recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**John James Wrathall** (Lancaster, 1913ko abuztuaren 28a - Salisbury, 1978ko abuztuaren 31) rhodesiar politikaria izan zen. Rhodesiako 2. presidentea izan zen 1976tik 1978ra.

Ingalaterran jaioa, kontabilitatea ikasi zuen. 1935ean Rhodesiara emigratu zuen eta hamar urtez lan egin zuen zerga sailean. 1946tik aurrera kontulari lanetan aritu zen Bulawayon.

1949an Bulawayoko udaletxeko kide hautatu zuten eta 1954an parlamentuko kide. 1962an Rhodesiar Frontearen sortzaileetako bat izan zen. Hezkuntza, Osasun eta Finantza ministro ere izan zen.

Ian Smithi boterera igotzen lagundu zion 1964an, eta Rhodesiako Independentziaren Aldebakarreko Adierazpenaren sinatzaileetako bat izan zen 1965eko azaroaren 11n. Finantza ministro gisa, rhodesiar liberaren ordez rhodesiar dolarra jartzeaz arduratu zen.

1976an Rhodesiako presidente hautatu zuten eta bihotzekoak jota hil zen bi urte geroago.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q458920

 |

* Wd Datuak: Q458920
**Ammiraglioaren zubia**, euskaraz Almirantearen zubia, Siziliako Palermon dagoen Normandiar garaiko eraikina da. Zubiak hamabi arku ditu. 2015etatik Gizateriaren ondarea da, Arabo-normandiar Palermo eta Cefalú eta Monrealeko katedralak multzoaren barruan. Garibaldiren Borboien aurkako borroka izan zuen haren inguruan 1860an.

Historia
--------

Eraikina 1131an bukatu zen, Roger II.a Siziliakoaren Jurgi Antiokiakoa almirantearen aginduz. Eraikina Siziliako Erresuma sortu eta urtebetera egin zen, Palermo hiriburu berria eta Oreto ibaia aldean zeuden lorategiak lotzeko. Oraindik gaur egun *Scaffa plaza* (zubiarena) hirigunea eta Brancaccio ingurua lotzen dituen sinboloa da.

1860ko maiatzaren 27an, Alkandora Gorrien Espedizioan, Garibaldi Borboien ejerzitoari aurre egin zion zubi honetan eta gertu dagoen Porta Termini bidean. Garibaldi han kokatu zen zeren eta hegoaldetik joanda, hori baitzen hirian sartzeko bide naturala. Borroka horren ondorioz Palermoko matxinada eragin zuen.

Gaur egun zubiaren azpian ez dago ibaiarik. Ibaia 1938an desbideratua izan zen sarritan gertatzen ziren uholdeak saihesteko. Egun zubiaren azpian lorategiak daude.

Ezaugarriak
-----------

Zubiaren ezaugarri nagusia arku zorrotzak dira. Horri esker zubiak zamak hobeto jasan izan ditu. Bitxia da, bestetik, arku handien artean dauden arku txikiagoak, horrela egitura arinago egiteko. Berez, zubiak ibaiaren ur handiak pairatu zituen askotan.

Iruditegia
----------

* Alkandora gorriak zubia gurutzaten. Nodari Giusepperen margolana.Alkandora gorriak zubia gurutzaten. Nodari Giusepperen margolana.
* Zubiaren arku zorrotz nagusia.Zubiaren arku zorrotz nagusia.
* Zubiaren bidea.Zubiaren bidea.
* Zubia beste aldetik ikusita.Zubia beste aldetik ikusita.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   .
2. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Datu historikoak.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ammiraglioaren zubia*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1262976
* Commonscat Multimedia: Ponte dell'Ammiraglio (Palermo)

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 1487-007

 |

* Wd Datuak: Q1262976
* Commonscat Multimedia: Ponte dell'Ammiraglio (Palermo)
**Alachua konderria** (ingelesez: *Alachua County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Gainesville da. 2010eko zentsuaren arabera 247.336 biztanle zituen, Alachua kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Alachua konderriak 2.509,2 kilometro koadro ditu. Horietatik 242,91 ura dira. Beste 2.266,29 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 247.336 pertsonetatik 178.218 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 20.752 dira. 49.420 beltzak edo afroamerikarrak. 603 amerikar natiboak ziren eta 122 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 13.098 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 703 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 5.172 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488826
* Commonscat Multimedia: Alachua County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151281454
* ISNI: 0000 0004 0631 8626
* GND: 7575545-2
* LCCN: n81090063
* **Lekuak**
* OSM: 1210739
* TGN: 2000256

 |

* Wd Datuak: Q488826
* Commonscat Multimedia: Alachua County, Florida
**Ariarates I.a** (K.a. 405-K.a. 322), Kapadoziako errege bat izan zen, Ariamnes izeneko Kapadoziako satraparen semea. Bere anaia Orofernes I.a asko maite zuelako bereizten zen, Artaxerxes III.ak Egipto birkonkistatzeko antolatutako kanpainara bidali zuena, K.a. 350ean.

Persiar Inperioa mazedoniarrek inbaditu zutenean, Ariaratesek Dario III.aren aurka borrokatu zuen Gaugamelako guduan, K.a. 331n, ondoren, Kapadozia hartuz eta Antigono Monoftalmosen erasoen aurka defendatuz K.a. 330ean, nolabaiteko independentzia lortuz. Alexandro Handia hil ondoren, Perdikasek, diadokoetako bat zena, Eumenes Kardiakoa izendatu zuen Kapadoziako gobernari bezala. Ariaratesek, muzin egin zion izendapen honi, eta, ondorioz, Perdikasek Ariaratesen aurka borrokatu eta garaitu egin zuen. Harrapatu ere egin zuen, eta, ondoren, gurutziltzatua izan zen, 82 urte zituela, K.a. 322an.

K.a. 301ean gertatu zen Ipsosko gudua igaro arte ezin izan zuen Orofernesen semea eta Ariaratesen iloba eta seme adoptiboa zen Ariarates II.ak nolabaiteko autonomia lortu Kapadoziarentzat, gobernari erdi independente bezala onartua izan zelarik eta dinastia bat sortuz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q318445
* Commonscat Multimedia: Ariarathes I

---

 |

* Wd Datuak: Q318445
* Commonscat Multimedia: Ariarathes I
**Jon Zarate Sesma** (Lekeitio, 1979) Farmazian doktorea da, UPV/EHUko irakaslea Farmazia Fakultatean eta Euskararen arloko errektoreordea 2014tik.

Ikertzaile
----------

Farmazia ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean eta ondoren "*Sistema endokannabionoideak fluoxetinaren garuneko ekintza-mekanismoan duen inplikazioa*" doktore-tesia aurkeztu zuen bertan (2007, Implicación del sistema endocannabionoide en el mecanismo de acción cerebral de fluoxetina) Tesiaren helburua depresioa duten pazienteengan cannabionoide hartzaileen erabilera klinikoak sortzen dituen arazoak arintzea zen. 2009tik aurrera batez ere terapia genikorako bektore ez-biralen ikerketa-lerroan lan egiten du. Mikro eta nanoteknologiak, biomaterialeak eta zelulak aztertzen dituen NanoBioCel ikerketa taldean 20 ikerketa-proiektutan parte hartu du.

