recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hooker konderria** (ingelesez: *Hooker County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mullen da. 2010eko zentsuaren arabera 736 biztanle zituen, Hooker kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hooker konderriak 1.868,58 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,88 ura dira. Beste 1.867,7 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,39 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 736 pertsonetatik 729 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 8 dira. 0 beltzak edo afroamerikarrak. 4 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 0 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489702
* Commonscat Multimedia: Hooker County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147857165
* LCCN: n88187045
* **Lekuak**
* OSM: 1425480
* TGN: 2001361

 |

* Wd Datuak: Q489702
* Commonscat Multimedia: Hooker County, Nebraska
Hidroxilo taldea
**Hidroxilo taldea** oxigeno atomo bat eta hidrogeno atomo batek osatutako talde funtzionala da: OH erroa. Konposatu organiko baten ordezkatzaile bat hidroxilo taldea denean, konposatua alkohola dela esaten da. Talde hau beraz, alkoholen ezaugarri nagusia da, eta –1 karga du, hau da, 1 balentzia du.

Uretan, hidroxidoetan, alkoholetan eta beste gai askotan egoten da. Hidroxiloa duen molekula ez organiko bat (sodio hidroxidoa, NaOH, adibidez) disoluzio batean ioitzen denean, OH erroak karga negatibo bat hartzen du, eta horri hidroxilo ioia deitzen zaio (OH-). Ioi hori izatearen ondorio dira hidroxidoek ur disoluzioetan dituzten tasunak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104116
* Commonscat Multimedia: Hydroxyl group

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4160994-3
* LCCN: sh90004255
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 43176

 |

* Wd Datuak: Q104116
* Commonscat Multimedia: Hydroxyl group
*Ghapama* mahaiera aterata.
**Ghapama** (armenieraz: Ղափամա) Armeniako sukaldaritzako plater tipikoa da, Gabonetako oporretan prestatua, eta osagai nagusia kuia da. Armeniako fruta tipikoekin ondutako kuia-zopa da, kuian bertan zerbitzatzen dena.

Izena
-----

*Ghapama* izenak "Lapiko estalia" esan nahi du armenieraz.

Prestaketa
----------

Kalabazaren barruko zatiak kenduz prestatzen da, eta arroz irakinarekin kozinatua, fruta lehor eta almendra xehatuen barietate bat, xehe-xehe ebakitako sagarrak, abrikota (Armeniako fruta nazionala), aranak eta mahaspasak. Oso ohikoa da eztia eta kanela ehoa edo azukrea nahastea. Kalabaza betea aldez aurretik koipeztatutako plantxa batean jartzen da, bigundu edo egosten den arte. Une horretan, gurinarekin igurzten da, ondoren zerbitzatzeko.

Zerbitzatzerakoan atalka zatitzen da, diametralki, eta irekitako lore baten itxura hartzen du.

Ghapamarekin batera espeziedun tea hartzen da.

Zabalkundea
-----------

Armeniarren diaspora oso zabala da. Mundu guztian aurkitzen dira armeniarren komunitateak eta ohikoa da komunitate horiek gabonen inguruko jaialdietan ghapama kozinatzea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «→ Ghapama (Calabaza Armenia) ↓ MEJORES RECETAS 【2020】» *ComidaArmenia.com* 2020-01-15 (Noiz kontsultatua: 2022-03-15).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Ghapama» *Food* 2015-12-04 (Noiz kontsultatua: 2022-03-15).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Stuffed pumpkin (Ghapama)» *Taste of Beirut* 2020-10-17 (Noiz kontsultatua: 2022-03-15).
4. ↑   **(Ingelesez)** fitnfastrecipes.  (2020-11-24). «Armenian Ghapama, Vegetarian Festive Recipe» *fitnfastrecipes* (Noiz kontsultatua: 2022-03-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3104777
* Commonscat Multimedia: Ghapama

---

 |

* Wd Datuak: Q3104777
* Commonscat Multimedia: Ghapama
**Glorieta Urdina**, Sevillako Maria Luisa Parkean kokatua eta Rodríguez Caso etorbidearen ondoan dagoena, haurren jolasleku bezala abildua izan zen, landaretza ezberdinez inguratua, sarreran dituen bi almezak (*Celtis australis*) kasu. Zumarraren familiako zuhaitz bat da, enbor azal lau eta grisekoa, hosto galkorrekoa, zerratua eta asimetrikoa, hiriko kale askotan landatua dago.

Hibiskoak ere ikus daitezke, gorri, arrosa, laranja edo hori koloreko euren lore koloretsu eta ikusgarriekin. Bi espezie hauei, zelestinak (*Plumbago auriculata*) Judasen arbolak (*Cercis siliquastrum*), Mexikoko palmondoak (*Washingtonia robusta*), datil palmondoak (*Phoenix dactylifera*), Txinako palmondoak (*Trachycarpus fortunei*) aranondo japoniarrak (*Prunus cerasifera*, *Pisardii* barietatea), japoniar arbustuak (*Ligustrum japonicum*), pitosporoak (*Pittosporum tobira*), nandinak (*Nandina domestica*), lantanak (*Lantana camara*), letaniak (*Livistona chinensis*), durantak (*Duranta repens*), eta ezki bat (*Tilia* spp.) gehitzen zaizkie.

Glorietaren ondoan, iturri bat dago, non atsotitzak idatzita zituen bere azulejuak nabarmentzen ziren. Iturriaren zken birmodelazioan, azuleju berrien multzo guztia aldatu zen, fotiniaz (*Photinia glabra*), bi fikusez (*Ficus elastica*) eta aireko bere sustrai erraldoiez inguratua dago. Iturritik gertu, kasuarinak (*Casuarina equisetifolia*), eta beste espezie batzuk aurki daitezke, panpa-lezkak kasu (*Cortaderia selloana*), ailantoak (*Ailanthus altissima*), akantoak (*Acanthus mollis*), erratzak (*Ruscus aculeatus*) eta almez gehiago.

Bere irteeretako batetik, Mario Mendez Bejaranoren Glorietara joaten da, eta, beste batetik, Conchako Glorietara.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8964295

 |

* Wd Datuak: Q8964295
**Goiko listu nukleoa** aurpegi-nerbioarekin erlazionatua dago. Zehazki, pontine tegmentuan kokatua dagoen gara nerbioaren nukleo biszeromotorra da. Alegia, listu nukleoetariko bat da.

