recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Elsa Astete Millán** (Buenos Aires, Argentina, 1910eko ekainaren 7a - ib. 2001eko urriaren 21a) argentinar idazlea izan zen Jorge Luis Borges idazle argentinarraren lehen emaztea. 

1967ko irailaren 21ean ezkondu ziren, Buenos Aireseko Nuestra Señora de las Victoria parrokiako eliza katolikoagatik eta zibilagatik, neska, gaztaroko neska-lagun ohia, alargundu berria zenean. Ezkontzak hiru urte besterik ez zuen iraun, 1970ean dibortziatu baitziren.

Borgesekiko topaketa
--------------------

Elsa Astete Millán 1910eko ekainaren 7an jaio zen Buenos Aires probintziako Bederatzian, Pablo Emilio Astete eta María Millánen alaba. Posizio oneko familia batekoa zen.

Borges eta Elsa La Platan ezagutu zuten elkar, 1931n. 20 urte zituen. Pedro Henríquez Ureñak (Santo Domingotik alde egin behar izan zuen historialari dominikarra, Rafael Leónidas Trujillo diktadorearen emazteaz maitemindu zelako) aurkeztuko zion Borges. 

Henríquez Ureñak Elsa lagunari eta haren ahizpa Aliciari deitu zien, eta hitzordu itsu batera deitu zituen Arte Ederren Museoan, hitzaldi bat emateko. Hizlaria Nestor Ibarra zen, azkenean Aliciarekin ezkondu zena, eta harekin zihoan gaztea Jorge Luis Borges zen. 

1931n, Borgesek 32 urte zituen, eta Europan hezitako intelektual gaztea zen. Artean ez dakigu XX. mendeko espainierazko idazle garrantzitsuenetako bat izango zela. *Evaristo Carriego* saiakera argitaratua zuen, eta, sariaren hiru mila pisu irabazteaz gain, Victoria Ocampok *Sur* aldizkarian sartzea lortu zuen. La Plata Museoko hitzordu itsu hura izan zen harremanaren kliskatzailea. Emakumearen bertsioan, "*Henríquez Ureñak aurkeztu ondoren, tea hartzera joan ginen Jockey Club-era, eta hurrengo astean Alicia eta biok Buenos Airesera joan ginen gu aurkitzeko.* *Ordutik ez ninduen gehiago utzi. Beti nuen atzetik. Lehen hitzordu horretan eman zidan Borgesek betiereko maitasuna*". 

Buenos Airesen ezkondu ziren 1967ko abuztuaren 4an, eta 1970ean dibortziatu ziren. Ricardo Albarracínen alarguna zen, eta La Plata hirian ospatu zen ezkontza.

Elsa Buenos Airesen hil zen 2001eko urriaren 21ean, 91 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Elsa Helena Astete Millán» *geni\_family\_tree* (Noiz kontsultatua: 2022-11-19).
2. ↑  marcos gabriel Vanzini. 2011. *Historias Curiosas de Templos de Buenos Aires*. Editor Gob Ciudad de Buenos Aires, 215 pp. ISBN 9876730053
3. ↑   Ministerio de Educación de la Nación. Subsecretaría de Coordinación Administrativa. *Efemérides Culturales Argentinas. Jorge Luis Borges: familia.* .
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Elsa Astete. La novia nuevejuliense de Borges» *Diario El 9 de Julio* 2022-02-28 (Noiz kontsultatua: 2022-11-17).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** properadmin.  (2014-07-11). «Historias de Amor y Poder: Jorge Luis Borges & Elsa Astete» *Diario Alfil* (Noiz kontsultatua: 2022-11-19).
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Borges, mujeres y esposas» *Perfil* 2013-03-24 (Noiz kontsultatua: 2022-11-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5829999
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 313532905

 |

* Wd Datuak: Q5829999
*Artikulu hau jostunen tresnari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kutun (argipena)».*
Zorte ona ematen omen duen kutun ingelesa.
Euskal Herrian erositako kutuna.
Jostun profesioalaren kutuna, eskumuturrera lotua.
**Kutuna** da jostunek jostorratzak eta buru-orratzak sartzeko erabiltzen duten kuxin txiki bat, normalean 3 edo 5 zentimetro zabal dena.

Etimologia
----------

Kutunaren beste adiera bat da euskaraz talismanarena, aldean eramaten den gauza, ustez espiritu gaiztoak eta zori txarra uxatzeko adurra omen duena. Hain zuzen ere, Europako kultura batzuetan orratzak gordetzeko kuxina zorte onarekin lotu izan da, eta hortik etor daiteke izenaren asoziazioa. Ingalaterran 18. mendetik ohikoak bihurtu ziren tomate itxutako kutunak (atxikita marrubi bat zutela), zorte onerako elementutzat hartzen ziren.

Euskarazko hitzak arabierazko 'kutub'-etik (كتب) dator (arabieraz, 'idazkiak').

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «kutun | Gaurko hitza» *Gaurko hitza* (Noiz kontsultatua: 2018-08-13).
2. ↑   «Is Your Pin Cushion Shaped Like a Tomato?» *www.blogforbettersewing.com* (Noiz kontsultatua: 2018-08-13).

Ikus, gainera
-------------

* Kutun (sineskeria)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1083709
* Commonscat Multimedia: Pincushions

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4315528-5
* AAT: 300023455

 |

* Wd Datuak: Q1083709
* Commonscat Multimedia: Pincushions
**Edgard Félix Pierre Jacobs**, **Edgar P. Jacobs** izengoitiz ezaguna, (Brusela, 1904ko martxoaren 30a – Lasne-Chapelle-Saint-Lambert, 1987ko otsailaren 20a) belgikar komikigilea izan zen. 1940an *Bravo!* aldizkarian lan egiten hasi zen, eta *Flash Gordon*, Belgikan zabaltzen ez zen Alex Raymonden zientzia-fikziozko komikia marrazten. Alemaniarren okupazio-garaian sail hori debekatu egin zuten, eta orduan bere lanak osatzeari ekin zion, esate baterako, *U izpia* (1943), zientzia-fikziozko komikia. 1944an Hergéren laguntzaile gisa hasi zen lanean, eta elkarrekin marraztu zituzten *Tintin Kongon*, *Eguzkiaren tenplua*, *Tintin Ameriketan*, *Loto urdina* eta abar. 1946an, Belgikako komikigintzan funtsezkoa izan zen aldizkari batean, *Tintin* aldizkarian alegia, hasi zen. Garai hartan H. G. Wellsen *Munduen gerra* nobela egokitu zuen komikirako, eta bere maisulana izan zen bilduma berri bat sortu zuen: *Blake eta Mortimer*. Sail horren lehen alea, *Ezpata tzarraren sekretua* 1946an agertu zen *Tintin* aldizkariaren orrialdeetan. *Blake eta Mortimer* komikiek oso harrera ona izan zuten Europan, eta kritikariek marrazkiaren kalitatea eta gidoien maila jasoa goraipatu zuten. Sail horretakoak dira *Piramide handiaren misterioa* (1950), *Marka horia* (1953), *Atlantidaren enigma* (1955), *S.O.S. Meteoroak* (1958), *Deabruzko segada* (1960) eta *Lepokoaren auzia* (1965). 1967an *Sato irakaslearen 3 formulak* kaleratu zuen, saileko onenetakoa, eta hori izan zen bere azken komikia. 1981ean bere memoriak argitaratu zituen: *Un opéra de papier* (*Paperezko opera*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q470422
* Commonscat Multimedia: Edgar P. Jacobs

