recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Cáceresko hotel hau, jatorriz Hotel Álvarez deitua, Eoin O 'Duffyren lehen egoitza izan zen.
**Irlandar Brigada**, **Irish Brigade** edo **Irlandar Bandera** bezala ere ezaguna, Espainiako Gerra Zibilean matxinatutako tropa faxistei lagundu zieten irlandar boluntario talde bat izan zen. Unitatea Eoin O'Duffyren agindupean zegoen; aurretik jarrera ultrakatoliko eta antikomunistak zituen O'Duffy Army Comrades Association edo *blueshirts* erakundea sortua zuen Irlandan.

Antolaketari eta garraioari dagokionez zailtasun ugari gainditu ondoren, O 'Duffyko taldea, 700 gizonez osatua, 1936ko amaieran iritsi zen Espainia frankistara, azaroaren 13an, zehazki Caceresko basera. Bere kopurua nahikoa ez zenez unitate militar autonomo bat osatzeko, eta ezin zenez beste boluntario-unitate handiago batean sartu, ez zegoelako, izan ere, O 'Duffyren brigada «Francoren bandora osorik batu zen boluntarioz osatutako indar antolatu bakarra zen», Atzerriko Legioan sartu zen, XV. Banderan.

Jaramako guduan, Andaluzian, gaizki-ulertu bat tarteko, beren bandoko Kanarietako batailoi falangistaren aurka aritu ziren borrokan. Halako akats gehiago, mozkorkeriak eta unitatearen barne-gatazkak tarteko, 1937ko apirila 13an Francok Irlandar Brigada disolbatu eta soldaduak bueltan Irlandara bidali zituen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
**Aelia Capitolina** (izen osoa latinez: *Colonia Aelia Capitolina* kɔˈloːni.a ˈae̯li.a kapɪtoːˈliːna ahoskatua) Hadriano enperadoreak 131. urtean eraikitako hiria zen. Berez, kolonia gisa okupatua izateko eraiki zuten. Enperadoreak Jerusalem zaharraren gainean altxatu zuen, Judeako probintzia bisitatu zuenean erortzear zegoena, urte batzuen buruan Siria Palestina probintzia bihurtuko zena.

Aelia latindar izena *Īlyāʾ* (إلياء) arabiar toponimoaren jatorri etimologikoa da. Hau Jerusalemen antzinako izen islamiarra izan zen, *Al-Quds* (القدس; euskaraz: «sakratua») ezarri zuten arte.

Eraikitzea
----------

Erromatarrek legio gehigarri bat- Legio VI Ferrata- bidalti zuten ordena mantentzeko, eta lanak, Judeako gobernadore Turno Rufok fundazio-zeremonia egin ondoren, 131. urtean hasi ziren. 132. urtean egindako Aelia Capitolina inskripziodun erromatar txanpon batek data berresten du.

Jupiterren tenpluaren eraikuntzaren iragarpenak bigarren judu-erromatar gerra piztu zuen, Bar Kokhbaren matxinada, 132 eta 135 urteen artean. Ondoren, erromatarrek hirian bizitzea debekatu zieten juduei, eta debeku horrek IV. mendera arte iraun zuen, Konstantino Handiaren agintaldira arte.

Deskribapena
------------

Aelia Capitolinako hiri-plangintza *castra* edo erromatar hiri tipikoarena zen, non kale nagusiak perpendikularrean gurutzatzen diren, plano hipodamiko bat sortuz. Kale nagusiaren alboetan zutabe-ilarak eta dendak zeuden, eta 22 metro inguruko zabalera zuen, gaur egun sei erreiko errepide baten baliokidea. Cardus Maximusek egungo David kalean amaitzen zuen.

Hiria harresirik gabe eraiki zen, eta erromatarren garaian, goarnizio bezala, Legio X.a Fretensis arduratu zen hura babesteaz. Destakamenduak mendebaldeko muinoaren gainean kanpatu zuen, eta juduak hirira ez itzultzeko ardura zuen.

Aelia Capitolinari lotutako hondakin gehienak Hiri Zaharra deiturikoaren iparraldean daude, eta horrek adierazten du Damaskoko Atea ez zela Cardus Maximuserako sarrera, Foroa zegoen erdiko plaza baizik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Arnould-Béhar, Caroline.  (2005). «L' espace urbain d' Aelia Capitolina (Jérusalem): rupture ou continuité?» *Histoire urbaine* (13): 85-100. ISSN 1628-0482..
2. ↑   **(Ingelesez)** Jacobson, David. «The Enigma of the Name Īliyā (= Aelia) for Jerusalem in Early Islam» *Revision 4*.
3. ↑  
 Dion Kasio.  (2004). *Historia Romana.*  Madril: Editorial Gredos ISBN 978-84-249-2727-1..

Kanpo estekak
-------------
**Araqah** (arabieraz: عرقه‎) Palestinako herrixka bat da, Jeningo Gobernazioan, Zisjornadiako iparraldean.Palestinian Central Bureau of Statistics-en arabera, herriak 2,667 biztanle zituen 2017.

Historia
--------

Erromatarren, bizantziarren, lehenengo musulmanen eta Erdi Aroako aztarnak topatu dira bertan.

### Otomandarren aroa

  

1870ean, Victor Guérin-ek herri txiki gisa deskribatu zuen, tontor txiki batean kokatua eta bi laurdenetan banatua. 1870/1871n (1288 AH), otomandar errolda batek Shafa al-Gharbyren *nahiyan* zerrendatu zuen.

1882an, PEF-en Mendebaldeko Palestinari buruzko inkestan "tamaina ertaineko herrixka, tontorraren gainean, hegoaldean putzu bat duena" bezala deskribatu zen.

### Britaniar Mandatuaren aroa

1922ko erroldaren arabera, Palestinako Britaniar Mandatariek egina, 168 musulmanek osatzen zuten biztanleria. 1931ko erroldan ordea, 219 musulman ziren, 36 etxeetan.

1944/5eko estatistiketan, 350 musulman ziren eta 5.675 dunam lur sail zituzten. Horietatik, 462 landa eta ureztatze-lurretarako erabiltzen ziren, 1.191 dunam zerealetarako, eta 27 dunam hiria eraikitzeko.

### Jordaniarren aroa

1948ko Arabiar-israeldar Gerraren ondorez, Araqah Jordaniaren mende geratu zen.

1961ean Jordaniak egindako erroldaren arabera, herrixkak 569 biztanle zituen.

### 1967tik aurrera

Araqah Israelen mende egon da Mendebaldeko Erriberako gainerako lurraldeekin batera, 1967ko sei eguneko gerratik.

2015eko apirilaren 27an, Israelgo soldaduek baleatu ondoren hil zen herrixkako 18 urteko gazte bat.

