|  |
| --- |
| **Soziologia** |
| 
Gizarte zientziak |
| Aspektu orokorrak |
| 
Gizarte ikerkuntza
Gizarte teoria · Teoria soziologikoa
Praktika soziologikoa |
| Alorrak edo gertuko alorrak |
| 
Kriminologia · Demografia
Gizarte mugimenduak
Gizarte psikologia · Soziolinguistika
**Soziologiaren arloak:** Ekonomia
Erlijioa ·
Ezagutza · 
Generoa
Gizarte egitura ·
Hezkuntza
Hiria ·
Hizkuntza ·
Kultura
Legea · 
Politika · 
Zientzia |
| Kategoriak eta zerrendak |
| Soziologoak · Aldizkariak |

Soziologiak gizarte adierazpenak aztertzen ditu. Irudian, jendetza Bresten.
Baita gizarte mugimenduak ere. Kale agerraldia Jakartan.
**Soziologia** gizartearen eta gizabanakoen portaera sozialak aztertzen dituen gizarte zientzia da.

Historia
--------

Sakontzeko, irakurri: «Soziologiaren historia»
Soziologia kontzeptua Auguste Comtek sortu zuen 1838an, munduaz hausnartzeko forma berri bat definitu asmoz. Latinezko *socius* eta grezierazko *lógos*-en baturaz sortzen da.

Soziologiaren sustraiak gizarteaz hausnartu duten lehen teorialari guztietan aurkitzen badira ere (Confucius, Platon, Aristoteles...), bereziki aipatu beharrekoak Saint-Simon, Auguste Comte bera, Alexis de Tocqueville eta Karl Marx dira.

Soziologiaren jaiotza mendebaldeko gizarte modernoaren krisiaren baitan eman zen. Soziologiak errealitate sozialaren kosifikazioa suposatzen du, hots, gizartea aztertu, behatu... daitekeen errealitate espezifiko gisa ikustea (gizartea *gauza* gisa ikustea). Hasiera honetan, beraz, soziologia positibismoarekin erabat lotua dago.

Soziologiaren instituzionalizazioa zientzia gisa Emile Durkheim eta Max Weberren eskutik eman zen, soziologiaren oinarriak finkatu zituzten bi soziologoak. Durkheimek gizarte egitateen objektibotasuna azpimarratuko du (*egintza soziala*). Weberrek, berriz, subjektibotasuna eta subjektuen ekiteko ahalmena (*ekintza soziala*).

* Vilfredo Pareto  
Vilfredo Pareto
* Ferdinand Tönnies  
Ferdinand Tönnies
* Émile Durkheim  
Émile Durkheim
* Georg Simmel  
Georg Simmel
* Max Weber  
Max Weber

Marko teorikoak
---------------

Teorialari gehienez aburuz, gaur egungo soziologiaren baitan **lau marko teoriko** nagusi bereiz daitezke, nahiz eta hauen baitan korronte ugari desberdintzen diren:

### Funtzionalismoa

Sakontzeko, irakurri: «Funtzionalismo»
Funtzionalismoak gizartea sistema gisa ikusten du; sistemek, aldi berean, azpisistemak izango dituzte, eta gizartearen osagai bakoitzak bere funtzioa izango du. Horrela, ekintza sozialaren ikuspegi sistemiko bat garatuko du.

Funtzionalismoaren baitan hiru korronte nagusi bereiz daitezke: Malinowskiren funtzionalismo absolutua, Mertonen funtzionalismo erlatibizatua eta Parsonsen estruktural-funtzionalismoa.

Funtzionalismoak gizartearen oreka eta izaera harmoniatsua defendatuko du. Gizarteratzearen bidez (bigarren sozializazioa azpimarratuko dute batez ere) gizabanakoek gizartea bereganatuko dute. Bere kontzeptu nagusiak funtzioa (disfuntzioa, ageriko funtzioa zein izkutuko funtzioa), errola nahiz estatusa izango dira, besteak beste.

### Estrukturalismoa

Estrukturalismoak gizartearen egituraren garrantzia azpimarratzen du. Subjektuek euren ekintzei ematen dioten zentzua, horrela, kulturaren testuinguruan aztertu behar da. Hots, estrukturalismoak gizarte ekintzak kulturaren barnean sortzen eta bersortzen direla azpimarratzen du. Ondorioz, ikerketa estrukturalistek hainbat arlo aztertu dituzte, besteak beste: jakien prestaketa eta aurkezpena, erlijio erritualak, joko eta jolasak, literatura, etab.

