recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Enboskada** 1997an Arrasaten sortu zen punk-oi! taldea zen.

Taldekideak
-----------

* Oxel (ahotsa)
* Asier (gitarra)
* Mikel (gitarra)
* Urtzi (baxua)
* Josu (bateria)

Historia
--------

**Enboskada** taldea 1997. urtean sortu zuten bost lagunek Arrasaten. Oxel (ahotsa), Asier (gitarra), Mikel (gitarra), Urtzi (baxua) eta Josu (bateria) dira taldekideak.

Arrasateko Gaztetxeko lokal batean egin zituzten lehenengo entseguak. Bertan, hainbat talderen bertsioak egiten hasi ziren (RIP, Eskorbuto, Decibelios, 4 Skins, The Opressed...). Lehenengo kontzertua Elgetako Panaderokua tabernan egin zuten Arrasateko Arkada Social, Harrikada eta Des-kontrolekin batera.

Bi lan dituzte kaleratuta. Bata Never Surrender taldearekin batera egindako Splita eta 2007an kaleratutako Zilegi al da? diskoa. 2009ko Martxoaren 28 Arrasateko 360. aretoan azkenengo kontzertua jo zuten.

Diskografia
-----------

* *Never Surrender & Enboskada* Split-CD (2005)
* *Zilegi al da?* 2008

### Bildumak

* *25 Hits of Mondra Underground Sounds Vol. 1* (2008, Mondra Underground Sounds)
* *Bardulia Sound*, biniloan bakarrik (2008, Puzkarra Records)
* *Hainbat ohe huts* (2014)

Kanpo estekak
-------------

* Taldearen web gune ofiziala[*Betiko hautsitako esteka*]
* Taldearen MySpace gunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256822

 |

* Wd Datuak: Q12256822
**Axioia** 1977ko Peccei–Quinn teorian kromodinamika kuantikoaren CP gogorraren arazoa ebazteko postulatu zen funtsezko partikula hipotetikoa da. Baldin eta axioiak existituko balira eta hauek tarte mugatu batean masa txikia izango balute, orduan materia ilun hotzaren osagai posibleetako bihurtuko lirateke.

Partikularen izendapena Frank Wilczek estatubatuar fisikari teoriko eta matematikari otu zitzaion Roberto Peccei eta Helen Quinnen ikerketa-dokumentua irakurri eta gero. Axioi izena garbitegian behin ikusi zuen *Axion* izeneko detergente batetik hartu zuen bi arrazoigatik. Batetik, bere ustez partikula baten izendapenaren antza zuen izen gogoraerraza zen. Bestetik, partikula berezi horrek ardatz-korronteen (edo korronte axialak) problema ebazten zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Interferometro bat espazioan» *Elhuyar* 2006ko urriaren 1a (Noiz kontsultatua: 2018ko urriaren 18a).
2. ↑   **(Ingelesez)** Wilczek, F..  (1978). «Problem of strong P and T invariance in the presence of instantons» *Physical Review Letters* 405: 279–282. doi:10.1103/PhysRevLett.40.279. Bibcode: 1978PhRvL..40..279W..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q792548
* Commonscat Multimedia: Axions

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4143745-7
* NKC: ph1086050

 |

* Wd Datuak: Q792548
* Commonscat Multimedia: Axions
**Emmanouil Skopelitis** (grezieraz:  Εμμανουήλ Σκοπελίτης; Samos, 1939ko apirilaren 17a - Atenas, 2023ko urtarrilaren 10a) greziar Jerusalemgo Eliza Ortodoxoko 140. patriarka izan zen **Ireneo** izenarekin 2001ekin 2005era.

1953an Jerusalemera joan zen eta urte luzez Atenasko Hilobi Santuaren exarka izan zen. 2001ean, aurreko urtean hildako Diodoro patriarkaren ondorengo hautatu zuten.

2005. urtearen hasieran, Jerusalemgo Hiri Zaharrean kokatutako Eliza Ortodoxo Grekoaren jabetzak Ateret Cohanim erakunde juduari saltzea leporatu zioten. 2005eko maiatzaren 6an, Jerusalemgo Sinodo Santuak patriarka kargutik kendu zuen. 2005eko maiatzaren 24an, Konstantinoplean egindako sinodo ortodoxo batek berretsi egin zuen erabakia. 2005eko abuztuaren 22an Sinodok Jerusalemgo patriarka berria aukeratu zuen Teofilo III.a.

Ireneok ez zuen bere kargugabetzea onartu eta zenbait urtez apartamentu batean giltzapetuta bizi izan zen. 2019an Greziara joan zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q786307
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 202151246517544131315
* GND: 1147210675
* NKC: js20020811001

 |

* Wd Datuak: Q786307
**María de la Encarnación Ezcurra** (1795eko martxoaren 25a - 1838ko urriaren 20a) argentinar politikaria izan zen, Juan Manuel de Rosasen emaztea.

Biografia
---------

Juan Ignacio Ezcurra eta Teodora de Arguibelen alaba zen. Rosasekin ezkondu zen 1813ko martxoaren 16an. Bere senarraren jarraitzailerik fidelena bihurtu zen, egoera zail askotan lagunduz. 1833–1834 urteetan, bere senarra Buenos Airesetik kanpo zegoen Argentinako mugak zabaltzeko Basamortuko Kanpainan armadaren buru. Bera izan zen Zaharberritzaileen Iraultzaren bultzatzailea, eta polizia sekretu gisa jarduten zuen Mazorcako presidentea izan zen. Zaharberritzaileen Iraultzak Juan Ramón Balcarce Buenos Airesko gobernadorea kendu zuen. Mazorcak gobernuko langile guztiei presioa egin zien de Rosasen itzuleraren aldeko kanpaina ahoz betetzeko. Honek gobernadoreak izendatzeko eskumena zuen ordezkaritza-batzordea foru legegilea bere senarra probintzian ordena soziala berrezartzeko aukera bakarratzat hartzera behartu zuen.

Bere senarra Basamortuko Kanpainan (1833–34) garaile izan ondoren, eta gobernuburua lortu zuen arrakastarekin, herriak *Federazio Santuaren Heroina* titulua eman zion. Bereziki nabarmena da garai hartan politikan parte hartzen zuten emakumeen aurkako aurreiritziak handiak zirela, hala ere Ezcurrak ardura handiak eta jarraipen handia lortu zuela.

