recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Belateko tunela** Nafarroako Belate mendatean dagoen tunel bat da. Baztango Almandoz herria eta Ultzamaldea eskualdeko Ultzama udalerria elkarlotzen ditu. Bertatik N-121-A errepidea igarotzen da.

Historia
--------

1993an eraikitzen hasi eta 1997ko azaroaren 28an inauguratu zen, Almandozko tunela eta Belateko errepide berriarekin batera. Honek 21 kilometroko luzeera du, bide zaharrak baino 5 kilometro gutxiago eta kasik osotasunean berria, errepide zaharreko 4 kilometro besterik ez baitzituzten aprobetxatu. Obren ondorioz 18 minutuz arindu ziren Iruñea eta Baztan-Bidasoaren edo eta Ultzamaren arteko bidaiak.

Eraikuntza lanek 11.454 milioi pezetako gastua suposatu zuten. Horietatik 3.900 Europar Batasunak ordaindu zituen eta gainontzekoak Nafarroako Gobernuak.

Belateko tunelak 2.930 metroko luzera du eta antzinako Belateko mendateko errepidea baino garaiera txikiagotik pasatzen da, hain zuzen ere, 141 metro azpitik. Bere momentuan estatuko tuneletako luzeenetarikoa izan zen.

Arazoak
-------

Ireki zenetik maiz egin behar izan dira diru-inbertsioak itogin, luizi eta istripuen eraginez. Azkena 2018an, zazpi hilabeteko etenaldia Europako segurtasun eskakizunetara egokitzeko. Lanen ondorioz ibilgailu guztiak Belateko mendatetik desbideratu beharrak eraman ditu zonaldeko herriak egunero pasan diren 2.900 kamoiekin neurri bereziak hartzeko eskaera egitera.  Egunean 10.000 ibilgailu inguruk zeharkatzen dituzte tunelak, eta horietatik %30 kamioiak dira. Etorkizunean noranzko bakoitzarentzat tunel bat eraikitzeko asmoa dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Joan Karlos Espainiakoak Belateko tunela eta Gerindako parke eolikoa inauguratu ditu. 2007ko azaroaren 29a. El Pais.com **(Gaztelaniaz)**
2. ↑    [ «"Belateko tunelak zabalik" artikulua-(Mugairen hasten baita
Belateko malda unitate didaktikoa. Ikasbil)»] (pdf) *Egunkaria* 1997ko azaroak 29.
3. ↑    Vasca, EiTB Radio Televisión Pública. «Belateko tunela zabalik dago jada» *www.eitb.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-08-20).
4. ↑    Vasca, EiTB Radio Televisión Pública. «Belateko tunel barruko kamerek lur-jausiaren unea grabatu zuten» *www.eitb.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-08-20).
5. ↑    Berria.eus. «Argirik ez tunelaren amaieran» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2018-08-20).
6. ↑    Vasca, EiTB Radio Televisión Pública. «'Belateko mendate zaharrak ezin lezake nazioarteko zama garraioa jasan'» *www.eitb.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-08-20).
7. ↑   **(Ingelesez)** «Belateko tunelak bikoizteko ideia lehiaketa bat abiatu du gobernuak - Nafarroako Hitza» *Nafarroako Hitza* 2014-05-02 (Noiz kontsultatua: 2018-08-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48781697
* **Lekuak**
* OSM: 23321346

 |

* Wd Datuak: Q48781697
**Bartea**, gaztelaniaz artikuluarekin adierazi normalean (*El Barte*), Barrundian (Araba) egin ohi den opil bat da, bigarren mailako irinez egindako ogi handi bat. Henrike Knörr euskalariaren arabera, *partem* latinezkoaren (partea, zatia) euskaratze argi bat barte da izena: ogia bedeinkatu ondoren zatikatu eta bi herriko biztanleen artean partekatzeko zeremonia batean hartzen denez, hortik etimologia posible hori.

Hermua eta Larreako herrien artean uztailaren 4an egiten den erromeria eta ospakizun berezi baterako prestatzen da, eta jaiak berak *Bartearen erromeria* izena hartzen du. Urtero, uztailaren 4an, ondoko Hermua herrira abiatzen dira Larreako biztanleak oinez. San Martin elizan meza egiten da, eta bartea bedeinkatzen. Ondoren, Larreakoek opari ematen diete bartea Hermuakoei. Zeremonia soka-dantza eta aurresku berezi batekin osatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** RUIZ DE EGUINO, Kepa.  (2008-01-18). «La fiesta de "El Barte" en Larrea (I/II)» *www.euskonews.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-05-13).
2. ↑     *Ezpalak 2015 Larreako herritarrak: Bartearen aurreskua.*  (Noiz kontsultatua: 2020-05-13).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q94279818

 |

* Wd Datuak: Q94279818
Espaziontzi baten irudikapen artistikoa.Espaziontzi baten irudikapen artistikoa.
**Belaunaldi espaziontzia** izarrarteko bidaiak burutzeko erabilpena lukeen espaziontzi hipotetiko bat da. Argiaren abiaduran edota txikiagotetan bidaiatuko luke, mendeak edota milurtekoak iraungo lituzketen distantzia erraldoiak burutu beharko zituztenez, bertako eskifaia espaziontzia jaio, bizi eta hiltzea baliteke, euren arbasoengandik misioa jaso edota euren ondorengoei misioa edo bidaia burutzeko betekizuna jasoz. Gaur egungo teknologiarekin guztiz ezinezkoa denez, zientzia-fikzioaren sailera mugatua dagoen gaia da.

Zinema
------

* Battlestar Galactica (1978)
* Alien Nation (1988)
* District 9 (2009)

Ikus gainera
------------

* Lotegi espaziontzia
* Izarrarteko bidaia

Kanpo estekak
-------------

* Interstellar Ark **(Ingelesez)**
* Interstellar Ark Mission Architectures and Various Feasibility Issues

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q964131

 |

* Wd Datuak: Q964131
**Ataka informatikoa** informatika arloan datuak komunikatzeko interfaze bat adierazten du.
Interfaze hau fisikoa edo logikoa izan daiteke.

 Ordenagailu bateko txartel nagusiko kanpoko ataka mota batzuk:  

\***(1)** Mini-DIN 6 **PS/2** (berde argia) saguarekin konektatzeko.  

\***(2)** Mini-DIN 6 **PS/2** (morea) teklatuarekin konektatzeko.  

\***(3)** *Registered jack* konektorea RJ-45 (beltza) Ethernet sarera konektatzeko.  

\***(4)** ***Universal Serial Bus*** bi ataka (beltzak) USB konexio A, emea.  

