recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hamilton mausoleoa** (ingelesez: *Hamilton Mausoleum*) Eskoziako Hamilton herrian dagoen eraikin ezaguna da, Hamiltongo dukeen mausoleoa.

Historia
--------

Alexander Hamiltongo X dukeak Hamilton familiaren jauregia handitzea erabaki zuen eta jauregitik 200 metro iparraldera familiarentzako mausoleoa izango zena eraiki zuen. David Hamilton arkitektuak hasi zituen lanak 1842an eta Alexander dukea bera hila zela 1858an bukatu zuten eraikina David Bryce arkitektuak eta Alexander Handyside Ritchie eskultoreak.

Alexander dukea sarkofago egipziar batean sartu zuten, kapera nagusiko marmol beltzezko harlauza baten azpian. Dukearen 17 arbaso azpiko kriptan hobiratu zituzten.

Clyde ibaiaren uholde batek mausoleoa kaltetu zuen eta Hamiltongo dukeen hilkutxak tokiz aldatu zituzten aurretik egonak ziren Bent hilerrira.

1927an Hamilton jauregia eraitsia izan zen. 1960 eta 1970 hamarkadetan mausoleoa okertzen ari zela konturatu ziren eta berriz bertikal ezarri zuten.

Oihartzuna
----------

Eraikinaren barnealdean dagoen oihartzunak 15 segundu irauten ditu, hau toki itxietako munduko errekorra da.

Iruditegia
----------

* Mausoleoa.Mausoleoa.
* Lehoia.Lehoia.
* Aurpegia.Aurpegia.
* Barnealdea.Barnealdea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5645056
* Commonscat Multimedia: Hamilton Mausoleum

---

 |

* Wd Datuak: Q5645056
* Commonscat Multimedia: Hamilton Mausoleum
***Heroi bizitza bat*** Richard Strauss konposatzaile alemaniarrak idatzitako olerki sinfoniko bat da. 1.898. urtean amaitu zuen. Musikalan hau Willem Mengelberg eta Concertgebouw Orchestra orkestrari eskeinitakoa izan zen.

Instrumentazioa
---------------

Musikalan hau, piccolo, 3 zehar txirula, 3 oboe, korno ingelesa, 3 klarinete Mi bemol eta Si bemolean, klarinete baxua Si bemolean, 3 fagot, kontrafagota, 8 korno Fa eta Mian, 5 tronpeta Si bemol eta Mi bemolean, 3 tronboi, tuba tenorea Si bemolean, tuba, tinbalak, bonboa, txindatak, erredobleko danborra, danbor talde tenorea, 2 harpa, tam-tama eta kordentzat idatzia dago.

Zatien izenburuak
-----------------

1. *Heroia*
2. *Heroiaren arerioak*
3. *Heroiaren konpainia*
4. *Heroia guduan*
5. *Heroiaren bake lanak*
6. *Heroiaren mundutikako erretiroa eta burutzapena.*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1304650
* **Identifikadoreak**
* BNF: 13919869p (data)
* GND: 300156634
* WorldCat
* LCCN: n81133539
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1304650
**Hamilton konderria** (ingelesez: *Hamilton County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Noblesville da. 2010eko zentsuaren arabera 274.569 biztanle zituen, Hamilton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hamilton konderriak 1.042,31 kilometro koadro ditu. Horietatik 21,16 ura dira. Beste 1.021,15 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 263,42 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 274.569 pertsonetatik 246.743 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 9.426 dira. 9.395 beltzak edo afroamerikarrak. 437 amerikar natiboak ziren eta 72 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 13.122 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 591 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.209 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506151
* Commonscat Multimedia: Hamilton County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146569460
* LCCN: n79084831
* NARA: 10036538
* **Lekuak**
* OSM: 1812956
* TGN: 1002439

 |

* Wd Datuak: Q506151
* Commonscat Multimedia: Hamilton County, Indiana
**50 Zentaboen Alderdia** (txinera sinplifikatua: 五毛党; txinera tradizionala: 五毛黨; pinyin: wǔmáo dǎng) Txinako Herri Errepublikako gobernuak edota Txinako Alderdi Komunistak, bai tokian-tokiko mailan nahiz maila zentralean, kontratatutako interneteko soldatapeko iritzigileek jasotzen duten mespretxuzko izendapena da. Iritzigile hauek gobernuaren politiken aldeko iritziak argitaratu eta hedazen dituzte, honela eztabaidagune zehatz batzutan iritzi publikoa bere nahiera itxuratu edo alde jartzen saiatzeko. Maiz, astroturfing delakoa erabiltzen dute, "bapateko pentsamendu korronte" baten itxura faltsua emateko asmoz. Webgune nazionaletan eta txatetan "edukin sentikorra" edo alderdiaren aurkako kritikeekiko internet erabiltzaileen erakarpena desbideratzeko mezu bakoitzeko iritzigileei ordaindu egiten zaiela salatu izan da. Txinako Alderdi Komunistaren aldeko iritzigileak interneteko eztabaidaguneetan Txinaren aldeko iritzi abertzaleegia argitaratzen duen ororen ospea zikintzeko erabiltzen den izendapena dela baieztatuz defendatzen dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1073921

 |

* Wd Datuak: Q1073921
**Husqvarna SM 610** *supermotard* motako motozikleta monozilindrikoa da.

Deskripzioa
-----------

Husqvarna Motorcycles enpresa italiarraren lau denborako motor handiena 576cc zilindradarekin, supermoto motakoa da eta 50 zaldiko potentzia ematen dion zilindro bakarreko motorra dauka. 2008 urtetik aurrera injekzio elektronikoarekin dator, baina 2008 baino lehen karburaziozko motorra zeukan. Kutsadura legeak betetzeko 2008 urtean sm 610 aren berrikusketa bat egin zen eta Husaqvarnakoek aldaketa batzuk egin zituzten, aldaketa horietako bat lehen aipatu dudan bezala karburaziotik injekzio elektronikora igarotzea izan zen. 4 denborako motorraren aire eta gasolina nahasketa kontrolatzeko lambda zunda bat jarri zioten eta ihes-hodian zirkuitu katalizatzaile bat jarri zuten, guzti hau kutsadura legeak errespetatzeko. Beraz, motozikleta honek ekologia errespetatzen duela esan dezakegu.