Ikus, gainera
-------------

* Arabiar-israeldar gatazka

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Palestinian Central Bureau of Statistics.  (February 2018). *Preliminary Results of the Population, Housing and Establishments Census 2017.* , 64 or..
2. ↑  Zertal, 2016, p. 215
3. ↑  Dauphin, 1998, p. 750
4. ↑  Guérin, 1874, p. 224
5. ↑  Conder and Kitchener, 1882, SWP II, p. 44
6. ↑  Barron, 1923, Table IX, Sub-district of Jenin, p. 30
7. ↑  Mills, 1932, p. 67
8. ↑  Government of Palestine, Department of Statistics. *Village Statistics, April, 1945.* Quoted in Hadawi, 1970, p. 54
9. ↑  Government of Palestine, Department of Statistics. *Village Statistics, April, 1945.* Quoted in Hadawi, 1970, p. 98
10. ↑  Government of Palestine, Department of Statistics. *Village Statistics, April, 1945.* Quoted in Hadawi, 1970, p. 148
11. ↑  Government of Jordan, Department of Statistics, 1964, p. 25
12. ↑  Palestinian Man Shot in West Bank Dies of Wounds Ha'aretz 27/4/2015

Kanpo estekak
-------------

* Welcome 'Araqa'ra
* Araqa
Categoría:Mujeres
**María Pantoja Sánchez** (Huántar, Peru, 1953ko abuztuaren 7a) **camarada Doris** izengoitiz ezaguna, perutar soziologoa eta iraultzailea, Sendero Luminosoko kidea.

Abimael Guzmán buruzagi iraultzailearekin batera atxilotu zuten 1992ko irailaren 12an Victoria operazioan. 3. sindikatua izan zen alderdi politikoaren eta erakunde iraultzailearen hierarkian.

2022ko otsailean, Peruko Gorte Gorenak berretsi egin zuen Pantojako bizitarteko kartzela-zigorra, Taratako atentatuagatik, eta Batzorde Nagusiko kide izatea, gainerako kupula senderistarekin batera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Detalle de la Foto» *www.verdadyreconciliacionperu.com*.
2. ↑   «EXHIBEN EN PÚBLICO A TRES JEFES SENDERISTAS» *El Tiempo* 1992-09-23.
3. ↑    *De profesión, revolucionaria.*  2006-04-03 ISSN 1134-6582..
4. ↑   «Corte Suprema de Perú ratifica cadena perpetua a cúpula de Sendero Luminoso» *SWI swissinfo.ch*.
5. ↑   «Osmán Morote y Margot Liendo permanecen en carceleta del Palacio de Justicia» *TVPerú* 2019-04-19.

Kanpo estekak
-------------

* Video YouTuben
**Luis Aberto Echazú Alvarado** (Sucre, Bolivia; 1950) Boliviako ingeniaria eta politikaria da. Boliviako Meatze eta Metalurgia ministroa izan zen 2007ko martxoaren 28tik 2010eko urtarrilaren 23ra bitartean Evo Morales Ayma presidentearen lehen gobernuan. 

Luis Alberto Echazuk ere bi alditan izan zuen sailburuorde kargua; 2006ko urriaren 26tik 2007ko martxoaren 28ra Meatzaritza eta Metalurgiako ministroorde gisa lehenengo aldiz eta bigarren aldiz Boliviako Energia Goi Teknologien ministroorde gisa 2017ko urtarrilaren 27tik 2019ko azaroaren 10era bitartean Evo Morales Aymaren lehen eta hirugarren gobernuetan, hurrenez hurren. 

  

Banku bakoitzak arau eta finantza-erreserba propioak izan behar dituenez, holding konpainia denen jabe da eta berdin kontrolatzen ditu denak, baina integrazio-maila ez da ohiko dibisiodun korporazioetan egoten den bera.

Biografia
---------

### Meatze eta Metalurgia sailburuordea (2006-2007)

2006ko urriaren 26an, Walter Villarroel Boliviako Meatze ministroak Luis Alberto Echazú ezarri zuen Meatze eta Metalurgiako sailburuorde karguan, Guillermo Cortes Arce ordezkatuz. 

### Boliviako Meatze eta Metalurgia ministroa (2007-2010)

2007ko martxoaren 28an, Evo Morales Ayma Boliviako presidenteak Guillermo Dalence  orduko ministroa kargutik kendu zuen eta haren ordez Luis Alberto Echazú jarri zuen Boliviako Meatze eta Metalurgia ministro berri gisa. Echazuk 2 urte eta 10 hilabete inguru iraun zuen kargu horretan, 2010eko urtarrilaren 23an, ministerioaren agintea Milton Gómez Mamani Oruro meatzaritzako buruzagiaren esku utzi zuen arte.  

### Goi Energia Teknologien sailburuordea (2017-2019)

2017ko urtarrilaren 27an, Rafael Alarcón Energia ministro berriak Luis Alberto Echazú jarri zuen Energia Goi Teknologien sailburuorde karguan. Kargu honetan 2 urte eta 10 hilabete inguru egon zen, 2019ko azaroaren 10ean Luis Ferrufinok ordezkatu zuen arte.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Jura el tercer Ministro de Minería con la promesa de reactivar el sector..*  noticiasfides.com 28 de marzo de 2007.
2. 1 2    *Luis Alberto Echazú es el nuevo Viceministro de Minería..*  noticiasfides.com 26 de octubre de 2006.
3. ↑   derechos.org.  (29 de marzo de 2007). *Evo Morales echó a su ministro de Minería.* .
4. ↑   lexivox.org.  (28 de marzo de 2007). *Bolivia: Decreto Presidencial Nº 29081, 28 de marzo de 2007.* .
**Halys ibaiko gudua**, **Pteriako gudua** bezala ere ezagutzen dena, antzinateko bi inperio garrantzitsuren artean, Persiar Inperioa eta Lidiaren artean gertatutako gudu bat izan zen, K.a. 547 edo K.a. 546an datatua dagoena.

Persiar Inperioaren hedapenaren bere lehen uneetan, Ziro II.a Handiak, Lidiako errege zen Kresori aurre egin behar izan zion, dinastia boteretsu baten ondorengoa zena, Mermnada dinastiakoa, mendebaldeko Anatolia menderatzea lortu zuena. Persiarrek gora egin aurretik, lidiarrek, mediarrekin, bi potentzien arteko muga Halys ibaian (egungo Kizil-Irmak) ibaian ezartzea adostu zuten. Persiarrek mediarrak xurgatu zituztenean, Kresok ekialderantz hedatzeko itxaropena zuen, non, ezinbestean, persiarrei aurre egin beharko zien. Hauei aurre egin aurretik, Kresok, mezulari bat bidali zuen Delfoseko orakulura, Halys ibaia armada batekin zeharkatzen bazuen, inperio bat suntsituko zuela erantzun ziona.