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 29535650
* ISNI: 0000 0001 2125 8033
* BNE: XX887981
* BNF: 11908394s (data)
* CANTIC: a10835817
* GND: 120049562
* LCCN: n82150609
* SUDOC: 026932792
* UB: a1229520
* RKD: 41335
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03197/eu\_j\_0050/j0050
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 156845

 |

* Wd Datuak: Q470422
* Commonscat Multimedia: Edgar P. Jacobs
**Keri Lynn Hilson** (Atlanta, Georgia; 1982ko abenduaren 5a) Grammy sarirako izendatutako R&B-ko abeslari eta musikagile estatubatuarra da, egun Zone 4/Mosley Music Group/Interscope enpresak kontratatua. Keri The Clutch izenarekin ezagutzen den musikagileen eta ekoizleen kolektibo bateko kidea da. 2000ko hamarkadan zehar, Hilsonek rap-kantari eta abeslari ugarirentzako abestiak idatzi ditu, horien artean Britney Spears eta Ludacris. 2007an, Timbalandekin "The Way I Are" eta "Scream" arrakastetan kolaboratu zuen eta horrela hasi zuen bakarkako ibilbidea. Keri-k cameo batzuk egin ditu Usher, Ne-Yo eta Nelly abeslarien bideoklipetan, besteak beste.

Bere lehen diskoa, *In a Perfect World ...*, 2009 hasieran kaleratu zuen, "Energy", "Turnin' Me On", "Knock You Down" eta "I Like" bezalako arrakastak sortuz, azken honek arrakasta handia lortuz Alemanian, Zweiohrküken filmeko soinu bandaren parte baita.

Biografia
---------

### Hasierako urteak

Hilson Decatur-en (Georgia) jaio zen.  Tucker-eko (Georgia) Tucker High School-en ikasi zuen. Nerabezaroan Hilson pianoa eta kantua ikasi zuen, eta 14 urte zituela By D'Signe nesken taldeko kide izan zen. Batxilergoan konpositore eta bigarren mailako ahots bihurtu zen eta Emoryko Unibertsitatean ikasi zuen, antzerkian espezializatuz.

### 2001-2007: Konposizioa eta bigarren mailako ahotsa

Keri Hilson bakarlari ezberdinentzako musikagilea da 2000. urtetik. Musika idatzi du Britney Spears, Xzibit, Toni Braxton, Mary J. Blige, Usher, Ciara, The Pussycat Dolls, Avant, Ruben Studdard, B5, Diddy, Chingy, Armand Van Helden, LeToya Luckett, Rich Boy, Shawn Desman, Kelly Rowland, Nicole Scherzinger, Lloyd Banks, Timbaland abeslarientzat eta oraindik kaleratu gabe dauden beste hainbatentzat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Twitter / KERI HILSON...: twam, u have to know the t.*  Twitter.com.
2. ↑   Cordor, Cyril. *Keri Hilson - Biography.* .
3. ↑    *Breaking: Keri Hilson.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152453
* Commonscat Multimedia: Keri Hilson

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 41662211
* ISNI: 0000 0000 5958 7628
* BNF: 15573846d (data)
* GND: 135473144
* LCCN: no2008136858
* BIBSYS: 10003024
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: keri-hilson

 |

* Wd Datuak: Q152453
* Commonscat Multimedia: Keri Hilson
**Elxeko udaletxea** (katalanez: *Torre del Consell*) Elx udalerriko udaletxearen egoitza da. Merkatuko alboan dago, beheko plazan, hiri zaharraren erdian. XV. mendeko eraikina da, gotiko katalanaren estilokoa. Ondoren, Pizkunde estiloko aldaketak egin ziren.

Historia
--------

Eraikinaren jatorrizko nukleoa 1441 eta 1444 urteen artean eraiki zuten; hori Kontseiluaren dorrea da. Lanak Beiam maisuak gidatu zituen. Hasieran, dorrea herriko harresian integratuta zegoen, eta bere ataria Beheko plazaren eta ​merkatuaren arteko pasabidea zen. 1548an, Sebastià Alcàssarek bai dorrea bai erantsitako Merkatua pizkunde estiloko jauregi bakarrean bihurtu zituen. Azken aldaketak 1645. urtean egin ziren: ekialdeko hegala altxatu zen, dorrea eraikinaren erdian utziz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17586734
* Commonscat Multimedia: Consell Tower (Town hall of Elx)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147954101
* ISNI: 0000 0001 1941 9037
* LCCN: n95005881
* SUDOC: 128505931

 |

* Wd Datuak: Q17586734
* Commonscat Multimedia: Consell Tower (Town hall of Elx)
Poloniako parte hartzaile batzuk.
**Movember**, ingelesezko *Moustache* (bibotea) eta *November* (azaroa) terminoen elkartzetik sortua, urtero egiten den jarduera bat da. Azaroan zehar bibotea hazten uztea da Movemberren oinarria, eta gizonezkoen osasun-gaiei buruz kontzientziatzeko topaketak antolatzen dira, hala nola prostatako minbiziari buruz, barrabiletako minbiziari buruz edo gizonezkoen depresioari buruz, besteak beste. Gizonezkoen osasun arazoen aurka lan egiten duten instituzio edo elkarteentzako dirua biltzeko ere erabiltzen dira egun hauek.

Ekimen hau Australian ospatu zen lehen aldiz 2003an. Melbourneko 30 gaztek beren biboteak hazten uzteko ideia izan zuten prostatako minbiziak jotako lagun bati laguntzeko. 2004tik aurrera, Movember Fundazioa Australian prostatako minbiziaren aurkako borrokarako dirua biltzen hasi zen. 2007tik aurrera, Kanadan, Espainian, Ameriketako Estatu Batuetan eta Erresuma Batuan ere egin zen. Eta urtez urte herrialde gehiagotara zabaltzen joan da eta babes handia lortu du.

