recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Onilaren legea** bezala, gatazka batean, bidezkoa ez den zerbait salatzeko esaera bat da. Lege honen agindu bakarra honela laburtu daiteke: "Onilaren legea, estua besteentzat, zabala norberarentzat" (atsotitza), onilak duen formaren ondorioz. Gaztelera hizkuntza ofiziala den herrialdeetan oso lokuzio arrunta da.

Legearen aurreko berdintasuna eta berdintasunaren printzipioen aurka doan "legea" da. Lokuzio honen erabilerak, kasuren batzuetan, botere faktikoen aurkako kritika berarekin eraman dezake, eta, orduan, ideolexikoaren zati izango litzateke.

Esaeraren erabilerak
--------------------

Argentinan, egoera zehatz bati ere ematen zaio esaera hau. Hitz trauskiletan adierazten da "Onilaren legea, ederrena leloenarekin", adibidez. Espainian, antzeko esaera bat dago. "Beti suertatzen zait itsusienarekin dantza egitea". Kasu hauetan eta antzekoetan, oso arrunta da honako beste esaera hauek ere erabiltzea: "Jainkoak ogia ematen dio hortzik ez duenari" eta "aitabitxirik ez duena, ez da bataiatzen".

Jakintza herrikoia
------------------

Lokuzio hau, eta antzekoak, jakintza herrikoiaren zatitzat jotzen dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11689011
* Commonscat Multimedia: Ley del embudo

---

 |

* Wd Datuak: Q11689011
* Commonscat Multimedia: Ley del embudo
Frantziako Fécamp herriko elizaren erdialdeko nabea.
**Habeartea** edo **nabea**, arkitekturan, zutabe-ilaren arteko hutsunea da.

Hitz hau harresi edo arku ilaren artean, tenpluetan edo beste eraikin garrantzitsu batzuen luzeran hedatzen diren espazio bakoitzari erreferentzia egiteko erabiltzen da. Habearte nagusia da tenpluaren erdialdea hartzen duena, sarrerako atetik gurutzadura edo presbiteriorarte, oro har, bere paraleloan dauden alboko habearteak baino gorago dagoena, eta zabalera handiagoa duena.

Habearteen banaketaren arabera elizaren barnealdean, bi oinplano mota nagusi daude eliza kristauetan: gurutze itxurakoa (habearte nagusi bat zabaletarako beste batekin gurutzatua, transeptu deitua), eta oinplano basilikala (bat, hiru edo bost habearte paralelo, laukiluze formako egitura eratzen dutena eta presbiterioetan amaitzen direnak.

Tenplu kristau xaloetan, habearte bakarra egoten da, hormen arteko hutsunea, hain zuen, baina eliz handi eta konplexuagoetan, antzinako erromatar basilika eredutzat hartu zutenez, habearte bat baino gehiago izaten dute, gehienetan, hiru.

Nabe nagusia tenpluaren erdigunean dago, sarrerako atetik gurutzadura edo presbiterioraino. Oro har, nabe nagusiaren paraleloan dauden alboetakoak baino altuera eta zabalera handiagoa du. gotikotik aurrera, altuera jauzi honetan geratzen den horma, beirateak jartzeko aprobetxatu zen, habearte nagusira argia eramateko, hain zuzen.

Eliza barruko nabeen kokapenaren arabera, bi oinplano mota nagusi daude eliza kristauetan: gurutze-oinplanoa (nabe nagusi bat beste batek zeharkatua, transeptua deritzona) eta oinplano basilikala (bat, hiru edo bost nabe paralelo, egitura angeluzuzena osatu eta presbiteroetan amaitzen direnak).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  2004. Hiztegi terminologikoa. "Nave" Euskalterm terminologia banku Publikoa
2. ↑  "Nabe". Elhuyar hiztegia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188714
* Commonscat Multimedia: Naves

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4508350-2
* AAT: 300004627
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q188714
* Commonscat Multimedia: Naves


| * i
* e
* a
Eliz arkitekturaren elementuak |
| --- |
| **Eremuak** | Abside · Absidiolo · Deanbulatorio · Gurutzadura · Kapera · Klaustro · Koru · Kripta · Nartex · Nabe · Presbiterio · Sakristia · Transeptu · Mendebaldeko fatxada |
| **Kanpoaldea** | Arkitrabe · Arkibolta · Atari · Eliz inguru · Ezkila · Dorre · Fatxada · Friso · Hormabular · Horma-hobi · Garguila · Harburu · Janba · Kanpai-horma · Kanpandorre · Karga-horma · Laterna · Lesena · Paramentu · Pinakulu · Portale · Ostiko-arku · Tiburio · Tinpano · Txapitel · Zinborio |
| **Barnealdea** | Aldare · Albo-nabe · Argizulo · Arkupe · Arrosa leiho · Beirate · Erretaula · Ganga · Giltzarri · Habearte · Kapitel · Klerestorio · Kupula · Hemiziklo · Hormarte · Imajinak · Matroneo · Mosaiko · Nerbio · Petxina · Pilare · Tribuna · Triforio · Zinborio · Zoladura · Zutabe |
| **Bestelakoak** | Arku · Arkuarte · Behe-erliebe · Dorretxo · Gablete · Gingil · Hagaburu · Idi-begi · Kukulu · Lorehandi · Harburu · Mentsula · Okulu · Trazeria |
**Judas Arrieta** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1971) Euskal Herriko ikus-artista da.

Bere obran azpimarratzekoak dira marrazki bizidunetako, komikietako eta pop garaiko irudietako erreferentziez beteriko collageak.

Biografia
---------

Euskal Herriko Unibertsitatean Arte Ederretan lizentziatua da.

Murala Usurbilen.
1995etik aurrera Euskal Herriko zein kanpoko hainbat galeriatan erakutsi ditu bere lanak, eta antzerkirako irudiak ere diseinatu izan ditu, besteak beste. Gipuzkoako Foru Aldundiaren eta BBKren bekak eskuratu zituen bere prestakuntza osatu eta lana egiteko, eta 1999an BBKren Rekalde aretoan paisaia eta gizaki irudiak tartekatzen zituen erakusketa osatu zuen, betiere komikiaren eta adierazmolde berrien eraginpean.

2000. urtean, Judas Arrietaren erakusketa batek inauguratu zuen artista gazteei eskainitako Bilkin galeria. Erakusketa hartan japoniar marrazki bizidunetan oinarritutako lanak aurkeztu zituen, *Life with manga art never die* izenburupean.

2005. urtean Txinara bizitzera joan zen. *Ni Hao Txina* telebistako saioan aurkezlearena egin zuen 2008. urtean. Urte berean Beijingeko Instituto Cervantesen irudi-horma bat margotu zuen.

