recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Frantziako hegoaldea** (frantsesez: *Midi de la France* edo *le Midi*; okzitanieraz: *Miègjorn*) herrialdeko hegoaldeko eskualdea da. Muga zehaztugabeko eremu honek Okzitaniako eskualde linguistikoko lurraldeekin bat egiteko joera du, hauen inguruak zehatzagoak baitira. "*Midi*ko doinua" (Frantziako alde horretako biztanleen doinu multzoa izendatzen duen esamoldea), eskualdearen arabera, okzitanierazko doinu bat, katalanezko doinu bat eta euskal doinu bat da.

Geografia
---------

Oro har, Frantziako hegoaldea Arroxela hiritik aurrera hasten dela uste dute, Clermont-Ferrand eta Lyon artean irudizko lerro bat eginez. Badaude bertsio murriztaileagoak eta hauek hasiera hegoalderago kokatzen dute: Valence hirian hain zuzen ere. Valenceri, 45º paraleloan kokatua, "Midiko atea" diote. Era berean, Brive-la-Gaillarde hiriari, baita 45º paraleloan ere baina mendebalderago dagoena, "Midiko arkupea" diote.

Bi zati nagusi ditu:

* Akitaniako hegoaldea (berez Akitaniako arroa, hegoaldean Pirinioak, ekialdean Ozeano Atlantikoa eta iparraldean Parisko arroa eta mendebaldean Erdialdeko mendigunea dituena)
* Mediterraneoko hegoaldea (Mediterraneoko klimako eskualdea).

2015etik aurrera, honako eskualde hauek osatzen dute eskualdea: Akitania Berria hego-mendebaldean, Okzitania hegoaldean, Auvernia-Rodano-Alpeak mendebaldean eta Proventza-Alpeak-Kosta Urdina hego-ekialdean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1237299
* Commonscat Multimedia: Southern France

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4071403-2
* LCCN: sh85051520
* NKC: ge139083
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1237299
* Commonscat Multimedia: Southern France
Natufiar kulturaren hedapen geografikoa
**Natufiar kultura** Asia mendebaldeko Historiaurreko kultura-arkeologikoa da, epipaleolito berantiarra-Neolito garaikoa, duela K.a. 15.000 eta 11.500 urte bitartekoa. Kultura ezohikoa zen, biztanleria sedentario edo erdi-egonkorra baten ekoizpena, baita nekazaritza sartu aurretik ere. Komunitate natufiarrak eskualdeko lehen asentamendu neolitikoen eraikitzaileen arbasoak izan daitezke, munduan lehenak izan daitezkeenak. Sirian dagoen Tell Abu Hureyrako natufiar kulturako hondakin batzuen arabera, zerealak, bereziki zekalea, nahita landatu zutela iradokitzen dute. Kultura hori munduko nekazaritzaren lehen ebidentziak eman dituela onartuta dago.

Basalto eta limonitazko motrailua. Israelgo natufiar kulturaren museoa. Jerusalem.
Aldi berean, ogiaren antzeko elikagaien ekoizpenaren munduko probarik zaharrenak aurkitu dituzte arkeologoek, Shubayqan, Jordaniako ipar-ekialdeko basamortuan, Asiako hego-mendebaldean nekazaritza agertu baino 4.000 urte lehenago. Gainera, Carmel mendiko Raqefet haitzuloan aurkitu zen garagardoa lor zitekeela dioen ebidentziarik zaharrena (13.000 BP inguru), nahiz eta lotutako hondakinak berezko hartziduraren ondorio izan daitezkeen.

Oro har, ordea, natufiarrek basa-zerealak eta ehizatutako animaliak ustiatzen zituzten, gazelak barne. Azterketa arkeogenetikoak Neolitotik Brontze Aroko bertakoak nagusiki natufiarren ondorengoak direla, nahiz eta Anatoliako kalkolitokoen nahasketa handia ere baduten.

Dorothy Garrodek natufiar terminoa asmatu zuen, Shuqba kobako (Wadi an-Natuf) indusketetan oinarrituta, Palestinan dagoen Shuqba hiritik hurbil.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Amaia Arranz: «Lan asko egin behar da, baina merezi du» - Tolosa» *Tolosaldeko ataria* (Noiz kontsultatua: 2023-10-27).
2. ↑   **(Ingelesez)** Moore, AMT.  (2000). *Village on the Euphrates: From Foraging to Farming at Abu Hureyra.*  Oxford University Press Inc ISBN 978-0195108071..
3. ↑   Arranz-Otaegui, Amaia; Gonzalez Carretero, Lara; Ramsey, Monica N.; Fuller, Dorian Q.; Richter, Tobias.  (2018-07-31). «Archaeobotanical evidence reveals the origins of bread 14,400 years ago in northeastern Jordan» *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America* 115 (31): 7925–7930.  doi:10.1073/pnas.1801071115. ISSN 0027-8424. PMID 30012614. PMC 6077754. (Noiz kontsultatua: 2023-10-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q733489
* Commonscat Multimedia: Natufian

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300019580
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q733489
* Commonscat Multimedia: Natufian
**Johann Georg Leopold Mozart** (Augsburg, Alemania, 1719ko azaroaren 14a – Salzburgo, Austria, 1787ko maiatzaren 28a) barroko osteko musikagile alemana.

Bere familiakoen artean ez zegoen musika-aurrekaririk; aita koadernatzailea zen. Leopold, hasiera batean, Salzburgoko unibertsitatean zuzenbidea eta filosofia ikasten hasi bazen, behin eta berriz huts egiteagatik unibertsitatetik kanporatua izan zen.

Thurn und Taxis kondearen biolinista izan zen, eta gero, Firmian Salzburgokoaren orkestran jo zuen.

Biolina jotzen ikasteko metodo bat idatzi zuen, gaur egun oraindik balioetsia bere originaltasunagatik eta azalpen argiengatik.

Anna Maria Pertlekin ezkondu zen, eta bikoteak zazpi seme-alaba izan zituen. Horietako bost haurtzaroan hil ziren, eta beste biak Wolfgang Amadeus Mozart eta Maria Anna Mozart ziren. Leopoldek seme-alabei bere denbora guztia eskaini zien, hainbesteraino, non musika konposatzeari utzi ziola umeei musika bizikiago erakutsi ahal izateko.