2011tik 2014ra UPV/EHUk argitaratzen duen Zientzia eta Teknologiako *Ekaia* euskarazko aldizkari zientifikoaren zuzendaria izan zen. Euskarazko zientzia dibulgazioko hamarretik gora artikuluren egilea da, batez ere Elhuyar Zientzia eta Teknika aldizkarian.

Irakasle
--------

2011n irakasle hasi zen Gasteizko Farmazia Fakultatean Farmazia eta Elikagaien Zientziak sailean, non 2018an *Farmazia-teknologiako laborategi-praktiken gidaliburua* izeneko liburu didaktikoa argitaratu zuen,Irakaskuntzaren berrikuntzan aritu izan da alor horretan ere.

Euskararen erabilera medikuntzan zabaltzeko helburuarekin 2019-2020 ikasturtean ireki zen "Hizkuntzen kudeaketa osasun arretan: euskara komunikazio klinikoan" graduondoko zuzendaria da. UPV/EHUren aditu titulua, Udako Euskal Unibertsitatearekin batera antolatzen dena.

Sariak
------

* 2010: Agote saria. Giza Fisiologiaren irakaskuntzarako euskaraz idatzitako ikasliburu batengatik

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Zarate Sesma, Jon.  (2007). «Implicación del sistema endocannabionoide en el mecanismo de acción cerebral de fluoxetina.» *Teseo, base de datos sobre tesis doctorales www.educacion.gob.es* (UPV/EHU) (Noiz kontsultatua: 2020-02-12).
2. ↑    «NanoBioCel: Mikro eta Nanoteknologien, Biomaterialeen eta Zelulen taldea - UPV/EHU» *nanobiocel* (Noiz kontsultatua: 2020-02-12).
3. ↑    Zarate Sesma, Jon.  (2020). *Egilearen argitalpenak.*  Elhuyar ISBN 2603-6614..
4. ↑   «Jon Zarate Sesma :: Inguma - Euskal komunitate zientifikoaren datu-basea. Artikuluak» *www.inguma.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-02-12).
5. ↑    Olaetxea, Manuela Igartua; Vizcaino, Edorta Santos; Martinez, Aiala Salvador; Sesma, Jon Zarate; Alegria, Amaia Eskisabel; Hernaez, Begoña Calvo; Martin, Rosa Hernandez.  (2018). *Farmazia-teknologiako laborategi-praktiken gidaluburua.*  UPV/EHU arg ISBN 978-84-9082-916-5. (Noiz kontsultatua: 2020-02-12).
6. ↑    Zarate, Jon.  (2017). «Curriculum vitae - Idazkaritza Nagusia - UPV/EHU» *idazkaritza-nagusia* (Noiz kontsultatua: 2020-02-12).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57027186
* **Identifikadoreak**
* ORCID: 0000-0003-1999-057X
* ResearcherID: D-4420-2017

 |

* Wd Datuak: Q57027186
***Anthologie de l'humour noir*** ("Umore beltzaren antologia") André Breton surrealismoaren sortzaile nagusiak eta idazle frantsesak prestatutako ipuinen antologia ezaguna da.

Historia
--------

1940an Éditions du Sagittaireren eskutik Parisen plazaratutakoa, Vichyko gobernuak liburuaren banaketa debekatu zuen. Bigarren Mundu Gerra bukatu ondoren, 1947an, Breton erbestetik itzuli zenean, zuzenketa batzuk eginez gero, berrargitaratu zen. 1966an, Bretonek berriro argitaratu zuen lana, orduan, "behin-betikoa" bezala. Egileen aukeraketa Bretonek berak egin zuen, haren gustuaren arabera. Egileak kronologikoki jasota daude, aurretik hitzaurre labur batez aurkeztuta.

Garrantzia
----------

Antologia honek ezezagunak ziren edo ahaztuta zeuden idazle askoren izena zabaldu zuen eta horrek bere garrantzia ematen dio. Baina ezaguna baldin bada, batez ere, umore beltz kontzeptua sortzeagatik da. Liburu hau baino lehen inork ez zekien umore beltza zer zen; agian arraza beltzeko pertsonekin lotutako umorea bezala ulertuko zen. Laster, kontzeptu berria publiko artean zabaldu zen.

1966ko edizioaren egileak
-------------------------

Egile guztiak:

* Jonathan Swift
* Sadeko markesa
* Georg Christoph Lichtenberg
* Charles Fourier
* Thomas de Quincey
* Pierre-François Lacenaire
* Petrus Borel
* Christian Dietrich Grabbe
* Edgar Allan Poe
* Xavier Forneret
* Charles Baudelaire
* Lewis Carroll
* Auguste de Villiers de L'Isle-Adam
* Charles Cros
* Friedrich Nietzsche
* Isidore Ducasse
* Joris-Karl Huysmans
* Tristan Corbière
* Germain Nouveau
* Arthur Rimbaud
* Alphonse Allais
* Jean-Pierre Brisset
* O. Henry
* André Gide
* John Millington Synge
* Alfred Jarry
* Raymond Roussel
* Francis Picabia
* Guillaume Apollinaire
* Pablo Picasso
* Arthur Cravan
* Franz Kafka
* Jakob van Hoddis
* Marcel Duchamp
* Hans Arp
* Alberto Savinio
* Jacques Vaché
* Benjamin Péret
* Jacques Rigaut
* Jacques Prévert
* Salvador Dalí
* Jean Ferry
* Leonora Carrington
* Gisèle Prassinos
* Jean-Pierre Duprey

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   .

Kanpo loturak
-------------

* **(Frantsesez)**:You Tubeko bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2248978
* **Identifikadoreak**
* BNF: 12065441k (data)

 |

* Wd Datuak: Q2248978
**Alacahöyük**eko aztarnategia.
**Alaça Hüyük**, **Alaca Höyük** edo **Alacahöyük** Turkiako iparraldean, Anatolian, dagoen arkeologia aztarnegia da.
Aztarnategi hitita herriaren Bogazköy aitzinako hiriburu politikoa zegoen tokitik hurbil dago, ipar-mendebaldean. Herria XX. mendearen hasieran aurkitu zen. Bertan hititen eraikinen aztarnak topatu dira eta haien azpian inperial hilerri bat; bertako hilobiek 4.500 urte inguru izan ditzakete.

Indusketetan objektu asko aurkitu dira: Kobre Aroko elementu metalurgikoak, ontziteria, harribitxiak, etab. Dena dela, datu asko ez dira ezagutzen; bereziki iluna da idazkera asmatu aurreko bertako populazioaren jatorria. Zenbait espezialisten ustez Asiatik etorritako hititen aurreko populazioaren aztarnak izan daitezke.

