recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Spirochaeta** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, *Spirochaetaceae* familia barnean sailkatzen direnak. Familia honetako bakterioak helikoidalak dira, kortxo-kentzeko itxurakoak, finak, luzeak eta diametro txikikoak (*irudia*). Mugikorrak dira, baina haien mugimendua berezia da, flageloak ez baitaude bakterioaren kanpoaldean, zelula horma eta kanpo mintzaren artean baizik (endoflageloak). Horrek sugearen antzeko mugimendu bihurrikatzailea eragiten du, gainontzeko bakterioek ez dutena.

Genero honetako bakterio guztiak urtarrak dira, ur gazi edo gezatan bizi direnak. Batzuek eskakizun nutritibo oso zorrotzak dituzte eta ezin izan dira laborategian kultibatu (ez baitira hazkuntza-inguruneetan ondo hazten).

Batzuk anaerobio hertsiak dira, beste batzuk anaerobio fakultatiboak. Azken hauek oxigenoa dagoenean ohiko arnasketa aerobioa burutzen dute, eta oxigenorik ezean hartziduraren bidez metabolizatzen dituzte gluzidoak. Anaerobio hertsiak direnak ingurugiro hipoxikoetan bizi dira (uretako eremu sakonetan eta sedimentuetan, esaterako).

Genero honetako bakterioak ez dira patogenoak.

Spirochaeta batzuk termofiloak dira, eta badaude termiten hesteetan ere bizi direnak .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. *Brock Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua: 538 orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7578174
* Commonscat Multimedia: Spirochaeta
* Wikispecies Espezieak: Spirochaeta

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 83191
* GBIF: 3228138
* ITIS: 544
* NCBI: 146
* WoRMS: 566342
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D013142

 |

* Wd Datuak: Q7578174
* Commonscat Multimedia: Spirochaeta
* Wikispecies Espezieak: Spirochaeta
**Angiluerreka elkartea** Agoizko kultur, gazte, kirol, gastronomia eta olgetarako elkarte bat da.

1986. urtean sortu zen eta bederatzi kultur taldek osatzen dute: Agoizko Dantzari Taldeak, Agoizko Burrunba perkusio taldeak, Angiluerreka Fanfarreak, Irati antzerki taldeak, Angiluerrekako Gaitariek, Angiluerreka Txistulari Taldeak, Mendizale taldeak eta herri-kirol taldeak. Taldeok, guztira, 150 pertsona baino gehiago biltzen dituzte. Elkarte honetatik *El Tuto* herri aldizkaria ere kaleratzen da, zeina herriko etxe guztietara dohainik heltzen den.

Angiluerreka Elkarteak hainbat ekimen garrantzitsu burutzen ditu. Inauteriak kasu, zeinak Angiluerrekak berreskuratu zituen frankismoak utzitako urte gogorren ondoren. Baita San Isidroetako programazioaren zati handiena ere, hamahiru urte baino gehiagoz *Jai Aurreko Astea* antolatuz. Horren aipagarriak ez, baina aldi berean herrikoiak diren beste hainbat ekintza antolatzen ditu ere.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Angiluerrekaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253563

 |

* Wd Datuak: Q12253563
**Project Steve** Stephen/Steven (eta bere bariazioak diren Stephanie, Stefan, Esteban...) deitu eta eboluzioaren teoria babesten duten zientzialarien zerrenda bat da. Hasiera batean Ameriketako Estatu Batuetako Zientzia Hezkuntzarako Zentro Nazionalak sortu zuen, kreazionistek sortutako "eboluzioa dudatan jartzen zuten" zientzialarien zerrendari umorez erantzuteko asmoz. Kreazionistek sortutako *Erantzunak Hasieran* izeneko zerrendan, non hainbat zientzialarik dioten Bibliako Hasieran daudela eman beharreko erantzunak, edo Discovery Instituteren *Darwinismoarekiko Desadostasun Zientifiko bat* zerrendari truja egiten dio. Zerrendaren helburu nagusia "eztabaida zientifikoak ezin direla zerrenda handiena nork duenaren arabera ebatzi" demostratzea da, eta Stephen Jay Gouldi eginiko omenaldia da.

Hala ere proiektu honetan benetako zientzialarien zerrenda bat dago. Zerrendan bakarrik "Steve" deitzen diren zientzialariak egon daitezke, Ameriketako Estatu Batuetako biztanleriaren %1a gehienez, baina hala ere kreazionisten zerrenda baino luzeagoa da eta zientzialari famatu gehiago ditu. Steve proiektuak zerrendatzen dituen biologoak (zerrendaren %51) kreazionismoaren zerrenda baino luzeagoa da.

"Stevenen zerrenda" webguneak sinatzaile guztien zerrenda biltzen du. 2017ko urtarrilean 1.408 sinatzaile zituen.

Oharrak
-------

1. ↑  Ameriketako Estatu Batuetako zentsuaren arabera gizonen %1,6 eta emakumeen %0,4 dira sinatzaile izateko aukera dutenak. Beraz AEBko biztanleriaren %1 bakarrik izan daiteke Steve edo Steve gisako izena duten zerrenda baten sinatzaileak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Bios.*  (Noiz kontsultatua: 2017-02-04).
2. ↑    *Project Steve | NCSE.*  (Noiz kontsultatua: 2017-02-04).
3. ↑    *Project Steve Frequently Asked Questions | NCSE.*  (Noiz kontsultatua: 2017-02-04).

Kanpo estekak
-------------

* Steve proiektuaren zerrenda

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1192023

 |

* Wd Datuak: Q1192023
*Artikulu hau itsas gudarosteko buruzagi gorenari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Almirante (argipena)».*
Frantziako amiralen zeinua.
**Almirante** (Heg.), halaber **amiral** (Ipar.), gradua, mailaketa militar bat da, herrialdearen arabera maila desberdina duena. Adiera ohikoenean, maila gorena da itsas armadetan.

