recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
DNA duen hau bezalako erauzkin batekin burutu zuten egileek haien esperimentu famatua

  

**Avery, Mc Leod eta Mc Cartyren esperimentua** hiru zientzialari hauek 1944. urtean argitaratutako esperimentua da, biologia molekularraren arloan mugarri bat jarri zuena, DNA bakterioen transformazioaren eragilea eta informazio genetikoaren eramailea zela adierazi zuelako. New Yorkeko Rockefeller Institutuan burutu zuten egileek haien esperimentu ospetsua.

Aurrekariak
-----------

Sakontzeko, irakurri: «Griffithen esperimentua»
1928an Frederick Griffith mikrobiologo britainiarrak bakteriar transformazioa deskribatu zuen estreinakoz. *Streptococcus pneumoniae* bakterioa erabiliz, Griffith konturatu zen bakterio patogenoak gai zirela bakterio ez-patogenoak aldatzeko, patogenoak bihurtuz harremanetan jartzen zirenean. Griffithen ustez bakterio patogenoek molekula bereziren bat zuten, "printzipio eraldatzaile" bat, bakterio ez-patogenoengana pasatzean haien birulentzia aldatuko zuena.

Esperimentu hau Avery, Mc Leod eta Mc Cartyren abiapuntua izan zen haien ikerketa garatzeko.

Esperimentuaren nondik-norakoak
-------------------------------

Hiru ikerlari hauek frogatu zuten Griffithen "printzipio eraldatzailea" DNA zela, transformazio prozesuari azalpen molekularra emanez.

Griffithen esperimentuaren aldean, hitu zientzialari estatubatuarrek ez zuten bakterio biziak erabili, beroz hildako bakterioen erauzkin bat baizik. Erauzkin horretan bakterioaren makromolekula nagusiak zeuden (polisakaridoak, lipidoak, proteinak eta azido nukleikoak), tartean -haien ustez- Griffithen "printzipio eraldatzailea", isolatu eta identifikatu beharrekoa.

Erauzkina proteinen entzima hidrolitikoekin tratatzean (tripsinarekin, adibidez) "printzipioa" ez zen indargabetzen. Horrek esan nahi zuen proteinak ez zirela bilatutako molekulak. Gauza bera gertatzen zen erribonukleasak erabiliz (RNA hidrolizatzen duten entzimak): beraz, RNA ere ezin zitekeen izan transformazioaren eragilea. DNA entzima hidrolitikoekin tratatzen zenean, aldiz, ez zen bakterioen transformazioa gertatzen: DNAk izan behar zuen, beraz, transformazio-gaitasuna zuena, Griffithen esperimentuaren "printzipio eraldatzailea", eta informazio genetikoaren gordailua, geroago frogatu zenez.

Esperimentu honek eta, batez ere, Hershey-ek eta Chase-k 1952an burutu zutenak inongo zalantzarik gabe argitu zuten DNA material genetikoa zela. Biologia molekularraren oinarriak finkaturik zeuden.

Ikus, gainera
-------------

* Hershey-Chase esperimentua

Kanpo estekak
-------------

* Avery, MacLeod et MacCartyren esperimentuari buruzko animazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q782907
* Commonscat Multimedia: Avery–MacLeod–McCarty experiment

---

 |

* Wd Datuak: Q782907
* Commonscat Multimedia: Avery–MacLeod–McCarty experiment
Dinamoa Sormen Gunearen logoa
**Dinamoa Sormen Gunea** Azpeitiko sormen gunea da, Soreasu Antzokian kokatzen dena eta Kulturaz Kooperatibak kudeatzen duena. 2019an jarri zen martxan sortzaileek lan egiteko leku eta babesgune bat izan zezaten, bertan sormen giroa sortzea helburuarekin. 

Sormen diziplina eta adierazpen orori bide emateko laborategi gisa ulertu daiteke gune hau, bertan sortzaileek modu anitz, aske eta irekian elkarrekin eta elkarrengandik ikasten baitute. Gainera, mundua ulertzeko eta mundua kontatzeko aukera bezala definitzen du guneak bere burua, baina beti ere euskalduna eta Euskal Herrikoa. 

Lau eremutan dago banatuta: Hitza, Irudia, Gorputza eta Soinua. Eta hiru ardatzetan egiten du lana: sortu, ikasi eta eman.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Leon, Jabi.  (2022-11-08). «Dinamoa sormen gunea osatu du Azpeitiko Udalak Soreasun» *Noticias de Gipuzkoa* (Noiz kontsultatua: 2022-11-10).
2. ↑    «Abian da Soreasuko Dinamoa, sormen guneko soinuaren eremua» *El Diario Vasco* 2022-11-08 (Noiz kontsultatua: 2022-11-10).

Kanpo estekak
-------------

* Dinamoa Sormen Gunearen webgunea
**Eastland konderria** (ingelesez: *Eastland County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Eastland da. 2010eko zentsuaren arabera 18.583 biztanle zituen, Eastland kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Eastland konderriak 2.413,65 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,05 ura dira. Beste 2.399,6 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,7 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.583 pertsonetatik 17.944 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.673 dira. 318 beltzak edo afroamerikarrak. 92 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 62 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 151 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156270
* Commonscat Multimedia: Eastland County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148925988
* LCCN: n80139841
* NARA: 10040021
* **Lekuak**
* OSM: 1827116
* TGN: 2001978

 |

* Wd Datuak: Q156270
* Commonscat Multimedia: Eastland County, Texas
**Dinara** (serbokroazieraz latindar alfabetoan; **Динара** alfabeto zirilikoan) Kroazia eta Bosnia-Herzegovinako mendi multzoa da, Dinariar Alpeei izena ematen diona. Tontor homonimoa (1.831 m) Kroaziako altuena da baina mendi multzoko garaiena Troglav (1.913 m) da, Bosnia-Herzegovinan.

Izenaz
------

**Dinara** aldi berean mendi multzoaren, horren barneko lau taldeetako baten eta talde horretako tontorrik altuenaren izena da. Denbora zaharretan *Adrion Oros* izena eman zioten eta Balkanetako mendilerrorik luzeena den Dinariar Alpeei izena eman zion, nahiz eta mendirik altuenak hor ez egon.

Kokapena
--------

Luzeran mendi multzo honek 100 bat km ditu, ipar-mendebaldetik hego-ekialdera. Bosnia-Herzegovinako erdialdeko ekialdean dauden eskualdeen eta Kroaziako Dalmaziaren artean dago; klima mediterraneotar eta kontinentalaren arteko banaketa ere mendi lerro honetan suertatzen da.