Eguneroko erabilpenerako diseinatua dago motozikleta hau, horregatik motorraren tenperatura momenturo egokia izateko, errefrigerazio likidozko sistema bikaina dauka. Gainera, berrikusketaren ostean jesarleku berriarekin dator eta husqvarnakoek diotenez, jesarleku beri hau erosoagoa da. Motozikleta guztietan oso garrantzitsua den zerbait, frenoak dira eta sm610-ak itzelezko Brembo markako frenoak dakartza. Ez dauka ABS teknologia baina hala ere freno hauek ederki frenatzen dute.

Motozikleta honek, *supermotard* baten energia eta par guztia dauka bere barnean, bide bihurrituetarako ezin hobea. Hala ere, eguneroko erabilpenerako diseinatua dago, beraz nahiko erabilgarria da, lanera, ikastera edo eguneroko erabilerarako, baita asteburuetan irteerak egiteko.

Fitxa Teknikoa
--------------

* IZENA: Husqvarna SM 610 ie
* MARKA: Husqvarna
* MODELOA: SM 610 ie
* URTEA: 2008
* MOTORRA: Monozilindrikoa DOHC, 4 denbora, 4 balbula, errefrigerazio likidoa
* ZILINDRADA: 576,20cc
* KARRERAREN DIAMETROA: 97 x 76,4 mm x1

* POTENTZIA: 50 CV
* MOTORRAREN PAR-a: 0.24 kW/Kg
* ALIMENTAZIOA: Injekzioa 42 mm
* KOADROA: Digital CDI
* ARRANKEA Motor elektrikoa
* ENBRAGEA: Oliozko multidiskoa
* MARTXA ERLAZIOA: 6 martxa
* TRANSMISIOA: Kate zigilatua
* TXASISA: Altzairuz eginda
* BASKULATZAILEA: Aluminiozko beso bikoitza

* AURREKO SUSPENTSIOA: Urkila telehidrauliko inbertitua 45 mm.
* ATZEKO SUSPENTSIOA: Monoamortiguadore progresiboa Soft Damp
* AURREKO FRENOA: 320mm-ko diskoa, 4 pistoidun pintza
* ATZEKO FRENOA 240mm-ko diskoa, 2 pistoidun pintza
* GURPILAK: aurrean 120/70 x 17" eta atzean 150/60 x 17"
* PISUA: 150 kg
* LUZERA: 0 mm
* ARDATZEN ARTEKO DISTANTZIA: 1.485 mm
* JESARLEKUAREN ALTUERA: 910 mm
* GASOLINA DEPOSITUA: 12.5 l
* GARANTIA: 2 urte

Mantenua
--------

Motozikleta honen lehenengo berrikuspena 1.000km-an egin behar da, eta ondorengoak 5.000km-ro olio aldaketak eta abar egiteko.

Eranskinak
----------

Motozikleta honentzako badaude marka askotako ihes-hodiak.

Kanpo estekak
-------------

* Husqvarna Motorcycles

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259281

 |

* Wd Datuak: Q12259281
2011ko maiatzaren 21ean oramendua etorriko zela zioen kartela, gaztelaniaz.
**2011ko munduaren amaieraren aurreikuspena** Harold Campingen jarraitzaileen ustea izan zen. Euren ustez, oramendua (fede kristauan, Jainkoaren hautatuak paradisuan hartzea) 2011ko maiatzaren 21ean gauzatuko zen, honen ondoren Larrialdi Handia hasiko zelarik, munduko jendearentzat sufrimendu handiko garaia, eta honen ondoren munduaren amaiera 2011ko urriaren 21ean iritsiko zen.

Iragarpen hauek Campingek egin zituen, Family Radio kristau irratien sareko presidenteak, Biblian oinarritzen dena informazioa lortzeko, testuak numerologikoki aztertu ondoren. Suposatzen zen 200 milioi pertsona inguru (munduko biztanleriaren % 3 inguru) *oratuko* zituztela egun hartan.

Iragarpenak oso baztertuak izan ziren kristau izendapen nagusiengatik, Campingen oinarri ziren Bibliako pasarteen interpretazioan zeuden desadostasunengatik. Camping ere kritikatu dute, haren fundazioak milioi askoko irabaziak lortu zituelako, bere fededunen dohaintzen ondorioz (80 milioi dolar 2005 eta 2009 artean).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Jesus Returning To Earth On May 21, 2011» *web.archive.org* 2010-10-09 (Noiz kontsultatua: 2021-05-21).
2. ↑   «The Daily Maverick :: May 21, 2011: Judgment Day believers descend on Joburg» *web.archive.org* 2010-09-18 (Noiz kontsultatua: 2021-05-21).
3. ↑  Mt 24:21
4. ↑   **(Ingelesez)** «The Link Between May 21, 2011 and the Feast of Purim in March 2012» *eBible Fellowship* (Noiz kontsultatua: 2021-05-21).
5. ↑   «Family Radio Spanish - Español» *web.archive.org* 2011-04-24 (Noiz kontsultatua: 2021-05-21).
6. ↑   «A Response to Harold Camping's Erroneous Teaching - Alliance of Confessing Evangelicals, Inc» *web.archive.org* 2011-06-13 (Noiz kontsultatua: 2021-05-21).
7. ↑   **(Ingelesez)** Kellner, Mark A.. «New Dispensation? Camping: 'Leave Church'» *ChristianityToday.com* (Noiz kontsultatua: 2021-05-21).
8. ↑   Censky, Annalyn. «Doomsday church: Still open for business» *CNNMoney* (Noiz kontsultatua: 2021-05-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2740637

 |

* Wd Datuak: Q2740637
**Actinomyces** generoa bakterio Gram positiboz osatua dago, morfologia oso irregularra dutenak. Anaerobio hertsiak edo fakultatiboak dira, eta ez dute esporarik sortzen. Ez dira mugikorrak.

Genero honetako bakterioak banakako zelulen moduan edo harizpi luze eta korapilatsuak osatuz ager daitezke. Harizpi horiek onddoen hifak gogoratzen dituzte maiz.

