recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Artikulu hau jantzi-osagarriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gerriko (argipena)».*
Larruzko gerriko beltz bat
**Gerrikoa** jantziak gerrian lotzeko erabiltzen den larruzko edo beste material batez eginiko xingola da.

Gerrikoetan hiru atal bereiz daitezke: belarria (normalean metalez eginda egoten da), xingola eta xingolak dituen zulotxoak. Lotzeko erabiltzen den sistema hurrengoa da: gerrikoa gerrian jarri eta belarria norberari dagokion neurriko zuloan sartu. Gerrikoaren zuloek tamaina desberdineko pertsonek gerrikoa erabiltzea posible egiten dute; dena den, tamaina egokia izango ez balu, larrukigile batek pertsonaren neurrira datorren zuloa egin ahalko luke.

Gerriko modernoagoek ez dituzte zuloak erabiltzen, sistema automatiko modukoa baitaukate jantzia eutsi ahal izateko. Zenbait kasutan, gehienbat emakumeen kasuan, gerrikoaren belarriak diseinu bereziak eta apainak izaten ditu. Marka batzuek euren logoa ipintzen dute belarrietan. 

K.a. IV. mendeko brontzezko gerriko belarria

Historia
--------

Gerrikoaren erabilera Brontze Arotik dokumentatzen da, emakume zein gizonentzat. Orduztik, bi sexuek momentuko modaren arabera gehiago edo gutxiago erabili dituzte. Emakumeari dagokionez, arraroa izan zen gerrikoa erabiltzea, Erdi Aroa, XVII. mende amaierako Mantuan eta 1900-1910eko gona eta blusa konbinazioetan izan ezik. Gerriko belarriak Art Nouveau-ko kolekzionista artikuluak dira.

Garai modernoetan, gizonak 20ko hamarkadan hasi ziren gerrikoak erabiltzen, praken gerrialdeak tiro baxuagokoak bilakatu zirenean. 20ko hamarkada baino lehenago gerrikoak apaingarriak izan ohi ziren soilik eta militarrekin lotzen ziren. Gaur egun, gizonezko gehienek erabiltzen dituzte gerrikoak euren galtzak eusteko.

XXI. mendearen hasieran, material tradizionalak konplementatzen dituzten material berrien asmakuntzarekin, gerrikoak moda artikulu bilakatu dira, kolore, diseinu eta forma ugaritan ekoizten dituztelarik. Material berrien adibide argiak dira goma eta plastikozko polimeroak, diseinuan berrikuntza ugari egitea ahalbidetu dutenak, estetika eta iraunkortasuna garatzeaz gain.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Antonio.  (2018-02-14). «A Man's Guide to Belts» *The Art of Manliness* (Noiz kontsultatua: 2022-05-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q134560
* Commonscat Multimedia: Belts

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4158508-2
* LCCN: sh85013086
* NKC: ph735130
* AAT: 300210002
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q134560
* Commonscat Multimedia: Belts
**Caroline uhartea** (**Caroline Atoloia** edo **Millennium uhartea** izenez ere ezaguna) Lerroko uharteak osatzen dituzten koralezko atoloien artean hego-ekialdeenen dagoena da,Ozeano Barearen erdialdean dagoen Kiribati herrialdean.

Atoloia lehen aldiz ikusi zuten europarrek 1606an, eta Britainia Handiko eta Irlandako Erresuma Batuak erreklamatu zuen 1868an. Kiribatiko Errepublikako kide izan da 1979tik, uharte-nazioaren independentziatik. Caroline uhartea bere horretan egon da gizakiaren ustiapen nabarmenik gabe, eta munduko irla tropikalen artean natura hobeto kontserbatzen duenetako bat da, nahiz eta guanoaren meatzaritza eta koko-uzta egon zen XIX. eta XX. mendeetan. Koko-karramarroaren munduko populaziorik handietako bat du, eta itsas hegaztientzako, bereziki *Onychoprion fuscatus*, leku garrantzitsua da.

Atoloia hau da munduan urte berrian egunsentia ikusten den lehenengo lekua. 2000ko milurtekoaren ospakizunetan izena aldatu zioten, Millenium uhartera, hori ospatzeko. Nazioarteko egun aldaketa lerroaren 1995eko berregokitze batek Lurreko lehen lur-puntua bihurtu zuen Caroline uhartea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q822151
* Commonscat Multimedia: Caroline Atoll

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315527870
* GND: 4363453-9
* NARA: 10037092
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q822151
* Commonscat Multimedia: Caroline Atoll
**Caroline Pafford Miller** (Waycross, Georgia, 1903ko abuztuaren 26a - Waynesville, Ipar Carolina, 1992ko uztailaren 12a) estatubatuar eleberrigilea izan zen.

Gurasoak laster hil zitzaizkion eta ahizpa nagusiek hezi zuten. William H. Miller ingeles irakaslearekin ezkondu eta Baxleyra joan ziren bizitzera.

Georgiako kondairak, istorioak eta euskalkiak bildu zituen, eta haiekin idatzi zuen bere lehen eleberria. Julia Peterkinen laguntza izan zuen eleberria argitaratzeko. *Lamb in His Bosom* titulatu zuen eta 1934an Pulitzer Saria Fikzioan irabazi zuen.

Caroline 1936an dibortziatu zen eta hurrengo urtean Clyde H. Ray Jr-rekin ezkondu zen. Waynesvillera joan ziren bizitzera Ipar Carolinan eta familiaren negozioan lan egin zuen. Han jarraitu zuen aldizkari eta egunkarietarako ipuinak eta artikuluak idazten. 1944an amaitu zuen bere bigarren eleberria, *Lebanon*.

Lanak
-----

* *Lamb in His Bosom* (Harper & Brothers, 1933)
* *Lebanon* (Doubleday, Doran and Company, 1944)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5045187
* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0000 8396 3283
* BNF: 166103827 (data)
* GND: 125576855X
* WorldCat
* LCCN: n79021980
* NKC: xx0005594
* SNAC: w61j9twn
* SUDOC: 056779658
* ICCU: UBOV022182

 |

* Wd Datuak: Q5045187
**Girkan parke nazionala** (hango hizkuntzan *Hirkan Milli Park*) babestutako eremu bat da Azerbaijanen. 2004ko otsailaren 9an sortu zen, eremu administratibo batean Larrainnkmutan eta Astaran, sobietar garaian 1936ko abenduan sortutako estatu-erreserba zahar batean oinarrituta. Eskualde menditsua da, baso primarioz erabat estalia, eta erabat babestuta dago. 42.797 hektarea ditu (427,97 kilometro karratu).

Girkan parke nazionalak baso subtropikal heze eta epel hezeak babesten ditu Lenkaran lautadan eta Talysh mendietan, animalia-espezie eta landare endemiko asko babestuz.

