recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bis dat qui cito dat** latindar esamoldea da eta euskaraz, hitzez hitz, "Bi aldiz ematen du azkar ematen duenak" esan nahi du.

Jatorria
--------

Publilio Sirioren ***Sententiae***  aforismo liburuan du jatorria: *Inopi beneficium bis dat, qui dat celeriter* eta *Beneficium egenti bis dat, qui dat celeriter*. Publio Siroren aforismoak behartsuek egin ditzaketen mesedeez ari dira. Azkar egiten bada bi aldiz egiten da mesede: bata, egiten denean, eta bestea, presaz behar duenaren zain ez dagoenean.

Baliokideak
-----------

Euskarazko "Laster emaile, bitan emaile"  esamoldearen parekoa da. Oihenartek jasoa zuen bere ***Euskal atsotitzak eta neurtitzak*** liburuan 60. bezala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Publilius Syrus» *www.thelatinlibrary.com* (Noiz kontsultatua: 2020-06-23).
2. ↑   «Gotzon Garate - Atsotitzak - Online Kontsulta zerbitzua» *www.ametza.com (3813. bezala)* (Noiz kontsultatua: 2020-06-23).
3. ↑   Oihénart, Arnauld, 1592-1667..  (2003). *Euskal atsotitzak eta neurtitzak = Proverbes et poesies basques = Proverbios y poesías vascas.*  Real Academia de la Lengua Vasca / Euskaltzaindia ISBN 84-95438-14-3. PMC 62034787. (Noiz kontsultatua: 2020-06-23).

Kanpo estekak
-------------
Gasteizko guduaren antzezpena.
Intxortetako guduaren antzezpena.
**Birsortze historikoa** (ingelesez *living history*) beste garai bateko gertakisunak bizi berritzeko antzezpena da. Gertaera gudu bat edo edozein une historiko zehatza izan daiteke. Antolaketa hauen helburuak desberdinak izaten dira: ideologikoak, pedagogikoak, ondo pasatzeko ekintzak, turistikoak askotan...

Historia
--------

Horrelako ekintzak ez dira berriak: historikoki ere eginak izan dira. Esaterako, Antzinako Erroman Naumakiak egiten ziren, itsas guduak gogorarazteko. Erdi Aroan zaldun guduek batzutan gai historikoak izaten zituzten, gehienetan Erromarekin lotuta. XIX. mendean Ingalaterran, Viktoriar Aroan, Erdi Aroarekin lotutako antzezpenak egiten ziren.

Euskal Herrian
--------------

Horrelako ekintzak Euskal Herrian ere sarritan egiten dira. Adibidez:

* Armentia: Gasteizko guduaren antzezpena.
* Andoain: Gerra karlistaren gertaeren antzezpena.
* Donostia: 1813ko sutearen eta hiriaren txikizioaren antzepena urtero egiten da.
* Getaria: Joan Sebastian Elkanoren eta bere gizonen helduera 1522an Sanlucar de Barramedara munduari bira eman ondoren. Lau urtetan behin antzezten da.
* Elgeta: Intxorta mendien guduaren antzezpena.

Iruditegia
----------

* Tennesseeko Antzinako Erromaren birsortzea.Tennesseeko Antzinako Erromaren birsortzea.
* Bigarren Mundu Gerrako Molotov lerroaren gudua birsortzea Sanok-Olchowcen.Bigarren Mundu Gerrako Molotov lerroaren gudua birsortzea Sanok-Olchowcen.
* Grunwaldeko guduaren birsortzea Polonian.Grunwaldeko guduaren birsortzea Polonian.
* Austerlitzeko guduaren birsortze historikoa Frantzian.Austerlitzeko guduaren birsortze historikoa Frantzian.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   .
2. ↑   .
3. ↑   .
4. ↑   .[*Betiko hautsitako esteka*]
5. ↑   .
6. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q657069
* Commonscat Multimedia: Reenactments

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300265214

 |

* Wd Datuak: Q657069
* Commonscat Multimedia: Reenactments
*Bagad* bat Lorient hirian.
**Binioù** bretainieraz gaita ezan nahi du, hots, Bretainiako gaita edo xirolarru nazionala da. Bi Binioù mota daude: **binioù kozh** (kozh bretoieraz "zahar" esan nahi du) eta **binioù bras** (bras bretoieraz "handi" esan nahi du), azken hau batzuetan *pib-veur* ere deitua da.

Ezaugarriak
-----------

*Binioù bras* delakoak Eskoziako xirolarruaren antza handia du; tresnaren joko edo multzoak Bretainiako musika tresnagintzako etxeek egin edota Eskozia nahiz beste herrialdeetatik ekarri ohi dira.

*Binioù kozh* xirolarruak zortziren baten doinua du eta soinuz bizia da; bere notarik biziena eskoziar gaitaren nota bizienaren berdina da. Bordoi bakar bat du, tonikatik bi zortziren baxuagoa dena. Usadioz beste musika tresna batek lagundurik bikoteka jo ohi da: bigarren musika tresna hau bonbarda izan ohi da, binioù gaitaren zortziren bat azpiko doinua du, hau bretoi dantzak dantzatzeko aproposa delarik. Binioù bras xirolarrua bagad baten osagarri izan ohi da.

Bretoien artean ohikoa da binioù xirolarruak jatorria KernVeur (bretoieraz Kornualles) herrialdean duela aipatzea. Baina herrialde horretako hainbat ohitura eta kornubiera bera ere jadanik hilka daudenez, herrialde hartan binioù xirolarrua ere desagertua dagoela dirudi.

Iruditegia
----------

* Biniou kozh gaita batBiniou kozh gaita bat
* Binuou bras ("Gaita handia")Binuou bras ("Gaita handia")
* Biniou jotzaileaBiniou jotzailea

Kanpo estekak
-------------

* Bretainiako musika herrikoiari buruzko webgunea **(Frantsesez)** **(Bretainieraz)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q863876
* Commonscat Multimedia: Binioù kozh

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300042406

 |

* Wd Datuak: Q863876
* Commonscat Multimedia: Binioù kozh
**Leire kalea**, Nafarroako hiriburua den Iruñeko Bigarren Zabalgunean dagoen kale bat da.

Izena
-----

Izena Leireko monasterioaren omenez darama.

