recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Artikulu hau greziar jainkoari buruzkoa da; Siriako poeta gaitzat duena beste hau da: «Adonis (poeta)»*

**Adonis** greziar mitologian (antzinako grezieraz: Ἄδωνις, ˈadɔːnis ahoskatua, *Adōnis*) kultu izaki konplexu bat izan zen. Fenizian du bere jatorria eta hortik Mediterraneo osora hedatu zen, nahiz eta beti ezaugarri semitikoak mantendu zituen. Paper ezberdinak izan zituen eta bere ezaugarri, esanahi eta helburuak oraindik eztabaidatuak dira greziar ikerlarien artean.

Adōnis *Adonai* hitz semitikoaren bariazio bat zen, Itun Zaharran Yahweh izendatzeko erabiltzen zen izenetako bat. Siriako Adonis oso harremandua dago Txipreko Gauas (edo Aos) pertsonaiarekin, Egiptoko Osiris, Tammuz semitikoarekin da eta etruskoen Atunisekin. Frigiaren artean Attis izena zuen. Jainko guzti hauek berriro jaiotzearekin eta landarediarekin zeuden harremanduak. Mitologia germaniarrean hedatu zela uste dute aditu batzuek eta Baldur izena hartu zuela. Bere kultua emakumeen artean ematen zen eta Safon garatu zen, Lesbosen, K.a. VII. mendearen inguruan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *82. araua. Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q163920
* Commonscat Multimedia: Adonis

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 308240680
* GND: 118643886
* LCCN: no2014051867
* NKC: jo2016908860
* NLA: 59712820
* SUDOC: 028684338
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q163920
* Commonscat Multimedia: Adonis
**Vicente Amigo Girol** (Guadalcanal, 1967ko martxoaren 25a) espainiar gitarra-jotzaile eta musikagilea da, flamenko egiten duena.

Biografia
---------

Sevillako Guadalcanal herrian jaio zen baina bere bizitza ia osoa Kordoban egin du. Zortzi urterekin oparitu zioten lehen gitarra eta *El Tomate* eta *El Merengue* bezalako musikariekin lehen urratsak eman ostean, Manolo Sanlúcar izan zen bere maisua urte askoan.

1988an ekin zion bere ibilbide profesionalari. Lehiaketa ugari irabazi zituen eta horrek eman zion artista askorekin lan egiteko aukera. Bob Dylan, Keith Richards, Paco de Lucia, Phil Manzanera, Joe Cocker, Jack Bruce, Richard Thompson eta Robert Crayrekin oholtza elkarbanatzeko aukera izan du beste hainbaten artean.

Estilo ezberdinak uztartzeko joera izan duen musikaria da eta bere konposizioek hori frogatzeko bidea ematen digute. Munduan zehar kontzertu ugari emateko aukera izan du bai bakarlari modura eta baita artista handien musikari modura ere. Bere bakarkako ibilbidean zortzi disko kaleratu ditu.

Diskografia
-----------

* "*De mi corazón al aire*" (1991)
* "*Vivencias imaginadas*" (1995)
* "*Poeta*" (1997)
* "*Ciudad de las ideas*" (2000)
* "*Vicente Amigo en concierto desde Córdoba. Ciudad de las ideas*" (2004, DVD)
* "*Un momento en el sonido*" (2005)
* "*Paseo de Gracia*" (2009)
* "*Vivencias La Obra Completa de un Genio*" (2010)

Kanpo loturak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q505159
* Commonscat Multimedia: Vicente Amigo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 43975053
* ISNI: 0000 0001 1631 0095
* BNE: XX1267035
* BNF: 13982554k (data)
* GND: 132411474
* LCCN: no2002101903
* NKC: xx0065444
* SUDOC: 128251999

 |

* Wd Datuak: Q505159
* Commonscat Multimedia: Vicente Amigo
Greziar mitologian, **Alkmena** (antzinako grezieraz Άλκμηνη *Alkmênê* "ilargiaren boterea"), emakume hilkor bat zen, Mizenasko Elektrion erregearen alaba eta Anfitrionen emaztea.

Heraklesen ama izan zen Zeusekin, nork bere senarraren itxura hartu zuen hau kanpoan zegoen bitartean, eta Ifiklesen ama ere izan zen, kasu honetan Anfitrionekin. Alkmena Heraklesetaz haurdun zegoenean, Hera jainkosa, Zeusen arreba eta emazte jeloskorra, Herakles jaio ez zedin saiatu zen. Bere ideia Galantisek zapuztu zuen, Alkmenaren zerbitzariak, nork Herari esan zion jada ume bat izan zuela. Herak erbinude bihurtu zuen.

Alkmena herakliden arbasotzat hartua eta Tebas eta Atenasen gurtua izan zen.

Anfitrionetaz banandu ondoren, Radamantisekin ezkondu zen, Beozian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *82. araua. Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190543
* Commonscat Multimedia: Alcmene

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 35250074
* BNF: 137748848 (data)
* GND: 118648195
* SUDOC: 078600545
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q190543
* Commonscat Multimedia: Alcmene
**Gobabis** Namibiako Omaheke eskualdeko hiriburua eta Gobabiseko hauteskunde-barrutiko hiriburua da.

Historia
--------

### Etimologia

Ahozko tradizioaren arabera, eremu horren izen zaharra ǂKhoandabes da, Khoekhoegowab hizkuntzako hitza, hau da, *elefantea miazkatzera iritsi zen lekua*. Hereroak *Epako* deitu zuen.

Geroago, zuriek "Gobabis" deitu zioten. Adierazpen hori, seguru asko, gobatik (argudioa, borroka) eta bis (lekua) eratorri zen: *jendea borrokatzen zen lekua*. Heinrich Vedderrek izenaren aurreko interpretazio komuna sartu zuen, khoa (Elefante) -bes (tokia), *elefanteen iturria*, eta onarpen zabala lortu zuen. Vedderren arabera, Amraal Lambertek, Kailkhauan-go kapitainak (Khauas Nama), deitu zuen Gobabis , *ǂKoabes* ahoskatu ezin zuelako. Hizkuntza-arazoez gain, interpretazio hori Joseph Tindall apaizak, Wesleyanen misiolaria, 1845ean idatzitako gutun batek kontrajarri zuen: "Gobabisera iritsi zen, nik elefantearen iturria deitu nion" - "Borroken Lekua" izena ez litzateke oso ona izango misiolarientzat.

Gobabis eta Nossob ibaian zehar, elefante ugari zegoen, hori dela eta bolia ustiatzera zihoazten ehiztari eta merkatarien oinarrizko kanpamentua izan zen.

