recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mazzolatura** ("mailukatzea") Italian erabilitako exekuzio publiko metodoa da, biktimaren garezurra mailuz joz burutzen zena.

Testuingurua
------------

Mazzolatura metodoa bereziki lazgarria zen, eta krimen gogorrenak zigortzeko erabiltzen zen; bestela, Italian metodo arruntenak urkatzea eta *mannaia* (gillotina bezalakoa) izaten ziren. Errejistroetan aurkitzen den azken mazzolatura 1806an burutu zen.

Deskribapena
------------

Metodoaren izena exekuzio tresnatik dator: mailu handia, kirten luzeduna.

Exekuzioa publikoki burutzen zen, taula gainean. Kondenatua apaiz batek lagundua igotzen zen bertara. Han borreroa egoten zen zain, zerraldoa ondoan zuela. Lehenik, kondenatuaren aldeko otoitza egiten zen. Jarraian, borreroak burua harrizko oinarri batean ezartzen zion. Gero, mailua jasota, kolpe handia ematen zion, ganaduarekin hiltegietan erabiltzen zen eran. Normalean, kondenatua ez zen kolpe honekin hiltzen (konortea galtzen zuen bakarrik), eta borreroak eztarria labainaz ebakitzen zion.

Bestelako jakingarriak
----------------------

Italiako hirietako plaza batzuetan oraindik burua ezartzeko harri hauek aurki daitezke, hala nola Modenan.

Napoleon Bonaparteren agintean ezabatu zen; halere, estatu batzuetan berrezarri egin zen, Aita Santuen Lurraldean barne. Mastro Titta Aita Santuaren gobernuko borrero famatuak bere memorietan kondenatu ugari mazzolatu zituela adierazi zuen.

Alexandre Dumasen Monte Cristoko kondea eleberrian Erromako Piazza del Popolon eginiko mazzolatura baten deskribapen bizia aurkitzen da. Stendhalek ere, mazzolaturaz hitz egiten du Beatrice Cenciren anaia Erroman 1599an exekutatu zutela kontatzean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Cover story: He executed justice» *natcath.org* (Noiz kontsultatua: 2023-03-20).
2. ↑   Abbott, G..  (2007). *What a way to go : the guillotine, the pendulum, the thousand cuts, the Spanish donkey, and 66 other ways of putting someone to death.*  (1st St. Martin's Griffin ed. argitaraldia) St. Martin's Griffin ISBN 978-0-312-36656-8. PMC 157011693. (Noiz kontsultatua: 2023-03-20).
3. ↑   Megivern, James J..  (1997). *The death penalty : an historical and theological survey.*  Paulist Press ISBN 0-8091-0487-3. PMC 36284477. (Noiz kontsultatua: 2023-03-20).
4. ↑   Quigley, Christine.  (1994). *Death dictionary : over 5,500 clinical, legal, literary, and vernacular terms.*  McFarland ISBN 0-89950-869-3. PMC 28549119. (Noiz kontsultatua: 2023-03-20).
5. ↑   Quigley, Christine.  (1996). *The corpse : a history.*  McFarland ISBN 0-7864-0170-2. PMC 35084757. (Noiz kontsultatua: 2023-03-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q839190

 |

* Wd Datuak: Q839190
*Russula cessans*

Sinonimoak: *Russula laricina*, *Russula ruberrima*

Kontsumitu izan da, baina aldez aurretik orri pikanteak kendu egin behar dira, gainerakoa jan daiteke, gozoa baita.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Zapala, 8 cm arteko diametrokoa, hezetasunarekin azal likatsua, kolore granatea edo arre iluna erdian eta arrosa argia ertzean.

**Orriak:** Adnatuak, orrien arteko zainekin eta anastomosatuak, krema kolorekoak, horixkarako joerarekin, zapore mingotsekoak.

**Hanka:** Zuria eta hauskorra.

**Haragia:** Zuria, dentsitate gutxikoa, zapore gozokoa, eztiarena. Erreaktiboak: sulfato ferroso-rekin haragi-arrosa-laranja kolorekoa bihurtzen da. Hori koloreko espora-jalkin berezia.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako *Russula* generoko espezie askok.

Jangarritasuna
--------------

Jan daiteke, baina orriak kendu ondoren.

### Nahasketa arriskua

Kapela arrosa, oin zuria eta krema koloreko orriak dituzten *Russula* askorekin nahas daiteke.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazken euritsuetan. Koniferoen basoen soilguneetan eta ertzetan, iberiar penintsulako ipar hereneko mendi eremuetan. Estali egiten du lurra, ale askorekin. Espezie arrunta.

### Banaketa eremua

Galeria
-------

* 
*

Erreferentziak
--------------
**Filippa Angeldal**, (Uppsala, Suedia, 1997ko uztailaren 14a), futbolean aritzen den kirolari suediarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta zilarrezko domina eskuratu zuen futbolean Suedia ordezkatuz; Kanadako taldearen (urrezko domina) atzetik eta AEBko taldearen (bronzezko domina) aurretik sailkatu zen Suediako taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Suediako taldea: Hedvig Lindahl, Jonna Andersson, Emma Kullberg, Hanna Glas, Hanna Bennison, Magdalena Eriksson, Madelen Janogy, Lina Hurtig, Kosovare Asllani, Sofia Jakobsson, Stina Blackstenius, Jennifer Falk, Amanda Ilestedt, Nathalie Björn, Olivia Schough, Filippa Angeldal, Caroline Seger, Fridolina Rolfö, Anna Anvegård, Julia Roddar, Rebecka Blomqvist eta Zećira Mušovićek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Futbola, emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Filippa Angeldal» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Filippa Angeldal» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20735435
* Commonscat Multimedia: Filippa Angeldal

---

 |

* Wd Datuak: Q20735435
* Commonscat Multimedia: Filippa Angeldal
**Elastica** rock talde ingelesa izan zen, 1992an sortua Londresen, Suede taldeko Justine Frischmann eta Justin Welch kide ohiek bide propioari ekitea erabaki zutenean. Punk rock, postpunk eta new wave musika eraginak izan zituen taldeak. Taldeko formazioa behin baino gehiagotan aldatu zen, baina Frischmann eta Welch jarraitu zuten bakarrak izan ziren, sortu zirenetik desegin arte.

Elastica berehala famatu zen Erresuma Batuan zen bere lehen singlearekin: "Stutter" 1993ko azaroan kaleratua. Bandaren hurrengo hirurak Erresuma Batuko Top 20an sartu ziten. *Elastica* lehen diskoa (1995) berehalako arrakasta izan zuen, eta hartako kantu ezagunena, Connection, Estatu Batuetan ere hit bat izan zen albumarekin batera. Hala ere, taldea geroago eztabaidan egongo zen, epaitegietatik kanpo ebatzi ziren plagio akusazioei buruz.

Lehen arrakastaren ondoren, jarraipena zaila izan zen taldearentzat. Frischmann kantaria heroinarekiko mendekotasunean jausi zen 1990ko hamarkadako amaieran, eta partaide aldaketa jarraituak egon ziren. 2000. urtean, Elasticak bigarren diskoa kaleratu zuen, *The Menace* izenekoa, eta ez zen ondo jausi kritikoki edo komertzialki. Hirugarren album baterako material berria aurkitzeko borrokatu ondoren, taldea 2001eko urrian hautsi zen, giro onean.

