recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Indigo** **Girls** rock-folk bikote estatubatuarra dira, Atlantan eratutako musika taldea (Georgia, Estatu Batuak), Amy Ray eta Emily Saliersek osatua.

Ibilbidea
---------

Taldea osatzen duten bi musikariak eskolako lagunak dira umetatik. Indigo Girls izenarekin hasi ziren Emoryko Unibertsitateko ikasle gisa, astero The Dugout tabernan, Emory Villagen.

1987an, *Strange Fire* izeneko disko-bilduma egin zuten, eta 1988an konpainia diskografiko garrantzitsu batekin kontratua lortu zuten. Harekin bederatzi album argutaratu ondoren 1987tik 2007ra bitartean, IG Recordings grabaketa marka propio eta berriarekin jarraitu zuten ondoren autoekoizle gisa.

Indigo Girls-ekin zerikusia duten proiektuetan lan egitetik kanpo, bakarkako lanak argitaratu ditu Amy Rayk, eta irabazi asmorik gabeko erakunde bat sortu du, musikari independenteak sustatzen dituena. Emliy Saliers, berriz, jatetxeen industriako ekintzailea izan da, eta idazlea ere bai da. Don Saliers aitarekin talde berezientzako ekintzailetzan emanaldiak antolatu ditu. 

Taldeko bi emakumeak, Saliers eta Ray, lesbianak dira baina ez dira elkarren bikote sentimentala, eta ezagunak dira daude ingurumen eta politika-kontuetan aktibistak direlako.

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, Ingelesezko Wikipediako «Indigo Girls» artikulutik itzuli da; zehazki, 22022-03-06ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.

* *Closer to Fine*, Indigo Girls-en abesti eta bideoklipal, taldearen Youtube kanalean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q772035
* Commonscat Multimedia: Indigo Girls

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146736220
* ISNI: 0000 0001 2337 3051
* BNF: 13922521c (data)
* GND: 10048219-3
* LCCN: n91119059
* NKC: xx0109447
* NLA: 35698538
* SUDOC: 162411111
* BIBSYS: 9079048
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: indigo-girls

 |

* Wd Datuak: Q772035
* Commonscat Multimedia: Indigo Girls
**Deuterostomio**ena (*Deuterostomia* termino taxonomikoa. Greziaretik: *beste ahoa*) animalia goifilum bat da. Eumetazoa azpierreinuko bilateria adarreko taxon bat dira eta protostomia goifilumaren kontrakoak dira. Bi hauen artean bereizteko euren garapena enbrioiak direnean ikusi behar da: deuterostometan sortzen den lehenengo irekiera (blastoporoa) ipurtzuloa bilakatzen da, eta protostomoetan ahoa.

Deuterostomioaren barruan hiru filum ezberdin aurkitzen ditugu:

* Kordatuen filuma (ornodunak eta antzekoak)
* Ekinodermatuen filum (itsas izarak, itsas trikuak eta antzekoak)
* Filum Hemichordata (zizaren itxurako hainbat izaki)
* *Filum Chaetognatha* (zizare itxurako beste hainbat izaki)
* *Filum Xenoturbella* (izaki isolatu batzuk)
* *Filum Vetulicolia* (desagertua)

Bai deuterostomioetan bai eta protostomoetan, zigotoa lehenengo zelula multzo batean bilakatzen da blastula izenekoa. Deterostomoetan lehenengo zatika hauek ardatz polarrarekiko paralelo edo elkartzut gertatzen da. Honi zatiketa erradiala deritzo, eta protostomo batzuetan ere gertatzen da, adibidez lofoforoetan. Zatiketa hau ez da determinantea (hau da, zelula bakoitzaren eginkizuna ez da oraindik erabaki). Lehenengo lau zelulak bereizten badira, euretariko bakoitzak larba oso bat sortzeko gaitasuna izango du, eta bat kentzen badugu blastulako gainontzeko zelulek konpentsatuko dute galera.

Deutorostomoen barruan mesodermoak inbaginazio bat sortzen du eta bertan gorputzaren kabitatea sortzen da.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Deuterostomio*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q150866
* Commonscat Multimedia: Deuterostomia
* Wikispecies Espezieak: Deuterostomia

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01481/eu\_d\_0933/d0933
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Deuterostomia
* BioLib: 14961
* EOL: 8814528
* ITIS: 914156
* NCBI: 33511
* Paleobiology Database: 67145

 |

* Wd Datuak: Q150866
* Commonscat Multimedia: Deuterostomia
* Wikispecies Espezieak: Deuterostomia
Alfredo Stroessner diktadorea.
**Terrorearen agiritegiak** izenarekin Alfredo Stroessnerren diktaduraren garaian Paraguain sortu ziren Kondor operazioaren inguruko dokumentazioak dira. 1992ko abenduaren 22an Martín Almadak, José Agustín Fernández epailaren laguntzaz, Paraguaiko Lambaré hirian aurkituz zituen. Agiritegietan 1970 eta 1980. hamarkadetan Paraguaiko militarrek eta poliziek egindako komunikazio idatzi guztiak daude; bertan baita ere Argentina, Brasil, Txile eta Uruguaiko diktadurek egindakoak aurkitu dituzte. Dokumentazio horren helburua herrialde horien errepresioa indartzea eta bideratzea zen. Agiritegietan 50 000 erahilketen, 30 000 desagertuen eta 400 000 espetxeratuen informazioak aurkitu dira.

Agiritegien edukiak
-------------------

Agiritegientan mota askotako txostenak aurkitu dira: presoen trukaketen ingurukoak, preso politikoen trasladoena, gizarte aktibisten kontrolaren ingurukoak... Krontolaren maila ikusteko agirietan familia-bileren gaineko txostenak eta lagunen arteko elkarrisketak jaso zirela esan dezakegu. Tortura saioak ere deskribitzen ziren, metodo desberdinak erakusten.

Agiritegi hauek Ameriketako Estatu Batuetatik, Hegoamerikako diktaduren laguntzaz, terrorearen politika nola diseinatu zen argitagarbi erakusten dute. Inplikazioa ejerzitotik hasita poliziaraino ailegatzen zen. Gizarte horietan oinarrizko kritikak eta protestak debekatuta zeuden, dena subetsiboa zen eta, ondorioz, erreprimitzeko modukoa. Egile batzuek gizarte hori George Orwellek asmatutako gizarte totalitarioarekin identifikatu dute. Urte haietan hilketak, bahiketak, tortura sistematikoak, pertsonen desagerpenak ohikoak bihurtu ziren.