Etimologia
----------

Hitzak jatorria du arabierazko *amīr al-baḥr* karguan, *itsasoetako gudalburu,* tartean latinaren etimologia herrikoia ere nahastu delarik, *admiral* era emateko (frantsesezkoa), latinezko *admirabilis* ("miresgarri") edo *admiratus* ("mirestua") tarteko. Euskarazko aldaerak, *almirante* Hego Euskal Herrian eta *amiral* Ipar Euskal Herrian, inguruko erdaren maileguak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Almirante». *Euskaltzaindiaren Hiztegia*. (Noiz kontsultatua: 2021-04-04)
2. ↑   «almirante - Elhuyar hiztegiak» *hiztegiak.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-05-15).
3. ↑   «admiral | Search Online Etymology Dictionary» *www.etymonline.com* (Noiz kontsultatua: 2021-03-12).

Ikus, gainera
-------------

* Almiradio

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q132851
* Commonscat Multimedia: Admirals

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4141435-4
* LCCN: sh85000927
* NKC: ph118258
* NARA: 10665246
* AAT: 300236014
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q132851
* Commonscat Multimedia: Admirals
**Amadou Hampâté Bâ** (Bandiagara, Mali, 1901eko otsaila - Abidjan, 1991ko maiatzaren 15a), Maliko idazle eta etnologoa izan zen.

Bizitza eta lanak
-----------------

Bâ klaneko fulania zen. Koloniaren garaian funtzionario izan zen, eta independentziaren ondoren (1960), Giza Zientzien Institutua sortu zuen Bamakon, eta Maliren Unescoko ordezkari izendatu zuten. 1966an, Unescoko Batzorde Eragileko kide izendatua izan zen, eta 1966an Afrikako hizkuntzak transkribatzeko sistema bateratu bat ezartzen lagundu zuen.

1960an, Unescon zegoela, honela esan zuen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *En Afrique, chaque fois qu'un vieillard meurt, c'est une bibliothèque qui brûle*(Afrikan, gizon zahar bat hiltzen den aldi oro, liburutegi bat erretzen da). |  » |

Bere herriaren tradizioak oso ondo gogoratzen zituen, eta historialari eta etnologo egin zen. Jacques Dagetekin batera 1955ean idatzi zuen *L'Empire peul du Macina* («Macinako fulanien inperioa») lanean, ahozko tradizioaren araberako inperioaren historia osatu zuen; inperioa 1818an sortu zen Niger ibaiaren barrualdeko deltan, eta 1893an frantsesek konkistatu zuten.

Bestalde, fulanien ahozko hainbat kontakizun papereratu zituen: *Koumen, texte initiatique des pasteurs peuls* (1961, «Koumen, artzain fulanien iniziazioko idatzia»), *Kaïdara, récit initiatique peul* (1969, «Kaidara, fulanien iniziazioko kontakizuna»), *L'Éclat de la grande étoile* (1974, «Izar handiaren distira»), *Njeddo Dewal, mère de la calamité* (1985, «Njeddo Dewal, zorigaitzaren ama»), *La Poignée de poussière, contes et récits du Mali* (1987, «Hauts-eskukada, Maliko ipuinak eta kontakizunak»).

Hala ere, ospe gehien eman zion lana bere eleberri bakarra da, *L'étrange destin de Wangrin* (1973, «Wangrinen patu bitxia»), afrikar interprete baten abenturak kontatzen dituena. Bestalde, bi memoria-liburu idatzi zituen: *Amkoullel l'enfant peul* (1991, «Amkoullel haur fulania») eta *Oui mon commandant!* (1994, «Bai, nire komandantea!»).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2012/10/04 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Lacroix, Emmanuel. *Zoom sur..... Hamadou Ampâté Bâ.*  in: *Litterature africaine*. bobodioulasso.net (Noiz kontsultatua: 2015-07-12).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q452299
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 97713321
* ISNI: 0000 0001 2103 2974
* BNE: XX4890691
* BNF: 11889752p (data)
* CANTIC: a10779413
* GND: 119118556
* LCCN: n84149759
* NKC: jo2002104287
* SUDOC: 028160533
* UB: a1249137
* ICCU: CFIV053896
* Open Library: OL493373A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00692/eu\_b\_0005/b0005
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 74166

 |

* Wd Datuak: Q452299
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Anemia perniziosoa** gaixotasun larri, kroniko eta progresiboa da, B12 bitamina xurgatzeko ezintasuna ezaugarri duena. Bitamina horren gabeziak globulu gorrien eraketa -hots, eritropoiesia- eragozten du, eta anemiaren ohiko sintomak agertzen dira.

B12 bitamina (kobalamina ere deitua) heste meharrean xurgatzen da, eta funtsezko zeregina burutzen du eritrozitoen sorrera prozesuan. Xurgapen hori gerta dadin beharrezkoa da urdailak ekoizten duen F faktorea edo faktore intrintsekoa (antza, faktore horrek B12 bitaminaren pinozitosia errazten du). Faktorerik ezean hartutako kobalamina ez da xurgatzen eta ez da odolera eta hezur-muinera iristen, anemia kaltegarria agertuz.

Gaixotasun autoimmune honen ondorioz organismoak faktore intrintseko sortzen duten urdailaren zelulen aurkako antigorputzak ekoizten ditu, atrofia gastrikoa eraginez eta faktore intrintsekoaren sorrera inhibituz.

Anemia perniziosoa beste gaitz autoimmuneekin batera ager daiteke, besteak beste diabetes mellitus 1, Addisonen gaixotasuna, Crohn gaitza, miastenia gravis, Hashimotoren tiroditisa, etab.

Gaitzak eritrozitoen kopurua asko jaisten du. Eritrozitoak, bestalde, handitu egiten dira. Leukozito eta plaketen kopurua ere txikitu egiten da. Honen guztiaren ondorioz honako sintoma hauek agertzen dira: nekea, zurbiltasuna, arnasa hartzeko arazoak, beherakoak, odoljarioak eta hainbat kalte neurologiko.

