**Margaret W. Rossiter** (AEB, 1944ko uztaila) estatubatuar zientzia- historialaria da, eta irakaslea Marie Underhill Noll, Cornell Unibertsitatean. Rossiterrek Matilda efektua terminoa sortu zuen, zientziaren historian emakumeei buruzko informazioa sistematikoki kentzeko eta emakumezko zientzialariek ikerketan egiten duten ekarpena ukatzeko. Ikerketa hori, askotan, gizonezko lankideei egozten zaie.

Biografia eta hezkuntza
-----------------------

Margaret Rossiter eta Charles neba bikia familia militar batean jaio ziren Bigarren Mundu Gerraren amaieran. Azkenean, familia Massachusetts-en finkatu zen, Bostondik gertu, lehenik Maldenen eta gero Melrosen. Rossiterrek lehen aldiz aurkitu zuen zientziaren historia bigarren hezkuntzako ikaslea zenean, zientzialarien historian benetako esperimentuetan baino interes handiagoa zuela zioenean; izan ere, "*laborategiko sekzioetan nekez lor genezake benetako esperimentuak "ondo" ateratzea*". Azkenik, Rossiter merezimendu nazionalaren bekadun bihurtu zen eta 1962an Radcliffe-ra joan zen Matematika ikastera. Espezializazioa, ordea, kimikara aldatu zuen, eta, gero, zientziaren historiara, eta 1966an graduatu zen. Radcliffe-n ikasten ari zela, Estatu Batuetako zientziaren historian interesa sortu zitzaion, ia esploratzen hasi gabe zegoen eremua.

Radcliffe-tik graduatu ondoren, Rossiterrek Smithsonian-erako lanean eman zuen uda, Wisconsin-Madisongo Unibertsitatean maisutza egin aurretik. Gero, Yaleko zientziaren historiako sailera pasatu zen, eta hantxe jarraitu zuen Estatu Batuetako historia zientifikoarekiko interesa, eta bigarren maisutza filosofian lortu zuen. Yalen doktoretza egin zuen 1971n, eta Alemanian Estatu Batuetako nekazaritza eta zientzia zientzietako gaietan lan egin zuen.

Nekazaritza-zientziaren sorrera
-------------------------------

Rossiterrek *The Emergence of Agropecuural* *Science, Justus Liebig and the Americans 1840-1880* argitaratu zuen, Yale University Pressekin 1975ean. Zenbait gainbegiralek iruzkinak egin zituzten: Testua Eben Horsford, John Pitkin Norton eta Samuel William Johnson-en minibiografietara mugatzen da, eta ez du New York, Connecticut eta Massachusetts estatuetatik haratago, bereziki Hegoaldetik, eragin ekonomikoari buruzko azterketarik. Liebig-en eraginaren enfasi estrukturala erakusten du. «*Ez dio justiziarik egiten Johnson-en garapenari, lurzoruen ezaugarri fisikoei eta landareen fisiologiari dagokienez*». «*Estatu Batuetako zientziei buruz dugun ezagutzari funtsezko gehikuntza bat*», baina «*gogorarazten digu zenbat behar ditugun sofistikazio horren azterketa paraleloak landareen zientzietarako*». «*Asetu gabe asetzen duen lan dotore eta jakintsua»*. Harvarden zentimetro bateko 'atximurrak' eta Yalen ikusgarria den filantropia erakusten ditu. Ez du «nekazaritza-erreforma nork bultzatu zuen aztertzen», eta ez ditu estaltzen garai hartako gizarte-aldaketak. «*Denak ez aipatzeak, Evan Pughen aipamen bat izan ezik, bitxia dirudi.. . Horsford bezain garrantzitsua eta arrakastatsuagoa izan zen*».

Ekarpen akademiko eta profesionalak
-----------------------------------

Yalen ikasten ari zela, Rossiterrek bere departamentuetako irakasle eta ikasleen asteroko bilera informalean hauxe galdetu zuen behin, 

> "inoiz izan ote zen emakumezko zientzialaririk? ", 
> 
> 

eta erantzun "autoritarioa" jaso zuen: 

> "ez, ez zegoen bakar bat ere, emakume horiek zientzialari gizonezko batentzat lanean ari ziren". 
> 
> 

Graduatzean, beka bat jaso zuen Harvardeko Estatu Batuetako Historia Ikasketen Charles Warren zentroan.

