recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Abu Nidal** (jaiotza-izena: *Sabri l-Banna* ; Jaffa, 1937ko maiatza - Bagdad, 2002ko abuztuaren 16a) palestinar politikari eta gerrillaria izan zen.

1948an familiarekin batera Gazako iheslari-zelai batera joan behar izan zuen, eta ondoren Nablusera aldatu ziren. 1955ean Jordaniako Baath alderdian sartu zen, baina handik bi urtera, alderdia legez kanpo utzi zutelarik, Saudi Arabiara alde egin behar izan zuen, eta Palestinaren askapenaren aldeko Fatah talde armatuko kide egin zen. 1969an mugimendu horren ordezkari izendatu zuten Sudanen, eta hurrengo urtean Bagdadera bidali zuten, kargu horrekin berarekin. Iraken egon zen bitartean eragin handia izan zuten beragan irakiarren ikuspegi politikoak, eta 1974an Al Fatah mugimendutik egotzi zuten, Palestinarentzat agintaritza nazionala finkatu izana kritikatu zuelarik. Abu Nidalek, orduan, bere taldea sortu zuen, Fatah Kontseilu Iraultzailea, Irakek diruz lagundua. Al Fatahk hilketa eta konplotetan parte hartu izanaz salatu zuen Abu Nidal, eta heriotza-zigorra ezarri zioten. 1983an Bagdadetik egotzi zuten, Irakek Estatu Batuen laguntza behar zuelako Iranen kontrako gerran. Abu Nidal Siriara joan zen orduan, eta hango gobernuari laguntza eman zion. Handik hiru urtera Abu Nidalek Jordania, Israel eta Palestinaren Askapenerako Erakundearen arteko hitzarmen bat eragotzi zuen. 1986an, Siria nazioarteko terrorismoaren laguntzaile zela salatu zuten Mendebaldeko herrialdeek, eta horrela, Abu Nidalek ihes egin behar izan zuen handik, Libiara, ustez. 1991n Abu Nidalen taldeak Palestinaren Askapenerako Erakundearen buruzagi nagusietako bat hil zuen. Palestinaren eta Israelen arteko bake-hitzarmenen kontra agertu zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q316408
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5731874
* ISNI: 0000 0000 2219 3414
* BNF: 12068259t (data)
* GND: 119021676
* LCCN: n85226409
* SUDOC: 028953797
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00040/eu\_a\_0400/a0400
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q316408
**Hejira** (هجرة) Mahomak eta jarraitzaileek egindako bidaia edo ihesa da, Mekatik Medinara. Kristau aroaren 622. urteari dagokio eta aro musulmana urte horretatik hasten da.

Mahomaren jarraitzaileak gero eta gehiago zirenez, mehatxu izaten hasi ziren tribuetako buruzagientzat. Tribu horien aberastasuna Kaaban zetzan, Mekako erlijio gune garrantzitsuena zenean. Mahoma politeismoaren aurka zegoen eta horrek arrisku handia zekarkion bere tribuari, qurayshí-ri, Kaabaren zaintzaile baitziren. Horixe izan zen Mahomari eta jarraitzaileei egin zitzaien jazarpenaren arrazoi nagusietako bat.

Bizitza arriskutsua bihurtu zen eta Mahomari hainbat atentatu egin zizkioten. 619an, Jadiya, Mahomaren emaztea, eta osaba Abu Talib hil ziren. *Tristuraren urtea* deitu izan zaio. Mahoma kide zuteneko klan hark ere atzera egin zion eta haren jarraitzaileak jazartzeari ekin zion.

Azkenean, Jathrib-era (gero Medina izan zen) joan zen bere jarraitzaileekin, *Hejira* ezagutzen den bidaian. Bere tribuekiko edo familiekiko harremanei alde egin eta Islamarekiko konpromisoa indartu zuen. Migrazio horrek markatu zuen islamdar egutegiaren hasiera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131482
* **Identifikadoreak**
* BNF: 131668986 (data)
* GND: 4252024-1
* LCCN: sh85088282
* NKC: ph388305
* SUDOC: 035098589
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q131482
**Zab Handia** (arabieraz: الزاب الكبير‎, *al-Zāb al-Kabaīr*; turkieraz: *Zap*; kurdueraz: *Zêy Badînan*; asirieraz: ܙܒܐ ܥܠܝܐ, *zāba ʻalya*) Mendebaldeko Asiako ibaia da, Tigrisen ezkerraldeko ibaiadarretako bat, Turkia eta Iraken (Kurdistanen) dabilena. 430 km luze da.

Geografia
---------

Zab Handia Turkiako hego-ekialdeko mendietan jaiotzen da, Irango mugatik hurbil. Iraken sartu eta Mosuletik behera lotzen zaio Tigrisi. Uraldi handiak izaten ditu udaberrian. 430 km inguruko luzera eta Zab Txikiarekin batera, Tigris ibaiaren ibaiadar garrantzitsuenetako bat da. Kurduak bizi diren eremuaren gutxi gora-beherako muga eta Kurdistan eskualde autonomoaren muga politikoaren zati da.

Amaitu gabeko Bekhmako urtegiak, Arbil probintzian, 17,1 km3-ko edukiera izanen luke, ureztatzeko eta argindarra sortzeko. Lanak 1980ko hamarkadan hasi ziren, baina bertan behera utzi behar izan ziren Golkoko Gerrak eta, gerra honen ondoren Nazio Batuen Erakundeak ezarritako zigorrek eragin zituzten zailtasun ekonomikoen ondorioz.

Zab Handia (iparraldean) eta Zab Txikia (hegoaldean).

Historia
--------

Zab Handia eta Zab Txikiaren artean dagoen lurraldea, Asiriar zibilizazioaren sorlekua izan zen.

Ibai honen ertzean gertatu zen, 750ean, Zab Handiko gudua, omeiatarren porrota eta Damaskoko kaliferriaren amaiera ekarri zuena, abbastarren eta euren Bagdadeko kaliferriaren mesedetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia.* .
2. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
3. ↑  Bekhma Jpower.co.jp
4. ↑  *Iraqi Kurds to rebuild Bakhma dam they had looted in 1990s* Ekurd.net

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q756018
* Commonscat Multimedia: Great Zab

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315169199
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q756018
* Commonscat Multimedia: Great Zab
**Hispania**, espainiar nazioaren pertsonifikazioa da, Erromatar Errepublikaren garaian sortu zutena.

Irudikapen honen aurrekaria txanpon batzuk izan ziren, non zaldizko bat (*equites*) lantza batekin eta HISPANORVM legendarekin irudikatua agertzen zen. Hauek k.a. II. mendearen lehen erdialdekoak ziren eta Morgantinan (Sizilia) egin zituzten. Txanpon hauek Bigarren Gerra Punikoan Erromatar Senatuaren aginduz Siziliako hiri honen gobernua jaso zuten mertzenario hispaniarrek egin zituzten.