Bakterio hauetako batzuk saprofitoak dira eta lurrean daude. Beste batzuk, aldiz, patogenoak dira eta gaixotasun infekziosoak eragiten dituzte gizakiarengan eta beste ugaztun batzuengan, aktinomikosia izanik garrantzitsuena (ahoan eta digestio-aparatuan kalteak sortzen dituena).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312213
* Commonscat Multimedia: Actinomyces
* Wikispecies Espezieak: Actinomyces

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 83352
* GBIF: 3224299
* Index Fungorum: 27345
* ITIS: 189401
* MycoBank: 27345
* NCBI: 1654
* WoRMS: 178063
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000190

 |

* Wd Datuak: Q312213
* Commonscat Multimedia: Actinomyces
* Wikispecies Espezieak: Actinomyces
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 2012ko Errioxako Itzulia |  |

 |
| Datu orokorrak |
| Lasterketa | 52. Errioxako Itzulia |
| Txapelketa | 2012 UCI Europe Tour |
| Data | 2012.eko apirilak 22 |
| Luzera | 190,9 km |
| Herrialdea | ESP Espainia |
| Irteera-lekua | Logroño |
| Helduera-lekua | Logroño |
|  ◀2011 | 2013 ▶ |
| Dokumentazioa  |

**2012ko Errioxako Itzulia**, txirrindularitza itzuli honen 52. ekitaldia izan zen. Egun bakarreko proba izan zen, apirilaren 22ean hain zuzen ere. Probak, 190,9 kilometro izan zituen eta La Aldea, Lapoblación, Labraza eta Moncaletreko mendateak zituen ibilbidean. Egun hartan, 86 txirrindulari atera ziren eta 19 erretiratu ziren. Beraz 67k sailkatu ziren, baina horietatik 17k kontrolez kanpora ailegatu ziren.

Egun gogorra izan zen eta garaileak eta bere taldeak izugarrizko eguna burutu zuten. Garailea ihesi ailegatu zen helmugara eta bere taldekide bat bigarren bukatu zuen talde txiki baten esprinta, hirugarren bukatuz.

Beste sailkapenetan, Evgeni Xalunov (sprint bereziak eta sub-23), Camilo Suarez (mendia) eta Alexander Riabkin (tarteko helmugak) gailendu ziren.

Taldeak
-------

* Euskaltel-Euskadi
* Movistar Team
* Caja Rural
* Burgos BH
* Andalucia
* Orbea Continental
* EPM-UNE
* Team Bonitas
* Lokosphinx
* Jamis Sutter Home
* Gios Deyser Kastro.

Sailkapena
----------

1. Evgeni Xalunov
2. Pablo Urtasun.
3. Nikhail Antonov.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4016600

 |

* Wd Datuak: Q4016600
*B'reshit* edo Hasiera delakoaren lehen kapitulua, arrautza batean idatzia, Israelgo Museoa.
**Hasieran** (hebreeraz: בְּרֵאשִׁית‎, *bereshit*) Bibliako Hasiera liburuaren Has 1:1 edo hasierako bertseta da. Itun Berrian, Jn 1:1 ere *Hasieran...* bezala itzuli da, baina berak grezierazko ἀρχή (archē) hitza erabiltzen du.

Etimologia
----------

Hitza hebrear Biblian erabiltzen denean, *bereshit* da (בְּרֵאשִׁית): «Hasieran». Joan 1:1en ἀρχή erabiltzen da, "hasiera" edo "jatorria" esan nahi duena.

Erabilera
---------

Hasiera 1:1 bertset osoa honela itzultzen da:

> **בְּרֵאשִׁית** בָּרָא אֱלֹהִים אֵת הַשָּׁמַיִם וְאֵת הָאָרֶץ
> ***Hasieran*, Jainkoak zeru-lurrak egin zituen..**
> 
> 

Jn 1:1, bertso osoa honela geratzen da:

> **Ἐν ἀρχῇ** ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν θεόν, καὶ θεός ἦν ὁ λόγος
> **Hasieran bazen Hitza. Hitza Jainkoarekin zegoen eta Hitza Jainko zen.**
> 
>

Tradizioa eta teologia
----------------------

### Judaismoan

Hasieraren liburuak, oro har, honako titulu hau du: "*Bereshit*" (Txantiloi:Hebreo), hebreeraz duen incipitarengatik, hebrear Bibliaren beste liburu batzuekin gertatzen den bezala. Lehen hitza, eta beraz, Jainkoak Sortzaile gisa duen eginkizuna, *Aleinu* otoitzean errezitatzen da, eguneroko hiru otoitz-zerbitzuetako bakoitzaren amaieratik gertu.

### Kristautasunean

Joan 1:1 Ostromirko Ebanjelioan, Joanen erretratuarekin, 1056 edo 1057.
Teologia kristauan, Hasiera 1:1 Joan 1:1-ekin konparatu ohi da, eta Joan Ebanjelariaren aipamen gisa hartzen da. 

```
Charles Ellicott teologoak hau idatzi zuen:
```

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Itun Zaharreko hasierako hitzen aipamena begi-bistakoa da, eta harrigarriagoa da judu batek Hasierako Bershîth («hasieran») liburuari buruz etengabe hitz egin eta aipatuko zuela gogoratzean. Nahiko harmonian dago Ebanjelioaren tonu hebrearrarekin, eta nekez idatz dezake San Joanek bere lana Moisesen [liburua] buruan izan gabe, eta haren esanahiak gidatu gabe. |  » |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Jobes 2014.
2. ↑   Ellicott, Charles.  (1878). «Ellicott's Commentary for English Readers: John 1» *biblehub.com*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97609973

 |

* Wd Datuak: Q97609973
*Judu hasidistak sinagogan otoitzean Yom Kippur-ean*, Maurycy Gottlieb.
**Hasidismoa** (hebreeraz חסידות‎ *Ḥasidut*, "garbia"), judaismo ultraortodoxoaren joera eta korronte mistikoa da, arau zehatz-zehatzez osatua.

