recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Assassinat du duc de Guise* filma.
**Film d' art** Parisen 1908an sortutako zinema produkzio-etxe bat izan zen artetik eta, batez ere, literaturatik gertuago zegoen filmak ekoizteko. Denborarekin hitzarekin zine mota bat definitzeko erabili izan da baita ere.

Historia
--------

Film d' art zinemaren hastapenetan, 1908tik aurrera, Paul Laffittek eta bere anaiak Frantzian sortutako enpresa izan zen. Hasierako elkarteak Sociétè de Production Film d'art izena hartu zuen eta bertan artistak, zinemagileak eta bankariak bildu ziren.

Haren helburu nagusia zinemara publiko burgesa erakartzea izan zen, horretarako espektakulu honi beste duintasun kulturala emanez. Hori lortzeko argumentu landuagoak eta antzerki mundutik hartutako profesionalak erabili nahi zituen, horrela oinarri historikoa edo literarioa zuen zinema sortzeko.
Urte haietan zinemak zirkuarekin lotura handia zuen eta herriko jendearentzako espektakulua zen; hortik zetorren konpainia honen asmo berritzailea. 1938an konpainiak aktibitateak eten egin zituen baina 1950tik aurrera berriro ere lanari ekin zion.

Enpresaren zuzendariak
----------------------

* Paul Laffitte (1908-1909)
* Paul Gavault (1909-1911)
* Charles Delac (1911-)
* Marcel Vandal

Filmak
------

Konpainiak ehun film baino gehiago egin zuen. Hona hemen batzuk:

* *Assassinat du duc de Guise*, André Calmette zuzendaria, Charles Le Bargy(1908)
* *Le Retour d'Ulysse*, André Calmettes eta Charles Le Bargy (1909)
* *Macbeth*, Louis Feuilliade zuzendaria (1909)
* *Le Baiser de Judas*, Armand Bour eta André Calmettes (1908)

*Le Baiser de Judas* filmaren kartela.

Arte-filmak
-----------

Zinema produkzio-etxe horren planteamenduetan oinarrituta, arte filma kategoria sortu da, literaturarekin lotura estua duen zinema definitzeko, bereziki eleberriarekin eta antzerkiarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  A. Carou, B. De Pastre - « Le Film d'Art & les films d'art en Europe (1908-1911) », 1895, *Revue de l'association française de recherche sur l'histoire du cinéma*, 56.zk. AFRHC/Association française de recherche sur l'histoire du cinéma, 2008ko abendua.
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Guide to zinema.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q841730
* Commonscat Multimedia: Le Film d'art

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143427024
* BNF: 14659870b (data)
* SUDOC: 194954412

 |

* Wd Datuak: Q841730
* Commonscat Multimedia: Le Film d'art
Antzinaroko ingeniarien arteko oinordekotza printzipioa
**Filon Atenasekoa**, K.a. IV. mende amaierako eta K.a. III. mende hasierako ingeniari militar greziar bat izan zen.

Vitruvioren arabera, Demeter eta Persefoneren tenpluan lan egin zuen, Eleusisen. *Tenpluen proportzioei* buruzko tratatu bat idatzi zuen, kontserbatu ez dena, eta, berari buruzko erreferentzia bakarra, Vitruvioren lanekoa delarik. Tratatu hau, modulu nozioari buruzko azterketaren aurkibide historiko bat da.

Berari zor zaio Pireoko armategia, K.a. I. mendean Silak suntsitua, eta, berari buruz, oraindik Vitruvioren garaian ere erreferentzia zen lan bat idatzi zuelarik. Plutarkok, armategi hau, mundu guztiak miretsitakoa bezala aipatzen du, berari buruz, haitzurdinezko lauza batean grabatutako deskribapen bat kontserbatu delarik.

Poliortzetikari buruzko tratatu baten egilea ere izan zen. Filon Bizantziokoaren IV. eta V. liburuak, egokitze edo laburpen bat izango lirateke. Aldi berean, atenastarra, Eneas Taktikon inspiratuko zen, eta arte militarrari, Filipo II.a Mazedoniakoaren eta bere seme Alexandro Handiaren konkistek emandako elementuak gehitu.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q240499
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 22939737
* GND: 118891448

 |

* Wd Datuak: Q240499
**Filomena Baldezate** (Canalejas de Peñafiel, Valladolid, 1895eko azaroaren 4a - Miranda de Ebro, 1980ko abuztuaren 10a) erizaina eta emagina izan zen. *Doña Filo* izenarekin zen ezaguna.

Biografia
---------

1914an iritsi zen Bilbora, neskame gisa. Ezkondu ondoren, Errekaldera joan zen bizitzera, bere neba-arreba txikiekin batera. Ezkonduta egon zen lehen urteetan Irakasle ikasketak egin zituen, baina inoiz ez zuen lanbide horretan jardun. Gero, urte gutxiren buruan, bi alaba eta seme bat izan zituen. 31 urterekin alargun geratu zen. Bere ezkontzako azken urteetan eta alarguntzako lehen urteetan, bere etxean apopiloak izan behar izan zituen familiaren gastuei aurre egiteko.

Alargundu ostean erizain izateko azterketak gainditu zituen, ondoren, 1929an Valladolideko Medikuntza Fakultatean *Erditze irakasle* titulua lortu zuen eta emagin lanetan hasi zen. Errekalde auzoan igaro zituen berrogeita hamar urteetan, oroitzapen sakona utzi zuen bere sinpatia eta adeitasunagatik. Beti zegoen bere zerbitzuak emateko prest, nahiz eta gero, zenbait kasutan, kobratzera heldu ez.

Heriotza
--------

Miranda Ebron trafiko istripu batean hil zen 1980an.

Aitortzak eta omenaldiak
------------------------

* 1968an Errekaldeberrin herri omenaldi bat eskeini zitzaion
* 1983an, herritarren eskariz, Bilboko Udalak erabaki zuen bere izena jartzea bizi izan zen kaleari, Errekaldeko plazaren goiko aldean zegoena eta ordura arte Marinos voluntarios de la Armada izenetik ezaguna. *.*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Bilbaopedia-Baldezate, Filomena. Calle
2. ↑   Educatec@.  (2016-09-08). «Berdinak: Filomena Baldezate #mujeresquesonhistoria» *Berdinak* (Noiz kontsultatua: 2021-03-24).
3. 1 2 3  Filomena, un nombre que abriga - Deia 16/1/2021
4. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Basas, Manuel.  (1991). *Diccionario Abreviado de las calles de Bilbao..*  Bilboko udala, 291 or. ISBN 84-606-0152-8..
5. ↑   «Calle de Filomena Baldezate - Callejero de Bilbao - Callejero.net» *bilbao.callejero.net* (Noiz kontsultatua: 2021-03-24).

