recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Makis kideak La Trésorerien

*Artikulu hau gerrillari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «maki».*
**Maki** (frantsesez: *maquis*, maˈki ahoskatua, euskaraz «Korsikako xara»; korsikeraz *macchia*) okupatzaileen aurka mendira jo duen gerrillaria; mendi gerrilla bera. Maki izena hartu zuten Frantzian alemaniar nazien aurka aritutako gerrillariek (frantsesez: *prendre le maquis*, «mendira jo»), eta izen bera eman zitzaien Espainiako estatuan Francoren erregimenaren aurka 1950ez geroko urteetan mendira jo zuten gerrillariei, makiak.

Bigarren Mundu Gerran, Espainiako Alderdi Komunistaren gidaritzapean jardun zuten. Frantzian espainiar burkideez osatutako maki talde gehienek eta 1944ko urrian, Frantziako lurralde gehienetatik naziak kanporatu ondoren, ekin zioten eraso handi bati, Pirinioetan barrena. Bi mila gerrillari inguru igaro ziren erasoaldi hartan Nafarroako mendietatik, baina huts egin zuen saioak alde guztietan, maki gehienak Espainiako gerran eta nazien aurkako gerrillan zailduriko gerrillariak ziren arren. Hego Euskal Herrian ezin izan ziren errotu makiak eta bertan behera utzi behar izan zituzten maki egitura egonkor bat sortzeko saio guztiak.

Bibliografia
------------

* François Marcot *La Résistance et les Français: Lutte armée et maquis* Colloque international de Besançon 15-17 de junio: Université de Franche-Comté, Université de Bourgogne, Paris: Annales littéraires de l'Université de Franche-Comté, 1996, 2003 ISBN 2-251-60617-3
* François Marcot, Bruno Leroux, Christine Levisse-Touzé *Dictionnaire historique de la Résistance : Résistance intérieure et France libre*. París: Robert Laffont, 2006 ISBN 2-221-09997-4
* Harry R. Kedward *In Search of the Maquis: Rural Resistance in Southern France 1942-1944* Oxford Univ. Press, 1995 ISBN 0-19-820578-3, frz.: *A la recherche du maquis* Paris: le Cerf, 1999 ISBN 2-204-06104-2

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014-6-14 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Maki (frankismoaren aurkako gerrilla)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q701165
* Commonscat Multimedia: Maquis

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 8420
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q701165
* Commonscat Multimedia: Maquis
**Cristina Enea Fundazioa** 2009an erregistratu zen Donostiako Udalak sustatua, hiriko ingurumen-politiketan erreferente izateko helburuarekin. Donostiako Udal-gobernuaren iniziatibaz sortua, Gipuzkoako Foru Aldundia dauka Patrono sortzaile iraunkor gisa, eta 2015etik Añarbeko Urak - Aguas del Añarbe SA ere fundazioaren babesle iraunkor da. 2009az geroztik, fundazioak bere gain hartu zuen Donostiako Ingurumen Baliabideen Etxearen kudeaketa, baita aurrerago Urgulleko Natur Txokoa, eta 2013az geroztik Ulia Interpretazio Zentroa ere. Gainera, Iraunkortasunaren Behatokia ere kudeatzen du, eta Donostiako Udaleko Mugikortasun Atalarekin sinatutako elkarlan-hitzarmenaren ondorioz, Donostiako Bizikletaren behatokia zuzentzen eta kudeatzen du.

Egoitza Mandasko dukearen jauregian dauka, Kristinaenea parkean

**Cristina Eneako** Ingurumen Baliabideen Etxeari ekipamendu berriak gehituz joan zaizkio urte hauetan, hala nola Urgulleko Natur Txokoa eta Ulia Interpretazio Zentroa. Honela, ekintza koordinaturako Donostiako udal liburutegien sarea eratu zen, bertan kultur etxeak, ikastetxeak, elkarteak eta eragileak bezalako bidelagunak ere batuz. Izena eman zion parkeko mugak gainditu zituen **Cristina Enea Fundazioak**, inguruko lurretara ere hedatuz.

Kristina eneako bulegoa

Cristina Enea Fundazioaren ekinbide nagusiak
--------------------------------------------

* Donostiako Ingurumen Baliabideen Etxea
* Urgulleko Natur Txokoa
* Ulia Interpretazio Zentroa
* Iraunkortasunaren Behatokia
* Donostiako Bizikletaren behatokia

Sariak eta aitormenak
---------------------

Egiten duen lana dela eta, sari bat jaso du:

* 2010: Bioaniztasunaren defentsan Donostiako Slow Food Conviviumak emandako German Arrienen omenezko Lehenengo Saria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Cristina Enea Fundazioa: hamar urte, natura eta zientzia elkarlotzen» *www.eitb.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-08-09).
2. ↑   «Cristina Enea Fundazioa - Cristina Enea Fundazioa» *www.cristinaenea.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-08-09).
3. ↑   «Bioaniztasunaren defentsan German Arrien saria - Cristina Enea Fundazioa» *www.cristinaenea.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-08-09).

Ikus, gainera
-------------

* Josetxo Mayor

Kanpo estekak
-------------

* Cristina Enea Fundazioaren webgunea
* Uliako Lore Baratzetan Cristina Enearekin sortutako ekinbideak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66353387

 |

* Wd Datuak: Q66353387
**Lupierro** Arabako herri hustua da. Haren lurrak egun Iruña Oka herriko Langraiz Oka eta Olabarri kontzejuetan daude. Baita Lupierno eta Luperho (Donemiliagako goldearen arabera) izenekin ere ezagutu zen.

Historia
--------

Ez dira datu asko ezagutzen. 1025etatik dokumentatuta, XX. mendearen erdialdean oraindik Olabarri aldean bazegoen etxe bat; etxe hori bertatik igarotzen zen errepide nagusiaren alboan zegoen, egungo Iparraldeko Autobidea, eta ostatua zen. Eraikin hori XVIII. mendean Orgaz ostatua bezala ezagutu zen, haren jabea Orgaz kondea baitzen. Beste izenak ere ezagutu zituen: Cayetano, Gaetano (ostatuzainaren izena omen zen), Ayatanes... XX. mendean erre egin zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Mortuorios o despoblados». *Toponimia alavesa seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses. Onomasticon Vasconiae 5*. Bartzelona-Bilbo: ALSOGRAF, Euskaltzaindia, 311 or. ISBN 8485479483.
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57838712

 |

* Wd Datuak: Q57838712

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Mikaela Portillak egindako Lupierroren deskribapena.
**Concurso oposición** Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen abentura bat da.

