recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gustave Doré: Jesus eta farisearren arteko eztabaida
**Fariseuak** (hebreeraz: פרושים, *perushim* "bereizitakoak"), antzinako juduen artean, legearen aginduak, itxuraz bederen, hertsiki betetzen zizutenen taldekoa izan zen. Garrantzia handia izan zuten farisearrek Joan Hirkanoren garaietatik aurrera (K.a. 135- K.a. 105), errege asmonearrek jazarri bazituzten ere. Legeari oso atxikiak ziren; ahozko tradizioaren arabera argitzen zuten legea, eta hura zehaztu eta berrikuntzak sartzen zituzten. Ebanjelioetan itxurakeria leporatzen zaie (hortik farisau hitzaren zentzu txarra, itxurati eta azal huts bezala). Haiei esker iraun zuen bizirik judaismoak 70. urteko hondamendiaren ondoren.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26403
* Commonscat Multimedia: Pharisees

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11946251k (data)
* GND: 4174130-4
* LCCN: sh85100582
* NKC: ph548938
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q26403
* Commonscat Multimedia: Pharisees

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2012-12-2 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
**Pandaro**, Homeroren Iliada lan ospetsuan agertzen den pertsonaia bat da. Likaonen semea, arkulari ospetsu bat da. Troiako Gerran, troiaren aldean parte hartzen du. Lehen aldiz, Iliadako IV. kantuan agertzen da. Gezi batekin Menelao zauritzen du, honela, Helena akaiarrei modu baketsuan entregatuz amaituko zen su eten bat hautsiz. Jainkoak dira, Troiaren suntsipena nahi dutenak, su etena haustera bultzatzen dutena. Aurrerago, Diomedes ere zauritzen du, eta Eneasen auriga bezala aritzen da. Diomedesen esku hiltzen da, nork ezpatarekin aurpegian jotzen duen, mihia moztuz.

Erdi Aroko zenbait lanetan, Roman de Troie, Boccaccioren *Filostrato*n edo Geoffrey Chaucerren "Troilus and Criseyde"n, Pandaro, bere iloba Kresida eta Troilo troiar printzearen arteko maitasun harremanean bitartekoari bezala aritzen da. Elezahar hau ez da greziar mitologiaren zati, baizik eta XII. mendean sortua izan zela. Shakespearek bere "Troilus and Cressida" lanean idatzi zuen bertsioan, Pandaro, haragikoi eta dejeneratu bezala agertzen da.

Pandaro, Virgilioren Eneidan, Eneasen lagun baten izena ere bada.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1057384
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 50059213
* GND: 120524465
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1057384
Estanpazio prentsa baten animazioa. Babes hesi bat dauka eta toleste anitzaren trokelak.
Frantzian 1831an erabilitako prentsa, txanponak estanpatzeko.
**Estanpazioa** formak kolpeka lortzen dituzten sistemek hartzen dute izen hori; sistema horiek antzinako forja askearen oinordekoak dira. Estanpazio prozesuek, oro har, estanpa izeneko erdi-molde biren artean joz ematen diote forma materialari; materialaren behin betiko forma estanpa horien araberakoa izaten da.

Ekipamendua
-----------

Estanpazio prozedurak oso ugariak dira, baina, orokorrean,esan daiteke errementariaren mailuaren ordez prentsa bat erabiltzen dela, eta gainerako erreminten ordez, berriz, bakoitzari dagokion estanpa.

Aplikazioak
-----------

Estanpazioaren aplikazio eremua oso zabala da, tamaina txikietatik handietara eta pieza unitarioetatik serieetara. Beraren bidez lorturiko piezen ezaugarri makaniko onak direla eta,estanpazioa prozedurarik bikainena da erremintak, automobiletako piezak eta abar fabrikatzeko. Baina kostu handia dauka, beste prozedurarik gehienen aldean.

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Burdingintza
* Artezketa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9363879
* Commonscat Multimedia: Stamping

---

 |

* Wd Datuak: Q9363879
* Commonscat Multimedia: Stamping
*Artikulu hau ontziolari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Euskalduna».*
**Euskalduna ontziola** Bilbon oinarritutako konpainia eta ontziola izan zen, pisu handikoa hala Euskal Herrian nola Espainian. De la Sota sendiaren Errepublikaren aldeko posizioa zela eta, kolpe gogorra jasan zuen Espainiako Gerra Zibilean Francoren diktadurako agintariek desjabetu zutenean. 1969an, agintari horiek Astilleros Españoles sortu zuten Euskalduna beste konpainia batzuekin bateratuz.

Gaur egun, ontziola zegoen lekuan Euskalduna jauregia, Euskalduna zubia eta Bilboko itsasadarra Itsas Museoa daude.

Historia
--------

Euskalduna ontziolako Karola garabia, ponpa etxea eta dikeak, gaur egun Bilboko itsasadarra Itsas Museoaren parte direnak.
1900. urtean Ramon de la Sota eta Bilboko beste ontzi-jabe batzuek *Compañía Euskalduna de Construcción y Reparación de Buques* izeneko enpresa sortu zuten, itsasadarraren ezkerraldean (egun Euskalduna Jauregia dagoen tokian) 90.000 m2-ko azalera zuen orube batean.

XX. mendearen hasieran hiru dike zituen:

* Lehenengoa, ontzigintzarako zen eta 100,75 metroko luzera eta 16,45 metroko zabalera zituen.
* Bigarrena, ontzien konponketarako zen eta 103,95 metroko luzera eta 28,00 metroko zabalera zituen.
* Hirugarren, ontzi handientzat zen eta bi konporta zituen.

1900. urtean itsasontziak konpontzen hasi ziren eta 1902. urtean eraiki zen lehenengo itsasontzia Euskalduna ontziolan, *Portu* izenekoa. Lehen Mundu Gerran urrezko aroa bizi zuen eta urte onei 1930eko hamarkadara arte eutsi zion. Hala ere Gerra Zibilaren ondorioz gainbehera etorri zitzaion, zailtasun handiak izan baitzituzten kontratu handiak lortzeko gerra bukatu eta hurrengo urteetan.

1969an Sestaoko La Naval ontziolaren jabe zen *Sociedad Española de Construcción Naval* eta *Astilleros de Cádiz* enpresarekin batu eta *Astilleros Españoles* sortu zuen.

1980ko hamarkadan Espainiako Erresuma Europako Ekonomia Erkidegoan sartu zenean, ontziolak birmoldatzea erabaki zuten, 1984. urtean azkenengo itsasontzia eraiki zuten eta 1985ean Euskalduna itxi zuten. Hori baino lehen, itxieraren aurkako prozesua hasi eta bertan lan egiten zuten 2.471 langileak Euskal Herriko historian sonatua izan zen gatazka baten protagonistak izan ziren.

