recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Beatriz Patricia Ximena Allende Bussi**, *Tati* izengoitiaz ezaguna, (Santiago, 1943ko irailaren 8a-Habana, 1977ko urriaren 11) Txileko mediku eta politikaria izan zen. Salvador Allenderen alaba, bere buruaz beste egin zuen. Xabier Letek 1978an abesti bat eskaini zion: "Lore bat, zauri bat".

Biografia
---------

Jatorriz euskalduna, belgikarra eta italiarra zen. Gurasoak Salvador Allende eta Hortensia Bussi ziren, bera izan zituezten hiru alabetako bat izan zen. Medikuntza ikasi zuen Concepcioneko Unibertsitatean, eta bertan kirurgialari medikoaren titulua lortu zuen. Bere aita 1970ean Txileko lehendakaritzarako aukeratua izan zenean, Beatriz bere aholkulari eta kolaboratzaile hurbilena bihurtu zen. Allendek baino joera erradikalagoak zituen, eta haren eta BAMEk ordezkatzen duen Txileko ezker erradikalaren arteko negoziazioetan kontaktua egin zuen. Haurdun egon arren La Moneda jauregian egon zen aitarekin, azken egunera arte. Militar matxinatuen eraso eta mehatxu aurrean presidenteak Isabel arrebari, Beatrizi eta gainerako emakumeei jauregutik irteteko agindua eman zien. Ondoren, Salvador Allendek bere buruaz beste egin zuen.

Luis Fernández de Oña diplomatiko kubatarrarekin ezkondu zen, eta 1971ko irailean alaba bat izan zuen, Maya Fernández (ondoren Txilera itzuli zena). Aita erori eta hil ondoren, erbesteratu eta Kuban jarri ziren bizitzen. Habanan jaiotako semea — Alejandro Salvador Allende — Fidel Castroren dekretuz, abizenak alderantzikatuta inskribatu zuten zeren eta amarena, bigarrena jarriez gero, Txileko presidentearena galduko litzateke eta. Alejandro Zeelanda Berrira joan zen bizitzera eta, heldua izan zenean, aitaren abizena erabili zuen berriro, Fernández.

Beatriz Allendek Habanako Elkartasun Antiinperialistako Txileko Batzordean lan egin zuen, idazkari exekutibo gisa. Augusto Pinochet jeneralak kolpea eman eta lau urtera, Beatrizek bere buruaz beste egin zuen pistola batekin tiro eginda. Indar Armatu Iraultzaileen Panteoian lurperatu zuten Kubako hiriburuko Kolon hilerrian. Ondoren, Txileko Santiagoko Hilerri Nagusiko Allende familiaren panteoira eraman zituzten gorpuzkiak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Luis Fernández de Oñak azaltzen du familia nola atera zen Txiletik.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4877250
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 60723776
* ISNI: 0000 0000 6755 798X
* BNF: 16642804x (data)
* GND: 1089446128
* LCCN: n91065303
* SUDOC: 069837619

 |

* Wd Datuak: Q4877250
**Jaime de Aguirre** (Concepción, 1952ko otsailaren 2a) musikari, produktore, enpresaburu, telebistako zuzendari eta politikari txiletarra da. Kultura, Arte eta Ondare ministroa da 2023ko martxoaren 10etik.

De Agirreren ezker kristau txiletarreko ekintzaile ohia (MAPU) Txileko telebistaren erreferentzia nazionala da, baita Augusto Pinocheten aurkako 1988ko Txileko erreferendumean "No" kanpainaren ereserkiaren egilea ere.

Biografia
---------

### Ibilbide pertsonala eta profesionala

#### Gaztaroa eta ezkerreko ekintzaile katolikoa

Jaime de Aguirre Augusto de Agirreren (peruar baten semea) eta Anne Marie Höffa alemaniarraren (1939an Txilera iritsi zen) bost seme-alabetatik hirugarrena da.

Concepcionen jaioa, Santiagora joan eta zuzenbide-ikasketak hasi zituen Txileko Unibertsitatean, La Granjako Joao Goulart auzora joan zen lagun-talde batekin, eta MAPU alderdiarekin bat egin zuen, ideologikoki "kristau sozialista" gisa deskribatuta, eta mundu berri bat sortu nahi genuen, kristautasunaren bidez", 2015ean.

Hala ere, 1974an kanporatu zuten unibertsitatetik, MAPUko aktibismoagatik, 1973ko estatu-kolpearen ondorioz, eta meatzari-elkarte batera joan eta musikaren mundua aurkitu zuen.

#### Musika-ekoizlea

Ondoren, soinu-ingeniari titulua lortu zuen Surreyko Unibertsitatean (Ingalaterra). Santiagora itzuli zenean, Filmocentro produkzio-enpresa sortu zuen; 80ko hamarkadan, haien estudioan grabatzen dute Alerce diskoetxearentzat. Hala, De Agirrek soinu-ingeniari gisa parte hartu zuen Txileko Schwenke eta Nilo, Fulano, Arak Pacha eta Huara artisten abestietan, Nueva canción estiloaren hamarkadan eta bere abesti folklorikoetan..

### Telebistako karrera

### Ibilbide politikoa

70eko hamarkadan, Jaime de Aguirre Alderdi Demokristauaren ezkerreko eta gaztaroko kidea izan zen, eta Herri Ekintza Bateraturako Mugimendu Ezkertiar Kristauaren sorreran parte hartu zuen.

MAPUn aktibismoaren ondoren, Aguirre independente bihurtu da, zentro-ezkerretik gertu, Ricardo Lagos (PPD) presidente ohiaren aholku-kontseiluko kide da Eugenio Tironi soziologoarekin.

2023ko martxoaren 10ean Gabriel Boric-en Gobernuko Kultura, Arte eta Ondare ministro izendatu zuten, Julieta Brodsky Hernándezen ordez.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Jaime de Aguirre: El líder y estudioso de la televisión que vuelve a TVN.*  16 décembre 2016.
2. 1 2    *Lo que hay que saber de Jaime de Aguirre, el ministro de Cultura que tendrá un rol protagónico en el aniversario de los 50 años del Golpe.*  10 mars 2023.
3. ↑    *Jaime De Aguirre, ex Director de CHV: "Dije, no cuenten conmigo para ningún arreglín. No tengo nada qué ocultar".*  26 mai 2015.
4. ↑    *Jaime de Aguirre.* .
5. ↑    *Estos son los nuevos ministros del segundo año de Boric.*  10 mars 2023.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20014411
* Commonscat Multimedia: Jaime de Aguirre

---

 |

* Wd Datuak: Q20014411
* Commonscat Multimedia: Jaime de Aguirre
**Boligee Hill**, gaur egun **Myrtle Hill** izenarekin ezaguna, plantazio etxea ospetsua da. Estatu Batuetako Alabama estatuan dago, Boligee herritik gertu.

