recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
12°31′07″N 70°02′09″W﻿ / ﻿12.5186°N 70.0358°W﻿ / 12.5186; -70.0358
Erdigunea
Holandarren arkitektura
Kokapena
**Oranjestad** (*Hiri laranja*) Arubako hiriburua da, baita bertako hiririk garrantzitsuena ere.

2000. urtean 26.355 biztanle zeuden; 2008.ean, 33.000 biztanle. Hegoaldeko kostan dago Oranjestad, irlaren mendebaldeko ertzean. Papiamentoa da bertako hizkuntza; papiamentoz, hiriari *hondartza* esaten diote, beste gabe.

Historia eta kultura
--------------------

Zoutman gotorlekuaren inguruan eraiki zuten Oranjestad hiria 1796. urtean, eta Arubako hiriburu izendatu zuten. Gotorlekua da gaur egun ere hiriko turismoaren erakargarri nagusia. Zergarik ordaindu behar ez duen portua ere garrantzitsua da, baita gotorlekuaren ondoko Gilen III.a Dorrea ere. Hain zuzen ere, hiriari izena Gilen III.a Orange-Nassaukoa erregearen omenez ipini zioten.

Oranjestad hiriaren zati batzuk urari hartutako eremuetan eraikita daude, hala nola Renaissance Marketplace eta Queen Wilhelmina Park.

Karibe itsasoko lurretan dagoen nederlandar estiloko arkitektura koloniala dauka, baina alboko Curaçao uhartean baino gutxiago. Nolanahi ere, eraikuntza moderno batzuetarako estilo hori berreskuratu dute, besteak beste Royal Plaza-n, Main Street-en eta Main Square-n. Estilo horrekin eraikitako beste batzuk zaharberritzen dihardute.

Ekonomia eta garraioak
----------------------

Hiritik bi kilometrora nazioarteko aireportua dago. Merkataritza-gune garrantzitsua da Oranjestad. Izan ere, hiriko portuak bost merkantzia-ontzi handirentzako lekua dauka. Aruban, nolanahi ere, hainbat portu daude, bai merkataritzarako bai arrantzarako eta aisialdirako.

Hezkuntza
---------

Arubako Unibertsitatearen egoitza Oranjestaden dago.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131243
* Commonscat Multimedia: Oranjestad, Aruba

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153753505
* GND: 5111369-7
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1013002

 |

* Wd Datuak: Q131243
* Commonscat Multimedia: Oranjestad, Aruba
**Pappus Alexandriakoa** (grezieraz Πάππος edo Ἀλεξανδρεύς), (290 – 350) matematikari greziar garrantzitsu bat izan zen.

Alexandriako eskolako azken matematikari handia, Euklidesen Elementuak eta Klaudios Ptolemaiosen Almagesto lanei buruzko iruzkinak idatzi zituen.

Bere lan nagusiak, Synagoge edo *Bilduma Matematikoa* deitua, 340 inguruan idatzia, garrantzi berezia du ikuspuntu historikotik, bere garaiko ezagutza matematikoen erakusketa oso eta sistematiko bat izateaz gain, gaur egun, neurri handi batean galduak dauden Alexandria hirian matematiken irakaskuntzaren funtsak ziren lanen zatiak, batzuetan osoak, biltzen bait ditu. *Bilduma*k, zortzi liburuz osatua dagoena, guztiak kontserbatuak (lehena eta bigarrenaren zati bat izan ezik), ezagutza geometriko garrantzitsuak sartzen dituzten problema batzuk ditu, parabola baten fokua edo sekzio koniko baten zuzentzailea, eta teorema ugariren azalpena, horien artean, biraka ari diren irudien azalera eta bolumena adierazten dituena.

Geometrian, zenbait teoremaren egiletza ematen zaio, guztiak, Pappusen teorema izen orokorrarekin ezagutzen direlarik. Honako hauek dira batzuk:

* Pappusen zentroidearen teorema
* Pappusen katea
* Pappusen teorema harmonikoa
* Pappusen hexagonoaren teorema

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211783
* Commonscat Multimedia: Pappus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4906860
* ISNI: 0000 0001 1944 278X
* BNE: XX1389741
* BNF: 12319295d (data)
* CANTIC: a10913592
* GND: 118789589
* LCCN: n85143766
* NKC: jx20050905016
* CiNii: DA0136653X
* SUDOC: 03209681X
* BIBSYS: 90357236
* UB: a1014776
* ICCU: SBLV120304
* Open Library: OL1125703A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04731/eu\_p\_0483/p0483
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 32603

 |

* Wd Datuak: Q211783
* Commonscat Multimedia: Pappus
**Orange konderria** (ingelesez: *Orange County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Orange da. 2010eko zentsuaren arabera 81.837 biztanle zituen, Orange kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Orange konderriak 982,98 kilometro koadro ditu. Horietatik 118,78 ura dira. Beste 864,2 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 83,25 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 81.837 pertsonetatik 72.661 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.766 dira. 6.922 beltzak edo afroamerikarrak. 340 amerikar natiboak ziren eta 38 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 797 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 73 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.006 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109215
* Commonscat Multimedia: Orange County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140726809
* LCCN: n81042327
* NARA: 10040152
* **Lekuak**
* OSM: 1841069
* TGN: 2002052

 |

* Wd Datuak: Q109215
* Commonscat Multimedia: Orange County, Texas
**Mattin Larzabal** (Aiherra, Nafarroa Beherea, 1950eko ekainaren 26a - Baiona, 2020ko ekainaren 2a) euskal kazetari nabarmena eta euskaltzalea izan zen, Ipar Euskal Herrian erreferentea Gure Irratian hogeita hamar urte luzez aritu zelako. 1982an hasi zuen bere kazetari bidea Gure Irratian, boluntario gisa eta 2012an Ohorezko Rikardo Arregi Saria eskuratu zuen.

Biografia
---------

Aiherran jaio zen (Nafarroa Beherea) 1950eko ekainaren 26an eta bertan igaro zuen bere haurtzaroa. Nerabe zela, Seminarioan sartu zen, baina laster abiatu zen Pauerantz zuzenbide ikasketak egitera.