Elastica plagioagatik auzitara eraman zituzten, beren melodietako asko Wire talde punk artistiko ustezkoak sortuak zirelakoak. The Stranglers taldeak ere, beren kudeatzaileen bidez, auzitara eraman zituzten (estudio berean aritu ziren 1994an). Elasticak onartua zuen Wire beren

eragin nagusien artean, baina antzekotasunak pare bat kantutan oso nabarmenak ziren. Bereziki, Wireren "I Am the Fly"-k Elasticaren "Line Up"-aren antzeko korua du, eta Elasticaren "Connection" hit nagusian hasierako sintetizadore zatia Wireren "Three Girl Rhumba" kantuko gitarra-riff-etik datorrela antzematen da. "No More Heroes" Stranglesersen kantua oihartzunak berriz nabarmenak dira "Waking Up" Elasticarenean. Salaketak judizioz kanpoko akordioen bidez ebatzi ziren.

1. ↑   Erlewine, Stephen Thomas. «Elastica > Biography» *AllMusic*.
2. ↑   Damien Jones.  (23 Jan 2017). «Elastica reunite and return to the studio» *nme.com*.
3. ↑   Bloch, Sam.  (1 September 2003). «Artist Profile Elastica» *Stylus Magazine*.
Erlearen ziztada.
**Apitoxina** edo **erle-pozoia** zenbait erle-espezietako erle langileen jariatzen duten pozoia da Harraparien aurka eta erleen arteko borrokarako erabiltzen dute. Espezie pozoitsuetan, langileen obipositorea aldatu egin da ezten bihurtzeko. Apitoxina ez da substantzia sinplea, konbinazio konplexu samarra baizik. Efektuak konposatuaren azidotasunari egozten zaizkion arren, berez azido formikorik ia ez da agertzen, eta pozoiaren jariaketan inplikatutako bi guruinetako batetik bakarrik dator. Jariaketa horietako bat azidoa da. Hala ere, jariaketa aktiboena oso alkalino den likido bat da, bi proteinaren (batez ere melitina polipeptido zitotoxikoa) konbinazioa da.

Erreferentziak
--------------

Bibliografia
------------

* Britto, F. B.; Caetano, F. H. «Ultramorphological analysis of the venom glands and their histochemical relationship with the convoluted glands in the primitive social paper wasp Polistes versicolor». Journal of Venoms and Animal Toxins including Tropical Diseases, 11, 2005. pp. 160-174.
* Uodgson, N. B. «Bee venom: its components and their properties». Bee World, 3, 1955. pp. 217-222.
**Montaza jauregia** (egiptoar arabieraz: قصر المنتزه‎) (Asr el Montaza) jauregia, lorategiak eta museoa Alexandriako (Egipto) Montaza barrutian. 1892an eraiki zen.

Kokapena
--------

Alexandriako erdigunetik ekialdera dagoen goi-ordoki batean eraiki zuten, Mediterraneo itsasoko hondartza batera begira.

Historia
--------

1892an amaituta, Montaza jauregiko lorategi handiek Salamlek jauregia izan zuten lehenik, 1892an Khedive Abbas II.ak eraikia. Ehizarako pabiloi eta laguntzaileentzako bizileku gisa erabili zen. 

Anuar as Sadat presidenteak Salamlek jauregi originala berritu zuen presidentearen egoitza ofizial gisa. Hosni Mubarak presidente ohiak erabili zuen azken aldiz.

El-Montaza parkea, 61 hektareako antzinako errege-lorategiak, paisaia-parke publiko eta baso-erreserba gisa daude irekita.

El-Haramlek — Montaza Jauregia Muhammad Ali dinastiako arte-objektuen eta familia-historiaren museo publiko bat da. Salamlek jauregia hotel bat da orain.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
Categoría:Mujeres

**Ana Mayayo Salbu** (Buenos Aires, 1880 - Zaragoza, 1968), **Doña** **Anita** izenez ere ezaguna, irakaslea izan zen.

Ibilbidea
---------

Mayayo Ana Agirreren eta Andrés Mayayoren alaba izan zen. Argentinara emigratu zuten Aragoiko Cinco Villas eskualdetik, eta Mayayo haurra zenean itzuli ziren Espainiara.

16 urterekin Nesken Eskoletako oposizioetan parte hartu zuen. 17 urterekin lortu zuen goi-mailako irakasle-titulua Zaragozako Maistren Eskola Normalean. 1902tik 1907ra Zaragozan jardun zuen. 1907an Madrilera joan zen eta bertan Eskola Normaleko irakasle titulua lortu zuen Madrilgo Goi Mailako Irakasle Ikasketen Eskolan. Zaragozara itzuli zen, eta 1909an bertan jarri zen behin betiko.

Pablo Puig Causirekin ezkondu zen eta bi seme-alaba izan zituen. 1933an alargun geratu zen.

Los Graneros eskola-taldeko zuzendari izendatu zuten. Zaragozako silo zaharrean zegoen eskolan, eta, ondoren, Concepción Arenal Helduen Hezkuntzako Zentroa jarri zen bertan, 1913an. 1923tik 1950era arte, Maistren Normalari atxikitako eskolako zuzendaria ere izan zen. Irakasle Eskolako ikasleek ondoko eskoletan egiten zituzten praktikak, beren gainbegiradapean.

Lehen Hezkuntzako Udal Batzordeko kide izan zen. Batzorde horrek eskola-arropak, kantina eta eskola-koloniak bultzatu zituen. Irakasle Eskolako Umezurtzen Elkarteko lehendakaria izanik, 1940ko hamarkadan, Pilarreko Andre Mariaren Umezurtzen Eskola eraikitzea lortu zuen. Eraikin horretan kokatu zen gero Miguel Catalán Institutua.

1968ko irailaren 11n hil zen. Handik urtebetera, Zaragozan hil ondoren eraikitako lehen ikastetxeak haren izena hartu zuen.

Aintzatespenak
--------------

1969an, Palomar Parkeko eskola-taldeari Ana Mayayo izena eman zitzaion, bera izan baitzen hil ondoren eraiki zen lehena, Zaragozak hezkuntzaren eta haurtzaroaren defendatzaileari egindako omenaldi gisa.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Escuelas dedicadas a maestras» *Letras desde Mocade* 19 de agosto de 2019.
2. ↑   «'El magisterio español : Periódico de instrucción pública. 25 de noviembre de 1896» *prensahistorica.mcu.es*.
3. ↑   «'La Rioja : diario político' - Año XIV Número 4050 (11/03...» *prensahistorica.mcu.es*.
4. ↑   «'La orientación : Periódico semanal de Instrucción. 16 de abril de 1909» *prensahistorica.mcu.es*.
5. ↑   «La Voz de Aragón: diario gráfico independiente. 28 de diciembre de 1933» *prensahistorica.mcu.es*.
6. 1 2 3    *Paseos por la Zaragoza de las mujeres.* .
7. ↑    *Ana Mayayo y Salvo.* .
8. 1 2   Aragón, Heraldo de. «Ana Mayayo y Salvo...Doña anita» *heraldo.es*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q94287352

 |

* Wd Datuak: Q94287352

[[Kategoria:1880} jaiotzak]][[Kategoria:1968} heriotzak]]
Categoría:Mujeres
Categoría:Nacidos en 1880
Categoría:Fallecidos en 1968
**Emma Martín Queralt** (2002ko abuztuaren 13a) futbolaria da eta emakumezkoen Bartzelona Futbol Klubaren B taldean erdilari gisa jokatzen du.

