recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Karioka** da Rio de Janeiro hirian, Brasilgo Rio de Janeiro estatuko hiriburuan, jaiotako pertsonei ematen zaien izena.

Etimologia
----------

Jentilizio hau jatorrizko tupi hizkuntzaren *kari-oca* hitzetik sortu omen zen, euskaraz "kanpoko gizonaren etxea" edo "guaranien etxea". Horrela deitu zieten jatorrizko biztanleek garai kolonialean Riora etorritako atzerritarrei. Hala ere, azalpen hau hedatuena izan arren, eztabaidagarria ere bada, eta badira beste teoria batzuk. Haietako baten arabera, adibidez, jatorrizko hitza *kara'i oka* izango litzateke, hau da, tupi-an "karijo-etxea", Rio de Janeiroko jatorrizko tribua, Carioca ibaiaren inguruan, Gloria eta Flamengo auzoen artean, bizi zena.

Izena geroago Karioka ibaira hedatu zen eta azkenean Rio de Janeiron jaiotakoen izen gisa ezarri zen.  "Brasildar" zentzu orokorragoan erabiltzea, kirol hizkuntzan askotan entzuten den moduan, okerra da.   Rio de Janeiro estatuan jaiotakoei flumindar deitzen zaie, beraz, karioka guztiak flumindarrak dira, baina flumindar guztiak ez dira kariokak.

Karioka izena Brasil osoaren jentilizioarekin, hau da, brasildarra (edo "brasilero" portugaldarismoa), nahasi izan da hiru mende luzez Rio de Janeiro Brasilgo hiriburua izan delako, 1960an Brasilia izan zen arte, eta baita hiririk aberatsena eta garrantzitsuena ere. Hala ere, Brasilen inork ez dio pertsona bati "karioka" deitzen Rio de Janeiro hirian jaio ezean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Nota técnica Nº12: Zona Sul a imagem do carioca», del equipo técnico del *Plano Estratégico 2001/2004 da Cidade do Rio de Janeiro*, publicado en Rio Estudos Nº108, junio de 2003
2. 1 2  Diccionario Panhispánico de Dudas - Accedido en agosto de 2009
3. ↑  ¿Selección carioca? sólo para Ronaldo, Adriano, Juan y Parreira

Ikus, gainera
-------------

* Rio de Janeiroko historia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2030717
* Commonscat Multimedia: Rio de Janeiro (city)

---

 |

* Wd Datuak: Q2030717
* Commonscat Multimedia: Rio de Janeiro (city)
**Juan Irigoien Gerrikabeitia** (Bergara, Gipuzkoa, 1884ko maiatzaren 16a - Bilbo, 1964ko apirilaren 12a), **Juanito Irigoien** bezala ezaguna, idazle eta artxibozain pelotaren munduan oso ezaguna zen. Idazlea bezala frankismoaren aldeko jarrerak aldarrikatu zituen. Bizkaiko Arrantzaleen Kofradien Federazioko presidentea izan zen.

Biografia
---------

Gurasoak Jose Maria Celestino Irigoyen Uzin eta Maria Cruz Dominga Gerrikabeitia Gaiztarro ziren. Bergaran, 1884ko maiatzean jaio zen. Lehenengo ikasketak Bergaran zituen. Handik Bilbora joan zen, Deustuko Unibertsitatean Filosofia eta Letrak ikasteko. Artxibozain, Liburuzain eta Arkeologoen taldean sartu zen. Palentzian eta Zaragozan lan egin ondoren, 1912an Bilbora itzuli zen. Bilbon Protokoloen eta Ogasunaren Artxibategien buru izan zen. Palentzian, bestetik, doktoreago tesia egin zuen; gaia Alonso Berruguete izan zen. Zaragozan Carmen Etxebarria Intxaustirekin ezkondu zen, 1911ko otsailaren 23an.

Bilbon Jose Luis Goikoetxearen laguna izan zen. Halaber, bere gustuko aktibitateetan aritu zen: arrantza, mendia, pelota. 1924an Alpinimosko Euskal Federazioaren sorreran hartu zuen parte. Bizkaiko Arrantzaleen Kofradien Federazioko presidentea izan zen. Pelotazale amorratua, leihaketa askotan jokatu zuen. 1964an Bilbon hil zen. Haren hilkutxa lau pelorarik eraman zuten: García Ariñok, Arriaranek, Etxanok eta Eluk.

Jose Antonio Lertxundi Sirotich eta Luis Lertxundi Sirotich margolariek 1950 iguruan bere erretratua egin zuten. Bilbon kale batek bere izena du.

Lanak
-----

* *El Juego de pelota a mano 1900-1925. Semblanzas de jugadores* (1926). Liburu honetan *Excelsior* egunkarian argitaratutako artikuluak bildu zituen.
* *Kanala* (1936)
* *El cho del Carmengo Ama* eta *Etxekalte el forzudo* (1938), Bilbo: Editorial Vasca. Baleares gurutzaontziari eskainita dago. Gerraren ikuspegi frankista ematen du.

Prentsan hedabide desberdinetan artikulu asko argitaratu zituen: *Excelsior*, *La Gaceta del Norte*

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:EMSIME webgunean jasotako biografia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63872591
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 69953

 |

* Wd Datuak: Q63872591
**Juan Iñiguez Ibarguen** bizkaitar eskribaua izan zen Zornotzako merindadean (XVI. mendean).

*Crónica General Española y Sumaria de la Casa de Vizcaya, y su antigua fundación y Nobleza* (1588. urte inguruan idatzia) obraren egilea zela uste izan zen XX. mendearen hasiera arte, baina García Fernández de Cachopín Santander aldeko idazlearen laguntzailea baizik ez zen izan, adituen ustez. *Ibarguen-Cachopín* deituriko kronikak Bizkaiko herrialdearen etorkiari eta ezaugarriei buruzko berriak, elezaharrak eta datuak ematen ditu; historiari dagokionez ez du balio aipagarririk, baina hizkuntza eta folklore mailako aipamen interesgarri batzuk eskaintzen ditu (alegiazko *Leloren Kantua* izenekoaren argibideak, besteren artean).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** *Algunas noticias de la Crónica de Juan Iñiguez de Ibargüen, sacadas de las "Antigüedades de Vizcaya" de Iturriza* euskomedia.org webgunean
* **(Gaztelaniaz)** *La "Crónica de Ibargüen": curioso descubrimiento del Sr. Areitio* euskomedia.org webgunean

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260999
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 72063

 |

* Wd Datuak: Q12260999
**Katmanduko Durbar Plaza**, Katmanduko erregeen jauregiak dauden plaza da. Katmanduko ibarrean beste bi ere badaude, Patangoa eta Bhaktapurrekoa, eta hirurak izendatu ditu UNESCOk Gizateriaren Ondare. Katmanduko Durbar plazak Nepalen agindu zuten *Malla* eta *Shah* dinastien 50 palazio ditu. Bi zatitan banaturik dago, barneko zatian Hanuman Dhoka errege familien bizilekua zena dago, eta kanpoko zatian Kasthamandap, Kumari Ghar eta tenpluak daude.

