recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Arritxurietako harrespila.
Elorritako Gainako harrespila.
Basateko harrespila.
**Oartzungoko Estazio Megalitikoa**. Aztarna megalitiko asko ikus daitekeestazio honetan, ia geienak harrospilak, batzutan bata bestearen gainean. Guztira hamahiru dira ezagutzen direnak. Dena dela, gehiago ere egon daiteke. Oiartzungo monumentu megalitiko ikusgarriena Ipar Oielekuko harrespila da. 10 metro diametroko zirkulua osatzen dute biribilean jarritako harriek.

Historiaurreko monumentuak
--------------------------

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak. Inguru honetan sukarriz egindako tresna asko agertzen dira eta horrek inguru honek izan zuen aktibitatea adierazten du. Gaur egun ere artzaintza trasumantearen presentzia handia da.

Kokapen geografikoa
-------------------

Lurraren izaera bikoitza da, granitozkoa eta kareharrizko gunez osatua. Estazioa Oiartzun inguruan hasten da, bertatik Bianditzeraino igoz. Udalerri bakarrean dago, Oiartzunen.

Sailkatutako monumentuak
------------------------

Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak

Bakarra dago:

* Gainzabal

### Harrespilak

* Arritxulangaña
* Arritxurieta
* Basate
* Egiar
* Elorritako Gaña
* Kauso I
* Kauso II
* Munerre
* Oianleku ipar
* Oianleku hegoa
* Urkullu Txiki Egia
* Arritxurietako Gaña

Egoera legala
-------------

Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan 13 monumentu aipatzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritzaren Kultura Ondarea webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070833

 |

* Wd Datuak: Q61070833
**Zenbaki pentatopiko** bat Pascalen triangeluko bosgarren diagonalean dauden zenbakiak dira, 1 4 6 4 1 errenkadako lehen elementutik hasita; bai eskuinetik ezkerrera, bai ezkerretik eskuinera izan daitezke.

Lehenengo zenbait gai hauek dira:

1, 5, 15, 35, 70, 126, 210, 330, 495, 715, 1001, 1365 
 Bost luzerako pentatope batek 70 esfera dauzka. Geruza bakoitzak lehenengo bost zenbaki tetraedrikoak adirazten ditu. Adibidez, azpiko geruzan (berdean) 35 esfera ditu guztira.
Zenbaki pentatopikoak geometria diskretuko zenbaki irudikatuak dira, erregularra izan daitezkeenak. *n-*garren zenbaki pentatopiko baten formula hau da:

{\displaystyle {n+3 \choose 4}={\frac {n(n+1)(n+2)(n+3)}{24}}={n^{\overline {4}} \over 4!}.}
Hiru zenbaki pentatopikotik bi zenbaki pentagonalak ere badira. Hau da, (3*k* − 2)-garren zenbaki pentatopikoa ((3*k*2 − *k*)/2)-garren zenbaki pentagonala da eta *(3k − 1)*garren zenbaki pentatopikoa ((3*k*2 + *k*)/2)-garren zenbaki pentagonala da beti. *3k*-garren zenbaki pentatopikoa zenbaki pentagonalen formulan −(3*k*2 + *k*)/2 adierazpen negatiboa hartzean lortzen den zenbaki pentagonal orokortua da.. (Adierazpen guzti hauek zenbaki arruntak ematen dituzte beti).

Zenbaki pentatopikoen alderantzizkoen batura infinitua egitean {\displaystyle 4 \over 3} lortzen da. Kalkulu hau serie teleskopikoak eginez lor daiteke:

{\displaystyle \sum \_{n=1}^{\infty }{4! \over {n(n+1)(n+2)(n+3)}}={4 \over 3}}
Zenbaki pentatopikoak n-garren lehen zenbaki tetraedikoak batuz lor daitezke ere.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1403502

 |

* Wd Datuak: Q1403502

1. 1 2 3  **(Ingelesez)** «Binomial coefficients binomial(n,4)», *The On-Line Encyclopedia of Integer Sequences*.
2. ↑   **(Ingelesez)** Deza, Elena; Deza, M..  (2012). «Figurate Numbers» *World Scientific*: 162. ISBN 9789814355483..
3. ↑   **(Ingelesez)** Rockett, Andrew M..  (1981). «Sums of the inverses of binomial coefficients» *Fibonacci Quarterly* 19 (5): 433–437.. Theorem 2, p. 435.
**Zarakarra** edo **oskola** larruazalean azaltzen den aldi baterako gogorgunea da. Gorri edo arre kolorekoa da, eta plaketaz eta odolez dago osatua. Orbaintzean zauriak estaltzeaz arduratzen da, baita birsortzen ari den dermisa babesteaz ere. Bigarren mailako lesio dermatologiko mota da.

Fisiopatologia
--------------

Zarakarra formazio solido lehorreko gogorgunea da, eta azaleko lesio exudatibo, banatzaile edo hemorragiko bati gainjartzen zaio. Exudatuez, zornez eta lehorturiko odolez dago osatuta. Zarakarra eratzeko prozesuari **inkrustazio** edo **zarakartze** deritzo.

Exudatu edo jariakitako (serositatea, odola edo zornea) lehortzearen ondorioz osatzen den oinarrizko bigarren mailako lesioa da, zauri baten ondorioz larruazalaren gainean sortzen dena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Real Academia Nacional de Medicina. Diccionario de Términos Médicos. Madrid: Ed. Panamericana; 2012.
2. ↑  Diccionario Enciclopédico Vox 1. Larousse Editorial; 2009.

Ikus gainera
------------

* Anpulua
* Orbaintzea
* Larruazaleko oinarrizko lesioak

Kanpo estekak
-------------
Xinhua albiste agentziaren egoitza nagusia Beijingen.
**Xinhua Albistea Agentzia** (txinera sinplifikatuz: 新华通讯社; txinera tradizionalez: 新華通訊社; pinyineraz: Xīnhuá tōngxùnshè) Txinako Herri Errepublikako albiste agentzia ofiziala da, herrialdean dauden bi albiste agentzietako bat da, Txinako Herri Errepublikako gobernuak kontrolatzen duena.

Xinhua agentzia 1931ko azaroan sortu zen "Txina Gorriko Albiste agentzia" izenerakin, 1937an gaur egungo izena jarri zioten. 1944ean nazioarte mailan albistea igortzen hasi zen Bigarren Mundu Gerran.

Komunistak Txinaz bereganatu zirenetik Txinako Herri Errepublikako gobernuaren albiste agentzia ofiziala da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Txineraz)** **(Ingelesez)** Xinhua albiste agentziaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q204839
* Commonscat Multimedia: Xinhua News Agency

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151159020
* ISNI: 0000 0004 1784 7363
* BNF: 12412367x (data)
* GND: 1084057-6
* LCCN: n81023101
* NDL: 00300443
* NKC: ko2009518692
* SUDOC: 033236976
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q204839
* Commonscat Multimedia: Xinhua News Agency
Zaragozako Ituna
**Zaragozako ituna** 1529ko apirilaren 22an Gaztelak eta Portugalek sinatutako ituna izan zen. Karlos I.a eta Joan III.a ziren garaiko erregeak.