Mugimendu honek Euskal Herrian ere badu oihartzuna, 2011an hasi ziren, adibidez, Ordizian ekimenak antolatzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Telebista, Euskal Irrati. «Movember ez da moda kontua, osasuna da» *www.eitb.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-11-02).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Movember cash helps boost prostate cancer research funding» *BBC News* 2013-03-06 (Noiz kontsultatua: 2020-11-02).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Movember» *Movember* (Noiz kontsultatua: 2020-11-02).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Montero, Mónica Luengo.  (2014-11-12). «¿A dónde va a parar el dinero de Movember?» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2020-11-02).
5. ↑    «Goierriko Movember kanpaina, oztopo guztien gainetik» *Goierriko Hitza* 2020-10-31 (Noiz kontsultatua: 2020-11-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31489
* Commonscat Multimedia: Movember

---

 |

* Wd Datuak: Q31489
* Commonscat Multimedia: Movember
**Edwards konderria** (ingelesez: *Edwards County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Albion da. 2010eko zentsuaren arabera 6.721 biztanle zituen, Edwards kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Edwards konderriak 576,84 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,79 ura dira. Beste 576,05 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,65 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.721 pertsonetatik 6.614 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 59 dira. 30 beltzak edo afroamerikarrak. 8 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 21 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 47 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112488
* Commonscat Multimedia: Edwards County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127850415
* LCCN: n81050443
* NARA: 10039188
* **Lekuak**
* OSM: 1801526
* TGN: 2000505

 |

* Wd Datuak: Q112488
* Commonscat Multimedia: Edwards County, Illinois
**Monegros** Aragoiko eskualdea da. Huesca eta Zaragozako probintzietan kokaturik dago.

Izenaz
------

Eskualdearen izena *Montes Negros*-en aldaera da, hau da, "mendi beltzak". Eskualdeak, gaur egun, estepa itxura badu ere, izenak eskualdeak *zuhaitz* ugari zituela erakusten du. Zehazki, pinuz betetako eskualdea zen, Espainiako itsas industriarako moztu eta egungo paisajea sortu zen arte.

Datuak
------

* Hiriburua: Sariñena
* Hedadura: 2.764,9 km²
* Biztanleria: 20.376 biztanle (2006)
* Dentsitatea: 7,36 hab/km²

Udalerriak
----------

Albalatillo, Albero Bajo, Alberuela de Tubo, Alcubierre, La Almolda, Almuniente, Barbués, Bujaraloz, Capdesaso, Castejón de Monegros, Castelflorite, Farlete, Grañén, Huerto, Lalueza, Lanaja, Laperdiguera, Leciñena, Monegrillo, Peñalba, Perdiguera, Poleñino, Robres, Sangarrén, Sariñena, Sena, Senés de Alcubierre, Tardienta, Torralba de Aragón, Torres de Barbués, Valfarta eta Villanueva de Sigena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindiaren 151. araua: Espainia-Frantzietako eskualdeen izenak.

Kanpo lotuak
------------

* **(Gaztelaniaz)** Monegroetako eskualdearen webgunea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1248379
* Commonscat Multimedia: Monegros

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 8943
* **Lekuak**
* OSM: 6482639

 |

* Wd Datuak: Q1248379
* Commonscat Multimedia: Monegros
**Kit Carson konderria** (ingelesez: *Kit Carson County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Burlington da. 2010eko zentsuaren arabera 8.270 biztanle zituen, Kit Carson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kit Carson konderriak 5.598,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,25 ura dira. Beste 5.596,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,68 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.270 pertsonetatik 7.894 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.574 dira. 217 beltzak edo afroamerikarrak. 48 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 34 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 68 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q128079
* Commonscat Multimedia: Kit Carson County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136049712
* ISNI: 0000 0004 0449 823X
* LCCN: n81042069
* **Lekuak**
* OSM: 1411314
* TGN: 2000223

 |

* Wd Datuak: Q128079
* Commonscat Multimedia: Kit Carson County, Colorado
1965eko Ford Mustang, lehendabiziko muscle car-etako bat.
**Muscle car** (euskaraz literalki *Gihar-auto*), 1960ko hamarkadan AEBetan sortutako auto mota bat deitzeko izendapena da. Australian ere nahiko hedatuak dauden autoak dira.

Bildumazaleen artean oso estimatuak dira, bereziki AEBetan.

Beren urrezko aroa 1960ko hamarkada eta 1970eko hamarkada izan ziren, azken hamarkada horren amaieran gainbehera jasan zuten, 1980ko hamarkada eta 1990eko hamarkadan nolabaiteko berpizkundea izan zuten, eta gaur egun muscle car auto garaikideak egon arren, estimatuenak hamarkada horietako modeloak dira.

Izena
-----

Izena kirol-autoen ezaugarriak eta duten itxura "gihartsuari" zor die, horrek estetika oldarkorra eta nabarmena ematen die.

Ezaugarriak
-----------

* Potentzia handiko motorrak eta estatubatuar klase ertainentzako eta gazteentzako salmenta prezio erlatiboki nahiko erosgarria dute. Bai behintzat, Ferrari, Porsche edo Lamborghini bezalako europar kirol-auto garestiekin parekatuz gero). Alegia, AEBetan muscle car bat erosteko ez da aberatsa izan beharrik, hortik beren ospea eta klase ertainek auto mota hauekiko duten estimua eta zaletasuna.
* Estatubatuar autoak dira, 1960ko eta 1970eko hamarkadetako modeloak, eta bereziki 1964–1973 artekoak.
* Ez dute luxu handiegirik, bi atekoak dira, barnealdean askok gidariarentzako eserleku bakarra dute, nahiz eta bi edo lau-bost pertsonentzako eserlekuak dituzten modeloak ere egon.
* V8 motorrak dauzkate, batzun batzuk baita V6 motorrak ere.
* Atzeko gurpiletako trakzioa dute.
* Tamaina ertain edo handiko autoak dira.
* Jende askok beren modeloa pertsonalizatu edo tuneatu egiten du.
* Lerro zuzeneko lasterketerako diseinatuak daude, horregatik maiz legezkanpoko kale lasterketan erabiliak dira.

Modeloak
--------

Muscle car motako modelo nabarmen eta ezagunen artean honakoak daude: Chevrolet Camaro, Chevrolet Chevelle, Dodge Charger, Dodge Challenger, Ford Mustang, Ford Torino, Pontiac GTO eta AMC Javelin.

Zinema
------

Honako film hauetan muscle car autoak agertzen dira: *Bullitt* (1968), *Mad Max* (1979), *The Dukes of Hazzard* (1979-1985eko telesaila), *The Dukes of Hazzard* (2005eko filma), *Death Proof* (2008) eta *The Fast and the Furious* (film saila).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1072763
* Commonscat Multimedia: Muscle cars

---

 |

* Wd Datuak: Q1072763
* Commonscat Multimedia: Muscle cars
Pre-aldaketa tradizionalak egur.
Pre-elektronikoak fabrikatzen duen enpresa Denecke.
**Klaketa** zineman erabiltzen den arbela sofistikatua da. Datu erregistro multzo bat apuntatzeko balio du. Produkzio bakoitzaren filmazioak banatzen ditu.