Istorioa
--------

T.I.A.ko agente guztiak oso zaharrak dira. T.I.A.k bere agente taldea lehiaketa-oposizio baten bidez handituko du. Mortadelo eta Filemon arduratuko dira lehiaketa antolatzeaz eta hautagaiak frogan jartzeaz. Jakina, hautagaiak nahiko bereziak dira: nekazari bat, itsu bat, gafe bat, laurogei urteko emakume bat...

Iruzkinak
---------

Hau da jorratzen den gaiaren sarrera sasihistoriko batekin hasten den lehen abentura. Baliabide hau askotan errepikatuko da hurrengo komikietan. Hemen gertatzen da lehen aldiz, baita ere, Mortadelo eta beste pertsona baten arteko mozorro lehiaketa bat.

Ikusmen arazoak dituen hautagaia, Mortadelo eta Filemon pasaiari bezala doazen kotxearekin Bartzelonako metroan sartzen da. Zehazki, Lesseps geltokian sartu eta Liceu geltokian irtetzen dira. Beraz, kotxean, Bartzelonako metroko 3. lineako 5 geltoki zeharkatzen dituzte, bi agenteak beldurtuz.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Pánico en el zoo** | **Mortadelo eta Filemonen abenturak**1975 | Ondorengoa**Los mercenarios** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3727078

 |

* Wd Datuak: Q3727078
**Cooper konderria** (ingelesez: *Cooper County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Boonville da. 2010eko zentsuaren arabera 17.601 biztanle zituen, Cooper kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cooper konderriak 1.474,17 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,44 ura dira. Beste 1.462,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,94 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.601 pertsonetatik 15.986 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 232 dira. 1.201 beltzak edo afroamerikarrak. 49 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 77 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 277 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484452
* Commonscat Multimedia: Cooper County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144237612
* LCCN: n79125703
* **Lekuak**
* OSM: 1180490
* TGN: 2001189

 |

* Wd Datuak: Q484452
* Commonscat Multimedia: Cooper County, Missouri
1966ko abuztuaren 23an Lunar Orbiter I-ak gure sateliteatik Lurraren lehenengo argazkiak igorri zituen
1966ko abuztuaren 10ean jaurti eta 1966ko urriaren 29an bukatutzat eman zen misioa izan zen. Bere orbita zuzentzeko ahalmena zuen lehenengo laborategi fotografiko ilargiarra bilakatu zen. Ilargiatik Lurraren lehenengo argazkiak atera zituen. Apolo misioetarako ilargiratze-eremuen 207 argazki atera zituen. Filmina hauek Apolo programarako jeitsiera-gune egokiak bila zezaten atera ziren. 1966ko urriaren 29an Ilargiaren gainazalaren aurka jaurti zen 7º I, 162º E puntuan, Lunar Orbiter 2 zundarekin interferentziarik egon ez zedin.

Erreferentziak
--------------

* DESTINATION MOON: A history of the Lunar Orbiter Program (PDF) 1976

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q932976
* Commonscat Multimedia: Lunar Orbiter program

---

 |

* Wd Datuak: Q932976
* Commonscat Multimedia: Lunar Orbiter program


| * i
* e
* a
Lunar Orbiter programa |
| --- |
| 
* Lunar Orbiter 1
* Lunar Orbiter 2
* Lunar Orbiter 3
* Lunar Orbiter 4
* Lunar Orbiter 5

 |  |
**Luxoi** izena beti argiaren abiaduran mugitzen diren masarik gabeko partikulak izendatzeko erabiltzen den izen informal bat da. Izena takioi deritzen argiaren abiadura baino azkarrago mugi daitezkeen partikulekin alderaketa bezala sortu zen. Alderaketaz, argiarena baino abiadura txikiagoan mugitzen diren masadun partikulei informalki **tardioi** deritze.

Luxoiak
-------

Fisikoki luxoiak funtsezko elkarreragin ezberdinen partikula bitartekariak dira eta orohar gauge bosoi bezala ezagutzen dira. Fotoiak (elektromagnetismoaren eramaleak) eta gluoiak (elkarreragin nuklear indartsuaren eramaleak) egundaino ezagutzen diren bi luxoi motak dira. Gluoiak ez dira sekula eurak bakarrik ikusi ahal izan hadroi bezala ezagutzen diren partikula masiboen barnean konfinatuta baitaude. Grabitatearen teoria kuantikoetan grabitoia ere luxoi bat izango litzateke. Neutrinoak denbora askoan beste luxoi mota bat bezala hartuak izan ziren, baina neutrinoen zapore aldaketaren ondoren hauek masa zutela ebatzi zen eta ondorioz argiaren abiaduratik gertuko abiaduretan mugitzen diren arren, ezin dira luxoitzat hartu.

Luxoiak T. S. Natarajan zientzialari indiarrak proposatutako funtsezko partikulen izaerari buruzko teoria alternatibo baten oinarria izango lirateke, non partikula guztiak funtsean kanpo mugimendu eta barne mugimendu bat duten luxoiak izango liratekeen.

Tardioiak
---------

Bestetik, materia masikoa, oinarrian, ezinbestean argiaren abiadura baino motelago mugitzen diren fermioiz osatua dago. Hala ere, badaude bosoi masiko ez egonkor batzuk ere, hauen masa unibertsoko materia masiko guztiaren zati oso ñimiño bat izango litzatekeelarik. Tardioi bat mugitzen den abiadura geldian duen masarekin eta energiarekin lotuta dago honako ekuazio honen bidez:

{\displaystyle v=c{\sqrt {1-{\frac {m\_{0}^{2}c^{4}}{E^{2}}}}}}

non

{\displaystyle m\_{0}\,} tardioiak geldian duen masa den
{\displaystyle E\,} tardioiaren energia totala den eta
{\displaystyle c\,} argiaren abiadura den.
(1) erlaziotik hutsa ez den masa erreala duen partikula bat argiaren abiaduran mugitzera iristen ez bada, hori lortzeak energia kopuru infinitoa beharko lukeelako dela ebazten da. Era berean, erlazio berak masa hutsa duen partikula bat argiaren abiaduran mugitu behar dela iragartzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2024141

 |

* Wd Datuak: Q2024141
**Luz Marina Hache Contreras** (Bogota, Kolonbia, 1955) kolonbiar sindikalista eta giza eskubideen defendatzailea da, Kolonbiako Estatu Krimenen Biktimen Mugimendu Nazionalaren (MOVICE) bozeramailea.

