recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Primus inter pares*** hizkuntza askotan erabiltzen den formula juridiko-politikoa da, latinez emana eta euskaraz literalki **lehena parekideen artean** esan nahi duena. Printzerri (estatu) bateko gobernu edo buruzagitza mota bat adierazten du, non buruzagi batek, bere meritu edo ezaugarri nabarmenengatik eta besteen onespenez, agintea hartzen baitu; jatorriz edo karguz, hala ere, herrialde edo erakundeko beste pertsonaia nagusien parekoa da, eta haien aurrean erantzuten du bere ekintzengatik.

Antzinako Erroman du jatorria, Julio Zesar kontsula hala zen hasiera batean, senatuak denbora baterako agintari izateko aukeratua. Aldiz, Oktavianotik aurrera, hori bukatzen hasi zen, *primus inter pares* izatetik enperadoreek *augustus* titulua hartu zuten, senatuaren gainetik kokatzen zituen izendapena, nahiz eta artean formalki senatuaren oniritzia bilatzen zuten. Enperadorea jite jainkotiarra hartzen joan zen. Behe Inperioan, enperadorearen jainkotiartasuna nagusitu zen.

Erdi Aroan, *primus inter pares* oso hedatutako printzipioa zen Europako herrien egitura politikoan, hala nola Nafarroan edo Eskozian, harik eta Behe Erdi Aroan eta, bereziki, Elizaren eta Egoitza Santuaren babesaz, erregearen botere absolutuaren ideia nagusitzen hasi zen arte: *Dei gratia Rex* titulua izaten zuen. Egun ere herrialde askotako gobernu eta erakundeetan erabiltzen da. Adibidez, erakunde bateko kideen artean, bozeramaile moduan zaharrena aukeratzen denean, *primus inter pares* aukeraketa modua erabili dela esan daiteke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q309477
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q309477
Atenasko Akropoliaren propileoa, XIX. mendeko irarlan batean.
**Propileoa** (antzinako grezieraz: Προπυλαιον, *propylaion*) Antzinako Greziako eraikuntzan, tenplu barrutiaren aurreko aterbe irekia zen, hainbat harrizko zutabek eta etxegainak osatzen zutena. Propileorik ezagunena Atenasko Akropoliaren sarrerakoa da, Mnesikles arkitektoak eraikia.

Atenasko akropoliko propileoak
------------------------------

Partenoia bukatu eta berehala, Periklesek beste eraikin bikain bat eraikitzeko agindua eman zuen : Akropoliko mendebaldeko sarrerako ate monumentala. K.a. 437an hasi ziren atari hori eraikitzen, Mnesikles arkitektoaren zuzendaritzapean; atal nagusia bost urtetan bukatu zuten, baina gainerakoa bukatu gabe utzi behar izan zuten, Peloponesoko gerraren eraginez. Partenoia bezala oso-osorik Pentelikoko marmolez dago egina eraikin hau ere, eta hark bezala badu firztasuraik ere. Mnesiklesek lur maldatsu eta gorabeheraz bete baten gainean eraiki behar izan zuen; egiteko zail eta neketsu hori, ordea, bikain burutu zuen, halako moduan non haitz bitarteko pasabide malkortsua zena sarbide bikain eta ikusgarri bihurtu zuen.

Oinplanoa
Eraikinaren bi ertzetan zuen atari banatik, ekialdekoak baizik ez du ondo samar gure egunetaraino iraun; esan liteke doriar tenplu klasiko baten fatxada dela, ezpada hirugarren eta laugarren arteko tarte zabalagatik. Mendebaldeko fatxadak bi hegal zituen; iparraldekoa hegoaldekoa baino askoz handiagoa zen, eta arte galeria bat zeukan barruan, margolanak ikusteko berariaz eginiko historian ezagutzen den lehenengo aretoa: *Pinakoteka*. Propileoak zeharkatzen dituen erdiko bidea bi zutabe lerroz dago inguratua, gehiago dagozkionak joniar ordenari doriarrari baino. Badirudi garai hartan joniar elementuak indartzen hasia zela doriar egituren baitan erabiltzeko joera.

Hara iristeko malda handi bat igo beharra zegoen : 80 metro luze eta 20 metro zabal zen, eta 25 metroko igoera zuen. Ziur asko mailakatua egongo zen, eta hiru bat metro zabal zen galtzada bat izango zuen erdian, sakrifiziorako abereak igo ahal izan zitezen. Fatxadako erdiko bi zutabeen arteko tartea, besteen artekoa baino handixeagoa zen galtzada horri lekua uzteko. Barrualdean galtzada hori bi joniar zutabe lerroen artean zihoan, eta atzealdeko atarira ematen zuen. Arkitrabeak burdinazko barrez indartuta zeuden.

Atzealdeko atariaren aurrez aurre Atena Promakosen brontzezko estatua zegoen, Propileoak baino garaiagoa eta handik kilometro askora ikus zitekeena.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014/02/01 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Partenoia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q275136
* Commonscat Multimedia: Propylaea (architecture)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 167676850 (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q275136
* Commonscat Multimedia: Propylaea (architecture)
***Propionibacterium freudenreichii*** bakterioak da, Actinomycetales ordenekoa.

Ezaugarriak
-----------

*Propionibacterium freudenreichii* bakteria gazta batzuk egiteko erabiltzen da, besteak beste, emmental eta maasdam gaztak. Produktu horietan fermentazio propionika eragiten du. Erreakzio horren ondorioz sortzen den karbono dioxidoak gazta horietan ikusten diren barruko zuloak egiten ditu. Gaztagileek zulo horien tamainuak kontrolatzen dituzte faktore desberdinen aldaketen ondorioz: azidotasuna, tenperatura eta ontzeko denbora.

Azken urtetako ikerketen ondorioz *Propionibacterium freudenreichii* jatearen ondorio positiboak aztertu dira. Dirudienez, bakteria horrek traktu gastrointestinala garbitu dezake. Esaten da, halaber, kolon eta ondesteko minbiziaren aurkako eragina izan dezakeela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3008030
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 6385419
* GBIF: 3225691
* ITIS: 958611
* NCBI: 1744
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000070002

 |

* Wd Datuak: Q3008030
**Oconto konderria** (ingelesez: *Oconto County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Oconto da. 2010eko zentsuaren arabera 37.660 biztanle zituen, Oconto kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Oconto konderriak 2.975,37 kilometro koadro ditu. Horietatik 390,59 ura dira. Beste 2.584,78 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,66 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 37.660 pertsonetatik 36.686 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 519 dira. 68 beltzak edo afroamerikarrak. 443 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 110 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 339 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490477
* Commonscat Multimedia: Oconto County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150110416
* LCCN: n81119848
* **Lekuak**
* OSM: 1799707
* TGN: 2002341

 |

* Wd Datuak: Q490477
* Commonscat Multimedia: Oconto County, Wisconsin
**ROKPA International** batez ere Tibeten eta Nepalen lan egiten duen gizaldeko elkartea da. 1980. urtean sortua Akong Tulku Rinpoche, Lea Wyler eta Wyle doktorearen eskutik.

