recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Artikulu hau AEBetako Los Angeles hiriko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Bel-Air (Paris)».*

**Bel Air** (maiz modu okerrean **Bel-Air** idatzia) AEBtako Kalifornia estatuko Los Angeles hiriko luxuzko auzo bat da, hiriaren erdigunetik 19 kilometro mendebaldera. 1923an Alphonzo E. Bellek aberatsentzako bizileku hau eraiki zuen, Beverly Hills eta Holmby Hills auzoekin batera **"Golden Triangle"** ("Urrezko Hirukia") deritzon eremua osatzen dutelarik.

Etxebizitzak
------------

Bel Air auzoan eremu guztiko etxalde luxuzkoenak kokatzen dira, jabetzek 20 miloi dolar baina gehiagoko balioa izan dezakete (55 milioi dolar balio fuen Meg Ryan aktorearen etxaldea nabarmentzen da).

Bel Air auzoan pertsona ospetsu ugari bizi dira, tartean Lady Gaga, Lana Del Rey, Mariah Carey, Avril Lavigne, Ronald Reagan presidente ohia 668 St. Cloud Road kalean (antzina 666 zenbakia zeraman, baina ustezko deabruzko zenbakia zenez aldatua izan zen) edota Michael Jackson, abeslari honen behin betiko bizilekua Bel-Air auzoan zegoelarik. Jennifer Aniston aktoreak ere auzo honetan etxaldea erosi berri du.

Demografia
----------

2000an burututako azken erroldaren arabera auzoan 7.928 lagun bizi ziren, horietatik %86,24a arraza zurikoak ziren, %1,93a arraza beltzakoak, %0,06a indiarrak, %6,84 asiar arrazakoak, eta %4,80a beste arraza batzutakoak ziren. Biztanleriaren %4.65a hispaniar jatorrikoa zen.

Telebista
---------

1990eko hamarkadan Will Smith aktoreak antzeztu eta auzo honetan bertan girotua dagoen *The Fresh Prince of Bel-Air* telesailari esker Bel Air auzoa nazioartean ezagun bilakatu zen.

Ikus gainera
------------

* Neguri
* La Moraleja
* Pedralbes
* Somosaguas
* Cervantes parkea
* Beverly Hills

Kanpo estekak
-------------

* Bel-Air Association elkartearen webgune ofiziala **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q86768
* Commonscat Multimedia: Bel Air

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134531959
* LCCN: n95073610
* **Lekuak**
* TGN: 7015304

 |

* Wd Datuak: Q86768
* Commonscat Multimedia: Bel Air

34°05′00″N 118°26′52″W﻿ / ﻿34.08333°N 118.44778°W﻿ / 34.08333; -118.44778
"A Handbook of Ornament"eko barkalun orrialdea. Franz S. Meyer, 1898
**Barkalun** edo **balustra** zur edo harrian moldeatutako forma bat da, eta, batzuetan, metalean, balkoi edo terrazen karelaren amaiera edo eskaileren barandak eusten dituena. Balustra multzoari, *balustrada* deritzo.

Adibiderik antzinakoenak, asiriar jauregietako behe-erliebeetan agertzen dira, non leihoen balustrada gisa erabiltzen ziren, eta, beraz, itxura batean, joniar ordenako kapitelak dirudite. Ez dirudi Antzinako Grezian eta Antzinako Erroman erabili zirenik.

XV. mende amaierako adibideak, Venezia eta Veronako palazzoetako balkoietan dago. Quattrocentoko balustrada hauek, ez dute identifikaturiko aurrekaririk arkitektura gotikoan eta kolomadiak eratzen dituzte, miniaturazko arkuen alternatiba gisa. Rudolf Wittkowerren arabera, XX. mende hasierako historialaria, ezin zaio inori eman barkalunaren asmakizuna, baina Giuliano da Sangalloren aurrekaria nabarmentzen du, nork barra-barra erabili zuen Villa Mediciko terrazetan, Poggio a Caianon, 1480 inguruan, antzinako eraikinen berreraikuntzan erabili zituen, eta, motibo hau, Bramante eta Michelangelori utzi zien. Azken honekin, barkalunek ospea hartu zuten, jada XVI. mendean.

Wittkowerrek, bi mota ezberdintzen ditu: bata profil simetrikokoa, forma konkortu bat alderantzikatutako beste baten gainean duena, bi zatiak eraztun baten bidez bananduak, eta, beste bat, ontzi formakoa, lehen aldiz, Wittkowerren arabera, Michelangelok erabili zituenak.

Datazio historikoa
------------------

Barkaluna, sarri, antzinako haltzari edo elementu arkitektonikoak datatzeko erabiltzen den tresna da. Adibidez, Karlos II.a Espainiakoaren garaiko altzarien barkalunen diseinu torneatua, XVII. mendeko bereizgarriak dira.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q658386
* Commonscat Multimedia: Balusters

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4285978-5
* AAT: 300003287

 |

* Wd Datuak: Q658386
* Commonscat Multimedia: Balusters

1. ↑  *Balustra* Zehazki hiztegian agertzen da, *Balaustre* Euskaltermen
*Artikulu hau ibaiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Asua (argipena)».*

**Asua** ibaia Ibaizabal itsasadarraren adarra da. Asua ibaiaren arroa Bizkaiko arrorik zabalenetarikoa da, eta 74 kilometro koadro ditu gutxi gorabehera. Asua ibaiaren iturburua Ganguren mendilerroan (400 metro) dago, Lezamatik hurbil, eta Ibaizabalera isurtzen du.