Sinfonia bat idatzi zuen, eta ondoren, Jostailuen sinfonia ere sortu zuela pentsatzen da (orain dela urte batzuk arte, sinfonia hau Joseph Haydnena zela uste izan baita). Jostailuen sinfonia bere semea Wolfgangentzat idatzi zuen, Leopolden emaztea oraindik haurdun zegoela. Sinfonia honetan, baliabide ezberdin ugari erabiltzen ditu ume batentzako giro aproposa sortzearren: karraka, txilibitua eta danbolina bezalako tresna sinpleak, besteak beste. Hala ere, sinfonia honen autoretza oraindik eztabaidan dago.

Sei sonata idatzi zituen, klabizenbalo eta pianoarentzat obra ugari eta baita divertimento batzuk ere ganbera-orkestrarentzat.

1787ko maiatzaren 28an hil zen Salzburgon.

Ikus, gainera
-------------

* Wolfgang Amadeus Mozart
* Maria Anna Mozart

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Leopold Mozart*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Alemanez)** Leopold Mozart. Webgune ofiziala


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156280
* Commonscat Multimedia: Leopold Mozart

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2513222
* ISNI: 0000 0001 0862 7391
* BNE: XX1042215
* BNF: 12171543z (data)
* CANTIC: a11866275
* GND: 118584588
* LCCN: n79127794
* NDL: 00450718
* NKC: jn20000604089
* CiNii: DA05080051
* SNAC: w6dr36th
* SUDOC: 030261872
* BIBSYS: 90087940
* UB: a1339880
* Open Library: OL1295225A
* KulturNav: id
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04285/eu\_m\_3308/m3308
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 43800

 |

* Wd Datuak: Q156280
* Commonscat Multimedia: Leopold Mozart
**Banana errepublika** Hego Amerikako eta Erdialdeko Amerikako hainbat herrialde mespretxuz izendatzeko erabiltzen den terminoa da. Hala ere, kontzeptua zabaldu eta demokrazia eskaseko gobernu batek agindutako eta enpresa atzerritar edo multinazionalen eskaera zein interesei men egiten dien edozein herrialderi erreferentzia egiteko erabiltzen da.

Kontzeptuaren jatorria
----------------------

Banana errepublika kontzeptua O. Henry umoregile estatubatuarrak sortu zuen, Hondurasi erreferentzia eginez. Erdialdeko Amerikako herrialde horretan, United Fruit Company eta Standard Fruit konpainiek bananaren ustiaketa kontrolatzen zuten, banana herrialdeko produkturik garrantzitsuena zelarik.

Hondurasko gobernuak bananaren ekoizpenaren gaineko zergak igotzea erabaki zuen. United Fruit konpainiak, horren aurrean, presidentearen aldaketa bultzatu zuen, praktikan Hondurasko agintea bere gain hartuz.

Batzuen ustez, halaber, Jacobo Arbenz Guatemalako presidentearen aurkako estatu kolpea , 1954an, banana konpainiek bultzatu zuten. Susmo horren atzean, Arbenzek banana konpainien lurrak nazionalizatu izana dago.

Ikus, gainera
-------------

* Errepublika
* Estatu txotxongilo

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** *Cabbages and Kings* - O. Henryren eleberria, non kontzeptua lehen aldiz erabili baitzen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q171751
* Commonscat Multimedia: Banana republic

---

 |

* Wd Datuak: Q171751
* Commonscat Multimedia: Banana republic
**Transrapid** lebitazio magnetikoa erabiliz mugitzen den teknologia alemaniarreko trena da. Trena lurretik hainbat metrotako zutabeetan kokatutako habe baten gainean doa. Bidea trena 15 mm-ra altxatzen duen lebitazio magnetiko sistema bat duen hormigoizko euskarri batez osatuta dago, marruskadurarik egon ez dadin.  Bidearen bi aldeetan beste elektroiman batzuk daude, eta horien funtzioa trena gidatzea eta posizio egokian mantentzea da.

37 urtez Transrapidarekin esperimentatu ondoren, Nazioarteko trenen batasunaaren (UIC) datuen arabera, 9.400 km abiadura handiko lineak inauguratu dira gurpil-errail sistema konbentzionalarekin eta beste 8.295 km eraikitzen ari dira.

Historia
--------

### Transrapid Txinan

2002an, Gerhard Schröder Alemaniako kantzilerra eta Zhu Rongji Txinako lehen ministroa Transrapid-en barruan egon zirelarik, Shanghaiko erdigunetik 30 kilometrora dagoen hiriko nazioarteko aireporturainoko 8 minutuko inaugurazio-bidaia egin zen. 

37 urteko proba eta esperimentazioen ondoren, Shanghaiko aireportua eta Pudong arteko 31 km-ko tartea munduan zerbitzuan dagoen abiadura handiko maglev bakarra da, nahiz eta beste linea operatibo batzuk egon, hala nola Linimo eta Incheon aireportuko Maglev, abiadura handikoak ez direnak. Operazioa ekonomiaren aurkakoa da eta ez da hirigunera iristen. Hainbat komunikabideren bidez definitu izan da turistentzako garraio garesti gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Alemaniak Transrapid proiektua alde batera utzi du» *Vía Libre* 2008ko martxoaren 31.
2. ↑  www.railwaygazette.com *Railway Gazette International* Tests to cease on Emsland guideway **(Ingelesez)** - 2009-06-26
3. ↑   «El Transrapid se abre paso» *Deutsche Welle* 2002ko abenduaren 31. **(Alemanez)**.

Kanpo estekak
-------------

* Transrapid-en bideo-sustapena YouTuben
* Transrapid-i buruzko argazkiak Flickr-en
* Bidaien etorkizuna, gaur eraiki dugu (Transrapid 09ri buruzko bideoarekin)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q157018
* Commonscat Multimedia: Transrapid

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4213292-7
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q157018
* Commonscat Multimedia: Transrapid
**San Esteban eliza** Erromantzatuko Arbontze kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan.

Eraikina
--------

Harrizko eraikuntza gotikoa da (XIII. mendekoa), lau ataletan banatutako habearte bakarrekoa, gehi burualdea, jostundegi zuzenekoa. Fajoien gainean dagoen kanoi-ganga zorrotzak estaltzen du. Nabearen ezker-eskuin kanoi-ganga zorrotzez estalitako kaperak daude.

Epistolaren aldetik sartzen da, ate dinteldu batetik. Dorrea oinaldean dago, habeartearen lehen atalean. Aipatzekoa da teilatu-hegalaren euskarrirako modiloiak daudela, tradizio erromanikokoak, gai zoomorfikoak (txakurrak, hegaztiak, erbiak), gizakiak (aurpegiak) eta geometrikoak (biribilkiak, heldulekuak) oinarri hartuta, interes artistiko handikoak.

