recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**NAT** edo (**Network Address Translation**, euskaraz: **Sare-Helbideen Itzulpena** edo **Sareko Helbideen Itzulpena**) ekipo ezberdinak internetera ateratzen direnean lerro beraren bitartez eta IP publiko bera erabilita, routerrek erabiltzen duten kontrol mekanismoa da.

NATek TCP eta UDP portuez baliatzen da, eta erlazionatzen ditu ekipoen IPak erabiltzen diren portuekin. Honetarako taula bat erabiltzen da.
Demagun kanpoko ekipo bik konexio ezberdin bi dituztela barneko ekipo birekin. Kanpoko ekipoen IPak 61.56.209.1 eta 82.24.5.102 dira eta uste dute komunikatzen ari direla beste ekipo batekin 87.123.46.61 helbidea duena. Datuak bidaltzeko orduan biek bidaltzen dituzte ustez ekipo berera. Datu paketa hauek router-era heltzen direnean, router-rak bere NAT taula begiratzen du pakete bakoitzak enkapsulatuta duen TCP/UDP portua ze IP pribatuarentzako den. Hurrengo irudiko adibidean, portua 6200 denean, datuak 192.168.10.1 ekipora bidaliko dira eta 80 portua denean 192.168.10.2 ekipora.

Arazoa agertu daiteke biek portu bera erabiltzen dutenean. Egia da 65536 portu daudela TCP-rentzat eta beste horrenbeste UDP-rentzat, baina halere gerta liteke. Hau ematen denerako, era lehenetsian NAT helbide bat finkatzen da router-ean. Dena den, NAT taulak dinamikoak dira eta etengabe ari dira eguneratzen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11182
* Commonscat Multimedia: Network Address Translation

---

 |

* Wd Datuak: Q11182
* Commonscat Multimedia: Network Address Translation
Pio VII.aren sedia gestatoria.
***Sedia gestatoria*** sorbaldetan garraiatu ahal izateko bi langa dituen aulkia da, Aita Santua zeremonia solemne batzuetan prozesioan eramateko erabiltzen zena, jendetzak ikusteko moduan. Bere atzean, *flabeloak* zihoazen. Gaur egun, jada ez da erabiltzen, Aita Santuak, motordun ibilgailuak erabiltzen baititu jendetza artean ibiltzen denean. Aulki hau eramaten zuten laguntzaileei, *sediario* zeritzen. Gaur egun, aita santuaren audientzia eta ospakizunak prestatzen ibiltzen dira. *Sediario* bezala aritu ziren azken aldia, 2005eko apirilak 8an izan zen, euretako hamabik, sorbaldetan, Joan Paulo II.aren hilobia eraman zutenean. "Sediario Pontifizioak", gaur egun, 24 dira. Euren aitzindaria, Adalberto Leschiutta italiarra da.

Aurrekari historikoak
---------------------

*Sedia gestatoria* batean garraiatutako kargudun baten irudikapen ezagunik antzinakoena, Egiptoko lehen dinastietan datatua dago, Heb Sedaren ospakizunean. Heb Seda, antzinako jai erritual bat zen, faraoi baten erregealdiko 30. urtea ospatzen zuena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q598551
* Commonscat Multimedia: Sedia gestatoria

---

 |

* Wd Datuak: Q598551
* Commonscat Multimedia: Sedia gestatoria
**Sedgwick konderria** (ingelesez: *Sedgwick County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wichita da. 2010eko zentsuaren arabera 498.365 biztanle zituen, Sedgwick kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sedgwick konderriak 2.613,61 kilometro koadro ditu. Horietatik 30,07 ura dira. Beste 2.583,54 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 190,68 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 498.365 pertsonetatik 413.070 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 64.636 dira. 44.931 beltzak edo afroamerikarrak. 4.456 amerikar natiboak ziren eta 378 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 20.167 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 580 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 14.783 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q375108
* Commonscat Multimedia: Sedgwick County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155938335
* LCCN: n80089671
* NARA: 10039002
* **Lekuak**
* OSM: 973225
* TGN: 2000746

 |

* Wd Datuak: Q375108
* Commonscat Multimedia: Sedgwick County, Kansas
Tertzio espainiar batetako mosketaria, 1650 inguruan.
**Mosketariak**, Aro Modernoan, mosketez armaturiko soldaduek eraturiko unitate militarrak izan ziren, Europa eta Asiako armadetan erabili zirenak.

Frantzian, Antzinako Erregimenaren garaian, subirano eta agintarien guardia pertsonala osatu zuten.

Mosketari taldea, Frantzian
---------------------------

Mosketari taldea, Frantzian, Luis XIII.a Frantziakoak sortu zuen 1622an, eta bere jatorria haren aitaren erregimentu batean du, karabinak erabiltzen zituena.

Luis XIII.a, konpainia, mosketez hornitu zuen, honek, mosketari izen herrikoia eman ziolarik. Guardia berria, 100 mosketariz eta 3 ofizialez osatua zegoen, infanteria eta zalditeria formazioetan banatua.

Handik gutxira, guardia, Luis XIII.aren gerra ministroa zen Michel Le Tellierrek erreformatu zuen, nork, armadan, urte kopuru zehatz bat betetzea agindu zuen, mosketarien taldean sartu aurretik, eta, bereziki, nobleei, hauek ofizial maila lortu baino lehen. Noble askok zerbitzu hau egitea bilatu zuten, mosketarien konpainien zati izateak suposatzen zuen pribilegioagatik.

Frantziar mosketaria, 1672 inguruan.
Errege Guardiaren zati izan ziren, hau, gainera, *Garde du Corps* edo guardia pertsonalaz eta Suitzar Guardiaz edo jauregiko guardiaz osatuta zegoelarik. Mosketarien betebehar zehatza zen erregea babestea, erregea jauregitik kanpo zegoenean.

Sortu eta gutxira, Richelieu Kardinalak bigarren mosketari konpainia bat sortu zuen, bere babes pertsonalerako. Kardinala, 1642an hil zenean, konpainia, haren ondorengo izan zen Julio Mazarino kardinalarengana pasa zen, honek, lau urte geroago, 1646an, taldea desegin zuelarik.

Mosketariak, berriz agertu ziren 1657an, 150 gizoneko konpainia bat bezala. Mazarino 1661ean hil zenean, kardinalaren mosketariak, orduan, Luis XIV.a Frantziakoagana pasa ziren.