Ibilbidea
---------

Cambrilsen hasi zuen karrera Emma Martinek.2018. urtean, Alavesera abiatu zen, 15 urte zituelarik. Bertan, 2021 urteko maiatzaren 30ean lehenengo mailara igotzea lortu zuen Alavés Gloriosas taldearekin. Gainera, 2021eko urriaren 9an lehenengo mailan debuta egin zuen Ibaian, Sporting de Huelvaren aurka (0-0).

Halere, minutu falta zela medio, neguko merkatuan Levante Las Planas talde kataluniarrera abiatu zen. Bertan bost gol sartu zituen eta lehenengo mailara igoera lortu zuen, bigarrenez jarraian, maiatzaren 29an. 

Udako merkatuan, Real Oviedo emakumezkoen taldera abiatu zen. Bertan, hiru gol sartu ditu, eta 2.rfef mailara jaitsi da taldea.

2023-2024 denboraldian Futbol Club Bartzelonako bigarren talderako fitxatu du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Emma.*  Txapeldunak.

Kanpo estekak
-------------

* Profila Ligan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q98835616

 |

* Wd Datuak: Q98835616
*The GLAM-Wiki Revolution*, Wikimedia Erresuma Batuak sortutako bideoa (azpitituluak euskaraz).
**GLAM** ingelesetik eratorritako akronimo bat da, *Galleries, Libraries, Archives and Museums* («galeriak, liburutegiak, artxiboak eta museoak») esan nahi duena. Oro har, kultur ondarea gordetzen dituzten erakundeak biltzen ditu.

GLAM akronimoaren barruan, gaur egun, aipatutako erakunde horiek egiten dituzten jarduerak biltzen dira. Zehazkiago, sigla horiek erakunde horiek mundu digitalean egiten dituzten kultur eta historia-ondarea zabaltzeko ekintza eta jarduketei lotuta egon ohi dira.

Historia
--------

Akronimo hori nahiko berria dirudien arren, Australian Society of Archivist erakundeak dagoeneko 2003ko bere konferentzia orokorrean erabili zuen, Adelaiden, eta konferentziari, hain zuzen, "GLAM: Galleries, Libraries, Archives & Museums" izena eman zioten. Hamar urte geroago, 2014ko irailean, Australiako Gobernuaren mendeko zenbait erakundek txosten bat eta 2 material argitaratu zituzten Australiako galeria, liburutegi, artxibo eta museoetarako erronka eta aukerei buruz.

ikerketak, besteak beste, azpimarratzen du Wikipedia garrantzitsua zela jendea erreferentziazko informaziora iristeko, eta Australiako GLAM erakundeak horretaz jabetzen zirela, lineako entziklopediarekin lankidetza-jarduerak eta -hitzarmenak abian jarriz eta garatuz.

GLAM eta Wikipedia
------------------

Wikipediari dagokionez, bertako lankideek editoreekin elkarlanean, erakundeak gordetzen dituzten baliabide askeak sareratzen eta ezagutzak partekatzen dituzte. Besteak beste, artikuluen erreferentziak osatu, lotura duten beste wikiproiektuak osatu, lizentzia egokia duten artxiboak partekatu, jorratzen duen alorreko artikuluak sortu, eta abar.

2010eko abenduan, lehen GLAM ekitaldiak antolatu ziren Londresen dagoen British Museumen eta Parisen. 2023an, GLAM+Wikiverse+GENDER nazioarteko jardunaldia antolatu zen Bartzelonako Unibertsitateko Informazio eta Komunikazio Medioen fakultatean, liburutegi, museo eta galerien eremuan, Wikimediarekin lotuta eta emakumezkoen gaia lantzen zuten proiektuei buruz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Bibliotecas, archivos y museos ¿reyes del GLAM? | blok de bid» *www.ub.edu* (Noiz kontsultatua: 2023-11-18).
2. ↑   «Bibliotecas, archivos y museos ¿reyes del GLAM? | blok de bid» *www.ub.edu* (Noiz kontsultatua: 2023-11-18).
3. ↑   «GLAM-WIKI 2010 - Wikimedia UK» *wikimedia.org.uk* (Noiz kontsultatua: 2023-11-18).
4. ↑   **(Frantsesez)** «Rencontres Wikimédia Archives» *Wikimédia France* 2023-04-04 (Noiz kontsultatua: 2023-11-18).
5. ↑   «Crónica de la Jornada Internacional GLAM+Wikiverse+GENDER: explorando las posibilidades de los proyectos Wikimedia en el mundo de bibliotecas, archivos y museos con perspectiva de género | blok de bid» *www.ub.edu* (Noiz kontsultatua: 2023-11-18).

Ikus, gainera
-------------

* Wikilari egoiliar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1030034
* Commonscat Multimedia: Galleries, Libraries, Archives and Museums (GLAM)

---

 |

* Wd Datuak: Q1030034
* Commonscat Multimedia: Galleries, Libraries, Archives and Museums (GLAM)
***Ganorexia*** Iñaki Segurola idazle eta hiztegigilearen azken saiakera-lana da. Alberdania argitaletxearen eskutik argitaratu zen 2022ko irailean, Segurola hil ostean, Garbiñe Larrearen albazea lanari esker.

105 iritzi-artikuluz eta hiru ipuin laburren itzulpenez osatua dago liburua. Hasieran idazleak berak idatzitako atarikoa dakar, eta amaieran Garbiñe Larrearen epilogoa.

Estiloa
-------

Idazleak atarikoan agertzen ditu bere estiloaren ezaugarriak, "*ongi idazteari*" kontrajarrita:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Nik idazten dut era batean. Estilo batekin, estilo jakin batekin. Beste batzuek ez daukate estilorik. Sinetsarazi diete ez dutela herrenik egin behar inongo aldetara eta ibilera zuzen baten jabe izan behar dutela, eta horrela, munduaz ari -idatzi- behar dutela munduan sekula haizeak inondik joko ez balu bezala. Ondo idaztea hori izango da? Auskalo. Hemen era jakin batean idazten dugu; herren min batekin gabiltza. Hemen idazten dugun -irakurtzen den- munduak herrena egiten du geurekin batean.
Herrena, ezina: ganorexiaren aurreneko seinalea. |  » |
| —Ganorexia, Iñaki Segurola  |

Liburuko 105 hausnarketak laburrak dira, eta luzeenetik motzenerako hurrenkeran daude ordenatuta. Luzeenak lau orrialde pasa ditu, eta motzenak lerro bakar bat.

