recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ants Piip** (Tuhalaane, Errusiar Inperioa, 1884ko otsailaren 28aGreg./otsailaren 16aJul. - Nirivski lan esparrua, Perm oblasta, Sobietar Batasuna, 1942ko urriaren 1a) estoniar abokatu, diplomazialari eta politikaria izan zen. Estoniako estatuburua izan zen 1920tik 1921era eta lehen ministroa 1920ko urrietik abendura.

Irakasle aritu ondoren zuzenbidea ikasi zuen San Petersburgoko Unibertsitatean eta ikasketak Berlingo Unibertsitatean zabaldu zituen. 1917an Estoniako Probintzia Batzarreko kide hautatu zuten eta Batzar Konstituziogileko kide izan zen. 1917tik 1919ra San Petersburgoko eta Londresko misio diplomatiko estoniarretan parte hartu zuen. Berebiziko garrantzia izan zuen Estoniaren independentzia asmoak nazioartekotzen Pariseko Bake Konferentzian. 1919-20an Estoniako ordezkaritzan parte hartu zuen Tartuko bake negoziazioetan Errusia Sobietarrarekin.

Tartuko Unibertsitateko nazioarteko zuzenbideko irakaslea (1919-1940), Britainia Handian enbaxadorea (1920), lehen ministroa (1920ko urritik abendura), estatuburua (1920ko abendutik 1921eko urtarrilera), bost aldiz Asuntis Kanpo Arazoetako ministroa, Estatu Batuetan enbaxadorea (1923-1925) eta parlamentuko kidea (1938-1940) izan zen.

NKVDk 1941ean atxilotu eta Siberiako lan esparru batean hil zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q887682
* Commonscat Multimedia: Ants Piip

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 66177980
* ISNI: 0000 0000 7871 5066
* BNF: 16266672j (data)
* GND: 126631948
* LCCN: no2004029617
* SUDOC: 157143783

 |

* Wd Datuak: Q887682
* Commonscat Multimedia: Ants Piip
**Intratec TEC-9**, **TEC-DC9** edo **AB-10** pistola erdiautomatikoa da, 9 x 19 mm Parabellum munizioa erabiltzen duena.

Historia
--------

TEC-9 -a "atzerakadaz" eragindako pistola erdi-automatikoa da. Arma honek 9mm-tako kartutxoak erabiltzen ditu. Intratec AB izeneko enpresa suediarraz aparte, arma honek Amerikako Estatu Batuetan ere fabrikatu zen; "Intratec" izeneko sukurtsal batek fabrikatu zuen. Arma honek bi materialez osatuta dago; lehenengoa kalitate kaxkar eta ez prezio ez oso handiko polimeroa da eta bigarrena altzairu merkea da. Lehen aldiz, arma honen fabrikazioaren helburua helburu militarretarako zen; hala ere, diseinatzaileek ez zuten nahi oso prozesu garestia izatea.

Suedian, arma honek ez zituen erosle askorik erakarri hasieran, horregatik AEBko merkatura eramatea erabaki izan zen. Hala ere, zenbait gaizkile arma aldatzen zuen era automatikoan su egin ahal zedin. Honen ondorioz Intratec konpainiak bere arma berritu behar izan zuen. TEC-9 -a 1985. urtetik 1994. urtera arte fabrikatu izan zen eta oso famatua izan zen Miamin mafia jamaikarraren eta kubatarren artean.

TEC-9arekin sortu ziren zenbait problema
----------------------------------------

Cleveland eskolan egon izan zen atentatuaren ondoren, Kaliforniako estatuan arma hau debekatu izan zen. Zenbait berrikuntza eta gero Intratec konpainia TEC-DC9 -a sortu zuen. Bere izen berriaren esanahia hau zen: *Designed for California*. Hala ere, bai TEC-9 eta bai TEC-DC9 Estatu Batuetako 19. armarik arriskutsuena bezala izendatu zen eta honen geroztik, 1994. urtean, armaren eta bere aldaera guztien debekua ezarri zen.

Intratec konpainia itxi egin eta bere produkzio guztia gelditu zuen 1994. urtean. Hala eta guztiz ere, gaur egun, bigarren eskuko arma merkatuan aurki daiteke baina zenbait estatutan debekatuta dago; hala nola, Kalifornia, New York, New Jersey eta Maryland. Baina ez bakarrik Estatu Batuetan aurki daiteke arma hau, ere bai aurki ahal da bai Europako, Asiako eta batez ere Latinoamerikako zenbait herrialdeetan. Kalifornian eta AEBko beste estatuetan bezala arma honek herrialde askotan debekatuta edota lege oso gogorrak jasaten ditu erosi ahal izateko edo beste herrialde batzuetara bidali ahal izateko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1265013
* Commonscat Multimedia: Intratec TEC-DC9

---

 |

* Wd Datuak: Q1265013
* Commonscat Multimedia: Intratec TEC-DC9
**Thierry Lepaon** (Caen, Frantzia, 1960ko urtarrilaren 31 -) CGT Frantziako sindikatu nagusiko idazkaria da. 2014ko martxotik da bertako idazkaria eta 2015ko urtarrilaren 12an, idazkari ohi bihurtuko zen.

Biografia
---------

*Le Canard enchaîné* astekariaren arabera, CGTk 130.000 euro gastatu zituen Lepaonen etxea eraberritzen eta 50 metro koadroko bulegoa eraberritzen ere beste 62.000 euro gastatu zituen. Gainera, Normandiako CGTk ustez emandako kalte-ordain handi batek ere iskanbila sortu zuen.

5.200 euroko soldata garbia zuen eta handiegia iruditzen zitzaiolako 4.000ra jaisteko eskatu zuen. Jaitsi zioten nahiz eta aurreko 20 hilabetetan 5.200 euro kobratu zituen. Dena bere eta CGTren aurkako komunikazio kanpaina izan zela esan zuen eta dimisioa eman zuen, eta kontrol batzorde nazionalak oniritzia ematea espero zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    «Obra garestiek irteera atea ireki diote Lepaoni» *Berria* 2015eko urtarrilaren 9a.

Ikus gainera
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Thierry Lepaon*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3524386
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 296464014
* ISNI: 0000 0004 0162 1917
* BNF: 16993476g (data)
* GND: 1160906289
* LCCN: n2017001850
* SUDOC: 162426399

 |

* Wd Datuak: Q3524386
**Strathavengo gaztelua** (ingelesez: *Strathaven Castle*) edo **Avondale gaztelua** (ingelesez: *Avondale Castle*) Eskoziako Strathaven herrian dagoen gaztelua da, Hegoaldeko Lanarkshire eskualdean.

Historia
--------

Jatorrizko gazteluaren eraikitze data ez da oso ezaguna baina Baird familiak 1350 inguruan altxatu zela uste da. Douglas Earlak eskuratu zuen baina Jakobo II.a Eskoziakoak hauei tituluak kendu ondoren 1455ean gaztelua harpilatua izan zen. Hasierako eraikin hartatik ez da ezer askorik gelditzen.