Historia
--------

1835ean John David Means doktoreak Newberrytik (Hego Carolina) Alabamara emigratu zuen eta Boligee Hill plantazioa ezarri zuen. Doktoreak, 1850eko Greene konderriko erroldaren arabera, 110 esklabo zituen.

Etxea 1840an eraiki zuten. 1869an Hays familiak erosi zuen. Myrtle Hall izena hartu zuen inguruan hazten den "sweet myrtle" edo lasturrin landarea (Acorus calamus) delakoagatik. Jabetza 2007an zaharberritu zuen Beeker familiak. Bere garrantzi arkitektonikoa dela eta, eraikuntza Toki Historikoen Erregistro Nazionalean sartu zen, 1982ko otsailaren 19an.

Iruditegia
----------

* Etxearen atzealdea 1936an.Etxearen atzealdea 1936an.
* Sarrera nagusia.Sarrera nagusia.
* Sarrerako hallen dagoen eskailera.Sarrerako hallen dagoen eskailera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Etxearen argazkia berritu ondoren.
Gaur egungo MA-1 jaka, nylonezkoa.**Hegazkinlari jaka** jaka mota bat da, hasiera batean hegazkinlarientzat sortu zena baina, gaur egun, herri kulturaren eta talde urbano askoren parte dena. Mota eta bide ezberdinak hartu ditu, eta bereziki ezaguna izan zen 1980ko hamarkadan *bomber* izeneko jaka.

Bomber-jakak
------------

### Testuingurua eta historia

*Bomber*-jakak arropa militarrean du jatorria, baina punka bezalako azpikulturetan sartu zen eta berriki bidea ireki da goi-mailako joskintzan. Bomber-jaka militarra moldakorra izateko egina izan zen, bere funtzionaltasunagatik, tripulazioak bero mantentzen zituen jaka arin bat baitzen. B-15 jakak kotoizko larruzko lepo bat zuen, beranduago, 1945etik aurrera nylonera aldatu zena, egokiago jotzen baitzen, urarekiko erresistentea delako eta transpirazioa kanpoan mantentzen duelako. ''Bomber'' jakak 1950eko hamarkadaren amaieran agertu ziren Europan, eta 1963an, jakak Europako aire-indarren artean eta, denborarekin, merkataritza-kontsumitzaileen artean zabaldu ziren.

Japoniak ere eragin handia izan zuen moda amerikarraren zentzuan Bigarren Mundu Gerraren ondoren. Bereziki, 1951n, Kensuke Ishizuk bere VAN marka aurkeztu zuen, japoniar gazte kulturari, tokirik ez zuen estiloko arropa eman ziona, Oxford atorrak eta praka estuak kasu. Bomber-jaka ezaguna izaten jarraitzen du XX. mendean, grungearen eta kaleko arroparen azpikulturaren zati gisa; "Kanye efektuak", berriz, are eragin handiagoa izan zuen haren ospean.

### Koloreak

*Bomber jakak* jatorrian, tonu urdin ilun batean agertu ziren, beranduago, salbia berde batera aldatu zena Korea eta Vietnamgo gerren ondoren, soldaduentzat errazagoa baitzen baso edo landa artean ezkutatzea horrela 1960ko hamarkadan izandako gerratan. Jakak ospetsu egin ziren militarren eremutik haratago 1960ko hamarkadaren amaieran eta 1980ko hamarkadan, batez ere punk eta skinhead ingelesen eskutik. Kolorea borgoinara aldatu zuten, militarrengandik bereizteko. Marroia ere kolore klasikoa da larruzko hegazkinlari-jakentzat.

Jakaren ospea dela eta, kaleko markek eta gama altuko markek hainbat tonutan diseinatu dute *bomber*-jaka. Itsas urdin, berde militar eta beltz estandarraz gain, *bomber*ra pastel tonuetan aurki daiteke, hala nola, arrosa, urdina, menda edo baita urrea eta zilarra ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Sourcing, 02 20 2016 | Fashion Fabric.  (2016-02-20). «Fashion Archives: The History of the Bomber Jacket» *StartUp FASHION* (Noiz kontsultatua: 2020-11-18).
2. ↑   **(Ingelesez)** Wala, Bev.  (2020-11-10). «What Is A Bomber Jacket? – The Definitive Guide of Bomber Jackets» *The Highest Fashion* (Noiz kontsultatua: 2020-11-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1233553
* Commonscat Multimedia: Flight jackets

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300209877

 |

* Wd Datuak: Q1233553
* Commonscat Multimedia: Flight jackets
**Rafael Luis Arratia Valdebenito** (Quillota, 1946ko maiatzaren 12a), txiletar medikua eta politikaria da.

familia eta ikasketak
---------------------

Bigarren Hezkuntzako ikasketak Santiagoko Manuel León Prado ikastetxean egin zituen. Eskolak amaitu ondoren, 1967an Txileko Unibertsitatean sartu zen, eta 1975ean zirujau titulua lortu zuen. Urte hartan oftalmologiako graduondoko bat hasi zuen unibertsitate berean, eta bertan graduatu zen 1977an.

Veronica French-Davisekin ezkondu zen eta lau seme-alaba izan zituzten.

Karrera profesionala
--------------------

1975az geroztik Txileko Unibertsitateko Medikuntza Eskolan irakasten aritu zen, 1979ra arte. Aldi berean, 1978an, oftalmologo lanbidea praktikatzen hasi zen San Fernandoko Ospitalean, non 1985era arte aritu zen lanean, eta hiri bereko Medikuntza Kapituluko presidente izan zen, 1980ra arte kargua betez.

O'Higgins eskualdeko Medikuntza Elkargoko eskualdeko kontseilari ere izan zen, eta San Fernandoko San Francisco Klinikako mediku zuzendaria, kargu horretan egon zen 1998ra arte.

Beste jarduera batzuen artean, 1970etik pilotu zibila izan zen, San Fernando Air Club-en, non zuzendari izan baitzen 1979 eta 1998 artean.

Jarduera politikoa
------------------

 Arratia (eskuinean) Ricardo Lagos presidentearekin 2001eko uztailaren 18ko ekintza politiko batean 
Alderdi Demokrata Kristauan (PDC) sartu zenean hasi zuen bere jarduera politikoa; Santa Cruzeko erkidegoko kontseilari karguak izan zituen 1993an, eta probintziako presidentea, O'Higgins Eskualdeko Medikuntza Saileko presidentea, 1995 eta 1998 artean.

1997ko abenduan, Chépica, La Estrella, Litueche, Lolol, Marchigüe, Nancagua, Navidad, Palmilla, Paredones, Peralillo, Pichilemu, Placilla, Pumanque eta Santa Cruz udalerriak barne hartzen dituen 35. barrutiko diputatu aukeratu zuten. 1998tik 2002ra arteko legebiltzaraldia; Osasun Batzorde Iraunkorreko eta Natura Baliabideen, Ondasun Nazionalaren eta Ingurumenaren Batzordeko kide izan zen.

