recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Amuma Says No** Idahoko Boisen sortutako euskal musika taldea da. 2. eta 3. belaunaldiko eusko-estatubatuarrak dira partaideak.

Taldearen jatorria 2001ean sortutako Txantxangorriak trikiti bikotean dago. Boiseko ikastolarako jotzen zuten Dan Ansoteguik (trikitia) eta Sean Aucutt-ek (panderoa), eta bikote horren inguruan gehitu ziren gainerako kideak. Jill Aldape (ahotsa) eta Spencer Basterretchea Martin (perkusioa) batu zizaizkien 2006rako. Oinkari Basque Dancers dantza-taldearen baitan piztu zitzaien euskal musikarako afizioa lagun hauei, eta baita euskal amerikar musikariei entzuten, hala nola Jimmy Jausoro eta Domingo Ansotegui.

2006an sortu zen *Amuma Says No* izena. Amona izenaren aldaera bat (*amuma*), eusko-estatubatuarren artean hedatua, ingelesezko esaldi batekin nahastuaː "*Amonak ezetz dio*", itzulita.

Honela azaltzen du taldearen estiloa Spencer Basterretcheak: "Euskal rocka eta Ameriketako rock, pop eta country-a nahasten ditugu, euskal folk pittin bat gehituz gure estilo berezia lortu arte".

Diskografia
-----------

* Frontoitik Kalera (2008)
* Gatz and Berakatz (2015)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Irekia. «Irekia - Boiseko Oinkari Basque Dancers eta Amuma Says No Euskadin bira» *www.irekia.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-02-24).
2. ↑    «'Frontoitik kalera' atera da Boiseko 'Amuma Says No' talde euskal amerikarra bere lehen lanarekin» *Euskal kultura* (Noiz kontsultatua: 2018-02-24).

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala.
* Taldearen Facebook orria.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069795

 |

* Wd Datuak: Q61069795
**Danbolinzulo** Zestoan dagoen haitzuloa da. Bertatik gertu Erlaitz eta Ekaingo haitzuloak daude.

Historia
--------

1980an Antxieta taldeak bertan historiaurreko hainbat material zeramiko aurkitu zituen. 2014ko abenduaren 14an, taldeko zenbait kidek pigmentu gorriko aztarnak eta animalienak ziruditen irudiak biltzen zituen panel bat aurkitu zuten kobazuloan.

Aurkikuntzegantik Gipuzkoako Foru Aldundiak haitzuloa itxi egin zuen, ondo zainduta egoteko eta margoak babes neurriekin aztertzeko.

### Lurrazaleko material arkeologikoa

Zeramika arrasto gutxi batzuk aurkitu dira eta horiek erakusten dute Brontze Aroan gizakia inguru horretan ibili zela.

### Labar artea

2015eko urtarrilaren 12an, gutxienez bost animalia irudi aurkitu zituztela eman zuten jakitera, orein emeenak eta ahuntzenak, eta beste hiru irudi ere bazeudela baina egoera kaskarrean. Irudiak burdin oxidoz eginak daude eta gorriak dira. Irudi batzuetan trazatua ikus daiteke.

Irudiak Paleolito garaiko labar artearen bilakaeraren antzinako denbora batekoak direla dio ikerketak, izan ere, pinturak duela 18.000 urte baino lehenagokoak dia; agian duela 33.000 urtekoak.

Garrantzi zientifikoa
---------------------

Trazatu gorriak, irudien barrualde batzuk beteta egoteak, klima hotzeko animaliak ez egoteak eta anatomiaren trazatu laburrak erabiltzeak beste horma-irudi multzo batzuekin jartzen ditu harremanetan Danbolinzuloko irudiak, esaterako Arenazako leizea, La Hazako leizea, Covalanasko leizea, Arco B, El Castillo kobazuloa, La Pasiegako leizea, Llonin eta Tito Bustilloko leizeakoekin.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   «Duela 18.000 urte baino gehiagoko irudi batzuk Zestoan» *Berria* 2015-1-12.
2. 1 2    *18.000 urteko labar-irudiak aurkitu dituzte Zestoan.*  EiTB 2015-1-12.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492294

 |

* Wd Datuak: Q20492294
**Damietta** (arabieraz دمياط, *Dumyāṭ*, domˈjɑːtˤ ahoskatua) izen bereko gobernazioaren hiriburua da, Egipton. Mediterraneo itsasoan dago, Niloren adar handienetako baten itsasoratzetik gertu, Kairotik 191 kilometro iparraldera

Egungo hiriak, 2006ko erroldaren arabera, 203.187 biztanle ditu.

Historia
--------

Antzinatean *Tamiat* bezala ezagutu zen hiriak, itsas-portu garrantzitsu bat zuen, baina aro helenistikoan, bere garrantzia behera etorri zen, Alexandriako portua eraiki ondoren.

Damieta, enklabe garrantzitsu bat izan zen XII eta XIII. mendeetan, Gurutzaden garaian. 1169an, Bizantziar Inperioak bidalitako Jerusalengo Erresumaren flota batek, portua eraso eta hartu zuen, baina, azkenik, Saladinok gurutzatuak garaitu zituen.

Gaur egun, Nilo ibaiarekin lotzen duen kanal batekin, berriz Egiptoko itsasportu garrantzitsu bat bihurtu da.

Ekonomia
--------

Damietak, gas natural planta handi bat du, urteko boste milioi tonako edukia duena. Planta, Unión Fenosa Gasekin lotutako enpresa den Segas (%40), ENI konpainia italiarra (%40) eta Egiptoko EGAS eta EGPC konpainien (%10 bakoitzak) banatua dago. 2008an, bigarren trenaren eraikuntza hasi da, ekoizpena, urteko beste bost milioi gas natural tonatan hedatuko dena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189383
* Commonscat Multimedia: Damietta

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151346735
* GND: 4740292-1
* LCCN: n80034368
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 21697

 |

* Wd Datuak: Q189383
* Commonscat Multimedia: Damietta
**Andy Roddick** (Omaha, 1982ko abuztuaren 30a) Ameriketako Estatu Batuetako tenis jokalari ohia da. ATP sailkapenean lehenengo postuan egon da eta gaur egun TOP-10ean dago.
Roger Federer eta bera izan ezik, ez du inork lortu zortzi denboraldi jarraian TOP-10ean egotea. Horrek azken hamarkadaren jokalari onenetarikoa bihurtzen du. Bere ezizenak adierazten duen bezala, *Nebraskako bonbarderoa*, izugarrizko sakea dauka. Izan ere, tenisean erregistratutako sakerik azkarrena du bere baitan: 255 kilometro orduko.