Rokpa Internacionalaren logoa
Rokpa Internationaleko helburu nagusia munduko pertsona txirotuenen bizi kalitatea hobetzea da, erlijio, kultura eta jatorriarekin zerikusia duten diskriminaziorik gabe. Rokpa Internationalek laguntza heltzea bereziki zaila den tokietan egiten du lan.

Rokparen bulego nagusiak Zurichen daude, Suitzan, eta munduan zehar 18 herrialdetan ditu ordezkaritzak. Urtero, Rokpa International 120 bat proiektutan murgilduta dago.

Gizaldeko elkarte honek ZEWO zigilua du (dohaintza bidez finantzatzen diren elkarteen Suitzako zertifikazio autoritatea) diruaren kudeaketa arduratsua bermatzen duena.

Espainiar estatuan Rokpa Internationalek bi ordezkaritza ditu: Rokpa Euskadi eta Rokpa España.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q870014
* Commonscat Multimedia: ROKPA International

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239280250

 |

* Wd Datuak: Q870014
* Commonscat Multimedia: ROKPA International
***Rhea*** rheiformes ordenako hegazti paleognatoen generoa da, eta ñanduak izen arruntarekin dira ezagun.

Ezaugarriak
-----------

Ostruka afrikarraren antzekoak dira, baina, harekin alderatuta, alde nabarmenak dituzte. Haiek baino tamaina txikiagoa dute, 1,50 eta 1,80 metro bitarteko garaiera dute, eta emea arra baino zertxobait txikiagoa da. Hiru behatz ditu oin bakoitzean, eta ostrukak, berriz, bi baino ez ditu. Arrek eta emeek ezaugarri morfologiko diferenteak dituzte, baina alde hori ez da oso nabarmena.

Biologia
--------

Ñandua ez da hegan egiteko gauza; hala ere, bere burua arriskuan ikusiz gero, abiadura handian korrika egiteko gai da (orduko 80 km-ko abiadura har dezake); jauzi egiteko traketsa da, baina, ibai baten ibilgua gurutzatu behar izanez gero, oso igerilari ona da.

Animalia taldekoiak dira; udazkenean eta neguan talde handiak osatzen dituzte, 50 aleko taldeak ere ikusi izan dira, baina, ugaltzeko garaia iristean, talde horiek desegiten joaten dira, estaltze-eskubidea dela medio arrek beren arteko liskarretan hasten direlako. Ugaltze-garaian ar bat eta hainbat emez osatutako taldeak ikus daitezke, edo baita ale gaztez eta ugaltzeko emerik aurkitzerik izan ez zuten arrez osatukoak ere.

Ñanduek belarra, haziak, fruituak, intsektuak, narrastiak eta ugaztun txikiak jaten dituzte. Sugeak gustuko izateak bereziki baliagarri egiten ditu. Oso entzima indartsuak ditu urdailean; hori dela eta, haren jatun-izaera oso ezaguna da.

Arreske-aldia uztailean eta abuztuan izaten dute. Habia egiteko eremu irekiak eta landaredi gutxikoak aukeratzen dituzte; emeak 40 arrautza inguru jartzen ditu 6 egunez, lurzoruko sakonune txikietan. Txitaldiak 37-38 egun inguru irauten du, eta arra soilik arduratzen da hartaz.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Hegaztien bideoak, argazkiak eta soinuak Internet Bird Collection-en.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19171
* Commonscat Multimedia: Rhea (genus)
* Wikispecies Espezieak: Rhea

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh92001446
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Rhea
* BOLD: 4614
* EOL: 28487
* GBIF: 2495164
* ITIS: 174378
* NCBI: 8796
* Paleobiology Database: 83729

 |

* Wd Datuak: Q19171
* Commonscat Multimedia: Rhea (genus)
* Wikispecies Espezieak: Rhea
**Rheinhessen** ardogintza eskualdea, Renania-Palatinatua estatuan dagoena, bere 26.171 hektareako hedadurarekin, Alemaniako estatu guztien artean, ardo ekoizpen handiena duena da. Eskualde honetako mahatsaren sekretua, eskualdeko bertako klima da, mahastiek jasaten duten tenperatura, herrialdearen gainontzeko zatiaren batez besteko tenperatura baino pixkat altuagoa baita, eta honek, mahatsaren heltzea eta azukre naturalen sortzea mesedetzen du, fermentazioan oso erabilgarriak direnak. Eskualde honetan, Rheinhessen jatorri izendapenaren barneko herririk ospetsuenak daude: Nierstein, Oppenheim eta Worms-Pffedersheim.

Mendia mahatsondoekin (Weinberge), Worms-Pffedersheimen.

Barietateak
-----------

Eskualde honetako ardo ekoizpenaren %77a, ardo zuria da. Ardo beltza urria da, eta soilik Ingelheim eskualdean ekoizten da.

Mahats zuri moten barnean, erabiliena Müller-Thurgau barietatea da, %25arekin, jarraian, Silvaner barietatea dagoelarik. Ondoren, Rieslinga, %9,9rekin, Dornfelderra, %8,3rekin, Kernerra, %7,5ekin, Portugieserra, %7rekin, Scheureubea, %5,8rekin eta Bacchusa, %5,5ekin daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q567327
* Commonscat Multimedia: Vineyards of Rheinhessen

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ge229708

 |

* Wd Datuak: Q567327
* Commonscat Multimedia: Vineyards of Rheinhessen
**Route 66** (alegia, *Route Sixty-Six*, ingelesez deitzen zaionez) Ameriketako Estatu Batuetako autobide-sareko autobide bat zen, beste goitizen batzuekin ere ezaguna zena, hala nola *Main Street of America* (*Amerikako Kale Nagusia*) edo *Mother Road* (*ama-errepidea*).

Hasiera-hasierako autobideetako bat da, 1926ko azaroaren 11n ezarri baitzen.

Autobide ospetsu honek abiapuntua Chicagon (Illinois) zeukan, eta amaiera Los Angelesen (Kalifornia). Bi horien artean, honako estatu hauek zeharkatzen zituen: Missouri, Kansas, Oklahoma, Texas, New Mexico eta Arizona. Guztira, 3.940 kilometroko luzera zeukan.

