recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Done Jakueren Ordenako zaldun bat
**Done Jakueren Ordena** (gaztelaniaz: *Orden de Santiago*) XII. mendean Leóngo Erresuman sortutako ordena militar eta erlijiosoa da. Done Jakueren omenez sortua, lehendabiziko helburua Done Jakue bidea egiten zuten erromesak babestea izan zen.

Alonso de Cárdenas maisu nagusia 1493an hil zenean, Errege-erregina Katolikoek Ordena bereganatu zuten eta 1523an Adrian VI.a aita santuak koroari betiko lotu zion. 1873an eta 1931n kendua, egun, Calatrava, Alcántara eta Montesako ordenekin batera elkarte zibil bat besterik ez da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q757097
* Commonscat Multimedia: Order of Santiago

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145463241
* ISNI: 0000 0001 2177 8127
* BNE: XX137039
* BNF: 12746312r (data)
* CANTIC: a11545811
* GND: 4102550-7
* LCCN: n50003487
* NKC: kn20061208007
* NLA: 35400334
* SUDOC: 027436373
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q757097
* Commonscat Multimedia: Order of Santiago
Indiaka pilota bat
**Indiaka** Hego Amerikan jolasten den talde kirol bat da, eta bertan erabiltzen den elementu nagusiaren izena ere bada. Jokoak harremana du boleibolarekin eta badmintonarekin, sare batek mozten duen zelaiak jokatzen delako.

Elementu nagusia pilota indiaka da, edo sinpleki indiaka, eskuarekin jo behar dena.

Gaur egun Alemania bezalako herrietan asko jokatzen da, kirol bat delarik herrialde honetan hiru federazio ezberdinekin. Berlinen 2000ko maiatzaren 26an sortu zen jokoa arautzeko nazioarteko lehen elkartea.

Joko arauak
-----------

Indiaka 16 x 6,1 metro neurtzen dituen zelai batean jokatzen da, bi zatitan banatuta dagoena. Alde bakoitzean taldeetako bat jartzen da. Sarearen altuera aldatzen da adina eta sexuaren arabera, baina 2tik 2,35 metroko altuerara jarri behar da. Talde bakoitzak 2 kide izango ditu jolasten eta gehienez beste hainbeste aldatzeko prest.

Pilota jokoan jartzen denean atzean eta eskubian dagoen jokalariak pilota jotzen du sarearen bestaldera pasa dadin. Talde bakoitzak gehienez hiru aldiz jo dezake jarraian, eskua edo besoa edo zipoarekin bakarrik erabili ahal delarik. Indiakak ezin du lurra ikutu, eta hori gertatzen bada aurkako taldeak puntu bat eta sakea lortuko du. Puntu bakoitzean taldekideen errotazioa gertatzen da.

15 puntura jokatzen da atal bakoitzean, eta bi puntuko desberdintasuna eduki behar da. Hiru edo bost ataletik hoberenak irabaziko du jokoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q857627
* Commonscat Multimedia: Indiaca (peteca)

---

 |

* Wd Datuak: Q857627
* Commonscat Multimedia: Indiaca (peteca)
**Done Kristobalgo eliza** Erroibarko Mezkiritz kontzejuan XVI. mendeko kristiau eliza bat da, barroko estiloan. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

Historia
--------

Eliza barrokoa da, harriz egina eta duela gutxi berreraikia. Habearte bakarra, burualde zuzena eta kanpandorrea ditu oinaldean, habeartearen lehen atalaren gainean. Sakristia burualdeari atxikita dago epistolaren aldetik, eta habeartearen alde bakoitzean kapera berdinak daude kanoi-gangaz estalita. Epistolaren aldean irekitzen den erdi-puntuko arkudun ate batetik sartzen da barrura, arkupe bat babesten duena. Kapera nagusia eta habeartea fajoidun kanoi-gangaz estalita daude, berriki egin den moduan; hala ere, oinaldeko atala, non korua dagoen, dorrearen behealdearekin bat datorrena, teilatu laua du eta gainerakoetatik arku zorrotz batekin banatzen da. Altzariak berriak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Centre, UNESCO World Heritage. «Routes of Santiago de Compostela: Camino Francés and Routes of Northern Spain» *UNESCO World Heritage Centre* (Noiz kontsultatua: 2021-07-19).
2. ↑  Mezkiritz. Nafarroako Entziklopedia Handia.

Ikus, gainera
-------------

* Mezkiritz
* Kristobal

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65969279
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-173

 |

* Wd Datuak: Q65969279
██ Ekialdeko Indiak
██ Britainiar India/Indiako azpikontinentea
██ Mendebaldeko Papua

**Indiak** bezala (Indiaren pluralizazioa, herrialde hau baitzen erreferentzia puntua), XIX. mendearen zati batera arte, Asia eta Amerikako zenbait lurralde ezagutu ziren. Izena, XIV. mendean ospetsu egin zen, garai honetan, europar merkatari eta itsasgizonak, lurralde hauetara joan zirelarik merkataritzara, bereziki espeziak, kotoia eta anila lortzera, edo bitxigintza materialak (bolia, diamanteak, errubiak, perlak, koralak), baita zur preziatuak ere, kaoba, ebanoa, sandaloa eta teka kasu.

Izen honekin ezagutzen ziren lurraldeak, India beraz gain, Pakistan, Myanmar, Bangladesh, Maldivak, Thailandia, Malasia, Indonesia, Timor eta Filipinak ziren, hau da, Hego-ekialdeko Asia bezala ezagutzen den lurralde guztia.

Nahasmena Amerika aurkitu ondoren
---------------------------------

Kristobal Kolon Amerikara iritsi ondoren, lurralde hau, lehen aipaturikoaren zati bezala hartu zen, Espainiaren zerbitzura zegoen Ameriko Vespucio kartografo florentziarraren azterketek, kontinente berri bat zela frogatu zuten arte. Indiak izena, ordea, mantendu egin zen, Mendebaldeko Indiak izena emanez Amerikari, Ekialdeko Indietatik bereizteko, hau da, hasieran aipaturiko asiar lurraldeak. Erabilera honen arrastoak, gaur egun zaharkitua dagoena, Amerikako jatorrizko herriak izendatzeko erabiltzen den "indiar" izen ezagunean ikusten da.