* Euskalduna ontziolaren airetiko argazkia, 1983.Euskalduna ontziolaren airetiko argazkia, 1983.
* Euskalduna ontziolan eraikitako "Aritz-Mendi" baporea (1920).Euskalduna ontziolan eraikitako "Aritz-Mendi" baporea (1920).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Odriozola Oiarbide, Lourdes. «La Compañía Euskalduna de Construcción y Reparación de Buques» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Auñamendi Eusko Entziklopedia) (Noiz kontsultatua: 2020-10-12).

Ikus, gainera
-------------

* Bilboko itsasadarra Itsas Museoa
* Euskaldunako bataila

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1252846
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 149325828
* ISNI: 0000 0001 0726 1068
* BNE: XX167736
* GND: 5029940-2
* LCCN: n2006023071

 |

* Wd Datuak: Q1252846
Greziar mitologian, **Pandion I.a** (antzinako grezieraz Πανδίων, Pandíôn), Eriktonio eta Praxitearen semea zen. Atenasko bosgarren errege mitikoa izan zen. Bere amaren aldetik izeba zuen Zeuxiperekin ezkondu zen, honekin, bi seme izan zituelarik, Erekteo I.a eta Butes, bikiak zirenak, baita bi alaba ere, Filomela eta Prokne izenekoak.

Bere erregealdia, ez zen batere harrigarria izan, Tebaseko errege zen Labdakorekin gerra bat izan zuen, muga kontuak zirela eta, eta bere alaba Prokne, Tereorekin ezkondu zen, honek, trukean, gerran laguntza emateko.

Apolodororen arabera, Pandionen erregealdian heldu ziren Demeter eta Dioniso jainkoak Atikara. Demeter, Eleusisen hartu zuen bertako errege zen Zeleok.

Pandion hil ondoren, honen ondorengoa, Erekteo izan zen, eta Butesi, Poseidon eta Atenearen apaizgotzak eman zizkion.

Ez da Pandion II.arekin nahastu behar, bere birbiloba zena, Egeo eta Nisoren aita.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Eriktonio** | **Atenasko errege mitikoak** | Ondorengoa**Erekteo I.a** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q865111
* **Identifikadoreak**
* SUDOC: 240571789

 |

* Wd Datuak: Q865111
Izakinen kudeaketan, **egunkari-saltzailearen ebazkizuna** zorizko eskaria duen ondasun baten eskaera-tamaina hobezina ezartzen duen eredu matematiko bat da. Ondasunaren salmenta-prezioa eta eskuratze-kostua kontuan hartuz, saltzaileak erosi beharreko ondasunaren unitate-kopuru hobezina zehazten du. Izan ere, ebazkizunari izena emanten dion egunkariaren adibidea hartuz, kopuru txikiegia bada, irabazi gehigarriak eskuratzeko aukera galtzen du eta aukera-kostu bat sortzen da; kopuru handiegia bada, berriz, egunkari ale batzuk saldu gabe geratu, bota eta horien eskuratze-kostua galduko du. Ebazkizuna Francis Ysidro Edgeworth ekonomialariak planteatu zuen 1888ko *The mathematical theory of banking* artikuluan baina bereziki 1950eko hamarkadatik aztertu da sakon, problemaren hainbat aldaera garatzearekin batera.

Planteamendua eta ebazpena
--------------------------

### Eskari diskretua

Mozkinak sarrerak ken kostuak izanik, *q* maila baterako, mozkinak maximoak diren puntuan, unitate bat gehiago erosteak dakarren mozkina unitate horrek dakarren kostuaren berdina izango da. Hau da, mozkinak maximotzen dira sarrera marjinala eta kostu marjinala berdinak direnean.

Sarrera marjinala, hau da, egunkari-saltzaileak erositako *q* ale-kopurutik abiaturik unitate bat gehiago erosteagatik eskuratzen den etekin gehigarria, honela kalkulatzen da, *p* egunkariaren salmenta-prezioa izanik:

{\displaystyle SM={\begin{cases}p&{\mbox{baldin }}D>q\\0&{\mbox{baldin }}D\leq q\\\end{cases}}}
Beraz, sarrera marjinalaren itxaropen matematikoa edo batezbestekoa (BSM) hau da:

{\displaystyle BSM=p\times prob(D>q)+0\times prob(D\leq q)=p\times prob(D<q)}
Egunkari-ale bat gehiago erosteak dakarren kostu marjinala honela kalkulatzen da:

{\displaystyle KM={\begin{cases}c&{\mbox{baldin }}D\leq q\\0&{\mbox{baldin }}D>q\\\end{cases}}}
Batezbesteko kostu marjinala (BKM) hau izango da, orduan:

{\displaystyle BSM=c\times prob(D\leq q)+0\times prob(D>q)=c\times prob(D\leq q)}
Biak berdinduz:

{\displaystyle c\times prob(D\leq q)=p\times prob(D>q)}
{\displaystyle c\times prob(D\leq q)=p\times [1-prob(D\leq q)]}
{\displaystyle c\times prob(D\leq q)=p\times [1-prob(D\leq q)]=p-p\times prob(D\leq q)}
{\displaystyle (c+p)\times prob(D\leq q)=p}
{\displaystyle prob(D\leq q^{\*})={\frac {p}{p+c}}}
Hau da, erosi beharreko *q\** egunkari-ale kopurua bere azpitik *p/(p+c)* probabilitatea uzten duen eskari balioa da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3130009

 |

* Wd Datuak: Q3130009
***Egunaren hondarrak*** (ingelesez: *The Remains of the Day*) Kazuo Ishiguro britainiar idazleak 1989an idatzitako eleberria da. 2018an Amaia Apalauzak eta Iñigo Roquek AED elkarteak antolatutako Jokin Zaitegi itzulpen sariketari esker eleberria euskaratu zuten.

1993an James Ivoryk zinemara eraman zuen eleberria, Anthony Hopkins eta Emma Thompson protagonistak izanda. Filmak zortzi izendapen lortu zituen Oscar Sarietarako.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

1950eko hamarkadan dago girotuta kontakizuna. Maiordomo perfektua izatea da pertsonaia nagusiaren desioa, horri begira bizi da, eta, gainera, oso muturrera eramaten du helburua. «Horrek barne gatazka batzuk sortzen dizkio, ez bakarrik nagusiarekiko harremanetan, baizik eta baita beste harreman batzuetan ere, bereziki Kenton andereñoarekin». Darlington Halleko etxezaina izandakoa da hura. «Nortasun handiko emakumea da, Stevensen izaera zurrun hori kolokan jartzeko gai den bakarrenetakoa».