#Wiki Loves Africa in Namibia 2023#Klima: Ortzadarra Gobabisen

Geografia
---------

### Klima

Gobabisek klima erdilehorra du (BSh, Köppen-en sailkapen klimatikoaren arabera), uda beroekin eta negu hotzekin (egun leunekin eta arriskurik gabeko gauekin). Urteko batez besteko prezipitazioa 370 mm (15 in) mm-koa da (15 in).

Ekonomia
--------

Ohiko landetxea, Gobabis inguruan
Gobabis araztegia (2018)
Gobabis hiri gisa hazten ari da, merkantziak Botswanako meategietatik itsasertzik gabeko Walvis badiako namibiar portura garraiatzeagatik eta, gainera, kontsumo-ondasunak Namibiara inportatzeagatik Gautengetik (Hegoafrika). Garraio-ibilbideari Trans-Kalahari korridorea deitzen zaio. Gobabis Namibiar trenbide-sistemari konektatuta dago. Hirian estatuko ospitale bat, estatuko klinika bat eta ospitale pribatu bat, banku eta merkataritza zerbitzuak daude. Legare estadioa hirian dago.

Gobabiseko tren geltokia

Elkartutako hiriak
------------------

* Smallingerland, Herbehereak

Hiritar ezagunak
----------------

* Laura McLeod-Katjirua, Omahekeko gobernadore ohia eta SWAPOko idazkari nagusi ondokoa
* Keharanjo Nguvauva, Ovambanderuko Buru Gorena
* Shafimana Ueitele, abokatua

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Local Authorities.*  Association of Local Authorities in Namibia (ALAN).
2. 1 2 3 4  Rosslyn Tatarik, "Welcome to the Cattle Country". The @vertiser (supplement to New Era on 1 March 2010)
3. ↑   Menges, Werner.  (12 May 2005). «Windhoek?! Rather make that Otjomuise» *The Namibian*.
4. ↑   Immanuel, Shinovene; Shipanga, Selma.  (3 December 2012). «Moderates prevail» *The Namibian*.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1000609
* Commonscat Multimedia: Gobabis

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139713201
* LCCN: n94900565
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1000858

 |

* Wd Datuak: Q1000609
* Commonscat Multimedia: Gobabis
Ignacio Zuloagaren *Autoerretratua hondo urdinez*.
**Autorretratua** edo **autopotreta** pertsona batek bere buruari eginiko erretratua da. Margolaritzan artistari bere buruari buruzko azterketa sakona egitea eskatzen dio genero honek. Zenbait garaitan, XVI eta XVII. mendean esaterako, oso ohikoa zen margolari ospetsuek haien autorretratua egitea, horrela haien egile maila finkatzeko. Dena dela, autorretratua ez da beti genero errealista. Literaturan ere egin daiteke, prosopografia eta etopeiatik gertu.

Lehenengo autorretratuak
------------------------

Lehenengo autorretratuak Antzinaroan aurkitu izan dira. Egipton, K.a.1300 urtean Bek izeneko eskultore batek harrian bere autorretratua egin zuen, esaterako. Garai hartan, aberatsek bakarrik ahal zuten beren erretratuak betikotu. Hasieran bakarrik gizonak agertzen ziren. Pizkundea izan arte ez ditugu emakumezkoen autorretratuak ezagutuko. Orokorrean, lehen emakumea Catharina van Hemessen izan zen, 1548an.

Adibide batzuk
--------------

* Sandro Botticelli: Autoerretratua, (1475).Sandro Botticelli:  
 Autoerretratua, (1475).
* Hans Memling:  Autoerretratua, (~1480).Hans Memling:   
 Autoerretratua, (~1480).
* Alberto Durero  Autoerretratua, (1493).Alberto Durero   
 Autoerretratua, (1493).
* Catharina van Hemesse-nen autorretratua.Catharina van Hemesse-nen autorretratua.
* Sofonisba Anguissola (~1532 - 1625).Sofonisba Anguissola (~1532 - 1625).
* Marie Bashkirtseff.Marie Bashkirtseff.
* Henri Richelet: Autoerretratua, (2000).Henri Richelet:   
Autoerretratua, (2000).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «autorretratu» *Euskaltzaindiaren Hiztegia* (Noiz kontsultatua: 2023-03-07).
2. ↑   «autoportrait | dictionnaire électronique français-basque | Nola Erran» *nolaerran.org* (Noiz kontsultatua: 2022-01-20).

Kanpo-estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Self Portrait History · Autorretratutik selfira.


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Autorretratu*** Aldatu lotura Wikidatan |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192110
* Commonscat Multimedia: Self-portraits

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4054394-8
* LCCN: sh85119780
* NDL: 01039993
* NKC: ph118709
* AAT: 300124534
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q192110
* Commonscat Multimedia: Self-portraits
*Artikulu hau Greziako mitologiako pertsonaiari buruzkoa da; Saturnoren satelitea gaitzat duena beste hau da: «Dafne (satelitea)»*

Greziar mitologian, **Dafne**, driade bat zen (zuhaitzetako lamia), Ladon ibai jainkoa Arkadiakoa Gearekin edo Tesaliako Peneo ibai jainkoaren Kreusarekin, uretako lamia bat, nor Gearen apaiz anderea ere bazen.

Apolo Dafneri jarraika joan zen, Erosek, urrezko gezi bat bota baitzion Dafnetaz maitemintzeko, maitasunaren jainkoa, oso jeloskor baitzegoen, eguzkiaren jainkoa txantxetan ibili baitzen Erosek arkulari bezala zuen abileziari buruz. Gainera, Apolok, Erosen kantuak gogaitu egiten zuela esaten zuen. Baina Erosek, onarpen eza sentiarazten zuen berunezko muturdun gezi bat bota zion Dafneri, eta hau, Apologandik ihesi joan zen. Jazarpen honetan, lamiak, Peneo ibai jainkoari laguntza eskatu zion, nork, bere alaba, erramu zuhaitz bihurtu zuen. Une horretatik aurrera, Apolorentzat, erramua landare sakratu bihurtu zen.

Beranduagoko erreferentziak
---------------------------

* **Daphne**: Richard Strauss konposatzaile eta musikari alemaniarrak, mito hau oinarri hartuta idatzi zuen opera.
* **Dafne**: Jacopo Perik 1597an idatzitako opera baten izenburua da, egun, galduta dagoena, eta historiako lehen operatzat jotzen dena.
* ***Daphne***, zuhaixka erako landareek osatutako landare genero bat da. Horien artean dago *Daphne laureola* espeziea, erramua, alegia.
* **Daphne Descends** Smashing Pumpkins musika taldearen *Adore* kantu bildumako kantu baten izenburua da.