Asuak 15 kilometroko ibilbidea egiten du Lezamatik Lutxanaraino (Erandio), eta herri hauek zeharkatzen ditu: Zamudio, Derio, Loiu (Larrondo), Sondika eta Erandio (Asua). Asua auzotik aurrera ibaia itsasadar bihurtzen da. Antzina portu txiki bat egon zen Asuan bertan.

Garaiera txikiko mendiak daude arro ertzean. Haien artean, Berreaga mendia (360 metro) dago, arroa Butroetik bereizten duena. Ibaiaren uharkak marga eta kareharrien artetik iragaiten dira. Arroaren goiko aldeetan pinu sail ugari daude; eta beheko aldean, berriz, nagusi dira larreak, soroak, etxeak eta industria.

Asua ibaiak hainbat errekatxotik jasotzen du ura. Gehienak eskuineko ibaiertzetik azaleratzen dira, eta ibilbide zuzen eta luzeak egiten dituzte, kokatuta dauden haranaren aldean aldapa leunak baitaude. Ezkerraldeko ibaiertzetik errekatxo gutxiago azaleratzen dira, eta horiek aldapa handiagoetatik igarotzen dira. Uraren kalitateari dagokionez, zona bi bereiz ditzakegu: alde batetik, Basobaltza, Kantarazarra, Untza eta Preguntegi errekatxoek osatzen dutena eta zikin ez dagoena; eta, bestetik, Asuko uharka nagusiak eta Antontxune errekatxoak osatzen duena. Kutsadura nabaria da azken zona horretan.

Goiko ibai tarteetan oraindik badira haltzak, lizarrak eta zumeak, baina beheko aldeetan eutrofizazioa ageri-agerikoa da: han sasiakazaiak, landare belarkarak eta zuhaixka nitrofiloak daude. Ondo zainduta dauden errekatxoetan animaliak badaude ere, uharka nagusian ez dago. Izan ere, aldapak txikiak dira eta horren ondorioz, ura oso motel dabil. Horrezaz gainera, ura zikin dago. Uharka nagusian ez dago arrainik, eta ibaiadarretan badira ezkailuak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: *166. araua: Euskal Herriko ibaiak*.
2. ↑  Bizkaiko Foru Aldundia: Asua ibaiaren hidrologia
3. ↑  Auñamendi Entziklopedia: Asua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6553607
* Commonscat Multimedia: Asua River

---

 |

* Wd Datuak: Q6553607
* Commonscat Multimedia: Asua River


| * i
* e
* a
Nerbioi-Ibaizabal sistema |
| --- |
| Ibaizabal | Arratia (Indusi (Oba)) • Arrazola • Arria erreka • Asua (Antontxune • Basobaltza • Kantarazarra • Untza • Preguntegi) • Galindo (Ballonti (Capetillo) • Castaños (Akirtza • Granada) • Gobela (Bolue • Eguskitza • Genabarri • Lemosas • Martiartu • Saitu • Udondo) • Cadagua (Azordoiaga • Ordunte) • Larrabetzu • Larrea • Maguma • Mañaria • Oromiño • Zaldu • Zumelegi |
| Nerbioi | Altube (Altube • Arnauri) • Larrunbe • Zeberio (Altxaga • Bartzuten • Egia • Elorribieta • Gesala • Goroxitu • Ibarrondo • Mea • Larra • Ostola • Solatxi • Udiarraga) |
| Itsasadarra | Bilboko itsasadarra • Abrako golkoa |
| *Oharra: Ibaiadarrak parentesi artean* |
***La sangre y la ceniza***(euskaraz: «Odola eta errautsa») edo ***MSV*** Alfonso Sastre idazleak 1961 eta 1965 artean idatzi zuen oinarri historikoa duen antzezlana da. Lanak, Miguel Serveten biografiatik abiatuta, boterea eta pentsamenduaren arteko gatazka erakusten du.

Antzezlanaren historia
----------------------

1965ean bukatuta, 1967an argitaratu zen baina 1976 arte ez zen estreinatu. Lehen aldiz Bartzelonako Villarroel antzokian aurkeztu zen, El Búho taldearen eskutik, Juan Margalloren zuzendaritzapean. 1989an Espainiako Telebistarako zazpi ataletako moldaketa egin zen, José María Forqué zuzendaritzapean eta Juanjo Puigcorbé aktorea Serveten paperean.

Argumentua
----------

Lanak Miguel Servet zientzialariaren inguruko antzezlana da, Lyonera ailegatu zen unetik bere prozesua eta heriotza zigor pairatu arte, Genevan (Suitza)n, 1553an. Miguel Serveten biografia eszenifikatua da, beraz, brechtiar ereduari jarraiki, zuzeneko aipamenak eta jendearentzako azalpenak barne. Zientzialariaren historia dramatikoa kontatzen du Sastrek, nola Servetek Calvinoren intransigentzia filosofiko eta teologikoari eta gobernu autoritarioari aurre egin zien.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Antzezlanaren laburpena.
* **(Gaztelaniaz)**:Telebistarako bertsioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5968068

 |

* Wd Datuak: Q5968068
**Ledeako zubia** Urraul ibarreko Ledea udalerrian XX. mendeko hormigoiezko zubi bat da, Irati ibaiaren gainean.

Euskal Herrian hormigoi armatuz egindako lehen zubia izan zen, eta lehenetarikoa Iberiar Penintsulan.

Historia
--------

Deabururen zubia suntsitu zenetik, herri hau oso gaizki komunikatuta egon zen XIX. mende osoan, ia isolatuta eta Leireko mendilerroak iparraldean eta Irati ibaiak berak hegoaldean itxita. Ibaia zeharkatzeko, pertsonentzako txalupa bat eta gurdietarako egurrezko putzu txiki bat erabiltzen ziren.

