recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Txinatar nazionalistekin zebilen 10 urteko haur-soldadu bat,Birmanian, Txinara eramango duen hegazkin batera igo zain, 1944ko maiatzean.
**Haurren erabilera militarra** hiru eratara egiten da: haurrek zuzenean borroketan parte hartzea (haur soldaduak); edo borrokalariei laguntzeko zereginetan aritzea, hala nola garraiari, espioi, mezulari... lanetan; edo abantaila politikoren bat ateratzea, giza ezkutu gisa edo propagandan.

Munduko datuak
--------------

Haur batzuk beren borondatez aritzen dira, eta beste batzuk, aldiz, harrapatu eta behartu egiten dituzte. Hartzen dituztenean 8-10 urte bitarte dituzte eta beren etxeetatik zein eskoletatik indarrez ateratzen dituzte. Oso zaila da haur soldaduen kopurua zehaztea, baina ikerketen arabera gutxi gorabehera 300.000 haur soldadu daude munduan sakabanaturik, eta gerraren eraginez 12 milioi ume etxebizitzarik gabe geratu dira. Latinoamerika, Afrika, Asia eta Europan gertatzen da; Afganistanen, Birmanian, Kanbodian, Kolonbian, Guatemalan, Libian, Sudanen, Txaden edo Turkian batez ere.

Betebeharrak
------------

Lan asko egitera behartzen dituzte, esaterako; janak prestatzea, minak kentzea, ura garraiatzea, eta espioi edo mezulari lanak egitea. Gainera, hainbat droga kontsumitzera behartzen dituzte, eta oso txarto tratatzen dituzte, baita bortxatu eta torturatu ere. Zeregin sexualetara behartzen dituzten gehienak emakumezkoak izaten dira.

Soldadu gisa haur soldaduak oso baliagarriak dira, oso leialak direlako eta betebeharrak ezer esan gabe betetzen dituztelako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Child-Soldier Treaty Has Wide Support» *The New York Times* 1988-12-19 ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2019-01-09).

Kanpo estekak
-------------

* Eskolentzako materiala Amnistia Internazionalaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q843926
* Commonscat Multimedia: Child soldiers

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85016221
* NKC: ph254528

 |

* Wd Datuak: Q843926
* Commonscat Multimedia: Child soldiers
***Haurrak hondartzan***, gaztelaniaz ***Niños en la playa***, Joaquín Sorolla margolari valentziarrak 1909an egindako margolan ospetsua da; dena dela, ofizialki 1910ean egindako bezala katalogatua izan da sarritan. Sorollak 1919an Espainiako Arte Modernoaren Museoari eman zion. Gaur egun Pradoko Museoan gordeta dago. Mugimendu postinpresionistaren margolana da.

Margolanaren ezaugarriak
------------------------

Margolanean ur garbien hondartza ikus daiteke. Itsasertzeko uretan hiru haur biluzik ikus daitezke; hirurak ahoz behera daude, bustiak, larruazala disdiratzen uraren eraginez. Umeek ezaugarri desberdinak erakusten dituzte: ikuslearengandik gertuen dagoenak, ile horikoak, gazteena ematen du; beste biak atzerago daude eta beltzaranak dira. Ilehoria zehaztasuna gehiagoz dago irudikatuta eta, ukondo batean gainean, beste biei begira dago. Haur beltzarenetako batek ile horikoari irribarretsu begiratzen dio; bestea aparte dago.

Gaia
----

Haurren gaia, bereziki hondartzan edo bainatzen, ohikoa da Sorollaren lanetan; ia bere obraren gai espezifikotzat jo daiteke. Hona hemen beste adibide batzuk:

* Haurrak hondartzan (1904)*Haurrak hondartzan* (1904)
* Haurra arkaitzetan, Jávea (1905)*Haurra arkaitzetan, Jávea* (1905)
* Haurrak hondartzan, Valentziako hondartza (1908)*Haurrak hondartzan, Valentziako hondartza* (1908)
* "Iot txikia". 1909. "Iot txikia". 1909.
* Haurrak hondartzan (1916).*Haurrak hondartzan* (1916).

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6043567

 |

* Wd Datuak: Q6043567
**Pablo Zapata Lerga** (San Martin Unx, 1946ko abenduaren 30a) nafar idazlea da.

Irakasletza, Filosofia eta Hispaniar Filologiako ikasketak egin zituen Bilbon, eta Hizkuntza eta Literatura irakaslea da ogibidez. Artikuluak idatzi ditu irakurketa sustatzeko eta eskola-liburutegiak abian jartzeko eta hobeto baliatzeko moduaz, eta baita hizkuntzaren eta literaturaren didaktikaz ere. Bost urtez bere gain izan zuen Eusko Jaurlaritzaren Eskola Liburutegien Proiektuaren ardura. Haur- eta gazte-literatura landu du batez ere: *La cueva del Toloño* (1988), *La abadía del Toloño* (1992), *Bajo la sombra de la Gran Pirámide* (2000), *La patera* (2003), *Pasos perdidos en Granada* (2005), *Bensuf el relojero* (2005), *El cocodrilo Juanorro* (2005), *El tesoro de la isla de Izaro* (2006).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265436
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 70748209
* ISNI: 0000 0000 6622 5334
* BNE: XX980508
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 146039
* Lur: 06117/eu\_z\_0409/z0409

 |

* Wd Datuak: Q12265436
**Pablo Sorozábal Serrano** (Madril, 1934ko abenduaren 16 - Madril, 2007ko irailaren 6), musikagile, idazle eta itzultzaile espainiarra. Pablo Sorozabal musikagilearen semea, Euskal Herriarekin lotura handia izan zuen. Argazkilari gisa ere lan interesgarriak plazaratu zituen.

Biografia
---------

Pablo Sorozabalen eta Enriqueta Serrano abeslariaren semea, Madrilgo Goi Mailako Errege-Musika Kontserbatorioan musika ikasi zuen; baita ere piano Manuel Carra maisuarekin. Donostian, bestetik, Francisco Escuderorekin konposizioa. Izan ere, beti oso autodidakta izan zen. Londresko Royal School of Music onartua, haren amaren heriotza gertatu zenean Madrilen aitarekin gelditzea erabakia zuen. Donostian eta Aia bizi izan zen. Teresa Gómez-ekin ezkondu zen; Teresa Antonio Gómez Cano margolariaren alaba zen. Bi seme-alabak izan zituen: Pablo eta Teresa.

