recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Byten multiploak |
| --- |
| SI | IEC 60027-2 |
| Izena (Ikurra) | SIEstandarra |  Erabilpenainformatikan | Izena (Ikurra) | Balioa |
| kilobyte (KB) | 103 | 210 | kibibyte (KiB) | 210 |
| megabyte (MB) | 106 | 220 | mebibyte (MiB) | 220 |
| gigabyte (GB) | 109 | 230 | gibibyte (GiB) | 230 |
| terabyte (TB) | 1012 | 240 | tebibyte (TiB) | 240 |
| petabyte (PB) | 1015 | 250 | pebibyte (PiB) | 250 |
| exabyte (EB) | 1018 | 260 | exbibyte (EiB) | 260 |
| zettabyte (ZB) | 1021 | 270 | zebibyte (ZiB) | 270 |
| yottabyte (YB) | 1024 | 280 | yobibyte (YiB) | 280 |

**ZB** edo **zettabyte segundoko** segundo batean 1.000 zettabyte edo 1021 byte adierazten du. Datu transferentziaren abiadura adierazten duen unitatea da. Informatikan erabiltzen da gehien bat.

Sistema internazionala (SI) eta byte terminoaren bilakaera
----------------------------------------------------------

Informatikaren testuinguruan kilobyteren terminoa hasieratik erabiltzen zen 2 10 balioarekin, 1000-ra hurbiltzen delako. Konputagailuen hedatzearekin batera, sistema internazionalak definitutako aurrizkiaren erabilera desegokia ere zabaldu zen, informatika adituetatik erabiltzaile arruntetaraino. Hau dela eta kilobyte bat 1024 byterekin lotzen da nahiz eta 1000 byte da.

Aurrizki bitarra eta hamartarra bereizteko IEC estandarizazio erakundeak IEC 60027-2 dokumentuan zehazten den bezala kibi terminoa asmatu zuen, 1024-ren balioa duen neurria sortuz **Kibibyte** ( 1 KiB=1024 byte ). Egun (2007) unitate honen erabilera ez da zabaldu.

Multzo berdineko unitateak:

* Mebibyte (1 MiB = 220, megabyte-ren parekoa: 106 edo milioi)
* Gibibyte (1 GiB = 230, gigabyte-ren parekoa: 109)
* Eta ondorengoak: Tebibyte, pebibyte, exbibyte, zebibyte, yobibyte.

ZB eta Zb ez dira berdinak
--------------------------

Zb-k zettabit (10 21 **bit**) adierazten du aldiz ZB-k zettabyte (10 21 **byte**). Halaber, ez da nahastu behar Zb/s edo zettabit segundoko, ZB/s edo Zettabyte segundokorekin.

Orokorrean esanda, byte segundoko konputagailuaren barruko komunikazioetan gertatzen da, aldiz bit segundoko konputagailutik kanpoko komunikazioetan.

Ikus, gainera
-------------

* Megabyte segundoko
* Megabit segundoko
* Kilobit segundoko
* Kilobyte segundoko
* MB
* Mb
* byte

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269309

 |

* Wd Datuak: Q12269309
**Capurnosko zubia** Jalón ibaia gurutzatzen du Zaragozako probintzian. Asfaltatu gabeko bide batean dago Morata de Jalón eta Chodes arteko bidean, Valdejalón eskualdean. Bideari Capurnosko bidea deritzote. 1681an ireki zen. Egun zaharberritua dago.

Historia
--------

Moratako kondeak, Francisco Sanz de Cortés, Juan de la Marca maisuari zubiaren eraikuntza enkargatu zion. Lanak sei urte iraun zuten, 1675tik 1681 arte. Eraikuntzan harlanduak erabili ziren. Zubiaren arkuak luzeraz 20 metro ditu eta altueraz 8 metro; bi alboetan zubi brankak ditu. Arkuaren altuera ibaia handita datorrenean arazoa saihesteko pentsatuta dago. Altura horrek eta zubia txikia izateak malda handietako zubia izatea eragiten du.

Zaharberritua izan zen eta 2007ko martxoaren 26an Aragoiko kulturaren ondasun katalogatuaren izendapena jaso zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Valdejalón eskualdea.
* **(Gaztelaniaz)**:  Aragoiko Agintaritzaren Aldizkaria.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Capurnosko zubia*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6091355
* Commonscat Multimedia: Bridge of Capurnos

---

* **Ondare historikoa**
* SIPCA: 1-INM-ZAR-016-175-003

 |

* Wd Datuak: Q6091355
* Commonscat Multimedia: Bridge of Capurnos
**Wolfe konderria** (ingelesez: *Wolfe County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Campton da. 2010eko zentsuaren arabera 7.355 biztanle zituen, Wolfe kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wolfe konderriak 576,92 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,51 ura dira. Beste 575,42 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,75 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.355 pertsonetatik 7.282 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 41 dira. 10 beltzak edo afroamerikarrak. 21 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 39 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503438
* Commonscat Multimedia: Wolfe County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144619004
* ISNI: 0000 0004 0618 471X
* LCCN: no2006103255
* NARA: 10038872
* **Lekuak**
* OSM: 1846594
* TGN: 2000853

 |

* Wd Datuak: Q503438
* Commonscat Multimedia: Wolfe County, Kentucky
**Yip Man** edo Ip Man (葉問 in pinyin: yè wèn; en Jyutping) (Foshan, Guangdong (Txina), 1893ko urriaren 1a - 1972ko abenduaren 2a) arte martzialetako maisu izan zen eta ospe handiko ikasleak izan zituen, Bruce Lee tartean.

Biografia
---------

Yip Manen hilobia
Yip lau seme-alabetatik hirugarrena izan zen eta familia aberats batean hezi zen Foshanen, Guangdong, heziketa tradizional txinarra jaso zuelarik. Anaia zaharrena Yip Kai-GAK izan zen, arreba Yip Wan-Mei eta arreba gazteena, berriz, Yip Wan-hum.

13 urte zituenean, Yip Wing Chun ikasten hasi zen Chan Wah-shun maisuarekin. Chanek 70 urte zituen, jada, eta Yip izan zen bere azken ikaslea. 3 urte geroago, Chan hil egin zen.

Lehen ezkontzan bi seme izan zituen, Ip Chun eta Ip Ching eta, bigarrengoan, berriz, Ip Wah jaio zen. Lehen 3 seme-alabak Foshanen bizi zenean jaio zitzaizkion, Guangdongen (Txina).

Chan Wah-shun maisuarekin hasi zen Wing Chun praktikatzen eta Sibak Leung Bikekin bukatu zuen bere formazioa.

