recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Claudia López Benaiges** (Txileko Santiago, 1972ko azaroaren 28a - *Ib*. 1998ko irailaren 11) Txileko militante feminista eta anarkista izan zen.

Txileko Karabineroek bizkarrean tiro batez emanez hil zuten 1998ko irailaren 11n, herrialde horretako estatu-kolpearen 25. urteurrena zela eta egindako protesta batean.

Biografia
---------

Pedagogikoko gaztelaniazko ikaslea izan zen, eta karrerako Ikasleen Zentroko zuzendaritza-mahaian parte hartu zuen (gero kanporatu egin zuten, ikasketa-etxearen eskakizun akademikoak betetzen ez zituelako), eta, ondoren, Humanismo Kristauaren Akademiako dantza-ikaslea izan zen.

### Hilketa

Santiagoko La Pincoya herrian, herrialde horretako estatu-kolpearen 25. urteurrena zela eta egindako protesta batean, Txileko Karabineroek bizkarrean tiro batez emanez hil zuten Claudia, 1998ko irailaren 11ko gauean. Amnistia Internazionalak gertaeren ikerketa independentea eta zehatza eskatu zuen, eta segurtasun-indarrek adierazpen publikoen koadroan su-armak erabiltzeari buruz indarrean zeuden jarraibideen kopia jasotzea eskatu zuen.

### Txileko anarkismoaren ikonoa

Txileko mugimendu anarkista gaztearen ikono bihurtu da Caudia, Txileko gizarte-erakundeetako ikasle eta gazteen mugimenduarentzat, eta eragin handia izan du Txileko mugimendu anarkistaren oroimenean.2005ean, Penco eta Concepción hiriko talde anarkistek Pencoko tren-geltoki ohia hartu eta "Claudia López Gizarte Zentro Anarkista" sortu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Video de danza de Claudia López
2. ↑   Amnistía Internacional. *Chile:Investigaciones independientes y claras instrucciones a los funcionarios encargados de hacer cumplir la ley, urge Amnistía Internacional.* .
3. ↑  Reflexiones a 8 años del asesinato de Claudia López a manos de la policía
4. ↑  Claudia López Benaiges en Archivo Chile
5. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikiesanetan** badira aipuak, gai hau dutenak: **Claudia López Benaiges** |

* Página hecha por sus compañeros militantes.
* Relato de los hechos alrededor de su asesinato.
* Escritos de Claudia López.
* Informe de Amnistía Internacional de 1998 sobre el caso de Claudia López.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5771762

 |

* Wd Datuak: Q5771762
**Rober Gutiérrez** (Gasteiz, Araba, 1970eko urriaren 6a). Gaur egun, euskara irakaslea DBHn eta Batxilergoan. Alor sozioekonomikoan euskararen sustapenari eta kudeaketari erabat lotutako ibilbidea 1998tik. 

1993tik AEKn euskara irakasle izandakoa eta Korrika lantaldean aritutakoa**.** 1998an Kontseiluak sustatutako Bai Euskarari kanpainaren, Bai Euskarari Akordioaren eta Plan Estrategikoaren lantaldeko kidea izan zen eta hortik sortutako Bai Euskarari Ziurtagiriaren beraren arduraduna 2000tik. 2007an Bai Euskarari Elkartea sortu zen eta 2024ko otsailera arte, Bai Euskarari Elkartearen zuzendaria izan da.

Alor sozioekonomikoaren espazioetan euskara baliatzeko hainbat tresna, baliabide zein proiekturen sustatzaile eta kudeatzailea: Bai Euskarari Ziurtagiria, Lansarean lan-ataria, Enpresarean, Lanabes – Araban Euskara Lanean, Euskaragileak, Elkarrengandik Ikasiz solasaldiak, etab. 

Soziolinguistika klusterraren Eralan 3 proiektuko kidea.

‘Hiznet, Hizkuntza Plangintza’ graduondokoan irakasle 2006tik.

Arabako Foru Aldundiaren Euskara Batzordeko kidea. Gasteizko Udaleko Euskara Elkarguneko ordezkaria. Gipuzkoako Foru Aldundiko Euskararen Foroko kidea. GEU Elkartearen talde dinamizatzaileko kidea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Ziurtagiriaren Elkartea» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2021-10-04).
2. ↑    Elkartea, Bai Euskarari. «Bai Euskarari Elkartea» *Bai Euskarari Elkartea* (Noiz kontsultatua: 2021-10-05).
3. ↑    «ERALAN 3: Euskararen erabilera lan munduan» *Soziolinguistika Klusterra* (Noiz kontsultatua: 2021-10-05).

Kanpo estekak
-------------

* bloga:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109326294

 |

* Wd Datuak: Q109326294
**Kerenski-Krasnov matxinada** Aleksandr Kerenskik gidaturiko altxamendu saiakera bat izan zen, Urriko Iraultzaren ondorioz Petrogradoko sobieten gobernuaren aurka. 1917ko azaroaren 8tik 13ra bitartean gertatu zen. Matxinadak bi zuzendarien izena jaso zuen; aipatutako Kerenski eta Piotr Krasnov, Kerenskiren aldeko jenerala.

Kerenskik Petrogradotik ihes egin zuen Urriko Iraultzaren ondoren, boltxebikeen kontrolpean erori zena. Kerenskik urriaren 25ean bertan (hainbat iturriren arabera, gaueko 9etan), Pskov hirira heldu ostean bildu zuen Krasnoven laguntza (Orlando Figesen arabera "hamazortzi konpainia kosako"), baina ez Iparraldeko Fronteko komandante zen Txeremisov jeneralarena. Joffe historiagilearen arabera, Iparraldeko Fronteko komisario Voitinski (boltxebike ohia bera) izan zen Krasnoven eta Kerenskiren arteko negoziazioak bultzatu zituena. Gainera, Gatxinatik pasa zenean, hango tropek ia-ia atxilotu egin zuten, Robert Daniel eta William Chamberlinen arabera. Kontuan izan behar dugu hiri hauek Petrogradetik gertu zeudelarik, han gertatutakoaren berri izan zutela, eta beraz, bertako Sobietek ere boltxebikeak aintzatetsi zituztela. Petrogradon, urriko iraultzaren aurkariak matxinada bat prestatzen ari ziren, Kerenskiren indarrek hiriaren aurka egindako erasoarekin batera.

Sobietarrek hiriaren hegoaldeko muinoen defentsa inprobisatu eta Kerenskiren tropen erasoari itxaron behar izan zuten. Hauek, goi agintariak ahaleginak egin arren, ez baitzuten errefortzurik jaso. Pulkovo Altueretako liskarraren ondorioz kosakoak erretiratu behar izan ziren. Aldi berean gertatutako Junkerren matxinadak hasi behar baino lehen porrotean amaitu zen, inguruko beste unitateen laguntzarik lortu ez baitzuten. Bi aldeen arteko negoziazioak Kerenskiren ihesiarekin amaitu ziren, bere soldaduek sobietarrei entregatuko zieten beldurrez, eta boteretik kendutako Errusiako Behin-behineko Gobernua itzultzeko saiakerak amaitu ziren. Aldi berean, Krasnov preso hartu zuten, baina laster askatu zuten agintari sobietarren aurka borrokatuko ez zela zin egin ondoren. Promesa berehala hautsi zuen mugimendu antiboltxebikearen liderra bihurtu ostean, nagusiki Don Errepublikaren agintaria bihurtuz.