Aurrekariak
-----------

1494an, Gaztelak eta Portugalek Tordesillasko ituna sinatu zuten, mundua bi eragin gunetan banatuz eta Ozeano Atlantikoaren erdian zegoen meridianoak mendebaldea Gaztelari eman zion ekialdea Portugalentzako zen bitartean.

XVI. mendean, portugaldarrak Ekialdeko Indietara iritsi ziren Afrika inguratuz eta Indiako ozeanoa zeharkatuz.

Beranduxeago, Portugal Espezierian, Moluka uharteak, ezarri zen. Uharte hauek ziren espezia ekoizle garrantzitsuenak (iltzea, piperra, kanela eta intxaur muskatu)a eta horixe zen garai hartan bidaiak egiteko arrazoi nagusienetako bat.

Magalhães-Elkanoren espedizioa (1519-1522) Moluka uharteetara mendebalderantz bidaiatuz iritsi ondoren, Karlos enperadoreak beste espedizio bat bidaltzea erabaki zuen han Gaztelako indarrak ezarri nahian. Horrelaxe bidali zuen García Jofre de Loaisaren espedizioa. Espedizio hau Moluketara iritsi zen eta Tidore sortu zuen. Bertan aurrez ezarrita zeuden portugaldarrekin liskarretan hasi ziren eta gaztelauak alderdi txarrena jasan zuten.

Tordesillasko meridianoa garbi zegoen, baina antimeridianoa zaila zen zehazten garaiko tresnekin. Egiterik izan balitz, Molukak eta Filipinak berak ere Portugalen aldean zeudela garbi ikusiko zen, baina ez zuten sekula argitu.

1524an, Badajoz-Elvaseko Batzordea egin zuten, baina bilera batzuen ondoren, ez zuten soluziorik aurkitu.

1526ko martxoaren 11n, Karlos enperadorea Elisabet Portugalgoarekin ezkondu zen eta bi koroak elkartuta ziruditen, Molukei buruzko akordioa ere ahalbidetuz. Enperadoreak ez zuen Portugalekin arazorik nahi eta, gainera, ez zekiten Moluketako espeziak Europara nola eraman Ekialderantz bidaiatuz (Andres Urdanetaren itzulbidaia 1565 arte ez zen gauzatu).

Akordioa
--------

Itunak Portugal eta Gaztelaren eragina Moluketatik ekialdera 297,5 legoatara ezarri zuen, Mendebaldeko 135 meridianoa.

Zaragozako itunaren arabera, Moluka uharteak portugaldarren esku geratu ziren. Portugalek uharte haien gaineko eskubideak erosi zizkion Gaztelari 350.000 dukat urreren truke. Gainera, itunean klausula bat ere bazen Gaztelako erregeak ezezta zezakeela esanez, beti ere, dirua Portugali itzultzen bazion.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1147471
* Commonscat Multimedia: Treaty of Zaragoza

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 13214
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1147471
* Commonscat Multimedia: Treaty of Zaragoza
Gehiago jakiteko, irakurri: «Zaragoza-Altsasu burdinbidea»**Zaragozatik Iruñerako Burdinbide Konpainia** (jatorriz gaztelaniaz, ***Compañía de Ferrocarriles de Zaragoza a Pamplona***) Espainiako burdinbide-konpainia bat izan zen, 1859an 1855eko Burdinbideen Legearen lorratzean sortua. José Salamanca malagar enpresaburua izan zen haren nagusia.

Bilakaera
---------

Iruñeko tren estazioa (1870)
Iruñea-Altsasu burdinbideko tartea, Altsasuko lotunea baino lehen
MZAren Aldudeko burdinbide pasabidearen gaia puri-purian zela, José Salamancak Iruñea-Tutera burdinbide tartearen gaineko gobernuaren esleipena eskuratu zuen 1857ko urrian. Bada, 1859ko abenduan, Salamancak bere Zaragozarainoko burdinbide proiektua kudeatzeko konpainia sortu zuen, Chatelus, Delahante eta Courponekin batera, baita Mirès frantses finantzariaren babesaz ere. Salamancaren asmoa zen James Rothschild eta MZA, Frantziako pasabidea lortu nahi izatekotan, bere burdinbide tartea erostera behartzea, baina azken hauek uko egiten zioten erosteari: linea horrek 8.000 libera kilometro/urteko irabaziak sortzen zituen bakarrik, oso zenbateko urria.

MZAk haren linea erosteari uko egin ziola ikusita, Salamancak MZAren esleipenak auzitan jartzen zituzten burdinbide-lineen esleipen berriak eskatu zizkion gobernuari, baina Bermúdez de Castro, Moreno eta Alejandro Mon MZAren Espainiako parlamentuko gizonek (azken hau Ganberako presidentea) ezezko borobila eman zioten. Harrezkero, Salamancak etsi egin zuen bere plan guztietan, eta bere linea Norteko trenbidearekin konektatu zuen 1863an, baita 1865ean bere konpainia Zaragoza-Bartzelona Konpainiarekin bat egin ere, Rothschildek azken hau erosten huts egin ondoren. Ondorioz, Zaragoza-Iruñea-Bartzelona Burdinbide Konpainia sortu zen.

Oharrak
-------

1. ↑  Argarekin doan burdinbide tartea eta Altsasuko konexioa.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  López-Morell, Miguel A. (2015), 157. or.
2. ↑  López-Morell, Miguel A. (2015), 267. or.

Bibliografia
------------

* López-Morell, Miguel A. (2015), *Rothschild. Una historia de poder e influencia en España*, Madrid: Marcial Pons, Ediciones de Historia, S.A. ISBN 978-84-15963--59-2.

Ikus, gainera
-------------

* Anglo-Vasco-Navarro trenbidea
* Castejón-Bilbo burdinbidea
* Crédito Mobiliario
* Aldudeko burdinbide egitasmoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188155

 |

* Wd Datuak: Q31188155
**Nääs gaztelua** (suedieraz: *Nääs slott*) Suediako Göteborg hiriaren ondoan dagoen XVI mendeko gaztelu bat da, Lerum udalerrian.

Kokapena
--------

Sävelången aintziraren ertzean kokaturik dago, Göteborg hiritik gertu.

Historia
--------

Kristian II.a Danimarkakoak ehizarako gaztelu bat eraiki zuen Nääs inguruan 1529an. Joen Småswen-ek Sävelången aintziraren ertzean jauregi handi bat altzatu zuen XVI. mendearen bukaeran. Hurrengo mendeetan hainbat eskutatik pasa zen.