2001eko Legebiltzarrerako hauteskundeetan berriro aurkeztu zen, arrakastarik gabe. Horren ostean, ez zuen berriro Legebiltzarrerako hauteskundeetan parte hartu. 2006an, PDCko barne hauteskundeetarako Pablo Lorenzini buru zuen zerrendako parte izan zen.  Geroago, alderdiko presidente komunal kargua hartu zuen San Fernandon.  2013an Colchagua probintziako eskualdeko kontseilari izateko hautagai gisa aurkeztu zen urte horretako hauteskundeetan , non ez zen hautatua izan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑    *Copia archivada.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24457357
* Commonscat Multimedia: Rafael Arratia Valdebenito

---

* **Identifikadoreak**
* Biografías BCN: url

 |

* Wd Datuak: Q24457357
* Commonscat Multimedia: Rafael Arratia Valdebenito
**Eduardo Rodríguez Veltzé** (1956ko martxoaren 2a) Boliviako epailea da, 2005etik 2006ra bitartean Boliviako 64. presidentea izan zena, 2005eko krisi politikoan Carlos Mesa presidenteak dimisioa eman ostean. Behin-behineko presidente kargua hartu aurretik, Boliviako Auzitegi Goreneko epaile nagusia izan zen.

Biografia
---------

Cochabamban jaio zen 1956an, Rodríguez abokatua da eta administrazio publikoko masterra du. Colegio San Agustínen egin zituen ikasketak; geroago Cochabambako San Simón Unibertsitate Nagusian zuzenbidea ikasi zuen eta Administrazio Publikoko Masterra lortu zuen Harvard Unibertsitateko John F. Kennedy School of Government-en.

Rodríguez Boliviako enbaxadorea izan zen Herbehereetan eta bertan ere enbaxadore gisa aritu zen Nazioarteko Justizia Auzitegian.  2019ko azaroaren 12an, kargu horri dimisioa eman zion Jeanine Áñezen gobernua bere gain hartu zuenean.

Lehendakaritza (2005–2006)
--------------------------

2005ean, Evo Morales cocalero aktibistak gidatutako asteko istiluen ostean, Carlos Mesa presidente ohiak bere dimisioa eskaini zion Kongresuari. Hormando Vaca Diez Senatuko presidenteak eta Mario Cossío Ganberako buruak ez zuten kargua hartu, oposizioko manifestarien presiopean. Rodríguez, alderdirik gabeko botere judizialaren buru gisa eta oinordekotza lerroko laugarren gisa, 2005eko ekainaren 10ean bihurtu zen herrialdeko presidente berria; urtebeteko epean hauteskundeak deitzeko mandatu konstituzionalarekin inauguratu zen.

Evo Moralesek 2005eko abenduko hauteskunde orokorrak irabazi zituen eta Rodriguezen agintaldia Moralesen kargua hartzean amaitu zen.

Lehendakaritzaren ondorengoa (2006-gaur egun)
---------------------------------------------

### Traizio karguak

Moralesen administrazioan, Rodriguezi traizio leporatu diote agintaldian misilak kendu izanaren ondorioz.  Boliviak 30 HN-5 misil inguru erosi zizkion Txinari 1993an edo 1998an. 2005erako zaharkituta zeuden eta Rodriguezek suntsitzeko erabakia hartu zuen; ez omen zekien Estatu Batuek jasoko zituztela misilak suntsitzeko. Kargua hartu aurretik, Moralesek salatu zuen transferentzia herrialdea "atzerriko menpean" jartzearen parekoa zela.

2006an traizioa leporatu zioten, eta 30 urteko espetxe zigorra ekarri zion.  Harrezkero kargu guztiak kendu dizkiote.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Image collections | Getty Images UK.* .
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bolivia, Opinión. «Bolivia sustituirá a su agente en La Haya para el caso del Silala con Chile» *Opinión Bolivia*.
3. ↑  People's justice *The Economist*, 31 March 2010.
4. ↑  Bolivia's Defense Chiefs Ousted in Missile Scandal
5. ↑  Bolivian Ex-President Faces Treason Charges

Kanpo estekak
-------------

* Boliviako presidentearen webgune ofiziala
* CIDOBen biografia
* Boliviako buruzagi berriak galdeketa agintzen du ( BBC News, 2005eko ekainaren 10a)
* Boliviako bakegileak etorkizun oparoa bilatzen du, BBC News, 2005eko uztailaren 27a
Argentinako populazioa probintziaka 2001ean.
**Argentinako demografia** atalka deskribatuko ditugu.

Datu orokorrak
--------------

* *Biztanle-kopurua*: Argentinak 36.260.130 biztanle zituen 2001ean, %51.3a emakumezkoak eta %48.7a zirelarik.
* *Talde etniko nagusiak*: %85 europar; %15 mestizo, amerindiar eta beste.
* *Biztanleen banaketa*: %87.8 hiritar, %12.2 landatar.
* *Urteko hazkunde-tasa*: 8.6/1.000 (1995).
* *Ugaltze-tasa*: 2.7/1.000 (1995).
* *Heriotza-tasa*: 8.6/1.000 (1995). Haurrena: 24/1.000 (1990-1995).
* *Bizi-itxaropena*: 68.2 urte gizonezkoengan eta 71.5 urte emakumezkoengan (1995).
* *Analfabetismo-maila*: %3.8.
* *Biztanleen banaketa adin-tarteka*:
	+ >15 aurte: %30.6.
	+ 15-29 urte: %23.3.
	+ 30-44 urte: %19.3.
	+ 45-59 urte: %13.9.
	+ 60-74 urte: %9.6.
	+ >74 urte: %3.3.

Probintziaka
------------

Buenos Airesko Hiri Autonomoan 12 milioi pertsona inguru bizi da, herrialde osoko herena alegia, Buenos Airesek edukita Amerika Latinarreko hirugarren metropoli-barrutirik handiena Mexiko Hiria eta Sao Paulo ondoren.

Horren ondoren, Buenos Aires (4.5 milioi inguru), Cordoba (3 milioi) eta Santa Feko (3 milioi) probintziek biztanle gehien dituztenak dira.

Jatorrizko biztanleak
---------------------

"Cueva de las manos", Patagonian.
Argentinako lehen gizakiak Goi Paleolitoan bizi ziren, K. a. 10. milurtekoan gutxi gora-behera, horren aztarnak Santa Cruzko probintzian (Patagonia) ditugularik, leizeetako labar-pinturak tartean.

Espainiarrak iritsi baino lehen bertan bizi ziren jatorrizko biztanle amerindiarrak hiru multzo handitan banatu ditzakegu: Alde batetik, Andeetako zibilizaziokoak (diagita, sanabiroi eta kometxingoiak eta ondoren inka jatorrizkoak), bestetik **chaco-mesopotamiko**ak (guarani, guaikuru eta witxiak) eta azkenik **hegoaldeko herriak** (rankel, tehueltxe eta maputxeak).

