recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Estatistikan, **proba binomiala** datu multzo bat bi kategoriatan egindako banaketa teorikoari buruzko proba estatistiko zehatza da, banaketa binomiala baliatzen duena. Adibidez, proba binomiala txanpon baten bi aldeak proportzio berean suertatzen diren erabaki, dado bat botatzean zenbaki bat besteak bano maizago edo gutxiagotan ateratzen den probatu, toki batean egun euritsuen proportzioa aldatzen ari den hauteman nahiz hornitzaile batek baieztazen duen gehienezko pieza akastunen proportzioa egiazkotzat jotzeko erabil daiteke.

Adibide bat
-----------

*Dado bat 15 aldiz jaurtiki eta 5 aldiz 6 zenbakia suertatu da. Dadoa ongi eratuta dagoela baiezta al daiteke? Adierazgarritasun-maila: %1*

Hipotesi nulupean, dadoko zenbaki guztiek probabilitate berdina dute eta beraz aldi bakoitzean 6 zenbakia suertatzeko probabilitatea 1/6 da:

{\displaystyle H\_{0}:p={\frac {1}{6}}}
K15 aldietatik 5 aldi edo gehiagotan 6 zenbakia suertatzeko probabilitatea kalkulatu behar da. Banakuntza binomiala baliatuz:

{\displaystyle {\begin{aligned}P[X\geq 5;H\_{0}]&=P[X=5]+P[X=6]+\ldots +P[X=15]\\&={15 \choose 5}{\Bigg (}{\frac {1}{6}}{\Bigg )}^{5}{\Bigg (}{\frac {5}{6}}{\Bigg )}^{1}0+{15 \choose 6}{\Bigg (}{\frac {1}{6}}{\Bigg )}^{6}{\Bigg (}{\frac {5}{6}}{\Bigg )}^{9}+\ldots +{15 \choose 15}{\Bigg (}{\frac {1}{6}}{\Bigg )}^{1}5{\Bigg (}{\frac {5}{6}}{\Bigg )}^{0}\\&=0.089\\\end{aligned}}}
Probabilitate hori adierazgarritasun-maialren erdiarekin, 0.005 balioarekin alegia, alderatu behar da, dado gaizki eratuta izatea sei zenbakia maizago nahiz gutxiagotan suertatuz gerta baitaiteke: probabilitatea 0.005 baino handiagoa denez, hipotesi nulua onartu eta dadoa ongi eratuta dagoela erabaki behar da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q864022
* Commonscat Multimedia: Binomial test

---

 |

* Wd Datuak: Q864022
* Commonscat Multimedia: Binomial test
**Locomotive Acts** Erresuma Batuan mekanikoki propultsatutako ibilgailuen erabilera arautzeko legeak izan ziren. Guztira hiru lege egon ziren: **The Locomotives on Highways Act 1861**, **The Locomotive Act 1865** eta **the Highways and Locomotives (Amendment) Act 1878**.

1865koa 1861ekoa zaharkitua geratu zelakoan egin zuten. 1861eko zirkulazio legeak hamabi tonako eta orduko hamasei kilometroko muga ezarri zien ibilgailu mekanikoei. Hala ere, automobilgintza industria jaioberriaren mesedetan araudi laxoagoa prestatu beharrean, 1865eko legeak askoz neurri zorrotzagoak ezarri zituen.

Abiadura mugak izugarri murriztu zituzten: 3 km/h hiriguneetan eta 6 km/h herri arteko errepideetan. Dena den, abiadura muga horiek ez ezarrita ere, ibilgailuek ezin zuten askoz azkarrago ibili, legearen arau zorrotz eta ezagunena betez gero.

Autopropultsatutako ibilgailu bakoitzak, derrigorrez, hiru pertsonaz osatutako taldea behar zuen: bata, gidaria; bestea, sugina edo ikatz botatzailea, 1885ean gasolina bidezko lehen konbustio motorraz zebilen automobila asmatu baino lehen ibilgailuak lurrun motorraz baitzebiltzan; eta hirugarrena, bandera gorridun kidea. Hirugarren hori ezin zen berez eskifaikidetzat jo, denbora gehiago ematen baitzuen oinez ibilgailuan baino.

Ibilgailu mekanikoen aurretik, 55 metroko distantzian, ibili behar zuen, bandera gorria edo eskuargia astinduz, oinezkoek, zaldizkoek edota gurdi gidariek motordun makina arriskutsu horietako bat –batez ere gehienezko 6 km/h-ko ziztu bizian– hurbiltzen ari zela jakin zezaten. Horregatik, herritarrek "bandera gorriaren legea" esaten zioten.

Legearen ondorioak
------------------

Horrenbestez, zirkulazio lege zorrotzak asko moteldu zituen ibilgailu motordun berriak. Salgaien garraioari dagokionez, horrek mesede egin zion berez ere izugarri hazten ari zen ferrokarrilari. Oztopo handia izan zen, ordea, automobilgintzarentzat. Baldintza horietan ez zuen merezi motordun ibilgailu garestietan inbertsiorik egitea, eskaera izugarri murriztu zen eta, Industria Iraultzaren bihotzean, etorkizun oparoko jarduera moteldu egin zen, legea 1896an bertan behera utzi artean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6  Nagore Irazustabarrena, «Locomotive Act 1865: ideia ona garai txarrean», *Argia*, 2012-10-07, CC-BY-SA lizentzia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q970308
* Commonscat Multimedia: Red Flag Acts

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q970308
* Commonscat Multimedia: Red Flag Acts
Frantses-bretainierazko seinaleztapen elebiduna Quimper hirian (Bretainia).
**Seinaleztapen elebiduna** (edota **eleanitza**) hizkuntza bat baino gehiagotan idatziak dauden inskripzioak bide-seinaleetan adieraztea da. Hauen erabilera administrazio elebitasuna indarrean dauden egoera berezietara (elebidunak edo mugakoak diren eskualdeak) edota turismo eta merkataritza fluxu handia duten guneetara mugatzen da (aireportuak, geltokiak, muga igarobideak, turismo hiriak, nazioarteko ibilbideak, nazioarteko erakundeen egoitzak).

