recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Anna Cardús Flaqué** (Bartzelona, Katalunia, 1970eko uztailaren 19a) ACB ligako Espainiako saskibaloi-arbitro ohia da. Kataluniako Arbitro Batzordeko kidea da. ACB Ligako bigarren emakume arbitroa izan zen, Pilar Landeira Guerreroren ondoren.

Ibilbidea
---------

1986an hasi zen arbitratzen Kataluniako Saskibaloi Arbitroaren Eskolan. 2002an iritsi zen ACB Ligara, eta 2003az geroztik nazioarteko partidak zuzendu zituen emakumezkoen Euroligan edo ULEB Kopan. 19 urtez azpikoen eta 20 urtez azpikoen munduko txapelketetan parte hartu zuen.

2016-2017 denboraldiaren amaieran, ACBrekiko kontratua ez berritzea erabaki zuen, eta saskibaloiko elitean amaitu zuen bere karrera. Elitean denboraldi gehien zuzendu dituen emakumea da, guztira 15.

Denboraldiak
------------

| Kategoria | Herrialdea | Urtea |
| --- | --- | --- |
| Oinarrizko kategoriak | Espainia | 1986 - 1993 |
| Lehen maila | Espainia | 1993-1995 |
| Bigarren maila | Espainia | 1995 - 1998 |
| EBA liga | Espainia | 1998 - 2000 |
| LEB liga | Espainia | 2000 - 2002 |
| ACB liga | Espainia | 2002 - 2017 |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «ACB.COM» *www.acb.com*.
2. ↑   Castilla, El Norte de. «Anna Cardús Flaqué, la única árbitro. nortecastilla.es» *www.elnortedecastilla.es*.
3. ↑   «Anna Cardús Flaqué | enciclopèdia.cat» *www.enciclopedia.cat*.
4. ↑   «ACB.COM - Anna Cardús, Miguel Ángel Pérez Niz y Juan José Martínez no renuevan» *www.acb.com*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35277084

 |

* Wd Datuak: Q35277084

[[Kategoria:1970} jaiotzak]]
**Lan Harreman eta Gizarte Langintza Fakultatea** Euskal Herriko Unibertsitateko zentroa da. Bizkaiko eta Arabako campusetan dago kokatuta. 2016. urtean sortu zen, Lan Harremanen Unibertsitate Eskola eta Gizarte Langintzako Unibertsitate Eskola elkartu zirenean.

Eratzea, historia
-----------------

Lan Harremanetako Unibertsitate Eskola 1989ko abenduan sortu zen eta Bizkaiko campusean kokaturik zegoen, lehen urtean Bilbon eta geroztik Leioan.

Gizarte Langintzako Unibertsitate Eskola beti Gasteizen egon da eta Gizarte Laguntzaileen Eskolan ditu oinarriak. Eskola hori 1964ko martxoaren 25ean ireki zen Gasteizko Gotzaidetzaren laguntzarekin, eta Gasteizko Aurrezki Kutxaren Gizarte Lanaren barruan zegoen. Gero 1994 urtean UPV/EHUko Arabako Campusean sartu zen, nahiz eta 1984 urtetik UPV/EHUko atxikitako ikastegi moduan agertu.

Lan Harreman eta Giza Baliabideetako Gradua Leioan ematen da eta Gizarte Langintzako Gradua, Gasteizen.

Titulazioak
-----------

Fakultateak hiru gradu eskaintzen ditu:

* Gizarte Langintzako Gradua
* Lan Harreman eta Giza Baliabideetako Gradua
* Negozioen Kudeaketako eta Lan Harreman eta Giza Baliabideetako Gradu Bikoitza

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Lan Harreman eta Gizarte Langintza Fakultatea» *Lan Harreman Gizarte Langintza Fakultatea* (Noiz kontsultatua: 2019-04-09).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Rejado Corcuera, Montse. *Inicios y consolidación del Trabajo Social en Álava.*  Gizarte Langintzako Unibertsitate Eskola ISBN 978-84-695-7851-3..

Ikus gainera
------------

* EHUko Arabako Campusa
* EHUKo Bizkaiko Campusa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65218865

 |

* Wd Datuak: Q65218865
**Maialen Etxart Salaberri** (Izturitze, Nafarroa Beherea, 1978) irakaslea da, Arberoa ikastolaren (Nafarroa Beherea) sortzaileetarikoa. Komunikazio ez-bortitzeko formakuntzak ere eskaintzen ditu.

Biografia
---------

Maialen Etxart izturiztarra Arberoako ikastolaren (Nafarroa Beherea) sortzaileetarikoa izan zen eta bertan dihardu irakasle urte luzez. Denbora osoz ari da ikastolan. Bi, hiru, lau eta bost urtekoak hartzen ditu, aldizka, matematikak, hizkuntza, historia, geografia eta zientziak irakasten ditu. Arberoa euskalduntzea du amets, eta euskara ez dadin ikasgelako hizkuntza izatera mugatu.

Haurdun zegoela hasi zen komunikazio ez-bortitzaren gaiaz interesatzen, eta Arberoako ikastolako irakasle gisa ikasle eta irakasleen artean ikusten zituen «injustiziei» aurre egiteko baliatu du urteetan zehar. Marshall Rosenberg psikologo estatubatuarrak sortu zuen prozesuak haren irakasle praktika aldatzera eraman du.

> *Duela hogei urte afektibitatea ez zen aipatu behar, hori era batez aldatu da.*
> 
> 

Komunikazio ez bortitza UEUren Baionako Udako ikastaroetan ere landu zuen Donamartiriko Arberoa ikastolako Maialen Etxart Salaberri irakasleak.

> *Enpatia besteari eman aitzin, neure buruari eman behar diot lehenik.*
> 
>

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Maialen Etxart: «Duela hogei urte afektibitatea ez zen aipatu behar, hori era batez aldatu da» |.*  (Noiz kontsultatua: 2024-01-28).
2. ↑     *Maialen Etxart – Arberoa.*  (Noiz kontsultatua: 2024-01-28).
3. ↑    ««Enpatia besteari eman aitzin, neure buruari eman behar diot lehenik»» *Berria* 2018-07-04 (Noiz kontsultatua: 2024-01-28).
4. ↑     *Maialen Etxart: "Gaizki edo ongi horrek ez gaitu nehorat eramaten" – UEU365.*  (Noiz kontsultatua: 2024-01-28).
5. ↑    «Komunikazio ez bortitza irakaskuntzan.» *www.ueu.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-01-28).
6. ↑     *«Enpatia besteari eman aitzin, neure buruari eman behar diot lehenik» |.*  (Noiz kontsultatua: 2024-01-28).

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa: Komunikazio ez bortitza Youtube

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q124370377

 |

* Wd Datuak: Q124370377
**Iota Cancri** (ι Cnc / 48 Cancri) Cancer konstelazioko izar bitar bat da, gure Eguzki-sistematik 298 argi-urtera dagoena. Bi kideak bisualki 30,6 arku segundoz bananduta daude, eta teleskopio txiki batekin ikus daitezke.