Bi konpainiak, 1664an berrantolatu ziren. Batek *Mosketari Grisak* izena hartu zuen, eta besteak, Mosketari Beltzak, euren jantzien koloreagatik. Aldi berean, konpainia bakoitzeko partaide kopurua bikoiztu egin zen.

Mosketariak, Antzinako Erregimeneko konpainia militar ospetsuenen artean zeuden, eta, hasiera batean behintzat, konpainiak, nobleentzat erreserbaturik zeuden.

1776an, Luis XVI.a Frantziakoaren erregealdian, konpainia, desegina izan zen, arazo ekonomikoak medio. 1789an birmoldatua, handik gutxira berriz desegina izan zen Frantziako Berrezarpenak, mosketariak birsortzen ditu 1814an, ondoren, behin betirako desegiteko, 1816an.

Euren izena, ondoren, Alexandre Dumasen eleberri batzuetan ezaguna egin zen, *Hiru mosketariak* eta *Hogei urte geroago* eleberrietan bereziki.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q721960
* Commonscat Multimedia: Musketeers

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13771515w (data)
* NKC: ph872751

 |

* Wd Datuak: Q721960
* Commonscat Multimedia: Musketeers
1=Iglesia de San Marcos (Madrid)San Marko eliza (Madrid)
**Buenaventura Rodríguez Tizón**, ezagunagoa **Ventura Rodríguez** gisa (Ciempozuelos, Madril, Espainia, 1717ko uztailaren 14a - Madril, Espainia, 1785eko abuztuaren 26a), espainiar arkitektoa izan zen.

Espainiako arkitektorik garrantzitsuenetakoa izan zen XVIII. mendean. Inork baino hobeto islatu zuen bere eraikuntzetan barrokotik neoklasizismorako aldakuntza.

Obrak
-----

Madrilgo San Markos, garai hartako molde italiarreko eliza, izan zen bere lehen obra garrantzitsua (1753). Hiri bereko Sorkunde eliza (1755) eta Cuencako katedraleko Gardena (1755) egin zituen ondoren. Zaragozako Pilarreko basilikaren eraikuntzan (1750) eta Madrilgo Errege Jauregiarenean (1738-1764) jardun zuen.

Gorteko arkitekto izateari utzi zion 1758. urtean, eta arkitektura irakasten hasi zen. 1760. urtean egin zuen Valladolideko agustindarren eliza klasikoa eta 1778an berritu zuen Kordobako Santa Victoria eliza.

Ventura Rodríguezek berak eginak dira, halaber, Bartzelonako kirurgiako Errege-Eskola (1761), Madrilgo Liria jauregia (1773), Haroko udaletxea (1769), Torokoa (1776) eta Burgoskoa (1783). Madrilgo Prado ibilbidea ere Venturak proiektatua da.

Euskal Herrian ere izan zen Ventura Rodríguez; harenak dira Iruñeko katedraleko aurrealdea (1783) eta Noaingo akueduktuaren proiektua (1780).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2565889
* Commonscat Multimedia: Ventura Rodríguez

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 27867646
* ISNI: 0000 0001 2100 2011
* BNE: XX957720
* GND: 118790897
* LCCN: n83312296
* SNAC: w62v5hks
* SUDOC: 133398005
* ULAN: 500122382
* UB: a1195758
* PARES: 67546
* RKD: 67544
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 121676
* Lur: 05142/eu\_r\_0790/r0790
* GEA: 10946
* DBE: url
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Galiciana: 2734
* **Arkitektura**
* COAM: 1371

 |

* Wd Datuak: Q2565889
* Commonscat Multimedia: Ventura Rodríguez
***Venus ispilukoa*** (gaztelaniaz, *La Venus del espejo*) Diego Velázquezek 1647tik 1651ra bitarte egindako margolana da, ziur asko Italian zegoela. 

Espainiako Independentzia Gerran, koadroa Godoy jauregiko soldadu frantsesek lapurtu zuten, arpilaketa artistikoen esparruan, eta George Augustus Wallis britainiar margolariaren eskuetara pasatu zen, Espainian William Buchananen agente gisa lan egin zuena, arte-merkatari garrantzitsua, koadroa Ingalaterrara ekarri zuena 1813an.

Egun National Galleryn dago, Londresen.

Venus jainkosa ageri da, jarrera sentsualean, ohe baten gainean eta Kupido semeak eusten dion ispiluari begira. Lan honek aurrekariak ditu: Giorgioneren *Venus lotan* (1510 i.) eta Tizianoren *Urbinoko Venus* (1538), esaterako. Margolan honetan, Venusentzat erabiltzen ziren bi pose, ohatze baten gainean egotea eta ispilu bati begira egotea, batera erabiltzen ditu Velázquezek.

Ikus, baita ere
---------------

* *Emakume biluzik etzanda, atzetik ikusita*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q275349
* Commonscat Multimedia: Venus del espejo (Velazquez)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q275349
* Commonscat Multimedia: Venus del espejo (Velazquez)
**Pierpont Morgan Liburutegia**, gaur egun **Morgan Liburutegi eta Museoa** (*Morgan Library & Museum* ingelesez) AEBetako New York hiriko ikerketako liburutegi eta museo bat da (Madison etorbideko 225. zenbakitik 36. kaleraino. 1906an sortua izan zen, John Pierpont Morganen liburutegi pribatua biltzeko. Liburutegi honetan, eskuizkribu eta inprimatutako liburuez gain, inprimaki eta marrazkiz osatutako bilduma bitxi bat zegoen.

Eraikina Charle McKimek diseinatu zuen, *McKim, Mead and White* konpainiako, eta 1,2 milioi dolarreko kostua izan zuen bere eraikuntzak. 1924an, J. P. Morganen semeak liburutegia erakunde publiko bihurtu zuen.

Gaur egun, liburutegia, gehigarri bezala, museo eta ikerketa leku bezala erabiltzen diren eraikin multzo batez osatua dago.

Sir Walter Scott, Bob Dylan, Honoré de Balzac, Charlotte Brontë, Charles Dickens eta beste zenbait egileren jatorrizko eskuizkribuak ditu.

Inkunable ugari ere badu, baita Leonardo Da Vinci, Rembrandt, Picasso, Michelangelo, Rubens eta Durero bezalako artisten inprimaki eta marrazkiak ere.

