recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Batasuna*** Telesforo Monzónek sortutako olerkia da, euskal abesti abertzale gisa famatu dena. Telesforo Monzonen hitzei Pantxoa eta Peiok jarri zieten doinua. Egileak jarritako izenburuarekin baino, lehenengo lerroko hitzekin da ezagunagoa: ***Aupa, gizona*** edo ***Aupa, gizona! Jaiki, mutil!***

Abestiaren hitzak
-----------------

Zatirik ospetsuenetariko bat besterik ez dugu aipatuko, Monzónek sorturiko hitzak oraindik egile eskubideen pean daudelako: Frantzian sortu zituen, Frantziako legean egile eskubideak egilea hiltzen denetik 70 urteko indarraldia du, eta Monzón 1981ean hil zen.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Aupa, gizona! Jaiki, mutil!
Atzar, emazte ta neskatil!
Borrokarako dei eginaz
irrintzi bat dabil.
Euskal Herria diagu zai,
presoak eta hilak ere bai,
abertzale izanez gero, gaur,
gauden denok anai |  » |
| Telesforo Monzón |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Wikipediagileak: «Législation française sur le droit d'auteur», *Wikipedia, l´encyclopédie libre*. 2010-10-21ean eskuratua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254859

 |

* Wd Datuak: Q12254859
**Bateragarritasun elektromagnetikoa** (BEM-a, ingelesezko EMC siglez ere ezaguna) ingeniaritza elektrikoaren adarra da, nahi gabeko energia elektromagnetikoa sortzea, hedatzea eta hartzea ekiditea helburu duena. Energia honek interferentzia elektromagnetikoak (EMIak direlakoa) edo kalteak eragin baititzake gailu elektronikoetan.

Akoplamendu mekanismoak
-----------------------

Beheko eskemak zarataren iturria (igorlea), akoplamendu-modu ezberdinak eta biktima (hartzailea) erakusten ditu. Gehienetan, iturria eta biktima gailu elektronikoak izan ohi dira. Hala ere, zarata naturako fenomeno bat sortua izan daiteke, hala nola: tximistak, deskarga elektrostatikoak edota unibertsoaren jatorriko Big Bang eztanda, besteak beste.

Interferentzia elektromagnetikoen (EMIen) lau akoplamendu-moduak.Interferentzia elektromagnetikoen (EMIen) lau akoplamendu-moduak.
### Eroapenezko akoplamendua

**Eroapenezko akoplamendua** zarata-iturriaren eta zarata-biktimaren artean zuzeneko kontaktu elektrikoa dagoenean gertatzen da.

Eroandako zarata agertzen den ezaugarrien arabera sailka daiteke:

* **Modu komuneko** edo **inpedantzia komuneko akoplamendua**: zarata fasean (norabide berarekin) agertzen da bi eroale elektrikotan.
* **Modu diferentzialeko akopalamendua**: zarata desfasatuta (norabide ezberdinarekin) agertzen da bi eroaletan.

### Akoplamendu induktiboa

**Akoplamendu induktiboa** zarata-iturria eta hartzailea bata bestetik gertu (normalean uhin-luzera bat baino hurbilagoko distantziara) daudenean gertatzen da. Bi mota bereizten dira:

* Indukzio elektrikoz gertatzen bada: akoplamendu kapazitiboa deritzo.
* Indukzio magnetikoz gertatzen bada: akoplamendu magnetikoa deritzo.

#### Akoplamendu kapazitiboa

**Akoplamendu kapazitiboa** bi eroaleren artean, uhin-luzera bat baino hurbilagoko distantziara, normalean eremu elektriko aldakor bat dagoenean gertatzen da. Eremu horrek hartzailearen eroalean potentzial-diferentziaren aldaketa induzitzen du.

#### Akoplamendu magnetikoa

**Akoplamendu magnetikoa** edo **akoplamendu induktiboa** bi eroale paraleloren artean, normalean uhin-luzera bat baino hurbilagoko distantziara, eremu magnetiko aldakor bat dagoenean gertatzen da. Eremu horrek hartzailearen eroalean potentzial-diferentziaren aldaketa induzitzen du.

### Erradiazio bidezko akoplamendua

**Erradiazio bidezko akoplamendua** edo **akoplamendu elektromagnetikoa** iturria eta biktima bata bestetik urrun daudenean gertatzen da, normalean uhin-luzera bat baino urrunagoko distantziara. Iturriak eta biktimak irrati-antenen antzera jokatzen dute: iturriak espazioan zehar hedatzen den uhin elektromagnetikoa igortzen edo irradatzen du eta biktimak uhin hori hartzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q747288
* Commonscat Multimedia: Electromagnetic compatibility

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 120682423 (data)
* LCCN: sh85042167
* NDL: 01121361
* NKC: ph119880

 |

* Wd Datuak: Q747288
* Commonscat Multimedia: Electromagnetic compatibility
**Batasun Latinoa** (**Unilat**; frantsesez: *Union Latine*, italieraz: *Unione Latina*, portugesez: *União Latina*, errumanieraz: *Uniunea Latină*, gaztelaniaz: *Unión Latina*, katalanez: *Unió Llatina*) nazioarteko erakundea da, gaur egun etenda dagoena, hizkuntza erromantzeetako batzuk hitz egiten dituzten herrialdeek osatua. 1954ko maiatzean sortu zuten, Madrilen, eratze-akordio bat sinatu zenean, eta 1983tik aurrera erakunde formal gisa aitortu zen. Finantza-zailtasunengatik, 2012ko urtarrilaren 26an eten ziren Batasun Latinoaren jarduerak, eta erakundeko idazkaritza nagusi iraunkorrak 2012ko uztailaren 31n itxi zituen ateak, erakundeko langile guztiak kaleratu zituztenean. Bere funtzioa bere herentzia komuna eta mundu latindarra identifikatzen duena sustatzea eta barreiatzea da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Frantsesez)****(Italieraz)****(Portugesez)****(Errumanieraz)****(Katalanez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123209
* Commonscat Multimedia: Latin Union

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139143947
* ISNI: 0000 0001 2358 836X
* BNE: XX97201
* BNF: 11878868w (data)
* LCCN: n85108826
* SUDOC: 026565277
* BIBSYS: 90109417

 |

* Wd Datuak: Q123209
* Commonscat Multimedia: Latin Union
**Kordokaldi** 1970eko hamarkadako Idiazabalgo (Gipuzkoa) gazteen aldizkaria zen.