Kokapena
--------

Media Luna kalean hasi, Medialuna parkearen parean, eta Nafarroa Behereko etorbidea zeharkatu ondoren Zaragoza etorbidean amaitzen da, UGT sindikatuaren egoitzaren parean. Tartean honako kaleek zeharkatzen dute: Aralar kalea, Erriberri kalea, Amaia kalea, Karlos III.aren etorbidea, Paulino Caballero kalea, Nafarroa Behereko etorbidea, Zangoza kalea eta Aita Calatayud kalea.

Bestalde, Emilio Arrieta kalea, Teobaldoak kalea eta Navarro Villoslada kalearekiko paraleloki doa.

Ondarea
-------

* Medialuna parkea
* Eskolapioen eraikina
* Huntzen eraikina

* Medialuna parkea.Medialuna parkea.
* Eskolapioen eraikina.Eskolapioen eraikina.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479568

 |

* Wd Datuak: Q25479568


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Iruñea** |
**Leire Ortueta Aldama** (Leioa, Bizkaia, 1971) ballet-dantzaria da.

Bizitza
-------

Bederatzi urte zituela hasi zen dantzan, eta hamaseirekin erabaki zuen dantzari profesionala izatea. Oinarrizko prestakuntza Areetako Ion Beitiaren Eskolan egin ondoren, Londresko Royal Ballet Schoolera joan zen, eta 1990ean hasi zen eskola horretako hainbat funtziotan parte hartzen: *Napoli* eta *The Rake's Progress*en esaterako. London Royal Ballet Company famatuan sartu zen ondoren, eta lehen dantzari eta bakarlari izatea lortu du.

Hainbat ikuskaritan parte hartu du: *Loti Ederra*, *Beltxargen Aintzira*, *Romeo eta Julieta*, *Herman Schmerman*, *Bayadère*, *La Valse*, *Intxaur-kraskagailua*, *Present Histories*. Rol propioak egin ditu *If this is still a Problem* eta *Fearful Symmetries* obretan. Albatros papera egin zuen *The Rhyme of the Ancient Mariner* (William Truckett) telebistarako obra laburrean, Arts Council/BBC-ren *Dance for the Camera* sailaren barruan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* Leire Ortuetari elkarrizketa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262122
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04627/eu\_o\_1683/o1683

 |

* Wd Datuak: Q12262122
**Beaufort konderria** (ingelesez: *Beaufort County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Washington da. 2010eko zentsuaren arabera 47.759 biztanle zituen, Beaufort kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Beaufort konderriak 2.481,77 kilometro koadro ditu. Horietatik 339,35 ura dira. Beste 2.142,42 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,24 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 47.759 pertsonetatik 34.871 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.166 dira. 12.105 beltzak edo afroamerikarrak. 116 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 158 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 40 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 467 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484639
* Commonscat Multimedia: Beaufort County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146597986
* LCCN: n82020181
* NARA: 10045453
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2528675
* TGN: 7013368

 |

* Wd Datuak: Q484639
* Commonscat Multimedia: Beaufort County, North Carolina
**Berrogei zaldunen haitzuloa** edo **Undako goba** Letonan (Araba) dagoen haitzuloa da, Letona herriko erdigunetik kilometro batera, mendebaldera (koord.: 42.9321, -2.7683). Arrato mendikatean.

Lope Gartzia Salazarrek, bere *Istoria de las bienandanças e fortunas* aipatzen du haitzuloa eta bere garaietaraino ahoz aho transmititu zen kondaira. Kondaira horren arabera, mende batzuk lehenago, leinu gerren testuinguruan, oinaztar eta ganboatarren arteko guda batean galtzaile suertatu ziren berrogei zaldun ezkutatu egin ziren haitzulo honetan, arerioengandik ihesi.

Hartzuloan egon zitezkeen aztarna arkeologikoak ikertu egin izan dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Zigoitia.eus*: Letona - Urisolo eta Undako goba
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La cueva de los 40 caballeros» *EITB Radio Televisión Pública Vasca* 2020-05-14 (Noiz kontsultatua: 2021-08-12).
3. ↑   Llanos Ortiz de Landaluze, Armando; Urrutia Agorreta, María Nieves.  (2011). «Intervenciones arqueológicas en el Castro de Urisolo, y las cavidades de Urisolo y Goba de Unda (Letona, Alava)» *Estudios de Arqueología Alavesa* (27): 79–116. ISSN 0425-3507. (Noiz kontsultatua: 2020-03-07).
Itsasontzi bat **berrogeialdi**an dagoela portu batean jakinarazteko erabiltzen den bandera (Itsas seinaleen nazioarteko kodea).
**Berrogeialdia** edo **koarentena** ustez gaixotasun infekzioso arriskutsua duen pertsona edo animalia bati ezartzen zaion isolamendu epeari deritzo, ustezko gaixotasun hori populazio batean zabaldu ez dadin. Izenak adierazten duenez, lehen berrogei egunetako isolamenduan zetzan berrogeialdia, gaur egun epe hori askoz malguagoa bada ere.

Gaixoen isolamendua aipatzen da Bibliaren Pentateukoan, duela 3.400 urte. Legenarraren kutsapena ekiditeko erabiltzen zen batez ere. XIII. eta XIV. mendeetan berrogeialdiaren ezarpena ohiko bihurtu zen Europan, garai hartako izurrite latzei aurre egiteko.

Koarentena gaixotasun infekziosoen aurka erabilitako metodorik zaharrena da, gaixo eta pertsona osasuntsuen arteko harremana galarazten delako. Horren ondorioz kutsapenik ez dago eta gaitzaren hedapena mozten da.

Isolamenduaren iraupena gaixotasunaren inkubazio epearekin lotuta dago. Esaterako, koleraren aurka 5 egun, izurriaren aurka 6 egun, eta sukar horiaren aurka beste hainbeste. Nazioarteko arauak jarraituz bost gaixotasunen aurka behintzat ezarri behar da beti berrogeialdia: kolera, sukar horia, izurri bubonikoa, sukar tifoidea eta sukar itzulkorra. Hauetaz gain, hala ere, beste gaitz batzuk kontrolatzeko ere erabiltzen da: Ebola sukar hemorragikoa, meningitisa, COVID-19, etab. Gaitz horiek guztiak larriak izan daitezke eta kutsakorrak dira.

Bereiztekoak diren bi kontzeptu: *berrogeialdi* eta *konfinamendu*
------------------------------------------------------------------

Konfinamendua: alarma egoera ebazten duen Gobernuaren dekretuak ezartzen du herritar guztientzat. Konfinamenduak irauten duen bitartean baimendutako kasuetarako soilik etxetik atera ahal izango da, hala nola erosketak egiteko, medikuarengana joateko, farmaziara joateko, zaborra ateratzeko, kutxazain automatikora joateko, txakurra paseatzera ateratzeko, eta abar.

