recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zitokinak** (grezieratik, *cyto*: zelula eta *kinos*: higidura) zelulen funtzioak erregulatzen dituzten proteinak dira, immunitate-sistemaren zelula batzuek (linfozitoek, makrofagoek, monozitoek...) ekoitzitakoak. Zelulen arteko komunikazioa errazten dute zitokinek, hormona eta neurotransmisoreen antzera. Hormonen aldean, baina, zitokinak kontzentrazio txikiagoan daude odolean (infekzioa dagoenean haien kopurua handitu arren) eta zelula desberdinetatik sortzen dira (gehienbat immunitate-sistemaren zeluletatik, baina baita ehun konektiboaren zeluletatik ere), hormonak guruin espezifiko batek jariatzen dituen bitartean.

Eragile immunoerregulatzaileak dira zitokinak, eta hori da haien eginkizun nagusia, baina ez bakarra. Immunitate-sisteman parte hartzen duten zelulen arteko komunikazioa errazten dute, zelula horiek modu koordinatu batean lan egin dezaten. Horrez gain, beste funtzio fisiologikoak ere kontrolatzen dituzte: zelulen heltze-prozesua, hantura eta erantzun immunea, sukarra, ehunen konponketa, hematopoiesia, apoptosia, etab

Infekzio biriko batzuetan (gripea, COVID-19....) agertzen diren sintoma deserosoak (sukarra, mialgiak, buruko mina...) ez dira birusek sortuak, infekzioaren ondorioz aktibatzen diren zitokinek baizik 

Linfozitoek jariaturiko zitokinei linfokina deritze, eta makrofagoek jariatutakoei monozinak.

Zitokina-motak
--------------

Haien jardueraren arabera horrela sailkatzen dira zitokinak:

* autokrinak: jariatzen dituen zelularen gain eragina dutenean
* parakrinak: aldameneko zelulen gain eragina dutenean
* endokrinak: odolaren bitartez gorputzaren beste ataletara iristen direnean, eta urrutiko ehunen gain eragina dutenean.

Zitokina mota askori interleukina (IL) deritze, leukozitoen arteko eragin-trukeez arduratzen direlako; 30 interleukina inguru ezagutzen dira. T eta B linfozitoak dira interleukina askoren xede-zelulak. Beste zitokina batzuek, aldiz, immunitate-sistemakoak ez diren zelulei eragiten diete (interferoi batzuek eta tumoreen nekrosi-faktoreek, esaterako).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Onkologia Hiztegia] [2015]
2. ↑   López LLuch, G. Porqué nos duelen los músculos cuando contraemos la gripe o la covid-19 DUPO (Diario de la Universidad Pablo de Olavide

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q212354
* Commonscat Multimedia: Cytokines

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12102585p (data)
* LCCN: sh85035236
* NDL: 00576262
* NKC: ph119281
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D016207
* FMA: 84050

 |

* Wd Datuak: Q212354
* Commonscat Multimedia: Cytokines
**Sebastián Félix de Mendiola** (Euskal Herria, XVII. mendea–Asunción, 1706) Espainiako goi kargua Amerikan izan zen. Haren biografiari buruzko informazio asko falta da.

Biografia
---------

Sebastián Félix de Mendiola Paraguaiko Probintziaren Gobernadora izan zen 192tik 1696ra. 1692ko urriaren 22an jabetu zen karguaz, Francisco de Monforte ordezkatzeko. Harro, urrun, despota eta bere herriaren beharrizanekiko axolagabe, miseria iraunkorreko urte haietan, azkenik, paraguaitarrek atxilotu eta Buenos Airesera bidali zuten. Charcasko Auzitegiak epaitu zuen, eta, ondoren, karguan jarri. Buenos Airesko egonaldia oso garrantzitsua izan zen Mendiolaren jokabidean, bere jarrera zuzendu baitzuen eta harrezkero neurriz jokatu baitzuen. 1696an Juan Rodríguez de Cotak ordezkatu zuen. 1705eko irailaren 26an gobernadore izendatu zuten bigarren aldiz, Antonio Escobar eta Gutierrezen ordez. Agintaldia amaitzean, Gaspar García Rosek ordezkatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Mendiolak sinatutako dokumentua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6122900
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q6122900
**Jaroslav Hunka** —ukraineraz: Ярослав Гунька; polonieraz: *Jarosław Hunka*— (Urmań, Polonia, 1925 inguru) Bigarren Mundu Gerran Alemania naziaren alde borrokatu zen beterano bat da, Waffen-SSko 14. Granadari Dibisioko kide izan zena. Etniaz ukrainarra, garai hartan Poloniakoa zen Urman herrian jaio zen (gaur egun Ukrainakoa da). Bere borondatez sartu zen Waffen-SS talde militar nazian, 1943an. Gerra amaitu ondoren, Kanadara emigratu zuen. Gaur egun erretiratuta dago, eta North Bay hirian (Ontario, Kanada) bizi da.

