recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Loja** (frantsesez **Louge**) Frantziako ibai bat da, eta Garona Garaiko departamenduan dago. Garonaren zuzeneko adarra da, ezkerreko ertzean.

100 km-ko luzera du, eta Lannemezan goi-lautadan hasten da, Villeneuve-Lécussan udalerrian, Pirinio Garaietako departamenduan den Pinas udalerriaren mugan. Garonan ibaiaren ezkerreko ertzean isurtzen da, Garona Garaiko departamentuko Muret herrian.

Ibaiadar nagusiak
-----------------

* Nere: 33,3 km
* Peyre: 10,4 km
* Rabé erreka: 10,3 km
* Aussau erreka: 11,9 km
* Luz erreka: 8 km
* Marignas erreka: 9,1 km
* Gragnon erreka: 9,5 km

Zeharkatutako udalerriak
------------------------

* Garona Garaia: Villeneuve-Lécussan, Franquevielle, Loudet, Le Cuing, Lodes, Saint-Ignan, Lalouret-Laffiteau, Larcan, Saint-Marcet, Cassagnabère-Tournas, Aulon, Peyrouzet, Aurignac, Boussan, Montoulieu-Saint-Bernard, Benque, Alan, Bachas, Terrebasse, Lescuns, Francon, Montoussin, Mondavezan, Le Fousseret, Saint-Élix-le-Château, Marignac-Lasclares, Lafitte-Vigordane, Gratens, Peyssies, Bois-de-la-Pierre, Longages, Lavernose-Lacasse, Le Fauga, Saint-Hilaire eta Muret

Hidrologia
----------

Loja ibaia Saint-Élix-le-Châteaun.
Agorraldian, Saint-Martory ubidetik ura ematen joanarazten da, ureztatzeko, edateko ura eta osasungarritasunaren beharretarako erabiltzen dena. Beraz, ondoren azaltzen diren fluxuak hein batean aldatzen ditu gizakiak.

Loja ibaia nahiko irregularra da. Haren emaria 41 urtez behatu zen (1968-2008) Mureten, Garonarekin bat egiten duen puntuan. Aztertutako azalera 486 km2-koa da, ibaiaren arro osoa.

Mureten ibaiaren modulua 6,14 m3/s-koa da.

Loja ibaia nahiko erregularra da Akitaniako arroaren ekialdean. Hala ere, urtaroko fluxu-gorabehera nahiko garbiak izaten ditu. Ur garaiak neguan izaten dira, eta hilean batez beste 7,76 m3/s-tik 9,65 m3/s-ra bitarteko emariak izaten dituzte, abendutik otsailera bitarte (otsailean oso maximo garbia izaten dute). Martxoan, fluxuak beherakada handia izaten du, eta, ondoren, apiriletik ekainera bitarteko errebotea. Udako ur baxuak uztailetik irailera bitartean izaten dira, hau da, hileko batez besteko emaria 3,11 m3-raino murrizten da abuztuan. Baina hileko batezbesteko horiek gorabehera askoz handiagoak ezkutatzen dituzte periodo laburretan edo urteen arabera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Fiche du Sandre
2. ↑  Banque Hydro - Station O0984010 - La Louge à Muret (synthèse) (ne pas cocher la case "Station en service")

Kanpo estekak
-------------

* Hydro bankua - O0984010 estazioa - La Louge Mureten (sintesia) (ez markatu "Geltokia zerbitzuan" laukia)
* Lucioperca gunea - bilaketa librea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q932993
* Commonscat Multimedia: La Louge / Q932993

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4163148574311424430005
* SUDOC: 050209116
* **Lekuak**
* TGN: 1126385

 |

* Wd Datuak: Q932993
* Commonscat Multimedia: La Louge / Q932993
**Opor fiskalak** 1993an, Jose Antonio Ardanza buru zuen EAJ-PSE gobernuak erabilitako zerga politika izan zen atzerriko inbertsioak erakartzeko. Diputazioek jarri zituzten neurriak martxan, zerga kontuak haiei zegozkielako.

Opor fiskal motak
-----------------

Hiru motatako opor fiskalak zeuden. Lehenengoa izan zen ia milioi erdi euroko inbertsioa egin eta, gutxienez, hamar lanpostu sortzen zituztenei sozietate zerga barkatzea hamar urtez. Bi urtez izan zen indarrean. Pare bat urte geroago beste bi pizgarri eman zituzten diputazioek: 15 milioitik gorako inbertsioen %45 berreskuratzeko aukera eman zitzaien enpresei. Bestalde, etekinak zituzten lehen lau urteetan kenkari oparoak jasoko zituzten enpresek: %99, %75, %50 eta %25.

Enpresak
--------

Daewoo enpresak etxetresnak egiteko fabrika jarri zuen Gasteizen (jada itxita). Beste kasu sonatua Ramondinena izan zen. Botilentzako tapoi fabrika Errioxatik kilometro batzuk mugitu zuen, Guardian (Araba) jartzeko. Uste denez, 300 enpresak jaso zituzten laguntzak.

Opor fiskalen amaiera
---------------------

Lehiakideek Daeworen kasua auzitegira eraman zuten, eta Errioxako Gobernuak Ramondinena. Auzitegiek Europara eraman zuten afera, eta Bruselak 1999an legez kanpokotzat jo zituen Daewook eta Ramondinek jasotakoak, eta araudi osoa ikertzeari ekin zion.

Erreakzioak
-----------

### Euskal erakundeak

Hasieran, ez zioten garrantzi handirik eman, kontzertuak aitortzen duen zerga burujabetasunak halako neurriak hartzera baimentzen zituelakoan. EBko funtzionarioei jarritako trabek haien mesfidantza handitu zuten.

### Espainiako gobernuaren erreakzioak

PPren menpe zegoela, opor fiskalak salatu zituen EAEko Justizia Auzitegi Nagusian. 2000. urtean, baina, akordio bat sinatu zuen Jaurlaritzarekin: salaketa kentzearen truke, opor fiskal mota guztiak bertan behera geratu ziren.

Europako makineriak bere bide motelari jarraitu zion, eta legez kanpokotzat jo zituen laguntzak, ez zitzaizkiolako Batzordeari jakinarazi eta lehia librearen aurkakoak zirelako. EAEko erakundeen lasaitasunerako, onartu zuen kontzertu ekonomikoaren sistema bat zetorrela EBren araudiekin.

Isunaren ordainketa
-------------------

Opor fiskalengatik Europak jarritako 30 milioi euroko isunaren %70 Eusko Jaurlaritzak ordaindu zuen. Hala, Eusko Jaurlaritzak 21 milioi ordaindu zituen guztira. Gainerako % 30a aldundiek ordaindu zuten, Ekarpen Legearen arabera: Arabak %16,6a (1,4 milioi), Gipuzkoak %33a (ia 3 milioi) eta Bizkaiak erdia (4,5 milioi).

