recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Langileak jantoki herritar batean jaten.
**Hiru Bandera Gorri** (txineraz: 三面红旗) Txinako Herri Errepublikaren XX. mendeko 1950. hamarkadako eslogan politikoa izan zen. Horren bidez txinatar herriari Estatu sozialista egitera deitzen zitzaion.

Hiru Banderak
-------------

Hauek ziren:

* Trantsizio-aldirako ibilbide orokorra Ekoizpen-bitartekoen jabetzaren eraldaketa sozialistarako.
* Aurrerako Jauzi Handia
* Herri komunak

Historia
--------

Lehen Bosturteko Planaren ondoren, Txinako Herri Errepublikak bere eraikuntza sozialistari jarraitu zion "Hiru Bandera Gorrien Mugimendua" sortu zuenean. Ibilbide Orokorrak "ahal zuen guztia egiten, gora apuntatzen eta sozialismoa emaitza handiagoekin, azkarragoekin, hobeekin eta ekonomikoagoekin eraikitzen" irakatsi zion txinatar herriari. 1958ko amaieran, ia txinatar nekazari guztiak herri komunetan antolatu ziren, 5000 etxerekin komuna bakoitza batez beste. Jabetza pribatu guztia komunei eman zitzaien eta pertsonek ez zieten beren elikagaiak prestatzen utzi eta, aldiz, jantoki komunaletan jaten zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Woo, X. L. ; *Two Republics in China: How Imperial China Became the PRC*; Algora Publishing, New York, (2014) 155 or.
2. ↑  Yang Jisheng (2012). *Tombstone: The Great Chinese Famine, 1958–1962* (Kindle edizioa). Farrar, Straus and Giroux. 87 or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q778292
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q778292
**Derby County Football Club** Ingalaterrako futbol taldea da, Derby hirian egoitza eta zelaia (Pride Park Stadium) dituena. Ingalaterrako bi liga irabazi zituen 1970. hamarkadan.

Historia
--------

Taldea 1884an sortu zen eta Ingalaterrako Ligaren 12 fundatzaileetako bat izan zen. Denboraldi guztiak Ingalaterrako futbol sisteman egin dituen 10 taldeetako bat da Derby. Hasieratik talde indartsua izan zen, 1894an (4.), 1896an (2.) eta 1897an (3.) egin baitzuen. Hiru Kopa final ere jokatu zituen, 1898, 1899 eta 1903an, baina ez zuen garaipenik lortu.

1930. hamarkadan maila bikaina erakutsi zuen lehen mailaren goiko postutan ibili baitzen, bigarren eginez 1930 eta 1936an. Lehenengo titulua ordea 1946ko Kopa izan zen.

Talderen maila gorena 1970 hamarkadan iritsi zen, Ingalaterrako bi liga irabaziz. 1973an Europako Kopan denboraldi bikaina egin zuen eta finalerdietara iritsi zen. Juventus FC-ren aurka jokatzea egokitu zitzaion eta Italian 3-1 galdu eta etxean 0-0 berdindu ondoren kanporatua zan zen. 1975-76 denboraldian berriz sailkatu zen Europako Koparako baina bigarren itzulian Real Madrilek kostata bada ere gainditu egin zuen. Ingalaterran Derby Conty 4-1 nagusitu zen baina Madrilen 5-a galdu zuen.

Irabazitako txapelketak
-----------------------

### Ingalaterran: 4

* **Ingalaterrako Liga (2):** 1972, 1975.
* **Ingalaterrako Kopa**
	+ Txapelduna (1): 1946.
	+ Finalista (3): 1898, 1899, 1903.
* **Charity Shield (Superkopa) (1):** 1975.
* Kopa Anglo-Italiarra (0): finalista 1993an.

Ikus, gainera
-------------

* Brian Clough

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19470
* Commonscat Multimedia: Derby County F.C.

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131604035
* LCCN: nb2006006964

 |

* Wd Datuak: Q19470
* Commonscat Multimedia: Derby County F.C.
**Hvar** (hvarreraz: *Hvor* edo *For*, antzinako grezieraz: Pharos; latinez: *Pharina*; italieraz: *Lesina*), Kroaziako Split-Dalmazia eskualdeko bi uharte nagusietako bat da, bestea Brač delarik. Uharte luze eta estua da eta turismo handia erakartzen du.

Historia
--------

K. a. 385 urtean Pharosko greziar batzuek iliriarrak bizi ziren uharte honetara iritsi ziren eta *Pharos* (gaur egungo Stari Grad) eta *Dimos* (gaur egungo Hvar) fundatu zituzten. Greziarren alde eta Erromatarren kontra egin izanagatik azken hauek greziarren kolonia erabat suntsitu zuten.

Hainbat eskutatik pasa ondoren 1420an veneziarrak jabetu ziren uhateaz eta *Liesena* izena jarri zioten. 1797 arte izan ziren veneziarrak hemen eta ondoren Dalmaziako kostaldearen historia bera izan zuen uharteak.

Herriak
-------

**Hvar**

Herri nagusia da, eta urte askotan veneziarren kairik garrantzitsuenetakoa izan zen. 4.138 biztanle ditu (2001) eta veneziarrek 1278an eraikitako harresiek inguratzen dute herria. Bi gotorleku ditu, Fortica edo Tvrđava Španjola (euskaraz: «gotorleku espainiarra»), 1579an eraikia eta Tvrđava Napoleon (euskaraz: «Napoleon gotorlekua») 1811ean Napoleonek eraikia. Kroaziako plaza handiena ere badu Pjaca izenekoa, XVII mendeko Done Esteban katedralaren aurrean (kroazieraz: *Katedrala Svetog Stjepana*).

**Stari Grad**

Greziarrek eraturiko *Pharos* koloniaren ondorengoa da, izan ere antzinako hiriaren planifikazioa mantentzen baitu. Unescok Gizateriaren ondare izendatu zuen 2008an. Izenak berak ere "hiri zaharra" esan nahi du kroazieraz. Gaur egun uharteko kairik handiena du. 1.906 biztanle ditu.

**Jelsa**

Uhartearen iparraldeko merkatal herria da, 1.798 biztanle dituena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5993
* Commonscat Multimedia: Island of Hvar

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1209145424574786831003
* BNF: 12191117q (data)
* GND: 4026271-6
* NKC: ge118412
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 6114691
* Atlas Digital del Imperio Romano: 41419

 |

* Wd Datuak: Q5993
* Commonscat Multimedia: Island of Hvar
*Artikulu hau Muxikako auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Areatza (argipena)».*

**Areatza** edo **Ariatza** (bertakoen ahoskatzea, eta seinaletikan ere agertzen dena) Muxika herriko auzoa da, Oka ibaiak eta BI-635 errepideak zeharkatzen dute auzoa, azken honek istripu ugari eragin izana gogoan dutelarik auzoan.

