recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ehrenbreitstein gotorlekua** (alemanez *Festung Ehrenbreitstein*) Renania-Palatinatua estatuko hiria den Koblentza hiriko gotorlekua da.

Kokapena
--------

Ehrenbreitstein gotorlekua, izen bereko muinoan kokaturik dago, Rhin ibaiaren gainean eraikitako zubiak lotzen duelarik Koblentza hiriarekin.

Historia
--------

K.a. 1000 urteko gotorleku zelta baten aztarnak aurkitu dira bertan, izan ere Rhin eta Mosela ibaiaren elkargunea kontrolatzeko ikuspegi itzela baitago muinoaren gainean. Hala ere lehenengo gaztelua K.o. 1000 urte inguruan eraiki zuen Ehrenbertek. Treverisko artzapezpiku hautesleek zabaldu egin zuten *Helferstein* eraikina gehituz. Bertan gorde omen zen Jesukristoren *tunika sakratua* 1657 eta 1794 artean.

 Gotorlekua, ibaien elkargunea eta Koblentza hiria
Frantziako Iraultza gertatzean Koblentza ihesi zetozen frantsesez bete zen. Ondorioz frantziako tropa iraultzaileek 1794ean hiria erasotu eta Koblentzaz jabetu ziren. Hala ere Ehrenbreitstein gotorlekuak gogor iraun zuen frantsesen setioa 1799 arte. 1801ean Lunévilleko Hitzarmena sinatu zen eta frantziarrek Rhin ibaiaren eskuin aldea utzi behar izan zuten, ez ordea Ehrenbreitstein gotorlekua erabiltezin utzi gabe.

1817 eta 1826 artean Carl Schnitzler igeniari prusiarrak berreraiki egin zuen Rhin ertaineko goiko bailara babesteko gotorleku sistema baten parte bihurtzeko. Babes sistema honek *Festung Koblenz* izena hartu zuen, eta bertan zegoen Stolzenfels gaztelua ere.

UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko Rhin Garaiko haranaren barnean sartu zuen 2002an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q50712
* Commonscat Multimedia: Festung Ehrenbreitstein

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9382160364963863680002
* GND: 1219972703
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q50712
* Commonscat Multimedia: Festung Ehrenbreitstein
**Dyet** edo **Uadye** "sugea", Egiptoko I. dinastiako laugarren faraoia izan zen (K.a. 2927-K.a. 2914) (von Beckerath).

Manetonek **Uenefes** deitzen du eta 23 urteko erregealdia (Sexto Julio Afrikano) edo 42 urtekoa (Eusebio Zesareakoa) ematen dizkio. Eusebioren bertsio armeniarraren arabera, **Vavenefis**ek 42 urteko erregealdia izan zuen.

Dyeten garaian, Meritneit izeneko pertsonaia bat bizi zen, Abidosko bere hilobiagatik ezaguna. Ziur asko, Merytneith Dyer faraoiaren emaztea eta Dyet eta Denen ama zen. Honela, Merytneith erregeorde izango zen Dyeten erregealdiaren lehen zatian.

Manetonek, garai horretan, gosete handi batek Egipto suntsitu zuela dio.

Egiptotik kanpora espedizioak egin zituen, eta bere igaroaren arrastoak aurkitu dira Arabiar basamortuan, Itsaso Gorrira daraman bidean.

Manetonek (Afrikarra eta Eusebioren arabera) *Kokome*tik gertu piramide batzuk eraikitzea agindu zuela dio, Saqqararekin identifikatu den herria.

Lurperatuta dagoen tokia, Z hilobia da, Umm el-Qaabeko nekropolian, Abidosen.

Bere garaiko lekukotzak
-----------------------

* Z hilobia Abidosen, erregearen hilobia eta erregearen gurtzarako hilobia
* V mastabako zigilu inpresioak Gizan (Petrie)
* 3504 hilobiko iskripzioak Saqqaran (Emery). Hilobia, Sejemka goi ofizialarena izan zitekeen, Dyet erregearen agindupean zerbitzatu zuena (Emery).
* Dyeten barrutiko 387 hilobi ordezkatzailearen kobrezko tresnak, Abidos.
* Bere izena, *Umm el-Qaab*eko T hilobian inprimatua aurkitu zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Dyer** | **Faraoia**Lehen Dinastia | Ondorengoa**Den** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Dyet*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Mini-DIN konektorea** biribil-itxurako konektore-familia bat da, 9,5 mm-ko diametrokoa, baina orratz-kopuru aldakorrekoa. Hasieran konektore elektriko hutsa bezala erabiltzeko diseinatu bazen ere, oso erabilia da elektronikan eta informatikan, neurri handiagoko DIN konektorea ordezkatuz. Biak *Deutsches Institut für Normung* alemaniar erakundearen estandarrak dira.

Konektorea
----------

Mini-DIN konektoreek 9,5 mm-ko diametroa dute eta zazpi orratz-konfigurazio ezberdin dituzte: 3 orratzetik 9ra. Konektoreek hozka gidari bat daukate, 9 orratzeko mini-DIN konektorea izan ezik. Estandarizatutako mini-DIN konektoreak hauek dira:



Hala ere, badira estandarretik at dauden jabe-aldaerak. Horietako bat GeoPort de Apple Inc.en GeoPort konektorea da, berez Mini-DIN 8 konektore bat da gehigarrizko orratz bat duena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1359217
* Commonscat Multimedia: Mini-DIN connectors

---

 |

* Wd Datuak: Q1359217
* Commonscat Multimedia: Mini-DIN connectors
**Dylan** «**DJ**» **Collier** (Zeelanda Berria, 1991ko apirilaren 27a), Zeelanda Berriko 15eko eta errugbi ligako (13ko) jokalaria da. Collier Waikato taldean jokatzen du gaur egun, eta Zelanda Berria ordezkatzen du Zazpiko errugbian.

Rugby ligako ibilbidea
----------------------

Entsegu-jaurtitzaile hegalekoa, Collier, Zeelanda Berriko Warriors juniorra izanik, 2011ko National Youth Competition Final Handiko talde irabazlekoa izan zen.

2012an, Collierrek Auckland Vulcans taldearekin jokatu zuen NSW Kopan.

Errugbi Batasuneko ibilbidea
----------------------------

Collierrek 2013an sinatu zuen Waikatorekin, eta 2015ean egin zuen debuta Zelanda Berriko Zazpiko errugbian, Zazpiko Txapelketa Nazionalean Waikato taldean jokatu ostean. Southland Stags taldean sartu zen 2016ko Mitre 10 Kopan.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du Zeelanda Berriko taldearekin, Fijiko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Argentinakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute Zeelanda Berriko taldea: Kurt Baker, Dylan Collier, Scott Curry, Andrew Knewstubb, Ngarohi McGarvey-Black, Tim Mikkelson, Sione Molia, Etene Nanai-Seturo, Tone Ng Shiu, Amanaki Nicole, William Warbrick, Regan Ware eta Joe Webber-ek.