Gainera, opor fiskalen defentsan 80.000 euro baino gehiago gastatu zituen Jaurlaritzak. 76.200 euro arlo judizialari lotutako gastuetan erabili ziren, eta beste 5.000 euro bidaietan edo bileretan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *Berria*, 2013-11-15
2. ↑   *EiTB*, 2014-07-20
3. ↑   *EiTB*, 2014-07-23
4. ↑   *Berria*, 2014-07-25

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6158577

 |

* Wd Datuak: Q6158577
**Luis Urrengoetxea Agirre** (Zornotza, Bizkaia 1879 -? ) euskal politikari ezkertiar eta abertzalea izan zen, Eusko Abertzale Ekintzaren ( EAE-ANV ) sortzailetako bat.

Biografia
---------

Abokatua zen lanbidez. 1905 arte, orduko gidari politiko ezagunetarikoa izan zen. Gero, EAJtik aldendu eta Landetaren "euskalerriako"engana hurreratu zen. 1907an Bilboko zinegotzi izan zen baina, ezadostasunak zirela eta, kargua alderdiaren esku utzi zuen. Zornotzako alkate izan zen 1914tik 1916ra. Ondoren, Bizkaiko Diputaziorako diputatu aukeratu zuten. Kargu horregatik, Gasteizko Diputazioen batzarrera joan zen 1917an, eta Foru Batzordera, Donostiara, urte berean. Baita ere, bestetik, Diputazioen konferentziara Donostiara joan zen, 1918an. Ramon de la Sota Bizkaiko Diputazioaren buru izan zenean, Urrengoetxea irakaskuntza publikoaren diputatu izendatu zuten. Beste alde batetik, Bizkaiaren ordezkari izan zan Madrilen, Romanonesen gobernuak euskal arazoari buruz sortutako batzordean. 1918-1919 urteetan, Madrilek autonomia egitasmoari buruz iritzia eman behar zuen batzordean ere egon zen. 1930an, EAEren sorreran parte hartu zuen. 1931an, hauteskundeetara aurkeztu zuen bere burua, baina ez zuen kargua lortu. Gerrostean hil zen, Bilbon, ezagutzen ez diren arrazoiengatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Luis Urrengoetxea Zornotzako alkatea izan zenaren ehun urteko ospakizuna.
* Luis Urrengoetxearen etxea.
* **(Gaztelaniaz)** Auñamendi Entziklopedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3755646
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 135196

 |

* Wd Datuak: Q3755646
**Brebuko monasterioa** (errumanieraz: *Mănăstirea Brebu*), Errumanian, Matei Basarab Valakiako printzearen erregealdiko eta XVII. mendeko errumaniar artearen lan arkitektoniko garrantzitsuenetako bat da. 1640an hasi ziren eraikitzen. Monasterio ortodoxo errumaniarra gaur egungo Brebu herrian dago, Prahova konderrian. Bucegi eta Grohoti mendien ondoan dago.

Ezaugarriak
-----------

Brebuko multzo arkitektonikoa Errumaniako Erdi Aroko monumentu bat da, hasierako formari nabarmen eutsi diona. Monasterioko kapera Dealu monasteriokoaren antzekoa da. Honek, ordea, galdu egin ditu bere igeltsua eta bere jatorrizko freskoak. Hiru kupula ditu. Elizaren hormek bi metroko lodiera dute, eta harri eta adreilu egosiz eginda daude.

Geratzen den kanpoko apaindura garai honetako Valakia garaiko arkitektura-artearen ezaugarria da, eta nahiko soila da. Apaingarrietako batzuk Moldaviako aro gotiko berantiarrekoen antzekoak dira. Kaperaren barruko dekorazioa 1843koa da. Ondoren, 1901-1902 urteetan, Sava Hențiak zaharberritu zuen.

Monasterioaren bizitegi-eremua elkarren artean komunikatzen diren bederatzi logelak eta egongela batek osatzen dute. Solairuarte bat ere badago, upeltegiekin. Monasterioko atari-dorre nagusia nahiko handia da, eta Errumaniako mota horretako eraikinen artean adibiderik ederrenetako bat da. Multzoaren hegoaldean dago, eta hiru maila ditu, guztira 20 metro inguruko altuerarako. Hirugarren mailak kanpaiak babesten ditu. Dorrearen kanpoko hormen zati bat Sava Hențiak margotu zuen XX. mendearen hasieran.

Monasterioa, harriz eta adreilu egosiz egindako forma oktogonal irregularreko sei metroko horma batez inguratuta dago. Eranskinak multzoaren mendebaldean daude, eta gaur egun erorkinak baino ez daude.

Eraikinak
---------

Monasterioan lau eraikin daude:

* Kanpandorrea.
* Goiaingeruen eliza
* Printze-etxea.
* Atari monumentala.

Iruditegia
----------

* Kanpandorrea eta atari nagusia.Kanpandorrea eta atari nagusia.
* Elizaren kupulak barrutik ikusita.Elizaren kupulak barrutik ikusita.
* Goiaingeruen eliza.Goiaingeruen eliza.
* Elizaren barruko ikuspegia.Elizaren barruko ikuspegia.
* Printze-etxea.Printze-etxea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Monasterio begira dagoen webcam.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3320264
* Commonscat Multimedia: Brebu Monastery / Q3320264

---

 |

* Wd Datuak: Q3320264
* Commonscat Multimedia: Brebu Monastery / Q3320264
**Canal de Brienne** (euskaraz: **Brienneko ubidea**), "Canal de Saint-Pierre" izenaz ere ezaguna, Frantziako ubide bat da, Garona ibaia Canal du Midi eta Canal de Garonne ubideekin lotzen duena. Bi esklusa ditu. Garonarako esklusa Ecluse Saint-Pierre izenarekin ezagutzen da. Canal du Miditik gertuago dagoen esklusa zabalik egon ohi da.

1.560 m (0,97 mi) baino ez ditu Garonako Bazacle-ko iturritik bere arro terminaleraino, non Canal du Midi-rekin topo egiten duen. Canal du Midi-rekin bat egitean Ponts Jumeaux dago (euskaraz: Zubi Bikiak).

Ubidea 1776ko apirilaren 14an inauguratu zen. Garonatik ura Garonako ubidera eramateko eta nabigatzeko bide bat emateko asmoa zuen Dauradeko porturaino, Tolosako erdialdean kokatuta.

Etienne Charles de Loménie de Brienne (1727-1794) Tolosako artzapezpikuari zor dio izena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2935989
* Commonscat Multimedia: Canal de Brienne / Q2935989

---

 |

* Wd Datuak: Q2935989
* Commonscat Multimedia: Canal de Brienne / Q2935989
Palestinako Estatua aintzatetsi duten herrialdeak.
**Palestinako Estatuaren nazioarteko aintzatespena** Palestinaren Askapenerako Erakundearen helburua da, Palestinako Aginte Nazionalak Algiersen 1988ko azaroaren 15eean Palestinaren Independentzia Aldarrikapenaren bidez Palestinako Estatua aldarrikatu zuenetik.