Barrualdean, alboko kaperetan, XVI. eta XVII. mendeetako eskulturak daude. Erretaula nagusia erromanista da (XVII. mendearen lehengo erdia), eta Gartzea Gaintzak Joan Ereta mihiztatzaileari egotzi zion, Gaspar Ramos eskultorearekin lankidetzan. Basamentuko zenbait ohol kaltetu zituen sute baten ondorioz hondatuta egon arren, Domeñuko erretaula nagusiarekin zuen harremana ezagutu daiteke.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ARBONTZE.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-31).

Ikus, gainera
-------------

* Arbontze
* Erromantzatua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110329512

 |

* Wd Datuak: Q110329512
Kiribatiko ordu-eremuak
**Kiribatin**, Ozeanian 32 atoloi eta koralezko uharte dituen herrialdea, hiru ordu-eremu dituzte, UTC+12:00tik UTC+14:00ra bitarte. Kiribatik ez du udako ordutegirik.

Ordu eremu bakoitza uharte nagusi bati esleitzen zaio, eta bere inguruan dauden atoloi txikiei: Gilbert uharteetako ordua (GILT; UTC+12:00), Fenix uharteetako ordua (PHOT; UTC+13:00) eta Lerroko uharteetako ordua (LINT; UTC+14:00). UTC+14:00 mundu osoan erabiltzen den ordu-eremurik aurreratuena da, eta horregatik Kiribati da mundu osoan urteberri egunean sartzen lehenengoa. Samoak ere UTC+14:00 erabili izan du, udako ordutegi gisa, baina 2021ean utzi zuen. 

Kiribati ekuatorearen bi aldeetan hedatzen da, eta 180. meridianoa ere gurutzatzen du. Beraz, Nazioarteko egun aldaketa lerroaren bi aldeetan dago Kiribati, eta ekialderantz asko hedatzen da lerro horretatik, 150. meridianora arte. Horregatik Fenix eta Lerroko uharteak 1994an UTC-11:00 eta UTC-10:00 ordu-eremuetatik UTC+13:00 eta UTC+14:00 orduetara aldatu ziren, herrialde osoa egun berean bizi zedin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Kiribati.*  Central Intelligence Agency 2023-12-06 (Noiz kontsultatua: 2023-12-23).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Timezones in Kiribati» *Worlddata.info* (Noiz kontsultatua: 2023-12-23).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Time Zones in Kiribati» *www.timeanddate.com* (Noiz kontsultatua: 2023-12-23).
4. ↑   **(Ingelesez)**  *Why do countries celebrate New Year's Eve at different times?.*  2020-12-30 (Noiz kontsultatua: 2023-12-23).
5. ↑   **(Ingelesez)** «Daylight Saving Time 2023 in Samoa» *www.timeanddate.com* (Noiz kontsultatua: 2023-12-23).
6. ↑   **(Ingelesez)** «Maps of Kiribati | Collection of maps of Kiribati | Oceania | Mapsland | Maps of the World» *www.mapsland.com* (Noiz kontsultatua: 2023-12-23).
7. ↑   *ww25.pacificislandsaid.org* (Noiz kontsultatua: 2023-12-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106880676

 |

* Wd Datuak: Q106880676
**Omango Imamerria** (Arabieraz: عمان الوسطى'Umān al-Wusṭā) gaur egungo Omango Sultanerriaren barruko eremu historiko bat da. Maskatetik barrurago eremuan zegoen Jebel Akhdar (Mendi Berdeak), eta Nizwa hirian zentratu zen gaurko Ad Dakhiliyah eskualdeko eremuaren inguruan. Maskat eta Dhofarrekin batera, Maskat eta Omango Sultanerriaren parte osatzailea izan zen, baina 1970eko jauregi kolpearekin, Oman terminoa besterik ez zitzaion aplikatu herrialde guztiari.

Historia
--------

Oman Imamerria Ibadiar imamek gobernatua izan zen, eskualdearen aginpide espirituala eta, askotan, aldi baterako zutenak. Imamerria mila urteko gobernu sistema da, aitzinean Ibadi erlijioko Omango liderrek erabli zutena, eta Xaria islamiarrean oinarritzen dena. Oman osoa edo zati batzuk eta beste lurralde batzuk 1000 urte baino gehiagoko epe etenetan gobernatu zituzten. Imamen eta Maskateko sultanen arteko tentsioak izan ziren sarritan, eta 1913an, Salim ibn Rashid al-Kharusi imam gisa hautatzeak Seeb Bakearen Ituna ekarri zuen Omango Imamerriaren (Arabiera: إمامة عمان Imāmat'Umān), Nizwa hiribua duena eta Omango Sultanerriaren artean, Maskat hiriburua duena. 1954an, imam berri batek, Ghalib bin Alik, defendatu zuen Imamerria Maskaten erasoetatik, petrolioa bere lurretan aurkitu ondoren. Said Bin Taimur Maskateko sultanak britainiar indar kolonialen laguntzarekin azkenean irabazi zuen. 1955. urtean, Nizwa hartu zuten, imama Saudi Arabiarrera erbesteratu zuten, baina Imamerriaren burua izaten jarraitu zuen eta gerra ahaleginak zuzendu zituen Dammam-en, Saudi Arabian, aldi baterako gobernuarekin. 1959an, imamerriaren azken indarrak garaitu zituzten eta Maskat eta Oman izen osoa 1970eko hamarkadan Omango Sultanerriara aldatu zuten. "Omango Imamerria" egungo izenaren erabilera gaur egungo sultanerriari ere dagokio, Musandam eta Madha barrendegiak kenduta.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2342282
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145493832
* LCCN: n85346793

 |

* Wd Datuak: Q2342282
**Pedro Huarte Iribarren** (Iruñea, 1972ko abenduaren 21a) nafar politikoa, Nafarroa Baiko militantea.
2007ko hauteskundeetatik, Zizur Nagusiko alkatea da.

Ibilbide politikoa
------------------

Aralar alderdira gehitu zen 2004an, alderdi hau NaBai koalizioan sartu zenean, EAJ/EA eta Batzarre alderdiekin, NaBai koalizioa egiten dute.

Patxi Zabaleta, Uxue Barkos eta Koldo Amezketa haren adiskideak eta lagunak dira.

Bere lana Zizur Nagusiko Udalean oso garrantzitsua izan da azken boladan, EAE alderdia desegiteko Garzonen autoari kasu egiten, eta alderdi hau urtzeko legez kanpo zegoelako.