\***(5)** D-sub (DE-9M) **COM** atakarentzat (komunikazioak).  

\***(6)** D-Sub (DB-25H)konektorea **LPT** atakarentzat (arrosa) (garai bateko inprimagailuentzat).  

\***(7)** D-Sub (DE-15H) konektorea **VGA** atakarentzat.  

\***(8)** D-Sub (DA-15H) konektorea **MIDI** atakarentzat.  

\***(9)** 3 **jack** konektoreak 3,5 mm neurrikoa, audio irteera (berde argia) / sarrera (urdin argia), (bozgorailuak konektatzeko (berde argia), mikrofonoa konektatzeko (arrosa), entzungailuak (berde argia), etab.).

Ataka fisikoak
--------------

* Serieko ataka
* Ataka paraleloa
* PS2 ataka

Oinarri plakako Slotak

* AGP
* PCI
* ISA
* SATA

Oinarri plakako memoria atakak:

* DDR
* DIMM
* SIMM

Sare atakak edo ataka logikoak
------------------------------

Sakontzeko, irakurri: «Sare ataka»
Konputagailu komunikazioetan zerbitzu ezberdinak antolatzeko zenbakiek izendatzen dituzten memoria atalak dira sare atakak.

### Sare ataken laburpena

| Izena | Ataka/protokolo | Azalpena |
| --- | --- | --- |
| FTP | 21/TCP | File Transfer Control |
| telnet | 23/TCP | Telnet |
| SMTP | 25/TCP | Simple Mail Transfer Protocol |
| Domain | 53/TCP/UDP | Domain Name Server |
| www-http | 80/TCP | World Wide Web HTTP |
| POP3 | 110/TCP | Post Office Protocol - Version 3 |
| NNTP | 119/TCP | Network News Transfer Protocol |
| netbios-ssn | 139/TCP/UDP | NETBIOS Session Service |

Ikus, gainera
-------------

* Oinarri plaka
* PC
* Hardware
* USB
* Firewire
* Bluetooth
* RS-232
* IDE
* SATA
* PCI
* IrDa
* PCMCIA

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13743633
* Commonscat Multimedia: Computer port (hardware)

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph208159

 |

* Wd Datuak: Q13743633
* Commonscat Multimedia: Computer port (hardware)
**Belt Handiko zubia** (danieraz *Storebæltsforbindelsen*, ingelesez *Great Belt Fixed Link*) Danimarkako Fionia eta Seelandia uharteak elkartzen dituen zubi esekia da, bi uharte horien arteko Belt Handia itsasartea gainditzen duena. Zubiak 1624 kilometrotako luzera dauka eta munduko hirugarrena da, Txinako bi zubiren atzetik. Obra guztiak 6.790 km osatzen ditu. Øresund zubiarekin batera Eskandinavia Europa kontinentalarekin errepidez eta trenbidez lotu du.

Luzeraren arabera munduko zubi esekirik hirugarrena da Akashi Kaikyō eta Xihoumen zubien ondoren.

Historia
--------

Uharte biak zubi baten bidez elkartzeko ideia 1850an sortu bazen ere hainbat saiakeraren ondoren 1988an hartu zen zubia eraikitzeko erabakia. 1991ean Finlandiak protesta egin zuen Nazioarteko Justizia Auzitegian zubiaren eraikuntzak itsasuntzien Baltikorako sarrera oztopatuko zuela argudiatuz baina Danimarkak 90 milioi koroako ordainsaria eman zion eta auziak ez zuen aurrera egin. 1997an inauguratu zen tren zerbitzuarentzako eta 1998an autobidea ireki zen.

21.400 mila milioi daniar koroa balio zuen (1988ko prezioetan).

Garraioa
--------

Zubia eraiki aurretik ferry sistema batek egiten zuen uharte bien arteko distantzia. 8.000 autok erabiltzen zuten egunero zerbitzu hau. Gaur egun (2008) 32.000 autok gurutzatzen dute egunero zubia.

Trenak ere hobekuntza nabaria izan du uharte biak gurutzatzeko denbora ordubetean murriztu baita. Honako hauek dira hirien arteko ibilbidearen iraupenak:

* Kopenhage-Odense, 1:15 h.
* Kopenhage-Aarhus, 2:30 h.
* Kopenhage-Esbjerg, 2:35 h.
* Kopenhage-Aalborg, 3:55 h.

Trenaren hobekuntza honek Kopenhage-Odense eta Kopenhage-Esbjerg arteko hegaldiak kendu ditu.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «The World's Greatest Bridges» *Stretto di Messina*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2007/09/28).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Passage through the Great Belt (Finland v. Denmark)» *International Court of Justice*.
3. 1 2   **(Ingelesez)**  *Facts and history.*   jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2013/06/23).

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)****(Ingelesez)****(Alemanez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q213962
* Commonscat Multimedia: Storebæltsforbindelsen

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 438145424564586830295
* LCCN: sh2015000129
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q213962
* Commonscat Multimedia: Storebæltsforbindelsen


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Munduko zubi eseki ospetsuenak |  |
| Akashi Kaikyō zubia • Bizkaiko Zubia • Xihoumen zubia • Belt Handiko zubia • Runyang zubia • Humber zubia • Jiangyin zubia • Tsing Ma zubia • Verrazano-Narrows zubia • Golden Gate zubia • Yangluo zubia |
**Bederatzi puntuetako zirkunferentziaren** puntu adierazgarriak: aldeetako erdiguneak (**M**, **N** eta **P**), garaieretako oinak (**E**, **G** eta **J**) eta erpinetatik ortozentroraino (**I**) doazen zuzenkien erdiguneak (**F**, **H** eta **D**).
Geometrian, **bederatzi puntuetako zirkunferentzia** zirkunferentzia bat da, edozein triangelutarako eraiki daitekeena. Bederatzi puntu adierazgarritatik —haietako sei triangelukoak dira— igarotzen delako hartzen du izena. Bederatzi puntuak hauek dira:

* triangeluaren aldeetako erdiguneak,
* triangeluaren garaieretako oinak, eta
* triangeluaren erpinetatik ortozentroraino doazen zuzenkien erdiguneak.

Bederatzi puntuetako zirkunferentziari beste izen hauek ere ematen zaizkio: **Feuerbach-en zirkunferentzia**, **Euler-en zirkunferentzia**, **Terquem-en zirkunferentzia**, **sei puntuetako zirkunferentzia**, **hamabi puntuetako zirkunferentzia**, ***n* puntuetako zirkunferentzia** edo **zirkunferentzia erdiinskribatua**.