Nafarroako Foru Aldundiak 1905ean iragarri zuen beharrezkoa zen Irati ibaiaren gaineko zubia eraikiko zela. Inauguratu eta hiru urtera, zubi berria, gainera, trenbide elektrikoa igarotzeko erabiliko zen, El Irati S.A. zur-enpresaren Iruñea-Zangoza.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | LEDEAKO ZUBIA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-07-27).

Ikus, gainera
-------------

* Ledea
* Irati ibaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110381391

 |

* Wd Datuak: Q110381391
Ataripea Marianna-ko (Florida) etxe batean. 
 Art nouveau estiloko etxea, Nancy, (Frantzian). Ataripea. 
**Ataripea** baita **karrerapea**, **portxea** eta **apirikua** ere**,** eremu arkitektoniko bat da, alde batetik irekia eta goiko aldetik estalia. Eraikinaren alde nagusiaren ondoan kokatzen dira. Ataripeak sarritan etxebizitzetan erabiltzen dira; hala ere, ohikoak dira eraikin publikoetan, pribatuetan eta gobernuaren eraikuntzetan.

Apirikua esaten zaie euskaraz, bereziki, baserri eta elizetako atari arkupekoei, elizpeei kasu honetan.

Ikusi ere
---------

* Arkupe
* Elizpe
* Beranda

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q816741
* Commonscat Multimedia: Porches

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85104995
* AAT: 300004132
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q816741
* Commonscat Multimedia: Porches


1. ↑    «apiriku» *Gaurko hitza* (Noiz kontsultatua: 2019-07-10).
Aitxu trikuharria.
Argonitz trikuharria.
Bernoa trikuharria.
Igartza Mendebalde trikuharria.
**Ataun-Burundako Estazio Megalitikoa**. Inguru honetan aztarna megalitiko asko ikus daiteke. Guztira, Gipuzkoako aldean, hamalau ezagutzen dira.

Historiaurreko monumentuak
--------------------------

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

Kokapen geografikoa
-------------------

Idiazabaldik Lizarrustira iristen den mendia da, Gipuzkoa eta Nafarroa arteko mugan. Luzetarako eremu proiekzio haundi bat izan arren ez du inoiz 1000 metrotik gorako kotarik lortzen. Estazioa Nafarroan jarraitzen du; Nafarroa aldean ere hauekin lotutako monumentu megalitikoak daude. Lurra hareharrizkoa da.

Sailkatutako monumentuak
------------------------

Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak

Guztira hamaika ezagutzen dira:

* Aitxu
* Argonitz
* Balenkaleku hegoalde
* Bernoa,
* Igartza mendebalde
* Intxusburu
* Larreluze
* Muñaan
* Napalatza
* Urrezulko Armurea
* Atxurbi

### Tumuluak

Guztira hiru ezagutzen dira:

* Igartza ekialde
* Praalata
* Unanabiko

Egoera legala
-------------

Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan 14 monumentu aipatzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza: Kultura Ondarea webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070851

 |

* Wd Datuak: Q61070851
**Atascosa konderria** (ingelesez: *Atascosa County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Jourdanton da. 2010eko zentsuaren arabera 44.911 biztanle zituen, Atascosa kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Atascosa konderriak 3.163,6 kilometro koadro ditu. Horietatik 5 ura dira. Beste 3.158,6 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,2 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 44.911 pertsonetatik 44.080 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 27.785 dira. 256 beltzak edo afroamerikarrak. 143 amerikar natiboak ziren eta 14 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 130 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 43 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 245 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108372
* Commonscat Multimedia: Atascosa County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145409372
* LCCN: n80001161
* NARA: 10040176
* **Lekuak**
* OSM: 1657497
* TGN: 2001936

 |

* Wd Datuak: Q108372
* Commonscat Multimedia: Atascosa County, Texas
**Kidal** Mali ipar-ekialdeko eskualdea da. 151.430 km²ko azalera du, zati handiena Adrar des Ifoghas mendigunean. Hiriburua Kidal da.

2012ko apiriletik *de facto* Azawaden Askapen Nazionalerako Mugimenduak (MNLA) dauka eskualdearen kontrola. MNLAk eta Ansar Dine talde islamistak Azawaden independentzia aldarrikatu zuten, baina nazioarteak Maliren parte dela irizten dio.

Geografia
---------

Kidal eskualdeak mendebaldean Tonbuktu eskualdearekin du muga, hegoaldean Gao eskualdearekin, ekialdean Nigerrekin eta iparraldean Aljeriarekin. Hiri handienak Kidal, Tessalit eta Aguel'hoc dira.

Basamortuko klima dauka. Egunez tenperatura 45 °C-ra irits daiteke eta gauez 5-12 °C-ra.

Demografia
----------

2009an 67.638 biztanle zituen. Tuareg (*Kel Tamasheq*) da etnia nagusia eta songhai, kunta eta arabeak ere daude.

Banaketa administratiboa
------------------------

Kidal eskualdea lau barrutitan (*cercle*) banaturik dago: Abeïbara, Kidal, Tessalit eta Tin-Essako.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau hasteko Frantsesezko Wikipediako Région de Kidal artikuluko informazioa erabili zen.

