recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mary Collin** (1860ko apirilaren 1a - 1955eko uztailaren 22a) ingeleseko irakaslea izan zen, eta XX. mendearen hasieran emakumeen sufragioarendefendatzailea. Collin Cardiff eta Barrutiko Emakumeen Sufragisten Elkarteko lehendakaria izan zen.

Bizitza
-------

Mary Collin Cambridgen jaio zen, eta Notting Hill High School for Girlsen hezi zuten; ondoren, Bedford Collegen graduatu zen, Londresen, frantsesez eta alemanez. Neskentzako Nottinghameko Bigarren Hezkuntzako Eskolan zazpi urte igaro ondoren, Cardiff Intermediate School for Girlseko zuzendari izendatu zuten (gero Cardiff High School for Girls) 1895ean, eskola inauguratu zenean; 1924 arte eutsi zion postuari. Eskolan ongi kalifikatutako maisu-maistrak bildu zituen, Beatrice May Baker barne, eta Badmintoneko eskolako buru izan zenean, ikuspegi horren kopia egin zuen, progresistagoa izateko. Collinek komunitatean zuen posizioari esker, errespetua areagotu zuen emakumeen mugimendu sufragistaren lider gisa.

Irakasle nagusi gisa, neskei matematika eta zientzia irakastearen alde egin zuen, eta eskola-ikuskatzaileek ere irakaskuntza-kualifikazioa izatearen alde egin zuen. Collin andereñoaren erretratua, artista ezezagun batena, berriro aurkitu zuten San Faganseko Historia Museo Nazionalean, eta ikusgai jarri zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ursula Masson.  (2000). «'Political Conditions in Wales are Quite Different...': party politics and votes for women in Wales, 1912-15» *Women's History Review* 9 (2): 369–388.  doi:10.1080/09612020000200248..
2. ↑  Oxford Dictionary of National Biography ISBN 978-0198614111
3. ↑   «"Here comes the Devil": Welsh Suffrage and the Suffragettes» *National Museum Wales*.
**Botere-hutsunea** (ingelesez: *Power vacuum*) edo autoritaterik eza politikan erabiltzen den terminoa da, hainbat arrazoik eragindako gobernaririk, agintaririk edo gobernurik eza esan nahi duena. Zientzia politikoan eta historia politikoan, hutsune fisiko baten eta egoera politikoaren arteko analogia da, «botere-leku batean norbaitek zerbaiten kontrola galdu eta inork ordezkatu ez duenean».

Orokorrean, ez da inoiz botere-hutsunerik egon luzaroan, hala ere. Horren adibide dira narkotrafikoa eta ustelkeria. Autoritate bat ez dagoenean, berehala beste taldek hartzen du beren gain hutsik dagoen rol hori, harik eta, antolaketarik ez dutelako, lehiakideek edo goragoko agintariren batek kendu arte.

Ematen den egoerak
------------------

Botere-hutsunea hainbat egoera posibletan gertatzen da:

* botere-figuraren ahultzea
* aurretik mendean hartutako talde baten indartze erlatiboa
* boterean dagoen figura hiltzea edo desagertzea
* lehian ari diren taldeen arteko oreka hauskorra.

Adibideak
---------

Horrelako egoerak sarritan gerran dauden herrialdetan eman dira. Esaterako Iraken egoera gerra ondoren, Libanoko egoera herrialdea matxinatu ondoren. Monarkietan ere kandidato desberdinen arteko gatazken ondorioz gerta daiteke baita ere. Kasu horietan guztietan kanpoko eragileak egoten dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------
Udan, lore laranjak dituen Tropaeolum majusaaren irudia.
***Tropaeolum majus,*** **kaputxina*,*** Amerikako landare apaingarria da, hosto erorkorrekoa, eta parke eta lorategietan landatzen da. Iberiar penintsulako kostaldeko eremuetan, basatu egin da.

Landarearen ikuspegia

Lorearen xehetasuna
Irudia
Kaputxina urteko landarea da, ilerik gabe eta zaporetsua. Lore gorri, laranja edo horiak dituzten aldaera asko daude, kalizak bost sepalo ditu eta korolak bost petalo desberdin. Loreek eta hostoek iturri-belarraren antzeko zapore mina dute.

Deskribapena
------------

Landare igokariak dira, urtekoak. Hosto azpi-orbikularrak, 3-10 cm-ko diametrokoak, glabroak, osoak edo uhin formako ertza dutenak; txortenak 15-20 cm luze. Pedunkuluak, 10-20 cm luze; sepaloak, 15-18 mm luze eta 8-9 mm zabal, berdeak –horixkak, espoloia, 25-35 mm luze; petalo osoak edo izurtuak, horixkak gorriak marra eta puntu horixka edo moreekin; goikoak, arekadunak, 30-40 mm luze; behekoak, 15-20 mm luze eta 12 mm. 10 mm-ko luzerako karpeloak, fruituan saihets zimurtsuekin.

Historia
--------

*Tropaeolum* hitza grekozko Τ ροποιον-etik dator eta trofeo txikia esan nahi du, hostoen eta loreen antolaketaren ondorioz. Zona batzuetan, monjeen txanoa deitzen zaio loreen formagatik. Jesuitek landarea Europara sartu zuten XVI. mendean, eta hango hostoak eta loreak nola erabiltzen zituzten erakutsi zuten. Indietako murtxuerzo, Peruko edo jesuiten berroa. Rembert Dodoens botanikoak bere lorategian landatu zuen 1600ean.

Boliviako goi-lautadetan eta, oro har, Andeetako eremuan, *Tropaeolum tuberosum* espeziea dago. Gaztaina baten tamainako tuberkuluak ditu eta kolore karmesi ederreko loreak, 50 cm baino gutxiagoko altuerakoak. Tuberkulu horiek oso zapore latza dute, eta kaputxinakoaren antzeko zaporea. Herrialde horietan nahiko elikagai kontsumitua da. Tropaeolumari ere **texao** deitzen zaio, eta lorea Arequipa hiriaren ikurra da, Peruko hegoaldean.

Baratzetan landatzen ohi dira bere usainagatik izurriteak uxatzen dituztelako. Barraskiloak, beldarrak, inurriak eta saguak uxatzen dituzte eta afido eta aza-tximeletak erakartzen dituzte tranpa gisa jokatuz.