Klaketa batean egon behar dira, besteak beste:

* produkzioaren izenburua
* zuzendaria edo egilearen izena
* argazki zuzendariaren izena
* data
* sekuentzia zenbakia
* planuaren kopurua
* tomen kopurua (toma bat, plano bakoitzaren errepikazioa da).

Ere ahal izango du, besteak beste, kontzeptu gehiago, hala nola, kameraren zenbakia (kamera bat baino gehiagorekin filmatzen denean), argiaren efektua (egun edo gau), fotograma kopurua segundoko, eta abar.

Filmazio batzuetan, erregistratu soinua, egurrezko hagaxka, ahalbidetzen du, irudia eta soinua sinkronizatzea.

Klaketaren bertsio sinpleenak, hala nola gisa erabiltzen direnak lehen egunetan film mutu, sinpleak dira arbel beltza egur non idatzi informazio klarion batekin. Eredu praktiko eta modernoa egin dira, hainbat material plastiko eta bertan idatzi dituzten markatzaileak ez dira iraunkorrak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q520096
* Commonscat Multimedia: Clapperboards

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph988985
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q520096
* Commonscat Multimedia: Clapperboards
**Elorri zuriko tximeleta** (*Aporia crataegi*) Pieridae familiako lepidopteroen espezie bat da. Eurasia guztian dago hedaturik, Iberiar penintsulan hasi eta 40º-70º latitudean zear Japoniaraino iristen dena. Afrika iparraldean eta Ekialde Hurbilean ere aurkitzen da.

Deskribapena
------------

Tximeleta handi samarra da, 6-8 cm-ko hegal-zabalera hartzen baitu. Tximeleta zuria da eta zainak oso ilunak ditu, arraren kasuan beltzak eta emearen kasuan arre kolorekoak. Hegalak borobiltsuak dira. Gorpuz iletsua du eta grisa da. Emea arra baino handiagoa da eta hegalen eremu batzuk gardenak izaten dira.

Beldarrak grisak dira eta oso iletsuak. Bizkarraldean lerro beltz zabala dute eta puntu gorri txikiak agertzen dituzte.

Bizi zikloa
-----------

Belaunaldi bakarra izaten du. Europa hegoaldean apirila eta ekaina artean ikusten dira tximeletak hegan, Europa iparraldean beranduago. Beldarrak fruitu-arboletaz elikatzen dira, aranondo, gereziondo, mertxikondo eta arbendolondotan aurkitzen dira, eta baita izena ematen dion elorri zurietan ere.

Negua hurbiltzen denean beldarrak taldekatu egiten dira habia osatuz eta hibernatu egiten dute. Esnatu ondoren talde txikitan banatzen dira eta gramineotan pupa eratzen dute. Handik tximeleta belaunaldi berria sortuko da.

Iruditegia
----------

* Tximeleta arra.Tximeleta arra.
* Tximeleta emea.Tximeleta emea.
* Beldarra.Beldarra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Tolman, Tom.  (2002). *Guía de las mariposas de España y Europa.*  (1. ed. argitaraldia) Lynx Edicions ISBN 84-87334-36-9. PMC 49819296. (Noiz kontsultatua: 2023-03-13).
2. ↑   Reichholf-Riehm, Helgard.  (1990). *Mariposas.*  Blume ISBN 84-87535-09-7. PMC 38439679. (Noiz kontsultatua: 2023-03-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q811483
* Commonscat Multimedia: Aporia crataegi
* Wikispecies Espezieak: Aporia crataegi

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 82244
* BioLib: 51331
* Dyntaxa: 201038
* EOL: 171404
* Fauna Europaea: 440897
* GBIF: 1920218
* MycoBank: 454234
* NCBI: 129397
* Paleobiology Database: 292592

 |

* Wd Datuak: Q811483
* Commonscat Multimedia: Aporia crataegi
* Wikispecies Espezieak: Aporia crataegi
**Elorrieta** Bilboko San Ignazio-Elorrieta auzoaren zatia da. Auzoaren iparraldean kokatua, Erandiotik mendigatik banatuta.
Guztira 2.000 bat biztanle dauzka.

Historia
--------

Historian zehar San Ignazioko auzoaren garapenarekin bat joan da Elorrietarena ere. Gunearen kanpoaldeko izaeragatik, hirigunean egon ezin daitezkeen azpiegiturak biltzen ditu; aintzinean Deustuko udal-hiltegia (desagertuta). Horrez gain, hiriko ur zikinak Bilboko itsasadarraren kanpoaldera eramaten zituen estazio bat eraiki zen (1895-1903), bere garairako puntakoa ("saneamendua"). Gaur egun ordea hiriaren ur kutsatuak ez dira jada itsasadarrera botatzen eta 1996 amaitu zen; zori txarrez bere makineria desagertu zen. Estazioa kanpotik berriztu eta parke bat eraiki da honen inguruan. Gaur egun Bilboko zabor kamioien biltegia eta Garbigunea (hiltegiaren ondoan).

2003tik udalak etxebizitza berriak eraiki ditu bertan. Auzoan 1930eko hamarkadatik zegoen "Etxe luzea" izeneko etxebizitza blokea eraitsi eta bertako bizilagunentzako etxebizitza berriak eraiki ziren. Horrez gain, hiriaren etxebizitza beharrizanak asetzeko 150 etxebizitza gehiago eraiki ziren. Etxebizitza berriekin, auzoko biztanleria hazi egin da. Elorrietan gune industrial txiki bat ere badago, Canal Bizkaia eta Bilbovision telebista kateak bertan egon ziren.

Garraio publikoa
----------------

Auzoaren garraiobide bakarra autobusa da, Bilbo erdigunea eta Termibus elkartzen dituen autobus linea bat dago, auzoko etxebizitza berriak eraikitzean San Ignazioko Levante plazatik Elorrietara luzatu zena.

| Linea | Ibilbidea | Maiztasuna (min) |
| --- | --- | --- |
| **10** | Elorrieta - Plaza Biribila | 15' |
|

Ibaian zehar txalupa bidez Zorrotzarekin lotura desagertu zen.

Kale garrantzitsuenak
---------------------

* Orixe kalea
* Elorrieta plaza
* Agirre lehendakariaren etorbidea
* Elorrietako erribera

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Bilbo** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11918907

 |

* Wd Datuak: Q11918907


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Bilbo | Bilboko auzoak | Bilbo |
| Abando • Abusu • Altamira • Ametzola • Arabella • Arangoiti • Atxuri • Basurtu • Begoña • Bilbo Zaharra • Bolueta • Deustuko Doneperiaga • Errekaldeberri • Gazteleku • Ibarrekolanda • Indautxu • Iralabarri • Iturrialde • Iturrigorri • Kastrexana • Larraskitu • Lorategi-hiria • Masustegi • Matiko • Miribilla • Olabeaga • Otxarkoaga • San Adrian • San Frantzisko • San Ignazio • Santa Ana • Santutxu • Solokoetxe • Txurdinaga • Uretamendi • Uribarri • Zabala • Zazpikaleak • Zorrotza • Zurbaran |
***Karius og Baktus*** —euskaraz: «Karius eta Baktus»— Thorbjørn Egner antzerkigile norvegiarrak idatzitako eta ilustratutako haurrentzako ipuina da, 1949an argitaratua.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Pertsonaia nagusiak Karius ilebeltza eta Baktus ilegorria dira (izenak «karies» —txantxar— eta «bakterio» terminoetatik datoz). Jens izeneko mutil baten hortzen barrunbeetan bizi ziren bi «hortz-troll» txiki ziren. Bizitza oso ona eramaten zuten, Jensek ogi zuria jarabearekin jaten zuenean hortzak garbitu gabe. Azkenean, dentistak Jensen hortzak tratatu zituen, eta Kariusek eta Baktusek jada ez zuten lekurik izen mutilaren ahoan.