Literatura lanak
----------------

* *Lloro por King Kong*, 1989, bere lehen eleberria. ISBN: 978-84-86780-08-1
* *La calle es mentira*, poesia liburua. Lan honekin 1985an Irun Saria irabazi zuen. ISBN:

978-84-7580-585-6

* *La última palabra*, Pio Baroja saria, 1986. Jaime Chávarri zinemara erama zuen *Tierno verano de lujurias y azoteas* izenburuarekin.

*Cuadernos Hispanoamericanos* eta *Hora de poesía* aldizkarien kolaboratzailea izan zen.

Musika lanak
------------

Oso genero desberdinetan aritu zen:

* Opera:

*Tierra Roja* (1967). Alfonso Sastreren liburu batean oinarrituta Sorozabalek libretoa eta musika egin zuen.

* Kantak orkestarekin:

"Cantos de Amor y Lucha I" (1964), 5 Lieder, Miguel Hernández eta Rafael Alberti poemetan oinarrituta.
"Cantos de Amor y Lucha II" (1965), 5 Lieder Rafael Alberti poemetan oinarrituta.
"Cantos de Amor y Paz I" (1967), 7 Lieder Gloria Fuertesen poemetan oinarrituta.
"Cantos de Amor amargo" (1968), 3 Lieder Miguel Henándezen poemetan oinarrituta.

* Ganbera musika:

Lan ugari egin zituen. Azkena Walt Whitmanren poema baten gainean eginiko *For you* edo *Democracy* (1970).

* Ereserkiak:

1983an *Himno de la Comunidad Autónoma de Madrid* ereserkiaren musika egin zuen. Letra de Agustín García Calvo idazlearena da.

* Antzerkirako musika:

*¡Ay Carmela!* eta *Kabaret para tiempos de Krisis* antzezlanetarako musika.

* Zarzuela:

Aitarekin, Pablo Sorozabal *Las de Caín* zarzuelaren musika egin zuen. Libretoa Álvarez Quintero anaiena zen. 1958an Madrilgo Zarzuelako Antzokian taularatu zen, arrakastarekin plazaratutako azkenetariko zarzuela izanik.

Itzulpenak
----------

Hiru hizkuntzetatik itzulpenak egin zituen: alemana, frantsesa eta ingelesatik. Besteak beste, idazle hauen lanak itzuli zituen: Franz Kafka, Theodor Fontane Günter Wallraff eta Büchner.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. 1 2

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6056479
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 41876693
* ISNI: 0000 0001 2129 7382
* BNE: XX1058554
* BNF: 12144070k (data)
* CANTIC: a10159320
* GND: 1068071834
* LCCN: no2011103169
* SUDOC: 029916348
* UB: a1001252
* Open Library: OL6528594A
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 33746

 |

* Wd Datuak: Q6056479
**Patrick Keheille** —ofizialki frantsesez **Queheille**— (Oloroe-Donamaria, Bearno, 1964ko azaroaren 6a) zuberotar idazlea da; zehazki, barkoxtarra da, jaiotzez baizik ez baita oloroetarra. ***Kanpo*** ezizenaz ere ezaguna da (familiaren etxearen izena da) eta pastoralak idazteagatik nabaritu da.

Biografia
---------

Barkoxeko Kanpo etxean bizi da familiarekin. Hiru alaba ditu: Otxanda, Kleina eta Margita.

Kultura ekimenak bultzatzen dituen Barkoxeko Etxahun elkarteko zein Sohütako Eperra ikastolako guraso elkarteko lehendakaria da.

Dantza munduan gaztetandik murgilduta, Zuberoako herrietako dantza eskolak koordinatzen dituen Aitzindariak elkartearen sorreran parte hartu zuen 1989an.

Lanak
-----

Kobla idazle trebea da Davanten arabera; 1999an *Etxahun-Iruri* lehiaketa irabazi zuen. Ürrüstoitarrak bere antologian *Xibero bat, bi Etxahun* saritua biltzen du.

Pastoralak idaztea izan du lehentasuna. Bi hauek ditu idatzita, biak Barkoxe bere herriarentzat:

* *Herriko semeak*, 1998an emana. Hiru barkoxtarren gainekoa da: Beñat Mardo, Pierre Topet eta Léon Uthurburu. Davantek pastoral honetako *Azken perediküa* jasotzen du.
* *Xahakoa*, 2010ean taularatutakoa. Alexis Etxekopar *Attuli* herrikideari eskainia.

Ohikoa den bezala, pastorala egin aurreko urtean maskarada antolatu zuten 2009an barkoxtarrek eta bertan ere ibili zen **Keheille** parte hartzen.

Betiere herri-antzerkiaren munduan, molde berriko obra bat egin zuen 2002an: *Lau bürü*. Hau ere Barkoxen, udan eta bi emanalditan taularatua. Euskal kulturaren historiaren bilakaera zein balizko etorkizunaren ironiazko ikuspegia ematen du.

2006an bere beste gai kutuna den dantza jorratu zuen *Aitzina Pika* ikuskizunarekin. Maulen (1300 ikusle) urriaren 28an eman eta gero Arrasate, Getxo, Biarritz eta Amurrio bisitatu zituen, berez ohikoa ez den moduan.

Erreferentziak
--------------

* Jean-Louis Davant: *Zuberoako literaturaz. Antologia laburra*, Euskaltzaindia, Bilbo, 2008; 151. eta 163-165.or.