Aspaldi luzean ez bezala egun libre batzuk dituela eta, sei eguneko bidaia bat egitea erabakiko du Stevensek: Ingalaterra hegoaldeko landa eremu ederrak zeharkatu, eta bisita bat egingo dio Kenton andereñoari, Farraday jaunak, etxeko nagusiak, utzitako Ford batean. Bere bizitzari errepasoa egiteko baliatuko du bidaia.

Eta ibilbidean, etengabe oroituko du iragana. 1920ko hamarkadara eramango dute oroitzapenek, bi mundu gerren arteko garaira. Darlington Halleko maiordomoa zen orduan ere, eta jende garrantzitsu ugari hartzen zuten etxean. Afera garrantzitsuak erabakitzen ziren han. Askotan gogoratzen du nolako harremana zuen orduko nagusiarekin ere, bai eta Kenton andereñoarekin ere. Hain zuzen, oroitzapenetan nahiz bidaian bertan agertzen da pertsonaia hori. «Eta ikusten da berriro ere kolokan jartzen zaizkiola gauza asko: sentimenduak adierazi edo ez, nola, zenbateraino eta abar. Beharbada berandu samar, baina gauza askotaz konturatzen da, eta berriz ere barne borrokak sortzen zaizkio».

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Kazuo Ishiguroren 'Egunaren hondarrak' eleberria euskaratu dute Jokin Zaitegi bekari esker» *Diario Vasco* 2018-11-14.
2. ↑   Gale, Steven H..  (2003). *Sharp Cut: Harold Pinter's Screenplays and the Artistic Process.*  Lexington, Ky.: The University Press of Kentucky.
3. 1 2 3   Garate, Miren.  (2018-11-21). «Euskaraz ere onik irten den istorio ingeles bat» *Berria* CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q829934
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 201959560
* GND: 4465587-3
* Open Library: OL59048W

 |

* Wd Datuak: Q829934
**Egundo i** Durangoko (Bizkaia) kalez kale ibiltzeko musika taldea da, 2005ean sortua. Euskaraz, gaztelaniaz, katalanez, ingelesez eta asturieraz ere abesten dute. Gitarra eta ahotsa zutabe hartuta, lau diska kaleratu dituzte.

Historia
--------

Egundo i taldea 2005. urte inguruan sortu zen Mariaje Alfaro, Aitor Alzaga, Josi Bernas, Ramon Castillo, Javi Iraurgi, eta hainbat lagun izan ziren hasierako taldean. Gerora taldea handitu zen partaide berriekin: Roman Begoña, Edurne Alfaro, Nico Saiz besteak beste eta azken fitxagea Fabio gitarra jolea izan da. Taldeari jarritako izena Javi Iraurgiri otu zitzaion taldeko kanta bat da (hitzak Bernardo Atxagarena) "Lo nunca visto" moduan itzulita.

Lehenengo diska "Egundo i" Brighton-en grabatu zuten eurekin batera Julen Lauzirika eta Andoni Arzanegi joan ziren. Teknikoa Manu Villasante izan zen.

Aurretik beste diska bat grabatu zuten Manuk, Andonik eta Ramonek "Lekzio berri bat ostrukari buruz" testua Bernardo Atxagarena da, musika Egundo i. Beste behin grabatu zen diska honen kanta batzuk eta beste berri batzuk ere orduan Egundo i taldeko partaide batzuk hartu zuten parte. (Mariaje Alfaro, Sotero Altuna, Elda Amantegi, Aitor Alzaga, Andoni Arzanegi, Jon Balanzategi, Josi Bernas, Bernardino Berriozabalgoitia, Ramon Castillo, Javi Iraurgi, Elia Sintes, Joseba Rementeria, Jon Ugarriza).

Durangoko Rock Izar Eskola Ibon Latxaga teknikoa izanda beste diska bat grabatu zen "Zuentzat"

Diskografia
-----------

* *Lekzio berri bat ostrukari buruz* (2005)

1. Sarrera
2. Ez dut egundo ikusi
3. Soomaliya
4. Noe Zaharra
5. Paris'ko txolarrea
6. Peter Punk
7. Ostruka ehizarako Kanta

* *Egundo i* (2007)

1. Ez dut egundo ikusi
2. Noe Zaharra
3. Horren veste berba
4. Camino
5. Ni zu gabe
6. Zapiak
7. Gaur goizean
8. Elektriko
9. Hutsik nator
10. Egundo rock

* *Zuentzat* (2009)

1. Whisky in the jar
2. Udaberria
3. Larregi eskatzea bada
4. Itzuli
5. Adineko dama
6. Hartu trena
7. Gaur esango dizut
8. Eredu laua

Bidaiak
-------

* London 2006
* Ireland 2007
* München 2008
* Benidorm 2009
* Brugge 2010
* Düsseldorf 2011
* Tolouse 2012
* Liverpool 2013
* Edinburgh 2014
* Boise - New York 2015
* Hamburg 2016
* Bologna 2017
* Xixón 2018
* Bristol 2019

Argazkiak
---------

Bideoak
-------

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «"EGUNDO I" taldea» *egundoitaldea.blogspot.com* (Noiz kontsultatua: 2020-04-11).
**Page konderria** (ingelesez: *Page County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Clarinda da. 2010eko zentsuaren arabera 15.932 biztanle zituen, Page kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Page konderriak 1.386,85 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,36 ura dira. Beste 1.385,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,49 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.932 pertsonetatik 15.205 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 438 dira. 344 beltzak edo afroamerikarrak. 69 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 116 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 189 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q240621
* Commonscat Multimedia: Page County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125477644
* LCCN: n79062957
* NARA: 10039026
* **Lekuak**
* OSM: 1789293
* TGN: 2000633

 |

* Wd Datuak: Q240621
* Commonscat Multimedia: Page County, Iowa
Haurrak uzteko leihoa.
**Ospedale della Pietà** edo **Istituto Provinciale per l'Infanzia 'Santa Maria della Pietà** Veneziako komentu, umezurztegi eta eskola musika izan zen. Bereziki aktiboa XVII. mendetik XVIII. mendera oso aktiboa izan zen.