Sorrera
-------

1977ko urtarrilean kaleratu zuten lehen alea. Izen bereko gazte taldea izan zen sortzailea. Hilabetekaria izateko asmoz jaio zen. Idiazabalen gertatzen zenaren oihartzun izan nahi zutela esaten zuten aurkezpenean. Herriko kontuen berri emateko tresna izateaz gain, gazteen ikuspegia zabaltzeko modua ere bazen. Euskara hutsean kaleratzen zen. Herritarrak hizkuntzaren erabilerak duen garrantziaz jabe zitezen nahi zuten.

Edukia
------

Herriko hainbat pertsona ezaguni egindako elkarrizketak irakur zitezkeen: txistulariei, enterradoreari… *Motz-motzak* atalean herrian gertatutako berriak zetozen. Kirolari ere egiten zioten txokorik: kanpoan ere sona zuten kirolariak baitzeuden Idiazabalen. Gai jakin batzuen inguruko iritziak ere topa zitezkeen: sexua, familia, etab. Gazte taldekoen iritziak eta honetaz hitz egiteko guraso eta gazteekin elkartzen zirenean izandako berriketak ere. Interesgarritzat jotzen zituzten aldizkari eta liburuen aipamenak argitaratzen zituzten inork nahi izan ezkero hauetara jo zezan. Kordokaldi elkartearen bilakaera ezagutzeko ere balio zuen: batzarretan erabakitakoa, egindako ekintzak, martxan zeuden planak, etab. Amaieran denbora pasak egoten ziren. Herritarrek herriko kontuez, zituzten kezkak eta iritziak zabaltzeko aldizkaria zen, bada.

Ekoizpena
---------

1970eko hamarkadan ez zen gaur egungo teknologiarik. Aldizkari baten argitalpenak lan handia eskatzen zuen. Kordokaldi hasieratik bukaeraraino herriko gazteek egiten zuten. Idazmakinan testuak idazten zituzten tintarik erabili gabe. Orriak hizkien formez zulaturik geratzen ziren horrela. Marrazkiak eta izenburua egiteko orratzez zulatzen zuten orria. Kaxa moduko baten ezartzen zen beste orri zuri batekin eta tela batez estalirik. Zapaldu eta orrian zulotxoetatik pasatzen zen tinta. Hizkiak orrietan geratzen ziren. Banan-banan orri bakoitzarekin ariketa berdina errepikatzen zen, 75-100 aleko tirada egin arte. *Vietnamita* izena ezarri zioten makinari. Gero mahaia ezarri plazan eta jendeak noiz erosiko zain egon. 12 pezeta ale baten truke.

Irakurleak
----------

Batez ere herriko gazteek erosten zuten aldizkaria. Kordokaldi inguruan mugitzen zirenek. Behin ordea erosle bereziren batzuk hurbildu omen zitzaizkien. Guardia Zibilak bisita egin zieten plazan zuten postura. Ale guztiak eraman zituzten. Kaleratu ziren zortzi zenbakietatik zazpi irakurri ahal izan ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261613

 |

* Wd Datuak: Q12261613
**Bao Shanju** (txineraz 鲍珊菊, Ruyang konderria, Txina, 1997ko azaroaren 3a) txirrindulari txinatarra da. Emakumezkoen taldekako esprint proban parte hartu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan. Ekitaldiaren lehen txandan, berak eta Zhong Tianshi taldekideak munduko errekor berria ezarri zuten 31,804 segundoko denborarekin. Urrezko domina lortu zuten probako finalean, Alemaniako taldeari irabazita

Ibilbidea
---------

Baok eta bere taldekide Zhong Tianshik 2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan Zhong Tianshi-k eta bere esprinteko taldekide ohi Gong Jinjie-k, Txinako taldekoak, ezarritako munduko errekorra hautsi zuten 31,804 segunduko denbora berriarekin. Podiumeko ekitaldian, urrezko dominak ematen zizkieten bitartean, Bao eta Zhong taldeko kirol jaketan Mao Zedong pin-txapak jarrita ikusi zituzten, abertzaletasun sinbolikoari erreferentzia eginez, baina, Graham Dunbar eta Joe McDonald Associated Press-ekoen arabera, sinbolismo horrek baliteke Olinpiar Gutunaren 50. araua urratu izana (podiumean adierazpen politikoak debekatzen dituena), baina, aurreko egunean, Raven Saunders zilarrezko dominadunak (Gong Lijiao Txinako urrezko dominaren azpian zegoen podiumean) besoak altxatuz eta eskumuturrak gurutzatuz agertu zen, eta Dunbarrek eta McDonaldek adierazi zuten «ez zegoela argi (Gong/Saunders) emakumezkoen tiro-jaurtiketaren dominaren zeremoniaren erantzuna ote zen».

Emaitzak
--------

| Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea | Lekua | Domina | Lehiaketa |
| 2020 | Tokio (Japonia Japonia) | 01 !1. postua, urrezko domina | Esprint taldeka |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Bao Shanju» *Olympedia*.
2. ↑   «Cycling Track - First Round - Heat 3 Results» *Tokyo 2020*.
3. ↑   «Cycling Track – Women's Team Sprint – First Round Results» *olympics.com* (TOCOG) 2 August 2021.
4. ↑   «Cycling Track – Women's Team Sprint – Final Classification» *olympics.com* (TOCOG) 2 August 2021.
5. ↑   «Cycling-China's Bao and Zhong retain women's team sprint title» *Reuters*.
6. ↑    *Cycling Track - Olympic Schedule & Results.*  Tokyo Olympics Official Website 2 August 2021.
7. ↑   «Mao pins worn by Chinese athletes may test Olympic rules» *www.msn.com*.
8. ↑   Dunbar, McDonald, Graham, Joe. «Mao pins worn by Chinese athletes may test Olympic rules» *MSN Sports* (Associated Press).

Kanpo estekak
-------------

* Bao Shanju at Cycling Archives
* Bao Shanju at CycleBase
* Bao Shanju at Olympedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104209144

 |

* Wd Datuak: Q104209144
**Banzhaf-en botere adierazlea** talde batek botu bidez hartzen diren erabakitzeko egoeretan erabiltzen den botere adierazlea da da. Politikan erabili ohi da adierazle hau, talde politikoen indarra bere mende dituzten botu kopuruek baino hobeto adierazten baitu.

Banzhaf-en adierazlea kalkulatzeko, koalizio irabazle guztien zerrenda eman behar da eta hauetako bakoitzean **erabakior** diren talde guztiak ezartzen dira. Koalizio irabazle batean, **talde erabakiorrak** bere boturik gabe koalizioa irabazle suertatuko ez litzatekeela eragiten dutenak dira. Talde bati dagokion Banzhaf-en adierazlea, koalizio irabazle guztietan talde guztiak erabakiorrak diren aldi guztietatik, taldea erabakiorra den aldi kopuru erlatiboa da.

