recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Évorako tenplu erromatarra** (portugesez: *Templo romano de Évora*) **Dianaren tenplua** izenaz ere ezagutzen dena, Portugalgo Évora hirian dagoen monumentu ezaguna da. Hiriaren erdigune historikoaren barnean dago eta 1986an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen alde zahar guztia.

Historia
--------

Tenplua Zesar Augustoren omenez k. a. I. mendean eraiki zela uste da, Évorako *forum*-ean, garai hartan hiria *Liberalitas Julia* izenaz ezagutzen zen. Ikerketa batzuek II. edo III. mendekoa dela ere badiote, baina dirudienez orduan tenpluak berrantolaketa bat izan zuen. Germaniar leinuek V mendean hiria erasotu eta tenplua suntsitu egin zuten.

XIV. mendean tenpluaren hondarrak hiriko gazteluaren barnean zegoen. 1467an harri ugari hiriaren babes harresia eraikitzeko erabili ziren. Harategi bat ireki zen tenpluaren dorrearen azpian. 1789an James Murphy tenplua berreraikitzen hasi zen. 1836an harategia itxi zen eta 1840an indusketa arkeologikoak egiten hasi ziren. 1869an inguruan zituen Erdi Aroko egiturak eraitsi zituzten eta tenplu erromatarra berreraikitzeko bigarren fasea hasi zuten.

1989 eta 1994 artean Theodor Hauschild arkeologo alemaniarrak indusketa berriak zuzendu zituen.

Egitura
-------

Tenplua Évorako plaza nagusiak kokaturik dago, muinoaren goren aldean. Inguruan hainbat eraikin erlijioso ditu, Portugalgo Inkisizioa izan zenaren egoitza, inkisidorearen jauregia, Évorako katedrala, Cadavalgo dukeen jauregia eta Évorako museo eta liburutegia, besteak beste.

Gelditzen diren ondarrak granitozko oinarria eta zutabe batzuk dira, iparraldekoak guztiak daude, ekialdean lau eta mendebaldean hiru. Oinarriak 25x15 metrotako neurriak ditu eta 3'5 metrotako altuera. Zutabeak korintiar estilokoak dira eta garaienek 6'2 metrotako altuera daukate. Indusketek erakutsi dutenez urezko foso batek inguratzen zuen tenplua.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q737441
* Commonscat Multimedia: Templo Romano de Évora

---

* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 25805
* **Ondare historikoa**
* IGESPAR: 70489
* SIPA: 2863

 |

* Wd Datuak: Q737441
* Commonscat Multimedia: Templo Romano de Évora
**Luther Allison** (Mayflower, Arkansas, 1939ko abuztuaren 17a - Madison, Wisconsin, 1997ko abuztuaren 12a) estatubatuar blues musikaria izan zen.

Txikitan hasi zen abesten. 1950eko hamarraldiaren hasieran, Chicagora joan zen, eta gitarrari ekin zion. Hango *blues* musikariak ezagutu zituen, Muddy Waters haien artean. 1960ko hamarraldian, Freddie Kingekin, Magic Samekin, Shakey Jackekin jo zuen, eta toki garrantzitsuetatik deitu zioten, kontzertuak eman zitzan. *Love Me Mama* bere lehen diskoa grabatu zuen 1969an, eta beste hiru gehiago, segidan. Ameriketan arrakasta komertzialik lortu ez zuelako, Europan hasi zen jotzen 1970eko hamarraldian. Hainbat disko grabatu zuen, eta leku ugaritan aritu zen jotzen: Japonian, Sobietar Batasun ohian, Polonian, Eskandinavian, Europan. 1990eko hamarraldiaren erdialdean, bere herrira itzuli zen. Hiru disko grabatu zituen orduan: *Soul Fixin´ Man* (1994), *Blue Streak* (1995) eta *Reckless* (1997), eta harrera ona izan zuten. Gaur egun, Ameriketako blues gitarra jotzaile handienetakotzat dute denek Allison. Ez da harrigarria, guztiei atsegin baitzaie haren musika, bai blues musikaren entzule heldu serioei, bai rockzale gazteagoei. Minbiziaz hil zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q775131
* Commonscat Multimedia: Luther Allison

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 49407164
* ISNI: 0000 0000 7975 0381
* BNE: XX826695
* BNF: 13890692z (data)
* GND: 134804546
* LCCN: n94036047
* NKC: xx0250690
* NLA: 35743435
* SNAC: w61v94g3
* SUDOC: 139146458
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00276/eu\_a\_2763/a2763
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q775131
* Commonscat Multimedia: Luther Allison
Pegarra
Pegarra
**Pegar**ra, Bidasoaldean **pedar**ra edo, Bizkaia aldean, **kantaru**e lurrezko ontzi handia da, sabela zabala, eta ahoa eta hondoa estuak dituena.

Ontzigileak iparraldekoak ziren, adibidez Miarritzeko (Lapurdi) Cazaux familiarenak, Donazaharreko (Nafarroa Beherea) Jean Oyhanburu eta Simon Eyheraberri familienak edo Zuberoako Urdiñarbekoak. Doneztebeko (Nafarroa) ontzi lantegietatik ere etorri bide ziren ziur aski, jakin baitakigu hango lantegietan, Galtzaburun bizi zen Remon familiakoan behintzat, aritzen zirela lanbide horretan.

Ontzi mota hori Pirinioen bi aldeetan erabili eta egin zuten. Landetan *poega* edo *banoe* esaten diote eta Gaskoinian, *durno* edo *terras*

Roland Coquerelek Ordizango ontziekin senidetu zuen eta karolingiar jatorria zuela esan zuen. Edonola ere, XX. mendera arte egin zuten. Humboldtek jada 1801ean Donibane Lohizunen ikusi zuen eta teontziaren itxurako ontzi gisa definitu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
2. ↑   Gipuzkoako Foru Aldundia. *Pegarra.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5474130

 |

* Wd Datuak: Q5474130
Proposizio batean, **ebidentzia** proposizioa babesten duena da. Onartzen den proposizioa egiazkoa dela adierazteko balio du. Ebidentziek betetzen duten eginkizuna eta nola ulertzen diren aldatu egiten da eremu batetik bestera.

Epistemologian, sinesmenak justifikatzen dituena da ebidentzia, edo jarrera doxastiko jakin bati eusteko arrazoizkoa dena. Adibidez, zuhaitz baten pertzepzio-esperientzia batek zuhaitz bat egotearen sinesmena justifikatzen duen ebidentzia gisa joka dezake. Eginkizun horretan, ebidentzia adimen-egoera pribatu gisa ulertzen da. Arlo honetako gai garrantzitsuen artean, egoera mental horien izaerari buruzko galderak daude, esate baterako, proposiziozkoak izan behar duten, eta egoera mental engainagarriak ebidentzia gisa kalifikatzen jarrai dezaketen.