Bermatzen du, ETAren atentatuak gaitzestea, gizarte-berdintasunak, eta abar, udalean geratzen diren alderdiekin.

Defendatzen du Nafarroako Foru Erkidego-ko gobernua aldatzea, PSN, NaBai eta IUN-NEB-rekin gobernua egin.

Zizur Nagusiko alkatetza
------------------------

Nafarroa Bai 2007ko hauteskundeetan agertu zen lehenengoz, Pedro Huarte buru.
Alderdi honek, 5 zinegotzi lortu zituen, eta udalak osotara 17 ditu; UPNk 7, PSNk 3 eta IUNk 1 eta EAEk beste bat.

NaBai, PSN eta IUN-NEB gobernua egin zuten, UPNri alkatetza kentzen, eta horrela Huartek alkate izaten eta Montero (PSN) 1go teniente alkatetza eta Bemejok (NEB) 2. teniente alkatetza.

Bere lehenengo proiektuak hauek izan dira: Kirol instalazio berriak egin Ardoi auzo berrian, kultur etxe berri bat eraiki, euskara administrazioan erabili, argi gehiago jartzea jendea pasatzen den tokitik errepidean, institutua handitzea, kaleko argia aurreztu, 0-3 urteko ikastetxea egin eta abar.

Kanpo estekak
-------------

* Artikulua[*Betiko hautsitako esteka*] Diario de Navarra gunean
* Artikulua[*Betiko hautsitako esteka*] diariodenoticias gunean
* Artikulua diariometro guenan
* Artikulua reporterodigital gunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9057484

 |

* Wd Datuak: Q9057484
*Hygrophorus pudorinus*

Sinonimoa: *Limacinum glutiniferum*

Ez da jangarria, usain txarra eta zapore txarra dituelako. Egosten ari denean, erretxina usain desatsegin bat jariatzen du.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 6 eta 18 cm bitarteko diametrokoa. Hargitsua, globo itxurakotik ganbilera, gero lau-hondoratua, leuna, likatsua, arrosa-haragi kolorekoa. Ertza gorantz biribilduta.

**Orriak:** Zabal, itsatsiak edo dekurrente samarrak. Hondoan arrosa kolorekoak.

**Hanka:** 6 eta 12 cm bitarteko garaierakoa eta 1,3 eta 2,5 cm bitarteko lodierakoa. Betea, solidoa, likatsua. Ezkata zuriekin edo arrosa kolorekoekin.

**Haragia:** Zuria, arrosa kolorez lausotua kapelaren azpian, solidoa. Erretxina usainarekin eta trementinaren zaporearekin.

**Etimologia:** *Hygrophorus* hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. *Pudorinus* epitetoa berriz latinetik dator, lotsa, esan nahi duen "pudor" hitzetik. Bere arrosa koloreagatik.

Jangarritasuna
--------------

Jangarri kaskarra. Oliotan edo ozpinetan kontserbatuta bakarrik.

### Nahasketa arriskua

*Hygrophorus poetarum* dekakoarekin nahas daiteke, honek kolore motelagoak ditu (okre-arrosa), ez da hain likatsua, usain eta zapore atseginak ditu eta pagoen eta haritzen azpian hazten da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Mendiko koniferoen basoetan. Lurzoru karedunetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 114 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 443 or. ISBN Es..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
"**Artropatia**" termino medikoa da, eta artikulazio bati edo gorputzeko artikulazio batzuei eragiten dien gaixotasun edo nahasmendu orori egiten dio erreferentzia. Giltzadurak hezurrak konektatu eta mugitzeko aukera ematen duten egiturak dira. Artropatiak hainbat baldintzaren ondorioz sor daitezke, hala nola hantura, endekapena, infekzioa edo artikulazioetako beste alterazio batzuk.

Artropatia-mota desberdinak daude, eta ohikoenetako batzuk honako hauek dira:

* **Artropatia inflamatorioa:** Artikulazioen hantura du ezaugarri, eta artritis erreumatoidea bezalako gaixotasun autoimmuneen parte izan daiteke.
* **Artropatia degeneratiboa:** Osteoartritis ere esaten zaio, artikulazioetako kartilagoaren higadura progresiboa da, eta horrek mina eta mugapena eragin ditzake mugimenduan.
* **Artropatia infekziosoa:** Artikulazioak bakterio, birus edo beste mikroorganismo batzuen bidez infektatzen direnean gertatzen da.
* **Artropatia neuropatikoa:** Artikulazioak kontrolatzen dituzten nerbioetako kalteekin lotuta dago, hala nola neuropatia diabetikoarekin.

Artropatien tratamendua aldatu egiten da azpiko kausaren arabera, eta sendagaiak, fisioterapia, bizimoduaren aldaketak eta, kasu batzuetan, prozedura kirurgikoak barne har ditzake. Funtsezkoa da osasun-profesional bati kontsulta egitea diagnostiko zehatz bat eta tratamendu-plan egoki bat egiteko.
**Beatriz Egizabal Ollokiegi** (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1971ko abenduaren 14a) ipuin-kontalaria, narratzailea, pailazoa eta aktore feminista da.

Ibilbidea
---------

Txikitatik ipuinzalea izanik, 1998an laborategiko lana utzi eta ipuin‑kontalari gisa hasi zen lanean. Kontalari-lana janzteko, magisteritza ikasten hasi zen, eta beste hainbat lanetan ibili zen Oihulari Klown tartean sartu zen arte, 2005. urtea geroztik dabil oholtza gainean, clown eta kontalari, besteak beste, Kontukantoi taldean, Cesar Marcos kidearekin eta liburutegi, ikastetxe, ludoteka, kultur-etxe, zahar-etxe, taberna, jardunaldi eta abarretan barrena ibiltzen da adintsu, heldu, haur eta gazteei ipuin kontatzen.Haur eta gazte literaturari buruzko ikastaroak ere ematen ditu, batik bat ikastetxeetan, hezitzaile nahiz gurasoentzat, eta baita ahozko narrazio tailerrak ere, noizean behin.

Irakasle ikasketak egin zituen, eta Oihulari Klown taldeko kide izan zen. Eta 2005 urtetik KontuKantoi taldeko partaide da, Cesar Marcos marrazkilariarekin batera. Biek elkarrekin hitza eta irudia nahasten dituzte: ipuin bakoitzeko marrazki bat, marrazki bakoitzeko ipuin bat.