Olinpiar Jokoetako Emaitzak
---------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Zazpiko-errugbiagizonezkoa. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Former Junior Warrior lines up for Mooloos» *Stuff*.
2. ↑   BEN STRANG.  (29 January 2015). «From sixes to sevens, Waikato's Dylan Collier powers into NZ squad» *Stuff*.
3. ↑   AARON GOILE.  (25 September 2015). «Waikato winger Dylan Collier looking to push sevens claims in 15s» *Stuff*.
4. ↑    *Meet the 2016 Southland Stags squad for the 2016 national provincial season.*  stuff.co.nz 15 July 2016.
5. ↑  «Dylan Collier» *olympedia.org* 2022-02-07an. begiratua**(Ingelesez)**
6. ↑  «Dylan Collier» Olympics.com 2022-02-07an begiratua **(Gaztelaniaz)**
7. ↑  "Zazpiko-errugbia, gizonezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24997799

 |

* Wd Datuak: Q24997799
Gorbeiako gurutzea 1957an.
**"En el monte Gorbea"**, euskaraz "Gorbeia mendian", euskal gaztelaniazko abesti herrikoia da. Los Chimberos eta Los Xey moduko taldeek dezente zabaldu zuten. Berez, erlijio abestia da; frankismo garaian horrelako kantek zabaltzeko aukera gehiago zuten. Jatorrizko abestiak "Luciano y Clara" izenburua zuen eta egilea Ruperto Urkixo Maruri izan zen.

Hitzak
------

Jatorrizko hitzak hauek ziren:

En el monte Gorbea   

en lo más alto,  

hay una cruz de amor.  

Haciendo guardia en ella   

la bella Arratia dónde eres tú.  

Leloa:
Maritxu ven, escúchame.  

Óyeme esta canción de amor,  

que puede ser amanecer.  

Al toque de oración…  

Maritxu sube al monte y verás,  

a la cruz del Gorbea brillar,  

y cuando estés arriba dirás:  

GORA!!!! aurrera mutilak.  

Tralalalá,  

tralalalá,  

tralalalalalalalalá.  

Tralalalá,  

tralalalá,  

tralalalalaláaaa.  

Al son de los senserros   

del errebaño alegre suelo cantar,  

y así pensando en ella   

toda la vida quisiera estar.  

Leloa…  

Hau da egungo aldaera zabalduena:

En el monte Gorbea, en lo más alto   

hay una cruz de amor,  

y haciendo guardia en ella   

la hermosa tierra, donde eres tú.  

Mari, sube, escúchame,  

óyeme ésta canción de amor;  

que suele ser, amanecer,  

al toque de oración, de oración.  

Maritxu sube al alto y verás,  

a la cruz de Gorbea brillar,  

y cuando estés arriba dirás:  

Gorbea, mu-ti-la.  

Tran larará, tran laralá   

tran larará, lará, lará (bis)  

Hirugarren estrofaren bariante politiko batek horrela dio:

Maritxu sube al alto y verás,  

la bandera de Euskadi ondear,  

y cuando estés arriba dirás:  

Gora Euskadi Askatuta!

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Ibidem.
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Los Chimberos taldearen bertsioa.
* Manuel Iradier abesbatzaren bertsioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111603205

 |

* Wd Datuak: Q111603205
**Kateryna Anatoliivna Pavlenko** (Ukraineraz Катерина Анатоліївна Павленко, Nizhyn, Txernihiv Oblasta, Ukraina, 1988ko abuztuaren 10a) abeslari, konpositore eta folklorista ukrainiarra da. Go\_A talde elektro-folk ukrainarraren bokalista nagusia da, zeinarekin agerpen entzutetsua egin zuen Eurovision 2021 jaialdian, *Shum* abestiarekin. Pavlenko ere ezaguna da bakarka aritzen denean Монокейт izenez (transliteratuta *Monokeit*, baina ingelesezko ahoskeran emana, **Monokate**).

Ibilbide profesionala
---------------------

Pavlenko Nihzynen jaio zen Kiev hiriburuaren ipar-ekialdean. Txikitatik zegoen musika herrikoiz inguratuta. Bere amona abeslaria zen eta kantatzeko estilo tradizional ukrainar erakutsi zion, "ahots zuria" izenekoa. Bere amak ere kantatzen zuen herri-koru batean.

Eskolan kantua ikasi zuen, eta irakasleek bultzatu egin zuten opera-kantari bihurtzeko. Hala ere, konturatu zen rock-musikari izan nahi zuela. Tokiko rock-talde batean zegoen nerabe gisa, eta hainbat kontzertutan aritu zen. Pavlenkok Nizhyneko Kultura eta Arte Eskolan ikasi zuen, eta 2009an graduatu zen. Gero folklorea ikasi zuen Kieveko Kultura eta Arte Unibertsitate Nazionalean, eta 2013an graduatu zen. Hainbat folk talde zuzendu ditu, besteak beste, Berezango beteranoen abesbatza.

### Go\_A eta Eurovision

Pavlenko Go\_A elektrofolk bandarekin elkartu zen ordezko abeslari gisa 2012an, baina gerora abeslari nagusia bilakaru zen. 

2020. urtearen hasieran, Pavlenko eta Go-Ak Vidbir 2020 lehiaketan parte hartu zuten, Ukrainako selekzio sistema 2020ko Eurovisioko Abesti Lehiaketarako, "Solovey" abestiarekin. Irabazi zuten, eta prest zeuden Eurovision 2020rako, baina COVID-19 pandemiaren ondorioz, lehiaketa bertan behera utzi zen. Hala ere, 2021rako, aurreko urtekoa ontzat eman zuten Ukrainan, eta Go\_A Ukrainaren ordezkari izan zen Eurovision 2021ean "*Shum*" abestiarekin. 5. postu orokorra lortu zute, baina bigarrena bozketa publikoan, Måneskin irabazleen atzertik bakarrik. 2021eko maiatzaren 24an iritsi zen "Shum" lehen postura iritsi zen Spotify Viral 50ean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «Kateryna Pavlenko» artikulutik itzulia izan da, 2022-01-20 data duen 1066909118 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-01-20 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. 1 2    *"MonoKate" Public documentary project about Go\_A soloist Kateryna Pavlenko.* .
2. ↑    *Interview With Go\_A Soloist Kateryna Pavlenko.* .
3. ↑    *Kateryna Pavlenko From The Band Go\_A.* .
4. ↑    *MonoKate Has Released Their Debut Single.* .
5. ↑    *Go\_A Will Represent Ukraine In Rotterdam.*  February 22, 2020.
6. ↑    *Eurovision Grand Final Results.* .
7. ↑    *Spotify Viral 50.* .