### Ehunka emakume

Charles Warren zentroan izan zuen bekan, Rossiter emakumearen historiari begira hasi zen, Estatu Batuetako zientzian. Ehunka emakume aurkitu zituen American Men of Science/Zientziaren Amerikako Gizonak (gero American Men and Women of Science/ Zientziaren Amerikako Gizonak eta emakumeak) erreferentzia-lanean sakondu zuenean, XX. mendeko zientzia estatubatuarraren doktoratu ondoko azterketa baterako prestatzen. Barruan 500 emakumezko zientzialariren biografiak zeuden ezkutatuta. Aurkikuntza horrek Charles Warren Center-en beka-hitzaldia piztu zuen. Charles Warren Center *Estatu Batuetako Emakumezko zientzialariak 1920 baino lehen*, eta *American Scientist* aldizkarian argitaratu zuen, Science eta *Scientific Americanek* baztertu ondoren. Artikuluaren arrakastak arlo horretan ikertzen jarraitzera eraman zuen, komunitate zientifikoaren zein historikoaren harrera epela izan arren. Irakasle bisitari postua hartu zuen UC Berkeleyn, tesia argitaratzeko prestatu zuen, eta gero emakume zientifikoei buruzko beste liburu batean jarri zuen arreta. Zientzialari batzuek "ikasteko ezer ez zegoela" esan zioten arren, Rossiterrek informazio ugari aurkitu zuen. Iturrien ugaritasun horri esker, liburu bakar baterako planak hiru bolumeneko proiektu bihurtu ziren. Une hartan, Rossiterrek ezin izan zuen lanpostu iraunkorra lortu, eta batez ere diru-laguntzekin lan egiten zuen. 1981ean, Guggenheim beka jaso zuen, eta, horri esker, bere lanean jarraitu ahal izan zuen. Lehen liburukia argitaratu zuen, *Emakume zientifikoak Estatu Batuetan, borrokak eta estrategiak 1940ra arte*, Johns Hopkins University Press-ekin 1982an. Liburua ongi hartu zuten, *The New York Times,* *Nature* eta Science-n kritika positiboak barne.

Lehen alea argitaratu ondoren, NSFren Zientziaren Historia eta Filosofiari buruzko programa zuzentzeko eskatu zitzaion Rossiterri; zuzendariak urtebeteko lizentzia hartu zuen bitartean 1982-1983an. 1983an, 1984an, irakasle bisitaria izan zen Harvard-en, eta bigarren liburukian lanean jarraitu zuen. Lanpostu iraunkorra aurkitzeko gai ez zen arren, NSFko Emakumeentzako Katedra Bisitarien programan aplikatu zuen eta Cornellen urtebeteko izendapena jaso zuen, bi urtera luzatu zena (1986-1988). Cornellek beste hiru urtez mantentzea erabaki zuen, baina haren finantzaketa hiru sailetan banatu zen, emakumearen ikasketak, nekazaritza eta historia barne. Zentzu askotan, bere karrerako etapa horretan, bere lanetan aipatu zituen emakumeetako batzuk bezala sentitzen zen, hauxe esanez: 

> "*Uste dut 78 [rpm]-ko errekorra naizela 33-ko mundu batean*".
> 
> 

Artean Cornellen zegoela, 1989an, MacArthur Fellowko kide bihurtu zen. Hala ere, publikoak eta fakultateak presio handia egin arren, unibertsitateak uko egin zion kontratatzeari, eta esan zuen ezin zitzaiola hitzordurik eman ez zegoelako inongo departamentutan, Georgiako Unibertsitatearen funtsezko ikerketa-aurrekontua zuen lanpostu iraunkor baten eskaintza jaso zuen arte. Cornellen administrazioak eskaintza horri eustea erabaki zuen, horretarako katedra bat sortuz eta, aldi berean, Zientzia eta Teknologia Ikasketen Sail berria sortu zen, Zientziaren eta Teknologiaren Historia eta Filosofiaren programa barne hartzen zuena.