* Goiko listu nukleoak (horiz)Goiko listu nukleoak (horiz)

Jatorria
--------

Aurpegi-nerbioaren zuntz eferente parasinpatikoak (zuntz preganglionarrak), zenbait autoreen arabera, aurpegi-nerbioaren zenbait zelula txikitatik sortzen dira. Beste zenbaitek aldiz, formazio erretikularrean (aurpegi nukleoarekiko dortso-mediala) sakabanatutako zenbait zelulen nukleo berezitik sortzen direla baieztatzen dute.

Ibilbidea
---------

Zuntz preganglionar batzuk nerbio petroso nagusiarekin batera bideratzen dira kanal pterigoidean zehar. Bertan nerbio petroso sakoneko zuntz postsinaptikoekin elkartzen dira eta pterigoide kanaleko nerbio izena hartzen dute. Gongoil pterigopalatinoan sinaptatzen dute. Ondoren, zuntz postganglionar, postsinaptiko eta eferenteak garraiatzen dira malko gongoilaetara gongoil mukosoak inerbatzeko (sudur, palatino eta faringekoak).

Zuntz preganglionar parasinpatiko batzuk tinpano korda eta nerbio lingualen bidez garraiatzen dira barailazpiko gongoilera. Ondoren, zuntz postganglionarren (basodilatadore) bidez barailazpiko eta mihiazpiko listu guruinetara garraiatzen dira.

"Malko nukleo" terminoa batzutan goiko listu nukeloaren zati bati erreferentzia egiteko erabiltzen da.

Irudi gehigarriak
-----------------

* Gara nerbioaren nukleoak eskematikoki adieraziak; atzeko ikuspegia. Nerbio motorrak gorriz eta sentsorialak urdinez.Gara nerbioaren nukleoak eskematikoki adieraziak; atzeko ikuspegia. Nerbio motorrak gorriz eta sentsorialak urdinez.
* Gara nerbio motorren jatorrizko nukleoak eskematikoki adierazita; alboko ikuspegia.Gara nerbio motorren jatorrizko nukleoak eskematikoki adierazita; alboko ikuspegia.
* Goiko listu nukleoak anatorama programan urdin argiz adieraziakGoiko listu nukleoak anatorama programan urdin argiz adieraziak

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Artikuluak Gray's Anatomy (1918) liburuaren (20.edizioa)861 orrialdetik lortutako informazioa dauka

Ikus, gainera
-------------

* Beheko listu nukleoa
* Aurpegi-nerbioa
* Gara nerbioa

Kanpo estekak
-------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2004222
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* TA: A14.1.05.413
* FMA: 72482

 |

* Wd Datuak: Q2004222
**Pompas de papel** (euskaraz *Paperezko punpuilak*), Radio Euskadiko kulturari buruzko irratsaio bat da. Kulturaren inguruko arlo guztiak jorratzen ditu: literatura, zinema, antzerkia, komikiak, erakusketak, elkarrizketak eta abar. Félix Linares eta Kike Martín esatariek aurkezten dute.

Irrati kate honetako irratsaio beteranoetako bat da, 1987an sortua izan baitzen. 2012ko azaroaren 28an bere 25. urteurrena bete zuen, hori ospatzeko zuzeneko irratsaioa Bilbo hiriko Bidebarrietako Udal Liburutegian burutu zuten.

Kolaboratzaileak
----------------

Bere ibilbide luzean zehar kolaboratzaile eta esatari ugari izan ditu: Roberto Moso, Jon Uriarte, Patricia Gaztañaga, Manu Narváez, Iñigo Lejarza, Txani Rodríguez, Goizalde Landabaso eta abar.

Emakumeen tertulia
------------------

1990eko hamarkadan munduko bost hirietan bizi edo berriemaileak ziren bost emakumez osatutako orotariko gaiez mintzatzeko tertuliaz osatutako atala ere bazuen: Marili Martínez (Berlin, Berlingo Unibertsitateko irakaslea), Luisa Futuransky (Paris, idazlea), Jan Farley (Edinburgh. Eskoziako BBCeko kazetaria), Josebe Martínez (Kalifornia eta Mexiko, literatur tesiaren egilea) eta Marlene Mericaetxeberria (Erroma, kazetaria).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  'Pompas de Papel' celebra su 25 cumpleaños. 2012ko zaroaren 28a, Eitb.eus **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

* *Pompas de papel*. Radio Euskadi  **(Gaztelaniaz)** **(Ingelesez)**
* *Pompas de papel* irratsaioari buruzko artikulua irakurgai. Bilbao.eus **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070615

 |

* Wd Datuak: Q61070615
***Pomodoro Teknika*** denboraren kudeaketa sistematikoa egiteko metodoa da, Francesco Cirillok garatutakoa 80ko hamarkadaren amaieran. Metodoak erloju bat erabiltzen du denbora banatzeko, tarte bakoitza 25 minutukoa izanik. Tarte bakoitzari pomodoro deritzo, eta hauen artean geldiuneak egingo dira. Teknika hau software garapenean famatua da.

Funtzionamendua
---------------

Oinarrizkoak diren etapak: planifikazioa, jarraipena, erregistroa, prozesua eta ikuskapena.

Planteamenduan, eginbeharrekoei "Gaur egitekoa" zerrenda batean lehentasuna ematen zaie. Honek erabiltzaileei ahalbidetzen die zeregin bakoitzaren denbora estimazio bat egitea.

Jarraitu beharreko bost ataza:

1. Egingo den zeregina aukeratu.
2. Pomodoroa (erlojua edo kronometroa) 25 minututan ipini.
3. Zeregin horretan lan egin erlojuak jo arte eta X bat markatu.
4. 5 minutuko atsedena hartu.
5. Lau pomodoro bakoitzeko atseden luzeago bat hartu (15-20 minutukoa)

Herramintak
-----------

Metodoaren egileak erloju mekaniko bat (sukaldeetan erabili ohi dena), arkatza eta papera erabiltzea sustatzen du. Honen aburuz, erlojua biratzeak erabiltzailearen konfirmazio fisikoa baieztatzen du eta tik-tak soinuek edo amaierako txirrinak lan egiteko egoeran laguntzen du.

Teknikak hainbat software, erloju eta kronometroetan eragina izan du. Hona hemen hainbat software adibide:

| Izena | Sistema Eragilea | Lotura |
| --- | --- | --- |
| Increaser | web | https://increaser.org |
| Un reloj de tomate | Android |  |
| Pomodorium | Windows / MacOS / Linux |  |
| KanbanFlow | web |  |
| Tomighty | Windows / MacOS |  |

Izena
-----

Pomodo Teknikak izen hori dauka Francesco Cirillok bere sukaldean erabiltzen zuen erlojua tomate itxura duen famatu horietakoa zelako. Pomodoro italieraz tomate da.