Tratamenduari dagokionez B12 bitamina hartu behar da, injekzioaren bidez. Aho bidezko hartualdia ez da egokia, bitamina heste meharrean xurgatzen ez delako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Anemia pernizioso.*  *Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoa", Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 4.0, zthiztegia.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2020-7-1)**.*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1346016
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:13381
* CIE-10: D51.0
* CIE-9: 281.0
* ICPC-2: B81
* OMIM: 170900
* DiseasesDB: 9870
* MedlinePlus: 000569
* eMedicine: 204930
* MeSH: D000752
* Orphanet: 120

 |

* Wd Datuak: Q1346016
***Amadigi di Gaula*** izenekoa Georg Friedrich Händelek idatzitako opera bat da (HWV 11 bezala katalogatua), 1699an Antoine Hudar de la Motte idazleak idatzitako zalduntza liburu batean oinarritua dagoena, *Amadis de Gaula* izenekoa. André Cardinal Destouches konpositoreak ere gai honi buruzko opera bat idatzi zuen.

Libretoa oraindik adostua ez dagoen egile batena da, John Jacob Heidegger hartzen baitzen bere egiletzat, baina Giacomo Rossi eta Nicola Francesco Haym ere proposatu dira egiletzat.

Händelen opera hau 1715eko maiatzak 25ean estreinatu zen Londresko Her Majesty's antzokian, lehen antzezpenean Nicoló Grimaldi castrato ospetsuak parte hartu zuelarik. Operak arrakasta handia izan zuen, Londresen hamazazpi aldiz antzeztu zelarik eta beste horrenbestetan Hanburgon *Oriana* izenburuarekin. Ondoren ahaztua izan zen 1929an Alemaniako Osnabrück hirian eta 1968an Ingalaterran berreskuratu zen arte.

Händelen jatorrizko eskuizkribua desagertu egin zen, soilik 1715eko libretoaren edizio bat ezagutzen delarik.

Lehen antzezpena
----------------

| Papera | Ahots mota | Aktorea |
| --- | --- | --- |
| Amadigi | alto castratoa | Nicolò Grimaldi |
| Oriana | sopranoa | Anastasia Robinson |
| Melissa | sopranoa | Elisabetta Pilotti-Schiavonetti |
| Dardano | altoa | Diana Vico |
| Orgando | sopranoa | (ezezaguna) |
|

Istorioaren laburpena
---------------------

Amadigi, paladin bat, eta Dardano, Traziako printzea, biak Orianataz maiteminduta daude, Zorioneko Uharteetako erregearen alaba zena. Orianak Amadigi nahiago du. Melissa aztiak ere Amadigi erakarri nahi du, sorginkeria, idazki edo mehatxu ezberdinen eraginez harrapatu nahirik.

Amadigik izpiritu eta furia ezberdinei aurre egiten die, eta duelu batean Dardano hiltzen du. Melissak Dardanoren mamua deitzen du bere mendekua betetzen laguntzeko, baina mamuak jainkoak Amadigi eta Oriana babesteko prestatuta daudela dio. Orgando, Orianaren osaba eta bera ere aztia, zerutik gurdi batean jeisten da eta Amadigi eta Orianaren arteko ezkontza bedeinkatzen du. Artzaien dantza batekin amaitzen da opera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q452022
* Commonscat Multimedia: Amadigi di Gaula

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 179459086
* BNF: 139131381 (data)
* GND: 300064160
* LCCN: n85269449

 |

* Wd Datuak: Q452022
* Commonscat Multimedia: Amadigi di Gaula
*Bubalus depressicornis*
**Anoa** Bovidae familiako artiodaktilo ugaztuna da. Bobido txikienetakoa da: 2 m luze izaten da, isatsaren 30 cm-ak ere kontuan hartuta; eta 1 m inguru izaten da garai. Adar motz zuzenak izaten ditu, kanporantz irtenak. Binaka edo talde txikitan bizi izaten da Celebes uharteetan, ordoki garai aintziratsuetan. Musketa-usain handia izaten du.

*Bubalus* generoaren azpigeneroa osatzen du. Indonesiako Sulawesi eta Buton uharteetan bizi diren bi espezie ditu barnean *Bubalus quarlesi* eta *Bubalus depressicornis* hain zuzen ere.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13452705
* Commonscat Multimedia: Anoa

---

 |

* Wd Datuak: Q13452705
* Commonscat Multimedia: Anoa
**Sheridan konderria** (ingelesez: *Sheridan County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua McClusky da. 2010eko zentsuaren arabera 1.321 biztanle zituen, Sheridan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sheridan konderriak 2.604,59 kilometro koadro ditu. Horietatik 86,14 ura dira. Beste 2.518,45 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,51 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.321 pertsonetatik 1.288 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 16 dira. 0 beltzak edo afroamerikarrak. 14 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 15 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500598
* Commonscat Multimedia: Sheridan County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144262568
* LCCN: n82003535
* **Lekuak**
* OSM: 1740311
* TGN: 2001598

 |

* Wd Datuak: Q500598
* Commonscat Multimedia: Sheridan County, North Dakota
**Annuminaseko zetrua**, Arnorreko errege Dunedainen artean erregetzaren ikur nagusia zen, antzinako numenortarrek bezala, ez baitzuten koroarik erabiltzen. Numenorren, Anduniëko jaunen haga izan zen, Erdialdeko Lurraldera, jaun hauetako azkena izan zen Amandilen seme zen Elendilek Numenor urpean hartu ostean. Numenorreko erregeen jatorrizko zetrua, Ar-Phârazonek Aman eraso eta, erregea, bere armadarekin batera muinoen azpian harrapatua geratu ostean galdu zen.

Zilarrezko haga bat zen, eta Eraztunaren Gerraren garaian, Erdialdeko Lurraldean kontserbatzen zen Gizakiek eginiko gauzarik antzinakoena zen, 5.000 urte baino gehiago baitzituen Aragornengana iritsi zenean. Elrondek zaindu zuen, Narsilen zatiekin eta Barahirren eraztunarekin batera, Rivendelen, eta Aragornek garaipena lortu eta hau errege koroatu arte mantendu zuen. Orduan, Minas Tirithen eman zion, eta, horrela, bi ikurrak lortu zituen. Gondorreko erregeen koroa eta Arnorreko erregeen zetrua. Honela, Aragorn, Erresuma Bateratuko errege izendatua geratu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3141463

 |

* Wd Datuak: Q3141463
**An Gabhar Ban** (euskaraz *Ahuntz/Aker Zuria*) Irlandako abesti herrikoi bat da. Irlanderaz abestu ohi da. 1975ean Clannad folk musika taldeak *Clannad 2* diskoaren barnean kaleratu zuen.

