recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Floyd konderria** (ingelesez: *Floyd County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Prestonsburg da. 2010eko zentsuaren arabera 39.451 biztanle zituen, Floyd kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Floyd konderriak 1.024,87 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,11 ura dira. Beste 1.018,76 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 38,49 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 39.451 pertsonetatik 38.843 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 219 dira. 292 beltzak edo afroamerikarrak. 39 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 75 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 198 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500702
* Commonscat Multimedia: Floyd County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152484280
* LCCN: n83170959
* NARA: 10038896
* **Lekuak**
* OSM: 1846521
* TGN: 2000789

 |

* Wd Datuak: Q500702
* Commonscat Multimedia: Floyd County, Kentucky
**Floyd konderria** (ingelesez: *Floyd County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Floyd da. 2010eko zentsuaren arabera 15.279 biztanle zituen, Floyd kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Floyd konderriak 987,54 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,26 ura dira. Beste 985,28 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,47 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.279 pertsonetatik 14.797 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 412 dira. 270 beltzak edo afroamerikarrak. 19 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 35 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 16 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 141 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502031
* Commonscat Multimedia: Floyd County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125507018
* LCCN: n82024496
* NARA: 10040153
* **Lekuak**
* OSM: 2532623
* TGN: 2002158

 |

* Wd Datuak: Q502031
* Commonscat Multimedia: Floyd County, Virginia
**Federico Eulogio Ibarguren Díaz** (Saltako hiria, Argentina, 1833ko maiatzaren 20a - ibid. 1890eko azaroaren 19a) Argentinako  senatari nazionala eta Justizia Auzitegi Goreneko ministroa izan zen.

Biografia
---------

Montevideoko Errepublikako Unibertsitatean ikasi zuen eta Facundo de Zuviríak sustatu zuen doktorego tesia. Saltako probintzian Justizia Auzitegi Goreneko presidentea izan zen 1861ean eta Gobernuko ministroa 1869 eta 1871 artean, Prozedura Judizialen 1. Probintzia Kodea egin zuenean. Saltako senatari nazionala hautatua 1871n, 1874an epaile federal izendatu zuten eta 1884an Julio Argentino Roca presidenteak Nazioko Justizia Auzitegi Goreneko epaile izendatu zuen, kargua 1890ean utzi zuen. Buenos Airesen hil zen 1890eko azaroaren 19an.

Une desberdinetan Auzitegi Gorena partekatu zuen José Benjamín Gorostiaga, José Trifón Domínguez y López Camelo, Luis Vicente Varela, Salustiano J. Zavalía eta Calixto S. de la Torre-rekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17154943

 |

* Wd Datuak: Q17154943
**Freda Huson** (Smithers, Columbia Britainiarra, Kanada, 1964ko maiatzaren 24a), **Chief Howilhkat** izenez ere ezaguna (*Howilhkat buruzagia*), Kanadako indigenen eskubideen aldeko ekintzailea da, Wet 'suwet'en herriaren buru, eta *Right Livelihood saria* jaso zuena, Nobel sari alternatibotzat jotzen dena.

Ibilbidea
---------

Huson Smithersen jaio zen, Columbia Britainiarrean, 1964an. Wet 'suwet'en etniako liderra da. Kanadako herri indigenen eskubideen defendatzaile bihurtu zen, beren lurrari eta antzinako kulturari eta ingurumenaren babesari dagokienez.

Wet'suwet'en Kanadako Columbia Britainiarrean, Enbridge Northern Gateway oliobideak bere lurraldeak zeharkatuz proposatutako ibilbidearekin.
2010ean, *Unist'ot'* kanpamendua sortu zuen, Morice ibaiaren ertzean, Talbeetskwan, Columbia Britainiarrean, erresistentziaren gune gisa, bere lurralde indigena zeharkatuko zuen eskistozko gasbide baten eraikuntza gelditzeko. Huson egurrezko txabola batean kokatu zen. Gainera, kanpamentuan bertan Sendaketa Zentro bat sortu zuen, trauma kolonialak sendatu eta lurrarekin berriz konektatu behar duten indigenei laguntza emateko.

2020an, Columbia Britainiarreko Auzitegi Gorenak gasbidearen obrak blokeatzeagatik emandako ebazpen baten ondoren, Kanadako Zaldizko Poliziak Huson atxilotu zuen beste 28 pertsonarekin batera, horietako zazpi bere kanpamentukoak, tartean Brenda Michell ahizpa eta Tait iloba.

Aintzatespenak
--------------

2021ean, Nobel Sari alternatiboa jaso zuen, *Right Livelihood 2021 Saria*, bere herriaren kultura berreskuratzeko eta bere lurren defendatzeko egindako ahaleginagatik. Giza eskubideen eta ingurumenaren beste defendatzaile batzuk ere aintzatetsi zituzten, hala nola Marthe Wandou, Vladimir Sliwyak eta Baso eta Ingurumenerako Lege Ekimena.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   **(Gaztelaniaz)** «Freda Huson» *Right Livelihood* (Noiz kontsultatua: 2023-05-22).
2. 1 2   **(Ingelesez)** Morin, Brandi. «Freda Huson: An Indigenous ‘warrior’ for the next generation» *www.aljazeera.com* (Noiz kontsultatua: 2023-05-22).
3. 1 2 3 4   **(Gaztelaniaz)** Welle (www.dw.com), Deutsche. «Premio Nobel alternativo 2021 para defensores de los derechos humanos y el medio ambiente | DW | 29.09.2021» *DW.COM* (Noiz kontsultatua: 2023-05-22).
4. 1 2   **(Ingelesez)** Hosgood, Amanda Follett.  (2021-09-29). «Unist’ot’en Land Defender Wins International Advocacy Award» *The Tyee* (Noiz kontsultatua: 2023-05-22).

Kanpo estekak
-------------

* Unist´ot´en
* Freda Husonekin elkarrizketa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108740196
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9163332109902641128
* GND: 1242120157

 |

* Wd Datuak: Q108740196
**Felicidad Orquín Lerín** (?, 1934) idazle, editore eta pintorea da. Nazioartean ezaguna da ume eta gazte literaturan aditu bezala.

1956an Juan Eduardo Zúñiga idazle eta hizkuntza eslaviarren espezialistarekin ezkondu zen.

Lana
----

Editore gisa hainbat bilduma sortu zituen: Labor Bolsillo Juvenil (1974-1979), Austral Juvenil eta Austral Infantil (Espasa-Calpe argitaletxean, 1980-1991). Espasa-Calpen zuzendari literarioa eta Espasa-Mañana saio bilduma ere zuzendu zuen. Anaya argitaletxeko editorea ere izan zen. Germán Sánchez Ruipérez Fundazioan ere lan egin zuen zuzendari moduan (1992-2002) eta gero asesore moduan.