1970eko hamarkadan Baionako Mendeberri elkartea sortu zuen, Lapurdiko hiriburuan euskara suspertzeko funtsezkoa izan zen elkartea garai hartan, besteak beste, gazteei euskarazko ikastaroak eman zizkielako. 1982. urtean ordea, Larzabalek irratiaren aldeko apustua egin eta Gure Irratian sartu zen boluntario gisa, garai hartan hasiberria zen irratia eta diru-laguntza gutxikoa. Hilabeteko kontua izan zen ordea irratiak lehen laguntza ekonomikoak jasotzea eta horrela lortu zuen Larzabalek kazetari profesional izatea.

Hogeita hamar urte eman zituen bertan eta «euskal kazetaritzan aitzindari eta bide erakusle» izateagatik 2012an Rikardo Arregi sariaren ohorezko aipamena jaso zuen, erretiroa hartu baino urte bat lehenago. Hala ere, Larzabal ez zen inoiz betirako erretiratu kazetaritzatik eta albisteak idazten jarraitu zuen azken urteetan *Herria* astekarian.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4    Berria. «Mattin Larzabal hil da, Gure Irratia-ko aurkezle historikoa» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-06-03).
2. ↑   «Mattin Larzabal hil da, Ipar Euskal Herriko kazetaritzan ezinbesteko erreferentzia» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2020-06-03).
3. 1 2    «Lankide, eredu eta lagun genuen Mattin Larzabal zendu da» *gureirratia.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-06-03).

Kanpo estekak
-------------

* 2013-12-01ean ARGIA astekarian egindako elkarrizketa: "Ez dela desertuan bizi konturatu behar da euskalduna"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q96030620
* Commonscat Multimedia: Mattin Larzabal

---

 |

* Wd Datuak: Q96030620
* Commonscat Multimedia: Mattin Larzabal
**Orange konderria** (ingelesez: *Orange County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Santa Ana da. 2010eko zentsuaren arabera 3.010.232 biztanle zituen, Orange kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Orange konderriak 2.455,48 kilometro koadro ditu. Horietatik 407,92 ura dira. Beste 2.047,56 lurra dira.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.010.232 pertsonetatik 2.341.472 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.012.973 dira. 44.000 beltzak edo afroamerikarrak. 6.216 amerikar natiboak ziren eta 8.357 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 532.477 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5.593 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 72.117 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5925
* Commonscat Multimedia: Orange County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126675123
* ISNI: 0000 0004 0616 1374
* GND: 4043697-4
* LCCN: n81018462
* NKC: ge383682
* NARA: 10036535
* **Lekuak**
* OSM: 396466
* TGN: 1002748

 |

* Wd Datuak: Q5925
* Commonscat Multimedia: Orange County, California
**Guyana Nederlandarra** (Nederlandaran: *Nederlands-Guiana*) Hego Amerikako iparraldeko kostaldean Herbehereek izandako kolonien multzoari emandako izena da, Mendebaldeko Indietako Konpainia Neerlandesak kudeatzen zituen. Neerlanderan, "kostalde basatia" (De *Wilde* Kust) deitzen zieten kolonia hauei. Egun, Guyana eta Surinam nazioek okupatzen dute eskualdea.

Herbeheretako Guayanaren parte izan ziren:

* Surinam
* Berbice
* Cayena
* Demerara
* Esequibo
* Pomeroon

Historia
--------

Herbehereetako Guayanaren mapa.
Europar konkistatzaileak iritsi aurretik, Karibeak bizi ziren eskualdean. Espainiak eremu osoa eskatu bazuen ere ez zuen okupatu. Eskualdearen lehenengo erreferentzia idatzia 1599koa da, Jodocus Hondius kartografo belgikarrak marraztutako mapa batekoa. 1600tik aurrera Zeelandako probintziatik zetozen kolono Neerlandesak finkatu ziren bertan.

1621ean Mendebaldeko Indietako Konpainia Neerlandesa sortu eta Hego Amerikako kolonien kontrola eman zien, gainbegiratu gabe. Abraham van Peere neerlandarrak koloniaren administrazioa zuzendu zuen, Berbice sortu zuen esploratzaileak. Ingalaterrarekin izandako bigarren gerraren ondoren, Ingalaterrak Probintzia Batuei laga zien gaur egun Surinam okupatzen duen lurraldea, Amsterdam Berriaren truke (egun, New York).

Herbehereetako Guayana ez zen erakunde politikoa izan, adierazpen geografikoa baizik. Izan ere administrazio desberdinak izan zituzten: Demerara Konpainiak kontrolatzen zuen, eta Berbice eta Surinam, berriz, sozietate desberdin eta independenteek kontrolatzen zituzten. Neerlandarrek Guyana Frantsesa kontrolatu zuten ere 1660 eta 1664 urte artean, eta berriz ere 1676 eta 1677 artean.

Bátaviako Errepublikaren garaian (1795-1806), britainiarrek lurraldearen zati handi bat hartu zuten berriro ere. 1814an Napoleondar Gerren ondoren, Erresuma Batuak bi kolonien (Demerara eta Berbice) kontrola lortu zuen, Britainiar Guayana bihurtuz. 1815. urtetik aurrera, bost Guayana izan ziren: Guayana espainiarra edo venezuelarra (Venezuela), Guayana Britainiarra, Guayana Neerlandesa, Guayana Frantsesa eta Guayana Portugesa (Brasil).

1973ko urrian independistek hauteskuandeak irabazi eta Henck Arron (NPS) bihurtu zen gobernu lokaren ministro.

Kolonia hau Herbehereetako Erresumaren parte izan zen 1975era arte, orduan eskualdea inpedendizatu zen Surinam izenarekin.