Vlajky Palestiny

PALESTINE FLAG
PALESTINE AND TRANSJORDAN UNDER BRITISH MANDATE
Dome In Jerusalem, The Capital City Of State Of Palestine
PALESTINE POUND
PALESTINE STAMP UNDER BRITISH MANDATE
PALESTINE STAMP UNDER BRITISH MANDATE

PALESTINE 1759
PALESTINE 1851
PALESTINE 1864
PALESTINE 1900
PALESTINE 1915
Palestine 1920
PALESTINE 1924
PALESTINE 1946
PALESTINE 1947

Testuingurua
------------

1992an, Yasser Arafat Palestina Askatzeko Erakundeko buruak eta Yitzhak Rabin Israelgo lehen ministroak Osloko itunak sinatu zituzten. Haren arabera, bi estatu sortuko ziren, 1967ko mugetan oinarrituta: Gazan, Zisjordanian eta Jerusalem ekialdean ezarriko zen Palestinako Estatua; eta beste guztia, Israelgoa.

Egoera
------

Munduko 130 herrialdek baino gehiagok onartu dute Palestinako estatua. Hala ere, Europa mendebaldean ez da onarpenik egon. Suedia izan zen lehena 2014ean. 2014ko azaroaren 18an, Espainiak onartu zuen.

Palestinarren iritzia
---------------------

Palestinarren artean oso gutxik babesten dute bi estatu sortzeko akordioa. Izan ere, Osloko itunak Israelen esku uzten ditu Palestina historikoaren lurren %75. Horietatik 800.000 palestinar kanporatu zituzten 1948ko Nakban.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Samara Velte, «Eskua eskaini eta besoa ukatu», *Berria*, 2014-11-19

Ikus, gainera
-------------

* Palestinako estatua
* Herri palestinarra
* Gazako zerrenda
* Zisjordania

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211641
* Commonscat Multimedia: International relations of the State of Palestine / Q211641

---

 |

* Wd Datuak: Q211641
* Commonscat Multimedia: International relations of the State of Palestine / Q211641
**Behin bizitzea** 2024ko otsailean grabatuta Gari kantariaren estudioko grabazioa da, hamabigarrena bere izenarekin bakarlari moduan. Lan honetan berriro ere Maldanbera taldearen laguntza izan zuen. Elkarren estudio berrian grabatu zuten, Adunan.

Ezaugarriak
-----------

Lan honek abesti ederrak biltzen ditu, hainbat dinamika eta harmoniarekin jolas egiten dutenak. Kasu gehienetan, hitzak oso egile ezagunek idatzi dituzte. Gariren bertuteetako bat ikusten da lan honetan: tonu batetik bestera aldatzeko trebezia aparta. Trebezia horrek kanten ederra areagotzen du, ezbairik gabe. Baina *Behin bizitzea* diskoa ez da Garirena bakarrik, bandarena ere bada, talde-lanaren fruitua da. Atzean entsegu-ordu asko, maketak eta laborategiko lan handia dago. Hori guztia agerian geratu da grabazio- eta nahasketa-prozesuan, eta, nola ez, azken emaitzean. 

Abeslariak bizi duen une bitalaren erakusgarri, soseguzko barrurako begirada bat da.

Musikariak
----------

* Gari, ahotsa
* Maldanbera:
	+ Alex Alonso, bateria eta programazioak
	+ Oier Aldekoa, baxua
	+ Migel Moyano, gitarra eta programazioak
* Gonbidatua: Iker Lauroba, teklatuak, ahotsa

### Teknikariak

* Víctor Sánchez, ingeniaria
* Unai Mimenza, nahasketak

Kantuen zerrenda
----------------

7 abestik osaten dute diskoa. Doinuak Gari berarenak, hitzak Karmele Jaio, Iñigo Astiz, Jon Benito eta Txuma Murugarrenenak.

1. 01 - "Elurretan etzan (isiltasun zuri)" (Musika: Gari / Hitzak: Karmele Jaio)
2. 02 - "Bi hiritan" (Musika: Gari / Hitzak: Iñigo Astiz)
3. 03 - "Minik ez dago" (Musika: Gari / Hitzak: Iñigo Astiz)
4. 04 - "Behin bizitzea" (Musika: Gari / Hitzak: Iñigo Astiz)
5. 05 - "Jurisprudentzia" (Musika: Gari / Hitzak: Iñigo Astiz)
6. 06 - "Holandar alderraia" (Musika: Gari / Hitza: Txuma Murugarren)
7. 07 - "Gaua" (Musika: Gari / Hitzak: Jon Benito)

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Aurkezpenaren bideoklipa.
**Malba gorria** (*Alcea rosea*) *Malvaceae* familiako landare biurteroko bat da, zurtoin luze eta lore handi eta apaingarriengatik ezaguna.
Gurutzatuek eraman omen zuten landare hau Erdi Aroan Europara, Txinatik, eta orain etxekotua dago, batez ere Mediterraneo arroan. Landa lorategietan erabiltzen den landarea da, dituen kolore biziko lore handiak direla-eta. Sendabelartzat hartzen da, bigungarri eta libragarri. Batzuetan hanturak kontrolatzeko erabiltzen da, baita ahoa irakuzteko ere oieko odoljarioa gelditzeko.

Ezaugarriak
-----------

Hosto galkorreko landarea da, gehienetan biurterokoa. Udaberri amaiera eta uda artean loratzen da, lore handi onil itxurakoak emanez. Loreak kolore askotakoak izan daitezke: zuriak, horiak, arrosak, gorrindolak, moreak, laranjak... ñabardura askorekin. Beltzak ere badira. Zurtoinak 1,5 - 2,5 metro izatera hazi daiteke.

Klima beroan udazkenean landatzen dira, bestela udaberrian. Sarri berez ugaltzen dira, udan garatzen duten hazi mordoa dela-eta. Lur aberatsak eta drainatuak maite ditu, ahal bada karetsuak. Ez ditu lur hezeak eta astunak onartzen. Egutera eta erdi-itzala maite ditu, haize gutxikoa.

Sarri herdoilak hartzen du.