Deskribapena
------------

Santa Kurtze eliza berrituaren ondoan Urretxindorra plaza dago, Kepa Enbeitaren omenezkoa. Auzoko txokoa ere ondoan da, lehen auzo-ikastola izandakoa, Muxikako auzo eskoletan azkena itxi zena. Irailaren 14an da auzoko jaia, Santa Kurtze. 

Ibarra izeneko orube lauan lau baserri handi nabarmentzen dira, harlanduz eginak, eta lauetatik bik armarriak dituzte. Ibarrezaharra XVIII. mendean eraikitako baserria da eta Labaien Zugasti sendiaren armarria dauka. Ibarretxebarri baserria ostera, 100 urte beranduago egin zuten eta Larreategi-Labaien eta Ipiña-Egia abizenen armarria dauka honek. 

Bertan dago Iberlatxu errota ere, aurretik burdinola izan zena (21. mendean landa turismoko etxea). 

Auzoko baserri-izenen artean daude halaber Elizondo, Montorgane, Mariñuene, Errakatxo, Errementari, Goltzarri, Zubiondo...

Iruditegia
----------

* Areatzako etxe bat, Oka ibaiaren haraneko lautadan.Areatzako etxe bat, Oka ibaiaren haraneko lautadan.
* ZBI-635 errepideak zeharkatzen du auzoa.ZBI-635 errepideak zeharkatzen du auzoa.
* Santa Kurtze eliza.Santa Kurtze eliza.
* Erromeria, 20. mende hasieran,  Indalezio Ojangurenen argazkia.Erromeria, 20. mende hasieran, Indalezio Ojangurenen argazkia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Muxikako Ariatza auzoko plaza asfaltatzen ari dira» *Busturialdeko Hitza* 2014-05-21 (Noiz kontsultatua: 2021-12-07).
2. 1 2    Enbeita, Onintza; Fernandez, Luistxo. «Hiru elizate Muxikakoak» *Eibar.ORG | Eibarko peoria* (Noiz kontsultatua: 2021-12-07).
3. ↑    Enbeita, Onintza.  (2002-11-17). «Armarrien herrian, Muxikan» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).
4. ↑    Eusko Jaurlaritza, Geoeuskadi.  (2016-10). *MUXIKAko toponimoen mapa eta kale izendegia.*  GeoEuskadi / Muxikako udala / Eusko Jaurlaritza / Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2021-12-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109301345
* Commonscat Multimedia: Areatza (Muxika)

---

 |

* Wd Datuak: Q109301345
* Commonscat Multimedia: Areatza (Muxika)
Eskola tradizionalean oso ariketa erabilia izan da diktaketa.
**Diktaketa** prozesu bat da zeinaren bidez pertsona batek ozen irakurtzen duen testu koherente bat, erritmo jakin batekin, entzuleei idatziz kopiatzeko aukera emanez. Ikasleak, jatorrizko testua ikusi gabe, ahalik eta testu antzekoena idazten saiatu behar du. Eskolako aktibitatea da, batez ere metodogia eta eskola tradizionaletan.

Etimologia
----------

Diktaketa hitza latinetik dator, *dictare*: "Behin eta berriz ahoskatzea edo deklaratzea".

Helburuak
---------

Diziplina hori helburu desberdinekin lantzen da:

* Ortotipografia (puntuazio markak), ortografia eta gramatika maila hobetzeko, tartean .
* Ikasleei literatur lanak eta egileak ezagutarazteko.
* Balio moralak eta ideiak irakasteko.

Metodologia
-----------

Irakasleak testu bat irakurtzen du ozen, hitz-multzo txikitan, eta ikasleek aldi berean transkribatzen dute. Hitz-multzo bakoitza astiro irakurtzen da lehenik, eta behin edo bitan errepikatzen da abiadura normalean. Azkenean, irakasleak testua hasieratik amaierara irakurtzen du berriro, eta ikasleak minutu batzuk ditu akatsak berrirakurtzeko eta zuzentzeko. Ondoren, ikasleen espedientea zuzendu eta puntuatu egiten da, irakasleak edo administrazio-agintariek ezarritako puntu-baremoaren arabera. Diktatzeko erabiltzen diren testuek hamabost edo hogei lerro inguruko luzera izaten dute, eta liburu batetik atera daitezke edo horretarako berez konposatu.

Bukatu ondoren, diktaketa zuzendu eta ebaluatzen da. Irakasleak lana jaso eta bere kabuz ebaluatu dezake, edo ikasleei beren burua kalifikatzen utz diezaieke. Azken autoebaluazio-prozesu hori azkarragoa da, baina, aldi berean, hainbat eragozpen dakartza: diktaketaren egilearen letra eta ebaluatzailearena ezin dira bereizi, eta ebaluatzailearen zorroztasuna zalantzan egon daiteke, pertsonari berari baitagokio.

Denbora-pasa
------------

Diktaketak ospea hartu du helduentzako denbora-pasa gisa. Herrialde batzuetan diktaketa-lehiaketak egiten dira, esaterako frantses hizkuntzako hainbat herrialdetan, Polonian eta Herbehereetan ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Cicres, J. & Llach, S. (2019). «¿Para qué sirven los dictados? *Representaciones de los futuros maestros de primaria». Didáctica. Lengua y Literatura*. Ediciones Complutense. 47-63 or. ISSN 1988-2548
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1087138
* Commonscat Multimedia: Dictation

---

 |

* Wd Datuak: Q1087138
* Commonscat Multimedia: Dictation
***Diktadura frankistaren biktimen oroimenez eta aitormenez*** harrizko eskultura Donostian dago, Ramon Carrera eskultorearen lana da. Bigarren Errepublikaren plazan dago Loiolako Erriberak auzoan, Urumea ibaiaren seigarren zubiaren ondoan, Donostiako Realaren Zubia. Bertan Gerra Zibilean fusilatuak izan ziren pertsonen arrastoak aurkitu ziren, beraz, izendapen hori gerraren eta frankismoaren biktimei egin zaien omenaldia da.

Egilearen arabera piezari "suntsiketaren, haserrearen eta etsipenaren aurkako protesta" dario. Horrez gain, obraren sorkuntza-iturriak naziek egin zituzten deportazioen gaineko argitalpenak direla dio. Gainera, egileak hutsuneen kasuan, inspirazio-iturriak euskal hilarriak izan direla dio eta horiek suntsiketaren aurka protesta egiten dutenen garrasiak islatzen dituztela.