Eraikin garrantzitsuenak
------------------------

**Kasthamandap** (sanskritoz: काष्ठमन्डप, nepaleraz: मरु सत्तल *Maru Sattal*; literalki "Egurrezko aterpea") da Durbar plazako eraikinik aipagarriena, beronek eman baitzion izena Katmanduri. Hiru teilatutako jauregia da, XVI mendean pagoda estilora eraikia. Laxmi Narsingha Malla erregeak eraiki zuen eta gaur egun zutik dirauen munduko egurrezko eraikin zaharrena dela esaten da.

**Hanuman Dhoka** Malla eta Shah dinastiek osaturiko palazio multzoa da. XVI mendean eraikitzen hasi ziren baina Prithvi Narayan Shah erregeak zabalkundea egin zion 1768an Katmandu konkistatu zuenean. 1886 arte bertan bizi izan zen Errege familia.

**Kumari Ghar** Nepalgo kumariak bizi diren jauregia da. Kumariak Devi jainkosaren irudi diren neska gazteak dira, Asia hego ekialde guztiko tradizioa da. Nepalen hautaproba gogorrak pasatzen dituzte eta aukeratuak Kumari Gharrean bizi dira sinistunek gur ditzaten. Gaur egungo kumaria Matina Shakya da eta 2008an lau urte zituela aukeratu zuten.

Lurrikara
---------

2015eko apirilaren 25ean lurrikara handia izan zen eta Katmanduko ibarrean txikizio handia eragin zuen. Katmanduko Durbarrean ere hainbat eraikin historiko behera erori ziren.

  

* Katmanduko Durbar plaza
* KasthamandapKasthamandap
* Hanuman DhokaHanuman Dhoka
* Gaddi BaithakGaddi Baithak
* Kumari GharKumari Ghar
* Shiva Parvati MandirShiva Parvati Mandir
* KotilingeshworKotilingeshwor
* Basantapur ChowkBasantapur Chowk
* 2015eko lurrikararen ondoren2015eko lurrikararen ondoren
**Ehiza xehea** aire liberan praktikatzen den kirolarik ezagunena da. Azkeneko urte hauetan, ehiza xeheko lizentziak gora egin dute. Ehiza mota hau, kirol bat izateaz gain, negozio oso ona da. Izan ere, mundu osoko ehiztariek eskopeta, errifle, munizio, talde, zakur eta joan-etorrietan inbertitzen dute. Horregatik esan daiteke, ehiztariei garestiagoa ateratzen zaiela harrapatutako animali basatia, merkatuan erostea baino. 

Ehiza xehea oinez praktikatzen da, zakur baten laguntzaz.Txakur horiek erakusgarriak izan daitezke, hala nola Pointer, Setter edo Alemaniako brakoa; arrastoa dute, untxariak bezala; atzetik dabiltzanak, leberleak bezala; jasotzaileak, spaniel-ak edo podenkoak; edo kobratzaileak, hala nola Labrador retriever eta Golden retriever. Hala ere, ehiza xehea harrapatutako animaliarengatik eta ez ehizatzeko moduarengatik ezagutzen da. Ehiza xehean animali txikiak harrapatzen dira:untxia, erbia, galeperra, usapalak eta usoak, eper gorria, birigarroa, faisaia eta uretako zenbait hegazti. etab.

Modalitateak
------------

Ehiza Xeheko mota nagusiak:

* Oinez
* Txakurrarekin
* Zain
* Erreklamoarekin

**Paseko ehiza** usoen, usapalen, birigarroen eta uretako hegaztien gainean egiten da batez ere. Bertan, ehiztariak ezkutuan eta kamuflatuta egoten dira espezie horiek beren elikadura- eta edari-eremuetara (ibaiak, errekak, lakuak, etab.) modu naturalean hegan egiten duten lekuetan. ), edo etzalekuak ilunabarrean praktikatzen da.

  

**Itxaroteko** edo **aguardorako ehiza** deitzen zaion modalitateak ibai, aintzira eta lakuetako ertz lohitsuak izaten ditu agertoki gisa, non hegaztiak, batez ere ahateak, elikagai bila edo migrazioetan agertzen baitira. Han, ehiztaria, kanaberen eta hostajearen artean makurtuta edo ezkutatuta, zain dago.' Beste batzuetan hegaztiaren ertza imitatzen du (apeu) hura erakartzeko.

  

Ehizaldian, ehiztariek , estrategikoki jokatuta, tiro egiten diete animaliei, zakurrek edo uxatzaileek altxatu eta jazartzen baitituzte.

  

**Erakargarritasun bidezko ehiza**, Jaengo eta inguruko beste leku batzuetako kukoa ere esaten zaiona, zelaiko zorua baino altuxeagoa den eremu batean, eper ar bat ipiniz egin ohi da, kaiolan sartuta, erakargarri gisa, araldian espezie bereko arrak eta emeak erakar ditzan. Lehenengoekin, kaiola barruan dagoen arrak lurra menderatzeko borroka egingo du. Ehiztariak espezieari buruz dakienaren (ohiturak, kantua, jokabideak, etab.) araberakoa izango da amaiera. Ehiztaria kaiola kamuflatutik hamabost edo hogei metrora egoten da ehizaleku batean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q732930

 |

* Wd Datuak: Q732930
Bi F-22 ehiza-hegazkin.
**Ehiza-hegazkina**, beste hegazkinen aurka aire gerran borrokatzeko helburuz diseinatua dagoen hegazkin militar mota bat da. Ehiza-hegazkin askok bestelako gaitasun edo ezaugarriak ere badituzte, halanola, ehiza-bonbaketariak dira, alegia, lur eraso hegazkinak ere badira.

Aire Armadek ehiza-hegazkinak beren etsaien gain aire nagusitasuna lortzeko erabiltzen duten arma nagusia da. Gutxienez Bigarren Mundu Gerra garaitik, gerretan garaipena lortzeko aire nagusitasuna osagai garrantzitsuenetako bat da, behinik-behin, Armada edo Gudaroste konbentzionalen aurka bai, ez ordea, gerrillen aurka, Vietnamgo Gerran argi frogatu zenez. Horregatik, gaur egungo Estatuen Armaden Defentsaren aurrekontu ekonomikoaren zati handi bat ehiza-hegazkinen erosketa, mantenimendua eta haien pilotuen entrenamenduan datza.