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* Malba gorria artikulua (Nekane Martiarena, *Berria*)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27682
* Commonscat Multimedia: Alcea rosea / Q27682
* Wikispecies Espezieak: Alcea rosea

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4501469-3
* LCCN: sh2007001036
* NDL: 00928001
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 561084
* African Plant DB: 148748
* BioLib: 39330
* Catalogue of Life: 433688
* Dyntaxa: 222777
* EOL: 584460
* Fl. China: 242302049
* GBIF: 5406789
* GRIN:
* IPNI: 558713-1
* ITIS: 21774
* NCBI: 65557
* PlantList: kew-2627710
* W3TROPICOS: 19601240
* USDA Plants: ALRO3
* VASCAN: 6615
* uBio: 450446
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: SH710HS5SN

 |

* Wd Datuak: Q27682
* Commonscat Multimedia: Alcea rosea / Q27682
* Wikispecies Espezieak: Alcea rosea
*Artikulu hau Pipaongo Etnografia Museoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Pipaon (argipena)».*
**Pipaongo Etnografia Museoa** Pipaonen (Araba) kokaturiko Etnografia museoa da. Museoaren helburua bisitaria XIX. mendearen bukaeran eta XX.aren hasierako bizimoduetara hurbiltzea da.

Eraikina eta edukia
-------------------

Pipaongo Etnografia Museoa herriko etxe zahar batean dago. Etxe hau, jatorriz, Ruiz de Samaniegorena izan zen, bere aurrealdeko armarriak erakusten duen bezala.

Etxe hori hiru solairuko eraikina da, eta horietako bakoitzean gai zehatz bat lantzen da, Arabako Mendialdeko herrietako bizimodu zaharrak berreraikitzeko.

* **Beheko solairuan** -ukuilu ohietan- herriko historia eta lanari buruzko gaiak garatzen dira, oroimenean dauden bizimoduak adierazten dituzten tresna eta lanabesekin.

* **Lehen solairuan** (jatorrizko egitura eta banaketa mantenduta) etxeko eta eguneroko bizitzako atalak biltzen dira, baita garaiko jantzi tipikoak ere.

* **Goiko solairuan** gizarte hartan hain garrantzitsuak ziren ohiturak islatzen dira (joko-jolasak, jaiak eta erritoak).

Museotik kalera
---------------

Bestalde, bizimodu zaharra urtero-urtero berpizten da, abuztuko azken larunbatean, Pipaongo jendeak beren arbasoen ohiturak gogoratzeko aukeratu duen egunean. Herriak museoa kalera ateratzen du; guztiek, antzinako erara jantzita, arbasoen eguneroko zereginak errepikatzen dituzte, modurik jatorrizkoenean. Zelaietan eta herriko kaleetan eultzitzen da, ikatza egiten da, ogia oratu eta egosten da, zapatilak josten  dira, arropa garbitzen da, antzinako erara egindako xaboia erabilita, odolkiak eta txorizoak egiten dira, aspaldiko erara dantzatzen da eta XIX. mendeko bizitzaren beste alde asko egoten dira ikusgai.

Egun horretan, museoa ez da bakarrik garai zaharrak gogoratzeko leku itxia: herriko ohituren adierazpen bizia ere bihurtzen da.

Kanpo estekak
-------------

* Euskadi.eus - Pipaongo Museoaren sarrera
* Alavaturismo.eus- Pipaongo Museoa
* Berria.eus- Etnografia museoa herriko kaleetara

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069860

 |

* Wd Datuak: Q61069860
*Enterprise* espazio-ontzia.

***Enterprise*** Star Trekeko Planeta Elkartuen Federakuntzako Izarretako Flotaren ontzi entseinaren izena da. *Star Trek*en unibertsoko telesailetako baten izenburua ere bada: Star Trek: Enterprise (Enterprise NX-01 espaziontzia ez da Federakuntzarena, hau oraindik ez baitzen sortu).

Izena 1693 eta 2002 artean egon ziren britainiar Royal Navyko HMS Enterprise ugarietatik (hamabost egon ziren) eta USS Enterprise hegazkin-ontzietatik hartu zen, horietako batek partehartze nabarmena izan zuelarik Bigarren Mundu Gerran, eta beste bat bere motako propultsio nuklearreko lehena izan zen. Azken hau jatorrizko telesaila hasi baino urte gutxi lehenago amaitu zen eraikitzen, eta "agerpen izartsu" bat du sagaren laugarren filmea den Star Trek IV: Misioa: Lurra salbatzean.

Enterprise izeneko ontziak
--------------------------

### USS Enterprise (XCV-330)

Star Trek: The Motion Picture filmean NCC-1701eko aisialdi gelan erakutsitako marrazki batean agertzen da.

### Enterprise (NX-01)

Warp abiaduran bidaiatzeko gai den lehen Enterprise ontzia. Espaziora irten zen garaian, 2151 urtean, Izarretako Flotaren ontzi entseina da, Warp 5 abiadurara iristeko lehen ontzi lurtarra. Ontzi nagusia da Star Trek: Enterprisen. NX klasekoa, bere erabilera nagusia esplorazioa izan zen. Zerbitzuan hamar urte eman ondoren desegina izan zen. 88 pertsonako tripulazioa du. Bere ontzi bikia Columbia (NX-02) da.

### USS Enterprise (NCC-1701)

**Constitution klaseko gurutze ontzi astuna**, jatorrizko telesailean eta lehen hiru filmeetan agertzen da. 2270ean zubia, warp bultzada, kubierta gehienak eta nabigazio deflektoreari eragin zieten eguneraketak egin zitzaizkion. *Enterprise*a, modu orokorrean hala ezagutzen baitzen, garai hartan almirantea zen James Tiberius Kirkek suntsitu zuen Genesis planetaren orbitan Star Trek III: Spocken bila filmean, klingonen eskuetan erortzea eragozteko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q989888
* Commonscat Multimedia: USS Enterprise (Star Trek) / Q989888

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2015001469
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q989888
* Commonscat Multimedia: USS Enterprise (Star Trek) / Q989888
**Aránzazu de** **Benito Hernández**, ezagunagoa **Arancha de Benito** izenez (Madril, 1969ko azaroaren 6a) telebista espainiarreko aurkezle madrildarra da, eta 1990ean egin zuen lan gehiena.

Biografia
---------

2010ean hil zen Rafael de Benito kazetariaren alaba da.

Modelo gisa noizbehinka lan egin ondoren, ospetsu egiten hasi zen 1991n Televisión Españolak *Ponte las pilas* nerabeentzako musika-programa aurkezteko hautatu zuenean. Lankide izan zituen Dani Martín (gero *El Canto del Loco* taldeko burua), Alicia Bogo eta Benjamin Barrington. Musika-saioetan jarraitu zuen, eta 1993an *Los Primeros de la Primavera* (1993) saioa aurkeztu zuen.

Bi urte geroago, kate berean, Tony Aguilar irratiko esatariarekin batera, 1995ean Televisión Españolan egon zen *Zona franca* musika-saio bakarraren arduraduna izan zen.

Hurrengo urteetan, behera egin zuen jarduera profesionalak, baina ez komunikabideetako agerpenak, prentsa arrosa izenekoetan batez ere, José María Gutiérrez "Guti" futbolariarekin izandako erromantzearengatik; 1999ko ekainaren 22an ezkondu ziren.