1. ↑  *Queheille* idazten du Davantek ere, baina sarritan *Keheille* idatzita ageri da deitura hau euskaraz (adibidez,  *Euskal Kultura 2002* artikuluan). Euskaltzaindiak ez du deitura horren euskal idazkera arautu; hala ere, *keheila* hitza jaso du *Hiztegi Batua*n, «kereta» (kanaberaz edo egindako hesia) esanahiarekin, zubereraz erabilia.
2. ↑  Euskonews pastoral honetaz.
3. ↑  Berria Xiberoko Botzan.
4. ↑  2009ko maskarada Berrian.
5. ↑  Ikuskizun honen berri Allande Sokarrosek kontatua.
6. ↑  Elkarrizketa ikuskizunaren harira.
7. ↑  Ikusikzun honen berri. EKEren webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* Miel Anjel ELUSTONDO: «Patrick Queheille, "Kanpo": "Hegoaldekoek uste dute paradisu batera etortzen direla Zuberoara"», *Argia*, 2053. zenbakia, 2006-09-10.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265591

 |

* Wd Datuak: Q12265591
**Mariano Mataix** **Lorda** (Madril, 1922ko urtarrilaren 8a - Tarragona, 2006ko uztailaren 17a ) ingeniaritza elektronikoan eta energia nuklearrean aditua zen Espainiako zientzialaria izan zen. Susana Mataix idazle eta matematikariaren aita.

Prestakuntza
------------

Mataixek, militar eta ingeniari baten semeak, Junta de Ampliación de Estudios-ek sortutako eta Enseñanza Libre erakundearen ideietan oinarritutako Instituto Escuela-n ikasi zuen.

1950eko hamarkadan Estatu Batuetara joan zen New Yorkeko Columbia Unibertsitatean Ingeniaritza Elektriko eta Elektronikoko masterra egitera. Horrez gain, Ingeniaritza Nuklearrean lizentziatu zen Saclay Zientzia eta Teknika Nuklearren Institutuan (Frantzia) eta Enpresen Zuzendaritzako masterra egin zuen Enpresen Administrazio Eskolan, Industria Antolakuntzan lizentziatuta.

Ibilbide profesionala
---------------------

Ikertzaile-lanaz gain, irakaskuntzan jardun zuen hainbat erakundetan, hala nola, Maringo Itsas Eskolan (Pontevedra), eta Radar ikastaroetan parte hartu zuen Britainiar Itsas Armadan. Irakasle izan zen Torres Quevedo institutuan eta Juan de la Cierva de Investigaciones Científicas Patronatuan (erakunde hau enpresa teknologikoak Ikerketa Zientifikoen Goi Kontseiluarekin elkartzeaz arduratu zen).

Radar irakaslea izan zen Bartzelonako Telekomunikazio Ingeniarien Goi Eskolan, eta itsas segurtasuneko enpresa pribatuetan lan egin zuen.

INI izeneko Industriako Institutu Nazionalaren atal nuklearreko kide izan zen, eta erakunde horretan Espainiako lehen zentral nuklearrak instalatzearen alde egin zuen, bideragarritasunari buruzko ikerketak egin ondoren. 1972an Vandellós I zentral nuklearreko zuzendari izendatu zuten, urte horretan martxan jarri zenetik zortzi urtez izan zuen kargua. Ondoren, Hispano-Frantses Energia Nuklearreko SA enpresako zuzendaria izan zen. (Hifrensa).

Zuzendari izan zen urte haietan, energia nuklearrari buruzko hainbat artikulu idatzi zituen, batez ere El País eta La Vanguardia egunkarietan argitaratuak.

Sariak
------

Energia nuklearrean aditua izanik, hainbat sari jaso zituen energia nuklearrari buruzko argitalpenengatik, hala nola, "*Situación actual de los reactores de agua ligera*" ("ur arineko erreaktoreen egungo egoera") urteko artikulurik onena, 1968an; "*Energia Nuclear*" ("Energia Nuklearra*")*, Espainiako Energia Nuklearreko Zuzendaritzak 1976an emana; eta beste bat plutonioari buruz, Revista Energía aldizkarian, 1982an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104438985

 |

* Wd Datuak: Q104438985
**Pedro Pascual Barturen Uriarte** (Bakio, 1936ko urriaren 23a) euskal herritar musikagilea da. Solfeo-, piano- eta harmonia-ikasketak egin zituen Zubizarreta irakaslearekin, organoa Taberna eta Gonzalezekin eta konposizioa Remacha irakaslearekin. Orkestra-zuzendaritza ikasi zuen eta Eliza Musika Goi titulazioa ere eskuratu zuen. Parisko udako jaialdietan Orkestra-zuzendari izan zen, baita Errenteriako Musikasten ere. Frantzian, Alemanian eta Amerikan ere organista aritu da, eta hainbat abesbatza zuzendu ditu. 1982an Bilboko Goi Kontserbatorioan irakasle lanetan hasi zen, eta euskal musikaz arduratzen den diozesien arteko batzordeko kide da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265692
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 11629
* Lur: 00806/eu\_b\_1147/b1147

 |

* Wd Datuak: Q12265692
**Harvey konderria** (ingelesez: *Harvey County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Newton da. 2010eko zentsuaren arabera 34.684 biztanle zituen, Harvey kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Harvey konderriak 1.400,46 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,51 ura dira. Beste 1.397,96 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 24,77 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 34.684 pertsonetatik 33.079 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.747 dira. 530 beltzak edo afroamerikarrak. 181 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 253 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 24 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 607 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q375019
* Commonscat Multimedia: Harvey County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155956569
* ISNI: 0000 0004 0509 7796
* LCCN: n82024962
* **Lekuak**
* OSM: 962837
* TGN: 2000699

 |

* Wd Datuak: Q375019
* Commonscat Multimedia: Harvey County, Kansas
**Marcelo Valle Silveira Mello** (Brasilia, 1985eko abuztuaren 9a) Brasilgo segurtasun hacker bat da. 2018an atxilotu zuten Operação Bravata-n indarkeria pizteagatik. 41 urteko zigorra betetzen ari da.