Girkan parkeko ekosistema, Caspioko (Girkan) hircanoen baso mistoen ekorregioarena da; leku bat non lautada oparoa eta basoak (subtropikalak eta epelak) dauden, Talysh mendiak erabat estaltzen dituztenak eta Lankaran lautada zati batean estaltzen dutenak.

Klima
-----

Girkan parke nazionalak, normalean, oso hezetasun handia eta prezipitazioak izaten ditu urte osoan zehar; batez beste, 1.400 mm-tik 1.600 mm-ra izaten da urtean lautadetan eta 1.800 mm-ra mendietan. Urteko prezipitazio maximoa Azerbaijango prezipitazio altuena da. Girkan estatu-erreserbak klima heze subtropikala du lautadan, klima ozeanikoa goraldi ertainetan eta klima heze kontinentala mendien gailurrean.

Goratze motak, plubiositate ugariak eta baso primarioen presentziak biota-aberastasun ezohikoa ematen diote parkeari.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2383378
* Commonscat Multimedia: Hirkan National Park

---

 |

* Wd Datuak: Q2383378
* Commonscat Multimedia: Hirkan National Park
**Chadwick A. Trujillo** (1973ko azaroaren 22a) **Chad Trujillo** bezala ere ezaguna, estatubatuar astronomoa da, hainbat asteroideren aurkitzailea eta Eris, gaur arte, gure Eguzki sisteman ezagutzen den planeta nanorik masiboenaren aurkitzaileetako bat.

Trujillok, transneptunotar objektuen orbitak kalkulatzeko software informatiko batekin lan egiten du. Trujillo, TNO edo transneptunotar objektuen orbitak kalkulatzen dituen arloan espezializatu da. 2005ean Trujillo, Michael E. Brown eta David L. Rabinowitz astronomialariek 2003an Eris planeta nanoa aurkitu zutenaren berria zabaldu zen. Handik gutxira, Disnomia, Erisen satelitea aurkitu zenean, planeta nano hau Pluton baina masiboagoa zela frogatu zen.

Karrera
-------

Trujillok *Oak Park and River Forest High School* institutuan ikasi zuen, Oak Parken (Illinois). 1995ean Massachusettseko institutu teknologikoan fisikako lizentziatura lortu zuen eta Tau Epsilon Phiren XI. kapitualuaren kide izan zen. 2000. urtean astronomiako doktore gradua eskuratu zuen Hawaiiko Unibertsitatean. Trujillo Kaliforniako teknologia institutuan (Caltech) doktoratu osteko bekaduna izan zen eta Hawaiiko Gemini behatokian astronomoa. Jakin-min handia erakutsi izan du beti Kuiper gerrikoan eta Oorten hodeian dauden gorputzen inguruan.

Aurkikuntzak
------------

2017an Minor Planet Centerrek 1996 eta 2013 urteen artean 54 asteroideen aurkikuntzetan parte hartu zuela adierzten du, horietatik gehienak Kuiper gerrikoan eta Oorten hodeiean aurkitu zituen. Disnomia, Erisen satelitearen aurkitzaile nagusitzat ere jotzen du.

Gaur egun arte ezagutzen diren plutoide guztien aurkikuntzetan parte hartu du, era batean edo bestean:

* (50000) Quaoar, Michael E. Brownenkin batera aurkitu zuen.
* (90377) Sedna , Michael E. Brown eta David L. Rabinowitzekin batera aurkitu zuen, seguruenik Oorten hodeian aurkitu zen lehen gorputza.
* (90482) Orcus, Brown eta Rabinowitzekin batera aurkitu zuen.
* (136199) Eris, Brown eta Rabinowitzekin batera aurkitu zuen. Gaur arte aurkitu den Pluton baina masiboagoa den TNO bakarra da.
* (136472) Makemake, 2005ean Brown eta Rabinowitzekin batera aurkitu zuen.
* (136108) Haumea, Aurrekoak bezala Brown eta Rabinowitzekin batera aurkitu zuen.

Eponimoak
---------

1998an LONEOS programak aurkitu zuen (12101) Trujillo asteroidea bere omenez izendatu zen.

Ikus, gainera
-------------

* Astronomia
* Sedna
* Makemake

Kanpo loturak
-------------

* Chad Trujilloren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q499195
* Commonscat Multimedia: Chad Trujillo

---

* **Identifikadoreak**
* ORCID: 0000-0001-9859-0894

 |

* Wd Datuak: Q499195
* Commonscat Multimedia: Chad Trujillo
**Gliese 581 c**, "Superlur" ere deitzen zaion exoplaneta da, eguzkitik 20,4 argi urtera dagoena. Gliese 581 izarra orbitatzen du, nano gorri motakoa dena eta eguzkiaren tamainaren heren bat dena. Gliese 581 cek eta sistemako beste planetek 4.300 milioi urteko adina dute, lurrarena baino 300 milioi urte gazteagoa.

Planeta sistema
---------------

Gliese 581 izarra hiru planetek orbitatzen dute: Gliese 581 b, Gliese 581 c eta Gliese 581 d-k. Horietatik Gliese 581 c eta Gliese 581 d dira bizitza eduki dezaketen planeta bakarrak, baina bi horietatik Gl 581 c da aukera gehien dituena.

Gliese 581 c-ren ezaugarriak
----------------------------

Gl 581 c-ek 13 egun lurtarretan orbitatzen du bere izarra, eta 13 egun lurtarretan burutzen du errotazio mugimendua. Horregatik planetaren hemisferio batean beti eguna da eta bestean gaua.
Gainera, bertako mareak Lurrarenak baino 400 aldiz indartsuagoak dira. Gliese 581 cren diametroa lurrarena baino 1,5 aldiz handiagoa da (19.134 km). Bere masa Lurrarena halako 5 da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170347
* Commonscat Multimedia: Gliese 581 c

---

* **Astronomia**
* SIMBAD: BD-07 4003c
* NASA Exoplanet Archive: GJ 581 c

 |

* Wd Datuak: Q170347
* Commonscat Multimedia: Gliese 581 c
**Gliese 783** (J. Herschel 5173) gure eguzkitik 19,7 argi urtera, Sagittarius konstelazioan dagoen izar bitar bat da, θ¹ eta θ² Sagittariitik hego-ekialdera dagoena. Gure Eguzki-sistemara 140 kilometro segundoko abiaduran hurbiltzen ari da. Abiada horretan, 41.100 urte barru soilik 6,7 argi urtera egongo da eta hamar aldiz distiratsuagoa izango da. John Frederick William Herschelek aurkitu zuen William Herschel astronomo ospetsuaren semea zena, eta berari zor dio J. Herschel 5173 izena.