2005ean, María Teresa Camposek fitxatu zuen, eta Antena 3eko goizeko magazinaren azken etapan hasi zen lanean. Hala ere, handik hilabete gutxira, bertan behera utzi zen espazioa, audientzia kontuak zirea eta.

TVEko *El primero de la clase* (2006) lehiaketan parte hartu zuen, eta parte hartu zuen haur baten amabitxi izan zen.

2007 eta 2008 bitartean Cuatro kateko *Las mañanas de Cuatro* saioaren laguntzailea izan zen.

2009an dibortziatu egin zen 10 urtez ezkonduta egon ondoren, eta harekin Zayra (2000/12/15) eta Aitor Jose (2002/01/21) haurrak izan ondoren bat ditu.

2011n, Espejo Público programan hasi zen, Antena 3kateko tertuliakide gisa, Susanna Grisorekin.

Kanpoko loturak
---------------

* *Arancha de Benito*  Internet Movie Databaseren webgunean **(Ingelesez)**

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Arancha de Benito celebra su cumpleaños con una divertida fiesta de máscaras.*  7 de noviembre de 2011.
2. ↑    *Arancha de Benito y "Los Primeros de la Primera", ahora a diario.*  23 de julio de 1993.
3. ↑    *Sant Cugat estrena el sábado el mayor musical joven de TVE.*  1 de junio de 1995.
4. ↑    *Guti y Arancha de Benito confirman su divorcio.*  14 de abril de 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2836837

 |

* Wd Datuak: Q2836837

[[Kategoria:1969} jaiotzak]]
*Russula velenovskyi*

Jangarria.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Txikia edo ertaina, 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, ez oso haragitsua, gainazal deprimituaren erdian titi baxu batekin, horrek gorri sorten aniztasuna nabarmentzen du, adreilu kolore gehiago erdian, batzuetan kobre kolorekoa edo nahiko laranja kolorekoa erdialdean eta karmin kolore gehiagokoa ertzaren inguruan.

**Orriak:** Nahiko estuak, erdian okre-krema kolorekoak eta ertzak zurbilagoak, batzuetan arrosaz tindatuak kapelaren ertzerantz.

**Hanka:** Zilindrikoa, 7 cm luze eta cm 1 lodi, sarritan oinarrian edo alde batetik arrosaz zikinduta.

**Haragia:** Zuria, usain ahula edo usaingabea eta zapore leunekoa edo ia leunekoa.

**Oharra:** *Cruentata* aldaeran, kapela gorri-odol kolorekoa da eta orrien ertzak, berriz, arrosak.

**Etimologia:** Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok.

Jangarritasuna
--------------

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

Zapore leuneko edo ia leuneko hainbat espezie gorri daude.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Hostozabalen azpian, batez ere urkien eta *Quercus* zuhaitzen azpian, baita lurzoru azidoetako pinuen azpian ere, txilardietan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 68 or. ISBN 84-282-0865-4..
|  |
| --- |
| **Stonehenge, Avebury eta lotutako lekuak**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
| 
Silburyko muinoaren irudia. |
| **Mota** | Kulturala |
| **Irizpideak** | i, ii, iii |
| **Erreferentzia** | 373 |
| **Kokalekua** |  Erresuma Batua |
| **Eskualdea2** | Europa/Ipar Amerika |
| **Izen ematea** | 1986 (X. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Silburyko muinoa** (ingelesez **Silbury Hill**) Ingalaterrako Wiltshire konderriko Avebury udalerritik hurbil dagoen muino artifiziala da. 1986an UNESCO erakundeak «Stonehenge, Avebury eta lotutako lekuak» izendapenaz gizateriaren ondare izendatu zuen.

40 metroko garaierarekin, Silburyko muinoa Avebury inguruan dagoen Neolito garaiko monumentu multzoaren zati bat da; multzo horren barnean daude, orobat, Aveburyko zirkulua eta West Kennet Long tumulua ere. Silbury Hill Europan historiaurrean gizakiek eraikitako muinoen artetik gugana heldu den garaiena da, Gizako nekropolian dauden egiptoar [Piramide (arkitektura)|piramide]] txikienen pareko. Hala ere, muino honen helburua eta eraikitzaileen asmoa eztabaidan daude. Eremu honetan Neolito garaiko beste hainbat monumentu aipagarri ere badaude; esate baterako, Stonehenge ospetsua.

Iruditegia
----------

* UrrutitikUrrutitik
* HurbiletikHurbiletik
* Ikuspegi orokorraIkuspegi orokorra

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Silbury Hill, BBC hedabidearen webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q225896
* Commonscat Multimedia: Silbury Hill / Q225896

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248729873
* LCCN: sh95010101
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 7032611
* **Ondare historikoa**
* NHLE: 1008445

 |

* Wd Datuak: Q225896
* Commonscat Multimedia: Silbury Hill / Q225896

51°24′56″N 1°51′27″W﻿ / ﻿51.41556°N 1.85750°W﻿ / 51.41556; -1.85750
**Irma Vep** (*vampire*, frantsesezko banpiro, hitzaren anagrama) fikziozko pertsonaia da Louis Feuillade zinemagile aitzindariak *Les Vampires* bere labur-sorta muturako sortua 1915 eta 1916 urteetan.

Pertsonaiaren ezaugarriak
-------------------------

Les Vampires-en Irma Vep kabareteko abeslaria da, baima «les Vampires» elkarte sekretuko kide da, gaizkile-talde bateko kide (ez dira banpiroak edo naturaz gaindiko botereen jabe). Taldearen aurkari batek (Moreno) hipnotizatuko du Irma Vep, eta haren maitale bihurtuko da. Morenok taldeko nagusi Banpiro Handia hiltzeko aginduko dio. Azkenean, taldeko buru bihurtuko da, atxilotzen duten arte.

Musidora aktoreak egin zuen Irma Vepen rola, eta bereziki ikonikoa bilakatu zen gaizkintzarako hark janzten zuen jantzia, catsuit beltza kagularekin. Musidorak bere irudia ikonikoa bihurtu zuen, emakume boteretsu eta vamp baten ikono izan zen pertsonaia, inspoirazio Frantziako surrealistentzat eta zinema expresionistarentzat, eta kontraste egiten zuen gainera Mary Pickford edo Lillian Gish aktore estatubatuarrek jokatzen zituzten dama hauskorren rolekin.

1996an pertsonaiaren gaineko Irma Vep filma egin zuen Olivier Assayas zuzendari frantziarrak, eta ariketa meta-filmiko batean auto-erreferentziak gehitiz, izen bereiko telesaila ere bai 2022an.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Quinn, Karl.  (2022-05-30). «Irma Vep is a brilliant, baffling TV delight. Here’s how to unlock its secrets» *The Sydney Morning Herald* (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
2. ↑   **(Katalanez)** «Musidora, la musa transgressora» *beteve.cat* 2019-07-19 (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q124814441

 |

* Wd Datuak: Q124814441
**Morticia Addams** *The Addams Family* serieko fikziozko pertsonaia bat da, Charles Addams karikaturagile estatubatuarrak sortutako fikziozko emakumea.

