zaintzen du. Jainkosa hau artisau eta altxorren jainkosa da eta desastre naturaletatik babestu eta uzta oparoak ekartzen ditu.

Iruditegia
----------

* Eraikin nagusia.Eraikin nagusia.
* Houshūden-Hakkakudou eraikina.Houshūden-Hakkakudou eraikina.
* Zodiakoaren estatuak.Zodiakoaren estatuak.
*

Ikus, gainera
-------------

* Shikokuko erromesbidea

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3192685
* Commonscat Multimedia: Kanjizai-ji

---

 |

* Wd Datuak: Q3192685
* Commonscat Multimedia: Kanjizai-ji
**Kasida** edo **qaṣīdaᵗ** (baita *qaṣīdah* moduan ere ezaguna; jatorrian arabierazko: قصيدة dago, eta pluralean *qaṣā'id*, قــصــائـد da; beste hizkuntzetara modu horretan igaro delarik bai pertsierara: قصیده or چكامه, *chakameh*, eta baita turkierara: *kaside*) Arabiako olerki mota, arabieraz edo persieraz idatzia.

Arabian islama hedatu aurretik sortu zen eta, islamiar literaturari esker, gaur egun arte gorde da.

Ezaugarriak
-----------

60-100 lerro izaten ditu eta neurriak beste arabiar olerki moldeetan erabiltzen diren neurri klasikoak dira.

Kasidak hiru parte ditu: lehenengoa irakurlea erakartzeko sarrera gisakoa da, eta amodioa izaten da gai nagusia; bigarrenean adiskideen edo senitartekoen bila basamortuan egiten den bidaia kontatzen da (animaliak, paisaiak, etab.); azken atalean idazleak eskaintza egiten dio bere leinuari, familiari edo adiskideei, edo etsaiaren satira egiten du.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2017-03-10 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q572371
* **Identifikadoreak**
* GND: 4212524-8
* LCCN: sh85109395
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q572371
**Ketojärvi** aintzira Finlandiako Enontekiö udalerrian dagoen aintzira bat da. Pallas-Yllästunturi Parke Nazionalaren eta Pulju Eremu Basatiaren artean dago, Ketomella herriaren ertzean eta Muonio eta Kittiläko udalerrien mugatik hurbil. Nahiz eta aintzira ez dagoen babestutako eremu batean, bertan, hegazti babestu asko aurki daiteke; hala nola, txirri antzeko hegaztiak (urre txirri arruntak esaterako), borrokalariak, kuliska pikartak, zingira-hontzak, mirotz zuriak, eskandinaviako lagopodo ospetsuak, ahatebeltzak, ahatebeltz hegalzuriak, murgilari handiak, zerra txikiak, hego mugimendu motzak egiten dituzten belatz txikiak eta arrano beltzak.

**Ketojärvi** aintzira.
Beste ohiko biztanle batzuk azeri zuri eta gorriak, bisoi amerikarrak, elur-orein etxekotuak, erbinude arrunt eta zuriak, hartz arreak, ipar-katamotzak, jatunak eta otsoak dira .

Iso Salankijärvi hegoaldean eta Peltojärvi ipar-ekialdean dira **Ketojärvi** aintziraren bizilagun nagusiak. Ura Ounasjoki ibaiaren bidez husten da, azkenik, Botniako Golkoraino iristeko.

Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da eta bertako Ketojärvensaari uharteak zuhaizti txikia dirudi lurzoru izoztuaren gainean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pallas-Yllästunturin kansallispuisto

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261446

 |

* Wd Datuak: Q12261446


| Enontekiöko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Saana mendixkako ikuspegi urtsuakSaana mendixkako ikuspegi urtsuakMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraAilakkajärvi • Guoskatjávri • Iso Salankijärvi • Iso Leveä • Kalaton • Kalatonjärvi • Kaura**Kelottijärvi** • Ketojärvi • **Kilpisjärvi** • Kivijarvi • Lijankijärvi • Marsujärvi • Marttajärvi • MelajärviMuotkajärvi • Näkkäläjärvi • **Ounasjärvi** • Palojärvi • Pasmajärvi • Peerajärvi • PeltojärviPeriläjärvi • Pitsusjärvi • **Pöyrisjärvi** • Riimmajávri • Salttijärvi • Seitavuopio • SomasjärviSotkajärvi • Termisjärvi • Tuolpajärvi • Tuorkottajärvi • Vuomajärvet • Vuontisjärvi • Ylimmäinen |
Brasilgo printzerriaren itsas bandera
**Brasilgo printzea**, Portugalgo koroaren oinordekoaren titulu ofiziala izan zen 1645 eta 1808 bitartean. Titulu hau sortu aurretik, Portugaleko tronuaren oinordeak, soilik, **Oinordeko Printzea** titulua zuen. Printze titulu hau, Joan IV.a Portugalgoak sortu zuen bere seme nagusia zen Teodosio printzearen mesedetan.

