recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Chautauqua konderria** (ingelesez: *Chautauqua County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sedan da. 2010eko zentsuaren arabera 3.669 biztanle zituen, Chautauqua kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Chautauqua konderriak 1.669,94 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,24 ura dira. Beste 1.654,69 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,2 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.669 pertsonetatik 3.378 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 87 dira. 13 beltzak edo afroamerikarrak. 148 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 126 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376446
* Commonscat Multimedia: Chautauqua County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131323036
* LCCN: n77000738
* **Lekuak**
* OSM: 1070352
* TGN: 2000669

 |

* Wd Datuak: Q376446
* Commonscat Multimedia: Chautauqua County, Kansas
**Chico Albuquerque** (Fortaleza, 1917ko apirilaren 25a - 2000ko abenduaren 26a) argazkilari brasildar ezaguna izan zen.

Biografia
---------

Argazkilaritzarekin zuen harremana haurtzarokoa da, argazkilari pare baten semea baitzen. 15 urterekin bere lehen film laburra egin zuen.

1934an, 17 urte besterik ez zituela, profesional bihurtu zen jada, erretratuaren alorrean espezializatuta. 1945ean São Paulora joan zen bizitzera eta bere lehen argazki estudioa ireki zuen. Foto Cine Club Bandeirante taldeko kidea izan zen, eta bertan aktiboki parte hartu zuen.

1942an, Orson Welles-ek Rio de Janeiron Latinoamerikari buruz filmatzen ari zen dokumentalarekin loturiko dokumentalean (It´s all true in Mucuripe) argazkiak ateratzera gonbidatu zuten. Wellesek geroago filma abandonatu eta amaitu gabe utzi zuen, Estatu Batuetatik irudiek irudikatzen zutenarekin ados ez zegoelako, irudi neutro eta tipikoagoak bilatzen baitzituen.

1948an, publizitate kanpaina bat egin zuen lehen argazkilari brasildarra izan zen, bai produktuaz bai modeloekin egindako lanaz arduratuta, kasu honetan Johnson & Johnson multinazionalarentzat. Ordura arte kanpaina mota horiek ez zuten irudi edo diseinu euskarri handirik erabiltzen, eta horrela Chicok aurretik esploratu gabeko merkatua ireki zuen Brasilen.

1958an bere herrialdeko lehen flash ekipamendu elektronikoa inportatu zuen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2963398
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 14705766
* ISNI: 0000 0000 5241 3385
* GND: 1056483652
* LCCN: nr2002023853
* SUDOC: 182104834
* ULAN: 500338606
* Open Library: OL1527584A

 |

* Wd Datuak: Q2963398
**Akazia hiruarantza** edo **gleditsia hiruarantza** (*Gleditsia triacanthos*) Gleditsia generoko zuhaitz kaduzifolioa da. Azkar hazten da eta 40 urtetan 20-30 metro garai izan daiteke. Jatorriz Ipar Amerika erdialdekoa (Hego Dakotatik New Orleans eta Texasera), munduko beste eskualde batzuetan inbaditzaile bilakatu da. Hala ere, sasiakazia eta japoniar sofora bezala, askotan erabiltzen da apaingarri.

Ezaugarriak
-----------

Arantzen xehetasuna
*Gleditsia triacanthos* zuhaitza 20-30 metro luze izan daiteke, hazkuntza lasterrekoa baina bizitza labur samarrekoa, gehienez 120 urte bizi baita. Ekaitza bada adar handiak galtzeko erraztasuna du.

Hostoak elkartuak dira, eta hauen hostoxkak 1,5-2,5 cm luze eta berde argiak. Udazkenean hori bihurtzen dira. Berandu samar hostatzen dira udaberrian, baina sasiakazia (*Robinia pseudoacacia*) baino lehenxeago.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q157650
* Commonscat Multimedia: Gleditsia triacanthos
* Wikispecies Espezieak: Gleditsia triacanthos

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph516972
* AAT: 300375441
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 63923
* BioLib: 39870
* Dyntaxa: 6002900
* EOL: 416265
* Fl. China: 200012141
* GBIF: 2959443
* GRIN:
* IPNI: 496619-1
* ITIS: 26714
* UICN: 62026061
* NCBI: 54874
* PlantList: ild-1446
* W3TROPICOS: 13001001
* USDA Plants: GLTR
* VASCAN: 5731
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: D8MUI5CX2Z

 |

* Wd Datuak: Q157650
* Commonscat Multimedia: Gleditsia triacanthos
* Wikispecies Espezieak: Gleditsia triacanthos
**Akebia bost-hostoduna** (*Akebia quinata*) *Lardizabalaceae* familiako landare igokaria da, apaingarri gisa sarri landatua, hosto bereziak eta lore more ikusgarriak baititu. Jatorriz Asia ekialdeko baso epeletakoa da: Japonia (Honshu), Txina (Hubeiraino) eta Korea.

Fruituak, kolore ezberdinekoak barietatearen arabera (zuritik ubel-urdinera), irail-urrian heltzen dira. Mamia goiza eta gelatinatsua da, eta fruituaren pisuaren %17-40 bitartekoa da. Mesokarpo, mikatza, egosita jan daiteke.

Izena
-----

*Akebia* izena japonierazko izenetik dator, *akebi* (アケビ).

*Quinata* hitzak "bost zati tan" esan nahi du, segur asko hostoen itxuragatik.

Txineraz izena hau da: 木通 – *mù tōng* (Pinyin) edo *mu tung* (Wade-Giles) – "egurren zeharkatzailea". Batzuetan ere hobe La ezagutzen da: 通草 – *tōng cǎo* (Pinyin) edo *tung tsao* (Wade-Giles) – "belar zeharkatzailea".

Etxekotzea eta merkaturatzea
----------------------------

Akebiaren fruituak betidanik jaso izan dira (baita ere japoniar tximuek neguan), mamia jateko eta sendagaitzat erabiltzeko, batez ere txinatar medikuntzan: diuretikoa, odolaren zirkulazioa hobetzeko, detoxikazioa eta minbizi aurkakoa.

Etxekotzea, landatutako fruitu-landare gisa, Txinan hasi zen 1950ko hamarkadan, basa barietateak jasotzean. Japonia iparraldean XXI. mende hasieran hasi zen. Txinatarrak aurrera doaz landatutako fruituak merkaturatzeko asmoarekin. Helburua da fruitu handiagoa lortzea, mamiagatik eta kolore urdinagatik saldua. Berez ireki baino aste bat lehenago biltzen dira.