Dokumentoak
-----------

1992ko abenduaren 22ko prozedimenduan aurkitutako dokumentuak Poliziaren Ikerketa Departamentukoak dira. Hauek dira:

* Atxilotuen fitxak.
* Isilpeko txostenak.
* Bilaketa-eskaerak.
* Ikerketa eta informazio deklarazioak.
* Oposizioko alderdi politikoen kontrolak.
* Ikasle taldeen kontrolak.
* Sindikatuei egindako kontrolak.
* Herrian sartzeko eta irtetzeko kontrolak.
* Telefonoen bidez egindako kontrolak.
* Etxeetan egindako zaintzak.
* Ikerketa Departamenduko buruaren oharrak.
* Aldizkariak.
* Argazkiak.
* Zaintzen berrien liburuak.
* Nortasun agiriak.
* Hitzaldien, diskurtsoen, irrati-saioen grabazioak (kaseteak)

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   Martín Almada, "Paraguay: The Forgotten Prison, the Exiled Country"
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Kondor operazioa
* Automotores Orletti
* 601 Inteligentzia Batailoia

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Giza Eskubideen aldeko dokumentazio zentroa. Paraguaiko Zuzenbide Goi Gortea.
* **(Gaztelaniaz)**:Laura Carlsenen artikulua.
* **(Gaztelaniaz)**:MEVES museo birtuala - Stronismoaren egiak eta gezurrak.
* **(Gaztelaniaz)**:Equipo Nizcor.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q652919

 |

* Wd Datuak: Q652919
Galerucinae Diabrotica kakalardoaren aurka intsektizida aplikatzen duen aireko lainoztagailu bat soja soroetan.
**Izurriteen kontrolak** edo **izurriteen kudeaketak** espezie bat erregulatzea du helburu, neurri mota desberdinak erabiliz. Espezie horri izurrite deitzen zaio normalean, espezie inbaditzaile eta kolonizatzaile berria delako edo kontrolik gabe ugaltzen hasten delako. Izurritzat hartzen dira izurritea agertzen den biztanleen osasunean, ekologian, ekonomian, etab... eragiten baitute.

Izurriteen kontrol mota desberdinak daude, izurritearen, ingurumenaren, ekonomiaren, biztanleriaren eta beste aldagai batzuengan izan nahi den eraginaren arabera erabiltzen baitira. Hori dela eta, horrelako neurri bat hartu aurretik aurretiazko azterketa bat egiten da beti.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2306047
* Commonscat Multimedia: Pest control

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12220780m (data)
* GND: 4051952-1
* LCCN: sh85100295
* NKC: ph237400
* NARA: 10641214
* AAT: 300224969
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D010571

 |

* Wd Datuak: Q2306047
* Commonscat Multimedia: Pest control
**Indis** Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da, idazlearen hil ondorengo lana den Silmarillionen agertzen dena. Vanyar leinuko elfo emakume bat da, Ingwë erregearen hurbileko senidea.

Historia
--------

Noldor leinuko erregea zen Finwë ezkutuan maitatu zuen bi leinuak elkarrekin Amanen bizi izan zirenetik, baina maitasun hori ez zen elkarrenganakoa, Finwë jada Tar-Mirielekin ezkondua baitzegoen. Hau hil ondoren, Finwë tristeziak inbaditu zuen eta bakarrik joan zen bidaian, Aman esploratuz. Egun batean Indisek Finwërekin topo egin zuen Oiolossën eta orduan Finwëk Indisek maite zuela ikusi zuen. Finwëk Indisekin ezkontzea erabaki zuen eta Valarrekin epaiketa bat izan ondoren, hauek Finwë Indisekin ezkon zitekeela erabaki zuten, Miriel borondtez hil baitzen Finwë bakarrik utziz.

Honela, Indis Finwëren bigarren emazte bihurtu zen, eta honekin lau seme-alaba izan zituen: Findis, Lalwen, Fingolfin eta Finarfin. Finwë Melkorren esku hil ondoren, Indis bere herriarekin itzuli zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2070960

 |

* Wd Datuak: Q2070960
***Izurdeen aurreko bizitza*** Kirmen Uribe idazlearen laugarren eleberria da, 2021eko azaroan argitaratu zena. Benetan existitu ziren pertsonaia baten biografian, Rosika Schwimmer hungariar aktibista, eta bere familiarekin bizi izandako esperientzietan oinarritzen da; beraz, neurri handi batean, nobela autofikzionala da. Liburua hiru zatitan banatzen da. Egilearen hitzetan emakumeen inguruko eleberria da. Liburu auotfikzionala da, idazteko prozesuari buruzko nobela.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Liburuaren argitaletxeak horrela laburtu du liburua: "Euskal kondaira zahar baten arabera, izurdeak, garai batean, pertsonak izan ziren. Izurde bilakatu ziren laminen maitale izatearren. Eta behin gorputzez aldatuta, ezin berriz lehengora itzuli. Migranteari ere gertatzen zaio halakorik herrialdez aldatzen denean. Mudatzen zaio bizitza eta ezinbestean baita atzean utzitakoarekiko lotura ere. Uri, Nora eta bien seme-alabak New Yorkera lekualdatuko dira liburu honetan. Rosika Schwimmer sufragista eta bakezalearen bizitzan oinarritutako nobela bat idatzi nahian ari da Uri: nola hazi zen zaldi eta kontzertu artean, nola lotu zen emakumeen askapen mugimendura, nola antolatu zuen Gerra Handiari aurre egin nahi zion bake-ontzia. Haren urratsak ikertu bitartean, ordea, bereak ere aterako zaizkio bidera, haurtzaroko bizipenak, faro bat arrosaz margotu zutenekoa, izebarekin konpartitutakoak. Familia ezari-ezarian hirian etxe egiten doan bitartean".

Egitura
-------

Argumentuan garbi ikusten denez, eleberria hiru planotan antolatzen da: 

* Familia euskaldun baten bizimodua New Yorken, bertan gertatutako pasadizoak, arazoak eta protagonistaren ikerketa proiektuaren inguruko gorabeherak zein idazketaren gaineko gogoetak.
* Rosika Schwimmer aktibistaren biografia.
* Kirmen Uriberen haurtzaroaren oroimenak, emakume borrolariak azalduz.

Hiru plano nahastu egiten dira lehenengo bi ataletan; lehenengoan gizonezko protagonistaten ahotsean, Uri, eta, bigarrenean, emakumezkoenean, Nora. Hirugarrenean, aldiz, Ane eta Unai seme-alaben arteko elkarrizketa jasotzen da; azken hau oso laburra da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Mari Jose Olaziregik 2021eko Literaktumen egindako elkarrizketa.
* Asier Urkizaren kritika Berrian, 2021/12/12
Ixkiriot handia Alkizako mahasti batean
**Ixkiriot handia**, frantsesez *gros manseng*, Ipar Euskal Herriaz gain, Okzitaniako hainbat eskualdeetan, hala nola Gaskoinian eta Biarnon, hazten den mahats zuria da, ardo lehorrak egiteko usatzen dena. Irulegiko ardo zuriak egiteko erabiltzen da ixkiriot ttipiarekin batera. EAEn txakolina egiteko hondarribi zuriaren osagarri gisa baliatzea legez onartuta dago. Okzitanian Pacherenc du Vic-Bilh, Côtes de Gascogne, Floc de Gascogne eta Jurançon ardo zuriak produzitzen dira ixkiriot handia erabiliz. 