Jaiotzetik aro profesionalera
-----------------------------

Andrew Stephen Roddick, Andy bezala ezagunagoa, 1982ko abuztuaren 30ean jaio zen Omahan, Estatu Batuetako Nebraska konderrian. Gurasoak Jerry eta Blanche dira eta bi anai ditu; John tenislaria Georgiako unibertsitatean eta Lawrence urpekaria.
Lau urte zituenean, Austin-era (Texas) JOAN zen familia; sei urte geroago, berriz ere mugitu ziren Floridara. Aldaketa hauek Johnen karrera bultzatzeko izan ziren. Momentu hartan, Andy tenisaren jarraitzaile bihurtu zen, baita jokalaria ere.
Andy bere institutuko saskibaloi taldean jolasten zuen, eta onenetarikoa zen, baina bere gurasoak tenisean zeukan erraztasuna ikusita, tenisean murgildu zuten erabat.
Junior kategoriara heltzean, entrenatzaile famatu bat kontratatu zioten bere gurasoek. Mundua osoan zehar jolastu zituen txapelketak, baina emaitzak ez ziren oso onak izan.

Aro profesionala
----------------

2000. urtean, 18 urte betetzean, zirkuitu profesionalean sartu zen, eta bere debut-a ona izan zen. Torneo bat irabazi zuen Texasen eta bi finalera heldu zen Las Vegasen. Hala ere, belauneko lesio larria izan zuen eta ebakuntza egin eta gero, denboraldiaren erdia ez zuen jokatu. Urte honen amaieran ATP-ko 160. postuan zegoen.
2001ean, hiru txapelketa irabazi zituen (Atlanta, Houston eta Washington). Urte honen amaieran TOP-20an zegoen.
2002. urtean milioi bat dolar irabazi zituen, TOP-10ean sartu eta txapelketa nagusietan emaitza onak izan zituen, adibidez, AEBetako Irekian.

Momentu horretan izugarrizko fama lortu zuen eta gaur egun arte, munduko tenislari onenen artean egon da. Urte hauetan, 24 txapelketa irabazi ditu, horietako hiru bikoitzeko modalitatean.

Xehetasun pertsonalak
---------------------

Gaur egun, Maria Xarapova tenislari errusiarraren mutil laguna da. Fundazio bat dauka umezurtzak laguntzeko eta Lacoste marka da bere babeslea.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Andy Roddick*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54584
* Commonscat Multimedia: Andy Roddick

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 11703838
* LCCN: n2004097569
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q54584
* Commonscat Multimedia: Andy Roddick
**Anduniëko Jaunak**, Tolkienen legendariumean agertzen diren pertsonaiak dira. Numenorreko nobleziako Dunedainak dira, Silmariënen ondorengoak, Tar-Elendilen alaba nagusia, garaiko legeen ondorioz (Tar Aldarionek aldatu arte), Silmariëni zetrua eman ezin ziola eta, Anduniëko portuen jauntza eman ziona, Numenorreko lurren mendebaldean.

Lehen Jauna Valandil izan zen, Silmariënen semea, eta "erregeen etxekoen ondoren, ohore gehien zutenak bezala hartzen ziren, Elrosen leinukoak izateagatik". Erregeei leial ziren jaunak ziren, eta beti zeuden zetruaren aholkularirik garrantzitsuenen artean.

Hala ere, hasieratik sentitu zuten Eldarrenganako maitasun berezi bat, baita Valarrekiko errespetu handia ere, eta itzala Numenorren hazi zenean, Leialei, ahal izan zuten bezala lagundu zieten, erregeen bihotza, aholkurik zuzenenak emanez zuzentzen saiatuz. Eurei buruz ez da askorik ezagutzen, ezta zenbat izan ziren ere, denbora askoan zehar, ez baitziren ageri-agerian aurkeztu, baina, eurei buruz hitz egiten direnen artean, Inzilbêth, Eärendur jaunaren iloba zegoen, Ar-Gimilzôr erregearekin ezkontzera behartua izan zena eta norekin bi seme izan zituen, Inziladûn eta Gimilkhâd, lehena, beranduago, Tar-Palantir bezala ezagutua izan zena. Hala ere, ospetsuena, Amandil izan zen, Numendilen semea, aldi berean, Anduniëko azken jauna izan zena Ar-Phârazon erregearen erregealdian. Leialak, Sauronen gaiztotasunetik babesteko ahal bezain beste egin zuen eta mendebalderantz ohartu gabe nabigatu zuen Valarrei laguntza eskatzeko asmoz, ordutik aurrera, berari buruz sekula gehiago ezer jakin ez zelarik.

Anduniëko Jaunen bitartekaritzaren bidez, Elrosen leinua mantendu ahal izan zen Numenor erori ondoren (eta eurekin salbatu zen Barahirren eraztuna, Amandilen seme zen Elendilek, hondoratzetik salbatzea lortu baitzuen, eta, bere seme Isildur eta Anarionekin batera, erbesteko erresuma numenortarrak sortu zituzten iparraldean, (Arnor) eta hegoaldean, (Gondor).
***David eta Goliath*** (italieraz *David e Golia*) Caravaggiok 1599 inguruan egindako margolana da. Egun Madrilgo El Prado museoan dago. Gai beraren beste bi bertsio egin zituen artistak ondotik. Egun Vienako Kunsthistorisches Museum-ean eta Erromako Galleria Borghese-n daude.

El Pradokoa bere lehenengo etapetan burutu zuen Caravaggiok, artean Francesco Maria del Monte kardinalaren etxean zebilela.

David gaztea irudikatzen du, Goliath erraldoiaren buruari iletik helduta. Argiak Daviden hanka, besoa eta alboa jotzen ditu, baita Goliathen buru gabeko sorbalda eta burua bera ere. Baina gainerako guztia ilunpetan dago. Daviden argia ere ikusgaitza da iluntasuna dela eta. Goliathen kopetan zauri bat dago ikusgai, Davidek botatako harriaren seinale.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2270955
* Commonscat Multimedia: David and Goliath by Caravaggio (Madrid)

---

 |

* Wd Datuak: Q2270955
* Commonscat Multimedia: David and Goliath by Caravaggio (Madrid)
**Anana** (*Ananas comosus*) berez Ameriketako tropikokoa den landarea, fruituagatik landatzen dena. Gastronomian oso estimatua da.

Deskribapena
------------

Bromeliazeoen familiako espezie gehienak epifitoak diren arren anana lurrean hazten da. Hosto berde argiak ditu, ezpata itxurakoak eta gogorrak, errpseta itxuran hazten direnak. 30-100 cm-ko luzera dute eta ertzetan arantza txiki zorrotzak dituzte. Gainaldea ahurra dute, euri ura erdigunera eramateko.
Landarearen zurtoina gorrixka da eta 3 urte dituenean hasten da ikusgarria izaten. 1-1'5 metrotako altuera har dezake. Zurtoinetik infloreszentziak ateratzen dira buruxka itxuran eta loreak moreak dira.

Fruitua handia da, pinaburuaren antzekoa, oso mamitsua eta gozoa, jateko oso aintzat hartua.