Lurraren tamainarekiko, izen hori, benetako Indien ia antipodetan zegoen kontinente bati eman zioten. XV. mendeko Europan, Amerikaren existentziarik ez zen ezagutzen, horregatik, Lurraren biribiltasuna adierazten zuten teoriek, bat, "Indietara" (Malasia, India, Filipinak, Timor...) honela Marko Polok deituak, Indietako produktu baliotsuen bila joateko egin zuen ibilbidea oinarri hartuta, horien artean lurrinak, zeta eta harribitxiak zeudelarik, espeziak, piperrautsa, kanela eta iltzea, europarrentzako espezia hauek oso garrantzitsuak baitziren, jakiei usai hobea ematen ziela eta, eta Ekialdean aurkitzen zirenak, mendebalderantz nabigatuz hel zitekeela zioten.

Kristobal Kolon Guanahanira iritsi zenean, Indietara iritsi zela erabat ziur zegoen, eta, horregatik, bertako biztanleei, indiar izena eman zieten. Hala ere, izena, ofizialki erabiltzen jarraitu zen, eta, egundaino, milioika pertsonek, jatorrizko amerikarrei indiar izena ematen diete. Ez da Indiekiko akats bakarra. Ozeano Barea ere, Panamaren inguru bereziagatik "hegoaldeko itsasoa" deitua zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26219948
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154094366

 |

* Wd Datuak: Q26219948
**Done Erroman baseliza** Zaraitzu ibaxako Ezkaroze udalerrian XVI. mendeko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan.

Eraikina
--------

Habearte bakarreko harlanduzko eraikina da eta burualde zuzena du, XVI. mende aurreratuko tertzeletedun gangez estalia. Bertara, ate zorrotz batetik sartzen da. Barruan, erretaula nagusia nabarmentzen da. Altuera handia du eta bankua, hiru gorputz eta pilastra eta zutabez osatutako atikoa ditu. Bankua Profetek eta Ebanjelariek okupatzen dute, San Roman titularrarekin batera dauden santuen erliebe eta fardelek gorputza, lehenengo solairua izan ezik, honek ere Kristoren Pasioko eszenak baititu San Pedro eta San Paulorekin batera. Bere estiloa errenazentista berantiarrekoa da, elementu manieristekin, eta Miguel de Cassanova y Aybarri ematen zaio.

Sortzez Garbiaren erretaula ere aipatu behar da, erromanista estilokoa, eskulturaz eta pinturaz, XVII. mendearen lehen erdian datatua; Jesusen Bihotzaren erretaula osatzen du, zeinaren pintura Martin Zabalzarena dela uste baita. XVII. mendekoak dira pulpituak.

Erreferentziak
--------------

* *Gran Enciclopedia de Navarra | EZKAROZE.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Ezkaroze
* Zaraitzu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110889096

 |

* Wd Datuak: Q110889096
**Done Jakue eliza** Nafarroako Gares udalerrian dagoen eliza erromaniko bat da. Garesko Alde Zaharreko Kale Nagusian dago, Donejakue bideak karrika hori zeharkatzen du. Nafarroako kultura ondasuna dago.

Done Jakue Nagusiaren eliza XII. mendean eraiki eta XVI. mendean berreraiki zuten. Eragin moriskoa duen atari handi ikusgarria du, Bibliako pasarteei buruzko eskulturak ditu.

Barnealdean, bi eskultura gotiko daude: Done Jakue apostolua eta San Bartolome, biak aurrez aurre. Erretaula nagusia begien aurrean duten bisitari jakin-nahiak arakatzen dituzte bi-biek lasaitasun iraunkor hartatik.

Bigarren ataria askoz ere ikusgarriagoa da. XIII. mendearen hasieran eraikia, bere bost arkiboltak nabarmendu behar dira, bai eta eragin moriskoa duen barnealdeko arku lobulatua ere. Denboraren joanak nabarmen higatu ditu arkiboltetan dauden eskulturak. Lehenbiziko tenpluaren osagai erromaniko grisak ederki bereizten dira berpizkunde garaiko silarrietatik, azken horiek hobe kontserbatu baitira.

XVI. mendearen erdian eraikina bere osoan berritzeari heldu zioten eta, eliza zaharraren gainean, latindar gurutzeko bat eraiki zuten. Nabeak bi tarte zituen, gurutzadura, transeptua, burualde poligonala eta naberantz irekita dauden lau kapera txiki. Izar itxurako gurutze-gangen bidez estalia dago.

* 
* 
* 
* 

Kanpandorre oktogonala du, gehienetan zikoinek zaindua, eta eliz atarian zutabez osaturiko burdin hesia, pitxerren bidez bururatuak. Bi elementuak XVI. mendetik XVIII. mendera eraiki zituzten, Ventura Rodriguezen proiektu baten arabera. Gizon hori bere garaiko arkitektorik hoberenetakoa izan zen.

Elizaren barnealdea oso zabala da eta gureganaino hainbat pintura, eskultura eta erretaula iritsi dira. Done Jakueri eskainitako erretaula nagusia nabarmenduko dugu, XVIII. mendekoa. Elizako hormei atxikiak eta bata bestearen aurrean, tenpluak garrantzi handiko bi eskultura gotiko ditu, biak XVI. mendekoak: San Bartolomeren harrizko irudi polikromatua, handi-handia, ia tamaina naturalekoa, eta Done Jakue Apostoluaren zurezko irudi bikaina, hori ere polikromatua. Herrian Done Jakue beltza esaten diote, aurpegia iluna duelako. Irudi horrek apostolu erromesa irudikatzen du, eta bere tamainagatik nabarmentzen da, bai eta bere begi eta bizarren tratamenduagatik ere.

Ikus gainera
------------

* Nafarroako kultura ondasunak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |

* Done Jakue elizari buruzko orrialdea. Nafarroako Turismo Bulegoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19839363
* Commonscat Multimedia: Church of Santiago, Puente la Reina

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-498
* BIC: RI-51-0000768

 |

* Wd Datuak: Q19839363
* Commonscat Multimedia: Church of Santiago, Puente la Reina
Indiaren sateliteko irudia
Mapa fisikoa.
Mapa klimatologikoa.
Indiako mendikateen mapa.
Indiako ibai nagusien mapa.
Indiako batez besteko tenperatuta (ºC).
Eskualde geologikoak.
**Indiako geografia** munduko anitzenetakoa da.

Orografia
---------

Lau zatitan dago banatua India: Himalaia mendiak, Omango golkotik Bengalakora iristen den alubioi lurraldea, Dekkan goi-ordokia, eta mendebaleko basamortua.