Liburutegiak, inprimatu ziren lehen biblietako batzuk ditu, horien artean Johannes Gutenbergen hiru biblia. 1485ean William Claxtonek inprimatu zuen La Morte d'Arthurren jatorrizko bi lanetako bat ere badu, eta Walter Scottek idatzitako Ivanhoe lanaren jatorrizkoa.

Gainera, Giulio Cloviok miniaturekin ilustratutako *Farnesetarren orduak* liburua ere nabarmendu behar da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1478423
* Commonscat Multimedia: Morgan Library & Museum

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140782799
* ISNI: 0000 0001 2291 4346
* BNF: 118669078 (data)
* LCCN: n78095799
* NKC: kn20100406009
* NLA: 35422757
* SNAC: w6rk57dp
* SUDOC: 026418258
* ULAN: 500303622
* Open Library: OL31691A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* NRHP: 66000544

 |

* Wd Datuak: Q1478423
* Commonscat Multimedia: Morgan Library & Museum
**Schuyler konderria** (ingelesez: *Schuyler County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Winchester da. 2010eko zentsuaren arabera 7.544 biztanle zituen, Schuyler kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Schuyler konderriak 1.143,04 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,51 ura dira. Beste 1.132,53 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,6 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.544 pertsonetatik 7.253 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 90 dira. 240 beltzak edo afroamerikarrak. 12 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 9 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 28 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Schuyler County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491026
* Commonscat Multimedia: Schuyler County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152456012
* LCCN: n81096330
* NARA: 10037071
* **Lekuak**
* OSM: 1800728
* TGN: 1002874

 |

* Wd Datuak: Q491026
* Commonscat Multimedia: Schuyler County, Illinois
Uzki sexuaren marrazkia
**Uzki-sexua** sexu-ekintza bat da non uzkia erabiltzen den plazerra lortzeko. Sexu ekintza hau bakarka edo bikote batekin egin daiteke. Ohikoena zakila edo sexu-jostailu baten sarketa izaten da (uzki-koitoa, baita ere *sodomia*), baina ahoa ere erabili daiteke (anilingusean, adibidez) edo behatza edo eskua (fistingean, adibidez). Gizakiengan ematen den sexu ekintza da, nahiz eta beste primate batzuetan eta Canidae familiaren barruan ere ikusi den.

Pertsona askok uzki sexua gozagarri aurkitzen dute, eta orgasmora heltzeko bide bat da, emakumeen artean G puntua eta klitoria ere estimulatzen delako, eta prostata gizonen artean. Beste pertsona askok mingarri aurkitzen dute. Min hau puntakoa izan daiteke, baina izan dezake ere jatorri psikosomatikoa.

Sexu ekintza batzuetan emakume batek beste emakume bat edo gizon baten uzkian protesi bat sartzen du, normalki pubisera arnes batekin lotzen dena. Aparatu honek strap-on izena hartzen du. Emakume batek gizonezko batekin sexu-ekintza hau egiten duenean pegging izena ematen zaio.

Ipurtzuloak ez duenez lubrikazio naturalik kontu handiz egin beharreko jarduera da. Sexu-transmisiozko gaixotasunk hartzeko bidea izan daiteke, alutik baino errazagoa, uzkiko esfinterra errazago apurtzen baita. Horregatik lubrikantea eta kondoia erabiltzea gomendagarria da, gaixotasunak eta urradurak ekiditeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Nerea Sancho Esnaola.  (2012). Euskal Herriko Unibertsitatea ISBN 978-84-9860-693-5..

Ikus, gainera
-------------

* Uzki-koito
* Anilingus

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8398
* Commonscat Multimedia: Anal sex

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX552243
* BNF: 15041506c (data)
* GND: 7667532-4
* LCCN: sh85004760
* SUDOC: 096212438

 |

* Wd Datuak: Q8398
* Commonscat Multimedia: Anal sex
**Urrutiko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Zaraitzu ibaxako Otsagabia udalerriko Urrutia auzoan Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

Nafarroako Erresumako nomina ofizialean armagintzako kabo gisa agertzen da, eta 1513an diruzainak kuarteletatik bidalitako orubeen biribilketan. 1686an, hiribilduaren aurka hasitako exekuzioa bertan behera uzteko agindua eman zen, kuartelen bidez etxe honi zegokiona ez ordaintzeagatik, erkidearen jabetzakoa zelako eta bizilagunak hijosdalgo zirelako. Gauza berari buruzko auzi berriak izan ziren 1689an eta 1720an. Armagintza Liburuan ikus daitekeenez, XVI. mendean jauregi honen armarria urdinezkoa zen, eta zilarrezko ilgora errenkardun bat, urrezko izar baten puntarekin batera, nahiz eta errotuluan edo sarreran nolabaiteko nahastea egon.

Erreferentziak
--------------

* *Gran Enciclopedia de Navarra | OTSAGABIA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Urrutia
* Otsagabia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110775641

 |

* Wd Datuak: Q110775641
**Seneskala** jauregiko ofizial handia da. Seneskal kargua, Mendebaldeko Europako errege gorte eta printzerri gehienetan zegoen. Lurralde edo nazioen arabera, seneskalaren funtzioa ezberdina zen. Seneskal hitza *senex* hitz latindarra (zaharra, agurea) eta *skalk* (zerbitzari) hitz germaniarretik dator, eta "adin gehieneko zerbitzaria" edo "zerbitzarien aitzindaria" esan nahi du.

Ekialdeko Europako gorteetan, titulu baliokidea *stolnic* zen, stol hitz eslaviarretik datorrena (mahaia)

Frantziako seneskala
--------------------

Frantziako seneskal kargua, X. mendea eta XII. mende artean, Frantziako koroako kargurik garrantzitsuena izan zen, erregea beraren ondoren. 1127tik aurrera, erregearen familiarekin senidetutako baroiei ematen zitzaien, baina, lortutako gehiegizko boterea zela eta, Filipe II.a Frantziakoak ezabatu zuen 1191n.

Baileak (Frantzia iparraldean) edo seneskalak (Frantzia hegoaldean) erregearen ordezkari zuzenak izan ziren, botere juridiko eta administratiboak zituztenak, eta erregearen erabakiak probintzietan betearazteko arduradunak.