Ustekabean hil zen 43 urte zituela. Gaur egun ere historialariek zalantzan jartzen dute haren heriotzaren zergatia, nahiz eta askok Bihotz-biriketako geldialdi edo antzeko egoera baten ondorioz hil zela uste duten. Haren heriotzak, ordea, atsekabe handia eragin zuen jendearen eta erakunde politikoen artean. Hogeita bost mila bere hileta-prozesioan parte hartu zuten el Fuertetik San Frantziskoko komenturaino, non lurperatu zuten. Horrek garai hartan Buenos Airesen bizi zen biztanleriaren % 40 ordezkatuko zuen. Hileta-gastuak Ordezkarien Batzordeak ordaindu zituen, Rosasek 1838ko azaroaren 1ean formalki eskerrak eman zizkion.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q932528
* Commonscat Multimedia: Encarnación Ezcurra

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 34089337
* ISNI: 0000 0000 4620 7825
* GND: 1258901919
* LCCN: no99034037

 |

* Wd Datuak: Q932528
* Commonscat Multimedia: Encarnación Ezcurra
**Done Martieko eliza** Erroibarko Esnotz kontzejuan XVI. mendeko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

Historia
--------

Done Martieko eliza estilo gotiko berantiarreko eraikuntza da (XVI. mendekoa), harriz egina, gurutze latindar formako oinplanoa, burualde poligonala eta kanpandorre karratua ditu transeptuaren parean eta epistolaren aldean. Ondorengo aldaketa batzuek (XVII-XIX. mendeak) eragina izan zuten egituran eta altzarietan. Epistolaren aldeko hormatik sartzen da barrura, apaindurarik gabeko arkiboltak dituen zirkuluerdiko arku txaranbeldua duen ate batetik. Atari itxi bat babesten du ate horrek, faktura modernoko harriz egina. Estalkia izar itxurako gurutze-gangaz egina dago, eta giltzarriak ditu habeartearen bi ataletan zein gurutzaduran, transeptuan eta kapera nagusian. Oinaldean korua du, goialdean, habeartearen lehen atala hartzen duena.

Bere altzariek hiru erretaula osatzen dituzte, bat kapera nagusian eta transeptu bakoitzean; azken biak estilo neogotikokoak dira, garai bereko irudipenekin. Erretaula nagusiak, neoklasiko estilokoa, bere koroatzean Tourseko San Martinen tailu bat du, bere kapa egur polikromatuzko pobrearekin banatuz, XVII. mendekoa izan zitekeena, desagertutako aurreko erretaula batena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Centre, UNESCO World Heritage. «Routes of Santiago de Compostela: Camino Francés and Routes of Northern Spain» *UNESCO World Heritage Centre* (Noiz kontsultatua: 2021-07-19).
2. ↑  Esnotz. Nafarroako Entziklopedia Handia.

Ikus, gainera
-------------

* Esnotz
* Martin Toursekoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65969268
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-162

 |

* Wd Datuak: Q65969268
**Baratze-kardua** (*Cynara cardunculus*) Asteraceae familiako orburuaren antzeko landare belarkara bat da. Izatez, orburuaren aldaera bat kontsideratzen dute zenbait adituk. Jatorriz Mediterraneokoa da, eta antzinatik landatu izan da elikagai gisa. Argentinan, Kalifornian eta Australian izurrite bilakatu da.

Sasoi hotz luzea behar izaten du hazteko (bost hilabete ingurukoa), baina hala ere, izozteek kalte egiten diote.

Erabilerak
----------

Baratze-kardua barazki oso estimatua izan da betidanik, baina XIX. mendetik askoz gutxiago jaten da. Bere loreak jan egin daitezke, orburuaren kasuan bezala, baina gehienetan zurtoinak erabiltzen dira sukaldaritzan, egosita normalean. Nafarroako Erriberako elikagai tipikoa da. Askotan arbendolekin saltsa batekin batera prestatzen da, baina menestretan ere erabiltzen da.

Berriki, biodiesela ekoizteko iturri gisa erabiltzeko saioak egin dira.

Erreferentziak
--------------

 I. Aizpuru, C. Aseginolaza, P.M. Uribe-Echebarría, P. Urrutia & I. Zorrakin.  (2015). *EUSKAL HERRIKO LANDAREAK ETA INGURUETAKOAK SAILKATZEKO GAKO IRUDIDUNAK.*  Eusko Jaurlaritzaren argitalpen zerbitzu nagusia, 559 or. ISBN 84-457-2090-2..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7186137
* Commonscat Multimedia: Cynara cardunculus
* Wikispecies Espezieak: Cynara cardunculus

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 13487
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 100861
* BioLib: 116583
* Dyntaxa: 259686
* EOL: 467498
* GBIF: 3112364
* GRIN:
* IPNI: 200876-1
* ITIS: 37221
* NCBI: 4265
* PlantList: gcc-112928
* W3TROPICOS: 2723017
* USDA Plants: CYCA
* WoRMS: 1106050
* uBio: 462963
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: JT04J0B88Q

 |

* Wd Datuak: Q7186137
* Commonscat Multimedia: Cynara cardunculus
* Wikispecies Espezieak: Cynara cardunculus
**Indiako azpikontinentea** India historiko gehiena barnean hartzen duen eskualde geografikoa da, gaur egun India, Pakistan, Bangladesh, Nepal eta Butan estatuetan banatuta. Kulturalki, Sri Lanka eta Maldivak uharteak ere barnean ditu. Herrialde guzti hauek *South Asian Association for Regional Cooperation* elkartean daude. Guztira, Indiako azpikontinenteak 4.480.000 km²-ko azalera du.

Izena
-----

Sarritan eskualdeari *azpikontinentea* deritzo, normalean munduko eskualde bakarrari horrela deitua delako. 1947 arte, eskualdea *India* baino ez zen. Pakistan edo Bangladeshek gaitzesten dute Indiako azpikontinentea izena eta Hegoaldeko Asia nahiago dute.

Geografia
---------

Eskualdeak iparraldean eta ekialdean Himalaia eta hegoaldean Arabiako itsasoa eta Bengalako golkoa ditu. Pakistan, Afganistan eta Iran arteko Hindu Kush mendilerroa ipar-mendebaldeko mugatzat hartzen da. Pakistango mendebaldeko aldea, Balutxistan Sulaiman mendiek banatuta dago, hori dela eta ez dago azpikontinentean baizik eta Irango goi-ordokian.

Horrexegatik Asiako penintsula dela esan dezakegu.

Biztanleria
-----------

Indiako azpikontinentea munduko eskualderik populatuenetarikoa da. 1.500 milioi biztanle inguru ditu, munduko laurden bat. Biztanle dentsitatea kilometro koadroko 305 pertsonakoa da, munduko batez bestekoa baino zazpi aldiz gehiago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60140
* Commonscat Multimedia: Indian subcontinent

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236358906

 |

* Wd Datuak: Q60140
* Commonscat Multimedia: Indian subcontinent
**Done Martine Toursekoako eliza** Aezkoako Abaurrepea udalerrian XV. menedko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan.