Kerensky-Krasnov matxinada Urriko Iraultzaren ondorioz sortutako gobernu boltxebikearekin era azkarrean akabatzeko azken saiakera izan zen; handik aurrera Errusiako Gerra Zibila piztuko zen, 1922ra arte iraungo zuena.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Chamberlin, William Henry.  (1976). *The Russian revolution, 1917-1918: from the overthrow of the czar to the assumption of power by the bolsheviks..*  Grosset & Dunlap, 511 or. ISBN 9780448001883..
2. ↑   **(Ingelesez)** Daniels, Robert V..  (1984). *Red October: the Bolshevik Revolution of 1917.*  Beacon Press ISBN 978-0-8070-5645-5. (Noiz kontsultatua: 2024-04-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q597026

 |

* Wd Datuak: Q597026
**Iranek 2024an Israeli egindako erasoa** 2024ko apirilaren 13an gertatu zen, Israel eta Hamasen arteko gerran, Iranek Israelen aurkako erasoa egin zuen 300 drone eta misil baino gehiago erabiliz. 1979ko Iraultza Islamikoaren ondoren sortutako etsaitasunetik Iranek Israelen aurka zuzenean egiten duen lehen erasoa da hau. Irango Guardia Iraultzaile Islamiarraren Gorputzek "Benetako Promesa Operazioa" deitu zion bere erasoari.

Israelen aurreko erasoa
-----------------------

2024ko apirilaren 1ean Damaskon, Sirian, Irango kontsulatuari eraso egin zioten Israelek. Hamasei pertsona hil zituen, tartean Siriako guardia iraultzaile irandarraren burua. Gertaera horren ondoren, Irango buruzagi gorenak eta herrialdeko presidenteak Israelen aurkako erantzun irmo bat egongo zela mehatxatu zuten. , eta Israelek eraso hori bere gain hartu ez zuen arren, mendekua iragarria zuen Israelek

Irango erasoa
-------------

Iranek 170 drone eta 150 misil bidali ditu gauean. Israelgo armadak ziurtatu du bere lurrera iritsi aurretik eraitsi dituztela gehienak, eta kalte gutxi eragin dutela. Iturri militar batzuen arabera, ehun bat drone bota dituzte lurrera, Israelera iritsi aurretik. Jordaniako, AEBetako eta Erresuma Batuko armadek eraitsi dituztela jakinarazi dute. Iranek NBEri esan dio erantzuna «amaitutzat» jotzen duela, Israelek erantzuten ez badu. Israelgo militarren arabera, base militar batean bakarrik eragin dituzte kalteak. Neskato bat metrailarekin zauritu dela ere zabaldu dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------
**2014ko Sydneyko bahiketa** 2014ko abenduaren 15ean Sydneyn gertatu zen bahiketa izan zen.

Testuingurua
------------

Gertaera hau ez zen izan, Estatu Islamikoarekin lotura duen lehen gertaera. Irailean Poliziak 18 urteko gazte bat hil zuen tiroz Melbourneko polizia etxe bateko kanpoaldean poliziei labana batekin eraso zielako. Gainera, 2014an Poliziak sarekada handiak egin zituen ustez EIrekin harremana zuten herritarrak atxilotzeko.

Gertaerak
---------

Goizean, bahitzailea Lindt Chocolate Cafe kafetegian sartu zen hiriko finantza gunean, eta hainbat lagun bahitu zituen. Bahiketa Martin Placeko txokolategi batean gertatu zen, hau da, hiriko merkataritzagune handienetako batean, eta bertan daude hiriko finantza-erakunde garrantzitsuenen egoitzak. Bahitutako pertsona kopurua ezezaguna zen, baina Poliziaren ustez, ez 30 baino gehiago.

Hasieran, IS Estatu Islamikoaren bandera bat bahitzaileak kafetegian jarri zuela zabaldu bazen ere, ondoren ISena ez zela baieztatu zuten. Mezuak hauxe zion: "Ala da Jainko bakarra, eta Mahoma da Jainkoaren mezularia".

Poliziak bahitzailearekin hitz egin zuen eta honek ISen bandera bat eta Australiako lehen ministroarekin telefonoz hitz egitea eskatu zuen. Lau lehergailu jarri zituela (bi kafetegian eta bi inguruetan) ere esan zuen. Bahitutako bost pertsona aske geratu ziren, hiruk ihes eginda eta beste biek ihes eginda edo bahitzaileak askatuta.

Bahitzaileak bideo bat eman zien hedabideei, bere eskaerak zeintzuk ziren zabaltzeko, baina Poliziak bideoa ez zuen baimenik eman horretarako.

Azkenik, agenteak lokalean sartu eta bahituak askatu egin zituzte. Hori egitean, hiru pertsona hil ziren erreskate operazioan eta beste lau zauritu ziren.

Bahitzailea
-----------

Poliziak bahitzailea Man Haron Monis bezala identifikatu zuen. Iranen jaioa zen baina 1996tik Australian bizi zen. Berezko izena Manteghi Bujerdi zuen, baina Australian izenez aldatu zuen.

Arrazoiak
---------

Tony Abbott lehen ministroak bahiketa "arrazoi politikoengatik" egin zela adierazi zuen.

Ikus, gainera
-------------

* Man Haron Monis

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mikel Rodriguez, «Australiara iritsi dira zipriztinak», *Berria*, 2014-12-16
2. 1 2 3 4 5  «Hiru pertsona hil dira Sydneyn, Poliziaren erreskate operazioan», *EiTB*, 2014-12-15
3. 1 2 3 4  «Sydneyko bahitzailea iraniarra da jaiotzez eta 1996tik bizi da Australian», *Berria*, 2014-12-15

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18638636
* Commonscat Multimedia: 2014 Sydney hostage crisis / Q18638636

---

 |

* Wd Datuak: Q18638636
* Commonscat Multimedia: 2014 Sydney hostage crisis / Q18638636
**23 de Enero Parrokia**|  |
|  |
| Herrialdea | Venezuela |
| Entitatea | Distrito Capital |
| Udalerria | Libertador |
| Azaleroa | 2,31 km2 |
| Biztanleria | 84.650 (2009) |
| Página web | Alcaldía de Libertador |

**23 de Enero** Caracasko parrokietako bat da.

Historia
--------

10. blokea (eskuinean) eta 9. blokea (ezkerrean) eta 11. blokea (erdian eta goran) etaVista del bloque 10 (derecha) y bloque 9 (izquierda), bloque 11 (centro y arriba) 2 de Diciembre (egungo 23 de Enero).
1980ko urteetara arte, hiriko biztanle behartsuenentzako gune bat zen 23 de Enero: etxebizitza bloke erraldoietatik lanera eta lanetik etxera ibiltzen ziren lanbide bat zeukatenak. Gainerakoek lapurretan topatzen zuten bizibidea, edo droga merkeetan ihesa. Garai hartan sortu zen Simon Bolivar koordinakundea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Samara Velte, «23 de Eneroren dolu luzea», *Berria*, 2014-10-19

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6063325
* Commonscat Multimedia: 23 de Enero / Q6063325

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124472637
* LCCN: n91077855
* **Lekuak**
* OSM: 2448872

 |

* Wd Datuak: Q6063325
* Commonscat Multimedia: 23 de Enero / Q6063325
**Madeleine Memb** (1957ko uztailaren 14a) kamerundar kazetari, irrati ekoizle eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea da.