Nabarmendu beharrekoa da Joan IV.aren erregealdiaren ondoren eta 1743 arte, titulua, soilik gizonezko oinordekoek erabil zezaketela. Portugaldar tronurako emakumezko oinordekoen titulua, Beirako printzesa zen. Egoera, 1734an aldatu zen, Joan V.a Portugalgoaren biloba zen Maria Frantziska printzesa jaio zenean. Erregeak, titulu sistema berrantolatu zuen. Ordutik aurrera, Brasilgo Printzerria, tronurako oinordekoarentzat izatera pasatzen da, gizonezkoa zein emakumezkoa izan. Beirako Printze edo Printzesa titulua, Brasilgo Printzearen oinordekoarentzat pasatzen da, hau da, oinordekotza zerrendan bigarrenari, hau ere, gizonezkoa ala emakumezkoa den kontutan hartu gabe.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2722071

 |

* Wd Datuak: Q2722071
**Kashtiliash IV.a**, Babiloniako kasitar dinastiako errege bat izan zen, K.a. 1232tik K.a. 1225 arte gobernatu zuena.

Shagarakti-Shuriashen seme eta oinordekoa izan zen. Oinordekotzaren unean, Babiloniaren egoera politikoa, ahultasunezkoa zen, Elamitar Inperioko Untash-Galek eta Asiriako Tukulti-Ninurta I.ak mehatxatua. Eraso zuen lehena, Untash-Gal izan zen, data zehatza ezagutzen ez delarik, baina, ziuraski, Kashtiliash IV.aren erregealdiaren amaiera aldera izan behar zuen.

Baina, eraso erabakiorra, Tukulti-Ninurtarena izan zen. Idazkun batean, pertsonalki babiloniarrari aurre egin ziola, garaitu, eta Asiriara kateatuta eraman zuela dio. Babiloniar ugari, exekutatu edo erbesteratuak izan ziren. Marduken estatua lapurtua izan zen, eta Asirian jarraitu zuen mende bat baino gehiagoz.

Asiriar bertsioaren arabera, Babilonia, erregeordeek gobernatu zuten zazpi urtez, noble babiloniarrak, matxinatu, eta tronuan Adam-shum-usur jarri zuten arte. Hau, baina, ez dator babiloniako errege zerrendarekin bat, non, Kashtiliash IV.a eta Adad-shum-usurren artean, beste hiru errege agertzen diren. Hiru pertsonai hauek Babiloniako erregeak edo Asiriak izendatutako erregeordeak izan ote ziren ez da zehatz ezagutzen. Pertsonaia hauen izenak, Enlil-nadin-shumi, Kadashman-Harbe II.a eta Adad-shum-iddina dira.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Shagarakti-Shuriash** | **Babiloniako erregea**K.a. 1232-K.a. 1225 | Ondorengoa**Enlil-nadin-shumi** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q736190
* Commonscat Multimedia: Kashtiliash IV

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q736190
* Commonscat Multimedia: Kashtiliash IV
**Kashyyyk**, Star Wars filmetako unibertsoan agertzen den planeta bat da. Bere agerpenik garrantzitsuena film saga honetako 3. atalean da, Star Wars: Episode III - Revenge of the Sith izenekoa.

Ezaugarriak
-----------

Kashyyyk, klima epeleko toki bezala deskribatzen da, bere azalera, lurzoru arriskutsutik kilometrotara altxatzen diren zuhaitz erraldoiek osatutako oihanez estalia duena. Kontaezin beste espezieren bizilekua dira, horien artean, wookieak, barnealdean eraikitako hirietan eta zuhaitz hauen tontorretan bizi direnak.

Zingira handiak dauden eskualdeak ere baditu.