Historia
--------

Morticia lehen aldiz agertu zen Charles Addamsen egunkarietako komiki-bandetan familiaren matriarka zorrotz eta urrun gisa. Maiz agertzen zen familiako gainerako kideekin, eta, Gómez eta amonarekin batera, marrazki bizidunetan benetan hitz egin zuen kide bakanetako bat izan zen.

Pertsonaiak *The Addams Family* (1964) telesailera egokitu zirenean, Charles Addamsek "Morticia" izena eman zion, nolabait Heriotza kontzeptua iradokiz (latinez *mors mortis*).

Pertsonaia
----------

Morticia Addams familiaren bihotza, erregina eta arima da. Emakume-banpirotzat hartzen dute. Azal zurbila eta ile beltz leun eta luzea du; bere ilearekin konbinatzeko beltz koloreko soineko gotikoak daramatza. Anjelica Hustonek interpretatutako bertsioan ezpain-kolore gorri iraunkorra erabiltzen du, eta inolako azalpenik gabe bere begiak baino argitzen ez dituen argi bat du. Limurtzailea, betiereko ederra, xarmagarria eta exotikoa da, frantsesez hitz egiten erraz liluratzen du senarra, dotorea, kultua, sofistikatua eta artista da musika-joerekin: opera abesten du, tangoa dantzatzen du eta musika-tresna ugari jotzen ditu. Kleopatra izeneko landare haragijale bat ere badu, izaki bizidunekin elikatzea maite duena.

Morticiaren ezkongabe abizena Frump da. Ofelia izeneko ahizpa bikia du (aktore berak antzeztua) eta bere amak jatorrizko telesailean Hester izena du. Pelikulan eta telesailean amona Addams bere ama da, baina beste bertsio guztietan bere amaginarreba da.

Aktoreak
--------

Morticia Addams aktore desberdinek antzeztu dute:

* Carolyn Jones: 60. hamarkadako telebista sailean. *The New Scooby-Doo Movies* marrazki bizidunetan (1. denboraldi, 3. kapituluan) ahotsa jarri zion.
* Anjelica Huston: *"The Addams Family*" filman (1991) eta haren jarraipena izan zen *Addams Family Values* (1993) filman.
* Daryl Hannah - *Addams Family Reunion* (1998)
* Ellie Harvie: Sitcom *"The New Addams Family"* (1998)
* Charlize Theron: The Addams Family moldaketan (2019).
* Catherine Zeta Jones: Netflixen "Wednesday" (2022).
* Gwen Jones: Netflixen "Wednesday" (2022); gazte garaietako uneetan (flashbackak).

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Gomez Addams
* Pugsley Addams
* Fester Addams
* Addams amona
* Cousin Itt
* Lurch
* Wednesday Addams
* Thing

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500727
* Commonscat Multimedia: Morticia Addams / Q500727

---

 |

* Wd Datuak: Q500727
* Commonscat Multimedia: Morticia Addams / Q500727
**Pluto** 1930an Walt Disney ekoiztetxeak sortutako txakur bat irudikatzen duen marrazki bizidunetako pertsonaia bat da. Berez, eta Disneyren marrazki bizidun ugari ez bezala Plutok ez du gizaki itxurarik, nahiz eta inoiz hitz egiten ez duenez bere aurpegikoarekin txakurrek egin ohi ez dituzten gizakien antzerako keinu eta imintzio asko egin ohi dituen. Mickey Mouse saguaren maskota da, ofizialki arraza nahasiko txakurra, bere lehenbiziko agerpena Mickey Moosen *The Chain Gang* filmean burutu zuen.

Izaera zintzo eta leialeko txakurra da, noizbehinka baldar eta nagi xamarra, baina aldi berean oso griñatsua ere bai. Betiere alai eta umore onekoa. Fisikoki txakur ihar eta mehea da, kafesne kolorekoa, eta belarri luzeak eta sudurra beltzak ditu. Bere lepoa lasa uzten duen lepokoa darama. Maiz txakurren ohitura den legez mingaina ateraz agertzen da.

Mickey Mouse, Minnie Mouse, Donald Ahatea, Daisy Ahatea, Scrooge McDuck eta Goofy txakurrarekin batera Disneyren marrazki bizidunetako pertsonaia ospetsuenen zazpikotea osatzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108732
* Commonscat Multimedia: Pluto (Disney character) / Q108732

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh96010495

 |

* Wd Datuak: Q108732
* Commonscat Multimedia: Pluto (Disney character) / Q108732
**Germaine Van Parys**, sortzez **Germaine Eberg** (Saint-Gilles**,** Belgika, 1893ko apirilaren 18a – Brusela, 1983ko otsailaren 22a) argazkilari belgikarra zen.

Belgikan, argazkilaritzan aitzindari eta prentsako lehen emakume argazkilaria izan zen, eta 1918 eta 1968 artean egindako argazki historikoen bilduma utzi zuen.

Biografia
---------

Germaine Ebergek bere ametsa bete zuen *Le Soir* egunkari belgikarrarentzat argazkilari profesionala bihurtzean. Hala, Belgikako prentsako lehen emakume argazkilaria izan zen. Mende erdi batez, Belgikako hainbat eszenari atera zizkion argazkiak: Bruselako folklore-gertaerak, Brujaseko beginagea, Albert Einstein, errege-familia, gerrako errefuxiatuak, ehunka urteko jauregietan egindako agerraldiak.

Felix Van Parys prentsa-argazkilariarekin ezkondu zen. 1940 eta 1944 artean, nazien zaintzapean zeuden egunkarien eskaerei uko egin zien.

2012an, atzera begirako erakusketa egin zen Cinquantenaire Museoan. Johan Swinnen, Bruselako Unibertsitate Libreko artearen historiako irakaslea, izan zen komisarioa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Biographie nationale de Belgique*
2. ↑    *The Touch of Time. Germaine Van Parys & Odette Dereze › Research Explorer.* .
3. ↑  *België in beeld. Fotografie 1918 - 1968.* (Roularta, 2011)
4. ↑  De Standaard: Toen het glazenplafond nog beton was (31 oktober 2013, pag D6)

Ikus, gainera
-------------

* Emakume argazkilarien zerrenda
* Emakumea argazkian

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2312287
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 77705719
* ISNI: 0000000023825014
* GND: 1029445958
* LCCN: n84013729
* SUDOC: 176490833
* RKD: 401635

 |

* Wd Datuak: Q2312287
**Mexikok Ekuadorren duen enbaxadaren aurkako erasoa** 2024ko apirilaren 5ean gertatu zen, Ekuadorko indar polizial eta militarrak Quitoko enbaxada mexikarrean bortizki sartu zirenean.