Bizitza
-------

1992an hasi zen kazetari lanetan Kamerungo telebista eta irrati kate nazionalean. Emakumeen inguruko erreportajeak sartu zituen bere programetan eta *Au nom de la femme* irratsaioa sortu zuen. 2005ean Feminia sarea, hedabideetako profesionalen artean informazioa partekatzeko proiektu bat antolatu zuen Léontine Babénirekin batera. 

Emakumeen genitalen mutilazioa kriminalizatzearen alde egiten du Kamerunen, non prebalentzia tasa %1,04 ingurukoa den. 2006az geroztik, emakumeen genitalen mutilazioaren aurkako proiektu bat zuzentzen du.

Desabantailarik handiena duten jende taldeentzako ekimenak zuzentzen ditu, giza eskubideekin, ingurumenarekin eta janariaren segurtasunarekin lotutako gaietan arreta jarriz, IAWRT eta Medias Women of Peace erakundeen bitartez.

Horrez gain, bakearen alde egiten du Afrikako Erdialdeko Ekonomia eta Diru Komunitatean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Byerly, Carolyn M.; Ross, Karen.  (2008). *Women and Media: A Critical Introduction.*  Wiley & Sons, 275 or..
2. ↑   **(Ingelesez)** «Feminia» *The Communication Initiative Network* 2005-10-18 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
3. ↑   **(Frantsesez)** «Madeleine Memb: Les mutilations génitales se pratiquent partout au Cameroun» *237online* 2015-03-07 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
4. ↑   **(Ingelesez)** «Madeleine Memb - Cameroon» *Engender* (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
5. ↑   **(Frantsesez)** «Madeleine Memb – Des terres arables pour les maraichères rurales» *Le Pas Féminin* 2014-09-14 (Noiz kontsultatua: 2014-09-14).
6. ↑   **(Frantsesez)** Tchoua, Hugues. «« Nous allons créer un réseau de femmes pour la paix en zone Cemac »» *Journal du Cameroun* 2009-01-18 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).

Kanpo estekak
-------------
**Sir Philip Francis de Zulueta** (1925eko urtarrilaren 2a – 1989ko apirilaren 15a) diplomazialari eta enpresaburu britainiarra izan zen, eta kanpo-gaietako idazkari pribatu gisa jardun zuen hurrengo hiru ministroen aurrean.

The son of Francis de Zulueta, Philip de Zulueta was educated at Beaumont College and New College, Oxford, where his studies were interrupted by World War II in which he served in the Welsh Guards. He entered the Diplomatic Service in 1949 and served in Moscow 1950–52 as private secretary to the Ambassador, Sir David Kelly.

Karrera
-------

Francis de Zuluetaren semea, Philip de Zulueta, Beaumont Collegen eta New Collegen (Oxford) hezi zuten. Bigarren Mundu Gerrak bertan behera utzi zituen ikasketak, Goardia Galesetan lan egin baitzuen. Zerbitzu Diplomatikoan sartu zen 1949an eta Moskun 1950–52 bitartean aritu zen, Sir David Kelly enbaxadorearen idazkari pribatu gisa.

1955ean, De Zulueta Anthony Eden lehen ministroaren idazkari pribatu izendatu zuten (normalean, idazkari pribatu bat zerbitzu-eginkizunetan bidaltzen dute Kanpo Arazoetako Ministerioak; oraingo honetan bi zeuden, Zulueta eta Guy Millardena). Harold Macmillan eta Sir Alec azpian jarraitu zuen. 1963an zaldun izan zen Macmillanen dimisio-ohoreetan.

Zuluetak Kanpo Zerbitzuari uko egin zion 1964an eta merkatari-bankari bihurtu zen. Hill Samuelen zuzendaria izan zen 1965–72, eta haren buru exekutiboa 1973–76. Antony Gibbs Holdingseko presidente izan zen, 1976-81.

De Zulueta 1972ko Kontseilu Frantziarreko kidea eta 1981eko sekzio britainiarreko lehendakaria izan zen. Hil ondoren, enbaxadore frantsesak *The Times* idatzi zuen Zuluetaz:

"Lagun argia, ausarta, baikorra eta konprometitua zen, eta oroimenarekin omenaldia egin eta nire esker ona adierazi nahi diot, bai nire izenean, bai nire herriarenean".

Bizitza pertsonala
------------------

Zulueta Hon-ekin ezkondu zen. Marie Louise Hennessy, Lord Windleshamen alaba, 1955eko irailaren 14an. Bi seme-alaba zituzten: Francis de Zulueta eta Louise Seligman.

Erreferentziak
--------------

* Max Egremont, Zulueta, Sir Philip Francis de (1925 – 1989), berrik. Oxford Dictionary of National *Biografía*, Oxford University Press, 2004; online edn, 2011ko urtarrila
* ZULUETA, Sir Philip Francis de, Who Was Who, A & C Black, 1920–2007; linean, edn, Oxford University Press, 2012ko abendua; linean, 2012ko azaroa
* Sir Philip De Zulueta: Carreras en la calle Downing y la ciudad (obituarioa), *The Times*, Londres, 1989ko apirilaren 17a, 18. orrialdea

1. ↑  The London Gazette, 22 November 1963
2. ↑  Sir Philip de Zulueta, *The Times*, London, 27 April 1989, page 18

Kanpo loturak
-------------

*
*A cappella* talde bat.

***A cappella*** (a kapˈpɛlla, italieraz "kaperan bezala" edo "kaperan moduan"), giza ahots hutsez kantatzeko eta musika sortzeko modua da; ez da musika tresnarik erabiltzen soinuak, erritmoak eta harmoniak sortzeko. Jatorri erlijiosoa du baina egun edozein motatako kantak egiten dira horrela.

Jatorria
--------

Izenak berak kanta mota horren jatorria ondo asko azaltzen du. Garai batean, eliza kristauetan musika-tresnen erabilera mugatu egin zen, ia Erdi Aroa bukatu arte; horren ondorioz, ahotsen erabilera areagotu zen. Hori kantu gregorianoren sorrerarekin gertatu zen eta Pizkundearekin berrindartu. Madrigalak ere *a cappella* musika mota izan zen Barrokoa arte, orduan musika-tresnak hasi baitziren erabiltzen. XV. eta XVI. mendeak *a capella*ren urrezko aroa izan ziren, Palestrina, Orlando di Lasso eta Venosa bezalako musikagileei esker.

Kristautasunaren barruan, eliza askok *a capella* kantuak egiten dituzte, hala nola, amishek, Eliza ortodoxoak... Gospelen modalitatea tradizio horretan kokatu behar da.