XVIII. mendean agertu zen Europako ekialdean, Bielorrusian, Ukrainan eta Polonian, Israel ben Eliezer (Baal Shem Tov deitua, 1700–1760) rabinoak sortua, eta milioika judurengan izan zuen eragina. Gaur egun, Estatu Batuetako eta Israelgo talde batzuetan iraun du. Bizitza mistikoa, Idatzi Santuen irakurketak eta bizitza espirituala zaintzea eta penitentzia egitea dira joera horren ezaugarriak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q171201
* Commonscat Multimedia: Hasidic Judaism

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4009799-7
* LCCN: sh85059241
* NKC: ph114231
* AAT: 300143325
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q171201
* Commonscat Multimedia: Hasidic Judaism
**Hasier Arraiz Barbadillo** (Gasteiz, Araba 1973ko ekainaren 13a) euskal herritar politikaria da. 2013tik 2016ra Sortu alderdiko presidentea izan zen. 2012tik 2016ra legebiltzarkidea izan zen Eusko Legebiltzarrean, EH Bildu koalizioko ordezkari.

Bizitza
-------

Filologia Erromanikoko ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatearen Gasteizko campusean. Jarrai ezker abertzaleko gazte elkartean hasi zuen bere ibilbide politikoa, eta Jarrairen arduraduna izan zen Araban.

1990eko hamarkadan Gasteizko gaztetxearen ekitaldietan eta mugimendu antimilitaristetan parte hartu zuen. 1995. urtean soldadutzari intsumisioa egin zion. Horren ondorioz, bi urte eta lau hilabeteko espetxealdia ezarri zioten 1997. urtean. Urtebete geroago, Espainiako Ministroen Kontseiluak indultua eman zion.

Urte haietan Hala Bedi irratian eta Egin kazetako "Gaztegin" eranskinean parte hartu zuen. Halaber, 1998an eta 2001ean Euskal Herritarrok alderdiko hautagai izan zen, baina ez zuen Eusko Legebiltzarrean eserlekurik lortu. Hasier Arraiz Herri Batasuna alderdiko arduraduna zen Araban, eta buruzagi izaten jarraitu zuen Batasuna sortu zenean.

### Espetxealdia

2007ko urriaren 4an, Batasuneko Mahai Nazionalaren bilera batean zela, Seguran (Gipuzkoa), polizia agertu zen eta Batasuneko buruzagi guztiak atxilotu zituen. Baltasar Garzonek gidatutako sumarioan, ETAn integratuta egotea leporatuta, fiskaltzak 10 urteko espetxe zigorra eskatu zuen Arraizentzat. Bi urteko behin-behineko espetxealdia bete zuen Arraizek Leon, Madril eta Ciudad Realgo kartzeletan.

Askatasuna berreskuratuta, ezker abertzaleko politikan protagonismoa hartu zuen berriro Arraizek. 2012an EH Bilduko hautagai izan zen Araban eta legebiltzarkide izendatu zuten. 2016ko maiatzean EAEko Auzitegi Nagusiak bi urteko inhabilitazio zigorra ezarri zion, eta Legebiltzarra utzi behar izan zuen.

2016ko uztailaren 2an Sorturen zuzendaritza aldatu zen eta Arraizek presidente izateari utzi zion, lehenago esana baitzuen ez zuela jarraituko postu horretan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Abizena horrela idaztea, euskal herritar horren aukera pertsonala da. Izan ere, Euskaltzaindiak, euskara baturako, *Arraitz* onartu du deitura horren grafiatzat. Ikus Euskal Onomastikaren Datutegia.
2. ↑  «Hasier Arraiz, Batasuna legez kanpo utzi zuten hamarkadako semea», *EITB.com*, 2013-02-23.
3. ↑   Esnaola, Enekoitz. *Berehala utzi beharko du legebiltzarra.*  Berria (argitaratze data: 2016-5-18).
4. ↑   Esnaola, Enekoitz. *Estrategia aldaketa sendotu dugunez, arnasa berria behar da.*  Berria (argitaratze data: 2016-05-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Hasier Arraiz*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Hasier Arraizen legebiltzarkide fitxa, Eusko Legebiltzarraren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5892638
* Commonscat Multimedia: Hasier Arraiz

---

* **Identifikadoreak**
* Literaturaren Zubitegia: 1008

 |

* Wd Datuak: Q5892638
* Commonscat Multimedia: Hasier Arraiz
**Hutchinson konderria** (ingelesez: *Hutchinson County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Stinnett da. 2010eko zentsuaren arabera 22.150 biztanle zituen, Hutchinson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hutchinson konderriak 2.317,92 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,51 ura dira. Beste 2.298,4 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,56 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 22.150 pertsonetatik 20.868 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.386 dira. 512 beltzak edo afroamerikarrak. 300 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 91 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 23 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 353 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484542
* Commonscat Multimedia: Hutchinson County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138383302
* LCCN: n81052625
* NARA: 10047132
* **Lekuak**
* OSM: 1809487
* TGN: 2002006

 |

* Wd Datuak: Q484542
* Commonscat Multimedia: Hutchinson County, Texas
**Haskell konderria** (ingelesez: *Haskell County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Stigler da. 2010eko zentsuaren arabera 12.769 biztanle zituen, Haskell kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Haskell konderriak 1.619,45 kilometro koadro ditu. Horietatik 126,27 ura dira. Beste 1.493,18 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,88 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.769 pertsonetatik 9.788 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 426 dira. 51 beltzak edo afroamerikarrak. 1.994 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 68 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 862 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490690
* Commonscat Multimedia: Haskell County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134853253
* LCCN: n79045543
* **Lekuak**
* OSM: 1822212
* TGN: 2001653

 |

* Wd Datuak: Q490690
* Commonscat Multimedia: Haskell County, Oklahoma
Action Painting
***Action painting*** 1952an Harold Rosemberg kritikoak asmatutako izena da New Yorkeko Eskolako zenbait margolarien artea deskribatzeko. Hauen artean Willem De Kooning, Jackson Pollock eta Franz Kline.

Rosembergen arabera, artista hauek oihala *"akziorako leku"* bihurtu zuten, hau da, sorkuntza prozesuari indarra emanez artelanari esanahi berria eman zioten, aktiboagoa bihurtuz. Margolana bera gertakari bihurtu zuten eta, beraz, erreferentzia estetiko klasikoei (forma, kolorea, konposizioa, marrazkia) erreferentzia artistiko berriak inposatzen zitzaizkien (indarra, abiadura, gorputzaren mugimenduak eta abar).

*Action Painting* terminoa 1950tik aurrera ezagun egin zen Espresionismo Abstraktuaren ordezko izen bezala.