Banaketa eta habitata
---------------------

Landare tropikala da eta Hego Amerikan du jatorria. Sorleku zehatza ezagutzen ez bada ere Brasil, Paraguai eta Argentinak bat egiten duten eremuan sortuko zela iradokitzen dute ikerketek. Ondoren Amazonas ibaiak eramanda Venezuelara ere iritsiko zen. K.a. 1200-800 urtearen landatu zen Perun eta K.a. 200 - K.o. 700 artean Mexiko aldean maiek eta aztekek. XVII. mendean Europara eraman zen eta handik Afrika eta Asiako eremu tropikaletara pasa zen.

Erabilera
---------

### Gastronomia

Fruitua gordinik kontsumitzen da gehien bat. Postreak egiten dira eta entsaladatan ere jaten da. Fruitua galkorra denez bestelako produktuak ere merkaturatzen dira, zukuak, jogurtak, marmeladak, izozkiak... Koktel edari batzuetako osagaia ere bada, *piña colada* esate baterako.

### Medikuntza

Ananak duen sustantzia aipagarriena bromelina da. Elikagaiak metabolizatzen laguntzen du eta bestelako ezaugarriak ere baditu: diuretikoa da, antiseptikoa, destoxifikatzailea... Artritisa, reuma eta ziatika tratatzeko erabiltzen da.

Ekoizpena
---------

Anana ekoizpena 2018an| Herrialdea | Tonak |
| --- | --- |
|  Costa Rica | 3.418.155 |
|  Filipinak | 2.730.985 |
|  Brasil | 2.650.479 |
|  Thailandia | 2.113.380 |
|  Indonesia | 1.805.506 |
|  India | 1.706.000 |
|  Nigeria | 1.664.510 |
|  Txina | 1.573.471 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *The pineapple : botany, production, and uses.*  CABI Pub 2003 ISBN 0-85199-503-9. PMC 182530400. (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).
2. ↑   «Pineapple» *hort.purdue.edu* (Noiz kontsultatua: 2022-09-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1493
* Commonscat Multimedia: Ananas comosus
* Wikispecies Espezieak: Ananas comosus

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4275806-3
* LCCN: sh85102235
* NDL: 00569015
* AAT: 300375582
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 178839
* Catalogue of Life: 418213
* EOL: 1126520
* Fl. China: 200027371
* GBIF: 5288819
* GRIN:
* IPNI: 12322-2
* ITIS: 42335
* NCBI: 4615
* PlantList: kew-219669
* W3TROPICOS: 4300877
* USDA Plants: ANCO30
* uBio: 4962657
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: KVZ6B40N8U

 |

* Wd Datuak: Q1493
* Commonscat Multimedia: Ananas comosus
* Wikispecies Espezieak: Ananas comosus
**Kanpaiaren dorrea** (txinera tradizionalez: 西安鼓楼; pinyinez: *Xī'ān gǔlóu*), Xi'an hirian dagoen dorre bat da. Kanpaiaren dorrearekin batera Xi'an hiriko sinbolo bat da. Txinako danborrik handiena bertan dago.

Historia
--------

1380 urtean eraiki zen Ming dinastiaren hasieran. Egunsentian pareko dorrean kanpaia jotzen zen eta ilunabarrean dorre honetan zegoen danbor erraldoia jotzen zen. Qing dinastia garaian bi alditan berriztu behar izan zen, 1699 eta 1740 urteetan hain zuzen ere.

Deskribapena
------------

### Oinarria

Oinarri errektangularra dauka, 52'6 metrotako luzera, 38 metrotako zabalera eta 7'7 metrotako altuera du. Guztira 1998,8 m2-ko azalera hartzen du. Iparraldeko eta hegoaldeko aurpegietan ate bana dago sei metro altueran eta zabaleran dituztenak. Beste bi aurpegietan eskailerak daude lehen solairura igotzeko.

### Dorrea

Oinarriaren gainean bi solairu dituen eraikina dago. Lehenengo solairuan danbor handi ugari daude, iparraldean eta hegoaldean. Zehazki esanda 24 alde bakoiztean. Danbor bakoitza zorte onari deitzeko txinatar idazkera ederrez apaindurik dago.

Danbor erraldoi bat ere badago 1996. urtean konpondu eta berrezarri zena. 2'83 metrotako diametroa du eta 1'5 tona pisatzen ditu. Kobrezko lau eraztun eta 1996 iltzek eusten dute behiaren larruz egindako danborra. Txinan gaur egun dagoen danbor handiena da.

Eraikina estaliz teila berdez egindako teilatu handia dago, bi albotara bakarrik erortzen dena.

### Museoa

Dorrearen barnean museoa dago eta bertan danbor mota ugari daude ikusgai, batzuk milaka urte dituztenak ere bai.

Iruditegia
----------

* Danborraren dorrea.Danborraren dorrea.
* Danbor handien lerroa.Danbor handien lerroa.
* Museoa.Museoa.
* Dorrea ilunabarrean argiztatuta.Dorrea ilunabarrean argiztatuta.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Drum Tower Xian, Gulou, Structure of Xi'an Drum Tower, The Big Drum» *www.visitourchina.com* (Noiz kontsultatua: 2019-05-19).
2. 1 2   «Xian Drum Tower: Landmark of Xian City in Shaanxi Province» *www.topchinatravel.com* (Noiz kontsultatua: 2019-07-07).
3. 1 2   «Drum Tower, Xi'an - Sister Building of Bell Tower» *www.travelchinaguide.com* (Noiz kontsultatua: 2019-07-07).
4. ↑   «Xian Drum Tower: Landmark of Xian City in Shaanxi Province» *www.topchinatravel.com* (Noiz kontsultatua: 2019-05-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2742315
* Commonscat Multimedia: Xi'an Drum Tower

---

 |

* Wd Datuak: Q2742315
* Commonscat Multimedia: Xi'an Drum Tower
**Arantza Aldezabal Roteta** (Pasai Antxo, Gipuzkoa, 1967ko urriaren 3a) biologia zientzietan doktorea da (UPV/EHU). 2008tik UPV/EHUko Landare-Biologia eta Ekologia Saileko Irakasle Agregatua da eta ikerketari dagokionez, FisioKlima-AgroSosT deritzon Ikerketa-Taldean, "Larratzearen Ekologia eta *lurzoru-landare-animalia* elkarrekintzak" izeneko ikerketa-lerroaren ikerlari nagusia da. UEUren talde eragileko kidea ere bada 2023tik.

Ikerketa
--------

FisioKlima-AgroSosT deritzon Ikerketa-Taldeko kidea da, "Larratzearen Ekologia eta *lurzoru-landare-animalia* elkarrekintzak" izeneko ikerketa-lerroaren ikerlari nagusia. *Instituto Pirenaico de Ecología* (IPE-CSIC) ikerketa-zentroan egin zuen doktore tesia eta ondoren doktoratu ondoko 2 urteko ibilbidea NEIKER Zentru Teknologikoan.