Hispaniaren lehen irudikapena Erromatar Errepublikan agertu zen: HISPAN legenda zuen emakume buru bat zen, Erroman Postumia familiak sortu zuen (K.a. 81). Harrezkero, txanpon berriak sortu ziren, Hispaniarako errepresentazio alegorikoekin, ezaugarri desberdinekin erromatarren garai osoan.

Erromatar Behe Inperioan ahanzturan eroriko zen, txanponen protagonismoa Erromak eta Konstantinoplak baitzuten, alegoria probintzialak alde batera utziz. Numismatikan ez zen berriro agertuko pezetaren sorrerara arte (1869: Elisabet II.aren boteretik kentzea). Hadrianoren garaiko modeloan oinarritutako alegoria erabili zuten, nahiz eta oraingoan ESPAÑA legendarekin. Urte horretatik aurrera, monumentuak, estatuak eta erliebeak egin ziren Hispaniaren alegoriarekin, moneta-mundutik kanpo.

Pezetaren azken urteetan, 1999, 2000 eta 2001ean egindako txanponetan agertu zen berriro (Hadrianoren modeloa erabiliz baita ere). Espainiako Bigarren Errepublikak ere bere alegoria propioa izan zuen, Hispanian oinarritua.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** Pina, Manuel. *Alegoría de Hispania en la numimástica.* .
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *919. Alegorías de la II República Española.*  2014-4-9.

Kanpo estekak
-------------
**Aci Castello** (sizilieraz: *Jaci Casteddu*) Siziliako (Italia) Cataniako probintziako komuna bat da. 17.854 biztanle ditu, eta 8 km². Mugakide ditu Aci Catena, Acireale, Catania, San Gregorio di Catania eta Valverde komunak.

Arrantzaleen herri honen izena normandiar gazteluaren izenetik dator. Gotorleku hori itsasotik sortutako basaltozko harkaitz baten gainean eraiki zen. Erdi Aroan, 1076an, Rogelio Luriakoari babesa eman zion. Setio luze baten ondoren, Frederiko II.a Siziliakoak birrindu zuen; geratzen den zatian, gaur egun museo zibikoa dago.

Historia
--------

Aci Castelloren herria gazteluaren inguruan sortu zen, normandoek 1076an eraiki zutena, VII. mendeko bizantziar gotorleku baten gainean. 1169an, Aci Castelloren populazioa handitu zen Etnaren erupzio batek sumendiaren ondoko herriak abandonatu zirelako. Geroago, gaztelua Cataniako gotzainaren ondasuna bilakatu zen.
1296an, Roger Lauriakoak, Siziliar bezperetan aragoiar ontziteriaren almiranteak, Aci feudoa eta gaztelua Frederiko II.a Siziliakoa leialki laguntzeagatik jaso zuen. Bi gizonen arteko harremanak hoztu zirenean eta Rogerrek anjoukoei eskaini zienean, erregeak gaztelua setiatu eta konkistatu zuen eta Lauriakoa bere lurretatik egotzi. Margarita Lauriakoak, Rogeren ondorengoak, 1320an gaztelua eta lurraldeak berreskuratu zituen eta Blasko II.a Alagonakoari eman zizikion. Gizon honek Palermo anjoutarren erasoetatik defendatzen zuen bitartean, Bertrando di Balzok arpilatu zuen Aci.

Iruditegia
----------

* Normandiar gazteluaNormandiar gaztelua
* Aci Castelloren arrantza portuaAci Castelloren arrantza portua
* Ziklopear irlakZiklopear irlak
* Aci Castelloren panoramikaAci Castelloren panoramika
* Magna GraeciaMagna Graecia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q341293
* Commonscat Multimedia: Aci Castello

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123517327
* GND: 4536111-3
* **Lekuak**
* OSM: 39276

 |

* Wd Datuak: Q341293
* Commonscat Multimedia: Aci Castello
**Abraham de Amézaga** (Bilbo, Bizkaia, 1974ko abenduaren 5a) gaztelaniazko kazetaria eta hizlaria da.

Frantses Filologian lizentziatua, moda, luxua eta bizitzaren arteari buruz idazten du. Hamaika aldizkaritan (*Elle, Glamour, Woman, El Mundo, Yo Dona, Gentleman, Citizen K, AD, Qué Leer, Época, House & Garden*...) aritu izan da artikuluak, erreportajeak eta elkarrizketak egiten. Euskal Herrian *El Periódico de Alava* egunkariko moda arduraduna izan zen 1997tik 2001 arte eta Radio Euskadiko saio batean modari buruz aritu zen astero.

Hamar urtez *Vogue* aldizkariko Mexiko eta Hego Amerikako ediziotako korrespontsala izan da Europan. Hitzaldiak ematen ditu modaren izen handiei buruz Europan —Espainian eta Frantzian batez ere—, Hego Amerikan eta Estatu Batuetan.

Irakaslea ere da, Vogue eta Carlos III Unibertsitateko Master de Comunicación de Moda y Belleza delakoan eta baita Istituto Marangonik Parisen duen egoitzan ere.

Balenciaga jostunari buruzko zenbait liburutan parte hartu izan du eta bere aitona zen Elias Amezaga idazleari buruzko bi biografia kaleratu ditu. Argitaratu duen azken liburua *Inspiradoras* da.

Liburuak
--------

* *Balenciaga. De París a San Sebastián* (Kutxa, 2001). Zenbait autore.
* *Carta de amor a Cristóbal Balenciaga*  (IVAM, 2002). Zenbait autore.
* *Elías Amézaga Urlézaga* (Eusko Ikaskuntza, 2006).
* *Elías Amézaga. Vida y obra* (Eusko Ikaskuntza, 2009).
* *Inspiradoras* (Ediciones Recovecos, 2011).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Abizena horrela idaztea, euskal herritar horren aukera pertsonala da. Izan ere, Euskaltzaindiak, euskara baturako, *Ametzaga* onartu du deitura horren grafiatzat. Ikus Euskal Onomastikaren Datutegia.
2. ↑   «Los vascos no sabemos vender nuestra moda» *Diario Vasco* 2009-02-01.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2821865

 |

* Wd Datuak: Q2821865
**Valentina Leonidovna Ponomariova** (Mosku, Sobietar Batasuna, 1933ko irailaren 18a - 2023ko azaroaren 8a)  errusiar astronauta, pilotua eta zientzialaria izan zen.

Biografia
---------

Ponomariova Moskuko 156 zenbakidun nesken eskolara joan zuen 1951n. Moskuko Abiazio Institutuan lizentziatu zen 1957an, eta Zhukovsky Akademian, Moninon, 1967an.

1961eko abenduan, sobietar gobernuak baimendu zuen emakume astronauten aukeraketa, espazioko lehen emakumea sobietar herritarra izango zela ziurtatzeko asmoz. 1962ko otsailean, Ponomariova bost emakumezko kosmonauta talde batean hautatu zuten Vostok hegaldi baterako entrenatzeko. 