Izar nagusia, Iota Cancri A (HD 74739 / HR 3475) +4,02 itxurazko magnitudeko izar erraldoi hori bat da. 5000. kelvineko tenperatura batekin G8Iab, G7.5IIIa edo G8III bezala sailkatua izan da. Bere argitasunak, gure eguzkiarena baino 215 aldiz handiagoa, bete betean kokatzen du erraldoien taldean, izar supererraldoiek izaten duten argitasunetik oso urruti. Bere kidea, Iota Cancri B (HD 74738 / HR 3474) sekuentzia nagusiko izar zuri bat da, +6,57 magnitudekoa eta A3V espektro motakoa, bere azaleko tenperatura 8800 gradu kelvinekoa delarik.

Iota Cancri A, 3,5 eguzki masako masa batekin, heliozk nukleo hil bat duen izar bat da, azala hozten ari zaiona. Bere adina 260 milioi urtetan estimatzen da, eta duela milioi bat urterarte B motako izar zuri-urdin bat zen. Bere aldetik, Iota Cancri B gure eguzkia baino 16 aldiz argitsuagoa da, bere masa gure eguzkiarena baino bi aldiz handiagoa delarik. Bi izarren arteko gutxienezko distantzia 2800 unitate astronomikokoa da, eta euren orbita periodoa gutxienez 65000 urtekoa da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q77989958

 |

* Wd Datuak: Q77989958
**Epsilon Eridani** Eridanus konstelazioko izar bat da. Lurretik 10,5 argi-urteko distantziara dago, eta gure eguzki-sistematik gertuen dagoenetako bat da, baita begi hutsez ikus daitekeen laugarren hurbilenekoa ere. Sekuentzia nagusiko izar bat da, K2 espektro motakoa, gure eguzkiaren antzekoa, 0,83 eguzki masako masarekin, 0,895 eguzki erradioko erradioarekin eta gure eguzkiarenaren 0,28ko argitasunarekin.

Bere espektro optikoa oso aldakorra da, igorpenezko espektro lerro askorekin. Gutxi gora-behera 11 egunetik behin biratzen duen eremu magnetiko indartsu bat du. Bere errotazio periodoa 12 egunekoa da. Guzti hau horrela izateko arrazoia bere gaztetasuna da, 600 milioi urteko adina bait du, gure eguzkiak 4600 milioi urte dituen bitartean.

Planeta sistema
---------------

Bere inguruan biratzen duen exoplaneta bat du, Epsilon Eridani b izenekoa, 2000n Artie Hatzes buru zuen astronomo talde batek aurkitu zuena. Jupiterren masaren 1,2 ± 0,33 du, eta bere izarretik 3,3 unitate astronomikoko distantziara dago. Beste behatzaile batzuk, Geoffrey Marcy barne, planetak izarrari eragiten dion Doppler efektuari buruzko informazio gehiago eskatu zuten, eremu magnetiko handi eta aldakor bat eragiten baitzuen. Bere existentzia, aurretik, 1990eko hamarkada hasieran Bruce Campbell eta Walker Gordon buru zituen kanadar talde batek susmatu zuen. Berrikiago, 2006an, Hubble espazio teleskopioak berretsi zuen bere existentzia. Orbita bat betetzen 6,9 urte behar ditu, eta oso orbita eszentrikoa du e=0,702koa. Bere izarrera 1,01 unitate astronomikoko distantziara hurbiltzen da, 2007an gertatu zena, eta izarragandik 5,77 unitate astronomikoko distantziara urruntzen da.

Bi hautsezko laino ditu, gure eguzki sistemako asteroide gerrikoa eta Kuiperren gerrikoa dauden antzeko distantzian, hurrenez hurren. Epsilon Eridani b planetaren plano berean daude, eta, beraz, Hubblek planetak hauts lainotik sortzen direla berretsi duela esaten da. Lainoko perturbazioek planeta berri batzuen existentzia adieraziko luke, Epsilon Eridani c eta Epsilon Eridani e deituko liratekeenak, Jupiterren masaren %10a izango luketenak eta, hurrenez hurren, 40 eta 25 unitate astronomikoko distantzian orbitatzen ariko liratekeenak, baina oraindik euren existentzia ez da baieztatu.

Epsilon Eridani izan zen bere inguruan planeta bat duen Lurretik gertuen dagoen izarra, 2012an ESOk Alfa Centauri Bbren aurkikuntza iragarri zuen arte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q194394
* Commonscat Multimedia: Epsilon Eridani

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Astronomia**
* SIMBAD: \* eps Eri

 |

* Wd Datuak: Q194394
* Commonscat Multimedia: Epsilon Eridani
**Islamofobiaren Aurkako Nazioarteko Eguna** Nazio Batuek 2022an izendatutako nazioarteko ospakizuna da, urtero **martxoaren 15ean** mundu osoko 140 herrialdetan ospatzen dena. Egun hau betetzearen helburua Islama gorroto dutenei Islamaren benetako aurpegia erakustea da.

Aurrekariak
-----------

Islama munduko bigarren erlijioa da kristautasunaren ondoren, 2.000 milioi jarraitzaile baino gehiagorekin munduko biztanleriaren % 24,9 ordezkatuz. Islamofobia Islamaren edo musulman deitzen diren bere jarraitzaileen aurkako beldurra, gorrotoa edo aurreiritzia da.

Historian zehar, musulmanen garbiketa etnikoaren intzidentzia asko salatu ziren munduan osoan, batez ere Ruandako genozidioa, Srebrenicako sarraskia, Sabra eta Shatilako sarraskia eta etengabeko Rohingya eta Uyghur genozidioak. Meskitak eraisten ari dira eta hijaba bezalako jantzi islamiarrak debekatzen ari dira herrialde askotan. Islamofobia areagotu egin zen World Trade Centerren aurkako erasoaren ostean, eta horrek estutasun handia eragin zien musulmanei Europan eta Estatu Batuetan.

2020an, Nazio Batuen Batzar Nagusiaren hirurogeita hamabosgarren saioko eztabaida orokorrari helduz, Pakistango lehen ministro ohiak, Imran Khan-ek islamofobiari aurre egiteko nazioarteko eguna proposatu zuen lehen aldiz.

Aitorpen Ofiziala
-----------------

2022ko martxoaren 15ean, Nazio Batuen Batzar Nagusiak adostasunez onartu zuen Pakistanek, Lankidetza Islamikoaren Erakundearen izenean, aurkeztutako ebazpena, martxoaren 15a "Islamofobiaren Aurkako Nazioarteko Eguna" izendatu zuena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «General Assembly Unanimously Adopts Texts on Combating Islamophobia, Protecting Rangelands, Tackling Difficulties for Widows, Bicycles as Public Transportation» *United Nations*.
2. ↑   «UN Designated March 15 as International Day To Combat Islamophobia» *Dawn*.
3. ↑    *True Face Of Islam, Stop Islamophobia.* .[*Betiko hautsitako esteka*]
4. ↑    *What is Islamophobia, By BBC.* .
5. ↑   «US cites China, Myanmar, Ethiopia in genocide report» *The Hindu*.
6. ↑    *Impact of 9/11 attack on Muslims.* .
7. ↑   «Prime Minister Imran Khan of Pakistan warns of rising Islamophobia» *un.news.org* (UN News) 25 September 2020.
8. ↑   «March 15, International Day To Combat Islamophobia» *The Express Tribune*.
9. ↑   «UN Designated March 15 as International Day To Combat Islamophobia» *The Express Tribune* 15 March 2022.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111264624

 |

* Wd Datuak: Q111264624
**Huey P. Newton** (Monroe, Louisiana; 1942ko otsailaren 17a - Oakland, Kalifornia; 1989ko abuztuaren 22a) estatubatuar aktibista politiko eta iraultzailea izan zen. autodefentsarako pantera beltzen alderdia sortu zuen (Bobby Seale-rekin batera), 1966.urtean. Bere ikasketak bukatu zituen (1980an) Kaliforniako unibertsitatean (Santikurutz-en) Filosofia Sozialaren arloan, non doktoratu bat lortu zuen.