Erloju mota hau teknikaren logoan agertzen da.

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2091716

 |

* Wd Datuak: Q2091716
*Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Gong (argipena)»*

  

Gong perkusio-tresna
**Gonga** perkusio-tresna da, Txinakoa jatorriz.

Funtsean, metalezko (brontzezkoa, gehienetan) disko bat da, makilaz zein eskuz jotzean dardara egiten duena. Disko horrek ertza bihurtua eta erdian irtengune bat izaten du, baina gong batzuk erabat zapalak dira. Gonga jotzeko erabiltzen den makilaren burua gai bigun batez (feltroa, oihala, zeta) estalita dago. Magia- eta babes-ahalbideak aitortu izan zaizkio gongari eta Txinan, adibidez, goi-mailako bizimoldea eta oparotasuna adierazten du. Gonga dantza, antzerkia eta musika laguntzeko erabili izan da, baita mezuak igortzeko ere. Indonesiako gamelan orkestretako musika-tresna nagusia da. XVIII. mendearen amaieran erabili zen lehendabiziko aldiz orkestra batean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208320
* Commonscat Multimedia: Gongs

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4213985-5
* LCCN: sh91001511
* AAT: 300041905
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q208320
* Commonscat Multimedia: Gongs
Ezaugarriak:  
1 = tee  
2 = ur frontaleko oztopoa  
3 = rough  
4 = mugetatik kanpo  
5 = bunker  
6 = ur-oztopoa  
7 = kalea  
8 = green  
9 = bandera  
10 = zuloa
**Golf zelaia** golfean aritzeko egokitutako zelaia da.
Golfa aire zabaleko belar naturaleko zelai edo kantxa batean egiten da. Kirol askotan ez bezala, golfak ez du joko eremu estandarizaturik. Golf zelai batek azalera zabala hartzen du eta, oro har, 9 edo 18 ibilbide partzialez osatuta dago. Eremu gehienak 18 zulokoak dira. Ibilbide horietako bakoitzaren amaieran zulo bat dago gainazalean, eta hor sartu behar da bola ahalik eta kolpe gutxien emanez; hedaduraz, ibilbide partzial bakoitzari zuloa ere esaten zaio. Zuloek kantxan duten ibilbidearen ordenak bakoitzari izena ematen dio: zuloa 1, zuloa 2, etab. 9 edo 18. zuloraino, kasuaren arabera. Golf zelai batzuetan, zuloei beste izen batzuk ere ematen zaizkie, oroitzapenezkoak, komertzialak edo euren ezaugarriren batetik hartutakoak: zailtasuna, diseinua, lore edo animalien izenak, etab.

Golf ibilaldi bat jokatzeko, 18 zulo osatu behar dira, ezarritako ordena batean. Erreferentzia gisa, golf-zelaiak bi kategoria nagusitan banatzen dira:

* profesionalak: USGAren arauen arabera, 18 zuloen guztizko distantzien batura — horiek irteerako *tee*tako marka beltzak ateratzen direnetik neurtuz — 7.000 yarda (6.400,80 metro) gainditzen dituena da.
* turismokoak: 7.000 yarda (6.400,80 metro) gainditzen ez dituztenak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2012]
2. ↑   Euskaltzaindia. *Golf-zelai.*  in: *Euskaltzandiaren Hiztegia*..
**Rampin zaldizkoa, Rampin zalduna** ere deitua, kurduen motako eskultura bat da, K. a. VI. mendearen erdialdekoa. Eta Atikako tailerretako artista batek zizelkatu zuen. Zaldi gaineko gizon baten eskultura da, artean antzinakoena, eta Greziako aro arkaikoko maisulanetako bat.

Aurkikuntza
-----------

Eskulturaren burua, 1877an aurkitu zen, eta Frantziara eramana izan zen, zaldiaren enborra eta zatiak, 1886an aurkitu ziren bitartean. Bi zatiak Atenasko Akropoliaren (Grezia) hondakinen hegoaldetik zetozen, buruaren, soinaren eta zaldiaren arteko lotura ezagutu ez zen arren, Humphry Payne britainiar arkeologoak 1936an aurkitu zuen arte.

Sinbologia
----------

Estatuak kurduen antzeko ezaugarriak ditu, baina hauek ez bezala, burua pixka bat aldenduta dago. Irudikatuak bizarra du eta, gutxienez, estatuaren zati batzuk polikromatuta zeuden.

Girnaldak, Panheleniar Jokoetako batean garaipen bat lortu zuen zaldizko bat zela adierazten du (agian Pitiar Jokoetatik, koroa haritzezkoa izanez gero, baina ondo bereizten ez denez, Nemeo edo Instmiko jokoetatik ere izan liteke, garaileei apio koroak ematen zizkietenak).

Uste denez, zalduna, elite atenastarreko kide bat izan zitekeen, agian Pisistratoren seme bat, edo Dioskuroak izan zitezkeela dioen teoria ere badago, eskultura, bikote bezala, antzeko beste batekin zizelkatua izan zitekeela susmatzen baita.

Ezaugarriak
-----------

* Egilea: anonimoa (Talleres de Ática).
* Estiloa: Greziako aro arkaikoa.
* Materiala: Lanuzte-marmola polikromia gorriarekin eta beltzarekin.
* Altuera: 108 zentimetro.
* Buruaren altuera: 27 zentimetro.

Kontserbazioa
-------------

Zaldizkoaren burua, modu iraunkorrean, Louvreko Museoan erakusten da 1896tik, Georges Rampinen legatutik datorrena, non 3104 inbentario zenbakia esleitua duen, eta soina, Atenasko Akropoliaren Museoan erakusten da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «The Votives | Acropolis Museum» *www.theacropolismuseum.gr* (Noiz kontsultatua: 2020-05-02).
2. ↑  Louvre Museoa:  (2020ko maiatzaren 2an kontsultatua)
3. ↑   **(Ingelesez)** Magi, Giovanna.  (1998). *The Grand Louvre and the Musee D'Orsay.*  Casa Editrice Bonechi ISBN 978-88-7009-780-1. (Noiz kontsultatua: 2020-05-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q974300
* Commonscat Multimedia: Rampin rider (Louvre, Ma 3104)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 318148997668959870003
* GND: 1127659537

 |

* Wd Datuak: Q974300
* Commonscat Multimedia: Rampin rider (Louvre, Ma 3104)
Etxetik kanpo instalatutako hidromasajeko bainuontzi bat.**Hidromasajeko bainuontzia**k ur epel edo beroz bete daitezkeen bainuontzi mota batzuk dira, hidroterapia, erlaxazio edo atseginerako erabiltzen diren urez betetako bainuontzi handi mota bat dira. Bainuontzi horiek ura mugitzeko sistema bat izaten dute. Batzuek jet indartsuak dituzte masajeak egiteko. "**Jacuzzi**" izen komertzialaz ere ezagutzen dira. 