* Lore emea eta 5 lore arLore emea eta 5 lore ar
* FruituaFruitua
* MarrazkiaMarrazkia

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   **(Ingelesez)** Li, Li; Yao, Xiaohong; Zhong, Caihong; Chen, Xuzhong.  (2010-01-01). «Akebia: A Potential New Fruit Crop in China» *HortScience*: 4–10. ISSN 0018-5345..
2. 1 2  Gledhill, David (2008). "The Names of Plants". Cambridge University Press. ISBN 9780521866453 (hardback), ISBN 9780521685535 (paperback). pp 40, 324
3. ↑   **(Ingelesez)** Iwamoto, Toshitaka.  (1982). «Food and nutritional condition of free ranging Japanese monkeys on Koshima Islet during winter» *Primates*: 153–170. doi:10.1007/BF02381158. ISSN 0032-8332..
4. ↑   Zhongyan, Wang; Caihong, Zhong; Fanwen, Bu; Difei, Peng.  (2005-01-01). «Akebia - a valuable wild fruit under domestication» *AGRICULTURAL SCIENCE & TECHNOLOGY*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1482093
* Commonscat Multimedia: Akebia quinata
* Wikispecies Espezieak: Akebia quinata

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00576314
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* Dyntaxa: 221599
* EOL: 594926
* Fl. China: 200008288
* GBIF: 3033965
* GRIN:
* IPNI: 106376-1
* ITIS: 18857
* NCBI: 13331
* PlantList: kew-2627104
* W3TROPICOS: 17700001
* USDA Plants: AKQU
* uBio: 4960481
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 0VDD991048

 |

* Wd Datuak: Q1482093
* Commonscat Multimedia: Akebia quinata
* Wikispecies Espezieak: Akebia quinata
**Aspropotamos ibaia** (literalki "ibai zuria") edo **Akeloo ibaia** (grezieraz: Αχελώος, antzinako grezieraz: Ἀχελῷος, *Akhelôios*), hau baitzen Antzinatean zuen izena, Grezia iparmendebaldeko ibai bat da, 217 kilometroko luzera duena. Antzinatean, Etolia eta Akarnaniaren arteko muga eratzen zuen. Bere izpiritua, greziarrek, Akeloo ibai-jainkoa bezala gurtzen zuten.

Ibaiak, bere iturburua Pindo mendilerroan du, Lakmos menditik gertu, Trikalako prefekturan, 2295 metroko garaieran. Greziako ibairik luzeenetako bat da, Epiroko Arta eta Tesaliako Trikala eta ondoren Karditsaren arteko muga administratiboarekin nahasten da. Itsaso Jonikoan itsasoratzen da, eta, zati batean, Patrasko golkoan, Messolonghiko aintziraren bidez, izen bereko hiriaren mendebaldean.

1960tik ekoizpen hidroelektrikorako erabiltzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q203923
* Commonscat Multimedia: Acheloos River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315128334
* BNF: 15096056s (data)
* GND: 4479346-7
* LCCN: sh86002974
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 6191678

 |

* Wd Datuak: Q203923
* Commonscat Multimedia: Acheloos River
**Alamanda** Okzitaniako *trobairitz* bat izan zen.

Bere lan bakarra iritsi da guregana *tensó* motakoa batera Giraut Bornelh-gorekin egina eta izenburua *S'ie.us* *qier conseill, bella amia Alamanda* zuena*.* Duela urte batzuk fikziozko pertsonaiatzat hartua zen eta *tensó*a Girautek idatzia zela. Halabaina, Alamanda bat beste hiru trobadorek aipatzen dute, tartean Lombarda izeneko *trobairitz*ak Horrek adierazten du Alamanda pertsona erreala izan zela eta nahiko nabarmena Okzitaniako zirkulu poetikoetan.

Uste da, 1160an jaiotako **Alamanda** **Castelnauko** edo **Castelnouko** (1160 - 1223) bera dela Alamanda *trobairitz*a. Litekeena da gaztaroan poesia sortzen aritu izan zela Raimundo V.a Tolosakoaren gortean. Geroago, goretetik alde egin zuen Gilen Castelnoukoarekin ezkontzeko eta, azkenik, Tolosako Saint-Étiennego kanonigoa bihurtu zen, eta 1223an hil zen.

Bibliografia
------------

* Bruckner, Matilda Tomaryn; Shepard, Laurie; eta White, Sarah (1995). *Songs of the Women Troubadours*. New York: Garland Publishing. ISBN 0-8153-0817-5 .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2830442

 |

* Wd Datuak: Q2830442
**Alamance konderria** (ingelesez: *Alamance County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Graham da. 2010eko zentsuaren arabera 151.131 biztanle zituen, Alamance kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Alamance konderriak 1.125,97 kilometro koadro ditu. Horietatik 27,96 ura dira. Beste 1.098,01 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 134,22 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 151.131 pertsonetatik 118.357 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 16.639 dira. 27.985 beltzak edo afroamerikarrak. 542 amerikar natiboak ziren eta 55 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.806 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 211 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.175 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q504397
* Commonscat Multimedia: Alamance County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136053003
* ISNI: 0000 0004 4655 9950
* LCCN: n81089598
* NARA: 10039381
* **Lekuak**
* OSM: 2528669
* TGN: 2001463

 |

* Wd Datuak: Q504397
* Commonscat Multimedia: Alamance County, North Carolina
*Hau korear izena da, abizena* Go *du.*

**Go Mi-Sun** (baita Go Mi-Young izenaz ezaguna, koreeraz: 고미영, hanjaz: 高美英. Seul, Hego Korea, 1967ko martxoaren 3a - Nanga Parbat, Pakistan, 2009ko uztailaren 11) emakumezko alpinista hegokorearra zen. Guztira 11 zortzimilako igo zituen eta 14 zortzimilakoak igotzea lortzen duen lehen emakumea izateko lehian sartua zegoen, besteak beste Edurne Pasaban euskaldunarekin, Gerlinde Kaltenbrunner austriarrarekin eta Oh Eun-Sun herrikidearekin.

2006an igo zuen bere lehenengo zortzimilakoa: Cho Oyu (8.201 m.). Handik aurrera oso epe laburrean beste hainbat zortzimilako igo zituen. Go Mi-Sunek zortzimilakoak igotzeko erabiltzen zituen metodoak oso eztabaidatuak ziren mendebaldeko alpinista adituen artean. Lehendabizi, oxigeno botilen erabileraz gehiegi baliatzen zen. Bigarrenik, bere espedizioko kideek igoeran zehar mendia kordaz josten zutenez horietako batzuk ez zuten pioletik eramaten edota beste espedizioek erabilitako kordaz baliatzen zen, igoera erabat erraztuz. Azkenik, hainbat alpinistek ere salatu dute Go Mi-Sunek kanpamentu base artean mugitzeko helikopteroa erabiltzen zuela.