Himalaia munduko mendikate garaiena da, 2.400 km luze da. Himalaian 6.000 m-tik gorako gailur asko daude. Gailur horietan urte osoan dago elurra, eta Indiako ibai garrantzitsuenak bertan eratzen dira. Gailur garrantzitsuenak: Kangchenjunga (8.598 m), Nanda Devi (7817 m), Kamet (7755 m) eta Kangto (7089 m).

Himalaiaren hegoaldean eta Dekkan goi-ordokiaren iparraldean alubioi lurraldea dago; Ganges, Indo eta Brahmaputra ibaien arroek osatzen dutena. Lautada honetan biztanleriaren gehiena bizi da, bertako lurrak emankorrak baitira; lurralde horretan eurite ugari izaten da.

Fajasthan estatuaren erdia basamortuak betetzen du. Lurralde hori ere laua da; lehorra da oso, ez du ia euririk egiten. Dekkango goi-ordokiaren iparraldean Vindhya mendiak daude eta hegoaldean Komorin lurmuturra. Dekkanen mendebalean mendebaleko Ghates mendiak daude, eta ekialdean, ekialdeko Gathes mendiak. Mendi horietan gelditzen da montzoiek emandako ur gehiena, horregatik Dekkango barnealdea lehorra da.

Hidrografia
-----------

Indiako ibai nagusiak Indo, Ganges eta Brahmaputra dira; horietaik Ganges da garrantzitsuena. Ibai horietara Himalaiako mendietako elurra joaten da. Gangesen eta Brahmaputraren deltak munduko handienak dira. Dekkan lurraldean sortzen diren ibai gehienak Bengalako golkoan isurtzen dira (Godavari, Krishna, Mahanadi). Ibai horiek lautadako ibaiak dira.

Klima
-----

Tropikala da klima. Negu lehorraren ondoren bero lehorreko urtaroa dator, martxotik maiatzerakoa. Baina aldaketak handiak izante dira: urte lehor baten ondoren eurite handiko urtea izan daiteke. Euriaren urtaroa ekainitik irailera izaten da. Itsasbazterreko lurraldeetan eta mendialdean euri asko egiten du: mendebaleko Dekkanen, Bengalan, Assamen eta Himalaiako hegoaldeko mendietan. Dekkango ekialdeko itsasbazterretan urritik abendurarte zikloi tropikalak izaten dira.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014/10/04 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q838671

 |

* Wd Datuak: Q838671
**Done Jakue eliza** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Alde Zaharran kokatutako XII. mendeko kristiau eliza bat da. Erromaniko eta gotiko estiloa ditu.

Historia
--------

Harresiaren hego-ekialdean gotorleku-eliza bat eraikitzea hiribildu berriaren plangintzan aurreikusitako beharra izan zen. Bere dorre karratua presbiterioaren gainetik indartsu irteten da eta almenaz koroatzen da eliza gotorlekuaren irudi hori emanez.

XII. eta XIII. mendeetako eraikuntza erromaniko eta gotikoa da, eta kanpoaldean portada xume bat erakusten du, jatorrizko dekorazioa galdu baitzuen, baina begi hutsez esaten digu zein lekutara iristen ari garen Donejakueko tinpanoko irudikapenean, XVII. mendean, eta bi erromes bi alboetan.

Barrualdean, zutabe zilindrikoen bidez egituratutako hiru habearte eta zirkuluerdi-formako hiru abside ditu. Hainbat garaitan eta alboetan deboziozko kaperak gehitu zizkioten.

Barrualdean, harriz egindako irudi gotikoa dago, bordoia partzialki mutilatuta eta Ebanjelioen liburua, Done Jakuerena (erromesa). XIV. mendearen hasieran egindako obra da, eta gaur egun eskuineko absidean dago. Elizaren burualdean egon bide zen, haren titular gisa, lehen erretaula eraiki zen arte. Ezkutuan egon zen 1964an hurrengo kaperako lurretik atera zuten arte.

Done Jakue eliza Monumentu Historiko-Artistiko izendatu zuten 1977an.

Done Jakue irudia
-----------------

Apostoluaren irudirik bikainenetakotzat jotzen da, eta Konpostelako Ibilbide osoan jaso zen. XIII. mendearen amaieran egin zen harriz, estilo gotikoan. Jakue Erromesaren ordezkaria da. Ibiltzeko posizioan erromes bordoia eta Ebanjelioen liburua ditu. 1964an aurkitu zuten elizako deboziozko kaperetako batean lurperatuta.

Irudiak
-------

* Ataria.Ataria.
* Alboko ikuspegia eta dorrea.Alboko ikuspegia eta dorrea.
* Erretaula.Erretaula.
* Done Jakue.Done Jakue.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ZANGOZA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Alde Zaharra
* Zangoza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19598169
* Commonscat Multimedia: Church of Santiago, Sangüesa

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-386
* BIC: RI-51-0003893

 |

* Wd Datuak: Q19598169
* Commonscat Multimedia: Church of Santiago, Sangüesa
**Done Joanesko eliza** Erroibarko Orondritz kontzejuan XVI. mendeko kristiau eliza bat da.

Historia
--------

Elizak XVI. mendekoa dirudi. Oinplanoa gurutzadura duen nabe angeluzuzena da, burualde laua osatzen duten lau ataletan zatituta. Azken atala, koruarena, laburragoa da, eta kanoi-ganga du habeartearen gainerakoaren aurrean. Ganga hori tertzeletedun gangaz estalita dago, eta floroizko giltzarriak ditu, zirkuluerdi-formako mentsula molduratuetan bermatuta. Burualdeak ganga izartua du, nerbio zuzen eta makurrekin, floroizko giltzarriekin eta mentsulekin, aurrekoen berdin-berdinak. Gurutzaduraren besoetatik kanoi erdi beheratu bat doa. Gurutzaduraren ondoko ataletan, sarrerako arku eskartzanoak dituzten kaperak irekitzen dira. Egurrezko korua oinaldean dago, eta haren ondoko atalean, epistolaren aldetik, arkupe xume bat dago; atea txaranbeldua da, arku eskartzano oso molduratukoa. Abside zuzenak XVIII. mendeko erretaula nagusi barrokoa hartzen du, XIX. mendean zaharberritu zuten arren.

Erreferentziak
--------------

* Orondritz. Nafarroako Entziklopedia Handia.

