recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kantabriako dukerria** (gaztelaniaz: *Ducado de Cantabria*; kantabrieraz: *Ducau de Cantabria*) Hispaniako iparraldean bisigodoek sortutako marka izan zen. Bertan marka sortzearen helburua baskoiak eta kantabriak zelatatzea zen.

Geografia eta historia
----------------------

Dukerriaren hedapen zehatza ez da guztiz ezaguna baina, aditu gehienen arabera, egungo Kantabria, iparraldeko Gaztela eta Errioxa zituen barnean.

Bisigodoen konkista baino lehen hiri nagusi bi zituen:

* Iparraldeko Burgosko probintzian zegoen Amaia, eta
* Egungo Logroñotik gertu zegoen Kantabriako hiria.

Hiri biak 574an Leovigildok konkistatu eta suntsitu eta bere herritar gehienak erail zituen.

Hiri bien sarraskiaren oroitzapenak luzaro iraun zuen eskualdeko oroimenean: Braulio Zaragozakoa (631-651) apezpikuak *Donemiliaga Kukulako Bizitza* bere liburuan nola sainduak hiria bekatuengatik suntsituko zela profetizatu zuela azaldu zuen. Gainera, Nafarroako Kodesen esaten da Andre Mariaren monasterioa bilakatutako errefuxiatuek sortu zutela.

Petri Kantabriakoa Kantabriako bigarren *dux* eta Alfontso I.a Asturiaskoaren aita izan zen. Petrik Perez leinuaren sortzailea ere izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Codex Conciliorum Albeldensis seu Vigilanus-ek honela zioen: *iste Petri Cantabriae ducis filius fuit*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2405004

 |

* Wd Datuak: Q2405004
**Swisher konderria** (ingelesez: *Swisher County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tulia da. 2010eko zentsuaren arabera 7.854 biztanle zituen, Swisher kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Swisher konderriak 2.332,78 kilometro koadro ditu. Horietatik 27,28 ura dira. Beste 2.305,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,37 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.854 pertsonetatik 7.174 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.149 dira. 552 beltzak edo afroamerikarrak. 37 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 76 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112882
* Commonscat Multimedia: Swisher County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144236781
* LCCN: n79113997
* NARA: 10047024
* **Lekuak**
* OSM: 1810731
* TGN: 2002080

 |

* Wd Datuak: Q112882
* Commonscat Multimedia: Swisher County, Texas
**Kantauriko ur-txakurra** Euskal Herriko, Kantabriako zein Asturiasko itsasbazterreko herrietan eta bereziki arrantzale munduan ezaguna izan den bertako txakur arraza bat da.

Arraza-izendapena
-----------------

Zenbaitzuek ez zuten berezko arrazatzat jotzen eta Espainiako ur-txakurraren arrazako azpi-motatzat hartzen zuten. Zenbait txakurzaleek berriz berezko arraza zela mantentzen zuten eta ezagupen ofiziala izateko lanean jardun ziren. Argi dagoena zera da, Kantauri itsas bazterreko arrantza kaietan txakur mota hau aspaldidanik ezaguna izan dela.

Azkenean, Espainiako Ministerio de Medio Ambiente y Medio Rural y Marino erakundeak 2011ko martxoaren 22an berezko arrazatzat onartu zuen ofizialki. Hala ere, Espainiako ur-txakurra ez bezala, arraza honek ez du NFZren nazioarteko ezagupenik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**

Ikus, gainera
-------------

* Txakurra euskal mitologian

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Prentsa artikukoa
* **(Gaztelaniaz)** Arrazaren WEB ofiziala
* Garai bateko euskal baforeen ur txakurrei buruzko audioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29047
* Commonscat Multimedia: Cantabrian water dog

---

 |

* Wd Datuak: Q29047
* Commonscat Multimedia: Cantabrian water dog

  


| Euskal Herriko txakur arrazak  Euskal Herria |
| --- |
| Euskal Herriko txakur arrazakEuskal Herriko txakur arrazak
Enkarterriko billano • Enkarterriko billanuko • Euskal artzain txakurra (aldaerak: iletsua eta Gorbeiakoa) • Euskal erbi txakurra • Kantauriko ur-txakurra • Landetako Labrit txakurra • Nafar artzanora • Nafarroako eper txakurra  • Piriniotar ardi txakurra • Pirinioetako mendiko zakurra |
Mongoliar musikaria.
**Kantu armonikoa** abesteko mota berezia da: abeslariak arnasbideetan zehar haizeak sortzen ditu, erresonantziak kudeatzen dituen melodiak lortuz.

Asian
-----

Tuvako errepublika errusiarrean kantu armonikoaren agerpen tradizionalik ezagunena egiten dute, bai eta Altaiko Errepublika eta Khakasian eta Txukotkako barrutietako herrikideek ere.

Asiako beste toki batzuetan ere egiten dute, Mongolian eta Tibeten nagusiki, azken horretan budismoarekin lotuta. Uzbekistan eta Kazakhstan ere esanguratsuak dira.

Beste toki batzuetan
--------------------

Europan, Sardiniako Barbagia eskualdean (Nuoroko probintzian) eta sami herriak (Eskandinavian) ere lantzen dute musika mota hori, Ipar amerikako inuitek eta Hegoafrikako xhosa emakumeek bezala.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Overtone Music Network

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q691771
* Commonscat Multimedia: Overtone singing

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh98002560

 |

* Wd Datuak: Q691771
* Commonscat Multimedia: Overtone singing
*Artikulu hau Zuberoako maskaradako pertsonaiari buruzkoa da; alarde eta danborradako pertsonaia gaitzat duena beste hau da: «Kantinera»*

**Kantiniersa** Zuberoako maskaradetako pertsonaia da, Maskarada gorriko kidea. Napoleonen armadako kantiniersen antzera jantzirik azaltzen da: jaka eta kapela urdin argiak, gona gorria, galtzerdi txuriak eta azpantar urdinak. Soinean, larruzko uhalekin gurutzatua, eztainuzko upeltxo bat darama. Maskaradako aitzindarietako bat da, alegia, dantzari trebea.