Ibilbidea
---------

Hache Bogotan jaio zen 1955ean, eta 4 seme-alaba ditu. 1986ko azaroaren 20an, bikotekidea, Eduardo Loffsner Torres, "beltza", desagertze behartuaren biktima izan zen; 1986an, Kolonbian desagertutako 120.000 lagunetatik bat.

45 urtez bankuen sektoreko sindikatu bateko buruzagi sindikala izan zen, eta 1994an nazioko fiskaltza nagusiarekin lotu zen, bertan giza eskubideen arduradun bihurtu zelarik. ASONAL Judizialeko buruzagia izan zen 24 urtez. 2005ean Estatu Krimenen Biktimen Mugimendua (MOVICE) sortzea bultzatu zuen, eta haren bozeramaile bihurtu zen, bortxazko desagertzearen, epaiketaz kanpoko exekuzioen eta Kolonbiatik lekualdatzearen biktimen 200 erakunde baino gehiago ordezkatuz.

Paramilitarren atentatu bat izan zuen Hachek, eta horrek bere osasunari eragin zion. 2000. urtean, José Alvear Restrepo (CAJAR) abokatu-taldeari eta Amnistia Internazionalari esker atera zen Kolonbiatik, eta Lyon hiri frantsesean erbesteratu zen.

Aintzatespenak
--------------

2018an, Frantziako Errepublikaren *Giza Eskubideen Askatasuna – Berdintasuna – Anaitasuna Saria* eman zioten, MOVICE plataforman egindako lana aitortzeko.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Txantiloi:Local «Luz Marina Hache: "Que Pedro Sánchez haya recibido a Iván Duque es una afrenta para las víctimas"» *www.elsaltodiario.com* (Noiz kontsultatua: 2023-05-16).
2. 1 2 3 4 5 6   **(Katalanez)** «Luz Marina Hache» *Ciutats Defensores dels Drets Humans* (Noiz kontsultatua: 2023-05-16).
3. ↑    *«Presidencia de la republica».*  www.derechoshumanos.gov.co..
4. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** admin.  (2020-11-20). «Comunicado público de condena por ataques y amenazas contra el Movimiento Nacional de Víctimas de Crímenes de Estado -MOVICE» *Taula Colòmbia* (Noiz kontsultatua: 2023-05-16).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Espectador, El.  (2020-03-24). «ELESPECTADOR.COM» *ELESPECTADOR.COM* (Noiz kontsultatua: 2023-05-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108676026

 |

* Wd Datuak: Q108676026
**Luyando-Hurtado de Mendoza dorretxea** Gaubeako Espejo herrian dagoen XVII. mendeko eraikina da.

Herriaren hego-ekialdean kokaturik dago, Omecillo ibaiaren ondoan. Zubitxo bat dauka atzealdean.

Eraikina
--------

Oinplano karratuko dorrea da eta beheko solairuaz gain beste hiru solairu ditu. Lau aurpegietan harlangaitzez egina dago baina leiho eta ateen markoetan harlandua dauka. Hasiera batean funtzio militarra izan bazuen ere balkoi eta lehioek findu egiten diote itxura.

Fatxada nagusian zirkulu erdiko arkua duen sarbidea dago. Honen gainean zirkulu erdiko ate berri bat dago, balkoia ere badena. Bigarren solairuan hutsarte karratu bat agertzen da eta honen gainean familiaren armarri txiki bat dago. Solairuak banatzen dituzten harrizko mentsulak ere ageri dira fatxadan.

Atzeko aldean ere leihoak daude solairu bakoitzean. beheko solairuan bi saetera agertzen dira, zubia zaintzea zuten helburu. Gainerako aurpegietan ere leihoak eta balkoiak agertzen dira.

Teilatua lau isuritako pieza da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Ondare zibila - hiru» *www.hiru.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-08-22).
2. 1 2   Garamendi, Gaizka. «Espejo herriko Luyando-Hurtado de Mendoza dorretxea, Gaubean (Araba)» *www.3digitala.com* (Noiz kontsultatua: 2020-08-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q98561110

 |

* Wd Datuak: Q98561110
**Imanol Marrodan** (Bilbo, 1964) eskultore, argazkilari eta orokorrean arte-sortzailea da. Eskalatzailea eta alpinista da bera, 80ko eta 90eko hamarkadetan aritu zen batez ere, hasieran Atxarteko hormetan Abadiñon, eta gero Pirinio, Europako Mendietan eta Alpeetan bereziki.

Artearen ikerkuntzan eta arte-sorkuntza garaikidearen barruan lan egin du batez ere. Arte garaikidearen nazioarteko ferietan, museotan eta arte-bildumetan lortu daitezke haren lanak. ARCO-n, VALENCIA ART-en, ARTE SANTANDER-en eta DFOTO-n (Espainia), ART COLOGNE-n eta KUNST KÖLN-en (Alemania), KIAF-en (Seul, Korea), ArteBA-n (Buenos Aires, Argentina) eta BALELATINA-n (Basilea, Suitza); gainera hainbat museo eta erakunde publiko eta pribatutan ere erakusketak izan ditu: Eusko Jaurlaritzako Metal Preziatuen Laborategian, Arte eta Historiako Durangoko Museoan, Artium-en, Nafarroako Museoan, Huescako Arte eta Natura Zentroan, Zarautzeko Photomuseum-en, Bilboko Arte Ederren Museoan, Cuencako Diputazioan, Albaceteko Udal Museoan… beste batzuen artean.
Hainbat herrialdetan erakutsi ditu bere proiektuak: Erresuma Batua, Frantzia, Alemania, Portugal, Belgika, Korea, Argentina, Suitza eta Estatu Batuak.

Arte-kritikan ere lan egiten du, pentsamolde garaikidearekin lotuz. Eskalatzailea eta alpinista izanik natura eta mendia sarritan azaltzen dira Marrodanen obran. Artea eta natura erlazionatzen ditu eremu natural enblematikoetan; adibidez, Aiako Harrien magalean kokatuta dagoen Erabatekoa eta ezdeusa: Sorburua eskulturan, Gasteizko Inozentzia, ustekabekoa eskultura, edo *Frozen Trees* argazki bilduman.

Galeria
-------

* Erabatekoa eta ezdeusa Sorburua eskultura Aiako Harrietan OiartzunenErabatekoa eta ezdeusa Sorburua eskultura Aiako Harrietan Oiartzunen
* 'Inozentzia, ustekabekoa' eskultura, Lakua auzoan Gasteizen'Inozentzia, ustekabekoa' eskultura, Lakua auzoan Gasteizen

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Elduaien, Aitor. «Imanol Marrodan» *Bilboko mendi film festival* (Noiz kontsultatua: 2017-07-24).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *La Inocencia Lo Inesperado del Ayuntamiento de Vitoria Gasteiz.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-24).
3. ↑    *FROZEN TREES argazki bildumako zuhaitzen kokapena.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-24).

