recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Hipoterapia egiten duen talde bat, Harana haraneko aska batean.
**Hipoterapia** edo **zalditerapia,** zaldien bidezko laguntza terapeutikoa da, haurren, nerabeen eta helduen maila neuromuskularrean, psikologikoan, kognitiboan eta sozialean errehabilitazioa sustatzeko erabiltzen dena, zaldia tresna terapeutiko eta laguntzaile gisa erabiliz. 

Hipoterapia 1950. eta 1960. hamarkadatik erabili izan dagoen ezohiko terapia da, nahiz eta Antzinako Grezian ere ezagutu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Actividades y terapias asistidas por equinos
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «HAURRENTZAKO HIPOTERAPIA» *Naiaras's Weblog* 2009-02-23 (Noiz kontsultatua: 2020-12-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q290912
* Commonscat Multimedia: Equine-assisted therapy

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 16509300v (data)
* LCCN: sh85062149
* NKC: ph120702
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D056147

 |

* Wd Datuak: Q290912
* Commonscat Multimedia: Equine-assisted therapy
**Mika Toimi Waltari** (Helsinki, 1908ko irailaren 19a - Helsinki, 1979ko abuztuaren 26a) finlandiar idazlea izan zen, genero historikoan nabarmendu zena. *Sinuhe egyptiläinen* ("Sinuhe egiptoarra") izenburuko eleberri best-sellera idazteagatik bereziki ezagun da: zinemara moldatua ere izan zen. Olerkigintza eta antzerkia ere landu zituen.

Biografia
---------

Mika Waltari Helsinkin jaio zen eta bost urte zituela aita hil zitzaion. Haurra baino ez zen Finlandiako Gerra Zibila izan zenean. Geroago, Helsinkiko Unibertsitatean teologia ikasten hasi zen, amak bultzatuta, baina laster utzi zuen eta filosofia, estetika eta literatura hartu. 1929an graduatu zen, baina aurrez 1927an Parisen izan zen eta han idatzi zuen bere eleberri ezagunenetako bat, *Suuri illusioni* (Ilusio handia), bizitza bohemio baten istorioa.

1930 eta 1940 hamarkadetan kazetari eta kritikari izan zen eta Europako hainbat egunkaritan idatzi. *Suomen Kuvalehti* aldizkariaren zuzendaria ere izan zen. Hainbat literatur lehiaketatan ere hartu zuen parte, bere iritzia kalitatezkoa zela erakusteko eta hauetan sortu zen Palmu inspektorea pertsonaia, Helsinkiko polizia departamenduko inspektore latza.

Bigarren Mundu Gerra garaian gobernuaren informazio zentruan egin zuen lan, propaganda politikoaren menpe. 1945 urtean argitaratu zen nazioarteko sona eman zion lana, *Sinuhe egyptiläinen* ("Sinuhe egiptoarra"). 1954 urtean Hollywoodek zinemara eraman zuen. Eleberri historiko gehiago ere idatzi zituen, *Aingeru iluna* adibidez, Konstantinoplaren 1453ko erorketan kokatua.

1957an Finlandierazko Akademiako kide bihurtu zen eta 1970an Turkuko Unibertsitateko ohorezko doktore izendatu zuten. Bi asteroidek ere bere omenezko izena dute, *4266 Mika Waltar* eta *4512 Sinuhe*

Lanak
-----

Finlandierazko idazle jorienetakoa da, 29 eleberri, 15 nobela, 6 ipuin bilduma, 6 poesia bilduma eta 26 antzerki idatzi baitzituen. Haren lanak 30 hizkuntza baino gehiagotara itzuli dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Mika Waltari.*  (Noiz kontsultatua: 2017-11-24).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Etusivu.*  (Noiz kontsultatua: 2017-11-24).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Mika Waltari*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193111
* Commonscat Multimedia: Mika Waltari

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 111008219
* ISNI: 0000 0001 2147 7949
* BNE: XX965743
* BNF: 11928842b (data)
* BNC: 000098977
* CANTIC: a10967308
* GND: 118764160
* LCCN: n78095466
* NDL: 00476797
* NKC: jn19990008903
* NLA: 35769847
* CiNii: DA0434212X
* SUDOC: 027192326
* BIBSYS: 90146784
* UB: a1001057
* Open Library: OL2688714A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 06008/eu\_w\_0041/w0041
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193111
* Commonscat Multimedia: Mika Waltari
**Pendleton konderria** (ingelesez: *Pendleton County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Falmouth da. 2010eko zentsuaren arabera 14.877 biztanle zituen, Pendleton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pendleton konderriak 730,16 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,33 ura dira. Beste 717,83 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 20,37 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.877 pertsonetatik 14.664 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 143 dira. 47 beltzak edo afroamerikarrak. 25 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 20 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 118 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497707
* Commonscat Multimedia: Pendleton County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157106057
* LCCN: n80101167
* NARA: 10036566
* **Lekuak**
* OSM: 562939
* TGN: 1002778

 |

* Wd Datuak: Q497707
* Commonscat Multimedia: Pendleton County, Kentucky
**Herbert Rutledge Southworth** (Canton, Oklahoma, AEB, 1908ko otsailaren 6a - 1999ko urriaren 30a) estatubatuar historialaria izan zen.

Biografia
---------

Texas eta New Yorken egin zituen ikasketak. 1933tik 1938ra bitartean, Washingtongo Kongresuko Liburutegian lan egin zuen. Ordurako, liburuak biltzeko grina zuen, eta Espainiako Gerra Zibilari buruzko materiala biltzen eta gordetzen hasi zen, liburutegian garrantzizko dokumentuak eskuratzeko zuen aukera baliatuz.

1938tik 1939ra bitartean, Espainiako enbaxada errepublikanoan lan egin zuen, New Yorken, eta erakunde politikoen propaganda ezagutzeko aukera izan zuen. Espainiako gerra bukatu zenean, Gerra Informazioko Bulegoarentzat lan egin zuen, New York, Aljer, Rabat eta Casablancan. Gero, 1946tik 1960ra bitartean, Afrikako Irrati Elkarteko zuzendari nagusi izan zen, eta han ere Espainiako Gerra Zibilari buruzko material asko biltzeko aukera izan zuen.

1961ean Frantziara joan zen, eta idazle eta irakasle gisa lan egin zuen.