2009ko uztailaren 11n Nanga Parbaten gailurretik jaisten ari zenean hamildu eta bertan hil zen.

Zortzimilakoak
--------------

1. Cho Oyu (8.201): 2006.
2. Everest (8.848): 2007.
3. Broad Peak (8.046): 2007.
4. Shisha Pangma (8.027): 2007.
5. Lhotse (8.516): 2008.
6. K2 (8.611): 2008.
7. Manaslu (8.163): 2008.
8. Makalu (8.463): 2009.
9. Kangchenjunga (8.586): 2009.
10. Dhaulagiri (8.167): 2009.
11. Nanga Parbat (8.125): 2009.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  South Korean woman claims 14 peaks climbing record (BBC)
2. ↑  Korean Alpinist Go Mi-sun Dies After Fall on Nanga Parbat (About.com)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494880

 |

* Wd Datuak: Q494880
**Genesee konderria** (ingelesez: *Genesee County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Flint da. 2010eko zentsuaren arabera 425.790 biztanle zituen, Genesee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Genesee konderriak 1.682,42 kilometro koadro ditu. Horietatik 32,66 ura dira. Beste 1.649,76 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 253,08 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 425.790 pertsonetatik 322.666 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 12.983 dira. 87.352 beltzak edo afroamerikarrak. 1.961 amerikar natiboak ziren eta 74 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3.834 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 390 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 9.513 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497695
* Commonscat Multimedia: Genesee County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148934629
* GND: 4092798-2
* LCCN: n81091944
* NARA: 10036480
* **Lekuak**
* OSM: 359764
* TGN: 1002406

 |

* Wd Datuak: Q497695
* Commonscat Multimedia: Genesee County, Michigan
**Generourban** foroaren helburua, genero ikuspegia hirigintzan, hiri plangintzan eta tokiko garapenean barneratzea da, hau guztia tokiko zein nazioarteko esperientziak eredutzat hartuz. Laburbilduta, genero ikuspegia hirigintzan barneratzeak zera suposatzen du: lurraldearen erabilpen eta planifikazioan gizonezko eta emakumezkoen arteko desberdintasunak aintzakotzat hartzea. Aldi berean, herritar talde ezberdinen behar zehatzak ere kontuan hartzea beharrezkoa litzateke: haurrak, helduak, etorkinak, gazteak, gurasoak, elbarrituak, etab. Foro hau Eztabaida Zerrenda (bertan izena eman daiteke) baten gainean eraikitzen da, non aztertzen diren genero eta hiri plangintzarekin lotuta dauden gaiak; "gender mainstreaming" arazoak, eguneroko bizimodurako azpiegiturak, emakumeak eta hiria, espazioa eta generoa, genero ikasketak, feminismoa eta garapen jasangarria, etab.

Kanpo estekak
-------------

* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258349

 |

* Wd Datuak: Q12258349
**Glukoneogenesi** bide metabolikoa, parte hartzen duten hainbat molekulekin.
**Glukoneogenesia** organismo heterotrofoengan glukosa sortzen duen bide metabolikoa da.

Organismo autotrofoek glukosaren sintesia, jakina denez, fotosintesi eta Calvin zikloaren bidez burutzen dute. Heterotrofoengan glukosaren sintesia ez da autotrofoengan bezain funtsezkoa, dietaren bidez hartzen baitute. Horretaz gain, heterotrofoek glukosaren erreserba bat dute (glukogeno moduan), glukosaren eskaera asetzen duena. Organismoak glukosa asko behar duenean (ariketa fisikoan, esaterako) gibeleko glukogenoa hidrolizatzen du. Aparteko egoera batzuetan, hala ere, ohiko glukosa kantitatea ez da nahikoa izaten eta organismoak glukoneogenesiaren bidez glukosa sintetizatu behar du (baraualdian, esaterako).

Animaliengan glukoneogenesi edo glukosaren sintesiaren ostean glukogenesia dator (glukogenoaren sintesia).

Autotrofoen aldean, heterotrofoek ez dute CO2 eta H2O molekuletatik glukosa sortzen, molekula organiko txiki batzuetatik baizik (aminoazidoak, pirubatoa, azetil-CoA, oxalazetatoa...). Pirubatoa abiapuntu moduan erabiltzen duen glukoneogenesia da garrantzitsuena: bide horretan glukosa sortzen da glukolisiaren alderantiziko bide batetik, nahiz eta urrats batzuetan bi bide metaboliko horiek berdinak ez izan.

Azkenik landareen hazietan erreserban dauden lipidoak glukosa bihurtzen dira glioxilatoaren zikloaren bidez. Haziak fotosintesia egiteko gaitasuna lortzen duen bitartean glukosa iturri bakarra du prozesu hau. Hazietako zeluletako glioxisometan gertatzen da prozesu hori.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191835
* Commonscat Multimedia: Gluconeogenesis

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D005943

 |

* Wd Datuak: Q191835
* Commonscat Multimedia: Gluconeogenesis
**Ain\_1** Arrasaten sorturiko musika taldea da. Folk eta pop estiloak jorratu eta dantzarekin ere uztartzen dute.

Taldea
------

Musika eta poesia irakurtaldi bat eskaintzeko asmoz sortu zen Ain\_1 Arrasaten (Gipuzkoa), baina musika tresna eta partaide berriak sartuz ahala hazten joan da dantza, ikus-entzunezko baliabide eta agertoki bakoitzaren araberako elementuekin osatutako egitasmoa. Maialen Madariaga, Ainara Kortabarria, Itxaso Nabaridas, Iraitz Agirre eta Amaia Pavon dira taldekideak. Doinu malenkoniatsuek, berbaren garrantziak eta dantzaren adierazkortasunak emankizun ezberdin bat osatzen dute, leku goxo eta txikietan antzezteko egokia.

Diskografia
-----------

* *Gure abestia iristen den leku guztietaraino* (2009, autoekoiztua)
* *Musika kaxa* (2011, Musikherria)
* *Badoa, badirau* (2014, autoekoiztua)

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat «Ain 1» artikulutik hartua da. Artikulu hark Iker Barandiaran du egile, eta Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 3.0 lizentziarekin argitaratu da Badok euskal kantagintzaren atarian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188015

 |

* Wd Datuak: Q31188015
**Chicxulub Puerto** Mexikoko herri bat da, Yucatán estatuan dagoena Progreso udalerrian. 2000 urtean zuen biztanleria, 3400 pertsonakoa zen. Bost urte geroago, 2005ean, 5200ekoa zen. Herriaren ekonomia arrantza eta turismoan oinarritzen da.

