recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Irkus Robles-Arangiz Bernaola**, batzuetan **Irkus Robles** izenaz ere ezaguna (Begoña, Bilbo, Bizkaia, 1937) euskal artista da. Manu Robles-Arangiz eta Luisa Bernaolaren seme-alabetakoa, bere bizitza Bizkaiko hiriburuan eta Beskoitzen (Lapurdi) garatu da batez ere.

Biografia
---------

Zurbaran auzoan jaio zen 1937an, gerra garaian 
Bere familiaren gorabehera ugariren artean **Irkusi** Bilbon jaiotzea egokitu zitzaion, Begoñan, Zurbaranen; erresistentziaren alde egiten zuten lanaren jakitun ziren; beren etxean iheslariak ezkutatzen zirela ere bazekiten.

Okupazioa izan zen bere lehen marrazkietarako inspirazio iturria eta zazpi urterekin eskolako lehen saria irabazi zuen. Bestalde, familian artezaletasun handia zegoen. Bilbora itzulita *Artes y Oficios* izeneko eskolan marrazketa landu zuen José San Sebastián eta Jesús Larrea irakasleekin. Horrez gain antzerkian, dantzan (Olaetarekin) eta kantuan (Soroak laukoarekin) ere aritu zen. 1956an Bilboko enpresa handi batean kartografo lanean hasi zen.

Margolaritzan batez ere 1970eko hamarkadan hasi zen eta hauxe da gehien garatu duen arte esparrua. Beskoitzera 1993an itzulita, bertan du bere estudioa.

Kulturaren munduan **Irkus Robles** partaide izan den ekimen ugariren artean euskararen irakaskuntza (AEKn irakasle) edo Xiberoko Botza eta Irulegiko irratia euskarazko kateetan egiten dituen kolaborazioak daude.

Margolari
---------

Lehen erakusketa 1973an aurkeztu zuen Bilbon bertan. Hortik aurrera izen handiko arte galeria askotako hainbat erakusketatan esku hartu du, Euskal Herri osoan (Iruñea, Donostia, Gasteiz, Baiona...) eta kanpoan ere bai: Madrilgo Sokoa eta Cano, Mexikoko Museo nazionala, Caracas...

### Estiloa

Margolari postinpresionista dela eta haurtzaroaren oroimenek eragin handia dutela esan daiteke.

Edorta Kortadi kritikariaren arabera Arrue, Flores Kaperotxipi, Martiarena eta Sarriegiren bidea segitzen du, haiek baino hiperrealistagoa delarik. Etxahun-Iruri, Xalbador eta arrantzaleen erretratuak nabarmentzen dira. *Tratantes* eta *Leñador de Irurita* ere aipagarriak dira.

Hala ere paisaia da **Irkus Robles-Arangiz** hoberen mugitzen den esparrua; nekazaritza-eremuetako paisaia sinple eta zuzenak margotu ditu; lan aipagarri batzuk: *Altzai*, *Hondarribia*, *Camino de Perurena*. Arrue anaiak, Valverde eta Montes Iturriotzen estiloetatik hurbil koka daiteke hauetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Irkus Robles Urdazubiko kalostrako erakusketan.

Ikus, gainera
-------------

* Manu Robles-Arangiz
* Soroak laukoa
* Ugutz Robles-Arangiz

Kanpo estekak
-------------

* Irkus eta Ugutz Robles-Arangiz anaiei egindako elkarrizketa, Berria egunkarian (2016ko abuztua)
* Irkus Roblesen lan batzuk, Urdazubiko kalostran.
* **(Gaztelaniaz)** «Irkus Robles-aranguiz Bernaola», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259747
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 121452

 |

* Wd Datuak: Q12259747
**Deron Michael Williams** (Parkersburg, Mendebaldeko Virginia, 1984ko ekainaren 26a) NBAko Utah Jazz taldean antolatzaile moduan aritzen den 191 cm-ko saskibaloi jokalaria da.

Rookie Urtea
------------

NBAra 2005an heldu zen urte horretako Draftean 3. postuan aukeratua izan eta gero, urte horretan Deronek lehia handia duen jokalariarekin, Chris Paul, ailegatu zen ere NBAra (4.postua).
Haien arteko norgehiakoak NBAan urtero ikusi daitezkeen gauzarik interesgarrienetarikoak dira.
Williamsek estreinaldiko urtea ordezko jokalaria izanda hasi zuen, baina pixkanaka aulkia utzi eta titular amaitu zuen. Urte horretan batezbeste, 10,8 puntu eta 4,5 asistentziakin bukatu zuen, zenbaki horiek rookie onenen bostekoan sartzeak ahalbidetu zuten.
Hurrengo urtetik aurrera Salt Lake Cityko Utah Jazzen liderra da.

All-Star
--------

2006ean Houstonen egin zen All-star-ean "Rookie taldearekin" parte hartu zuen.(partidua galdu zuen 106 - 96)

2007ean Las Vegasen antolatu zen All-star-ean "Sophomore taldea" (2.urteko jokalariak) ordezkatu zuen (partida irabazi zuen 155 - 114).

2008an New Orleanseko Allstar-ean "Skills Challenge" lehiaketa irabazi zuen Chris Paul, Jason Kidd eta Dwyane Wade menderatuz eta lehiaketako marka hautsiz (25,5 segundo).

2010ean Dallaseko Allstar-ean lehen agerraldia egin zuen mendebaldeko konferentzia ordezkatuz. partidak errekor bat hautsi zuen, 100.000 ikusle baino gehiagoen aurrean jokatu zen, partida futbol amerikarreko Dallas Cowboys taldearen estadioan izan zen.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Deron Williams*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q298496
* Commonscat Multimedia: Deron Williams / Q298496

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q298496
* Commonscat Multimedia: Deron Williams / Q298496
**Mikaela Elizegi Bengoetxea** (Asteasu, 1869ko abuztuaren 19a -Donostia, 1967) *Mikela Zintzarri*, gipuzkoar bertsolari eta idazlea izan zen. Pello Errota bertsolariaren laugarren alaba, bai eta Joxepa Inaxi Elizegi bertsolariaren ahizpa ere, bere aitaren biografiaren egilea izan zen. Mikaelak ahoz kontatutakoak Antonio Zavalak grabatu eta hitzez hitz jaso zituen liburu batean (*Pello Errotaren bizitza bere alabak kontatua*, 1963, Auspoa).

Bizitza
-------

1869ko abuztuaren 19an jaioa Asteasun, zortzi anai-arrebetatik laugarren alaba izan zen. 1893ko urriaren 14an, Asteasuko Ondartza-aurrena baserrira ezkondu zen Antton Kortajarenarekin.. Azken urteak, alargunduta, Donostian eman zituen alabaren etxean.
Mikaelaz gain, bertsotarako berezko joera zuten kide ugari sortu ziren Elizegi familiaren altzoan. Pello Errotaren belaunaldi berekoak, zein ondorengoak.