Iturriak
--------

* Ovidio, Metamorfosiak I. 452-567

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q194015
* Commonscat Multimedia: Daphne (mythology)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4396157643281938590008
* GND: 118823310
* LCCN: no2015129613
* SUDOC: 029658462
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q194015
* Commonscat Multimedia: Daphne (mythology)
*Artikulu hau mitologiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Maia (argipena)».*

Greziar mitologian, **Maia** edo **Maya** (grezieraz Μαία), Pleiadeen artean nagusiena da, Atlas eta Pleioneren zazpi alabak zirenak. Bere ahizpak eta bera, Arkadiako Zilene mendian jaioak, batzuetan, mendiko jainkosak deituak dira. Maia, nagusiena, eta, aldi berean, ederrena eta lotsatiena zen.

Hermes jainkoari eskainitako homeroar ereserkian kontatzen denez, Maiak, jainkoen mezularia izan zuen Zeusekin Zileno mendiaren leizean. Umea erditu ondoren, Maiak, mantetan bildu eta lotara joan zen. Hermes umeak, oso azkar hazten zena, lau hankatan ihes egin zuen Tesaliarantz, non, bere lehen bizi eguneko gauean, Apoloren abereen zati bat lapurtu eta lira asmatu zuen. Maiak, ez zion Apolori sinetsi nahi izan, honek, bere abel taldea Hermesek lapurtu zuela esan zionean, eta Zeus berarekin ados zegoen. Azkenik, Apolok, abereak liragatik elkartrukatu zituen.

Maiak, Arkas umea ere hazi zuen, Heragandik babesteko, Arkasen ama zen Kalisto hartz eme bihurtu zuena.

Erromatar mitologian, bere baliokidea, Maia Maiestas da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q205233
* Commonscat Multimedia: Maia (mythology)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q205233
* Commonscat Multimedia: Maia (mythology)
Orionen gerrikoaren astrofotografia
**Astrofotografia** astroen argazkietan oinarritzen den astronomiaren alorra da. Xafla fotometriko baten sentikortasuna begiarena baino txikiagoa da, baina argi gutxi ematen duten iturburuetatik iristen diren fotoiak jasotzeko aukera ematen du (esposizio-denbora luzea erabiliz gero, giza begiak hautematen ez dituen erradiazio ikusgai ahul-ahulak ere agertzen baita argazkian). Teleskopio handiek begiak baino fotoi-kopuru handiagoa jasotzen dute, eta fotografia-tresna bat erantsita gizonaren begiak berez ikusi ezin dituen izarrak ikusteko aukera ematen du. Aurrerapen handiak izan dira astronomiaren alor horretan, argitasuna biderkatzeko tresnak aurkitzea batez ere.

Gaur egun, sistema digitalak erabiltzen dira (CCD edo CMOS zirkuitu integratuak), eta iragazki bereziak erabiltzen dira nahi den espektro-lerroaren argazkia egiteko; hala, argi-iturriaren konposizioari buruzko informazioa lor daiteke.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q280855
* Commonscat Multimedia: Astronomical photography

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119383576 (data)
* GND: 4122059-6
* LCCN: sh85009000
* NDL: 00572874
* NKC: ph766120
* AAT: 300134506

 |

* Wd Datuak: Q280855
* Commonscat Multimedia: Astronomical photography
Greziar mitologian, **Leukotoe**, printzesa hilkor bat zen, Orkamoren alaba eta Klitiaren ahizpa. Helios jainkoak liluratu zuen, nor Leukotoeren ama zen Eurinome bezala mozorrotu zen, Leukotoeren gelara sartu ahal izateko. Klitia, bere ahizpagatik jeloskor, honek Helios berarentzako bakarrik nahi zuelako, Orkamori egia kontatu zion, bere ahizparen sekretuak eta konfidantza tradituz. Haserre bizian, Orkamok, Leukotoe bizirik lurperatua izan zedila agindu zuen. Helios, Leukotoe berpizten saiatu zen, baina ezin izan zuen, eta, beraz, intsentsu landare bihurtu zuen. Klitia ere utzi zuen, honen traizioagatik mindurik, eta hau, desesperaturik, bederatzi egun jan gabe eman zituen, soilik Helios zerutik pasatzen ikusiz, ekilore bihurtu zen arte.

**Leukotoe**, Higinoren arabera, nereida baten izena ere bada, baita Leukotearen aldaera bat ere, honekin nahastu behar ez delarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q339980
* Commonscat Multimedia: Leucothea

---

 |

* Wd Datuak: Q339980
* Commonscat Multimedia: Leucothea
**Madlen Radukanova**, bulgarieraz Мадлен Радуканова, (Sofia, Bulgaria, 2000ko maiatzaren 14a) gimnastikan aritzen den kirolari bulgariarra da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen gimnasia erritmikoan *Taldeka aparatu guztiak* kategorian, Bulgaria ordezkatuz; ROCeko taldearen (zilarrezko domina), eta Italiako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Bulgariako taldea. 
Honako hauek osatzen zuten Bulgariako gimnasta taldea: Simona Dyankova, Stefani Kiryakova, Madlen Radukanova, Laura Traets eta Erika Zafirovak.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia 
  | 01 !1. postua, urrezko domina | *Taldeka aparatu guztiak*, gimnasia erritmikoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Madlen Radukanova» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Madlen Radukanova» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56635672

 |

* Wd Datuak: Q56635672
Lutero Wormseko dietan
**1521eko Wormseko dieta** (alemanez: *Reichstag zu Worms*) Germaniako Erromatar Inperio Santuko printzeen biltzarra izan zen.

Wormsen (Alemania) egin zen, 1521eko urtarrilaren 28tik maiatzaren 25era, Karlos V.a enperadoreak deitua. Bertan Luterok ez zuen bere dotrina ukatu eta Inperiotik erbesteratzera kondenatu zuten, haren obrak suntsitzea eta Elizaren ondasunak itzultzea agintzeaz batera. Halaber, Karlos V.ak bere anaia Fernandori zenbait lurralde eman zizkion (Austria, Estiria, etab.) eta Gaztelako komunitateetan matxinatu guztiak traidoretzat hartu zituzten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2013/10/01 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q536822
* Commonscat Multimedia: Reichstag zu Worms

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126794697
* GND: 6009743-7
* LCCN: n89651126
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q536822
* Commonscat Multimedia: Reichstag zu Worms
**Waisea Nacuqu** (Votua, Fiji, 1993ko maiatzaren 24a) Fijiko zazpiko errugbi taldeko jokalaria da. Nacuqu "joko moztaile" bezala da ezaguna, eta, askotan, partidak irabazi dituen entseguak lortu ditu. Ezaguna da bere abiaduragatik eta saiakerengatik.