Kanpo estekak
-------------

* Filomenaren argazkia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106168786

 |

* Wd Datuak: Q106168786
**Camden konderria** (ingelesez: *Camden County*) New Jerseyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Camden da. 2010eko zentsuaren arabera 513.657 biztanle zituen, Camden kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Camden konderriak 588,68 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,62 ura dira. Beste 573,07 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 872,56 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 513.657 pertsonetatik 382.772 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 73.124 dira. 94.762 beltzak edo afroamerikarrak. 859 amerikar natiboak ziren eta 106 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 26.043 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 731 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 8.384 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497810
* Commonscat Multimedia: Camden County, New Jersey

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150111930
* BNF: 14460475n (data)
* NARA: 10036728
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 962883
* TGN: 1002227

 |

* Wd Datuak: Q497810
* Commonscat Multimedia: Camden County, New Jersey
Immunoglobulina baten egitura

  

**G Immunoglobulina** (**Ig G**) organismoaren barne isurkarietan (odola, likido zefalorrakideo, linfa...) dagoen immunoglobulina da.

Immunoglobulina ugariena da, gorputzeko bost immunoglobulinen artean bera baita nagusia (Ig guztien %80).

Era berean, immunoglobulina txikiena da, bere pisu molekularra 150.000 Daltonekoa izanik. Honek azaltzen du zirkulazio-aparatutik ehunetara erraz pasatzeko duen gaitasuna, baita karena edo plazenta-hesia zeharkatzekoa ere (karena zeharka dezakeen immunoglobulina bakarra da; horrek babesa eta immunitatea ematen dio umekiari)

Ig G molekula monomeroa da, eta lau polipeptido katez osatuta dago. Kateen artean eta kateen barruan disulfuro zubiak (S-S) baditu

Odol-plasman 13,5 mg/ml kontzentrazioan dago, eta bere erdibizitza 25 egunetakoa da.

Immunoglobulina honek konplementu sistema aktibatzen du, azken honek mikrobio patogenoak suntsi ditzan. Horretaz gain, opsonina moduan jarduten du, eta opsonizazioa eragiten du (hots, fagozitoak aktibatzen ditu). Bi ezaugarri horiei esker G immunoglobulina antigorputz oso eraginkorra da bakterio, birus eta beste mikrobio patogenoen aurkako borrokan.

Beste immunoglobulinen aldean, Ig Gk exotoxina indargabetzeko ahalmena ere badu.

Mota honetako immunoglobulinek ere gaitz autoimmuneetan zerikusi handia dute, oso lotuta baitaude III motako hipersentiberatasunekin: gorputzeko autoantigorputzek G immunoglobulinarekin konplexuak eratzen dituzte, ehunak eta organoak kaltetzen dituztenak (artritis erreumatoidea sortuz, adibidez)

G immunoglobulinaren 4 azpiklase daude (Ig G1, Ig G2, Ig G3, Ig G4), ezaugarri ezberdinak dituztenak, ondoko taulan ikus daitekeen moduan:

| Azpiklase |  % | Karena zeharkatu | Konplementua aktibatu | Fagozitoei lotu |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ig G 1 | 66 | ++ | ++ | ++ |
| Ig G 2 | 23 | + | + | - |
| Ig G 3 | 7 | ++ | +++ | ++ |
| Ig G 4 | 4 | ++ | - | + |

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q79448
* Commonscat Multimedia: Immunoglobulin G

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007074
* FMA: 62872

 |

* Wd Datuak: Q79448
* Commonscat Multimedia: Immunoglobulin G

1. ↑  Ingraham, J. Ingraham C.: Introducción a la Microbiología, vol. 2, Ed, Reverté (1998) , 412 orr. IBSN: 84-291-1871-3)
2. ↑  Madigan, M.. Martinko J.M. Parker, J.: Brock Mikroorganismoen Biologia (2007), EHUak euskaratuta, 812-812 orr. IBSN: 978-84-9860-026-1
3. ↑  Madigan, M.. Martinko J.M. Parker, J.: Brock Mikroorganismoen Biologia (2007), EHUak euskaratuta, 844-846 orr. IBSN: 978-84-9860-026-1
**Caburgua** **aintzira** Txileko aintzira da, Pucón udalerrian, Araucanía eskualdean, Villarrica aintziraren ipar-ekialdean.

Lakuaren ekialdean Huerquehue Parke Nazionala dago. Atsedenleku gisa aukeratu dute hainbat pertsona publikok, hala nola Michelle Bachelet Txileko presidente ohiak, Sebastián Piñera Txileko Errepublikako presidenteak, besteak beste.

Caburguaren baliabide nagusia turismoa da, batez ere udako denboraldian loratzen dena (abendutik otsailera bitartean).

Toponimia
---------

Aintzirak *Kafürwe* Mapudungun hitzetik hartzen du izena, "haztakatzen den lekua", aintziraren forma dela eta.

Geografia
---------

Aintzirak glaziar harana hartzen du. Holozenoan, Caburgua sumendien labak lagundu zuen aintzirako hustubideak blokeatzen. Aintzira honen ekialdeko eta mendebaldeko ertzetan zehar Liquiñe-Ofqui faila eremuko bi faila igarotzen dira.

Araucanía eta herrialdeko aintzirak bere kristalitate iraunkorragatik bereizten dira, lurpeko zein neguko hustubideak direla eta, uda sasoian jasotako toxina eta olio urak iragazten baitituzte, eta uretako berotasuna dela eta, 6 °C inguru ondoko aintziren baino altuago, baliteke haren sakonerako iturri termalengatik.

**Caburgua** dagoen arro hidrografikoa txikia da eta ibaiadar gutxi ditu, neurri handi batean bertako basoz inguratuta. Horiek, gehienetan, sektoreko natur erreserbetan eta parke nazionaletan hazten dira. Baso ingurune horrek, babes erregimenean; biztanle gutxirekin eta nekazaritza, Caburgua lakuari urak ezaugarritzen dituen gardentasuna eta garbitasuna ahalbidetzen diona, algak ugaritzeak, edo "igerileku zikina" fenomeno bezala ezagutzen denak, eutrofizazioak, kutsatu gabeko azken Txileko aintziretako bat izanik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q573136
* Commonscat Multimedia: Caburgua Lake

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 363145857895323020802
* **Lekuak**
* OSM: 11069798

 |

* Wd Datuak: Q573136
* Commonscat Multimedia: Caburgua Lake
**Cacaolat** esne eta txokolatez egindako irabiaki marka bat da. 1931ko abenduaren 4an lehenbizikoz merkaturatu zen eta Kataluniako Cardedeu udalerriko lantegian ekoizten da. Munduan ekoiztu zen kakaozko lehen irabiatu komertziala izan zen.