Gliese 783 sistema elkarrengandik 43 unitate astronomikoz (Eguzkia eta Plutonen arteko batez besteko distantzia) bananduta dauden bi izarrek osatzen dute. Sistema honengandik gertuen dauden izarrak bi nano gorri dira, Gliese 784 eta Gliese 754, 3,2 eta 4,5 argi urteko distantziara hurrenez hurren.

Izar primarioa, Gliese 783 A (GJ 783 A / LHS 486) K2V espektro motako eta 4922 gradu kelvineko tenperatura efektiboa duen nano laranja bat da. Bere erradioa gure eguzkiarena baino %26 txikiagoa da, eta bere inguruan 3,7 kilometro segundoko proiektatutako errotazio abiaduran biratzen du. Bere argitasuna gure eguzkiarenaren %29a da, eta bere masa 0,77 eguzki masakoa. Bere metalikotasuna (helioa baino elementu astunagoen ugaritasun erlatiboa) %47koa da eguzkiarekin alderatuz. Joera hau areagotu egiten da burdinaren kasuan, bere eduki erlatiboa eguzkiarenaren %28koa dena. Ez da gehiegizkorik detektatu infragorrian, ez 24 mikrometrotan, ezta 70 mikrometrotan ere, bere inguruan hauts disko baten presentzia baztertzen duena. Disko galaktikoko izar zahar bat izan daitekeela pentsatu da, 10.000 milioi urte dituena.

Gliese 783 B (GJ 783 B / LHS 487) M4V espektro motako nano gorri bat da, 0,2 eguzki masako masa duena eta 0,28 eguzki erradioko erradioa duena.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   van Leeuwen, F..  (2007). *Hipparcos, the New Reduction.* .
2. ↑   Mamajek, Eric E.; Hillenbrand, Lynne A..  (2008). «Improved Age Estimation for Solar-Type Dwarfs Using Activity-Rotation Diagnostics» *The Astrophysical Journal* 687 (2): 1264–1293. doi:10.1086/591785. Bibcode: 2008ApJ...687.1264M..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q88402684
* **Astronomia**
* SIMBAD: HD 191408

 |

* Wd Datuak: Q88402684
***Girlfriend*** Avril Lavigne abeslari kanadatarraren pop punk abesti ezagunenetakoa da, The Best Damn Thing albumeko lehen abestia dena.

Orain arte, abeslariaren single salduena eta ezagunena da.

Bideoklipa
----------

Girlfriend abestiaren bideoan, Avril Lavignek neska bati oztopoak jartzen dizkio, haren bikoteaz maiteminduta baitago. Aipatzekoa da Avril Lavignek berak interpretatzen dituela bai neska erasotzailearen, bai neska erasotuaren paperak bideoan. Hala eta guztiz ere, janzkerak bi pertsonaiak estereotipatu egiten ditu, erasotzaileak neska arrakastatsu eta errebeldea irudikatzen baitu, erasotuak neska zintzo eta inozentea irudikatzen duelarik. Honek kontrobertsia eta kritika ugari sortu zituen, bideoklipa bullyinga eta gazteen arteko biolentziaren apologiatzat hartu baitzuten zenbait kritikarik.

Bestalde, aipatzekoa da 2008ko irailaren 8an, bideo hau munduko bideorik ikusiena bilakatu zela YouTuben, 128.000.000 erreprodukzio baina gehiagorekin.

Kanpo estekak
-------------

* Ikusi "Girlfriend" abestiaren bideoa YouTuben:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q738474

 |

* Wd Datuak: Q738474
**Ain al-Hilweh** (arabieraz: عين الحلوة‎, lit. esanahia "udaberri natural gozoa"), **Ayn al-Hilweh** eta **Ein al-Hilweh** ere idatzia, Libanoko palestinarren errefuxiatuen kanpamendu handiena da. 70.000 palestinar errefuxiatu baino gehiago zituen, baina ia 120.000ra hazi zen [1]. Siriatik etorritako iheslarien ondorioz, 2011 urteaz geroztik. Kanpamendua Miye ou Miye herriaren eta Mieh Mieh iheslarien esparruaren mendebaldean dago, Sidon hiriko portuaren hego-ekialdean eta Darb Es Sim herriaren iparraldean.
Ain al-Hilweh, 1948an, Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordeak Sidoneko hiriburutik gertu kokatu zuen Amqa, Saffuriya, Sha'ab, Taitaba, Manshieh, al-Simireh, al-Nahr, Safsaf, Hittin, al-Ras al-Ahmar, al-Tira eta Tarshiha herrietako errefuxiatuak Palestinako iparraldean kokatzeko. Ain Al-Hilweh Miye ou Miye, Darb Sim eta Sidoneko lurjabeen jabetzako lurraldetan kokatzen da. Libanoko Indar Armatuek ezin direnez kanpamendura sartu Libanoko komunikabideek Ain al-Hilweh-i "legerik gabeko zonaldea" deitu diote. Uste dute Libanoko gobernuak bilatzen duen jende asko kanpalekuan sartu dela Libanoren aginte faltaren ondorioz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2916033
* Commonscat Multimedia: Ain al-Hilweh Palestinian refugee camp in Sidon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 49144647639008955771

 |

* Wd Datuak: Q2916033
* Commonscat Multimedia: Ain al-Hilweh Palestinian refugee camp in Sidon
**A Walk in the Clouds** (euskaraz *Paseoa Lainoetatik*) 1995eko Alfonso Arau mexikar zinema zuzendariaren amodiozko drama filma bat da. 1942ko *Quattro passi fra le nuvole* (*Lau Pausu Lainoetatik*) italiar filmean oinarritua dago. Keanu Reeves, Aitana Sánchez-Gijón, Giancarlo Giannini, Anthony Quinn, Angélica Aragón, Evangelina Elizondo, Freddy Rodriguez eta Debra Messing aktoreek antzeztu zuten.

Maurice Jarre frantziar musikagile ospetsuaren soinu bandak Jatorrizko soinu banda onenaren Urrezko Globo Saria irabazi zuen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, Paul Sutton (Keanu Reeves) soldadu gaztea AEBetako San Frantzisko hirira itzuli, eta bertan, haurdun dagoen eta ondorioz Kaliforniako Napa haraneko bere jaiotetxera itzultzeko beldur den Victoria Aragón (Aitana Sanchez-Gijon) izeneko mexikar-estatubatuar neska gazte eder bat ezagutu du. Paulek neskaren jenio biziko aitari aurre egiteko eta neskari etxera laguntzeko asmoz bere burua larrialdi konponbide baterako aurkeztuko du: biak senar-emazteak direlako itxura egin, ondoren inorri esan gabe hanka egin eta berau gaizto gisa gelditu.