Kanpo estekak
-------------

* Kateryna Pavlenko eta Go\_A taldea, Eurovision 2021eko agerpena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85992998
* Commonscat Multimedia: Kateryna Pavlenko

---

 |

* Wd Datuak: Q85992998
* Commonscat Multimedia: Kateryna Pavlenko
**Dyer konderria** (ingelesez: *Dyer County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Dyersburg da. 2010eko zentsuaren arabera 38.335 biztanle zituen, Dyer kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Dyer konderriak 1.363,7 kilometro koadro ditu. Horietatik 36,78 ura dira. Beste 1.326,92 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 28,11 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 38.335 pertsonetatik 32.046 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.002 dira. 5.433 beltzak edo afroamerikarrak. 72 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 188 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 19 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 569 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Dyer County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495078
* Commonscat Multimedia: Dyer County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140711102
* ISNI: 0000 0004 0442 3334
* LCCN: n79126855
* NARA: 10040031
* **Lekuak**
* OSM: 1828575
* TGN: 2001859

 |

* Wd Datuak: Q495078
* Commonscat Multimedia: Dyer County, Tennessee
**Katharina Reiß** edo **Katharina Reiss** (Rheinhausen, 1923ko apirilaren 17a — Munich, 2018ko apirilaren 16a) itzultzaile eta itzulpen teorialari alemaniarra izan zen. Bere Skopos teoriaren inguruko lanak, hala nola testu tipologiaren eta itzulpen metodoen ingurukoak, aitzindari bihurtu ziren itzulpengintzaren teoriaren arloan.

Katharina Reissek 1944. urtetik 1970. urtera klaseak eman zituen Heidelberg Unibertsitateko Interpretazio Institutuan. 1954. urtean doktoretza lortu zuen, Clarín espainar kazetari eta idazlearen inguruko lan bati esker.

1965. urtean Interpretazio Institutuko gaztelaniazko sailaren agintea hartu zuen. Urte batzuk geroago, 1970ean, Würzburg-eko Unibertsitatean sartu zen, hizkuntza erromanikoen sailean; lehenik laguntzaile akademiko gisa eta ondoren zuzendari akademiko gisa. Ondoren, Mainz-eko Unibertsitatean egin zuen lan; bertan "operativen Texttyp"-a (testu operatiboa itzuli litekeena) ikertu zuen. Urte bat geroago lanpostu bat lortu zuen Germersheim-eko Interpretazio eta Hizkuntza Atzerritarren Institutuan. 1994-1995 ikasturteko neguko lauhilekoan irakasle gonbidatu bezala jardun zuen Vienako Itzultzaile eta Interpreteen Formaziorako Institutuan konferentzia batzuk emanez.

Bere lorpenen artean, aipatzekoak dira laurogeita hamar publikazio inguru edukitzea eta 20 herrialde ezberdinetan konferentziak eman izana. Gainera, bera izan zen, Hans Vermeer hizkuntzalariarekin batera, Skopos teoriaren sortzailea. Katharina Reiss itzulpengintzaren teoriaren pentsalari garrantzitsuenetako bat da.

Lan aipagarrienak
-----------------

* Zur Übersetzung von Kinder-und Jugendbüchern. Theorie und Praxis. In: Lebende Sprachen Jg. 27, Nr. 1, 1982, S. 7-13.

Texttyp und Übersetzungsmethode. Der operative Text. Groos, Heidelberg 1983, ISBN 3-87276-509-4.

* Zusammen mit Hans J. Vermeer: Grundlegung einer allgemeinen Translationstheorie. Niemeyer, Tübingen 1984, ISBN 978-3484301474.

* Methodische Fragen der übersetzungsrelevanten Textanalyse. Die Reichweite der Lasswell-Formel In: Lebende Sprachen Jg.29, Nr.1, 1984, S. 7-10.

* Möglichkeiten und Grenzen der Übersetzungskritik : Kategorien und Kriterien für eine sachgerechte Beurteilung von Übersetzungen. Hueber, München 1986, ISBN 9783190067176.

* Der Text und der Übersetzer. In: Textlinguistik und Fachsprache, 1988, S. 67-75.

* Spanische Sprachlehre : Methode Gaspey-Otto-Sauer. 29. Auflage. Groos, Heidelberg 1990, ISBN 978-3872760319.

* Mira Kadric, Mary Snell-Hornby (Hrsg.) Grundfragen der Übersetzungswissenschaft: Wiener Vorlesungen. WUV-Universitätsverlag, Wien 1995, ISBN 978-3-85114-232-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6376140
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 46783224
* ISNI: 0000 0001 2025 0793
* BNF: 120688313 (data)
* GND: 119193051
* LCCN: n84093156
* NKC: mub2011634691
* SUDOC: 028961110

 |

* Wd Datuak: Q6376140
Erromatar Inperioa eta Germaniaren arteko Rhin ibaiko limes edo mugak K. o. 1. urtean, katoak Germania Garaia erromatar probintzian agertzen direlarik.
**Chatti** (baita **catti** edo **katoak** ere) Germanian bizi zen germaniar herria edo tribu bat zen. Hain zuzen ere gaur egungo Hesse eta Saxonia Behereako hegoldean kokatuak zeuden, Weser ibaiaren goi arroan eta Eder, Fulda eta Weser ibarren haran eta eremu menditsuetan bizi ziren. Gutxi gorabehera Hesse-Kassel barrutiaren parekoa baino zeozer zabalagoa zen eremu batean hedatzen ziren. Kornelio Tazitoren arabera katoen artean batavoak ere bazeuden, baina barne-liskar batek bi herriak banatu eta azken horik Rhin ibaiaren itsasadarrean ezarri ziren.

Katoen herriak Erromatar Inperioari arrakastaz aurre egin zion, keruskoen buruzagia zen Arminiok sortutakoo germaniar konfederazioari batu eta 9. urtean Teutoburgoko oihaneko guduan Quintilio erromatarraren erromatar legioa erabat sarraskitu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q164076
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q164076
**Junkal Guerrero Langara** (Andoain, Gipuzkoa, 1968) konpositorea, pianista eta koru zuzendaria da. Donostiako Francisco Escudero Kontserbatorioko klaustroko kide da, eta hainbat lehiaketatako epaimahaikide izan da; besteak beste, Donostia Hiria Nazioarteko Piano Lehiaketakoa eta SGAEren Konpositore Gazteen Lehiaketakoa. 2020ko urtarriletik, Gipuzkoako Arteen eta Kulturaren Aholku Batzordeko kide da.

Ibilbide profesionala
---------------------

Junkal Guerrero, pianoa jotzen, 1994ko apirilean.
Bere jaioterrian hasi zituen musika-ikasketak, eta, ostean, Donostiako Goi Mailako Kontserbatorioan jarraitu zuen ikasten. Solfeoa, Pianoa, Klabezina, Musika Pedagogia eta Abesbatza Zuzendaritza espezialitateetako tituluak bereganatu zituen.