Gaur egun, ketxua jatorrizkoak bizi dira batez ere herrialdeko ipar-mendebaldean (Catamarca, Jujuy, Salta eta Tucuman) eta Santiago del Esteron.

Maputxeak bestela hegoaldean ditugu, Neuquen, Rio Negro eta Chubuten hain zuzen ere. Guaraniak, azkenik, ipar-ekialdean, Corrientesko probintzian bereziki.

Immigrazioa
-----------

Sakontzeko, irakurri: «Argentinako italiarrak»
1830 eta 1950 artean herrialdeak 6.5 milioi etorkin europar jaso zituen, bereziki italiar eta espainiar jatorrizkoak (Galizia eta Hego Euskal Herrikoak batik bat), kultura argentinarrean aztarna handia utzi izan dutenak, hala nola hizkeran edo musikan.

Gaur egun ere *"gallego"* hitza erabiltzen da oro har espainiarrak izendatzeko.

Euskal diaspora
---------------

Sakontzeko, irakurri: «Argentinar euskotarrak»
Buenos Aires hiriaren fundatzaileak izan ziren Pedro Mendoza eta Juan Garai horiengandik hasita, XVI. mendean, ugari dira euskal jatorriko argentinarrak; biztanleen % 10, batzuen arabera.[erreferentzia behar]

Kanpo estekak
-------------

* Diáspora Vasco Argentina

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q852004
* Commonscat Multimedia: People of Argentina

---

 |

* Wd Datuak: Q852004
* Commonscat Multimedia: People of Argentina
**Sarajevoko setioa** indar armatu serbiarrek Bosniako Gerran Sarajevo hiriburuan egindako setioa izan zen, gerragintza modernoko luzeena, 1992ko apirilaren 5etik 1996ko otsailaren 29ra iraun baitzuen.

Bosnia Herzegovinak Jugoslaviatik independentzia aldarrikatu ondoren, serbiarrek Sarajevo inguratu zuten, Srpska Errepublika serbiarra eratu nahian Bosnia Herzegovinako lurraldean. Serbiarrek 18.000 gizoneko armada kokatu zuten inguruko muinoetan, eta handik eraso zuten artileria, gerra-gurdiak, hegazkinak, tiratzaileak eta abar erabiliz. Bosniako gobernuaren tropak 40.000 izatera iritsi ziren, baina kaskar hornituta ezin zuten setioa gainditu.

Estimatzen da 10.000 lagun inguru hil zirela edo falta direla, tartean 1.500 ume. Horretaz gain, 56.000 zauritu ere eragin zuen setioak. 1995erako, hilketek eta derrigorrezko migrazioak 334.663 biztanlera murriztu zuten hiriaren populazioa, gerra aurrekoaren %64.

Gerra ondoan, Lehengo Jugoslaviarako Nazioarteko Epaitegi Kriminalak bi jeneral serbiar zigortu zituen setioan gizateriaren kontrako krimenak egiteagatik: Stanislav Galić eta Dragomir Milošević. Bizitza osorako eta 33 urteko gartzela zigorra jaso zuten hurrenez hurren. Radovan Karadžić Srpska Errepublikako buru ohiaren kontrako salaketa bat ere setioagatik doakio.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q175653
* Commonscat Multimedia: Siege of Sarajevo

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh95002505
* NKC: ph541627

 |

* Wd Datuak: Q175653
* Commonscat Multimedia: Siege of Sarajevo
**Faktorekua etxea** Gipuzkoako Urretxu udalerria dagoen jauregi bat da.

Iparragirre kaleko etxe multzoaren barnean dago, gaur egunean udaletxea den Corral-Ipeñarrieta jauregiarekin eae beste etxe dotore batzuekin batera. Gipuzkoako kultura ondasuna izendatu zuten 1964ean. Harrezkero berregokitze lanak izan ditu jatorrizko itxura berreskuratzeko eta garbitzeko.

XVI. mendearen inguruan errege bidearen alboan sortu zen etxe multzoa da Iparragirre kalekoa. Madrileko Gortean ospe ekonomiko eta sozial lortuta zuten merkatari eta funtzionariek etxe dotore hauek eraikiz herriari erakutsi nahi zioten euren arrakasta.

Faktorekue jauregi hau Martin Otsoa de Irigoien-ek egin zuen. Berak kontu-faktore kargu handia izan zuen Madrileko Gortean eta beste hiri batzuetan.

Etxea eraikitzen 1570ean hasi ziren, eta mendea bukatu baino lehenago amaitu ziren lanak. XVI. mendeko etxe errenazentista garrantzitsuena da Urretxu eta bere inguruan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Kategoriarekin eraikitako euskal ondarea. Monumentu multzoa. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria.» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-10-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474240
* Commonscat Multimedia: Factorekua etxea

---

 |

* Wd Datuak: Q25474240
* Commonscat Multimedia: Factorekua etxea
Entente txikiaren partaideak.
**Entente Txikia** 1920-1921 urtetan Lehen mundu gerratik ondo atera ziren hiru estatuen arteko aliantza izan zen. Estatuak hauek ziren: Txekoslovakia, Errumaniako Erresuma eta Serbiarren, Kroaten eta Eslovenoen Erresuma. 1920ko abuztuaren 14an Belgraden sinatu zen. Frantziak aliantza babestu zuen estatu bakoitzaren itunak sinatuz. Alemaniaren hazkunde azkarrak aliantzaren kolapsoa ekarri zuen 1938an. Gerra garaian ez zuen inongo eraginkortasunik izan.

Helburuak
---------

Aliantzaren helburuak, batetik, hungariarren mendeku gogoaren aurrean defendatzea zen, baita ere, bestetik, Harbsburgotarren errestaurazioa gelaraztea zen. Modu batez, Danubioko arroaren egonkortasuna gorde nahi zuten. Aliantzak Nazioen Ligaren agintea onartzen zuen eta erregulartasunez egiten zituzten batzarren txostenak Genevara, hau da, erakundearen egoitzara bidaltzen zituzten.

Historia
--------

1920ko abuztuaren 14an Belgraden sinatu zen. 1933ko otsailaren 16an aliantzaren hiru estatuen kanpo-harremanetako ministroak bulkada berri eman nahi zioten. Horretarako Genevan egongo zen biltzar iraunkorra sortu zuten eta, halaber, haien kanpoko politika erabat koordinatu zuten. Hiru estatuen asmoa aliantza beste estatuei irekitzea zen eta helburu horrekin proposamena aldarrikatu zuten baina inor gehiago ere ez zen proiektura batu.

1934an Erromako protokoloak sinatu ziten; bertan Austriako Lehen Errepublika, Hungariako Erresuma eta Italiako Erresuma zeuden. Hau Entente Txikirako benetako mehatxua izan zen. Orduan, Frantziako Hirugarren Errepublikak bere aldeko jarrera erakutsi zien Entente Txikiaren partaideei. Baina 1935ko urtarrilaren 1goko itunak, Frantziako lehen ministroa zen Pierre Laval eta Mussolini artean, Frantzia Europa erdiko herrialdetetatik urrundu zuen; Europa erdialdeko estatuek Frantzia, Mussolinirekin harremanak hobetzeko asmoz, haiek baztertzeko prest zegoela susmatu zuten.