Historia
--------

Karl Wilhelm Feuerbach-ek —zirkunferentzia hau aurkitzearen ospea berak hartu bazuen ere— ez zuen guztiz aurkitu bederatzi puntuetako zirkunferentzia, sei puntuetako zirkunferentzia baizik (*irudian*, M, N, P, E, G, *eta* J *puntuak*); pixka bat lehenago, Charles Brianchon-ek eta Jean-Victor Poncelet-ek enuntziatu zuten, teorema modura, bai eta frogatu ere.

Baina, Feuerbachen ekarpenetik gutxira, Olry Terquem matematikariak ere frogatu zuen bazela zirkunferentzia hau. Gainera, bera izan zen lehena beste hiru puntu adierazgarriak gehitzen: triangeluaren erpinetatik ortozentroraino (*irudian*, I *puntua*) doazen zuzenkien erdiguneak (*irudian*, F, H, *eta* D *puntuak*). Hortaz, Terquem izan zen lehena "bederatzi puntuetako zirkunferentzia" izena erabiltzen.

Ikus, gainera
-------------

* Bederatzi puntuetako hiperbola
* Lester-en teorema
* Triangeluaren zentroak

Kanpo estekak
-------------

  

* **(Ingelesez)** "A Javascript demonstration of the nine point circle", rykap.com
* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Nine-Point Circle" MathWorld-en.
**Augustenborg gaztelua** (danieraz *Augustenborg Slot*, alemanieraz *Schloss Augustenburg*) Danimarkako Sønderborg herrian dagoen gaztelua da, Als uhartean hain zuzen ere. Gaur egun ospitalea da.

Izena
-----

Auguste dukesaren (1633-1701) omenez dauka Augustenborg izena. Ondoren izan ziren hainbat dukek ere Auguste izena hartu zuten, besteak beste bertako azken dukea izan zen Kristian Augusto II.a Dukea (1798-1869).

Historia
--------

1660 eta 1664 artean eraiki zuen Ernest Günther Augustenborgeko lehen dukeak. 1770 eta 1776 artean zabalkundeak egin zitzaizkion, hiruhegotako eraikin barroko simetrikoa eraiki zelarik. Michel Angelo Taddei italiar arkitektuak diseinatu zuen eta kapera rokoko bat gehitu zion eraikinari.

Danimarkak uhartea 1920an eskuratzerakoan jauregia ere hartu zuen eta 1927an ospitale bihurtu zuen.

Iruditegia
----------

* Jauregiaren aurrealdea.Jauregiaren aurrealdea.
* Jauregiko eliza.Jauregiko eliza.
* Jauregi inguruko parkea.Jauregi inguruko parkea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q552920
* Commonscat Multimedia: Augustenborg Slot

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87144647643387352921
* **Ondare historikoa**
* FBB: 12525584

 |

* Wd Datuak: Q552920
* Commonscat Multimedia: Augustenborg Slot
**Beltrami konderria** (ingelesez: *Beltrami County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bemidji da. 2010eko zentsuaren arabera 44.442 biztanle zituen, Beltrami kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Beltrami konderriak 7.914,37 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.426,61 ura dira. Beste 6.487,76 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,62 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 44.442 pertsonetatik 33.742 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 676 dira. 251 beltzak edo afroamerikarrak. 8.821 amerikar natiboak ziren eta 18 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 304 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 17 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.289 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110491
* Commonscat Multimedia: Beltrami County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145427596
* LCCN: n81093642
* NARA: 10039753
* SUDOC: 200792105
* **Lekuak**
* OSM: 1796043
* TGN: 2001002

 |

* Wd Datuak: Q110491
* Commonscat Multimedia: Beltrami County, Minnesota
**Augustin Jean Meurmans**, (Ottignies, Belgika, (1997ko maiatzaren 29a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari belgikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen belar-hockeyan Belgikako taldearekin, Australiaren eta Indiaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Gauthier Boccard, Tom Boon, Thomas Briels, Cédric Charlier, Félix Denayer, Nicolas De Kerpel, Arthur De Sloover, Sébastien Dockier, John-John Dohmen, Simon Gougnard, Alexander Hendrickx, Antoine Kina, Loïck Luypaert, Augustin Meurmans, Victor Wegnez, Vincent Vanasch, Florent Van Aubel eta Arthur Van Doren-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Augustin Meurmans» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Augustin Meurmans» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38041689

 |

* Wd Datuak: Q38041689
**Bell konderria** (ingelesez: *Bell County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Pineville da. 2010eko zentsuaren arabera 28.691 biztanle zituen, Bell kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bell konderriak 935,29 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,48 ura dira. Beste 929,81 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 30,68 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.691 pertsonetatik 27.495 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 198 dira. 633 beltzak edo afroamerikarrak. 48 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 77 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 422 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491941
* Commonscat Multimedia: Bell County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137194028
* LCCN: n79061862
* **Lekuak**
* OSM: 1846499
* TGN: 2000769

 |

* Wd Datuak: Q491941
* Commonscat Multimedia: Bell County, Kentucky
Bederatzigarren Sinfonia sortu ondoren zabaldu omen zen zoritgaitza.
**Bederatzigarren Sinfoniaren zorigaitza**ren sineskeria Ludwig van Beethovenen heriotzarekin sortu zen. Horren arabera inoiz ez zen hamargarrena konposatuko zuen egilerik izango. Ideiak ez du inongo oinarririk baina konpositore asko horren beldurpean bizi izan dira eta, sarritan, zorigaitza sahiesteko estrategiak erabili dituzte. Sineskeriaren arabera, Beethoven aparte, musikari hauek hil ziren hamargarrena sortu baino lehen: Franz Schubert, Antonín Dvořák, Anton Bruckner, Gustav Mahler eta Ralph Vaughan Williams. Dena dela, kasu horietan ez dirudi hamargarrena idazterakoan hil zirenik, kasu guztietan, Beethovenenean izan ezik, datua ez baitago batere garbi.

Sineskeriaren jatorria
----------------------

Arnold Schoenberg kritikariaren arabera sineskeria Mahlerrekin jaio zen: Honek esan omen zuen "Ematen du bederatzigarrena muga dela. Inork ez daki handik haratago zer gertatuko den. (...) Bederatzigarrena idatzi dutenak beste bizitzatik gertuago zeuden, antza". Izan ere, ideiaren benetako sortzailea Mahlerren emaztea omen zen, Alma Mahler, eta honek konpositorea fobiaz kutsatu zuen.