Hastapenak eta hezkuntza
------------------------

Nacuqu Ba ibaiaren ertzetik gertu dagoen Votua herrikoa da, eta, askotan, arrantza egiten du bertan. Votua Catholic Schooleko 7. kurtsoaren ondoren, eskolara itzultzeari uko egin zion, eta, Tavua-n, futbolean eta Nadiko Westfield Tokatoka Barbarians-en errugbian jokatu zuen. 2014ko Tokioko zazpiko finalean garaipena lortu zuen Hegoafrikaren aurka.

Fiji 7ko Pio Tuwai jokalari ohiaren eta egun Flying Fijian jokatzen duen Josua Tuisovaren lehengusua da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina irabaziko du Fijiko taldearekin, Zeelanda Berrikoaren (zilarrekoa) eta Argentinakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute Fijiko taldea: Napolioni Bolaca, Vilimoni Botitu, Meli Derenalagi, Sireli Maqala, Iosefo Masi, Waisea Nacuqu, Kalione Nasoko, Semi Radradra, Aminiasi Tuimaba, Asaeli Tuivuaka, Jerry Tuwai, Josua Vakurunabili eta Jiuta Wainiqolo-k.

Emaitzak
--------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Zazpiko-errugbiagizonezkoa. |

Sariak eta ohoreak
------------------

* 2018ko Singapurreko Sevens finaleko jokalaria

Erreferentziak
--------------

1. ↑   worldrugby.org. «HSBC World Rugby Sevens Series» *www.world.rugby*.
2. ↑   «'WISE' – MAN TO WATCH | Fiji Sun» *fijisun.com.fj*.
3. 1 2   «PressReader.com - Connecting People Through News» *www.pressreader.com*.
4. ↑  «Waisea Nacuqu» *olympedia.org* 2022-02-03an. begiratua**(Ingelesez)**
5. ↑  «Waisea Nacuqu» Olympics.com 2022-02-03an begiratua **(Gaztelaniaz)**
6. ↑  "Zazpiko-errugbia, gizonezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**
7. ↑   worldrugby.org. *Waisea Nacuqu wins HSBC Player of the Final in Singapore.* .

Kanpo estekak
-------------

* Waisea Nacuqu World Rugby Sevens Serietan
* Waisea Nacuqu World Rugby Men's Sevens Serietan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58836605

 |

* Wd Datuak: Q58836605
**Amata**, erromatar mitologian, Italiako Lazio eskualdeko erregina ezkontidea zen, Latinorekin ezkondu baitzen. Ezkontza honetatik, Lavinia jaio zen, baita espero baino lehenago hil zen seme bat ere.

Latinok, gizonezko oinordekorik ez zuenez, bere erresuma, bere alabarekin ezkontzen zenari emango ziola promes egin zuen. Babes gehien zuen ezkongaia, Turno zen, italiar leinurik antzinakoenetako eta boteretsuenetako bat zen rutuliarren oinordekoa zelako eta Amata erreginak suhi bezala nahi zuelako. Baina Lavinia ez zen Turnorekin ezkondu, orakulu batek, atzerritar batekin ezkonduko zela iragarri baitzion.

Honela, Eneas iritsi zenean, troiarra, eta, beraz, atzerritarra zena, Latinok, egoki ikusi zuen Eneas Laviniarekin ezkontzea, baina ez hala Amatak. Honegatik, erregina, Juno eta Alektok eman zioten haserrearekin, Latino eta Eneasen arteko aliantza eragozten saiatu zen. Turnok troiarren aurka garaitzea ezinezkoa zela ikustean, eta Lavinia eta Eneasen arteko ezkontza eragozterik ez zuela jakinda, urkatu egin zen, bere alabaren izuzko begiradapean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q455503

 |

* Wd Datuak: Q455503
**Hekuba**, greziar mitologian, Priamo, Troiako erregea eta Iliadako pertsonaiaren bigarren emaztea da. Frigiako errege zen Dimasen alaba da lan honen arabera, Sangarios eta Evagora ninfaren alabatzat ere hartu den arren.

Hekubak, Priamorekin, seme-alaba ugari izan zituen, iturrien arabera, Apolodoro Atenaskoak aipatzen dituen 14tatik, Euripidesek aipatutako 50 arte, tradizio hedatuenak aipatzen dituen 19etatik pasatuz. Bere seme-alabarik ezagunenen artean, Hektor, Kasandra, Paris, Heleno, Polixena eta Troilo zeuden.

Mendekua Polidorogatik
----------------------

Hekubak, bere seme txikia zen Polidoro, Traziara bidali zuen, gertatzeko zorian zegoen gerratik ihes egin zezan. Gerran zehar, Polidoro, hango erregeak zaindu zuen.

Troiako Gerra amaitu ondoren, greziarrek, Hekuba, euren esklabu bihurtu zuten, banaketan, Odiseori suertatu zitzaiolarik. Beste esklabu batzuekin ontziratua, Traziara iritsi zen, non Polimestor erregeak, Polidoro hil zuela jakin zuen, honek eramandako ondasunen jabe egiteko. Hekuba, begiak ateraz eta erregea bera, honen bi seme-alabekin batera hilez mendekatu zen.

Metamorfosia
------------

Bere heriotzari buruz, hiru bertsio daude: lehena, desesperazioagatik bere buruaz beste egin zuela; bigarrena, greziarrek hil zutela, eta, hirugarrena, jainkoek, zakur eme bihurtu zutela, bere semeen heriotzagatik egindako axanpen ondorioz.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193433
* Commonscat Multimedia: Hecuba

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155536230
* BNF: 14629837w (data)
* GND: 142076430
* LCCN: no2014085140
* SUDOC: 125085400
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193433
* Commonscat Multimedia: Hecuba
**Kumasko Sibila** adinik ez zuen apoloniar orakulua zen, Kumasen. Eritreakoa zen, Joniako herri garrantzitsua (egungo Turkiaren mendebaldeko kostaldean). Bere aita Teodoro zen, eta, bere ama, lamia bat. Koriko mendiko leize-zulo batean jaio zela esaten da berataz. Profeziaren dohainarekin jaio zen, eta, bere aurreikuspenak, hitzneurtuan ematen zituen. Kumasko Sibila bezala, bere bizitza gehiena, egungo Campania probintzia italiarreko Kumas hirian pasa zuelako ezagutzen da.