Informatikako ikasle ohia, Marcelok ekintza bortitzak bultzatu eta hilketa eta pedofiliaren irudiak argitaratzen ditu 2005etik, Orkut sare sozialean aktibo zegoenean. 2009an arrazakeria delituengatik erantzun zuen lehen brasildarra bihurtu zen interneten. Ustez, Welligton Menezes de Oliveirarekin harremanetan zegoen, 2011n 12 haur hil zituen Tasso da Silveira Udal Eskolan, Realengo Rio de Janeiro-n. Hasieran 2012an atxilotu zuten, 2013an aske utzi eta 2018an berriro atxilotu zuten, Curitiban bizi zenean. Dolores Aronovich argentinarrak mehatxatu eta eraso egin zuen hainbat urtez, Cearáko Unibertsitate Federaleko irakaslea ingelesez doktore titulua duena eta urteak eman zituen Marceloren praktikak salatzen. Doloresen ekintzak, Lola izenarekin ezagunak, 13.642 / 2018 legea inspiratu zuten iaz, eta Polizia Federalak interneten misoginia ikertzeko baimena eman zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  The Most Notorious Misogynist in Brazil Is Behind Bars, Again. Vice, May 10 2018.
2. 1 2  Dogolachan: the internet underworld which inspired the young men in Suzano. Gazeta do Povo.
3. ↑  Dogolachan And The Ghost Of Massacres Past. November 7, 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85875230
* Commonscat Multimedia: Marcelo Valle Silveira Mello

---

 |

* Wd Datuak: Q85875230
* Commonscat Multimedia: Marcelo Valle Silveira Mello
**Marshall konderria** (ingelesez: *Marshall County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Holly Springs da. 2010eko zentsuaren arabera 37.144 biztanle zituen, Marshall kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Marshall konderriak 1.838,28 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,25 ura dira. Beste 1.829,03 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 20,21 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 37.144 pertsonetatik 19.353 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.192 dira. 17.369 beltzak edo afroamerikarrak. 67 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 74 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 24 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 251 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q842902
* Commonscat Multimedia: Marshall County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150120356
* LCCN: n82098955
* NARA: 10039435
* **Lekuak**
* OSM: 1829179
* TGN: 2001132

 |

* Wd Datuak: Q842902
* Commonscat Multimedia: Marshall County, Mississippi
**Marshall konderria** (ingelesez: *Marshall County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Athens da. 2010eko zentsuaren arabera 30.617 biztanle zituen, Marshall kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Marshall konderriak 974,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,8 ura dira. Beste 972,44 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 31,43 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 30.617 pertsonetatik 27.951 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.386 dira. 1.985 beltzak edo afroamerikarrak. 100 amerikar natiboak ziren eta 15 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 130 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 28 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 408 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Marshall County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495448
* Commonscat Multimedia: Marshall County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131378235
* LCCN: n82163204
* **Lekuak**
* OSM: 1848189
* TGN: 2001895

 |

* Wd Datuak: Q495448
* Commonscat Multimedia: Marshall County, Tennessee
Gizon helduen arteko masturbazio baten 3D irudikapena taldean
**Masturbazio-zirkulua** sexu-praktika bat da, non gizon edo mutil talde batek zirkulu bat osatzen duen eta **masturbazioa** egiten den, bakoitzak berea edo ondokoari. Zentzu metaforikoan, terminoa pertsona talde baten arteko jarrera autokonplazenteari edo eztabaidari dagokio, normalean "bilera, edo beste gertaera bat, aspergarria edo denbora galtzea" denean.

Taldeko masturbazioak elementu lehiakorra izaten du, "irabazlea" duena, eta parte-hartzaileak eiakulatzeko gaitasuna izaten du, lehenik, azkena edo urrunagoa, aurrez ezarritako arauen arabera. Beste gizonekin sexu-harremanak izateko sarrera gisa erabil daitezke, edo sexu-iheserako bide gisa, beste pertsona batekin sexu-jarduera erregulatu ezin den adin edo egoera batean.

Taldeko masturbazioak elementu homoerotikoa izan ohi duen bitartean, analista batzuek mutil nerabeen jarduerak taldearekiko nagusitasun maskulinoa eta heterosexuala ezartzeko edo berresteko ahalegin gisa interpretatzen dituzte. Hala ere, Bernard Lefkowitz soziologo amerikarrak dio parte-hartzea benetan motibatzen duen gertaera dela lagunek sexu-grina ikustea, sexu-jarduerarekin zerikusia duten nerabeen sentimenduei aurre egiten lagunduz.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Murphy, Peter Francis.  (2001). *Studs, tools, and the family jewels : metaphors men live by.*  University of Wisconsin Press ISBN 978-0-299-17133-9. PMC 652153038. (Noiz kontsultatua: 2021-12-23).
2. 1 2   Mechling, Jay.  (2004). *On my honor : Boy Scouts and the making of American youth.*  (Pbk. ed. argitaraldia) University of Chicago Press ISBN 0-226-51705-5. PMC 54767506. (Noiz kontsultatua: 2021-12-23).
3. ↑   Lefkowitz, Bernard.  (1997). *Our guys : the Glen Ridge rape and the secret life of the perfect suburb.*  University of California Press ISBN 0-520-20596-0. PMC 35808417. (Noiz kontsultatua: 2021-12-23).

Ikus, gainera
-------------

* Bukkake
* Taldeko sexua
* Galleta-sorta

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1551045

 |

* Wd Datuak: Q1551045
**Marsujärvi** aintzira Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen aintzira bat da, Raittijärvi sami herrixkatik hurbil dagoena. Käsivarsi Eremu Basatian dago, Lappi osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezkeen eremu basatian, hain zuzen; aliota txikiak, antzara nanoak, belatz handiak, elur-hontzak, eskandinaviako lagopodoak, ipar-belatzak, ipar-kaskabeltzak, laponiako kaskabeltzak, marikoi isats-luzeak, negu txontak eta papourdinak dira, esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago ere; hala nola, azeri zuri eta gorriak, elur-oreinak, erbinude zuriak, eskandinaviako lagopodo eta lursaguak, ipar-katamotzak, jatunak, mendi lemingak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak .

Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira.

Ylimmäinen aintzira **Marsujärvi**ren bizilagun nagusia da. Aatsajoki ibaiko urak betetzen du aintzira; bestalde, ateratzeko orduan, urek, lur azpiko pasabideetatik Lätäseno ibaira isurtzea lortzen dute, azkenik, Botniako Golkoraino iristeko. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da aintzira.

Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Käsivarren erämaa-alue

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263137

 |

* Wd Datuak: Q12263137


| Enontekiöko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Saana mendixkako ikuspegi urtsuakSaana mendixkako ikuspegi urtsuakMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraAilakkajärvi • Guoskatjávri • Iso Salankijärvi • Iso Leveä • Kalaton • Kalatonjärvi • Kaura**Kelottijärvi** • Ketojärvi • **Kilpisjärvi** • Kivijarvi • Lijankijärvi • Marsujärvi • Marttajärvi • MelajärviMuotkajärvi • Näkkäläjärvi • **Ounasjärvi** • Palojärvi • Pasmajärvi • Peerajärvi • PeltojärviPeriläjärvi • Pitsusjärvi • **Pöyrisjärvi** • Riimmajávri • Salttijärvi • Seitavuopio • SomasjärviSotkajärvi • Termisjärvi • Tuolpajärvi • Tuorkottajärvi • Vuomajärvet • Vuontisjärvi • Ylimmäinen |
**Masustondo beltza** (*Morus nigra*) zuhaitz espezie bat da, jatorriz Asia hego-mendebaldekoa, nahiz eta sorleku zehatza ezezaguna izan, gizakiak antzinatik landatu baitu, masusta beltzak lortzeko. Dituen kromosoma kopuru handiagatik ezaguna da, 154 pare (308 banako) baititu.

Ezaugarriak
-----------

12 metro garai izatera irits daiteke.

Hostoak bihotz formakoak dira, berde ilunekoak. Loreak, berriz, zuriak eta arrosak dira.

Fruituak masustak dira, eta hortik hartzen du bere izena. Lehenengotan fruituak berdeak izaten dira, geroago laranjak bihurtzen dira eta azkenik helduak daudenean gorri iluna-beltza antzeko kolorea hartzen dute.

Basoko fruituak ditu eta oso gozoa da azkenburukoetan, marmeladatan eta edarietan. Hau dela eta oso estimatua hainbat herritan eta Europako hegoaldean hazten dute. Beste herrialde batzuetan, berriz, apaingarri gisa erabiltzen da.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q161040
* Commonscat Multimedia: Morus nigra
* Wikispecies Espezieak: Morus nigra

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 149019
* BioLib: 3495
* Dyntaxa: 6002819
* EOL: 596202
* Fl. China: 220008839
* GBIF: 5361888
* GRIN:
* IPNI: 854688-1
* ITIS: 19069
* NCBI: 85232
* PlantList: kew-2501426
* W3TROPICOS: 21300470
* USDA Plants: MONI
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 32N5ZS2Q6M

 |

* Wd Datuak: Q161040
* Commonscat Multimedia: Morus nigra
* Wikispecies Espezieak: Morus nigra
**Orizingo Armagintzako Kaporalgo jauregia** Orbaibar ibarreko Oloritz udalerriko Orizin lekuan Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

Armagintzako Kaporalgo gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. 1559an Martin Ximenezena zen, eta 1627an Martin Armendaritz eta Maria Remiretz Amatriainena. 1645ean Juan Armendaritz agertzen da jabe gisa, bere semearekin eta izen bereko oinordekoarekin batera. Dionisio Iriarte eskribauaren testigantzaren arabera, 1712an Luis Donamariarena zen. 1723ko Kontuen Ganberaren zerrendan Martin Sebastian Donamaria ageri da jabe gisa. 1744an, Juan Markos Donamariak errebate eskatu zuen, eta 1783an, bere alaba Josefak, garai hartan alarguna zenak.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ORIZIN.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Orizin
* Oloritz
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112675431

 |

* Wd Datuak: Q112675431
**Otti Berger** (Hungaria, 1898ko urriaren 4a - Auschwitz, 1944/45) ehungile diseinatzaile garrantzitsuenetarikoa izan zen. Bauhaus-en ikaslea izan zen, eta beranduago, bertako irakasle bihurtu.

Bere heziketa Vienako neskentzako eskolan bukatu zuen, gerora *Zagreb*-ko Arts and Craft Academia erreal ikasteko. 1926 arte egon zen eta hortik aurrera Dessaueko Bauhausera igaro zen. Ehungintza tailerreko gaitasun handien duen ikasleetariko bat bezala deskribatu zuten.

Bauhaus-en garrantzitsua eta ezaguna izan da oihal eta ehunekin egindako esperimentazioengatik. Bauhaus-en bere ikasketak iraun zuten bitartean metodologia eta materialekin ikerketak egin zituen, beranduago plastikozko ehunak sartzeko asmorekin, masa produkzioan pentsatuz.

Emakumeak ehungintzan bakarrik lan egin zezaketen Bauhausen zegoen ideiaren kontra borrokatu zuen, Anni Albers eta Gunta Stölzl-ekin batera, eta horretarako bere argazki eta margoetan erretorika erabili zuen bere lana definitzeko.

Bauhaus-en zegoen bitartean ehungintza produkzio metodologiari buruzko tesi bat idatzi zuen, baina ez zen inoiz publikatzera heldu.Bere ehunentzako patenteak bilatu zituen Bauhausko diseinatzaile bakarra izan zen.

1932an Berger Bauhauseko ehungintza esparruaren zuzendariaren (Lilly Reich) laguntzaile bihurtu zen. Bere ikasketa-lan sortu eta ikasle gaztentzako aholkulari modura aritu zuen, haien artean Zsuzsa Markos-Ney, Paris-en lan egiten zuela, eta Etel Fodor-Mittag, Hego Afrikan.

Otti Bergerren lanetariko batBere sustrai juduak zirela eta Alemanian lan egitea debekatuta zeukan Nazi erregimenaren garaian(1936an berak izandako elkartea itxi beharra izan zuen). Londresera ihes egin zuen, Estatu Batuetara emigratzeko asmoarekin, bere senarra ( Ludwig Hilberseimer ) eta Bauhaus-eko beste irakasle batzuekin batera. Baina haien ahaleginek ez zuten fruiturik eman. Gainera Londresen ez zuen lanik aurkitu. Alde batetik, hizkuntza ez zuelako hitz egiten; eta bestetik, bertan ez zeuzkalako laguntza eske lagun talderik.