Jendartean, errepide hau ezaguna bihurtu zen, besteak beste, izen bereko (Get Your Kicks On) Route 66 abesti famatu batengatik (Bobby Troup-ek idatzia eta Nat King Cole Trio edo Rolling Stones bezalako taldeek kantatua) eta 1950eko nahiz 1960ko hamarkadetako telebista-programa batengatik. Berriki, Disney/Pixar-en *Cars* filmean agertu zen Route 66.

Funtzionamenduan egon zen denboran zehar, Route 66 errepideari hobekuntza eta birlerrokatze ugari egin zitzaizkion, bere ibilbidea eta guztizko luzera aldatu zutenak. Birlerrokatzeetako askoren bitartez, bidaiarientzako ibilbide azkarragoak edo seguruagoak lortu ziren, edo hirietako zirkulazio-buxaduretatik libratzeko saihesbideak zerbitzuan jartzea. Birlerrokatze horietako baten bitartez, autobideak zeukan mendebaldeko helmuga are mendebalderago mugitua izan zen; zehazki, Barstow-ren erdigunetik Santa Monicaraino.

Route 66.

Abestia
-------

* (Get Your Kicks On) Route 66

Kanpo estekak
-------------

* *Route 66 Experience*
* *The World Monuments Fund*
* AEB osoko *Historic Route 66 Federation*
* Official Website of *Historic Route 66 (National Scenic Byway)* in Illinois
* Kaliforniako *Historic Route 66 Association*
* *Route 66 Preservation Foundation*
* Kanadako *Route 66 Association*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q79934
* Commonscat Multimedia: U.S. Route 66

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239123146
* BNE: XX5648871
* BNF: 125515150 (data)
* GND: 4290117-0
* LCCN: sh88002477
* NKC: ge687926
* SUDOC: 08612773X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q79934
* Commonscat Multimedia: U.S. Route 66
***Routy Gaztea*** (frantsesez: *Le Jeune Routy*) Henri de Toulouse-Lautrec margolari frantsesak 1883an egin zuen lana da. Margolana Frantziako Albiko Toulouse-Lautrec Museoan erakusten da. Tamaina hau da: 61 × 49 zm.

Historia
--------

Udako oporretan Lautrec gazteak nekazariak erretratatzen aritzen zen, saio bakoitzeko 75 zentimo ordainduz. Adar bat ebakitzeko asmoa zuen nekazaria, familiako lurretan lan egiten zuten langile ugarietako bat zen. Izan ere, Toulouse kondeak probintziako aristokrazia tipikoa ziren, lur jabeak; beren ondasunak errentan jartzen zituzten Midi eta Gironda herrietan.

Ezaugarriak
-----------

Lautrec-ek margotutako paisaiarik ederrena da seguruenik. Lan honetan artistak paisaiaren gaineko pentsamendua ezin hobeto azaldu zuen, hau da, protagonistaren nortasuna hobeto ulertzeko osagarri gisa erabiltzea. Lanak Léon Bonnaten irakaspen akademikoen eragina erakusten du; ikasleei paletan kolore gehiegi ez nahasteko gomendatzen baitzien, horrela gaia argiago gera zedin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Marianne Ryan, *Toulouse-Lautrec, catalogo della mostra, (Hayward Gallery, Londres 1991/10/10 - 1992/1/19 Galeries nationales du Grand Palais, Paris 1992/2/21 - 1992/2/1)*, Leonardo De Luca Editori, Roma 1991, 104. orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3794238

 |

* Wd Datuak: Q3794238
|  |  |
| --- | --- |
|  | **Orri honetako testu zati batzuk japoniar idazkerarekin idatzita daude.**Euskarri eleaniztun egokirik gabe, galderaikurrak ikusiko dituzu kanji edo kana karaktereen ordez. |


|  |
| --- |
|  |
| Oob |
| ウーブ |
| Sexua | Gizonezkoa |
| Jaiotze data | 774. urtea |
| Jatorria | Mangan |
| Lehen agerraldia | Dragoi Bola Zko 289. atala (animea) |
| Arraza | Gizakia |
| Beste izen batzuk | Uub, Majuub, Ubuu, Uubuu, Ooboo, Buub, Boob, Papayaman |
| Garrantzia | Bigarren mailako pertsonaia |
| Senideak | * Son Goku (maisua)
 |
| Ahotsa |  |
|

**Oob** (jatorrizko japonieraz ウーブ *?*) Dragoi Bola manga eta Dragoi Bola Z eta Dragoi Bola GT animeetako fikziozko pertsonaia da.

Biografia
---------

|  |
| --- |
| **Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.*  |

**Oob** Booren berraragipena da (hortik izena alderantziz izatea). Dragoi Bola Zren amaieran Gokuk Boo Ahaltsua akabatu ostean, honek Boo berpiztua izatea nahi zuen baina pertsona on bezala, oso indartsua zenez Gokurentzat interes handiko etsaia zelako.

**Oob** Arte Martzialen Txapelketan agertu zen. Botere sinestezina zuen gizaki gazte baten forma hartu zuen. Hala ere indar hori oso zaila zen kontrolatzeko. Gokuk **Ooben** aurka borrokatzea erabaki zuen, eta hau lortzeko Boori tranpa egiteko eskatu zion eta honek horrela egin zuen. Borrokan Gokuk iraindu egin zuen bere barneko indar guztia askatzeko. Bere indarraren kontrolik ez zuela ikustean **Oob** entrenatzea erabaki zuen gerlari indartsu bat bilakatu eta erabateko kontrola zuenean berriz ere bere aurka borrokatzeko. Baita bera ez zagoenean bere ordezko izan zedin ere. **Oob** gizaki indartsuena bilakatu zen, Super Saiyen indarra parekatuz.

Geroago Dragoi Bola GTn, Lurraren aurkako zenbait mehatxuren aurka borrokatu zen. Umeren aurkako borroka gogorraren ostean Mr. Boorekin fusionatu zen berriz ere. Izan ere Mr. Boo Boo Ahaltsuaren alde ona zen eta **Oob** alde txarraren berraragitze ona. Fusio honek **Ooben** antza handia du baina bere indarra ikaragarri hazten da, Super Saiya 3 bat baino indartsuago bilakatuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q246908

 |

* Wd Datuak: Q246908


| Dragoi Bolako pertsonaiak |
| --- |
| **Saiyak:** Son Goku · Son Gohan · Vegeta · Son Goten · Raditz · Trunks**Gizakiak:** Bulma · Iratxo Dortoka · Yamcha · Chichi · Krilin · Ten Shin Han · Chaoz**Arerio nagusiak:** Zapi Gorridun Armada · Satan Bihotz Txiki · Freezer · Ziborrak · Cell · Boo Ahaltsua · Ume · Dragoi Ilunak**Pertsonaia zerrendak:** Dragoi Bolako saiyen zerrenda · Dragoi Bolako lurtarren zerrenda · Dragoi Bolako estralurtarren zerrenda · Dragoi Bolako naturaz gaindiko izakien zerrenda |
***Ook!*** (harridura markarekin) programazio lengoai esoterikoa da. Lengoai hau Brainfucken parodia bat da, honen komandoak erabiltzen dituena.