Antzinatean, hamar sibila ezagunen artean, garrantzitsuentzat hartzen zen. Deifoba ere deitzen zitzaion, *jainko forma* esan nahi duen hitza. Apolo zen sibilen profeziak inspiratzen zituen jainkoa. Kumasko sibilari, desira handi bat emango ziola promes egin zion Apolok. Sibilak, harea eskukada bat hartu zuen bere eskuan eta hartu zuen eskukadan aurkitzen ziren lur partikulen kopurua haina urte bizitzea eskatu zuen. Baina betiereko gaztetasuna eskatzea ahaztu zitzaion. Hortaz, denbora pasa ahala, zahartzen joan zen eta Apoloren tenpluan eskegi zuten kaiola batean sartu zuten. Elezaharrak, bakoitzak 110 urte zituen 9 giza bizitza bizi izan zituela dio.

Berataz kontatzen den beste gauza bat, eta hala ikus daiteke *Eneida*n, egun batean, Eneas, Troiako printzea, Hadesetik gidatu zuela, bere aita Ankisesi bisita egiteko.

Beste batean, Tarkinio Superbo erromatar erregearen aurrean agertu zen, atso zahar bat bezala eta bederatzi profezia liburu eskaini zizkion, oso-oso garesti. Tarkinok ezezkoa eman zion, merkeago lortuko zituelakoan. Orduan sibilak, hiru liburu hautsi zituen, eta beste seirak, hasierako prezio berean eskaini zizkion. Berriz ere, Tarkinioren erantzuna ezezkoa izan zen, eta, berriz ere, sibilak beste hiru liburu hautsi zituen, geratzen ziren hirurak, hasierako prezio berean eskainiz. Tarkiniok, oraingoan, ezezkoa emanez gero libururik gabe geratuko zela jakinik, baiezkoa eman zion sibilari eta hasieran, bederatziengatik ordaindu behar izango zuena, hirugatik ordaindu behar izan zuen. Hiru liburu hauek, Jupiterren tenpluan gordeak izan ziren eta oso egoera berezietan kontsultatzen ziren. K. a. 83. urtean, suak deuseztu zituen jatorrizko *Liburu Sibilarrak* eta bilduma berri bat osatu behar izan zen, gaurko egunetara heldu ez direnak, 405. urtean, hauek ere deuseztatuak izan baitziren. Liburu hauek eragin handia izan zuten erromatar erlijioan Augustoren erregealdira arte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q762835
* Commonscat Multimedia: Sibyl of Cumae

---

* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 41386

 |

* Wd Datuak: Q762835
* Commonscat Multimedia: Sibyl of Cumae
Leyden ontzia
**Leyden ontzia** edo **Leyden botila** beirazko ontzi edo botila batekin egindako gailu elektriko bat da, karga elektrikoak metatu eta gordetzea ahalbidetzen duena. Historiako lehenengo kondentsadore elektrikoa izan zen.

Historia
--------

Leyden ontziaren ideia bi aldetatik deskubritua izan zen independenteki: Batetik, 1744an Ewald Georg von Kleist zientzialari eta legelari alemaniarrak beirazko ontzi bat aluminiozko paperez bildu zuen eta igurzteko makina batez aluminioa elektrikoki kargatu zuen. Saiakuntza hartan Kleistek deskarga nabarmena jaso zuen. Bestetik, 1746an eta Kleisten saiakuntzaren berri izan gabe, Pieter van Musschenbroek fisikari herbeheretarrak, Leidengo Unibertsitatean lanean zebilelarik, saiakuntza bat burutu zuen urez betetako ontzi batek karga elektrikoak pilatu zitzakeen jakiteko asmoz. Ontzia tapoi edo buxon batez itxita zegoen, zeina metalezko hagaxka batek zeharkatzen baitzuen, uretan murgilduz. Ontzitik kanpo geratzen den hagaxkaren zatira elektrikoki kargatutako eroale bat hurbildu zuen. Saiakeran zehar, Musschenbroeken laguntzaile batek eroalea ontzitik banatu ondoren deskarga elektriko bortitza jaso zuen eskua hagaxkara hurbiltzean.

Urtebete beranduago, William Watson britainiarrak, ontzia eztainuzko xafla batekin bilduz gero deskarga handiagoa ematen zuela ikusi zuen. Aurkikuntza berrien harira, Jean Antoine Nolleti ura eztainuzko xaflengatik ordezkatzea bururatu zitzaion, Layden ontziari behin betiko diseinua emanez.

Leyden ontziak erakustaldi publikoetan erabiltzen hasi ziren elektrizitatearen ahalmena agertzeko. Erakustaldi horietan animalia txikiak (xaguak eta txoriak, besteak beste) hiltzeko gai ziren deskargak sortzen zituzten.

Daniel Gralath fisikari poloniarra lehendabizikoa izan zen karga gordetze ahalmena handitzeko asmoz zenbait hontzi paraleloan konektatzen.

XX. mendearen hasieran, Leyden ontziaren tamaina handiegiak, dielektrikoen hobekuntzak eta irrati-teknologia berriaren aplikazioan Leyden ontziak sortzen zuen induktantzia eta erresistentzia ez desiragarriak kondentsadore konpaktu modernoen asmakuntzara eraman zuten, Leyden ontzia baztertuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23645
* Commonscat Multimedia: Leyden jars

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4167533-2
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q23645
* Commonscat Multimedia: Leyden jars
***Auñamendi Eusko Entziklopedia*** Euskal Herriari buruzko kontsulta zientifikorako entziklopedia digital bat da, Eusko Ikaskuntzak Euskomedia fundazioaren bidez 2010eko martxoaren 30ean Interneten argitaratua. Izan ere, Internet bidez dohainik kontsulta daiteke. Bernardo Estornes Lasaren *Enciclopedia general ilustrada del País Vasco* ospetsuko 150.000 artikuluak hartu zituzten entziklopedia berrirako oinarritzat, eta Eusko Ikaskuntzaren bildumako 350.000 dokumentuak erantsi zizkioten. Gainera, 300 kolaboratzaile inguru ari dira artikuluak berritzen, osatzen, euskaratzen edota ekarpen berriak egiten. 2017ko ekainaren 30ean entziklopediako edukiak Eusko Ikaskuntzaren webgunera pasatu eta entziklopediak webgune eta diseinu berria estreinatu zituen.

