recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Igor Stravinsky, XX. mendeko konpositore garrantzitsu eta eragin-sortzaile handienetako bat
**Musika neoklasikoa** XX. mendeko joera izan zen, bereziki garrantzitsua gerrarteko garaian, non konpositoreek "klasizismo" kontzeptu zabalari (ordena, oreka, argitasuna, ekonomia eta emozioei eustea) lotutako arau estetikoetara itzuli nahi baitzuten. Hala, neoklasizismoa neurrigabeko emozionalismoaren eta erromantizismo berantiarraren forma ezaren pertzepzioaren kontrako erreakzioa izan zen, bai eta XX. mendeko lehen bi hamarkadetako garai esperimentalaren ondoren, "ordenera itzultze" bat ere. Bulkada neoklasikoak ezaugarri hauek izan zituen: beheranzko exekuzio-indarren erabilera, erritmo eta testura kontrapuntalean enfasia, harmonia tonal eguneratu edo hedatua, eta musika absolutuan kontzentratzea erromantizismoko programa musikaren kontra.

Forma eta teknika tematikoari dagokionez, musika *neoklasikoa* XVIII. mendeko musikan inspiratu zen maiz. Era berean, kanon inspiratzailea barrokokoa zein lehenagoko garaiak (klasizismoa adibidez) ere izan ziren maiz. Hori dela eta, musika neobarrokoa deitzen zaio batzuetan barrokotik berariaz inspiratzen den musikari. Neoklasizismoak bi garapen-ildo nazional zituen: frantsesa (hein batean Erik Satie eraginetik zetorrena, eta Igor Stravinskyk ordezkatzen zuena, nahiz eta Errusian jaioa izan) eta alemana (Ferruccio Busoniren "objektibotasun berritik" zetorrena, berez italiarra izan arren, eta Paul Hindemithek ordezkatzen zuena). Mugimendu antolatua baino joera estetikoa izan zen gehiago neoklasizismoa eta neoklasikotzat hartzen ez diren konpositore askok ere hartu zituzten estiloko elementuak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Messing, Scott.  (1996). *Neoclassicism in music : from the genesis of the concept through the Schoenberg/Stravinsky polemic.*  University of Rochester Press ISBN 1-878822-66-7. PMC 34046743. (Noiz kontsultatua: 2022-12-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q535611
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph198712

 |

* Wd Datuak: Q535611
**Nash konderria** (ingelesez: *Nash County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Nashville da. 2010eko zentsuaren arabera 95.840 biztanle zituen, Nash kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Nash konderriak 1.405,76 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,12 ura dira. Beste 1.399,65 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 68,18 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 95.840 pertsonetatik 57.785 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.015 dira. 35.449 beltzak edo afroamerikarrak. 567 amerikar natiboak ziren eta 17 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 713 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 112 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.197 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506235
* Commonscat Multimedia: Nash County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134857912
* ISNI: 0000 0004 0400 9811
* LCCN: n79117172
* NARA: 10039370
* **Lekuak**
* OSM: 2528726
* TGN: 2001522

 |

* Wd Datuak: Q506235
* Commonscat Multimedia: Nash County, North Carolina
Arnold Schönberg, mugimendu espresionista musikalaren ordezkari nabarmenena.
**Musika espresionista** 1905 eta 1933 bitartean Alemanian eta Europa erdialdean garatutako literatura-mugimendu espresionistaren adierazpen musikala da. Arnold Schönberg —margolaria ere bazena—, Alban Berg eta Anton Webern izan ziren autore nagusiak. Azken hauekDer blaue reiter taldeari lotuta daude.

Ziurrenik, terminoa 1918an erabili zen lehen aldiz Schoenbergen musikari buruz hitz eginez; izan ere, Vasili Kandinski margolariak bere artelanetan egin bezala, bere musikan sentimendu indartsuak transmititzeko "edertasun-forma tradizionalak" saihestu zituen. Theodor Adornok musikaren mugimendu espresionista musika tradizionaleko ohiko elementu guztiak, zurrun formulatutako guztia, ezabatzeko ikerketa gisa interpretatzen du. Hori "oihu baten literatura-idealaren" antzekoa dela dio. Halaber, Adornok uste du musika espresionistak "ilusiorik, mozorrorik edo eufemismorik gabeko sentimendu subjektiboaren egiazkotasuna" bilatzen duela. Inkontzienteak kezkatzen duela ere aipatzen du, eta esaten du "beldurraren irudikapena musika espresionistaren erdian dagoela", disonantzia nagusi dela, eta, beraz, "artearen elementu harmonikoa eta baiezkoa baztertu egiten dela". Musika espresionistak, beraz, musika inpresionistarekin lotutako kalitate piktoriko eta sentsualak baztertuko lituzke. Horren ordez, bere izaera musikal hutsaz ohartzen ahaleginduko litzateke.

Musika espresionistak, askotan, disonantzia-maila handia izaten du, baita dinamiken muturreko kontrasteak, testura-aldaketa etengabeak, melodia eta harmonia "distortsionatuak" eta jauzi handiko angelu-melodiak.

Hiru musika-espresionismo mota daude: tonala, atonala eta seriala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Expressionism - Expressionism - GCSE Music Revision.* .
2. ↑    *expressionisme | enciclopèdia.cat.* .
3. ↑    *The Norton/Grove concise encyclopedia of music, revised and enlarged.*  (First American edition. argitaraldia) 1994 ISBN 0-393-03753-3. PMC 32145551. (Noiz kontsultatua: 2022-12-07).
4. ↑   Adorno, Theodor W..  (2009). *Night music : essays on music 1928-1962.*  Seagull Books ISBN 978-1-906497-21-7. PMC 318878362. (Noiz kontsultatua: 2022-12-07).
5. ↑   Carrasco, Clare.  (2020-05-11). «The Unlike Pair»  *Journal of Musicology* 37 (2): 158–196. doi:10.1525/jm.2020.37.2.158. ISSN 0277-9269..
6. ↑    *BBC Bitesize - GCSE Music - Expressionism - Revision 1.*  2018-12-18.
7. ↑    *Expressionisme.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q613707
* **Identifikadoreak**
* BNF: 122951573 (data)
* LCCN: sh89001445
* NKC: ph135153

 |

* Wd Datuak: Q613707
Pedal-dresina 
 MINITREN KLV dresina motorizatua Salamancan (Espainia) 
**Dresina** trenbide-ibilgailu arina da, zerbitzuko langileek gidatzen dute, eta trenbide-instalazioak kontserbatzeko behar diren langileak eta materiala garraiatzeko erabiltzen da.

Ibilgailu mota honen fabrikatzaile eta modelo ugari dago, egin beharreko lanera asko egokitzen baitira. Multzoaren barruan, trenbideko dresinak eta elektrifikaziokoak bereizi beharko lirateke.