Erakusketak
-----------

* Donostian 2010ean egindako erakusketa baten ikuspegia.2008 *Monday* erakusketa Galeria Artekoan (Donostia).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal artistak
* Margolaritza Euskal Herrian

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** www.beijingdreams.net
* **(Ingelesez)** www.byjudasarrieta.tk
* Elkarrizketa Judas Arrietari Argia aldizkarian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261096
* Commonscat Multimedia: Judas Arrieta

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 267356628
* ISNI: 0000 0003 8276 4129
* BNE: XX1592725
* GND: 142338214
* Tabakalera ID: 4504
* SUDOC: 186334354
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 23985
* Lur: 00506/eu\_a\_5066/a5066

 |

* Wd Datuak: Q12261096
* Commonscat Multimedia: Judas Arrieta
**Abarketa sorta** korro haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga antropologoak Zornotzan, Gipuzkoan, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

Arauak
------

Haur-jolas honetan neska eta mutilen artean ibiltzen dira jolasean, eta parte-hartzaileak, korroan, lurrean eserita daudela ematen zaio hasiera. Batek "Neu jarriko naiz" esaten zuen eta korroaren erdialdean jartzen zen. Korroan jarritako neska-mutikoek abarketa bat izaten zuten eta elkarri pasatzen zioten hankazpitik. Halako batean, korroan zegoen batek abarketaz jotzen zuen lepoan erdikoa, hark ikusi gabe, eta ondoren gorde egiten zuen abarketa. Erdikoak abarketa aurkitu behar zuen zutik jarri gabe, eta aurkitutakoan, haren jabe zena, erdira pasatzen zen eta, erdikoa, korrora. (Zornotza)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Juan Garmendia Larrañaga - Xabier Mendiguren Bereziartu: *Juan Garmendia Larrañagaren hiztegi etnografikoa*. Donostia: Ikastolen Elkartea, 2003. 19.or.
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Espartin-joko

Kanpo estekak
-------------
**Oilasko jokoa** nekazari munduko ohitura zen. Gutxienez Amasan, Askizu (Getaria) eta Igeldon praktikatzen zen. Gaur egun, animalien zaleen kritikak direla eta, ez da egiten. Udaberriko erritoa zen, ugalkortasunarekin lotuta. Juan Garmendia Larrañaga antropologoak jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

Ohitura
-------

San Joan hirugarreneko bazkalondoan eta beste festa batzuetan zenbait herritan egiten zen jokoa. Herriko bi gazte talde goizeko seietan jaiki eta oilasko-biltze izeneko eskean ateratzen ziren, tabernaren batean kafea hartu ondoren, txapela, brusa eta abarkak jantzirik. Talde bakoitzak haga bana eramaten zuen eta bertatik esekitzen zituzten oilaskoak. Arratsaldean, plazako lurrean kaxa bat jarri estalki zulodunarekin eta hegaztia zulotik lepoa agerian zuela jartzen zen. Ondoren, txistu soinuarekin, gazte batek begiak estali eta eskuan zeraman ezpataz oilaskoari lepoa mozteari ekiten zion. Oilasko horiekin afaria egiten zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Juan Garmendia Larrañaga - Xabier Mendiguren Bereziartu: *Juan Garmendia Larrañagaren hiztegi etnografikoa*. Donostia: Ikastolen Elkartea, 2003. 146.or.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------
**aNTIC Pays basque** (frantsesezko *agence Pays basque pour les Nouvelles Technologies de l'Information et de la Communication* izendapenaren laburdura), **Euskal Herriko Informazio eta Komunikazio Teknologia Berrien Agentzia**, Ipar Euskal Herrian, Lapurdiko Bidarte udalerrian dagoen Izarbel polo teknologikoan egoitza duen elkarte bat da. Elkartearen helburua Ipar Euskal Herriko enpresei teknologia berrien erabileran laguntzea da.

Historia
--------

1995ean Frantziako Industria eta Telekomunikazio Ministerioaren deialdiari erantzuteko asmoz Euskal Kosta-Aturri aglomerazio elkargoan sortu zen, "informazioaren errepidearen" gobernu ekimenaren zati bezala.

Zereginak
---------

1999an NTIC (Antic) euskal agentziak inongo diru irabazi asmorik gabeko erakunde egitura bereganatu zuen (1901eko legea).

Bere zereginak honakoak dira:

* Erabaki politikoen formulazioak babesle modura zaindu eta jagotea.
* IKTen erabileraren bidez enpresen errendimenduari babes ematea.
* IKTak irakaskuntza eta heziketan txertatzeari bultzada ematea.

Kanpo estekak
-------------

* Webgunea **(Frantsesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2819300

 |

* Wd Datuak: Q2819300
**Euskaldun zaharra**, haurtzaroan familiaren edo eskolaren bidez euskara lehen hizkuntzatzat ikasi duen euskalduna da. Euskaldun zaharrak, euskaraz gain, haurtzaroan beste hizkuntzaren bat edo batzuk ere ikasi ohi ditu. Euskaldun zaharra izatearen gakoa haurtzaroan euskara ikasi izana da.

XX. mendearen bigarren erdialdeaz geroztik, ez da euskaldun zahar elebakar helduren kasurik ezagutzen, Hego Euskal Herrian euskaldunak euskaraz gain gutxienez gaztelaniaz eta Ipar Euskal Herrian frantses edo gaskoieraz ongi ala gaizki mintzatzeko gai baitira.

Badaude, eremu oso euskaldunetan haurtzaroan euskaraz ikasi eta urte batzuez hizkuntza horretan baizik mintzatzeko gai ez diren haur euskaldun elebakarrak, edota euskara hutsezko haurtzaindegietara joan diren haurrak, Galesen galesa lehen hizkuntzatzat ikasi eta haurtzaroko urte batzuez galesez bakarrik mintzatzen dakiten haur galestarren antzera. Urte gutxiren buruan, ordea, gutxienez bigarren hizkuntza bat ikasi eta mintzatzeko gai dira, dela eskolan irakasten dietelako, dela kalean nahiz hedabideetan entzuten dutelako.

Aldiz, haurtzarotik aurrera euskaraz ikasitako euskaldunek euskaldun berri izendapena jasotzen dute. Euskararen irakaspenaren indartzearekin batera erdaldun nahiz euskaldun berrien seme-alabak diren euskaldun zaharren fenomeno soziologikoa ere jazo da, iraganean hain ugari ziren guraso euskaldun zaharren seme-alaba erdaldunen fenomenoa jasotzen zen bezala, bai gurasoak euskaraz irakatsi ez zietelako, bai eskolan erdaraz bakarrik irakatsi zietelako.