Haur literaturan ikerlaria eta kritikoa da eta horregatik Haur Literaturaren Kritika Saria jasotzen lehena izan zen 1980an. 1970eko hamarkadan pedagogia berritzeko mugimenduetan eta mugimendu feministetan aritu zen. Genero gaiak, emakumeen eta idazketa, umeen liburuetako irudi sexistak eta emakumeen espazio soziala ere aztertu izan ditu.

Gizarte patriarkal batetik datozenez, ipuin tradizional asko (eta gaur egungo asko) sexistak direla uste du, baina ez da debekatzearen aldekoa, baizik eta umeentzat dituzten baloreak aztertzearen aldekoa (Bruno Bettelheim-ekin ados zegoen). Umeei beren sentimenduak ulertzeko era sinbolikoa eskaintzen diete ipuin tradizionalek, barruan sentitzen dituen gauzei buruz ari direlako eta horregatik psikologikoki laguntza dira haientzat. Vladimir Propp-ek bezala, uste dut unibertsalak direla eta pertsonaiak arketipoak.

Eredu berriak emango dituzten ipuinak sortu behar direla uste du, "Baina ezin da narratiba tradizionala dekonstruitu, baizik eta ipuin feministak sortu beharra dago, zeren eta, gainera, kontua ez da rolak trukatzea, baizik eta balore berriak sortzea ikuspegi feminista batetik".

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Conferencia "Entre el realismo y la fantasía - la literatura infantil en España", de Felicidad Orquín.*  (Noiz kontsultatua: 2019-05-05).
2. ↑   Torres, Rosana.  (2010-04-10). [ «ENTREVISTA a FELICIDAD ORQUÍN | EDITORA Y GESTORA CULTURAL | VIDA & ARTES
"Los cuentos forman la mente del niño"»] *El País* (Noiz kontsultatua: 2019-05-05).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63535315
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 72702975
* ISNI: 0000 0000 5921 4557
* BNE: XX1010500
* GND: 1240506147
* LCCN: n80148452
* SUDOC: 076459268
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 111986
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 120532

 |

* Wd Datuak: Q63535315
"**Follow Me Up to Carlow**" (euskaraz *Jarraitu Nazazue Carlowera*) irlandar folk abestia da. Bere gaia honako hau da: 1580ko Bigarren Desmond Matxinadan zehar, Glenmalureko Gudan Fiach McHugh O'Byrne buruzagi irlandarrak 3.000 gudari ingeles aurka lortutako garaipena.

Hitzak
------

*Lift MacCahir Óg your face, brooding o'er the old disgrace*  

*That black FitzWilliam stormed your place, drove you to the Fern*  

*Grey said victory was sure - Soon the firebrand he'd secure*  

*Until he met at Glenmalure with Fiach MacHugh O'Byrne.*

**Bis**;  

*Curse and swear Lord Kildare*  

*Fiach will do what Fiach will dare*  

*Now FitzWilliam, have a care*   

*Fallen is your star low*   

*Up with halberd out with sword*   

*On we'll go for by the lord*   

*Fiach MacHugh has given the word*,   

*Follow me up to Carlow!*

*See the swords of Glen Imall, flashing o'er the English Pale*   

*See all the children of the Gael, beneath O'Byrne's banners*  

*Rooster of a fighting stock, would you let a Saxon cock*  

*Crow out upon an Irish rock- fly up and teach him manners*.

*From Tassagart to Clonmore, there flows a stream of Saxon gore*  

*Och, great is Rory Óg O'More, sending the loons to Hades.*   

*White is sick and Lane is fled, now for black FitzWilliam's head*   

*We'll send it over, dripping red, to Queen Liza and the ladies.*

Kanpo estekak
-------------

* Planxty taldearen "Follow Me Up To Carlow" abestiaren bertsioa. Hitzak ere bertan ikusten direlarik

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q820771

 |

* Wd Datuak: Q820771
Biktimak gogorarazteko monumentua eta plaka.
**Fatimako sarraskia** ezaguna da 1976ko abuztuaren 20ko goizaldeko orduetan dinamitatu zituzten hogeita hamar gorpu agertu zirelako Argentinako diktadura militarrean, militarrek Argentinako Berrantolaketa Prozesu Nazionala izena eman zioten prozesuan, Fatima herrian, Buenos Airesko probintzian.

Gertaerak
---------

1976ko abuztuaren 20ko goizaldean hogei gizon eta hamar emakume bahitu zituzten Armada menpeko indar militar eta polizialek. Biktimak Fatima herritik gertu dagoen auzo-bide batean pilatu eta dinamitatu zituzten. Aurretik, lotu, bendatu eta tiroak jaso zituzten buruan metro batetik beherako distantziatik, Buenos Airesko Ganbera Federalak 1985ean egiaztatu zuenez. Hau izan zen Argentinako azken diktadura militarreko sarraskirik basatiena.

Biktimen identifikazioa
-----------------------

Lehen unean bakarrik bost biktima identifikatu ziren. 1985ean, ardurak ikertzeko prozesuan lehendabizi, 1997tik aurrera ondoren, forentseek 17 biktima identifikatu zituzten. Azkenean, eraildakoen zerrenda hau gelditu zen: 
Inés Nocetti, Ramón Lorenzo Vélez, Ángel Osvaldo Leiva, Alberto Evaristo Comas, Conrado Alsogaray, Jorge Daniel Argente, Carlos Raúl Pargas, Ricardo José Herrera, José Daniel Bronzel, Susana Pedrini de Bronzel, Carmen María Carnaghi, Haydeé Cirullo de Carnaghi, Norma Susana Fontini, Selma Julia Ocampo, Horacio García Gastelú, Juan Carlos Vera, Roberto Héctor Olivestre, Enrique Jorge Aggio, María Rosa Lincon, Cecilia Podolsky de Bronzel.

Hiltzaileak
-----------

2008ko apirilaren 29an, 5.zenbakiko Auzitegi Federala erantzuleak epaitzen hasi zen Fatimako sarraskiagatik. Juan Carlos Lapuyole – Harguindeguy ministro ohiaren gizona –, Carlos Gallone eta Miguel Angel Timarchi poliziak erretiratu zituzten, Segurtasun Federaleko Superintendentzian bahituta zeuden hogei gizon eta hamar emakume hiltzea egotzita.