Adibidea
--------

Udal batean talde ezberdinek duten botu kopuruak azaltzen dira jarraian:

```
A:4 B:3 C:2 D:1
```

Gehiengoa 6 botuz lortzen da.

Koalizio irabazleak, bakoitzean talde erabakiorrak azpimarratzen direlarik, hauek dira:

AB, AC, ABC, ABD, ACD, BCD, ABCD

12 egoera erabakiorretatik, Ari 5, Bri 3, Cri beste 3 eta Dri bakarra dagozkie. Beraz, Banzhaf-en adierazleak 5/12=%42, %25, %25 eta %8 dira hurrenez hurren. Aipagarria da B eta C taldeek botu kopuru ezberdina eduki arren, botere berdina dutela adierazleak emandako emaitzen arabera, botu kopurua boterearen adierazgarri ez delako seinale.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2742375

 |

* Wd Datuak: Q2742375
**Banda Batxoki**, txantreako musika talde punkomunista, horrela definitu dute haien burua behin baino gehiagotan. 2000 urtean sortua, nahiz eta publikoki 2002 urtean kontzertuak ematen hasi. Lehenengo kontzertua 2002ko martxoaren 23an eskaini zuten, Txantreako "Ezkaba" gaztetxean, Gura eta Erre zetak taldeekin batera. Kontzertu hartan "talde sorpresa" iragarrita zegoen, eta sorpresa Banda Batxokiren lehen agerpena izan zen, gehien bat haien partaideak nahiko ezagunak zirelako auzoko herri mugimenduan eta 2000 urtetik entsaiatzen ari zirelako zurrumurrua zegoelako. Hortik aurrera "kinki tour" izeneko birari hasiera eman zioten, Kematxen taldearekin batera, eta horrela hasi ziren Euskal Herrian zehar jotzen eta ezagutzera ematen: Leioa, Ibarra, Iruñerria (Donibane auzoko festak, San Fermin, Antsoaingo festak, Txantreako eguna...) eta Madrilgo Navalkejigo herri okupatuan ere kontzertua eskaini zuten 2002ko azaroan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188137

 |

* Wd Datuak: Q31188137
**Banyan** edo **banian** delakoa pikondo mota bat da, hazia delarik epifito gisa hazten dena, hau da, landare bizkarroia, zuhaitz apopilo batean den arraildura batetik hazten dena. Harri artean edo eraikin bateko arraildura batean ernatzen diren banyanak ere badaude.

Banyan bat Budaren eskultura bat inguratuz hazi dena.
Banyan izena nagusiki espezie jakin bat izendatzeko erabiltzen da, *Ficus benghalensis* (banyan indiarra elakoa). Indiako zuhaitz nazionala. Hala ere, ***Urostigma*** azpigeneroa izendatzeko erabili ohi da, eta bata taxonomia gora-behera, bizi-ziklo bertsua duten piku guztiak izendatzeko ere.

Ikus, gainera
-------------

* Baniano

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Banian» *Dictionary.com* (Random House).
2. ↑   Laman, Timothy G..  (1995). «The Ecology of Strangler Fig Seedling Establishment» *Selbyana* 16 (2): 223–9..
3. ↑   «National Tree» *Know India* (Government of India).
4. ↑  Note the use of "Banyan" versus "banyan" in  Athreya, Vidya R..  (July 1997). «Nature Watch: Trees with a Difference: The Strangler Figs» *Resonance* 2 (7): 67–74. doi:10.1007/BF02838593..; also  «Aerial-Rooting Banyan Trees» *Natural History Guide To American Samoa* (University of Washington).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5678886

 |

* Wd Datuak: Q5678886
Makrino enperadorearen aureoa. Atzealdean, enperadorea eta bere semea, aulki kuruletan eseriak agertzen dira.
Erromatar Errepublikan eta ondoren Erromatar Inperioan, ***aulki kurula*** (latinez *sella curulis*) magistratu beteranoek edo imperiuma zuten promagistratuek bertan esertzeko eskubidea zuten ohorezko aulkia zen. Eskubide hori zutenak, diktadorea, magister equituma, erromatar kontsula, pretorea eta edil kurula aurkitzen ziren. Jupiter jainkoaren flamenari (*flamen Dialis*) ere uzten zitzaion bertan esertzen, *imperium*ik ez zuen arren. Errepublikaren amaierako garaian, Julio Zesar, urrezko aulki kurul batean esertzen zen, bere biziarteko diktadore karguaren ondorioz.

Aulki kurula, ohi, boliz egina zegoen, X zabal bat eratzen zuten hanka bihurtuekin. Ez zuen bizkarralderik, eta bere besoak baxuak ziren. Aulkia, tolestu egin zitekeen, honela erraz eraman eta komandante eta magistratuak gudu zelaian erabili ahal izateko. Tito Livioren arabera, bere jatorria Etrurian izan lezake.

Bere formak, ondorengo garaietako apainduran inspirazio gisa balio izan du, bereziki, XIX. mende hasierako neoklasizismoan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1064051
* Commonscat Multimedia: Curule seats

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300139435
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1064051
* Commonscat Multimedia: Curule seats
Etxean prestatutako konbutxa. Likidoaren gaineko aldean mikrobioen geruza ikusten da, edaria hartzitzen dutenak.
**Konbutxa** hartzitutako te mota bat. Asian du jatorria edari horrek, Txinan eta Japonian, eta XX. mendean Europan sartu zen. Edari probiotikoa da.

Konbutxa prestatzeko, te infusio bati azukrea bota behar zaio lehenik. Gero, likidoa hozten denean, te azukreduna hartzituko duten mikrobioak gehitzen dira. Merkatuan SCOBY izenarekin saltzen dira mikrobio horiek (*Symbiotic Colony of Bacteria and Yeast*, ingelesez); bakterioek eta legamiek osatzen dute SCOBYa , Gero likidoa estaltzen da, mikroorganismoek hartzidura burutu dezaten, eta egun gutxitan edaria prest dago kontsumorako.