XIX. mende amaieran sartu zen pertsonaia hau maskaradetan, *Maka Beltzaren* ordez. Izan ere, azken honen arraileria desegokitzat jo zuten Zuberoara etortzen zen maila handiko bisitari baten aitzinean agertzeko. Bisitari hori, zenbaiten ustez Baionako apezpikua zen, eta, beste batzuen arabera, Luis Luziano Bonaparte edo Louis Barthou ministroa. 1980ko hamarkada arte gizonezkoa izaten zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Aitzindariak.*  Etxahun alkartea, web.archive.org (Noiz kontsultatua: 2023-2-14).
2. 1 2  {{erreferentzia |url= |egilea= Santamaria, Javier |izenburua=Kantiniersa |argitaletxea= Auñamendi Entziklopedia [on line], 2023, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus |sartze-data = 2023-2-147}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261264

 |

* Wd Datuak: Q12261264


| Zuberoako maskaradak |
| --- |
| **Gorriak :** Txerreroa • Gathuzaina • Kantiniersa • Zamalzaina • Entseinaria • Marexalak • Khestuak • Jauna eta Anderea • Laboraria eta Laborarisa • Kükülleroak
**Beltzak:** Xorrotxak • Buhameak • Kauterak • Bedezia |
**Swilly aintzira** (ingelesez *Lough Swilly* eta irlanderaz *Loch Súilí*) Irlandako iparraldeko Donegalgo konderrian dagoen fiordoa da. Swilly ibaia itsasoratzen da bertan.

Geografia
---------

Fanad eta Inishowen penintsulen artean kokatzen da. Herri handiena hegoaldeko muturrean du, Letterkenny hain zuzen ere. Beste herriak Rathmullan (Fanaden) eta Buncrana (Inishowenen) dira.

Baditu hainbat uharte polder sistema bidez lorturikoak, denetan handiena Inch uhartea da. XIX mendean egin ziren dikeak urari irabazitako lurretan nekazaritza bultzatzeko.

Fauna
-----

Basabizitza aipagarria da, hegaztien migrazio bideetan kokaturik baitago. Besteak beste milaka beltxarga oihulari, branta musuzuri eta musubeltz etortzen dira. Uretan ere ugariak dira izurdeak.

Historia
--------

Hainbat itsasontzi daude urperaturik bertan. Alemaniar torpedo batek *SS Laurentic* untzia jo zuen eta bertan hondoratu zen urrezko 3.211 lingoterekin. Aurrez, 1811ean enbatak Britainiarren Royal Navyko *HMS Saldanha* hondoratu zuen eta 253 marinel hil ziren.

Irudia
------

* Portsaloneko kaiaPortsaloneko kaia
* Inch uharteaInch uhartea
* Aintziraren ikuspegia Grianan AileachkotikAintziraren ikuspegia Grianan Aileachkotik
* Yateen estropadaYateen estropada

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1444194
* Commonscat Multimedia: Lough Swilly

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 241217083
* NKC: ge837536

 |

* Wd Datuak: Q1444194
* Commonscat Multimedia: Lough Swilly
Zubigaineko dantza, 2019ko uztailaren 7an. 
**Lesakako Zubigaineko dantza** Euskal Herriko dantza ezagunetariko bat da, eta Lesakako ezpata-dantzaren zati da. San Fermin egunarekin batera, uztailaren 7an, Lesakako ezpatadantzariek Zubigainekoa dantzatzen dute Onin ibaiaren ertzeko petrilean. Egun handia da lesakarrentzat, eta zubigainekoa dantzatzen dutenentzat; festa egun horren une hunkigarriena zalantzarik gabe.

Jatorria
--------

XV. mendean herri horretako auzoek sinaturiko haien arteko bake itunaren oroigarria omen da dantza hau. Dena dela, historiatik kanpo, espezialista batzuek urari buruzko San Juaneko solztizio-errituekin ikusi diote lotura handia.  Gerta daiteke tradizio desberdinetatik sortutako erritua izatea.

Deskribapena
------------

Dantza hau Lesakako ezpata-dantza erritualaren atal bat da. Eskol Ttiki etxera heltzerakoan, taldeak Onin ibaiaren kanalizatzen duten hormen gainean ziklo erritualeko hirugarren dantza egiten du: zubigainekoa. Dantza hau hormen gainean aurrera eta atzera eginez dantzatzen da, Zubigainekoaren ondoren, banderaren astintzea egiten da, bandera arboltu, zubitik bertatik eta ibaiaren ubidearen gainetik.

Emakumeen presentzia
--------------------

2019ko San Fermin egunean, historian lehen aldiz, 3 emakume ezpatadantzari gisa aritu ziren zenbait urte entseguetan eman ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* 2017ko dantzaren bideoa Naiz: webgunean.
* Zubigaineko dantzaren deskribapen zehatza Auñamendi Entziklopedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069364

 |

* Wd Datuak: Q61069364
Stade Maurice Dufrasne.
**Standard Lieja** (izen osoa *Royal Standard de Liège* (fr), *Standard Luik* (nl), *Standard Lüttich* (de)) Belgikako futbol talde onenetakoa da, Lieja hirikoa. Belgikako 10 Liga eta 6 Kopa irabazi ditu eta Europako Errekopako final bat ere jokatu du.

Historia
--------

Liejako Saint-Servais ikastetxeko ikasleek sortu zuten taldea 1898an. Garai hartan **Standard Paris** erreferentzia zen eskualde frankofonoetan eta hortik hartu zuten izena.

1926 eta 1928ko Ligatan bigarren postuak eskuratu zituen, bai eta 1936an ere. Lehenengo liga ordea 1958an irabazi zuen. Orduan hasi zen taldearen ibilbide garrantzitsuena, 1971 artean beste 5 Liga eskuratu baitzituen.

Historiako unerik politena 1982an iritsi zen Europako Errekoparen finalera iritsi zenean. FC Barcelonak garaitu zuen Bartzelonan bertan. Emaitza 2-1 izan zen.

XXI mendean ere maila bikainean aritu da eta gaur egun Belgikako talderik onenetakoa da. 2008 eta 2009ko Ligak eta 2011eko Kopa lortu ditu. Azkenengo tituluak 2016ko eta 2018ko Kopak ditu.

Uniformea
---------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2017-2018** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2018-2019** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2019-2020** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2020-2021** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2021-2022** |

 |  |

Palmaresa
---------

### Belgikan: 21

* Belgikako Liga (10): 1958, 1961, 1963, 1969, 1970, 1971, 1982, 1983, 2008, 2009.
* Belgikako Kopa (8): 1954, 1966, 1967, 1981, 1993, 2011, 2016, 2018.
* Belgikako Superkopa (4): 1981, 1983, 2008, 2009.
* Belgikako Ligako Kopa (1): 1975.