Baina gauzak ez dira bikoteak espero bezala jazoko, Victoria inguruko mahastietako nagusiaren (Anthony Quinn) hiloba da eta familiaren egoera ezegonkorra eta neskarengatik sortu zaion maitasunaren ondorioz, mutilak hura lagatzea ezinezkoa egingo zaio. Bien arteko pasioa uztaren errituaren sentsualitatearekin batera piztean, elkarrekin batera egoteko denen aurka borrokatu beharko diren harreman bati ekin diotela jabetuko dira, aurretik mutila jada ezkondua dagoela jakin arren.

Aktoreak
--------

* Keanu Reeves: Paul Sutton sarjentua
* Aitana Sánchez-Gijón: Victoria Aragon
* Giancarlo Giannini: Alberto Aragon
* Anthony Quinn: Pedro Aragon jauna
* Angélica Aragón: Maria Jose Aragon
* Evangelina Elizondo: Guadalupe Aragon
* Freddy Rodriguez: Pedro Aragon, Jr.
* Debra Messing: Betty Sutton
* Febronio Covarrubias: Jose Manuel
* Roberto Huerta: Jose Luis
* Juan Jiménez: Jose Marie
* Ismael Gallegos: Joseren semea
* Alejandra Flores: Consuelo
* Gema Sandoval: Maria
* Don Amendolia: Aita Coturri

Kanpo estekak
-------------

* *A Walk in the Clouds* filmaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q944614

 |

* Wd Datuak: Q944614
Matematikan, **Abel-Planaren formula** Abelek (1823) eta Planak (1820) formula bereizia da, eta zenbait integralen arabera serie baten emaitza adierazten du. Zehazki:

> 
> {\displaystyle \sum \_{n=0}^{\infty }f(n)=\int \_{0}^{\infty }f(x)\,dx+{\frac {1}{2}}f(0)+i\int \_{0}^{\infty }{\frac {f(iy)-f(-iy)}{e^{2\pi y}-1}}\,dy.}
> 
> 
> 

Formula hori baliagarria da plano konplexuko eskualdean holomorfoak diren eta eskualde horretan hazkunde-baldintza egokia betetzen duten funtzioetarako.{\displaystyle f(z)}{\displaystyle {\text{Re}}(z)\geq 0} Adibidez, nahikoa da onartzea eskualde horretan konstante baterako mugatuta dagoela, nahiz eta formulak balio izaten jarraitzen duen kota ez hain zorrotzetarako.{\displaystyle |f(z)|}{\displaystyle C/|z|^{1+\epsilon }}{\displaystyle C>0} .

Adibidez, honela adieraz daiteke Hurwitzen zeta funtzioarekiko:

> 
> {\displaystyle \zeta (s,\alpha )=\sum \_{n=0}^{\infty }{\frac {1}{(n+\alpha )^{s}}}={\frac {\alpha ^{1-s}}{s-1}}+{\frac {1}{2\alpha ^{s}}}+2\int \_{0}^{\infty }{\frac {\sin \left(s\arctan \left({\frac {y}{\alpha }}\right)\right)}{(y^{2}+\alpha ^{2})^{\frac {s}{2}}}}{\frac {dy}{e^{2\pi y}-1}},}
> 
> 
> 

formula baliagarria.{\displaystyle \forall s\in \mathbb {C} } Kasu partikularrean, Riemann-en zeta funtzioa dugu, eta honela idatz daiteke:{\displaystyle \alpha =1}

> 
> {\displaystyle \zeta (s)=\sum \_{n=1}^{\infty }{\frac {1}{n^{s}}}={\frac {1}{s-1}}+{\frac {1}{2}}+2\int \_{0}^{\infty }{\frac {\sin \left(s\arctan \left(y\right)\right)}{(y^{2}+1)^{\frac {s}{2}}}}{\frac {dy}{e^{2\pi y}-1}},}
> 
> 
> 

formula horrek ere balio du {\displaystyle \forall s\in \mathbb {C} } bada. Abelek, halaber, formula hau garatu zuen serie txandakatuetarako:

> 
> {\displaystyle \sum \_{n=0}^{\infty }(-1)^{n}f(n)={\frac {1}{2}}f(0)+i\int \_{0}^{\infty }{\frac {f(iy)-f(-iy)}{2\sinh(\pi y)}}\,dy.}
> 
> 
>

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Olver, Frank W. J..  (1997). *Asymptotics and special functions.*  A.K. Peters ISBN 1-56881-069-5. PMC 36170758. (Noiz kontsultatua: 2021-12-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4666730

 |

* Wd Datuak: Q4666730
**Glia zelulak**, sarri **neuroglia** edo **glia** soilik deituak, nerbio-sistemako zelula ez-neuronalak dira, egitura eutsi, neuronak elikatu, homeostasia mantendu, mielina sortu eta babesa ematen dutenak. Giza burmuinean neuronak baino 10 aldiz ugariagoak dira.

Honetaz gain, garapenean parte hartzen dute, neurona gazteak kokapen egokira gidatuz; axoi eta dendriten haziera kontrolatzen dute haziera-faktorea askatuz. Ezagutu berri da sinapsietan parte hartzen dutela neurotransmisoreak ezabatuz; egitura presinaptikoan eragina dutela ATP bezalako faktoreen bidez, eta neurotransmisoreak sortzeko gaitasuna dutela. Azken ikerketen arabera glia eta neuronek lehen uste baino antza handiagoa dute.

Glia motak
----------

### Astrozitoak

Nerbio-sisteman zelula ugarienak, izar itxura ematen dieten luzakin ugari dituzte. Neurona eta odol-kapilarren tartean daude eta odol-korrontetik neuronetara zeharkatzen duten osagaiak iragazten dituzte. Sistema honi langa hematoentzefalikoa deritzo, eta nerbio ehuna odoleko zenbait gaietatik babesteko helburua du. Honetaz gain, espazio sinaptikoan askatzen diren neurotransmisoreak ezabatzen dituzte, behin sinapsia gertatu ondoren.

### Oligodendrozitoak

Zelula honek Nerbio-sistema zentraleko neuronen axoiak mielinizatzen ditu. Zelula-mintza hainbat lekutan luzatu eta inguruko axoi zati baten inguruan biltzen da, mielina-zorroa osatuz. Mielinadun axoi batek (badira ere mielina gabekoak) oligodendrozito ezberdinen mielina-zorroak jasotzen ditu, eta estaldura koipetsu honen helburua axoian zehar doan akzio-potentziala azkarrago eta eraginkorragoa izatea da.

### Schwannen zelulak

Oligodendrozitoak bezala, baina Nerbio-sistema periferikoan dauden axoiak mielinizatzen dituzte. Schwannen zelula bakoitzak axoi bakarra mielinizatzen du, eta nerbioa (axoia bera) mozten denean, hau berregiten laguntzen du. Nerbioa garbi hausten bada, axoia deskonposatu egiten da, beharrezko gaiak zelula gorputzetik jasotzen baititu, eta neuronak axoi berria luzatu behar du. Schwannen zelulek desagertutako axoiaren bidea gordetzen dute, nerbio berria garatu arte.