Wookieek, maniobragarritasun handiko aireko eta uretako ibilgailuak garatu dituzte, Klon Gerratako Kashyyykeko guduan proban jarri zirenak. Garai honetarako, Wookie buruzagi nabarmenetako bat, Tarfful zen, planetaren defentsa antolatu zuena Yoda jenerala eta Chewbacca wookie soldaduarekin. Azkenik, Separatisten Konfederakuntzako gudu droide armadak, garaituak izan ziren.

Inperioaren iritsierarekin, honek, planeta okupatu eta bertako biztanleak esklabo hartu zituen.

Nabooko guduan eta Klon Gerretan, Kashyyyk, Senatu Galaktikoan, Yarua wookieak ordezkatzen zuen.

66 agindua eman zenean Yodak biziraun zuen, baina gudu droideak geldiaraztera bidalia izan zen beste jedi bat, Luminara Unduli hil egin zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q754143

 |

* Wd Datuak: Q754143


| * i
* e
* a
*Star Wars*eko planeta eta sateliteak |
| --- |
| 
* Alderaan
* Bespin
* Corellia
* Coruscant
* Dagobah
* Endor
* Felucia
* Geonosis
* Hypori
* Hoth
* Kashyyyk
* Mygeeto
* Naboo
* Tatooine
* Yavin

 |
| Kategoria |
***Kattalin*** (*La herbolera*) Toti Martinez de Lezeak idatzitako eleberria da. Liburua 1500. urtean Durangon Euskal Herrian ezagutzen den lehenengo sorgin-ehiza gauzatu zenean oinarritzen da, milaka biztanle (batez ere emakumeak) sutan bukatu zuten Europa osoan, gezur, aurreiritzi eta eliz-gizonen obsesioengatik.

Gaur egun "sorgin" izena gaizkiaren sinonimoa izaten jarraitzen du, emakume zahar eta itsusiarena, eta ahaztu egiten da urte haietan ume, neska gazte eta emakume langile soilak salatuak eta erailak izan zirela.

Gaztelaniaz idatzita dago eleberria eta 460 orrialde dauzka, euskaratua dago "Kattalin" izendapenarekin. 2000. urtean argitaratua.

Sinopsia
--------

Catalina de Goiena belagilearen istorioa kontatzen da XVI. mende hasieran kokatua. Anboto magalean hazia, Mari jainkosaren etxea, Euskal Herriko ohitura zaharrak ikasirik Durangora jotzen du bertan emagin ogibidea ikastera. Bertan amodio, jeloskeria eta hainbat abentura bizitzen ditu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261381

 |

* Wd Datuak: Q12261381


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Eleberri hau idazten hasterakoan, sorgin-ehizaren beste ikuspuntu bat eman nahi nuen. Milaka emakume famatu eta hain ezezagunak erreak izan ziren, erokeriengatik, arbasoen antzinako sinesmenetan sinesteagatik gehienetan. |  » |
| —Toti Martinez de Lezea |
**Kossuth konderria** (ingelesez: *Kossuth County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Algona da. 2010eko zentsuaren arabera 15.543 biztanle zituen, Kossuth kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kossuth konderriak 2.523,49 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,15 ura dira. Beste 2.519,33 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,16 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.543 pertsonetatik 15.336 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 215 dira. 43 beltzak edo afroamerikarrak. 8 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 59 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 91 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113201
* Commonscat Multimedia: Kossuth County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152451417
* LCCN: n81035030
* NARA: 10038965
* **Lekuak**
* OSM: 1790343
* TGN: 2000615

 |

* Wd Datuak: Q113201
* Commonscat Multimedia: Kossuth County, Iowa
*Galtzerdi*, katalanez *Mitjó*, Antoni Tàpies egilearen eskultura da. Bartzelonako Antoni Tàpies Fundazioaren barruko terraza batean kokatuta dago. 2,75 metro ditu. Altzairu herdoilgaitzez, oihalez eta metalezko sareaz egina dago.

Historia
--------

Hasierako proiektua, 1992koa, askoz handiago zen, hemezortzi metro, eta kokapena ere oso bestelakoa zen: Bartzelonako Palau Nazionaleko Salo Ovala. Lehenengo ideian eskulturak barrutik ibiltzeko aukera eman behar zuen. Baina proiektuak eztabaida handia sortu zuen eta, azkenik, ez zen egin. 18 urte geroago, 2010ean, Antoni Tàpies Fundazioak proiektua berreskuratu eta egin zuen, neurri txikiagoan.