Ikus, gainera
-------------

* Herbeheretar Inperioa

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Guyana Nederlandarra*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Nuevo mapa de la maravillosa, extensa y rica tierra de Guayana ... с 1598


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1988079
* Commonscat Multimedia: Dutch Guiana

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 134327-0

 |

* Wd Datuak: Q1988079
* Commonscat Multimedia: Dutch Guiana
**Panpako orein-txakurra** (portugesez: ***Veadeiro pampeano***: ) ehiza-txakur brasildarra da; Argentinan eta Uruguain ere aurkitzen ahal dena, Panpa eskualdekoa baita jatorriz. Ohikoa da Brasilen, non bertako txakur-arrazen zaleek ofizialki ezagutua eta definitua duten, baina ez dago NFZren zerrendetan.

Txakurrak panpa-oreinak arakatu, harrapatu eta ehizatzeko erabili ziren, hortik izena, *veadeiro*, orein-txakurra. Beste animalia batzuk (basurdeak, adibidez) arakatzeko ehizakide aproposa izaten jarraitzen du.

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, Ingelesezko Wikipediako «Pampas Deerhound» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-06-11ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10389422
* Commonscat Multimedia: Veadeiro pampeano

---

 |

* Wd Datuak: Q10389422
* Commonscat Multimedia: Veadeiro pampeano
**Panopolis**, Goi Egiptoko IX. nomoko hiriburuaren greziartutako izena da. Bere grezierazko izena, greziar jainkoa den Pan, hirian gurtzen zen Min jainkoarekin lotu izanagatik dator.

Izen egiptoarra: **Ipu** edo **Jent-Min**. Izen greziarra: **Panopolis**. Izen koptoa: **Shmin** edo **Jmin**. Izen arabiarra: **Ajmin** (Akhmin).

Historia
--------

Ipu hiria, Goi Egiptoko nabarmenetako bat izan zen, grekoerromatar garaiko Min eta Repyt jainkoei eskeinitako tenplu garrantzitsu batekin, Herodotok, bere *Historia*n aipatzen duena. Tenpluetaz ia ez da ezer geratzen, hurrengo mendeetan beste eraikin batzuk eraikitzeko erabili baitziren.

Greziar garaian, joko gimnikoak ospatzeagatik eta Pertseoren omenezko bere tenpluagatik nabarmendu zen.

IV. eta V. mendeetan, gune kopto garrantzitsu bat izan zen, gotzainen egoitza, non monasterio eta komentu ugari zegoen. Oraindik hondakin garrantzitsuak geratzen dira. XX. mendearen hasieran, 24.000 biztanle ugari zituen, eta, biztanleria honen heren bat, oraindik koptoa zen

Hondar arkeologikoak
--------------------

Antzinako garaietako tenpluak, bota eta monasterioak, komentuak eta beste eraikin batzuk eraikitzeko erabili ziren, batez ere Erdi Aroan.

* Ramses II.ak eraikitako tenplu baten hondakinak (industen)
* Harkaitzean zulatutako zenbait hilobi (hipogeoak)
* Idazkun kopto ugari
* Henoken liburuaren zatiak.

Aire libreko museoan, honako hauek daude:

* Ramses II.aren alaba zen Meritamonen estatua bat
* Ramses II.aren estatua kolosal baten txatalak
* Tell el-Amarnatik heldutako idatzitako zenbait bloke handi.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q340572
* Commonscat Multimedia: Akhmim

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134931310
* GND: 4084681-7
* LCCN: n85100340
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 21111

 |

* Wd Datuak: Q340572
* Commonscat Multimedia: Akhmim
"Mary Celeste", mamu ontzi ezagunetariko bat.
**Mamu ontzia** mamuek eramandako ontzia da. Historian zehar asko izan dira desagertutako itsasontziak modu batez edo bestez berriro ere ikusia izan dena. Gaia oso ohikoa izan da beldurrezko filmetan eta literaturan. Izen berarekin inor gabe, abandonaturik agertzen diren itsasontziak dira. Hori izan zen, esaterako, Ezadeen itsasontziaren kasua, Itsaso Jonikoan 2015ean nora ezean agertu zena.

Historikoki ezagutzen diren kasuetan historia eta kondaira nahasten dira.

Mamu ontzi ezagunak
-------------------

* Holandar erraria
* Mary Celeste
* Caleuche
* SS Baychimo

"The Flying Dutchman" mamu ontzi ospetsua, Charles Temple Dix margolan batean (1860 inguru)

Mamu ontziak literaturan
------------------------

* *Rime of the Ancient Mariner* (1797-1798), Samuel Taylor Coleridgeren poema luzea, Joseba Sarrionandiak euskaratuta *Marinel zaharraren balada* izenburupean.
* *Rokeby* (1813), Sir Walter Scottena.
* *Drakula* (1897), Bram Stokerren eleberria; Drakula "Demeter" itsasontzi batean Londresera joaten da.

Mamu ontziak zineman
--------------------

* *Ghost Ship*, 2002, Steve Beckek zuzenduta.

Mamu ontziak musikan
--------------------

* *Der Fliegende Holländer* (Holandar erraria), Richard Wagnerren opera, 1843.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Egoitz Fanok EITBn mamu ontziei buruz hitz egiten.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q281019
* Commonscat Multimedia: Ghost ships

---

 |

* Wd Datuak: Q281019
* Commonscat Multimedia: Ghost ships
***Gestes et opinions du docteur Faustroll, pataphysicien*** (euskaraz, *Faustroll doktore patafisikoaren egitandiak eta iritziak*), "Roman néo-scientifique" (eleberri neo-zientifikoa) azpitituluaz, Alfred Jarry frantses idazlearen eleberria da. Eleberria 1911an plazaratu zen, egilea hil eta lau urtera. Liburu hau eta *Ubú erregea* dira Jarryren ezagunenak. 'Patafisikaren sortzaileak lan horietan oinarritu ziren beren proposamena aurrera eramateko.