Katalunia, Espainia eta Hego Euskal Herrian saldua den arren, bere merkaturik garrantzitsuena Katalunia da nabarmenki, duen ospearen ondorioz herrialde honetan maiz taberna nahiz jatetxetan gainontzeko herrialdeetan txokolatezko irabiakia eskatu beharrean zuzenean Cacaolat bat eskatu ohi da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Costa, Natalia.  (2022-03-23). «Cacaolat: el primer batido de cacao industrial del mundo nació en Cataluña para colocar la leche que no se vendía» *Directo al Paladar* (Noiz kontsultatua: 2023-03-23).

Kanpo estekak
-------------

* Cacaolat irabiakiaren webgunea **(Katalanez)** **(Gaztelaniaz)** **(Gaztelaniaz)** **(Portugesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3615700
* Commonscat Multimedia: Cacaolat

---

 |

* Wd Datuak: Q3615700
* Commonscat Multimedia: Cacaolat
**Gräfenberg puntua**, edo **G puntua**, kitzikatu ondoren eszitazio sexual eta orgasmora eramaten duen zona erogenoa da.

Jatorria
--------

"G puntu" adierazpena, 1944an honen existentzia iragarri zuen Ernst Gräfenberg ginekologo alemaniarraren omenez izendatu zen. Urte bat geroago *The G Spot and Other Recent Discoveries About Human Sexuality by Ladas et. al.* argitalpenari esker G puntuaren existentzia zabaldu zen.

### Jendarteko ustea

Kritika zientifiko eta profesionala, eta eszeptizismoaz gain, G puntua, kontzeptu moduan onartua izan zen jendartean. Ikerketa baten arabera emakumeen ehuneko 84ak baginan "oso sentikorra den zonaldea" dagoela uste du.

Kokapena
--------

G puntua emakumeen genitalen aldeko gune txiki batean dago, pubis hezurraren atzealdean eta uretra inguruan zehazki. Skene-guruinak aurkitzen diren uretra arolaren berdina edo parte da.

G puntua adierazpena uzkia edo perineo presionatuz kitzikatu daitekeen gizonezkoen prostata adierazteko ere erabiltzen da kaleko hizkuntzan analogia moduan.

Kilikapena
----------

Gorantz okertutako zakilak baginako aurreko paretan presio handiagoa eragiteko gaitasun naturala dauka. Zakila gorantz okertzen ez bada, beste sexu posizio bat beharko da. Adibidez, zakila beherantz okertzen zaion gizonezkoak atzealdeko sarpena egokiagoa dela aurkitu dezake G puntua kitzikatzeko, kurbak aurreko pareta presionatuko baitu.

G puntuaren kilikapena behatz edo mingainaren erabilpen bitartez posible da, klitoria beherantz bultzatzen den bitartean mingaina edo behatza dei mugimendu bitartez lorturiko presio bateratuari esker. Behatza edo mingaina bagina barruko 2,5 eta 7,5 zentimetroen artean egon behar du. Hala ere, emakume bakoitzak kilikapen modu ezberdin bat behar lezake.

Hogeita hamar urte baino zaharragoak diren emakumeetan G puntuaren kilikapena biziagoa dela uste da, bagina barneko ehun egituraren aldaketen ondorioz G puntuarekiko sarbidea errazagoa izatea laguntzen baitu.

Kanpo estekak
-------------

* G puntuari buruzko albistea ARGIA astekarian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q517807
* Commonscat Multimedia: G-spot

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh93002802

 |

* Wd Datuak: Q517807
* Commonscat Multimedia: G-spot

Erreferentziak
--------------

1. ↑  In Search of the Perfect G

| * i
* e
* a
Giza ugal-aparatua |
| --- |
|  Emakumearena | 
* Alua
	+ Ezpain handiak
	+ Ezpain txikiak
	+ Baginako bestibulua
	+ Klitoria
		- Mokoa
		- Moko-azala
* Bartholinen guruinak
* Himena
* Bagina
* Umetokia
	+ Zerbixa
* Umetoki-tronpa
* Obulutegia
* Skeneren guruina
* G puntua

 |
|  Gizonarena | 
* Eskrotoa
* Barrabilak
* Epididimoa
* Kordoi espermatikoak
* Hodi deferenteak
* Semen-besikulak
* Hodi isurleak
* Uretra
* Prostata
* Guruin bulbouretralak
* Zakila
	+ Mokoa
	+ Haria
	+ Moko-azala
	+ Perineoko errafea

 |
| Giza sexualitatea |
**Gebel el-Silsila** (arabieraz جبل السلسلة) edo **Gebel Silsileh**, Asuanetik 65 kilometro iparraldera dagoen hiri bat da, Nilo ibaiaren ibarrak amildegi eran estutzen diren tokian. Antzinako egiptoeraz **Jeny** edo Kheny bezala ezagutua "arraun egiteko tokia" esan nahi duena.

Bere harri harrobiengatik ezaguna, bere kalitate bikainagatik, gutxienez, XVIII. dinastiatik grekoerromatar garairarte esplotatuak izan zirenak.

Hondar arkeologikoak
--------------------

Mendebaldeko ibarrean, zenbait tenplu daude, harrian zulatuak, Horemheb, Seti I.a, Ramses II.a eta Merenptah faraoienak.

Akenaton faraoiak Tell el-Amarnan erabilitako blokeetako asko, toki honetatik atera ziren, eta, ondoren, Tebaseko eraikinetarako berrerabiliak.

Monumentu hauetako batzuk, Hatshepsut, Amenofis II.a, Ramses II.a, Merenptah eta Ramses III.aren inskripzioak daramatzate.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1261930
* Commonscat Multimedia: Gebel el-Silsila

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 233887193
* GND: 4640500-8
* LCCN: sh2001008828

 |

* Wd Datuak: Q1261930
* Commonscat Multimedia: Gebel el-Silsila
**Gabriela Svobodová** (**Gabriela Sekajová**, Kremnica, Txekoslovakia, 1953ko otsailaren 27a) iraupen eskian lehiatu zen kirolari txekoslovakiarra da.

Neguko hiru Olinpiar Jokotan parte hartu zuen, eta zilarrezko domina lortu zuen Sarajevon (1984), errelebo-proban (Dagmar Švubová, Blanka Paulhony eta Kv«Jeriová), 6. postuan Innsbrucken (1976) eta 4. postuan Lake Placiden (1980), proba berean.

Bizitza
-------

Gabriela Soukalová-Svobodová 1953ko otsailaren 27an jaio zen. Lehen hezkuntzaren amaieran eskiaketa lehiakorrak egiten hasi zen. Bigarren urtean, Liptovský Hráde-ko elektroteknologiako bigarren eskola batean, kirol nazionalean onartua izan zen. Geroago, adin txikikoa zen arren, helduentzako kirol talde nazionalera eraman zuten. Munduko txapelketetan zilarrezko domina irabazi zuen Sarajevon (1974), eta Txekoslovakia ordezkatu zuen Innsbruckeko Neguko Olinpiar Jokoetan (1976) eta Placid lakuan (1980). Eskiatzaile karrera 1985ean amaitu zuen eta, ondoren, barne Ministerioko Jablonec klubean entrenatzaile lanetan aritu zen. 1987an hasi zen irakasten Jablonec kirol-gramatika eskolan, non gaur egun arte jarraitzen duen. Bere bigarren alaba Gabriela Soukalová Koukalová eskiatzaile lehiakorra da.