Kaleratu eta urte batzuetara, Thorbjørn Egnerrek jatorrizko edizioa egokitu behar izan zuen. Haur asko haserretu ziren Jensek dentistarengana joatea erabaki eta Karius eta Baktus hustubide handira desagertzeagatik. Editatutako bertsioan baltsa batean amaitzen dute itsasoan, beste aho baten bila.

Marrazki biziduna
-----------------

1954an, Ivo Caprino zinemagileak bi troll hauei buruzko marrazki bizidun labur bat sortu zuen.

Kulturan
--------

Ipuina argitaratu zenetik, hortz-trollen ideia gailu pedagogiko gisa erabili da Eskandinaviako haurren hainbat belaunaldientzat. «Ez egin zure amak esaten duena, Jens!» esaldia oso famatua da Norvegian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Norvegieraz [bokmål])** «Karius og Baktus» *Riks teatret*.
2. 1 2 3   **(Ingelesez)** «‘Karius and Bactus’ – Two Trolls That Revolutionized Dental Health» *ThorNews*.
3. ↑   **(Italieraz)** «Karius e Baktus, ovvero come difendersi dai troll dei denti» *Bilingue per gioco*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1729647
* Commonscat Multimedia: Karius and Baktus

---

 |

* Wd Datuak: Q1729647
* Commonscat Multimedia: Karius and Baktus
*Artikulu hau Finlandiako lekuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Karisto (argipena)».*

**Karisto** Kymijärvi aintziraren ertzean dagoen Lahti hiriko auzoa da.  1956ra arte, Karisto Nastola udalerriarena zen.  Karistotik gertu Karisma merkataritza zentroa dago, Järvenpää udalerrikoa den arren. 

18. mendearen amaieratik gune populatua izan da Karisto, eta bertako. Karisto familia izan da izena eman ziona. 20. mendearen erdialdean, Karisto izeneko muinotik eraikitzen hasi ziren laku ibarrerantz, hondartzarantz. Hondartzako inguruak lursail luze eta estuetan banatu ziren, ahalik eta jende gehienentzako etxeak egiteko aukera egon zedin. Gune guztiak eraikita zeuden jada 1950eko hamarkadaren amaieran. Hortaz, Karistoren hazkundearen arrazoia izan da Lahtiko populazioarentzat etxe bakarreko lursail asko eskaintzea .

Karisto zerbitzu zentroa, 2010eko udazkenean ireki zen eta herriko haurreskola eta eskola hartzen ditu. Parrokia bat ere bada jarduerak antolatzen dituena.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, finlandierazko wikipediako «Karisto (Lahti)» artikulutik itzulia izan da, 2022-01-30 data duen 20511621 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-01-30 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑   «Google Maps» *Google Maps*.
2. ↑   Lahden kaupunki. *Lahden karttapalvelu kaupunginosat.* .
3. ↑   «Järvenpää · 15160 Lahti, Suomi» *Järvenpää · 15160 Lahti, Suomi*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11870052
* Commonscat Multimedia: Karisto

---

 |

* Wd Datuak: Q11870052
* Commonscat Multimedia: Karisto
**Koala taldea**, baita **Koala Anaiak** ere, Euskal Herrian, bereziki Bilbo inguruan, aktiboa den gazte talde gatazkatsua da. Hau zen Ertzaintzak 2021ean detektatu zituzten hogeita bi taldeetako bat. Koala taldearen kasuan beste gazteei eraso bortitzak egiten zituzten. Kasu ezagunena 2021eko uztailaren 21ean gertatu zen; gau horretan larriki gazte bat zauritu zuten, Zornotzako Jurebigarria parkean.

Zornotzako kasua
----------------

Hogei bat gaztek osatutako talde batek "sekulako jipoia" eman zion biktimari. Modu antolatuan jokatuz, Lemoako Alexander izeneko gaztea inguratu egin zuten inolako babesik gabe utzita, eta gehiago zirela baliatuz. Denek hartu zuten parte erasoan, "modu aktiboan", Ertzaintzaren hitzetan. Erasotzaileek objektu sendoak erabili zituzten, hala nola makilak eta botilak, biktima konorterik gabe lurrean botata utzi arte. Nolanahi ere, taldeak kolpeka jarraitu zuen, eta azkenean harean ondasunak ostu eta ihes egin zuen. Ondorengo orduetan, erasotzaileek gertakaria grabatu zutela eta sare sozialen bidez erasoaren irudiak zabaltzen ari zirela jakin zen. era berean, Ertzaintzak baieztatu egin du erasoan parte hartu zuten pertsona berberek gau hartan beste eraso batzuetan parte hartu zutela. Gutxienez beste lau gaztek erasoak eta lapurretak jasan zituzten. 

Taldean inplikatutako gazte asko adin txikikoak dira. Ertzaintzak zortzi gazte atxilotu zituen eta haien adinak 15etatik 38 urte arte zihoazten.

Gorlizko kasua
--------------

2021eko maiatzean ere, Ertzaintzak beste talde bateko zortzi kide atxilotu zituen, Gorlizko Pinudian adingabe bati egindako antzeko eraso baten harira. Biktima ospitalean artatu behar izan zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109771478

 |

* Wd Datuak: Q109771478
**Kobasna** (Moldaviar Zirilikoan: Кобасна; ukraineraz: Ковбасна; errusieraz: Колбасная) Transnistria iparraldeko udalerri bat da, Moldavian (*de iure*) edo Transnistrian (*de facto*), hiru herriz osaturik dagoena: Kobasna, Kobasna Geltokia eta Suhaia Rîbnița. Egun, Transnistriako agintari autoproklamatuek kontrolatzen dute udalerria. Ukrainako mugatik 2 kilometrotara kokatzen da, Rîbnița Barrutian. Kobasna Kobasnako munizio-biltegi zenez ezagutzen den errusiar –eta, antzinean, sobietar– munizio-biltegiaren gunea da, zeina Ekialdeko Europako handiena dela esan izan den.