Gae Aulenti arkitekto italiarrak Tàpiesi egin zion eskulturaren enkargua. Urte hartan, 1991an, Palaua goitik behera berritzen ari zen bertan Kataluniako Arte Museo Nazionala kokatzeko asmoz. Artistak proiektuaren maketa aurkeztu zuen bezain pronto arazoak hasi ziren, politikoen artean batetik (konbergentziakoak eta sozialistak aurrez aurre jarri ziren), publikoaren artean bestetik. Azkenik, eskultoreak ez zuen aldaketarik onartu eta proiektua baztertua izan zen.

Hamar urte geroago Antoni Tàpies Fundazioak lana berreskuratu zuen eta zuzenean terraza baten gainean egokitu zuen. Une hartan Fundazioaren inaugurazioan, 2010eko martxoaren 3an, erakusketaren benetako izarra bihurtu zen eta aurretik entzundako kritikak isildu ziren. Eskultura Pere Casanovesek egin zuen, Mataron.

Azterketa
---------

Tàpiesen lanetan informalismoa ohikoa zen. Egileak gauza sinple eta pobreekin margoekin eta elementu eskultoreekin konbinatuta egiten zituen eskulturak. Deigarriak dira bestetik altzairu herdoilgaitzezko gurutzeek Tàpies abizenaren "T" adierazten dute. Antoni Tàpiesen hitzetan lan honekin espektadoreari pentsarazi nahi dio, gauza txikiek unibertsoan bere tokia eta garrantzia dutela erakusteko.

Galeria
-------

* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20101214

 |

* Wd Datuak: Q20101214
**Kosroes I.a** (Ardestan, 496 - Ktesifon, 579ko urtarrilaren 31) Sasandar Inperioko xahanxah izan zen 531-579 urteetan. Hormizd IV.a semea izan zuen ondorengo. Sasandar enperadorerik entzutetsuena izan zen.

Bizitza
-------

Kavadh I.aren seme eta ondorengoa izan zen. Administrazioa eta burokrazia eraberritu zituen. Erregearen aginpidearen deszentralizazioa eragotzi, eta, jaun feudalen ordez, behe-mailako noblezia indartu zuen. Zerga-sistema arrazional bat ezarri zuen, labore-lurren ikuskaritzetan oinarritua, eta inperioaren diru-sarrerak handitzearren lan egin zuen. Armadarik dagokionez, jaun feudalen armadetan bermatu beharrean, gobernu zentralak zuzenean ordaindutako eta hornitutako armada berri bat sortu zuen.

Inperioaren mugetako etsaiei eraso zien: Kaukasoko herriei, Bizantziori, Erdialdeko Asiako herriei eta arabiarrei. 540an, Mediterraneo itsasoraino iritsi zen, eta Antiokia konkistatu zuen; hango jakintsu asko Ktesifonera eraman zituen. 555ean Bizantziorekin bake-hitzarmena sinatu zuen, eta 562an bakea: bake horren ordainez, Justiniano Bizantzioko enperadoreak zergak ordaindu behar zizkion, eta Kosroesek erlijio-askatasuna eman zien bere mendeko lurraldeetako kristauei. Arabiako hegoaldean eta Yemenen ere parte hartu zuen, eta base bat ezarri zuen Ekialdearekiko itsas merkataritza kontrolatzeko.

Kulturaren bultzatzaile izan zen; 529an Atenasko Akademia itxi zenean, hango jakintsu askok Ktesinfonen aurkitu zuten babes; era horretara, Antzinako Greziako jakintza tradizioarekin lotu zen. Sanskritozko liburuak erosi eta persierara itzultzeko ahaleginak bultzatu zituen. Inperioaren hiriburua edertu zuen, auzo berriak eta eraikin berriak eraikiarazi, kanalak berreraiki eta gerretan hondatutako nekazaritza-egiturak berrezarri zituen. Gotorlekuak ere eraikiarazi zituen. Zoroastrismoa inperioko erlijio ofizialtzat ezarri zuen, baina ez zituen zapaldu gainerako erlijioetako jarraitzaileak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Latin eta greziar pertsona­ izen klasikoak euskaraz emateko irizpideei buruzko erabakia.*  euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2017-3-14).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Kosroes I.a*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207381
* Commonscat Multimedia: Khosrau I