### Mikroglia

Tamaina txikiko zelulak dira eta forma ezberdinak dituzte. Nerbio-Sisteman dauden zelula kopuruaren %15 inguru mota honetakoak dira. Babes funtzioa dute (makrofagoak), zelula hondakinak eta abar fagozitatuz. Zelula mota hauek odoleko globulu zuriak omen ziren jatorriz. Higikorrak dira eta ezbeharra gertatzen denean bideratzeko gaitasuna dute.

Ikus, gainera
-------------

* Neurona

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q177105
* Commonscat Multimedia: Glia

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 16758133d (data)
* NKC: ph289375
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009457
* TA: A14.0.00.005
* FMA: 54541

 |

* Wd Datuak: Q177105
* Commonscat Multimedia: Glia
2023ko apirilaren 15ean hasi zen Sudango gobernu militarreko fakzioen arteko gatazka armatua, liskarrak piztu zirenean hirietan, borrokak Khartum hiriburuaren eta Darfur eskualdearen inguruan kontzentratzen zirelarik. Ekainaren 20an, 3.000 eta 5.000 pertsona artean hil eta beste 6.000 eta 8.000 zauritu ziren , 2 milioi barne lekualdatuta zeuden bitartean  eta beste 600.000 herrialdetik ihes egin zuten errefuxiatu gisa. 

Gatazka, laguntza azkarreko indar (RSF) paramilitarren erasoekin hasi zen gobernuko guneetan. Aireko erasoak, artilleria eta tiroak izan ziren Sudan osoan, Khartum-en barne. Gatazka osoan zehar, Mohamed Hamdan "Hemedti" Dagalo RSFko buruzagiak eta Abdel Fattah al-Burhan Sudaneko *de facto* buruzagi eta armadako buruzagiak eztabaidatu dute gobernuko guneen kontrola, besteak beste, egoitza militar orokorra, Lehendakaritza Jauregia, Khartum Nazioarteko Aireportua, Burhanen egoitza ofiziala. eta SNBCren egoitza. Ekainean, Abdelaziz al-Hiluk zuzendutako Sudan Herriaren Askapenerako Mugimendu-Iparraldeko (SPLM-N) militantearen fakzio batek herrialdearen hegoaldean armadako posizioak erasotzen hasi zen.

Aurrekariak
-----------

Sudango gatazken historia atzerriko inbasioak eta erresistentziak, tentsio etnikoak, erlijio-gatazkak eta baliabideen inguruko liskarrak izan dira.   Gobernu zentrala eta hegoaldeko eskualdeen arteko bi gerra zibil hil zituzten 1,5 milioi pertsona, eta Darfur mendebaldeko eskualdean gatazka bat lekualdatu 2 milioi pertsona eta beste 200.000 baino gehiago hil zituzten.  1956an independentzia lortu zenetik, Sudanek 15 estatu-kolpe militar baino gehiago bizi izan ditu  eta militarrek gobernatu izan dute denbora gehienean, parlamentu demokratikoko aginte aldiekin tartekatuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «More than 5,000 reportedly killed in El Geneina 'genocide'» *Radio Dabanga* 20 June 2023.
2. ↑   **(Ingelesez)** «UN: Sudan’s war displaces over 2 million, as fighting rages in Darfur region» *The Independent* 2023-06-14.
3. 1 2   **(Ingelesez)** «Battle For Key Police Base Kills At Least 14 Sudan Civilians» *Barron's* 26 June 2023.
4. ↑   **(Ingelesez)** «South Kordofan residents flee as Sudan war escalates» *al-Arabiya* 2023-06-23.
5. ↑   **(Ingelesez)** Sawant, Ankush B..  (1998). «Ethnic Conflict in Sudan in Historical Perspective» *International Studies* 35 (3): 343–363. doi:10.1177/0020881798035003006. ISSN 0020-8817..
6. ↑   Fluehr-Lobban, Carolyn.  (1990). «Islamization in Sudan: A Critical Assessment» *Middle East Journal* 44 (4): 610–623. ISSN 0026-3141..
7. ↑   **(Ingelesez)** «Sudan: The basics» *BBC News* 2023-04-17.
8. ↑   **(Ingelesez)** Fabricius, Peter.  (31 July 2020). «Sudan, a coup laboratory» *Institute for Security Studies*.
9. ↑   **(Ingelesez)** Biajo, Nabeel.  (22 October 2022). «Military Rule No Longer Viable in Sudan: Analyst» *VOA Africa*.
10. ↑   «Sudan is sliding towards civil war» *The Economist* ISSN 0013-0613..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117716414
* Commonscat Multimedia: 2023 Sudan conflict

---

 |

* Wd Datuak: Q117716414
* Commonscat Multimedia: 2023 Sudan conflict
**A immunoglobulina**ren molekula dimerikoa.
**A immunoglobulina** (**Ig A**) organismoaren jariakin-mukosetan (listua, malkoak, mukiak, ama-esnea...) dagoen immunoglobulina da. Odol-plasman ere badago. Azken honetan molekula monomero moduan agertzen den bitartean, jariakinetan dimero moduan azaltzen da .

Beste immunoglobinen aldean, A immunoglobulinek ez dute konplementua aktibatzen, ezta opsonizazioa sustatzen ere.

Organismoan, antigorputz hori agertzen da gehien kanpoarekin kontaktuan dauden ehun guztietako likidoetan. Lehen aipatutako jariakinez gain, traktu gastrointestinaleko mukosetan eta arnas aparatukoetan ere ugaria da Ig A.

Gorputzeko mukosetan kanpoko eragile infekziosoa sartzen denean (birusa, bakterioa...) A immunoglobulina da mikrobioaren antigenoak neutralizatzen dituen immunitate-sistemaren lehenengo defentsa lerroa.

Odol-plasman 3,5 mg/ml kontzentrazioan dago, eta bere erdibizitza zazpi egunetakoa da.

Bere gabeziak mukosetako infekzioak dakartza (bronkitis, pneumonia, sinusitis...) eta gaitz autoimmune batzuekin ere lotu da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Devlin, T. M. 2004. Bioquímica, 4. edizioa. Reverté, Barcelona
2. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. *Brock Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua: 632 orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q79453
* Commonscat Multimedia: Immunoglobulin A

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007070
* FMA: 62874

 |

* Wd Datuak: Q79453
* Commonscat Multimedia: Immunoglobulin A
***Charte d'Alaon*** (euskaraz: «Alaonen eskutitza») Eudon Handiaren (715 – 735) oinordekoen genealogia azaltzen duen agiri faltsua da. XIX. mendean Joseph-François Rabanis frantziar historialariak XVII. mendean sortutako engainu bat zela frogatu zuen eta orduko Baskoniako Dukerria eta Nafarroako Erresumaren genealogia erabat belztu zuen.