Auzitegiak 2008ko uztailaren 18an epaia eman zuen, hogei gizon eta hamar emakumeren aurka azpikeriaz kalifikatutako askatasun-gabetze eta giza hilketaren delituengatik, funtzionario publikoa izateagatik larriagotua. Hauek izan ziren emaitzak:

* Juan Carlos Lapuyole, betiko espetxealdia.
* Carlos Gallone, betiko espetxealdia.
* Miguel Ángel Timarchi, absoluzioa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5437858

 |

* Wd Datuak: Q5437858
**Fort Bend konderria** (ingelesez: *Fort Bend County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Richmond da. 2010eko zentsuaren arabera 585.375 biztanle zituen, Fort Bend kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Fort Bend konderriak 2.293,02 kilometro koadro ditu. Horietatik 61,8 ura dira. Beste 2.231,23 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 255,29 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 585.375 pertsonetatik 350.647 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 138.967 dira. 123.267 beltzak edo afroamerikarrak. 1.159 amerikar natiboak ziren eta 174 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 98.762 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.341 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 10.025 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26895
* Commonscat Multimedia: Fort Bend County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144241412
* LCCN: n80030658
* NARA: 10036804
* **Lekuak**
* OSM: 1560525
* TGN: 1002379

 |

* Wd Datuak: Q26895
* Commonscat Multimedia: Fort Bend County, Texas
**Orellana urtegia** Guadiana ibaiaren gaineko urtegi bat da, Badajozko probintzia (Espainia). Ibaiaren erdiko zatian kokatutakoen artean handiena da, García de Sola eta Cíjara urtegiek eta Zújar eta La Serena urtegien transferentziek erregulatzen dute. Badajoz Planaren ekintzen barruan eraiki zen 1961ean, bertan hainbat urtegi eraiki ziren Badajoz probintzian ureztatzeko ura hornitzeko helburuarekin.

Urtegiaren azalera 5.084 ha-koa da, eta hainbat udalerritan kokatzen da: Orellana la Vieja, Orellana de la Sierra, Acedera, Navalvillar de Pela, Casas de Don Pedro, Talarrubias, Puebla de Alcocer, Esparragosa de Lares eta Campanario.

*Costa Dulce*
-------------

 Costa Dulce de Orellana hondartza.
Inguruak ur kirolak praktikatzeko eta bainatzeko azpiegiturak ditu, horregatik, "Costa Dulce" izena jasotzen du. 2010eko ekainaren 2an, "Playa Costa Dulce de Orellana" hondartzak (Orellana la Viejan) Bandera urdin kalitate intsignia jaso zuen bere instalazioengatik, sarbide eta uraren kalitateagatik. Horrela, Espainiako bandera duen barrualdeko lehenengo hondartza bihurtu zen.

Ingurune naturala
-----------------

Albuerako aintzirekin batera, Extremadurako hezegune bakarrak da Ramsar Hitzarmenean finkatutako nazioarteko garrantzia duten hezeguneen zerrendan sartzen, beste leku ospetsu batzuekin batera, hala nola Tablas de Daimiel, Doñana edo Ebroko delta. 1989an, hegaztientzako Babes Bereziko Eremu (ZEPA) gisa sailkatu zen. 1998an , Natura 2000 Sarean Kontserbazio Bereziko Eremu gisa onartu zuten. Sai arrea, arrano beltza, mirotz urdina eta zuria, zikoina beltza eta beste talde batzuetako animaliak daude, hala nola nutriak, azkonarrak eta apo lasterkariak .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «SEPREM - Sociedad Española de Presas y Embalses» *www.seprem.es* (Noiz kontsultatua: 2021-08-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Orellana urtegia*** |

* Orellana urtegiaren egoera
* Espainiako Urtegi eta Presen elkarteko fitxa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11681443
* Commonscat Multimedia: Orellana Reservoir

---

* **Lekuak**
* SNCZI-IPE: 4004

 |

* Wd Datuak: Q11681443
* Commonscat Multimedia: Orellana Reservoir
**Paralinguistika** giza komunikazioaren ikerketaren alor bat da. Hizkuntzaren bere adierazpideei laguntzen dieten elementuak ikertzen ditu. Elementu horiek testuinguruan kokatzen dituzte adierazpide linguistikoak, norbere interpretazioak proposatuz.

Kode ikasia
-----------

Dirudienez, adierazpide linguistikoak bezala, informazio paralinguistikoa erabiltzen ere ikasi egiten da. Izan ere, txino mandarin hiztunek ez dituzte euskal hiztunek bezalako hots-aldagaiak erabiltzen, haserrea edo ezustea adierazteko.

Elementu paralinguistiko nagusiak
---------------------------------

Informazio linguistikoari laguntzen dioten ezaugarri batzuk, hala nola:

* Ahotsaren intentsitatea eta bolumena
* Hitz egiteko abiadura
* Tonua eta tonu-aldagaiak nahiz silaben iraupena
* Negarra, barrea, erritmoa, jarioa, arnasketaren eta artikulazioen kontrola

Horiei esker igorlearen aldarteari buruzko nahiz haren testuinguruari buruzko informazioa eskura dezakegu eta horiek dira elementu paralinguistiko nagusiak.

Ahozko hizkuntza baino kontzeptu zabalagoa
------------------------------------------

Elementu paralinguistikoak egoki erabiltzeak mezua ulertzen laguntzen du. Esate baterako, hitz egitean jario eskasa izateak urduritasuna adierazten du edo gai horretan jakituria eskasa. Beste faktore batzuek ere, hala nola etenek, isiluneek eta abarrek ere mezua ulertzeko garaian ondorio pragmatikoak dituzte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1753225
* **Identifikadoreak**
* GND: 4238144-7

 |

* Wd Datuak: Q1753225
*Artikulu hau Nafarroa Garaiko herri hustuari buruzkoa da; Gipuzkoako udalerria gaitzat duena beste hau da: «Orendain»*

**Orendain** Mañeruibarreko Girgillao udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.

XII. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Girgillaoko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *orendaindarrak* ziren.

Izena
-----

Orendain toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Orendáin*

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Orindain* (1027)
* *Orendain* (1136)
* *Orindain* (1196)
* *Orindoain* (1234)
* *Orendayn* (1257)
* *Horindiayn* (1268)
* *Orpidayn* (1350)
* *Orindain* (1366)
* *Lorindain* (1534)
* *Orandayn* (1701)
* *Orendain* (1802)
* *Orendain* (1945)
* *Orendain* (1996)

Historia
--------

Antso III.a Gartzeitz erregeak 1007 inguruan Iruñeko katedralari elizbarrutiko berrantolaketa zela eta diploma gatazkatsu batean dokumentatua eman zion lekuen artean dago.

Mañeruibarraren zati izan zen jurisdikzio hori existitu zen bitartean. Gero, XIX. mendean, ziur aski 1835-1845eko erreformekin, Artazuri atxiki zitzaion eta, azkenik, Girgillaori. 1513an Nafarroako Petrik petxez gozatzen bazuen ere, eta 1543an Juan Vélaz de Medranoren jaurerria bazen ere, 1715ean Besollako markesaren lekua zen. 1802an jauregiko dorre bat kontserbatzen zen.