Militar hizkeran, ehiza-hegazkinen arteko aurrez-aurreko borrokek *dogfight* ("txakur borroka") izendapena jasotzen duten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q127771
* Commonscat Multimedia: Fighter aircraft

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11931163w (data)
* GND: 4114064-3
* LCCN: sh85048159
* NDL: 00570794
* NKC: ph116314
* NARA: 10639455
* AAT: 300213037
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q127771
* Commonscat Multimedia: Fighter aircraft
**Kato Neimoidia**, Star Wars film sagan agertzen den planeta bat da. Sagako III. atala den Star Wars III. Atala: Sithen Mendekua filmean agertzen da.

Kato Neimoidiak, klima epela du. Merkataritza federazioaren "negozio mundu" garrantzitsu bat da, neimoidiar xuhurren altxorraren gordeleku eta etxea. III. atalaren garapen goiztiarrean, Kato Neimoidia, estazio espazial batentzako (I. atalean ikusitako Merkataritza federazioko akorazatuentzako) plataforma bat zuen gasezko planeta erraldoi bat zen. Kato Neimoidiako barnealde harranditsuak, aberastasunekin, metal preziatu dizdiratsuekin eta gehiegikeriaren nabarmentzearen beste adibide batzuekin hornituak dira.

Azken filmean, Kato Neimoidia, amildegi erraldoiak lotzen dituzten arkututako zubiz beteriko hiri-etxe orratzez adierazia dago. Bere definizioa, bi hitzetan, bere garapenean zehar, "zubien mundua" izan zen.

Anakin Skywalker, Obi-Wan Kenobi eta Cody Komandantea Kato Neimoidian hartzen dituen lokazio likatsu bati erreferentzia egiten dion III. ataleko elkarrizketa bat, James Lucenoren Gaizkiaren labirintoa eleberriaren hasierako atala bihurtzeko hedatu zen.

Kato Neimoidia, neimoidiarrek eginiko kolonia ugarietako bat zen. Neimoidia planetaren omenez deitua izan zen, kolonizatzaileen jatorria zena. Klon Gerren garairako, Kato Neimoidia, zenbait gudu gertatu ziren tokia izan zen, lehenetako bat, Errepublika Galaktikoko Obi-Wan Kenobi jenerala buru zuena. Ia amaieran, hurrengo guduetan borroka jarraitu zuena, Plo Koon jenerala izan zen, Jedi Kontseilu Garaiko kidea zen Jedi maisu bat.

Kato Neimoidian, milaka gerlari neimoidiar entrenatzen ziren. Sistema Independenteen Konfederakuntza zerbitzatu zuten neimoidiar armadako soldaduak. Nute Gunray erregeordeak eta bere laguntzaile Rune Haakok, denbora asko pasatzen zuten planeta honetan, non euren goardia neimoidiar propia entrenatzen zen. Planeta, Neimoidiar Tokiko Defentsa Legioek defendatzen zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2737940

 |

* Wd Datuak: Q2737940
Basurde-ehiza, XIV. mendeko *tacuinum sanitatis casanatensis*
**Ehiza**, Ipar Euskal Herrian **ihizia**, batzuetan **zinegetika** ere deitua, gizakiak animaliak atzeman eta gehienetan akabatu ere egitea helburu duen jarduera da. Ehizatu egiten den animaliari **harrapakin**, **ehizaki** edo **ehiza** ere deitzen zaio. Gizakien artean, lehen helburu nagusia elikadura lortzea bazen ere, egun entretenimendutzat hartzen da, normalean legeak antolatuta. Bereziki ugaztun eta hegaztiak ehizatzen dira. Harrapakinaren tamainaren arabera bi motako ehizak bereiz daitezke: ehiza larria, tamaina handiko ehizakirako,
eta ehiza xehea, tamaina txikiko ehizakirako. Jarduera honetan, ehiztariak armak erabiltzen dituzte eta, zenbait motatan, beste animaliak (falkoneria, ehiza-txakurrak, eta abar). Arrain bat jazarri eta harrapatu (elikatzeko ala ez) arrantza du izena, normalean ehizaren motatzat hartzen ez dena. Era berean, tranpa jartzea jarduera ezberdinentzat jotzen da eta baita argazkiak ateratzeko animaliak jazartzea ere. Animali askok ere ehizaren pareko jarduera burutzen dute, harraparitza izenekoa, gehienetan harrapakina jan eta beren burua elikatzeko helburuarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Ehiza.* .
2. ↑  J.-L. de Waziers, *La chasse. Fusils, chiens et gibiers*, Chasse et Pêche bilduma, Paris, Flammarion, 1967

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q36963
* Commonscat Multimedia: Hunting

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119311589 (data)
* GND: 4027955-8
* LCCN: sh85063117
* NDL: 00572442
* NKC: ph115182
* NARA: 10636730
* AAT: 300239666
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 013942
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000090262

 |

* Wd Datuak: Q36963
* Commonscat Multimedia: Hunting
**Mingrelia**, **Megrelia** edo **Samegrelo** (bertako migrelieraz სამარგალო, *Samargalo,* georgieraz*,* სამეგრელო, *Samegrelo)* Georgiako eskualde historikoa da. Ipar-mendebaldean Abkhazia du, iparraldean Svanetia, ipar-ekialdean Ratxa, ekialdean Imereti, hegoaldean Guria, eta mendebaldean Itsaso Beltza. 21. mendean, Mingrelia Samegrelo-Zemo Svaneti eta Abkhazia eskualdeen artean dago.

Mingreliako jendea elebiduna da, mingrelieraz eta georgieraz mintzo da,

Zviad Gamsakhurdia, Sobietar Batasuna erori ondorengo Georgiako lehen presidentea, Mingreliakoa zen. Bere agintaldia 1989-1991 indar kolpe batez amaitu zen eta Mingreliako Zugdidi hiria bere aldekoen feudo gisa eratu zuen. 1992an matxinatu zen Gamsakhurdia eta Georgia mendebaldean nagusitu ziren aste batzuetan, baina azkenean garaitu egin zituzten Gamsakhurdia eta bere aldeko gehienbat mingreliarrak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19084
* Commonscat Multimedia: Mingrelia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132760489
* GND: 4507766-6
* LCCN: n2009079124

 |

* Wd Datuak: Q19084
* Commonscat Multimedia: Mingrelia
**Minhiriath** Tolkienen legendarium ospetsuan eta Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan Erdialdeko Lurraldearen iparmendebaldeko eskualde zabal bat da, Baranduin eta Gwathlo ibaien artean kokatua. Bere izena sindarinezkoa da eta "Ibaien artean" bezala itzul daiteke.

