recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Arnaut Abadia** (Bithiriña, Nafarroa Beherea, 1843ko apirilaren 15a - Belokeko monasterioa, Ahurti, Lapurdi, 1916ko martxoaren 2a) apaiza, irakaslea eta euskal idazlea izan zen.

Bizitza
-------

Bithiriñako Garatia etxean jaio zen, laborari familia batean. Hamasei urte inguru zituela Larresoroko Apaizgaitegi Tipian sartu zen. 1868ko ekainaren 6an, Baionako Apaizgaitegi Handian apaiztu zen. 1871n Apaizgaitegi Handiko filosofia irakasle izendatu zuten, eta 1876an ekonomo. 1880an Larresoroko Apaizgaitegi Tipiko zuzendari izendatu zuten. Horrez gainera, filosofia irakasle ere aritu zen ikastetxe horretan. Frantziako Estatuaren eta Elizaren arteko bereiztearen arazoa zela eta, 1906an Larresoroko egoitza utzi behar izan zuten. Apaizak, luze gabe, Belokeko monasterioan kokatu ziren eta bertan hil zen Abadia, 1916ko martxoaren 2an.

Idazlanak
---------

1890ean *Aphezac soldado* izenpetu gabeko panfletoa kaleratu zuen, eta 1892an *Hazparneko Kalbarioa* liburuan prediku bat argitaratu zioten. Baina bere lanik gehienak Eskualduna astekarian plazaratu zituen. Izan ere, 1892tik 1908ra, nekazaritzari buruzko 751 zutabe idatzi zituen aldizkari horretako *Laborarier* sailean. Euskal prosa zientifikoaren aitzindarietako bat izan zen arren, oso idazle ahaztua izan da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Kepa Altonaga: Arnaud Abadia jaun kalonjearen *Sathorra* (1892) EKAIA Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzi eta Teknologi Aldizkaria
2. ↑  Ilargi AGUIRRE: «Itzalean geratutako idazlea»[*Betiko hautsitako esteka*], *Berria*, 2011-12-27.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254040
* Wikisource Jatorrizko testuak: Egilea:Arnaut Abadia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 304928191
* ISNI: 0000 0004 1657 2804
* BNE: XX5179135
* BNF: 167016572 (data)
* LCCN: nb2014004526

 |

* Wd Datuak: Q12254040
* Wikisource Jatorrizko testuak: Egilea:Arnaut Abadia
**BT tanke** (errusieraz: Быстроходный танк (БТ), translit.: *Bystrokhodny tank*, eusk. "abiadura handiko tanke") sobietar tanke arinen saila izan zen, 1930eko hamarkadan sortua eta Bigarren Mundu Gerran zerbitzuan izan zena. Blindaje arinekoak, beste tanke garaikideen baino mugikortasun hobea zuten. Berez bihurgarriak ziren, 30 minututan beldar-katetik gurpiletara alda baititzakete.T-26 tankeak bezalakoak ziren baina azkarragoak eta potentzia eta pisuaren arteko erlazioa hobea zuten.

Espainiako Gerra Zibilean errepublikanoek 50 tankeko eskuadroi bat izan zuten. Bigarren Mundu Gerran T-34 tankeak ordezkatu zuen.

Tanke hau Espainiako Gerra Zibilean erabili zen lehenengo aldiz, eta gero, Neguko Gerran eta Bigarren Mundu Gerran baita ere.

Historia
--------

1930ean sobietarrek estatu batuetako Cristie tankeko planoak eskuatzeko ahaleginak egin zituzten. Gutxienez bi tanke M1931 pasa ziren traktore moduan (paperak falsifikatuta) sobietarren aldera eta Khrakov montaje plantara bidali zituzten. Tankea , tanke azkarra izenarekin ezagutzen zen, baina sobietarrek BT moduan berrizendatu zuten.1931eko urrian lehenengo hiru prototipoak egin ziren, armagabeak. Hauek BT-2 bezela ezagutzen dira. 1932ean ekoizpen ofiziala hazi zen. Gehienak, 37 mmtako kanoiekin eta DT ametrailadorekin armatu ziren, baina kanoi falta zela eta batzuk hiru ametrailadorekin armatu ziren. BT-3 eta hurrengoak 45 mmtako kanoiekin ekipatu zituzten(garai hartako beste tankeak zituztenak baino handiagoak).

Blindajea 40 graduko inklinazioa zeukan eta inklinazio hori erabili zuten sobietarrak beste tanke batzuetan.

1937ean BT tankeen diseinu berria egiteko Mikhail I. Koshin diseinatzaile ospetzuarekin talde bat osattu zen. Taldeak A-20 prototipoa sortu zuen. Prototipo honetatik A-32 tankea eratu zuten armamendu gehiagorekin eta babeztuagoa zegoena.Geroago, T-34 tankea eratu zen blindaje gehiagorekin eta armamendu gutxiarekin eta hau sobietarren tanke famatuena bilakatu zen Bigarren Mundu Gerran.

Unitateen ekoizpena
-------------------

SESBek ekoiztutako BT tankeak|  | 1932 | 1933 | 1934 | 1935 | 1936 | 1937 | 1938 | 1939 | 1940 | Guztira |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| BT-2 | 396 | 224 | - | - | - | - | - | - | - | 620 |
| BT-5 | - | 857 | 1.089 | - | - | - | - | - | - | 1.946 |
| BT-7 | - | - | 1 | 500 | 1.044 | 628 | 1.098 | 1.341 | 1 | 4.613 |
| BT-7A | - | - | 1 | - | 5 | 149 | - | - | - | 155 |
| BT-7M | - | - | - | - | - | - | 4 | 5 | 779 | 788 |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Baryatinskiy, Mikhail. *Light Tanks.*  Ian Allan Publisings ISBN 0-7110-3163-0..
2. ↑   Steven Zaloga & James Grandsen. *T-34 in Action.*  Squadron/Signal Publications ISBN 0-89747-112-1..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29305
* Commonscat Multimedia: BT tanks

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q29305
* Commonscat Multimedia: BT tanks
**Antonio Nabarro Larreategi** (Beasain, Gipuzkoa, 1554 – Trapani, Italia, 1624ko uztailaren 31) Filipe III.a Espainiakoaren idazkaria zen, eta zeregin garrantzitsuak egin zituen gortean.

Uste da Antonio Nabarroren eraginez gertatu zirela Beasaingo herrian 1615. urteko bi gertaera garrantzitsu:

* 1615ek otsailaren 4ean lortu zuen Beasainek herri titulua, Filipe III.ak errege-agiriaren bidez Goierriko zenbait herriri emana.
* Felipe III.ak, Frantziara zihoala, Igartza jauregia eta burdinola bisitatu zituen, 1615eko azaroaren 2an.

Kale bat ere badu bere omenez Beasainen.

Bizitza
-------

1586-1590 urteetan, erregeren kontulari gisa, Txilera bidali zuten.

1594ean Aitoren semeen Anaidiko alkate izendatu zuten. Handik gutxira, Valladolidera joan zen Filipe III.aren idazkari gisa.