1935ko erdialdean Bigarren Italia-Etiopia gerrak krisialdi larri bat eragin zuen. Horren aurrean Ententeko herriek Erresuma Batuko proposamenarekin bat egin zuten, hau da, zigorrak eskatuz eta gatazka Nazioen Ligaren bitartez konpontzeko lana erreibindikatuz. Maiatzan zigorren porrota eta italiarren garaipena garbia zen. Horren aurrean Ententearen partaideek urtero goi mailako agintarien biltzarrak antolatzea erabaki zuten, aliantza indartzeko asmoz. Baina Alemaniaren hazkunde azkarrak aliantzaren kolapsoa ekarri zuen 1938an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Entente Txikia*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Alemanez)**:Digitalisierung der Pressearchive von HWWA und IfW.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q733951
* Commonscat Multimedia: Little Entente

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4164106-1
* NDL: 00572237
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q733951
* Commonscat Multimedia: Little Entente
**Josefina Ayerza** (Buenos Aires, 1950) idazle, arte kritikari eta psikoanalista argentinarra da, New Yorken bizi eta lan egiten duena.

1970eko hamarkadan Parisera joan zen bizitzera, eta gero New Yorken kokatu zen, eta bertan praktika pribatuan finkatu zen. J. Ayerza WAP - Mundu Psikoanalisiaren Elkarteko kidea da.

1990ean, bere aldizkaria sortu zuen, *Lacanian Ink* izenekoa, eta filosofiari garrantzi berezia ematen dio artearekin elkarrizketan, biak egungo garaiko ezaugarriek markatuta. *Bere artikuluak Artforum*, *Flash Art*, *Lacanian Ink*, *L'Ane eta Du* aldizkarietan argitaratu dira.

1997an, Josefina Ayerzak Lacan dot com gunea sortu zuen. Bere artxiboetan Jacques Lacan, Slavoj Žižek, Alain Badiou, Jacques-Alain Miller-en lan akademikoak eta bideoak daude, baita artista garaikide bizien bibliografia zabala ere.

1999an, nazioarteko filosofoekin batera, New Yorken kultura ekitaldi ugari hasi zituen: The Drawing Center, The New Museum of Contemporary Art, Deitch Gallery eta Tilton Gallery.

Argitalpen batzuk
-----------------

* josefina Ayerza. 2011. *Lacanian Ink 37*. Argitaletxea: Wooster Press, The, ISBN 1-888301-89-9

* josefina Ayerza, anna Baranowa. 2004. *Rosemarie Trockel*. Argitaletxea: Galeria Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki

* josefina Ayerza. 2002an. *Voyeurism*. Lacanian ink-en 20. liburukia. Lacanian Ink Argitaletxea, 123 orr. ISBN 1-888301-09-0

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9013018
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 393144783111676846259
* NKC: xx0198034

 |

* Wd Datuak: Q9013018
**Saigonen erorialdia** edo, vietnamdar historiografian, **Saigonen liberazioa** Saigon hiria (egungo Ho Chi Minh Hiria), Hego Vietnamgo hiriburua, Hego Vietnamgo Askapenerako Nazio Fronteak eta Vietnamgo Errepublika Demokratikoko Indar Armatuek 1975eko apirilaren 30ean erdietsi zuten. Gertaera horrek Vietnamgo Gerraren amaiera eragin zuen, eta hurrengo urtean herrialdea bateratzea ekarri zuen trantsizio aldi baten hasiera.

Văn Tiến Dũng jeneralak zuzendutako Vietnamgo Errepublika Demokratikoko Indar Armatuak apirilaren 29an azken erasoaldia egin zuen. Nguyễn Văn Toànen gudarosteek artilleria-sua jasan zuten. Tan Son Nhat nazioarteko aireportuaren bonbardaketan gerrako azken bi estatubatuar soldaduak- Charles McMahon eta Darwin Judge- hil ziren. Hurrengo eguneko arratsalderako iparvietnamdarrak hiriko leku estrategikoen jabeak ziren. Gobernu-jauregian bere bandera ipini ondoren, hiria berrizendatu zuten.

Hiria erori baino egun batzuk lehenago, diplomazialari eta langile estatubatuarren, atzerriko herritarren eta errefuxiatu vietnamdarren ebakuazio masiboa egin zuten (Babylift Operazioan bi mila umezurtz vietnamdar barne).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Asko.  (1993). *Nam. Crónica de la Guerra de Vietnam 1965-1975.*  II Bartzelona: Planeta-De Agostini, 559 or. ISBN 84-395-0766-6..
2. ↑   Long, Ngo Vinh.  (1993). *The Vietnam War: Vietnamese and American Perspectives.*  M.E. Sharpe, 204 or. ISBN 9780765638632..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q482456
* Commonscat Multimedia: Fall of Saigon

---

 |

* Wd Datuak: Q482456
* Commonscat Multimedia: Fall of Saigon
**Motorman operazioa**, ingelesez: *Operation Motorman*, Ipar Irlandako gatazkaren hastapenean, Ipar Irlandan Britainiar Armadak burututako ekintza militar bat izan zen.

1972ko uztailaren 31ko goizeko 4:00etan hasi zen, aurreko urtean Belfast eta Derry hirietan Behin-behineko Irlandako Armada Errepublikarrak ezarritako kontrolpeko guneak (*No-go areas*) berreskuratzeko helburuz.

Ekintza hau burutzeko, Britainiar Armadak 22.000 soldadu, 22 oinezko batailoi eta bi batailoi akorazatu erabili zituen, gainera Ulstergo Defentsa Erregimenduko 5.300 gizonen laguntza ere izan zuten.

Operazioan zehar, Derryko Creggan auzunean Daniel Hegarty 15 urteko nerabea bere lehengusuekin batera zegoela britainiar soldaduen tiroen ondorioz hil zen. Seamus Bradley, 19 urteko IRAkidea ere britainiar soldaduen tiroen ondorioz hanka batean zauritua izan zen, eta ondoren soldaduen zaintzapean zegoela odol hustuta hil zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3050397

 |

* Wd Datuak: Q3050397
Alemaniaren eraso-plana (*gezi urdinak*) sobietarrek okupatutako Kurskeko **irtengunea** apurtzeko; horren ondorioz, Kurskeko gudua hasi zen. Irtengunea apurtzekotan, poltsa bat sortuko litzateke.
**Irtengune** bat, ingeleseko ***bulge*** izenez ere ezaguna (euskaraz, lit.: konkor), etsaiaren lurralderantz proiektatzen den gudu-eremua da. Irtenbidea, beraz, etsaiez inguratuta dago alde anitzetan; ondorioz, tropa okupatzaile zaurgarri bihurtzen dira. Bestalde, irtengune-mugan kokaturiko duen aurkariaren aurre-lerroari **bersartze** deitzen zaio. 