Gogoeta hauetan nabarmena da idazleak hizkuntza zukutzeko duen jarrera: hitzen esanahiari erreparatuz, erabilerarekin jolastuz, literaltasunari ere begiratuz... Hitzen "alde-erantzua" erakusten du, eta horrekin batera argi egin nahi dio irakurleari. Artikuluen izenburuetatik bertatik nabari da joera hori: "Bidaiatzea nazionalismoz sendatzen da" edo "Artista ezkertiarrak, artixta eskertiarrak". Bildumaren izenburua ere, "ganora" eta "anorexia" hitzen gurutzaketatik dagor. Iñaki Segurolak atarikoan dion gisa:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Hitzak gurutzatzen dira. Hitzak gurutziltzatzen eta torturatzen dira gure aho-mihietan. Gurutziltzatze horren bitartez, hitzezko erredentzio koxkor bat egikaritzen da gure bihotz hiztunetan. |  » |
| —Ganorexia, Iñaki Segurola  |

Gaiak
-----

Bilduma honetan ere, Iñaki Segurolak bere ohiko gaiak lantzen ditu, hala nola: hizkuntza, artea, politika, espiritualitatea, eguneroko bitxikeriak, askatasuna, ura, mendia...

Hausnarketa asko eta asko aurrez irratsaioetan komentatu zituen, eta hazi horretatik abiatuta biltzen ditu hemen: "zmz?", "Iniziazioa arrandegian", "Autolaguntza, ezin beltzaren azpiko antolakuntza"...

Liburu-aurkezpena eta estekak
-----------------------------

Ganorexiaren aurkezpen ekitaldia hemen ikus daiteke: 

Iñaki Segurolaren omenez egindako ekitaldia, "IÑAKI SEGUROLA etorriko ez litzatekeen ekitaldia (2022 - 12 - 10)":

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Segurola Amutxastegi, Iñaki.  (2022). Ganorexia*.*  Alberdania, 11 or. ISBN 978-84-9868-762-0..
2. ↑    Segurola Amutxastegi, Iñaki.  (2022). Ganorexia*.*  Alberdania, 14-15 or. ISBN 978-84-9868-762-0..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116789558

 |

* Wd Datuak: Q116789558
**Recuenco**, Araba eta Burgos probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Valderejo Parkeko tontorrik garaiena da eta Lalastra eta Boveda artean luzatzen den mendikatearen ertz batean dago, Karria eta Arrayuelas-en kate berean.
Urtarrilaren 1etik abuztuaren 15era bitarte ezin daiteke Recuencora igo, putreen ugalketarako sasoia dela-eta.
Hegoekialdeko amildegietan luzatzen den muturra da bere alderdirik ikusgarriena, Leron mendateko igoeratik ikusita.
Gainaldea gorabehera gutxiko karst zabal baten osatzen du, pago eta pinu bakan batzuekin atonduta.
Parkeko ibilbide batek zeharkatzen du mendia, La Sierra izenekoak, eta hortik puntu horidun posteak.
Ibilbide honi jarraituz itzuli ederra egin daiteke, Lalastran abiatu, Lahoz-etik pasa, Recuencora igo, bailara inguratuz San Lorenzo ermitatik pasata Vallegrull-era igo eta handik behera Villamardones-era jaitsi, Lalastrara joateko gero.
Ibilbide luzea karstean zehar, baina polita eta atsegina, lainorik ezean.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

Recuenco, .
**Ana Betancourt** (Camagüey, Kuba, 1832ko abenduaren 14a – Madril, Espainia, 1901eko otsailaren 7a) kubatar abertzalea izan zen. Emakumeen eskubideen bultzatzailea. Familia aberatsekoa zenez, bere garaiko emakume aberatsek jasotzen zituzten ikasketak egiteko aukera izan zuen, hala nola joskintza, etxeko gauzak egitea eta abar. Ignacio Mora Pera/ren emaztea bilakatu zen 1854 abustuaren 17an. Bere senarra, Ana bere ikasketak zabaltzera bultzatu zuen eta horri ezerr, fantsesa ,ingelesa eta literatura ikasketak egin zituen. Horri ezer bere intelektoa asko ireki zuen eta munduan gertatzen ziren gauzen inguruan konturatzea eta kontsientziatzera lagundu zion.

Independentzian izan zuen kolaborazioa
--------------------------------------

Kuban zen ideia independista Anaren eta bikotekidearen bihotzarekin lotuta zegoen zuzenean.Izan ere bere sentimendu patriotikoak garatzen joan ziren bere bizitza osoaren zehar. Kuba Espainiaren kolonia bazen garai horretan. Ignacio Agramonte, 1868 an bere herrialderaren askatasunarengatik borrokara joan zen.

Anak, bere ideia politikoen ondorioz, atzerrira joan behar izan zuen bere senarrarekin,bere sufrimendu guztia partekatu zuen pertsona izan baitzen. Denbora igaro eta gero, Anak Guaimaroko asamblean emakumean eskubideak defendatzen hasi zen eta hortik aurrera, bidai luze bat jarraituko zuen emakumeen eskubideak defendatzen.

1871n La Rosalian, Chorrillo-tik gertu (Najasa) harrapatu zuten. Hego Santa Cruzen reumaz gaixotu zen. Hilabete batzuk beranduago, 1871ko urrian, New York-rantz joan zen itsasontzian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Nace Ana Betancourt, patriota camagüeyana..*  (Noiz kontsultatua: 2018-03-12).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4750322
* Commonscat Multimedia: Ana Betancourt

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 8074153126246124750000
* SUDOC: 228307295

 |

* Wd Datuak: Q4750322
* Commonscat Multimedia: Ana Betancourt
**Per Daniel Amadeus Atterbom** (Åsbo (Östergötland), 1790eko urtarrilaren 19a - Stockholm, 1855eko uztailaren 21a) suediar poeta erromantikoa izan zen, eta Svenska Akademien (Suediar Akademia) kidea. Suediako Oscar I.a erregea izango zenaren irakaslea izan zen (1819-1821). Geroago, Uppsalako Unibertsitateko Estetika eta Filosofia irakaslea izan zen. Suediako Akademiako zuzendaria izendatu zuten 1839an. Atterbom suediar erromantizismoaren joera subertsiboenetako bat da.

Obra
----

1835ean *Studier till philosophins historia och system* (1835) lana plazaratu zuen.
1841-1855 urteen artean *Svenska siare och skalder* ("Suediar profetak eta bardoak") obraren sei liburukiak idatzi zituen; hori da suediar literaturaren lehen historia.

### Poesia

* *Blommorna* ("Loreak") 1812
* *Fågel blå* ("Txori urdina") 1813-1814?
* *Lycksalighetens ö* (Zoriontasunaren uhartea) 1824-27

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  "*Fågel blå* testua Runeberg Proiektua".

Kanpo loturak
-------------
**Markook** (arabieraz: خبز مرقوق‎), baita ere ***khubz ruqaq***, ***shrak***, ***khubz rqeeq***, ***mashrooh*** eta ***saj ogia***, Ekialde Hurbilean eta Arabian egiten den ogi zapal mota bat da. 

Ogi ailisa da, hau da, legamiarik erabili gabe egiten dena. *Saj* izeneko metalezko plantxa ganbil batean egiten da markook ogia.

Etimologia
----------

*Markook* izena arabierazko *raqiq* (رقيق) hitzetik dator. Honek "hauskorra" esan nahi du.

Historia
--------

Markook ogiaren aurreneko aipamena X. mendekoa da. Ibn Sayyar al-Warraq sukaldariaren liburuan ***ruqaq*** izenaz ageri da eta ogi ailis handia eta papera antzekoa dela dio.