Lanak
-----

1939an Espainiako Gerra Zibilari eta faxismoari buruzko lehenengo lanetako bat argitaratu zuen, *Foreign Affairs* aldizkarian, 1963an *Francoren gurutzadaren mitoa*, 1967an *Antifalange*, eta 1975ean *Gernikaren sarraskia*. Azken lan horrek Sorbonako Unibertsitatearen onespena jaso zuen, eta historian doktore izendatu zuten. Southworthen ustez, Estatu Batuetako, Ingalaterrako eta Frantziako eliza katolikoaren laguntzarik gabe, Francok ez zukeen gerra irabazi izango. Haren ustez, faxismoa 1917ko Errusiako Iraultzaren eta Bigarren Mundu Gerra ondorengo deskolonizazioaren artean zabaldu zen Europako mendebaldean eta erdialdean. Espainian gertatu zena salbuespena izan zen, egitura administratibo frankistaren luzapen artifiziala.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3111466
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 40576473
* ISNI: 0000 0001 1471 0749
* BNE: XX1127377
* BNF: 12640187g (data)
* CANTIC: a11615916
* GND: 133847128
* LCCN: nr91006089
* NLA: 35514819
* SNAC: w6p69gjg
* SUDOC: 059816856
* BIBSYS: 90141097
* UB: a1311515
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05472/eu\_s\_2911/s2911

 |

* Wd Datuak: Q3111466
**Pigalle plaza** Parisko plaza ezaguna da. Izena Jean-Baptiste Pigallen ohorez jarri zitzaion. 9. barrutiandago.

Tokia
-----

Pigalle plaza Clichy boulevard eta Rochechouart boulevard artean dago, Sacré-Cœur basilikatik gertu, Montmartre azpian. Ingurua Pigalle auzoa bezala ezagutzen da.

Izena
-----

Plazaren izena Jean-Baptiste Pigalle (1714-1785) frantses eskultorearena da, beraren omenez eskainita.

Historia
--------

1826ako ekainaren 1an Udal Kontseiluaren erabaki batek Brack jaunari bere lurretan kale berri bat egiteko baimena eman zion. Kalea egungo Victor-Massé kaletik Montmartrera zihoan eta han lauki erdi-zirkularraren plaza bat sortu zuten. 1864an, toki honi, "Barrière-Montmartre plaza" izena eman zitzaion, egungo Pigalle plaza.

XIX. mendearen bukaeran plaza eta inguruko kaleak margolarien eta literatura kafetegien auzoa izan zen; azken horien artean ezagunena Nouvelle Athènes izan zen.

Musika
------

Plazan egile desberdinak inspiratu dira abestiak egiteko:

* Georges Ulmerrek «Un p'tit jet d'eau, une station de métro, entourée de bistrots, Pigalle ...» konposatu zuen.
* Alex Alstonek eta Maurice Chevalierrek «Place Pigalle» abestia egin zuten. Chevalierren orkesta 1946ko apirilaren 9an grabatu zuen; orkestaren zuzendaria Jacques Helian izan zen.

Pigalle plaza artean
--------------------

* Marcel Leprin, 1925.Marcel Leprin, 1925.
* Eugène Galien-Laloue, 1941an.Eugène Galien-Laloue, 1941an.
* Pierre Gatier (1878-1944), Le Monde de la noce,La Villa Royale, 1909.Pierre Gatier (1878-1944), *Le Monde de la noce*,La Villa Royale, 1909.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q602107
* Commonscat Multimedia: Place Pigalle (Paris)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315170672

 |

* Wd Datuak: Q602107
* Commonscat Multimedia: Place Pigalle (Paris)
Oklahomako lehorteak sortutako errefuxiatuak, errepide ondoan kanpatzen, Blythe, Kalifornia, 1936.
**Migratzaile klimatikoa**, **ingurumen-errefuxiatua** edo **klima-errefuxiatua** migratzera edo jatorrizko lurraldetik ateratzera behartuta dagoen pertsona bat da, tokiko habitata azkar edo epe luzean aldatu delako; besteak beste, lehorteak, desertifikazioa, itsas mailaren igoera izan daitezke migrazio horren jatorria, askotan klima-aldaketaren ondorioak. Zenbait iturriren arabera, oraindik ezin da ondo identifikatu nahitaezko migrazioaren azpimota hori, oraindik ez baita definitu migratzaile klimatikoak etorkin ekonomikoetatik edo errefuxiatu politikoetatik bereizteko moduan.

1990eko hamarkadan, ingurumen-errefuxiatuen kopurua 25 milioi ingurukoa zela kalkulatu zen (ingurumen-errefuxiatuak ez daude errefuxiatuen definizio ofizialean sartuta; definizio horretan, jazarpenetik ihes egiten duten migratzaileak soilik sartzen dira). Klima Aldaketari buruzko Adituen Gobernuarteko Taldearen (IPCC) arabera, 150 milioi errefuxiatu egongo dira 2050ean, batez ere itsasertzeko uholdeek, kostako higadurak eta nekazaritzako arazoek eraginda (150 milioi dira 2050erako kalkulatutako munduko populazioaren %1,5 (10 mila milioi inguru).

Definizio-arazoak eta froga argirik ez egon arren, ingurumen-migrazioa handitu egin da, XXI. mendearen lehen hamarkadan, eta arduradun politiko, zientifiko sozial eta ingurumenekoen kezka bihurtu da. Arduradun horiek klima-aldaketaren eta, oro har, ingurumen-inpaktuaren balizko gizarte-adarkatzeak kontzeptualizatzeko ahalegina egiten ari dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Climate Refugees, Not Found.*  2011-04-21 ISSN 0099-9660..
2. ↑  Hidden statistics: environmental refugees
3. ↑  Hidden statistics: environmental refugees Archived version

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q283509
* Commonscat Multimedia: Environmental migrants

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph961636

 |

* Wd Datuak: Q283509
* Commonscat Multimedia: Environmental migrants
**Mary** (1916ko irailaren 13an hila Erwinen, Tennessee, AEB ; *Mighty Mary* goitizenaz ere ezaguna) bost tonako Asiako elefante eme bat zen. Erwin herrien urkatuta hil zuten, bezperan esperientziarik gabeko langile bat hil ondoren elefanteak.

Bizitza eta heriotza
--------------------

Ez da ezer ezagutzen Maryren jatorriari buruz. *Sparks World Famous Shows* zirkuko elefante gisa agertu zen. Bere heriotzaren inguruabarrengatik egin zen ezaguna.

1916ko irailaren 11, Tennesseeko Kingsporten zela zirkua, bertako hoteleko langile bat, Red Eldridge, kontratatu zuten elefanteen zaintzaile izateko. Biharamunean, prestakuntzarik gabe, Eldridgek enkargua jaso zuen ureztaleku batera eramateko Mary, eta ondo ezagutzen ez den intzidentean elefanteak lurrera bota zuen langilea eta burua zapaldu zion, bertan hilez.