Seneskalak fikzioan
-------------------

Fikziozko seneskalen artean, Eraztunen Jauna trilogian agertzen den Denethor II.a aipatu behar da, Faramir eta Boromirren aita, Gondorreko seneskala Eraztunaren Gerra amaitu eta Aragorn Gondorreko errege bihurtu zen arte izan zena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1138622
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300236284
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 18812
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1138622
***Mussche*** Kirmen Uribe idazlearen bigarren eleberria da, Espainiako Gerra Zibiletik babesteko Belgikara bidalitako neskato bilbotar bat hartu zuen Robert Mussche idazle eta nazien aurkako erresistentziako kideari buruzko istorioa kontatzen duena. Errealitatea eta fikzioa nahastuz sortutako eleberria da hau.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Bilbon hasten da nobela hau. 1937a da, Bilbo bonbardatu baina aste bete lehenago. Milaka eta milaka ume doaz Habana itsatsontzian, Europako hainbat herrialdeetara, horietatik Belgika. Bertan dago gure Karmentxu, bere anai Ramonekin batera.

Belgikan, Gante hirian igaroko du urtea Karmentxuk, Robert Mussche idazlearen ondoan. Robert lagun ona da, heroi bat, beti laguntzeko prest dagoen horietakoa. Asko gustatzen zaio hausnarketak egitea, eta jakin min handiko gizona da. Karmentxuren egonaldia oso atsegina egin zitzaion. Baina Gante hirian gerra hasten denean, Karmentxuk eta beste haur euskaldunak Bilbora itzuli behar izan ziren.

Robert Mussche Vic-ekin ezkondu zen. Neskato bat eduki zuten, eta haur euskaldunaren ohoretan Carmen izena jartzea erabaki zuten. Hermanek Erresistentzian parte hartzeko eskatu zion. Eta bere lagun minari ezetzik ezin zion esan, erresistentzian hasi zen, nazien kontra. Trenetan bonbak jarri,... eta hainbat akzio gehiago egin zituen.

Aspaldiko lagun zaharra zuen Aline. Aspaldi ikusi gabea. Egun batean, berarekin topo egin zuen. Bere ustekaberako, Alinek Karmentxuren albisteak zituela esan zion. Horregatik, hurrengo egunean, Robert emozioz beterik joan zen bere etxera. Hala ere, ez zen espero zuena. Bi soldadu nazi zeuden bere haurrean, eta Anberesen atxilotu egin zuten. Bertan, torturatu egin zuten. Eta Neugammeko kontzentrazio esparrura bidali zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19948066

 |

* Wd Datuak: Q19948066
**Muskulu piramidala** abdomenean kokatzen den muskulu txiki eta triangeluarra da. Bilaterala da eta lerro zuriaren bi aldeetan kokatzen da. Muskulu zuzenarekin batera abdomenean zuzenen leka osatzen du.

Jatorria eta ezarpena
---------------------

Muskulu piramidala beheko aldean bi tokitan ezartzen da: pubiseko sinfisian eta gandor iliakoan. Lerro zuriaren (lerro alba) barruko eta goiko ataletan ezartzen da.

Funtzioa
--------

Uzkurtzen denean lerro zuria tenkatzen du.

Abdomeneko muskuluak. Alde batean muskulu zuzena eta piramidala ikusten da. Beste aldean abdomenaren lekagatik inguratuta daude

Inerbazioa eta odoleztapena
---------------------------

Nerbio subkostalaren atal bentralak odoleztatzen du. Goiko eta beheko arteria epigastrikoek odoleztatzen dute.

Aldakortasuna
-------------

Muskulu hau populazioaren %20an faltatzen da. Alde batean edo bitan falta daiteke. Hau gertatzen denean, abdomeneko muskulu zuzenaren beheko atala handiagoa da. Gerta daiteke ere alde batean bi muskulu piramidal aurkitzea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Richard L. Drake, A. Wayne V. Adam W. M. Mitchell. Gray, Anatomia para estudiantes (2015) Elsevier 287. orr IBSN 9780702051319
2. 1 2  Michael Schünke, Erik Schulte, Udo Schumacher. Prometheus. Texto y atlas de anatomía. Tomo 1. Ed. 3 (2014). 128 orr. ISBN 8498357640

Kanpo estekak
-------------

* Morphometric variability of pyramidalis muscle and its clinical significance **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1756826
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* TA: A04.5.01.007
* FMA: 15568

 |

* Wd Datuak: Q1756826

* The pyramidalis muscle free flap **(Ingelesez)**
Rhone ibaia Ginebra lakuan bere sedimentuak uzten.
Geologian, **sedimentazioa** jalkitze-prozesu bat da, non uretan edo beste fluido batean esekitako material solidoa ibaibide, aintzira edo itsasoaren hondoan edo ertzetan metatzen den, materiala garraiatzen duen ur korrontearen emarian, abiaduran eta sekzio forman dauden aldaketengatik. Adiera zabalago batean, glaziar eta itsaslabarretan gertatzen diren materialen metaketari ere egiten dio erreferentzia.

Solidoak likidoetan sedimentatzea Stokesen legeak gobernatzen du, partikulak, euren diametroa eta, likidoarenarekin alderatuz pisu espezifikoa zenbat eta handiagoa eta likidoaren likatasuna zenbat eta txikiagoa izan errazago sedimentatzen direla dio. Horregatik, sedimentazioa erraztu nahi denean, partikulen diametroa gehitzen saiatzen da, batzuk besteei gehituaraziz, koagulazio eta flokulazio deritzon prozesuan.

Bertan sedimentazioa eragiteko eraikitako gailuak, honako hauek dira:

* Deshareatzailea, diametro nominal zehatz bat baino gehiagoko partikulak sedimentatu eta atxikitzeko diseinatua, eta, orokorrean, pisu espezifiko handikoak (harea).
* Sedimentatzaile edo dekantatzaileak, ohi, ur edangarriaren tratamendurako eraikinetan eta zerbitzaturiko uren tratamendurako eraikinetan erabilitakoak.
* Presa iragazleak: arro hidrografikoen goialdeko zatietan material solidoak atxikitzeko erabiliak.

Sedimentazio prozesua onuragarria izan daiteke, ur tratamenduan pentsatzen denean, edo kaltegarria, urtegien bolumen erabilgarriaren murrizketan pentsatzen denean, edo drainatze edo ureztatze kanal baten edukieraren murrizketan.

Sedimentazioa ur edangarritzearen eta hondakin uren garbiketaren zati den prozesu bat da.