Ixkiriot handiak ixkiriot ttipiak baino ekoizpen handiagoak ematen ditu. Alabaina, ematen duen ardoa ez da horren dotore eta abertasa.

Ardoaren ezaugarriak
--------------------

Ixkirior handiak zapore biziko ardoak ekoizteko ahalmena du, azidotasun handia dutenak eta arbeletxe-, irasagar-, espezia- eta lore-kutsua. Mahatsak sortzen duen ardo-motan uztaren momentuak garrantzi handia du. % 11,5-12ko alkohol potentzialarekin biltzen denean, lortzen den ardoa oparoagoa fruta freskoen eta loreen kutsuan. Ondoren, % 12,5-13,5eko alkohol potentzialarekin, zaporeak askoz biziagoak eta indartsuagoak izango dira. Azal lodia izan arren, mahatsa kontuz prozesatu behar da ardotarako. Ixkiriot handiaren zukua beste mahats zuri batzuena baino ilunagoa da, eta horrek esan nahi du kolore iluneko eta urre koloreko ardoak emateko joera duela mazeratzean azalarekin kontaktu txikia izanik ere. Mahatsa oso modu zakarrean kalkatzen bada edo azala denbora luzez mahatsa ukitzen uzten bada. produzitzen den ardoa oso latza izango da eta tanino eta polifenol gehiegi izango ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Noticias Jurídicas» *Noticias Jurídicas* (Noiz kontsultatua: 2022-08-15).
2. ↑    *The Oxford companion to wine.*  (3rd ed. argitaraldia) Oxford University Press 2006 ISBN 0-19-860990-6. PMC 70699042. (Noiz kontsultatua: 2022-08-15).
3. ↑   Clarke, Oz.  (2001). *Oz Clarke's encyclopedia of grapes.*  (1st U.S. ed. argitaraldia) Harcourt ISBN 0-15-100714-4. PMC 48239622. (Noiz kontsultatua: 2022-08-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q462851

 |

* Wd Datuak: Q462851
Marianneren eskultura Parisko Errepublikaren plazan.
**Marianne**, Frantziako Errepublikako irudi alegorikoa da. Frigiar txanoa jantzita daraman emakume baten itxurapean, Mariannek Frantziar Errepublika irudikatzen du, eta, frantziar errepublikako eta hiritarren balioen egonkortasuna ordezkatzen du: askatasuna, berdintasuna, senidetasuna.

Marianne, aberri ama sutsua, gerlaria, baketsua, elikatzailea eta babeslearen irudikapen sinbolikoa da.

Izenaren jatorria
-----------------

Marianne, dirudienez, XVIII. mendean Frantziako Erresuman oso hedatuak zeuden Marie eta Anne emakume izenen elkartzetik dator.

Iraultzaren aurkako aristokratentzat, izen hori gutxiesgarria zen, herria ordezkatzen baitzuen. Iraultzaileek, erregimen aldaketa sinbolizatzeko erabili zuten, baina, batez ere, "aberri ama"ren sinbolismoa azpimarratzen zuelako, errepublikaren seme-alabak babesten dituen ama elikatzailea. Midiko errepublikarrek ere, izen hori, euren ideal politikoarekin lotzen lagundu zuten (okzitanierazko kantu bat, *La garisou de Mariano*, oso ospetsua izan zen 1792ko udazkenean).

Izen hau, errepublikaren aldeko eta kontrakoen arteko adostasunaren ondorioz, berehala onartu zuen frantziar herri guztiak.

Mariannerentzako ereduak
------------------------

Mariannen soingainak egin dituzten artistek, eredu bezala, neska eder ezezagunak, tokiko modeloak, euren lagun edo emazteak, eta, batzuetan pertsona ospetsuak ere erabili dituzte.

Marianne irudikatu duten neska ospetsuak, honako hauek dira:

* 1970 Brigitte Bardot
* 1978 Mireille Mathieu
* 1985 Catherine Deneuve
* 1989 Inès de la Fressange
* 2000 Laetitia Casta
* 2003 Évelyne Thomas

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q325956
* Commonscat Multimedia: Marianne

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 45101875
* GND: 118970607
* LCCN: sh2002004529

 |

* Wd Datuak: Q325956
* Commonscat Multimedia: Marianne
**Marianne Timmer** (Sappemeen, Herbehereak, 1974ko urriaren 3a - ) herbeheretar abiadura-patinatzaile olinpikoa da.

Ibilbidea
---------

1997an Varsovia (Polonia) Banako urrutiko munduko kopan urrezko domina irabazi zuen eta proba batean 1000m egin zituen. Urte berean, Varsovian (Polonia) banakako distantziako munduko txapelketan hartu zuen parte, eta  brontzezko domina irabazi zuen 3. postuan 1500m eginez.

1998 ko Joku Olimpikoetan  bi proba egin zituen. Bata,1500m koa izan zen eta bertan 1. domina, hau da, urrezkoa irabazi zuen, eta bestea, 1000m koa zen eta bertan 1. domina irabazi zuen berriz.

2000 an bi txapelketatan parte hartu zuen, bata, Seulen (Corea del sur)  Distantzia motzeko Munduko kopan brontzeko domina irabazi zuen, eta bestea, Nagano (Japonia) banakako diztantziako munduko txapelketa zilarrezko domina irabazi zuen 2. postuan 1000m eginez.

2004an bi txapelketa garrantzitsuetan hartu zuen parte, bata, Naganon ospatu ziren distantzia motzeko kanpeonato mundialera joan zen eta bertan urrezko domina irabazi zuen eta bestea, Korean izan zen, Seulen zehazki. Bertan munduko bigarren postua irabazi zuen munduko lehiaketan.

2005ean Inzell-en ospatu ziren bakarkako munduko txapelketara joan zen eta bertan 3. domina atera zuen, hau da, brontzezko domina. Eta azkenik, 2006. urtean, Turinen ospatu ziren Joku Olinpikoetan 1000 metroko proban hartu zuen parte eta lehenengo domina irabazi zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q463468
* Commonscat Multimedia: Marianne Timmer

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152042213
* ISNI: 0000 0001 0201 0219
* GND: 142257087
* **Kirolariak**
* COI: marianne-timmer

 |

* Wd Datuak: Q463468
* Commonscat Multimedia: Marianne Timmer
***Jenio gaiztoa*** , Pello Añorga Lópezek idatzitako liburua da, Haur eta Gazte Literaturaren alorrean sailkatua. Lehenengo edizioa 2007. urtean argitaratu zen Aizkorri argitaletxearen bidez eta edizioaren ilustratzailea Jokin Mitxelena izan zen.