* Eskultura Urumearen 6. zubian dagoEskultura Urumearen 6. zubian dago
* Eskulturaren oinaEskulturaren oina

Erreferentziak
--------------

1. 1 2     *Donostia.eus - Eskulturak eta monolitoak.*  (Noiz kontsultatua: 2017-08-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q34801314
* Commonscat Multimedia: Diktadura frankistaren biktimen oroimenez eta aitormenez (eskultura)

---

 |

* Wd Datuak: Q34801314
* Commonscat Multimedia: Diktadura frankistaren biktimen oroimenez eta aitormenez (eskultura)
**Die Brücke taldea** 1905. urtean Dresde hirian (Alemania) Ernst Ludwing artistaren eskutik sortzen den talde espresionista da. XX. mendeko lehen erdialdeko zatian.

Talde alemaniar honek espresionismoari atea zabaldu zion, postinpresionismoaren eta zine zein argazkigintzaren esparruan gertatu ziren aurrerapenen ondoren sortzen diren abangoardia artistikoen artean garrantzitsuenetarikoa izan zen bati hain zuzen.

Sortzaileak
-----------

Sortzaileak, artista alemaniar espresionistak dira, denak Dresdeko hirian arte ikasketak burutu zituztenak.

* Ernst Ludwing Kirchner (1880-1938)
* Erich Heckel (1883-1970)
* Fritz Bleyl (1880-1966)
* Karl Schmidt -Rottluff (1884-1976)

1906. urtean beste bi artista gehituko dira taldera Max Hermann Pechstein (1881 - 1955) eta Emil Nolde (1867 - 1956). 1910. urtean Otto Müller (1874 - 1930).

Izenaren jatorria
-----------------

Die Brücke izenak *zubia* esan nahi du. Kideak Friedrich Nietzsche filosofoaren ideia honetan oinarritu ziren taldea izendatzerako orduan: "gizadiarentzat helburua ez da izatez bizitza bera bizitzea, baizik eta zubiak eraikitzea etorkizun hobe baterantz".

Ezaugarriak
-----------

Margolaritza eta grabatu-teknika landu zuen talde honek garaiko akademizismo burgesarekin apurtu nahi izan zuen; "hauen ustetan arte berri bat sortu beharra zegoen gizarte berri batentzat". Talde honek, aurrerago espresionista guztiek egingo zuten bezala, pentsamolde eta bizimolde burgesak kritikatzen zituen.

Mugimendu eta talde honen helburua sortzaile oro arteaz baliatuz euren barnean zeuden emozioak adierazteko gai izatea zen. Horretarako ertz askoko lerroak zein kolore gogorrak erabiltzen zituzten, eta irudiak desitxuratu ohi zituzten euren izaera karikaturara hurbiltzeko asmoz.

Bestalde, arte mugimendu berri honek zuri eta beltzaren balio adierazkorra ikertu zuen, aurretiko garaietan grabatu-teknikaren bitartez soilik garatu zena Horrez gain, kultura primitibo afrikarretan jarri zuten arreta, eta horren isla garbia euren margolanetan aurki dezakegu.

Euren lanetan Jugendstil arte forma estetikotik hartutako hainbat elementu identifikatu daitezke.

Euren ezaugarri plastiko zein artearen ikuspuntu kritiko eta errebeldea direla eta, askotan Fauvista (Basapizti) talde frantsesarekin alderatu izan dute talde hau.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)**  *VANGUARDIAS DEL SIGLO XX: PINTURA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-05-27).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Die Brücke» *HiSoUR Arte Cultura Historia* 2017-02-23 (Noiz kontsultatua: 2021-05-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152778
* Commonscat Multimedia: Die Brücke

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140721077
* ISNI: 0000 0001 2170 4267
* GND: 63342-2
* LCCN: n80128691
* NKC: kn20050602005
* SUDOC: 027221628
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q152778
* Commonscat Multimedia: Die Brücke
**Dismutazio** esaten zaio konposatu baten 2A → A' + A'' motako erreakzioari, normalean erredox erreakzio bat dena. Erreakzioaren ondorioz, bi substantzia desberdin edo gehiago ematen ditu (A' eta A'').

Adibideak
---------

Ur oxigenatuaren dismutazioaren adibide ohikoa da.

{\displaystyle {\ce {2 H2O2 -> 2 H2O + O2}}}

Bromotik abiatuta bromuroa eta hipobromitoa eratzea.

{\displaystyle {\ce {2 Br2 + 4 OH- -> 2 Br- + 2 BrO- + 2 H2O}}}

Azido fosforosotik abiatuta azido fosforikoa eta fosfina eratzea

{\displaystyle {\ce {4 H3PO3 -> 3 H3PO4 + H3P}}}

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-03-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q664231
* Commonscat Multimedia: Disproportionation

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4296850-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q664231
* Commonscat Multimedia: Disproportionation
***Death Games*** edota ***The Seducers*** (euskaraz *Joko Hilgarria* edota *Seduzitzaileak*), 1977ko Peter S. Traynor estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko thriller film bat da. Sondra Locke, Colleen Camp, Seymour Cassel, Beth Brickell, Michael Kalmansohn eta Ruth Warshawsky aktoreek antzeztu zuten.

*Knock Knock* (2015) berregokitzapena izan zuen, Keanu Reeves aktoreak antzeztua.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

1975, AEB, San Frantzisko hiria. George Manning (Seymour Cassel) berrogei urteko negoziogizon arrakastatsu eta ezkondua etxean bakarrik gelditu berri da, Karen (Beth Brickell) emazteak familia larrialdi bategatik aldegin beharra izan duelako.

Georgek urtebetetze festa batean dagoela aprobetxatuz, Agatha (Sondra Locke) eta Donna (Colleen Camp) neska gazte ederrekin nesketan egin eta haiekin larrua jotzeko asmoz bere etxera eramango ditu. Baina bertaratzean, bere zoritxarrerako berak uste baina bestelako motako emakume arriskutsuak direla jabetuko da.

Aktoreak
--------

* Sondra Locke: Agatha Jackson
* Colleen Camp: Donna
* Seymour Cassel: George Manning
* Beth Brickell: Karen Manning
* Michael Kalmansohn: Banatzailea
* Ruth Warshawsky: Grossman andrea

Kanpo estekak
-------------

* IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20649741

 |

* Wd Datuak: Q20649741
**Appling konderria** (ingelesez: *Appling County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Baxley da. 2010eko zentsuaren arabera 18.236 biztanle zituen, Appling kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Appling konderriak 1.326,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,42 ura dira. Beste 1.313,33 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,07 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.236 pertsonetatik 14.558 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.704 dira. 3.360 beltzak edo afroamerikarrak. 40 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 125 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 132 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488186
* Commonscat Multimedia: Appling County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134878489
* ISNI: 0000 0004 0407 6336
* LCCN: n81085502
* NARA: 10039179
* **Lekuak**
* OSM: 966037
* TGN: 2000292

 |

* Wd Datuak: Q488186
* Commonscat Multimedia: Appling County, Georgia
Donejakueren Iparraldeko Bidearen hirugarren etapa
--------------------------------------------------

Donostiatik Zarautzera: 22,1km.
-------------------------------

Orioko erdigunea eta portuaren ikuspegia.
Kontxako eta Ondarretako pasealekuak zeharkatu ondoren, ezkerretara Igeldo kalea hartuko dugu. 150 metro geroago, eskuinera hartu eta sigi-saga igoko gara IgeldoMendira.