Jatorria Sirian du baina gaur egun Sortaldeko herrialdeetan eta Arabiar penintsulan hedaturik dago.

Gustaf Dalman alemaniar orientalistak Palestinan deskribatu zuen markook ogia XX. mendearen hasieran. Hark esan zuen buztinezko labean egiten zela eta batzuetan altxatzeko legamia pixkat erabiltzen dela.

Pita ogiarekin konparatu izan da baina markook ogia finagoa eta zabalagoa da.

Prestaketa
----------

Markook ogia *Saj* plantxan egiten da.
Markook ogia 60 cm inguruko diametroa duen ogia da, papera bezain fina, ia zeharrargia. Legamiarik erabili gabe puzten da orea, irina, ura eta gatza baino ez baita erabiltzen. Atseden jartzen uzten zaio eta ondoren zati borobilak hartu , zapaldu eta zabaldu egiten da geruza oso fina egin arte. Azkenik *saj* plantxatik pasatzen da, buelta eta buleta baino ez.

Saltzeko orduan tolestu eta poltsatan sartzen da.

Otorduetan lagungarri erabiltzen da eta markooka bera zuzenean ere jaten da, digeritzen errazaa baita. Hainbat jaki tradizionaletan ezinbestekoa da, *mansaf* eta *xawarma* jakietan esate baterako.

Iruditegia
----------

* Palestinar emakumea markook ogia kozinatzen.Palestinar emakumea markook ogia kozinatzen.
* Jeriko hirian markook ogia saltzen.Jeriko hirian markook ogia saltzen.
* Markook ogien multzoa.Markook ogien multzoa.
* Markook ogia otordu batean.Markook ogia otordu batean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Alphafoodie, Samira @.  (2023-06-21). «Lebanese Markouk Saj Bread» *Alphafoodie* (Noiz kontsultatua: 2023-11-01).
2. ↑   «معنى شرح تفسير كلمة (مرقوق)» *www.almougem.com* (Noiz kontsultatua: 2023-11-01).
3. ↑   Ibn Sayyar, Al-Warraq; Nasrallah, Nawal.  (2007). *Annals of the Caliphs' Kitchens: Ibn Sayyar Al-Warraq's Tenth-Century Baghdadi Cookbook.*  Brill Academic Publishers, 568 or..
4. 1 2   **(Gaztelaniaz)**  *▷ Shrak (Markook).*  2021-02-13 (Noiz kontsultatua: 2023-11-01).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ragoonanan, Nita.  (2021-06-29). «Shrak (Markook)» *196 flavors* (Noiz kontsultatua: 2023-11-01).
6. ↑   **(Ingelesez)** Elamine, Anthony Morano and Leila. «Rima's Saj Bread Film |The Recipe Hunters in Lebanon» *the-recipe-hunters* (Noiz kontsultatua: 2023-11-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2095020
* Commonscat Multimedia: Markook

---

 |

* Wd Datuak: Q2095020
* Commonscat Multimedia: Markook
**Rafael Alexandre Conceição Leão** ( Almada , Lisboa , Portugal , 1999ko ekainaren 10a ) Angolako jatorriko portugaldar futbolari bat da, eta **A. C. Milanen** aurrelari gisa jokatzen du Italiako **A Seriean**.

Ibilbidea
---------

Zazpi urterekin hasi zen **Amora FC** taldean futbolari gisa trebatzen, eta urtebete geroago, 2008an **Sporting CP** taldeko kide izatera joan zen. 2017ko maiatzaren 21ean, erreserba taldera igo ondoren, Leãok debuta egin zuen **Sporting Clube Braga "B"** taldearen aurka Bigarren Ligan.

2017-18 denboraldian, 2018ko otsailaren 11n, debuta egin zuen lehen taldearekin, **C. D. Feirenseren** aurkako partida batean, **Bryan Ruizen** ordez, partida amaitzeko 21 minutu falta zirenean.

2018ko abuztuaren 8an, Leão **Lille O. S. C. frantziarrarekin** elkartu zen, eta hurrengo bost urteetarako kontratua sinatu zuen. **Ligue 1ean** egindako lehen gola bere bigarren partidan sartu zuen, 67 minutu jokatuz eta bere taldeari **S. M. Caen** 1 – 0 irabazten lagunduz.

Frantziako taldean urtebete egin ondoren, 2019ko abuztuaren 1ean ofizial egin zen hurrengo bost denboraldietarako **A. C. Milan**. 2020ko abenduaren 20an golik azkarrena sartu zuen **A Seriearen** eta **Europaren** historian, **U. S. Sassuoloren aurka,** partida hasi eta 6 segundora.

Selekzio Nazionala
------------------

2021eko urriaren 9an Portugaleko selekzioarekin debuta egin zuen Qatarren aurkako lagunarteko partida batean.

Titulu Nazionalak
-----------------

| tituloa | Taldea | herrialdea | urtea |
| --- | --- | --- | --- |
| Serie A | A.C Milan | 🇮🇹Italia | 2022 |

| Taldea | Dib. | Denboraldia | Liga | Kopa 
Nazionalak | Kopa 
Internazionalak | Guztira |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Part. | Golak | Part. | Golak | Part. | Golak | Part. | Golak |
| **Sporting de Portugal "B"** Portugal | 2.ª | 2016-17 | 1 | 1 | ― | ― | 1 | 1 |
| 2017-18 | 11 | 6 | ― | ― | 11 | 6 |
| Taldean | 12 | 7 | 0 | 0 | 0 | 0 | 12 | 7 |
| **Sporting de Portugal** Portugal | 1.ª | 2017-18 | 3 | 1 | 1 | 1 | 1 | 0 | 5 | 2 |
| Taldean | 3 | 1 | 1 | 1 | 1 | 0 | 5 | 2 |
| **Lille O. S. C.** Francia | 1.ª | 2018-19 | 24 | 8 | 2 | 0 | ― | 26 | 8 |
| Taldean | 24 | 8 | 2 | 0 | 0 | 0 | 26 | 8 |
| **A. C. Milan** Italia | 1.ª | 2019-20 | 31 | 6 | 2 | 0 | ― | 33 | 6 |
| 2020-21 | 30 | 6 | 2 | 0 | 8 | 1 | 40 | 7 |
| 2021-22 | 34 | 11 | 4 | 2 | 4 | 1 | 42 | 14 |
| Taldean | 95 | 23 | 8 | 2 | 12 | 2 | 115 | 27 |
| Karrera Guztia | 134 | 39 | 11 | 3 | 13 | 2 | 158 | 44 |
**Aldaun**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da.

Ezkabarte eta Txulapain ibarren artean, zonalde menditsu bat hedatzen da, baso trinkoz estalitako bizkar piku eta batzuetan deserosoak.

Mendurro ezagunagoaren iparraldean, Aldaun mendia altxatzen da, Erateko lepoak bereizita.

Bizkar luze eta harritsua dugu Aldaun, pinuz, ezpelez eta haritzen familiako beste hainbat zuhaitzez estalita. Kontuz ibili beharko dugu bidexka urriak ez galtzeko, bestela geure buruak (eta hankak) nahiko kinka deserosoetan jarriko baititugu.