Lanak
-----

*Pello Errotaren bizitza bere alabak kontatua* liburuari buruz, Jabier Kaltzakortak *Herri literaturako altxorrik handiena* izeneko artikuluan zera esan zuen: "Gabriel Arestik esaten zuen bezala, euskaraz idatzi den testurik hoberenetako bat da". Lanaren berezitasuna da testuan kontalariaren ahozko solasa jasotzen dela, hizkuntza idatziaren ohiko artifiziorik gabe. Liburuaren hirugarren argitalpenean, zera dio Bernardo Atxagak hitzaurrean: "Zenbat balio dute, poetikoki, Mikela Elizegik hurbileko heriotzen aurrean esandakoek? Zakur amorratuak hozka egindako neskatoaren pasarteak, kasu, edo hemeretzi urterekin hildako ahizparenak? Ezin da neurtu".

* *Pello Errotaren bizitza bere alabak kontatua*. Auspoa, 32. alea. 1963.
* *Pello Errotak jarritako bertsoak bere alabaren argibideakin*. Auspoa, 33. alea. 1963.
* *Pello Errotaren itzala* (Pello ta bere senide ta ondorengoen bertso-bilduma).
* *Pello Errotaren bizitza bere alabak kontatua*. Hauspoa saila. 2. alea. 2016.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Bertsolaritzaren datu-basea. *Elizegi, Mikaela "Mikela Zintzarri".* .
2. ↑    Zavala, Antonio.  (1965). *Pello Errotaren itzala: (Pello ta bere senide ta ondorengoen bertso-bilduma).*  Auspoa.
3. ↑    *Antonio Zavalaren ohoretan Herri literaturaz gogoeta.*  Universidad de Deusto 2000 ISBN 8474857066. PMC 434340497..

Kanpo estekak
-------------

* Mikaela Elizegi. BDB bertsolaritzaren datu-basea
* Mikaela Elizegiri zor diogu  Pello Errotaren ondarea. Aiurri

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263643
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 38116

 |

* Wd Datuak: Q12263643
Markel Ormazabal eta Oier Gonzalez *Burdin hariak eta plastikozko koilarak* aurkezten Garoa liburudendan
**Ion Markel Ormazabal** (Donostia, 1982), idazlea, militante abertzalea, Jarrai-Haika-Segiren sumarioan auzipetua, 2007tik 2013ra arte Toledoko Ocañan espetxeratua egon zen. Soziologia lizentziaduna, Irutxuloko Hitza aldizkarian eta Info7 irratian kolaboratzen du. Sabino Ormazabal ekologista eta indarkeria-ez aktiboaren bultzatzailearen semea da.

Espetxe bizipenak
-----------------

Orain arte argitaratu duen liburu bakarrean, *Hemen naiz, ez gelditzeko baina* (2014), espetxean bizi izandako egoerak jaso ditu Ormazabalek. Izenburuaren abiapuntua Lisabören kanta bat da eta hortik espetxearen geografia collage moduan deskribatu du. Iraitz Urkuloren iritziz arte-faktu bitxia da, marrazkiak, musika erreferentziak e.a. nahasturik. Liburua osatzeko, amaieran, Iratxe Retolazaren kartzela-kronikak euskak literaturan azaltzeko, aipatutako liburua barne, kapitulu interesgarria dakar.

Bibliografia
------------

* *Hemen naiz, ez gelditzeko baina*. Tafalla: Txalaparta, 2014. ISBN 978-84-15313-80-9
* Iraitz Urkulo: "Kartzelaren geografia", *Berria*, 2014/10/26, 41.or.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Elkarrizketa *Argia*n, 2014/10/12, 26.or.
2. ↑
3. ↑

Kanpo loturak
-------------

* *Hemen naiz, ez gelditzeko baina* liburuaren gaineko komentarioa.
* *Gaztezulo*n agitaratutako elkarrizketa 2008an.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492526
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 310682693
* Literaturaren Zubitegia: 913
* BNE: XX5420484

 |

* Wd Datuak: Q20492526
**Ritu Beri** (New Delhi, India, 1972ko maiatzaren 3a) moda-diseinatzaile indiarra da, nazioartean ezaguna. Bere marka atera zuen Indian 1990eko abenduan.

Moda-marka frantses baten buru izan zen lehen diseinatzaile asiarra izan zen,2002ko martxoan. Marka hori *Jean-Louis Scherrer* da. *The Luxury League* irabazi asmorik gabeko erakundea sortu zuen, Indiako modaren industrian sormena eta berrikuntza sustatzeko. Ritu Beri *Khadi & Village* (KVIC) Industria Batzordeko aholkulari izendatu zuten. Batzorde hori Indiako Gobernuko mikro, enpresa txiki eta ertainen ministerioaren zati da. Gutxiengoen Ministerioak 2015. urtean sortutako *USTTAD* (garapenerako arte tradizionaletako trebetasunak eguneratzea eta entrenamendua) delakoarekin ere lotuta dago.

Nazioarteko bezero garrantzitsuen artean daude Bill Clinton, Carlos III.a Erresuma Batukoa, Nicole Kidman, Andie MacDowell, Laetitia Casta, Elizabeth Jagger eta Jerry Hall. Indiako bere ohiko bezero ak hauek dira: Madhuri Dixit, Rani Mukerji, Preity Zinta, Vidya Balan, Sushmita Sen, Shobhaa De, Dia Mirza, Akshay Kumar, AR Rahman, Rekha, Hema Malini, Smt Sushma Swaraj ministroa, Shazia Ilmi, Meenakshi Lekhi, Najma Heptullah politikaria eta Parmeshwar Godrej filantropoa.

Rituk Frantziako moda-denden bidez saltzen ditu bere lanak, eta boutique bat du New Delhin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Ritu Beri» *www.rituberi.com*.
2. ↑   «rediff.com: Ritu Beri takes over at Scherrer» *www.rediff.com*.
3. ↑   Codrops. «The Luxury League» *www.theluxuryleague.in*.
4. ↑   «How Ritu Beri is putting India’s luxury labels on the global map» *VOGUE India*.
5. ↑    *Need to make Khadi the fabric of the moment: Ritu Beri - Times of India.* .
6. ↑   «Union Government launches USTAAD Scheme for Traditional Artisans in Varanasi» *currentaffairs.gktoday.in*.
7. ↑    *Ritu Beri is the designer for Indian government’s first ever luxury initiative - Born of web.*  10 de abril de 2016.
8. ↑   «Ritu Beri calls herself 'first idiot' of Indian fashion» *Hindustan Times* 12 de diciembre de 2012.