Historia
--------

Beste *ospedali* veneziar moduan Ospedale della Pietà erdigunetik aparteko leku batean kokatu zen. Hasieran gurutzatzuentzako ostatua zen; behin Gurutzadak bukatuta, poliki-poliki, instituzioak bere helburuak aldatu zituen, umezurtzentzako eta kaleko haurrentzako karitate instituzioa bihurtuz. Antico Spedale della Pietà Veneziako Errepublikak 1346an sortu zuen. Haurrak, sarritan, *scaffetta*ren bidez uzten ziren; *scaffetta* leiho txiki bat zen, nahikoa haurrak uzteko. Ospedale honetan Antonio Vivaldi musikagilea biolin irakasle izan zen eta 1703tik 1715ra eta 1723tik 1740ra bertan abestu zuen. Instituzioak musika inguruko aktibitateak bultzatu zituen eta haien abesbatzek izen handia zuten. 1761an, ondoan,Santa Maria della Pietà eliza eraiki zen.

Instituzioarekin lotuta egon ziren musikagileak
-----------------------------------------------

* Andrea Bernasconi.
* Bonaventura Furlanetto.
* Francesco Gasparini.
* Alvise Grani.
* Antonio Gualtieri.
* Gaetano Latilla.
* Antonio Martinelli.
* Fulgenso Perotti.
* Agata della Pietà.
* Michielina della Pietà.
* Santa della Pietà.
* Giovanni Porta.
* Johann Rosenmüller.
* Giuseppe Sarti.
* Giacomo Filippo Spada.
* Antonio Vandini.
* Antonio Vivaldi.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)**:Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1816328
* Commonscat Multimedia: Pio Ospedale della Pietà (Venice)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136493680
* LCCN: nr97029015
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1816328
* Commonscat Multimedia: Pio Ospedale della Pietà (Venice)
**Pag uhartea** (kroazieraz pâːɡ ahoskatua; latinez: *Pagus*, italieraz: *Pago*, alemanez: *Baag*) Kroaziako Lika-Senj eskualdeko uharteetako bat da, Kroaziako bosgarrena azaleran eta seigarrena populazioari dagokionez.

Geografia
---------

Uharte luzea da, 60 km-ko luzera eta 2 edo 10 km-ko zabalera du, guztira 302.47 kilometrotako kostaldea. Ipar-mendebaldeko eremua malkartsua da eta bertan dago punturik garaiena Sveti Vid (San Vito, 348m). Hegoaldea berriz laua da. Nekazaritzarako lur aproposa da eta mahatsa, barazkiak, fruituak eta olibak hartzen dira bertan. Bi herri ditu, Pag (4.350 biztanle) eta Novalja (3.663), eta hainbat herrixka txiki.

Ekonomia
--------

Tradizionalki Pag gatz ekoizpenera dedikatu izan da nagusiki. Jarduera honen lehenengo aipamena 999 urtekoa da, baina erromatarren garaian ere horretan aritzen zirela uste da. Kroaziako lehen haize-errotak bertan ezarri ziren.

Iruditegia
----------

* Andre Mariaren jasokundearen basilika.Andre Mariaren jasokundearen basilika.
* Itsasertzeko pasealekua.Itsasertzeko pasealekua.
* 
* Gatzagak.Gatzagak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q209784
* Commonscat Multimedia: Island of Pag

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123552745
* GND: 5163808-3
* LCCN: sh90000508
* NKC: ge558927
* **Lekuak**
* OSM: 2025533
* Atlas Digital del Imperio Romano: 41574

 |

* Wd Datuak: Q209784
* Commonscat Multimedia: Island of Pag
**Félix Beristain Amallobieta** (Ondarroa, Bizkaia, 1937ko uztailaren 16a) margolaria da. Pintura ikasketak San Fernando Arte Ederretako Eskolan egin zituen. Valentin Zubiaurreren adiskide izan zen, eta haren aholkuak izan zituen. Eibarren egin zuen lehen erakusketa (1954). Beste erakusketa askotan eman ditu ezagutzera bere lanak (Bilbo, Paue, Donostia, Gasteiz, Tarbe, Bordele, Tolosa, Eibar, Madril).

Beristainen lanak mundu guztian zehar barreiaturik daude, hainbat museo eta bilduma pribatutan. Kostunbrismo tristea azaltzen du, tonu iluna eta errealismo gogorra erabiliz (*Estudio de pescadoras*, Combarro). Haren azken lanak muralak dira, eta Ondarroako Arrantzaleen Kofradian dagoena da nagusietako bat, *Marinel andreari omenaldia*, 1968an egina.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* «Biografía de Félix Beristain», *PicassoMio* webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257815
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87933480
* BNE: XX953281
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 13276
* Lur: 00941/eu\_b\_2499/b2499

 |

* Wd Datuak: Q12257815
**Euskal Kulturgileen Kidegoa** edo **EKKI** egile eskubideak kudeatzeko euskal agentzia da. 2014ko urriaren 22an sortu zen.

Sorrera
-------

2011n hasi ziren proiektua mamitzen; hain zuzen ere, Aitor Esteban Espainiako Kongresuko EAJren diputatuak egile eskubideen agentziak baimentzeko eskumena Gasteiza ekartzea lortu zuenean. 2014ko urriaren 21ean, Eusko Jaurlaritzak baimena eman zion eta hurrengo eguneko Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian argitaratu zen ebazpena.

Helburua eta partaideak
-----------------------

Gardentasuna eta hurbileko harremana indartzea ditu helburu agentziak, eta bost elkarte dira bazkide sortzaileak: Euskal Idazleen Elkartea (EIE), Euskal Editoreen Elkartea (EEE), Musikari Euskal Herriko Musikariak, Bertsozale Elkartea eta Euskal Irudigileen Elkarte Profesionala.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Igor Susaeta, «EKKI Euskal Kulturgileen Kidegoa egile eskubideak kudeatzeko agentzia sortu dute», *Berria*, 2014-10-22

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492491

 |

* Wd Datuak: Q20492491
Ris-Orangis-eko ospitale milirarra 1916an
**Ospitale militarra** osasun-zentro bat da, langile militarrak, haien familiak eta baimendutako beste erabiltzaile batzuk zaintzeko. Espezialitate mediko eta kirurgikoen laguntza eskaintzen du, diagnostikoa eta tratamendua ospitalean, anbulatorioan edo larrialdietan.  Ospitale militar batzuek beste erakunde batzuekin hitzarmenak dituzte beren osasun zerbitzuak biztanleria zibilari ere eskaintzeko.

Kokalekua
---------

Base militar batean edo gudu zelaian (odol-ospitalean edo kanpaina-ospitalean) edo hiri batean egon daiteke. Herrialde bakoitzeko itsas-armadak administratzen dituzten itsas ospitaleak kostaldeko hirietan edo itsasontzi batean kokatzen dira normalean.