Herriko bizilagunek "Hil elefantea!" oihukatuz lintxamendu saiakerari ekin zioten, baina sheriffak eragotzi zuen hori, elefantea zirkuaren jabetza zen bitartean. Charlie Sparks zirkuko zuzendariak kasuak eragin zezakeen finantza porrotarri aurre egitea erabaki zuen Mary publikoki exekutatzeko proposatzea.

1916ko irailaren 1ean, Mary trenez eraman zuten Erwin herrira. Ikusleen begien aurrean eta geltokian bertan (2.500 pertsona, bertako ume gehienak barne) Mary lepotik urkatu zuten merkantzia-bagoi batean muntatutako garabi industrial bat erabiliz. Lehenengo saiakerak porrot egin zuen katea apurtu eta Mary lurrera erori zenean, aldaka hautsiz. Animalia urkatzeko bigarren saiakera arrakastatsua izan zen. Ondoren, trenbidearen ondoan lurperatu zuten gorpua.

### Ondorengoak

Istorioaren benetakotasuna eta exekuzioren argazki bat ere zalantzan jarri izan dute, baina lekukotasun gehigarriek baieztatu dute gertatu zena. 

Kasua XX. mendean AEBetan animalien tratu txarren adibide gisa sarri aipatua izan da, elefanteak protagonista izan dituzten beste kasu batzuekin batera: 1885ean tren-makina baten aurka talka eginez hil zen Jumbo zirkoko elefantea edo 1903an elektrokutatu zuten Topsyren kasua.

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, alemanezko Wikipediako «Mary (Elefant)» artikulutik itzuli da; zehazki, 2023-02-14ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1257254
* Commonscat Multimedia: Mary (elephant)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316556223
* LCCN: nb2015012461

 |

* Wd Datuak: Q1257254
* Commonscat Multimedia: Mary (elephant)
**Miguel Angulo** (Baiona, Lapurdi, 1953ko abenduaren 28a) euskal herritar mendizale, idazle, kartografo, argazkilari, diseinatzaile eta irakasle bat da. Euskal Herrian mendiko gidaliburu eta mapa ugari idatzi eta argitaratu izanagatik mendizaleen artean ezaguna da.

Paris-Sorbonako Unibertsitatean Arte eta Arkeologia ikasketak egin zituen. Gaur egun, Landetako Saint-Martin-de-Seignanx udalerriko ikastetxean arte plastikoetako irakaslea da.

Hamasei urterekin mendiko lehen oharrak hartzen hasi zen eta 1953az geroztik *Bulletin de la Société des Sciences Lettres et Arts de Bayonne* izeneko aldizkarian argitaratzen ziren.

Kanpo estekak
-------------

* Miguel Anguloren webgunea  **(Frantsesez)** **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30149715
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 71386396
* ISNI: 0000 0000 6637 2836
* BNE: XX1156937
* LCCN: n84013368
* SUDOC: 026687259
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 22074

 |

* Wd Datuak: Q30149715
**Middlesex konderria** (ingelesez: *Middlesex County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Saluda da. 2010eko zentsuaren arabera 10.959 biztanle zituen, Middlesex kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Middlesex konderriak 545,87 kilometro koadro ditu. Horietatik 208,38 ura dira. Beste 337,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 20,08 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.959 pertsonetatik 8.770 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 166 dira. 1.956 beltzak edo afroamerikarrak. 35 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 37 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 155 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q341865
* Commonscat Multimedia: Middlesex County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132511260
* GND: 1117832732
* LCCN: n79076158
* NARA: 10036372
* **Lekuak**
* OSM: 2534192
* TGN: 1002667

 |

* Wd Datuak: Q341865
* Commonscat Multimedia: Middlesex County, Virginia
Egungo Dona Maria II Antzoki Nazionala.
**Palácio dos Estaus**, baita ere ***Paço dos Estaus*** eta ***Palácio da Inquisição***, Lisboako Rossion, egun Praça de Don Pedro IV plazan dagoen eraikina da. Portugalgo Inkisizioaren egoitza nagusia izan zen. Eraikitze prozesua 1449an hasi zen.

Historia
--------

Jauregia plazaren iparraldean eraiki zen, 1449tik aurrera, orduko erregeordearen Pedro Pedroren aginduz. Asmoa Lisboa bisitatzen zuten atzerriko agintariei ostatu ematea zen. Hortik datorkio izena, alegia, zeren eta "estaus" "estalagem"nen baliokidea da, portugesez "ostatua" edo "aterpetxea". Jauregia Inkisizioaren egoitza bihurtu zen erakundea Lisboan ezarri ondoren; jauregiak *Despacho da Santa Inquisição* izena hartu zuen eta Rossio plaza sarritan jendaurreko exekuzioetarako erabiltzen zen. Lehenengo autofede 1540an egin zen.

Geroago, jauregiak funtzio desberdinak bete zituen: Erregentziaren eta Behin-behineko Gobernuaren egoitza, Eskola Normala, Pareen Ganbera eta Polizia Administrazio Orokorraren egoitza nagusia.

Jauregia 1755eko Lisboako lurrikaratik zutik atera zen, baina sute batek kiskali zuen 1836an. Almeida Garret idazlearen ahaleginari esker, jauregia 1842an Dona Maria II Antzoki Nazionalak ordezkatu zuen, estilo neoklasikokoa. Fortunado Lodi arkitekto italiarrak diseinatu zuen eraikin berria. Antzokiak gaur egun ere zutik jarraitzen du. Fatxada nagusiko frontoian Gil Vicente Errenazimenduko antzerkigile portugaldarraren estatua dago. Ironikoki, bere lan batzuk Inkisizioak zentsuratu zituen XVI. mendean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* [[Dona Maria II Antzoki Nazionala]]

Kanpo estekak
-------------

* **(Portugesez)**:Delminda Maria Miguéns Rijok idatzitako eraikinaren historia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1342595
* Commonscat Multimedia: Palácio dos Estaus

---

 |

* Wd Datuak: Q1342595
* Commonscat Multimedia: Palácio dos Estaus
**Migel Echeveste Arrieta** (gaztelaniaz: *Miguel Echeveste*) (Lesaka, 1893ko azaroaren 27a – Iruñea, 1962ko urtarrilaren 26a) organista eta musikagile nafarra izan zen.