1602. urtean, Magdalenarekin —Adan Igartzakoaren alabarekin— ezkondu eta haren deiturak hartu zituen, horrela Zubieta eta Igartzako oinetxeen jaun bilakatuz. Orduan, gortea utzi eta Lekeition kokatu zen. Garai hartan, Bizkaiko Busturia merindadeko probestu eta alkate karguak izan zituen.

1614ean Simancasko Errege Artxiboen idazkari izendatu zuten. Gero, erregeren hainbat mandatu egin zituen, haietako batzuk oso garrantzitsuak.

Italian, Napoliko erregeorde zen Filiberto Savoiakoa printzearen aholkulari eta idazkari izan zen. Italiako Trapani herrian hil zen, 70 urte zituela, 1624ko uztailaren 31an.

Idazlanak
---------

Bizkaiko Jaunen Laburpen baten egilea dugu. Italiara joan zenean argitaratu zuen, Turinen, 1620an.

Era berean, Espainiako nobleziaren oinarritzat gotikotasunaren tesia aldarrikatzen zutenen aurrean, euskaldunen aitonen semetasuna defendatu zuen, gizona gizonaren nagusi bilakatzen duen edozein sistemaren aurrekoa zelako. Lan honen bigarren argitalpen bat ere egin zen Madrilen, 1702an.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253663
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 12653410
* ISNI: 0000 0000 6665 4729
* BNE: XX1046345
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 98003

 |

* Wd Datuak: Q12253663
Saturnoren eraztunak. Etiketak daude garrantzitsuenetan.
**Saturnoren B eraztuna** A eraztunaren barnean dagoen eraztun bat da. Saturno planetaren erdialdetik 92.000 eta 117.500 kilometro artean hedatzen da, 25.500 kilometroko zabalera duelarik. Eraztun honetan nabaritzen da egitura antolaketa handiago bat. Eraztunetan dagoen partikula dentsitaterik handiena ere badu. Opakotasun aldaketak daude B eraztunean gehienez ere 10 eta 50 kilometro bitarteko distantzia erradialetan zehar, arreta biziki pizten duena 25.500 kilometroko zabalera duela kontutan hartuz gero. B eraztun honen erdialdeko gunean, eta, beraz, opakoenean, agertzen dira ziri erradialak.

Ikus, gainera
-------------

* Eraztun planetario
* Saturnoren eraztunak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2738054
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2738054


| Saturno |
| --- |
| **Saturnoren sateliteak**Pan · Dafne · Atlas · Prometeo · Pandora · Epimeteo · Jano · Mimas · Methone · Pallene · Entzelado · Telesto · Tetis · Kalipso · Helena · Dione · Polideuzes · Rea · Titan · Hiperion · Japeto · Kiviuq · Ijiraq · Febe · Paaliaq · Skathi · Albiorix · Erriapo · Siarnaq · Tarvos · Mundilfari · Narvi · Suttungr · 

**Saturnoren eraztunak**A · B · C · D · F · G · Encke banaketa · Cassini banaketa |
**B eredua** Euskal Herrian ematen den hezkuntza eredu bat da. Hezkuntza elebiduna ematen du. Ipar Euskal Herrian Ikas-Bi (eskola publikoa) eta Euskal Haziak-en (ikastetxe giristinoak) bitartez ematen den eredua ere honen antzekoa da. Biak batuz gero ikasleriaren % 16,7k horrelako eredu batean ikasten zuen 2005ean. Eredu honetan askotan ikasgai gehiago euskaraz ematen badira ere ikasgai komunak direnak (matematika, filosofia, historia...) gazteleraz eman ohi dira. Askota D ereduan ere ikasgai horietako batzuk gazteleraz ere sartzen diren arren legalki ez da B eredua. Eusko Jaurlaritzak eginiko azterketa baten arabera ikasle hauetarik % 67k ez zuen euskara menperatzea lortzen.

A eta D ereduekin alderatuta ikasle gutxien dituen eredua da.

Ikus, gainera
-------------

* Euskara hezkuntza sistemetan

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Bai eskolak euskalduntzeari![*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254617

 |

* Wd Datuak: Q12254617
**Balentzia Geruzako Elektroi Pareen Aldarapenaren Teoria** (**BGEPAT**), **BGEPAT teoria** edo **Gillespieren teoria** molekulen edo ioi poliatomikoen egitura aurresateko kimikan erabiltzen den eredu bat da. Teoriaren oinarria atomo batean elektroiak elkarrengandik ahalik eta aldarapen indar txikiena jasateko moduan antolatzen direla da. Hortaz, aldarapen minimo hori bilatuko dute elektroiek atomoaren barnean eta egitura geometriko ezberdinak eratuko dituzte. Aldarapen minimo hori, noski, elektroiak espazioan elkarrengandik ahalik eta urrunen kokatzean eskuratuko da. Teoriari Gillespie-Nyholm teoria izena ere ematen zaio, garatzaile nagusien omenez.

BGEPAT teoriak balentzia-geruzako elektroi pareak hartzen ditu aintzat, zeinak atomo edo konposatu baten Lewisen egitura egitean marra baten bidez irudikatzen diren. Elektroi pare hauek bi motatakoak izan daitezke: lotzaileak edo askeak. Elektroi pare lotzaileak lotura kobalente bat eratuko du bi atomoren artean eta elektroi pare askeak aldiz, ez du inolako loturarik izango. Teoriak molekularen atomo zentrala hartzen du oinarri eta honen elektroi pareek duten jarreraren bidez, molekularen geometria aurresaten du. Hartarako, jakina da elektroi pare aske batek aldarapen indar handiagoa egingo duela elektroi pare lotzaile batek baino.

Molekula baten geometriak zeresana du bere polaritatean. BGEPAT teoriak zeharka molekularen polaritatearen berri ere ematen du; izan ere, molekulak geometria jakin batzuk baditu, lotura polarrak (hala badira) elkar ezeztatu egin daitezke momentu dipolar osoa nulu bihurtuz. Halaber, beste geometria jakin batzuek momentu dipolarren ezeztatzea ezinezko egiten dute. Alabaina, lotura apolarrak dituzten konposatuak beti izango dira apolar.