Hondakin uren tratamenduaren kasuan, prozesu hau materia solido fina, organikoa edo ez, hondakin uretatik kentzeko erabiltzen da, hemen, ura, sedimentazio gailu batetik igarotzen da, non materialak metatzen diren gero kanporatzeko. Sedimentazio prozesuak, DBO5a %20tik %40rarte murriz dezake, eta zintzilik dauden solidoak %40tik %60rarte.

Ikus, gainera
-------------

* Jalkitze

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)**  «Sedimentation» *Encyclopaedia Britannica* (Noiz kontsultatua: 2014-11-11).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q635485
* **Identifikadoreak**
* GND: 4054080-7
* LCCN: sh85119506
* NDL: 00573058
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q635485
*Venus lotsagabea*.
**Venus lotsagabea**, baita ere **Vibrayeko Venus** (frantsesez: *Vénus impudique*) Paleolitoaren lehen emakumearen irudikapena da. Kronologikoki K.a. 18 000 eta 12 000 urtekoa da. Frantzian aurkitu zen, 1864an, Laugerie-Basse paleolitoaren aztarnategian, Les Eyzies-de-Tayac-Sireuilen, Dordoina departamenduan.

Deskribapena
------------

Boliz egindako eskultura txikia da, 8 zentimetrokoa. Izena hanken formatik datorkio: oso bananduak ditu, horrela sexua ondo erakutsiz. Burua eta besoak, bestetik, ez ditu. Estatuatxoa seguruenik buruarekin egin zen, lepoko haustura urradurek erakusten duten moduan, baina, ziur aski, besorik gabe. Beste Paleolitoko Venus gehienek bularrak eta aldakak zabalak dituzte; hau, aldiz, ez: gorputz mehea, aldakak zuhurrak, ia bularrak ez dira ikusten... Ezaugarri horiek, bai eta bulba bertikalak eta itxiak ere, neskatxa baten gorputza adierazten dutela dirudi.

Aurkikuntza
-----------

Paul Hurault, Vibrayeko VIII. Markesak, 1864 inguruan Laugerie-Bassen aztarnategian, Vézère ibaiaren haranean aurkitu zuen. Izenarekin eskulturak erakusten duen jarrera "lotsagabea" adierazi nahi zuen, ez Erromako eskulturetan bezala non Venus esku batekin sexua ezkutatzen agertzen zen; horiek "Venus lotsakorrak" dira. Izendatze horren atzean iritzi edo balorazio moral bat, ezinezkoa hainbeste urte dituen arte-lan baten aurrean.

Komentarioa
-----------

J.-P. Duhard-ek Paleolitoan zehar arteak izan duen bilakaera azpimarratzen du, soiltasun gehiago lortzeko. Venus honek estilo eskematikoak eta emakumezkoen gorputzen luzapenaren alderdiek Gravette aldiaren estandarrekin kontrastatzen dute. Magdaleniar kulturak, zentzu berean, diseinu geometrikoen adibide ugari aurkezten ditu, bestetik, objektuen gainean eta labar artean.

Venus izena
-----------

"Venus" izena Paleolitoko ehun emakumezko estatuatxo izendatzeko erabiltzen den termino generikoa da. Jakina, ez dira benetako Venus. Vibraye markesari egozten zaio orokorrean izendatze horren jatorria. Espezialista batzuen arabera, Venus izena aukeratu izana, maitasunaren jainkosa bati erreferentzia eginez, Vibraye-ren aldetik, aukeraketa desegokia izan zen. Estatuatxo horien erdiek neska oso gazteak edo emakume zaharrak irudikatzen dituzte. Beraz, emakumezko estatuatxo hauek ez dute, antza, izaera erotikorik. Sexu adierazpenak bilatzeko grina horrek gizonezko arkeologo batzuen joera erakusten du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Jean-Pierre Duhard, «Une nouvelle représentation feminine à la Madeleine (Tursac, Dordogne)», PALEO. *Revue d'archéologie préhistorique*, 21 zk.‎ 2011ko martxoaren 1a, 127–134 or. (ISSN 1145-3370, DOI 10.4000/paleo.1776)
5. ↑  Pamela Russel, « Forme et imagination : l'image féminine dans l'Europe paléolithique », *Paléo, Revue d'Archéologie Préhistorique*, 5.liburuki, 1.zk.‎ 1993, 375–388 or. (DOI 10.3406/pal.1993.1119)

Ikus, gainera
-------------

* Paleolitoko Venus

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24169384
* Commonscat Multimedia: Vénus impudique

---

 |

* Wd Datuak: Q24169384
* Commonscat Multimedia: Vénus impudique
**Sawyer konderria** (ingelesez: *Sawyer County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Shawano da. 2010eko zentsuaren arabera 16.557 biztanle zituen, Sawyer kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sawyer konderriak 3.497,17 kilometro koadro ditu. Horietatik 240,77 ura dira. Beste 3.256,4 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,73 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.557 pertsonetatik 13.272 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 268 dira. 76 beltzak edo afroamerikarrak. 2.669 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 49 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 489 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500784
* Commonscat Multimedia: Sawyer County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131362361
* LCCN: n81119853
* **Lekuak**
* OSM: 270801
* TGN: 2002353

 |

* Wd Datuak: Q500784
* Commonscat Multimedia: Sawyer County, Wisconsin
**Monpas lurmuturra (Arimen muturra** izenarekin ere ezagutzen da) Donostian dagoen lurmuturra, Ulia mendiaren oinetan eta Zurriola hondartzatik gertu. Kostaldetik ekialdera joanda Platako lurmuturra eta Pasaiako badiaren bokalera heltzen da. Bertan kaio-kolonia garrantzitsu bat dago.

Itsas muturretik aurrera begiratuta badirudi arroka hantxe bukatzen dela aurrean dena da itsasoa. Hala ere, harkaitza ez da han bukatzen, ur azpitik jarraitzen du; horren adierazgarri dira uraren gainetik bistaratzen diren arroka zatiak. Horrekin batera haizea da protagonista nagusia muturrean, kontuz jaistea garrantzitsua da haize bolada handia datorrenean oreka galtzea arriskutsua izan daiteke eta. Europako Batasunak babestutako eremu naturala da Uliako itsasertza, Saguesetik San Pedrora bitarte. Hala ere, Hainbat mehatxu jaso ditu. Hasteko, Sagues ondoko itsaslabarrean kirol portua egin nahi zuten. Ondoren, 2005 eta 2007 urte bitartean Sagues eta Monpas batzeko pasarela bat egiteko egitasmoa ere egon zen. Proiektu horiek bertan behera geratu zirenez eremu honek mantentzen du bere balio natural aberatsa eta haizea eta itsasoa dira nagusi Arimen muturra moduan ezagutzen den lurmuturrean.