Eguzkiaren Bigarren Aroan baso trinkozko eskualde bat zen eta bertan herri bat bizi zen, Halethen etxearen ondorengoa zena eta Gwathuirrim edo "Gwathloko herria" deitua. Numenortarrak iristean Aldarion "Marinela"rekin, eskualde honetako basoak, ondoan zuen Enedwaithekoak bezala, hauek suntsitu zituzten, euren itsasontziak egiteko zura lortzeko. Honek, ondorio bezala, Gwathuirrimen matxinada eta hauek Sauronen aliatu bezala honek Gizakien eta Elfoen aurka izan zituen guduetan parte hartzea izan zuen. Bigarren Aro honen amaieran Minhiriathen jada ez zegoen basorik, Eryn Vorn lurmuturrean izan ezik.

Eguzkiaren Hirugarren Aroan eskualdea pixkanaka birpopulatzen joan zen eta Arnor erresumaren barnean egon zen. Baina erresuma hau beste hirutan banatu zenean, Eärendur erregea hil ondoren (Eguzkiaren Hirugarren Aroko 861. urtean) Minhiriath Kardolanera pasa zen.

Kardolanek Angmarren aurkako gerran parte hartu zuenean, eskualdeak galera handiak jasan zituen bai pertsonen aldetik baita ondasunen aldetik ere. Baina Erdialdeko Lurraldeko Izurrite Handiak bertako biztanleria suntsitzen amaitu zuen. Gizaki apur batzuk baino ez ziren geratu han eta hemengo lurralde eta herrietan, bereziki Tharbad hirian. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2912. urteko Negu Krudelaren ondoren gertatu ziren uholdeen ondoren, Minhiriath zein Enedwaith biztanlerik gabe geratu ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2621137

 |

* Wd Datuak: Q2621137
Urak hidrogeno asko duela adierazten duen kartela, kalean
**Dihidrogeno monoxidoa** edo **DHMO** urari izen kimiko ez ohiko bat ematen sortu ohi den txantxa da, uraren propietate batzuen irakurketa kezka sortzeko moduan emanez. Adibidez, dihidrogeno monoxidoak korrosioa sortzen duela edo itotzea ekar dezakeela esatea txantxa horietako bat izango litzateke. Txantxa honen bertsio batzuetan dihidrogeno monoxidoa debekatzea eskatzen da, erregulatzea edo arriskutsua dela adieraztea. Zientziaren inguruko informazio ezak sor ditzakeen efektuak adierazteko erabili ohi da.

1983ko Apirileko arrainean *Durand Express* astekariak "dihidrogeno oxidoa" hiriaren hoditerian aurkitu zela argitaratu zuten, eta arnastuz gero heriotza ekar zezakeela adierazi. Era berean, bere baporeak erretzen zuela argiratu zuten. 1990an lehen aldiz agertu zen amen-omen hau Interneten, bere debekua eskatuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Carder, Linda; Willingham, Patricia; Bibb, David. «Case-based, problem-based learning» *Research Strategies* 18 (3): 181–190. doi:10.1016/s0734-3310(02)00087-3. (Noiz kontsultatua: 2017-12-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20117

 |

* Wd Datuak: Q20117
**Miller konderria** (ingelesez: *Miller County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Colquitt da. 2010eko zentsuaren arabera 6.125 biztanle zituen, Miller kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Miller konderriak 734,68 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,22 ura dira. Beste 731,47 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,12 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.125 pertsonetatik 4.330 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 93 dira. 1.697 beltzak edo afroamerikarrak. 14 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 23 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 61 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q493107
* Commonscat Multimedia: Miller County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148927425
* LCCN: n80159029
* NARA: 10039320
* **Lekuak**
* OSM: 1073763
* TGN: 2000391

 |

* Wd Datuak: Q493107
* Commonscat Multimedia: Miller County, Georgia
**KAS Gidaritza Blokea** 1978ko irailean HASI alderdiak bere Lehen Kongresuaren bigarren zatian onartutako ponentzia da. Bertan KAS osatzen zuten erakundeen (HASI, LAB, ASK, LAIA eta ETA(m), 1979an Jarrai eta 1988an Egizan ere batu ziren, KAS blokearen gazte eta emakumeen erakunde bezala, hurrenez hurren) arteko antolakuntza forma ezarri zen, independentzia eta sozialismoaren helburu taktiko eta estrategikoen baitan.

Testuingurua
------------

1978an HASIren zuzendaritzak KAS lehentasunezko akordiorako marko bezala definitzen zuen, ulertzera emanez koordinadora barneko erakundeek bere autonomia estrategiko eta taktikoa mantendu behar zutela. Jarrera honek ez zuen HASIko militantziaren onespena jaso, zeinak, KASi Gidaritza Blokearen funtzioa ematen zion, ETA(m)k babestutako jarrera.

1978ko irailean Lekeition antolatutako Lehen Kongresuaren bigarren zatiak "*KAS Gidaritza Blokea*" ponentzia onartu zuen. HASIko zuzendaritzako kideak, gutxiengoan, alderditik atera ziren gerora Euskadiko Ezkerran integratzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Manual Ideologico» (PDF) *Jarrai*: 25 - 31. (Noiz kontsultatua: 2016-06-02).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Giacopuzzi, Giovanni.  (1992). *ETA Historia Política de una Lucha Armada.*  Txalaparta, 47-49 or. ISBN 84-86597-70-6..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216474

 |

* Wd Datuak: Q65216474
**Juan Carlos Fontán Tolosa** (Pasai San Pedro, 1960ko azaroaren 20a) traineru estropadetako patroi onenetakoa izan da, Kontxako 4 Bandera irabazi ditu besteak beste. 161 garaipen lortu ditu estropadetan.

Kirol ibilbidea
---------------

Familiako aroztegian traineruak egiten zituztenez Juan Carlos Fontán beti egon zen Sanpedrotarra Arraun Elkartearen inguruan. 1980an hasi zen batel eta trainerillak gidatzen. Urte luzetan trainerurik atera gabe egon ondoren 1984ean berragertu zen San Pedro eta Fontan bera zen patroi. San Juango auzokoak gogor zebiltzan eta urte gutxitan puntako trainerua izatera iritsi zen.

Lehenengo garaipenak 1987ko denboraldi bikainean iritsi ziren, 9 bandera eskuratu baitzituen, tartean Euskadiko Txapelketa, El Corte Inglés Bandera eta Nerbioiko Sari Handia. Kontxan bertan ere 2. egin zuen Zumaiaren atzetik. 1994 artean Kontxako 4 Bandera, Espainiako 4 Txapelketa eta Euskadiko 6 lortu zituzten sanpedrotarrek. Garaipen guztietan Juan Carlos Fontán izan zen patroi, bere ohiko praka zuriak jantzita. Bereziki bikaina izan ziren 1993ko denboraldia (15 banderatatik 13 irabazi) eta 1994koa (18 banderatatik 17 irabazi), eta noski, inoiz antolaturiko lehenengo Euskal Liga ere eskuratu zuten 1994ean.

