recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Zabalik*** informazio orokorreko astekari euskalduna izan zen, Vocento taldeak argitaratua. Lehenengo alea. Nerea Azurmendi izan zen komunikabide berri honen zuzendaria

Hartutako formatoa lehengo Eguna edo Hemen astekarien antzekoa zen, euskara hutsezko egunkaria formatuan baina astekako maiztasunean. Hasieratik "Zabalik" astekariak zinema, musika eta aisialdi gaiak batez ere jorratu zituen, asteburuari oso lotuta baitzegoen. Politika, ekonomia eta nazioarteko gaiak momentu puntualetan agertzen ziren. Gizartearen inguruko gaiak gehiago landu ziren, Iñaki Perurena edo Alex Ubago bezalako jende ezagunei entrebistak eginez adibidez. 2002an errotatibak ematen zituen aukerez baliatuta kolorez hornitu zen "Zabalik".

2005etik aurrera, solte banatzeaz aparte, Vocento hasi zen Diario Vasco eta El Correo egunkariekin bat banatzen, 0,35 zentimoetako gainprezioan. Harpidetza eginez gero, 1'15 eurotan saltzen zen. Urtarrilaren 20tik aurrera izan zen horrela, gainera formatu txikiago batean, aldizkarikoa eta orrialde gehiagorekin. Banaketa eguna ere aldatu zuten ostiraletik ostegunera.

2005 urtearen amaieran, arazo ekonomikoak tarteko, aldizkaria editatzeari utzi zioten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474744

 |

* Wd Datuak: Q25474744
**Walworth konderria** (ingelesez: *Walworth County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Selby da. 2010eko zentsuaren arabera 5.438 biztanle zituen, Walworth kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Walworth konderriak 1.928,56 kilometro koadro ditu. Horietatik 93,21 ura dira. Beste 1.835,34 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,82 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.438 pertsonetatik 4.511 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 39 dira. 6 beltzak edo afroamerikarrak. 769 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 13 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 138 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494764
* Commonscat Multimedia: Walworth County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155952889
* LCCN: n81129550
* **Lekuak**
* OSM: 1739858
* TGN: 2001834

 |

* Wd Datuak: Q494764
* Commonscat Multimedia: Walworth County, South Dakota
Zianato-esterren talde funtzionala
**Zianato-esterrak** konposatu organikoak dira non OH fenolikoen hidrogeno-atomoa zianuro talde batez ordezkatuta dagoen. Eratzen den -OCN taldeari esaten zaio zianato-ester.

Bisfenoletan oinarritutako zianato-esterrak erretxinak ekoizteko baliatzen dira. Eratzen diren erretxinek beira-trantsiziozko tenperatura altua eta konstante dielektriko baxua dituzte. Zirkuitu elektronikoak inprimatzeko, espazio-aplikazioetarako konpositeetan eta adhesiboetan baliatzen dira.

Bisfenol A zianato-esterra

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Hamerton, Ian.  (1994). *Chemistry and Technology of Cyanate Ester Resins.*  Springer Netherlands ISBN 978-94-011-1326-7. PMC 840308923. (Noiz kontsultatua: 2021-02-25).
2. ↑   **(Ingelesez)** Kessler, Michael R..  (2012). «Cyanate Ester Resins Adapted from Cyanate Ester Resins, First Edition.» *Wiley Encyclopedia of Composites* (American Cancer Society): 1–15. doi:10.1002/9781118097298.weoc062. ISBN 978-1-118-09729-8. (Noiz kontsultatua: 2021-02-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5197389
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 36832

 |

* Wd Datuak: Q5197389
**Pope konderria** (ingelesez: *Pope County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Golconda da. 2010eko zentsuaren arabera 4.470 biztanle zituen, Pope kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pope konderriak 969,44 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,33 ura dira. Beste 955,11 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,61 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.470 pertsonetatik 4.119 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 64 dira. 269 beltzak edo afroamerikarrak. 28 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 11 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 39 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Pope County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112869
* Commonscat Multimedia: Pope County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153593450
* LCCN: n79065899
* NARA: 10039252
* **Lekuak**
* OSM: 1800959
* TGN: 2000523

 |

* Wd Datuak: Q112869
* Commonscat Multimedia: Pope County, Illinois
**Pope konderria** (ingelesez: *Pope County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Russellville da. 2010eko zentsuaren arabera 61.754 biztanle zituen, Pope kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pope konderriak 2.151,7 kilometro koadro ditu. Horietatik 47,21 ura dira. Beste 2.104,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 61.754 pertsonetatik 57.835 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.168 dira. 1.748 beltzak edo afroamerikarrak. 397 amerikar natiboak ziren eta 18 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 597 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 36 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.123 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61315
* Commonscat Multimedia: Pope County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144258525
* LCCN: n81103117
* NARA: 10038608
* **Lekuak**
* OSM: 1826585
* TGN: 2000162

 |

* Wd Datuak: Q61315
* Commonscat Multimedia: Pope County, Arkansas
**Young konderria** (ingelesez: *Young County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Graham da. 2010eko zentsuaren arabera 18.550 biztanle zituen, Young kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Young konderriak 2.410,91 kilometro koadro ditu. Horietatik 42,45 ura dira. Beste 2.368,46 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,69 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.550 pertsonetatik 18.004 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.045 dira. 220 beltzak edo afroamerikarrak. 83 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 55 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 179 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156613
* Commonscat Multimedia: Young County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146567975
* LCCN: n79060158
* NARA: 10040024
* **Lekuak**
* OSM: 1827113
* TGN: 2002098

 |

* Wd Datuak: Q156613
* Commonscat Multimedia: Young County, Texas
**Popourri** bat, baita ere **Popurri**, (frantsesetik *pot pourri*, literalki «eltze ustela») musikan abesti batzuk edo abesti zati batzuk dira, interpretazio luze bakar batean elkartuak; nolabait musika saski-naski bat. Popourria osatzen duten elementuak, oro har, ez dira lotzen arrazoi musikalen ondorioz, artista, album edo genero berekoak direlako baizik. Popourriak maiz erabiltzen dira artista batek beste bati egindako omenaldi gisa, ziur asko artista horren eraginagatik, jatorrizko artistaren abesti zati osoekin. Beste batzuetan, popourria bakarrik editatzeko laburregiak diren abestiz osatuta dago, edo elkartu egiten dira, osotasunean istorio bat kontatzen dutelako. 