1938an bere jaioterrira bueltatu zen bere familia laguntzeko asmoz, ama gaizorik zegoela eta. Handik deportatuak izan ziren Auschwitz-eko kontzentrazio-esparrura, non 1944ko apirilean hil egin zuten.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2037742
* Commonscat Multimedia: Otti Berger

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 77059494
* ISNI: 0000 0000 6678 9631
* GND: 116131888
* LCCN: n2004000980
* ULAN: 500098073
* BIBSYS: 1615358754357
* BPN: 95845639
* RKD: 110481

 |

* Wd Datuak: Q2037742
* Commonscat Multimedia: Otti Berger
**Ottawa konderria** (ingelesez: *Ottawa County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Miami da. 2010eko zentsuaren arabera 31.848 biztanle zituen, Ottawa kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ottawa konderriak 1.255,13 kilometro koadro ditu. Horietatik 35,71 ura dira. Beste 1.219,42 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 25,37 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 31.848 pertsonetatik 22.953 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.499 dira. 234 beltzak edo afroamerikarrak. 5.893 amerikar natiboak ziren eta 297 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 158 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 30 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.283 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495564
* Commonscat Multimedia: Ottawa County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152473741
* LCCN: n82208387
* **Lekuak**
* OSM: 1818424
* TGN: 2001680

 |

* Wd Datuak: Q495564
* Commonscat Multimedia: Ottawa County, Oklahoma
**Marshall konderria** (ingelesez: *Marshall County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Benton da. 2010eko zentsuaren arabera 31.448 biztanle zituen, Marshall kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Marshall konderriak 881,04 kilometro koadro ditu. Horietatik 100,8 ura dira. Beste 780,24 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 35,69 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 31.448 pertsonetatik 31.019 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 350 dira. 48 beltzak edo afroamerikarrak. 55 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 83 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 228 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498141
* Commonscat Multimedia: Marshall County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134854184
* LCCN: n79061013
* NARA: 10039004
* **Lekuak**
* OSM: 1846554
* TGN: 2000823

 |

* Wd Datuak: Q498141
* Commonscat Multimedia: Marshall County, Kentucky
Greziar mitologian **Oritia** Atenasko errege-erreginak ziren Erekteo I.a eta Praxitearen alaba zen. Ipar haizearen jainkoa zen Boreas berataz biziki maitemindu zen. Erekteo erregeak ez zuen bikote hau onartu, haizearen jainkoa bizi zen tokia zen Trazian egiten zuen hotzagatik eta herrialde honetako erregeek Atenasen utzi zuten oroitzapen txarragatik. Baina, uxatu ordez, ezezko honek indar gehiago eman zion Boreasen haserreari, haize zurrunbilo handiak sortuz printzesa bahitu zuena, Traziara eramanez, non ordutik berarekin erreinatzen duen. Han, Oritiarekin bi seme, gero boreada deiturikoak eta Zetes eta Kalais izenekoak eta bi alaba, Kione eta Kleopatra izan zituen.

Platonen arabera, narrazio honek benetako gertakizun bat gogorarazten du, atenastar printzesa bat haizeak itsasora jaurti zuenean, itota hilez.

Oritia izenak, grezierazko *oros* (mendia) eta *giein* (sakrifikatu) hitzetatik datorrena, itxuraz, printzesa gaztea mendietara bere misterio magikoak ospatzera joateari erreferentzia egiten dio.

Izen bereko beste pertsonaia batzuk
-----------------------------------

* Oritia, amzonen erregina bere ahizpa Antioperekin, biak euren ama Marpesaren oinordeko bihurtuz hau barbaroen aurka borrokan hil zenean.
* Oritia nereida bat ere izan zen, Nereo eta Dorisen alaba, itsasoan bizi zena eta, bere ahizpekin batera, basoetan, eta, batez ere, hondartzetan aldareak eskainita zituena.

Ikus, gainera
-------------

* Boreasek Oritia bahitzen du
* Boreas

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1129489
* Commonscat Multimedia: Oreithyia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 57549082
* BNF: 158245647 (data)
* GND: 124554407
* SUDOC: 236054848
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1129489
* Commonscat Multimedia: Oreithyia
**Usermaatra-Padibastet** edo **Petubastis**, Antzinako Egiptoko faraoi bat izan zen, XXIII. dinastiakoa, K.a. 818tik K.a. 793 arte errege izan zena.

Manetonen arabera, **Petubates** (Julio Afrikano), Taniseko lehen erregea izan zen, Egipto, 40 urtez gobernatu zuen, eta, bere erregealdian zehar, lehen aldiz, olinpiada bat. Baina, Eusebio Zesareakoaren arabera, Petubastis Taniseko lehen erregea da, baina bere erregealdiaren iraupena 25 urtekoa da.

*Bub* printzea (Bubastis, Sheshonq III.a faraoiaren erregealdiaren 8. urtean, gerra zibila eta oinordekota gatazkak probesten ditu Leontopoliseko errege bezala koroatu eta Herakleopolis, Menfis eta Tebasen hala onartarazteko. Datauriko bere urterik altuena, hogeitahirugarrena da, Karnakeko nilometroko 29. inskripzioaren arabera.

Takelot II.a eta ondoren Osorkon III.aren arerio nagusia izan zen, hauek, Goi Egiptoko errege libiarrak Tebaseko XXIII. dinastian. Bera boterera iristeak, Tebasen, gerra zibil luze bat eragin zuen, hogeitamar urte iraun zuen, kontrako aldeen aurka. Alde bakoitzak, Amonen Apaiz Goren leinu bat izan zuen. Gatazka hau, Osorkon III.a printzearen *kronika* ospetsuan, Karnaken aipatzen da.

Padibasteten autoritatea, Tebasen eta Egiptoko mendebaldeko oasietan onartua izan zen, *Columbiako Unibertsitatea*k berriki (2005ean) eginiko indusketek adierazten duten bezala.

Familia
-------

Libiar jatorrikoa, litekeena da XXII. dinastiako Takelot II.aren semea eta Sheshonq III.aren anaia izatea. Baina litekeena da, baita ere, Tebasen Amonen Apaiz Goren izan zen Horsiese I.aren semea izatea. Bere seme-alabak honako hauek izan ziren: Iuput I.a, bere erregealdiaren 15. urtean, erregeorde izendatu zuena; *Pediamon*, Amonen Apaiz Goren izendatua Tebasen 7. urtean, eta *Pentiefankh*, bere erregealdiaren 8. urtean chaty izendaturikoa.

