recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gerra Hotzaren aldian banatutako hiru munduak. Koloreek ez dute haien egoera ekonomikoa islatzen, baizik eta haien arteko aliantzak.
██ Lehen Mundua: Estatu Batuen herrialde aliatuak.
██ Bigarren Mundua: SESBen herrialde aliatuak.
██ Hirugarren Mundua: herrialde neutralak eta lerrokatugabeak.
**Bigarren Mundua** XX. mendeko Gerra Hotza izenekoan sortutako terminoa izan zen, SESBak zuzendutako bloke komunistak osatutako blokea, NATOko herrialdeak eta horren aliatuak Lehen Mundua ziren bitartean.

Batean edo bestean kokatzen ez ziren herrialdeen multzoa izendatzeko Hirugarren Mundua erabili zuten, bestela.

Herrialdeak
-----------

Europan, SESBak eta Ekialdeko Europako herrialde komunistak zeuden. Asian, Txina, Laos eta Vietnam. Ameriketan Kuba, eta Erdialdeko Ekialdean orduko Hego Yemen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*

Ikus, gainera
-------------

* Kapitalismoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q233472

 |

* Wd Datuak: Q233472
***Jainkoen Gainbehera*** (alemanez: *Götterdämmerung*) Richard Wagnerrek idatzitako Nibelungoen eraztuna opera saileko laugarren eta azken opera da. 1876an ospatu zen Bayreutheko lehen jaialdian estreinatu zen, zikloaren lehen ekoizpen osoaren zati bezala. Aktore-abeslariak honako hauek izan ziren: Georg Unger (Sigfrido), Eugen Gura (Gunther), Gustav Siehr (Hagen), Amalie Materna (Brunilda) eta Luise Jaide (Gutruna).

Espainian 1901eko azaroak 16an estreinatu zen Bartzelonako El Liceun.

Istorioa
--------

|  |
| --- |
| **Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.*  |

Nibelungoen eraztuna tetralogiako azken lana, Jainkoen Gainbeherak nibelungo arrazakoa zen Alberich nanoak Rini lapurtutako urrez eginiko eraztun madarikatuak Sigfrido nola hiltzen duen kontatzen du, baita Valhallaren suntsipena ere, Odin edo Wotan bizi zen jainkoen egoitza.

### Hitzaurrea

Hiru nornek Jatorrizko Legearen euren sokan ehuntzen dute; bertan nornek etorkizuna irakur dezakete, eta, beldurtuta, Sigfridoren heriotza iragartzen dute eta... soka hautsi egiten zaie. Mutu geratzen dira.

### Lehen ekitaldia

Sigfridok Brunilda valkiriari agur esaten dio, esnatu eta bere emazte bihurtu duena.

### Bigarren ekitaldia

Rinen alabak Sigfrido liluratzen saiatzen dira, honek nibelungoen eraztunaren eran landutako urrea itzul diezaien (Rinen urrea operaren lehen zatian lapurtua). Sigfridok urre hori ez itzultzea erabakitzen duenez, Rinen alabek itzuli ezean bere gainera Alberichek Rinen urrean jaurtitako madarikazioa eroriko dela esaten diote, era berean altxorra Odin jainkoak lapurtzen dionean.

Sigfridok, hil zorian, ia ez du bere Brunilda maitearen begietan azken aldiz pentsatzeko aukerarik hil aurretik.

### Hirugarren ekitaldia

Brunildak su bat sortzea eta horren gainean Sigfridoren gorpua jartzea agintzen du. Berak, Sigfridoren emazte bezala egin zituen ekintza eta hilketengatik, herentzia bere egiten du, hau da, eraztuna, eta Rinen alabei bere gorpua bere senarrarenaren ondoan sutan erretzen den bitartean, altxorra, eraztuna berreskuratu ahal izango dutela esaten die, eta Alberichen madarikazioa arima-argiarekin purutuko dela. Brunilda eta Sigfrido erretzen ari diren aldi berean, urrunean jainkoen egoitza den Valhalla ere erretzen ari da.

Diskografia
-----------

* Jainkoen Gainbeheraren diskografia

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)**"Jainkoen Gainbehera"ren libretoa
* **(Alemanez)****(Gaztelaniaz)**Libretoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q272029
* Commonscat Multimedia: Götterdämmerung

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 181786387
* BNE: XX2228677
* BNF: 14003777z (data)
* GND: 300169868
* LCCN: n81091894
* NLA: 35500270
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q272029
* Commonscat Multimedia: Götterdämmerung
**Shenouda III** (koptoeraz: Ⲡⲁⲡⲁ Ⲁⲃⲃⲁ Ϣⲉⲛⲟⲩϯ ⲅ̅‎   *Papa Abba Šenoude pimah šoumt* ; arabieraz: بابا الإسكندرية شنودة الثالث‎ *Bābā al-Iskandarīyah Shinūdah al-Thālith* ;), jaiotze izena **Nazeer Gayed** (arabieraz: نظير جيد‎; Sallam, Asyut, Egipto, 1923ko abuztuaren 3a - Kairo, Egipto, 2012ko martxoaren 17a), Eliza Koptoaren Aita Santua, 117. Alexandriako Patriarka eta Afrika osoko Egoitza Santuaren Patriarka izan zen.

Bere kargua zela eta Shenouda III.a Alexandriako Patriarkatu Kopto Ortodoxoko Sinodo Santuaren burua eta Eliza Koptoarena zen. Ofizialki *Bere Gorentasun Alexandriako Aita Santua, Egipto osokoa, Nubia, Etiopia eta Pentapolisekoa eta San Markosek ebanjelizatutako lurralde guztien Patriarka* zen.

Kairoko Unibertsitatean arkeologia eta Kairoko seminarioan teologia ikasi zuen. **Frai Antonios** izenarekin ordenatu zen fraide Deir al-Surian monasterioan (Siriarren monasterioa). Bertan apezpiku izendatu zuen Zirilo VI.a Patriarkak, Shenouda III.a izena hartuta.

1971ko azaroaren 14tik aurrera Aita Santua izan zen Koptoentzat. Bere aitasantutzan lehenengo aldiz izan ziren apezpikuak Ameriketako Estatu Batuetan. Australian ere apezpikuak izendatu zituen eta Hego Amerikako Eliza Koptoa sortu. 1993an Eritreako Patriarka kargua sortu zuen.

1970eko hamarkadatik aurrera Kristautasunaren batasunaren alde lan egin zuen eta sineste ezberdinen arteko elkarrizketa bultzatu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Shenouda III.a*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Ingelesez)** H. H. Pope Shenouda III Copticchurch.net
* **(Frantsesez)** Biografia Coptipedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q87455
* Commonscat Multimedia: Pope Shenouda III of Alexandria

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 71504436
* ISNI: 0000 0001 2138 8620
* BNF: 125409803 (data)
* GND: 119056321
* LCCN: n85181291
* NKC: osa2013777817
* NLA: 35825429
* SUDOC: 113160224
* BIBSYS: 2033077
* Open Library: OL7100352A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q87455
* Commonscat Multimedia: Pope Shenouda III of Alexandria
Generalifeko lorategiak

***Espainiako lorategietako gauak*** (gaztelaniaz: *Noches en los jardines de España*) Manuel de Falla (1876-1946) musikari eta konposatzaile andaluziarrak idatzitako musika lan bat da.