Berrogeialdia, aldiz, osasun langileek ezartzen diete pertsona jakin batzuei, gaixotasunen bat (adibidez, COVID-19a dutelako) edo gaixotasun hori dutenekin kontaktu estuan egon direlako. Berrogeialdian diren pertsonek ezingo dute etxetik irten gaixotasunak —edo gaixotasun susmoak— irauten duen bitartean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «ZERTAN BEREIZTEN DIRA KONFINAMENDUA ETA BERROGEIALDIA (BAKARTZEA)?» *Sasieta mankomunitatea* (Noiz kontsultatua: 2021-10-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182899
* Commonscat Multimedia: Quarantine

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119779939 (data)
* GND: 4263187-7
* LCCN: sh85109473
* NDL: 00565503
* NKC: ph1024807
* NARA: 10642788
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D011790

 |

* Wd Datuak: Q182899
* Commonscat Multimedia: Quarantine
**Bertalan Farkas** (Gyulaháza, Hungaria, 1949ko abuztuaren 2a) hungariar pilotu eta kosmonauta ohia da. Espaziora joandako lehenengo hungariar eta esperantozalea bihurtu zen 1980ko maiatzaren 26an.

Biografia
---------

Gyulaházan jaioa, Szolnoken dagoen György Kilián Eskola Aeronautikoan graduatu zen 1969an. Ondoren, Sobietar Batasuneko Krasnodarreko Abiazio Militarreko Institutura joan zen, 1972an graduatuz.

Farkas Hungariako Aire Armadan sartu eta brigadier jeneral mailara igo zen.

1978an bere burua aurkeztu zuen kosmonauta bihurtzeko eta Interkosmosen 5. nazioarteko programan parte hartzeko hautatua izan zen. Bere ordezko kosmonauta Béla Magyari zen.

1980ko maiatzaren 26an, Farkas eta Valeri Kubasov kosmonauta sobietarra espaziora joan ziren Baikonurko Kosmodromotik Soiuz 36 misioan.

Orbitan zegoela, Farkasek materialen zientziako saiakuntzak burutu zituen. Espazioan 7 egun, 20 ordu eta 45 minutu igaro ondoren eta 124 orbita osatu ondoren, Farkas eta Kubasov Lurrera itzuli ziren, Zhezkazgandik 140 km hego-ekialdera lurreratuz. 1980ko ekainaren 30ean Bertalan Farkas Sobietar Batasuneko heroi tituluarekin saritu zuten.

Hungariako Foro Demokratiko alderdi kontserbadoreko kidea da. 2006an hungariar parlamenturako hauteskundeetako hautagaia izan zen Baktalórántházako hautes-barrutian. Bere bizitza pertsonalari dagokionez, Anikó Farkasekin ezkonduta dago eta hiru seme-alaba dituzte: Aida, Ádám eta Bertalan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12865
* Commonscat Multimedia: Bertalan Farkas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 84716733
* ISNI: 0000 0000 7912 1112
* GND: 1126659606
* LCCN: n2012038685
* NKC: mzk2007408444
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q12865
* Commonscat Multimedia: Bertalan Farkas
**Bert Ruiter** (Amsterdam, 1946ko azaroaren 26a - Blaricum, 2022ko martxoaren 24a)  Holandako musikaria izan zen, bereziki Focus rock progresibo holandar taldeko baxu-jotzailea izateagatik ezaguna, non Cyril Havermans ordezkatuz sartu zen.

Biografia
---------

Hamabi urte zituela hasi zen musikarekin. Bere amak, piano-joleak, lehen urratsak irakatsi zizkion arren, Ruiter autodidakta izan zen batez ere; beste musikari batzuk entzunez eta beren musika joz ikasi eta perfekzionatu zen. Bere lehen taldea *The Spectacles* izan zen. 19 urterekin egin zuen debuta profesionalean, urtebetez Herbehereetan ibilitako Jay-Jays taldearekin. Gitarra-jotzaile lagun batekin batera, Full House izeneko taldea sortu zuen, eta ondoren Herbehereetako, Belgikako eta Alemaniako antzoki eta diskoteketan jo zuen hainbat hilabetez. Focus-era sartu aurretik, Ruiter Angelflight Railways taldeko parte izan zen, Amsterdameko klubetan jotzen zuena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «DPG Media Privacy Gate» *myprivacy.dpgmedia.nl*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2648145
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4360153895181002410003
* GND: 1168183405

 |

* Wd Datuak: Q2648145
**Berta Italiakoa** (c. 1075- c. 1110) Aragoi eta Iruñeko erregina ezkontidea (1094-1097) zen.

Ezer gutxi dakigu Bertari buruz. Italiakoa zen baina aita eta ama ezezagunak ziren. Badaude batzuk Italiako Piarres markesaren eta Potiouko Inesaren alaba zela esan dutenak eta Berta Suzekoaren senidea zela ere esan dutenak baina ezin da ezer frogatu.

1097ko abuztuaren 16an Huescan Piarres I.a Nafarroakoa ezkondu zuen. Ez zuten seme-alabarik izan.

Senarra hil ondoren, urtebete eman zuen Gortean seme bat izan zezakeelakoan. Gero "Mallosen erreinua" izenaz ezaguneko eskualdea (Agüero, Murillo, Riglos, Marcuello, Ayerbe, Sangarrén eta Calen) gobernatu zuen "senarra hildakoaren graziaz" eta "Alfontso koinataren onespenaz". Azkenean, desagertu zen Italia edo Frantziara ihes egiten. Aragoien abesti herrikoia omen dago non erregina bat bere maitalearekin ihes egin zuenaren istorioa azaltzen duen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3572700
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 2240

 |

* Wd Datuak: Q3572700
**Leon I.a Armeniakoa** (1080-1140ko otsailaren 14a) Ziliziako armeniar erreinuaren nagusia izan zen 1187tik 11981199ra. *Mendietako Jauna* izenarekin ere ezaguna da.

Leon, bere arbasoak bezala, Armeniaren hedapenari ekin zion, batez ere Mediterraneorantz, Antiokiako printzipeekin gatazkak sortuz 1135 aldera, Saravantikar konkistatu zuenean. Hurrengo urtean Raimundo Antiokiakoak bera hartu eta askatzeko dirua eskatu zuen. Bere semeek askatasuna lortzen saiatu ziren baina azkenean ordaindu zuten.