Faraoi bezala, bere ondorengoa, Sheshonq IV.a da.

Testigutza arkeologikoak
------------------------

Karnakeko Amon jainkoaren tenpluko inskripzio eta urte liburuetan zenbait aldiz aipatua da. Karnakeko nilometroko inskripzioetan. *Dajla*ko tenpl handian, non bere kartutxoa aurkitu den.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**XXII. dinastia** | **Egiptoko faraoia**XXIII. dinastia K.a. 818-K.a. 793 | Ondorengoa**Iuput I.a/Sheshonq IV.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q548570
* Commonscat Multimedia: Pedubast I

---

 |

* Wd Datuak: Q548570
* Commonscat Multimedia: Pedubast I
**Hego Euskal Herriko narratiba XIX. mendean** aztertzeko, arreta autore desberdinetan jarri behar da.

XVIII. mendean aita Manuel Larramendiren eraginez Hegoaldeko euskal liburugintza esnatu bazen ere, ez zen 1800 aldera arte suspertu, Frantziako Iraultzak, Konbentzio Gerrak batez ere garrantzia handia izan zuelarik honetan. Kanpotik zetozen pentsaera berriak zirela-eta, elizgizonek kolokan jartzen zuten beren etorkizuna, momentu haiek liburu berriak kaleratzeko aproposenak izango ez zirelarik. Hala ere, apaizek eta fraideek, ordura arte ez bezala, idaztearen lanari ekin zioten, bai Bizkaian eta baita Gipuzkoan ere.

Bizkaian, idazle ugari hasiko zaigu mende hasieran eliza liburuak argitaratzen: Juan Antonio Mogel, *Konfesio ona* (1803); Pedro Antonio Añibarro, *Esku liburua* (1802); Pedro Astarloa, *Urteko aste gustijetarako berbaldi ikasbidekuak* (1818) eta beste hainbeste.

Dotrinaren azalpenak, sermoiak eta antzeko gaiak lantzen dituze. Idazle hauei eta ondorengoei esker, bizkaierak bultzada handia jasoko du euskalki literario gisa indarra hartuko duelarik.

Hala ere, batzuetan eleizgizonek sortutakoak baziren ere, zuzenean erlijioarekin harremanik ez zuten lanak ere sortu ziren mendean zehar, fikziozko idazlan ugari idazten zirelarik narrazioak eta ipuinak, adibidez.

Eleberriari dagokionez, idazlanik aipagarrienetakoa Markina-Xemeingo erretore izan zen Joan Antonio Mogelen *Peru Abarka* dugu. Bizkaieraz idatzia, dialogoen bidez egituratua dagoen liburu hau euskaraz idatziriko lehen nobela saiakera dugu. Bertan, Peru Baserritar eruditoa eta Maisu Juan barberio kaletarraren arteko dialogoak azalten zaizkigu. Euskal literaturako lanik garrantzitsuenetakoa izateaz gain, interes zientifiko handikoa da, bertan, garaiko hizkuntzaren, ohituren eta laneko tekniken inguruko informazio aberatsa aukitzen dugularik.

Txomin Agirre izan da askorentzat euskal eleberriak izan duen idazlerik handienetakoa. Berak idatzi zituen, bizkaieraz zein gipuzkeraz garatuak, ondorengo belaunaldietako idazleen erreferentzia izan diren eleberrien izenak, hala mola, 1898.ean idatziriko *Auñemendiko lorea* nobela historikoa, bizkaieraz idatzita kostaldeko bizimodua azaltzen digun *Kresala*, edota *Garoa*, gipuzkeraz idatziriko euskal baserriaren nobela.

Ikus, gainera
-------------

* Euskarazko literatura
* Ipar Euskal Herriko narratiba XIX. mendean

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258971

 |

* Wd Datuak: Q12258971
Marienplatz eta Municheko udaletxea.
**Marienplatz** (euskaraz *Mariaren Plaza*) Alemaniako Bavaria estatuko Munich hiriko plaza edo enparantza nagusia da. Hiria 1158. urtean sortu zenetik plaza hau hiriaren erdigunea izan da, bertan Municheko udaletxeaz (*Neues Rathaus*) gain merkatal kale, denda eta jatetxe ugarik inguratzen dute.

Historia
--------

Erdi Aroan merkatua eta zaldunen torneoak izan ziren plaza honetan. 1638an Suediarren okupazioa bukatu izanaren omenez **Mariensäule** (Mariaren zutabea) altxatu zuten plazaren erdian. Plazaren ekialdean arrainaren iturria dago, izan ere bertan mantentzen baitzuten arraina fresko arrain saltzaileek.

Kokapena
--------

Marienplatz inguratuz udaletxe berria eta zaharra daude. Plazatik mendebaldera katedrala dago, ekialdean **Platzl** auzoa, garagardotegiz josia (tartean Hofbräuhaus famatua), iparraldean Residenz errege jauregia eta museo eta antzokiak, eta azkenik hegoaldean Gärtnerplatzviertel auzoa, modako tabernak eta gay eta lesbianen eremua.

Iruditegia
----------

* Marienplatz.Marienplatz.
* Aireko ikuspegia.Aireko ikuspegia.
* 1860an.1860an.

Kanpo estekak
-------------

* Marienplatz enparantzaren webgunea **(Alemanez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q252648
* Commonscat Multimedia: Marienplatz (Munich)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315529999
* GND: 4455027-3
* LCCN: sh93002033

 |

* Wd Datuak: Q252648
* Commonscat Multimedia: Marienplatz (Munich)

48°08′14″N 11°34′31″E﻿ / ﻿48.1372°N 11.5753°E﻿ / 48.1372; 11.5753
**Hall konderria** (ingelesez: *Hall County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Gainesville da. 2010eko zentsuaren arabera 179.684 biztanle zituen, Hall kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hall konderriak 1.111,87 kilometro koadro ditu. Horietatik 94,57 ura dira. Beste 1.017,3 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 179.684 pertsonetatik 161.206 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 46.906 dira. 12.757 beltzak edo afroamerikarrak. 372 amerikar natiboak ziren eta 57 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3.181 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 249 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.862 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q492012
* Commonscat Multimedia: Hall County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136047799
* LCCN: n81018219
* NARA: 10039197
* **Lekuak**
* OSM: 1026132
* TGN: 2000360

 |

* Wd Datuak: Q492012
* Commonscat Multimedia: Hall County, Georgia
**Martin Ruiz de Zubiate** (Arratzu) XVI. mendeko bizkaitar eskultorea, Juan de Antxietaren ikaslea izan zen, eta Burgosko erretaulen zirkuluan jaso zuen prestakuntza, Domingo Enberesrekin.