**1.4. Igeldo Mendia**. Leku Eder jatetxearen parean Orioko errepide zaharrera joango gara. Beti igotzen, 800 metro inguru eginda beste jatetxe batera ailegatuko gara, eskuinetara doan asfaltozko auzo-pista hartzeko, Igeldo herriaren ondotik pasatzeko.

**5.4. Igeldo-Buztintxuri bidea**. Mendizorrotz mendilerroaren iparraldeko isurialdean aurrera egingo dugu, Kantauri itsasoari begira, belardiak, pinudiak, baserri zaharrak eta eraikuntza berriko txaletak ikusiz. Norabide berean jarraituz, lurrezko pista batean joango gara, bidezidor bihurtzen dena zati batzuetan, beti ere pixkanaka igotzen, Orioko errepidearekin berriro lotu arte.

**10,1. Munioetazar**. Aldapa behera jarraitu, eta 600 metrora eskuinetara Oriorantz jaisten den Erdi Aroko galtzada harriztatu bat hartu. Jaitsieraren amaieran A-8 autobidearen azpitik pasatu ondoren, herriko errepidetik jatorri erromanikoko Tourseko San Martin ermitaraino igoko gara. Kilometro bateko jaitsiera amaituta, portiko ederra duen Bariko San Nikolas elizaren ondotik zein Done Jakue Bideko Interpretazio Zentrotik igarota, Orio marinel herrira iritsiko gara. Han, atseden hartzeko leku politak eta nahiko taberna daude.

**16,4.Orio**. Itsasadarra dagoen zubi bakarretik igaro ondoren, eskuinera hartuko dugu, eta 500 metro egin ondoren, eskuinera biratuz berriro, itsasadarraren ondotik jarraitzeko. Kilometro bat ingurura A-8 autobidea azpitik igaroko gara, berehala ezkerretara hartuz, errepidetik Zarautzko kanpina dagoen leporaino. Handik, Zarautz, Getaria eta haren Saguaren (San Anton mendia, Getariari artifizialki lotutako uhartea) bista ederrak ikusiko ditugu Zarautzera iristeko, errepidea jarraituz edo kanpina gurutzatuz jaitsi gaitezke.

Zarautz eta Getaria udalerrien ikuspegia Talaimenditik.
**22,2. Zarautz**.

Zarautz
-------

Herri turistikoa da, bertako hondartza zabala eta malekoia nabarmentzen direla. Era berean, Santa Maria la Realeko monumentu-multzoa eta alde zaharra ditu ezaugarri.

Aterpetxeak
-----------

Ostatu, pentsio eta hotel ugari ditu, prezioen eta pribatutasun-mailen arabera. Sarreran, udan soilik zabaltzen den Erromesen Aterpetxea dago, eta herriaren amaieran, Donejakue bidetik gertu, Gazteen Aterpetxea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Contreras Gil, Francisco.  (2021). *Guía mágica del Camino de Santiago.*  Luciérnaga, 119 or. ISBN 9788418015571..
2. ↑    *Done Jakue bidea. Bi ibilbide Euskadin zehar.*  Eusko Jaurlaritza ISBN 978-84-457-2423-1..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mencos Arraiza, Carlos.  (2018). *Cien cosas que hay que saber del Camino de Santiago.*  Lectio, 168 or. ISBN 9788416918393..

Kanpo estekak
-------------

* Donejakueren Iparraldeko bidea – Consumer gida
* **(Gaztelaniaz)** Donejakueren Iparraldeko bidea – Gronze gida
**Arte Sakratuaren museoa** edota **Arrese museoa** Nafarroako Corella udalerrian dagoen museo bat da, Merced kalean dago. Nafarroako kultura ondasuna izendatua dago. Museoak 1973ko ekainaren 28an ireki zituen ateak. Arte Sakratuari buruzko museoa da, arte erlijiosozko 70 piezez osatutako bilduma du, nagusiki barroko eta berpizkunde garaikoak, erretaula multzo nabarmen bat ere badu.

1659ean eraikitako eraikina da, 1970. urterarte beneditar mojen komentua izan zen, urte hartan Arrese familiak erosi zuen eta Jose Luis Arresek **Arrese museoa** bilakatu zuen.

1996-2000 artean Nafarroako Gobernuak museoa bilakatzeko 960.000 euroko diru laguntza eman zion. 2003an ireki zen baina handik zazpi hilabetera, azaroaren 1ean itxi zen, bertako arduradunek ziotenez, mantenimenduan hilabeteroko 90.000 euroko kostuari aurre egiteko gai ez baitziren

Bilduma
-------

Berpizkundeko eta Barrokoko arte sakratua aurki daiteke gehienbat museo honetan, baita Antonio Gonzalez Ruiz (1711-1788) margolari Corellarraren lan esanguratsuenak, hau San Fernando Arte Nobleen Errege Akademiako margo arloko lehen zuzendari izan zelarik.

Lan aipagarrienen artean Claudio Coelloren Santa Gertrudisez ezkontza mistikoen mihisea eta San Placidoren martiria; Pier Antonio Colicik (1725) eginiko San Pedro Nolascoren bustoa eta Corrado Giacquintoren Kristoren Apoteosia daude.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Ikus gainera
------------

* Nafarroako kultura ondasunak

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Corellako Arte Sakratuaren museoa irekieratik zazpi hilabetera itxi da. 2003ko azaroaren 16a. elpais.com **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |

* Arrese museoari buruzko orrialdea. Navarra.es **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19831931
* Commonscat Multimedia: Convent of the Encarnación (Museo Arrese)

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0006960

 |

* Wd Datuak: Q19831931
* Commonscat Multimedia: Convent of the Encarnación (Museo Arrese)
***Danny Boy*** edo ***Oh Danny Boy*** Irlandako abestirik ezagunena da eta kulturaren adierazgarria. Nahiz eta musikaren jatorria ezaguna ez izan, gehienek Irlandako musika dela deritzote eta "Londerryko haizeari" edo "Derry-ko hiriari, Irlandako iparraldean kokatuta. Lehenengo erregistroa 1885. urtekoa da.