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 80838587
* GND: 136505988
* LCCN: nr98013189
* SUDOC: 166931705
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03457/eu\_k\_1441/k1441
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207381
* Commonscat Multimedia: Khosrau I
**Galveston uhartea** Ameriketako Estatu Batuetako Texasko kostaldean dagoen uharte bat da,  50 miles (80.5 km) inguru Houstoneko hego-ekialdean. Uharte osoa, Jamaica hondartza (*Jamaica Beach*) izan ezik, Galveston hiriaren mugen barruan dago. Bere izena Espainia Berriko erregeorde eta militar Bernardo de Gálvezegandik, Gálvezeko kondearengandik jasotzen du, Ameriketako Estatu Batuen Independentzian zeresan handia izan zuenarengandik, eta horregatik jaso zuen Nazioaren Ohorezko Herritarren aitorpena.

Uharteak 27 miles (43.5 km) luze ditu gutxi gorabehera eta gehienez 3 miles (4.8 km) bere punturik zabalenean. Orokorrean ipar-ekialdetik hego-mendebaldera orientatuta dago, Mexikoko Golkoa ekialdean eta hegoaldean, West Bay mendebaldean eta Galveston badia iparraldean. Kontinentetik uhartera iristeko gune nagusia 45 errepidea da, estatu artekoa, West Baytik doan galtzada batekin gurutzatzen duena, uhartearen ipar-ekialdean. Uhartearen iparraldeko muturra Bolivar penintsulatik Galvestongo portuak, Galveston badiako sarrerak eta Houstongo nabigazio-kanalak banatzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Uharteko kokapen mapa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1315101
* Commonscat Multimedia: Galveston Island

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 237393975
* GND: 4308889-2
* LCCN: sh85052890
* NARA: 10036910

 |

* Wd Datuak: Q1315101
* Commonscat Multimedia: Galveston Island
*Bushrangerrak St Kilda Roaden*, 1887ko William Strutt margolariaren lana.
**Bushranger** zelakoa (ingelesez literalki *Xaxtraka Ibiltariak*), jatorriz Britainiar Inperioaren menpeko Australiako lurraldera ihes egindako preso ohi bidelapurra zen. Herrialde horretako The bush deritzon eremuan bizirauteko adina eskarmentu eta ezagutzak zituen. 1820ko hamarkadan jada, *bushranger* izendapenak sozialki bastertutako eta eskubiderik gabejo jendea deitzeko erabiltzen zen izendapena bilakatu zen, bizitzan aurrera egiteko bidelapurretan jardun eta The bush eremua bizilekutzat zuena.

Beren urrezko aroa 1850eko hamarkada eta 1860ko hamarkadan bizi izan zuten, Hego Gales estatuko Ben Hall, Frank Gardiner eta John Gilbert bidelapurrak nabarituz. Australiar Mutil Kolonial hauek Erresuma Batuko highwayman eta AEBetako Mendebaldeko Urruneko legeskanpokoen nolabaiteko parekideak izan ziren. Australiako beste bidelapur nabarmenak Dan Morgan eta Clarke anaiak izan ziren, dena den, denetan ospetsuena eta mundu mailan ere ezaguna bilakatu dena, irlandar jatorriko Ned Kelly australiar bidelapurra izan da.

1870eko hamarkadatik aurrera garraiobideen hedapena eta telegrafoaren ezartzeak Legeari eta australiar poliziari herrialde zabal eta handi honetan barna bidelapur hauek atzematea erraztu zioenez, bushrangerren gainbehera hasi zen. 1880ko hamarkadan Ned Kellyren urkapenak bushranger aroaren amaieraren mugarria adierazi zuen.

Halere, gaur arte australiar herri kultura bizi-bizirik mantendu izan den pertsonaia izan da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2627286
* Commonscat Multimedia: Bushrangers

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85018255
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2627286
* Commonscat Multimedia: Bushrangers
Baleak harrapatzen segitzea, gero eta bale gutxiago geratzen direnean ere, BAU hau kritikatzeko erabil daitekeen adibide bat da.

  

***Business as usual*** ( **BAU** ), ingelesezko *Business as usual* esamoldeak, (euskaraz *negozioak beti bezala* esan nahi duenak, edo, hedaduraz, *ohikoa beti bezala*, *dena beti bezala*, *betikoak beti berdin*, *zertarako aldatu?* edo *denak berdin jarraituko du*), erakunde baten jarduerari dagokio. Erakunde horrek erabilitako egungo edo iraganeko metodoen artean oso aldaketa gutxi daudela adierazteko erabiltzen den nazioarteko esamoldea da, hainbat hizkuntzatara mailegatua. 