Biografia
---------

Musikaren inguruko lehen ikasketak Lesakan egin zituen, herriko organistarekin. Horrela bere bozkarioa ezagutu zuen. 19 urte zituelarik Irunen Ramon Garmendiarekin piano ikasi zuen eta lehenengo kontzertuak ematen hasi zen. Ondoren, Nafarroako Foru Aldundiaren laguntza bati esker, 1915ean, Madrilgo Goi Mailako Errege-Musika Kontserbatorioan harmonia eta piano ikasi zuen. Madrilen Bernardo de Gabiola musika-katedratikoa ezagutu zuen eta honek organoaren erabileran lagundu zion.

Erakunde desberdinek kontratatu zuren, hasteko Madrilgo Kontserbatorioan, Almudenako Kriptan eta San Frantzisko Handiaren Errege Basilikan. Poliki-poliki lehen mailako musikaria bihurtu zen. 1919an Parisera joan zen eta han Charles-Marie Widor organistaren aurrean jotzeko aukera izan zuen. Haren kontzertuak prentsaren onespena ezagutu zuten. Parisetik beste herrialdetara joan zen, kontzertuak Beljikan, Holandan eta Espainian emanez.

Berriro ere Iruñean, hiriko Udal Musika-eskolaren irakaslea izan zen, gero zuzendari, 1940tik 1957 arte. Urte horietan ere Iruñeako Santa Zezilia Orkestra bultzatu zuen. Iruñean hil zen, 1962an.

Obra
----

### Liburuak

* *Miscelánea de Pedagogía musical*.

### Musika obrak

Erlijiozko konposizio ezberdinen autorea da, hauen artean era gregorianoan oinarritutako bere *Magnificat para organo* nabarmentzen da. Obra honetan sorrera musikalaren mundura noizbehinka sartzen diren zenbait kontzertista bereizten dituen estilo birtuosoa ikusten da.

Beste obra asko galdu egin dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Bibliografia
------------

* Custodia Plantón: *Músicos navarros*. Iruñea: Mintzoa, S.L. 2005.
* Toro Sola, Raúl de: "Miguel Echeveste Arrieta y la Escuela de Organistas de Navarra (1927-1957)", Vianako Printzea, 74 urtea, 257 zk. 2013, 51-70 or.

Kanpo estekak
-------------

* Magnificat para órgano Luis Tabernaren bertsioan.
* **(Gaztelaniaz)**:Migel Etxebeste Auñamendi Entziklopedian.
* **(Gaztelaniaz)**:Raúl del Tororen ikekerkata.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105046885
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 310681089
* BNE: XX1637754
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 36919
* GEN: 8418

 |

* Wd Datuak: Q105046885
Hegoafrikar zurien kokaleku nagusiak, herrialde hartan.
**Hegoafrikar zuriak**, europar jatorria duten hegoafrikarrak dira. Kultura, historia eta maila linguistikoari dagokionez bi taldetan banatzen dira: afrikaansez mintzatzen direnak (gehienbat nederlandar, alemaniar eta frantses jatorria dutenak) eta Ingelesez mintzatzen diren anglo-afrikarrak (gehienbat britainiar eta irlandar jatorria dutenak). Hegoafrikako biztanle zurien hiru bostenak (gutxi gorabehera %60) afrikaans hiztunak dira, eta gainerako bi bostenak (%40) ingeles hiztunak. Biztanle zurien %1 portugesez mintzatzen da.

Hegoafrikar zuriak beste afrikar talde zuri batzuetatik bereizten dira ez bakarrik biztanleria osoaren barruan duten ehuneko handiarengatik, baizik eta nazio bat eratzen dutelako. Afrikanerren kasuan, hizkuntza, kultura eta eliza propioa garatu dute Afrikan. Afrikaner nazioaren historia Afrikako zurien lehen kokapenean du hastapena, Jan van Riebeeck nederlandarra 1652an heldu zenean hain zuzen ere. Hori dela eta, beste zuri taldeak baino lehenagotik errotu ziren Afrikan.

Hegoafrikako zuriak Afrikako tamaina handiko azken zuri taldea da, beste herrialde batzuetan zeuden zuri taldeak ia desagertu direlako. Hegoafrikako zuriek ekonomian eta politikan oraindik botere handia dute, beste herrialde batzuetan —Zimbabwen, adibidez— ez bezala. Gutxi gorabehera 4,5 milioi zuri aurki bizi dira Hegoafrikan, biztanleen %9. Proportzio hori asko jaitsi da 1994an apartheida bukatu zenetik, milioi bat zurik herrialdea utzi dutela kalkulatu baita.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q785378

 |

* Wd Datuak: Q785378
HEFA fakultateko Irakasle eskola
HEFA fakultateko filosofia eta antropologia edifizioa
**Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia Fakultatea** (HEFA) Euskal Herriko Unibertsitateko zentroa da, Ibaetako campusean. 2016. urtean sortu zen, lehenagoko Filosofia eta Hezkuntza Zientzien Fakultatea eta Gipuzkoako Irakasleen Unibertsitate Eskola elkartu zirenean.

Eratzea, historia
-----------------

Filosofia eta Hezkuntza Zientzien Fakultatearen oraingo eraikina 1993an inauguratu zen Ibaetan. Hori baino lehen Zorroagan ematen ziren eskolak.

Irakasle eskolaren eraikina 1988 urtean eraiki zen. Hori baino lehenago, Ategorrieta auzoko Villa Soroa etxean eta beste fakultateetako geletan ematen ziren eskolak.

1978an Bilboko Unibertsitateko Filosofia eta Letretako Fakultatea sortu zen (artean ez zegoen Euskal Herriko Unibertsitatea). Orduan Donostiako ikastegi eskuordetu zena Zorroagan egon zen, eta klaseak 1978an bertan hasi ziren.

1982an baimena eman zen Gasteizen Filologia, Geografia eta Historiako Fakultatea eta Donostian Filosofia eta Hezkuntz Zientzien Fakultatea eratzeko. Filosofia eta Letretako Fakultatetik bereizi ziren biak. Geroago 1993an Psikologia Fakultatea eratu zen, Filosofia eta Hezkuntza Zientzien Fakultatetik berezita.

Geratu zen fakultatearekin 2016an HEFA Fakultatea sortu zen Gipuzkoako Irakasleen Unibertsitate Eskola elkartu zenean.

