recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aoki** Aralarko mendilerroan dagoen mendi bat da, gailur belartsua eta laua duena. Uzkuitirekin batera, Arritzaga labarraren gainean dagoen ondo ezberdindutako mendia, hegoaldetik, Muitzeko zirkua mugatzen du. Lizeozko ordeka izeneko lepoa, larrean zehar doan jeitsiera txiki bat da, Uzkuiti eta Aoki banatzen dituenak.

Tontorraren hegoaldean dagoen haranak, Katxine du izena. Haran hau, Ganboa (mendia), Ganbo Txiki eta Arrubigaña mendiek inguratzen dute, Uzkuiti eta Aokiz gain. Lehenengo biak, kareharrizkoak dira. Hirugarrena, berriz, belartsua.

Irispideak
----------

Larraitzetik edo Amezketatik, Muitzeko labarra igo daiteke. Labar hau Txindokitik ekialdera geratzen da, Txindoki bera, Larraone menditik bananduz. Zirkua bere haserararte jarraituz, Aokira heltzen da.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253715

 |

* Wd Datuak: Q12253715
**Amargosa basamortua** (ingelesez: *Amargosa Desert*) Nevadako Nye konderrian dagoen basamortu bat da. Hein handi batean, Amargosa harana geografikoarekin bat dator. Basamortuak Amargosa ibaiaren izena darama, bere uren zapore mingotsagatik gaztelaniazko *amargo* hitzagatik horrela deitua.

Geografia
---------

Amargosa basamortua 790-840 metroko altueran dago, eta barnean Crater Flat izeneko eremua eta basamortuaren hegoaldeko muturrean dagoen Amargosa Valley komunitatea hartzen ditu.

Basamortua, Funeral mendiak eta Heriotzaren haranaren artean dago, mendebaldean, eta Yucca Mountain eta Nellis aire-baseko mendilerroa, ekialdean.

Amargosa basamortua Arro Handiaren iparraldearen eta Mojave basamortuaren hegoaldearen arteko basamortu idorra da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Gudde, Erwin; Bright, William.  (2004). *California Place Names.*  (4. argitaraldia) University of California Press, 11 or. ISBN 0-520-24217-3..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3297553
* Commonscat Multimedia: Amargosa Desert

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315144062
* LCCN: sh85004108
* **Lekuak**
* TGN: 2131773

 |

* Wd Datuak: Q3297553
* Commonscat Multimedia: Amargosa Desert
**Arbia** (*Brassica rapa var. rapa*) barazki gisa erabiltzen den sustrai eta hosto jangarridun landarea da. Euskal Herrian normalean sustraia erabiltzen da, aldaera samurragoetan giza kontsumorako eta aldaera handiagoetan abereen bazka gisa.

Deskribapena
------------

Arbi motarik arruntena azal zuriduna da. Aldaera horrek lurraren gainetik eduki ohi du goiko 1-6 cm, eta atal horretan kolore purpura, gorri edo berdexka izan dezake. Goiko atal hori zurtoinaren ehunetik abiatuta garatzen da, baina sustraiarekin bateratzen da. Barruko mamia zuria da.

Sustraiak forma konikoa du, baina borobila ere izan daiteke, 5-20 cm diametrokoa, eta ez dauka bigarren mailako sustrairik. Sustraiaren beheko aldea mehea eta luzanga da, luzeran 10 cm edo gehiago eduki ditzake.

Laborantza
----------

Martxotik urrira erein daiteke, baina kontuan izan behar da ez duela bero handia eta lehorteak ongi jasaten; beraz, udarako nahi badugu, hobe da toki freskoetan eta itzalpean egitea.

Errefauaren eta azen antzeko laborantza behar du arbiak. Besagainka edo lerroka ereiten da, eta jaio ondoren, aleek 3-6 cm dituztenean, bakandu egiten dira ale ahulenak kenduz eta 10-15 cm inguru utziz aleen artean. Uzta bi hilabetera jasotzen da.

Ureztatze erregularra eta sarria behar du.

Arbiak ongi konbinatzen du tomate eta urazekin, beraz besagainka erein dezakegu haien artean, eta uzta bilduz eta tokia utziz joan arbiak tamaina egokira iristen diren heinean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3916957
* Commonscat Multimedia: Brassica rapa subsp. rapa

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4329181-8
* NKC: ph395777
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: Z38C7FBM49

 |

* Wd Datuak: Q3916957
* Commonscat Multimedia: Brassica rapa subsp. rapa
**Arbendolondoetako harrespila** (portugesez: *Cromeleque dos Almendres*) Évora hiritik gertu dagoen harrespil ezaguna da. Iberiar penintsulako iruinarri-multzorik handiena da, eta Europako handienetakoa.

Kokapena
--------

Evoratik 15 kilometro sartaldera dago, Nossa Senhora de Guadalupe parrokian. Monfurado mendilerroko maldan kokaturik dago, landa-eremuan eta artelatz basoen artean.

Historia
--------

K.a. 6000 urtean altxatu baziren ere 1966 arte ez ziren aurkitu. Henrique Leonor Pina izan zen aurkitzailea eta indusketak aurrera eraman zituena. Hainbat garaitako harri multzoak daude, *Almendres I* (K.a. 6000 urtekoa), *Almendres II* (K.a. 5000) eta *Almendres III* (K.a. 4000). Hainbat harrik marraturiko irudiak dituzte.

Egitura
-------

Egitura zirkularrak osatzen dituzten granitozko 95 menhirrek osatzen dute.

* Almendres I: bi zirkulo kontzentriko txiki osatzen zituzten.
* Almendres II: bi elipse kontzentriko handi osatzen zituzten. Menhir altuenak bertan daude.
* Almendres III: aurreko egiturek hainbat aldaketa izan zituzten.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1969432
* Commonscat Multimedia: Cromeleque dos Almendres

---

* **Ondare historikoa**
* IGESPAR: 69690
* SIPA: 3946

 |

* Wd Datuak: Q1969432
* Commonscat Multimedia: Cromeleque dos Almendres
**Sun–Joffe manifestua** edo **Sun eta Jofferen Manifestu Bateratua** (ingelesez) Sun Yat-senek eta Adolph Joffek 1923ko urtarrilaren 26an sinatu zuten, Kuomintangen Txinako Errepublikaren eta Sobietar Batasunaren arteko lankidetza bultzatzeko. Adierazpenak zioenez, sobietar sistema ez zen egokia Txinarako, eta, oro har, Sobietar Batasunak KMTrekin lankidetzan aritu nahi zuela iragarri zuen, une horretan Txina bateratzeko borrokan.