Taxonomia
---------

*Tropaeolum majus* Carlos Linneok deskribatu eta Species *Plantarum* 1: 345ean argitaratu zuen. 1753.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «*Tropaeolum majus*» *Tropicos.org. Missouri Botanical Garden*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156288
* Commonscat Multimedia: Tropaeolum majus / Q156288
* Wikispecies Espezieak: Tropaeolum majus

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4277251-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 124890
* BioLib: 3583
* Catalogue of Life: 417789
* Dyntaxa: 220610
* EOL: 484394
* Fl. China: 200012407
* GBIF: 2889934
* GRIN:
* IPNI: 310974-2
* ITIS: 505615
* NCBI: 4020
* PlantList: kew-2522052
* W3TROPICOS: 33000034
* USDA Plants: TRMA7
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 9G6ZOS4L87

 |

* Wd Datuak: Q156288
* Commonscat Multimedia: Tropaeolum majus / Q156288
* Wikispecies Espezieak: Tropaeolum majus
**Numen**, 1997an Arrasaten sorturiko extreme music taldea. Black metal eta folkaren nahasketa egiten dute. Euskal mitologiaz, tradizioaz eta legendaz jarduten dute beren hitzek, kristautasunaren aurkako joera garbiarekin.

Ibilbidea
---------

1999an bost abestik osaturiko diska grabatu zuten, "Haize sorginduen intziriak" izenarekin. 2001an "Galdutako itxaropenaren eresia" atera zen, are extreme eta ilunagoa. 2003an "... jarrai beza kondairak" egin zuten "Haize sorginduen intziriak" diskako abestiekin eta 4 kanta berrirekin. Urtebete geroago "Basoaren semeak" atera zen black metal gehiago eta folk zertxobait gutxiagorekin. 2007an 10. urteurrena zela eta, "Numen" izenez atera zuten diska berria. Gaur egun Europa eta mundu osora zuzenduriko desketxe baten bila daude.

Beren hitzek ez dutela ez ideologia ez beste ezerekiko konpromezurik behin eta berriro berretsi dute. Mikel Laboa eta Benito Lertxundirengan oinarriak ere badituzte, eta noski Satiricon, Emperor, Immortal, Enslaved, Iron Maiden, Metallica, Disgorge, Ziklon-B...

Esan beharra dago oso balorazio onak eduki dituztela kritikarengandik, Espainiar estatuko black metal talderik onenetakotzat hartzeraino.

Taldekideak
-----------

1. Aritz (ahotsa)
2. Jabo (gitarra)
3. Xabi (gitarra)
4. Lander (baxua)
5. Eöl (teklatua, ahotsa)

Diskografia
-----------

* *Haize Sorginduen intziriak* (2000, Wolf Records)
* *Galdutako itxaropenaren eresia* (2001, Goi Music)
* *...jarrai beza kondairak* (2003, Goi Music)
* *Basoaren semeak* (2004, Goi Music)
* *Numen* (2007, Goi Music)
* *Iluntasuna besarkatu nuen betiko* (2019, Les Acteurs de l\'Ombre Productions)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Basoaren semeak» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-10-26).
2. ↑   «Numen» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-10-26).
3. ↑   «Iluntasuna besarkatu nuen betiko» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-10-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10338146
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 317278029

 |

* Wd Datuak: Q10338146
**Adhur** Euskal Herriko black/death metal musika taldea. Indar magikoa esan nahi du taldearen izenak. Euskal mitologian oinarritzen da taldearen sormena.

Eatek sortua 1995ko ekainean hasiera batean, Aiumeen basoako Egoitz batu zen taldera. Lehenak ahotsa, gitarra eta perkusioa eramaten du, bigarrenak baxu eta teklatua. Konposizioaren zati handiena Eatek hartzen du.

Lehen kanta ez zuten inoiz grabatu. Eatek "Iluno" konposatu zuena. Ondoren "Akelarreko Batzarra" eta "Sua" egin ziren, hurrenez hurren.

Aiumeen Basoa taldearekin eta horien estudioan grabatu ziren kantak 1998an. Bertan Ainhoa Soraluze mezzo-sopranoa, Josu Lopez baritonoa, Haritz Solupe txirularia, Azken Garrasia eta Ipsissimus Barrene bateria jolea eta Leire Elizes bibolin jolea. Hemendik aurrera zinta promozional bat egin zuten, aurreko abesti eta Aiumeen Basoa-ren "Aintzinako Guduen Oroimenak" zituena.

War is Imminent disketxearekin Ilbeltz eta Aiumeen basoarekin batera "Tryarchy Of Vasconia-Iluntasunaren Itzulera" proiektuarekin izen berbereko CDa atera zuten, hainbat informaziorekin batera. 1000 ale egin ziren, eta guztiak saldu ziren.

Abesti berrien sorrera oso urria izan zen Ilbeltz taldearen grabaketak zirela eta. Zortzi abesti berri daude dagoeneko, potente eta bizkorragoak baina epika eta erdiaroko soinua galdu gabe.

Donosti Rock banatzaileak "Tryarchy Of Vasconia-Iluntasunaren Itzulera" berreditatu zuen 2001an. 500 ale egin ziren.

2010ean Aiumeen Basoa taldeak Iraganeko bide malkartsutik diska kaleratu zuten Erzsebet Records zigiluarekin eta 6 abestiz osatua dago.

Diskografia
-----------

* *Tryarchy Of Vasconia-Iluntasunaren Itzulera* (1998, War is Imminent), Ilbeltz eta Aiumeen basoa taldeekin batera.
* *Iraganeko bide malkartsutik* (2010, Erzsebet Records)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188878

 |

* Wd Datuak: Q31188878
Dikotiledoneo baten xilema
**Xilema** zelula zilindriko hilak bertikalki elkartuz eratutako landare-hoditeria da. Ligninazko hormaz sendotutako hodi zurkarak dira. Landarearen zati zentral edo periferikoan kokatzen dira. Ura eta gatzak (izerdi landugabea) sustraietatik hostoetara bidaltzen duen ehun eroalea da.

Bi xilema mota daude: xilema primarioa, hasierako meristemotik sortua eta xilema sekundarioa: kanbiumaren jardueraren ondorioz sortzen da lodieran hazkunde sekundarioa duten landareetan. Osatzen duten zelulak hauek dira: hodi xilomatikoen elementuak edo trakeidak, xilema zuntzak eta parenkima laguntzearen zuntzak. Landare zurtsuetan, xilema zaharrak garraioan parte hartzen du eta hazkundearen landarearen euskarri modura jokatzen duen ehuna bihurtzen da: zura. Zuhaitz bati adina zehazteko, urtero udaberrian eta udan sortzen diren xilema eraztunak zenbatzen dira.

Xilema zelula hilez osaturik dago. Hoditeri horren horman edo paretan lignina ugari dagoenez, xilemari zurezko hodia esaten zaio ere.

Landare-izerdiaren garraioa
---------------------------

Enbor baten zeharkako ebaketa.
Lehorreko landareek ura eta gatz mineralak (hots, izerdi landugabea) lurretik hartzen dituzte, sustraien bidez. Izerdi hori sustraietatik hostoetaraino garraiatu behar dute, hostoetan burutzen baita fotosintesia. Garraio hau ,beraz, goranzkoa da, eta izerdi landugabea xilema izeneko hoditerian zehar igo egiten da.