Ikus, gainera
-------------

* Euskaldun berria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070666

 |

* Wd Datuak: Q61070666
Espazio-ontzien sistema baten eskema sinplifikatua. Gezi laranja marradunek irrati-loturak adierazten dituzte. Gezi beltz sendoek lurreko sareen loturak adierazten dituzte. (Erabiltzaileen terminalek, oro har, adierazitako bideetako bakarrean oinarritzen dira espazio-segmentuko baliabideetara sartzeko.)
**Lurreko segmentua** edo **Lur-segmentua** operadoreek eta laguntza-langileek erabiltzen duten espazio ontzien sistema baten lurreko elementu guztiek osatzen dute, espazio-segmentuaren eta erabiltzaile-segmentuaren aldean.  Lurreko segmentuak espazio-ontzi baten kudeaketa eta karga erabilgarria eta telemetria datuak lurreko eragileen artean banatzeko aukera ematen du. Lur-segmentu baten elementu nagusiak hauek dira:

* Lurreko estazioak, espazio-ontziekin irrati-interfazeak eskaintzen dituztenak.
* Misioak kontrolatzeko zentroak, non espazio-ontziak kudeatzen diren.
* Lurreko sareak, beste lurreko elementuak elkarren artean lotzen dituztenak.
* Urruneko terminalak, laguntza-langileek erabiltzen dituztenak.
* Espazio-ontziak integratzeko eta probatzeko instalazioak.
* Jaurtiguneak.

Elementu horiek espazio-misio ia guztietan daude, komertzialak, militarrak edo zientifikoak izan. Elkarrekin edo geografikoki bereizita egon daitezke, eta alderdi ezberdinek operatu ditzakete.  Elementu batzuek hainbat espazio-ontzi onartzen dituzte aldi berean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Ground Segment.*  JSat International.
2. ↑    *Ground segment.*  Europako Espazio Agentzia.
3. ↑    *Ground segment overview.*  Europako Espazio Agentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q889737

 |

* Wd Datuak: Q889737
**Fawzia Assaad** (Kairo, 1929) egiptoar filosofoa eta frantsesezko eta arabierazko eleberrigilea da.

Bizitza
-------

Sorbonako Unibertsitatean eskuratu zuen Filosofiako doktoregoa eta Kairoko Unibertsitatean filosofia-irakaslea izan da. Lanbide hura bertan behera utzi zuen, ordea, bere senarrarekin batera jardutearren Munduko Osasunaren Erakundeak hari ezartzen zizkion zereginetan. Idazlanei dagokienez, Assaadek hainbat saiakera filosofiko idatzi zituen lehenik, egunkari ospetsuetan, baina gero eta arreta gehiago erakutsi zuen mitologiarako eta eleberrigintzarako.Saiakeren artean aipatzekoak dira, besteak beste, *Sören Kierkegaard, existentzialismoaren aita* (1960), *Gizakiaren aroa* (1986), *Freud eta mito egiptoarrak* (1997).

1975ean eman zuen argitara bere lehen eleberria, *Egiptoarra,* eta harrezkero eleberrigile gisa nabarmendu zen nagusiki. Lehen eleberri hartan, ondorengoetan bezala, klase desberdinen deskribapena egiten du, kasu honetan jatorri desberdineko zenbait emakumeren bizitza harturik kontagai. Bere eleberrietan Egiptoko gizartearen konplexutasuna erakusteko grina nabarmentzen zaio; gizarteko klaseen deskribapena egiten du, musulman eta kristauena, eta deskribatzen ditu orobat, sinesmenak, ohiturak, umorea, politika eta abar. Bere lan guztietan, bestalde, Antzinako Egipto eta gaur egungo Egipto modernoa uztartzen ditu. Eleberri aipagarriak ditu, orobat, *Haurrez eta katuez* (1987), Egipto eta Israel arteko guduaz mintzo dena, eta *Luxorko Etxe Handia* (1992), turismoak, gerrek, lapurretek, bizitza modernoko gorabeherek egiptoarren ondare kulturala nola arriskuan jartzen ari diren erakusten duena.

Literaturan ez ezik, politikagintzan ere nabarmendu da, eta besteak beste espetxeratutako idazleen alde jardun du, Nazio Batuen Giza Eskubideen Batzordean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257791
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4926030
* ISNI: 0000 0001 2095 4889
* BNF: 11889292j (data)
* GND: 1060027402
* LCCN: n87122985
* SUDOC: 026693194
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00561/eu\_a\_5612/a5612

 |

* Wd Datuak: Q12257791
**Ahmad Bahgat** (arabieraz: أحمد شفيق بهجت‎; Kairo, 1932ko azaroaren 15a - 2011ko abenduaren 11) Egiptoko idazle eta kazetaria izan zen.

Haurtzaroan giro liskartsuan bizi izan zen, batez ere bere izaera asaldatzailea eskolako diziplinaren zorroztasunera egokitzeko izan zituen zailtasunengatik. Horrela, irakasleen eskutik jasotako zigorren oroitzapena duela azpimarratu izan du sarritan. Gaztetatik erakutsi zuen literaturarako zaletasuna, eta eragin handia izan zuen harengan Ingeles Literaturako irakasle zen Rashad Rushdi izeneko osabak. Aita ere Ingeleseko eta Historiako irakasle zuen. Bahgat kazetaritzaren bidez hasi zen literaturaren munduan murgiltzen, 1955ean. Egiptoko Irrati Telebistako buru eta editore nagusi gisa lan egin du, besteak beste, eta kazetaritzan ospe handia lortu du, bai egunkarietan eta bai irratian egindako lanagatik. Telebistarako zenbait gidoi ere idatzi ditu. Baina bereziki nabarmentzekoa da literaturaren alorrean egin duen lana, eleberri, oroitzapen-liburu eta erlijioari buruzko saiakerekin.

Oso idazle bitxia da. Ez du tresna modernorik erabiltzen idazteko, arkatzez idazten du, eta argi artifizialik gabe, argi artifizialak gizakiaren irudimena eta bisualizaziorako ahalmena mugatzen dituela baitio. Bere iritzian, bi eratako izakiak bereizten dira, bizitza bizitzeko sortuak batzuk, eta idazteko sortuak besteak, eta bere unerik atseginenak idazten igarotzen dituenak direla esan ohi du. Idazle sufia izaki, jainkoa gurtzeko kantuak abesten ditu. Baina oso satirikoa izanik, gizartearen gaixotasunak eta ahuleziak adierazten ere trebetasun bikaina erakutsi du. Idazlan aipagarria du *Anbiya' Allah* (*Jainkoaren igarleak*) zeinetan adierazi baitzuen erlijioari buruz duen ikuspegia, eta nabarmendu baitzuen historiako gertaeren interpretazio garbia eta sinplea egiteko trebetasuna; eta orobat ditu aipagarriak *Wagh Fil-Zeham* (*Aurpegi bat jendartean*); *Muzakkirat Zawg* (*Senar baten egunkaria*); eta *Qamis Youssef* (*Joseren alkandora*).