Irtengune sakon bat, bestalde, oinarrian zehar "atximurkatua" izateko zaurgarria da, eta, honen ondorioz, irtenguneko indarrak isolatu –poltsa deritzona osatuz– eta hornidura-lerrorik gabe geratuko dira. Bestalde, irtenguneko barne-indarrek puntaranzko lerratzeak atzeko eremuak mehatxa ditzake, atzetik erasorako irekita utziz.

Kanpo estekak
-------------

* *The Great Kitilä Motti* (Neguko Gerraren historia, dokumental baten webgunetik)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1030752

 |

* Wd Datuak: Q1030752
**Ibon Koteron** (Bilbo, 1967ko urtarrilaren 5a) euskal musikaria da, gaur egungo albokaririk aktiboenetarikoa dena. 20 urterekin hasi zen musika tresna hori jotzen ikasten, eta berehala irakasteari ekin zion. Gaur egun Euskal Herriko eskolarik garrantzitsuena kudeatzen du, Kepa Junkera musikari ezagunarekin batera. Albokari tradizional nagusiekin harremanak eduki eta gero, hauek omentzeko ekitaldiak antolatzen ibili zen, Leon Bilbao (Arteaga, 1996) eta "Txilibrin"i (Bilbo, 1998) egindakoetan.

Hainbat elkarlan egin izan ditu Tomas San Miguel, Fran Lasuen, Tapia eta Leturia eta Berrogüettoren musikariekin, besteak beste.

Halaber, filosofia irakaslea eta Nafarroako gaita edo dultzaina jolea da.

Diskografia
-----------

* "Leonen Orroak" (1996), Kepa Junkerarekin batera.
* "Airea" (2004).

Abestiak
--------

* Odolaren boza

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Musika tradizionala
* Bilbotar ezagunen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Musikariari buruzko informazioa eta estekak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5984358
* Commonscat Multimedia: Ibon Koteron

---

 |

* Wd Datuak: Q5984358
* Commonscat Multimedia: Ibon Koteron
**Alejandro Méndez Amunátegui** (Galapagoak; 1920-2011) Txileko arkitekto eta poeta izan zen.

Biografia
---------

Oso gutxi dakigu Alejandro Méndez-i buruz  bere jatdunbide profesionalari eta familiarrei buruz. Galapagos uharteetan jaio zen 1920an. Txileko Unibertsitate Katolikoan hasi zen arkitektura ikasten, eta 1947an graduatu zen. Costabalekin zuen adiskidetasunaren ondorioz, Costabal eta Garáfulic-en arkitektura bulegoan lan egin zuen eta gero independentea bihurtu zen eta Horacio Acevedeo eta Jorge Costabalekin elkartu zen, Gustavo Krefft H. arkitektoarekin ere lan egin zuen. Urte batzuk geroago eta familiaren presioaren ondorioz, Lontué herriko nekazaritza negozioa hartu zuen.

Hamarkadak igaro ahala poesiaren zaletasuna etorri zitzaion eta 1984an *Tras las rejas* izenburuko lehen poema labur liburua argitaratu zuen. Bere arrakastaren ondoren, honako poesia liburuak etorriko litzateke: *Águilas* (1986), *Águilas II* (1988), *Cuadernos de las estaciones* (1989), *Cuaderno de las estaciones II* (1996), *Sendero* (2006), *Trabajo de Campo (*2007) eta *Poesía reunida* (2002).*.* Bere liburu batzuetan Raúl Zuritarekin lan egin zuen. Inguruko tokiko egunkarietan eta, batez ere, Curicó-ko La Prensa egunkariak zabaldu eta goraipatu zuen. Bere bi lagun handiek ez bezala, Méndez oso ezaguna eta aintzatetsia zen literatura munduan. 2011n hil zenean, Raúl Zurita lagun eta lankide bikainak idatzi zuen bere poesiari eta bere ondareari buruz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Revista AOA n°43.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108448717

 |

* Wd Datuak: Q108448717
GFDLFluoreszeinaren egitura
GFDLFluoreszeina
**Fluoreszeina** ftaleinaren familiako koloratzailea da (C20H12O5). Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer (1835-1917) kimikariak sintetizatu zuen 1871n.

Erresortzina azido ftalikoarekin 200 °C-an berotuz lortzen da. Kolore hori-laranja duen hautsa da, uretan eta alkoholetan disolbagarria. Soluzio alkalinoetan ongi disolbatzen da, eta disoluzio horrek fluoreszentzia berde nabaria du. Hidrografoek askotan erabiltzen dute fluoreszeina-disoluzioen fluoreszentzia lurpeko ibaien nondik norakoak aztertzeko. Eosinak eta eritrosinak lortzeko lehengaitzat erabiltzen da, eta antiseptiko gisa erabiltzen den merkurokromoa ere fluoreszeinatik lortzen da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

**Luanda errorea in Modulu:Autoritate\_kontrola at line 552:attempt to index field 'datavalue' (a nil value).**
**Antiokiako setioa** 1097ko urriaren 21etik hurrengo urteko ekainaren 28ra gertatu zen, Lehenengo Gurutzadan zehar. Lehenengo setioan, gurutzatuek seljukarren eskuetan zegoen hiria hartu zuten eta 1097ko urriaren 21etik hurrengo urteko ekainaren 2raino iraun zuen. Antiokia leku estrategikoa izan zen Palestinarako gurutzatuen bidean. Yaghi-Siyan seljukar gobernadoreak, gurutzatuen asmoen jakinaren gainean zegoen eta hornigaiak pilatzeari eta laguntza eskatzeari ekin zizkion. Hiria babesten zuten bizantziar harresiak berebiziko oztopo izanda ere, buruzagi gurutzatuek hiria setiatzeari ekin zioten.

Gurutzatuak urriaren 21ean ailegatu ziren. Garnizioak abenduaren 29an setioa haustea saiatu arren, eutsi zion. Eskualdea agortu ondoren, gurutzatuek urrunago joan behar izan ziren hornigaien bila eta segadetan erori ziren. Abenduaren 31n, 20.000 gurutzatuk Duqaq Damaskokoak zuzenduriko armada laguntzaile topatu zuten eta bertan menderatu zuten. Setioa iraun ahala, hornigaiak bukatu eta gurutzatuek gosetea jasan zuten.