Cornellen seguru zegoela, Rossiterrek bigarren liburukirako ikerketa osatu ahal izan zuen, *Women Scientists in America: Before Affirmative Action, 1940-1972 (Emakume zientifikoak Estatu Batuetan: baiezko ekintzaren aurretik, 1940-1972)*. Johns Hopkins-en bidez argitaratu zen 1995ean. Bigarren liburuki horretan, emakumezko zientzialariek Bigarren Mundu Gerratik 1972ra arte aktibo gisa parte hartzeko zituzten oztopoak aztertu zituen. Oztopo horietako bat nepotismoaren aurkako arauak izan ziren ikastetxe eta unibertsitate askotan, gizon eta emakume ezkonduek lanpostu iraunkorrak betetzea debekatzen baitzuten. Rossiterrek adibide asko aipatu zituen, baina kasu deigarri bat Josephine Mitchell matematikariarena izan zen. Mitchell Illinoiseko Unibertsitateko irakasle elkartu titular zenean, 1950eko hamarkadan, matematika-departamentuko kide ez-titular batekin ezkondu zen. Ondorioz, lanpostua uzteko eskatu zitzaion, baina senar berriak berea mantendu zuen. Bigarren liburukia ere ondo hartu zuten, eta Emakumearen Historia Zientzian saria eta Pfizer Saria irabazi zituen. Gerora, Rossiter izena eman zioten Emakumearen Zientziako Historia sariari. 

1994an, Rossiterrek Zientziaren Historiako *Isis* aldizkari ofizialaren argitalpen-zuzendaritza hartu zuen, eta 2003. urtera arte jarraitu zuen. Nekazaritza, emakumeak zientzian eta zientziaren historiari buruzko ikastaroak ematen ere jarraitu zuen Cornellen, 2017an erretiroa hartu arte. Gero, Marie Underhill Noll zientziaren historiako irakasle emeritu eta graduondoko eskolako irakasle bihurtu zen. Rossiterrek Estatu Batuetako emakumezko zientzialariei buruzko trilogia osatu zuen, 2012an *Emakumezko zientzialariak American Volume* *3: Forging a New World Since 1972* argitaratuz. Azken liburuki horretan, 1972ko Enpleguko Aukera Berdintasunerako Legea onartu ondoren emakumeek zientzian aurrera egitearen aldezle bihurtu ziren dozenaka emakume deskribatzen dira. Lege horrek Women in American Science-ren egunotara arteko historia du. Rossiterren lana bereziki esanguratsua izan da beste akademiko batzuk horretan oinarritu daitezen. Hori ez zen mugatu ingelesaren mundura: terueldar Carmen Magallónek onartu zuen Margaret Rossiterren lanak inspiratu zuela Espainiako emakume aitzindarien esperientzia ikertzera zientzietan.

1980ko hamarkadaren hasieran, Margaret Rossiter-ek bi kontzeptu eskaini zituen emakumeen zientziari buruzko estatistiken masa eta emakumeek pairatzen zituzten desabantailak ulertzeko. Lehenengoari bereizketa hierarkikoa deitu zion, boterearen eskaileran gora egin ahala, emakumearen aurpegi gutxiago ikusten diren fenomeno ezaguna. Nozio hori, agian, kristalezko sabaiarena baino baliagarriagoa da, emakumeak gailurrera igotzea eragozten duen ustezko hesi ikusezina, zeren eta, hierarkia-desberdintasunen nozioak atentzioa ematen baitu emakumeak eskailera akademiko edo industrialak igotzen saiatzen direnean, erortzen diren etapa anitzen gainean. Rossiterrek eskaini zuen bigarren kontzeptua "lurralde-bereizketa" izan zen, emakumeak zientzia-diziplinetan nola biltzen diren. Lurraldetasun okupazionalaren adibiderik deigarriena zen emakumeak etxean geratzen zirela eta gizonak lanera ateratzen zirela.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 1961 National Merit Scholarship Program
* 1981 Guggenheim Fellowship
* 1989 MacArthur Fellows Program
* 1997 Margaret W. Rossiter History of Women in Science Prize