Hitzak
------

Sa tsean ghleann thiar a bhi sí raibh  

Go dtí gur fhás na hadharc' uirthi  

Bliain is céad is corradh laethe  

Go dtáinig an aois go tréan uirthi  

Bhi sí gcró bheag ins an cheo  

Go dtáinig feil'Eoin is gur éalaigh sí  

Thart an ród san bealach mór  

Gur lean a tóir go gear uirthi.

Ni raibh nduine ar a tóir ach Donnchú óg  

Is d'ith sí an lón san t-anlann air  

Ni raibh aige ina dhorn ach ceap túine mór  

Agus leag sé anuas ón arradh í  

Nuair a chuala an gabhar bán go raibh sí ar lár  

Thug sí léim chun tárrthála  

Thug sí rás 's ni raibh sí sásta  

Is leag sí spíon an táilliúra.

Chomh cruinn le rón gur thóg sí feoil  

Gan pis gan mórán déibhirce  

Ach d'ith sí cib agus barr an fhraoich  

Slánlús min is craobhógai  

Draoin is dreas is cuilcann glas  

Gach ní ar dhath na h-áinleoga  

Cutharán sléibhe, duilliúr féile  

Caora sréana agus blainséogai.

Chuaigh sí dhíol cios le Caiftín Spits  

Is chraethnaigh a croi go dtréigfí í  

Chaith sí an oíche ar bheagán bidh  

Mar ndúil is go geasfaí féar uirthi  

D'Fan sí 'a óiche i dtóin Ros Coill  

Is chaith sí é go pléisúra  

Go dtáinig an slua ar maidin go luath  

Is thug siad amach as Éirinn í.

Kanpo estekak
-------------

* The Clannad taldearen *An Gabhar Ban* abestiaren bertsioa entzungai **(Gaeleraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253405

 |

* Wd Datuak: Q12253405
**Sherburne konderria** (ingelesez: *Sherburne County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Elk River da. 2010eko zentsuaren arabera 88.499 biztanle zituen, Sherburne kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sherburne konderriak 1.168,2 kilometro koadro ditu. Horietatik 46,95 ura dira. Beste 1.121,25 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 75,76 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 88.499 pertsonetatik 83.924 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.941 dira. 1.644 beltzak edo afroamerikarrak. 389 amerikar natiboak ziren eta 18 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.126 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 62 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.336 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490427
* Commonscat Multimedia: Sherburne County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154781099
* ISNI: 0000 0004 0429 9513
* LCCN: n81093348
* NARA: 10039580
* **Lekuak**
* OSM: 1795718
* TGN: 2001069

 |

* Wd Datuak: Q490427
* Commonscat Multimedia: Sherburne County, Minnesota
**Substantzia kantitatea** funtsezko magnitudea da Nazioarteko Unitate Sisteman (SI), bertan dauden oinarrizko entitateen kopuruaren proportzionala ena. Proportzionaltasun-konstantea substantzia-kantitaterako aukeratutako unitatearen araberakoa da; hala ere, aukera hori egin ondoren, konstantea bera da oinarrizko entitate-mota guztientzat. "Oinarrizko entitateen" identitatea testuinguruaren araberakoa da eta adierazi egin behar da; eskuarki, entitate hauek dira: atomoak, molekulak, ioiak edo oinarrizko partikulak, hala nola elektroiak. Substantzia kantitateari **kantitate kimikoa** deritzo batzuetan. 

Substantzia kantitaterako (SIren funtsezko unitateetako bat) mola unitatea. Mol bat definitzen da karbono-12ko 12 gramotan aurki daitezkeen gauzaki kopurua bezala. Zenbaki hori Avogadroren konstantearen (NA) baliokidea da, eta 6,02214179 x 1023 u= mol-1 balio ditu. Doitasun-lanak mila milioiko 50 zati inguru izan behar ditu, eta Plancken konstantearen balioari buruzko ziurgabetasunak mugatzen du. Kontuan izan behar da SIren esparruan Avogadroren konstanteak unitateak dituela, eta, beraz, ez da zuzena "Avogadroren zenbakia" dela esatea, "zenbaki" bat dimentsiorik gabeko kopurua dela jotzen baita. Mol unitate gisa hartuta, 1/NA da substantzia-kantitatearen eta oinarrizko gauzaki-kopuruaren arteko proportzionaltasun-konstantea.

Magnitude fisikoak eta haien unitateak bereizi behar direnez, ez da egokia "mol zenbakia" bezalako substantzia kantitatea izendatzeko, luzeraren kantitate fisikoari "metro kopurua" esaten zaion bezala.

Gaur egun erabiltzen den beste substantzia-kantitate bakarra libra mola da (sinboloa: lb-mol. ), batzuetan ingeniaritza kimikoan erabiltzen dena Estatu Batuetan. 1 lb-mol 453.592 37 mol (erlazio hori zehatza da, nazioarteko pisua duen libra definituz gero).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   McGlashan, M. L..  (1977). *Amount of substance and the mole.*  12, 276 or. doi:10.1088/0031-9120/12/5/001..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104946
* **Identifikadoreak**
* GND: 4183408-2

 |

* Wd Datuak: Q104946
**Andres Iñigo Ariztegi** Iturenen (Nafarroa) jaio zen, 1945eko otsailaren 17an. Filosofia eta Letretan doktorea da. Irakasle ibili zen urtetan Iruñeko Hizkuntza Eskola Ofizialean. 1987ko uztailaren 24an Euskaltzain urgazle izendatu zuten eta Euskaltzain oso 1999ko otsailaren 26an. 13. aulkia eskaini zioten, aurretik Federiko Krutwigek izan zuen aulkia. 2020ko uztailean euskaltzain emeritu izatera pasa zen eta haren ordez Paskual Rekalde sartu zen akademian.