Donostiako alkate Odon Elorzak 2014an proiektu bat aurkeztu zuen Zurriolako hondartzatik Monpaseraino pasarela bat eraikitzeko. Proposamena oso kritikatua izan zen, Europak onartuta duen gune babestu hori ez baitzuen errespetatzen. Hala ere, hura eraikitzeko proiektua Espainiako Estatuko 2018ko aurrekontuan sartzeko eskatu zuen.

Galeria
-------

* Monpas Zurriola hondartzatikMonpas Zurriola hondartzatik
* Monpas abuztuko iluntzean Uliatik ikusita**Monpas** abuztuko iluntzean Uliatik ikusita

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Aldalur, Malen.  (2017-12-15). «Bertan galtzea merezi du» *Irutxuloko Hitza* (Noiz kontsultatua: 2020-08-26).
2. ↑    Ulia auzo-elkartea.  (2017). «Marko Sierraren Hitzaldia: Uliako itsas-labarrak eta mintegietako parkea // Charla: acantilados y parque de Viveros de Ulía» *Uliako auzo-elkartea* (Noiz kontsultatua: 2020-08-26).
3. ↑    Ulia auzo-elkartea.  (2014). «Alegazioak Monpaseko pasarelari» *Uliako auzo-elkartea* (Noiz kontsultatua: 2020-08-26).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

**Luanda errorea in Modulu:Navbar at line 58:Invalid title Donostiako leku interesgarriak.**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263786

 |

* Wd Datuak: Q12263786
**Muskulu popliteoa**, **musculus popliteus** ere deitua, belaunaren atzean dagoen hankako muskulu bat da, muskulu gastroknemioen (bikien)atzealdean dagoena; laburra, zapaldua eta triangelu formakoa da. Belauna tolestu eta honen barne errotazioaren hasieran laguntzen du.

Jatorria
--------

Tibiaren atzeko aurpegian hasten da, soleoaren marra lapranaren gainetik.

Insertsioa edo ezarpena
-----------------------

Bere tendoia femurraren epikondilo lateralera abiatzen da. Muskulu hau ez dago belaunaren kapsularen barnean, baina bai bere tendoia.

Inerbazioa
----------

L5 eta S1 ornoen artetik ateratzen diren nerbio espinalen adarrek osatutako nerbio tibialak inerbatzen du.

Funtzioa
--------

Belauna tolestea eragiten du. Behin tolestuta dagoela belaunaren barne errotazioa eragiten du. Bere funtzioa belaunaren flexioarekin batera hasten da belaunaren barne errotazio txiki bat eraginez.

Belauna guztiz hedatuta dagoenean, femurrak barne errotazio txiki bat hasten du tibiaren gainean, belauneko artikulazioa blokeatuz. Batzuetan popliteoari "giltza" izena ematen zaio, izan ere, honi esker aurretik aipatutako belaunaren artikulazioa desblokeatuko du.

Popliteoa belauneko kanpoko menisko edo menisko lateralera lotuta dago; belaunaren flexioan meniskoa atzerantz tiratzen du tolespenean tibiak eta femurrak zapaldu ez dezaten.

Klinika
-------

Belaunaren mailan, atzeko aldean, bikien insertzioaren gunean, gune popliteoa osatzen du. Bertan oso erraza da pultsoa hartzea.

Korrikalarietan oso ohikoa izaten da muskulu honetako tendoien lesioa (popliteoko tendinitisa).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Palastanga. *Anatomia y movimiento humano: Estructura y funcionamiento*. Ed. Paidotribo 264. orr. ISBN:9788480115003
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** Dauber, W. Feneis. *Nomenclatura anatómica ilustrada*. Ed. Elsevier Masson 96. orr. ISBN: 84-87114-33-4

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1308051
* Commonscat Multimedia: Popliteus muscles

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* TA: A04.7.02.050
* FMA: 22590

 |

* Wd Datuak: Q1308051
* Commonscat Multimedia: Popliteus muscles
**Scott konderria** (ingelesez: *Scott County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Gate City da. 2010eko zentsuaren arabera 23.177 biztanle zituen, Scott kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Scott konderriak 1.395,07 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,05 ura dira. Beste 1.387,02 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 16,61 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 23.177 pertsonetatik 22.819 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 234 dira. 135 beltzak edo afroamerikarrak. 48 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 35 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 137 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q505834
* Commonscat Multimedia: Scott County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138370630
* LCCN: n80043312
* NARA: 10039864
* **Lekuak**
* OSM: 2532636
* TGN: 2002189

 |

* Wd Datuak: Q505834
* Commonscat Multimedia: Scott County, Virginia
**Scott konderria** (ingelesez: *Scott County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Huntsville da. 2010eko zentsuaren arabera 22.228 biztanle zituen, Scott kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Scott konderriak 1.381,06 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,41 ura dira. Beste 1.378,64 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 16,09 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 22.228 pertsonetatik 21.915 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 120 dira. 19 beltzak edo afroamerikarrak. 55 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 42 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 183 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Scott County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502054
* Commonscat Multimedia: Scott County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125535589
* LCCN: n84049266
* **Lekuak**
* OSM: 1847642
* TGN: 2001912

 |

* Wd Datuak: Q502054
* Commonscat Multimedia: Scott County, Tennessee
**Mohammad Hasan Sharq** (Anar Dara, 1925eko uztailaren 17a) afganistandar politikaria da. Afganistango lehen ministroa izan zen 1988tik 1989ra.

Mohammed Daoud Khanen bozeramailea izan zen Afganistango Erresumako lehen ministroa zenean, baita lehen ministrordea ere. Daouden gobernuaren defentsa ministroa izan zen 1975etik 1976ra, errepublika aldarrikatu ondoren.