Lasarte-Oriako Udalaren Musika Eskola hamaika urtez zuzendu ostean, 1999an Donostiako Francisco Escudero Kontserbatorioko klaustro akademikoan hasi zen lanean, eta 2006an lortu zuen behin betiko plaza oposizio bidez, pianoko espezialitatean.

Hainbat koru-talderen zuzendaria izan da, besteak beste, Beasaingo (Gipuzkoa) Loinatz Abesbatza historikoarena; 2012 eta 2017 bitartean zuzendu zuen.

Hainbat lehiaketatan parte hartu du, besteak beste, Donostia Hiria Nazioarteko Piano Lehiaketan eta SGAEren Konpositore Gazteen Lehiaketan.

2020an, Gipuzkoako Foru Aldundiak Arteen eta Kulturaren Gipuzkoako Kontseilu Aholku-emaileko kide hautatu zuen.

Lanak
-----

* *Bi bihotz* (2010)
* *Mutil txaleko gorri* (2020)
* *Arimen Besarkadan* (2021)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «La edición 49 de Musikaste dará especial protagonismo a las compositoras vascas» *El Diario Vasco* 2021-10-13 (Noiz kontsultatua: 2021-10-18).
2. ↑   «Primer concierto en la villa dirigido porJunkal Guerrero» *El Diario Vasco* 2012-04-01 (Noiz kontsultatua: 2021-10-18).
3. ↑   «75 años de gran tradición coral» *El Diario Vasco* 2014-12-06 (Noiz kontsultatua: 2021-10-18).
4. ↑   «Loinatz Abesbatza» *www.kulturklik.euskadi.eus* 2017-06-03 (Noiz kontsultatua: 2021-10-18).
5. ↑   «Junkal Guerrero» *Musikaste 2020* (Noiz kontsultatua: 2021-10-18).
6. ↑    *Mutil txaleko gorri de Junkal Guerrero.*  (Noiz kontsultatua: 2021-10-19).

Kanpo estekak
-------------

* *Bi bihotz*. Youtube. Festival Internacional de Habaneras. Torrevieja, 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108272653
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87291931
* BNE: XX1568754
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 149451

 |

* Wd Datuak: Q108272653
**Krimilda**, germaniar elezahar epikoa den Nibelungoen eraztuna edo Nibelungoen kantoreko pertsonaia bat da. Borgoniako Gunter erregearen arreba eta Sigfrido heroiaren emaztea da.

Nibelungoen eraztuna
--------------------

Krimilda, oso ezaguna zen bere aparteko edertasunagatik, eta laster maitemindu zen Sigfrido ausartaz. Gunterren zerbitzura egin zituen balentrien ondorioz, Krimildaren eskua lortu zuen, eta elkarrekin oso zoriontsu ezkondu ziren, Sigfridok zuen nibelungoen altxorra banatuz.

Hasiera-hasieratik egon zen leihakortasun handi bat Gunterren emazte zen Brunilda eta beraren artean. Honek, Gunterren agindua jarraituz, Hagenen esku Sigfridoren traiziozko heriotzarekin amaituko ziren gertakari batzuk eragin zituen. Bere senarraren heriotzak erabat abailduta utzi zuen Krimilda, eta Hagen bilauak, nibelungoen altxor magikoa lapurtu ahal izan zion. Altxorrari buruz, nahi adina aberastasun atera zitezkeela esaten zen, sekula amaitu gabe. Baina Hagen bezalako pertsona baten eskuetan erori ondoren, sorginkeriak funtzionatzeari utzi zion, eta honek, su bizian, Rhin ibaira jaurti zuen.

Urte batzuk berandugao, Etzel (Atila) errege gerlariak, Krimildari berarekin ezkontzeko eskatu zion, eta honek onartu egin zuen, Hagen eta Gunterretaz mendekatu ahal izateko hainako boterea lortzeko asmo ilunarekin. Denbora baten ondoren, bere etsaiak, gezurrezko abegikortasunez, Etzelen jauregira gonbidatu zituen. Han, hunoen eta Borgoinatarren arteko gerra piztea lortu zuen. Gerra honetatik, Hagen eta Gunter baino ez ziren bizirik irten. Gerra horretan, Etzelekin izan zuen seme bakarra, Ortlieb izenekoa, Hagenek hil zuen. Gunterri burua moztu zioten erreginaren aginduz, eta Hagenek, altxorra itzultzeari uko eginez, Krimildari honen maite Sigfrido itzuli ezin zionez, patu bera jasan zuen erreginaren esku. Hau, baina, handik laster hil zen, Etzelen zaldunetako batek, Hagen bezalako gerlari handi bat, modu ez duinean hil zuela usterik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1257834
* Commonscat Multimedia: Kriemhild

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 42636762
* GND: 118919601
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1257834
* Commonscat Multimedia: Kriemhild
**Mikel Belasko Ortega** (Iruñea, 1967ko urtarrilaren 30a) euskarazko nafar filologoa eta idazlea da. Nafarroako euskal toponimia eta antroponimiari buruzko lan askoren egilea da.

Bizitza
-------

Mikel Belaskok 1990ean amaitu zituen euskal filologiako ikasketak Gasteizen. Urte berean, Nafarroako toponimia txikiari buruzko proiektuen bilduma bildu zuen, eta hizkuntza-koordinatzaile izendatu zuten. Proiektua Nafarroako Gobernuko Hizkuntza Politikako Zuzendaritza Nagusiak babestu zuen, Jose Maria Jimeno Juriok zuzenduta, eta Trabajos Catastrales SAk egin zuen 1990 eta 1994 artean.

Hizkuntzaren koordinatzailea ere izan da Nafarroa bildumako 60 liburukiko edizioan. Toponimia eta Kartografia, egunkarietako edo lanetako artikuluak, hala nola *Nafarroako mendi eta ibaien izenen hiztegi etimologikoa*, 1999an, edo *Nafarroako herri, hiribildu eta hirien izenen hiztegi etimologikoa* 2000. urtean.

Euskaldunon Egunkariaren *Nafarkaria* (1992-1999), *Euskal Abizenak* (2003-2004) eta *Apellidos vascos* (2004-2010) aldizkarietan ere kolaboratzailea da. 2006tik aurrera, *Diario de Navarra* egunkarian nafar izenei buruzko eguneroko kronika egiten da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16916376
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 90708352
* ISNI: 0000 0000 7828 3654
* BNE: XX892896
* GND: 1146367619
* LCCN: n2001025985
* SUDOC: 061556092

 |

* Wd Datuak: Q16916376
**Korrelazio kanonikoak** bi aldagai multzoren arteko erlazioa aztertzen du, multzo bateko aldagaien funtzio lineal bat aurkituz beste multzoko aldagaien funtzio lineal batekin duen korrelazioa maximizatuz. Erregresio anizkoitzari buruzko hedapena dela esan daiteke, non mendeko aldagaiak anitz diren. Baita ere, osagai nagusien analisiaren parekoa dela esan daiteke, baina osagai nagusien analisiak bariantza maximizatzen duelarik, korrelazio kanonikoak aldagai multzoen arteko korrelazioa maximizatzea du helburu. Adibidez, alde batetik *adimen koefizientea*, *irakurtzeko abiadura* eta *abiadura aritmetikoa* aldagai multzoa, beste alde batetik dauden *matematika puntuazioa*, *hizkuntza puntuazioa* eta *musika puntuazioa* aldagai multzoarekin lotu nahi badugu, bi multzoetarako aldagaien konbinazio linealak erabiliz, konbinazio lineal hauen arteko korrelazioa maximizatzeko, korrelazio kanonikoaren analisia erabiliko da.