40°14′02″N 34°41′44″E﻿ / ﻿40.233895°N 34.695575°E﻿ / 40.233895; 34.695575
Alacahöyüken aurkitutako Kobre Aroko eguzki diskoa.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: Alacahöyük
* **(Ingelesez)**: (Metropolitan Museum of Art) Art of the first cities Royal burials at Alaca Höyük
* **(Ingelesez)**: Photo gallery of Sphinx Gate and other Hittite structures at Alaca Höyük
* **(Ingelesez)**: Images from Alacahöyük

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q558861
* Commonscat Multimedia: Alacahöyük

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 242550067
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q558861
* Commonscat Multimedia: Alacahöyük
Kolonbiako Aguadas herriko Andre Maria Doloretakoa.
**Andre Maria Doloretakoa** kristauek Andre Mariari ezarritako izenetako bat da. Amargurako Andre Maria, Pietateko Andre Maria, Angustietako Andre Maria edo Zazpi Doloretako Ama Birjina izenez ere ezagutzen da. Irailaren 15ean ospatzen dute; normalean, arropa beltza edo morea janzten dute.

Latinez *Maria Virgo Perdolens* edo *Mater Dolorosa* izenak ditu, eta Eliza Katolikoak Maria gurtzeko erabiltzen dituen adbokazio ugarietako bat da. Adbokazioak amaren oinaze-sentimendua nabarmentzen du, semearen sufrimenduaren aurrean, eta zenbait forma ikonografiko har ditzake, nagusiak izanik:

* Mariaren zazpi nekeak, Jesukristoren bizitzako zazpi pasarte dira, ebanjelioek kontatzen dutenak, Maria sufriarazi zutenak, bere semearekin batera zihoana Erredentzioaren misioan.
* Pietà delakoa, Mariak Kristoren gorputzari eusten diolarik.
* Stabat Mater delakoa irudia, non Maria otoitzean ageri ohi den, ohikoan Jesus gurutziltzatuaren oinetan.

*Mater Dolorosa*rekiko debozioa XI. mendearen amaieratik aurrera garatu zen. 1239an, Florentziako elizbarrutian, Mariaren Zerbitzarien Ordenak edo Mariaren Zerbitzari Fraideen Ordenak, bere espiritualtasuna Andre Mariari oso lotua baitzuen, Andre Maria Doloretakoaren jaia finkatu zuen irailaren 15ean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1196075
* Commonscat Multimedia: Our Lady of Sorrows

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85125331

 |

* Wd Datuak: Q1196075
* Commonscat Multimedia: Our Lady of Sorrows
Bizantzioko hurritza (*Corylus colurna*) oinarritik sortutako altsumekin.
Haltz beltz (*Alnus glutinosa*) motzondotik sortutako altsumak. 
**Altsuma** zuhaitz edo zuhaixkaka batek enbor, ipurdi edo sustraitik ematen duen kimu luzea da, batez ere lurraren parean ematen duena. Lepatu edo inausi ondoren botatzen dituen kimu berrietako bakoitza ere honela izendatzen da.

Altsumak zurgintzan erabiltzen dira, bai makilak egiteko (adibidez hurritzekin) bai egurra lortzeko (lepatuz). Landare ekoizpenean ere erabiltzen dira ugalketa asexualean.

Baratzezaintzan
---------------

Altsuma bidezko ugalketa oso teknika erabilia da baratzezaintzan, hazi bidezkoa baino denbora laburragoan landare helduak lortzen baitira. Kasu batzuetan, ipurdi- eta sustrai-altsumek beren sustraiak dituzte, oraindik landare amarekin lotuta daudenean, eta horrek are gehiago bizkortzen du ugalketa. Gainera, landare bat altsumekin ugaltzean, ama-landarearen espezimen berdinak lortzen dira, ondare genetiko berarekin (klonak).

Belaunketa teknika egokia da altsumak erraz sortzen dituzten landareentzat, hala nola fruta-arbolak eta mentu-oinak. Neguan, landare-ama mozten da lurretik hamar bat zentimetrora. Udaberrian, ipurdian kimu berriak (altsumak) ematen ditu. 10 cm inguru direnean, tontor bat egiten da hondar eta lurrustel nahasketa erabiliz, eta altsumak erdi-lurperatu. Hurrengo neguan, altsumek sustraiak egin dituztenean, erauzi eta birlandatu behar dira landare berriak lortzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Altsuma Bizi Baratzea webgunean, Jakoba Errekondo,
2. ↑  Altsuma Harluxet hiztegian.
3. ↑   Jakoba Errekondo.  (2019ko otsailaren 17a). *Hurritza edo hurrondoa.*  Argia (Noiz kontsultatua: 2020-04-24).
4. ↑   Garai, Egaña eta Gorospe (Itsasmendikoi). *Landare ekoizpena.* .

Ikus, gainera
-------------

* Altsumatzea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q960522
* Commonscat Multimedia: Suckers

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q960522
* Commonscat Multimedia: Suckers
**Juan Maria Blas Altuna Maskarua** (Durango, Bizkaia, 1828ko otsailaren 2a - Lekeitio, Bizkaia, 1868ko ekainaren 17a) bizkaitar konpositorea eta organista izan zen.

Aita Larramendi eta Higinio Herrera izan zituen musika irakasle. Ondoren Madrilera joan zen eta han Eslavaren ikasle izan zen. Organoari buruzko ezagutza zabalagoak beranduago Parisen jaso zituen. Euskal Herrira itzuli zenean Lekeition jarri zen bizitzen, eta bertako elizako organista izateaz gain, hainbat musika erlijiosoko pieza sortu zituen.

Madrilera egin ohi zituen bidaietako batean, San Luis kafetegian, Iparragirrekin topo egin eta *Gernikako arbolaren* interpretazioan lagundu zion. Zalantza dago adituen artean himnoaren laguntzaile hutsa ala berezko sortzailea izan ote zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Altuna y Mascarua, Juan María Blas de - Auñamendi Eusko Entziklopedia.*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-04).
2. ↑    *Altuna Maskarua, Juan Maria Blas - Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa.*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-04).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47632294
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87196687
* BNE: XX1457051
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 9178

 |

* Wd Datuak: Q47632294
Anatoliako plakaren mapa
**Anatoliako plaka** mikroplaka tektoniko bat da, Asiaren mendebaldeko muturrean dagoena; Zipre eta Anatolia penintsula hartzen ditu, Itsaso Beltzeko kostaldea izan ezik. 0,01418 estereorradianeko hedadura du. Oro har, Eurasiako plakari lotua dago.

Mugakide ditu Eurasiako plaka, Arabiako plaka, Afrikako plaka eta Egeoko plaka.

Aipaturiko plakekin dituen mugak, Anatolia iparraldeko failak eratzen ditu.