### Ibilbidea

Nazioarteko début egin zuen 1974ko Munduko Txapelketan, non brontzezko domina irabazi zuen erreleboan, eta bere karreraren puntu gorena 1984ko Neguko Olinpiar Jokoetan iritsi zen, bera, Dagmar Švubová, Blanka Paulinho eta Květa Jeriová izan zirelarik zilarrezko domina harrigarri bat irabazi zutenak erreleboan. Arrakasta horiez gain, Svobodová 1976ko eta 1980ko Olinpiar Jokoetan eta 1978, 1982 eta 1985eko Munduko txapelketetan ere lehiatu zen, bere banakako helmugarik onena lehiaketa horietan 13 km-koa izanik 1976ko Olinpiar Jokoetan eta 10 km-koa 1982ko Munduko Txapelketan. Svobodová 1985ean kiroletik erretiratu zen eta gero Jablonec nad Nisouko eskolako irakasle eta entrenatzaile gisa lan egin zuen. Eslovak etnikoa izan arren, Svobodová txekiar hiritartasuna lortu zuen Txekoslovakia zatitu ondoren. 1976ko Olinpiar Jokoen ondoren, Svobodová Jaroslav Svoboda eskiatzaile txekiarrarekin ezkondu zen, baina gero dibortziatu egin ziren. Gerora, Karel Soukal eski-jauzilari txekoslovakiar ohiarekin ezkondu zen eta haien alaba Gabriela Soukalová Txekiar Errepublikako ordezkaria izan zen 2010eko Neguko Olinpiar Jokoetan.

Dominak
-------

| JOKO-OLINPIKOAK |
| --- |
| URTEA | LEKUA | DOMINA | PROBA |
| 1984 | Sarajevo (Yugoslavia) | Zilarrezko domina | Errelekoba 4X5Km |

| MUNDUKO TXAPELKETA |
| --- |
| URTEA | LEKUA | DOMINA | PROBA |
| 1974 | Falun (Suecia) | Brontzezko domina | Errelekoba 4X5Km |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)**  *Gabriela Svobodová.*  2020-09-26 (Noiz kontsultatua: 2022-02-08).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Gabriela Soukalová - Svobodová (1953)» *www.memoryofnations.eu* (Noiz kontsultatua: 2022-02-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1256064
* **Kirolariak**
* COI: gabriela-svobodova

 |

* Wd Datuak: Q1256064
**Gede**, **Gedi** edo **Kilimani Malindi** auzoan dagoen herri bat da, Kenyako kostaldean. Biztanleria 600 pertsona ingurukoa da. Swahili kulturaren hiria zen, Malindiren hegoaldean eta Watamuren iparraldean. Gede izenak Oromoeraz "Ederra" esan nahi du. Antza, izen hori hiriari eman zitzaion XVI. mendean, azken buruzagiek hiria abandonatu zutenean. Hiria XIII. mendean sortu zen, koralezko uharriengainean, itsasotik sei kilometrotara.

Historia
--------

Hiria swahili kultura barruan kokatu behar da. XIII. mendean garrantzi handiko portu bat zuen baina gaur egun erorkinak besterik ez dira gelditzen. Aztarnak aztertuz 1399ko hilobiak aurkitu dira eta berrienak XVI. mendekoak dira. Garai horretan populazioa 2.500 pertsona ingurukoa izango zen. Herriaren uztea justifikatzeko mende horretan gertatutako beste herrien erasoa aipatu da, Malinditik edo Mombasatik. Utzitako herria Somaliatik etorritako herri nomada batek okupatu zuen baina denbora gutxirako. Ondoren portua eta hiria abandonaturik gelditu ziren XX. mende arte; 1920an portu berreraikia izan zen.

Gedin erorkin desberdinak ikus daitezke: medina bat, jauregi eta gotorleku baten aztarnak... Etxeek konplexutasun handia zuten; adibidez, komunak estolderiarekin zuten. Gaur egun herriak museoa du eta 1948tik parke nazional baten interpretazio zentrua du.

Irudiak
-------

* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  African Archaeological Review, Volume 15, Number 3, September 1998, pp. 199-218(20)

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q898500
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 265718642

 |

* Wd Datuak: Q898500
**Camden Town Group** 1911tik 1913ra bildu zen artista postinpresionista talde bat izan zen. Artistak Walter Sickert margolariaren etxean biltzen zen, Londresko Camden Town auzoan, eta hortik zetorren izena.

Walter Richard Sickert, haren etxean biltzen zen taldea.

Historia
--------

Harold Gilmanen *Mrs Mounter at the Breakfast Table* margolana (1917).
1908an Frank Rutter arte kritikariak Allied Artists Association (AAA) elkartea sortu zuen; taldea Royal Academytik banandu zen, era batez, Frantzian, Société des Artistes Indépendants edo Independenteen Saloiak eragindako irizpideak jarraituz. AAAn lanak erakutsi zituzten margolari askok, gero, Camden Town Groupen hartu zuten parte.

Talde honen gainean Vincent van Gogh edo Paul Gauguin bezalako artistek eragin handia izan zuten. Camden Town Groupek margolan inpresionisten eta kubisten erakusketak antolatu zituzten Londresen eta haien eragina handia izan zen.

Tate Britain, Londresen, 2008an, taldeari erakusketa handi bat eskaini zion.

Taldekideak
-----------

Taldeak bere barneko arauak zituen, tartean, ezin zirela hamasei baino gehiago izan eta guztiak gizonezkoak izan behar zirela.

* Walter Bayes
* Robert Bevan
* Malcolm Drummond
* Harold Gilman
* Charles Ginner
* Spencer Frederick Gore
* Duncan Grant

Robert Bevanen *Mare and Foal* margolana (1917).
* James Dickson Innes
* Augustus John
* Henry Lamb
* Wyndham Lewis
* Maxwell Gordon Lightfoot
* J.B. Manson
* Lucien Pissarro
* William Ratcliffe
* Walter Sickert
* John Doman Turner

Harold Gilmanen ‘’Leeds Market’’, 1913 (Tate - Londres).