Jakingarriak
------------

Bere barruan lau talde bereizten dira: Ilica (1654m), Dinara (Dinara edo Sinjal, 1830m), Troglav (1913m) eta Kamešnica (Konj, 1855m). Ikusten denez azken bi taldeetan "Dinara" izena daramanak baino altuera handiagoak daude.

Estatu bien arteko muga marraztu zenean alde biko gutxiengoak sortu ziren; Bosnia-Herzegovinako aldean ere nazio aldetik eremu handian (Livno, Tomislavgrad) kroaziarrak dira nagusi; kontrako bidetik, Kroazia aldean baziren gutxiengo serbiar handiak (Knin hiriaren inguruan eta beste) baina 1990eko hamarkadako gerren ondorioz lehenengoz "Serbiar Krajinako Errepublika" sortu bazuten ere, gero kroaziarren garaipen militarrarekin serbiar askok alde egin behar izan zuten; **Dinara** mugaz bi aldeetan gertatutakoaren lekuko izan zen.

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Dinara (tontorra)
* Dinariar Alpeak
* Dalmazia

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Dinara *SummitPost* webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q736047
* Commonscat Multimedia: Dinara

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 245453720
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 41973

 |

* Wd Datuak: Q736047
* Commonscat Multimedia: Dinara
**Baizkoaren Kanpainia**, katalanez: *Campanya del Sí*, 2017ko urriaren 1eko Kataluniako erreferenduman «Bai» bozkatzearen aldeko kanpainia unitarioa da.

Kanpainiaren bultzatzaileak honakoak dira: Assemblea Nacional Catalana, Òmnium Cultural barne, Associació de Municipis per la Independència, Partit Demòcrata Europeu Català, Esquerra Republicana de Catalunya, Candidatura d'Unitat Popular, Demòcrates de Catalunya, Moviment d'Esquerres eta Solidaritat Catalana per la Independència.

2017ko irailaren 14an, Tarragona hiriko Tarraco Arena Plaça pabilioian kanpainiaren hastapen ekitaldia burutu zen.

Ikus gainera
------------

* Kataluniar independentismoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Baiezkoaren Kanpainia*** |

* Baietzaren Kanpainia - Campanya del Sí **(Katalanez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q34660066

 |

* Wd Datuak: Q34660066
Ekainberriko sarrera
**Ekainberri Zentroa** 2008ko irailean Zestoan zabaldu zuten Ekain haitzuloaren erreplikan oinarritua dagoen zentroa da, bertan labar-pinturen kopiak eta kobazuloaren egitura bera barne hartzen ditu. Horretaz gain, zentroaren inguruan hainbat ekintza antolatzen dituzte,
baita eskaintza didaktikoa ere.

Historia
--------

Jatorrizko kobazuloa eta bertan ikus daitekeen labar arte multzo ederra 1969an Azpeitiko Antxieta Kultur Elkarteko hainbat kidek topatu zituzten Izarraitz mendietan historiaurreko guneak bilatzen ari zirenean. Andoni Albizurik eta Rafael Rezabalek aurkikuntza ekainaren 8an egin zuten eta igande berean aurkipenaren berri eman zieten Aranzadi Zientza Elkarteko Historiaurreko atalaren bi kideri: José Miguel Barandiaran eta Jesús Altuna. Une horretan Ekaingo kobazuloa eta labar artea babesteko ekimena abian jarri zen. Babesteko ekimen horrren ondorioz zestoan kokaturiko Ekian haitzuloa ez da inoiz jendartera irekia egon, ondare gisara babesturik dagoen espazioa izanik. Baina pixkanaka haitzuloaren erreplika bat eraikitzeko ideia forma hartzen joan zen, 2004ean Ekain Fundazioa sortu zen arte helburu berarekin. 2009ko datuen arabera, urte beran 31.000 bisitari izan zituen haitzuloaren erreplikak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *Berria* 2009.

Kanpo estekak
-------------

* Ekainberri zentroa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070382

 |

* Wd Datuak: Q61070382
**DuPage konderria** (ingelesez: *DuPage County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wheaton da. 2010eko zentsuaren arabera 916.924 biztanle zituen, DuPage kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

DuPage konderriak 871,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 23,08 ura dira. Beste 848,22 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1052,36 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 916.924 pertsonetatik 767.636 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 121.506 dira. 41.024 beltzak edo afroamerikarrak. 992 amerikar natiboak ziren eta 171 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 91.793 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.181 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 14.127 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109626
* Commonscat Multimedia: DuPage County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130491314
* ISNI: 0000 0004 0370 4302
* LCCN: no96057481
* NARA: 10046775
* **Lekuak**
* OSM: 1800060
* TGN: 7019013

 |

* Wd Datuak: Q109626
* Commonscat Multimedia: DuPage County, Illinois
**Basa errukula** (*Diplotaxis tenuifolia*) Brassicaceae familiako barazkia da, jatorriz Mediterraneo eskualdekoa. Sukaldaritzan estimatua da, hosto jangarriek piperbeltz zapore arina baitute.

Ezaugarriak
-----------

Landarea 20-80 cm hazten da, eta zurtoin oso adarkatuak ditu, adar bakoitza 3-6 hosto gilngildunekin, forma anitzekoak.

Loraketa luku terminaletan gertatzen da. Loreak horiak dira eta gurutzean ezarritako lau petalo dituzte, bakoitza 8-15 mm luze. Fruituak 2-4 mm zabal eta 3-6 mm luze duten silikua txikiak dira, gehi 2 mm-ko gehigarri bat, barnean hazi ugari dituena.

Nahiago ditu lurzoru nitrogenatuak, basikoak, solteak eta hareatsuak. Lantzen oso erraza da. Ura duen neurrian hostoa eman eta eman egingo du.

Basa errukula aberatsa da azido askorbikoan, karotenoideetan, polifenoletan eta glukosinolatuetan (batez ere glukosativina eta glukoerucinan, zapore mina ematen diotenak). Hostoak mastikatzen direnean, mirosinasa entzimaren bidez, glukosinolatuak isotiozianatoetan eta indoletan metabolizatzen dira.

Erabilerak
----------

Basa errukula sukaldaritzan erabiltzen da, batez ere gordina entsaladan, pastarekin nahastuta edo betegarriak egiteko, errukula bezala.

"Errukula" izenarekin saldu ohi da.