Fenomenologian, ebidentzia antzeko zentzuan ulertzen da. Hemen, ordea, egiarako berehalako sarbidea ematen duen ezagutza intuitibora mugatzen da, eta, beraz, ukaezina da. Paper horretan, uste da oinarrizko printzipio filosofikoetarako azken justifikazioak ematen dituela, eta, hala, filosofia zientzia zorrotz bihurtzen duela. Hala ere, oso eztabaidagarria da ebidentziak baldintza horiek bete ahal izatea.

Zientziaren filosofian, ebidentziatzat hartzen da hipotesi zientifikoak berresten edo ezeztatzen dituena. Merkurioren orbita "anomaloaren" neurketak, adibidez, Einsteinen erlatibitate orokorraren teoria berresten duen ebidentzia da. Kontrako teorien artean arbitro neutrala izateko, garrantzitsua da ebidentzia zientifikoak publikoak eta eztabaidaezinak izatea, hala nola beha daitezkeen objektu edo gertaera fisikoak, teorien aldekoek ebidentziak zein diren adosteko. Hori metodo zientifikoari jarraituz bermatzen da, eta gero eta adostasun zientifiko handiagoa lortzeko joera du, ebidentziak pixkanaka metatuz. Ebidentziaren ikuskera zientifikoari planteatzen zaizkion bi arazo dira gutxiegizko terminazioarena, hau da, eskura dauden ebidentziek aurkako teorien alde egin dezaketela berdin-berdin, eta kontraesan teorikoarena, hau da, zenbait zientzialarik ebidentziak direla uste dutenak beste zientzialariek partekatzen ez dituzten zenbait kasu teoriko ekar ditzakeela. Askotan esaten da bi ebidentzia mota daudela: ebidentzia intelektualak edo berez nabaria dena eta ebidentzia enpirikoak edo zentzumenen bidez eskura daitezkeen probak.

Beste eremu batzuek, hala nola zientziek eta zuzenbideak, ebidentzien izaera publikoa azpimarratzen dute (adibidez, zientzialariek inferentzia estatistikoan erabilitako datuak nola sortzen diren aztertzen dute).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Mayo, Deborah G..  (2000-01). «Experimental Practice and an Error Statistical Account of Evidence» *Philosophy of Science* 67 (S3): S193–S207.  doi:10.1086/392819. ISSN 0031-8248. (Noiz kontsultatua: 2023-09-05).

Ikus, gainera
-------------

* Froga

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1347572
* Commonscat Multimedia: Evidence

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11948989p (data)
* LCCN: sh85045994
* NARA: 10658048

 |

* Wd Datuak: Q1347572
* Commonscat Multimedia: Evidence
Meidumgo piramidea
**Huny**, Egiptoko III. dinastiako azken faraoia izan zen. K.a. 2637 eta K.a. 2613 bitartean gobernatu zuen. (Shaw)

Huny, Turineko Errege Kanonean dokumentatua dago, 24 urteko erregealdiarekin. Manetonek aipatzen duen **Kerferes** baldin bada, hogeitasei urteko erregealdia izan zuen, Sexto Julio Afrikanoren arabera, Sinzelo fraidearen bertsioan.

Huny, oso edadetua zegoela iritsi zen tronura. *Meresankh* izan zen bere emaztea, eta, honekin, bi seme-alaba izan zituen: Bere oinordeko izan zen Snefru eta *Hetepheres*.

Bere garaiko eraikuntzak
------------------------

Batzuetan, Meidumen dagoen piramide mailakatua eraikitzea agindu izana ematen zaio, Djoserrena baino handiagoa, uste denez, bera hil zenean oraindik amaitu gabe utzi zuena. Honela, bere seme eta oinordeko izan zen Snefruk, esaten denez, bere erregealdiaren hasieran amaitu zuen. Baina, teoria hau, Hunyri emandako hil monumentu bat izateko desira naturalak sortzen du, baina ez dago Meidumeko piramidea, faraoi honen hilobia izan zela frogatzen duen ebidentziarik.

Snefruren izena, aldiz, Meidumen bai aurkitu da, baita faraoi honen zenbait semerena ere, bereziki Nefermaat eta Rahotep, Meidumeko nekropoliko mastabetan lurperatuak izan ziren. Honela, litekeenagoa da Snefru izatea piramidea eraikitzea agindu zuena, eta, beranduago, bere erregealdian, piramide mailakatutik piramide klasiko bihurtzea, bere aurpegiek, hiruki forma hartuz. Piramideak, erori zenetik, zutik, bere erdigunea baino ez du mantentzen.

Badago beste piramide bat, Hunyk, eraikitzea agindu izana litekeena dena, baina bere hondakinak Elefantinan aurkitu diren piramide zeremonial txiki bat baino ez da. Piramide hau ez zen hilobi bat, eta ez du nekropoli edo tenplu multzo bat inguruan: bere benetako funtzioa eta bere esangura erlijiosoa, erabat ezezagunak dira.

Litekeena da, baita ere, 10 eta 17 metro arteko altuera duten piramide mailakatu txiki guztiak, Zawyet el-Meytinen, Abidosen (Sinki), Naqadan (Nubt), Khulan (Hierakonpolis) eta Edfun aurkituak, Huniri eman izana. (M.D.A.I.K. 36 p 43-59; M.D.A.I.K. 38 p. 83-93 eta 94-95).

Bere ustezko hilobia, Zawyet el-Aryanen egon daiteke, edo Meidumeko nekropolian (M 17 mastaba, Swelimen arabera), non zenbait funtzionarioren mastabak ere aurkitzen diren, Nefermaat kasu (M 16), bere emazte Itetekin lurperatua, Hunyren beste seme bat eta Snefruren lehen chatya, Keopsen arkitekto eta chaty izan zen Hemiunuren aitarena eta Rahotep eta Nofreten mastaba (M 6).

Metyenen biografiak, ziuraski, hirugarren dinastiaren erdialdean jaio zenak, garai honen zenbait adierazpen ematen ditu.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Qa-hedyet** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko III. dinastia | Ondorengoa**Snefru** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q220240
* Commonscat Multimedia: Huni

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q220240
* Commonscat Multimedia: Huni
**Dua Lipa** (Londres, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1995eko abuztuaren 22a) jatorri albanokosovarreko abeslari eta konpositore britainiarra da. 2016an atera zuen "Be the One" abestiarekin, bere karrera nazioarteko mailara bidali zuen Australiako eta Europako herrialde batzuetako musika zerrenda garrantzitsuenetako top 20an sartu zenean.

Bere "New Rules" single-ak britainiar zerrenden top 1a lortu zuen.

2019ko Grammy Awards-etan 2 sari irabazi ditu Urteko Dance Abestia eta Artista Berria.