Euskaltzain oso izendatu zutenean "Onomastika euskararen normalizazioan" izeneko sarrera hitzaldia irakurri zuen Iturenen 2000ko maiatzaren 27an.

Euskaltzaindiaren Nafarroako ordezkaria da, 1997ko urtarrilaren 31n izendatua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Andres Iñigoren Sarrera-ekitaldia". *Euskera*. XLV, 2000, 3

Kanpo estekak
-------------

* Andres Iñigo Euskaltzaindiaren webguneko biografia.
* Andres Iñigo Ariztegi Inguma datu-basean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16267014

 |

* Wd Datuak: Q16267014
**Streptococcus mutans** bakterio Gram positiboa da, estreptokokoen viridans taldean sailkatzen dena, eta txantxarraren eragile nagusia. J. K. Clarkek mikrobioa deskribatu zuen lehenbizikoz 1924an.

Bakterio horren habitat ohikoena ahoa da. Bakterioak polisakarido oso itsaskorra ekoizten du, hortz-esmaltean atxikitzen dena. Hortzetan itsasita, bakterioak glukosa hartzitzen du, azido laktikoa sortuz. Azido horrek hortza kaltetzen du, txantxarra agertuz.

Txantxarra oso ohikoa da herrialde garatuetan, eta askoz gutxiago Hirugarren Munduko herrialdeetan. Lehenengoetan sakarosaren kontsumoa oso hedatuta dago. Sakarosa da Streptococcus mutansek erabiltzen duen azukrea polisakarido itsaskorra sortzeko, eta beraz sakarosa da txantxarraren eragile nagusietako bat.

Streptococcus mutans pertsona gehienen ahoan dago, kasu askotan txantxarra eragin gabe. Txantxarrarekiko norberaren joera fisiologiko eta genetikoak, dietak eta sakarosaren kontsumoak baldintzatuko dute gaitzaren agerpena.

Txantxarraren aurkako txerto baten ikerketa egiten ari da azken urteotan, oraingoz emaitzarik gabe .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. *Brock Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua:779 orr.
2. ↑   Klein, J.P.; Scholler, M. Recent Advances in the Development of a Streptococcus mutans Vaccine  European Journal of Epidemiology, 4, 4, December 1998, 419–425 orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131452
* Commonscat Multimedia: Streptococcus mutans
* Wikispecies Espezieak: Streptococcus mutans

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 975361
* GBIF: 3227119
* ITIS: 966483
* NCBI: 1309
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D013295
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 5C7J33MJJ1

 |

* Wd Datuak: Q131452
* Commonscat Multimedia: Streptococcus mutans
* Wikispecies Espezieak: Streptococcus mutans
**Anton Viktorovitx Borodatxov**, errusieraz Антон Викторович Бородачёв, (Samara, Errusia, 2000ko martxoaren 23a), *Floretea-taldeka* kategorian aritzen den eskrimalari errusiarra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen *Floretea-taldeka* kategorian, ROCeko taldearekin; Tokion, Frantziako taldearen (urrezko domina) atzetik eta AEBko taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen ROC taldea. Kontuan izan Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Anton Borodatxov, Kirill Borodatxov, Vladislav Mylnikov eta Timur Safinek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Gizonezkoa, *Floretea-taldeka* kategoria.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Anton Borodatxov» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera).* .
3. ↑  "Anton Borodatxov" *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107360814

 |

* Wd Datuak: Q107360814
XIX. mendeko anekak
**Aneka**, **zakutoa**, **alportxa** edo **alproja** tradizionalki zalditeriei lotutako osagarri bezala (astoak, mandoak, zaldiak, etab.) erabiltzen diren poltsak, zakuak edo maletak dira. Material ezberdinetan eginak, ehun naturaletatik hasi eta plastikoetaraino, forma karratua izan ohi dute, bere irekidura gorenean azal-hegal batekin. Hedaduraz, horrela deitzen zaie aulkiari edo eserlekuari lotutako poltsei, ekipajea eramateko motozikletetan eta bizikletetan erabiltzen direnean.

Etimologia
----------

*Alportxa* edo *alproja* hitzak arabieratik datoz, *alẖurǧ* hitzetik, eta hau arabiera klasikotik, خرج, *ẖurǧ*, *alboko poltsak*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «alforja - Elhuyar hiztegiak» *hiztegiak.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-11-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1346922
* Commonscat Multimedia: Saddle bags

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4207524-5
* AAT: 300237746

 |

* Wd Datuak: Q1346922
* Commonscat Multimedia: Saddle bags
**Aneirin** edo **Neirin** (VI. mendea) poeta galestarra zen. Hen Ogleddeko 10 erreinu kanbriko bateko poeta zela uste dute, seguraski Gododdin erresumakoa (Edinburgh, Eskozia).

Aneirinen lanak ahoz aho XIII. mendeko *Llyfr Aneirin* (Aneirinen Liburua) eskuizkribuan agertzen dira. Nahiz eta Erdi Aroko galeseran idatziak egon, antzinako galeserazko hitzak ere agertzen dira. Aneirinen lanak ahozko tradizioari esker iraun zuten norbaitek idatziz jaso arte, seguruenik XIX. mendean.

Aneirinen lanik ezagunena *Y Gododdin* da, VI. mendearen amaieran Catraetheko batailan angloen aurka borrokatu ziren gudari gododdindarrei eskaini zien elegia da.

Kanpo estekak
-------------

* *Llyfr Aneirin* (Aneirinen Liburua), text i traduccions

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q514898
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 14848295
* ISNI: 0000 0000 6646 4589
* BNF: 12359921m (data)
* GND: 118952145
* LCCN: n88202260
* SUDOC: 03260047X
* BIBSYS: 90614657
* Open Library: OL3692914A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 3167

 |

* Wd Datuak: Q514898
**Streptomyces** generoa bakterio Gram positiboz osatuta dago, harizpi edo filamentu adarkatuak osatzen dituztenak. Aktinomizetoen taldean sailkatzen dira, hots, GC baseak kopuru altua duten bakterio haritsuen taldean. Aktinomizetoen harizpi sareak mizelio du izena, eta koloniatik gora hazten da, airean.