Biografia
---------

### Gaztaroa eta nerabea

Newton, Monroen (Louisiana) jaio zen 1942 otsailaren 17an. Armelia Johnson eta Walter Newton-ek (bere gurasoek) beste zazpi anai-arreba izan zituzten, eta horietatik Newton gazteena zen. 1945ean, bera eta bere familia Oakland-era (Kalifornia) migratu zuten afroamerikar bigarren migrazioan, Estatu Batuetako Hegoaldetik – Estatu Batuetako mendebalde eta mendebalde ertainera. Bere familia txiroa zen eta askotan etxez aldatu izan behar zuten San franziskoko badia inguruan Newtonen gaztaroan. Hala ere, berak zioen bere familia oso bateratua zegoela eta inoiz ez zuela izan hotzik edo goserik. Okland-en ikastetxean ikasten zegoenean, bera "beltzarana izateagatik lotsa sentitzeko hezi zutela" konturatu zen, eta horrela deskribatu zuen bere liburu autobiografikoan *Bataz Beste Erreboluzionarioa:*

Oakland technical High School-ean graduatu zen 1959ean, irakurri jakin barik. Irakurtzen ikasi zuenean, Planton-en Errepublika liburu utopikoa, irakurri zuen lehenengo liburua izan zen. Gerora; Meritt College, San Francisco Law School eta University of Californian (Santikurutz-en) jarraitu zituen bere ikasketak batxiler gradua lortu zuenera arte, ondoren bere ikasketak jarraitu zituen eta doktoratua lortu zuen filosofia sozialean. Bere nerabe garaian, hainbat alditan atxilotu zuten irain txiki, bandalismo eta arma jabetzagatik.

Irakurri ikasi zuenean, guztia zalantzan jartzen hasi zen. Bere autobiografian (Bataz Beste Erreboluzionarioa) idatzi zuen nerabeeraroko zalantza horiei buruz: "Galdetzen nizkidan gauzen gehiengoa, nire familian eta komunitatean bertan gertatzen ari ziren garai horretan". Hau izan zen bere inplikazio aktibistaren hasiera gisa-eskubideen gudan. Huey-k behin idatzi zuen "bere lege ikasketak hasi zituela kriminal hobea bihurtzeko, baina denbora galera izan zela bere interes txarrengatik."

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q360570
* Commonscat Multimedia: Huey P. Newton

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 92279351
* ISNI: 000000010924806X
* BNF: 12521925s (data)
* GND: 119514605
* LCCN: n50006006
* NDL: 00451254
* NLA: 35385808
* CiNii: DA02252842
* SNAC: w6nq2xbc
* SUDOC: 034465871
* BIBSYS: 7022786
* Open Library: OL488992A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q360570
* Commonscat Multimedia: Huey P. Newton
**Harun al-Rashid** (arabieraz: هارون الرشيد‎, *Hārūn ar-Rashīd*; Ray, 763ko martxoaren 27a edo 766ko otsaila - Tus, 809ko martxoaren 24a) Abbastar Kalifa-herriko bosgarren kalifa izan zen. Al-Rashiden agintaldian, 786ko irailaren 14tik hil zen arte, abbastarren inperioa bere gorenera iritsi zen. Bagdad, hiriburuan, zientzia, kultura, arte, musika eta erlijioa loratu ziren. Mendebaldean ezaguna da, batez ere, *Mila gau eta bat gehiago* liburuko protagonistetako bat delako.

Bizitza
-------

Al-Mahdi kalifaren eta Al-Khayzuranen, yemendar esklabo ohiaren, semea zen. 786an, Al-Hadi anaia zendu zenean, kalifa bilakatu zen. Agintaldiaren aurreneko urteetan amak eragin handia izan zuen beregan. Bere erreinaldia Abbastar Kalifa-herriaren distiratsuenetako bat izan zen, Ipar-Mendebaldeko Afrikan eta Transoxianan galerak izan zituen arren. Haren ospea Mendebaldeko Europara iritsi zen eta behin baino gehiagotan trukatu zituen enbaxadak Karlomagnorekin (797-801). Bagdaden jakintsu eta poetak, legelari eta gramatikalariak, kadi eta idazlariak, artista eta musikariak bildu zituen. Bertan ezarri zuen Jakintzaren Etxea, liburutegi bikaina. Erlijio kontuetan oso hertsia zen, egunean ehun aldiz ematen zen ahuspez eta Mekako erromesaldia bederatzi edo hamar aldiz egin omen zuen. Inperioaren administrazioa bizirren eskuetan utzi zuen (garrantzitsuena Yahya ben Khalid izan zen).

808an Khorasanen matxinada bat sortu zen. Al-Rashid harantz abiatu zen armadaren buru baina, Tusera iritsi zirenean, gaixotu zen. Hiri horretan hil zen, 809ko martxoaren 24an.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Hārūn al-Rashīd 1911 Encyclopædia Britannica
2. ↑  Islamaren hastapenak[*Betiko hautsitako esteka*] Nathan eskuliburua. IkasDoc

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Harun al-Rashid*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131002
* Commonscat Multimedia: Harun al-Rashid

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 66445928
* ISNI: 0000000066301632
* BNF: 12291753d (data)
* GND: 118863096
* LCCN: n50028662
* NKC: jx20070521005
* NLA: 61542161
* SUDOC: 029334942
* KulturNav: id
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02695/eu\_h\_0832/h0832
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q131002
* Commonscat Multimedia: Harun al-Rashid
**Coimbrako katedral zaharra** (portugesez: *Sé Velha de Coimbra*) Coimbran dauden bi katedralen artean zaharrena da, eta Portugalgo eraikin katoliko erromaniko garrantzitsuenetakoa.

Historia
--------

Ondoan zegoen Conimbriga hiri erromatarra arpilatu ondoren sueboek *Aenimiun* (gaur egungo Coimbra) apezpikuaren egoitza bihurtu zuten 468an. Ez da orduko elizarik ezagutzen ordea. 1139an Alfontso I.a erregeak Ouriqueko gudua irabazi ondoren Coimbra bihurtu zuen Portugalgo hiriburu eta katedral bat eraikitzeko dirua eman zuen. Haren seme Antso I.a Portugalgoa bertan koroatu zuten 1185 urtean. 1218an eraiki ziren klaustroak eta XIII mendean bukatu zen katedrala. Badirudi Robert maisua izeneko arkitekto frantziar batek diseinatu zuela katedrala.