Hamar baino gehiago egin zituztenak
-----------------------------------

Dena dela asko izan dira hamar sinfonia baino gehiago sortu dituzten musikariek. Hona hemen batzuk:

* Gian Francesco Malipiero
* Max Butting
* Joachim Raff
* Heitor Villa-Lobos
* Dmitri Xostakovitx
* Nikolaï Miaskovski

Antza, Mozarten, 68 sinfonia, eta Haydnen, 106 sinfonia, kasuak ez dira egokiak aipatzeko zeren Beethoven baino lehen hil baitziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. 1 2

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1329249

 |

* Wd Datuak: Q1329249
**Augusta Déjerine-Klumpke** (1859ko urriaren 15a - 1927ko azaroaren 5a) estatubatuar jatorriko frantziar medikua izan zen, neuroanatomian egin zuen lanagatik ezaguna. Parisko ospitale batean lan egin zuen lehen emakumezko egoiliarra izan zen. 

Gazte-gaztetatik, Klumpkeren familiak bere anbizio medikoak babestu zituen, eta Parisera joan ziren bizitzera bera eta Anna Elizabeth Klumpke, Julia Klumpke eta Dorothea Klumpke ahizpak euren jarduerak jarrai zitzaten. Medikuntza arloan emakumea izateagatik mespretxatu arren, bere ikasketa medikoetan jarraitu zuen ikasgela barruan zein kanpoan, Muséum d'Histoire Naturelle laborategietan lan egiteraino. Azkenean, medikuntza arloan zuen gaitasunagatik eta hizkuntzetan ingelesez eta alemanez hitz egiteko gaitasunagatik ospea lortu zuen. Horrek Blanche Edwards-Pillet- ekin batera Parisko Ospitaleetako lehen emakume egoiliarrak izatera eraman zuen.

Denbora tarte horretan gaur egun Klumpke-ren paralisia deitzen dena zer den edo nerbioek kontrolatzen duten besoen mugimenduaren lesioa azaldu zuen. Alfred Vulpianen zuzendaritzapean lan egin zuen, bere medikuntza eskola zaharreko dekanoarekin, medikuntza eskolara joatearen aurka agertu zen emakumea eta garai hartan nahiko gaztea zelako.

Bizitzan zehar, bere izena berrogeita hamasei artikulutan agertu zen, eta horietako batzuk berak idatzi zituen. Nerbio zentroen anatomiari buruzko bi liburukiak ere idatzi zituen *Anatomie des Centers Nerveux* izenekoa bere senarrarekin, Joseph Jules Dejerinerekin. Klumpke hainbat elkarte zientifikotako kide izan zen, horien artean Société de Biologie (lehen emakumea hautatua izan zen) eta Société de Neurologie de Paris. Aurkikuntzen sariak ere jaso zituen, baita Officier de la Légion d'honneur eta Chevalier de la Légion d'honneur ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Augusta Déjerine-Klumpke, M.D. (1859–1927): a historical perspective on Klumpke's palsy.*  doi:10.1227/01.NEU.0000320420.25035.A7. PMID 18797367..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2870950
* Commonscat Multimedia: Augusta Déjerine-Klumpke

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54146526
* ISNI: 0000 0001 2280 0277
* BNF: 11899138p (data)
* GND: 1049666658
* LCCN: n2017031554
* NKC: xx0226143
* SUDOC: 075709643
* Léonore: [LH//689/13 LH//689/13]
* Open Library: OL5624252A

 |

* Wd Datuak: Q2870950
* Commonscat Multimedia: Augusta Déjerine-Klumpke
**Bennington konderria** (ingelesez: *Bennington County*) Vermontko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bennington da. 2010eko zentsuaren arabera 37.125 biztanle zituen, Bennington kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bennington konderriak 1.755,12 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,93 ura dira. Beste 1.748,19 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,15 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 37.125 pertsonetatik 36.042 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 525 dira. 291 beltzak edo afroamerikarrak. 71 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 264 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 20 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 424 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q511647
* Commonscat Multimedia: Bennington County, Vermont

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131384319
* NARA: 10036611
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 60803
* TGN: 1002176

 |

* Wd Datuak: Q511647
* Commonscat Multimedia: Bennington County, Vermont
|  |
| --- |
| **Historiaurreko aroak** |
| Okabeko harrespila. |
| Pleistozenoa |
| Paleolitoa |
| Behe Paleolitoa |
| Olduvai kultura
Acheulear kultura |
| Erdi Paleolitoa |
| Mousteriar kultura |
| Goi Paleolitoa |
| Châtelperroniar kultura
Aurignac kultura
Gravettiar kultura
Solutre kultura
Madeleine kultura |
| Holozenoa |
| Mesolitoa eta Epipaleolitoa |
| Aziliar kultura
Kebarar kultura
Natufiar kultura |
| Neolitoa |
| Halafiar kultura
Hassun kultura
Ubaid kultura
Uruk kultura |
| Kalkolitoa |
| Kurgan kultura |
| Brontze Aroa |
| Behe Brontze Aroa
Erdi Brontze Aroa
Goi Brontze Aroa |
| Burdin Aroa |
| Hallstatt kultura
La Tene kultura |

**Behe Paleolitoa** Historiaurre eta Paleolitoaren lehendabiziko garaia da. Arkeologoen arabera, hominidoek lehen harrizko lanabesen erabilpenarekin, duela 2.5 milioi urte hasten da Behe Paleolitoa. Bukatzeko data duela 300.000 urtean kokatzen da, harria lantzeko teknikan aldaketa nabarmenek Erdi Paleolitoa iragarri zutelako.

Orain dela 3 miloi urte inguruan, *Homo* sailkapenean sartu ahal diren lehendabiziko gizakiak agertu ziren, aurkitutako fosilen arabera. Bilakaera australopithecusengandik edo primateen beste adar batetik etor zitekeen.

*Homo habilis*ek duela 2.5 milioi urte inguru estreinako harrizko lanabesak garatu zituen, baita sua kontrolatzen ere bazekien, Olduvaiko aztarnategian agertu zen bezala. Duela 1.5 milioi urte, *Homo habilis*en tokia *Homo erectus*ek hartu zuen, Europara etorri zen gizakiak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7463501
* Commonscat Multimedia: Lower Paleolithic

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX5296748
* GND: 4142082-2
* LCCN: sh85097117
* AAT: 300019260
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q7463501
* Commonscat Multimedia: Lower Paleolithic
Auskiarren kokapena.
Roquelauren aurkitutako freskoa.
**Auskiar** (latinez: *Auscii pluralean*) Antzinako Erroma baino lehen Akitanian bizi izan zen tribu bat zen, *Elimberrum* edo *Eliberris* hiriaren inguruetan (gaur egungo Auch). Auskiar tribukoek gaur egungo euskararekin erlazionatuta dagoen akitanieraren dialektoren bat hitz egiten zutela uste da.