Biografia
---------

Dua Lipa 1995eko abuztuaren 22an jaio zen Londresen; Dukagjin Lipa eta Anesa errefuxiatu albanokosobar bikotearen lehen alaba izan zen. Gurasoak Erresuma Batura iritsi ziren errefuxiatu moduan 90. hamarkadako hasieran. Ingalaterrara heldu zirenean Dukagjin aita musika jaialdien produkzio enpresa batean hasi zen lanean. Horri esker Marketing ikasketak Chartered Institute of Marketing (CIM) -en egin ahal izan zituen. Anesa ama turismoan espezialdu zen eta geroago bi alaba eduki zituen Dukagjinekin: Rina 2001eko maiatzean eta Gjini 2006an.

Lipak bere aitaz jaso zuen musikarako gustua, gaztetan rock talde kosovar famatu baten abeslaria izan bait zen. Dukagjin denbora osoan abeslari famatuen musika jotzen zegoen, hala nola, David Bowie, Bob Dylan, Radiohead, Sting, The Police eta Stereophonics. Familia-giro horretan hazi zen Dua eta bere talentu musikala laster agerrarazi zen. 

Lehen hezkuntzako ikasketetan musika klaseak izan zituen Lipak, eta jotzen ikasi zuen lehen instrumentua biolontxeloa izan zen. Biolontxeloa jotzea asko gustatzen zitzaion baina azkenean jotzeari utzi zion oso txikia zelako eta zaila egiten zitzaiolako biolontxeloa etxera bueltan eramatea. Geroago ikastetxeko koroan sartzeko probak egin zituen baina bere ahotsarekin ez zen nota altuetaraino heltzen, horregatik ezetza eman zioten. Honek ez zion abesteko gogorik kendu eta asteburuetan kantu klaseak jasotzen hasi zen Londreseko Sylvia Young teatro eskolan. Oso denbora gutxian aurrerapen handiak egin zituen. 11 urte zituenean, lehen hezkuntza amaitu zuenean, bere familiarekin Pristinara, Kosovoko hiriburura bizitzera joan zen, herrialdeak independentzia lortu zuenean.

Diskografia
-----------

* 2017: *Dua Lipa*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21914464
* Commonscat Multimedia: Dua Lipa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4146217793009142272
* ISNI: 0000 0004 6299 8427
* BNF: 17701352n (data)
* GND: 1098319133
* LCCN: no2017086477
* NKC: osa2018976848
* SUDOC: 251589188
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: dua-lipa

 |

* Wd Datuak: Q21914464
* Commonscat Multimedia: Dua Lipa
**Álvaro de Marichalar y Sáenz de Tejada** (Iruñea, 1961eko apirilaren 25a) nafar abenturazale eta enpresaburua da.

Biografia
---------

Álvaro de Marichalar y Sáenz de Tejada Iruñean jaio zen, Nafarroan, 1961eko apirilaren 25ean. Gurasoak Amalio de Marichalar y Bruguera, Ripaldako 8. kondea, eta Concepción Sáenz de Tejada izan zituen. Orobat, anaia txikia du Elena Borboikoaren senar ohia den Jaime de Marichalar.

Espainiako Aireko Armadako hegazkinlari bilakatu zen, baina istripu baten ondorioz utzi eta enpresa mundura pasa zen.

1985ean, TeleSat sortu zuen antena parabolikoen arloan aritzeko eta, 1986an, berriz, mugikorren kormertzializazioan aurrendari izan zen konpainia bat sortu zuen.

Hala ere, bere afizioa nabigazioa da eta horretara dedikatzen ditu, neurri handi batean, dirua eta denbora.

2002ko otsailean, Atlantikoa gurutzatzeko erronka prest zeukan. Horrela atera zen Erromarantz, 14 orduz zutik egoteko beldurrik gabe, olatuekin borrokan. Eta horrela jarraitu zuen 35 espedizio baino gehiago burutu arte.

2008ko hauteskundeetan UPyDren zerrendetan aurkeztu zen baina ez zuen kargurik lortu.

2009ko irailaren 25ean, Ekateryna Anikieva ukraniarrarekin ezkondu zen Numantzian, Sorian, baina 3 urte geroago, bikotea banandu egin zen.

Esan bezala, 38 itsas-espedizio burutu zituen 30 urtean zehar eta garrantzitsuenak honako hauek dira: Hong Kong-Tokio 2006an (Frantzisko Xabierkoaren jaiotzaren V. mendeurrenean); Formentera-Odesa 2004an (Odesaren sortzaile izan zen José de Ribasen omenez) eta Erroma-New York 2002an (Kolonek Amerikarako egin zuen laugarren eta azken bidaiaren V. mendeurrenean).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Abizena horrela idaztea euskal herritar horren aukera pertsonala da. Izan ere, Euskaltzaindiak, euskara baturako, *Maritxalar* onartu du deitura horren grafiatzat. Ikus Euskal Onomastikaren Datutegia.
2. 1 2 3
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6172979
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX1666078

 |

* Wd Datuak: Q6172979
**Cloud Gate** (euskaraz *Lainoaren Ataria*), herriz hizkeraz *The Bean* («Babarruna»), AEBetako Chicago hiriko Milurtekoaren parkean dagoen eskultura publiko bat da.

Eskultura
---------

2004-2006 artean eraikia izan zen eta Anish Kapoor indiar-britainiar eskultoreak diseinatu zuen. Beren artean soldatutako altzairu herdoilgaitzezko 168 plakez osatua dago. Kanpoaldea leundua duenez, itxuraz haien arteko loturarik ez da ikusten, horrek eskulturari pieza bakar baten antza ematen dio eta ondorioz ispilu efektua du. 10×20×13 metroko neurriak ditu eta 98 tona pisatzen ditu.

Turismo gune garrantzitsua da, bertaratzen direnak eskulturari begiratuz eta eskulturarekiko beren kokalekuaren arabera euren buruak nahiz inguruko paisaia ikuspuntu ugari eta zeharko ezberdinez ikus baititzakete.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q589099
* Commonscat Multimedia: Cloud Gate

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q589099
* Commonscat Multimedia: Cloud Gate
Argentinako ipar-ekialdea
**Argentinako ipar-ekialdea** (**NEA**) Argentinako Errepublika banatzen den eskualde historiko-geografikoetako bat da. Formosa, Chaco, Corrientes eta Misiones probintziak hartzen ditu barne. Eskualde honek antzeko ezaugarri paisaia, ekologiko, klimatiko eta kultural asko ditu.