XVI mendean hainbat gehigarri egin zitzaizkion katedralari. Kaperak, hormak eta zutabeak azuleiuz estali ziren, iparraldeko fatxadan *Porta Especiosa* atea ezarri zen eta hegoaldeko kapera pizkundeko estiloan berreraiki zen. Hala ere hasierako oinarri erromanikoa errespetatu egin zuten.

1772an Pombalgo markesak apezpikutzaren egoitza ondoan zegoen Jesusen eliza manieristara aldatu zuen eta Coimbrako katedral berria (Sé Nova) sortu zen, orain artekoa berriz *Coimbrako katedral zaharra (Sé Velha)* izenaz ezagutu zen ordutik aurrera.

Ezaugarriak
-----------

Katedralaren horma sendoetako almenek eta leiho estuek gotorleku edo dorretxe itxura ematen diote. Aurpegiek hainbat horma-bular dituzte zoruaren malda konpentatzeko, izan ere muino baten aldapan eraikia baitago.

Katedralaren kanpoaldeko egitura nabarmenena *Porta Especiosa* da. Hiru solairu dituen ataria da eta João de Ruão (Jean du Rouen) eskultore frantsesak eraiki zuen 1530ko hamarkadan.

Barnealdean habearte nagusi bat eta alboetan beste bi ditu. Sarrera mendebaldean dago eta absidea ekialdean, hiru kaperak osatzen dutelarik. XIII mendeko klaustroa erromaniko eta gotikoaren artean koka liteke.

Iruditegia
----------

* Katedralaren aurrealdea.Katedralaren aurrealdea.
* Katedrala hiriaren barnean.Katedrala hiriaren barnean.
* Ekialdeko aurpegia.Ekialdeko aurpegia.
* Porta Especiosa.Porta Especiosa.
* Klaustroa.Klaustroa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2351947
* Commonscat Multimedia: Sé Velha de Coimbra

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132684397
* GND: 4365751-5
* **Ondare historikoa**
* IGESPAR: 70529
* SIPA: 2673

 |

* Wd Datuak: Q2351947
* Commonscat Multimedia: Sé Velha de Coimbra
Beotibarko kantua, Garibairen kronikan
**Beotibarko kantua** XIV. mendeko gudu baten harira konposatu zela kontatzen du guduaren narratzaileak, Esteban Garibai, gertaerak izan eta bi mende eta erdira. Beotibarko gudua 1321. urtean gertatu zen, gipuzkoarren eta nafarren artean (Gipuzkoa artean Gaztelaren parte zen). Gipuzkoarren garaipena izan zen, eta bertsotan ezarri zen garaipen hori, belaunaldiz belaunaldi ahoz transmititu zena.

Hitzak
------

Hala jaso zuen kantua Esteban Garibaik 1571an *Compendio historial de las Crónicas y universal historia de todos los reynos de España* liburuan.

"Mila urte ygarota  

ura vere videan.  

guipuzkoarroc sartu dira  

Gaztelu-co echean,  

nafarroquin batu dira  

Beotibarre pelean..."

Koldo Mitxelenaren iritziz, hitzak modernoegiak dira 14. mendeko genuinoak izateko, bereziki "*gipuzkoar*" forma, eta hobeto ematen dute Garibairen beraren garaiarekin.

Lehen bi lerroak errefrauen bere libururako ere gorde zituen Garibaikː *Mila urte igarota, ura bere bidean*. Denboraren iragateak ere ezin alda ditzakeen gauzak egon badaude eta. Esamolde hori eta antzekoak, hainbat bider agertu dira harrezkero euskarazko olerkigintza eta kantugintzan. Adibidez, Agosti Chahok jasotako *Jaon Satordin* kantuanː

Ehun urthe igarota  

Hura bere bidean  

Jaon Satordin mintzatu da  

Iruñeko hirian

Beotibarko beste kantuak
------------------------

Klaudio Otaegik *Beoitibarko gudua* izeneko beste olerki bat konposatu zuen 19. mendean, berak adierazi eskuizkribu baten oinarrituta, baina ustezko beste idazki horren arrastorik ez da aurkitu. Testu horretan gipuzkoarren etsaiak ez dira nafarrak baizik eta zehaztu gabeko etsaiak. Aire Ahizpek eta Lourdes Iriondok Otaegiren kantuaren bertsioak kantatu zituzten 20. mendean, baita Benito Lertxundik ere geroago *Beotibar* izenburu sinpleagoarekin, eta eraldaketa esanguratsu batekinː *"Beotibarko harkaitzetan / etsaiak gure oinetan"* idatzi zuen Otaegik, baina Lertxundik kantatuː *"Beotibarko harkaitzetan / frantsesak gure oinetan".* Noski, ez bertsio batean ez besten ez da esaten etsai haiek benetan nafarrak izan zirela. Otaegi eta Lertxundi, biak gipuzkoarrak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mitxelena, Koldo.  (1969). *Textos Arcaicos Vascos.*  Madril: Minotauro, 66 or..
2. ↑    Xaho, Agosti.  (2006). *Agosti Chahoren kantutegia.*  Susa ISBN 84-95511-78-9..
3. ↑     *Klaudio Otaegi olerkaria (1836-1890).*  Etor ISBN 84-85527-81-X..
4. ↑   .

Ikus, gainera
-------------

* Beotibarko gudua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069805

 |

* Wd Datuak: Q61069805
Karl Marxen Das Kapital.
**Lan-indarra,** Karl Marxek landu zuen terminoa da, bere obrarik ezagunena den *Das Kapital*en garatzen duena. Gizaki orok lan bat egiteko duen gaitasun fisiko eta mentalari egiten dio erreferentzia.

Lan-indarraren balioa
---------------------

Lan-indarra eta balioaren arteko Marxen teoriak dionez, lan-indarraren balioa, beste edozein merkantziarena bezala, hau ekoizteko behar izan den lan denboraren araberakoa da. Kasu honetan, bere balioa langilearen eta bere ingurukoenak determinatuko lukete. Lan-indarraren balioak ezaugarri sozial, historiko eta kulturalak barneratzen ditu.

*Lan-indarra*ren eta *lana*ren arteko desberdintasuna
-----------------------------------------------------

Teoria marxistaren arabera, "*lan-indar*" eta "*lan*" kontzeptuak ez dira sinonimoak. Azken hau materializazioa da, lehenak errepresentatzen duen potentzialaren zehaztasuna.

Engelsek Ekonomia Politikoan desberdintze hau egitearen garrantzia azpimarratzen du eta Marxek egiten dion kritikarako garrantzitsua da, ezinbestekoa baita gainbalioa eta irabazien funtzionamendua azaltzeko. Marxek termino hau ezagutarazi arte, lana merkantzia bat bezala tratatzen zen, kontraesanak eta akats teorikoak eraginez.

Langileak kapitalistari saltzen diona ez da bere lana, bere lan-indarra baizik. Langilea, kontratu baten bidez, lan bat egitera konprometitzen da bere lan-indarraren berdina den soldata baten truke; hau da, bere biziraupenerako beharrezko ondasunen balioaren berdina.