Eraikina
--------

XIV. mendeko tenplu gotikoa da. Habearte zabala du, gurutze-ganga bakunez estalia, eta burualde poligonala, estalki gallonatua duena. Elizaren kanpoaldean, harlanduzko hormak daude, itxuraz handituta, eta teilatu modernoa du. Atea gotiko estiloko arku zorrotza da, eta lau arkibolta ditu oinarri poligonaleko zutabetxoetan bermatuta, baita orbelezko kapitelak ere, gotikoak horiek ere. Dorrea piramide-formako teilatua duen kanpai-gorputz batera murriztuta dago, eta habeartearen oinaldeko atalaren gainean dago altxatuta, Erdi Aroko tipologiaren arabera.

XVI. mendearen hasierako burdin hesi gotiko batetik sartuko gara presbiteriora, motibo gotiko berantiarrak dituen idulki batean bermatuta. Barnealdean, XVII. mendearen hasierako Kristo Gurutziltzatu erromanista bat dago.

Espazioaren buruan, erromanista estiloko eta arkitektura klasizistako erretaula nagusi bat dago, 1611. urtetik aurrera egina, XVIII. mendearen amaierako edo XIX. mendearen hasierako polikromia neoklasikoarekin. Erretaula hori Juan de la Hera eta Gaspar Ramos mihiztatuen lana da, eta bere arkitekturagatik nabarmentzen da, erliebezko eskulturagatik baino gehiago, Kristoren Pasioko eta San Martinen bizitzako hainbat eszena aurkezten ditu. Presbiterioaren alboetako horma-atalek bi erretaula neoklasiko txiki dituzte, San Joseri eta San Frantzisko Xabierkoari atxikiak, garaiko marmolak polikromian imitatzen dituztenak.

Ebanjelioaren aldean kapera txiki bat irekitzen da eta korua tenpluaren oinaldean dago. Bertan, 1500. urte inguruko Errege Katolikoen estiloko karel bat ikus dezakegu, Nafarroako eta Abaurrepeko armarriekin, hau da, ibarreko armarriarekin. Obra hau, baita burdin hesiak ere, Aezkoako Jaunak ordaindu zituen. Korupean harrizko bataiarri bat aurkituko dugu, pulpitua 1752koa da eta koruko harlandua eta fazstola barrokoak eta mende berekoak dira. Eskema berantiar gotikoko prozesio-gurutze bat ere kontserbatzen da, erliebeekin zilarrezkoa, Abaurregainetik herriaren sarreran zegoen harrizko gurutzaduraren zati bat eta herriko bi baselizen argazkiak, jada desagertuak.

Erreferentziak
--------------

* *Gran Enciclopedia de Navarra | ABAURREPEA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-06).

Ikus, gainera
-------------

* Abaurrepea
* Aezkoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109945646

 |

* Wd Datuak: Q109945646
Bastetaniaren kokapena Iberiar Penintsulako hegoekialdeko egungo probintzietan.
**Bastetania** edo Mastiena erromatar konkistaren garaian Iberiar Penintsularen hegoekialdean zegoen lurralde bat zen. Dirudienez, garai hartako finkapenik garrantzitsuena egungo Kartagenan zegoen. Bertako biztanleak bastetaniar edo mastienar deituak ziren.

Bastetania erromatar konkistaren aurreko garai batean Iberiar Penintsulako hegoekialdeko eskualde batek jasotzen zuen izena da, egungo Granadako probintzia, Almeriako probintzia, Jaengo probintzia, Murtziako probintzia, Malagako probintzia eta Albaceteko probintzia hartzen zituen gutxi gora-behera. Bastetaniako hiri ezagunen artean, antzinako egileek Arkilaquis, Tutugi, Basti, Acci eta Iliberri aipatzen dituzte. Ez da lurralde kultural bat besterik, sekula izaera politikorik izango ez duena. Erromatarrek eskualde hori bertako hirietako bat zen Bastiren izena hartuz definitu zuten, hala ere, sekula eskualde osoko hiriburua izan ez zena.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**E.A.B.Estudios de Arqueología Bastetana[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3754807

 |

* Wd Datuak: Q3754807
**Izard konderria** (ingelesez: *Izard County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Melbourne da. 2010eko zentsuaren arabera 13.696 biztanle zituen, Izard kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Izard konderriak 1.512,6 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,91 ura dira. Beste 1.503,69 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,11 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.696 pertsonetatik 13.214 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 208 dira. 175 beltzak edo afroamerikarrak. 102 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 39 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 161 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61042
* Commonscat Multimedia: Izard County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136058926
* LCCN: n82015552
* NARA: 10038539
* **Lekuak**
* OSM: 1818414
* TGN: 2000137

 |

* Wd Datuak: Q61042
* Commonscat Multimedia: Izard County, Arkansas
**Indiako uroa** (*Bos primigenius namadicus*) garai batean India aldean zabaldutako uroaren azpiespeziea izen zen, egun gainontzeko uroak bezala desagerturik dagoena. Indiako uroaren etxekotzearen ondorioz egungo zebu taldeko azienda sortu zen.

Habitat
-------

Indiako uroak paraje lehor eta beroetan bizi omen ziren.

Azpiespeziearen historia
------------------------

Uro azpiespezie ezberdinen banaketa historikoa. Kolore morean *Bos primigenius namadicus*en banaketa munduan
Adituen arabera, *Bos primigenius namadicus* agertutako lehendabiziko uroaren azpiespeziea izan zen, eta berengandik sortu omen ziren geroztik gainontzeko uro motak.

*Bos acutifrons* izeneko bobidoa Indian bizi zen Pleistozenoaren erdian duela 1.5 eta 2 milioi urte artean. Indiako uroa berengandik dator seguruen.

Esan bezala, *Bos primigenius namadicus*ek bere sorlekutik emigratu eta Eurasiako zein Ipar Afrikako uroak, (*Bos primigenius primigenius*) eta (*Bos primigenius mauretanicus*) sortu zituen.

Kristo Aurreko 9.000 urte inguru, Indiako uroen etxekoratzea hasi zen eta haiengandik sortu ziren geroztik egungo Zebu mota ezberdinak. Hala ere beste zenbait hipotesien arabera zebuaren arbasoa ez litzateke Indiako uroa izango, egun Kanbodian bizi den beste bobido basati bat baizik, Kupreya edo (*Bos sauveli*) izenekoa.

Ikus, gainera
-------------

* Uroa
* Ipar Afrikako uroa
* *Bos primigenius primigenius*
* Zebua

Erreferentziak
--------------

1. ↑  In the Light of Evolution III: Two Centuries of Darwin (2009), page 96, National Academies Press
2. 1 2  L. Harrison Matthews, "The life of mamals II", 1971.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8250990

 |

* Wd Datuak: Q8250990
Indukzio bidez zizare zulo batera propultsatutako espaziontzi hipotetiko baten irudikapen artistikoa, 1994ko Miguel Alcubierren lan batean modu ez zuzenean oinarritua. Kreditua: NASA CD-98-76634, Les Bossinas
**Izarrarteko bidaia** espazioan barna eskifaidun edota eskifairik gabeko izarren arteko bidai bat da. Gaurko egunez, zientzia-fikziozko kontzeptua da, praktikan izarrarteko bidaia planetarteko bidaia baina konplexuagoa baita, bidaia hauek gauzatu ahal izateko burutu behar diren argi-urte distantzia kopuru erraldoiak direla eta. Arrazoi berberarengatik, galaxiarteko bidaiak burutzea oraindik eta konplexuagoa da.