Ugariak dira konbutxaren sorrera prozesuan parte hartzen duten mikrobioak: legamiak (Saccharomyces, Candida, Zygosaccharomyces…) eta bakterioak (Gluconacetobacter, batik bat). Hartziduraren ondorioz gasa agertzen da (burbuila naturalak ditu konbutxak) eta baita azido azetikoa, laktikoa eta etanola ere. Sortutako azidoek likidoaren pHa nabarmen jaisten dute, eta azidotasun horrek beste mikrobio kaltegarrien hazkuntza inhibitzen du. Horregatik, ondo hartzitutako konbutxak ez du arrisku mikrobiologikorik kontsumitua izateko .

Edari probiotiko honek zapore mikatza eta gozoa, aldi berean, badu, sagardoaren antzekoa .

Osasun-onura ugari ditu konbutxak bere jarraitzaileen ustez: immunitate-sistema indartu omen du, beherakoak hobetu, eta baita erreumatismoa, asma, herpesa eta diabetea ere. Era berean, libidoa suspertu omen du. Ustezko osasun-onura horiek ezin dira argi frogatu, dena den. Aitzitik, hainbat sendagilek tentuz hartzeko gomendatzen dute, gibela eta giltzurrunak, besteak beste, kaltetu ahal dituelako .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   P. Mayser, «The yeast spectrum of the "tea fungus kombucha"», Mycoses aldizkaria, 38, 7-8 zenbakia, 289-295 orr.
2. ↑   M. Sievers, C. Lanini, A. Weber, U. Schuler-Schmid, y M. Teuber: «Microbiology and fermentation balance in a kombucha beverage obtained from a tea fungus fermentation» (590-594 orr.), Syst. Appl. Microbiol. (18), 1995
3. ↑   Kombutxa es una bebida probiótica, saludable y refrescante
4. ↑   Jarrell J, Cal T, Bennett JW (2000). "The Kombucha Consortia of yeasts and bacteria". Mycologist. 14 (4): 166–170 doi:10.1016/S0269-915X(00)80034-8
5. ↑   Dasgupta, Amitava (2011)Effects of Herbal Supplements on Clinical Laboratory Test ResultsBerlin, Germany: Walter de Gruyter. pp. 24, 108, 112 ISBN 978-3-1102-4561-5

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q657032
* Commonscat Multimedia: Kombucha

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX552301
* BNF: 150033530 (data)
* GND: 4125906-3
* LCCN: sh96005234
* NKC: ph165203
* SUDOC: 090263200
* AAT: 300386434
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000068858

 |

* Wd Datuak: Q657032
* Commonscat Multimedia: Kombucha
**Korzeska** moharradun partesana indartsuaren aldaera bat da, bere "belarriak" (marrazak edo kakoak, alboetan dituenak, hiruhortz forman, angelu bat eratzen dutelarik eta marka handiagokoak direnak. Hitza frantsesezko "*corcesque*" hitzetik dator.

Frantsesez eta ingelesez, partesanagandik bereizten dira, hiruhortz erako marrazengatik, kakoak izanez gero, *ranseur* deritzenak, eta hiruhortzeko moharrako lantzak baldin badira, partesanaren familian sartzen dira.

Jatorria eta historia
---------------------

Korzeska, "ofizial" bezala izendaturiko "beste" arma bat da, hau da, ez zela gerrarako garatua, ezta bertan erabilia izan ere. Bere jatorrian, arma hau, Frantziako zitori hori lorea irudikatzen saiatu zen, aristokraziaren tropen eta guardien arma izateagatik. Batipat, XVI. mendean erabili zen.

Hiruhortzaren ordez, bere marraza edo kakoak lurrera begira baldin baditu, orduan ronkona deitzen zaio.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q513651
* Commonscat Multimedia: Corseques

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300203739

 |

* Wd Datuak: Q513651
* Commonscat Multimedia: Corseques
**Bambergeko katedrala** (alemanez *Bamberger Dom*, izen ofiziala *Bamberger Dom St. Peter und St. Georg*) Alemaniako Bamberg herriko katedrala da. Eliza katolikoa da.

 Bambergeko zalduna
1004 eta 1012 artean eraiki zen katedrala. Hurrengo mende bietan bi aldiz erre zen eta gaur egun dakusagun eliza XIII mendean eraikitakoa da estilo erromaniko berantiarrean.

Ezaugarriak
-----------

Lau dorre ditu, antzekoak badira ere ez dira berdinak, batzuk erromanikoak izaten jarraitzen dute, baina berreraiki behar izan zirenek estilo gotikoa dute. Ekialdeko kapera San Georgeren omenezkoa da, Germaniako Erromatar Inperio Santua sinbolizatzen duena, mendebaldea aldiz San Petriren omenezkoa da, Aita Santua sinbolizatuz.

Katedralaren aurrean hiriaren sinbolo den zaldun baten estatua (Bamberger Reiter) ederra dauka. Ez da ezaguna nor den zaldun hori, hainbat teoria badauden arren, hala nola, Konrad III.a Bavariakoa edo Esteban I.a Hungariakoa.

Aita Santuaren hilobia
----------------------

Klemente II.a Aita Santua (1005-1047) Bambergeko katedralean hilobiraturik dago.

Irudi galeria
-------------

  

* Bambergeko katedrala - Bamberger Dom
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** www.planetware.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5924
* Commonscat Multimedia: Bamberg Cathedral

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134239076
* ISNI: 0000 0001 0690 085X
* GND: 4104214-1
* LCCN: n50058483
* NKC: olak2007396408
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q5924
* Commonscat Multimedia: Bamberg Cathedral
**Bambú Producciones** Espainiako telebistako ekoiztetxea da. 2007an sortu zen Ramón Campos eta Teresa Fernández-Valdés gidoigileen eskutik, kalitate tekniko eta artistikoagatik nabarmentzen diren zinerako eta telebistarako fikziozko proiektuak garatu eta ekoizteko helburuarekin.

2012an, Ramón Camposek eta Teresa Fernández-Valdések erronka berri bat hartu zuten beren gain, hau da, fikziozko zigilua emango zion enpresa sortzea: *BLOW*. Estetika bisual ezberdina eta edukien ikuspegitik arriskutsuagoa den ikus-entzunezko produkzio mota bat sortzeko asmoarekin sortu zuten.

Ekoiztetxearen lehen proiektua Guante Blanco izan zen 2008an, TVErentzako egindako polizia-telesaila. Hirugarren kapituluaren harrera txarraren ondoren bertan behera uztea erabaki zuten, eta gainerako atalak RTVEren webgunean ematea. Lehen porrot horren ondoren, bi urte geroago, Bambuk lehen arrakasta handia izango zuen, berriro ere kate publikorako (TVE) ekoiztutako *Gran Reserva* izeneko telesailarekin.