Ikus, gainera
-------------

* Orondritz
* San Joan Bataiatzea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108394242

 |

* Wd Datuak: Q108394242
**Apertium** itzulpen automatikoak egiteko sistema bat da, Espainiako Gobernuak eta Kataluniako Generalitateak diruz lagundua. Motorra Alacanteko Unibertsitatean eta Prompsit Language Engineering enpresan garatu da, eta datu linguistikoak beste unibertsitate batzuek, beste enpresa batzuek, eta mundu osoko garatzaileek garatzen dituzte. Software librea da, GNU GPL lizentziapean argitaratutakoa.

OpenTraden hasi ziren bi proiektuetako bat da, eta antzekotasun handia duten hizkuntzen arteko itzulpenak egiteko prestatuta dagoen arren, antza handia ez duten hizkuntzen artean itzultzeko hedatua izan da. Beronekin erabiltzen diren hizkuntza datuek gaztelania, katalana, galiziera, portugesa, frantsesa, ingelesa eta okzitaniera hartzen dituzte barne. 2008ko azaroaren 13an euskara eta gaztelaniaren arteko lehen itzultzailea aurkeztu zen. Aurreragorako ingelesa ere txertatzeko asmoa dago.

Apertium gainazaleko transferentzia egiten duen itzulpen automatikorako sistema bat da.

Erreferentziak
--------------

* Corbí-Bellot, M. et. al. (2005) "An open-source shallow-transfer machine translation engine for the romance languages of Spain" in *Proceedings of the European Association for Machine Translation, 10th Annual Conference, Budapest 2005*, pp. 79-86
* Armentano-Oller, C. et al. (2006) "Open-source Portuguese-Spanish machine translation" *in Lecture Notes in Computer Science 3960 [Computational Processing of the Portuguese Language, Proceedings of the 7th International Workshop on Computational Processing of Written and Spoken Portuguese, PROPOR 2006]*, p 50-59.

Ikus, gainera
-------------

* Itzulpengintza automatikoa
* Matxin

Kanpo estekak
-------------

* Sourceforge: Apertium.
* OpenTrad.
* erdaratu.eu: euskaratik gaztelaniarako itzultzaile librea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q184835
* Commonscat Multimedia: Apertium

---

 |

* Wd Datuak: Q184835
* Commonscat Multimedia: Apertium
**Armeno-estatubatuar** izenarekin (armenieraz: ամերիկահայեր, translit.: *amerikahayer*) Ameriketako Estatu Batuetan bizi eta armeniar jatorria duten herritarrak ezagutzen dira. Errusian bizi diren armeniarren ostean munduko bigarren armeniar diasporarik handiena dira. AEBra iritsi zen lehen armeniar migrazio uholde handia XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendearen hasieran heldu zen. Milaka armeniar AEBra iritsi ziren lehenengo hamidiar sarraskiaren ondorioz (1890eko hamarkadaren erdialdean) eta armeniar genozidioaren ondorioz 1915etik aurrera. 1960ko hamarkadatik 1980ko hamarkadara Libano, Iran, Siria eta Turkian bizi ziren armeniar askok AEBrako bidea hartu zuten, herrialde horietako zegoen ezegonkortasuna dela eta. Garai berdinean SESBetik migratzen hasi ziren ere. 1980ko hamarkadaren bukaeratik aurrera, Sobietar Batasunaren erorketarekin batera, arrazoi politiko eta sozio-ekonomikoak direla eta migrazioak ez du etenik izan.

2011ko American Community Survey inkestak armeniar jatorriko 483.366 estatubatuar zentsatu zituen. Hala ere, zenbaki hori benetako kopuruaren azpitik dagoela uste da, eta 800.000 - 1.500.000 bitarte armeno-estatubatuar daudela uste da. Kontzentraziorik handiena Los Angeles Handiaren inguruan da, hor bizi baitziren 2000. urtean euren burua armeno-estatubatuartzat zutenen % 40. Glendale hiria da populaziorik egonkorrena duena eta armeno-estatubatuar bizitzaren erdigunetzat hartzen da. Hiri honetako herena baino gehiago armeniar jatorrikoa da.

Armeno-estatubatuar ezagunak dira Cher, System of a Down, Kim Kardashian, William Saroyan, Daron Acemoğlu edo Andre Agassi.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2325516
* Commonscat Multimedia: Armenian Americans

---

 |

* Wd Datuak: Q2325516
* Commonscat Multimedia: Armenian Americans
**Atacamako gatz-lautada** (**Salar de Atacama**) Antofagasta eskualdean dagoen Txileko gatz gordailurik handiena da eta zehazki Txileko bi komunen artean dago. Hurbilen dagoen hiria, San Pedro de Atacama, 55 km iparraldera dago eta eskualdeko hiriburua, Antofagasta, 316 km mendebaldera dago.

"Salar de Atacama" izenarekin argi eta garbi bereizi behar diren hainbat kontzeptu ulertzen dira. Fisikoki zabalena Atacamako gatz-lautadako arroa da, Domeyko mendilerroa, Pacienciako Lautada, Gatz mendikatea (ikus Ilargiaren Harana), Atacamako gatz-lautada arroaren oreka puntu gisa biltzen duen espazio naturala da. non isurketa pilatzen den, Andeetako mendebaldeko mendilerroa eta Lila mendilerroa hegoaldean. 

Beste erabilera bat da tokia erakargarri turistiko gisa.

Bere faunak flamenko ugari biltzen ditu aintziraren iparraldean eta mendebaldean dauden Los Flamencos Erreserba Nazionalean, baita beste hegazti batzuk ere (esaterako, piukeneak, Ameriketako ostrukak eta ahateak) eta zenbait ugaztun (hala nola,  guanakoak eta bikuinak) beren etxeko ondorengoekin (llamak eta alpakak) bizi direnak.

Gatz-lautadetako gatza euri urek lurrean gatzak disolbatzetik dator, gatz-lautadetara eramaten dutelarik. Ondoren, urak lurrundu eta erantsitako gatzak metatu egiten dira. Gainerako gatzagetan bezala, airea oso lehorra da eta horrek ikusmen eremua zabaltzen du, distantzien estimazioa aldatuz.