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Ritu Beri» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7336833
* Commonscat Multimedia: Ritu Beri / Q7336833

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 362147266858235482261

 |

* Wd Datuak: Q7336833
* Commonscat Multimedia: Ritu Beri / Q7336833

[[Kategoria:1972} jaiotzak]]
**Martin Elola Berasategi**, (Idiazabal, Gipuzkoa, 1867an - Bilbo, Bizkaia, 1935eko urtarrilaren 17a) Begoñako Udaleko azken txistularia, maixu, zuzendari eta txistu-egilea ere izan zen. Euskal Herriko Txistulari Elkartea sortzeko lan egin zuenetako bat. Hari zor zaio gorde den txistu grabaziorik zaharrena (1905).

Martin Elola Berasategi

Bizitza
-------

1887-1908: Zumarragako udal txistulari bandaren zuzendari.
1888: Eustakia Albisurekin ezkondu zen. Gutxienez hamar seme-alaba izan zituzten. Bata, Enrike, umetan atabalari eta gero txistulari lagun.
1908-1925: Begoñako udal txistulari (Bilbok Begoña bereganatu arte).
1915: urriak 14an Bilboko Club Deportivok antolatu pregoilari txapelketa irabazi zuen. Biharamunean pregoia euskaraz eta gazteleraz irakurri zuen.
1925-1935: Bilboko udal txistulari.
1934ko abenduak 8an auto istripua izan zuen Bilboko Epaltzaren Alargunaren kalean. Larri, Basurtuko Ospitalera eraman zuten.
1935eko urtarrilak 17an hil zen, auto istripuan izandako zaurien ondorioz.

Txistularia
-----------

Euskal Herriko Txistulari Elkartearen sorrera batzarra. Arrate (1927). Eskuinean jezarrita, Martin Elola.
1887-1908: Zumarragako txistu bandako zuzendari, 20 urte bete aurretik.
Galtzear zen garaian, Antiguako ermitan uztailak 2an egiten den ezpatadantzari eusteko lan egin zuen ( Pablo Gorosabel historialaria).
Txistu txapelketetan ere sarri aurkeztu zen.
1889: Donostiako Lore Jokoetan diploma, Demetrio Muxika irabazlearen atzetik.
1899: Bilboko Lore Jokoetan garaile (Demetrio Muxika hirugarren).
1905: Gramophon Companyko ingeniari batek musika grabazioak egin zituen Donostian; 30 fonograma egin zituen. Donostiako Udal Banda, Donostiako Orfeoiko kide bi eta Martin Elola bera aritu ziren. Grabazio horietan galdu ez den bakarra Elolaren fandango bat da. Gorde den txistu grabaketarik zaharrena.
Resurreccion Maria de Azkuek euskal kantutegirako errepertorioko pieza batzuk hartu zizkion: "Fandango con variaciones" eta "Zortziko".
1908ko azaroak 2: Begoñako eskolan egindako oposizio-frogara 12 lagun aurkeztu ziren. Epai mahaiak (tartean Aureliano Valle konpositorea eta Rogaciano Arzuaga txistularia) Martin Elola hautatu zuen. Ordutik herriko ekitaldi nagusi guztietan aritu zen: Ama Birjinaren bederatziurrenean, goizeko 8etan meza amaieran edo kalejiretan, San Isidro eguneko kasu.
Euskal Herriko Txistulari Elkartea sortzeko lan egin zuen. 1927ko sortze batzarra Arraten egitea proposatu zuen.

Lanak
-----

### Grabaketak

* *Fandango*a (1905, *Eresbil*):

Erreferentziak
--------------

* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q46636642
* Commonscat Multimedia: Martin Elola Berasategi / Q46636642

---

 |

* Wd Datuak: Q46636642
* Commonscat Multimedia: Martin Elola Berasategi / Q46636642
**1989ko Korrika** edo **6. Korrika** Euskal Herrian zehar ospatzen den Korrika jaialdiaren seigarren edizioa izan zen. AEK elkarteak antolatu zuen eta ekitaldi honetan Jose Migel Barandiaran omendu zuen. Lehenengo aldia zen bizirik zen norbait omentzen zena. *Euskara Korrika eta kitto - Euskal Herriak AEK* leloa izan zuen.

Ibilbidea
---------

Iruñean 1989ko apirilaren 14an hasi eta Donostian apirilaren 23an bukatu zen. Iruñeko Udal Dantzari Taldeko Jesus Mari Casalesek egin zuen lehenengo kilometroa. Korrikak guztira 2.100 kilometrotako ibilbidea egin zuen, ordurarteko luzeena. EAJ eta Euskadiko Ezkerrak Korrikari dirulaguntzarik ez emateko deia egin zuten, hala ere instituzio batzuk aginduari muzin egin eta Korrika lagundu zuten.

Kultur ekintzak
---------------

Korrikaren aitzakian 500 kultur ekitaldi inguru egin ziren lasterketaren aurreko hilabetetan.

Abestia
-------

Xanti eta Maiderrek egin zuen abestia, *Gu AEK-koak gara* izena izan zuena. Egun da Santimamiñaren doinua dute kopla hauek.

**Gu AEK-koak gara,**  

**lanean egun da gaba,**  

**salba dezagun denon artean**  

**geurea dugun euskara.** (errepika)  

*Laino guztien azpitik*  

*ia eztakigu noiztik*  

*gure hizkuntza aurrera doa*  

*eraso denen gainetik*  

*Korrika dator gainean,*  

*hemen gabiltza lanean,*  

*Lekeitio aldetik pasatuko gara*  

*zapatuko goizaldean*  

*Korrika dela edo ez*  

*abesten dugu bihotzez,*  

*ez dausku inork irabaziko*  

*ondo abesten dugunez*  

*Batzuk hor datoz Korrika,*  

*gu hemen ikutzen tripa,*  

*baina aste hontan nahi eta nahi ez*  

*saltoka gara hasita*  

*Euskara da gure giltza*  

*ta hil nahiean dabiltza.*  

*Gaurtik aurrera oso osorik*  

*euskaraz bizi bizitza*

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Korrika - Auñamendi Eusko Entziklopedia.*  (Noiz kontsultatua: 2017-08-31).
2. ↑   Korrika Karaokea.  (2017-02-28). *Korrika 6 (korrika koplak).*  (Noiz kontsultatua: 2017-08-31).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069228
* Commonscat Multimedia: Korrika 1989 / Q61069228

---

 |

* Wd Datuak: Q61069228
* Commonscat Multimedia: Korrika 1989 / Q61069228


| * i
* e
* a
**Korrikaren ekitaldiak** |
| --- |
| Edizioak | 1980 • 1982 • 1983 • 1985 • 1987 • 1989 • 1991 • 1993 • 1995 • 1997 • 1999 • 2001 • 2003 • 2005 • 2007 • 2009 • 2011 • 2013 • 2015 • 2017 • 2019 • 2022 • 2024 |  |
| Korrikaren ahizpak | Correlingua • Ar Redadeg • Correllengua • La Passem • Corrilingua • Sprochrenner • Lefkantun • Rith • Ras yr Iaith |
**Jonan Fernandez Erdozia** (Tolosa, Gipuzkoa, 1962ko martxoaren 21a - ) euskal politikaria da eta hainbat erakunde zibiletako sortzailea eta kidea da. Gaur egun, Giza Eskubide, Bizikidetza, eta Lankidetzaren idazkari nagusia da Eusko Jaurlaritzan 2013tik.