Beste herri bat ere bada Chicxulub izena duena: **Chicxulub Pueblo**, udalerri dena. Bi herri hauen artean, 20 kilometroko distantzia dago.

Historia
--------

Chicxulub Puerto izeneko herria Pechtarrek sortu zuen, Chicxulub eta Conkaleko jaunak zirenak. Maia hizkuntzan, Chicxuluben esanahia *Deabruaren buztana* da.

1531an, bertan ainguratu zituen bere ontziak Francisco de Montejok, Montejo *El Adelantado* bezala ere ezaguna dena.

Chuburnarekin batera Chicxulub Puerto 1663an Yukatango zaindari izendatu zuen Juan Francisco de Esquivel y de la Rosaren gobernuak, piraten aurka kostaldea defenditzeko.

Chicxulub kraterra
------------------

Sakontzeko, irakurri: «Chicxulub kraterra»
Chicxulub Puerto mundu mailan ospetsua da bertan Chicxulub kraterra dagoelako, non duela 65 milioi urte Kretazeo-Tertziario desagerpen masiboa eragin zuen meteorito bat erori zen.

Gerta Keller (Princetongo Unibertsitatea AEB) eta Thierry Adattek (Neuchâteleko Unibertsitatea Suitza) zuzendutako nazioarteko ikertzaileen emaitza zientifiko berrien arabera, talka kraterra, K-T mugako lamina baino 300.000 urte zaharragoa da. Antzerako beste ikerketa berri batzuek, Jan Smiten taldeak (Amsterdameko Unibertsitate Librea) aurrera eramandakoak edo Zaragozako Unibertsitateko Mikropaleontologia taldeak (Espainia) meteorito talka, K-T mugarekin bat eginez gertatu zela eusten dute.

Anomalia grabimetrikoen topografiaren arabera, talka kraterrak 170 kilometroko gehienezko diametroa dela uste da, eta 10 kilometroko diametroa zuen meteorito batek sortu zuela. Gaur egun, geozientzialari gehienak, Chicxulubeko talkaren ondorio izan ziren giro perturbazio sakonak K-T mugako desagerpen masiboa eragin zutenak izan zirela ados daude, non, betirako desagertu ziren dinosauroak bezalako talde ezagunak.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Chicxulub Portua:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q387107
* Commonscat Multimedia: Chicxulub Puerto

---

 |

* Wd Datuak: Q387107
* Commonscat Multimedia: Chicxulub Puerto
**Chigi jauregia** (italieraz: *Palazzo Chigi*) Italiako Erroma hiriburuko Colonna enparantzan kokatua dagoen jauregi bat da, Colonna *rionean*. Gaur egun Italiako Errepublikako Lehen ministroaren egoitza ofiziala da.

Historia
--------

K.o. 193 urtean Marko Aurelioren zutabea ezarri zen. XVI mendean zutabearen inguruan sortu zen enparantzaren inguruan etxeak eraikitzen hasi ziren. Chigi jauregiaren lanak 1562 urtean hasi zituen Giacomo della Porta arkitektoak eta 1580an amaitu zituen Carlo Maderno arkitektoak. Aldobrandini familia izan zen aurreneko jabea baina 1659an Chigi familiak erosi zuen eta honen izena hartu zuen jauregiak. XVII mendean bertan liburutegi handi bat eraiki zen barruan Flavio Chigi kardinalaren liburu bilduma gordetzeko. *Chigiana* izena eman zitzaion eta milaka eskuizkribu baliotsu zituen, hauetariko asko Alexandro VII.a Aita Santuarenak, kardinalaren osaba zenarenak.

1878an Austria-Hungariako Inperioak Italian zuen enbaxadorearen bizilekua bihurtu zen baina 1916an, Lehen Mundu Gerra garaian, Italiako estatuak eskuratu zuen. Hasieran Kolonietako arazoen ministerioa ezarri zen bertan eta 1961etik aurrera Italiako Lehen Ministroaren egoitza da.

Deskribapena
------------

Bost solairutako eraikina da. Eskailera zabal batek egongela ugaritara eramaten zaitu. Giacomo della Portak diseinaturiko barne patio bat ere badu, iturri eta guzti.

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)** Chigi jauregiaren historia[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2047548
* Commonscat Multimedia: Palazzo Chigi (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 172971896

 |

* Wd Datuak: Q2047548
* Commonscat Multimedia: Palazzo Chigi (Rome)
**Chen Wen-huei** (Taipei (Taiwan), 1997ko otsailaren 23a) halterofilian aritzen den kirolari taiwandarra da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina eskuratu zuen halterofilian *≤64 kilo* kategorian bi jasoalditan 230 kilo jasoz; Maude Charron kanadiarraren (urrezko domina) eta Giorgia Bordignon italiarraren (zilarrezko domina) aurretik sailkatu zen Taipei txinatarra ordezkatuz. Kontuan izan, Txinak jarritako baldintzak direla eta, 1979an NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) Nagoia-n (Japonia) hartutako erabakiak Taiwanek Olinpiar jokoetan (bere izenean eta bere banderapean) esku hartzea galarazten duela; beraz, Taipei txinatarraren izenean aritzen da.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia 
  | 03 !3. postua, brontzezko domina | *Halterofilia ≤64 kilo*, emakumezkoa. |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  El Pais 1979-10-26 **(Gaztelaniaz)**
2. ↑  «Chen Wen-huei» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
3. ↑  «Chen Wen-huei» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**
4. ↑  Emaitzak 2020 olympedia.org

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107661455
* Commonscat Multimedia: Chen Wen-huei

---

 |

* Wd Datuak: Q107661455
* Commonscat Multimedia: Chen Wen-huei
**Giuliana Farfalla** (Herbolzheim, Alemania, 1996ko apirilaren 23a), **Giuliana Radermacher** benetako izenaz, alemaniar emakumezko modelo transgeneroa da.

Bizitza
-------

Pascal jaiotza izenaz, gizon jaio bazen ere, bere burua emakumetzat izan du beti. 16 urte zituenean sexua berresleitzeko ebakuntza egin zioten.

