XVIII. mendeko balea-muin poto italiarra.
**Balea muina** (latinez *sperma ceti*) baleek duten gai koipetsu zuria da, batez ere kaxaloteen (*Physeter macrocephalus*) buruan edo beste baleen gantz-ehunean dagoena.

Balea muinetik olioa lortzen da, 6 °C-ko kristalizazioaren bidez, presio bidezko eta base kaustikozko soluzio kimiko baten tratamenduaren ondoren. Kristal zuri distiratsuak sortzen ditu, gogorrak baina oliotsuak ukitzean, eta ehundura eta usain oso egokia dutenak kosmetika-industriarako, larru-lanetarako eta lubrifikatzaileetarako.

Ezaugarriak
-----------

Sperma ceti konposatu konplexua da, argizariak eta triglizeridoak dituena. Alkoholez purifikatuta, osagai nagusia ateratzen da, zetina edo zetilo-palmitatoa (isohexadekanolaren eta azido palmitikoaren esterra): C  
15H  
31COO-C  
16H  
33. Itxura oliotsua, zuria eta usaingabea du, argazari-esterren familiakoa. Ur hotzean eta alkoholean disolbaezina da, baina oso disolbagarria da alkohol irakinetan, eterrean, kloroformoan eta karbono disulfuroan.

30°C-tik gora, sperma ceti likidoa da. Pixkanaka kristalizatzen da 0°C bitartean, lehenik uher bihurtzen da, gero xafla gurutzatu handiak dituen masa batean.

Erregaia da.

Biologia
--------

Sperma ceti organoa (horiz) kaxalote baten buruan (ebaketa zeharka eta sagitala).
Kaxaloteen bekoki erraldoiko barrunbean dago *sperma ceti*. Beste zetazeo gehienek antzeko organo bat dute, ez hain garatua, meloi izenekoa.

*Sperma ceti* organoaren funtzioa ez dago guztiz definitua. Teoria batzuen arabera, flotagarritasuna doitzen laguntzeko lasta biologiko bezala balio dezakeena.

37°C-tan, animaliaren gorputz-tenperatura urazalean, *sperma ceti* likidoa da. Kaxalotea ehizatzeko murgildu ahala, tenperaturak behera egiten du eta muineko lipidoak kristaltzen dira, ezko-antzeko itxura hartu. Horren ondorioz, dentsitatea handitu egiten da, egonkortzaile gisa funtzionatuz. Urpean igeri egitean, kaxaloteak ur hotza arnasten du ezkerreko sudur-hobian, aireztapen funtzional bakarra, eta eskuinetik zirkularazten du, estalita dagoena, muinak hozteko eta finkatzeko. Horrela, murriztu bere bolumena txikitzen du eta, halaber, bere flotagarritasuna. Igotzeko, *sperma ceti* berotzen du odol-fluxua handituz.

Halaber, iradoki da bigarren mailako funtzio sexuala duela, soinu-hedapena errazten baitu, edo arren arteko borroketan edo defentsarako erabiltzen den ahari-burua dela.

Erabilerak
----------

Balea muinez egindako kandela eta olioa.
Batez ere kosmetikan, larrugintzan eta lubrifikatzaile bezala erabili izan da. Gai hori fotometria-balio estandarreko kandelak egiteko ere erabili da, eszipiente farmakologiko gisa, batez ere zeratoetan. Hasiera batean, olio-lanparen erregai bezala ere erabili zen. Lubrifikatzaile bezala erabiltzen da doitasun-makinetan, metal herdoilgaitzetarako, transmisio-fluidoetan. Bere biskositatea oso gutxi aldatzen da beroarekin edo hotzarekin, ondo funtzionatzen du presio eta abiadura handietan, metal gehienak hezetzen ditu eta zirrikitu txikienetan sartzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Balea Orotariko Euskal Hiztegian, Euskaltzaindia (noiz kontsultatua: 2022-06-06)
2. ↑  **(Ingelesez)** R.J. Morris, *The lipid structure of the spermaceti organ of the sperm whale (Physeter catodon)*, 1975.
3. ↑  **(Ingelesez)** J. W. Dodgson, *A Foundation Course in Chemistry for Students of Agriculture and Technology*, 2009.
4. ↑   **(Ingelesez)** Clarke, M..  (1978). «Structure and Proportions of the Spermaceti Organ in the Sperm Whale» *Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom* (58): 1–17.  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2008-12-17).
5. ↑   **(Ingelesez)** «Physical Properties of Spermaceti Oil in the Sperm Whale» *Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom* (58): 19–26.  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2008).
6. ↑   **(Ingelesez)** Clarke, M.R..  (1970). «Function of the Spermaceti Organ of the Sperm Whale» *Nature* (228): 873–874.  doi:10.1038/228873a0..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q369682
* Commonscat Multimedia: Spermaceti

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300014597
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q369682
* Commonscat Multimedia: Spermaceti