2023an, Hunka albiste izan zen nazioartean. Izan ere, Kanadako Komunen Ganberako presidente Anthony Rotak ganbera horretara gonbidatu zuen, eta ganberako kide guztien bi txalo zaparrada luze jaso zituen, Justin Trudeau Kanadako lehen ministroa eta Volodymyr Zelensky Ukrainako lehendakaria ere han zirela. Geroago, Hunka Waffen-SSko kide ohia zela agertu zuten hedabideek, eta horren ondorioz Rotak bost egun geroago dimisioa eman zuen. Kanadako gobernuko funtzionarioek barkamena eskatu zioten munduko komunitate juduari. Trudeauk eta Zelenskyk ez zuten adierazpenik egin.

Iturriak
--------

* **(Ingelesez)**  *1st-Division of the UNA: Commission of Inquiry on War Crimes.*  2009-08-14.
* **(Ingelesez)** «Waffen-SS» *jewishvirtuallibrary.org*.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Bideoa: Kanadako parlamentuko txalo zaparrada, soldadu nazi ohiari, Sky News (2023ko iraila)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q122808663
* Commonscat Multimedia: Yaroslav Hunka

---

 |

* Wd Datuak: Q122808663
* Commonscat Multimedia: Yaroslav Hunka
**Helmuth Pohle** hegazkilari alemaniarra izan zen Bigarren Mundu Gerran. 1939ko urrian Alemaniaren lehen aire erasoa zuzendu zuen Erresuma Batuaren aurka; operazioan eraitsi eta harrapatu egin zuten. Bigarren Mundu Gerrako lehen gerra-preso alemaniarra izan zen.

Erasoa
------

Helmuth Pohle taldeko (Gruppenkommandreur) ofiziala izan zen, Kampfgeschwader 30ekoa (Westerland, Alemania), eta River Fortheko bataila alemaniarra zuzendu zuen. 1939ko urriaren 16an, Ju 88 hamabost hegazkinekin, Alemaniatik atera zen 11: 00etan. Westerland Britainia Handitik Luftwaffeko baserik hurbilena zen. Hamabost hegazkineko taldea 14: 30ak aldera abiatu zen Forth zubira. Alemaniako inteligentziak uste zuen ez zegoela Spitfieren eskuadroirik Eskozian.

603 Sqn-en agindupeko ofiziala, Ernest Stevens eskuadroiaren liderrak eraitsi zuen; hegazkin hori bere egoitza RAF Turnhousen zuen (orain Edinburgoko aireportua). Pohleren hegazkina ez zen Erresuma Batuan lurreratu, itsasoan baizik, Crailetik hiru milia ekialdera. Lau laguneko tripulaziotik bizirik atera zen bakarra izan zen. Pohle, preso, Edinburgoko gaztelura eraman zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------
**Loialista Boluntarioen Indarra** (jatorrizko izena, ingelesez: *Loyalist Volunteer Force*, LVF) Ipar Irlandako talde armatu loialista bat da. Ulsterko Boluntarioen Indarraren (UVF) zatiketa batetik jaio zen Billy Wright paramilitar loialista ezagunaren gidaritzapean.

Historia
--------

1998ko martxoan, Ostiral Santuko Akordioaren testuinguruan, LVFk Ian Paisleyren DUP alderdiaren jarrerarekin bat egin zuen, hau da, Akordioaren aurka lerrokatu zen.

1998ko maiatzean, LVFk su-etena iragarri zuen, burutuko zen erreferendumean ezezkoa eskatzearekin batera. Aurrerago, arma kopuru txiki bat entregatu zion Nazioarteko Dekomisu Erakundeari.

2005eko udan, Ulsterko Boluntarioen Indarraren (UVF) aurkako enfrentamendu odoltsua izan zuen LVFk. 2005eko urrian, baina, IRAk armak uzten bazituen, berak berdin egingo zuela adierazi zuen. 2006ko otsailean, talde armatuen jarduera aztertzen duen IMCk, UVF eta LVFren arteko enfrentamendua amaitu zela baieztatu zuen, baina LVF eta krimen arruntaren arteko harremana azpimarratu zuen. LVF droga trafikoarekin oso lotuta dago.

Ikus, gainera
-------------

* Ipar Irlandako talde armatuak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1872696
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 121766692
* LCCN: no2003049643
* SUDOC: 143245465

 |

* Wd Datuak: Q1872696


| Ipar Irlandako talde armatuak |
| --- |
|  **Errepublikarrak:** Behin-behineko IRA  •  IRA Ofiziala  •  INLA  •  *Talde txikiagoak:* Benetako IRA  •  Jarraipeneko IRA  •  IPLO
 **Loialistak:** Ulsterko Boluntarioen Indarra  •  Ulsterren Defentsarako Elkartea  •  *Talde txikiagoak:* Loialista Boluntarioen Indarra  •  Esku Gorriaren Defendatzaileak
*Ikus, gainera*: IRA izena erabili duten erakundeak  •  Ipar Irlandako gatazka |