Taldeak hainbat hilabete eman zituen entrenamendu intentsiboan, 1962ko azaroan azterketekin amaitu eta, ondoren, gainerako lau hautagaiei Sobietar Aire Armadako teniente junior izendatu zituzten. Ponomariova hautagai nagusi gisa ezarri zen Valentina Terexkova eta Irina Soloviovarekin, eta misio-profil bateratu bat sortu zen, bi emakume espaziora jaurtiko zituena, Vostok-en hegaldietan egun jarraian.

Espazioko lehen emakumea izatearen ohorea Valentina Terexkovarentzat izan zen, zeinak Vostok 5ean jaurtiko zuen lehenik, eta Ponomariovak Vostok 6an orbitan jarraituko zuen bitartean. Hala ere, Ponomariovak ez zien elkarrizketetan sobietar topikoei erantzun eta bere feminismoak sobietar lidergoa ezinegonarazi zuen, 1963ko martxoan bere hegaldia aldatu zuen. Vostok 5-k, Valery Bikovski astronauta, gizonezko bat eramango zuen, 1963ko ekainean Terexkovarekin batera misioan zebilen Vostok 6 ontzian. Terexkovaren segurtasun ordezkoa Irina Soloviova izan zen, Ponomariova bigarren rol batean.   Atzerapauso hori gorabehera, Ponomariova programarekin egon zen 1969ra arte. 1965ean ilargiaren inguruan Soiuz hegaldi batean hegan egitea aurreikusi zen, Soiuz espazio-ontziaren atzerapen handiak hegaldi hori bertan behera utzi baino lehen. Voskhod 5 itsasontzian hamar eguneko misio batean emakumezkoen eskifaia zuzenduko zuen, baina programa bertan behera utzi zuten hegan egiteko aukera izan baino lehen. Ponomariova 1969an erretiratu zen, emakumezko Soiuz hegaldi bat egiteko asmorik ez zegoela argi geratu zenean.  

Ponomariovak orbita-mekanikan aritu zen gero Gagarin Kosmonauta Prestakuntza Zentroan. Horren ostean, Natur Zientzia Historikoen Institutuko ikertzaile gisa lan egin zuen. 

1972an Yuri Ponomariov kosmonautarekin ezkondu zen eta bikoteak bi seme-alaba izan zituen dibortziatu aurretik. Ponomariova bezala, bere senarrak ezin izan zuen espaziora hegan egin, nahiz eta Soiuz 18 laguntza taldean aritu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «"Роскосмос": ушла из жизни дублер Терешковой Валентина Пономарева» *Interfax Russia* 2023-11-10.
2. 1 2   Becker, Joachim. «Cosmonaut Biography: Valentina Ponomaryova» *www.spacefacts.de*.
3. ↑   «V.Ponomaryova» *www.worldspaceflight.com*.
4. 1 2 3    *Vostok 6A.*  6 de abril de 2007.
5. 1 2    *Voskhod 5.*  5 de febrero de 2007.
6. ↑    *Soyuz A-3.*  5 de julio de 2016.
7. ↑   Becker, Joachim. «Cosmonaut Biography: Yuri Ponomaryov» *www.spacefacts.de*.
**Manuel del Moral Fernández** (Jaén, Espainia, 1984ko otsailaren 25a) futbolari profesionala da. Aurrelari jokatzen du. Eibar KE klubean jokatu zuen, Espainiako futbol ligako lehen mailan.

Kirol ibilbidea
---------------

2001ean, Atletiko Madrideko filialak fitxatu zuen. Hurrengo bi denboraldiak RC Recreativo de Huelva taldean pasa zituen,jokalari bezala prestatzeko. Bi urte horien ostean Atletiko Madridera bueltatu zen Lehenengo Mailan jolas zezan.

2006ko denboraldian Getafe CF fitxatun zuen. Talde honekin bigarren gelditu zen Errege Kopan bi urtez. Getafek Lehenengo Mailan izan zuen goleagile hoberena izan zen.

2011ko maiatzaren 11n, ofiziala egin zeren bere fitxaketa Sevillan, 4 miloiren truke. Bere lehenengo denboraldian Sevillan, jokalari garrantzitsua izan zen,entrenatzailea (Michel) konfiantza osoa eman zion. Entrentzailoea ordezkatzerakoa, protagonismoa galdu eta gutxi jolastera pasatu zen.

Gaur egun, Eibar KE taldean jokatzen du, eta Gaizka Garitanoren eskutik minutuak gozatzen ari da.

Espainiako selekzioa
--------------------

Selekzioko kategoria filialetan jokatu du, parte hartze nabarmenarekin. Sub-19 jolastu zuenean gol ugari sartu zituen eta horren ondorioz, 2011ko maiatzaren 25ean Selekzio absolutuak deitu zion eta partidu amistosoak jolasteaz gozatu zuen.

Klubak
------

1. Atlético de Madrid B
2. R.C. Recreativo
3. Atlético de Madrid
4. Getafe C.F.
5. Getafe C.F.
6. Sevilla F.C.
7. Elche C.F.
8. S.D. Eibar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q359056

 |

* Wd Datuak: Q359056
**Ainbiriketa** taldeko haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Aian, Gipuzkoan, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

Arauak
------

Jolas hau herriko plazan edo eskolako atsedenaldian jolasten zuten neska-mutilek. Korroan jarri eta batek zenbakia esaten zuen oihuka eta zenbakia egokitzen zitzaiona kanpoan gelditzen zen, eta hala jarraitzen zen bakarra geratu arte; azken horri *atxi* deitzen zitzaion. *Atxi* izenekoa lagunen atzetik abiatzen zen eta bitartean hau abesten zuen: "Ainbira, maingira, harrapatu arte segi". Harrapatzen zuena horma edo zuhaitz baten kontra jartzen zuen. Berria harrapatutakoan, aurrekoari eskua emanda "katean" uzten zuen. Jolasean ari zirenetako batek atxiari ihes egin eta kateko norbait ukitzen bazuen, guztiak libre gelditzen ziren. Baina *atxi* horrek denak harrapatzen bazituen, bere lekuan beste atxi bat jartzen zuen.

Antzeko jolasak
---------------

Aldaketa gutxi batzuekin beste hauek daude ere bai:

* Almariatxu (Latasan).
* Bale-baleka (Etxalarren).
* Axkenka.
* Balea (Leitzan).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Juan Garmendia Larrañaga - Xabier Mendiguren Bereziartu: *Juan Garmendia Larrañagaren hiztegi etnografikoa*. Donostia: Ikastolen Elkartea, 2003. 23.or.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------
**Manuel Agudo Duran "Nolito"** (Sanlucar de Barrameda, Andaluzia, 1986ko urriaren 15) espainiar futbolaria da. Sevilla futbol klubean dihardu.

Ibilbidea
---------

Bere ibilbidea Sanluqueño-n hasi zuen. Han denboraldi bakarrean 39 partida jokatu eta 24 gol sartu zituen. Ondoren, 2006an Ecija-ra joan zen eta bertan 2 denboralditan 71 partida jokatu eta 15 gol sartu zituen. 2008an, Bartzelona B-ra joan zen. Han 2011 arte egon zen eta jokatutako 106 partidetan 29 gol sartu zituen.

