recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Albeldako Kronika** (latinez: *Chronicon Albeldense* edo *Codex Conciliorum Albeldensis seu Vigilanus*) egile izenik gabeko eskuizkribu bat da, latinez idatzia, 881. urtean amaitua. Hainbat testu ditu: Toledoko kontzilioen kanonak, *Liber Judiciorum* bisigodoa, Mahomaren bizitzari buruzko istorioa, egutegi bat eta, Mendebaldean lehendabizikoz, arabiar zifren aipamena eta irudikapena.

Deskribapena
------------

Kronika historikoek ohi duten formatuan, Antzinateko eta Hispaniako gertakariak kontatzen ditu. Bisigodoen Erresumaren azken garaia, musulmanen konkista, Omeiatar Kaliferria eta Asturiasko Erresumaren sorrera aztertzeko gorde diren iturri bakanetako bat da.

Rodako Kronikarekin eta Sebastianen Kronikarekin batera osatzen duen multzoa *alfontsotar kronikak* izenaz da ezaguna.

Antza denez, Dulcidius edo Dulcidio izena zuen elizgizon batek egina da, erregeak berak gainbegiraturik. Honegatik, Asturiasko Erresumaren azken hamarkadetako joera godozalea igartzen zaio.

Erromaren historia kontatzetik hasten da, Errege bisigodoengandik igaro eta, azkenik, Asturiasko erregeez hitz egiten du, Pelaiogandik hasi eta Alfontso III.a Asturiaskoa arte.

Lehen bertsioa 881. urtean bukatua da. Geroago 882. eta 883. urteei buruzko bi lerrokada luze erantsi zitzaizkion. Kronika, azken urte horretako azaroan amaitzen da.

*Albeldakoa* izena San Martin Albeldakoaren monasterioko kodexetik datorkio (Albelda de Iregua, Errioxa). Horrez gainera, *Vigila* edo *Vigilán* monjeak kopiatu zuen, eta 976. urteraino jarraitu, eta hortik *Kodex vigilano* izena (*Codex Conciliorum Albeldensis seu Vigilanus*).

Eskaintzen dituen berri jakingarrien artean, Albeldako Kronikak dakar Mendebaldean arabiar zifrei egindako lehen aipua eta irudia (zero zenbakiarenak izan ezik).

Kronikaren bertsiorik osoena Historiaren Espainiako Errege Akademian dago: 951. urtearen inguruko eskuizkribu bat da, lehenago Donemiliaga Kukulako monasterioan gordea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Zum Neogotismus und den Zusammenhängen zwischen den Chroniken des Zyklus siehe Jan Prelog, *Die Chronik Alfons’ III.*, Frankfurt 1980, S. CXLIII-CLXIII (Überblick über die ältere Forschung ebd. S. XLVI-LXXIX); Bonnaz S. LXXXVIII-XCIII; Bronisch (1998) S. 371-395
2. ↑   Bishko, Charles Julian.  (1948ko urria). «Salvus of Albelda and Frontier Monasticism in Tenth-Century Navarre» *Speculum* 23 (4): 559-590..
3. ↑   Sánchez-Albornoz, Claudio.  (1967). *El autor de la Crónica llamada de Albelda.*  in: *Investigaciones sobre historiografía hispana medieval*. Buenos Aires: Bonnaz S. LIX-LX, 66-79 or..

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Kronikaren latinezko kopia.
* **(Gaztelaniaz)** Albeldako kodexaren edizio faksimilea.
* **(Gaztelaniaz)** Juan Gil Fernández, José Luis Moralejo eta Juan Ignacio Ruiz de la Peña Solar, *Crónicas asturianas*, Universidad de Oviedo (Publicaciones del Departamento de Historia Medieval, 11), 1985. *Albeldako Kronika*ren gaztelaniazko itzulpena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17533465
* Commonscat Multimedia: Codex Vigilanus

---

 |

* Wd Datuak: Q17533465
* Commonscat Multimedia: Codex Vigilanus
**Informazio agentziak**, **albiste agentziak** edo **berri-agentziak** informazioa bildu, egiaztatu, osatu, idatzi eta hedatzen dituzten enpresak dira, hedabideak albistez hornitzeko sortuak. Beren lana burutu ahal izateko, korrenpontsal edo berriemaileak dituzte. Berriemaileek notiziak jaso eta berehala bidaltzen dituzte egoitza zentralera, informazioa ahalik eta lasterren hedabide edo enpresei igortzeko. Agentziek harpidetza kontratua duten hedabideei bidaltzen dizkiete albisteak, baina noizbehinkako zerbitzuak kontratatzea ere posiblea da. Informazioaren jarioa kontrolatzen dute munduan.

XIX. mendeko bigarren erdialdean sortu ziren agentziak. Gizarteak gero eta informazio gehiago eskatzen zuen, ezagutzaren nahia asetzeko. Komunikabideek baliabide ekonomiko eskasak zituzten eta ez ziren gai leku ezberdinetan ematen ziren gertaeren berri emateko. Beraz, ez zegoen informazioa sortzen zen munduko leku guztietan egoteko baliabideak zituen egunkari, telebista edo irratirik.

Hori dela eta, beharrezkoa izan zen eremu zehatzetan gertatzen ziren albisteak biltzeko erakundeak sortzea. Agentziei esker, gaur egun edozein herritarrek berehala ezagutzen du toki ezberdinetako gertaera garrantzitsuak. Informazio-agentzia batzuk herri-alorrean mugitzen dira, eta beste batzuk tematikoki espezializatuak daude (ekonomia, politika, kirolak...). Era berean, egunero zirkulatzen den informazio-fluxua inoiz baino handiagoa da garapen teknologikoari esker.

Informazio agentziek bidalitako materiala abiapuntua da komunikabideek informazioa burutzeko eta horretan sakontzeko; hau da, John Hasling adituak esan zuen bezala, berridatzi egin behar dituzte agentziatik heltzen zaien informazioa datu gehiago lortuz eta informazioa bera egiaztatuz. Hortaz, nahiz eta agentzietatik datorren informazioa maiz heltzen zaien bezala argitaratu, komeni da material berriekin osatzea.