2017. urtearen hasieran *Germany's Next Topmodel* telebistako reality-lehiaketan parte hartu zuen eta hamaikagarren sailkatu zen. 2018ko urtarrilean Playboy aldizkariaren Alemaniako edizioaren azalean agertu zen, herrialde horretako edizioaren azalerako posatu zuen lehenengo emakume transexuala bihurtuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Alemanez)** «Giuliana Farfalla, Germany’s Next Dschungel-Queen» *Playboy* 2018 (Noiz kontsultatua: 2018ko urtarrilaren 12a).

Kanpo estekak
-------------

* IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q46188401
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 63151594360805351654
* GND: 1150434325

 |

* Wd Datuak: Q46188401
**Gistredo** mendilerroa Duero eta Sil arroak bereizten dituzten Kantauri mendilkatearen hego-mendebaldean dagoen mendilerro multzoa da. Bere gailurrik altuena Valdeiglesias da (2133 metro itsas mailatik gora); Haren gailurrak ere badira: Catoute, Tambarón eta Nevadín .

Leku izenak
-----------

'Gistredo' izena *gistra-tik* dator, inguru horretan hazten den apiaceae familiako landarea. Normalean likoreak egiteko eta gaixotasun gastrikoak tratatzeko erabiltzen da.

Geografia fisikoa
-----------------

Gistredo mendilerroa Kantauriko mendikatearen hego-mendebaldean dago; Murias de Paredes, Palacios del Sil, Páramo del Sil, Igüeña, Torre del Bierzo, Noceda, Toreno eta Villablino udalerriak hartzen ditu barne, Laciana, Alto Sil eta Omaña eskualde historikoetan. Haren inguruko mendiek Bierzoko fosaren ipar-ekialdeko muga osatzen dute.

### Orografia

Mendebalde-ipar-mendebaldetik ekialde-hego-ekialdera batez ere gailurrez osatuta dago, eta erraz itsasotik 1900 metrotik gora gainditzen dituzten altuerak eta hemezortzi gailur 2000tik gorakoak dira. Azpiko egiturak orogenia hertziniarrean du jatorria, Paleozoikoaren amaieran hainbat fasetan lurra tolestu eta hautsi zuena. Mendiguneak gaur egungo konfiguraziora iritsi zen Alpetar orogeniaren garaian, Afrikako eta Eurasiako plaken talkaren ondorioz, lurra Bierzoko fosarekiko eta ibaien eta glaziarren efektu higatzailearengatik altxatu baitzen.

**2000 m-tik gorako gailurrak**| Izena | Altitudea |
| --- | --- |
| Peña Valdeiglesias | 2133 |
| Pico La Cernella | 2116 |
| Pico Catoute | 2112 |
| Pico Braña de la Pena | 2097 |
| Pico Tambarón | 2097 |
| Peña La Portilla | 2095 |
| Pico Nevadín | 2077 |
| Pico Arcos del Agua | 2061 |
| Altos de Calongán | 2048 |
| Pico lago | 2046 |
| La Robeza | 2032 |
| Pico Grande | 2027 |
| Peñona de Brañalibrán | 2015 |
| Peña Cefera | 2010 |
| Brañueco | 2009 |
| Pico Fana Rubia | 2008 |
| Peña Vendimia | 2008 |
| Pico Monteviejo | 2006 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24001099
* Commonscat Multimedia: Sierra de Gistredo

---

 |

* Wd Datuak: Q24001099
* Commonscat Multimedia: Sierra de Gistredo
**Christopher Marlowe** (1564ko otsailaren 26an bataiatua - 1593ko maiatzaren 30a) garai elisabetarreko dramaturgo, poeta eta itzultzaile ingelesa izan zen. Bere bertso zuriak ospe handia eman zion.

Bizitzako daturik aipagarrienak
-------------------------------

Canterburyn jaio zen, zapatagin baten seme zelarik. Canterburyko *Corpus Christi College*ean ikasketak eta arte-batxilergoa burutu zituen. Horren ondoren, Marlowe unibertsitateko irakasle izendatu zuten. Hala ere, izendapen hau oso polemikoa izan zen, zurrumurruek esaten baitzuten Marlow Frantzian ibili zela abadetza egiten katolizismora pasatzeko. Bestalde, Privi Council-ari esker, Marlowek tituloa lortu zuen, erreginarenganako errespetua zela medio.

Londresko eszenatokian arrakasta handiz onartu ziren bere lanak, *Tamerlan handia* bere lehenengo antzezlana batez ere. Lan hoenk *Timur* konkistatzailearen historia kontatzen du, 1587.urtean. Horren ondoren *Doctor Fausto*, *Malta judua* edota *Parisko hilketa* bezalako nobelak idatzi zituen.

Halere, Marlowen antzerkilanek arrakasta handia izan zuten. Bere lan gehienak *Admiral's Men* antzerki-konpainiak antzezten zituen, XVI.mendearen azkenengo hamarkadaren inguruan.

Cristopher Marlowe erahilia izan zen 1593ko maiatzaren 30ean.

Lanak
-----

### Antzerki-lanak

* *Tamburlaine*
* *Doctor Faustus*
* *The Jew of Malta*
* *Edward II*
* *The Massacre at Paris*
* *Dido, Queen of Carthage*

### Poemak

* *The Passionate Shepherd to His Love*
* *Hero and Leander*
* Ovidioren *Elegi*en itzulpena
* Lucanoren *Farsalia*ren itzulpena

Ikus, gainera
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Christopher Marlowe*** Aldatu lotura Wikidatan |

* William Shakespeare
* Fausto
**Chippewa konderria** (ingelesez: *Chippewa County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Montevideo da. 2010eko zentsuaren arabera 12.441 biztanle zituen, Chippewa kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Chippewa konderriak 1.522,33 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,24 ura dira. Beste 1.505,1 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,17 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.441 pertsonetatik 11.981 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 611 dira. 65 beltzak edo afroamerikarrak. 116 amerikar natiboak ziren eta 97 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 57 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 123 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109846
* Commonscat Multimedia: Chippewa County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148934812
* LCCN: n81093645
* NARA: 10039577
* **Lekuak**
* OSM: 1795844
* TGN: 2001010

 |

* Wd Datuak: Q109846
* Commonscat Multimedia: Chippewa County, Minnesota
**Chinchilla jenerala kalea** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Lehen Zabalguneko kale bat da.

Izena
-----

Izena José Chinchilla (1839-1899) espainiar ministro, militar eta senatariaren omenez darama.

Kokapena
--------

Navas de Tolosa kalean hasi eta Armada etorbidean amaitzen da, Iruñeko zitadelaren iparraldeko atea parez-pare duela, tartean Aita Moret kalea zeharkatzen du.

