**Catalina Narváez de Ruiz** (Puerto Real, Cádiz, 1861- 1929) cadiztar margolaria, tapiz historikoen brodatzailea, marrazkilaria eta pintura espainiarreko irakaslea izan zen.

Biografia
---------

Puerto Realen jaio zen. Italian ikasi zuen eta pintura eta marrazketako irakaslea izan zen. XIX. mendearen azken herenean aktibo zegoen margolari, brodaile-egile eta marrazkilari ospetsua izan zen. Habsburgoko Maria Cristina Austriako erreginak babestu zuen.

*Viriatoren heriotza*, Catalina Narváezek egina
### Ibilbide artistikoa

Brodatu klasikoaren arte zahar ahaztua balioetsi zuen. Brodatzeko orratza erabiltzen oso trebea izateagatik egin zen ezaguna. Haren lanek trebetasuna eta gustua erakusten dute, baita pazientzia eta pertseberantzia ere.Tamaina handiko koadroen erreprodukzioak eskuz brodatzen zituen, etxeetan jartzeko orduan eraikin zabaletan baino ezin zitezkeenak egon.Pedro de Madrazok XVII. eta XVIII. mendeetan hainbeste nabarmendu zen brodatuaren artearen berpizkundearen abiarazletzat hartu zuen Narvaez.

Elizako agintariek, agintari zibilek edo militarrek egiten zizkioten eskaerak. Koadroez gain, behar ziren bestelako objektuen eskaerak izaten zituen, hala nola tapeteak, neguko estalkiak, aldareko arropak, apaiz- eta apezpiku-jantziak, koru-kapak eta haien kapiloak, mitrak, palioak eta estandarteak, banderak, etab. Narvaezen zuzendaritzapean beti zegoen zer egina. Bestalde, beti zegoen brodatu klasiko eta historikoak egiten zituzten pertsona aberats eta gustu onekoak. Pertsona horiek bazekiten Prado Museoaren koadroen kopiei garrantzia ematen.

Brodatutako tapizeria ona ezin zen alderatu ehundegi mekanikoan egindakoarekin. Orratzez brodatzea artelana da, ale bakar bat sortuz, askoz ere garestiagoa, eta gero eta gutxiago egiten zen. Narváezen arabera, ehunezko tapizeria edo tapizeria mekanikoak ezin du inoiz eskuz brodatutako tapizeriaren ordez erabili koadro baten erreprodukzio zehatza egiteko.

### Irakaskuntza-ibilbidea

Pintura- eta marrazketa-irakaslea izan zen bere bizitzako hainbat leku eta unetan. Ikasleen artean, Pilar Montaner nabarmentzen da. 1893an Maistren Eskola Normal Zentralean Pintura Industrialeko lanpostu bat betetzeko lehiaketara aurkeztu zen.

1894an Arte eta Lanbide Eskolako laguntzaile supernumerario izendatu zuten. Eta *El Liberalen* 1896ko Ursulinas Eskolako arte-irakasle lanetan aipatzen da, urte horretako ekainean egindako marrazki, pintura eta lanen erakusketa batean.

Lana
----

Urrearen eta koloretako zeten kasulak eta euri-kapak marraztu eta brodatu zituen.Pradillaren *La Rendición de Granada* margotu eta brodatu zuen zeta lodiko raso oihal gris berdexka batean, bastidorean koloretako zetarekin (2 metro luze eta 1,90 metro altu), xehetasun, ñabardura eta kolore guztiekin. Kanariar Uharteetan egin zuen lana, senarra zegoen tokian.

> *Erabili den puntua 'lamado de enjabado' delakoa da, baina prozedura ezezagun bat erabili da; izan ere, puntadek, pintzelaren ukituak balira bezala, kolore urtua sartzen dute, hau da, pintoreak paletan urtzen duen moduan, eta puntada horien norabidea aldatu egiten da, 6 handian (á su mayor 6) makurdura txikiagoa, eta inspirazio artistikoa dira marrazkiaren 'akats' asko, baita koloreak ere; osotasun horretarako, ikusi ahal izan dugunez, Aljeriako 2.500 zeta-tonu erabili dira; nahikoa da esatea, obran zabaldutako pazientzia eta artearen froga gisa, badirela 107 tonu desberdin erabiltzea eskatu duten buruxkak, pinturak behar duen kolore zuzena eta multzo harmonikoa lortzeko.*
> 
> 

1893ko maiatzaren 16an jaso zuen erregina erregeordeak entzunaldi pribatuan.

> *Atzo, Bere Maiestatea Erregina Erregentearen entzunaldian, Catalina Narvaez artista ospetsua, infanteriako Francisco Ruiz kapitainaren emaztea, Granadako Rendición brodatuaren egile ospetsua, hartu zuen*.
> 
> 

1893ko irailean *La España Moderna* aldizkarian José Lázaro Galdianok '*La indumentaria en la Exposición de arte retrospectivo*' artikulua argitaratu zuen.

Kuxin bat brodatu zuen Espainiaren alegoria batekin, eta Tenerifeko Santa Cruzeko Udalari dohaintzan eman zion. Errifatu egin zuten, eta dohaintzarekin lortutako diruak La Consuegrako (San Andrés eta Sauces) biktimei eta hiri horretako behartsuei laguntzeko balio izan zuen.