1997an doktoratu zen Pirinioetako mendiko abeltzaintza-sistemari buruzko tesiarekin, eta handik aurrera *lurzoru-landare-animalia* trinomioaren arteko elkarrekintzen azterketara bideratu du bere ikerketa, baita flora eta habitat mehatxatuen azterketa eta kudeaketara ere. Ordutik hona, 65 ikerketa-proiektu, kontratu, zerbitzu tekniko eta ekintza berezietan parte hartu du, erakunde bat baino gehiagotako ikerketa-taldeekin kolaborazio-sare zabala eraikiz (IPE-CSIC, James Hutton Institute, BC3, NEIKER-Tecnalia). Horri esker, diziplina anitzeko lan-taldeak egituratuz, azken urteetan eskualde atlantiarreko mendiko artzaintza-sistemaren iraunkortasunaren inguruko ikerketa sustatu du, helburu argi batekin: hobeto ulertzea aldaketa globalaren eta mendi-eremuetako biodibertsitatearen arteko elkarrekintza, eremu horien iraunkortasuna bermatuko duen kudeaketa eraginkorrena diseinatzen laguntzeko.

UEUkidea
--------

Udako Euskal Unibertsitateko talde eragileko kidea da 2023tik. UEUren Natur ZIentzien saileko kidea ere bada. IkerGazte kongresuan Batzorde Zientifikoko kide ere bada (2019, 2021 eta 2023).

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Arantza Aldezabal, FisioKlima-AgroSosT ikerketa Taldeko kidea.» *FisioKlima-AgroSosT* (UPV/EHU) (Noiz kontsultatua: 2023-03-03).
2. ↑
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Aldezabal Roteta, Arantza.  (1997). «Análisis de la interaccion vegetacion-grandes herviboros en las comunidades supraforestales del parque nacional de Ordesa y Monte Perdido.» *www.educacion.gob.es* (UPV/EHU - TESEO) (Noiz kontsultatua: 2023-03-03).
4. ↑    «Talde eragilea» *www.ueu.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-03-03).
5. ↑   «Natur Zientzien IV. Topaketa: Itsumustuka. :: ikasi :: Udako Euskal Unibertsitatea» *www.ueu.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-04-17).
6. ↑    «Ikergazte Kongresuko Batzordeak» *IkerGazte 2023* (UEU) (Noiz kontsultatua: 2023-03-03).

Ikus, gainera
-------------

* Udako Euskal Unibertsitatea
* NEIKER-Tecnalia

Kanpo estekak
-------------

* Arantza Aldezabal RotetaInguma-datu basean (25 erreferentzia)
* FisioKlima-AgroSosT

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56513328
* **Identifikadoreak**
* ORCID: 0000-0001-7917-7690
* ResearcherID: V-7930-2017

 |

* Wd Datuak: Q56513328
**Ardatz-jauzia** sintaxi-akats larria da hizkuntza zinematografikoan, eta bi pertsonen artean ezarritako irudizko ardatza errespetatzen ez denean edo hausten denean, edo objektu bat lerroaren beste aldean agertzen denean gertatzen da.

Adibidez, bi pertsonaiaren arteko elkarrizketa bat filmatzean edo grabatzean, kamera bat lotzen dituen alegiazko ardatzaren alde batean eta beste kamera bat beste aldean kokatzen bada, muntaian ikusiko da, batak besteari begiratu beharrean, biek norabide berean egiten dutela, ikusleak bi planoak bata bestearen atzetik ikustean elkarri bizkarra ematen dioten sentsazioa hartzen duen bezala, ez bakarrik elkarrizketan ari diren sentsazioa. Zentzugabea da, baizik eta (eta hori da larriena) espazio eszenikoaren erreprodukzioa nabarmen aldatzen du, Orientazioa galtzen ez badu ere, informazio oker eta narratiboki faltsua jasoko du. Hori ekiditeko, 180º-ko legea aplikatzen da, espazioa bitan zatitzean datzana, ekintza edo begiraden ardatzaren bidez, sekuentzia osatzen duten ganbera posizio ezberdinak ardatz horren alde berean jarriz, horrela, planoak bata bestearen ondoren muntatzen direnean, espazioa ondo berreraikita geratzen da eta ekintza sinesgarria da.

Arau enpiriko hori zinemaren hastapenetan agertu zen, muntatzaileak konturatu zirenean bi pertsonaia jazartzen baziren, ezin zirela jazarpenaren norabidearen kontrako aldeetatik filmatu, kasu horretan ez baitzen efektu hori gertatzen, baizik eta biak elkartuko zirela.

Gai honek eztabaida handia sortzen du, batzuek uste baitute ikusle modernoa ez dela desorientatzen ardatza gainditu arren, eta egia izan daiteke, baina ez da gutxiago zinema asmatu zenetik, errore hori narratiboki erabili baita nahita, pertsonaia bat galduta edo desorientatuta dagoelako sentsazioa sortzeko.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q45356338

 |

* Wd Datuak: Q45356338
**Ardaxir II.aren koroatzea**, 379 eta 383 artean, Sasandar Inperioko hamaikagarren errege izan zen Ardaxir II.ak (shahanshah) zizelkatu zuen harrian egindako erliebe bat da. Erliebe harritsua Taq-e Bostanen dago, Iranen.

Erliebeak, gala-arropak daramatzaten zutik dauden hiru irudi erakusten ditu; Ardaxir erdian dago, alboetan bi gizonezko dituelarik. Eskuinaren irudia, Ardaxirri diadema ematen diona, lehen zoroastriar Ahura Mazda jainko gorena zela esaten zen, baina, orain, Xapur II.a izatea onartzen da, bere koroaren estiloagatik, eta ondo egokitzen dena, Xapur zelako Ardaxir shah bezala izendatu zuena. Bi shahk, eroritako etsai baten gorputzean zutik daude, zalantzarik gabe, erromatar bat, honen koroak, enperadore bat dela adierazten duelarik. Uste denez, eroritako irudiak, Juliano Apostata erromatar enperadorea irudikatzen du, 363an Iran inbaditu zuena eta Ktesifonen mendebaldean hila izan zena. Ezkerreko muturrean dagoen irudia, batzuek Zoroastro zoroastriar profeta bezala izendatu dutena, ziur asko Mitra aingeru jainkoa da. Barra bat eusten ari da, inbestidura santutzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ARDAŠĪR II – Encyclopaedia Iranica» *iranicaonline.org* (Noiz kontsultatua: 2020-10-06).
2. ↑   «MITHRA ii. ICONOGRAPHY IN IRAN – Encyclopaedia Iranica» *iranicaonline.org* (Noiz kontsultatua: 2020-10-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5943425

 |

* Wd Datuak: Q5943425
**Antartikako Konbergentzia** edo **Meinardus lerroa** Antartikatik datorren gainazaleko ur hotzek iparraldeko (Atlantiko, Ozeano Bareko eta Indiako Ozeanoetako zona epelak) ur epelak topatzen duten eremua da.