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q338988
* Commonscat Multimedia: Kidal Region

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* LCCN: no2002100748

 |

* Wd Datuak: Q338988
* Commonscat Multimedia: Kidal Region


| * i
* e
* a
Maliren banaketa administratiboa |
| --- |
| Bamako  •  Gao  •  Kayes  •  Kidal  •  Koulikoro  •  Mopti  •  Ségou  •  Sikasso  •  Tonbuktu |  |
**Begirunea Tour 96** Negu Gorriak euskal herritar musika taldeak Tijuana No mexikar taldearekin Mexikon eta Los Angelesen egin zuen bira da.

Bira, Apirilaren 10an hasi zen Los Angelesen, eta Mexikon sartu ziren Tijuanatik, Kalifornia zeharkatu ondoren. Apirilaren 13an Mexiko Hirian aurkitzen ziren eta hiru kontzertu eskaini zituzten. Horietako bat, Apirilaren 20an ospatu zena, EZLNrentzako dirua lortzea zuen xede. Diru horrekin, EZLNek instalazio elektriko bat egin nahi zuen Errealitatearen Udalerri Zapatista Autonomoan, Txiapasen.

Emanaldia baino lehen Fermin Muguruzak, Mikel Abregok eta Mikel Carmonak Errealitatea bisitatzea erabaki zuten Matxinada Zapatista ezagutzeko eta haren lekuko izateko asmotan. Han nazioarteko komite bati lagundu zioten. Haien artean Danielle Mitterrand zegoen, *France Libertés* fundazioaren presidentea eta kontzertuaren antolatzaileetako bat. Errealitateara iritsi zirenean Tacho eta Trinidad komandanteek harrera egin zieten.

Ilunabarrean, hogei soldadu zapatista agertu ziren, haien artean Marcos komandanteordea. Komandanteordeak eta Daniellek prentsaurreko bat eskaini zuten eta Negu Gorriek komandanteordearekin elkarrizketa izan zuten.

Errealitateatik joan zirenean Mexikoko armadaren konboi militar batekin egin zuten topo eta indigenak ez zirenei argazkiak atera zieten. Mexiko Hirian zeudenean militarrek geldiarazi zieten eta honakoa egin zieten: argazkiak atera, datu pertsonalak hartu eta haien hitzak grabatu. Gainera Mexikotik alde egin baino lehen Gobernazioko Idazkaritzatik pasatzera behartu zituzten.

Apirilaren 21an, bira amaituta zegoela, taldea Euskal Herrira itzuli zen arazorik gabe. Hala ere, Mikel Abrego Migrazioko Bulegora joan zen izapideak egitera oporrak igaro ahal izateko, Mexikon eta Kalifornian igaro nahi baitzituen. Alabaina, atxilotu zuten Mexikon agiri faltsuekin sartu eta lokaletan jotzeagatik, nahiz eta horietatik etekinik ez zuen atera. Gainera 1.500 euroko fidantza jarri zioten, hala ere 900 euro ordaindu ondoren, Apirilaren 25an aske utzi zuten.

Kontzertuak
-----------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Eguna** | **Lekua** | **Hiria** | **Herrialdea** | **Beste musika taldeak** |
| Apirilaren 10 | Hollywood Grand | Los Angeles | Kalifornia, Estatu Batuak | Tijuana No, Calavera, Resorte eta Los Olvidados. |
| Apirilaren 12 | Estudio Uno | Tijuana | Mexiko | Tijuana No, Resorte eta Drip By Down. |
| Apirilaren 13 | La Viuda | Mexiko Hiria | Mexiko | Sektakore. |
| Apirilaren 14 | Cine Santos Degollado | Mexiko Hiria | Mexiko | A.N.I.M.A.L. Resorte eta La Matatena. |
| Apirilaren 20 | Cine Ópera | Mexiko Hiria | Mexiko | Transmetal, Tijuana No, A.N.I.M.A.L. Resorte, Makina eta Vantroi. |
|

Kanpo estekak
-------------

* 1996ko Negu Gorrien kontzertuak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8245619

 |

* Wd Datuak: Q8245619
**Lazistan** (Lazeraz: ლაზონა, *Lazona*; georgieraz: ლაზეთი edo ჭანეთი, *Ç'aneti*; Otomandar turkieraz: لازستان, *Lazistān*) Kaukasoko eta Anatoliako eskualde kultural historikoa da. Otomandar Inperioaren garaian erabili zen, batez ere. Historikoki Laziak bizi izan dira bertan. Gaur egun batez ere Turkian dago, baina azalera txikia du Georgian. 7.000 kilometro koadroko azalera du eta 500.000 biztanle inguru daude, Laziak zein bestelako herriak barne hartuta. 

Geografikoki, bailara estu segida bat da, Alpe Pontikoen iparralderantz hedatzen direnak, Çoruh Bailaratik bereizten dituztenak, Itsaso Beltzaren hegoaldeko kostako eremua. Otomandar Inperioaren erorketaren ostean, terminoa ez da ofizialki erabiltzen ez Turkian, ez Georgian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Thys-Senocak, Lucienne.  (2016-12-31). *Ottoman Women Builders: The Architectural Patronage of Hadice Turhan Sultan.*  Routledge doi:10.4324/9781315247472. ISBN 978-1-315-24747-2. (Noiz kontsultatua: 2023-05-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61136200

 |

* Wd Datuak: Q61136200
**Larisa Mikhailovna Reisner** (errusieraz: Лариса Михайловна Рейснер; 1895eko maiatzaren 13agreg./maiatzaren 1jul. - 1926ko otsailaren 9a) Polonian jaiotako errusiar boltxebikea izan zen.