Egitura
-------

Liburuak zortzi atal eta 41 kapitulu ditu:

* Sarrera
* Patafisikaren elementuak
* Parisetik Parisera itsasoan zehar, edo Robinson belgikarra
* Cefalorgia
* Ofizialki
* Luculoren etxean
* Khurmookum
* Ethernidad

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Eleberriak Faustoll doktorearen abenturak narratzen ditu. Faustoll 63 urteekin jaio zen eta patafisikaren aitzindaria izan zen. Diziplina horrek «salbuespenak gobernatzen dituen legeak ikertzen ditu». Narrazioak Faustollen abenturak Parisen zehar azaltzen ditu. Ibilbide horretan berarekin Bosse-de-Nage babuinoa joango da. Gertaerekin batera egileak azalpen filosofikoak eta matematikoak emango ditu horretako lengoai absurdoa erabiliz. Eleberriak dadaismoaren eragin handia erakusten du.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** *Gestes et opinions du docteur Faustroll, pataphysicien* liburua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q201668

 |

* Wd Datuak: Q201668

Ikus, baita ere
---------------

* 'Patafisika
**Meade konderria** (ingelesez: *Meade County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Meade da. 2010eko zentsuaren arabera 4.575 biztanle zituen, Meade kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Meade konderriak 2.536,49 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,26 ura dira. Beste 2.533,23 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,8 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.575 pertsonetatik 4.437 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 676 dira. 31 beltzak edo afroamerikarrak. 31 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 18 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 51 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q247715
* Commonscat Multimedia: Meade County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144263018
* LCCN: n82009739
* **Lekuak**
* OSM: 1070343
* TGN: 2000719

 |

* Wd Datuak: Q247715
* Commonscat Multimedia: Meade County, Kansas
Konputazioaren teorian, **Mealy makina** bat automata-finitu mota bat da, non irteera-datuak uneko egoeraren eta sarrera-datuen menpekoa den. Hori Moore makinaren desberdina da, zeinen irteera balioak soilik bere uneko egoeraren menpekoak diren. Mealy makina transduktore finitu mota bat da; egoera eta sarrera-datu bakoitzeko, gehienez trantsizio bat gerta liteke.

Historia
--------

**Mealy makina**, George H. Mealy ikertzailearen ohorez izendatu zen. 1955. urtean kontzeptua "Zirkuitu Sekuentzialak Sintetizatzeko Metodoa" izeneko artikuluan aurkeztu zuen.

Definizio formala
-----------------

Mealy Makina baten diagrama, zeinak *'1'* idazten duen sarreran *'aa'* edo *'bb'* aurkitzen den bakoitzean. 
Mealy makina bat 6-kote batez defini daiteke: {\displaystyle (S,S\_{0},\Sigma ,\Lambda ,T,G)}. Non:

* {\displaystyle S}: Egoeren multzo finitua.
* {\displaystyle S\_{0}\in S}: Hasierako egoera.
* {\displaystyle \Sigma }: Sarrerako alfabetoa izeneko multzo finitua.
* {\displaystyle \Lambda }: Irteerako alfabetoa izeneko multzo finitua.
* {\displaystyle T:S\times \Sigma \to S}: Trantsizio funtzioa, egoera bat eta sarrera datu bat emanez, hurrengo egoera ematen duena.
* {\displaystyle G:S\times \Sigma \to \Lambda }: Irteerako datuen funtzioa, egoera bakoitzaren araberako irteera datuak ematen dituena

Mealy eta Moore makinen alderaketa
----------------------------------

Bai **Mealy makinak**, bai Moore makinak, biak automata finituak dira, ez dute amaierako egoerarik eta sarrera-datu bakoitzerako irteera-datu bat itzuliko dute.

Moore makinaren baliokide den **Mealy makinak** egoera kopuru bera edo gehiago izango ditu.

Moore makinetan irteera-datuak egoera bakoitzaren menpe daude eta, **Mealy makinetan**, ordea, egoeraren eta sarrerako datuaren (hau da, trantsizioaren) menpe.

Bi makina mota hauek, zirkuitu elektrikoak eraikitzeko erabiltzen dira.

**Mealy makinek** sarrerekiko azkarreko funtzionatzen dute. Orokorrean erloju-ziklo berean erreakzionatzen dute. Moore makinetan logika gehiago behar da irteerak dekodetzeko, atzerapen handiagoa sortuz.

**Mealy makinetan** irteera-datuak erloju-ziklo amaieran gauzatzen dira, Moore makinetan, logika gauzatu eta gero, edonoiz gauzatu daitezke.

Ikus, gainera
-------------

* Automata finitu
* Moore makina

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1126309
* Commonscat Multimedia: Mealy machine

---

 |

* Wd Datuak: Q1126309
* Commonscat Multimedia: Mealy machine
**Pekan Tutong** Bruneiko Tutong barrutian dagoen mukim edo azpibarruti bat da, barrutiaren iparmendebaldean.

Mugak
-----

Iparraldean, Hegoaldeko Txinako Itsasoa du, iparrekialdean, Keriam mukim edo azpibarrutiarekin muga egiten du, hegoekialdean, Kiudang mukim edo azpibarrutiarekin, Tanjong Maya mukim edo azpibarrutia du hegoaldean eta, azkenik, Telisai mukim edo azpibarrutiarekin egiten du muga hegomendebaldean.

Herrixkak
---------

* Pekan Tutong
* Bukit Bendera
* Kampong Suran
* Kampong Sungai Basong
* Kampong Panchor Papan
* Kampong Panchor Dulit
* Kampong Sengkarai
* Kampong Serambangun
* Kampong Penanjong
* Kampong Tanah Burok
* Kampong Kuala Tutong
* Kampong Penabai
* Binturan

Beste toki batzuk
-----------------

### Uharteak

* Pulau Selawat
* Tanjong Kuala Tutong

### Herriak

* Pantai Seri Kenangan

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2742235
* Commonscat Multimedia: Pekan Tutong