Yip Man izan zen Wing Chun arte martzialaren lehen irakasle edo sifua. Hong Kongera joan zen (1945-1969) eta han izan zituen ikasleek zabaldu zuten arte hau mundu osoan zehar.

Istorioak dioenez, Ng Mui izan zen sortu zuen emakumea, Shao Lin moja, eta Shao Lin tenplua eraitsi ondoren biziraun zuten 5 mojeetako bat zen. 5 Aitzindarietako bat, alegia: Ng Mui, Chi San, Pak Mei, Fun To Tak eta Miu Hin.

Bruce Leeren maisu izan zen eta munduko irakaslerik hoberena zela esan ohi zen.

Kantzerrak hil zuen 79 urte zituenean, 1972ko abenduaren 2an. Bere ikaslea zen Lun Kaik aurkitu zuen, maisua bisitatzera joan zenean. Yip Man berak ez zuen inoiz Maisu Handia titulua erabili eta oinordekorik ere ez zuen izendatu. Hong Kongeko kanposantu batean dago bere gorpua eta mundu guztiko jarraitzaileak joan ohi dira hara omenaldia egiteko xedean.

2008an filma egin zuten bere historia gogoratuz eta *Ip Man* deitu zioten.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Yip Man*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q163830
* Commonscat Multimedia: Yip Man

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 291006811
* ISNI: 0000 0003 7680 020X
* LCCN: n2012045314
* NKC: js20061201005

 |

* Wd Datuak: Q163830
* Commonscat Multimedia: Yip Man
**Zareko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Oibar ibarreko Zare udalerrian Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

Joan Zarekoa jabea 1563an saritua izan zen 25 000 marabediko oheratzearen bidez, eta 1576an 40 000 izatera pasa zen Pedro Zarekoa lizentziaduna, bere ondorengoa. 1629an gorteetarako deia egiteko pribilegioa eman zitzaion Pedro Oibar Ezkaizi, erregearen idazkari eta jauregiko jaunari. 1665ean jada Beorlegiko baroi eta Arberoako bizkondearena zen, zeina auzibidean baitzebilen herriko epaimahaien aurka, Joan Leozkoa baserritarraren kuartelen salbuespenaren alde. 1723ko Nafarroako Kontuen Ganberaren zerrendan, konde hori ere ageri da jabe gisa. Armarriaren arabera, armarria gulez egina zegoen, eta zilarrez moztua. Hala erabiltzen zuen jada Petri Enekoitz Zarekoak 1375ean. 1506an, Joan Zarekoa eta Maria Ezpeletakoa ezkondu zirenean, andre berriaren armak gehitu zitzaizkion: zilarrezko eremuan gulezko lehoi arranpante bat.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ZARE.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Zare
* Oibar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111621557

 |

* Wd Datuak: Q111621557
**Zooamata** proposaturiko animalia klado bat da, Ferae (Carnivora eta pangolinak) eta Perissodactyla (zaldi, errinozeroak eta antzekoak) eratua. Cetartiodactylarekin eta Chiropterarekin batera Ferungulata sortuko luke, Laurasiatheriaren parteetako bat. Izenak greziera eta latinezko hitzak elkartzen ditu, "animalia lagunak" adierazteko; izan ere, talde honetan daude katu, txakur eta zaldiak, guztiak gizakiak bezatuak eta etxe abere bilakatuak.

Beste proposamen batek, ordea, Perissodactyla eta Cetartiodactyla talde berean batzen ditu, Euungulata izenarekin. Bi proposamenek ebidentzia molekularrak erabiltzen dituzte, baina ez dira guztiz ziurrak. Hala ere Zooamata guztiak Laurasiatheriaren parte direla argi dago.

Sailkapena
----------


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|    Laurasiatheria    | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Eulipotyphla |
|  |
|    Ferungulata    | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|    Pegasoferae    | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Chiroptera |
|  |
|    Zooamata    | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|    Ferae    | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Carnivora |
|  |
|  |  Pholidota |
|  |

 |
|  |
|  |  Perissodactyla     |
|  |

 |
|  |

 |
|  |
|  |  Cetartiodactyla |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1152967
* **Datu taxonomikoak**
* Paleobiology Database: 95383

 |

* Wd Datuak: Q1152967
**Zarauzko merkatua** Zarautzen 1903an eraikitako azoka-eraikina da. Bertan biltzen dira inguruetako baserrietako produktuak, baita espezializatutako dendak ere. Bi solairuko eraikina, goiko aldea kultura ekimenetarako erabiltzen da. Ramon Kortazar arkitektoak diseinatu zuen, Zarauzko zabalgunearen proiektuaren baitan.

Historia
--------

Zarautz hiri zaharraren espantsioa XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran eman zen. Ramon Kortazar Foru Aldundiko arkitektoak Zarautz eraberritzeko proiektu handi bat sortu zuen. Zarauzko eraikinetako batzuk garai eta egile honenak dira. 1903an Kale Nagusia eta Zigordia kalearen artean geratzen zen barne patio batean eraiki zen azoka, egitura neoklasikoarekin. Azoka Portu jauregiaren ondoan dago, Zarauzko udaletxearen eraikin nagusia dena.

Hasiera batean goiko pisuan arrandegiak zeuden eta behean harategiak eta baserritarrak. Hainbeste ziren baserrietatik zetozenak salmentan, astoak gordetzeko *astotegi* bat eraiki zuela udalak.

2007an itxi zen, konponketa eta egokitzapen lanak egiteko eta 2009an berriro ireki zen gaur egungo itxurarekin: beheko aldean daude denda espezializatuak eta baserritarrak, dagoeneko soberakinak baino hautatutako produktua saltzen dutenak eta goian ekimen kulturaletarako lekua egoteaz gain erraldoiak ere gordetzen dira.