Nolanahi ere, musika erlijiosotik kanpo, musika genero horrek zabalkunde handia izan du. Ameriketako Estatu Batuetan, magnetofoiaren aurkikuntzaren ondorioz asko garatu zen, neurri batean, esklabuen kanten tradizioan oinarrituta. Tradizioak bizirik segitzen du eta, adibide moduan, hor ditugu Bobby McFerrin, Boyz II Men, Flying Pickets, Take Six, Neri Per Caso, Vocal Siete, Rockapella eta beste asko. Esan daiteke estiloa gorantz doala egun.

*A cappella* Euskal Herrian
---------------------------

Euskal Herrian kanta mota horrek tradizio handia du: abesbatzetatik hasita, bakarlariak, talde txikiak... Ziur aski ere *a cappella* kantagintza zabaltzean, bertsolaritzak eragina handia izan du. Aipagarria da bereziki bakarlarien tradizioa, batez ere Nafarroa Beherean eta Zuberoan; izen batzuk aipatzeagatik, hor ditugu Eñaut Larralde, Erramun Martikorena, Eñaut Etxamendi, Aire Ahizpak, Jean Bordaxar, Jean-Mixel Bedaxagar...

Jean Mixel Bedaxagar, *a cappella* abeslaria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Jean Bordaxar laukotea Urretxun. 2011ko azaroak 27.
* **(Ingelesez)**:Contemporary A Cappella Society of America (CASA)
* **(Ingelesez)**:Harmony Sweepstakes *A Cappella* Festival
* **(Gaztelaniaz)**:90. hamarkadako musika *A capella*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q185298
* Commonscat Multimedia: A cappella music / Q185298

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4140954-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q185298
* Commonscat Multimedia: A cappella music / Q185298

Ikus, baita ere
---------------

* Doo wop
* Gospel
**Abu Qatada al-Filistini** (arabieraz: أبو قتادة الفلسطيني‎, *’Abū Qatāda al-Filisṭīnī (Palestinarra)* ), **Omar Mahmoud Othman** bezala jaioa (arabieraz: عمر بن محمود بن عثمان‎ *‘Umar ibn Maḥmūd ibn ‘Uṯmān*; Betleem, Zisjordaniako Jordaniaren lurralde okupatua, 1959/1960) Al Kaidari lotutako palestinarra da.

Bizitza
-------

Erresuma Batuan jasotako arreta mediatikoagatik bihurtu zen ezagun. Jatorriz palestinarra da Qatada, Betleemen jaio zen 1960an; Israelek okupatu gabe zeukan Zisjordanian. Horregatik du Jordaniako herritartasuna. 90eko hamarkadaren hasieran iritsi zen Erresuma Batura; Jordanian torturatu egin zutela arrazoituta, babes politikoa eskatu zuen, eta Londresek onartu egin zion 1994an.

Dorre bikien erasoen ondotik, Erresuma Batuak terrorismoaren aurkako politika gogortu zuen; horrek susmagarriak akusazio formalik gabe atxilotzea ekarri zion. Qatada 2002an sartu zuten espetxean, eta hiru urte geroago Jordaniara deportatzen ahalegindu ziren. Qatadak Europako Giza Eskubideen Auzitegiraino jo, eta hark arrazoia eman zion, Jordanian bidezko epaiketarik jasoko ez zuela arrazoituta.

Azkenean, Ammanek hitzarmen bat sinatu behar izan zuen, eta 2013an, deportatu zuten. 2014ko irailaren 24ean, Jordaniako auzitegiak epaia eman zuen eta libre zen kargu guztietatik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Samara Velte, «Hamalau urte igaro eta gero, absolbituta»[*Betiko hautsitako esteka*], *Berria*, 2014-09-25

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q335246
* Commonscat Multimedia: Abu Qatada / Q335246

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 80383511
* ISNI: 0000000058607340
* GND: 135955513
* LCCN: nb2010031337

 |

* Wd Datuak: Q335246
* Commonscat Multimedia: Abu Qatada / Q335246
***Europa*** ***Europa*** (alemanez: *Hitlerjunge Salomon*: , lit. "Gazteria Hitleriarretako Salomon") drama historikoa da, Agnieszka Hollandek zuzendutako 1990eko filma. Aktore protagonistak dira Marco Hofschneider, Julie Delpy, Hanns Zischler eta André Wilms dira. 

Solomon Perelen 1989ko autobiografia du oinarri filmak, askatasun dexente hartuta egokitzapenean. Holokaustotik ihes egin zuen mutiko judua izan zen Solomon, nazi gisa mozorrotu zen eta Hitleriar Gazterian tokia aurkitu zuen paradoxikoki. Perel bera, laburki, pertsonalki agertzen da filmaren amaieran. Filmaren izenburua Bigarren Mundu Gerrako Europa kontinentalaren banaketari buruzkoa da;leialtasunak, identitateak eta fronte-lerroak etengabe aldatzen ziren testuinguru bat.

CCC Film enpresa alemanaren eta Frantzia eta Poloniako enpresen arteko nazioarteko koprodukzioa izan zen filma. *Golden* Globe saria irabazi zuen Atzerriko Hizkuntzako film onenaren kateforian, eta 1992an Gidoi Egokitu Onenaren Oscarrerako izendapena jaso zuen, irabazi gabe azkenean.
**Natalio Alberto Nisman** (Buenos Aires, 1963ko abenduaren 5 – 2015ko urtarrilaren 18 ) Argentinako fiskala izan zen. Ospetsu bihurtu zen, bereziki, Cristina Fernández de Kirchner presidentea salatzeagatik eta handik gutxira hilda agertzeagatik.

Bizitza
-------

Nisman nazioarteko terrorismoaz espezializatutako fiskala zen. Enpresaburu baten semea, bere ibilbidea arrakastatsua izan zen. Kirchner bikotearen laguna, bere garaian Argentinako prokuradore nagusia izateko hautagaitzat ikusi zuten; azkenik postu hori Esteban Righik bete zuen. Irakasle aritu zen bi unibertsitatetan: Buenos Airesko Unibertsitatean eta Belgranoko Unibertsitatean. Sandra Arroyo Salgadorekin ezkonduta eta bananduta, bi alaba zituen. 51 urte zituelarik, 2015ko urtarrilaren 18an, bere etxean lokian tiro batez hilda aurkitu zuten, hain zuzen ere Kongresuan hitz egin behar zuen egunaren bezperan. Bertsio ofiziala da bere buruaz beste egin zuela.

Gertakizunak
------------

Nismaren heriotza salatzeko manifestazioa Buenos Airesen.
Sakontzeko, irakurri: «AMIAren aurkako atentatua»
Nisman fiskalak Buenos Airesko Asociación Mutual Israelita Argentina (AMIA) elkartearen aurkako atentatuaren ikerketa koordinatu zuen. 1994ko uztailaren 18an bonba-auto batez egindako eraso hartan 85 lagun hil ziren. Nismanen ustez, atentatu hura irandarrek egin zuten. Ikerketa bide horretatik eramaten zuenean, 2013an, Argentina eta Iran arteko lankidetza memoranduma sinatu zen, eta horrek Cristina Fernández de Kirchnerren eta haren kolaboratzaileen aurkako salaketa aurkeztera eraman zuen Nisman. Memorandum hori baliatuta, atentatuaren susmagarriak Iranen epaituak izan ziren. Niesmanen esanetan, goi kargu horiek atentatuaren bultzatzaileak babestu nahi izan zituzten Argentinaren interes ekonomikoen alde.