Estrukturalismoaren autore garrantzitsuenetariko eta lehenengoetarikoa Lévi-Strauss etnologoa da. Honek, 1950eko hamarkadan, kulturaren fenomenoa mitologiaren eta ahaidetasunaren testuinguruan aztertu zuen, besteak beste.

Pierre Bourdieu soziologo frantses esanguratsuak, bestalde, estrukturalismoaren ikuspegi desberdina plazaratu zuen, kultur desberdintasunaren gainetik, bere ustez horren atzean ezkutatzen diren menderapen prozesuak azpimarratuz. Bourdieuren ikuspegiari estruktural-funtzionalismoa deitu izan zaio.

Gizakiek, elkarrekintzaren bidez, errealitate berria sortzen dute: gizartea.
### Elkarrekintza sinbolikoa

Sakontzeko, irakurri: «Elkarrekintza sinbolikoa»
Hau mikrosoziologian eta gizarte psikologian erabiltzen den ikuspegia da gehienbat. AEBetako pragmatismoan eta George Herbert Meaden teorietan oinarritzen da. Bere iritziz, pertsonak beraiek produktu sozialak izateaz gain, helburudun zerbait sortzaileak dira. Herbert Blumerrek honela azaldu zuen: gizakiek gauzekiko edo besteekiko duten harremana beraien zentzu eta esanahiean oinarritzen da. Esanahi hori gizarte elkarrekintzatik sortzen da, eta horri egiten zaion interpretazioak alda dezake.

Elkarrekintza sinbolikoaren jarraitzaileek metodo kualitatiboak erabili ohi dituzte, pertsonek beraien ekintzei ematen dieten zentzua ulertzeko teknikak baitira.

Marxismoak gizarte desoreka eta gatazka azpimarratzen ditu.
### Marxismoa

Sakontzeko, irakurri: «Marxismo»
Marxismoak Karl Marx eta Friedrich Engelsen pentsamenduan eta obretan oinarritutako doktrina filosofiko eta politikoetan oin hartuz aztertzen du gizartea. Hegelen filosofiaren, Adam Smithen ekonomia politikoaren eta XIX. mendeko sozialismo frantziarraren eragina nabaria izango da, gizartearen kritika zientifiko eta iraultzailea eginez. Kritika honen adierazpenik sistematikoena *Kapitala* obran eman zen.

  

### Azterketa soziologikoaren dimentsioak


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | **Mikro Soziologia** (ikusi ere atomista) | **Makro Soziologia (ikusi ere holismo)** | **Mikro - meso - makro** |
|  | agente • 
aktore sozial • 
erakunde• 
gizabanako | klase sozial • 
gizarte estratifikazio • 
Erakunde • 
Gizarte • 
sistema • 
egitura | komunitate • 
talde • 
antolakuntza |
| Ikusmolde metologikoak | Chicagoko Eskola • 
etnometodologia • 
indibidualismo metodologikoa • 
elkarrekintza sinbolikoa | Francfurteko Eskola • 
ebolozionismoa soziala • 
funtzionalismoa • 
marxismoa • 
estrukturalismo-funtzionalismo • 
estrukturalismo • 
sistemen teoria | sareen analisia • 
erakundeen soziologia
Elkarrekintza estrukturala |
| Egileak | Becker • 
Blumer • 
Boudon • 
Burgess •
Garfinkel • 
Gellner • 
Goffman • 
Richard Hoggart • 
Hughes •
Kroeber • 
Mead • 
Merton • 
Park • 
Sacks • 
Schütz • 
Sorokin • 
Strauss •
Sutherland • 
Thomas • 
Tönnies • 
Weber • 
Znaniecki | Addams • 
Adorno • 
Althusser • 
Arendt • 
Aron • 
Bateson • 
Baudrillard • 
Bauman • 
Boltanski • 
Bourdieu • 
Comte •
Durkheim • 
Foerster • 
Foucault • 
Freitag • 
Galton • 
Gehlen • 
Gini • 
Granovetter • 
Habermas • 
Halbwachs • 
Honneth • 
Horkheimer • 
Hunout • 
Kuhn • 
Lévi-Strauss • 
Luhmann • 
Malinowski • 
Marcuse • 
Martineau • 
Marx • 
Mauss • 
Mills • 
Neurath • 
Owen • 
Parsons • 
Passeron • 
Pearson • 
Saussure • 
Sennett • 
Smith • 
Sombart • 
Spencer • 
Spengler •
Touraine •
Varela • 
Veblen • 
Wagner • 
Wallerstein • 
Westermarck • 
Wilson • 
Wollstonecraft • 
Xiaotong • 
Ziegler • | White • 
Beck • 
Bell • 
Bourdieu • 
Latour • 
Castells • 
Crozier • 
Degenne • 
Elias • 
Giddens • 
Khaldun • 
Lipovetsky • 
Mead • 
Pareto • 
Piaget • 
Reynaud • 
Sainsaulieu • 
Simmel • 
Tönnies |
| Aldaketa sozialaren ikuskerak | elkarrekintzak •  | gizarte gatazkak • 
eboluzioa • 
egitura | elkarrekintzak eta egitura |