Manuel de Fallak, lan hau, 1909an hasi zuen, piano bakarlariarentzako nokturno multzo bat bezala, baina Ricardo Viñes piano-jotzaileak, nokturnoak, pianoa eta orkestrarentzako lan batean bihurtzea iradoki zion. Fallak, lan hau, 1915ean amaitu zuen, Ricardo Viñesi eskainiz. Lehen aldiz, 1916ko apirilaren 9an interpretatu zuen Madrilgo Orkestra Sinfonikoak Madrilgo Errege Antzokian, orkestraren zuzendari bezala Enrique Fernández Arbós, eta, piano-jotzaile bezala, José Cubiles zeudelarik.

Lanak, hiru lorategi deskribatzen ditu:

* **En el Generalife** (Alhambra)
* **Danza lejana** (bigarren lorategi hau ez dago identifikatzerik)
* **En los jardines de la Sierra de Córdoba** (korpuseko ijitoen festa)

Fallak, *Noches en los jardines de España* "inpresio sinfoniko" bezala deskribatu zuen. Pianoaren zatia, landua, distiratsua eta elokuentea da, baina ez oso dominatzailea. Orkestraren partitura, joria da. Cádizeko maisuaren lanik inpresionistena da.

Instrumentazioa
---------------

Jatorrizko lana, honako musika tresna hauentzat idatzia dago: 3 zeharkako txirula eta piccolo bat, 2 oboe eta ingeles korno bat, 2 klarinete, 2 fagot, 4 tronpa, 2 tronpeta, 3 tronboi eta tubabat, tinbalak, txindatak, triangelua, zelesta, harpa eta harizko musika tresnak.

Gutxi gora-behera, 22 eta 26 minutu arteko iraupena du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1995220
* **Identifikadoreak**
* BNF: 13911975z (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1995220
***Fundazioa saila***, 1942-1993 artean Isaac Asimov estatubatuarrak idatzitako zientzia fikziozko liburu osatutako saila da.

Testu hauek idazlearen hitzetan nolabaiteko *etorkizuneko historia* islatzen omen dute. Berez, gailu teknologikoek, bereziki robotak, gizarte antolakuntza modu harrigarrietan baldintzatzen duen fikzio tekno-soziala da.

Fundazioa saila
---------------

### Roboten saila

1. *Ni, Robota*
2. *Altzairuzko leizeak*
4. *Eguzki biluzia*
4. *Egunsentiko robotak*
5. *Robotak eta inperioa*
### Inperio galaktikoaren saila

6. *Izarrak, hautsa bezala*
7. *Espazioaren korronteak*
8. *Harkoskoa zeruan*
### Fundazioaren saila

9. *Fundazioaren atarikoa*
10. *Fundaziorantz*
11. *Fundazioa*
12. *Fundazioa eta inperioa*
13. *Bigarren fundazioa*
14. *Fundazioaren mugak*
15. *Fundazioa eta Lurra*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1564644
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 180321838
* LCCN: n94061521

 |

* Wd Datuak: Q1564644
***O arame*** ekitaldi bakarreko ganberako opera bat da, Manuel Lourenzoren galizierazko libretoaren gainean Juan Duránek musikatu zuena, eta era berean, Lourenzoren *Camiñar polo arame cunha lata de cervexa* liburuan oinarritzen dena. 2008ko irailaren 13an estreinatu zen Colón Antzokian A Coruñako Operaren LVI. Jaialdiaren barruan. Estreinaldian A Coruñako Operaren Lagunak elkartea aritu zen ekoizpen lanak egiten eta Manuel Lorenzo berak egin zituen eszena zuzendari lanak. Operak Galiziako Kritikaren Saria irabazi zuen. 

Operan bi abeslari baino ez daude, sopranoa, Carmen Durán, eta baritonoa, Javier Franco. Taula gainean bi mimo agertzen dira ere.

Orkestrazioa
------------

Txirula 1; oboe 1; klarinetea 1, fagota 1, tronpa 1, tinbalak, biolinak 4, biolak 2, biolontxeloak 2, kontrabaxua 1 eta pianoa.

Pertsonaiak
-----------

| Pertsonaia | Tesitura | Estreinaren antzezle-zerrenda2008-9-13(zuzendaria: Maximino Zumalave) |
| --- | --- | --- |
| Gloria | soprano | Carmen Durán |
| Labarta | baritono | Javier Franco |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   García Balado, Ramón.  (2009-3-4). *'O Arame', ópera de Juan Durán.*  (Noiz kontsultatua: 2017-2-2).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12396206

 |

* Wd Datuak: Q12396206
**Neisseria gonorrhoeae**, **gonokoko** ere deitua, Neisseria generoko bakterio patogenoa da, gonorrea eragiten duena.

Albert Neisser sendagile alemanak mikrobio hau isolatu zuen estreinakoz 1879an.

Ezaugarriak
-----------

Neisseria gonorrhoeae koko itxurako bakterio Gram negatiboa da, gehienetan koko-bikoteak osatzen dituena (diplokokoak). Aerobioa edo anaerobio fakultatiboa da, eta katalasa eta oxidasa positiboa. Eskakizun nutritibo zorrotzak ditu, eta laborategian hazteko hazkuntza-inguru bereziak erabiltzen dira (eta baita CO2ko atmosfera berezia ere): txokolate-agarra eta Thayer-Martin agarra dira erabilienak.

Bere birulentzia areagotzen duten finbriak ditu: finbria horiei esker traktu urogenitaleko mukosen zelulei atxikitzen da. Bestalde, bakterio hau oso sentikorra da lehortearen aurrean, eta bizkarroi-bizitzara moldatua da; horregatik, kontaktu zuzenaren bidez besterik ez da pertsonen artean transmititzen.

Patogenia
---------

Sakontzeko, irakurri: «gonorrea»
Neisseria gonorrhoeae gonorrea eragiten du, sexu-transmisiozko gaixotasun ohikoenetakoa. Gaitza sexu-harremanen bidez transmititzen da. Aipatu den bezala, mikrobio eragilea oso sentikorra da, eta ezin du gizakiarengandik kanpo bizi: gonorrearen kutsapen-bidea, beraz, pertsonen arteko kontaktu zuzena eta intimoa da beti.

Bakterioak endotoxina moduan jarduten duten zelula hormaren lipoproteinak ditu, ostalariaren ehunen zelulak kaltetzen dituztenak eta aparteko birulentzia ematen diotenak.