Juan Carlos Fontánek 1999 denboraldirarte jarraitu zuen San Pedroko patroi izaten (1996ko denboraldia salbu), eta traineruaren maila pixka bat jeitsi bazen ere Kontxako ohorezko txandarako sailkatu zen urtero. Urte batzutan aroztegian zentratu ondoren 2010an elkartea patroi gabe gelditu zen eta Fontán San Pedroren txopara itzuli zen berriro. Hiru denboraldi egin ditu TKE Ligan lehian eta azkenengoan, 2012an, patroien sailkapenean hirugarren gelditu zen.

Palmaresa
---------

* Kontxako Banderak (4): 1989, 1991, 1993 eta 1994.
* Espainiako Traineru Txapelketak (4): 1988, 1989, 1990 eta 1994.
* Euskadiko Traineru Txapelketak (6): 1987, 1988, 1989, 1991, 1993 eta 1994.
* Euskal Ligak (1): 1994.
* Bandera nagusiak:
	+ Nerbioiko Sari Handia (6): 1987, 1989, 1990, 1991, 1993 eta 1994.
	+ El Corte Ingles Bandera (4): 1987, 1990, 1993 eta 1994.
	+ Zarauzko Ikurrina (5): 1988, 1991, 1993, 1994 eta 1996.

Ikus, gainera
-------------

* Sanpedrotarra Arraun Elkartea
* Kontxako Bandera

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492558

 |

* Wd Datuak: Q20492558
**Juan Carlos Aguirre Romero** (Caracas, Venezuela, 1978ko irailaren 2a) kolonbiar-venezuelar kazetaria eta telebista aurkezlea da, 15 urte baino gehiagoko esperientzia du irrati eta telebistan. Kolonbiako Bogotan kokatutako NTN24 nazioarteko albiste-katean lan egin izanagatik aitortzen da, non La Tarde FDS programaren zuzendari eta aurkezle izan baitzen, baita kateko hainbat albistegietako emisio-burua eta albistegi ezberdinetarako mandataria berezia ere, bai politikoak bai hondamendi naturalak zuzeneko emankizunetan, elkarrizketetan eta kroniketan duen berezitasunari esker. Gaur egun, Mexiko Hirian bizi da.

Aguirre gizarte-komunikatzailea da, kazetaritzan enfasia duena, Venezuelako Barquisimetoko Fermín Toro Unibertsitatean lizentziatua. Bertan, unibertsitate-ikasketak hasi zituenean, telebistan hasi zen kamera-laguntzaile eta kameralari gisa lanean, edizio linealean, solairuko koordinazio lanetan ere, ekoizlea eta esataria.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Honela ordaintzen du deabruak zerbitzatzen duenari
* NTN24 gerra-helburu gisa har liteke
* Juan Carlos Aguirre Romero Linkedin-en
* Juan Carlos Aguirre Romeroren Twitterren profil ofiziala
* [*Esteka hautsia*]
* Juan Carlos Aguirre Romerori buruz Kolonbiako 2venecas-en elkarrizketa
* Juan Carlos Agirreri elkarrizketa LaDigitalRadio Madrilen
* Noé Perníak Juan Carlos Agirreri buruz idazten du bere aurkako jipoien eta zentsura saiakeren aurrean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16144479
* Commonscat Multimedia: Juan Carlos Aguirre

---

 |

* Wd Datuak: Q16144479
* Commonscat Multimedia: Juan Carlos Aguirre
**Juan Luis Baroja Collet** (Le Creusot, Frantzia, 1957) gipuzkoar artista da. Frantzian jaio bazen ere, 1964. urtetik aurrera Eibarren bizi da. 1979an, Mari Puri Herrero eta Gabriel Ramos Urangaren eskutik grabatua ikasi zuen, eta alor horretan nabarmendu da gehienbat, nahiz eta eskultura, collageak eta beste teknika batzuk ere landu dituen.

Bere lehenengo erakusketa 1878an egin zuen Eibarren bertan, eta orduz geroztik banakako hogeita hamar bat erakusketatan eta ehun inguru taldekotan hartu du parte. 1983an Debako Artisau Ikasketen Zentroan, grabatu kalkografikoko arduradun izendatu zuten, eta urte berean Eusko Jaurlaritzak grabatu kalkografikoa ikertzeko laguntza eskaini zion. 1984 eta 1985ean Gure Artea Sariketetan grabatuen bigarren saria jaso zuen, eta lehenengo saria Gasteizko Arte Plastikoen Sariketan. Beste hainbat sari ere eskuratu ditu, ez bakarrik Euskal Herrian, baita atzerrian ere. Bere obretako batzuk Zaragoza, Gasteiz eta Argandako udaletxeetan, Gipuzkoako Diputazioan, Bilboko Arte Ederren Museoan, Madrilgo Liburutegi Nazionalean eta Eusko Jaurlaritzaren bilduman daude. 1997an, Mari Fran Agirregabiriarekin batera, Itzal grabatu- eta edizio-lantegia sortu zuen Soraluzen. Eibarko grabatuaren tradizioa eta artegintzaren bide berriak uztartzen ditu Baroja Colletek. Espainiako grabatugilerik onenen artean egoteaz gainera, eskultura lantzen ere jarraitzen du, eta 2000 urtean eskultura handi bat agindu zion Eibarko Udalak herrirako.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261026
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 232400948
* BNE: XX932963
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 19653
* Lur: 00791/eu\_b\_0998/b0998

 |

* Wd Datuak: Q12261026
**Juan Lizarralde Garate "Altxerri"** (Orio, 1934ko maiatzaren 12a - Orio ondoko itsas uretan, 2013ko uztailaren 7a) traineru estropadetako patroi ospetsuenetakoa izan zen, 10 aldiz irabazi baitzuen Kontxako Bandera.

Kirol ibilbidea
---------------

1954ean egin zuen debuta Orioko traineruarekin 20 urte zituela. Lehenengo bandera 1955ean eskuratu zuen Inaxio Sarasua patroi zuela eta berdin 1958an ere. 1960an Oriok ez zuen trainerurik atera eta Altxerrik Aginagaren izenean egin zuen arraun, oriotar dezentek bezala, eta bandera eskuratu zuten. 1964koa izan zuen arraunlari gisa lorturiko azken kontxako bandera.

1965ean Orio Arraunketa Elkartea sortu zen eta "aulki mugikorrari "ekin zion lehendabiziko urteetan. Altxerri anaiek marka bikainak egin zituzten lemazaingabeko bikoan eta 1967an estropada guztiak irabazi zituzten. Espainiako txapelketetan ezin izan ziren aritu herriko jaiak zirela eta. Urte hartan bertan trainerua atera zuen Oriok eta bigarren gelditu zen Kontxako Banderan zein Espainiako Txapelketan.