Aurrekariak
-----------

1918an, Sobietar Batasuneko Komisarioen Kontseiluko Georgi Txitxerinek Txinan eskuratutako eskubide eta pribilegio errusiarrei uko egiteko asmo sobietarra iragarri zuen. 1920ko urriaren 27an, ohar ofizial bat bidali zitzaion Txinako Kanpo Harremanetako ministroari, negoziazio irekirako. Boltxebikeek M.I. Jurin, Alexander Paikes eta Adolph Joffe bidali zituzten.

Sinatzea
--------

Adolph Joffek ez zuen konpondu Kanpoko Mongoliako afera edo Txinako Ekialde Urruneko Burdinbidearen auzia. Baina arrakasta izan zuen Sun Yat-senekin harreman politikoak ezartzean. 1923ko urtarrilaren 26an Sunek eta Joffek manifestua argitaratu zuten. Kuomintang eta Sobietar Batasunaren arteko lankidetzaren oinarri bihurtu zen. 1923ko uztailean, Sun-ek Chiang Kai-shek Errusiara bidali zuen, sobietar baldintza militarrak eta politikoak aztertzeko. Txinako Alderdi Komunista 1921eko uztailean baino ez zen ezarri, sinatu baino urtebete lehenago. Iturriek adierazi dute hau izan zela Sun Yat-senen bizitzan hartutako erabakirik erabakigarriena, KMT sobietarrekin eta CCPrekin lerrokatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5  Tung, William L. [1968] (1968). The political institutions of modern China. Springer publishing. ISBN 9789024705528. p 92.
2. 1 2  Howard, Richard C. Boorman, Howard L. Cheng, Joseph K. H. [1979] (1979). Biographical dictionary of Republican China, Volume 3. Columbia University Press. ISBN 9780231089579. p 182.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7641793
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q7641793
**Andoni Luis Aduriz** (Donostia, Gipuzkoa, 1971ko ekainaren 13a) euskal sukaldaria da, Errenteriako Mugaritz jatetxeko nagusia. Establezimendu horrek bi Michelin izar eta CAMPSA Gidaren hiru eguzki dauzka, kalifikazioen artean gorena.

Donostiako Ostalaritza Eskolan ikasketak egin ondoren, Michel Bras, Ramon Roteta, Hilario Arbelaitz, Jean Louis Neichel, Juan Mari Arzak, Fermin Arranbide eta Pedro Subijana sukaldariekin egin zuen lan. 1990etik 1991ra, Ferran Adriàren *El Bulli* taldean aritu zen. 1996an, Martin Berasategirekin chef lanetan ibili zen.

1998an bakarkako bideari ekin zion Mugaritz jatetxean eta ordutik zuzentzen du. 2002an Espainiako Gastronomia Sari Nazionala, 2003an Gastronomiako Euskadi Saria eta 2005ean, bere jatetxeak Michelin Gidaren bigarren izarra irabazi zuen.

Beste autore batzuekin batera *La joven cocina vasca* (1996), *El mercado en el plato* (1998) eta *Mugaritzeko koadernoak* seriean, *Tabula Bakailaoa* liburuak idatzi ditu (2003).

2006an idatzi zuen *Txikichef* errezeta liburuak Gourmand World Cookbook Awards 2006 saria jaso zuen Espainian, eta mundu mailan, Gastronomiako Munduko Haur Liburu Onenaren kategorian finalista izan zen.

Lanak
-----

### Liburuak

#### Beste autore batzuekin

* *La joven cocina vasca* (1996)
* *El mercado en el plato* (1998)
* *Tabula Bakailaoa* (Mugaritzeko Koadernoak) (2003)

#### Bakarkakoak

* *Txikichef* (Hariadna Editoriala, 2006)

##### Bildumak

* *Mugaritzeko koadernoak* bilduma:
	+ *Foie gras* (2002)
	+ *Clorofilia* (2004)
	+ *Bestiarium Gastronomicae* (2006)
* *Tabula* bilduma:
	+ *Tabula huevo* (2000)

Tabula Bakailaoa

* + *Tabula 35 mm* (2007)
	+ *La botánica del deseo* (2008)

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** **(Gaztelaniaz)** Mugaritz jatetxea
* Elkarrizketa Andoni Luis Adurizi Argia aldizkarian.
* Andoni Luis Adurizi Argiak egindako elkarrizketaren bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2905604
* Commonscat Multimedia: Andoni Luis Aduriz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 169807967
* ISNI: 0000 0001 1862 9542
* BNE: XX1247426
* CANTIC: a19893176
* LCCN: no2012150927
* Tabakalera ID: 99339
* UB: a1399928
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 24140
* Lur: 00079/eu\_a\_0791/a0791

 |

* Wd Datuak: Q2905604
* Commonscat Multimedia: Andoni Luis Aduriz
**Sofia Brunswick-Lüneburgekoa** (1563ko urriaren 30a - 1639ko urtarrilaren 14a) Brunswick-Lüneburgeko dukesa zen jaiotzez eta Brandenburg-Ansbacheko eta Brandenburg-Kulmbacheko margravina zein Krnoveko dukesa ezkontzaz. Gilen Brunswick-Lüneburgekoaren eta Dorotea Danimarkakoaren alaba zen, Kristian III.a Danimarkakoaren biloba.

1579ko maiatzaren 3n Jurgi Frederiko I.a Brandenburg-Ansbach-Kulmachekoarekin ezkondu zen Dresdenen. Jurgi Frederikok hainbat tiulu zituen: Hohenzollern leinuaren ildo zaharreko azken ordezkaria zen, Ansback eta Kulmbacheko printzerriko margravea zen, Krnoveko dukerriko silesiar dukea eta Prusiako dukerriko zaintzaile kudeatzailea. Bere lehenengo meaztea, Elixabete Brandenburg-Küstrinekoa 1578an hil zen, seme-alabarik utzi gabe.

Sofiarekin ezkondu eta gero ere, bikoteak ez zuen semerik eduki, eta etxeak oinordeko bat behar zuen Gerako Etxearen Itunan esaten zen gisa. Senarra 1604an hil zen eta Sofia bere famliaren etxera itzuli zen. Bertan beste 36 urtez bizi izan zen. Askotan Nurembergera joaten zen bere ahizpa Klara Schwarzburgekoa eta Sibila Brunswick-Dannebergekoarekin egotera.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q87585
* Commonscat Multimedia: Sophie of Brunswick-Lüneburg

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 42686220
* GND: 12112360X

 |

* Wd Datuak: Q87585
* Commonscat Multimedia: Sophie of Brunswick-Lüneburg
**André Bruyère** —jaiotza-izena: **André Bloch**— (Orléans, Frantzia, 1912ko apirilaren 17a - Paris, 1998ko apirilaren 12a) arkitektoa izan zen.