Oharrak
-------

1. ↑  /oɾenð̞áin/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza hirugarren silaban

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
2. ↑   «Orendain - Lekuak - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).

Ikus, gainera
-------------

* Girgillao
* Mañeruibar
* Nafarroa Garaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265237

 |

* Wd Datuak: Q12265237

| * i
* e
* a
  Girgillao |
| --- |
| Kontzejuak | **Etxarren** • Girgillao |
| Lekuak | Argiñaritz |
| Herri hustuak | Gorriza • Orendain • Sorakoitz • Zabala |
**Formenos** Tolkienen legendarium ospetsuan eta idazle honen hil ondorengo lana den Silmarillionen Eldamarreko iparraldereneko zatian muino baten gainean eraikitako gotorleku bat da. Hortik bere quenyazko izena "iparraldeko gotorlekua" bezala itzuli ahal izatea.

Noldor printzea zen Fëanorrek eraiki zuen Tirionetik erbestera joan zenean, bere anaiorde Fingolfin eta Finarfinekin izan zuen lehiaren ondoren. Han ezarri zen bere aita Finwërekin eta bere zazpi semeekin batera eta urregintza lan handiak eraikitzen jarraitu zuen. Han gorde zituen silmarilak lurrazpiko ganbera handi batean.

Valinorreko Bi Zuhaitzak suntsituak izan ondoren, Melkor Formenoseko ateetan agertu zen eta Noldorren errege handia zen Finwë hil zuen, eta ondoren altxorraren ganberan sartu eta silmarilak lapurtu zituen, honek Fëanor valar gaiztoa jazartzeko hiria uztera behartu zuelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3078960

 |

* Wd Datuak: Q3078960
Geometria diferentzialeko eta tentsore-kalkuluko matematikaren arloetan, **forma diferentzialak** hurbilketa bat dira aldagai anitzeko kalkulura, koordenatuen menpe ez dagoena. Forma diferentzialek kalkuluaren integrakizunen definizio zehatzago eskaintzen dute. Esaterako, *ƒ*(*x*) *dx* 1-forma bat da, *ƒ* funtzioaren eremuko [*a*,*b*] tartean integratu daitekeena

{\displaystyle \int \_{a}^{b}f(x)\,dx}
era berean, *ƒ*(*x*,*y*) *dx* + *g*(*x*,*y*) *dy* 1-forma bat da, edozein γ kurba norabideraturen gaineko integral lerromakurra duena; *ƒ* eta *g* funtzioen eremuan.

{\displaystyle \int \_{\gamma }f(x,y)\,dx+g(x,y)\,dy.}
Horrelaxe, *ƒ*(*x*, *y*, *z*) *dx* *dy* *dz* 3-forma batek espazioko eremu baten gainean integratuta izan daitekeen zerbait adierazten du. Forma diferentzialen hastapen modernoa Élie Cartanek eman zuen, eta aplikazio asko dituzte, bereziki geometrian, topologian eta fisikan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1047080
* **Identifikadoreak**
* BNF: 122737106 (data)
* LCCN: sh85037916
* NDL: 00560655
* NKC: ph493955

 |

* Wd Datuak: Q1047080
**Foto Cine Club Bandeirante** (Brasilen FCBB izenarekin ere ezaguna) Brasilgo argazki elkarte zahar eta garrantzitsuenetako bat da, São Paulo hirian dago eta herrialde honetako argazkilari ezagun askoren sehaska artistikoa da.  1939an sortu zen eta nazioartean ospe handia du.

Historia
--------

Sortu zenetik, klubak argazkigintzaren abangoardian eta metodo eta joera berrien hedapenean parte hartu du, Brasilgo argazki artistikoa garatzen aitzindarietako bat izan baita.

Urteak daramatza Brasilgo Argazki Artearen Erakusketa antolatzen, baita lehiaketa digitalak ere, hala nola Web Art Photos eta Tecnologia na Arte, guztiak arrakasta handiz.

Bere ibilbide luzean zehar gazte ugari trebatu ditu eta erakusketa ugari antolatu ditu, Paulista Eskolaren jaiotzaz arduratu baita, eta horren baitan, argazkilari garrantzitsuek konposizioaren, abstrakzioaren eta ebakinen hautaketa aztertuaren nagusitasun handia garatu zuten.

Argitalpenak
------------

70eko hamarkadan eta 80ko hamarkadaren zati batean Foto Cine Som  aldizkaria argitaratu zuen eta gaur egun dagoeneko mende bat baino gehiagoko lanak dituen argazki liburutegia du.

Kideak (hautapena)
------------------

Klub honetatik pasatu ziren argazkilari ospetsuen artean Marcel Giró, Palmira Puig,  Thomas Farkas, Gaspar Gasparian, Geraldo de Barros, German Lorca, José Yalenti, Eduardo Salvatore, Chico Albuquerque eta Madalena Schwartz daude.

Erakusketak
-----------

Klubak berak eta kideen zati handi batek nazioarteko erakusketa ugaritan parte hartu dute, Amerikako kontinenteko herrialde desberdinetan   eta Europan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑    *Descobrir el llegat modern i humanista de Palmira Puig-Giró.*  Barcelona.
6. ↑
7. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Foto Cine Club Bandeirante-ren webgune ofiziala
* Argazkigintza modernoa Brasilen. Helouise Costa eta Renato Rodrigues (portugesez)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10284357

 |

* Wd Datuak: Q10284357
**Forever Marshall Islands** ("Marshall Uharteak betiko") Marshall Uharteetako ereserkia da.

Hitzak Amata Kabua presidente-ohiak sortu zituen. 1991etik ofiziala da; ordura arteko ereserkia, Ij Iokwe Lok, ordezkatu zuen.

Hitzak marshalleraz
-------------------

Aelon eo ao ion lometo;
Einwot wut ko loti ion dren elae;
Kin meram in Mekar jen ijo ilan;
Erreo an romak ioir kin meram in mour;
Eltan pein Anij eweleo im woj;
Kejolit kij kin ijin jikir emol;
Ijjamin Ilok jen in ao lemoran;
Anij an ro jemem wonakke im kejrammon Aelin kein am.

Hitzak ingelesez
----------------

My island (heart) lies o'er the ocean;
Like a wreath of flowers upon the sea;
With a (the) light of Maker from far above;
Shining the with the brilliance of rays of life;
Our Father's wondrous creation;
Bequeathed to us, our Motherland;
I'll never leave my dear home sweet home;
God of our forefathers protect and bless forever Marshall Islands.
Oharra: Parentesiek bere aurretik dagoen hitzaren ordez kanta daitekeen edo kantatu den hitz bat markatzen dute.