Nolabait, musika mota guztietan egin dira horrelakoak, herri-musikatik hasita musika klasikoraino. Ohikoak dira bereziki jaietan eta jai-kontzertuetan.

Jatorria
--------

Terminoa hainbat espezi eta barazki gordetzen ziren eltzetik dator. Esanahia berrerabiltzen da aurrez dauden iturrietako doinuez osatutako musika-konposizio bati aplikatzeko.

Megamix
-------

Birnahasketaz osatutako popourri bati megamix deitzen zaio, normalean artista beraren materialez, generoz edo urte jakin bateko edo garai jakin bateko abesti herrikoiz osatua.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Jose Ramon akordeoilariaren "Popurri vasco" Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1200012
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX555837
* BNF: 137425652 (data)
* GND: 4368322-8
* LCCN: sh85105691
* NKC: ph451025
* SUDOC: 05930524X

 |

* Wd Datuak: Q1200012
*Artikulu hau Bilboko merkatuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zabalguneko merkatua».*

**Zabalguneko merkatua** edota **Merkatu Berria** Bizkaiko Bilbo hiriburuko merkatu bat da.

kokalekua
---------

Abando auzoko Zabalgune plazaren 11. zenbakian dago, Kolon Larreategi kalea eta Henao kalearen artean.

Sarrera.

Historia
--------

Lehenengo Zabalguneko merkatua XIX. mendearen bukaeran Bilboko zabalgunearekin batera eraiki zen.

Gaur egungo eraikina, aurrekoa ordezkatu zuena, 1944. urtekoa da eta German Agirre arkitektoak proiektatu zuen.

2005an Bilboko Udalak merkatua dagoen eraikina zaharberritu eta bertan Bilbao Ekimen Turistikoak, Bilbao Convention Bureau, Bilbao Kultura 700, Bilbao Gazte Sarea udal erakundeen eta udal egunkariaren egoitza ipini zituen. Erdialdeko guneaz gain, bere 1053 metro karratuak ekitaldiak ospatu eta topagune izateko erabili ohi dira.

Ordutegia
---------

* Astelehenetik ostiralera: goizeko 8etatik 14etara eta arratsaldeko 16:30etatik 19etara
* Larunbatak, 8:00etatik 14:00etara.

Saltokiak
---------

* Fruitu, barazki, okel eta arraina salgai dauden 10 saltoki.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mercado del Ensanche**(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

* Zabalguneko Merkatua. Bilboko Turismo Bulegoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20493078
* Commonscat Multimedia: Mercado del Ensanche, Bilbao

---

 |

* Wd Datuak: Q20493078
* Commonscat Multimedia: Mercado del Ensanche, Bilbao
**Álamos** Mexikoko herri bat da, Sonora estatuaren hego-ekialdean dagoena. Biztanleria Alamos udalerriko herri nagusia eta biztanle gehien dituena da. Estatistika eta Geografia Institutu Nazionalak (INEGI) 2020an egindako Biztanleria eta Etxebizitza Erroldako datuen arabera, guztira 10.961 biztanle ditu. Honela ere ezagutzen da: "Atarietako Udala". XVII. mendearen amaieran sortu zen eskualde horretan zilar meategi bat aurkitu zutenean, Domingo Terán de los Ríos orduko Sonora eta Sinaloako gobernadoreak.

Álamos Mendebaldeko Estatu zaharraren hiri titulua izan zuen lehen hiribilduetako bat izan zen, eta bere hiriburua izan zen 1827tik 1830era. XVII. mendean herrialdeko ipar-mendebaldeko herririk garrantzitsuenetariko eta aberatsenetako bat ere izan zen, bere balio sozial eta politikoagatik, eta arma-mugimendu garrantzitsuak sortu ziren, hala nola, 1865eko Alamoseko gudua eta 1866ko gudua.

Heroica Nogales mugako hiritik 650,5 kilometrora dago,Hermosillotik, estatuko hiriburutik 371,7 kilometrora eta Sinaloa estatuko El Fuertetik 211,6 kilometrora.

Álamos da gaur egun Sonorako erakargarri historiko nagusia, arkitektura kolonial hutsa duen herria baita, horregatik 2005ean Mexikoko Turismo Idazkaritzak "Herri Magikoa" izenarekin izendatu zuen. 2001etik UNESCOk "Gizateriaren Ondare" izendatzeko behin behineko zerrendan dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q250531
* Commonscat Multimedia: Álamos, Sonora

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127996728
* BNF: 16257302k (data)
* LCCN: n94045955
* NKC: ge630609

 |

* Wd Datuak: Q250531
* Commonscat Multimedia: Álamos, Sonora
**Vučji Do-ko gudua** (serbieraz: Битка код Вучјег дола, erromanizatuz: *Bitka kod Vučjeg dola*) 1876-78ko Montenegro-Otomandar Gerrako gudu garrantzitsu bat izan zen, 1876ko uztailaren 18an, Montenegro, Vučji Doren artean, Vučji Do-ren artean. Montenegroko eta Ekialdeko Herzegoviniako tribuen (batailoiak) indarrak konbinatu zituen Ahmed Muhtar Pasha Bisir Handiaren aurka Otomandar Armadaren aurka. Montenegro-Herzegovindar indarrek gogor garaitu zituzten otomandarrak, eta haien bi komandante harrapatzea lortu zuten. Horrez gain, arma-ontzi handi bat harrapatu zuten.

Aurrekariak
-----------

Herzegovinar Altxamenduak jarraitu zuenez, Alemaniak, Errusiak eta Austria-Hungariak bi hilabeteko tregua proposatu zuten maiatzaren erdialdean egindako bileran. Aldi berean, Serbiako eta Montenegroko gobernuen arteko negoziazioek biek Otomandar Inperioari gerra deklaratu zuten 1876ko ekainaren 30ean.