1457an Sir Andrew Stewartek jaso zuen lurraldea. Haren ondorengoak Lord Avondale titulua eskuratu zuen eta honek gaztelu berria altxatu zuen. 1534an Sir James Hamilton of Finnart bihurtu zen gazteluaren jabea eta honek handitu egin zuen eraikin berriak gehituz. Azkenik 1611 urtean Hamiltongo markesak erosi zuen. 1717an gaztelua bertan behera utzia izan zen.

Deskribapena
------------

Strathavengo gaztelua harkaitz baten gainean eraikita dago. Hiru solairutako eraikin errektangularra da (11'2m x 21'2 m) eta lau solairutako dorre zirkularra dauka.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2899116
* Commonscat Multimedia: Strathaven Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q2899116
* Commonscat Multimedia: Strathaven Castle
**Syon House** Londres mendebaldean dagoen jauregi bat da, Brentford barrutian, Hounslow udalerrian. Jabea Northumberlandeko Dukea da.

Historia
--------

Syon monasterioa bertan eraiki zen 1431 urtean eta Middlesex konderriko komentu aberatsena izan zen harik eta 1539an itxi zen arte. Koroaren eskutan gelditu zen orduan eta honek Somerseteko I. dukeari eman zion. Dukeak italiar pizkundeko estiloan Syon izeneko jauregia eraiki zuen. 1594an Henry Percy Northumberlandeko Earlak erosi zuen eta ordutik bere ondorengoen eskutan egon da.

1760 hamarkadan Robert Adam arkitektoak jauregiaren barnealdea diseinatu zuen eta Lancelot "Capability" Brown-ek inguruko parkea.

1951 urtean parkeak ateak ireki zizkion publikoari eta 1995ean familiaren gelak ere publikoari ireki zitzaizkion.

Syon Parkea
-----------

Tamesis ibaiaren ertzean kokaturik dago eta parez pare du Keweko Errege Lorategi Botanikoa. XVIII mendean Capability Brownek diseinatu bazuen ere gaur egun XIX mendeko itxura dauka. Zuhaitz exotikoen 200 espezietik gora ditu eta aipagarria da Londresko Tximeleten Etxea ere, gaur egun itxita dagoena.

Iruditegia
----------

* Eraikina.Eraikina.
* Sarrera nagusia.Sarrera nagusia.
* Atzealdea.Atzealdea.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Parkea.Parkea.
* Parkea.Parkea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2121329
* Commonscat Multimedia: Syon House

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315147009
* LCCN: sh2013002066
* ULAN: 500302004
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1100662
* **Ondare historikoa**
* NHLE: 1080318

 |

* Wd Datuak: Q2121329
* Commonscat Multimedia: Syon House
**Andrés Vicente Gómez Montero** (Madril, 1943ko irailaren 16a) espainiar zinema-ekoizlea da.

Ekoizpen-prozesuaren mailarik apalenetan lan egin zuen hasieran, baina Salkind eta Querejeta ezagutu zituen, eta 1970eko hamarraldiaren hasieran ekoizle independente gisa hasi zen lanean Eguiluz Films, S.A. etxearentzat, besteak beste. *Comanche blanco* (1968, *Komantxe zuria*) izan zen Gómez Monterok ekoitziriko lehenengo filma, eta harrezkero hainbat lan egin zituen, munduko zinema-jaialdi ospetsuenetan arrakasta handiz aurkeztu izan direnak. Beste zenbait sariren artean, azpimarratzekoak dira Berlingo Zilarrezko Hartzak (*El año de las luces* eta *Beltenebros* filmekin, 1986an eta 1990ean hurrenez hurren), Veneziako Zilarrezko Lehoia (*Jamón, jamón,* 1992an) eta, batez ere, Atzerriko film onenaren Oscar saria *Belle Epoque* filmari esker (1992). Donostiako zinemaldian, Zilarrezko Maskorra eskuratu zuen *Remando al viento* filmarekin (1987), eta beste sari batzuk ere eskuratu izan ditu bertan. Gómez Monterok Espainiako zinemagintzako zuzendari ospetsuenen filmak ekoitzi ditu, eta enpresa handi ugariren babesa izan du (*Compañía Iberoamericana de TVE, S.A.* telebistako lanetarako batez ere; *Lolafilms,* zinemako lanetarako, etab.). 1998. urtean europar zinemagintzari ekoizle gisa egindako ekarpenarengatik omenaldia egin zioten Cannesko zinema jaialdian. Azken urteetako beste lan aipagarri batzuk: *El amante bilingüe* (1992), *Tirano Banderas* (1993), *Huevos de oro* (1993), *Los peores años de nuestra vida* (1994)*, El día de la bestia* (1995).

Filmografia hautatua
--------------------

* *Jamón, jamón*, Bigas Lunarena
* *Belle Époque*, Fernando Truebarena
* *El día de la Bestia*, Álex de la Iglesiarena
* *La Celestina*, Gerardo Verarena
* *Torrente, el brazo tonto de la ley*, Santiago Segurarena
* *La comunidad*, Álex de la Iglesiarena
* *Torrente 2: misión en Marbella*, Santiago Segurarena
* *Isi/Disi. Amor a lo bestia*, Chema de la Peñarena
* *Son de mar* (2001), Bigas Lunarena

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753672
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 38030228
* ISNI: 0000 0001 1948 6942
* BNE: XX1259016
* GND: 1061428591
* LCCN: no94006386
* SUDOC: 113861745
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02504/eu\_g\_2502/g2502

 |

* Wd Datuak: Q3753672
Tenerifeko mentzeierriak
**Tacoronteko mentzeierria**, Tenerife uhartea, gaztelar konkistatzaileak heldu zirenean banatuta zegoen bederatzi mentzeierrietako bat zen.

Gaur egungo Tacoronte udalerria baino askoz handiagoa zen lurralde bat hartzen zuen, lurralde horren barnean, egungo Santa Ursula, La Victoria de Acentejo, La Matanza de Acentejo eta El Sauzal udalerriak ere hartzen ziuelarik.

Mentzeierri honetako mentzeiei buruzko informazio askorik ez dagoen arren, uste denez, Tacoronteko lehen mentzeia, Rumen izan zitekeen, honen ondorengoa, bere seme Acaimo izango zelarik. Azken hau izango zen mentzeierri honetako errege Alonso Fernandez de Lugok uhartea konkistatu zuenean.

Tacoronteko mentzeierriko ekonomia, nagusiki, abeltzaintzan oinarritzen zen (ahuntzak, ardiak, zerriak). Nekazaritza eta itsaso eta basoetako baliabideen esplotazioa ere garatzen zen.