Bizitza
-------

Arkitekturako eskola berezian izan zen ikasle. *Bruyère* ezizena klandestinitatean hartu zuen. Frantziak nazien okupaziotik askatasuna lortu ondoren, Frantziako Erresistentziarekin edo deportazioarekin lotura zuten erakundeetan lan egin zuen. Gerra-garaiko biktimen monumentu nazionalaren proiektua egin zuen (1946), Mathausen kontzentrazio esparruaren frantses monumentua (1950) eta Fleury-Mérogisen deportatuen erresistentziako kideen Federazio nazionalaren zentroa (1948).

André Bruyèrek *Architecture d´aujourd´hui* aldizkariaren bigarren alea (*Premiazko soluzioak* gaiaren ingurukoa) zuzendu zuen eta aldizkari horretako erredakzio batzordeko kide izan zen 1975. urtera arte. Dekoratzaile gisa altzariak sortu zituen, apartamentuak eta dendak antolatu eta laurogei banketxetik gora apaindu zituen BNPrako. Hainbat etxebizitza pribatu eraiki zuen, Maussannen batez ere. Sausset-les-Pinsen (1967) etxebizitza sail bat eraiki zuen, Quibéroneko talasoterapia zentroa, Saint-Cyreko zientzia-fakultatea (1968), etab. Arrautza-itxurako etxe orratz baten proiektua proposatu zuen Beaubourg lehiaketan (1971).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253524
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 93413672
* ISNI: 0000 0001 1077 4921
* BNF: 11894408c (data)
* GND: 130087211
* LCCN: nr91019669
* SUDOC: 026757680
* ULAN: 500014922
* ICCU: CFIV140875

 |

* Wd Datuak: Q12253524
Crawford Long (1815–1878), anestesista aitzindaria.
**Anestesiologia eta Erreanimazioa** espezialitate medikoa da, mina eta bestelako sentsazioak blokeatzen diharduena. Ebakuntza-gelak eta kontsultak dira euren jardueraren lekuak.

*Anestesistak* dira esparru honen espezialistak, elkarlanean dabiltzanak zirujauekin prozesu kirurgikoen aurre eta atzetik.

Teknikari dagokionez, laburbilduz, bi motakoak dira: Alde batetik bertako anestesia edo leku zehatz batean ipintzen dena, gaixoa esnaturik egonda, eta bestetik anestesia orokorra, gaixo guztiz lokartuarekin egiten dena.

Historia
--------

Azpiatalak
----------

* Minaren Unitateak.
* ABUak edo Anestesiaondoko Bizkorketako Unitateak.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Sociedad Española de Anestesiologia, Reanimacion y Terapeutica del Dolor (SEDAR)
* **(Frantsesez)** Société Française d’Anesthésie et de Réanimation (SFAR)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q615057
* Commonscat Multimedia: Anaesthesiology

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4142321-5
* LCCN: sh85004972
* NKC: ph118427
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000776

 |

* Wd Datuak: Q615057
* Commonscat Multimedia: Anaesthesiology
Anestesikoen infiltrazio lokal bat
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Anestesiko lokala** gorputzeko zona jakin eta mugatu batean, berehalako eta erabateko sorgortasun edo sentikortasunik eza eragiten duen substantzia da. Sendagai honen efektuak modu iragankorrean eta hautemangarrian nerbio eta muskulu lokalizatuen mintzen bidez bulkada elektrikoa bideratzea eragozten du. Beraz, funtzio motorra ere blokeatzen da, gihar leunean izan ezik, oxitozinak (hipofisiak askatutako hormona) estimulatzen jarraitzen baitu.

Gaur egun erabiltzen diren anestesiko lokal asko krema edo aerosol (lidokaina) edo ahoko piluletan (benzokaina) erabiltzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Traumatologia Hiztegia] [2017]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1868462
* Commonscat Multimedia: Local anesthetics

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11957217v (data)
* LCCN: sh91005149
* NDL: 01095818
* NKC: ph196643
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000779
* **Kimikako identifikadoreak**
* ATC: S01HA
* ChEBI: 36333

 |

* Wd Datuak: Q1868462
* Commonscat Multimedia: Local anesthetics
Anfisbena armarri batean.
**Anfisbena** izaki mitologiko bat da, gorputzaren mutur bakoitzean buru bat duen suge bat bezala irudikatzen dena. Greziar mitologian, Anfisbena Medusa gorgonaren burutik tantaka jariatutako odoletik jaio zen, Pertseo basamortu libiarraren gainetik berarekin eskuetan hegan egin zuenean. Katonen armadak beste suge batzuekin batera aurkitu zuen. Anfisbenak atzean geratzen ziren gorpuak jaten zituen. Besteak beste, Nikandro, John Milton, Alexander Pope, Jorge Luis Borges eta Lord Alfred Tennysonek anfisbenari buruz hitz egin dute, eta izaki mitologiko eta legendario gisa Lukanok, Plinio Zaharrak, Isidoro Sibiliakoak eta Thomas Brownek egin dute, azken hau bere existentzia ukatuz.

Antzeko irudiak daude beste mitologia batzuetan, hala nola Erdialdeko Amerikako kolonaurreko eta Afrikako mitologietan, esanahi desberdinekin. Erdi Aroko Europako bestiario askotan agertzen da animalia hori, eta ia beti Afrikan egoten da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q474962
* Commonscat Multimedia: Amphisbaena in art

---

 |

* Wd Datuak: Q474962
* Commonscat Multimedia: Amphisbaena in art
**Andres III.a Veneziarra** (hungarieraz: *III. Velencei András*, kroazieraz: *Andrija III. Mlečanin*, eslovakieraz: *Ondrej III.*; Venezia, c. 1265 – Budapest, 1301eko urtarrilaren 14a) Hungariako eta Kroaziako erregea izan zen 1290etik 1301era.

Eztebe Hil ostekoaren eta Tomasina Morosiniren semea eta Andres II.a Hungariakoaren biloba izan zen. Venezian jaio zen eta 1278an iritsi zen lehen aldiz Hungariara, Ivan Kőszegi jaun ahaltsuak gonbidatuta, Ladislao IV.a Hungariakoa erregeari aurre egiteko. Misioak ez zuen arrakastarik izan eta Andres Veneziara itzuli zen.