Genero honen bakterioek espora bereziak dituzte harizpien muturretan: konidioak. Bacillus eta Clostridium generoen aldean, *Streptomyces*-en esporak desberdinak dira, ez baitute erresistentzia handia ingurunearen baldintzak aurkakoak direnean (ur eta elikagairik gabeko egoeretan, adibidez, ezin dira bizi).

Aerobioak dira eta lurzorua dute bizilekua, gutxi batzuk urtarrak badira ere.

Garrantzi ekologiko handia dute bakterio hauek, lurzoruaren materia organikoa deskonposatzen dutelako humusa sortzen. Geosmina izeneko molekula bat ere sintetizatzen dute, lurrari ohiko usaina ematen diona (euria egindakoan lurra busti-berriak duen usain berezia geosminek eragindakoa da).

*Streptomyces* generoaren bakterioek antibiotiko asko ekoizten dituzte. Izan ere, mikrobio hauek antibiotiko ekoizlerik handienak dira. Besteak beste, estreptomizina, neomizina, eritromizina, kloranfenikola, B anfoterizina eta tetraziklina aipa daitezke.

*Streptomyces* gehienak ez dira patogenoak.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Streptomyces*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1144013
* Commonscat Multimedia: Streptomyces
* Wikispecies Espezieak: Streptomyces

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph514326
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* Dyntaxa: 6028308
* EOL: 83069
* GBIF: 2584528
* Index Fungorum: 27349
* ITIS: 189411
* MycoBank: 27349
* NCBI: 1883
* WoRMS: 178078
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D013302

 |

* Wd Datuak: Q1144013
* Commonscat Multimedia: Streptomyces
* Wikispecies Espezieak: Streptomyces
**Step Back to Glory** Taiwango 2013. urteko film bat da (txinera sinplifikatuan: 志氣; *anbizioa* euskaraz) sokatira gaitzat duena. Euskal Herriko emakumezkoen selekzio nazional bat agertzen da filmeko fikzioan, ustezko munduko txapelketan parte hartzen. Bi orduko filma da, eta mandarin-txineraz dago grabatua. Taiwanen areto komertzialetan estreinatu zen. Nazioartean ere banatu zen ingelesezko *Step Back to Glory* izenburuarekin, euskaraz, "urrats bat atzera loria lortzeko", sokatirako jokaldi bati erreferentzia egiten diona. Euskal Herrian ez zen banatu baina euskarazko azpidatziak daude filmerako.

Argumentua
----------

Taiwango institutu bateko sokatira taldeak amets bat du, nazioartean jokatu, Munduko Txapelketara joan. Eta iritsiko dira, bai, nazioartean jokatzera non... Euskal Herriaren aurka lehiatuko diren. Ikurrinarekin lehiatzen ikusten da euskal taldea eszena horietan.

Euskal taldearen agerpena
-------------------------

Arabako Badaiotz sokatira taldeko neskak Taiwanen izan ziren filmeko eszena batzuetan parte hartzeko, eta eurak dira ikurrinarekin lehiatzen direnak filmean. Astebetez, hautatutako kirolariz eta teknikariz osatutako 20 bat laguneko taldea Euskal Herritik Taiwanera joan zen, gastu guztiak ordainduta. 2012ko udazkenean izan zen bidaia hura, eta Taiwango Kultura Ministerioa izan zen gastuen arduraduna.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Elkarlanean. «Step Back to Glory» *AZpiTituluak.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-05-30).
2. ↑    Aranzabal, Joxe.  (2013-06-28). «Step Back to Glory, euskaraz» *Faroa* (Noiz kontsultatua: 2019-05-30).
3. ↑    «Sokatiralari euskaldunak, txinerazko film batean protagonista» *sustatu.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-05-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15904811

 |

* Wd Datuak: Q15904811
**Stenshuvud Parke Nazionala** (suedieraz: *Stenshuvuds nationalpark*), Suediako parke nazional bat da, hegoalderen dagoena, Simrishamn udalerrian dago, Eskaniako konderrian.

Etimologia
----------

*Stenshuvud* izenak "Sten-en burua" esan nahi du, kondairaren arabera bertako leize batean Sten erraldoia bizi zelako.

Geografia
---------

Stenshuvud 97 metrotako altuera duen muino txiki bat da baina inguruan lautada zabal bat du eta urrutitik ikusten da. Aurrean Itsaso Baltikoa dauka eta marinelentzako ere erreferentziazko forma izan da historikoki.

3'9 km²-ko azalera baino ez du Parke Nazionalak eta baso hostozabalak estaltzen du. 600 landare espezietik gora aurkitu dira halako azalera murritzean.

Muinoaren azpian hondartza bat dago eta V edo VI mendekoa izan zen gotorleku baten hondarrak ere bai.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Suedieraz)** Parkearen webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1566469
* Commonscat Multimedia: Stenshuvud

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315134909

 |

* Wd Datuak: Q1566469
* Commonscat Multimedia: Stenshuvud


| Suediako parke nazionalak |
| --- |
| Abisko  •  Ängsö  •  Björnlandet  •  Blå Jungfrun  •  Dalby Söderskog  •  Djurö  •  Färnebofjärden  •  Fulufjället  •  Garphyttan  •  Gotska Sandön  •  Hamra  •  Harapanda  •  Kosterhavet  •  Muddus  •  Norra Kvill  •  Padjelanta  •  Pieljekaise  •  Sånfjället  •  Sarek  •  Skuleskogen  •  Söderåsen  •  Stenshuvud  •  Stora Sjöfallet  •  Store Mosse  •  Tiveden  •  Töfsingdalen  •  Tresticklan  •  Tyresta  •  Vadvetjåkka |

55°39′28″N 14°16′12″E﻿ / ﻿55.6578°N 14.2699°E﻿ / 55.6578; 14.2699
Simphiwe Dana, 2016an.
**Simphiwe Dana** (Gcuwa, 1980ko urtarrilaren 23a) Hegoafrikako abeslaria da, xhosa jatorrikoa. Musika tradizionala jazzarekin, afro-soularekin eta raparekin elkartzen ditu eta "Miriam Makeba berria" kontsideratu izan da.

