**Amatoxinak** toxina-talde bat dira, horietako batzuk hepatotoxikoak dira. *Amanita*, *Galerina* eta *Lepiota* generoetako onddo-espezie batzuetan daude, eta *Conocybe filaris* espeziean. *Amanita phalloides* da amatoxina kopururik handiena duen onddoa. RNA polimerasaren 1. eta 2. transkripzioak eukariotoetan blokeatzen dituzte, hau da, zeluletako proteina-sintesia blokeatzen dute. Agian, amatoxinak polimerasan edo DNA/RNA polimerasa konplexuan kokatzen dira simetrikoki. Azkenik, gibelaren eta giltzurrunen nekrosia eragiten dute.

Sintomak
--------

Pozoitzeak urdaileko mina, goragalea, oka egitea, beherako larria, bestelako min larriak eta hemorragiak eragiten ditu, eta, azkenik, gaixoa hil egiten da, toxina irentsi eta bi egunera, gutxi gorabehera, bihotza gelditu delako.

Egitura
-------

Oinarrizko egitura, beltzez, berdina da amatoxina guztietan. Bost erradikalek, gorriz, zehazten dute banakako konposatua.
Gutxienez zortzi amatoxina mota daude, guztiak oktapeptikoak dira eta konfigurazio biziklikoak dituzte. α-amanitina eta β-amanitina dira ugarienak eta toxikotasunaren eragile nagusiak. Gainerako γ-amanitina, ε-amanitina, proamanulina, amanulina, azido amanulikoa eta amanina ia atoxikoak dira. *Amanita phalloides*etan amatoxinen kontzentrazioa aldatu egiten da espezimenaren arabera, eta gizakien dosi hilgarria 0,1 mg/kg ingurukoa da.

| Name | R1 | R2 | R3 | R4 | R5 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| α-Amanitina | OH | OH | NH2 | OH | OH |
| β-Amanitina | OH | OH | OH | OH | OH |
| γ-Amanitina | H | OH | NH2 | OH | OH |
| ε-Amanitina | H | OH | OH | OH | OH |
| Amanulina | H | H | NH2 | OH | OH |
| Azido amanuliniko | H | H | OH | OH | OH |
| Amaninamida | OH | OH | NH2 | H | OH |
| Amanina | OH | OH | OH | H | OH |
| Proamanunila | H | H | NH2 | OH | H |

Toxikodinamika
--------------

Haren ekintza-mekanismoa RNA polimerasa IIren inhibizioan oinarritzen da, eta, hala, RNA mezulariaren sintesia eta DNA transkripzioa oztopatzen ditu, eta proteina-sintesia eten eta zelula-heriotza dakar.

Toxikotasuna bereziki hepatozitoetan agertzen da, eta batez ere nukleoan, enterozitoetan eta giltzurrun-tubulu hurbiletako epitelio-zeluletan metatzen da.

Garrantzi txikiagoko beste ekintza-mekanismo batzuk dira apoptosi-bitartekariekiko sinergia, hala nola tumore-nekrosiaren faktorea (TNF) eta zelula-oxidazioan parte hartzea, oxidazio-estresa sortuz entzima prooxidatzaileak handitzean, hepatotoxikotasuna areagotuz.

Toxikozinetika
--------------

Amatoxinak oso azkar xurgatzen dira hesteetan, eta gibelera eta zirkulazio orokorrera iristen dira. Gernuan hautematen dira irentsi eta hurrengo 2 orduetan.

Iraizpen bide nagusia giltzurruna da, baina %10 inguru behazun-bidetik kanporatzen da. Hori dela eta, zirkulazio enterohepatikoa ezartzen da, toxikoaren kontzentrazio plasmatikoak luzaroago iraun dezan, eta hurrengo egunetan kantitate handiak aurki daitezke gibelean eta gorotzetan.

Amatoxinak plasman aske ibiltzen dira, ez baitira proteina plasmatikoekin lotzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Diaz, James H..  (2018-03). «Amatoxin-Containing Mushroom Poisonings: Species, Toxidromes, Treatments, and Outcomes» *Wilderness & Environmental Medicine* **29** (1): 111–118. doi:10.1016/j.wem.2017.10.002..
2. ↑   Litten, W..  (marzo de 1975). «The most poisonous mushrooms» *Scientific American* **232** (3): 90–101. doi:10.1038/scientificamerican0375-90. PMID 1114308..
3. ↑  [*Esteka hautsia*]
4. 1 2   Ventura, Salvador; Ruiz, Cristina; Durán, Elena; Mosquera, Marta; Bandrés, Fernando; Campos, Francesc; Castanyer, Bartomeu; Izquierdo, Juan Fernando *et al*..  (1 de julio de 2015). «Amanitinas» *Revista del Laboratorio Clínico* **8** (3): 109–126. doi:10.1016/j.labcli.2015.05.001..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q412598
* Commonscat Multimedia: Amatoxins

---

 |

* Wd Datuak: Q412598
* Commonscat Multimedia: Amatoxins