Gudua
-----

Gudua Vučji Do-n izan zen, Nikšić ondoan. 

Selim Pasha Đoko Popovic-ek hil zuen, Cuce tribukoa, eta Osman Pasha, berriz, Luka Dragišić-ek, Piperi tribukoa, harrapatu zuen.
**Warren konderria** (ingelesez: *Warren County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Williamsport da. 2010eko zentsuaren arabera 8.508 biztanle zituen, Warren kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Warren konderriak 948,99 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,47 ura dira. Beste 944,52 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,97 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.508 pertsonetatik 8.391 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 70 dira. 10 beltzak edo afroamerikarrak. 13 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 36 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 49 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507321
* Commonscat Multimedia: Warren County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148941970
* LCCN: n82032845
* NARA: 10037075
* **Lekuak**
* OSM: 1802232
* TGN: 1002983

 |

* Wd Datuak: Q507321
* Commonscat Multimedia: Warren County, Indiana
**Zuriak garaitu Falka Gorriarekin**! (errusieraz: Клином красным бей белых!; *Klinom krasnym bey belykh!*) El Lissitzky artistaren 1919ko propaganda boltxebikearen kartel litografikoa da, "Errusiako ideia berriak Mendebaldeko Europan orokortu zituen gizona". Kartelean, falka gorriak boltxebikeak sinbolizatzen ditu, Errusiako Gerra Zibilean aurkariak, mugimendu zuria, suntsitzen eta garaitzen direnak. Konstruktibismoaren adibide bat da.

Irudia ezaguna egin zen Mendebaldean, Lissitzky Alemaniara joan zenean 1921ean. Errusiako Gerra Zibilaren sinbolotzat hartzen da mendebaldeko argitalpenetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  George Heard Hamilton. *Painting and sculpture in Europe, 1880–1940*. p. 317

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4279895
* Commonscat Multimedia: Beat the Whites with the Red Wedge

---

 |

* Wd Datuak: Q4279895
* Commonscat Multimedia: Beat the Whites with the Red Wedge
**Warren konderria** (ingelesez: *Warren County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Nevada da. 2010eko zentsuaren arabera 32.513 biztanle zituen, Warren kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Warren konderriak 1.133,82 kilometro koadro ditu. Horietatik 23,75 ura dira. Beste 1.110,07 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 28,68 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 32.513 pertsonetatik 31.158 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 957 dira. 598 beltzak edo afroamerikarrak. 113 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 123 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 503 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497634
* Commonscat Multimedia: Warren County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125478837
* GND: 4064647-6
* LCCN: n79084463
* NARA: 10037076
* **Lekuak**
* OSM: 1180522
* TGN: 1002984

 |

* Wd Datuak: Q497634
* Commonscat Multimedia: Warren County, Missouri
Bi zuri eta zuri isiltasun bat erakusten dituen pentagrama
**Zuria** musikan biribil baten erdia irauten duen musika irudia da. Musika irudi guztiek bezala, zuriak ere badu bere iraupen bereko isiltasun bat. Gainetik pentagramako hirugarren lerroari erantsitako laukiluze bat da.

Esan bezala, zuriak beltz baten iraupen bikoitza edo biribil baten iraupen erdia adierazten du. Puntutxoa gehituz gero, bere ohiko balioa eta beste erdi bat iraungo du, hau da, hiru beltz.

2/4 konpas batean, zuriak bi denbora (bi beltz) irauten du, 2/2ko batean bat eta 2/1ekoan denbora erdi. Gainontzeko notak bezala, pentagrametan balio erlatibo batekin erabiltzen da. Jarraian duen balio handiagoko musika irudia biribila da, lau beltz irauten duena, eta honen ondoren karratua dator, zortzi beltz irauten duena eta ia erabiltzen ez dena.

Zuria ez da erabiltzen ohi konpas hirutarretan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q393811
* Commonscat Multimedia: Minim

---

 |

* Wd Datuak: Q393811
* Commonscat Multimedia: Minim


| * i
* e
* a
Musika-notazioa |
| --- |
| Pentagrama | Armadura •  Bekoadro •  Bemol •  Bitarte •  Bostun  •  Bostunen zirkulua  •  Da capo •  Dal segno •  Diese/Sostenitu •  Eskala •  Errepikapen-zeinu •  Fermata/Kalderoi •  Klabe •  Konpas •  Hitzak •  Lerro gehigarriak •  Modu •  Tempo •  Tonu •  Tonuerdi •  Tonalitate •  Transposizio •  Transposizio-instrumentu |  |
| Nota-irudiak | Alterazio •  Beltz •  Biribil •  Fusa  •  Fusaerdi •  Garrapatea •  Garrapateaerdi  •  Isilune •  Karratu •  Kortxea •  Kortxeaerdi •  Ligatura •  Puntu •  Zuri |
| Adierazpen-markak | Akorde •  Apaindura •  Arpegio •  Artikulazio •  Dinamika •  Harmonia •  Tempo •  Zortzidun |
**Warren konderria** (ingelesez: *Warren County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Warrenton da. 2010eko zentsuaren arabera 5.834 biztanle zituen, Warren kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Warren konderriak 742,52 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,19 ura dira. Beste 736,33 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,13 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.834 pertsonetatik 2.187 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 54 dira. 3.584 beltzak edo afroamerikarrak. 9 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 21 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 31 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491529
* Commonscat Multimedia: Warren County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123168952
* LCCN: n81125505
* NARA: 10039261
* **Lekuak**
* OSM: 1074321
* TGN: 2000440