Erresuma Batuan eta Alemanian ospitale militarrak itxi zituzten, eta militarrei sarritan tratamendua ematen zaizkie ospitale zibil bateko hegal berezi batean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Sanidad Militar. Instituto Social de las Fuerzas Armadas (ISFAS). Consultado el 9/5/2013.
2. ↑  Carlos Muñoz. El hospital Militar de Zaragoza se incorpora al Salud y asistirá a los vecinos de Casablanca y Seminario. Aragón Digital. 24/04/2007.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2387974
* Commonscat Multimedia: Military hospitals

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX527247
* BNF: 11971296z (data)
* LCCN: sh85062387
* NKC: ph170457
* NARA: 10646842
* AAT: 300006700
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D006772

 |

* Wd Datuak: Q2387974
* Commonscat Multimedia: Military hospitals
**Ospitalepeko sarekada** 1944ko ekainaren 27an, naziek Zuberoan egin zuten Ospitalepeko herritarren aurka egin zuten zigor-ekintza izan zen. Zortzi biztanle hil zituzten operazioan.

Gertaerak
---------

Frantzia naziengandik askatzea gertu zegoen, eta makiek alemaniarren aurkako ekintza eta sabotaje andana burutu zuten Zuberoan. Ordainetan, 500 soldadu nazik Ospitalepeko hainbat etxe arpilatu, erre, eta makiak laguntzeaz susmagarri zen oro atxilotu zuten, mendeku operazioan. Hemeretzi izan ziren atxilotuak, eta bederatzi deportatu eta zortzi hil zituzten. Deportatuetako batzuk ere hil egin ziren kontzentrazio-esparruetan.

1944ko ekainaren 29an, Naziak Ospitalepera itzuli ziren eta etxaldeak arpilatu zituzten. Bi egun lehenago Zuberoako herri horretan egindako sarekadarekin izua zabaldu zuten herritarren artean. Ofizialek eta interpreteak 80 biztanleko herrian jende ugari galdekatu zuten eta ondasunak errekisatu zizkieten. Bigarren Mundu Gerra amaierara heltzen ari zen eta Zuberoan bertako herritar batzuek, erresistentziarekin bat eginik, zenbait sabotaje ekintza egin zituzten alemaniarren aurka.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Miel Anjel Elustondoren elkarrizketa Robert Elissondorekin, *Argia*, 2020ko abuztuak 2an.
**Ellen Thesleff** (Helsinki, 1869ko urriaren 5a - 1954ko urtarrilaren 12a) finlandiar margolari espresionista izan zen, Finlandiako margolari modernista garrantzitsuenetakoa.

Biografia
---------

Thesleff Helsinkin jaio zen. Bost anaien alaba nagusia zen eta aita margolari amateurra zen. Lehenik ikasgai pribatuak hartu zituen eta gero, 1887an, bi urtez ikasi zuen Finlandiako Arte Elkartearen Marrazki Eskolan (gaur egun Finlandiako Arte Ederretako Akademia izenarekin ezagutzen dena) Gunnar Berndtson-ekin. 1891n Tesleff Parisera joan zen eta Académie Colarossi-n matrikulatu zen.

Thesleff-ek Finlandia, Frantzia eta Italia artean igaro zuen bere bizitza, 1894an lehenengo aldiz Italia bisitatuz. Finlandian, Murolen (Ruovesi) familiako jabetza zuen. Ez zen inoiz ezkondu. Thesleff-ek XX. mendeko erakusketa garrantzitsu askotan parte hartu zuen. Izan ere, 1949an bere margolanak Kopenhageko arte nordikoko erakusketa garrantzitsu batean egon ziren ikusgai eta komunikabideek asko goraipatu zituzten.

Bere ibilbidearen hasieran, Thesleff-ek margolan sinbolistetan lan egin zuen Eugène Carrière-ren antzeko estiloan, Édouard Manet-en eskutik eragin handiagoa izan zuela azpimarratu zuen arren. Geroago espresionismoaren eta modernismoaren alde egin zuen, batez ere paisaietan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1192595
* Commonscat Multimedia: Ellen Thesleff

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 302149294312880521743
* ISNI: 0000 0000 6635 1015
* BNF: 13507124d (data)
* GND: 119372363
* LCCN: nb99026337
* NKC: jo20191056587
* SUDOC: 050228595
* ULAN: 500096124
* BIBSYS: 4053764
* Open Library: OL58772A
* RKD: 252560

 |

* Wd Datuak: Q1192595
* Commonscat Multimedia: Ellen Thesleff
**Ezpela** (*Buxus sp.*) Buxaceae familiako zuhaitz mota bat da.

Espezieak
---------

*Buxus acuminata*  

*Buxus aneura*  

*Buxus austro-yunnanensis*  

*Buxus balearica*  

*Buxus bartletii*  

*Buxus bodinieri*  

*Buxus brevipes*  

*Buxus calcarea*  

*Buxus capuronii*  

*Buxus cephalantha*  

*Buxus citrifolia*  

*Buxus cochinchensis*  

*Buxus colchica*  

*Buxus crassifolia*  

*Buxus ekmanii*  

*Buxus excisa*  

*Buxus hainanensis*  

*Buxus harlandii*  

*Buxus hebecarpa*  

*Buxus henryi*  

*Buxus heterophylla*  

*Buxus hildebrantii*  

*Buxus humbertii*  

*Buxus hyrcana*  

*Buxus ichangensis*  

*Buxus imbricata*  

*Buxus itremoensis*  

*Buxus lancifolia*  

*Buxus latistyla*  

*Buxus linearifolia*  

*Buxus lisowskii*  

*Buxus macowanii*  

*Buxus macrocarpa*  

*Buxus macrophylla*  

*Buxus madagascarica*  

*Buxus megistophylla*  

*Buxus mexicana*  

*Buxus microphylla*  

*Buxus mollicula*  

*Buxus monticola*  

*Buxus moratii*  

*Buxus muelleriana*  

*Buxus myrica*  

*Buxus natalensis*  

*Buxus obtusifolia*  

*Buxus olivacea*  

*Buxus papillosa*  

*Buxus pilosula*  

*Buxus portoricensis*  

*Buxus pubescens*  

*Buxus pubiramea*  

*Buxus rabenantoandroi*  

*Buxus rheedioides*  

*Buxus rivularis*  

*Buxus rolfei*  

*Buxus rugulosa*  

*Buxus rupicola*  

*Buxus sempervirens*  

*Buxus sinica*  

*Buxus stenophylla*  

*Buxus vahlii*  

*Buxus wallichiana*

Erabilera
---------

Euskal Herrian oso erabilia da zuhaixka honen zura, batez ere, euskal pilotako pilotak egiteko. Pilota hauen erdigunea, ezpel zurezko esferatxo batek osatzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q158703
* Commonscat Multimedia: Buxus
* Wikispecies Espezieak: Buxus