Jatorrizko munizio gehiena desagertu egin da edo Kobasnatik eramana izan da, Segurtasun eta Lankidetzarako Erakundeak (OSCE) gainbegiratutako prozesu batean. Kendu ezinezkoa zen ekipamendu militarrak tokian bertan suntsituak izan ziren, Moldaviak Transnistriako "arma-zabortegia" kentzeko eskatu zuen moduan. Transnistriako iturriek ziotenez, AEBetako Estatu Departamentuak aitortzen zuen Errusiako munizio eta ekipamenduk kentze-prozesua eraginkortasunez burutu zela 2003an zehar.[erreferentzia behar] 2004rako, kentze-prozesu hau blokeatu zuten Transnistriako agintariek, bi herrialdeen arteko tentsioak gora egin ostean. Gaur egun, 22,000 tona material militar eta munizio inguru geratzen omen dira bertan, Errusiako tropek babestuta. Errusiako Indarren Talde Operatiboko 1,500 soldadu daude eremu horretan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Prime Minister of Moldova calls for withdrawal of Russian troops from Transnistria.* .
2. ↑  Cristian Delcea, "Agonia limbii române în Transnistria", *Adevărul*, 2012ko abenduaren 3a.
3. ↑    *Russian Military Games on Dniester Anger Moldova | Balkan Insight.*  15 August 2018.

Kanpo-estekak
-------------

* OSCE armen kontrola eta armagabetzea *osce.org*
* http://www.blackseanews.net/eu/read/68688

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20858592

 |

* Wd Datuak: Q20858592
Axularren eskutik kultismo ugari sartu ziren euskal letretan.
**Kultismoa** hizkuntza klasiko batetik harturiko mailegua da. Gehienak latinetik eta, gutxiago, grezieratik hartuak izan dira eta, orokorrean, hizkuntza batean kontzeptu berri bat adierazteko hitz berria behar denean egokitzen da. Ohikoak izan dira jakintza gai berrietan.

Ezaugarriak
-----------

* Gehienak latinetik eta grezieratik hartuak izan dira.
* Jatorrizko ezaugarri fonetikoak gorde egiten dituzte. Aldaketak gertatzekotan, hizkuntza berriko ahoskerara egokitzeko izaten dira. Aldaketa fonetiko ugariren mende ibilitako hitzak ez dira kultismoak, beraz.
* Testu idatzien bidez hedatu dira. Kristautasunaren eta eliza katolikoaren eraginez asko dira horrela zabaldutakoak.
* Batzuetan ahozko hizkuntzan ere beren bidea egiten dute, baina hizkera arrunteko moldetara makurtu gabe.

Euskal literaturan
------------------

Euskal literaturan, hasiera-hasieratik agertu dira kultismoak, herri hizkerak ez zituen kontzeptuak eta edukiak adierazteko. Gainera, euskal letretako egile gehienak elizgizonak izan dira, kultismoen erabilerara ohituak, beraz. Adibidez, egile hauek kultismo asko erabili zituzten beren lanetan:

* Joanes Leizarraga, *Testamentu Berria*ren itzulpenean.
* Arnaut Oihenart
* Pedro Agerre Axular
* Federiko Krutwigek joera muturreraino eraman zuen. Lapurtera klasikoa oinarri gisa hartu zuen eta kultur hitz guztiak grekotik diren-direnean ekarri zituen. Ondorioz, haren literatura hermetikoa eta zaila gertatzen ohi da.

Neologismoak
------------

Kultismo asko neologismoen edo hitz berrien oinarrian daude.

Latinismoak
-----------

Latinismoa latin hizkuntzatik hitzez hitz mailegatutako hitza edo esamoldea da, bereziki arlo akademikoan erabiltzen dena, hala nola *alter ego* edo *alma mater*. Beste modu batez esana, euskarazko esaldi batean latinetik hartutako berezko esamoldea izango litzateke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. 1 2

Ikus, gainera
-------------

* Neologia
* Latinismo

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q845079

 |

* Wd Datuak: Q845079
**Kashima santutegia** (japonieraz: 鹿島神宮 , *Kashima Jingū*?)
 Ibaraki prefeturako Kashima hirian dagoen tenplo xintoista da. Urte berri egunean 600.000 japoniar biltzen dira bertan.

Borroka arteak
--------------

Borroka arteen Kami Takemikazuchi-no-Ōkami (武甕槌大神) jainkoari dedikatua dago. Hainbat *dojo* ditu kenjutsu (剣術) eta kendō (剣道) praktikatzeko.

Historia
--------

600 urtearen inguruan fundatu zen santutegia. Kashima Ōkami zerutikjeitsi omen zen eta bere omenez Jimmu, Sujin, Yamato Takeru eta Tenji enperadorreek jaialdi erlijiosoak antolatu zituzten eta santutegia osatuz joan ziren.

Meiji berrezarkuntzaren aurretik Jingū titulua hartu zuen, santutegi inperiala, Ise santutegia eta Katori santutegiarekin batera Japoniako hiru *Jingū* santutegiak dira. Katori santutegia eta Kashimakoa Emishitik (iparraldeko jendearen lurraldea) hain gertu egonik inperioaren frontea osatu zuten eta soldadu ugari izaten zen santutegiotan, hortik ere borroka-arteekiko zaletasuna.

2011eko Tōhoku lurrikarak hainbat kalte eragin zizkion, besteak beste sarrerako Torii erraldoia bota zuen. 2012an Torii berri bat altxatzen hasi ziren, 2014rako bukatuko dutena.

Jaialdia
--------

Hamabi urtean behin, zaldiaren urtean Ofuma Jaialdi Inperial Handia ospatzen da Kashima eta Katori santutegietan. 2014ean ospatuko da berriz. Sorreratik bertatik ospatzen omen da, 1887an 12 urtean behin egitea erabaki zen.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* Sarrerako Torii-a, lurrikarak bota aurretik.Sarrerako Torii-a, lurrikarak bota aurretik.

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q706499
* Commonscat Multimedia: Kashima-jingu

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147762563
* LCCN: n82000746
* NDL: 00317332

 |

* Wd Datuak: Q706499
* Commonscat Multimedia: Kashima-jingu
**Kvas** (hitzez hitz «legamia»; errusieraz eta ukraineraz: квас, polonieraz: *kwas chlebowy*, literalki "ogi legamia", lituanieraz: *gira*, estonieraz: *kali*) hartzitutako alkoholdun edari oso leun bat da (alkohol gehien duenak %2,2 du) oso ezaguna Errusian, Ukrainan eta Europa ekialdeko beste herrialde batzuetan. Alkoholik gabeko kvasa ere bada.

Elaborazioa
-----------

Baso bat Kvas.
Baso bat Kvas.
Kvasa zekale hirinez eta maltaz egiten da, edo baita zahi irinez, zekale ogi apur batez (ogi beltza) eta sagarrekin. Nahasketa hau uretan hartzitzen uzten da. Sarri fruta zaporea ematen zaio eta prozesuan zehar frutak gehitzen zaizkio.