Arkitektura
-----------

Oinplano angeluzuzenekoa da pabiloia, eta barruan bi solairu ditu. Isuri biko estalkia dauka, erdigunean argizulo handi bat duela. Hormak manposteriaz eginda daude eta zorua laua da, zementuzkoa. Berez merkatua denean sartzeko, gune lauangeluar bat dago. Hiru ate dauzka barrura sartzeko, erdikoa zirkuluerdikoa eta albokoak ateburuarekin.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «El mercado de Zarautz, punto de encuentro de productos de tierra y mar» *www.eitb.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-02).
2. ↑   «Mercado de Zarautz - Zarautz Turismo» *www.turismozarautz.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-02).
3. ↑    «Cortazar Urruzola, Ramon - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-02).
4. ↑   «Zarautz Histórica ~ Mercado [Mercado | Zarautz Gipuzkoa Guipuzcoa País Vasco»] *www.gurezarautz.net* (Noiz kontsultatua: 2019-09-02).
5. ↑   «Ondare industriala - hiru» *www.hiru.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65684013
* Commonscat Multimedia: Zarauzko Azoka

---

 |

* Wd Datuak: Q65684013
* Commonscat Multimedia: Zarauzko Azoka
***Zubi bat Drinaren gainean*** (serbieraz: На Дрини ћуприја, *Na Drini ćuprija*), Ivo Andritx idazle serbiarraren nobela bat da. Bigarren Mundu Gerran idatzi zuen Belgraden eta 1945ean argitaratu. Nobela honekin Literaturako Nobel Saria eskuratu zuen Andritx-ek 1961. urtean. Kontakizuna Vixegrad hirian eta bertatik pasatzen den Drina ibaiaren gaineko Mehmed Paša Sokolović zubian kokatzen da. XVI. mendetik XX.era, lau mende irauten duen kronika da Ivo Andritxen *Zubi bat Drinaren gainean*. Višegrad hiriaren eta bertako bizilagunen poz eta atsekabeen kontakizun xehea, Drina ibaia eta haren gaineko zubia direlarik amodio eta gorrotoen lekuko, naturaren nahiz historiaren gorabeheren ikusle mutu . Karlos Zabala Oiartzabalek euskaratu zuen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Eleberriak lau zati ditu, eta horietako bakoitzak Bosnia-Herzegovina historiako aldi bat aztertzen du, 1571n zubia eraiki zenetik Lehen Mundu Gerrara arte. Narratibaren bidez, Vixegradeko biztanleen bizitza eta zubiarekin duten harremana kontatzen ditu Andritx-ek, hura baita istorioaren ardatza.

Liburuaren lehen zatian Mehmed Paša Sokolović zubia eraiki eta eraikuntzan lan egin zuten langileen bizitza aztertzen da. 

Bigarren zatia XVIII. mendean gertatu zen, Bosnia-Herzegovina austriarren mende zegoenean, eta zubia hiriko bizilagunen elkargune bihurtu zenean. 

Hirugarren zatian, ideia nazionalistak Bosnia-Herzegovina XIX. mendean iritsi zirela eta eskualdean izan zuten eragina ikusi zen.

Nobelaren laugarren eta azken zatia Lehen Mundu Gerraren aurreko garaian kokatzen da, Bosnia-Herzegovina Austria-Hungariarako Inperioak eransten duenean eta Vixegrad ekialdeko trenbidea eraikitzeko puntu giltzarri bihurtzen denean. Obra amaitzeko, Lehen Mundu Gerran zubia suntsitu zuten, garai baten amaieraren eta beste baten hasieraren sinbolo gisa.

Liburuaren garrantzia
---------------------

*Zubi bat Drinaren gainean* Jugoslaviako literaturako lan garrantzitsuenetako bat da, eta hizkuntza askotara itzuli da. Mendeetan zehar eskualde baten historia eta eguneroko bizitza irudikatzeko duen gaitasunagatik nabarmentzen da eleberria, Drina ibaiaren gaineko zubia bezalako elementu arkitektoniko esanguratsu baten ikuspegitik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Alberdania Argitaletxea > Zubi bat Drinaren gainean» *www.alberdania.net* (Noiz kontsultatua: 2018-03-02).
2. ↑    Berria.eus. «'Zubi bat Drinaren gainean'» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2018-03-02).

Ikus, gainera
-------------

* Ivo Andritx

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1247865
* Commonscat Multimedia: Višegrad

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 310911707
* BNF: 36165492d (data)
* GND: 4139694-7
* LCCN: no2015019269
* Open Library: OL781104W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1247865
* Commonscat Multimedia: Višegrad
***Cephalophus harveyi*** Tanzanian aurkitu eta Kenyan, Somaliako hegoaldean eta, seguruenik, Etiopiako erdialdean sakabanatutako duiker espezieetako bat da.

40 cm ingurukoak dira altueran sorbaldetaraino, eta 15 kg inguru pisatzen dute, batez beste. Larru marroia dute, baina haien hankak eta aurpegiak beltzak dira.

Mendiko basoetan eta lur baxuetan bizi dira, eta hostoak, adartxoak, frutak, intsektuak, hegaztien arrautzak eta sarraskia jaten dituzte. Nahiz eta duiker hau arriskuan ez egon, babestutako basoen mende dago bizirauteko. 2008tik aurrera, espeziearen egoera ez da hain kezkagarria.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q948588
* Commonscat Multimedia: Cephalophus harveyi
* Wikispecies Espezieak: Cephalophus harveyi

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 328704
* GBIF: 2441166
* ITIS: 625163
* UICN: 4154
* NCBI: 129224
* Paleobiology Database: 149561

 |

* Wd Datuak: Q948588
* Commonscat Multimedia: Cephalophus harveyi
* Wikispecies Espezieak: Cephalophus harveyi
Zubi-branka eta flotakinak (Bywell, Erresuma Batua)
Xuia ibai gaineko tren zubia eta zurezko zubi-brankak, Karelia. 1916
**Zubi-branka** eraikuntza babesle bat da, zubien harroinean eraikia, ur-lasterraren indarra hautsi eta bi aldeetara banatzeko. Gainera, beste funtzio batzuk ere ditu: harroinen higadura gutxitu, urak daramatzan hondakinetatik babestu (batez ere uraldian) eta zubiaren pisua zimenduetan banatu.

Zubi-brankak puntadunak izaten dira, ur-lasterra bideratzeko eta hondakinak banatzeko, batez ere ibaian gora. Batzuetan ibaian behera izaren dira, puntadunak edo beste itxura batekoak (biribilduak, kamutsak...). Herrialde hotzetan non izotza izan ohi den, harroinen aurrean zurezko zubi-brankak ipintzen dira, *izotz-hausle* izenekoak.

Ikus, gainera
-------------

* Izotz-hausle
* Olatu horma

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q89366
* Commonscat Multimedia: Starlings (architecture)

---

 |

* Wd Datuak: Q89366
* Commonscat Multimedia: Starlings (architecture)
**Zubernoa** Lapurdiko hegoaldeko priore-etxe historikoa da, lehen aldiz 1137. urtean aipatua. Donejakue bidean zegoen, Bidasoa ibaiaren ertzean, Santiagoko nazioarteko zubiaren (Irun) iparraldean hedadura zabaleko eremu batean, Pausu ingurutik egungo Erlaitzeraino. 