Kanpo estekak
-------------

* Ereserkiaren partitura pdf formatuan.
* Bertsio bat entzungai.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q858826
* Commonscat Multimedia: National Anthem of Marshall Islands

---

 |

* Wd Datuak: Q858826
* Commonscat Multimedia: National Anthem of Marshall Islands

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Marshall Uharteak *Encyclopedia of Nations* delakoan
Eguzkiaren fotosfera
Izar baten **fotosfera**, izar hori mugatzen duen azalera argitsua da, edo, hobe esanda, ikus dezakegun argia igortzen duen izarraren eremua. Klasikoki, Eguzkiaren eta gainontzeko izarren fotosferaz hitz egiten da. Gure eguzkiaren kasuan, fotosferako tenperatura 5800 gradu kelvin ingurukoa da. Ez da solidoa, baizik eta 300 kilometroko sendoera duen plasma geruza bat, jasotzen dugun argia eta beroa igortzen dituena. Beste izar batzuen kasuan, fotosfera edo azaleko tenperatura, handiagoa edo txikiagoa izan daiteke, eta, beraz, igorritako argia, batez beste, beste kolore batetakoa da. Izarrik hotzenak, gorriak dira, eta, beroenak, urdinak.

Fotosfera, presio handipean dauden gas geruza batez osatua dago. Teleskopioekin ikusia, granulazio fin bat du (flokulu deritzenak) eta ertz garbiak. Bertatik igortzen du izarrak bere erradiazioa. Bere azalera, bere gainean fakula deritzen argi hondo batean datza, fakula hauek, tenperatura altuagoan daudenez, are dizdiratsuagoak direlarik. Alderantziz, zulo edo beheragune sakonetan eratzen dira eguzki orbanak, hauen bidez, beheko geruza ikusten delarik, hain beroa ez dena, eta, beraz, itxuraz, ilunagoa da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6372
* Commonscat Multimedia: Photosphere

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q6372
* Commonscat Multimedia: Photosphere
*Göttweig komentuko kapera* 
**Ava** ( 1060. urtea - 1127ko otsailaren 7a ) **Frau Ava** izenez ere ezaguna, **Ava Göttweigekoa** edo **Ava Melkekoa** izan zen, **Ava olerkaria** ere. Alemaniako literaturako edozein generoren barruan izendatutako lehen emakumezko egile izan zen.

Bizitza eta heriotza
--------------------

**Ava** bizitza normala izan zen; ezkondu zen eta bi seme izan zituen: Hartmann eta Heinrich. Ava alargun bihurtu zenean, monasterio batean bizi izan zen. Bi semek, ziur aski apaizak izan zirenak, ama lagundu zuen erlijio poesia sortzean.

*Das Jüngste Gericht* (*azken judizioa*) poemaren amaieran, Ava-k bere semeak gogorarazten ditu:

*Dizze buoch dihtôte zweier chinde muoter.*
*diu sageten ir disen sin. michel mandunge was under in.*
*der muoter wâren diu chint liep, der eine von der werlt sciet.*
*nu bitte ich iuch gemeine, michel unde chleine,*
*swer dize buoch lese, daz er sîner sêle gnâden wunskende wese.*
*unde dem einen, der noch lebet unde der in den arbeiten strebet,*
*dem wunsket gnâden und der muoter, daz ist AVA.*
Bere poesian Ava kristau erlijio istorio eta Beda, Rabano Mauro eta Alcuino de York-en lanak ere erabili zituen, baita beste hainbat poetenak ere. Ava hil zen kapera zahar batean, gaur egundo San Blasen kapera Klein-Wienen, dirudienez. Han bertan, Göttweig inguruan "Ava dorrea" izeneko badago.

Lanak
-----

* "Johannes"
* "Leben Jesu"
* "Antichrist"
* "Das Jüngste Gericht"

Ohoreak
-------

### *Frau Ava* Literatur Saria

2001ean saria sortu zen eta 2003an lehen aldiz eman zen. Emakume dazle alemaniarren gai politiko edo espirituzko gaiei buruzko lanei zuzenduta.

Erreferentziak
--------------

* Hoffmann, H. (ed.), 1830. *Fundgruben für die Geschichte deutscher Sprache und Literatur*. Breslau.
* Kartschoke, Dieter, 1994 (2ª ed.) *Geschichte der deutschen Literatur im frühen Mittelalter*. Munich.
* Maurer, F. 1966. *Die Dichtungen der Frau Ava*. Tübingen.
* Mayer-Skumanz, Lena, 2002. *Frau Ava*. Wien:Dachs-Verlag. [./ ISBN 3-85191-257-8]
* Rushing, James, 2003. *Ava's New Testament Narratives: When the Old Law Passed Away* (edición con traducción inglesa de "Johannes" y de "Life of Jesus"). Kalamazoo

Kanpo estekak
-------------

* Biographisch-Bibliographisches Art. Lexikon, bere lanaren edizioak ditu )
* "Das Jüngste Gericht" (testua)
* Schochs, Kurt (ed.), 1986. *Die Dichtungen der Frau Ava*. Graz: ADEVA. {{ISBN|3-201-01312-9}}

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66299
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 8188604
* ISNI: 0000 0001 2119 7963
* BNF: 12151720f (data)
* GND: 119025698
* LCCN: n85329522
* NKC: xx0077570
* SUDOC: 030222443
* BIBSYS: 90522079
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 2395

 |

* Wd Datuak: Q66299

</nowiki>
1957ko Kopa finala.
**Fredrikstad Fotballklubb** edo **FFK** Norvegiako futbol talde onenetakoa da, Fredrikstad hirikoa. 9 aldiz irabazi du Norvegiako futbol liga eta beste 11 aldiz Kopa.

Historia
--------

Taldea 1903an sortu zen. Garai hartan talde kirolanitzak izaten ziren eta futbola atal bat baino ez zen izaten, Fredrikstad aldiz futbol talde gisa sortu zen eta horregatik du *Fredrikstad Fotballklubb* izena. Gaur egungo kolore zuri gorria 1927an hartu zuen.

Lehenengo titulua 1932an eskuratu zuen, Norvegiako Kopa eta hamarkada horretan herrialdeko talde indartsuena bihurtu zen 5 Kopa eta bi liga lortu baitzituen. Bigarren Mundu Gerran alemaniarrek okupatu zuten herrialdea eta 1945 arte ez zen futbol txapelketa berririk antolatu.

50. hamarkadan urrezko aro berria izan zuen Fredrikstadek, 60. hamarkadaren hasierara luzatu zena, sei liga berri eta lau kopa eskuratu zituen. Ordutik aurrera ordea jeitsiera nabarmena izan zuen eta sarritan behe mailatan aritzea ere tokatu zitzaion. Bi kopa berri lortu izan ditu ordutik, 1984koa eta 2006koa, eta oraindik ere Ligan zein Kopan garaipen gehien dituen bigarren taldea da.