Gaitza traktu urogenitaleko eta inguruko ehunak eta organoak kaltetu ahal ditu: genitalak, prostata, umetokia, Fallopioren tronpak... Septizemia gertatzen denean, bakterioak gorputzeko beste organo batzuk ere erasaten ditu.

Neisseria gonorrhoeaek aniztasun antigeniko handia dauka: finbrien eta zelula hormaren lipoproteinen mota asko daude. Aniztasun handi horrek immunitate naturala murrizten du (pertsona batek gonorrea harrapa dezake behin baino gehiagotan) eta txerto baten eraginkortasuna zailtzen du

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Basaras Miren eta Umaran, Adelaida *Mikrobiologia medikoa* E.H.U.ak argitaratuta, 178-180 orr.
2. ↑   Ingraham, J; Ingraham, C.: *Introducción a la Microbiología* vl. 2, ed. Reverte: 597

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131129
* Commonscat Multimedia: Neisseria gonorrhoeae
* Wikispecies Espezieak: Neisseria gonorrhoeae

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85090674
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 974457
* GBIF: 3220217
* ITIS: 964012
* NCBI: 485
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009344
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 6NZ8TC799U

 |

* Wd Datuak: Q131129
* Commonscat Multimedia: Neisseria gonorrhoeae
* Wikispecies Espezieak: Neisseria gonorrhoeae
**Tibeteko goi-lautada** —batzuetan **Tibeteko goi-ordokia** edo **Tibet eta Qinghaiko goi-ordokia** izenaz ere aipatua— Ekialdeko Asiako goi-ordoki handia da, Tibet, Txinako Qinghai eta Kaxmirreko Ladakh artean kokatuta. Batez besteko altuera 4.500 metrokoa denez, "munduko teilatuaz" ezizenez ezaguna da. Azalera 2,5 miloi kilometro karratutakoa da (Texas edo Frantziarena lau aldiz).

Deskribapena
------------

Tibeteko goi-ordokia munduko mendirik altuenen inguratuta dago: ipar-mendebaldean Kunlun mendilerroa du, Tarim arroaren muga; ipar-ekialdean Qilian mendiak, Gobi basamortuaren muga; hegoaldean Yarlung Tsangpo ibaiaren harana, Himalaiaren muga; ekialdean eta hego-ekialdean Saluen, Mekong eta Yangtze ibaien iturriak eta mendebaldean Kaxmirko iparraldean dagoen Karakorum ditu.

Munduko ibai nagusi batzuk goi-ordoki honetan dute iturria: tartean, Ibai Urdina , Ibai Horia, Indus, Satluj, Yarlung Tsangpo (Indian Brahmaputra izenaz ezaguna), Mekong, Irawadi edo Salween.

Baditu zenbait laku gazi, adibidez Tso Ngonpo, Nam Tso, Dagze Tso, Yamzho Yumco, Puma Yumco edo Paiku.

Himalaia mendikatea goi-ordokiaren hegoaldean.

Klima
-----

Eskualdeko klima lehorra eta hotza da oso, Himalaia mendi garaiek oztopo egiten baitiete hegoaldeko montzoi haizeei eta haiek ekartzen dituzten euriei. Aireak itsas-mailan duen %60a oxigeno du.

Tenperatura hotza izaten da mendialdean (5.500 m ingurutik gora elurra urte osoan) eta epelagoa ibarretan. Hiriburuan adibidez (3.600 m) batez beste 0 °C inguru izaten dira neguan eta 17 °C udan. Tenperatura aldaketa handiak izaten dira egunean zehar, goizak eta gauak oso hotzak baitira. Bestalde haize hotz eta lehorrari esker labore aleak luze irauten dute (50-60 urte) biltegietan eta ez da izaten izurriterik.

Eguraldia dela eta mendietan eta iparraldeko eta erdialdeko goi-ordokietan artzain nomadak besterik ez dira bizi. Brahmaputraren arroan klima epelagoa da eta laboreak lantzen dira horri esker.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).
2. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*.

Ikus, gainera
-------------

* Tibet
* Tibeteko eskualde autonomoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q179842
* Commonscat Multimedia: Tibetan Plateau

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 242111754
* BNF: 13775388h (data)
* GND: 4095373-7
* LCCN: sh86005180
* SUDOC: 074242156
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q179842
* Commonscat Multimedia: Tibetan Plateau
Alphonse Bertillon polizia frantsesaren polizia fitxa. Bera izan zen prozesua estandarizatu zuena, 1888an.
**Polizia fitxa** edo **polizia argazkia** poliziak norbait atxilotzen duenean egiten duen pertsona horren argazkia da, normalki sorbaldatik gora, eta maiz aurrez-aurre zein profilez. Polizia fitxaren helburua, hasiera batean, atxilotutakoen erregistro bat egitea zen, balizko biktimen identifikazioa errazteko, zein ikerlarien lana errazteko. Hala ere, Ameriketako Estatu Batuetan arrakasta handiko produktu bilakatu zen, are helburu komertzialarekin. Bertan *mugshot* izena dute argazkiok.

1840ko hamarkadan hasi zen kriminalen argazkien ohitura, argazkigintza asmatu eta gutxira, baina 1888an Alphonse Bertillon polizia frantsesa izan zen prozesua estandarizatu zuena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33582
* Commonscat Multimedia: Mug shots

---

 |

* Wd Datuak: Q33582
* Commonscat Multimedia: Mug shots
**Emiliano Isaza Gutiérrez** (Sonsón, 1850eko ekainaren 8a - Bogotá, 1930eko otsailaren 17a) kolonbiar idazlea, kazetaria, historialaria, filologoa, politikaria, abokatua eta diplomazialaria izan zen.

Biografia
---------

Sonsonen jaio zen, Antioquian, 1850eko ekainaren 8an, Valerio Isaza Ruizen, 1852 eta 1856 artean Sonsongo senatari eta alkatearen, eta Carlota Gutiérrez Gonzálezen semea. Ikasketak La Cejan hasi zituen, gero Medellínera joateko, eta handik zuzenbidean lizentziatu zen Estatuko Unibertsitatean (Gaur egungo Antioquiako Unibertsitatean ). 

Graduatu ondoren, 1875ean Bogotara joan zen bizitzera, eta han hasi zen irakasle lanetan Espíritu Santo ikastetxean. 1887an Kolonbiako Legazioaren Idazkari izan zen Vatikanoan, eta enbaxadore arduradun gisa, 1887ko Konkordatua izenpetu zuen. Mila Eguneko Gerran Ekuadorren enbaxadore izan zen eta 1908 eta 1909 bitartean, Rafael Reyesen Gobernuan, instrukzio publikoko ministroa izan zen. 

Kolonbiako Historiaren Akademiaren 12 sortzaileetako bat izan zen eta Miguel Antonio Caroren *El Tradicionalista*, Carlos Martínez Silvaren *El Repertorio Colombiano* eta José María Guingue y Carvalhoren *El Correo del Sur* egunkariekin kolaboratu zuen. 