Bartzelonako 1. taldearekin 2 partida jokatu zituen. 2011n, jada 25 urterekin, Benficak fitxatu zuen eta han 2 denboralditan 35 partida jokatu eta 12 gol sartu zituen, 2013. urtea Granadan utzita eman zuen arren. Granadako etapa horretan 17 partida jokatu eta 3 gol erdietsi zituen eta urte horretan bertan, hau da 2013an, Celta de Vigo taldeak fitxatu zuen. Han 2016ko urrirarte, 100 partida jokatu eta 39 gol sartu zituen.

2016an Celtan eman zuen maila ona zela eta Manchester Cityk fitxatu zuen, Guardiola zela entrenatzaile. Han ordea, ez zuen aukera handirik eduki, eta Cityk Sevillakoei uztea erabaki zuen. Denboraldi erdian emandako maila altuagatik erosi zuten. 2020an Celtara itzuli zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q456617
* Commonscat Multimedia: Manuel Agudo Durán

---

 |

* Wd Datuak: Q456617
* Commonscat Multimedia: Manuel Agudo Durán
**Mukanas txa-txa** korroko jolada da. Juan Garmendia Larrañaga antropologoak Muskildin, Zuberoan, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

Arauak
------

Neska-mutilek korroa osatzen zuten bat kanpoan utzita. Hark eskuan zapia hartu eta "mukanas txa-txa" esaten zuen bitartean lagunen inguruan biraka hasten zen. Halako batean, korroko norbaiten atzean zapia uzten zuen oharkabean. Beste itzulia osatzerako zapia atzean zeukana ez bazen ohartzen, korroaren erdira pasatzen zen beste norbaitek bere lekua hartu arte. Zapia atzean zeukana konturatzen bazen, hura utzi zuenaren atzetik abiatzen zen harrapatzeko asmoz. Itzuli osoa egin aurretik ukitzen bazuen, harrapatutakoak korroaren erdira pasatu behar izaten zuen. Erdian zegoenak korroan hartzen zuen tokia eta zapia eskuratu zuenak ordu artekoa bera errepikatzen zuen, lagunen atzean lasterka, norbaiten atzean zapia utzi arte. Lehen itzuli hori egin aurretik harrapatzen ez bazuten, zapia utzitakoa korroan jartzen zen eta jaiki berriari zegokion jokoari jarraitzea. Urte osoko jokoa zen, airepean zein aterpean egiteko modukoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Juan Garmendia Larrañaga - Xabier Mendiguren Bereziartu: *Juan Garmendia Larrañagaren hiztegi etnografikoa*. Donostia: Ikastolen Elkartea, 2003. 141.or.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------
**Adam Friedrich Oeser** (Pressburg, 1717ko otsailaren 17a – Leipzig 1799 martxoaren 18a) alemaniar margolari eta eskultorea izan zen.

Biografia
---------

Ikasketak Pressburgen egin zituen, eskulturgintzako irakaslea Georg Raphael Donner izaki. Ondoren Vienan, bertako Akademian Jacob van Schuppen eta Daniel Grau izan zituen margo irakasle. 1739 urtean Saxoniako Dresdenera joan eta Mengs eta Dietrich izan zituen ikaskide. 1749 urtean Errege Operako erretratu eta paisaiak egin zituen baita Schloss Hubertusburgen horma irudiak ere. 1756 urtean Heinrich von Bünau kondeak berriki eraikitako Schloss Dahlen apainketa lanak agindu zizkion.

1759 urtean Leipzig-era joan zen eta 1764an sortu berri zen akademian zuzendari izendatu zuten. Manierismoaren aurka sutsu aritu zen, hala bada, Winckelmannek aldarrikatzen zuen berrikuntzen aurka agertu zen baina azkenik adiskidetu eta bere familiarekin bizi izan zen 1754/55 urteetan.

Oeser-ek margotua, Leipzigeko  San Nikolas Elizan.
Oeserrek irakasle lanean eragin handia izan zuen. Besteak beste Johann Wolfgang von Goetheren irakasle izan zen eta denbora gutxira Weimarren, adiskide minak ere. Hainbat apaiketa-lan egin zituen, sabaietan batez ere. Mitologiari eta erlijioari lotutako margo-oihalak eta erretratuak ere egin zituen. Ezagunen artean hauek ditugu: "Artistaren Seme-alabak" (1766, Dresden Galeria), "Ezkontza Kanan" (1777), beste lau Leipzig Museoan, eta "Margolariaren Lantokia" (Weimar Museoan). Eskulturari dagokionez 1780 urtean egindako Frederick Augusto Königsplatz Leipzigeko hautagaiari egindakoa dugu, bere ikasle eta arkitekto Johann Carl Friedrich Dauthe-ekin elkarlanean egindakoa .

1766 urtean Leipzig-eko *Minerva, zu den drei Palmen* masoniko taldeko kide egin zen. 1776 Leipzigeko *Balduin*go kide izan zen.

Oharrak
-------

1. ↑  Rines, George Edwin, ed. (1920)
2. ↑  Karl Robert Mandelkow, Bodo Morawe: Goethes Briefe (*Goethe-ren gutunak*). 2. edizioa.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau darabil testu bat argitaratzea orain domeinu publikoa: Gilman, D. C.; Thurston, H. T.; Colby, F. M. eds. (1905). "Oeser, Adam Friedrich". *New Nazioarteko Entziklopedia* (1. ed.). New York: Dodd, Mead.  Lan hau, aldi berean, aipatzen da, bere biografia arabera Dürr (Leipzig, 1879).

Kanpo loturak
-------------

* Masonic Lodge *Minerva, zu den drei Palmen* Leipzig

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215129
* Commonscat Multimedia: Adam Friedrich Oeser

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 74126113
* ISNI: 0000 0000 6664 132X
* BNE: XX1711997
* BNF: 149756953 (data)
* GND: 118786792
* LCCN: n82050649
* NKC: xx0268262
* SNAC: w6cv77r8
* SUDOC: 061596043
* ULAN: 500115770
* ICCU: VEAV444907
* KulturNav: id
* RKD: 60312
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q215129
* Commonscat Multimedia: Adam Friedrich Oeser
**Arrebilan ondo gordeka** taldeko haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Muxikan, Bizkaian jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

Arauak
------

Neska-mutilen joko honetan, parte-hartzaileak bi taldetan banatzen dira eta zirkulu bana osatzen dute lurrean eserita. Baina bi taldeetako neska edo mutil bana zutik geratzen da. Horiek, eskuan harri bat ezkutaturik dakartela, taldekideengana hurbiltzen dira banan-banan "Arrebilan ondo gorde" esanez. Eseritakoa mutila bada, eskua praken sakelan sartzen dio, eta neska bada, berriz, azpiko gona eta soinekoaren artean. Behin agurra egin eta gero, talde batean zutik dagoen ordezkariak asmatu egin behar du beste taldean eseritakoen artean nork daukan harria gordeta. Asmatzen badu, harria daukana jokoz kanpo geratzen da eta taldetik atera egin behar izaten du. Asmatu ezean, berriz, harria kendu eta atzera hasten dira jokoan. Gauza bera egiten da beste taldearekin, zutik daudenak bakarrik geratu arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Juan Garmendia Larrañaga - Xabier Mendiguren Bereziartu: *Juan Garmendia Larrañagaren hiztegi etnografikoa*. Donostia: Ikastolen Elkartea, 2003. 34.or.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------
**José Luis Monge Recalde** (Alhama de Aragón, 1934) abokatu eta politikari espainiarra. Nafarroako senataria izan zen. Nafarroako senataria izan zen Espainiako Senatuan eta Nafarroako parlamentaria.

