recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bilbadura baten ilustrazioa, in *Lexikon der gesamten Technik* (1904)
**Bilbadura** eraikuntza teknika bat da, elkarri lotutako edo bilbatuz bezala elkartutako zurezko atalez egina. Egitura nagusia zurezkoa bada ere, betelana beste material batekoa izan ohi da, eskura dauden gaien arabera: adreilua, harlangaitza, lurra, lastoa eta abar.

Euskal Herrian oso ohikoak dira zurbeso ageriko etxeak arkitektura tradizionalean, batez ere lehengo solairutik gorako eraikuntza egitean.

Euskal Herria
-------------

* Bilbadura ageriko baserria (Lezo)Bilbadura ageriko baserria (Lezo)
* Zurbeso ageriko etxea, adreiluzko betelanarekin (Larresoro)Zurbeso ageriko etxea, adreiluzko betelanarekin (Larresoro)
* Goiko solairuan bilbadura agerian duen dorretxea (Orozko)Goiko solairuan bilbadura agerian duen dorretxea (Orozko)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q629000
* Commonscat Multimedia: Timber framing

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300111619
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q629000
* Commonscat Multimedia: Timber framing
**Biztanleria Aktiboaren Inkesta** (**BAI**) aldian-aldian egiten da Espainiako Estatuan, langabezian zenbat jende dagoen eta langabeziako tasa zenbatekoa den jakiteko. Lanaren Nazioarteko Erakundearen (LANE) arabera, lantokia duten eta lantoki bila dabiltzan guztiak dira biztanleria aktiboa.

Biztanleria aktiboa populazio osoari buruz neur daiteke, edo, zorrozkiago, lanerako adinean dagoen populazioaren zatia hartuz oinarritzat. Biztanleria Aktiboaren Inkesten bidez ikertzen dira baita ere jarduera-tasa eta biztanleria aktiboaren beste ezaugarri batzuk, interesgarriak baitira egoera ekonomikoaren analisietarako eta politika ekonomikoaren erabakietarako.

Espainiako Estatuan, hiru hilean behin egiten ditu Estatistikako Institutu Nazionalak (INE), eta informazio orokorra, sektorekakoa, sexukakoa, adinkakoa, komunitate autonomikokoa eta probintziakakoa ateratzen du. BAIren bitartez bideratutako estatistika, fidagarriena jotzen da langabeziako tasak zehatz-mehatz jakiteko. Horregatik, ezberdina da Enpleguko Institutu Nazionalak (INEM) hilean-hilean ematen dituen langabeziako datuen aldean. Espainiako Laneko Ministerioari lotutako erakunde publiko hori, langabeziak izandako estatistikez gain, enplegurako programei eta bulegoei buruzko guztiaz arduratzen da.

Erreferentzia
-------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [1999]
2. ↑  Euskalterm: [Laburtzapenak Hiztegia] [2009]
3. ↑  CC-BY-SA  *Argia*, 2004-10-10

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6467417
* Commonscat Multimedia: Unemployment rate maps of the European Union

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 4975

 |

* Wd Datuak: Q6467417
* Commonscat Multimedia: Unemployment rate maps of the European Union
**Britainiar deskontua** edo **britainiar txekea** Europar Batasuneko konpentsazio mekanismoa da. 1984an Margaret Thatcherrek negoziatua eta Erresuma Batuari 5.000 miloi euro inguru ematen dizkiona. Deskontu honen argudio nagusia Nekazaritza Politika Bateratuak Europar Batasuneko aurrekontuen zati handi bat hartzen duela eta britainiarrak etekin gutxi ateratzen dute bertatik batez ere nekazaritza sektorearen irabazia gordinak estatuaren irabazi gordinen barruan duen proportzioa oso baxua delako. Jakina denez nekazari produktu hauek *Commonwealth* delakotik lortzen dituztelako.

Deskontuaren kantitatea Erresuma Batuak, Europar Batasunarekiko defizit fiskalaren 2/3 dira gutxi gorabehera. Hau da, Erresuma Batuak Europar Batasunaren aurrekontuetarako ematen duen diru kopurutik, Europar Batasunetik lortzen dituen transferentzia eta zerbitzuen kantitatea kenduz agertzen den emaitzaren 2/3-ak.

Historia
--------

1980ko hamarkadan Erresuma Batua ekonomikoki ahula zen baina Europar Batasunari diru gehien ematen zuen herrialdeen artean zegoen eta horrek britainiarrak konpentsazio mota batera heldu beharra zegoela pentsatzera bultzatu zituen Deskontu britainiarra delakoa asmatuz.

2003an adibidez, Erresuma Batuak 13.000 milioi euro baino zertxobait gehiago eman zizkion Europar Batasuneko aurrekontuei. Europako diru publikotik 6.000 milioi hartu zituen, beraz Erresumako laguntza garbia 7 mila milioi eurokoa izan zen. Baina bestalde, deskontu britainiarra 4.600 milioietara iritsi zen.

Gaur egun Nekazaritza Politika Bateratuarentzat aurrekontuen %40 gordetzen da, deskontu britainiarra onartu zenean nekazaritzarentzako laguntzek aurrekontuen %75 hartzen zuten. Erresuma Batuak lortzen duen laguntza hau Europar Batasunean dagoen eztabaida handienetakoa da eta batez ere Frantzia eta Alemania dauzka kontran.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Blairren proposamen berria ez dute nahikotzat jo estatu kideek» *Berria* 2005-12-15.[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q918110

 |

* Wd Datuak: Q918110
**Boloniako Automobil Erakusketa** (Boloniako *Motor* Show izenez ere ezaguna), automobilak eta motozikletak erakusteari eskainitako urteroko lehiaketa bat zen, OICAk aitortua. 1976tik 2017ra antolatu zen Boloniako erakustazokako instalazioetan, eta abenduko lehen hamar egunetan egiten zen.

Historia
--------

Lehiaketa Mario Zodiaco boloniarrak asmatu eta sortu zuen, gazteentzako eta emakumeentzako oso interesgarriak ez ziren Turingo Automobil Erakusketaren eta Genevako Automobil Erakusketaren alternatiba eskaini nahi izan zuena. Zodiacok enpresa bat sortu zuen Sandro Munari eta Giacomo Agostinirekin batera, 1976an egin zen Automobil Erakusketa berria kudeatu eta sustatzeko.

1980ko edizioaren ostean, Alfredo Cazzolari saldu zizkion eskubide guztiak, eta honek, bere "Promotor" enpresaren bitartez, bere gain hartu zuen erakundea 2006ko ediziora arte. 2007an "Promotor" GI Events talde frantsesari saldu zioten.