Bere lehengusina Ana Gutiérrez Hoyosekin ezkondu zen, eta harekin ezkondu zen Bogotan 1914ko maiatzaren 20an. Ana Rufino Gutiérrez Isaza jeneralaren alaba zen, kongresukide eta ministroa. 

### Idazteko estiloa

Hizkuntzarekin perfekzionista, Miguel Antonio Caro eta Rufino José Cuervorengana jo zuen bere *Gramatika* garbitasun eta dotoreziaz hornitzeko. Haren lanek hizkuntza nola sentitzen zuen eta zenbat aberastu nahi zuenaz hitz egiten dute. Gregorio Gutiérrez González poetaren iloba zen. Bere lanik nabarmenena *Gramática práctica de la lengua castellana* da.

Lanak
-----

* *Gramática práctica de la lengua castellana* (1880).
* *Diccionario ortográfico de apellidos y nombres propios de personas*, César Conto Ferrerrekin (1885).
* *El Libro del Niño* (1892).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Emiliano Isaza
2. ↑  Emiliano Isaza Gramática práctica de la lengua castellana

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20016242
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 15311

 |

* Wd Datuak: Q20016242
Bideoklub baten film-erakusmahai baten adibidea.
**Bideokluba** erabiltzaileari aldi baterako bideoak fisikoki alokatzen dizkion negozioa da.

Normalean, artikulua eman aurretik, dendak bezeroari informazioa eskatzen dio, kreditu-txartela, adibidez; eta identifikazio-datuak; adibidez, nortasun-agiria, kobratzeko, iruzurrik gerta ez dadin.

Antolaketa
----------

Normalean, establezimendu fisikoetan, filmak gaika daude antolatuta, bakoitza apalategi batean banatuta. Lapurretak ekiditeko, askotan DVD-en kaxak bakarrik izaten dira bertan, eta filma alokatzean banatzen dira filmak.

Aro baten amaiera
-----------------

1980 eta 1990. hamarkadatan ospe handia izan bazuten ere, filmak partekatzeko tresnek lehenik eta streaming-aren iritsierak ondoren, etxean ikus-entzunezkoak kontsumitzeko ohiturak aldatu zituzten. Mende aldaketarekin gutxinaka lokal fisikoak ixten eta sareko plataformen ugaritzea bizi izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Audientziak apurtu ditu bideoklubetan» *Egunkaria* (Egunkaria): 32..
2. ↑    Martin, Xabier.  (2023-08-05). «'Streaming'-ak izozturik utzi ditu bideoklubak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-08-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1756711
* Commonscat Multimedia: Video distributors

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11974782c (data)
* GND: 4188232-5
* LCCN: sh88006979

 |

* Wd Datuak: Q1756711
* Commonscat Multimedia: Video distributors
Etxea berritu ondoren, Trinitate Plazatik ikusita.
**Zozaiaren etxea** edo **Trinitateko Etxe Txikia** Donostiako Parte Zaharraren eraikin zaharrenetariko eta ezagunetariko bat da. Izena ezagutzen den bere lehen jabearen izenetik dator, Joan Bautista Zozaia Doneztebeko merkataria. 1813ko sutetik libratu zen 36 etxeetatik hau da bat. Barrokoaren garaiko estiloa du nahiz eta etxearen lekua zaharragoa izan.

Historia
--------

Etxea eraiki zen urtea ez da ezagutzen. Orubearen egitura gotikoa bada ere, etxearen estiloa barrokoa da. XVIII. mendean Trinitateko Etxe Txikia izenarekin agertzen da aipatua; garai horretan bi solairu bakarrik zituen. Ezagutzen zaion lehenengo jabea Joan Bautista Zozaia, Donezteben jaiotako merkataria eta Mexikon interesak zituen nafar pertsonaia garrantzitsuekin lotua. Zozaia jarduera ekonomikoa Donostiako portuan finkatu zuen. Hiri horretan ezkondu eta kaparetasuna probatu zuen 1788an. Bigarren botoko alkate zela, errenditze akta sinatu zuen Konbentzioko tropen aurrean 1794an. Zozaya susmagarria izan zen frantsesekin bat egiteagatik eta Gerra Kontseilu baten mende jarri zuten. Erbesteratze-zigorra ezarri zioten, eta gero absolbitu egin zuten. 1803an Lehenengo Kontsula aukeratua izan zen. 1821ean, hil zen egunean, milioi bat erreal baino gehiago zituen dirutza handia biltzea lortu zuen. Kale Nagusian finkatu zuen egoitza nagusia, eta beste etxe hori bi neskameri utzi zien, sutearen egunetan haien leialtasunaren sari gisa.

1813ko sute ondoren, 1848an beste solairu eta ganbarak gehitu zitzaizkion; lan horiek Joaquin Ramon Etxebeste udal arkitektora zuzendu zituen. Etxearen egoerak hobera egin zuen XIX. mendearen amaieran hurbil zegoen kartzela zaharra eraitsi zenean; horrela, bien artean zegoen kalezuloa desagertu zen. 1960ra arte egon zen kareztatuta, eta Gipuzkoako Monumentuen Batzordearen ekimenez bistatik atera zen adreilua.

Alvaro Valle Lersundik babes berezia emateko eskatu zuen, desagertutako garai bateko oroimen gisa. Baina Monumentu Multzo izendapena ez zen 2019ra arte iritsi, «Paradoxikoki, bere tutoretza ahulena esleituz», Ancora elkartearen arabera. 2022an eraikina berreskuratzeko lanak bukatu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Donostitik agerkari digitala, 2022ko abuztuaren 26an.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113630910

 |

* Wd Datuak: Q113630910
**Jose Joakin Erroizenea Intxauspe**, ***Txabolategi*** (Ereñotzu, Hernani, 1769ko martxoaren 2a - Tolosa, 1819) gipuzkoar bertsolaria izan zen. Ezagutzen den lehen bertsolarietako bat. Txabolategiren garaikoak ziren Fernando Amezketarra, Izuelako Artzaina eta Zabala bertsolariak, eta haiekin batera kantatu zuen.

Iztuetak ematen du historian ezagutzen den lehen bertso neurketaren berri: Villabonako plazan jokatu zen, 1801ean. Zabala eta Txabolategi ziren bertsolariak eta Fernando Amezketarra epaimahaian zegoen. Antonio Zavalak Txabolategiren bertsoak bildu eta *Txabolategi, Elkoro eta Leunda Bertsolariak* (1980) liburuan argitaratu zituen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  Antonio Zavala: Txabolategi, Elkoro eta Leunda bertsolariak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268311

 |

* Wd Datuak: Q12268311
Museoaren fatxada
Atenasko **Zeramikoaren Arkeologia Museoa**, hiriko aztarnategi nagusienetako bat den Zeramiko hilerri atenastarreko toki arkeologikoan aurkitutako gauzen zati bat erakutsita dauden arkeologia museo txiki bat da.