* Atacamako gatz-lautadako irudiak
* Flamenkoak Chaxa del salar aintziran.Flamenkoak Chaxa del salar aintziran.
* Ilunabarra gatz-lautadan.Ilunabarra gatz-lautadan.
* Parina handiaParina handia

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Dirección General de Aguas, Ministerio de Obras Públicas de Chile, Análisis de los Mecanismos de Evaporación y Evaluación de los Recursos Hídricos del Salar de Atacama INFORME FINAL, 2014

Bibliografia
------------

* Niemeyer F. Hans. Hoyas hidrográficas de Chile, Segunda Región. Santiago de Chile: Ministerio de Obras Públicas (Chile), Dirección General de Aguas. Archivado desde el original el 4 de marzo de 2016. Consultado el 22 de abril de 2019.
* Dirección General de Aguas.  (2004). *Diagnóstico y clasificación de los cursos y cuerpos de agua según objetivos de calidad. Cuenca Salar de Atacama.*  Santiago de Chile: Ministerio de Obras Públicas (Chile).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1142015
* Commonscat Multimedia: Salar de Atacama

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239633171
* SUDOC: 204740908
* **Lekuak**
* OSM: 10154920
* TGN: 7322086

 |

* Wd Datuak: Q1142015
* Commonscat Multimedia: Salar de Atacama
**Howard konderria** (ingelesez: *Howard County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Saint Paul da. 2010eko zentsuaren arabera 6.274 biztanle zituen, Howard kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Howard konderriak 1.490,78 kilometro koadro ditu. Horietatik 16,2 ura dira. Beste 1.474,58 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,21 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.274 pertsonetatik 6.176 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 109 dira. 15 beltzak edo afroamerikarrak. 16 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 12 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 52 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496104
* Commonscat Multimedia: Howard County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126656907
* LCCN: n79060778
* **Lekuak**
* OSM: 1425483
* TGN: 2001362

 |

* Wd Datuak: Q496104
* Commonscat Multimedia: Howard County, Nebraska
**Eguzki-dantza** gaur egungo AEB eta Kanadako lurraldeetako amerindiar herri batzuetan egin ohi den zeremonia bat da, batez ere lautadetako herriek ospatu ohi dute.

Europarrek Mendebalde Urruna kolonizatu eta AEB eta Kanada eratzean, bi herrialde horietako legediak mota honetako zeremoniak debekatu eta euren ama hizkuntzetan mintzatzen jarraitu zuten amerindiarrak legez kanpo lagatzera ere iritsi zen. Euren kulturaren ohitura eta zati ziren zeremonia hauek egiten jarraitu zuten amerindiarrak espetxeratuak edota erailak izan ziren. Ondorioz, euren kultur ondarea gorde eta etorkizuneko belaunaldiek ezagutzeko helburuz, zeremonia hauetako gehienak ezkutukoak bilakatu eta sekretuan burutu ziren.

Txeienetarren eguzki-dantza.
Herri edo tribu bakoitzak erritu hau burutzeko bere era du, baina orokorrean hainbat dantza, danbor eta otoitz amankomun dituzte. Kasi batzuetan piercing motako erritua ere badute, bular, beso edota bizkarrean zeremonian zehar haragia urratzen duten hezur zorrotzak sartzen direlarik. Eguzki dantza askotan partaideen argazkiak ateratzea gaizki ikusia dago edo ez da gizalegezkoa, euren duintasunaren aurkakoa delako sineskera baitago.

Bi sexuko partaideek dantza egin ohi dute, bai gizon zein emakumeek. Azken urteetan, gainera, kanpotarrek ere parte har dezakete, zenbait kasutan.

Zinema
------

Ziurrenik mundu osoan dantza honen ezagupena gehien hedatu zuen filma 1970 ko *A Man Called Horse* (*Zaldi Izeneko Gizona*) izan zen, honetan Richard Harris irlandar aktoreak bi hezur zorrotzek bularreko haragia urratu arte eguzki-dantza dantzatzen duen eszena aski ospetsua bilakatu zen.

Bibliografia
------------

* *Mi vida es mi danza del sol*, Leonard Peltier (Txalaparta). ISBN 84-8136-242-5

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q263937
* Commonscat Multimedia: Sun Dance

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12048163c (data)
* LCCN: sh85130488
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q263937
* Commonscat Multimedia: Sun Dance
**Iniciativa per Catalunya Verds** (ICV) edo "Kataluniaren aldeko Ekimena Berdeak" alderdi politiko ekologista eta sozialista kataluniarra da.

Historia
--------

1987ko otsailaren 23an federazio politikoa sortu zuten "Iniciativa per Catalunya" (IC) izenarekin, hasiera hartan Partit Socialista Unificat de Catalunya (PSUC), Entesa dels Nacionalistes d'Esquerra (ENE) eta Partit dels Comunistes de Catalunya (PCC) alderdiek osatua. Rafael Ribó izan zen garai hartako buruzagi gorena, PSUCen idazkari nagusia zelarik, eta laster barneko taldeen arteko liskarrak piztu ziren eta PCC koaliziotik atera zen.

Lehenengo krisialdi hura baretuta, 1995ean "Iniciativa per Catalunya-Els Verds" (IC-EV) bilakatu zen alderdia, baina berriro barneko ika-mikak pairatu behar izan zituzten.

2000. urtean Joan Saurak Ribó ordezkatu zuen eta 2002an oraingo izena hartu zuten, "Iniciativa per Catalunya Verds" (ICV) alegia.

Hauteskundeetako emaitzak
-------------------------

2010eko emaitzak Legebiltzarrerako hauteskundeetan.
2003an ICV eta "Esquerra Unida i Alternativa" (EUiA) Pasqual Maragallek zuzendutako gobernuan sartu zen, PSC eta ERC alderdiekin batera, eta bertan Joan Saura eta Salvador Milà sailburu (*conseller*) moduan ibili ziren.

2006ko Legebiltzarrerako hauteskundeetan 2003ko emaitzak hobetu zituzten eta 12 legebiltzarkide lortu zituzten guztira, hiru gehiago hain zuzen ere. Joan Saura eta Francesc Baltasar sartu ziren gobernuan, aurreko formula berretsita, José Montilla presidentea zelarik.

Azkenik, 2010ean 10 eserleku Parlamentuan eskuratu zituen 230.824 botoei esker, aurreko hauteskundeetan baino bi gutxiago.

Laburbilduta, 2003tik 2010era 150.000 eta 340.000 boto artean lortu izan ditu koalizioak.

Alderdiaren bilakaera botoei dagokienez (2003-2007).