Lau informazio-agentzia nagusitu dira azken urteotan munduan: AP (*Associated Press*) eta UPI (*United Press International*) Estatu Batuetan, *Reuters* Erresuma Batuan eta AFP (*Agence France Press*) Frantzian. *EFE* da, bestalde, Espainiako Estatuko agentziarik garrantzitsuena. Gainera, *EFE* munduko laugarren agentzia da, informazio-kopuruari dagokionez (*AP*, *Reuteres* eta *AFP*ren atzetik). *EFE* agentziaz gain badaude Estatuan aipatzekoak diren beste batzuk: *Europa Press*, *Menchetta*, *Colpisa*…

Zenbait adituk ez dute uste agentziak, berez, informazio-iturriak direnik. Horien arabera, agentziak ez dira informazio-iturriak, informazio-ekoizleak baizik, agentziek beraiek euren iturri propioekin lan egiten dutelako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Zer dira informazio-agentziak? - hiru» *www.hiru.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-04-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192283
* Commonscat Multimedia: News agencies

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX524717
* BNF: 11955005t (data)
* GND: 4041059-6
* LCCN: sh85091567
* NDL: 00573548
* NKC: ph126655
* NARA: 10645626
* AAT: 300256366
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q192283
* Commonscat Multimedia: News agencies
Alboino erregearen erailketa, Charles Landseerrena, Leicester Galleries.
**Alboino** lombardiarren erregea izan zen 563 ingurutik 572 arte, eta bere aita Alduinoren oinordekoa izan zen. Bere herri guztiarekin Bizantzioren zerbitzura sartu ondoren, avaroekin aliatu zen gepidoen aurka eta azken hauek Danubion zuten erresuma suntsitu zuten, gepidoen errege zaharra zen Kunimundo hilez eta azken honen alaba zen Rosamundarekin indarrez ezkonduz. Alboino aurretik Clotsindarekin ezkondu zen, frankoen errege izan zen Klotario I.aren alaba eta printzesa merovingiarra.

568 hasieran, beharbada avaroen aurkako mesfidantzaren ondorioz, baina Bizantziar Inperioak Italian godoen aurkako gerraren ondoren zuen ezegonkortasunaz ere jabeturik, bere herria Italia iparraldera abiatuko zela erabaki zuen. Harantz abiatu zen bere herriarekin eta beste tribu batzukin, hauen artean gepidoak, avaroak eta saxoiak zeudelarik. Italiara abiatu ziren gaur egungo Hungariako Balaton lakutik irtenda 569ko udaberrian, eskualdea lehen dukerri lombardiar bihurtuz eta bertan bere iloba Gisulfo ezarriz, egoitza Cividale zuena, dukerriaren hiriburua zena. Penintsularen iparrekialdetik Po ibaiaren haran emankorra konkistatu zuen, baita Alpeak ere, erdialdeko Italiaz gain, Ravena eta Erroma izan ezik, konkistatik libratzen direnak, bizantziarrek kontserbatu ahal izan zituztenak, euren egoitza nagusia Teodoriko Handia errege godoak Veronan izan zuen antzinako Regian ezarri zutenak. Milan 569ko uda amaieran erori zen eta Paviak hiru urte iraun zuen setio luze eta neketsu baten ondoren amore eman zuen 572an.

572ko ekainak 23an, Alboino Veronan eraila izan zen siesta egiten ari zenean. Tradizioaren arabera, Rosamunda izan zen mendekuzko erailketa honen bultzatzailea, Alboinok garaipenaren ardoa Kunimundoren burezurretik edaten behartu baitzuen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Alduino** | **Lombardiarren erregea**563-572 | Ondorengoa**Clefi** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Alboino*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Grunwald zubia** (polonieraz: *Most Grunwaldzki*) Poloniako Wrocław hirian dagoen zubi esekia da, Oder ibaia zeharkatzen duena.

1908 eta 1910 urteen artean eraiki zen, Wrocław (alemanez: *Breslau*) Alemaniar Inperioaren esku zegoenean. Richard Plüddemann udal-arkitektoak diseinatu zuen eta Zielona Górako Beuchelt & Co. enpresak burutu zuen eraikuntza. Grunwald zubia 1910eko urriaren 10ean ireki zuten Gilen II.a Alemaniakoa bertan zela. Zubiaren jatorrizko izena *Kaiserraren zubia* (alemanez: *Kaiserbrücke*) zen. Ondoren, Hirugarren Reichan *Askatasunaren zubia* (alemanez: *Freiheitsbrücke*) izena jaso zuen.

1945ean, Bigarren Mundu Gerra zela-eta, zubiak oso kalte handiak jasan zituen. Gerra amaitu ondoren, Wrocław Polonia izatera pasa zenean, zubia berreraiki zuten Dobrosław Czajka arkitektoaren proiektua oinarri izanik.

Gaur egun, 2005eko azken zaharberritzearen ondoren, Poloniako 98. errepide nazionala eta hiriko tranbiaren bi burdinbide igarotzen dira bertatik. Horrez gain, zubiaren bi alboetan oinezkoentzako espaloiak ere badaude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q745733
* Commonscat Multimedia: Grunwaldzki Bridge in Wrocław

---

 |

* Wd Datuak: Q745733
* Commonscat Multimedia: Grunwaldzki Bridge in Wrocław
**Grupos Armados Españoles** (euskaraz *Espainiar Talde Armatuak*) espainiar talde terrorista bat izan zen, Espainiako trantsizioaren hasieran, 1979-1980 artean euskal herritarren aurkako atentatu eta eraso terroristak burutu zituen, denera 6 lagun erail eta 10 zauritu zituen.

Espainiar nazionalismoaren eskuin muturrak antolatutako talde terrorista izan zen, 2010eko Eusko Jaurlaritzaren Terrorismoaren Bulegoaren arabera "GAE, Batallón Vasco Español eta Triple A eskuin muturrak antolatutako taldeak ziren eta garaiko espainiar poliziaren tolerantzia, ezikusia eta zenbait sektoreen laguntzarekin ekin zuten". Beren helburua euskal abertzaletasunaren artean eta euskal gizartean izua hedatzea izan zen.

Atentatuak
----------

* 1979ko irailaren 28an, Astigarragan, Donostiako Udalako Tomas Alba Irazusta Herri Batasunaren zinegotzi independientea erail zuten.