Auskiarrek bi herri edo hiri garrantzitsu zituzten: aipatutako *Eliumberrum, eta iparraldera zegoen* La Sioutat oppiduma Roquelauren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2015-1-30). *174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak.* , 3 or..
2. ↑   Lemoine, Jacques.  (1977). *Toponymie du Pays Basque Français et des Pays de l'Adour.*  Picard ISBN 2-7084-0003-7..
3. ↑   **(Frantsesez)** «Actualité | L’oppidum de La Sioutat, capitale des Ausci» *Inrap* 2019-08-27 (Noiz kontsultatua: 2023-02-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q534622

 |

* Wd Datuak: Q534622
Azukre zuriko koxkorrak
**Azukre-koxkorra**, **azukre-mokorra** edo **azukre-tontorra** kubo itxurako azukrea da, azukre-jaraberekin azukre kristalak lotuz lortzen dena. Batez ere, edari beroak gozatzeko balio dute, zeinetan disolbatzen diren. Beraz, azukre-koxkorra azukrearen kontu-unitate bat da.

XIX. Mendearen erdialdera, azukrea azukre-bolumen moduan banatu zen batez ere. Azukre-koxkorraren aurkitzailetzat, Jakub Kryštof Rad hartzen da, Dačice-ko azukre-findegiaren zuzendaria izan zena. Hark azukre-koxkorra patentatu zuen 1843. urtean. Bere lehen kuboek 1,2 cm eta 1,5 cm arteko ertzen dimentsioak zituzten. Geroago, hainbat fabrikatzailerekin hasi ziren diferentzia bat egiteko eta kubo forma beste forma geometriko batzuetara aldatu zuten. Kolore desberdinekoak ere izan daitezke, baina gehienetan kolore zurikoak dira, hau da, azukre finduaren erabilerak eragiten duena, kolorerik gehitu gabe.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1042920
* Commonscat Multimedia: Sugar cubes

---

 |

* Wd Datuak: Q1042920
* Commonscat Multimedia: Sugar cubes
***Bison bison athabascae*** edo **basoko bisontea** Amerikako bisontearen bi azpiespezietakoa bat da.

Zehazki basoko bisontea Amerikako bisontearen iparraldeko azpiespezie edo ekotipo berezia da.

Bere jatorrizko zabalpen eremuak Alaskako iparraldeko baso borealak hartu zituen, Yukon, eta Britaniar Kolunbiako mendebaldeko lurraldeak, Kanadako Ipar mendebaldeko lurraldeak, Albertako iparraldean eta ipar-mendebaldeko Saskatchewan. Kanadako agintariek arriskuan dagoen espezietzat hartzen dute.

Etimologia
----------

**Basoko bisontea** edo **Mendiko bisontea** deitzen dute. Bere izen zientifikoa Bison bison athabascae da.

Ezaugarriak
-----------

Basoko bisontea ezaugarri askotan bereizten da Amerikako bisontearen beste ekotipotik, hau da, Ordokietako bisontetik. Nabarmenena zera da, basoko bisontea askoz astunagoa dela. Zenbait ar handiek 900 kilo inguru pisatzen dute. Hori dela eta, Amerikako alur animalik astunena da.

Basoko bisontearen punturik garaien bere aurreko hanken aurretik dago, eta ordokietako bisontearen kauan zuzenki aurreneko hanken gainean dago, bertako soin gurutzean.
Bere senidearekin konparatuz, basoko bisonteak adar muin luzeago dauka, ilaje ilunago eta artiletsuagoa eta baita ile gutxiago aurreneko hanketan eta bizarran. Hauetako zenbait ezaugarri (Pisu handigoa, kolore iluna, ilaje naroa...) iparraldean bizitzera egokitzeko ugaztunen ekotipo ezberdinen adaptazioen antzekoak dira.

Ikus gainera
------------

* Bisonte
* Amerikako bisonte
* Yakalo
* Beefalo

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** [ Environment Canada's Species at Risk website

profiles the Wood Bison]

* Basoko bisonteen bideoa

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2336049
* Commonscat Multimedia: Bison bison athabascae
* Wikispecies Espezieak: Bison bison athabascae

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 6165163
* ITIS: 898933
* NCBI: 43347
* Species+: 12178

 |

* Wd Datuak: Q2336049
* Commonscat Multimedia: Bison bison athabascae
* Wikispecies Espezieak: Bison bison athabascae
**Belate** Nafarroa Garaiko mendatea da. Almandoz (Baztan) eta Arraitz (Ultzama) herriak lotzen dituena. 847 metroko garaiera du. Bertatik pasatzen da NA-1210 errepidea (lehengo N-121).

Historia
--------

Belate aspalditik izan da igarobide garrantzitsua. Bertatik Nafarroa Garaiko barnealdea, Lapurdirekin eta Gipuzkoako kostaldearekin lotzen zituen erromatar galtzada pasatzen zen. Ikertzaile batzuen arabera, II. edo III. mendekoa da. Galtzada honetatik igarotzen ziren ere Erdi Aroan, Done Jakuera bidean, Urdazubitik barrena zetozen erromesak. Horrela, Belateko Santa Maria Monasterio-Ospitalea eraiki zuten bertan, gaur egungo aterpe baten modukoa.

1512an, nafarren eta gaztelarren arteko Belateko gudua gertatu zen, Joanes III.ak Nafarroako Erresuma berreskuratu nahi izan zuelarik, baina gaztelarrek garaitu zuten.

1840ko hamarkadan, Nafarroako Foru Aldundiak Iruñearen eta Dantxarinearen arteko errepidea (N-121) eraiki zuen, Belateko mendatetik igarotzen zena. Errepide berria eraiki eta gutxira Belate mendatearen alde banatako udalek, hots, Ultzamak eta Baztanek, benta bana zabaldu zuten: Ultzamako benta eta Benterrea. 1997an, mendatea saihesten duen Belateko tunela zabaldu zen.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko mendateak
* Belateko Santa Maria Monasterio-Ospitalea
* Belateko mendilerroa

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
2. 1 2   Tellabide, Muskilda. *Belateko mendietan Marin errekan barrena.*  *Argia* astekaria, 2004ko martxoak 28, CC BY-SA 3.0, argia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-2-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110463421
* **Lekuak**
* OSM: 256344506

 |

* Wd Datuak: Q110463421
**Basamortuko gazteluak** izenarekin Jordaniako ekialdeko basamortuan aurki daitezkeen hogei inguruko gaztelu, jauregi eta karabansarai dira. Gehienak Ammango ekialdean eta hegoaldean daude. *Qasr* hitzak arabieraz gotorlekua adierazten du baina garai haietan ere hiritik urruti zegoen erregearen erresidentzia.