NEA eskualde gisa onartzea nahiko berria da, eta antzekotasun sozioekonomiko eta kulturalei gehiago erantzuten die geografikoei baino, nahiz eta klima subtropikala ezaugarri den eskualde osoan, mendebaldeko Chaco eta Formosako ezaugarri kontinental nabarmenekin. Neguan, oso egun gutxitan, tenperatura 0 °C-tik hamarren bat besterik ez da jaisten (egunsentian batez ere), nahiz eta zenbait gunetan, esate baterako, Posadasen eta Puerto Iguazú eremuan, "helada" ere deitzen den fenomeno hori ez da izaten. Bestalde, badaude Chaco Probintziako mendebaldean eskualderako gutxieneko oso baxuekin neguko egunak izan ohi dituzten eremuak. Oro har, klima subtropikal epela nagusitzen da urtean zehar. Antzekotasun handienak kultura-alderdian gertatzen dira, lau probintziek guarani kulturaren eragin handia izan zutelako. Eskualdeko probintziak ere nazio mailan atzeratuenen artean daude, eta haien adierazle ekonomiko eta sozialak bigarren mailarik okerrenak dira NOAren atzetik.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3820216

 |

* Wd Datuak: Q3820216
Bielorrusiako maqbara bat.
**Maqbara**, baita ere **Makbara,** (pluralean maqâbir o makabir) musulmanen hilerri eta nekropoliei esaten zaie. Iruñean, Gazteluko plazan, Euskal Herriko eta Iberiar Penintsulako zaharrena aurkitu da, VIII. mendekoa.

Etimologia
----------

Arabierazko hitz bat da, "qbr" erroaz osatua, "lurperatzea" esan nahi duena, eta aurretik "m" aurrizkia duena, arabierazko hizkuntzan "lekua" adierazten duten substantiboak sortzea ahalbidetzen duena; beraz, bere esanahia "lurperatze-lekua" da.

Asian hilobi eta mausoleo monumentalak izendatzeko ere erabiltzen da hitza, adibidez, Bibi Ka Maqbara.

Iberiar Penintsulan
-------------------

Iberiar Penintsula musulmanean, harresitik kanpo kokatzen ziren, herriaren kanpoaldean, eta hiriko ateren batetik gertu; hiriaren barruan kalifak, errege-familiako kideak eta goi-agintariak bakarrik lurperatzeko pribilegioa onartzen zen, *rawda* izenez ezagutzen ziren hilerri txikietan lurperatzen zituzten. Maqbarak leku irekietan hedatzen ziren, horma babesle eta mugatzailerik gabe, eta oinplano homogeneoari jarraitu gabe. Maqbara guztiek zaintzaz eta mantentzeaz arduratzen ziren *kadira* eta *almotazena* (al-muhtasib) zituzten.

Ehorzketak indibidualak ziren, eskuineko alboko etzaneran, eta begirada ekialde-hego-ekialdera, hau da, Mekara begira jartzeko moduan orientatuta zeuden. Ez zuten ostilamendurik. Ohitura hauek gaur egun ere gordetzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Iruñeko maqbara

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Musulmanen nekropoliak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2404995
* Commonscat Multimedia: Islamic cemeteries

---

 |

* Wd Datuak: Q2404995
* Commonscat Multimedia: Islamic cemeteries
**Kantabriako Historiaurre eta Arkeologiaren Museoa**, Santander hirian dago, hiri honetako Casimiro Sainz kalean.

Museoa
------

Gune hau (gaur egun publikoari itxia dagoena kokapen berriaren zain), historiaurrearen ikerketa eta begiztapenerako nazioarteko garrantzi handikoa, XXI. mendearen hasieran erreformatua eta berdefinitua izan zen, 2001eko abendutik, bilduma zaharrak eta indusketa berrienetan aurkitutako materialak nahastuta dituen gelak erakutsiz. Bertan, enpresa nazionalek, Caja Cantabria kasu, zein nazioartekoek, Texnai japoniarra kasu, parte hartu dute. Erkidegoko Gobernuaren egoitza berria, museoa eta aurreko egoitza aurkitzen diren tokian eraikitzeak, museoa, Ekialdeko Azoka birmoldatuaren beheko solairuetara eramatea behartu du, behin betiko Kantabria Museoan ezarri aurretik, Santanderreko Vaguada de las Llamasen proiektatua.

Funtsa
------

Kantabriako Historiaurre eta Arkeologiaren Museoaren indarretako bat, Goi Paleolito garaiko arte mugikorreko bere bilduma da, munduko aberatsenetako bat. Baina ez da bertan aurkituko den bakarra. Museoko hondakinik antzinakoenak, El Castillo kobazulotik datoz, 100 mila urte baino gehiago dituztenak. Gainera, Musteriar aroko erremintak ere badaude, 100 mila eta 40 mila urte bitartean dituztenak, baita Epipaleolito, Kalkolito eta Brontze Aroko txatal mota oro ere. Jakina den bezala, Kantabriaren historiak garrantzi berezia du, kantabriar herriaren objektu ugari nabarmenduz.

Erreferentziak
--------------

Kanpo loturak
-------------

* |  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Kantabriako Historiaurre eta Arkeologiaren Museoa*** |
* **(Gaztelaniaz)**:Kantabriako kultura
* **(Gaztelaniaz)**: Kantabriako museoak
* **(Gaztelaniaz)**:Museoak Santanderren: MUPAC

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2364085
* Commonscat Multimedia: Museo de Prehistoria y Arqueología de Cantabria

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138852042
* BNE: XX187361
* BNF: 16022390h (data)
* GND: 1085931250
* LCCN: nr2006029640
* SUDOC: 113860080
* Directorio de Museos y Colecciones de España: 1221
* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001398

 |

* Wd Datuak: Q2364085
* Commonscat Multimedia: Museo de Prehistoria y Arqueología de Cantabria
**Sobrellanoko jauregia** (gaztelaniaz: *Palacio de Sobrellano*) Kantabriako Comillas herrian dago, eta Joan Martorellek eraiki zuen, Comillaseko lehen markesa izan zen Antonio Lopez y Lopezen enkarguz, 1878an. Estilo neogotikoko eraikin handi honek, bere barnean, Eduardo Llorensek margotutako zortzi panel eta Joan Roigen eskulturak ditu. Jauregiaren ondoan, hau ere gotiko perpendikular ingeles eta ertauropar kutsuko kapera-panteoi bat du, Josep Llimona eta Agapit Vallmitjanaren eskultura modernistekin.

Jauregi hau, Gaudiren Kapritxoa, Comillaseko Unibertsitate Pontifizioa edo, Josep Llimonak, monasterio gotiko zaharraren hondakinen gainean eraikitako "Aingeru Suntsitzailea" eskultura bikaina duen hilerria bezalako lanek, garaiko arkitekto eta artista modernista katalanek, herri honetan euren arrastoa uztea eragin zuten.

Gaur egun, jauregia, Kantabriako Gobernuaren jabetzakoa da, denbora batez, Comillas Fundazioaren kurtsoen egoitza bezala erabiltzen duena, Unibertsitate Pontifizioaren eraikineko seminario nagusia berrabildu arte.