Bere diseinatzailearen arabera, David Morgan-Mar, lengoaia orangutanentzako diseinatua dago. 3 hitz erreserbatu ditu (Ook. Ook? eta Ook!) 8 era desberdinetan elkartu daitezkeenak lengoaiaren aginduak osatzeko.

Ook! orangutanentzako erreza ikasteko izan nahi du. Lengoaiaren eta animalia hauen arteko erlazioa Terry Pratchetten Mundodisco eleberritik dator, agertzen den liburuzain batengatik. Liburuzaina magoa da, eta orangutan bihurtu zen hitz magiko baten akats batengatik. Behin orangutan bihurtuta bere "Ook" hitzaren bitartez soilik komunikatzen da.

| Ook! sententzia | Brainfuck karakterea | Esanahia |
| --- | --- | --- |
| `Ook. Ook?` | `>` | Erakuslea gehitzen du. |
| `Ook? Ook.` | `<` | Erakuslea kentzen du. |
| `Ook. Ook.` | `+` | Erakutsitako bytea gehitzen du. |
| `Ook! Ook!` | `-` | Erakutsitako bytea kentzen du. |
| `Ook! Ook.` | `.` | Erakutsitako bytearen irteera (ASCII). |
| `Ook. Ook!` | `,` | Erakutsitako bytearen sarrera (ASCII). |
| `Ook! Ook?` | `[` | Aurreratu Ook? Ook! ren hurrengo agindurarte baldin eta erakutsitako bytea 0 bada. |
| `Ook? Ook!` | `]` | Atzeratu Ook! Ook? ren hurrengo agindurarte baldin eta erakutsitako bytea 0 ez bada. |

Adibideak
---------

Kaixo mundua adibide klasikoa:

```
Ook. Ook? Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook.

Ook. Ook. Ook. Ook. Ook! Ook? Ook? Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook? Ook! Ook! Ook? Ook! Ook? Ook. Ook! Ook. Ook. Ook? Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook! Ook? Ook? Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook? Ook! Ook! Ook? Ook! Ook? Ook. Ook. Ook. Ook! Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook! Ook. Ook! Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook! Ook. Ook. Ook? Ook. Ook? Ook. Ook? Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook! Ook? Ook? Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook? Ook! Ook! Ook? Ook! Ook? Ook. Ook! Ook. Ook. Ook? Ook. Ook? Ook. Ook? Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook! Ook? Ook? Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook? Ook! Ook! Ook? Ook! Ook? Ook. Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook. Ook? Ook. Ook? Ook. Ook? Ook. Ook? Ook. Ook! Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook! Ook. Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook. Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook! Ook. Ook. Ook? Ook. Ook? Ook. Ook. Ook! Ook. Ook! Ook? Ook! Ook! Ook? Ook! Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook. Ook! Ook.

```

Kanpo Loturak
-------------

* Ook! programazio lengoaiaren Webgunea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1754680

 |

* Wd Datuak: Q1754680
Vasarelyren ilusio optiko bat
**Op art** arte mugimendu abstraktu modernoa da, 1960. urtean agertu zena. Optikaren oinarrietatik abiaturik, ilusio optikoak sortzen ahalegintzen zen. Kolore hotzen eta beroen arteko aurkakotasunaren edo geometriako irudi zuri-beltzen bidez mugitzen ari direla diruditen gainaldeen, kolore-aldaketen eta hondo- eta forma-aldaketen ilusio optikoak sortzen ziren. Malevic eta Mondrian izan ziren op art mugimenduaren aitzindariak. Josef Albers, Victor Vasarely eta Bridget Riley dira op arteko artista aipagarrienak. New York izan zen op art mugimenduaren gunea.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182331
* Commonscat Multimedia: Op art

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph436864
* AAT: 300022195
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q182331
* Commonscat Multimedia: Op art
**Orgburo** *Organizational Bureau* ingelesezko hitzaren laburketa da, aldi berean errusierazko организационное бюроtik eratorria, euskaraz "Antolakuntza Bulegoa". Antzinako Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren barneko hierarkian, Politburoaren azpibatzorde bat zen, Sobietar Batasun ohian, lanaren antolamenduari zegozkion erabakiak hartzeko sortua. 1919 eta 1952 bitartean existitu zen, ezeztatua izan eta bere funtzioak, alderdiaren Idazkaritzari pasa zizkiotenean.

Orgburoaren funtzioak
---------------------

Orgburoa, alderdiko Batzorde Zentralaren hierarkian, bigarren batzordea zen, Sobietar Batasunean lan antolakuntza ezartzko sortua. Orgburoak, alderdiaren tokiko batzordeen lana gainbegiratzen zuen, eta behar ziren tokietan, Alderdi Komunistako partaideei karguak eman eta aukeratzeko eskumenak zituen. Orgburo eta Politburoaren funtzioak, sarri erlazionatuta zeuden, azken erabakiak, azken estamentu honek hartzen zituen arren. Politburoa, funtsean, antolakuntza estrategikoaz, hiritarrak gainbegiratzeaz eta Estatuaren egoeraz arduratzen zen bitartean, Orgburoa, Estatuaren zerbitzura zegoen lan indarra behar bezala banatzeaz arduratzen zen.

Aukeraketa eta funtzionarioen eskumenak
---------------------------------------

Orgburoa, Batzorde Zentraleko idazkaritzetako batek gainbegiratzen zuena, Politburoa eta Idazkaritzaren antzerako moduan aukeratzen zen, Batzorde Zentralaren osoko bilkuren bidez. Hiru partaidez osatuta zegoen lehen orgburoa, 1919ko urtarrilaren 16an aukeratua izan zen, Batzorde Zentralaren urte horretako biltzarrean. Egoera hau, handik gutxira aldatua izan zen, dena dela, alderdiaren zortzigarren kongresuan, 1919ko martxoaren 8tik 23ra, Politburoaren, Orgburoaren eta Idazkaritzaren karguetan zuzenketak egin zirenean. Honela, Batzorde Zentralaren osoko bilkurak, oraingoan, Orgburoarentzat bost partaide izendatu zituen 1919ko martxoaren 25ean. Lehen mailako pertsona batzuk, aldi berean, Politburo eta Orgburoaren partaide izan ziren arren (Stalin eta Molotov beste batzuen artean), ohi, Orgburoko partaideak, Politburo eta Idazkaritzarako aukeratutakoak baino garrantzi gutxiagoko partaideak ziren alderdiaren barnean.