2020an 155.000 artikulu zituen gaztelaniaz (%96,3) eta 6.061 (%3,7) euskaraz. Hala ere, lanaren izenburu ofiziala euskaraz baino ez da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Anakoz Amenabar: «Estornestarren uztaren jarraipena»[*Betiko hautsitako esteka*], *Berria*, 2010-03-31.
2. ↑  «Auñamendi Entziklopedia berritu da», *Eusko-Ikaskuntza.eus*, 2017-06-30.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ciordia, J. M..  (2020). «Auñamendi Eusko Entziklopedia, con el autoodio por delante · pómpilo» *blog.pompilos.org* (Noiz kontsultatua: 2023-08-26).

Ikus, gainera
-------------

* Euskarazko entziklopediak

Kanpo estekak
-------------

* *Auñamendi Eusko Entziklopedia*, Interneten dohainik kontsultagai.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2873219
* **Identifikadoreak**
* ISSN: 2444-5487

 |

* Wd Datuak: Q2873219
**Galaad** (hebreeraz: גִּלְעָד‎, *Gilʿāḏ*; arabieraz: جلعاد‎, *Ǧalʻād, Jalaad*) Itun Zaharrean aipatzen den toponimoa da. Berez Transjordaniako iparraldeko eskualde menditsua da.. Mendebaldean Jordan ibaia, iparraldean Yarmuk ibaia eta Bashan eskualdea eta hego-mendebaldean Moabeko ordokiak zituen. Puntu geografikoei, tribuen izenei eta pertsonaiei egiten die erreferentzia. Genesian erabiltzen dute lehen aldiz, eta testu horretatik aurrera ere Bibliaren hainbat zatitan erabiltzen dute izena.

Biblia
------

Itun Zaharraren arabera, Jakobek 21 urtez bere osaba Labanentzat lan egin ondoren, eta Labanen alaba Rakel eta Learekin ezkondu ondoren, honek, Yahvek bultzatuta, Paddan Aramdik irtetea erabakitzen du, emazteekin Kanaanen bizitza libre bat jarraitzeko eta, gainera, bere aita Isaak eta ama Rebeka bisitatzeko. Orduan bere aitaginarrebak, jakitean, amorruz beterik, jazarri egiten du Jakobi min emateko asmoz, mendeku gisa ez abisatzeagatik, baina jazarpenaren azken fasean jada (Galaadeko mendietan harrapatu zuenean, Jainkoa agertu eta Jakobi minik ez egiteko ohartarazten dio). Laban Jakob dagoen aldera doa, eta eztabaida sutsu baten eta Labanek Jakoben aurka egindako salaketen ondoren, elkarri enbarazurik ez egiteko akordio batera iritsi dira. Jarraian, itun horren oroitzapena hilezkortu dute, harri batzuk elkartuz eta horiekin pilo bat eginez, "Testigantzaren Piloa" deitzen diotena, hau da, *Galaad/Jegar sahadutha*. Antzinako ohitura zen hori, herri semitikoek beren jainkoak ohoratzeko erabiltzen zutena.

Neo-asiriar probintzia=
-----------------------

Tiglath-Pileser III.a asiriar ereegeak k.a. 733an Gal'azu (Gilead) probintzia ezarri zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Easton's Bible Dictionary*, *Galeed*
2. ↑  Has 31:20
3. ↑  Has 30:17
4. ↑  Has 31:22 eta Has 31:23
5. ↑  Has 31:47-48
6. ↑  Bible Atlas, *Jegar-sahadutha (Ramoth-gilead)*.
7. ↑    *Gilead | ancient region, Palestine | Britannica.* .

Kanpo estekak
-------------
**Saturnioa** latindarren bertso formarik antzinakoena da. Beranduagoko olerkariek, hala, bere jatorri antzinakoagatik deitu zuten (Urrezko Aroari erreferentzia eginez, Saturno jainkoen errege zenean). Livio Andronikok, Homeroren Odisea latinera itzultzeko edo egokitzeko erabili zuen metrika da, Neviok, Lehen Gerra Punikoari buruzko olerki epiko orijinalean erabili zuena, eta baita, arval apaizen ereserkietan agertzen dena ere. Ondorengo olerkariek, nolabaiteko erreluktantzia sentitu zuten beragatik. Ez dago adostasunik bere sistema metrikoari buruz, bertso bakoitza bi zatitan banatzen dela izan ezik, ianbikoa eta trokaikoa, modu orokorrean. Gehien aipatzen den adibidea, ustez, Metelo familiako partaide batek, Nevioren erasoetatik defendatzeko erabili zuena da: *dabunt mallum Metelli / Naevio poetae* (Metelotarrek zigortuko dute Nevio olerkaria). Badirudi aliterazioak ere paper garrantzitsua bete izan duela saturnioan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1571598
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1571598
Erbi-belarri (*Otidea onotica*)

Sinonimoa: *Peziza onotica*

Jangarri oso kaskarra.

Deskribapena
------------

**Karpoforoa:** Belarri formako errezeptakulua. Alde batetik arrakalatua oinarriraino, 10 cm-ko garaiera eta 5 cm-ko zabalera izan dezake, glabroa eta hori-okre kolorekoa kanpotik, barrualdetik tindu arrosa koloreko arin batekin.

**Hanka:** Oso laburra. Lurra ukitzen duen oinarria ile zuriz estalia izaten du.

**Haragia:** Mehea eta hauskorra.

**Etimologia:** *Onotica* epitetoa grekotik dator, astoa, esan nahi duen "onos" hitzetik eta belarri, esan nahi duen "ous" hitzetik. Bere formagatik.

Jangarritasuna
--------------

Jan daiteke, baina jangarri kaskarra da.

### Nahasketa arriskua

*Otidea concinna* delakoarekin nahas daiteke, hau ez da oso ohikoa, eta kolore hori limoi argitsua du, bai barrutik bai kanpotik. *Otidea abietina* delakoarekin ere bai, hau oso urria da eta koniferoen basoetan hazten da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean nahikoa ohikoa, hostogalkorreko basoetako lurrean, batez ere haritzetatik eta pagoetatik eroritako hostoen artean.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 755 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 677 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 330 or. ISBN 84-282-0865-4..
London Waspsen aurkako partida.
**Harlequin FC** edo **Quins** (izen ofiziala, *Harlequin Football Club*) Ingalaterrako Londres hiriburuan sorturiko errugbi talde bat da. Ingalaterrako errugbi txapelketan jokatu ohi du.

Historia
--------

1866an Hampstead Football Club sortu zuten Londres iparraldeko *Eton and Middlesex Tavern* pubean baina hurrengo urtean zuzendaritza taldearen arteko desadostasunen ondorioz taldea bitan banatu zen eta Wasps FC sortu zen. Hampsteaden izena aldatu beharra izan zuten eta HFC hizkiak errespetatzeko *Harlequin Football Club* izena hartu zuten.