1970an traineruari serio ekitea erabaki zuen klubak. Patroirik ez zuen ordea eta Altxerri karisma handiko gizona izanik bera hautatu zuten aldi baterako patroi. Urte hartan baina, jokaturiko estropada guztiak irabazi zituzten eta aro berri bati hasiera eman zion Oriok, 1976 artean 5 Kontxa eta 5 Espainiako Txapelketa irabazi baitzituen, bai eta Kantaurialdeko estropada garrantzitsu ugari ere. Bereziki aipagarria da 1970an aurkariei abantailak emanez irabazitako estropada gogoangarria.

Azken Kontxako garaipena 1983an lortu zuen, polemika handi baten erdian izan bazen ere.

Bere kirol ibilbidea amaitzeko Mundakako entrenatzailea ere izan zen.

Palmaresa
---------

* Kontxako Banderak (10): 1955, 1958, 1960, 1964, 1970, 1971, 1972, 1974, 1975 eta 1983.
* Espainiako Traineru Txapelketak (7): 1955, 1964, 1971, 1973, 1974, 1975 eta 1976.
* Espainiako Trainerilla Txapelketak (2): 1959 eta 1964.
* Espainiako Batel Txapelketak (1): 1960.
* Espainiako zortziko txapelketa (3): 1968, 1969 eta 1970.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Fallece, a los 79 años, el oriotarra Juan Lizarralde ‘Altxerri’» *Diario Vasco* 2013-7-7.

Bibliografia
------------

* *Orio en el Remo, 75 años de historia*, Luis Azcue Aldaz

Ikus, gainera
-------------

* Orio Arraunketa Elkartea
* Kontxako Bandera

Kanpo loturak
-------------

* Juan Lizarralde "Altxerri"ren garaipenen koadroa eta argazkiak.
* **(Gaztelaniaz)** "La última Concha de Altxerri", Jokin Amilibiak 1983ko Kontxa nola bizi izan zuen kontatzen du.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16517877
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 96767

 |

* Wd Datuak: Q16517877
**Karboniferoa** Paleozoikoko bosgarren garaia da, orain dela 359,2 ± 2,5 Ma eta 299.0 ± 0.8 Ma artekoa. Mendebaldeko Europan aurkitutako ikatz kopuru handitik hartzen du izena (*carbon* hitzetik, euskaraz *ikatza*). Estatu Batuetan Mississippiar eta Pennsylvaniar garai moduan izendatzen dituzte. Garai honetan koniferak agertu ziren lehenengo aldiz.

Paleogeografia
--------------

Devoniarraren bukaeran egon zen itsas-mailaren jaitsiera azkar errekuperatu zen Karboniferoan. Gertakari honek Mississippiar garian dauden karbonato deposito handiak sortu zituen. Gainera Hego Poloko tenperaturen jaitsiera egon zen eta Gondwana kontinenteak glazioazioa jasan zuen garai honetan. Hala ere tropikoan efektua txikia izan zen.

Karboniferoaren erdialdean egon zen itsas-mailaren jaitsiera batek ammonite eta krinoideoen desagerpen masibo bat sortu zuen. Gertakari honek ere Mississippiarra eta Pennsylvaniarra bereizten ditu Ipar Amerikan.

Karboniferoan zehar orogenia aktiboa egon zen, Pangea superkontinentea batzen hasi baitzen. Hegoaldean Gondwana elkarrekin zegoen eta honek Euramerikarekin kolisionatu zuen. Gertakari honek variskar orogenia (edo Hertziniarra) sortu zuen Europan eta Allegheniar orogenia Ipar Amerikan. Gainera Apalatxeak hedatu zituen Ouachita mendietarate. Gaur egungo Eurasiar plakaren sorrera ere izan zen Uraletatik. Iparraldeko Txina eta Hegoaldeko Txina kontinenteak oraindik bereizita zeuden.

Bi Ozeano nagusi bereizten dira: Pantalasa eta Paleo-Tetis oseanoak. Rea Ozeanoa eta Ural Ozeanoa garai honetan desagertu ziren, azken hau Baltica eta Siberiaren talka dela eta.

| Paleozoiko |
| --- |
| Kanbriar | Ordoviziar | Siluriar | Devoniar | Karbonifero | Permiar |
Karbetiien lurraldeak
**Karbetiiak** (latinez: *Carvetii*) hiri zelta bat zen Britainiako ipar-ekialdean zeudenak. Gaur egungo Cumbria eta Iparraldeko Lancashiren kokatuak, brigantiarrekin muga bat zuten.

Historia
--------

Karbetiiak ez dira agertzen Ptolomeoren *Geografia*n, ezta beste testu klasikoetan ere. Old Penritheko eta Sowerbyko inskripzioengatik ezagutzen ditugu bakarrik.

Haien hiriburua Luguvalium (Carlisle) izan zen, bere eskualdeko hiri bakarra izan zena. Ziurrenik I. mendean brigantiarrekin elkartu ziren, eta autonomia pixka bat lortu zuten erromatar inbasioari esker.

Adituen ustez, Venutius gerlaria, Kartimandua brigantiarren azken erreginaren senarra eta erromatarren aurkaria, herri honetakoa izan zen.

Bere lurraldea Britania Secundako probintzian sartu zen. V. mendean erromatarrak alde egin eta gero Karbetiien lurraldeak Yr Hen Ogledden barruan geratu zen

Erresuma saiatu zen ordena mantentzen baina ez zuen iraun inbasioetara.

* Britania, k. a. 54, Zesarren inbasioaBritania, k. a. 54, Zesarren inbasioa
* Britania, bigarren erromatar inbasioaBritania, bigarren erromatar inbasioa
* Britania, k. o. 79Britania, k. o. 79
* Britania, II. mendeanBritania, II. mendean
* Britania, Konstantzioren berrantolaketaBritania, Konstantzioren berrantolaketa

Erreferentziak
--------------

### Oharrak

1. ↑  Carvetti] *nationmaster.com* **(Ingelesez)**

### Bibliografia

* The Carvetii. By N. Higham, G.D.B. Jones. Peoples of Roman Britain. Alan Sutton Publishing, Gloucester, 1985, ISBN 0-86299-088-2

Kanpo estekak
-------------

* Carvetii **(Ingelesez)**
* Britannia History **(Ingelesez)**
* Kronologia
* Britaniako tribuak **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1046170
* Commonscat Multimedia: Carvetii

---

 |

* Wd Datuak: Q1046170
* Commonscat Multimedia: Carvetii
**Karbonatoak** azido karbonikoko gatzak edo R-O-C(=O)-R'ko esterrak dira. Gatz guztiek CO32- anioia dute eta azido karboniko H2CO3 hipotetikotik eratorriak dira. pHaren arabera (disoluzioaren azidotasuna) bikarbonato eta karbono dioxidoekin orekan daude.