Santiagora joateko galtzadetako batean kokatzen zen, eta Done Jakueren omenezko ospitalea zuen. Hendaiako Donejakue auzoan eta Priorenea edo Prioretegi etxe izenean geratu da prioretza horren izen aztarna. Eliza Konbentzioaren Gerran suntsitu zuen Ventura Caroren armada espainiarrak 1793an. Zubernoaren kokapena Hendaia izatera pasa zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑    «ZUBERNOA - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-05-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269434

 |

* Wd Datuak: Q12269434
**Zubi Zaharra** Ondarroako (Bizkaia) zubi zaharrena eta ezagunena da.

Historia
--------

Gaur egungoa harrizkoa da. Aurretik, Erdi Aroan, egurrezko beste zubi bat egon zen inguru berean, 1330 urtean inguruan eraikia; zahar hark altxagarria zuen. Artibai ibaiaren gaineko eraikia, egungoa, estilo aldetik, eraikuntza erromanikoa da baina XVII. mendean eraikitakoa, 1689an. 1936an, gerran, oso kaltetua izan zen eta 1953an, bestetik, uholde ikaragarri batek erdi suntsitua utzi zuen; berreraikia, gaur egun, ez da errez antzematen jatorrizko eraikuntzaren egitura. Hala ere estetikoki inguruan oso eraikin integratua eta ederra da. Oinezkoentzako bakarrik da. Automobilentzat, Zubi Zaharraren alboan, ibaian gora, Zubi Barria egin zen; Itsas Aurrekoa egin arte hori izan zen trafikoarentzako Ondarroara sarrera bakarra. Historikoki zubia gurutzatzen zuten animaliak eta azpitik igarotzen zuten itsasontziek zerga berezia ordaindu behar zuten.

Argazki galeria
---------------

* Zubia gainetik ikusita.Zubia gainetik ikusita.
* Zubia gauez.Zubia gauez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Zaharra, Zubi.  (1689)..
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Zubi Zaharraren argazkiak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42353144
* Commonscat Multimedia: Zubi Zaharra, Ondarroa

---

 |

* Wd Datuak: Q42353144
* Commonscat Multimedia: Zubi Zaharra, Ondarroa


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
*Artikulu hau Araozko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zubia (argipena)».*

**Zubia** Oñatiko baserri-auzoa da, Araotz haranean kokatua eta Araozko auzo ere kontsideratu daitekeena. -a artikuluarekin osatutako izena da (deklinatzean, *Zubira*, *Zubiko* eta *Zubixa* bertako euskaran).

Deskribapena
------------

Oñatitik Araotzen barneratzen den errepidean, ezkerretara lehena ikusten den auzoa da. Erreka eta errepide parean badira Zubiko etxe eta eraikin batzuk, hala nola baseliza zahar bat, baina baserri multzoa aldapan gora dago. Han, Argiñena baserriari itsatsita, auzoko latsarria dago. Auzotik gorantz abiatzen den bideari segika, Aitzulo leizera iristen da.

Biztanleak
----------

Pertsona ospetsu zenbaitek auzoan jatorria dutela esan ohi da. Guillermo Zubia enpresarioa adibidez edo Enparantza familia, Txillardegiren arbasoetarik batzuk. Lope de Agirreren jatorria Araotzen kokatzen duten istorio erdi-mitikoen artean, auzo honetakoa zela diote batzuek (Lopena baserriagatik), baina beste batzuk Agerre auzoan kokatzen dute konkistadorearen jaiolekua. 21. mendeko biztanleen artean, Eugenio Barrena bertako artista autodidaktak eskulturaz eraikitako mausoleo bat (hildako senide eta lagun zenbait oroigarri multzoa) dago auzoan.

Iruditegia
----------

* Zubitik Araotz hegoaldera bista, beste auzo batzuk agerian.Zubitik Araotz hegoaldera bista, beste auzo batzuk agerian.
* Zubiko labadero edo latsarria.Zubiko labadero edo latsarria.
* Zubiko Eugenio Barrenaren artelanakZubiko Eugenio Barrenaren artelanak

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    Urkia, Jose Angel; Fernandez, Luistxo. «Araotz eta Oñatiko beste auzo batzuetan» *Eibar.ORG | Eibarko peoria* (Noiz kontsultatua: 2021-08-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107862799
* Commonscat Multimedia: Zubia (Araotz)

---

 |

* Wd Datuak: Q107862799
* Commonscat Multimedia: Zubia (Araotz)
**Santa Krutz baseliza**, baita **Zumeako Kristo Sainduaren baseliza** eta **Gurutze Santuaren baseliza** ere, Gipuzkoako Andoain udalerrian dagoen baseliza bat da. Zumea plazan dago, Andoaingo erdigunean, Leitzaran eta Oria ibaiek bat egiten duten tokian. Gipuzkoa Barneko Donejakue bidean dago.

Historia
--------

Baseliza 1512an dokumentatuta agertzen da, Leizaurreko Santa Krutzeko Basilika bezala. 1644an eraikuntza handitzeko lanak egin ziren elizari gaur egungo itxura eman ziotenak: hiru kapera berdinak. Presbiterio erdian XIII. mendeko Kristoren irudi gotikoa ikusten da. Kristoren alboetan, bi idulkietan, bi santu, San Martin eta San Anton. 1600 urteko dokumentu baten bidez baselizak aitasantuaren jubileua emana zuela dakigu.

Kondaira
--------

Baseliza honetan dagoen aipatutako Kristoren inguruan kondaira bat ezagutzen da. Behin, eurite handi baten ostean, ibaiko urak gora egin zuen eta Kristoren hanken altuerara igo zen, baina behin altuera horretara iritsi bezain laster euritea geratu egin zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Andoaingo Udalaren informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42553346
* Commonscat Multimedia: Zumeako Gurutze Deunaren baseliza

---

 |

* Wd Datuak: Q42553346
* Commonscat Multimedia: Zumeako Gurutze Deunaren baseliza
Wikitekaren logoa
**Wikiteka** (ingelesez ***Wikisource***) wikian dagoen testu eduki askeko Interneteko liburutegi digitala da, Wikimedia Fundazioak kudeatutakoa. Wikitekak da proiektu osoaren izena, baita proiektu horretako ale bakoitzaren izena ere, non ale bakoitza hizkuntza desberdin bati dagokion. Beraz, hizkuntza askotako iturriek osatzen dute Wikiteka.