Iragarpenak gogobiziturik, bere armada, Sardes hiriburutik ekialderantz eraman zuen, Halys ibaia zeharkatu eta Pteria hiria hartuz, bertako hiritarrak esklabo bihurtuz. Zirok bere tropak bildu zituen, eta, arrakastarik gabe, Kresoren aliatu joniarrak botatzen saiatu ondoren, gudua eskaini zien lidiarrei Pterian. Herodotoren arabera, lidiarren armada askoz txikiagoa zen, eta, bi armadek galera handiak izan ondoren, Kresok, Sardesera erretiratzea erabaki zuen. Kresoren porrot taktiko honek, luzera, Delfoseko orakuluak esandakoa betetzea eragingo zuen: Halys ibaia zeharkatzean, Kresok inperio baten suntsipena eragin zuen, berea.

Ondoren, Thymbrako gudua gertatuko zen, Zirok Lidiaren aurka lortutako garaipen erabakigarria izan zena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Spencer, C. Tucker.  (2010). *Battles That Changed History: An Encyclopedia of World Conflict.*  ABC-Clio Inc, 563 or..
2. ↑   Eggenberger, David.  (1985). *An Encyclopedia of Battles: Accounts of Over 1,560 Battles from 1479 B.C. to the Present.*  Courier Dover Publications, 386 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1568965

 |

* Wd Datuak: Q1568965
**Grupo Acciona** eraikuntza enpresa espainiarra da. 1997ean Entrecanales y Tavora eta Cubiertas y MZOVG enpresen bateratzearen ondorioz sortua. Urteak aurrera joan ahala, eraikuntzan ez ezik, beste sektore batzuetan egin ditu inbertsioak. Gaur egun, energia garbien ekoizpenean nabarmentzen da. Horretarako, Nafarroako parke eolikoak ustiatu eta eraiki zituen EHN enpresa publiko nafarra erosi zuen.

Accionako zuzendaria José Manuel Entrecanales Domecq da, enpresa batzordean Entrecanales familiako hainbat kide daude. Acciona, betidanik izan da familia enpresa.

Acciona eta Endesa
------------------

2006ko irailaren 25ean, Accionak, Endesa konpainia elektrikoaren akzioen %10 erosi zituela jakitera eman zuen. Horrela, Endesaren inguruan zegoen espekulazioa areagotu eta E.On eta Gas Naturalek aurkezturiko erosketa eskaintzen inguruko etorkizuna gehiago korapilatuz. Ondoren, partaidetza hori handituz joan da, gaur egungo %20ra ailegatuz.

Acciona Endesako akziodun nagusia izatera heldu zen, Caja Madriden aurretik. Accionak gainera irabazi handiak lortu zituen Endesako dibidendu eta etekinen bitartez. Baina 2007an akzioak Enel italiarrari saldu zizkion eta azkenik italiarrak Endesaren jabe egin ziren.

Eskumendeko enpresak
--------------------

* Acciona Infraestructuras (honen barnean Acciona Concesiones, Acciona Mantenimiento de Infraestructuras eta Acciona Maquinaria enpresak daude).
* Acciona Inmobiliaria
* Acciona Energía (Energy Power atzerrian)
* Acciona Agua edo Acciona Water
* Acciona Facility Services
* Acciona Medio Ambiente
* Acciona Transmediterranea
* Acciona Travelling
* Acciona Logístico
* Acciona Airport Services
* Acciona Rail Services
* GPD
* Bodegas Hijos de Antonio Barceló
* Bestinver (akzioen enpresa kudeatzailea)

Ikus, gainera
-------------

* Espainiako burtsako baloreen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Accionaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q339142
* Commonscat Multimedia: Acciona

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147131066
* ISNI: 0000 0004 1808 3705
* BNE: XX209796

 |

* Wd Datuak: Q339142
* Commonscat Multimedia: Acciona
**Cellnex Telecom** haririk gabeko telekomunikazio-zerbitzu eta -azpiegituren espainiar enpresada, Europa osoan 135.000 kokagune dituena. Bere jarduera lau eremu handitan banatzen da: telekomunikazio-azpiegituretarako zerbitzuak; ikus-entzunezko hedapen-sareak; segurtasun- eta larrialdi-sareen zerbitzuak, eta hiri-azpiegituren eta -zerbitzuen kudeaketa adimendunerako irtenbideak (smart cities eta Gauzen Internet, -IoT-).

Sorrera
-------

2000. urtean, Acesa Telecomek Tradiaren akzioen % 52 erosi zuen. Une horretan hasi zen Abertis Telecom ikus-entzunezko sektorean eta segurtasun eta larrialdietako kidegoetarako irrati-komunikazio mugikorretan. Hiru urte geroago, Aunaren zatiketa prozesua amaitu ondoren, Retevision-en ikus-entzunezko negozioa Abertis Telecom-en parte izatera pasa zen. 2005ean, Lurreko Telebista Digitala zabaltzen hasi zen Espainian, biztanleriaren % 80ra iristen den sare batekin, eta LTDko lehen probak egin zituen telefono mugikorretan, Madrilen, Bartzelonan, Valentzian, Zaragozan eta Gijonen. Urtebete geroago, 2006an, konpainia LTD seinaleen operadore bihurtzeko kontratua esleitu zitzaion estaldura nazionaleko irrati-hedagailu espainiarrei. 2010ean "Itzalaldi analogikoa" gertatu zen Espainian, Abertis Telecom-en zentroen sarea erabat digitalizatu ondoren. 2012 eta 2013 artean, konpainiak 2.500 telekomunikazio-dorre baino gehiago erosi zizkien Telefónica eta Yoigori, eta belaunaldi berriko sareen garapenean operadore neutroa izateko oinarriak ezarri zituen. 2014an, TowerCo erosi zuen, Italiako telekomunikazio-operadorea, herrialde horretako autobide-sare osoan kokatutako telefonia mugikorreko dorreak kudeatzen dituena, eta, horrela, nazioartekotze-prozesuari ekin zion. Urte horretan zabaldu zuen Gauzen Interneteko lehen sarea Espainian, Sigfox teknologiarekin. Cellnex Telecom izena jarri zioten Abertis Telecom enpresari burtsara ateratzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Todo listo para el apagón analógico» *El País* 2010/03/29.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Abertis Telecom se llama desde hoy Cellnex con la vista puesta en su salida a Bolsa» *Expansión* 2015-4-1.