Otsailaren 9an Ridwan Alepokoak zuzenduriko bigarren armada laguntzailea Antokiarako bidea hartu zuen eta, berriro, menderatua izan zen. Ekainaren 3an hiria erori zen, zitadela musulmanen eskuetan eutsi arren. Kerboghak gurutzatuen aurkako bigarren setio bat egin zuen, 1098ko ekainaren 7tik 28raino. Gurutzatuek hiritik atera ziren eta Kerbogharen armada menderatu zuten. Armadaren porrota ikustean, zitadelako defendatzaileek amore egin zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Stark, Rodney.  (2009). *God's Battalions: The Case for the Crusades.*  New York.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q741098
* Commonscat Multimedia: Siege of Antioch

---

 |

* Wd Datuak: Q741098
* Commonscat Multimedia: Siege of Antioch
**Jorge Eduardo Ibanez Vergara** (j. Linares, Txile, 1926ko abenduaren 17a – h. Santiago, Txile, 2012ko urtarrilaren 22a) historialari, idazle eta politikari txiletarra izan zen.

Biografia
---------

Bere jaioterriko Oinarrizko Eskolan eta Lizeoan ikasi zuen, gero Barros Arana Barnetegi Nazionalean sartzeko. Txileko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean sartu zen eta bertan hasi zen bere ibilbide politikoa garatzen Alderdi Erradikaleko kide gisa .

Kargu publikoak bete zituen Barne Ministerioan. Immigrazio Saileko burua, Administrazio eta Barne Gobernu Saileko burua eta Posta eta Telegrafoen zuzendaria izan zen. Enpresa publiko eta pribatu batzuei aholku ematera ere dedikatu zen.

1965ean Linares, Loncomilla eta Parraleko 14. Departamenduko Elkarteko diputatu hautatu zuten, 1969an berriro hautatua izan zen. 1970ean Ganberako presidentea izan zen. 1971n Alderdi Erradikala utzi zuen Ezker Erradikalaren Mugimenduan sartzeko, gero Ezker Erradikala Alderdi deituko zena eta 1973an Sozialdemokrazia Alderdi izena hartuko zuena.

Herrialdean diktadura militarra ezarri zuen estatu kolpearen ostean, demokrazia berreskuratzeko jarduerekin bat egin zuen. 1988ko plebiszituan EZ aukerarekin garaile izan zen Concertación de Partidos por la Democraciaren eraketan kolaboratu zuen.

1993ko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Longaví, Parral, Retiro, Cauquenes, Pelluhue eta Chanco 40. barrutiko diputatu gisa aurkeztu zen, hautatu gabe izanik. Hurrengo urtean Demokraziaren Aldeko Alderdian sartu zen .

Txileko Logia Handiko kidea , XIX. mendeko Txileko historiari buruzko ipuinak eta testuak idazteari ere eskaini zion bere burua. Txileko Idazleen Elkarteko kidea izan zen.

2008an, Auzitegi Gorenak Hauteskundeak Kalifikatzeko Epaitegiko kide izendatu zuen, Ganberako presidente ohi gisa, kargua izan zuen hil arte, 2012ko urtarrilean gertatu zena.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Gran Logia de Chile.  (23 de enero de 2012). *Fallece Jorge Ibáñez Vergara, un destacado Masón.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5935307
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 702145857930423020729
* Biografías BCN: url

 |

* Wd Datuak: Q5935307
Horazio Kokles, Hendrick Goltziusen margolana.
**Horazio Kokles**, latinez *Horatius Cocles*, K.a. VI. mendeko erromatar heroi mitiko bat izan zen (koklesek, "begi bakarrarekin" esan nahi du). Elezaharraren arabera, berak bakarrik defendatu zuen Erromara zeraman zubia Porsennak gidatutako etruriarren aurka. K.a. 509an kontsul izan zen Marko Horazio Pulviloren anaia zen.

Elezaharra
----------

Elezaharraren arabera, K.a. 508an, Horazio Koklesek, etruriar armadaren aurrera egitea geldiaraztea lortu zuen, bere erkideek, Sublizio zubia botatzen zuten bitartean, etsaiek, Tiber ibaia Erromarantz zeharkatzea eragozteko.

Hasieran, berarekin batera borrokatu zuten Espurio Lartziok eta Tito Herminiok, baina, zubia, ia botata zegoenean, hauei, hirian salbu jartzeko esan zien, berak, ibaiaren beste aldean, bakarrik borrokatzen jarraitzen zuen bitartean. Ibaia erabat botata geratu zenean, Tiber ibaira bota zen armajantzi osoarekin, Polibioren arabera, eta ito egin zen. Tito Livioren arabera, ibaia igerian zeharkatu ahal izan zuen, eta hiriko harresien babesera itzuli zen, hiria bera, bere balentriarekin patu tamalgarri batetik salbatuz.

Erromako herriak, bere esker ona erakutsi zion estatua bat eskainiz eta lurrak emanez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1115859
* Commonscat Multimedia: Horatius Cocles

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1025159234643603372312
* BNE: XX1257250
* GND: 1207494720
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1115859
* Commonscat Multimedia: Horatius Cocles
**Artiedako oinetxe jauregia** Urraulbeitiko Artieda kontzejuan XIV. mendeko oinetxe jauregi bat da.

Historia
--------

Artieda familiako armarria
Kontzeju horretako antzinako eraikin gotortua armagintzako lurmutur gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. Otxoa Peritz, Artiedako jauna, 1357an Karlos II.a Arleuxko espetxetik askatu zuten zaldunetako bat izan omen zen. Johan Uritz jauregiko jauna zen 1432an. Johan Martinitz Uritz Bianako Printzeak zaldun armatu zuen 1453an, eta leinua beaumontarren alderdirik nabarmenetako bat izan zen urte haietako gerra zibiletan. 1513an, etxea kuartelak ordaintzetik bidalitako orube nobleen artean agertzen da. Bere jabeak, Lope Ezparzakoa kapitainak, 1537tik 50 000 marabedi oheratzeko agindua zuen. 1550ean zortzi tapiz bikain ekarri zituen Flandriatik aretoak apaintzeko. 1726an Besollako markesarena zen -1702an Jose Elio Aiantzek sortutako titulua-, eta honek bere ondasun erantsiei aurre egiteko eskatu zuen. Armarriaren Liburuaren arabera, XVI. mendean armarria urrezkoa zen, bost burela urdinekin; zilarrezkoa, beste armairu batzuetan gulez egina. Aldaera arinekin, Otxoa Peritz Artiedak, 1375ean Gergako gazteluko alkaideak, arma hauek zekartzan.

Jauregiko patio zabala.

Eraikina
--------

Lau angeluko egitura du eta dorreak izkinetan, XV. mendekoa dena. Fatxada nagusian dorre handia altxatzen da, errematean animaliekin eta munstroekin landutako zapatak dituena.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ARTIEDA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Artieda
* Urraulbeiti

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492000
* Commonscat Multimedia: Palacio de Artieda (Navarra)

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0008219

 |

* Wd Datuak: Q20492000
* Commonscat Multimedia: Palacio de Artieda (Navarra)
**Sergio Castillo Mandiola** (Santiago, Txile, 1925eko maiatzaren 13a - Santiago, Txile , 2010eko abuztuaren 19a ) eskultorea izan zen.