Biografia
---------

Transkei bantustaneko Gcuwa herrian jaio zen, Hegoafrikaren hego-ekialdean. Aita predikadorea zuen eta haurtzaroan elizan abestu zuen, hala abesbatzan nola gospel taldean ere.

Wits Technikon ikasketak egitera Johannesburgora joan zen eta 2002 urtean bertako club txikietan hasi zen abesten. 2004 urtean *Zandisile* diskoa plazaratu zuen eta arrakasta handia izan zuen. Hegoafrikako musika sarietan "artista berri onenaren saria" eta "jazz diskorik onenaren saria" eskuratu zituen. Bigarren diskoak ere arrakasta handia izan zuen eta *The One Love Movement On Bantu Biko Street* abestiari esker "emakumezko artistarik onenaren saria" eskuratu zuen.

2005 urteko irailean, kontzertu batetik bueltan zetorrela, auto istripu larria izan zuen. Haurdun zegoen arren arazorik jabe jaio zen haurra. Hurrengo urteetan bere amatasunaz gozatzeko hautua egin zuen, musika munduko jarduerak nabarmen gutxituz.

2010 urtean *Kulture Noir* diskoa atera zuen eta urte berean bere abestirik onenak biltzen zituen zuzeneko diskoa plazaratu zuen. 2014 urtean beste diska bat atera zuen, *Firebrand*. Afrikatik kanpora, Europako "munduko musikak" jaialdietan ere sarri ematen ditu kontzertuak.

Diskografia
-----------

* *Zandisile* (2004)
* *The One Love Movement On Bantu Biko Street* (2006)
* *Kulture Noir* (2010)
* *An Evening with Sipmhiwe Dana Live in Concert* (2010) - bilduma eta zuzenekoa
* *Firebrand* (2014)

Sariak
------

* *Hegoafrikako Musika Sariak*:
	+ 2005: Artista berri onenaren saria
	+ 2005: *Zandisile* jazz diskorik onenaren saria
	+ 2007: Emakumezko artistarik onenaren saria

Aktibismoa
----------

2015 urtetik aurrera Amnistia Internazionalaren enbaxadorea da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Ingelesez)** «Simphiwe Dana | Biography & History» *AllMusic* (Noiz kontsultatua: 2019-01-10).
2. 1 2   «Memoir, Biography & True Crime: A Renegade called Simphiwe» *www.jacana.co.za* (Noiz kontsultatua: 2019-01-10).
3. ↑   **(Ingelesez)** Jackman, Robert. «BBC - Music - Review of Simphiwe Dana - The One Love Movement on Banto Biko Street» *www.bbc.co.uk* (Noiz kontsultatua: 2019-01-10).
4. ↑   «#AfricaNot4Sale: Simphiwe Dana For Amnesty International» *WaAfrika Online* (Noiz kontsultatua: 2019-01-10).

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Simphiwe Dana*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q448917
* Commonscat Multimedia: Simphiwe Dana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 85679882
* ISNI: 0000 0000 7891 3038
* GND: 140642617
* LCCN: no2013095282
* NKC: xx0058761

 |

* Wd Datuak: Q448917
* Commonscat Multimedia: Simphiwe Dana
**Spegazzini glaziarra** (gaztelaniaz: *Glaciar Spegazzini*) Argentinako Patagoniako hego-ekialdean, Santa Cruzko probintzian, Txileko mugatik hurbil, dagoen glaziarra da. Glaziarren Parke Nazionalaren barnean dago. 25 kmko luzera eta, batez beste, 1,5 kmko zabalera dauzka, eta 66 km²ko eremua hartzen du. Aurrealdeko hormak 135 mko garaiera du. Izena, eskualdeko landaredia ikertu zuen Carlos Luis Spegazzini botanikariaren omenezkoa da.

Perito Moreno bezala, Hego Patagoniako izotz-zelaian du sorburua eta Lago Argentinoraino iristen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Glaciar Spegazzini.*  losglaciares.com (Noiz kontsultatua: 2015-09-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q598762
* Commonscat Multimedia: Spegazzini Glacier

---

 |

* Wd Datuak: Q598762
* Commonscat Multimedia: Spegazzini Glacier


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Spegazzini glaziarra*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Sherman konderria** (ingelesez: *Sherman County*) Oregonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Moro da. 2010eko zentsuaren arabera 1.765 biztanle zituen, Sherman kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sherman konderriak 2.152,76 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,4 ura dira. Beste 2.133,36 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,82 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.765 pertsonetatik 1.714 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 98 dira. 2 beltzak edo afroamerikarrak. 21 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 18 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Sherman County, Oregon age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q303491
* Commonscat Multimedia: Sherman County, Oregon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123169392
* **Lekuak**
* OSM: 1150095
* TGN: 1002891

 |

* Wd Datuak: Q303491
* Commonscat Multimedia: Sherman County, Oregon
*Artikulu hau armari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «RPG».*
**Suziriz higiarazitako granada** (edo **RPG**, РПГ errusierazko siglen transliterazioa) errusiar jatorriko suziri-jaurtigailu edo tankeen aurkako arma eramangarri bat da, sorbaldaren gainetik jaurtitzen dena, ojiba leherkor batez hornitutako gidatu gabeko kohete bat jaurtitzeko gai zena.