Ikus, gainera
-------------

* Politburo
* SESBeko Sobiet Gorena

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1851172

 |

* Wd Datuak: Q1851172
**Organismo zelulabakarrak** zelula bakarra dute, eta zelula hori modu independentean bizi da (Van Leeuwenhoek-ek uretan azterturiko izakien antzera). Zelula bakar horrek itxura aldakorra daukate eta organismoaren bizitzeko moduari egokituta daude. Organismo zelulabakarrak moneroak, protistoak eta onddo batzuk dira.

*E. coli*, zelula prokarioto bakar batez osatutako bakterioa.Izaki zelulabakarren kopurua lurreko handienetarikoa da; beste izaki bizidun guztiak baino askoz handiagoa. Hala ere, ezagunak zaiakigun izaki bizidunak funtzio desberdinak dituzten zelulez osatuta daude; organismo zelulaniztunak dira. Dena den, organismo zelulaniztun hauek sortzetik zelula bakar batetik datoz. Organismo oro bere bizitzaren hasierako aldi batean zelula bat izatetik igarotzen da (zigotoa).

Izaki zelulabakar gehienak prokariotoak dira, adibidez, bakterioak; baina izaki zelulabakar eukariotoak ere badaude, adibidez, protozooak.

Haien sistema bakunagatik, organismo zelulabakarrak zelulaniztunak baino primitiboagoak deritze. Izaki zelulabakarrak zelula bakar batez osatuta daude; izaki zelulaniztunak, ordea, zelula espezializatuen multzoez. Multzo horiek ehunak sortzen dituzte; ehun horiek batu eta organoak sortzen dituzte; eta organo horiek batu eta aparatuak osatzen dituzte; eta azkenekoz organismo konplexua eratzen dute.

Izaki zelulabakarretako zirkulazioa zelulako zitoplasmaren mugimenduaz gauzatzen da, ziklosia deritzona.

Zelula bakar batez osatutako organismoak direnez, izaki zelulabakarrak mikroskopiko bezala sailkatzen dira, salbuespen batzuekin: Xenofioforoak tamaina handiko foraminifero zelulabakarrak dira, 20 cm-ko neurri makroskopikora hel daitezkeenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Zhuravlev, AY 1993, Were Ediacaran Vendobionta multicellulars? Neues Jahrb. Geol. Palëontol. 190ː 299-314.

Ikus, gainera
-------------

* Zelula
* Zelulanitz
* Zelula eukariotiko
* Zelula prokariotiko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q36468

 |

* Wd Datuak: Q36468
**Orioko Bate Bizkorrak** edo **OBB Softbol** Orioko softbol taldea da. 1992 urtean sortu zen eta Emakumezkoen Espainiako Softbol Ligan jokatzen du. Titulurik irabazi ez duen arren hainbat alditan izan da finalista.

Historia
--------

1992. urtean sortu zen Jose Manuel Peña Castresanaren ekimenez, Orion softbol talde bat izatearen ilusioz. Garai hartako legediaren arabera, klubak estaldura administratiboa behar zuen, lehiaketa ofizialetan parte hartu ahal izateko. OBBk ez zuen behar adina giza baliabide eta finantza errekurtsorik eta kolaborazioak bilatzera jo zuen. Horrela, Itsasoko Arraun Elkarteak onartu zuen OBB atal independente bezala, baina bere hornidura propioekin (giza hornidura, diru hornidura).

Era horretan hasi zen OBB softbol munduan. Urteak pasa ahala, legedia aldatu egin zen eta OBBk Itsasoko Arraun Elkartetik banantzea planteatu zuen, baina banaketa honek lortutako eskubideak galaraziko zizkion eta erabakia 2007ra arte atzeratu behar izan zuen. Beraz,
2007an OBB OBBSKE izatera pasa zen (Orioko Bate Bizkorrak Softbol Kirol Elkartea). Hala ere OBB izenez edo Orioko bate bizkorrak bezala da ezaguna.

Emaitzarik onenak 2010 eta 2013 artean lortu ditu Espainiako Ligako finala jokatuz. 2013an Europako Softbol Txapelketan aritu zen eta brontzezko domina eskuratu zuen Bulgarian. Txapelketa honetan bertan Olatz Zubia donostiarrak bateatzaile onenaren saria irabazi zuen.

Palmaresa
---------

* Europako Txapelketa (0): hirugarrena 2013an.
* Espainiako Liga (0): finalista 2010, 2012 eta 2013an.
* Erreginaren Kopa (0): finalista 2010 eta 2012an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187943

 |

* Wd Datuak: Q31187943
Orinoko Venezuelako Amazonas estatuan 
**Orinoko** (gaztelaniaz: *Orinoco*) Hego Amerikako ibairik luzeenetariko bat da, 2.140 kilometroko luzerarekin. Munduko hirugarren ibairik jariotsuena da, Amazonas eta Kongoren ondoren. Arroak, *Orinoquia* deitua, 880,000 km²-ko eremua hartzen du, % 76,3 Venezuelan eta gainontzekoa, Kolonbian.

Historia
--------

Kristobal Kolonek 1498ko abuztuaren 1ean bokalea ikusi zuen arren, Orinokoren iturria, *Cerro Delgado-Chalbaud*en (1.047 m, 8°34′N 60°30′W﻿ / ﻿8.56°N 60.5°W﻿ / 8.56; -60.5), Venezuela eta Brasilen arteko mugatik gertu dagoena, 1951 arte ez zen esploratua, hau da, 453 urte pasa eta gero.

Orinokoko delta eta Apure eta Meta ibaiadarrak XVI. mendean Ambrosius Ehingerrek alemaniarrak esploratu zituen eta, 1800 inguruan, Alexander von Humboldt arroa aztertzen ibili zen.

Hidrologia
----------

Orinoko ibaiaren emaria 66 urtez (1923-1989) Puente Angosturan, Ciudad Bolívar baino 5 km gorago, neurtu izan da. Ikertutako arroa 907.313 km²-koa da, arro osoaren % 87,3. Datuotan falta den ekarpenik garrantzitsuena Caroní ibaiarena da. Urteko batez besteko emaria 30.621 m³ segundokoa da: handiena abuztuan du (65.302 m³/s) eta txikiena, martxoan (7.110 m³/s).

**Orinoko ibaiaren batez besteko emariak (m³/s), Puente Angosturan (Venezuela) neurtuak**  
**Datuak: 1923 eta 1989 artean**

Geografia
---------

Orinokoren ibilbideak arku elipsoidal itxura du, Guyanako mendigunearen inguruan. Ibilbidea lau zatitan banatzen da:

* *Goiko Orinoko*, 242 kilometrokoa.
* *Erdialdeko Orinoko*, 750 kilometrokoa.
* *Beheko Orinoko*, 959 kilometrokoa.
* *Amacuroko Delta*, 200 kilometrokoa.