Argumentua
----------

Itsaso bizia zegoen, eta gurasoek, badaezpada, Lolari kontuz ibiltzeko esan zioten, itsasoak jenio gaiztoa zeukala egun horretan. Lolak entzun bai, baina ez zien sinetsi. Oso garbi zeukan jenio gaiztoa zeukaten bakarrak gurasoak zirela. Itsasoari desafioka hasi zen beraz: "ezetz harrapatu!". Orain harri bat bota uretara; hurrengoan, makiltxo bat... Olatua gerturatzen zenean, han zihoan lasterka gure neskatila. Baina halako batean, olatu handi batek harrapatu zuen.

Gaia
----

Itsasoko indarra izango da protagonista narrazio osoan.

Pertsonai nagusiak
------------------

Lola, protagonista nagusia: neskatila.

Sariak
------

2008 - Euskadi saria - Euskarazko haur eta gazte literatura

Erreferentziak
--------------

1. ↑   interaktiboa, 2011 iametza. *Euskal Idazleen Elkartea. Idazleak.*  (Noiz kontsultatua: 2018-01-19).
2. ↑     *Mitxelena Erice, Jokin - Auñamendi Eusko Entziklopedia.*  (Noiz kontsultatua: 2018-01-19).

Kanpo estekak
-------------

Pello Añorgarentzat haur eta gazte literaturako Euskadi Saria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61363594

 |

* Wd Datuak: Q61363594

Jenio gaiztoa Koldo Mitxelena Liburutegian
***Der Heizer*** (euskaraz: *Sugilea*) Franz Kafkak idatzitako narrazioa da. 1913an argitaratu zen. Kafkaren asmoa zen bera hil ondoren argitaratutako Amerika edo Desagertutakoa eleberriaren lehen kapitulua izatea narrazio hau.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Karl Rossmann, hamasei urteko mutila, New Yorkeko portura heltzen ari da itsasontzi alemaniar batean. Bere gurasoek hara bidali dute neskame batek bera limurtu eta ume bat izan zuelako.

Lehorrera heltzear dagoenean, gogoratzen du euritakoa behean utzi duela eta gizon bati eskatzen dio bere maleta zaintzeko, euritakoaren bila doan bitartean. Mutila pasilloetan galtzen da eta ate bat jotzen du. Gizon batek sartzen uzten dio eta hitz egiten hasten dira. Gizonak adierazten dio ontziko sugilea dela, baina laster kanporatuko dutela, bere nagusiak —Schubal izeneko errumaniar batek— errumaniarrak lehenesten dituelako (bera alemaniarra da). Halaber, azaltzen dio hainbat itsasontzitan lan egin duela eta guztietan laudatu dutela bere lana.

Karlek sugilea laguntzea erabakitzen du eta elkarrekin doaz kapitainaren gelara. Sugileak era katramilatsuan adierazten du kasua eta Karlek eskatzen dio ideiak ordenatzeko. Une horretan Schubal sartzen da gelan eta bere portaera zuritzen du. Bere lekuko batzuek kanpoan itxaroten dute.

Bat-batean, Jakob izeneko gizon batek, senatariak, izena eskatzen dio Karli eta bere osaba del esaten dio. Gero guztiei jakinarazten die Karl limurtu zuen neskameak gaztigatu zuela hori Amerikara helduko zela. Karl bere osabaren ospea sugilearen alde erabiltzen saiatzen da, baina osabak kapitainaren eskuetan uzten du arazoaren konponbidea. Kapitainak osaba eta ilobarentzako txalupa bat prestatzeko agintzen du.

Txalupan daudenean kapitainaren gela ikusten du eta konturatzen da Schubalen lekukoak sartu direla eta berari agurtzen ari zaizkiola. Badirudi sugilea ez dela, jada, existitu ere egiten. Karlek bere buruari galdetzen dio ea bere osaba inoiz sugilea ordezkatzera iritsiko denik bere baitan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1194196
* Commonscat Multimedia: Kafka - Der Heizer (1913)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 198562437
* GND: 4792579-6

 |

* Wd Datuak: Q1194196
* Commonscat Multimedia: Kafka - Der Heizer (1913)
**JO.LO.AR.** euskal pistola semiautomatikoa da, J. Lopez de Arnaizek diseinatua. 1924tik aurrera Eibarren zegoen Calixto Arrizabalaga e Hijos enpresak ekoiztu zuen.

Kalibre askotan egin zuten, 6.35x16mm (.25 ACP), 7.65x17mm (.32 ACP), 9x17mm (.380 ACP), 9x23mm luze eta 11.43x23mm (.45 ACP) kartutxoak erabiliz.

Historia
--------

José López Arnaiz enpresariak 1919ko irailaren 12an bere asmakuntza patentatu zuen: pistola bati kanpotik gehitu ahal zitzaion palanka bat, esku bakarra zutenek tiro egin ahal izateko. 1924an Arnaizek lortu zuen Calixto Arrizabalaga e Hijos enpresak bere sistema hartzea eta jada bazuten Sharp Shooter izeneko pistolari gehitzea. 1930ko hamarkadaren hasieran amaitu zen bere ekoizpena.

Erosleak
--------

Peruko Armadak ale asko erosi zituen, egokiak zirelako zaldi gainean tiro egiteko, esku bakarrarekin.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   **(Gaztelaniaz)** «Pistola JO.LO.AR: el arma de los mancos - Arma corta» *www.armas.es* (Noiz kontsultatua: 2021-06-08).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Armari buruzko informazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6108626

 |

* Wd Datuak: Q6108626
**Izvestia** (errusieraz: Известия, euskaraz: «Berriak»), Errusiako egunkari bat da. Mosku hiriburuan egoitza du.

1917ko martxoaren 13an lehenbizikoz argitaratu zen.

1917-1991 artean, Sobietar Batasunaren garaian, *Pravda* egunkaria Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren argitalpen ofiziala zen bitartean, *Izvestia* egunkariak Sobietar Batasuneko Gobernuaren ikuspuntuak ezagutzera ematen zituen argitalpen ofiziala zen. Garai honetan *SESBeko Sobietar Herri Ordezkarien Berriak* (Известия Советов народных депутатов, *Izvèstia Soviètov Naródnikh Deputàtov SSSR*) izen ofiziala izan zuen.

Izena errusierazko *izveshchat* (*berri eman*) aditzetik datorkio.