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12498144t (data)
* LCCN: sh85016174
* AAT: 300343911
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 188933
* Dyntaxa: 1005556
* EOL: 61420
* Fl. China: 104926
* GBIF: 2984666
* GRIN:
* IPNI: 15130-1
* ITIS: 28022
* NCBI: 4001
* W3TROPICOS: 40033761
* USDA Plants: BUXUS
* uBio: 5868376
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D031235

 |

* Wd Datuak: Q158703
* Commonscat Multimedia: Buxus
* Wikispecies Espezieak: Buxus
Etxearen sarrera nagusia.
**Ospitalea etxea**ren Nafarroa Beherako Irisarri herriaren erdialdean altxatzen den eraikin handia da. Lehenengo aztarnak XII. mendekoak dira; orduan, Maltako Ordenako bigarren komandantzia izan zen. Ospitaleko Zaldunek leku hartan Erdi Aroan altxatu zutenaren ordez eraiki zen egungo etxea, XVII. mende hastapenetan. Monumentu Historiko gisa sailkatua dago. Egun, Ondarearen Hezkuntza Zentroaren egoitza da.

Historia
--------

Etxea 1607an eraiki zuen Martin de Larreak, Ospitaleko Zaldunen komandanteak, Montgomeryren inbasioan suntsitutako komandantzia zaharra ordezkatuz. Eraikin honek Maltako Ordena eta Compostelako erromesaldia (1186an aipatutako ospitalea) gogoratzen ditu. Laukizuzenaren lau ertzetan egoitza feudal baten itxura gogorarazten duten talaia euskarriak geratzen dira. Eraikinak hiru solairu zehazten ditu. Ganbara bao angeluzuzenek argiztatzen dute. Ekialdeko fatxadan, sarrerako ateak, bere erdi-puntuko arkuaren gainean, eraikuntza aipatzen duen inskripzio bat darama, espainiarrek 1814an kaltetutako Martinen armarria erakusten zuena.

Ondarearen Hezkuntza Zentroa
----------------------------

Gaur egun, Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorrak osoki zaharberritua, Ospitaleak, urtean zehar ondare-eskoletarako edo, opor garaian, egonaldi ludiko-edukatiboan gazteei harrera egiten die; turista taldeei eta familiei baita ere. Leku horren historia eta Ospitaleko Zaldun misteriotsuak deskubritzea eskaintzen die. Halaber, aldi baterako erakusketak eta mediateka bat ere eskaitzen du zentroak. Bestalde, bisitak, harrizko eraikin gotorraren eta barneko eremuaren itxura garaikidearen arteko uztartze harmoniatsuaz gozatzeko parada ematen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Centre d'Education au Patrimoine Ospitalea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22920644
* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00084403

 |

* Wd Datuak: Q22920644
Ekonomian, **duopolioa** bi enpresa ekoizle soilik dituen merkatu egoera oligopolistikoa da. Adibidez, Visa eta Mastercard enpresek duopolio bat osatzen dute ordainketa elektronikoaren merkatuan, *de facto* bi enpresa hauek dira nagusi baitira sektore horretan. Duopolio batean jarduten bi enpresek bi funtsezko aukera dituzte euren estrategiak erabakitzerakoan: norbere etekinak maximotzearen aldera lehian aritzea, alde batetik, eta itun baten bitartez, kolusio egoera batera heltzea, bestetik, kontsumitzailearen kaltetan ekoizpena mugatuz eta prezioak gehituz, karteletan bezala. Fusioaren aukera ere aztertu da duopolioa aztertzen duten ereduetan.

Duopolioa aztertzeko Cournoten duopolioa, Bertranden duopolioa, Stackelbergen duopolioa, Hotelling eredua eta beste zenbait eredu mikroekonomiko garatu dira, enpresei eta merkatuari buruzko konjetura multzo desberdinetatik abiatuz eta oligopolioaren eredu sinple moduan. Konjetura eta hipotesi hauek enpresek erabakitzeko oinarritzat hartzen dituzten aldagaietan (prezioa Bertrand duopolioan eta ekoizpena Cournoten duopolioan, esaterako), lehiakideen erabakien sekuentzian eta erabakien errepikapenean datzate. Ekonomiaz gainera, duopolioa joko-teoriaren baitan aztertzen diren egoerak dira, erabateko lehiazko nahiz lankidetzazko joko moduan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q750207
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph442523

 |

* Wd Datuak: Q750207
**Pariser Platz** (euskaraz *Paristar plaza* edo *Paristar enparantza*) Alemaniako Berlin hiriburuko Mitte barrutian dauden Brandeburgoko Atea eta Unter den Linden etorbidearen artean kokatzen da, hiri honetako erdiguneko Mitte barrutian hain zuzen ere.

Enparantza honek itxura laukizuzena eta 1,5 hektareako azalera du. Brandeburgoko Atearen sortaldeko aldean kokatzen da (sartaldeko aldean Martxoaren 18a enparantza kokatzen delarik), mendebaldetik Ekainaren 17a enparantzarekin eta ekialdetik Unter den Linden etorbidearekin loturik dago; 2002ko Brandeburgoko Atearen eraberritze lanen amaiera ondoren, kalea ibilgailuei itxia dago, honela bi kalen arteko komunikabidea itxirik gelditu zelarik.

1945etik hasi eta 1990eko , enparantza hau AEDko debekatutako eremuan kokatzen zen, berarengandik metro gutxi batzuk mendebaldera Mendebaldeko Berlin eta Ekialdeko Berlinen arteko muga zegoelarik, eta 1961etik aurrera, Berlingo harresia.

Kanpo estekak
-------------

* Pariser Platz enparantzari buruzko webgunea **(Alemanez)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156716
* Commonscat Multimedia: Pariser Platz (Berlin-Mitte)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 246939312
* GND: 4378216-4
* LCCN: sh96012116
* NKC: ge737090
* **Ondare historikoa**
* Berliner Kulturdenkmal: 09010204

 |

* Wd Datuak: Q156716
* Commonscat Multimedia: Pariser Platz (Berlin-Mitte)
**Pantokratoros monasterioa** (grezieraz:Μονή Παντοκράτορος), Greziako lurralde autonomoa den Athos mendian dagoen monasterioa da. Mendiaren hierarkian zazpigarren garrantzitsuena da. Athos penintsularen ekialdean dago. Gaur egun 17 monje bizi dira.