Afganistango gobernu komunistaren garaian eta sobietarrak erretiratzeko akordioak sinatu ondoren, Shaq lehen ministro izendatu zuten, nahiz eta konstituzio berriaren arabera bere boterea presidentearen boterea baino txikiagoa izan. Konpromiso-hautagai izateko "loya-jirga" batean aukeratu zuten. Gobernuaren inpartzialtasuna zalantzan jarri zen, ministro gehienek aurreko gobernu komunistetan parte hartu zutelako eta ministro garrantzitsuenak Afganistango Alderdi Demokratiko Popularreko kideak zirelako. Sharqek dimisioa eman zuen 1989ko otsailean, adiskidetze nazionalerako gobernu bat ezartzean porrot egin ondoren.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q732846

 |

* Wd Datuak: Q732846
**Sheffield Football Club** Ingalaterrako Sheffield hiriko futbol talde bat da. Bere ezizenak *The Club* edo *The Ancients* dira ("Taldea" edo "Antzinakoak"), nonbait ospetsua baldin bada, gaur egun oraindik martxan jarraitzen duen munduko futbol talderik zaharrena izateagatik baita: 1857ko urriaren 24an sortu baitzen. Bestalde, munduko futbol derbyrik aintzinakoena ere jokatu ohi du, hain zuzen ere, munduko bigarren futbol talderik zaharrena den Hallam Football Club taldearen aurka.

Berez eta nahiz eta hiri berdinekoak izan, talde honek ez du askoz ere indartsuagoak diren Sheffield United F.C. eta Sheffield Wednesday F.C. taldeekin loturarik. Bere aintzinakotasuna alde batean utzirik, Sheffield hiriko jatorrizko talde honek bere kultur ondarea eta zaletu gutxi batzuen elkarlanari esker bizirautea lortu du.

Iruditegia
----------

* Sheffield F.C taldea 1857an.Sheffield F.C taldea 1857an.

Kanpo estekak
-------------

* Sheffield F.C futbol taldearen webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18491
* Commonscat Multimedia: Sheffield F.C.

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 149335627
* LCCN: no2010080153

 |

* Wd Datuak: Q18491
* Commonscat Multimedia: Sheffield F.C.
Gurutzegune bat.
**Vestfirðirren tunela** edo **Breiðadalsá eta Botnsheiði azpiko tunela** (*Vestfjarðagöng* eta *göng undir Breiðadals-og Botnsheiði*) Islandiako ibilgailuentzako tunel luzeena da. Vestfirðir lurraldean dago, herrialdearen ipar-mendebaldean.

Ibilbidea
---------

9.113 metro ditu. 1996ko irailan inauguratu zen. 60 eta 65 bideetan dago. Horren bitartez Botnsheiði gurutzatu daiteke. Lur azpiko gurutzegunetan biltzen diren hiru sail ditu. Herri hauek lotzen ditu: Ísafjörður, Suðureyri eta Flateyri hurrenez hurren, Skutulsfjörður, Súgandafjörður eta Önundarfjörður haranetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Merzagora, Eugenio (June 2006). "Road Tunnels in Iceland". The World's Longest Tunnel Page..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1557870
* Commonscat Multimedia: Tunnel under Breiðadals- and Botnsheiði

---

 |

* Wd Datuak: Q1557870
* Commonscat Multimedia: Tunnel under Breiðadals- and Botnsheiði
**Vesto Melvin Slipher** (Mulberry, 1875eko azaroak 11- Flagstaff, 1969ko azaroak 8) estatubatuar astronomo bat izan zen. Bere ikerketen artean lehen aldiz galaxia baten abiadura erradiala neurtu izana eta izarrarteko ingurunean gas eta hautsaren existentzia aurkitu izana nabarmentzen dira. Bere anaia Earl C. Slipher ere astronomoa izan zen.

Biografia
---------

Slipher Indiana estatuko Mulberry herrian jaio zen, eta Indianako Unibertsitatean ikasi zuen. Arizonako Flagstaff hirian dagoen Lowell Behatokian lan egin zuen, behatoki honetako zuzendari izatera iritsi zelarik 1916 eta 1952 artean. Espektroskopioa planeten errotazio periodoak eta planeten atmosferen konposaketak ikertzeko erabili zuen. 1912an lehen aldiz ikusi zuen espektro lerroen mugimendua galaxia batean (kasu honetan Andromeda galaxian), hala, galaxia baten abiadura erradiala lehen aldiz zehaztuz. Galaxia espiralak (garai hartan oraindik nebulosa espiraltzat hartzen zirenak) errotatu egiten zutela ere aurkitu zuen.

1909an izarrarteko gas kopuru handiaren existentzia berresten zuten datuak aportatu zituen, urte bete lehenago Jacobus Kapteynek proposatu zuen ideia. 1912an, Pleiadeetako kumulu irekiko nebulosa batek gertu zegoen Merope izarraren argia islatzen zuela aurkitzean izarrarteko hautsa aurkitu zuen. Aipaturiko nebulosa, aldi berean, nebulosa mota berri baten ordezkaria zen, erreflexio nebulosak, alegia.

1927an hasi zen Neptuno eta Urano planeten orbitetan ikusitako perturbazioak azal zitzakeen planeta baten bilaketa. 1930ean, pertsonaleko kide zen Clyde Tombaughek Pluton planeta aurkitu zuen, honen tamainak ikusitako perturbazioak azaltzen ez zituen arren.

Astronomiatik 1954an erretiratu zen, eta 1969an hil zen, Arizonako Flagstaff hirian.

Errekonozimenduak
-----------------

**Sariak**

* Lalande domina, Frantziako Zientzien Akademiak emana, 1919
* Henry Draper domina 1932
* Royal Astronomical Societyko urrezko domina 1933
* Bruce domina 1935

**Ohorezko tituluak**

* Honoris Causa doktorea Zientzietan Arizonako Unibertsitatetik
* Honoris Causa doktorea Legeetan Indianako Unibertsitatetik.

**Eponimoak**

* Slipher kraterra Ilargian
* Slipher kraterra Marten.
* 1766 Slipher asteroidea

Ikus, gainera
-------------

* Hubblen legea
* Milton Humason
* Big Bangaren teoria
* Edwin Hubble

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312248
* Commonscat Multimedia: Vesto Melvin Slipher (astronomer)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 21337570
* ISNI: 0000 0000 3285 0609
* GND: 117427209
* LCCN: n92079437
* SNAC: w6zs32t5
* SUDOC: 17040742X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05427/eu\_s\_2464/s2464
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q312248
* Commonscat Multimedia: Vesto Melvin Slipher (astronomer)
Vespasiano eta Titoren tenplutik, zutik geratzen diren hiru zutabeak, Erromatar foroan.
**Vespasiano eta Titoren tenplua** (latinez *templum divi Vespasiani*) Erromako Foroan dagoen tenplua da. Tito enperadoreak hasi zuen eraikitzen 79an eta Domiziano enperadoreak amaitu zuen 87an, jainkotutako bere aita eta anaiaren omenez.