1290. urtearen hasieran, Hungariara itzuli zen, Lodomer gotzainak gonbidatuta, Ladislao kargutik kentzeko, baina harrapatu eta Vienan giltzapetu zuten. 1290eko uztailean Ladislao erregea hil ondoren, Andresek Vienatik ihes egin zuen eta Hungariako errege koroatu zuten. Árpád leinuko gizon bakarra zen.

Bere erregealdia sendotzeko, nobleziaren eta kleroaren pribilegioak errespetatuko zituela agindu zuen. Hala ere, bere erregealdiaren ezaugarri nagusia noble errebeldeen eta tronurako beste ezkongai batzuen aurkako etengabeko borrokak izan ziren. 1301ean hil ondoren, Árpád dinastia amaitu zen eta zenbait hautagai hungariar koroa lortzeko lehian aritu ziren.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q298056
* Commonscat Multimedia: Andrew III of Hungary

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 232000771
* ISNI: 0000 0003 7497 8602
* BNF: 16522922j (data)
* GND: 120007533
* LCCN: n2004029867
* NKC: ola2002106767
* SUDOC: 146764390
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q298056
* Commonscat Multimedia: Andrew III of Hungary
|  |  |
| --- | --- |
| **Anfibolita** | Mineral infotaula irakurtzeko eraMineral infotaula irakurtzeko era |
| Anfibolita |
| Arroka metamorfikoa |
| **Mineral garrantzitsuak** | AnfibolakPlagioklasa |
| **Dentsitatea** | ~3 g/cm3 |
| Maximoa | 3,14 g/cm3 |
| Minimoa | 2,79 g/cm3 |

**Anfibolita** arroka metamorfiko eta igneo mota bat da, nagusiki anfibol mineralez osatua dagoena.

Hornblendita hitza, modu ohikoagoan erabiltzen da modu mugatuan arroka igneoentzako. Hornblenda anfibolentzako gehiago erabiltzen da. Anfibolita metamorfikoak, igneoak baino ugari eta aldagarriagoak dira, ohi testura latz edo ertainezkoak direlarik eta hornblenda eta plagioklasaz osatuak daude.

Basaltoa eta gabroa bezalako arroka igneo primarioak, anfibol arrokekin lotuta egon daitezke.

Anfibolita faziesa
------------------

Anfibolita faziesak, arroka metamorfikoen sailkapenari dagozkien faziesen banaketa nagusietako bat da, tenperatura eta presio altu edo ertainetan eratutako arrokak hartzen dituena (gehienez ere 510 °Cko tenperatura).

Intentsitate gutxiagoko tenperatura eta presioek epidota-anfibolita fazieseko arrokak sortu zituzten, eta intentstiate handiagokoek granulitako faziesekoak. Anfibolak, diopsidoak, epidotak, plagioklasak, wollastonitak eta granate mota batzuk, orokorrean anfibolitazko faziesetan aurkitzen diren mineralak dira.

Zabalki banatuak daude Aurrekanbrikoko gneisetan, eta, ziuraski, mendi tolesduren zatirik sakonenetan eratu ziren.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q335239
* Commonscat Multimedia: Amphibolite

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85004613
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q335239
* Commonscat Multimedia: Amphibolite

1. 1 2  **(Ingelesez)** Arroken dentsitateak
**Amy Ewart Costello**,  (Edinburgo, Eskozia, 1998ko urtarrilaren 14a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari britainiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Erresuma Batuko taldearekin, Herbehereen eta Argentinaren atzetik.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Giselle Ansley, Grace Balsdon, Amy Costello, Fiona Crackles, Sarah Evans, Maddie Hinch, Sarah Jones, Hannah Martin, Shona McCallin, Lily Owsley, Hollie Pearne-Webb, Isabelle Petter, Ellie Rayer, Sarah Robertson, Anna Toman, Susannah Townsend, Laura Unsworth eta Leah Wilkinson-ek

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Amy Costello» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Amy Costello» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47542581

 |

* Wd Datuak: Q47542581
Anfipoliseko tumulua antzineko akropolitik begiratuta, hego-mendebaldetik
**Anfipoliseko hilobia**, **Kastako hilobia** izenez ere ezaguna, Mazedoniako antzinako hilobi bat da, eta 2012an aurkitu zuten Anfipolisen (Mazedonia Erdialdea, Grezia iparraldean). 
Hilobia Grezian aurkitutako hilobi-monumenturik handiena da, Verginako tumulu handia baino are handiagoa, non Mazedoniako Filipo II.a Alexandro Handiaren aitaren gorpuzkiak dauden.
Kastako konplexuak tumulu bat du, hiru metro garai duen harrizko harresi batez inguratuta; 500 metro inguruko zirkunferentzia egiten du eta 30 metro garai duena.
Arkeologia lanek hilobi bat aurkitu dute, IV. mendearen amaieran datatua. Aurretik bi esfingek zaindutako sarrera bat zuen eta bigarren ganbera bat, bertara bi kariatidez apaindutako sarrera batetik sartzen da, non Persefoneren bahiketa irudikatzen duen mosaiko bat aurkitu zen. Bestalde, arkeologia taldearen arabera, Anfipoliseko lehoiak, XX. mendearen hasieran aurkitutako eskultura monumentalak, tumuluaren goialdea koroatzen omen zuen.
Bere handitasuna zela eta, Alexandro Handiaren hilobia izan zitekeela pentsatu zen. Hala ere, azkenik, 2015eko irailean, indusketaz arduratzen zen arkeologo-taldeak, Katerina Peristeri buru zuela, iragarri zuen, bere azterlanen emaitzen arabera, hilobi-monumentua Alexandro Handiaren aginduz eraikia izango zela, bere kide Hefestiori omenaldi gisa, eta Rodasko Dinokratesek, Alexandro Handiaren arkitekto nagusiak, eraikiko zuela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «En el interior de la tumba de Anfípolis» *historia.nationalgeographic.com.es* 2014-09-10 (Noiz kontsultatua: 2021-10-10).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Hephaestion's Monogram Found at Amphipolis Tomb» *GreekReporter.com* 2015-09-30 (Noiz kontsultatua: 2021-10-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18010006
* Commonscat Multimedia: Kasta tumulus

---

 |

* Wd Datuak: Q18010006
* Commonscat Multimedia: Kasta tumulus
**Amy Alcott** (Kansas City, Missouri, Estatu Batuak, 1956ko otsailaren 22a) 1970etik 1990era arteko hamarkadetan LPGA Txapelketan nabarmendu zen golf jokalari estatubatuarra da, 29 garaipen eta 205 top 10 lortu zituena.