Zentzu zabalago batean hartu ezkero, latindar alfabetoa ez duten eskualdeetan, toponimoen transliterazioa eta testu gehigarrien aldi bateko itzulpenak ere barne hartzen ditu (orokorrean ingeles eta frantsesera burutuak). Hala eta guztiz, joera orokorra hizkuntza batean baino gehiago agertu behar diren argibideak ikur eta piktogramez ordezkatzekoa izan ohi da (seinale beraren irakurgarritasunaren kalterako izanda ere). Beharbada seinaleztapen elebidunaren erabilera eskualde elebidun baten errealitatearen hautemate eta instituzionalizaziorako lanabes sinboliko nagusia da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29079
* Commonscat Multimedia: Bilingual signs

---

 |

* Wd Datuak: Q29079
* Commonscat Multimedia: Bilingual signs
| **Atano X.a** |
| --- |
|  |
| **Izen osoa:** | Luciano Juaristi Alberdi |
| **Jaiotza data:** | 1932ko abenduaren 19a (90 urte) |
| **Jaioterria:** | Azkoitia (Gipuzkoa) |
| Pilotaria |  |
| **Modalitatea:** | esku huskako pilota |
| **Egungo enpresa:** | erretiratua |
| **Postua:** | aurrelaria |
| **Altuera:** | 1,71 m |
| **Pisua:** | 63 kg |
| **Debutatze data:** | 1956 |
| **Erretiratze data:** | 1974 |

**Luciano Juaristi Alberdi** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1932ko abenduaren 19a) esku-huskako pilotaria izan zen. 1950eko, 1960ko 1960ko eta 1970eko hamarkadetan jardun zuen, **Atano X.a** eta **Atanillo** kirol-izenez. Juan Maria Juaristi *Atano I.a*, anaia nagusiaren semea da. Baserriaren izenetik hartu zuten dinastiako guztiek kirol-izena.

Bigarren mailako txapelduna izan zen, Elgeari irabazita, eta txapeldunordea bi aldiz, Del Valen eta Lejarazuren aurka final bana jokatuta.

Lehen mailako txapelketa irabazita, 1968an txapela berriro Gipuzkoara itzularazi zuen. Retegi I.aren aurka bere azken finala jokatu bazuen ere, atzerapen frankoren ondoren jokatu zuen, lesioak edo arazo fisikoak tartean. Horrez gainera, eskuak ere nahiko erraz hondatu ohi zitzaizkion. 1974ean, jokatu gabe hilabeteak eman eta gero, agur esateko erabakia hartu zuen.

Luxiano Juaristi pilota uzteko arrazoiez (Ahotsak.eus proiekturako)

Lehen mailako buruz buruko finalak
----------------------------------

| Urtea | Txapelduna | Txapeldunordea | Emaitza | Pilotalekua |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1966 | **Atano X.a** | Azkarate | 22-18 | Astelena pilotalekua |
| 1967 | Azkarate | **Atano X.a** | 22-18 | Anoeta pilotalekua |
| 1968 | **Atano X.a** | Azkarate | 22-17 | Anoeta |
| 1969 | Retegi I.a | **Atano X.a** | 22-08 | Bergarako pilotalekua |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9024663
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 64527
* Lur: 03298/eu\_j\_1062/j1062

 |

* Wd Datuak: Q9024663


1. ↑   «Pilota uztearen zergatia - Ahotsak.eus» *ahotsak.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-11-06).
***Programazio inperatiboa** edo agintzailea*, programazio paradigma bat da. Programa inperatiboak agindu multzoak dira ordenagailuari ataza bat nola burutu behar duen esaten diotenak.

Ordenagailu gehienen hardwarearen inplementazioa inperatiboa da; ia ordenagailuen hardware guztia makina kodean (inperatiboa dena) exekutatzeko diseinatuta dago. Honen arrazoia ordenagailuen hardwarea Von Neumannen arkitektura inplementatzen dutela da. Maila baxuko programazioaren ikuspuntutik, programaren estiloa memoriaren edukiarengatik definituta dago, eta sententziak aginduak dira konputagailuaren lengoaian (mihiztadura lengoaia adibidez).

Maila altuko lengoaia inperatiboek aldagai eta sententzia konplexuagoak erabiltzen dituzte, baina hala ere, paradigma bera jarraitzen dute. Lehenengo lengoaia inperatiboak, ordenagailuen makina lengoaiak izan ziren.

Lengoai inperatiboen zenbait adibide
------------------------------------

* C
* Fortran
* Go
* Lua
* Pascal
* Perl
* PHP
* Python

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q275596
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2009011030

 |

* Wd Datuak: Q275596
***Programazio modularra***, programazio paradigma bat, programa bat modulu eta azpi-moduluetan zatitzean datza, irakurgarria eta erabilerraza izateko.

Historikoki programazio egituratuaren bilakaera bezala agertzen da, programazio problema handi eta konplexuei irtenbidea aurkitzeko.

Programazio modularra aplikatzean, problema konplexu bat azpiproblema sinpleagoetan zatitua izan behar du, eta hauek, beste azpiproblema sinple batzuetara. Prozesu hau jarraitu behar da azpiproblema sinpleak programazio lengoai batekin erraz garatuak izan arte. Teknika honi beheranzko analisia deritzo (Top-Down).

Modulu bat programa baten zatia da, azpiproblema bat, problema konplexu originalaren zatia, ebazten duena.  Modulu bakoitzak ondo definituta dauka egin behar dituen zereginak, eta batzuk beste modulu batzuen laguntza behar dute eragiketak egiteko. Modulu bat beste bat behar badu, ondo definituta dagoen komunikazio interfaze batekin komunikatu behar du.

Modulua programa baten edozein zati bezala ulertu genezake, baina praktikan funtzio edo prozedura bezala hartzen dira. Baino modulu bat ez du zertan funtzio edo prozedura bat izan behar, bakoitzak beste batzuk barruan izan ditzake eta. Ez da nahastu behar modulua (programazio modularraren zentzuan), erabilitako lengoaiaren "funtzio" edo "prozedura "terminoekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6453666
* **Identifikadoreak**
* BNF: 133251240 (data)
* LCCN: sh85086464
* NDL: 00567885

 |

* Wd Datuak: Q6453666
Polo jokalariak
Polo Argentina Txapelketan
**Poloa** zaldi gainean jokatzen den kirola da, kirten luzeko zurezko mailu batez zurezko pilota bat aurkako taldearen atean sartzean datzana. Taldeak maizenik lau jokalariz osatuak izaten dira, eta zortzi denborako (denbora bakoitzak gehienez ere zortzi minutu izaten dituela) partidetan aritzen dira elkarren kontra, 275 metro luze eta 140 zabal dituen zelaian.