2011an Raio Piiroja jokalari estoniarraren kontratuaren inguruan ikerketak hasi zituzten eta abenduan poliziak miaketak egin zituen taldearen egoitzan. 2012an maila galdu zuen eta hirugarren mailara ere jeitsi zen.

Palmaresa
---------

### Norvegian: 20

* **Liga (9):** 1938, 1939, 1949, 1951, 1952, 1954, 1957, 1960, 1961.
* **Kopa (11):** 1932, 1935, 1936, 1938, 1940, 1950, 1957, 1961, 1966, 1984, 2006.

Kanpo estekak
-------------

* **(Norvegieraz [bokmål])** webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216131
* Commonscat Multimedia: Fredrikstad FK

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2020149108403968780000

 |

* Wd Datuak: Q216131
* Commonscat Multimedia: Fredrikstad FK
**Frederiksberg jauregia** (danieraz *Frederiksberg Slot*) Frederiksberg hiriko jauregi barrokoa da. Inguruan duen parke ederra ere estilo barrokoan diseinaturik dago. Kopenhage hiriburuaren erdigunetik oso gertu dago. XIX mendearen erdialderarte Danimarkako Errege familiaren udako egoitza izan zen.

Historia
--------

Frederik IV.ak, printze zela, Europan zehar asko bidaiatu zuen eta bereziki liluratua gelditu zen Italiako jauregiekin. Kopenhagera itzuli zenean bere aita Kristian V.a erregeari Solbjerg muinoan jauregi eder bat eraikitzeko baimena eskatu zion.

Lanak 1699an hasi ziren eta lehenengo jauregia 1703an bukatu zen. Ernst Brandenburger arkitektuak diseinatu zuen eta solairu bakarra zeukan. Hurrengo urteetan hainbat zabalkuntza izan zituen, azkena 1738an.

Frederik IV.ak asko erabili zuen eta Petri I.a Errusiakoa ere bertan hartu zuen 1716an. Hurrengo erregeek ere asko erabili zuten jauregia, harik eta 1852an Frederik VI.aren emazte Maria bertan hil zen arte. Ordutik aurrera erregeek ez zuten erabili eta 1868an Gerra Ministerioari saldu zioten honek ofizialen akademia bihurtu zuelarik.

Parkea
------

Estilo barrokoan diseinatu zituen H.H. Scheel-ek 1703an jauregiaren lorategiak. Jauregiaren aurrekaldean terrazak, urjauziak eta zuhaitz lerrokatuak ezarri zituen. 1804ean Peter Pedersenek parkea birdiseinatu zuen ingeles estiloan eta lakuak, uharteak eta ibilbideak gehitu zizkion. Ordukoa da Andreas Kirkerupen *Udako etxe txinatarra* ere.

Iruditegia
----------

* Jauregiaren aurrealdea.Jauregiaren aurrealdea.
* Airetiko ikuspegia neguan.Airetiko ikuspegia neguan.
* Parke zabala.Parke zabala.
* 1718ko marrazkia.1718ko marrazkia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q665954
* Commonscat Multimedia: Frederiksberg Slot

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248714788
* GND: 4477664-0
* **Ondare historikoa**
* FBB: 3336056

 |

* Wd Datuak: Q665954
* Commonscat Multimedia: Frederiksberg Slot
**Pentsalaria** (frantsesez: *Le Penseur*), Auguste Rodinen brontzezko estatuarik ezagunenetako bat da.

Estatua hau, jatorrian *Olerkaria* deitua, Parisko Apaindura Arteen Museoko batzorde baten zati zen, Dante Alighieriren Jainkotiar komedia lanean oinarritutako atari monumental bat sortzeko. Estatua bakoitzak, aipaturiko olerki epikoko pertsonaia nagusietako bat irudikatzen zuen. *Pentsalaria*k, jatorrian, Dante, Infernuko Atearen aurrean irudikatzea nahi zuen (zati izango zen ataria hala deitu zelarik, Infernuko Atea, alegia), bere olerki handia neurtzen. Eskultura, biluzia da, Rodinek, Michelangeloren lanen estiloko irudi heroiko bat nahi baitzuen, pentsaera zein olerkaritza irudikatzeko.

Eskultura honen hogei bertsio baino gehiago daude munduko toki ezberdinetan. Batzuk, jatorrizkoaren bertsio hedatuak dira; beste batzuk, neurri ezberdinekoak. Horietako bat, Mexikoko Soumaya Museoan dago, eta Arte Italiarraren Museoan erakutsi da.

Pentsalaria, brontzez egina dago, eta 1880an amaitua izan zen. Auguste Rodinek, eskultura hau egiteko, bere ikasle Miguelen laguntza izan zuen, Asturiarra ezizenekoa.

Ikus, gainera
-------------

* Infernuko Atea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18003128
* Commonscat Multimedia: Le Penseur

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 177530676
* BNF: 12131722q (data)
* GND: 4573986-9
* LCCN: n98098026
* SUDOC: 073412929
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q18003128
* Commonscat Multimedia: Le Penseur



1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*
**Fundación Gabo,** aurretik **FNPI - Fundación Gabriel García Márquez para el Nuevo Periodismo Iberoamericano,** irabazi asmorik gabeko erakundea da, Gabriel García Márquezek sortu zuen eta Cartagena de Indiasen (Kolonbia) du egoitza. 1995az geroztik,Iberoamerikan kalitatezko kazetaritza sustatzen aldera proiekziorako ekimenak zuzentzen ditu, besteak beste, tailerrak, sariak, bekak eta argitalpenak egiten ditu

Ekimenak
--------

Fundazioak sustatzen dituen ekimenen artean aipamen berezia merezi du Kazetaritzako Gabriel García Márquez Saria, Medellingo alkatetza, Bancolombia eta SURAren arteko elkarlan publiko-pribatuari esker emandako saria:

### Kazetaritzako Gabriel García Márquez Saria

Sari honen aurrekari zuzena da Premio Nuevo Periodismo Cemex+FNPI delakoa. Gaztelaniaz eta portugesez lan egin eta argitaratzen duten kazetari eta komunikabideen bikaintasuna, berrikuntza eta koherentzia etikoa sustatzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Acerca de la Fundación Gabo.* .
2. ↑    *La FNPI de ‘Gabo’.* .

Kanpo estekak
-------------

* Fundación Gabo - Webgune ofiziala



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18915221

 |

* Wd Datuak: Q18915221
**Emøke Baráth** (Hungaria, 1985) hungariar sopranoa da.