Artistak
--------

* Jackson Pollock (1912 - 1956)
* Franz Kline (1910 - 1962)
* Willem De Kooning (1904 - 1997)
* Elaine Hamilton (1920 - 2010)
* Norman Bluhm
* Sam Francis
* Albert Kotin
* José Guerrero
* Lee Krasner
* Alfred Leslie
* Joan Mitchell
* Jack Tworkov
* Norman Lowell
* Laurent Jiménez-Balaguer
* Modesto Ciruelos
* Yanny Ippoliti
* Esteban Vicente
* Gallot taldea

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:*9th Street Art Exhibition-abstract expressionist artists reminisce* YouTubeko bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q217213
* Commonscat Multimedia: Action paintings

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4141345-3
* NKC: ph496681
* AAT: 300112061
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00044/eu\_a\_0444/a0444
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q217213
* Commonscat Multimedia: Action paintings
**Independence konderria** (ingelesez: *Independence County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Batesville da. 2010eko zentsuaren arabera 36.647 biztanle zituen, Independence kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Independence konderriak 1.998,22 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,59 ura dira. Beste 1.978,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,05 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 36.647 pertsonetatik 35.053 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.139 dira. 709 beltzak edo afroamerikarrak. 142 amerikar natiboak ziren eta 19 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 276 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 16 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 432 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61350
* Commonscat Multimedia: Independence County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126685835
* LCCN: n82009724
* NARA: 10038528
* **Lekuak**
* OSM: 1818413
* TGN: 2000136

 |

* Wd Datuak: Q61350
* Commonscat Multimedia: Independence County, Arkansas
**Hardy konderria** (ingelesez: *Hardy County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Moorefield da. 2010eko zentsuaren arabera 14.025 biztanle zituen, Hardy kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hardy konderriak 1.513,81 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,62 ura dira. Beste 1.508,18 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,26 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.025 pertsonetatik 13.414 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 478 dira. 327 beltzak edo afroamerikarrak. 24 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 142 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 108 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q370310
* Commonscat Multimedia: Hardy County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123201846
* LCCN: n84037218
* NARA: 10039952
* **Lekuak**
* OSM: 2535266
* TGN: 2002266

 |

* Wd Datuak: Q370310
* Commonscat Multimedia: Hardy County, West Virginia
**Hardin konderria** (ingelesez: *Hardin County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Kountze da. 2010eko zentsuaren arabera 54.635 biztanle zituen, Hardin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hardin konderriak 2.324,65 kilometro koadro ditu. Horietatik 18,09 ura dira. Beste 2.306,56 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 23,5 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 54.635 pertsonetatik 50.472 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.384 dira. 3.181 beltzak edo afroamerikarrak. 182 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 269 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 19 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 506 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109270
* Commonscat Multimedia: Hardin County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124343404
* LCCN: n81050060
* NARA: 10036556
* **Lekuak**
* OSM: 1841176
* TGN: 1002454

 |

* Wd Datuak: Q109270
* Commonscat Multimedia: Hardin County, Texas
**2010eko Coloradoko gobernadore hauteskundeak**  2010eko azaroaren 2an izan ziren, Coloradoko gobernadore kargua hautatzeko. 

Aurreko hauteskundeak irabazi zituen Bill Ritter demokratak esan zuen ez zela berriro ere aurkeztuko. Dan Maesek, Tea Partyren mugimenduak babestuta, errepublikanoen izendapena irabazi zuen primarioetan, botoen % 50,6 eskuratuta eta Scott McInnis aurkariari % 1,3ko aldea aterata. Bere burua garaile izendatzean, Maesek Konstituzioaren Alderdiko hautagai gisa aurkeztu zen Tom Tancredo ordezkari ohiari eskatu zion "gaur gauean kanpaina gelditzeko". John Hickenlooper Denverreko alkatea demokraten hautagaitza eskuratu zuen. Hickenlooper-ek irabazi zuen lehia botoen % 50 baino gehiagorekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5149001
* Commonscat Multimedia: Colorado gubernatorial election, 2010

---

 |

* Wd Datuak: Q5149001
* Commonscat Multimedia: Colorado gubernatorial election, 2010
***Historia, y milagros de la prodigiosa imagen de Nuestra Señora de Begoña especial abogada, y protectora del Señorio de Vizcaya*** (Begoñako Andre Maria abokatu berezia eta Bizkaiko Jaurerriaren babeslearen irudi miragarriaren historia eta mirariak) Tomás de Grandak idatzita eta Joan Huandurraga Gojenolak konposatuta Bilbon, 1698 urtean plazaratu zuen liburua da. Idazlana Juan Antonio Arriete Lezearen inprimategina prestatu zen. Gaztelaniaz idatzita dago.

Izenburu osoak horrela dio: *Historia, y milagros de la prodigiosa imagen de Nuestra Señora de Begoña, especial abogada, y protectora del muy noble, y muy leal Señorio de Vizcaya / compuesta por el M.R.P. lector Fray Thomas de Granda, del Orden de predicadores, ... ; y sacada à luz,*

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Liburuaren bertsio digitala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113043370
* **Bilduma digitalak**
* Handle: url

 |

* Wd Datuak: Q113043370
**Huerfano konderria** (ingelesez: *Huerfano County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Walsenburg da. 2010eko zentsuaren arabera 6.711 biztanle zituen, Huerfano kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Huerfano konderriak 4.126,47 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,79 ura dira. Beste 4.120,67 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,61 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.711 pertsonetatik 6.519 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.368 dira. 22 beltzak edo afroamerikarrak. 54 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 19 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 79 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q127973
* Commonscat Multimedia: Huerfano County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132518775
* LCCN: n80037706
* NKC: ge134231
* **Lekuak**
* OSM: 1411317
* TGN: 2000219

 |

* Wd Datuak: Q127973
* Commonscat Multimedia: Huerfano County, Colorado
*If ye love me* abestiaren partitura, homofoniaren adibide bat.
Musikan, **homofonia** (antzinako grezieraz: ὁμόφωνος, *homóphōnos*, ὁμός, homós, "berdina" eta φωνή, phōnē, "soinua, doinua"), ahots nagusi baten ondoan harmonia eratzen duten beste ahots batzuk eratzen dituen egitura bat da. Melodia bat nagusitzen da, eta besteak, aldiz, nota bakarrarekin edo lagunarte landuarekin jolasten dira. Rolen desberdintasun hori ahots berdineko polifoniarekin (zeinean antzeko lerroak independentzia erritmiko eta melodikoarekin mugitzen baitira, are ehundura bat osatzeko) eta monofoniarekin (zeinean alde guztiak batera edo oktaban mugitzen diren) kontrajartzen dira. Historikoki, homofoniak eta bere atal desberdinek tandem tonalitatearekin osatzen zuten, zeinak soprano, baxu eta barneko ahotsei funtzio harmoniko ezberdinak ematen zizkien.