Titulazioak
-----------

2016tik Fakultateak sei titulazio eskaintzen ditu gradu mailan:

* Pedagogia
* Gizarte antropologia
* Filosofia
* Haur hezkuntza
* Lehen hezkuntza
* Gizarte hezkuntza

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «HEFA Fakultatea, EHUko Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia Fakultatea» *hefa* (Noiz kontsultatua: 2018-09-07).
2. ↑    «ZORROAGA AHORA IBAETA. Ángel Gonzalez eta Fito Rodriguez-en Liburuaren aurkezpena. HEFA fakultatean» *filosofia-hezkuntza-zientziak* (Noiz kontsultatua: 2018-09-09).
3. ↑    «Aipamen historikoa» *Psikologia Fakultatea* (EHU) (Noiz kontsultatua: 2018-09-09).

Ikus gainera
------------

* Manuel Agud Querol
* Iñaki Aldekoa Beitia
* Jesus Altuna
* Esteban Antxustegi
* Jesús Arpal
* Pakita Arregi
* Aurelio Arteta Aísa
* Joxe Azurmendi
* Mikel Azurmendi
* Antonio Casado da Rocha
* Begoña Carrascal
* Lore Erriondo
* Mari Luz Esteban Galarza
* Paco Etxeberria
* Kepa Fernandez de Larrinoa
* Víctor Gómez Pin
* Olatz González
* Mikel Iriondo
* Paulo Iztueta
* Mariasun Landa
* Jesus Mari Larrazabal
* Aitzpea Leizaola
* Carlos Martínez Gorriarán
* Thomas Mormann
* Luis Mari Mujika
* Eider Rodriguez
* Fito Rodriguez
* Karlos Santamaria
* Fernando Savater
* Txillardegi
* Anton Uriarte
* Teresa del Valle

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070431

 |

* Wd Datuak: Q61070431
51°46′23″N 3°20′42″W﻿ / ﻿51.773°N 3.345°W﻿ / 51.773; -3.345
**Hegoaldeko Galesko Haranak** (galesez: *Cymoedd De Cymru*; ingelesez: *South Wales Valleys*) Hegoaldeko Galesen dauden industria ugaria duten haran batzuk dira. Bertakoek usadioz 'the Valleys' ("Haranak") izenez deitu ohi dituzte, eskualde honek mendebaldeko muga Carmarthenshire konderriko ekialdean du, ekialdeko muga Monmouthshire konderriko mendebaldean, iparraldeko muga Vale of Glamorgan konderrian, eta azkenik kostaldean Swansea badia, Bridgend, Cardiff eta Newport hiriek hegoaldeko muga ezartzen diote. Haran hauetako asko bata bestearekiko paraleloki doaz, Rhondda eskualdeko haranak eta Cynon harana erdigunean daudelarik.

Hegoaldeko Galesko haranak
--------------------------

Mendebaldetik ekialdera:

* Gwendraeth valley
* Amman Valley
* Loughor Valley (Carmarthenshire eta Glamorgan konderrien arteko muga historikoa ezartzen du)
* Swansea Valley (Tawe Valley)
* Dulais Valley
* Vale of Neath
* Afan Valley
* Llynfi Valley
* Garw Valley
* Ogmore Vale
* Cwm Rhondda
* Cwm Cynon
* Aber Valley
* Cardiffko haranak:
	+ Ely Valley
	+ Taff Valley
	+ Taff Bargoed Valley
	+ Rhymney Valley (Glamorgan eta Monmouthshire konderrien arteko muga historikoa ezartzen du)
* Sirhowy Valley
* Ebbw Valley
* Ebbw Fach Valley
* Llwyd Valley

Ekialde eta iparralderago dauden hurrunegoko beste bi haranak ez dira 'Hegoaldeko Galesko Haranak' eskualdeko zatitzat hartzen:

* Vale of Usk
* Wye Valley (Hegoaldeko Galesko Monmouthshire eta Hego Mendebaldeko Ingalaterrako Gloucestershire konderrien artean kokatua.)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  OS Pathfinder Guide, *Brecon Beacons and Glamorgan*. Ordnance Survey 1994

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3400474
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 249433623

 |

* Wd Datuak: Q3400474
**Marshall konderria** (ingelesez: *Marshall County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Point Pleasant da. 2010eko zentsuaren arabera 33.107 biztanle zituen, Marshall kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Marshall konderriak 808,48 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,41 ura dira. Beste 791,06 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 40,95 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 33.107 pertsonetatik 32.508 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 265 dira. 175 beltzak edo afroamerikarrak. 43 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 117 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 253 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q504838
* Commonscat Multimedia: Marshall County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159440592
* LCCN: n80013200
* NARA: 10039981
* **Lekuak**
* OSM: 1910159
* TGN: 2002276

 |

* Wd Datuak: Q504838
* Commonscat Multimedia: Marshall County, West Virginia
**Meroweko urtegia**, **Merowe Multi-Purpose Hydro Project** edo **Hamdabeko urtegia** bezala ere ezaguna, Nilo ibaian dagoen urtegi handia da, Merowe hiritik gertu dagoena, Sudan iparraldean.

Niloko Laugarren Ur-jauzitik gertu dago, non ibaia hainbat irlatan banatuta dagoen. Merowe herria presatik 40 kilometrora dago, basamortu batean. Presa, Afrikako proiektu hidroelektrikorik handiena da eta Khartum hiriburutik 350 km iparraldera dago.

Ezaugarriak
-----------

Presak 9 kilometroko luzera eta 67 metroko altuera ditu. Zentral hidroelektrikoaren bi aldeetan eta presaren gunean bi zatitan banatuta dago: 883 metroko zabalera eta 67 metroko altuera du, eta 300 metroko zabalera duen hustubide bat, turbinekin. Mendebaldeak (ibaiaren ezkerraldean) 1590 metroko luzera eta 50 metroko altuera du; ekialdekoak 4300 metroko luzera eta 53 metroko altuera. Biak hormigoizko harri handiz eraikita daude, zementuz estalitako harri-lubeta moduan.

Urtegiak 12,5 km³-ko edukiera du, ibaiaren urteko emariaren % 20. Urtegian aurreikusitako ur-maila 300 m³/s ingurukoa da, eta ibaia, berriz, presaren ondoren, 265 metrora dago itsas mailatik. Urtegia 174 kilometrokoa izango da, eta 700 km²-ko azalera izango du.