Izarrarteko bidaien egiantza zientzialari, zientzia-fikziozko idazle eta zaleen artean asko eztabaidatua izan da. Zentzu honetan, gaiari buruzko idazlan ugari argitaratu izan dira. Beharrezko bidai denbora bat eta ingenieritza lana emanik, eskifaia gabeko bidaiak eta belaunaldi bidaiak burutzea ahal dela dirudi, halere teknologia eta ekonomia aldetik gauzatzea oso zaila dirudien erronka osatzen dute, zehazkiago eskifaidun espazio zundak baldin badira. Azken urteetan NASA gai hau aztertzen egon da, eta hurbilketa teoria multzoa bildu du.

Ikus gainera
------------

* Planetarteko bidaiak
* Galaxiarteko bidaiak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q834826

 |

* Wd Datuak: Q834826
Genetikan, **atzeragurutzaketa** organismo bat homozigotoa edo heterozigotoa den jakiteko erabiltzen den proba bat da. Horretarako, aztertu nahi den organismoa (genotipo ezezaguna duena) organismo homozigoto azpirakor batekin gurutzatzen da.

Adibidez, ilarraren haziaren kolorea zehazten duen geneak bi alelo ditu: batek kolore horia eragiten du (A), eta besteak berdea (a). Kolore horia eragiten duen aleloa (A) gainartzailea da, eta kolore berdea eragiten duena (a) azpirakorra. Horrek esan nahi du:

* genotipo homozigoto gainartzailea (*AA*) duen ilarrak kolore horikoa izango du hazia.
* genotipo heterozigotoa duenak (*Aa*) ere hazi horia izango du.
* genotipo homozigoto azpirakorra duenak (*aa*), aldiz, hazi berdea izango du.

Demagun hazi horia duen ilarra dugula. Fenotipoari dagokionez, hazia horia da, baina haren genotipoa ezezaguna zaigu (*AA* edo *Aa* izan baitaiteke). Genotipoa argitzeko, atzeragurutzaketa egin behar da, homozigoto azpirakorrarekin (*aa*) gurutzatuz.

* Gurutzaketa horretatik agertzen diren ondorengo guztiek alelo gainartzailearen fenotipoa badute (gure adibidean, kolore horia), genotipo ezezaguna homozigotoa zen (*AA*):

*AA* x *aa* → *Aa*
* Gurutzaketa horretatik agertzen diren ondorengoen erdiek alelo gainartzailearen fenotipoa badute (kolore horia) eta beste erdiek alelo azpirakorraren fenotipoa (kolore berdea), genotipo ezezaguna heterozigotoa zen (*Aa*):

*AA* x *Aa* → %50 *Aa*, %50 *aa*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q558235
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q558235
*Daniel O'Connell: Askatasunaren Txapelduna* (Daniel O'Connell: The Champion of Liberty), 1847an Pennsylvanian argitaratutako hormairudia.
**Irlandar nazionalismoa** (ingelesez *Irish nationalism*, irlanderaz *Náisiúnachas Éireannach*) Irlandar Kultura, irlandera eta Irlandako historiaren inguruko maitasun edo zaletasunak elkartzen dituen gizarte eta politikaren inguruko talde eta mugimendu ezberdinen multzoa da, horretaz gain Irlanda eta irlandarra izatearen harrotasun sentipenak ere multzo honek osagarri garrantzitsua da. Historikoki Britainia Handitik independentzia politikoa lortzeko asmoarekin lotu izan ohi da, aldiz gaur egun Irlanda batu baten nahiarekin erlazionatzen da.

Irlandar nazionalismoa Irlandar Komunitate Katolikoaren lotu izan ohi da, halere historikoki kausa honen Irlandar Protestante Nazionalista ugari ere atxikitu izan dira, adibide deigarriena, Irlandar Nazionalismoaren *Aitatzat* jo izan den Theobald Wolfe Tone da, baita ideologia honen barnean dagoen Irlandar errepublikanismoarena ere.

Ideologia honen aurkaria Unionismoa da.

Ikus gainera
------------

* Irlandar errepublikanismoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Irlandako Ataria** |

* Irish-Nationalism.net, Irlandar Nazionalismoaren inguruko eztabaidagunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2021987
* Commonscat Multimedia: Nationalism in Ireland

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2008108288

 |

* Wd Datuak: Q2021987
* Commonscat Multimedia: Nationalism in Ireland


| * i
* e
* a
Europako estaturik gabeko nazioak eta herrialdeak |
| --- |
|  Aostako Harana ·  Bretainia ·  Eskozia ·  Euskal Herria ·  Faroeak ·  Flandria ·  Gagauzia ·  Gales ·  Galizia ·  Irlanda\*\* · Katalunia Katalan Herriak ·  Kornualles ·  Korsika ·  Laponia ·  Man ·  Okzitania ·  Sardinia \*  Silesia Garaia ·  Sizilia ·  Valonia \*  Hego Tirol \*  Frisia |
| 
* + Irlandaren 3/4ak barne hartzen dituen Irlandako Errepublika estatua badago, baina ez du herrialde edo uhartea osoa barne hartzen.

 |
**Izaro Ieregi González** (Algorta, Getxo, 1987) artista da. Hainbat erakusketa egin ditu, baita zenbait sari jaso ere.

Biografia
---------

### Formakuntza

EHUko unibertsitatean arte ederretan lizentziaduna da (2010). Ikerketa eta Sormena Artean masterra (2013) eta Euskal Kulturgintzaren Transmisioan aditu titulua (2015) eskuratu zituen, EHU eta Mondragon Unibertsitatean hurrenez hurren. Doktore Tesia egiten ari da EHUko Eskultura Sailean.

### Lan ibilbidea

Bere lana baliabide eta euskarri anitzetan ematen da. Euskal identitatearen eta generoaren begirada alternatiboak garatzen ditu. Ieregik euskal identitatea deseraikitzen du, horrela gertukoagoa eta anitzagoa sentitzen duen beste diskurtso bat garatzeko. Bere azkenengo bideo­sormen lanarekin Euskal Herrian zehar, Mexiko Hirian zein Bartzelonan ibili da emanaldiak eskaintzen. Bere alor profesionalean nabarmentzekoa da OKELA Sormen Lantegiko kide fundatzailea dela. (2014­gaur egun) non, ARTISTEN MEETING POINTA proiektu kultural eta expositiboa aurrera eramaten duten.