Biografia
---------

Arkitekto bezala hasi zen. 1948an Parisera joan zen eta pintura ikastaroak egin zituen. Txilera itzuli ondoren Txileko Unibertsitateko Arteen Fakultatean ikasi zuen, non Lily Garafulic eta Marta Colvin irakasle ezagunekin ikasi zuen. 1956an New Yorkeko Art Student Leaguen ikasi zuen. 1967tik aurrera Txileko Unibertsitatean irakasle aritu zen. Urte askotan bizi eta lan egin zuen San Lorenzo del Escorialen, Espainian. 1985ean Bostongo Unibertsitateko fakultatean sartu zen, AEBetan. Bostongo Unibertsitateko campusean hainbat pieza handi eraiki zituen.

Arteko Sari Nazionala irabazi zuen (1997). "50 años creando mis animales en acero" (50 urte nire altzairuzko animaliak egiten) bere azken erakusketa da, animalien itxura duten gauzak barne.

Beste webgune batzuk
--------------------

* Bere lan batzuk

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6125377
* Commonscat Multimedia: Sergio Castillo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 21395410
* ISNI: 0000 0000 3515 8116
* LCCN: n95116939

 |

* Wd Datuak: Q6125377
* Commonscat Multimedia: Sergio Castillo
1948ko palestinar errefuxiatuak Galilea uztean, 1948ko urria edo azaroa.
**Nakba** (arabieraz: النكبة‎, "hondamena") edo **palestinar exodoa** (arabieraz: الهجرة الفلسطينية‎, *al-Hijra al-Filasteeniya*) Palestinako Britainiar Mandatuaren gerra zibilean (1947-1948) eta 1948ko Arabiar-israeldar Gerran zehar 700.000 palestinar baino gehiagok bere etxetik egotzi edo ihes egin zutenean gertatu zen. Ekialde Hurbileko Palestinar Iheslariei Laguntzeko Nazio Batuen Agentziak (UNRWA) 711.000 palestinar zirela dio. Errefuxiatuen ondorengoak kontuan hartuta, egun 4 milioi inguru dira. Exodo honek arabiar–israeldar gatazkaren auzi nagusienetariko bat sortu zuen.

NBEren esanetan, zentsu hertsian, 700.000 horietatik heren bat (100.000 Libanon, 60.000 Sirian, 70.000 Transjordanian, 7.000 Egipton eta 4.000 Iraken) baino ez dira «errefuxiatuak». Gazako Zerrendara joan ziren 190.000 eta Zisjordaniara joan ziren 280.000 palestinarrak «tokialdatuak» baitira. Harrezkero, errefuxiatuen estatusak eta aldarrikatzen duten itzultzeko eskubideak erabat sumindu dute eskualdeko politika.

Urtero, maiatzaren 15ean palestinarrek, Israelgo Estatuaren sorreraren egun berean, "Nakba eguna" (arabieraz: يوم النكبة‎, *yawm al-nakba*) ospatzen dute exodo hau gogorarazteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Berria: Estilo Liburua
2. ↑   NBE.  (1951-08-23). *General Progress Report and Supplementary Report of the United Nations Conciliation Commission for Palestine.* .
3. ↑  NBE 2005eko estimazioa.
4. ↑   Etaio, Iñaki; Jauregui, Patri.  (2014-05-15). «Palestina: Nakba oroimenean» *Berria*.
5. ↑   «Israelgo Estatuaren sorrera gogoratuko dute gaur milaka palestinarrek» *Berria* 2010-05-15.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3266633
* Commonscat Multimedia: Nakba

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1256317225
* LCCN: sh2021006805

 |

* Wd Datuak: Q3266633
* Commonscat Multimedia: Nakba
**Enbaxadorea** atzerriko gobernu baten edo nazioarteko erakunde baten aurrean egiaztatutako funtzionario diplomatiko bat da, jaio den herrialdearen ordezkari bezala lan egiteko. Ohiko hizkeran, atzerriko hiriburu batean dagoen ordezkariari esaten zaio enbaxadore. Herrialde hartzaileak, enbaxadoreari, enbaxada izeneko lurralde propio eta zehatz bat ematen dio, immunitate diplomatikoa duena.

Bi herrialderen arteko diplomazia kasuetan, enbaxadoreak eta enbaxadak, estatu interesa duten gaiei buruz jarduten dute, ordezkatzen den herrialdea eta herrialde hartzailearen artean. Gai horiek, politika, ekonomia, diplomazia, kultura, turismo edo merkataritzari buruzkoak izan daitezke, baita itunak eta nazioarteko harremanetan egon daitezkeen beste gai asko ere.

Estatu egiaztatzaileak, atzerriko herrialde horretan hiritar gutxi baditu, aipaturiko funtzioez gain, kontsulatu batenak gehitzen dira misio diplomatiko beraren barnean, non, enbaxada duen herrialdean bizi diren bere herrialde bereko hiritarren arazo eta gaiak jorratuko dituen. Atzerrian dauden bere herrialdeko hiritarren segurtasuna bermatzeko lan egingo du, eta bere herrialdeko gobernua eta herrialde hartzailearen arteko mezularia ere izango da.

Ikus, gainera
-------------

  

* Nuntzio

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q121998
* Commonscat Multimedia: Ambassadors

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12651114q (data)
* GND: 4146409-6
* LCCN: sh85004141
* NKC: ph127019
* NARA: 10638246
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q121998
* Commonscat Multimedia: Ambassadors
**Margherita jauregia** (italieraz: *Palazzo Margherita*) Erroman kokatua dagoen jauregi bat da, gaur egun Estatu Batuetako enbaxada. Ludovisi *rionean* dago, Via Veneto karrikan.

Historia
--------

*Villa Ludovisi* izan zen bertan baina Boncompagni-Ludovisi familiak diru arazo larriak izan zituen eta 1886an Erromako udalari saldu zizkion lurrak. Kasinoa soilik mantendu ahal izan zuen eta 1886an bertan jauregi bihurtzea erabaki zuen familiaren etxe berria izango zena. Piombinoko printzeak izanik *Palazzo Piombino* izena hartu zuen 1886 eta 1890 artean eraikitako jauregiak. Gaetano Koch izan zen arkitektoa. Diru arazo berriak izan zituen eta 1900 urtean Viktor Emanuel III.a erregeak erosi zuen alargundu berria zen bere ama Margarita Teresa Savoiakoa bizitzeko. 1926an hil zen arten bertan bizi izan zen eta jauregiak ere bere izena hartu zuen.

Hurrengo urteetan Benito Mussoliniren gobernuaren bulegoak egon ziren bertan eta 1946an Estatu Batuetako gobernuak erosi eta Erroman duen enbaxada bihurtu zen.

Iruditegia
----------

* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q583541
* Commonscat Multimedia: Palazzo Margherita (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4345703-4

 |

* Wd Datuak: Q583541
* Commonscat Multimedia: Palazzo Margherita (Rome)