1137an Joan II.a Komnenoren inbasioa zela eta Tauros mendietara ihes egin zuen eta bertan berriro preso hartu eta Konstantinoplara eraman zuten. Bertan hil zen 1140an. urtean. Bere semea zen Esteban I.a Armeniakoak hartu zuen bere kargua, eta bere beste semea zen Thoros II.a Armeniakoak erregetza.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2299801
* Commonscat Multimedia: Leon I of Armenia

---

 |

* Wd Datuak: Q2299801
* Commonscat Multimedia: Leon I of Armenia
**Blanc i negre** (euskara: zuria eta beltza) ogitarteko valentziarra da. Osagai nagusiak hestebete-barietate bi direlako deitzen da horrela: lukainka (zuria) eta botifarra (beltza).

Ogitartekoa erraz prestatzen da, hestebeteak plantxan edo frijituta prestatzen baitira. Askotan, *pataketa* izeneko ogi-mota erabiltzen da.

Erabili ohi den odolkia tipularekin egiten da, baina arrozarekin ere erabil daiteke. Ohikoa da beste osagai batzuk gehitzea, hala nola aliolia, tomate frijitua, pistoa edo babak baratxuri freskoekin.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Segura, Raquel.  (1 de febrero de 2014). «El mejor bocadillo del mundo es valenciano» *www.levante-emv.com*.
2. 1 2   «Manteniendo la costumbre de ‘Dijous de Berenar’ en Sagunto» *comunitatvalenciana.com*.[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑   Trelis, Jesús.  (29 de octubre de 2016). «¿Cuál es tu bocadillo de la infancia?» *Historias con Delantal*.
4. 1 2 3   «Mapa del street food castizo» *www.traveler.es* 17 de febrero de 2016.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61767137

 |

* Wd Datuak: Q61767137
***Lapurtutako musua*** (frantsesez: *Le Baiser à la dérobée*) Jean-Honoré Fragonard artista rokoko frantsesaren eta bere arreba eta ikaslea zen Marguerite Gérardenarena,1790 inguruan egina. Olio-pintura da, mihise txiki baten gainean egina; 45 zentimetroko altuera eta 55 zm-ko zabalera ditu. San Petersburgoko Hermitage Museoan kontserbatzen da. Margolariak 1761an izenburu bereko lana egina zuen. Margolan hau libertinismoaren irudikapena da.

Gaia
----

Garai hartako jauregi-etxeetako areto intimoan, kabinetean, mutil batek ustekabean harrapatzen du neska gazte bat eta musu ematen dio; hori da lanean irudikatzen den eszena. Ate erdi irekiaren atzean, dama batzuk ikusten dira haien artean hizketan, maiteminduaren bisitarekin zerikusirik ez dutenak.

Historia
--------

Margolana artistaren azken urtetakoa da. Musuari, hau da, Luis XVI.aren garaiko noblezia frantsesari atsegin zitzaion gaiari Fragonardek eskainitako sail baten barruan egin zuen mihise. Ziur asko, Fragonardek XVII. mendeko pintore holandarren eragina izan zuen zeren eta lan hau egin baino lehentxeago bira europerra egin baitzuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pierre Rosenberg, *Fragonard*, Paris, Min. de la culture et de la communication Éd. de la Réunion des musées nat. 1987, 636 or. (ISBN 2-7118-2145-5).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3220204
* Commonscat Multimedia: The Stolen Kiss by Jean-Honoré Fragonard

---

 |

* Wd Datuak: Q3220204
* Commonscat Multimedia: The Stolen Kiss by Jean-Honoré Fragonard
Qamar ud-Din bisirra 1735 aldean.
**Bisirra** (arabiera, urdu eta persieraz: وزير; hindiz: वज़ीर ; transkripzioa: *vazir*, *vizir*, *vasir*, *wazir*, *vesir* edo *vezir*) gobernu islamiko bateko goi kontseilari edo ministroa da. Hitza W-Z-R (*lagundu*) erro semitikotik dator eta Koranean jasota dago. Abbastar kalifek *wazir* titulua eman zieten ordura arte *katib* (idazkari) deitutako ministroei. Ondoren, besteak beste, arabiar, persiar, turkiar, mongol eta ekialdeko beste herrialde batzuetako goi funtzionarioak izendatzeko erabili zen.

Gaur egun Arabiar munduko eta Uzbekistan, Iran, Afganistan, Pakistan eta Indiako ministroak izendatzeko baliatzen da.

Oharrak
-------

1. ↑  Ibon Sarasolaren *Zehazki* hiztegiak «visir» sarreran euskarazko baliokidetzat *bizir* dakarren arren, *bisir* da Euskaltzaindiak euskara baturako onartutako forma. Ikus *Hiztegi Batua*.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau idazteko Ingelesezko Wikipediako «vizier» sarrerako informazioa erabili da.

1. ↑  Vizier Answers.com
2. ↑  «vizier» 2012. *Encyclopædia Britannica Online*. 2012ko abenduaren 23an begiratua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q175240
* **Identifikadoreak**
* GND: 4228068-0
* LCCN: sh96009265
* AAT: 300264263

 |

* Wd Datuak: Q175240
**Leonard Peltier** (1944ko irailaren 12a, Grand Forks, Ipar Dakota) amerindiar ekintzailea, preso politikoa eta Amerikar Indiar Mugimeduko kide bat da. Amnistia Internazionala eta beste hainbat nazioarteko erakundeek bere epaiketan zehar egondako irregulartasunak salatu eta behin baino gehiagotan bere preso politiko izaera aldarrikatu dute.

Hilabete batzuk lehenago Ipar Dakotako sioux lurralde sakratuan uranio eta ikatza topatu eta ondorioz 250 amerindiar erailak izanda, 1975eko Pine Ridge Indiar Erreserbako istiluetan jazotako tiroketa batean ustez FBIko bi kide tiroz hil izana leporatuta, 1977an bi bizialdi osorako espetxe zigor jaso zituen. Gaur egun, 40 urte ondoren, oraindik espetxean dirau. Aldiz, gaur egun arte 250 amerindiarren erailketarengatik ez dago FBIko inortxo ere espetxeratua edota zigortua ere.