Bibliografia
------------

* EVERITT, B. S.: *The Cambridge Dictionary of Statistics.* Third Edition, Cambridge, 2006.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115542
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000089342

 |

* Wd Datuak: Q115542
**Kriminalistika** delituen azalpena eta zantzuak topatzea helburu duen teknika multzo eta ikerketa prozedura sailak osatzen dute, bai eta delituen egileak eta biktimak nortzuk diren zehaztea ere. Kriminalistikak zientzia ezagutzez baliatuz gertakizunak eta krimen edo delituen eszenatokiak berreraikitzen ditu. Berau osatzen duten disziplina osagarriak zientzia forentseak dira.

Forentse hitza latinezko *forensis* adjektibotik dator, "forukoa ala foruari buruzkoa". Antzinako Erroman krimen baten egozteak kasua erromatar foroan pertsona nabarmenen multzo baten aurrean aurkeztea suposatzen zuen. Bai krimena burutzea egozten zitzaion pertsona nahiz salatzaileak beren gertakizunaren bertsioak aurkezten zituzten. Arrazoibidea, frogak eta pertsona bakoitzaren jokabideak kasuaren epaia zehazten zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43504
* Commonscat Multimedia: Criminalistics

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4033177-5
* NKC: ph115011

 |

* Wd Datuak: Q43504
* Commonscat Multimedia: Criminalistics
***Korrok*** literatura fanzine bat izan zen, 1984tik 1989ra Iruñean (Nafarroa Garaia) argitaratua.

Historia
--------

Doan zabaldu zen *Korrok* aldizkariaren lehen zenbakia Iruñean 1984ko martxoan, *Auzolan* liburu denda babesle zuela hasieran; doan bigarrena ere hilabete baten buruan. Sortzaileak hileroko maiztasunari eusteko asmotan abiatu ziren, eta erdietsi zuten ekaina bitartean lau ale jarraian kaleratzea. 1984ko maiatzean Barañaingo *Garrasi*k inprimatutako hirugarren zenbakitik aurrera finko samarra izango da talde eragilea: Jon Alonso, Josune Aranburu, Josetxo Azkona, Xabier Diaz Esarte, Ana Iribar eta Mikel Taberna; maketa eta grafismo lanak: Jabier Alonso eta Patxi Huarte. Bost zenbaki egin zituzten 1984an, hiru 1985ean, eta handik aitzina makalaldi txiki batzuekin beste lau 1989ko maiatzera arte. Aldizkari garrantzitsua izan zen *Korrok*, ez bakarrik hamabi ale argitaratu zirelako, baizik eta marrazkilari eta idazle askoren plaza ere izan zelako: Aingeru Epaltza, Patziku Perurena, Txiki Idoate, Gorka Setien, Isidro Rikarte, Joakin Balentzia, Bixente Serrano, Asisko Urmeneta...

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ibinagabeitia Proiektua: Literatur Aldizkarien Gordailua

Kanpo estekak
-------------

* *Korrok* aldizkariaren 1984-1989 bitarteko zenbakiak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16518071

 |

* Wd Datuak: Q16518071
Greziar mitologian, **Krio** (antzinako grezieraz Κρίος Kríos,, "aharia", "nagusia"), artalde eta animalia aldren jainkoa zen, eta, beharbada, baita arpilaketena ere. Titanetako bat zen, Urano eta Gearen semeetako bat, hauetatik, gutxien bakartuena.

Titanen eta olinpiar jainkoen arteko gerran, Titanomakian parte hartu zuen. Olinpiar jainkoen buru zen Zeusek, Geari laguntza eskatu eta honek, Ziklopeak eta Hekatonkiroak askatu behar zituela esan ondoren, Titanak garaituak izan ziren, eta Krio, bere anaiekin batera, Tartarora bota zuten, behe munduko tokirik sakonena.

Euribiarekin, Astreo, Palas eta Persesen aita izan zen. Pausaniasen arabera, Pitonen aita izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192136

 |

* Wd Datuak: Q192136


| * i
* e
* a
Titanak |
| --- |
| Hesiodoren titanak | 

|  |  |
| --- | --- |
| Titanak | Zeo • Krio • Kronos • Hiperion • Japeto • Ozeano |
| Titanideak | Mnemosina • Febe • Rea • Tetis • Teia • Temis |
| *Koionideak* | Asteria • Leto |
| *Krionideak* | Astreo • Palas • Perses |
| *Japetideak* | Atlas • Epimeteo • Eosforo • Menezio • Prometeo |

 |
| Beste titanak
(idazleen arabera) | Ankiale • Anito • Aristeo • Astrea/Dizea • Aura • Dione • Fosforo • Eurinome • Hekate • Lelanto • Fortzis • Ofion • Tifon |
| Ikus, gainera: Titanomakia |
**Kinoa** sabi (*Chenopodium*) espezie bat da, hazi jangarriak dituelako gizakiak hazten duen labore bat. Haren izenaren jatorria ketxua hizkuntza da, handik espainierak hartu zuen, eta gero gainerako hizkuntzetara zabaldu zen.

Ezaugarri nagusiak
------------------

Ez da benetako zereala, ez baita belarra (Poaceae familiakoa), baina bere haziek zerealen antzeko kontsumoa dutenez, sasizerealen multzoan sailkatzen da. Kinoaren orriak barazki gisa jaten dira, amarantoarenak bezala, baina kinoa-orriak ez dira hain usuak eta zailagoa da haiek eskuratzea.

Kinoa Hego Amerikako Andeetako eskualdean sortu zen, eta 6.000 urtez funtsezko elikagaia izan da han. Egun, lehen ekoizlea Bolivia da, gero Peru eta Estatu Batuak. Itsas mailan hasi eta 4.000 metroko garaierarainoko lekuetan hazten da, eta arazorik gabe moldatzen da hezetasun eta tenperatura desberdinetara. Hala ere, hobeto garatzen da lurzoru ondo drainatuetan eta hazte-sasoi aski luzea du.