Biografia
---------

### Kazetari lanean

Bere familia tradizio iraultzailekoa izaki, mugimendu eta literatura iraultzailearekin harreman handia izan zuen. 1905ean, Errusiara joan zen bizitzera eta giroa orduan bor-bor zebilen. Hasiera batean literatura munduan barneratu zen eta idazle-ikasketa egin nahi izan zuen. Lehen Mundu Gerra hasi zenean, posizio internazionalistarekin bat egin zuen eta gerraren kontrako *Rudin* egunkarira batu zen. Maksim Gorki idazlearen oso laguna izan zen, eta honen *Letopis* buletin literarioan ere idatzi zuen. Gorkirekin zuen harremana Otsaileko iraultzaren ostean indartu egin zen, Gorkik fundatutako *Novaia Zhizn* ("Bizitza Berria") egunkari politikoan lan egiten hasi baitzen. Bertan, koaliziozko Gobernuaren kontrako postura izan zuen, beraz, ideia boltxebikeengana hurbiltzen hasi zen eta kazetari ospea handitzen hasi zitzaion. Hala ere, Alderdi Boltxebikearekin bat ez zuen egin Urriko Iraultza gertatu arte.

### Jarduera politikoa

Hasiera batean Anatoli Lunatxarskiren pe egin zuen lan Kultura eta Hezkuntzarako Herri Komisariotzan, monumentuak babesteko ardurarekin. Hala ere, gutxira Armada Gorrian sartu zen Komisario Militar gisa, V. armadan (Kazango frontean lehenbizi eta gero Volgako frontean), hain zuzen ere. 1919an, Moskuko Kuartel Nagusiaren komisario militar izatera iritsi zen. Une latzak ere bizi izan zituen, adibidez Kronstadten egon zen 1921ko matxinada antiboltxebikea izan zenean. Bere esperientzia militarraren inguruan, *Frontea* liburua idatzi zuen, Errusian oso saldua eta irakurria izan zena. Kronstadteko matxinada antiboltxebikea zapaldu ostean, Afganistanera bidaiatu zuen. 1923an, Alemaniara bidaiatu zuen, Komiternaren eta Alemaniako Alderdi Komunistaren arteko lotura lanak egitera. Orduan, Alemanian matxinada komunistak gertatzen ari ziren eta liburu bi idatzi zituen pasarte horien inguruan (horietako bat, Hanburgo Barrikadez josia, debekatu egin zuten). Alemaniatik bueltan, Uraletara joan zen, hango langileekin lan kulturala egitera eta hango arazoen berri ematera. 1925an, malariaz gaixotu zen, eta gutxira tifusa ere hartu zuen. Oso gazte hil zen, 1926an.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Reisner, Larisa, *K17* 2017-07-07. CC0 Domeinu Publikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q538379
* Commonscat Multimedia: Larissa Reissner

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 71424172
* ISNI: 0000 0001 1668 5620
* GND: 118873237
* LCCN: n85129258
* NKC: jn20000701487
* SUDOC: 126493669
* Open Library: OL6145087A

 |

* Wd Datuak: Q538379
* Commonscat Multimedia: Larissa Reissner
**Bayerren izendapena** izar izendapenerako sistema bat da, Johann Bayerrek XVII. mendearen hasieran, 1603an zehazki, Uranometria izeneko bere izar atlasean hasi zuena eta konstelazio bateko izarrik dizdiratsuenari α izena eta konstelazioaren izena ematen dizkiona, bigarren dizdiratsuenari β eta hala greziar alfabetoko gainontzeko hizkiekin jarraituz minuskulan idatziak konstelazioko izarrentzat, beti ere beherantz dihoazen irudizko magnitude edo dizdiretan.

Kasuren batzuetan, Bayerren jatorrizko izendapenaren ordena ez da zuzena, konstelazio bateko izarrik dizdiratsuenak ez baitu α izena jasotzen, edo, batzuetan, konstelazioen arteko egungo mugak ez datoz bat Bayerrenekin. Hala ere, Bayerren izendapena oso erabilia da.

Bayerren sistema izar gehiago izendatzeko ere zabaltzen da. Lehenik hizki latindarrak minuskuletan erabiliz eta jarraian hizki larrietan. Izendapen hauetako gehienak gutxi erabiltzen dira, salbuespen batzuekin, h Perseo eta P Cygni kasu. Bayerren izendapenean erabiltzen diren hizki latindar larriak sekula ez doaz Qtik aurrera. R Leporis edo W Ursae Majoris bezalako izenak Bayerren izendapenarekin inongo zerikusirik ez duten izar aldagarrien izendapenak dira.

Superindizeak ere erabiltzen dira hasiera batean Bayerren izendapen bakarra zuten izar bikoitzak ezberdintzeko, hau soilik izar bikoitzentzako erabiltzen ez den arren. Horren adibide π1, π2, π3, π4, π5 i π6 Orionis izarrek osatutako katea da.

Beranduago, John Flamsteedek zenbaki arabiarrak eman zizkien konstelazio bakoitzeko izarrei hauek identifikatu ahal izateko. Bi sistema hauetan, zenbaki edo hizkien ondoren konstelazioaren izen latindarra dator. Honela, Aldebaran eta Alnath, Bayerren izendapenari dagokionez Alfa (α) eta Beta (β) Tauri bezala ezagutzen dira, eta Flamsteeden izendapenean 87 eta 112 Tauri bezala.

Antzinaroan, soilik izar dizdiratsu gutxi batzuk jaso zuten izen propioa. Arabiarrek izen propioak beste askori eman zizkieten. Izarrek beste izen batzuk ere jaso ditzakete, bildu diren katalogo ezberdinen arabera, hauen zati direlarik. Honela, izar bakar batek izen ezberdinak jaso ditzake.