Ehundura homoerritmikoa izan daiteke, eta horrek esan nahi du zati guztiek erritmo bera dutela. Abesbatza ehundura homofoniaren beste aldaera bat da. Homofonia mota arruntena homofonia dominatua da, zeinean ahots batek, sarritan gorenak, melodia ezberdin bat jotzen duen, eta ahots lagungarriek harmonia bat elkarrekin artikulatzen lan egiten duten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «JMTP Volume 1.pdf» *Google Docs* (Noiz kontsultatua: 2020-12-15).
2. ↑   Griffiths, Paul, 1947 November 24-.  (2005, ©2004). *The Penguin companion to classical music.*  Penguin Group ISBN 0-14-051559-3. PMC 61504797. (Noiz kontsultatua: 2020-12-15).
3. ↑    *The Harvard concise dictionary of music and musicians.*  Belknap Press 1999 ISBN 0-674-00084-6. PMC 41951291. (Noiz kontsultatua: 2020-12-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207349
* Commonscat Multimedia: Homophony

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207349
* Commonscat Multimedia: Homophony
***Historie d'O*** (euskaraz, *O-ren historia*) 1954an Pauline Réage izengoitiaz frantsesez argitaratutako eleberri erotikoa da. Pauline Réageren benetako izen literarioa Dominique Aury zen, jaiotzez Anne Desclos. Hitzaurrea Jean Paulhanek idatzi zuen. Auryk ez zuen argitaratzeko asmoz idatzi, bere amoranteari, Jean Paulhan, desafio egiteko baizik. Urte haietan eleberri eskandalagarria gertatu zen eta herri askotan, esaterako Espainian, ezin izan zen argitaratu. Frantzian bertan zenbait sektore debekatzea saiatu ziren. Egilearen benetako izena argitaratu eta 40 urte igaro arte ez zen ezagutzera eman.

Argumentua
----------

*Historie d'O* eleberriak maitasun sadomasokista baten historia narratzen du. Protagonista, Pariseko modetako argazkilaria, maiteminduta, harreman auto-txikitzaile batera eramana da. Amorantearen bidez sadomasokismoaz oinarritutako elkarte ezkutu batean sartua da. Behin elkartean iniziazio prozesua ezagutuko du eta haren bitartean erabateko mendekokeria onartuko du. Ondorioz, mota guztietako sexu-praktikak jasan egingo ditu: zigorrak, sarketak, jipoiak... erabateko sexu-esklabu izan arte.

Filma
-----

1975an, *Historie d'O* izenburupean, Just Jaeckin zuzendari frantsesak zinemara eraman zuen, Corinne Clery aktorea paper nagusian.

Komikia
-------

Guido Crepax marrazkilari italiarrak eleberria komikietara eraman zuen. Lana bi liburukietan argitaratu zuen: lehendabizikoa 1975an eta bigarrena 1984an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  The story of *The Story of O*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1501981

 |

* Wd Datuak: Q1501981
***Historia Augusta*** Antzinako Erromako Behe Inperio garaiko biografia bilduma dugu; II. eta III. mendeetako enperadoreak aipatzen ditu, Hadrianoren garaitik hasi (117-138) eta Numerianoren garaira arte (283-284). Tradizioak Diokleziano (284-305) eta Konstantinoren (306-337) garaiko autore talde baten lantzat dauka. Aspaldidanik, ordea, faltsifikazio handi bat dela uste da: autore faltsifikazioa, kronologia... Galdera nagusia liburuak erabilitako iturriak da. Izan ere, garai horren testigantza bakarrenetarikoa da eta horregatik historiagileek ez dute horrelako aukerarik erabat ezabatu nahi.

Kanpo estekak
-------------

* Latinez idatzitako jatorrizko testua.

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikiteka**n badira testuak, gai hau dutenak:***[[:s:{{{1}}}|Historia Augusta]]*** |

 Testu partziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q722678
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 176191341
* BNE: XX3670700
* BNF: 12302233z (data)
* GND: 4025094-5
* LCCN: n50004878
* SUDOC: 031892310
* BIBSYS: 90792144
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q722678
|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Historiallinen Museo** |
|  |

 |
| 
Kemiko Historia Museoaren eraikin nagusia. |
| Udalerria | Kemi, Lappi |
| Herrialdea |  Finlandia |
| Garaia | 1993an fundatua |
| Helbidea | Sauvosaarenkatu 11, Sauvosaari |
| Historiallinen Museo (Kemi) is located in Kemi ErdiguneaHistoriallinen Museo (Kemi)Historiallinen Museo (Kemi) |
| Webgune ofiziala **(Finlandieraz)** |
|

**Historiallinen Museo** edo **Historia Museoa** Kemi finlandiar hirian dagoen herri historiari buruzko museoa da. Sauvosaari auzoan dago, Harribitxi Museotik eta Elur-gaztelutik gertu. Historia erakusketa XIX. mendean Carl Birger Federley arkitekto finlandiarrak eraikitako eraikin dotore batean dago. Hain zuzen, museoaren egoitza nagusia izan baino lehen, eraikin klasizista hau Nordbanken bankuaren egoitza, postetxea, Liburutegi Nagusia eta Farmazia izan zen. 1993an, azkenean, historia bilduma bertara iritsi zen eta azken urteotan, Kemiko eraikin garrantzitsuenetarikoa bihurtu da Jalokivigalleriarekin batera. Helka Savikuja historialaria da museo honen arduraduna eta bertatik, herrialdetik eta mundu osotik pasatzen diren erakusketak ikus daitezke; erakusketa hauek, Finlandia eta bereziki, Kemiko historiarekin zerikusia izan ohi dute gehienetan. Dena den, egonkorra den erakusketa bat ere bada eta honetan, hiriaren bilakaera azaltzen da, alegia, Erdi Aroko arrantza-herri txikia izatetik gaur egungo Lappiko hiri industriala izatera nola heldu den aztertzen da. Guztira, 140 m²-ko espazioa du bildumak eta museoa osatzen duten aretoetan aspaldiko objektu eta argazkiak daude erakusgai. Horrenbestez, Kemiko museo garrantzitsuena da eta urtero ehunka bisitari erakartzen ditu; 2007. urtean, esate baterako, 2.307 lagun izan ziren bertan .