Zeramikoaren esplorazioa, 1870etik, Société archéologique d'Athènesek zuzendu zuen. 1913tik aurrera, Institutu arkeologiko alemaniarrak jarraitu zuen.

Zeramikoa
---------

Zeramikoko hilerria kokatua izan zen auzoa, Atenasko antzinako hiriko inguruko gune batean zegoen, Atenasko agora eta Dípyloneko atearen artean. Izen hau, Eridano ibaiaren ertzean ezarri ziren buztingileengatik jaso zuen, eta bi zatitan banatua izan zen: harresiz kanpo eta harresiz barne, K. a. V. mendearen hasieran Temistoklesen harresia eraiki ondoren.

Museoa
------

Museoaren patioa
Museoa, 1937an eraiki zen, H. Johannes arkitektoaren planoen arabera, Gustav Oberlaenderren dohaintza bati esker. 1960ko hamarkadan, Boehringer anaien laguntzak, hedatzea ahalbidetu zuen. 2002an, antzinako eskulturen multzo baten aurkikuntza garrantzitsu bat gertatu zen, Ate Sakratuko kourosa bezala, honengatik, hau erakutsia izateko berriztatua izan delarik.

Kanpoaldean, bi ateetatik berehala, hiriko nekropoli nagusia eta Eleusisera zeraman bide sakratua daude. Museoan erakutsitako aurkikuntzen zati garrantzitsu bat, lurperaketetatik datoz. Hilarri, edalontzi eta hil estatuak dira.

Bildumak, modu kronologikoan antolatuta daude, patio estaliaren aldeak eratzen dituzten lau gelatan, non zenbait hilarri eta hil eskultura erakusten diren. Lehen hiru gelatan, edalontziak erakusten dira, eta, bestean, eskulturak.

Museoa, Ermou 148 kalean dago, kalerik komertzialenean, domekero tipikoki mediterraniarra den azokarekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2574469
* Commonscat Multimedia: Kerameikos Archaeological Museum (Athens)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 173025354
* GND: 7541025-4
* LCCN: no2010199810
* SUDOC: 181090945
* ULAN: 500306482

 |

* Wd Datuak: Q2574469
* Commonscat Multimedia: Kerameikos Archaeological Museum (Athens)
**Zeren zai** Gipuzkoan 2004an sortutako musika taldea da, alor desberdinetik etorrita, pop-rock proiektu bati ekiteko asmoz bildutako bost lagunen eskutik. Hilabete batzuetan hainbat kantu konposatu eta bildu ondoren, 2005 urtearen amaieran bere lehen lana plazaratu zuten, "Gure uhartea", zuzenean grabatua. 2006an zehar bi taldekideren aldaketaren ondoren, "Lur berrietara" diskoa argitaratu zuten 2007ko udan, estudioan grabatutako lehena.

Azken urteotan, uhartetik lur berrietara bidaiatu ondoren, ibilbidean aurkitutako "Ametsei koloreak margotuz" aurkezten zaigu oraingoan ZEREN ZAI, bere hirugarren lanarekin. Hainbat hilabetetako konposaketa eta grabaketen ondoren, taldearen eboluzioa nabarmen islatuko duen diskoarekin datoz Donostialdeko bost mutilak. Doinu freskoak, metaforez beteak eta popetik rockerako ingurabidea egiten duten hamar kantu biltzen dira disko berri honetan, oroitzapen eta ametsak errealitatezko ukituekin margotzeko saiakeran.

Taldekideak
-----------

* Julen Arzelus(ahotsa).
* Ion Izaga (gitarra elektrikoa).
* Gabi Hernandez (baxua).
* Javier Alberdi (bateria).
* Iraitz Igartza (teklatua eta gitarra).

Diskografia
-----------

* *Gure Uhartea* (2005).
* *Lur berrietara* (2008).
* *Ametsei koloreak margotuz* (2009).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)**Taldearen webgune ofiziala
* Facebook-en
* **(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)**Myspace-n
* **(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)**Twitter-en

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269299

 |

* Wd Datuak: Q12269299
**FC Carl Zeiss Jena** (izen osoa  *Fußballclub Carl Zeiss Jena e.V.*) Alemaniako futbol talde bat da, Jena hirikoa. Gaur egun laugarren mailan ari bada ere, Ekialdeko Alemaniako Liga gehien irabazi zituen taldea da.

Historia
--------

Jenako *Carl Zeiss AG* optika lantegiko langileek sortu zuten 1903an. Saxoniako talde indartsuena bihurtu zen Bigarren Mundu Gerraren aurretik, 1935, 1936, 1940 eta 1941eko txapelketa probintzialak irabazi zituelarik.

1960an Ekialdeko Alemaniako Kopa irabazi zuen eta bere historiako bolada onenari ekin zion, 1974 arte 3 Liga eta 3 Kopa lortu baitzituen. Garai ona biribiltzeko aukera izan zuen 1981eko Europako Errekopako finalean Dinamo Tbilisi nagusitu zitzaion 2-1.

Alemania biak batzean Carl Zeiss Jena 2. mailan sartu zuten. Lehenengo denboraldian bigarren egin zuen baina ez zen lehen mailara igo eta hurrengo urtean 17.a izan zen. Ordutik maila apaletan ibili da eta 2016-17 denboraldian laugarren maila irabazi du.

Palmaresa
---------

### Alemanian: 14

* Ekialdeko Alemaniako Liga (3): 1963, 1968, 1970
* Ekialdeko Alemaniako Kopa (4): 1960, 1972, 1974, 1980

### Nazio artean: 0

* Europako Errekopa (0):
	+ finalista 1981ean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q155186
* Commonscat Multimedia: FC Carl Zeiss Jena

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152103207
* GND: 5157611-9
* LCCN: nr2005018641

 |

* Wd Datuak: Q155186
* Commonscat Multimedia: FC Carl Zeiss Jena
Red Lion plaza. Fenner Brockwayren estatua ikus daiteke.
**Red Lion plaza** (ingelesez: *Red Lion Square*) (Lehoi Gorriaren plaza) Londresko Holbornen dagoen plaza txiki bat da. Plaza La place a été aménagée en 1684an Nicholas Barbonek planifikatu zuen, Red Lion Inn izena hartuz.

1720an modako auzoa zen: Bernard Hale epailea Red Lion Square-n bizi zen. 1860ko hamarkadan, aldiz, argi eta garbi zaharra bihurtu zen: Anthony Trollope idazleak, *Orley Farm* (1862) eleberrian, umorez ziurtatzen zien irakurleei bere pertsonaietako bat guztiz errespetagarria zela, plaza horretan bizi zen arren.

Lorategiaren erdialdean, 1986tik, Ian Waltersek egindako Fenner Brockwayren estatua bat dago. Bertrand Russellen busto bat ere badago.