### Nazio artean: 0

#### Europako Errekopa

* Txapelduna (0)
* Finalista (1): 1982.

#### UEFA Intertoto Kopa

* Txapelduna (0)
* Finalista (1): 1996.

Kanpo estekak
-------------

* **(Nederlanderaz)****(Frantsesez)****(Ingelesez)****(Gaztelaniaz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190561
* Commonscat Multimedia: Royal Standard de Liège

---

 |

* Wd Datuak: Q190561
* Commonscat Multimedia: Royal Standard de Liège
Qalat el-Mudiqeko karabansaraia, Sirian.
**Karabansaraia** (persieraz: كاروانسرا *kārvānsarā* edo کاروانسرای *kārvānsarāi*; turkieraz: *kervansaray*), Indiako azpikontinentean **saraia**, barruti hesitua da, Ekialde Hurbilean karabanak babestu eta atseden hartzeko erabiltzen dena. Hirietatik kanpo eraikiak dira karabansarai gehienak. Lauki-egitura izan ohi dute, horma garaiz inguratuak. Barnealdean, beheko solairua kargak eta abereak pausatzeko izaten da, eta goiko solairuak bidaiarientzat. Karabansarai batean 300-400 gamelu edo mando sar daitezke. Barrenean iturria izaten dute, zamariei edanarazteko eta bidaztien premietarako.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q186347
* Commonscat Multimedia: Caravanserais

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4333015-0
* LCCN: sh85020066
* AAT: 300007148
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q186347
* Commonscat Multimedia: Caravanserais
Kara – sikh-entzako bost fede-ikurretako bat
**Kara** bat (punjaberaz: ਕੜਾ (Gurmukhi), کڑا‎ (Shahmukhi) कड़ा (Devanagari) Sikhek erabilitako burdina edo altzairuzko besokoa da. Sikh guztiek erabili beharreko bost "kakar" edo fede-ikurretako bat da. Kararen erabilpena Gobind Singh guruak 1699an ezarri zuen.

Kara Jainkoarekiko atxikimenduaren eta konpromisoaren sinboloa da. Guru Granth Sahib sij-en testu santuak aipatzen du. Indiako iparraldeko, ipar-mendebaldeko eta mendebaldeko estatuetan (Gujarat, Rajasthan eta baita Maharashtra ere) sikh ez direnek ere erabiltzen dute kara.

Ferozepur barrutiko punjabi freskoa, Krishna eta Rukmi arteko duelua irudikatzen duena. Bertan Krishnak *kara* bat darabil arma gisa.
Historikoki, borroketan altzairuzko ukabil gisa ere erabili izan da. Britainiar Raj garaian, Indiako armada britainiarreko sikh soldaduek *loh-muthi* boxeo-forma praktikatzen zuten, esku batean kara zutela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Guru Granth Sahib, page 76
2. ↑    *FAQ.*  Sikh Karas.
3. ↑   Sanatan Shastarvidiya.  (2011-10-03). *Sanatan Shastar Vidiya - LohMushti [Iron Fist Figh.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1992510
* Commonscat Multimedia: Kara (Sikhism)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1992510
* Commonscat Multimedia: Kara (Sikhism)
Laser-inprimagailua.
Gary Starkweather-ek 1973ko hamarkadan asmatu zuen eta 1977an merkaturatu zuen lehen aldiz,  inprimatzeko gailuak toner biltegi bati atxikitako danbor fotoeroale bat eta disko espekular baten bidez modulatu eta proiektatzen den danbor fotoeroalerantz doan laser izpi batez osatuta dago. Diskoaren biraketak sortaren ekorketa eragiten du danborraren sortzailearen gainean. Izpiak jotzen dituen danborraren eremuak ionizatu egiten dira, eta eremu horiek (danborra biratuz) toner biltegitik igarotzen direnean, hauts ionizatua erakartzen dute tonerretik. Ondoren, danborra paperarekin kontaktuan jartzen da, dagozkion eremuak hautsez bustiz. Azkenik, tinta paperari presioaren eta beroaren ekintza bikoitz baten bidez finkatzen da.

Laser inprimaketa monokromorako, toner bakarra erabiltzen da. Inprimatzea koloretan bada, beharrezkoa da lau edukitzea (oinarrizko kolore bakoitzeko bat, CMYK ).

Laser-inprimagailuak oso eraginkorrak dira, kalitate handiko inprimaketa ahalbidetzen baitute abiadura nabarmenetan, "orrialdeak minutuko" (or./min) arabera neurtuta. 

Inprimatzeko teknologia mota hau kalitatearen eta inprimatzeko abiaduraren arteko orekatik bereiz daitezke. Arlo horietako bakoitzean, laser teknologiak lortzen dituen abantailengatik nabarmentzen da: laser inprimaketaren kalitateak tintazko inprimaketa gainditzen du; Abiadurari dagokionez, batzuek minutuko koloretako 12 orrialde inprimatzen dituzte, eta beste batzuek, aldiz, 27 orrialde monokromoak minutuko, gailu hauek 30 urte pasatxotan lortu duten abiadura erakusten duena. Egia bada ere tinta ereduak gainditzen dituela kalitatean, kontuan hartu behar da laser-inprimagailuen ordezko piezak garestiagoak izaten direla irudiak etengabe inprimatzeko. Horregatik, gomendagarriagoak izan ohi dira bulego eta lantokietako dokumentu bolumen handietarako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   ¿Quién inventó la impresora?
2. ↑    *Medida de velocidad de impresión.*  Diccionario informático.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q199769
* Commonscat Multimedia: Laser printers

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4166801-7
* LCCN: sh91000450
* AAT: 300024537
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q199769
* Commonscat Multimedia: Laser printers
**Laysan** (hawaieraz: *Kauō*) Ipar-mendebaldeko Hawaiiar Uhartedian dagoen uharte txiki bat da. Administratiboki, AEBetako Hawaii estatuan dago. 4,11 kilometro karratuko azalera eta 1,6 kilometro luze eta 2,4 kilometro zabaleko neurriak ditu. Zati batzuetan atoloia da, uhartearen erdian eta itsas maila azpitik 2,4 metrora lurrez inguratutako aintzira bat du, bertako urak Ozeano Barekoa baino 3 bider gazitasun handiagoa du.