 |

* Wd Datuak: Q491529
* Commonscat Multimedia: Warren County, Georgia
**Warren konderria** (ingelesez: *Warren County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Indianola da. 2010eko zentsuaren arabera 46.225 biztanle zituen, Warren kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Warren konderriak 1.484,97 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,13 ura dira. Beste 1.475,84 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 31,13 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 46.225 pertsonetatik 45.165 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 899 dira. 213 beltzak edo afroamerikarrak. 96 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 249 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 36 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 456 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112737
* Commonscat Multimedia: Warren County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130191885
* ISNI: 0000 0004 0444 7766
* GND: 4719660-9
* LCCN: n81022707
* NARA: 10038866
* **Lekuak**
* OSM: 1783156
* TGN: 2000651

 |

* Wd Datuak: Q112737
* Commonscat Multimedia: Warren County, Iowa
Miokardioa (bihotzaren giharra) elikatzen duen bideari **zirkulazio koronarioa** deitzen zaio. Arteria koronarioek odol oxigenatua ematen diote bihotzeko giharrari, eta zain koronarioek odola drainatzen dute behin desoxigenatu ondoren. Gainerako organoek, eta batez ere burmuinak, etenaldi guztietatik aske egongo den odol oxigenatuaren hornidura etengabea behar duenez, bihotzak etengabe funtzionatu behar du. Beraz, haien zirkulazioa oso garrantzitsua da, ez bakarrik beren ehunentzat, baita gorputz osoarentzat eta burmuinaren kontzientzia-mailarentzat ere uneoro. Odol hau zuzenean doa aorta arteriatik, bi bidetik: ezkerreko arteria koronarioa eta eskumako arteria koronarioa. Zirkulazio koronarioaren etenek berehala eragiten dituzte bihotz-infartuak (miokardio-infartuak), eta bihotz-giharra kaltetu egiten da oxigenorik ezagatik. Etenaldi horiek bihotzeko gaixotasun iskemikoak eragiten ditu (arteria koronarioen gaixotasuna), eta, batzuetan, enboliak, beste arrazoi batzuengatik, hala nola odol-jarioaren buxadura hodietan zehar.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «19.1 Heart Anatomy - Anatomy and Physiology | OpenStax» *openstax.org* (Noiz kontsultatua: 2020-06-14).

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497232
* Commonscat Multimedia: Coronary circulation

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85032869
* NDL: 00995356
* NKC: ph930793
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D003326

 |

* Wd Datuak: Q497232
* Commonscat Multimedia: Coronary circulation
**Úrsula Goyzueta** (La Paz, 1787ko urriaren 20a - 1854ko azaroaren 4a) Boliviako abertzale mestizo bat izan zen, 1809ko uztailaren 16az geroztik Boliviako Independentzia lortzeko borrokaren alde egiteagatik nabarmendu zena. Vicenta Juaristi Eguino eta Simona Manzaneda kreoleekin batera, "La Pazen imajinario kolektiboan jarraitzen dute, zapalkuntza kolonialaren aurkako borrokaren ikur gisa".

Biografia
---------

Juan Bautista Goyzuetaren eta Nicolasa León Caricanoren alaba, 1811an Eugenio Choquecallata gerrillariarekin ezkondu zen. Vicenta Juaristiren lagun mina izan zen, Santa Barbara auzoko defentsan nabarmendu zen 1814ko irailaren 22an La Paz hartu zutenean;

### Atxiloketa eta heriotz zigorra

1814ko tropa Errealisten aurkako enfrentamenduan konplizitatea leporatuta, 1816ko azaroaren 21ean atxilotu egin zuten eta auzitegi martzialak zazpi mila pesoko diru zigorra ezarri zion, baita heriotz zigorra ere, baina espetxetik atera zutenean, bere adats ederra kendu zioten, soinekoak erantzi zizkioten eta asto baten gainean jarri zuten, horrela biluzik, hiritik paseatu zuten, bidean zaborra bota zioten, eta plazara iristean, kantoi bakoitzean, jendearen aurrean, jipoiak ematen zizkioten, plazara iritsiz. Besoek, bere erakustaldi publikorako biluzik gauera arte utziz, ez zioten tiro egin, uste baitzuten hilda zegoela.

1854ko azaroaren 4an hil zen arrazoimenaren galeraren ondorioz..

Omenaldiak
----------

* 2020an omenaldia jaso zuen *Pazeko Heroismoaren Egunean* beste 10 heroinarekin batera. 1809ko uztailaren 16ko Iraultzan Errepublikaren independentziaren alde gogor borrokatzeagatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Las valientes mujeres y su rol en la independencia de Bolivia» *El País Tarija* (Noiz kontsultatua: 2021-01-17).
2. ↑    *Úrsula Goyzueta (1787-1854): patriota paceña.*  (Noiz kontsultatua: 2021-01-17).
3. ↑   «Las heroínas de la Revolución del 16 de Julio fueron conmemoradas en el Día del Heroísmo Paceño» *Agencia Municipal de Noticias* 2020-01-29 (Noiz kontsultatua: 2021-01-17).

Kanpo estekak
-------------

* Pazeko emakumeak. Mujeres paceñas Una aproximación a su participación en el ejército revolucionario del siglo XIX

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16652379

 |

* Wd Datuak: Q16652379
Zientzia historikoan, **wunu eskola** (txinera tradizionala:無奴學派, txinera sinplifikatua:无奴学派), XX. mendean,1979-1999 urte bitartean zehatzago, eta batik bat Txinan garatu zen pentsamendu historikoa eskola bat da. Eskola honetako sortzaile eta burua Huang Xianfan (1899-1982) historialari eta antropologoa izan zen. Eskolako partaide nabarmenak izan ziren ere Zhang Guangzhi, Shen Changyun, Hu Zhongda eta Chao Fulin.