Izenaren jatorria
-----------------

Izena Karl Christian Ludwig Drais von Sauerbronn baroi alemaniarretik dator, nork bi gurpileko lehen ibilgailua asmatu zuen, zeinari makina ibiltari (alemanez *Laufmaschine*) deitu baitzion, bizikletaren aitzindaria, 1817an, eta draisina (bere asmatzailearen omenez) deitua izan zena, *draisine* (ingelesez) edo *draisienne* (frantsesez) prentsak deitzen zuena. Bizikleten erabilera praktikoaren lehen aldarrikapen fidagarria da, batez ere bi gurpilen lehen arrakasta komertziala, gidagarria, belozipedo izeneko giza makina.

 Drais-en «draisina» *(dandy-horse)* (1817).

Dresina motak
-------------

* Pedal-dresina. Lehen egunetan, esku-eragingailuko modernoenaren tokia hartu zuen. Pedal-dresina. Lehen egunetan, esku-eragingailuko modernoenaren tokia hartu zuen.
* esku-eragingailuko dresina. esku-eragingailuko dresina.
* Dresina motorizatua. Dresina motorizatua.
* Hiru gurpileko dresina. Hiru gurpileko dresina.
* Trenbide-bus motako dresina motorizatua. Trenbide-bus motako dresina motorizatua.

Ikus, gainera
-------------

* Gizakiek tiratutako ibilgailuak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q209658
* Commonscat Multimedia: Draisines

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4680729-9
* NKC: ph337754

 |

* Wd Datuak: Q209658
* Commonscat Multimedia: Draisines
***Mutiko baserritar baten oroitzapenak*** (galizieraz: *Memorias dun neno labrego*) 1961eko urtarrilaren 5ean Argentinan Xosé Neira Vilas galiziar idazleak argitaratutako idazlan bat da, 1961ean argitaratua. Galiziar baserri giroa mutiko baten ikuspuntutik burututako kontakizuna da, baserri giroko mundu mugatu eta mugatzailearen esparruan bizi den mutiko baten pasadizu eta gertaldiak, umearen ikuspegiaren galbahetik igarota. Galizierazko literaturako idazlan irakurrienetako bat da, 2015ean jada 600.000 aletik gora salduak zituen. *Galizieraz mintzatzen diren neska-mutil guztiei* eskeinia dago.

Eleberria honela hasten da:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Eu son Balbino. Un rapaz de aldea. Coma quen dis, un ninguén. E ademais, pobre.**Ni Balbino naiz. Baserritar mutikoa. Esan ohi den legez, hutsaren hurrengoa. Eta gainera, txiroa.* |  » |

Itzulpenak
----------

Liburua hizkuntz hauetara osoki itzulia eta argitaratua dago: alemanez (*Tagebuch einer Kindheit in Galicien*, 1984; Gudrun Hohl), asturieraz (*Memories d'un nenu llabriegu*, 1996; Xandru Fernández), katalanez (*Memòries d'un nen de pagès*, 1985; Marc Ferrer i Cuixart), euskaraz (*Mutiko baserritar baten oroitzapenak*, 1988; Andres Urrutia Badiola), portugesez (*Memórias de un pequeno camponés*, 1977; José Viale Moutinho), gaztelaniaz (*Memorias de un niño campesino*, 1963; idazle berberak itzulia), ingelesez (*Memoirs Of A Peasant Boy*, 2007; Camilo Ogando) eta esperantoz (*Memoraĵoj de kampara knabo*, 2017; Suso Moinhos).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Xosé Neira Vilas idazlea zendu da». *Praza Pública*, 2015-11-27.
2. ↑   ««Memorias dun neno labrego» chega á súa edición número 35». *La Voz de Galicia*, 2015eko uztailaren 22a.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11692035
* Commonscat Multimedia: Memorias dun neno labrego

---

 |

* Wd Datuak: Q11692035
* Commonscat Multimedia: Memorias dun neno labrego
**Naserismoa** arabiar ideologia politiko nazionalista da, Egiptoko presidente ohia izan zen Gamal Abdel Nasserren omenez hala deitua. 1950 eta 1960ko hamarkadetan garrantzi handia izan zuen panarabiar politikak zehazterako orduan eta gaur egungo mundu arabiarrean eragin handia du. Herrialde batzuetan mugimendu nazionalistatan eraldatu zen 1970eko hamarkadan zehar. 1967ko Sei Eguneko Gerran Nasserrek galdu zuenez mugimendu hau oso kaltetua izan zen. Nasser 1970an hil zen eta Anwar El Sadat oinordekoak bere politikak asko berrikusi eta eraldatu zituen. Naserren garaian mugimendu politiko hauetako ordezkari asko Egiptok diruz lagunduak izan zirenez Egiptoren agentetzat zituzten askok.

Naserismoak politika sozialistatzat har daitezkeen batzuk garatu zituen eta Ekialdeko Blokea edo mendebaldeko sozialismotik ezberdintzeko *Arabiar sozialismo* hitzak erabiltzen ziren. Ideologikoki kapitalismoaren aurkariak ziren, baina komunismoa ere ukatzen zuten, ez zutelako ikusten bateragarria arabiar kulturarekin.

Naserismoak euren lurretako jatorri islamiar eta kristaua onartzen zuten, baina batez ere, Baathek bezala, ideologikoa sekularra zuten. Honek 1950eko hamarkadan arazoak sortu zizkien Anaia Musulmanekin. Nasser mendebaldeko herrien inperialismoaren aurkaria zen eta sionismoa inperialismo horren erakusgarria zela uste zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1813600
* Commonscat Multimedia: Nasserism

---

 |

* Wd Datuak: Q1813600
* Commonscat Multimedia: Nasserism
**Nazio Batuen Populazio Funtsa**, (ingelesez UNFPA) *Nazio Batuen* agentzia espezializatua da. Nazio Batuen Batzar Nagusiaren mendeko erakundeetako bat da, eta New Yorken du egoitza.Natalia Kanem-ek zuzentzen du

Helburuak
---------

Ugalketa-osasuneko programetan nazioarteko erakunde nagusia da, batez ere jaiotza-tasaren kontrola, familia-plangintza eta sexu-transmisiozko gaixotasunen aurkako borroka, batez ere herrialde azpigaratuetan. Emakumeari eta gazteriari laguntzeko politiketan 140 herrialdetan baino gehiagotan egiten du lan.

Bere helburua da *herrialdeei* laguntzea *biztanleria-datuak* *pobrezia* *murriztuko* duten politika eta programetarako erabiltzen, *eta ziurtatzea* *haurdunaldi* bakoitza *nahi* bezalakoa dela, *erditze* bakoitza *segurua* dela, gazte bakoitza *hiesik* gabea dela eta haur *eta emakume bakoitza* *duintasunez* eta *errespetuz* tratatzen dela.