Inguruan, gaur egun Royal College of Anaesthetists eta College of Emergency Medicine erakundeak daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  «Bertrand Russell Memorial», Mind, 353 liburuki, 1980, 320.or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7304535
* Commonscat Multimedia: Red Lion Square

---

 |

* Wd Datuak: Q7304535
* Commonscat Multimedia: Red Lion Square
Zientzialari bat lurzoruko geruzen neurketa egiten.
**Lurzoruaren zientzia** lurzorua Lurraren azaleko baliabide natural gisa aztertzen duen zientzia da. Lurzoruaren eraketa, sailkapena eta kartografia hartzen ditu barne, bai eta honen propietate fisiko, kimiko eta biologikoak, emankortasuna eta horren erabilerarekin eta kudeaketarekin zerikusia duen guztia. 

Zientzia honek barne hartzen ditu **pedologia** (lurzoruaren eraketa, kimika, morfologia eta sailkapena aztertzen ditu) eta **edafologia** (lurzoruaren eragina aztertzen du organismoetan, bereziki landereetan). Beste hitz batzuetan esanda, pedologiak lurzorua bere egoera naturalean aztertzen du, eta edafologiak berriz, lurzoruaren erabilera aztertzen du. Askotan, lurzoruaren zientziaren sinonimotzat hartzen dira azken bi termino hauek.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Glossary of geology..*  (Fourth edition. argitaraldia) 1997 ISBN 0-922152-34-9. PMC 36746525. (Noiz kontsultatua: 2022-12-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9161265
* Commonscat Multimedia: Soil science

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4007379-8
* AAT: 300054557

 |

* Wd Datuak: Q9161265
* Commonscat Multimedia: Soil science
**Soumaya Museoa** 1994an sortutako irabazi-asmorik gabeko kultur erakundea da. Hiru esparru ditu Mexiko Hirian: Loreto plaza, Carso plaza eta Guillermo Tovar de Teresa Etxe Museoa. Bere zeregin nagusia Carlos Slim Fundazioaren bilduma partekatzea da; bilduma horrek hiru mende baino gehiagoko arte amerikar eta europarra eskaintzen du. Guztiontzako topaguneetan, Latinoamerikako kultura-panoraman gogoeta eta elkarrizketa eragiteko, konpromisoaren eta gizarte-ekintzaren bidez helburutzat du. Arte-bilduma kontserbatu, babestu eta ikertzen du eta, aldi berean erakusketa ibiltariak, nazionalak eta nazioartekoak, sustatzen ditu. Museoaren izenak Carlos Slim museoaren sortzailearen emaztea zen Soumaya Domit oroitzen du. Soumaya 1999an hil zen. Carso Plazan duen egoitza Fernando Romero arkitekto mexikarrak diseinatu zuen. 2011ko martxoaren 29an inauguratu zen. Urteko 365 egunetan dago zabalik eta sarrera doakoa da

Museoaren funtsak
-----------------

Museoak 70.000 objektu inguru gordetzen ditu. Azpimagarriak dira Auguste Rodin eskultore frantsesaren lanak, margolari inpresionistask (Monet, Renoir eta Degas), Europako aintzinako margolariak (Grekoa, Tintoretto, Brueghel, Cranach, Zurbarán eta Murillo), margolari novohispanoak (Correa, Villalpando eta Cabrera). Museo honetan Mexikon dauden Vincent Van Goghen margolan bakarrak. Halaber, badira beste artista handien lanak, besteak beste, José María Velasco, Agustín Arrieta, Dr. Atl, Diego Rivera, José Clemente Orozco eta David Alfaro Siqueiros.

Iruditegia
----------

* Soumaya museoa, Carso plazan.Soumaya museoa, Carso plazan.
* Aluminiozko hexagonoak, Carso plazaren kanpoaldean.Aluminiozko hexagonoak, Carso plazaren kanpoaldean.
* Museoa barrualdean.Museoa barrualdean.
* Miguel Cabreraren San Rafael goiaingerua (1745-1768 ingurukoa), Guillermo Tovar de Teresa Museoko atarian.Miguel Cabreraren *San Rafael goiaingerua* (1745-1768 ingurukoa), Guillermo Tovar de Teresa Museoko atarian.
* Grekoaren San Pedroren malkoak.Grekoaren *San Pedroren malkoak*.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Museoaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2097646
* Commonscat Multimedia: Museo Soumaya

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 135048064
* GND: 16027932-X
* LCCN: n98013068
* SUDOC: 124380026
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2097646
* Commonscat Multimedia: Museo Soumaya
**Uliako Itsaslabarrak** Donostiatik Pasaiaraino dagoen kostaldea da. Flora eta fauna aldetik duen balioarengatik Europako naturagune babestua da (BGL), Uliako parke barruan kokatuta dagoena.

1992ko maiatzean Europako Kontseiluak 92/43 zuzentarau onartu zuen habitat natural, flora eta faunaren kontserbazioaren ingurukoa.

1997ko abenduan, beraien habitat, fauna eta flora ikusita, Eusko Jaurlaritzak Uliako Itsaslabarrak Batasunaren Garrantzizko Lekua (BGL) izendatzea proposatu zuen, Bruselara horren fitxa bidaliz (Kodea: ES2120014; azalera: 43 ha).

2004ko abenduan eremu honen BGL izendapen ofiziala egin zen Europako naturagune babestua bihurtuz, Natura 2000 sarean sartuta.

Iruditegia
----------

* Monpas lurmuturra.Monpas lurmuturra.
* Platako itsasargia.Platako itsasargia.
* Uliako itsaslabarrak.Uliako itsaslabarrak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Uliako mapa natura2000-n
2. ↑  Uliako itsaslabarrak Marko Sierra-ren hitzaldiaren dokumentazioa. (Uliako Auzo-Elkartea, Okendo Kultur-Etxea, 2014-12-09)

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko naturagune babestuak

* Lurraldearen antolakuntza

Kanpo estekak
-------------

* Ulia B motako ingurune babestua Natura 2000 barruan
* BGLak EAEn

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216567

 |

* Wd Datuak: Q65216567
**Castillo de Lapoblación** mendia izen bereko herriaren gainean, Arabako mugatik gertu, dagoen Nafarroako mendia da. *El Castillo*, *El León Dormido* edo *Peña de Lapoblación* izenaz ere ezagutzen da.

Tontorrean Marañongo gazteluaren hondarrak daude.

Gaztelua
--------

Castillo de Lapoblación EkoratikGaztelarrei aurre egiteko Nafarroako erresumak zuen defentsa sistemaren gazteluetako bat zen. Haitz-gaztelu motakoa zen, eta mendilerroan zeuden beste gaztelu edo gotorlekuekin komunikatzen zen, defentsa-lerroa osatuz.