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)**:Taldea Tate Galleryn.
* **(Ingelesez)**:John Doman Turnerri eskainitako webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Camden Town Group*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q675329
* Commonscat Multimedia: Camden Town Group

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 128529519
* ISNI: 0000 0000 8840 4114
* BNF: 115821415 (data)
* LCCN: n80041473
* ULAN: 500117318
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q675329
* Commonscat Multimedia: Camden Town Group
Taula periodikoaren elementu kimikoen **g blokea**, funtsezko egoeran energia handieneko elektroia *g* orbital batean edukiko luketen elementuen multzoa da. Talde hau hipotetikoa da, ez baita baldintza hau betetzen duen elementurik aurkitu edo sintetizatu oraindik. G blokeko lehen elementuaren zenbaki atomikoa 121 eta bere izen sistematikoa unbiunio izango lirateke. Taula periodikoaren eskualde honetako elementuak oso ezegonkorrak izango lirateke, desintegrazio erradioaktibo azkarra jasango bailukete eta beren erdibizitza oso laburra izango bailitzateke. Hala ere, unbihexioa (126 zenbaki atomikoduna), hipotetikoki, egonkorra izango litzateke.

Mekanika kuantikoak egitura atomikoaz egiten duen deskribapena jarraituz, g blokeko elementuek *g* orbital atomikoa partzialki beterik edukiko lukete. Hala ere, zenbaki atomiko altua duten elementuen kasurako, spinaren eta orbitaren arteko elkarrekintzak orbitalen bidezko hurbilketaren baliogarritasuna murrizten du.

Ikus, gainera
-------------

* Konfigurazio elektroniko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q305968

 |

* Wd Datuak: Q305968


| Elementu kimikoak |
| --- |
| **Taldeak:**   1 -  2 -  3 -  4 -  5 -  6 -  7 -  8 -  9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18

---

**Periodoak:**  1  -  2  -  3  -  4  -  5  -  6  -  7

---

**Serieak**:   Metal alkalinoak  -  Metal lurralkalinoak  -  Lantanoideak  -  Aktinidoak  Trantsizio-metalak  -  Metaloideak  -  Ez-metalak  -  Halogenoak  -  Gas nobleak

---

**Blokeak**:   s blokea  -  p blokea  -  d blokea  -  f blokea  g blokea

---

Taula periodikoa |
***Camembert helburu. Toulouse-Lautrec mende bat geroago*** liburua 1998.urtean kaleratu zen. Thriller eleberri bezala katalogatuta, nahiko liburu harrigarri dela esan behar dugu, argumentuan arteari buruzko eta Toulouse-Lautrec margolariari buruzko ausnarketak biltzen baititu. Horrela defininitu egin da: "nobelaz mozorrotu den saiakera bat". Berez, benetako elebarria da, XX. mendeko eleberri intelektuala non argumentu poliziako edo nobela beltz baten bidez egileak gai askotaz bere iritziak eta ausnarketak garatzen baititu. Touluse Lautrec izango da ausnarketa horien gune nagusia, bai, baina baita ere emakumea, gizona, sexua, maitasuna, artea, euskara eta beste gai asko.

"In Salon of Rue des Moulins", liburuan komentatutako margolana.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Arte-lanen lapur bat kontratatzen dute pertsonaia misteriotsu batzuek ikerketa berezia egin dezan. Arte lapur hori nahiko bizitza-krisialdian dago sartuta: errealitate burgesatik kanpo bizi da, bere harreman afektiboak ez daude oso ondo, gehiegi edaten du... Kontratatu nahi duen banda ez zaio gehiegi gustatzen eta historian zehar bere kezkak areagotu egingo dira. Baina horien artean protagonista liluratuko duen emakume bat dago: Margot. Protagonistak Lautrec margolariari buruzko informazio asko bildu beharko du ondoren, espezialista itxura emanik, Albiko Toulouse-Lautrec Museora joateko. Museo horretan 1982ko urtarrilaren 12an lapurreta gertatu zen: beste koadro artean garrantzi handiko bat lapurtu zuten, "Aux courses". Printzipioz, informazio horrek protagonistak egin behar duen ikerketaz ez du lotura zuzena baina argumentuan izango du. Haren lana, edo behintzat hori eskatu diote, Lautrecen galdutako koadro baten inguruko informazioa lortzea da "Natura hila Camembert-platera, edalontzia eta labanarekin" izenekoa. Kontratatu dion taldearen helburua horren faltsifikazioa egitea eta originala bezala zabaltzea da. Aste batzuk Albiko Museoan egon eta gero, protagonistak Ignacio Zuloagaren izan ziren margo zahar batzuk eskuratzen ditu eta faltsifikatzaileek lanari ekiten diote. Azken emaitza benetakoa ematen duen koadroa izango da. Protagonistak taldeko kideez ez da fio eta berarekin eramango ditu azken koadro hori eta hori lortzeko egindako saiakerak. Behin Iruñean poliziek haren etxea arakatu du eta protagonista atxilotu egingo du. Dena tranpa bat izan da eta benetako helburua ez zen Camembert gaztaren koadroaren inguruko faltsifikazioa.

Toulouse-Lautrec Museoa Albin (Frantzia).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  .

Ikus, gainera
-------------

* Xabier eta Martin Etxeberria: *Gizon gogorraren sekretua*
* Toulouse-Lautrec

Kanpo estekak
-------------

* Eleberria digitalizatuta.
* Ibon Egaña liburuari buruzko komentarioa:
* Ibon Egaña eta Camembert helburu liburuaren berrirakurketa Euskadi Irratian:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25473732

 |

* Wd Datuak: Q25473732
Fonetika eta linguistika arloetan **fonoa** hizketako soinuaren unitatea da. Giza hizkeran, ezaugarri akustiko bereziak eta iraupen tipikoa duen zati bakoitza fono bat da, soinua osatzen duena.

Fono bakoitzak maiztasun bereizgarri bat du, eta emisio denbora berezia (oro har, 20-60 ms artekoa). Mintzamena ikertzean, analisi espektrografikoa erabiltzen da; horrek soinu uhinak bereizten ditu, maiztasun finkoetako uhin sinpleagoetan bereizita. Haien artean antzekoak diren fonoak ikur alfabetikoekin irudikatzen dira, kako zuzenen artean.

Fono eta fonema
---------------

Fonemak ez bezala (horiek buruko entitate bat baitira), fonoak gauzatze fisikoak dira, neurtu daitezkeenak. Fonema fonoen batura bat da, edota soinu desberdinen batura bat, hizkuntza konkretu baten fonologiako elementutzat har daitezkeenak.

Transkripzio fonetikoa, esan bezala, kako zuzenen artean [ ] sartzen da; eta transkripzio fonemikoa, berriz, barra zeiharren artean / /.