1824ean Peter Wilhelm Berg-ek, Göteborgeko negoziogizon batek erosi zuen eta bere hiru seme-alaben artean banatu zituen lurrak. 1868an beste negoziogizon batek erosi zuen, August Abrahamsonek, eta herrialde osoan famatu egin zen artisautza eskola sortu zuen. Bere heriotzaren orduan Estatuari eman zion jauregia honek eskolaren programarekin jarrai zezan. 50 urtetan zehar "Suediaren mundurako leihoa" kontsideratua izan zen artisautza eskola hau.

Gaur egun
---------

Eraikin nagusia museoa da baina beste eraikin batzuk ere baditu. Ikuiluetan zalditeria eskola dago, Bed & Breakfast bat ere badago eta uda partean artisautza ikastaroak egiten dira.

Iruditegia
----------

* Gazteluaren ikuspegia.Gazteluaren ikuspegia.
* Eraikin nagusia.Eraikin nagusia.
* Sarrera.Sarrera.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Inguruko paisaia.Inguruko paisaia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1417226
* Commonscat Multimedia: Nääs (Västergötland)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 245822665
* **Ondare historikoa**
* FMIS: raa/bbr/21300000013353

 |

* Wd Datuak: Q1417226
* Commonscat Multimedia: Nääs (Västergötland)
**Tazawa aintzira** (japonieraz: 田沢湖, *Tazawa-ko*?)
 Japoniako Akita prefeturan dagoen aintzira da. Japoniako aintzira sakonena da.

Ezaugarriak
-----------

Esan bezala Japoniako aintzirarik sakonena da, 423 metrotako gehienezko sakonera baitu, eta ondorioz itsasoaren mailaren azpitik 174 metrotaraino iristen baita. Mundu mailan 17. sakonena da.

Krater-aintzira izanik endorreikoa da, hau da, ez dauka sarrerarik ez irteerarik. Hala ere bizidun urtar ugari ditu, hala nola kunimasu arrain endemikoa, Sockeye izokina, amuarrain japoniarra, karpa eta aingira besteak beste.

Zentral hidroelektrikoaren eta Tamagawako onsenaren ondorioz ur azidoak iristen hasi dira eta gardentasuna ere nabarmen gutxitu zen 1940 hamarkadan 4.3-ko pH-raino iritsiz. Japoniako gobernuak 1972an azidotasunari aurre egiteko egitasmoa abiarazi zuen kareharria sartuz baina emaitza handirik ez du izan, 200 metrotako sakoneran 5.14-ko pH-a baitauka oraindik (2000 urteko datua).

Iruditegia
----------

* Laku izoztua neguan.Laku izoztua neguan.
* 
* Akita-Komagatake mendia.Akita-Komagatake mendia.
* Gozanoishi santutegia.Gozanoishi santutegia.
* Kansa-gū.Kansa-gū.

39°43′30″N 140°39′41″E﻿ / ﻿39.725°N 140.6614°E﻿ / 39.725; 140.6614

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Japoniako Turismo Erakundearen wegnueko informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q174309
* Commonscat Multimedia: Lake Tazawa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 256973064
* LCCN: sh87002783
* NDL: 00642120

 |

* Wd Datuak: Q174309
* Commonscat Multimedia: Lake Tazawa
**Taymouth gaztelua** (ingelesez: *Taymouth Castle*) Eskoziako Perth eta Kinross eskualdean dagoen gaztelu bat da, Kenmore herrian. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

1550 inguruan Sir Colin Campbellek Balloch gaztelua eraiki zuen. Dorretexa zen. 1582an Jakue I.a Ingalaterrakoa eta VI.a Eskoziakoa erregea bisitari izan zuen bertan. 1625 urtean Colinen seme Sir Duncan Campbell baroi bihurtu zen eta 1681ean honen seme John Capbell konde.

John Campbell 4. kondeak 1789an Robert Mylne arkitektoari gaztelu handi berri bat diseina zezan eskatu zion. Balloch gaztelua eraitsi zuten baina berria egiteko hamarkada bat itxaron behar izan zen. 1806an hasi zituzten lanak James eta Archibald Elliot arkitektuen gidaritzapean. 1831ean Breadbalneko markesa bihurtu zen eta gaztelu oraindik handiagoa egin nahi iza zuten, berak eta ondoren bere semeak. 1842an bukatu zitzuten lanak eta Viktoria Erresuma Batukoak Eskoziara egin zuen bidairako prest izan zuten. Hiru egun pasa zituen bertan.

1922an gaztelua saldu egin zuen familiak eta 1929an hotel bihurtu zen. James Braid jokalariak golf zelai bat diseinatu zuen ondoan. Bigarren Mundu Gerra garaian soldadu poloniarren ospitaldea izan zen eta ondoren eskola ere izan zen. 1979an itxi egin zen eta bertan behera utzia izan zen, golf zelaiak hala ere erabilgarri jarraitu zuen. 2006an berriztatze lanak hasi ziren eta 2016 erdialdera luxuzko hotela irekitzeko asmotan dabiltza.

Iruditegia
----------

* Hotelaren aurrealdea.Hotelaren aurrealdea.
* Sarrera.Sarrera.
* Eraikin nagusia.Eraikin nagusia.
* Parkea.Parkea.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Hotelaren webgunea
* **(Ingelesez)** Golf zelaiaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1541584
* Commonscat Multimedia: Taymouth Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q1541584
* Commonscat Multimedia: Taymouth Castle
68°36′10.80″N 23°34′16.32″E﻿ / ﻿68.6030000°N 23.5712000°E﻿ / 68.6030000; 23.5712000

*Artikulu hau Enontekiöko herrixkari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Näkkälä (argipena)».*
**Näkkälä** (inariko samieraz: *Neakkel*; iparraldeko samiera: *Neahčil*) Enontekiö udalerri finlandiarra osatzen duten herrixketako bat da. Norvegiako mugatik gertu dagoen herri hau, samitar-familia batzuk batzuk eraiki zuten 1873. urtean Enontekiöko tundra eremu zabalenean. Gaur egun, zurezko etxebizitza zahar eta ederretan bizi diren herritar gehienak samitarrak dira eta elur-orein abeltzaintzan dabiltza samitarren antzinako arbasoek bezala.

2005. urtean, suitzar talde batek samitar biztanleei buruzko dokumental grabatu zuen herrixkan.

Kanpo estekak
-------------

* *Näkkälä* filmari buruzko informazioa **(Ingelesez)**
* Näkkäläri buruzko informazioa **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1915370

 |

* Wd Datuak: Q1915370


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Enontekiöko herrixkak** |  |
| Hettako elizaHettako elizaEnontekiöko aireportuaEnontekiöko aireportua**Hetta** • Jatuni • **Kaaresuvanto** • Kelottijärvi • Ketomella**Kilpisjärvi** • Kultima • **Kuttanen** • **Leppäjärvi** • LuspaMarkkina • Maunu • Muotkajärvi • Näkkälä • Nartteli • **Nunnanen**Palojärvi • **Palojoensuu** • **Peltovuoma** • Raittijärvi • RopinsalmiSaivomuotka • Sonkamuotka • Vähäniva • **Vuontisjärvi** • Yli-Kyrö |
**Santa Zita** edo **Zita Luccakoa** (Monsagrati, Luccako Errepublika, 1218 – Lucca, Luccako Errepublika, 1278ko apirilaren 27a) etxeko langile italiarra izan zen. Erromatar Eliza Katolikoak kanonizatuta, Lucca hiriko zaindaritzat hartzen da.