Anatoliako plaka, milioi bat urteko, 1,64º-ko errotazio abiaduran mugitzen da, 56º 28' ipar latitudean eta 81º 18' mendebal longitudean kokatutako polo baten arabera.

1999an, Anatoliako plakaren eta Eurasiako plakaren arteko talkak, aipaturiko failan, Marmarako itsasoaren ekialdean, lurrikara bat eragin zuen Turkiako Izmit herrian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q259207
* Commonscat Multimedia: Anatolian tectonic plate

---

 |

* Wd Datuak: Q259207
* Commonscat Multimedia: Anatolian tectonic plate
***Aquí llega Condemor, el pecador de la pradera*** (euskaraz *Condemor Badator, Larreko Bekataria*) 1996ko Álvaro Sáenz de Herediak espainiar zinema zuzendariak zuzendutako komedia film bat da. Chiquito de la Calzada eta Bigote Arrocet umoristek antzeztu zuten.

*Brácula: Condemor II* (1997) izeneko jarraipena izan zuen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Condemor (Chiquito de la Calzada) eta bere mexikar morroi leiala den Lucas (Bigote Arrocet), Mendebalde Urruneko basamortuan guztiz galduta frantziarren Paris hiriburura iristeko modua topatu asmo dute. Herri batera iritsi eta beren nahigabeko ausardia erakustaldi baten ondorioz, bertako biztanleek Condemor sheriff izendatu, "Begibakar" (Julio Tejela) deritzon gaizkile bat atzematera derrigortuko dute, gainera Mutikoaren (Naim Thomas) aitaren berri eta El Dorado kondairazko meatzea non dagoen ere topo egin beharko dute. Begibakar maltzurrak Condemor maitasun platonikoa eta Salooneko abeslaria den "Jolly Ederra" (Sol Abad) bahitzean, gauzak oraindik eta gehiago korapilatuko dira...

Aktoreak
--------

* Chiquito de la Calzada: Condemor
* Bigote Arrocet: Lucas
* Sol Abad: Jolly
* Naim Thomas: Mutikoa
* Julio Tejela: Begibakarra
* María José Nieto: Adela
* César Varona: Meatzaria
* Aldo Sambrell: Valerio

Kanpo estekak
-------------

* *Aquí llega Condemor, el pecador de la pradera* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com **(Ingelesez)**
* IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q623438

 |

* Wd Datuak: Q623438
Austriako Open Txapelketak Viena, 2012 WDSF World Dancesport Championships Latin 2012ko azaroak 16-18
 Dantza areto britainiar batean jive dantzatzen, 1945
**Jive** 1930eko hamarkadaren hasieran Ameriketako Estatu Batuetan afroamerikarrengandik sortutako dantza estiloa da. Dantzaren izena afro-amerikar herri-argotaren forma baten izenetik dator, 1930eko hamarkadan Cab Calloway jazz-taldekide eta abeslari ospetsuaren hiztegia argitaratuz ezagun egin zena.  Lehiaketako areto-dantzetan, jive-a sarritan latino-inspiratutako areto-dantzekin biltzen da, nahiz eta bere sustraiak swing dantzan oinarritzen diren eta ez dantza latinoan.

Historia
--------

1930eko eta 1940ko hamarkadetako swing musikako jotzaileentzat, "jive" hizkera ergelak edo ergelak adierazten zituen esamolde bat zen. 

Soldadu amerikarrek Lindy Hop / jitterbug ekarri zuten Europara 1940 inguruan, non dantza honek azkar aurkitu zuen gazteen artean ospea. Estatu Batuetan, "swing" bihurtu zen dantzarako hitzik ohikoena, eta Erresuma Batuan "jive" terminoa hartu zuten. Teknikaren aldaketek boogie-woogie eta swing boogie bezalako estiloak ekarri zituzten, "jive" pixkanaka-pixkanaka Erresuma Batuan termino generiko gisa agertuz. 

Gerra ostean, boogie musika herrikoiaren forma nagusi bihurtu zen. Dena den, inoiz ez zen kritikatik urrun dantza arrotz gisa.  Areto-dantzen guru Alex Moore-k esan zuen ez zuela "inoiz ezer itsusiagorik ikusi". 1968an Nazioarteko lehiaketetan bosgarren dantza latindartzat hartu zuten.  1990eko hamarkadaz geroztik aretoko jive-ren forma modernoa dantza oso alaia da, belaunak maiz altxatzen dituena eta aldakak tolestu edo kulunkatzen dituena.

Dantza garaikideko kirol gisa
-----------------------------

Gaur egun, jive Nazioarteko bost dantza latindarretako bat da. Lehiaketan 176 taupada minutuko abiaduran dantzatzen da, nahiz eta kasu batzuetan minutuko 128 eta 160 taupada artean murrizten den. 

Oinarrizko eredu asko Ekialdeko Kostaldeko Swing-aren antzekoak dira urrats hirukoitzen (chassés) erritmo oso sinkopatuaren diferentzia handiarekin, jive-n zortziko zuzenak eta ECS-n swing gogorra erabiltzen dutenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Sorene, Paul.  (2017-04-26). «Cab Calloway's Hepster's Dictionary: A Guide To The Language Of Jive (1938)» *Flashbak*.
2. ↑  Paul Bottomer. 1997. Black Dog & Leventhal. page 157. ISBN 1-57912-049-0

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17237
* Commonscat Multimedia: Jive

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4162750-7
* NKC: ph224374
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q17237
* Commonscat Multimedia: Jive
**Jose Arana Eskolak**, Eskoriatzan, 90 urte inguruz egon ziren eskola batzuk izan ziren.

Sorrera
-------

Jose Aranak, bere testamentuan, enpresaburu bezala lortu zuen diru guztia, Eskoriatzako herriari utzi zion. Beste gauza batzuen artean, eskola batzuk eraikitzeko erabili zen, eskoriatzar enpresaburuagatik, Jose Arana izena hartu zuten.

Erabilera
---------

Denbora luzez, lehen hezkuntzako ikasketa eskola izan zen. Ondoren, behin lehen hezkuntzako ikasketak emateari utzi eta gero, bertan, informatika kurtsoak eta beste kurtso batzuk emateko erabili zen. Gainera, askotan, San Pedroetan, su artifizialak jaurtitzeko toki bezala ere erabili izan zen. Batzuetan, San Pedro jaietan bertan, bertsoak eta musika kontzertuak emateko ere erabili zen.

Desagerpena
-----------

Laurogeitamar urte inguruz iraun zuen eraikinak, bertan etxebizitza eraikin multzo bat egiteko bota zen arte, 2004 inguruan.