Biografia
---------

Batxilergoa Bilbon ikasi zuen eta Valladolideko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen. Zuzenbide laborala eta sindikala zen bere espezialitatea. Espainiako Justizia Ministerioan lan egin zuen eta 1967tik 1971ra lan-ikuskaria izan zen eta 1974-1976 artean *Potasas de Navarra* lanteagiaren langileen zuzendaria.

1976an Espainiako Alderdi Sozial Demokratan sartu zen. 1977ko Espainiako hauteskunde orokorretan eta 1979ko Espainiako hauteskunde orokorretan Nafarroako UCDren senataria izan zen.  1982ko Espainiako hauteskunde orokorretan ez zen atera baina bai 1983ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundetan, Alianza Popularraren zerrendetan.

Ondoren beste kargu batzuk bete zituen: Metalaren Enpresarien Nafarroako Elkartearen presidentea eta Nafarroako Lan-epaitegiaren Arbitroen Batzordeko partaidea. Margolari gisa zenbait erakusketa egin du.

Obra
----

* *Técnicas de negociación colectiva: el decálogo del buen negociador*, 2004.
* *El encuadramiento en la seguridad social de los altos cargos societarios*, 1998.
* *Comentarios a la reforma laboral de 1994*, 1994.
* *La excedencia laboral en la jurisprudencia*, 1987.
* *Las relacionas laborales hoy*, 1985.
* *Las horas extraordinarias y la prolongaciones de jornada: su problemática legal y práctica*, 1983

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  José Luis Monge Recalde Auñamendi Entziklopedia
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11929114
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 81324

 |

* Wd Datuak: Q11929114
**Langile Abertzale Iraultzaileen Alderdia**. Hego Euskal Herriko alderdi politikoa, ETAren langile-frontearen barneko zatiketa batetik sortua (1974). Benetako langile-politika eramateko zailtasunak ikusten zituen talde batek ETAtik irten eta LAIA alderdi marxista-leninista sortu zuen. Euskadi komunista eta independentea zuen helburu. Horrela sortu zen LAK eta KASeko partaide izan zen hasieratik.

1976an barne-zatiketa bat izan zuen: KAS alternatibaren egokitasuna onartzen zutenek LAIA (bai) osatu zuten; besteak LAIA (ez) osatu eta KASetik irten ziren. LAIA (ez) anarkismorantz hurbildu zen eta berehala desagertu zen, eta kide batzuek Komando Autonomoetara jo zuten. LAIAk Altsasuko Mahaian parte hartu zuen eta Herri Batasunaren sortzaileetakoa izan zen (1978). 1980an KASetik eta HBtik irten egin zen, euskal instituzioetan parte hartzearen alde baitzegoen. Handik gutxira desegin zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Almeida Díez, Adrian.  (2020). *LAIA (Partido de los Trabajadores Patriotas Revolucionarios). Trayectorias políticas de un partido de izquierda abertzale (1974-1984).*  Mobilitzacions socials i esquerra radical. Actes del II Congrés Les altres protagonistes de la Transició, 2019, 762-787 or..

Ikus, gainera
-------------

* Langile Abertzale Komiteak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4895026
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316874680
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 12663

 |

* Wd Datuak: Q4895026
Makiaren zabalera geografikoa.

*Artikulu hau ekosistemari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Maki».*
**Maki** (frantsesetik *maquis*, eta hau italieratik *macchia*, sasitzaz estalitako alorra esan nahi du) Mediterraneo aldeko ekosistema nagusietariko bat da nahiz eta munduko beste zenbait tokitan ere agertu (Hegoafrika, Txilen, Kalifornian, Australiaren hegoaldean). Begetazio formazio bizikorra da, gehien batean zuhaixkez eta zuhaitzez osatuta. Landarediaren gutxi gorabeherako altuera 50 zm.tik 4 metrotara doa.

Egitura
-------

Makiaren konpozizioa latitudearen arabera aldatu egiten da. Orokorrean, zonalde elkor edo sasi elkorretan sortzen da, klimatologiaren aldetik negu ez oso gogorrak eta uda lehorrak dituzten inguruetan. Lurra sakonera gutxikoa eta oso drenatua izaten da; horregatik, begetazio mota honek garrantzi handia du erosioaren aurka. Halaber, txoko ekologiko garrantzitsua da; bertan mota askotako animaliek bizirauteko baldintzat aurkitzen baitituzte: ugaztunak, hegaztiak, narrastiak, intsektuak. Landaredia ere oso berezia da. Biodibertsitatearen ikuspuntutik inguru aberatsak dira.

Maki ekosistema Sardiniaren barrualdean.

Makiaren zenbait espezie
------------------------

Kamomila.
Ekosistema hauetan ohikoak dira honako zuhaitz genero hauek: *Quercus*, *Phillyrea* edo *Juniperus* generoko espezie batzuk. Makiaren landareen artean, bestetik, hauek aipa daitezke:

* Kamamila (*Matricaria recutita*)
* Algarrobo (*Ceratonia siliqua*)
* Gurbitz (*Arbutus unedo*)
* Txilar zuri (*Erica arborea*)
* Txara (*Cistus laurifolius*)
* Legeltxor (*Pistacia lentiscus*)
* Mirto (*Myrtus communis*)
* *Cistus salviifolius*
* Paperezko lorea (*Helichrysum*)
* Izpiliku min (*Lavandula stoechas*)
* Erromero (*Rosmarinus officinalis*)
* Isats arantzadun (*Calicotome spinosa*)

Makia non ikuski
----------------

* Frantzian: Korsikan (lurraren %20 makia da), Maures mendietan, Esterel mendian, Hyères uhartetan.
* Italian: Sardinian (adibidez, Gennargentu Parke Nazionala), Sizilian, Apulian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Egile batzuk: (1980) *Botánica*, 168.or. Bartzelona: Biblograf, S.A. ISBN 84-226-1218-6

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Web Departament de Medi Ambient i Habitatge de la Generalitat de Catalunya. Manual dels hàbitats de Catalunya[*Betiko hautsitako esteka*]
* **(Italieraz)**: Alessandro Minelli (2002) *La Macchia mediterranea · Formazioni sempreverdi costiere* Museo Friulano di Storia Naturale·Udine. ISBN 8888192085
* **(Gaztelaniaz)**: Ekologia hiztegia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q667552
* Commonscat Multimedia: Maquis shrubland

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4205369-9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q667552
* Commonscat Multimedia: Maquis shrubland
**Elena O'Callaghan Duch** (Bartzelona, Katalunia, 1955eko abenduaren 25a) bartzelonar irakaslea, pedagogoa, filologoa, itzultzailea, editorea eta idazlea da. Haur eta gazte literaturan espezializatua, eta jende guztiarentzako literatura ere idatzi du.