Arabiera hitz egiteaz gain, ingelesa eta frantsesa ere hitz egiten ditu.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  Egyptian journalist Ahmed Bahgat has died[*Betiko hautsitako esteka*] Arabstoday.net

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** RIP Ahmed Bahgat Egyptian Chronicles
* **(Ingelesez)** Mona ELNAMOURY: In Memory of Sufi Writer Ahmed Bahjat Arablit.wordpress.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12178934
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4989706
* ISNI: 0000 0000 8352 3018
* BNF: 12265851b (data)
* LCCN: n82246194
* SUDOC: 031444695
* BIBSYS: 90798783
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00127/eu\_a\_1273/a1273

 |

* Wd Datuak: Q12178934
**Koldo Zabala Pagazaurtundua** (Getxo, Bizkaia, 1935eko abenduaren 21a - 2014ko uztailaren 13a) dantzaria eta koreografoa izan zen.

Bizitza
-------

1936ko Gerraren ondorioz, familiak Biarritzera ihes egin zuen. Koldo bere amarekin itzuli zen Bizkaira 1942an, baina 1946an berriz Biarritzera itzuli zen, orduko hartan behin betiko. Orduan berraurkitu zituen 6 anai-arrebetariko batzuk eta aita, berriki Gurseko presondegitik askatua.

1947tik Oldarra dantza taldean egonda, Koldok 1953an dantzari klasiko bihurtzea erabaki zuen. Parisera joan zen formatzera hango dantza-maisu handienekin, lehenik Alexandre Volininerekin eta ondotik Yves Brieux-Ustaritzekin. 1955an, Biarritzera itzulita, Oldarra Euskal Baleten zuzendari artistikoa izan zen 1982 arte. Aldi berean Yves Brieux-Ustaritz maisuaren klaseak jarraitzen zituen. 1982an, dantza klasiko irakasle izatera igaro eta, Baionako Kontserbatorioan sartu zen. Oldarrako koreografia eta balet maisu izaten jarraitu zuen, 1986 arte profesional gisa, eta gero boluntario. Dantzari agertu zen Itsasun, Enbataren 50. urteurrenarengatik 2013ko martxoan. 2011an ere dantzari izan zen Mizel Thereten *Oroitzen naiz* dantza proiektuan, Jean Nesprias eta Philippe Oihanbururen ondoan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Koldo Zabala dantzaria hil da», *Berria*, 2014-07-01.
2. ↑  «Koldo Zabalaren azken dantza», *EKE*, 2014-07-15
3. ↑  «Koldo Zabala dantzaria hil da», *Iparraldeko Hitza*, 2014-07-15

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17430103

 |

* Wd Datuak: Q17430103
**Makabi** Ezkerraldeko (Bilboaldea, Bizkaia) musika talde bat da, 2012an sortua. Ska-punk abestien bertsioak egiten dituzte, haien konposizioak egiteaz gain.

Izenaren jatorria
-----------------

Izena aukeratzea asko kostatu zitzaien arren, ezkerraldearekin identifikatuta sentitzen zirenez gero eta Makarraldea zutela gogoko horren inguruan izan behar zela argi zuten. Bilboko gazte egunera "Makarraldea Ruls" pankartapean agertu zen ezkerraldeko gazteria eta horren baitan sentitzen zirenez, eta taldekideetako batenbat ere pankarta horrekin zihoanez, bigarren bertsio bat egin nahi izan zuten eta hortik "Makabi". MAKArraldea BI (Makarraldea 2.0).

Taldekideak
-----------

* Kerman Rengel, abeslaria.
* Eneko Alda, baxua eta koruak.
* Julen Higuera, gitarra eta koruak.
* Ekhiotz Mancisidor, gitarra eta koruak.
* Jon Castañares (Txilo), bateria

Lanak
-----

* *MAKARRALDEA* (2014-11-08) autoekoiztua.
	+ Mari Karmen
	+ Makarraldea
	+ Beste erail bat
	+ Gogoratzen ditut
	+ Mutxo txitxarrillo, poko rock and roll
	+ La mafia del futbol
	+ harrapatua

Kanpo Loturak
-------------

* Twitter
* Facebook
* Youtube

Diskoa:

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13360102

 |

* Wd Datuak: Q13360102
**San Pedro** Nafarroa Garaiko Viana herrian dagoen XIII. mendeko eliza gotikoaren erorkinak dira. Hiru habearte ditu eta abside interesgarria du, Iruñean dagoen San Saturnino elizaren antzekoa. Portada XIII. mendekoa da. Vianan altxatu zen lehen eliza izan zen.

Historia
--------

Bere izena, beharbada, XI. mendeko monasterio beneditar zahar batetik dator, hiritik gertu egon zena eta gaur egun desagertu dena. Vianan altxatu zen lehen eliza izan zen.

Lehen Karlistaldian liberalek eliza okupatu eta kaserna gisa zuten eta, ondorioz, oso gaizki gelditu zen. 1844an ia erabat erori zen. Gaur egun erorkinak indartu egin dira eta Serrateko parkea zein hilerria berreskuratu dira bisitariei irekitzeko. Elizaren beste elementuak ere berreskuratu egin dira. Horrela 2009an sotoak eta eliza ondoko aretoa berrinaguratu ziren; halaber, eraikinaren harriak garbitu eta indartu egin ziren. 2010ean albo bateko habeartean zeuden gotiko eta neoklazistak diren freskoak aurkitu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Udalaren webguneko informazioa.
**Nysø Manor**, Danimarkako Sealand uhartearen hego-ekialdean dagoen Præstø ondoan, 1673an eraiki zen Jens Lauridsen bertako funtzionarioarentzat. Gaur egun **Thorvaldsen Bilduma** dago, bere azken urteetan bertan bizi eta lan egin zuen Bertel Thorvaldsen eskultore daniarrak egindako lan multzoa.

Arkitektura
-----------

Estilo barrokoan diseinatutako Danimarkako lehen jauregia, adreilu gorriz eta hareharriz eraikia dago teila gorriko teilatua eta granitozko zokaloa oinarri gisa. Ewert Janssen eraikuntza maisuaren lana dela uste da, eta ziurrenik Charlottenborg jauregia ere eraiki zuen Kopenhage-n handik gutxira. 

Etxea 11 bao dituen hegal nagusi batez osatuta dago eta iparralderantz alboko hegalak tartean sarrera batekin. Iparraldeko eta hegoaldeko alboetako erdiko proiektuak frontoi triangeluarrak eusten dituzten lau pilastra jonikoz apainduta daude. Iparraldean, kanpaiak ordua jotzen duten bi irudi dituen erloju bat dago.

Egoera
------

Lubanarro batek hasiera batean eraikin osoa inguratzen zuen baina 1780an iparraldeko lubanarroa bete zuten finka eraikinak hartzeko. Thorvaldsen Bilduma ekialdeko adreilu gorriko eraikinetako batean dago.