Ikus, gainera
-------------

* Alofono.
* Fonetika eta fonologia.
* Fonema.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Crystal, David.  (1971). *Linguistics.*  Baltimore: Penguin, 178 or..
2. ↑   Crystal, David.  (1971). *Linguistics.*  Baltimore: Penguin, 180 or..
3. ↑   Loos, Eugene E..  (1997). *What is a phone?.*  in: *LinguaLinks: Glossary of linguistic terms*. SIL International.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q202064

 |

* Wd Datuak: Q202064
|  |  |
| --- | --- |
| **Taldea** | **15** |
| **Periodoa** |
| **2** | 7 N  |
| **3** | 15 P  |
| **4** | 33 As  |
| **5** | 51 Sb  |
| **6** | 83 Bi  |
| **7** | 115 Uup  |

IUPAC-en nomenklatura modernoan, **15. taldeko elementua** taula periodikoaren 15. seriean dagoen elementua da. Talde honi **nitrogenoaren talde** edo **pniktogenoak** ere deritzo.

Talde honetako elementuak hauek dira:

* Nitrogenoa (**N**)
* Fosforoa (**P**)
* Artsenikoa (**As**)
* Antimonioa (**Sb**)
* Bismutoa (**Bi**)
* Ununpentioa (**Uup**)

Talde honen ezaugarri bereizlea kanpoko balentzia-geruzan 5 elektroi edukitzea da; s azpigeruzan 2 elektroi dauzkate eta p azpigeruzan 3 elektroi. Beraz, kanpoko geruza betetzeko 3 elektroi falta zaizkie.

Talde honetako elementurik garrantzitsuena nitrogenoa da (**N**). Molekula diatomiko gisa, airearen osagai nagusia da.

Taldearen konposatu binarioei '*pniktido* ere deitzen zaie. Izen hau grezieratik dator (*πνίγειν*, *pnigein*, ito esan nahi du). Era berean, taldeko bi elementu arruntenen (P eta N) izen mnemonikoa da.

Nitrogenoaren taldeko elementuak
Elementu hauek oso egonkorrak dira konposatuak sortzen dituztenean, lotura kobalente bikoitz eta hirukoitzak eratzen baitituzte. Hain zuzen, ezaugarri horixe da beren toxikotasuna eragiten duena, batez ere fosforoaren, artsenikoaren eta antimonioaren kasuan. Substantzia hauek gizakiaren gorputzeko elementu kimikoekin erreakzionatzen dutenean, gibelak prozesatu ezin ditzakeen erradikal aske sendoak eratzen dituzte eta gorputzean metatzen dira. Paradoxikoki, nitrogenoaren eta bismutoaren kasuan lotura sendo horiek dira beren toxikotasun txikiaren errudunak: hausteko zailak diren erreaktibotasun txikiko molekulak eratzen dituzte beste atomo batzuekin. Esaterako, N2 molekula atmosfera inerteak sortzeko erabiltzen da xenona edo beste edozein gas noble oso garestia denean.

Nitrogenoaren taldean bi ez-metal, bi metaloide eta metal bat daude. Taldeko elementu guztiak solidoak dira giro-tenperaturan, nitrogenoa salbu, gasa baita.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  N G Connelly and T Damhus (with R M Hartshorn and A T Hutton) (2005). "Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005 section IR-3.5" 0-85404-438-8

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106675
* Commonscat Multimedia: Periodic table group 15

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4183263-2
* LCCN: sh2003001134

 |

* Wd Datuak: Q106675
* Commonscat Multimedia: Periodic table group 15


| Elementu kimikoak |
| --- |
| **Taldeak:**   1 -  2 -  3 -  4 -  5 -  6 -  7 -  8 -  9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18

---

**Periodoak:**  1  -  2  -  3  -  4  -  5  -  6  -  7

---

**Serieak**:   Metal alkalinoak  -  Metal lurralkalinoak  -  Lantanoideak  -  Aktinidoak  Trantsizio-metalak  -  Metaloideak  -  Ez-metalak  -  Halogenoak  -  Gas nobleak

---

**Blokeak**:   s blokea  -  p blokea  -  d blokea  -  f blokea  g blokea

---

Taula periodikoa |
**Gabrielle Salvatores** (Napoli, 1950eko uztailaren 30a) italiar zinema zuzendaria da.

Gaztetan, Milanera joan zen eta han Piccolo Antzokiko Arte Dramatikoko Akademian diplomatu zen. 1972an Teatro dell'Elforen sortzaileetako bat izan zen. 1981ean *Sogno di una notte de mezza estate* *(Udako gau bateko ametsa)* Shakespeareren lanaren rock musikal bat egin zuen, eta handik bi urtera lehenengo film luzea, lan hartatik abiatuta. Salvatoresen lanen gai nagusia antzerkia izan zen: ospetsu bilakatu nahi duen komiko talde baten telebista-proban oinarritzen da, esate baterako, *Kamikazen* lana. 1990ean, gai bera jorratu zuen *Turné* lanarekin. 1991n erdietsi zuen ospea Salvatoresek, *Mediterraneo* lanarekin atzerriko film onenaren Oscar saria irabazi baitzuen. Lan horren ondoren, *Portu ezkutua* (1992) suspense-filma egin zuen, eta *Sud* gero (1993). 1997an, arrakasta handiko filma egin zuen, *Nirvana*. Film horretako protagonista ordenagailuetan aditua da, eta ondorio izugarriak dituen birus bat diseinatzen du. Hortik aurrera egindako filmak hauek dira: *Denti* (2000), *Amnèsia* (2002), *Io non ho paura* (2003), *Quo vadis, baby?* (2005), *Come Dio comanda* (2008), *Happy Family* (2010), *1960* (2010), *Educazione siberiana* (2011). Antzerkian eta zineman aritzeaz gainera, Salvatoresek telebistan eta irratian lan egin du, eta bideoklipak egin ditu zenbait abeslari italiarrentzat.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55465
* Commonscat Multimedia: Gabriele Salvatores

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 79171662
* ISNI: 0000 0000 7823 8335
* BNE: XX1288004
* BNF: 139912610 (data)
* GND: 120055864
* LCCN: n88039441
* NKC: xx0148695
* NLA: 35844968
* Tabakalera ID: 122925
* SNAC: w63v080p
* SUDOC: 119305771
* BIBSYS: 99062376
* ICCU: RAVV090350
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05237/eu\_s\_0563/s0563
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q55465
* Commonscat Multimedia: Gabriele Salvatores
***Callophrys rubi*** Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Europan, Afrika iparraldean eta Asian aurkitzen da, Iberiar penintsulan hasi eta Siberia eta Pakistaneraino. *Callophrys* izenak "bekain politak" esan nahi du. 

Lineo naturalista suediarrak deskribatu zuen 1758. urtean, *Systema Naturae* liburuaren 10. edizioan.

Deskribapena
------------

Tximeleta txikia da, 26-30 mm-ko hegal zabalera du. Hegalen gainaldea marroi ilun kolorekoa da, arraren kasuan bi orbain argi ditu aurreko hegaletan. Azpialdea berriz berde bizia da eta marra zuri fin bat du, batzuetan falta dena. Kolore berde bizi hori errepikatzen diren egitura mikroskopikoek ematen diote tximeletari.

Beldarrak berdeak dira eta atzealdean marra hori batzuk dtuzte.