Kanpo estekak
-------------


| * i
* e
* a
IBEX 35 indizearen enpresak |
| --- |
| 
* ACS
* Acerinox
* Aena
* Amadeus IT Group
* Acciona
* Acciona Energía
* BBVA
* Bankinter
* CaixaBank
* Cellnex Telecom
* Inmobiliaria Colonial
* Endesa
* Enagás
* Fluidra
* Ferrovial
* Grifols
* International Airlines Group
* Iberdrola
* Indra
* Inditex
* Logista
* Mapfre
* Meliá Hotels
* Merlin Properties
* ArcelorMittal
* Naturgy
* Red Eléctrica
* Repsol
* Banco Sabadell
* Santander
* Sacyr
* Solaria
* Telefónica
* Unicaja

 |
**Palestinako gaonatoa** edo **Israelgo Lurraldeko gaonatoa** (hebreeraz: ישיבת ארץ ישראל‎, *Yeshivat Eretz Israel*) Palestinako judu komunitatearen akademia talmudiko nagusia eta erakunde legalista zentrala izan zen. IX. mendearen erdialdean, edo lehenago sortu zen eta XI. mendean desagertu zen. Existentzian zehar, Babiloniako gaonatoarekin lehiatu zen hazten ari ziren diasporiko komunitateen laguntza lortzeko. Batez ere Egiptoko eta Alemaniako juduek Palestinako gaonak (*geonim)* buruzagi espiritualtzat hartzen zituzten. Gaonatoaren historia 1896an Kairoko genizahn aurkitutako dokumentuetan agertu zen. Informazio gutxi dago IX. mendearen erdialdera arteko Palestinako gaonen historiari buruz. Dauden informazioa, funtsean, *Seder Olam Zuta* kronikakoa da.

IX. mendearen erdialdean, Palestinako akademia Tiberiadetik Jerusalemera lekualdatu zen. 1071n Libanoko Tirora lekualdatu behar izan zuten eta agintea Egiptoko Fustatera joan zen geroago. Palestinako Akademiak kristauek Palestina konkistatu baino lehen existitzeari utzi zion ziurrenik, baina Palestinako gaonatoaren tradizioak Damaskon iraun duela dirudi. Benjamin Tuterakoaren arabera, Damaskoko jakintsuak «Israelgo Lurraldeko eskola-burutzat» hartzen ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Rubenstein, Jeffrey L.  (2002). *Rabbinic stories.*  Paulist Press, 89 or. ISBN 978-0-8091-0533-5. (Noiz kontsultatua: 2023-11-21).
2. 1 2   **(Ingelesez)** Landman, Isaac; Cohen, Simon.  (1942). *The Universal Jewish Encyclopedia: an authoritative and popular presentation of Jews and Judaism since the earliest times.*  6 Universal Jewish Encyclopedia, 72 or. (Noiz kontsultatua: 2023-11-21).
3. ↑   **(Ingelesez)** Elizur, S.  (1999). *A contribution to the history of the gaonate in the eighth century : An elegy for the head of the academy in Palestine.*  64 (3) Jerusalem: Historical Society of Israel, 311-348 or..
4. ↑   **(Ingelesez)** Executive Committee of the Editorial Board; Eckstein, A.; Bacher, Wilhelm. «Gaon (plural, Geonim)» *Jewish Encyclopedia* (Noiz kontsultatua: 2023-11-21).

Kanpo estekak
-------------
*Agaricus koelerionensis*

Sinonimoa: *Agaricus koelerionis*, *Psalliota variegata var. koelerionis*

Bigarren mailako jangarria, oina botatzea komeni da.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 15 cm arteko diametrokoa, ganbiletik lau-ganbilera, goian lautua, ertza soberakinekin. Kapelaren azala arre koloreko ezkata zentrokideekin, erdialdera ugariago.

**Orria:** Libreak, zuri-arrosa kolorekoak arre kolorera biratuz, ertz zurixkarekin.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 12 cm arteko garaierakoa, iletsua, zuria, eraztun zabala bezala.

**Haragia:** Sendoa, zuria, arrosa kolorez tindatzen.

**Etimologia:** *Agaricus* terminoa grekotik dator, perretxikoa esan nahi duen "agarikón" hitzetik.

Jangarritasuna
--------------

Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua

*Agaricus impudicus* delakoak, antz handia du, honen habitata koniferoen basoak dira, kapelaren azala argiagoa du, ezkatak ez hain hain arre kolorekoak, trinkoak eta oin luzeagoa. *Paucicystidia* aldaerak ere, habitat bera du, baina txikiagoa da, kapelaren azala ezkatatsuagoa eta tonalitate biziagoak ditu.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Baso hostoeroekorren soilguneetan. Lur hareatsuetan ere aipatzen da, itsasertzeko dunetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 276 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia. Es or..
*Akilesen heziketa*, Eugène Delacroixrena (Borboi Jauregiko freskoa, Paris.
**Kiron** edo **Keiron** (grezieraz Χείρων *Kheírôn*, *izaera txarreko pertsona txarra Aristeo eta Akteon heroien tutorea.*

Mitologia klasikoan
-------------------

Kronos, Rearekin bai eta orduan hil egin zen. Apoloren alaba zen lamia, batera hez zezan. Tetisek Peleo utzi izanaren arrazoia, Peleok, bere emazteari, Akiles hilezkor bihurtzeko egiten zituen errituak kritikatzea izan zen. Erritu hauetan, Tetisek bere semea erretzen zuen, eta ondoren, anbrosiarekin sendatzen zizkion erredurak. Peleok Akiles kendu zion Tetisi, umearen orpoa nektarrarekin estaltzeko denborarik eman gabe, eta, honegatik, Akiles GINA HIL ZEN ERE BAII! tragedia dena sadomasokista zenez hil egin zuten, zentauroak egin zuen lehena, hil berri zen Damiso erraldoiaren orpoko hezurra hartzea izan zen, eta horrekin, Akilesen kalkaneoa ordeztu zuen.

Heraklesek, istripuz, Hidraren odolarekin pozoitutako gezi bat jaurti zion zentauroen aurkako borroka batean, Kironen bizilekura ihesean zihoazenak. Honek, zauri mingarri eta sendaezin bat jasan zuen, hilezkortasuna Prometeori ematera behartu zuena, honela, hil eta min horretatik ihes egiteko. Zerura igoa izan zen Sagitarius konstelazio eran, Zodiakoaren eliptikan dagoena, eta ipar hemisferiotik ikus daitekeena, edo beste iturri batzuen arabera, Zentaurus.