### Merezimenduak

Bizkaiko Foru Aldundiaren produkziorako beka jaso du (2015), eta Bere obra hainbat erakusketa kolektibotan erakutsia izan da, hala nola, Politiko­poetiko V, Portalea Aretoa, Eibar (2015); Getxoarte, Praktika Garaikideen aretoa, Getxo (2015), 23o eta 25o ikus-entzunezko erakusketa, BBVA aretoa, Bilbo eta POINT8 galeria, Baiona.

### Erakusketak

Bere obra hainbat erakusketa kolektibotan erakutsia izan da, hala nola,

* Politiko­poetiko V, Portalea Aretoa, Eibar (2015)
* Madrilgo Unibertsitate Konplutensea (2015)
* Getxoarte, Praktika Garaikideen aretoa, Getxo (2015), 23o eta 25o ikus-entzunezko erakusketa,
* BBVA aretoa, Bilbo
* POINT8 galeria, Baiona.
* NY Space, Manchester (2016)
* Getxoarte, Getxo (2016)
* Fundación Bilbaoarte (2016)
* Arizko Dorre Etxea, Basauri (2017),
* C.C. San Martin, Buenos Aires (2017)
* Chinese European Art Centre, Xiamen (2017).
* Guggenheim Museoa, Bilbo (2017
* Donostiako Tabakalera.
* Gasteizko Montehermoso Jauregia.

Sariak
------

* 2018an Ertibil 2. saria jaso zuen.
* 2019an Ertibil 3. saria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *IZARO IEREGI | BilbaoArte.*  (Noiz kontsultatua: 2023-05-12).
2. 1 2   ARTEINFORMADO.  (20170728). «Izaro Ieregi. Artista» *ARTEINFORMADO* (Noiz kontsultatua: 2023-05-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106491813
* **Identifikadoreak**
* Tabakalera ID: 124598

 |

* Wd Datuak: Q106491813
*Artikulu hau Erdi Aroko hiri-berri ereduari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Bastida».*
Garesko ikuspegia, Erdi Aroko bastida
**Bastida** Erdi Aroan Frantziako estatuko hego-mendebaldean garatutako planta berriko hiri mota da. XII eta XIV. mende artean sortu ziren gehienak —1222 eta 1373 urteen bitartean—, Akitania, Gaskonia eta Okzitaniako eskualdeetan, eskuarki. 500 bat inguru daudela esaten da, definizioaren estutasunaren arabera. Hala frantsesek nola ingelesek eraiki zituzten, babesgabeko lurralde horiek kolonizatzeko, batez ere. Maiz bidegurutzeak edo lehendik okupatutako herrixketan antolatu eta garatu zituzten. Hortaz, Erdi Aroko lurraldearen antolakuntzarako tresna izan ziren bastidak.

Nafarroako Erresumak ere sortu zituen bastida batzuk, esaterako, Nafarroa Behereko Bastida, 1288an, edo Bearnoko Nabarrengose, 1316an.

Anthony Edwin James Morris arkitektoaren arabera, eta ezaugarri bertsuak dituztelako, badira bi bastida Ingalaterran ere bai: Winchelsea (ia hutsik, gaur egun) eta Kingston upon Hull (bere garaian, eskoziarren aurkako gudaroste ingelesaren base gisa erabilia). Halaber, egile beraren ustez, Galesen 10 bastida sortu zituen Eduardo I.a Ingalaterrakoak, lurralde hori ere konkistatzeko asmoarekin: Flint, Rhuddlan, Aberystwyth, Caernarvon, Conway, Criccieth, Bere, Harlech, Beaumaris eta Bala, kronologikoki, guztiak XIII. mendean.

Ezaugarriak
-----------

Gaskoinako bastida baten eredu estandarra.
Gehienak oinplano erregularrekoak dira, haien kaleak elkarri elkarzutak izan ohi dira. Erdigunean plaza laukizuzen bat izaten dute, udaletxearen eta merkatuaren eraikina jasotzen duena. Eraikin horri frantsesez *halle* deritza. Eliza ere izaten dute, askotan plazarekin erlazionatuta.

Merkataritzarekin ez ezik, bastidek nekazaritzarekin ere harreman estua zuten. Normalean, bastidetako hiritarrei soroak ere ematen zitzaizkien bastiden inguruan. Bastidetarrek erregearentzako zerbitzu militarra eginez ordaindu ohi zuten haien hiritartasuna. Frantziako bastidek, gotortuak bazeuden ere, ez zuten gaztelurik (larrialdi kasuetan eliza sendoa erabil zitekeen). Galeskoek, berriz, haien izaera militarragatik, bazuten.

Bastidak Euskal Herrian
-----------------------

* San Zernin (Iruña)
* Gares
* Bastida Araba
* Bastida Nafarroa
* Monjolose

Ikus, gainera
-------------

* Hiribildu
* Burgu (hirigintza)

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** *Centre d'étude des bastides* webgunea
* **(Frantsesez)** Ipar Euskal Herriko eta Bearnoko bastiden kokagunea eta oinplanoak
* **(Ingelesez)** Bastiden inguruko artikulua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q810652
* Commonscat Multimedia: Bastide cities

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300008449
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q810652
* Commonscat Multimedia: Bastide cities
| *Atyla* |
| --- |
| Itsasontzi-eskola |
| Euskal Herria |
| **Ontziola:** | Esteban Vicente eta Ines Zalba |
| **Mota:** | Goleta |
| **Uretaratze data:** | 1984 |
| Ezaugarriak |
| **Desplazamendua:** | 540 tona |
| **Luzera:** | 31 m |
| **Zabalera:** | 7 m |
| **Sakonera:** | 3 m |

**Atyla eskola-ontzia** 31 metroko luzera, 7 metroko zabalera eta 3 metroko sakonera dituen goleta klasiko dotorea da, bi masta eta 400 metro koadroko kandela dituena. Eskuz eraiki zuten, haritzez, Esteban Vicentek eta Ines Zalbak 1980tik 1984ra bitartean, Lekeition, erriberako arotzen eraikuntza-arte klasikoei jarraituz, eta helburu baten atzetik: munduari bira ematea Magallanes-Elkano bideari jarraituz, eta bidaiaren ondoren itsasontzia eskola-ontzi gisa erabiltzea.

Atyla da nazioarteko abentura-bidaiak egiten dituen Estatuko egurrezko ontzi bakarra. 2018an, Itsasmuseum Bilbaok eta Barco Atyla Fundazioak lankidetza-hitzarmen bat sinatu zuten, zeinaren bidez itsasontziak bere egoitza-portua eta atrakalekua ezarri baitzituen, neguko hilabeteetan, Bilboko museoko kaian.

Ontzi-eskola
------------

Apirila eta urria bitartean, Atylak Europa osoan nabigatzen du, eta abenturako eta garapen pertsonaleko bidaiak eskaintzen ditu, besteak beste, talde-lana, trebetasuna eta komunikazioa landuz, kulturarteko giro batean, Europan zehar dabiltzan bitartean.