Gertaera
--------

Ekuadorko poliziez zein militarrez osatutako eta antolatutako talde kriminalen aurka ekiteko Segurtasun Blokeak operazio berezia gauzatu zuen Mexikok herrialdean zuen enbaxadan. Poliziak Mexikok Quiton duen eraikinera sartu ziren, indarrez, goizaldean —han oraindik gaueko ordu txikiak zirela— , eta Ekuadorko presidenteorde ohi Jorge Glas (2013-2018) atxilotu dute. Mexikok Glasi babes politikoa eman zion eta enbaxadan zegoen gotorturik. Presidenteorde ohiaren espetxeratzeak ez zituen soilik hautsak harrotu Glasen iraganagatik edota Mexikok hartutako erabaki baten aurka ekin zuelako Ekuadorrek; baizik eta, Vienako Hitzarmena urratu zutelako.

  

Glasen atxiloketak garrantzia berezia zuen Ekuadorko Gobernuarentzako. Gabriel Noboa presidentea ustelkeriaren aurkako politikak hitzemanez aurkeztu zen hauteskundeetara; hark iritzi zionez, Ekuadorko aurreko gobernuak «ustelkeriaz lepo» zeuden. Glas ere ustelkeria sistema horren barruan dagoela dio egungo gobernuak. Diru publikoa bidegabe erabili izana leporatzen diote Glasi "Berreraikitze" izeneko kasuan. Bertan, 2016an Ekuadorko Manabi probintzia txikitu zuen lurrikararen osteko lanetan ustelkeria kasuak egon zirela ondorioztatu zen.

Ekuadorrek Mexikoren jarrera arbuiatu zuen, eta adierazi ezein gaizkile ezin dela hartu «politika arrazoiengatik pertsegitua izandakotzat». Are gehiago, Ekuadorko presidentetzak Segurtasun Blokearen ekintza defendatu zuen Glas, «kondenaturik» baitzegoen eta haren aurkako «atzemate agindua» indarrean baitzegoen.

Enbaxadara sartzeko arrazoiak arrazoi, Mexikok ez zituen Quitoren azalpenak onartu eta «edozein harreman diplomatiko lehenbailehen» moztea erabaki zuen herrialdeko presidente Andres Manuel Lopez Obradorrek.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   «Mexikoren enbaxadara sartu dira indarrez Ekuadorko segurtasun indarrak, eta krisi diplomatikoa sortu dute» *Berria* 2024-04-06 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

Kanpo estekak
-------------
***Xerezaderen Artxiboa*** literatura podcasta da euskaraz emana. Mota honetako euskarazko lehen podcasta da.

Ana Morales eta Jasone Larrinagak ekoizten dute. Biak ala biak itzultzaileak dira eta podcast hauetarako hainbat ipuin eta literatura lan itzuli dituzte eta beste idazle klasikoren lanak eta itzultzaileenak ere jasotzen dituzte.

Sorrera eta bilakaera
---------------------

Ana Moralesi bururatu zitzaion egiteko ideia, herrialde anglosaxoietako eredua jarraiki, eta euskaraz ere audioliburuen gisako proiektuen beharra zegoela ikusita.

Bakarrik gauzatu ezin zuenez, EHUn lankide eta lagun zuen Jasone Larrinagaren laguntza jaso zuen. eta lagungarria izan zen, baita, bila ibili ostean, Bilbo Hiria Irratiak eskaintzea grabatu ahal izateko estudioa. Horrela 2011n hasi ziren martxan. 

Hainbat kolaboratzaile ere izan dituzte: esate baterako, hainbat saiotan laguntza emandako Saioa Gabikagojeaskoa edota saioren batean bakarrik parte hartukoak.

Webgune propioan daude eskuragarri eta Bilbo Hiria Irratiaren web orrian ere argitaratzen dira.

Pixkanaka ezaguna egin da sare sozialei; erabiltzaileei eta 2014tik bi urtez behin egin izan den Xerezadejaia bezalako ekimenei esker.

2019tik *Booktegi*n ere badago entzungai.

*The Encyclopedia of Science Fiction* web orrian ere aipatua da euskal zientzia fikzioaren atalean.

Sariak
------

2019an Azkue Fundazioak antolatutako "Blogetan!" sariketaren 3. edizioan Kultura kategoriako saria jaso zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Xerezaderen artxiboa In EIZIE.* .
2. ↑   Ibarluzea "Ardi txikia beti bildots", Miren.  (2013-04-09). *Xerezaderen artxiboa In Bizkaie!.* .
3. 1 2 3    *Xerezaderen Artxiboa: Nor gara.* .
4. ↑    *Jaio da Xerezaderen artxiboa! In Sustatu.* .
5. ↑    *Xerezade.* .
6. ↑  Facebooken, Twitterren eta Youtuben, adibidez.
7. ↑    *Xerezade jaiak.* .
8. ↑    *Xerezadejaia II In Sustatu.* .
9. ↑    *Xerezaderen Artxiboa literatur podcastak eta bere jaia In Nontzeberri.* .
10. ↑    *"Xerezaderen Artxiboa" blogeko audioak Booktegin entzungai.* .
11. ↑    *Basque SF In The Encyclopedia of Science Fiction.* .
12. ↑   Urkizu, Urtzi.  (2019-04-04). «‘Xerezade’, ‘27 zapata’, ‘Laborategia’ eta ‘Kontra-kantxa’ garaile Blogetan! lehiaketan» *Berria*.

Kanpo estekak
-------------

* Xerezaderen Artxiboaren webgune ofiziala.
* Ana Moralesi elkarrizketa Radio Euskadiko "Iflandia" irratsaioan. 2018-06-21.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109331685

 |

* Wd Datuak: Q109331685
**Sonia Sotomayor** (New York, 1954ko ekainaren 25a) Estatu Batuetako Gorte Goreneko epailea da. 2009ko maiatzaren 26an, Barack Obama presidente estatubatuarrak David Souter epailea ordezkatzeko izendatu zuen; bizitza osorako izendapena auzitegi horretan ohi denez.

Biografia
---------

Puerto Ricoko gurasoen alaba da Sotomayor. Bronxen jaio zen, New Yorken, auzoaren hegoaldeko zatian, Yankee Stadiumetik oso gertu. 8 urte zituela I. motako diabetesa diagnostikatu zioten. Aita hurrengo urtean hil zen eta amak, Celina Sotomayorrek, Juan anaia gaztea eta bera bere kasa hasi zituen. 

Sotomayorrek *Spellman High School* Bronxeko eskola katolikoan ikasu zuen. 1976an, Gradu titulua lortu zuen Princetongo Unibertsitatean, Suma *Cum Laude* ohoreekin; ondoren, Yale Unibertsitateko Zuzenbide Fakultateko doktoretza titulua lortu zuen.