Ikus, gainera
-------------

* Lan (eskubidea)
* Lan (ekonomia)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3748888

 |

* Wd Datuak: Q3748888
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Dementzia** burmuineko funtzioaren galera progresiboa da, adinari dagokiona baino handiagoa dena eta gaixotasun batek edo bestelako asaldurek sortua dena. Adineko pertsonek askoz sarriagotan pairatzen badute ere, helduaroko beste fase batzuetan ere ikus daiteke.

Arlo kaltetuenak oroimena, arreta maila, mintzamena eta arazoak konpontzeko gaitasuna dira. Batik bat kasu aurreratuetan desorientazioa ager daiteke, denborari edota lekuari dagokienez, eta bestelako buru-nahasteak, eldarnioak, haluzinazioak eta aztoramena barne.

Alzheimerren gaixotasuna motarik ohikoena da, kasu guztien %50-70a eragiten du.

Sailkapena
----------

### Kortikalak

* Alzheimerren gaixotasuna.
* Dementzia baskularra (istripu zerebrobaskularrek sortua).
* Lewyren gorputzen dementzia.
* Alkoholismoak eragindakoa (Korsakoffen sindromea eta Wernickeren entzefalopatia).
* Beste batzuk:
	+ Picken gaixotasuna.
	+ Creutzfeldt-Jakoben gaixotasuna.

### Azpikortikalak

Beste gaixotasun neurologiko batzuk edo bestelakoek sortutakoak:

* Huntingtonen gaixotasuna.
* Parkinsonen gaixotasuna.
* B12 bitaminaren eskasia.
* Azido folikoaren eskasia.
* HIESa.
* Hipotiroidismoa.

Diagnosia
---------

Sintomek eta datu klinikoek, test kognitiboekin batera, diagnostikoranzko bidean ipintzen gaituzte neurri handi batean.

Irudizko probek, OTAk edo eskanerrak eta erresonantzia laguntzen dute mota zehatzak mugatzen.

Tratamendua
-----------

Medikazio sendagarririk ez dago gaur egun, baina kolinesterasaren inhibitzaileak erabiltzen dira gaixotasunaren bilakaera moteltzeko eta sintomak hobetzeko, Donepezilo nagusiki. Horiekin batera bentzodiazepinak, neuroleptikoak eta analgesikoak ere baliagarriak dira, baita konplikazioak tratatzekoak ere, antimikrobianoak eta elikadura ahalbidetzeko neurriak.

Farmakologikoak ez diren tratamenduak ere kontuan hartu behar dira: psikoterapia, terapia okupazionalak eta tratamendu alternatiboak.

Fase aurreratuetan, zainketa aringarriak beharrezkoak izaten dira sufrimendu maila gutxitzeko heriotza baino lehenagoko egunetan, asteetan edo hilabeteetan.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Euskadiko Alzheimer Federazioa
* **(Gaztelaniaz)** Nafarroako Alzheimer Federazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q83030
* Commonscat Multimedia: Dementia

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX528691
* BNF: 12231893p (data)
* GND: 4011404-1
* LCCN: sh85036638
* NDL: 00954862
* NKC: ph119366
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:1307
* CIE-9: 290.8
* ICPC-2: P70
* DiseasesDB: 29283
* MedlinePlus: 000739
* MeSH: D003704
* Orphanet: 89043

 |

* Wd Datuak: Q83030
* Commonscat Multimedia: Dementia
Schreiber doktoreak sukar tifoidearen aurkako txertoa ematen, Texasko San Augustine konderria, 1944. 
**Immunizazioa** tratamendu edo prozesu natural baten bidez organismo baten erantzun immunitarioa lortzea edo eragitea da. Immunizazioa gizabanako baten immunitate-sistema agente baten aurka indartzeko prozesua da (immunogeno esaten zaio).

Sistema hau gorputzetik kanpoko molekula ez-propioen eraginpean jartzen denean, erantzun immunologiko bat eskainiko du, eta oroimen immunologikoaren ondorioz, geroago elkartze bati azkar erantzuteko gaitasuna ere garatuko du. Hori hartutako immunitate-sistemaren funtzio bat da. Beraz, animalia bat modu kontrolatuan immunogeno baten eraginpean jartzean, bere gorputzak bere burua babesten ikas dezake: immunizazio aktiboa deitzen zaio horri.

Immunizazioarekin hobetzen diren immunologia-sistemaren elementu garrantzitsuenak T zelulak, B zelulak eta B zelulek sortzen dituzten antigorputzak dira. B memoria-zelulak eta T memoria-zelulak dira molekula arrotz batekin bigarren aldiz elkartzearen erantzule. Immunizazio pasiboa elementu horiek gorputzean zuzenean sartzea da, gorputzak berak elementu horiek sortu beharrean.

Immunizazioa hainbat teknikaren bidez egiten da; ohikoena txertaketa da. Gaixotasunak eragiten dituzten mikroorganismoen aurkako txertoek gorputzaren sistema immunologikoa presta dezakete, infekzio bati aurre egiten edo prebenitzen lagunduz. Mutazioen ondorioz minbizi-zelulek proteinak edo gorputzak ezagutzen dituen beste molekula batzuk sortzea minbiziaren aurkako txerto terapeutikoen oinarri teorikoa da. Beste molekula batzuk immunizaziorako ere erabil daitezke, adibidez, nikotinaren aurkako txerto esperimentaletan (NicVAX) edo grelina hormona esperimentuetan obesitatearen aurkako txertoa sortzeko.

Askotan immunizazioak ez direla hain arriskutsuak eta gaixotasun partikular batekiko immune bihurtzeko modu errazagoa dela esaten da, gaixotasunaren beraren modu arinago batera arriskatzea baino. Helduentzat zein haurrentzat garrantzitsuak dira, dauden gaixotasun ugarietatik babes gaitzaketelako. Immunizazioak, haurrak gaixotasun hilgarrietatik babesteaz gain, haurren immunologia-sistema garatzen laguntzen du. Txertoak erabiliz, infekzio eta gaixotasun batzuk ia erabat desagerrarazi dira Estatu Batuetan eta munduan. Adibide bat poliomielitisa da. Osasunaren arloko profesionalei eta aurreikusitako epean txertoa hartu zuten haurren gurasoei esker, poliomielitisa 1979tik desagerrarazi dute Estatu Batuetan. Poliomielitisa munduko beste leku batzuetan dago oraindik, eta, beraz, baliteke pertsona batzuk oraindik ere poliomielitisa harrapatzeko arriskuan egotea. Horren barruan sartzen dira inoiz txertatu ez diren pertsonak, txertoaren dosi guztiak jaso ez zituztenak edo polioa oraindik presente dagoen munduko eremuetara bidaiatzen dutenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2004], [Hiesa Hiztegia] [2016] eta [Albaitaritza Hiztegia] [2023]
2. ↑  Euskalterm: [Immunologia Hiztegia] [2021]
3. ↑   **(Ingelesez)** «Top Vaccination For Your Child» *Vaxins*.