---

 |

* Wd Datuak: Q2742235
* Commonscat Multimedia: Pekan Tutong
**Meagher konderria** (ingelesez: *Meagher County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua White Sulphur Springs da. 2010eko zentsuaren arabera 1.891 biztanle zituen, Meagher kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Meagher konderriak 6.202,4 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,38 ura dira. Beste 6.195,03 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,3 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.891 pertsonetatik 1.855 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 28 dira. 2 beltzak edo afroamerikarrak. 4 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 22 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491569
* Commonscat Multimedia: Meagher County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159455802
* LCCN: n81056888
* **Lekuak**
* OSM: 1740637
* TGN: 2001289

 |

* Wd Datuak: Q491569
* Commonscat Multimedia: Meagher County, Montana
**Pelagianismoa** Pelagio heretikoak V. mendean sortutako doktrina eta sekta kristaua da. Pelagianismoak ukatu egiten zuen jatorrizko bekatua; doktrina honen arabera gizonak badu bekatua alde batera utzi eta salbazioa iristeko ahalmena, eta ez du graziaren beharrik hori lortzeko. Bestalde, gizonak grazia irabazi egin behar duela zioen, ez datorkiola berez. San Agustin doktrina honen kontra agertu zen. Zenbait kontziliotan pelagianismoaren kontrako iritziak azaldu ziren eta azkenik, 431. urtean Efesoko kontzilioak debekatu zuenez gero desagertu egin zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014-10-25 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q122398
* **Identifikadoreak**
* NDL: 00665139
* NKC: ph124024
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q122398
**Oneontako New Yorkeko Unibertsitate Publikoa** (izen laburra: **SUNY Oneonta**) Estatu Batuetako unibertsitatea da (Oneonta, New York), 1889an eskola normal gisa sortua. 1951az geroztik unibertsitate bihurtu zen. Oneonta Unibertsitateak lau urteko graduko programa ematen die ikasleei titulu osagarriak lortzeko aukerarekin. 2011tik aurrera, 5900 lagun inguruk ikasten dute bertan.

Unibertsitateak akreditaziorako hainbat erakunderekin lankidetzan dihardu, eta horri esker, ikasleei hezkuntza programa osagarriak eskaini ahal dizkie diziplina ekonomikoetan, ekologian eta kimikan, musikan eta beste batzuetan. Unibertsitateen arteko integrazioak Amerikako eta atzerriko unibertsitateekin beren hezkuntza azpiegitura propioak garatzea eta langileak, ikasleak eta teknologiak trukatzea ahalbidetzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4146980
* Commonscat Multimedia: State University of New York at Oneonta

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132510288
* ISNI: 0000 0001 2160 918X
* LCCN: n79060720

 |

* Wd Datuak: Q4146980
* Commonscat Multimedia: State University of New York at Oneonta
**Luis Patricio Ormazábal Mozó** (1979ko otsailaren 12a), **Patricio Ormazábal** bezala ezaguna, Txileko futboleko gerentea eta erdilari gisa jokatu zuen futbolari ohia da.

kirol karrera
-------------

Haurtzaroan, Ormazábal Escuela de Fútbol Municipal de Curicó-n egon zen (Curicóko Udal Futbol Akademia), geroago Juventud 2000 izendatua, Luis Hernán Álvarez futbolari profesional ohiak sortu zuena. Ondoren, Universidad Católicara joan zen gazteen mailara.  Behin Unibertsitate Katolikoan, hamaikakoarekin txandakatzen hasi zen 1997an debutatu zuenetik. Zelai erdi osoan jokatu zuen defentsan edo 5 bikoitzean, alboko erdian edo erasoko erdilari gisa ere. Taldean zuen papera handitu egin zen urtero, Miguel Ramírezen ondoren bigarren taldeko kapitain izateko eskubidea lortuz.

2003an, San Lorenzo de Almagrora eraman zuten, eta Néstor Raúl Gorosito lagun ohiarekin jokatu zuen. Denboraldi erdia bakarrik iraun zuen han, eta Sarandiko Arsenalera joan zen.

2004ko denboraldian, Universidad Católica-ko jarraitzaile guztiak jo zituen Universidad de Chile- rekin sinatuz. Mugimendu hau kapitain ohiaren bizkarreko sastada handitzat hartu zen.

Urtebete geroago, Dorados de Sinaloara eraman zuten, eta ez zuen jolasteko denbora askorik aurkitu. Laster itzuli zen Universidad de Chilera 2006ko denboraldirako Universidad Católicaren zaleekin zuen harremana are okerragoa izan zen.

2007an, Católicara itzuli zen, José del Solar entrenatzaileak transferentzia jaisten utzi ostean. Adierazi du azkenean etxean bezala sentitzen dela, bere gaztetxean, baina zaleek ez diote harrera egokirik egin.

Nazioarteko ibilbidea
---------------------

Ormazabalek Txile ordezkatu zuen 17 urtez azpikoen mailan 2017ko Hego Amerikako Txapelketan  eta 20 urtez azpikoen mailan 1999ko Hego Amerikako Txapelketan. 

2000. urtean, Txile ordezkatu zuen bai 2000ko CONMEBOL Olinpiar Txapelketan eta bai 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan, brontzezko domina irabaziz. 

Senior mailan, zazpi partida egin zituen Txilen 2000 eta 2003 artean

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «"Juventud 2000": La Academia de los sueños» *VLN Radio* 29 September 2019.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Nóminas de Chile para Campeonatos Sudamericanos Sub-17» *Partidos de la Roja*.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Nóminas de Chile para Campeonatos Sudamericanos Sub-20» *Partidos de la Roja*.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *¿Qué fue de los medallistas de la Roja en Sydney 2000?.*  AS Chile 29 September 2018.
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Patricio Ormazábal» *Partidos de la Roja*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q955202

 |

* Wd Datuak: Q955202
**Patrick Brontë** (Emdale, Down konderria (egungo Ipar Irlanda); 1777ko martxoaren 17a- Haworth, Yorkshire; 1861ko ekainaren 7a) idazle eta apaiz anglikano izan zen. Brontë anaia-arreben aita izan zen.