Grabitatearen aurkako goranzko mugimendua azaltzeko hiru fenomeno, batez ere, kontuan hartu behar dira:

* sustraien presioa: sustraietan dauden ileek ura xurgatzen dute presio osmotikoaren ondorioz

* transpirazioa: hostoek ur-lurruna galtzen dute. Galera horren ondorioz landareen goiko aldetik hostoek indar xurgatzailea burutzen dute, izerdi landugabea igoaraziz

* kapilaritatea

Nolanahi ere, xilematik mugitzen den izerdi landugabeak egunak behar ditu sustraietatik hostoetaraino iristeko, mugimenduaren abiadura oso motela baita.

Fotosintesia burutu ondoren, izerdi landugabea izerdi landua bihurtzen da. Izerdi landua glukosaz, beste gluzido batzuetaz eta aminoazidoez osaturik dago, batik bat. Floematik bidaiatzen du hostoetatik norabide guztietara, landarearen zelula guztiek substantzia nutritiboak hartu behar dituztelako. Floema zelula biziez osaturik dago, nukleorik ez duten zelula biziez, hain zuzen ere.

Ikus, gainera
-------------

* Floema

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q122811
* Commonscat Multimedia: Xylem / Q122811

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4190391-2
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D052584

 |

* Wd Datuak: Q122811
* Commonscat Multimedia: Xylem / Q122811
Euskarazko liburuen erreketa, Tolosako Plaza Zaharrean.
**Tolosako liburu erreketa** 1936ko abuztuaren 11n eta Espainiako Gerra Zibilaren hasieran Gipuzkoako Tolosa udalerrian jazotako kultur jazarpen gertakizun bat izan zen.  Egun hartan bertan Tolosa hartu berria zuten indar frankistek euskal kultura eta euskarazko liburuak hartu, tartean Ixaka Lopez Mendizabalen argitaletxeko liburuak, herriko liburutegiko eta eskoletako euskal liburuak ostu, plaza erdian pilatu eta erre zituzten.

Tolosan, batera suertatu ziren XX. mende hasieran gizarte dinamiko bat, Gipuzkoako inprimategi garrantzitsuenetako bat – Lopez Mendizabal argitaletxea-, lehenengo ikastoletako bat (1922) eta belaunaldi gazte eta berritzaile bat. Tolosa euskal kulturaren eta hizkuntzaren aldeko Euskal Pizkundea mugimendu kultural eta politikoaren bihotza izan zen, ondorioz frankistek liburu erreketa hura ausaz egina ez zela izan argi dago, Tolosak garaiko euskal kulturan zuen garrantziaz jakitun zirelarik baizik.

Europan lehendik ere XX. mendean liburu erreketen aurrekariak bazeuden, ospetsuena 1933ko maiatzaren 10ean naziek Berlingo Bebelplazen egin zutena, eta ondoren haien gerra aliatuak izan ziren frankistek eredutzat hartu zutena.

Euskal Kulturarez deuseztapenean areagotzeko, handik hilabete gutxietara, 1937ko otsailaren 1ean, frankisten gobernuaren aginduaz liburutegi eta eskoletako euskal liburuak garbitzeko agindua eman zuten eta ikastolek zigor bera jasan zuten.

2016ko abuztuaren 11n gertakizun lazgarri honen 80. urteurrena oroitzeko Tolosan hainbat ekitaldi burutu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Tolosako liburuen erreketaren 80. urteurrena ekarriko du gogora Tolosako udalak abuztuaren 11n. Euskara eta Hezkuntza. Tolosako Udala[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑  Suak erre ez zituenak. 2016ko abuztuaren 11. Berria.eus

Ikus gainera
------------

* Espainiako Gerra Zibila Euskal Herrian

Kanpo estekak
-------------

* Tolosako Udala[*Betiko hautsitako esteka*]
* Kultur jazarpena. Berria.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187745

 |

* Wd Datuak: Q31187745
**TMEO**, Gasteizen sortutako umorezko aldizkaria da. Ezten Kultur Taldeak argitaratzen du eta aldizkariaren sorreratik, 1987, bi hilero kaleratzen ditu aleak. Aldizkari hau, bere umore eskatologiko eta satira politikoengatik ezaguna da.

Sorrera
-------

Hamelín (Iruña) eta Octopus (Gasteiz) desagertutako fanzineen lankideen batzearekin sortu zen TMEO aldizkaria.

Datuak
------

XXI. mendeko hasieraren datuen arabera, Euskadin plazaratzen diren komiki aldizkarietatik arrakastatsuena da.

Lankideak
---------

TMEO Durangoko Azokan (2016)
Mauro Entrialgo
Lankideen gehiengoa Euskal Herrikoa da. Honako hauek dira haien izen edo goitizenak:

* Luis Durán
* Mauro Entrialgo
* Alvarez Rabo
* Bernardo Vergara
* Mikel Valverde
* Alvarortega
* Ernesto Murillo
* Santi Orue
* Ata
* Piñata
* Abarrots
* Tamayo
* Larry
* Roger
* Manolito Rastaman

Lankide hauetariko batzuk El Jueves eta desagertutako Vibora aldizkarietan parte hartu dute ere.

Sariak
------

Birritan irabazi dute fanzinerik onenaren saria Bartzelonako Komiki Azoka 1990 eta 2001 urteetan. 1989. urtean Grenobleko komiki erakusketan fanzinerik onenaren saria irabazi zuten.

Ikus gainera
------------

* El Jueves

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** TMEO aldizkaria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3323701

 |

* Wd Datuak: Q3323701
Lurraren mapan, lur lehorreko azalerak berdez eta horiz nagusiki.
Lur lehorraren eta itsasoaren arteko eremua, Gipuzkoako kostaldeko marearteko zabalgunean.
**Lur lehorra** —edo, laburtuta, **lurra** edo **lehorra** soilik— Lur planetako azalera solidoa da; urak edo itsasoek estalita ez daukaten azalera, alegia. Itsasertzak bereizten ditu itsasoa eta lur lehorra.

Etimologia
----------

Lur hitzaren adieretan, hau da bat euskaraz, testu zaharrenetarik (Etxepare, Leizarraga...) jasoa. Adibidez:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Orhit adi Jengoikoaren majestate handiaz, / zeruia, lurra, itxasoa dadutzala eskuian, |  » |
| Bernart Etxepare |

*Lehorra* ere erabili izan da euskaraz, modu berezian (singularrean, erakusle eta izenlagunik gabe): "Untzia leihorretik urrundu da", "Lehor eta uraren Iongoikoa"...

Bi terminoen sinonimia ere agerian, Lardizabalen *Testamentu Zarreco eta Berrico condairan* (1855): "[Jainkoak] ur-lekuari deitu zion itsasoa eta leorrari lurra".