Ikus, gainera
-------------

* Euskal artistak

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Imanol Marrodan*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Anboto proiektua webgunea. AIR Revealing Independent Art, 2015 (kontsultatua, 2017-07-21)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33210007
* Commonscat Multimedia: Imanol Marrodan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61488617
* ISNI: 0000 0000 5955 8042
* BNE: XX951842
* GND: 123608031
* LCCN: nr2003017551

 |

* Wd Datuak: Q33210007
* Commonscat Multimedia: Imanol Marrodan
**Imanol Murua Arregi** (Zarautz, 1935eko ekainaren 3a - Donostia, 2008ko maiatzaren 17a) euskal idazle, irakasle, kazetaria eta politikari gipuzkoarra izan zen.

Biografia
---------

Zarauzko Lanbide Eskolan irakasle izan zen 27 urtez. Hezkuntza utzi eta, 1974an Zarauzko zinegotzi hasi zen EAJko zerredetan aurkeztua. Beranduago, 1977tik 1979ra bertako alkatea izan zen; lehendabiziko udal hauteskunde demokratikoetan alkategai aurkeztu baitzen EAJrekin eta alkate hautatua izan zen. 1983tik 1984ra alkatetza, Eusko Legebiltzarrean legebiltzarkide eta Gipuzkoako Foru Aldundiko kultura diputatu lanak aldi berean egin zituen. Murua, EAJren zatiketan parte hartu zuen eta Eusko Alkartasunaren sortzaileetako bat izan zen. 1985tik 1991ra bitartean Gipuzkoako Ahaldun nagusia izan zen Eusko Alkartasunarekin. 1995etik 1999ra arte Zarauzko alkate izan zen hirugarrenez Eusko Alkartasunarekin, baina Zarauzko gazteak soldaduskara joateko udalerriko gazteei buruzko zerrendak Espainiako armadari ez emateagatik epaitu eta gaitasungabetu zuten. Politika utzi eta gero, hainbat komunikabidetan agerraldiak egiten zituen.

2008ko maiatzaren 17an, minbizi bat jasan eta gero, Donostia Ospitalean zendu zen. Bere herrikideek eta Euskal Herriko politika nahiz kulturako hainbat lagunek azken agurra eman zioten Zarauzko Santa Maria parrokian.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Autonomia Erkidegoko ahaldun nagusien zerrenda
* Zarauztar ospetsuen zerrenda

Kanpo loturak
-------------

* Imanol Muruaren bideoak Ahotsak.com webgunean

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Zarautzek azken agurra eman dio Imanol Muruari

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9008077
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 83361
* Lur: 04319/eu\_m\_3646/m3646

 |

* Wd Datuak: Q9008077
**Lugarizko gudua** edo **Aieteko borroka** 1836ko maiatzaren 5ean, Lehen Karlistaldian, Donostiako Antiguo auzoko Lugaritz muinoaren inguruan izandako gudua da.

Gudua
-----

Karlistek 1835 urtearen hondarretik Donostia blokeatu zuten. Blokeoaren ardura Joxemiel Sagastibeltza jeneralaren gain zegoen. Bera hiria erasotu eta hartzen saiatzearen aldekoa zen. Egia jenerala, karlisten buruzagi militar nagusia, berriz, erasorik gabe blokeoa mantentzearen aldekoa. Donostiarrek Córdova liberalen buruari laguntza eskatu zioten eta honek Legio Britainiarra bidali zuen bertara. Sagastibeltzak, hau ikusirik, Egiari indar gehiago eskatu zion, baina honek tropa guztien beharra zuenez ez zion soldadurik igorri.

Maiatzaren 5ean 4.500 britainiar eta 1.500 liberal, Lacy Evans jeneralaren agindupean hiritik irten eta karlisten posizioetara oldartu ziren. Karlistek atzera egin zuten Lugaritz, Munto eta Puioko posizioetara.

Aieten gogor eutsi zioten karlistek, hiru kanoiekin britainiarren erasoa geldituz. Bitartean, Antiguoko komentua utzi eta Lugaritzen gotortu ziren karlistek jasan zuten britainiarrek baionetaz egindako erasorik bortitzena. Galera handien ostean, azken hauek amore eman eta atzera egin behar izan zuten. Britainiarren itsas-armadako bi untzik, *"HMS Phoenix"* eta *"HMS Salamander"*, bere kanoiak karlisten posizioetara zuzendu zituzten, Lugaritz baserria errez. Gainera, karlisten zoritxarrerako, Sagastibeltza jenerala, baionetaz egindako karga bat zuzentzen ari zela, bala batek buruan jo eta bertan hil zen.

Britainiarrek berriro ekin zioten erasoari, arestian ontzietan iritsitako beste 1.300 soldaduek indar berrituta, karlistak Oriamendira atzera araziz.

Borroka liberalek irabazi zuten, baina blokeoa zertxobait zabaltzea besterik ez zuten lortu, Donostian pozez ospatu bazuten ere. Britaniar legio laguntzaileak 150 hildako eta 600dik gora zauritu izan zituzten eta bertako liberalek beste 100 gizonen galera. Karlistek, berriz, 60 hildako eta 200 zauritu, baina Sagastibeltzaren galera pisu handikoa izan zen. Dena den, Donostiak blokeatuta jarraitu zuen eta hurrengo urteko martxoan eman zen inguruetako borrokarik gogorrena, Oriamendi.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

Kanpo estekak
-------------

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. Donostia. Gipuzkoakultura. Zumalakarregi Museoa CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262649

 |

* Wd Datuak: Q12262649



1. ↑  ZAVALA, Antonio: "Aieteko burruka berriz ere" (219-228. orriak). In: *Karlisten leenengo gerrateko bertsoak*. Tolosa: Auspoaren Sail Nagusia, 1992. Interneten eskuragarri.
**Lucy**, 2021eko urriaren 16an NASAk jaurtitako espazio zunda estatubatuar bat da. Bere betebeharra, hamabi urtetan asteroide gerrikoan dagoen gorputz bat eta bost Jupiterren troiar aztertzea da. 2017ko urtarrilaren 4an izendatu zuten proiektu egingarri gisa, Psyche misioarekin eta NASAren Discovery Programaren 13. eta 14. misioekin batera.