AEBtako hainbat pertsona nabarmenek bere askapena eskatu izan dute, tartean Pete Seeger, Michael Moore, Danny Glover, Rubin "Hurricane" Carter, Vivienne Westwood edota Rage Against the Machine eta U2 musika taldeak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q439054
* Commonscat Multimedia: Leonard Peltier

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 25465360
* ISNI: 0000 0001 1046 9775
* BNF: 13565092c (data)
* GND: 12168945X
* LCCN: n82068495
* NKC: mub20181001701
* SUDOC: 052572285
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q439054
* Commonscat Multimedia: Leonard Peltier
**Biskaxun** historiaurreko herrixka da, izen bereko mendiaren inguruan kokatua, Nafarroa Garaiko Artzibar udalerriako Gorraitz lekuan kokatuta, Euskal Herrian. Ikertu gabe dago, baina gainazalean Burdin Aroko zeramika arrastoak aurkitu dira. Begi hutsez ikusten da herrixka inguratzen zuen harrizko esparrua, mendi tontorrean perimetrala.

Ondare-balio handiak ditu; izan ere, bertako landaredi trinkoak edozein erasotatik babestu du, eta aztarnategitik pertsonak eta animaliak normaltasunez ibiltzea eragoztera iritsi da, harresiaren erorketaren korridorea izan ezik, zuhaitzik gabe baitago eta sastrakak ez baitira hain trinkoak.

Deskripzioa
-----------

Kastroa altuera estrategiko baten gainean dago, Irati eta Urrobi ibaien artean, Nafarroako Pirinioaldean. Bere kokapen nabarmenari esker, Pirinioetako ibar horiek osatzen dituzten korridore naturalen ikusizko kontrola lor dezake. Korridore horien bidez, Agoizko eta Irunberriko arroen arteko komunikazioa ezar daiteke, hegoaldean, Orreagako edo Urkuluko Pirinioetako igarobidearekin Akitaniarantz, iparraldean. Altuera absolutua eta erlatiboa duten arren, inguruan malkar arrokatsurik ez zegoenez, perimetro osoa inguratzen eta babesten duten defentsa artifizialak diseinatu behar izan ziren. Aztarnategiaren baldintza fisikoek eragotzi egiten dute lurrazaleko materialak kronologikoki adierazgarriak izatea. Hala ere, gotorleku motak Burdin Aroko esleipen kronokultural bat argi eta garbi ondorioztatzea ahalbidetzen du. Orain arte ez dugu beste datu arkeologikorik habitata epe hori igaro ondoren luzatu dela frogatzeko, eta ez dugu baztertzen erromatarren garaian edota Erdi Aroan leku hori herrixka gisa birgaitu izana, horrelako defentsa-habitatetan ohikoa den bezala.

Defentsa-sistema
----------------

Bere perimetro osoa harresi indartsu batek ixten du. Harresi horrek kareharri lokaleko harri kareztatuak ditu, silarrixkako aparailuan jarriak, hezurrez. Nahiz eta ez dituen bi paramentuak bistara erakusten, gehienez ere bi metroko zabalera izan dezakeela uste dugu, haien erorketaren dimentsioengatik. Barrunbearen sarrerari dagokionez, ez dakigu non dagoen, baina ipar-ekialdeko angeluan egon daitekeela uste dugu, amiltzeko sakonune txiki bat baitago.

Aztarnak
--------

Landaretza trinkoak eragotzi egiten du azaleko prospekzioa arrakastaz egitea, lurzoruaren ikuspen ezagatik. Edonola ere, Burdin Aroko zeramika manufakturatuen sorta txiki bat jaso da.

Erreferentziak
--------------

* «Gorraitz Artzibar» *Artzibarko Udala* 2013-07-25 (Noiz kontsultatua: 2021-11-26).

Ikus, gainera
-------------

* Artzibar
* Euskal Herriko historiaurrea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109760836

 |

* Wd Datuak: Q109760836
Buztingintzan, **biskuita** (*biscuit*) terrakotaren lehen egostearen emaitza da, baina sarriago, emaitza horri berari esaten zaio biskuit, lehengaia, buztina ez den bitartean, baizik eta kaolina, kuartzoa edo feldespatoa.

Historia
--------

Teknika hau, XVIII. mendearen erdialdean erabiltzen hasi zen, batez ere Frantzian, Sèvreseko lantegian, eta Italian, Napoliko *Real Fabbrica di Capodimonte*n. Garai honetan, modan jarri ziren estatuatxoak eta artzaintza eszenen multzoak. XIX. mendean, biskuitaren bidez egin ziren panpina ugari.

Elaborazioa
-----------

Biskuita egitek labeak, 900 eta 1000º artean egon behar du, eta, ezinbesteko baldintza bat, airea igaro behar dela da, herdoiltze egoki bat gerta dadin.

Ezaugarriak
-----------

Biskuitezko zeramika, zuria, distirarik gabea eta oso hauskorra da, eta, beraz, soilik apaindura gisa erabiltzen da estatuatxo eta beste objektu batzuetan. Ez da egokia baxera egiteko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q804070
* Commonscat Multimedia: Biscuit porcelain

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 123123981 (data)
* GND: 4679026-3
* LCCN: sh85014410
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q804070
* Commonscat Multimedia: Biscuit porcelain
**Lenoir konderria** (ingelesez: *Lenoir County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Kinston da. 2010eko zentsuaren arabera 59.495 biztanle zituen, Lenoir kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lenoir konderriak 1.043,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,77 ura dira. Beste 1.037,53 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 57,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 59.495 pertsonetatik 34.409 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.917 dira. 23.968 beltzak edo afroamerikarrak. 163 amerikar natiboak ziren eta 26 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 256 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 66 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 607 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507907
* Commonscat Multimedia: Lenoir County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151276395
* ISNI: 0000 0004 0400 9598
* LCCN: n81018364
* NARA: 10039340
* **Lekuak**
* OSM: 2528716
* TGN: 2001512

 |

* Wd Datuak: Q507907
* Commonscat Multimedia: Lenoir County, North Carolina
**Big Horn konderria** (ingelesez: *Big Horn County*) Wyomingko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Basin da. 2010eko zentsuaren arabera 11.668 biztanle zituen, Big Horn kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Big Horn konderriak 8.181,48 kilometro koadro ditu. Horietatik 56,43 ura dira. Beste 8.125,04 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,43 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 11.668 pertsonetatik 11.419 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 984 dira. 25 beltzak edo afroamerikarrak. 89 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 37 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 92 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108626
* Commonscat Multimedia: Big Horn County, Wyoming

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 301637085
* GND: 4227102-2
* LCCN: n83046822
* **Lekuak**
* OSM: 289343
* TGN: 2002366

 |

* Wd Datuak: Q108626
* Commonscat Multimedia: Big Horn County, Wyoming
**Big Air ShouGang** (txinera tradizionalez: 首钢滑雪大跳台; pinyinez: *Shǒugāng huáxuě dà tiàotái*) Shijingshan barrutian dagoen kirol gune bat da, Txinan. 2022 Neguko Olinpiar Jokoetako jauzi-handiko ikuskizuna egiteko eraiki zuten.