Karbonato gehienak, metal alkalinozko karbonatoak izan ezik, uretan ez dira oso disolbagarriak. Ezaugarri honegatik geokimikan oso garrantzitsuak dira eta mineral eta arroka askotan agertzen dira.

Gehien agertzen den karbonatoa karbonato kaltzikoa (CaCO3) da, hau forma ezberdinetan agertu daiteke, kaltzita moduan, aragonito moduan (temperatura altuko polimorfoa), kareharri moduan bere era trinkoan bada, marmol moduan mineral metamorfikoa bada eta hareharrietan zementu natural moduan.

Kaltzioaren parte bat magnesioz ordezkatzen bada dolomita CaMg(CO3)2 eratzen da.

Karbonato asko tenperatura altuetan ezegonkorrak dira, honen ondorioz karbono dioxidoa galtzen dute eta oxidoak bihurtzen dira.

Ikus, gainera
-------------

* Haluro
* Sulfuro
* Silikato
* Mineralogia
* Petrologia
* Euskal Herriko geologia
* Haitzulo
* Kristalografia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181699
* Commonscat Multimedia: Carbonates

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12000900x (data)
* GND: 4147300-0
* LCCN: sh85020136
* NDL: 00572680
* NKC: ph126862
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 23016

 |

* Wd Datuak: Q181699
* Commonscat Multimedia: Carbonates
**Merenra Nemtyemsaf** edo **Merenra II.a**, Egiptoko VI. dinastiako seigarren faraoia izan zen, Jürgen von Beckerathen arabera, K.a. 2194tik K.a. 2193 arte gobernatu zuena.

Bere aita Pepi II.aren oinordekoa izan zen, eta, ziuraski, erregealdi labur bat izan zuen.

Errege zerrenda batzuetan aipatua da, baina bere erregealdian gertaturiko gertakarien froga arkeologikorik ez dago.

Abidoseko Errege Zerrendan, **Merenra Dyefaemsaf** bezala agertzen da. Saqqarakoak ez du aipatzen. Manetonek, **Mentesufis** deitzen du, eta urte beteko erregealdia izan zuela dio.

Turineko Errege Kanona garai honi dagokion zatian oso kaltetua dagoena, Pepi II.ari dagokion "90 urte" jartzen duen lerro baten ondoren, zati bat baino ez da mantentzen, "urte bat" jartzen duen zeinuekin, Merenra II.aren erregealdiaren balizko iraupena. Hurrengo izena zuen zatia, galdu egin da, ziuraski, bere arreba eta emazteari zegokiona, Manetonek Nitokris deitzen duena, dinastia honetako azken faraoia.

Bere izena, lehenago, Antyemsaf bezala irakurtzen zen, ez zehatza bezala hartzen den irakurketa.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Pepi II.a** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko VI. dinastia | Ondorengoa**Nitokris** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q320908
* Commonscat Multimedia: Merenre Nemtyemsaf II

---

 |

* Wd Datuak: Q320908
* Commonscat Multimedia: Merenre Nemtyemsaf II
*Le feu aux poudres*, honekin lotura estua duen margolana.
***Kendutako kamisoia*** edo ***Alkandora altxatua*** (frantsesez: *La chemise enlevée*) Jean-Honoré Fragonard artista rokoko frantsesaren margolana da, 1770 inguruan egina. Olio-pintura da, mihise txiki baten gainean egina: 35 zentimetroko altuera eta 42 zm-ko zabalera. Parisko Louvre museoan kontserbatzen da, 1869an Louis La Caze doktorearen legatuaren bidez eskuratua izan zelarik. Koadro honekin beste bat, *Le feu aux poudres*, lotzen da, zalantzarik gabe aurrekoa; Louvren Beistegui bilduman agertzen da.

Historia
--------

1860an Parisen ikusgai egon zen. Lan honek artistaren berraurkikuntzarako balio izan zuen, Goncourt anaiek XVIII. mende barregarri eta lizuna modan jarri zuten garaian. Izan ere, Fragonard ahaztuta geratu zen Frantziako Iraultzaren ondoren, baina Goncourtarren lumak ahalbidetu zuen bere lekua berriz aurkitzea, margolari fribolo gisa izan bazen ere; margolari historiko gisa zuen talentua ez zen XX. mendera arte aintzatetsi.

Deskribapena
------------

Bere ohean etzanda eta lotan dagoen neska bat irudikatzen du. Xingola urdin bat darama ilean, eta Venus jainkosaren ezaugarria den putti batek kamisoia kentzen dio. Bere biluztasunak haragi arrosaren erakargarritasun sentsualean birsortzeko aukera ematen dio margolariari.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  P. F. R. Carrassat, *Maestros de la pintura*, Spes Editorial, S.L. 2005. ISBN 84-8332-597-7, 163. or.
2. ↑  Eva-Gesine Baur, «El rococó y el neoclasicismo», *Los maestros de la pintura occidental*, Taschen, 2005, 360.or. ISBN 3-8228-4744-5

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Louvre museoaren fitxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2886017
* Commonscat Multimedia: La Chemise enleve - Jean-Honore Fragonard - MI 1057

---

 |

* Wd Datuak: Q2886017
* Commonscat Multimedia: La Chemise enleve - Jean-Honore Fragonard - MI 1057
**João Cabral de Melo Neto** (Recife, 1920ko urtarrilaren 9a - Rio de Janeiro, 1999ko urriaren 9a) brasildar idazlea izan zen. Diplomatiko gisa aritu zen zenbait herrialdetan, eta Brasilgo Letretako Akademiako kide izan zen.

Bere poesia-lana, surrealismotik abiatuta, "objektibotasun berria" deitzen zitzaion alorrean sartzen zen. Bere zorroztasun semantikoa zela eta, nolabaiteko manierismoa zerion bere idazkerari, baina beharrezkoak ez ziren elementuez gabetzerainoko bilakaera izan zuen. Errealitatearen abstrakzio horretan, Mallarmé, Valéry eta Jorge Guillén poeten eragina antzematen zitzaion. *O Cão Sem Plumas* (*Lumarik gabeko zakurra*) obran bere herriko indigenen izaera aztertzen du. Brasilgo ipar-ekialdeko herritarren bizimodua du ardatza bere liburu ezagunenak, *Morte e Vida Severina. Auto de natal pernambucano* (*Severinoren bizitza eta heriotza. Pernambucoko Eguberrietako ospakizuna*). Severino -ipar-ekialdeko basamortuko biztanlea- da protagonista: itsasoaren bila abiatu eta heriotzarekin egiten du topo geldialdi bakoitzean, azken ostatuan haur baten jaiotzaren berri ematen dioten arte, eta horrek adierazten dio izatearen ukazioari aurre egiterik badagoela. João Cabralen obretatik aipatzekoak dira beste hauek ere: *Poesias completas* (1968, *Poesia osoa*), *A escola das facas* (1980, *Aiztoen eskola*), *Agrestes* (1985, *Malkartsuak*), *Pedra do sono* (1942, *Loaren harria*), *Auto do frade* (1986, *Fraidearen autoa*) eta *Crime na calle Relator* (1987, *Relator kaleko krimena*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1152840
* Commonscat Multimedia: João Cabral de Melo Neto