Biografia

Magisteritzako diplomaduna da, Kataluniar Filologian eta Filosofia eta Hezkuntza Zientzietan lizentziaduna, Bartzelonako Unibertsitatean. Hizkuntza eta Literatura Katalaneko irakasle gisa lan egin du bigarren hezkuntzan. Pedagogo gisa, TDAHn (Arreta Defizitaren Nahasmendua, hiperaktibitatearekin edo gabe) espezializatutako prestakuntza du. Eta, hala, 2005. urtean *TDAH* Cataluña elkartea sortu zuen, nahaste horrek eragindako haur eta familiei laguntzeko. Halaber, Kataluniako TDAHko Elkarteen Federazioko burua da eta Espainiako Arreta Defizitari Laguntzeko Federazioko zuzendaritza batzordeko kidea.\*

Lan ibilbidea

Idazle

Idazle gisa, berrogeita hamar izenburu baino gehiago argitaratu ditu ipuinaren, eleberriaren, poesiaren eta helduentzako antzerkiaren artean, eta bereziki haur eta gazteentzat. Gainera, ingeles, frantses eta gaztelania lanak katalanerara itzuli du, eta 1991z geroztik, argitaletxe desberdinetarako gazte-literaturako bildumak zuzentzen ere aritu da. Zenbait komunikabiderekin lankidetzan aritu da artikulu pedagogikoekin edo literaturaren kritikarekin; besteak beste, Caballo *Fort*, *Tretzevents*, *Pont*, Tiza eta *CLIJ*.

Sariak eta aintzatespenak

Hainbat sari jaso ditu:

1987an, Castelldefelseko Udalaren poesia-saria irabazi zuen, eta haurrentzako literaturaren saria, *El Barco de Tierra por el pequeño roble* lanarekin*.*

1993an, Sabadellgo Letren eta Arteen Lagunen Elkartearen Letrak saria, bere ibilbidearengatik. 

1997an eta 1998an, hiru liburu aukeratu zituzten Municeko Gazteriaren Nazioarteko Liburutegiko White Raven zerrendarako. 

1998an IBBYren (Gazte Liburuaren Nazioarteko Erakundea) Ohorezko Zerrendan sartu zen. 

2008an, Alandar Gazte Narratibaren VIII. Saria irabazi zuen. Luis Vives Argitaletxe Taldeak 12.100 euroko saria eman zion.

2009. urtean Urteko Liburu Onenaren CCEI saria jaso zuen *A lo lejos, Menkaura* lanarengatik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    *Elena O'Callaghan i Duch.*  Editorial SM.
2. ↑   «Tinta Fresca. Elena O'Callaghan»  *CLIJ. Cuadernos de Literatura Infantil y Juvenil*: 37. 1988 ISSN 0214-4123..
3. 1 2    *Alfredo Gómez Cerdá y Elena O'Callaghan, ganadores de los premios Edelvives.*  revistababar.com 2008-04-17.
**Suggested Upper Merged Ontology** (**SUMO**) iradokitako goialdeko ontologia bat da, informazioa prozesatzeko hainbat sistema informatikotarako oinarrizko ontologia gisa erabil daitekeena. SUMOk *klase*-hierarkia definitzen du, baita horiekin erlazionatutako arauak eta erlazioak ere. LISP antzeko sintaxia duen SUO-KIFren bertsio batean adierazten horiek. WordNeteko synsetak eta SUMOko klaseak nola uztartzen diren mapaketa bat definitua izan da. Hasieran, SUMO meta-mailako kontzeptuetan bakarrik zentratu zen (domeinu espezifiko batekoak ez diren entitate orokorrak) eta, horrela, entziklopedietarako kategorizazio-eskema bat lortu zitekeen era natural batez. Orain nabarmen zabaldu da erdi-mailako ontologia bat ere hartzeko, baita dozenaka domeinu-ontologia batzuk ere.

SUMO arrazonamendu automatikorako motorren arteko elkarreragingarritasuna (interoperabilitatea) lortzeko sortua da. Bateragarritasuna maximizatze aldera, eskemaren diseinatzaileak bere izendapen-konbentzioek SUMO bezalako esanahi berdinak darabiltzatela ziurtatzen saiatu daiteke (adibidez, "agente" edo "prozesua"). SUMOk badu iturburu irekiko bere Sigma ezagutzazko ingeniaritza-ingurunea.

Hasieran, Teknowledge Corporation-ek garatu zuen **SUMO** eta orain Articulate Software- k mantentzen du. SUMO iturburu irekiko softwarea da. Lehenengo argitalpena 2000ko abenduan izan zen.

Kanpo estekak
-------------

* SUMO-ren orri nagusia
* SUMOren Sigma arrazoiketa-sistema
* SUMO lineako nabigatzailea
* Adam Pease, sortzailea eta estandarraren egungo editorea
* IEEE Upper Ontology lan taldearen hasiera orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7635093

 |

* Wd Datuak: Q7635093
**Programatzaile** bat programatzen diharduen pertsona da, hau da, ordenagailuetan edo konputagailuetan idazteaz arduratzen den pertsona. Programatzaileak software **garatzaile** izenarekin ere ezagunak dira.

Herrialde gehienetan, programatzailea lan kategoria ezaguna ere bada. Programatzera dedikatzen den pertsonaren lan-postu izena hain zuzen ere.

Historiari buruz aipamen laburra
--------------------------------

Ada Lovelace, Lord Byron poeta ezagunaren alaba, historiako lehen programatzailetzat hartzen da. 1842an Charles Babbage matematikariarekin elkarlanean ibili zen eta honen makina analitikoan egin zuen bere ekarpena: Bernouilliren zenbakiak kalkulatzeko sistema bat.

Ada Lovelace

Deskribapena
------------

Programatzailea konputagailuak uler dezakeen programazio lengoaia erabiliz prototipoak ezartzeaz arduratzen da.

Hasiera batean, programatzailearen lana Taylorren jarraitzaileen ikuspuntutik txertatu zen, hau da, enpresaren funtzioetara espezializatua. Honela, software produkzioa kategoria profesional bakoitzaren papela argi definitua dagoen lan multzo espezializatu bezala ulertzen da:

* **Analistaren** zeregina arazo bat aztertzea eta deskribatzea da, ondoren informazio sistema batekin irtenbidea aurkitzeko helburua duelarik.
* **Programatzailearen** zeregin bakarra analistaren argibideak ordenagailuak egikaritu ditzakeen kodeetan ezartzea da. Argibide guzti hauek karga kuaderno deiturikoan biltzen dira, bi lankideen arteko komunikazio sistema delarik. Ikus daitekeenez hau guztiz lan mekanikotzat eta maila gutxikozat hartzen zen.