UNPFAren datuekin egindako mapa, nerabeen haurdunaldiei buruzkoa. Zenbat eta ilunagoa izan kolorea, orduan eta emakume gehiago jaio dira 15 eta 19 urte bitartean.
### Biztanleriari eta Garapenari buruzko Nazioarteko Konferentzia - 1994

1994an Kairon egindako Biztanleriari eta Garapenari buruzko Nazioarteko Konferentziak *ICPDren Ekintza Programa* izenekoa ezarri zuen. Dokumentu horrek biztanleriari eta garapenari buruzko azken estrategiak biltzen ditu, eta emakumeen eta gizonen oinarrizko beharrak asetzea du helburu, helburu demografikoak ezarri ordez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  ICPD Program of Action

Ikus, gainera
-------------

* Metodo antikontzeptiboak
* Familia-plangintza
* Hirugarren adina
* UNICEF

Kanpo estekak
-------------

* UNFPAren webgune ofiziala
* Latinoamerikarako eta Kariberako Ezagutzaren Kudeaketarako Plataforma Pilotua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q623036
* Commonscat Multimedia: United Nations Population Fund

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130846754
* ISNI: 0000 0001 1941 1748
* BNE: XX88409
* BNF: 11872728x (data)
* GND: 5096863-4
* LCCN: n89625214
* NDL: 00328963
* NKC: kn20010710018
* NLA: 35632716
* CiNii: DA06186342
* SUDOC: 027638855
* BIBSYS: 90558884
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q623036
* Commonscat Multimedia: United Nations Population Fund
**Narutoko zurrunbiloak** (japonieraz: 鳴門の渦潮, *Naruto no Uzushio*?)
 Narutoko itsasartean (Naruto (Tokushima) eta Awaji uhartearen artean) sortzen diren zurrunbilo ezagun eta ikusgarriak dira. Setonaikai Parke Nazionalaren barnean dago.

Itsasarteak 1'3 kilometrotako zabalera dauka eta bertan elkartzen dira Ozeano Barea eta Setoko Barne Itsasoa. Itsasaldietan, egunean birritan, ur kopuru handia sartzen da Setoko Barne itsasora eta birritan ur kopuru handia atera. Itsasartea estua izanik urka 13-15km/h-ko abiadura hartzen du (udaberrian 20 km/h) eta honek 20 metroko diametrodun zurrunbiloak eratzen ditu.

Zurrunbiloak ikusteko modu egokiena Ōnaruto zubitik begiratzea edo itsasontziz inguratzea da.

Iruditegia
----------

* Narutoko zurrunbiloa.Narutoko zurrunbiloa.
* Ōnaruto zubia.Ōnaruto zubia.
* ukiyo-e irudia.ukiyo-e irudia.

Ikus, gainera
-------------

* Setonaikai Parke Nazionala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1350120
* Commonscat Multimedia: Naruto whirlpools

---

 |

* Wd Datuak: Q1350120
* Commonscat Multimedia: Naruto whirlpools

34°14′18″N 134°39′05″E﻿ / ﻿34.238333333333°N 134.65138888889°E﻿ / 34.238333333333; 134.65138888889
**Narva** (estonieraz: *Narva jõgi*, errusieraz: Нарва) Errusiaren eta Estoniaren arteko iparraldeko muga egiten duen ibaia da. 77 km luze da, eta 56.225 km2-ko arroa dauka. Peipus aintziraren hustubidea da, eta Finlandiako golkoan du ahoa, Estoniako Narva-Jõesuu hiritik gertu.

Hidrometria
-----------

Narva ibaiaren emaria 1902-1985 bitartean neurtua izan da Narvako presan (itsasoratu baino 20 km inguru lehenago). Gune horretan, drainatutako eremuak 56.000 km² ditu, arro osoaren % 99,6. Bertan urteko batezbesteko emaria 384 m³/s da; emari handiena apirilean du (614 m³/s) eta txikiena urtarrilean (267 m³/s).

**Narva ibaiaren batezbesteko emariak (m³/s), Narvako presan neurtuak**Datuak: 1902 eta 1985 artean

Erreferentziak
--------------

1. ↑  The River Narva Keskkonnaamet.ee
2. ↑  Narva ibaia Narvako presan Webworld.unesco.org

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q209031
* Commonscat Multimedia: Narva River

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ge805174
* **Lekuak**
* OSM: 3824601

 |

* Wd Datuak: Q209031
* Commonscat Multimedia: Narva River
**Menkheperra Nekau** edo **Nekao I.a** (K.a. 672-K.a. 664), Sais egiptoar hiriko gobernaria zen. Egiptoko XXVI. dinastiako tokiko subirano saistarra bezala, Nekaoren erregealdia zortzi urtekoa izan zen, Manetonen arabera.

Nekao, ziur aski, Nekaubaren anaia eta Tefnakht II.aren semea zen. Bere seme Psametiko I.ak Egipto berriz bateratu zuen.

Nekao, nagusiki, dokumentu asiriarrengatik da ezaguna, baina bere erregealdiaren garaikidea zen egiptoar dokumentu batean ere erregistratua dago. Saisen, ofizialki, Asurbanipalek jarri zuen, K.a. 670 inguruan, Asiriaren aliatu bezala, berak, gertaera honen aurretik jada Egipton tokiko subirano bezala gobernatzen zuen arren.

Erregistro historikoen arabera, Nekao, K.a. 664an hil zuen Kusheko armada inbaditzaile batek, Tanutamaniren erregealdian. Nubiarren Niloren deltako inbasioa, berehala kanporatu zuten asiriarrek, hegoalderantz jarraitu zutenak, Goi Egipto konkistatu eta Tebas arpilatzeko.

Nekao I.aren izena, estela batean grabatua dago, bere erregealdiko bigarren urtean ofrenda bat emanez (Olivier Perduk 2002an argitaratua). Estelak, **"Isisen apaiza, Hebyten maitalea, buruzagi handia... Iuputen semea, Akanosh"**ek *Per Hebyt*eko (egungo Behbeit el-Hagar, Sebennitosetik gertu) Osirisen hirukoari egindako lur dohaintza bat erregistratzen du. Estela, estilo, eduki eta epigrafiari dagokionez, Shepsesra Tefnakhten erregealdiko zortzigarren urteko dohaintzaren estelaren oso antzekoa da.