1990. urtean Frederic Edward Weatherley (1848-1929) abokatu, idazle eta musikalariak abesti honen letra asmatu zuen beste musika batekin. Bi urte beranduago bere ezkonarreba Margaret, AEBtara emigratu zuen eta han musika entzun zien meatzari batzuei eta Frederic Edward Weatherleyk adaptatu eta bereala salmentan jarri zuen, 1913. urtean hain zuzen eta arrakasta handia izan zuen.

Abestia entzunda zegoen aurretik baina Ernestine Schumann-Heinkek opera abeslaria gaur egungo abestia abestu zuen 1915. urtean.

Abestia gorazarre bat bezalakoa da Ameriketan bizi diren Irlandako pertsonentzat eta, batez ere, hiletetan entzuten dira gaur egun.

Hitzak
------

*Oh Danny Boy, the pipes, the pipes are calling*
*From glen to glen, and down the mountainside.*
*The summer's gone, and all the roses falling.*
*´Tis you, 'tis you must go and I must bide.*
*But come ye back when summer's in the meadow*
*Or when the valley's hushed and white with snow,*
*´Tis I'll be here in sunshine or in shadow.*
*Oh Danny Boy, Oh Danny Boy, I love you so.*
*But if you come and all the flow'rs are dying*
*And I am dead, as dead I well may be,*
*You'll come and find the place where I am lying*
*And kneel and say an Ave there for me.*
*And I shall hear, though soft your tread above me,*
*And then my grave will warmer, sweeter be,*
*For you will bend and tell me that you love me,*
*And I shall sleep in peace until you come to me.*
Batzuetan amaiera aldatzen da, hau da alternatiba:

*And you'll not fail to tell me that you love me,*
*I'll simply sleep in peace until you come to me.*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1164523
* Commonscat Multimedia: Danny Boy (song)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 294427136

 |

* Wd Datuak: Q1164523
* Commonscat Multimedia: Danny Boy (song)
**Arnuanda I.a** errege hitita bat izan zen. Bere aitaginarreba Tudhalia I.aren oinordekoa izan zen. K.a. 1400 eta K.a. 1385 bitartean gobernatu zuen, eta, zehaztu gabeko denbora tarte batean, aipaturiko Tudhalia I.arekin batera gobernatu zuen.

Bere aurreko erregea izan zen Tudhalia I.aren garaipen militarretan aktiboki lagundu zuela dirudien arren, bere erregealdi propioaren ezaugarria, hititar nagusitasunaren krisialdia izan zen, nagusiki gasgas eta Arzawako herrien inbasioen eta Mitanni eta Egiptoren arteko aliantzaren ondorioz, azken honek, Hititar inperioa ekialderantz hedatzea eragotzi baitzuen, eta bere basailu menderagaitzenak bizitu zituen.

Inbasio eta matxinada hauek, erresuma, kaosera iristeko zorian utzi zuten Arnuanda I.a hil zenean, bere seme eta oinordeko izan zen Tudhalia II.ari oso egoera zail bat utziz, Hattusili II.a izeneko dokumentatu gabeko errege bati buruzko eztabaida dagoen arren, historialari batzuentzat, Arnuanda I.aren oinordekoa izan zena.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Tudhalia I.a** | **Errege hitita**K.a. 1400-K.a. 1385 | Ondorengoa**Hattusili II.a edo Tudhalia II.a** |
Martin Sonneborn, Die PARTEIko buruzagia
**Die Partei,** euskaraz "alderdia"**, Die Partei für Arbeit, Rechtsstaat, Tierschutz, Elitenförderung und basisdemokratische Initiative** (Lanaren, Zuzenbideko Estatuaren, Animalien Babesaren, Eliteen Sustapenen eta Herri Ekimen Demokratikoaren aldeko alderdia) alderdi politiko satiriko alemaniarra da. 2004an sortu zuten *Titanic* aldizkari satiri alemaniarreko editoreek. 

Martin Sonnebornek zuzentzen du. Europako Parlamenturako 2014ko hauteskundeetan alderdiak aulki bat irabazi zuen, eta alderdi satiriko batek Europako Parlamentuan eserleku bat irabazi duen lehen aldia markatu zuen. Europako Parlamenturako 2019ko hauteskundeetan, alderdiak bigarren eserleku bat lortu zuen, Nico Semsrottek okupatua.

Izena
-----

**P**artei für **A**rbeit, **R**echtsstaat, **T**ierschutz, **E**litenförderung und basisdemokratische **I**nitiative ("Lanaren Aldeko Alderdia, Zuzenbide Estatua, Animalien Babeslea, Eliteen Sustapena eta Oinarrizko Ekimen Demokratikoa") PARTEIren akronimo errepikatua da: *Die Partei* ("alderdia") esaldiak alderdi totalitarioak iradokitzen ditu —esaterako, SED ( Ekialdeko Alemaniako gobernuko alderdi ohia) edo Alderdi Naziarena—, eta, beraz, itxurazko asmo totalitarioen erreferentzia mintzaira da.

Erabili izan dituzten sloganak
------------------------------

1. *Planeta asko ditugu, ekonomia bakarra.*
2. *Berlin guztiak gorroto du politika.*
3. *Europarekiko konpromisoa.* Kontinentea esan nahi dut.
4. *Garagardoaren prezioa gelditu orain.*
5. *Animalien ongizatea nahi dugu. Animalien esperimentuen ordez, goi mailako kirolariak erabili.*
6. *Gainerako alderdiek baino lan gutxiago egiten dugu, baina gogorrago.*
7. *Europa burokratiko, autoritario eta zentralizatuaren alde.*
8. *Ez dugu ezer agintzen eta agindutakoa betetzen dugu.*
9. *Guztiaren kontra, aspertzearen kontra izan ezik.*
10. *Ez eskuinera, ez ezkerrera, aurrera baizik*
11. *Etorkizuna gara, iragana ere hobea zen.*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Alemanez)** Germany, Die PARTEI, Berlin. «Die PARTEI» *Die PARTEI* (Noiz kontsultatua: 2022-05-03).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Die PARTEI» *Exberliner* 2013-09-20 (Noiz kontsultatua: 2022-05-03).
3. ↑    «https://twitter.com/dieparteiberlin/status/1520768081500553217/photo/1» *Twitter* (Noiz kontsultatua: 2022-05-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22748
* Commonscat Multimedia: Die PARTEI

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 314869089
* GND: 1067577173

 |

* Wd Datuak: Q22748
* Commonscat Multimedia: Die PARTEI
Artaburuei zurikinak kendu behar zitzaizkien.
**Artazuriketa**, tradizioz, artaburuari zurikinak kentzea da. Lan luzea, auzolanean egin ohi zena, gazteria bereziki. Neguko lan neketsua zen, zeren eta artoa azaoran gordetzen baitzen. Horrelakoetan, nekea arindu nahian, dibertigarri erabiltzen ziren joko, kantu, imintzio eta hizketaldiek era askotako jokamoldeak zituzten: ipuin eta alegiak, asmakizunak, kantuak, *lectio epistolae* izenekoak, eta ezkontzako hitzarmena, bikote ausartenaren artean egina, jokamolde parateatralen eredu jakina.  Artazuriketa gogokoa zen gazte artean baina elizaren ikuspuntutik zren eta batzutan oso berandu arte irauten baitzuen.