Kanpo estekak
-------------
**Cristóbal de Olid** (1487–1524) abenturazale, konkistatzaile eta matxino espainiarra izan zen, Mexiko etDiaza Hondurasen konkistan parte hartu zuena.

Baezan jaioa Olid Kubako gobernadore Diego Velázquez de Cuéllarren etxean hazi zen. 1518an Velázquezek Olid bidali zuen Juan de Grijalva arintzera, baina bidean urakan batek Oliden aingurak galtzea eragin zuen, eta Kubara itzuli zen. 1519ko urtarrilaren 10ean, Olidek Hernán Cortésen flotarekin itsasoratu zen, bere intendente gisa, eta Mexikoko konkistan aktiboki parte hartu zuen.  :39,200,278,286,293,297,299,309Otumbako guduan borrokatu zuen 1520ko uztailaren 14an :304eta Purepetxen aurkako kanpainan ere parte hartu zuen.

Tenochtitlaneko setioan, Cristóbal Cortésen kapitain nagusietako bat izan zen, Xochimilco harrapatzeko paper garrantzitsua jokatu zuen.  :315,317,319,333,339,340–343Cristobal Texcocoko kanpamenduko komandantea izan zen Antonio de Villafanaren aurkako epaiketan, Cortes hiltzeko planagatik. :351Cristobal Cortesen menpeko lau indarretako bat agindu zuen, eta intendente gisa jardun zuen. :356,358,360–363,383 Olidek Cortes salbatzen lagundu zuen une batean, mexikarrek atzeman zutenean galtzadako guduetako batean. :380

Cortések Olid Michoacanera bidali zuen, Portugalgo andre batekin ezkondu ondoren.  :413

1522an, Olidek Tlaxcalan aliatuekin soldadu espainiarrak zuzendu zituen Mexikoko Mendebaldeko Jalisco eta Colima konkistetan. 

1523an, Cortések Honduras konkistatzeko espedizio baten buru egin zuen Olid, baina Habanan hornitzen ari zela, Olidek (Velazquezek proposatuta) Espainia Berritik independentzia aldarrikatu zuen eta Honduras konkistatzera abiatu zen. Puerto Caballosetik ekialdera lehorreratuz, Triunfo de la Cruz herria sortu zuen. Oliden aldeko asko Nacora joan ziren bizitzera, non nekazaritza lur onak eta urrea zeuden. Cortések Oliden matxinadaren berri izan zuenean, Francisco de Las Casas bidali zuen Oliden aurka bi gerraontzirekin. Bi ontzi horiek ekaitz batean suntsitu eta bere soldadu asko Olidera alde egin zuten arren, Las Casasek Olid garaitu zuen guduan eta harrapatu egin zuen.

Olid nola hil zen kontuak aldatu egiten dira; Bernal Díaz del Castillok bere *Verdadera Historia de la Conquista de Nueva España-n* dio Las Casasek Naco-n lepoa moztu ziola, Antonio de Herrera y Tordesillas-ek idatzi zuen bitartean, Oliden soldaduak bere aurka altxatu eta gero hil zutela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Diaz, B. 1963, *The Conquest of New Spain*, London: Penguin Books, ISBN 0140441239
2. ↑  Diaz, B. 1963, *The Conquest of New Spain*, London: Penguin Books, ISBN 0140441239ISBN 0140441239
3. ↑  Diaz, B. 1963, *The Conquest of New Spain*, London: Penguin Books, ISBN 0140441239ISBN 0140441239
4. ↑  Cristóbal de Olid, 1522

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q550491
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 18107069
* ISNI: 0000000116019943
* BNE: XX1525782
* BNF: 12163073s (data)
* GND: 122509730
* LCCN: nr94005954
* SUDOC: 237797526
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q550491
haize-parke bat eraiki aurreko ingurumen-inpaktuaren adierazpenaren orrialde bat.
**Semen-inpaktuaren adierazpena**, baita ere **Ingurugiroaren gaineko eraginari buruzko adierazpena**, ingurumenaren gainean eragina izan dezakeen proiektu baten aurrean ingurumena-gaietan esku duen erakunde edo aginteak horri buruzko azterketari deritzo. Azterketa horrek aurkako eta aldeko eraginak ondo aztertu ondoren aldeko edo kontrako ebazpena ondorioztatu dezake. Kontrakoa baldin bada proiektua ez gauzatzeko gomendioa edo agindua ezarriko du. Aldekoa denean, proiektuak ingurugiroari begira bete behar dituen baldintzak zehaztuko ditu. Ingurugiro-inpaktuaren ebaluazio azken urratsa da eta, ondoren, proiektua aurrera eraman daiteke. 

Zenbait herrialdetan azpiegitura ugari eraikitzeko derrigorrezko agiria da, errepideak, esaterako. Adibidez, EBko estatu kide guztietan, 85/337/EEE Zuzentarauaren eta haren ondorengo transposizio eta aldaketen bidez, hala nola 2001/42/EE, 2011/92/EB eta 2014/52/EB Zuzentarauen bidez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hirigintza Zuzenbidea Hiztegia] [2018]
2. ↑  Elhuyar Kultur Elkartea: *Ingurugiro hiztegi entziklopedikoa*. Gasteiz: Eusko Jaurlaritza, 1998. 193.or.

Ikus, gainera
-------------

* Ingurumenaren gaineko eragin

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8354340

 |

* Wd Datuak: Q8354340
**Ida Joséphine Phoebe Éva Gauthier** (1885eko irailaren 20a – 1958ko abenduaren 20a edo 26a) mezzo-soprano abeslari eta ahots irakasle kanadar amerikarra izan zen. Konpositore garaikideen abestiak interpretatu eta ezagun egin zituen bere karreran zehar, eta zenbat lanen estreinaldi amerikarretan abestu zuen, esaterako, Erik Satie, Maurice Ravel eta Igor Stravinsky lanetan, azken honen *Perséphone* lana barne. 

Zoé, Lady Laurier eta Sir Wilfrid eta Lord Strathcona haren mekenak gisa, Éva Gauthier Europan zehar hasi zen praktikatzen eta interpretatzen. 

With Zoé, Lady Laurier and Sir Wilfrid Laurier and Lord Strathcona as her patrons, Eva Gauthier initially trained and performed in Europe. She then travelled to Java and for four years immersed herself in its native music, which she introduced to North American audiences on her return. She retired from performing in 1937, and opened a voice studio in New York, where she became a founding member of the American Guild of Musical Artists and served on its board of governors. Gauthier was praised for the many qualities her singing brought to music. The citation from the Campion Society of San Francisco, which she received in 1949, said: "...her rare open-mindedness and unorthodox enthusiasm having been initially responsible for the recognition of many vital and important modern composers".

Diskografia
-----------

| Titulua | Mota | Urtea |
| --- | --- | --- |
| The Joy in Singing No 3 | Iraupen Luzeko Diskoa | Ezezaguna |
| Vieilles Chansons Et Danses / Chants De Soldats | Iraupen Motzeko Diskoa | 1918 |
| Aupres De Ma Blonde / La Lettre (The Letter) (Chanson De La Woevre) | Iraupen Motzeko Diskoa | 1919 |
| Depuis Lontemps J'habitais Cette Chamber | *Single* | 1921 |
| Walter Ballard French Songs | Iraupen Luzeko Diskoa | Ezezaguna |

Erreferentziak
--------------

1. 
2.
Universumeko estudioak, 1920an
**Universum Film AG**, **UFA** edo **Ufa** Alemaniako zinema estudio garrantzitsuena izan zen Weimar Errepublikaren garaian eta Bigarren Mundu Gerra bitartean. 1917tik 1945ra bitarte hainbat enpresa alemanek sorturiko konglomeratua izan zen.