Honek, Shepsesra Tefnakht, Tefnakht II.a zela iradokitzen du, eta, beraz, Piankhiren aurkari izan zen mendebaldeko buruzagi ospetsuarekin inolako zerikusirik ez duena. Shepsesra Tefnakht, Nekaoren aurrekari nahiko berria izango zen, Manetonen epitomean erregistratuta dagoen Stefinates. Perduk, modu sinesgarrian, Nekao I.aren aurrekari izan ziren bi errege saitarrak, hau da, Stefinates eta Nekauba, Manetonen testuaren arabera, XXVI. dinastia edo saitarraren hasierakoak direla azaltzen du.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

* Lur dohaintzen estela (Pgaldua)
* Atzealdean bere izena grabatua duen estatuatxoa, UC14869 (Petrie Museoa)

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Tanutamani** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XXVI. dinastia | Ondorengoa**Psametiko I.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q455594
* Commonscat Multimedia: Necho I

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04390/eu\_n\_0513/n0513
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q455594
* Commonscat Multimedia: Necho I
**Doxografia**, grekerazko δόξα (*doxa*) - "*iritzia*" eta γράφειν (*grafein*)- "*idatzi, irudikatu*" hitzetatik antzinako pentsalari, filosofo eta zientzialarien bizitza, lan eta iritzien aipamena eta bilduma egiten dituen historialariaren jarduera eta lana da. Doxografiak pentsalarien lana aurkeztu soilik egiten du, luzeago edo laburrago, haien iritziak (grekeraz, *doxa* edo *dogmata*; latinez, *opiniones*) eta doktrinak (grekeraz, *areskonta*; latinez, *placita*) analitikoki edo sakontasunez aztertu gabe. Hala ere, iraganean idatzitako doxografiak iturri garrantzitsuak dira antzinako pentsamenduaren berri izateko, pentsalari klasikoen lan idatzi gehienak galdu egin direlako. Hermann Alexander Diels historialariak sortu zuen *doxografia* neologismoa *Doxographi Graeci* (Berlin, 1879) liburuan.

Doxografia ezagunak
-------------------

* Diogenes Laerzioren *Filosofoen bizitzak*;
* Teofrastoren *De sensibus*

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Panorama de la historiografía antigua, *www.filosofia.org* webgunean.
* **(Ingelesez)** Doxography of Ancient Philosophy, *Stanford Encyclopedia of Philosophy* webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1253496
* **Identifikadoreak**
* GND: 4200635-1
* NKC: ph1031652

 |

* Wd Datuak: Q1253496

Bibliografia osagarria
----------------------

* **(Ingelesez)** Baltuseen, Han: *THE PRESOCRATICS IN THE DOXOGRAPHICAL TRADITION. SOURCES, CONTROVERSIES, AND CURRENT RESEARCH*.
**Nantesko uhartea** (bretainieraz: *Enez Naoned*, frantsesez: *Île de Nantes*) Bretainiako Nantes hirian dagoen uhartea da.

Geografia
---------

Nantes hiriaren erdigunean dago, Loira ibaiaren erdian. Ibaia bitan banatzen da, iparraldean *bras de la Madeleine* (Madalenaren besoa) eta hegoaldean *bras de Pirmil* (Pirmilen besoa), eta bien artean kokatzen da uhartea. 4'9 kilometroko luzera dauka eta kilometro bateko zabalera.

Historia
--------

Aintzina hainbat uharte izan ziren, hala nola; "île Beaulieu", "île Sainte-Anne", "prairie au Duc", "prairie d'Aval", "prairie d'Amont", "prairie de Balagué", "prairie de Pré-Joli", "île de Petite Biesse" eta "île de Grande Biesse". XX mendearen hasieran erreka batzuk lehortu zituzten eta uharte bakarra osatu zen.

Zubiak
------

13 zubik elkartzen dute uhartea hiriko gainerako auzoekin, zortzik iparraldean dagoen alde zaharrarekin eta gainerako bostak hegoaldeko auzoekin.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Nantesko uharteko makinak: Karrusela.Nantesko uharteko makinak: Karrusela.
* Fonderies lorategiak.Fonderies lorategiak.
* Garabiak.Garabiak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3593395
* Commonscat Multimedia: Île de Nantes

---

* **Lekuak**
* OSM: 4607794

 |

* Wd Datuak: Q3593395
* Commonscat Multimedia: Île de Nantes
**Nathalie Arthaud** (Peyrins, Drôme, 1970eko otsailaren 23a - ) frantziar politikari bat da.

2008 geroztik, ezker iraultzailea den Langile Borroka alderdiko bozeramailea da. 2008tik 2014a arte, Vaulx-en-Velineko zinegotzia izan zen.

2012ko frantziar lehendakari hauteskundeetan bere burua aurkeztu zuenean, bozen %0.56a lortu izan zuen. 2017ko frantziar lehendakari hauteskundeetan berriz aurkezten da Nathalie Arthaud anderea.

Bizitza pribatua
----------------

Auto antolatzaileak zituen gurasoak. Bera aldiz, irakasle agregazioduna da ekonomia eta kudeaketa arloan. Bigarren mailako irakaskuntzan ari izan da lanean, Rillieux-la-Papeko Albart Camus kolegioan lehenik eta ondotik Pariserrian. 2011tik, Aubervillierseko Le Corbusier lizeoan lan egiten du.

2017ko frantziar lehendakari hauteskundeetan bere burua presentatu zuenean, kanpaina egiterakoan, bere lanean lan egiten segitzen zen hautagai bakarra izan zen, astean klaseak bi goizez emanez.

Bizitza politikoa
-----------------

2007ko frantziar lehendakari hauteskundeen denboran, Nathalie Arthaud Arlette Laguilleren bozeramailea zen. 2008tik 2014ra, gazteez arduratzen zen Vaulx-en-Velineko zinegotzia zen, Frantziako Alderdi Komunista, "Initiative citoyenne "eta Alternatiboak alderdiek eramandako zerrenda batean hautatua.

Kanpo loturak
-------------

* Nathalie Arthauden bloga **(Frantsesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q439490
* Commonscat Multimedia: Nathalie Arthaud

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248009814
* ISNI: 0000 0003 6964 0586
* BNF: 16589619r (data)
* GND: 1242885919
* LCCN: no2021078803
* SUDOC: 26172908X

 |

* Wd Datuak: Q439490
* Commonscat Multimedia: Nathalie Arthaud
**Nitrosomonas** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, bazilo itxura dutenak eta kimiolitotrofo hertsiak direnak. Genero honetako bakterioek behar duten energia (ATP) nitrogeno erreduzitua oxidatuz lortzen dute, ekuazio kimiko hau osatuz:

  

NH3 + 1(1/2) O2 → NO2 + H2O + energia

  

Nitrosomonas autotrofo hertsia da, atmosferako CO2 bere karbono-iturri bakarra izanik. Calvin zikloaren bidez finkatzen du aipatutako karbono dioxidoa.