Fenomenoa
---------

Antartikako ura hotzagoa denez, iparraldeko ur epelenak baino dentsitate handiagoa du. Hori dela eta, 800 metroko sakoneraraino hondoratzen da konbergentzia eremuan eta iparralderantz doa. Antartikako konbergentzia azaleko uraren tenperaturagatik antzeman daiteke, iparraldean 8 °C-tara dagoena, eta konbergentzia bat-batean 2 °C-tik behera erortzen da.

Antartikako Konbergentziak Hegoaldeko Ozeanoaren iparraldeko muga osatzen du. Haren kokapena longitudearen, eguraldiaren eta urteko garaiaren araberakoa da eta, beraz, 150 km inguru aldatu daiteke iparraldera edo hegoaldera. Honako hauen artean dago, gutxi gorabehera:

* 45. paraleloa Indiako Ozeanoaren eremuan eta
* 57. paraleloa Drake pasaiaren inguruan,
* batez beste 49. paraleloan.

Uharte eta artxipelago subantartiko hauek eremu honetan sakabanatuta daude eta polartzat hartu behar dira:

* Hegoaldeko Georgiak eta Hegoaldeko Sandwitchak
* Petri I.a uhartea
* Bouvet uhartea
* Heard eta McDonald Uharteak
* Macquarie uhartea
* Scott uhartea
* Balleny uharteak .

Ikus, gainera
-------------

* Langmuir zirkulazioa

Kanpo estekak
-------------

* Antartikako Konbergentziaren mapa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q428915
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q428915
*Artikulu hau 2010ko hamarkadako taldeari buruzkoa da; 1980 hamarkadako Laudioko taldea gaitzat duena beste hau da: «Danba»*

**Damba** 2008an sorturiko musika taldea da, musika estilo eta kultura anitzak uztartzen dituena.

Taldea
------

Dambak 100 kontzertu baino gehiago eman ditu Europa osoan. Ipar eta Hego Euskal Herriko, Kubako eta Venezuelako hamaika musikarik osatzen dute taldea. Rock, blues, punk, reggae eta funk estiloak uztartzen dituzte ukitu latino nahiko nabarmenarekin. 2011. urteko talde onenen artean aukeratu zuen AIEk (Artistas, Intérpretes o Ejecuntatentes) eta horri esker hainbat kontzertu eman zituzten Espainiako Estatuan, baita Europa osoan ere. *Girando por Salas* 2011-2012 ekimeneko lehen sailkapenean ere sartu ziren.

2013an Estitxu Pinatxo abeslari beratarra sartu zen taldean.

Diskografia
-----------

* *Y si rompo mi camino* (2008, Kameluak)
* *Hautsi... eta izan zaitez zu* (2013, Agorila)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Damba taldearen single berriaren bideoklipa: 'Hautsi'» *Entzun!* 2013-04-23.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31723014

 |

* Wd Datuak: Q31723014
**Aralarko natura parkea** Aralarko mendilerroan kokaturiko Euskal Autonomia Erkidegoko bigarren natura parkea da, Goierri eta Tolosaldean kokaturikoa

Eusko Jaurlaritzak 1994ko apirilaren 26an izendatu zuen natura parke.

Ikuspegia Txindokitik.

Deskribapena
------------

Aralar aldea, Gipuzkoan kokaturik, paisaien edertasunagatik eta flora zein faunaren berezitasun eta aniztasunagatik nabarmentzen da. Naturgune hau babestea funtsezkoa da Euskal Autonomia Erkidegoan alde gutxitara hedatzen diren espezie askoren kontserbaziorako. Abeltzaintza oso garrantzitsua da Aralarren, eta mendikatean zehar banatzen diren monumentu megalitiko ugariek erakusten duten bezala, lurralde honetan antzinatik praktikatzen den erabilera. Gipuzkoan tradiziorik handieneko mendialdeetarikoa da, eta bertan egiten den jolas erabilera ere garrantzi handikoa da.

Aralarko Parke Naturalak 10.956 hektareako azalera biltzen du bere baitan, Gipuzkoako Abaltzisketa, Amezketa, Ataun, Lazkao, Tolosa eta Zaldibiako udal mugarteei eta Enirio-Aralar mankomunitateko lurraldeari dagozkienak.

Fauna eta flora
---------------

* Landaretza: pagoak (*Fagus sylvatica*), haginak (*Taxus baccata*) eta landazabal atlantiko eremuak.
* Fauna: okil beltza (*Dryocopus martius*), gailurretako uhandrea (*Triturus alpestris*), elur-lursagua (*Microtus nivalis*), desman edo muturluze piriniarra (*Galemys pyrenaicus*), ugatza (*Gypaetus barbatus*) eta belatxinga mokohoria (*Pyrrochorax pyrrochorax*). Migrazio garaietan baita pagausoak (*Columba palumbus*) ere.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat Espainiako lege batetik hartu da. Testua jabari publikoa da eta ez du copyrightik, Espainiako jabetza intelektualaren legeko 13. artikuluaren arabera (ikus Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22koa).

1. ↑  168/1994 Dekretua, apirilaren 26koa, Aralar aldea parke naturaltzat jotzen duena[*Betiko hautsitako esteka*]

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko natura parkeak

Kanpo estekak
-------------

* Aralar Natur Parkea Euskadi.net webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253808

 |

* Wd Datuak: Q12253808
Cartel con una flecha. Indica la distancia de 39 km a Krems. Incluye una pegatina de EuroVelo 6 Danubioko ibilbidearen seinaleztapen adibidea Austrian 
**Danubioko ibilbide zikloturista** bizikletaz egiteko prestatutako ibilbidea da, eta, betiere, Danubio ibaiaren ibilbideari jarraituz, Europako zortzi herrialde zeharkatzen ditu: Alemania, Austria, Eslovakia, Hungaria, Kroazia, Serbia, Bulgaria eta Errumania. Bere luzera osoa 2857 kilometrokoa da eta munduko ibilbide zikloturista ospetsuenetako bat da. Bidegorriak antzinako erromatar galtzada bat jarraitzen du Danubion zehar, geltokiak, gazteluak eta gotorlekuak lotzen zituena. Hau, Donauweg (Danubioko bidea), "Istro" edo *Vía Istrum* bezala ezagutzen zen.

Ibilbide gehiena EuroVeloko 6. ibilbideari dagokio, 2020an Europako 43 herrialde bizikletaz lotzeko asmoa duen Europako sareari. Bere ibilbidea, Danubioren ibilbideari jarraituz doa, jaiotzen denetik, Oihan Beltzaren erdian, Itsaso Beltzaren uretan itsasoratzen den arte. Alemaniako Donaueschingen herritik abiatzen da eta Errumaniako Constanza hirian amaitzen da.

Alemaniako zatia
----------------

Carril bici pavimentado y sin desnivel, con ancho para dos bicicletas y paisaje frondoso Bidegorriaren itxura eta Danubioko ibilbidearen paisaia Alemaniako zatian 
Donaueschingenen hasten da, ospetsua, bertan, Danubio ibaia sortzen duen iturria dagoelako. Tarte hau Passaun amaitzen da. 595 kilometroko luzera du. Gainera, ibilbide eta txango alternatiboak ere baditu, 210 kilometrokoak. Tarte horretan bisitatu daitezkeen herri nagusiak Ulm, Donauwörth, Ingolstadt, Kelheim, Ratisbona eta Straubing dira.