Atyla eskola-ontzia Ontzi eta Ontzi Historikoen Erregistroan inskribatu da, irailaren 7ko 784/2021 Errege Dekretuaren esparruan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Atyla goletaren inguruko erreportaia naiz.eus agerkari digitalean, 2023/06/21.
*Artikulu hau izterrekoaren muskuluari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «trizeps».*

Giza anatomian, **izterreko trizeps**, baita **trizeps sural** edo **trizeps femorala** ere, zangoan dagoen muskulua da.

Zangoko gihar bikiek (barnekoak eta kanpokoak), soleoak eta oinzolako muskuloak, muskulu plantarrak, osatutako giharra da. Gihar honen eginkizuna funtsezkoa da ibiltzerakoan, oina luzarazi eta orpoa altxarazten baitu.

Jatorri eta ezarpena
--------------------

### Soleoa

Osagai sakonena da. Peroneo buruaren eta tibiaren atzeko aurpegian izango du jatorria, bertan, bere lerroa/ildo uzten duelarik, soleoaren lerroa hain zuzen ere. Lerro honetan arku bat egiten du, nerbio eta arteria tibiala igaro ahal izateko. Bestalde, ezarpenaren aldetik, muskulu honen zuntzak, kalkaneoaren tuberositatera heldu eta akilesen tendoiarekin bat egiten dute 

  

### Biki muskuluak

Biki muskuluak edota gastronemioak femurraren kondilotik datoz,bertan dute jatorria. Izterraren atzeko muskuluarekin elkartzean, erronbo itxurako egitura bat osatuko dute, belaunaren atzealdea izango dena. Bestalde, ezarpena akilesen tendoiarekin batera kalkaneora heltzen dira.

  

### Oinzolako muskulua

Inkonstantea da, hau da, ez da pertsona guztietan aurkitzen. Jatorriari dagokionez, femurraren epikondilo lateralean izango du muskulu honek. Gihar gutxiko muskulua izango denez, berehala tendoi luze batean bihurtzen da. Aurrekoek bezala, akilesen tendoiarekin bat egingo du bere ezarpenean, kasu honetan, erdialdetik.

Funtzioak
---------

Orokorrean, trizeps suralaren funtzioa flexio plantarra burutzea eta orkatila plano transbertsalean egonkortzea da. Bere osagaiek, mugimendu hauetan modu ezberdin batean jokatzen dute. Soleoak, adibidez, inbertsioa eragiten du. Bestalde, bikiek, tolespen plantarra eta inbertsioa egiteaz gain, femurrera heltzen direnez, belaunaren tolespena ere egiten dute, baita hanka puntetan jartzea ere. Azkenik, oinzolako muskuluak soleotik tiratzen duenez, belauna tolestean, soleoaren arkua mantentzen laguntzeaz gain, nerbioak, arteriak eta zainak bertan harrapatuta ez gelditzen ere laguntzen du .

Irudi gehigarriak
-----------------

* Biki muskuluakBiki muskuluak
* SoleoaSoleoa
* Zangoaren zeharkako mozketaZangoaren zeharkako mozketa
* Alboko ikuspegiaAlboko ikuspegia
* Nerbio, arteria eta zainakNerbio, arteria eta zainak

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Lippert, Lynn S..  (2006). *Clinical kinesiology and anatomy.*  (4. argitaraldia) Philadelphia: F. A. Davis Company, 126–7 or. ISBN 978-0-8036-1243-3..
2. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
3. ↑  DAUBER. FENEIS. NOMENCLATURA ANATÓMICA ILUSTRADA. Ed. Masson. Ed. 5°. 2006.
4. ↑  GILROY / McPHERSON / ROSS. PROMETHEUS. ATLAS DE ANATOMÍA. Ed. Médica Panamericana. Ed. 2° 2013.

Ikus, gainera
-------------

* Izterreko bizeps

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q431282
* Commonscat Multimedia: Triceps surae

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* TA: A04.7.02.043
* FMA: 51062

 |

* Wd Datuak: Q431282
* Commonscat Multimedia: Triceps surae
|  |
| --- |
| **Crookes hodiaren eskema**
 
Tentsio baxuaren iturria (**A**) katodo beroari (**C**) konektatua dago, tentsio altuaren iturriak (**B**) fosforoz estalitako anodoa (**P**) tentsioaz hornitzen duen bitartean. Mozorroa (**M**) katodoaren potentzialari konektatzen zaio eta bere irudia fosforoan argiztatu gabeko eremua bezala ikusten da. Hodi hau iturririk **A** gabe katodo hotzaren bitartez eraiki daiteke. |
|

**Izpi katodikoak**, huts hodietan ikusgai diren elektroi korronteak dira. Hodi hauek diodo deritzon konfigurazioan gutxienez bi elektrodo geitzen zaizkie, katodoa (elektrodo positiboa) eta anodoa (elektrodo negatiboa). Katodoa berotzean, anodora doan erradiazioa bidaltzen du. Hodiaren beirazko barne hormak material fluoreszentez estaliak baldin badaude, dirdir egingo dute. Bi elektrodoen artean jarritako metalezko geruza batek bere itzala geruza fluoreszentean proiektatuko du. Honek argiaren emisioaren sorrera katodoak bidali eta geruza fluoreszentearen aurka talka egiten duten izpiak direla adierazten du. Izpiak anodora lerro zuzenean doaz, eta distantzia batean baita haratago ere.

XIX. mendearen bukaeran fisikariek fenomeno hau aztertzen hasi ziren, eta 1905ean Philipp Lenard hungariar fisikariak izpi katodikoei buruzko bere ikerketei esker Fisikako Nobel Saria irabazi zuen.

Izpi katodikoak lehenbizi Geissler hodietan sortuak izan ziren. William Crookes ingeles kimikariak hodi bereziak sortu zituen, alegia, Crookes hodiak. Laister, izpi katodien sortzaileak elektroiak zirela ikusi zen. Izpi hauek katodoek sortzeak, alegia, elektrodo negatiboak, elektroiek karga negatiboa zutela frogatuarazi zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207340
* **Identifikadoreak**
* GND: 4151894-9
* NDL: 00564140
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207340
**Donosti Sound** (euskaraz "Donostia Soinua") hiri honetan sortutako musika korronte desberdinak izendatzeko erabili izan den etiketa da.

1980ko hamarkada
----------------

Etiketa hau Santi Ugarte ekoizleak asmatu zuen 1981ean, bere zigiluarekin (Shanti Records) maxi-single bi atera zituenean: bata Mogollon eta UHF taldeen artean konpartitua, eta bestea Puskarraren lau kanturekin. Punk-pop-new wave musika egiten zuten taldeak ziren, 1983 ingurura arte aritu zirenak.

1990ko hamarkada
----------------

90ko hamarkada hasieran etiketa berriro erabiltzen hasi zen, kanporako proiekzio handiagoa izan zuten taldeekin (Aventuras de Kirlian, Le Mans, La Buena Vida, Family...). Indie pop estiloko taldeak ziren, eta izendapen hau garai hartan bertan hedabideek berreskuratu zuten.