Ibaiaren arroak bitxikeria bat du: Casiquiare kanala, Orinokoren besoa dena, Negro ibaira isurtzen baita eta hori Amazonasen ibaiadarra denez gero, Casiquiarekoa Orinoko eta Amazonasen arteko 'kanal naturala' da.

### Ibaiadarrak

* Apure ibaia.
* Arauca ibaia .
* Atabapo ibaia.
* Caroní ibaia.
* Casiquiare kanala.
* Caura ibaia.
* Guaviare ibaia.
* Inírida ibaia.
* Meta ibaia.
* Ventuari ibaia.
* Vichada ibaia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-05-25). *170. araua: Amerikako toponimia.* .
2. ↑  GRDC: Orinoco Basin, Station: Puente Angostura

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131792
* Commonscat Multimedia: Orinoco River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316430407
* GND: 4043877-6
* NDL: 00628329
* NKC: ge130323
* NARA: 10038773
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q131792
* Commonscat Multimedia: Orinoco River
| Gobernu motak |
| --- |
| * Aristokrazia
* Autokrazia
* Demokrazia
* Despotismoa
* Diktadura
* Errepublika
* Monarkia
	+ Absolutua
	+ Konstituzionala
* Komunismoa
* Oligarkia
	+ Teknokrazia
* Alderdi bakarrekoa
* Teokrazia
* Tirania

---

 |
| Politika saila |

**Oligarkia** (grekoz: ὀλίγος, *oligos* = «gutxi» + ἄρχω *arkhos* = «agintzea, gobernatzea») herriaren boterea gutxi batzuen esku uzten duen aginte mota da. Talde txiki hark boterea du, nobleenak direlako, hau da, aberatsak direlako, familiaren loturengatik, edo kontrol militarraren bidez. Oligarkia duten Estatuak, maiz, gutxi batzuen kontrolpean izaten dira, eta horiek beren eragina belaunaldi batetik bestera oinordetuz joaten dira. Talde horretako kide bakoitzari **oligarka** deitzen zaio.

Antzinako Greziako idazle politikoek *oligarkia* terminoa aristokraziaren forma endekatua izendatzeko erabiltzen zuten.

1990eko hamarkadatik aurrera, Sobietar Batasuna desegin ondoren, sortutako plutokrata oso aberatsen klaseei ere oligarka esaten zaie, bereziki Errusian eta Ukrainan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q79751
* Commonscat Multimedia: Oligarchies

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4172548-7
* LCCN: sh85094599
* NKC: ph770524
* AAT: 300387191
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 009919
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q79751
* Commonscat Multimedia: Oligarchies
*Jerusalemen setio eta suntsipena*, David Robertsena (1850).
**Oliamendiko Iragarpena** edo **Hitzaldi eskatologikoa** Mateo 24 eta 25, Marko 13 eta Lukas 21 Ebanjelio sinoptikoetan dagoen pasartea da. **Apokalipsi Txiki** izenaz ere ezaguna da, batetik, bere hizkera apokaliptikoagatik, eta, bestetik, pasartean, Jesusek, Jerusalemgo Oliamendin, bere jarraitzaileei ohartarazi zielako, ezen, Jainkoaren erregetzaren azken garaipenaren aurretik, larrialdia eta jazarpena jasango zituztela. Oliamendiko Iragarpena Mateoren bost hitzaldietako azkena da, eta Jesusen gantzuduraz hasitako nekaldiaren kontakizunaren aurre-aurretik gertatu zen.

Ez dago argi Jesusek deskribatu zuen larrialdia iraganeko, orainaldiko edo etorkizuneko jazoera ote den. Hala ere, batzuren ustez, iragarpena Jerusalemgo Tenpluaren suntsipenari dagokio; hori dela-eta, pasartea Markoren Ebanjelioa 70. urtean egindakotzat kokatzeko erabili ohi da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  ik. Mt 24-25
2. ↑  ik. Mk 13
3. ↑  ik. Lk 21
4. ↑  "Frontline" TV series. PBS. Accessed: 14 May 2018.
5. ↑  Gentry, Kenneth L.; Thomas Ice. *The Great Tribulation—Past Or Future?: Two Evangelicals Debate the Question.* Kregel Academic & Professional, 1999. ISBN 978-0-8254-2901-9
6. ↑  Morna Hooker, *The Gospel According to St. Mark* (Continuum, 1991) page 8.

Ikus, gainera
-------------

* Kristau eskatologia
* Oliamendi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1366890
* Commonscat Multimedia: Gospel of Matthew - Chapter 24

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1366890
* Commonscat Multimedia: Gospel of Matthew - Chapter 24
Euskararen ordena alfabetikoa.
**Ordena alfabetikoa** hitz zerrenda bat (adibidez, hiztegi bat) antolatzeko sekuentzia bat da, bakoitzaren hasierako letraren arabera.

Normalean alfabetoaren araberako hurrenkera orokorki berdintsu bat jarraitzen da, baina hizkuntza bakoitzak bere araberako hurrenera partikularra izan dezake, eta desberdin tratatu letra batzuk zeinu diakritikoaren arabera, edo baita ere digrafoak hartuz ordenako elementu bakun gisa.

Euskarazko ordena alfabetikoa
-----------------------------

Zehazki, euskarazko alfabetoa hogeita zazpi letrek osatzen dute eta hau da beren ordena:

A – B – C – D – E – F – G – H – I – J – K – L – M – N – Ñ – O – P – Q – R – S – T – U – V – W – X – Y – Z

Euskarazko ordenan zeinu diakritikoek ez dute eraginik ordena alfabetikoan, ez bada Ñ berezko letraren kasuan. Alfabeto latindarren hurrenkera estandarra da euskarazkoa, ez bada Ñ-aren kokapenagatik. Historikoki, euskarazko digrafo batzuek, bereziki TX-k, hurrenkera elementu propioa izan dira hiztegi batzuetan, baina Euskaltzaindiaren 17. arauak, 1994koak, finkatu zuen auzia.