Eraikinean zenbait film grabatu dituzte:

* *La residencia* (1969).
* *Vera, un cuento cruel* (1973).
* *Sexykiller* (2008).
* *La herencia Valdemar* (2009).
* *Fuga de cerebros 2* (2011).
* *Altamira* (2016).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9054559
* Commonscat Multimedia: Palacio de Sobrellano

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-53-0000524

 |

* Wd Datuak: Q9054559
* Commonscat Multimedia: Palacio de Sobrellano
**Giovanni Battista Langetti**, baita ere **Giambattista Langetti** (Genova, 1635 – Venezia, 1676ko urriaren 22) barroko berantiarraren margolari italiarra izan zen. Genovan, Erroman eta, batez ere, Venezian lan egin zuen. Biolentzia haien margoen ezaugarria da.

Biografia
---------

Genovan jaioa han Gioacchino Assereto artistarekin ikasi zuen. Ondoren, Erroman, Pietro da Cortonarekin. 1650. hamarkadan Napolitik pasa omen zen; han José de Ribera, Francesco Fracanzano eta Luca Giordanoren obra ezagutuko zuen. Riberaren eragina zenbait lanetan nabaria da, esaterako *San Jeronimoren bisioa* (Clevelandeko Arte-museoa). 1656an izurritea Napolin jo zuen eta Langetti, ziur aski Luca Giordanoren aholkua jarraituz, Venezian babestu zen. Venezian Genovako Giovanni Francesco Cassana, bigarren mailako margolariarekin, haren ikasketak burutu zituen.

Bi hamarkadetan Venezian Langettik margolan asko egin zituen. Haren estiloa Caravaggioren tenebrismotik gertu zegoen. Lan ilunak eta biolentoak ziren. 120 daude katalogatuta baina gehiago ari dira aurkitzen. Venezian Johann Karl Loth eta Antonio Zanchi margolarien eragina ezagutu zuen.

Obra ezagunena
--------------

Bere lan gehienak gorputz erdiko irudiak dira, gehienak biluztuak. Bezeroak Veneto eta Lombardiako aberatsak zire. Hauek dira margolan ezagun batzuk:

* *Katonen buruaz bestea* (Sao Paulo, bilduma pribatua)
* *Ixionen tortura* (Puerto Rico, Ponce Arte Museoa)
* *Maria Magdalena gurutzearen oinean* (Santa Teresa, Venezia)

Iruditegia
----------

* Ixionen tortura.*Ixionen tortura*.
* San Jeronimoren bisioa.*San Jeronimoren bisioa*.
* Arkimedes.*Arkimedes*.
* Sanson edaten.*Sanson edaten*.
* Tizio.*Tizio*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Bryan, Michael: *Dictionary of Painters and Engravers, Biographical and Critical* - II. liburuki (ed. George Bell and Sons, 2007).
4. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Italieraz)**:Langettiren biografia.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Giovanni Battista Langetti*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1525882
* Commonscat Multimedia: Giovan Battista Langetti

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 89122866
* ISNI: 0000 0000 8034 9317
* BNF: 165785923 (data)
* GND: 1016117957
* LCCN: no2011168274
* SUDOC: 155040189
* ULAN: 500022870
* ICCU: VEAV025781
* RKD: 47958

 |

* Wd Datuak: Q1525882
* Commonscat Multimedia: Giovan Battista Langetti
**Clara Elvira Ospina Garzón** (Chiquinquirá, Boyacá, Kolonbia, 1971ko irailaren 1a) kolonbiar kazetaria eta zutabegilea da. Raúl Ospina Ospina Boyacako kazetari eta poetaren alaba .

Ospina Sabanako Unibertsitatean Gizarte Komunikazioan lizentziatua da. Kazetari ibilbidea *El Tiempo* egunkariko atal judizialean hasi zuen. Geroago QAP Noticias albistegiaren parte izan zen. 1998an, RCN Televisión-eko *Noticias RCNn* sartu zen, berriemaile gisa, gerora emisio-zuzendari, zuzendariorde (2004an) eta zuzendari izateko 2008ko ekainean, bere aurreko Álvaro García Jiménezek dimisioa eman ostean.

Gaur egun Perun bizi da eta América Televisión eta Canal N-en prentsa zuzendaria izan zen 2012 eta 2021 artean. 2021az geroztik, *Epicentro* prentsa independentearen sortzailea da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Clara Elvira Ospina: "Hay un desencanto con los grandes medios"» *larepublica.pe* 2021-10-24.
2. ↑   «Periodistas que salieron de medio peruano debido a crisis periodística crean su propio sitio noticioso con enfoque audiovisual» *LatAm Journalism Review* 2021-09-01.

Kanpo estekak
-------------

* *Irakurtzeko garaia*, RCN News

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5689983

 |

* Wd Datuak: Q5689983
**Cafes La Brasileña-Manik**, txirrindularitza talde amateurra izan zen. Bertan, Imanol Murga, Jon Unzaga, Javier Murgialdai, Javier Lukin, Arsénio González, Íñigo Cuesta edota César Solaun txirrindulari profesionalak izan ziren.

Historia
--------

Taldea 1976. urtean eratu zen, arabako sei txirrindulari -rekin. Hurrengo urtean, Ricardo Galdós Espainiako Ziklo-Kross Txapelketa irabazi zuen. Gero, Araba Espainiako Txapelketa irabazi zuen taldeko txirrindulariekin. 1979. urtean, arabakoa ez zen lehen txirrindularia izan zen taldean; Jesús María Larrarte. Urte horretan txirrindulari kopurua hamaikara handitu zen. Hurrengo urtean, 1980an, Eduardo González Salvador Espainiako Txapelketa irabazi zuen. Urte txar baten ostean, 1982.ean, Bidasoako Itzulia irabazi zuten Jesús María Segurarekin. 1984. urtean, talde gehiago sortu ziren eta taldea txikiagotu egin zen. 1985ko denboraldian, arabaz kanpoko txirrindulariak gehiengoak ziren. Hurrengo urtean, 1986ean, taldea handitu egin zen; 26 afixionatu eta hainbat kadete. 1987ko denboraldi erdian uruguaiko txirrindulari bat etorri zen taldera; Fito Etxebarri. 1988ean Uruguaiko Itzuliko etapak irabazi zituzten eta nafarroan talde berria sortu zuten. 1989ean, elkarteak sei lasterketa antolatu zituen kategoria guztietan. 1990. urtean, talde txikiarekin hasi ziren; 13 txirrindulari bakarrik. 1992ean, 160 lasterketatan parte hartu zuten 8 hilaneteetan. Taldean, Estatu Batuetako eta Venezuelako txirrindulariak daude. 1993ko denboraldian garaipen errekorra ezarri zuten 15 txirrindulari desberdinekin.1994ko denboraldian azkena izan zen.