Proiektuaren helburua da denetariko testu eta itzulpen askeei ostatu ematea, hizkuntza askotan. Jatorriz, testu historiko garrantzitsuak edo baliagarriak artxibatzeko asmatu zen; izan ere, haren lehen testua *Déclaration universelle des Droits de l'Homme* izan zen, Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala, baina geroztik, eduki orokorreko liburutegi izatera pasa da. Proiektua 2003ko azaroaren 24an hasi zen ofizialki Project Sourceberg izenaz, *Project Gutenberg* famatuaren hitz joko bat. Urte berean beranduago, "Wikisource" izena eman zitzaion, eta bere domeinua lortu zuen zazpi hilabete geroago.

Proiektuan gordetzen dira jabari publikoan dauden edo lizentzia askea duten lanak, argitaratutako lan profesionalak edo iturri dokumental historikoak, ez nork bere buruaren alde jarritako produktuak, eta egiaztagarriak behar dute. Egiaztapena Internetez kanpora egiten zen hasieran, edo beste liburutegi digitalen fidagarritasuna ontzat hartuz. Egun, ordea, lanak Interneteko eskaneatze bidez babestuta daude, *ProofreadPage* luzapena erabiliz. Horrek proiektuko testuen fidagarritasuna eta zuzentasuna bermatzen du.

Wikiteka batzuek, hizkuntza banatakoak, orain lanak eskaneatzearen bidez babestuta egotea eskatzen dute. Oraingoz, hala da bederen hizkuntza nagusietan. Euskarazko Wikiteka 2018ko apirilaren 19 lortu zuen *eu.* azpidomeinua. Gehienak testuak diren arren, Wikitekak beste material batzuei ere ematen die ostatu, komikietatik hasi eta film edo entzuteko liburuetaraino.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q263
* Commonscat Multimedia: Wikisource
* Meta-Wiki Koordinazioa: Wikisource

---

 |

* Wd Datuak: Q263
* Commonscat Multimedia: Wikisource
* Meta-Wiki Koordinazioa: Wikisource


| * i
* e
* a
Wikimedia Fundazioaren proiektuak |
| --- |
| Wikiliburuak • Wikibertsitatea • Wikimedia Commons • Wikiztegia • Wikialbisteak • Wikipedia • Wikiesanak • Wikiteka • Wikiespezieak • Wikidata • Wikibidaiak • Meta-Wiki | Wikimedia Fundazioa |
**Zumetxagako San Migel baseliza** edo soilik **Zumetxaga** izeneko baseliza Mungian dago, Larrauri auzoan. Baseliza Mungia eta Bakio arteko bidean kokatua dago, Jata mendiaren magalean. 215 metroko altuera du.

Baseliza hau Bizkaiko zaharrenetarikoa da, XII. mendekoa. Baseliza San Migeli eskainia dago eta erromanikoa da.

1994ko urriaren 21ean, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Jaiak eta ospakizunak
---------------------

Zumetxagako baselizaren aurrealdea.
Irailaren 29an erromeria egiten da Zumetxagan, Zumintzako landan hain zuzen ere.

Deskribapena
------------

Angelu zuzeneko planta bakarreko eliza, garaipenarku batean zehar luzatzen dena, irudi bereko absidean, zertxobait meharragoa. Jatorrizko guneari, geroztiko aldietan, bi portiko itxi erantsi zitzaizkion, bata, oinetan dagoena eta bestea, Ebanjelioko hegalean, azken hori neurri txikiagokoa. Buruhormaren gainean espadaina bat dago jasota. Teilatuak bi isuralde ditu. Hormak, lodiera nabarmena dutenak, ageriko hilaretan tolestaturik daude eta hegoaldetik sarrera bat dago irekita eta leiho bat absidean, bi baoak estilo erromanikoko puntukoak, halaber, gutxi gorabehera XII. mendean egin zen jatorrizko fabrika baino geroagoko bi sarrera ere bai.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]
* San Migel Zumetxagako baselizari buruzko informazioa Hiru.com webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8777107

 |

* Wd Datuak: Q8777107
**Caroline Ellen Furness** (Cleveland, Ameriketako Estatu Batuak, 1869ko ekainaren 24a – 1936ko otsailaren 9a) astronomo izan zen. Vassar College-ko irakaslea XX. mendearen hasieran, Mary Watson Whitney-ren ikasle izan zen unibertsitate horretan bertan, eta Columbiako Unibertsitatean Astronomiako lehen PhD doktoretza lortu zuen.

Biografia
---------

Furness 1869ko ekainaren 24an jaio zen, Cleveland-en (Ohio). Haren aita zientzia-irakaslea zen tokiko institutuan, eta zientziarekiko interes goiztiarra piztu zion. 1887an Vassar Collegen graduatua, aitaren urratsei jarraitu zien, eta bigarren hezkuntzako eskolako zientzia-irakasle bihurtu zen. Hala ere, ikerkuntzan zuen benetako interesa eta, hiru urte igaro ondoren, Mary Watson Whitney irakaslearen ikerketa-laguntzaile gisa itzuli zen Vassar Collegera. Whitneyren zuzendaritzapean, kometak eta planetak behatzeko ia hamar urteko programa batean parte hartu zuen Furness-ek. 1896an Columbiako Unibertsitatean hasi zen lanean Harold Jacobyrekin, eta Ph.D doktorego-tesia argitaratu zuen, 1900ean: "Ipar poloko gradu baten barruko izarren katalogoa eta teleskopioaren distortsio optikoa - Helsingfors-en argazkia, neurri fotografikoetatik eratorria". 1903an Vassar-era itzuli zen irakasle gisa.

Izar aldakorren behaketetan parte hartu zuen Whitney-rekin 1909tik 1911ra. 1915ean, *Introduction to the Study of Variable Stars* testu-liburua idatzi zuen.

1922an, Royal Astronomical Societyko kide hautatu zuten.

New Yorken hil zen 1936ko otsailaren 9an.

Emakumeen hezkuntzaren defendatzailea izan zen, bereziki gutxien garatutako herrialdeetan, artikulu batzuk idatzi zituen Japoniako emakumeen goi-mailako hezkuntzaren egoerari buruz, eta National Alliance of Unitarian Women erakundearen tokiko adarreko kide garrantzitsua izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Larsen, Kristine. *Caroline Ellen Furness (1869-1936).*  Cambridge University Press.
2. ↑    *Caroline E. Furness - Vassar College Encyclopedia.*  Vassar College.
3. ↑   Makemson, Maud W..  (May 1936). «Caroline Ellen Furness» *Popular Astronomy* 44 (5): 233–238. Bibcode: 1936PA.....44..233M..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17279208
* Commonscat Multimedia: Caroline Ellen Furness

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 59464912
* ISNI: 0000 0003 9781 8169
* GND: 1055273948
* LCCN: no2019121346

 |

* Wd Datuak: Q17279208
* Commonscat Multimedia: Caroline Ellen Furness
**¡Soborno!** Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen 1977ko abentura bat da.