Bizitza
-------

Santa Zitaren hilobia.
Monsagrati herrian jaio zen (egungo Luccako probintzian) familia pobre batean. Hamabi urte zituela Lucca hiriko Fatinelli familiaren etxean zerbitzatzera sartu zen. Laster lortu zuen familiaren estimua etxeko lanetan egindako arduragatik, baita pobreen estimua eskuzabaltasun eta karitateagatik.

Fatinellitarren etxean hil zen 1272ko apirilaren 27an. Zitarekiko estimua hain zen handia non San Frediano basilikan lurperatu zuten, Lucca hirian. Zitaren gorputz usteldugabeak basilikan horretan dago, eta erromerien objektu da. 

Luccan izan zuen garrantzia hain zen handia, non hiriari berari Santa Zita deitzen zitzaion batzuetan. Dantek, Jainkotiar komedian, Luccako magistratu zahar bati erreferentzia eginez, «Zita doneko zaharretatik bat» deitu zion.

Kanonizazioa
------------

Inozentzio XII.ak kanonizatu zuen 1696an. Etxeko langileen zaindari izendatu zuen Pio XII.ak, eta gaur egun okinen zaindaria ere bada. Santa Zita eguna apirilaren 27an ospatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Jones, Terry. «Zita» *Patron Saints Index*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2007/03/06).
2. ↑    Alighieri, Dante.  (1985). *Jainko antzerkia.*  Bilbo: Igarri, 79 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q744884
* Commonscat Multimedia: Saint Zita

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 35281259
* ISNI: 0000 0000 1171 7008
* BNE: XX1200882
* GND: 120202093
* LCCN: no99064546
* NKC: ola2011665943

 |

* Wd Datuak: Q744884
* Commonscat Multimedia: Saint Zita
**Zeta Reticuli** (ζ Ret / ζ Reticuli) izar-sistema bitar zabala da Lurretik 39,5 argi-urtera (12 parsecs) dagoena, Reticulum konstelazio australean. Bisualki, bi osagaien arteko tartea 310 arku-segundokoa da; beraz, parea begi hutsez desberdin daiteke, hegoaldeko hemisferiotik izar bikoitz gisa, zeru oso ilunetan.

Sistemaren bi osagaiek antzeko distira dute —magnitudeak +5,54 eta +5,24—, eta, hain zuzen, oso antzeko izarrak dira. Bi izarrek antzeko ezaugarriak dituzte Eguzkiarekin, baina Zeta 2 Reticuli (HD 20807 / HR 1010) da Eguzkiaren antzekoena, G0V motako espektro-mota du eta 5795 K-ko azaleko tenperatura. Distira ere ia eguzki-argitasunaren berdin-berdina den argiarekin, eta izar-zatien disko batek orbitatzen du. Zeta 1 Reticuli (HD 20766 / HR 1006) G2V motakoa da eta 5675 K tenperaturakoa; haren argitasuna Eguzkiarena baino % 90 handiagoa da.

Bi izarren arteko angelu-distantzia eta eguzki-sistemarekiko distantzia kontuan hartuta, bien arteko benetako bereizketa 3.750 UA da. Sistemaren periodo orbitala 170.000 urtetik gorakoa da; beraz, ez da harritzekoa inolako mugimendu orbitalik ez izatea. Hala ere, espazioko mugimendu komunak erakusten du benetako sistema bitarra osatzen dutela. Jatorri bera duten Zeta Herculis izar-elkarteko kideak dira.

Gliese 118 Zeta Reticuli izar-sistematik hurbilen dagoen izarra da, 2,8 argi-urtera.

Ufologia
--------

Betty eta Barney Hill senar-emazte estatubatuarrak famatu egin ziren, 1961eko irailaren 19tik 20ra ustezko izaki estralurtarrek bahitu zituztela esan ondoren. Bikoteak kontatutako istorioari "Hillen abdukzioa" esaten zaio, eta, batzuetan, "**Zeta Reticuli** afera". Era berean, Carlos Jesús espainiar igarle ezagunak, izar honen izena aipatu ohi zuen, nahiz eta **Raticulín** gisa ahoskatu, eta bertan jaio zela aipatzen zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «¿Qué fue de Carlos Jesús, el hombre que decía haber estado en Ganímedes?» *AS.com* 2021-01-14 (Noiz kontsultatua: 2021-12-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q196847

 |

* Wd Datuak: Q196847
**Oskuotz** edo **Oskotz** Nafarroa Garaiko herri hustua eta desagertua da (haren kokapenaren aztarnarik apenas geratzen baita), ez da nahastekoa Oskotz herriarekin (Imotz ibarrean), Ollaran ibarrean baitzegoen Oskuotz. Toponimoa lotzen da Oskia edo Oskiatea terminoekin ere, baina Jose Maria Jimeno Jurioren arabera, inguru bereko tokiak izan arren, bereizitako herrigune bat zen Oskuotz.

Arakil eta Ollaran ibarrek, eta Itza Zendeak bat egiten duten Arakil ibaiaren inguruan zegoen Oskuotz.

11. mendeko dokumentuetan aipatzen dira *Osquotez, Osquotç* eta *Oscoz* formak, eta hurrengo mendeetan etxe batzuk eta eliza bat zituen gune gisa ageri da. 16. mendeko aipuak ere badira, baina 1800. urterako eliza jada hondarretan zegoen. Jimeno Jurioren lurraldearen azterketak ez zuen determinatu herriaren kokapen zehatzik, baina bidegurutze bateko borda baten kokapenak ziurtasun handiena eman zion eta hala marraztu zuen mapa batean, Principe de Viana aldizkariak argitaratua 1986an, Arakil ibaiak mendebalderantz egiten duen bigurgune batetik gertu, Ollarango lurretan, ibaiaren beste aldean Atondo kontzejua dagoelarik, Itza Zendean hau.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Jimeno Jurio, José María.  (1986). de Viana *Despoblados en el Valle de Garaño.*  Nafarroako Gobernua, 365-386 or. (Noiz kontsultatua: 2020-07-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97343129

 |

* Wd Datuak: Q97343129
**Zesura** (latinez: *Caesura*, *etendura*) bertso batean dagoen etena, bertsoa bi hemistikioetan banatzen duena, olerkiaren erritmoa osatze aldera. Posible da berto bakoitzaren barruan zesura bat baino gehiago aurktizea, eta bertso batzuk hemistikio bat baino gehiagotan banatuta agertzen dira. Bertsoak hamaika silaba baino gehiago baditu, arrunta da zesura bat egotea.