Bizi zikloa
-----------

Tximeleta helduak martxoa eta ekaina artean ikusten dira hegan. Inoiz ikusi izan dira uztailean eta baita abuztuan ere. Pausatzen direnean beti ixten dituzte hegalak, alde berdearekin belarretan kamuflatzeko helburuaz.

Arrak lurraldekoiak izaten dira eta haien lurraldean sartzen diren emeak gorteiatzen dituzte. Arrautzak banan banan jartzen dituzte landarean eta handik beldarrak jaiotzen dira. Negua iritsi aurretik pupa bihurtzen dira eta zarata berezia ateratzen dute inurriak erakartzeko. Haiek inurritegira sartu eta bertan gordetzen dituzte eta pupak horrela igarotzen du negua.

Habitata
--------

Beldarra landare espezie ugaritaz elikatzen da, izan ere edozein habitatetan aurkitu dezakegu; basoetako irekigunetan, basamortuetan, ibaiertzetan... 0 eta 2.300 metrotako altueratan aurkitu izan da.

Azpiespezieak
-------------

* *Callophrys rubi rubi* (Europan eta Kaukasoan)
* *Callophrys rubi fervida* Staudinger, 1901 (Iberiar penintsulan, Marokon eta Ekialde Hurbilean)
* *Callophrys rubi borealis* Krulikovsky, 1890 (Uraletan, Errusian)
* *Callophrys rubi sibirica* Heyne, [1895] (Siberian eta Asian)

Iruditegia
----------

* Tximeletaren gainaldea.Tximeletaren gainaldea.
* Hegalen azpialdea.Hegalen azpialdea.
* Arrautza.Arrautza.
* Beldarra.Beldarra.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Green hairstreak - Callophrys rubi» *web.archive.org* 2016-03-03 (Noiz kontsultatua: 2022-11-04).
2. ↑   «Callophrys rubi on euroButterflies by Matt Rowlings» *www.eurobutterflies.com* (Noiz kontsultatua: 2022-11-04).
3. ↑   «Callophrys» *ftp.funet.fi* (Noiz kontsultatua: 2022-11-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1345952
* Commonscat Multimedia: Callophrys rubi
* Wikispecies Espezieak: Callophrys rubi

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 70505
* BioLib: 51395
* Dyntaxa: 201125
* EOL: 263782
* Fauna Europaea: 441177
* GBIF: 1932411
* NCBI: 242269

 |

* Wd Datuak: Q1345952
* Commonscat Multimedia: Callophrys rubi
* Wikispecies Espezieak: Callophrys rubi
{\displaystyle \mathbb {Q} } arrazionalen gorputzari {\displaystyle {\sqrt {2}},{\sqrt {3}}} gehituta bere azpigorputzen eta hedadurei dagozkion Galoisen taldeen erretikuluak.
Matematikan, **Galoisen teoriak**, Évariste Galois matematikariak abiaraziak, gorputz teoria eta talde teoriaren arteko lotura ezartzen du. Lotura horrek, Galoisen teoriaren oinarrizko toerema izenez ezagunak, gorputz teoriako zenbait problema talde teoriaren bidez ebaztea ahalbidetzen du; problemak sinplifikatu eta ulerterrazagoak bihurtuz.

Galoisen motibazioa alor hau garatzeko polinomioen erroak aztertzea izan zen. Bere lanak ahalbidetu zion erradikalen bidez ebazgarriak diren ekuazio polinomikoak beraien erroen permutazioen taldearen propietateen arabera karakterizatzea - ekuazio bat *erradikalen bidez ebazgarria* dela esaten da, baldin eta bere erroak zenbaki oso, n. erro eta oinarrizko lau eragiketa aritmetikoen bidez adieraz badaitezke. Honek, Abel-Ruffiniren teorema era nabarian orokortzen du, zeinak dion 5. maila edo handiagoko polinomio orokor bat ezin dela erradikalen bidez ebatzi.

Galoisen teoria hainbat problema klasiko ebazteko erabili da, tartean, antzinako bi problema ebazgarriak ez direla frogatzeko (kuboaren bikoiztea eta angeluaren trisekzioa). Horrez gain, eraikigarriak diren poligono erregularren karakterizazioa ere ahalbidetzen du (karakterizazioa Gaussek eman zuen lehenik, baina karakterizazioa erabatekoa dela ziurtatzen duten froga ezagun guztiek Galoisen teoria beharrezkoa dute).

Galoisen lana Joseph Liouvillek argitaratu zuen, bere heriotzatik hamalau urtetara. Hala ere, matematikarien artean ondo ulertua izan eta arrakastatsu bihurtu arte urte gehiago pasa ziren.

Galoisen teoria Galoisen konexio eta Grothendiecken Galoisen teoriara orokortua izan da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q92552
* Commonscat Multimedia: Galois theory

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119587869 (data)
* LCCN: sh85052872
* NDL: 00562218
* NKC: ph135380
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q92552
* Commonscat Multimedia: Galois theory
**G eredua** soilik Nafarroako eskualde ez-euskaldunean zein mistoaren hezkuntza-sistemaren barruan hautatu daitekeen hizkuntza-eredua da. Hizkuntza-eredu honetan, euskara erabat ezabatu egiten da ikaslearen *curriculum*etik, zeinetan euskera ez da izango ez komunikazio-hizkuntza eta ezta ere irakasgaia, bestelako ereduen *Euskara eta literatura*rekin kontrajarriz. Ikastola askotan, A ereduarekin batera, klase berdinean, ikasten dute G ereduko ikasleek, *Euskera* irakasgaiko asteroko lau orduetan izan ezik. Halere, 2019-2020 ikasturtean soilik %2.9ak hautsetsi du gaztelania *lingua franca* modura duen hezkuntza-eredua.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85966670

 |

* Wd Datuak: Q85966670

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Modelos lingüísticos - Dpto - Educación» *www.educacion.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2019-11-07).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Educación afirma que» *La Vanguardia* 2019-04-04 (Noiz kontsultatua: 2019-11-07).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Casi la mitad de las preinscripciones optan por modelos que ofrecen euskera. Noticias de Navarra» *Noticias de Navarra* (Noiz kontsultatua: 2019-11-07).
**Capital Tower** (Txineraz : 资金 大厦) Singapurko laugarren eraikinik garaiena da, 254 metroko garaiera duena. POSBanken egoitza bezala aurreikusitakoa, CapitaLanden jabetzara transferitu zuten. Konpainiaren eraikin entseina bilakatu zen eta bere izena hartu zuen. 2000. urtean eraikinaren bukaeratik, Capital Tower Singapurko hiri paisaia apaintzen du, laugarren eraikinik garaiena bezala eta Shenton Way - Tanjong Pagar negozio auzoan eraikinik garaiena da.