Durangoko Uribarriko Santa Maria elizako Erretaula Nagusia Martin Ruiz de Zubiatek egina da. Arkitekto horrek bertan lan egin zuen 1578tik 1590era. Antxietaren dizipulu hau Migel Angelen jarraitzaileen romanismoaren ordezkaria da Bizkaian XVI. mendearen azken herenean.

Arabako Urizaharrako erretaularen goiko aldea egin zuen, 1570ean, eta 1578 eta 1590 artean, haren maisu zena (Juan de Antxieta) ordeztu zuen, Uribarriko Santa Maria elizaren erretaula egiteko lanetan, Durangon. Uste da Briviescan ikasi zuela hori egiten erretaulak herri honetan dagoen baten antza baitu.

1579an Antxietarekin Burgosko Huelgas Reales monasterioaren kapitulua egin zuen. 1592an Martin Basaberekin, Deustuko San Pedro elizarena ere egin zuen. Haren estilo erromanistak apaingarri platereskoak gainditzen ditu, eta erabat nabarmena Olabarrietako Santo Tomasen erretaulan, Zeberion, 1592an amaitu zuena. Eskultore honek egin zuen baita ere Hondarribiko elizaren aldare nagusia. Halaber, 1603an Gasteizko San Pedro elizan esku hartu zuela jasota dago.

1578ko martxoan Juan Erretaularen diseinua egiteko, Beltran de Otazu, Martín Ruiz de Zubiate (eta honekin batera Juan de Antxieta), Pedro de Masaga, Juan Carranza eta Francisco de Uriza aurkeztu ziren. Azkenean Martin Ruiz de Zubiateren diseinua aukeratu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q82496536
* **Identifikadoreak**
* ULAN: 500037956
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 148225

 |

* Wd Datuak: Q82496536
**Hall konderria** (ingelesez: *Hall County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Memphis da. 2010eko zentsuaren arabera 3.353 biztanle zituen, Hall kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hall konderriak 2.341,6 kilometro koadro ditu. Horietatik 53,37 ura dira. Beste 2.288,23 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,43 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.353 pertsonetatik 3.085 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.087 dira. 235 beltzak edo afroamerikarrak. 13 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 16 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108803
* Commonscat Multimedia: Hall County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139562892
* LCCN: n81050059
* NARA: 10047105
* **Lekuak**
* OSM: 1810735
* TGN: 2001995

 |

* Wd Datuak: Q108803
* Commonscat Multimedia: Hall County, Texas
**Pedro Prieto** (Madril, 1950) Espainiako ingeniari teknikoa da, telekomunikazioen sektorean eta energia berriztagarrien sektorean lan egin duena. Petrolioaren gailurraren teoriaren hedatzaile eta aktibista nagusietako bat da Espainian. Baliabide Energetikoen Ikerketarako Espainiako Elkarteko (AEREN) presidenteordea da, *Científicos por el Medio Ambiente (CiMA)* elkarteko kide da eta ASPOren nazioarteko kontseiluko kidea da.

Petrolioaren gailurrari buruz egin dituen ekarpenen artean, petrolioaren esportazioen gailurren ereduak daude, baita petrolioaren gailurra balizko gatazka geopolitikoen iturburu gisa aztertzea ere.

Lanak
-----

Artikulu ugari idatzi ditu hainbat komunikabidetan egin ditu agerraldiak eta ingelesezko egileak itzuli ditu petrolioaren gailurraren gaiaren inguruan, esate baterako, Richard C. Duncan eta Richard Heinberg. Horrez gain, hitzaldi asko eman ditu eta eztabaida publikoetan parte hartu du.

Hona hemen haren saiakera ezagunenetako batzuk:

* *Kyoto o Upsala* UNESCOren Lagunen Kluba, 2005.
* *Un cuento de terrorismo energético.* UNESCOren Lagunen Kluba, 2003.
* *El libro de la selva.* AEREN, 2004.

2013ko urtarrilean Charles A.S. Hall irakaslearekin batera argitaratu zuen *Spain's Photovoltaic Revolution: The Energy Return on Investment* liburua. Lan honen bidez, estreinako aldiz eta sakontasunez aztertu zen herrialde garatu bateko sistema fotovoltaikoaren energiaren itzulera-tasa eskala handian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Pedro Prieto:» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2022-02-18).

Ikus, gainera
-------------

* Olduvai teoria
* Petrolioaren gailurra

Kanpo estekak
-------------

* Crisis Energética, AERENen webgune ofiziala.
* Democracia y Cénit del Petróleo artikulua, in Diagonal (2011ko martxoaren 8a).
* La penúltima esperanza energética artikulua, in Diagonal (2010eko abenduaren 8a).
* El Cénit del petróleo, enmascarado por el colapso financiero artikulua, in Diagonal (2008ko azaroaren 13a).
* Pedro Prietoren hitzaldiak YouTube-n .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6069859

 |

* Wd Datuak: Q6069859
**Gordon konderria** (ingelesez: *Gordon County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Calhoun da. 2010eko zentsuaren arabera 55.186 biztanle zituen, Gordon kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Gordon konderriak 927,33 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,79 ura dira. Beste 921,54 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 55.186 pertsonetatik 51.845 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 7.738 dira. 1.945 beltzak edo afroamerikarrak. 130 amerikar natiboak ziren eta 49 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 522 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 44 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 651 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q200696
* Commonscat Multimedia: Gordon County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134873359
* ISNI: 0000 0004 0408 0618
* LCCN: n81018221
* NARA: 10039181
* **Lekuak**
* OSM: 1020717
* TGN: 2000355

 |

* Wd Datuak: Q200696
* Commonscat Multimedia: Gordon County, Georgia