*Charte* honen esanetan, Akitaniako dukeak Kariberto II.a merovingiarraren ondorengoak ziren. Izan ere, Karibertoren azken semeak (existitu baziren) ezezagunak dira; era berean, Eudon Handiaren gurasoak ere ezezagunak dira. Egoera berean dago Lupo II.a eta ezin da Eudonekin edo merovingiarrekin lotu.

X. eta XIII. mendean agintean izan zen Semero leinua, *Charte*ren aburuz, Lupo II.aren seme baten oinordekoak dira. Litekeena da Lupo II.a eta Xemen I.a aita-semea izatea baina ezin da frogatu hegoaldeko agintariekin inolako harremanik. Are gehiago, akitaniar buruzagien euskalduntasuna zalantzazkoa da. Nafar genealogiak aztertzean, Charles Higounetek "fantasmagorikoak" zirela esan zuen. *Charte*n oinarrituta, Jules Villainek Comminges eta Foixko leinuen eta Lupo II.aren arteko harreman bat proposatu zuen. Tesi hori inkoherente da oso. Zenbait proposamen egin dituzten arren, Lupo II.aren ahaideak (gurasoak, emazteak, seme-alabak) ezezagunak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  foixstory.com Charte d'Alaon
2. ↑   Rabanis, Joseph-François.  (1856). *Les Merovingiens de Aquitanie, essay historique et critique de la Charte D'Alaon.*  Paris.
3. ↑   **(Frantsesez)** Monlezun, Jean Justin.  (1864)..
4. ↑   Higounet, Charles.  (1963). *Bordeaux pendant le haut moyen age.*  Bordele, 44 or..
5. ↑   Villain, Jules.  (1908). *La France Moderne, dictionnaire généalogique, historique et biographique.* .
6. ↑   Collins, Roger.  (1990). *The Basques.*  Londres: Blackwell Publishing.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q908967

 |

* Wd Datuak: Q908967
**Glenn konderria** (ingelesez: *Glenn County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Willows da. 2010eko zentsuaren arabera 28.122 biztanle zituen, Glenn kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Glenn konderriak 3.436,86 kilometro koadro ditu. Horietatik 33,75 ura dira. Beste 3.403,11 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,12 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.122 pertsonetatik 26.256 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 10.539 dira. 192 beltzak edo afroamerikarrak. 477 amerikar natiboak ziren eta 22 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 674 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 39 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 462 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q271601
* Commonscat Multimedia: Glenn County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146593614
* ISNI: 0000 0004 0381 7411
* LCCN: n81112500
* NARA: 10036481
* **Lekuak**
* OSM: 396493
* TGN: 1002409

 |

* Wd Datuak: Q271601
* Commonscat Multimedia: Glenn County, California
**Adinberri** biztanleriaren zahartzeak dakarren erronka demografikoari ekiteko Gipuzkoako Foru Aldundiaren estrategia berritzailea garatzen duen fundazioa da.

Helburuak
---------

Proiektu honen helburu nagusia adineko pertsonen bizi kalitatea hobetzea da, zahartzaro aktibo eta osasuntsu bat sustatuz. Hori dela eta, fundazio honen sorrera Etorkizuna Eraikiz programaren barruan sailkatzen da. Zehazki, hiru lan-ildo nagusietan oinarritzen da fundazio hau: trebakuntza, berrikuntza eta zilar ekonomia. Hori dela eta, Adinberritik hainbat berrikuntza proiektu bultatzen dira zahartzaroaren erronkari erantzuteko. 2021eko uztailean, 40 proiektu zituzten garatuta eta 3 proiektu europarretan hartzen dute parte.

Horien helburua zaintzako esparru guztietan eragitea da. Hauek dira, hain zuzen ere, esparru hauek:

* Bizitza-luzerako etxea
* Bizitza-luzerako ingurunea
* Zaintza eta arreta
* Baliozko zahartzea
* Zahartze aktiboa
* Zahartze osasuntsua

Horrela, arlo horietan eraginda, helburu jakin batzuk betetzea du jomuga fundazioak. Hauek dira:

1. Prebentzioa eta osasunaren promozioa
2. Etxeko arreta integrala
3. Egoitza-arreta eredua
4. Zilar ekonomia: eskaintza-eskaria. Negozio ereduak
5. Baliozko zahartzea: bizi proiektuak
6. Gizarte kohesionatua, inklusiboa

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Hasiera - Adinberri» *Adinberri* (Noiz kontsultatua: 2023-07-09).
2. ↑   «AdinBerri - EtorkizunaEraikiz» *gipuzkoaturismoa.eus* 2021-09-15 (Noiz kontsultatua: 2023-07-09).
3. 1 2   «ADINBERRI - Adinberri» *Adinberri* (Noiz kontsultatua: 2023-07-09).

Kanpo estekak
-------------

* Adinberri
**Adizio-erreakzioak** konposatu organikoek izan dezaketen erreakzio-motetako bat, zeinean bi entitate kimiko (molekula) edo gehiago konbinatzen diren eta lortutako entitate kimikoak hasierako erreaktiboen atomo guztiak baititu.

Etenoaren eta kloroaren arteko adizio-erreakzioa 1,2-dikloroetanoa emanez
Adizio-erreakzioak lotura anizkoitzak dituzten konposatuei mugatzen zaizkie hala nola alkenoak (lotura bikoitza), alkinoak (lotura hirukoitza), eraztunak dituzten konposatuak eta karborno-heteroatomo lotura bikoitza duten funtzio-talde batzuk (karboniloak edo iminak).

Adizio-erreakzioen kontrakoak eliminazio-erreakzioak dira. Esaterako, alkeno bat hidratatzea dagokion alkohola lortzeko.

Adizio-erreakzio polarren artean bi mota nagusi daude: adizio elektrozalea eta adizio nukleozalea. Adizio nukleozale eta elektroizaleen arteko diferentzia da, lehenengoan elektroi-pareak onartzen dituen taldeek hartzen dutela parte eta bigarrenean elektroi-pareak ematen dituzten taldeak direla parte hartzaileak. Adizio-erreakzio ez-polarren kasuan adizio erradikalarioak, hots erradikal askeen bidez doazenak, eta zikloadizioak ditugu. Polimerizazioaren kasuan adizio-polimerizazioa izango dugu.