Capital Towerek 52 solairu eta 5 igogailu ditu. Igogailuek 3.540 kg karga ditzakete eta bidaiatu 10 m / s-ko abiaduran. Eraikina nabarmentzen da gauez, logotipoak eta eraikinaren zati batzuek argiak aldatzen dituztenean segundotan.

Dorrearen maizter nagusia Government of Singapore Investment Corporation da.

Dorrearen goiko solairua China Club- k okupatzen du. Klubeko kideek bakarrik dute sarbidea. Klubak taberna, jantokia, jantoki pribatuak eta bilera gela ditu. 2001eko maiatzaren 19an ireki zen kluba.

Starbucks Kafea atondo nagusian dago. "Fitness First "kateak ere badu bere establezimenduetako bat eraikinean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2614510
* Commonscat Multimedia: Capital Tower, Singapore

---

 |

* Wd Datuak: Q2614510
* Commonscat Multimedia: Capital Tower, Singapore
**1962ko Espainiako Traineru Txapelketa** (txapelketaren 15. ekitaldia) urte honetako irailaren 9an jokatu zen Donostian, eta San Juanek bere laugarren txapelketa irabazi zuen.

Historia
--------

1957 eta 1961 artean Coruñan jokatu ziren Espainiako txapelketak. Azken bi ekitaldietan galiziarrak izan ziren nagusi eta talde euskaldun eta kantabriarrek gero eta interes txikiagoa azaldu zuten Galiziarako bidaia egiteko. 1962an beraz Donostian antolatzea erabaki zen. Aukeratutako eguna iraliaren 9a izan zen eta Kontxako Banderaren bi jardunaldien artean egokitu zen. Eskualde bakoitzeko traineru batek hartu behar zuen bertan parte, galiziar batek, asturiar batek, bizkaitar batek eta gipuzkoar batek.

Kontxako Banderan talde gipuzkoarrak bakarrik arituko zirenez lehen jardunaldiko irabazlea izan zen sailkatua, San Juan hain zuen ere. Gainerako talde gipuzkoarrek kontsolazio txanda bat jokatu zuten Espainiako txapelketaren aurretik eta "Trofeo Delegación Nacional de Deportes" saria jaso zuen Orio irabazleak. Aipatzekoa da Oriok 21:36:1/5-eko denbora egin zuela Espainiako txapelduna izan zen San Juanek baino 27 segundu hobea.

Parte-hartzaileak
-----------------

| Talde parte-hartzaileak |
| --- |
| Taldeak | Traineruak | Patroiak |
| Asturiasko Printzerria CM CastropolGalizia Educ. y Desc. Moaña (Meira+Tirán)Euskal Herria Kaiku AKEEuskal Herria San Juan | *?**?**?**?* | ???Bibiano Etxabe |

Emaitzak
--------

| Behin betiko denborak |
| --- |
| Postua | Elkartea | 1. Eguna | Diferentzia |
| 1 | **San Juan** | 22:03:3/5 | - |
| 2 | Moaña | 22:38:1/5 | 0:34:3/5 |
| 3 | Kaiku | 23:28:0/5 | 1:24:2/5 |
| 4 | Castropol | 23:59:0/5 | 1:55:2/5 |

Tripulazio irabazlea
--------------------

* San Juan
	+ Patroia: Bibiano Etxabe
	+ Arraunlariak:

Ikus, gainera
-------------

* Espainiako Traineru Txapelketa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492068

 |

* Wd Datuak: Q20492068


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Espainiako Traineru Txapelketak** |  |
| 1944 • 1945 • 1946 • 1947 • 1948 • 1949 • 1951 • 1952 • 1955 • 1957 • 1958 • 1959 • 1960 • 1961 • 1962 • 1963 • 1964 • 1965 • 1966 • 1967 • 1968 • 1969 • 1970 • 1971 • 1972 • 1973 • 1974 • 1975 • 1976 • 1977 • 1978 • 1979 • 1980 • 1981 • 1982 • 1983 • 1984 • 1985 • 1986 • 1987 • 1988 • 1989 • 1990 • 1991 • 1992 • 1993 • 1994 • 1995 • 1996 • 1997 • 1998 • 1999 • 2000 • 2001 • 2002 • 2003 • 2004 • 2005 • 2006 • 2007 • 2008 • 2009 • 2010 • 2011 • 2012 • 2013 • 2014 • 2015 • 2016 • 2017 • 2018 • 2019 • 2020 • 2021 • 2022 |
*Edison fonografo zilindrikoa* (1899)
Edison fonografo bat NNafarroako Erresumako Museo Etnografikoan.
**Fonografoa** soinua grabatu eta erreproduzitzeko gai izan zen lehenengo gailua da. Thomas Alva Edisonek 1877-ko azaroaren 17-an bere lehenengo fonograforen berri eman zuen, 1887-ko azaroaren 29-an gailua erakutsi zion munduari lehendabiziko aldiz eta 1878-ko otsailaren 19-an patentatu zuen.

Fonografoak grabazio sistema mekaniko-analogiko bat erabiltzen du. Sistema honetan, uhin soinudunak bibrazio mekanika bihurtzen dira transduktore akustiko-mekaniko baten bidez. Bibrazio hauek, ziri baten bitartez, ildo helikoidal bat fonografoko zilindro gainean lantzen dute. Soinua erreproduzitzeko prozesu alderantzikatzen da.

Hasieran kartoizko zilindro eztainuz estalita erabiltzen ziren (tin foil motako fonografoa); geroago kartoizko parafinatuta, eta azkenean argizari gogorraz. Argizarizko zilindroa, kalitate eta iraunkortasun handiko gaia izateagatik, 1899-tik merkaturatu zen, urte bat beranduago gramofonoa agertu zenetik.

1889-ko abenduaren 2-tan Edison etxeko ordezkari batean, Theo Wangeman, Johannes Brahms oso konpositore ospetsuren interpretazio bat grabatu zuen. Piano bakar baterako bertsio Hungariar Dantzen zati bat zen; grabaketa hau oraindik gordeta badago ere kalitatea penagarria da.

Fonografo geroagoko asmakizunak
-------------------------------

Edisonen fonografo eta zilindroak.
1877 geroztik fonograforen antzeko hamaika tramankulu zabaltzen ziren, "talking machines" izenekoak agertuz. Hala ere, soilik gramofonoak Edisonen asmakizuna iluntzea lortu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  U.S. Patent 0,200,521 Edisonen fonografoko patentea. (1878-02-19)
2. ↑   «Edison Fonografoa | Laboratorium Bergara Zientzia Museoa» *www.laboratorium.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-12-19).

Kanpo estekak
-------------

* www.todotango.com: Fonografoa gramofonoren kontra, Héctor Luccirena

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116434
* Commonscat Multimedia: Phonographs

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11944523p (data)
* LCCN: sh85101060
* NDL: 00573020
* NKC: ph139231
* AAT: 300265796
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q116434
* Commonscat Multimedia: Phonographs