Presa bakoitzak 125 MW-ko 10 Francis turbina ditu, 300 m³/s-ko deskarga baterako diseinatuak. Elektrizitate ekoizpen itzelaren ondorioz, Sudango sare elektrikoa 500 kilometro inguru hedatu da Bayudako basamortuan zehar Atbaratik eta Omdurman/Khartumeraino, baita 1000 kilometro inguru ekialderantz ere, Port Sudaneraino, eta ibaian zehar Merowe, Dabba eta Dongolaraino.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «New Chinese Dam Project to Fuel Ethnic Conflict in Sudan» *Huffington Post* 2011-1-26.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1921988
* Commonscat Multimedia: Merowe Dam

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315163331

 |

* Wd Datuak: Q1921988
* Commonscat Multimedia: Merowe Dam
**Marshall konderria** (ingelesez: *Marshall County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Marshalltown da. 2010eko zentsuaren arabera 40.648 biztanle zituen, Marshall kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Marshall konderriak 1.484,57 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,8 ura dira. Beste 1.482,77 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 27,38 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 40.648 pertsonetatik 38.824 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 7.017 dira. 629 beltzak edo afroamerikarrak. 104 amerikar natiboak ziren eta 39 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 526 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 33 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 493 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485980
* Commonscat Multimedia: Marshall County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137220916
* LCCN: n81129709
* NARA: 10038996
* **Lekuak**
* OSM: 1788853
* TGN: 2000624

 |

* Wd Datuak: Q485980
* Commonscat Multimedia: Marshall County, Iowa
**Hezkuntzan Librezale** taldea Euskal Herriko hainbat guraso, irakasle eta eragilek sortu zuten 2017an, enpresa pribatu erraldoiek EHko eskoletako digitalizazio prozesuetan daukaten presentzia handiarekin kezkatuta. Urte hartako Durangoko Azokako *Kabi@*n aurkeztu zen taldea jendaurrean publikoki. Aurretiko hitzordu ia guztiak online gertatu ziren.

Gaur egun, Euskal Herri osoko, sare publiko eta itunpeko 400 bat pertsona baino gehiagok osatzen dute taldea.

Taldearen izena aurretik existitzen zen software librearen aldeko Librezale talde euskaltzale eta software librearen aldekoaren omenez hartu zuten.

Taldearen ezaugarri batzuk
--------------------------

Taldeak eskolan software librea hobesteko lan egiten du. Nolabait, etengabeko bilera asinkronikoa dago online, bat-bateko mezularitza sistema pare bat erabiliz. Alde batetik, Telegram aplikazioari esker eta bestetik Matrix komunikazio protokoloaren bidez, taldekideen arteko komunikazio kanala etengabe dago zabalik. Bi komunikazio protokoloak bateratuta dauzkate, horretarako Matrix komunikazio protokoloak eskaintzen duen zubia erabiliz.

Komunikazio hizkuntza bezala betiere euskara erabiltzen da.

Agerpen publikoak
-----------------

Taldekide batzuek nahiko aktibo ibili dira software librearen erabilpena eskoletan sustatzeko lanean. Horrela, euskarazko hezkuntzarako propio sorturiko Linux banaketak sortu dira, Moodle plataformaren erabilera sustatu da, EAEko Legebiltzarrean hitz egin izan dute hiru aldiz, ―Hezkuntza Legerako akordioaren oinarriak adosteko Eusko Legebiltzarreko hezkuntza batzordearen gonbidapenari erantzunez―, software librea instalatzeko "jaialdiak" antolatu dituzte, prentsa oharrak plazaratu dituzte Euskal Herriko hezkuntza sistemetan software librearen erabilpena defendatzeko, material infografikoak sortu dituzte, etab.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Durangoko Azoka.  (2017-12-09). *Kabi@.*  (Noiz kontsultatua: 2022-06-27).
2. ↑     *Guri buruz – Hezkuntzan Librezale.*  (Noiz kontsultatua: 2022-06-27).
3. ↑   «Luberri: Luberri instalazioa» *Luberri* (Noiz kontsultatua: 2022-06-27).
4. ↑    «Txikilinux» *Elkartenet* (Noiz kontsultatua: 2022-06-27).
5. ↑     *‘Euskal hezkuntzaren eraldaketarako oinarriak’ txostenaren iruzkina – Hezkuntzan Librezale.*  (Noiz kontsultatua: 2022-06-27).
6. ↑    West Larrañaga, Javi. «Irakasleak trebatzeko eskatu dute hezkuntza lantaldearen azken saioan» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-06-27).
7. ↑     *Linux Party edo Software Libre Jaiak – Hezkuntzan Librezale.*  (Noiz kontsultatua: 2022-06-27).
8. ↑     *Albisteak – Hezkuntzan Librezale.*  (Noiz kontsultatua: 2022-06-27).
9. ↑     *Materiala – Hezkuntzan Librezale.*  (Noiz kontsultatua: 2022-06-27).

Kanpo estekak
-------------

* Hezkuntzan Librezale taldearen webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112752417

 |

* Wd Datuak: Q112752417
Hermes Trismegisto

*Artikulu hau sinesmen filosofikoari buruzkoa da; literatura mugimendua gaitzat duena beste hau da: «Hermetismo (literatura)»*
**Hermetismoa** sinesmen filosofiko eta erlijiosoen multzoa da, Hermes Trismegistoren idatzietan oinarritzen dena (*Liburu hermetikoak*). Haren idazkien zenbait zati III. mendean aurkitu ziren, eta 1471. urtean Marsilio Ficinok latinera itzuli zituen.

Erdi Aroko hermetismoa espirituzko alkimia gisako sarrera bat zen; alkimia horren oinarria ikus daitekeenaren eta ikus ezin daitekeenaren arteko, eta gizonaren eta izadiaren arteko ezkutuko loturak ziren. Hermetismoak, gizona *jatorrizko urrea* bezain berri egin eta Jainkoarenganaino jasotzen duen argiraino eramaten du gizona.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192933
* Commonscat Multimedia: Hermeticism

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85060409
* NKC: ph120689
* AAT: 300055789
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q192933
* Commonscat Multimedia: Hermeticism
Jerrie Cobb Mercury kapsulan.
**Mercury 13** NASAk aukeraturiko astronautek 1959an egin zituzten proba fisiologiko berak egin zituzten 13 emakume estatubatuar izan ziren. Funts pribatuek bultzatuta egin zituzten probak.

Historia
--------

NASA 1959an hasi zen zazpi gizonezko trebatzen astronauta izateko; Mercury programaren barruko atala izan zelarik, Mercury Seven esan zieten. Baina programako ikerlari William Randolph Lovelace II.ak pentsatu zuen emakumeak egokiagoak izan zitezkeela espaziora joateko: txikiagoak eta arinagoak izanik, erregai gutxiago beharko zen haiek espaziora bidaltzeko; espazioan egonaldi luzeak ere aurreikusten zituzten, eta emakumeek gutxiago jan ohi dute.