Uhartearen hawaiierazko *Kauō* izenak "arrautza" esan nahi du. 1820. urte aldera Massachusettsko baleontziek uhartearen berri eman zuten. 1825ean *The Nantucket Enquirer* ontziko eskifaiak ikusi izana aipatu zuen. 1828ko martxoaren 2an Stanyukovich kapitainaren *Moller* errusiar baleontziak lehenbizikoz topatu zuen. 1857an Hawaiiko Erresumak bereganatu eta 1890ean guanoaren ustiaketarako estatubatuar konpainia bati maileguan utzia izan zen. Bertako itsas hegazti kolonia garrantzitsua desagertzear egon zen, bereziki albatrosak. Bestalde, guano biltzaileek untxiak uhartean sartu eta azkar ugaldu zirenez bertako ia landaredi osoan jan zuten, gainera japoniar merkatariak ere hegaztien lumen bila bertaratu ohi ziren. 1909an Theodore Roosevelt estatubatuar presidenteak bertako hegaztiak babesteko asmoz Ipar-mendebaldeko Hawaiiar Uharte gehienak babesgune izendatu zituen. 1923an untxi guztiak hil zituzten eta bertako jatorrizko landaredia berreskuratzen saiatu izan dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q34720
* Commonscat Multimedia: Laysan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315131779
* LCCN: sh91004307

 |

* Wd Datuak: Q34720
* Commonscat Multimedia: Laysan


| * i
* e
* a
Hawaii uharteak |
| --- |
| **Uharte Nagusiak**: Hawaii • Maui • Oahu • Kauai • Molokai • Lanai • Niihau • Kahoolawe**Ipar-mendebaldeko Hawaiiar Uharteak**: Nihoa • Necker • French Frigate Shoals • Gardner PinnaclesMaro uharria • Laysan • Lisianski • Pearl eta Hermes • Midway • Kure |  |
| **Lasesarre-Urban Galindo (2)** |
| --- |
|  Barakaldo |
| Lasesarre estadioa |
| Herrialdea | Euskal Herria |
| Probintzia | Bizkaia |
| Udalerria | Barakaldo |
| Auzoak | Lasesarre, Larrea eta Urban Galindo |
| Azalera | 0,97 km² |
| Biztanleria | 13.783 (2013) |

**Lasesarre-Urban Galindo**, lehen **Desertu**, Barakaldoko (Bizkaia) 2. barrutia da. Eustatek emandako datuen arabera barrutiak 13.783 biztanle zituen 2013. urtean, eta 0,97 kilometro koadroko azalera. Barakaldoko udalerrian ekialdean kokatzen da. Barrutiak Bilboko itsasadarrarekin egiten du muga ekialdean eta Galindo ibaiarekin iparraldean. Barrutian hiru auzo daude: Lasesarre, Larrea eta Urban Galindo.

Hiri osoan bizi izaten ari den eraberritze prozesua dela eta, hainbat etxebizitza bloke berri eraiki dira. Barrutiak eta hiriak orokorrean zuen izaera industriala atzean utziz. Barrutiaren eraberritzean Europa mailako Urban programa aurrera eraman da. Honen bitartez, arkitekto gazteek proposaturiko hainbat egitasmo eraiki dira. Horrez gain, Eduardo Arroyo arkitektoaren Lasesarre futbol zelai berria aipagarria da. Goardia Zibilaren koartel berria eta Cedemi Ezkerraldea berrizteko agentziaren bulegoak.

Barrutiaren lehenaldi industriala erabat ahaztu gabe, XX. mende hasierako Ilgner eraikina berriztu zen Bilbao Ría 2000 erakundearen bitartez.

Garraiobideak
-------------

Adifen trenbideak Lasesarre eta Urban Galindo auzoen artean
### Trena

* Renfeko Aldirien Desertu-Barakaldo geltokia. Geltoki hau Renfek Bilbo Handiko Ezkerraldean duen garrantzitsuenetariko bat da, bertan banatzen baitira C-1 eta C-2 lineak.

### Autobusa

* Kbus hiri-barruko autobusak *Murrieta* (Renfeko geltoki parean) eta *Lasesarre Kiroldegia* geralekuak ditu.

* Bizkaibus hiri-arteko autobusak *Murrieta*, *Desertuko Plaza*, *Erreketa*, *Lasesarre*, *Larrea* eta *Labe Garaien etorbidea*n ditu geralekuak.

### Itsas-garraiobideak

* Barakaldo eta Erandio lotzen dituen gasolinoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Barakaldoko Udala. «Datu Orokorrak» (Noiz kontsultatua: 2014-10-27).
2. ↑   Eustat. «Bizkaiko biztanleria barruti eta zentsu-sekzioen arabera, sexuaren, adin-taldeen eta naziotasunaren arabera. 2013» (Noiz kontsultatua: 2014-10-27).
3. ↑   Barakaldoko Udala. «Datu Orokorrak» (Noiz kontsultatua: 2014-10-27).

Ikus, gainera
-------------

* Lasesarre
* Larrea
* Urban Galindo
* Barakaldo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256182

 |

* Wd Datuak: Q12256182
Abestia Federico García Lorcaren poema batean oinarrituta dago.
**"Take This Waltz"** (euskaraz: "Tori vals hau") Leonard Cohen kanadariar poeta eta musikari ospetsuak idatzitako abestia da. Abeslariak *I'm Your Man* diskoan plazaratu zuen, 1988an baina ordurako, bi urte lehenago Lorcari eskainitako disko kolektibo batean agertua zen, *Poetas en Nueva York* (1986) diskoan alegia.

Historia
--------

Abesti hau Federico García Lorcaren "Pequeño vals vienés" poeman oinarrituta dago. Poema hori Lorcaren *Poeta en Nueva York* liburuan agertu zen. Cohenek sarritan azaldu zuen Granadako poetarenganako mirespena.