Geometria motak
---------------

BGEPAT teoriak geometria jakin batzuk aurreikusten ditu molekulentzat eta hemen azpiko taulan daude ohikoenak:

| Molekula mota | Geometriaren izena | Geometria elektronikoa | Geometria molekularra | Adibideak |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| AB1En | Molekula diatomikoa |  |  | HF, O2 |
| AB2E0 | Lineala |  |  | BeCl2, HgCl2, CO2 |
| AB2E1 | Angeluarra |  |  | NO2−, SO2, O3 |
| AB2E2 | Angeluarra |  |  | H2O, OF2 |
| AB2E3 | Lineala |  |  | XeF2, I3− |
| AB3E0 | Triangeluar laua |  |  | BF3, CO32−, NO3−, SO3 |
| AB3E1 | Piramide trigonala |  |  | NH3, PCl3 |
| AB3E2 | T formakoa |  |  | ClF3, BrF3 |
| AB4E0 | Tetraedrikoa |  |  | CH4, PO43−, SO42−, ClO4− |
| AB4E1 | Disfenoidala (kulunka) |  |  | SF4 |
| AB4E2 | Karratu laua |  |  | XeF4 |
| AB5E0 | Bipiramidal trigonala |  |  | PCl5 |
| AB5E1 | Piramide karratua |  |  | ClF5, BrF5 |
| AB5E2 | Pentagonal laua |  |  | XeF−5 |
| AB6E0 | Oktaedrikoa |  |  | SF6 |
| AB6E1 | Piramide pentagonala |  |  | XeOF−5, IOF2−5 |
| AB7E0 | Bipiramidal pentagonala |  |  | IF7 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q719461
* Commonscat Multimedia: VSEPR

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4273775-8
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q719461
* Commonscat Multimedia: VSEPR
*Livres de Fauve* (1318) frantziar eskuizkribuaren orrialdea, Frantziako Liburutegi Nazionala. Ars nova estiloaren lehenbiziko berri eman zuen idazlana.
**Ars nova** (latinez *arte berria*) XIV. mendean Frantzia eta Italian sortu zen musika estilo bat da. Ars antiqua (*arte zaharra*) delako musika estiloaren ondoren etorri zen, hortik bere izena. 1320-1380 artean jazo zen, Paris hiria erdigune zuela, eta Philippe de Vitry frantziarra musikagile, musikaren teoriko eta olerkaria estilo honetako musikagile nabarmenetakoa izan zen. Musikalan hauek gehienbat Codex Squarcialupi idazlana eta Francesco Landini italiar musikagileari esker ezagutzen dira.

Bere garaian berrikuntza teknikoa suposatu zuen, notazio musikalaren kodifikazioa eta aurrerakuntza ekarri baitzuen.

Ikus gainera
------------

* Ars antiqua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210854
* Commonscat Multimedia: Medieval music

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4838065
* BNF: 15877687x (data)
* GND: 4143073-6
* SUDOC: 111148367
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q210854
* Commonscat Multimedia: Medieval music
| **Begino** |
| --- |
|  |
| **Izen osoa:** | Aritz Begino Etxarri |
| **Jaiotza data:** | 1980ko apirilaren 2a (43 urte) |
| **Jaioterria:** | Auza (Nafarroa Garaia) |
| Pilotaria |  |
| **Modalitatea:** | esku huskako pilota |
| **Egungo enpresa:** | erretiratua |
| **Postua:** | atzelaria |
| **Altuera:** | 1,87 m |
| **Pisua:** | 96 kg |
| **Debutatze data:** | 2001eko ekainaren 16 |
| **Debutatze pilotalekua:** | Ultzama (Larraintzar) |
| **Erretiratze data:** | ̣2015eko abenduaren 26a |
| **Erretiratze pilotalekua:** | Labrit (Iruñea) |

**Aritz Begino Etxarri**, pilota arloan **Begino** deituraz ezaguna, (Auza, Nafarroa Garaia, 1980ko apirilaren 2a) esku huskako pilotari profesional ohia da, atzelaria. Asegarce enpresarekin aritzen zen. Profesionaletako lehendabiziko partida 2001eko ekainaren 16an jokatu zuen, Larraintzarko Ultzama pilotalekuan. Pilotari ez ezik, zaldi-hazle ere aritu da, aitarekin batera, bere jaioterri Auzan. Hamalau urte eta erdiko ibilbidearen ondoren 2015aren hondarrean pilota profesionaletik erretiroa hartu zuenetik, nekazaritza du lanbide, Auzan bertan.

Pilotan, ospe handia izan du haren eskuin eskuaren kolpe indartsuak. 17 urte zituenetik, Ruben Belokik eta Fernando Arretxek *sparring* hartu zuten Begino, buruz buruko txapelketa nagusirako prestatzen ari zirenean. Adin hartan bertan sartu zen Asegarce enpresan, eta Salvador Bergara izan zuen irakasle, ezkerra lantzen eta lanbidea irakasten. Binaka nabarmendu zen, eta 2011ko binakako txapelketa nagusia irabazi zuen. 2013az geroztik, ordea, ez zuen txapelketa horretan jokatzeko aukerarik izan. Asegarce enpresak, izan ere, Begino baztertuta utzi zuen, Beginok bere soldata jaistea onartu ez zuelako. 2015eko abenduan erretiratu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** «Aritz Lasa y Begino se despiden en Arrasate y Pamplona», *Diario Vasco*, 2015-12-16.
2. 1 2  «Zentauroaren larreetan»[*Betiko hautsitako esteka*], *Berria*, 2011-04-12.
3. 1 2  **(Gaztelaniaz)** Iñigo Munárriː «Aritz Begino, exzaguero de Asegarceː "Tuve la opción de elegir Aspe y hubiera sido otro tema; es la única pequeña espina que me queda"», *Noticias de Navarra*, 2015-12-24.

Kanpo estekak
-------------

* «Begino», Asegarce enpresaren webguneko fitxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8204456

 |

* Wd Datuak: Q8204456
**Aristokrata mutilzaharra**, *The Adventure of the Noble Bachelor* ingelesez, Arthur Conan Doyle eskoziar idazleak argitaratutako Sherlock Holmes detektibe ospetsuari buruzko kontakizun laburra da. 1892ko apirilean kontakizun labur eta solte modura *The Strand Magazine* aldizkarian argitaratu zen. Ondoren, 1892an urte berean, *Sherlock Holmesen Abenturak* liburu bilduman argitaratu zen, aldizkari horretan argitaratutako Sherlock Holmesi buruzko beste hainbat kontakizun laburrekin batera .

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Hatty Doran oinordekoaren desagertze bitxiaren kasua kontatzen du narrazio honek. Aloysius Doran aberatsaren alaba bakarra desagertu egin zen, Lord St. Simon, Balmoraleko dukearen bigarren semearekin ezkondu eta gero. Holmesek oso begikotasun gutxi bazuen ere Lord St. Simonekiko, kasua interesatu zitzaion.

Ustezko hilketa abentura erromantiko bihurtuko da, eta, azkenean, maitasuna irabaziko du. Aristokrata umiliatuta sentitu zen; andregaia, zoriontsua; eta Scotland Yardeko Lestrade inspektorea, nahasita, Sherlock Holmesen eraginkortasunaren aurrean.

Ikus, gainera
-------------

* *Sherlock Holmesen Abenturak* (1892)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1115266
* Commonscat Multimedia: The Adventure of the Noble Bachelor

---

 |

* Wd Datuak: Q1115266
* Commonscat Multimedia: The Adventure of the Noble Bachelor
**Aristolochiaceae** Piperales ordenako landare angiospermoen familia bat dira. Familiak 500 bat espezie ditu, 7 generotan banatuak, eskualde tropikaletan eta Ipar hemisferioko eskualde epeletan bizi direnak.

Zuhaixkak, lianak edo landare belarkarak dira. *Aristolochia* edo *Asarum* generoetako espezie batzuk landare apaingarritzat erabiltzen dira. *Asarum canadense* espeziearen errizomak benetako zingiberraren errizomaren ordezkotzat erabil daitezke.