Kanpo estekak
-------------
**La Cumbre jauregia** Gipuzkoako Donostia hiriburuko jauregi bat da, Aiete auzoko Baenako Dukea pasealekuan. Nagusiki, 1983an GALek Lasa eta Zabala tolosar gazteak torturatuak izan ziren lekua izateagatik ezaguna da.

Gaur egun oraindik ere Baenako Dukearen pasealekutik jauregirako sarbidean zaintza garita bat ikusgai dago.

Eraikina
--------

Euskal estiloko arkitektura du eta ia 12.000 metro koadroko lursailak ditu.

Historia
--------

1862an eraiki zuen Jose Maria Arbulu ingeniari bergararrak: San Antonioko Algodoneraren jabearen iloba izaki, diruduna zen. 1877an ehungintzaren nagusia hil zen Martina Maiz alargunak erosi zion, bertan bizitzeko. 1891an hil eta oinordekorik ez izanik, Tovarreko Dukeak erosi zuen, 1892an. 1944an Tovarreko dukearen ondorengo baten eskuetan geratu zen baina hura, Marokon militarra izanda, ez zen bertaratzen. 1953an, hil zenean, jabegoa oinordekotza gisa Tanger hiriaren eskuetan geratu zen. Tangerrek Espainiako estatuari saldu zion 1957an.

Diktadura frankistan, jauregia Franko diktadoreak Donostiara udaldia igarotzera bertaratzean harekin batera zetorren Barne Ministroaren bizileku zen, Franko Aieteko jauregian bizi zen bitartean. 1973an, Joan Karlos Espainiakoa eta Sofia Greziakoa printze-printzesen bisitaldi ofizialean haien egoitza izan zen. 1981ean Donostiara egindako gau bateko bisitaldian ere bertan lo egin zuten. Ordutik, Miramar jauregiko altzariak bertan daude. 1987tik Espainiako Gobernuaren Gipuzkoako ordezkariordearen bizitokia da. 

1983an, Lasa eta Zabalaren bahiketa eta hilketa jazo zen garaian, Espainiako Barne Ministerioaren jabetzako eraikina izan zen. Ondoren, Gipuzkoako Espainiar Gobernadore Zibilaren egoitza izatera igaro zen

Zinema
------

2014an Pablo Malok zuzendutako *Lasa eta Zabala* filmaren eszena batzuk jauregi horretan filmatu nahi izan ziren, baina Espainiako Gobernuaren Gipuzkoako azpiordezkaritzak ez zuen baimenik eman.

Ikus gainera
------------

* Lasa eta Zabalaren hilketa

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mikel Elkoreoberezibar Belokiren artikulua Hirutxulo Hitzan, 2266 zk. 2021/05/28.
2. ↑  1981. La Cumbre, amueblada rápidamente para los reyes. Diariovasco.com **(Gaztelaniaz)**
3. ↑  Lasa y Zabala estuvieron secuestrados en un palacio del Ministerio del Interior en San Sebastián. 1995eko uztailaren 30a. Elpais.com **(Gaztelaniaz)**
4. ↑  La Cumbre jauregian kamerarik ez. 2014ko urtarrilaren 25a. Sustatu.eus
5. ↑  Pablo Malo no podrá rodar el film sobre Lasa y Zabala en el interior del Palacio de La Cumbre. 2014ko urtarrilaren 24a. Naiz.eus **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187835

 |

* Wd Datuak: Q31187835
*Artikulu hau egunkariari buruzkoa da; irratia gaitzat duena beste hau da: «La Voz de Navarra (irratia)»*

  

***La Voz de Navarra*** Iruñean 1923 eta 1936 artean argitaratutako egunkaria izan zen, joera abertzalea zuena.

Frankismoaren garaian desagertu ondoren, EAJk Nafarroan izen bereko aldizkaria argitaratzen du.

Sorrera
-------

Euzko JEL-Batza (EJB) ere sortu zuten zenbait abertzalek sortu zuten, nahiz eta jaimistak edo beste ideologia zutenen laguntza jaso. Sortzaileen artean izan ziren Manuel Arantzadi, Estanislao Arantzadi Izkue, Javier eta Joaquín San Julián, Manuel Zarranz, Leopoldo Garmendia, Manuel Irujo, Ramón Unzu eta Serapio Espartza. Helburua nafar abertzaleen egunkaria idaztea zuten, nahiz eta joera nabarrista eta foruzalea izan.

Nahiz eta gehiena gaztelaniaz izan, hasiera hasieratik erabili zuen euskara atal bat edo bitan eta iragarkietan. Honela bultzatzen zituen euskaldunak euskara erabiltzeko:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Baldin euskaraz egin ezpa dire ainbat gutun edo liburu nola latinez, kastillanoz edo prantzesez, ez da izkuntzaren erren, baizik eta euskaldunena. |  » |

1932an bost kazetari eta hamabi langile zituen, Paris, Londres eta Buenos Airesen berriemaileak izanik.

Jazarritako egunkaria
---------------------

Miguel Primo de Riverak 1923ko irailaren 15ean zentsura militarra ezarri ondoren, arazo ugari izan zituen. 1926ko abuztuan editoriala zentsuratu eta abenduaren 2tik 24ra ixteko zigorra jazo zituen. 1928ko hasieran, berriro, 8 egun eta 500 pezetako zigorra jarri zioten berriro Espainiako Bigarren Errepublikan Lizarrako Estatutuaren alde egin zuen eta Espainiako 1934ko Iraultza eta gero, berriro zentsura militarra jaso zuen.

Espainiako Gerra Zibilaren hasieran, 1936ko uztailean Falange Española bere egoitzan sartu eta makinak konfiskatu zituen, ordutik aurrera bertan *Arriba España* bere egunkaria inprimatu zuten. Azken zuzendaria Jose Agerre izan zuen.

Hedapena
--------

Nafarroako hirugarren egunkaririk salduena izan zen *Diario de Navarra* eta *El Pensamiento Navarro*ren ondoren. Horiek, ekonomikoki ez ezik, ideologikoki arerio nagusi izan zituen, honelakoak esanez:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Pamploneses: Diario de Navarra ha sido el periódico más funesto de nuestro país. Desde que se publica Navarra ha cambiado de fisonomía, perdiendo toda sensibilidad en sus cuestiones fundamentales.
Está entregado a la tendencia asimilista y castellanizante ofendiendo siempre a todo el que piensa en navarro [...]. |  » |
| — |

Zuzendariak
-----------

* Eladio Esparza (1923-1925).
* José Lekaroz Goñi (1925-1927ko uztaila).
* Jesús Etaio.
* Jesús Aranzadi.
* Alberto Lorenzo Lamas (1930eko otsailean).
* Miguel Esparza.
* Jose Agerre.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5  Elena Oses Larumbe. *"La Voz de Navarra" un periódico vasquista*

Kanpo-estekak
-------------

* La Voz de Navarra (1923-1936) Antso Jakitunaren katalogoan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3213942
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 77806
* GEN: 12478

 |

* Wd Datuak: Q3213942
**Deimos** greziar mitologian (Δειμος grezieraz), izuaren pertsonifikazioa zen. Ares gerraren jainkoaren eta Afrodita maitasunaren jainkosaren semea zen. Zizeronek, *De Natura Deorum* izeneko bere lanean, Erebo eta Nixen seme bezala aipatzen du, gainontzeko daimonak bezala, Higinok, Eter eta Gearen seme-alaben artean aipatzen duen bitartean.