Gailurrean ez duzu sari handirik topatuko...beste gain bat zapaltzeko plazeraz gain.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Euskal Herriko Mendien Katalogoa* 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Berrikusketen arduraduna: Patxi Galé. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA)  
Mendien koordenatuak, garaiera eta prominentzia jakiteko, ikus *Peakvisor.com* webgunea.

Kanpo estekak
-------------

* Aldaun, .
**Hari Nef** (Philadelphia, Ameriketako Estatu Batuak, 1992ko urriaren 21a) estatubatuar aktore, modelo eta idazle transgeneroa da.

Biografia
---------

Hari Nef, Harrison Jacob Neff jaiotza-izenaz, gizon jaio zen Piladelphian 1992ko urriaren 21ean, familia judu batean. Aita, David Neff izenekoa, iragarkigilea da. Ama, berriz, Robin du izena. Bi urte zituenean gurasoak banandu zitzaizkion, eta ondorioz, bere amak hazi zuen Newton hirian.

2011n antzerkigintza ikasten hasi zen Columbiako Unibertsitatean eta 2015eko maiatzean graduatu zen.

2015ean ere modelo gisa debutatu zuen 2015eko Udaberriko New Yorkeko Moda Astean.

2015eko maiatzean *IMG Models* modelo-agentziarekin kontratua sinatu zuen.

2017an Nef L'Oréal kosmetiko-etxearen telebista-iragarki baten protagonista izan zen Blake Lively, Lara Stone eta Xiao Wen Ju modeloekin batera.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19665738
* Commonscat Multimedia: Hari Nef

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9679154923726663780008
* GND: 122945277X
* LCCN: no2019014805
* Tabakalera ID: 127265
* SUDOC: 24226042X

 |

* Wd Datuak: Q19665738
* Commonscat Multimedia: Hari Nef
*Hypholoma elongatum*

Sinonimoa: *Entoloma elongatipes*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, mehea, okre antzeko-glauko zurbil kolorekoa edo ubela.

**Orriak:** Zurbilak, poliki poliki bistre-grisaxka mate kolorekoak bihurtzen dira.

**Hanka:** Liraina, 10 cm inguruko garaierakoa eta 0,2 cm inguruko diametrokoa, batzuetan uhindua, zurixka, oinarria gorrixkaz edo laranja-okre kolorez tindatua.

**Haragia:** Zurbila, usaingabea, mingotsa bihurtzen den zaporea.

**Etimologia:** *Hypoloma* terminoa grekozko, harizpia esan nahi duen "ùpos" hitzetik dator eta ertza esan nahi duen "loma" hitzetik. Ertzari dagokio, batzuetan gortinaren hondarrak izaten dituelako.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea. Toxikoa ere izan daiteke.

### Nahasketa arriskua

Leku beretik datozen eta orrien koloreagatik bereizten diren *Galerina* askorekin nahas daiteke.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Zohikaztegietan eta batez ere *sphagnum* artean.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 252 or. ISBN 84-282-0865-4..
**Iratxe Ormatza Imatz** (Bakio, Bizkaia, 1971) idazlea eta itzultzailea da.

Ibilbidea
---------

Ingalaterran, soziologia ikasi zuen, York unibertsitatean gradua, eta Kent-ekoan graduondokoa. Handik etorrita, aldi baterako hainbat lanetan jardun, eta ikasten segitu zuen, EHUn, besteak beste. Gerora, soziologiari lotutakoa utzi, eta testuak itzultzeari ekin zion, itzulpengintza masterra egitearekin batera.

Argitalpenak
------------

2007an argitaratu zuen Hegoak liburua: Hego Ameriketan nebarekin eta bakarrik egindako bidaiaren kronika, bizkaieraz idatzia.

Harrezkero, Idatz&Mintz literatura-aldizkarian ipuinak plazaratu dizkiote: Gizon txikia; Beste arnasa batek; Eustakia; Ndiaye; Ezkaratza; Miesea; Enkontruak; Goitizenak; Gandua; Plazera da; Egunsentirako; Gabonetako oporrak; Madalenen hariak; Bazkaria; Mendira; Katuak, bihotza jan; Izterretik; Kabriolet gorria; Arimen gaua; Hankea eta tintea; Monika eta Moha; Paketeak. Uberan.eus-erako, lau ipuin idatzi zituen 2018an, banaka zein bata bestearen atzetik irakurri daitezkeenak, hari berarekin josita daude-eta: Bideo-kamerek zer ez duten ikusten; Iltzea; Bertigoa; Eginkizun. Gaztezulo hilabetekarian ipuin bana kaleratu zuen 2016an eta 2017an: Azal beltzarana; Berriz egiteko gogoarekin geratu naiz. Administrazio euskaraz hilabetekarian, 2010ean: Urdina.

Umeentzat ere argitaratu ditu ipuinak Hiruka astekariaren Gabonetako ale berezian, 2016tik 2020ra: Lexuriren hankak; Artilezko txita eta moko urdineko ahatea; Hodeia eta biok; Txipi eta lurtarrak; Zergatik egiten du zzzzzz Zazak?.

Liburuak
--------

* *Hegoak.* (Urbegi. 2007) ISBN 10: 8486833205ISBN 13: 9788486833206.

* *Printzak begietan* (Elkar, 2023).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   www.funtsak.com, Funtsak-Diseño y Programación Web-. «Libros de Iratxe Ormatza Imatz. Biografía y bibliografía» *www.txalaparta.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-04-14).
2. ↑   «Iratxe Ormatza Imatz - Euskal idazleen elkartea» *idazleak.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-04-14).
3. ↑   «hegoak de iratxe ormatza - Iberlibro» *www.iberlibro.com* (Noiz kontsultatua: 2023-04-14).
4. ↑   «'Printzak begietan'» *www.kulturklik.euskadi.eus* 2023-03-28 (Noiz kontsultatua: 2023-04-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117708276
* **Identifikadoreak**
* Literaturaren Zubitegia: 1088

 |

* Wd Datuak: Q117708276
Smartbook-ak, berrikuntza teknologiko berri samarra, aukera galanta bihurtu dira gailu elektronikoen merkatuan. Gailu hibrido hauek ordenagailu eramangarri baten funtzionaltasuna eta tablet baten arintasuna konbinatzen dituzte. Beraz, eramangarritasuna, errendimendua eta gailu bakar batean konektagarritasuna bilatzen duten erabiltzaileentzat esperientzia paregabea eskaintzen dute.

Smartbook-a ekipo arina eta trinkoa da, gehienbat diseinu mehe eta dotorea duena, ordenagailu baten antzekoa, baina tablet baten berezko ezaugarriekin. Tamaina txikia du, hamar eta hamalau hazbete artekoa izan ohi da pantaila. Hortaz, funtzionaltasunik galdu gabe mugikortasuna behar duten erabiltzaileentzat lagun ezin hobea da.

Gailu hauek Android bezalako sistema eragileak edo Windows-en bertsio optimizatuak izan ohi dituzte, hardware espezifikoan errendimendu eraginkorra izateko egokituak. Hardwarearen eta softwarearen konbinazioak aplikazioak exekutatzeko, Interneten nabigatzeko, edukia sortzeko eta ataza ugari erraz egiteko aukera ematen die erabiltzaileei.