Kokapena
--------

Fernando Eskoriatza plazan zegoen, Eskoriatzako gaur egungo udaletxearen ondoan.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260595

 |

* Wd Datuak: Q12260595
**Jentilbaratza Kultur Elkartea.**

2012an sortu zen, Ataunen. Euskal kulturan sustraituta. Euskal Mitologiaren inguruan Ataungo eta Euskal Herriko garai bateko sinesmen, ipuin zahar eta legendak belaunaldi berrietara transmititzea da bere helburua. Ondare ez-materialaren berreskuraketa eta zabalkundea. Etnografia arloan, desagertzear dauden arbasoen bizimodu, lanbide eta ohitura zaharrak gerturatzea eta zubi lana egin gaurko eta ondorengo belaunaldiek ezagutu ditzaten. Batez ere jende aurreko ikuskizun eta antzerkien esparrua erabiltzen dute horretarako.

Helburu horiek lortzeko, Elkarteak, jarduera hauek burutzen ditu besteak beste:

·       Jentilen Etorrera.

·       Gau Ibilaldi Mitologikoa.

·       Mitoaldia.

·       Ipuin Kontaketak.

·       Ibilaldi Magikoa Aralarren.

·       Ipuin eta Marrazki Lehiaketa. 

·       Ohitura Zaharren eguna.

·       Ataungo Mondeju Lehiaketa.

·       Urteko egutegi mitologikoa.

Elkartearen helburuekin bat egiten duen edonorentzat irekia da.
Gazte batzuk altxorraren bila, pista bat aztertzen.
**Altxorraren bila** helburu bat bilatzeko pista batzuk jarraitu behar den jokoa da. Normalki, amaierako helburu horri *altxorra* deitzen zaio, eta parte-hartzaileek banaka edo taldeka zerrenda batean dauden ekimen guztiak egin behar dituzte bertaraino iristeko, normalki erosi behar izan gabe. Ohikoena talde txikietan parte-hartzea da, baina badaude bertsio indibidualak ere. Helburua pista guztiak aurkitu eta jarduera guztiak betetzen dituen lehen taldea izatea da. Altxorraren bila jokoaren beste bertsio batean parte-hartzaileek elementu ezberdinen argazkiak egin behar dituzte, eta lehiaketak abiaduraz gain balio artistikoa ere epaitu dezake.

Markus Montola jokoen historialariaren arabera altxorraren bila moduko jokoan antzinaroko herri-kiroletatik abiatu ziren. Oso jolas ohikoa da udalekuetan, baina gaur egun badaude ere helduentzako bertsioak, geocachinga bezalakoak, edo orientazioa bezalako kirola.

Interneteko altxorraren bila webgune sorta bat bisitatu eta bertatik pistak ateratzen egiten den jokoa da. Badira ere hacker kulturan oinarritutakoak, edo puzzleak soluzionatzeko helburua dutenak.

Beste aldaera batzuk
--------------------

Letterboxinga aire zabaleko altxorra bilatzeko jarduera bat da, orientazio-elementuak, artea eta arazoak konpontzea uztartzen dituena, 1850eko hamarkadan sortua. Letterboxer-ek kutxa txikiak ezkutatzen dituzte sarbide publikoko lekuetan (parkeak edo landa irekiak, adibidez), eta kutxa katalogo inprimatuetan aurkitzeko pistak banatzen dituzte, webgune batean edo ahoz. 

Geocachinga aire zabaleko altxor-bilaketa joko bat da, non parte hartzaileek posizionamendu sistema global bat (GPS) edo nabigatzeko beste teknika batzuk erabiltzen dituzten ontziak ("geocache" edo "caches" deituak) ezkutatu eta bilatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Marx, Patricia. «The Hunter Games» *The New Yorker* (Noiz kontsultatua: 2020-06-04).
2. ↑   «Geocaching 101» *www.geocaching.com* (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1053933
* Commonscat Multimedia: Scavenger hunting

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1053933
* Commonscat Multimedia: Scavenger hunting
**Jordi Brau Riera** (Bartzelona, 1958ko apirilaren 18a) bikoizketa aktore kataluniarra da.
Bartzelonako Antzerki Institutuan ikasi zuen Arte dramatikoa antzezpen espezialitatean.

Hasieran antzerki lanak egin zituen besteak beste Josep Montanyés, Guillem Jordi Graells, Jordi Mesalles, Iago Pericot eta Josep María Mestres zuzendariekin. Telebistan Mercè Vilaret, Orestes Lara, Antoni Chic eta Joan Bas errealizadoreekin egin zuen lan eta zineman Xavier Benlloch, Ventura Pons eta Abel Folkekin.

Bere ibilbide luzean 600 film eta telebista iragarki baino gehiago bikoiztu ditu.

Aktoreen ahotsa
---------------

Bere ahotsa ohikoa izaten da gazteleraz Tom Cruise, Tom Hanks, Robin Williams, Sean Penn, Nicolas Cage, Kenneth Branagh, Dennis Quaid eta Daniel Day-Lewis bikoiztean, besteak beste.

Javier Bardem bikoiztu zuen "Vicky Cristina Barcelona" filmean frantsesez eta ingelesez "Delta Airlines".

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5934240
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 250672118
* BNE: XX5218573

 |

* Wd Datuak: Q5934240
Agriparen Panteoiaren altxaera
**Altxaera** edo baita **aurretiko bista**, marrazketa tekniko edo ingeniaritza eta arkitektura eremuan, objektu edo eraikin baten proiekzio ortogonalaren irudikapen laua da, perspektiba kontuan hartu gabe eta objektu edo eraikinaren proportzio guztiak mantenduz.

Altxaera lortzeko, elementuaren proiekzio paraleoaz baliatzen da, proiekzo paralelo hau elkarzuta den plano batean ezarriz. Sistema diedrikoaren irudikapen nagusia, altxaera da, oinplanoarekin batera. Alboko altxaerak ere ezinbestekoak dira objektu edo eraikinaren osotasunaz jabetzeko.

Eskalan egindako altxaerei esker irudikatutako gaien benetako neurriak ezagutzea posible da, horregatik ezinbesteko erabilgarritasuna du arkitekturari eta ingeneritzari lotutako irudipenetan eta ingeneritzako edo arkitekturako edozein proiektuetan behar-beharrezkoak dira.

Ikus, gainera
-------------

* Oinplanoa (arkitektura)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1779895
* Commonscat Multimedia: Architectural elevations

---

 |

* Wd Datuak: Q1779895
* Commonscat Multimedia: Architectural elevations
**Juan De Dios Doval Mateo** (Madril, 1943ko irailaren 12a - Donostia, 1980ko urriaren 31) ETA erakunde terroristak hildako Donostiako Zuzenbide Fakultateko irakaslea eta politikaria izan zen.

Biografia
---------

Juan de Dios Doval Mateo 1980ko urriaren 31n hil zen, ETAren eskutik. Erakunde terroristak Jaime Arrese hil eta zazpi egun beranduago heriotza eman zion Une hartan, Juan de Dios Dovalek 37 urte zituen, eta irakaslea zen Donostiako Zuzenbide Fakultatean. Gainera, UCDko Gipuzkoako Batzorde Betearazlearen kidea zen eta bere alderdiaren zerrendaren bigarrena zen Eusko Legebiltzarreko hauteskundeetarako. Ezkonduta zegoen eta bi seme-alaba zituen.