Auzolanaren tradizioan
----------------------

Euskal nekazarien munduan ohikoa zen hainbat lan taldean egitea. Etxekoak ez ezik, auzoak
eta senideak ere batu ohi ziren soroetan laiaketan eta goldaketan egiteko, garitzetan garia ebakitzeko, larrainetan garia jotzeko, mendietan garoa ebakitzeko zein orbelak batzeko, edo etxeetan liho ezpatetak egiteko. Tradizio berean artazuriketak sartzen ziren.

Literatura artazuriketetan
--------------------------

Horrelako bilkuretan lekuan lekuko herri literaturaren tradizio agerpen biziak izan ohi dira, ahozko literaturaren garapen eta zabalkundean garrantzi handikoa izan zelarik. Aipatzekoak kantu irrigileak, elezaharrak, asmakizunak, eta beste mota askotako piezak. Halaber, literatur ekintzetan ere, probaleku eta nolabaiteko eskola ziren bilkura horiek.

Antzerki mota bat
-----------------

Artazuriketa deitura ematen zaie, bestalde, auzolanaren testuinguru horretan egin ohi zen herri antzerki mota bati ere, zenbait tokitan *errando* deitura berezia hartu zuenaren baliokide. Bereziki aipatzekoak dira gazteriak antzezten zituen pantomimak, ezkontza irrigarri bat jokatuz. Zuberoako fartsetan gai nagusia epaiketa den bezala, artazuriketan ezkontza zerratzea izaten zen; oso barregarriak gertatzen ziren pasadizoak eta erabat burugabeak ezkontzeko hitzarmenean sartzen ziren baldintzak. Ezkontzako xehetasunei dagozkienetan, testu mintzatuak bat-batekoak izaten ziren, eta testu kantatuak, berriz, tradiziozkoak.

Ahozko euskal literaturaren ikertzaile batzuek zenbait artazuriketa zati bildu zituzten, esaterako, Manuel Lekuona eta Jean Elizaldek.

Elizaren kritika
----------------

Artazuriketak gisako jardunak gizartearen harreman sarearen oinarrian zeuden eta XVIII. mendearen
amaieran abade askoren beldurra izetu zuten, sarritan gauez ere luzatzen zirelako eta, kultura herrikoian ohikoa zenez, behin lana utzita, jaia hasten zelako, agintarien eta apaizen ohiko kontrolik gabeko jaia, alegia. Horregatik, ez da arraroa ohitura horren aurkako apaizen kritikak aurkitzea.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* "Olabeagako artazuriketa", *Gomutan* liburuaren kapitulua *Bilbao* aldizkarian, 2021eko abenduan.
* Euskaltzaindiaren *Literaturaren Terminologia* liburuan jasotako informazioa.
* Artazuriketaren inguruko bideoa Ahozko Euskal Literatura webgunean.
Arroparen eta ehungintzaren historiaren ikerketak ehun eta bestelako materialek historian zehar izan duten erabilgarritasuna jarraitzen du. Aldi berean, ikerketa honek teknologiak ehungintzan izan duen garapena eta garrantzia ikertzen ditu. Arroparen erabilera gizakiak soilik duten ezaugarri soziala da. Ezin daiteke ziurtatu noiz hasi ziren gizakiak arropak eramaten, baina antropologoak diotenez animalien azalak zein landaredia erabiliak ziren hotzaz, euriaz, beroaz eta abarrez babesteko; bereziki klima berrietara egokitzeko. Bai arropa zein ehuna garrantzitsuak izan dira gizakiaren historian. Material eta gizarte desberdinen isla dira. Hortaz gain, azken hamarkadetan bizi izandako teknologiaren aurrerapenen adierazgarri dira. Gaur egun, arroparen esanahi soziala gizarte bakoitzaren kulturaren erreflexu da.

Ehunak fibra ehunduak dira, haria bihurtzen direnak eta ondorioz korapilatu, ehun edo josi egiten direnak oihalak egin ahal izateko. Hauek, Harri Aldian agertu ziren Ekialde Ertainean. Antzinatik gaur egunera, ehungintzaren produkzioaren inguruko metodoak garapen konstante bat jasaten joan dira, eta aldi berean ehunen eskuragarritasunak hainbat eragin izan zituen jendeak euren jabetzak nola eraman jakiteko, zer arropa jantzi edo beraien inguruak nola apaintzen jakiteko.

Ehungintzan eta jantzigintzan ikasketarako jarduten duten iturriek arkeologiari esker lortutako materialak edukitzen jarraitzen dute, Ehunaren irudikapena eta honen produkzio prozesua artearen arloan, eta produkzioaren, eskuratze prozesuaren, erabiltzearen eta inguruan jarduten duten agiriak. Ehungintzaren historiaren ikasketa, bereziki hasierako garaietan, material kulturaren parte dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2501507
* Commonscat Multimedia: History of clothing

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00612179
* NKC: ph524154

 |

* Wd Datuak: Q2501507
* Commonscat Multimedia: History of clothing
***Hojas Libres*** (euskaraz: «Orri askeak») Primo de Riveraren diktaduraren garaian, 1927ko apiriletik 1929ko abendura arte, Lapurdin oposizio espainiarrak argitaratu zuen aldizkaria izan zen. Espainian klandestinoki zabaltzen zen.

Historia
--------

*Hojas Libres* baino lehen, Alfontso XIII.a Espainiakoaren eta Miguel Primo de Rivera diktadorearen aurkariek Parisen *España con honra* argitaratu zuten, besteak beste, Carlos Esplá eta Eduardo Ortega y Gasset. 1927an *Hojas Libres*ek ordezkatu zuen. Aldizkari berria, Ortega y Gassetek zuzenduta, Hendaian (Lapurdi) egiten zen eta kolaboratzaileen artean, urte horietan Ipar Euskal Herrian erbesteratua zegoen Miguel Unamuno agertzen zen. Formato txikikoa zen eta gutxienez hiru zenbaki plazaratu ziren. Bi zenbaki, lehenengoa (1927ko apirila) eta hirugarrena (1929ko abendua), Espainiako Liburutegi Nazionalean gordetzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Valentín del Arco Lópezen artikulua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5900911

 |

* Wd Datuak: Q5900911
Parisko Notre-Dame katedrala. Arrosa leihoaren barneko ikuspegia
Burgosko katedral gotikoa, arrosa leihoa eta galeria
**Arrosa leiho** bat, leiho zirkular sartu bat da, beirateez hornitua dagoena eta bere trazeria, ohi, modu erradialean jarria duena.