József Hormairen zuzendaritzapean hasi zituen kantu-ikasketak. Liszt Ferenc Unibertsitatean Musika irakaslea (2007-2012) Júlia Pászthy izan zuen, eta 2011-2012 ikasturtean Florentziako Luigi Cherubini Kontserbatorioan graduatu zen, non Leonardo de Lisiren ikaslea izan zen. Barbara Bonney, Kiri Te Kanawa, Éva Marton, Klára Kolonits, Nancy Argenta, Masaaki Suzuki, Alfred Brendel, Ferenc Rados, Sass Sass, Deborah York, Nicholas Clapton eta Andrea Meláth irakasleekin ikasi zuen.

Bere karreraren hasieran, Baráth bere herrialdeko eta nazioarteko goraipamenezko aipamen asko lortu zituen. Kantu lehiaketetan parte hartu eta arrakasta lortu zuen, besteak beste, hirugarren postua lortu zuen *Karlovy Varyko Antonín Dvořák International Sing Competitio*n delakoan. 2011n, lehen saria irabazi zuen Innsbruckeko Baroque Operako Nazioarteko Lehiaketan, baita Verbier jaialdiko Sari Nagusia ere. Gainera, 2011n, Baráth-en lanak Hungariako Prima Saria eraman zuen.

"Baráth" *Cavalli* operako rolak antzeztegatik egin zen bere lurraldetik kanpo ezagun, *Elena* operagatik, Leonardo García Alarcónekin batera, eta *Hipermestra* William Christieren Glyndebourne Jaialdian, 2017ko maiatzean, Erato diskoetxearekin grabazio kontratu esklusibo bat sinatu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15857491
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 286623738
* ISNI: 0000 0003 9259 3490
* BNF: 169230627 (data)
* GND: 1032062029
* LCCN: no2012151648
* NKC: xx0240777
* SUDOC: 187843821

 |

* Wd Datuak: Q15857491
**Fort Crown Point** 1759an Saint-Frédéric gotorlekua suntsitu ondoren haren ondoan, eraikitako gotorleku britainiarra da. Frantzia Berritik hartutako eskualdea kontrolatzeko altxatu zen. Crown Point Gule Historikoak kudeatzen du gunea.

Historia
--------

Lehenengo gotorlekua, Saint-Frédéric, bertan eraiki zuten 1730ean, hamabi oineko lodierako harresiekin. Indar britainiarrek bi aldiz eraso zuten gotorlekua Zazpi Urteko Gerran, Frantziako eta Kanadako indarrek gotorlekua suntsitu baino lehen 1759ko udan .

Fort Crown Point Britainiar armadak eraiki zuen Jeffery Amherst -en agindupean, Fort Carillon hartu eta Saint-Frédéric gotorlekua suntsitu ondoren. Amherstek gotorlekuaren eraikuntza erabili zuen bere gizonak 1759ko neguan zehar lan egin dezaten, Kanadako eta Frantziako tropak iparralderago Kanadara bultzatuz.

Gotorlekua ez zen inoiz erasotu edo mehatxatu. Zazpi Urteko Gerraren ostean ingelesek soldadu kopuru txiki bat mantendu zuten, eta horiek erraz errenditu ziren Seth Warner kapitainari eta bere 100 Green Mountain Boys-ri 1775eko maiatzaren 12an. Britainiarrek eskura zituzten 111 pistola atzeman zituzten. Gotorlekua Benedict Arnold jeneralak erabili zuen Champlain lakuko itsas guduan. 1776an Valcour uharteko guduan itsas armada suntsitu ondoren, gotorlekua abandonatu zuten britainiarrek 1777an. 1780an behin betiko abandonatu zuten.

Iruditegia
----------

* The South View of Fort Crown Point 1760 Thomas Davies-ek.The South View of Fort Crown Point 1760 Thomas Davies-ek.
* Crown Point-eko gotorlekuaren hondakinak, Crown Point, NY 1902 inguruan .Crown Point-eko gotorlekuaren hondakinak, Crown Point, NY 1902 *inguruan* .
* Crown Point-eko gotorlekuaren hondakinak, Crown Point, NY 1907 inguruan .Crown Point-eko gotorlekuaren hondakinak, Crown Point, NY 1907 *inguruan* .
* Crown Point-eko gotorlekuaren hondakinak, Crown Point, NY 1900 eta 1906 artean.Crown Point-eko gotorlekuaren hondakinak, Crown Point, NY 1900 eta 1906 artean.
* Port Henry Crown Point-tik, Crown Point, NY Argazkiak Champlain lakuaren gaineko ikuspegia erakusten du mendiekin 1902ko abenduaren 23an.Port Henry Crown Point-tik, Crown Point, NY Argazkiak Champlain lakuaren gaineko ikuspegia erakusten du mendiekin 1902ko abenduaren 23an.
* Crown Point-eko gotorlekuaren hondakinak, Crown Point, NY 1990ean .Crown Point-eko gotorlekuaren hondakinak, Crown Point, NY 1990ean .
* Crown Point-eko gotorlekua, NY 1995ean .Crown Point-eko gotorlekua, NY 1995ean .
* Crown Point-eko gotorlekuaren hondakinak, Crown Point, NY 2004an .Crown Point-eko gotorlekuaren hondakinak, Crown Point, NY 2004an .
* Fort Crown Point-en birsortze historikoa, 2009ko abuztuaren 8an.Fort Crown Point-en birsortze historikoa, 2009ko abuztuaren 8an.
* Fort Crown Point orokorrean. 2020ko abuztua.Fort Crown Point orokorrean. 2020ko abuztua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1438494
* Commonscat Multimedia: Fort Crown Point

---

* **Ondare historikoa**
* NRHP: 68000033

 |

* Wd Datuak: Q1438494
* Commonscat Multimedia: Fort Crown Point
**Emultsionatzaile** esaten zaio likido nahastezinen arteko emultsioa sorrarazteko edota egonkortzeko erabiltzen den agente tentsioaktiboari

Emultsio egonkor bat eratzeko, ingurunean dispertsaturik dauden tantei elkarrengana hurbiltzea eragotzi behar zaie; gainera, fasearteko mintza ez haustea lortu behar da. Horretarako erabiltzen dira emultsionatzaileak. Esaterako, elikagaigintzan, ur- eta olio-disoluzioak bat egiteko erabiltzen dira: lezitina, gantz-azidoen mono- eta diglizeridoak, polisorbatoak eta abar. Farmazian ere erabiltzen dira, plastikoen industrian (emultsio-polimerizazioetan, adibidez) eta abarretan. 