### Hilketa

1980ko urriaren 31n, goizeko 9:00ak baino minutu batzuk lehenago, Juan de Dios Doval etxetik atera zen, Zuzenbide Fakultatera joateko. Bere autoan sartu bezain laster, urdin koloreko Simca 1200 bat, pistolekin armatutako bi gazte hurbildu zitzaizkion, aurpegia estali barik. Horietako batek anoraketik pistola atera eta hainbat aldiz tiro egin zion. Hiru balek bere gorputza zulatu zuten. Pistolariek berehala ihes egin zuten. Anbulantzia batek biktima Arantzazuko Ama osasun-egoitzara eraman zuen, baina medikuek ezin izan zuten bere bizia salbatzeko ezer egin.

Dovalen kide zen Antonio Beristain apaizak Gaceta Universitarian aitortu zuenez, bere hilketaren bezperan, Dovalek bere idazkariari esan zion: "*Egizu otoitz nire alde*". Hark alde batera egiteko gomendatu zion baina irakasleak irmo erantzun zion: "*Ez dut nahi nire seme-alabek koldar bat naizela pentsatzea*". Bere atentatuaren hurrengo egunean Zuzenbide Fakultatearen jarduera erabat gelditu zen eta 300 bat ikasle eta irakaslek manifestazio isil bat antolatu zuten fakultatetik Gipuzkoako Foru Aldundiraino.

Hilketa burutu aurretik, terroristek ibilgailu bat pistolaz lapurtu zuten, 8.30ak aldera. Gaizkileetako batek bolantea hartu eta bigarrena atzeko partean sartu zen, autoaren jabearekin batera. Jabea hiriko eraikinik gabeko eremu batean utzi zuten, kateatuta, eta poliziari hiru ordu baino arinago ez deitzeko adierazi zioten.

Egun berean, ETA politiko-militarrak adierazpen bat egin zuen hilketaren autoretza aldarrikatuz. Hiltzaileei dagokionez, 1982an Auzitegi Nazionalak prozesatu biak (José María Salegui Zuloaga eta Luis Francisco Amezaga Mendizabal) absolbitu egin zituen. Beraz, inork ez zuen Juan de Dios Dovalen hilketagatik zigorrik jaso.

Obrak
-----

* (**Gaztelaniaz**) La revisión civil (1979).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .
4. ↑   .
5. ↑   .
6. ↑   .
7. ↑   .
8. ↑   .

Bibliografia
------------

* (**Gaztelaniaz**) MERINO, A. CHAPA, A. *Raíces De Libertad.* Horrialdeak 71-83 (2011). 978-84-615-0648-4 ISBN

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55640547

 |

* Wd Datuak: Q55640547
**Jose Mari Gorrotxategi Pikasarri** (Tolosa, Gipuzkoa, 1929ko martxoaren 24a - 2019ko ekainaren 11), euskal gozogile eta gozogintzan ikertzaile eta sortzaile ezaguna izan zen.

Biografia
---------

Tolosan jaio zen 1929an. Gozogintza familiaren tradizioa izan zen eta berak jarraitu zuen. Hamalau urtekin negozioan lanean hasi zen, horretarako beste ikasketak baztertuz. Dena dela, kulturarekiko zituen kezka garbi gelditu zen bere bizitzan: haren dendaren ondoan Tolosako Gorrotxategi museoa bultzatu zuen. Halaber, Tolosan egin ziren ekintza kultural askotan hartu zuen parte. Berea gozogintzan bigarren belaunaldia zen.
Haren aurkikuntza ezagunena "Xaxu" izeneko gozoa izan zen.

Laurogeita hamar urtez hil zen Tolosan.

Bere bi semek, Rafa eta Iñaki, tradizioarekin jarraitzeko asmoa erakutsi dute.

Sariak
------

* 2015ko otsailaan, Donostiako Basque Culinary Centerren sukaldari askoren omenaldia jaso zuen. Orduan, Ohorezko Gozogile Maisua izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑    «Jose Mari Gorrotxategi konfiteroa hil da - Tolosa» *Tolosaldeko ataria* (Noiz kontsultatua: 2019-06-13).
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Gorrotxategi museoa

Kanpo loturak
-------------

* Jose Mari Gorrotxategiren heriotza *Berria*n.
* Gorrotxategi museoaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q64578545

 |

* Wd Datuak: Q64578545
**Jose Angel Lujanbio** (Pasai Donibane, 1932ko maiatzaren 22a - *ib.*, 2015eko uztailaren 22a) traineru estropadetako patroi onenetakoa izan zen, 60. hamarkadaren bigarren erdialdean oso famatua bihurtu zena. Kontxako 5 Bandera eta 4 Espainiako Txapelketa irabazi zituen besteak beste. Bere semea den Juan Mari Lujanbiok beste bost Kontxako Bandera lortu ditu.

Kirol ibilbidea
---------------

1956an 24 urte zituela "Pedrotxo" entrenatzaileak jarri zuen San Juango traineruaren txopan eta urte hartan herriarentzako bigarren Kontxako Bandera eskuratu zuen aurrekotik 2 urtetara. Hurrengo urteetan Espainiako Txapelketak irabazi zituen Galizia aldean baina Kontxako Banderan 57 eta 60 arteko lau ekitaldietan bigarren izan zen. Herrian orduan traineru berri bat atera zuten Bibiano Etxabe patroi zela eta hiru Kontxa lortu zituzten. Jose Angel Lujanbiok alde egin zuen eta 63an Donostiako Jaizkibel traineruan aritu zen.

San Juanen lortu ez zuen onespena Hondarribian izan zuen 1965ean hasita lau ekitaldi jarraian irabazi baitzituen. 1967 eta 1968 urteetan Pedreñaren aurka irabazitako desafioek ezagun bihurtu zuten eta garaiko NO-DOan ere azaldu izan zen.

Zikloa amaitua zela ikusita 1970an Astillerora joan zen eta hiru urtetan goren mailara igo zuen. 1972an traineru garaitezina osatu zuen eta Espainiako Txapelketa irabazi zuen. Urte hartan gadu zuen estropada bakarra Kantabriako txapelketa izan zen eta honen ondorioz ezin izan zuen Kontxako Banderan parte hartu. 1973 arte bertan aritu zen eta ordutik aurrera talde ugaritan ibili zen, maila apalean hala ere.