Historia
--------

Eraikin hauek VII. mendetik VIII. mendetara altxatu ziren, batez ere 660 urtetik 750 urtera. Eraikitzaile nagusiak omeiatar kalifak izan ziren; kalifa hauek Damaskon kokatu zuten haien hiriburua. Gehienak Medina eta Kufa arteko ibilbidean daude.

Gotorlekuon helburua
--------------------

*Qasr* hauen helburu nagusia ez dago oso garbi eta, agian, denboran zehar, aldatzen joan zen: biltegiak, gotorlekuak, zentro komertzialak... Pentsatzen da hasieran jauregi gotortuak zirela, kalifa hiritik urruti zegoenean bertan babesa hartzeko. Baita beduinoentzat topaguneak eta gameluen karabanentzat babestokiak ziren ere. Amra eta Kharana Mekako bidean eraiki ziren, agian, atseden-leku moduan.

Gotorleku hauek arte islamiar goiztiarraren adibideak dira.

Gazteluak
---------

Hauetako gotorleku asko erabat txikituta daude. Hauek dira hobeto gordetzen direnak:

* **Qasr al-Qastal**, Ammandik 25 km-tara
* **Qasr al-Muwaqqar**, Ammandik 30 km-tara
* **Qusair Mushatta**, Ammandik 35 km-tara
* **Qasr Hammam As Sarah**, Ammandik 55 km-tara, iparraldera
* **Qasr al-Hallabat**, Ammandik 60 km-tara, iparekialdera
* **Qasr Kharana**, Ammandik 65 km-tara
* **Qusair Amra**, Ammandik 85 km-tara , ekialdera
* **Qasr Tuba**, Ammandik 95 km-tara, hegoekialdera
* **Quasr Al Azraq**, Ammandik 100 km-tara, ekialdera

Galeria
-------

* Quasr Al Azraq.Quasr Al Azraq.
* Qusair Mushatta.Qusair Mushatta.
* Qasr Hammam As Sarah.Qasr Hammam As Sarah.
* Qasr Kharana.Qasr Kharana.
* Qusair Amra.Qusair Amra.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Basamortuko gaztelukoei buruzko informazio turistikoa.
* **(Ingelesez)**: Basamortuko gaztelukoei buruz.
* **(Ingelesez)**:  Argazkiak]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1688297
* Commonscat Multimedia: Castles in Jordan

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1688297
* Commonscat Multimedia: Castles in Jordan
**Basamortu Beltza** ( arabieraz: ‏الصحراء السوداء‎ , *aṣ-Ṣaḥrāʾ as-sawdāʾ* ) sumendi itxurako eta oso tarte zabaleko tumuluetako eskualde bat da, 30 ingurutan banatuta. Egipto mendebaldean, hegoaldean Basamortu Zuriaren eta iparraldeko Bahariya Oasiaren artean. Bertako tumulu gehienak basaltozko zokalek estaltzen dituzte, kolore beltz bereizgarria emanez.

Geologia
--------

Basamortu Beltzaren tumuluak, 100 metrotik gora (328 oin), altuera, tamaina, konposizioa, altuera eta itxura aldatuz doaz, batzuk burdinazko kuartzitoz osatuak eta beste batzuk gorriagoak diren bitartean, arrokak burdinazko hareharrizkoak diren bezala. Esne Beltzaren inguruetan, muino bolkanikoak daude, dolerita bolkaniko ilunaren erupzioa frogatzen dutenak, duela 180 milioi urte garai Jurasikora itzuliz.

Paleobiologia
-------------

*Basamortu Beltzean* zuhaixken aztarnak eta baso fosilizatuak aurkitu dira, landareak garai batean bertan hazten zirela adieraziz.

Erreserba Naturalaren Adierazpena
---------------------------------

Bere mugetan dinosauroen hezurdura handi bat aurkitu ondoren, *Basamortu Beltza* erreserba natural izendatu dute 2010etik  .

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ekaterina E. Plyusninaa, Emad S. Sallamb, Dmitry A. Rubana; Geological heritage of the Bahariya and Farafra oases, the central Western Desert of Egypt, Journal of African Earth Sciences (2016).
2. ↑  The Black Desert Retrieved 2020/04/20.
3. ↑   Samir, Aya.  (6 January 2018). «Egypt’s western desert: magic lies within» *Egypt Today*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14220014
* Commonscat Multimedia: Black Desert, Egypt

---

 |

* Wd Datuak: Q14220014
* Commonscat Multimedia: Black Desert, Egypt
**Banaketa prozesua** kimika eta ingeniaritza kimikoan substantzia desberdinen nahasketa bi produktu edo gehiagotan banatzean datzan prozesua da. Banaketaren ondoren lortutako produktuak hasierakikoarekiko propietate fisiko edota kimiko desberdinak izan ditzake.

Salbuespen gutxi batzuk kenduta, ia konposatu kimiko guztiek ezpurutasunak dituzte naturan. Hori dela eta, konposatu hauek modu indibidualean banatzeko beharra dago batzuetan. Ingeniaritza kimikoak arlo honetan dituen aplikazioak ugariak dira. Honen adibide garbi bat petrolioarena da. Petroleo gordina hidrokarburo desberdinen nahasketa da eta egoera honetan baliotsua da. Hala ere, hidrokarburo purifikatu batzuen eskaera handiagoa da, hala nola, gas naturala, gasolina...

Banaketa prozesuak masa transferentziaren prozesu gisa sailka daitezke. Sailkapen honen barruan banaketa prozesu mekanikoak eta kimikoak daude. Erabiliko den banaketa prozesua aukeratzeko bere abantailak eta eragozpenak hartu behar dira kontuan. Banaketa mekanikoak kimikoak baino merkeagoak dira eta posible bada, hauek erabili ohi dira. Banaketa mekanikoa eraginkorra ez den kasuetan, kimikoa erabiltzen da, lehen aipaturiko petrolioaren kasuan bezala.

Nahasketaren arabera, prozesu bat baino gehiago erabiltzea beharrezkoa izan daiteke nahi den emaitza lortu ahal izateko.