Nitrosomonas-ek, *Nitrobacter*, *Nitrococcus* eta *Nitrospira* generoekin batera, bakterio nitrifikatzaileen taldea osatzen du. Bakterio hauek guztiek nitrogedun konposatu inorganiko erreduzituak oxidatzen dituzte energia lortzeko, era kimiolitotrofoan. Sergei Winogradsky mikrobiologoak erakutsi zuen lehenengo aldiz bakterio horiek gai zirela ingurune inorganiko batean hazteko, atmosferako CO2 erabiliz eta konposatu inorganikoak ( NH3, NH2OH...) oxidatuz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q132206
* Wikispecies Espezieak: Nitrosomonas

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 97930
* GBIF: 3220363
* ITIS: 65
* NCBI: 914
* WoRMS: 569927
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009606

 |

* Wd Datuak: Q132206
* Wikispecies Espezieak: Nitrosomonas
***Nahiya*** (arabieraz: ناحية‎‎, *Nāḥiyah*, ˈnæːħijæ ahoskatua; pluralean *Nawāḥī* نواحي næˈwæːħiː ahoskatua), Sirian eta Iraken dagoen hirugarren mailako banaketa administratibo baten izena da, eta beheragoko maila batean Libanon, Jordanian eta Otomandar Inperioan, bucak izenarekin ere ezagutzen direnak. Tajikistanen bigarren mailako banaketa da. Sinkiangen, Txinako Herri Errepublikan, hirugarren mailakoa da.

*Nahiya* batek hiribildu kopuru bat du, eta, batzuetan, herri txikiagoak. *Qadaa* edo *mintaqah* (barrutia) baten banaketa da. *Nahiya* *azpibarruti* bezala itzul daiteke.

**Herrialde arabiarrak**

Siriako azpiatalak: Siriako barrutien azpitik (*mintaqah*).

Irakeko azpiatalak: Irakeko barrutien azpitik (*mintaqah*).

Libanoko azpibanaketak

Jordaniako banaketa: Jordaniako gobernazioen azpitik (*muhafazah*).

**Turkiako herrialdeak**

Otomandar Inperioaren banaketa: kaza azpitik.

Tajikistan azpidibisioak: Tajikistan probintziaren azpitik.

Sinkiangeko azpiatalak: prefektura barrutien azpitik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1087624

 |

* Wd Datuak: Q1087624
**Neutroien difrakzioak** nukleo atomikoetan jotzen duten jaurtigailuak erabiltzean datza. X izpiak eta elektroiak izaera elektronikokoak dira, eta inguru elektronikoarekin tupust egiten dute. Azal gutxiko elementuak daude eta, beraz, hidrogenoak eta atomo oso arinak ezin dira X izpien edo elektroien difrakzio teknikekin zehaztu. Horregatik garatu zen, teknika horien alternatiba bezala, neutroien difrakzioa.

Neutroiak nukleoaren eremuaren barnean erortzen dira eta nukleoaren helburuetan eragina dute, eta horregatik da batez ere fisikariek erabiltzen duten teknika.

Desabantailak
-------------

* Lagin oso handi bat behar da.
* Erreaktore nuklear bat behar da neutroi sorta sortzeko

Ikus, gainera
-------------

* Forma atomikoaren faktore

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q910499
* Commonscat Multimedia: Neutron diffraction

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300380413
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D033363

 |

* Wd Datuak: Q910499
* Commonscat Multimedia: Neutron diffraction
Neutroi-izar baten barne egitura
**Neutroi-izarra** izar erraldoi baten neutroiez osatutako hondar mota bat da. Izar erraldoi horrek (eguzkiaren masa baino 9 aldiz handiagoa izan behar du) bere erregai nuklearra agortzen duenean, supernoba baten gisa eztanda egiten du. Eztanda horren ondoren, izarrak bere kanpo geruzak galtzen ditu eta izugarri dentsoa den metalezko nukleo bat geratzen da. Nukleo horren dentsitatea hain da handia ezen aldaratze indar elektrostatikoak ezin baitu bere egitura mantendu, eta grabitatearen indarrak nukleo hori gero eta gehiago konprimitzera behartzen du.

Izarraren nukleoaren dentsitateak muga jakin batera heltzen denean (2,4 × 107 g/cm³) neutronizazioa deitzen den prozesua hasten da, hots, nukleo horren protoiak eta elektroiak batzen dira, beraien karga elektrikoa galtzen eta neutroiak (karga elektrikorik gabeko partikulak) sortzen. Nukleoaren masa eguzkiarena baino hiru aldiz handiagoa bada zulo beltza sortuko du, baina bestela, izarra egonkortuko da neutroi-izar gisa, neutroien degenerazio-presioari eta barioien arteko aldaratze-indarrari esker.

Neutroi-izar arrunt batek 1,35 eta 2,1 arteko eguzki masa dauzka, eta 20 eta 10 km arteko erradioa.

Ikus, gainera
-------------

* Pulsar
* Supernoba

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4202
* Commonscat Multimedia: Neutron stars

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11979674p (data)
* GND: 4171660-7
* LCCN: sh85091218
* NDL: 00573936
* NKC: ph115447
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q4202
* Commonscat Multimedia: Neutron stars
**Audio-nahasketa** edo **audio-nahastea** soinua grabatzeko eta editatzeko erabiltzen den prozesu bat da, soinu-gertaera batean dauden soinu-iturrien bolumen erlatiboa eta ekualizazioa kulunkatu eta orekatzeko. Normalean soinu-iturri horiek banda bateko musika-tresna edo orkestra bateko atalak dira. Modu berean, bolumen eta kokapen parametroak maneiatzen dira soinu-gertakariari berezitasun bat emateko, eta horrela lekuak eta giroak simulatzen dira efektuen eta bestelako parametroen manipulazioaren bitartez, publikoa musika-lanaren interpretearekin erabateko harremanean ipintzeko. Era berean, beharrezkoak ez diren maiztasunak eta nahi ez diren zaratak kentzeko erabiltzen da, elementu bakoitzari nahasketan espazioa emateko. Metodo hau Disk jockey ekoizleek ere erabiltzen dute.

Audio-nahastea oso erlatiboa da, soinu-multzo bera hainbat soinu-ingeniarik nahas dezaketelako, eta horrek nahaste nahiko desberdinak sortzen ditu. Hala ere, audio-nahasketetan erabiltzen diren tresnak berdinak dira beti, baina soinu-ingeniari bakoitzak modu ezberdinean erabiltzen ditu. 