* 1980ko urtarrilaren 15ean, Lezon, Amnistiaren Aldeko Batzordeetako Karlos Saldise Korta erail zuten.

* 1980ko urtarrilaren 20ean, Alonsotegiko Aldana tabernako atentatuan, lehergailu baten bidez Liborio Arana Gómez, Pacífico Fika Zuloaga, María Paz Armiño eta Manuel Santacoloma Velasco erail eta beste 10 lagun zauritu zituzten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20015323

 |

* Wd Datuak: Q20015323
**Cibola konderria** (ingelesez: *Cibola County*) Mexiko Berriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Grants da. 2010eko zentsuaren arabera 27.213 biztanle zituen, Cibola kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cibola konderriak 11.763,03 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,83 ura dira. Beste 11.757,2 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,31 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 27.213 pertsonetatik 15.791 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 9.934 dira. 221 beltzak edo afroamerikarrak. 10.680 amerikar natiboak ziren eta 19 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 136 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 21 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 345 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q493260
* Commonscat Multimedia: Cibola County, New Mexico

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129021056
* ISNI: 0000 0004 4652 8740
* LCCN: n81152072
* **Lekuak**
* OSM: 1832183
* TGN: 2001431

 |

* Wd Datuak: Q493260
* Commonscat Multimedia: Cibola County, New Mexico
**Gregorio Ordóñez Fenollar** (Caracas, Venezuela, 1958ko uztailaren 21- Donostia, 1995eko urtarrilaren 23a) Venezuelan jaiotako politikaria izan zen, ETAk hila.

Biografia
---------

Nahiz eta Venezuelan jaio, Ordóñez Fenollar familia 1965ean aldatu zen Donostiara (Gipuzkoa), eta hiri horretan egin zituen Gregoriok lehen eta bigarren mailako ikasketak. Nafarroako Unibertsitatean Kazetaritzan lizentziatu zen, eta, denboraldi labur batez ogibide izan ondoren, Alderdi Popularreko gazte sailean (*Nuevas Generaciones*) izena eman zuen. 1983an, 24 urte besterik ez zuela, Donostiako zinegotzi hautatu zuten. Legealdi hartantxe Hirigintza-lege saileko zinegotzi ere izendatu zuten, eta 1987an, Turismo eta Jaietako zinegotzi. 1991tik aurrera, Hirigintzako zinegotzi izan zen. Garai berean lehen alkateorde izan zen. PPko hautagai-zerrendako buru hirutan izan zen eta 1995ean ere horretarako izendatu zuten. 1990ean Ana Iribar irakaslearekin ezkondu zen, eta hiru urte geroago, Javier semea jaio zen.

Nahiz eta alderdi abertzaleek gehiengoa eduki Gipuzkoan eta ETAk presio handia egin, Ordóñezek gidatutako talde batek emaitza onak lortu zituen hainbat hauteskundetan, Aliantza Popularra alderdiarentzat lehenik, Alderdi Popularrarentzat geroago. 1994ko Europar Legebiltzarreko hauteskundeetan Donostiako zerrenda bozkatuena izan zen.

1995eko urtarrilaren 23an, Donostiako Parte Zaharreko jatetxe batean bazkaltzen ari zen alderdikideekin, tartean haren idazkari Maria San Gil. Maiatzeko hauteskundeak prestatzen ari ziren. Orduan, Frantzisko Xabier Gartzia Gaztelu *Txapote*k eta Juan Ramon Casatorrek osatutako ETAko komando bat jatetxean sartu eta Gregorio Ordóñez tiroz hil zuten. ETAk modu horretan hil zuen lehen zinegotzia izan zen: artean, zinegotziek ez zuten bizkartzainik erabiltzen.

Haren hilobiak hainbat aldiz donausteak jasan ditu.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Gregorio Ordóñezen hilketaren hamargarren urteurrena
* **(Gaztelaniaz)** *Txapote*ren aurkako epaiketaren hasiera, 2006ko azaroaren 29ko artikulua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3326771
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 55885247
* ISNI: 0000 0000 7822 3483
* BNE: XX1011585
* GND: 120695731X
* LCCN: n96093978
* SUDOC: 242776086
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 111300
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3326771
Gutenbergen Bibliaren kopia bat Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuko Liburutegian.
**Gutenbergen Biblia**, *42 lerrodun Biblia* edo *Mazarinoren Biblia* bezala ere ezaguna, Vulgataren bertsio inprimatu bat da, Johannes Gutenbergek Alemaniako Mainz hirian inprimatu zuena XV. mendean. Askotan esaten den bezala, tipo mugikorren sistemaren bidez inprimatutako lehen liburua izan ez zen arren (ohore hau Constanzako Meza Liburuari dagokio, 1449an inprimatu zena) bere lanik gailenena izan zen, eta ikono estatusa du "Inprentaren Aroa"ren hasiera sinbolizatzen duelako.

Formatua, ziuraski Mainzeko eskuizkribuaren imitazio bat da, Mainzeko Biblia Erraldoia bezala ere ezagutzen dena, honen 1300 orrialdeak eskuz idatziak izan zirelarik.

"42 lerrodun Biblia" izenak, orrialde bakoitzean idatzita duen lerro kopuruari erreferentzia egiten dio, eta ondorengo 36 lerrokoaren edizioagandik bereizteko erabiltzen da.

Edizio honetarako prestaketa 1450 ondoren hasi zen, eta lehen aleak 1454 eta 1455 bitartean zeuden eskuragai. Inprimaketa eta tipo mugikorren prentsa bat erabiliz egin zen. Ale oso batek 1282 orrialde ditu, eta gehienak gutxienez bi liburutan enkuadernatuak izan ziren.

Biblia hau inkunablerik ospetsuena da, eta bere ekoizpenak Mendebaldean testuen inprimaketa masiboari hasiera eman zion. Uste denez, 180 ale egin ziren, 45 papiroan eta 135 paperean. Inprimatu ondoren, eskuz sinatu eta argiztatuak izan ziren, espezialistek eginiko lana, kopia bakoitza bakarra izatea eragiten duena.

Gutenbergen Bibliaren hiru ale Fort Knoxen daude, AEBetako urre altxorrik handiena (Urre Erreserba) barretan gordetzen den gotorlekua (Kentucky estatuan eraikitako base militarra).