Banaketa prozesu motak
----------------------

* Adsortzioa: atomo, ioi edo molekulak material baten gainazalean harrapatuz.
* Zentrifugazioa: indar errotatiboa erabiliz dentsitatearen araberako banaketa.
* Kromatografia: polaritatearen araberako banaketa.
* Kristalizazioa: kristalen sorrera purifikatzeko.
* Dekantazioa: disolbagarritasunean eta sedimentazioan oinarritutakoa.
* Distilazioa: iraki-puntu desberdinetan oinarritutakoa.
* Lehorketa
* Lurrunketa
* Elektroforesia: eremu elektrikoan molekulek duten jarraren araberakoa.
* Erauzketa: disolbagarritasunean oinarrituta.
* Iragazketa: material porotsu baten erabilerarekin banaketa.
* Hauspeatzea: gainsaturazioan oinarrituta.
* Sedimentazioa
* Elutriazioa: tamaina eta dentsitatearen arabera.
* Bahetzea: sare bat erabiliz tamainaren araberako banaketa.
* Sublimazioa
* Flokulazioa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q898987
* Commonscat Multimedia: Separation techniques

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX529245
* BNF: 11942910z (data)
* GND: 4078395-9
* LCCN: sh85120087
* NKC: ph116128

 |

* Wd Datuak: Q898987
* Commonscat Multimedia: Separation techniques
**Belinda Bennett** (Santa Helena, Erresuma Batua, 1977 inguruan) santahelenar gurutzaontzi kapitaina da. Munduko lehen emakumezko gurutzaontzi-kapitain beltza da.

Bizitza
-------

Santa Helena itsasoaz haraindiko britainiar lurraldean jaio eta hazi zen. 17 urte zituenean ontzigaineko kadete lana hartu zuen *RMS St Helena* zama-bidaiontzian. 2003an, bederatzi urte igaroeta bigarren ofizial mailara igotzea lortu ondoren, ontzia utzi zuen. Ondoren, *SS Delphine* laketontzian eta Isle of Man Steam Packet Companyren ferryetan lan egin zuen, baita itsasketa-eskolara itzuli ere maisutza bat ikastera. 2005ean Windstar Cruisesen hasi zen lanean bigarren ofizial gisa. Bertan mailaz igotzen jarraitu zuen. 2016ko martxoan *Wind Star* itsasontziko kapitain izendatu zuten eta Windstar konpainiako lehen emakume kapitaina izan zen.

2018an Erresuma Batuak Merezimenduzko Zerbitzuari Merkataritza Ontzidiaren Domina eman zion.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Werner, Annie. «The First Black Female Cruise Ship Captain’s All-Time Favorite Port, Beach, and Seafood Restaurant» *Here* (Noiz kontsultatua: 2021-03-25).
2. ↑   **(Ingelesez)** Bloom, Laura Begley.  (2019-02-25). «Meet The World's First Black Woman Cruise Ship Captain» *Forbes* (Noiz kontsultatua: 2021-03-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97704805

 |

* Wd Datuak: Q97704805
Oindolar IV trikuharria.
Oindolar I trikuharria.
Oindolar III trikuharria.
Oindolar II trikuharria.
**Belabietako Estazio Megalitikoa** Gipuzkoan dagoen megalitoen gune bat da. Aztarna megalitiko asko ikus daiteke Estazio honetan. Guztira bederatzi dira ezagutzen direnak. Bat izan ezik, beste guztiak mendi gailurretan kokatzen dira, mendiaren hareharrizko guneetan, bestetik.

Historiaurreko monumentuak
--------------------------

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak. Inguru honetan sukarriz egindako tresna asko agertzen dira eta horrek inguru honek izan zuen aktibitatea adierazten du. Gaur egun ere artzaintza trasumantearen presentzia handia da.

Kokapen geografikoa
-------------------

Berastegi Tolosarekin elkartzen duen katean sortzen da, hain zuzen ere, Ipuliñotik Uzturreraino doan eta San Lorenzo, Urdelar eta Belabietatik igarotzen den katean. Katearen ia puntu batek ere ez du lortzen 900 metrotako altuera. Monumentuak udalerri hauetan kokatzen dira:Berastegi, Elduain eta Villabona .

Sailkatutako monumentuak
------------------------

Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak

Guztira sei:

* Basaburu
* Belabieta Txiki
* Loa
* Oindolar I
* Oindolar II
* Oindolar III

### Tumuluak

Guztira hiru:

* Itxupeaka
* Loa I
* Moa

Egoera legala
-------------

Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan bederatzi monumentu aipatzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070838

 |

* Wd Datuak: Q61070838
**Bakailao irla** (**Bachalaos**, **Bacalhau**, **Bacalhaus**, **Bacalaieu**, **Baccalar** edo **Bakalhau** ere deitua) XVI. mendeko mapetan irudikatutako uharte mamua da, Ipar Atlantikoko mendebaldeko sektorean, Ternuatik gertu. Izena, bistan denez, bakailao-arrainari zor dio, ozeanoaren alde horretan ugaria baita, eta 1508an agertu zen lehen aldiz mapa batean. Hala ere, ustezko uharte horren aurreko aipuak ere badira. Kondairak dioenez, "Bakajontxu" izeneko pertsonaia bat zegoen bertan, tokikoak hondartzara hurbiltzen zirenean, haize barealdi luzeekin madarikatzen zituena.

Hain zuzen, 1472an, Portugalgo erregeak João Vaz Corte Real nabigatzaileari eskatu zion, Azoreetatik abiatuta *Terra do Bacalhau* aurki zezan. Bestalde, Bartolomé de las Casas fraile espainiarrak, *Bacalhauaren Lurra* aurkitzen saiatu ziren portugaldarren bidaien zerrendak idatziak utzi zituen. Horrek iradoki duenez, litekeena da Corte-Realek Amerikako kontinentea Cristobal Kolonek baino hamarkada batzuk lehenago ikusi izana.

Gaur egun, Kanadan, Avalon penintsularen ipar-ekialdean, Ternuako uharte handian, Baccalieu izeneko uharte txiki bat dago.

Kultura popularrean
-------------------

* *The Cliffs of Baccalieu* ("Bakailaoko itsalabarrak") T. Whiters-en kanta baten izena da. Uharte horretako kostaldean ekaitz baten ondorioz hondoratzen de ontzi bati buruzko abestia da.
* Blogsoviet komunitate digitalaren sorreran, mito sortzaile bezala erabili zen Bakalhau irlaren ideia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   ch 1. Mark Kurlansky (1997). *Cod: A Biography of the Fish That Changed the World*. New York: Walker. ISBN 0-8027-1326-2.

Ikus gainera
------------

* Cod lurmuturra
* Vinland

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1415099

 |

* Wd Datuak: Q1415099
**Belgrano** Argentinako hiriburua den Buenos Airesko *auzoa* da, hiriaren iparraldean dagoena. Argentinako banderaren sortzailea den Manuel Belgrano jeneralaren omenez izendatua dago.