2017tik geroztik, Ane Labaka bertsolariarekin batera, *Erradikalak ginen&gara* emanaldiak prestatu eta hainbat herritan eskaini dute ikuskizuna. Bertan, neska gazte promesa etiketaz, zahartzeaz, gorputzaren aldaketez, sexualitateaz, merkatu patriarkalaz, intersekzionalitateaz, beldurraz, biolentziaz eta beste hainbat gaiez kantatu eta kontatu egiten dute bakarrizketak eta bertsoen bitartez. Feminismoa zeharlerrotzat hartuta eta umorez.

Ekintzaile feminista
--------------------

Egizabelek ipuinak emakumeen ikuspuntutik kontatu ohi ditu, feminismotik, eguneratzeko beharra dutela iruditzen zaizkion estereotipoak aldatzeko ahaleginetan. Oihulari Klownen, Virginia Imazekin landu zuen feminismoa. 2019an Durangon iznadako Euskal Herriko V, Jardunaldi Feministei hasiera eman zien.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Ane Labaka: "Feminismoa hartuta umorez ariko gara: umorez, beraz, serio" - Iruñerria» *euskalerriairratia.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-08-09).
2. 1 2 3   «"Porrotaren aurrean beste jarrera bat hartzen, horretan lagundu dit clownak"» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2020-08-09).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Una parodia con Oihulari Klown» *El Diario Vasco* 2012-05-10 (Noiz kontsultatua: 2020-08-09).
4. ↑    «"Erradikalak gara" emanaldia, Ane Labaka eta Beatriz Egizabal - Agenda» *Asteasu* (Noiz kontsultatua: 2020-08-09).
5. ↑    «'Erradikalak ginen' ikuskizuna, gaur Alondegian» *El Diario Vasco* 2019-11-29 (Noiz kontsultatua: 2020-08-09).
6. ↑    «'Erradikalak ginen'» *www.sarea.euskadi.eus* 2020-01-28 (Noiz kontsultatua: 2020-08-09).
7. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Durango luce diversa en el arranque de las V. Jornadas Feministas» *naiz:* 2019-11-01 (Noiz kontsultatua: 2020-08-09).

Kanpo estekak
-------------

* Beatriz Egizabal 100 ipuin (Naiz, 2014)
* Elkarrizketa: Umorea tresna indartsua da Berria, 2022.04.05

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25476525
* **Identifikadoreak**
* Literaturaren Zubitegia: 1069

 |

* Wd Datuak: Q25476525
***Emakume trafikoa***, gaztelaniaz ***Tráfico de blancas***, Joaquín Sorolla margolari valentziarrak 1894an egindako margolana da; dena dela, ofizialki 1895an egindako bezala sinatu zuen. 1898an Buenos Airesen izan zen erakutsita. Sorolla Museoan gordeta dago. Mugimendu postinpresionistaren margolana da. Publiko tradizionalistak gogor kritikatu zuen margolan hau; haien arabera margolariak gai hori erabiliz haren lana zikindu zuen eta moralaren aurkako lan bezala katalogatu zuten.

Margolanaren ezaugarriak
------------------------

Margolan hau errealismo kritikoaren barruan koka daiteke. Sorollaren kasuan kritika hori ez zen berez sortutakoa; aitzitik, garaiko lehiaketen beharrei erantzuteko premiaren ondoriotzat jo daiteke. Lan iluna da hau: emakume talde bat, bost, nekazari jantziez, buruak zapiez eta burukoez estalita ikus daitezke. Guztiek lotan dirudite, zaharrena izan ezik; azken hau, beltzez jantzita dagoena, zaintzen ari dela ematen du. Emakumeak espazio estu batean daude; horren bidez egileak ihes egiteko ezintasuna adierazi nahi zuen. Prostituzioaren erreferentzia, bestetik, oso ezkutua da; horretan egilearen errukia sumatu daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Cantarellas Camps, Catalina (2008). *XV Congreso internacional de Historia del Arte: modelos, intercambios y recepción artística*. Universidad de las Islas Baleares. 640.or. ISBN 978-84-8384-060-3.

Kanpo estekak
-------------
**Ashmore eta Cartier uharteak** edo **Ashmore eta Cartier uharteen lurraldea** (ingelesez: *Ashmore and Cartier Islands* edo *Territory of Ashmore and Cartier*), Indiako ozeanoan, Australiaren ipar-mendebaldean eta Indonesiaren hegoaldean dagoen lurraldea. Jenderik gabeko bi uharte tropikal multzok osatzen dute.

Ashmore aintzira-egiturako arrezife handi bat da, eta hiru uhartek osatzen dute: Mendebaldea, Erdia eta Ekialdea. Cartier uhartetik 67 kilometro ipar-mendebaldera dago, eta Hibernia arrezifetatik 42 kilometrora.

Australiako Iparraldeko Lurraldearen parte dira, eta Canberratik administratzen dituzte, Ingurumenaren, Kirolaren eta Lurraldeen Sailaren bitartez (*Australian Department of the Environment, Sport, and Territories*). Bere defentsa australiar gobernuaren esku dago. Australiako Errege Itsas Armadak eta Aireko Indarrak aldizkako ikustaldiak egiten dituzte.

1983an erreserba natural izendatu zuten, duen biodibertsitateagatik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q133888
* Commonscat Multimedia: Ashmore and Cartier Islands

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139686824
* LCCN: n90679186
* NKC: ge754413

 |

* Wd Datuak: Q133888
* Commonscat Multimedia: Ashmore and Cartier Islands
**Dione**, edo **Saturno IV**, Saturno planetaren satelite naturaletariko bat da.

Ezaugarri fisikoak
------------------

Dione, nagusiki, ur-izotzez osatuta dago, baina dentsitate handiagoa du Saturnoren beste satelite batzuek baino (Titan alde batera utzita), eta, hori dela eta, uste izatekoa da materia dentsoagoaren proportzio garrantzitsua duela; beharbada, silikatoak.

Rea satelitean gertatzen den bezala, atzeko eta aurreko hemisferioak desberdinak dira, eta horrek pentsarazten du bi sateliteen historia eta konposizioa antzekoak direla.

Gainazala kraterrez josita dago, eta atzeko hemisferioan 100 km-tik gorako diametroko kraterrak daude. Aurreko hemisferiokoak, berriz, 30 km inguruko diametrokoak dira. Atzeko hemisferioan lerro distiratsuen sare bat ageri da: Cassini zundak 2005eko urriaren 11n 500 km-ko distantziatik bidalitako irudiei esker, jakin da lerro horiek izotzezko labarrak direla, ehunka metroko garaierakoak.