Bertsioak
---------

Ziur aski kanta honek izan duen bertsio ezagunena Enrique Morentek eta Lagartija Nick taldeak egindakoa da; bertsioa *Omega* diskoan agertu zen, 1996an. Dena dela, izan dira ere beste bertsioak: esaterako, Ana Belén, *Lorquiana* diskoan (1998), Soleá Morente (2013) eta Silvia Pérez Cruz Raül Fernández Mirórekin *Granada* diskoan (2014).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Abestia Youtuben.
* **(Ingelesez)**:Abestiaren letra.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3514278

 |

* Wd Datuak: Q3514278
**Stonewall konderria** (ingelesez: *Stonewall County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Aspermont da. 2010eko zentsuaren arabera 1.490 biztanle zituen, Stonewall kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Stonewall konderriak 2.383,42 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,18 ura dira. Beste 2.373,24 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,63 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.490 pertsonetatik 1.415 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 209 dira. 38 beltzak edo afroamerikarrak. 4 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 14 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 19 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113906
* Commonscat Multimedia: Stonewall County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148934136
* LCCN: n81083842
* NARA: 10047009
* **Lekuak**
* OSM: 1811592
* TGN: 2002078

 |

* Wd Datuak: Q113906
* Commonscat Multimedia: Stonewall County, Texas
**Laparmendi** edo **Pagotxiki** Aralar mendilerroaren iparrekialdeko mendi adarretan dagoen mendi bat da, gertu, Otsabio izeneko mendia duelarik, azken hau, Laparmendi baino ezagunagoa. Biak, oso ongi ezberdinduta daude Austokieta izeneko tokiarekin. Bertan, hiru lepoxka daude: Arteain, Otsabiotik gertu, Axorizulo ere deitzen dena, Pagoaundi, bien erdialdean eta bertan tumulu bat dagoelarik eta, azkenik, Zizitokieta, Laparmenditik gertu.

Laparmendi mendiaren tontorrean, herdoildutako gurutze bat dago, han inguruan, XIX. mende amaieran hil zen ume baten ondorioz. Lizartzako familia bat, Laparmendi mendira joaten zen ira bila. Lana amaitutakoan, seme-alabetako baten falta somatu zuten. Gogor ekin zioten bilatzeari, baina ez zuten arrakastarik izan. Egun batzuk igaro ondoren, hilda aurkitu zuten, hanketako bat, tontorreko arroken artean harrapatuta zuelarik. Hortxe jarri zen orain dagoen gurutzea. Abiapunturik zuzenenak, Lizartzatik, Ugartetik, kasu honetan, Iruñaga izeneko baserritik eta, azkenik, Jazkugañe izeneko lepotik

Berezitasunak
-------------

Bertan dago Pagoaundiko tumulua. Añi izeneko tokian, trikuharri bat ere badago. Eta, tradizioen artean, Leizezulo izeneko osinean, zezengorri bat bizi dela dio jendeak.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261874

 |

* Wd Datuak: Q12261874
**Lapa de Gargantáns** Galiziako Pontevedrako probintzian Moraña udalaren Gargantáns herrian dagoen neolitoren (K.a.3000-2000 urtetan) menhir bitxia da zeren eta Galizian oso gutxi baitaude. 1958an Carlos Paratcha Vázquez maisua aurkitu zuen. Megalitoak zuen itxura bereziari esker berehala Morañako ikono bezala onartua izan zen.

Etimologia
----------

Galizieraz "lapa" hitzak, beste esanahien artean, hilobi bat markatzen duen harria da. Dena dela, kasu honetan, ez dago garbi menhir honen funtzioa zein zen: hilobia markatzea, tribuen arteko muga bat ezarri, gertaera bat gogorazteko sinboloa...

Ezaugarriak
-----------

Menhirrak garaierako 1'92 metro du eta diametroko 50 zentimetro. Itxura konikoa du eta euskarria karratua; euskarria moztuta dago eta, horregatik, lehen altuagoa zela pentsatzen da. Harriaren gainean hogei petroglifo inguru daude grabatuta. Baita ere angeluak eta bi suge-lerroak ikusten dira.

Menhir hau eta San Martiño de Gargantáns eliza erromaniko artean, bestetik, Parañosen kastroa dago. Zoritxarrez kastro hau oso desitxuratuta dago eta egun zuhaitzen landaketa bat dago inguruan.

1980an monumentua lekuz aldatua izan zen. Hasieran San Martiño de Gargantáns eta Santa Xusta de Moraña herrien arteko mugarria zen eta 500 metrotara eraman zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Galicia Maxica webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16214320
* Commonscat Multimedia: Lapa de Gargantáns

---

 |

* Wd Datuak: Q16214320
* Commonscat Multimedia: Lapa de Gargantáns
***Sumendiaren azpian*** (ingelesez: *Under the Volcano*) Malcolm Lowry idazle ingelesaren nobela ospetsuena da, 1947an argitaratua. Idazle hau obra bakarreko idazlea dela esan daiteke, hainbat poema eta beste narrazio batzuk idatzi arren. Erreferentzia klasikoz jositako alkoholismoaren gaineko idazlan semiautobiografiko hau biribil-biribiltzat dute adituek *Sumendiaren azpian* nobela. John Huston zinema-zuzendariak pelikula bat errodatu zuen nobela honekin 1947an Mexikon.

Nobelan kontatzen da 1938ko Defuntuen Eguna Mexikoko Quauhnahuac hiri asmatuan (Cuernavaca alegiazko bat?) beste edozein egun bezalakoa izan daitekeela Geoffrey Firmin britainiar kontsularentzat, haren azken eguna izango den arren. Mozkorti baten eldarnio alkoholiko etengabeko bat da eleberri hau, alde batera, delirium tremensaren menpeko izaten zen idazle batek sortua, baina aldi berean distiratsua ere bada kontsularen jokaera. Esan liteke Lowryk testu jori, barroko, jostalari, iradokitzaile eta askotariko bat ondu zuela, tintaz ez ezik, alkoholez eta are bere odolez ere izkiriatua, literaturaren historian bitxi bakan gisa geratu dena.

Karlos del Olmok egindako euskarazko itzulpena Literatura Unibertsala sailean argitaratuta dago.