Arrosa leihoa, arkitektura erromanikoan, eta, askoz gehiago, gotikoan erabili zen. Hasiera batean, diametro txikikoa izaten zen, eta nabeen alboetan okulu eran jartzen zen. Baina, XIII. mendetik aurrera, arrosa leihoak, handiagoak eta apaindura konplexuagokoak egiten hasi ziren, harri filigranetako maila sinestezinetara iristeraino. Fatxadetan jartzera pasa zen, atarien gainetik eta transeptuaren aurrealdeetako bakoitzean. Beirateak, ohi, kolore biziz margoturiko eszena biblikoekin apaintzen ziren.

Arrosa leihoari, sinbolismo bikoitz bat eman izan zaio. Alde batetik, mariarra, arrosa baten egiturarekin duen antzekotasuna dela eta, eta, bestetik, Jesus iradokitzen duen beste bat, eguzki izpien imitazio bezala.

Bere betebeharra ere, bikoitza da: alde batetik, bietan sinpleena den tenpluen barrualdea argiztatzea, bestetik, arrosa leihoak erdiko nabeko frontean irekitzen direnean beirate koloreanitzek iragazitako argi izpiek aldarean jotzean giro misteriotsu bat lortzea.

Arrosa leiho batek izan dezakeen gorentasun artistikoaren adibiderik aipagarrienetako bat bezala, Parisko Notre-Dame katedralaren transeptua apaintzen duen bikotea aipatzen da. Espainian, adibide bikain eta bariatuak daude, adibidez, Palmako katedralean, Mondoñedoko katedralekoa eta baita Burgosko katedralekoa ere, beste adibide askoren artean. Euskal Herrian, esate baterako, Donostiako Artzain Onaren katedralekoa eta Gasteizko Santa Maria katedralean dira aipagai.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q174520
* Commonscat Multimedia: Rose windows

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300003054
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q174520
* Commonscat Multimedia: Rose windows


| * i
* e
* a
Eliz arkitekturaren elementuak |
| --- |
| **Eremuak** | Abside · Absidiolo · Deanbulatorio · Gurutzadura · Kapera · Klaustro · Koru · Kripta · Nartex · Nabe · Presbiterio · Sakristia · Transeptu · Mendebaldeko fatxada |
| **Kanpoaldea** | Arkitrabe · Arkibolta · Atari · Eliz inguru · Ezkila · Dorre · Fatxada · Friso · Hormabular · Horma-hobi · Garguila · Harburu · Janba · Kanpai-horma · Kanpandorre · Karga-horma · Laterna · Lesena · Paramentu · Pinakulu · Portale · Ostiko-arku · Tiburio · Tinpano · Txapitel · Zinborio |
| **Barnealdea** | Aldare · Albo-nabe · Argizulo · Arkupe · Arrosa leiho · Beirate · Erretaula · Ganga · Giltzarri · Habearte · Kapitel · Klerestorio · Kupula · Hemiziklo · Hormarte · Imajinak · Matroneo · Mosaiko · Nerbio · Petxina · Pilare · Tribuna · Triforio · Zinborio · Zoladura · Zutabe |
| **Bestelakoak** | Arku · Arkuarte · Behe-erliebe · Dorretxo · Gablete · Gingil · Hagaburu · Idi-begi · Kukulu · Lorehandi · Harburu · Mentsula · Okulu · Trazeria |
**Arriaran** Beasaingo auzoa da. Udalerriaren mendebaldean dago, eta Ezkio-Itsaso eta Ormaiztegiko udalerriekin egiten du muga. Ipar-ekialdean Garin auzoa du, hego-ekialdean Loinatz auzoa, eta hegoaldean Salbatore auzoa.

Itsasorekin batera, Areriako alkatetzaren parte zen. 1692an, Itsasok eta **Arriaran**ek udalerri bakarra osatu zuten. 1927an Beasaingo udalerriaren barrura pasatu zen.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldan, auzoak 75 biztanle zituen.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Arriarango biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 90 | 87 | 80 | 70 | 68 | 65 | 71 | 75 |

Inguru naturala
---------------

Arriaran errekaren bi aldeetan luzatzen da, Arriarango urtegiaren hegoaldean. Auzoan San Petriren baseliza bat dago. Hona hemen Arriarango baserrietako batzuk: Ibarre baserria, Jauretxe baserria, Atorrajauregi baserria, Mendizabal Enea baserria, Erretoretxea baserria, Gure Kabia baserria, Biona baserria, Iturritza baserria, Itola baserria, Zabalondo baserria, Gure Ametsa baserria, Mugartegi Berri baserria, Olea baserria eta Lupasketa baserria.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |

* Arriaran auzoa, Gipuzkoako Datu Espazialen Azpiegituran[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254120
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00505/eu\_a\_5059/a5059

 |

* Wd Datuak: Q12254120


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Beasaingo auzoak |  |
| Altamira • Antzizar • Aratz-Matxinbenta • Arriaran • Astigarreta • Beasaingo herrigunea • Beasainmendi • Garin • Gudugarreta • Loinatz • Salbatore • Ugartemendi |
*Artikulu hau Bizkaiako Iurreta udalerriko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Arriandi».*

**Arriandi** Iurretako (Bizkaia) mendebaldean, Zornotzarako bidean Bernaren ondoan dagoen auzoa da. N-634 errepidea eta AP-8 autobideak auzoa zeharkatzen dute. Halaber, Ibaizabal Arrianditik gertu igarotzen da.

Auzoan baserriak, nekazal lurrak, eta enpresa desberdinak hedatzen dira. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 106 biztanle zituen.

Mugakideak
----------

Iparraldean Fauste eta Artatza auzuneak, hegoaldean Orozketa, ekialdean Iurretako erdigunea eta mendebaldean Berna (Zornotza) mugakide ditu.

Ondarea
-------

Arku biko Uribe baserria aipatzekoa da.

Ikus, gainera
-------------

* Durangaldea

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Iurretako udal webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254119

 |

* Wd Datuak: Q12254119


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
Adreiluz eraikitako horma zahar bat.
**Horma** edo **pareta** leku edo eremu bat mugatu edo babestu ohi duen arkitektura egitura bertikal eta solido bat da. Berez, sendoak, iraunkorrak eta hezetasunari aurre egiteko gai behar lukete.

Mehelinak bi etxeen arteko harrizko horma bereziak ziren, gorantz igotzen den heinean kanporago ateratzen dena. Ertaroan gune urbanoetan egurrezkoak izaten ziren etxeak, etxe batean sua sortuz gero oso erraza zen alboko beste txeetarara pasatzea eta horrela kale osoa erretzen zen. Horren kontra borrokatzeko erabili ziren mehelinak, sua ez hedatzeko harresi moduan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «mehelin - Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa» *www1.euskadi.net* (Noiz kontsultatua: 2020-08-30).

Ikus gainera
------------

* Harresi
* Hesi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42948
* Commonscat Multimedia: Walls

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4596786
* BNF: 11977744j (data)
* GND: 4169136-2
* LCCN: sh85144957
* NDL: 00564360
* NKC: ph180935
* AAT: 300002469

 |

* Wd Datuak: Q42948
* Commonscat Multimedia: Walls
**Horma-sugandila** (*Podarcis muralis*) mendebaldeko Europan jatorria duen eta Ipar Amerikara zabaldutako Lacertidae familiako muskerra da. Euskal Herrian ikus daitekeen sugandila espezie bat da, baina ez Iberiar penintsula osoan. Mediterraneoko hegoaldeko gune batzuetan (Italia, Espainia edo Balkanetako hegoaldean) iberiar sugandila aurki daiteke, honen ordez.

Deskribapena
------------

Arren luzera, isatsa kontuan hartu gabe, 48 eta 68 mm artekoa da, emeek tamaina handiagoak har ditzakete, baina aldea ez da milimetrora iristen; populazio batzuetan (adibidez, Kantauri isurialdekoetan) ez dago tamaina-alde hori.

Kolorazioa tonu nabar-grisaxka berdexka ugaritan datza. Tonu horiek orban beltzez zipriztinduta egon daitezke, kontzentrazio aldagarrietan (ar helduetan handiagoa, emeetan berriz, ez dira agertzen). Aldaera horiek gorabehera, oro har, atzealdean puntu beltzezko lerro bat eta alde bakoitzean zerrenda ilun bat ikus daitezke, leuna eme eta ar gazteengan eta orban ilunagoz zipriztindua ar helduengan. Sabelaren kolorea, zurixkaren eta gorrixkaren artean aldatzen da, noizbehinkako urdinekin, kanpoko ezkata batzuetan, eztarria, beltzez inguratuta agertzen den bitartean.

Naturan forma melanikoak dokumentatzen dira, albinismo kasuak itxian baino ezagutzen ez diren bitartean.

Portaera
--------

Espezie honek, lur menditsuen berezkoa, giza eraikuntzak koloniza ditzake. Arrak territorialak dira, eta emeak, berriz, askatasunez mugitzen dira. Udaberrian erruten dira arrautzak, 3 eta 8 arrautza artean, eta emeak berak zulatutako zulo txiki batean lurperatzen ditu. Arrautzak bi eta hiru hilabete bitartean behar dituzte eklosiorako. Negua iristean, sugandilek babesa bilatzen dute arrakalaren batean, non hilabete hotzak letargi-egoeran ematen dituzten.

Antzeko beste espezie batzuk bezala, intsektuak jaten ditu eta, aldi berean, ugaztun haragijale txikien biktima da, hala nola, muskerrak, erbinudeak eta katuak. Buztana askatu egin daiteke harrapari batek erasotzen badu (autotomia); horrela, jabeak ihes egin dezake eta geroago leheneratu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Deichsel, G. & Gist, D. H. (2001) "On the Origin of the Common Wall Lizards *Podarcis muralis* (Reptilia: Lacertidae) in Cincinnati, Ohio." *Herpetological Review* **32**: 230-232. Online

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q186615
* Commonscat Multimedia: Podarcis muralis
* Wikispecies Espezieak: Podarcis muralis

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4670725-6
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Podarcis\_muralis/pictures
* BioLib: 359
* EOL: 791008
* Fauna Europaea: 214670
* GBIF: 2469188
* ITIS: 564582
* UICN: 61550
* NCBI: 64176
* uBio: 6861906

 |

* Wd Datuak: Q186615
* Commonscat Multimedia: Podarcis muralis
* Wikispecies Espezieak: Podarcis muralis
**Hokkaidoko santutegia** (japonieraz: 北海道神宮, *Hokkaidō Jingū*?)
 Sapporo hirian dagoen santutegi xintoista da. Hiriaren erdiguneko Chūō-ku barrutian dago.

Historia
--------

1866an japoniarren Sapporo asentamentamendua ezarri eta 1868an Meiji enperadoreak Hokkaidoren jabetza baieztatzeko Ōkunitama, Ōkuninushi eta Sukunahikona jainkoak santifikatu eta 1870an santutegia eraiki arazi zuen hiriaren erdian. Hasieran Sapporoko santutegia izena izan zuen baina 1964ean Hokkaidoko santutegia bihurtu zen, uharte osoaren erreferentzia izateko asmotan.

1974ean suak erre zuen eta gaur egungo eraikina 1978ko berreraikuntza da.

Ezaugarriak
-----------

180.000 m²-ko azalera dauka eta Maruyama parkearen barnean dago. gereziondoz inguraturik dago eta jende ugari etortzen da hamami garaian eta japoniarren urteberri egunean ere.

Jaialdiak
---------

Ekainaren 14 eta 16 artean *Sapporo Matsuri* jaialdia izaten da bertan.

Kanpo lotura
------------

* **(Japonieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q710826
* Commonscat Multimedia: Hokkaido-jingu

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 142335721
* LCCN: nr92040196
* NDL: 00282959
* CiNii: DA06914905

 |

* Wd Datuak: Q710826
* Commonscat Multimedia: Hokkaido-jingu
**Iniciativa Merindades de Castilla** **(IMC)** (euskaraz Gaztelako Merindadeak Ekimena) Espainiako eskualde mailako alderdi politikoa da, Merindadeak eskualdean (Burgos) kokatua, 2003an sortua. Bere helburu nagusia Burgosko eskualde honetako biztanleen interesak defendatzea da.

Historia
--------

2003ko Espainiako udal-hauteskundeetan parte hartu zuen lehen aldiz, eta lau zinegotzi lortu zituen Villarcayoko udalean. 2011ko Espainiako Udal Hauteskundeetan Trespaderneko alkatetza lortu zuen, ordutik gobernatzen duen udalerria. 2017an, zentsura-mozio baten bidez, Villarcayoko alkatetza lortu zuen, eta 2019ko Espainiako udal-hauteskundeetan kargu hori berretsi zuen. Urte horietan, halaber, Espainiako eta Gaztela eta Leongo zenbait hauteskunde nazionaletan parte hartu zuen, baina ez zuen ordezkaritzarik lortu. 2022ko Gaztela eta Leongo Gorteetarako Hauteskundeetan España Vaciada-Vía Burgalesa barruan aurkeztu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20546401

 |

* Wd Datuak: Q20546401