Geroagoko erreferentziak
------------------------

Kiron, egungo fantasiazko beste istorio batzuetan ere agertzen da, Michael Enderen Istorio Amaitezinean edo Javier Negreteren Olinpoko Jaunak eleberrietan kasu, Goetheren Faustoz gain.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q183417
* Commonscat Multimedia: Chiron

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54949175
* BNF: 150827912 (data)
* GND: 11903588X
* SUDOC: 165044357
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q183417
* Commonscat Multimedia: Chiron
*Galerina graminea*

Sinonimoak: *Galerina laevis*, *Galera graminea*, *Agaricus laevis*, *Galera laevis*

Ez dakigu pozoitsua den ala ez, baina pozoitsua dela susmatzen da.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 13 mm arteko diametrokoa, hasieran globo-itxurakoa, ondoren ganbiletik laura, batzuetan titi antzekoarekin; ertz mehea, zorrotza, errezelaren hondakin iheskor finekin, gardentasunez ildaskatua; kapelaren azala glabroa, oso higrofanoa, leuna edo ilaunduna, Basidiocarpo heldugabeetan, zeharrargia, ia erabat ildaskatua, okre kolorekoa, okre-horixka, hori-okre antzekoa, eguraldi lehorrean zurbilduz.

**Orriak:** Zabal, desberdinak, lamelulekin, sabeldunak, adnatuak, hasieran krema zurbil kolorekoak, okre kolorekoak helduaroan, ertza fin krenulatua, zurbilagoa.

**Hanka:** 35 mm arteko garaietakoa eta 2 mm arteko diametrokoa, zilindrikoa, krema-okre antzeko zurbil kolorekoa, subhialinoa, gainazala fibrila finez estalia.

**Haragia:** Mehea, okre antzeko kolorekoa, usain eta zapore nabarmenik gabea. Espora-jalkina okre antzeko kolorekoa.

**Etimologia:** *Galerina* terminoa, galeraren txikigarria da, latinezko "galerus" delakoarena. *Galerina* hitzak kupula gisa, erabiltzen den larruzko burukoa esan nahi du. Kapelaren formagatik. *Graminea* epitetoak, belarra, esan nahi du

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

*Galerina heterocystis* delakoa antzekoa da.

Sasoia eta lekua
----------------

Talde txikietan, biofritoz estalitako lurzoruan, bide bazterretan, dunetan, lurzoru hareatsuetan, oso gutxitan erretako lurzoruetan. nahiko ohikoa.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 248 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velaz Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). Banco de setas.
**Hizkuntza naturala sortzea** (ingelesez, *Natural Language Generation* edo *NLG*) hizkuntza naturalean dagoen testu bat sortzean datza, komunikazio helburu batzuk bete asmoz. Kasu honetan testu aipatzen denean, edozein tamainako adierazpen edo hauen atal adierazi nahi da, ahozkoa edo idatzizkoa izan daitekeelarik.

Hizkuntza naturalak sortzearen helburuak, ordenagailuaren erabilera errazteaz gain, giza hizkuntzako gaitasunaren teoria konputazional bat garatzea ere bada. Zentzu honetan hizkuntzalaritza, psikologia eta soziologian gizakien arteko komunikazioaren inguruan idatzi diren teoriak osatu, argitu eta egiaztatzen dituen erreminta bezala balio du.

Hizkuntza naturalaren sortzaile bat ezagutza sorta bat izaten du iturri, erabiltzaileei hainbat modutan aurkezteko informazioa hautatu behar duelarik. Testua sortzea murrizketa ugari dituen arazo bat da beraz: ezagutza proposizionala, existitzen diren erreminta linguistikoak, komunikazioaren helburuak, eta egoera eta pasatako hizketaldia izan daitezke hainbat baldintza.

Testu naturalak sortzearen prozesua
-----------------------------------

Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da.Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen klik eginez gero.Hizkuntza prozesamendu naturala: komunikazioaren iraultza?
Testu bat sortzeko sistemak ezagutza sorta batetik informazioa hautatu beharra dauka, nola antolatu behar duen erabaki, eta testua nola sortuko duen zehaztu; lexikoa eta egitura sintaktikoak erabaki behar ditu beraz.

Hori dela-eta, sortze prozesua bi ataletan banatzen da: testuaren planifikazioa eta testua sortzea. Azken hau ere bi atazatan banatu daiteke era berean: lexikoko objektuak hautatu eta hautapen gramatikalak burutu. Pauso guzti hauetan adierazi nahi den esanahia modurik egokienean zehaztea da helburua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm.

Ikus, gainera
-------------

* Hizkuntza naturalaren prozesamendua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1513879
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2017004703

 |

* Wd Datuak: Q1513879
Agaricus semotus

Sinonimoak: *Psalliota rubella*, *Agaricus comtulus var. amethystina*

Printzipioz jangarria da, nahiz eta pertsona batzuengan hesteetako arazoak eragin ditzakeen.

Deskribapena
------------

**Kapela:**Txikia, 2 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik laura, titi konikoa eta ertz mehetua. Kapelaren azala lehorra, zuri-krema kolorekoa ezkata marroiekin.

**Orriak:** Libreak, estu, arrosa-izokin kolorekoak, gero marroi ilun kolorekoak bihurtuz joaten dira.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak

**Hanka:** 3 eta 7 cm bitarteko garaierakoa, zurixka, ukitzean horiz zikintzen da. Eraztun nabaria sarritan, ez ordea errezel partziala, kapelaren ertzean bakarrik ikus daiteke.

**Haragia:** Haragitsua, zuria, zanpatuz gero horixka bihurtzen da. Anisaren edo almendra mingotsen zapore atseginekoa. Espora-jalkina marroi ilun kolorekoa.

**Etimologia:** *Agaricus* terminoa grekotik dator, perretxikoa esan nahi duen "agarikón" hitzetik.

Jangarritasuna
--------------

Jangarria, baina neurriak hartu ondoren.

### Nahasketa arriskua

*Minores* ataleko beste *Agaraicus* batzuekin: *Comtulus*, *purpurellus*.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenaren amaieran eta udaren hasieran. Koniferoen basoetako hezeguneetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 276 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Calvo Pérez Javi.  (2006). *El mundo de las setas.*  Asociacion Micológica Fungipedia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009,). Banco de setas, catalogo micologico.
*Agaricus porphyrizon*

Sinonimoak: *Agaricus purpurancens*, *Psalliota purpurascens*, *Agaricus arvensis* *var.purpurancens*, *Agaricus brunneolus*

Jangarria da, baina ez du balio gastronomikorik.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 4 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, esfera-erdikotik laura eta baita deprimitu samarrera ere, ertza batzuetan errezel partzialaren hondakinekin oxkarratua. Kapelaren azala ezkatatsu-fibrilosoa, zetaduna, purpura-marroi kolorekoa edo ardo koloreko, erdigune ilunagoarekin eta ertz zurbilagoarekin (krema kolorekoak).