Sendabelar gisa ere erabiltzen dira, batez ere *Asarum* generoko espezieak, haien errizometatik ateratzen diren olio esentzialengatik. Tradizionalki, familia honetako espezie batzuk obstetrizian erabili dira; hortik dator *Aristolochia* izena, "erditze ona" esan nahi baitu.

Generoak
--------

* *Aristolochia*
* *Asarum*
* *Endodeca*
* *Isotrema*
* *Pararistolochia*
* *Saruma*
* *Thottea*

Kanpo estekak
-------------

Erreferentziak
--------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156446
* Commonscat Multimedia: Aristolochiaceae
* Wikispecies Espezieak: Aristolochiaceae

---

* **Datu taxonomikoak**
* Dyntaxa: 2002722
* EOL: 4204
* Fl. China: 10063
* GBIF: 3066
* GRIN:
* IPNI: 30000909-2
* ITIS: 18327
* NCBI: 16727
* Paleobiology Database: 55394
* W3TROPICOS: 42000021
* VASCAN: 88
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D029065

 |

* Wd Datuak: Q156446
* Commonscat Multimedia: Aristolochiaceae
* Wikispecies Espezieak: Aristolochiaceae
**Ausazko musika** konposatzerakoan askatasuna ematen duen musika mota bat da. Konpositoreak, gainerako partaideen esku uzten du obra eta besteek inprobisatu eta abestia ateratzen dute, aldiro desberdina, noski.

Ausazko musikaren interpretazio askatasuna lortzeko, testutxo oso txiki batzuk azaltzen dira, bat-batekotasunari deitzen diotenak. Adibidez: "jo nota bat oso luzea, bukatzean, jo beste nota bat."

Batzuetan, interpretazioa ikuslegoaren eskuetan uzten da, eta beste batzuetan, ordea, musikagileen esku utzi ohi da.

Historia
--------

Mugimendu hau 1960ko hamarkadan sortu zen, eta serialismoaren aurka erreakzionatzen du, musikari, konposatzeko askatasun handiagoa emateko.

Konpositoreak ez du obra guztia osorik idazten, baizik eta musikalariaren esku uzten du inprobisatzea. Horregatik deitzen zaio musika mota honi ausazko musika. Mentura ezaugarri nabarmena izaten 1950 aldera hasi zen.

Konpositoreak
-------------

Hauek dira ausazko musikaren AEBetako eta beste herrialde batzuetako konpositoreetariko batzuk eta beraien obretariko batzuk:

* John Cage: *Music of changes* (1951)
* Karlheinz Stockhausen: *Hymmen* (1967)
* Bruno Maderna
* Franco Donatoni
* Luis De Pablo
* Alberto Ginastera
* Mauricio kagel
* Pierre Boulez

Modalitateak
------------

Ausazko musikaren modalitaterik aipagarrienak hauexek dira:

1. Metodo mugikorra: Hemen soluzio interpretatibo parekagarriak azaltzen dira gehienbat.
2. Metodo aldagarria: Metodo honetan inprobisazioa da nagusiki aipatu genezakeena, bera baita metodo aldagarriari bere kutsua eman diezaiokeena.
3. Work in progress: Metodo honetan, izenak argi esan diezagukeenez, bat-batekotasunaren mailarik handiena lor dezakegu, beraz, inprobisazio maila handia behar da musika mota hau interpretatu ahal izateko.

Modalitate guztietan, musika tresna klasikoei ematen zaie, eta batez ere, pianoari. Baina, beste motatako instrumentuak ere erabiltzen dira modalitate honetan, hala nola, sintetizagailuak, distorsionagailuak eta zinta grabatuak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q623715
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX537930
* BNF: 119530389 (data)
* GND: 4141811-6
* LCCN: sh85022486
* NKC: ph433005
* SUDOC: 027505480
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q623715
**Augusto C. Sandino nazioarteko aireportua** (IATA: **MGA**, ICAO: **MGA**, FAA LID: **MNMG**), edo ACS, Nikaraguako nazioarteko aireportu publiko zibil-militar nagusia da, Augusto César Sandino iraultzaile nikaraguarraren izena darama, eta hiriko 6. Barrutian kokatua dago. 1968an *Las Mercedeseko Aireportua* izendatu zuten. Geroago, Augusto C. Sandino Nazioarteko Aireportua izena hartu zuen, gobernu sandinistan 1980ko hamarkadan. 2001ean, *Managuako Nazioarteko Aireportua* izena hartu zuen, Arnoldo Alemán presidentearen erabakiz. Bere izena, beste behin leheneratu zuen 2007ko otsailean Daniel Ortega presidenteak. Managuak beste lurreratze pista bat ere badu, Punta Huete aireportuan. Punta Huete hegazkin handiagoentzat diseinatua izan zen. Hala ere, aireportu alternatibo honek ez die zerbitzu ematen aireontzi komertzialei. Aireportua Nazioarteko Aireportuen Enpresa Administratzaileak administratzen du, estatuak administratua, EAAI bezala ezagunagoa.

Lurreratzeko pista 2.442 metro luze da eta 59 metroko altueran dago. 2017an 1.6 milioi bidaiari izan zituen, eta gaur egun bosgarren aireportua da Erdialdeko Amerikan trafikoari dagokionez.

Kanpo estekak
-------------

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q530773
* Commonscat Multimedia: Augusto C. Sandino International Airport

---

 |

* Wd Datuak: Q530773
* Commonscat Multimedia: Augusto C. Sandino International Airport
Probabilitate teorian eta estatistikan, **banaketa hipergeometrikoa** *N* elementuko multzo edo populazio batean, elementu guztiak *bai* eta *ez* (emakume/gizon, akastun/akasgabe, ...) motakoak direlarik kontuan hartutako ezaugarria zein den, *x* elementu zoriz erauzten badira **itzulerarik gabe**, *x* elementu laginean dauden *bai* motako elementu kopuruaren probabilitate banaketa da. Itzulerarik gabeko laginketa ebazkizunetan erabiltzen da.

Elementuak hartzen diren multzoko osaketa taula honetan azaltzen da, *x* lagineko baiezkoak izanik banaketa hipergeometrikoak aztertzen duen kopurua:


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | **baiezkoak** | **ezezkoak** | **guztira** |
| **populazioa** | m | N-m | N |
| **lagina** | x | n-x | n |

Banakuntza hipergeometrikoaren probabilitate funtzioa hau da, koefiziente binomialak erabiliz eta Laplaceren erregelan oinarrituz:

{\displaystyle P(X=x;N,m,n)={{{m \choose x}{{N-m} \choose {n-x}}} \over {N \choose n}}\ ;\ x=\max {(0,\,n+m-N)},\,\ldots ,\,\min {(m,\,n)}.}

Labur, *X* zorizko aldagai batek banaketa hipergeometrikoari jarraitzen diola, *N,m,n* parametroak izanik, honela adierazten da:

{\displaystyle X\sim H{\big (}N,m,n{\big )}}
Adibidez, 200 unitateko ontzi batean (*N=200*) 30 unitate akastun (*m=30*)eta 170 unitate akasgabe (*N-m=170*) daude. Zoriz 10 unitate aukeratzen dira itzulerarik gabe.