Austriako zatia
---------------

326 kilometroko luzera du. Passaun hasten da, Alemaniako azken herrian, eta herrialdeko hiriburuan amaitzen da: Viena. Zatirik ospetsuena da bere zerbitzuen eta azpiegituraren garapena dela eta. Ibilbidea zolatuta dago, seinaleztatuta, eta desnibela oso txikia da. Gainera, zatirik gehienean, bi ertzek erreia dute, eta posible da ibai bazterrak aukeratzea eta aldatzea, zubien bidez eta zikloturistak gurutzatzen dituzten ontzi txikien bidez.

Ibilbidean bisitatu daitezkeen herri nagusiak Linz, Melk, Krems eta Tulln dira.

Ibilbideko beste interesgune batzuk:

* Schlögen meandroa, goitik ikus daiteke txango alternatibo bat jarraituz.
* Mauthausen-Gusen kontzentrazio-esparruko monumentua.

Eslovakiako eta Hungariako zatia
--------------------------------

Ibilbidearen zati hau igarotzen den hiri nagusiak Bratislava (Eslovakiako hiriburua), Győr, Esztergom, Budapest (Hungariako hiriburua) eta Duna-Dráva Parke Nazionala dira. Guztira 525 kilometro inguru dira.

Ikus, gainera
-------------

* Bizikleta bidea
* Zikloturismoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q540745
* Commonscat Multimedia: EuroVelo 6

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236115009
* GND: 4566694-5
* NKC: ge757756
* **Lekuak**
* OSM: 103398

 |

* Wd Datuak: Q540745
* Commonscat Multimedia: EuroVelo 6
Coruscant planetaren irudikapena
**Coruscant** Star Warseko fikziozko unibertsoan agertzen den planeta bat da. Galaxia ezaguneko planetarik populatuena da, baita garrantzitsuena ere (ekumenopolis erako planeta bat da, hau da, hiri eremuak ia planeta osoa hartzen duela. Errepublika Galaktikoa, Inperio Galaktikoa eta, azkenean, Errepublika Berriko gobernuaren egoitza izan zen. I. II. eta III. ataletan eta VI. atalaren edizio berezian agertzen da.

Coruscant ("Corrusant" ahoskatua, bigarren c frantsesezko ç baten parekoa baita) erdiko sistemari zein Galaxiako erdiko munduetan dagoen planetari emandako izena da, Kaikielius eta Metellos izar sistemetatik gertu dagoen Coruscant prime izeneko izar baten inguruan orbitatzen duena. Nabigazioko izar gutunetan, Coruscant zero-zero-zero koordenatuetan adierazia da, bere garrantzia eta historia luzearen adierazgarri dena. Planeta honek lau ilargi natural ditu: Centax1, Centax2, Centax3 eta Hesperidium. Ia bere azalera guztia eraikinez, dorrez eta eraikuntza bikainez estalia dago, horietako askok mila metro baino gehiagoko altuera dutelarik. Planeta hiri honen oinarriak Antzinako Errepublikaren hasierakoak dira, Inperio Galaktikoa iritsi baino 25.000 urte baino gehiago lehenago. Populazio gunerik zahar eta dentsoenak ekuatorearen lerro inguruan daude. Espazio portu ugari dago planetaren lurrazalean, baita espazio estazioak ere, defentsa zein erasokoak, planetaren inguruan orbitatzen ari dira. Coruscanteko zerua, ohi, bere atmosferatik irteten edo bertan sartzen ari diren ontzietatik datozen argiz beteta dago, bere dorre eta etxe-orratzen artean argi lerro amaiezinak dauden bitartean, ibilgailu flotatzaileen eta garraio orbitalen etengabeko trafikoak eraginak, hortik planetari Coruscant izena jarri izana, distira egin edo distiratsu esan nahi duena, bere orbitatik ikusita milioika argi artifizialek argiztaturiko lurrazalaren itxuraren ondorioz.

Planeta honetan daude Errepublikaren egoitza, Senatu Galaktikoa eta Jedi tenplua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q719329

 |

* Wd Datuak: Q719329


| * i
* e
* a
*Star Wars*eko planeta eta sateliteak |
| --- |
| 
* Alderaan
* Bespin
* Corellia
* Coruscant
* Dagobah
* Endor
* Felucia
* Geonosis
* Hypori
* Hoth
* Kashyyyk
* Mygeeto
* Naboo
* Tatooine
* Yavin

 |
| Kategoria |
Mapa honek 1870ean Araucaniaren okupazioaren bidez ezarritako Maputxe Araukaniaren muga "zaharrak" eta "berriak" erakusten ditu. 
**Araucanía** edo **Araucana**, XVIII. mendean Molutxe bezala ezagutzen ziren Maputxe herriak bizi ziren Txileko eskualdeari emandako izen espainiarra izan zen. Espainiak Txile konkistatu aurretik, Molutxeko lurrak Itata ibaiaren eta Toltén ibaiaren artean zeuden. Molutxe eta Huilitxeen altxamendu handiaren ondoren, 1598ko Curalabako guduaren ondoren, Araucoko Gerran, espainiarrak, Biobío ibaiaren hegoaldetik kanporatuak izan ziren. Hamarkada askotako gerra gehigarriaren ondoren, espainiarrek Araucaniako mugak onartu zituzten Bio-Bio ibaiaren eta Toltén ibaiaren artean. Araucanía eskualde zahar hau, gaur egun, Bío-Bío Eskualdea eta Araucanía Eskualdea, Txileko hegoaldean, banatuta dago.

Erreferentziak
--------------

* Gomez de Vidaurre, **Historia Geografikoa, Natural y Civil Del Reino de Chile, Tomo II** ; **Coleccion de historiadores de Chile**, Tomo XV, Imprenta Ercilla, Santiago, 1889 Jatorrizkoa Michigango Unibertsitatean, Digitized 2005eko abuztuaren 4an (Txileko Historia 1535-1764)
* Juan Ignatius Molina, The Geographic, Natural and Civil History of Chili, Vol II. Longman, Hurst, Rees, and Orme, London, 1809

Ikus, gainera
-------------

* La Araucana
* Araucanía eta Patagoniako Erresuma
* Pikuntxe
* Txileko La Frontera eskualdea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3492932

 |

* Wd Datuak: Q3492932
**Araval**, sindarinez "Urrezko Erregea" esan nahi duena, Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den pertsonaia bat da. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1711. urtean jaioa, Dunadan bat zen, Arthedaineko Arveleg II.a erregearen semea.

Bere aita Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1813an hil ondoren, Araval izan zen bere oinordekoa, Arthedaineko hamairugarren erregea bihurtuz.