Ikus gainera
------------

* Xixón Sound

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Spain, ROCKDELUX, Barcelona,. «Puskarra. "Puskarra 1980-1981". ROCKDELUX (2017)» *ROCKDELUX* (Noiz kontsultatua: 2018-10-20).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑   «Grupos Nacionales Nuevaola80: Puskarra» *Grupos Nacionales Nuevaola80* (Noiz kontsultatua: 2018-10-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8770312

 |

* Wd Datuak: Q8770312
**Izquierda Mirandesa**
| Siglak: | IM |
| Buruzagia: | Conchi Salazar |
| Sorrera: | 1983 |
| Ideologia: | Independentista, euskal abertzalea eta sozialista. |
| Kokapen-politikoa: | Ezkerra |
| Eremua: | Miranda Ebro |
| Kolorea: | - |
| Egoera: | Aktiboa |
| Webgunea: | - |
|

**Izquierda Mirandesa** (*Mirandako Ezkerra*, euskaraz) Miranda Ebro (Burgos, Espainia) alderdi politiko ezkertiar eta abertzalea da. 1983an sortua, Miranda Ebro Araban eta Euskal Herrian sartzea defendatzen du.

Alderdi honek ezker abertzalearen ideiak defendatzen ditu. Udal hauteskundeetara aurkeztu izan da, baina inoiz ez du zinegotzi kargurik eskuratu. 2003ko udal hauteskundeetan aurkezteari uko egin zion, Alderdien Legearen ondorioz sortutako egoera salatzeko eta ezkerreko alderdien botoak ez banatzeko. Halaber, 2007an Araban erroldatutako mirandarrei Eusko Abertzale Ekintzari (EAE-ANV) bozkatzeko eskatu zien. Nahiz eta hauteskundeetara ez aurkeztu, bere jarduerari eusten dio eta presente dago hainbat borrokatan: Garoñako zentral nuklearraren aurka (urtero Ebroko jaitsieran parte hartzen du), Termiken aurka, memoria historikoaren alde, etab.

Hauteskunde emaitzak
--------------------

| **Hauteskundeak** | **Bozak** | **%** | **Zinegotziak**  |
| --- | --- | --- | --- |
| 1987ko ekaineko udal hauteskundeak | 669 | %3,73 | - |
| 1991ko maiatzeko udal hauteskundeak | 426 | %2,54 | - |
| 1995eko maiatzeko udal hauteskundeak | 384 | %1,99 | - |
| 1999ko ekaineko udal hauteskundeak | 260 | %1,46 | - |
| 2015eko maiatzeko udal hauteskundeak | 903 | %6,16 | 1 |

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** IMren agiria 2007ko udal hauteskundeak direla eta

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3156495

 |

* Wd Datuak: Q3156495
Iragaitza edo ´Jasokundearen katedrala, Kharkov hirian (Ukraina) dagoen tenplu ortodoxoa da. Hiri horretako tenplu ortodoxo nagusia izan zen, XX. mendearen hasiera arte, orduan amaitu baitzen Deikundearen katedrala.

Iragaitzaren katedrala, 1841ean amaitua, Lopan ibaiaren ertzean dago, Unibertsitatea izeneko muinoaren gainean, eta hiri profila du nagusi. Kanpandorrea 90 metro altu da (munduko 11. kanpandorre ortodoxo altuena), inspirazio neoklasikokoa dauka eta 1820ko hamarkadan eraiki zen, Napoleonen inbasioaren ondoren, Errusiako Alexandro I. tsarrari esker. Eliza, XVIII. mendearen azken laurdenekoa, estilo barroko berantiarrekoa da, Moskuko San Klemente modeloan inspiratua. Ezkizko zurezko urre-koloreko ikonostasioa nabarmentzen da. Erloju frantses handi bat jarri zuten kanpandorrean 1856an. Erregimen sobietarrean, eliza itxi egin zuten, eta 1929an botatako kupulak. XX. mendeko 70eko hamarkadaren amaieran zaharberritu zuten; gaur egun, Moskuko Patriarkatuaren mende dagoen Ukrainako Eliza Ortodoxoarena da. 2022ko martxoaren 2an, katedralak era askotako kalteak jasan zituen Kharkov hiria suntsitu zuten Errusiako bonbardaketengatik, gerra errusiar-ukrainarraren esparruan. Sare sozialetan zabaldutako irudiek tenpluaren barrualdea erakutsi zuten lurrean beirateen kristalekin, markoan sartutako obrekin eta egur zati ugarirekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Egorov, A. M.; Zhivankov, K. I.; Ilicheva, V. O.; Shariy, S. V.; Yuferov, V. B..  (2013-06-15). «On Plasma Separation ofSpent Nuclear Fuel in Ionization Stage» *Физические основы приборостроения* 2 (2): 82–87. doi:10.25210/jfop-1302-082087. ISSN 2225-4293. (Noiz kontsultatua: 2022-04-25).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Los bombardeos rusos golpean la catedral de la Asunción de Jarkov» *Religión Digital* 2022-03-03 (Noiz kontsultatua: 2022-04-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2381859
* Commonscat Multimedia: Dormition Cathedral, Kharkiv

---

 |

* Wd Datuak: Q2381859
* Commonscat Multimedia: Dormition Cathedral, Kharkiv
| **Arrontegi (3)** |
| --- |
|  Barakaldo |
| Arrontegi zubia |
| Herrialdea | Euskal Herria |
| Probintzia | Bizkaia |
| Udalerria | Barakaldo |
| Auzoak | Arrontegi |
| Azalera | 0,206 km² |
| Biztanleria | 7.565 (2013) |

**Arrontegi** Barakaldoko (Bizkaia) 3. barrutia da. Eustatek emandako datuen arabera barrutiak 7.565 biztanle zituen 2013. urtean, eta 0,206 kilometro koadroko azalera. Arrontegiko auzoa izen bereko mendiaren magalean kokatzen da. Auzoak izena ematen dio Bilboko itsasadarra zeharkatzen duen Arrontegi zubiari. Mendi baten magalean kokatuta egoteagatik, auzoak malda ugari ditu. Malda hauek hegoaldetik iparraldera hedatzen dira, Barakaldo erdiguneraino, alegia. Iparraldean Zaballa-Zentroa barrutiarekin egiten du muga, eta hegoaldean Lutxanako barrutiarekin. Barrutia izen bereko auzoaz osatzen da.