Musikan zesura batek funtzio bera egiten du, isilunea izan gabe, abestiaren haustura bat egiten. Haustura horren iraupena koral edo orkestrako zuzendariak zehaztu ohi du.

Zesura oso erabilia zen Antzinako Greziako olerkigintzan, marka berezia jarrita. Bi barra bertikal erabili ohi ziren ⟨||⟩ edo ⟨‖⟩, eta hortik eratorri da musika notazioan erabiltzen den ⟨//⟩ zesura marka.

Adibidez, Iliadaren lehenengo esaldia honakoa da:

μῆνιν ἄειδε θεὰ || Πηληϊάδεω Ἀχιλῆος
"Kanta ezazu, oh Jainkosa || Akilesen haserrea, Peleoren sema."

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q247417
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q247417
**Osloko itsasontzi bikingoen museoa** (norvegieraz *Vikingskipshuset*) Bygdøyn dago, Oslon, Norvegian. Hau, Osloko Unibertsitateko Museo Historikoko zati da.

Osebergeko itsasontzia.
1913an, Gabriel Gustafson irakasle suediarrak, lehenik, XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendearen hasieran eginiko bikingoen garaiko aurkikuntzentzako eraikin banandu bat proposatu zuen.

Garai hartan, Gokstadeko itsasontzia eta Osebergeko itsasontzia jada bilduak izan ziren aldi baterako babeslekuetan Osloko Unibertsitatean. Arkitektura lehiaketa bat iragarria izan zen eta Arnstein Arnebergek irabazi zuen. Osebergeko itsasontziarentzako pasabidea, Stortingeten finantzaketarekin eraikia izan zen, eta itsasontzia Unibertsitateko babeslekuetatik eramana izan zen 1926an. Gokstad eta Tuneko itsasontzientzako eraikinaren zatiak 1932an osatuak izan ziren, baina eraikinaren azken zatia Bigarren Mundu Gerrak atzeratu zuen. Osebergeko itsasontziko beste aurkikuntza batzuentzako azken zatia 1957an osatua izan zen.

Ikus, gainera
-------------

* Osebergeko itsasontzia
* Tune ontzia

Kanpo estekak
-------------

* Itsaso bikingoen museoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q961220
* Commonscat Multimedia: Vikingskiphuset

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 142029434
* GND: 10094309-3
* LCCN: n90719475
* **Ondare historikoa**
* Kulturminne: 108686

 |

* Wd Datuak: Q961220
* Commonscat Multimedia: Vikingskiphuset
**Zeta-tximeleta** edo **zeta-harra** (*Bombyx mori*) Bombycidae familiako intsektu lepidopteroa da, ekonomia garrantzia handia duena, zetaren ekoizlea baita. Txinaren iparraldekoa da jatorriz, eta haren jaki bakarra masustondoen hostoak dira. Zeta-harrak 300 eta 900 metro bitarteko zeta hari bakar batez egiten du bere kuskua.

Biologia
--------

Zeta-harra jatun handia da. Masustondo hostoak etengabe jaten ditu, gau eta egun. Ondorioz, oso arin hazten da. Buruaren kolorea iluntzen denean, mudatzeko garaia heltzen zaio. Lau bat mudaren ondoren, gorputzak kolore horixka hartzen du, eta azala tenkatu egiten zaio. Orduantxe hasten da bere burua zetazko oskolaz ezkutatzen.

Beldarrak zetazko kuskua jan egiten du bertatik ateratzeko. Horretarako, zeta hari preziatua txiki-txiki egiten du, ezertarako balio ez duela utziz. Hori ekiditeko, ura irakiten jarri eta bertara botatzen dira kuskuak. Horrek zeta-harra hiltzeaz gain, kuskua osatzen duen haria ateratzea errazten du. Zeta-harra bera jan ere egiten da.

Zomorro heldua zeta ekoizteko hazi da, eta ez da hegan egiteko gauza. Zeta-tximeleta deitzen zaio. Bere historia luzea eta ekonomian duen garrantzia dela eta, ikerketa moderno askok aztertu dute zeta-harraren genoma.

Historia
--------

Zeta-harra masustondo bateko hostoak jaten.
Txinako kondairak dioenez, Xi Ling-Shi izeneko enperatriz zaharrari zor zaio zetaren aurkikuntza. Paseoan zebilela, zeta-harrei erreparatu omen zien; atzamarra luzatu haietako bat ukitzeko, eta hara non zetazko hari bat atera zen! Haritik tiraka hasi, eta atzamarraren inguruan biltzen hasi zen, eta enperatrizak zetaren epela nabaritu zuen atzamarrean. Haria amaitu zenean, emakumeak kusku txikia ikusi zuen, eta berehala konturatu zen hura zela hariaren jatorria. Etxeratzean, enperatrizak jende guztiari eman zion aurkikuntzaren berri. Zeta-harraren inguruko beste kondaira asko daude.

Medikuntza erabilera
--------------------

Zeta-harra Txinako medikuntza tradizionalean erabiltzen da. *Bombyx batryticatus* edo "zetar zaildua" *Beauveria bassiana* onddoaren infekzioak hildako 4. edo 5. faseko larbaren gorpu lehorra da. Karkaxak biguntzeko eta espasmoak arintzeko erabiltzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Euskalterm: Bombyx mori.*  euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2021-1-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q134747
* Commonscat Multimedia: Bombyx mori
* Wikispecies Espezieak: Bombyx mori

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4321480-0
* LCCN: sh2021000087
* NKC: ph118968
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 30431
* BioLib: 127713
* Catalogue of Life: 343976
* EOL: 391618
* GBIF: 1868664
* ITIS: 117540
* NCBI: 7091
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 6MT58Z9E5P

 |

* Wd Datuak: Q134747
* Commonscat Multimedia: Bombyx mori
* Wikispecies Espezieak: Bombyx mori
Zitara
Kale musikara bandura bat jotzen, ukrainar zitara mota bat
Tafelberg zitara
**Zitara** pultsatutako harizko musika tresnen familiako harizko musika tresna bat da.

Hala, lauta bezala bikoteka afinaturiko punteaturiko hari metalikozko musika tresna bat ere deitzen da, baina, laudak ez bezala, atzealdea laua duena, gitarra bezala. Hain zehazki ere, gitarra hitza zitaratik dator. Antzinakoago izen bat, italierazko *citole* da (D. G. Rossettik, bere "Aukeratutako dontzeila" izeneko olerkian, musika tresna ezberdinak direla dioen arren). Ingelesezko beste izen bat, *gittern* kasu, dirudienez, ez da zitarari buruzkoa, baizik eta gitarrarentzako antzinako izen ingeles bat dela (edo antzeko beste musika tresna batentzat).

