**Cristina Valls Aguiló** (Palma Mallorcakoa, Balearrak, 1901eko urriaren 12a - ib. 1982ko irailaren 3a) Mallorcako aktorea izan zen. Catalina Valls ahizparekin batera, XX. mendearen lehen erdiko Mallorcako antzerkiaren bultzatzaileetako bat izan zen, eta Mallorcan katalanaren erabilera publikoa agertokietan berreskuratzen lagundu zuen..

Biografia
---------

### Familia eta heziketa

Joan Valls eta Catalina Aguiló argentinarraren alaba zen. Haren neba-ahizbak Joan eta Catalina Valls Aguiló aktoreak ziren. Haurtzaroa Palman igaro zuen. Hiriko irakasle batzuen eskutik jaso zuen hezkuntza, eta aldi berean familia-tailerrean laguntzen zuen.

Ama alargun geratu zen eta aurrera ateratzeko esnetegi bat ireki zuen Palmaren erdian. Hala ere, su hartu zuen eta, zorrei aurre egiterik izan ez zutenez, itxi egin behar izan zuten. Lehen Mundu Gerra amaitu ondoren, argenterren lanbidera itzuli ziren, eta Cristinak bizilagun baten laguntzarekin josten ikasi zuen. Geroago Arte eta Lanbide Eskolara joan zen, eta han patroiak egiten ikasi zuen.

Antzerki ibilbidea
------------------

### Hasiera

1910ean, lehen aldiz, agertoki bat zapaldu zuen Se Rincón de Plaza antzerkiari esker. Haren osaba Tomàs Aguiló zen zuzendari eszenikoa. Eguberrietan, Antonio Hurtado Valhondok *Entre el* *deber y el derecho* antzeztu zuen, eta berak Angelinaren papera interpretatu zuen. 1918an, Konstantza erregina izan zen Joan Palouren *La campana de l'Almudaina* lanean.

### *Catina- Estelrich* konpainia

Bere nebarekin Mallorcako Orfeoian hasi zen; urte askoan Palma errezitatu zuen abenduaren 31n —Mallorcaren konkistaren ospakizunean— Pere de Alcàntara Penyaren «*Sa colcada*» poema. Orduan ezagutu zuen 1928an senar izan zuena, Joan Estelrich Frau aktore eta antzerki enpresaburua. Bikoteak eta Catalina Valls ahizpak, 1927an *Catina- Estelrich* konpainia sortu zuten, eta, besteak beste, Xesc Fortezarekin lan egin zuten. Lau urtez ezkonduta egon ondoren, lehen semea izan zuten. 1940an bigarren alaba izan zuten.

#### Gaztelaniaz eta katalanez

1927ko irailaren 7an egin zuen debuta Banyalbufarren, Carlos Arnichesen *La casa de Quirós* lanarekin (1927), eta gaztelaniazko lanak eta Mallorcako autoreen piezak tartekatu zituen. Jaume Riutort baritonoarekin eta haren ahizparekin batera, Cristina Vallsek zenbait erromantza egiten zituen atsedenaldietan edo antzezpenen amaieran.

#### Konpainia itxi beharra, teloi metalikoaren legea zela eta

1929an, traba bat sortu zitzaion konpainiari, «teloi metalikoaren legea» aldarrikatu zenean, zeinak debekatu egiten baitzuen mota guztietako antzerki-emanaldiak teloi mota hori ez zuten lekuetan, eta konpainia desegin egin egin zen. baina ordura arte, 1938an, Palmatik —Antzoki Nagusira, Balear Antzokira, Santa Katalinako Victòria Antzokira, Antzoki Lirikora, Mallorca Aretora...— eta beste batzuetara, Mallorcako beste herri batzuetan, ikusmin handia zegoen lekuetan, hala nola Sollerense Antzerki Defendatzailea, Llubíko Antzoki Nagusia, Andraitxeko Antzoki Argentinarra, Llucmajoreko Paris Alegre antzokia, Santanyiko Antzoki Nagusia eta San Pobakoa... 1948 arte Cristina Valls ez zen eszenatokietara itzuli; Josep Maria Tous i Marotoren *El tio de l'Havana* eta Guillem Colom-en i *Nit de Nadal,/*Gabon-gauaren antzezpenarekin egin zituen.

### Beste konpainia batzuetako partaide

Beste konpainia hauetan ere parte hartu zuen: Palmesana Deklamazio Taldea, Peña Artistikoa eta Eskualdeko Antzerki Konpainia, gero Artis deitu zena. Denekin obra sorta ona izan zen. Hain ezaguna izatera iritsi zen, ezen Aina Villalongak *El rebeinét* idatzi baitzuen beren-beregi harentzat. Artis-ek lan hori bera antzezten zuen 1952an, Cristinari omenaldia egiteko. 1963ko irailean, Sor Candelàriaren papera interpretatu zuen Bartzelonako Romea Antzokian Artisekin, Joan Masen *Un senyor damunt un ruc/ Gizon bat asto baten gainean* lanean. 1968an, Alexandre Ballesterren *Siau benvingut* lanean Senyora antzeztuz eszenatik erretiratu egin zen.

Aitorpena eta memoria
---------------------

Garai zailetan, Cristina Vallsek, neba-ahizpekin batera, katalana Mallorcako agertokietan erabiltzen lagundu zuen. Urteetan zehar hainbat omenaldi egin zizkioten: 

* 1952an Llucmajorren eta Palmako Antzoki Zaharrean

* 1970ean Palmako Medina Kultur Zirkuluan
* 1972an Maóko Antzoki Nagusian a Palmako Klub Nautikoan...
* 1971ko abenduaren 20an Hiriko Udalbatzak Hiriko Zilarrezko Domina eman zion bere ibilbide artistikoagatik.

* 1975ean Gabriel Janer Manilak *Antzerkiaren gizarte eta giza inplikazioa* argitaratu zuen. *Cristina Vallsen biografia* sutsua, antzerki-bizitzaren zati handia biltzen duena; 1997. urtea berrargitaratu zen dokumentu-ekarpen gehiagorekin (argazkiak, garaiko kartelak edo artikulu eta hitzaldi gehiago).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   «Diccionari Biogràfic de Dones - Biografia 227» *dbd.vives.org* (Noiz kontsultatua: 2022-11-03).
2. 1 2 3 4 5   Perelló, Francesc. *Cristina Valls.*  Institut del Teatre. Enciclopèdia de les Arts Escèniques Catalanes.
3. 1 2   **(Katalanez)** Vives, Joan Mas i.  (2006-09). *Diccionari del teatre a les Illes Balears. Volum II. P-Z.*  L'Abadia de Montserrat ISBN 978-84-8415-832-5. (Noiz kontsultatua: 2022-11-03).
4. 1 2    *Cristina Valls i Aguiló | enciclopèdia.cat.* .
5. ↑   López Crespí, Miquel.  (4 de setembre de 2006). *Gabriel Janer Manila i el teatre.*  Blog Literatura catalana moderna – Illes.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20877045
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 23917714
* ISNI: 0000 0003 7436 2584
* GND: 120264846
* LCCN: n98079856
* UB: a1233041

 |

* Wd Datuak: Q20877045