Erreferentzia\_zerrenda
-----------------------

1. ↑  Under the Volcano //Bajo el volcán IMDb datu-basean
2. ↑  Sumendiaren azpian liburuaren fitxa Literatura Unibertsala sailean

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1570020
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 184780868
* BNF: 119419112 (data)
* GND: 4200489-5
* LCCN: n95070704
* SUDOC: 02736030X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1570020
**Supergako hegazkin istripua** 1949ko maiatzaren 4an 17: 05ean gertatu zen hegazkin istripua izan zen, Torino FC taldea zeraman Fiat G.212 CP hegazkina Supergako basilikako atzeko hormaren aurka erori zenean. Turingo kanpoaldean. 31 pertsona hil ziren istripuan, horien artean, Torino talde mitikoaren 18 jokalari, 1940ko hamarkadan Italiako futbolaren menderatzaile handia eta orduan *Grande Torino* izenarekin ezaguna.

Historia
--------

Torino FC hegazkina Lisboatik zetorren, eta bertan, *Grande Torino* SL Benficaren aurkako lagunarteko partida bat jokatzera joan zen Xico Ferreiraren omenezko partida batean. *Grande Torinoko* jokalari guztiak, momentuko talderik onenetako bat bezala kontsideratuak,  Italiako 5 Liga jarraian irabazi ondoren, garai hartan Italiako selekzioko 11 jokalarietatik 10 *Grande* *Torinokoak* izanik. 

Taldeko buruak eta haien lagunak ere hil ziren istripuan, baita Italiako kirol kazetari onenetako hiru ere: Renato Casalbore (Tuttosport-en sortzailea), Renato Tosatti (Gazzetta del Popolo) eta Luigi Cavallero (La Stampa). Tragediatik bizirik atera zen bakarra Sauro Tomá jokalaria izan zen, meniskoa zauritua zuen eta delegazioaren parte ez zena.

Tragediaren eragina oso handia izan zen Italian, eta Torino FC Ligako irabazle izendatu zuten, arerioek, aurrean zeudela, gazteen formazioak aurkeztu baitzituzten.  Hileta egunean milioi erdi pertsona zeuden Turingo plaza nagusian. 

Elkartasun keinu gisa, Argentinako River Plate klubak lagunarteko partida bat jokatzea eskaini zuen 1949ko maiatzaren 26an, Serie A-ko talde baten aurka, istripuan hildako jokalarien senideen mesedetan. Sarreren prezioa altua izan arren, estadioa gainezka zegoen.

Istripuaren biktimak
--------------------

 Supergako basilikan Torino FC-ko jokalarien omenez jarritako hilarria.
 *Grande Torino* (Torino handia)
### Jokalariak

* Valerio Bacigalupo
* Aldo Ballarin
* Dino Ballarin
* Emile Bongiorni
* Eusebio Castigliano
* Rubens Fadini
* Guglielmo Gabetto
* Ruggero Grava
* Giuseppe Grezar
* Ezio Loik
* Virgilio Maroso
* Danilo Martelli
* Valentino Mazzola
* Romeo Menti
* Piero Operto
* Franco Ossola
* Mario Rigamonti
* Giulio Schubert

### Buruzagiak eta langile teknikoak

* Arnaldo Agnisetta
* Ippolito Civalleri
* Ottavio Corina
* Egri Erbstein
* Leslie Lievesley

### Kazetariak

* Renato Casalbore
* Luigi Cavallero
* Renato Tosatti

### Tripulazioa eta beste batzuk

* Cesare Biancardi
* Andrea Bonaiuti
* Celestino D'Inca
* Pierluigi Meroni
* Antonio Pangrazi

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Troubled Turin recall tragic end of 'Il Grande Torino'.* .
2. 1 2    *Legacy of the Grande Torino puts Serie A league position in perspective.* .
3. ↑    *El desconsol de Superga.*  maig 2007 ISSN 1695-2014..

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Tragèdia de Superga
* **(Gaztelaniaz)** «Il Grande Torino» *Serial Equipos de Leyenda* (Marca.com) 11/02/2011.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q858734
* Commonscat Multimedia: Superga air disaster

---

 |

* Wd Datuak: Q858734
* Commonscat Multimedia: Superga air disaster
**Sterling konderria** (ingelesez: *Sterling County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sterling City da. 2010eko zentsuaren arabera 1.143 biztanle zituen, Sterling kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sterling konderriak 2.391,9 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,17 ura dira. Beste 2.391,73 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,48 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.143 pertsonetatik 1.098 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 365 dira. 13 beltzak edo afroamerikarrak. 13 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 0 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 17 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156618
* Commonscat Multimedia: Sterling County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147757442
* LCCN: n81083843
* NARA: 10039997
* **Lekuak**
* OSM: 1814806
* TGN: 2002077

 |

* Wd Datuak: Q156618
* Commonscat Multimedia: Sterling County, Texas
Helio IIa, azaleretan zehar isurtzen da, bere maila propioa aurkitzeko. Denbora labur baten ondoren, bi gordailuetako mailak berdindu egiten dira. Rollin filmak, ontzi handienaren barnealdea ere estaltzen du. Itxi ez bada, Helio IIak, isuri eta ihes egin dezake.
**Superfluidoa** edo **fluido perfektua** erabateko likatasun ezak bereizten duen materiaren egoera bat da, eta, zirkuitu itxi batean, etengabe isuriko litzake marruskadurarik gabe.

1937an aurkitu zuten Piotr Kapitsa, John F. Allen eta Don Misenerrek, eta, bere azterketa, hidrodinamika kuantikoa deitua izan zen.

Ezaugarriak
-----------

Oso tenperatura txikietan gertatzen den fenomeno fisiko bat da, zero absolututik gertu, aktibitate oro erabat gelditzen den muga. Arazoetako bat, ia elementu guztiak, tenperatura horretan izoztu egiten dela da. Baina badago salbuespen bat: helioa. Helioaren bi isotopo egonkor existitzen dira: helio 4a, oso arrunta dena, eta helio 3a, arraroagoa, eta tritioaren beta desintegrazioan sortzen dena, zentral nuklearretan. Ilargiaren lurrazalean ere badago, haraino, eguzki haizeak eramana.

Bi isotopoek, oso modu ezberdinetan jokatzen dute, bi estatistika kuantikoen efektuak, Fermi-Diracen estatistika, espin erdi-osoko partikulek jarraitzen dutena, eta Bose-Einsteinen estatistika, espin osoko partikulek jarraitzen dutena ikuskatzeko balio duena.

Superfluidoaren ezaugarri bat, objektu solido edo azalera ez porotsu oro zeharka dezaketela da, duten kulunkatze ahalmen handiagatik, Albert Einsteinen Fisika kuantikoaren argudioak frogatzen dituen ezaugarria.