Eramangarritasuna da smartbook-en abantaila nagusietako bat. Beren diseinu trinko eta arinak perfektu egiten ditu edonora eramateko.

Bateriaren iraupena smartbook-en beste alderdi nabarmen bat da. Energia-eraginkortasunari eta kontsumo txikiko osagaien erabilerari esker, gailu horietako askok hainbat autonomia ordu eskaini ditzakete, eta horrek aukera egokia bihurtzen ditu korronte-hartune baterako sarbiderik gabe denbora luzez lan egin edo entretenitu behar dutenentzat.

Konektibitate erraztasuna smartbook-en ezaugarri nagusietako bat da. Gailu horiek hainbat atakaz hornituta egon ohi dira, hala nola, USB, HDMI eta memoria-txarteletarako zirrikituez, eta horrek beste gailu batzuekiko konexioa eta datuen transferentzia errazten ditu. Gainera, Wi-Fi sareetara eta, kasu batzuetan, sare mugikorretara konektatzeko duen gaitasunak bermatzen du erabiltzaileak uneoro konektatuta egon daitezkeela.

Abantaila ugari izan arren, smartbook-ek ere muga batzuk dituzte. Bere errendimendua ordenagailu eramangarri indartsuagoena baino txikiagoa izan daiteke, eta horrek mugatu egin lezake bideo-edizioa edo joko intentsiboak bezalako zeregin zorrotzetarako erabilera. Gainera, teklatuan idazteko esperientzia, ohiko ordenagailuekin alderatuta tamaina txikiagoa duelako, ez da hain erosoa erabiltzaile batzuentzat.

Laburbilduz, smartbook-ak tablet baten eramangarritasunaren eta ordenagailu baten funtzionaltasunaren arteko fusio arrakastatsua dira, erabiltzaileei aukera moldakorra eta komenigarria eskainiz, mugikorragoa eta konektatuagoa den mundu batean beren behar teknologikoak asetzeko. Diseinu trinkoa, bateria- iraupena, konektibitatea eta erabiltzeko erraztasuna erakargarriak dira ikasleentzat, profesionalentzat eta, oro har, erabiltzaileentzat, gailu bakar batean mugikortasuna eta errendimendua balioesten baitituzte.
**Vixegrad** (Alfabeto zirilikoz: Вишеград) Bosnia-Herzegovinako ekialdeko hiri eta udalerria da, Drina ibaiak zeharkatzen duena. Administratiboki Bosniako Serbiar Errepublikaren barnean dago. Hiri estrategikoa da, Bosniako Goražde eta Novo Goražde Serbiako Užicerekin lotzen dituen errepidea hemendik igarotzen delako. 1991ko erroldaren arabera hiriak 11.828 biztanle zituen eta udalerriak 21.199

Vixegrad oso ezaguna da bere zubiarengatik, Ivo Andritx Literaturako Nobel Saridunak *Zubi bat Drinaren gainean* eleberrian agertu zuena. Vixegradetik hurbil dagoen Sokolovići herrixkan jaio zen Mehmed Paxa Sokolovitx, Otomandar Inperioko hiru sultanekin Bisir Handia izan zena, eraikuntza honen sustatzailea izan zen. 2007tik Mehmed Paxa Sokolovitx zubia UNESCOren Gizateriaren Ondarea da.

Geografia
---------

Vixegrad Bosniako Serbiar Errepublikako ekialdean dago, Drina ibaiaren bazterrean, Serbiako mugatik 16 kmra. Udalerriak 448 km²-ko azalera du eta batez besteko garaiera 324 metrokoa da. Klima kontinentala du, lau urtarorekin. Uda luze eta beroak izaten dira (tenperatura altuenak 40 °C-tik gorakoak) eta negu hotzak (tenperatura apalenak -15 °C-tik beherakoak).

Demografia
----------

1991ko erroldaren arabera hiriak 11.828 biztanle zituen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Biztanleak** | **%** |
| Musulmanak | 7.413 | 62,7 |
| Serbiarrak | 3.512 | 29,7 |
| Jugoslaviarrak | 300 | 2,5 |
| Kroaziarrak | 28 | 0,2 |
| Beste | 575 | 4,9 |

Errolda beraren arabera udalerriak 21.199 biztanle zituen 1991n:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Biztanleak** | **%** |
| Musulmanak | 13.471 | 63,5 |
| Serbiarrak | 6.743 | 31,8 |
| Jugoslaviarrak | 319 | 1,5 |
| Kroaziarrak | 32 | 0,1 |
| Beste | 634 | 3,0 |

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q239266
* Commonscat Multimedia: Višegrad

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 237250028
* NKC: ge566677

 |

* Wd Datuak: Q239266
* Commonscat Multimedia: Višegrad

1. 1 2 3  Bosnia Bosnia-Herzegovinako 1991ko erroldaren emaitzak
2. ↑  Unesco.org: Mehmed Paxa Sokolovitx zubia
3. ↑  Visegradturizam.com: Geografia
**Maguma** Muxikako auzo bat da, Muxikako hiru elizateek 1966an bat egin aurretik Ibarruriko parte zena. Bertakoen ahoskeran, eta ofizialki, *Maume*, deritzo, eta *Mauma* forma ere ikusten da mapetan. Gazteleraz, *Maguna* eta *Magunas* formak erabili dira, eta bide-seinaleetan ikusgai daude oraindik 21. mendean. Magunazelaia bezalako deitura batek bertan du jatorria, m/n duplizitate hori agerian utziz. Euskaltzaindiak Maguma arautu dut EODAn.

Deskribapena
------------

Oiz mendiaren mendebaldeko magalean, Magumako lurrak Urdaibaiko Biosfera Erreserbatik kanpo geratzen dira (auzo bakarra Muxikan), eta bere isurialdea hegoalderantz da, Durangalderantz, ez Oka ibaiaren harrora. Errepidez, bide bakarra dago bertara iristeko, baina galtzada zaharragoek lotzen dure hegoaldearekin, garai batean garrantzia zutenak.

Gainalde batean nukleo konpaktu bat dago elizarekin (San Lorentzo baseliza), bizpahiru etxerekin eta eskola zaharrarekin (auzo-ikastola izandakoa 20. mendean). Sakabanatuago, etxe gehiago, haien artean Maumebekoa, errepidea amaitzen den tokia, ola zaharraren ondoan (Olea du izena, beste barik). Auzoko beste baserri izenetako batzuk dira: Magunazelaia/Zelaia, Basterretxe, Oxinbaltza, Aurtenzelai, Salluntiz, Aurrekoetxebarri, Txarroa...

Maguma nukleoko baserrietako bat eskola berri bilakatua dago 21. mendean, Kortiñe izeneko eskola libre edo pedagogia alternatibokoa. Eskolaren propagandak dio "umeentzako giroa, naturarekin harreman zuzenean" eskaintzen dutela bertan, eta izatez gaztelerazko heziketa da.