Historikoaren behatokiak
------------------------

Deiturikoak "wu" txinatar esanahia "ez", "nu" esan nahi du "esklabu gizartea", esklabo ez, eta esklabotza, "wunu" esanahi "ez esklabu gizartea". Huang Xianfan-k, Shang dinastia Txinako lehen dinastia ezaguna da(Yin ere deitua), K. a. XVIII-XI. mendeetan luzatu zen haren aginpidea. Garai hartako txinatar gizarteak aurrerapen handiak egin zituen zientzia-eta kultura-alor guztietan. Garai hartan erabat hedatu zen burdinaren erabilera. Hiribildu batzuk sortu ziren, politikari dagokionez burujabeak izan zirenak, eta lursailak landu ziren haien inguruan. Erregeek gobernatzen zituzten, aitonen semeek lagunduta, haiek baitziren, hain zuzen, artaldeetako eta lurretako jabeak eta kontseiluko kideak. Laborariek eta artisauek bazuten ordezkaririk biltzarrean, baina kontseilu nagusiak esaten zuena izenpetzea zen haien eginkizun bakarra ia. Garai hartan, Garai hartan, gizarte maila berri bat sortu zen hala, gizon askeena, jatorriz pobrea baina merkataritza zela medio aberastua, eta eskubide politikoak eskatzen zituena. Aldi berean, esklaboek ez zuten eskubide politikorik. Esklabo gerra presoek gisa, biktimen sacrificial nagusiki erabiltzen, baizik eta gizarte produkzio baino. Beraz, ondorio gisa, Huang Xianfan argudiatzen Txinako antzinako gizartearen ez zuten esklabo gizartea.Horrela astuna kolpe bat emanez Txinako Marxismo eskola historikoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Txineraz)**Chen Jisheng: Wunu eskola
2. ↑  **(Txineraz)**Huang Xianfan: Txinako antzinako gizartearen ez zuten esklabo gizartea, Eusko Guangxi Unibertsitatean Argitalpen Zerbitzu Nagusia,1981, 256tik 258 arte.
3. ↑  **(Txineraz)**Zhang Guangzhi: Txinako antzinako gizartearen forma, Eusko Shaanxi Unibertsitatean Argitalpen Zerbitzu Nagusia, 2003, 241tik 263 arte. ISBN 7-5613-2767-6.
4. ↑  **(Txineraz)**Wunu eskola

Ikus, gainera
-------------

**(Txineraz)**Chen Jisheng: Wunu eskola

Kanpo estekak
-------------

**(Txineraz)**Txinako historialaria eta antropologoa:Huang Xianfan/mz.china.com.cn

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3042688

 |

* Wd Datuak: Q3042688
**María Josefa Rafaela López Aguado de Rayón** (Michoacán, Nueva España, 1754-1822) Mexikoko Independentziaren heroina, López Rayón bost anaien ama izateagatik. Semeak gerra horretan borrokatu ziren, eta nagusiena nabarmendu egin zen: Ignacio López Rayón generala, Miguel Hidalgoren idazkaria.

Bizitza
-------

Arbasoak espainiarrak zituen, aspalditik Michoacanen bizi zirenak. Rafaela López Aguado andrea Tlalpujahuan kokaturik zegoen.eta meatzaritza negozioan aritzen zen eta ahaidea zuen Andrés López Rayónekin ezkondu zen.

Bost seme izan zituen: Ignacio, Ramón, José María, Rafael eta Francisco; horietatik lehena izan zen 1810ean independentearen aldeko aldarrikapenekin bat egin zuena, eta gero beste anaiak borrokarekin bat egiteko konbentzituko zituena.

1815eko abenduan, oraindik ere borroka armatuan zihardutela, bere seme gazteena, Francisco, errealistek preso hartu eta Ixtlahuakan (gaur egungo Mexikoko Estatua) hiltzera kondenatua zuten. Rafaela andreari semearen bizitza barkatzea eskaini zitzaion, besteekin bitartekaritza egitearen eta armak uzteko konbentzitzearen truke. Tribulazio horretan, erantzun hau ematen zion Aguirre komandanteari: 

> «*Nahiago dut seme hila, aberriari traizioa egiten diona baino*».
> 
>

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Alejandro Rosas.  (10 de marzo de 2005). *Por un sepulcro de honor: las mujeres en la historia mexicana.*  Presidencia de la República.

Ikus, gainera
-------------

* Mexikoren independentzia
* Josefa Ortiz de Domínguez
* Leona Bikarioa
* Gertrudis Bocanegra
* Rita Pérez Jiménez
* María Ignacia Rodríguez de Velasco
* Francisco López Rayón
* Ignacio López Rayón

Bibliografia
------------

* HERREJÓN PEREDO, *Carlos*. *La Independencia según Ignacio Rayón.*  in: *Cien de México*. (1ª. argitaraldia) Secretaría de Educación Pública ISBN 9682905338..
* VILLASEÑOR Y VILLASEÑOR, *Alejandro*. «Rafaela López Aguado de Rayón» *Biografías de los héroes y caudillos de la Independencia.*  Imprenta "El tiempo" de Victoriano Agüeros.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6098200

 |

* Wd Datuak: Q6098200
**Rafael del Amo Arizu** (Tafalla, 1960ko ekainaren 9a) Nafarroa Garaiko kirolari eta entrenatzailea, gaur egun lanpostu desberdinak betetzen ditu kirolaren munduan.

Biografia
---------

Rafael del Amok bi zaletasun handiak izan ditu bizitzan: musika eta kirola. Musika munduan urtetako ikasketak egin ditu. Kirol munduan bere lotura nagusia futbolarekin izan du. Joan den mendeko 80. urtetan Tafallan boleibol eta atletismo entrenatzailea izan zen. Tafallan ere futbolean lehen urratsak eman zituen, hasieran herriko haurren ekipoko entzenatzaile gisa. 2005 eta 2015 artean Peña Sport FC taldea entrenatu zuen; halaber, Nafarroako Futbol Federazioaren zuzendaritzan lanean hasi zen. 2016an aipatutako federazioaren Presidente izendatu zuten eta, egun, karguan jarraitzen du.

Halaber, beste postu batzuk bete ditu: Espainiako Futbol Errege Federakundea Presidenteordea 2018ko maiatzatik eta, 2017tik, Emakumezkoen Futbolaren Batzorde Nazionalaren Presidentea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Rafael del Amoren curriculuma.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107232423

 |

* Wd Datuak: Q107232423
**Zara** moda-denden kate bat da. Inditex talde espainiarraren enpresa famatu eta zabalduena da. Munduan zehar, 900 denda ditu 62 herrialdetan, horietatik 270 Espainian.