Ikus gainera
------------

* Pravda

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Errusieraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q753932
* Commonscat Multimedia: Izvestia

---

* **Identifikadoreak**
* ISSN: 0233-4356
* ZDB: 895453-7
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q753932
* Commonscat Multimedia: Izvestia
**Margarita Ruano** aktore eta antzerkigile espainiarra izan zen XVII. mendearen bigarren erdian.

Biografia
---------

Informazio gutxi dago bere bizitzari buruz.

Gaspar de Olmedo-rekin ezkonduta zegoen, Alonso de Olmedo aktorearen semea eta, 1692an, Madrilgo Huertas kalean bizi ziren, agintariek komedia egileen konpainiei eskatutako txosten batean agertzen den bezala (Agustín Manuel de Castillak egindako zerrendan). 1695. urtean, bere senarrarekin batera, ordezkari gisa agertzen da Ávila eta Madril arteko antzerki konpainia baterako arropen garraioan. Agustín Manuel de Castillaren antzerki konpainian Maria de Navasekin batera, besteak beste, izan zen.

Lana
----

Margarita Ruano Madrilgo antzokietan, 1690ko hamarkadan, antzeztutako lau pieza dramatikoren egilea da: guztiak bertso polimetrikoan idatziak izan zirenak eta musikarekin batera antzeztuak izateko sortuak.

*El Baile de las Posadas de Madrid* laneko protagonistak Madrilgo Cava Baja kalea eta Silva kalea dira, hiriko ostatuak biltzen ziren kaleak. Antzezlanaren argudioan esaten da hainbat alegoria ostatu hartzera hurbiltzen direla kale horietara: Edertasuna, Jelosia, Hutsaltasuna, Maitasuna eta Apaltasuna. Guztiek lortzen dute ostatu, Apaltasunak izan ezik, eta denak haserrarazi ondoren, lortu egiten du. 1692. urteko apirilean antzeztu zen lehen aldiz.

Dakigunaren arabera *Baile de los títulos de comedias* antzezlanak 1690eko martxoaren 30ean antzeztua izateko lizentzia lortu zuen; *Baile del juego de vuelo de vuelen pajaritos* 1692koa da; eta *El baile del veneno de los sentidos* 1700. urtekoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Olmedo Bernal, Francisco J.  (2013). *El teatro breve de Alonso de Olmedo: estudio y edición (tesis doctoral).*  Universidad Complutense de Madrid.
2. ↑   Sanz Ayán, Carmen (2002). «El patrimonio empresarial de autoras y actrices a fines del siglo xvn: vestidos de comedia». AISO. Actas VI. Carmen.  (2002). *«El patrimonio empresarial de autoras y actrices a fines del siglo xvn: vestidos de comedia». In AISO. Actas VI..*  Centro Virtual Cervantes.
3. ↑   González Martínez, Dolores.  (2002). «María de Navas: bosquejo biográfico de una controvertida actriz de la escena española de finales del siglo XVII» *Scriptura* 17: 177-210. ISSN 1130-961X..
4. 1 2   Escabias, Juana; Huerta Calvo, Javier.  (2013). *Dramaturgas del Siglo de Oro: guía básica.*  Huerga & Fierro Editores ISBN 978-84-941731-5-8..
5. ↑    doi:10.5944/epos.29.2013.15203. ISSN 2255-3495..

Kanpoko estekak
---------------

* *Biblioteca Digital HIspánica* orrian bere lanak digitalizatuta.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q77403984

 |

* Wd Datuak: Q77403984
**Diedrich Diederichsen** (Hanburgo, 1957ko abuztuaren 15a) idazle, musika kazetari and kultur kritikari alemaniarra da. Artea, politika eta pop kultura zeharkatzen dituen pentsamenduaren alorrean, Alemaniako idazle intelektual nabarmenetakoa da.

Diedrich Diederichsen Hanburgon jaio eta hazi zen, eta bertan egin zuen lan lehen aldiz musika kazetari gisara, *Sounds* izeneko aldizkarian, hain zuzen 1979tik 1983ra gertatu ziren Punk eta *New wave* musika mugimenduen leherketen garaian. 1990ko hamarkada arte, Koloniako eragin handiko *Spex* aldizkarian editore nagusi lanak bete zituen. Behin behineko irakasle lanak ere egin izan ditu, besteak beste Frankfurt am Main, Stuttgart, Pasadena, Offenbach am Main, Gießen, Weimar, Bremen, Viena, St. Louis, Kolonia, Los Angeles edo Gainesville bezalako lekuetan. Zenbait urtez Stuttgart-go *Merz* akademian irakasten ibili ondotik, 2006an Vienako Arte Ederren Akademiako Arte garaikidearen Teoria, Praktika eta Komunikazio irakasle bihurtu zen.

Diedrich Diederichsenen idatziak argitalpen ugaritan azaldu izan dira, horien artean *Texte zur Kunst*, *Die Zeit*, *Die Tageszeitung*, *Der Tagesspiegel*, *Süddeutsche Zeitung*, *Theater heute*, *Artscribe*, *Artforum* edo *Frieze* bezalako egunkari eta aldizkariak.
Bere pentsamolde eta jarreran eragin asko topa daitezke. Bere idatziek Post-estrukturalismoaren, Marxismoaren, Kultur ikasketen, Kazetaritza berriaren, Beat literaturaren, psikoanalisiaren eta situazionismoaren arrastoak erakusten dituzte. Gizarte post-fordistaren subjektibitatearen, identitate politiken eta kultur industrien arteko tentsioak maiz ageri dira bere idatzietan.

Bibliografia aukeratua
----------------------

* *Sexbeat* (1985), 2002an berrargitaratua
* *1500 Schallplatten. 1979–1989* (1989), *2000 Schallplatten. 1979–1999* izenburuarekin berrargitaratua (2000)
* *Freiheit macht arm. Das Leben nach Rock’n’Roll* (1993)
* *Politische Korrekturen* (1996)
* *Der lange Weg nach Mitte. Der Sound und die Stadt* (1999)
* *Musikzimmer. Avantgarde und Alltag* (2005)
* *Eigenblutdoping. Selbstverwertung, Künstlerromantik, Partizipation* (2008)
* *Kritik des Auges. Texte zur Kunst* (2008)
* *On (Surplus) Value in Art. Mehrwert und Kunst. Meerwarde En Kunst* (2008)
* *The Sopranos* (2012)

Gaztelerara itzulitako zenbait bilduma lan:

* *Personas en Loop* (2005)
* *Psicodelia y Ready-Made* (2011)

Kanpo loturak
-------------

* Diedrich Diederichsenen orria, Vienako Arte Ederren Akademiaren webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q101521
* Commonscat Multimedia: Diedrich Diederichsen