* HostoakHostoak
* LoreaLorea

Sinonimiak
----------

* *Thlaspi abulense* Pau
* *Pastorea abulensis* (Pau) Rothm.
* *Eruca perennis* Mill.
* *Brassica muralis* Huds.
* *Brassica erucastrum* Crantz non L. 1753
* *Sisymbrium tenuifolium* L.
* *Sisymbrium acre* Lam.
* *Sinapis tenuifolia* (L.) R.Br. in W.T.Aiton
* *Eruca tenuifolia* (L.) Moench
* *Eruca muralis* (Huds.) P.Gaertn. B.Mey. & Scherb.
* *Crucifera tenuifolia* (L.) E.H.L.Krause
* *Brassica tenuifolia* (L.) Baill.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Bizi baratzea. *Errukula.*  (Noiz kontsultatua: 2020-03-21).
2. ↑   **(Italieraz)**  *Diplotaxis tenuifolia, principali specie della tradizione alimentare.*  (Noiz kontsultatua: 2016-2-9).
3. ↑    *Tela botanica.* .[*Betiko hautsitako esteka*]

Ikus, gainera
-------------

* Mizuna

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q163812
* Commonscat Multimedia: Diplotaxis tenuifolia
* Wikispecies Espezieak: Diplotaxis tenuifolia

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 141292
* BioLib: 39202
* Dyntaxa: 220489
* EOL: 487913
* GBIF: 5376426
* GRIN:
* IPNI: 1028648-2
* ITIS: 502098
* NCBI: 264416
* PlantList: kew-2771347
* W3TROPICOS: 4100433
* USDA Plants: DITE4
* VASCAN: 3988

 |

* Wd Datuak: Q163812
* Commonscat Multimedia: Diplotaxis tenuifolia
* Wikispecies Espezieak: Diplotaxis tenuifolia
**Barton konderria** (ingelesez: *Barton County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Great Bend da. 2010eko zentsuaren arabera 27.674 biztanle zituen, Barton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Barton konderriak 2.332,63 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,56 ura dira. Beste 2.319,08 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,86 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 27.674 pertsonetatik 26.775 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.683 dira. 367 beltzak edo afroamerikarrak. 111 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 53 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 22 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 338 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376096
* Commonscat Multimedia: Barton County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139541938
* LCCN: n79059682
* NARA: 10038910
* **Lekuak**
* OSM: 1070363
* TGN: 2000664

 |

* Wd Datuak: Q376096
* Commonscat Multimedia: Barton County, Kansas
**Dollard** (nederlanderaz) edo **Dollart** (alemanez) Wadden itsasoaren barnealdeko badia txiki edo sargunea da, Herbehereen (Groningen probintzia) eta Alemaniaren (Saxonia Beherea estatua) artean kokatua, Ems ibaiaren estuarioaren mendebaldean. Dollardek 100 km²-ko azalera du gutxi gorabehera. Ems harengana doa eta Wadden itsasoraino jarraitzen du. Dollarden ekialdeko ibarrean Alemaniako Emden hiria dago, eta dozena bat kilometro mendebaldera, mendebaldeko ibaiertzean, Herbehereetako Delfzijl hiria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Schumacher, Elizabeth.  (2014-10-24). «Germany and the Netherlands end centuries-old border dispute» *Deutsche Welle*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q218377
* Commonscat Multimedia: Dollard

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141830501
* GND: 4070529-8
* LCCN: n97028057
* **Lekuak**
* TGN: 1112906

 |

* Wd Datuak: Q218377
* Commonscat Multimedia: Dollard
**Bartzelonako portua** Kataluniako Bartzelona hirian dagoen itsas, merkatal eta arrantza portua da. Montjuïc mendiaren oinean kokatzen da. Industria portu nagusienen artean dago eta Mediterraneo itsasoko bidaiari porturik handiena da, mundu mailan berriz bosgarren postuan dago, Karibe itsasoan dauden beste portu batzuen atzetik.

Historia
--------

Portua hegoalderantz asko hazi da, Barceloneta auzoko portu zaharretik hasi, drassanes gunetik igaro eta Zona Franca industrialdean kokatu arte.

Edukiontzien terminala eta portuaren sarrera Montjuïc menditik ikusita.

Erraztasunak
------------

Portuaren azalera 828,9 ha-koa da eta 20 km luzerako kaiak ditu.

Reial Club Nàutic de Barcelona eta Reial Club Marítim de Barcelona elkarteak portu zaharrean kokatzen dira, hau Bartzelonako portuko turismogune garrantzitsua delarik.

Bestalde, Bartzelonako Portuko Teleferikoak portua eta Montjuïc mendia elkarlotzen ditu.

Portu Zaharra edo *Port Vell* delakoa.

Ikus gainera
------------

* Bartzelonako Portuko Teleferikoa

Kanpo estekak
-------------

* Bartzelonako Portuko Agintearen webgune ofiziala
* Portu zaharreko lekuak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1349796
* Commonscat Multimedia: Port of Barcelona

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131651427
* LCCN: no96009894

 |

* Wd Datuak: Q1349796
* Commonscat Multimedia: Port of Barcelona
**Ekialdeko Anatoliako faila** (turkieraz: *Doğu Anadolu Fay Hattı*) Turkiako ekialdean dagoen urratze faila garrantzitsua da. Anatoliako plakaren eta iparralderantz mugitzen den Arabiako plakaren artean dagoen muga tektonikoa da. Bi plaken artean dagoen mugimendu erlatiboaren arteko aldea nabarmena da failan ematen den ezkerreranzko mugimendu lateralean. Ekialdeko eta Iparraldeko Anatoliako failek xurgatzen dute Anatoliako plakaren mendebalderanzko mugimendua, Arabiar plakaren eta Eurasiar plakaren arteko kolisioa ematen ari dela. 

Failak ipar-ekialderanzko norabidea du, Marasko Puntu Hirukoitzan hasita Itsaso Hileko faila transformakorraren iparraldeko puntuan eta amaituz Karliovako muga hirukoitzean, Ipar Anatoliako failarekin topatzen den lekuan.

Sismikotasuna
-------------

Ipar Anatoliako failan gero eta mendebalderago mugitu diren lurrikarak izan ziren 1939tik 1999ra. 1998tik aurrera Ekialdeko Anatoliako failan zehar ugaritu dira lurrikara. 1998ko Adana-Ceyhango lurrikara, 2003ko Bingöleko lurrikara, 2010eko Elazigeko lurrikara, 2020ko Elazigeko lurriakra edo 2023ko Turkiako eta Siriako lurrikara horren erakusgarri dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** 

	1. author.fullName}. «Turkey earthquake reveals a new active fault zone» *New Scientist* (Noiz kontsultatua: 2023-02-06).
2. ↑   *earthquake.usgs.gov* (Noiz kontsultatua: 2023-02-06).
3. ↑   «May 1, 2003 Bingol (TURKEY) eq» *web.archive.org* 2010-04-13 (Noiz kontsultatua: 2023-02-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2711902
* **Lekuak**
* OSM: 15509005

 |

* Wd Datuak: Q2711902
**Aurrera Begira** (gaztelaniaz: *Aurrera Begira, Club de Tiempo Libre Edutativo*), Iurretako aisialdi talde bat da.