2011an, Bambú ekoiztetxeak Antena3 izeneko telebista katean lekua aurkitu eta arrakasta handiko garaiko telesailak ekoizten hasi zituen bertan. Besteak beste, *Hispania*, *Velvet* eta azkenik bere telesail enblematikoenetariko bat, *Gran Hotel**.* Garaiko drama bat polizia-generoarekin nahasten duen telesaila. Talde artistiko ezagun batekin lan egin zuten, besteak beste, Amaia Salamanca, Yon Gonzalez, Concha Velasco eta Lluis Homar. Telesailak harrera handia izan zuen Espainian baita nazioartean ere, Frantzian, Erresuma Batuan edo Mexikon eman zuten.

2017ko apirilean, *Las chicas del cable* Netflix plataformak eta Bambú ekoiztetxeak ko-produkzioan ekoitzitako lehenengo telesail espainiarra da.

Bambú ekoiztetxeak, 2020ko udan estreinatutako *El verano que vivimos* filma ekoiztu zuen, Carlos Sedes galiziar zinema zuzendariak zuzendutako film dramatikoa. Blanca Suárez eta Javier Rey aktoreak antzeztuta. Ekoiztetxearen azken film luzea da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «BAMBÚ PRODUCCIONES · Television · Cine · Documentales» *bambuproducciones* (Noiz kontsultatua: 2021-03-02).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Bambú Producciones - Productora TV» *FormulaTV* (Noiz kontsultatua: 2021-03-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20908857
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 171139744

 |

* Wd Datuak: Q20908857
**Knidoblastoa** knidarioen zelula pozoitsua da. Knidoblastoek espiral-formako harizpi bat dute barnean, kizkurtuta; harizpi hori lasaitzen denean, zelula lehertu egiten da, eta kanpora isurtzen da knidoblastoko likido pozoitsua. Etsaiek eraso egiten dietenean edo harrapakin bat harrapatzerakoan isurtzen dute pozoia. Knidoblastoen pozoiak kalte arinak eragin ohi ditu, baina badira gizakiari ondoez larriak ekartzen dizkioten knidoblasto-motak ere.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q916596
* Commonscat Multimedia: Nematocyst

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q916596
* Commonscat Multimedia: Nematocyst
|  |
| --- |
| **Arroz Terrazak Filipinetako Mendikateetan**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
|  |
| **Mota** | Kulturala |
| **Irizpideak** | iii, iv, v |
| **Erreferentzia** | 722 |
| **Kokalekua** |  Filipinak |
| **Eskualdea2** | Asia-Pazifikoa |
| **Koordenatuak** | 16°54′38″N 121°3′15″E﻿ / ﻿16.91056°N 121.05417°E﻿ / 16.91056; 121.05417 |
| **Izen ematea** | 1995 (XIX. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Banaue Arroz Terrazak** 2000 urte dituzten arrozdiak dira, Batad herriaren arbasoek Ifugaoko mendietan indusiak, Filipinetan. Terraza hauek gutxieneko tresnak erabiliz eraiki omen ziren, eta gehien bat eskuz. Terrazak itsas mailatik 1500 metrora daude eta mendialdeko 10.360 km² hartzen dute. Antzinako ureztatze sistemak hornitzen ditu, gorago dagoen oihan tropikaletik ura bilduz eta banatuz.

Terraza hauek **Arroz Terrazak Filipinetako Mendikateetan** guneko zati dira, 2000 eta 6000 urte zaharreko terraza egitura artifizialak arroza landatzeko. Terraza hauek Unescoren Gizateriaren Ondare izendatu zituzten 1995 eta Filipinetako Apayao, Benguet, Ifugao eta Mendiko probintzian daude.

Oraindik ere bertakoek arroza eta barazkiak landatzen dituzten terrazotan, nahiz eta geroz eta nekazari gutxiagok jarraitu, turismo industriara bihurtzen ari baitira, arroz terrazek berek eragindakoa. Horrela, terraza batzuk bertan behera utzi dira eta higadurak *maila* batzuk deuseztu.

Arroz terrazen ikuspegi orokorra.

Kanpo estekak
-------------

* Ifugao Arroz Terrazak - argazkiak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q826551
* Commonscat Multimedia: Banaue Rice Terraces

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 722-001

 |

* Wd Datuak: Q826551
* Commonscat Multimedia: Banaue Rice Terraces


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Filipinak | Gizateriaren Ondarea Filipinetan | Filipinak |
| Filipinetako Eliza Barrokoak  •  Puerto Princesa Lurpeko Ibaiaren Parke Nazionala  •  Banaue Arroz Terrazak  •  Tubbataha Uharria  •  Vigan |
**Bandipur** (nepaleraz बन्दीपुर) Nepalgo Gandaki Gunean dagoen herri newaria polita da. Pokharatik 80 kilometrora dago eta Katmandutik 143 kilometrotara.

Deskribapena
------------

Katmandu eta Pokhara bitartean, *Prithvi* errepidea bailaran 8 kilometrotara dagoen Dumre herritik pasatzen bada ere. *Mahabharat* mendikatean dago, *Marsyangdi* bailaratik 700 metroko altuerara, berrehun metro luze den mendi lepo batean. Bertatik pasatzen da hiriko kale nagusia. Bizpairu solairutako egirrezko etxeen inguratzen dute kalea eta ezker eskuin malda gogorrak daude. Bere altueragatik Himalaiako mendien ikuspegi itzela dago eta montzoi garaia ez bada, erraz ikus daitezke jarraian Machhapuchhare (6997m), Himal Chuli (7892m) eta Ganesh Himal (7406m) mendiak.

Historia
--------

1768an Prithvi Narayan Shah errgeak inguru hauek konkistatu zituenean Bhaktapurretik zetozen merkatariek eratu zuten Bandipur. Altuera horietara malariarik iristen ez zenez India eta Tibet arteko merkatal bideetan ezinbesteko geltoki bihurtu zen herria eta honek aberastasun eta garrantzia itzela ekarri zion. Garrantzia honen adierazgarri XIX mendean liburutegia izateko baimena jaso izana.

1970an Katmandutik Pokhararako errepidea *Marsyangdi* bailaratik zehar eraiki zuten eta honek Bandipurren gainbehera ekarri zuen, merkatariak Dumrera jeitsi baitziren, eta asko Terai lautadara mugitu ere bai. 70.hamarkadan demokraziaren aldeko aldarrikapen garaian borroka latzak ezagutu zituen Bandipurrek baita Tahahu distritoaren hiriburutza Damaulira aldatzerakoan ere.