Museoa asteartetik igandera dago irekita, 11etatik 17etara astearte eta ostiral bitartean, eta 12etatik 16etara larunbata eta igandetan. Sarrera prezioak 2€ helduentzat, 1€ ikasle, erretiratu eta langabeentzat eta doainik 18 urte azpiko gazteentzat. Gidatutako ibilbideak antolatzen dira finlandieraz eta ingelesez .

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Historiallinen Museo[*Betiko hautsitako esteka*] Historia. 2011.03.29
2. ↑  Historiallinen Museo 2011.03.29

Ikus, gainera
-------------

* Jalokivigalleria
* Kemiko historia

Kanpo estekak
-------------

* Kemin Historiallinen Museo **(Finlandieraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5398674

 |

* Wd Datuak: Q5398674

65°44′06″N 24°33′52″E﻿ / ﻿65.73504°N 24.56447°E﻿ / 65.73504; 24.56447
***Homo antecessor*** Hominidae familiako espezie (edo azpiespezie) bat izan zen, duela 1,2 milioi urtetik 800.000 urteraino bizi izan zena. Atapuercan (Espainia) aurkitu zen José María Bermudez de Castro, Juan Luis Arsuaga eta Eudald Carbonellek gidatutako indusketa batean. Hauen ikerketek Europako gizakirik zaharrenetakoa dela ebatzi zuten. Homo antecessor fosilen lehenengo agerraldia TD6 Dolina Handia edo Aurora estratua deritzon geruza arkeologikoan izan zen. Espezie (edo azpiespezie) honek zalantzak sortzen ditu arkeologoen artean, ez baitakite ongi zein harreman duen Europako beste *Homo* espezieekin.

Ezaugarri fisikoak
------------------

*Homo antecessor*ren edukiera entzefalikoa gaur egungo gizakiarena baino txikiagoa zen. Handi eta indartsuak ziren, baita gihartsuak ere, baina haien hortzak eta ahoa oso primitiboak ziren. 1,70 metro inguru neurtzen zuten eta haien haurtzaro eta nerabezaroak gaur egun ezagutzen ditugunen antzekoak ziren. Aurkitu diren hezurretatik hainbat datu ondorioztatu dira. Ezkertiak ez zirela badakigu. Hortzak asko erabiltzen zituzten, eta oso higatuta zituzten.

Dieta
-----

*Homo antecessor*rek barazki ugari jaten zituen, baita ehizatzen zituen animaliak ere. Bere dietaren ezaugarririk deigarriena da kanibalismoa praktikatzen zutela, hau da, gizajaleak zirela.

Atapuercako familia
-------------------

Atapuercako aztarnategian 32 pertsonaren hezurrak aurkitu dituzte, adin eta sexu desberdinetakoak. Haietako 9 gizonezkoak ziren, eta beste 9 emakumezkoak, baina zoritxarrez gainerako hamalauen sexua ezagutzea ezinezkoa da.

### Azken datuak

Gaur egun, *Homo antecessor* espezie bereizia den ala ez eztabaidatzen da. Adituek ikuspuntu desberdinak dituzte; batzuek diote *Homo heidelbergensis*en arbasoa dela, eta beste batzuek Atapuercan aurkitutako hezur multzoari emandako izena besterik ez dela.

2008. urtean *Homo antecessor*ren hezur gehiago agertu ziren; 20 eta 30 ute bitarteko gizon baten masailezurra, duela 1,2 milioi urtekoa. 2010ean, Ingalaterran, duela 780.000 urteko tresna batzuk aurkitu ziren, eta adituek diote *Homo antecessor*rek erabili zituela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Txantiloi:Gaztelera Menendez, Mario.  (2012). *Prehistoria Antigua de la Península Ibérica.*  UNED, 241 or. ISBN 978-84-362-6562-0..
2. ↑   Klein, Richard.  (2009). *Hominin Disperals in the Old World.*  in: *The Human Past*. (2. argitaraldia), 108 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q310846
* Commonscat Multimedia: Homo antecessor
* Wikispecies Espezieak: Homo antecessor

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 4454113
* GBIF: 4827548
* Paleobiology Database: 83085

 |

* Wd Datuak: Q310846
* Commonscat Multimedia: Homo antecessor
* Wikispecies Espezieak: Homo antecessor
*Artikulu hau homofonia hizkuntzalaritzaren terminoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Homofonia (Musika)».*
**Homofonia** hitz batzuen antzekotasun formalari egiten dio erreferentzia fenomeno hau. "Homofono hitzak aditzera ematen du bi hitzek edo gehiagok berdintasun fonikoa dutela, baina eginkizun ezberdina esaldiaren barruan". Edota lexema ezberdinak adierazten dituztela, esaterako "ari" eta "hari". Hoskidetasunari eta errimari begira, erabilera berezia egiten da hitz homofonikoez.

Etimologia
----------

Antzinako grezieratik hartutako elementuekin sortuta: *homo* + *phonos*, hau da, *ahots berdinekoa*.

Adibideak
---------

* Ari/hari: Lana egiten ari naiz/ Haria galdu dut.
* Buruz/horri buruz: Buruz ikasi du gaia/ Horri buruz hitz egin du.
* Ea/ea: Ea Bizkaian dago/ ea datorren!

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Juan Mari Lekuonaren definizioa Euskaltzaindiaren *Literatura Terminoen Hiztegia*n.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42728571
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q42728571
**Hazkunde-tasaz** jarduten dugunean, BPGak epe zehatz batean eta aurreko urtean izan dituen gehikuntzaren arteko erlazioa erakusten digun adierazle ekonomikoaz dihardugu.