Heriotza susmagarria
--------------------

Argentinako hedabide eta herritar askok susmagarritzat jo dute Nismanen heriotza. Antza denez, astelehenerako erosketen zerrenda prestatuta zuen; eta, bestetik, eskuan ez zuen bolbora arrastorik. Askoren iritziz datu horiek susmopean jartzen dute suizidioaren teoria, eta, ondorioz, manifestazioak antolatu dira heriotza hori estatu krimentzat salatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo loturak
-------------

* Samara Velte: «Trapuak ikusi nahi zituena», *Berria*, 2015-01-20.
* **(Gaztelaniaz)**: Nismanen lotura Ameriketako Estatu Batuetako enbaxadarekin Wikileaks-ek salatu zuen: .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18814201
* Commonscat Multimedia: Alberto Nisman / Q18814201

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 317284984
* LCCN: no2015103082
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q18814201
* Commonscat Multimedia: Alberto Nisman / Q18814201
**Rolexgate** edo **Rolex afera** Dina Boluarte Peruko presidentea inplikatzen duen ikerketa fiskal bat da; aferaren oinarria ondasun-aitorpenean erregistratu ez ziren luxuzko erloju, Rolex markakoak, alegia, eta osagarriak dira. Ikertzaileen arabera ustezko ustelkeria eta legez kanpoko aberastearen kasua izan daiteke. Boluartearen erantzunak momentuz ez dute inor asetu.

Aferaren hasiera
----------------

Martxoaren 18an, Ernesto Cabral Rojasek egindako *La Encerrona*ren txosten batek eztabaida piztu zuen. Erreportain Dina Boluarte Zegarra Peruko presidentearen argazkiak erakusten ziren, tartean bilduma zabal bateko erlojuak zeramatzatela. Erlojuak luxuzkoak izanik, Hauteskunde Epaimahai Nazionalean deklaratu gabeak ziren. 14 erloju detektatu ziren, eta gero 17ra igo ziren. Duela gutxi egindako Rolex markako erloju batzuk identifikatu ziren eta horrek susmoak sortu zituen. Horrez gain, Ayacuchoko Gobernadore Erregionalari, Wilque Oscorimari, lotu zitzaion, ustelkeria-historia batengatik, epaileei gama altuko erlojuak oparitzeagatik.

Martxoaren 20an, Ministerio Publikoak Dina Boluarteren aurretiko ikerketak hasi zituen, ustez bidegabeko aberasteagatik eta luxuzko Rolex erlojuen jabetzari buruzko informaziorik ez emateagatik. Fiskaltzak adierazi zuen Boluartek ez zituela ondasun horiek Hauteskunde Batzordearen aurrean deklaratu. Martxoaren 22an, Dina Boluartek Fiskaltzaren aurrean bere aurkako akusazioak argitzeko prest zegoela adierazi zuen, bere ondarean irregulartasunak egon zirela ukatuz. Bestalde, Casa Bancherok, Peruko Rolex-en banatzaile ofizialak, ukatu egin du Dina Boluarte bere bezeroa zenik edo erlojuak erosi zituenik.

Miaketak
--------

Martxoaren 29an poliziak Dina Boluartek Surquillon duen etxean sartu ziren. Arratsaldean Gobernu Jauregian sartu ziren ere bai. Miaketak egiten ziren bitartean Boluartek ez zuen onartu poliziak objektuak eta ondareak konfiskatzea. Miaketetak erlojuak aurkitu ziren baina baita ere urrezko eskumuturrekoak.

Ondorioak
---------

Gerta daieteke Dina Boluartek lehendakaritza utzi behar izatea eskandaluaren ondorioz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:*Rolexgate: los relojes de la Presidenta*, *La Encerrona*ren artikulua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q125220596

 |

* Wd Datuak: Q125220596
Irlandako lurraldeen eta klan edo familien egoera 1450ean.
**Desmondeko matxinadak** (ingelesez *Desmond Rebellions*) 1569-1573 eta 1579-1583 artean Irlandako Munster probintzian jazotako bi matxinada izan ziren. Berez, ingelesezko Desmond izendapena jatorrizko irlanderazko *Deasmumhain* hitzetik eratorria da, eta "Munsterreko Hegoaldea" esan nahi du.

Mantxinaden antolatzaile nagusiak Desmondeko Fitzgerald familia anglo-irlandarra eta bere aliatuak izan ziren, Ormodeko Butlers familia anglo-irlandarra eta Elisabetar ingeles gobernuaren aurka matxinatu ziren. Interes politikoez gain, garaiko Aitasantuaren eskusartzea ere egon zenez, erlijioaren faktoreak ere garrantzia bereganatu zuen, katoliko eta protestanteen arteko gatazka ere bilakatuz.

Mantxinadak menderatuak izan ziren, Desmodeko FitzGeraldarrak garaituak eta euren iraganeko boterea guztiz ezabatua, ondorioz Ingalaterrako Erresumak Munster probintzia bereganatu eta kolonizatu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1200808
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1200808
**Boyneko gudua** (ingelesaz *Battle of the Boyne*, eta irlanderaz *Cath na Bóinne*) Irlandako Jakobiten matxinadaren barnean 1690eko uztailaren 1an jazotako gudu erabakigarria izan zen.

Boyneko gudua Jakobiten gudaren esparruan erabakigarri bat izan zen. Gillen III.a Ingalaterrakoak Jakue II.a Ingalaterrakoa eta honen jarraitzaile Jakobitak garaitu zituen. Parlamentu ingelesaren gonbidaketan Guillermo Jacobo II bere tronutik kendu zuten 1688 urtean. Bi erregeak haien armadaren komandante bezala aritu ziren.

gudua 1690ko uztailaren 1an izan zen. Armada bakoitza Boyne ibaiaren ertz banatan kokatu zen. Gillenen armadak Jakobitarren Armada oso erraz garaitu zuen. Jacobiten armadak gerlari errekrutatu berriak eta gutxi prestatuak zituen. Gudu hau Irlanda eta Britainia Handiaren historiarako oso garrantzizkoa izan zen. Horrez gain gudu hau funtsezkoa izan zen folklorerako, batez ere irlandar protestante eta unionistentzat, urtero garaipen hau ospatu ohi dutelarik.

Boyneko bataila (irlandarrera Cath na Bóinne) guda erabakigarri bat izan zen Jakobiten gudaren esparruan.

Jacobo II Ingalaterrako erregea eta honen jarraitzaile Jakobitek garaituak izan ziren Guillermo III Ingalaterrakoa, Jacoboren iloba eta honen sustatzaileena. Parlamentu ingelesaren gonbidaketan Guillermo Jacobo II bere tronutik kendu zuten 1688 urtean. Bi erregeak haien armadaren komandante bezala aritu ziren.