Mugak
-----

Belgranok ipar-mendebaldean Nuñez auzoarekin egiten du muga, ekialdean Río de la Platarekin, hegoaldean Palermorekin, hegoaldean Colegialesekin, hego-mendebaldean Villa Ortuzarrekin eta Villa Urquizarekin, mendebaldean Coghlanekin. Belgrano hainbat sektoretan banatzen da: Belgrano Chico, Belgrano R, Bajo Belgrano, Barrio River eta Belgrano C.

Historia
--------

Valentín Alsinak sortu zuen; lehen bi kaleak Echeverría eta Once izan ziren. 1870 inguruan populatu zen familia aristokratikoak hiriaren iparraldera joan zirenean Paraguaiko Gerratik Buenos Airesera itzuli ziren soldaduek sukar horiak eragindako infekzioaren beldur.

Monumentuak eta toki interesgarriak
-----------------------------------

Leku bitxi bat Chinatown asiar auzoa da, bertan *barrio* *chino* izenaz ezaguna, txinatarrek eta Asiako beste herrialde batzuetako biztanleek eta txinatar dendez betea. Ez da helmuga turistiko garrantzitsu bat, baina zenbait museo ditu, esate baterako Valetín Alsinaren etxea, Monumentu Historiko Nazional izendatua, edo *Museo Histórico Sarmiento* eta plazak (adibidez, General Manuel Belgrano Plaza), batzuetan turistak erakartzen dituztenak.

Belgrano landareak eta zuhaitzak ugari diren auzoa da, eta plaza asko daude. Bide nagusiak *Cabildo Avenida*, *Libertador etorbidea*, *Virrey Del Pino*, *Monroe etorbidea* eta *La Pampa* dira. Arazo larria uholdeak dira, maiz izaten baitira euri ugari egiten duenean, eta iraupen laburra izan arren zailtasun larriak sortzen ditu.

Kirola
------

Auzoko kirol klub nagusia Club Atlético River Plate da, bere etxeko partidak Estadio Antonio Vespucio Liberti-n jokatzen duena. *Monumental* izenez ere ezagutzen dena. River Plate herrialdeko talderik garrantzitsuenetarikoa da eta munduko arrakasta gehien duena da. Auzoan oso sustraituta egon arren, River Plate taldea ez da Belgranokoa, 1901ean sortu zen Boca auzo ezagunean. Auzoko beste talde garrantzitsua Club Atlético Excursionistas da, ez hain ezaguna baina auzoaren bertakoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q815569
* Commonscat Multimedia: Belgrano, Buenos Aires

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159452863
* LCCN: n81018675
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2222180

 |

* Wd Datuak: Q815569
* Commonscat Multimedia: Belgrano, Buenos Aires
**Bajioko nazioarteko aireportua** edo **Guanajuatoko nazioarteko aireportua** (IATA kodea: **BJX** - ICAO kodea: **MMLO** - DGAC kodea: **BJ1** ), Silao udalerrian dagoen nazioarteko aireportua da. Leongo metropoli eremua hartzen duen eremuko nazioko eta nazioarteko aire trafikoa kudeatzen du, baita Irapuato, Salamanca, Celaya, San Miguel eta Guanajuato estatuko hiriburua ere.

Informazioa
-----------

Guanajuato nazioarteko aireportua herrialdeko erdialdean dagoen Guanajuato estatuan dago eta El Bajío izenarekin ezagutzen den eskualdearen zati da.

Bajío eremuan hazten ari den industria-jarduerak distantzia luzeko aireko garraioaren eskaera nabarmen handitu du, atzerriko zein herrialdeko beste zentro produktibo eta turistiko batzuekin komunikatzeko.

Eskari horri erantzuteko, 1999an eskuragarri zeuden instalazioak ez ziren nahikoak, beraz, GAPek azterketa egokiak egin zituen eta horietan oinarrituta, handitzeak egiteko ekipamendua eta zerbitzuak hobetzeko erosotasuna definitu zen aireportuko erabiltzaileei zuzenduta.

Guanajuato nazioarteko aireportuak orduko 26 hegaldi zerbitzatzeko ahalmena du. Gainera, *Puerto Interior* (barnealdeko portua) izeneko zama-gune berria du. Aireportua garraiobide eta hornikuntza modu desberdinekin lotzen du, hala nola, merkantzia trena eta zama edo banaketa kamioiak, baita hegazkin handiak uztartzeko aukera ematen du.

2019rako, Guanajuatok 2.746.824 bidaiari jaso zituen, eta 2020rako, berriz, 1.387.700 bidaiari, Pazifikoko aireportu taldeak argitaratutako datuen arabera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Secretaría de Comunicaciones y Transportes, México. «Estadística Operativa Regional / Traffic Statistics by Region» .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1431200
* Commonscat Multimedia: Del Bajío International Airport

---

 |

* Wd Datuak: Q1431200
* Commonscat Multimedia: Del Bajío International Airport
Belial, Moises eta Salomon.
**Belial**, baita ere *Baalial*, *Balial*, *Belhor*, *Beliall*, *Beliar*, *Berial* eta *Beliya'al* Bibliak eta judaismoak deabruari emandako izenetako bat da.

Etimologia
----------

Haren izena hebraieratik dator, *bliya'al*. Hitz konposatua da non *bliy* «ustelkeria» da; bigarren elementuak *ya`al* (*yaw-al'*) «irabazia» esan nahi du. Informazio horren arabera, espezialista askorentzat Belial «irabazi ustelenak» da, «desobedientea» edo «errebeldea». Beste izenak ere eman bazaizkio, esaterako, «harrokeriaren jauna» edo «infernuko semea».

Ezaugarriak
-----------

Erdi Arotik Infernuen Printzetzat hartua izan da. Judaismoan fede gabeko gizonak «Belialen semetzat» hartzen dira. Belial deabru boteretsua da; benetako independentziarekin, buruaskitasunarekin, harrotasunarekin eta errealizazio pertsonalarekin ere lotzen da. Satanek, Luziferrek, Leviatanek eta Lilithek haren izaera osatzen dute.

Belial testuetan
----------------

* Bere izena Itsaso Hileko Eskuizkribuetan agertzen da, zehazkiago «Ilunpeetako semeen aurkako argiaren semeen gerra» izenekoan, zeinaren testuan ongiaren eta gaizkiaren arteko gerra profetikoa kontatzen baitu, non ilunpeetako semeek Belialera eramaten baitute buruzagitzat.

* Testu apokrifoetan *Hamabi patriarken testamentua*n ere aipatzen da, non deabrua Jainkoaren aurkari zuzena den.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Belial Entziklopedia Katolikoan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q815594
* Commonscat Multimedia: Belial

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q815594
* Commonscat Multimedia: Belial