Golf jokalariak bost txapelketa nagusi irabazi zituen: 1979ko Kanadako Irekia, 1980ko AEBetako Irekia eta 1983, 1988 eta 1991ko Dinah Shore Txapelketak. 1978 eta 1988ko LPGA Txapelketetan ere bigarren izan zen, eta guztira 17 top-5 eta 30 top-10 sailkatu zituen txapelketa nagusietan. Beste txapelketa batzuen artean, 1985eko LPGA Munduko Txapelketa irabazi zuen eta 1996ko Britainia Handiko Irekian bigarren izan zen.

Alcott Kalifornian hazi zen familia judu batean. 17 urterekin, Junior US Open irabazi zuen. 1975ean LPGA Txapelketan profesional bihurtu zen, non bere hirugarren txapelketa irabazi zuen eta Urteko Hasiberria izan zen.

1979an lau garaipen lortu zituen, tartean bere lehen txapelketa handia, Kanadako Irekia. 1980an lau aldiz irabazi zuen, AEBetako Irekia nabarmenduz, non bederatzi kolpe zituen aurretik, eta bost bigarren postu eta 21 top 10 lortu zituen. Urte horretan, Vare Trofeoa irabazi zuen, kolpeen batez besteko baxuenean. Golfariak lau garaipen lortu zituen berriro 1984an.

1988ko Dinah Shore Txapelketa irabazi ostean, Alcottek 18. zuloan lakura jauzi eginez ospatu zuen, eta 1991ko edizioan Dinah Shore berarekin batera uretara jauzi eginez ospatu zuen. Geroago, txapelketa tradizio bihurtu zen.

Golf Mundialaren Ospearen Aretoak jokalari batek 30 garaipen profesional ofizial izatea eskatzen zuen, eta Alcott-ek garaipen bat falta zuen marka hori lortzeko. Hainbat urte golfari berririk gabe egon ondoren, 1999an sailkatzeko irizpideak aldatu ziren eta Alcott aretoan sartu ahal izan zen. Gainera, Nazioarteko Juduen Kirol Ospearen Aretoan sartu da.

Alcott-ek Office Depot Txapelketa antolatu zuen 2001etik 2004ra. Golf jokalariak Handa Kopa jokatu zuen Estatu Batuetako taldearekin 2006tik 2010era. Horrez gain, *A Woman's Guide to Golf* liburuaren eta *Winning at Golf with Amy Alcott* bideoaren egilea da. Indian Canyons, Brick Landing eta Barra da Tijuca golf zelaien diseinuan ere parte hartu zuen.

Kanpo estekak
-------------

* Amy Alcott Gune Ofiziala
* Amy Alcott LPGA Tour-en webgune ofizialean
* Amy Alcott Munduko Golfaren Ospearen Aretoan
* Amy Alcott Juduen Nazioarteko Kirol Ospearen Aretoan
* Amy Alcott Golf Estatistiketan
* Galderak...Amy Alcott-entzat - Golf.com, 2012ko martxoaren 16a

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2844546

 |

* Wd Datuak: Q2844546
**Antioko II.a Theos** (jainkoa) (antzinako grezieraz: Ἀντίοχος Β΄ ὁ Θεός; K.a. 287-K.a. 246, seleukotar dinastiako errege bat izan zen, eta bere aita Antioko I.a Soterren ondorengoa izan zen Seleuzidar Inperioaren tronuan. K.a. 261etik K.a. 246 arte izan zen Seleukotar Inperioko enperadorea. Theos edo Teos ezizena, Miletoko biztanleek jarri zioten (Asia Txikian kokatutako antzinako joniar hiria), hiri hau, K.a. 258an, Timarko tiranoagandik askatu zuelako esker on bezala.

Gerra luze eta garestiak izan zituen Egiptoko Ptolomeo II.a Epifanes faraoiaren aurka, honek, jada, Antioko I.aren aurka borrokatu zuelarik (eta garaituz), baina, oraingoan, Antioko II.ak, galdutako lur gehienak berreskuratzea lortu zuen.

K.a. 256. urtean, Baktrianako bere satrapa (gobernaria) zen Diodotori aurre egin behar izan zion, honek garaitu egin zuelarik, Diodoto I.a bezala errege izan zena K.a. 256tik K.a. 235 arte, eta probintzia independizatu zuen, ordutik, Baktrianako Erresuma sortuz. Partiako probintzia ere galdu zuen, non, Partiako Arsazidar dinastia ezarri zen.

Antioko bi aldiz ezkondu zen. Lehen aldiz, Laodize izeneko emakume batekin, norekin bi seme-alaba izan zituen, horietatik nagusiena, Seleuko izenekoa, seleuzidar inperioko hurrengo enperadorea izango zena. Ondoren, Berenize Syrarekin ezkondu zen, Egiptoko printzesa, Ptolomeo III.aren arreba, ezkonsari handi bat eman zuena. Laodize, arbuiatua eta bigarren toki batetara pasea izan zen, honek, beragan, berebiziko gorrotoa eta mendeku nahia piztu zuelarik. Handik denbora batera, Antioko II.ak bere gortera deituarazi zuen bere lehen emaztea izan zen Laodize, eta honek, unea, Antioko pozoitzeko probestu zuen. Ondoren, Berenize hilarazi zuen, honen semea (tronurako erregegaia zena), eta erreginaren segizioan heldu ziren gorteko partaide egipziar guztiak, eta, jada etsairik gabe, bere semea izendatu zuen errege bezala.

Seleuzidar Inperioko enperadore bezala, Antioko II.aren ondorengoa, honen seme Seleuko II.a Kaliniko izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Antioko I.a Soter** | **Seleuzidar Inperioko enperadorea**K.a. 261-K.a. 246 | Ondorengoa**Seleuko II.a Kaliniko** |

Bibliografia
------------

* *Historia Universal Oriente y Grecia* de Ch. Seignobos. Editorial Daniel Jorro, Madrid 1930
* *Grecia cuna de Occidente* de Peter Levi Ediciones Folio S.A. ISBN 84-226-2616-0
* *La Historia y sus protagonistas* Ediciones Dolmen, 2000

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Antioko II.a Theos*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q222930
* Commonscat Multimedia: Antiochus II

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 57675602
* GND: 128838442
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q222930
* Commonscat Multimedia: Antiochus II
**Arrubigaña** Aralarko mendilerroan dagoen mendi bat da. Alotzako zelaiak inguratzen dituen mendietako bat da. Zelai hauek ekialdetik ixten ditu. Ekialdean, arrubiko zelaiak zabaltzen dira. Arrubi izena, Arrubigaña eta Ganbo-txiki lotzen dituen lepoari ere ematen zaio.