Bataila 1690ko uztailaren 1eam izan zen, Droghedan. Drogheda Irlandako ekialdean dagoen herri bat da. Armada bakoitza Boyne ibaiaren alde batean kokatu ziren. Guillermoko armada oso erraz garaitu zuten Jacobiten armadei. Jacobiten armadak gerrari errekrutatu berriak eta gutxi prestatuak eta soldaduak. Bataila hau sinbolikoa izan zen eta Irlandako eta Bretaña handiko bataila hoberenetako bat izan zen. Horrez gain bataila hau funtsezkoa izan zen folklorerako, Irlandako protestantea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q644960
* Commonscat Multimedia: Battle of the Boyne / Q644960

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85016208
* NKC: ph349212
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q644960
* Commonscat Multimedia: Battle of the Boyne / Q644960
**Silvia Lutucuta**, jaiotzaz **Silvia Paula Valentim Lutucuta** (Huambo, Angola, 1968ko ekainaren 14a) kardiologoa da, unibertsitateko irakaslea eta Angolako Osasun ministroa.

Biografia
---------

Lehen mailako ikasketak *São José de Cluny no Bié* ikastetxean egin zituen eta *Bairro São Joãon* 163. Emakumezkoen Lehen Hezkuntzan amaitu zituen. Bigarren mailako ikasketak *Dangereux Comandante-*aren 2. mailako eskolan egin zituen, 3. mailan *Bula* *Comandante* eskolan eta Biologi Zientzien Unibertsitate aurrekoa, denak Huambo probintzian.

### Ibilbide akademikoa

1984an, 16 urte zituela, *Agostinho Neto* - Huambo Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean sartu zen. Ezarritako 6 urteetan osatu zuen karrera 1990ean, eta, ikasle gazte eta onena izan zenez, 21 urterekin graduondoko beka bat eskaini zioten.

Amaren aldeko angolar amonak inspiratuta (prestakuntza aurreratuak emakumearentzat duen garrantzia, emantzipazioa eta independentzia ekonomikoa beti defendatu zituen nazionalista), bihotzeko gaixotasun larria baitzuen, 1991n kardiologian espezializatu zen Santa Maria ospitalean (Lisboa, Portugal).

Gradu ondoko eta Ikerketa Zientifikoko Departamentuko burua da, Agostinho Neto Unibertsitateko Medikuntza Fakultateko Gaixotasun Kardiobaskularren Ikerketan, Biologia Molekularrean eta Genetikan esperientzia duena.

Ibilbide politikoa eta asoziatiboa
----------------------------------

Elkartzearen eta lidergoaren ikuspuntutik, beti izan zen elkarteetako zuzendaritzakoa, ikasketetan, graduondokoetan eta lanbide ikasketetan. Hainbat erakundetan parte hartu du: Huamboko Unibertsitate aurreko Ikasleen Elkarteko kide eta lehendakaria, Huamboko Medikuntzako Ikasleen Elkarteko presidentea, Angolako Goi-mailako Hezkuntzako Ikasleen Elkarte Nazionaleko kidea, Portugalgo Graduatu Ondoko Elkarteko kidea, AEBko Njango Elkarteko kidea, Angola Elkarte Mediko Portugaldarreko kidea eta Angoleña de Portugal Elkarte Medikoko kidea, Kardiologiako Elkarte Portugaldarreko kidea, Estimulazio Kardiakoko Elkarte Portugaldarreko kidea, Kardiologia Angoleña Elkarteko kidea eta Agostinho Neto Unibertsitateko senatuko kidea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Bureau Político do MPLA elege secretariado - Política - Angola Press - ANGOP» .
2. 1 2   grxnet.com. «Portal Oficial do Governo da República de Angola - Ministra Sílvia Paula Valentim Lutucuta (MINSA)» *SEPE - Serviços Públicos Electrónicos do Governo de Angola*.
3. ↑   «Ministério da Saúde | Perfil» *www.minsa.gov.ao*.
4. ↑    *Médicos Registados na Ordem dos Médicos – Ordem dos Médicos.* .
5. ↑   «Federação das Sociedades de Cardiologia de Língua Portuguesa» *fsclp.org*.
6. ↑   Hossi, Emerson.  (2019-08-13). «De Médica Cardiologista à Ministra da Saúde: Conheça o histórico profissional de Sílvia Lutucuta» *Notícias de Angola*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q88650966
* Commonscat Multimedia: Sílvia Lutucuta / Q88650966

---

 |

* Wd Datuak: Q88650966
* Commonscat Multimedia: Sílvia Lutucuta / Q88650966
**Hassi R'Mel gas natural-hobia** Aljeriako Laghouateko probintziaren hegoaldean dago, probintziako hiriburutik 120 kilometro hegoaldera. Herrialdeko gas natural-hobi handiena da, eta baita munduko handienetako bat ere. Hassi R'Mel herrixkatik gertu dago, Aljerretik 550 kilometro hegoaldera. 70 kilometro ditu iparretik hegoaldera eta 50 kilometro ekialdetik mendebaldera.

1956an aurkitu zuten, Hassi Messaoud hobi erraldoiarekin batera. Ekoizpena 1961ean hasi zen. Erreserba berreskuragarriak 2.415 bilioi metro kubiko gas natural dira, eta erreserba probableak 2,7-3 bilioi metro kubiko. Urteko ekoizpen-ahalmena 100.000 milioi metro kubiko gas natural ingurukoa da.

Gasa Arzew, Aljer eta Skikda kostaldeko hirietara garraiatzen dute, eta handik Magreb-Europa, Transmediterraneo, Medgaz eta Galsi bezalako gasbideak abiatzen dira hegoaldeko Europarako.

Geologia
--------

Hassi R'Mel Triasikoan sortutako gas-hobia da. HR-1 putzua 1956an aurkitu zuten, rekin, eta M'Zab dortsaleko Kretazeoko antiklinal batean dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Bencherif, D..  (2003-2-18). (PDF) *Giant Hassi R’Mel gas field.* .
2. ↑   **(Ingelesez)** «ALGERIA – Algeria's Gas Fields» *Goliath* 2007-2-5.
3. ↑  Magloire, P. R. 1970, Triassic Gas Field of Hassi er R'Mel, Algeria, AAPG Memoir 14: Geology of Giant Petroleum Fields, Tulsa: AAPG, pp. 489-490.

Kanpo estekak
-------------
***Trafalgar*** (1873) Benito Pérez Galdós kanariar idazlearen *Episodios Nacionales* lan ezaguneko lehen saileko lehenengo eleberria da. Liburua 1873ko urtarrilaren 6an hasi zuen eta otsailan plazaratu zuen. 1872ko udan, Santanderreko udako egonaldian, Benito Pérez Galdósek Trafalgarreko batailan parte hartu zuen marinel beterano bat ezagutu zuen. Lan ezagun hau sortzera eramango zuen dokumentazio-prozesuaren hasiera izan zen ezagutze hori.

apirila-maiatzan amaitu zuen eta urte berean plazaratu zuen. Ekintza 1834 eta 1835 artean gertatu zen, eta Tomas Zumalakarregi buruzagi karlistaren irudi militarrean zentratu zen, gerra zibilaren hasieratik. Eleberri historiko honek Nafarroako Erriberaren konkista, Araba eta Gipuzkoako aurrerapen karlista eta 1835eko Bilboko setioa deskribatzen ditu.