Eraikuntza
----------

Kirolgunea Shougang Taldearen altzairu-fabrika zahar baten goialdean eraiki zen, eta 2008ko Udako Joko Olinpikoen aurretik itxi zena, airearen kutsadurarekiko kezkagatik. Gunea 2018an hasi zen eraikitzen, eta 2019ko azaroaren 1ean bukatu zen. Lekua iraunkorra izango da, eta hainbat kirol-lehiaketatarako erabiliko da. Munduko air handiko lehen gune iraunkorra izango da.

2022 Neguko Joko Olinpikoak
---------------------------

2022 Neguko Olinpiar Jokoetan, instalazio hau izango da Beijingen elurretarako dagoen kirol leku bakarra, inguru horretan lehiatzeko dauden bi toki berrietako batekin batera. Hemen lau domina emango dira: gizon eta emakumeentzako aire handiko lehiaketa handia eta gizon eta emakumeentzako snowboard aire handiko lehiaketa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «A look at the venues for the 2022 Beijing Winter Olympics» *Xinhua* 20 September 2020.
2. ↑   Etchells, Daniel.  (17 June 2021). «Beijing 2022 big air venue expected to be completed by end of 2019» *Inside the Games* (Dunsar Media).
3. 1 2   «New 2022 Winter Olympics venue completed» *China Daily* 2 November 2019.
4. ↑   «Beijing 2022; Big Air Venue Shougang Industrial Park» *wwww.architectureofthegames.net/* (Architecture of the Games) 3 March 2019.
5. ↑    *Schedule.*  BOCOG.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108425071
* Commonscat Multimedia: Big Air Shougang

---

 |

* Wd Datuak: Q108425071
* Commonscat Multimedia: Big Air Shougang
**Berridi** Donostiako Zubieta auzoan dagoen baserria da, muino batean, Oria ibaiaren ibar gainean.

2006ko ekainaren 2an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Ezaugarriak
-----------

Eraikinak oinplano angeluzuzena du (21 m x 20 m). Bi solairu eta ganbara ditu, harlanduzko eskantzuak, haize-babesa, hori ere harlangaitzezkoa, I-ko eskantzuarekin, eta hiru isuriko zurezko estalkia.

Fatxada nagusia IEra begira dago. Harlangaitzezko behe-solairuak sekzio laukiko harlanduzko pilareak ditu, hareharrizkoak, eta harlanduz inguraturiko leiho bat. Lehen solairuan eta ganbaran zurezko bilbadurak ditu, eta ganbarakoak estalkiperaino iristen dira. Baoak asimetrikoki eratuak daude, bilbadurako muntagen posizioaren arabera. Konposizioa oso erregularra da. Bilbaduren arteko baoak zeramikazko adreiluz beteak daude. Fatxada kasetoiz apainduta dago, eta bertan nabarmentzekoak dira solibaburuetako lerroak. Gainerako hiru fatxadak luzitutako harlangaitzezkoak dira, zuriz margotuak. HEko fatxadan, azpimarratzekoa da zurezko ertzdun leiho bat, ebakidura zuzeneko barrena duena. HMko fatxadan, nabarmentzekoak dira harlanduz inguratutako hiru leiho. Azkenik, teilape-eranskin batek IMko fatxadaren zati bat estaltzen du.

Baserriko barne-egitura harroinen gainean bermatuta dago eta sekzio handiko sei zutoin pieza bakarrekoak ditu. Horiekin batera, horma-arteen, besoen eta soliben arteko bao argitsuak dituzten habeek eraikinaren egitura orekatu eta simetrikoa osatzen dute. Baserriko zurezko teilatua ere –petralez, gapirioz eta lataz egina– handia da.

IMko fatxadari erantsitako teilape-eranskina ez da monumentutzat hartzen.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5639990
* Commonscat Multimedia: Berridi baserria

---

 |

* Wd Datuak: Q5639990
* Commonscat Multimedia: Berridi baserria
Berrikuntza babesten duten komunitateei **berrikuntza-komunitateak** (COI), berrikuntzarako komunitateak, berrikuntza-komunitateak, berrikuntza irekiko komunitateak, eta sorkuntza-komunitateak deitu zaie.

Lim eta Ong-ek (2019) berrikuntza-komunitate bat (KOI) eskualde-zentzua, kidetasuna eta identitate kolektiboa dituen pertsona-talde gisa definitzen dute, berrikuntza elkarrekin errazten dutenak .

CoIak norbanako motibatuek osatutako taldeak dira, elkarrekin helburu komun baterantz lan egiten dutenak, euren kausa komunaz konbentzituta daudelako .

Coakes eta Smithek (2007) berrikuntza-komunitateak (IB) berrikuntzan laguntzen duten praktika-komunitateen forma gisa definitzen dituzte.

Sawhneyk eta Prandellik (2000) sorkuntza-komunitateen eredua proposatu zuten, berrikuntzarako enpresetan dagoen ezagutza kudeatzeko gobernantza-mekanismo berri gisa. Sorkuntza-komunitateetan, jabetza intelektualaren eskubideak erkidego osoaren jabetzatzat hartzen dira, nahiz eta hura babesle gisa jarduten duen enpresa zentral batek gobernatzen duen eta partaidetza-arauak definitzen dituen. Eredu hori eredu hierarkiko itxiaren eta merkatuan oinarritutako eredu irekiaren artean kokatzen da .