Hona hemen patroitzan ibili izan den taldeen hurrenkera. Datuak falta dira.

| Taldea | Denboraldia/k |
| --- | --- |
| San Juan | 1956-1961 |
| Jaizkibel | 1963 |
| Hondarribia | 1965-1969 |
| Astillero | 1970-1973 |
| Koxtape (San Juan) | 1975 |
| Hernani | 1977 |
| Astillero | 1978 |
| ... | ... |
| Ciudad de Santander | 1989 |
| Zarautz | 1991 |
| Pontejos | 1997 |
| Astillero | 1998 |

Palmaresa
---------

* Kontxako Banderak (5): 1956, 1965, 1966, 1967 eta 1968.
* Espainiako Traineru Txapelketak (4): 1957, 1958, 1959 eta 1972.
* Generalisimoaren Kopa (Coruña) (5): 1957, 1958, 1959, 1971 eta 1972.
* Nerbioiko Sari Handia (4): 1967, 1968, 1971 eta 1972.
* Santanderko Bandera (4): 1970, 1971, 1972 eta 1998.
* Gipuzkoako Traineru Txapelketa (1): 1967.
* Kantabriako Traineru Txapelketa (6): 1970, 1971, 1973, 1978, 1989 eta 1998.

Ikus, gainera
-------------

* Pasai Donibaneko traineruak
* Hondarribia Arraun Elkartea
* Sociedad Deportiva de Remo Astillero
* Kontxako Bandera

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Auñamendi Eusko Entziklopedia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16517832
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 90191

 |

* Wd Datuak: Q16517832
Donostiako Klub Nautikoa.
**Jose Manuel Aizpurua Azketa** (Donostia, 1902- *ibidem.* 1936ko irailaren 6a) arkitekto eta argazkilari donostiarra zen, ezaguna Donostiako Klub Nautikoa eraikin arrazionalista proiektatu eta garaiko arkitektura eta arte ideia berritzaileak zabaldu zituelako.

Biografia
---------

### Gaztaroa

Donostian jaio eta Madrilen egin zituen ikasketak 1921-1927 artean; bertako *Residencia de estudiantes*en ezagutu zituen Federico Garcia Lorca, Luis Buñuel eta Salvador Dali.

### Abangoardiako arkitekto eta artista

Joaquín Labaienekin batera, 1929an Donostiako Klub Nautikoa diseinatu zuen, Europako eraikin arrazionalista goiztiar eta garrantzitsuenetakotzat jotzen dena, hain zuzen. Orduko Kasino Handiaren ondoan kokatua (oraingo Udaletxea), haren itxura garbiak, zuritasunak eta itsas munduko formak erabiliz, berehala lotzen dute garaiko makinismo eta Le Corbusier arkitektoaren pentsamolde abangoardistekin.

Ideia berritzaile horiek zabaldu nahian, 1930. urtean abangoardiarako garrantzi berezia izandako erakusketa bat antolatu zen Kursaalean, Gipuzkoako Ateneoak antolatuta: "Arkitektura eta pintura modernoen erakusketa". Ateneoak antolatu arren, Aizpurua eta Labaien izan ziren haren babesle nagusiak, baita Mercadal eta Txurruka ere. Erakusketa horretan, GATEPAC (*Grupo de Artistas y Tecnicos Españoles para el Progreso de la Arquitectura Contemporanea*) sortu zen 1930 amaieran, Iparraldeko Taldea izena hartuz. GATEPAC taldeak Espainiako Arkitekturaren garapena zuen helburu, Kataluniako GATCPAC (*Grup d'Arquitectes i Tècnics Catalans per el Progrés de l'Arquitectura Contemporània*) delakoaren urratsei jarraiki.

### Heriotza

Aizpuruak 1930ko hamarkadan ideia faxistekin bat egin zuen, eta Espainiako Falangearen sortzaile eta kide nabarmena izan zen 1933an, baita Jose Antonio Primo de Riveraren laguna ere. Espainiako Gerra Zibilean, Loiolako kuarteleko setioa amaituta, Ondarretara atxilotu eta, epaiketa militarraren ondoren, Donostian bertan fusilatu zuten irailaren 6an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Jose Manuel Aizpurua Azketa» *Auñamendi Eusko Entziklopedia* (Noiz kontsultatua: 2016-6-24).

Ikus, gainera
-------------

* Valentzia etxea, Donostian.
* Donostiako Klub Nautikoa
* Donostiako historia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3699333
* Commonscat Multimedia: José Manuel Aizpurúa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 62642662
* ISNI: 0000 0001 1766 7571
* BNE: XX995790
* CANTIC: a12361239
* GND: 129975435
* LCCN: nr95034641
* Tabakalera ID: 62930
* SUDOC: 115671064
* ULAN: 500038830
* UB: a1130582
* RKD: 396171
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 1213
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3699333
* Commonscat Multimedia: José Manuel Aizpurúa
Volkswagen enpresa jabetza pribatuaren adibidea da. Fabrika, bere akzionisten jabetza pribatua da, bere funtzionamendutik etekinak ateratzen dituzte.

**Jabetza pribatua** pertsonek eta enpresek kapitala, lurrak, ondasunak edo beste edozein jabetza eskuratu, kontrolatu, erabili eta oinordetzan uzteko eskubidea da. Jabetza pribatuari kontrajarrita, jabetza publikoa administrazio publikoen esku dauden aktibo ekonomikoak dira. Kontzeptuak aldaketa asko jasan ditu historian zehar.

Marxistek *jabetza pribatu* eta *jabetza pertsonalaren* arteko bereizketa egiten dute. Lehena produkzio medioei erreferentzia egiteko litzateke eta bigarrena berriz, kontsumorako eta norbanakoak ekoiztutako ondasunentzako izango litzateke.

Eboluzio historikoa
-------------------

Jabetza kontzeptua oso zaharra dela uste da. Gizarte primitiboak jabetza eskubide batzuk konpartitzen zituzten, toki jakin batean ehizatzeko edo arrantzatzeko eskubidea, adibidez. Jabetza pertsonal batzuk bazeuden arren, arma edota sukaldeko tresnak kasurako, ohikoa zen jabetza erreala. Lurra ez zen propietate pribatu bezala hartzen hasi Erdi Arora arte. Sistema feudalarekin, lurrak okupatu zitezkeen, baina ez jabetza izan. Propietatearen esanahi modernoago batean, kleroak eta monarkiak zituzten lurrak.

Burgesiaren gorakadaren ondoren, jabetza pribatuaren garrantzia pixkanaka-pixkanaka igotzen joan zen. Historikoki, jabetza pertsonalak ez zuen garrantzirik lurraren jabetzarekin alderatu ezgero. Horregatik, ez zen zegoen propietatearen transmisio eta herentziaren erregulaziorik. Industria Iraultzarekin, nekazaritzaren beherakadarekin eta akzio eta bonoen agerpenarekin, jabetza pertsonalak jabetza errealaren garrantzi berdina hartu zuen. Lurrak erosi eta saldu zitezkeen ondasunak bihurtu ziren.

Jabetza pribatuari kritikak
---------------------------

Jabetza pribatua zalantzan jarria izan da ezkertiar politikan, anarkismo, komunismo eta sozialismoan. Adibidez, teoria sozialistak dioenez, medioen jabetza komuna izan behar da; liberalismo ekonomikoak defendatzen duen pribatizazioaren kontrakoa alegia.