1899ko apirilaren amaieran, Bartzelonatik eskatutako estandarte bat amaitu zuen, Maria Sortzez Garbiaren irudia zuen medailoi batekin, tertziopelo urdin turkesa baten gainean, urrezko brodatuarekin.

1899an, *Ilustrazio artistikoak* berak egindako bi kasula erreproduzitu zituen argazkian. José Morgades eta Gili Bartzelonako Gotzainari oparitu zizkion, Birjina Sortzez Garbiaren dekorazioaz.

Erromantizismoaren Museoko bilduman, Narváezek marraztutako irudi bat dago, Antonio Manchón xilografoaren laguntzarekin. 1871n erregeak Antonio Gisberti eskatu zion oihalak A*madeo I.a Savoiakoa* *Joan Primen gorpuaren aurrean* erreproduzitzen du. *La muerte de Viriato* litografia ere gordetzen da, lana zabaltzeko egina, José de Madrazo y Agudoren jatorrizkoan oinarritua.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 1879an Brontzezko domina Cadizko Erakusketako *El sueño de las mujeres* izeneko mihisearengatik.
* 1894an Urrezko domina Erakusketa historiko europarrean *La Rendición de Granada* lanarengatik.

Bizitza pertsonala
------------------

Francisco Ruiz Fuentes senarrarekin batetik bestera joan zen, militarren kargua bete zuen hainbat tokitara.1892 inguruan Madrilera joan zen senarrarekin eta seme-alabekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Ballesteros de Martos archivos» *Asociación Española de Pintores y Escultores*.
2. ↑   Meléndez, Luxán; De, Santiago.  (1990). «Un aspecto del sector servicios. La oferta de clases particulares en Las Palmas 1860-1885» *El Guiniguada. Las Palmas de Gran Canaria: Servicio de Publicaciones, Universidad de Las Palmas de Gran Canaria, 1984- ISSN 0213-0610, n.1, 1990, p. 123*: 125. ISSN 0213-0610..
3. ↑   «ojos de mujer | Otras que Baileen» *mardelosrios.es*.
4. ↑   «9 PINTORAS ESPAÑOLAS que NO están en los Museos» *Mujeres Pintoras*.
5. 1 2 3 4 5   Cervantes, Biblioteca Virtual Miguel de. «La Ilustración española y americana. Año XLII. Núm. 15. Madrid, 22 de abril de 1898 | Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes» *www.cervantesvirtual.com*.
6. 1 2 3 4 5   «La Última moda (Madrid). 7/5/1899, n.º 592» *Hemeroteca Digital. Biblioteca Nacional de España*.
7. ↑   «Colombine. Homenaje a Mallorca y sus olivos. La suerte del coleccionista.» *docplayer.es*.
8. ↑   «Gaceta de instrucción pública. 15/10/1893» *Hemeroteca Digital. Biblioteca Nacional de España*.
9. ↑   «La Correspondencia de España. 8/10/1894, n.º 13.334» *Hemeroteca Digital. Biblioteca Nacional de España*.
10. ↑   «El Liberal (Madrid. 1879). 2/7/1896» *Hemeroteca Digital. Biblioteca Nacional de España*.
11. ↑   «Nuestros grabados» *La ilustración artística : periódico semanal de literatura, artes y ciencias* Tomo XX Año XX (Número 1005): 226. 1901.
12. 1 2   «El Correo militar. 26/4/1893» *Hemeroteca Digital. Biblioteca Nacional de España*.
13. ↑   «La Última moda (Madrid). 11/12/1892, n.º 258» *Hemeroteca Digital. Biblioteca Nacional de España*.
14. 1 2   «La Unión Católica. 17/5/1893» *Hemeroteca Digital. Biblioteca Nacional de España*.
15. ↑   «La España moderna (Madrid). 9/1893» *Hemeroteca Digital. Biblioteca Nacional de España*.
16. ↑    *Noticias en el Liberal de Tenerife.*  Santa Cruz de Tenerife: El Liberal de Tenerife.
17. ↑   «Ilustración artística Hemeroteca Digital. Biblioteca Nacional de España» *hemerotecadigital.bne.es*: 226. 1 de abril de 1901.
18. ↑   Museo del Romanticismo.  (2016-02-27). *Catalina Nárvaez (D) y Antonio Manchón (G), "El rey don Amadeo visitando el cadáver del General Prim", ca. 1871, (xilografía).* .
19. ↑   «La muerte de Viriato - José de Madrazo» *HA!*.
20. ↑   Museo del Romanticismo.  (2016-02-27). *Catalina Nárvaez (D) y Antonio Manchón (G), "El rey don Amadeo visitando el cadáver del General Prim", ca. 1871, (xilografía).* .
21. ↑   «Premio de la Sociedad Económica de Cádiz en la Exposición Regional - Colección - Museo Nacional del Prado» *www.museodelprado.es*.
22. ↑   «El Heraldo de Madrid. 5/3/1898» *Hemeroteca Digital. Biblioteca Nacional de España*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115287224

 |

* Wd Datuak: Q115287224