Jatorriz Asiakoa da (antzina jokatzen zen Persia eta India inguruan), eta Ingalaterrara eraman zuten ingelesek XIX. mendearen azken aldera. Arrakasta handiko kirola da Commonwealtheko herrialdeetan, Ameriketako Estatu Batuetan eta Argentinan, nahiz eta gutxi batzuek joka dezaketen kirola izan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q134211
* Commonscat Multimedia: Polo

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11940205z (data)
* GND: 4247506-5
* NDL: 00661917
* AAT: 300222762
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q134211
* Commonscat Multimedia: Polo
**St. James parrokia** (ingelesez: *St. James Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Convent da. 2010eko zentsuaren arabera 22.102 biztanle zituen, St. James Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

St. James parrokiak 668,11 kilometro koadro ditu. Horietatik 42,53 ura dira. Beste 625,58 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 33,08 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 22.102 pertsonetatik 10.734 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 256 dira. 11.145 beltzak edo afroamerikarrak. 43 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 29 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 135 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA St. James Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507016
* Commonscat Multimedia: Saint James Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126609352
* LCCN: n80051432
* NARA: 10039647
* **Lekuak**
* OSM: 1836617
* TGN: 2000900

 |

* Wd Datuak: Q507016
* Commonscat Multimedia: Saint James Parish, Louisiana
**Solongo Batsukh** (mongolieraz: Солонго Батсүx, Mongolia, 1993) mongoliar emakumezko modelo eta makillaje-artista transgeneroa da. 2014an Mongolia ordezkatu zuen emakume transgeneroentzako *Miss International Queen* nazioarteko edertasun-lehiaketan, hamar ederrenen artean sailkatuz. 2018an emakumeentzako *Miss Unibertso Mongolia* edertasun-lehiaketan parte hartu zuen, lehiaketaren historiako lehenengo lehiakide transgeneroa bihurtuz.

Bizitza
-------

Bilguun Batsukh jaiotza-izenaz, gizon moduan hazi eta hezi zuten Mongoliako Dundgovi probintzian.

20 bat urterekin, unibertsitate ikasle garaian, genero-nortasun ezberdinen inguruan jakin zuen. Halaber, LGTB pertsonei laguntza eskaintzen zien GKE batean lanean zebilela, jabetu zen emakumea izan nahi zuela eta hormona-terapiaz lagundutako trantsizioa egiteari ekin zion.

2014an Mongolia ordezkatu zuen emakume transgeneroentzako *Miss International Queen* edertasun-lehiaketan eta hamar ederrenen artean sailkatu zen. 2018an emakumeentzako *Miss Unibertso Mongolia* edertasun-lehiaketan lehiatu zen, nazioarteko *Miss Unibertso* lehiaketarako Mongoliako ordezkaria aukeratzeko. Nahiz eta ez irabazi, oso ospetsu egin zen bere herrialdean lehiaketa horretan parte hartu zuen lehen emakume transgeneroa izateagatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Transgender beauty queen breaks barriers» *The Star* 2018-12-28 (Noiz kontsultatua: 2020-11-26).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97476710

 |

* Wd Datuak: Q97476710
**Shattiwaza**, Mitanniko errege bat izan zen, K.a. XIV. mendearen bigarren erdialdean errege izan zena.

Tushrattaren semea, ihes egin behar izan zuen bere aita hila izan zenean, Shubiluliuma I.aren hititar gortean aurkeztu zelarik, non, bere tronua berreskuratzeko laguntza eskatu zuen. Hititar erregeak, gogo onez hartu zuen, bere alabarekin ezkondu zuen eta tropak eman zizkion, hauekin, Shuttarna III.a usurpatzailea garaitu eta tronura igo ahal izan zelarik. Ekintza honekin, Shubiluliumak, ezkutu bezala funtzionatzen zuen estatu bat ziurtatzen zuen, geroz eta indartsuago agertzen ari zen Asiriagandik banatzen zuena.

Bi izen ofizial erabili zituen mitanniar errege bakarra izan zen. Lehena, **Shattiwaza**, **Mattiwaza** edo **Kurtiwaza**, indoeuropar jatorrikoa zen. Bigarrena, **Kili-Teshup**, hurritar jatorrikoa zen. Ustez, Mitanniko erresuma eratzen zuten bi biztanleria zatiak pozik uzteko egin zuen.

Shubiluliuma K.a. 1322an hil ondoren, hititar laguntza amaitu zen, Ashur-uballit I.a errege asiriarrak Mitanni inbaditzeko probestu zuena, bere gainbeheraren amaieran sartu zena, bi zatitan banatuta geratuz, bata, mendebaldean, hititar protektoratu bezala, eta bestea, ekialdean, Khanigalbateko asiriar probintzia bezala.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Shuttarna III.a** | **Mitanniko erregea**K.a. 1350-K.a. 1320 | Ondorengoa**Shattuara I.a** |
**Shasta konderria** (ingelesez: *Shasta County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Redding da. 2010eko zentsuaren arabera 177.223 biztanle zituen, Shasta kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Shasta konderriak 9.964,78 kilometro koadro ditu. Horietatik 186,53 ura dira. Beste 9.778,25 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 177.223 pertsonetatik 160.922 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 14.878 dira. 1.438 beltzak edo afroamerikarrak. 4.162 amerikar natiboak ziren eta 232 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4.297 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 212 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 5.960 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156350
* Commonscat Multimedia: Shasta County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143080037
* ISNI: 0000 0004 0509 9345
* LCCN: n81112503
* NARA: 10038504
* **Lekuak**
* OSM: 396512
* TGN: 2000188

 |

* Wd Datuak: Q156350
* Commonscat Multimedia: Shasta County, California
**Lignum crucis** (latinez, «gurutzeko zura») kristautasunaren erlikia bat da, erromatarrek Nazareteko Jesus gurutziltzatzeko erabilitako gurutzearen ezpal edo zati benetakoak izendatzen dituena.

Benetako Gurutzea erlikia gisa ezaguna izan zen kristautasunean Erdi Aroan, baina gurutzaden garaian Hattingo guduan (1187) hura zeramaten soldadu kristauek galdu egin zuten, eta musulmanek orduan hartu eta desagerrarazi egin omen zuten. Harrezkero, ez da gurutzearen erlikia oso edo handirik gordetzen eliza kristauetan, baina toki askotan bai ordea zur zati txikiak, ezpalak, lignum crucis direlakoak.