Elikadura-balioa
----------------

Kinoa elikagai nagusietan bigarrena izan zen Andeetako kolonaurreko zibilizazioetan; patata zen lehena, eta artoa hirugarrena. Egun labore hau oso estimatua da dituen elikagai-balioagatik. Proteina-kantitate handia du (% 12 – % 18 bitartekoa). Gariak edo arrozak ez bezala, kinoak gizakiarentzat funtsezkoak diren aminoazidoen multzo orekatua du, eta proteina osoen iturritzat jo du hainbat elikadura-ikerlanek. Beste lan batzuek diote kinoaren proteina ez dela osoa, baina funtsezko aminoazidoetan aberatsa dela. Kinoaren proteinak gariarenak baino hobeto betetzen ditu gizakien premiak. Janari zuntzaren eta fosforoaren iturri ona da, eta magnesio eta burdina asko dauka. Kinoak ez du glutenik, eta liserierraza dela jotzen da.

* 
* Kinoa-aleakKinoa-aleak
* 
* 
* Chenopodium quinoa -red faro- - Museum specimenChenopodium quinoa -red faro- - Museum specimen

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Mother Grain Quinoa A Complete Protein.*  Oardc.osu.edu.
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Nutrition Facts and Analysis of Quinoa, Cooked.* .
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Quinoa.* .
4. ↑   **(Ingelesez)**  *Nutritional quality of the protein in quinoa (Chenopodium quinoa, Willd) seeds.*  ncbi.nlm.nih.gov.

| Zerealak eta sasizerealak |
| --- |
| Amarantoa - Arroza - Artatxikia - Artoa - Artobeltza - Basa arroza - Basartoa - Espelta - Fonioa - Garagarra - Garia - Kañiwa - Kinoa - Oloa - Tefa - Tritikalea - Zekalea |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q139925
* Commonscat Multimedia: Chenopodium quinoa
* Wikispecies Espezieak: Chenopodium quinoa

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4314944-3
* LCCN: sh85109886
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 38681
* Dyntaxa: 220740
* EOL: 489447
* GBIF: 3083935
* GRIN:
* IPNI: 165175-1
* ITIS: 506567
* NCBI: 63459
* PlantList: kew-2717733
* W3TROPICOS: 7200325
* USDA Plants: CHQU
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D027465
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 9KMA964L92

 |

* Wd Datuak: Q139925
* Commonscat Multimedia: Chenopodium quinoa
* Wikispecies Espezieak: Chenopodium quinoa
**Montgomery konderria** (ingelesez: *Montgomery County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mount Ida da. 2010eko zentsuaren arabera 9.487 biztanle zituen, Montgomery kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Montgomery konderriak 2.072,74 kilometro koadro ditu. Horietatik 52,86 ura dira. Beste 2.019,88 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,22 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.487 pertsonetatik 9.167 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 361 dira. 17 beltzak edo afroamerikarrak. 75 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 49 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 177 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61521
* Commonscat Multimedia: Montgomery County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133707362
* LCCN: n82002662
* NARA: 10038580
* **Lekuak**
* OSM: 1826725
* TGN: 2000153

 |

* Wd Datuak: Q61521
* Commonscat Multimedia: Montgomery County, Arkansas
**Meneltarma**, elfoen hizkuntzan "Zeruaren Zutabea" esan nahi duena, Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den mendi bat da. Numenorren zegoen mendi garai eta malkartsu bat da, mendi honen tontor lauan, Eru Iluvatarri eskainitako santutegia zegoelarik. Uhartearen bihotzean zegoen, eta hango tenplu edo santutegi bakarra zen. Mendiaren oinean, Numenorreko erregeen hilobiak aurkitzen ziren, eta handik gertu zegoen beste muino batean, Armenelos altxatzen zen, Dunedainen herrialdeko hiririk ederrena.

Tar-Ankalimonen erregealdiaren ondoren, Numenorreko erregeak ez ziren askotan joaten Meneltarmako tenplura, eta, ondorioz, Eruren mesedea murrizten joan zen. Beranduago, tronura igo ondoren, Tar Palantirrek bakea eman zion herrialdearen egoera gatazkatsuari, Ar-Gimilzôrren erregealdian lehenik eta, ondoren, honen seme Gimilkhâdenean eragindakoa, eta Eruren gurtza arautu zuen.

Hil zenean, Tar Palantirrek ez zuen semerik, alaba bat baino ez, Miriel izenekoa, Ar-Pharazônekin ezkondu zena (Tar-Kalion elfoeraz) bere borondatearen aurka.

Erorketa eragin zuen desobedientzia
-----------------------------------

Tar-Kalionek, Erdialdeko Lurraldean Sauronen eraginaren berri izan zuenean, botere nahi bat etorri zitzaion eta laster ontziratu zen etsai berri honekin topo egitera, Valarren autoritateari aholkurik eskatu gabe. Unbarreko portuetan lehorreratu eta Harad hurbilean barneratu zen, muino baten tontorrera iritsi arte, bere gudaloste handiarekin kanpamendu bat sortuz. Andik, heraldoak bidali zituen Barad-Dûrreko gotorlekura, Sauronen egoitza zena, eta bere aurrean aurkeztu eta zin egitera behartu zuen. Sauron joan egin zen, Numenorreko erregearen aurrean umilduz, gizakien armadak garaitezina baitzirudien. Baina Sauronek laster usteldu zuen Tar-Calionen burua, eta Numenorrera itzuli zen Sauron bahitu bezala zuela. Sauronek, laster eragin zion Iluvatarren gurtza alde batera utzi eta Melkorrenarekin hasteko, lehen Jaun Iluna eta Munduaren Etsaia.

Sauronen borondatea, Numenor osoan sentitu zen, eta Eruk, gizakiak, hauen uharte preziatuaren galerarekin zigortu zituen, betirako hondoratua izan zena, Akallabêthen kontatzen den bezala.
**Kontuen Auzitegia** diru publikoa defendatzeaz eta hura botere publikoek kudeatzeaz arduratzen den organismoa da. Horregatik, estatu bakoitzean ez ezik, badira Kontuen Auzitegiak autonomia bakoitzean eta Europako Batasunean ere Europako Kontuen Auzitegia. Haiek ongi funtzionatuz gero, behar bezala funtzionatuko du estatuetako, gobernu autonomikoetako edo organismo publikoetako jarduera ekonomiko eta finantzarioak.

Eginkizunak
-----------

Kontuen Auzitegiak bi eginkizun ditu: fiskalizatzea eta auzipetzea. *Fiskalizatzeko funtzioa*ren funtsa da begiratzea ea jarduera ekonomiko eta finantzario publikoa legalitatearen, efizientziaren eta ekonomiaren printzipioei lotzen zaien sarrera eta gastu publikoen programak gauzatzean. Bestetik, *auzipetzeko egitekoa*ren funtsa da determinatzea ea kontabilitateko zer erantzukizunetan sartzen diren ondasun publikoen gestioa beren kargura dutenak. Kontuen Auzitegiek subentzioak, kredituak, abalak, kontratuak, ondareen bariazioak, eta abar aztertzen dituzte.