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Michael Lim, Bee Yong Ong, (2019) "Communities of innovation", International Journal of Innovation Science, Vol. 11, pp. 402-418; https://doi.org/10.1108/IJIS-09-2017-0086
2. ↑  Judge, W. Q.; Fryxell, G. E.; Dooley, R. S. (1997). "The new task of R&D management: Creating goal-directed communities for innovation". *California Management Review*. **39** (3): 72–85. doi:10.2307/41165899. JSTOR 41165899.
3. ↑  Fichter, K (2009). "Innovation communities: The role of networks of promoters in open innovation of promotion of community". *R&D Management*. **39** (4): 357–371. doi:10.1111/j.1467-9310.2009.00562.x.
4. ↑  Fleming, L.; Waguespack, D. M. (2007). "Brokerage, boundary spanning, and leadership in open innovation communities". *Organization Science*. **18** (2): 165–180. doi:10.1287/orsc.1060.0242.
5. ↑  Sawhney, M.; Prandelli, E. (2000). "Communities of creation: Managing distributed innovation in turbulent markets". *California Management Review*. **42** (4): 24–54. doi:10.2307/41166052. JSTOR 41166052.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5154585

 |

* Wd Datuak: Q5154585
**Berrien konderria** (ingelesez: *Berrien County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Nashville da. 2010eko zentsuaren arabera 19.286 biztanle zituen, Berrien kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Berrien konderriak 1.185,91 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,5 ura dira. Beste 1.170,41 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 19.286 pertsonetatik 16.935 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 885 dira. 2.040 beltzak edo afroamerikarrak. 44 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 82 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 174 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488868
* Commonscat Multimedia: Berrien County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152450087
* LCCN: n81018206
* NARA: 10039222
* **Lekuak**
* OSM: 1027983
* TGN: 2000301

 |

* Wd Datuak: Q488868
* Commonscat Multimedia: Berrien County, Georgia
«Botere guztia blogsovietentzat» lema ofiziala jasotzen duen ekimenaren lehen irudia.
**Blogsoviet**, Euskal Herriko ikaskuntza komunitate digitala da, blogak, sare sozial banatuak eta Interneteko bestelako tresna libreak autonomiaz eta kolektiboan sortu, kudeatu eta elikatzeko asmoa duena. 

Lehen garai batean komunitatean parte hartzen zuten kideen blogak sustatzeko jardun bazuen ere, bigarren fase batean sare sozial banatuetan jarduteko saiakera egin zuen taldeak, status.blogsoviet.com izeneko StatusNet instantzia sortuz. Azken urteetan ekintza maila diskretuan jarduten du komunitate digital bezala.

Izaera
------

"Botere guztia blogsovietentzat" da komunitate digitalaren leloa, eta moldatutako sobietar estetikan oinarritutako iruditegi propioa garatu dute ekintzen ibilbidean. Kudeaketa kolektiboan oinarritzen da sare banatuetan oinarritutako komunitatea, jardun administratiborako "idazkari Nagusi" bat izendatzen badute ere.

Historia
--------

Lehen blogsovietera elkartu ziren kideen argazki ofiziala
Blogsoviet ekimenaren lehen topaketa Andoaingo egin zen 2010eko apirilaren 24ean, Asier Mirónek kudeatutako Itzalagunean. Bakalhau irlari buruz hitz egin zen bertan, eta parte hartzaileek sare banatuen antolaketa praktikara eramateko abiapuntu bezala identifikatu zuten ekimena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Archive.og: Blog Soviet » Blogsovieta Andoaingo Itzalagunean.*  (Noiz kontsultatua: 2022-04-24).
2. ↑   «Blogsoviet izugarria - Teketen» *teketen.com* (Noiz kontsultatua: 2022-04-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111705635

 |

* Wd Datuak: Q111705635
**Lerro askea** olerki-hizkuntzaren adierazpide poetiko garaikidea da, estrofa tradizionalek ezartzen zituen mugak gainditzeko modua bezala sortuta. XIX.menderarte poesiaren ezaugarri nagusia irizpide zehatzak zaintzeko betebeharra zen: poemak errima eta metrika garbiak izan behar zituen. Esan daiteke lerro askea prosa poetikotik oso gertu dagoela baina tipografiaren ikuspuntutik poetak lerroen itxura formala gordetzen du, hau da,lerroen arteko pausak.

Historia
--------

Lerro askea XIX. mendearen bigarren erdian sortu zen, planteamendu estetizisten gainetik, askatasunaren aldarri gisa. Adierazpide hori erabili zuen lehen olerkari handia New Yorkeko Walt Whitman izan zen. Whitmanek Bibliatik txatalen eskema hartu zuen: lerro askeak edo irregularrak oso luzeak. Hona hemen adibide bat Bingen Ametzagak euskaratuta:

Ontziburu!, nire ontziburu!, amaitu da gure itsasaldi ikaragarria.
Ontziak aldera egin ditu uharri guztiak,
begiratzen genuen saria irabazi dugu.
Mugimendu Sinbolistaren poetek -esaterako Gustave Kahn eta Jules Laforgue- Frantzian eta Europan zabaldu zuten idazteko modu berri hau. Ondoren, nahiko arin zabaldu zen nahiz eta hasieran idazle eta irakurle tradizionalen artean aurkako jarrerak aurkitu. Idazle berritzaile hauen ikuspuntik lerro askearen bitartez poemaren musikalitatea ez da galtzen, ez da hain arrunta eta monotono, aberatsago baizik; nabarmena ez izatea ez du esan nahi musikalitatea eta erritmoa ez daudenik, ezkutua dagoela baizik. Espainian lerro askea Juan Ramon Jiménezek zabaldu zuen. Euskal Herrian euskarazko poesian XX.mendearen erdira arte ez zen lerro askea zabaldu. Zalantzarik gabe, gurean Gabriel Aresti izan zen haren aintzindari nagusia. Gaur egun poeta euskaldun gehienek lerro askea erabiltzen dute: Jon Mirande, Xabier Lete, Joseba Sarrionandia, Joxean Artze...

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, baita ere
---------------

* Prosa poetikoa
* Metrika

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q141126
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85051684
* NKC: ph127234
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q141126
**Lerrokako inprimagailua** lerroz lerro inprimatzen duen inprimagailu mota bat da; karakterez karaktere inprimatzen duten inprimagailuen aldean, inprimagailu matrizial estandarretan gertatzen den bezala, edo orrialdez orrialde, laser-inprimagailuen kasuan bezala.

Abiadura handiko gailuak dira, sarritan sistema informatiko handiekin, miniordenagailuekin edo sareko ekipoekin erabiltzen direnak, baina ez erabiltzaile bakar batek erabiltzen dituen sistemekin.

Lineako inprimagailu mota ezberdinen artean hauek daude: **katezko inprimagailuak** eta **bandazko inprimagailuak** .

LPT laburdurak jatorriz *line printer* edo lerrokako inprimagailua esan nahi zuen. Mikroordenagailuetan laburdura bera erabili ohi da ordenagailuaren ataka paraleloa(k) izendatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Impresora de líneas» *Enciclopedia Microsoft Encarta Online 2007*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1320033
* Commonscat Multimedia: Line printers

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300024538

 |

* Wd Datuak: Q1320033
* Commonscat Multimedia: Line printers
Laputa, Balnibarbiren ondoan.
**Laputa** fikziozko toki bat da, Jonathan Swiften *Gulliver-en bidaiak* liburuan agertzen dena. Uharte hegalari bat da, diamantezko oinarri batekin, eta bere biztanleek edonora mugitzen dute lebitazio magnetikoa erabiltzen.