Metodologia
-----------

Soziologiak, gainontzeko gizarte zientziek bezala, erabiltzen dituen ikerketa teknikak bi multzo handitan banatu ohi dira: metodo kuantitatiboak eta kualitatiboak. Bakoitzak errealitatearen ikuspegi bat azpimarratzen badu ere, bakoitza ezin da paradigma itxitzat hartu, bata bestearekin nahasi ohi diren tresna gisa baino.

### Metodo kuantitatiboak

Metodo kuantitatiboen bidez, errealitatearen ezaugarri eta joera orokorrak ikertu ohi dira. Errealitate zenbagarriak kontuan hartuz (hauteskundeak, adibidez), inkesta bezalako teknikak erabili ohi dira. Halaber, lagin handiak izanez gero, metodo kuantitatiboak aukeratu ohi dira.

### Metodo kualitatiboak

Metodo kualitatiboen bidez, errealitate zenbagarrietan arreta jarri baino, errealitateen esangurak eta kausa aztertu nahi dira. Horrela, lagin handiak aukeratu beharrean, lagin txikiago baina esanguratsuak aukeratu ohi dira. Horrela, sakoneko elkarrizketak edo eztabaida taldeak dira gehien erabilitako ikerketa teknikak.

Soziologiaren azpidiziplinak
----------------------------

Max Weberren *Etika protestantea eta kapitalismoaren izpiritua*, soziologiaren oinarrizko obra, diziplina desberdinetan eragiten duena.
Soziologiaren baitan, zientzia ororen baitan bezala, azpidiziplina desberdinak daude. Soziologiaren kasuan, gizarte eremu zehatzak aztertzen dituzten soziologiaren adarrak dira. Asko badira ere, ondokoak aipa daitezke:

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| * Adinaren soziologia
	+ Zahartzaroaren soziologia
* Artearen soziologia
* Erakundeen soziologia
* Erlijioaren soziologia
* Ezagutzaren soziologia
* Familiaren soziologia
* Generoaren soziologia
* Hizkuntzaren soziologia
 |  | * Hiri soziologia
* Hezkuntzaren soziologia
* Lanaren soziologia
* Komunikazioaren soziologia
* Kulturaren soziologia
* Soziologia politikoa
* Soziologia ekonomikoa
* Zientziaren soziologia
* Zuzenbidearen soziologia
 |  |  |

Bibliografia
------------

* Apalategi, Jokin (1989): *Soziologia orokorra*, Bilbo: Udako Euskal Unibertsitatea.
* Berger, Peter L. (1998): *Soziologiarako gonbitea. Ikusmolde humanistiko bat*, Leioa: EHUko Argitalpen Zerbitzua.
* Horton, Paul B. eta Hunt, Chester L. (1994): *Soziologia*, Leioa: UPV/EHU.
* Unzueta, Iñaki (2007): *Gaur egungo teoria soziologikoa*, Leioa: EHUko Argitalpen Zerbitzua.
* Urkola Eleizegi, Mikel (2004): *Soziologia kritikotik hezkuntza orokorrera*, ISBN: 8460785939
* Urteaga, Eguzki (2002): *Soziologia modernoa eta garaikidea*, Zarautz: Dakit.
* Sagarna, Andoni (1970): *Soziologiaren hastapenak*, Donostia: Lur.

Ikus, gainera
-------------

* Antropologia
* Gizarteratzea
* Gizarte zientziak
* Politika zientzia
* Soziolinguistika
* Soziometria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21201
* Commonscat Multimedia: Sociology

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525151
* BNF: 133408573 (data)
* GND: 4077624-4
* LCCN: sh85124200
* NDL: 00571850
* NKC: ph116198
* NARA: 10641790
* AAT: 300054453
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 008291
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D012961

 |

* Wd Datuak: Q21201
* Commonscat Multimedia: Sociology