Misioak 'Lucy' hominido-eskeletoaren izena darama, asteroide troiarren azterketak "planetak eratzeko fosilak" erakuts ditzakeelako (eguzki-sistemaren hasieran planetak eta beste gorputz batzuk osatzeko bildu ziren materialak osatzen baitituzte). *Australopithecus*a bera, aldi berean, The Beatlesen "Lucy in the Sky with Diamonds" abestiagatik izendatu zuten.

Misioa
------

2027an helmugara iristeko (Lagrange L4) 2021ean jaurti zuten zunda. Bertan dago troiar hodeia (Jupiterren aurretik 60º inguru orbitatzen dituen asteroide taldea). Baina 2025a baino lehen, barneko gerriko nagusiko asteroide batetik- 52246 Donaldjohanson- hegan egingo du, Lucy hominido fosilaren paleoantropologo aurkitzailearengandik bere izena jaso zuena. L4ra iristean, lau asteroide troiar, 3548 Euribates, 15094 Polimele, 11351 Leuko eta 21900 Orus gaindituko ditu. Ondoren, Lurraren inguruetara itzuliko da, eta bertan grabitate laguntza jasoko du Lagrange L5 gunera eramateko, bertan baitago beste troiar hodeia (Jupiterren atzetik 60 ° ingurura dagoena); han, 617 Patroklo troiar bitarraren gainetik hegan egingo du. Ondoren, L4 eta L5 puntuen artean txandakatuko da sei urtean behin, gutxi gorabehera.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Ingelesez)** Chang, Kenneth.  (2017/01/06). «A Metal Ball the Size of Massachusetts That NASA Wants to Explore» *The New York Times*.
2. ↑   **(Ingelesez)** Northon, Karen.  (2017-1-4). «NASA Selects Two Missions to Explore the Early Solar System» *NASA*.
3. ↑   **(Ingelesez)** Witze, Alexandra.  (2015-3-16). «Five Solar System sights NASA should visit» *Nature*.
4. ↑   Johanson, Donald C.; Wong, Kate.  (2010). *Lucy's Legacy: The Quest for Human Origins.*  Crown Publishing Group, 8–9 or. ISBN 978-0-307-39640-2..
5. ↑   **(Ingelesez)** Dreier, Casey; Lakdawalla, Emily.  (2015-9-30). *NASA announces five Discovery proposals selected for further study.*  in: *The Planetary Society*..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21076293
* Commonscat Multimedia: Lucy (spacecraft)

---

 |

* Wd Datuak: Q21076293
* Commonscat Multimedia: Lucy (spacecraft)
**Corson konderria** (ingelesez: *Corson County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua McIntosh da. 2010eko zentsuaren arabera 4.050 biztanle zituen, Corson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Corson konderriak 6.551,76 kilometro koadro ditu. Horietatik 155,29 ura dira. Beste 6.396,47 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,62 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.050 pertsonetatik 1.308 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 106 dira. 3 beltzak edo afroamerikarrak. 2.635 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 11 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 91 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489079
* Commonscat Multimedia: Corson County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137220182
* LCCN: n81119166
* NARA: 10040174
* **Lekuak**
* OSM: 1739802
* TGN: 2001785

 |

* Wd Datuak: Q489079
* Commonscat Multimedia: Corson County, South Dakota
**Iguazuko Parke Nazionala** (*Parque Nacional do Iguaçu*) Brasilgo Paraná estatuko parke nazional bat da. Guztira 185.262,5 hektarea eta 420 kilometro inguruko luzera, horietatik 300 km ur-masen arteko muga naturalak dira, eta Argentinako eta Brasilgo aldeek batera 260.000 hektarea.  Iguazuko Parke Nazionala 1035 zk. dekretu federalaren bidez sortu zen, 1939ko urtarrilaren 10ekoa, eta UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1986an. Parkea Chico Mendes Biodibertsitatea Kontserbatzeko Institutuak (ICMBio) kudeatzen du. 

Parkeak Argentinako Iguazu Parke Nazionalarekin partekatzen du munduko ur-jauzi handienetako bat, 2,700 metres (8,900 ft). Flora eta fauna espezie arraro eta desagertzeko arriskuan dauden hainbat espezie bizi dira bertan, horien artean igaraba erraldoia eta hartz inurrijalea. Ur-jauziak sortutako ihinzta-hodeiek landaredi oparoa hazteko lagungarriak dira. 

Garganta do Diabo pasealekuak Brasilgo aldean ur-jauzien ikuspegi panoramikoa ahalbidetzen du.

Garganta do Diabo pasealekuak Brasilgo aldean ur-jauzien ikuspegi panoramikoa ahalbidetzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Brasil, Portal. «Parque Nacional do Iguaçu é sítio do Patrimônio Mundial Natural» *Portal Brasil*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q742315
* Commonscat Multimedia: Iguaçu National Park

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 240132983
* BNE: XX460429
* GND: 7641676-8
* LCCN: sh86002203
* NKC: ge387986
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2639206
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 355
* Infopatrimônio: foz-do-iguacu-parque-nacional-de-iguacu

 |

* Wd Datuak: Q742315
* Commonscat Multimedia: Iguaçu National Park
**Coimbrako katedral berria** (portugesez: *Sé Nova de Coimbra*) Coimbran dauden bi katedralen artean berriena da, Coimbrako apezpikutzaren egoitza dena.

Historia
--------

Jesusen Konpainia 1543an ezarri zen Coimbran eta XVII mendean Jesusen eliza manierista eraiki zuten.

1772an Pombalgo markesak jesuitak Portugaldik kanporatu zituenean apezpikuaren egoitzak Coimbrako katedral zaharra utzi eta bertan ezarri zen, horrela hartu zuen *Coimbrako katedral berria (Sé Nova)* izen berria.

Ezaugarriak
-----------

Aurrealde ederra dauka. Bertan dauden nitxetan lau jesuita santuren estatuak ikus daitezke. Fatxadaren goi parteak XVIII mendeko ornidura barrokoa dauka eta behe parteak aldiz hasierako estilo manierista mantentzen du.

Barnekaldean habearte bakarra dago eta hainbat kapera ditu alboetan. Absidea XVII eta XVIII mendeetako egurrezko pieza ederrez dekoratua dago. Koroa eta bataio harria katedral zaharretik ekarritakoak dira.

Iruditegia
----------

* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q979100
* Commonscat Multimedia: Sé Nova de Coimbra

---

* **Ondare historikoa**
* IGESPAR: 70315
* SIPA: 2809

 |

* Wd Datuak: Q979100
* Commonscat Multimedia: Sé Nova de Coimbra
**Internazional Sozialista** (laburtuz, **IS**) alderdi sozialistak, laboristak eta sozialdemokratak barne hartzen dituen nazioarteko erakundea da, Frankfurten 1951. urtean sortutakoa.