Zientzia fisikoak
-----------------

Lurraldearen eta bere historiaren azterketari, oro har, geografia deitzen zaio. Mineralogia mineralen ikerketa da, eta petrologia arroken ikerketa. Lurzoruaren zientzia lurzoruen ikerketa da, pedologiaren azpi-diziplinak barne hartzen dituena, lurzoruaren formazioan zentratzen dena, eta edafologia, lurraren eta bizitzaren arteko erlazioan zentratzen dena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Lur» *Orotariko Euskal Hiztegia* (Noiz kontsultatua: 2020-03-02).
2. ↑   «Bernard Etxepare: Linguae Vasconum Primitiae» *klasikoak.armiarma.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-03-02).
3. ↑   «Lehor» *Orotariko Euskal Hiztegia* (Noiz kontsultatua: 2020-03-02).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11081619
* Commonscat Multimedia: Landforms / Q11081619

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q11081619
* Commonscat Multimedia: Landforms / Q11081619
Pastoralaren une bat.
*Xiberoko jauna pastorala* Jean Louis Davantek idatzitako lana da, 2008ko uztailaren 27an Ezpeize-Ündüreinen lehen aldiz taularatuta. Herri ugaritako lagunek plazaratu zuten: Ainharbe, Ezpeize-Ündüreine, Sarrikotapea eta Ürrüstoi-Larrabile herrikideak, alegia.

Argumentua
----------

Oier III.a, Zuberoako azken bizkondearen bizia azaltzen du pastoral honek. Makina bat gudutan aritu zen Oier, lehenik Zuberoaren alde, eta gero Nafarroako Erresumaren zerbitzura. Bere lurraldearen autonomia zaindu nahi zuen Akitaniako duke ingelesaren aurka. Nafarroako erregearen zerbitzari gisa, 1312. urtean Etxarri Aranazko herria sortu zutenetako bat izan zen.

Grabazioa
---------

* *Xiberoko Jauna pastoralaren kantoreak - 2008 - Ezpeize*, Xiberoko Botza. CD formatuan plazaratu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Ikus gainera
------------

* Pastoral

Kanpo estekak
-------------

* Pastoralaren bideoa.
* Argazkien bilduma.
* Joseba Aurkerenaren artikulua *Karmel* aldizkarian, 2009an.
* Xiberoko jauna elkartearen datuak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85965840

 |

* Wd Datuak: Q85965840
*Artikulu hau hitzarmenari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Schengen».*
Urdinez Hitzarmeneko estatuak, berdez etorkizunean batuko direnak (Bulgaria, Errumania, Kroazia eta Zipre).
**Schengengo Hitzarmena** Europar Batasunaren (EB) eraikuntzaren pausorik garrantzitsuenetarikoa dugu. Hitzarmen honek bi helburu garrantzitsu ditu: pertsonen joan-etorrirako balizko trabak (Hitzarmeneko herrialdeen arteko aduanak ezabatzea), batetik eta estatu kideen arteko segurtasun eta barne politika koordinatzea, bestetik, bereziki kanpo mugetan baldintza berberak ezarriz. Honen arabera beraz, teoriaz behintzat, "Schengen espazioa" osatzen duten herrialdeen arteko mugako kontrolak kendu dira; kontrolak espazio horren kanpoko mugetan baino ez dira egingo, eta prozedura bera erabiliko da herrialde guztietan.

Historia
--------

1985eko ekainaren 14an sinatu zen akordioa, Schengenen (Luxenburgo). Orduko Europako Elkarte Ekonomikoaren bost estatuek, Alemania, Frantzia, Belgika, Herbehereak eta Luxenburgok sinatu zuten euren arteko mugak kentzeko.

Beranduago Italia, Espainia, Grezia eta Portugal gehitu ziren Hitzarmenera. Beraz, herrialde hauen arteko mugarik ez dago eta batetik bestera igarotzeko, NANarekin nahikoa da.

2004an Europako Batasunean sartutako estatu gehienak (Polonia, Txekiar Errepublika, Eslovakia, Malta, Eslovenia, Hungaria, Estonia, Letonia eta Lituania) 2007ko abenduaren 20an sartu ziren Schengengo Hitzarmenean.

2008ean, Suitza gehitu zen, nahiz eta ez izan Europar Batasuneko estatua eta 2011n Liechtenstein batu zen zirkulazio askeko eremura.

Batasuneko bi estatuek, Erresuma Batua eta Irlanda, Schengendik kanpo egotea erabaki zuten. Bestalde, Bulgaria, Errumania, Kroazia eta Zipre ez dituzte baldintza guztiak betetzen, eta beraz, oraingoz ez dira Hitzarmeneko herrialdeak.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** 2018/1806 (EB) ERREGELAMENDUA, EUROPAKO PARLAMENTUARENA ETA EUROPAKO KONTSEILUARENA. **Zerrenda**. kanpoko mugak zeharkatzean bisa eduki behar duten hirugarren herrialdeak, eta eskakizun horretatik salbuetsita daudenak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2822795
* Commonscat Multimedia: Schengen Agreement / Q2822795

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 243152138618110981112
* GND: 4270920-9
* NKC: unn2006375240
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2822795
* Commonscat Multimedia: Schengen Agreement / Q2822795
**Acero Club Olabeaga** Bilboko auzo horren futbol talde historikoa da. 1920ko ekainaren 19an Euskalduna ontziolaren langile batzuk taldea egia bilakatu zuten: auzoko taldea sortzea eta egun bizirik darraio, mende bat pasa ondoren.

Acero taldea Olabeaga auzoko benetako ikurra da. 420 bazkide ditu eta Bizkaiko bigarren mailako bigarren multzoan jokatzen du.

Gabarra
-------

Gabarraren erabilera Athleticekin lotzen bada ere, Acero Club izan zen lehendabizikoa horrelako ospakizunik antolatzen. 1924an taldeak Estatuko B multzoko txapelduna izan zen, Osasunari Sevillan irabaziz. Bueltan, etxean jaso zuten harrera handia izan zen. Herriz herri ospatzen joan ziren eta Areatzan gabarra batera igo ziren Olabeagara arte joateko. Geroztik taldeak zerbait ospatzeko duenean gabarra ateratzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *El Pueblo Vasco* egunkaria, 1924/05/07.

Kanpo estekak
-------------

* "Olabeagaren harrotasuna", Imanol Zarrabeitiaren artikulua *Bilbao* aldizkarian, 2021eko martxoan, 41 or.
* Taldearen bloga.
* **(Gaztelaniaz)**:Gabarraren inguruko bideoa Youtuben.
* **(Gaztelaniaz)**:Olabeagako Lehoiak. Klubaren historia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105942616

 |

* Wd Datuak: Q105942616
**Zhuangzi** edo **Zhuang Zhou** (txinera tradizionalez: 莊子; txinera sinplifikatuz: 庄子; pinyinez: *Zhuāngzǐ*; Wade–Giles: *Chuang Tzu* edo *Chuang Tse*; itzulpena: «Zhuang maisua») K.a. IV. mendeko txinatar filosofo bat izan zen. Erresuma Borrokalarien garaian bizi izan zen. Song erresuman jaio zen, eta gutxi gorabehera K.a. 369 eta K.a. 290 bitartean bizi izan zen.