Kontserbazioa
-------------

Gaur egun turismoa aktibitate ekonomiko garrantzitsua bihurtu da, bere altuerari esker Himalaia mendikateko mendien ikuspegi itzela daukalako eta bestetik XIX mendeko herri newari tipikoa delako. Horregatik turismotik jasotzen duten diruaren portzentai handi bat kale, etxe eta tenploak berriztatzen erabiltzen dute, eta horrez gain ibilgailuek ezin dute herri barrura sartu.

Kanpo estekak
-------------

  

* **(Ingelesez)** Bandipur Tourism[*Betiko hautsitako esteka*]
**Katalunia Operazioa** (katalanez *Operació Catalunya*) Espainiako Erresumako Gobernuak Kataluniako prozesu independentista geldirazteko helburuz bultzarazitako polizia konspirazio bat da. Operazioa kataluniar independentismoa kaltetzeko inongo baimen judizialik gabe froga faltsuak eta txosten irregularrak biltzea, datuak faltsutzea, agente sekretuak infiltratzea, mehatxupean informazio konfidentziala lortzea eta albiste interesatuak espainiar prentsari filtratzean zetzan.

Ikus gainera
------------

* Independentisten espioitza auzia (Espainia)
* Anubis Operazioa
* Koperniko Operazioa

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Operación Catalunya, las cloacas al descubierto en vivo y en directo. 2017ko uztailaren 3.a Gara.net
2. ↑  La operación Catalunya o el "Macartismo" contra el soberanismo. 2017ko maiatzaren 30a. Lavanguardia.com **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26691711

 |

* Wd Datuak: Q26691711
**Arkimedeses puntua** (latinez: ***Punctum Archimedis***) ikuspuntu hipotetiko bat da, nondik behatzaile batek objektiboki hauteman dezakeen ikerketaren gaia, osotasunaren ikuspegitik (hau da, **jainkoaren** ikuspegitik); edo abiapuntu fidagarri bat da, arrazoitu ahal izateko aukera ematen duena. Beste era batera esanda, Arkimedesen ikuspuntu batetik aztergaitik "kentzeko" ideala deskribatzen du, norberak gainerako gauzekiko erlazioan ikusi ahal izan dezan, haien mende egoteari utzi gabe. 

Adibidez, John Rawls filosofoak jatorrizko posizioaren gailu heuristikoa erabiltzen du banakako agenteen aurreiritzi partikularrak ezabatzeko ahaleginean, izaki arrazionalak justiziaren formulazio objektibora irits daitezkeela frogatzeko.

Jatorria
--------

Arkimedes matematikari handiari dagokio terminoa, Lurra bere zimenduetatik altxatu lezakeela esan omen zuena, eusteko leku bat izanez gero, puntu sendo bat eta palanka luze bat emango balitzaio. 

Terminoaren ideia Descartesi egozten zaio bere bigarren <i id="mwHQ">Meditazioan</i>, eta Arkimedesi buruz ari da, "puntu sendo eta aldaezina" bakarrik eskatuz, ziurtasuna aurkitzeari dagokionez: 

> Arkimedesek, Lur osoa beste leku batetik eraman ahal izateko, puntu sendo eta aldaezin bat besterik ez zuen eskatzen; hala, itxaropen altuenak hartzeko eskubidea izango dut, baldin eta gauza bat, segurua eta ukaezina, aurkitzeko zortea badut. 
> 
>

Kritika
-------

Filosofo eszeptiko eta antirrealistek kritikatu egiten dute Arkimedesen puntu bat izateko aukera, zientifizismo mota bat dela argudiatuz. Adibidez, Michael Sherger-en arabera: "Ezin ditugu gehiago bereizi gure teoriak eta kontzeptuak gure datuetatik eta Arkimedesen benetako puntu batetik, Jainkoaren, geure buruaren eta gure munduaren ikuspegi batetik".

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Bell, Daniel. [2001] 2020."Communitarianism" (revised ed.). *Stanford Encyclopaedia of Philosophy*. Retrieved 18 June 2020.
2. ↑    *Quotations about Archimedes Lever.* .
3. ↑  Manley, David B. and Charles S. Taylor, ed. [1996] 2005. "Meditations II." *Descartes' ‘Meditations’* (HTML ed.), translated by J. Veitch (1901). Dayton, OH: Wright State University, College of Liberal Arts.
4. ↑  Archimedean Point. Oxford Reference - Oxford University Press. Retrieved 18 April 2014.
5. ↑  Shermer, Michael. 1 October 2007. "The Really Hard Science." *Scientific American*. Retrieved 18 June 2020.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q634535

 |

* Wd Datuak: Q634535
**Arkijasko bigarren gudua** 1835eko otsailaren 5ean Arkijas inguruan gertatu zen gudua izan zen.

Gudua
-----

Arkijasko lehenengo guduan garaileak izan ez zirenez, liberalek berriro Zumalakarregik Arquijasko zubian zuen kokagunea eraso zuten.

Espoz Minak 5.000 oinezko eta zaldun bidali zituen gudu-zelaira. Manuel Lorenzo, Marcelino Oraa eta beste jeneralek 9.000 soldadu isabelino inguru zituzten Lizarran. Espoz y Minak Arkijasen Ega zeharkatzeko agindua eman zien.

Zumalakarregik, berriz, 8.500 soldadu besterik ez zituen. Berarekin batera Iturralde, Gibelalde, Villareal eta Miguel Gómez Damas jeneralak zeuden.

Otsailaren 5ean liberalek karlistak zeuden Ega ibaiaren beste aldean kokatu ziren. Nahiz eta zenbait aldiz eraso egin beti karlistek menderatuak izan ziren, erori asko izanik. Azkenean inguruetako herrietara atzera egitea erabaki zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6   Bollaert, William.  (1870). *The Wars of Succession of Portugal and Spain, from 1826 to 1840.*  E. Stanford, 128 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254001

 |

* Wd Datuak: Q12254001
Hegoafrikako bantustanen banaketa-mapa (1986).
**Bantustan**a Hegoafrikan —askatasuna iritsi bitartean— eta Namibian, etnia bantuentzat egokituriko lurralde autonomoei emandako izena zen, *Apartheid* sistema arrazistaren ondorioz. Hegoafrikako gobernu zuriak bultzaturiko politikak biztanle beltzak nolabaiteko autonomia zuten lurraldeetan bildu nahi izan zituen, estatus berezi bat emanik, Hegoafrikako hiritartasuna ukatu ahal izateko. Gainerako nazioek ez zuten lurralde banaketa hori inoiz ere onartu.