**Orriak:** Libreak, zabalak, estu, lamelulekin, gaztetan zurbilak, gero ilunduaz joaten dira. Ertz zurbil, irregularra, koskaduna, antzua.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 4 eta 7 cm bitarteko garaierakoa, kotoizkoa eraztunaren azpitik, oinarria erraboil biribildu horixka batekin eta zuri-krema koloreko mizelio kordoiekin. Eraztun sinplea, estua, zuria, horiz zikindua.

**Haragia:** Zurixka kapelapean eta hori alberretxeko kolorekoa oinaren oinarrian. Iodoaren eta almendra mingotsaren arteko usainekoa eta zapore gozokoa. Espora-jalkina arre ilun kolorekoa.

**Etimologia:** *Agaricus* terminoa grekotik dator, perretxikoa esan nahi duen "agarikón" hitzetik.

Jangarritasuna
--------------

Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua

*Agaricus purpurellus* delakoarekin nahas daiteke, hau txikiagoa da, oin leuna (ez kotoizkoa), erraboilik gabeko oinarria eta koniferoetan bakarrik ateratzen da. *Agaricus silvaticus*, gorritu egiten da eta ez du almendra usainik.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Urria. Hostozabaletan (artea, artelatza, gaztainondoa) eta pinudietan. Lorategietan, parkeetan. Lurzoru buztintsuetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa..*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 276 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). Banco de setas, catalogo micologico.
**Gexerria** Frantzia eta Suitza arteko eskualde historikoa Jura mendiak eta Leman lakuaren artean dagoena. Gex da hiriburu historikoa.

Egun bi zatitan banatuta dago. Bata, handiena, Gexeko barrutia Frantziako Ain departamenduaren zati da. Bestea, Genevako kantoiaren iparmendebaldeko zatia da.

Historia
--------

Gexerria Erdi Aro Klasikoan Genevako kondeen domeinua izan zen, 1353an Saboiako dukerriaren parte bihurtu arte. 1536an Bernako kantoiaren eskura pasa zen. 1564an Gexerria Saboiako etxearen domeinuetara itzuli zen Nyongo eta Lausanako tratatuei esker. Alabaina, 1594aan Genovaren eskura pasa zen matxinada baten ondorioz

Gexerria Parisko tratatua baino lehen, 1790ean.
1599ean Saboiako Karlos Emanuel I.ak Gexerria berreskuratzeko kanpaina bat abiatu zuen. Alabaina, nola aldi berean Frantziako koroa erreklamatu zuen, Nafarroako eta Frantziako errege Henrike gerran sartzera bultzatu zuen. Kanpaina horretan Frantziako koroak Bresse eta Bugey eskualdeak inbaditu zituen, bi-biak Saboiako etxearen domeinuak. Gerra Lyongo tratatuarekin amaitu zen non Saboiak Bresse, Bugey, Gexerria eta Valromey Frantziako koroari ematen zizkion eta berak Saluzzoko markeserria eskuratzen zuen.

Azkenik, 1815ean Parisko tratatuak Gexerria Frantzia eta Suitzaren artean banatu zituen egun banaketa administratiboari hasiera emanez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Pays de Gex.* .
2. ↑   Fazy,, Henry.  (2011). *La guerre du pays de Gex et l'occupation genevoise 1589-1601.*  British Libary ISBN 1-241-45644-5..
3. ↑   Brossard,, Joseph.  (1831). *Histoire politique et religieuse du Pays de Gex.* .
**Jacques Andurain** 1916ko azaroaren 26an jaio zen Hastinga izeneko Frantziako Landetako herrian, bere familiak oporrak pasatzeko zuen etxean. 2016ko martxoaren 3an hil zen Parisen.

Familia
-------

Marguerite Clérisse (Marga Andurain) emakume abenturazalea eta Piarres Andurainen semea zen. Amaren aldetik Baionako Clérisse abokatu familia ospetsuaren ondorengoa eta aitaren aldetik Mauleko Andurain gazteluaren jatorrikoa.

Bere aita Piarres, Clement Andurain *Zibero* euskal idazlearen, *üskaldunak Ibañetan* pastoralaren egilearen, lehengusua zen.

Andurain de Maytie familiaren armarria

Bizitza
-------

Nahiz eta Landetan jaio (gurasoek zeukaten opor etxean) bere lehen urteak Baionan igaro zituen, aitona Maxime Clérisse eta amona Marie Diriarteren Baiona Handiko Victor Hugo kaleko 25 zenbakiko etxean. Hiri bereko kristau eskoletan hasi zituen ikasketak 1921ean. Ondoren Uztaritzeko (Lapurdi) Saint-François Xavier eskolan ikasiko du, eta bertan Piarres Lafitte apaiz eta idazle abertzalea ezagutuko du; haren izena aurrerago erabiliko du nazien aurkako borrokan izengoiti moduan.

1930ean Palmirako (Siria) Hotel Zénobien oporrak igaro ondoren Jesuiten Beiruteko Saint-Joseph unibertsitatean ikasketa hasiko ditu baina bertatik kanporatuko dute ateoa izatea leporatuta. Hortik, Damaskoko Misión Laïquera joanen da. Eta 1932-33. ikasturtean Beiruteko Université Américainen segituko ditu ikasketak eta hor literatura marxista ezagutuko du, baita Bayadjian, Artine Madoyan (Ekialde Erdiko Kominterneko ordezkaria) eta Michel Afflack (1947 Baath alderdiaren sortzailea) ere. 16 urterekin sirio-libanoar Alderdi Komunista klandestinoan militatzen hasiko da. 1933an Parisera itzuliko da eta Frantziako Alderdi Komunistan militatzen hasiko da orduan.

Bigarren Mundu Gerra hasi eta Frantziaren okupazioan eta erresistentziarendako lanean hasiko da buru belarri. Hainbat ekintza burutuko ditu, nabarmenenak hauek izan zirelarik:

1941eko uztailaren 7ko gauean Pierre Hervé erresistentziako kide eta beste 20 lagunen Pariseko La Santé espetxeko ihesaldia antolatu zuen Jean Blanchard kidearekin batera.

1941ko abuztuaren 21ean Pierre Georgesi (*Fabien koronela* ezizenez ezagututako erresistentziako ekintzaile mitikoa) bere amaren mauser 6.35 pistola eman zion, zeinarekin honek Parisko Barbes-Rochechouart metroan militar nazi bat akabatu zuen, hildakorik suertatu zen Frantziako erresistentziako lehen ekintza armatua izan zena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Bibliografia
------------

* 
* 
* 
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57778695
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 143839

 |

* Wd Datuak: Q57778695
**Aines Dufau Lakaberatz** (Donapaleu, 1965eko urtarrilaren 19a) baxenafar pedagogo eta hizkuntzalaria da. Euskal Ikasketetan lizentziaduna da (Paueko eta Aturrialdeko Unibertsitatea).