Lindon eta Rivendeleko elfoekin zuen aliantza berritu zuen, eta, hauen laguntzarekin, Angmarreko erresuma garaitzea lortu zuen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1851. urtean. Suntsitutako Kardolan Erresuma birpopulatzen saiatu zen, baina, orain, Tyrn Gorthaden bizi ziren Angmar eta Rhudaurreko izpiritu gaiztoek, han ezartzen saiatu ziren guztiak ikaratu zituzten.

Araval, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1891. urtean hil zen, bere oinordekoa, bere seme Araphant izan zelarik.

Tolkienen aurreko idatzietan, Aravalek, Aravallen edo Arvallen izena jasotzen du.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Arveleg II.a** | **Arthedaineko erregea**Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1813-1891 | Ondorengoa**Araphant** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2714717

 |

* Wd Datuak: Q2714717
***Danaë*** Gustav Klimt austriar margolariaren lana da, 1907an margotu zuena. Olio-pintura oihal gainean margotu zuen. Gaur egun, Vienako Würthle Galerian erakusten omen da, baina ez dago oso garbi galeria hori zein den; agian jabe pribatu baten identitatea ezkutatzeko erabili izan da. Klimt margolariaren lan ezagunetariko bat da.

Mitoa
-----

Danae Argosko errege den Akrisioren eta Euridizeren alaba da. Aitak dorre batean sartu zuen gatibu, orakulu batek iragarri baitzion Danaeren seme batek hilko zuela. Baina Zeus dorrera sartu zen, urrezko euriaren itxura hartuta, eta harekin batu zen. Halaxe sortu zuen Danaek Pertseo.

Deskribapena
------------

Danaeren gaia XX. mende hasieran oso ezaguna eta erabilia izan zen arte-munduan; aurretik ere artista handiak hurbildu ziren mito honen irudikapenera: Tiziano, Tintoretto, Rembrandt. Sinbolo bezala jainkoaren maitasuna eta haraindikotasuna adierazten zuen. Margolan honetan Zeus Danaeren gainean eta haren hanken tartean erortzen den urrezko euria da. Emakumea errege estalki batean babestuta dago. Neskaren aurpegian sinbolismoaren topikoak ikus ditzakegu: ile gorria, azala oso zuria, masail arrosak... Oso irudi erotikoa da, eta hori emakumearen aurpegian nabariagoa da. Emakumea umeki-jarreran dago jarrita.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Margolanaren inguruko komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1445107
* Commonscat Multimedia: Danae by Klimt

---

 |

* Wd Datuak: Q1445107
* Commonscat Multimedia: Danae by Klimt
**Dantxarinea** Urdazubiko auzoa da. Lapurdi eta Nafarroa Garaiaren arteko mugan dago eta mugaren bestaldean Dantxaria izeneko herria dago.

Izena
-----

Joanes de Quirno XVIII. mendeko euskal baleazale eta dantzariari zor zaio, bere emaztea zen Joana Dunaterekin batera, egun mugaren bi aldetan aurkitzen diren Dantxaria (Lapurdi) eta Dantxarinea (Nafarroa), Ainhoa eta Urdazubiko, hurrenez hurreneko, auzoen izena.

Joanesek bale arpoilari gisa diru puska bat bildu zuen eta 1733an eta bere emazte Joana Dunaterekin lur batzuk erosi zituzten Ainhoan, Lapurdi eta Nafarroaren arteko muga-mugan. Hiru etxe eraiki zituzten bertan eta Dantcharinea izena eman zieten.

Hiru etxe horien inguruan beste batzuk eraiki ziren gerora, gaur egun Lapurdiko Dantxaria eta Nafarroan kokatzen den Dantxarinea gunea osatuz.

Inguru naturala
---------------

Dantxarinea Urdazubiko auzo bat da, Alkerdi, Landibar, Larrainta, Leorlas, Telleria, Iribere eta Koilar auzoguneekin batera.

Auzo horretan, Lapitxuri eta Ugarana edo Urdazuri ibaiek bat egiten dute, azken hori Donibane Lohizunen itsasoratzen da.

Ekonomia
--------

Auzoko jarduera ekonomiko nagusia merkataritza da. Garai batean, mugalarien eta benten lurraldea izan zena, gaur egun merkataritzan jarduten duten saltzaile, dendari eta ostalarien kokalekua da, auzoa dendaz, ostatuz eta merkataritza-gunez beterik dagoelako. XX. mendean Hego Euskal Herriko jendea eskura ez zituen edota Hegoaldean ezohikoak ziren produktuak erostera hurbiltzen zen arren (elektrotresnak, kirol materiala, etab.), XXI. mendean erosketak egitera Ipar Euskal Herriko jendea bertaratzen da, nagusiki tabakoa, gasolina, diesela edota Iparraldean baino merkeago dauden produktuak.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Dantxarineako biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 67 | 58 | 70 | 73 | 62 | 55 | 51 | 49 | 52 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑    aritz. «Ioannes de Quirno-ren herria: Dantxarinea» *dantzan.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-01-02).

Ikus, gainera
-------------

* Urdazubi
* Ainhoa

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3015745
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 7997

 |

* Wd Datuak: Q3015745


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Urdazubiko auzoak |  |
| Alkerdi · Dantxarinea · Landibar · Leorlaz · Telleria · Urdazubi |
**Areso** Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geraleku zahar bat da, Areso udalerrian kokatuta dagoena.

Gaur egun, Plazaolako bide berdearen barruan dago.

Historia
--------

Iruña-Donostia burdinbideko Plazaola eta Iruña–Hiria geltokien arteko zatia 1914ko urtarrilaren 19an inauguratu zen.

1953ko urriaren 13 eta 14 artean eginiko euriteen ondorioz burdinbidearen azpiegitura oso kaltetuta geratu zen (euste-hormak, lubetak, zubiak...). Jabea zen enpresak hainbat saiakera egin zituen tokiko erakundeekin, azpiegitura konpontzeko asmoarekin. Baina, negoziazio hauek ez zuten emaitzarik eman eta zerbitzua geldi geratu zen, uholdeek eragindako kalteak ez zirelako konpondu.

Dena den, trenak jarraitu zuen zenbait zerbitzu lokal egiten zazpi urtez, esate baterako Elduain eta Andoain artean egurra garraiatzeko. Honetako bidaia batean, trenak Andoaingo parrokoa zen Rosendo Rekondo harrapatu zuen, 1957ko uztailean. Azkenean, konpainiak burdinbidea kentzeko eta burdinbidea behin betiko ixteko baimena jaso zuen 1958ko irailaren 5ean. Ondorioz, geraleku hori behin betiko itxi zen.

Egoera
------

Geralekua Iruña—Donostia burdinbidearen 53,4 kilometro-puntuan zegoen, 453 metroko altueran, Berriogoiti eta Saratsa geltokien artean. Tartea bide bakarra da eta ez zegoen elektrifikatuta.