Bere aita Ares laguntzen zuen gudura, bere anaia Fobosekin (Beldurra) eta Enio jainkosarekin batera, bi anaiak, gerraren jainkoaren auriga zirelarik.

Deimosek eta beste daimon izugarri batzuk, Tisifone erinia lagundu zuten, honek, Semeleren senar zen Atamante erotzeko grinean.

Aresen beste seme batek, Ziknok, Tesaliako erregea, bere gortera zihoazen atzerritar guztiak hiltzen zituen, horien burezurrekin, bere anaia Deimosentzako tenplu sakrilego bat eraikitzeko asmoz.

Erromatar mitologian, bere baliokidea Fuga zen, Metus, Formido, Timor edo Pavor ere deitua.

Asaph Hallek, Marte planetaren ilargiak aurkitu zituenak, hauetako bati, Deimos izena jarri zion.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106240
* Commonscat Multimedia: Deimos

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q106240
* Commonscat Multimedia: Deimos
**Sofrosina** (**Sophrosyne** edo **Sophrosine**, grezierazko σωφροσύνηetik) greziar mitologian, diskrezioa, autokontrola eta neurritasuna pertsonifikatzen zuen daimon edo izpiritu bat zen. Bere baliokidea erromatar mitologian, **Sobrietas** zen (Soiltasuna).

Erebo eta Nixen semea zen, eta Pandoraren kutxatik ihes egin zuen izpirituetako bat izan zen honek ireki zuenean. Orduan, Sofrosinak Olinpora ihes egin zuen, giza arraza betirako utziz.

*Urrezko astoa*n, Apuleiok, pasioa eta lizunkeriaren jainkosa zen Afroditaren etsai bezala agerrarazten du. Platonek, harmoniaren ideia pitagorastarrarekin lotzen zuen.

Hipatia Alexandriakoa, kristauek erahilda hil zen arte birjina eta zientziari emana mantendu zen emakume filosofo helenistikoa, Sofrosineren adibide bezala jartzen da.

Aro modernoko artearen historialarien interpretazio propioan, sofrosinea, K.a. V. mendeko eta K.a. IV. mendeko eskultura greziarren ekoizpenetan irudikatu zen edertasun klasikoan adierazten zen. Fidias, Polikleto edo Praxitelesek, bikaintasuna bilatzen zuten harmonian, orekan eta proportzioan.

Pertsonaia honek, 134 Sofrosina asteroideari izena ematen dio

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q830031
* **Identifikadoreak**
* GND: 4238315-8
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q830031
Taniten ikurra duen pisua.
**Tanit**, kartagoar mitologiako jainkosarik garrantzitsuena izan zen, Baal jainkoaren ezkontidea eta Kartagoko patroia. Astarte feniziar jainkosaren baliokidea zen, baita jainkosa berbere bat ere.

Gurtza
------

Taniten gurtza, K.a. V. mendean hasi zen garrantzitsu bihurtzen, eta Ilargia eta ugalkortasunarekin lotua zegoen. Haurren sakrifiziodun errituekin lagundua zihoala dioten zantzuak daude, baina, sinesmen hau, erromatarren ospe kentze politikaren ondorio izan daiteke, karbono 14ak, ontzi erritualetan, soilik animalien errautsak zeudela frogatu baitu, eta ez gizakienak.

K.a. V. mendetik aurrera, Tanit, Kartagoko panteoiko jainkosa nagusi bihurtzen da, bere aurrekoa ordezkatuz. Epigrafian, sarri, *Tnt pn B’l* (*Tanit, Baalen aurpegia*) bezala deitua da, ondorioz, Baal jainkoaren agerpen bat edo bere jainkosa paredroa delarik, denborarekin, idazkunetan, bakarrik agertzen amaituko duen arren. K.a. 400etik aurrera, bere gurtza, Mediterraneo Itsasoaren inguruko toki askotan dokumentatua dago: Sidon Libanon, Kition Zipren, Thinissut, Hadrumentum eta Constantina Afrika iparraldean, Tharros, Sulcis eta Nora Sardinian, eta, azkenik, Lilibeo eta Palermo Sizilian. Bere idazkera, punikeraz, Tnt da, hizkuntza semitarrak, bokalik gabe idazten baitira. Baina, bere izena, Tanit bezala idatzia agertzen den arren, bere benetako ahoskatzea, garai berantiarrean behintzat, gutxi gora-behera, *Tinit* izango litzateke.

Ikonografia
-----------

Bere ikurra, alderantzikatutako hiruki edo V baten eta marra horizontal baten gainean jarritako zirkulu bat zen. Hasiera batean, hirukia, trapezio bat zen. Adituren batzuk, Antzinako Egiptoko Ankh ikurrarekin lotzen dute.

Iberiar Penintsularen hegoaldean, Guadalhorce ibaiaren itsasoratzean, herrixka feniziar bat agertu zen, eta, bertako hil hatu eta tresneriaren artean, nahiko kontserbazio egoera onean zegoen Tanit bat.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q877405
* Commonscat Multimedia: Tanit

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 296973568
* GND: 1032154519
* LCCN: sh96007995
* SUDOC: 241671760
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q877405
* Commonscat Multimedia: Tanit
**San Pedro komentua**, Klaratarren ordenakoa, Aguraingo eraikin bat da, komentua bera eta eliza bat hartzen dituena. Bere aurrealdeak Harakin kalera ematen du, eta atzealdean eraikinak bat egiten du herrigune historikoko harresiarekin.

Historia eta monjen komunitatea
-------------------------------

Beata edo doatsuak esaten zitzaien emakumezko erlijiosoak baziren Erdi Aroko Agurainen. 1446. urtean, etxe baten dohaintza jaso zuten, eta komunitatea eratu zuten bertan. 1564. urteko sutean suntsitu zen, eta monjak San Martin baselizan bizitzen jarri ziren.

1611. urtean emakumezko hauek Klaratarren ordenarekin bat egin zuten. Aldi berean, baimena eskatu zuten harresiaren parte bat okupatzeko, bertan leihoak irekitzeko, eta baratze bat eta putzu bat egiteko: horrekin hasi zen egungo eraikinaren historia.

Komentuari itsatsitako elizaren eraikuntza 1679. urtean hasi zen eta sei urte iraun zuten.

21. mendean monjek gozokiak egiten dituzte, eta bisitak eta egonaldiak antolatzen dituzte.

Eraikinaren ezaugarriak
-----------------------

Elizak hiru nabe ditu, erdikoa alboetakoak baino zabalagoa, eta ez da gainaldetik nabarmentzen. Azpimarratzekoak dira inposta gaineko arkua duen erdi puntuko sarbidea eta Aguraingo armarria. Elizarik badagoela adierazten duen elementu bakarra harresiaren gainean eraikitako kanpai-horma da. Harlanduz egina dago, kanpaientzako bi hutsarteekin, eta frontoi triangeluarraz errematatzen da.

Komentuak fatxada etzana du, horizontaltasun nabarmen eta oso apaindura gutxikoa. Beheko oina eta bi bizitza ditu, bi isurkiko estalkia eta fatxadarekiko paralelo den gailurrarekin. Beheko oinaren zatirik handiena eta baoetako markoak harlanduzkoak dira; goiko bizitzak harri hormaz, kare karga handiarekin, eraikiak daude. Hutsarteak hainbat tamainatakoak dira, eta edozein modutan banatuta daude. Banaketa honek are gehiago azpimarratzen du horizontaltasuna. Aipatzekoak dira, halaber, hutsarte hauetako ateburuak eta burdinesiak.

San Juan elizaren ondoan, hegoaldean, konbentuaren baratzea aurkitzen da, horma batez itxia.

### Iruditegia

* Atzealdea: Aguraingo harresia bere oinarrietan du komentuak.Atzealdea: Aguraingo harresia bere oinarrietan du komentuak.
* Sarrera eta aurrealdea, Harakin kalean.Sarrera eta aurrealdea, Harakin kalean.
* Elizaren ageriko adierazgarri arkitektoniko bakarra, kanpai-horma.Elizaren ageriko adierazgarri arkitektoniko bakarra, kanpai-horma.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Monjas Clarisas de Agurain» *www.salvatierra-agurain.es* (Noiz kontsultatua: 2019-09-26).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑   «Hermanas Clarisas Salvatierra-Agurain: Tardes con Francisco y Clara» *Hermanas Clarisas Salvatierra-Agurain* (Noiz kontsultatua: 2019-09-26).
3. ↑   «San Pedroko Klaratarren Komentua. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65934842
* Commonscat Multimedia: San Pedro convent (Agurain)

---

 |

* Wd Datuak: Q65934842
* Commonscat Multimedia: San Pedro convent (Agurain)
Greziar mitologian, **Urania** (antzinako grezieraz: Ουρανία, "Zerutiarra"), astronomia eta astrologiaren musa da. Iturri ezberdinen arabera, Uranoren alaba da, amarik gabe izana, edo Zeus eta Mnemosinerena. Urania Linoren ama da, honen aita, Apolo delarik. Musa guztien artean gazteena da.

Ohi, urdinez jantzia irudikatzen da, zerua irudikatzen duen kolorea, beragandik gertu munduaren bola bat izanez, non bere eskuetan daraman konpas batekin posizioak neurtzen dituen. Izar multzo batek eratutako koroa edo diadema bat du, bere mantua ere, izarrez josia dagoelarik. Bere oinetan, matematikako tresna batzuk sakabanatuta daude, arrazoi honegatik, egileren batzuk, modu isilean, matematiken eta zientzia zehatz guztien musatzan hartzen dutelarik.

Bitxikeriak
-----------

Urania, izen arrunta da behatoki astronomikoentzat, Berlin, Zurich, Viena edo Antwerpeko Urania kasu. Tycho Braheren behatoki astronomiko historikoa den Uraniborgi ere ematen dio izena. Talde astronomiko amateur ugariren eta derrigorrez astrologiarekin lotuta egon behar ez duten zenbait talde esoterikoren izenak inspiratu ditu.

Izen bereko beste pertsonaia batzuk
-----------------------------------

* Ozeanideetako bat
* Akteonen zakurretako bat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindiaren 82. araua: Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104002
* Commonscat Multimedia: Urania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 15707571
* BNF: 150693123 (data)
* GND: 124538673
* LCCN: sh86003891
* SUDOC: 241508312
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q104002
* Commonscat Multimedia: Urania

  


| * i
* e
* a
Greziar mitologiaren bederatzi musak |
| --- |
| Erato • Euterpe • Kaliope • Klio • Melpomene • Polimnia • Talia • Terpsikore • Urania |
**Movimiento Sumar** (**SMR**), gehienetan **Sumar** deitua, Espainiako alderdi politiko aurrerakoia da. Yolanda Díazek bultzatu zuen.

2022ko maiatzaren 18an aurkeztu zuten ofizialki. Mugimenduak Espainiako hauteskunde orokorretan parte hartuko duen alderdia izan nahi du. 2023ko maiatzaren 31n, Espainian hauteskundeak aurreratu zirela iragarri ondoren, alderdia alderdi politiko gisa erregistratu zen Espainiako Barne Ministerioaren erregistroan, Movimiento Sumar izenarekin.

2022aren hasieran, Podemosen erabaki batzuek ez zuten Díazen babesa, eta, beraz, haiengandik urruntzea erabaki zuen. Urte bereko azaroaren 13an, Mónica Oltra, Ada Colau, Fátima Hamed eta Mónica García bezalako buruzagi politikoak Valentzian bildu ziren "gainerako politikei" buruz hitz egiteko. Hala ere, Sumarren aurkezpen ofiziala Madrilen egin zen, 2023ko apirilaren 2an.

2023ko ekainaren 9an, ezkerreko alderdiekin hauteskunde-akordio bat iragarri zuen, uztailaren 23ko hauteskunde orokorretara elkarrekin aurkezteko: Ahal Dugu, Ezker Batua, Catalunya en Comú, Compromís, Més per Menorca, Més per Mallorca, Verdes Equo, Chunta Aragonesista, Más País, Más Madrid, Batzarre, Proyecto Drago, Izquierda Asturiana eta Iniciativa del Pueblo Andaluz.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Aduriz, Iñigo.  (2022-05-18). «'Sumar': Yolanda Díaz registra el nombre de su proyecto para llegar a las generales» *El Diario*.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ortiz, Alberto.  (2023-05-30). «Yolanda Díaz registra como partido "Movimiento Sumar" para "facilitar la confluencia"» *El Diario*.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Accidentado acto de Yolanda Díaz y Mónica Oltra en Valencia: transportistas las increpan y lanzan huevos y una joven irrumpe en el acto al grito de "reaccionarias"» *El Mundo* 2021-11-13.
4. ↑   **(Katalanez)** «Podem i Sumar tanquen un acord per a anar junts a les eleccions generals del 23 de juliol» *À Punt Mèdia* 2023-06-09.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q119458764
* Commonscat Multimedia: Sumar (electoral platform)

---

 |

* Wd Datuak: Q119458764
* Commonscat Multimedia: Sumar (electoral platform)