Tacoronteko mentzeierria, gerra alderdietako partaideetako bat izan zen, Tegueste, Taoro, Icod eta Dautekoekin batera. Gerra alderdiek, zorrotz aurre egin zieten gaztelar tropei, hauen aurkako gudu odoltsuak libratuz, uhartea konkistatzea eragozteko asmoz. Gudu horietako bi, amaierako balantze ezberdinekoak, mentzeierri honetan gertatu ziren, Acentejoko lehen gudua edo Acentejoko sarraskia eta Acentejoko bigarren gudua edo Acentejoko garaipena. Bigarren gudu hau amaitu ondoren, Teneriferen konkista amaitzen da, handik hilabete batzutara, Gaztelako Koroara erantsia izango dena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6816522

 |

* Wd Datuak: Q6816522
Ernst Haeckelen araknidoen marrazkia.
**Araknologia** (grekotik: áροχνnaut, arachne, 'armiarma', eta λόγοος-etik, *logoak*, 'ezagutza') zoologiaren adar bat da, eta armiarmak, eskorpioiak, akaroak eta araknido izenez ezagutzen diren beste organismo batzuk aztertzen ditu. Artropodo horiek lau hanka-pare dituzte; kelizero izenarekin ezagutzen den egitura duen aho-aparatua dute, pedipalpo pare bat, eta gorputza zefalotoraxean eta abdomenean zatitua.

Historia
--------

Lehen armiarmak duela 250 urte deskribatu zituen Carl Alexander Clerckek. Linneoren garaikidea eta herrikidea zen, eta lehen araknologotzat har daiteke.

Diziplinak
----------

Araknidoak aztertzeko hainbat alderdi hartzen dira kontuan. Oinarrizko diziplinak taxonomia dira, hau da, espezie bakoitza eta sistematika deskribatu eta izena ematea, espezie horiek araknidoen esparru sistematikoan sailkatuz. Oinarrizko lana egin ondoren, araknidoen ezagutzaren beste alderdi batzuk landu daitezke, hala nola anatomia eta fisiologia (pozoiaren azterketa barne), ingurunearekin eta beste izaki bizidun batzuekin duten harremana (ekologia), portaera (etologia), banaketa geografikoa (biogeografia), etab. Bereziki interesgarriak dira armiarmak nekazaritzako izurrien kontrol biologikoko agente gisa erabiltzeko azterketak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190979
* Commonscat Multimedia: Arachnology

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2013003537

 |

* Wd Datuak: Q190979
* Commonscat Multimedia: Arachnology
**Andreja Pejić** (Tuzla, Bosnia-Herzegovina, Jugoslavia, 1991ko abuztuaren 28a) serbo-bosniar eta bosnio-kroaziar jatorriko australiar modeloa da.

Tuzlan jaio zen. 1999an NATOk Jugoslavia bonbardatu ondoren, bere familiak Australiarako ihesbidea eskatu zuen. 2000n bere familiarekin Merlbournera bizitzera joan zen iheslari politiko bezala.

17 urterekin hasi zen modelo lanetan. Gutxira ezagun egin zen gizonezko eta emakumezkoen arropak jantzita desfilatzen zuelako, aurpegiera androginoa zuela baliatuz. 2011ko urtarrilean Parisen desfilatu zuen Jean-Paul Gaultierren gizonezko eta emakumezkoen arropak jantziz desfilatu zuen.

2014ra arte **Andrej Pejić** zeritzon. 2013ko bukaeran sexua berresleitzeko ebakuntza egin zioten eta 2014an bere genero-nortasunarekin bat zetorren **Andreja** izena hartu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503007
* Commonscat Multimedia: Andreja Pejić

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9793159248368704870006
* LCCN: no2022057718

 |

* Wd Datuak: Q503007
* Commonscat Multimedia: Andreja Pejić
***Annona*** edo ***cura annonae*** Antzinako Erromako instituzioa zen, bulego zentralizatua, Erromako herritarrei eta armadei elikagaien hornidura bermatzeko ardura zuena; horretarako, estatuak alea, olioa eta ardoa erosten zituen probintzietan, eta garraiatu eta banatu egiten zituen.

*Annona* Augustoren aurretik
----------------------------

Erroma hedatu baino lehen, annona ez zen beharrezkoa, eskualde bakoitza bere buruaz aski baitzen. Populazio faltagatik eta elikagai soberakinagatik gertatu zen hori. Gainera, eskualde gehienek merkataritzara jotzen zuten kanpoko elikagaiak erosteko edo tokiko merkatariei erosten zizkieten, lehenago beste eskualde batean erosiak zituztenak.

K.a. II. mendearen hasieran Erromako hiriaren zati handi bat miserian bizi zen, biztanleria handitzeak ale-eskaria gehitzea ekarri zuen. Inperioaren baliabideak populazioaren gorakada hornitzeko nahikoak ez zirenez, erromatarrek Afrikako ipar-ekialdeko eta Siziliako probintzia emankorretatik inportatu behar izan zuten. Hala ere, merkatarien espekulazioak gosete, matxinada eta ezegonkortasun politiko ugari eragin zituen.

Egoera horri aurre egiteko, Gaio Grako tribunoak alea prezio baxuan hiritar pobreenen artean banatzea proposatu zuen K.a. 123an. Grakok ezarritako sistemari *annona* deitu zioten. Instituzio honen bidez eta zergen diruaren bidez, Erromak ale kopuru batzuk erosten zituen, erosi berri zituen Estatuko gordailuetan gorde eta hilero pobreen artean banatzen zituen. Hasiera batean, annonaren administrazioa *edil*en esku zegoen. 

K.a. 58. urtean, Publio Klodio plebearen tribunoak alearen banaketa doakoa izatea proposatu eta onartu zen, eta ordutik aurrera, neurri hori arau bihurtu zen.

*Annona*ren bilakaera Inperioan
-------------------------------

Augustok anonnaren kudeaketa prefektuei eman zien hasieran, eta mota berri bat sortu zuen: *praefectus anonnae*. Horrez gain, hobekuntza handiak egin zituen sistema horretan. *Annona* *cursus honorum* edo karrera politikoaren zati garrantzitsu bat bihurtu zen. 

K.o. III. mendean, anonarekin zerikusia zuten magistratura guztiak kendu egin ziren.

Annonaren erabilera
-------------------

*Annona militaris*: gastu militarrak ordaintzeko eta funtzionarioei eusteko erabiltzen zen kontusaila. Denboraren joanarekin, zerga horren bilketa modua aldatuz joan zen, eta espezietan kobratu ordez dirutan kobratzen hasi zen (*adearatio*), aipatutako onuradunei jaten emateko prestazioak lortzeko.

*Annona zibikoa*: Erromako hornidurarako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La Annona, pan para el pueblo» *historia.nationalgeographic.com.es* 2021-03-27 (Noiz kontsultatua: 2022-01-16).
2. ↑   Hita Albarracín, Antonio.  (2015). *Los impuestos en el Derecho Romano.* , UNIR or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495053

 |

* Wd Datuak: Q495053
**Arbelaitz jauregia** Gipuzkoako Irun udalerrian dagoen jauregi bat da.