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 69154211
* ISNI: 0000 0000 7842 2327
* BNF: 14467127n (data)
* GND: 130448001
* LCCN: n83146487
* NKC: kv2008437684
* Tabakalera ID: 85488
* SUDOC: 075974878
* ULAN: 500343935
* BIBSYS: 3087640
* Open Library: OL199109A

 |

* Wd Datuak: Q101521
* Commonscat Multimedia: Diedrich Diederichsen
**Malheur konderria** (ingelesez: *Malheur County*) Oregonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Vale da. 2010eko zentsuaren arabera 31.313 biztanle zituen, Malheur kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Malheur konderriak 25.717,8 kilometro koadro ditu. Horietatik 109,22 ura dira. Beste 25.608,59 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,22 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 31.313 pertsonetatik 29.773 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 9.867 dira. 331 beltzak edo afroamerikarrak. 235 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 511 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 21 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 430 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Malheur County, Oregon age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495414
* Commonscat Multimedia: Malheur County, Oregon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153613866
* **Lekuak**
* OSM: 1798645
* TGN: 2001718

 |

* Wd Datuak: Q495414
* Commonscat Multimedia: Malheur County, Oregon
**Maider Garayo** (Iruñea, 1989) obra grafikoa ardatz duen artista da.

Proiektuak
----------

Eco-sistemas de carteo proiektuan, hiriari eta bere ekintzekin Iruñea iraunkorrago baterantz aldaketak eragiteko duen gaitasunari buruz hausnartzera gonbidatu zituen herritarrak. Ekimen hori Maider Garayok Paula Torán eta Nahia Villanuevarekin batera garatu zuen Huarteko Arte Garaikideko Zentroko egoitza batean barnean. Hiru artistek gure inguruarekin nola erlazionatzen garen galdetu eta herritarengandik jaso dituzten erantzunak, parte hartze prozesu baten bidez. Bertan, olerkiak, testuak, objektuak eta tresnak jaso zituzten. Material hori da laginaren oinarria, eta ikusmenaren, testuaren eta objektuen analogien bidez aurkezten da.
.

Estilo artistikoa
-----------------

Bere sorkuntza artistikoan grabatuak, fanzineak, collageak edo ehun gaineko proiektuak nabarmentzen dira, beti ere litografia, monotipia edota serigrafia baliatuz sortuak.

Talde erakusketak
-----------------

* Eco-sistemas de carteo, Ingurumen Hezkuntza Museoa, Iruñea (2019)

Irudi galeria
-------------

* Maider Garayok sortutako lan bilduma
* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108697924

 |

* Wd Datuak: Q108697924
Maikop eta Yamna kulturen mapa geografikoa.
**Maikop kultura** (K.a. 3700-K.a. 2500 urteak ingurukoa) Errusia hegoladean aurkitutako kultura arkeologiko garrantzitsu bat da. Geografikoki egungo Adigeako Errepublikan kokatzen da (hiriburua Maikop, Taman penintsulan, Kuban ibaian. Kultura honen izena Maikopen aurkitutako erre-hilobi batetik dator. 1897an Maikopeko gurdia aurkitu zen, oso altxor aberatsa.

Maikopen aurkitutako protoidazkera.

Ezaugarriak
-----------

Kaukason eta ekialdeko Anatoliako Kura-Araxes kulturaren garaikidea zen gutxi gorabehera (K.a. 3500-K.a. 2200) eta ziur aski horren eragina ezagutu zuen. Mendebaldean, bestetik, Yamna kultura zuen eta iparraldean Novotitorovka kultura (K.a. 3300- K.a. 2700). Maykop kultura Brontze Aroan kokatu behar da: material horrekin egindako objektu eta tresna asko eta asko aurkitu dira. Badira ere, bestetik, zilarrezko eta urrezko objektuak. Aurkintzuntzen kopurua erabat ezohikoa da urte haietarako, beste leku arkeologikoekin konparatuta.

Kultura honen arlo ezagunena hiletako praktikak dira. Hildakoak lurperatu egin zituzten eta zuloak harriez inguratzen zituzten, guztia kurgan edo hil-muinoz biribiltzen. Geroago kurganak harrizko cairn erabileraz trukatu zen. Espezialista batzuen ustez, esaterako Marija Gimbutas, praktika horietan estepatik etorritako herrien ohiturak ikusi dituzte. Malloryren ustez hori demostratzeko oso zaila da zeren eta indoeuroparrak ez ziren herrien aztarnetan gurdien aztarnak aurkitzen baitira.

Maikop kultura deszifratu ez den protoidazkera garatu zuen. Idazkera hori antza hieroglifikoak erabiltzen zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Mallory, J. P.: *In search of the indo-europeans*. Thames and Hudson, 1987, ISBN 0-500-27616-1, 233.or.

Kanpo estekak
-------------

* **(Errusieraz)**Youtuben dokumentala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1257373
* Commonscat Multimedia: Maykop culture

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph122560
* AAT: 300387090

 |

* Wd Datuak: Q1257373
* Commonscat Multimedia: Maykop culture
**Demetrio II.a Nikator** (antzinako grezieraz: Δημήτριος Β`, *Dēmḗtrios B*), Seleuzidar dinastiakoa, Siriako erregea izan zen bi garaitan: K.a. 146tik K.a. 139 arte eta K.a. 129tik K.a. 126 arte. Kretara ihes egin zuen bere aita Demetrio I.a Soterren porrota eta heriotzaren ondoren, baina gero itzuli egin zen, errege izendatuz. Ia berehala, Diodoto jeneralak ihesean jarri zuen, nork, lehenik, errege bezala, Alexandro Balasen seme bat, Antioko VI.a Dioniso izendatu zuen, eta, ondoren, bere burua, Diodoto Trifon izenarekin. Demetrio, Partiako Mitridates I.aren aurka gerrara joan zien, K.a. 139an, garaitua eta harrapatua izan zelarik.

K.a. 129an, askatua izan zen, bera eta bere anaia Antioko VII.a Evergetesen artean gerra bat pizteko itxaropenarekin. Baina Antioko, gatazka hori hasi baino lehenago hil zen, eta, beraz, Demetriok, berriz, bere burua errege izendatu zuen. Handik gutxira, garai hartan Egiptoko erregea zen Ptolomeo VIII.ak garaitu eta hil zuen, nork Alexandro Zabinas usurpatzailearen alde egiten zuen. Bere oinordekoa, bere seme Seleuko V.a Filometor izan zen, honen ama alarguk Kleopatra Tearen erregeordetzapean.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Alexandro Balas** | **Seleuzidar erregea**K.a. 146-K.a. 139 eta K.a. 129-K.a. 126 | Ondorengoa**Antioko VI.a Dioniso eta Seleuko V.a Filometor** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q309719
* Commonscat Multimedia: Demetrius II Nikator