Kalea
-----

Kalea hau nahiz gunea XIX. mendearen amaieraldera Lehen Zabalgunea eraiki zenetik espainiar militarren eraikinen eta etxebizitzen eremua izan da, ondorioz kale honetan Espainiako Denfetsa Ministerioa eta Gobernu Militarreko eraikina (Baluarte jauregiaren alboan), eta Espainiako Polizia Nazionalaren Nafarroako Goi Ordezkaritzaren egoitza daude.

Bestalde, kale honetan Nafarroako Merkataritza Ganbera eta Iruñeko Mankomunitateko Zerbitzuen egoitza ere badaude.

Ondarea
-------

Kale honen bi alboetan hainbat leku nabarmen daude:

* Nafarroako Merkataritza Ganbera
* Iruñeko Espainiako Defentsa Ministerioaren egoitza
* Baluarte jauregia
* Baluarte plaza
* Iruñeko zitadela

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479352

 |

* Wd Datuak: Q25479352


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Iruñea** |
**Ala-Askanjärvi aintzira** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen aintzira bat da. Kemijärvi aintziraren bihotzetik ateratzen diren aintzira txikitxoetako bat dugu hau, bizilagun dituen Irnijärvi eta Saarijärvi aintzirekin batera. Arrainen oparotasunagatik eta ur gardenengatik da ezaguna; izan ere, arrantzaren paradisua da eta hala nola, izokin eta perka antzeko arrain-mota ugari aurkitu daiteke bertan.

Inguruko landaredia basoen Lappi lurraldean aurkitzen diren landare ohikoak da; hala nola, azaleak, azeri-mahatsak eta urki zilarkarak.

Faunari dagokionez, igarabak edo urtxakurrak dira nagusi bertako uretan eta lehen aipaturiko izokin eta perka antzeko arrainez elikatzen dira. Altzeak, elur-oreinak eta hartz arreak dira inguruetan agertu daitezkeen ugaztun handi eta esanguratsuenak. Hegaztiei dagokienez, eskinoso abeslariak eta zapelatzak dira nagusi .

Aintzirak gutxienez bi uharte izengabe ditu.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| * Kemijärvi
* Kemijärvi aintzira
 | * Irnijärvi aintzira
* Saarijärvi aintzira
 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pyhä-Luoston kansallispuisto

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253040

 |

* Wd Datuak: Q12253040


| Kemijärviko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Ala-Askanjärvi • **Enijärvi** • Irnijärvi • Javarusjärvi • JoutsijärviKalkiaisjärvi • Kalliojärvi • Katisko-Saarijärvi • **Kemijärvi**Kummunjärvi • **Kyröjärvi** • Lapalionjärvi • Misijärvi • OutijärviSaarijärvi • Saarijärvi • Siikajärvi • Suopankijärvi |
Christianshavn auzoa Kopenhagen.
**Christianshavn** Kopenhageko Indre By barrutian dagoen auzoa da, 2007 arte barruti propioa eratu zuena. Mundu mailan ezaguna den Christiania hiri librea bertan kokaturik dago.

Geografia
---------

Uharte artifizialen gainean eraikita dago eta Kopenhageko barneko kaiaren kanal nagusiak banatzen du Kopenhageko alde zaharretik. Amager uhartetik aldiz *Stadsgraven* ubideak. 3'43 km²-ko azalrea du eta 10.140 biztanle. Christianshavn kanalak erdi erditik zeharkatzen du auzoa eta honen bukaeran *Christianshavns Torv* plaza txikia dago, auzoaren erdigunea dena.

Historia
--------

Kristian IV.ak Kopenhage gotortu nahian hiria eta Amager uhartearen artean zeuden paduretan dikeak ezarri zituen 1618-1623 urteetan. 1639rako jadanik merkatal herrixka bat eta gotorleku txiki bat sortuak ziren bertan, Christianshavn ("Kristianen kaia") izena zutena. Hurrengo mendeetan gotorlekua handitzen joan zen eta 1870. kamarkadan Kopenhageko harresiak eraitsi baziren ere Christianshavnekoek bere horretan iraun zuten XX menderarte.

Gaur egun Indre By barrutian badago ere oraindik bere kontseilu propioa mantentzen du eta herri izaera nabaria dauka. Bestalde langile auzoa dela esan daiteke. 1970. hamarkadan *hippie* mugimendua iritsi zen eta Christiania hiri librea antolatu zuen auzoaren hego-ekialdean.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Christiania hiri librea
* Salbatzailearen eliza
* Kristauen eliza
* Kopenhageko Opera Etxea

Iruditegia
----------

* Christianshavn kanala.Christianshavn kanala.
* Christiania hiri librerako sarrera.Christiania hiri librerako sarrera.
* Salbatzailearen eliza.Salbatzailearen eliza.
* Kristauen eliza.Kristauen eliza.
* Kopenhageko Opera Etxea.Kopenhageko Opera Etxea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q861363
* Commonscat Multimedia: Christianshavn

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 312796918
* GND: 4110363-4
* LCCN: n80028051
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q861363
* Commonscat Multimedia: Christianshavn
**Golden Gate** (euskaraz: «Urrezko Atea») San Frantziskoko badia Ozeano Baretik banatzen duen mendebaldeko Kaliforniako itsasartea da. 7,9 kilometroko luzera du.

Golden Gate Zubi ospetsuak, 28 metroko zabalera eta 2,7 kilometroko luzera duena, itsasartea zeharkatzen du San Frantzisko (hegoaldean) Marin konderriarekin (iparraldean) lotzeko. Sir Francis Drake esploratzaile ingelesak, San Frantziskoko badia ingurua 1579an bisitatu zuen arren, litekeena da Gaspar de Portolá gobernari kolonialaren agindupean, tokia zeharkatu izana 1769an. Bertan egon ziren lehen europar jatorriko pertsonak, erabateko ziurtasunez jakindakoa, Portolák 1772an bidalitako soldadu talde bat izan zen. John Charles Frémont esploratzaile amerikarrak eman zion itsasarteari Golden Gate izena 1846an.

Golden Gateko Aisialdi Gunea (*Golden Gate National Recreational Area*), 1972an ezarri zuen AEBetako Parke Nazional Zerbitzuak. Golden Gate zubitik iparraldera eta hegoaldera eta hedatzen da, eta bere barnean Alcatraz eta Angel uharteak hartzen ditu.

Historia
--------

Azken glaziazioaren aldian, itsas maila ehunka metro beherago zegoenean, Sakramentu ibaiaren urak eta San Joaquinenak, glaziarrek elikatuta, kanal bat sortu zuten itsasorako bidean. Gaur egun mehargune ezaguna da bere sakontasunagatik eta bere korronte handiengatik. Haren uretan zurrunbiloak sortzen dira.