Irispideak
----------

Igoera, Larraitzetik has daiteke, Alotzako zelaietaranzko bidea hartuz, erdialdean, langa adierazle batekin adierazirik. Hemendik, berehala heltzen da tontorrera. Toki beretik abiatuta, Muitzeko labarretik izen bereko zirkuaren amaierara igoz hel daiteke Arrubiko zelaietara.

Berezitasunak
-------------

Alotzako zelaietan, orientatze mahai bat dago. Tontorretik gertuago, baina beste alde batetik, iturri bat ere dago. Gainera, inguruko mendietan hain ohikoa den postontziak, kasu honetan, Ganboa mendiranzko norantza adierazten du.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254164

 |

* Wd Datuak: Q12254164
**Antioko V.a Eupator** (antzinako grezieraz: Αντίοχος Ε' Ευπάτωρ), Seleukotar dinastiakoa, Siriako erregea izan zen K.a. 164tik K.a. 162 arte. Bere aita Antioko IV.a Epifanesen oinordekoa izan zen, 9 urte baino ez zituenean. Erregeordea, Lisias jenerala izan zen, aurreko erregealdian jada izendatua. Baina, Lisias, beste jeneral batzuek mehatxatu zuten, eta egoera zailean geratu zen. Egoera oraindik gehiago zailtzeko, bere lehengusu Demetrio, Seleuko IV.a Filopatorren semeak, arrakastarik izan ez zuten zenbait saiakeren ondoren, erromatar senatuak onartua izatea lortu zuen. Erromak, honela, seleukotar estatua hobeto kontrolatzea espero zuen.

K.a. 163an, Lisiasek Judas Makabeo garaitu zuen, judutarrei Legea errespetatzea bermatzen zuen itun bat sinatuz, Sion Mendiko tenplu gotortua ematearen truke, bakea mantentzeko konpromisoarekin.

K.a. 162an, erromatar enbaxada batek bidaiatu zuen Siriara, jada oso ahulduta zegoen seleukotar estatuaren egoera ikusteko. Zalantzarik gabe, ez zuen gerra itsasontzirik, ezta elefanterik ere, bere aitonaren porrotaren ondoren Apameako bake baldintzak betez. Bisita honetan zehar, Gneo Oktavioren bidalia hila izan zen Laodizean.

Urte horretan bertan, Demetriok Erromatik ihes egin zuen, eta Sirian, benetako errege bezala hartua izan zen, Demetrio I.a Soter izenarekin errege izendatuz. Antioko V.a eta Lisias, usurpatzaileak gainetik kendu eta exekutatu egin zituen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Antioko IV.a Epifanes** | **Seleuzidar erregea**K.a. 164-K.a. 162 | Ondorengoa**Demetrio I.a Soter** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Antioko V.a Eupator*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q298628
* Commonscat Multimedia: Antiochus V

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 40152380095501761124

 |

* Wd Datuak: Q298628
* Commonscat Multimedia: Antiochus V
Arroz zuria
**Arroz zuria** gluma (oskola), zahia eta hozia kenduta duen arroza da. Prozesu hori arrozaren degradazioa saihesteko eta bizitza erabilgarria luzatzeko egiten da. Haren ondoren, aleak leunduak geratzen dira, itxura zuri distiratsuarekin.

Leuntzeko eragiketak bere ezaugarri nutritibo asko kanporatzen du. Arroz zurian oinarritutako dietak, hala nola, beriberi bezalako gaixotasun neurologikoak sor ditzake, tiamina (B1 bitamina) gabeziaren ondorioz. Arroz zuria aurreko tratamenduaren hondakinekin aberastu ohi da.

XIX. mendetik aurrera, bihi osoko arroza eta basa arroza aldizka osasuntsuagotzat aurkezten dira. Bihi osoko arrozaren zahiak zuntza du, eta germenak, bitaminak eta mineralak ditu. Hori bihi osoko arrozaren ikuskera tradizionalarekin alderatuta oso bestelako da, pobreziarekin eta gosearekin lotzen baitzuen.

Ikus, gainera
-------------

* Arroz lurruneztatua
* Gohan-a

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2674257
* Commonscat Multimedia: Milled rice

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: A195V20H7A

 |

* Wd Datuak: Q2674257
* Commonscat Multimedia: Milled rice
| *Sierra Aránzazu* |
| --- |
| PanamaMexiko |
| **Ontziola:** | Astilleros Corcho, Santander |
| **Uretaratze data:** | 1964 |
| **Baja:** | 1983 |
| **Zerbitzua:** | Marítima del Norte (1964-1983)Banco Nacional Pesquero y Portuario (1983) |
| Ezaugarriak |
| **Desplazamendua:** | 2984 t tona |
| **Luzera:** | 82,5 m |
| **Zabalera:** | 12,13 m |
| **Sakonera:** | 7,05 m |
| **Bulkada:** | Werkspoor diesel-motorra |
| **Abiadura:** | 12 korapilo |
| **Autonomia:** | 4481 ml |
| **Eskifaia:** | 20 marinel |

***Sierra Aránzazu*** bizkaitar merkantzia-ontzia izan zen, 1964ko irailaren 13an Movimiento de Recuperación Revolucionaria (MRR) kastrismoaren aurkako erakundeak eraso zuena.

Santanderko Astilleros Corchok egin zuen Jesús Sendagortak sortutako Marítima del Norte enpresarentzat. Enpresaren itsasontzi guztiek Panamako bandera zeramaten. 1964ko irailaren 13an, Guantánamo parean eta Habanarako bidean, zegoela Movimiento de Recuperación Revolucionaria (MRR) erakunde antikastristak metrailatu zuen. Erasoan, eskifaiko hiru lagun hil ziren: Pedro Ibargurengoitia (Gorliz, 1922) kapitaina, Francisco Javier Cabello (1934) eta José Vaquero (Villablino, 1941). Kubako Itsas-Armadak itsasontzia topatu eta flotarazi zuen. Hurrengo urteko urtarrilaren 9an Santanderrera ailegatu zen.