Kontuen Auzitegi bakoitzak bere antolamendua du. Organismo hori, teknikariez gain, parlamentu bakoitzak erabakitako kontseilariek gobernatzen dute. Espainiako kasuan, hamabi dira kontseilariak, horietatik sei Kongresuak izendatuak eta beste seiak Senatuak. Hego Euskal Herriko kasuan, kontseilariak EAEko eta Nafarroako parlamentuek izendatzen dituzte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  CC-BY-SA  *Argia*, 2005-05-02

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10983451
* Commonscat Multimedia: Courts of Accounts

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4129107-4

 |

* Wd Datuak: Q10983451
* Commonscat Multimedia: Courts of Accounts
Kutxa gotor klasikoa.
Konbinazioa sartzeko gurpila.
**Kutxa gotorra** edo **Segurtasun-kutxa** altzari edo segurtasun-konpartimentu bat da, baimenik gabeko pertsonei irekitzea oso zaila gertatzen zaiena, horrela, haren barruan balio-elementuak gorde ahal izateko.

Ezaugarri batzuk
----------------

Oro har, metal oso erresistenteaz fabrikatzen dira; oso astunak izaten dira eraman ahal ez izateko eta giltzarri sekretuen bidez soilik ireki daitekeen itxitura-sistema bat izaten dute; gako horiek alda daitezke segurtasuna are gehiago zaintzeko. Bertsio oso desberdinak daude, seurtasun mailak ere aldakorrak izanez. Kutxa gotorretan dagoen edukira sartzeko, pasahitza jakin behar da.

Kutxa motak
-----------

Kutxa gotor zaharretan (oraindik ere mota horretakoak dira) gurpil moduko bat erabiltzen da, ezkerrera eta eskuinera jiratzen dena. Kolpetxo edo "tick" jakin batzuk mugitu behar zaizkio bi aldeetara, ireki arte.

Kutxa gotor modernoetan segurtasun-sistema elektronikoak erabiltzen dira, hala nola pasahitz digital bat (normalean zenbakizkoa, nahiz eta batzuk modernoagoak diren alfanumerikoak ahalbidetzen dituztenak) edo metodo biometrikoren bat (aztarna digitalen irakurgailua, irisaren irakurgailua, etab.).

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q471898
* Commonscat Multimedia: Safes

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300198932
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q471898
* Commonscat Multimedia: Safes
Tolkienen legendarium ospetsuan, **Menegroth**, Thingol eta Melianen ezkutatutako mantsioa eta Beleriandeko Doriath hiriko Elfo Grisen hiri-gotorleku sekretua. Bere izenak, sindarinez, "mila leizezuloak" esan nahi du.

Izarren Aroen amaieran, Belegosteko nanoek, Thingol erregeak eskatuz, Sirion ibaiaren ibaiadar zen Esgalduin ibaiaren hegoaldeko ibarreko harkaitzetan zulatua zegoen bizileku eder hori eraiki zuten. Hirira, ibaiaren gainean zegoen harrizko zubi bakar bat zeharkatuz bakarrik iristen zen, hiria erraz erasoa izatea eragozteko, Melkor edo Morgothen izakietatik, Melianen Gerriaren efektu magikoengatik babestua zegoen arren.

Sindarrek basoak maite zituztenez, Menegrotheko gela eta leizezuloak, harrizko hegazti, animalia eta zuhaitzekin zizelkatuak zeuden, eta iturriz, kristaleko lanparaz eta tapizez beteak, non Erdialdeko Lurraldea eta Bedeinkatutako Erresumaren historia irudikatuta zegoen. Itsasoaren ekialdean zegoen tokirik ederrena zela esaten da. Finrod honetan inspiratu zen Nargothrond sortzerakoan. Menegrothek aurrera egin zuen Izarren Aroetan, baita Eguzkiaren Lehen Aroaren zatirik handienean ere, baita Beleriand osoa gerran zegoenean, Doriath, Melian Maiaren botere magikoek babestua baitzegoen.

Hala ere, Silmarilen madarikazioak, azkenik, Thingolen hilketa eragin zuen Menegrothen bertan, nanoen esku, eta Melianen alde egitea, eta, beraz, Doriath osoa babesik gabe geratu zen. Hala eta guztiz ere, ez ziren orkoak izan suntsitu zutenak. Menegroth, bi aldiz arpilatua izan zen: lehenik, Nogrodeko nanoek, Thingol hil ondoren, eta, ondoren, Fëanorren semeek, Dior bertan errege zenean. Menegroth suntsitua izan zen, eta, ondoren, itsasoan urperatu zen, gainontzeko Beleriandekin batera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2348360

 |

* Wd Datuak: Q2348360
**Europar Batasunaren** (EB) **eta Moldaviaren arteko harremanak** Europako Auzotasun Politikaren bidez ezarri dira; Europar Batasunaren kanpo-politikarako tresna da, eta estatu kideekin muga egiten duten herrialdeez arduratzen da.

Moldaviak lotura estua du Errumaniarekin, EBko kide den herrialdearekin. Gerrarteko aldian, bi herrialdeak elkartuta egon ziren. Hizkuntza, tradizioak eta kultura partekatzen dituzte. Moldaviako bandera errumaniarraren bertsio aldatua da, erdian Moldaviako armak gainjarrita dituena. Joera nazionalista moldaviarrak eta gutxiengo errusiar handi bat egon arren, errumaniarrek, berez Moldaviako lurraldea eskatzen ez duten arren, moldaviarrak kulturalki eta etnikoki errumaniarrak direla uste dute. Aurreko batasun-aldiari esker, errumaniar pasaporteak eta EBko herritarrak eman dakizkieke sistematikoki moldaviarrei, beren jatorriagatik. Moldaviarren zati bat errumaniar gisa identifikatzen da gaur egun.

Moldaviako pobrezia-maila (EBko kide posibleen artean txiroena da herrialdea) atxikimendurako oztopo bat da. Transnistriako gatazka ere, Errusiak babestutako nazioarteko onarpenik gabeko errepublika bat, oztopo bat da.

Hala ere, EB gero eta harreman estuagoa garatzen ari da Moldaviarekin, lankidetzatik haratago doana, integrazio ekonomiko mailakaturantz eta lankidetza politikoan sakontzerantz. Europar Batasunak bulego bat ireki du Chisinaun (Moldaviako hiriburua), eta 2005eko martxoaren 23an Adriaan Jacobovits de Szeged izendatu zuen ordezkari berezi Moldavian, Transnistriako krisiaren konponbidean zentratuta. 2021eko ekainean, Europako Batzordeak iragarri zuen Moldaviak 600 milioi euro lortuko zituela 2021etik 2024ra bitartean, COVID-19aren pandemiatik suspertzen eta herrialde gisa garatzen laguntzeko. 