Hiru motatako emultsionatzaile daude: 

1. Sintetikoak edo erdisintetikoak: detergenteak, glizerol esterrak, gantz-azidoen alkoholak...
2. Produktu naturalak: pektina, erleen argizaria, arrautz-gorringoa,...
3. Hauts mineralak: buztin naturalak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Emultsionatzaile.*  .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q907356
* **Identifikadoreak**
* BNF: 13577592f (data)
* GND: 4152115-8
* NDL: 01172878
* AAT: 300014735
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q907356
***GEU*** Arabako euskal hilabetekari bat izan zen. Euskarari eta euskal kulturari loturiko gaiak jorratzen zituen, Arabakoak eta Euskal Herrikoak batik bat. Hilero 3.000 ale inguru argitaratzen zituen, 2009ko abenduan iragarritako etenaldi arte.

Historia
--------

1992an sortu zen GEU Elkartearen ekimenez, aldizkariak *GEU Gasteiz* izena zuela. Aldizkariaren aurkezpen testuak honela zioen: «argi utzi nahi dugu euskara indartu eta zabaltzearekin batera, Gasteizko gizarte-bizitza, bertako gora-beherak, arazoak, gertaerak, etab. jasotzea dela gure asmoa [...].»

85. zenbakiaz gero, *GEU* izenera aldatu zuten. Eduki anitzak jorratzen zituen, besteak beste, kultura, euskalgintza, bidaiak, artea, umorea eta historia. Azalak eta zenbaki bereziak izan ezik, zuri-beltzez argitaratzen zuten. 2007ko maiatzean 15 urte bete zituen 173. zenbaki berezi eta koloredunaren argitalpenarekin.

Zuzendaria Estitxu Breñas Gonzalez de Zarate zen.

### Etenaldia

2009ko abenduan aldizkariaren argitaratzea eten egingo zutela iragarri zuten, batez ere arazo ekonomikoengatik.

Ikus, gainera
-------------

* Alea (aldizkaria)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Estitxu Breñas: «GEU aldizkariak, gero arte... nik, agur...», 2009-12-09.

Ikus, gainera
-------------

* Euskarazko aldizkarien zerrenda

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258049

 |

* Wd Datuak: Q12258049
**Fototaxia** zelulek argiaren intentsitateari erantzuteko mugimenduak egiteko duten trebetasuna da. Kontrako efektuari ordea, orientatu gabeko mugimenduari, fotofobia deritzo (Harris, 2008). Argi-intentsitate handia dagoenean, zelulak iturriaren kontrako noranzkoan mugimenduak eginez gero, fototaxia negatiboa eman dela esaten da. Bestalde, argi-intentsitate ertainen aurrean, argi-sortarantz zuzendutako mugimendua, fototaxia positiboa litzateke.

Argi-intentsitatea jasotzeko gaitasuna duten elementu zelularrei fotoerrezeptore deritze. Fototaxia gauzatzeko gaitasuna duten bizidunen artean, prokarioto fotosintetikoak daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Harris, E.H. Stern, D.B. and Witman, G.B. (2008). The Chlamydomonas Sourcebook (Second Edition) (Academic Press).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1510084
* Commonscat Multimedia: Phototaxis

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4174557-7
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000071444

 |

* Wd Datuak: Q1510084
* Commonscat Multimedia: Phototaxis
**G.E.B.A. Estadioa** Buenos Aireseko erabilera anitzeko estadio bat zen. Club de Gimnasia y Esgrima de Buenos Aires taldeak bere etxeko partiduak jokatzen zituen zelaia zen. 18.000 ikuslerentzako tokia zuen. 1916ko Hegoamerikar Txapelketa, gaur egun Amerika Kopa bezala ezagutzen dena, jokatu zen bi estadioetako bat izan zen.

1960ko hamarkadan Argentinako Rugby Selekzioak bere etxeko partiduak jokatzen zituen estadioa zen, baina hamarkada horren ondoren bertan soilik hiru partidu baino ez dira jokatu, **Pumak** bezala ezagutzen den Argentinako Rugby Selekzioa estadio handiagoetan jokatzen hasi baitzen, Arquitecto Ricardo Etcheverri Estadioa kasu, Club Ferro Carril Oeste taldearena. Argentinako Rugby Selekzioak G.E.B.A. Estadioan jokatu zuen azken partidua 1993an izan zen.

Bertan kontzertuak eman dituzten artistak
-----------------------------------------

* Gloria Estefan
* Duran Duran
* Kylie Minogue
* Laura Pausini
* The Killers
* Black Eyed Peas
* Selena Gomez & The Scene
* A State of Trance 500
* Ozzy Osbourne Scream Tour 2011
* Marc Anthony 2011

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1993719
* Commonscat Multimedia: Estadio GEBA

---

 |

* Wd Datuak: Q1993719
* Commonscat Multimedia: Estadio GEBA
**Folkwang Museoa** (alemanez: *Museum Folkwang*) Alemaniako Essen hiriko XIX eta XX. mendeetako arte bilduma bat da. Museoa 1922an sortu zen 1906an sortutako Essener Kunstmuseum (Essengo Arte Ederren Museoa) eta  1902an  Karl Ernst Osthaus mezenasak sortutako Folkwang Museumaren (Folkwang museoa) elkartzetik

Folkwang hitza Eddetatik hartua dago eta «herriko aretoa», «Freya jainkosaren aretoa», esan nahi du.

Folkwang  Museoak Deutsche Plakat Museuma (Alemaniar Kartelaren Museoa) hartzen du, bere politika, ekonomia, Kulturaren inguruko 340.000 posterrekin mundu guztiko mota honetako museo handi eta garrantzitsuenetakoa egiten dutelarik.

Museoak ondorengo artisten lanak erakusten ditu: Eugène Delacroix, Gustave Courbet, Édouard Manet, Camille Pissarro, Claude Monet, Alfred Sisley, Auguste Rodin, Pierre-Auguste Renoir, Paul Cézanne, Vincent Van Gogh, Paul Gauguin, Edvard Munch, Pablo Picasso, Georges Braque, Fernand Léger, Marc Chagall, Giorgio De Chirico, Piet Mondrian, Salvador Dalí, René Magritte, Joan Mirò, Vasily Kandinsky, Paul Klee, Jackson Pollock eta Lucio Fontana.

Helmar Lerski, Germaine Krull, Otto Steinert eta Peter Keetmanen lanen argazki bilduma bat ere  badu.

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)** Folkwang museoaren web-orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q125634
* Commonscat Multimedia: Museum Folkwang

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139412268
* ISNI: 0000 0001 2169 4388
* BNE: XX117984
* BNF: 149455329 (data)
* CANTIC: a11230290
* GND: 4018390-7
* LCCN: n50065358
* NKC: ko2003164968
* NLA: 35068439
* CiNii: DA04132728
* SNAC: w60w3scc
* SUDOC: 033108358
* ULAN: 500300157
* BIBSYS: 90057386
* Open Library: OL1286987A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q125634
* Commonscat Multimedia: Museum Folkwang