Laoziren ondoren, taoismoaren filosoforik garrantzitsuena izan zen, eta haren pentsamenduaren jarraitzailea izan zen.

Zhuangzi Meng herrikoa zen, Song estatukoa (gaur egun, Shāngqiū 商邱, Henan). Haren bataio-izena 周 **Zhōu** zen. Beste izendapen hauek ere baditu: 蒙吏, **Méng ofiziala**, 蒙莊 **Méng Zhuāng** eta 蒙叟 **Méng zaharra**.

Taoismoaren *Zhuangzi* (莊子) liburuak egilearen izen bera du. 742. urteaz geroztik, Xuanzong enperadoreak testu taoistetarako ohorezko tituluak eman zituenetik, baderitzo *Nan hua zhen jing* ((南華真經) ere, hau da, *Hegoaldearen (kultura-)loratzearen benetako klasikoa*.

Jatorri bat baino gehiagoko idazkiz osatuta dago liburua. Tradizioaren arabera, Zhuangzik idatzi zituen lehen zazpi kapituluak (*barne-kapituluak*), eta gainerakoak haren ikasle eta jarraitzaileek idatzi zituzten. Barne-kapituluek koherentzia kontzeptual eta gramatikal handia dute, eta uste izatekoa da pertsona berak idatziak direla, benetako egilea Zhuangzi izan zen ala ez jakiteko modurik ez badago ere. Txinako tradizioak taoistatzat jotzen badu ere, oso gutxi idatzi zuen Taoari buruz.

Zhuangziren filosofia antinomianista da: bizitza mugatua da, eta jakin beharrekoak mugagabeak dira. Horregatik, berak esaten zuen ergelkeria dela mugatua erabiltzea mugagabea bilatzeko. Gure hizkuntza, gure jakintza eta abar gure ikuspegiak mugatzen ditu, eta, ondorioz, kontuz ibili behar dugu, eta ez dugu pentsatu behar gure konklusioek gauza guztietarako balio dutenik. Balio-sistemen erlatibotasunaren eta kultura-aniztasunaren aitzindaritzat har daiteke. Honela idatzi zuen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Mao Qiang eta Li Ji [gorteko bi emakume eder) edertasuna irudikatzen dute jendearentzat; hala ere, arrainek, ikusten badituzte, ur sakonetara jotzen dute; hegaztiek, ikusten badituzte, hegan alde egiten dute; oreinek, ikusten badituzte, korrika alde egiten dute. Lau horietatik, zeinek daki munduan zer den benetan ederra? |  » |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Zhuangzi*** |

* **(Gaztelaniaz)**: Zhuangzi, lehendabiziko anarkista, Murray Rothbard
* **(Gaztelaniaz)**: Zhuangziren testuak.
* **(Ingelesez)**: Stanford Encyclopedia of Philosophy.
**Martin Ennals saria giza eskubideen pertsona defendatzaileentzat**, batzutan giza eskubideen Nobel saria bezala esana, 1993tik ematen den nazioarteko saria da.

Historia
--------

1993an sortua, izena Martin Ennals, Amnistia Internazionalaeko aktibista britaniarra 1968tik 1980ra erakundearen idazkari orokorraren oroimenez sortu zen. Ekimenak giza eskubideen alorrean lan handia egin dituzten pertsonak saritu nahi ditu. Helburu nagusia, bestetik, unean arrisku handia hartuz lanean dauden ekintzaileei nolabaiteko publizitate babeslea ematea da.

Saria 20.000 Suitzar frankokoa da. Saria ematearen ekimena urtero Genevan egiten da, bertako udalaren laguntzaz. Data urrian izaten da.

Nazioarteko epaian erakunde desberdinetako hamar pertsonek osatzen dute. Hauek dira, besteak beste, erakunde horiek: Amnistia Internazionala, Human Rights Watch, International Federation for Human Rights, World Organisation Against Torture, Front Line Defenders, International Commission of Jurists, Derechos Humanos Primero, Servicio Internacional para Derechos Humanos, Diakonie Alemania, eta Huridocs.

Irabazleak
----------

| Urtea | Izena |
| --- | --- |
| 1994 | Harry Wu  Txinako Herri Errepublika |
| 1995 | Asma Jahangir  Pakistan |
| 1996 | Clement Nwankwo  Niger |
| 1997 | Samuel Ruiz García  Mexiko |
| 1998 | Eyad El Sarraj  Palestina |
| 1999 | Natasha Kandic  Jugoslavia |
| 2000 | Immaculée Birhaheka  Kongoko Errepublika Demokratikoa |
| 2001 | Brigadas de paz Internacionales  Kolonbia |
| 2002 | Jacqueline Moudeina   Txad |
| 2003 | Alirio Uribe Muñoz  Kolonbia |
| 2004 | Lidia Jusupova  Errusia |
| 2005 | Aktham Naisse  Siria |
| 2006 | Akbar Ganji  Iran eta Arnold Tsunga  Zimbabwe |
| 2007 | Rajan Hoole, Kopalasingham Sritharan  Sri Lanka) eta Pierre Claver Mbonimpa  Burundi |
| 2008 | Mutabar Tadjibaeva  Uzbekistan |
| 2009 | Emadeddin Baghi  Iran |
| 2010 | Muhannad Al-Hassani [de]  Siria |
| 2011 | Kasha Jacqueline Nabagesera  Uganda |
| 2012 | Luon Sorvath  Kanbodia |
| 2013: | Joint Mobil Group  Errusia |
| 2014 | Alejandra Ancheita  Mexiko |
| 2015 | Ahmed Mansoor  Arabiar Emirerri Batuak |
| 2016 | Ilham Tohti  Txinako Herri Errepublika |

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: Martin Ennals sariaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q689803

 |

* Wd Datuak: Q689803
**Amelia Cuñat eta Monleón** (Valentzia, Valentziako probintzia, 1878ko martxoaren 10a - *Ibidem*, 1946ko ekainaren 8a) valentziar marrazkilaria, zeramikaria eta bildumazalea izan zen.

Biografia
---------

Amelia Cuñat Monleónen 1905eko erretratua, Fernando Viscaí Albertek egina.
Amelia Cuñat eta Monleón 1878ko martxoaren 10ean jaio zen Valentzian, Teresa Monleónen Rimbauren alaba. Rafaela Rimbau Sáez aktorearen eta Sebastian Monleón Estellés arkitekto eta azuleju-fabrikatzailearen biloba zen, baita Rafael Monleón Torres paisajistaren eta Enrique Gaspar eta Rimbau idazlearen iloba ere. Familia burges batean hazi zen, artearen munduarekin zerikusi handia zuena, eta Manuel González Martí senarraren (1877-1972) harremanen esparruan zeregin erabakigarria izan zuen. Harekin ezkondu zen Babesgabetuen Ama Birjinaren Basilikan, 1904ko maiatzaren 30ean.