Bainuontzi tipiko batekin konparatuz, hidromasaje bainuontzi gehienak pertsona batek baino gehiagok batera erabiltzeko diseinatuta egoten dira, eta modelo askok lau pertsona edo gehiagorentzako lekua dute. 

Horrelako bainuontzi asko kanpoan egon ohi dira, nahiz eta etxe barruan ere instalatu daitezkeen. Bainuontzi arrunten eta hidromasajeko bainuontzien arteko beste desberdintasun bat da hidromasajeetarako askotan ez dela ez xaboirik ezta xanpurik ere erabiltzen (nahiz eta modelo askotan erabil daitezkeen, baina sor daitekeen aparraren oso kontuz ibili behar).

Ikus, gainera
-------------

* Bainugela
* *Jacuzzi*
* Sauna

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1936429
* Commonscat Multimedia: Whirlpool baths

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4240058-2
* AAT: 300343457

 |

* Wd Datuak: Q1936429
* Commonscat Multimedia: Whirlpool baths
**Herri Batasun Hautagaitza - Dei Eratzailea**, katalanez: **Candidatura d'Unitat Popular - Crida Constituent**, laburdura: **CUP-CC**, Kataluniako hainbat ezkerreko koalizio bat da. Koalizioa honako alderdi politiko eta erakundeek osatzen dute: Candidatura d'Unitat Popular, Endavant-Osan, Poble Lliure, Arran, Sindicat d'Estudiants dels Països Catalans, Coordinadora Obrera Sindical, Col·lectiu Drassanes, Constituents per la Ruptura, En lluita, Lluita Internacionalista eta Corrent Roig (2015-2016), bai eta tokian tokiko Alternativa d'Esquerres de Cornellà, Alternativa d'Esquerres del Prat, Compromís per Ripollet eta Alternativa Ciutadana de Rubí alderdiak ere.

2015ean eratu zen eta gaur egun Kataluniako Parlamentuan 10 parlamentari ditu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Herri Batasun Hautagaitza - Dei Eratzailea*** |

* Webgune ofiziala **(Katalanez)** **(Gaztelaniaz)** **(Okzitanieraz)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20681747

 |

* Wd Datuak: Q20681747
**Redlandseko Unibertsitatea** Estatu Batuetako Redlands-en (Kalifornia) dagoen unibertsitate pribatua da. Unibertsitateko campus nagusia eta egoitza Los Angelesetik ordu batera mendebaldera dago.

Historia
--------

Bederatzi kide sortzaileek beren lehen eskola eguna ospatu zuten 1909ko irailaren 30ean, 39 ikasle bertaratu ziren eliza baptistan.

1910eko urtarrilaren 27an, Redlandseko Unibertsitateak bere ate fisikoak ireki zituen administrazio eraikina okupatuz. Bekins aretoa eta erretorearen jauregia izan ziren amaitutako beste bi eraikin bakarrak.

1925erako, fakultateak 25 kide zituen, eta ikasleen kopurua 465era hazi zen. Ogasunak hobetu egin ziren, eta, boluntarioen laguntza esanguratsuarekin, Unibertsitateak hamarkada amaierarako 12 eraikin berri eraiki ahal izan zituen. Logela berriak, ikasgelak, liburutegia eta gimnasioa eraiki ziren. 1928rako, Unibertsitatearen zuzkidura 2.592 milioi dolarrekoa zen, garai hartan estatuko laugarrena.

1950eko hamarkadan beste aldaketa batzuk izan ziren. Senidetasun etxeak ezarri ziren lehen aldiz. Lehen doktoregoa 1957an eman zuen, Milton D. Hunnex-ek, Filosofian.

Unibertsitateko ikasleek hainbat eskola eta zentrotan ikasten dute: Arte eta Zientzien Fakultatea (Johnston Center for Integrative Studies, School of Music eta Center for Space Studies barne); Enpresa Eskola (Etengabeko Ikasketen Eskola barne); Hezkuntza Eskola; eta Teologiako Graduondokoen Eskola.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *History and Traditions. University of Redlands.*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1270831
* Commonscat Multimedia: University of Redlands

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145230879
* ISNI: 0000 0001 2177 3860
* LCCN: n83187430

 |

* Wd Datuak: Q1270831
* Commonscat Multimedia: University of Redlands
Holograma bat —identigrama bat— Alemaniako nortasun-txartel batean, segurtasun-neurri gisa
**Holografia** argi-uhinak argazki-xafla lau baten gainean grabaturik objektu baten hiru dimentsioko irudia lortzeko metodoa da. Holografiaren hastapena D. Gabor-ek finkatu zuen 1947an, baina laser-izpia asmatu zen arte ezin izan zen praktikara eraman (1963). Holograma lortzeko, laser-izpi bat bidaltzen zaio objektuari, bi zatitan banatua: erreferentziazko argi sorta zuzenean grabatzen da argazkian, eta bestea, berriz, objektuak islatu ondoren. Argazkian bi sorten arteko interferentzia-tarteak jasotzen dira, bi uhin-sortak fasean iristen diren tarteak, alegia. Holograma horri lehen erabili denaren maiztasun bereko laser izpi bat zuzentzen bazaio, objektuaren hiru dimentsioko irudi bat eratzen da, edozein aldetatik erliebean ikusi eta argazkia atera dakiokeena, alegia. Kreditu-txarteletan, billeteetan eta disko trinkoetan erabiltzen dira, besteak beste.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q527628
* Commonscat Multimedia: Holography

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX526730
* BNF: 11942183z (data)
* GND: 4025643-1
* LCCN: sh85061533
* NKC: ph120785
* AAT: 300053341
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D006696

 |

* Wd Datuak: Q527628
* Commonscat Multimedia: Holography
**Ren**, Antzinako Egiptoko mitologiari dagokionez, pertsona baten izena da, gizakiaren osagai izpiritualetako bat.

*Ren* hitza osatzen duen hieroglifoa, aho baten zeinua "R" eta uhin bat da "N". Hieroglifo honek, sinbolismo handia duela nahiko argi dagoela dirudien arren, ez da bere esanahia argitu, soilik fonetikoa izan daitekeena.