Historia
--------

Internazional Sozialistaren jatorria 1889. urtean sortu zen Bigarren Internazionala da: 1923. urtean *Internazional Langile eta Sozialista* gisa berrantolatu zen, baina 1940. urtean desegin egin zuten. Bigarren Mundu Gerraren ostean, 1951. urtean berriro eratu zen, hainbat urtetako lanaren ondorik, gaurdaino irauten duen Internazional Sozialista gisa: 1944. urtean hasi ziren antolatzen, eta hainbat batzar egin zituzten urtero.

Internazional Sozialistaren lehenengo Biltzar edo kongresua Frankfurten izan zen, 1951ko ekainaren 30etik uztaileko 3ra bitartean, erakundearen sorrera, egitura, egitekoak, helburuak eta abar ezarriz. Bai kontrolik gabeko kapitalismoa bai sobietar komunismoa gaitzetsi zituzten, eta interes publikoek lehentasuna duten sistema aldarrikatzen zuten, interes pribatuen gainetik. Hogeita zazpi erakunde egon ziren Internazional Sozialista sortu zuten biltzarrean.

Internazional Sozialistaren XXIV. Biltzarra 2012. urteko abuztuaren 30etik irailaren 2ra bitartean izan da, Lurmutur Hirian.

Antolaketa
----------

Zuzendaritza-erakunde nagusiak:

* Internazional Sozialistaren Biltzarra
* Internazional Sozialistaren Kontseilua
* Etika Batzordea
* Administrazio eta Finantza-batzordea
* Idazkaritza

Kanpo estekak
-------------

* Internazional Sozialistaren webgunea

Erreferentziak
--------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q159454
* Commonscat Multimedia: Socialist International

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137001209
* ISNI: 0000 0001 2314 999X
* BNF: 12184406d (data)
* GND: 1013867-5
* LCCN: n80044454
* NDL: 00944776
* NKC: kn20010711408
* NLA: 35711646
* SUDOC: 157118932
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q159454
* Commonscat Multimedia: Socialist International
Landare-sarean landatutako mahastia.
**Mahastia** mahatsondoak landatuta dauden lursaila da.

Ardoa egiteko mahats-sailak lehorrekoak izan ohi dira, eta jatorrizko deitura batzuetan debekatuta dago ureztatzea. Mahats-mahatsak andui baxuan landatu ohi ziren, bata bestetik nahiko bereizita (bi metro edo gehiago landare artean). Gaur egun, sarriago landatzen dira errenkadak, landare-sarearekin, baina Mantxan mahatsondoaren andui-landaketa oso ohikoa da oraindik ere. Mahaiko mahatsak normalean mahats-parrean edo beste gidatze-sistemaren batekin landatzen dira eta ureztatu egiten dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2002]
2. ↑  Euskalterm: [Entitate Geografikoen Hiztegia] [2020]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22715
* Commonscat Multimedia: Vineyards

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11997712b (data)
* GND: 4065141-1
* LCCN: sh85143407
* NKC: ph288754
* AAT: 300000248
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q22715
* Commonscat Multimedia: Vineyards
1908 postcard traditional view of young Igorot male.Igorot gazte bat, 1908an.
**Igorot** Filipinetako Luzon uharteko iparraldeko mendietan bizi den herria da, gaur egun arte beren erlijio eta antzinako ohiturak gorde dituena. Igorot batzuk mendi-magaletako basoetan bizi dira, baina gehienak mendi-gainetan eta zelaietan. 1975ean 478.000 lagun bizi ziren lurralde horietan. Filipinar hizkuntzetako Luzongo saileko iparraldeko hizkuntza da igorotena. Etnologoek 10 talde bereizi dituzte igoroten artean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1234581
* Commonscat Multimedia: Igorot

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85064215
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1234581
* Commonscat Multimedia: Igorot
Txondorra prestatzen.**Ikazkintza** prozesu naturalaren bidez egurretik ikatza lortzen duen lanbide zaharra da. Ikazkinak lanbide honen egileak ziren, eta batzuetan bizimodu nomada edukitzen zuten leku batetik bestera joaten baitziren beste pertsona batzuek kontratatuta. Basoak garbi mantentzeko funtzioa ere bazuten.

Belaunaldiz belaunaldi egindako jarduera tradizionala da, XX. mendeko bigarren erdialdean gainbehera jasan zuena.

Euskal Herriaz gain, beste toki batzuetan ere ohikoa izan da, adibidez Herrialde Katalanetan.

Prozesua
--------

Txondorra egosten ari
Txondor izeneko egur pilaketa eratzen zuten ikazkinek minerala lortzeko. Prozesuak aste batzuk irauten zituen eta faseka egiten zuten, 50.000 bat kilogramo egur erabiliz.

Funtsean, lehenengo fasean egurra moztu eta biltzen zuten, bigarrenean egur meta eraikitzen zuten eta hirugarrenean zura irazeki edo piztu eta egosi egiten zuten, azkenean ikatza lortuz.

Euskal Herrian
--------------

Ogibide hau tradizionala izan da mendi aldeko hainbat eskualde basotsutan, tartean Arabako Mendialdea, Lizarrerriko inguru oihantsuak (Lana harana), Zaraitzu eta Erronkariko ibarrak.

Montxo Armendariz zuzendari nafarrak 1982an ikazkin baztuen istorioa zinemaratu zuen, *"Tasio"* pelikula ezagunean.

Ikus, gainera
-------------

* Olentzero
* Egurgile edo baso-mutil

Kanpo estekak
-------------

* Fonotekako ikazkinen testigantzak[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259501

 |

* Wd Datuak: Q12259501
**Ikaskuntza-kurba** pertsona batek zeregin batean duen gaitasun-mailaren eta daukan esperientzia-kopuruaren arteko erlazioaren irudikapen grafikoa da. Domeinua (ardatz bertikalean neurtuta) handitu egiten da esperientziaren gehikuntzarekin (ardatz horizontala), hau da, zeregin bat zenbat eta gehiago egin, orduan eta hobeto egiten da bertan .