10 unitatetan dauden akastunen kopurua honela banatzen da:

{\displaystyle X\sim H{\big (}N=200,m=30,n=10{\big )}}
2 akastun izateko probabilitatea hau da:

{\displaystyle P(X=2;N=200,m=30,n=10)={{{30 \choose 2}{{170} \choose {8}}} \over {200 \choose 10}}=0.284}
Akastun kopuru posibleak 0tik 10era bitartekoak dira.

Propietateak
------------

*H(N,m,n)* banaketa hipergeometriko baten itxaropen matematikoa, batez bestekoa alegia, hau da:

{\displaystyle \mu =E[X]={\frac {nm}{M}}.}
Bariantza berriz, hau da:

{\displaystyle \sigma ^{2}=var[X]={\frac {nm}{M}}{\Big (}1-{\frac {m}{M}}{\Big )}{\Big (}{\frac {M-n}{M-1}}{\Big )}.}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q730600
* Commonscat Multimedia: Hypergeometric distribution

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q730600
* Commonscat Multimedia: Hypergeometric distribution
**Azido hipobromosoa** (**HBrO**) azido oso ahul eta ezegonkor bat da, zeinetan bromoak +1 oxidazio-zenbakiarekin jokatzen duen. Normalean disoluzio akuosoetan ekoizten da. Bai biologikoki eta baita ere komertzialki desinfektatzaile gisa jarduteko ekoizten da. Hipobromito gatzak solido gisa isolatzea gutxitan lortu da.

Prestaketa eta ezaugarriak
--------------------------

Bromo molekularra uretara gehituz gero, azido hipobromosoa eta azido bromhidrikoa lortuko dira, dismutazio erreakzio bidez:

{\displaystyle {\ce {Br2 + H2O <=>>HOBr + HBr}}}

Naturan, azido hipobromosoa bromoperoxidasek ekoizten dute, zeinak bromoak hidrogeno peroxidoan pairatzen duen oxidazioaren katalizatzaile gisa jarduten duten entzimak diren:

{\displaystyle {\ce {Br- + H2O2 <=>>HOBr + OH-}}}

Azido hipobromosoak 8,65eko azidotasun konstantea dauka eta horregatik, 7-ko PHa duen uretan soilik partzialki disoziatzen da. Azidoa bezalaxe, hipobromito gatzak ezegonkorrak dira eta dismutazio motela pairatzen dute dagozkien bromato eta bromuro gatzak ekoizteko:

{\displaystyle {\ce {3BrO- (aq) -> 2Br- (aq) + BrO3- (aq)}}}

Beraien ezaugarri fisiko eta kimikoak beste hipohalitenen antzekoak dira.

Erabilerak
----------

Azido hipobromosoa lixiban, produktu oxidatzaileetan, usain-kengarrietan eta desinfektatzaileetan erabiltzen da, besteak beste. Izan ere, azido honek patogeno ugariren zelulak hiltzeko gaitasuna dauka. Konposatua odol beroko ornodunen organismoetan ekoitzi ohi da, gehienetan eosinofiloei esker, zeinek eosinofili peroxidasa entzima erabiliz burutzen duten ekoizpena. Entzima horrek bromodun konposatuak lehenesten ditu. Bromoa bainuetxeetan eta spa-etan erabiltzen da germizida modura. Bromoa eta haren hipobromito gatzak azido hipobromosoarekin batera baliatuz gero askoz eraginkorragoak izango dira eta desinfekzio-lan handiagoa egingo dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Butler, Alison.; Walker, J. V..  (1993-07). «Marine haloperoxidases» *Chemical Reviews* 93 (5): 1937–1944. doi:10.1021/cr00021a014. ISSN 0009-2665. (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).
2. ↑   **(Ingelesez)** Mayeno, A. N.; Curran, A. J.; Roberts, R. L.; Foote, C. S..  (1989-04-05). «Eosinophils preferentially use bromide to generate halogenating agents.» *Journal of Biological Chemistry* 264 (10): 5660–5668. ISSN 0021-9258. PMID 2538427. (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q414695
* Commonscat Multimedia: Hypobromous acid

---

* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 13517-11-8
* ChEBI: 29249
* ChemSpider: 75379
* PubChem: 83547
* UNII: GHT9BV419J
* SMILES: ID
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 13517-11-8

 |

* Wd Datuak: Q414695
* Commonscat Multimedia: Hypobromous acid
**Asengo gotorlekua** (Bulgarieraz: Асенова крепост, *Asenova krepost*) Bulgariako Rodope mendietan dagoen Erdi Aroko gotorlekua da. Asenovgrad hiritik hiru kilometrotara dago, Asenitza ibaia gainean.

Historia
--------

Inguruan aurkitutako lehenengo aztarna arkeologikoak traziar herriaren garaikoak dira. Antzinako Erromaren garaian ete inguruan gizakien aztarnak aurkitu dira; baita ere Bizantzioren garaietan. Gortorlekuak Erdi Aroan hartu zuen garrantzia. Lehenenego aipamena XI. mendekoa da: Bachkovoko monasterioaren estatutuetan *Petrich* (Петрич) izenarekin aipatuta agertu zen. Gortolekua Hirugarren Gurutzadan konkistatua izan zen.

XIII. mendean, 1231an, konponketa sakonak egin ziren Ivan Asen II.a Bulgariakoa tsarren garaian. Gotorlekuaren garrantzia Konstantinoplako Inperio Latindarraren erasoei erantzuteko defentsarena zen; horma bateko idazkun baten testuak horrela dio. Garai hartako gotorlekua feudalismoaren ezaugarriak zituen.

Otomandarren konkistak, XIV. mendean, gotorlekuaren dekadentzia ekarri zuen.

Asengo gotorlekuaren barruan XII-XIII. mendeko eliza dago, Petrichko Ama Birijinaren eliza, alegia, nahiko ondo gordeta. Bi solairuko eraikina da, habaearte bakarrekoa, gurutzeko kupularekin eta dorre handi batekin. Barruan XIV. mendeko horma irudiak ikus daitezke. Elizaren zaharberritze partziala 1991n bukatu zen.

Mendeetan eliza hobeto gorde egin da inguruko kristauen erabilerari esker. Gaur egun Eliza Ortodoxoaren eskuetan dago.

Asenovgrad hiriak lehen *Stanimaka* izena zuen. Izena gotorlekuaren eraginez aldatu zuen.