Ibilbidea

Marrazkilaria eta zeramikaria izan zen, eta zeramikaren historiarekiko grina nabaria zuen. Gainera, azuleju-bilduma izugarria bildu zuen. Manisesko Zeramika Eskolari lagundu zion, 1916an sortua eta 1923tik 1947ra bitartean senarrak zuzendua.

Erreferentziak
--------------

* Txantiloi:Versalita, Jaume (2021). «Amelia Cuñat y Monleón (1878-1946), fundadora del Museo Nacional de Cerámica» *La Gaceta de Folchi* (44): 27-28..

* Txantiloi:Versalita, Elvira (2017). «Caricatura de Enrique Gaspar y Rimbau firmada por Folchi» *La Gaceta de Folchi* (32): 21-22..

* Txantiloi:Versalita, Elvira (2021). «La casa de muñecas del ‘González Martí’ y el sueño de un museo del juguete» *La Gaceta de Folchi* (39): 13-14..

* Txantiloi:Versalita, Elvira (2022). «Los ancestros de Amelia Cuñat y Monleón» *Revista Descendientes* (7): 22-25..

1. ↑  Archivo Municipal Valenciano, Padrón 1880, Mar 6º, n. 21911
2. ↑    *Cementerio. Amelia Cuñat Monleon.* .
3. ↑  Registro Civil de Valencia, matrimonios 1904 nº 167.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28029006
* Commonscat Multimedia: Amelia Cuñat y Monleón / Q28029006

---

 |

* Wd Datuak: Q28029006
* Commonscat Multimedia: Amelia Cuñat y Monleón / Q28029006

[[Kategoria:1878} jaiotzak]][[Kategoria:1946} heriotzak]]
**Rafaela Rimbau Sáez** (Espainia, 1819 – Valentzia, 1896ko martxoaren 26a) aktore espainiarra izan zen.

Biografia
---------

Rafaela Rimbau Sáez aktore gisa jardun zuen 1835ean Madrilgo Printzearen Antzokian. Rosita andrearen papera egin zuen komedian, Manuel Bretón de los Herrerosek frantsesetik libreki itzulitako *La familia del boticario* izeneko ekitaldian.

Juan Gaspar aktore madrildarrarekin ezkondu zen. Senar-emazteek hainbat seme-alaba izan zituzten, besteak beste, Enrique Gaspar eta Rimbau idazlea.

1848an Enriquerekin Valentziara joan zen, 1848tik 1858ra Antzoki Nagusian lan eginez; Enrique Gasparren lehen komediaren protagonista izan zen, 15 urte zituenean egina.

1864an, berriz ezkondu zen, Sebastián Monleón Estellés arkitektoarekin. Harekin bi alaba izan zituen, eta Teresa Monleón Rimbau (Amelia Cuñat Monleónen ama) baino ez zen heldu helduarora.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42904579

 |

* Wd Datuak: Q42904579

[[Kategoria:1819} jaiotzak]][[Kategoria:1896} heriotzak]]
Jarraian, **2014. urtean Belgikan** izandako gertaerak azaltzen dira.

Urria
-----

Urriaren 7an, Charles Michelek (MR) Eli Di Rupo ordezkatu zuen Belgikako lehen ministro gisa —2011tik zegoen kargu horretan, eta bere alderdia koaliziotik kanpo geratu zen (PS)—. Michelek MRko liberalen, N-VA Flandriako alderdi independentistaren, CD&Vko demokristauen eta Open VLDko liberalen babesa zuen. Hauteskundeak maiatzaren 25ean izan ziren Belgikan.

Urriaren 10ean, Charles Michel izendatu zuten Belgikako lehen ministro. Gobernuko koalizio berria zentro-eskuineko lau alderdik osatzen zuten, hiru flamenkok eta frankofono batek. Karguen zin egitea urriaren 11eko egin zuten Errege Jauregian.

Abendua
-------

Abenduaren 1ean, sute batengatik beste erreaktore nuklear bat gelditu zuten. Tihange 3 gelditutako laugarren erreaktorea zen, izan ere, Tihange 2 erreaktoreek zerbitzutik kanpo jarraitzen zuten eta Doel 4ren aurka sabotajea egin zuten.

Abenduaren 14an, austeritatearen kontrako grebak Belgika gelditu zuen, izan ere, erretiroa 67 urtera atzeratu nahi zuten eta soldata igoera automatikoak kendu.

Abenduaren 15ean, Ganteko etxe batera sartu ziren lau gizon eta horietatik hiru atxilotu zituzten. Armatutako beste gizon bat zegoen apartamentuan pertsona bat bahituta zuela. Gertakariak ez zuen terrorismoarekin harremanik. Bestalde, Austeritatearen kontrako grebak Belgika geldiarazi zuen.

2015eko urtarrilaren 6an, bortxaketengatik zigortutako presoaren eutanasia bertan behera utzi zuten, ia 30 urte zeramatzan espetxean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Koalizio gobernua osatzea adostu dute Belgikan», *Berria*, 2014-10-07
2. ↑  «Charles Michel izendatu dute Belgikako lehen ministro», *EiTB*, 2014-10-11
3. ↑  «Belgikan beste erreaktore nuklear bat gelditu dute, sute bat dela eta», *EiTB*, 2014-12-01
4. ↑  Iker Aranburu, «Austeritatearen aurkako grebak Belgika geratu du», *Berria*, 2014-12-15
5. ↑  «Ganteko etxe batera sartu diren lau gizonetatik hiru atxilotu dituzte», *EiTB*, 2014-12-15
6. ↑  «Austeritatearen aurkako grebak Belgika geratu du», *Berria*, 2014-12-16
7. ↑  «Bortxaketengatik zigortutako presoaren eutanasia, bertan behera», *EiTB*, 2015-01-06

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16009141
* Commonscat Multimedia: 2014 in Belgium / Q16009141

---

 |

* Wd Datuak: Q16009141
* Commonscat Multimedia: 2014 in Belgium / Q16009141
**Benetako Herri Alderdia** edo **Benetako Alderdi Popularra** (serbieraz: *Права народна странка*, erromanizatuz: *Prava narodna stranka*, laburduz *ПНС*/ *PNS*), ***Pravaši*** (eskuinekoak) izenez ere ezaguna, Montenegroko Printzerriko eta Montenegroko Erresumako alderdi politiko kontserbadore eta monarkista bat izan zen, 1907an sortua. Alderdiak gobernua ordezkatu zuen, Printzearen agintea eta geroago Nikolas I.a erregearen agintea. Benetako Alderdi Popularra Lazar Mijušković-ek zuzendu zuen eta alderdiko kide nabarmenak ziren Jovan S. Plamenac, Marko Đukanović, Ivo Đurović, Sekula Drljević, Filip Jergović, Krsto Popović, Mitar Martinović eta Milutin Vučinić. Alderdiaren existentziaren garaian Montenegroko politika oso zatituta zegoen Nikolas I.aren aginte absolutistari Montenegroren independentziari eusteko eta Karađorđević dinastiaren menpe Montenegro eta Serbia batzearen alde egiteagatik, oposiziok Alderdi Popularra (*NS*) defendatzen zuen moduan .