Kanpo estekak
-------------

* **(Katalanez)**ICVren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q149877
* Commonscat Multimedia: Iniciativa per Catalunya Verds

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137646810

 |

* Wd Datuak: Q149877
* Commonscat Multimedia: Iniciativa per Catalunya Verds
**Howard konderria** (ingelesez: *Howard County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Kokomo da. 2010eko zentsuaren arabera 82.752 biztanle zituen, Howard kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Howard konderriak 761,25 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,24 ura dira. Beste 759,01 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 108,71 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 82.752 pertsonetatik 74.294 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.203 dira. 5.585 beltzak edo afroamerikarrak. 246 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 737 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 136 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.741 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507353
* Commonscat Multimedia: Howard County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123172057
* LCCN: n82010888
* NARA: 10036396
* **Lekuak**
* OSM: 1812960
* TGN: 1002487

 |

* Wd Datuak: Q507353
* Commonscat Multimedia: Howard County, Indiana
**Kentia** (*Howea forsteriana*) jatorriz Lord Howe uharteko palmondo endemikoa da.

Deskribapena
------------

Espezie kaltebera da Naturaren Kontserbaziorako Nazioarteko Erakundearen arabera. Enbor sinplea, zilindrikoa, berdea eta lerdena du, 10 eta 15 m bitartekoko altuera eta 13 cm-ko diametroa izan dezake. Hostoak lauak, goranzkoak eta berde ilunak dira. Fruituak ilunak, marroia eta ondoren gorri kolorea hartzen dute.

Banaketa
--------

Palmondoa landare dotorea da eta barrualdeetan oso erabilia, argi gutxi behar baitu. Kanpoaldean, klima tropikalak nahiago ditu, baina -5 °C-ko tenperaturak jasan ditzake, ordu gutxitan bada ere. Australiako eta Zeelanda Berriko iparraldean du jatorria. Ipar hemisferioan, Ingalaterrako hego-mendebaldean, Espainiako hegoaldean eta Estatu Batuetako hegoaldean ere landatua izan da. Iberiar Penintsulan aire zabalean kostaldeko gune beroetan bakarrik landatu daiteke, esaterako Costa del Solen, izan ere, bertan ale ikusgarriak daude.

Taxonomia
---------

*Howea forsteriana* Odoardo Beccari- k deskribatu zuen eta *Malesia Raccolta-* n argitaratua 1: 66, 1877.

Etimologia
----------

***Howea:*** jatorrizko lekua adierazten du, Lord Howe uhartea, era berean, uharte hau Lord Richard Howe-k (1726-1799) izendatua. 

***forsteriana*** : epitetoa, William Forster senatari australiarraren ohoretan.

Sinonimoak
----------

* *Denea forsteriana* (C.Moore eta F.Muell. ) OFCook
* Grisebachia *forsteriana* (C.Moore eta F.Muell.) ) H.Wendl. & Drude
* *Kentia australis* auct.
* *Kentia forsteriana* C.Moore eta F.Muell.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Howea forsteriana* en Trópicos
2. ↑  (J. Dransfield, N. Uhl, C. Asmussen, W.J. Baker, M. Harley and C. Lewis. 2008) .
3. ↑  Sinónimos en Catalogue of life [*Betiko hautsitako esteka*]

Bibliografia
------------

* Idárraga-Piedrahita, A. RDC Ortiz, R. Callejas Posada eta M. Merello. (eds.) 2011. Fl. Antioquia: Cat. 2: 9-939. Medellín, Antioquia Unibertsitatea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q146290
* Commonscat Multimedia: Howea forsteriana
* Wikispecies Espezieak: Howea forsteriana

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 1142853
* GBIF: 7857942
* GRIN:
* IPNI: 667434-1
* ITIS: 817231
* UICN: 38577
* NCBI: 292773
* PlantList: kew-100448
* W3TROPICOS: 50299258
* USDA Plants: HOFO

 |

* Wd Datuak: Q146290
* Commonscat Multimedia: Howea forsteriana
* Wikispecies Espezieak: Howea forsteriana
Mendizorrotz I harrespila.
Tontortxiki IV tumulua.
Tontortxiki II tumulua.
Tontortxiki III tumulua.
**Igeldoko Estazio Megalitikoa**. Donostiatik Oriora doan mendian bederatzi eraikin megalitiko aurkitu dira. Estazio honek duen berezitasun nagusia monumentu mota desberdinak aurkitu izatean datza: trikuharriak, tumuluak eta harrespilak.

Datu geografikoak
-----------------

Monumentuak hiru udaletako lurraldetan daude: Donostia, Usurbil eta Orio. Kostaldean dago eta Tertziario aroko hareharriz osatutako lurra da.

Historiaurreko monumentuak
--------------------------

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

Sailkatutako monumentuak
------------------------

Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak

Guztira hiru dira:

* Aitzazate I
* Arrobizar
* Iturrieta

### Harrespilak

Guztira bi dira:

* Aitzazate I
* Mendizorrotz I

### Tumuluak

Lau dira:

* Tontortxiki I
* Tontortxiki II
* Tontortxiki III
* Tontortxiki IV

Egoera legala
-------------

Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasun gisa deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan 9 monumentu aipatzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza: Kultura Ondarea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070821
* Commonscat Multimedia: Igeldo megalithic site

---

 |

* Wd Datuak: Q61070821
* Commonscat Multimedia: Igeldo megalithic site
**Dean Thomas** Harry Potter liburu-saileko pertsonaietako bat da. Harryren gelakidea da Gryffindor etxean, Seamus Finnigan, Neville Longbottom eta Ron Weasleyrekin batera.

Historia
--------

Dean Thomas, Harryren adin berekoa da, eta muggleekin hazitakoa. Zurrumurru batzuen arabera, benetako gurasoak Lord Voldemorten hil-jaleek hil zizkioten eta umezurtz gelditu zen.

Harryren lagunik onena ez bada ere, Deanek asko laguntzen dio Harryri, baita Voldemort itzultzen denean ere. Horren adibide da, Dumbledoreren Armadan sartzea. Hurrengo urtean, Gryffindorreko quidditch talderako probak egiten ditu, baina ez da sartzen, eta Hogwartseko beraien zazpigarren ikasturtean hil-jale batzuek bahitzen dute eta Malfoytarren etxean edukitzen dute Grhpook iratxoa, Luna Lovegood eta Ollivander makil-egilearekin batera, baina Harryri esker onik irteten da. Amaieran, Hogwartseko Gerran hartzen du parte.