Besteak beste, 1992 eta 2006 artean Elkarriko koordinatzaile nagusia izan zen. Ezkonduta dago eta hiru seme-alaba ditu.

Politika eta bake mugimendua
----------------------------

1985etik 1991ra, Lurraldea Koordinadoraren fundatzailea eta arduraduna izan zen, Leitzaran autobiaren ibilbidearen kontra azaldu zen erakundea. HBko zinegotzia izan zen Tolosa jaioterrian 4 urtez, 1987tik 1991ra. Leitzarango Autobidearen eraikuntzaren auzia zela kausa, alderdi horretako jokabidetik urrundu zen eta HB utzi zuen.

1992an Elkarri mugimendu sozial eta bakezalea fundatu zuen, eta haren arduraduna izan zen 2006 arte. Bakea, biolentzia eza, Giza Eskubideak, elkarrizketa, eta pluralismoa landu zituen mugimendua izan zen Elkarri. Mugimendua kuota ordaintzen zuten 3.500 kide eta 1.200 kide aktibok osatu zuten. Hainbat kanpainia sozial, bake hitzaldi, manifestazio eta izenpe bilketa antolatu zituzten. 2006an, Lokarrik taldea ordezkatu zuen. Jarraian, Fernandezek Baketik fundazioa sortu zuen. Egoitza Arantzazun (Oñati) zuen: haren zuzendaria izan zen 2013ko urtarrila arte, Eusko Jaurlaritzako Eskubide, Bizikidetza, eta Lankidetzaren idazkari nagusi izendatu zutenean.

Bibliografia
------------

1. *"Ser humano en los conflictos. Una reflexión ética tras una vivencia directa en el conflicto Vasco"*. Alianza Editorial. Madrid. 2006.
2. *"Vivir y convivir. Cuatro aprendizajes básicos"*. Alianza Editorial. Madrid. 2008.
3. *"Educar en ser persona. Ocho aprendizajes."* Baketik. Oñati. 2010.
4. *"Ni tanto ni tan poco. Una conclusión inacabada a los 50."* Erein Argitaletxea. Donostia. 2013.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Curriculum vitae".
2. ↑  Bakea eta bizikidetza saila. Jonan Fernandez izango da burua. Eitb.com

Ikus, gainera
-------------

* Elkarri
* Lokarri
* Bake Prozesua Indartzeko Foro Soziala

Kanpo estekak
-------------

* Jonan Fernandezi elkarrizketa Eitb.com webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260546
* Commonscat Multimedia: Jonan Fernandez / Q12260546

---

 |

* Wd Datuak: Q12260546
* Commonscat Multimedia: Jonan Fernandez / Q12260546
**Mary Mereiwa *(Mere)* Broughton**, jaiotzez **Whakaruru**, (Hastings, 1938ko abenduaren 24a – Waitara, 2016ko urtarrilaren 31) maori jatorriko zeelandaberritar hizkuntza aktibista eta sindikalista izan zen.

Bizitza
-------

1938ko abenduaren 24an jaio zen Hastingsen eta Te Tekon eta Kaweraun hazi zen. Erizain moduan trebatu eta Whakatāneko ospitalean lan egin zuen. 1960ko maiatzaren 21ean, Ruka Broughton apaiz anglikanoarekin ezkondu zen, eta harekin bost seme-alaba izan zituen. 1978an dibortziatu ziren.

1970eko eta 1980ko hamarkadan Victoria Unibertsitatean lan egin zuen eta Te Herenga Waka Mara eerakundea sortu zuen Te Huirangi WaiReepuru, Wiremu Parker eta bere senarrarekin batera. Unibertsitateko Langileen Elkartean (gaur egun TEU) ere aktibo bihurtu zen. 2010ean, TEUko lehen bizitza osoko kide bihurtu zen.

2016ko urtarrilaren 31n hil zen Waitaran, eta Pākaraka Maraen lurperatu zuten, Whanganuitik gertu.

Sariak
------

* 1999: Hutt Udalaren saria
* 2002: Erreginaren Zerbitzuaren Domina
* 2009: Tā Kīngi Ihaka saria

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   **(Ingelesez)** «Te Toi Ahurangi» *TEU* 2016-02-04.
2. 1 2   **(Ingelesez)** «Renowned Writer Takes Top Māori Award» *Creative New Zealand* 2009-08-28 (Noiz kontsultatua: 2024-03-25).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Te reo champion Mereiwa Broughton at rest» *Waatea News* 2016-02-02 (Noiz kontsultatua: 2016-02-04).
4. ↑   **(Ingelesez)** Temara, Pou. «Broughton, Rangiāhuta Alan Herewini Ruka» *Dictionary of New Zealand Biography* (Ministry for Culture and Heritage) (Noiz kontsultatua: 2024-03-25).
5. ↑   **(Ingelesez)** «Maori union leader to receive TEU life membership» *Scoop* 2010-11-05 (Noiz kontsultatua: 2024-03-25).
6. ↑   **(Ingelesez)** «Mereiwa Broughton» *Taranaki Daily News* (Noiz kontsultatua: 2024-03-25).
7. ↑   **(Ingelesez)** «New Year Honours List 2002» *Department of the Prime Minister and Cabinet* 2001-12-31 (Noiz kontsultatua: 2024-03-25).

Kanpo estekak
-------------
**Kia Soul** B-segmentuko auto modelo bat da, Kiak 2008tik ekoitzia eta merkaturatua. Enpresa korearrak hasieratik crossover hitzaz deskribatu eta merkaturatu izan du, kontzeptu estetikoen nahasketa bat baitakar, bere kutxa forma laukia eta sabai altuan ikusten dena, barne-espazioa maximizatzeko diseinua delarik jori. SUV estiloko automobila izan arren, Soul-a ez da inoiz lau gurpileko trakzioz egin, aurreko trakzioko ibilgailua da.

Soula 2006an agertu zen lehen aldiz, Detroiteko auto erakusketan kontzeptu-modelo gisa. Produkzioko modeloa 2008an hasi zen egiten eta Parisko auto erakusketan ikusi zen lehen aldiz. Hasieran, Kiak esan zuen Soul-a Estatu Batuetako merkatura zuzenduta dagoela, eta 18 eta 35 urte bitarteko erosleei zuzenduta zegoela.