Uztaritzen egoitza duen Ikas Euskal Pedagogia Zerbitzuaren zuzendaria da. Elkarte honek euskararen eta euskarazko irakaskuntza hedatzen laguntzen du. Ikasmaterialgintza sortzea, Animazio pedagogikoak eta dokumentazio zerbitzu bat kudeatzea dira elkarte honen lan ildo nagusiak. Gaur egun, Ikasek 28 000 bat liburu, CD eta DVD baditu, kasik guziak euskaraz, oroz gainetik euskara(z) ari diren ikasleentzat eta irakasleentzat bilduak: eskuliburuak, entziklopediak, literatura obrak, dokumentalak... Katalogoa sarean kontsultagarri da, eta notizia guztiak deskargatzen ahal dira.

Euskaltzain urgazlea
--------------------

Euskaltzaindiak *euskaltzain urgazle* izendatu zuen 2006ko maiatzaren 26an. Hiztegi Batuko lantaldean aritu izan da 2013z geroztik.

Ikas argitaletxean argitaratzen duten guzia euskara batuzko aditz formak erabiliz idazten dute, nafar-lapurterazko hiztegia eta joskera hobetsiz. Egun guzietako hizkuntza tresnarik baliosena Euskaltzaindiaren Hiztegi Batua dute, eta oroz gainetik Nola Erran hiztegi elektronikoa. Teknika eta zientzia alorretako gaien lantzeko, Euskalterm eta Elhuyarren hiztegiak baliatzen dituzte. Nafar-lapurterazko tradizioari jarraikiz argitaratzen dutena, zubereraz ere argitaratzen dute, eskolako lehen eta bigarren zikloetan ari diren irakasle eta ikasleentzat (2 eta 8 urte). Alabaina Zuberoako haurrek lehenik zuberera menderatu behar dutela uste dute, haur literaturaren bidez, eta halaber zientzien eta matematiken bidez ere bai. Hausturarik ez dadin izan eskolako, herriko eta eskolako mintzairen artean, ikastresnak zubereraz ere argitaratzen dituzte, eskolako lehen urtekoentzat.

Zenbait idazlan
---------------

* ikus Azkue Biblioteka eta Artxiboa.
* *Irakaskuntza elebidunaren erronka: hiztun osoak egitea.* Hur Gorostiaga, Arantxa Idieder, Aines Dufau, Paskal Bourgoin, Marie Andrée Ouret.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Dufau Lakaberatz, Aines» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-11-23).
2. ↑   Coyos, Jean-Baptiste ( 1952-).  (2019). *Euskara batua eta Ipar Euskal Herria : 1964-2018.*  Euskaltzaindia ISBN 978-84-949787-6-0. PMC 1123022555. (Noiz kontsultatua: 2019-11-23).
3. ↑    Dufau, Aines.  (2018). *Gaurko egoera. Euskararen batasuna nola ikusten den Ipar Euskal Herritik.*  Euskaltzaindia. 100. urteurreneko biltzarra (Noiz kontsultatua: 2019-11-23).
4. ↑    Gorostiaga, Hur; Idieder, Arantxa; Dufau, Aines; Bourgoin, Paskal; Ouret, Marie Andrée.  (2012). «Irakaskuntza elebidunaren erronka: hiztun osoak egitea» *EUSKERA* (57): 155–162. ISSN 0210-1564. (Noiz kontsultatua: 2019-11-23).

Ikus, gainera
-------------

* Ikas

Kanpo estekak
-------------

* Ikas webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51475351

 |

* Wd Datuak: Q51475351
**Willem Jan van Eys** Holandar euskalaria (Amsterdam, 1825eko apirilaren 16a - San Remo, 1914ko apirilaren 17a). Hizkuntzalaritza ikasi zuen, eta euskara ikertzeari eskaini zion ahaleginik handiena. Londresen eta San Remon bizi izan zen. Bi bidaia egin zituen Euskal Herrira: lehenengoan, 1866an, Zarautzen egon zen Gregorio Arruerekin, frantziskotarren komentuko liburuak eta aztertzen; bigarrena 1868an egin zuen. Van Eysenak dira, euskal aditzari buruzko lan batzuez gainera, *Dictionnaire basque-français* (1873), eta *Grammaire comparée des dialectes basques* (1879). Bestalde, testu zaharren argitalpen berriak ere egin zituen. Van Eysek aurkitu eta argitaratu zuen, esaterako, *1596ko errefrau eta sententziak* (1896).

Euskal hiztegigintzaren alorrean asko izan dira lan egin dutenak. Landuchio izan zen lehena, 1562an idatzi baitzuen *Dictionarium Linguae Cantabricae* obra. Silvain Pouvreauren euskara-frantsesa hiztegia, XVII. mendekoa, ez zen argitaratu baina argazkitan jasoa dago Donostiako Julio de Urquijo Mintegian. Pierre D’Urteren *Dictionarium Latino-Cantabricum* amaitu gabea, berriz, berriki argitaratu du Patri Urkizuk, Sarako Etxeberrik *Euskara-latina, frantsesa-gaztelera hiztegia* egin zuen, eta Larramendik 1745ean kaleratu zuen bere *Diccionario Trilingüe del Castellano, Bascuence y Latín* lan mardula. Harrietek egin zuen hiztegia ez zen, bere aginduz, argitaratua izan, horretarako eskaintza bat baino gehiago jaso arren eta Duvoisinek burututakoak ere ez zuen argirik ikusi. 1963an agertu zen Añibarroren Voces Bascongadas Diferenciales de Bizcaya, Guipúzcoa y Navarra.

Novia de Salcedoren *Diccionario Etimológico del Idioma Bascongado* (1887) eta Aizkibelen *Diccionario Basco-Español titulado Euskeratik Erderara biurtzeko Itztegia* (1885) Larramendirenaren bidetik abiatu zirenez, haren alde on eta txarrez josita daude. Azken mendean hiztegigintzan aipatzekoak dira Lhande, Azkue… Bestalde, testu zaharren argitalpen berriak ere egin zituen Van Eysek. Berak aurkitu eta argitaratu zituen, esaterako, 1596ko *Atsotitz eta esamoldeak* (1896).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2442281
* Commonscat Multimedia: Willem Jan van Eys

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 102330447
* ISNI: 0000 0001 2037 3582
* BNF: 12844141g (data)
* GND: 138150591
* LCCN: no98076594
* SUDOC: 137650698
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05955/eu\_v\_0132/v0132

 |

* Wd Datuak: Q2442281
* Commonscat Multimedia: Willem Jan van Eys
Egur ikatza gori.
Marrazteko ere erabili ohi da egur ikatza.
**Egur ikatza** landare edo animalia substantziei ura eta beste osagai lurrunkor batzuk kenduz lortzen den erregaia da. Karbono-hondakin beltz eta arina da, eta egurra 400 eta 700 graduen artean berotzerakoan sortzen da. 