Historia
--------

Aurrera Begira. SanmigeletanAurrera Begira. Sanmigeletan
Iurretan abade zegoen Martin Aranbarriren laguntzaz sortu zen batez ere ume eta gazteei urte osoan zehar aisialdirako eskaintza integrala eskaintzeko asmoz. Egoitza nagusia Iurretako San Migel Plazako Abade Etxeko erdiko bizitokian zuen eta solairu bakoitza zeregin desberdinetarako moldaturik zegoen.

### Formakuntza

Begiraleen formakuntza EDE eskolaren bidez burutzen zen, bai monitore eta bai zuzendari titulua lortzeko ere. Horretarako asteburuetan egiten ziren ikastaroak eta ikastaroak bukatzean, txosten bat aurkeztu behar izaten zen helburuak lortu ahal izateko.
Horrez gain, talde barruan ere begiraleen formakuntza bilera bakoitzaren hasieran lantzen zen eta baita berariazko asteburuetan zehar ere.

### Ekintzak

Lau motatakoak bereizten ziren: asterokoak, asteburukoak, ekintza puntualak eta udako kanpamentuak.

Asteroko ekintzak batez ere begirale bakoitzak eta bere taldeak burutzen zituzten batzarrak ziren, adinen arabera (*nagusien taldea, ertainen taldea, txikien taldea*) ekintza desberdinak burutzeko: jolasak, eztabaidak, epe luzeragorako proiektuak…

Horrez gain, asteburu batzuetan aterpetxe edo baserrietara irteerak ere antolatzen ziren, batez ere adin bereko taldearen barneko dinamikak lantzeko eta naturaz gozatzeko.

Ekintza puntualetan arrakastatsuena, udaberriko lehen larunbatean ospatzen zen Udaberriko Jaia zen, eta bertan, herrian zein inguruko mendietan ekintza desberdinak burutzen ziren.

Udako kanpamentuetan 80-100 ume inguru batzen ziren, 8 urtetik 16 urtera bitartekoak eta hamabostaldi batean begiraleek antolaturiko mendi martxak, gaubeilak eta bestelako eginkizunak izaten ziren. Aparteko garrantzia zuen kanpamentuan egiten zen batzar orokorra, egunero ume eta begiraleen artean gaiak adosteko eta arazoei konponbidea bilatzeko.

Urteetan zehar, herriari zabaldutako beste ekintza batzuen artean, ludoteka bat ere ireki zen herritarrek emandako jostailuekin. Era berean, ikasketetan zailtasunak zituzten umeei bideratutako ikastaroak ere martxan jarri ziren aldi batean.

**Udako kanpamenduak**


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 
* 1986 Arkarai
* 1987 Altsasu
* 1988 Donemiliaga Kukula
* 1989 Huerta del Rey

 | 
* 1990 Ollo
* 1991 Bakedano
* 1992 San Roman de Cameros
* 1993 Frias

 | 
* 1994 Kanpezu (txikiak)/ GR-11 Candanchu -Belagoa (nagusiak)
* 1995 Huerta del Rey (txikiak)/ GR-11 Belagoa - Hondarribia (nagusiak)
* 1996 Ziordia (txikiak) / Urbasa ibiltaria (nagusiak)
* 1997 Picos de Europa

 |

Idearioa
--------

Aurrera Begira. Begiraleak eta umeakAurrera Begira. Begiraleak eta umeak
Aisialdi taldearen idearioak, lau ardatz nagusi zituen:

* Herri aukera
* Fedea
* Natura
* Besteekiko konpromisoa

Ikus,gainera
------------

* Aisialdi talde
* Iurreta

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474755

 |

* Wd Datuak: Q25474755
**Defizit publikoa** (edota **defizit fiskala**, **aurrekontu-defizita**) estatu baten diru sarrerekin konparatuz egiten den gehiegizko gastu publikoa da. Zero defizitaren aurkakoa da, aurrekontuen orekaren aurkakoa alegia. Defizit publikoa Barne Produktu Gordinarekin (BPG) portzentajean neurtzen da, eta adierazle ekonomikoen artean garrantzia handienekoa da, inflazioaren igoeran eragina duen lehena baita.

Defizit publikoa Europako Batasunean sartzeko zorrotz zaintzen egiten den irizpideetariko bat da. Europako Batasunaren barneko herrialdeek BPGren gaineko %3ko defizit publikoa ez gainditzeko konpromisoa dute. Gobernuek defizit publikoari aurre egiteko modu ezberdinak dituzte: zor publikoaren bidez saihestea (letrak, bonuak eta obligazioak).

Zorraren igorpenaren berehalako ondorioa diruaren prezioaren igoera da, eta beraz, inflazioarena. Diru sarrerek gora egin dezakete, baina ez da oso neurri popularra; izan ere, zergen igoera dakar eta beraz, familiak dirua inbertsio eta kontsumoan erabiltzeko duen gaitasuna lermatzen du.

Azkenik gastuak murriztu ditzakete, nahiz eta ez den baliabiderik ohikoena; izan ere, popularrak ez diren erabakiak hartzera behartzen du gobernua: funtzionarioen soldata jaistea, gizarte laguntzak murriztea edo azpiegituretan inbertsioak gutxitzea esaterako.

*Defizit fiskala*ri buruz hitz egiten da, ekonomia itxi batean, gobernuak ez daukanean zor publikoa jaulkitzeko aukerarik, ez herrialde barnean ez kanpoan, eta bere gordailuak amaituta daudenean. Horregatik, banku zentralarekin zorretan geratzea da daukan aukera bakarra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  CC-BY-SA  *Argia*, 2003-09-21
2. ↑    Aranburu, Iker. «Defizitaren mamua txikitzen ari da EBn» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-03-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q444600
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph341316

 |

* Wd Datuak: Q444600
**Eako poesia egunak** uztaileko asteburu batean Ean (Bizkaia) 15 urtez antolatu diren poesiaren inguruko jardunaldiak izan dira. Herriari Emon Arnasa elkarteak antolatu ditu jardunaldiok auzolanean. Parte hartzaileen artean, Koldo Izagirre, Itxaro Borda, Jose Luis Otamendi, Castillo Suarez, Iñigo Aranbarri, Irati Jimenez, Eider Rodriguez eta Katamalo taldea egon dira, beste askoren artean.