Nysø Estate 1.041 hektareatan hedatzen da, Jungshovedgaard, Christinelund, Henriklund eta Mariannelund barne hartzen dituena.

Urrezko Aroko lokala
--------------------

 Nysø Manor Thorvaldsen estudioarekin, Heinrich Buntzenek 1843an margotua (Thorvaldsens Museoa)
Nysø bereziki ezaguna da Danimarkako Urrezko Aro kulturalean izan zuen paperagatik, XIX. mendearen hasieratik erdialdera, Henrik Stampe baroiak eta Christine emazteak idazle eta artista ospetsu askoren harrera egin zutelako, Hans Christian Andersen eta Thorvaldsen eskultorea barne. Azken honek azken sei urteetako zati handi bat hemen eman zuen (1838–44), eta bertan estudio bat zuen etxean eta lorategian (goiko irudiko egitura zuria).  Etxean estudio bat zuen Thorvaldsenek bertan eman zituen bere azken sei urteetako zati handi bat. Gaur egun, Nysø-k Thorvaldsen Bilduma dauka, udako hilabeteetan publikoarentzat zabalik dagoena.

Bildumari buruz
---------------

Thorvaldsen Bilduma bisitarientzat zabalik dago 12:00etatik 16:00etara maiatzaren 1etik abuztuaren 31ra, larunbat eta igandeetan. Bildumak Thorvaldsenen buztinezko modeloak, eskulturak eta marrazkiak ditu, baita beste bisitari ospetsu batzuen artelanak ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Nysø. From Astoft. Retrieved 21 December 2009.
2. ↑  Nysø. From H.C. Andersen website. In Danish. Retrieved 21 December 2009.
3. ↑  Thorvaldsen Samlingen på Nysø. From KultuNaut.dk. In Danish. Retrieved 21 December 2009.
4. ↑  "The Thorvaldsen Collection at Nysø", *Thorvaldsens Museum, Retrieved 26 August 2017.*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3361854
* Commonscat Multimedia: Nysø (Præstø Sogn)

---

* **Ondare historikoa**
* FBB: 10200117

 |

* Wd Datuak: Q3361854
* Commonscat Multimedia: Nysø (Præstø Sogn)
**Vianako gudua** Lehen Karlistaldiko gudu bat izan zen, 1834ko irailaren 4an Vianako hegoaldean *Alberguería* deritzan lautadan gertatua.

Gudua
-----

Don Karlos 1834.go uztailean iritsi zen Nafarroara eta geroztik buruzagi militar liberalak bere atzetik ibili ziren atxilotu nahian. Rodil jenerala zen buruzagi nagusia eta honek guda talde desberdinetan banatu zituen tropak erregegaia arrapatzeko asmoz, Espartero, Lorenzo, Oraa eta Carondelet buru zituztela. Azken hau Vianan zegoen zalditeriko 300 gizon eta oinezko 600 bere gain zituela. Zumalakarregik Oraa eta Lorenzoren taldeetatik ihes egin ondoren, antolatu berria zuen zalditeriaren eraginkortasuna probatu nahi izan zuen. Kanpezun 240 zalduneko taldea osaturik, Vianaruntz jo zuen.

Harrigarria da Vianan kokatuta egonik edozein tropen erasoa sorpresaz jasotzea baina hala gertatu omen zen, irailaren 4an. Karlisten infanteriak hiria erasotzen zuen bitartean, "Nafarroako lantzariek" Carondeleten zalditeriaren aurka jo zuten, Mendabiarako bidean. Karlisten zalditeria zelai irekitan borrokatzen lehen aldiz ari bazen ere, liberalen "Errege-guardia", eliteko zalditeria, ihesean jarri zuten, Zumalakarregik, berak zuzendutako eraso pare baten ostean. Carondelet Logroñon babestu zen, 200 zaldunen galera aitortuz. Karlisten moralerako oso garrantzitsua izan zen borroka hau, Zumalakarregik benetako ejertzito bat antolatzen zeraman lanaren arrakasta agerian uzten baitzuen.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

Kanpo estekak
-------------

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. Biana. Gipuzkoakultura.[*Betiko hautsitako esteka*] CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268843

 |

* Wd Datuak: Q12268843
**1965eko Itzalaldi Handia** 1965eko azaroaren 9an Ameriketako Estatu Batuetan gertaturiko itzalaldia da.

Bat-batean, argia joan egin zen eta ekialdeko kostaldeko 8 estatu geratu ziren ilunpean, New York barne. 14 bat orduz dena geratu zen eta milioi askoko galerak eragin zituen horrek. Arrazoia Kanada eta AEBetako ipar-ekialdea lotzen zituen 375 mila voltioko sarea kolapsatu zela izan zen. Akats bat baino gehiago izan zen sarearen babes automatikoan eta horrek gainkarga bat eragin zuen.

Lehenengo hutsegitea Queenstongo (Ontario) Sir Adam Beck estazio hidroelektrikoan izan zen eta eskariaren piko batek jokoz kanpo utzi zuen zerbitzua. Gehiegizko energia New Yorkera birbideratuko zen.

Ondorioz, AEBetako eta Kanadako ipar-ekialdeko 36 milioi pertsona energia elektrikorik gabe geratu ziren eta iluntasunak 128 mila kilometro karratu hartu zituen kosta hartan. Hau da, estatu hartako bosten bat geratu zen ilunpean; milioi bat denbora luzez egon zen igogailuetan, metroan, eskailera mekaniko edo tren elektrikoetan harrapatua; Washingtonen 800 bat mila pertsona geratu zen horrela. Abioiek zirkuluak egiten aritu behar izan zuten lur hartu ezinik.

Irratiek bakarrik jarraitu zuten martxan, larrialdi ekipoak baitzituzten, eta emititzen jarraitu zuten, instrukzioak ematen eta biztanle aztoratu eta nahigabetuak lasaitzen saiatzen.

Massachusetts, New Hampshire, Rhode Island, Connecticut, Vermont, New York, New Jersey, Pennsylvania eta Kanadako hainbat guneetako milioika pertsonentzat, bizitza osoko gaurik luzeena izan zen hura.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)**
2. ↑  **(Gaztelaniaz)**
3. ↑  **(Gaztelaniaz)**}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1251686

 |

* Wd Datuak: Q1251686
Hauts ekaitza Texasen, 1935.
**Dust Bowl** (euskaraz *Hauts Katilu*), 1930eko hamarkadan AEB eta Kanadan hauts ekaitzek nekazaritzan eragindako kalte aldia eta hondamendi ekologikoa bat izan zen. 1932-1939 artean jazo zen, bereziki 1934 eta 1936 urteetan. Nagusiki, Kanadatik Mexikoko golkoaren artean dauden lautada eta larreetan jazo zen.