Istorioa
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Lehen serie honetako ia pasarte guztietan bezala, Gabriel de Aracelik kontatzen du ekintza, lehen pertsonan. Araceli pertsonaia heroiko eta erromantikoa da. Sail honen liburu desberdinetan Araceliren izaera garatzen eta aldatzen joango da.
Lehen eleberri honetan, Gabriel Cadizko umezurtz pikaro gisa aurkezten du Galdósek; gaztea erreserban dagoen Armadako ofizial zahar baten morroi gisa, 14 urterekin, Espainiako Armadaren ontzi intsignia zen Santísima Trinidad itsasontzian Trafalgarko gudan murgilduko da, Napoleondar gerren barruan. Ekintza 1805eko urrian hasten da, eta nolabaiteko erritmo epikoarekin kontatzen ditu batailaren prestaketak, garapena eta amaiera.

Balorazioa
----------

XX. mendean zehar hainbat egilek, Rafael Altamirak eta Pedro Ortiz-Armengolek esaterako, bere XIX. mendeko Espainiako historiaren kronika handiaren hasiera honetan, Galdosen jenio narratiboa nabarmendu dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Pérez Galdós, Benito (2004). *Episodios nacionales. Primera serie (antología comentada)*. Rafael del Moral. Madril: Mare Nostrum. ISBN 84-96391-01-9.
3. ↑  Muñoz Marquina, Francisco (1988). *Madrid en Galdós. Galdós en Madrid* (erakusketaren katalogoa). 256-257. or.
4. ↑  Ortiz-Armengol, Pedro (2000). *Vida de Galdós*. Bartzelona: Crítica. ISBN 8484320731.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Liburua Cervantes Liburutegi Digitalean.
**Maria Elena Torregarai Pagola** historialaria eta unibertsitate irakaslea da EHUn. 

Antzinako Historiako irakasle titularra da EHUko Ikasketa Klasikoen Sailean. Bere ikerketetan Erromatar Errepublikan jorratu du batik bat, arreta berezia eskainiz erromatar aristokraziaren baitan memoria politikoa lantzeari eta erromatarren eta bere inperioaren parte izan ziren komunitateen arteko diplomaziaren azterketari. 2020ra arte estatu mailako lau ikerketa-proiektu zuzendu ditu erromatarren garaiko diplomaziari buruz. Euskal Herriko Antzinako Historia ikertzeari ere eskaini dio bere ikerketa lanaren zati bat. 

Hainbat doktore-tesi zuzendu ditu, horietako batzuk Paris I-Panthéon-Sorbona Unibertsitatearekin batera egindako tutoretza-hitzarmenean. Irakasle bisitaria ere izan da Pariseko Unibertsitatean I-Panthéon-Sorbona eta Austineko Texasko Unibertsitatean, azken hori ikertzaile seniorrentzako Fulbright beka bati esker. Gainera, ikastaroak eta mintegiak eman ditu Genovan, Genevan, Edinburgon eta MGIMO-Moscu unibertsitateetan, besteak beste, baita Londresko Unibertsitatean ere, Institute of Classical Studies-en.

Bere argitalpenen artean, honako hauek nabarmentzen dira: *La elaboración de la tradición sobre los Cornelii Scipiones* (1998), "Diplomatic Mobility and Persuasion between Rome and the West (I-II AD)" (2017), "Marsella en el imaginario político-diplomático romano" (2018) eta *Algunas sombras en la diplomacia romana* (2020). *Notitia Vasconiae* aldizkarian ere parte hartu du. Euskal Herriko historialari, legelari eta pentsalari politikoen hiztegian (2019).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Profesorado - Doctorado - UPV/EHU» *Doctorado* (Noiz kontsultatua: 2024-04-15).

Kanpo estekak
-------------
**Nerea Reparaz Beaskoetxea** (Iruñea, 1992ko apirilaren 10a) Gaur Egun eta Teleberri saioetarako Pariseko berriemailea den kazetari arbizuarra da. Pello Reparaz musikariaren lehengusina da.

Ikasketak
---------

Euskal Herriko Unibertsitatean egin zuen kazetaritzako gradua 2010. urtetik 2014. urtera. Tartean Aarhusen (Danimarka) egin zuen urte bat DMJX (*Danish School of media and journalism*) unibertsitatean kazetaritza multimedia eta telebista landuz.

Ibilbide Profesionala
---------------------

Bere ibilbide profesionala graduko 3. urtean hasi zuen, praktikak eginez Euskadi Irratiko Mezularia saioan. Ordutik, irratian jarraitu izan du Euskadi Irratian eta Radio Euskadin.

2016ko irailetik 2020ra arte Pariseko ETB-ko berriemailea izan zen. Bere ibilbidean zehar, Frantziar herrialdeko gai asko jorratu izan ditu: Hauteskundeak, Eraso terroristak… bai zuzeneko konexioetan bai erreportajeetan. Horretaz gain, gaurkotasunak agindu izan duenean, Alemanian eta Eskozian aritu da.

Gaur egun, 2021. urtetik aurrera, ETB 1-eko Egun On Euskadi saioan ari da aurkezle modura lanean.

Beste agerpen batzuk
--------------------

Nerea Reparaz Pello Reparazek aurkezten zuen Euskalonski saioan agertu zen 2018. urteko irailaren 3an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q92268067

 |

* Wd Datuak: Q92268067
**Katakrak** Iruñean kokatutako elkartea da, kooperatiba bezala eratua. Elkarteak liburu-denda bat, kantina bat, argitaletxe bat eta ekitaldietarako areto bat kudeatzen du.

Iruñeko Kale Nagusia
2022. urtean kolektiboa 16 laguneko batzarra osatzen zuten. Kolektiboak kooperatiba bezala funtzionatzen du. Kooperatibako denek soldata bera dute, nagusirik gabe. Bazkideen komunitate batek eusten du proiektua eta diruz eta bestelako ekarpenez aberasten du proiektua. Katakrakekoek este kolektiboentzako topaleku bat eskaintzen dute Iruñeko Kale Nagusian, 54. zenbakian.

Argitaletxea
------------

Lehenengo liburuak 2016ko abenduan argitaratu zituzten. 

Hainbat hizkuntzatatik itzulitako saiakera eta narratiba lanak argitaratu dituzte. Hauek izaten dira gehien landu dituzten gaiak argitaratu dituzten saiakeretan: feminismoa, indarkeria, ekonomia, artea, historia, ekologismoa, komunak. 

Narratiban munduko lan estetikoki nabarmen batzuk argitaratu dituzte, munduko hainbat gatazktan zapalduek izan duten tokia hedatzeko asmoz.

Liburu-denda
------------

**Katakrak liburu-denda**k 2013ko abenduan zabaldu zituen ateak 16 lagunen asanblada baten ekimenez eta ekimen sozialeko 1978 Kooperatibaren lan jarduerarekin.

Liburuekin kontzientzia kritikoa eratu eta eraikitzeko 25.000 tituluko funtsarekin hasi zuen bidea. 60 lagunentzako kantina bat dauka gertuko produktuekin, ekologikoekin eta bidezko merkataritzazkoekin.