2004an antolatu ziren aurreneko aldiz, Gabriel Arestiren omenez, eta 2018an azkenekoz.

Gabriel Aresti Ean
------------------

Idazle bilbotarrak 1974ko uda Bizkaiko kostaldeko herri honetan igaro zuen, gaixorik zegoelarik, Kurtxia auzoan hain zuzen ere. Bertan zela idatzi zituen 'Eako koplak' eta 'Enaden begiak' poemak. 2004ko uztailean, herriko seme kutun izendatu zuten Ean.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal literatura

Kanpo estekak
-------------

* Eako poesia egunen webgunea[*Betiko hautsitako esteka*]
* Eako poesia egunei buruzko artikulua *Argia* astekarian
* "Gabriel Aresti Eako seme kutun izendatu dute" (Berria).
* "Eako Poesia Egunik ez da egingo gehiago" (Berria).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256453

 |

* Wd Datuak: Q12256453
**Earlaren jauregia** (ingelesez: *Earl's Palace*) Eskoziako Kirkwall herrian dagoen jauregia da, Orkadak uhartedian. Gaur egun hondarretan dago, St Magnus katedralaren alboan. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Patrick Orkadetako Earlak hasi zuen jauregiaren eraikuntza 1607an, apezpikuaren jauregia bizitzeko egokia ez zela iritzita. Beharturiko langileak erabili zituen, eta Eskoziako historiako noblerik gaiztoena izatearen fama dauka.

Eraikuntza ordea bereak ez ziren lurretan abiatu zuen eta benetako jabeak protesta egin zuenean exekutatu egin zuen. Horregatik 1609an Edinburghen gartzelaratu egin zuten. Patricken sasiko semea zen Robertek jauregia, katedrala eta Kirwalleko gaztelua setiatu zituen baina Caithnesseko Earlak armada bidali eta gaztelua suntsitu eta Robert atxilotu zuen. Patrick zein Robert exekutatu egin zituzten orduan.

Lanek aurrera jarraitu zuten Orkadetako apezpikuaren eskutik eta 1688an Eskoziako koroak beregain hartu zuen. Une bakan batzutan baino ez zen erabili eta XVIII menderako nahiko egoera eskasean aurkitzen zen.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2456165
* Commonscat Multimedia: Earl's Palace, Kirkwall

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316596028

 |

* Wd Datuak: Q2456165
* Commonscat Multimedia: Earl's Palace, Kirkwall
Katoliko eta ekialdeko kristauen arteko eztabaida (1290)
**Ekialdeko Eliza katolikoak** Erromako aita santuaren autoritatea onartzen duten eta, beraz, katolikoak diren baina euren antolakuntza eta erritu bereziak mantentzen dituzten ekialdeko eliza kristauak dira.

Iraganean *uniata* ere deitu izan ziren, baina izendapen hau gaur egun ez zehatz eta iraingarritzat hartzen da, Erromako elizarekin elkarketa partzialei aplikatzen baitzaie, baina ez betidanik aita santuarekin batera egon direnei. Gaur egun, *uniata* izendapen hau ortodoxoen artean mantentzen da eta ekialdeko katolikoek eurek arbuiatzen dute.

Jatorria
--------

Vatikanoko II. kontzilioaren arabera *Elizari buruzko konstituzio dogmatikoa* dokumentuan honako hau irakur daiteke:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Apostoluek eta euren oinordekoek zenbait tokitan sortutako eliza anitzetara iritsi den Jainkotiar Probidentziaren arabera, hauek, denboraren igaroan lotura organiko batek indartutako elkarketak sortu dituzte. Fedearen batasuna eta jainkotiarki ezarritako Eliza Unibertsalaren batasunak kalterik gabe dirauten arren, elkarketa horiek euren forma, erritu liturgiko eta herentzia teologiko eta izpiritual propioak dituzte. Batasun miragarri batean zuzendutako tokiko elizen aniztasun horrek elizaren batasunaren katolikotasuna frogatzen du. |  » |

Ekialdeko eliza katolikoak Ekialdeko Elizentzako Kongregazioaren (latinez *Congregatio pro Ecclesiis Orientalibus*) bidez gainbegiratuak dira. Hau 1862an sortu zuen Pio IX.a aita santuak misiolaritza ekintzak ikuskatzen zituen Fedea Zabalarazteko Kongregazioaren zati bezala, 1917an kongregazio independente bihurtu zen arren.

Ekialde eta mendebaldeko elizen arteko banaketak Erromarekin erabat elkartu edo mantendu ziren ekialdeko errituzko elkarteak sorrarazi zituen, euren liturgia mantenduz, kasuren batzuetan mailaren batean latinizatu egin diren arren. Batzuk sekula ez dira egon zisma egoeran Erromako Elizarekin (maroniar eliza eta italiar-albaniar eliza kasu, eta beste batzuk eliza ortodoxoen edo antzinako ekialdeko eliza nazionalen banaketatik sortu dira.

Gutxiengoak osatzen dituzte kristautasun ortodoxoa nagusi den tokietan (Grezia, Serbia, Bulgaria, Errusia edo Armenia kasu), beste batzuk, ortodoxoekin batera, gutxiengoa dira beste erlijio bat nagusi den tokietan (melkitak Sirian eta kaldearrak Iraken horien artean). Eta beste batzuk ez dute Erromarekin zisman dauden kontrako alderdiak (maronitak eta italiar-albaniarrak). Migrazioaren ondorioz ere, gaur egun ekialdeko katoliko asko mendebaldeko herrialdeetan bizi dira (Australia, Kanada, AEB, Argentina, Frantzia...)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Vatikanoko II. kontzilio ekumenikoa[*Betiko hautsitako esteka*] Karmel aldizkaria. Karmelaldizkaria.com

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q49376
* Commonscat Multimedia: Eastern Catholic Churches

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4186892-4
* LCCN: sh85021154
* NKC: ph206890
* AAT: 300385931

 |

* Wd Datuak: Q49376
* Commonscat Multimedia: Eastern Catholic Churches
**Earl** Danimarkako Kanuto II.a erregearen konkistaren ondoren Ingalaterran hartutako noblezia-titulua da, eta eskandinaviako *jarl* tituluari dagokio, kondearen duintasunaren baliokidea. Markesaren azpiko maila da, eta hasieran Erresuma Batuko konderrietako gobernadoreak izendatzen ditu.