Zitara, belaunetan, mahai batean eusten den eta punteatzen den harizko musika tresna bat ere bada. Hariren batzuk, zapalduak izan daitezke (egungo gitarretan bezala), eta beste batzuk, altuera finko bat dute eta laguntzeko erabiltzen dira. Europa Erdialdeko musika tresna folkloriko bat da. The Third Man filmeko soinu banda, Anton Karasek konposatu eta interpretatua, garai guztietako jatorrian zitararentzako idatzitako lanik ezagunenetako bat da.

Ez da sitarrarekin nahastu behar, masta luze bat eta hari kopuru aldagarri bat dituena eta beste talde ezberdin batekoa dena, lautena).

Gaur egun, trapezoide forma du, eta bere hari kopurua, 20 eta 30 bitartean dago. Zi batekin jotzen da. Biolina baino handiagoa da, tamaina ezberdinekoak dauden arren.

Datu bitxi bezala, musika tresna hau, Venezuelan, eraikitzaile ezberdinek ezagutzera eman zuten, soilik musika ikasketa tresna bezala, *Harpa Bidaiari* izen komertziala jasoz, izen honen sortzea, Hugo Blanco konposatzaile eta musikari venezuelarrari ematen zaiolarik.

Yuri Landmanek Moodswingerra sortu du, hirugarren zubidun eta 12 haridun zitara elektriko erresonante bat.

Antzeko beste tresna batzuk
---------------------------

* Dultzemelea
* Yangqina

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q76239
* Commonscat Multimedia: Zithers

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4067892-1
* NKC: ph114258
* AAT: 300042138
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q76239
* Commonscat Multimedia: Zithers
**Yasmina "Nina" Bouraoui** (arabieraz: نينا بو راوي‎; 1967) nobelagile eta konpositore frantsesa da, Rennesen jaioa, Ille-et-Vilaine, Jijel hiriko aita aljeriar bati eta ama frantses bati. Bere bizitzako lehen hamalau urteak Aljerren eman zituen, gero Zürich eta Abu Dhabi. Orain Parisen bizi da.

Bere eleberriak, batez ere, lehen pertsonan idatzita daude, *Avant les hommes* izan ezik, eta autoreak "auto-fikziozko" lanak direla aitortu du. Horixe da *Le Bal des Murènes*-en kasua ere, *Avant les hommes*-ek bezala gizonezkoen narratzaile bat baitu. 1991n bere lehen eleberria idatzi zuenetik, Bouraouik Marguerite Duras-ek bere lanean duen eragina baieztatu du, nahiz eta beste artista askoren bizitza narrazioak eta lanak ere bere eleberrietan (eta abestietan) aurkitzen diren. Hori bereziki ikus daiteke *Mes Mauvaises Pensées*-en, besteak beste, Hervé Guibert, Annie Ernaux, David Lynch, Eileen Gray eta Violette Leduc-en arrastoa baitu. Nortasun-, desira-, oroimen-, idazketa-, haurtzaro- eta pertsona ospetsuen kultura-kontuak dira bere lanaren gai nagusietako batzuk.

Lanak
-----

* *La Voyeuse interdite [fr]* (1991, Prix du Livre Inter 1991), *Forbidden Vision* (1999) izenez itzulia
* *Poing mort* (1992)
* *Le Bal des murènes* (1996)
* *L'Âge blessé* (1998)
* *Le Jour du séisme* (1999)
* *Garçon manqué* (2000), *Tomboy* (2007) izenez itzulia
* *La Vie heureuse* (2002)
* *Poupée Bella* (2004)
* *Mes mauvaises pensées* (2005, Prix Renaudot)
* *Avant les hommes* (2007)
* *Appelez-moi par mon prénom* (2008)
* *Nos baisers sont des adieux* (2010)
* *Sauvage* (2011)

2007an, bi abesti idatzi zituen Céline Dionentzat: "Immensité" eta "Les paradis", Jacques Veneruso eta Gildas Arzelen musikarekin, hurrenez hurren. Abesti horiek Céline Dionen D'elles albumean sartu ziren, eta albuma 2007ko maiatzaren 21ean atera zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «La Référence, n°30 - oct 2005» *web.archive.org* 2007-10-09 (Noiz kontsultatua: 2020-11-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2491437
* Commonscat Multimedia: Nina Bouraoui

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 115511373
* ISNI: 0000 0001 0938 2509
* BNF: 121990986 (data)
* GND: 124531679
* LCCN: nr92018157
* NKC: xx0024122
* CiNii: DA10647256
* SUDOC: 053439929
* BIBSYS: 90676509
* ICCU: BVEV013670
* Open Library: OL267641A

 |

* Wd Datuak: Q2491437
* Commonscat Multimedia: Nina Bouraoui
Ziztada baten adibidea.
Perkusioan, **ziztada** sekuentzia labur bat da, bateria jotzaile batek jotzen duena txiste bat egon dela adierazteko, batez ere txistea begi-bistakoa bada. Ziztada bat sarri erabiltzen da kabaretetan eta zirku-estiloko ikuskizunetan. Ingelesez *sting* izena ematen zaio.

Batzuetan, ziztadaren soinua "ba dum tss", "Ba-dum txa", "Ba-dum ching" edo antzeko onomatopeiekin idazten da. Orkestra oso batek ziztada bat jotzen duenean *ta da!* idatzi ahal da, interjekzio gisa.

Perkusioaren esparruan, normalean, *rimshot* kolpe bakar bati egiten dio erreferentzia, non danbor baten ertz eta burua aldi berean makila berak jotzen dituen, azentu bat sortuz. Rimshot bat, testuinguru honetan, ziztadaren osagai bat besterik ez da, eta ez da agertzen ziztada batzuetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Drum Lesson Menu #2: Drums - Types of Rimshots» *studydrums.com* (Noiz kontsultatua: 2020-12-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1000804

 |

* Wd Datuak: Q1000804
**Oskar Intsausti Gelbentzu** (Iruñea, 1964ko otsailaren 17a), **Insausti** gisa ezaguna, nafar pala-jokalari ohia da.

Bizitza
-------

1994an egin zuen debut profesionala Iruñean bertan. Afizionatu-mailan ziharduen bitartean, munduko txapeldun izan zen larruzko pilotaz 1984, 1986 eta 1990. urteetan, baita pala motzeko munduko txapelduna ere 1984an, eta txapelduna Bartzelonan 1992an egin ziren Olinpiar Jokoetan. Profesional bezala, Euskadiko Banakako txapeldun izan zen 1995, 1996, 1998 eta 1999. urteetan, eta 1995ean Euskadiko Binakako Txapelketa ere eskuratu zuen.

Erremintako Masterra irabazi zuen 1995. eta 1997. urteetan, eta 1997an Urrezko Pala eta Jokalari Erregularren Saria ere bereganatu zituen. 1998. urtean, berriz, Urrezko Pala eta Grand Slama eskuratu zituen. Eusko Basque enpresari loturiko pilotaria izan zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6174827
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03040/eu\_i\_1167/i1167
* **Kirolariak**
* COI: oscar-insausti-guelbenzu

 |

* Wd Datuak: Q6174827
**Taxicab zenbakiak** *n aldiz* bi zenbaki positiboen kuboen batura bezala adierazi daitezkeen balioak dira.