Biografia
---------

Gizon kulto hori eskolara joan zen hamasei urte bete arte. Ikasketak finantzatzeko, gurasoek bi hektarea lur baino gehiago alokatu behar izan zituzten. Geroago eskola pribatu bat sortu zuen. Irakasle gisa lan egin zuen eta dirua aurreztea lortu zuen. Horri esker Cambridgeko St John 's College unibertsitatean sartzea lortu zuen. Hori ohiz kanpoko gertakaria da; izan ere, jatorri irlandarra eta apala zuenez, ohikoena Dublingo Trinity Collegen sartzea zatekeen, Cambridgeko Trinity Collegen adinako sonarekin, eta ez hain erakunde ospetsuan. Thomas Tighe bake-epaileak, parlamentari baten semea eta parlamentuko bi kideren senidea, Established Church of Irelandeko ministroa eta mugimendu ebanjelikoen jarraitzaileak, lagundu zion ere bai. Bere Bachelor of Arts titulua eskuratu ondoren, 1806ko abuztuaren 10ean, apaiz-anglikano ordenatu zen; diru asko ez zuten ikasle gehienek hori egiten zuten. 

1812an, sei urte geroago, Maria Branwell ezagutu zuen. Maria Kornualleskoa zen. 1812ko abenduaren 29an ezkondu ziren eta sei seme-alabak izan zituzten. Familia 1820an Haworthko parrokia-etxean egokitu ziren. Etxe hori egun museoa da. 

Patrick Brontëk apaiza gisa lan egin zuen, bikarioaren funtzioa betetzen. Bere maila "curate"arena zen. Arthur Wellesleyren, Wellingtongo lehen dukearen zale amorratua zen eta harek bezela bizitza osoa gorbata zuri handi bat eramango zuen, bere janzkeraren ezaugarria izanik. Brontë familia ideologikoki oso kontserbadorea zen, aitarengandik hasita. Haien ustez Aitasantua Satan bera zen eta, sarritan, elizaren gaien inguruko eztabaidetan parte hartu zuen, beti jarrera atzerakoiak defendituz. Elizabeth Gaskell idazleak gizon hipokondriako eta misantropo gisa deskribatu zuen. Dena dela, bere jarrera bere alabekin irekia izan zen: haien ikasketaz kezkatu zen eta Cowan Bridge eskolara bidali zituen. 

Oso gazte alargun gelditu zen baina ez zuen lortu berriro ere ezkontzea. 84 zituelarik hil zen.

Obra
----

Bereak dira *Cottage Poems* (1811), *The Rural Minstrel* (1814) eta *The Cottage In The Wood* (1816) liburuak, baita egunkarietako artikuluak, poemak eta liburuxkak ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Patrick Brontëren poemak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2057461
* Commonscat Multimedia: Patrick Brontë

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 74761196
* ISNI: 0000 0000 8266 2382
* BNF: 16553748j (data)
* GND: 123472857
* LCCN: n78089075
* CiNii: DA05887104
* SNAC: w6z71f2k
* SUDOC: 115454241
* Open Library: OL1812052A
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 7125

 |

* Wd Datuak: Q2057461
* Commonscat Multimedia: Patrick Brontë
Mendebaldean odaliskaren irudi sexuala zabaldu da.
Jules Joseph Lefebvreren margolana, 1874. Odasliskak nesken biluztasuna erakusteko aitzakia bihurtu ziren.
**Odalisca** (turkieraz: '**odalık'**) Otomandar inperioan sultanaren haremeko neska esklaboa zen. Sultanaren ohaideen eta emazteen laguntzailea zen. Denborarekin ere bera ohiadea izateko aukera izaten zuen edota, zorte handiz, emaztea. Nahiz eta mendebaldean zabaldu den irudi sexuala, berez haremeko zerbitzaria zen.

Etimologia
----------

Mendebaldean zabaldu den «odaliska» hitza frantsesetik dator, *odalisque*, eta hau, halaber, turkieratik, *odalık*. Turkierako hitzat bi elementu biltzen ditu: *oda* ('logela') eta *lık* ('andereño'); literalki «gelazian» zen baina denboraz «ohaide» esanahia hartu du.

Egungo esanahia
---------------

Gaur egun «odaliska» hitzak esanahi anbiguoa du. Odaliska bat aberats baten ohaidea izan daiteke, baina baita ere sabel dantzariak. Indian ere devadasiekin nahasten da kontzeptua.

Egoera
------

Odaliska harem barruan ez zen ohaidea, hasieran behintzat ez. Haremen ierarkian berarena maila baxuena zen, hau da, ez zen gizonen zerbitzaria beste emakumeena baizik. Askotak sultanei eta aberatseei opari gisa ematen zizkieten esklabo hauek. Odaliska "Sultan Ama" edo "Sultán Valide" agindupean zegoen (turkieraz: '**والده سلطان'**).

Odaliska bat oso ederra bazen edota abesteko edo dantzatzeko habilidade bereziak bazituen, denborarekin sultanaren ohaidea izateko aukera izango luke. Behin ohaidea gisa onartuta eta seme-alaba bat baldin bazuen, haurra sultanak onartu ezkero, neska automatikoki emaztea bihurtuko zen (legalki sultan batek lau emazte izateko gai zen).

Artean
------

Mendebaldeko artean, XIX. mendean, batez ere margolaritzan baina baita ere eskulturan, odaliska neska gaztea eta ederra zen, sexua eskaintzen zuen haremeko gaztea; irudiak nesken biluztasuna erakusteko aitzakia zen. Joera hori Orientalismo barruan kokatzen zen eta gaiaren inguruan margolan erotiko ugari sortu ziren. Beste askoren artean margolari hauek landu zuten gaia: Ingres, Manet, Matisse, Pierre-Auguste Renoir‎, Mariano Fortuny... Errepresentazio horiek ez zuten errealitatearekin lotura handirik.