Munizio egokiarekin armatutako RPGak oso eraginkorrak dira blindajerik gabeko edo blindaje arina duten ibilgailuen aurka, hala nola pertsonarako garraio blindatuak (APC), eraikinak eta bunkerrak. Era berean, beste mota batzuetako munizioak karga ditzakete, hala nola zatikatzeko ojibak edo lehergai termobarikoak, infanteriaren aurkako erasorako edo beste rol batzuetarako egokiagoak direnak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q327394
* Commonscat Multimedia: Rocket propelled grenades

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11971358p (data)

 |

* Wd Datuak: Q327394
* Commonscat Multimedia: Rocket propelled grenades
**Sherman konderria** (ingelesez: *Sherman County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Goodland da. 2010eko zentsuaren arabera 6.010 biztanle zituen, Sherman kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sherman konderriak 2.735,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,55 ura dira. Beste 2.735,2 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,2 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.010 pertsonetatik 5.861 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 647 dira. 34 beltzak edo afroamerikarrak. 14 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 16 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 79 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q248521
* Commonscat Multimedia: Sherman County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158287590
* LCCN: n81098850
* **Lekuak**
* OSM: 1070380
* TGN: 2000750

 |

* Wd Datuak: Q248521
* Commonscat Multimedia: Sherman County, Kansas
**St. Charles parrokia** (ingelesez: *St. Charles Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hahnville da. 2010eko zentsuaren arabera 52.780 biztanle zituen, St. Charles Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

St. Charles parrokiak 1.063,52 kilometro koadro ditu. Horietatik 340,7 ura dira. Beste 722,82 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 49,63 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 52.780 pertsonetatik 37.573 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.648 dira. 13.925 beltzak edo afroamerikarrak. 160 amerikar natiboak ziren eta 18 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 435 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 57 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 612 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA St. Charles Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507153
* Commonscat Multimedia: Saint Charles Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139687986
* ISNI: 0000 0000 9483 4479
* LCCN: n82091951
* NARA: 10039636
* **Lekuak**
* OSM: 1836615
* TGN: 2000898

 |

* Wd Datuak: Q507153
* Commonscat Multimedia: Saint Charles Parish, Louisiana
**Antso Fernandez Monteagudokoa** XIII. mendeko Nafarroako handikia izan zen, Tibalt I.a eta Tibalt II.aren seneskala izan zena.

Biografia
---------

Errioxako Legin gaztelua eta Rocaforteko jauna izan zen. Tibalt I.aren alaba zen Blanka Alfontso X.a Gaztelakoa izango zenarekin ezkontzeko negoziaketetan aritu zen enbaxadore, baita Tutera eta Ponz de Duyme seneskalaren arteko itunetan ere. Tibalt I.aren erreinaldian 1244 eta 1253 artean seneskal izan zen. Obanosko Infantzoien Biltzarrekiko bere jarrera kontraesankorra izan zen: 1281eko agiri batean batzuetan alde eta bestetan kontra zegoela esaten dute. Tibalt II.aren erreinaldian 1255era arte bera bakarrik eta gero Gartzia Almoraviten izen bereko aitarekin batera izan zen seneskala. 1253 eta 1254an Aragoiko koroarekin aliantza bat egin zuen. Xanpaindar batek ordezkatu zuen. 1256an Murillo el Frutoko jauna izan zen.

1259. urterako jadanik hilda zegoen, Comptos Ganberaren erregistroek ordainketa bere semeak jaso zutela esaten duelako. Bi seme izan zituen: Petri Antso Monteagudokoa eta Joanes Antso Cascantekoa.

Bibliografia
------------

* García Arancón, Mª Raquel. *Tres linajes navarros bajo la casa Champaña.* , 606-611 or..[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9073815
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q9073815
|  |  |
| --- | --- |
| **Andesita** | Mineral infotaula irakurtzeko eraMineral infotaula irakurtzeko era |
| Andesita |
| Arroka igneoa |
| **Mineral garrantzitsuak** | PlagioklasaPiroxenoHornblenda*Biotita**Kuartzo* |
| **Dentsitatea** | 2,771 g/cm3 |

**Andesita** arroka igneo bolkaniko bat da.

Ezaugarriak
-----------

Andesitaren kokapena QAPF diagrama batean
Bere ehundura afanitikotik porfirikora doa eta konposaketa ertainekoa da. Gehien agertzen diren mineralak plagioklasa eta piroxeno edo/eta hornblenda dira. Biotita eta kuartzoa mineral osagarriak dira. Feldespato alkalinoak gutxiagotan agertzen dira. QAPF diagramatan ondo agertzen da zein den kuartzo-feldespatoaren ugaritasuna.

Andesitaren sailkapena fenokristalik handienaren arabera egiten da: olibino andesita, adibidez, olibinoa bada ugariena.

Eraketa
-------

Anedista dioritaren berdina da, baina arroka bolkanikoetan, kanporatutako labaren solidotzearekin eratzen da beraz. Hauek bezala ingurune tektonikoetako subdukzio eremuetan agertzen da, Hego Amerikako kostaldean kasu, hortik bere izena.

Espazioan ere aurkitzen dela frogatu da gutxienez bi meteoritotan aurkitu baita.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* Andesita zutabea Eslovenian.Andesita zutabea Eslovenian.
* Alaskako Kialagvik sumendia.Alaskako Kialagvik sumendia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mass, Weight, Density of Specific Gravity of Bulk Materials

Ikus, gainera
-------------

  

* Basalto
* Riolita
* Trakita
* Mineralogia
* Paragenesi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181908
* Commonscat Multimedia: Andesite

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119946083 (data)
* GND: 4142389-6
* LCCN: sh88003494
* NDL: 00575816
* AAT: 300011213
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q181908
* Commonscat Multimedia: Andesite
**St. Clair konderria** (ingelesez: *St. Clair County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Osceola da. 2010eko zentsuaren arabera 9.805 biztanle zituen, St. Clair kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

St. Clair konderriak 1.818,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 83,06 ura dira. Beste 1.735,25 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,39 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.805 pertsonetatik 9.536 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 170 dira. 47 beltzak edo afroamerikarrak. 58 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 12 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 150 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489853
* Commonscat Multimedia: St. Clair County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130213037
* LCCN: n82147979
* **Lekuak**
* OSM: 1180543
* TGN: 2001239

 |

* Wd Datuak: Q489853
* Commonscat Multimedia: St. Clair County, Missouri