Erakunde baten barruan eragiketa funtzional estandarren exekuzio normalak azken boladan egiten ziren bezala egiten segitzeari esaten zaio BAU, eta erakunde horren barruan, aldaketak eragin ditzaketen proiektu edo berrikuntza programen ifrentzua da. BAU erakunde baten barnean daudenak kezkatzeko edo distraitzeko eragina izan dezaketen kanpoko gertaeren kontrakoa ere izan daiteke.  

Funtzionamendu-sistema hau ez dator bat erakundean bertan gertatzen diren aldaketekin, ezta kanpoko faktoreek eragindakoekin ere. Aldaketarik ez, ez barrutik ez kanpotik eraginda, horixe da BAU honek proposatzen duena.

Sisteman problemak badaudela detektatzen bada, arazo horiek betiko eragiketa-metodoen arabera konpontzen saiatuko da, betiko metodoak betiko moduan konpontzen saiatuko da edo oso aldaketa gutxirekin aplikatuz.

Helburuak
---------

BAU mantentzea negozioaren jarraikortasunaren plangintzaren (BCP) helburu nagusia da.

Kritika
-------

Pazko uharteko moaiak. Kontatzen da irla honetan zeuden zuhaitz guztiekin bukatu zutela bertoko biztanleek. Horrelako jokabidea kritikatzeko ere erabiltzen da BAU nazioarteko esamoldea. "Gero eta zuhaitz gutxiago baina rapa nui jendeak BAU jokatu zuen".
Erakundean problema berriak sortu duten faktore berri horiek biziegiak badira, sistemak BAU aplikatzen badu eta ez badu beste metodorik erabiliko, sistema kolapsatu egingo da.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Gauzak beti bezala egiten badituzu,betiko emaitza lortuko duzu. |  » |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «business as usual» *TheFreeDictionary.com* (Noiz kontsultatua: 2021-11-22).
2. ↑   Antonio Turiel.  (2012-03-19). «The Oil Crash: Qué es el BAU» *The Oil Crash* (Noiz kontsultatua: 2021-12-30).
3. ↑   Roberts, Paul.  (2013). *Guide to project management : getting it right and achieving lasting benefit.*  (2nd ed. argitaraldia) Wiley ISBN 978-1-118-42171-0. PMC 827207404. (Noiz kontsultatua: 2021-11-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5001850

 |

* Wd Datuak: Q5001850
Krismoi sinplea
Krismoi osoa, Aragoiko San Juan de la Peñako monasterio erromanikoan
**Krismoi**a, kristautasunaren sinbologian, Kristoren izenaren grezierazko letrak gainezarriz osatutako monograma da.

Osagarriak
----------

Formarik sinpleenean, *Kristo* hitzaren grezierazko izeneko (**ΧΡ**ΙΣΤΟΣ) lehen bi hizkiez osatuta zegoen (khi eta ro). Unicode sisteman, khi-ro ikurra (☧) U+2627 da, krismoiaren adierazpena, beraz, karaktere bakarrean.

Krismoi konplexuagoak ornamentazio kristauan erabili izan dira: khi eta ro biribil batean bat eginda ageri ziren, gurutzeak ere osatzen zuen biribila ardatz bertikal eta horizontalekin, ardatzen arteko goiko tarteetan alfa eta omega ere zeuden eta, batzuetan, sigma letra behean, halaber. Gurutzea kristautasunaren zeinua zen, alfak eta omegak Kristo (jainkoa) gauza guztien hasiera eta amaiera zela adierazten zuten, eta sigma, izenaren azken letra (ΧΡΙΣΤΟ**Σ**).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «krismoi - Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa» *www1.euskadi.net* (Noiz kontsultatua: 2018-08-10).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El Crismón» *Catholic.net* (Noiz kontsultatua: 2018-08-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q151970
* Commonscat Multimedia: Chi Rho

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 120035147 (data)
* LCCN: sh85023207
* SUDOC: 028141806
* AAT: 300310602
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 4410

 |

* Wd Datuak: Q151970
* Commonscat Multimedia: Chi Rho