"Ikaskuntza-kurba nabarmen bat" esamolde arrunta termino okerra da, jarduera bat ikasteko zaila dela iradokitzen duena eta ahalegin handia egiteak gaitasuna asko handitzen ez duela iradokitzen duena, nahiz eta hasiera nabarmeneko ikaskuntza-kurba batek benetan aurrerapen azkarra adierazten duen. Izan ere, bihurgunearen gradienteak ez du zerikusirik jarduera baten zailtasun orokorrarekin, baizik eta ikaskuntza-abiadura aldatzeko espero den tasa adierazten du. Oinarrizkoa ikastea erraza den baina gaitasuna lortzea zaila den jarduera bat "ikaskuntza-kurba nabarmena" duela deskriba daiteke.

Ikaskuntza-kurbak zeregin espezifiko bati edo ezagutza-multzo bati buruzkoak izan daitezke. Hermann Ebbinghausek, lehen aldiz, 1885ean deskribatu zuen ikaskuntza-kurba ikaskuntzaren psikologiaren arloan, izena 1903ra arte erabili ez zen arren.1936an, Theodore Paul Wrightek, ikaskuntzak industria aeronautikoko ekoizpen-kostuetan duen eragina deskribatu zuen.Forma honetan, kostu unitarioa, ekoizpen kurbatuaren ordez, batzuetan esperientzia bihurtzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1368723
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85075537
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D059032

 |

* Wd Datuak: Q1368723
Ikasle Abertzaleak ikasle erakundeak antolaturiko **Ikasle Eguna** iragartzen duen kartela. 2009.
**Ikasle Eguna** Ikasle Abertzaleak ikasle erakundeak 2000. urtetik aurrera urtero antolatu izan duen jaia da. Bertan kontzertu handi bat eta beste hainbat ekimen biltzen dira, ekitaldi politikoa eta manifestaldiaz gain.

Ikasle Eguna urtez urte
-----------------------

Lehenengo Ikasle Eguna Amurrion ospatu zen. Hurrengo bi urteetan Usurbilen burutu zen. 2003an Alegian izan zen eta 2004an Villabonan. 2005ean lehen aldiz izan zen Bizkaian, Sopelan.

2006an Irungo FICOBAn izan zen azaroaren 4an.

2008an Erandion ospatu zen azaroaren 22an. Musika talde nagusiei dagokionez, S.A. Piperrak, Amaiur eta DJ Bull nabarmendu daitezke.

2009an Arrasaten ospatu zen, Des-kontrol taldea talderik nabarmenena izanik.

2010ean Amurrion ospatu zen azaroaren 6an.

Kanpo estekak
-------------

* Ikasle Abertzaleaken webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259495

 |

* Wd Datuak: Q12259495
**Ikasleen Nazioarteko Eguna** azaroaren 17an da, ikasleen eskubideen alde egin ohi dena munduko leku askotan.

Unibertsitate batzuetan Ikasleon Nazioarteko Eguna ospatzen da modu ofizialean, beti ere Azaroaren 17a ez den egun batean.

Jatorria
--------

Data honekin 1939an Naziek Pragako Unibertsitatearen aurkako oldarketa gogoratu nahi da. Egun batzuk lehenago Jan Opletal hil zuten okupazio alemanaren aurkako manifestaldi batean eta hori salatzeko eginiko ekintzen ondorioz naziek 9 ikasle ordezkari erail zituzten eta 1200 ikasle kontzentrazio-esparruetara bidali zituzten. Egun berean ere Txekoslobakiako unibertsitate eta eskola guztiak itxi zituzten.

1941ean Londonen bildutako Nazioarteko Ikasle Kontseiluak (hainbat errefuxiaturekin) Aliatuekin akordio bat egin eta egun hau handik aurrera **Ikasleen Nazioarteko Eguna** izendatzea adostu zuten.

Handik aurrera hainbat izan dira eginiko mugimenduak Nazio Batuen Erakundeak data ofizial gisa onar dezan.

Azaroaren 17a historian zehar
-----------------------------

Munduan egon diren hainbat ikasle altxamendu Azaroak 17 batean ere gertatu dira. 1973ko Azaroaren 17 batean Greziako Junta Militarraren aurka altxatu ziren Atenaseko Unibertsitate Politeknikoko ikasleak. Tankeekin kaleak hartu zituzten militarrek eta unibertsitateko ateetan jarri. Honen ondorioz Junta Militarrak boterea galdu zuen eta Azaroak 17 *Greziako Ikasleen Eguna* da bertan, jai-egun ofiziala izanik.

1989ko Azaroak 17 batean Nazioarteko Ikasle Eguna erabili zuten Txekoslobakiako ikasleek *Tertziopelozko Iraultza* egiteko. Horren ondorioz bai Txekiar Errepublikan bai eta Eslovakian ere Azaroak 17 jai eguna da.

Azaroak 17 Euskal Herrian
-------------------------

Euskal Herrian lehen aldiz 1989an ospatu zen, Ikasle Abertzaleakek eginiko deialdia jarraiki. Handik aurrera jarraipen ezberdina izan du ahalik eta 2000tik aurrera egunak ere garrantzia hartzen joan da eta geroz eta ikasle talde gehiagok hartzen dute mobilizazio egun moduan.
Honen ondorioz 2005eko Azaroaren 17an Europako hainbat lekutan ikasleria kalera atera zen Bologna Prozesua salatzeko data guztiz berreskuratuta. Deialdi honetan Ikasle Abertzaleakez gain beste hainbat elkarte batzen dira (adibidez *Izquierda Universitaria*).

Loturak
-------

* Nazioarteko Ikasle Elkartea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q935276

 |

* Wd Datuak: Q935276


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ikasleen Nazioarteko Eguna*** |
**Ikaztegietako zubia**, Gipuzkoako Ikaztegieta eta Tolosa udalerrietan dagoen zubi bat da, Oria ibaia zeharkatzen du. Tolosako Aldaba auzoa eta Ikaztegietaren lursailak elkarlotzen ditu. Harginlanez egina dago.

Tolosako herrigunetik oso urruti eta hegoaldera dago, Ikaztegietako herrigunearen iparraldeko sarbidean eta Donostia-Altsasu trenbidea paraleloki duela. Berez, Tolosak Oria ibaiaren ibilbidean hegoalderako norantzan duen azken zubia da. 1990eko hamarkadaren haisera arte N-1 errepidea zubi honetatik igarotzen zen eta trafiko astun ugari jasaten zuen, baina gaur egun Ikaztegietako herrigunea sahiesten duen autobidea eraiki zenetik bertatik trafiko arina igarotzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ikaztegietako zubia. Tolosako zubiak. Mikel G. Telleria Tapia **(Gaztelaniaz)**

Ikus gainera
------------

* Tolosako zubiak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56526137

 |

* Wd Datuak: Q56526137
Adèle de Toulouse-Lautrec kondesa Malromé gazteluko ​​egongelan
**Malromé gaztelua**, frantsesez: *Château Malromé*, Frantziako Gironde departamentuko Saint-André-du-Bois udalerrian dagoen gaztelu bat da, Verdelais kantonamenduan. Mahastiez inguratutako kokalekuan dago eta gazteluan bertan ardandegia dago.