XIX. mendean titulua ohorezkoa besterik ez zen bihurtu, eta ez zuen inolako funtziorik izan. *Earls* Erresuma Batuko nobleziaren kideak dira egun. Tituluak ez du emakumezkoen baliokiderik: emakumeek dute *countess* ("kondesa") titulua.

Etimologia
----------

*Earl terminoa Herulien* *izenarekin* alderatu da.  Proto-norvegiera e*ril-a*, edo geroago Antzinako eskandinaviera *jarl-a*, buruzagi baten mailarako kalifikatzaile bihurtu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  e.g. Piedra de Järsberg (siglo VI) *ek erilaz [...] runor waritu...*
2. ↑  Lindström, Fredrik; Lindström, Henrik (2006). *Svitjods undergång och Sveriges födelse*. Albert Bonniers förlag. ISBN 91-0-010789-1 pp. 113–115 (en sueco).

Bibliografia
------------

* David Crouch, *Normandioak* (2002) ISBN 1-85285-387-5
* Marc Morris, "The King's Companions" (*History Today* 2005eko abendua)
* Geoffrey Hughes, *Swearing : a social history of foul language, oaths and profanity in English*, ISBN 0-14-026707-7

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1128240
* Commonscat Multimedia: Earls

---

 |

* Wd Datuak: Q1128240
* Commonscat Multimedia: Earls
**El Suceso** Karrantza udalerriko (Bizkaia) ekialdeko auzo bat da. 2008ko erroldan, 81 biztanle ditu.

Geografia
---------

Las Torcachas baserrigunea hegoaldean, Manzaneda de Biañez hego-mendebaldean, Herboso auzoa ipar-mendebaldean, Armañon mendia (854 m) iparraldean, Los Joyos baserrigunea (Kantabria) ipar-ekialdean eta Villaverde Turtziozeko (Kantabria) udalerria ekialdean mugakide ditu.

Auzoa Kantabriarekin lotuta dago La Escrita (434 m) mendatearekin.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

El Sucesoko biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 88 | 89 | 79 | 81 | 77 | 78 | 77 | 76 | 81 |

Santutegia
----------

1670 inguruan Gertaera Oneko Andra Mariaren santutegia eraiki zuten, erretaula barrokoa duena. Horren erdian, ama birjinaren egurrezko irudia dago mende horretakoa. Eliza auzoaren erdigunean dago kokatuta, inguruko etxe eta zezen-plazaren ondoan. Haratago, parke bat eta neurri handietako birjinaren irudia dago, haran osotik ikusgai dagoena. 8 m-ko altuera duen birjin hori Joaquín Lucarini eskultore arabarrak egin zuen 1953an.

1926an herriko zaindari izendatu zuten.

Jaiak
-----

Irailaren 18an El Sucesoko Ama Birjinaren omenezko jaiak ospatzen dituzte auzoan, haran osoko jai nagusiak direnak. Bertan, erromeria eta zezenplazan ekitaldiak egiten dituzte.

Ikus, gainera
-------------

* Enkarterri

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Euskaltzaindiaren arabera.* .

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Karrantza | Karrantzako auzoak | Karrantza |
| Ambasaguas • Bernales • Callejo • Cerca • Concha • El Suceso • Herboso • La Calera del Prado • Lanzas Agudas • Manzaneda de Biañez • Matienzo • Molinar • Pando • Paules • Presa • Ranero • Rioseco • San Ciprian • San Esteban • Sangrices • Sierra • Soscaño |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256654

 |

* Wd Datuak: Q12256654


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Bizkaia** |
**Balsas** (gaztelaniaz: *Río Balsas*), **Mezcala** eta **Atoyac** ere deitua, Mexiko erdi-hegoaldeko ibaia da. Puebla estatuan sortu eta, Hegoaldeko Sierra Madre alderik alde igaro ondoren, Ozeano Barean itsasoratzen da. 706 kilometro luze da, eta 122.987 kilometro koadroko arroa drainatzen du.

Izena
-----

Amacuzac ibaia deitzen zaio Morelosen, Mixteco Oaxacan, Atoyac Pueblan, eta Mezcala Guerrero estatuko Norte eskualdean.

Geografia
---------

Balsas ibaiaren arroan honako estatu hauek daude: Veracruz, Oaxaca, Puebla, Tlaxcala, Morelos, Mexiko, Michoacán, Jalisco eta Guerrero. Cutzamala eta Placeres del Oro, Guerrero estatuan, Calderón, Mexikoko estatuan, Amacuzac, Morelos estatuan, eta Tepalcatepec, Cupatitzio, Del Marqués eta Purungueo, Michoacán estatuan, dira ibaiadar nagusiak. Popocatépetl, Iztaccíhuatl eta Xinantécatl sumendietako elurraren urtzetik datorren ura jasotzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
2. ↑    *Balsas - North America.*  grdc.sr.unh.edu (Noiz kontsultatua: 2017-11-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1129218
* Commonscat Multimedia: Balsas River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 247437056
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2557514

 |

* Wd Datuak: Q1129218
* Commonscat Multimedia: Balsas River
***El Imposible Vencido. Arte de la Lengua Vascongada***, jatorrizko izenburua *El Impossible Vencido. Arte de la Lengua Bascongada,* (euskaraz *Ezina egina* bezala itzulia) Manuel Larramendik idatzitako euskarazko gramatika izan zen, 1729an argitaratua. Liburuaren lehenengo edizioa Salamancan egin zen, Antonio José Villagordo y Alcarazen tipografian.

Laburpena
---------

Euskararen lehen "arte" edo gramatika argitaratua zela esan daiteke. Garai hartako jakintsuen artean arras zabaldua zen ideia baten arabera, hebreerak, grekoak, latinak eta berorren eratorriek bakarrik zuten gramatika. Euskara bezalako hizkuntzak, ordea, jende ezjakinaren hizkerak ziren; ia animalien orroen gisakoak eta beraz, liburuetan irakatsi ezin zirenak. Horiei erantzunez idatzi zuen liburua Aita Larramendik eta hortik izenburua, "Ezina egina". Horrekin, euskara beste hizkuntzen parean zegoela adierazi zuen. Oro har, Arnaut Oihenartek *Notitia utriusque Vasconiae* lanean mende bat lehenago egindakoa baino txarragoa da.