Ikus, gainera
-------------

* Flamsteeden izendapena
* Henry Draper katalogoa
* Harvard Revised Catalogue
* Bonner Durchmusterung

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105616

 |

* Wd Datuak: Q105616
**Bay konderria** (ingelesez: *Bay County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Panama City da. 2010eko zentsuaren arabera 168.852 biztanle zituen, Bay kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bay konderriak 2.675,85 kilometro koadro ditu. Horietatik 711,45 ura dira. Beste 1.964,4 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 168.852 pertsonetatik 141.897 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 8.107 dira. 17.844 beltzak edo afroamerikarrak. 1.033 amerikar natiboak ziren eta 140 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3.298 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 223 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.417 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488865
* Commonscat Multimedia: Bay County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124343306
* LCCN: n81048256
* **Lekuak**
* OSM: 1210718
* TGN: 2000258

 |

* Wd Datuak: Q488865
* Commonscat Multimedia: Bay County, Florida
Beheko sua
**Beheko sua**, **sutondoa**, **supazterra**, **sutantza** edo **su baxua** etxe barruko sutegia da, zoruaren parean edo altuxeago, hormaren kontra edo bertan sartuta egon daitekeena eta gainean keak biltzeko kanpai bat izaten duena.

Mendeetan zehar etxeetako espazio garrantzitsuenetarikoa izan zen. Bertan sukaldatzeaz gain, egongela eta jangela gisa balio zuen eta berotasuna zegoen bertan. Familiaren bizitza sutondoaren inguruan konzentratu ohi zen, bereziki sasoi hotzenetan. Beheko suaren gainean pertza bat izatea ohikoa zen, suarekin bero manten zedin beti. Horrez gain, hestekiak kanpaian zintzilikatzen ziren keztu zitezen.

Etxearen diseinua
-----------------

Egurrarekin sortzen den lurruna handiagoa da fuel olioak sortzen duena baino, bero-botere txikiagoa daukalako. Erregai solido bat den horretan, bero-galera sentikorrak eta konbustio osatugabea handiagoak dira eta gehiegizko aire kantitateak handiagoak dira. Bestalde, egurra metatzeko azalera handiagoa behar da fuela gordetzeko baino. Etxean izango den karga termikoa baxuagoa da egurra erabiliz gero.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188669
* Commonscat Multimedia: Fireplaces

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX526795
* BNF: 11931171h (data)
* GND: 4029417-1
* LCCN: sh85048564
* NDL: 01181137
* NKC: ph121935
* NARA: 10676621
* AAT: 300052267
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q188669
* Commonscat Multimedia: Fireplaces
**Aurora Redondo Pérez** (Bartzelona, 1900eko urtarrilaren 1a - El Escorial, Madril, 1996ko uztailaren 9a) espainiar antzezlea izan zen. Umetan Madrila joan zen familiarekin bizitzera, eta han igaro zuen bere bizitzaren eta karreraren zati nagusia. Haurretan hasi zen antzezten. Gaztetan obra dramatikoetan eta zinema mutuko zenbait filmetan parte hartu zuen.

1926an Valeriano León antzezlearekin ezkondu zen eta, bikote komiko gisa, Álvarez Quintero, Arniches, Muñoz Seca edota Jacinto Benaventeren lanak antzeztuz ibili ziren denboraldi batez. Espainiako Gerra Zibila piztu zenean Argentinara joan ziren, eta Lola Membrivesen konpainiarentzat lan egin zuten. Espainiara itzulitakoan, konpainia bat sortu zuten, *Aurora Redondo-Valeriano León*, ospe handikoa gerra ondoko espainiar antzerkian. Senarra hil ondoren (1955), zineman, irratian eta telebista-sailetan parte hartu zuen *Anillos de oro*; *Histories a cara i creu*; *Cañas y barro* eta *El último café*, baina batez ere antzerkian lan egin zuen: *Ninette y un señor de Murcia* (1965); *Buenos días, condesita* (1965); *Un millón en la basura* (1966); *Las tormentas no vuelven* (1983); *La casa de Bernarda Alba* (1984); *Cartas de mujeres* (1989); *Maribel y la extraña familia* (1990); *Celos del aire* (1991); *Melocotón en almíbar* (1991-92). Sari asko jaso zituen bere karrera luzean zehar.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753660
* Commonscat Multimedia: Aurora Redondo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 56302312
* ISNI: 0000 0000 5955 4308
* BNE: XX940117
* CANTIC: a10700845
* LCCN: no2003061980
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05088/eu\_r\_0255/r0255
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3753660
* Commonscat Multimedia: Aurora Redondo
Programazioan, begizta bat errepikatu egiten den sententzia sorta bat da.

Begiztak erabiltzen dira sarritan ekintza berbera errepikatu nahi denean, kodea errepikatu behar ez izateko. Honi esker, denbora aurrezten da, eta kode argiago bat sortzeaz gain, aldaketak egitea errazten du.

Begiztak eta kondizionalak programazio egituratuaren oinarri dira. Assembler kodearen bilakaera da, non kodea berriz exekutatzeko modu bakarra *jump* sententzia erabiltzea den. *jump* hori GOTO bezala ezagutzen da beste lengoaia batzuetan.

Programazioan gehien erabiltzen diren begiztak while, for eta repeat dira.