Iruditegia
----------

* Jean Auguste Dominique Ingresen Odaliska Handia (1814).Jean Auguste Dominique Ingresen *Odaliska Handia* (1814).
* Adrien Henri Tanouxen Odaliska (1920).Adrien Henri Tanouxen *Odaliska* (1920).
* Jean-Joseph Benjamin-Constanten Odaliska (1920).Jean-Joseph Benjamin-Constanten *Odaliska* (1920).
* Luis Ricardo Faleroren Begikoa.Luis Ricardo Faleroren *Begikoa*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  DelPlato, Joan (2002). *Multiple Wives, Multiple Pleasures: Representing the Harem, 1800–1875*. Fairleigh Dickinson University Press. 9 or. ISBN 0838638805.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Odalsikak margolaritzan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q622630
* Commonscat Multimedia: Odalisques

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300249146

 |

* Wd Datuak: Q622630
* Commonscat Multimedia: Odalisques
**Hego Afrikako lehoia** edo **Transvaalgo lehoia** (***Panthera leo krugeri***) basabizitzan dirauen lehoi azpiespezierik handi eta mardulenetarikoa da.

Arren pisua 180-200 kilo artekoa da batez beste, baina 220 kiloak gainditzen dituzten arrak sarritan aurki daitezke. Ehizatutako arrarik handiena 300 kilo inguru pisatu zuen (1936. urtean ehizatutakoa), hortik beherago dauden pisu eta tamaina erraldoiak ere ezagutu dira, adibidez 251 eta 272 kiloko ar bi. Emeek 120-150 kilo artean pisatzen dute, batezbesteko pisua 130 kilo inguruan izanik.

Melanismo kontuengatik azpiespezie honetan beste azpiespezietan baino lehoi zuri gehiago zenbatu izan dira, Hego Afrika lehoi zuri kopuru gehien duen herrialdea izanik.

Afrikako hegoaldeko lau herrialdetatik hedatzen da azpiespezie hau, Hego Afrika (Kruger Parke Nazionalak biltzen du azpiespezie honetako populaziorik handiena), Suazilandia, Zinbabue eta Mozanbiketik zehar hain juxtu ere.

Erreferentziak
--------------

* **(Ingelesez)** IUCN: Galzorian diren espezieen zerrenda gorria.
* **(Ingelesez)** Felidoen basabizitzarako kontserbaziorako plana.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2118614
* Commonscat Multimedia: Panthera leo melanochaita
* Wikispecies Espezieak: Panthera leo krugeri

---

* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 5219408
* ITIS: 726450
* MSW: 14000234
* NCBI: 637857

 |

* Wd Datuak: Q2118614
* Commonscat Multimedia: Panthera leo melanochaita
* Wikispecies Espezieak: Panthera leo krugeri
**Marshall konderria** (ingelesez: *Marshall County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua McPherson da. 2010eko zentsuaren arabera 10.117 biztanle zituen, Marshall kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Marshall konderriak 2.344,22 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,75 ura dira. Beste 2.331,46 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,32 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.117 pertsonetatik 9.920 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 193 dira. 26 beltzak edo afroamerikarrak. 26 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 22 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 118 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Marshall County, Kansas age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q377011
* Commonscat Multimedia: Marshall County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139563502
* LCCN: n81058983
* **Lekuak**
* OSM: 1070424
* TGN: 2000718

 |

* Wd Datuak: Q377011
* Commonscat Multimedia: Marshall County, Kansas
**Marshall konderria** (ingelesez: *Marshall County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Idabel da. 2010eko zentsuaren arabera 15.840 biztanle zituen, Marshall kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Marshall konderriak 1.105,76 kilometro koadro ditu. Horietatik 144,66 ura dira. Beste 961,09 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,32 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.840 pertsonetatik 13.262 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.212 dira. 227 beltzak edo afroamerikarrak. 1.492 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 29 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 827 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489306
* Commonscat Multimedia: Marshall County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154770498
* LCCN: n80109356
* **Lekuak**
* OSM: 1822224
* TGN: 2001670

 |

* Wd Datuak: Q489306
* Commonscat Multimedia: Marshall County, Oklahoma
**Marshall konderria** (ingelesez: *Marshall County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Leola da. 2010eko zentsuaren arabera 4.656 biztanle zituen, Marshall kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Marshall konderriak 2.295,31 kilometro koadro ditu. Horietatik 124,73 ura dira. Beste 2.170,58 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.656 pertsonetatik 4.255 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 317 dira. 5 beltzak edo afroamerikarrak. 343 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 9 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 44 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495198
* Commonscat Multimedia: Marshall County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144239328
* LCCN: n79151137
* NARA: 10047141
* **Lekuak**
* OSM: 1739833
* TGN: 2001815

 |

* Wd Datuak: Q495198
* Commonscat Multimedia: Marshall County, South Dakota
**Meagako Estazio Megalitikoa**. Aztarna megalitiko bakarra ikus daiteke, tumulu bat. Beste bat bazegoen baina desageru zen.

Historiaurreko monumentuak
--------------------------

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak. Inguru honetan sukarriz egindako tresna asko agertzen dira eta horrek inguru honek izan zuen aktibitatea adierazten du. Gaur egun ere artzaintza trasumantearen presentzia handia da.

Kokapen geografikoa
-------------------

Geografikoki Gipuzkoako Getariako Meagan dago.

Sailkatutako monumentuak
------------------------

Estazio honetan monumentu megalitiko bakarra dago:

### Tumuluak

Guztira bi ezagutu dira:

* Arriaundi I
* Arriaundi II (desagertuta)

Egoera legala
-------------

Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan bi monumentu aipatzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jarularitza Kuntura Hondarea webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070839

 |

* Wd Datuak: Q61070839
**MacGuffin** bat (batzuetan **McGuffin** idazten da; euskaraz, **Makgufin** idatzi izan da) kontakizun batean erabiltzen den baliabidea da, istorioan garrantzia gutxi edo batere izan ez arren, pertsonaiek argumentuan aurrera jarraitzeko balio duena.

Alfred Hitchcock zuzendari eta produktoreak egin zuen teknika ezagun, baita hitza bera ere, 1939an Columbiako Unibertsitatean emandako hitzaldi batean. Honela esan zuen Hitchcockek: "Estudioan izen bat daukagu, 'MacGuffin' esaten diogu. Edozein istorio sortzen duen elementu mekanikoa da. Lapur-istorioetan ia beti lepoko bat izaten da eta espioen istorioetan paper multzo bat".