Ikus, gainera
-------------

* Gutenberg proiektua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q158075
* Commonscat Multimedia: Gutenberg Bible

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 218355618
* BNF: 35951126v (data)
* GND: 4158578-1
* LCCN: sh88004784
* NKC: unn2006374779
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q158075
* Commonscat Multimedia: Gutenberg Bible
**Gregorio Beorlegi Makazaga** (Urnieta, Gipuzkoa, 1894ko irailaren 28a - Donostia, Gipuzkoa, 1959ko apirilaren 15a) antzerki- eta zinema-antzezle euskalduna izan zen. Pepe Artola ospetsuaren hutsunea bete zuen, hark antzerkia utzi zuenean. 1915etik 1936 arte, emanaldi ugari eskaini zuen Donostiako antzokietan. Donostiako Orfeoiaren antzerki-zuzendaria izan zen (zarzuelak eta komediak). Donostiako Centro Católico elkartean, Eusko Alderdi Jeltzalearen Eusko Etxean eta *Poxpoliña* izeneko taldean ere aritu zen. Azken urteetan, 1936ko gerra zela medio, euskal antzerkia deuseztatu ondoren, hainbat filmetan hartu zuen parte Beorlegik.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258732
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 12988
* Lur: 00914/eu\_b\_2228/b2228

 |

* Wd Datuak: Q12258732
**Châteaubrianteko gaztelua** (frantsesez: *Château de Châteaubriant*) Bretainiako Châteaubriant hirian dagoen gotorleku bat da, gaur egun Loira Atlantikoko departamenduan dagoena.

Historia
--------

XI mendean Rennesko kondearen menpekoa zen Brientek gaztelua eraiki zuen Chère eta Rollard ibaiek bat egiten duten puntuan eta honek eman zion izena Châteaubriant herriari ("Briant-en gaztelua"). Gazteluaren helburua Anjouko kondearen eta Frantziako erregearen aurrean babes egitura bat sortzea izan zen.

Erdi Aroan hainbat zabalkunde izan zituen baina 1485-1488 arteko "Eroen gerran" frantsesek setiatu eta oso kaltetua izan zen. XVI mendean berriztu egin zuten hondarren artean pizkundeko estiloko jauregia eraikiz.

Frantziako Iraultzaren ondoren gaztelua saldua eta banatua izan zen. Suprefetaren egoitza, epaitegia eta polizia etxea bihurtu zen. Gaur egun bulegoak itxita daude eta turismora ireki da partzialki.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187920

 |

* Wd Datuak: Q31187920
**Allegheny goi-ordokia** (ingelesez: *Allegheny Plateau*, ˌælᵻˈgeɪni ahoskatua) Estatu Batuetako goi-ordoki handi bat da, New Yorkeko mendebaldean eta erdialdean kokatua, Pennsylvaniako iparraldean eta ekialdean, Mendebaldeko Virginiako iparraldean eta Ohioko ekialdean. Ordoki hau bi sekzio nagusitan banatuta dago: Allegheny ez glaziala eta Allegheny glaziala.

Ordoki hau hegoalderantz hedatzen da Mendebaldeko Virginiako ekialdean sartuz, Kentucky eta Tennesseetik ekialdera, non ordokia Cumberland goi-ordokia bezala ezagutzen den.

Azkenik, ordoki hau Allegheny mendien ekialdera iristen da, Allegheny frontearen mendebaldean tontorrik garaienak eratzen dituztenak. Fronte hau, aldi berean, Pennsylvaniako erdialdetik Mendebaldeko Virginiako ekialderaino hedatzen da.

Ordokia, mendebaldean, iparraldeko glaziarrek osatutako lautada batek inguratzen du, normalean, Ohio ibaiaren iparraldean, eta Bluegrass ordokia, hegoaldean, ohi, Ohio ibaiaren hegoaldean.

Bere altuera izugarri aldatzen da. Allegheny ordokiko eskualde glazialean, erliebea 30 metro edo gutxiagoko altuerara irits daiteke, baina Allegheny ordoki ez glazialean, Ohio hegoaldean eta Mendebaldeko Virginia eskualdean, bere erliebea, tipikoki, 60 eta 120 metro artean dago. Eremu honen igoera absolutua 260 metro eta 460 metro artekoa da, Allegheny frontearen aldetik, baina igoera 1.200 metrotara igo daiteke, 600 metro inguruko erorikoekin.

Allegheny ordokiaren barnean dagoen eremu geologiko nabarmenetako bat Ohioko hego-ekialdeko Hocking Hills eskualdea da. Allegheny ordokiaren eta Apalache mendien artean faila handi bat dago, Williamsporten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Faill, Rodger T..  (1997ko ekaina). «A Geologic History of the North-Central Appalachians, Part 1: Orogenesis from the Mesoproterozoic through the Taconic Orogeny» *American Journal of Science* 297 (6): 551–619. doi:10.2475/ajs.297.6.551..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q654947
* Commonscat Multimedia: Allegheny Plateau

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316747135
* LCCN: sh2003004731
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q654947
* Commonscat Multimedia: Allegheny Plateau
**Alleghany konderria** (ingelesez: *Alleghany County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sparta da. 2010eko zentsuaren arabera 11.155 biztanle zituen, Alleghany kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Alleghany konderriak 612,66 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,85 ura dira. Beste 608,8 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 18,21 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 11.155 pertsonetatik 10.866 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.004 dira. 133 beltzak edo afroamerikarrak. 18 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 53 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 82 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497899
* Commonscat Multimedia: Alleghany County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123161433
* LCCN: n81018454
* NARA: 10039383
* **Lekuak**
* OSM: 2528671
* TGN: 2001465

 |

* Wd Datuak: Q497899
* Commonscat Multimedia: Alleghany County, North Carolina
**Allen konderria** (ingelesez: *Allen County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lima da. 2010eko zentsuaren arabera 106.331 biztanle zituen, Allen kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Allen konderriak 1.053,73 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,28 ura dira. Beste 1.042,46 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 100,91 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 106.331 pertsonetatik 90.221 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.513 dira. 12.508 beltzak edo afroamerikarrak. 162 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 725 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 271 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.431 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485577
* Commonscat Multimedia: Allen County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144213919
* LCCN: n50044034
* **Lekuak**
* OSM: 911260
* TGN: 1002144