Iruditegia
----------

* San Lorentzo baseliza, 20. mendearen hasieran. Kanpaiaren kokapena aldatua du 21. mendean.San Lorentzo baseliza, 20. mendearen hasieran. Kanpaiaren kokapena aldatua du 21. mendean.
* Auzoko eskola zaharra.Auzoko eskola zaharra.
* Olea, ola zaharra.Olea, ola zaharra.
* Maumebekoa baserria, errepidea amaitzen den tokia.Maumebekoa baserria, errepidea amaitzen den tokia.
* Airetiko ikuspegia.Airetiko ikuspegia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Enbeita, Onintza; Fernandez, Luistxo. «Hiru elizate Muxikakoak» *Eibar.ORG | Eibarko peoria* (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).
2. ↑   «Alokatutako autoan bertso-saiora - Ahotsak.eus» *ahotsak.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).
3. ↑   «EODA - Bilaketa - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).
4. ↑    Eusko Jaurlaritza, Geoeuskadi.  (2016-10). *MUXIKAko toponimoen mapa eta kale izendegia.*  GeoEuskadi / Muxikako udala / Eusko Jaurlaritza / Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «KORTIÑE Umeentzako Giroa. Ambiente Para Niñas Y Niños. - Muxika (Bizkaia)» *ludus.org.es* (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48751010
* Commonscat Multimedia: Maguma

---

 |

* Wd Datuak: Q48751010
* Commonscat Multimedia: Maguma
**Radomir Antić**, serbieraz Радомир Антић (Žitište, Jugoslavia, 1948ko azaroaren 22a - Madril, 2020ko apirilaren 6a), serbiar futbolaria eta entrenatzailea izan zen.

17 urtez aritu zen futbolari profesional, atzelari postuan. Horietatik gehienak FK Partizan taldearekin eman zituen. Horrez gain, Fenerbahçe eta Real Zaragoza taldeetan jokatu zuen. Futbolari izateari utzi zionean, entrenatzaile hasi zen.

Real Zaragoza, Real Madrid, Real Oviedo, Atlético de Madrid, Bartzelona Futbol Kluba, Celta de Vigo eta Serbiako futbol selekzio nazionalaren entrenatzailea izan zen.

Elkarren arteko arerioak diren Bartzelona Futbol Kluba eta Real Madril futbol talde biak entrenatu dituen bi pertsonetako bat da, bestea Enrique Fernández Viola izanik. Atletico Madrilekin Espainiako La Liga eta Errege Kopa txapelketak irabazi zituen 1995/96 denboraldian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q349585
* Commonscat Multimedia: Radomir Antić

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 306474829

 |

* Wd Datuak: Q349585
* Commonscat Multimedia: Radomir Antić
Leonard Adleman (New York, 1945eko abenduaren 31) informatikari estatubatuarra da. RSA zifratze algoritmoaren sortzaileetako bat da, lan horri esker Turing Award saria jaso zuen. DNAren konputazio-eremua sortzeagatik ere ezaguna da.

### Biografia

Leonard M.Adleman familia judu batean jaio zen Kalifornian. Bere familiak Bielorrusiatik immigratu zuen Amerikako Estatu Batuetara. San Francisco hirian hezi egin zen eta University of California, Berkeley unibertsitatean ikasi zuen Ingeniaritza Informatikoa. Sneakers pelikularen aholkulari matematikoa ere izan zen, 1996an, eta Ingeniaritzako Akademia Nazionaleko kide izan zen, konputazioaren eta kriptografiaren teoriari egindako ekarpenengatik. Zientzien Akademia Nazionaleko kide ere bada.

Horrez gain Adleman, boxeolari amateurra da eta James Toneyrekin entrenatu izan du.

### Aurkikuntzak

1994an, Molecular Computation of Solutions To Combinatorial Problems artikuluak DNA konputazio-sistema baten antzera erabiltzeko ahalmena azaldu zuen. Artikulu horretan zazpi nodoko instantzia baten grafo Hamiltondarra ebatzi zuen, NP-Osoa den TSP antzekoa den problema. Zazpi nodoko instantzia baten emaitza tribiala izan arren, artikulu hau algoritmo bat konputatzeko DNA erabili izan den lehen adibide ezaguna da. DNAren konputazioa baliabide erabilgarria izan daitekeela frogatu da, eskala handiko beste hainbat konbinatoria bilaketa-arazo ebazteko. Adleman DNA konputazioren guraso bezala aipatzen da.

2002an, berak eta bere ikerketa taldeak arazo 'ez-tribial' bat konpondu zuten DNA konputazioa erabiliz. Arazoa milioi bat baino gehiago emaitza izan ditzaken 20 aldagaiko SAT bat zen. Adlemanek 1994ko bere mintegian erabili zuenaren antzeko eran egin zuten. Lehenik eta behin, arazoaren soluzio espazioa logikoki ordezkatzen duten ADN harien nahasketa sintetizatu zen. Nahasketa hau, orduan, algoritmikoki teknika biokimikoak erabiliz egin zen, "Okerreko" hariak kentzeko, arazoa asetzen zuten hariak bakarrik utziz. Geratzen diren harien sekuentzia nuklearraren analisiak jatorrizko problemarako soluzio "zuzenak" agerian utzi zituen.

2017tik aurrera eta gaur egun arte, Ingeniaritza informatikoko irakaslea da University of Southern California unibertsitatean eta Strata teoria matematikoarekin dabil lanean

### Sariak

RSA kriptosistema asmatzeko egin zuen ekarpenagatik, Adleman, Ron Rivest eta Adi Shamirrekin batera, 1996ko Paris Kanellakis Theory eta Practice Award eta 2002ko Turing Award sariduna izan zen, azken hau Ingeniaritza Informatikarien Nobel Saria bezala ezaguna dena. Horrez gain, Adleman 2006ko Arte eta Zientzien Ameriketako Akademiako kide eta 2021eko ACM Fellow aukeratua izan zen.
Cão Grande haitza São Tomé eta Príncipen.
Deabruaren Dorrea, antzinako tximini bolkanikoa; laba hozterakoan zutabe basaltikoak sortu ditu.
Aiguilheko Saint-Michel kapera; honen eraikuntza 969. urtean hasi zen.
**Sumendi-lepoa** edo **tapoi bolkanikoa** (ingelesez *neck*) jatorri bolkanikoaren erliebeko forma bitxia da. Lepoak laba-kolada zain batean edota krater batean hoztu egiten denean sortzen dira. Berez, bloke angeludunen multzoak dira, sumendiren tximinian gogortuak, eta sumendiaren beraren konoak baino masa gehiago dute. Haren konposizioaren ondorioz, erosioari aurre egiten diote eta, kono desagertzen denean, lepoa xut gelditzen da. Erakusten duten itxura bereziaren ondorioz, sarritan, mitologiarekin eta erlijioarekin lotu izan zaie.

Lepo ezagun batzuk
------------------

* Devils Tower edo Deabruaren Dorrea, Wyoming (Ameriketako Estatu Batuetan). Neck baten adibide ezagunetariko bat da.
* Edinburgheko gaztelua
* San Migel Aiguilhekoa, Okzitanian.

Galeria
-------

* Sumendi lepoak
* Edinburgheko gaztelua.Edinburgheko gaztelua.
* Sri Lankako Sigiriyako Arrokaren Gotorlekua.Sri Lankako Sigiriyako Arrokaren Gotorlekua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q653139
* Commonscat Multimedia: Volcanic plugs

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q653139
* Commonscat Multimedia: Volcanic plugs