Aurrez jazotako lehorteek eta lursailen nekazal lanketak jada hezetasunik gabeko lurzorua haize boladek hautz eta hondar hodei gisa altxatuaraztea ekarri zuen, maiz eguzkia bera ezkutatzeraino. Egun hauetan fenomenoak "haize beltza" izena jazo zuten.

Dust Bowl hondamendiak Depresio Handiaren eragina oraindik eta gehiago biderkatu zuen, ondorioz, jende askoren bizileku aldaketa ekarriz. 1930eko hamarkadan zehar, AEBetan hiru miloi baserritarrek beren baserriak laga zituzten, eta milioi erdiren batek beste estatuetara emigratu zuen, bereziki Mendebaldera.

Zinema
------

* *The Plow That Broke the Plains* (1936, dokumentala)
* *The Dust Bowl* (2012, telesail laburra)
* *Interstellar* (2014): film honetako hauts ekaitzek sorturiko hondamendia Dust Bowlean oinarrituak daude

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q726501
* Commonscat Multimedia: Dust Bowl

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 15092668g (data)
* LCCN: sh2003003074
* NARA: 10637227
* SUDOC: 102416478
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q726501
* Commonscat Multimedia: Dust Bowl
**Oinarrizko ingelesa** edo ***Basic English*** ingelesean oinarritutako hizkuntza kontrolatua eta eraikia da. Funtsean, ingelesa naturalaren hiztegiaren eta gramatikaren sinplifikazioan oinarritzen da. Hiztegia Charles Kay Ogdenek (1889-1957) prestatutako 850 oinarrizko hitzetan oinarritzen da. Zerrenda hori *Basic English: A General Introduction with Rules and Grammar* (*Oinarrizko ingelesa: araukekin eta gramatikarekin sarrera bat*) 1930ean plazaratu zuen Ogdenek. Bigarren Mundu Gerra bukatuez gero kontzeptuak arrakasta handia izan zuen, batez ere bakea bultzatzeko asmoz. Bereziki Asia aldean zabaldu zen.

Ezaugarriak
-----------

*Basic* hitzak "oinarrizko" esan nahi du baina baita ere *"**B**ritish-**A**merican **S**cientific **I**nternational **C**ommercial English")* (Nazioarteko Komertzial eta Zientifiko Ingelesa Britaniar-Amerikarra).

Ogdenek ideia hau plazaratu zuen: ingeles arrunta ikasteko zazpi urte inguru behar dira, esperantoa zazpi hilabete eta oinarrizko ingelesa zazpi aste. Beraz, ingeles sinplifikatu hau eskuragarriagoa da. Ideiaren aplikazioak ugariak dira: harreman komertzialetan eta hizkuntza-eskoletan erabiltzeko batez ere.

Oinarrizko hiztegia planteatzeko Ogdenek ingelesa erabiltzen den lurralde guztietan erabilitako hitzak aukeratu zituen. Erredundanteak ziren hitzak eta esamoldeak kendu zituen, bestetik. Hitz asko moldatu zituen ere bai. Gramatika ere moldatu zuen; ingeles batentzat arrunta izan behar zen gramatika hori eta erraza hizkuntza hori ezagutzen ez zutenentzat.

Wikipedian erabiltzen den Oinarrizko ingelesa, Simple English Wikipedia alegia, Ogdenek plazaratutako ideietan oinarrituta dago baina hiztegi zabalagoa erabiliz.

Hitzen zerrendekin loturak
--------------------------

* Oinarrizko ingelesaren 850 hitzak.
* 850 hitzak alfabetikoki jarrita.
* Oinarrizko ingelesaren 1000 hitz.
* Nazioarteko ingelesaren 193 hitz.
* Ingeles bereziaren 1500 hitz. VOA
* Ingelesaren hiztegia argazkietan.

Oinarrizko ikastaroak
---------------------

* Autoikasketarako metodoa.
* Oinarrizko ingelesaren abezea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26746
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q26746
Zorroztarria erabiltzen.
**Zorroztarria** labanak, eta beste ebaketa-tresnen ertzak zorrozteko eta hobetzeko erabiltzen den harri edo tresna da, erabili ohi dena da guraize, zizel edo segekin, kasu honetan **segarri** edo **arraitz** esaten zaio, tradizionala delarik sega-poto batean eramatea.

Ofizio zahar bat zen, oraindik ikus daitekeena 21. mendean tarteka, zorrotzaile edo txorroskileroarena, herririk herri eta kalerik kale, ulu-ulu egiten duen txirularekin edo musikarekin iragatzen duena bere presentzia, jendeak bere ganibet eta tresnak atera diezaizkion, zorrotzaileak bere zorroztarriekin zorrozteko.

* Sega-potoa, segarria garraiatzeko.Sega-potoa, segarria garraiatzeko.
* Segarria eta sega.Segarria eta sega.
* Zorrozteko makinako zorroztarriak.Zorrozteko makinako zorroztarriak.
* Zorrotzaile bat, Saucedilla (Espainia), 2012.Zorrotzaile bat, Saucedilla (Espainia), 2012.
* Makinarekin zorrozten.Makinarekin zorrozten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «OEH - Bilaketa - Zorrotzaile» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-06-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507559
* Commonscat Multimedia: Whetstones

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300023299

 |

* Wd Datuak: Q507559
* Commonscat Multimedia: Whetstones
Ludistas: **makinak apurtzea zen haien helburua.**  Protestak, Industria Iraultzak zekarren makinismoaren eta mekanizazioaren aurka zihoazen. Makinek langileak ordezkatu eta langabezia handitzen zuten.
**1855eko Espainiako greba orokorra**, Espainiaren historiako lehen greba orokorra da. 1855ean gertatu zen, eta nahiz eta Katalunian soilik gertatu zen (Espainiako industriaren zentroa zelako), Espainiaren historiako lehen greba orokor gisa hartzen da bere garrantziagatik. Elisabet II.aren erreinuan gertatu zen.

Testuinguru politikoa
---------------------

1854eko iraultzaren arrakasta, ekainaren 30ean Leopoldo O'Donnell jeneralaren hitzaldiarekin hasi zena eta Frantzia eta Britainia Handiaren elkartasuna jaso zuena, herritarren matxinada batekin amaitu zen. Honek Bienio Progresistari (1854-1856) hasiera eman zion, Baldomero Esparteroren gobernu berriari.

Katalunian, gainerako Espainian ez bezala, 1855eko Iraultzak langile askoren parte-hartzea izan zuen.

Grebaren jatorria
-----------------

Langileak hasiera batean, makinismoaren aurka mobilizatu ziren, ehungintzako lanaren zati garrantzitsu eta handi bat mekanizatzen baitzuen.

1854eko Iraultzan lortutako askatasun berriari esker eta Esparteroren gobernuaren tolerantziari esker, langileen erakundeak sortu ziren, 30 izatera iritsi zirenak. Baina Kataluniako jeneral berriak, Zapatero jeneralak, tolerantziarekin amaitu eta langile mugimendua erreprimitzen zuen politika hasi zuen.