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 50032112
* GND: 119272849
* LCCN: n2018007437
* ULAN: 500355374
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01446/eu\_d\_0588/d0588
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q309719
* Commonscat Multimedia: Demetrius II Nikator
**Diego** *Chelonoidis hoodensis* espezieko dortoka bat da. Espainola Uhartean, Galapagoetan, jaio zela uste da. Heldu gazte gisa harrapatu zuten eta Ameriketako Estatu Batuetara bidali zuten, han zoologikoetan erakusteko. Azken urteetan, San Diegoko zoologikoan zegoen, Kalifornian, baina espezie hori ez zen oraindik ezaguna. 1976an, arrisku larrian zeuden *C. hoodensis* dortoken hazkuntza gatiburako ahalegina ezarri zen, eta, beraz, bazekiten 15 alek bakarrik irauten zutela bizirik. Diego espezie honetako ale gisa identifikatu zuten DNA proben bidez, eta Santa Cruz uhartera bidali zuten, programan sartzeko. Diegok 900 kume baino gehiago sortu zituen, eta Espainolan askatu zituzten. Horrek basa-populazioa 2.000 baino gehiagora handitzen lagundu zuen. Hazkuntza-programa 2020ko urtarrilean amaitu zen, eta Diego ofizialki erretiratu eta 2020ko ekainean askatu zuten naturan.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30899989
* Commonscat Multimedia: Diego

---

 |

* Wd Datuak: Q30899989
* Commonscat Multimedia: Diego
**Jeunesse Esch** (izen osoa *Association Sportive La Jeunesse d'Esch*) Luxenburgoko futbol talde onena da palmaresari dagokionez, Esch-sur-Alzette hirikoa. 28 aldiz irabazi du Luxenburgoko futbol liga eta beste 13 aldiz kopa.

Historia
--------

Jeunesse 1907an sortu zen *Jeunesse la Frontière d'Esch* izenarekin. Izenak "Mugaldeko gazteak" esan nahi du eta jantziak Juventus FC gogora arazten du.

Bigarren Mundu Gerraren aurretik bina liga eta kopa irabazi zituen, bereziki ona 1937 urtea izan zuelarik, biak irabazi baitzituen. Naziek Luxenburgo inbaditzean izena aldatu arazi zioten, izen frantsesa utzi eta *SV Schwarz-Weiß 07 Esch* (Zuri-Beltza 07) hartuz. Gerra bukatzean ordea bere hasierako izena berreskuratu zuen.

50. hamarkadatik aurrera Luxenburgoko talderik onena izan da baina XXI mendean F91 Dudelange taldearen itzalean egotea egokitu zaio. Hala ere azkenengo liga garaipena 2010koa du eta kopa berriz 2013koa.

Palmaresa
---------

### Luxenburgon: 41

* Liga (28): 1921, 1937, 1951, 1954, 1958, 1959, 1960, 1963, 1967, 1968, 1970, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1980, 1983, 1985, 1987, 1988, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2004, 2010.
* Kopa (13): 1935, 1937, 1946, 1954, 1973, 1974, 1976, 1981, 1988, 1997, 1999, 2000, 2013.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q433541

 |

* Wd Datuak: Q433541
***Cupido argiades*** Lycaenidae familiako lepidopteroen espezie bat da. Eurasia guztian aurkitzen da, Iberiar penintsulatik hasi eta Japonia eta Indiaraino.

Deskribapena
------------

Tximeleta txikia da, 20 eta 30 mm arteko hegal-zabalera du. Tximeleta arra urdina da eta distira moreak ditu. Lerro ilun batek inguratzen ditu hegalak eta ertzak zuriak dira. Emeek kolore apalagoak dituzte, hegal urdin-marroixkak eta ertz zurikoak. Sexu biek atzeko hegaletan kolore zuriko luzakin txiki bana dituzte.

Hegalen azpialdeak urdin oso argiak dira, ia zuriak. Puntu beltzezko lerro bat dute eta atzeko hegaletan orbain laranja txiki batzuk.

Animaliaren gorputza ia zuria da, oso iletsua eta eraztun zuri ugariko antenak ditu.

Beldarra grisa edo berde argia da eta lerro ilun eta argiak ditu.

Bizi zikloa
-----------

Tximeletek belaunaldi bat baino gehiago izaten dute eta martxotik urriraino ikusi daitezke. Emeak arrautzak banan bana jartzen ditu hostoen azpialdean. Haietatik beldarrak jaiotzen dira eta inurriekin harremanak eratzen ditu. Landare lekadunak jaten ditu baina kanibalismoa ere egiten dute. Beldarrak hibernatzen du eta udaberrian pupa eratzen du.

Habitata
--------

Itsas mailatik 1.500 metrotako altuera artean bizi da. Basoen ertzak atsegin ditu eta putzuetan ura edaten ikustea ohikoa izaten da.

Iruditegia
----------

* Tximeleta arra.Tximeleta arra.
* Tximeleta emea.Tximeleta emea.
* Hegalen azpialdea.Hegalen azpialdea.
* Kopula.Kopula.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Cupido» *www.nic.funet.fi* (Noiz kontsultatua: 2023-03-14).
2. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Naranjitas rabicorta. Cupido argiades (Pallas, 1771)» *Naturaleza y turismo* (Noiz kontsultatua: 2023-03-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q286921
* Commonscat Multimedia: Cupido argiades
* Wikispecies Espezieak: Cupido argiades

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 246986
* BioLib: 51430
* Dyntaxa: 201134
* EOL: 267790
* Fauna Europaea: 441120
* GBIF: 4535140
* NCBI: 596724

 |

* Wd Datuak: Q286921
* Commonscat Multimedia: Cupido argiades
* Wikispecies Espezieak: Cupido argiades
**Cubiertos etxea** edota **Regadio etxea** Nafarroa Garaiko Izarbeibar eskualdeko Gares udalerrian dagoen eraikin bat da. Gaur egun, Udalaren egoitza edo udaletxea da. Arkupez osaturiko Julian Mena plaza edo Plaza Nagusi ederrean dago, Garesko Alde Zaharrean.

XVII. mendean eraiki zen eta aurrealdea erdi-puntuko hamahiru arkuz osatutako arkupea du, haien pean merkatu edo azoka ospatzen zen. Lau solairuko garaiera du, lehenbizikoa harlanduz egina, eta gainontzekoak adreiluz, bigarren eta hirugarren solairuetan balkoiak ere baditu, antzina plazan ospatutako zezenketak ikusteko tribuna gisa erabiltzen zirenak. Teilatuak hegal bikoitz oso ateria du. Barnealdean, XVII. mendeko zilarrezko mazo bat gordetzen da.

Udaletxearen parean plaza itxiz, beste bi eraikin daude, bata modernoagoa da eta udaletxearen egitura berdina du, kasu honetan bederatzi arkuez osatutako arkupearekin.