Sotomayorrek barrutiko fiskal laguntzaile gisa egin zuen lan justizia, eta lapurretak, hilketak, polizia-basakeria eta haur-pornografia jazarri zituen. 1984an Pavia & Harcourt abokatu-bulegoan hasi zen lanean, eta jabetza intelektualeko gaietan espezializatu zen.

1991ko azaroaren 27an k New Yorkeko hegoaldeko barrutiko auzitegiko epaile izendatu zuen George H. W. Bush presidenteak, barruti hartako epaile gazteena eta New York estatu osoko lehen epaile federal hispanoa.

Estatu Batuetako Gorte Gorena
-----------------------------

2009ko maiatzaren 26an, Barack Obama presidenteak Estatu Batuetako Gorte Goreneko epaile izendatu zuen. 2009ko abuztuaren 6an, Sotomayorren izendapena bozkatu egin zen Senatuaren osoko bilkuran, eta aldeko 68 botorekin eta kontrako 31 botorekin berretsi zen. Demokrata guztiek eta bi independentek berrespenaren alde bozkatu zuten, Edward Kennedy senatariak izan ezik, zeina ez zen joan osasun-arrazoiengatik, 31 errepublikano izendapenaren aurka agertu ziren, eta beste batek babestu egin zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Cardinal Spellman High School
2. ↑  Sotomayor es converteix en la primera hispana al Suprem dels EUA

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11107
* Commonscat Multimedia: Sonia Sotomayor / Q11107

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 88557188
* ISNI: 0000000114513104
* GND: 142838446
* LCCN: no2009082843
* SNAC: w66z4m60
* Open Library: OL7244559A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q11107
* Commonscat Multimedia: Sonia Sotomayor / Q11107
**ESSO Maracaibo** petrolio-ontzi bat izan zen Creole Petroleum Corporation-en jabetzakoa, petrolio gordina garraiatzen zuena Venezuelako Maracaiboko lakutik eta Paraguanako penintsulatik, Aruban fintzeko.

Ontzia batez ere ezaguna da Venezuelako historian, 1964ko apirilaren 6an General Rafael Urdaneta Zubia kontra jo baitzuen, akats elektriko handi bat jasan ondoren.

Egun hartako goizelo 11:45ean.Urdaneta Zubi Nagusiko 31. eta 32. zutoinen kontra jo zuen, Arubarako bidean nabigazio-kanalean maniobratzen ari zela, lemaren kontrola galdu zion akats elektriko handiago baten ondorioz. Larrialdi-egoeran, kapitainak aingura botatzeko eta ontzia nabigazio-kanalaren alboetako harea-bankuetan sartzeko agindu zuen, baina bi neurrietako bakar batek ere ez zuen eragotzi talka egitea. 

Zubiaren 259 metro inguruko sekzioa goitik behera erori zen lakura. Lau ibilgailu lakura erori eta zazpi pertsona hil ziren. Ontzian ez zen zauriturik izan, ezta surik, leherketarik edo petrolio gordinaren isuririk jasan.

Creole Petroleum Corporation-ek konpondu egin zuen zubia, eta zortzi hilabete geroago berriro itsasoan zen lanean. 1976an, *Lagoven Maracaibori* izena jarri zioten Venezuelan petrolioa nazionalizatu ondoren. Ontzia lanean egon zen 1985. urtera arte, zeinean txikitu zuten.

1. ↑    *Aruba Esso News, February 28 1959.* .
2. ↑    *Aruba Esso News, September 12 1959.* .
3. ↑  S.A.R.M.I.P.G.R.U. Página de la administración oficial del puente
4. ↑  Agenda Del Petróleo en Venezuela Armando José Sequera. Editorial Alfadil, p. 49. ISBN 9803540432
5. ↑    *Historia y Arqueología Marítima – Esso Maracaibo (2).* .
6. ↑  Fairplay Fairplay Publications Ltd. Jun-Aug. 1985 p. 28.
*Artikulu hau pilotariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Beloki».*

| **Beloki** |
| --- |
|  |
| **Izen osoa:** | Ruben Beloki Iribarren |
| **Jaiotza data:** | 1974ko abuztuaren 8a (49 urte) |
| **Jaioterria:** | Burlata (Nafarroa) |
| Pilotaria |  |
| **Modalitatea:** | esku huskako pilota |
| **Egungo enpresa:** | Asegarce |
| **Postua:** | atzelaria |
| **Altuera:** | 1,86 m |
| **Pisua:** | 89 kg |
| **Debutatze data:** | 1992ko abuztuaren 21a |
| **Debutatze pilotalekua:** | Anoeta (Donostia) |
| **Erretiratze data:** | 2011ko abenduaren 3a |
| **Erretiratze pilotalekua:** | Labrit (Iruñea) |

**Ruben Beloki Iribarren** —pilota arloan **Beloki** deituraz ezaguna— (Burlata, Nafarroa, 1974ko abuztuaren 8a) esku huskako pilotari profesional ohia da, historian izan den handienetakoa, palmaresari begiratuz gero. Atzelari postuan ziharduen, Asegarce enpresarekin. Eskuin kolpe bortitz eta ikusgarriari esker nabarmendu zen. Estatistika ofizialen arabera, 1,86 metro luze da, eta 89 kilo pisatzen du. Estreinako partida 1992ko abuztuaren 21ean jokatu zuen, Donostiako Anoeta pilotalekuan; erretirokoa, berriz, 2011ko abenduaren 3an, Iruñeko Labrit pilotalekuan.

Oso palmares handia du Belokik, gazte-gaztetatik garaipenak pilatzen hasita. Izan ere, denbora luzez historiako esku huskako buruz buruko txapeldunik gazteena izan zen, 20 urte baitzituen 1995ean, lehen aldiz irabazi zuenean, 2016an Iker Irribarriak 19 urterekin ohore hori bereganatu zuen arte. Horretaz gain, 1998, 1999 eta 2001. urteetan ere lortu du esku huskako titulu gorena. 2000 eta 2002. urteetan txapeldunorde geratu zen. 1996an eta 2003an binakako txapelduna izan zen, eta 1994, 1999, 2001 eta 2005ean txapeldunorde. Azken bospasei urteetan lesioek ez zioten bere onena ematen utzi, eta maila oneko partida gutxi jokatu zituen.

1992ko Bartzelonako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen, pilotan kirol gonbidatutzat jokatu baitzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Jon ESKUDERO: «Markak hautsita, eta marka utzita»[*Betiko hautsitako esteka*], *Berria*, 2011-12-04.
2. ↑  «Beloki: "Gerora kantxatik gertuago egongo naiz, bulegoetatik baino"»[*Betiko hautsitako esteka*], *Berria*, 2011-11-15.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3752410
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 25778
* Lur: 00893/eu\_b\_2015/b2015

 |

* Wd Datuak: Q3752410