Erabilerak
----------

Erabilerarik garrantzitsuena edari bezala da, Errusia eta Ukrainan oso ezaguna dena, non hiririk garrantzitsuenetako ia edozein kaletan aurki daitekeen.

Errusiako sukaldaritzan kvasa okroxka izeneko udako zopa hotz bat egiteko erabiltzen da.

Errusiako hirietan kombucha, XX. mendearen hasieratik edari ezagun bat dena, sarri "kvas tea" deitua da edo (oso modu erratuan), soilik kvas, baina bi edari hauek oso ezberdinak direla gogoratu behar da.

Bitxikeriak
-----------

Lituanian Coca Cola konpainiak Pilskalna kvas deitzen duen kvasezko freskagarri bat ekoizten du.

Errusian ere Coca-Colak kvasa egiten du. The Coca Cola Companyk marka berria Errusiako Merkataritza Markentzako, Patenteentzako eta Jabetza Intelektualarentzako Zerbitzu Federalean erregistratu zuen.

Bere garaian "Coca Cola komunista" izenaz ezaguna izan zen, bere zaporeagatik, koloreagatik eta egiten duen bitsagatik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q173773
* Commonscat Multimedia: Kvass

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4811808-4
* LCCN: sh85073528
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q173773
* Commonscat Multimedia: Kvass


| * i
* e
* a
Edari alkoholdunak |
| --- |
| **Edari irakinak** | **Zekalea:** Garagardoa  •  Huangjiua • Makgeollia • Kvasa • Sakea  **Eztia:** Ezti-ura • Chouchenna  **Fruituak:** \*\*Ardoa (\*\*Arabako Txakolina • \*\*Bizkaiko Txakolina • \*\*Errioxako Ardoa • \*\*Getariako Txakolina • \*\*Irulegiko Arnoa • \*\*Nafarroako Ardoa) • Ardo apartsua • \*\*Sagardoa • Madari ardoa • Palmera ardoa •  **Beste batzuk:** Chicha • Pulquea |  |
| **Edari destilatuak** | **Zekalea:** Whiskia (Eskoziar whiskia • Irlandar whiskia) • Baijiu • Shōchū  **Fruituak:** Armagnaca • Boukha • Brandya • Koñaka • Kirscha • Palinka • Pisco • Rakia • Schnapsa • Singani  **Azukre kanabera:** Pattarra • Cachaça • Ron  **Agavea:** Mezkala • Tekila - Mahats patsa: Grappa • Marca • Tsípouro  **Beste batzuk:** Absenta • Poitín • Arrack • Brännvina • Härdöpfelera • \*\*Karpy likorea • Queimada • Vodka |
| **Edari onduak** | **Fruituak:** \*\*Patxarana • \*\*Anisa • Rakı  **Belarrak:** Ratafia |
| **Edari konbinatuak** | **Koktelak:** \*\*Kalimotxoa • Black Velveta • Bloody Mary • Gin tonica • Groga • Irlandar kafea • Baileys Irish Cream • Manhattan koktela • Martini • Mojito • Sangria |
| 
* + Euskal Herrian sustraituta dauden edariak.

 |
Fonetikan, **kontsonante hobikaria** hobiosteko kontsonantea da, ia beti txistukaria. Apur bat sabaikarituak dira, mihia kakotuz ahoskatzen direla. Izan ere, artikulazio gunea gaineko matrailaren hobi eta sabaiaren artean den junturaren heinean kokatzen da. Kontsonante sabai-hobikariak soinu arruntak dira, esate baterako, ingelesez ***sh**ip* eta ***ch**ip*, edo frantsesez ***ch**at* eta ***j**us.*

Nazioarteko Alfabeto Fonetikoan kontsonante igurzkari hobikari ahoskabea ⟨ʃ⟩ ikurrarekin transkribatua da eta bere kide ahostuna ⟨ʒ⟩ ikurrarekin, eta kontsonante hobikari afrikatu ahoskabea ⟨tʃ⟩ ikurrarekin adierazia da eta bere kide ahostuna ⟨dʒ⟩ ikurrarekin. Afrikatuak ⟨t͡ʃ⟩ eta ⟨d͡ʒ⟩ sinboloekin transkribatuak agertzen ahal dira edo Unicode ikur hauekin ⟨ʧ⟩, ⟨ʤ⟩, bereziki afrikatua eta leherkari + igurzkari kontsonante multzoa bereizten dituzten hizkuntzetan.

Ezaugarriak
-----------

Hobikari igurzkaria
* Kontsonante hobikaria ahoskatzeko mihia ganbila eta kakotua izan behar da, hau da, gako itxura ukan behar du. Alabaina, kontsonante hobi-sabaikariari konparatuz, mihia sabaitik doi bat urrunago izan behar da, beraz, sabaikaritzea maila apalago batean gertatzen da.
* Kontsonante koroari gehienak bezala, sabai-hobikariak mihiaren puntarekin edo mihiaren lepoarekin ahoskatuak izaten ahal dira, hau da, apikariak edo bizkarkariak izan daitezke.

Euskaraz
--------

Euskaraz bi hobikari ditugu, [ʃ] txistukari igurzkaria eta [t͡ʃ] txistukari afrikatu ahoskabea, besteak beste. Hauetaz gain, euskalki zenbaitetan (bizkaieraz edo zubereraz, esaterako) hauen kide ahostunetako bat ere aurkitzen dugu: [ʒ] edo [d͡ʒ]. Kontsonante horien ahoskunea goiko matrailaren hobi eta ahosabai gogorraren artean den juntaduraren heinean kokatzen da, erran nahi baita kontsonanteak hobiostekoak direla.

### Kontsonante bakoitzaren ezaugarriak

* [t͡ʃ]: afrikatu hobikari ahoskabea euskalki guztietan agertzen da. ⟨tx⟩ ikurraren bidez irudikatzen da (adibidez, *e**tx**e*, *a**tx**o*, ***tx**ori*).

* [ʃ]: igurzkari hobikari ahoskabea euskalki guztietan agertzen da. ⟨x⟩ ikurraren bidez irudikatzen da (adibidez, ***x**ume*, ***x**ehe*).

* [ʒ]: igurzkari hobikari ahostuna euskalki zenbaitetan agertzen da, gehien bat lehen [j] hurbilkari sabaikari ahostuna zenaren indartzearen ondorioz. ⟨j⟩ ikurraren bidez irudikatzen da (adibidez, bizkaieraz *mendi**j**e*, *txiki**j**e* eta zubereraz ***j**in*, ***j**inko*).

#### Berezitasun batzuk

/ʒ/, /ʃ/-ren kide ahostuna, \*j zaharraren ondorengoa da. Zuberoaz gain Bizkaian ere aurkitzen dugu fonema hori (Lekeition, Bermeon, etab.): *mendia* [men̪d̪iʒa], *harria* [ariʒa]. Esaldi hastapenean afrikatzen da.