Historia
--------

Monasterioa XIV. mendearen erdian, 1363an, altxatu egin zen. Bizantziar Inperioaren bi ofizial militar izan ziren lan horren egile nagusiak: Ioannis eta Alexios. Lan horretan Joan V.a Paleologo enperadorearen laguntza izan zuten. Aurretik zegoen gela (*kelli*) bat monasterioan bilakatu zuten. Monasterioa Salbatzailearen Antzaldaltzeari eskaini zioten; honen festa abuztuaren 6an egutegi gregorianoan, abuztuaren 19an Juliotar egutegi ospatzen da.

Altxorra
--------

Monasterioaren liburutegian 350 inguru eskuizkribu eta 3.500 liburu gordetzen dira, artean *Uncial 051* izeneko eskuizkribua. Testuak grezierazk eta turkieraz idatzita daude. Halaber, ikono asko, erlikiak eta beste objektu sakratuak gordetzen ditu.

Bibliografia
------------

* *Mt. Athos*, Road Editions S.A. 2007, ISBN 978-960-8481-21-3

Athos mendiaren mapa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Monasterioa Athos mendiari buruzko webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1059902
* Commonscat Multimedia: Pantokratoros monastery

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126415857
* ISNI: 0000 0001 2238 447X
* BNF: 122632667 (data)
* GND: 5505552-7
* LCCN: n86042820
* NLA: 36032983
* CiNii: DA0900027X
* SUDOC: 031413935
* **Lekuak**
* OSM: 15598945

 |

* Wd Datuak: Q1059902
* Commonscat Multimedia: Pantokratoros monastery
**Palatalizazioa** edo **biguntzea** kontsonante edo bokalen aldaketa da fonetikan. Horren ondorioz, kontsonantea biguntzen edo aldatzen da: horrexen ondorioz, [t] hotsa [tʲ], [tʃ], [tɕ], [tsʲ] edo [ts] bilaka daiteke.

Gehienetan, kontsonanteak biguntzen dira, baina hizkuntza batzuetan bokalekin ere jazotzen da hori: adibidez, erzieran (uraldar hizkuntzen kidea) [a] bokala [æ] bihurtzen da kontsonante bigun baten ondoren.

Euskarazko palatalizazioaren adibideak *n > ñ* ahoskatzea («inor», Hegoaldean /'i'**ɲ**or/ eta Iparraldean, /'i'nor/) eta *t > tt* bilakatzea dira (*ditu* > *di**tt**u*, Gipuzkoako erdialdeko zenbait hizkeratan).

Beste zenbait hizkuntzatan
--------------------------

Biguntzea oso garrantzitsua da hizkuntza batzuetan, hitzen esanahiak alda ditzakeelako: adibidez, errusieran (hizkuntza horrek hizki berezia erabiltzen du sabaikaripena adierazteko, «ikur biguna» izenekoa — Ь ь), krutxieran (hizkuntza eraikia; ikur bereziak erabiltzen ditu biguntzea adierazteko ere, hau da, «'» ikurra edo errusierazko Ь hizkia (hiru idazketa ezberdin erabiltzen ditu)) eta bepsaeran (hizkuntza horrek «'» ikurra erabiltzen du biguntzea adierazteko, krutxierak bezala): пы**л** [pɨɫ] «suhartasun» — пы**ль** [pɨ**lʲ**] «hauts» (errusiera); *ek* «joan, ibili» — *E**k'**!* «Zoaz!» (krutxiera); *nor* «soka» — *no**r'*** «gazte» (bepsaera).

Hizkuntza batzuetan biguntzea beti ager daiteke, hizkiak kokapen zehatz bat badu. Irlanderan amaierako kontsonante bat biguna bihurtzen da, haren aurretik *e* edo *i* daudenean: *buacha**ill*** [ˈbˠuəxɪ**lʲ**] «mutil»; alemanieran latinetik eratorritako hitzetan *ti* [tsi̯] gisa ahoskatzen da beti: *tradi**ti**onell* [tʁadi**tsi̯**oˈnɛl] «tradizional»; maorieran *t* hizkia [t͡ʃ] ahoskatzen da *a* eta *u* aurretik.

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Ahoskera
* Bokal
* Fonetika
* Fonologia
* IPA
* Silaba
* Geminazio (hizkuntzalaritza)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207874
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207874
Panton aulki bat.
**Panton aulkia** (danieraz: *Pantonstolen*) S itxurako plastikozko aulkia da, 1960ko hamarkadan Verner Panton disenatzaileak sortua. Estiloaren aldetik modernismoan oinarritzen da.

Historia
--------

1960an, Verner Panton arkitekto eta diseinatzaile daniarrak aulki berritzailea diseinatu zuen. Hamar prototipotik gora egin zituen aulkia merkaturatu baino lehen. Lehen bertsioa poliesterrezkoa zen eta bigarrena, iraunkorragoa eta egun oraindik ekoizten dena, poliuretanozkoa.

Pieza bakarrean egindako lehenengo aulkia izan zen, baina benetako iraultza material berriak ekarri zuen. Izan ere, sormenaren bideak zabaltzeaz gain, plastikoa erabiltzea kostuak merkatzeko baliabide nagusietakoa bihurtu zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Irazustabarrena, Nagore.  (2010-05-16). «Panton aulkiak 50 urte bete ditu?» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2430984
* Commonscat Multimedia: Panton chair

---

 |

* Wd Datuak: Q2430984
* Commonscat Multimedia: Panton chair
**Parisiiak** Britainiako ipar-mendebaldeako herri zelta bat zen, gaur egungo Yorkshiren konderrian kokatua. Brigantes eta kritaniekin mugatzen zuten.

Historia
--------

Deirako erresuma (600 K.o).
Bere hiriburua Petuaria (Parisiorum) zen, gaur egungo Brough, Humber ibaian. Izena zelta hizkuntzatik dator eta "laugarrena" esan nahi du, alegia, herri hau lau tribuez osatuko eskualdetik laugarrena zela.

Galiako Sena ibaiko Parisiiekin zituzten harremanei buruz, izenaz gain, bi herrien kultura ere oso antzekoa eta ehorzketa erritoak ere berdinak omen zituzten, baina oso ezberdinak garai hartako gainontzeko Bretainia Handiko beste herriekin.