Bantustanek Hegoafrikako lurraldeen % 11 hartzen zuten, eta biztanleriaren % 30 biltzen zen bertan. Barne Produktu Gordinaren % 2 baizik ez zuten sortzen: nekazaritza oso pobrea zen berorietan, industriarik ez zuten eta bertako biztanleriak Hegoafrikako enpresen ordezko langileria osatzen zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190354
* Commonscat Multimedia: Bantustans in South Africa

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119671409 (data)
* GND: 4086355-4
* LCCN: sh85061717
* SUDOC: 02768024X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q190354
* Commonscat Multimedia: Bantustans in South Africa
Banco Popular Vasconia, Tolosa
**Banco de Vasconia** 1901. urtean, sorturiko banku nafarra izan zen. 2008an desagertu zen.

Historia
--------

Hasieran aseguru-etxea izan zen bankua baino gehiago, eta "La Vasconia Seguros y Reaseguros, S.A." izena zeukan. 1910rako ordea aseguruen sektorean zeuzkan negozio guztiak saldu zituen eta banketxe soila bilakatu zen, La Vasconia delakoa.

1908ean zabaldu zuen bere lehen sukurtsala Nafarroako hiriburuan, Iruñean. Urteak aurrera joan ahala sukurtsal gehiago irekitzen joan zen, 1953rako 21 sukurtsal zituelarik. Ondoren "Credito Navarro S.A." elkartearen zati bilakatu zen La Vasconia. Harreman hori 1962ra arte luzatu zen, urte hartatik aurrera La Vasconiak Credito Navarrori bere 12 sukurtsal utzi zizkion, La Vasconiareb sarea 9 sukurtsaletara mugaturik geratuz.

Popularraren filial

1962. urteko amaieran Banco Popular Español bankuak "La Vasconia"ren akzioak erosi zizkion Credito Navarrori. 1966. urtean Banco de la Vasconia izenagatik aldatu zen jatorrizko La Vasconia. Gaztelerazko artikulua galde eta Banco de Vasconia izena 1975ean ezarri zen, estatutuetan aldaketa bat egin ondoren.

Hamarkada batzuez, Banco Popularren taldeko kide eta filiala izan zen 1960ko hamarkadatik aurrera bankuak hazkunde handia bizi izan zuen, eta hainbat sukurtsal berri zabaldu zen, eskualde batzuetara mugatuta, Hego Euskal Herriko probintziak eta Errioxa. 2005. urtean 100 sukurtsal baino gehiago zituen, eta 500dik gora langile.

2008an Banco Popular Español bankuak, aspalditik bankuaren akzioen gehiengoaren jabeak, bankua guztiz bereganatzea erabaki zuen, krisi uneari aurre egiteko, beste filial batzuk desagertu bezala desagertu zen horrela Vasconia. Hamar urteren buruan, Popular bera desagertu zen, euro batean saldurik bere jabetza guztiak eta izaera Santander bankuari.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** blogdelahorro. «¿Qué era el Banco de Vasconia y qué entidad lo absorbió?» *El euro inquieto, consejos de ahorro* (Noiz kontsultatua: 2022-03-21).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El Banco Popular absorbe a sus cuatro filiales para evitar una OPA» *Libre Mercado* 2008-09-26 (Noiz kontsultatua: 2022-03-21).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Barrón, Íñigo de; Pérez, Claudi.  (2017-06-07). «El Santander compra el Banco Popular por un euro ante su inviabilidad» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2022-03-21).

Kanpoko loturak
---------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4890168
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 128505370

 |

* Wd Datuak: Q4890168


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Euroaren ikurra | Burtsan kotizatzen duten Euskal Herriko enpresak | Euroaren ikurra |
| Arteche • Azkoyen • Banco Guipuzcoano • Baron de Ley • BBVA • Befesa • CAF • Cementos Portland • CIE Automotive • CVNE • FAES Farma • Gamesa • Iberdrola • Tavex • Tubacex • Tubos Reunidos • Urbar Ingenieros •Vidrala • Viscofan |
**Kōyō Aoyagi**, japonieraz 青柳 晃洋 (Fukuoka, 1980ko abenduaren 25a), beisbolean lehiatzen den kirolari japoniarra da. 

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen Japoniako taldearekin, AEB eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Kōyō Aoyagi, Suguru Iwazaki, Masato Morishita, Hiromi Itoh, Yoshinobu Yamamoto, Masahiro Tanaka, Yasuaki Yamasaki, Ryoji Kuribayashi, Yūdai Ōno, Kodai Senga, Kaima Taira, Ryutaro Umeno, Takuya Kai, Tetsuto Yamada, Sōsuke Genda, Hideto Asamura, Ryosuke Kikuchi, Hayato Sakamoto, Munetaka Murakami, Kensuke Kondo, Yuki Yanagita, Ryoya Kurihara, Masataka Yoshida eta Seiya Suzuki-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Kōyō Aoyagi *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22117711
* Commonscat Multimedia: Koyo Aoyagi

---

 |

* Wd Datuak: Q22117711
* Commonscat Multimedia: Koyo Aoyagi
**Kōfuku-ji** (japonieraz: 興福寺?)
, Naran dagoen tenplu budista ezaguna da. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Aintzinako Narako monumentu historikoak izeneko multzoan. Hasieran zituen 175 eraikinetatik gutxi batzuk baino ez dira gelditzen.

Naramachi *Narako alde zaharraren parean dago, Sarusawa aintziraren gainean.*

Historia
--------

Fujiwara no Katamari jauntxoaren emazteak eraiki zuen 669an bere senarra senda zedin. Hasiera batean Yamashinan altxatu zuten baina 710an gaur egungo tokira aldatu zuten. Fujiwaratarren jatorrizko tenplua izanik 1185 urtean leinukoa zen Minamoto no Yoritomo shogunak Kamakura shogunerria eskuratu zuenean bere arbasoen tenplua babestu zuen eta Tōdai-ji-rekin batera Nara bi tenpu indartsu hauen inguruan haziz joan zen. 1336tik aurrera ordea hegoaldeko eta iparraldeko (Kōfuku-ji) jauntxoen artean botere eta kontrol goseak ezegonkortasuna ekarri zuen, tenpluak hainbat eraso jasan zituen eta sarritan berreraiki behar izan zen.

Egitura
-------

* **Tōkon-dō** (japonieraz: 東金堂?)

 (Ekialdeko urrezko eraikina): Eraikin nagusia da, 1425 urtean eraiki zuten beste birekin batera, gaur egun ordea berau baino ez dago. Urrezko eraikina izena du bertan gordetzen baita Japoniaren Altxor Nazionalaren zati bat.