2004 urtean, 3.819 milioi euro irabazi zituen Zarak, Inditex taldearen % 68.

Historia
--------

1975ean, Amancio Ortegak, Inditex enresaren sortzaileak, lehen Zara denda ireki zuen Coruñan (Galizia). Hogeita hamar urte geroago, 876 denda zituen 61 herrialdeetan batatuta (Europan, Amerikan, Asian eta Afrikan), hiri nagusietako kale onenetan kokatuta. Astero, denda bat inauguratzen du munduko lekuren batean.
Zara da, dudarik gabe, multinazional horren lorpen nagusia. Enpresa, hain zuzen, munduko ehungintzako bigarren taldea bihurtu da eta, Zaraz gain, beste 7 merkataritza-marka ditu: Massimo Dutti, Pull and Bear, Bershka, Stradivarius, Oysho, Kiddy´s Class eta Zara Home.

Gaur egungo jantziak neurrizko prezioetan datza Zara markaren arrakasta. Jantziak etengabe berritzen dituzte, unean uneko joerei jarraiki diseinatzen eta egiten dituzte-eta. Ekoizpenaren zati txiki bat jantziak saltzen diren herrialdeetako kulturara egokituta egiten dute. Dendek funtzionamenduan ere kontuan hartzen dituzte bertako ohiturak; esaterako, Saudi Arabian, denda bost aldiz ixten dute egunean, islamak agintzen dituen bost otoitzaldiak egiteko aukera emateko.

Enpresa-ikuspegitik, ekoizpen -eta banaketa- sistema bikainak dira gakoak, gai dira-eta modaren joera aldakorrei erantzuteko. Jantzien patroiak bizkor eta kostu handirik gabe aldatzeko aukerari esker, jantziern aukera etengabe berri dezakete; horrenbestez, sasoian bertan artikulu berri gehiago eskaintzen dizkiote kontsumitzaileari. Dendek eskariaren arabera egiten dituzte eskabideak fabrikara, eta astean bitan jasotzen dituzte salgaiak. Horrela, enpresak biltegiratze-kostuak aurrezten ditu.

Inditex enpresaren egoitza eta zerbitzu nagusiak Coruñan daude. Ekoizpenari dagokionez, % 50 Espainian egiten dute, eta beste zati handi bat, berriz, beste herrialde batzueta, garapen-maila txikiagokoetan; esaterako, Marokon, Thailandian, Txinan eta Perun. Herrialde horietan eskulana merkeagoa da.

Bruselan kokatutako Zara denda.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q147662
* Commonscat Multimedia: Zara (clothing)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 197623563
* GND: 16284851-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q147662
* Commonscat Multimedia: Zara (clothing)

  

  


|  |
| --- |
| **Inditex taldearen markak** |
| Bershka | Lefties | Massimo Dutti | Oysho | Pull and Bear | Stradivarius | Uterqüe | Zara | Zara Home |
"Dena ikusten duen begia", Estatu Batuetako zigilua
Goi arduraren begia, Akisgrango katedrala
1789ko Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala "Dena ikusten duen begia"z.
**Probidentziaren begia**, **Delta argitsua** edo **Dena ikusten duen begia** ikur bat da. Tradizionalki haren jatorria Antzinako Egipton kokatu da; han Horusen begia bezala ezagutzen zen. Dena dela, antzeko ikurrak erlijio gehienetan aurki daitezke; zaharrenetariko bat Hinduismoa da: Rigvedan, k.a. 3.000 urte, begiaren bidezko argia eta eguzkia lotzen dira, esaterako.

Egiptoko mitologia
------------------

Horusen begia, Antzinako Egiptoko ongiaren jainkoa, Osiris jainkoaren eta Isis jainkosaren semea, isilpean jaio zen haren bizitza babesteko: Set, haren anaia, Osiris hil zuen horrela haren errege-jargoia babesteko eta aitaren seme guztiak akabatuko zituen helburu bera lortzeko. Horus ezkutua hazi zen, eta, adina izan zuenean, aitaren heriotza mendekatzeko, Seti erronka bota zion. Borroka odoltsua izan zen, eta Horusek eskuineko begia galdu zuen. Azkenik, jainkoek eskua hartu zuten: tronua Horusi eman zioten.

Hirukia
-------

Geroago begia hiruki batean kokatu zen. Hiruki horrek hainbat sinbolismo izan ditzake. Kristauen arabera Hirutasunaren azalpena izango litzateke. Erlijio hebrearrean, aldiz, tetragramaren ikurra izango litzateke.

Framazoneria
------------

Probidentziaren begia ere framazoneriaren ikonografian aurki daiteke, hiruki distiratsu baten erdian edo "delta argitsua". Ikurra hainbat eratan ager daiteke, esaterako, begiaren truke "G" letra batez. G horrek esanahi ezberdinak izan dezake: Jainkoa ingelesez ("God"), Geometria, Gnosis, Grabitazio...

Ameriketako Estatu Batuetan
---------------------------

Konspirazio zaleek estatu horien sinbolismoan arrazoi asko aurkitu dituzte. Estatu Batuen sorreran berean Probidentziaren begia agertzen da. Ikur horren sorreran hiru pertsonek hartu zuten parte, Benjamin Franklin eta Thomas Jefferson, biak hargin beltzak.

Dolar estatubatuarretan probidentziaren begia ikus daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Francisco Rodríguez de Coro, 397 or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q285268
* Commonscat Multimedia: Eye of Providence

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300265839

 |

* Wd Datuak: Q285268
* Commonscat Multimedia: Eye of Providence
**Rafael de Diego Larrañaga** (Getaria, Gipuzkoa, 1944ko maiatzaren 7-Luanco, Asturias, Espainia, 1982ko abuztuaren 17) futbolari profesionala izan zen.