Erromatarrak joan eta gero, Parisiiak erresuma txiki bat antolatu zuten, Deira izenekoa, Yr Hen Ogledden hegoaldera, Angloen inbasioetara oso erraz geratzen ziren eta azkenik 559an Aellak, anglo batek, konkistatu zuen

Parisiien lurraldea berniziako erresumarekin elkartu zen Northumbriako erresuma osatzeko

Iturri historikoak eta arkeologia
---------------------------------

Ezagutzen dira, Ptolomeok egin zuen deskripzio geografiko baten ondorioz Opportunum Sinusen zeudela ( Portu ona), Bridlington zela uste da.Ere agertzen dira De situ brittaniae ko faltzifikazioan Richerd de Circencester egindakoa. Parisiien hiriak Petuaria eta Portus Felix izena zuen leku bat ziren, leku ezezagunean kokatuak

Kontinentearekin loturak
------------------------

East-Yorkshiren aurkitu ziren tunbak Burdin arokoak zirenak Konparatzen dira europako La-Teneko kulturarekin eta ez Arraskoarekin

Etimologia
----------

Izenaren jatorria ez da ziurra, edo ezezaguna, XX mendeko zientzialariak esaten zuten Par Isis tik ( Humedalekoak) etorri ahal zela,

Mapak
-----

* Britannia, 54. C. Inbasioa CaesarBritannia, 54. C. Inbasioa Caesar
* Britannia, bigarren erromatar inbasioaBritannia, bigarren erromatar inbasioa
* Britannia, 79 d. C.Britannia, 79 d. C.
* Britannia, II. mendeanBritannia, II. mendean
* Britannia, berrantolaketa ConstantiusBritannia, berrantolaketa Constantius

Ikusi, halaber,
---------------

* Britannia romana
* Britannia posromana
* Historia Ingalaterra

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Fuentes

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q953386
* Commonscat Multimedia: Parisi (Yorkshire)

---

 |

* Wd Datuak: Q953386
* Commonscat Multimedia: Parisi (Yorkshire)
**Eskatologia** (**koprologia** izenaz ere ezaguna) gorotzak eta gorputzeko hondakinak aztertzeko eskainitako fisiologiaren zatia da, hala nola gorozkien materia, gernua edo hilekoa, besteak beste.

Eskatologia terminoa grezierazko σκώρ hitzean du jatorria (genitibo σκατός, modernoa σκατό, plurala σκατά), 'gorotza' esan nahi duena, eta λóγος 'azterketa' gisa interpretatzen dena. Ez da nahastu behar esanahi erlijiosoa duen hitz homonimoarekin, jatorri etimologikoa ἔσχατος adjektiboan duena, bere esanahia 'azkena' delarik, eta λóγος.

Gorotzen azterketa medikoa antzinatik ezagutzen da, nahiz eta diagnostikoaren bidez iritsi. Eskatologiak deposizioak egin zituen animaliari buruz gauza asko inferitzeko aukera ematen du, hala nola, bere dieta (eta non jan duen), osasun-gaixotasun maila, baita hesteetako parasito batzuen presentzia ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Cevidanes, Aitor.  (2020-11-17). «Akain eta arkakusoen transmisioa Andeetako azeri eta txakurren artean Txileko paisaia antropikoan — Unibertsitatea.Net» *www.unibertsitatea.net* (Udako Euskal Unibertsitatea- Twitter) (Noiz kontsultatua: 2020-12-22).

Ikus, gainera
-------------

* Koprofagia
* Taburetearen kultura

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1337766

 |

* Wd Datuak: Q1337766
***Espadaña*** (euskaraz: «kanpai-horma») Leónen 1944tik 1951ra argitaratu zen poesia aldizkaria izan zen. Frankismo garaian erregimenarekin joera kritiko bat mantendu zuen, konpromezuzko poesia indartuz. Espainiako gerra ondorengo poesian garrantzi handia izan zuen.

Historia
--------

Aldizkariaren sortzaileak Antonio González de Lama, Eugenio García de Nora eta Victoriano Crémer izan ziren. *Espadaña* aldizkariak, modu batez, frankistek lantzen zuten poesia estetikoa eta klasizistari erantzun nahi zuen; azken hauek *Garcilaso. Juventud creadora* aldizkaria zuten (1943-1946). Garcilasismoaren aurrean *Espadaña* aldizkariak poesia deserrotua eta kritikoa landu zuen, batzutan tremendismoaren kalifikazioa jasoz. Esan ohi da *Espadaña* eta *Garcilaso* bi muturreko ikuspuntuak ordezkatzen zituztela baina hori ez da egia zeren eta poeta espainiar progresistek zentsuraren eta errepresioaren mehatxupean bizi baitziren eta horrek haien adierazpenak erabat mugatu baitzituen. *Espadaña*ren kasuan, aldizkari honek inoiz ez zuen inongo laguntzarik jaso.

Kolaboratzaileak
----------------

*Espadaña*n garaiko poeta kritikoenek idatzi zuten:

* Antonio Pereira,
* José Hierro,
* Angela Figuera Aymerich,
* Gabriel Celaya
* Blas de Otero.
* Luis López Santos

Bestetik, frankistek debekatzen zituzten idazleen obrak berreskuratzen saiatu ziren, besteak beste, César Vallejo, Pablo Neruda, Miguel Hernández...

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Edizio digitala.
* **(Gaztelaniaz)**:Eugenio G. de Noraren artikulua *Espadaña*ri buruz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11681601
* **Identifikadoreak**
* ISSN: 1698-6113
* BNE: bise0000074122
* ACNP: 2434241

 |

* Wd Datuak: Q11681601
**Nukleoaren fusioa** edota **nukleo-fusioa** erreaktore nuklear batean jazotako istripu larri mota bat deitzeko erabiltzen den izendapena da. Honetan, erregai solidoa beroaren eraginez erregai likido eraldatzen da, eraldaketa hau potentziaren areagotzea edota erregaiaren hozketa burutu ez ahal izateagatik gerta liteke. Ez da fusio nuklear zuendapenarekin nahastu behar, hartan atomoen batura baitago.

Nukleoaren fusioa zentral nuklear bateko segurtasun neurriek hutsegin dutenean eta erreakzio nuklearra kontrolpetik kanpo gelditzen denean jazotzen da, horrek zentraleko nukleoaren nukleoaren tenperatura arin igotzea eta material erradiaktiboen fusioa sortu ahal izatea dakar, ohikoenak uranioa eta plutonioa dira. Nukleoaren fusioa istripurik izugarriena da, nukleoaren egituraren etena eragin baidezake, eta horrekin batera, leherketaren bat edota lurrera filtraziorik egonez gero, ingurumenera material erradiaktibo ugari jaurtitzea. Nukleo fusio batek, ia ziurtasun osoz eta argi eta garbi, erreaktorearen suntsiketa eta berau ezin konpondu ahal izatea dakar.

Nukleo fusioaren ondorioz jazotako istripu larrien adibide honakoak lirateke: Three Mile Islandeko istripua (1979), Txernobylgo hondamendia (1986) eta Fukushimako istripu nuklearra (2011).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105807
* Commonscat Multimedia: Nuclear meltdown

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q105807
* Commonscat Multimedia: Nuclear meltdown