Datuak
------

* Futbolzalea da
* *Harry Potter eta Odol Nahasiko Printzea* liburuan Ginny Weasleyren neskalaguna izan zen bolada batez, baina beraien erlazioa laster amaitu zen
* Seamus Finnigan da bere lagunik onena
* Orain arte, pelikuletan lehenengo bostetan agertu da, Alfred Enochek interpretatua
Tarraco erromatar hiriaren maketa
***Die Römischen Inschriften von Tarraco.* Madrider Forschungen**, bere laburduraz ezagunagoa, **RIT**, Géza Alföldy, erromatar epigrafiaren hungariar ikerlaria eta bildumariaren katalogoa da. Berlinen argitaratu zen 1975. urtean. Bertan, Tarragonan aurkitutako erromatara garaiko idazkunak jaso zituen, eta antzinako Tarracoko epigrafeak identifikatzeko, bertan ematen zaien katalogo zenbakia erabiltzen da erromatar epigrafia eta historiako idazlanetan. Tarragona hiriak du Hispania zenaren osoko epigrafia bilduma handiena, eta Tarraco hiriburua zenez eta bere probintzia osoko herritarrak erakartzen zituenez, Hispania Tarraconensis osoari buruzko informazioa ematen du.

Egungo Hego Euskal Herriko lurretan zeuden hiriak eta conventus-ak, probintzia horren barnean zeudenez, Antzinako euskal historiaren ikerketan ere kontuan hartu behar den katalogoa da.

Géza Alföldy, bere garaiko erromatar epigrafista eta historialari garrantzitsuenetakoa izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Gorostidi Pi, Diana.  (2013). «Géza Alföldy y las inscripciones romanas de Tarraco (1975-2011): novedades y nuevas perspectivas.» *Jordi López Vilar; Géza Alföldy (koord.): Tarraco Biennal, actes. 1er Congrés Internacional d'Arqueologia i Món Antic. Homenatge a Géza Alföldy. Tarragona, 2012ko azaroaren 29-30 eta abenduaren 1..* , 135-143 or. ISBN 978-84-616675-2-9..
2. ↑   Alonso Troncoso, Víctor.  (2012-06). «Géza Alföldy: De Roma a Europa, pasando por Hispania» *Argos* 35 (1): 195–199. ISSN 1853-6379. (Noiz kontsultatua: 2023-03-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117273580

 |

* Wd Datuak: Q117273580
*Artikulu hau Barrundiako mendiari buruzkoa da; Arabako mendebaldeko mendilerroa gaitzat duena beste hau da: «Arkamu»*
**Arkamo** Arabako iparraldeko mendi bat da. Barrundiako (Aguraingo Kuadrilla) udalerrian eta Elgeako mendilerroan dago.

Uribarri-Ganboako urtegiaren ondoan dago. Bere garaiera, 875 metrokoa da, eta, ohi, ez da oso bisitatua, ez baita batere ezaguna mendizaleen artean, Mugarriluze edo Aumategi ez bezala. Mendi honen ekialdean, Elgea edo Kondekortako lepoa dago. Lepo honek, Elgeamenditik banatzen du.

Irispideak
----------

Arkamo mendiaren hego-ekialdean, Miritxa izeneko beste mendi ezezagun bat dago. Mendi honen ekialdeko magalean **Santa Marina** ermita dago, Elgeatik edo Marietatik errez hel daitekeena. Azken kasu honetan, aipaturiko ermitarantz abiatu behar da, ondoren, Kondekortako leporantz jarraitzeko, bertan trikuharri bat dagoelarik. Ezkerretik, muinoa jarraitu behar da, tontorreraino. Tontorrean, hainbat harri dago.

Berezitasunak
-------------

Tontorrean, harkaitz handi batean zizelkatuak, bi mugarri daude. Horietako batek, B hizkia du bertan. Besteak, berriz, testudun metalezko xafla bat.

Ikus, gainera
-------------

* Arabako mendiak
* Gipuzkoako mendiak
* Arkamoko mendilerroa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253994

 |

* Wd Datuak: Q12253994


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**East Anglia** edo **Ekialdeko Anglia** (ingeles zaharrean: *Ēast Engla rīce*) angloen kolonia bat izan zen eta geroago Ingalaterra anglosaxoian Erresuma bat, Heptarkiaren barruan. Alemaniako iparraldeko Angeln eskualdeko angloek osatu zuten eta *North Folk* eta *South Folk* artean banatu zuten lurra. Gaur egungo Norfolk eta Suffolken jatorria dira. Hala ere ez dira oso ezagunak zeintzuk izan ziren muga zehatzak.

VII. mendearen hasieran erresumarik boteretsuenen artean kokatu zen, baina bere boterea geroago murriztu zen eta askotan Merciaren esku egon zen. 870an daniarrek garaitu zituzten eta bertan ezarri ziren 879an. 917an Ingalaterrako Erresuman sartu zen. Gaur egun Norfolk eta Suffolkez gain Cambridgeshire eskualdea ere East Anglia izeneko zonaldean kokatzen da, Ingalaterran.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2008-05-30). *154. araua: Europako eskualde historiko-politiko nagusiak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q837998
* Commonscat Multimedia: Kingdom of the East Angles

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146208165
* SUDOC: 028581105

 |

* Wd Datuak: Q837998
* Commonscat Multimedia: Kingdom of the East Angles
**Arrosa**|   |
| Kolore koordenatuak |
| Hamaseitarra | #FFC0CB |
| RGB | (r, g, b) | (255, 192, 203) |
| CMYK**N** | (c, m, y, k) | (0, 35, 8, 0) |
| HSV | (h, s, v) | (350°, 25%, 100%) |

**Arrosa** kolore talde bat da. Berez, gorri ahula da, eta izena arrosa lorearen koloretik datorkio.

Kolore talde oso bat da, hainbat ñabarduratakoa, baina ohikoena margo gorri eta zuriaren arteko nahasketa da. Hala ere, ñabarduren artean arrosa biziak daude, horien artean fuxia eta magenta daudela, bigarrena CMYK sisteman kolore kengarri primarioa, eta gorri eta zuriaren arteko nahasketa soiletik lor ezin daitekeena.

RAL kolore sisteman arrosak 4001 eta 4099 artekoak dira, moreekin batera.