 |

* Wd Datuak: Q485577
* Commonscat Multimedia: Allen County, Ohio
**Allen konderria** (ingelesez: *Allen County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fort Wayne da. 2010eko zentsuaren arabera 355.329 biztanle zituen, Allen kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Allen konderriak 1.709,45 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,03 ura dira. Beste 1.702,42 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 207,86 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 355.329 pertsonetatik 294.882 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 23.093 dira. 40.998 beltzak edo afroamerikarrak. 987 amerikar natiboak ziren eta 119 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 9.611 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 657 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 8.075 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q493443
* Commonscat Multimedia: Allen County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131342586
* GND: 4594920-7
* LCCN: n80008268
* NARA: 10036769
* **Lekuak**
* OSM: 1527345
* TGN: 1002143

 |

* Wd Datuak: Q493443
* Commonscat Multimedia: Allen County, Indiana
**Abu-s-Saqr Abd-al-Aziz ibn Uthman al-Qabissí al-Haiximí** —arabieraz: **أبو الصقر عبد العزيز بن عثمان القبيصي**, *Abū ṣ-Ṣaqr* ʿ*Abd al-*ʿ*Azīz ibn Uṯmān* *al-Qabīṣī*— **Abd-al-Aziz** edo **Alcabitius** edo **Alchabitius** izen latinizatu gisa ezagunagoa (967an hil zen), matematikari eta astrologo arabiarra izan zen. Hamdanides dinastiako Sayf-ad-Dawla sultanari eskainitako *astroen judizioaren* sarreragatik da ezaguna. Latinezko lan hori oso preziatua izan zen Europan, Erdi Aroan eta Errenazimentuan. Astrologian, bere izena daraman domifikazio-sistema bat ezagutarazi zuen.

Obrak
-----

Joan de Sevillaren XIII. mendeko latinezko itzulpen bat inprimatu zen 1473an, *Alchabitii Abdilazi* líber introductorius ad magisterium judiciorum astrorum (Líber isagogicus de *planetarum coniunctionibus* izenburupean ezaguna). Hamaika urte geroago, argitalpen inprimatuak 1485etik 1521era argitaratu ziren, Joan de Saxen XIV. mendeko iruzkinekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Introduction to the Art of Judgments of the Stars» *World Digital Library* 1512.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q307201
* Commonscat Multimedia: Alchabitius

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 79138275
* ISNI: 0000 0001 1821 7409
* BNF: 130813051 (data)
* GND: 100728502
* LCCN: n90667351
* NKC: ola2008419187
* SUDOC: 079368824
* BIBSYS: 1038113
* ICCU: BVEV018968

 |

* Wd Datuak: Q307201
* Commonscat Multimedia: Alchabitius
**Haizea Beruete Lopetegi** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1994ko apirilaren 5a - *Ib.* 2022ko maiatzaren 20a) bertsolaria izan zen. 

Bertsolaritzako hainbat esparrutan jardun zuen Haizeak. Nafarroako Txapelketan parte hartu zuen, banaka zein taldeka. Bertso eskolako irakasle, eta begirale bertso udalekuetan. *Gure Aldetara* proiektuko partaide ere izan zen.

Ingelera, frantsesa eta keinu hizkuntzak menperatzen zituen.

Biografia
---------

### Ibilbidea

Haizeak bertsolaritzako hiru plaza garrantzitsutan kantatu zuen: eskolartekoan umetan (Euskal Herriko Eskolarteko finalean 2008an); Nafarroako Bertsolari Txapelketan (2013), Larraintzarren eta *Nafarroako Bardoak* taldekako txapelketan *Gora 12 obario eta 11 pedrada* taldean, Erika Lagoma, Saioa Alkaiza eta Irati Majuelo taldekide zituela. Lagoma irakasle ere izan zuen Beruetek. Gazte sariketetan ere kantatu zuen: Mariano Izeta Sarian eta Xalto Sarian. 2018an, Barañaingo kopla sariketan ere hartu zuen parte.

Bat-bateko jardunean eta txapelketan ez ezik bertsolaritzako beste proiektu batzuetan ere hartu zuen parte. Bertso eskolako irakasle aritu zen eta bertso udalekuetan begirale.

2021ean, Nafarroako Bertsozale Elkartearen eskutik, 14 kantuz osatutako *Gure Aldetara* diskoan hartu zuen parte, beste 13 emakumezko bertsolarirekin batera, Nafarroako emakume bertsolariei ahotsa emateko. Ekimen horren harira bertso jaialdiak egin ziren eta horietako batean, gai-jartzaile aritu zen, 2021ko abuztuan Ezpeleta Jauregian egin zen jaialdian.

Bere sormen bidean, *Tripak:* *huts bete hots* poema liburua eta proposamen eszenikoa ondu zituen.

Argitalpenak
------------

### Poemak

* *Huts bete hots.* Taldeka egindako liburua da, testuak Haizea Beruetek sortu zituen, irudian eta disenuan Eguzki Donnellan-Armengod eta Laura Moscoso-Vila aritu ziren. Proiektuak *Gazte Sortzaileak* saria jaso zuen 2018an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Haizea Beruete Lopetegi» *www.izarratanatorio.com* (Noiz kontsultatua: 2022-05-23).
2. ↑    SL, TAI GABE DIGITALA.  (2022-05-23). «Haizea Beruete bertsolari iruindarra hil da» *naiz:* (Noiz kontsultatua: 2022-05-23).
3. ↑    «Haizea Beruete bertsolari iruindarra zendu da» *bertsoa.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-05-23).
4. ↑   «Gure aldetara. Nafarroako emakume bertsolariak» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-05-23).
5. ↑    Erredakzioa. «Haizea Beruete bertsolari iruindarra zendu da» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-05-23).
6. ↑    «haizea beruete Archives» *Arrosa* (Noiz kontsultatua: 2022-05-23).

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa: *Iluntze feministak* Hala Bedi, 2019.06.13

* Elkarrizketa: *Bertsotan, kantuan, rapean egiten dut dutxan* Gaztetxulo, 2014.02.10

* *Izterretik behera trantsizioa* poema Pompas de papel, 2021.05.21
* Bertso jarriak Haizea Berueteri Bertsolari.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112118024

 |

* Wd Datuak: Q112118024
**Gobrias** (?-?), pertsiar noble bat izan zen, Gaumataren aurka azpijokoan aritu zenetako bat.