2022ko martxoaren 3an Moldaviak ofizialki eskatu zuen Europar Batasunean sartzea, Errusiak Ukraina inbaditu ostean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Txantiloi:Ro-RO Romania24, Stiri. «Maia Sandu va depune solicitare oficială pentru aderarea Republicii Moldova la Uniunea Europeană - Romania24.ro»  (Noiz kontsultatua: 2022-03-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5391415
* Commonscat Multimedia: Relations of the European Union and Moldova

---

 |

* Wd Datuak: Q5391415
* Commonscat Multimedia: Relations of the European Union and Moldova
**Kirgiziako Sobietar Errepublika Sozialista** (errusieraz: Киргизская Советская Социалистическая Республика; kirgizeraz: Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы) Sobietar Batasuna osatzen zuten hamabost errepubliketako bat zen. Hiriburua Bishkek (Frunze) zen.

1989. urteko datuen arabera, herrialdearen azalera 198.500 km²-koa zen (Sobietar Batasuneko zazpigarren handiena) eta 4.257.800 biztanle zeuden (hamargarren herrialde handiena), 21,4 biztanle km²-ko dentsitatearekin. Sobietar errubloa erabiltzen zuten. Hizkuntza nagusiak kirgizera eta errusiera ziren.

Historia
--------

Errusiar Inperioak Kirgiziako lurraldea XIX. mende amaieran bereganatu zuen. Errusiar Iraultzaren ostean, sobietarren esku geratu zen 1918. urtetik aurrera. 1924. urtean Kara-Kirgiziako oblast autonomoa sortu zuten, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboaren barruan. 1925. urtean Kirgiziako Sobietar Errepublika Sozialista Autonomoa bihurtu zuten.

1936. urteko abenduaren 5ean Errusiatik bereizi eta Sobietar Batasuneko partaide izan zen handik aurrera: orduan izendatu zuten Kirgiziako Sobietar Errepublika Sozialista. 1990. urteko abenduan "Kirgiziako Errepublika" izena ipini zioten, eta 1991. urteko abuztuaren 31n independentzia aldarrikatu zuen.

Banaketa politiko-administratiboa
---------------------------------

Kirgiziako Sobietar Errepublika Sozialista honela banatuta zegoen:

* Hiru oblast edo probintzia:
	+ Issyk Kul oblasta; hiriburua: Przhevalsk
	+ Narin oblasta; hiriburua: Narin
	+ Ox oblasta; hiriburua: Ox
* Estatus bereziko eskualdea: Frunze
* Hiri bat, hiriburua: Frunze

42°52′N 74°36′E﻿ / ﻿42.87°N 74.6°E﻿ / 42.87; 74.6

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q130276
* Commonscat Multimedia: Kirghiz Soviet Socialist Republic

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127774374
* LCCN: n81059697

 |

* Wd Datuak: Q130276
* Commonscat Multimedia: Kirghiz Soviet Socialist Republic


| * i
* e
* a
Sobietar Batasuneko errepublikak |
| --- |
| Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna |
| Nagusiak | Armenia • Azerbaijan • Bielorrusia • Estonia • Errusia • Georgia • Kazakhstan • Kirgizia • Letonia • Lituania • Moldavia • Tajikistan • Turkmenistan • Ukraina • Uzbekistan |  |
| Behin-behinekoak | Abkhazia • Bukhara • Kareliar-Finlandiarra • Khwarezm • Transkaukasia |
Laino artean entzuten zaio Kirikiriri.
**Kirikiri** edo **Quiriquiri** Camerosko mendietan (Errioxan) entzuna eta ikusia izan omen den pertsona mitikoa da. Itxuraz, Nafarroako zanpantzarren antza handia ei du: larruz jantzita, bizkarrean zintzarri handi bat darama. Oso zaila da ikusteko; gehienetan entzuten zaio, bereziki laino trinkoaren egunetan.

Elezaharrak
-----------

Elezaharrek diotenez, Kirikiri mendietako bortuetan ibiltzen da; gauez eta, batez ere, laino egunetan, galdu diren ibiltariei laguntzen die. Horretarako haren zintzarriaren soinuarekin bidea aurkitzen laguntzen die. Euskal Herriko Basajaunek antzeko ekintzak egiten ditu baita ere zenbait kontakizunetan. Zentzu horretan biek, Kirikirik eta Basajaunak, badute nolabaiteko antzekotasuna.

Izaki lagunkoia da beraz eta horrela da, esaterako La Hoya (Errioxa) herrian kontatzen den elezahar baten arabera. Neguko gaua zen eta lastategi batean sua sortu zen. Jendea lotan zegoen eta suak herri osoa har zezakeen. Orduan, Kirikiri herri osoan zehar ibili zen bere zintzarriaz jendea iratzartzen. Horri esker herrikoek sua itzaltzea lortu zuten. Errioxako La Hoya XIX. mendearen bukaeratik herri abandonatua da.

Errioxako Santa Cecilian otso eta ardi larruz jantzita irudikatzen zuten, eta suteei buruz ohartarazten zuen eta artaldeak zaintzen zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** León García, José Ángel.  (2018). «A la luz y al calor de las viejas cocinas» *Belezos: Revista de cultura popular y tradiciones de La Rioja*: 85-86. ISSN 1886-4333. .

Ikus, gainera
-------------

* Zanpantzar
* Basajaun

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6095390

 |

* Wd Datuak: Q6095390
**Kan'ei-ji** (japonieraz: 東叡山寛永寺円頓院, *Tōeizan Kan'ei-ji Endon-in*?)
 Tokioko Ueno parkean dagoen tenplu budista da, Taitō auzoan dago.

Historia
--------

1625ean eraiki zuen Tokugawa Ieyasuk eta garai batean Shinobazu putzua inguratzen zuen. Tenplua Edo gazteluaren iparrekialdea zaintzeko eraiki zuen baina 1868ko Boshin gerran suntsitua gelditu zen. Guda honetan Tokugawatarrek galdu eta Meiji berrezarkuntza etorri zen.

Gaur egun
---------

Gaur egun Kan'ei-ji tenpluaren aztarnarik argiena XVII mendeko bost solairutako pagoda da. Tōshōgū santutegia ere zutik dirau, hau zen tenploko eraikinik baliotsuena. Shinobazu aintziraren erdian dagoen uhartean Bentendō kapera ere salbatu zen.

Iruditegia
----------

* Bost solairutako kaperaBost solairutako kapera
* Tōshōgū santutegiaTōshōgū santutegia
* Shinobazu aintzira, barrenean Bentendō kapera.Shinobazu aintzira, barrenean Bentendō kapera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3120766
* Commonscat Multimedia: Kan'eiji

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 252972857
* LCCN: n78078494
* NDL: 00533661
* CiNii: DA07796553

 |

* Wd Datuak: Q3120766
* Commonscat Multimedia: Kan'eiji