Irungo familia nabarmenenetakoa zen Arbelaitz familia Espainiako Koroarekin harreman estua izan zuen. XVI. mendearen hasieran eraikia izan zen eta Jose Arbelaitz izan zen eragilea. 1936ko irailean, Espainiako Gerra Zibilan zehar Irungo herrigunea edo alde zaharra suntsitu zuen suteak jauregia bera ere kaltetu zuen, gerora berreraikia izan zelarik.

Ezaugarriak
-----------

Irungo Arbelaitz jauregiak pribilegiozko kokapena dauka, hiribildutik eta San Joan plazatik hurbil eta Nafarroako bidearen ondoan. Oinplano laukizuzen eta lau uretako teilatua dituen eraikin dotorea da. Hiru solairu eta ongi ezberdinduak dauden bi zatiz osatutako harlanduzko aurrealdea ditu. Bere bi muturretan bi dorre karratu ditu eta gainera bi zutabe doriko dituen atari barrokoa ere badu. Armarria gainean duen bal koi nagusia har tzen du frontoiak. Fatxadaren gainerakoak erdiko honekiko simetrikoak diren lau bao ardatz ditu.

Garrantzi historiko handiko eraikina da, bertan pertsonaia garrantzitsu askok ostatu hartu baizuten, tartean Henrike II.a Frantziakoa, Katalina Medici, Karlos IV.a Espainiakoa, Katalina Braganzakoa, Filipe V.a Espainiakoa, Karlos X.a Frantziakoa, etab.).

1964ean Monumentu Historiko-Artistiko Probintziala izendatu zuten.

Iruditegia
----------

* Arbelaiz jauregiaren ataria (1987).Arbelaiz jauregiaren ataria (1987).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Open Data Euskadi. *'Euskal Herria' entziklopedia enblematikoa: Arkitektura zibila I - Eusko Jaurlaritzaren datu irekiak.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-22).
2. ↑    *Arbelaitz jauregia | Euskadiko Kultur Ondarea | Turismoa Euskadi - Turismoa Euskadin.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-22).
3. 1 2    *Irun: Arbelaitz Jauregia - Guía de Ocio de Gipuzkoa - Gipuzkoako Aisialdi Gida.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6057554
* Commonscat Multimedia: Arbelaitz Jauregia

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001517

 |

* Wd Datuak: Q6057554
* Commonscat Multimedia: Arbelaitz Jauregia
Te izoztua limoiarekin
**Te izoztua** (ingelesez: *Iced tea*) tean oinarritutako edari bat da. Orokorrean izotza duen edalontzi batean zerbitzatzen da. Edozein te barietatea izozteko te bat bezala erabili daiteke, norberaren gustuaren arabera.

Tea botila edo latetan saltzen duten marka komertzialak daude baina daukaten te portzentaia oso baxua da. Horregatik hobeto da denda espezializatuetan erostea.

### Ezaugarriak

Gomendagarria da tea giroko tenperaturara heldu arte hoztea te izoztua egin baino lehen, bestela kondentsatuak eratu ahal dira eta zapore garratza hartu dezake. Normalean te izoztua menda hostoekin eta limoi zatiekin zerbitzatzen da. Estatu Batuetan gozoa izaten da azukrea ipintzen dutelako.

### Osagaiak

Etxeko freskagarri bat prestatzen dugunean bezala elkarrekin konbinatzen duten osagaiak erabili behar ditugu. Txokolateak eta osagai minak erabiltzea ez da komenigarria disolbatzean tearen trinkotasunari kalte egiten dutelako. Hurrengo osagaiak elkarrekin nahastu ahal dira edo bakarrik gehitu ahal dira.

* Birrindutako edo zatitako fruta. Sagarra, marrubiak, muxurka, papaia, melokotoia, mugurdiak, laranjak, morak, gereziak, ahabiak, limoia, kirtena, meloia, kiwia, kokoa, pikuak eta jengibrea gomendatuak dira.
* Fruitu lehorrak hala ere arbendola, pistatxoa, pasak eta datila.
* Loreak eta petaloak adibidez malbak, arrosak, eguzki-loreak, laranjondo-loreak, erromako kamamila, nabar-lorea eta hibiskoa.
* Espeziak hala nola bainila eta kanela.
* Belarrak: menda, ilen-kultibatua, zilantroa, erromako kamamila, belar bedeinkatua eta izpilikua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q348958
* Commonscat Multimedia: Iced tea

---

 |

* Wd Datuak: Q348958
* Commonscat Multimedia: Iced tea
**Astaburuaga ibaia** La Jarilla mendatean jaiotzen den ur-ibilbide naturala da, Atacama eskualdeko nazioarteko mugatik oso gertu dago eta iparralderantz isurtzen da Negro Francisco aintzirara hustu arte.

Ibilbidea
---------

La Jarillako mendatean jaiotzen da, iparralderantz doa, arro estu eta zingiratsu batean Vidal Gormaz ibaia hartu aurretik, eta ondoren 3 km zabaleko haran batean zabaltzen da, zeinaren ertzetan belarra hazten ez den. Trakita harearekin. behealdean; kalitate oneko ur emari ugari eratzen duten errekasto txiki asko jasotzen ditu, El Desahue lepora iritsi arte, eta, horren bidez, urak uholdeetan bidaltzen dituela dirudi. Garai normaletan mendebalderantz egiten du eta bere ibaia hondoko belaki trakitikan murgiltzen du, Negro Francisco aintzirara iritsi baino lehen, isurtzen denera.

Historia
--------

Francisco Solano Astaburuaga y Cienfuegos-en omenez bataiatu zuten, Txileko Errepublikako lehen Hiztegi Geografikoa idatzi zuena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23653843

 |

* Wd Datuak: Q23653843
María de los Remedios de Escalada .
**Argentinako Patrizioak (*Patricias Argentinas***) izena omenaldi bat da, 1812ko maiatzaren 30ean fusil bat erosteko behar zuen dirua eman zuten Buenos Airesko lehen hamalau damei egin zitzaiena, izan ere, estatu hasiberria egoera ekonomiko txarrean zegoen eta ezin zituen Armada Askatzailea mantentzeko behar ziren armak ordaindu. Izen hau, denboran zehar, Argentinako Independentzia progresiboan lagundu zuten beste emakume kreole batzuengana hedatu zen, euren ondasun edo ekintzekin.

Patrizioek erositako fusil bakoitzak emailearen izena zeraman, garaipenaren unean honako hau esan zezaten: "Nik ausart honen besoa armatu nuen bere loria eta gure askatasuna ziurtatzeko".

 1810eko ekainaren 7ko Ebazpena.
 Harpidedunen zerrenda.
Harpidetu ziren damak hauek izan ziren: Tomasa de la Quintana, María de los Remedios de Escalada, María de las Nieves de Escalada, María Eugenia de Escalada de Demaría, María de la Quintana, María Sánchez de Thompson, Carmen de la Quintanilla de Alvear, Ramona Esquivel y Aldao, Petrona Bernardina Cordero, Rufina de Orma, Isabel Calvimontes de Agrelo, Magdalena de Castro de Herrero, Ana Jacoba García de Zúñiga eta María de la Encarnación Andonaégui de Valdepares.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6066639
* Commonscat Multimedia: Patricias Argentinas

---

 |

* Wd Datuak: Q6066639
* Commonscat Multimedia: Patricias Argentinas
**Anfiktion** (antzinako grezieraz Aμφικτύων, *Amphiktýôn*) greziar mitologian, Deukalion eta Pirraren bigarren semea izan zen, Helen, Protogeneia, Pandora II, Orestes eta Tiaren anaia. Beste tradizio batzuek, Atenasekoa bertakoa egiten dute.

Anfiktion, Termopiletako herriko erregea izan zen eta Atenaseko errege zen Kranaoren alaba batekin ezkondu zen. Ondoren, Kranao bera kendu zuen tronutik, eta Anfiktionek bere burua izendatu zuen Atenaseko erregetzat, hamar urtez gobernatuz. Delfoseko Anfiktionia sortu zuen. Kontseilu anfiktionikoaren egoitzatik gertu, Anfiktionen aintzako tenplu (*heroon*) baten hondakinak aurkitzen ziren.

Eriktoniok, Atenas bertako beste errege batek bota zuen Anfiktion Atenaseko tronutik

Iturriak
--------

* Apolodoro, *Liburutegia*, I, 7, 2; III, 14, 6.
* Pausanias, *Greziako deskribapena*, I, 2, 6, I, 14, 3; V, 1, 4.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q474854

 |

* Wd Datuak: Q474854
*Aneto jainkoa* Aneto mendiaren gailurrarekin lotuta dago. Aran haranean erraldoia edo jentil bat da. Benasque aldean Neto jainkoaren tradizioa dago, bestetik.

Erraldoia
---------

Aranean, Olivier de Marliaveren arabera, Anteo azpian, betiko elurren azpian, erraldoi bat ezkutatzen da. Egun lotan dagoen erraldoi hori Benasqueko biztanleei abeltzaintza eta transhumantziaren teknikak irakatsi zien. Anetoren gailurra, Pirinioen beste askoren moduan, jainko moduan gurtua izan zen.

Neto
----

Marliavek jainko horren erreferentzien jatorria XIX. mendean kokatu zituen eta ez zuen horren aztarna arkeologikorik aurkitu. Dena dela, Neto, Netu edo Neton kondaira batzuen protagonista da: gizon txiro bat ekaitz gau batean mendian galdu zen. Artalde bat ikusi zuen eta artzaiengana laguntza eske joan zen. Artaldea Neto erraldoiarena zen eta ez zion lagundu nahi izan. Erantzunez txiroak, jainkoa mozorrotuta, zigortu zuen eta Neto eta bere ardiak harriaz bihurtu zituen.

Bibliografia
------------

* Olivier de Marliave: *Pequeño diccionario de mitología vasca y pirenaica*. Jose J. de Olañeta editorea, Palma de Mallorca, 1995. ISBN: 84-7651-232-5.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Pequeño diccionario de mitología vasca y pirenaica*, 17.or.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Anetoren kondaira.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13048373

 |

* Wd Datuak: Q13048373
**Teima Onorio** (Kiribati, 1963) kiribatiar politikaria da. 2003 eta 2016 bitartean Kiribatiko presidenteordea izan zen.

Bizitza
-------

Rota Onorio kiribatiar politikariaren alaba da, 1982ko abenduaren 10etik 1983ko otsailaren 18ra Kiribatiko presidentea izandakoa. Onoriok Wellingtongo Victoria eta East Angliako unibertsitateetan ikasi zuen.

Onorio Kiribatiko legebiltzarkidea izan zen 1998tik 2002ra, Arorae hautes-barrutitik hautatua. 2003 eta 2007 bitartean Hezkuntza, Gazte eta Kirol Garapenerako ministroa izan zen. Ondoren, Merkataritza, Industria eta Kooperatiba ministroa izan zen 2008ra arte. Gero, Hezkuntza, Gazte eta Kirol Garapenerako ministro izan zen berriro 2008tik 2012ra.

Horrez gain, Kiribitako presidenteordea izan zen 2003tik 2016ra. Presidenteordetzan egon zen bitartean, Uhartetar Herrialde Txikien Aliantzaren ordezkari izan zen Nazio Batuen Erakundean, non berotze globalari buruz jardun zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1268309

 |

* Wd Datuak: Q1268309
**Athleticeko bigarren aurrealde historikoa** Bilboko klubaren historian arrakastatsuenetariko bat izan zen. 1940ko hamarkadan sortu eta 5 aurrelariez osaturik zegoen: Iriondo (eskuineko hegalekoa), Venancio (eskuineko barnekoa), Zarra (erdiko aurrelaria), Panizo (ezkerreko barnekoa) eta Gaintza (ezkerreko hegalekoa). Aurrealde historiko honek liga bat eta 5 kopa irabazi zituen.

Historia
--------

Gerra Zibila amaitu zenean, Athleticek zerotik eraiki behar izan zuen bere jokalari taldea, izan ere, gerra zela eta desegin zuten. Euskal talde askotan aritzen ziren harribitxi gazteak fitxatu eta talde berria sortu zuen. Taldeko lerrorik sendoena aurrealdea izan zen, hasieran Iriondo, Zarra, Panizo, Gaintza eta Unamuno beteranoak osatua. Unamunok taldea utzi eta Athleticek Indautxun aritzen zen Rafael Escudero fitxatu zuen.

1944/45 denboraldian, Athleticek bere bostgarren aurrelaria topatu zuen Erandio Klub Kirol Elkartean, Venancio izeneko lagun handia hain zuzen ere. 1946/47 eta 1948/49 denboraldietan, Venancio Barakaldo CFra utzi zuten. Bi denboraldi hauetan, Athleticek, aurrealde osatzeko, Iraragorri beteranoa berreskuratu zuen. Iraragorri 1930eko hamarkadan Athleticeko lehenengo aurrealde historikoaren kidea izan zen eta 1948/49 denboraldian futbola utzi zuen.

1949/50 denboraldirako Venancio taldera itzuli eta aurrealde historikoa osatu zen.

1950eko Munduko Futbol Txapelketan Espainiako selekzioak aurrealde honen lau kide deitu zituen: Iriondo, Zarra, Panizo eta Gaintza hurrenez hurren.

Estatistikak
------------

| # | Futbolaria | Liga | Kopa | Guztira |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Part. | Gol. | Part. | Gol. | Part. | Gol. | Bataz bestekoa |
| 1.a | Zarra | 278 | 252 | 74 | 81 | 352 | 333 | 0,95 |
| 2.a | Panizo | 326 | 126 | 79 | 37 | 405 | 163 | 0,4 |
| 3.a | Gaintza | 382 | 119 | 99 | 29 | 487 | 149\* | 0,31 |
| 4.a | Iriondo | 258 | 84 | 65 | 31 | 323 | 116 | 0,36 |
| 5.a | Venancio | 167 | 68 | 39 | 21 | 206 | 89 | 0,43 |
| # | **Total** | **1.411** | **649** | **356** | **199** | **1.773** | **848** | **0,49** |

(\*) Gaintzak 1957ko Europako Kopan gol bat eskuratu zuen eta zerrendan sartuta dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Sáiz Valdivieso, Anfolso Carlos.  (1998). *Athletic Club, 1898-1998 : Crónica de una leyenda.*  León: Everest S.A, 235 or. ISBN 84-241-9528-0. OCLC .40463940.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6123763

 |

* Wd Datuak: Q6123763
Chelsearen aurkako partida.
**Athletic Football Club Bournemouth** Ingalaterrako futbol taldea da, Bournemouth hirian du egoitza eta bere zelaia Dean Court da. 2015-16 denboraldian debuta egin du lehen mailan.

Historia
--------

1890an *Boscombe St. John's Institute FC* taldea sortu zen baina hau desegin zenean, bertako jokalari batzuek 1899an *Boscombe FC* birsortu zuten. XX mendearen hasieran *The Cherries* ("gereziak") ezizena hartu zuen, beren zelaia gereziondoen alboan baitzegoen eta beren kamiseta ere gorria baitzen. 1923an hiriaren izena hartu eta *Bournemouth and Boscombe Athletic Football Club* bihurtu zen.

1987an bigarren mailara igotzea lortu zuen eta hiru denboraldi egin zituen bertan. 2008an laugarren mailara jeisti zen baina bi urte egin zituen bertan eta goranzko bideari ekin zion 2014-15ean The Championship (2. maila) irabazi eta lehen mailara igotzea lortu zuen arte. 2015-16an mantentzea lortu zuen eta 2016-17an denboraldi lasaia izan du, azkenean 9. postuan sailkatu delarik.

2023-24 denboraldirako Andoni Iraola entrenatzaile usurbildarra fitxatu zuen.

Irabazitako txapelketak
-----------------------

* Bundesliga (0): bederatzigarren 2016-17an.
* The Championship (1): 2015

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19568
* Commonscat Multimedia: A.F.C. Bournemouth

---

* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0004 0470 4099

 |

* Wd Datuak: Q19568
* Commonscat Multimedia: A.F.C. Bournemouth

  


|  |
| --- |
|  **Premier League 2022-23**  |
| 
Arsenal | Aston Villa | Bournemouth | Brentford | Brighton | Chelsea | Crystal Palace | Everton | Fulham | 
Leeds United | Leicester City | LiverpoolManchester City | Manchester United | Newcastle | Nottingham Forest | Southampton | Tottenham Hotspur | West Ham United | Wolverhampton |
**Spearmanen korrelazio-koefizientea** edo **Spearmanen rho** (ρ populazio baterako, rS lagin bateko datuetarako) bi aldagai ordinalen arteko korrelazio koefiziente bat da. Aldagai kuantitatiboen arteko korrelazioa aztertzeko ere komeni da erabiltzea, aurretik elementuak aldagaien balioei buruz ordenatzen badira, aldagai kuantitatiboen arteko korrelazioa lineala ez denean, muturreko datuak daudenean edo aldagai kuantitatiboak jaso nahi den ezaugarria egoki neurtzen ez duenean.

Kalkulua
--------

Datuetarako honela kalkulatzen da:

{\displaystyle r\_{S}=1-{\frac {6\sum d\_{i}^{2}}{n(n^{2}-1)}}}
Adibidez,

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Elementua {\displaystyle i\;} | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| {\displaystyle x\_{i}\;} | 1,1 | 1,57 | 0,51 | 1,21 | 1,33 |
| {\displaystyle y\_{i}\;} | 1,2 | 1 | 2,3 | 1,1 | 18 |
| {\displaystyle \operatorname {R} x\_{i}} | 2 | 5 | 1 | 3 | 4 |
| {\displaystyle \operatorname {R} y\_{i}} | 3 | 1 | 4 | 2 | 5 |
| Alde karratuak: {\displaystyle d\_{i}^{2}\;} | 1 | 16 | 9 | 1 | 1 |

{\displaystyle \sum \limits \_{i=1}^{n}d\_{i}^{2}=(2-3)^{2}+(5-1)^{2}+(1-4)^{2}+(3-2)^{2}+(4-5)^{2}=28.}
{\displaystyle r\_{S}=1-{\frac {6\sum d\_{i}^{2}}{n(n^{2}-1)}}=1-{\frac {6\times 28}{5(5^{2}-1)}}=1-{\frac {168}{120}}=-0.4}
Interpretazioa, Pearsonen korrelazio-koefizienteari buruz bezala egiten da: negatiboa denean, korrelazio negatiboa dago; positiboa denean, korrelazioa positiboa da. Koefizientearen balio absolutuari begiratuta, korrelazioaren sendotasuna hautematen da: 0.3tik behera, ahula; 0.3-0.6 tartean, ertaina; 0.6tik gora, sendoa. Kasu honetan, *x* eta *y* aldagaien arteko korrelazioa negatibo eta ertaina da: *x* aldagaiak gora egiten duenean, *y* aldagaiak behera egiten du, baian ez oso modu nabarmen batean. Koefizientearen balioaren adierazgarritasunari buruz erabakitzeko, estatistika-froga bat burutu behar da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1126730
* Commonscat Multimedia: Spearman's rank correlation coefficient

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1126730
* Commonscat Multimedia: Spearman's rank correlation coefficient
Greziar mitologian, **Astreo** (antzinako grezieraz: Αστραιος, *Astraios*, "izartua"), jainko astrologiko bat zen. Hesiodoren Teogonian eta Apolodoro Atenaskoaren Liburutegi mitologikoa lanetan, Astreo, bigarren belaunaldiko titan bat da, Krio eta Euribiaren semea. Hala ere, Higiniok, zuzenean Tartaro eta Gearen ondorengoa zela dio, eta Astreori, Erraldoietako bat bezala erreferentzia egiten zion.

Astreoren emaztea, Eos da, auroraren jainkosa, eta, bere semeen artean, lau Anemoi edo haizeetako jainko greziarrak, Boreas, Noto, Euro eta Zefiro, eta bost Astra Planetak (izar alderraiak, hau da, planetak), Fenonte (Jupiter), Faetonte (Saturno), Piroente (Marte), Eosforo (Artizarra) eta Estilbo (Merkurio) zeuden. Iturri gutxi batzuk, alaba bat ere aipatzen dute, Astrea izenekoa, baina, idazle gehienek, Astrea, Zeus eta Temisen alabatzat jotzen dute.

Batzuetan, Eolorekin, haizeen zaindariarekin lotzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q250588

 |

* Wd Datuak: Q250588


| * i
* e
* a
Titanak |
| --- |
| Hesiodoren titanak | 

|  |  |
| --- | --- |
| Titanak | Zeo • Krio • Kronos • Hiperion • Japeto • Ozeano |
| Titanideak | Mnemosina • Febe • Rea • Tetis • Teia • Temis |
| *Koionideak* | Asteria • Leto |
| *Krionideak* | Astreo • Palas • Perses |
| *Japetideak* | Atlas • Epimeteo • Eosforo • Menezio • Prometeo |

 |
| Beste titanak
(idazleen arabera) | Ankiale • Anito • Aristeo • Astrea/Dizea • Aura • Dione • Fosforo • Eurinome • Hekate • Lelanto • Fortzis • Ofion • Tifon |
| Ikus, gainera: Titanomakia |
Bi arroz-irin mota
**Arroz-irina** (japonieraz **mochiko** eta turkieraz **pirinç unu**ere deitua) arroz mehe ehotuaz egindako arina da.

Arroz-irina arroz zuriaz edo bihi osoko arrozaz egin daiteke. Irina egiteko, azala kentzen da eta horrela arroz gordina lortzen da, **arroz-hautsa** edo arroz-irina lortzeko ehotzen dena. Irina errezeta batzuk egiteko erabiltzen da edo gari-irinarekin, artatxikiarekin edo beste zerealekin nahastu egiten da beste batzuk egiteko. Batzuetan, fruitu lehorrak edo barazki deshidratatuak gehitzen zaizkio zapore eta nutriente gehiago emateko.

Arroz-irinarekin egiten diren plater asko dago, besteak beste, arroz-fideoak eta azkenburuak, esate baterako japoniar mochi-a eta Filipinetako cascaron-a.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1269205
* Commonscat Multimedia: Rice flour

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 001107721

 |

* Wd Datuak: Q1269205
* Commonscat Multimedia: Rice flour
Frantziar tropak periskopioa erabiltzen, 1915ean.

*Artikulu hau termino orokorrari buruzkoa da; 1960ko hamarkadako gerra gaitzat duena beste hau da: «Higadura Gerra»*
**Higadura gerra** gehien eusten duenak irabazten duen gerra bat da, besteen indar guztiak xahutuz.

Higadura gerrak puntu hil moduko bat bezala gertatzen dira; geldirik geratu beharrean, leku berean jarraitzen du, soldadu, tanke eta bestelako armamentu berberekin, jeneral baten soldadu eta armak etsaiaren aurka erori eta galdu arte. Galtzailea, oro har, geratzen diren soldadu urriekin iraungitzen edo ihes egiten du. Higadura gerrarik handienak Lehen eta Bigarren Mundu Gerran libratu ziren, baina bereziki ezaguna da Lehenengoan emandako egoera Verdungo guduan.

Adibide klasikoa
----------------

Minardek egindako koadroa.
Errusiaren frantziar inbasioa, higadura gerrako elementuek Napoleonen logistika militarrari nola eragin zioten eta errusiarrek gudu erabakigarririk gabe gerra irabazi zuten testu liburuaren adibide bat da. Charles Joseph Minardek errusiar higadurako gerra-estrategien irudikapen bisual onenetako bat sortu zuen; gerran zehar frantziar armadako soldaduen kopuruaren etengabeko jaitsiera erakusten du.

Beste adibide batzuk
--------------------

* Tenochtitlango setioa (1521)
* Afganistango gerra (1979-1989)
* Espainiako gerra zibilaren azken hilabeteak, 1938 eta 1939an
* Vietnamgo Gerra (1955-1975)
* Jugoslaviako Gerrak (1991–2001): bereziki Bosniako gerra (1992–1995)
* Sri Lankako Gerra Zibila 2005etatik ondoren

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Kaye, Clifford A..  (1957). «MILITARY GEOLOGY IN THE UNITED STATES SECTOR OF THE EUROPEAN THEATER OF OPERATIONS DURING WORLD WAR II» *Geological Society of America Bulletin* 68 (1): 47. doi:10.1130/0016-7606(1957)68[47:MGITUS]2.0.CO;2. ISSN 0016-7606. (Noiz kontsultatua: 2019-12-10).
2. ↑   «First World War.com - Primary Documents - Erich von Falkenhayn on the Battle of Verdun, 21 February 1916» *www.firstworldwar.com* (Noiz kontsultatua: 2019-12-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q831550
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2001008445
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q831550
Armistizioa izenpetu ondoren hartutako argazki bat. Armistizioak Lehen Mundu Gerrari amaiera eman zion. Eskuinetik ezkerrera: George Hope, Ferdinand Foch eta Sir Rosslyn Wemyss. 
 *The New York Times*eko azala Armistizioaren Egunean, 1918ko azaroaren 11n. 
**Compiègneko Armistizioa** Lehen Mundu Gerrako Mendebaldeko Fronteari amaiera eman zion menia izan zen. Entente Hirukoitzaren eta Alemaniar Inperioaren artean sinatu zen, 1918ko azaroaren 11n, goizeko 5:20an; hala ere, goizeko 11:00k arte ez zen indarrean sartu. Hori zela eta, **1918ko azaroaren 11ko armistizioa** izena ere ematen zaio.

Alemaniari ezarritako baldintza gogorrek (geroago Versaillesko Itunean berretsiak) gatazkak piztu zituen herritarren artean, eta 1920ko hamarkadatik aurrera mugimendu nazionalisten aurrerapenari lagundu zien, baita Hitlerrek boterea lortzeko ere.

Pertsonaia garrantzitsuak
-------------------------

Entente hirukoitzaren sinatzaile guztiak militarrak ziren:

* Ferdinand Foch frantziar mariskala, aliatuen komandante gorena.
* Maxime Weygand jenerala, Foch-en Estatu Nagusiaren agintaria (1940ko armistizioan komandante gorena).
* Rosslyn Wemyss almirantea, Itsasoko lehen lorda, britainiar ordezkaria.
* George Hope kontralmirantea, britaniar itsas armadaren ofiziala.
* Jack Marriott kapitaina, britaniar itsas armadaren ofiziala.

Alemaniar Inperioaren izenean:

* Matthias Erzberger, politikari zibila.
* Alfred von Oberndorff kondea, Kanpo Harremaneko ministerioaren ordezkaria.
* Detlof von Winterfeldt, armadako jeneral handia.
* Ernst Vanselow, armadako kapitaina.

Weygand jenerala ez da armistizioaren frantziar kopian ageri.