Biztanle gehienak matematiken, astronomiaren, musikaren eta teknologiaren zaleak dira, baina ez dakite jakinduria hori helburu praktikoetara zuzentzen. Gulliver-i jakinarazi zioten Marteren bi satelite aurkitu zituztela (benetako aurkikuntza baino 150 urte lehenago). Beste aldetik, ez dira arropa edo etxeak ondo egiteko gai, konpas eta koadranteak erabiltzen dituztelako neurtzeko, neurketa-zinta beharrean.

Gizonek emakumeak menderatzen dituzte. Honegatik, emazte askok Laputaren mendean dagoen kontinentera (Balnibarbi) joateko baimena eskatzen dute eta gero ez dute berriro itzuli nahi.

Laputako erregeak era tiranikoz agintzen du Balnibarbin. Lurralde bat matxinatzen bada, erregeak matxinoen gainean uharte hegalaria mugiarazten du, eguzki eta euririk gabe uzteko. Matxinada larria bada, harriak botarazi edo uharte bera erorarazten du haien gainean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q543170

 |

* Wd Datuak: Q543170
**Lapua Mugimendua** *(finlandieraz:* Lapuan liike*)*, edo "Lapuako Faxismoa", Finlandiako mugimendu politikoa izan zen, 1929. urtean sortua. Bere burua, anti-komunista eta nazionalistatzat zuten. Geroz eta faxistagoa bihurtu zen mugimendua eta Alemania inperialarekin hartu-harremanetan jarri zen. 1932. urtean desegin zen mugimendua eta hauen aktibitatea, inoiz arrakasta handia izango ez zuen *Isänmaallinen Kansanliike* alderdira igaro zen.

Mugimenduaren buruzagiak Vihtori Kosola eta Kurt Martti Wallenius generalak izan ziren.

Hasieran, politiko eta goi-mailako ofizial asko, mugimenduaren aldekoak ziren, anti-komunismo leloagatik. Baina mugimendua, erradikalagoa, indarra erabiltzearen aldekoa eta faxistagoa bihurtu zen, eta hilabete gutxitan jarraitzaileak galdu zituen.

Lapua Mugimendua Helsinkin. 12000 herritar.
Mugimendua, komunistek, Finlandiako Lapua herrian eginiko ekitaldi baten ondoren etorri zen. Bizilagunak, komunista eta Errusiarekin zerikusia zuen edozerren aurkakoak zirenez, hurrengo hilabetean, hauen aurkako ekitaldi bat egin zen bertan, 1000 jarraitzaile inguru bildu zuena. Honela hasi zen mugimendua, eta gutxinaka, mezua, Finlandia osoan zehar zabaldu zen, eta mugimendu soilik mugimendu faxista izatera bilakatu zen.

Ekitaldiak egiten joan ziren herrialde osoan. 1930eko ekainaren 16ean, Oulun 3000 gizon bildu ziren, bertan argitaratzen zen *Pohjan Voima* egunkariaren eraikuntza suntsitzeko. Mugimenduaren ekitaldi garrantzitsuena, Helsinki, hiriburuan izan zen 1930eko uztailaren 7an. 12000 gizon bildu, eta komunismoarekin zerikusia zuen edozein gune suntsitzeari ekin zieten.

Hemendik aurrera, mugimendua, geroz eta erradikalagoa bihurtu zen, komunistaz aparte, sozial demokratei, pazifistei, liberalei eta nekazari-alderdiei erasotzen hasi ziren.

Erasoetatik, hilketara igaro ziren, eta "sozialistak" ez ziren herritarrak, eta ezkertiarrak hiltzen hasi ziren. Politikarekin zerikusia zuten azkenengo hilketak bihurtu ziren Finlandian. Finlandiarrak beldurturik bizi ziren, agintariak erailak ziren, beste ekitaldi politikoak etenak izaten ziren, eta azkenik, 1932. urtean, mugimenduak jarraitzaileak galtzen hasi zenean, *Mäntsäla Iraultza*, gertatu zen eta Lapua mugimenduak egindako lege "demokratikoak", erabiliz, mugimenduaren 50 agintari nagusiak atxilotu zituzten, eta honek, mugimenduaren amaiera ekarri zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1412941
* Commonscat Multimedia: Lapua Movement

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1412941
* Commonscat Multimedia: Lapua Movement
**Beverungen** Alemaniako herri bat da, Ipar Renania-Westfalia estatuan kokatua dagoena, estatu honetako ekialdeko muturrean, Hesse estatuko mugatik gertu.

Geografia
---------

### Kokapena

Beverungen, Weserberglanden kokaturik dago, Solling herria dagoen Weser ibaiaren kontrako aldean Höxter herritik 10 kilometro inguru hegoaldera. Ibaitik gertuen dagoen ekialdeko udalerri zatian, herriak Weser haranaren zati bat du, eta mendebaldean Oberwälder Land izeneko area naturala. Beverungenen, Bever ibaiak bere urak Weser ibaian isurtzen ditu.

### Inguruko herriak

Beverungen herria, Saxonia Beherea, Ipar Renania-Westfalia eta Hesse estatuek bat egiten duten tokia da. Mendebaldean Borgentreich eta Brakel herriekin muga egiten du. Iparraldean, Höxter herriarekin (Höxter barrutian), ekialdean, Boffzen udalerri kolektiboarekin. Lauenförde merkatal herria, Boffzen eta Fürstenberg, kolektibo honen zati dira, (guztiak Holzminden barrutian) Ekialdean, Solling udalerri librearekin ere muga egiten du, Northeim barrutian. Azkenik, hegoaldean, Bad Karlshafen eta Trendelburg herriak ditu, biak Kassel barrutian.

### Hidrologia

Weser ibaiaren ibilbidearen hasieran dago herria. Bertan, Bever ibaiak Weserrera isurtzen ditu bere urak.

Demografia
----------

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

Kanpo estekak
-------------

* Udalaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q242098
* Commonscat Multimedia: Beverungen

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125554472
* GND: 4219018-6
* LCCN: n85149633
* **Lekuak**
* OSM: 148589
* TGN: 1038510

 |

* Wd Datuak: Q242098
* Commonscat Multimedia: Beverungen