Sententzia errepikatuen adibidea, C programazio lengoaia erabiliz:

```
 int aldagaia = 0;

 //begizta batek ordezkatu dezakeen kodea
 aldagaia = aldagaia + 2; //aldagaia 2 da orain (aldagaia+= 2 ere jarri daiteke)
 aldagaia = aldagaia + 2; //aldagaia 4 da orain
 aldagaia = aldagaia + 2; //aldagaia 6 da orain
 aldagaia = aldagaia + 2; //aldagaia 8 da orain
 aldagaia = aldagaia + 2; //aldagaia 10 da orain
 //begizta batek ordezkatu dezakeen kodearen amaiera

 printf("emaitza: %i", aldagaia);

```

Adibide berdina begizta erabiliz:

```
 int aldagaia=0;

 int i;
 for(i = 0; i < 10; i += 2){ //for begizta bat
 aldagaia = aldagaia + 2; 
 }

 printf("emaitza %i", aldagaia);

```

Programazio lengoaia batzuek begiztetatik baldintza bete gabe irtetzeko aukera eskaintzen dute, break edo return bezalakoak erabiliz.

Ikus, gainera
-------------

* Begizta infinitua
* Dijkstraren teorema

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8868615
* **Identifikadoreak**
* GND: 4343964-0

 |

* Wd Datuak: Q8868615
**Barbo arrunta** (*Barbus barbus*) *Barbus* generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Cyprinidae familian.

Deskribapena
------------

Barbelaren gorputza sendoa da, ezkata handiekin estalia eta ia zilindrikoa. Bizkar hegala altua eta motza da. Bere muturra ia konikoa da, ahoa ventral posizioan aurkezten du. Honek ezpain mamitsuak eta lau barbel mamitsuak ditu ezaugarri. Bi lerroetan faringeko hortzak ditu.

Bizkarra oliba berde-marroi berdexka izan ohi du goiko aldean, hegalek urrezko isla izan ohi dutelarik. Sabela horixka da igeltsuz zuria.
Jubenilen barba
Bi hegats analek eta parekatutako hegatsek tonu gorrixka bera dute, bizkarreko eta kaudaleko hegatsak ilunak direlarik.

Tamaina handira irits daitekeen arraina da, noizean behin metro bateko luzera gainditzen duena. Emea arra baino azkarrago hazten da.

Sexu heldutasuna 4 eta 6 urte ondoren lortzen dute. Erreprodukzioa maiatzetik uztailera gertatzen da legar hondoa korronte osoko eremuak aukeratuta. Ustez pozoitsuak diren 35.000 eta 60.000 arrautza erruten dituzte, eta garatzeko bost edo hamar egun behar dituzte. Barbelar arrain orojalea da eta baita animalia bentikoez, intsektuen larbez, batez ere izar-muturrez eta algaz elikatzen den harrapatzailea ere. Bere janaria bilatzera ohituta dago ezpain osoko muturrarekin harriak biratuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** FishBase
2. ↑  Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [1998]

Ikus, gainera
-------------

* *Barbus*
* Cyprinidae

Kanpo estekak
-------------

* FhisBase.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q326219
* Commonscat Multimedia: Barbus barbus
* Wikispecies Espezieak: Barbus barbus

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX535062
* GND: 4281113-2
* LCCN: sh85011806
* NKC: ph115682
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 5014
* GEA: 1929
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Barbus\_barbus
* BioLib: 15597
* Dyntaxa: 267064
* EOL: 211593
* Fauna Europaea: 304392
* FishBase: 4472
* GBIF: 5739539
* ITIS: 163619
* UICN: 2561
* NCBI: 40830
* WoRMS: 154292
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 11LEK4D125

 |

* Wd Datuak: Q326219
* Commonscat Multimedia: Barbus barbus
* Wikispecies Espezieak: Barbus barbus
**Lazkaoko martxa** herriko festetako danborradan jotzeko atondutako musika-pieza. Partitura Jabier Muruamendiarazena da eta letra Andres Barandiaranena.

Lazkaon herriko festan apirilaren 28aren bueltan izaten dira San Prudentzioren omenez.

Historia
--------

Martxa 2002ko herriko festetan, San Prudentzioetan alegia, jo zen lehen aldiz. San Benito ikastolako umeek jo zuten. Jatorrizko partiturak ez zuen letrarik eta herritarrek izatea eskatu zioten Muruarmendiarazi. Honela kontatzen du Andres Barandiaranek:

> 'Iazko jaietan Jabier Muruamendiaraz musikariak herriko martxaren doinua konpasatu zuen. Ordura arte danborradak ez zuen martxarik izaten eta hutsunea betetzeko asmoz doinua egin zuen, oso dotorea, gainera. Joan den urteko danborradan hitzez galdetu zioten herrian, eta orduan agindu zuen aurten hitzak izango zirela. Nire laguna da Jabier eta nire kontura utzi zuen letrarena.'
> 
> 

Muruamendiarazen enkargua hartuta Barandiaren 2003ko festarako letra idatzi zuen. Urte bereko apirilaren 27n jo zuten lehen aldiz San Benito ikastolako umeek letradun Lazkaoko martxa.

Hau da martxaren letren hasiera:

*Gora Lazkao,*
*gora eta gora,*
*gora dezagun*
*jaio ginen herria.*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Irastortza, Ane.  (2002\_05\_21). *Jabier Muruamendiaraz. Compositor de la 'Marcha de Lazkao'.*  Diario Vasco.
2. ↑    Martin, Kristina.  (2003\_04\_26). *Andres Barandiaran. Herriko martxaren letraren egilea.*  Gara, 26 or..
3. ↑    X, X.  (2003\_04\_15). *Andres Barandiaranek herriko martxari hitzak jarri dizkio.*  Goierritarra, 15 or..
**Belegost** (elfoerazko *Hiri Handia*) Tolkienen hil ondorengo lana den Silmarillion laneen, Ered Luinen ekialdeko zatian aurkitzen diren nanoen bi hirietako bat da, Dolmed mendiaren iparraldean, Beleriand eta Eriadorren arteko mugan, Eguzkiaren Lehen Aroa baino lehenago eraikia.