Tenperatura hau lortzeko, labe berezi bat erabiltzen da. Labe hau Egur ikatz labea deitzen da, egurra ganga batean apilatzen da eta beheko aldean sua sartzerakoan dena berotzen da ikatza sortzeko. Ezin da edozein moduan berotu, oxigeno kantitate minimo bat behar da.

* 
* 

Euskal Herrian, mende askoan ohiko jarduera izan da egurra kontrolpeko atmosferan errez egur ikatza egitea.

Ekoizpena
---------

Euskal Herrian, egur ikatza egiteko ohiko tokia txondorra izan da, hots, kono forma duen egur multzo handia. Lehenengo egurra bildu behar dugu. Txondorra egiteko, nahiago izaten da pagoa, haritza edo gaztainondoa erabiltzea, baina beste edozein zuhaitzetatik ateratako egurrarekin ere egin daiteke.

Ondoren egurra ondo txikitu edo moztu behar da. Txondorra egiteak oso teknika zehatzak eskatzen ditu. Txondorra altxatu baino lehen, egurra bildu eta txikitu beharra dago. Gero, txondorraren beheko partea izango den sare moduko zerbait egiten da txikitutako egur horrekin. Horren erdian makila bat jarri behar da gidatzat, eta alboetan beste lau makila, txondorraren tximinia eratzeko. Ostean, *alkate* deitzen den makila bat jartzen da: txondorraren garaiera zuzenduko duen ardatza.

Gero, behetik hasten da txondorra eraikitzen, enbor lodienak azpian, eta ondoren meheak. Armiarma-sare beten itxura izan dezake txondorrak.

Ikus, gainera
-------------

* Kiln
* Ikazkintza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q177463
* Commonscat Multimedia: Charcoal

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4126285-2
* LCCN: sh85022633
* NDL: 00567799
* NKC: ph632345
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q177463
* Commonscat Multimedia: Charcoal
**Compañía de Distribución Integral Logista Holdings, S.A.** edo **Grupo Logista** txikizkarien arloan lan egiten duen espainiar enpresa da. Taldeak- garai bateko Tabacalera (gero Altadis izango zena) konapiniaren oinordekoa- tabakoa, produktu farmazeutikoak, liburuak eta aldizkako argitalpenak banatzen ditu, baita transakzio elektronikoak ere, besteak beste. Logistak distantzia luzeko eta karga osoko garraio-zerbitzuak, tenperatura kontrolatuko garraio-zerbitzuak, paketeria industriala eta premiazko mezularitza-zerbitzuak ere eskaintzen ditu.

300.000 banaketa-puntu inguru ditu Espainian, Frantzian, Italian, Portugalen eta Polonian, eta 45.000 salmenta-terminal inguru. Europako banaketa-konpainia garrantzitsuenetako bat da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Bloomberg. *Compañía de Distribución Integral Logista Holdings, S.A.: Private Company Information - Businessweek.* .

Kanpo estekak
-------------


| * i
* e
* a
IBEX 35 indizearen enpresak |
| --- |
| 
* ACS
* Acerinox
* Aena
* Amadeus IT Group
* Acciona
* Acciona Energía
* BBVA
* Bankinter
* CaixaBank
* Cellnex Telecom
* Inmobiliaria Colonial
* Endesa
* Enagás
* Fluidra
* Ferrovial
* Grifols
* International Airlines Group
* Iberdrola
* Indra
* Inditex
* Logista
* Mapfre
* Meliá Hotels
* Merlin Properties
* ArcelorMittal
* Naturgy
* Red Eléctrica
* Repsol
* Banco Sabadell
* Santander
* Sacyr
* Solaria
* Telefónica
* Unicaja

 |
**Jose Antonio Larrunbide Urkidizar** (gaztelaniaz: *José Antonio Larrumbide Urquidizar*) (Larraul, 1756ko uztailaren 10a-Usurbil, 1827ko urriaren 22a) Gipuzkoako politikari liberala izan zen. Bere jaiotze herriaz zalantzak daude. 

Legelari ilustratua, Auzitegi Krimenaren Fiskala, frantsesen inbasioarekin 1811ko urtarrilaren 19tik abuztuaren 12ra bitartean Grazia eta Justizia Bulegoko idazkari zela, Batzorde Goren Zentralean parte hartu zuen. Gaztelako Kontseiluko kide izan zen. Joaquina Millaresekin ezkondu zen.

Biografia
---------

Zaragozako Unibertsitatean ikasi zuen. Abokatu gisa Madrilen lan egin zuen. Frantsesak penintsulan sartu zirenean Zaragozan zegoen eta hiriak pairatu zituen bi setio ezagutu zituen. 1813ko irailaren 13an Gipuzkoako diputatu hautatu zuten Cadizko Gorteetarako. Aukeraketa honetan arazo ugari sortu ziren. Gorteek baliogabetu egin zituzten hauteskunde horiek, Prestaketa Batzarrerako hauteskundeen aurretik egin ez zirelako eta bi diputatu jabe eta ordezko bat aukeratu zirelako, diputatu jabe bakarra eta ordezko bat aukeratu behar izan zirenean. Urriaren 31n beste hauteskunde bat egin zen, eta Larrunbide Gipuzkoako diputatu jabe gisa berretsi zen. 1814ko urtarrilaren 15ean, Larrunbidek karguaren zina egin zuen Migel Antonio Zumalakarregi ordezkatuz, behinik-behin Larrunbideko postua iraila eta urtarrila bitartean bete baitzuen. Larrunbide Kongresuko bigarren diputatu gipuzkoarra izan zen. Bere agintaldia hilabete gutxi batzuetan luzatu zen, 1814ko maiatzean Fernando VII.ak Gorteak desegin zituen arte.

1810ean berreskuratu zenetik Gaztelako Kontseiluaren ministroa izan zen. 1824ko otsailaren 20ko dekretu bidez erretreta eman zitzaion. Hala ere, hurrengo urtean, 1825eko otsailaren 16an, Gaztelako kontseilari karguaz jabetu zen berriro ere, eta litekeena da kargu hori bere heriotza gertatu zenean betetzen egotea. 1827ko maiatzaren 11n, bere osasuna berritzeko, Gipuzkoara joateko baimena eskatu zuen; baimen hori hartu bitartean hil egin zen.

Lanak
-----

* *Advertencia al público imparcial, para prevenir los perjudiciales efectos que pueda causar la lectura del Num. X del periódico intitulado "El Robespierre Español"*, Cádiz, Imprenta Real, 1811.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Biografia Espainiako Historia Errege Akademiaren webgunean.