Ikus, gainera
-------------

* Golden Gate Zubia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q220032
* Commonscat Multimedia: Golden Gate (strait)

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2003011097
* NARA: 10038079
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q220032
* Commonscat Multimedia: Golden Gate (strait)
**A koentzima** (**CoA** edo **CoA SH** laburtua) gantz-azidoen beta oxidazioan eta biosintesian parte hartzen duen garrantzi handiko koentzima da. Azido azetikoarekin erreakzionatzen duenean, azetil taldea bereganatzen du azetil-CoA agertuz, zelularen metabolismoan funtsezko zeregina burutzen duen molekula.

Zisteaminaren tiol (SH) taldeari esker, azido karboxilikoekin (oro har) erreakzionatu dezake, tioesterrak agertuz, azilo taldearen eramaileak direnak:

Erreakzioa : CoA-SH + R-COOH => CoA-S-CO-R ( + H2O )

Lipidoen katabolismoan ez ezik, Krebs zikloaren aurretik gertatzen den azido pirubikoaren deskarboxilazioan ere parte hartzen du A koentzimak

Egitura molekularra
-------------------

A koentzimaren egitura

Osagaiak hauek izanik:

1.- adenosina 3 fosfatoa
2.- pirofosfatoa
3.- azido pantoikoa
4.- beta-alanina
5.- zisteamina

(3+4 = azido pantotenikoa)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q407635
* Commonscat Multimedia: Coenzyme A

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D003065
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 85-61-0
* ChEBI: 15346
* ChEMBL: CHEMBL1213327
* ChemSpider: 79067
* DrugBank: 01992
* PubChem: 87642
* UNII: SAA04E81UX
* KEGG: C00010
* SMILES: ID
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 85-61-0

 |

* Wd Datuak: Q407635
* Commonscat Multimedia: Coenzyme A
***A la calle***, Kortatu taldearen *maxi single*a da, *El Estado De Las Cosas* LPa grabatu zuten urte berekoa.

1986an, Lasarteko Elkar estudioetan A aldea grabatu zuten *Potato*ren taldekidea zen Jean Phocasen laguntzarekin eta Donostiako Tsunami estudioetan B aldea. Donostian Caroloren laguntza izan zuten jadanik grabaturiko abestia berregiteko. Taldeak berak eta Marino Goñik ekoiztu zuten maxia.

1998an, Oihuka diskoetxeak (Soñuaren oinordekoa zena) CD batean berrargitaratu zituen hiru abestiak, *El Estado De Las Cosas* albumaren estra moduan.

Abestien zerrenda
-----------------

Hiru abesti zituen: bi Kortatu taldearenak eta hirugarrena, *«Hay algo aquí que va mal»*, The Specials taldearen *«Doesn´t make it alright»* abestiaren bertsioa da (Stiff Little Fingersen *cover* reggaearen kopia bat hain zuzen ere).

Kortaturenak *«A la calle»* (rock) eta *«Desmond dub»* ziren. Bigarrena *«Desmond Tutu»* bere lehenengo LPren abestiaren *dub* bertsio bat izan zen, Euskal Herrian egin zuten lehendabizikoa gainera

Hona hemen abestiak
**A aldea**

1. *«Hay algo aquí que va mal»*
2. *«A la calle»*

**B aldea**

1. *«Desmond dub»*

Taldekideak
-----------

* Fermin Muguruza - Gitarra eta ahotsa.
* Iñigo Muguruza - Baxua, Gitarra eta ahotsa.
* Treku Armendariz - Bateria.

### Gainontzeko musikariak

* Jesús Soldevilla: perkusioa *«Desmond dub»* abestian.

Teknikariak
-----------

* Jean Phocas: soinu teknikaria eta nahasketak *«Hay algo aquí que va mal»* eta *«A la calle»* abestietan.
* Josean López: soinu teknikaria eta nahasketak *«Desmond dub»* abestian.
* Carolo: nahasketa *«Desmond dub»* abestian.
* Marino Goñi: ekoizlea.
* Txabi Oneka: diseinua.
* Karlos Korbella: azalaren argazkia.
* Dieguillo: atzeko azalaren diseinua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   F-M Hop:.  (1996ko martxoa-uztaila). «Música vasca: Kortatu» *La Factoría del Ritmo*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8183497

 |

* Wd Datuak: Q8183497
Saturnoren eraztunak.
**A eraztuna** Saturnoren eraztunetako bat da. Handienak eta argitsuenak diren bi eraztunetatik kanpoalderen dagoena da. Bere barne muga Cassini banaketa da, eta bere kanpoaldeko muga Atlas artzain-ilargi txikiak zehazten du. A eraztuna bere kanpoaldeko ertzetik gertu bitan banatua dago Encke banaketaren bidez, Pan artzain-ilargiak eragiten duena. Banaketa txikiago bat, Keeler banaketa, S/2005 S 1 ilargiari esker mantentzen da. A eraztuna B eraztunarekin alderatzen badugu, A eraztunak ez du nabarmentzen den ezaugarririk adierazten eta uniformeki distira egiten du, kanpoaldereneko zatietan zenbait ezaugarri bereizgarri dituen arren, estuak eta diskretuak. Alde batetik, Encke banaketaren bandak, iluna eta nahiko hutsik dagoena, 350 kilometroko zabalerarekin, bi edo hiru eraztun ez erregular ditu, txikiak eta estuak, partikula txikiez osatuak daudenak. Hartutako irudiek, tamaina txikiko eraztun horiek F eraztunean topatutakoak gogorarazten dituzten zimur edo tolesdurak dituztela erakusten dute. Encke banaketa ez ohiko lau zerrendez konfinatua dago, egitura ez erregular eta uhinduarekin, Pan ilargiak eraginda.

Saturnogandik distantzia handiagora, A eraztunaren kanpoaldeko ertzak zerrenda estu ugari erakusten du, 20 kilometro inguruko zabalerakoak, non partikula txikiak ugari diren. Zerrenden arteko tartea murriztu egiten da kanpoalderantz. A eraztunaren kanpo ertza oso definitua dago. Hemen ere partikula txikiak ugari dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2739023
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2739023


| Saturno |
| --- |
| **Saturnoren sateliteak**Pan · Dafne · Atlas · Prometeo · Pandora · Epimeteo · Jano · Mimas · Methone · Pallene · Entzelado · Telesto · Tetis · Kalipso · Helena · Dione · Polideuzes · Rea · Titan · Hiperion · Japeto · Kiviuq · Ijiraq · Febe · Paaliaq · Skathi · Albiorix · Erriapo · Siarnaq · Tarvos · Mundilfari · Narvi · Suttungr · 

**Saturnoren eraztunak**A · B · C · D · F · G · Encke banaketa · Cassini banaketa |
**Elisa Patiño Meléndez**, ***Chichana*** ezizenez ezaguna ( Pontevedra, 1890 - Pontevedra, 1919ko apirilaren 12a ) galiziar hegazkinlaria izan zen. Hegazkin bat gidatu zuen lehen emakume galiziarra izan zen eta agian Europa osokoa.