1983an, jabeak Sierra Andia itsasontzi bikiarekin batera saldu zion Banco Nacional Pesquero y Portuario mexikarrari. 1983ko urrian, Mazatlángo portuan zegoela, Tico urakanak kaltetu eta desegin behar izan zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Vaquero Iglesias, Tomás; Vaquero Iglesias, José Antonio.  (2014/09/12). «La tragedia del Sierra Aránzazu, 50 años después» *El País*.
2. ↑   Etcheverry Vázquez, Pedro.  (2014-09-15). «El ataque al mercante Sierra Aránzazu» *Granma*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18170773

 |

* Wd Datuak: Q18170773
| Antiprisma dodekagonala |
| --- |
| Antiprisma dodekagonala |
| Taldea | Poliedro prismatiko erregularrak |
| Aurpegi kopurua | 2 endekagono + 24 hiruki |
| Ertz kopurua | 48 |
| Erpin kopurua | 24 |
| Aurpegiak | dodekagonoak eta hirukiak |
| Erpin-konfigurazioa | 3.3.3.12 |
| Simetria-taldea | D12d |
| Schläfli sinboloa | s{2,12} |
| Propietateak | Erdierregularra, ganbila |
| Poliedro duala | Trapezoedro dodekagonala |
| Antiprisma dodekagonalaGarapena (gainazala) |

Geometrian, **antiprisma dodekagonala** oinarritzat bi dodekagono (berdinak, baina bata bestearekiko biraturik) eta albo-aurpegitzat triangeluak dituen poliedroa da. Oinarri baten erpin bat haren parean beste oinarrian dauden ondoz ondoko bi erpinak lotzean sortzen dira albo-aurpegi triangeluarrak. Adibidez, bi oinarriak dodekagonoak dituen prisma batean (bi oinarriek zentro bera dute, baina bata bestearekiko 15° edo π/12 radian biratuta dago), bi oinarrien hogeita lau erpinak lotzen dituzten berrogeita zortzi ertz daude eta irudiak, beraz, hogeita lau albo-alde triangeluar ditu: antiprisma dodekagonal simetriko bat da.

Ikus gainera
------------

Antiprisma uniformeak| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | ... |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

Erreferentziak eta oharrak
--------------------------

1. ↑   Elhuyar Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoa. *Antiprisma.* .

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Antiprisma dodekagonal" MathWorld-en.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2853337

 |

* Wd Datuak: Q2853337
**Amek ez dute** Katixa Agirreren eleberria da, 2018an euskaraz argitaratua (Elkar), eta gerora erdara batzuetan itzulpenak ikusi dituena. Amatasunaren inguruko hausnarketa, eta aldi berean thriller eta ikerketa-kronika ukituak errelatoa da. Sorkuntzaren eta amatasunaren arteko hausnarketan, beste emakumezko autore batzuei ere egiten zaie erreferentzia bertan, hala nola Sylvia Plath eta Doris Lessingi.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Erditzeko gertu den emakume batek (idazlea da) albiste terrible baten berri jakiten du: ama batek bere haur bikiak hil ditu. Narratzaileak (idazlea bera) jakingo du beste ama hori ezagutzen duela, eta orduan obsesioa bilakatuko da gertatu zenaz ikertzea, amatasunaren inguruko zalantzek bere burua okupatzen duten artean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Astiz, Iñigo. «‘Amek ez dute’ nobelaren nederlanderako itzulpenak irabazi du Etxepare Saria» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-01-28).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Mothers Don’t» *Goodreads* (Noiz kontsultatua: 2023-01-28).

Kanpo estekak
-------------

* Liburuaren kritikak Literaturaren Zubitegian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57744286

 |

* Wd Datuak: Q57744286
**Antiokiako kaliza** urrezko erliebeak dituen zilarrezko kopa bat da, bizantziar estiloko apaindura duena eta VI. mendekoa dela kalkulatzen da, 500-550 inguruan.  Kopa New Yorkeko Metropolitan Museum Fifth Avenue-n dago 300. galerian , bere siriar bilduman. Graal Santua izateko aukera egotzi dioten kopetako bat da, baina 1980ko hamarkadaren erdialdean faltsutze bat zelako zurrumurruak entzun ziren.

Aurkitu zutenean, kalizaren barruko kopa Graal Santutzat hartzen zen hasieran, Jesukristok Azken Afarian erabilitako kopa.  Berriki, zutik dagoen zutikako olio-lanpara bat izan zitekeela ondorioztatu da eta ez kaliza.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «The Antioch "Chalice" | Byzantine | The Met» *The Metropolitan Museum of Art, i.e. The Met Museum*.
2. 1 2   Evans, Helen C.; Holcomb, Melanie; Hallman, Robert.  (2001). «The Arts of Byzantium» *The Metropolitan Museum of Art Bulletin* 58 (4): 1–68. doi:10.2307/3269176..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29385468
* Commonscat Multimedia: Antioch Chalice

---

 |

* Wd Datuak: Q29385468
* Commonscat Multimedia: Antioch Chalice
*Artikulu hau Erdialdeko Amerikako mendikateari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Sierra Madre (argipena)».*

**Sierra Madre**, Mexikon **Sierra Madre de Chiapas** deitua, Erdialdeko Amerikako mendikatea da, 600 kilometroz Mexiko hego-mendebaldea, Guatemala, El Salvador eta Honduras zeharkatzen dituena.

Geografia
---------

Sierra Madre ipar-mendebalde hego-ekialde norabidean hedaturik dago, Mexikoko Chiapas estatutik Guatemala, El Salvador eta Honduraseraino. Mexikon Tehuantepec-eko kostaldeko zabaldia eta Chiapasko goi-ordokia bereizten ditu. 600 kilometro luze da eta, batez beste, 1.500 metroko garaiera du. Mendirik garaiena Tajumulco sumendia da, 4.220 metrokoa. Kostaldeko isurialdea hezea da eta, besteak beste, kakaoa eta kafea lantzen dira alderdi horretan.

Historia
--------

300. urte inguruan, maiak finkatu ziren mendi horien ibarretan. 1400. urtean, aztekak jabetu ziren lurraldeaz.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-05-25). *170. araua: Amerikako toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27036
* Commonscat Multimedia: Sierra Madre de Chiapas

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q27036
* Commonscat Multimedia: Sierra Madre de Chiapas
*Artikulu hau Zuberoako eskualdeari buruzkoa da; Zuberoako eta Nafarroa Behereko mendigunea gaitzat duena beste hau da: «Arbailako mendigunea»*
Eskualdearen kokapena Zuberoan
Urdin argiz Arbaila Txipia dago adierazirik eta ilunez Arbaila Handia.
**Arbaila** ([aʁ̞βaiʎa]) Zuberoa osatzen duten hiru eskualdeetako bat da, Basabürüa eta Pettarrarekin batera. Azken erroldaren arabera (INSEE, 1999) 3.191 biztanle ditu.