Cassini-Huygens misioak erakutsi du Tetis eta Dione partikula-zorrotadak kanporatzen ari direla espaziorantz, eta horrek adierazten du jarduera geologikoa dagoela.

Aurkikuntza
-----------

Giovanni Domenico Cassinik aurkitu zuen Dione, 1684ko martxoaren 21ean.

Izendapena
----------

Cassinik aurkitu zituen Saturnoren lau sateliteei (Japeto, Tetis, Rea eta Dione) *Sidera Lodoicea* ("Luisen izarrak") izena eman zien, Luis XIV.a Frantziakoaren omenez. Gaur egungo izenak John Herschelek iradoki zituen 1847an. Mitologia grekoan, Dione ninfa bat zen, eta Zeusen emazteetako bat.

Kanpo estekak
-------------

* Cassinik lortutako Dioneren irudiak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15040
* Commonscat Multimedia: Dione (moon)

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2007003333
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 7031555

 |

* Wd Datuak: Q15040
* Commonscat Multimedia: Dione (moon)



| Saturno |
| --- |
| **Saturnoren sateliteak**Pan · Dafne · Atlas · Prometeo · Pandora · Epimeteo · Jano · Mimas · Methone · Pallene · Entzelado · Telesto · Tetis · Kalipso · Helena · Dione · Polideuzes · Rea · Titan · Hiperion · Japeto · Kiviuq · Ijiraq · Febe · Paaliaq · Skathi · Albiorix · Erriapo · Siarnaq · Tarvos · Mundilfari · Narvi · Suttungr · 

**Saturnoren eraztunak**A · B · C · D · F · G · Encke banaketa · Cassini banaketa |
***Dahmer***, 2002ko David Jacobson estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da. Jeffrey Dahmer serieko hiltzailearen erailketetan oinarritua dago. Jeremy Renner, Artel Great, Matt Newton, Dion Basco eta Bruce Davison aktoreek antzeztu zuten.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

AEB, Milwakee hiria, Wisconsin, 17 gorpu, 957 urtetako espetxe zigorra, Jeffrey Dahmer (Jeremy Jenner) gayak erail eta ondoren beren gorpuak jateko zatikatzen dituen serieko hiltzaile bat da. Behinola, gazteen haragia jateak zakilaren jarraieko erekzioa sorrarazi eta umore onen mantentzen zuela aitortu zuen. Bere biktimen gorpuen zenbait atalekin obsesionatua zegoen eta horiek kontserbatzeko modu ezberdinekin esperimentatzea gustokoa zuen. Genitalak formoldun edukiontzietan gorde eta garezurrak irakitera ere iritsi zen, ondoren katilu itxura izan zezaten grisez margotuz.

Aktoreak
--------

Kanpo loturak
-------------

* IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**
**Urpeko Jardueren Mundu Konfederazioa** (CMAS) nazioarteko federazio bat da. Urpeko kirol-jarduerak eta urpeko zientziak ordezkatzen ditu, eta aisiarako snorkel sistema bat eta oxigeno-tankearekin egindako urperatzearen entrenamendua eta aintzatespena gainbegiratzen ditu. 1959ko urtarrilean sortu zenez, Monakon, munduko urpekaritza erakunde zaharrenetako bat da.

Jatorria
--------

Urpean igeri egiteko federazioen nazioarteko kongresu bat bildu zen Bruselan, 1958ko irailaren 28an, urpeko diziplina guztiak ordezkatzen zituena. Herrialde hauetako ordezkari nazionalak izan ziren: Belgika, Brasil, Frantzia, Alemaniako Errepublika Federala, Grezia, Italia, Monako, Portugal, Suitza, Amerikako Estatu Batuak eta antzinako Jugoslavia. Kongresu hartan erabaki bat hartu ondoren, bilera bat egin zen Monakon, 1959ko urtarrilaren 9tik 11ra, eta Urpeko Munduko Federazioa ofizialki ezarri zen, bere titulu frantsesean oinarritutako *CMAS* akronimo batekin.

Jacques-Yves Cousteau esploratzaile eta urpekaritza frantsesaren aitzindaria izan zen CMASen kide fundatzaile eta defendatzaile giltzarri bat, eta Luigi Ferrarorekin, Italiako urpekaritzaren aitzindari eta lehendakariorde izendatuarekin, hasierako lehendakari izateko hautatu zuten.

CMASen aurretik, *Confédération Internationale de la Pêche Sportive* (CIPS) delakoaren (Kirol Arrantzako Nazioarteko Konfederazioa) *Itsaspeko Kirol* *Batzordea* (*Comité des Sports Sous-Marins*) izan zen, 1952ko otsailaren 22an sortutakoa.

Antolaketa
----------

CMASak hiru batzorde handi ditu: kirola, teknika eta zientzia. Batzorde horiek zuzendaritza batzorde batek (BoD) gainbegiratzen ditu, urtero deitutako batzar orokorrean aldizka aukeratuta. Zuzendaritza Kontseiluak, kirol batzordeak eta batzorde zientifikoak azpibatzordeak gainbegiratzen dituzte. Zuzendaritza Kontseiluak izendatutako zuzendaritza batzordeak gainbegiratuko du eguneroko funtzionamendua. Gaur egun, Erroman du egoitza. Zuzendaritza batzordea zortzi kidek osatzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  «The history of CMAS». *Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques.*
2. 1 2  «Luigi Ferraro; CMAS». Luigi Ferraro's official site, 2012
3. ↑  «The Sport Committee». Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques.
4. ↑  «The Technical Committee». Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques.
5. ↑  «Scientific Committee». Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques.
6. ↑  «The Steering Committee». Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q845773
* Commonscat Multimedia: Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143018187
* ISNI: 0000 0001 2173 620X
* GND: 1032509-8
* LCCN: n84137908
* NKC: xx0233550
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q845773
* Commonscat Multimedia: Confédération Mondiale des Activités Subaquatiques
*Tricholoma batschii*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 60 eta 130 mm bitarteko diametrokoa, lehenik ganbila gero lau-ganbiletik zabaldura, ertza biribildua, gero inkurbatua, uhindua, laster zuzena eta pixka bat goratua, batzuetan apur bat pitzatua; kapelaren gainazala, bereizgarria, likatsua, leuna, zapore mingotsekoa, berezko fibrila finekin, gorri-adreilu kolorekoa, arre-gorrixka edo arre-gaztaina kolorekoa.