Izatez, hain ugariak dira erlikia hauek, non Erreforma protestantearen garaian ospetsua bihurtu zen Kalbinok esandakoa, Kristoren gurutzearen zatiekin itsasontzi handi bat bete litekeela. 

Lignum crucisak gordetzeko erlikia-ontziek izen berezi bat ere badute: estaurotekak dira.

Euskal Herrian bada behintzat lignum crucis gisa gordetako erlikia bat, Iruñeko Katedralean gordea.

Iruñeko Katedraleko lignum crucis erlikia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «What happened to the True Cross of Christ?» *Aleteia — Catholic Spirituality, Lifestyle, World News, and Culture* 2018-03-07 (Noiz kontsultatua: 2023-04-01).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ansede, Manuel.  (2016-03-25). «Los fragmentos de la cruz de Cristo dan "para llenar un gran barco"» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2023-04-01).
3. ↑   PAMPLONA, JUZGADO DE PRIMERA INSTANCIA E. INSTRUCCIÓN Nº 1 DE.  (1932). «"Pamplona. Catedral - Relicario esmaltado del "Lignum Crucis" regalado por el rey de Constantinopla Migu I Paleologo al Rey Don Carlos III el noble de Navarra (Siglo XV)"» *portalcultura.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2023-04-01).

Kanpo estekak
-------------
Artemisia Gentileschi (1635–1638), "Lot eta bere alabak".
**Lot** edo **Loth** (hebreeraz: לוט, *Lot*, 'ezkutatua'; arabieraz: لوط, *Lut*) Bibliako pertsonaia da (Hasiera, XI-XIX), Abrahamen iloba. Kaldeako Urren jaioa, Sodoman bizi zen osabarekin. Hasieraren arabera, Jaungoikoak Sodomaren aurkako zigorra bete behar zuela iragarri zioten aingeruek. Lotek familiarekin batera alde egin zuen baina bere emazteak atzera begiratu eta gatzezko irudi bihurtu zen. Loten ondorengo ammonita eta moabitak Israelen etsaiak izan ziren.

Kristauek zein musulmanek gizon bertutetsutzat dute Lot. Kristauen arabera, Jesus Rut Daviden birramonaren bidez bere ondorengoa izan zen. Koranak ez ditu aipatzen Biblian agertzen diren bere mozkorrak eta intzestu-harremanak (Hasiera, 19:31) eta Islamaren profetatzat hartzen dute (Koran 11:81).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2012-11-26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40574
* Commonscat Multimedia: Lot (Bible)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 78024191
* ISNI: 0000 0000 3224 3569
* GND: 119435128
* LCCN: n95031987
* NKC: jo20181003231
* SUDOC: 155633236
* BIBSYS: 14065774
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q40574
* Commonscat Multimedia: Lot (Bible)
**Luis III.a Beaumontekoa** (c. 1430 - Aranda de Jarque, 1508ko urriaren 16a) Leringo kondea eta Nafarroako kondestablea izan zen.

Biografia
---------

Aita Luis II.a Beaumontekoa eta ama Karlos III.a Nafarroakoaren alaba Joana Nafarroakoa izan zituen. 1462an aita hil zenean, Leringo konde eta Nafarroako kondestable bihurtu zen. Hala ere, aldez aurretik izandakoa zen politikan, 1451an aita preso hartu zutenetik, Joanes osabarekin batera, beaumontarren buruzagia zelako.

1464an eta Tarragonako itunaren bitartez, armak utzi eta Joanes II.a Aragoikoaren alaba zen Leonor Aragoikoa 1468an ezkondu zuen. Pixkanaka pixkanaka Fernando II.a Aragoikoaren aldeko jarrerak azaldu zituenez, Leonor I.a Nafarroakoak 1472an matxinotzat jo zuen.

1485ean Katalina Foixkoa eta Joanes Labritekoaren ezkontzaren aurka azaldu zuenez, Maddalen Frantziakoa erreginordea borrokatu zuen. 1493an beaumontar eta agaramontarren artean bake itunak sinatuak izan ziren bai Iruñean bai Orthezen erregeak koroatuak izan ziren.

Kondea laster altxatu zen berriro baina 1495ean porrot egin eta Fernando II.a Aragoikoaren babes bila joan zen Gaztelako Erresumara. 1500. urtean eskubideak berreskuratu arren, 1507an lepoa lehengo burutik izan zuen. Aragoiko Erresuman erbesteratu zuten hil arte.

Ezkontza eta alabak
-------------------

1468ko urtarrilaren 22an Tarragonan Leonor Aragoikoarekin ezkondu zen; zortzi seme-alaba izan zituzten:

* Luis, oinordekoa
* Fernando
* Piarres
* Joanes
* Katalina
* Ana
* Luis Joanes, eta
* Piarres


| ⛭Zuhaitz genealogikoa |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Karlos Beaumontekoa |  | Luis II.a Beaumontekoa |  | Luis III.a Beaumontekoa |  | Luis IV.a Beaumontekoa |  | Luis V.a Beaumontekoa |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Egaña, Iñaki.  (2009). *Mil nuevas noticias insólitas del país de los vascos.*  Txalaparta, 65 or. ISBN 9788481365436..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15839382
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00849/eu\_b\_1573/b1573
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q15839382


  

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Piarres Peralta** | **Nafarroako kondestable Luis III.a Beaumontekoa**1481-1495 | Ondorengoa**Alfonso Carrillo Peralta** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Alfonso Carrillo Peralta** | **Nafarroako kondestable Luis III.a Beaumontekoa(2. aldiz)**1501-1507 | Ondorengoa**Alfonso Carrillo Peralta** |
**Limarí** **probintzia** Txileko Coquimbo eskualdea banatzen den hiru probintzietako bat da. Probintziako hiriburua Ovalle hiria da.

Probintziako ibai nagusiaren izena du: Limarí ibaia .

Geografia
---------

Limarí probintziak 13.553,2 km²azalera ditu; Coquimbo eskualdeko hiru probintzien tamainako bigarrena da. 

Iparraldetik Elqui probintziak mugatzen du, ekialdetik Argentinak, hegoaldetik Choapa probintziak eta mendebaldetik Ozeano Bareak edo Txileko itsasoak.

Probintziako ibai nagusia Limarí da, 64 km-ko luzerarekin.