1991eko Munduko Errugbi Txapelketako finalean taldeko zortzi jokalari aritu ziren, inoiz talde batek izan duen presentziarik handiena, zazpi Ingalaterrarekin jokatzen eta zortzigarrena Australiarekin. 1996an Heineken Kopa abiatzearekin batera Europako taldeak profesionalizatu egin ziren.

Ez du heinekekn Kopako finalik jokatu baina Europako bigarren txapelketa kontsideratzen den European Challenge Cup gehien irabazi dituen taldea da. 2009an odol tranfusioen auzian nahasturik egon zen taldea, *Bloodgate* izena eman zitzaion auziari. Ordutik aurrera zikindutako izena berreskuratzeko lanetan aritu da eta hainbat titulu lortu ditu gainera, azkena 2021eko Liga.

Lorpenak
--------

* European Challenge Cup
	+ Txapelduna (1): 2001, 2004, 2011.
* Ingalaterrako errugbi txapelketa:
	+ Txapelduna (2): 2012, 2021.
	+ Bigarrena (2): 1988, 1991.
* Anglo-Galestar Kopa:
	+ Txapelduna (3): 1988, 1991, 2013.
	+ Finalista (3): 1992, 1993, 2001.
* Premiership Rugby Cup
	+ Finalista (1): 2020.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Harlequin taldearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1149835
* Commonscat Multimedia: Harlequin F.C.

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130973028

 |

* Wd Datuak: Q1149835
* Commonscat Multimedia: Harlequin F.C.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 2021-22ko Ingalaterrako errugbi txapelketako taldeak |  |
| Bath  •  Bristol  •  Exeter  •  Gloucester  •  Harlequin  •  Leicester  •  London Irish  •  Newcastle  •  Northampton  •  Sale Sharks  •  Saracens  •  Wasps  •  Worcester |
Newcastle Falcons (zuriz) Harlequin FC-ren aurkako partidan.
**Newcastle Falcons** (aurrez, *Gosforth Rugby Football Club*) Ingalaterrako Newcastle upon Tyne hiriko errugbi talde bat da. Ingalaterrako errugbi txapelketan jokatu ohi du.

Historia
--------

Gosforth Rugby FC taldea 1877an sortu zen Newcastle upon Tyne hirian, Gosforth auzoan, hortik bere izena. Kolore berde eta zuriko marradun elastikoa izan zuen 1990 artean. Garai hartarako dagoeneko bi aldiz irabazia zuen Ingalaterrako Kopa. 1990an zelai berria eraiki eta Newcastle Gosforth izena hartu zuen.

1996an Heineken Kopa abiatzearekin batera Europako taldeak profesionalizatu egin ziren. Newcastle bera 1995ean profesionalizatu zen eta munduan erabat profesionalizaturiko lehen errugbi taldea izan zen. Urte hartan Sir John Hall negoziogizonak hiriko futbol, saskibaloi, errugbi eta izotz-hockey taldeak bateratu zituen eta Neucastle United futbol taldearen kolore beltz eta zuria hartu zituzten guztiek. 1998an Ingalaterrako liga irabazi zuen eta XXI mendearen hasieran beste bi Kopa ere lortu zituen. Europako Txapelketa gorena den Heineken Kopan final laurdenetara iritsi zen 2005ean.

Lorpenak
--------

* Europako errugbi kopa (Heineken Cup)
	+ Final laurdenak (1): 2005.
* European Challege Cup
	+ Final erdiak (4): 1998, 2001, 2006, 2008.
* Ingalaterrako errugbi txapelketa:
	+ Txapelduna (1): 1998.
* Anglo-Galestar Kopa:
	+ Txapelduna (4): 1976, 1977, 2001, 2004.
	+ Finalista (3): 1981, 1999, 2011.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Newcastle Falcons taldearen webgunea

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 2021-22ko Ingalaterrako errugbi txapelketako taldeak |  |
| Bath  •  Bristol  •  Exeter  •  Gloucester  •  Harlequin  •  Leicester  •  London Irish  •  Newcastle  •  Northampton  •  Sale Sharks  •  Saracens  •  Wasps  •  Worcester |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q910657
* Commonscat Multimedia: Newcastle Falcons

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150357183
* LCCN: nb2008011481

 |

* Wd Datuak: Q910657
* Commonscat Multimedia: Newcastle Falcons
**Santa Lucía ibaiaren arroa** Uruguaiko lurraldearen hegoaldean dago, eta 13.433 km²-ko azalera du.Floridako (4.674 km², arroaren azaleraren % 35), San José (3.294 km²), Canelones (2.279 km²), Lavalleja (2.222 km²), Flores (839 km²) eta Montevideo (126 km²) departamenduak hartzen ditu barne. 

Arro hidrografikoa honela definitzen da: ibai nagusiak (kasu honetan, Santa Luzia ibaia) eta bere ibaiadarrek hartzen duten lurraldea, zeinen mugak lurzoruaren topografiak zehazten dituena, banalerroetatik (Uruguain cuchillas esaten zaie). Arro honek ibaiarteak ditu ekialdean, Lavallejako Cuchilla Grande mendikatea (bertan daude Santa Lucía ibaiaren iturburuak, Cerro Pelado-n, Carapé mendikatean 250 imgm), eta iparraldean Cuchilla Grande Inferior mendikatea.

Ibai nagusiak
-------------

Santa Lucía ibaiaren arroen sistema (SCSL) mendebaldean San Jose ibaiei dagozkien haranek, Santa Lucía Chico erdialdean, Santa Lucía ekialdetik eta Canelonesei (Grande eta Chico) eta Coloradori dagozkien azpiarro txikiagoek osatzen dute. 

Santa Lucíaren arroan dauden ibai nagusiak hauek dira:

* Santa Lucía ibaia, 230 km-ko luzera duena,
* Santa Lucía Chico ibaia eta
* San José ibaia

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Marcel Achkar.  (2012). *Cuenca del río Santa Lucía-Uruguay.* .
2. ↑    Marcel Achkar.  (2004). *Hacia un Uruguay sustentable: GESTIÓN INTEGRADA DE CUENCAS HIDROGRÁFICAS.* .
3. ↑    *Informe Monitoreo de Calidad del Agua de la Cuenca del Río Santa Lucía. Año 2017.*  DINAMA, MVOTMA.

Kanpo estekak
-------------

* Argazkiak: ura minimo historikora iritsi zen Paso Severinon, Montevideoren mende dagoen iturria, eta egoera konplexua da

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18224917

 |

* Wd Datuak: Q18224917
**Roberto Verino**, jaiotza-izenez **Manuel Roberto Mariño Fernández** (Verín, Ourense, Galizia, 1945eko maiatzaren 3a) espainiar diseinatzailea eta moda-enpresaburua da.