**Nahasketaren** beste esanahi bat *klubeko* Disk jockeyek egiten dutena da taberna, klub edo diskoteka bezalako lekuetako kabinetan, grabatutako musika propioak edo beste musikagile eta artista batzuenak hautatuz eta nahastuz, entzuleek entzun eta/edo dantzatu ahal izateko, eta horretarako, nahasketa leunak egin behar dituzte, diskoen artean nabaritu gabe..

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q322503
* Commonscat Multimedia: Audio mixing

---

 |

* Wd Datuak: Q322503
* Commonscat Multimedia: Audio mixing
Narvako gudua 
**Narvako gudua** Iparraldeko Gerra Handiko lehen guduetako bat izan zen, non Karlos XII.a erregearen suediar armadak Petri I.a Errusiakoa Handia tsarraren errusiar armada garaitu zuen Narvan. Guduaren emaitza arrazoi taktikoetan oinarritutako erabateko suediar garaipena izan zen.

Gudua
-----

Gregoriotar egutegiko 1700eko azaroak 30ean Karlos XII.aren agindupean zeuden 8.140 soldaduko armada nagusiak gaur egun Estonian dagoen Narva suediar gotorlekua setiatzen ari zen errusiar armadari kontraeraso zion. Suediar armada nagusiak gotorleku barneko beste 2.500 soldaduren laguntza izan zuen. Errusiar armada nagusitasun numerikoan zegoen, 80.000 soldadu baitzituen.

Suediar armada erregeak berak zuzentzen zuen, Carl Gustav Rehnskiöld generalaren laguntzarekin, eta errusiar armada, nagusiki prestakuntza edo esperientzia militarrik gabeko nekazariek osatua, Charles Eugène de Croÿren agindupean zegoen. Petri I.a tsarrak tokia egun batzuk lehenago utzi zuen.

Suediar armada eguardian hasi zen borrokan, errusiarrengana zihoan eta, ondorioz, hauek itsutu egin zituen haize ufada batek babestuta. Suediarrak errusiar lerroen artean joan ziren, izua sortuz. Errusiar komunikazioa, ofizialek, gehineak atzerritarrak zirenak, errusiar soldaduei aginduak igortzeko zuten zailtasunengatik ere oztopatua zegoen.

Gudua suediar garaipen handi batekin amaitu zen. Suediak 667 soldadu baino ez zituen galdu (ia %7), errusiar armadak 20.000 soldadu galdu zituzten bitartean, horietako askok gudu zelaitik ihes egin zutelarik, azkenean Narva ibaian itotzeko.

Ondorioak
---------

Suediarrek gudua irabazi zuten, baina ez gerra. Porrot handi honen ondorioz erabaki zuen Petri I.ak bere erreforma programa jarraitzea, errusiar makinaria militarra eguneratuz. Apenas urte batzuetan, errusiar armada berria aurkari gogorragoa izango zen.

Epe luzera, galtzailea Karlos XII.a izan zen. Errusiarren atzetik joan ordez, hala gomendatzen baitzioten bere generalek eta suediar legebiltzarreko diplomatikoek, Bi Nazioen Errepublikaren aurka joatea erabaki zuen, su-eten bat zegoen arren. Hurrengo urteetan, Karlos XII.ak zenbait garaipen lortu zituen poloniar erregea zen Augusto II.a Poloniakoa tronutik kenduz eta honen ordez Estanislao I.a Leszczynski jarriz.

Etenaldi honen ondoren, Petri tsarrak azkenean suediarrak Poltavako guduan garaitu zituen armada eraberritu bat bildu zuen, honek Suediar Inperioak Baltiar Itsasoan zuen nagusitasunaz amaitu zuelarik, nagusitasun hori, ordutik aurrera, Errusiar Inperioak izango zuelarik.

  

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Humblebækeko lurreratzea** | **Iparraldeko Gerra Handiko guduak**1700eko azaroak 30 | Ondorengoa**Dünaren zeharkaketa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q155726
* Commonscat Multimedia: Battle of Narva (1700)

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85089870
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q155726
* Commonscat Multimedia: Battle of Narva (1700)
**Dinwiddie konderria** (ingelesez: *Dinwiddie County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Dinwiddie da. 2010eko zentsuaren arabera 28.001 biztanle zituen, Dinwiddie kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Dinwiddie konderriak 1.313,62 kilometro koadro ditu. Horietatik 9 ura dira. Beste 1.304,62 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,32 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.001 pertsonetatik 18.291 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 674 dira. 9.134 beltzak edo afroamerikarrak. 83 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 122 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 346 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q340606
* Commonscat Multimedia: Dinwiddie County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140789552
* ISNI: 0000 0004 0391 1475
* NARA: 10036719
* **Lekuak**
* OSM: 2534175
* TGN: 1002336

 |

* Wd Datuak: Q340606
* Commonscat Multimedia: Dinwiddie County, Virginia
Naumakia Ulpiano Checak irudikatua, 1894an lehen aldiz erakutsia.
**Naumakia** (latinez: *naumachia*, "itsas gudua"; antzinako grezierako ναυμαχία, *naumachía*-tik eratorria) itsas gudu bat irudikatzen zuen ikuskizuna zen, Antzinako Erroman jendea entretenitzeko helburuarekin egiten zena.

Historia
--------

Lehenbiziko naumakia ezaguna Julio Zesarrek antolatu zuen, K.a. 46. urtean, Tapsoko guduan lortutako garaipena ospatzeko. Horretarako urtegi bat eraikiarazi zuen Tiberretik gertu, eta han lehiatu ziren benetako birreme, trirreme eta kuatrirremeak. 2.000 gudularik eta 4.000 arraunlarik hartu zuten parte, guztiak gerrako presoen artean hautatuak. K.a. 2. urtean, Augusto enperadoreak Zesarren naumakia gainditu nahi izan zuen, Marte Ultor tenpluaren inaugurazioa aitzakia: 3.000 gudulari, 30 ezproidun ontzi eta beste hainbat ontzi txikiago erabili zituen.

Marka guztiak Klaudiok hautsi zituen 52an: 19.000 *naumachiarii* edo gudulari bildu zituen, Tazitoren arabera. Ez zuen, besteek bezala, urtegirik eraiki. Azalera handiagoa behar zuen, eta Fuzino aintzira erabili zuen. Gainera, lakua drainatzeko lanen hasieraren karira antolatu zuen ikuskizuna. Hori bai, lakuaren eta Liri ibaiaren arteko muinoa ebakiarazi zuen, jendetzak itsas guduaren ikuspegi egokia izan zezan. Tazitok idatziz jaso zuenez, *"gaizkileak izan arren, gudari ausarten kemenaz borrokatu ziren eta, zauri ugari jaso ondoren, bizia barkatu zitzaien"*.