Adizio-erreakzioen eskema. Goitik behera, elektroizalea, nukleozalea eta erradikalarioa (X = haluroa)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-01-16).
2. ↑    Basterretxea, Francisco; Zabala, Gorka; Mijangos, Fernando; Izurieta, Itziar; Etxeberria, Nestor & Martinez de Marigorta, Edorta.  (1999). *Kimika Orokorra.*  UEU, 599 or. ISBN 84-86967-71-6..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q212745
* Commonscat Multimedia: Addition reactions

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4141380-5
* LCCN: sh85000819
* NKC: ph216404
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q212745
* Commonscat Multimedia: Addition reactions
**Chiem aintzira** (alemanez: *Chiemsee*, ˈkiːmzeː ahoskatua) Alemaniako Bavaria estatuan dagoen aintzira da, Rosenheim (31 kilometrotara) eta Austriako Salzburgo (66 kilometrotara) ditu inguruan. Aintzira *Bavariako itsasoa* ezizenaz ezagutzen da. 1976an Ramsarreko hitzarmenean 8660 hektarea babestu ziren.

Bavaria Garaiko herri txikiak daude ertzean, handiena Prien am Chiemsee da 10.000 biztanlerekin.

Uharteak
--------

 Herreninselgo jauregia
Lau uharte daude aintziran, Herreninsel, Fraueninsel, Krautinsel eta Schalch, baina dudarik gabe Herreninsel (gizonen uhartea) da erakargarriena bertan baitago Luis II.a Bavariakoak eraikitako jauregia, Versaillesko jauregiaren antzirudiko eraiki zuena, izan ere Luis II.aren heroia baitzen Luis XIV.a Frantziakoa. Hainbeste diru erabili zuen jauregi hau eraikitzen 1885ean dirurik gabe gelditu eta 50 gelatik gora bukatu gabe gelditu zirela.

Fraueninsel (emakumeen uhartea) da bigarren uhartea eta bertan VIII. mendeko Frauenwörth abade-etxea dago.

Aisialdia
---------

Herririk handiena eta komertzialena Prien am Chiemsee da. Famatuak dira Chieming eta Gstadteko hondartzak. Honetaz gain ur-ekintzak egin daitezke eta Prien am Chiemseen Prienavera atseden leku modernista dago.

Iruditegia
----------

* Herreninselgo jauregiaHerreninselgo jauregia
* ChiemseeChiemsee
* FraueninselFraueninsel
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4138
* Commonscat Multimedia: Chiemsee (lake)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155972490
* GND: 4009924-6
* LCCN: sh85023324
* NKC: ge917174
* NARA: 10044886
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 32246

 |

* Wd Datuak: Q4138
* Commonscat Multimedia: Chiemsee (lake)
**Chemung konderria** (ingelesez: *Chemung County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Elmira da. 2010eko zentsuaren arabera 88.830 biztanle zituen, Chemung kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Chemung konderriak 1.063,91 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,88 ura dira. Beste 1.055,04 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 83,49 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 88.830 pertsonetatik 79.883 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.240 dira. 5.528 beltzak edo afroamerikarrak. 206 amerikar natiboak ziren eta 14 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.041 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 96 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.062 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q854630
* Commonscat Multimedia: Chemung County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 128997056
* ISNI: 0000 0004 0424 0570
* LCCN: n79138891
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1837991
* TGN: 1002261

 |

* Wd Datuak: Q854630
* Commonscat Multimedia: Chemung County, New York
**Gloucester konderria** (ingelesez: *Gloucester County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Gloucester da. 2010eko zentsuaren arabera 36.858 biztanle zituen, Gloucester kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Gloucester konderriak 745,87 kilometro koadro ditu. Horietatik 181,75 ura dira. Beste 564,12 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 49,42 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 36.858 pertsonetatik 32.519 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 935 dira. 3.152 beltzak edo afroamerikarrak. 129 amerikar natiboak ziren eta 14 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 282 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 27 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 735 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q335121
* Commonscat Multimedia: Gloucester County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146567981
* LCCN: n79060172
* NARA: 10036482
* **Lekuak**
* OSM: 2534178
* TGN: 1002411

 |

* Wd Datuak: Q335121
* Commonscat Multimedia: Gloucester County, Virginia
**Ain't Got No, I Got Life** (euskaraz *Ez dut ezer, badut bizia*) Nina Simone estatubatuar kantautorearen pop-soul abesti bat da. 1968ko *'Nuff Said!* ("Nahikoa Esan Zuen!") diskoan argitaratu zuen.

Hitzak euskaraz
---------------

Ez dut etxerik, ez dut zapatarik  

Ez dut dirurik, ez dut xarmarik  

Ez dut gonarik, ez dut jertserik  

Ez dut lurrunik, ez dut maitasunik  

Ez dut federik  

Ez dut kulturarik  

Ez dut amarik, ez dut aitarik  

Ez dut anai-ahizpik, ez dut haurrik  

Ez dut izebarik, ez dut osabarik,  

Ez dut maitasunik, ez dut gogorik  

Ez dut herrialderik, ez dut eskolarik  

Ez dut lagunik, ez dut ezer ez  

Ez dut urik, ez dut airerik  

Ez dut kerik, ez dut oilaskorik  

Ez dut  

Ez dut urik  

Ez dut maitasunik  

Ez dut airerik  

Ez dut Jainkorik  

Ez dut ardorik  

Ez dut dirurik  

Ez dut federik  

Ez dut Jainkorik  

Ez dut maitasunik  

Hortaz, zer dut?  

Zergatik bizi naiz, halere?  

Bai, arraioa  

Zer dut?  

Inor ez da nitaz arduratzen  

Badut ilea, badut burua  

Badut burmuina, baditut belarriak  

Badadauzkat begiak, badut sudurra  

Badut ahoa,  

Baditut nireak,  

Badut ni neu  

Badauzkat besoak, badauzkat eskuak  

Badauzkat hatzak, badauzkat hankak  

Badauzkat oinak, badauzkat behatzak  

Badut gibela, badut odola  

Badut bizia,  

Badauzkat bizitzak,  

Badauzkat burukominak, eta hortzetakoak  

Eta nire une txarrak zeuk bezala  

Badut ilea, badut burua  

Badut burmuina, baditut belarriak  

Badadauzkat begiak, badut sudurra  

Badut ahoa, badut irria  

Badut mingaina, badut masaila  

Badut lepoa, badauzkat titiak  

Badut bihotza, badut arima  

Badut bizkarra, badut nire sexua  

Badauzkat besoak, badauzkat eskuak  

Badauzkat hatzak, badauzkat hankak  

Badauzkat oinak, badauzkat behatzak  

Badut gibela, badut odola  

Badut bizia,  

Badut nire askatasuna  

Ohhh  

Badut bizia!