Testuinguru historikoa
----------------------

K.a. 522an, Gaumata izeneko azti batek lortu zuen persiar inperioko boterea, Kanbises II.aren anaia zen Esmerdis zela sinestaraziz. Gaumatak, egin ahal izan zuen, benetako Esmerdis, bere anaiaren aginduz sekretupean erahila izan baitzen. Berehala, Kanbises usurpatzailearen aurka joan zen, baina Persiara iritsi baino lehen hil zen. Gezurrezko Esmerdisek, horrela, gobernatu ahal izan zuen.

Herodoto greziar historialariaren arabera, Kanbises eta Esmerdisen amaren aldeko osaba zen Otanes izan zen engainua susmatu zuen lehena. Otanesek Aspatinas eta Gobrias (antzinako pertsieraz Gaubaruva), kontu hau tratatzera gonbidatu zituen. Elkarren artean, sekretua, beste hiru konspiratzailerekin banatzea erabaki zuten: Hidarnes, Intafrenes eta Megabizo I.a. Guztiak, planak egiten ari ziren, Dario I.a iritsi eta bildu zitzaienean. Besteak, berehala ekiteaz konbentzitu zituen. Honela, K.a. 522ko irailak 29an, gezurrezko Esmerdis hil zuten. Dario, errege izendatua izan zen.

Pertsonaia garrantzitsua
------------------------

Sari gisa, Dariok, Gobrias, "lantzaren eramale" (arštibara) izendatu zuen. Honela irudikatua dago Behistungo inskripzioan eta Naqsh-e Rostameko Darioren hilobian, non, gehigarri bezala, honako esaldi hau idatzia agertzen den: "Gobrias Pâtišuvariškoa, Darioren lantzaren eramalea". Ez dago batere garbi Pâtišuvariš hitzaren esanahia. Beharbada, herrixka edo klan bati erreferentzia egiten dio.

K.a. 521eko udazkenean, Gobrias, Elamera bidalia izan zen, non Atamaita errege matxinatua garaitu zuen. Honen ondoren, Elameko satrapa izan zen. Herodotoren arabera, Dariok esziten aurka eraman zuen desastrezko kanpainan ere parte hartu zuen, K.a. 514 edo K.a. 513an.

Oraindik bizi zen K.a. 498ko martxoan, Persepoliseko Gotorlekuko Taulatxoetako baten arabera, elameko ekialdeko mendietatik bidaia ofizialean zegoenean. Testu beraren arabera, Gobrias, bere lanagatik diru gehien jasotzen zuen akemenidar inperioko gizona zen, erregea eta printzearen ondoren, pertsonarik garrantzitsuena zela adierazten duelarik. Intafrenes noblea, Darioren "arkuaren eramalea", ziuraski, Gobriasen maila berean zegoen.

Gobrias, Darioren arreba batekin ezkondu zen, Artazostra edo Radušdukda (Histaspesen alaba). Bikoteak seme bat izan zuen, Mardonio, Greziarako bi espediziotan jeneral persiar garrantzitsua izan zena. Aurreko ezkontza batean Gobriasek izan zuen alaba bat, Dariorekin ezkondu zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q454695

 |

* Wd Datuak: Q454695
Pantailan ikusten den irudia eta fotograma.
**Cinemascope**, irudi zabalen erabilera ezaugarri nagusi duen filmaketa sistema bat da. Bereziki paisaiak, natura eta handitasunaren sentipena irudikatu nahi denean erabiltzen den formatua da.

Teknika
-------

Irudi zabal hauek lortzeko, irudi normalak 35 mm-ko karratu estandar baten barnean konprimitzen dira, baina filmaren proiekzioan irudiak deskonprimitu egiten dira, irudien proportzioa 2,66 eta 2,39 bider altuagoa baino zabalagoa lortuz. Efektu hau lente anamorfiko berezi batzuen bidez burutzen da (Hypergonar lenteak), hauek bideo-kamera eta proiekzio makinetan ipintzen ziren.

Sistema honetan burututako filmak ohikoak baina zabalagoak diren pantailetan proiektatzen dira.

Historia
--------

1953an Henri Chrétien frantziar asmatzaileak Anamorphoscope izenez sortu zuen, halere 20th Century Fox estatubatuar ekoiztetxeak Cinemascope izendapenera aldatu zuen. 1950eko hamarkada eta 1960ko hamarkadako superekoizpen ospetsu asko formatu honetan filmatu ziren, batez ere, batez ere Antzinaroan girotutako Peplum filmak, abentura filmak eta landa eremu amaigabeetan kokatutako Western filmak. Gaur egun, ia kasik erabiltzen ez den formatua da, salbuespen bat edo beste ez bada, Quentin Tarantino zuzendariaren *The Hateful Eight* filma kasu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485544
* Commonscat Multimedia: CinemaScope

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300375204
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q485544
* Commonscat Multimedia: CinemaScope
**Colección Olé** Editorial Brugueraren bilduma sail bat izan zen, ondoren Ediciones Bk berrartua, komiki komikoaren Bruguera eskolara dedikatua. 1990eko hamarkadaren erdialderarte, aurretik aldizkarietan saildutako komikiak bildu zituzten.

Ibilbidea
---------

Bildumak izan dituen albumen zerrenda 3 alditan aldatu da, eta, beraz, lau bilduma bereiz daitezke:

### Lehen bilduma: 1971-1986

Artikulu nagusia: Colección Oléren albumak (lehen edizioa)

Brugueraren jatorrizkoa 1971n hasi zen etxeko pertsonaien erakustoki zabal bezala, eta argitaletxeak 1970eko hamarkadan izan zuen arrakastetako bat izan zen Gran Pulgarcito eta Joyas Literarias Juvenilesekin batera.

### Bigarren bilduma: 1987-1992

Ediciones Bren lehen bilduma jada behin betiko Mortadelo eta Filemonengan (Francisco Ibáñezen beste pertsonaia batzuekin osatuz) eta Josep Escobarren Zipi eta Zapengan zentratu zen.