1855eko apirilaren 30ean, Bartzelonako gobernadore zibilak fabriken itxierak eta lan-uzte kolektiboa debekatu zituen, horrez gain, langile erakundeak funtzionatzen jarraitzeko gobernuaren baimena behar zutela esan zuen. Hiru aste beranduago, maiatzaren 21ean, langileek aurreko udan egindako lorpenak ezeztatzen zituen orden bat atera zuen. Ekainaren 6an, José Barceló (Iruleen Erakundeko nagusia) exekutatu zuten, jeneralaren hitzetan, lapurreta eta hilketa baten zirikatzailea izateagatik. Ekainaren 21ean, jeneralak langile erakundeen aurkako pauso erabakigarria eman zuen, hauek debekatu zituenean. Erabilitako argudio faltsuetako bat, hauek karlisten alde zeudela zen.

Hamaika egun beranduago, greba orokorra aldarrikatzen da Bartzelonan, Espainiaren historiako lehena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Historia de España, Pierre Vilar (1947), Crítica, 2008, ISBN 84-7423-949-4, 160. orrialdea.
2. ↑  Conflictividad social y revuelta política en Zaragoza, 1854-1856, Vicente Pinilla Navarro, Diputación General de Aragón, 1985, 206. orrialdea.
3. ↑  La financiación exterior del capitalismo español en el siglo XIX, María Teresa Costa, Editions de la Universitat de Barcelona, 1982, ISBN 84-7528-051-X, 43. orrialdea.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Laso Prieto, José María. *Historia del movimiento obrero en España.*  (Noiz kontsultatua: 2006ko ekaina).
5. ↑  Fontana, Josep (2007). La época del liberalismo. Vol. 6 de la Historia de España, dirigida por Josep Fontana y Ramón Villares. Barcelona: Crítica/Marcial Pons. ISBN 978-84-8432-876-6.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3118391

 |

* Wd Datuak: Q3118391
**Marina Perezagua** (Sevilla, Andaluzia, 1979) sevillar irakasle eta idazlea da.

Biografia
---------

Marina Perezaguak Artearen Historian lizentziatura ikasi zuen Sevillako Unibertsitatean eta Università degli Οdi Padova unibertsitatean. Filologian doktorea New Yorkeko Estatuko Unibertsitatean. New Yorken bizi da, eta New York Unibertsitateko Excelished Writer in Residence gisa egiten du lan. Hiru master eta doktoretza bat ditu.

Lan ibilbidea

Irakasle

New Yorkeko Estatuko Unibertsitatean, doktoretza egin zuen unibertsitate berean, lan egin zuen. 

New Yorkeko Unibertsitatean ere irakaslea izan da. Lyongo Cervantes Institutuan ere lan egin du. 

New Yorken bizi da, eta New York Unibertsitateko Excelished Writer in Residence gisa egiten du lan.

Lanak
-----

*Yoro* (emakume batek gaztelaniaz idatzitako eleberri onenaren Sor Juana Inés de la Cruz saria) eta *Don Quijote de Manhattan*.

- *Criaturas Abisales* (Los Libros del Lince, 2011)

- *Leche* (Los libros del Lince, 2013)[2] 

- *Yoro* (Los libros del Lince, 2015) 

- *Don Quijote de Manhattan* (Malpaso, 2016) 

- *Story of H* (2018)[3] 

- *Seis formas de morir en Texas* (Anagrama,2019)[5] 

- *Nana de la Medusa* (Espasa, March 2023) 

- *A - 122 metros*, egilekide Miguel Lozanorekin (Planeta, 2023ko iraila)

Aintzatespenak
--------------

* 2016a Sor Juana Inés de la Cruz saria.
* 2023an Estepona Hiria eleberri-saria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Marina Perezagua.*  Anagrama.
2. ↑    *La escritora Marina Perezagua gana Premio Sor Juana Inés de la Cruz en México.*  Diario Vasco 1 de noviembre de 2016.
3. ↑    *'El sabor de mi madre' de Marina Perezagua gana el III Premio de Novela Ciudad de Estepona.* .

[[Kategoria:1960} jaiotzak]]
Categoría:Mujeres
Categoría:Nacidos en 1960
Categoría:Personas vivas
*Inocybe decipiens*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 6 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, haragitsua arre-gris kolorekoa zilar koloreko fibrilaz estalia; horiei zoruko partikulak itsasten zaizkie erdian errezel bat osatuz.

**Orriak:** Grisaxkak.

**Hanka:** 5 eta 7 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 1 cm bitarteko diametrokoa, zurixkatik okre-arrosakara kolorekoa edo pixka bat ardo kolorekoa ukitzean, erabat pruinaduna, erraboil marjinatuarekin.

**Haragia:** Hankaren antzeko kolorearekin eta usain ahularekin.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua, esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela.

Toxikotasuna
------------

Toxikoa.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua

Udazkenean. Urria. Leku hezeetan, hostozabalen basoetako zuhaitzen azpian.

Banaketa eremua
---------------

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 242 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). Banco de setas.
Kautxu zuhaitzetik latexa erauzteko prozedura
**Kautxua** hidrokarburo elastiko bat da. Bere formula {\displaystyle {\ce {C5H8}}} da. Sintetikoa izan badaiteke ere, normalki hainbat landareren izerdiarekin egiten da, konkretuki esne-itxura duen isoprenoarekin (latexa). Latexaren iturri komertzial nagusia euforbiazeoak dira. Latexa daukaten beste landare batzuk dira *Euphorkingdom heartsbias* fikusa eta txikoria-belarra. Beste espezie batzuen kautxua lortzen da, adibidez Asiako *Urceola elastica* eta mendebaldeko Afrikako *Funtamia elastica* landareekin.

Hauek ez dira kautxuaren iturri nagusia gaur egun, baina Bigarren Mundu Gerrara arte ez zen egon iturri artifizialik.

Erabilpena
----------

Gaur egun milaka artikulu fabrikatzen dira erabilpen oso desberdinetarako. Kautxuaren erabilpen handiena pneumatikoen fabrikazioan datza, gai isolatzaile eta iragazgaitzak, elastikotasunaren eta erresistentzia azidoen aurrean eta sustantzia alkalinoak. Erraz disolbatzen da petrolio, bentzeno eta hidrokarburoekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18113858
* Commonscat Multimedia: Rubber

---

 |

* Wd Datuak: Q18113858
* Commonscat Multimedia: Rubber
**Kayla Noelle Ewell** (Long Beach, Kalifornia, 1985eko abuztuaren 27an ) estatubatuar aktore ezaguna da, CBSren *The Bold and the Beautiful* telesaian Caitlin Ramirez, NBCren *Freaks and Geeks* telesaian Maureen Sampson eta The CWen *The Vampire Diaries* telesaian Vicki Donovan pertsonaia egiteagatik.