Bigarren belaunaldiko modeloa 2013rako garatu zen kanpoko eta barneko neurri handiagoak zituen, atzeko xasis berrituarekin baina kutxa formei eutsiz. Hrugarren belaunaldian ere merkaturatu zen 2019an. 2014az geroztik, Soul EV izeneko bertsio elektrikoa ere merkaturatu du Kiak.

1. 1 2   **(Ingelesez)** Donea, Delia. «KIA Soul Specs & Photos - 2018, 2019, 2020, 2021, 2022» *autoevolution*.
2. ↑   «Kia Soul Production Version Revealed» *Carscoops* 2008-05-22.
3. ↑   **(Ingelesez)** «Kia Soul: first pictures» *CAR Magazine*.
4. ↑   **(Ingelesez)** «Box Car Battle 2011: Kia Soul Dominates, Nissan Cube Languishes in Sales» *MotorTrend* 2012-01-06.
5. ↑   **(Ingelesez)** «2010 Kia Soul Review & Ratings» *Edmunds*.
6. ↑   **(Ingelesez)** «Kia Soul news - Our Soul: surprisingly big - 2008» *Top Gear* 2008-07-17.
7. ↑   **(Ingelesez)** Popa, Bogdan.  (2010-04-07). «KIA Soul review» *autoevolution*.
8. ↑   **(Ingelesez)** «KIA Soul Specs & Photos - 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018» *autoevolution*.
**Euskal Herrialdeetako Alderdi Komunista** (**EHAK**) Hego Euskal Herriko alderdi politiko komunista eta abertzalea da.

2002ko uztailaren 29an alderdi politiko gisa erregistratu zuten Bilboko notaritza batean. 2005ean, Eusko Legebiltzarra osatzeko hauteskundeetan aurkeztu zen lehen aldiz, Espainiako Estatuaren Justiziak legez kanpo utzitako Aukera Guztiak plataforma politikoaren konpromisoa bere gain hartuta.

Urte bereko apirilaren 8an, Batasuna alderdi politiko ilegalizatuak EHAKi bozkatzeko eskatu zien bere militante eta jarraitzaileei, prentsaurreko batean adierazi zutenez.

Eusko Legebiltzarrean, EHAKeko hautetsiek *Ezker Abertzalea* talde parlamentarioa osatu zuten.

EHAKren kartel bat graffiti komunista baten aldamenean.
2007ko urriaren 5ean, EHAKren Donostiako ordezkaritza miatu zuen Espainiako Poliziak, eta bertatik ordenagailuak eta dokumentazioa atera.

2008ko otsailaren 8an, Espainiako Entzutegi Nazionaleko Baltasar Garzon epaileak alderdiaren jarduera hiru urtez eteteko agindu zuen, EAE-ANV alderdiarekin batera. Otsailaren 11n alderdi komunistako kide batzuk atxilotu zituzten, Baltasar Garzon epaileak agindutako "Batasunaren aurkako" operazio batean; halaber, EHAKko egoitzak miatu zituzten.

2008ko irailaren 18an, Espainiako Auzitegi Gorenak EHAK legez kanpo utzi zuen, EAE-ANV alderdia debekatu eta bi egunera.

Hauteskunde emaitzak
--------------------

2005eko apirilaren 15ean egindako Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan 150.644 boto eta bederatzi eserleku lortu zituen EHAK-k.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  EHAKren eta EAE-ANVren jarduera eten du Garzonek, 3 urterako *Berria*, 2008-02-08
2. ↑  Ezker abertzaleko 14 kide atxilotu ditu Espainiako Poliziak, Garzonen aginduz[*Betiko hautsitako esteka*] *Berria*, 2008-02-11
3. ↑  EHAK ere legez kanpo utzi du Auzitegi Gorenak *Berria*, 2008ko irailaren 18a

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko Komunistak (EHK)
* Ezker abertzalea

Kanpo estekak
-------------

* EHAKren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1169744
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305878602

 |

* Wd Datuak: Q1169744


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Euskal Autonomia Erkidegoko alderdi politikoak |  |
| **Eusko Legebiltzarrean** ordezkaritza duten alderdi politikoak:EAJ (28) •  EH Bildu (18) •  Elkarrekin Podemos (11) •  PSE-EE (9) •  PP (9)
Beste batzuk: UPyD •  C's •  Vox •  PACMA
Alderdi politiko historikoak:AP •  EPK •  CDS •  UCD- EE •  UA •  HB •  EHAK •  EA •  Aralar •  EH
*Ikus, gainera*: `{{Nafarroa Garaiko alderdi politikoen aurkibidea}}` |
**Jaycie Phelps** (Indianapolis, Ameriketako Estatu Batuak, 1979ko irailaren 26a) AEBetako gimnasta artistikoa da, eta 1996an txapeldun olinpikoa taldekako lehiaketan.

Kirolari ibilbidea
------------------

1994ko Munduko Txapelketan zilarra eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Errumaniaren atzetik eta Errusiaren aurretik.

1995ean Sabaen (Japonia) egindako Munduko Txapelketan, taldekako lehiaketan brontzea lortu zuen, Errumaniaren (urrea) eta Txinaren (zilarra) atzetik.

1996ko Atlantako Olinpiar Jokoetan (Estatu Batuak) urrea eskuratu zuen taldeen arteko lehiaketan —Errusiaren (zilarra) eta Errumaniaren (brontzea) aurretik— Taldekideak: Amy Chow, Dominique Dawes, Shannon Miller, Amanda Borden, Dominique Moceanu eta Kerri Strug izan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Ficha.* .
2. ↑    *Ficha.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q963649
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 317285243
* LCCN: no2015116399
* **Kirolariak**
* COI: jaycie-phelps

 |

* Wd Datuak: Q963649
**Martina Gorostitza Acedo** (Gasteiz, Araba, 1790 – *ib.*, 1862ko apirilaren 3a) arabar inprimatzailea eta enpresaburua izan zen. 31 urtez hiriko inprimategi-enpresa bat zuzendu zuen.

Biografia
---------

Martina de Gorostiza Acedo Gasteizen jaio zen 1790. urtean. Bere gurasoak Matias Gorostiza eta Teresa Acedo izan ziren. 1810 edo 1811 aldera ezkondu zen Agapito Manteli Ibarrondorekin, bera baino sei urte zaharragoarekin, inprimagailu-familia bateko kidearekin (senarraren aita, Baltasar Manteli ere inprimatzailea zen). Manteli senar-emazteek sei ume izan zituzten: Nicolasa María Jacinta (1812ko irailaren 10ean jaioa), Josefa Manuela (1816ko martxoaren 19an jaioa), Miguel Jerónimo (1818ko irailaren 29an jaioa), Sotero José (1820ko apirilaren 22an jaioa), Marcelino Antonio (1822ko apirilaren 25ean jaioa) eta María Dolores Casilda (1824ko apirilaren 9an jaioa). Inprimategia Aiztogile kalean zegoen, Bendañako jauregiaren parean.