Biztanleria
-----------

Azken erroldan (2017), probintziako biztanleak 170.579 ziren, 12,59 biztanle/km²-ko biztanle-dentsitatearekin. 

Probintziako hiri handiena Ovalle da, bere hiriburua, 2017an 111.275 biztanle zituen.

Galeria
-------

* Ovalleko plaza nagusia.Ovalleko plaza nagusia.
* Hurtado ibaia Recoleta urtegian.Hurtado ibaia Recoleta urtegian.
* Mahats landaketak Monte Patrian.Mahats landaketak Monte Patrian.
* Punitaquiko udalerria.Punitaquiko udalerria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Cuenca del río Limarí.* .

Kanpo estekak
-------------

* Txileko lurralde banaketa
* Coquimboko Aldundia
* Limarí gobernazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63774
* Commonscat Multimedia: Limarí Province

---

 |

* Wd Datuak: Q63774
* Commonscat Multimedia: Limarí Province
***Pregón*** Iruñean 1943tik 1977ra argitaratu zen literatura aldizkaria izan zen. Oso joera tradizionalista zuen eta argitalpena Frankismoak begi onez ikusten zuen. Hala ere interes handiko kolaboratzaile izan zuen. Hasiera batean aldizkariak *Iruña* izena izan behar zuen baina zentsurak ez zuen onartu. Aldizkariaren sortzailea Pregón Peña izan zen, batez ere Faustino Corella. Helburu nagusia Nafarroako gaiak zabaltzea eta aldarrikatzea zen. 1993an berriro ere talde berri batek aldizkaria argitaratzearei ekin zion, 2013 arte, *Pregón Siglo XXI. Revista Navarra de Cultura* izenburuarekin. Gaur egun, 2016tik, digitalki argitaratzen da. Guztiak gaztelaniaz agertu ziren.

Aurrekariak
-----------

Antzeko taldeak bultzatuta bi saiakera izan ziren aurretik:

* *Vida Navarra*, 1940an.
* *Marzo*, 1941an.

Kolaboratzaileak
----------------

Batez ere lehenengo urtetan Frankismoaren izen handiak aurki daitezke:

* Tomás Domínguez Arévalo, Rodeznoko kondea
* Felipe Jaso
* Marcelino Olaetxea, Iruñeko apezpikua
* José Díaz Jácome
* Francisco López Sanz gobernadorea
* Antonio Artxanko alkatea
* Eladio Esparza
* Fermin Mugeta
* Jose Maria Iribarren
* Ignacio Baleztena
* Jose Ramon Castro

Gero, poliki-poliki beste izenak joan ziren agertzen:

* Florencio Idoate
* José María Iraburu Mathieu ("José María de Luzaide")
* Pedro García Merino
* Javier Martinena
* Francisco Salinas Quijada
* Maria Blanca Ferrer
* Jose Berruezo

Edukiak
-------

Orokorrean Nafarroarekin lotura duten gai kultural eta artistikoak. Nahiz eta literatura aldizkaria izan, gai etnografikoek eta historikoek pisu gehiago zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* *Pregón Siglo XXI. Revista Navarra de Cultura*

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Aldizkariaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216334
* Commonscat Multimedia: Pregón

---

* **Identifikadoreak**
* ISSN: 1696-117X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 17030

 |

* Wd Datuak: Q65216334
* Commonscat Multimedia: Pregón
**Programazio konkurrentea** hainbat ataza interaktibo aldiberean exekutatzea da. Ataza hauek programa bakar batek sortutako prozesu edo exekuzio-hariak multzo bat izan daitezke. Atazak prozesatzeko unitate zentral bakar batean exekutatu ahal dira (multiprogramazioa), hainbat prozesadoretan edo ordenagailu banatuen sare batean. Programazio konkurrentea programazio paraleloarekin erlazionatua dago, baina enfasi gehiago jartzen du atazen arteko elkarrekintzan. Honela, prozesuen arteko elkarrekintza edo komunikazioen sekuentzia zuzena eta prozesu edo ataza guztiek partekatzen dituzten baliabideen atzipen koordinatua diziplina honen gakoak dira.

Eremu honetako aitzindariak Edsger Dijkstra, Per Brinch Hansen eta C. A. R. Hoare izan ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q128392
* Commonscat Multimedia: Concurrent programming

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q128392
* Commonscat Multimedia: Concurrent programming
**Portomaringo San Nikolas eliza**, antzina **Maltako San Xoán eliza** zena, XII. eta XIII. mendeen artean eraikitako gotorleku bat da, Portomarinen kokatua.

Deskribapena
------------

Tenpluak nabe bakarra dauka. Hau bost ataletan banatua dago. Burualdetik hurbilen dagoena gurutze-gangaz estalita dago, eta gainerakoa kanoi-ganga zorrotzez estalita dago. Absidea zirkuluerdi-formakoa da, eta esfera-laurden batez estalita dago; aurreko tarte zuzenak, berriz, kanoi-ganga du.

Elizak bi arrosa leiho ditu argiztatzeko: bat mendebaldeko fatxadan eta beste bat absidera sartzeko arkuaren gainean. Beste leiho batzuk ere badauzka. 

Kanpoaldean, elizak gotorleku-itxura du, Miño ibaian zuen egoera estrategikoagatik. Horrela, nabearen izkina bakoitzean dorre bana du, elkarren artean konektatuta.

Eraikina XII. mendearen amaieran edo XIII. mendearen hasieran hasi eta XIII. mendearen lehen laurdenean amaitu zen.

### Atariak

Lerro arkitektonikoen izaera sendoa ez dator bat hiru atarietako dekorazio aberatsarekin. Atari nagusia mendebaldeko fatxadan dago, eta beste biak iparraldera eta hegoaldera begira.

Portadak tinpanoa du, eta Apokalipsiaren 24 zaharrak ageri dira Kristo Pantokratorraren inguruan. Iparraldeko atariko tinpanoan Deikuntza ikus daiteke. Eta, gainera, izaki fantastikoen irudiak ere ikus daitezke, hegazti gorputza eta giza burua dutenak. Hegoaldeko atean hiru giza irudi ageri dira: San Nicolas gotzaina, eta bakulua eta liburua eusten dituzten bi gizon.