Historia
--------

Alderdia 1907an sortu zuen Nikolas I.a Printzeak, garai hartako hauteskundeetan Alderdi Popularraren boikotaren ondorioz, Montenegroko gobernuak Serbiarekin zituen harreman txarren aurkako protesta gisa. Pravaši-ek Nikolas-en agintea onartzen zuen eta 1910ean errege izendatu zuten. 1914ko hauteskundeetan, bi alderdi montenegroarrek aurkeztu zuten eta Alderdi Popularrak Benetako Alderdi Popularra garaitu zuen, parlamentuko eserleku gehienak irabaziz. Gerra Handiaren ondorioz, Benetako Alderdi Popularreko kide batzuk Alderdi Popularrarekin bat egin zuten eta, ondoren, alderdiaren programa aldatu zuten Montenegro eta Serbiaren batasuna barne hartzeko. Alderdia 1918an desegin zen ofizialki, Podgoricako Batzarrak Montenegro Serbiarekin bateratzea aldarrikatu ostean.

Hauteskundeen emaitzak
----------------------

| Hauteskundeak | Eserlekuak | Aldatu | Kontrola | Oharrak |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1907 | 76 / 76 | ▲76 | gehiengo absolutua | *Eskuinekoak + lerrokatuta independenteak* |
| 1911 | 53 / 62 | ▼23 | gehiengo absolutua | *Eskuinekoak + lerrokatuta independenteak* |
| 1914 | 6 / 62 | ▼47 | oposizioa | *1918an desegin zen alderdia* |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7847503

 |

* Wd Datuak: Q7847503
**2014ko Peshawarko eskolako erasoa** 2014ko abenduaren 16an, talibanek Peshawarko eskola militarraren aurka egin zuten erasoa izan zen.

Gertaerak
---------

Goizeko 09:00etan Peshawarko eskola militar batean, soldaduz jantzita eta armak eskuan zituztela sei taliban sartu ziren. 500 bat lagun bahitu zituzten. Ondoren, tiroketak entzun ziren ikastetxean. Guztira 141 hildako egon ziren, 132 umeak. 100dik gora zauritu zeuden.

Erasoaren arrazoia
------------------

Talibanek bahiketa eta justifikatu egin zuten. Adierazi zutenez, Pakistango Indar Armatuek euren familiei eraso zituztelako egin zuten eskola militarraren kontrako erasoa. Adingabeei erasorik ez egiteko agindua eman zutela ere esan zuten. Pakistango Armada Ipar Waziristango eta Khyberreko talibanen aurka egindako operazioen erantzuna zen.

Erreakzioak
-----------

Nawaz Sharif Pakistango lehen ministroak erasoa ukatu zuen eta esan zuen ez zituztela erasotzaileak "barkatuko". Nazioarteak ere ukatu zuen Pakistango sarraskia. Esaterako, Malala Yousafzai Bakearen Nobel saridunak "bihotza hautsita" zuela esan du, eta babesa eskaini Pakistango Gobernuari.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  «Pakistango eskola militar baten aurkako erasoa 136 hildakorekin amaitu da», *Berria*, 2014-12-16
2. 1 2  «Talibanek 132 ume hil dituzte Pakistango eskola militar batean», *EiTB*, 2014-12-16
3. ↑  «Nazioarteak atsekabea agertu du Pakistango sarraskiaren aurrean», *EiTB*, 2014-12-16

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18641076
* Commonscat Multimedia: Peshawar school attack / Q18641076

---

 |

* Wd Datuak: Q18641076
* Commonscat Multimedia: Peshawar school attack / Q18641076
Parte hartu zuten estatu-buruen argazki ofiziala.
**2015eko NBEren Klima Aldaketari buruzko Konferentzia** edo **Nazio Batuen Konbentzio Esparrua Klima Aldaketazko XXI. Konferentzia** Parisen antolatu zen, 2015an, azaroaren 30tik abenduaren 11 arte. Konferentzia NBKEKA (ingelesez United Nations Framework Convention on Climate Change, labur UNFCCC edo FCCC) antolatua zen negutegi-efektua eragiten duten gasen isurketa mugatzeko asmoz.

Konferenziaren emaitzak
-----------------------

2015eko abenduaren 12an 195 estatu partehartzaileek gas-isurketak gutxitzeko oinarrizko adostasuna lortu zuten; akordio horri Parisko Hitzarmena esan zaio. Hamabi orrialdeko txostenean sinatzaileek karbono isurketak gutxitzeko neurriak hartzeko konpromizua hartu zuten, horrela negutegi-efektua mugatzeko Lurraren tenperatura bi gradu baino gehiago ez igotzeko. Txostenean ez dira markatzen ez epeak, lehenbailehen egingo dela bakarrik, ezta ere neurri zehatzak eta horregatik ekologisten kritika gogorrak jaso ditu. Laurent Fabius-ek, Frantziako Kanpo Harremanetako Ministroa, historikotzat jo du ituna, "handizale eta orekatsua" dela azpimarratu du.

Akordioa 2020. urtetik aurrera ezarriko da. Antolatzaile Batzordearen arabera aurreikusita dute neurri horiek nahikoak izango liratekeela mende bukaerarako, hau da, 2100erako, tenperatura globala industria aurreko garaietan baino bi gradu baino gutxiago igotzeko.

Galeria
-------

* John Kerry prentsaurrekoan.John Kerry prentsaurrekoan.
* Ordezkariak.Ordezkariak.
* Enrique Peña Nieto, François Hollande, Angela Merkel, Michelle BacheletEnrique Peña Nieto, François Hollande, Angela Merkel, Michelle Bachelet
* François Hollandek haren diskurtsoa irakurtzen amaieran (12/12/2015).François Hollandek haren diskurtsoa irakurtzen amaieran (12/12/2015).
* Ekologisten protestak.Ekologisten protestak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Klima aldaketa
* Negutegi-efektua
* Berotze globala
* Jasangarritasun
* Biziaren jatorria

Kanpo estekak
-------------

* Berria, 2015-12-12.
* **(Ingelesez)**: Konferentziaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15715792
* Commonscat Multimedia: 2015 United Nations Climate Change Conference / Q15715792

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316000332
* GND: 1082302856
* LCCN: no2015070238
* NKC: ko2017940382
* NLA: 62220259
* SUDOC: 186159390

 |

* Wd Datuak: Q15715792
* Commonscat Multimedia: 2015 United Nations Climate Change Conference / Q15715792
**Nahiz eta jauzi** Txopet musika taldearen lehenengo diskoa da, 2023an plazaratuta. Autoedizioan atera zuen taldeak. Digitalki eta binilo formatuan saldu zen.