Gaur egun ikuspuntu hau ez dela egokiena pentsatzen da lan intelektualak burutzeko, softwarea sortzea izan daitekeena bezala. Honela software programatzailearen lanbidea garatzen joan da denboran zehar. Analista eta programatzaileen arteko komunikazio arazoa dela eta (dokumentu bat ez da nahikoa zer egin nahi den azaltzeko) beste lan kategoria bat sortu zen **analista-programatzailea** deiturikoa. Honen ondorioz, hasierako programatzailearen adiera bazter batean gelditzen da ondorengoarekin ordezkatua den bitartean: funtzio ez hain mekanikoak dituen eta formakuntza jaso duen profesinala.

Analistaren lanbideak ere jasan du aldaketa, software **diseinatzalearen** kontzeptua sortuz. Hau software ingeniaritzaren aurrerapenei esker etorri da non analistaren lana diseñatzeilearen lanetik bereizten den. Analistak arazoa deskribatzen du (zer egin) diseinatzaileak konponbidea azaltzen digun bitartean (nola egin). Garatuta dauden herrialde gehienetan honek bidea ireki dio **diseinatzaile** edo **software arkitekto** lan kategoria berriari.

Ikus, gainera
-------------

* Software
* Iturburu-kode
* Programazio-lengoaia.
*Agrocybe pediades*

Sinonimoak: *Agaricus arenicola*, *Agaricus semiorbicularis*

Haragi urria eta ez trinkoa, ez du balio sukaldaritzarako.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Txikia, 5 cm arteko diametrokoa, hemisferikoa edo zertxobait lautua. Kapelaren azala leuna, bereizgarria, higrofanoa ez, hezetasunean likatsu samarra, hori distiratsu kolorekoa, nahiz eta zahartzean zurbildu eta pitzatu egiten den.

**Orriak:** Adnatuak, zabalak, lamelula zurixkekin gaztetan eta arrexka kolorekoak helduaroan.

**Hanka:** 6 cm arteko garaietakoa, leuna, okertua helduaroan, horixka (oinarria zuritu egiten du mizelioak), eta errezelaren edo eraztunaren hondakin gabe.

**Haragia:** Mehea, hutsala, zurixka. Irinaren usain eta zaporekoa.

**Etimologia:** *Agrocybe* hitza, grekotik datorren hitz konposatua da, landa eta burua, zelai burua esan nahi du. *Semiorbicularis* epitetoa, erdia, esan nahi duen "semi" hitzetik eta biribila, zirkularra, esan nahi duen "orbilaris" hitzetik. Kapelaren formari erreferentzia eginez.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

*Agrocybe arenaria* oso antzekoa da, baina kostaldeko dunetan agertzen da. *Stropharia* eta *Psilocybe* generokoak antzekoak dira, baina hauen habitata etxeko abereen gorotzak dira.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberrian eta udazkenean. Espezie nahiko arrunta. Zelaietan, eremu zabal belartsuetan, basoetako soilguneetan, parkeetan, jardinetan.

### Banaketa eremua

Erreferentzia
-------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 262 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Hotei** (txinerez eta japonieraz 布袋, **Budai** eta *Hotei* ahoskatua hurrenez hurren) monje txinatar semihistòrikoa da, Buda Maitreia gisa gurtua budismoaren Zen korrontean panteoi budista japoniarrean. Buda irribarretsua ere esaten zaio, bere irudikapen ikonikoa hori delako, eserita dagoen buda gizen eta alai batena.

Delako Hotei pertsonaia X. mendearen inguruan bizi izan zen Wuyueko erresuman. Gerora jainkotxo bezala izan da gurtua. Haren izenak, hitzez hitz, «oihalezko zakua» esan nahi du, eta alderrai zebilela zeraman poltsari egiten dio erreferentzia. Bere izaera alaiak, nortasun dibertigarriak eta bizimodu eszentrikoak maistra edo figura budista gehienengandik bereizten dute. Ia beti irribarre edo barre egiten dio; hortik dator txineraz duen ospea, «Buda irribarretsua».

Hoteiren ikonografian eskuarki monje alderrai bat aurkezten zaigu, lodia eta ilea buru-arras moztua, beti irribarretsu, altxor guztiak biltzen dituen zakua aldean daramala. Esku bat altxaturik ilargi beteari zuzenduta azaldu ohi da argiaren metafora gisa. Japoniako tradizioan Hotei da Zori Onaren Zazpi Jainkoetan ezagunena. Tradizioaren arabera *takarabune* (altxorren ontzia) batean iritsi ziren zazpi jainko horiek urte berriaren bezperan. Hoteiren irudia duten objektuak zori ona emango dio bere eramaileari edo jabeari, uste japoniarretan.

Budaren estatuetan irudi ohikoa gorputzaren proportzioen oreka nabarmenekoa da, salbu eta Gandharako artearen hastapenetan, non badauden Buda aszetikoen adibideak. Kontraste handia egiten dute beraz, Hotei edo buda irribarretsu eta gizenen irudikapenek. Baina hain da zabaldua irudi estereotipiko hau, non Mendebaldean Siddhartha Gautama edo Buda original historikoaren nahasten den maiz irudi hau.

Horeiri buruz hitz egiten duten testu-froga nagusiak Zen monje budisten biografia-bilduma batean daude, *Lanpararen transmisioa* izenekoan.

1. ↑    *The Laughing Buddha.*  Religionfacts.com.
**YaCy** bilaketa-motor banatua, deszentralizatua eta librea da. Peer-to-peer (P2P) sare bat erabiltzen du azpiegitura gisa.

Ez dago kontrol-zerbitzari zentralik; horren ordez, parte-hartzaile guztiak parekoak dira. Sareko edozein nodok indexatu dezake sarea eta bilatzailea izateko erabil daiteke. Bisitatutako orriak erregistratzen dituen erabiltzailearen nabigazioa ere indexatu dezake, (eta jakina, ez dira indexatzen informazio pribatua izan dezaketen orriak, hala nola inprimakiak edo https protokoloko orriak).

Programa software librea da GPL v2 lizentziapean argitara eman da.

Ezaugarri batzuk
----------------

Peer-to-peer (P2P) sarea denez, bilaketen emaitzak ezin dira zentsuratu, eta fidagarritasuna ziurtatuta dago. Zaila du enpresa batek erabiltzaileen bilaketen aztarnak gordetzea eta erabiltzaileei publizitatea ezkutuka sartzea. Bilaketa motor honen atzetik dagon filosofia Diaspora software librearen senidea da, sistema libre eta deszentralizatu alternatibo bat proposatzen duen sare sozial zerbitzu horietako bat.