**Orriak:** Estu, zabalak, koska batez eskotatuak, zuriak, isla arrosekin; ertza osoa, kolore berekoa baina arrez zikintzen da zahartzean.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** 50 eta 100 mm bitarteko garaierakoa eta 15 eta 30 mm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, oinarrirantz mehetuaz, zuzena, luzetarako fibrilekin, ondo zehaztutako eraztunaren eremuarekin zuri furfurazeoa goitik, arre-gorrixka edo gorri-adreilu kolorekoa azpitik.

**Haragia:** Irmoa eta zuria; irinaren usainekoa eta oso zapore mingotsekoa.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Batschii* epitetoa Batsch mikologoaren omenez du.

Jangarritasuna
--------------

Mingotsa izan arren, zenbait lekutan kontsumitzen da. Mingostasuna ezaba daiteke luze egosi ondoren. Ez da toxikoa baina ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua

Zaila da *Tricholoma striatum* delakoarengatik bereiztea. *Tricholoma salero* espeziearen antza ere badu.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. *Pinus spp.* basoetan, karedun lurzoruetan. Nahiko ohikoa.

### Banaketa eremua

Galeria
-------

* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 305 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   Txantiloi:Esa , Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia or..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  GN Granada natural.
Amsterdamgo Auzo gorrian 2007tik dagoen brontzezko "Belle" eskultura.
**Sexu-langileen Nazioarteko Eguna** urtero ekainaren 2 ospatzen da. Egun horretan langile hauek pairatzen dituzten bizi-baldintzak eta bazterketa kaleratu nahi da. Egun horretan, Frantziako Lyonen, 1975ko ekainaren 2an, prostituta talde handi batek Saint-Nizier elizaren okupazioa gogorarazten da; okupazio horren helburua bizi ziren egoera salatzea zen. Oroitzapen ospakizuna 1976tik egiten da.

Historia
--------

Frantzian XX. mendeko 70. hamarkada sexu-langileentzat bereziki gogorra izan zen. Poliziaren jazarpena haien aurka handia zen eta iritzi publikoan haien aurkako mezuak eta kanpainak ohikoak ziren. Ondorioz, prostitutak klandestinitate handian mugitu behar ziren. Hau guztia gutxi balitz, bi prostituta erailak izan ziren. Egoera ikusita, sexu-langileak Lyongo Saint-Nizier elizan bildu ziren eta bertan entzerratu ziren ekainaren 10 arte; azken egun horretan polizia elizan sartu ziren eta bertaratutako guztiak kanporatu zituzten.

Erlazionatutako efemerideak
---------------------------

* Martxoaren 3 - Sexu-langileen Eskubideen Eguna
* Abenduaren 17 - Sexu-langileen aurkako Biolentzia-ezaren Eguna

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Internationaler Hurentag -Kirche soll Prostituierte nicht ausgrenzen
2. ↑
3. ↑  Internationaler Hurentag in Bochum (International Whore's Day in Bochum). Bochumer Stadt- und Studierendenzeitung
4. ↑  17. Dezember, Internationaler Tag gegen Gewalt an SexarbeiterInnen! (International Day of violence against sexworkers) (en alemán)

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Hetaira Kolektiboaren webgunea.
* **(Ingelesez)** [\*International Union of Sex Workers (Nazioarteko Sexu-langileen Batasuna.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q946003

 |

* Wd Datuak: Q946003
**Wilfrido Carrillo Puerto** (*Fido*), Mexikoko iraultzailea izan zen, Felipe Carrillo Puerto, Mexiko Yucatángo gobernadore sozialistaren anaia. Motulen jaio zen 1896an eta Mérida hirian (estatuko hiriburua) hil zen, 1924ko urtarrilaren 3an, Felipe, Benjamín eta Edesio anaiekin batera fusilatu zutenean, Carrillo Puerto bota zuen estatu kolpe odoltsuaren ostean, 1923. urte amaieran.

Datu biografikoak
-----------------

Wilfridoren aita eta ama ziren Justiniano Carrillo Pasos eta Adela Puerto Solísen familia osatzen zuten 14 anai-arrebetatik txikiena, hasiera batean bere jaioterrian zurgintzari eskainia. 

Yucatango gazte talde batekin batera, Guatemalan iraultza egiteko izena eman zuen 1914an. Mugimenduaren porrotaren ostean, Mexikora itzuli zen, eta denbora batez Chiapas estatuko zerrategi batean lanean egon zen. 

Yucatanera itzuli zen eta bi urtez Yucatango Trenbide Batuetan lan egin zuen, bere anaia Feliperekin Hego-ekialdeko Alderdi Sozialistaren sorreran elkarlanean.

Jada azken horren gobernadore garaian, 1921ean Yucatango hauteskundeen ondoren, gobernuko funtzionarioa zen, poliziaburu gisa. 

Carrillo Puerto botere publikotik bota zuen Delahuertista izeneko matxinada gertatu zenean, *Fido* bere anaiarekin batera joan zen estatutik ihes egiteko saiakeran, baina Holbox uhartetik irtetean atxilotu zuten. Meridara itzuli zen beste hamabi lagunekin batera bere hiru anaiak, Felipe, Edesio eta Benjamín barne, denak Mérida hiriko panteoian fusilatu zituzten, oso epaiketa militar sumario baten ondoren, 1924ko urtarrilaren 3ko goizaldean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Bartra Armando, *Suku'un Felipe. Felipe Carrillo Puerto y la revolución maya de Yucatán, 2020, Fondo de Cultura Económica, ISBN:978 607 16 7008 3*
2. ↑   «El carrillismo en Yucatán» *Centenario de la Revolución Mexicana* (Gobierno de México).

Kanpo estekak
-------------

* Del Río, Marcela. «Carrillo Puerto: una flor para tu sueño» *Tragedia histórica en dos actos*.
* Felipe Carrillo Puerto por Rosa Torre González
**Kedarbe**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da.

Saioa eta Xuriain erraldoietatik hurbil, baina haien ospetik urrun, Anueko Oihaneko mendiek itzal, lasaitasun eta bake eremu zabal bat osatzen dute.

Garaiera dezentekoak izan arren (askok 1100 metro baino gehiagokoak dira), profil leunekoak dira, eta pagoek panoramika zabalak eragozten dituzte, eta horrek mendizale gehienak uxatzen ditu.

Nolanahi ere, gozagarria da bide eta pistetan barrena oinez zein bizikletaz ibiltzea, uneoro pagadiaren babesean, erreka ugarien xuxurla entzuten eta orbelaren karraska boten azpian sentitzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Euskal Herriko Mendien Katalogoa* 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Berrikusketen arduraduna: Patxi Galé. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA)  
Mendien koordenatuak, garaiera eta prominentzia jakiteko, ikus *Peakvisor.com* webgunea.