Istorioa
--------

Hirian zenbait eroskeria gertatzen ari da. Erruduna den Rodolfo Cobardinok eta bere taldeak mundu guztia erosten dute euren helburuak lortzeko. Mortadelok eta Filemonek frogak lortu beharko dituzte Rodolfo eta bere taldea gartzelaratzeko.

Beste medio batzuetan
---------------------

Osorik egokitu da pertsonaiei buruzko telesaileko atal batean baina *El caso de los sobornos* izenburuarekin.

Eragina
-------

Istorioaren hasiera, non erositako futbol epaile batek taldeetako bati mesede egiteko tranpa sinestezinak egiten dituen, zenbait alditan erabili da Interneteko foroetan futbol zaletuen artean zirikatzeko. Gainera, eskena horretako zenbait biñeta *El rayo transmutador* komiki labur apokrifoan kopiatu ziren.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**El brujo** | **Mortadelo eta Filemonen abenturak**1977 | Ondorengoa**Los guardaespaldas** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3729947

 |

* Wd Datuak: Q3729947
**Carlos Aseginolaza Iparragirre** (Idiazabal, 1955eko azaroaren 4a – Oiartzun-Goizueta, 2015eko urtarrilaren 16a) gipuzkoar botanikoa izan zen, Euskal Herriko floran aditua.

Biografia
---------

Biologia ikasi zuen Salamancako Unibertsitatean eta ingurune-teknikaria izan zen Oiartzun eta Gipuzkoako Foru Aldundian eta baita Beasainen irakaslea ere. Aranzadi Zientzia Elkarteko kidea, 1980ko hamarkadan sakon ikertu zuen Euskal Herriko flora. ARAN herbarioko datu-basea digitalizatzeko lana hasi zuen, hiltzerakoan 200.000 sarrera inguru zituena. Bere lan aipagarrienak *Catálogo florístico de Álava, Vizcaya y Guipúzcoa* (1984), *Vegetación de la Comunidad Autónoma del País Vasco* (1988), *Mapa de Vegetación de la Comunidad Autónoma de País Vasco* (1990-92), *Propuesta de Catálogo Vasco de Especies Amenazadas* (1997) eta, botaniko ororentzat oinarrizko lana den *Euskal Herriko landareak eta inguruetakoak sailkatzeko gako irudidunak* (1999) dira.

Artikutzatik itzultzen ari zela, errepide istripu batean hil zen baso-pista batean. Bere omenez, Gipuzkoako Foru Aldundiak Naturaren ikerketa eta zabalkundeko Carlos Aseginolaza Iparragirre beka ezarri zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   alavesia.org.  (2015/01/23). *En recuerdo de Carlos Aseguinolaza.* .
2. 1 2 3 4 5 6   Aranzadi Zientzia Elkartea.  (2015-1-19). *Carlos Aseginolaza botaniko gipuzkoarra hil da.* .
3. ↑   gazteaukera.euskadi.eus. *Naturaren ikerketa eta zabalkundeko Carlos Aseginolaza Iparragirre beka Gipuzkoan.* .

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikispezieetan** bada informazioa gehiago, gai hau dela eta: ***Carlos Aseginolaza*** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21505376
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 63184948
* ISNI: 0000 0000 5950 4255
* BNE: XX889348
* LCCN: n91048879
* IPNI: 35482-1
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 219003

 |

* Wd Datuak: Q21505376
***Castrapo*** Galizian galizieraren eragina duen gaztelaniaren aldaera bati ematen zaion izena da. *Castrapo*aren ezaugarri da gaztelaniazko egiturako esaldietan galizierazko hitz nahiz esamoldeak sartzea. Arruntkeriatzat hartzen da eta hirietan, hots, galizierak egoera ahulena duen esparruetan, hedatuagoa da, bestelako inguruetan baino.

Hona *castrapo*aren adibide bat: *Pecha la ventana*: esaldi horretan, gaztelaniazko *Cierra la ventana* eta galizierazko *Pecha a fiestra* nahasten dira.

Horretaz gain, erreintegrazionista deitutako sektoreek (galizieraren eta portugesaren arteko harremana azpimarratzen dutenek), egungo galizieraren araudia gutxiesteko, *castrapo* esaten diote galizieraren araudi ofizialari.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  José Luis Valinha Reguera: *O contacto entre Línguas O crioulo e o "castrapo": Especial Referência ao caso da Galiza*, Associaçom Galega da Línguaren webgunea. 16. orr.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Alvaro Porto Dapenaren *El español en contacto con el gallego* artikulua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2466704

 |

* Wd Datuak: Q2466704
**Wila Pukarani** ( Aimaraz *wila* gorria edo odola,  *pukara* pucará (gotorlekua) edo babes mendia, *-ni* aimarazko atzizkia jabetza adierazteko, "*pukara* gorria duena", *Vila Pucarani* / *Villa Pucarani* grafia hispanizatua) Boliviako Altiplanoko Coipasako gatz-lautadan dagoen sumendia da. Gutxi gorabehera 4.920 m-ko altuera, eta gutxienez 1.200 m-ko prominentzia lortuz. Oruro departamenduan dago, Sabaya probintzian, Coipasa udalerrian. 

Coipasa herriaren ipar-ekialdean dago.  Mendiaren higadura egoeratik 3,7 milioi urteko adina ondorioztatu da  eta horrek Pleistozenoko glaziazioaren frogak erakusten ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  katari.org Aymara-Spanish dictionary: ***Wila*** *(s.)* - *Sangre. adj. Color rojo.*
2. ↑  Coipasa Municipality: Population data and map
3. ↑    *Villa Vitalina.* .
4. ↑   Karátson, D.. *Erosion rates and erosion patterns of Neogene to Quaternary stratovolcanoes in the Western Cordillera of the Central Andes: An SRTM DEM based analysis.*  139-140 doi:10.1016/j.geomorph.2011.10.010. ISSN 0169-555X..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1055933

 |

* Wd Datuak: Q1055933
**Carlos Anasagasti Zulueta** (Demiku, Bermeo, 1910eko azaroaren 4a - Trinidad (Bolivia) 1998ko uztailaren 25a) misiolari bizkaitarra Bolivian gotzaina izan zen 1953tik 1986ra arte. Ordena Frantziskotarrean sartu zen 1917an. Alemanian ikasketetan ibili ondoren, bere eliz ikasketak amaitu zituen Arantzazun eta 1934an ordenatu zen. Gudari-kapilaua izan zen 36ko gerran Bizkaian. 1939an Paraguaira joan zen misiolari. Bertan lan mota asko egin zituen: predikari, katekista, bizitza sozialeko antolatzaile, baita eraikin- eta zubi-eraikitzaile ere. Paraguaiko Villarricako bikario orokorra izan zen gero.