Biografia
---------

Arte-ikasketak egin zituen, Parisen. 1967an jaioterrira itzuli zen, familiaren negozioa bere gain hartzera, eta hiru urteren buruan negozio hura jantziak egiteko lantegi bihurtu zuen. Frantzian Billy Bonnyk diseinatutako lana sartu zuen Espainian, eta emakumearentzako lehen arropa-bilduma sortu zuen, 1982an. Handik urtebetera denda zabaldu zuen Parisen, eta Parisko Emakumearentzako Goi Jantzigintzaren Azokan, Milango Moda Azokan eta Montecarloko Lihoaren Nazioarteko Jaialdian parte hartu zuen. 1984an Kotoiaren Nazioarteko Institutuak bere diseinuetako bat hautatu zuen Jantziaren Museoan erakusgai jartzeko.

Hurrengo urteetan salmentak eta esportazioak etengabe handituz joan ziren, bere ospea bezala. 1992an bi mila eta bostehun milioi pezeta inguru (15.000.000 euro inguru) fakturatu zituen. Urte hartan bere markako lehen perfumea merkaturatu zuen, eta Verinen duen enpresa zabaltzeko asmoa iragarri zuen, behar den azpiegitura industriala ez duten moda sortzaileen diseinuak produzitu ahal izateko. Modaz gain,

Roberto Verinok beste zaletasun batzuk ditu, horien artean ardoa. Diseinatzaileak Terra do Gargalo ekoizten du, Monterrey (Galizia) izendapena duena.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)** Roberto Verinoren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3394177
* Commonscat Multimedia: Roberto Verino

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87981470
* ISNI: 0000 0000 6022 9262
* BNE: XX974893
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05970/eu\_v\_0283/v0283

 |

* Wd Datuak: Q3394177
* Commonscat Multimedia: Roberto Verino
**Sauce aintzira** (gaztelaniaz, Laguna del Sauce) Uruguain dago, Maldonado departamenduaren barruan. Punta del Estetik gutxi gorabehera 15 km-ra dago lerro zuzen batean.

Aintzirak 12 km-ko luzera du bere punturik luzeenean eta 6 km-koa bere punturik zabalenean (hegoaldetik begiratuta), gainera aintzirak beso bat du hego-mendebaldetik irteten den eta mendebalderantz hedatzen da 4,5 km gutxi gorabehera iparralderantz astiro-astiro igoz. 5.500 ha edo 70 km² ditu, beraz, Maldonado departamenduko ur gezako erreserba handiena da. Bere sakonera ertzetan 6 metro eta erdira eta erdian 14 metrora iristen da. Laguna del Sauceko nazioarteko aireportua aintzira honen hegoaldeko ertzean dago, bere izenak adierazten duen moduan. Aintzira, gainera, hainbat muinoz inguratuta dago, hala nola, Aconcagua, El Escondido, Las Cumbres, El Cerro de la Gloria eta Cerros de los Zorros, Sierra de las Ánimas eta Cerro Pan de Azúcar ere ikusten dira.

Kirolak
-------

Ur-kirolak eta arrantza ere egin daitezke, nahiz eta motordun ur-kirolak ez diren onartzen. Arratsaldean ikus daitezke, aintzirako hondartzetan jende gehiegi ez dagoenean, batez ere txalupa batzuk eta uretako motoak ere bai, baina ez da ohikoa.

Kanpo estekak
-------------

* Vista satelital de la Laguna del Sauce, maps.google.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1580425
* Commonscat Multimedia: Laguna del Sauce

---

 |

* Wd Datuak: Q1580425
* Commonscat Multimedia: Laguna del Sauce
**Mateus jauregia**, Portugalgo Mateus parrokian dago, Vila Real udalerrian, Vila Real barrutian .

Mateus jauregia XVIII. mendearen lehen erdian eraiki zuten, António José Botelho Mourãok aginduta. Hau Mateuseko hirugarren maiorazkoa izan zen. Sousa Botelho familiak kudeatu izan du beti etxea. Jauregi honen diseinua Nicolau Nasoni arkitektoak egin zuela uste da. Jauregia osatzen dute etxe nagusiak, lorategiak, upategiak eta kapera batek.

Etxe barruan 6.000 liburuki dituen liburutegia dago. Liburuen artean Luís de Camõesen Lusíadas lanaren 1816ko edizio ilustratu ospetsua nabarmentzen da. Etxeko gainerako geletan altzari, alfonbra, baxera, arropa eta erlikia ugari ikus daitezke.

Mateus jauregia Monumentu Nazional gisa sailkatua dago 1910az geroztik.

Historia
--------

Mateus eraikina XVIII. mendearen lehen erdialdean eraiki zuen António José Botelho Mourãok. Kapera bere seme Luís António de Sousa Botelho Mourãok amaitu zuen 1750ean.

Arkitektura barrokoaren diseinua Nicolau Nasoni arkitekto italiarrari dagokio: Teilatuetako pinakulu apaingarriak, etxeko fatxada ezberdinen dekorazioaren oreka, apaingarrien gainkargarik gabe... 

Etxe honek XVII. mendeaz geroztik leku horretan bertan zegoen eraikin zaharra ordezkatu zuen. Eskuz idatzitako iturriek adierazten dute 1577an jada bazeudela espazio horretan bizi ziren senitartekoak (Cristóvão Álvares eta bere emaztea).

Mateus eraikina Portugal iparraldeko monumentu barroko adierazgarrienetako bat da, eta Europako bereizgarrienetakotzat ere hartzen da. 1910ean monumentu nazional gisa sailkatua izan zen.

Argazki galeria
---------------

* Kaperaren barrualdeaKaperaren barrualdea
* LorategiaLorategia
* Kaperaren fatxadaKaperaren fatxada
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ficha na base de dados SIPA
2. ↑  Orrialde ofiziala
3. ↑  Ficha na base de dados da DGPC

Kanpo estekak
-------------

* Fundazioaren orrialde ofiziala
* "Bisita gidatua - Casa de Mateus", 21. atala, 2017ko azaroaren 6a, 7. denboraldia, Paula Moura Pinheiroren programa, RTP-n

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1410441
* Commonscat Multimedia: Palácio de Mateus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316596073
* **Lekuak**
* OSM: 2001027
* **Ondare historikoa**
* IGESPAR: 71128
* SIPA: 5990

 |

* Wd Datuak: Q1410441
* Commonscat Multimedia: Palácio de Mateus