Biografia
---------

Getarian jaioa, lanbidez kimikari zen. Futbol profesionalean 1963an Errealarekin hasi zen. Bere postua taldean aurrelariarena zen. Donostiako taldean bi denboraldi egin zituen. Ondoren beste taldeak ezagutu zituen, tartean Real Oviedo, Real Madril, Sevilla F. C. Español...

1978an, futbol mundua jokalari gisa utzi zuenean, kimika industriaren munduan aritu zen. Halaber, Real Oviedo taldearen kirol zuzendaria izan zen. Oviedon bizi zen eta bere emaztea, Marta Álvarez, hangoa zen.

Luancoko jatetxe batean, El Bodegón izenekoa, gertatutako eztanda batek futbolaria, haren ama, emaztea eta bi seme-alaba hil zituen; Marta alaba etxeko bakarra izan zen bizirik atera zena. Haiekin batera etxeko langilea eta gonbidatu bat hil ziren. Istripuan, goizeko bostak hamar gutxitan izana, hamaika pertsona hil ziren eta beste hainbeste zaurituak izan ziren. Espainiako Barne Ministerioaren arabera eztanda jatetxean gertatutako propano isuriak eragin zuen. Jatetxearekin batera inguruko etxeek kalte handiak izan zituzten.

Taldeak
-------

| Taldea | Herria | Urtea |
| --- | --- | --- |
| Real Sociedad de Fútbol | Euskal Herria | 1963-1965 |
| Real Oviedo | Espainia | 1965-1967 |
| Real Madrid C. F. | Espainia | 1967-1970 |
| C. E. Sabadell F. C. | Espainia | 1970-1971 |
| Sevilla F. C. | Espainia | 1971-1972 |
| R. C. D. Español | Espainia | 1972-1974 |
| Real Sporting de Gijón | España | 1974-1976 |
| C. D. Pegaso | Espainia | 1976-1977 |
| C. D. Ensidesa | Espainia | 1977-1978 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: BDFutbol fitxa
* **(Gaztelaniaz)**: Istripuari buruzko informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6098113

 |

* Wd Datuak: Q6098113
**Rafael Usón Lacal** (Zaragoza, 1926ko martxoaren 27a - *Ib.*, 2016ko urtarrilaren 11) espainiar kimikaria izan zen.

Zaragozan bertan egin zituen ikasketak (1950). Ikasketak bukatu orduko Consejo Superior de Investigaciones Científicas (CSIC, Ikerkuntza Zientifikoetako Kontseilu Nagusia) erakundean sartu zen zientzialari-laguntzaile gisa. 1958 eta 1968 bitartean Ikatzaren Institutuan aritu zen lanean, CSICen barruan. Kimika inorganikoaren alorrean gailendu da, bai ikertzaile gisa bai irakasle gisa. 1954-1960 bitartean Zaragozako Unibertsitateko irakasle-laguntzaile izan zen. Gero, Oviedon, Kimika Inorganikoko katedra lortu zuen, eta 1967an Zaragozara itzuli zen ostera. Urtebete geroago Zaragozako Unibertsitateko Idazkaritza Nagusiaren ardura hartu zuen, 1970. urtea arte. Urte hartan kimika inorganikoko saileko errektoreordetza eta zuzendaritza hartu zituen bere gain. 1968 eta 1970 bitartean Ikerkuntzako Batzorde Nazionaleko kide izan zen. Hirurogeita hamarreko hamarraldiaren bukaeran zientzietako fakultateko dekanorde eta dekano izan zen. Gero, ikerkuntza erabat baztertu gabe ere, kimika inorganikoko irakasle izan zen Aragoiko Zientzia Materialetako Institutuan. Nazioko eta nazioarteko aldizkari eta hedabide askotan parte hartu izan zuen, hirurehundik gora artikulu ditu argitaratuta, eta nazioarteko hiru aldizkaritako editore batzordeko kide izan zen: *Synthesis and Reactivity in Inorganic and Metal-organic Chemistry*, *Inorganica Chimica Acta*, eta *Inorganica Chimica Acta Letter*. 1988an ikerkuntzako Espainiako sari nagusia jaso zuen, Ramón y Cajal saria.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11701858
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 424144782712840221513
* BNE: XX1016911
* LCCN: ns2015003858
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05924/eu\_u\_1051/u1051

 |

* Wd Datuak: Q11701858
**Xole Erbiti Arbilla** (Ilarregi, 1942ko otsailaren 3a -Iruñea, 2009ko azaroaren 29a) nafar irakasle eta euskara sustatzailea izan zen. Nafarroako lehen euskara teknikaria izan zen.

Bizitza
-------

Ilarregiko Urrikenia baserrian (Ultzama) familia euskaldun batean sortu zen. Hiru ahizpetan zaharrena zen. 11 urterekin Iruñera bidali zuten ikastera, mojetara. Bertan hartu zuen etxean natural jasotako hizkuntzarekiko kontzientzia, Julia Fernandez Zabaletaren eskutik. Irakasle-ikasketak egin zituen Zaragozan, eta gero Zuzenbideko lizentziatura ere lortu zuen (1973).

### Euskaragintzan

Nafarroako Foru Aldundian lanean hasi eta irakasle aritu zen Nafarroako eremu euskalduneko Lehen Hezkuntzako ikastetxeetan, eskolaz kanpoko ordutegian. 1972an oposizio publikoa gainditu eta, Nafarroako lehen euskara teknikaria bilakatu zen 1973an, Hezkuntza Zerbitzuan sortu berria zen Euskara Atalean. 1975ean, Espainiako Gobernuak tokian tokiko hizkuntzen irakaskuntza hezkuntza-sarean legeztatu zuen. Erbiti ia 10 urtez aritu zen lan horretan. Euskararen Legea onetsi zenean, irakaskuntzako euskarazko baliabideak sortzen jardun zuen.