Iruditegia
----------

* Asenova krepost XX. mendearen hasieran. Asenova krepost XX. mendearen hasieran.
* Hormen ikuspegia. Hormen ikuspegia.
* Elizaren horma irudiak. Elizaren horma irudiak.
* Elizaren dorrearen erorkinak. Elizaren dorrearen erorkinak.
* Gotorlekuaren mapa. Gotorlekuaren mapa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Gotorlekuari buruzko erreportaia.
* **(Frantsesez)****(Ingelesez)****(Gaztelaniaz)**:Turismo informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Asengo gotorlekua*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2991256
* Commonscat Multimedia: Asen's Fortress

---

 |

* Wd Datuak: Q2991256
* Commonscat Multimedia: Asen's Fortress
Jufran Banana Sauce, banana ketchuparen marka bat, Pásig, Filipinetan egina, txigortutako banana plater baten ondoan.
**Banana ketchupa** edo **banana saltsa** banana birrinduz, azukrez, ozpinez eta espeziez egindako gozagarri filipino ezaguna da. Kolore naturala marroia du, eta, horregatik, sarritan gorriz tindatzen da, tomate-ketchuparen antzekoa izan dadin. Bigarren Mundu Gerran tomate-ketchuparen eskasia zegoenean egiten zen banana-ketchupa, tomaterik ez zegoelako eta platano-produkzio handi samarra zegoelako. Karibean, Baron Foods Limited konpainiak kolore horiko banana ketchupa egiten du, bananaren kolore naturalarekin duen lotura mantentzeko. Baron Foods Grenadak intxaur muskatuaren aldaera bat ere egiten du, eta espezia hori gehitzen dio nahasketari.

Zaporea eta erabilera
---------------------

Banana-ketchupa tomatearena baino gozoagoa da, eta *kecap manis* indonesioaren eta txile gozo thailandiarraren antzeko zaporea du. Filipinetako etxeetan, ia plater guztietan erabiltzen da ongailu hori: arrautza-tortillak, saltxitxak, hanburgesak, patata frijituak, arrainak eta haragia. Platano-ketchupa ere espageti filipinarren osagai erabakigarria eta bereizgarria da (italiar tradizionalak baino gozoagoak).

Produktu hau Filipinetako populazio handia duten herrialdeetara esportatzen da (Estatu Batuak, Kanada, Erresuma Batua, Saudia Arabia, Kuwait, Hong Kong, Frantzia, Suitza, Australia eta Zeelanda Berria).

Platano-ketchuparen errezetaren benetako jatorria eta asmakuntza ezezaguna da, baina Maria Y. Orosa (1893 – 1945) filipinetako elikadura-teknikari egozten zaio.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Instituto Histórico Nacional de las Filipinas. *MARIA Y. OROSA (1893–1945). Pioneering Food Technologist and Inventor.* .
2. ↑   Leonor Goguingco.  (2005). «Maria Y. Orosa: In peace and war» *Manila Bulletin*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3907811
* Commonscat Multimedia: Banana ketchup

---

 |

* Wd Datuak: Q3907811
* Commonscat Multimedia: Banana ketchup
**Aura** Toronton (Ontario, Kanada) kokatutako erabilera mistoko etxe orratza da. Torontoko Downtown Yonge auzoan, Collage Park-en inguruko agintekidetza berrien multzo baten azken fasea da. Residences of College Park proiektuaren zatia da. Eraikuntza 2010eko urtarrilean hasi eta 2014an amaitu zen.

Arkitektura
-----------

Proposamenak metalezko eta adreilu goi tenperaturan tenpletuzko 78 solairuko dorrea erdi-gardena eskatzen du, gutxi gorabehera 100.000 m²-ko bizitegi-espazioa duena. Hori dela eta, Aura herrialdeko bizitegi-eraikin handiena da. Dorrearen bizitegi-zatia hiru solairuko podium baten gainean eraiki zen, eta espazio komertzialeko 14 000 m2 inguru ditu. Bosgarren solairuan eraikinaren zerbitzuak daude, baita Ipar Amerikako igerileku estalirik handiena ere, bolumenaren arabera, eta gutxi gorabehera, beste erabilera batzuetarako 4000 m2 inguru daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q774178
* Commonscat Multimedia: Aura (at College Park)

---

 |

* Wd Datuak: Q774178
* Commonscat Multimedia: Aura (at College Park)
**Auteco** (Auto Tecnica Colombiana SAren akronimoa) Kolonbiako motordun ibilgailuen fabrikatzailea da. Herrialdeko lehen motozikleta muntatzailea izan zen.

Historia
--------

 Ohiko Auteco Lambretta hibridoa. Honek Serie IIko koadroa eta Serie IIIko aurrealdea ditu.
Auteco 1941eko irailaren 1ean sortu zen Medellinen. Hasieran ordezko piezak eta gasolina banatzen zituen.

1945ean Auteco Indian AEBko motorrak inportatzen hasi zen. Gero, Excelsior motorrak inportatzen joan zen, baita Nash, Renault eta Gravely-k ekoitzitako ibilgailuak ere.

1954an Autecok Kolonbian Lambretta scooterrak muntatzeko eta saltzeko eskubidea eskuratu zuen. Horiek geroago Itagüin, Antioquian, eraiki berri zuten lantegi batean muntatuko ziren, 1962an eraikia. Scooter hauek *Auteco Lambretta* marka zuten. Hainbat momentutan oinarrituta zeuden Li eta GP gametan, baita Servetas-en ere. Asko hibridoak ziren, orduan erabilgarri zeuden osagaien arabera. Ekoizpena eten egin zen 1970eko hamarkadan.

1972an Autecok negozio-lankidetza bat sortu zuen Kawasakirekin, bere motorrak lizentziapean eraikitzeko. Hori 1980ko hamarkadaren amaierako ekonomiaren atzerakadan zabaldu zen, sorgailu eta sega elektrikoak sartzeko.

1990eko hamarkadaren hasieran Autecok negozio-lankidetza osagarria osatu zuen Indiako Bajaj konpainiarekin eta scooterrak berriro sartu zituen Kolonbian. Auto rickshaw motogurdia saltzeko lizentzia ere lortu zuten.

2003an gehiago zabaldu zen Auteco Taiwaneko Kymco motorrak inportatzen hasi zenean.

Autecok 2010ean banatutako modeloak
-----------------------------------

* Bajaj Auto rickshaw
* Bajaj Boxer CT 100
* Bajaj Caliber 115
* Bajaj Discover 135
* Bajaj Platina 100
* Bajaj Pulsar
* Bajaj XCD 125
* Kawasaki Ninja 650R
* Kawasaki KMX 125
* Kawasaki Versys
* Kawasaki ZX130
* Kawasaki Ninja 250R
* Kymco Activ 110
* Kymco Agility 125
* Kymco Agility RS 125
* Kymco Agility City 150
* Kymco Bet & Win 250

Kanpo estekak
-------------

* Auteco Webgune Ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4825847
* Commonscat Multimedia: Auteco motorcycles

---

 |

* Wd Datuak: Q4825847
* Commonscat Multimedia: Auteco motorcycles
**Ashur-nirari V.a**, Asiriako errege bat izan zen. K.a. 755etik K.a. 745 arte gobernatu zuen. Bere oinordekoa, Tiglath-Pileser III.a izan zen.