1953an gotzain izendatzen dute Bolivian, Beni departamentuan, oso lurralde atzeratu eta txiroan, eta bertan gotzain moduan aritu zen 1986ra bitarte, 75 urterekin erretiratu zen arte. Gotzain gisa ez, baina erretiratu zenetik hil arte Beni departumentuko Guacaraje herrian jarraitu zuen lanean.

Guaraniera ikasi zuen bertakoekin hobeto integratzeko. Gizarte-sustapenerako politika bat eraman zuen mendiko jendearen artean. Hegazkin txiki bat pilotatzen zuen bere eragile-lan horretan urrutiko komunitateetara ere heldu ahal izateko.

Fradu Baserrikoa zen Anasagasti.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Gorriti, Iban.  (2022-07-18). «Carlos Anasagasti, de capellán de gudaris a obispo boliviano» *Deia* (Noiz kontsultatua: 2022-07-18).
2. ↑  Carlos Anasagasti Zulueta Auñamendi Eusko Entziklopedia
3. ↑  **(Ingelesez)** Bishop Carlos Anasagasti Zulueta

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24287121
* Commonscat Multimedia: Carlos Anasagasti Zulueta

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 17752

 |

* Wd Datuak: Q24287121
* Commonscat Multimedia: Carlos Anasagasti Zulueta
**Wouter Bernard (Wout) van Heusden** (Rotterdam, 1896ko irailaren 25a - Rotterdam, 1982ko uztailaren 9a) artista grafiko holandarra izan zen, grabatzaile, litografo, xilografia fabrikatzaile, margolari, marrazkilari eta margolari gisa ere lan egin zuena. 

Van Heusdenek teknika grafikoen gaueko arte klaseetara joan zen Rotterdamgo Academie voor Beeldende Kunsten (gaur egun Willem de Kooning Akademian), eta Rotterdam-Zuid-en bizi eta lanean jarraitu zuen. Parisera eta Munichera bidaia labur batzuk alde batera utzita, ozta-ozta utzi zuen bere hiriaren zatia. Hasieran tokian izena eman zuen erretratuen eta natura hilen margolari gisa. Bere natura hilek izaera surrealista izan ohi dute eta errealismo magiko eta surrealismoan sartzen dira. Geroago, bere lan grafikoa nagusitu zen, hasieran litografiak, eta geroago akuaforteak soilik. Horren bidez, teknika berezi bat garatu zuen urtintarekin, lerroekin kontrastatzen zuena, giro magiko eta ameslaria gogoratzen zuena.

1946an Van Heusdenek eta Koos van Vlijmenek *Vrije Beelden* (Free Images) artista-taldea sortu zuten, eta, besteak beste, Piet van Stuivenberg euren taldearekin elkartu zen.  1962an Van Heusdeni atzera begirako erakusketa garrantzitsu bat egin zioten Museum Boijmans Van Beuningen-en, eta ondoren beste museo-erakusketa batzuk izan ziren. Bien bitartean, Van Heusden arreta handiz geratu zen fokuetatik kanpo («Tuindorpeko ermitaua» deitzen zioten), eta lankide eta galeriekin parte hartu zuen. Bere bizitzaren amaieran apur bat eskuragarriagoa zen. 1962tik aurrera erakutsi zituen bere margolanak, oro har, bere akuaforteak baino txalo gutxiagokoak izan ziren, ziurrenik ohikoa zenarekiko nabarmen desberdinak zirelako.

Van Heusdeni Sambre saria eman zioten 1959an, Rembrandt saria 1966an eta Hendrik Chabot saria 1968an bere grafikoengatik. Rotterdam hiriak Wolfert Borsele Penning eman zion 1975ean. Bere lana MoMA bilduman dago.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Wout van Heusden; male / Netherlandish; graphic artist, etcher, lithographer, manufacturer of woodcuts, painter, draftsman, painters at rkd.nl, 2015.
2. ↑  Ben Vollers, "lDe Abstracten na 1945, -‘Creatie’" at dekunsten.net, 2015.
3. ↑  Work in MoMA collection, 2015.

Kanpo estekak
-------------

* www.woutvanheusden.nl

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3336761
* Commonscat Multimedia: Wout van Heusden

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 38114820
* ISNI: 0000 0000 6687 0974
* GND: 133713040
* ULAN: 500018408
* BPN: 99563825
* RKD: 38135

 |

* Wd Datuak: Q3336761
* Commonscat Multimedia: Wout van Heusden
**Àngels Barceló** (1963ko irailaren 7a, Bartzelona) hedabide ezberdinetan ibilbide luzea duen kataluniar kazetari bat da. Telebistan albiste aurkezle gisa nahiz irratiko esatari gisa ere lan egin du.

Kazetaritza ikasketak Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan burutu zituen. Lan egin duen irrati nahiz telebista kateetako batzuk honako hauek dira: Catalunya Ràdio, TV3, Telecinco, SER, Cuatro eta Canal+. 2012. urtearen amaieraldean Discovery Max kateko *Y el mundo cambió* ("Eta mundua aldatu zen") saioa ere aurkezten hasi zen.

Kanpo loturak
-------------

* Àngels Barceló kazetariaren IMDBko fitxa ikusgai **(Ingelesez)**

SER irratia
-----------

2005ean, Madrilen bizi zen bere familia Bartzelonan zegoen bitartean eta, distantziaz nekatua, bere profesioan aldaketak egiteko garaia zela antzemanda Cadena SER irratiak kontratatu zuen "A vivir que son dos días" saioa irratian aurkeztu eta zuzentzeko. Saio hau aste buruan emititzen zen eta Radio Barcelona-n aurrera eramaten zen SER irratiarentzat.

Carlos Llamas periodistaren heriotza eta gero (2007) urteroko Cadena SER-eko asanblada batean Angels Barceló hautatzen dute Carlos Llamasen "Hora 25" saioaren buruzagitza har dezan. 2008ko urtarrilak 7ean hasten da lan hau aurrera eramaten, gaueko berriak irratiz plazaratzen. Egun arte da saio hau gaueko orduetan audientzia gehiena jasotzen duena (2009an EGMren arabera 1.460.000 entzule zituen eta honen atzetik "La Brújula de Onda Cero" saioa zegoen 443.000 entzulerekin).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q580547
* Commonscat Multimedia: Àngels Barceló

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 276895156
* BNE: XX1587372
* GND: 1190060647
* SUDOC: 236015699

 |

* Wd Datuak: Q580547
* Commonscat Multimedia: Àngels Barceló
**Carlos Alberto Arreola Rodríguez** (1995eko martxoaren 4a) Mexikoko futbolaria da, Ascenso MX taldeko Coras de Nayarit taldeko atzelari eta defentsako erdilari gisa jokatzen duena, Club Atlas de Guadalajara-k lagatuta.