Ikus, gainera
-------------

* Jabetza publiko
* Kapitalismo
* Nazionalizazio
* Neoliberalismo
* Pribatizazio

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q555911
* Commonscat Multimedia: Private property signs

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4232761-1
* NKC: ph125873
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q555911
* Commonscat Multimedia: Private property signs
**José Santos Zelaya López** (Managua, Nikaragua, 1853ko azaroaren 1a -- New York, Estatu Batuak, 1919ko maiatzaren 17a) Nikaraguako abokatu, militarra eta politikaria izan zen 1893tik 1909ra Nikaraguako presidente izan zena.  Erreforma publiko garrantzitsuak egin zituen hezkuntza eta azpiegituren alorretan, eta gaur egungo Nikaraguako Estatuaren eraikitzaile gisa aitortzen da. José Santos Zelaya hil zen New York hirian, Estatu Batuetan.

Gurasoak
--------

José Santos Zelaya López, José María Zelaya Irigoyen (1820-1875) jatorriz Olantxokoa, Honduraskoa, eta bere emaztea Juana López Ramírez andrea (1835-1908) ezkontzaz kanpoko semea zen. José Santos José María Zelaya Irigoyen etxetik alde egin zuen Rosario Fernándezekin (bere maitalea) joateko, harekin seme-alaba gehiago izan eta El Salvadorren bizi izan zen. José Santos Zelaya López, Policarpo Irigoyen apaizaren biloba, hamabost urte zituen aita galdu zuenean, eta geroago ez zituen Zelaya-Fernández abizeneko beste erdi anai-arrebak aitortu.

Managuako alkatea
-----------------

1882an Managuako alkate hautatu zuten eta herrialdetik kanporatua izan zen Adán Cárdenas doktorearen aurkako matxinadetan parte hartzeagatik, eta horri esker, Guatemalako Justo Rufino Barrios Erdialdeko Amerikako egitandi unionistarekin bat egin zuen, non bere partaidetzagatik Jeneral maila jaso zuen.

Bere adiskide eta babesle Federico Gamboa, Mexikoko Erdialdeko Amerikan ministro boteretsuak, honela deskribatu zuen: "*gizon gihartsua, zuria, ile argikoa eta bibote lodikoa, astiro eta patxadatsu hitz egiten duena*"; baina bizkorra izan behar zuen, eztabaida politiko batean Fabio Carnevalini kazetariari zaplaztekoa eman ziolako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Biografías y Vidas.*  Biografías y Vidas..
2. ↑  José Santos Zelaya: President of Nicaragua, 5-18; Adán Selva, Lodo y ceniza de una política que ha podrido las raíces de la nacionalidad nicaragüense (Managua, 1960), 48-49; Gregorio Selser, Nicaragua de Walker a Somoza (México, 1984), 82.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q560938
* Commonscat Multimedia: José Santos Zelaya

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 21402542
* ISNI: 0000 0001 1750 1483
* BNE: XX1421204
* GND: 106879982X
* LCCN: n96038557
* NARA: 10573995
* SNAC: w6ng59wt
* Open Library: OL1089855A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q560938
* Commonscat Multimedia: José Santos Zelaya
**Arlesko Erresuma**, batzuetan **Bi Burgundietako Erresuma** edo **Burgundiako Bigarren Erresuma** deitua, Erdi Aroko erresuma frankoa izan zen, Rodanoren ibarra hartzen zuena, mendebaldeko Alpeetatik Mediterraneoraino. 933 aldean sortu zen, Burgundia Garaia eta Burgundia Beherea bateratu zirelarik. Hiriburua Arles zuen.

Historia
--------

879an, Luis II.a Frantziakoa hil ondoan, Boson Proventzakoak, Karlos Burusoilaren ezkonanaiak, Burgundia Behereko Erresuma (*Juraz haraindiko Burgundia*) sortu zuen, hiriburua Arles zuena. 888an, berriz, Karlos III.a Gizena enperadorearen heriotzaren ostean, Rodolfo Auxerrekoa Burgundiako kondeak Burgundia Garaiko Erresuma (*Juraz honaindiko Burgundia*) eratu zuen.

933an, Hugo Arleskoak Burgundia Beherea eman zion Rodolfo II.a Burgundia Garaiko erregeari; horren aldera, Rodolfok uko egin zion Italiako koroari. Era horretan, Burgundia Garaia eta Beherea bateratu ziren, Arlesko Erresuma sortuz. 937an Konrado III.ak jarauntsi zuen erresuma, eta Rodolfo III.ak 993an. Rodolfo III.a 1033an hil zen, ondorengorik gabe; Konrado II.a enperadoreak oinordetu zuen Arlesko koroa, eta handik hara Germaniako enperadoreak izan ziren Arlesko erregeak, erresumak autonomia handia atxiki zuen arren.

XI. eta XIV. mendeen artean Arlesko Erresumako zenbait eskualde bereizi ziren: Proventza, Vivarais, Lyonerria, Dofinerria, Savoiako Konderria, Borgoinako Konderria eta mendebaldeko Suitzako alde batzuk. Burgundia Behereko zatirik handiena Frantziako Erresumaren esku gelditu zen. 1378an, Karlos IV.a enperadoreak Karlos VI.a Frantziakoari eman zizkion gelditzen ziren lurraldeak eta erresuma, *de facto*, desagertu zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Le royaume d'Arles.*  histoire.presse.fr (Noiz kontsultatua: 2016-05-20).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑    *Frankish Kingdom of (Upper) Burgundy.*  historyfiles.co.uk (Noiz kontsultatua: 2016-05-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3271735

 |

* Wd Datuak: Q3271735
**Juwelot** Amonen Apaiz Goren izan zen Tebasen K.a. 889tik K.a. 874 arte, Antzinako Egiptoko XXII. dinastiaren garaian.

Bere gurasoak, Osorkon I.a eta Tashedkhonsu izan ziren. Seme bat izan zuen Tadenitanbastetekin, Dyedisethyusankh izenekoa.

Amonen Apaiz Goren bezala, bere aurrekoa Sheshonq II.a izan zen, eta bere ondorengoa, Nesbanebdjedet III.a, Osorkon I.aren beste seme bat, eta, beraz, bere anaia.

Osorkon I.a, Sheshonq II.a eta Takelot I.aren garaikidea izan zen.

Tronua aldarrikatu zion bere anaia Takelot I.ari (K.a. 889-K.a. 874) lortu gabe, Herakleopolisetik gertuko guarnizio batean, armada baten presentziaren aurrean amore emanez.

Titulatura
----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Amonen Apaiz Gorena:* |  | ḥm nṯr tpi n imn iult  (Hem Necher Tepi en Amón, Iuwelot)  **Amonen Apaiz Gorena, Iuwelot** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Sheshonq II.a** | **Amonen Apaiz Gorena**K.a. 889-K.a. 874 | Ondorengoa**Nesbanebdjedet III.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q953669
* Commonscat Multimedia: Iuwelot

---

 |

* Wd Datuak: Q953669
* Commonscat Multimedia: Iuwelot