Naumakietan hiltzen ziren borrokalari behartuen kopururik edo portzentajerik ez da ezagutzen. Baina galerak oso handiak izango ziren, 52ko naumakia erraldoi hartan, gudua hasi baino lehen, gudulariek *Morituri te salutant* ("hiltzera doazenak agurtzen zaituzte") esaldiarekin agurtu baitzuten enperadorea. Gladiatoreek enperadorea agurtzeko erabiltzen zuten formula tradizionaltzat jo izan den arren, esaldi ezaguna zirkuko hondarretan esaten zen ziurtasunik ez dago. Hitz horiek esan izanaren froga bakarra Klaudioren naumakiakoa da.

Ikuskizun basatiak bazuen alde kulturala, gai historikoak jorratzen baitzituen. Hala, Zesarren naumakian Egiptoko eta Tiroko itsas armadak irudikatu zituzten, Augustorenean Pertsia eta Atenas lehiatu ziren, eta Klaudiorenean, Sizilia eta Rodas. Handik aurrera, zenbait anfiteatro urez betetzeko sistemak jarri zituzten (Erromako Koliseoan, adibidez), naumakia txikiagoak egin ahal izateko. Hala ere, borroka haiek oso garestiak ziren, eta Inperioa ahuldu ahala itzaliz joan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Irazustabarrena Uranga, Nagore. *Naumakia: uretako gladiadoreak.*  Argia, 2012ko irailak 30, CC-BY-SA lizentzia, argia.eus (Noiz kontsultatua: 2016-01-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1431232
* Commonscat Multimedia: Naumachias

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300007278
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1431232
* Commonscat Multimedia: Naumachias
**Nagaragawa Biltzar Jauregia**長良川国際会議場 (japonieraz: Nagaragawa Kokusai Kaigijō?)
 Japoniako Gifu hirian dagoen erabilera anitzeko biltzar-zentroa da. Japonierazko izenaren itzulpen literala **Nagara Ibaia Nazioarteko Biltzar Zentroa** da, baina ingelesezko izen ofizialak "nazioartekoa" ez du aipatzen.

Gifu Memorial Center, Nagaragawa Sports Plaza eta Mirai Hallarekin batera, Gifu World Event and Convention Complex-en parte da.

Eraikuntza
----------

Biltzar-zentroa Gifu biltzar handietarako kokapen on gisa sustatzeko eraiki zen eta erakargarri asko ditu nazioko eta nazioarteko taldeak hirian ekitaldiak antolatzera erakartzeko. Tadao Ando arkitekto ospetsuak diseinatu zuen egitura, kanpotik arrautza forma berezia emanez, berehala antzeman ahal izateko.

1995eko irailaren 1ean ireki zen, eta udaleko Kudeaketa Publikoko Taldeak kudeatzen du.

Instalazioak
------------

 Atzealdean Gifu Miyako hotela duen biltzar-zentroa
Biltzar-zentroko areto nagusia Gifu Prefektura osoko handiena da. Batez ere kontzertu eta konbentzioetarako erabiltzen da. 1.206 m² inguruko azalera du, 1.689 lagunentzako lekua du, baina zorua eta hormak erregulagarriak dira, hainbat konfigurazio eskaintzen ditu. Japoniako 100 musika-emanaldietarako toki onenetariko bat izendatu zuten.

Egituraren kupulan nazioarteko hitzaldi areto bat ere badago. Hormaren zati bat ireki daiteke , Nagara ibaiaren, Kinka mendiaren eta Gifu gazteluaren ikuspegia eskainiz. Aretoa neurri ertaineko nazioarteko konbentzioetarako egokia da eta sei hizkuntzatan aldibereko itzulpenak eskain ditzake. Bilera areto txiki, ertain eta handiak ere eskuragarri daude bilera pribatuagoetarako.

Areto nagusiaren eta beste zortzi gelen azalera osoa 2.332 m²-koa da, 2.400 pertsona baino gehiagoko edukiera duena.

Sarbidea
--------

Gifu Bus-ek garraio publikoa eskaintzen du JR Gifu geltokia eta Meitetsu Gifu geltokiaren artean. Bidaiariak "Nagaragawa Kokusai Kaigijō Kitaguchi" edo "Nagaragawa Kokusai Kaigijō-mae" geltokietan utz daitezke.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1086088
* Commonscat Multimedia: Nagaragawa Convention Center

---

 |

* Wd Datuak: Q1086088
* Commonscat Multimedia: Nagaragawa Convention Center
**Nauna, nauna jin** (euskara batuan *Nahi al dun, nahi al dun etorri?*) Aita Donostiak Nafarroako Zugarramurdi udalerriko Frantzisko Ramon Zugarramurdi eta Luzaide udalerriko Joan Pedro Erbiti jaunengandik jaso zuen abesti herrikoia da. Egile ezezagunekoa da.

2004ko irailean Hiru Truku taldeak Azkarateko Katarain estudioan grabatu eta urte bereko azaroan bere Nafarroako kantu zaharrak diskoan kaleratu zuen.

Hitzak
------

Nauna, nauna jin prin eta xarmanta  

nerekilan baratzera promenatzera?  

Bilduren tinagu ensaladeriak,  

artitxoak eta piper berdiak.  

Biba, biba, arno huna eta amodio,  

gauak eta egunak diraino.  
  

Gorte egin dirot, blonda xarmant bati,  

sekula izanen dudanez ez dakit.  

Bai, bai, izanen dut zernahi gostarik,  

dugun edan arno hun huntarik,  

Biba, biba arno huna eta amodio,  

gauak eta egunak diraino.

Kanpo estekak
-------------

* Hiru Trukuren "Nauna, nauna jin" abestiaren bertsio osoa hemen entzungai. 1:52 minutu.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12264733

 |

* Wd Datuak: Q12264733
**Muur Kapelmuur** edo **Muur van Geraardsbergen** (frantsesez Mur de Grammont bezala ere ezaguna, hizkuntza horretan Geraardsbergen herriak jasotzen duen izena dena) Flandriako toki ezagun bat da, bere ospea nagusiki Flandriako Tourrari zor diona, sarri toki honetan erabakitzen den txirrindularitza lasterketa ospetsua.

*Harresia* Geraardsbergen dago (Belgika) eta izatez oso malda handia da, 93 metroko goitiera duena eta apenas mendate dei daitekeena. Malda herriaren erdigunean hasten da eta tontorrean dagoen kapera batera iritsi arte luzatzen da.

Malda ospetsuak denboraren igaroera jasan behar izan zue eta berrikuntza geroz eta beharrezkoago egin zen. 2004ko martxoak 28an Paul van Grembergen Herrizaingo Saileko Flandriar ministroak harresia berrireki zuen konponketa lanen ondoren. Guy Verhofstadt lehen ministroa eta Herman De Croo Diputatuen Ganberako presidentea ere egon ziren berrinaugurazioan. Lanaren aurrekontua 1.256.494 eurokoa izan zen.