Ibilbidea
---------

### Atlas

Arreolak 2011n hasi zuen bere ibilbidea Atlasekin, bigarren eta hirugarren mailetako filial taldeetan jokatuz.

2015eko otsailaren 20an, Arreolak bere debuta ofiziala egin zuen Atlasekin, Club Santos Lagunaren aurkako partida batean. 66 minutu jokatu zituen eskuineko atzelari gisa 4ko lerroan, Estadio Coronan ospatutako partidan Atlasek 0-1 irabazi zuen.

### Tampico Madero

2016ko ekainaren 8an, Tampico Maderok Arreola fitxatu zuen Club Atlas-ek lagatuta.

### U. de C.

2017an, Arreolak Loros UdeCrekin sinatu zuen Atlasetik lagatuta.

Nazioarteko ibilbidea
---------------------

Arreola 2013an deitu zuten Mexikoko U18rako.  Geroago, 2015eko FIFA U-20 Munduko Txapelketan parte hartu zuen Mexikoko 20ko taldean parte hartu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *arreola registered with atlas premier.*  Liga MX 2015.
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Conoce a Carlos Arreola, defensa de la Selección Nacional Sub-20» *Vavel* 27 May 2015.

Kanpo estekak
-------------

* Carlos Arreola Liga MXn
* **(Ingelesez)** Carlos Arreola, *Soccerway* webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20984430

 |

* Wd Datuak: Q20984430
*HMS CChallenger* korbeta, 1872 eta 1874 artean, espedizio zientifikoa egin zuen. 
**Challenger espedizioa** britainiar espedizio zientifikoa izan zen;1872ko abendua eta 1876ko maiatzaren artean, *HMS Challenger* britaniar korbetan zientzialari talde batek parte hartu zuten, eta, mundu mailan ozeanografia kanpaina garrantzitsu bat burutu zuen lehena izan zen.

Historia
--------

Sir Charles Wyville Thomson (1830-82) eskoziarrak sustatua, Londresko Royal Society-k Royal Navy ontzia lortu zuen, *HMS Challenger-*a, eta 1870 eta 1872 artean, lan zientifikoak gauzatzeko egokitu zuten; natur historia eta kimikaren ikerketarako hainbat laborategiekin hornituz baita kabina osagarriak antolatuz ere.

Espedizioa, 127.580 km-koa izan zen, eta beste gauza batzuena artean, 492 ur sakoneko lanak egin zituzten, 133 dragatze, eta 263 uraren tenperatura neurketa. Bestalde, 5.500 m baino gehiagoko sakoneran hartutako 4.700 bat itsasoko espezie berri katalogatu zituzten.

Kanpo estekak
-------------

* (ingelesez) *HMS Challenger-en bidaia 1873-1876.* *Narratzailea.* *I. Lehen zatia.* *I. kapitulua*
* (ingelesez) RM Corfield. *The Silent Landscape: HMS Challenger-en bidaia zientifikoa*. Joseph Henry Press, 2003 ISBN 0-309-08904-2
* (ingelesez) 1873-76 urteetan HMS *Challenger-* eko esplorazio bidaiaren emaitza zientifikoaren txostena .
* (ingelesez) *Challenger* Society .
* (ingelesez) Challenger Oceanic
* (ingelesez) HMS *Challenger* lineako erakusketa
**Challenger osina** ozeanoetan neurtutako punturik sakonena da. Mariana uharteetan dago, Marianetako itsas hobiaren hegoaldeko muturrean. Lurrazalik gertukoena, Fais uhartea da, 289 kilometro hego-mendebaldera dagoen Yapeko kanpo uharte bat eta Guam 306 kilometro ipar-ekialdera duena. Puntu honek, bere izena, Erresuma Batuko Itsas Armadako HMS Challenger itsasontziagatik jasotzen du, 1875ean itsas hobia deskubritu zuen lehena izan zena.

Sakonera
--------

Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da.Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen klik eginez gero.Munduko zortzi leku muturreko: **Challenger** amildegia da Lurreko punturik sakonena.
Challenger osinean neurtutako sakonerarik handiena, 10.923 metrokoa da. National Geographicek, sakonera handiena, 11.034 metrotan kokatzen du. Sakonera horretan dagoen presioa, lurrazalekoa baino 1095 aldiz handiagoa da, gutxi gora-behera.

HMS Challenger Expedition espedizioa (1872ko abendua - 1876ko maiatza), osinak zundatzen lehena izan zen. Lehen zundaketa, 1875eko martxoak 23an egin zen, 225 estazioan. Emaitza, 8184 metrokoa izan zen, bi zundaketa banandutan oinarritua.

Sir John Murrayren 1912ko *The Depths of the Ocean* (Ozeanoko Sakonerak), osinaren sakonera, 9635,9472 metrotan neurtzen du. Sir John, espedizioan joan zen zientzialarietako bat izan zen, garai hartan gaztea zena. Murrayren liburuko 131. orrialdeak, osin honi erreferentzia egiten dio.

1951n, aurkitua izan eta 75 urte ingurura, Marianetako itsas hobia osoa, Erresuma Batuko Itsas Armadako *HMS Challenger* itsasontziak esploratu zuen, honela deitua, jatorrizko espedizioko itsasontziagatik. Bidaia hartan, itsas hobiaren zatirik sakonena, oihartzun bidezko zundaketaz neurtua izan zen, sakonera neurtzeko, jatorrizko espedizioan erabili zen ekipoa baino modu zehatz eta errazagoa. *HMS Challenger*rek 10900 metroko sakonera neurtu zuen.

1960ko urtarrilak 23an, Trieste batiskafo suitzarrak, AEBetako Itsas Armadak erositakoa, ozeano hondoraino jaitsi zen, Jacques Piccard (bere aita Auguste Piccardekin batera, jaitsieran erabili zen batiskafoa diseinatu zuena izan zena) eta Don Walsh tenientea tripulatzaile bezala zituela.

1984an, itsasontzi ozeanografiko japoniar batek, hondoa, sonar baten bidez aztertu eta, osin honen sakonera, 10.923 metrotan estimatu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q459173
* Commonscat Multimedia: Challenger Deep

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q459173
* Commonscat Multimedia: Challenger Deep