Kanpo estekak
-------------

* Kedarbe, .
**Société d'exploitation industrielle des tabacs et des allumettes**, **Seita** akronimoz ezaguna, tabakoa ekoiztu eta saltzen zituen frantziar enpresa izan zen, hasieran monopolio gisa sortua.

Historia
--------

1926an sortu zuten, Raymond Poincaréren agintaldian eta "Service Exploitation Industriel du Tabac" (SEIT) izena zuen. Napoleon I.ak 1811n berrezarri zuen tabakoaren monopolioaren eskuduntzak berreskuratu zituen. 1935ean, pospoloen monopolioa bereganatu zuen, ordura arte enpresa nazional batek ustiatu zuena, eta horrela Seita bihurtu zen. Harrezkero, 22 tabako-manufaktura kontrolatu zituen herrialde osoan.

1959 eta 1961eko erreformek *Établissement public à caractère industriel et commercial* lanaren kalitatea eman zioten. 1995ean, Seita pribatizatu egin zuten eta 1999an, Seitak Tabacalera espainiarrarekin bat egin zuen, Altadis izena hartuz.

Markak
------

* Gauloises
* Gitanes
* Royale
* News
* Bastos
* Fine 120
* Django
* Amsterdamer

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Les manufactures de tabac en bref
2. ↑  Ministère de l'Économie et des Finances - Le SEIT(A) à partir de 1926

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3487821
* Commonscat Multimedia: SEITA

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 250933017

 |

* Wd Datuak: Q3487821
* Commonscat Multimedia: SEITA
**Caganer** Kataluniako jaiotzetan jartzen den irudi famatua da. Bazter batean ezkutatuta jartzen da, makurtuta kaka egiten agertzen baita. Gehienetan alkandora zuria, praka ilunak, barretina eta gerriko gorria jantzita eta pipa ahoan izaten du.

Beste izen batzuekin ere ezagutzen da: *L'home que caga* (kaka egiten duen gizona), *l'home que fa les seves necessitats* (bere beharrak asetzen ari den gizona),...

Gaur egun pertsonai famatuen itxura ere hartzen du, batez ere kataluniar politikariena.

Historia
--------

Bere jatorria XVII. eta XVIII. mendeen artean, Barroko garaian, koka dezakegu. Hasieran, jaiotzan ezik baldosetan ere agertzen zen, istorioak azaltzen.

*Caganers*ak XVIII. mendearen bukaeran agertzen dira kataluniar jaiotzetan; baina ez ziren zabaldu XIX. mendera arte.

Kataluniar caganer bat.

Ikus, gainera
-------------

* Tió de Nadal
* Olentzero

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Caganerren jatorriari buruzko artikulua.
* Personatge simpàtic de tradició típica catalana

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q36029
* Commonscat Multimedia: Caganer

---

 |

* Wd Datuak: Q36029
* Commonscat Multimedia: Caganer
**Lege Soziologiako Nazioarteko Erakundea** (LSNE) zuzenbidearen soziologiaz, zentzu zabal batean ulertuta, arduratzen den nazioarteko erakunde bakarrenetarikoa da. Oñatin kokaturik dago.

LSNE Lege Soziologiako Ikerketa Batzorde (Nazioarteko Soziologia Elkarte edo RC12) eta Eusko Jaurlaritzaren artean sortutako hitzarmena da. Erakundea 1989. urtetik Oñatiko Unibertsitate Zaharrean kokatuta dago.

LSNEko sortzaile eta lehenbiziko zuzendaria izandako André-Jean Arnaud-ek, xafla batzuk jarri zituen berpizkundeko eraikuntzaren hormetan, eta bertan gaurko Lege soziologia arloan aitzindari izandakoen izenak idatzi zituen: Montesquieu, Henry James Sumner Maine, Francisco Giner de los Ríos, Henri Lévy-Bruhl, Achille Loria, Leon Petrażycki, Emile Durkheim, Max Weber, Eugen Ehrlich, Karl Renner, Karl N. Llewellyn, Theodor Geiger, Georges Gurvitch eta Nicholas S. Timasheff. Bakoitzari erakundeko areto ezbardin bat dagokio.

LSNEk lau hizkuntza ofizial ditu: euskara, ingelesa, gaztelania eta frantsesa. Bertan, zenbait hikuntzetan, lege soziologiako gai nagusiak ikutzen dituen liburutegi eta agiritegi ospetsua dago kokatuta. Institutuak, lege soziologiako mintegiak eta nazioarteko Master programa burutzen ditu. Bileretatik sortzen diren argitalpenak erregularki ateratzen ditu, bai ingelesezko eta bai gaztelaniazko bildumetan ere. Masterrean mundu osoko ikaslek eta irakaslek hartzen dute parte.

Zuzendariak
-----------

Sortu zenetik, zuzendari hauek izan ditu:

* André-Jean Arnaud, 1989-91;
* Paavo Uusitalo, 1991-92;
* Rogelio Pérez Perdomo, 1992-93;
* Roberto Bergalli, 1993-95;
* Johannes Feest, 1995-97;
* Jacek Kurczewski, 1997-98;
* Pierre Guibentif, 1998-00;
* William L.F. Felstiner, 2000tik 2002ko martxoa arte.
* Manuel Calvo García, 2002 - 2003
* Volkmar Gessner, 2003- 2005
* Joxerramon Bengoetxea, 2005-2007
* Carlos Lista, 2007-2009
* Sol Picciotto, 2009-2011
* Angela Melville, 2011- 2013
* Adam Czarnota, 2013-2016
* Vincenzo Ferrari, 2016-2018

Bibliografia
------------

* Pierre Guibentif (ed.) *Oñati IISL-IISJ. 1989-2000*
* *Oñati International Series in the Sociology of Law* (Richard Hart Publishers: Oxford)
* *Colección Oñati: Derecho y Sociedad* (Dykinson: Madril)
* El Máster de Sociología Jurídica de Oñati: la Percepción de los Graduados (The Oñati Master on Sociology of Law: the Alumnae’s Perception)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** LSNEren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1459361
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143737591
* ISNI: 0000 0001 1941 1190
* BNE: XX86841
* BNF: 13532902q (data)
* CANTIC: a11853554
* GND: 5076201-1
* LCCN: n92102614
* NLA: 35834619
* CiNii: DA10674066
* SUDOC: 050655728
* BIBSYS: 4055193

 |

* Wd Datuak: Q1459361