Ashur-nirari V.a, Adad-nirari III.aren semea zen, eta bere anaia Ashur Dan III.aren oinordekoa izan zen. Bere aurreko erregeagandik egoera zail bat jaso zuen. Asiriar agintaritza, gorteko dignatarioek biziki mugatua izan zen, batez ere Shamshi-iluren aldetik, asiriar armadako komandante buruzagia zena. Kanon eponimoaren arabera, lau urtez, "lurrean" egotera behartua izan zen. Urtero kanpainetan joatea ohikoa zen asiriar erregeen artean, eta hain aipatua eta ezaguna izan zen monarkia, biziki ahuldua izan zen. Bere erregealdiko laugarren eta bosgarren urteetan, Namriren aurka kanpaina bat bidali zuen. K.a. 746an, matxinada bat piztu zen, eta, hurrengo urtean, tronua, Tiglath-Pileser III.ak hartu zuen, Ashurren anaia edo semea zena, edo, alternatiboki, aurreko errege etxearekin inongo zerikusirik ez zuen usurpatzaile bat.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ashur Dan III.a** | **Asiriako erregea**K.a. 755-K.a. 745 | Ondorengoa**Tiglath-Pileser III.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q352925

 |

* Wd Datuak: Q352925
Komikietan ohikoak izan dira horrelako eszenak.
**Autasasinofilia** deritzona, formalki eta teknikoki parafilia bat da. Honen bidez pertsona bat, hiltzeko arriskuan izanez gero, sexu-gogoa pizten zaion. Sexu fetitxe ezohiko hau bizitza arriskuan jartzen duten beste fantasia batzuekin lotu daiteke, esaterako itotzea dakarren fantasiarekin. Hilgarriak izan daitezkeen beste parafiliak hibristofilia eta kremastistofilia dira.

Kontzeptuaren jatorria
----------------------

Terminoa John Moneyk sartu zuen, eta *erotofonofilia* gisa ere definitu zuen "elkarrekiko baldintza" gisa, zeinetan "sexu-bikotekide baten hilketa egiteak" gogoa pizten duena. Moneyk bi parafilia hauek "sakrifizio motakoak" gisa sailkatu zituen.

Bibliografia
------------

* Rudy Flora, "How to work with sex offenders: a handbook for criminal justice, human service, and mental health professionals", Routledge, 2001, ISBN 0-7890-1499-8, 90 or.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «Template:Translated page» artikulutik itzulia izan da, 2021-12-22 data duen 1010918768 bertsioa oinarritzat hartuta. Jatorrizko artikulu hori GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentzien pean dago. Egileen zerrenda ikusteko, bisita ezazu jatorrizko artikuluaren historia orria. |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q784428

 |

* Wd Datuak: Q784428
Sorraia zaldi arrazako moxala. Ilaian nabarmenak mando-marra zein zebra-marrak. Antzineko ekido arrazen ezaugarriak
**Antzineko ekido arrazen ezaugarriak**, ingelesez: *Primitive markings*, frantsesez: *Marques primitives des équidés*, bereziki ilajearen kolorean baina ez bakarrik asto, basasto edo onagroetan agertzen diren ezaugarri edo "markak dira". Zaldiengan antzinako zaldi arrazetan (bereziki antzinako poni arrazetan) agertzen dira ezaugarri hauek. Marka hauek bereziki dun geneak sortzen dituen ilaje kolorekin lotuta agertzen dira.

Antzineko ezaugarri hauek dira bereziki **mando-marra** bizkarraldean eta **zebra-marrak** hanketan zein gorputzaren beste hainbat ataletan. Dun genea daramaten arraza guztiek daukate mando-marra bizkarrean ageri, baina gainontzeko antzineko ezaugarriak aldatzen dira batetik bestera. Arraza zaharreko beste ezaugarriak hauxek dira: Besaburuetan marrak eta ile argiagoak zurda eta buztan ertzetan.

Anztineko ezaugarrien jatorria
------------------------------

Dun geneak markatzen du neurri batean aspaldiko zenbait zaldi arrazetan "jatorrizko mota basatia", ingelesez: *Wild type*. Hala ere dun geneari lotutako ezaugarriak ez dira bakarrak antzineko zaldi arrazak definitzerakoan.

Labar artean ugari dira antzinako ekido arrazen ezaugarriekin agertzen diren figurak. Esate baterako Zestoako Ekainen hainbat ekido agertzen dira antzinako ezaugarri nabarmenekin. Azken benetako basazaldia, przewalski zaldia, dun koloreko aberea eta antzinako ekido arrazen beste ezaugarriekin, hanketako zebradurak esate baterako.

Ekainberriko zaldiak. Ekaingo zaldi panelaren erreprodukzia.

Bizkarreko mando marra
----------------------

Mando marra bizkarrean eta ile argiagoak zurda eta buztanaren ertzetan konik zaldi arrazako ponietan.
Mando marra aberearen bizkar hezur guztian hedatzen den marra iluna da.

Zebra marrak
------------

zebra marrak zaldi baten hankanzebra marrak zaldi baten hankan

Antzinako ekido arrazen beste hainbat ezaugarri
-----------------------------------------------

Erreferentzien zerrenda
-----------------------

1. ↑  Stachurska, AM (1999). "Inheritance of primitive markings in horses". J. Anim. Breed. Genet. 116: 29–38.
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3294752
* Commonscat Multimedia: Primitive markings

---

 |

* Wd Datuak: Q3294752
* Commonscat Multimedia: Primitive markings
Kailash Ashram, Rishikesh hirian, Dhanrash Guiri guruak sortua.
**Ashram** edo ***āśram*** hinduismoan meditazio eta irakaskuntza kultural zein erlijiosoaren lekua da. Ikasleak edo brahmachariak haien guruekin elkarrekin bizi dira espazio horietan. Kristautasunaren monasterio antzekoak dira. Indian asko badira ere, mundu osoan ere ireki dira horrelako zentroak.

Etimologia
----------

Hitza sanskritoren *ā-śrama*tik dator: ‘ahaleginera eramaten duena’, *ā* handigarria da eta *śrama*: ‘ahalegina, ariketa fisiko zein burukoa, gorputzaren hildura, soiltasuna’.

Aktibitateak
------------

*Ashram* zentroetan mota askotako aktibitateak burutzen dira: tailerrak, ekialdeko terapia ikastaroak, meditazio saioak... Zentzu batean Erdi Aroaren kristau monasterioen antzekoak dira: ostatuak bakartegiak, komunitateak, eskolak eta artategiak.
Ashrametan *sannyasis*ak bizi dira, hau da, munduko bizimodutik at bizi nahi duten hinduistak; pertsona hauek ashram batetik bestera bizi dira, inoiz ez bakar batean.

Monasterioaren bizimodua
------------------------

Zentro hautan bizimodua lasaia eta xinplea da. Giro hori egokiena da meditazioa egiteko eta Veden testuak ikertzeko. Egunerokotasuna aktibitate guztiak antolatzen dituen ordutegi zehatz batez ordenatzen da. Eguneko ordutegi horretan *āśram*en mantenimendurako denborak ezartzen dira baita ere. Monasterio hauek mundu guztiari irekita daude, sinismenak, erlijioak edo kastak kontutan hartu gabe. Bisitariei, dirua dutenean, janaria erosteko dirua eskatzen zaie. Izan ere, apopiloek arau batzuk zaindu behar dituzte: ez-biolentzia edo *ahimsa* eta autodiziplina zaindu behar dituzte. Erritoak eta zeremoniak egunean zehar behin baino gehiagotan egiten dira, batzutan lau alditan egunero.