Erabilera anitzeko aretoa
-------------------------

170 lagunentzako areto nagusi bat dauka Iruñeko Kale Nagusian ekitaldi sozialak eta kulturalak egiteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Ezagutu gaitzazu | Katakrak» *katakrak.net* (Noiz kontsultatua: 2022-02-03).
2. ↑   «Argitaletxea | Katakrak» *katakrak.net* (Noiz kontsultatua: 2022-02-03).

Ikus, gainera
-------------

* Ekonomia Sozial Eraldatzaile

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29632363

 |

* Wd Datuak: Q29632363
*Artikulu hau gai organikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Eter».*
Eterraren egitura orokorra
**Eterrak** ulertzeko bideoa.

---

Bideo hau Jakindun elkarteak egin du. Gehiago dituzu eskuragarri euren gunean. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu **hemen**.
**Eter**rak konposatu organikoak dira; substantzia kolorge eta usain berezikoak. Kimikoki, oxigeno atomoari alkilo edo arilo talde bi lotuta dituzten konposatuak dira. Hala, konposatu horien formula orokorra R-O-R’ da, non R eta R’ berdinak (eter simetrikoak) edo ezberdinak (eter ez-simetrikoak) izan daitezkeen. Alkilo talde biak etilo taldeak direnean, anestesiko orokor moduan erabiltzen den eter etilikoa dugu. Konposatu hori XIX. mendean erabiltzen hasi ziren inhalazio bidezko anestesiko gisa. Gaur egun, horren erabilera mugatua dago albo-ondorioengatik (goragalea eta okada eragiten du), eta, anestesiko horren ordez, dinitrogeno monoxidoa (N2O), halotanoa (CF3-CHBrCl) edo enfluorano eter halogenatua (CF2H-O-CF2CHClF) erabiltzen dira.

Konposatu horiek IUPAC sistemari jarraituz izendatzeko, alkilo edo arilo taldeak ordena alfabetikoz izendatzen dira, eta, ondoren, eter hitza jartzen da. Egitura konplexuetan, ─ OR taldea alkoxi taldea izango balitz moduan izendatzen da.

Eterren egitura uraren egitura angeluarraren antzekoa da, non oxigeno atomoaren hibridazioa *sp*3 den eta lotura-angelua tetraedrikotik hurbil dagoen. Hala, ur molekulan dagoen 104,5°-ko angeluarekin konparatuz, eterrek, R taldeen bolumenaren eraginez, angelu handiagoa dute. Eterretan agertzen diren C-O loturen ondorioz, eta egitura angeluarra dela kontuan izanda, momentu dipolarra dago (1,2-1,6 D); beraz, molekula polarrak dira.

Eterren irakite-puntuak dagozkien alkoholenak baino baxuagoak dira, ezin baitira eratu molekulen arteko hidrogeno-loturak. Aldiz, ur edo alkohol molekulekin hidrogeno-loturak era ditzakete; beraz, pisu molekular baxuko eterrak nahiko disolbagarriak dira uretan edo alkoholetan. Eterrak, konposatu geldoak direnez, disolbatzaile egokiak dira erreakzio organikoetarako. Oro har, ez dute erreakzionatzen azido edo base diluituekin eta oxidatzaile edo erreduktore arruntekin. Disolbatzaile moduan erabiltzeaz gain, diesel- edo gasolina-motorretan erabiltzen den fluidoaren konposizioan dietil eterra erabiltzen da, erreketaren hasarazle lurrunkor gisa. *t*-butil metil eterrak ere erabilera garrantzitsua du: berun gabeko gasolinetan oktano-indizea handitzeko erabiltzen den gehigarria, hain zuzen ere.

 Ariketak
---------

* Eterrak
* **Eterrak** lantzeko ariketa.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Anakabe, Sonia; Arrasate.  (2009-09-17). «Eter» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Elhuyar Fundazioa) (Noiz kontsultatua: 2018-05-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q103230
* Commonscat Multimedia: Ethers / Q103230

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 121494550 (data)
* GND: 4070978-4
* LCCN: sh85045088
* NKC: ph241924
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D004987
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 25698

 |

* Wd Datuak: Q103230
* Commonscat Multimedia: Ethers / Q103230
Auspoaren liburu batzuen aurkezpena Zirzurkilen, 1994ko maiatzean.
**Auspoa argitaletxea**, baita ere **Auspoa bilduma**, Antonio Zavala (1928-2009) euskaltzain osoak sortu eta gidatutako liburu-bilduma da. Hasieran, izen bera zuten argitaletxeak eta bildumak. Baina 1994tik 2003ra Sendoa argitaletxeak hartu zuen Auspoa bildumako liburuak argitaratzeko ardura eta, azken data horretatik aurrera, Gipuzkoako Foru Aldundiak. Bilduman herri-literaturaren lanak bildu ziren, batez ere bertsolaritzarekin munduarekin lotuta zeudenak. Lehen liburua 1961ean plazaratu zuen eta argitxale gisa zein bilduma gisa 2009 arte mantendu zen.

Argitaratutako liburuak
-----------------------

1961ean, bertsolaritzari buruzko lanak biltzeko Auspoa argitaletxea sortu zuen, Auspoa liburutegia deitua. Hasieran, Auspoan mota aski desberdinetako liburuak argitaratu ziren: bertsoak, antzerki herrikoiak, nobelak, itzulpenak, ipuinak... Baina, urteen poderioz, bertsoak eta bertsolariei buruzko liburuak nagusitu ziren; eta gero, azkenean, oroipen-liburuak eta biografiak, bertso-liburuekin batera. 1993an, Auspoa argitaletxearen barruan beste bilduma bat sortu zuen, Biblioteca de Narrativa Popular izenekoa, gaztelaniazko ipuinak argitaratzeko. Berrogei urtetik gorako bide horretan, 361 liburu argitaratu zituen guztira: 332 liburu, Auspoa sailekoak (310 ohikoak, eta 22 sail nagusikoak); eta beste 29 ale, Biblioteca de Narrativa popular sailekoak. Hor agertu dira bertsolarien bertso bildumak, biografiak eta pasadizoak; herriko jendearen kontakizunak; garai bateko bizimoduaren berri ematen duten liburuak; erromantzeak; narrazioak... Antonio Zavalaren gidaritzak ematen die liburu guztiei batasuna.

Balorazioa
----------

Euskal herri-literaturaren gordailurik oparoena da gaur egun Auspoa liburutegia, eta bertsolaritzaren ikuspegitik ez ezik, antropologiaren, historiaren, soziologiaren eta literaturaren ikuspegitik ere berebiziko garrantzia du. Biltzaile, ikertzaile eta eragile izan da Zavala. Izan ere, biltzen eta ikertzen ez ezik, lan handia egin du zer kontatua bazuen jendea bilatzen eta horiek idaztera bultzatzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Pello Esnal (euskaltzain urgazle eta Herri Literatura batzordeko burua): «Antonio Zavala, Xabierren ehortzia: Auspoa jaio zen lekuan», *Plazaberri*, 2009-01-08.
3. ↑  Hilberria[*Betiko hautsitako esteka*], *Berria* egunkarian.

Kanpo estekak
-------------

* Euskaltzaindiaren funtsak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97205140

 |

* Wd Datuak: Q97205140