Ren, pertsona batek jaiotzean jasotzen zuen izena zen, baina aldatzen zihoana pertsona hori eboluzionatzen zihoan heinean, honela titulu berriak jasoz. Sarri, Renaren luzapena edo aldaketa, ohore ekintza bat zen, non, pertsonak, egindako zerbaitegatik edo gizarte baldintzaren batengatik onarpena jaso zezakeen.

Rena, pertsona bakoitzarentzako izen bakarra zen, gizakiak hor jarrai zezan ahalbidetzen zuena; hau, bere rena esaten zen bitartean, ez zela hiltzen uste baitzen, hau da, hildakoaren izena ahaztua ez zen bitartean. Honek, faraoiek eta eragin handiko beste pertsonaia batzuk, euren izena mantentzeko ahalegin handi horiek egitearen zergatia azaltzen du, behin eta berriz, eraikitzen zituzten monumentu, hilobi, dokumentuetan idatziz, eta, azaltzen du, baita ere, zergatik damnatio memoriaea zen hain zigor gogorra eurentzat.

Honela, *Arnasen Liburu*ko zati batek, Hilen Liburutik datorren narrazio bat, izenak bizirik jarrai dezan jarraitu beharreko arau zehatzak ditu. Izenen batzuk, Akenaton faraoiarena kasu, inolako arrastorik utzi gabe ezabatuak izan ziren faraoia hil ondoren, faraoiak berak idatzi zuen toki guztietatik, arrazoiren batengatik, pertsona hauek Estatuaren etsaitzat hartuak izan baitziren, eta, beraz, ahaztearekin zigortzea merezi zutenak.

Hieroglifo idazkeran erabilitako kartutxoak, bere barnean idatzitako izena inguratzen duen soka baten irudikapen eskematikoak dira, betierekotasun osorako babestuz, irakurketan akatsik ez egiteko ere balio zuen, izena non hasi eta amaitzen den adieraziz.

Antzinako egiptoarrentzako, honako hauek ziren giza izpirituaren osagaiak: Ib, Ka, Ba, Aj, **Ren** eta Sheut

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3424682

 |

* Wd Datuak: Q3424682
**Riau-riau** Iruñeko Sanferminetako ekitaldi bat zen, non Iruñeko Udalbatzako zinegotziak udaletxetik San Fermin bezperak abesteko San Fermin kaperara joaten ziren segizioan herritarrek Miguel Astrainek konposatu eta *La Pamplonesa* bandak jotzen zuen Astrainen bals ospetsua behin eta berriz abesten zuten, martxa motelduz eta eragotziz. Ekitaldia 1914 urtean abiarazi zen eta 1997 urtera arte ospatu zen. Urte horretan, ekitaldian izandako istiluak zirela eta, segizioa bertan behera utzi zen. Geroztik *Mutilzarra* peñak ekitaldia segiziotik at antolatu du baina 2012 urtean berreskuratu behar zen udalbatzako segizioarekin batera ospatuko zuela adierazi zuen; urte horretan, ordea, istiluak berriz ere gertatu eta bertan behera geratu zen ekitaldia.

Ikus gainera
------------

* Astrainen balsa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5637055

 |

* Wd Datuak: Q5637055


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Iruñea** |
**Riau uhartedia** (indonesieraz: *Kepulauan Riau*) Indonesiako uhartedia da, Sumatraren ekialdean eta Singapur itsasartearen hego-ekialdean kokatua, Hego Txinako itsasoan. Bintan da uharte nagusia (1.866 km²), eta Tanjungpinang hiririk handiena. Nekazaritza da ekonomia jarduera nagusia (arroza, artoa, kopra). Arrantza eta meatzaritza (bauxita eta eztainua) ere garrantzitsuak dira.

Historia
--------

Sumatrako Srivijava inperio budistaren mendean egon zen XIV. mendea arte; XV. mendean musulmanak heldu ziren. 1511. urtean iritsi ziren portugaldarrak eta 1596an herbeheretarrak. Hauen eta britainiarren gutiziapean egon zen XIX. mendean herbeherekoak erabat nagusitu ziren arte. Bigarren Mundu Gerran japoniarrek presondegi bat jarri zuten bertan. 1950ean Indonesiako errepublika berriaren barnean geratu zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016/8/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1190997
* Commonscat Multimedia: Batam

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136164574
* GND: 4312865-8
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1190997
* Commonscat Multimedia: Batam
**Hugo Junkers** (Rheydt (Garai hartan, Prusia, oraingo Westfalia iparraldeko Renanian, 1859ko otsailaren 3a-Gauting (Bavaria), 1935eko otsailaren 3a). Aeronautiko eraikitze lanetan aritu zelako hartu zuen gaur egun arteko ospea.

Hasiera batean, motorrak eta gasen konprimagarritasuna ikastera dedikatu bazen ere, aeronautikan eskua sartzen hasi zen gero eta oso gustuko egin zitzaion. Bere izena daraman kalorimetroa asmatu zuen eta bainugelarako berogailua ere bai.

1910ean, hegazkin faktoria bat sortu zuen Dessauen eta bere izena jarri zion (*Junkers*).

Hugo Junkers eta Henry Ford
1917an, *Junkers J 4* hegazkin blindatua egin zuen eta *J.I Blechesel* militar izena eman zitzaion. Era berean, industria areonautikoan iraultza suposatuko zuen erabat aluminio ondulatuz gaineztatutako lehen abioia ere egin zuen eta, aldi berean, automobil bat, fabrika honetan egindako gailuetan ikurra izango zena.
Bide horri jarraituz, 1927an, gaur egun hain ezaguna zaigun Diesel motorra sartu zuen hegazkinen munduan, eta lehenengo turborreaktoreak ere diseinatu zituen.

 
II. Mundu Gerran, berak sortutako empresak Luftwaffe, abiazio alemana, hornitu zuen, *Ju-52* delakoarekin, hiru motorreko monoplanoa, tropen eta material garraoian erabili ohi zena. Edo *Ju-87*, bonbardatzeko monomotorra, *Stuka* deritzona eta bi motorrez osatutako *Ju-88*a.

1859ko otsailaren 3an, Junkers Gautingen hil zen, Bavarian.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Hugo Junkers*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60363
* Commonscat Multimedia: Hugo Junkers

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 15565666
* ISNI: 0000 0000 2825 760X
* BNF: 11459371j (data)
* GND: 118776525
* LCCN: n86113076
* NKC: xx0141588
* SNAC: w61c9jv5
* SUDOC: 08430085X
* ULAN: 500227907
* BIBSYS: 6048933
* MGP: 196404
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03305/eu\_j\_1139/j1139
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q60363
* Commonscat Multimedia: Hugo Junkers
**Hizkuntzarteko informazio-berreskurapena** (ingelesez, *Cross-language information retrieval (CLIR)*) informazioaren berreskurapenaren atal bat da, erabiltzailearen kontsultaren hizkuntzaz ez dauden dokumentuak eskuratzen dituena. Adibidez, erabiltzaile batek ingelesezko kontsulta eginez, frantsesezko dokumentuak eskuratu ditzake.