Ekitaldiaren iraupena astebete pasatxokoa izan zen, eta munduko auto eta moto ekoizle nagusiak egon ohi ziren, euren erakusketa guneekin.

Bi eta lau gurpiletako pertsona ospetsu ugarik ere parte hartu zuten Automobil Erakusketan. Izan ere, ekitaldia ezaguna zen azken modeloen eta etorkizuneko ekoizpen-prototipoen aurkezpenagatik ez ezik, pabilioietatik kanpo lehiaketak eta ikuskizunak antolatzen ziren zirkuituak egoteagatik ere. Nazioarteko mailan, automobilgintzaren munduarekin lotutako ia kirol guztien presentzia bildu zuen, 1 Formulatik hasi eta rallyetaraino.

1988 eta 1996 artean 1 Formulako Indoor Trofeoa hartu zuen.

2013ko urrian, urte horretako edizioa bertan behera geratuko zela iragarri zen, automobilgintzaren sektorean izandako zailtasunengatik. 

Ekitaldia 2014an berreskuratu zen, abenduaren 6tik 14ra bitartean ospatu zen. 2015eko azaroan urte bereko edizioa bertan behera geratuko zela jakinarazi zuten. 

Boloniako ekitaldiaren 2016ko edizioa abenduaren 3tik 11ra egin zen  eta GL Events-en eskubide guztiak eskuratu zituen Boloniako Erakustazokak zuzenean antolatutako lehen edizioa izan zen.

Azken edizioetako galera handien ostean, 2018ko edizioa, hasiera batean iraupen murriztuarekin iragarria, bertan behera geratu zen. Irailaren 25ean egindako prentsaurrekoan, formatu, data eta leku aldaketa erabateko berri eman zen. 2019ko maiatzaren 16tik 19ra bitartean antolatutako Modenako Erakustazoka, Modenako Autodromoa eta probintziako motor munduarekin zerikusia duten museo ezberdinen artean banatutako jaialdi berri batek ordezkatu zuen Automobil Erakusketa historikoa Modena hirian, *Motor Valley Fest* izenpean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Madonia, Marco. *Annullato il Motor Show C'è l'ipotesi Milano.* .
2. ↑    *Ufficiale: il Motor Show slitta al 2016.* .
3. ↑    *Motor Show 2016: i biglietti sono on-line.* .
4. ↑    *Motor Valley Fest Modena: programma, date, info kermesse.* .

Kanpo estekak
-------------

* *Prima edizione del Motor Show.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1187361
* Commonscat Multimedia: Motor Show Bologna

---

 |

* Wd Datuak: Q1187361
* Commonscat Multimedia: Motor Show Bologna
Britainiar uharteen Euler diagrama.
**Britainiar uharteak** Europa mendebaldeko uhartedi bat da, Britainia Handia, Irlandako uhartea eta zenbait uharte txikiz osatua. Europa kontinentetik itsasoek banatzen dute: Ipar Itsasoak ekialdean eta Mantxako kanalak hegoaldean. Ipar eta mendebaldean Ozeano Atlantikoa dute.

Bi estatu burujabe kokatzen dira uharteetan: Erresuma Batua eta Irlandako Errepublika. Uhartedian Man uhartea ere badago, baina Erresuma Batuko koroaren menpekoa da. Irlandako Errepublika Europar Batasuneko kide da.

Irlandan ez da erabiltzen *Britainiar uharteak* terminoa, Irlanda ez baita Erresuma Batuaren zatia, eta kutsu politikotzat jotzen baitute, ez bakarrik geologikotzat.

Uhartedia osatzen duten uharteak
--------------------------------

### Britainia Handia

Europa eta uhartediko irlarik handiena da (219.000 km2). Eskozia, Ingalaterra eta Gales herrialdeak barne hartzen ditu.

### Irlanda uhartea

84.412 km2-rekin Europako hirugarren irlarik handiena da, Britainia Handia eta Islandia ondoren.

Irlandako Errepublikak eta Ipar Irlandak osatzen dute.

### Beste batzuk

* Hebridak (ia 6.500 km2): Eskoziako ipar-mendebaldean kokaturik daude. Lewis eta Harris (2.225 km2) eta Skye (1.666 km2) irlarik handienak dira.
* Shetlandak (1.466 km2): Eskozia eta Norvegiaren artean daude.
* Orkadak (990 km2): Eskoziaren iparraldean daude.
* Ynys Môn (714 km2): Galesen ipar-mendebaldean dago.
* Man ( 572 km2): Irlanda eta Ingalaterra artean kokaturik dago.
* Wight (380 km2): Ingalaterraren hegoaldean dago.

Uharteditik at
--------------

Anglo-normandiar uharteak ez dira uhartedi honen parte, Frantziako kostaldean kokatzen baitira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *159. araua.*  Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-12-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38272
* Commonscat Multimedia: British Isles

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 237264765
* GND: 4090131-2
* NKC: ge789397
* NARA: 10036984
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1009896

 |

* Wd Datuak: Q38272
* Commonscat Multimedia: British Isles
**Bollons uhartea** (ingelesez: *Bollons Island*) Zeelanda Berriko Antipoda uhartedian dagoen uharte txikiena da. Hala ere, Antipoda uhartearen atzean dagoen taldeko bigarren uharterik handiena da.

Geografia
---------

Uhartea gutxi gorabehera ilgoraren formakoa da. 2 km2-ko azalera du. Multzoaren ipar-ekialdean dago, Antipoda uhartetik 1,2 kilometroko zabaleko itsasartea bereizita. Oso gertu txikiagoa den Archway uhartea dago.

Historia
--------

Uharteak John Bollons itsasgizonaren izena darama. BirdLife International erakundearen arabera Hegaztien kontserbaziorako gune garrantzitsua da, Antipoda uhartedi osoa bezala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Taylor, Rowley, (2006) *Straight Through from London, the Antipodes and Bounty Islands, New Zealand*. Christchurch: Heritage Expeditions New Zealand Ltd. ISBN 0-473-10650-7.

Kanpo estekak
-------------

* Uhartearen mapa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q891471

 |

* Wd Datuak: Q891471
**Bollinger konderria** (ingelesez: *Bollinger County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Marble Hill da. 2010eko zentsuaren arabera 12.363 biztanle zituen, Bollinger kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bollinger konderriak 1.608,9 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,53 ura dira. Beste 1.600,37 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,68 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.363 pertsonetatik 12.135 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 98 dira. 32 beltzak edo afroamerikarrak. 73 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 26 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 93 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484624
* Commonscat Multimedia: Bollinger County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145482380
* LCCN: n85146027
* **Lekuak**
* OSM: 1180439
* TGN: 2001174

 |

* Wd Datuak: Q484624
* Commonscat Multimedia: Bollinger County, Missouri
Hainbat gertakizunen **bilketak** bilketan barneratzen diren gertakizunetako bat gutxienez gertatzea adierazten du. Gertakizunak {\displaystyle \cap } (*edo*) ikurraren bitartez lotuz adierazten da bilketa.

**Bilketa baten probabilitatea** kalkulatzeko erregela ezberdina da gertakizunak bateragarriak diren edo ez. Bateragarritasun kontzeptuari buruz gehiago jakiteko, ikus Gertakizun.

Gertakizun bateraezinak
-----------------------

{\displaystyle A\_{1},A\_{2},...A\_{n}} gertakizun bateraezinak badira, bilduraren probabilitatea honela kalkulatzen da:

  

{\displaystyle P(A\_{1}\cup A\_{2}\cup \cdots \cup A\_{n})=P(A\_{1})+P(A\_{2})+\cdots +P(A\_{n})}

Gertakizun bateragarriak
------------------------

**Barneratze-kanporatze erregela** delakoa erabiltzen da kasu honetan.

{\displaystyle A\_{1},A\_{2}} gertakizunak bateragarriak badira, bilketaren probabilitatea honela kalkulatzen da:

  

{\displaystyle P(A\_{1}\cup A\_{2})=P(A\_{1})+P(A\_{2})-P(A\_{1}\cap A\_{2})}

  

Hiru gertakizunen kasuan, {\displaystyle A\_{1},A\_{2},A\_{3}} bateragarriak badira, honela kalkulatzen da bilketaren probabilitatea:

{\displaystyle P(A\_{1}\cup A\_{2}\cup A\_{3})=}

{\displaystyle =P(A\_{1})+P(A\_{2})+P(A\_{3})-P(A\_{1}\cap A\_{2})-P(A\_{1}\cap A\_{3})-P(A\_{2}\cap A\_{3})+P(A\_{1}\cap A\_{2}\cap A\_{3})}

Frogapena
---------

Inklusio-esklusio printzipioa frogatzeko, lehenik eta behin,

  

Funtzio adierazleetarako. Erakuts dezagun A taldearekin A1,... An multzoen bildura. Orduan

  

Izan ere, bi kideak deuseztatu egiten dira x ez bada Akoa, eta x horietako batekoa bada, demagun Am, orduan dagokion *m* faktorea deuseztatu egingo litzateke. Eskuineko produktua hedatuz, eskatutako berdintasuna lortzen da.

**(\*)** **erabilera:** Multzoen kardinalekin inklusio-esklusio printzipioa frogatzeko, batu (\*) batez ere x ekuazioa A1... An -ren loturatik. Bertsio erabilia probabilitatean deribatzeko, hartu hemen (\*). Oro har, (\*) ekuazioa integratzea, μ -rekiko.

Ikus, gainera
-------------

* Bilketa (multzo-teoria)
* Gertakizun
* Multzo

Kanpo estekak
-------------

Lan honek ingelesezko Wikipediaren «Inclusion-exclusion principle» -etik eratorritako itzulpena du, bere editoreek argitaratua GNUrik gabeko dokumentazioaren lizentziapean eta Creative Commons Atribución-CompartirIgual 3.0 Unported lizentziapean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q849335
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q849335
**Clifford Brooks Stevens** (Milwaukee, 1911ko ekainaren 7a, *ib.*, 1995ko urtarrilaren 4a) etxeko altzairu, tresna, auto eta moto diseinatzaile industriala zen. Baita ere diseinatzaile grafiko eta estilista moduan lan egin zuen. 
 
1944 urtean, Stevensek Amerikako Diseinatzaile Industrialen Elkartea (Industrial Designers Society of America) sortu zuen, Raymond Loewy eta beste zortzirekin batera.

Bizitza
-------

Stevens Milwaukeen, Wisconsin, jaio zen 1991ko ekainaren 7an jaio zen. Txikitan polioa jasan zuen, eta gaixo egon zen bitartean marraztera bultzatu zuen bere aitak. Beranduago, 1929. urtetik 1933era, arkitektura ikasi zuen Cornell Unibertsitatean. 1934. urtean, Milwaukeen altzairu diseinu baltzua sortu zuen. Hil zenean, bere seme Kipp Stevens arduratu zen baltzuaz.

1959. urtean Mequonen, Wisconsin, autoen museo bat irekin zuen, non bere diseinuak eta beste batzuk gorde zituen. Museoa 1980ko hamarkadan Wienermobile enpresaren fabrikazio planta bat bihurtu zen. 1999. urtean itxi zuten.

Brooks Stevens 1995ko urtarrilaren 4an hil zen, Milwukeen.

Zaharkitzapen programatua
-------------------------

Nahiz eta askotan esan berak asmatu zuela *zaharkitzapen programatu* terminoa, berak egin zuen bakarra terminoa definitzea izan zen. Bere definizioak hau zioen: "Erosleak zerbait pixka bat berriagoa, pixka bat hobea, behar baino pixka bat lehenago erostera bultzatzea".

Diseinuak
=========

Bere etxe eta sukalde aparatuen diseinuak oso ezagunak egin ziren. Baita ere arkitektura diseinua eta diseinu grafikoa landu zituen. Bere diseinuen artean famatuenetarikoa Miller Brewingen logoa izan zen.

Auto diseinatzaile moduan, Stevensek 1962-eko Studebaker Gran Turismo Hawk-a berdiseinatu zuen, aurrekontu txiki batekin. Horren ondoren, Harley-Dadvison motorrak diseinatu zituen, eta gaur egungo diseinuak bere diseinuetan oinarrituta daude.

Stevensek Oscar Mayer Wienermobila diseinatu zuen, amerikar pop kulturaren sinboloetako bat izango zena. Briggs and Stratton-erako motoreak diseinatu zituen, eta baita ere Milwaukeeko Ingenieritza Eskolaren logoa, 1978 urtean, Diamante Urteurrena ospatzeko. Logo hori oraindik erabiltzen da.

Beste gauza askoren artean, Stevensek, Kaiser Motorsekin batera, "Excalibur" lasterketa-auto serie bat diseinatu zuen. 1960 hamarkadatik aurrera bera eta bere semeek "Excalibur" seriea produzitzen hasi ziren.

Bibliografia
------------

60 Years of Industrial Design (ingelesez)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1770456
* Commonscat Multimedia: Brooks Stevens

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3530815
* ISNI: 0000 0000 8194 4871
* GND: 128644281
* LCCN: no2003101839
* SNAC: w6wq0w4p
* SUDOC: 080459935
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1770456
* Commonscat Multimedia: Brooks Stevens
**William Sandford Nye** (1955eko azaroaren 27an jaioa), eta ***Bill Nye zientzia-tipoa*** izenez ezaguna, zientzia-komunikatzaile, telebista-aurkezle eta ingeniari mekaniko estatubatuarra da. Batez ere ezaguna da aurkeztu zuelako PBS (AEBetako Telebista Publikoa) telebista katearen zientzia-saio bat, *Bill Nye the Science Guy* (1993-1998), Netflix katearen *Bill Nye Saves the World / Bill Nye, munduaren salbatzailea* (2017-gaur arte), eta sarri agertzen delako hedabide popularretan eta zientzia-hezitzaile gisa.

Nye Boeing korporazioan hasi zen lanean, Seattle hirian, ingeniari mekaniko moduan, eta han asmatu zuen erresonantzia hidraulikoa kentzeko tuboa, zeina erabiltzen baitzen 747 hegazkinetan. 1986an, alde egin zuen Boeing enpresatik, eta hasi zen komedia egiten *Almost Live!* telebista saio lokalean, non zientzia-esperimentu bitxiak egingo baitzituen. Halako batean, bere burua aurkeztu zuen telebistan haurrentzako zientzia-saio bat aurkezteko. Baita lortu ere. Seattle hiriko KCTS-TV 9. kanalean hasi zen aurkezten *Bill Nye the Science Guy.* Saioa AEBetako telebista publikoetan ikusi zen 1994tik 1999ra bitartean, eta bilakatu zen oso popularra gazteen artean ezezik, baita helduen artean ere, besteak beste zuen erritmo biziari esker. Kritika ona jaso zuen, eta 23 aldiz izendatu zuten Emmy sarietara. Horietatik 19 irabazi zituen.

Telebista-saioaren arrakasta baliatuz, Nyek segitu zuen zientziaren alde egiten, eta bihurtu zen The Planetary Society elkarteko presidente. Halaber, lagundu zuen eguzki-erloju txiki bat garatzen Mars Exploration Rover misioetarako. Nyek zenbait best-seller idatzi ditu zientziaren gainean, tartean *Undeniable: Evolution and the Science of Creation* (2014) eta *Unstoppable: Harnessing Science to Change the World* (2015). Sarri agertu da hedabideetan, saio hauetan adibidez: *Dancing with the Stars, The Big Bang Theory* eta *Inside Amy Schumer.* Dokumental batean parte hartu zuen, *Bill Nye: Science Guy,* 2017an estreinatu zena South by Southwest zinemaldian. Orobat, 2017an hasi zen aurkezten *Bill Nye Saves the World* zientzia-saioa Netflix katean.

Bibliografia
------------

* NYE, Bill, Bill Nye's Western Humor, Nebraska, University of Nebraska Press, 1968, 182 orr. ISBN 0803258216
* NYE, Bill, Bill Nye the Science Guy's Big Blast of Science, Addison-Wesley Pub, 1993, 172 orr. ISBN 0201608642, 9780201608649
* NYE, Bill, Bill Nye the Science Guy's Big Blue Ocean, Disney-Hyperion, 2003, 48 orr. ISBN 0786817577, 9780786817573
* NYE, Bill, Undeniable: Evolution and the Science of Creation, New York, St. Martin's Press, 2014, 299 orr. ISBN 9781250007131
* VELAZQUEZ, Adam, A New Excityng Approach to Bill Nye. 162 Things You Need To Know, Emereo Publishing, 2015, 192 orr. ISBN 1488834539, 9781488834530

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2619019
* Commonscat Multimedia: Bill Nye

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 43511206
* ISNI: 0000 0000 3120 7363
* LCCN: n93040738
* NKC: xx0201837
* SNAC: w6gv3dx0
* SUDOC: 178179698
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2619019
* Commonscat Multimedia: Bill Nye
**Bizitzaren Basoa** Leioako Arboretumean kokatutako hilerri eta monumentu bat da, gorputza zientziari eman diotenen errautsak eta memoria gordetzeko egina. Euskal Herriko Unibertsitateari gorputza donazio gisa eman dutenei omenaldia egiteko tokia da. 2010eko otsailean ireki zen.

Ezaugarriak
-----------

Lertutxe urtegiaren ondoan, zuhaitzak irudikatzen dituzten altzairuzko 20 habe dira monumentuaren muina: 14 eta 18 metro arteko altuera dute, 45 zentimetroko diametroa, eta denak desberdinak dira. Zade + Vilà Associats arkitektura bulegoak irabazi zuen proiektuaren lehiaketa, eta haiek eraiki zuten Basoa. Inspiraziorako Eduardo Txillidak marraztutako esku batzuen irudian oinarritu ziren.

Metalezko zuhaitz horien barruan errautsak gordetzeko tokiak daude. Gorputzaren donazioa egin dutenen errautsak gorde daitezke hor, familiak hala nahi badu, gorpuaren erabilpenak berea zikloa bete duenean Euskal Herriko Unibertsitatean anatomia eta medikuntza praktiketan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Basoa - bizkaia - Bizkaiko Campusa - UPV/EHU» *bizkaia* (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La UPV/EHU crea "El Bosque de la Vida" en homenaje a los que donaron su cuerpo a la ciencia» *El País* 2003-07-30 ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).
3. ↑    SLU, Herritar Berri.  (2015-05-07). «Etorkizuneko medikuak treba daitezen elkartasun keinua» *GAUR8* (Noiz kontsultatua: 2021-03-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105671810

 |

* Wd Datuak: Q105671810
Kristoren zaurietatik darion odolak elikatzen du Bizitzaren Iturria; Mexiko, 19. mendea.
**Bizitzaren Iturria**, edo bere forma primitiboan **, Bizi Uren Iturria**, bataioarekin lotutako sinbolismo kristauaren sinboloa da,

V. mendeko eskuizkribu argiztatuetan aipatua lehenbizi, eta margoetan geroago.

Flandriako 15. eta 16. mendeko margo tradizioetan Kristoren Odolaren debozioaren gaiarekin lotu zen Bizitzaren Iturriaren motiboa, eta iturriko likidoa bera odol gisa ere errepresentatzen hasi zen.



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Jan Van Eycken 15. mendeko margoan, odolaren isurketa eta Bizitzaren Iturria lotuta ageri dira; baina 16. mendeko luteranismoaren beste irudian, jada, iturria bera elikatzen da goian dagoen Kristoren zaurietatik. |  | Jan Van Eycken 15. mendeko margoan, odolaren isurketa eta Bizitzaren Iturria lotuta ageri dira; baina 16. mendeko luteranismoaren beste irudian, jada, iturria bera elikatzen da goian dagoen Kristoren zaurietatik. |
| Jan Van Eycken 15. mendeko margoan, odolaren isurketa eta Bizitzaren Iturria lotuta ageri dira; baina 16. mendeko luteranismoaren beste irudian, jada, iturria bera elikatzen da goian dagoen Kristoren zaurietatik. |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3076231

 |

* Wd Datuak: Q3076231
**Boliviako Errepublika** (*"Boliviako Errepublika zaharra"* edo *"Boliviako bigarren Errepublika"* ere 1839an zaharberritu zelako) aldi historiko ez jarraian Bolivia izen ofizial gisa jaso zuen terminoa da, XIX. eta XXI. mendeen artean. Bere lehen agerraldi ofiziala 1826ko konstituzio politikoan izan zen Antonio José de Sucreren gobernuan 2009ko konstituzio politikora arte Evo Moralesen gobernuan. 

2009ko konstituzioak «Errepublika» izena aldatu zuen « Estatu Plurinazionalarekin», Boliviako Auzitegi Konstituzionalak berak definitu zituen erregimen errepublikar ezberdinetako bi terminoak, hau da, bata 1825etik 2009ra eta beste bat 2009tik gaur egunera arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Tribunal Constitucional avala candidatura de Evo Morales a un tercer mandato en 2014. Publicado el 29 de abril de 2013. Consultado el 13 de mayo de 2020.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60849898

 |

* Wd Datuak: Q60849898
**"Bertze batekilan"** Daniel Landartek, Daniel Arberu izengoitiaz, idatzitako bertso ezagunak dira. Abeslari askok egin dituzte abestiaren bertsioak, tartean, Gorka Knörrek, Anje Duhaldek eta Etorki taldeak. Maitasunezko istoria baten bidez baserrien galzoria adierazi nahi zuen egileak. Hitzak 1965ean *Herria* aldizkarian plazaratu ziren.

Hitzak
------

Hau dira *Herria*n argitaratutako bertsoak:

1  

Amodio ezti eta garbi batez,  
 
Ene bihotza da, zinez berotia.  
 
Bainan zorigaitzez, ari naiz nigarrez,  
 
Zu, ez zirelakotz, izanen enia!  

2  

Laborari seme, Eskualdun ere.  
 
Zu zintudan maite, bainan joan zare   
 
Frantses batekilan, eni erran gabe.  
 
Ta geroztik beti, bihotza dut trixte.  

3  

Eni erran zautan, maite ninduela,  
 
Eta nik sinetsi, enetako zela!  
 
Bainan airatu da, bertze batekilan.  
 
Eta ni bakarrik, gelditu herrian...   

4  

Ait'ama xaharrak, supaster xokoan,  
 
Akituak dira, ta otoitzez ari.  
 
Gure etxaldea, errekarat-koan   
 
Beharko ginuen, bizirik atxiki!  

5  

Bainan joan zira, bertze batekilan   
 
Hiri ederrean, egonen zirezte.  
 
Ni, kanpaña zolan; ta kabalekilan,  
 
Biziko naiz trixte, uzkur ta herabe...

6  

Ez dakit zer egin, ta nola kontsola.  
 
Arrunt hoztia, dut, barneko odola...   
 
Ez bainuen uste, joanen zinela!  
 
Ni bakarrik utziz, etsai bat bezela!!!

Kanpo estekak
-------------

* Gorka Knörrren bertsioa.
* Anje Duhalderen bertsioa.
* Etorki taldearen bertsioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111512540

 |

* Wd Datuak: Q111512540
Piotr Potemkin errusiar boiardoaren erretratua (Juan Carreño de Miranda, 1681-1682)
**Boiardoa** eslaviar herrialdeetako eta, batik bat, Errusiako handikia zen. Kieven, Errusiar Inperioan, printzearen goi-mailako segizioko partaideak ziren boiardoak. Moskun indar handiagoa eskuratu zuten, batzarrean parte hartzen baitzuten, eta estatuko arazoetan ere sartu ziren. 1533-1547 bitartean, beren esku izan zuten Errusiako agintea, Basilio III.aren heriotzarekin hasi zena.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q203563
* Commonscat Multimedia: Boyars

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph559007
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q203563
* Commonscat Multimedia: Boyars
**Blanche Edwards-Pilliet** (1858–1941) frantziar medikua, medikuntzako irakaslea eta emakumezko gizarte erreformatzaile nagusia izan zen. Bera, Augusta Déjerine-Klumpke-rekin batera, Parisko ospitale batean egoiliarra zen lehen emakumea izan zen.

Bizitza goiztiarra
------------------

Edwards-Pilliet bere aita britainiarrak, George Hugh Edwards doktoreak, hezi zuen bere etxean. Frantsesez eta ingelesez hitz egiten eta matematika, zientziak eta klasikoak ikasten hazi zen, eta 1877an *letretako* *batxilergoa*, eta 1878an *zientzietako* *batxilergoa lortu ondoren*, Parisen medikuntza fakultatean matrikulatu zen 19 urterekin.

Karrera eta geroko bizitza
--------------------------

1885ean, Edwards-Pilliet-ek ospitaleko egoiliara izatea eskatu zuenean, gizonezko 90 mediku eta egoiliar baino gehiagok haren aurkako eskaera sinatu zuten emakumea zelako. Hala ere, Pariseko udalbatzak bere kasua entzuteko baimena eman zuen. Uztailaren 31an, Eugène Poubelle abokatu frantziarrak bere kasua sinatu zuen, Parisko ospitaleetan lan egiteko aukera emanez, beraien goiliarreko titulua medikua izateko azken azterketak egiteko ez erabiltzeko baldintzapean. Hala egin zuen.

Edwards-Pillieten espezialitatea kirurgia izan zen. Lehiaketa gogorra izan arren, batez ere emakumea zenez, saritutako tesiak 1889an bere lehen aholkularitza gela sortzen lagundu zion, non hurrengo 50 urteetan lan egin zuen. 1892an ezkondu zen eta hiru seme-alaba izango zituen. Eskolako medikuntza ere irakatsi zuen, soldata baxua jaso zuen arren. Izan ere, bere garaiko emakume bakarra izan zen Medikuntzako irakaskuntza lanpostua Assistance Publique-k (Ospitale Publikoen Sistema) eskaini ziona.

40 urteetan Pitié-Salpêtrière Ospitaleko eta Bicêtre Ospitaleko Gizonezko eta Emakume Erizainen Prestakuntza Eskolan irakaslea izan zen.

1941ean hil zen, 82 urte zituela.

Gizarte-aholkularitza
---------------------

Edwards-Pilliet feminista tolesgabeak denbora luzea eman zuen erreforma soziala defendatzen, batez ere emakumeentzat eta haurrentzat. Bere adibideak 1901ean, Edwards-Pilliet-ek The Ligue des Mères de Famille sortu zuen, Gobernuz Kanpoko Erakundetako (GKE) lehenengoetariko bat, geroago Frantziako gizarte-erakunde asko garatu zutenetik. Emakumeen sufragioa defendatzen zuen Alderdi erradikaleko kidea ere izan zen. 1930ean, Parisko ataletako baten presidenteordea izan zen. Chevalier de la Légion d'honneur (Ohorezko Legioko Ordena Nazionala) ere bihurtu zen 1924an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Barbizet. *Blanche Edwards-Pilliet: Femme et médecin, 1858-1941.*  Cenomane.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15996424
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5729314
* ISNI: 0000 0000 3012 4937
* BNF: 12084222x (data)
* GND: 118886193
* LCCN: n88261844
* SUDOC: 029158028
* Léonore: 19800035/225/29676

 |

* Wd Datuak: Q15996424
**Bohus gotorlekua** (suedieraz: *Bohus fästning*, norvegieraz: *Båhus festning*) Suediako gotorleku historikoa da Kungälv udalerrian dagoena, Västra Götalandeko konderrian.

Kokapena
--------

Göta ibaia bi adarretan banatzen den puntuan kokaturik dago, Göteborg hiritik 20 kilometro iparraldera, *Bohuslän* probintzian. Probintziaren izena bera gotorleku honek ematen dio. Ibaiaren gainean dagoen 40 metrotako altuera bateko muinoan kokaturik dago.

Historia
--------

Gazteluaren eraikuntza 1308an Haakon V.a Norvegiakoak abiatu zuen, garai hartan Bohuslän (Båhuslen) lurraldea norvegiarren menpe baitzegoen eta Suediarren aurreko babes sistemaren parte izan zen gotorleku hau. Hamalau aldiz izan zen erasotue eta kalteak izan bazituen ere suediarrek eta daniarrek ez zuten eskuratzerik lortu. 1651 eta 1652 artean suediarren eraso andanari aurre egiteko Isaac van Geelkerck injeniari herbeheretarra ekarri zuten eta honek hegoaldeko zatian bi dorre eraiki zituen eta armategiaren inguruan harresi bat ere altxatu zuen.

1658ko Roskildeko Itunak lurraldea Suediari eman zion eta Bohus gotorlekua mugatik urrun gelditu zenez garrantzia galdu eta beste zeregin batzuetarako erabili zen, presondegi gisa nagusiki. 1783an bertan behera utzia izan zen eta eraistea erabaki zuten baina horretarako lanak hasi eta diru gabe gelditu zirenez gaur egun gotorlekua hondarretan aurkitzen da.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1408860
* Commonscat Multimedia: Bohus fästning

---

* **Lekuak**
* OSM: 10541310
* **Ondare historikoa**
* FMIS: raa/bbr/21300000013608

 |

* Wd Datuak: Q1408860
* Commonscat Multimedia: Bohus fästning
**Black Hawk konderria** (ingelesez: *Black Hawk County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Waterloo da. 2010eko zentsuaren arabera 131.090 biztanle zituen, Black Hawk kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Black Hawk konderriak 1.483,23 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,9 ura dira. Beste 1.465,33 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 88,38 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 131.090 pertsonetatik 114.875 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.907 dira. 11.493 beltzak edo afroamerikarrak. 209 amerikar natiboak ziren eta 175 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.685 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 124 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.529 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156628
* Commonscat Multimedia: Black Hawk County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124323228
* LCCN: n79082211
* NARA: 10039009
* **Lekuak**
* OSM: 1792935
* TGN: 2000567

 |

* Wd Datuak: Q156628
* Commonscat Multimedia: Black Hawk County, Iowa
Mundakako surf txapelketa
**Billabong Pro Mundaka** ASP World Tourreko bederatzigarren proba zen. Urriro Mundakan egiten zen, hilaren lehenengo hamabostaldian.

Proba bitan eten egin behar izan zuten: lehendabizikoz, 2001ean (irailaren 11ko atentatuak zirela eta) eta bigarrenez, 2005ean, olatuen egoera zela eta. 2008an betirako eten zen, ezker olatuaren kalitatea ona ez zela argudiatuta.

ASPeren 2005eko deuseztapena
----------------------------

2003an Murueta Ontzigintzak ia 300.000 metro kubiko harea drainatu zuen Urdaibai itsasadarrenaren bokaletik. Hori zela eta, 400 metroko ohiko ezker olatuak 40 metrotara izatera pasa zuen, eta ia desagertu ere. Hori zela eta, ASP erakundeak eten zuen Mundakako txapelketa.

Mundaka herriak, txapelketaren ondorioz 10.000 bisitari zituela, bere ezaugarri turistiko nagusia galdu zuen.

Ingurumen Saila eta Euskal Herriko Unibertsitateak eginiko ikerketa baten arabera, drainatzek olatua makaldu zuen, harea gertuko Laida hondartzan utziz.

Hala ere, itsasoak antzinako egoera berreskuratzea lortu zuen.

Palmaresa
---------

| Urtea | Txapelduna | Txapeldunordea | 3. sailkatua |
| --- | --- | --- | --- |
| 2009 | Brasil Adriano de Souza | Australia Chris Davidson | Ameriketako Estatu Batuak Kelly Slater |
| 2008 | Ameriketako Estatu Batuak C.J. Hobgood | Australia Joel Parkinson | Australia Adrian Buchan |
| 2007 | Ameriketako Estatu Batuak Bobby Martinez | Australia Taj Burrow | Australia Mick Fanning |
| 2006 | Ameriketako Estatu Batuak Bobby Martinez | Ameriketako Estatu Batuak Kelly Slater | Australia Joel Parkinson |
| 2005 | Ezeztatua | - | - |
| 2004 | Australia Luke Egan |  |  |
| 2003 | Ameriketako Estatu Batuak Kelly Slater |  |  |
| 2002 | Hawaii Andy Irons |  |  |
| 2001 | Ezeztatua | - | - |
| 2000 | Ameriketako Estatu Batuak Shane Dorian |  |  |
| 1999 | Australia Mark Occhilupo |  |  |

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Billabong pro webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2903440
* Commonscat Multimedia: Billabong Pro Mundaka

---

 |

* Wd Datuak: Q2903440
* Commonscat Multimedia: Billabong Pro Mundaka
**Bihotz Sakratuaren eliza**, *Jesuitak* bezala ere ezaguna, Donostiako Erdialdean, Garibai eta Andia kaleen artean dagoen eliza da. Jesuiten jabetza honetan elizaz gain, komentua eta aretoak daude. Elizaren oina oktogonala da, 1870ean Antonio Kortazarrek leku berean eraiki zuen zirko-antzokiaren oin zirkularraren perimetroko hormetatik eraikia.

Historia
--------

Eliza eta komentuak osatzen duten multzoa 1902an eraiki zen Madrilgo Juan Bautista Lázaro de Diego arkitektoaren zuzendaritzapean. Aurrealdea harlanduzkoa du eta konposizio klasizistari jarraitzen dio, detaile neorromantikoekin. Nabarmentzekoa da kupula gurutzatua. 1904ean sagaratu zen Jesusen Bihoatzaren omenez.

1970eko hamarkadan, frankismoaren azken urteetan, ospe handia izan zuten Herri Mezak eta bereziki Patxi Altuna jesulagunaren sermoiak.

Jesuiten elizaren eta komentuaren multzoan, izan zuen egoitza Herri Irratiak.

Erreferentziak
--------------

1. Miguel Arsuaga, Luis Sesé: *Donostia-San Sebastián: arkitekturako gidaliburua*. Euskal Herriko Arkitektoen Elkargo Ofiziala, 1997.
2. Isidoro Pinedo Iparraguirre: *Andía esquina a Garibay: cien años de los Jesuitas en San Sebastián*. Iglesia Sagrado Corazón, 2014.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19360218
* Commonscat Multimedia: Churches in Donostia-San Sebastián

---

 |

* Wd Datuak: Q19360218
* Commonscat Multimedia: Churches in Donostia-San Sebastián

**Luanda errorea in Modulu:Navbar at line 58:Invalid title Donostiako leku interesgarriak.**
**Bihotz Sakratuaren eliza** Gipuzkoako Tolosa udalerrian zegoen eliza neoklasiko bat zen. Gaur egun jada ez da existitzen eraitsi egin baizuten.

Kokalekua
---------

Tolosako Alde Zaharreko Iturritxiki plazan zegoen, Tolosa Erdiko geralekua, Udal eskolen eraikina eta Ezeiza gozotegiaren alboan. Nahiko leku ezkutuan zegoenez, maiz tolosarrak ez direnentzat eliza ezezaguna zen.

Historia
--------

1922an Guillermo Izagirre arkitektoak proiektatu zuen, hain zuzen ere, udalerri berdinean dagoen Corpus Christi elizaren egilea ere. Denbora luzez eliza izateaz gain Andre Maria Sortzez Garbiaren Seme Misiolarien edo Aita Bihoztarren ordenaren egoitza ere izan zen. Aurretik Bihoztarrak Tolosara 1914ko apirilaren 21ean ailegatuak ziren, hurrengo egunerako Rondilla kaleko 34. zenbakiko etxebizitzaren jabetza bereganatu eta kale berdineko 32. zenbakiko etxearen behealdean kapera bat ezarri zuten. Azkenean, 1922an behin-behineko eraikin hau inauguratu zen arte.

1997an eraikinaren 75. urteurrenan bi apaiz bakarrik zeuden eta geroago bakarra, honek egoitzaren behin-behineko itxiera ekarri zuen. Orden honek eraikina laga ostean, bere etorkizunari buruzko eztabaida ireki zen, tartean museo edota ostatalaritza eraikinak izateko asmoa agertu zen. Erlijiosoek eraikina Tolosako Udalari saldu eta honek era berean eraikunta enpresa bati saldu zion.

2008an Tolosako Udala eta Oriamena E.M. enpresak inguruan etxebizitza eraikitzeko akordioa sinatu zuten, eraikina azken honen jabetza bilakatu zelarik.

2009ko abuztuan gazte batzuk eraikina okupatu eta *Infernu Gaztetxea* izenaz ere bataiatu zuten. Azkenean, okupa hauek kaleratuak izan ziren.

2014. urte amaieralderako erautsia izango zela aurreikusi zen, bertan 40 etxebizitza berrien eraikuntza lanei ekingo zaielarik. 2016. urterako jada eraitsia zegoen.

Iruditegia
----------

* Elizaren ataria.Elizaren ataria.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  Agur Tolosako Bihotzarrei. 2014ko apirilaren 17a. Noticiasdegipuzkoa.com[*Betiko hautsitako esteka*] **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18342836
* Commonscat Multimedia: Church of the Corazón or María, Tolosa

---

 |

* Wd Datuak: Q18342836
* Commonscat Multimedia: Church of the Corazón or María, Tolosa
Crossley auto blindatua, 1932koa.
**Blindaje** terminoak babes-hesi fisikoei egiten die erreferentzia, garraio- edo borroka-sistemetan erabiltzen direnak, etsaien suak eragindako kalteak murrizteko edo saihesteko.

Blindaje *klasikoetan*, lodiera jakin bateko metalezko plakak erabiltzen dira horretarako, babestu beharreko gorputzaren estalki gisa. Kontuan hartu beharreko faktore garrantzitsu bat blindajearen ondorioz gorputzari gehitzen zaion pisua eta honek blindatuaren maniobragarritasunean dituen ondorioak dira. Esaterako, tankeak eta itsasontziak pisu nabarmeneko blindaje sendoez horni daitezke, haien maniobragarritasun erlatiboa berez murriztua baita, jeep, kamioi edo garraio-hegazkin militar baten aldean, eta horrek maniobragarritasuna eskatzen du, eta ezin delako oso blindaje astunez hornitu.

Beste blindaje mota batzuk blindaje erreaktiboak dira, eta tankeei babes berezia ematen diete munizio lehergarrien aurka (*tankeen aurkako blindajea*).

Militarrentzako, poliziako eta baita zibilentzako jantziak daude, zuzeneko talketarako erresistentzia handia duten konposatu esponjosi edo gelatinosoetan oinarritutako armadura bereziarekin ( *balen aurkako armadura* ). Era berean, pertsonak garraiatzeko ibilgailuentzako babes-horma eta koraza batzuek, hala nola limusinak, blindaje hermetikoa dute bidaiaria metraila eta eraso balistiko zuzenetatik babesteko.

*Munizio-blindajea* proiektilei (munizio blindatua edo erdi blindatua) ematen zaien babes edo "gogortze" mota bat da, goian deskribatutako babes-blindajeak saihesteko edo neutralizatzeko, funtsean anti- *blindaje* gisa funtzionatzen duena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20793164
* Commonscat Multimedia: Armour

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh91001223
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q20793164
* Commonscat Multimedia: Armour
***Boga boga*** liburua 2012. urtean kaleratu zuen Itxaro Bordak. Egitura aldetik polizia eleberriaren itxura du baina benetan umorezko nobela kritikoa da. Amaia Ezpeldoi detektibe bereziaren bosgarren kasua da hau.

Argumentua
----------

Baionan zabor biltzaile lanetan jarduteaz gainera, aspaldiko desagertze bat argitzen tematuko da Amaia Ezpeldoi. Badira hogeita bost urte pasa Jana Elgebeltz garaztarra azkenekoz ikusi zutela, Santizpiritu zubian, 1985eko Baionako festetan. Alabaina, Janaren anaia Danielek esan du, bilatu duela leku guztietan, mundu osoa aspertu duela galdezka eta ez duela aztarnarik kausitu. Bost neska adiskide eta alegeraren laguntzari esker, aferaren muinera gerturatzen hasiko da detektibea, eta pixkanaka konturatuko da nor zen Jana Elgebeltz: klandestinitatean engaiatutako ekintzailea..

Saila
-----

Amaia Ezpeldoi protagonistatzat duten beste eleberriak:

* *Bakean utzi arte* (Susa, 1994)
* *Bizi nizano munduan* (Susa, 1996)
* *Amorezko pena baño* (Susa, 1996)
* *Jalgi hadi plazara* (Susa, 2007)
* *Boga Boga* (Susa, 2012)
* *Euri zitalari esker* (Susa, 2021)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Susa literatura - Boga boga.*  (Noiz kontsultatua: 2023-04-02).
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Amaia Ezpeldoi

Kanpo estekak
-------------

* Liburuaren aurkezpena Donostian, 2012/05/31.
* Liburu osoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57669138

 |

* Wd Datuak: Q57669138
**Breaking The Silence** (hebreeraz: שוברים שתיקה‎‎‎, *Shovrim Shtika*; euskaraz: «Isiltasuna apurtuz») Israelgo Gobernuz kanpoko erakundea (GKE) da. Herrialde hartako soldadu ohiek osatutako erakundea da, 2004an sortutakoa, eta ordutik haiek armadan edukitako bizipenak eta testigantzak biltzen dituzte, beti ere Zisjordanian, Gazako zerrendan eta Ekialdeko Jerusalemen gertatukoa Bigarren Intifadatik aurrera.

Mendebaldeko Jerusalemen kokaturik, GKE honek ahalbidetzen die aktiboan edo armadatik kanpo dagoen hainbat militarri okupatutako lurraldeetan euren esperientzia modu konfidentzialean kontatzeko. J.J. Goldberg kazetariak erakundea "The Jewish Daily Forward" egunkarian deskribatu zuen "soldadu ezkertiarren protesta-erakunde" moduan, Lawrence Swain idazleak ordea aniztasun demografikoa eta ideologikoa ikusten duen bitartean.

Hain zuzen ere, erakundearen helburua da soldaduen isiltasuna apurtzea bizitza zibilera itzultzen direnean, eta "lurralde okupatuetan bizitako errealitatea eta etxean topatutako isiltasunaren arteko tartea" deskubritzen dutenean. Horretarako *"Soldiers Speak Out"* 1.000tik gora testigantzen bilduma martxan ipini dute urte hauetan. Horrela, espero dute Israelgo gizartea errealitateaz konturaraztea eta abusuen egiaren aurrean ipintzea.

Benjamin Netanyahu lehen ministroak, beste agintari batzuen moduan, erakundearen aurka hitz egin du. Baina aldi berean beste agintari batzuk defendatu egin dute jardun bakezale hau hain zuzen ere Israelgo armadaren eta estatuaren alde.

Ikus, gainera
-------------

* Israel-Palestina Gatazka
* Women Wage Peace

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Hebreeraz)**GKEaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1514756
* Commonscat Multimedia: Breaking the Silence

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 149464936
* BNF: 162725897 (data)
* GND: 16327362-5
* LCCN: no2008146223
* SUDOC: 172514002

 |

* Wd Datuak: Q1514756
* Commonscat Multimedia: Breaking the Silence
**Blick Bassy** (Jaunde, 1974) kamerundar egile abeslari, gitarra-jotzaile, perkusionista eta musika ekoizlea da. Bassa hizkuntzan kantatu ohi du.

Bizitza
-------

Blick Bassy Jaunden jaio zen 1974an. Batxillergoa bukatu zuenean, atzerrira joateko asmorik ez zeukala esan zion aitari, musikari izan nahi zuela Kamerunen. Aitak exorzista bati deitu zion. Musikaren bideari eutsi zion gazteak, hala ere. 17 urterekin, The Jazz Crew taldea sortu zuen, eta ezaguna egin zen herrialde osoan.

1996an, 22 urterekin, Macase taldea sortu zuen, bantu erritmoak, jazza eta soula nahastuz. *Etam* (1999) eta *Doulou* (2003) diskoak eman zituen taldeak, eta arrakasta handia lortu Kamerunen bertan eta nazioartean. Sari ugari jaso zituen. 2005ean, bakarkako bideari ekitea eta Frantziara aldatzea erabaki zuen. Ordutik, erdialdeko Afrikako musika tradizionala soul, funk, jazz eta latino doinuekin uztartu zituen. 2019an *1958* diskoa karrikaratu zuen, Kamerungo lider independentista historiko Ruben Um Nyoberen historia ardatz zuena.

2023ko otsailean, Blick Bassy Kameruneko Memoriaren Batzordeko zuzendarikide izendatu zuten Karine Ramondyrekin batera, batzorde hau Frantziak Kamerunen kolonizazioaren garaian eta Kamerun independentziaren ostean egin zuen ekintza lantzeaz arduratzen da.

Diskoak
-------

* 2009: *Léman*
* 2011: *Hongo Calling*
* 2015: *Ako*
* 2019: *1958*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Gurrutxaga Uranga, Amagoia. *Aintza heroi ahantzaraziari.*  *Berria*, 2019ko apirilak 21, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-3-3).
2. ↑  **(Ingelesez)** Historian Karine Ramondy and singer Blick Bassy to head remembrance commission.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25873680
* Commonscat Multimedia: Blick Bassy

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 103608631
* ISNI: 0000 0000 7348 9397
* BNF: 169875008 (data)
* GND: 1116736128
* LCCN: no2009205650
* SUDOC: 193389681

 |

* Wd Datuak: Q25873680
* Commonscat Multimedia: Blick Bassy