Ikus, gainera
-------------

* Supereroankortasun
* Helio II

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106667
* Commonscat Multimedia: Superfluidity

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00573671
* NKC: ph187932
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q106667
* Commonscat Multimedia: Superfluidity
Valizas, Uruguai.
***Leopoldina Rosa*** hiru masta zituen fragata zen. 345 tona mugitzen zituen. 1842ko ekainaren 9an, arroka batzuen aurka jo zuen eta Uruguaiko kostalde pareko Valizasko barraren inguruan urperatu zen. Zeramatzan 303 bidaiarietatik 200 baino gehiago ito ziren. Itsasontzia Baionatik atera zen eta bidaiari gehienak Iparraldeko zein Hegoaldeko euskal emigratzaileak ziren. Eider Arruti, Ormaiztegiko Zumalakarregi Museoaren partaidearen ustez, «Euskal emigrazioaren tragedia handiena izan zen».

Ibilbidea
---------

Le Havre portu frantsesaren inguruan mugitu ohi zen *Leopoldina Rosa*. Kapitainak Frappaz abizena zuen eta maiatza hasieran Baionatik atera zen, Montevideo helmugarekin. Ofizialki 303 pasaiariak zeuden barruan, gizonak, emakumeak eta haurrak. Baionatik Pasaian sartu zen eta handik Atlantiko aldera abiatu zen. Ekainaren hasieran, Uruguai parean eta bidaia bukatzear zegoenean, lehorrera hurbiltzerakoan, hegoaldetik zetorren ekaitz bortitzak gogor jo zion. Haizeak arroken kronta eramaten zuen itsasontzia baina, hala ere, hiru egun eutsi zion itsas gaiztoari. Azkenik, Los Castillos izeneko inguruan hondoa jo zuen. Itsas ertza ez zegoen urruti eta bidaiari gehienak bizirik ateratzea ez zirudien hain zaila; horretarako beharrezkoa zen kable bat lehorreraino eramatea. Itsasoak, aldiz, ez zuen uzten. Hori gutxi balitz, marinel gehienek, beldurrez jota, itsasontzitik igeri egiten ihes egin zuten. Itsasontzian eskifaiako kapitaina, tenientea, medikua, kontramaisua, itsasmutil bat eta aprendiz bat bakarrik gelditu ziren. Bidaiari gehienek igeri egiten ez zekiten, bestetik. Hala ere, desesperaturik, askok haien burua itsasora bota zuten. Gauerako itsasontzia urperatu zen eta harekin bertan gelditzen ziren bidaiariak.

Datuak
------

Pasaiatik atera zenean 303 bidaiari zeuden. Horietatik 231 hil ziren. 62 bizirik atera ziren, gehienak *L' Eclair* itsasontziak jasota. Aurretik, bidaian, beste bi emakume hilik gertatu ziren.

Erakusketa
----------

Ormaiztegiko Zumalakarregi Museoak *Leopoldina Rosa: Gaur egungo istoria* erakusketa 2019ko irailaren 20tik 2020ko martxoaren 22 arte erakusketa monografikoa erakutsi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Alberto Irigoyenen artikulua *Euskonews* aldizkari digitalean, 330.zk, 2006(01/13-20.
* **(Gaztelaniaz)**: Gertaeraren informazioa eta bizirik atera ziren pertsonen zerrenda garaiko Espainiako Aldizkari Ofizialean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85965755

 |

* Wd Datuak: Q85965755
Kepler supernoba hondarra, SN 1604.
1987A supernoba hondarra.
**Supernoba hondarra** (**SNR** bere ingelesezko siglez) izar batek supernoba bezala eztanda erraldoi bat egin ondoren sortzen den nebulosa itxurako egitura bat da. Supernoba hondarra eztandak kanporatutako materialaz eta prozesuan zehar aurrean eramandako izararteko materialez osatutako talka uhin batez inguratua dago.

Supernoba bat bi modu ezberdinetan sor daiteke: Ohikoenak, grabitate kolapsoko supernoba deiturikoak dira. Izar masibo bat erregairik gabe geratzen denean sortzen dira, euren nukleoan fusio energia sortzeari utziz eta bere grabitate propioaren mende inplosio eginez neutroi izar bat edo zulo beltz bat sortzeko. Ib, Ic eta II motako supernobak dira. Bigarren modu edo mekanismoa askoz arraroagoa da, eta supernoba termonuklear deritzenak sortzen ditu. Nano zuri batek, lagun duen izar batengandik jasotako materiala masa kritiko bat izan arte metatzen duenean gertatzen dira, hala, masa kritiko honetara iristean bere masa guztia modu suntsitzailean eztandarazten duelarik. **Ia** motako supernobak dira azken hauek.

Edonola ere, supernobaren eztandak materialaren zati bat edo guztia argiaren abiaduraren %1eko abiaduran jaurtitzen du, 3000 km/sko abiaduran. Material honek izaringuruko gasarekin edo izarartekoarekin talka egiten duenean, gasa 10 milioi kelvineko tenperatura altuetaraino berotzen duen talka uhin bat sortzen du, hala plasma sortuz.

Beharbada, supernoba hondar gazterik ezagunena eta hobekien behatuena SN 1987Ak sortu zuen, Magallanesen Laino Handian dagoen eta 1987an aurkitutako supernoba. Hala ere, supernoba hondar baten adibiderik ohikoena Karramarroaren Nebulosa da (M1, Taurus konstelazioan. Beste supernoba hondar ezagun batzuk, zaharragoak direnak, Tycho (SN 1572) Tycho Brahe astronomoaren omenez izendatua izan zena, supernoba honen jatorrizko eztandaren argitasunari buruzko konstantzia utzi zuena, eta Kepler (SN 1604) dira, azken hau Johannes Keplerren omenez izendatutakoa. Supernoba hondarrik berriena G1.9+0.3 da, galaxiaren erdigunean aurkitua eta 140 urte inguruko adina duena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207436
* Commonscat Multimedia: Supernova remnants

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12382133b (data)
* LCCN: sh85130636
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207436
* Commonscat Multimedia: Supernova remnants
*Artikulu hau konderriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Swift (argipena)».*
**Swift konderria** (ingelesez: *Swift County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Benson da. 2010eko zentsuaren arabera 9.783 biztanle zituen, Swift kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Swift konderriak 1.948,16 kilometro koadro ditu. Horietatik 26,17 ura dira. Beste 1.921,99 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,02 da.