### Lan ibilbidea

1824. urtean Agapito Manteli gaixotu egin zen eta Martina Gorrostitzaren Baltasar Manteli aitaginarrebak hartu behar izan zuen inprenta Agapito 1830eko ekainaren 11n hil zen, eta aita negozioaren buru jarri zen berriro. Baina Baltasar Arok (76 urte) urte horretan bertan utzi zuen bere lana, eta "Viuda e Hijos de Manteli" inprenta izena hartu zuen, alargunak familia-enpresa zuzen zezaketen emakume bakarrak zirenean. 1831n, moldiztegiak izena aldatu eta "Viuda de Manteli e Hijos" jarri zitzaion. Martina de Gorostizak haren buru egin zuen lan 31 urtez, Sotero semearen laguntzarekin, biriketako katarro baten ondorioz 1862ko apirilaren 3an hil zen arte, gaueko 11:30ean, 65 urte zituela. Santa Isabel hilerrian lurperatu zuten, senarra bezala. Sotero Mantelik, bizi zen seme bakarrak, ordezkatu zuen enpresaburu 1878. urtera arte, orduan desagertu baitzen negozioa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Manzanos Arreal, Paloma; Vives Casas, Francisca.  (2001). *Las mujeres en Vitoria-Gasteiz a lo largo de los siglos.*  Gasteiz: Gasteizko Udala ISBN 84-95577-20-8..
2. ↑   Gasteizko Elizbarrutiaren Artxibo Historikoa.  (1811-12-27). *Ezkontza-agiria Gasteizko Elizbarrutiaren Artxibo Historikoan.*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-20).
3. ↑   Garaicoechea Sagasti, Paula.  (1994). «Los Manteli, una saga de clarines durante el sigo XVIII» *Cuadernos de Sección Música 7*: 141. ISSN 0213-0815..
4. ↑   «Vitoria-Gasteiz, recordando entre calles» *Emakunde nº 50*: 51. 2003 ISSN 0214-8781..
5. ↑   «Los Manteli, una saga de clarines durante el sigo XVIII» *Cuadernos de Sección Música 7*: 141. 1994 ISSN 0213-0815..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21280571

 |

* Wd Datuak: Q21280571
*Artikulu hau musika taldeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zutik (argipena)».*

**Xutik!** Lapurdi eta Nafarroa Behereko musika taldea da, 2008an sortua Miarritzen. Ska, reggae eta rock soinuak jorratzen dituzte, beste estilo batzuekin nahasirik.

Ibilbidea
---------

Xutik taldearen izena bere neurrira egina dago: indar handia, mugimendua eta engaiamendua.

Taldea 2008ko azaroan sortu zen eta geroztik eszena ttipi, gaztetxe eta hitzordu handietan (Herri Urrats, Nafarroa Oinez, EHZ Festibala...) gaindi ibiliz bide ederra egin du.

Hastapenetan, pop-rock-ska musika bat jorratu du taldeak, engaiatua, indartsua eta besta girokoa, lehen bi diskak argirat ekarri dituenak: «Mukaki zpirit» 2010ean eta «Bultzaden balada» 2012an.

Lehen urtetan zazpi eta 2012an bederatzi taldekide baziren ere, gaur egun sei kide dira: Bost lapurtar (Mizel, Ortzi, Amaiur, Balatx, Peio) eta nafartar bat (Patxi). "Mukaki espiritua" deitzen diote sortzen duten giroari, haien hitzetan, bazterrak harrotzea, umorea, dantza, algara eta harremanak sortuz.

Taula gaineko esperientziaz eta 140 kontzertu baino gehiagoz azkarturik, Xutik taldeak 2015eko udan argitaratu zuen "hameka begirada" diska.

Lan honek ixtorio bat, edo hobeki erran, ixtorio batzuk kondatzen ditu: bere familia biziarazteko deserritu behar den Senegaleko gizon batena, bere lur emankorra ospetzen duen baserritar batena edo bere arbasoen lurra ezagutu nahi duen diasporako euskaldun batena: Mundu bat, Hameka begirada.

Diska honek bidaia bat eskaintzen digu: bere usaiako rock indarra munduko alde guzietako soinu eta kolore musikekin uztartuz, hala nola reggae-tik tzigane koloreko musikara, funky soinutik soinu rock eta bortitzera.

2024ko Korrika. Bukaera-bestan Xutik taldeak jotzen Baiona Ttipian-

Diskografia
-----------

* *Mukaki Zpirit* (2010, Baga-biga)
* *Bultzaden balada* (2012, Mukaki produkzioak)
* *Hameka begirada* (2015, Mukaki produkzioak)
* *Kantu berrien azalean* (2022, autoekoizpena)

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *MusikaZuzenean TB # 209 : Xutik.*  (Noiz kontsultatua: 2023-07-27).
2. ↑    Zuazo, Ione. «Bazterrak harrotzeko eta umorea jartzeko gogoa dakar Xutik-ek» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-03-03).
3. ↑   «Mukaki zpirit» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-11).
4. ↑   «Bultzaden balada» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-11).
5. ↑   «Hameka begirada» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-11).
6. ↑   «Kantu berrien azalean» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-11).

Kanpo estekak
-------------

* 
* Artikulua BERRIAn[*Betiko hautsitako esteka*]
* Artikulua GARAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269100

 |

* Wd Datuak: Q12269100
**Andre Maria Erregina parrokia** XV. mendeko eliza gotikoa da, Gipuzkoako Urola Kosta eskualdeko Zarautz herrian dagoena. Zarauzko herrigunearen irteeran dago, Getariako bidean. Alboan, atxikia, Zarauzko dorrea du, eta parez-pare, errepidearen beste aldean, Narros jauregia.

Historia
--------

Parrokiako zaharberritze-lanek Burdin Arotik Aro Modernora arte doazen okupazio-mailak bistaratu zituzten. Burdin Aroko espazioan, sutondoa duen gela karratu bat ageri da.
Erromanizazio garaiko Gipuzkoako aztarnategi garrantzitsuenetariko bat da, kalitate handiko eraikuntzak baitaude, Aroaren bukaeratik K. o. V. mendera arte doan okupazio-kronologian. Erdi Aroari dagokionez, badago hiru mailako nekropoli bat: zaharrena IX-X. mendeetakoa da, eta hormako hilobiei dagokie; bitarteko fasearen (XI-XII) ezaugarria da harlauzadun hilobiak izatea. Azken fasean, XIII-XIV. mendeetan, harlauzadun hilobiak gutxitzen direla ikus daiteke, hilobi sinpleen mesedetan. Egungoaren aurreko hiru tenplu kristauren inguruan kokatuta egongo litzateke nekropolia, parrokian egindako indusketetan ikusi zenagatik. Haien gainean eraiki zen gaur egungo egitura.