Arrontegi mendiaren berreskuratzea
----------------------------------

Arrontegi mendia ia Barakaldo erdigunean kokatzen da, eta urteetako jarduera industrialak gogor eragin dio bertako landarediari. Lutxana auzoko Sefanitro Dorreen proiektuarekin batera, Arrontegi mendixkaren berreskuratze lanak burutuko dira. Horrela, gaur egun ia landarediarik ez duen mendian, zuhaitzak eta mota ezberdineko landareak landatuko dira. Horrez gain, Arrontegi eta Lutxana elkartuko dituen zubibide bat eraikiko da autobidearen gainean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Barakaldoko Udala. «Datu Orokorrak» (Noiz kontsultatua: 2014-10-27).
2. ↑   Eustat. «Bizkaiko biztanleria barruti eta zentsu-sekzioen arabera, sexuaren, adin-taldeen eta naziotasunaren arabera. 2013» (Noiz kontsultatua: 2014-10-27).
3. ↑   Barakaldoko Udala. «Datu Orokorrak» (Noiz kontsultatua: 2014-10-27).

Ikus, gainera
-------------

* Arrontegi zubia
* Barakaldo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254161

 |

* Wd Datuak: Q12254161


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Bilbo | Barakaldoko auzoak | Bilbo |
| Arrontegi • Arteagabeitia • Beurko • Burtzeña • Done Bikendi • Errekaortu • Errekatxo • Gurutzeta • Kareaga • La Paz • Larrea • Lasesarre • Llano • Lutxana • Santa Teresa • Urban Galindo • Zaballa • Zentroa • Zuazo |
Kongoko Errepublika Demokratikoko egungo ekialdean dagoen Ruandako Genozidioaren ondorengo **iheslarien esparrua**.
irudian, Gineako errefuxiatu sierraleonarren kampamentu bat ikus daiteke
**Iheslarien esparrua** (edo **errefuxiatuen kanpamendua**) iheslariak hartzeko aldi baterako egonlekua da. Kanpamendu bakarrean, ehunka milaka pertsona bizi daitezke. Nazio Batuek edo gobernuz kanpoko erakundeek, hala nola, Gurutze Gorria bezalako nazioarte mailako erakundeek eraiki eta kudeatzen dituzte.

Errefuxiatuen kanpamenduak oro har inprobisatu egiten dira eta oinarrizko giza beharrak aldi laburrean asebetetzeko diseinatuta daude. Zenbait eiheslarien esparru zikinak eta antihigienikoak dira. Iheslariak ezin badira itzuli (sarritan, gerra zibil baten ondorioz), krisi humanitarioa gerta daiteke.

Zenbait iheslarien esparru iraunkor bilakatu dira, hala nola, Ain al-Hilweh, eta hamarkadetan iraun dute giza eskubideetarako oso ondorio garrantzitsuak izanez.

Instalazioak
------------

Iheslarien esparruko instalazioak honakoak izan daitezke:

* Ostatuak (oihal-etxolak)
* Higiene-instalazioak (garbiketa eta komunak)
* Mediku-hornidura
* Komunikazio-ekipoak (adibidez irratia)
* Bidelapurren aurkako babesa (adibidez, oztopoak, kontrol-postuak, bakearen aldeko tropak)

Iraupena
--------

Pertsonak gera daitezke kanpamendu hauetan elikagaiak, larrialdiko edariak eta osasun laguntzak jasotzen, etxera itzultzea segurua izan arte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q622499
* Commonscat Multimedia: Refugee camps

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 121676037 (data)
* GND: 4017611-3
* LCCN: sh87007802
* NKC: ph126940
* NARA: 10676513
* AAT: 300120676
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000073017

 |

* Wd Datuak: Q622499
* Commonscat Multimedia: Refugee camps
**Iron konderria** (ingelesez: *Iron County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Crystal Falls da. 2010eko zentsuaren arabera 11.817 biztanle zituen, Iron kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Iron konderriak 3.137,02 kilometro koadro ditu. Horietatik 116,71 ura dira. Beste 3.020,31 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,77 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 11.817 pertsonetatik 11.531 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 161 dira. 14 beltzak edo afroamerikarrak. 97 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 32 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 136 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497999
* Commonscat Multimedia: Iron County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137217980
* LCCN: n81091932
* **Lekuak**
* OSM: 1798741
* TGN: 2000966

 |

* Wd Datuak: Q497999
* Commonscat Multimedia: Iron County, Michigan
*"Karlomagnoren Irminsulen suntsitzea"* (1882), Heinrich Leutemann ilustratzailearen lana.
**Irminsul** (antzinako saxoieraz *Zutabe Handi/Ahaltsu*) Germaniako mitologiaren arabera zeruak eta lurrak bat egiten duten zutabea da, hau antzinako saxoiek gurtzen zuten haritz edota egurrezko zutabe batek irudikatzen zuen.

Irmin
-----

Irmin germaniar jainkoak Irminsul zutabea nahiz Herminoien tribuari izen ematen die, eta dirudienez Irmin delakoa saxoien jainko nagusia izan omen zen. Irmin jainkoaren antzinako izena Jörmunr zen, eta kurioxki Yggr bezala ere irudikatu ohi da, izen hau Odin jainko ospetsuaren izendapenetako bat izan zelarik, "Yggr zaldiz". Yggdrasil delakoa Odin jainkoak bere burua sakrifikatu zuen lizarra izan zen, bertan zerua eta lurra batzen zirelarik. Hortaz, dirudienez Irminsul nahiz Yggdrasil izenak saxoek erabilitako izendapen ezberdinak dira.

XI. mendean Adan Bremengoa artzapezpiku eta kronikariak Irmin zutabearekin lotura edudiko lukeen Suediako Uppsala hiri inguruko zuhaitz sakratu bat aipatu zuen.

Halere, saxoien benetazko Irminsul zutabea bere gainaldean kultuzko irudi bat izango lukeen egurrezko haga bat litzateke. Jacob Grimm-en arabera, Ilmin izena antzinako eskandinavierazko *iörmungrund* ("Lurra") eta *iörmungandr* (anguis maximus, hots, "Midgard sugea") hitzekin lotura edukiko luke.

J.M. Wallace Hadrill-ek bere "Mendebalde Barbaroa" liburuan aipatzen duenez, Karlomagnok Germaniako iparraldeko antzinako Saxonia lurraldea nahiz saxoniarrak menderatu eta kristautu asmoz Irminsul zutabea moztuarazi omen zuen.

VIII. mendeko *Annales regni Francorum* kroniken arabera zutabe hau Heresburg herritik hurbil omen zegoen (gaur egungo Alemaniako Obermarsberg udalerria). Aldiz, Jacob Grimmen arabera, zutabea Teutoburg basotik 24 kilometrotara legoke, eskualde honetako "Osning" izenaren jatorrian legokelarik, "Baso Sakratua" esan nahi baitzuen.

Ikus gainera
------------

* Maibaum
* Palmette
* Erroldan
* Yggdrasil
* Thorren haritza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q76386
* Commonscat Multimedia: Irminsul

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 294679942
* GND: 4320270-6

 |

* Wd Datuak: Q76386
* Commonscat Multimedia: Irminsul