Hala, FLAT (Lehen Emakumezko Astronauta Trebatuak) programa jarri zen abian, estraofizialki (gerora Mercury 13 esan zitzaien, baina ez ziren sekula NASAko Mercury programaren parte izan). Hegaldietan 1.000 ordutik gorako esperientzia zuten hogei emakumezko piloturi egin zizkieten zazpi gizonezkoei egindako proba berak eta hamahiruk gainditu zituzten: Myrtle Cagle, Jerrie Cobb, Janet Dietrich, Marion Dietrich, Wally Funk, Sarah Gorelick, Jane Ja-ney Hart, Jean Hixson, Rhea Hurrle, Gene Nora Stumbough, Irene Leverton, Jerri Sloan eta Bernice Steadman.

1962ko uztailean emakumeok Mercury programan ofizialki sartzeko eskaera egin zuten. Erantzuna NASAko ordezkari George Lowek eta John Glenn eta Scott Carpenter astronautek eman zuten agerraldi batean: emakumeek ez zituzten astronauta izateko derrigorrezko baldintzak betetzen. Ingeniaritza titulua eta jet militarretako pilotu gradua behar zuten, baina garai hartan emakumeek debekatuta zeukaten Aire Armadako eskoletan ikastea, eta hegaldi zibiletako esperientziak ez zien ezertarako balio izan. John Glennek berak esan zuen: "Eremu honetan emakumerik ez izatea gure ordena sozialaren ispilu da". Eta ingeniaritza titulurik izan gabe ere, bera programan onartu zutela aitortu zuen.

Ikus gainera
------------

* Valentina Tereshkova sobietarra, espaziora joan zen lehen emakumea.
* Mercury programa Estatu Batuek gidatu zuten lehen programa espaziala izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Irazustabarrena, Nagore.  (2017ko martxoaren 05a). «Espaziorik ez emakumeentzat» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1517045
* Commonscat Multimedia: Mercury 13

---

 |

* Wd Datuak: Q1517045
* Commonscat Multimedia: Mercury 13
**Haurren Lanaren Aurkako Nazioarteko Eguna** Nazioarteko Lan Erakundeak 2002az geroztik ospatzen duen eguna da, haurren lan esplotazioari aurre egiteko sentzibilizazioa eta aktibismoa sustatzen dituena. Lanean jarduteko gutxieneko adinari buruzko 183. Hitzarmena eta haurren lan mota okerrenen gaineko 182. Hitzarmena sustatzeko ere balio du egunak.

Beraz, Ekainaren 12an Haurren Lanaren Aurkako Nazioarteko Egunean, haurren lanaren aurkako mundu-mugimendua sustatzea da.

Historia
--------

Nazioarteko Lan Erakundeak, lan-mundua arautzen duen Nazio Batuen organoak, 2002an Haur Lanaren Aurkako Nazioarteko Eguna plazaratu zuen. Egun horretan, gobernuek, tokiko agintariek, gizarte zibila eta nazioarteko erakundeek, langileek eta enplegu-emaileak biltzen dira, haurren lanaren arazoa adierazteko eta lanean ari diren haurrei laguntzeko jarraibideak zehazteko.

Lana dela eta, mundu osoko ehunka milioi neska-mutil hezkuntza, osasun, aisia eta oinarrizko eta eskubidea urratuta ikusten dituzte. horien erdia baino gehiago lan modu okerrenen mende, hau da, ingurune arriskutsuetan, esklabotza edo behartutako beste lan motetan, legez kanpoko jardueretan, droga-trafikoa eta prostituzioan, zein gatazka armatuetan aritzen dira.

Haurren Lanaren Aurkako Nazioarteko Egunaren garrantzia haurren lanaren arazoari arreta jartzea eta hori desagerrarazteko moduak aurkitzea da. Horiek, haurrengan arazo mental eta fisiko kaltegarriak eragiten ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   ILO news, Published 5 June 2002, Retrieved 14 January 2020
2. ↑    *Text of ILO Convention 182.* .
3. ↑  Text of ILO Convention 138
4. ↑   **(Ingelesez)** «World Day Against Child Labour 2021: Theme, History, Quotes Significance» *S A NEWS* 2020-06-12.
5. ↑   **(Ingelesez)** «World Day Against Child Labour 2020: Protecting children from labour in times of COVID-19 pandemic» *www.timesnownews.com*.
6. ↑   **(Ingelesez)** Nations, United. «World Day Against Child Labour» *United Nations*.
7. ↑   Team, BS Web.  (2020-06-12). «World Day against Child Labour 2020: Theme, importance in times of Covid-19» *Business Standard India*.
8. ↑   **(Ingelesez)** «World Day against Child Labour 2020: Significance, Theme, Steps taken to eradicate the social evil» *Hindustan Times* 2020-06-12.
9. ↑   **(Ingelesez)** «World Day Against Child Labour 2020: History, significance & this year's theme» *DNA India* 2020-06-12.

Ikus, gainera
-------------

* Nazioarteko Lan Erakundea
* Haurren esplotazioa
* Haurren eskubideak
* Umearen Eguna

Kanpo estekak
-------------

* Haurren Lanaren Aurkako Nazioarteko Eguna
* Lanaren Nazioarteko Erakundea
* Haurren Lana Ezabatzeko Nazioarteko Programa (IPEC)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q844658

 |

* Wd Datuak: Q844658
Ohiko aldaleku bat.
Haurren aldaleku publiko bat.
**Haurren aldalekua** haurrei pixoihala aldatzeko diseinaturiko plataforma txiki eta garai bat da.

Ezaugarriak
-----------

Betiko aldalekua poliuretano bloke batez egina dago. Blokea plastikoz bilduta dago eta, ondorioz, garbitzeko erraza da. Guraizak itxura duen euskarri baten gainean koka daiteke eta, azpian, azpil bat izaten du non gauzak jar daitezke. Baita eskuoihala zintzilikatzeko euskarria eta alboetako poltikoak izan ditzake. Batzutan ere bainuontzi txiki eduki dezake; kasu horietan, bainuontzi estaltzeko tapaki bat izaten du.

Dena dela, aldaleku mota asko daude. Batzuk eramangarriak dira, oso sinpleak, maleta forma batean tolegarriak. Beste batzuk sofistikatuagoak dira, goian aipatu dugun bezalakoak.