Hasieratik Doriatheko Elfoen aliatu tradizionalak dira, hauek, nanoak, etxalde hauetatik gertu aurkitu zituztelarik lehen aldiz. Euren bizilagunak, Nogrodeko nanoek, Lehen Aroan Doriath erasotzea erabaki zutenean, Belegostekoek, arrakastarik gabe, halakorik ez egiteko esan zieten.

Bere garaiko beste nano askok bezala, Nirnaeth Arnoediad guduan ere parte hartu zuten, non euren erregea zen Azaghâlek, Glaurung herensugea ihesean jarri zuen, herensuge guztien bat-bateko erretira eraginez, baina bere bizitzaren truke. Horrek, Belegosteko nanoak, gudutik, triste baina garaile erretiratzea eragin zuen, etsai bakar batek ere geldiarazi ez zuen hil martxa motel batean.

Haserrearen Gerra eta Beleriand urpean hartua izan ondoren, Belegosteko nano asko, Nogrodekoekin batera, ekialderantz joan ziren, Moriakoekin edo beste toki batzuetakoekin elkartuz. Belegost, oso kaltetua geratu zen halako urte nahaspilatsuen ondorioz, baina, hori gora-behera, litekeena da bertan, oraindik, nano talde bat geratu izana Eguzkiaren Bigarren Aroa eta Eguzkiaren Hirugarren Aroan, bere garairik oparoenean egon zena baino txikiagoa izango zen arren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1800274

 |

* Wd Datuak: Q1800274


| * i
* e
* a
Ardako erresumak (J. R. R. Tolkienen legendariumen Bigarren Aroan) |
| --- |
| Gizakienak | Arnor  •  Gondor  •  Lond Daer  •  Numenor  •  Umbar |
| Elfoenak | Dorwinion  •  Edhellond  •  Eregion  •  Lindon  •  Lorinand  •  Baso berdea  •  Rivendel |
| Nanoenak | Belegost  •  Khazad-dûm |
| Entenak | Fangorn |
| Etsaiarenak | Cirith Ungol  •  Mordor |
**Aurpegi horia**, jatorrizko ingelesezko izenburua *The Adventure of the Yellow Face*, Arthur Conan Doyle eskoziar idazleak argitaratutako Sherlock Holmes detektibe ospetsuari buruzko kontakizun laburra da. 1893an kontakizun labur eta solte modura *The Strand Magazine* aldizkarian argitaratu zen. Ondoren eta urte berean, aldizkari horretan argitaratutako Sherlock Holmesi buruzko beste hainbat kontakizun laburrekin batera *Sherlock Holmesen memoriak* liburuan argitaratu zen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Grant Munro izeneko gizon batek bisita egin zien Holmesi eta Watsoni, Effie emazteak engainatzen zuela-eta laguntza eskatzeko. Lehenago, Effie AEBn ezkonduta egon zen, baina, senarra eta semea sukar horiaz hil eta gero, Ingalaterrara itzuli, Grant Munro ezagutu eta berarekin ezkondu zen. Senar-emazteak zoriontsuak izan ziren, emazteak 100 libera eskatu eta zergatik ez galdetzeko eskatu zion arte. Bi hilabete geroago, emaztea harrapatu zuen etxetik gertu zegoen landa-etxe bateko bizilagunekin harreman ezkutuak eginez. Grant Munrok landa-etxe horretan aurre egin zion pertsona misteriotsu bat ikusi zuen. Jeloskor egonik, landa-etxean sartu zen baina hutsik aurkitu zuen. Hala ere, pertsona misteriotsu hori ikusi zuen gela oso erosoa eta altzariz hornitua zegoela ikusi zuen, eta bere emaztearen erretratua aurkitu zuen han.

Holmesek Watsoni aitortu zion uste zuela pertsona misteriotsu hori Effie Munroren lehen senarra zela, Ingalaterrara etorria zela xantaia egitera.

Grant Munro, Holmes eta Watson landetxera sartu ziren, Effieren erreguak alde batera utzita. Aurpegi horiko pertsonaia bitxi bat aurkitu zuten, eta Holmes maskara kendu zion eta neskato beltz bat agertu zen. Orduan jakin zuten Effieren lehen senarra John Hebron abokatu afroamerikarra izan zela, hilda zegoena, baina haren alaba Lucy bizirik atera zela. Effie Ingalaterrara iritsi zenean, ezin izan zuen berarekin ekarri Lucy, bidaiak bere egoera txarra taxarragotuko zuelako. Baina geroago, Grantekin ezkondu ondoren, jakin zuen Lucy ondo zegoela eta neskatoa berriro ekartzea erabaki zuen. Horregatik 100 libera eskatu zizkion senarrari, Lucy eta bere erizaina Ingalaterrara ekartzeko. Hala ere, landetxean kokarazi zituen, beldur ziolako senarrak bera uzteari, haur beltz baten ama izategatik.

Ikus, gainera
-------------

* *Sherlock Holmesen memoriak* (1893)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1202029
* Commonscat Multimedia: The Adventure of the Yellow Face

---

 |

* Wd Datuak: Q1202029
* Commonscat Multimedia: The Adventure of the Yellow Face
Aurora austral Zeelanda Berria.
Aurora boreala Alaska.
Magnetosfera.
**Aurora polarra** gauez zeruan agertzen den distira edo luminiszentzia itxurako fenomenoa da. