recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**St Stephen's Green** parkea, (irlanderaz *Faiche Stiabhna*) Dublin hiriaren erdigunean dagoen parke publikoa da, hain justu ere Grafton Street kalearen alboetako batean, azken hau Irlandako Errepublikako merkatal kale garrantzitsuenetakoa da.

Egitura
-------

St Stephen's Green parkea
Parkeak itxura laukizuzena du, luzeran 550m eta zabaleran 450m dituena. Eraiki zen garaian inguratzen zuten kaleek hiriaren erdiguneko trafikoa bideratzen zuten, nahiz eta 2004an udalak kaleratutako araubidearen ondorioz aipatutako kaleetako trafikoa (St Stephen's Green North, St Stephen's Green South, St Stephen's Green East eta St Stephen's Green West hurrenez hurren) era nabarmenean murriztu den.

Historia
--------

1663 arte padura bat izan zen abel hazkuntzarako erabiltzen zena. Urte horretan udalak parkea hesitu eta inguratzen zuten lurrak saltzea erabaki zuen. Georgiar estiloko etxeak eraikitzen hasi ziren inguruan eta XVIII mende bukaerarako Dublingo klase altuen auzo bihurtu zen. Arthur Guinnessen ekimenez 1877an St Stephen's Green parkeak dublindar guztiendako irekia izan behar zuela erabaki zuen parlamentuak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Irish Times Roadworks on St Stephen's Green to reverse traffic flow and restrict movement

Enlaces externos
----------------

* Stephen's Green parkean zehar osteratxo edo ibilaldia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1432605
* Commonscat Multimedia: St. Stephen's Green

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 172161777
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1432605
* Commonscat Multimedia: St. Stephen's Green
**Atlético Clube Juventus** gaur egun inaktibo dagoen Brasilgo futbol talde bat da.

Historia
--------

Acre estatuko Rio Branco hirian sortu zuten 1966ko martxoaren 1ean Elias Mansour Simão Filho, José Aníbal Tinôco, Aita Antônio Aneri, Dinah Gadelha Dias, Valter Félix de Souza eta Iolanda Souza e Silvaren eskutik.  Klubaren izena Antônio Anerik aitak proposatu zuen, italiarra baitzen eta **Juventus** izena Juventus FC-rekin lotuta pentsatu zuen, nahiz eta bere koloreak Torino Calcioren antza izan. Aneri aukeratu zuten klubeko lehen presidente.

Bere lehen urtean, Acreano Txapelketako titulua irabazi zuen, eta bere urterik onenak 1980ko hamarkadan izan ziren, non estatuko zortzi titulu eta eskualdeko bi Amazoniako Txapelketako titulu irabazi zituen, nahiz eta klubak 1996an profesionaltasuna utzi zuen arazo ekonomikoengatik.

2003an kluba jarduerara itzuli zen, eta 2009an estatuko titulua lortu zuen, guztira 14 guztira, Acean Txapelketako talde arrakastatsuenetako bat eta Acre estatuko bigarren garrantzitsuena bihurtuz.

### Lehiaketa nazionalak

1990ean Brasilgo Kopan parte hartu zuen lehen aldiz, eta Manauseko Rio Negrok kanporatu zuen penaltietan. 1996an berriro parte hartu zuen, oraingoan Belo Horizonteko Cruzeiro EC-i aurre egin eta 1-5eko emaitza globalarekin kanporatua izan zen.

2007an Kopa Nazionaleko txapelketara itzuli zen, non lehen itzulian kanporatu zuen Atlético Mineirok 0-7 globalarekin.

Arerioak
--------

Arerio nagusia Rio Branco Futbol Club-a da, Acre estatuko klub garrantzitsuena, *Pai e Filho* izenez ezagutzen den partidan. Lehia hori dela eta, Atlético Acreano jaio zela esaten da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Atlético Clube Juventus.*  Arquivo de Clubes.

Kanpo estekak
-------------

* **(Portugesez)** Atlético Clube Juventus Arquivo de Clubes-en

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2622531

 |

* Wd Datuak: Q2622531
**Teodora Fracasso** (Bari, Italiako Erresuma, 1901eko urtarrilaren 17a – *ibidem*, 1927ko abenduaren 25a) italiar moja karmeldarra izan zen, ***Elia San Klementerena*** erlijio-izena zuena.

Bizitza
-------

Barin jaio zen 1901eko urtarrilaren 17an. Gurasoak Giuseppe Fracasso eta Pasqua Cianci izan ziren. Bederatzi seme-alaba izan zituzten, baina lau txikitan hil ziren. Jaio eta lau egun geroago bataiatu zuten. 

1911ko maiatzaren 11an lehen jaunartzea egin zuen. Bezperan, Santa Teresa Lisieuxekoa ametsetan ikusi omen zuen, eta hark esan zion: «Moja izango zara, ni bezala». 

Pietro Fiorillo apaiz domingotarraren aholkuz, 1914ko apirilaren 20an domingotar hirugarren ordenan sartu zen, eta 1915eko maiatzaren 14an, 14 urte zituela, botoak egin zituen. Agnese (Aines) izena hartu zuen.

1917. urtearen amaieran, Teodorak Sergio Di Gioia apaiz jesuitarengana jotzea erabaki zuen aholku eske. Karmeldarren komentura bidaltzea erabaki zuen Clara Bellomo lagunarekin batera. Hurrengo urteko abenduan komentu hau lehen aldiz bisitatu zuten. 1919an, Teodora komentuan sartzeko prestatzen zen.

1920ko apirilaren 8an komentuan sartu zen. Urte bereko azaroaren 24an abitua jantzi zuen eta Elia San Klementerena izena hartu zuen. 1921eko abenduaren 4an lehen botoak eman zituen, eta 1925eko otsailaren 11an betiko botoak.

1923ko udaberrian, Angelica Lamberti prioresak Elia izendatu zuen borda-irakasle nesken barnetegian. Hango zuzendariak ez zuen ontzat ematen Eliaren adeitasuna, eta bi urteren buruan kargutik kendu zuen.

1927ko urtarrilean gripeaz gaixotu egin zen eta ordutik buruko minak izan zituen, baina ez zuen sendagairik hartu. Abenduaren 21ean sukarra sortu zitzaion. Abenduaren 24an, mediku batek bisita egin zion eta ziurrenik meningitisa edo entzefalitisa zela ondorioztatu zuen. 1927ko abenduaren 25eko eguerdian hil zen, jai batean hilko zela esan zuen bezala. Hurrengo egunean lurperatu zuten.

Beatifikazioa
-------------

2006ko martxoaren 18an Benedikto XVI.a aita santuak dohatsu bilakatu zuen Bariko katedralean. Bere eguna maiatzaren 29an ospatzen da

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10   **(Italieraz)** «Beata Elia di San Clemente (Teodora Fracasso) Monaca carmelitana» *Santi e Beati* 2006-03-16 (Noiz kontsultatua: 2023-09-28).
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10   **(Gaztelaniaz)** «Elías de San Clemente (Teodora Fracasso), Beata» *Catholic.net* (Noiz kontsultatua: 2023-09-28).
3. 1 2 3   **(Polonieraz)** Praśkiewicz, Szczepan. «Błogosławiona Eliasza od św. Klemensa (Teodora Fracasso) 1901 – 1927» *Karmel.pl* (Noiz kontsultatua: 2023-09-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q438517
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 35855310
* ISNI: 0000 0000 2475 1504
* GND: 1147238502
* LCCN: n84107094
* SUDOC: 230758673
* ICCU: CUBV122079

 |

* Wd Datuak: Q438517
**Margarita Maria López Maturana**, bataio izenez **Maria Pilar** (Bilbo, 1884ko uztailaren 25a - Donostia, 1934ko uztailaren 23a) klausurako moja eta Berrizko Mesedeetako Misiolarien sortzailea izan zen .

Bizitza
-------

Aita, Vicente López de Maturana López de Gamarra, Uribarri Ganboakoa zen eta ama, Juana Ortíz de Zárate García de Mendoza, Margaritakoa, Arabako udalerria hau ere. Erlijioan amaren jaioterriaren izena hartu zuen gerora. Aita merkataria zen Bilbon. Bost seme-alaba izan zituen bikoteak; Maria Pilar eta Leonor ahizpa bikia gaztenak izan ziren. Neskatook jaio eta hurrengo egunean bataiatu zituzten Alde Zaharreko San Antonio Abad elizan, herritarren artean San Anton bezala ezagunagoa.

1903an Berrizko Mesedeetako mojen kongregazioan sartu zen. 1920an *"Berrizko Mesedeetako Misiolari Gazteria"* elkartea sortu zuen eta, haren ahaleginari esker, 1930ean klausurako komentua misiolarien institutu bilakatu zen. 

1934an hil zen Donostian, eritasun luze baten ondotik.

2006ko urriaren 22an dohatsu aitortua izan zen Bilboko Donejakue katedralean .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «SIGA-AKIS .:. AHEB-BEHA» *internet.aheb-beha.org* (Noiz kontsultatua: 2022-05-25).
2. ↑  Margarita María López de Maturana (1884-1934), vatican.va
3. ↑   «Leonor López de Maturana y Ortiz de Zárate | Real Academia de la Historia» *dbe.rah.es* (Noiz kontsultatua: 2022-05-25).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Margarita María López de Maturanaren biografia euskomedian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q948354
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 120721282
* ISNI: 0000 0001 1033 4459
* BNE: XX995748
* GND: 124443222
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 89509
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q948354
Wehrmacht-eko soldaduak preso poloniarrak hil baino lehen
***Intelligenzaktion*** (alemanezko ahoskera: [ɪntɛliˈɡɛnt͡s.akˌt͡sjoːn]) Bigarren Mundu Gerraren hasieran (1939-40) naziek Poloniako intelektualen kontra (*intelligentsia*) eginiko sarraskia da, okupatutako Poloniako mendebaldea alemaniartzeko planari jarraituz, Reich-aren parte bihurtu baino lehen. Polonia depopulatzeko asmoz, alemaniarrek hautatutako pertsonak eta liderrak exekutatu zituzten, populazio orokorra egotzi baino lehen.

Intelligenzaktioneko operazioen ondorioz, 100.000 poloniar hil zituzten. Naziek Poloniako gizarteko pertsona nabarmenak (irakasleak, apaizak, medikuak, intelektualak...), gerraren aurretik Reich-aren etsaitzat hartutakoak, hautatu, atxilotu eta hil zituzten, eta hilobi komunetan ehortzi, leku urrunetan. Hiltzaileak SSeko heriotza eskuadroiak (*Einsatzgruppen*) eta bertako alemaniarren gutxiengoko milizianoak (*Volksdeutscher Selbstschutz*) izan ziren, faltsuki argudiatuta Poloniako gizarteko pertsona arriskutsuak eszenatoki politikotik kentzeko helburua zutela.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3487920

 |

* Wd Datuak: Q3487920
**Sorabilla** Gipuzkoako udalerri-ohi bat da, egun Andoaingo auzoa dena.

Kokapena
--------

Andoaingo hirigune nagusiak eta beste auzoak ez bezala, Oria ibaiaren eskuineko ibarrean dago. Adunarekiko mugan dagoen Belkoain mendiaren hegoaldean dago gune historikoa.

N-1 errepidearen azpitik pasatuta, Azelain dorretxearen ondoan dagoen izen bereko zubia zeharkatuta berehala hasten da Karrika auzoa eta hortik herriko erdialderaino etxe-continuum bat dago.

Berez herri zaharra Sorabillako San Martin elizaren ondoan dagoen plazaren inguruko etxe eta baserriek osatua da. Horretaz gain auzo barreiatu anitz ere badaude; azken urteetan, gainera, etxemultzo berriak (txaletak eta beste) eraiki dira.

Historia
--------

Herri-ohi honen idatzizko lehen aipu ezaguna 1397koa da; orduan Aiztondoko Alkatego Nagusiaren kidea zen, Larraul, Asteasu, Urnieta, Astigarraga eta apurka-apurka banatuz joan ziren beste herri batzuekin batera. 1843an Asteasu eta Sorabilla besterik ez ziren geratu eta hori dela eta elkargoa desagertu zen eta udalerria osatu zuen, 1882an Andoainek anexionatu arte.

### Aipamen historiko bat

Sorabillako San Martin eliza.
Ibarguen-Cachopin kronikak Karlos V enperadoreari Flandesetik zetorrela 1539an gertaturikoa aipatzen du; **Sorabilla**ko bi aitonen seme bidera atera eta hauxe esan omen zioten:

*Kosk, Errege, kapela gorri!*

*Atxul ona, Sorabilan bost etxe;*

*Bost etxeak, bost urre.*

*Errege jauna, egiezu*

*Alkabalez mertxede.*

Eta "alkabala" edo zerga horretatik libratu ei ziren sorabillarrak.

Eraikinak
---------

* San Martin eliza

Demografia
----------

Udalerria izateari utzi zionean 300 biztanle baino gutxiago zuen (1860: 269). Mende bat beranduago ia populazio berbera zuen: 1970ean 378. Etxe-multzo berriekin biztanleria emendatu da eta 1991n 1152 biztanle zituen.

Kanpo estekak
-------------

* Sorabillari buruzko blog bat.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9079031
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316431850

 |

* Wd Datuak: Q9079031


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
***Aski da!*** (gaztelaniaz: *¡Basta Ya!*) Euskadi eta Espainiako hiritar batzuek sortutako erakundea zen, zeinek hiru helburu zituen: ETAko ekintzak salatzea, euren biktimak babestea eta Euskadiko egungo estatus politikoa, Espainiako Konstituzioak eta Euskadiko Autonomia Estatutuak ezarritakoa alegia, defendatzea, batez ere euskal abertzaleen aldatzeko saioen aurrean (Ibarretxe Planaren kasuan esaterako). Bitarteko nagusiak manifestaldiak eta hedabideetarako adierazpenak zituen.

1999an sortu zuten, Ermuko Foroa, Salvador Foroa, Denon Artean eta Terrorismoaren Biktimen Elkartea elkarteen babesari esker, lehendabiziko bozeramailea Fernando Savater filosofoa izanik.

Hasiera batean PSOE eta PP inguruko pertsonak batzen zituen arren, 2007. urte inguruan PSOEko José Luis Rodríguez Zapaterok kritika gogorrak jaso zituen erakunde honen partetik, terrorismoren aurka burututako politika zela eta.

2001eko apirilean, Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan, Jaime Mayor Oreja eta Nicolás Redondoren aldeko bozka eskatu zuen.

Aski da! erakundeko kide ezagunenak Jon Juaristi, Joseba Pagazaurtundua (ETAk 2003an hilda), Maite Pagazaurtundua, Consuelo Ordóñez, Arcadi Espada, Carmen Iglesias, Javier Urquizu, Mikel Azurmendi, Iñaki Ezkerra, Agustin Ibarrola, María San Gil, Rosa Díez edota Fernando Savater izan ziren.

2007ko maiatzean desagertu zen. Urte horretan, besteak beste Aski da! eta Fernando Savaterrek bultzatuta, UPyD alderdia sortu zuten.

Ikus gainera
------------

* Unionismo (Espainia)
* Espainiar nazionalismoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Intelectuales, pacifistas y sindicalistas dicen "¡basta ya!" a ETA y al régimen nacionalista» *ABC* 2001/04/29.
2. ↑   «Basta Ya! y Fernando Savater preparan un nuevo partido político en España» *elEconomista.es* 2007-8-30.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q249263

 |

* Wd Datuak: Q249263
*Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Botoi (argipena)»*
Tamaina, kolore forma eta material ezberdinetako botoiak
Botoizulo bat.
**Botoia**, arropak lotzeko balio duen elementu txiki bat da, alkandorak eta jakak bereziki. Orohar, botoiak biribilak eta lauak izaten dira, baina forma eta tamaina ezberdinetakoak daude. Zurez, metalez, edo, berrikiago, plastikoz eginak dira. Botoia, arroparen mutur batean dagoen botoi-zulo batetik pasatzerakoan lotzen da.

Ezaugarriak
-----------

Bi edo lau zulodun botoiak daude, baina baita atzealdean zulo bakar batetik lotzen direnak ere, beste batzuk ez bezala, aurrealderantz igarotzen ez dena.

Botoiak ez dira bakarrik biribilak eta lauak. Diseinu mota handia dago, testura eta amaitze ezberdinak dituztenak. Blusa eta berokietan erabilitako botoi asko, jatorrizko arroparen oihal berarekin forratuak izan dira.

Janzki askok, alkandora eta galtzak bezala, kalitate hoberenekotzat jotzen den arropak bereziki, botoi gehigarriak eramaten dituzte, janzkiaren zati ez nabarmen batean.

Historia
--------

Lehen une batean, botoiak, janzkiei josten zitzaien diska apaingarri batzuk baino ez ziren, eta ez zuten janzkia lotzeko funtziorik. Lehen botoiak, orain ezagutzen diren bezala, soinberen oskolak izan ziren, tailatuak eta zulatuak. K.a. 2000. urtean datatuak daude eta Indo ibaiaren ibarrean aurkitu izan dira.

Greziarrek eta erromatarrek ere erabili zituzten botoi apaingarriak, zurez edo oskolez egindakoak. Europar aztarnategietan, bolizko botoiak eta urrez edo sartutako harribitxiz estalitako landutako hezurrak aurkitu dira. Kasu hauetako bakar baten ere ez ziren janzkiak lotzeko erabili.

* Amishek, euren konbentzimendu propioagatik, ez dute botoirik erabiltzen euren janzkietan
* Botoiak, bildumagintzako elementuak izan daitezke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q160464
* Commonscat Multimedia: Buttons (clothing)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119693859 (data)
* GND: 4246280-0
* LCCN: sh85018399
* NDL: 00560905
* NKC: ph397756
* AAT: 300239261
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q160464
* Commonscat Multimedia: Buttons (clothing)
**Podgoricako Erloju-dorrea** (montenegroeraz / serbieraz: Сахат кула, *Sahat kula*; turkieraz: *Saat Kulesi*) Podgorican, Montenegroko hiriburuan, Bigarren Mundu Gerraren ondoren zutik iraun zuten Otomandar Inperioaren monumentu bakarrenetariko bat da; gerra horretan hiria erabat txikitu zuten. Nahiz eta oso hiri zaharra izan, dorre hau da antzinako eraikin bakarra. Adzi-paša Osmanagic-ek 1667an eraiki; Osmanagicek Podgoricaren hiritar aberatsa zen. Erlojua Italiatik eraman zuten.

Ezaugarriak
-----------

Eraikuntza isolatua da eta 19 metro ditu. Gaur egungo erlojuaren mekanismoa 1890ean egin zen, Italiako Bassano del Grappa, Pietro Colbachini-ren galdategian. Dorrearen puntan metalezko gurutze bat jarri zen, Montenegroko kristauen eskuetan gelditu zen unea sinbolizatzeko. Gurutzea Stevan Radović-ek, Lazar Radovićen biloba, egin zuen.

2012ko urtarrilean erlojua berritua izan zen. Dorrea babestuta dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5134791
* Commonscat Multimedia: Clock tower (Podgorica)

---

 |

* Wd Datuak: Q5134791
* Commonscat Multimedia: Clock tower (Podgorica)
**Hex** joko honetan jokalari urdinak irabazi du.
**Hex** bi jokalarientzako joko abstrakto bat da, erronbo bat osatzen duten gelaska hexagonalez osaturiko taula batean jokatzen dena. Aldi bakoitzean eta txandaka, jokalari bakoitzak bere koloreko pieza bat jartzen du libre dagoen gelaska batean eta beste jokalariak baino lehen erronboan dagozkion bi aurkako aldeak lotu behar ditu irabazteko. Gehienetan, jokoa 11x11 gelaska hexagonaleko tauletan jlasten da, 9x9, 13x13, 14x14 eta 19x19ko taulak ere ohikoak badira ere. Jokoa Piet Hein matematikariak asmatu zuen 1942 urtean eta geroztik ikerketa matematiko askoren gaia izan da, bere itxurazko sinpletasunaren azpian dagoen konplexutasuna dela eta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Angulo Martin, Patxi.  (1997). «Mundu zabaleko jokoak. Jokoen mundu zabala» *www.elhuyar.eus* (Elhuyar) ISBN 978-84-92457-60-1. (Noiz kontsultatua: 2021-12-19).

Ikus, gainera
-------------

* Jokoenea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q844874
* Commonscat Multimedia: Hex

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh00002104
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q844874
* Commonscat Multimedia: Hex
**Joan Capistranokoa** (italieraz: *San Giovanni da Capestrano*, hungarieraz: *Kapisztrán János*, polonieraz: *Jan Kapistran*, kroazieraz: *Ivan Kapistran*) (Capestrano, 1386ko ekainaren 24a - Ilok, 1456ko urriaren 23a) italiar frantziskotar, fraide eta apaiz katolikoa izan zen.

Zuzenbidea ikasi zuen Perugiako Unibertsitatean, eta Ladislao Napolikoa erregeak Perugiako gobernadore izendatu zuen 1412an. 1416an Perugia eta Malatesta etxearen arteko gerra hasi zenean, Joan bakea lortzeko bidali zuten, baina Malatestarrek espetxeratu egin zuten. Espetxean teologia ikasten hasi zen. Askatu zutenean frantziskotarra izatea erabaki zuen.

1416ko urriaren 4an sartu zen Frantziskotarren Ordenan, eta teologia ikasi zuen Fiesolen, Bernardino Sienakoak zuzenduta. Europako erdialdeko eta iparraldeko jendetzaren aurrean ortodoxia eta aszetismoa defendatuz hasi zen predikatzen.

Juduen eta heretikoen aurka predikatu zuen. Frantziskotarren ordena erreformatu eta diziplina zorrotzagoa ezarri zuen. Eugenio IV.a eta Nikolas V.a aita santuen enbaxadorea eta hainbat heresiaren inkisidorea izan zen.

"Soldadu santua"ren izena jaso zuen 1456an otomandar inbaditzaileen aurkako gurutzada bat zuzentzeagatik, eta Belgrad setiatua defendatu zuen János Hunyadi jeneral hungariarrarekin batera. Otomandarrak erretiratzea lortu zuen eta batailatik bizirik atera zen, baina handik gutxira hil zen izurritearen ondorioz.

Kanonizatua izan zen eta kapilau militarren eta legelarien patroia da.

Iruditegia
----------

* Joan of Capistranoaren estatua, BudapestenJoan of Capistranoaren estatua, Budapesten
* Joan Capistranokoaren eliza Iloken, KroazianJoan Capistranokoaren eliza Iloken, Kroazian
* Monumentoa VienanMonumentoa Vienan
* Nurembergeko KronikaNurembergeko Kronika

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q310359
* Commonscat Multimedia: John of Capistrano

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 72188800
* ISNI: 0000 0001 1029 3132
* BNE: XX5338816
* BNF: 10603462k (data)
* CANTIC: a11123217
* GND: 118712632
* LCCN: n85319312
* NKC: jn20020903032
* NLA: 49866031
* SNAC: w6ns113s
* SUDOC: 107700638
* ULAN: 500353731
* BIBSYS: 8072669
* UB: a1267210
* ICCU: CFIV037427
* Open Library: OL4870863A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 22043

 |

* Wd Datuak: Q310359
* Commonscat Multimedia: John of Capistrano
**Nagore Belastegi** **Martín** (Legazpi, Gipuzkoa, 1987) kazetaria da.

Biografia
---------

### Ikasketak

Legazpiko Haztegi Ikastola egin zituen HH, LH, DBH eta DBHO ikasketak (1989 - 2005). Doinua Musika Eskolan berriz, Solfeo eta eskusoinua ikasi zituen (1995 - 2003). Euskal Herriko Unibertsitatean Kazetaritzan lizentziatu zen. (2005 - 2009).

### Kazetari

2010etik artikuluak, erreportajeak, kronikak eta elkarrizketak idatzi ditu Gara eta Naiz hedabideetako sail anitzetan (Euskal Herria, Kultura, Ekonomia). Erreportaje luzeak ere ditu Gaur8, Zazpika eta Zazpi Haizetara gehigarrietan.

Goiberri tokiko aldizkarian ia lau urtez jardun zuen lanean, 2016ko otsailetik 2019ko abendura bitartean. Aldizkari berean hilabetero zutabe bat idazlen du. Debagoienako zonaldean bekadun izan zen El Diario Vascon, 2008an 2 hilabetez.

Argitalpenak
------------

### Helduentzat ipuinak

* *Zirriborroak, kontatu behar ez nituenak* (2023). Koldo Landaluze ilustratzailearekin elkarlanean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Larrea, Amaia Jimenez.  (2023-09-27). ««Niretzat, biluztea bezala izan da liburu hau sortzea»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-09-27).
2. ↑    SL, TAI GABE DIGITALA.  (2023-09-13). «Nagore Belastegiren ‘Zirriborroak’, patxada eta gogoetarako 13 istorio, irudiz lagundurik» *naiz:* (Noiz kontsultatua: 2023-09-27).

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa: Zirriborroak, kontatu behar ez nituenak Hamaika Telebista

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q122841109

 |

* Wd Datuak: Q122841109
Categoría:Mujeres
**Malena Costa Sjögren** (Alcúdia, Mallorca, Balearrak, 1989ko abuztuaren 31) publizitate-modelo mallorcarra da.

Lan ibilbidea
-------------

Hamaika urte besterik ez zituela, Malenak moda-desfile batean parte hartu zuen. 2005ean *Elite Model Look 2005* lehiaketara aurkeztu zen eta seigarren postuan geratu zen, finalista. 2007an, *"Miss Baleares"* edertasun-lehiaketara aurkeztu zen. 2006an, *"Super Modelo*" telebista-saion parte hartu zuen, eta hainbat konpainiarentzako modelo lanetan hasi zen, hala nola Swatch edo Don Algodón. Modako argitalpen gehienetan agertu da, hala nola *Vogue-n*. Kontratu bat sinatu zuen Model Management enpresarekin. Modu aktiboan ari da sustatzen txapelen Laps Caps moda-marka. Espainiako negozio berritzaile enpresa edo startup txiki bat da Laps Caps, eta laster lortu du sektorean erreferente izatea.

Bizitza pertsonala
------------------

Aita mallorcarra du eta ama suediarra da. Familia Alcudiako portuan bizi da.'Malena hipika, pintura eta spinningaren zalea da. Javier Hidalgo Halcón Viajes enpresako presidentearen semearekin izan zuen harremana. Ondoren, urtebeteko harremana izan zuen Bartzelona Futbol Klub taldeko Carles Puyol jokalariarekin eta 2012tik Rayo Vallecanoko Mario Suárez futbolariarekin. Harekin Matilda Suárez Costa izeneko alaba izan zuen, eta 2016ko ekainaren 28an jaio zen.  Uztailean, Mario Suárezekin ezkondu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *El futbolista Carles Puyol y la modelo Malena Costa han roto.*  20minutos.es 13 de octubre de 2011.
2. ↑   «Malena Costa, embarazada de su primer hijo» *La Vanguardia* 8 de enero de 2016.
3. ↑   «Malena Costa enseña la primera foto de su hija Matilda: "El único ser capaz de enamorarme locamente en tan poco tiempo"» *Bekia* 7 de julio de 2016.
4. ↑   «La modelo Malena Costa se casa con Mario Suárez» *La Vanguardia* 13 de octubre de 2015.

Kanpo estekak
-------------
Hanoiko dorreak
**Hanoiko Dorreak** hiru hagatxo bertikaldun eta jokoaren konplexutasuna determinatzen duten disko kopuru indeterminatu bat duen joko bat da. Ez daude bi disko berdinik, handitik txikira jartzen dira lehen hagatxoan eta ezin da inoiz disko handi bat txikiago baten gainean jarri. Jokoa disko guztiak lehen hagatxotik hirugarrenera handitik txikira pasatzean datza.

Izena Hanoi hiritik datorkio.

Kondaira
--------

Benareseko tenplu batean munduaren zentroa seinalatzen zuen kupula bat zegoen. Bertan diamantezko hiru orratz zituen erretilu bat zegoen. Goiz euritsu batean, erregeak urrezko 64 disko jartzeko agindu zuen, neurriaren arabera ordenatuta, handiena erretiluaren oinarrian eta txikiena gainontzeko disko guztien gainean.

Ondoren, tenpluko apaizek diskoak orratzetan zehar mugitzen saiatu ziren, eman zitzaizkien arauei jarraituz: "Txanda duen apaizak disko bat mugi dezake bakarrik, eta ezin du diametro handiagoa duen disko bat txikiagoa duen beste baten gainean jarri". Beste kondaira baten arabera, Jainkoak sortu zuen jokoa eta apaizek askatzea lortzen dutenean, mundua amaitu egingo da.

Jokoa askatzeko mugimendu kopuru minimoa 264-1 da. Apaizek segundoko mugimendu bat egingo baluke, 64 diskoak 585 milioi urte barru egongo lirateke hirugarrengo hagatxoan.

**Hanoiko Dorreen** erreza da askatzen, baina egin beharreko pauso kopurua esponentzialki igotzen da diskoen kopuruak gora egiten duen bezala.

Problema hau askotan programazioaren eremuan planteatu ohi izan da, gehienbat errekurtsibitatea azaltzeko.

Ebazpena
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Hiru diskodun dorreen ebazpena.

Lau diskodun dorreen ebazpena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Angulo Martin, Patxi.  (1997). «Mundu zabaleko jokoak. Jokoen mundu zabala» *www.elhuyar.eus* (Elhuyar) ISBN 978-84-92457-60-1. (Noiz kontsultatua: 2021-12-19).

Ikus, gainera
-------------

* Jokoenea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q213593
* Commonscat Multimedia: Tower of Hanoi

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph1060364
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q213593
* Commonscat Multimedia: Tower of Hanoi
Hiru eriniak, Orestes zigortzen
**Eriniak** (antzinako grezieraz: Έρινύες *Erinyes*), greziar mitologian, infernuko mendekuaren jainkosak ziren. Erromatar mitologian ***Furiae*** deitzen zitzaien. *Erinia* hitzak bortxaz hildakoaren mamua, hiltzaileari jarraitzen diona, adierazten du. Eskilok *Eumenideak* («Onuragarriak») deitu zien, izen beldurgarri hura baztertuz. Hesiodok Lurraren eta Kronosek irendu zuen Uranoren odol-tanten alabatzat jo bazituen ere, Lurraren edo Gauaren alabatzat hartu ohi dira. Dontzeila hegodun gisa irudikatzen dira, suge kiribilduz osaturiko ilea eta itxura izugarria dutela. Greziako idazleek hiru erinia aipatzen dituzte: Alekto, Tisifone eta Megera.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q180262
* Commonscat Multimedia: Erinyes

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 35250656
* BNF: 12234179x (data)
* GND: 118685163
* LCCN: sh87000688
* SUDOC: 031048420

 |

* Wd Datuak: Q180262
* Commonscat Multimedia: Erinyes
**Kuril Uharteen inbasioa** (errusieraz: Курильская десантная операция; «**Kuril** **Uharteetako lehorreratze-eragiketa**») Japoniako Kuril Uharteak 1945ean inbaditzeko Bigarren Mundu Gerrako operazio militar sobietarra izan zen. Inbasioa, sobietar-japoniar gerraren zati bat, Hokkaidon lurreratzeko planak bertan behera utzi zirenean erabaki zen. Armada Gorriak Mudanjiangen egindako operazio militar arrakastatsuek eta Hegoaldeko Sakhalinen inbasioak Kuril Uharteak inbaditzeko beharrezko baldintzak sortu zituzten.

Gudua
-----

Abuztuaren 18tik irailaren 1era bitartean egin zen operazioa. Erasoa 16. Armadako (L. G. Txeremisov teniente jenerala) 87. Errifle Gorputzak (A. S. Ksenofontov teniente jenerala) eta Kamtxatkako Defentsa Arloko elementuek (Alexei Gnetxko komandante nagusia) egin zuten. Ontziak eta garraioa Petropavlovsk-Kamtxatskiko base militarretik zetozen (Dmitri Grigorievitx Ponomarev kapitaina). Abiazioko 128 Dibisioak ere lagundu zuen.

Uharteak Infanteria Dibisioak (Shiashkotan, Paramushir, Shumshu eta Onekotan), 42. Dibisioak (Shimushiro), 41. Erregimentu Independenteak (Matua Uhartea), 129. Brigada Independenteak (Urup Uhartea) eta 89. Infanteriako Dibisioak (Iturup eta Kunashuri) okupatu zituzten. Japoniako komandantea Tsutsumi Fusaki teniente jenerala izan zen.

Hasierako azterketa abuztuaren 18an egin zen, Errifle Bereiziaren Brigadaren destakamendu baten bidez (komandantea, G. I. Brunshtein tenientea), minen aurkako bi ibilgailurekin (ТЩ-589 eta ТЩ-590) Iturup uharteko Rubetzu badiara eraman zuten. Iturup-eko lehorreratzeei jarraipena eman zien Rifle 355 Dibisioak, eta Urup uharterik txikienean ere lurreratu zen.

Abuztuaren 23an, uharteetako 20.000 goarnizio japoniar indartsuei agindu zitzaien Japoniako errendizio orokorraren zati gisa errendi zitezela. Hala ere, goarnizioaren indar batzuek ez zioten ordena horri kasurik egin, eta sobietarren okupazioari eusten jarraitu zuten.

Abuztuaren 22tik 28ra, Kamtxatka aldeko tropek Urup iparraldeko Kuril uharteak okupatu zituzten.

Irailaren 1ean, 87. Errifle Kidegoko elementuak torpedo-ontziek, meatzeetako arraste-ontziek eta garraiolariek (Otomaritik irten zirenak) lehorreratu zituzten Kunashir-en eta Shikotan hegoaldeko Kuril Uharteetan. Japoniako erresistentziaren aurkako erasoa izan zen. Irailaren 4an, Rifleko 87. Gorputzak bost uharte txiki hartu zituen (Sibotzu, Taraku-Shima, Uri-Shima, Akiuri eta Suiseto).

Irailaren 4aren ondoren, indar sobietarrek gainerako Kuril Uharteak hartu zituzten erresistentzia gehiagorik gabe.

Uharteak Errusiaren zati izaten jarraitu zuten Sobietar Batasuna desegin ondoren, baina haien benetako estatutu juridikoa zalantzan dago oraindik, Errusiaren, Japoniaren eta beste alderdi batzuen arteko Kuril Uharteen gaineko gatazkaren zati gisa.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q709370

 |

* Wd Datuak: Q709370
Kaleko altzariek eta elementuek askotan bandalismoaren eragina pairatzen dute.
**Bandalismo** hitzak besteen jabegoetan edo ondasun publikoak diren objektuetan asmo txarrez egindako txikizioak izendatzen ditu. Ekintza horiek artearen, literaturaren edo beste jabegoen aurka izaten dira. Bandalismoa borondatez egiten da eta, printzipioz, ez du beste asmo politikorik edo protesta egiteko intentziorik. Askotan, hirien eraikinak, altzariak eta elementuak izaten dira ekintza horien helburu nagusiak.

Etimologikoki, hitza bandalotik dator, hau da, germaniar herriaren izenetik. Bandaloek Erromatar Inperioaren aurkako eraso ugari egiten zuten eta haiek eragindako txikizioak historikoki ezagunak izan dira. Izan ere, hitza 1794ko urtarrilaren 10an dokumentatu da lehen aldiz. Urte horretan Henri Grégoire, Frantziako Bloiseko apezpikuak, Konbentzio Nazionalari zuzendu zion txostenean hitz horrekin definitu zuen armada errepublikarrak erakutsi zuen zenbait jarrera.

Gaur egun, bestetik, Teknologia Berrien alorrean, Internet bidez egindako besteen webguneetan egiten diren aldaketak eta txikizio birtualak.

Ikus, gainera
-------------

* Wikipedia:Bandalismoa

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Andaluziako bandalismoari buruzko txostena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6160
* Commonscat Multimedia: Vandalism

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4131924-2
* LCCN: sh85142032
* NKC: ph335388
* NARA: 10646420
* AAT: 300055299

 |

* Wd Datuak: Q6160
* Commonscat Multimedia: Vandalism
***Han hemengo jendea*** (galizieraz: *Xente de aquí e de acolá*) Álvaro Cunqueiroren narrazioen liburu bat da, Galaxia editorialak 1971ean argitaratua. 1981ean Galiziako Aurrezko Kutxak hirugarren argitaldia babestu zuen. 2011an Biblioteca Álvaro Cunqueiro sailean berriro argitaratu zen.

Euskarazko bertsioa Mikel Iriarte Ibaizabalek egin zuen, 1996an, Ibaizabal argitaletxearekin.

Gaia
----

*Han-hemengo jendea* narrazio liburua da, istorio laburretako liburua, galiziarren erretratuen galeria bat. Cunqueiroren narrazio-lan gehienak bezala, aurrena galizieraz idatzia dago, hurrena idazleak berak gaztelaniaz birsortua, idazle honen gaztelaniazko bertsioak nekez izan baitaitezke itzulpen soilak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Cunqueiro, Alvaro..  (1983). *Xente de aquí e de acolá.*  (3a ed. argitaraldia) Editorial Galaxia ISBN 84-7154-182-3. PMC 12676771. (Noiz kontsultatua: 2020-12-17).
2. ↑   **(Galizieraz)** «Xente de aquí e de acolá» *Editorial Galaxia* (Noiz kontsultatua: 2020-12-17).
3. ↑   «Alvaro Cunqueiro - Han-hemengo jendea» *www.armiarma.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-12-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66363470

 |

* Wd Datuak: Q66363470
*Artikulu hau taula-jokoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Bakar-joko (argipena)».*
**Bakar-jokoa**: irudian jokoaren abiapuntua agertzen da. Bola bakoitzak ondoko beste bola baten gainetik salto egin behar du, hurrengo zulo hutsean jausteko. Amaieran, bola bakarra geratu behar da erdian.
**Bakar-jokoa**, bere bertsio ezagun eta sinpleenean **senku** izenez ere ezaguna, buruhausgarri bat da, zuloak dituen taula baten gainean jolasten dena, piezak zulo batetik bestera mugituz. Jokoaren jatorria ez da guztiz ezaguna, baina XVIII. mendeko erreferentzia zuzenak daude.

Bakar-joko horien hasiera berdina da: taulako zulo guztietan pieza bana dago, erdiko zuloan ezik. Piezek salto egiten dute ondoan beste pieza baten gainetik hutsik dagoen hurrengo zulora geratzeko. Gainetik salto egindako pieza erretiratu egiten da. Prozesua behin eta berriz errepikatuz, azkenean taulan pieza bakarra geratzen da, gehienetan azken pieza erdian utziz. Jokoak aldaera zenbait ditu taulako zulo kopurua, zuloek osatzen duten egitura eta hasierako zuloa zein diren.

**Bakar-jokoa** ebazteko behar diren mugimenduen segida.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Angulo Martin, Patxi.  (1997). «Mundu zabaleko jokoak. Jokoen mundu zabala» *www.elhuyar.eus* (Elhuyar) ISBN 978-84-92457-60-1. (Noiz kontsultatua: 2021-12-19).

Ikus, gainera
-------------

* Jokoenea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1411087
* Commonscat Multimedia: Peg solitaire

---

 |

* Wd Datuak: Q1411087
* Commonscat Multimedia: Peg solitaire
**Lehen Txina-Japonia Gerra** (1894-1895), Txina eta Japoniaren arteko gerra bat izan zen, nagusiki Korearen kontrola lortzeko. Txineraz, Bigarren Txina-Japonia Gerratik bereizteko, *Jiawu Gerra* (甲午戰爭) izenaz da ezaguna, izen hori daraman txinatar urtean gertatu baitzen.

1895eko martxoan, bi herrialdeek, Shimonosekiko hitzarmena sinatu zuten, eta Txinak, Taiwan, Penghu uhartedia eta Liaodong penintsula Japoniari ematea onartzen du.

Baina, urte horretan bertan, Errusiak, Japoniaren hedapenak gune hartako bere interes geopolitikoak arriskuan jartzen zituela ikusita, Frantzia eta Britainia Handiaren laguntzarekin, japoniar gobernua presionatu zuten modu "adiskidetsuan", Shimonosekiko hitzarmenaren bidez lortutako abantailak berrikus zitzan.

Japoniak, une horretan, bere burua, Errusiari aurre egiteko gai ikusten ez zuela, batez ere azken herrialde honek frantziarren eta britainiarren laguntza zuela jakinda, etsi egin zuen, eta, Errusiaren mesedetan, lortutako Liaodong penintsularen gaineko eta bertako Port Arthur gune estrategikoaren gaineko eskubideei uko egin behar izan zien. Gertaera honek, Japoniak, Shimonosekiko hitzarmenaren bidez lortutako gainontzeko lurraldeak mantentzen zituen arren, japoniarrengan mendeku nahi bizia sortu zuen. Hamar urte beranduago, ez zuten mendeku hori hartzeko aukera alferrik galduko Errusia-Japonia Gerraren bidez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q178687
* Commonscat Multimedia: First Sino-Japanese War

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4416833
* BNF: 13736005k (data)
* LCCN: sh85024296
* NDL: 00568553
* NKC: ph656392
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q178687
* Commonscat Multimedia: First Sino-Japanese War
**Karolinak** (ingelesez: *Caroline Islands*) Mikronesiako uhartedia da, Ozeano Bareko mendebaldean. 1.194 km² area du eta 126.000 biztanle. Ia mila atoloi eta uhartez osatuta dago, batzuk sumendizko lurrak, ekuatorearen iparraldean.

Uhartediaren uharte nagusiak hauek dira:

* Ponape, handiena,
* Truk,
* Kusaie,
* Yap eta
* Palau.

Lehenengo laurak, ekialdekoak, Mikronesiako Estatu Federatuak sortu dute eta , mendebaldekoa, Palauek errepublika askea sortu du.

Historia
--------

1526ko abuztuaren 22an, Toribio Alonso de Salazarrek, esploradore espainiarra, San Bartolome edo Taongui uhartea ikusi zuen lehendabiziko europarra zen. 1528ko urtarrilaren 1ean Alonso de Saavedrak Uluti uharteak. Gero espainolek berriro 1542an, 1543an, 1545an eta 1565an Migel Lopez Legazpikoa euskalduna.

Urte haietan gaztelaniaz *Islas de las Hermanas* (Arreben uharteak), *Hombres Pintados* (Gizon margotuak) eta *Los Jardines* (Lorategiak) izenak zituzten, 1686an Francisco de Lezcanok Yap uhartera heldu eta Karolinak izena jarri uhartediari Espainiako Karlos II.aren omenez: izena Palau, Marshall uharteak eta Gilbert uharteentzako zen.

Hurrengo mendeetan uharteak ez ziren kontutan hartu Europako politikan, 1885ko abuztuan, Alemaniak Yap uhartean postu bat jarri eta Karolinen jabetza aldarrikatu arte. Leon XIII.a aita santuak estatu bien artean bitartekotza egin zuen eta Espainiaren jabetza onartu zen.

1898an Estatu Batuak Espainia mendean hartu zutenean, Guam Marianetan galdu eta, 1899ko otsailaren 12an gainontzeko Marianak, Karolinak eta Palau Alemaniari saldu zizkion 25 milioi pezetaren truke.

Japoniak 1914an uhartedia okupatu zuen eta 1920 Nazioen Liga jabetza onartu zuen. Bigarren Mundu Gerran, AEBek uhartedia okupatu zuen eta 1947 eta 1986 artean administratu zuen. 1986an, Mikronesiako Estatu Federatuek bere independentzia aldarrikatu zuten. Palauk ez zuen federazioan sartu eta 1994an independentzia lortu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-03-30). *168. araua: Ozeaniako toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118350
* Commonscat Multimedia: Caroline Islands

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130784954
* GND: 4029739-1
* NDL: 00628398
* NKC: ge1083599
* NARA: 10044690
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 7005669

 |

* Wd Datuak: Q118350
* Commonscat Multimedia: Caroline Islands
**Erronboide muskulua** (*musculus rhomboideus*) trapezioaren azpikaldean dagoen muskulua da. Jatorria C7-T5 ornoen arantza apofisietan dago, eta intsertzioa, aldiz, eskapularen ertz medialean du.
Erronboide muskuluak bi azpimuskulu dituela esan dezakegu: erronboide handia eta txikia. Erronboide txikiak C7-T1 ornoen arantza apofisietan du jatorria, eta handiak, aldiz, T2-T5 arantza apofisietan. Muskulu osoa osatzen duten bi azpimuskulu hauek, bitarteko tendoi batek banaturik daude.

### Inerbazioa

Inerbazioari dagokionez, eskapularen nerbio dortsalak inerbaturik dago, C5 nerbioa, eskapularen muskulu jasotzailea ere inerbatzen duena.

### Funtzioa

Erronboide muskuloak eskapula egonkortu eta eusten du eskualde torazikora. Gainera, besoa atzerantz mugitzen laguntzen du: hau uzkurtzean, eskapularen barrunbe glenoideoa bizkar hezurrerantz (atzerantz) eramaten du, barrunbe glenoideora konektaturik dagoen humeroa mugiaraziz. Eskapularen tortsioa eragiten du ere bai.

### Odol-hornidura

Arteria eskapular dortsalak hornitzen du odolez. Honako hau arteria subklabiotik ateratzen den enbor tirozerbikalaren adar bat da, azaleko arteria zerbikalarekin batera.

### Argazkiak

Erronboides handia eta txikia
Eskapula

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3328354
* Commonscat Multimedia: Rhomboid muscles

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* TA: A04.3.01.007

 |

* Wd Datuak: Q3328354
* Commonscat Multimedia: Rhomboid muscles
**San Lorentzo eliza** Olaibar ibarreko Zandio lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Landako eraikina da, harriz egina, eta garai garaikidean egindako berreraikuntzak jatorrizko tipologia mozorrotu dio. Habearte bakarra, burualde zuzena eta oinplano angeluzuzeneko kanpandorrea ditu oinaldean. Sakristia burualdeari atxikita dago eskuineko aldetik, eta presbiteriotik sartzen da bertara. Ateak arku dinteldua du eta epistolaren aldeko horman dago, egurrezko teilatutxoarekin babestuta. Burualdeko eta nabeko estalkia egurrezkoa da (berria), oinaldean izan ezik, korua bertan baitago. Erretaula nagusiak, zaharberrituta, jatorrizko arkitekturatik kontserbatzen ditu taulamendu kurbatu eta zatituari eusten dioten bi zutabe bikote korintoarrak, XVII. mendeko lehen erdiko estilo barroko goiztiarrari dagokiona. Oinaldean, koruaren azpian, harrizko bataiarri zaharra dago. Adaburu erdi esferikoa du, izaera geometrikoa duten erliebe herrikoiekin egina.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ZANDIO.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-31).

Ikus, gainera
-------------

* Zandio
* Olaibar

Kanpo estekak
-------------
Euskal Autonomia Erkidegoaren lehendakaria 2019ko Euskal Diasporaren Egunean.
**Euskal Diasporaren Eguna** Euskal Herritik kanpo diren Euskal Gizataldeen Aholku Batzordeak (diasporari buruzko gaietan aholkua ematen duena) irailaren 8a aukeratu zuen Euskal Diasporaren Eguna ospatzeko. Egun hori ospatzeko proposamena aurretik Gasteizen, 2015ean egin zen, Euskal Gizataldeen VI. Mundu Kongresuan. Beraz, irailaren 8an egiten diren ekitaldien bitartez euskal diaspora ikustarazten da eta balioan jartzen da.

Ekimena 2018tik urtero ospatu da Euskal Herrian zein beste herrialdetan. Ipar Euskal Herrian lehen aldiz 2022an ospatu zen.

Helburuak
---------

Egun honek bi helburu nagusi ditu: kanpoan bizi diren euskaldunak batzen dituen errealitate kulturala aitortzea eta euskal emigrazioak izan duen garrantzia ezagutaraztea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Diaspora

Kanpo estekak
-------------

* Egunaren ideia zabaltzeko Eusko Jaurlaritzak egin duen bideoa.
* Maialen Goirizelaia Altunaren iritzi-artikulua *Berria*n, 2018ko abuztuak 31n.
**Küstrinen** **Putscha**, **Buchrucker Putsch** izenaz ere ezaguna, gobernu alemanak Ruhr eskualdearen okupatzeari adierazitako erresistentziaren aurkako erreakzioa izan zen, 1923ko irailaren amaieran eta urriaren hasieran.

Historia
--------

### Operazioa

Bruno Ernst Buchrucker buru zutela, Reichswehr beltzeko taldeek Gustav Stresemann kantzilerraren gobernua eraitsi nahi zuten, eta Parlamentuko errepublika demokratikoa ordezkatu, autoritarismo nazionalarekin. Kolpearen beste arrazoi bat zen Buchruckerren agindupean zeuden unitateak desegiteko jasotako agindua.

### Porrota

Reichswehreko unitateek Küstrin okupatzea eragotzi zuten. Buchrucker eta beste ofizial batzuk atxilotu eta kartzelara eraman zituzten. Matxinatu gehienak berehala askatu eta ez zituzten zigortu.

### Amaiera

Denbora labur batez, estatu-kolpeak gotorlekua eta Hahnebergeko zitadela kontrolatu zituen, baina gero Reichswehrari eman behar izan zioten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  Bernhard Sauer, "Die Schwarze Reichswehr und der geplante Marsch auf Berlin" (PDF) *Berlin in Geschichte und Gegenwart*. Jahrbuch des Landesarchivs Berlin (2008). **(Alemanez)**
Nehru eta Gandhi Bombayn 1942an, bigarrenak *Ospa Indiatik* aldarria egin zuen bilkuran.
Quit India mugimendueko manifestazioa, Bangaloren; pankarta kannada hizkuntzan dago.
Subhas Chandra Bose: beste bide bat hobetsi zuen independentziarako, Japoniar Inperioaren alde egin gerran.
**Quit India Mugimendua** (*Ospa Indiatik,* ingelesez) Mahatma Gandhik 1942ko abuztuaren aldarrikatutako desobedientzia zibileko mugimendu bat izan, Bigarren Mundu Gerraren kontestuan Indiaren independentzia eta aro kolonial briatiniarraren amaiera berehalakoa eskatu zuena.

Gandhik "britainiarren erretratze ordenatua" eskatu zuen Bombayn emandako hitzaldi batean, baina agintari britainiarrak, gerran egon arren Ardatzeko Potentzien aurka, prest egon ziren lehen unetik errepresiorako, eta Gandhik bere hitzañdia eman eta gutxira Indiako Kongresu Nazionalaren lidergo ia espetxeratu zuten epaiketarik gabe.

  

Gainera, Indiako bertako zenbatit elementu ere ez ziren ados egon protestarekin, horien artean Musulmanen Liga. Gazte jendearen artean ere, askok pentsatu zuten bide egokiagoa zela, Gandhirekin baino, Subhas Chandra Boserekin bat egitea, zeina erbestean zegoen Japoniarren aldeko jarrera sustatzen, Asian gerra Japoniako Inperioak irabaziz gero, horrela India independente izango zelakoan. Gandhiren Kongresuko zenbait buruzagi ere ez ziren ados egon, baina batzuek men egin zioten Gandhiri, hala nola Nehruk.

  

Gandhik jasotako atzerrko aldekotasun ia bakarra izan zen AEBetako presidente Franklin D. Rooseveltena, zeinak presionatu egin zuen Winston Churchill lehen ministroa autogobernu promesak egiteko indiarrei. Baina Churchillek ez zion kasurik egin, eta eraginkortasun gutxi izan zuen Quit Indiako protestek. Britainiarrek gertatutako indarkeria edo matxinada egoerak errepresioz menderatu zituzten, eta milaka atxiloaldi egin. Horietarik gehienak 1945 arte luzatu ziren, gerra amaiatu zen arte.

Hala ere, estrategikoki, Gandhiren jokaldi eta mugimenduak erakutsi zien britainiarrei epe luzera ezin gobernatu moduko egoera zutela Indian, eta gerraren ondoren, irteera baketsu eta ahalik eta duinena antolatzea bihurtu zen epe ertaineko estrategia politiko britainiarra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑    ISBN 9780553804638..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1992677
* Commonscat Multimedia: Quit India Movement

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh86005870
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1992677
* Commonscat Multimedia: Quit India Movement
**Angelina Anatolievna Xkatova**, errusieraz: Ангелина Анатольевна Шкатова, (Vladimir, Errusia, 2001eko urtarrilaren 25a) errusiar gimnasta artistikoa da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta zilarrezko domina eskuratu zuen gimnasia erritmikoan *Taldeka aparatu guztiak* kategorian, ROC ordezkatuz; Bulgariako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Italiako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen ROCeko taldea. 
Honako hauek osatzen zuten ROCeko gimnasta taldea: Anastasia Blizniuk, Anastasiia Maksimova, Angelina Xkatova, Anastasiia Tatareva eta Alisa Tistxenkok. Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia 
  | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | *Taldeka aparatu guztiak*, gimnasia erritmikoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera).* .
2. ↑  «Angelina Anatolyevna Shkatova» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
3. ↑  «Angelina Anatolyevna Shkatova» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65953078

 |

* Wd Datuak: Q65953078