Baldintzak
----------

 Armistizioaren sinadura. Ezkerretik eskuinera: Ernst Vanselow, Alfred von Oberndorff, Detlof von Winterfeldt (kaskoduna) eta Jack Marriott. Mahaiaren aurrean zutik: Matthias Erzberger, Alemaniako ordezkaritzako burua. Mahaiaren atzean, George Hope eta Sir Rosslyn Wemyss itsas armadako britainiarrak; eta Frantziako ordezkariak, Ferdinand Foch mariskala (zutik) eta Maxime Weygand jenerala. 
Armistizioaren termino nagusiak hauek dira: 

* Dokumentua sinatu eta sei ordu pasa eta gero, frontean bake osoa egotea.
* Alemaniar armadak Frantziatik, Belgikatik, Luxenburgotik eta Alsazia-Lorrenatik berehala alde egitea.
* Rhin ibaiaren mendebaldeko lurraldetik hogeita hamar kilometrora ibaiaren ezkerreko ertzaren ekialdeko desmilitarizazioa; Mainz, Koblenz eta Köln hiriez gain, aliatuek eta AEBetako tropek okupatu zituzten.
* Alemaniak Ekialdeko Frontean okupatutako lur guztietatik alde egitea.
* Brest-Litovskeko itunaren (Errusia) eta Bucarestko itunaren (Errumania) gaitzespena.
* Alemaniako itsas armadaren errendizioa.
* Material hau guztia aliatuei ematea: 5.000 kanioi, 25.000 ametrailadora, 3.000 mortero, 1.700 hegazkin, 5.000 lokomotora eta 150.000 tren bagoi.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Rudin, Armistice, 1918 (1967) 426-7 orr.

Kanpo estekak
-------------

* Armistizioa ingelesez, frantsesez eta nederlanderaz .
* Europako mapa Armistizioaren Egunean omniatlas.com-en
**Charles Macintosh** (Glasgow, 1766ko abenduaren 29a - Glasgow, 1843ko uztailaren 25a) eskoziar kimikaria izan zen, ziraren asmatzailea. *Mackintosh* izeneko berokia bere izena darama. 2016an Googlek *doodle* bat eskaini zion bere urteurrenean.

Bizitza
-------

Charles Macintosh Glasgow hirian jaio zen. Bere lehen lana bezeroen arretako bulego batean izan zen. Gaztaroan beti gordetzen zuen denbora zientziak ikasteko, bereziki kimika. Bere lanbidean ez zuen etsi, eta hogei urterekin produktu kimikoak manufakturatzen hasi zen. Arlo horretan, laster lortu zuen arrakasta, eta produktu berriak asmatu ere egin zituen. Nafta izeneko mundrunaren azpiproduktuarekin egindako esperimentuei esker, ehun iragazgaitzak asmatu zituen. Bi oihal geruza kautxuz itsastea zen asmakizun horren oinarria; naftaren bitartez lortu zuen kautxua disolbagarri izatea. Egin zituen kimika aurkikuntza ugariengatik, 1823an Royal Societyko bazkide bilakatu zen.

Charles Macintoshek 1823an patentatu zuen bere zira eta *Mackintosh* izena eman zion. Zira *Charles Macintosh and Co. of Glasgow* izeneko ehun-lantegiko produktuetako bat izan zen. 1824an, Sir John Franklinek *Mackintosh* zira erabili zuen Artikorako espedizioan; Britainia Handiko gudarosteak ere baliatu zuen. 1830. urtean, *Charles Macintosh and Co. of Glasgow*-ek bat egin zuen Thomas Hancock zientzilariaren konpainiarekin. Biek elkar ezagutzen zuten, Hancockek ere 1819tik aurrera ibili zelako kautxuarekin esperimentuak egiten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Macintosh, Charles.*  1911 Encyclopædia Britannica, en.wikisource.org (Noiz kontsultatua: 2016-12-29).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Charles Macintosh*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q683522
* Commonscat Multimedia: Charles Macintosh (chemist)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 67245194
* ISNI: 0000 0000 4196 4907
* GND: 117517356
* LCCN: no89011250
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q683522
* Commonscat Multimedia: Charles Macintosh (chemist)
**Lumpkin konderria** (ingelesez: *Lumpkin County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Dahlonega da. 2010eko zentsuaren arabera 29.966 biztanle zituen, Lumpkin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lumpkin konderriak 736,07 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,27 ura dira. Beste 732,79 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 29.966 pertsonetatik 28.863 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.344 dira. 310 beltzak edo afroamerikarrak. 167 amerikar natiboak ziren eta 24 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 133 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 459 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q492040
* Commonscat Multimedia: Lumpkin County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124328251
* LCCN: n80013389
* NARA: 10039303
* **Lekuak**
* OSM: 1073867
* TGN: 2000384

 |

* Wd Datuak: Q492040
* Commonscat Multimedia: Lumpkin County, Georgia
**Luis Egia Rezola** (Tolosa, Gipuzkoa, 1917ko abenduaren 27a - 1984ko abuztuaren 26a) Erromatar Eliza Katolikoko apaiza, euskal idazlea eta itzultzailea izan zen.

Bizitza
-------

Apaiz sekularra, teologia ikasketak Saturraranen, Logroñon eta Gasteizen egin zituen, eta meza berria jaioterrian eman zuen 1943an. Apaiz ibilbideari Montellanon (Galdames, Bizkaia) ekin zion, eta ondoren Zumarragara (Gipuzkoa) joan zen. Gero, 1947an Euskal Herritik aterata, Sevillan, Ekuadorren, Kolonbian, Panaman, El Salvadorren, Perun eta Argentinan ibili zen, harik eta 1969an apaiz laguntzailetzat Tolosara itzuli zen arte. Hantxe hil zen 1984ko abenduaren 26an.

Lanak
-----

Lan ugariren egilea, Egiaren liburu gehienak eliz gaien edo zientzien ingurukoak ditugu. Argitara eman zuen lehenbiziko liburua *Oraingo aste santua* izan zen (Arantzazu, Gipuzkoa, 1957), eta bi edizio izan zituen. Matematiken arloan, *Neurriztia* izenburukoa Kardaberaz bilduman atera zen 1972an, Gasteizen, aurreko urtean Caracasko Andima Ibiñagabeitia saria jaso ostean. Lan haren bigarren bertsioa idatzi zuen geroago, haurrentzako moldatua, *Neurrizti txikia* izenburukoa, eta haurrentzako orobat *Ume txikientzako soinketa* eman zuen argitara 1972an, Kardaberaz bildumaren barruan hura ere. *Aljebra* izenburuko liburuarekin Andima Ibiñagabeitia saria erdietsi zuen bigarrenez 1974an.

### Saiakera

* *Euskalerria* (1975, Auñamendi)

### Erlijioa

* *Oraingo Aste Santua* (1957, Arantzazu)
* *Loiolako Inazio donearen gogo-jardunak* (1972)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Joxemiel BIDADOR: «Hiru zientzia gizon», *Euskaldunon Egunkaria*, 2000-08-18.

Kanpo loturak
-------------

* «Luis Egia», Literaturaren Zubitegia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262669
* **Identifikadoreak**
* Literaturaren Zubitegia: 511
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 37227
* Lur: 01650/eu\_e\_0417/e0417

 |

* Wd Datuak: Q12262669