Arrosa kulturan
---------------

Arrosa nesken koloretzat jo ohi izan da 1940ko hamarkadatik aurrera, mutilen urdinarekin alderatua. Era berean, feminitatearen ikurra da, erromantizismoarena eta sexu gabeko maitasunarena.

Katolizismoan, arrosak poza eta zoriona adierazten du. Liturgia abenduko hirugarren igandean erabiltzen da, Jesukristo berehala jaioko dena ospatzeko.

Era berean, arrosa homosexualitatea adierazteko erabili den hirukiaren kolorea da. Ikur hau, nazien garaitik dator, homosexualak hiruki arrosa arropan josi behr baitzuten erakusgai, juduek sei puntako izar horia eraman behar zuten bezala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q429220
* Commonscat Multimedia: Pink

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh93007052
* NKC: ph347593
* AAT: 300311125

 |

* Wd Datuak: Q429220
* Commonscat Multimedia: Pink


|   | Gorriak |   |
| --- | --- | --- |
| Gorriluna | Falun gorria | Borgoina | Gorrimina | Kardinala | Terrakota |
|   |   |   |   |   |   |
| Herdoila | Korala | Gorria | Eskarlata | Gorribizia | Gorrindola |
|   |   |   |   |   |   |
| Magenta tinta | Fuksia | Arrosa bizia | Magenta | Arrosa iluna | Arrosa |
|   |   |   |   |   |   |
|  |  |
| --- | --- |
|  | **Orri honetako testu zati batzuk japoniar idazkerarekin idatzita daude.**Euskarri eleaniztun egokirik gabe, galderaikurrak ikusiko dituzu kanji edo kana karaktereen ordez. |

**Hoi-Poi kapsula** (jatorrizko japonieraz ホイポイカプセル edo *hoi poi kapuseru ?*) Dragoi Bola manga eta animeko objektu bat da.

Historia
--------

**Hoi-Poi kapsulak** Brief Doktoreak, Bulmaren aitak, asmatu zituen Capsule Corp. enpresan. Kapsula hauetan nahi den edozer gauza sar daiteke, adibidez armak, ibilgailuak edo etxebizitzak.

Istorioan zehar Son Gokuren lagunek, eta etsaiek, maiz erabili zuten, batez ere Dragoi Bolaren lehen zatian. Geroago hauen erabilpena gutxitan ikusten da.

Deskribapena
------------

Objektu hauek kapsula txiki batzuk dira. Gainaldean botoi bat daukate, hau sakatzean segundo gutxi batzuen buruan kapsula barruan dagoena irtetzen da. Normalean zenbakituta egoten dira, eta asko garraiatzen direnean kutxa baten barruan eramaten dira, tapan zenbaki bakoitzak daramana deskribatuz.
Hizkuntzalaritzan analisi **diakroniko** batek hizkuntzaren bilakaera historikoa aztertzen du. Edo hizkuntzaren atal baten bilakaera historikoa.

Une jakin bateko hizkuntzaren deskripzioak edo analisiak sinkroniaren ikuspegitik egiten dira, esate baterako: Euskaltzaindiaren *Euskara Baturaren Eskuliburua*. Gramatika horrek, bere garaiko hizkuntzari buruzko argibideak ematen dituen heinean, batez ere ikuspegi sinkronikoa erakusten du.

Analisi diakronikoak, ordea, hizkuntzaren bilakaera historikoren analisiak egiten ditu. Analisi diakroniko ezagun bat, esate baterako, Mitxelenaren Fonética histórica vasca doktore tesia da.

Analisi diakroniko batzuek historiatik harago joaten dira, hau da lehen dokumentuak baino lehenagora, eta hizkuntzaren atalen bat berreraikitzeraino iristen dira, hizkuntzaren historiaurreko garaietako atalen bat berreraikitzeraino. Berreraikitako hizkuntzei proto-hizkuntza edo aitzin-hizkuntza esaten zaie. Horrela, esate baterako, berreraiki egin dira proto-euskara, aitzineuskararen, atal batzuk.

Ikus, gainera
-------------

* Sinkronia.
* Euskararen historia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Sarrera - Euskara Batuaren Eskuliburua» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-06-14).
2. ↑   Lakarra, Joseba Andoni; Gorrotxategi, Joakin; Igartua, Iván.  (2018). *Euskararen historia.*  (1. goa. argitaraldia) Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia = Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco ISBN 9788445734339. PMC 1077574995. (Noiz kontsultatua: 2019-06-15).
3. ↑   Igartua, Iván, Zabaltza, Xabier.  ([2012]). *Euskararen historia laburra = Breve historia de la lengua vasca = A brief history of the Basque language.*  Etxepare Euskal Institutua = Instituto Vasco Etxepare ISBN 9788461497522. PMC 857339597. (Noiz kontsultatua: 2019-06-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5270227
* **Identifikadoreak**
* GND: 4249680-9

 |

* Wd Datuak: Q5270227
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Diuretikoa** irentsi ondoren gernuaren bidez organismoko ur eta sodioaren galera eragiten duen substantzia da.

Diuretiko naturalen artean hainbat elikagai eta edari aurkitzen dira: tea, kafea, anana, zainzuriak eta alkohola besteak beste. Hauek diuretiko arinak diren arren, gehiegizko kontsumoak deshidratazioa, hipotentsioa eta alkalosi hipokalemikoa sor ditzake.

Farmako diuretikoak nefronaren gune desberdinetan eraginez diuresia bultzatzea helburu duten sendagaiak dira. Gune desberdinetan eragin dezaketen arren, eragina beti bera da, ura kanporatzea eta batez ere sodioaren birxurgapena inhibitzea.

Farmako hauek medikuntzan batez ere hipertentsio arteriala murrizteko, bihotz gutxiegitasun kongestiboan, egoera edematosoetan eta giltzurrun gutxiegitasunean erabiltzen dira.

Diuretiko hauek eragina duten nefrona gune eta ekintza mekanismoaren arabera sailkatzen dira:

* Henle-lakioko diuretikoak
* Diuretiko tiazidikoak
* Diuretiko potasio aurreztaileak
* Diuretiko osmotikoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q200656
* Commonscat Multimedia: Diuretics

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX527048
* LCCN: sh85038566
* NDL: 00569540
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D004232
* **Kimikako identifikadoreak**
* ATC: C03
* ChEBI: 35498

 |

* Wd Datuak: Q200656
* Commonscat Multimedia: Diuretics