Osakidetzaren arabera, aldaleku egokia ezaugarri hauek izan behar ditu: "Mahai edo aldaleku egonkor bat erabili. Umea aldalekuan jarri baino lehen, umea garbitzeko behar den guztia eskura jarri. Aldalekua nahikoa zabal izango da umeak bere gain bira eginez gero, erortzeko arriskurik egon ez dadin"

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1780834
* Commonscat Multimedia: Changing tables

---

 |

* Wd Datuak: Q1780834
* Commonscat Multimedia: Changing tables
**Martin Pérez Uranzu** (gaztelaniaz: *Martín de Pérez de Uranzu*), baita ere Martin Errenteria Uranzu, Matxin Uzanzu eta Matxin de Renteria, Errenterian jaiotako itsas militarra izan zen, Karlos V.aren armadan.

Biografia
---------

Iranzu edo Uranzutarren familia aberatsekoa izan zen, Irungo (Gipuzkoa) oinetxetik etorria. Bere garaiko kapitainik ospetsuenetako bat izan zen, *Matxin Errenteria* ezizenez ezaguna bere jaioterriari erreferentzia eginez, egungo Errenteriari. 1500 inguruan ezkondu zen Maria Martínez de Acordarekin. Bost seme-alaba izan zituzten: Joan, Gregorio, Martin, Jeronimo eta Estefania.

Uranzuk bere balentria nagusiak Bizargorri anaia (Oruç Reis eta Hayreddin Bizargorria) pirata mitikoen aurka izan zituen aurrez aurre izan ziren. Topaketa horietan zorte desberdina izan zuen baina beti agerian geratu zen Uranzuren ausardia. 1515ean, Bizargorrik nagusienak, Oruchek, Bugia setiatu zuen. Ramon de Carrozek goarnizio eskasarekin defendatzen zuen plaza. Uranzu, garai hartan Aljerren zegoen, laguntza-deira joan zen, bost ontzi bere kargura zituela. Bere gizonak lehorreratu eta setiatzaileen albo bati eraso zion. Bere banderak eta artilleria hartu zituen, eta azkenean setioa altxatu zuten. Bugiako alkaideak Martinen ausardiaz kontatzen zuen ezen, den bezain saiatua izateagatik, aurrealdean jartzen zela eta, batzuetan, ez zela lagun askorekin egiten. 1516an, zauriez ia osatu gabe, Aljerko haitzako espainiar gotorlekuan setiatuei laguntzera joan zen. 1521 eta 1523 artean Hondarribiko setiatzaile frantsesak jazarri zituen.

1526an, Alacanteko eta Eivissako kostaldeen artean bakarrik nabigatzen ari zela, gertatu zen ospe handiena eman zion gertaera. Egun batean, Bizargorriko armada txiki batek (Hayreddin Bizargorriarena) harrapatu zuen, hemazortzi bat ontziz osatua. Errenteria egun oso batez defendatu zen, eta, nahiz eta itsaslapurrek itsasontzia txikitu zuten, azkenean uko egin zion erasoari, eta Penintsulara itzuli ahal izan zen.

1527an, bere semeak, Juan Pérez Iranzuk, S. Blancharten baroiaren ontzi korsarioa harrapatu zuen Siziliaren aurrean. Urtebete geroago, aitak Juan Florin korsario frantziarra eta bi ontzi atxilotu zituen San Bizente lurmuturraren parean. 1534an, Karlos V.ak itsas-armada bateko kapitain jeneral izendatu zuen, Mediterraneoko kostaldea piratetatik defenda zezan. Alborango batailan aurkitu zuen heriotza, 1540an (bertsio batzuen arabera, 1539ko abuztuaren 7an Castelnovon Bizargorriko ostatuen aurka borrokatzen ari zela preso hartu zuten eta burua moztu zioten).

Karlos V.ak arma ugari eman zizkion leinuaren jatorrizko armarria apaintzeko, guztiak ere bere gerra-arrakastaren oroigarri.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Biografia Espainiako Errege Historia Akademian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5988837

 |

* Wd Datuak: Q5988837
Histeresiaren kurba.
**Histeresia** indar baten intentsitatea edo norabidea aldatzen denean, haren bilakaeran izaten den atzerapena da.

Histeresi magnetikoa
--------------------

Histeresi magnetikoaren kurba.
Fisikan, berriz, burdina puska bat eremu magnetiko baten eraginpean jartzen denean magnetizatu egiten da, eta eremu magnetikoa indartu ahala, burdinaren magnetizazioa ere neurri berean handitzen da. Alabaina, eremu magnetikoaren indarra gutxitzen denean magnetizazioaren indarra ez da neurri berean murrizten, hau da, eremu magnetikoa desegin ondoren ere burdina magnetizatua geratzen da. Fenomeno horri deitzen zaio histeresi magnetikoa.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2017-06-28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190837
* Commonscat Multimedia: Hysteresis

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4132813-9
* LCCN: sh85063849
* NKC: ph134814
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q190837
* Commonscat Multimedia: Hysteresis
**Penatarango tenplua** edo ***Candi Penataran*** Ekialdeko Javako (Indonesia) tenplu hinduista handiena da.

Kokapena
--------

Blitarretik hamar kilometrotara dago, iparraldera, Kelud sumendiaren ondoan.

Historia
--------

Datu zehatzak ez badira ere, eraikuntza XII. mendean hasi zela pentsatzen da, 1197ko idazkun bat baitago. XV. mende arte ez zen bukatu. Jakin badakigu 1330tik aurrera eraikuntza prozesua martxan jarri zen eta 50 urtetan bukatu zuten. Multzoan aurkitu den idazkun berriena 1454koa da. Gune erlijioso honek Majapahit Inperioan garrantzi handia izan zuen, batez ere Hayam Wuruken gobernupean. Tenplua aspalditik, 1995ko urriaren 19tik, Gizateriaren ondarea izateko kandidatoa da.

Galeria
-------

* Tenplu nagusiaren ikuspegia.Tenplu nagusiaren ikuspegia.
* Makara*Makara*
* Dvarapala*Dvarapala*
* Ramayanaren eszena bat azaltzen duen behe-erliebea.*Ramayana*ren eszena bat azaltzen duen behe-erliebea.

Bibliografia
------------

* Lydia Kieven: *Following the Cap-Figure in Majapahit Temple Reliefs: A New Look at the Religious Function of East Javanese Temples, Fourteenth and Fifteenth Centuries*. 2013. Brill

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2491478
* Commonscat Multimedia: Candi Panataran

---

 |

* Wd Datuak: Q2491478
* Commonscat Multimedia: Candi Panataran

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   World Heritage Center: The Criteria for Selection.