{\displaystyle \operatorname {Ta} (1)=2=1^{3}+1^{3}}
{\displaystyle {\begin{matrix}\operatorname {Ta} (2)&=&1729&=&1^{3}+12^{3}\\&&&=&9^{3}+10^{3}\end{matrix}}}
{\displaystyle {\begin{matrix}\operatorname {Ta} (3)&=&87539319&=&167^{3}+436^{3}\\&&&=&228^{3}+423^{3}\\&&&=&255^{3}+414^{3}\end{matrix}}}
{\displaystyle {\begin{matrix}\operatorname {Ta} (4)&=&6963472309248&=&2421^{3}+19083^{3}\\&&&=&5436^{3}+18948^{3}\\&&&=&10200^{3}+18072^{3}\\&&&=&13322^{3}+16630^{3}\end{matrix}}}
{\displaystyle {\begin{matrix}\operatorname {Ta} (5)&=&48988659276962496&=&38787^{3}+365757^{3}\\&&&=&107839^{3}+362753^{3}\\&&&=&205292^{3}+342952^{3}\\&&&=&221424^{3}+336588^{3}\\&&&=&231518^{3}+331954^{3}\end{matrix}}}
Ta(2) zenbakia Hardy-Ramanujan zenbakia deitzen zaio, nahiz eta Bernard Frénicle de Bessyk 1657an aurkitu.

Hurrengo zenbakiak ordenagailuen laguntzaz aurkitu dira.

Ta(3) zenbakia John Leechek aurkitu zuen 1957an. 1991an, E. Rosenstiel, J. A. Dardis eta C. R. Rosenstiel Ta(4) aurkitu zuten. 1997ko Azaroan, David W. Wilson Ta(5) aurkitu zuen.

Ta(6) zenbakia ez da oraindik aurkitu baina asko hurbildu dira. David W. Wilsonek Ta(6) ≤ 8230545258248091551205888 balio maximoa mugatu zuen. 1998an, Daniel J. Bernsteinek Ta(6)≥391909274215699968 balio minimoa mugatu zuen. 2002an, Randall L. Rathbunek Ta(6) ≤ 24153319581254312065344, lehen ezarritako balio maximoa hobetu zuen kopurua murriztuz. 2003an, Stuart Gascoignek Ta(6) > 68000000000000000000 egiaztatu zuen. Cristian S. Calude, Elena Calude eta Michael J. Dinneenek, %99ko probabilitatearekin, Ta(6) = 24153319581254312065344 izan daitekeela adierazi zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1462591

 |

* Wd Datuak: Q1462591
Bahea parabolikoa
Eratostenesen baheaz gain, badira beste metodo batzuk emandako zenbaki jakin bat baino txikiagoak diren zenbakiak lehenak ala konposatuak diren erabakitzeko. Yuri Matiyasevich eta Boris Stechkin matematikari errusiarrek metodo geometriko-bisual bitxia proposatu zuten, bahea paraboliko izenarekin ezaguna dena. Metodo honek honela funtzionatzen du:

* {\displaystyle y=x^{2}}parabolaren gainean koordenatu osoak dituzten puntuak markatu behar dira, {\displaystyle |x|>1} baldintzarekin: (2,4), (-2,4), (-3,9), (3,9)…

* Parabolaren bi aldetako puntuak segmentuekin lotzen dira.

* Zuzenki hauek OY ardatz bertikala zenbaki konposatuetan ebakitzen dute, zenbaki lehenak ukitu gabe. Adibidez (-2,4) puntua (3,4) puntuarekin lotzen denean, zuzenak 2·3=6 puntuan mozten du ordenatuen ardatza, (-3,4) puntua (4,16)rekin elkartzean, 3·4=12 puntuan, (-3,9) eta (3,9) lotzean 3·3=9 puntuan.…

Egiaztapena
-----------

Izan bitez n, m zenbaki arruntak 1 baino handiagoak, {\displaystyle (-n,n^{2})} eta {\displaystyle (-m,m^{2})} puntuetatik igarotzen den zuzenaren malda: {\displaystyle {\frac {m^{2}-n^{2}}{m+n}}={\frac {(m+n)(m-n)}{m+n}}=m-n} eta puntu-malda ekuazioa erabiliz: {\displaystyle y={\frac {\Delta y}{\Delta x}}(x-x\_{0})+y\_{0}\Longrightarrow y=(m-n)(x+n)+n^{2}}

Zuzenaren eta OY ardatzaren arteko ebaki puntua m eta n-ren menpe:

{\displaystyle y=(m-n)(0+n)+n^{2}=mn-n^{2}+n^{2}=m\cdot n} non {\displaystyle m,n=\{2,3,4,5,6...\}}

Hau da, zuzenek OY ardatza ebakitzen dute konposatuak diren zenbakietan: 

{\displaystyle \{2\cdot 2=4,2\cdot 3=6,2\cdot 4=8,...3\cdot 3=9,3\cdot 4=12,...4\cdot 4=16,4\cdot 5=20...\}}

Lehenak diren zenbakiak ez dira zeharkatuak izan: {\displaystyle \{2,3,5,7,11,13,17,19,23...\}}

  

OY ardatzeko zenbaki konposatuei erreparatuz honako ezaugarri hauek nabarmendu daitezke:

* {\displaystyle N=nn=n^{2}} zenbakia karratu perfektua bada, malda nulua duen zuzen bakarra igaroko da bertatik, {\displaystyle (-n,n^{2})} eta {\displaystyle (n,n^{2})} puntuak elkartzen dituena.

* {\displaystyle N\neq n^{2}}zenbakia ez bada karratu perfektua, zenbakiaren zatitzaile propioak elkartuta daude binaka {\displaystyle (-n,n^{2})} eta {\displaystyle (m,m^{2})} puntuen bidez, non {\displaystyle n\cdot m=N} den. Ondorioz, zenbaki konposatu batetik igarotzen diren zuzenen kopurua, zatitzaile propioen kopurua da.
* Edozein {\displaystyle m\geq 2} lotuta dago ordenatuen ardatzeko bere multiplo guztiekin, bere buruarekin izan ezik.
**Yanagawa** (japonieraz: 柳川市, *Yanagawa-shi*?)
 Japoniako Fukuoka prefeturako hiri bat da Kyushu uhartean. 2014ko erroldaren arabera 68.738 biztanle ditu.

Geografia
---------

Prefeturaren hego-mendebaldean dago, Ariake Badiaren ertzean. 470 km kanal nabigagarri dituelako da ezaguna. Kurume hiri handiaren ondoan dago.

Historia
--------

Aintzina nekazal eremua izan zen eta kanalak soroak ureztatzeko erabili izan ziren. XVI mendean Kamachi leinuak gaztelua eraiki eta Yanagawa hiria sortu zen inguruan.