* **Bost solairutako pagoda** (japonieraz: 五重塔, *gojū-no-tō*?)

: Bost aldiz erre da historian zehar. Oraingoa 1426an altxatutakoa da.

* **Hiru solairutako pagoda** (japonieraz: 三重塔, *sanjū-no-tō*?)

: XIII mendeko pagoda.

* **Hoku'en-dō** (japonieraz: 北円堂?)

 (Iparraldeko eraikin oktogonala): 1210ean eraiki zen.

* **Nan'en-dō** (japonieraz: 南円堂?)

 (Hegoaldeko eraikin oktogonala): 1741ean eraiki zen.

* **Ōyūya** (japonieraz: 大湯屋?)

: XV mendean eraikitako bainuetxea da.

Iruditegia
----------

* Tōkon-dō.Tōkon-dō.
* Bost solairutako pagoda.Bost solairutako pagoda.
* Hiru solairutako pagoda.Hiru solairutako pagoda.
* Hoku'en-dō.Hoku'en-dō.
* Nan'en-dō.Nan'en-dō.

Ikus, gainera
-------------

* Aintzinako Narako monumentu historikoak

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1070863
* Commonscat Multimedia: Kōfuku-ji

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133708062
* LCCN: n82010801
* NDL: 00288122
* CiNii: DA07900928
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 870-002

 |

* Wd Datuak: Q1070863
* Commonscat Multimedia: Kōfuku-ji
**Kōtoku-in** (japonieraz: 高徳院?)
 Japoniako Kamakura hiriko tenplu budista da bertan dagoen Budaren estatua erraldoiagatik ezaguna da, **Daibutsu** (japonieraz: 大仏?)
 izenaz ezagutzen dena eta Japoniako ikur garrantzitsuenetakoa dena.

Historia
--------

Buda Handia Kamakura Aroan 1252 urtean eraikia izan zela pentsatzen da, Kamakura Japoniako hiriburua izan zen garaian hain zuzen ere. Aurretik 1243an egurrezko Buda erraldoia izan zen bertan baina ekaitz batez asko kaltetu zuen eta brontzezkoa egiteko eskaera egin zuen Inada-no-Tsubone andreak. Egileak Ōno Gorōemon edo Tanji Hisatomo izan bide ziren, garai hartako eskultore onenak baitziren. Budaren belarrietan urrezko aztarnak aurkitu dira eta urrez estalia egion zeneko hipotesia ere plazaratu izan da. Dena den ez da zurra gaur eguingo Buda iorduan eraikitakoa den ala ez. Jakina dena da Etxe baten barruan eraiki zutela, Narako Tōdai-ji tenplukoaren antzera.

1334an ekaitz berri batek etxea suntsitu zuen eta berreraikia izan zen, baina 1369an ekaitz berri batek suntsitu eta bigarren aldiz berreraiki zen. 1498an tsunamia izan zen eraikina bota zuena eta ordutik Budaren estatua aire librean egon da. Azkenik 1923ko Kantōko lurrikara handiak oinarria kaltetu zuen. 1960-61 urteetan lepoa sendotu zitzaion lurrikaren astinduak ongi jasan zitzan.

Budaren ezaugarriak
-------------------

Daibutsuaren altuera 13'35 metrotakoa da, oinarria barne, eta 121 tona inguru pisatzen ditu. Brontzez egina dago eta barrua hutsa du. Horrela turistak barnera sar daitezke. Bizkarrean bi leiho dauzka barruan sortzen den berotasuna ateratzeko.

Beste ezaugarri batzuk:

* Aurpegiaren luzera: 2'35 m.
* Begiaren luzera: 1 m.
* Ahoaren luzera: 0'82 m.
* Belarriaren luzera: 1'90 m.
* Belaunen arteko distantzia: 9'10 m.
* Hatz lodiaren zirkunferentzia: 0'85 m.

Literatura
----------

Rudyard Kipling idazleak Kim eleberrian (1901) Kamakurako Buda izeneko poesia argitaratu zuen. Kipling bera 1892an Kamakura izan omen zen.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Kōtoku-in tenpluaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q672056
* Commonscat Multimedia: Kōtoku-in

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 294037984
* NDL: 00634450

 |

* Wd Datuak: Q672056
* Commonscat Multimedia: Kōtoku-in
Konbekziozko mugimendua.
Airezko konbekzioa labexka baten.
**Konbekzioa** bero transferentzia gertatzen den hiru moduetako bat da, eta tenperatura ezberdinak dituzten guneen artean beroa garraiatzen duen fluido (gas eta likido) baten bidez gertatzen delako bereizten da. Konbekzioa soilik material fluidoen bidez gertatzen da. Hauek, berotzean, bolumena handitzen dute, eta, beraz, bere dentsitatea gutxitu egiten da eta goian dagoen eta tenperatura txikiagoa duen fluidoa baztertuz igotzen dira. Berez konbekzio deritzona, fluidoaren goranzko eta beheranzko korronteen bidezko bero garraioa da.

Bero transferentziak bolumen batean bero garraioa eta likido edo gas baten zati bero eta hotzen elementu makroskopikoen nahasketa esan nahi du. Bere barnean gorputz solido eta fluido baten arteko energia elkartrukaketa ere hartzen da, edo ponpa, haizegailu edo beste gailu mekaniko baten bidez (konbekzio mekanikoa, lagundua edo behartua).

Bero transferentzia libre edo naturalean fluido bat beroagoa edo hotzagoa da, eta gorputz solido batekin kontaktuan, fluidoko tenperatura gradienteen emaitza den dentsitate diferentziaren ondorioz zirkulazio bat eragiten du.

Konbekzio bidezko bero transferentzia Newtonen Hozte Legearekin adierazten da:

{\displaystyle {\frac {dQ}{dt}}=hA\_{s}(T\_{s}-T\_{\inf })}
Non {\displaystyle h} bero transmisioaren koefiziente (edo K koefizientea) den, {\displaystyle A\_{s}} fluidoarekin kontaktuan dagoen gorputzaren area den, {\displaystyle T\_{s}} gorputzaren azalean dagoen tenperatura den eta {\displaystyle T\_{\inf }} fluidoak gorputzetik urrun duen tenperatura den.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q160329
* Commonscat Multimedia: Convection

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4117572-4
* LCCN: sh85059761
* NDL: 00572556
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D018481

 |

* Wd Datuak: Q160329
* Commonscat Multimedia: Convection