Ashram batzuek karitatezko egintzak burutzen dira. Adibidez, batzuek umezurztegi dute, familia gabeko haurrak jasotzeko edo familiek zaindu ezin dutenean. Badira ere doako jantokiak, eskolak, artategiak. Ashram barruan egoten diren eskolek *gurukula* izena dute, hau da, ‘gururen etxea’. Ikasleek, bestetik, eguneroko lanetan gururi laguntzen diote: askariak egiten, arropa garbitzen, e.a.

Indian
------

Sabarmati Áshram, Majatma Gandhiren egoitza zena, Ahmedabad hirian (India).
XX. mendean Indian *āśram* ugari ireki ziren. Ospetsuenetariko bat Maharishi Mahesh Yogiren Ashrama da, Ahmedabaden. Indiaren independentzia bidean bertan egon zen Gandhiren egoitza nagusia. Maharishi Maheshren Ashrama Rishikeshen ere ospetsua egin zen 1960. hamarkadan; urte horietan, 1968an alegia, The Beatles taldekideak bertaratu ziren meditazioa ikasteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Harper, Douglas. *Online Etymology Dictionary*.
3. ↑  Gopal, Madan (1990). K. S. Gautam (ed.). *India through the ages*. Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India. 70 or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q466449
* Commonscat Multimedia: Ashrams

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300264323

 |

* Wd Datuak: Q466449
* Commonscat Multimedia: Ashrams
**Ashmolean Museoa** (ingelesez: *Ashmolean Museum of Art and Archaeology*), Ingalaterrako Oxford hiriko Beamount kalean kokatua dago. Ezagutzen den lehenengo unibertsitate museoa da. Bere lehen eraikina 1678 eta 1683 bitartean eraikia izan zen Flias Ashmoleren 1677an Oxfordeko unibertsitateari dohaintzan emandako bilduma bat zuen bitxikerien gabinete izan zezan.

Bildumaren historia
-------------------

Bildumak Elias Ashmolek jasotako objektuak zituen, baina baita John Tradescant eta izen bereko bere semeak bezalako bidaiari eta bildumagileek eskuratutakoak ere. Bildumak antzinako txanponez, liburuak, grabatuak, espezimen geologiko eta zoologikoak( horietako bat Eurapan ikusiriko azken Dodoaren gorputz disekatua zen, baina hau oso hondatu zegoen, burua eta atzapar bat izan ezik).

Museoa 1683ko ekainak 6ean ireki zen Robert Plot naturalista zelarik lehen zuzendaria. Ondoren, espezimen desberdinak museo berrietara lekualdatuak izan dira eta Broad kaleko Ashmolean zaharra Oxford English dictionary idazteko bulego moduan erabili zen. 1935etik, eraikina zientzia museo bezala ezarri da, erakusketa, Oxford Unibertsitateko instrumentuekin, Lewins Evansenak (1853-1930), horien astrolabioen munduko erakusketarik handiena.

Gaur egungo eraikina 1885ekoa da. Charles Cockerellek estilo klasiko batean diseinatua Beamount kalean. Eraikinaren hegal batean Taylor instituzioa dago, unibertsitateko hizkuntza modernoen fakultatea.  Museo nagusia Elias Ashmol eta John Tradescanten (aita eta semearena) bilduma originalak gordetzen ditu, baita arkeologia eta arte erakusketa bilduma handiak ere  Rafaelaurreko  margo bildumarik onenetarikoa, zeramika maiolika eta zilar ingelesa ditu. Arkeologia sailak Arthur Evansen legatua du eta zeramika greko eta minoiko bikaina ere. Antzinako Egipto eta Sudaneko bilduma zabal bat ere badu. Museoan ere Griffith Institutua dago, egiptologiaren ikasketarako.

Bilduma
-------

Pierre-Auguste Renoirren olio pintura
Bildumako edukian aipagarriena ondokoa da:

* Antzinako Egiptoko estatua eta objektuak, dinastia aurretiko garaikoak.
* Arthur vansen minoika bilduma, Kretatik kanpo dagoen handiena.
* Parosko Kronika, *Parian Marble*, greziar taula kronikarik zaharrena.
* Paolo Uccello, Piero di Cosimo, Tiziano, Rembrandt, Willem Drost, John Constable, Pierre-Auguste Renoir, Édouard Manet eta Pablo Picassoren margoak.
* Miguel Ángel, Rafael Sanzio eta Leonardo da Vinciren marrazkiak.
* Turnerren margo eta akuarelak.
* *Mesías Stradivarius-a*, Antonio Stradivarik eginiko biolina bat.

Kanpo estekak
-------------

* Wikimedia Commons -ek **Ashmolean Museoko** multimedia edukia du.
* Ashmolean Museumeko web-orria
* Sackler Library
* Griffith Institutua
* Virtual The Ashmolean Museum, 2003ko argazkia
* Powhatan's Mantle — pictures, description & history
**Banaketa-funtzio** zenbait (probabilitateak ematen dituztenez, ohartu behar da 0tik 1erako balioak ematen dituztela, ...
... dentsitate-funtzio hauei dagozkienak.
Probabilitate-teorian, **banaketa-funtzioa** balio batetik beherako probabilitatea (balio hori barne) ematen duen funtzio bat da. Probabilitate-funtzioekin (zorizko eta dentsitate-funtzioarekin estu loturik dago: adibidez, dentsitate-funtzio batean, banaketa funtzioak *x* balio baterainoko azalera ematen du. Horrela, dentsitate-funtziotik (eta baita ere probabilitate-funtziotik zorizko aldagai diskretuetan) banaketa-funtzioa eratortzen da eta alderantziz.

Matematikoki honela definitzen da, ***X*** zorizko aldagai baterako:

{\displaystyle F\_{X}(x)=P[X\leq x]}
Honela kalkulatzen dira probabilitateak banaketa-funtzioarekin:

{\displaystyle P[a<X\leq b]=F\_{X}(b)-F\_{X}(a)}

Banaketa-funtzioa zorizko aldagai jarraituetan
----------------------------------------------

Dentsitate-funtzioarekin honela lotzen da:

* dentsitate-funtzioaren azpiko azalera ematen duenez, *x* balio bateraino:

{\displaystyle F\_{X}(x)=\int \_{x\_{m}}^{x}f(x)dx}
* alderantziz, banaketa funtzio deribatuz, dentsitate-funtzioa eratorriko da:

{\displaystyle F'\_{X}(x)=f(x)}
* *(a,b]* tarte bateko probabilitatea kalkulua honela egiten da dentsitate-funtzioaren bitartez, zorizko aldagai jarraietarako:

{\displaystyle F\_{X}(b)-F\_{X}(a)=\int \_{a}^{b}f(x)dx}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q386228
* Commonscat Multimedia: Cumulative distribution functions

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4192219-0

 |

* Wd Datuak: Q386228
* Commonscat Multimedia: Cumulative distribution functions