Eusko-Ikaskuntzako bazkide eta Bizkaiko Euskerazaleak elkarteko kidea izan zen. Kili Kili haur-lehiaketa antolatzen aritu zen Nafarroan, eta Lan ta Lan liburua banatzen. Nafar egunkari eta aldizkarietan ere idazten zuen: Vianako Printzea Erakundearen euskal gehigarrian eta Diario de Navarran (Nafar hizkuntza orrian). Herriko kontuak izaten zituen hizpide, pertsonaia ezagunak eta ez hain ezagunak, ohiturak eta mendiak, bai eta kirolak ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Bidegileak bilduma: Xole Erbiti
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Alvarez Enparantza (1929-2012), Xole Erbiti Arbilla (1942-2009) de Elustondo Etxeberria, Miel Anjel / Garmendia Lasa, Elixabete / Ormaetxea Lasaga "Txiki", Jose Luis / Barandiaran Amillano, Alberto 978-84-457-3526-8» *www.todostuslibros.com* (Noiz kontsultatua: 2020-05-01).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «María Soledad (Xole) Erbiti Arbilla De Pagola - Consulta de personas fallecidas y obituarios | Dateas.com» *www.dateas.com* (Noiz kontsultatua: 2020-05-01).
4. 1 2   **(Gaztelaniaz)**  *Una exposición homenajea en Condestable a 14 mujeres que han trabajado a favor del euskera durante el siglo XX -.*  2019-12-10 (Noiz kontsultatua: 2020-05-01).
5. ↑   Juanikorena, Ainhoa.  (2019). «Euskara itzal-petik plazara» *www.noticiasdenavarra.com* (Noiz kontsultatua: 2020-05-01).
6. ↑  Euskerazaintza EUSKERAREN ERRI AKADEMIA, LVI, 2005
7. ↑  EUSKO-IKASKUNTZA SOCIEDAD DE ESTUDIOS VASCOS 1984-1986 MEMORIA DE LA SOCIEDAD. ESTADO DE CAJA. TITULOS Y CARGOS. LISTA DE SOCIOS. PUBLICACIONES.[*Betiko hautsitako esteka*]
8. ↑   **(Gaztelaniaz)** Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Ilarregiko Xole Erbiti [Bertsoa - Bertso - BDB. Base de datos sobre bertsolarismo»] *bdb.bertsozale.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-05-01).
9. ↑  Ze berri aldizkaria, 37. zbkia. 2002

Kanpo estekak
-------------

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q92729225

 |

* Wd Datuak: Q92729225
**Zapotekak** (zapotekaz: *Didxažoŋ* gaur egungo Mexikon bizi den herri amerindiar bat dira. Biztanle gehienak Mexiko hegoaldeko Oaxaca estatuan bizi dira, baina inguruko estatuetan ere bizi dira. Gaur egun 800.000-1.000.000 inguru direla estimatu da, horietako asko zapoteka hizkuntzak edo haien dialektoetako bat besterik hitz egiten ez duten elebakarrak. Zapoteka askok Amerikako Estatu Batuetara joan dira, eta oraindik zenbait gizarte egitura propio mantentzen dituzte Los Angelesen eta Kaliforniako Erdialdeko Haranean.

Zapotekak lau talde nagusitan bana daitezke: *istmeños* deiturikoak, Tehuantepec istmoan bizi direnak; *serranos* deiturikoak, Oaxacako Sierra Madren bizi direnak; hegoaldeko zapotekak, Oaxacako Sierra Sur inguruan bizi direnak; eta Oaxacako Erdialdeko Haranetan bizi direnak.

Historia
--------

Sakontzeko, irakurri: «Zapoteka zibilizazioa»
IV. mendean Oaxacako estatuaren hegoaldean hartu zuten bizitokia. Nekazaritzatik bizi ziren. Haien erlijioak herioaren gurtzea zuen oinarri, gorde diren arte arrastoek garbi uzten dutenez. Mesoamerikako kultura nagusietako bat izan ziren, eta idazketa-sistema bat sortu zuten. Toltekek mendean hartu zituzten XIII. mendean. Mixtekek haien lurretatik egotzi zituzten, eta geroago, aztekek bereganatu zituzten lur haiek. Zapoteken aztarnategi nagusia Monte Albánen dago.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *190. arauaː Munduko herriak eta etniak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q147401
* Commonscat Multimedia: Zapotec people

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX528388
* BNF: 11949116h (data)
* LCCN: sh85149664
* NKC: ph175757
* NARA: 10663347
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q147401
* Commonscat Multimedia: Zapotec people
Wikiesanaken logotipoa
**Wikiesanak** Wikimedia Fundazioaren aipu ezagunen bilduma da. Bertan pertsona entzutetsuen esanak, liburu ospetsuetako aipamenak eta herrialde ezberdinetako esaera zaharrak edo atsotitzak aurki daitezke. Wikipedia bezala, internet bidezko elkarlanean eta wiki softwarean oinarritzen den webgunea da. GFDL lizentziapean argitaratzen da. Hastapenetan ingelesez soilik bazen ere, 2004 urteaz geroztik 79 hizkuntza ezberdinetan dago. Ingelesezko bertsioa artikulu gehien duena izan da ordutik, 2010 urteko hasieran ia ehun mila orri eta (eztabaida, lankide eta laguntza orriak kenduta) hamazazpi mila bat aipuak biltzeko artikulu duela. 2010. urtearen hasieran euskarazko bertsioak mila orrialde baino gehiago zituen, eta horietako ehun baino gehiago, aipu-orrialdeak.

Kanpo estekak
-------------

* Euskarazko Wikiesanak
* **(Alemanez)** **(Ingelesez)** **(Japonieraz)** Wikiquoteren historioa eta estadistikak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q369
* Commonscat Multimedia: Wikiquote
* Meta-Wiki Koordinazioa: Wikiquote

---

 |

* Wd Datuak: Q369
* Commonscat Multimedia: Wikiquote
* Meta-Wiki Koordinazioa: Wikiquote


| * i
* e
* a
Wikimedia Fundazioaren proiektuak |
| --- |
| Wikiliburuak • Wikibertsitatea • Wikimedia Commons • Wikiztegia • Wikialbisteak • Wikipedia • Wikiesanak • Wikiteka • Wikiespezieak • Wikidata • Wikibidaiak • Meta-Wiki | Wikimedia Fundazioa |