Lekualdatzea
------------

Belesarko urtegia 1963an inauguratu zen, eta Portomarin ur azpian gelditu zen. Hala ere, monumenturik berezienak harriz harri eraman zituzten herriaren kokaleku berrira, Kristo mendiaren gailurrera. Lekuz aldatutako monumentuen artean daude San Pedro eliza, portada erromanikoa gordetzen duena, eta San Nikolas eliza.

Irudi-galeria
-------------

* AbsideaAbsidea
* Arrosa leihoaArrosa leihoa
* BarrualdeaBarrualdea
* Iparraldeko atariko tinpanoaIparraldeko atariko tinpanoa
* Hegoaldeko atariko tinpanoaHegoaldeko atariko tinpanoa
* Atari nagusiko tinpanoaAtari nagusiko tinpanoa
* Giza burua eta hegazti gorputza duten izakiak, kapiteletanGiza burua eta hegazti gorputza duten izakiak, kapiteletan

Kanpo estekak
-------------

* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5117106
* Commonscat Multimedia: Church of San Nicolao de Portomarín

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-696
* BIC: RI-51-0000712-00000

 |

* Wd Datuak: Q5117106
* Commonscat Multimedia: Church of San Nicolao de Portomarín
**Pseudopotto martini** edo **Sasi pottoa** Lorisidae familiako primate estrepsirrino bat da. *Perodictius potto*ren oso antzekoa da, baina 1996an Jeffrey Schwartzek espezie berritzat definitu zuen. Oso antzekoak diren harren, hezurrei erreparatuz gero badira desberdintasunak: ez dituzte lepoko ornoetan puntarik eta haginaurrekoak luzeagoak eta hirugarren hagina txikiagoa da. Isatsa ere pixka bat luzeagoa da. Gainera Pottoak baino pixka bat txikiagoak dira.

Oraindik hezur horietaz gain bizirik ikusi diren bakarrak Kamerunen aurkitu dira eta horregatik gutxi dakigu euren jokamoldearen inguruan.

Ikus, gainera
-------------

* *Perodictius potto*
* Lorisidae

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1075190
* Wikispecies Espezieak: Pseudopotto martini

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Pseudopotto\_martini
* GBIF: 4267327
* ITIS: 944675
* MSW: 12100125
* Species+: 9369
* uBio: 222715

 |

* Wd Datuak: Q1075190
* Wikispecies Espezieak: Pseudopotto martini
*Artikulu hau Erresuma Batuko Londres hiriburuko kale-merkatuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Portobello».*

**Portobello Road Market** Erresuma Batuko Londres hiriburuko Portobello Road kalean ospatzen den aire libreko kale merkatu bat da, Notting Hill auzoan, eta Kensington eta Chelsea udalerrian. Merkatuei dagokionez, mundu osoan ospea du, zaharkinak salgai egoteaz gain, turisten erretratuak marrazten dituzten marrazkalariak daude.

Merkatua ospatzen den egun nagusia larunbata da. Halere, astean zehar fruitu eta barazkiak salgai dituzten saltoki ugari ere badaude, zaharkinak saltzen dituzten gunetik iparraldera.

Merkatua XIX. mendean jaki freskoak saltzeko asmoz sortu zen. 1960ko hamarkadan zaharkin saltzaileak bertaratu ziren.

Kanpo estekak
-------------

* Shopportobello - Portobello & Golborne Markets Management Committee market guide
* Portobello Road: Antiques Dealers Association
* Guide to the Road, and a documentary film
* Portobello History website

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3414259
* Commonscat Multimedia: Portobello Road Market

---

 |

* Wd Datuak: Q3414259
* Commonscat Multimedia: Portobello Road Market
**Sole Handia** edo **Grande Sole** (frantsesez *Grande Sole* eta ingelesez *Sole Bank*, 49°37′51″N 10°09′11″W﻿ / ﻿49.63079°N 10.15318°W﻿ / 49.63079; -10.15318) Ipar Atlantikoan kokatua dagoen kala bat da, 48 eta 60 paraleloen artean eta uharteen mendebaldean. Zelta Itsasoa delakoaren eremuaren barnean dago. Bere arrantza ugaritasun edo aberastasunarengatik nabarmentzen da, bereziki etekin ekonomiko handiko ezpeziea den legatzari dagokionez.

Antzinatik Sole Handia kalan euskaldun, portuges, bretoi, espainiar eta frantsesak arrantzan aritu izan dira, Bizkaiko golkoko kostaldetik atera eta Atlantikoan arrantzatzera barneratu direlarik. Itsaso hau bere enbaten gogortasunarengatik ezaguna da.

Sole Handia izendapena frantsesezko *Grande Sole* ("Mihi-arrain Handia") izenetik dator. Itsasalde hau ez da Box Irlandarrarekin nahastu behar (ingelesez *Irish Box*), kala hura Grande Soletik kanpo egoteaz gain Irlanda inguruko paralelo eta meridianoetara mugatua baitago.

Sole Handia kala bi eremuetan banaturik dago, eremu hauek arrantza ustiaketarako mugatu edo zehaztuak izan direlarik:

* *Sole Txikia* (ICES Statistical Division VIIh)
	+ 48°N 5°W
	+ 49°30'N 5°W
	+ 49°30'N 7°W
	+ 50°N 7°W
	+ 50°N 9°W
	+ 48°N 9°W
	+ 48°N 5°W

* *Sole Handia* (ICES Statistical Division VIIj)
	+ 48°N 9°W
	+ 9°W Irlandako hegoaldeko kostaldean
	+ 52°30'N Irlandako mendebaldeko kostaldean
	+ 52°30'N 12°W
	+ 48°N 12°W
	+ 48°N 9°W

Ikus gainera
------------

* Bizkaiko golkoa
* Kantauri Itsasoa
* Zelta Itsasoa

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Euskaltzaindia.  (2012-10-18). *172. araua: Itsaslasterren izenak, itsasgune batzuen izenak eta Antartikako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-10).
2. ↑  Box Ilandarrari buruz. Luis González. 2012ko azaroaren 23a. **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116817

 |

* Wd Datuak: Q116817
**Lotan** (ugariteraz: 𐎍𐎚𐎐‎, *-ltn*, Lôtān, Litan, edo Litānu transliteratuta, "kiribilduta" esan nahi duena) Yam itsasoaren jainkoaren zerbitzaria den itsas-suge bat da. Hadad-Ba'al ekaitzen jainkoak garaitzen du Baalen Zikloan. Lotanen kondaira Têmtum sugearen kondairatik eratorria dela ematen du, Siriako izkribuetan K.a. XVIII-XVI. mendeetan datatuta. Kondaira berbera aurkitzen da Yahwehk bere eskuekin Leviatan itsas-mustroa garaitzen duenean, Bibliako Joben Liburuan eta Is 27:1 bertsetetan aipatzen dena. Lamberten arabera, Isaiasen bertseta zuzenean kopiatua dago Ugaritar testu batetik, hizkuntza horretako bṯn ("sugea") eta hebreerazko nḥš ("sugea") egoki itzulita. 