Geralekua
---------

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Iruñetik Plazaolara, Andoainera eta Lasarterako burdinbidea» *web.archive.org* 2017-01-09 (Noiz kontsultatua: 2020-11-10).
2. ↑   Kabexoi, Xabier. «Plazaolako trenako historia» *www.plazaola.net* (Noiz kontsultatua: 2020-11-10).
3. ↑   «Geralekuko fitxa *Euroferroviarios* webgunean» *euroferroviarios.net* (Noiz kontsultatua: 2020-12-01).

Ikus, gainera
-------------

* Areso
* Iruña—Donostia burdinbidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q103487820

 |

* Wd Datuak: Q103487820

| * i
* e
* a
   **Iruña — Donostia burdinbidea** |
| --- |
| ***Iruña–Hiria*** • **Iruña–Iparralde** • *Aitzoain • Berriogoiti • Oteitza • Saratsa • Eritze • Saratsate • Gulia • Aizkorbe • Irurtzun • Latasa • Mugiro • **Lekunberri** • **Leitza** • Areso • Plazaola • Bizkotx • Ameraun • Beiñes • Ollokiegi* • **Andoain** • **Lasarte** • Añorga • **Amara–Donostia** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Leitza | **Areso** | Plazaola |  |  |  |
|  | Iruña–Hiria |  |  |  |  |  | Amara–Donostia |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |

 |
Danaë Artemisia Gentileschi artista barroko italiarraren pintura da, Danae pertsonaia mitologiko greziarraren istorioa marrazten duena. Ikusgai dago San Luis hiriko Arte Museoan (AEB).

Ikonografia
-----------

Danae lotan zela Zeusek beretzat hartu zuen, urrezko euri batez haurdun utziz. Batzuentzat irudi erotiko izan dena zenbait errepresentaziotan, emakumeekiko bortizkeriaren naturalizazioa ere bada mitoak erakusten duena, lo zegoena bortxatzea baita azkenean Zeusek egin zuena.

Gentileschiren intepretazioak bortxaketarekiko erresistentzia aditzera ematen duela uste dute aditu batzuek, ikus eskuineko ukabil hertsia eta iztarrak indarrez itxiak baita ere. Artemisia Gentischik gaztetan jasandako bortxaketaren gomuta egon daiteke hemen, biktimizatutako emakumeenganako sinpatia zuelako adierazpen bat, beste margolan batzuetan ere igar daitekeena.

Danaeren irudi biluzia oihal laberatseko ohean ageri da, gune ilun batean. Hondoan kandela zuri bati eusten dion zerbitzariak urrezko txanponak jasotzen ditu bere soinekoarekin. Pose eta diseinua Artemisiak aurrez egin zuen *Kleopatraren* margolan oinarritzen dira. 1986an egindako garbiketak berniz zaharra kendu eta zerbitzariaren jantziaren kolore bizigarriak berritu zituen.

Gentileschiren beste margo batzuekin alderatzeko:

* Susana eta agureak, emakume jazarriarekiko enpatia.Susana eta agureak, emakume jazarriarekiko enpatia.
* Kleopatra, aurrekari bat.*Kleopatra*, aurrekari bat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *St Louis Art Museum.* .
2. 1 2   Zarucchi, Jeanne Morgan.  (January 1, 1998). «The Gentileschi "Danaë": A Narrative of Rape» *Woman's Art Journal* 19 (2): 13–16. doi:10.2307/1358400..
3. ↑    Barcenilla, Haizea.  (2023-06-05). «Bortxaketa ederra» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-06-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3701418
* Commonscat Multimedia: Danae by Artemisia Gentileschi

---

 |

* Wd Datuak: Q3701418
* Commonscat Multimedia: Danae by Artemisia Gentileschi
**Dardaneloak** edo **Dardaneloen itsasartea** (turkieraz: *Çanakkale Boğazı*, grezieraz: Δαρδανέλλια, *Dardanellia*), Antzinate Klasikoan **Helesponto** (antzinako grezieraz: Ἑλλήσποντος), Europa eta Asiaren arteko itsasartea da, Egeo itsasoa eta Marmara itsasoak lotzen dituena. Turkian kokatua, Gallipoli penintsula eta Asia Txikiko ipar-mendebaldeko itsasertza bereizten ditu. 71 kilometroko luzera, 1.600 eta 6.500 metro arteko zabalera eta 50 metroko batez besteko sakonera ditu. Itsasarteko hiri nagusia Çanakkale da.

Historia
--------

Greziarren kolonizaziorako igarobide guztiz egokia izan zen. Dardaneloen itsasartea izena K.a. I. mendean ezarri zitzaion, erromatarren eta Mitridates IV.a Pontokoa erregearen arteko bakea Dardanian, Troian, izenpetu ondoren. Lehen Mundu Gerra garaian aliatuak (Erresuma Batua, Frantzia, Australia eta Zeelanda Berria) itsasarteaz jabetzen saiatu ziren baina, Alemaniako militarrek zuzenduta, turkiarrek galarazi zieten (1915-1916), bertan izan ziren hiru guduetan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2017/3/6 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑    *159. araua.*  Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-10-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6514
* Commonscat Multimedia: Dardanelles

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 243410280
* GND: 4011051-5
* LCCN: sh86004066
* NKC: ge619423
* NARA: 10044370
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q6514
* Commonscat Multimedia: Dardanelles
Janowska kontzentrazio-esparruko presoen musika taldea jotzen naziek beste presoak erahiltzen zituzten bitartean.
**"Dance Me to the End of Love"** (euskaraz: "Dantzatu nirekin maitasunaren amaiera arte") Leonard Cohen kanadariar poeta eta musikari ospetsuak idatzitako abestia da. Abeslariak *Various positions* diskoan agertu zen, 1984an. Maitasun abesti hau Holokaustoan inspiratuta dago.

Edukia
------

Maitasunezko abesti bezala egituratuta, "Dance Me to the End of Love" Holokaustoan inspiratutako abestia da. Abeslariak berak aitortu zuen arabera kanta honen oinarrian kontzentrazio-esparruetan egoten ziren presoen orkestak daude; orkesta horiek erraukseta labeetan naziek presoak hiltzen zituzten bitartean, musika klasikoa jotzen zuten. Hori da "Dance me to your beauty with a burning violin" ("eraman nazazu dantzatzen zure edertasunarengana biolin kartsukiz") bertsoaren esanahia.

Liburua
-------

1996an, Welcome Books-ek *Dance Me to the End of Love* liburua argitaratu zuen, *Art & Poetry* bilduman, abestiaren testuarekin Henri Matisseren margolanekin batera.

Bertsioak
---------

Lehen unetik abesti honek bertsio asko ezagutu ditu, besteak beste, artista hauena: Madeleine Peyroux, Thalia Zedek, Giannis Parios, Jorge Drexler, Patricia O'Callaghan, Klezmer Conservatory Band, Misstress Barbara, Mark Seymour, The Civil Wars...

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Abestia Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5215166

 |

* Wd Datuak: Q5215166