Gaztelu hau Gaztelako Alfonso VIII.ak hartu zuen mendean, Antso VII.a *Azkarra* Nafarroakoaren erregealdian, eta Navas de Tolosako guda ostean itzuli zizkion 1212an. Gaztelua eraikitzeko, orografia aprobetxatu zuten, hiru altueratan banatuz. Goiko mailan dorrea egongo zen, gaur egun porlanaz estalita ikusten den lur lauan. Gainerako terrazatan beste eraikin xumeagoak eta harresia zeuden. Eraikin hauetako hormetako harlandu ilara bakan batzuk baino ez dira gelditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskal Onomastika Datutegia Lapoblación
2. 1 2   Sagredo, Iñaki.  (©2006-<c2015>). *Navarra: castillos que defendieron el Reino.*  Pamiela ISBN 978-84-7681-524-3. PMC 70767190. (Noiz kontsultatua: 2020-07-21).

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko Erdi Aroko gazteluak

Kanpo estekak
-------------

* euskal-herria.org webgunean
* **(Gaztelaniaz)** Eusko Jaularitza, 2019. *Contra el silencio de la Historia* In: Blog Rioja Alvesa. Noiz kontsultatua: 2020-07-21. Oharra: Iñaki Sagredoren Navarra, Castillos que defendieron el reino. i. liburukiari egien dio erreferentzia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255695

 |

* Wd Datuak: Q12255695


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
Triangelu zuzena. Katetoak a eta b dira eta hipotenusa c. b-ren proiekzioa hipotenusaren gainean, q da, eta a-rena p.
Katetoaren teoremak hurrengoa aztertzen du, triengelu angeluzuzen batean, katetoetako baten karratua haren hipotenusaren gaineko proiekzio ortogonala eta hipotenusaren arteko biderkadura dela.

Adierazpen matematikoa
----------------------

Teorema honen adierazpen matematikoa hurrengoa da: 

{\displaystyle a^{2}=pc} non c hipotenusa den, a eta b katetoak diren eta 

{\displaystyle b^{2}=qc} p eta q haien proiekzioak c-n, hurrenez hurren.

Frogapena
---------

Beraz, ΔABC triangelu zuzena bi triangelu zuzenetan banatu ahal da, p eta q bakoitzeko kateto bat izanik eta bestea C erpinaren altuera (h). Orduan ΔACH eta ΔBCH triangeluak osatuko dira. Horien angeluak berdinak direnez eta beraz, aldeak proportzionalak, triangeluak antzekoak izango dira.

Antzekoak direla esan daiteke hurrengo arrazoiengatik: 

* Hiru triangeluen angeluetako bat angelu zuzena da.
* A eta CBH angelu zorrotzak berdinak izango dira, arku berdinean daudelako eta haien aldeak perpendikularrak direlako, eta berdina gertatzen da B eta CAH angelu zorrotzekin.
* ΔACH eta ΔABC triangeluen arteko antzekotasuna hurrengoa da:

{\displaystyle b/q=c/b} → {\displaystyle b^{2}=cq}

eta ΔCBH eta ΔABC triangeluen kasuan: 

{\displaystyle a/p=c/a} → {\displaystyle a^{2}=cp}

Korolarioa
----------

Edozein triangelu angeluzuzenetan edozein katetoren hipotenusaren gaineko proiekzio ortogonalaren luzera, kateto horren karratuaren eta hipotenusaren luzeraren zatidura da. 

Korolario hau katetoaren teorema eta altueraren teorematik ondorioztatzen da. Hasierako bi ekuazioetako batean, p edo q bakantzean lortzen da.

{\displaystyle a^{2}=pc} {\displaystyle q=a^{2}/c}

Kanpo estekak
-------------
**Biennio rosso**, euskaraz Biurte gorri, 1919-1920ko urteetan Italiaren historian gertaeren segida bat izan zen, nagusiki fabrikako kontseiluak protagonista izan zituena. Gorria deitu zitzaion, batez ere Italiako iparraldean gertatu zen joera sozialista eta anarkistako herri-matxinada masiboagatik. Fabrika-kontseilu horiek, lehenik eta behin, Turin hiri osoan hedatu ziren, eta hiriko fabrika guztietan eratu ziren. Italia osoko fabrikak okupatu zituzten milioi erdi bat langilek.

Geraterak
---------

1920ko irailaren 2an, Milioi erdi bat langilek Italia osoan fabrikak okupatu zituzten, bereziki iparraldean. Turin hiriko Fiaten piztu zen metxa abuztuan, langileek lantokiaren kontrola eskuratu eta fabrikako kontseilua antolatu zutenean. Garai hartan hiri hau Europako auto ekoizle nagusietakoa zen, eta Italia osoko langile klase kontzientziatuenetakoa zeukan. Hiriko gainontzeko fabriketara zabaldu zen langileen ekimena, ondoren Piamonte eskualdera eta gero Lombardiara. Kontseilu hauek arduratzen ziren lantokien kudeaketaz, izan produkzioa edo pertsonal teknikoa, Errusiako soviet-ak eredu hartuta. Egun horretan Biennio rosso gisa ezagutzen den prozesua puntu gorenera iritsi ziren.

Azkenean, faxismoak garaitu zuen mugimendu iraultzailea..

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑    *The international encyclopedia of revolution and protest : 1500 to the present.*  Wiley-Blackwell 2009 ISBN 9781405184649. PMC 226361751. (Noiz kontsultatua: 2018-11-22).

Ikus, gainera
-------------

* Anarkosindikalismo
* Antonio Gramsci

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)**:Biennio rossoren historia laburra.
*Zelta Tigrearen* karikatura: Irlandako hedabideek zerrenda berdeak dituen tigreak erabiltzen dituzte Zelta Tigrea irudikatzeko.
**Zelta Tigrea** (irlanderaz: *Tíogar Ceilteach*, ingelesez: *the Celtic Tiger*) 1990eko hamarkadatik hasi eta 2001 arteko Irlandako Errepublikaren hazkunde ekonomiko azkarra izendatzeko erabili ohi den ezizena da. Zentzu zehatzean, garaia (*Zelta Tigrearen urteak*) eta herrialdea izendatzeko erabiltzen da izendapena. Orain dela gutxi, komunikabideetan *Zelta Tigrea 2* (*Celtic Tiger 2*) izendapena agertu da; horrekin, 2004 urtetik aurrera herrialdearen BPG % 5 hazi zela adierazten da. Hori zela eta, Irlandako Errepublikako Per capita Barne Produktu Gordina Europar Batasuneko bigarren handiena izan zen.

*Celtic Tiger* esaera lehenbiziko aldiz 1994ko abuztuan Morgan Stanleyk eginiko txosten batean agertu zen. 1980ko hamarkadan zehar, Hego Korea, Singapur, Hong Kong, Taiwan eta Ekialdeko Asiako zenbait herrialdek izandako hazkunde bizkorraren ondorioz irabazitako "Asiar tigreak" (edo "Asiar herensugeak", bestela) ezizenaren analogia bat dela pentsa daiteke. Zelta Tigrearen ekonomiari *Booma* edo *irlandar mirari ekonomikoa* izenez ere ezagutzen da.