*Lotan* (ltn) "kiribilduta" esan nahi duen adjektibo bat da, hemen izen propio gisa erabilia; izaki berberak beste hainbat izen posible ditu, adibidez "ihez egindako sugea" (bṯn brḥ) eta agian "suge mugikorra" (bṯn ʿqltn) eta "zazpi burudun boteretsua" (šlyṭ d.šbʿt rašm).

Hadad Lotan hitzen duen mitoa, Yahwehek Leviatan garaitzen duenekoa eta Mardukek Tiamat garaitzen duenekoa Antzinako Ekialde Hurbileko mitologietan garatutako mito errepikaria da, *chaoskampf* deitzen den mitemaren erakusgarri. Berbera ikus daiteke Zeusek Tifon hiltzen duenean greziar mitologian, Thorrek Jörmungandr garaitzen duenean Edda Poetikoan, edo Indrak Vritra gainditzen duenean. Ongia eta gaizkiaren arteko borroka, iluntasuna argitasunaren aurka edo natura eta munstroak garaitzearen adibide dira. Euskal Herrian Mikel goiaingeruak garaitzen du Herensuge, adibidez Teodosio Goñikoaren kondairan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Toorn, Karel van der; Becking, Bob; Horst, Pieter Willem van der.  (1999). *Dictionary of Deities and Demons in the Bible.*  Wm. B. Eerdmans Publishing ISBN 978-0-8028-2491-2. (Noiz kontsultatua: 2023-04-01).
2. ↑   **(Ingelesez)** Barker, William D..  (2014-11-19). *Isaiah's Kingship Polemic: An Exegetical Study in Isaiah 24-27.*  Mohr Siebeck ISBN 978-3-16-153347-1. (Noiz kontsultatua: 2023-04-01).
3. ↑   **(Ingelesez)** Toorn, Karel van der; Becking, Bob; Horst, Pieter Willem van der.  (1999). *Dictionary of Deities and Demons in the Bible.*  Wm. B. Eerdmans Publishing ISBN 978-0-8028-2491-2. (Noiz kontsultatua: 2023-04-01).
4. ↑   Baumgarten, Albert I..  (1981). *The Phoenician history of Philo of Byblos : a commentary.*  E.J. Brill ISBN 90-04-06369-2. PMC 8016911. (Noiz kontsultatua: 2023-04-01).
5. ↑   Ogden, Daniel.  (2013). *Drakōn : dragon myth and serpent cult in the Greek and Roman worlds.*  (First edition. argitaraldia) ISBN 978-0-19-955732-5. PMC 795759766. (Noiz kontsultatua: 2023-04-01).
6. ↑   **(Ingelesez)** «Indra | Indian deity | Britannica» *www.britannica.com* (Noiz kontsultatua: 2023-04-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5196063

 |

* Wd Datuak: Q5196063
Chopinen '15. Preludioa'
Scriabinen 'Preludioa Opus 11 Sol bemol handian: Lento'
**Preludioa** (latinez: *praeludium*) musika lana da, beste musika lan luzeago baten sarrera gisa jotzen dena, adibidez, eliz-ospakizun baten aurretik, edo fuga, suitea edo horien gisako musika lan baten aurretik.

Historia
--------

XV. eta XVI. mende hasierako preludioak lan laburrak ziren, giltzadi instrumentuetarako idatziak, estilo librean. 1650. urte inguruan musikagileak preludioa beste musika lan batzuetan tartekatzen hasi ziren. Louis Couperinek suiteen sarrera moduan erabili zuen. Haendelek, berriz, inprobisaziozko preludioa erabili zuen, eta Bachek preludio eta fuga elkarketa. XIX. mendean, Chopin izan zen preludiogile nagusia. Aipagarriak dira, orobat, Scriabin (90 preludio), Debussy (24, bi liburutan) eta Rakhmaninov.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2018/12/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q212148
* Commonscat Multimedia: Preludes (music)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4137959-7
* NKC: ph224424
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q212148
* Commonscat Multimedia: Preludes (music)
Porfinaren egitura, porfirinarik sinpleena
**Porfirina** porfinaren egituraren kanpoaldean dauden 8 hidrogeno-atomoen ordez zenbait erradikal jartzean (metilikoak, etilikoak, binilikoak, propionikoak, azetikoak...) eratzen diren konposatu nitrogenatu organikoak izendatzeko erabiltzen den izen generikoa da. Izaera anfoteroa konposatu kristalinoak dira. Porfirinen propietate kimikoen artean, metalekin elkartzeko gaitasuna dago; egituraren erdialdeko hidrogeno bat edo biren ordez metalak (Fe, Mg, Cu, Zn, Co) jarriz *metaloporfirinak* eratzen dira. Hauetako batzuek garrantzi handia dute biologian; *hemina*, adibidez, burdina duen porfirina da, ugaztunen arnasketa prozesuetan parte hartzen duena; klorofila, berriz, magnesioporfirina da eta fotosintesian hartzen du parte. Porfirinaren beste gai eratorri garrantzitsu batzuk zelularen metabolismoan parte hartzen duten zitokromoak eta koloratzaileen taldeko ftalozianina dira. Porfirinak sintesi bidez ere lortu dira, amoniako, metano eta ur-lurrunaren nahaste batetik korronte elektrikoa igaroaraziz. Biokimikarien ustez, horrela eratuak bide dira bizitzaren sorreran oinarrizko eragile izan ziren klorofila eta beste porfirina batzuen lehen molekulak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q422926
* Commonscat Multimedia: Porphyrins

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12069062d (data)
* GND: 4175383-5
* LCCN: sh85105022
* NDL: 00569161
* NKC: ph124362
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D011166
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 26214

 |

* Wd Datuak: Q422926
* Commonscat Multimedia: Porphyrins
Logikan, **premisa** argudio logiko baten bitartez ondorio edo konklusio batera eramaten duen adierazpena da. Bestela esanda: premisa bat zerbait egia denaren aurreiritzia da. Logikan argudio batek (gutxienez) bi proposizio deklaratibo behar ditu, premisa gisa ezagutzen direnak, eta esaldi deklaratibo bat ("proposizioa"), ondorio gisa ulertzen dena. Bi premisa eta ondorio bat egitura argumentatiboaren forma basikoa da. Argudio konplexuagoek hainbat premisa lotu ditzakete ondorio batera, edo hasierako konklusioetatik premisara joan eta beste ondorio batzuk atera.