XVI. mendean jada Étienne de Rostéguy de Lancre, Bordeleko parlamentuko biltzakideak leku honetan gaztelua eta ardandegiak eraiki zituela erregistratua dago.

1780 aldera Catherine de Forcade, Malroméko Baroiaren alargunaren jabetzara pasa zen, honek bere senarra zenaren omenez gaztelua berrizendatu zuen.

1883an Adèle de Toulouse-Lautrec kondesak gaztelua eta mahastiak erosi zituen, eta haren semea zen Henri de Toulouse-Lautrec margolari ospetsua gazteluara maiz joan ohi zen, 1901eko irailaren 9an bertan hil zelarik.

Kanpo estekak
-------------

* Malromé gaztelua eta ardandegiaren webgune ofiziala **(Frantsesez)** **(Ingelesez)** **(Txineraz)** **(Japonieraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2967945
* Commonscat Multimedia: Château Malromé

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 309623860
* GND: 1053317751
* **Ondare historikoa**
* Mérimée: MI202

 |

* Wd Datuak: Q2967945
* Commonscat Multimedia: Château Malromé
**Luis Armando Eyzaguirre Silva**, **Fifo** izenez ere ezaguna (1939ko ekainaren 22a) txiletar futbolari ohia da. *Ballet Azul* izenez ezagutzen den Universidad de Chile futbol taldean atzelari postuan jokatu zuen, eta harekin bost txapelketa nazional irabazi zituen.

1959ko Amerikako Txapelketan  jokatu zuen eta FIFAko Munduko Kopan hirugarren postua lortu zuen Txileko selekzio nazionalarekin 1962ko FIFA Munduko Txapelketan eta Santiagoko guduan Txile eta Italiaren artean 2. multzoko partidan gertatutako jokalarietako bat izan zen. 1966ko FIFA Munduko Txapelketan partida bat jokatu zuen. Bere garaiko eskuineko onenetarikotzat hartu zuten, Djalma Santos brasildarraren ondoan. 39 partida jokatu zituen bere herrialdearekin 1959 eta 1966 artean  FIFAk futbolaren mendeurrena ospatzeko oroimenezko partidan jokatzera gonbidatutako jokalarietako bat izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  1959 Copa América squads rsssf-n
2. ↑  Chile record international footballers rsssf-n

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1860897

 |

* Wd Datuak: Q1860897
**Hungariako bisontea**, (*Bison bonasus hungarorum*), hungarieraz Kárpáti Bölény, **Karpatoetako bisontea** bezala ere ezaguna, 1740. urtean desagertutako Europako bisontearen azpiespezie bat izan zen. Karpatoak mendietan bizi omen zen, baita Moldavian eta Transilvanian. Baliteke ere azken garaietan Ukraina eta Hungariara zabaldu izatea.

Bisontea hau galdu zen bere gertuko senidea izandako Kaukasoko bisontea baino mende bat lehenago, gutxi gorabehera. Seguraski Mendebaldeko Europaren erditik gertuagi bizi zelako eta haren ondorioz bere habitatak azkarrago galdu egin zirelako.

Azken ale basatia Transilvaniako Karpatoetan harrapatu zuten 1740. urtean.

1951. urtean Europako bisontea berriro bersartua izan zen lehenengo Hungariako bisontearen eremuetan, baina ez zen jada jatorrizko azpiespeziea, Bison bonasus bonasus, baizik.

Taxonomia
---------

Ez dakigu asko Europako bisontearen azpiespezie honi buruz. Baliteke, zenbait adituen arabera, azpiespezie baliogarririk ez izatea ere. Bisonte mota hau deskribatu zuen Miklós Kretzoi bera ere, zalantzakor agertzen da Karpatoetako bisontearen inguran.

Une honetan hiru azpiespezie onartzen dira Europako bisontearen barnean, Hungaria edo Karpatoetako bisontea, Ordokietako bisontea, edo Lituaniakoa (bizirik irauten duen bakarra, Bison bonasus bonasus eta galdutako Kaukasoko bisontea.

Banaketa eta habitat
--------------------

Hungariako edo Karpatoetako bisontea Karpatoak mendietan bizi izan zen, baita Transilvanian ere. Karpatoak mendiek uztai hestu bat osatzen dute Txekiar Errepublikatik, ipar-mendebalean, Eslovakia, Ukraina, Polonia eta Errumaniaraino ekialdean, Danubio ibaiko "Burnizko Ateetaraino, Serbia eta Errumania artean, hegoaldean.

Desagertzeko arrazoiak
----------------------

Ehiza zuzena eta seguruen bere habitataren galera

Ikus, gainera
-------------

* Bisontea
* Europako bisontea
* Amerikako bisontea

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Espezien iraungipenari buruzko Website - Carpathian European Bison - Bison bonasus hungarorum.
* **(Ingelesez)** European bison / Wisent

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1084143
* Wikispecies Espezieak: Bison bonasus hungarorum

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 10579711
* GBIF: 4262524
* ITIS: 898710
* MSW: 14200673

 |

* Wd Datuak: Q1084143
* Wikispecies Espezieak: Bison bonasus hungarorum
**Lupo Antso** Lapurdiko bizkondea izan zen 1023-1059 urteetan. Antso III.a Nagusiak Iruñeko erregearen maiordomo eta lehengusua zen. Baionako apezpikutegiak hartzen zituen lurrak eduki zituen gobernupean Lapurdiko lehen bizkonde honek: Lapurdi, Nafarroa Garaiko ipar-mendebaleko alde bat, eta Gipuzkoako ipar-ekialdea Bidasoa ibaitik Urumea ibairaino.

Lapurdiko bizkondeaz agirietan agertzen den lehen aipamena 1059koa da: Raimundo Baionako apezpikuak Lupo Antso lehen bizkondeak Santa Maria eliza itzuli ziola aitortu zuenean. Lupok bizkonderria jaraunspenezko bilakatzea lortu zuen eta bere leinua ezarri zuen Baionako gaztelu-zaharrean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Auñamendi Eusko Entziklopedia. *Lapurdi. Historia.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262712
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 90329
* Lur: 03934/eu\_l\_2771/l2771

 |

* Wd Datuak: Q12262712