{\displaystyle Hazkunde-tasa={BPGt\times BPGt-t\_{1} \over BPGt-t\_{1}}\times 100}

Hala ere, hau ez da soilik BPGaren kontzeptura mugatzen**;** bi une edo aldi ezberdinetan magnitude batek hartzen dituen bi balioak alderatzen dituen adierazlea da, ehunekoetan magnitudeak une batetik bestera izan duen hazkundea adierazten du.

Inbertitzaileen aburuz, hazkunde-tasak hainbat aldagaiek osaturiko urteko hazkunde-tasa adierazten du; hala nola, diru-sarrerak, irabaziak, dibidenduak, txikizkako salmentak eta Barne Produktu Gordina (BPG).

Magnitude batek {\displaystyle t,\ t-1,\ t-2,\ldots ,t-h} uneetan hartzen dituen balioak {\displaystyle y\_{t},\ y\_{t-1},\ y\_{t-2},\ y\_{t-h}} izanik, {\displaystyle t-h} eta {\displaystyle t} bitarteko hazkunde-tasa honela kalkulatzen da:

{\displaystyle h\_{t-h,t}={\frac {y\_{t}-y\_{t-h}}{y\_{t-h}}}\times 100={\Bigg (}{\frac {y\_{t}}{y\_{t-h}}}-1{\Bigg )}\times 100}

Maiz, **batez besteko hazkunde-tasa** ere kalkulatzen da, aldi batzuetan zehar batez beste izandako hazkundea urteko, hilabeteko edo beste aldi bakoitzeko. Hazkunde-tasak maiz erabiltzen dira ekonomian, koiuntura ekonomikoaren adierazleen bilakaera kuantifikatu eta behar bezala interpretatzeko; finantzetan, inbertsioen errentagarritasuna kalkulatzeko; eta demografian, biztanleriaren hazkundea aztertzeko.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3516239

 |

* Wd Datuak: Q3516239



1. ↑   **(Frantsesez)**  *Taux de croissance.*  2018-05-01 (Noiz kontsultatua: 2018-10-15).
**Agdaleko lorategiak** (arabieraz: حدائق أكدال‎) Marokoko Marrakex hirian daude; bertan izen bereko urmaela dago. 1985ean Menara lorategiekin eta Marrakexeko medinarekin batera Unescok Gizateriaren ondarea izendatu zituen.

Historia
--------

Lorategiak XII. mendean sortu ziren, Almohade dinastiako Abd al-Muminen agindupean. Ondoren, Saadi dinastiak berritu zituen eta, XIX. mendean, Moulay Abderrahmanek handitu zituen; mende horretan babesteko lasto-buztinezko hormak altxatu ziren.

Ezaugarriak
-----------

400 ha. ditu. Dar El Makhzenen dago, Errege Jauregia eta Marrakexeko medina artean. Izena bereber hizkuntzatik dator eta "larre hesitua" esan nahi du. Hesi edo hormen barruan mota askotako fruitondoak daude: laranjondoak, limoiondoak, pikondoak, abrikotondoak, mingranondoak... Zuhaitzak lur sail laukizuzenetan antolatuta daude; tartean olibondoak daude.

Urmaela hasieran 25 kilometroko akueduktu sistema zuen. Ur-biltegi moduan erabiltzen zen, sultanaren lorategiak ureztatzeko eta, baita ere, atseden-lekua bezala. Gaur egun ur geldia da. Ertzean ur-banatzaile baten eskultura handia ikus daiteke.

Iruditegia
----------

* Lorategiak babesteko horma.Lorategiak babesteko horma.
* 
* Agdaleko urmaela.Agdaleko urmaela.
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Egile batzuk:*Morocco*. Lonely Planet, 2017, 324 or.

Ikus, gainera
-------------

* Marrakexeko medina
* Menara lorategiak

Kanpo loturak
-------------

* **(Frantsesez)**:Unescoren informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Agdaleko lorategiak*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q392057
* Commonscat Multimedia: Agdal Gardens

---

 |

* Wd Datuak: Q392057
* Commonscat Multimedia: Agdal Gardens
**Hirumugarrieta** Aiako harria mendiguneko mendi bat da. 806 metroko garaiera du. Aiako harria osatzen duten hiru mendi edo gailurretatik iparralderenekoa da, bai eta garaieraz txikiena ere. Granitozkoa da.

Izena
-----

Mendiaren izena Irun, Oiartzun eta Lesaka udalerriek lursailen mugek bere gailurrean bat egiten dutenean datza. Halere, 1779an mendi honi Zamarrolagaña deitzen zitzaiola erregistratua dago, baina 1817ko ekainaren 26an bere gailurrean lehen aipatutako udalerrien mugarria jarri zenez geroztik Hirumugarrieta deitua izan zen.

Bestalde, Hirumugarrieta izena bertan hiru erresumen muga zegoelako ustea ere badago: Gaztelako Erresuma (Gipuzkoa), Ingalaterrako Erresuma (Lapurdi) eta Nafarroako Erresuma (Nafarroa).

Hondarribiko arrantzaleek itsasotik ederki asko ikus daitekeen mendi honi Batallau mendia deitzen zuten. Batzuek diotenez, bere gailurrean arrantzaleen ontziak portura onik iristeko asmoz suak pizten omen ziren.

Ohiko bideak
------------

Hirumugarrieta gailurrera ailegatzeko ohiko bideak honako hauek dira: Elurretxe (ordu 1), Irun (2 ordu 30 min.), Oiartzun (2 ordu 30 min.) eta Arditurri (1 ordu 30 min.)

Ikus gainera
------------

* Gipuzkoako mendiak
* Nafarroako mendiak
* Erroilbide
* Txurrumurru
* Hirumugarrieta: Aralar mendilerroko mendia.

Iruditegia
----------

* Donostia, Pasaia, Errenteria eta Lezo udalerrien ikuspegia Hirumugarrietako igoeran.Donostia, Pasaia, Errenteria eta Lezo udalerrien ikuspegia Hirumugarrietako igoeran.
* Txurrumurru eta Erroilbide mendial Hirumugarrietatik ikusita.Txurrumurru eta Erroilbide mendial Hirumugarrietatik ikusita.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Mendikat webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259176
* Commonscat Multimedia: Hirumugarrieta

---

 |

* Wd Datuak: Q12259176
* Commonscat Multimedia: Hirumugarrieta