Biografia eta ibilbidea
-----------------------

Jatorri nobleko familia aberats batean jaio zen, Patiñoko Markeserrian. Patiñoko dukeen alaba zen, Albino Patiño Amado eta Rosa Meléndez. Sanxenxon zegoen La Alamedako etxearen eta Vilalongako Revel pazoaren artean bizi ziren.

Emakume kultua zen: hezkuntza bikaina jaso zuen, musika eta arte ikasketak barne zituena. Margotzeko, kantatzeko eta musikarako talentua zuen, horregatik, azkenean baztertu egin zuen arren, musika konpainia batekin bira batean parte hartzea proposatu zioten.

Bizikletaz bakarrik bidaiatzen zuen, garaiko emakumeentzako ezohikoa zena (bai bakarrik ibiltzea, bai bizikletan ibiltzea).

Ongintza gertaerekin konprometituta zegoen, esate baterako, ViIlagarcía de Arosa portuan lehorreratu ziren I. Mundu Gerrako zaurituentzako dohaintzak biltzeko kanpaina.

José Piñeiro González adiskidearekin hasi zen hegazkinetan eta haren Bleriot hegazkinean egindako hegaldietan lagundu zion (bere lorpenen maitagarria zela zioen Piñeirok). 1913ko urriaren 12an egin zuen hegaz bakarrik lehen aldiz, Baltar hondartzan, Sanxenxon, eta abiazioaren historiaren parte bihurtu zen.

Patiñok ez zuen pilotu titulua lortu, nahiz eta beharrezkoak ziren 50 ordu baino gehiago hegan egin.

1916ko abuztuan Enrique Alcaraz Díezekin ezkondu zen Puente Sampaion (Bartzelonan Ingalaterrako kontsul izan zena), eta 1917ko ekainean alaba izan zuen Lucía Alcaraz Patiño, Patiño dukerria oinordetzan jaso zuena.

Patiño hainbat hilabetetan gaixo egon ondoren hil zen, 1918ko gripeaz kutsatuta.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   García, Victoria.  (2018-09-26). «Elisa Patiño, Chichana, a primeira aviadora galega» *GCiencia xornalismo + divulgación*.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8   Fernández Amil, Iván.  (2021-01-03). «Chichana Patiño, la gallega que fue la primera aviadora de Europa» *Quincemil*.
3. 1 2   Bará, Milagros.  (2016-11-05). «El Marquesado de Patiño, un ducado con historia» *Diario de Pontevedra*.
4. ↑   Bará, Milagros.  (2016-05-04). «Chichana Patiño, el hada de Piñeiro» *Diario de Pontevedra*.

Kanpo estekak
-------------

* Elisa Patiño Meléndezen biografia *Do gris ao violeta* orrian.
* Pontevedra Viva Irrati programa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28950271

 |

* Wd Datuak: Q28950271
Pinturan **aglutinatzailea** edo **aglomeratzailea** pigmentua bere baitan gordetzen duen eta sostenguan finkatuta mantentzen duen substantzia da. Pigmentuak kohesionatzeko balio duen elementua da. Adibidez, arrautza, koipea, kola, etab.

Ezaugarri nagusiak hauek dira:

* Pigmentuarekin nahasteko gaitasuna.
* Erresistentzia behin lehortuta.
* Bere aplikazioa ahalbidetzen duen ehundura.
* gordeta egoteko gaitasuna

Beren osaeraren arabera, pintura fisiko-lehorgarriak eta pintura fisiko-kimikoak lehortzeko moduan sailka daitezke. Lehenengoa aglutinatzailean dauden disolbatzaileak lurruntzen direnean lehortzen dira, nitrozelulosazko lakak adibidez (azazkalen laka adibide ona da). Bigarrenean, disolbatzaileen lurrunketaz gain, erreakzio kimikoa gertatzen da. Hori gertatzen da bi osagaiko margoekin, zeinetan oinarrizko pinturak gogortzaile batekin erreakzionatzen duen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q863583
* **Identifikadoreak**
* BNF: 12043390m (data)
* GND: 4131286-7
* LCCN: sh85014088
* AAT: 300014720

 |

* Wd Datuak: Q863583
***Alea iacta est*** latinezko esaera da eta euskaraz hitzez hitz «dadoa botata dago» esan nahi du. Hala ere, «zoria jadanik jokatua dago» esamoldeaz ere itzultzen da. Patua edo gertatu beharreko zeozer aldagaitza edo atzeraezina denean erabili ohi da, sarritan arrisku edo erronka bat.

Historia
--------

Suetoniok esaera hau Julio Zesarri egozten dio, Zesarrek Italiaren eta Galia Zisalpinoaren arteko muga zen Rubikon ibaia zeharkatzeko unean aipatu omen zuen (Senatuak Zesarri probintzia hori izendatu baitzion). Zeharkatze horrekin, Zesar Senatuaren aginteari aurre egin eta Ponpeio eta Optimates zirelakoen aurkako guda luzeari hasiera eman zion. Bertsio batzuen arabera, Zesarrek agintezko *jaci* aditza erabili zuen, *«jacta est»* («Bota ezazue dadoa!» edo «Joka ezazue zoriaǃ») aditz pasiboaren ordez. *Rubikon igaro* esamoldea ere erabiltzen da, arrisku handiko erabaki bat irmoki hartzen denean.

Bestalde, Plutarkoren arabera, Menandro komediografoaren bertso baten zeharkako-aipamena eginez, baliteke esaldia grekeraz esan izatea (ἁνερρίφθω κύβος). Dirudienez, egile hori Zesarren bi gogokoenetako bat zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «alea iacta est» *Lur Hiztegi Entziklopedikoa* (Noiz kontsultatua: 2020-05-28).
2. ↑   Suetonio. *Hamabi zesarren bizitzak*.  *32**.*
3. ↑   Plutarko. *Βίοι Παράλληλοι (Bizitza paraleloak).*  Julio Zesar.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q271723

 |

* Wd Datuak: Q271723