Demografia
----------

2010eko erroldan bizi ziren 9.783 pertsonetatik 9.621 zuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 350 dira. 48 beltzak edo afroamerikarrak. 30 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 21 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 60 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490420
* Commonscat Multimedia: Swift County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125500834
* LCCN: n81093354
* NARA: 10039593
* **Lekuak**
* OSM: 1795720
* TGN: 2001074

 |

* Wd Datuak: Q490420
* Commonscat Multimedia: Swift County, Minnesota
**Leopoldo Torre Nilsson** (Buenos Aires, Argentina, 1924 - *ib.*, 1978) argentinako zinemagilea izan zen.

Zuzendari berri askoren filmak ekoiztu zituen; Argentinako zinemagile garrantzitsuenetako bat izan zen.

Biografia
---------

Leopoldo Torre Ríos zinemagilearen semea zen eta aitaren laguntzaile gisa hasi zen zineman lanean. Kultura handiko gizona zen, literatura eta zinema oso ondo ezagutzen zituena.

*Graciela* (1956) du bere lehen filma. Hasierako filmetan gizarte zapuztu baten ametsak, kezkak eta frustrazioak adierazi zituen, askotan bere emazte Beatriz Guidoren eleberrietan oinarriturik: *La casa del ángel* (1957, *Aingeruaren etxea*), *La caída* (1959, *Eroraldia*), *La mano en la trampa* (1961, *Eskua segadan*).

Zentsurak proiektu asko debekatu zizkion eta koprodukzio kaskarrak eta Argentinaren historiako pertsonaiei eta gertakariei buruzko film batzuk egin zituen: *Martín Fierro* (1968), *Estirpe de raza* (1970), *Güemes: la tierra en armas* (1971).

Gero Roberto Arlt, Manuel Puig eta Bioy Casares idazleen eleberrietan oinarritutako filmak egin zituen: *Los siete locos* (1973), *Boquitas pintadas* (1974), *La guerra del cerdo* (1975).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Leopoldo Torre Nilssonen webgune ofiziala

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q716563
* Commonscat Multimedia: Leopoldo Torre Nilsson

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3791970
* ISNI: 0000 0001 1587 2934
* BNA: 000036234
* BNE: XX4580334
* BNF: 144456917 (data)
* GND: 1046524445
* LCCN: n81038963
* Tabakalera ID: 62319
* SUDOC: 083152830
* ULAN: 500331674
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05673/eu\_t\_1431/t1431

 |

* Wd Datuak: Q716563
* Commonscat Multimedia: Leopoldo Torre Nilsson
**Schlager** bezala musika herrikoi mota bat ezagutzen da. Bere jatorria Alemanian du 1950eko hamarkadan, eta oso ohikoa da Europako toki askotan, nagusi bereziki iparraldean, Eskandinavian, Alemanian eta Baltikoko herrialdeetan delarik, eta entzute txikiagoarekin Frantzian eta Herbehereetan. Kantuak balada goxoak izan daitezke, melodia sinple eta itsaskordunak. Kantuen gaietan maitasuna, sentimenduak eta malenkonia dira nagusi. Iparraldeko aldaerak, batez ere Finlandian eskandinaviar eta eslabiar folkaren elementuak gehitzen ditu.

Schlagerrak indarra Eurovision jaialdian jaialdi hau 1956an sortu zenetik hartu zuen, askotan popago ziren beste estilo batzuengatik aldatua izan zen arren. Gaur egun, Suediak schlager musika adibideak daramatza Eurovision Abesti Lehiaketara, baina bere esentziatik urruntzen duten dance soinuen aldaerekin, honen ondorioz musika estilo honen puristek aldaera berria schlagertzat hartzen ez dutelarik. Eurovision irabazi zuen azken schlagerra 1999ko Eurovision Abesti Lehiaketan izan zen, Charlotte Perrellik kantatu zuen "Tusen Och en Natt" ("Take Me to Your Heaven" ingelesezko moldaeran).

1990eko hamarkadan berriz indarra hartu zuen Alemanian arrakasta handia izan zuten eta oraindik duten kantu ugarirekin. Hamburgon ere 1970eko hamarkadako estetika ere falta ez den schlager jaialdi bat ospatzen da urtero.

Egungo schlagerra sarritan volksmusikarekin nahasten da.

Schlager artista batzuk
-----------------------

* Bernhard Brink
* Chris Wolff
* Elisabeth Andreassen
* Esther Ofarim
* Helen Sjöholm
* Helene Fischer
* Kikki Danielsson
* Lotta Engberg
* Lys Assia
* Michael Holm
* Roger Whittaker
* Roland Kaiser
* Roy Black
* Udo Jürgens
* Anastasia Prijodko
* Carola Häggkvist
* Charlotte Perrelli

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q959583
* Commonscat Multimedia: Schlager

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4179673-1

 |

* Wd Datuak: Q959583
* Commonscat Multimedia: Schlager
**Studio 54** AEBetako New York hiriko Manhattan auzoko 54 kalean zegoen diskoteka ospetsu bat izan zen. 1977ko apirilaren 26ean ireki eta 1986ko martxoan itxiarazia izan zen. Bere garairik onena disco musikaren urrezko aroarekin batera eman zen, bai eta askatasun sexualaren garaiaren amaieraldearekin ere, hain zuzen ere, HIESaren agerpenak akitu zuena. Ondoren berrirekia izan zen, baina jada bestelako baldintza kulturak eta sozialetan. Diskotekan drogak ere borbor kontsumitu ohi ziren. Garaiko artista, aktore eta pertsonaia nabarmen eta ospetsuen festalekua izan zen.

Garai batean CBS telebista katearen 50 Estudioaren eraikinean zegoen. Lokala saldu eta diskoteka ireki zenean, Studio 54 izena jaso zuen, kokatua zegoen kalearen zenbakia gehituz.

Zinema
------

* *54 (filma)54* (1998), diskoteka honi buruzko filma.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q607212
* Commonscat Multimedia: Studio 54

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248278537
* GND: 4582502-6

 |

* Wd Datuak: Q607212
* Commonscat Multimedia: Studio 54