Ondoko Saturnoren tenplua eta Konkordiaren tenpluaren artean dago. Toki falta, zabaletara luzetara baino gehiago hedatzean islatzen da (23x33 metro), baita harmailadia, pronaoseko korintiar ordena eta 15,70 metroko sei zutabeen artean kokatua egotearen anormaltasunean ere, zutabe horietako hiru, eraikinaren angeluan aurkitzen direnak, egundaino mantendu direlarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q731284
* Commonscat Multimedia: Temple of Vespasianus (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 241842153
* GND: 4343452-6

 |

* Wd Datuak: Q731284
* Commonscat Multimedia: Temple of Vespasianus (Rome)

41°53′34″N 12°29′02″E﻿ / ﻿41.892727°N 12.483891°E﻿ / 41.892727; 12.483891
Huntzez egindako koroa daraman vestal bat. Carl Friedrich Deckleren margolana.
**Vestalia** Antzinako Erroman Vesta jainkosaren omenez egindako festa garrantzitsuak ziren. Ekainaren 7tik 15era ospatzen ziren. Vestaren su sakratua Erroman etengabe erretzen egoten zen. Erromako Vesta tenpluaren garbiketarekin amaitzen zenean; andre apaizek garbitzen zuten erritual batez bitartez eta ura iturri berezi batetik hartuta.

Vesta jainkosa
--------------

Erromatar mitologian, **Vesta**, etxearen, sukaldearen eta familiaren jainkosa birjina zen, greziar Hestiaren baliokidea. Saturnoren eta Ops-en alaba eta Jupiter. Neptuno, Pluton, Juno eta Zeresen arreba. Vestak ez dauka berezko nortasunik, ez du mitoetan parte hartzen eta ez zaio inoiz irudirik ematen. Gar sakratuak dira haren ikurra, berari eskainitako errituak suaren bitartez egiten baitziren eta fideltasunaren ikur ere bada.

Ohiturak
--------

Lehenengo egunean tenplua emakumeei irekitzen zen. Emakumeak bertara oinez joaten ziren haien sakrifizioak egiteko asmoz. Jaiek irauten zuten bitartean, jendean lorez apaindutako astoen gainean ibiltzen ziren; astoek, halaber, ogitxoekin egindako lepokoak eramaten zituzten. Dirudienez errotarientzat eta okinentzat festa bereziak ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   Euskaltzaindia. *82. araua. Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak.* .
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3100328
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3100328
**Vaxholm** Suediako uhartea eta udalerria da, Stockholmgo uhartedian dagoena, Stockholmgo konderrian.

Udalerria
---------

2015eko erroldaren arabera 11.380 biztanle ditu udalerriak, hauetatik 4.857 Vaxholm herrian bertan. Udalerriak Vaxholm uharteaz gain inguruko beste 63 uhartetxo hartzen ditu, gehienak oso txikiak.

Historia
--------

Gustavo I.a Vasa erregea konturatu zen Vaxholm toki estrategikoa zela Stockholm hiriburuaren defentsarako eta 1549an Vaxholmeko gaztelua eraiki zuen uharte txiki batean. 1558an Per Brahe kondeari lurrak erosi eta herria ezarri zuen. 1652an merkatua egiteko baimena jaso zuen. 1800 artean aduana ere izan zen.

XIX mendean ontzigintza industria azaldu zen eta uhartea eta Stockholm lotzen zuten lurrunbidezko ontziak ezarri ziren. 1880 hamarkadan spa herria bihurtu zen eta stockholmdarren udarako egurrezko etxeak eraiki ziren.

1926an Vaxholm eta kontinentea lotzen zituen zubia eraiki zen baina 1946 arte itxaro behar izan zen autobus zerbitzua ezartzeko.

2006an militarren presentzia bukatu zen eta gaztelua museo bihurtu zuten.

Iruditegia
----------

* Vaxholmeko gaztelua.Vaxholmeko gaztelua.
* Bogesunds jauregia.Bogesunds jauregia.
* Udaletxea.Udaletxea.
* Waxholm hotela.Waxholm hotela.
* Kaialdea.Kaialdea.
* Airetiko ikuspegia.Airetiko ikuspegia.
* Paisaia.Paisaia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Suedieraz)** Vaxholmgo udalerriaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1001109
* Commonscat Multimedia: Vaxholm

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239592876
* BNF: 157925494 (data)
* GND: 4302004-5

 |

* Wd Datuak: Q1001109
* Commonscat Multimedia: Vaxholm
*Artikulu hau Danimarkako uharteari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Mon».*
**Møn**, Danimarkako Seelandia eskualdearen hegoaldean dagoen hiru uhartetako bat da, Lolland eta Falsterrekin batera. 218 km² eta 9.909 biztanle ditu eta Vordingborg udalerriaren parte da.

Geografia
---------

Sjælland uhartearen hegoaldean kokaturik dago eta uharte txiki ugari ditu inguruan, Nyord, Bogø, Farø, Langø, Tærø, Lilleø eta Lindholm.

Ondasun nabarmenak
------------------

Møn uhartea paisaiak eta naturak bihurtu dute turistiko. Klera zurizko Møns Klint itsaslabarrak dira denen artean ezagunenak. Hondartzak ere aipagarriak dira.

Harri eta Brontze Aroko korridorezko hilobiak ere ikusgarriak dira.

Azkenik Liselund XIX mendeko jauregia eta hainbat elizetako fresko margolanak ere aipatu behar dira.

Iruditegia
----------

* Møns Klint.Møns Klint.
* Stege.Stege.
* Liselund.Liselund.
* Damsholte eliza.Damsholte eliza.
* Elizetako freskoak.Elizetako freskoak.
* Sømarkeko trikuharria.Sømarkeko trikuharria.
* Klekkende Høj, korridorezko hilobia.Klekkende Høj, korridorezko hilobia.

Ikus, gainera
-------------

* Danimarkako uharte nagusiak

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)** Møneko Turismo Bulegoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q666502
* Commonscat Multimedia: Møn

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239266169
* BNF: 124623538 (data)
* GND: 4126399-6
* LCCN: sh97003063
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 5175925

 |

* Wd Datuak: Q666502
* Commonscat Multimedia: Møn