Bibliografia
------------

* *"Santa María la Real de Zarautz: continuidad y discontinuidad en la ocupación de la costa vasca entre los siglos V a.C. y XIV d.C."*. Alex Ibañez Etxeberria. Aranzadi, 2009.

Ikus gainera
------------

* Zarauzko dorrea

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Andre Maria Erregina parrokia.*  elizagipuzkoa.org (Noiz kontsultatua: 2015-07-26).
2. 1 2  Santa Maria Erreginaren parrokia, gurezarautz.net

Kanpo estekak
-------------

* Santa Maria parrokia, gurezarautz.net
**André-Dieudonné Kolingba** (1936ko abuztuaren 12a - 2010eko otsailaren 7a) Afrikaerditar politikaria izan zen, Afrika Erdiko Errepublikako (AEE) laugarren presidentea izan zena, 1981eko irailaren 1etik 1993ko urriaren 1era arte. David Dacko presidentearen ondoren boterea hartu zuen 1981eko odolgabeko estatu-kolpe batean eta boterea galdu zuen Ange-Félix Patassé-ren alde 1993an egindako hauteskunde demokratiko batean. Kolingbak Frantziaren laguntza sendoa mantendu zuen Berlingo harresiaren gainbehera arte, eta barneko eta kanpoko presioek hauteskunde presidentzialak deitzera behartu eta galdu ondoren.

Hamabost urteko agintaldian, Nazioarteko Diru Funtsaren (NDF) eta Munduko Bankuaren eragina herrialde emaileen erabakietan gero eta handiagoa izan zen Afrikaerditar estatuko finantza-laguntza eta kudeaketari buruz. Kolingbaren talde etnikoaren kide askok, Yakoma herriak, bere garaian AEEren ekonomiako sektore publiko, pribatu eta paraestataletako irabazi-postuak lortu zituen. Horrek, "hegotarrak" (Yakoma Ibaia barne) eta "ipartarrak" (Gbaya sabana barne) deiturikoen artean tentsioa areagotzea ekarri zuen, Patassé garaian (1993-2003) talde horien arteko gatazka bortitzak eragin zituena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q310883
* Commonscat Multimedia: André Kolingba / Q310883

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 71429971
* ISNI: 0000000029782895
* BNF: 121608540 (data)
* GND: 119175347
* LCCN: n91072529

 |

* Wd Datuak: Q310883
* Commonscat Multimedia: André Kolingba / Q310883
**Eleanor Logan** (Portland, Maine, 1987ko abenduaren 27) arraunlari estatubatuarra da. AEBko lehen arraunlaria da segidako hiru olinpiar jokoetan urrea irabazi duena. Horrez gain, hiru aldiz munduko txapelduna izan da. 

Stanfordeko Unibertsitateko ikasle gisa lortu zuen bere lehen Olinpiar domina 2008ko Udako Olinpiar jokoetan, Beijingen. Hurrengo urtean, Stanford-en, 10 Pac-eko Txapelketa eta Stanfordeko lehen NCAA Txapelketa irabazi zituen. Uda hartan, zilarrezko domina irabazi zuen, emakumezko lauko taldean, 2009ko Munduko Txapelketetan, Poznanen (Polonia). 2010 eta 2011eko Munduko Txapelketetan urrea lortu zuen, emakumezko zortziko taldean, lehena, Zelanda Berrian, bigarrena berriz, Bled-en (Eslovenia). Gainera, 2011ean Stanfordetik graduatu zen eta lanaldi osoko entrenamenduekin hasi zen AEBko taldean. 2012an, Espainiako Selekzio Estropada irabazi zuen Erin Cafarorekin elkarlanean, eta AEBeren ordezkari gisa aritu zen ondorengo bi kopa mundialetan, bakoitzean zilarra irabaziz, eta oro har, sailkapen nagusiko lehen postua lortuz 2012ko Samsung Arraun Koparako. Horrez gain, biak batera beste sei taldekiderekin batera urrea irabazi zuten Londresen 2012ko Udako Olinpiar jokoetan , emakumezko zortziko talde estatubatuarrean.

2013an, sculling modalitatera aldatu zen, eta USRowing National Selection Regatta irabazi zuen, ondorioz, AEB ordezkatzeko eskubidea irabaziz Chungjuko Munduko Txapelketan, Korean. Bertan, bostgarren amaitu zuen. 2014. urtean, berriro emakumezko zortziko taldera itzuli zen eta urrezko beste domina bat lortu zuen Amsterdameko Munduko Txapelketan. 2015. urtean, Felice Muellerekin batera lanean brontzezko domina bat irabazi zuten Aiguebelleko (Frantzia) Munduko Arraun Txapelketan.

2016. urtean Pac-12 Rower of the Century deitu zioten. Bere hirugarren urrezko domina irabazi zuen Rio de Janeiroko Udako Olinpiar jokoetan (2016), emakumezko zortziko taldean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Eleanor LOGAN» *Worldrowing.com* December 27, 1987.
2. ↑   «Sports Report' reveals Men's and Women's All-Century Rowing teams» *Pac-12.com* May 10, 2016.
3. ↑   «A Simple Yell Helps a Dynasty Pull Together» *The New York Times* August 14, 2016.
4. ↑   «Boothbay's Eleanor Logan and U.S. women's rowing crew win gold in Rio – The Portland Press Herald / Maine Sunday Telegram» *Pressherald.com*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q290050

 |

* Wd Datuak: Q290050
**Feliciano Beobide Udakiola** (Tolosa, 1888ko ekainaren 9a - Lesaka, 1956ko uztailaren 24a), izengoitiz ***Lexaka***, gipuzkoar musikagilea izan zen.

Bizitza
-------

Eduardo Mokoroa irakaslearekin pianoa eta biolina ikasi zuen. 1915etik 1920ra Lekeitioko Musika Bandaren zuzendaria izan zen. 1922an Tolosako Bandaren zuzendari izendatu zuten, eta Udal Musika Akademiako zuzendaria ere izan zen. Espainiako Gerra Zibilean Irisarrin errefuxiaturik egon ostean, 1948tik 1956an hil zen arte Elizondoko Musika Bandako zuzendaria izan zen. Horrez gainera, Elizondo eta Doneztebeko musika-akademiak eta Bidasoako Soinu-jotzaileen Elkartea sortu zituen. Azken talde honekin kontzertu ugari eman zituen Euskal Herria, Katalunia eta Frantzian.