Deskribapena
------------

Horrela aurkeztu zen Durango Azokaren DA! gunean:
*Nahiz eta jauzi* berezko estilo baten bilaketa naturala da, identifikatuta sentitzeko moduko proiektu bat defendatu ahal izateko. Abestiak estudioko bi saio ezberdinetan grabatu dira, lau hilabeteetan zehar; denbora hori funtsezkoa da gure zuzeneko musika garatzeko eta hiruren musika-estilo desberdinen arteko oreka bilatzeko. Emaitza hainbat genero eta musika ulertzeko eta sentitzeko modu desberdinen nahasketa izan da, doinu poperoetatik hasi eta post hardcore edo post punk doinuetaraino. Grabazioen arteko prozesu honen erakusle, albumaren hasiera bera da, Denbora Urtuta, Txopeten lehenengo kantuetako batekin hasita, eta ondoren Aiztoa Erakutsi, diskorako konposatutako azken abestia. Urtzi Iza arduratu da proiektua ekoizteaz eta forma ematen laguntzeaz, zuzenekoan teknikari gisa laguntzeaz eta prozesu osoaren karga emozionala partekatzeaz. Kantu guztiak Eten Espazio Sonoro-n ekoitzi dira, eta leku horretan grabatu ez ezik, konposatu eta garatu ere egin dira. Gainera, taldeari forma emateko orduan funtsezkoak diren hitzaldi- eta hausnarketa-ordu kontaezinak eman dira.

Urtzi Iza arduratu da proiektua ekoizteaz eta forma ematen laguntzeaz. Zuzenekoetan teknikari gisa ere ibili da. Diskoa Eten Espazio Sonoron ekoitzi dute: kantak han grabatzeaz gain, konposatu eta garatu ere egin dituzte. Soinu propioaren bilaketan ezinbestekoa izan da estudioa. Durangoko Azokan aurkeztu zuen talde bilbotarrak lehen aldiz diskoa, eta ordutik etengabe ari da zuzenekoak ematen. Aurten Azkena Rock jaialdian joko dute, ekainean: «Gu bezalako talde txiki batentzat esperientzia handia da».

Taldea
------

1. Andoni Barinaga-Rementeria, bateria
2. Iñigo Guemes Wemes, baxua
3. Jon Fernandez, gitarra eta ahotsa
4. Teknikaria: Urtzi Iza

Kantuen zerrenda
----------------

Hauek dira:

1. 1. Joan beharra, nora?
2. 2. Denbora urtuta
3. 3. Aiztoa erakutsi
4. 4. Dorrean gora
5. 5. Hasieratik amaiera
6. 6. Hotzikara
7. 7. Urrunean
8. 8. Nire hitzen gezurretatik

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* *Nahiz eta jauzi* albuma Youtuben.


|  |  |
| --- | --- |
| Euskal musikaEuskal musika | Artikulu hau **Euskal musika Wikiproiektuari** lotuta dago. Honelako artikuluekin lagundu nahi baduzu, jo ezazu wikiproiektuaren orrira. |
**Zaidíngo gaztelua** Espaianiako Huescako Zaidín herrian dagoen Erdi Aroko gotorleku-jauregi baten erorkinak dira.

Historia
--------

Antza denez, lehenengo gotorlekuak jatorri musulmana zuen. Beraz, gutxienez XII. mendearen hasieran eraikina altxatua egongo zen, batez ere kontutan hartzen badugu lurralde horretan eman ziren mugimendu militarrak. 1147an kristauek konkistatu zuten.

Ezagutzen diren aztarna zaharrenak, harresikoak, dena dela, XIII. mendekoak dira. 1411an Jaime II.a Urgellekoaren gotorleku garrantzitsua izan zen; berak gotortu zuen, alegia. XIV. mendean konpondu zen eta gelditzen diren aztarna nagusiak garai horretakoak dira: dorre batzuen oinarriak eta 50 metroko harresi horma bat.

2006ko maiatzaren 21etik Kultura-intereseko ondasuna da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Aragoiko Boletin Ofiziala, Martxoaren 10eko 3/1999 legea.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Castillos.net webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18219816
* Commonscat Multimedia: Castle of Saidí / Q18219816

---

* **Ondare historikoa**
* SIPCA: 1-INM-HUE-011-254-001

 |

* Wd Datuak: Q18219816
* Commonscat Multimedia: Castle of Saidí / Q18219816


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Zaidíngo gaztelua*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Thomas Tuchel** (Krumbach, Alemania, 1973ko abuztuaren 29a - ) futbolari-ohia da. Gaur egun Paris Saint-Germain FC futbol taldearen entrenatzailea da

Jokalari modura
---------------

Jokalaria zenean atzelaria izan zen eta Alemaniako 2. mailan ibili zen Stuttgarter Kickers taldean 1992 eta 1994 urte bitartean, eta 1998an erretiratu zen SSV Ulm taldean, 3. mailan, kartilagoan lesio kronikoa zuelarik.

Entrenatzaile modura
--------------------

2000. urtean hasi zen entrenatzaile lanetan, Stuttgarten jubenilen taldean. 5 urte pasa ondoren, Augsburgon egon zen 2. taldean eta 3 urteren baitan lehenengo mailan Mainz 05 taldean egin zuen debut  .

Bere lehenengo urtean 1. mailan mantentzea lortu zuen, hurrengo denboraldian Mainz 05-ekin emaitza oso onak lortu zituen eta 5. postua lortu zuen Europa Ligako klasifikazioa lortuz. Hurrengoko bi denboraldietan 1. mailan mantentzea lortu zuen eta 2013/2014 denboraldian Europa Ligako klasifikazioa lortu zuen berriz, ondoren dimitituz.

2015ean Borussia Dortmund-ek fitxatu egin zuen, lehen denboraldian emaitza onak lortu zituen ligako txapelketan 2. postua lortuz, Alemaniako kopan finalera heldu zen eta bertan Bayern Munichen aurka penaltietan galtzaile atera zen. Europa Ligako final laurdenetara heldu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q702233
* Commonscat Multimedia: Thomas Tuchel / Q702233

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315940054
* ISNI: 0000000448787877
* GND: 1069801445

 |

* Wd Datuak: Q702233
* Commonscat Multimedia: Thomas Tuchel / Q702233