Euskara sabindarraren garaian, agaka izeneko hurrenkera alfabetiko berezi bat ere erabili izan zuten batzuek: A, G (ga) eta K (ka) ziren alfabeto haren lehen hiru letrak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Section 4. INTERNATIONAL STANDARDIZATION OF 7-BIT CODES, ISO 646» *www.terena.org* (Noiz kontsultatua: 2020-07-20).
2. ↑   «letra - Euskara Batuaren Eskuliburua» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-07-20).
Ordena klasikoko kapitelak (*L'Encyclopédie)*, 18. bol): a. toskanarra, b. doriarra, c. joniarra, d. joniar modernoa, e. korintoarra, f. elkartua
**Ordena klasikoak** greziar eta erromatar arkitekturan jatorria dituzten arkitektura-estiloak dira, ezaugarri nagusiak proportzioetan eta detaileetan dituztenak, batez ere erabilitako zutabe eta kapitelengatik ezagungarri. Ordena bakoitzak berezko taulamendua du, arkitrabez, frisoz eta erlaitzez osatua.

Greziar ordenak
---------------

Hiru ordena bereizten dira Antzinako Greziako arkitekturan: doriarra, joniarra eta, geroago, korintoarra.

Batzuetan, doriar ordena goiztiarrena dela esaten da, baina ez dago arrazoirik hori baiesteko. Badirudi doriar eta joniar ordenak garai berean sortu zirela, joniarra Grezia ekialdean eta joniarra mendebaldean. Bien jatorria zurezko egituran dago.

* Doriar ordena: Zutabeak sendoak dira, erdigunean alboetan baino pixka bat zabalagoak. Ez dute harroinik. Kapitelaren osagaiak abakoa eta ekinoa dira. Fustea ildaskatua da. Arkitrabea leuna da, apainketarik gabea. Frisoa metopaz eta triglifoz osatua dago.

* Joniar ordena: Zutabeak lerdenagoak dira eta ez horren pisutsuak, eta harroina dute euskarri. Fustearen ildaxkek lerroarte handiagoa dute. Kapitelaren ezaugarri nagusia kiribilak dira. Ekinoa apaindura obalez hornitu ohi da. Frisoa leuna da, baina batzuetan erliebe apaingarriak ere ager ditzake.

* Korintoar ordena: Dekorazio-aspektu landuagoak ditu. Kapitela akanto-hostoz eta kiribilez apaindurik ageri da.

Erromatar ordenak
-----------------

Hiru greziar ordenak erromatarrek bereganatu eta kapitelak hein batean eraldatu zituzten. Bereganatze hau K.a. I. mendean izan zen. Harrezkero, ordena hauek Mendebaldeko arkitektura neoklasikoan erabili izan dira.

Gainera, erromatarrek bi ordena gehitu zituzten: toskanarra eta elkartua edo konposatua.

* Toskanar ordena
* Ordena konposatua edo elkartua

Ikus, gainera
-------------

* Vitruvio
* *I Quattro Libri dell'Architettura*
* Ordena erraldoi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q217175
* Commonscat Multimedia: Columns

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12221915z (data)
* GND: 4130741-0
* LCCN: sh85006632
* AAT: 300067402

 |

* Wd Datuak: Q217175
* Commonscat Multimedia: Columns
Tolkienen legendarium ospetsuan eta idazle honen hil ondorengo lana den Silmarillionen **Orodreth** Noldor elfoen printze bat da, Finarfinen bigarren semea eta Finduilasen aita. Ez zen Valinorren geratu bere aitarekin, baizik eta bere anaia Finrodekin joan zela Erdialdeko Lurraldera.

Minas Tiritheko dorrearen zaindaria izan zen Tol Sirionen. Dorrea Sauronen esku erori zenean bere anaia Finroden erresuman babestu zen, non erregearen eskuetatik bere koroa propioa jaso zuen, Finrodek gotorlekua utzi baitzuen Bereni laguntzera joateko, bidaia honetatik sekula itzuli ez zelarik.

Nargothrondeko erregea Finrod hil ondoren ospea berreskuratu baitzuen Tol Sirioneko askatuek hildako erregearen balentriak kontatu zituztenean eta Zelegorm eta Kurufinen traizioa argitan geratu zenean.

488. urtean Túrin hartu zuen hau Gwindorrek Nargothrondera eraman zuenean, Agarwaen bezala ezagutzera eman zena, Umarthen semea ("Odolez Zikindua", "Zorigaiztoko Sorginkeria"ren semea), baina bere alaba Turinez maitemindu zen eta bere benetako nortasuna adierazi zuen, eta ondorioz erregeak ohoretu egin zuen eta kontseilari bezala hartu zuen bere gortean.

Eguzkiaren Lehen Aroko 495. urtean, Turinen aholkuz, Zirdanek Nargothrondeko Ateak ez ixtearen arriskuari buruz emandako abisuari ez entzunarena egin zion eta Tumhaladeko gudua gertatu zen ondorioz, bertan erregea hila izan zelarik.

Ez da Orodreth Gondorrekoarekin nahastu behar.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1769873

 |

* Wd Datuak: Q1769873
Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jaunaren eranskinetan, **Orodreth**, Gondorreko hamaseigarren seneskal erregeordea da.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko]] 2576an jaio zen, Minas Tirithen, eta Belekthor I.aren semea zen. Honen oinordeko bihurtu zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2655. urtean.

Bere erregealdian, Gondorreko ekialde eta hegoaldeko mugetako gerrak, amaitu egin ziren, eta, beraz, ez dago gogoratzeko moduko gertaera militarrik.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2670 inguruan, Eskualdeaen hegoaldeko laurdenean, Tobold Turutak, lehen aldiz landatu zuen pipan erretzeko belarra. Isengrim II.a hamargarren Thain bihurtu zen, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2683an, Alforzadan, Smial Handien zulaketa hasten da.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2685ean hil zen, 30 urteko erregealdia eta 109 urteko bizitza baten ondoren. Bere oinordekoa, bere seme Ekthelion I.a izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Belekthor I.a** | **Gondorreko Seneskal Erregeordea**Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2655-2685 | Ondorengoa**Ekthelion I.a** |
**Oroel haitza** (aragoieraz *Penya Uruel*, gaztelaniaz *Peña Oroel*) Pirinioetako mendi bat da. Jazetania eskualdeko Jaka udalerriaren hegoaldean kokatzen da, Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Huescako probintziaren iparraldean. Punta de Oroel gailurra du bere garaiera handiena, 1.769 metrokoa; bertan gurutze bat kokatzen da. Haitz honen beste muturrean dagoen Punta Bazialsek 1.689 metro du.

Bere magaletako basoak pinu (*Pinus silvestris*), pago (*Fagus silvatica*) eta izeiez (*Abies alba*) osaturik daude. Halere, haritz (*Quercus valentina* eta *Quercus pubescens*) eta artez (*Quercus ilex*) nahiz basaerramu (*Buxus sempervirens*) eta elorri-triska (*Genista scorpius*) bezalako sastrakak ere topa daitezke.

Urtean behin Jakatik gailurreko gurutzera doan oinezko lasterketa bat ospatu ohi da.