Lehenengo urteak
----------------

Ewell Long Beach, Kalifornian jaio zen, baina Seal Beachen hazi zen. Kantua, dantza eta antzezpena Orange Konderriko Dantza eta Abesti konpainia Western, Kalifornian ikasi zuen. 1999an interpretazio eta artearen munduan sartu zen.

Ibilbidea
---------

Bere lehenengo agerpena telebistan 2000.urtean *Freaks and Geeks* telesaieko kapitulu batean izan zen, non Maureen Sampsonen papera antzezten zuen.

2004tik 2005era, *The Bold and the Beautiful* telenobelaren protagonista izan zen, Caitlin Ramirezen papera interpretatuz. *The OC*, *Boston Public*, *Veronica Mars*, *Close to Home* eta *Entourage* telesaietara gonbidatutako aktore izarra izan da.

Lindsay Lohan protagonista duen J*ust My Luck*, eta Hilary eta Haylie Duff protagonista duen *Material Girls* filmetan parte hartu du. Gainera, protagonista izan zen *Senior Skip Day* pelikulan. 

Ewell The CWren *The Vampire Diaries* telesaieko koprotagonista izan zen lehen zazpi kapituluetan. Bere pertsonaia banpiro bihurtu zen lenehengo gizakia izan zen. Telesaiean Stefanek hil zuen. Hala ere, bere pertsonaia telesaiera itzuli zen bigarren tenporadaren amaieran eta hirugarren tenporadaren hasieran.

Bizitza pertsonala
------------------

Kaylari bere denbora librean, margotzea, raftinga egitea, harrokak eskalatzea, rappel egitea eta dantzatzea gustatzen zaio.

2015ko maiatzean, Tanner Novlan aktore eta modeloarekin konpromisoa hartu zuen. Urte bereko irailaren 12an ezkondu ziren eta 2019ko martxoan, Ewellek bere lehenengo haurraren zain zeudela iragarri zuen.

Filmografia
-----------

Hainbat pelikula:

* 2006 - "Just My Luck"
* 2008 - "Senior Skip Day"
* 2009 - "Fired Up"
* 2017 - "2 Years of Love"

Hainbat telesai:

* 2000 - "Freaks and Geeks"
* 2004-2005 - "The Bold and the Beutiful"
* 2006 - "Close to Home"
* 2009-2011, 2014, 2017 - "The Vampire Diaries"
* 2015 - "Lucifer"
* 2017 - "Me and My Grandma"
* 2020 - "Batwoman"

Hainbat bideokilpetan parte hartu:

* 2008 - "Without You"
* 2010 - "Maybe"
* 2017 - "Hold On"

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   **(Thailandieraz)** hmong.wiki. «Kayla Ewell Vida tempranayCarrera profesional» *hmong.es* (Noiz kontsultatua: 2022-05-02).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Diaz, Camila.  (2019-08-09). «Kayla Ewell» *Historia y biografía de* (Noiz kontsultatua: 2022-05-02).
3. ↑   «Kayla Ewell - Biografía de Kayla Ewell» *www.biografias.es* (Noiz kontsultatua: 2022-05-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4058
* Commonscat Multimedia: Kayla Ewell

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 175575467
* ISNI: 0000 0003 5596 9233
* LCCN: n2011066952

 |

* Wd Datuak: Q4058
* Commonscat Multimedia: Kayla Ewell
**Sierra Mágina** Andaluziako (Espainia) Jaengo probintzian dagoen Mendikate Subbetikoaaren mendigunea da. Probintzia horretako mendigunerik altuena da eta bere hegoaldeko mendilerroa, Sierra de Lucena, Granadako probintzian dago. Kordobako probintzian dagoen Cabra mendigunearekin batera, Mendikate Betikoen kanpo-unitate Subbetikoari dagokio.

Bi mila metro gainditzen dituen nukleo nagusi batek osatzen du: Pico Máginatik (probintziako *teilatua*), Peña de Jaén (2147 m), Cerro Cárceles (2061 m), Pico Almadén (2036 m), Cerro Ponce (2006 m). ) eta Miramundos (2077 m). eta nukleo nagusitik neurri handiagoan edo txikiagoan bereizten diren mendi-adarrak, hala nola, Sierra Lucena (Alta Coloma 1696 m), Sierra de Santerga (Santerga 1394 m) eta Sierra Cruzada (Cerro del Buitre 1433 m).

Tontor batzuk landa-olibondoen itsasoan irlak bezala nabarmentzen dira, hala nola Aznaitín (1745 m) eta La Golondrina (1235 m).

Mendilerroaren nukleoa parke natural baten babespean dago, Sierra Mágina Parke Naturala izenarekin.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* RutasporJaen.com - Jaén es la provincia de España con una mayor superficie natural protegida
* Paisaje de Interés Cultural de Sierra Mágina. Instituto Andaluz del Patrimonio Histórico

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3818022
* Commonscat Multimedia: Sierra Mágina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315528878
* LCCN: sh2001005199

 |

* Wd Datuak: Q3818022
* Commonscat Multimedia: Sierra Mágina
**Sofía Martínez Ramírez** (Gasteiz, Araba, 1965eko urriaren 25a) arabar musikagilea da. Piano ikasketak Madrilgo Goi Mailako Kontserbatorioan egin zituen Manuel Carrarekin, eta konposiziokoak Carmelo Bernaolarekin, Gasteizko Jesus Guridi kontserbatorioan. Parisen konposizioko ikasketak egin zituen Emmanuel Nunes-ekin, musika analisia, orkestazioa eta konposizioko kurtsoetan parte hartu zuen Marc André Dalbavie, Alain Louvier, Betsy Jolas-ekin. Luis de Pablo, L. Nono, P. Boulez, C. Halffter-en ikastaro eta sinposioetan parte hartu izan du.

"Eresbil" konposizio saria lortu du eta INAEM eta Colegio de Españaren konposizio lehiaketan aipamen berezia jaso zuen "*Apolo y Dafne*" obrarengatik. Hainbat erakunderen enkarguak jaso izan ditu, esate baterako: CDMC, INAEM, Frantziako Kultura Ministerioa, Eusko Jaurlaritza eta Musika Hamabostaldia.

1996 eta 2004 urteen artean, musikako irakasle izan zen Sevran-eko L’Ecole Nationale de Musique-n, Parmain-eko l’Ecole de Musique-n, eta Paris XVI-ko Kontserbatorioan; 2007 eta 2012 bitartean Las Palmaseko Goi Mailako Kontserbatorioko irakasle da.

Erreferentziak
--------------

* Mujer y guitarra española,
* Compositoras de hoy,

Kanpo estekak
-------------

* Eresbil, Partiturak eta grabazioak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12383840
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87151495
* BNE: XX1388400
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 101198

 |

* Wd Datuak: Q12383840