Harresia flandriar txirrindularitzaren historiaren monumentu bat da. Malda hau txirrindulariek 1950eko Gante-Gante lasterketatik igotzen dute. Ordutik, harresia 70 lasterketa ingururen agenda dago.

Bizikletan igotzearen zailtasuna hazi egiten da errepidea adokinez osatua egoteagatik.

Zenbait datu
------------

* Luzera: 475 metro
* Batez besteko malda: %9,3
* Gehienezko malda: %19,8
* Altuera = 93 metro

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110540
* Commonscat Multimedia: Muur van Geraardsbergen

---

* **Lekuak**
* OSM: 12586322

 |

* Wd Datuak: Q110540
* Commonscat Multimedia: Muur van Geraardsbergen
**Dnieperreko Ukraina** (ukraineraz: Наддніпрянщина, translit.: *Naddniprýanshchyna*) Errusiar Inperioaren garaiko Ukrainako lurraldea (Errusia Txikia) izan zen, gutxi gorabehera Ukrainako egungo lurraldeari dagokiona, hegoaldean Krimeako penintsulako Itsaso Beltza (1954an Ukrainako SESeri erantsia) eta mendebaldean Galitzia (Austriar Inperioko probintzia bat izan baitzen) izan ezik. Batzuetan, galitziarrek **Ukraina Handia** (Velyka Ukrainayina) deitzen diote.

"Dnieperreko Ukraina" terminoa Poloniako partizioen ondoren agertu zen, Ukraina, Poloniar-Lituaniar Batasunaren antzinako lurralde bezala, Errusiar Inperioaren eta Austriako Inperioaren artean banatu zutenean. Terminoa 1939tik gutxira desagertu zen. Ukrainarrek batzuetan Ukraina Handia (Velyka Ukrainayina) deitzen diote. Historikoki, eskualde honek lotura estua du Ukrainako historiarekin, eta herrialdearen bihoztzat hartzen dute.

Geografikoki, terminoa Ukrainak Dnieper ibaian zehar duen lurraldeari dagokio.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Magocsi, Paul Robert.  (2010). *A History of Ukraine: A Land and Its Peoples.*  Toronto: University of Toronto Press, 378 or. ISBN 9781442640856..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1322328

 |

* Wd Datuak: Q1322328
Nitrosaminen egitura orokorra
**Nitrosamina** egituran =N-N=O taldea duen konposatu organikoa da, aminak nitrogeno oxidoekin edo nitritoekin erreakzionatzean eratzen dena. **Nitrosoamina** izenez ere ezagutzen da. Formula orokorra R2N-NO da; hor, R2, edozein erradikal organikoren adierazlea da.

Nitrosaminak kartzinogeno indartsuak dira animalientzat, eta nitrosamina eratzeko lehengaiak animaliek ekoizten dituzten janari askotan daudenez (haragian, arrautzetan, eta abarretan), asko aztertu da gai kimiko hauek gizakiengan zer eragin duten. Egin diren ikerketen arabera, ezin esan daiteke haragiak ontzeko erabiltzen diren nitritoek gizakiarengan ondorio kartzinogenikorik dutenik. Animaliengan kartzinomak sortzen dituztelako aztertu diren nitrosaminen artean, dimetilnitrosamina, (CH3)2N-NO, eta dietilnitrosamina, (C2H5)2N-NO, daude. Biak likidoak dira.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q413779
* Commonscat Multimedia: Nitrosamines

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4171943-8
* LCCN: sh85092093
* NDL: 00568574
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009602

 |

* Wd Datuak: Q413779
* Commonscat Multimedia: Nitrosamines
Dapur mugako hiriko egiptoar setioa eta defentsa hitita
**Muwatallis II.a**, errege hitita bat izan zen, K.a. 1295etik K.a. 1272 arte gobernatu zuena eta Kadeshko guduan parte hartzeagatik ospetsua. Bere erregealdian nabarmendu zena, gasgastarrekin iparraldean eta Egiptorekin ekialdean izan zituen gerrak izan ziren.

Muwatallis II.a, Mursili II.aren semea zen, eta arazorik gabe izan zen azken honen oinordeko, hil zenean. Bere erregealdiaren hasieran, Arzawan gertatu ziren zenbait matxinadei aurre egin behar izan zien, noble hitita bat buru izan zuten matxinadak, Piyamaradu izenekoa. Matxinada hauek, ezabatuak izan ziren kanpaina arrakastatsu batzuen ondoren, Piyamaraduk inguruko erresumetan babesa bilatu zuen arren, eta mendebaldeko Anatoliako erresumak, matxinadan altxatzen saiatzen jarraitu zuen.

Egipton XIX. dinastia gobernatzen hasi zenean, Muwatallis, hititen Siria eta Ekialdeko posizioen segurantzagatik beldurtu zen. Egiptoar susperraldiari aurre egiteko, Muwatallisek, hiriburua, Hattusasetik Tarhuntassara eramateko erabakia hartu zuen, hegoalderago zegoen herria, eta, beraz, egiptoarrek mehatxatutako lurraldeetatik gertuago eta gasgastarrengandik urrutiago. Muwatallisek, erresumaren iparraldea babesteko lana, bere anaia Hattusili III.ari eman zion, gasgastarrei lurralde handia kentzea lortu zuelarik. Dirudienez, Muwatallis Egiptoren aurkako gerrarako prestatzen ari zenean, Asiriako Adad-nirari I.ak Mitanni harrapatu zuen, garai honetan, behinola izan zuen boterearen itzal bat baino ez zena.

Egiptoko tronura Ramses II.a grinatsua igo zenean, gerra, eragoztezin bihurtu zen. Bere erregealdiko laugarren urtean, Ramses II.a Siriarantz abiatu zen, eta, hurrengo urtean, bere erregealdiko bosgarrenean (hititar erregeentzako erabiltzen zen irizpide kronologikoaren arabera K.a. 1274a izan zena) gertatu zen Kadeshko gudua. Gudu honen emaitza batere argi ez dagoen arren, dirudienez, Ramses II.a, lurralde bakar bat bera ere konkistatzeko gauza ez zen izan, hititek, tokian, euren basailu kopurua gehitzea lortu zuten bitartean.

Kadeshko gudua amaitu eta gutxira, Muwatallis hil egin zen, eta hititar inperioko tronuaren bere oinordekoa, bere seme Urhi-Teshub izan zen, Mursili III.a izenarekin gobernatu zuena.

Ikus gainera
------------

* Kadeshko gudua

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Mursili II.a** | **Errege hitita**K.a. 1295-K.a. 1272 | Ondorengoa**Urhi-Teshub** |