Besteak beste, *Altza Gaztiak*, *Gora Uzkudun*, *Bestaberriko zortzikoa*, *San Juan eguneko zortzikoa*, *Ia Zarrak*, *Tolosako Inauteria*, *Lesaka*, *Iruñatarra*, *Zeledon*, *Emon, emon* eta *La hinchada de Oronoz* lanen egilea izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
2. ↑  Lekeitiko Musika Bandaren historia Lekeitiokobanda.com
3. 1 2  Feliciano Beobide Eresbil.com
4. ↑  Feliciano Beobide Udaquiola Auñamendi Eusko Entziklopedia. Euskomedia.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16517242
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 12994
* Lur: 00914/eu\_b\_2223/b2223

 |

* Wd Datuak: Q16517242
***Ura ez baita beti gardena*** Xabier Lasa Gorraizek 2023an plazaratutako eleberria da. Urte berean Irun Hiriko Literatura Sariaren 45. edizioan eskuratu zuen eleberri arloan. Liburuak lehia politikoa zein uraren arazoekin lotutako thriller egitura du.

Argumentua
----------

Uraren antolamendurako ardura eman diote Sara Zaldaiz ingeniariari Nafarroako gobernu berrian, eta horregatik joan da Erriberako irudikatutako Lurribar herrira, ur-horniketan arazoak daudela eta. Udalaren eta laborarien arteko liskar moduan hasten dena, ordea, korapilatuz joango da, enpresarien trikimailuak, alderdi politikoen xextrak eta hilketa ilunak ere nahasteraino. Sara Cabreraren hitzetan "Egileak thriller batentzako ezohikoa izan daitekeen protagonista aurkeztu digu, ingeniari bat, eta berarekin abentura eta arriskuak ezagutuko ditugu, bertan politikarekin eta urarekin jolastea hilgarria izan daitekeela ikasten dugun bitartean. Sara ez da istorioan bakarrik egongo; lagun leialak ere baditu, eta horietako batzuk, poliziak".

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Irati Majueloren iritzia *Berria*n, 2024/03/31.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q124061962

 |

* Wd Datuak: Q124061962
**Félix María Goñi Urcelay** (Donostia, 1951). Biokimikako eta Biologia Molekularreko katedraduna da Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU), eta CSIC-EHU Zentro Mistoko Biofisika Unitateko zuzendaria. Haren taldea Eusko Jaurlaritzaren eta EHUren errendimendu handiko taldeetako bat da. Biofisikako Amerikako Elkarteko Mintzen Estruktura eta Mihiztatze Saileko presidente hautatu zuten 2014rako.

Medikuntzan eta Kirurgian doktorea da, Nafarroako Unibertsitatean. Doktoratu ondoko ikasketak Londresko Unibertsitatean (Royal Free Hospital) egin zituen.

Zelula-mintzetako elkarrekintza molekularretan zentratzen du bere ikerketa.

Federation of European Biochemical Societies-eko Argitalpen Batzordeko presidentea da. Biofisika Bizkaia Fundazioaren sortzailea eta presidentea. Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko Adiskide Oso, eta Universidad Nacional de Córdoba (Argentina) ohorezko irakasle.

Eusko Jaurlaritzako Zientzia Politikako zuzendaria izan zen. Hezkuntza eta Zientzia Ministerioko Oinarrizko Biologia Programako Batzordeko aditu (2002).

Sariak eta errekonozimenduak
----------------------------

* 2002: Euskadi Ikerkuntza Saria eman zioten.
* 2013: Avanti Saria. Lipidoei buruzko Europako ikerketa onenari ematen zaion saria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Goñi, Felix.  (2020). *www.jakiunde.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-01-30).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑    Quevedo, Gorka.  (2002-12-20). «Felix Goñi Biofisikaria: "Ikerkuntzan ere beharrezkoa da muga batzuk egotea"» *Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka. 1990-2003.* (Berria.eus) (Noiz kontsultatua: 2021-01-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105137180
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 1211029

 |

* Wd Datuak: Q105137180
*Tricholoma argyraceum*

Sinonimoak: *Agaricus argyraceus*, *Tricholoma myomyces var. argyraceum,* *Tricholoma scalpturatum var. argyraceum*

Jangarria, baina kalitate txarrekoa eta kapela griseko beste perretxiko batzuk baino apalagokoa.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, lehenbizi koniko-kanpai itxurakoa, gero lau-ganbiletik zabaldura, baina titi kamuts batekin, ertz inkurbatua, izurtua, laster zuzena eta pixka bat altxatua, batzuetan apur bat pitzatua, azal lehorra, zuntz finekin, arre-grisaxka koloreko ezkata haritsu-ezkatatsuekin, batez ere diskoan, gris-zurixka, gris-marroi kolorekoa, eta zahartzean krema-beix kolorekoa ertzerantz.

**Orriak:** Estu, zabalak, eskotatuak edo koska batez dekurrenteak, zuriak edo zuri-grisaxkak, zahartzean ez da horiz zikintzen, ertz irregularra edo higatua, kapelaren kolorekoak.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa edo pixka bat mehetua oinarrirantz, luzetara haritsua, zuria edo grisaxka, goiko aldean errezel haritsuaren arrasto nabarmenekin, iraunkorrak izan ohi direnak.

**Haragia:** Mehea, kapelan ez oso trinkoa, hauskorra, zuria edo zuri-krema kolorekoa; irinaren usain eta zaporekoa.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak.

Jangarritasuna
--------------

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

Kapela griseko beste perretxiko batzuekin nahas daiteke.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean, lurzoru aberatsetan, *Populus*, *Betula*, *Salix*, eta *Tilia* zuhaitzen azpian; *Picea* azpian ere aipatua.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 154 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
**Felix Maraña Sánchez** (Donostia, Gipuzkoa, 1953) gipuzkoar idazle eta kazetaria da, gaztelaniaz idazten duena.

Biografia
---------

1977an, *Kantil* literatura-aldizkaria sortu zuen, beste idazle batzuekin batera. 1987an, Miguel de Unamuno Kazetaritzako Saria jaso zuen. Euskal Herriko Unibertsitateak ateratzen duen *Gaur egungo euskal poesia* liburu-bildumaren zuzendari eta arduraduna zen 1990etatik 2000. urte arte.

Marañarenak dira, besteak beste: *Atadura de noche y arena* (1979, "Hondar eta gauezko loturak"), *Carlos Sanz, por dentro* (1989), *Memoria de Gabriel Celaya* (1993), *Sigfrido Koch* (1993). Bere azken lanak: *Julio Caro Baroja, el hombre necesario* (1995), *Gabriel Celaya: señales de travesía* (1996), *Baroja gurea: Pío Baroja, 1872-1956* (1998), *Jorge Oteiza: elogio del descontento* (1999), *Rataplan: danbor hotsa Donostian (1836-1936)* (2005) eta *El bosque no es un árbol repetido : sonetos y soñetos* (2023).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: *Al ritmo de Madrid* saioari eman zion elkarrizketa 2021ean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257816
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7436876
* ISNI: 0000000059520546
* BNE: XX914376
* LCCN: n90637187
* NKC: osd2016917255
* Tabakalera ID: 63778
* SUDOC: 030582083
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 101274
* Lur: 04043/eu\_m\_0884/m0884

 |

* Wd Datuak: Q12257816