  

Hamaika udalerrik osatzen dute eskualdea:

|  |  |
| --- | --- |
| * Altzürükü
* Arrokiaga
* Garindaine
* Gotaine-Irabarne
* Idauze-Mendi
* Mendikota
 | * Muskildi
* Ozaze-Zühara
* Pagola
* Urdiñarbe
* Zalgize-Doneztebe
 |

Eskualdeari Arbailetako mendilerroak ematen dio izena.

Historia
--------

Erdiaroaz geroztik Zuberoako foruen arabera eginiko banaketa administratiboan, herrialdea osatzen zuten hiru mezutegietako bat izan zen, harik eta iraultza frantsesaren ondotik Zuberoako berezko instituzioak abolitu (1790. urtea) eta egitura administratibo frantsesa (kantonamendua, departamendua, eskualdea) ezarri zuten arte.

Bi degeritan - bailaratan - banatuta zegoen: Arbaila edo Arbaila Handiako degeria - Garrabie, Zalgize, Ozaze, Mendikota, Doneztebe, Gotaine, Irabarne, Idauze, Mendi eta Arrokiaga herriek osatua - eta Peiriede edo Arbaila Txipia degeria - Altzürükü, Urdiñarbe, Muskildi, Phagola, Zühara eta Garindaine herriek osatua -.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16303801

 |

* Wd Datuak: Q16303801


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Zuberoa | Zuberoako eskualdeak | Zuberoa |
| Arbaila • Basabürüa • Pettarra |
**Arazuri doktorearen pasealekua** Nafarroa Garaiko hiriburua den Iruñeko Alde Zaharreko kale bat da. Berez, Alde Zaharraren eta Takonera parkearen arteko mugan dago, tartean Takonerako aldapako errepidea dagoelarik.

Izena
-----

Izena José Joaquín Arazuri (1918-2000), iruindar mediku eta historialariaren omenez darama, izan ere, bere estatua bat pasealeku honetan ikusgai dago.

Kokalekua
---------

Alde Zaharraren mendebaldean dago, Kale Nagusiaren amaiera edo mendebaldeko muturrean hasi, San Lorentzo elizaren alboan, eta San Anton kalearen amaieran edo mendebaldeko muturrean amaitzen da, tartean Aduanako zokoa eta Kale Berriaren amaiera edo mendebaldeko muturra igarotzen ditu.

Aurrez-aurre dituen Takonera kalea eta Navas de Tolosa kalearekiko paraleloki doa.

Pasealekua
----------

Pasealeku honetan Jose Joaquin Arazuriren monumentua ikusgai dago.

Ondarea
-------

* San Lorentzo eliza
* Takonera parkea
* Aduanako zokoa
* Jose Joaquin Arazuriren monumentua
* Tres Reyes hotela

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25475347

 |

* Wd Datuak: Q25475347


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Iruñea** |
*Artikulu hau arrokari buruzkoa da; ikasgelako tresna gaitzat duena beste hau da: «Arbel (ikasgela)»*

|  |  |
| --- | --- |
| **Arbela** | Mineral infotaula irakurtzeko eraMineral infotaula irakurtzeko era |
| Arbela |
| Arroka metamorfikoa |
| **Mineral garrantzitsuak** | KuartzoMoskovitaIllita*Biotita**Klorita**Hematite**Pirita* |
| **Dentsitatea** | 2,7  g/cm3 |
| Maximoa | 2,8  g/cm3 |
| Minimoa | 2,61  g/cm3 |

Arbelazko teilatua.
**Arbela** metamorfismo gradu baxuko harri metamorfiko bat da. Pikor tamaina txikia du eta jatorrian tupa edo errautsez osatutako materialen metamorfismoaz sortu da. Arroka foliatua, baina foliazio horrek ez du zertan hasierako sedimentazio estratifikazioarekin bat egin behar.

Mineralogia
-----------

Mineral nagusiak kuartzo, moskovita eta illita dira eta, normalki, biotita, klorita, hematite eta pirita agertzen dira. Batzuetan apatito, grafito, kaolin, magnetita, turmalina, feldespatoak eta zirkoia azaltzen dira.

Erabilpenak
-----------

Arbela oso erabilia da eraikuntzan, batez ere teilaren ordezko gisa, izan ere urarentzako iragazkaitza izateaz gain, azal lauak elurra irrritatzea ahalbidetzen baitu. Horregatik oso ohikoa izaten da mendialdeko eraikinetako teilatuetan ikustea.

XVIII eta XIX mendeetan arbela ikasgelako arbela moduan erabiltzen zen, kleraz erraz idazten baita bertan.

Ekoizpena
---------

Espainia da munduko ekoizle handiena, 2000 urteko datuek mundu osoko arbelaren %90a bertan ateratzen dela adierazten dute. XIX eta XX mendean Gales, Alemania eta Frantziak ekoizpen handia izan zuten baina hauek agortu eta espainiar arbelak hartu zuen ia merkatu osoa.

Espainiaren mendebaldean ateratzen da arbela, bereziki León, Ourense, Zamora eta Badajoz probintzietako harrobietan. Bierzo eskualdeko Cupa Pizarras enpresa munduko liderra izan da 2014 eta 2015 urteetan.

Iruditegia
----------

* Arbel zatiak.Arbel zatiak.
* Arbela mendian.Arbela mendian.
* Maule-Lextarreko teilatu beltzak.Maule-Lextarreko teilatu beltzak.
* Segoviako probintziako arbelezko etxeak.Segoviako probintziako arbelezko etxeak.
* Arbela xaflatan.Arbela xaflatan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Mining Engineers Toolbox
2. ↑  Mass, weight, density or specific gravity of Bulk materials

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207079
* Commonscat Multimedia: Slate

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119316382 (data)
* LCCN: sh85123296
* NKC: ph524160
* AAT: 300011646
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207079
* Commonscat Multimedia: Slate
**Smith konderria** (ingelesez: *Smith County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tyler da. 2010eko zentsuaren arabera 209.714 biztanle zituen, Smith kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Smith konderriak 2.459,77 kilometro koadro ditu. Horietatik 73,21 ura dira. Beste 2.386,56 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 85,26 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 209.714 pertsonetatik 166.334 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 36.088 dira. 37.195 beltzak edo afroamerikarrak. 734 amerikar natiboak ziren eta 63 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.550 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 225 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.613 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156278
* Commonscat Multimedia: Smith County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157103742
* LCCN: n80070292
* NARA: 10037100
* **Lekuak**
* OSM: 1839521
* TGN: 1002898

 |

* Wd Datuak: Q156278
* Commonscat Multimedia: Smith County, Texas