Liburuaren edukia
-----------------

Lehenengo edizioan, liburuaren korpus nagusiaren aurretik, hitzaurre eta komentario batzuk daude:

* Lamina bat (liburuko bakarra) Gipuzkoako armarriarekin.
* "A la muy noble y muy leal provincia de Guipúzcoa", Larramendik berak idatzitako hitzaurrea.
* "Aprobación del Doctor D. Joseph Larumbe".
* "Licencia de los Señores Provisores".
* "Aprobación del Licenciado Don Juan Domingo de Arzac y Echeveste".
* "Licencia del Consejo".
* "Tassa".
* "Erratas"
* "Licencia de la religión"
* "Prólogo".
* Lehenengo atala: Izenaren deklinabideak, izenordeak eta aditza.
* Bigarren atala: Sintaxia.
* Hirugarren atala: Prosodia.
* Poesiaren gehigarria: Atal horretan, gaztelaniazko komentarioekin, euskal poema sorta biltzen da.

Testua
------

Artikulu honetan, 1853ko edizioaz ari gara: Donostian egin zen, Pio Zuazuaren San Bizenta kaleko inprimategian. Argitalpen horretan, Pio Zuazuak bere osaba Marcelino Zuazuari idatzitako eskaintza jaso zen. Ortografia berritu zen, horrela, bere irakurketa errazteko.

El imposible vencido*Ezina egina* liburuaren 1853ko argitaraldia. Liburu osoa pdf formatuan irakurgai.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Alberdi, Andres.  (1990). *Manuel de Larramendi.*  Eusko Jaurlaritza, 20 or..
2. ↑  "Manuel Larramendi", *Auñamendi Entziklopedia* Jon Kortazaren komentarioa.

Kanpo estekak
-------------

* Liburuaren faksimilea Espainiako Liburutegi Nazionalean.
* *El imposible vencido* Commonsen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216402

 |

* Wd Datuak: Q65216402
**Club Balonmano Alicante** Alacanteko eskubaloi taldea da. 1970 hamarkadan talde indartsua izan bazen ere gaur egun behe mailatan ari da.

Historia
--------

Taldea 1952 urtean sortu zen *CD Obras del Puerto* izenarekin eta Ligaren fundatzaileetako bat izan zen. 1973-74an Compañía Alicantina de Promociones Inmobiliarias S.A. (Calpisa) konpainiaren babesa hartu zuen eta **CB Calpisa** izenarekin "urrezko aroa" iritsi zitzaion lau liga eta bost kopa irabaziz, azkena *CB Tecnisán* izenarekin. 1992-93 denboraldian maila galdu zuen eta ordutik behe mailatan ari da *Club Balonmano Alicante* izenarekin.

Palmaresa
---------

### Estatuan: 9

* ASOBAL Liga (4): 1974, 1975, 1976, 1977.
* Errege Kopa (5): 1975, 1976, 1977, 1980, 1986

### Nazioartean: 1

* EHF Txapeldunen Liga (0): finalerdiak 1978an.
* EHF Errekopa (1): 1980.
* EHF Kopa (0): finalista 1986an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3321828

 |

* Wd Datuak: Q3321828
Sesostris II.aren piramidea El Lahunen
**El Lahun** (arabieraz لاهون), El Fayum probintzian dagoen herrixka baten izena da, non Sesostris II.aren piramideak eta erregearen hil gurtzarako eraikinak eraiki zituzten langileen herrixkak osatutako multzoa dagoen, azken hau, piramidetik zortzirehun metrora, landatze eremuaren ertzean.

Piramidearen egitura, adobez eraiki zen, eta orain, bere hondakinak, oinarrian hareaz estalita daude. Eraikin batzuk, bota egin ziren, handik gertu trenbide bat eraiki zenean.

Hondar arkeologikoak
--------------------

Tokia, Flinders Petriek industu zuen 1888 eta 1890 bitartean, eta, beranduago, 1914an; etxeko tresna eta objektu ugari aurkitu ziren, eta hau, garaiko bizitza maila on baten seinaletzat hartzen da. Herrian, *Kahuneko papiroak* deritzenak ere aurkitu ziren, mila zati inguru, lege, matematika eta medikuntzari buruzko gaietaz hitz egiten zutenak.

Egiptoko XIII. dinastiako eta Egiptoko Inperio Berriko finkatzeak daude, non, tokiko lurren aldarrikapenezko dokumentuak aurkitu ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56924
* Commonscat Multimedia: El-Lahun

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131743728
* BNF: 13492535n (data)
* LCCN: no2008091458
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 22408

 |

* Wd Datuak: Q56924
* Commonscat Multimedia: El-Lahun
*Beefeater* edo *Yeomen Warder* bat.
**Beefeater** (euskaraz *Txekor haragi jaleak*) ofizialki Yeomen zaindariak izendapenez deituak (ingelesez *Yeomen Warders of Her Majesty's Royal Palace and Fortress the Tower of London*) usadioz Londresko dorreko Yeomen zaindaria da. Bere zeregina teorikoki Londresko dorrean egon daitezkeen presoak nahiz Britainiar Koroako Bitxiak zaintzea da, nahiz eta gaur egun praktikan dorrera datozen turisten gidari lanak burutzen dituen.

1485. urtean Londresko dorreko zaindari lanetan hasi ziren. Gaur egun guztira 35 zaindari eta buruzagi bat dira. Denak Britainiar Armadan gutxienez 22 urtez zerbitzutakoak dira, gainera zerbitzu iraunkorraren eta jokabide onaren dominen jabeak izan behar dute.

Ikus gainera
------------

* Yeoman

Ikus gainera
------------

* Londresko dorrea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q597266
* Commonscat Multimedia: Yeomen Warders

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 156132473
* LCCN: n2002070751
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q597266
* Commonscat Multimedia: Yeomen Warders
**Bailey konderria** (ingelesez: *Bailey County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Muleshoe da. 2010eko zentsuaren arabera 7.165 biztanle zituen, Bailey kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bailey konderriak 2.143,17 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,77 ura dira. Beste 2.141,39 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,34 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.165 pertsonetatik 7.028 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.283 dira. 67 beltzak edo afroamerikarrak. 16 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 23 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 29 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107973
* Commonscat Multimedia: Bailey County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125484358
* LCCN: n80024537
* NARA: 10046989
* **Lekuak**
* OSM: 1810772
* TGN: 2001937

 |

* Wd Datuak: Q107973
* Commonscat Multimedia: Bailey County, Texas
**Echaurren plaza** Valparaíso hiriko Puerto auzoan dagoen berdegunea da. Gaur egungo izena 1876an eman zioten, Francisco Echaurren Huidobro alkatearen omenez.