Mendebaldean, oro har [t͡s̺] zena [t͡s̻] bihurtu da, hizkera batzuetan horren ordez [t͡ʃ] aurki daitekeela.

 /ʃ/ eta /t͡ʃ/ -ren banaketa desberdina da euskalki batetik bestera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2011]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7126842
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q7126842
**Mitridates V.a Evergetes** (antzinako grezieraz: Μιθριδάτης ὁ εὐεργέτης) Pontoko Erresumako zazpigarren erregea izan zen, K.a. 150 eta K.a. 121 bitartean gobernatuz.

Farnatzes I.a Pontokoaren semea eta Mitridates IV.a Filopatorren iloba zen. Bere aurrekoak hasitako Erromarekin aliantza politika jarraitu zuen. Itsasontziekin eta armada laguntzaile txiki batekin lagundu zuen Hirugarren Gerra Punikoan (K.a. 150-K.a. 146), eta, ondoren, erabateko laguntza eman zuen Eumenes III.a edo Aristonikoren aurkako gerran (K.a. 131-K.a. 130). Erromari eskainitako zerbitzuengatik, Manio Akilio kontsulak Frigia probintzia eman zion saritzat. Senatuak, kontsularen ekintzak ezabatu zituen, eroskeria leporatzen zitzaiona, baina Mitridatesek Frigiaren jabetza mantendu zuen hil zen arte.

Bere erresumaren boterea gehitu zuen bere alaba Laodize, Ariarates VI.a Kapadoziako erregearekin ezkonduz.

Sinopen eraila hil zen, bere hurbileneko jendeak egindako konspirazio batean, konspirazio horretako partaideen artean, ziur asko, bere familiako kideak zeudelarik.

Arlo kulturalari dagokionez, bere erregealdia, joera greziarzale indartsuengatik bereizi zen, Atenas eta Delosi eginiko dohaintza eskuzabalengatik eta Apolo jainkoari egindako gurtzagatik gogoratua izan zelarik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Mitridates IV.a Pontokoa** | **Pontoko erregea**K.a. 150-K.a. 121 | Ondorengoa**Mitridates VI.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q373015
* Commonscat Multimedia: Mithridates V of Pontus

---

 |

* Wd Datuak: Q373015
* Commonscat Multimedia: Mithridates V of Pontus
**Errekartetxo harria**, Gipuzkoako Azpeitia udalerrian dagoen harri-jasotze harri biribil bat da. 17 arrobako (212,5 kilo) pisua du.

Historia
--------

Santos Iriarte *"Errekartetxo"* azpeitiar harri-jasotzailea harria jasotzen lehenbizikoa izan zen, bai eta 5 minutuko epean 4 jasoaldi burutzean ere. Hortik harriak daraman izena. Bere garaiko edozein harri-jasotzaileri harriarekin lehiatzeko desafioa jaurti zien, baina inork ez zuen onartu.

Ordutik aurrera, Azpeitiko *La Piedra* tabernaren sarreran ikusgai zegoen, bertaratzen zen edonork harria ukitu edo altxatzeko itxurak egin ohi zituen, ondorioz harria pusketak galtzen hasi zen. Horregatik harria taberna barnera sartzea erabako zuten.

1973an taberna erre eta Errekartetxoren baserria erori egin zen, eta baserriaren hondarrak nahiz tabernan zeuden harriak zabortegira eramanak izan ziren. Handik urtetara, Migel Angel Iribar (Santosen semea) eta haren koinata harriaz galdezka hasi ziren, eta 2008an *Errekartetxo harria* azpeitiar batek zuela jakin zuten, honela Iriartetarrek harria berreskuratzea lortu zuten[1].

Ikus gainera
------------

* Santos Iriarte *"Errekartetxo"*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  La 'Errekartetxo' volvió a casa, 2008ko martxoaren 27a, Diariovasco.com
**Enrique Tábara Zerna** (Guayaquil, 1930eko otsailaren 21a - Buena Fe, 2021eko urtarrilaren 25a) ekuadortar marrazkigilea izan zen. Lehen mailako ikasketak Vicente Rocafuerte eskolan egin zituen eta lehenengo urteetatik erakutsi zuen Tábarak marrazteko zaletasuna. Hamabost urte zituela, Eskolarteko Marrazki Txapelketaren lehenengo saria irabazi zuen *Hombre picado por mosquito* lanarekin. 1946an Arte Ederretako Eskolan sartu zen, eta han Hans Michaelson alemaniarra izan zuen irakasle. 1950ean utzi zuen eskola, eta zenbait hilabetez Esmeraldasen bizi izan zen, errealismo sozialaren bidetik, itsas giroak eta emakumeak marrazten. Garrantzizko lehenengo erakusketa Guayaquilen egin zuen, 1951n. Lehen aldi horretako lanetan pertsonaia baztertuak agertzen dira batez ere, prostitutak adibidez.

Velasco Ibarra presidenteak diru-laguntza eman zion, Espainiara ikastera joateko. Bartzelonan Antoni Tapiesek zuzentzen zuen informalismoarekin izan zuen harremana. Garai horretako lanak pintura geometrikoaren mugak gainditzen ditu, baina alde batera utzi gabe bere jaioterriko tradizioekin lotura duten gaien bilaketa. Behin diru-laguntza amaitu zitzaionean, altzari-berritzaile gisa lan egin zuen Espainian eta ikasten jarraitu zuen. Hainbat erakusketa antolatu zituen Espainian eta Europan. 1960. urte inguruan, berak hala nahi gabe, Espainiako talde informalistako kidetzat hartu zuten. Urte horretan bertan, George Kasper suitzarrak (Lausanako arte-galeria bateko jabea) bost urteko kontratua egin zion lanak haren galerian saltzeko. Hitzarmena onartu bazuen ere, berehala apurtu behar izan zuen, emaztea ez baitzen ohitzen Suitzako bizimodura. Washingtonen erakusketa bat egin ondoren, 1964an Guayaquilera itzuli zen. Hurrengo urtean erakusketa bat egin zuen Quitoko Zentro Iparramerikarrean.

1975ean, Ekuadorko Banku Zentralak bere lan osoaren erakusketa bat antolatu zuen. 1980ko hamarkadaren erdialdera hostoak eta zuhaitzak sartu zituen bere lanetan. Hernán Rodríguez Castelo kritikariaren ustez, naturara itzultzea esan nahiko lukete elementu horiek.

Tábararen lanetako ezaugarrietako bat bilaketarako etengabeko grina izan da, zirkulu komertzialetik at betiere.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2750073
* Commonscat Multimedia: Enrique Tábara

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37723236
* ISNI: 0000 0003 7440 078X
* CANTIC: a10634241
* GND: 119283522
* LCCN: n92023637
* SNAC: w6x37p22
* ULAN: 500117484
* RKD: 315079

 |

* Wd Datuak: Q2750073
* Commonscat Multimedia: Enrique Tábara