Izenaren jatorria
-----------------

Hitchcockek François Truffautekin burututako liburu-elkarrizketan izenaren jatorriaz mintzatu zen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Izenak jatorria Music hallean du. Bi gizon tren batean zihoazen eta haietako batek besteari honakoa galdetu zion: "¿Zer duk hire buru gaineko maletegian doan pakete hori?". Besteak honakoa erantzun zion: "Ah, hori McGuffin bat duk". Beste gizonak bigarrengoz galdegin zion: "Zer duk McGuffin bat?", eta bere bidaiakideak erantzun: "MacGuffin bat Eskozian lehoiak ehizatzeko gailu bat duk". "Baina Eskozian ez zagok lehoirik", bota zion lehenbiziko gizonak. "Orduan hor dagoena ez duk MacGuffin bat", amaitu zuen bigarrenak.* |  » |

Deskribapena
------------

MacGuffina beste narrazio baliabideetatik desberdintzen duena zera da: ez duela axola zehazki zer den. Istorioan motibazio bat sortzen duen bitartean nahikoa da. Istorioko pertsonaiek MacGuffinaren garrantzia onartuko dute eta horren arabera egingo dituzte ekintzak, baina ez du istorioan garrantzirik izango.

Oso baliabide erabilia da filmetan, thrilleretan bereziki. Ohikoa da MacGuffina filmaren hasierako elementu nagusia izatea, ondoren, protagonisten motibazioak eta arazoak agertzen doazen neurrian garrantzia galtzen joateko. Batzuetan filmaren amaierarako ahaztuta geratzen den elementua da.

Adibideak euskal literaturan
----------------------------

* Rafa Egigurenen Chevrolet tropikala nobelan: Migel Salaberria protagonistaren erlojua, Ernesto Guevararen txapela, emakume kubatarrak erosteko eskatzen dion irratia.
* Harkaitz Canok Linterna Gorria aldizkarian eskaini zuen elkarrizketa batean azaldu zuenez , *Berria* egunkarian idazten zituen zutabeetan askotan erabiltzen zuen baliabide hori. "Polita da hori eta gero irakurlea ez konturatzea makgufin horretaz" gehitu zuen.

Adibideak zineman
-----------------

* Quentin Tarantinoren *Pulp Fiction* (1994) filmean, maleta.
* Guy Ritchieren *RocknRolla* (2008) filmean, Uri Omovichen koadroa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Pakistango tea hartzen Harkaitz Canorekin -* Linterna Gorria*.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488733
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q488733
**Meade konderria** (ingelesez: *Meade County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sturgis da. 2010eko zentsuaren arabera 25.434 biztanle zituen, Meade kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Meade konderriak 9.020,54 kilometro koadro ditu. Horietatik 30,73 ura dira. Beste 8.989,81 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,82 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 25.434 pertsonetatik 23.724 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 773 dira. 307 beltzak edo afroamerikarrak. 563 amerikar natiboak ziren eta 18 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 162 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 17 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 643 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495269
* Commonscat Multimedia: Meade County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153595102
* LCCN: n79092556
* **Lekuak**
* OSM: 1739837
* TGN: 2001816

 |

* Wd Datuak: Q495269
* Commonscat Multimedia: Meade County, South Dakota
Peténen sartzeko bideak XVII. mendean.
**Martin Urtsua Arizmendi** (Arizkun, 1653ko otsailaren 22a - Manila, Filipinetako kapitaintza nagusia, 1715eko otsailaren 4a), Lizarragako kondea, nafar konkistatzaile eta kolonizatzailea izan zen. 1709-1715 bitartean Filipinetako gobernadorea eta jeneral gorena izan zen

Bizitza
-------

Juan Urtsua eta de Maria Agerreren semea zen. Migel lehengusuarekin Espainia Berrira joan zen. 1686an Juana Bolliorekin ezkondu zen. Juanaren aita, Santiago Bollio, Yucatágo kapitaintza nagusiko errege-ogasunaren administratzailea zen.

Yucatánen zazpi urtez zerbitzatu ostean, penintsularen barnealdea konkistatzeko eta Guatemalarako bidea irekitzeko proiektu bat aurkeztu zuen, 1693an onartua izan zena. 1696-1697 bitartean, Roque de Soberanis gobernadorea aurka jarri bazitzaion ere, Guatemalako iparraldean dagoen Petén eskualdea konkistatu zuen. Horrela, Petén Itzá aintzirako uharte batean kokaturik zegoen Tayasal, maien azken gotorlekua, espainiarren esku erori zen. Esker onez, Karlos II.a erregeak Yucatango jeneral goren eta gobernadore izendatu zuen.

1704an Filipinetako kapitaintza nagusira lekualdatu zuten, eta ondoko urtean Lizarragako konde titulua eman zioten. 1709ko abuztuaren 25ean Filipinetako gobernadore eta jeneral goren bilakatu zen, eta baita Errege Auzitegiaren presidente ere. Kolonizazioa jarraitu eta kristau misiolarien lana laguntzeaz gain, pirata ingeles eta mairuen aurka borrokatu behar izan zuen. Karguan egon zen 1715eko otsailaren 4an hil zen arte.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  Martín de Ursúa y Arizmendi[*Betiko hautsitako esteka*] Gran Enciclopedia Navarra. Fundacion Caja Navarra. Enciclopedianavarra.com
2. ↑  Martín de Ursúa y Arizmendi Biografiasyvidas.com.
3. ↑  Francisco de Elorza Y Rada, *"A narrative of the conquest of the province of the Ytzas in New Spain : performed by ... Martin de Ursua y Arizmendi / and described by ... Francisco de Elorza y Rada "*, Les Éditions Genet, Paris, 1930

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2362335
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305139434
* ISNI: 0000 0004 1751 602X
* SUDOC: 170451089
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 134231
* GEN: 20183
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q2362335