Bilatzaile deszentralizatua denez, programa hau zenbat eta erabiltzaile gehiagok instalatu, orduan eta emaitza hobeak lortuko dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Mozilla Observatory» *observatory.mozilla.org* (Noiz kontsultatua: 2020-04-27).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** PAÍS, EL.  (2011-11-29). «Nace YaCy, un buscador basado en P2P» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2020-12-17).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «YaCy, un motor de búsquedas descentralizado y Open Source» *MuyLinux* 2011-11-30 (Noiz kontsultatua: 2020-12-17).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El buscador rebelde que va tras Google» *BBC News Mundo* 2011-11-30 (Noiz kontsultatua: 2020-12-17).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Maturana, Jesús. «YaCy, un buscador web abierto descentralizado -P2P-» *MuyComputer* (Noiz kontsultatua: 2020-12-17).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1759675
* Commonscat Multimedia: YaCy

---

 |

* Wd Datuak: Q1759675
* Commonscat Multimedia: YaCy
**Etherpad** denbora errealeko elkarlana ahalbideratzen duen web editore bat da. Haren bidez, hainbat pertsona aldi berean editatzen ahal dute testu dokumentu bat. Testuaren sortzaileak orriaren URLa partekatu eta URL hori irekitzen dutenak koeditore bihurtzen dira. Editoreak identifikatuta, bakoitzaren testua kolore batez ezberdin daiteke. Testua deskarga daiteke testu lauan, html, odt, doc, docx edo pdf formatuan. Badu ere txata alboko leiho batean zuzeneko komunikazioa izateko.

Softwarea 2008ko azaroan argitaratu zen. Googlek 2009ko abenduan erosi eta hilabete horretan bertan kode irekiko lizentzia eman zion.

Kanpo estekak
-------------

* Etherpad Fundazioak softwarearen garapena koordinatzen du.

Hainbat zerbitzarik eskaintzen dute Etherpad zerbitzua, besteak beste:

* pad.zohardia.eus[*Betiko hautsitako esteka*]
* pad.disroot.org
* framapad.org
* pad.riseup.net

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q998543
* Commonscat Multimedia: Etherpad

---

 |

* Wd Datuak: Q998543
* Commonscat Multimedia: Etherpad
**Felix Murga Beraza** (Zuhatza, 1929/07/07-2001/10/12), arabar apaiz, arkeologo eta etnografoa izan zen.

Arkeologiako prospekzio lan ugari egiten zituen, paleontologo zaletu ezen eta etnografo lana ere egin zituen, batik bat, Arabako Aiara eskualdean eta Burgoseko Mena Haranean ikertu zuen batez ere. 1953an trikuharriak topatu zituen ustekabean eta orduz geroztik, jakin-minak bultzatuta, arkeologia-aztarnategi ugari aztertzen eta ezagutarazten jarraitu zuen eta berehala eman zion horien berri zegokion erakunde arkeologikoari.

Etnografiak ere leku aipagarria izan zuen bere lanetan. Gizakiaren eta lanbideen bilakaeraren adierazpenak aztertzen zituen, horien artean artzaintza batez ere.

Amurrioko Aztarna elkarte etnografikoaren lehendakaria, sustatzailea eta bihotza izan zen 1996an sortu zenetik. Elkarte horren barruan, Aztarna aldizkaria sustatu zuen, batez ere etnografiarekin zerikusia duten lanak eta jarduerak zabaltzeko.

Egun itxita dagoen Amurrioko etnografia museoak bere izena eraman zuen: Félix Murga museo etnografikoak haiz zuzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Murga, Felix - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-11-17).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Félix Murga Beraza» *Etniker Euskalerria* (Noiz kontsultatua: 2023-11-17).
3. ↑    *Euskal Herriko Felix Murga museo etnografikoa Euskal herriko zeramika bilduma.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123468692

 |

* Wd Datuak: Q123468692
**Marta Anna Wiecka** (Nowy Wiec, 1874ko urtarrilaren 12a – Sniatyn, 1904ko maiatzaren 30a) San Bizente Paulen Karitateko Alaben elkarteko ahizpa poloniarra izan zen, ***Maria*** erlijio-izena zuena. Bizitzan zehar erizain gisa lan egin zuen Poloniako eta Ukrainako hainbat ospitaletan.

Bizitza
-------

Marta Anna Wiecka 1874ko urtarrilaren 12an jaio zen. Marceli Wiecka eta Paulina Kamrowskaren hamahiru seme-alabatik hirugarrena zen. Haren nebetako bat, Jan, apaiz egin zen.

1874ko urtarrilaren 18an bataiatu zuten Szczodrowoko parrokian. 1876an, bi urte zituela, hiltzeko zorian egon zen, baina gurasoek Andre Mariarengana jo zutenean, sendatu egin zen.

1886ko urriaren 3an lehenengo jaunartzea egin zuen.

Hamasei urte zituela, San Bizente Paulen Karitateko Alaben elkartean sartzea erabaki zen eta Chelmoko komentura idatzi zuen, baina ez zuela sartzeko adina erantzun zioten. 18 urterekin saiatu zen berriro, eta Krakoviara joan zen.

1892ko apirilaren 26an Krakoviako komentuan sartu zen Maria erlijio-izenarekin. 1893ko apirilaren 12an abitua jantzi zuen. Nobiziotza ondoren, Lviveko ospitale batera erizain gisa lan egitera bidali zuten. 1894ko azaroaren 15ean Pidhaitsira bidali zuten eta 1899an Bochniara. 1897ko abuztuaren 15ean, Andre Mariaren Jasokundearen egunean, lehen botoak egin zituen.

1899an Jesukristo gurutziltzatuaren ikusmena izan zuen. Laster, ospitaletik irtendako gaixo bat zurrumurrutan hasi zen, parrokoaren ilobarekin harreman baten ostean ahizpa Maria haurdun geratu zela esanez. Wiecka Bochnian geratu zen bere errugabetasuna frogatu arte.

1904an sukar handia hartu zuen ospitalean eta ahul sentitzen zela jakinarazi zuen maiatzaren 23an. Maiatzaren 30eko arratsaldean hil zen sukar tifoideak jota.

2008ko maiatzaren 24an dohatsu bilakatu zen Lviven.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8   **(Ingelesez)** «Bl. Marta Maria Wiecka (1874-1904)» *The Holy See* (Noiz kontsultatua: 2023-12-04).
2. 1 2   **(Ingelesez)** «Biography» *Marta Wiecka* (Noiz kontsultatua: 2023-12-04).
3. 1 2 3   **(Italieraz)** Castrica, Maddalena. «Beata Marta Maria Wiecka, suora vincenziana» *Santi e Beati* (Noiz kontsultatua: 2023-12-04).
4. 1 2 3   **(Ingelesez)** «Blessed Marta Anna Wiecka» *Vincentians* 2012-12-29  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2016-04-12) (Noiz kontsultatua: 2023-12-04).

Kanpo estekak
-------------