UFAren filma garrantzitsuak
---------------------------

1922: Dr. Mabuse, der Spieler (zuzendaria: Fritz Lang)

1924: Die Nibelungen (zuzendaria: Fritz Lang)

1927: Metropolis (zuzendaria: Fritz Lang)

1930: Der blaue Engel (zuzendaria: Josef von Sternberg)

1930: Die Drei von der Tankstelle (zuzendaria: Wilhelm Thiele)

1930: Einbrecher (zuzendaria: Hanns Schwarz)

1931: Der Kongreß tanzt (zuzendaria: Erik Charell)

1931: Der Mann, der seinen Mörder sucht (zuzendaria: Robert Siodmak)

1931: Bomben auf Monte Carlo (zuzendaria: Hanns Schwarz)

1931: Meine Frau, die Hochstaplerin (zuzendaria: Kurt Gerron)

1932: Es wird schon wieder besser (zuzendaria: Kurt Gerron)

1932: Strich durch die Rechnung (zuzendaria: Alfred Zeisler)

1933: Ich und die Kaiserin (zuzendaria: Friedrich Hollaender)

1933: Lachende Erben (zuzendaria: Max Ophüls)

1937: Der Mann, der Sherlock Holmes war (zuzendaria: Karl Hartl)

1941: Frauen sind doch bessere Diplomaten (zuzendaria: Georg Jacoby; primer film alemán en color)

1943: Münchhausen (zuzendaria: Josef von Baky)

1944: Die Feuerzangenbowle (zuzendaria: Helmut Weiss)

1945: Kolberg (zuzendaria: Veit Harlan; propaganda del Tercer Reich)

1946: Unter den Brücken (zuzendaria: Helmut Käutner)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41468
* Commonscat Multimedia: UFA - Universum Film AG

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 167760767
* ISNI: 0000 0001 2158 5923
* BNF: 12434959v (data)
* GND: 19944-8
* LCCN: n88020678
* NKC: kn20050505070
* SUDOC: 033488177
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q41468
* Commonscat Multimedia: UFA - Universum Film AG
**Arja** **Kajermo** (Kiuruvesi, Finlandia, 1949) marrazkilaria eta eleberrigilea da, Suedian hazia, Irlandan bizi da.

Biografia
---------

Arja Kajermo Kiuruvesin jaio zen; familiak baserri txiki bat zuen han. 1955ean, Stockholmera joan ziren bizitzera, berak sei urte zituela. 1970eko hamarkadan, Arja Kajermo 'au pair' gisa joan zen Dublinera.

Arja Kajermo marrazkilari gisa hasi zen lanean *In Dublin* aldizkarirako. Bi hilean behin komiki bat argitaratzen zuen aldizkari horrentzat, hamar urtez. Aldizkarian agertutako lanek osatutako *The Dirty Dublin Strip Cartoons* bere lehen komikia Poolbeg Press argitaletxeak argitaratu zuen.

Aldizka karikaturak egiten zituen Attic Press editore feministarentzat eta, batzuetan, Irlandako prentsarentzat: *The* *Sunday Press* (gaur egun desagertuta), *The Irish Times*, *Image magazine* eta *Magill*. *Dublin Four* bere komikia *Sunday Tribunean* argitaratu zuen.

Arja Kajermok *Tuula* komikia ere marraztu zuen, *Dagens Nyheter* Suediako egunkariaren igandeko alean agertzen zena.

*Tuula*ren biñetak *En pillig sol i Särholmen* (Nisses Böcker 2005) liburuan argitaratu zituen. Stockholmeko hegoaldeko auzo pobre bateko eguneroko bizitzari begirada txiki bat da. Bigarren liburu batean, *Tuula* *underbar, underbetald undersköterska* (Nisses Böcker, 2008), gaia itxaropenetara, klasera, kulturara, estereotipoetara eta generora zabaldu zuen.

Arja Kajermok ilustratutako liburuen artean, *Address Vintergatan* (Almqvist & Wiksell, 2003) haurrentzako liburua dago, Annamaria Dahlöfen *Hämta kraft* (UR, 2008), laneko estresari buruzkoa, eta Bruno Rushforthen eta Val Wassen *Get Through* (Royal Society of Medicine, 2008), MRCGPeko (Membership of the Royal College of General Practitioners) konpetentzia klinikoen ebaluazioari buruzkoa.

Arja Kajermoren lehen eleberria, *The Iron Age* (Burdin Aroa), ingelesez dago idatzita, eta Tramp Press-ek argitaratu zuen, 2017an. Susanna Kajermo Törnerrek irudiztatutako nobela hau 2014ko Davy Byrne's Short Story Award sariketan aurrehautatua izan zen istorio batetik dator. Arja Kajermoren haurtzaroan oinarritzen da neurri batean, gerra ondorengo Finlandian eta Suedian. *The Iron Age* Republic of Λousness sarirako izendatu zuten, eta Walter-Scott (2018) sarien zerrenda luzearen parte da. Véronique Béghainek itzuli zuen eleberri frantsesera (Éditions Do, 2019).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Suedieraz)** suejleonard.com
2. 1 2   Hayden, Joanne.  (2017-04-23). «A friend told me, 'you don't think or look Irish so there's not point trying to sound it'» *Independent.ie*.
3. ↑    *The Iron Age (paperback).*  13-04-2017..
4. ↑    *The 2014 Davy Byrnes Short Story Award.*  05-12-2013..
5. ↑    *The Iron Age Longlisted for the Republic of Consciousness Prize.*  28-12-2017..

Kanpo estekak
-------------

* *Parked at Loopia.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4791518
* Commonscat Multimedia: Arja Kajermo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 385149294312780521762
* SUDOC: 248226002

 |

* Wd Datuak: Q4791518
* Commonscat Multimedia: Arja Kajermo
**Guillermo Lauzurika** (Gasteiz, Araba, 1968), euskal herritar musikaria da.

Bere formazioa Vitoria-Gasteizko Jesús Guridi Kontserbatorioarekin lotua dago, non konposizioko ikasketak Carmelo Bernaola eta Antonio Lauzurika-rekin egin zituen, eta konposizio elektroakustikakoak Alfonso García de la Torre-rekin. Formazioa Salvatore Sciarrino, Mauricio Sotelo, Luis de Pablo-rekin osatu zuen eta jazz pianista moduan Iñaki Salvador-rekin. Sorkuntza ekimen ugari egin izan ditu: konposizioa, inprobisazioa, instalazioak, musika esperimentala, dantza, margoa, performace... *Ensemble Espacio Sinkro* eta *Sirius*-eko kide da, Big Band Berri jazz orkestra zuzentzen du, eta Musikeneko musika elektroakustikako irakasle da.