Kanpo estekak
-------------

* *Ain't Got No, I Got Life* abestia entzungai. Youtube.com **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4697218

 |

* Wd Datuak: Q4697218
Sampo izotz-hauslea.
**Ajos**, Kemi udalerri finlandiarrean dagoen auzo bat da; zehazki, udalerritik hurbil dagoen uharte handi bat. Bertan, Kemiko portua dago, herrialde osoko nagusietako bat, eta hiria itsasozko garraioaren bidez batzen duena Helsinki hiriburua eta Oulu bezalako hiriekin .

Portua, uhartearen hego-mendebaldean dago; uhartean bizi den 400 bat kideko biztanleria aldiz, Veitsiluoto uhartearen alboan bizi da, ipar-ekialdean hain zuzen, portutik ahalik eta urrunen.

Sampo ontzi izotz-hauslea da uhartearen erakargarrietako bat. Hogeita hamar urte zerbitzuan egon ondoren, udalak, ibilaldi izoztuak egiteko moldatu zuen eta 90ko hamarkadatik aurrera biztanle guztien zerbitzura egon da Bothniako Golkoko urak zeharkatuz; gaur egun, lau orduko bidaiak antolatzen dira urtarriletik apirilera, non abenduaren 31ean gaueko txangoak antolatzen diren, urte zahar gaua, itsasoaren erdi-erdian eta Aurora Borealaren azpian igarotzeko.

Kemiko portua.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Hepola
 | * Kemiko portua
 | * Sampo izotz-hauslea
 |

Kanpo estekak
-------------

|  |
| --- |
| * **(Ingelesez)** Kemiko portua
* **(Katalanez)** **(Ingelesez)** **(Gaztelaniaz)** **(Frantsesez)** Sampo ontzi izotz-hauslea
 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Kemiko udala

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Kemiko auzoak** |  |
| Ajos • Hepola • Karihaara • Karjalahti • Kivikko • Koivuharju • Merikemi • Nauska • Paattio • Peurasaari • Ritikka • Rytikari • Sauvosaari • Syväkangas • Takajärvi • Tervaharju |
**Golden Valley konderria** (ingelesez: *Golden Valley County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Beach da. 2010eko zentsuaren arabera 1.680 biztanle zituen, Golden Valley kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Golden Valley konderriak 2.596,17 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,15 ura dira. Beste 2.592,02 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,65 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.680 pertsonetatik 1.648 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 35 dira. 9 beltzak edo afroamerikarrak. 10 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 11 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48926
* Commonscat Multimedia: Golden Valley County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150101741
* LCCN: n81002717
* **Lekuak**
* OSM: 1271256
* TGN: 2001573

 |

* Wd Datuak: Q48926
* Commonscat Multimedia: Golden Valley County, North Dakota
*Abutilon megapotamicum*.
**Abutilon megapotamicum** Abutilon generoko eta Malvaceae familiako landarea da. Brasilen du jatorria ornamentazio landare honek.

Ezaugarriak
-----------

2'5 metrotako altuera hartzen duen zuhaixka da. 5-8 cm luzerako hosto obalatuak ditu, arinki trilobatuak.

Lore tubularrak ditu, laranja-horixkak eta oinarrian gorriak. 4 cm luzerako bost petalo ditu. Kaliza kanpai itxurakoa du, kolore gorriko bost sepalo dituena.

Erabilerak
----------

Lorategietan landare apaingarri gisa erabiltzen da.

Taxonomia
---------

*Abutilon megapotamicum* (A.Spreng.) A.St.-Hil. & Naudin-ek deskribatu zuen eta *liburu honetan argitaratu zen: Annales des Sciences Naturelles*; Botanique, sér. 2 18: 49. 1842.

Etimologia
**Abutilon**: Badirudi arabierazko *abu tilun* izenetik datorrela "indietako malba".

***megapotamicum***: latinezko epitetoa.

Sinonimia
*Abutilon vexillarium* E.Morren
*Periptera megapotamica* (Sprengel) G.Don
*Sida megapotamica* Sprengel basónimo
*Abutilon inflatum Garcke & K.Schum.*
*Sida leopoldii Voss*

Ikus, gainera
-------------

* Malvaceae

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Txantiloi:Cita web
2. ↑  Txantiloi:Cita web

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2702535
* Commonscat Multimedia: Callianthe megapotamica
* Wikispecies Espezieak: Callianthe megapotamica

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 3937501
* GRIN:
* IPNI: 1053809-2
* ITIS: 845732
* NCBI: 1189062
* PlantList: kew-2610783
* W3TROPICOS: 19602417
* USDA Plants: ABME3

 |

* Wd Datuak: Q2702535
* Commonscat Multimedia: Callianthe megapotamica
* Wikispecies Espezieak: Callianthe megapotamica
**Abuwtiyuw** (K.a. 2280a baino lehen hila) egiptoar txakur bat izan zen. Batzuetan **Abutiu** gisa transkribatzen da. Dokumentatua izan den lehen izendun etxaberea izan zen. Uste denez Seigarren Dinastiaren (K.a. 2345-2181) errege-guardiaren txakurra izan zen, eta Gizako Nekropolian hileta zeremonial bat izan zuen, ezezaguna den faraoi baten ondoan.

Abuwtiyuwren hiletan faraoiak emandako opariak idatzita agertzen dira harri batean inskribatua. Hau George A. Reisner egiptologoak aurkitu zuen 1935eko urrian. Abuwtiyuwren jabeak egindako hilobi-kaperaren eraisketatik hartutako harri hau Seigarren Dinastiaren mastaba batean berrerabili zen. Taula honek 54.2×28.2×23.2 zentimetroko tamaina du. Inskripzioan hamar lerro bertikal daude, hieroglifikoz betean, lerro bertikalekin bereiziak.

Abuwtiyuw ziurrenik erbi-txakur txakur bat izango zen, gaur egungo galgo edo xarlango baten antzekoa, belarri luzeekin eta isats kiribilduarekin. Zakurraren inskripzioa aurkitu zen hilobia Gizako Mendebaldeko Eremuan dagoen G 2100 Hilerrian zegoen, Keopsen piramidearen mendebaldean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Reisner, George Andrew.  (1936ko abendua). «The Dog Which Was Honored by the King of Upper and Lower Egypt» *Bulletin of the Museum of Fine Arts* (Boston) 34 (206): 96..
2. ↑   Martin, Edward C. Jr..  (1997). *Dr. Johnson's Apple Orchard: The Story of America's First Pet Cemetery.*  Hartsdale Canine Cemetery, 104 or. ISBN 978-0-9659266-0-7..
3. ↑   Hayes, William Christopher.  (1990). *The Scepter of Egypt: From the Earliest Times to the End of the Middle Kingdom.*  Metropolitan Museum of Art, 65 or. ISBN 978-0-87099-190-5..

Kanpo estekak
-------------

* Philology, harriaren argazki batekin.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42235

 |

* Wd Datuak: Q42235