Aristotelek zioen edozein argudio logiko bi premisa eta ondorio batean laburbil daitekeela. Adibidez:

Sokrates hilkorra da, gizaki guztiak hilkorrak direlako.
Asumitzen dugu Sokrates gizaki bat dela, ondorioak logikaren barruan koka dadin. Arrazoiketa osoa, berez, honakoa lizateke:

Gizaki guztiak hilkorrak dira, eta Sokrates gizakia da, beraz Sokrates hilkorra da.
Modu honetan ondorioaren (*Sokrates hilkorra da*) egia aurreko premisen egian oinarritzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q321703
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q321703
**Pormako urtegia** Leóngo probintziako (Espainia) hirugarren urtegirik handiena da, Riañokoaren (Esla) eta Bárcenakoaren (Sil) ondoren. Juan Benet madrildar ingeniari eta idazleak eraikia, Boñar udalerrian dago. 1994an, Juan Benet hil ondoren, urtegia **Embalse Juan Benet** izendatu zuten, nahiz eta "Embalse del Porma" izenarekin ezagutzen den, jarraitzen duen ibaiaren izena.

Bere eraikuntzak erabat urperatu zituen Vegamián, Campillo, Ferreras, Quintanilla, Armada eta Lodares herriak eta partzialki eragin zien Utrerori eta Camposolillori, haiek ere desjabetu baitziren, haien lur gehienak urtegiak urez betetako eremuetan baitaude.

Presa eta urtegia eraikitzeak, halaber, Rucayo edo Valdehuesa bezalako beste herri batzuk isolatzera behartu zituen, Herri horiek errepide nagusiarekin, gerora 80ko hamarkadan, zolatu eta XXI mendearen hasieran zabaldu zuten lurrezko bide estu baten bidez lotuta geratu ziren. Egoera horrek bi herri horiek ia abandonatzea ekarri zuen gaur egun, baina egoera hori aldatu egin da jaiegunetan edo udan.

Ezaugarriak
-----------

1968an inauguratu zen, 317 hm³-ko edukiera du, 45.000 ha ureztatzeko nahikoa. Urtegiak funtsezko eginkizuna du Leongo ibaiak erregulatzea, inaugurazioaren aurretik gertatutako uholdeak ekiditeko. Vegamiángo urtegia edo Pormako urtegia bezala ere ezagutzen da.

Ondoko Curueño ibaitik ura sartzen da, mendi azpitik 6 km inguruko tunel baten bidez.

Tunelaren irteeran eta presaren horman 2000. urtean hasi ziren bi minizentral hidroelektriko eraikitzen, 2006. urteaz geroztik martxan daudenak.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Estado del Embalse del Porma
* **(Gaztelaniaz)**Ficha de la Confederación Hidrográfica del Duero
* **(Gaztelaniaz)**Ficha de la Sociedad Española de Presas y Embalses

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8775421
* Commonscat Multimedia: Porma Reservoir

---

* **Lekuak**
* OSM: 2698318
* SNCZI-IPE: 2030

 |

* Wd Datuak: Q8775421
* Commonscat Multimedia: Porma Reservoir
**Liu Yang** (txinera tradizionalez: 劉洋; txinera sinplifikatuz: 刘洋; pinyinez: *Liú Yáng*; Zhengzhou, 1978ko urriaren 6a) hegazkinlari militar eta astronauta txinatarra da. 2012ko ekainaren 16an, espaziora joan zen lehen emakume txinatarra bilakatu zen, Shenzhou 9 misioko tripulazioko kide gisa.

Biografia
---------

Liu Yang 1978ko urriaren 6an jaio zen, Zhengzhouko Unibertsitateko Ospitalean. Ez zuen anai-arrebarik izan eta Beijing-en bizi zen, gurasoekin. Henan eskualdeko langileak ziren. PLA Air Force Aviation Unibertsitatetik graduatu zen Changchunen.

1997an, Liu EPLko aireko armadan sartu zen, eta pilotu gisa kalifikatu egon zen hegaldi-unitate bateko buru izan aurretik, PLAAFko mailarik handiena okupatuz. 1.680 orduko esperientzia du hegan egiten eta esperientzia askoko emakumea da.

500 milioi emakume txinatarretatik, Liu Yang aukeratu zuten. Liu Shenzhou 9ko tripulaziorako hautatu zuten, Tiangong 1 espazio-estaziora tripulatutako lehen misiorako. Liu espaziora joaten lehen astronauta emauke txinatar bihurtu zen. Misioa 2012ko ekainaren 16an abiatu zen. Tripulatutako espazio-misio horretan, Liuk esperimentuak egin zituen kanpo espazio-medikuntzan.

Emakumeak espazioan
-------------------

Valentina Terexkova espaziora bidaiatu zuen lehen emakumea izan zen. 1963ko ekainaren 16an bidali zuten Vostok 6 misioan 26 urterekin. Espaziora joan zen lehen estatubatuarra Sally Ride izan zen, 1983an, 32 urte zituela. Sobietar Batasunak espaziora bidali zuen 1963an lehen astronauta. Berrogeita bederatzi urte geroago, emakume txinatar batek antzeko bidaia bat egitea lortu zuen.

Shenzhou 9 misioa
-----------------

Txinako Shenzhou programak antolatutako hegaldi espaziala izan zen, eta 2012ko ekainaren 16an jaurti zuten, 10:30etan (GMT). Misioaren helburua, Tiangong 1 espazio-estazioarekin akoplamendua egitea izan zen eta ibilaldi eta esperimentuak egitea, misioak irauten zuen 14 egunetan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Biografía de Liu Yang astronauta china» *Mujeres Notables* 2018-08-20.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q235266
* Commonscat Multimedia: Liu Yang (astronaut)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q235266
* Commonscat Multimedia: Liu Yang (astronaut)