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7385581
* ISNI: 0000 0001 2020 3559
* BNE: XX946256
* BNF: 11886950t (data)
* CANTIC: a10738472
* GND: 119057611
* LCCN: n50007875
* NKC: kup19960000013086
* SUDOC: 026663910
* UB: a1348615
* ICCU: MILV209594
* Open Library: OL204042A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 1128

 |

* Wd Datuak: Q1152840
* Commonscat Multimedia: João Cabral de Melo Neto
**Merengea** azkenburuko mota bat da, arrautza-zuringo irabiatuei azukrea erantsi eta labean egosiz eginikoa. Normalean, merengea tartak eta gozopilak betetzeko erabiltzen da.

Merenge frantsesa da denetan errazena egiteko: zuringoak harrotu behar dira azukre-semolarekin.

Merenge hitz hori latin berantiarretik (*meringa*, askaria edo merienda) hartu dugula.

Arrautza-zuringoa, zientziaren ikuspegitik, ur eta proteinen nahasketa da. Hori, malats edo irabiagailuz jotzean, milaka aire-burbuila txertatuko zaizkio pixkanaka konposatu horri eta, jakina, bolumena handituko da.

Errezeta
--------

Sukaldean,

* zuringoari, harrotutakoan, azukrea (glass, batik bat) gehitzen bazaio, honek proteinak disolbatuko ditu;
* aparra sortu aurretik erantsiz gero, aldiz, proteinek azukrearekin bat egiteko joera erakutsiko dute eta, horrela, zuringoa harrotzea askoz zailagoa izango da;
* azkenik, labean sartzean, berotasunak aire burbuilak puztu eta ura lurrunduko du, zuringoaren albumina mamituko eta bitsa gogortuko da. Uki edo testura era askotakoak izan daiteke: apartsua, krematsua eta sendoa.

Barietateak
-----------

Gozoki fin hau suitzar, italiar eta frantziar gastronomietako produktu tipikoa da, baina batetik bestera aldeak agertzen dira :

* suitzarra egiteko, arrautza zuringoa marian harrotu behar dira azukrearekin;
* italiarra osatzeko, zuringoak ziroparekin (116ºBeaumé) egosiarekin jo behar dira (hiruretan zailena da);
* frantsesa eratzeko, azkenik, arrautza bakoitzeko (60 g) 120 gramo azukre jarriko da eta dena gordinik harrotu behar da.

Merengezko barraskiloak
Merenge zuri-zuria lortu nahi bada, krema hori labean lehortuko da 80 °C-tan,  produktua gogortu arte.  Kontuan izaki 100 °C-tatik gora azukrea karamelu bihurtzen dela, merengeak kolorea hartuko du, grisetik anbarreraino.

Zuringoak harrotzeko glass azukrea baliatzen dute profesional askok eta, emultsioa amaitutakoan, lurringarriak (banilla, kokoa) edota fruitu lehorrak (pinaziak, amandak, pistatxok) gehitzen dizkiote.

Bizkotxo eta tarten gainetik zabaltzen da merengea espatulaz do mahukaz eta, inoiz, sopletea hartuta, txigortu egiten da.

Arrautza zuringoak baliatu ordez, esnegaina erabiliz, chantilly krema erdietsiko dugu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Agirre, Edorta.  (2002). *Almanaka 2003 : ase eta gose.*  Pamiela, 409 or. ISBN 8478213619. PMC 863184177. (Noiz kontsultatua: 2019-01-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q276276
* Commonscat Multimedia: Meringue

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4456859-9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q276276
* Commonscat Multimedia: Meringue
**Done Anderes baseliza** Zaraitzu ibaxako Espartza udalerrian XVII. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Harriz egindako eraikina da, lau ataletan banatutako habeartea eta burualdea ditu, burualde zuzena duena. Zaharberritze-lanak egin berri dituzte, eta estalki-sistemari, fajoien gainean kanoi zorrotza duen gangadunari eta haren dekorazioari eragin zieten. Epistolaren aldetik sartzen da, apaindu gabeko pilastren gainean dagoen erdi-puntuko arkuko atearekin. Bere aurretik, arkupe dinteldu bat dago. Dorrea oinaldean dago, eta azken bi atalak gainerakoan erantsita ditu.

Barrualdean, XVII. mendeko erretaula nagusia nabarmentzen da, erromanista, Juan de la Hera mihiztatzaile eta arkitektoak eta Gaspar Ramos eskultoreak egina. Bankua, bi solairuko bost kale eta teilatupea ditu, zur polikromatuz eginak. Bankuan, erliebean eginak, Kristoren Pasioko eta sagrarioko hainbat eszena daude, erdian garai berekoak. Lehenengo solairuan, muturretan, irudi biribilak, -San Joan Bataiatzailea eta Donostia- eta barruko kaleetan, Kristoren Bateoa eta Donostiako Atxiloketa. Erdiko kalean horma-hobi berri bat dago, Birjina Haurrarekin (XVI. mendearen bigarren erdia) polikromatuta. Bigarren solairuan, antolaketa berarekin, muturretan, San Bartolome eta San Migel Goiaingerua ageri dira, San Andresen martirioaren barruko kaleetan eta hark protagonizatutako mirari batean, biak erliebean, eta erdiko kalean, apostolu titularraren irudia, eskala handiagoan, horma-hobi dintelduan. Eta teilatupean, San Antonio Abad eta San Martin Tourskoaren kalbarioa. 1627an amaitu zen egiten, eta mila hirurehun eta hirurogeita hamar dukat balio zuen guztira.

Erreferentziak
--------------

* *Gran Enciclopedia de Navarra | ESPARTZA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Espartza
* Zaraitzu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110907298

 |

* Wd Datuak: Q110907298
**Dylan Martin**, (Australia, 1998ko urtarrilaren 12a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari australiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Australiako taldearekin, Belgikaren atzetik eta Indiaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Daniel Beale, Joshua Beltz, Tim Brand, Andrew Charter, Tom Craig, Matt Dawson, Blake Govers, Jeremy Hayward, Tim Howard, Dylan Martin, Trent Mitton, Eddie Ockenden, Flynn Ogilvie, Lachlan Sharp, Joshua Simmonds, Jacob Whetton, Tom Wickham eta Aran Zalewski-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Dylan Martin» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Dylan Martin» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107719125

 |

* Wd Datuak: Q107719125