Hiriaren sorrerako plaza izan zen, horregatik eginkizun sozial eta ekonomiko garrantzitsua izan zuen kolonia garaian. Gaur egun, Victoria plazak hiriaren "plaza nagusia"ren lekua hartu zuen, beraz, Echaurren plazaren garrantzia eta konkurrentzia desagertzen joan da denborarekin. Hala ere, plaza da turismoaren arretaren ardatza, **Echaurren plaza** eta Sotomayor plazarekin lotzen dituen Serrano kaleko Eremu Tipikoaren parte baita.

Historia
--------

### Arma-plaza

Hiriko lehen plaza izan zen, kolonia garaitik jada existitzen zena, non moila gisa ere funtzionatu zuen.  Bere lehen izena *Plaza de Armas* zen. 

### Hornidura Plaza

1810eko hamarkadan, herrialdearen independentziarekin, bere izena **Plaza del Abasto** izatera pasatu zen, gaur egun Cochrane kalea dagoen aldean hiriko kai nagusia zegoelako. 1820an Peru Askatzeko Espedizioa kai honetatik abiatu zen.

### Echaurren plaza (1876-gaur egun)

XIX. mendearen amaieran *Plaza Echaurren* izena hartu zuen Francisco Echaurren Huidobro Valparaísoko alkatearen omenez. 

2008ko apirilean, estatua bat inauguratu zen Jorge "negro" Farías "Buenos Airesko muinoetako urretxindorra" Buenos Aireseko abeslariaren omenez, La joya del Pacífico balsa ezaguna egin zuen. 

Bere Tassara eta Astoreca eraikinak nabarmentzen dira, bizitegi edo merkataritza gisa erabiltzen direnak.

Plaza honek historian zehar aldaketa asko izan ditu, 1906an lurrikara baten ondoren zaharberritu egin baitzen

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *En busca de la Plaza Mayor.*  Ciudad de Valparaíso.
2. ↑    *Plaza Echaurren.*  Ciudad de Valparaíso.
3. ↑    *Consejo de Monumentos Nacionales.* .

kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6079500
* Commonscat Multimedia: Plaza Echaurren

---

 |

* Wd Datuak: Q6079500
* Commonscat Multimedia: Plaza Echaurren
**Aurelio Guzmán Berro y Berro** (Montevideo, 1834ko abuztuaren 3a - Buenos Aires, 1911ko abenduaren 5a) poeta, kazetari eta politikari uruguaitarra izan zen. Uruguaiko erromantizismoaren ordezkarietako bat izan zen.

Biografia
---------

Montevideon jaio zen eta bere gurasoak Miguel Antonio Berro Maizterra eta María Florentina Berro González de Noriega izan ziren. Isabel Maria Bujan Ellaurirekin ezkondu zen eta 1864an bere seme Aurelio jaio zen.

Cerro Largo departamenduko senataria izan zen 1875ean eta 1879an. Bere babesa eman zion Lorenzo Latorreri 1879an presidente kargua har zezan eta Ogasuneko ministro izendatu zuten 1880an gobernuak dimisioa eman zuen arte.

Ondoren kazetari gisa aritu zen. El telégrafo marítimo-ren erredaktorea izan zen 1886. urtearen erdialdera arte.

Kanpo estekak
-------------

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42381242
* Commonscat Multimedia: Aurelio Guzmán Berro

---

* **Identifikadoreak**
* autores.uy: 584
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 23072

 |

* Wd Datuak: Q42381242
* Commonscat Multimedia: Aurelio Guzmán Berro
**Club Balonmano Ciudad Real** Ciudad Realgo eskubaloi taldea izan zen 2011 urtean desagertu zen arte. Goren mailan aritu zen Eskubaloi Kluben Munduko Txapelketa bi aldiz irabazi duen talde bakarra izanik.

Historia
--------

1992an sortu zen *Agrupación Deportiva Cultural Ciudad Real* izenarekin eta 1994an Atlético de Madrilen eskubideak hartu zituen hau desagertu zenean. 2011 artean Espainiako talde indartsuenetakoa bihurtu zen Talant Dujshebaev entrenatzaile zuekla eta 2003 eta 2011 artean Espainiako 17 titulu eta Nazioarteko 6 irabazi zituen. 2011ean taldea desagertu egin zen eta Atlético Madrilek hartu zuen berriz ere honen lekua.

Palmaresa
---------

### Estatuan: 17

* ASOBAL Liga (5): 2004, 2007, 2008, 2009, 2010.
* ASOBAL Kopa (6): 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2011.
* Errege Kopa (3): 2003, 2008, 2011.
* Espainiako Superkopa (3): 2006, 2007, 2009.

### Nazioartean: 7

* Eskubaloi Kluben Munduko Txapelketa (2): 2007, 2010.
* EHF Txapeldunen Liga (3): 2006, 2008, 2009.
* EHF Errekopa (2): 2002, 2003.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q787436
* Commonscat Multimedia: BM Ciudad Real

---

 |

* Wd Datuak: Q787436
* Commonscat Multimedia: BM Ciudad Real
**Barad-Dûr**, Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den eraikin bat da. Eraztunen Jauna eleberrian agertzen da, baita, laburki bada ere, Silmarillionen ere. Sauronek Mordorren duen gotorlekua da. Errautsezko Mendien adar batean dago. Azken aliantzaren gerraren ondoren bota zuten, Eguzkiaren Bigarren Aroaren amaieran, Elfoek, baina bere oinarriak ezin izan ziren suntsitu, Eraztun Bakarraren boterearekin finkotuak izan baitziren, eta, eraztuna oraindik existitzen zenez, oinarriek hor jarraitzen zuten. Itzuli ondoren, Sauronek berreraiki egin zuen. Betirako suntsitua izan zen Sauron garaitua izan zenean, Eguzkiaren Hirugarren Aroaren amaieran.

Beti laino beltzen artean bilduta zegoen, eta, soilik une batez, Frodo Zorrozabal eta Samsagaz Gamyi Orodruin mendian gora zihoazela, munduko haizeetan gertatutako aldaketagatik edo Sauronen zalantzengatik, laino hura desagertzean, bi hobbitek, ikusi ahal izan zuten. Eraztuna suntsitua izan ondoren, berriz ikusten dute, baina, oraingoan, suntsitzen ari dela.

Bere izenak, Dorre Iluna esan nahi du sindarinez (Barad = dorrea, eta dûr = iluna). Mordorreko Hizkuntza Beltzean, **Lugburz** bezala ezagutzen zen.