Ondasun nabarmenak
------------------

Kanalei esker Japonia osoan ezaguna da eta hamaika turista erakartzen ditu urtero. Bertako txalupek *donkobune* izena daukate.

Kitahara Hakushu poetaren jaiolekua denez azaroan bere omenezko jaialdia ospatzen da. Poesia irakurketak egiten dira, su artifizialak izaten dira eta txalupen arteko estrpadak ere izaten dira. Yanagawako Folk Museoak Hakushuren gaineko informazio ugari erakusten du.

Aipatzeko beste jaialdia Hinamatsuri (nesken jaialdia) da, martxoaren 3an izaten dena. Kale, denda eta etxeetan milaka panpin jartzen dituzte egun horretan. Etxe askok dekorazio ikusgarriak egiten dituzte eta jendeak barrura sartzeko aukera izaten du.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* Kitahara Hakushuren parkea.Kitahara Hakushuren parkea.
* Yadome-dai santutegia.Yadome-dai santutegia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Japonieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q585630
* Commonscat Multimedia: Yanagawa, Fukuoka

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 255086232
* NDL: 00308982

 |

* Wd Datuak: Q585630
* Commonscat Multimedia: Yanagawa, Fukuoka
**Yancey konderria** (ingelesez: *Yancey County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Burnsville da. 2010eko zentsuaren arabera 17.818 biztanle zituen, Yancey kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Yancey konderriak 811,08 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,46 ura dira. Beste 809,62 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,97 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.818 pertsonetatik 17.466 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 814 dira. 128 beltzak edo afroamerikarrak. 42 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 34 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 140 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502487
* Commonscat Multimedia: Yancey County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159468796
* LCCN: n82079185
* NARA: 10039490
* **Lekuak**
* OSM: 2528759
* TGN: 2001556

 |

* Wd Datuak: Q502487
* Commonscat Multimedia: Yancey County, North Carolina
**Tabirako San Pedro eliza** Durangon (Bizkaia) dagoen eliza zaharra da. Itxuraren arabera XV.-XVI. mendeko eraikina izan daiteke. Dena dela, tradizioaren arabera, Tabirakoa Bizkaiko eliza zaharrena da. Dirudienez, Durangoko lehen populazio gunea Tabiran kokatu zen.

Historia
--------

Elezahar horretatik kanpo, ez dago idatzizko iturririk eraikuntza datatzeko. Diziplina anitzeko azterketatik elizaren inguruek aberastasun historiko eta arkeologikoa dute. Egungo eraikuntzaren tamaina eta orientazioa XV. mendekoa da, eta ustez, aurreko Erdi Aroko eliza zegoen lekuan dago. XVI. mendean handitu egin zuten altueran, eta gaur egungo portalea jarri zioten. Estiloaren ikuspegitik eraikin gotikoa da. Oinplano laukizuzena du. Azpimaratzekoa barruko koroa da. Erretaula nagusia manierismo estilokoa da.

Tabirak bi osagai ditu: Erdi Aroko San Pedro eliza, eta Errosarioko baseliza, XVIII. mendean iparraldean atxikia. Elizaren oinetan bi sarkofago daude, herritarren iritziz, Durangoko konde-kondesa mitikoenak direnak, Santxo Estigiz eta Doña Toda.

Era berean, Tabirako parkean Nestor Basterretxearen eskultura bat ere badago, *Hirugarren Hilarria* izenburukoa.

Galeria
-------

* 
* Erretaula nagusia. Erdian, San Pedro.Erretaula nagusia. Erdian, San Pedro.
* 
* 
* Elizaren atari nagusia.Elizaren atari nagusia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* Eliza Durangoko webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Tabirako San Pedro eliza*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51385652
* Commonscat Multimedia: Church of San Pedro de Tabira, Durango

---

 |

* Wd Datuak: Q51385652
* Commonscat Multimedia: Church of San Pedro de Tabira, Durango
**Oneida konderria** (ingelesez: *Oneida County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Rhinelander da. 2010eko zentsuaren arabera 35.998 biztanle zituen, Oneida kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Oneida konderriak 3.201,2 kilometro koadro ditu. Horietatik 318,62 ura dira. Beste 2.882,58 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,25 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 35.998 pertsonetatik 34.945 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 385 dira. 150 beltzak edo afroamerikarrak. 295 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 188 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 413 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497424
* Commonscat Multimedia: Oneida County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154778310
* LCCN: n81050406
* **Lekuak**
* OSM: 270661
* TGN: 2002342

 |

* Wd Datuak: Q497424
* Commonscat Multimedia: Oneida County, Wisconsin
Square 1
**Square One**, Rubiken kuboaren motako buruhausgarri bat da. Baina, halako beste buruhausgarrietatik bereizten duena, bere mozketen formaren ondorioz, biratzerakoan formaz aldatzen dela da.

Historia
--------

Square One buruhausgarria, Karel Hršel eta Vojtěch Kopskýk asmatu zuten 1990 inguruan. Patente eskaria, Txekoslovakian, 1990eko azaroak 8an egin zen eta 1992ko urriak 26an onartua izan zen, CS 277266 B6 zenbakiarekin. AEBetan, 1993ko martxoak 16an patentatua izan zen, US 5.193.809 zenbakipean. Kuboaren diseinua ere patentatua izan zen, D340.093 zenbakiarekin, 1993ko urriak 5ean.

Jainkoaren algoritmoa
---------------------

2005ean, Mike Masonjonesek, Square One buruhausgarriarentzako Jainkoaren algoritmoa kalkulatu zuen. Buruhausgarriaren posizio bakoitza, gehienez ere, 13 bira eginez ebatzi daitekeela frogatu zuen (12, erdiko geruza kontutan hartzen ez bada). Jarraian, buruhausgarria ebazteko n birak behar dituzten p posizio kopurua laburbiltzen da.

| *n* | *p* |
| --- | --- |
| 0 | 1 |
| 1 | 64 |
| 2 | 1.153 |
| 3 | 17.050 |
| 4 | 235.144 |
| 5 | 3.091.458 |
| 6 | 38.893.230 |
| 7 | 452.031.138 |
| 8 | 4.459.167.504 |
| 9 | 33.671.064.770 |
| 10 | 149.502.310.936 |
| 11 | 183.662.070.768 |
| 12 | 63.945.120.032 |
| 13 | 157.452.752 |
| **Guztira** | **435.891.456.000** |

Antzerako beste buruhausgarri batzuk
------------------------------------

* Rubiken kuboa
* Sakelako kuboa
* Rubiken mendekua
* Skewb
* Skewb diamantea
* Skewb Ultimate
* Dogic
* Irakaslearen kuboa
* V Cube 6
* V Cube 7
* Pyraminx
* Megaminx

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q584750
* Commonscat Multimedia: Square-1

---

 |

* Wd Datuak: Q584750
* Commonscat Multimedia: Square-1