Iruditegia
----------

* Oroel haitza laino artean.Oroel haitza laino artean.
* Oroel haitza Araguas del Solano herritik ikusita.Oroel haitza Araguas del Solano herritik ikusita.

Kanpo estekak
-------------

* Oroel haitza. Euskal Mendiak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3054052
* Commonscat Multimedia: Oroel

---

 |

* Wd Datuak: Q3054052
* Commonscat Multimedia: Oroel
*I want you for U.S. Army*  (1917), James Montgomery Flagg.  
"Zu nahi zaitut Estatu Batuetako armadarako. Zoaz hurbilen duzun errekrutatze-bulegora".
**Osaba Sam** edo *Uncle Sam*, ingelesez, Amerikako Estatu Batuen pertsonifikazio nazionala da, eta, bereziki, AEBko gobernuarena.

1812ko Gerra angloamerikarrean erabili zen esapidea lehenbizikoz. Arraza zuriko gizon zahar gisa irudikatu ohi da Osaba Sam: ile zuri, ahuntz-bizar eta aurpegiera serioaz, eta Estatu Batuetako sinbolo nazionalak gogorarazten dituen arropaz jantzia.

Herri-tradizioaren arabera, 1812ko Gerran, New York estatuaren iparraldean kuarteleratuta zeuden soldadu batzuek egindako hitz-jokotik sortu zen *Uncle Sam* izena. Kuartel hartako soldaduek U.S. (United States) inizialak idatzita zituzten haragi-pakete batzuk jaso zituzten. Inizial haiek zer esan nahi zuten galdetu omen zuen norbaitek, eta soldadu batek «Uncle Sam» erantzun omen zuen, pentsatu baitzuen haragi-hornitzailearen izenaren inizialak zirela: **U**ncle **S**amuel Wilson.

Geroago, 1961eko irailaren 15ean, AEBko Kongresuak ebazpen hau onartu zuen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Senatuak eta Ordezkarien Ganberak erabaki dute Kongresuak Uncle Sam Wilson Troykoa (New York) aitortzea Osaba Sam Amerikako Estatu Batuen sinbolo nazionalaren aitatzat. |  » |

Osaba Samen irudikapen ezagunena James Montgomery Flaggek egin zuen 1917an. Lehen eta Bigarren mundu-gerretan soldaduak biltzeko poster bat da, irudiaren azpiko testuak berak adierazten duenez. Hasiera batean, *Leslie's Weekly* aldizkariaren azalerako egin zuen Flaggek irudia, 1916ko uztailaren 6an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q184689
* Commonscat Multimedia: Uncle Sam

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 296311612
* GND: 1032266414
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q184689
* Commonscat Multimedia: Uncle Sam
Urdinez, *A* multzoaren osagarria.
Matematikan, multzo-teoriaren barruan, *A* multzo baten **osagarria** *U* beste multzo batekiko *U*∖*A* kendura multzoa da ( *U*−*A* ere idatz daiteke). Batzuetan, Ā idazten da.

Adibidez, U = {1, 2, 3, ... , 9, 10} eta A = {3, 4, 5, 6} badira, orduan Ā = {1, 2, 7, 8, 9, 10}.

Propietateak
------------

### multzo osagarria multzo berarekiko

C multzo baten osagarria C berarekiko multzo hutsa da..

{\displaystyle {\overline {C}}=C\setminus C=\phi }
### Erlazioa ebaketarekin

{\displaystyle A\setminus B=A\cap {\overline {B}}}
### Inboluzio-propietatea

Multzo baten osagarriaren osagarria multzo bera da.

{\displaystyle {\overline {\overline {A}}}=A}
### Osagarritasun-propietatea

Bi multzo elkar osagarriak izateko propietate hauek bete behar dira:

{\displaystyle {\overline {A}}\cup A=C}
{\displaystyle {\overline {A}}\cap A=\phi }
### De Morganen legeak

{\displaystyle {\overline {(A\cup B)}}={\overline {A}}\cap {\overline {B}}}
{\displaystyle {\overline {(A\cap B)}}={\overline {A}}\cup {\overline {B}}}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q242767
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q242767
**Royal Antwerp Football Club** Belgikako futbol talde bat da, Anberes (*Antwerp*) hirikoa. Belgikako 4 Liga eta 2 Kopa irabazteaz gain Europako Errekopako finala jokatu zuen behin. Belgikako futbol talderik zaharrena da.

Historia
--------

*The Great Old* ezizena dauka Belgikako talderik zaharrena izateaz gain ikasle ingelesek sortu zutelako 1880an, Belgikako Futbol Federazioa sortu baino 15 urte lehenago hain zuzen ere. Hasiera hartan *Antwerp Athletic Club* izena izan zuen. Belgikako lehenengo ligan, 1895-96koan, bigarren egin zuen RFC Liejaren atzetik.

RSC Anderlecht eta Club Brugge KV bezalako taldeen indarrik izan ez badu ere Belgikako 4 Liga eta 2 Kopa lortu ditu.

1925 eta 1933 artean garai ona izan zuen bi liga irabazi eta beste lautan bigarren egin baitzuen. 1944an irabazi zuen hirugarren liga. 50. hamarkadan izan zuen hurrengo bolada ona, 1957ko liga eta 1955eko kopa irabazi zituen eta 1956 eta 1958an bigarren egin zuen ligan.

Azkenengo titulua 1992ko kopa du. Honek Europako Errekopa jokatzeko aukera eman zion eta finalera iritsi zen. Parma FC-ren kontra jokatu zuen eta 3-1 galdu zuen.

2004an maila galdu zuen eta 2017an berriz itzuli zen Lehen mailara play-offa irabazi ondoren. 2020an Belgikako Kopa eskuratu zuen, taldearen hirugarrena.

2022-23 denboraldia bikaina izan zuen eta Belgikako Liga eta Kopa irabazi zituen.

Palmaresa
---------

### Belgikan: 8

* Belgikako Liga (5): 1929, 1931, 1944, 1957, 2023.
* Belgikako Kopa (4): 1955, 1992, 2020, 2023.

### Nazio artean: 0

#### Europako Errekopa

* Txapelduna (0)
* Finalista (1): 1993.

Euskal taldeen aurkako partidak
-------------------------------

Royal Antwerpek kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:

| Denboraldia | Txapelketa | Fasea | Etxekoa | Emaitza | Kanpokoa |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1964-65 | Ferien Kopa | Final hamaseirenak | AthleticAntwerp | 2-00-1 | AntwerpAthletic |

Kanpo estekak
-------------

* **(Nederlanderaz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q732002
* Commonscat Multimedia: Royal Antwerp FC

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125720161
* LCCN: n2009021637

 |

* Wd Datuak: Q732002
* Commonscat Multimedia: Royal Antwerp FC