### Hirugarren bilduma: 1992-1993

Ediciones Bren bigarren bildumak, bere garapen txikian (15 zenbaki) soilik Mortadelo eta Filemonen komikiak argitaratu zituen.

### Laugarren bilduma: 1993-egundaino

Artikulu nagusia: Colección Oléren albumak (laugarren edizioa)

Ediciones Bren hirugarrenak Mortadelo eta Filemon, Superlópez, Zipi eta Zape eta, noiz behinka, beste pertsonaia batzuen komikiak ditu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3752728

 |

* Wd Datuak: Q3752728
**Cole konderria** (ingelesez: *Cole County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Jefferson City da. 2010eko zentsuaren arabera 75.990 biztanle zituen, Cole kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cole konderriak 1.040,98 kilometro koadro ditu. Horietatik 21,17 ura dira. Beste 1.019,81 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 73 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 75.990 pertsonetatik 65.042 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.795 dira. 8.421 beltzak edo afroamerikarrak. 214 amerikar natiboak ziren eta 44 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 956 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 69 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.244 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484493
* Commonscat Multimedia: Cole County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157119920
* LCCN: n81125502
* **Lekuak**
* OSM: 1180536
* TGN: 1002288

 |

* Wd Datuak: Q484493
* Commonscat Multimedia: Cole County, Missouri
**Coleman konderria** (ingelesez: *Coleman County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Coleman da. 2010eko zentsuaren arabera 8.895 biztanle zituen, Coleman kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Coleman konderriak 3.318,9 kilometro koadro ditu. Horietatik 50,47 ura dira. Beste 3.268,42 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,68 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.895 pertsonetatik 8.542 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.419 dira. 186 beltzak edo afroamerikarrak. 40 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 32 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 90 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109825
* Commonscat Multimedia: Coleman County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152453538
* LCCN: n81066302
* **Lekuak**
* OSM: 1827118
* TGN: 2001959

 |

* Wd Datuak: Q109825
* Commonscat Multimedia: Coleman County, Texas
**Aurkitutako asteroideak**| 1215 Boyer | 1932ko urtarrilak 19 |
| 1622 Chacornac | 1952ko martxoak 15 |
| 1614 Goldschmidt | 1952ko apirilak 18 |
| 3156 Ellington | 1953ko martxoak 15 |

  

**Alfred Schmitt** (1907ko azaroaren 30a - 1973ko apirilaren 2a) frantziar astronomo bat izan zen.

Schmittek Aljerreko behatokian lan egin zuen 1930 eta 1940ko hamarkadetan zehar eta Ucclen dagoen Belgikako Errege Behatokian 1950eko hamarkadan.

Zenbait asteroide aurkitu zituen.

Bizitza pertsonala
------------------

1940 eta 1948 artean bere lankidea zen Odette Bancilhonekin ezkondu zen.

Argitalpenak
------------

Bere argitalpenak A. Schmitt bezala sinatzen zituen, bere lanbidean garai hartan ohi zen bezala.

Boyer
-----

1932an, Aljerreko behatokian lanean ari zela, bere lehen asteroidea aurkitu zuen, eta bere lankidea zen Louis Boyerren izena eman zion: 1215 Boyer

20 urte beranduago, Boyerrek, mesedea itzuliz, Schmitten omenez izendatu zuen 1617 Alschmitt asteroidea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q945983

 |

* Wd Datuak: Q945983
*Ez nahasi Aitor Gabilondo aktorearekin*.
**Aitor Gabilondo López** (Donostia, Gipuzkoa, 1972) gipuzkoar telebista-gidoilari eta ekoizlea da, *El Príncipe*, *Allí abajo* edota *Vivir sin permiso* telesailen sortzailea.

Biografia
---------

Telebistako (ETB, Canal+) eta irratiko (La Ventana, Cadena Ser katekoa) saioen gidoilari moduan hasi zen. Ondoren, fikzio egile gisa lan egin zuen *Periodistas, El comisario* edo *Génesis: En la mente del asesino* telesailetan, besteak beste, hiltzailearen buruan. Telefilmen generoa ere garatu du, besteak beste, *Mónica*, *El tránsfuga*, *El 10 a la espalda* o *Carta mortal* lanekin, guztiak ere Carlton TV britainiarrak Mediaprorekin elkartuta ekoitziak.

2006an, beste gidoilari batzuekin batera, Gingobiloba eduki-ekoiztetxea sortu zuen, Grupo Zetak berehala erosi zuena. Etapa horretan *El Síndrome de Ulises*, *Cazadores de Hombres* eta *El Porvenir es largo* sailak idatzi eta ekoiztu zituen. Ondoren, César Benítezekin elkartu zen Plano a Plano ekoiztetxe sortzekon, eta *El Príncipe*, *Allí Abajo* eta *La Verdad* sortu eta ekoitzi zituen, *El Caso: Crónica de sucesos* abian jartzeaz gain.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252957
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 311588368
* ISNI: 0000 0004 4348 9539
* BNE: XX5440693
* GND: 1228029636
* Tabakalera ID: 126041

 |

* Wd Datuak: Q12252957
**Aito Carrillo Tumas** (Hondarribia, 1971ko irailaren 4a) traineru estropadetako patroi izandakoa da, Hondarribia Arraun Elkartearekin hasi eta Orio eta Getarian ere aritu zena. 2012an izan zuen azkenengo denboraldia.

Kirol ibilbidea
---------------

1992an egin zuen debuta Kontxako Banderan Hondarribiarekin eta hamarkada horretan patroi titularra izan zen. Emaitzarik aipagarriena 1995eko Espainiako txapelketan eta Euskadiko txapelketan lortu zuen, zilarrezko bi domina.

2002an Oriok fitxatu zuen eta harekin 2002an Euskadiko txapelduna izan zen. Orion izan zen bitartean 2007an Getariako traineruarekin KAE Liga irabazi zuen eta TKE Ligara igotzerik ez zuen lortu ehunenekoengatik. 2010ean, berriz Oriorekin, Kontxan eta TKE Ligan bigarren egin zuen. 2010an bertan TKE Ligako patroi onenaren saria ere jaso zuen. 2011ean ordea denboraldi kaxkarra egin zuten oriotarrek eta maila galdu zuten. 2012an itzuli ziren Aitor Carrillo txopan zutela KAE Liga irabazita. Honen ondoren erretiroa hartu zuen.