* Rossiter izena eman zitzaion Emakumearen Zientziako Historia sariari

Argitalpenak
------------

* 1975: The Emergence of Agricultural Science : Justus Liebig and the Americans, 1840-1880. New Haven: Yale University Press. ISBN 978-0-300-01721-2.
* 1982: Women Scientists in America: Before Affirmative Action, 1940-1972 2. Baltimore: Johns Hopkins University Press. 1982. ISBN 978-0801857119.
* 1984: Women scientists in America : struggles and strategies to 1940 1. Baltimore, Md.: Johns Hopkins University Press. 1984. ISBN 978-0801825095.
* 1985: (editor with Sally Gregory Kohlstedt) Historical Writing on American Science. Department of History and Sociology of Science, University of Pennsylvania. 1985. ISBN 9780934235037. Department of History and Sociology of Science, University of Pennsylvania. ISBN 9780934235037.
* 1992: "Philanthropy, Structure and Personality", in Elliott, Clark A.; Rossiter, Margaret W. eds. (1992). Science at Harvard University : historical perspectives. Bethlehem: Lehigh University Press. ISBN 9780934223126.
* 1993: *The ~~Matthew~~ Matilda Effect in Science.* in: *Social Studies of Science.* Sage Publ. London 23.1993, S. 325-341. ISSN 0306-3127
* 1999: Catching Up with the Vision: Essays on the Occasion of the 75th Anniversary of the Founding of the History of Science Society. University of Chicago Press for the History of Science Society.
* 2002: "Writing Women into Science", in Monroe, Jonathan (2002). Writing and revising the disciplines. Ithaca: Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-8751-4. (requiere registro).
* 2012: Women Scientists in America: Forging a New World since 1972 3. Baltimore: Johns Hopkins University Press. 21 de febrero de 2012. ISBN 9781421403632.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    *Margaret W.Rossiter.*  Cornell University.
2. ↑   **(Thailandieraz)** hmong.wiki. «Margaret W. Rossiter Temprana edad educaciónyAparición de la ciencia agrícola» *hmong.es* (Noiz kontsultatua: 2023-02-22).
3. 1 2 3 4 5 6 7  "Writing Women into Science", *Writing and revising the disciplines*, Editor Jonathan Monroe, Cornell University Press, 2002, ISBN 978-0-8014-8751-4
4. ↑  James R. Shortridge (1978) *Journal of Historical Geography* 4(1)
5. ↑  Mary Hargreaves (1977) *New York History* 01/1977
6. ↑  Nathan Reingold (1976) *History of Medicine and Allied Sciences* doi:10.1093/jhmas/XXXI.4.478
7. ↑  John J. Beer (1976) Technology and Culture
8. ↑  Stanley L. Becker (1976) *BioScience* 26(12) doi:10.2307/1297511
9. ↑  Morris Berman (1977) Isis 68(4)
10. ↑  W. V. Ferrar (1976) The British Journal for the History of Science 9(1)
11. 1 2   Pennisi, Elizabeth.  (1990-10-15). «A Rough, Long Struggle in Science History» *The Scientist*.
12. ↑    *Worldcat entry for* Women scientists in America before 1920*.*  Worldcat.org OCLC .106181557.
13. ↑    *Margaret W. Rossiter.*  John Simon Guggenheim Memorial Foundation.
14. ↑   Murray, Margaret.  (March–April 1996). «Women Scientists in America: Before Affirmative Action, 1940-1972» *Association of Women in Mathematics Newsletter*.
15. 1 2    *The Society: Margaret W. Rossiter History of Women in Science Prize.*  History of Science Society.
16. ↑    *The Society: Pfizer Award.*  History of Science Society.
17. ↑   Montgomery, Georgina M..  (2012-11-16). «Women in Science: A Classic Continued Up to the Present» *Science* 338 (6109): 884–885. doi:10.1126/science.1230772..
18. ↑  Carmen Magallón: *Pioneras españolas en las ciencias*, Madrid, CSIC, 2004:

Ikus, gainera
-------------

* Emakumeak zientzian # Estatu Batuak Bigarren Mundu Gerraren aurretik
* Matilda efektua
* Mateo efektua

Kanpo estekak
-------------

* Susan Dominus (October 2019) Sidelined: American women have been advancing science and technology for centuries. But their achievements weren't recognized until a tough-minded scholar hit the road and rattled the academic world, Smithsonian 50(6): 42–53, 80.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6759992
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 69084476
* ISNI: 0000 0000 8148 9581
* BNE: XX1468461
* BNF: 134923055 (data)
* GND: 170323099
* LCCN: n81138769
* NKC: jo2012691719
* NLA: 35464011
* CiNii: DA02993138
* SUDOC: 050253530
* BIBSYS: 90407226

 |

* Wd Datuak: Q6759992