Kanpoko loturak
---------------

* , Musikagileak
* ,Eresbil

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12377057
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87144539
* ISNI: 0000000060637899
* BNE: XX1378995
* CANTIC: a10749809
* Tabakalera ID: 111878

 |

* Wd Datuak: Q12377057
**Colleen Leigh Farrington** (Lordburg, AEB, 1936ko abuztuaren 5a – Jupiter, AEB, 2015eko urriaren 12a) estatubatuar modelo eta kabaretabeslaria zen.

Diane Lane aktorearen ama da, Oscarsarietarako izendatua. 1957ko urrian Hileko playmate ere izan zen *Playboy* aldizkarirako. Peter Baschek izan zuen argazkilari.

Bizitza
-------

Farrington Davisboron (Georgia) jaio zen, Eleanor Briggsen alaba zen. Playmate izan aurretik, Farrington moda-modeloa izan zen New Yorken, eta Oleg Cassini moda-diseinatzailearen faboritoa zen. Interpretazio-rol batzuk ere egin zituen.

Frarrington Burton Eugene Lane irakaslearekin ezkondu zen eta 1965ean dibortziatu zen, Diane Lane alaba jaio eta gutxira. Geroago, Georgian finkatu eta Lawrence Pricerekin ezkondu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  [*Esteka hautsia*]
2. ↑  Colleen Farrington
3. 1 2 3   Peer Oppenheimer.  (9 de marzo de 1980). *Diane Lane: A Star for Tomorrow.*  *The Daytona Beach News-Journal*.
4. ↑   Dorothy Kilgallen.  (10 de mayo de 1962). *On Broadway.*  *Pittsburgh Post-Gazette*.
5. 1 2    *Playmate listing.*.   *Playmate listing.*. 25,   *Playmate listing.* .
6. ↑   Richard F. Shepherd.  (2 de junio de 1963). *Curtain Going Up.*  *The New York Times*.
7. ↑    *Chiaroscuro, One-Act Play, Opens at Gate.*  *The New York Times* 6 de junio de 1963.
8. ↑    *Roles for 'Chiaroscuro' Writer.*  *The New York Times* 6 de mayo de 1963.
9. ↑    *Diane Lane bio.* .
10. ↑    *The Happy Life of Diane Lane.*.   *The Happy Life of Diane Lane.*. 25,   *The Happy Life of Diane Lane.* .

Kanpo estekak
-------------

* Colleen Farrington en Playboy Online en el playboy On-line
**Fernando Aguilar Camacho** (Frailes, 1938ko otsailaren 2a - Torrevieja, 2013ko ekainaren 21a) gipuzkoar atleta izan zen, luzera handiko lasterketetan espezializatua. Tokioko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte 5.000 metroko lasterketan eta Espainiar estatuan 10.000 metrotan 29 minututuik jeisten lehenengo atleta izan zen. "Aretxabaletako galgoa" ezizena eman zioten.

Biografia
---------

Jaenen jaioa izan arren, hamalau urte zituela, Aretxabaletara etorri eta bere kirol ibilbidea Gipuzkoan egin zuen, hasieran Aretxabaleta Kirol Elkartean eta ondoren Real Sociedad taldean.

1957an egin zuen lehen lasterketa eta 1959an Espainiako gazte mailako txapelduna izan zen 5.000 metrotan eta gazte mailako Donostiako Nazioarteko Krosa irabazi zuen. Berehala hartu zuten nazioarteko txapelketatan aritzeko eta 1962an Iberoameriakar Jokoetan eta 1963an Mediterranear Jokoetan izan zen. Azken honetan brontzezko domina eskuratu zuen. 1964an Tokioko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte, 5.000 metrotan eta 10.000 metrotan. 

1975ean kirolari profesionala izateari utzi zion baina korritzen jarraitu zuen beteranoen mailan. 1978an Donostiako maratoian hartu zuen parte eta laugarrena izan zen.

Txapelketak
-----------

### Nazioarteko txapelketak

| Urtea | Txapelketa | Lekua | Emaitza |
| --- | --- | --- | --- |
| 1964 | Olinpiar Jokoak | Tokio, Japonia | 5.000 m.: 12.a (2. erronda) |
| 10.000 m.: Utzi (Finala) |
| 1963 | Mediterranear Jokoak | Napoli, Italia | 5.000 m.: 3.a |

### Espainiako txapelketak

* Krosean:
	+ Txapelduna (2): 1966, 1967
	+ Bigarrena (1): 1964
	+ Hirugarrena (2): 1961, 1965
* Pistan:
	+ 1.500 m (1): 1965
	+ 5.000 m (2): 1959 (gazte mailan), 1963
	+ 10.000 m (2): 1963, 1967

Erreferentziak
--------------

1. ↑  www.sports-reference.com
2. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** «Fernando Aguilar Camacho» *Fundación Andalucía Olímpica* (Noiz kontsultatua: 2023-08-03).
3. ↑  Auñamendi Entziklopedia
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Fundación.  (2021-07-27). «Recuerdos Olímpicos: Tokio 1964. Fernando Aguilar Camacho» *Fundación Andalucía Olímpica* (Noiz kontsultatua: 2023-08-03).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257833
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 17558

 |

* Wd Datuak: Q12257833
**Galatea** edo **Neptuno VI** Neptunotik gertuen dagoen laugarren satelitea da. Galatea pertsonaia mitologikoaren izena darama, berrogeita hamar Nereidetako bat greziar mitologian, Polifemo ziklopeak maite zuena.

Aurkikuntza
-----------

1989an aurkitu zen, *Voyager 2* zundak egindako argazkietatik abiatuta. Hasiera batean **S/1989 N4** izena eman zitzaion eta urte horretako abuztuaren 2an iragarri zen. Izena 1991ko irailaren 16an eman zioten.

Ezaugarri fisikoak
------------------

Galateak itxura irregularra du eta ez dirudi jarduera geologikorik duenik. Baliteke beste satelite baten apurketaren ondoren berriro bildutako zatiek osatzea, agian Triton orbitan kapturatu zuenean sortutako desegonkortasunaren ondorioz.

Orbita
------

Galatearen orbita Neptunoren orbita sinkronikoaren erradioaren azpitik dago, beraz espiralean jaisten ari da etengabe, eta etorkizunean planetaren aurka talka egin dezake edo Rocheren muga gainditzen badu eraztun sistema berri bat eratu lezake.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «IAUC 4824: Sats OF NEPTUNE; 1989M; PU Vul; V482 Cyg» *www.cbat.eps.harvard.edu* (Noiz kontsultatua: 2024-02-07).
2. ↑   «IAUC 5347: SNe; 1991o; Sats OF SATURN AND NEPTUNE» *www.cbat.eps.harvard.edu* (Noiz kontsultatua: 2024-02-07).
3. ↑   Banfield, Don; Murray, Norm.  (1992-10-01). «A dynamical history of the inner Neptunian satellites» *Icarus* 99 (2): 390–401.  doi:10.1016/0019-1035(92)90155-Z. ISSN 0019-1035. (Noiz kontsultatua: 2024-02-07).

Kanpo estekak
-------------