Taldeak
-------

Honako talde hauetan aritu da Aitor Carrillo:

| Taldeak | Denboraldiak |
| --- | --- |
| Hondarribia Arraun Elkartea | 1987-2001 |
| Orio Arraunketa Elkartea | 2001-2006 |
| Getariako Arraun Elkartea | 2007 |
| Orio Arraunketa Elkartea | 2008-2012 |

Palmaresa
---------

* Kontxako Banderak (0): bigarren 2010an.
* Espainiako Traineru Txapelketak (0): bigarren 1995ean
* TKE Ligak (0): bigarren 1995ean
	+ patroirik onenaren saria (1): 2010.
	+ KAE Ligak (2): 2007, 2012
* Euskadiko Traineru Txapelketak (1): 2002
* Bandera nagusiak:
	+ El Corte Ingles Bandera (1): 2003.
	+ Zarauzko Ikurrina (1): 2002.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** EFE.  (2010-10-01). «Aitor Carrillo recibirá el trofeo al "mejor patrón" de 2010» *Deia* (Noiz kontsultatua: 2022-08-19).
2. ↑   «Eusko Label Liga de traineras» *www.euskolabelliga.com* (Noiz kontsultatua: 2022-08-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113556592

 |

* Wd Datuak: Q113556592
Guelfoen eta Gibelinoen arteko borroka Bolognan, XIV. mendean. Sercambi of Lucca-ren *Croniche*
**Guelfoak eta Gibelinoak** (italieraz *guelfi y ghibellini*) Erdi Aroaren bukaerako talde politiko batzuk izan ziren, Italia eta Alemanian sortutakoak. Izen horiek erabiltzen ziren aita santuren aldekoak (Guelfoak) eta enperadorearen aldekoak (Gibelinoak) izendatzeko, aitasantutzaren eta Germaniako Erromatar Inperio Santuaren artean izan zen borroka luzean. Elkarren etsai ziren bi alemaniar familia ere izendatzen zituzten, Welf edo Guelph etxekoak eta Hohenstaufengoak.

Alemanian etsaigoa Henrike IV.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren garaian hasi zen, eta ez zen bukatu Otto IV.a enperadore hautatu zuten arte. Italian XIII-XV. mendeen artean izan ziren guduak; han nazio osora hedatu zen bi taldeen etsaigoa. Gibelinoak ziren Ezzelino da Romano eta Visconti familiak Milanen; Milan bera Guelfoa zen, eta baita, oro har, Florentzia eta Genoa ere. Cremona, Pisa eta Arezzo nagusiki Gibelinoak ziren. Venezia neutrala izan zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q187742
* Commonscat Multimedia: Guelphs and Ghibellines

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 121356619 (data)
* GND: 4157320-1
* LCCN: sh85057687
* SUDOC: 029809401
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q187742
* Commonscat Multimedia: Guelphs and Ghibellines
**Gregg konderria** (ingelesez: *Gregg County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Longview da. 2010eko zentsuaren arabera 121.730 biztanle zituen, Gregg kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Gregg konderriak 714,22 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,37 ura dira. Beste 707,85 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 170,44 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 121.730 pertsonetatik 94.023 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 20.018 dira. 24.068 beltzak edo afroamerikarrak. 497 amerikar natiboak ziren eta 35 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.316 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 119 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.672 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109275
* Commonscat Multimedia: Gregg County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131357387
* LCCN: n81050080
* **Lekuak**
* OSM: 1839481
* TGN: 1002427

 |

* Wd Datuak: Q109275
* Commonscat Multimedia: Gregg County, Texas
*Artikulu hau musika taldeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gu ta gutarrak (argipena)».*

**Gu ta Gutarrak**, Unai Iturriagak, Josu Zabala Ajuriagerrak eta Igor Elortzak, 2006an sortutako musika taldea da.

Ibilbidea
---------

Hamar urte lehenago 7 Eskaleren esperientzia onaren ondoren, Igor Elortza eta Unai Iturriaga bertsolariak eta Josu Zabala musikaria (Hertzainak) berriz elkartu ziren Gu ta Gutarrak egitasmoa sortzeko. Oraingoan ere bertsoa eta herri musika izan ziren ikuskizunaren ardatza, baina musika bertsora moldatu zuten. 2007ko otsailetik 2008ko ekaina bitartean aritu ziren saioak eskaintzen, eta emanaldi bakoitzak berezitasun bat zuen: tokiko lagun sortzaile bat gonbidatzen zuten taulara. Durangoko Plateruena kafe antzokian eskaini zuten azken emanaldia, eta hori jasotzen du Despedidea DVDak.

Diskografia
-----------

* *Bertso berriak eta lagun zaharrak* (Lanku, 2007)

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat «Gu ta Gutarrak (musika taldea)» artikulutik hartua da. Artikulu hark {{{egilea}}} du egile, eta Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 3.0 lizentziarekin argitaratu da Badok euskal kantagintzaren atarian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31189053

 |

* Wd Datuak: Q31189053
**Grupo Austral** 1930eko hamarkadatik Latinoamerikako arkitektura eta diseinuaren panoraman eragin handia izan zuen arkitekto talde bat izan zen, bai bere lan eta diseinuen bidez, bai argitalpenen bidez.

1938ko irailean Buenos Airesen sortua, bere estatutuak GATCPACen (GATEPACen Kataluniako adarra, Arkitektura Garaikidearen Aurrerapenerako Espainiako Arkitekto eta Teknikarien Taldea) oinarrituta sortu ziren.

Australaren lehen nukleoa Antonio Bonet, Jorge Ferrari Hardoy eta Juan Kurchanek osat dute, José Alberto Le Pera, Abel López Chas, Luis Olezza, Ricardo Vera Barros, Samuel Sánchez de Bustamante, Itala Fulvia Villa, Hilario Zalba eta Simón Ungarrekin batera.

Bere kideek euren arkitektura-ideia berrituak islatu zituzten taldearen izen bera zuen argitalpenean, eta hiru ale baino ez zituzten argitaratu, Walter Hylton Scottek zuzendutako Nuestra Arquitectura aldizkarian txertatuta.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109311216

 |

* Wd Datuak: Q109311216