Zelta Tigrea (1996-2001)
------------------------

Zelta Tigrearen aurreneko aroa 90. hamarkadatik hasi eta 2001eko nazioarteko atzeraldi ekonomikoraino doa. 1991 eta 1993 artean, irlandar ekonomia batez besteko urteko % 6,8a hazi zen: horrek berarekin bat eta ondorio gisan, irlandar bizimoduaren hazkunde ikusgarria ekarri zuen, gainontzeko Mendebaldeko Europako estatu askoren bizimoduaren maila gainditzeko punturaino. Hazkunde tasa handiena 1999koa izan zen: urte haretan BPG % 11,1 hazi zen. Hori 1998 eta 1997 urteetako % 8,7 eta % 10,8ko igoeren ondoren izan zen. Halere, hazkunde tasa maila handi hori gertatu arren, 2001, 2002 eta 2003 urteetan zehar ekonomia % 6 inguru haziz segitu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q855736

 |

* Wd Datuak: Q855736
**Txinbo-txakur** edo **spanielak (**frantsesez**, épagneul)** ile luzeko ehiza-txakurren multzo heterogeneo bat dira. Txinbo edo txori txikiak, zein birigarro eta zozoak ehizatzeko erabili izan dira tradizionalki, baina konpania txakur bezala ere bairef>  Ekonomia Garapen eta Lehiakortasun Saila, Eusko Jaurlaritza.  (2014). «Ehizaren liburua: Ehizatzeko Gaitasun Azterketarako Gidaliburua. Euskal Autonomia Erkidegoa (Zuzenduta) = Manual de caza: Guía para el Examen de Aptitud para cazar. Comunidad Autónoma del País Vasco (Corregido)» (PDF) *www.euskadi.eus*: 161-173. (Noiz kontsultatua: 2022-11-07).</ref>.

Etimologia
----------

14. mendeko Gaston Fébus Foixeko kondearen Ehiza-liburuan agertzen dira aipatuak eta deskribatuak, modu bikoitzean: *"...qu'on appelle chiens d'oysel et espainholz."* Bigarren terminotik, ustez Espainiako txakur tipikoak zirelakoan (nahiz eta liburuan aipa beste herrialde batzueran ere egon bazeudela) eratortzen dira *épagneul* eta *spaniel* termino modernoak.

*Chien d'oysel* delako forma, berriz, euskarazko txinbo-txakur aldaeraren kalkoa da, txinbo delarik txori ohikoan txiki baina indeterminatuei esateko modu bat.

Arraza izendapenak
------------------

Txinbo-txakur batzuek arraza izendapen ezagutua dute. Batzuek NFZren ehizako txakur erakusleen 7. taldean: 

* Spaniel bretainiarra
* Spaniel frantsesa
* Pikardiako spaniel urdina
* Pikardiako spaniela
* Münsterko spaniel txikia
* Münsterko spaniel handia
* Langhaar
* Drentheko eper txakurra

Beste batzuk txakur jasotzaileen 8. taldean:

* Galeper-txakur alemana
* Cocker amerikarra
* Cocker spaniel ingelessa
* Springer ingelesa
* Clumber Spaniel
* Sussex Spaniel
* Kooikerhondje

Konpainia txakurren 9. taldean ere badaude batzuk:

* Cavalier King Charles Spaniel
* King Charles Spaniel
* Chin (txinbo-txakur japoniarra)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «txínbo txákur | Bergarako euskara» *euskara.bergara.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-11-07).
2. ↑   «txinbo-txakur | Eibarko euskara» *www.eibarko-euskara.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-11-07).
3. ↑   «Perros de muestra» *www.fci.be* (Noiz kontsultatua: 2022-11-07).
4. ↑   «Perros cobradores de caza - Perros levantadores de caza - Perros de agua» *www.fci.be* (Noiz kontsultatua: 2022-11-07).
5. ↑   «Perros de compañía» *www.fci.be* (Noiz kontsultatua: 2022-11-07).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, frantsesezko Wikipediako «Épagneul» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-09-16ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39115
* Commonscat Multimedia: Spaniels

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q39115
* Commonscat Multimedia: Spaniels
Apolo lira jotzen.
**Lirika** (grek. lyrikos, lirari dagokiona) olerkariak bere barne-sentimenduak adierazten dituen poesia-mota da. Poetak barne giroak, inpresio, gogoeta eta beste edonolako sentimendu subjektibo adierazteko erabiltzen duen generoa da: literatura-arloan, poesia lirikoa generotzat hartzen baita. Lirikan alderdi subjektiboa eta barnekoia beste generoetan baino nagusiagoa da. Emozioa eta sentimendua biziki lotuta daude lirikaren definizioekin niaren esperientzia eta adierazpen gisa.

Aristotelesek hiru poesia-kategoria handitan (lirikoa, dramatikoa eta epikoa) egindako banaketari zor dio terminoak bere garrantzia teoria literarioan. Poesia lirikoa literaturaren lehen formetako bat da.

Etimologia
----------

*Lirika* hitza *lira* hitz grekotik sortua da, antzinako greziarrek poesia lira musika-tresna joz abesten baitzuten. Ondorengo mendeetan esanahia zabaldu egin zen eta ia edozein poesia-mota adierazteko erabili zen lirika hitza.

Lirika motak
------------

Antzinate grekolatindarrean azpigeneroetan garrantzitsuenak himno edo gorazarrea, oda eta kantua izan ziren lehen mailakoak. Bigarren mailakoak madrigalak, epigramak, sonetoak, baladak, abestiak ziren.

Lirikaren adibiderik adierazgarrienak herri-poesiakoak badira ere, antzinako Grezia eta Erromatik hasita, poesia landua ere erabili izan da. Erdi Aroan, herrialde erromaniko eta germaniarretan batez ere, izan zuen lirikak indarrik handiena. Izan ere, Erdi Aroko Proventzan lirika landua sortu zuten trobadoreek (Guillaume Poitiersekoa, Bernart Ventadormekoa) okzitanieraz, latina baztertuta alegia, eta handik sortu zen Europako lirika berria. Pizkunde garaian lirika idatzia landu zuten Europako herrialde askotako poetek.

Euskal lirikaren alorrean, egitura sotilez gehienetan, eta ez molde konplexuz, mamituriko poesia oparoa izan da, eta, besteak beste, aipagarri da bereziki kanta zaharretan mamituriko herri lirika edo lirika tradizionalaren emaitza liluragarria.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* "Lirika" kontzeptua Euskaltzaindiaren *Literatura Terminoen Hiztegia*n.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182357
* **Identifikadoreak**
* BNF: 119498002 (data)
* GND: 4036774-5
* LCCN: sh85079180
* NDL: 00575071
* NKC: fd132781
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q182357