Ikus, gainera
-------------

* Nafarroako kultura ondasunak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492286

 |

* Wd Datuak: Q20492286


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |
**Joaquín María Barroeta Zarautz Aldamar** (Getaria, Gipuzkoa, 1763ko martxoaren 22a - Frantzia, 1837ko abuztuaren 13a) gipuzkoar politikaria izan zen.

Biografia
---------

Gipuzkoako diputatu nagusia 1794an, bere koinatu José Fernando Etxabe Asu Romerorekin batera eta, Konbentzio Gerra bete-betean (1794), sorterrian Gipuzkoako batzar nagusiak deitu, eta Gipuzkoako errepublika autonomo baten aldeko erabakia bultzatu zuen. Konbentzioko mandatariek, baina, ez zuten hori onartu, eta Gipuzkoako batzarkideak Baionara atxilotu zituzten, bera eta Etxabe Asu Romero izan ezik.

Basileako Bakea izenpetu eta gero (1795eko uztailak 22), Frantziara jo behar izan zuen Barroetak. 1798an Espainiako erregeak barkamena eman zion. 1808an, Josef Bonapartek zenbait kargu eman zizkion Asturiasen eta Santanderren. Joaquin Francisco Barroeta Aldamar foruzalearen aita izan zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** HIJOS ILUSTRES DE GUETARIA: JOAQUÍN MARÍA DE BARROETA Y ALZOLARAZ [*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260447
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 11540
* Lur: 00802/eu\_b\_1100/b1100

 |

* Wd Datuak: Q12260447
**Maria Perez Larrinaga** (Lekeitio) XV. mendeko merkataria izan zen.

Biografia
---------

Martin Martinez Atxa merkatari eta ontzigilearekin egon zen ezkonduta, eta, harekin batera, bi etxe, bi karabela, lursail ugari eta diru kopuru handiak zituen; horrez gain, etxean erabiltzeko objektuak ere bai, hala nola zilarrezko koilarak eta katiluak, zilarrezko xingolak, "botonaduras e sortijas" eta beste bitxi batzuk. Zeukan botere soziala agerian jartzeko erabili zituen horiek.

### Andra Mariaren Jasokundearen elizan bere irudi eta bustoa

1506an Elvira Larrinagak, bere izeko, ondare handi bat eman zuen Santa Maria parrokian beirateak eta koruak eraikitzeko: "las vidrieras e choros". Trukean, eskatu zuen obra horren oinean Maria Perezen irudia eta bustoa jar zitezela, ahalik eta debozio handienarekin irudikatuta, errosarioa eskuan hartuta: 

> *"Lan horren oinean Maria Perezen irudi eta busto pertsonala jartzea, ahal den elizkoien, eskuan ustezko kontuak dituela."*
> 
> ("al pie de la dicha obra sea puesta la figura y busto personal de la dicha Maria Perez, lo mas devotamente que se pueda, con sus cuentas figuradas en la mano"). 
> 
> 

Hori guztia errotulu batekin batera: 

> *"Idaz bedi, Maria Perez andreak berak, memorian ogasun eta ondasun, lan horixe egin eragin zuela."*
> 
> ("se escrybiese en commo la dicha donna Maria Perez, con su azienda e vienes por memorya, abia fecho fazer la dicha obra").
> 
> 

Proiekzio publikoa eta Maria Perezen memoria zituen helburu, eta horretarako, botere ekonomikoaren sinbolo argia zen lengoaia plastikoa erabili zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4    Castrillo, Janire.  (2020). *Emakumezko merkatari euskaldunak: profila erakusteko hiru kasu.* .

Bibliografia
------------

* Enríquez, J.; Hidalgo de Cisneros, C.; Llorente, A. y Martínez, A. (1992): Colección Documental del Archivo Municipal de Lequeitio (1514-1520), t. III. San Sebastián, Eusko Ikaskuntza, doc. 199, pp. 643-652.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116621206

 |

* Wd Datuak: Q116621206
**Cuencako etxe esekiak** (gaztelaniaz: *Casas Colgadas*), baita ere **etxe hegalariak** edo **erregearen etxeak** Cuenca hiriko elementu arkitektoniko ezagunena dira. Izen hori eman zaie etxe horien balkoi handiak eta beste alde batzuk arroketatik kanpo gelditzen direlako, Huécar ibaiaren arroilaren gainean. 2016ko urriaren 25ean kultura-intereseko ondasunak izendatu zituzten. Erdi Aroko eraikinak dira.

Historia
--------

Horrelako lehen eraikinak Huécar ibaiaren arroila gainean ohikoak ziren. Gaur egun gutxi batzuk gelditzen dira, ordea. Guztien artean hiru dira ondo gorde direnak: "Sirenaren Etxea" eta bi "Erregeen Etxea"; hiruren balkoiak egurrezkoak dira. Hirurak XIII. eta XV. mende artean eraiki ziren. Eraikin hauen historia grafikoa 1565an hasten da, Anton van den Wyngaerde margolari flandriararen lanekin. XIX. mende amaierako argazkiek, bestetik, multzoa mendetan berdin-berdin gorde zela ikus daiteke. Zoritxarrez eraikin asko galdu egin dira geroztik.

1920. hamarkadan gelditzen ziren etxeak zortzi ziren. 1966an zaharberritu behar izan ziren gelditzen zirenak zeren eta haien egoera tamalgarria baitzen. Etxe partikularrak eta udaletxe bezala erabiliak izan dira.

Antzeko eraikinak
-----------------

Nahiz eta oso eraikin originalak izan badira munduan beste antzeko adibideak:

* Espainian herri hauetan ikus daitezke antzeko adibideak: Albarracín, Cantavieja, Castellfollit de la Roca, Frías, Ronda, Zafra de Záncara, Tarazona.
* Katalunian: Castellfollit de la Roca.
* Italian: Florentziako Ponte Vecchioren etxeak.

Arte Abstraktoaren Museoa
-------------------------

Horrelako etxe eseki batean Espainiar Arte Abstraktuaren Museoa dago kokatuta. Haren ardura Juan March Fundazioarena da.

Iruditegia
----------

* San Pablo zubia eta etxe esekiak.San Pablo zubia eta etxe esekiak.
* Gaueko ikuspegia.Gaueko ikuspegia.
* Etxe esekietara heltzeko bide nagusia.Etxe esekietara heltzeko bide nagusia.
* Huécar ibaiaren arroila gainean daude. Huécar ibaiaren arroila gainean daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2496001
* Commonscat Multimedia: Casas Colgadas de Cuenca

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 81146937730213830135
* **Ondare historikoa**
* Catálogo de Patrimonio Cultural de Castilla-La Mancha: casas-colgadas

 |

* Wd Datuak: Q2496001
* Commonscat Multimedia: Casas Colgadas de Cuenca


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Cuencako etxe esekiak*** Aldatu lotura Wikidatan |