Hizkuntza ingeniaritza funtsezkoa da: dokumentuen hizkuntza-errekonozitzaileak, hiztegi eleanitzak eta itzulpen-sistemak funtsezko elementuak izaten baitira. Orokorrean galderen itzulpena da gehien erabiltzen den eredua (dena den testuingurua txikia izan ohi denez zaila da ondo itzultzea), baina dokumentuen itzulpena edo dokumentuen errepresentazio neutroa (Wordnet erabiliz adibidez) izan daitezke beste aukera batzuk (abiadurari begira motelak dira baina azken biak).

Itzulpenaren kalitatea handitu ahala doitasuna handituko da estalduraren galerarik gabe. Kalitate txarreko muturrean hitzez hitzezko itzulpena egitea legoke hiztegietan kontsulta eginda, beste muturrean galdera osoa itzultzea itzulpen automatikoko sistemak aplikatuz, eta tartean itzulpen partzialak egitearen aukera.

Sistema hauen arkitekturan funtsezko urratsak hiru dira:

* Galderaren itzulpena

* Informazioaren berreskurapeneko sistemak hainbat hizkuntzatarako (IR).

* Dokumentuen itzulpena

Azken urratsa hautazkoa izan daiteke, sistema batzuek aurkitutako dokumentuak jatorrizko hizkuntzan aurkezten dizkiote
erabiltzaileari.

Hainbat teknika garatu izan dira beste hizkuntza batean dauden dokumentu erlazionatuak bilatzeko: dokumentuen sailkapen semantikoa, dokumentuen arteko antzekotasun semantikoa neurtzea, entitate edo terminoetan oinarritutako dokumentu multzokatzea (clustering)...

Euskara ere lantzen duen Dokusare sistema garatu du Elhuyarrek. 

Honen inguruko lehen tailerra Zurichen burutu zen, SIGIR-96 izeneko konferentzian. Bertako aurkezpenak *Cross-Language Information Retrieval* (Grefenstette, ed; Kluwer, 1998) ISBN 0-7923-8122-X liburuan daude. Hauek urtero burutu ziren 2000. urtera arte, Cross Language Evaluation Forum (CLEF) barnean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Dokusare (CLIR)[*Betiko hautsitako esteka*] Euskarazko testuak ere lantzen dituen CLIR aplikazioa.

Ikus, gainera
-------------

* Cross Language Evaluation Forum
* Informazioaren berreskurapena

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Cross-Language Evaluation Forum (CLEF)
* **(Ingelesez)** Hizkuntzarteko informazio-berreskurapenerako baliabideak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q986551

 |

* Wd Datuak: Q986551
**Hizkuntzalaritza klinikoa** hizkuntzalaritzaren azpi-diziplina da, hizkuntzalaritzaren teoria logopedian aplikatzen dena. Hizkuntzalaritza klinikoa, hizkuntza desgaitasunak deskribatzeko, analizatzeko eta tratatzeko hizkuntzalaritza aplikatuaren adar bat da. Komunikazio-arazoen azterketa hizkuntzalaritza esparruan oso garrantzitsua da, hizkuntza eta hizkuntzaren teoria ulertzeko.

International Clinical Phonetics and Linguistics Association gai hori aztertzen duen erakunde ez-ofiziala da, 1991an sortu zena. *Clinical Linguistics and Phonetics* aldizkaria gaiari buruzko aldizkaririk garrantzitsuena da eta Martin J. Ball-ek eratu zuen.

Hizkuntzalaritza klinikoko profesionalek logopedia sailetan edo hizkuntzalaritza arloetan egiten dute lan. Haien ikerketekin hizkuntza-arazoak ebaluatzea, tratatzea eta analizatzea dute helburu, hizkuntzalaritza-teoria formalak eskainiz. Hizkuntzalaritza klinikoa jorratzen duten aldizkari gehienek hizkuntzalaritza ingelesean zentratzen diren, badago mugimendu bat beste hizkuntzak ere tratatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    ISSN 0269-9206..

Kanpo estekak
-------------

* Crystal, David "Iragana, Oraina eta Etorkizuna Kliniko Hizkuntzalaritza" (pdf)
* Crystal, David "Hizkuntzalaritza Klinikoa" (pdf)
* Journal of Clinical Hizkuntzalaritza eta Fonetika
* Europako Master Hizkuntzalaritza Klinikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q695236
* **Identifikadoreak**
* GND: 4715667-3

 |

* Wd Datuak: Q695236
**Ramadana** (arabieraz رمضان, *ramaḍān*) islamdar egutegiaren bederatzigarren hilabetea da. 30 egunez osatua dago. Hilabete honetan Alak Mahomari korana bidali ziola oroitzen dute musulmanek.

Islamiarrentzat hilabete sakratua da, ospakizunezkoa baina Alarekiko sakrifiziozkoa ere. Egunez jatea, alkohola edatea, erretzea eta baita sexu harremanak izatea ere debekatua dute. Bakarrik gauean jan dezakete hilabetea irauten duen bitartean. Baraualdiak 06:00etatik eta 20:30etara irauten du gutxi gorabehera, eta tarte horretan, egunean 5 otoitzaldi egin behar dituzte.

Iluntzean jatordu handia egiten da eta, eguna argitu aurretik, gosari handia egiten da.

Osasun arazo larriak izan ezean, musulman guztiek egin behar dute urtero. Hala ere, ezustekoz, arauak betetzen ez badituzte, egun hori berreskuratu beharko dute geroago, ramadana bukatzean.

Ramadan osteko lehenengo egunean jai handia ospatzen da jateko berezi eta gozoki ugarirekin.

Ramadana gregoriotar egutegian
------------------------------

Islamdar egutegia ilargiaren araberakoa denez, urtea eguzkiaren araberakoa den gregoriotar egutegia baino 15 egun laburragoa da. Horrexegatik ramadana ez da urtero gregoriotar egutegiko egun berean hasten. Azken urteetako ramadana data hauetan da:

* Hejiraren 1427. urteko ramadana: 2006ko irailaren 23tik urriaren 22ra
* Hejiraren 1428. urteko ramadana: 2007ko irailaren 12tik urriaren 11ra.
* Hejiraren 1429. urteko ramadana: 2008ko irailaren 1etik irailaren 30era.
* Hejiraren 1430. urteko ramadana: 2009ko abuztuaren 22tik irailaren 21era.
* Hejiraren 1431. urteko ramadana: 2010eko abuztuaren 11tik irailaren 10era.

Iksu, baita ere
---------------

* Ramadan baraualdia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8867089
* Commonscat Multimedia: Ramadan

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4176910-7
* LCCN: sh85111271

 |

* Wd Datuak: Q8867089
* Commonscat Multimedia: Ramadan


| * i
* e
* a
Islamiar egutegiaren hilabeteak |
| --- |
| Muharram • Safar • Rabi' I • Rabi' II • Jumada I • Jumada II • Rajab • Sha'aban • Ramadan • Shawwal • Dhu al-Qi'dah • Dhu al-Hijjah |
**Hiztegi espezializatuak** edo **hiztegi berezituak** jakintza zehatz batera zuzentzen diren hiztegiak dira. Terminologia berezia izaten da eta lexiko hau ez da normalean erabiltzen diren hiztegietan agertzen, edo ez bere osotasunean; arazo horri aurre egiteko hiztegi bereziak osatu behar dira. Dagoeneko, badaude horrelako lanetan aritzen diren erakundeak; adibidez, 1977an UZEI sortu zen euskara berritu eta mundu modernora zabaltzeko eta euskararen erabilera arlo berrietan zabaltzeko asmoz. Euskalterm terminologia-bankua aurkitu daiteke bere baitan. Arlo desberdinetan hitz bakoitzak duen erabilera bilatu daiteke bost hizkuntza desberdinetan: euskara, gaztelania, frantsesa, ingelesa eta latina.

Mota honetako lanak oso erabilgarriak dira. Itzulpenak egiten direnean gerta daitekeen arazoetako bat da itzultzaileek terminologia zehatza ez ezagutzea eta horretarako oso baliagarriak dira hiztegi berezituak. Honen adibide dugu epaitegietan epaiak euskaraz jasotzeko aukera dela eta, gerta liteke beste aldeak gaztelania erabiltzea eta horretarako itzultzaile bat erabiliko da, baina itzultzaile hori zuzenbidean aditua ez den heinean ez du epaitegietako terminologia berezia ezagutuko.

Ikus, gainera
-------------

* Hiztegigintza berezitua

Kanpo estekak
-------------

* UZEI
* Euskalterm

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1391417
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300026228

 |

* Wd Datuak: Q1391417
**Ralph Stafford** (1301ko irailaren 24a - 1372ko abuztuaren 31) Ingalaterrako noblea izan zen, Staffordeko kondea, Edmund Stafforden eta Margaret Bassetten semea. Ehun Urteko Gerran parte hartu zuen militar nabarmena izan zen.

Bizitza
-------

Stafford zaldun izendatu zuten 1327an eta handik gutxira eskoziarren aurka borrokatu zen. Eduardo III.a Ingalaterrakoaren askapenean parte hartzeak, Roger Mortimer Marcheko kondearen agindupean, erregearen esker ona lortzeko balio izan zion. 1332ko udan Staffordshiren bakearen komisionatu izendatua izan zen, eta atzerrian errege zerbitzuetan aritu zen Hugh Audleykoarekin batera, Gloucesterreko kondea zena. Era berean, Eskoziaren aurkako borroketan parte hartu zuen berriz ere, Dupplin Moorreko guduan arkulariak gidatuz, 1332. urteko abuztuaren 11n.

1336ko azaroaren 29an Legebiltzarrera deitu zuten idatziz, eta 1350era arte egon zen bertan. Bere karrera militarrak jarraitu zuen, Eduardo erregeak Frantziara aholkulari bezala lagunduz 1338an, eta Sluyseko itsas guduan egon zen 1340ko ekainaren 24an. Bresteko setioan eta Morlaixeko setioan ere borrokatu zuen. Vannesen harrapatu zuten, baina garaiz askatu zuten Malestroiten su-eten bat negoziatzeko.

1341eko urtarrilaren 6an Errege Etxeko maiordomo izendatua izan zen, baina kargu horri uko egin zion 1345eko martxoaren 29an Akitaniako seneskal kargua hartu zuenean, Frantzian, non urtebete inguru eman zuen. Auberocheko guduan parte hartu zuen, Aiguillongo setioan, Barfleurren eginiko eraso batean eta ingelesen garaipenean Crecyko guduan, 1346ko abuztuaren 26an. Gainera, Galtzariaren Ordenako zaldun izendatu zuten.

1347ko azaroan, aitaginarreba hil ondoren, bere jabetzak hartu zituen erregeari zergarik ordaindu gabe, Ralph eta erregearen arteko harreman hurbila adierazten duena. Horrela, gizon aberatsa bihurtzen zen bere jabetzei eta Frantzian egindako kanpainetatik lortutako irabaziei esker.

Eduardo III.ak, bere gerrako kapitainentzako sari bezala eta erretiroa hartzeko bere urtearen ospakizun bezala, pare-duintasunez titulu berri batzuk sortu zituen, Ralphek Staffordeko lehen kondearen titulua jaso zuelarik 1350eko martxoaren 5ean, baita urtero 1.000 markoko errenta bat ere. Gainera, Henrike Grosmontekoa ordezkatu zuen, Lancasterreko dukea erregearen teniente bezala Gaskonian, baina, ondoren, Eduardo Printze Beltzak ordezkatu zuen.

Komandante militar bezala balio izan zuen hirurogei urte zituenean ere, eta honen adibide bezala 1361ean Frantziara eta Irlandara bidalia izan zela, Leonel Anbereskoarekin batera, errege kontrola berrezartzeko helburuarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Person Page» *thepeerage.com* (Noiz kontsultatua: 2020-09-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q942577
* Commonscat Multimedia: Ralph de Stafford, 1st Earl of Stafford

---

 |

* Wd Datuak: Q942577
* Commonscat Multimedia: Ralph de Stafford, 1st Earl of Stafford
**Rías Baixas** izena hartzen dute Portugalgo mugatik Fisterraraino (Espainia) dauden itsasadarrek. Ingurune honek Pontevedrako probintziaren kostalde osoa eta Coruñakoaren hegoaldeko zatia.

Itsasadarrak
------------

Bost itsas ahoek osatzen dute ingurualde hau, iparraldetik hegoaldera:

1. Corcubióngo itsasadarra.
2. Muros eta Noiako itsasadarra.
3. Arousako itsasadarra.
4. Pontevedrako itsasadarra.
5. Vigoko itsasadarra.

Horiekin batera, Aldángo itsasadarra eta Baionako itsasadarra daude, badia edo senaditzat jotzen direnak.

Eskualdeak
----------

Iparraldetik hegoaldera ingurune honek eskualde hauek barne hartzen ditu: Fisterra, Muros, Noia, Barbanza, O Salnés, Pontevedra, O Morrazo, Vigo eta O Baixo Miño.

Uharteak
--------

* Arousako uhartea
* Cíes uharteak
* Ons uharteak

Albariño
--------

"Rias Baixas" izeneko jatorrizko izendapena dauka ingurune honetako albariño ardoak 1988tik, arlo honetan O Salnés eskualde nagusia izanda.

Ikus, gainera
-------------

* Galiziako geografia
* Rias Altas
* Rias Medias

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Turismo informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1482982
* Commonscat Multimedia: Rías Baixas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 249437075
* GND: 7625269-3
* **Lekuak**
* TGN: 7323955

 |

* Wd Datuak: Q1482982
* Commonscat Multimedia: Rías Baixas
**Herkulesen leizeak** Marokoko Tanger hiritik gertu daude, hiriaren mendebaldetik hamalau kilometrotara, Espartel lurmuturretik bost kilometrotara. Leize hauek, naturalak jatorriz baina denboraz gizakiak moldatuak, benetan ikusgarriak izanik, Tanger inguruko interes turistikoaren gune garrantzitsua dira.

Deskribapena
------------

Leizeek bi sarrera dituzte: bat lehorrera begira, bestea itsasora. Bigarren horrek buruz behera jarritako Afrikako mapa baten irudia ematen du. Berezko leizeak historikoki gizakien eskuz handituak izan dira: berebereek handik harriak atera egin zituzten etxeak zein errotak egiteko. Horren ondorioz gaur egungo leizeak jatorrizkoak baino dezente handiagoak dira. Bitxikeria bezala, leize barruan inguruko artisauen salmenta-postuak ikus daitezkeela esan dezakegu.

Historia
--------

Intereseko data batzuk:

* K. a. 6.000 urte: neoliton giza-babeslekua
* 1878: leizearen aurkikuntza dokumentatua
* XX. mendeko lehen hamarkadan prostituziorako erabili zen
* 1920: publikoari ireki zitzaizkion
* 1952: herriko ondarea izendatu zitzaien
* 1982: elektrizitate instalazioa egin zen
* 1995ko urriaren 23an Def Leppard rock taldeak kontzertua eskaini zuen leize hauetan. Kontzertu horri esker taldeak *Guinness Book of World Record* liburuan sartu zen, hiru kontzertu hiru kontinentetan eman ondoren: Tanger, Vancouver eta Londres.

Mitologia
---------

Mitologiaren arabera, leize hauetan Herkulesek haren 11. lanari ekin baino lehen atseden hartu zuen. Lan hori hesperideen lorategiko urrezko sagarrak biltzea zen. Beste iturrien arabera atseden hori 12.a, hau da, azkena bukatu ondoren hartu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. 1 2
3. ↑ . 2014ko irailaren 21an ikusita.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Turismo informazioa.
* **(Gaztelaniaz)** Bideo laburra.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12244393
* Commonscat Multimedia: Caves of Hercules, Tanger

---

 |

* Wd Datuak: Q12244393
* Commonscat Multimedia: Caves of Hercules, Tanger
**Hiromi Itoh**,  japonieraz 伊藤 大海, (Hokkaido, 1997ko abuztuaren 31a), beisbolean lehiatzen den kirolari japoniarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen Japoniako taldearekin, AEB eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Kōyō Aoyagi, Suguru Iwazaki, Masato Morishita, Hiromi Itoh, Yoshinobu Yamamoto, Masahiro Tanaka, Yasuaki Yamasaki, Ryoji Kuribayashi, Yūdai Ōno, Kodai Senga, Kaima Taira, Ryutaro Umeno, Takuya Kai, Tetsuto Yamada, Sōsuke Genda, Hideto Asamura, Ryosuke Kikuchi, Hayato Sakamoto, Munetaka Murakami, Kensuke Kondo, Yuki Yanagita, Ryoya Kurihara, Masataka Yoshida eta Seiya Suzuki-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Hiromi Itoh *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q102246676
* Commonscat Multimedia: Hiromi Itoh

---

 |

* Wd Datuak: Q102246676
* Commonscat Multimedia: Hiromi Itoh
*Lasiommata maera* tximeletak hill-toppinga egiten du ugalketa garaian.
Makaon tximeletak ere hill-toppinga egiten du.
**Hill-topping** hainbat intsektuk ugaltzeko duten portaera berezia azaltzen duen kontzeptua da. Intsektu arrek gorantz egiten dute hegan eta altueraren araberako ugalketa hautespena gertatzen da. Tximeletatan ikusi da batez ere, baina burruntzien, erlastarren, liztorren, kakalardoen eta eulien espezie batzuek ere egiten dute.

Deskribapena
------------

Intsektu arrek gorantz egiten dute hegan eta muino baten tontorrera edo zuhaitz garaienaren puntara iristean bertan gelditzen dira. Haien artean lehiaketa sortzen da eremu onenak eskuratu eta lurraldeak osatzeko. Ondoren emeak hasten dira gorantz hegan. Dirudienez garaiera handienean dagoen arra da desiratuena, indartsuena dela kontsideratzen baitute, eta beraz genetikoki egokiena izango dela.

Barreiatuta bizi diren tximeleta espezie bakartientzat estrategia egokia da eremu batean kontzentratzeko aukera ematen dielako eta horrela ugalketaren arrakasta ziurtatzen delako.

Zuhaitz altuetan gertatzen loraldia egon liteke portaera honen oinarrian.

Bitxikeria
----------

*Acraea* generoko hainbat espezietako arrak *Wolbachia* bakterioak infektatzen dituenean emeek gorantz egiten dute baina ez dute arrik aurkitzen eta ez da ernalketarik gertatzen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   **(Ingelesez)** rcannon992.  (2020-02-29). «Love in high place: hilltopping butterflies» *Ray Cannon's nature notes* (Noiz kontsultatua: 2023-05-09).
2. ↑   Alcock, J..  (1987). *Leks and hilltopping in insects.*  J. Nat. Hist.21:, 319-328 or..
3. ↑   Jiggins, Francis M..  (2002). *Widespread ‘hilltopping’ in Acraea butterflies and the origin of sex-role-reversed swarming in Acraea encedon and A. encedana.*  Afr. J. Ecol. 40:, 228-231 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1526507

 |

* Wd Datuak: Q1526507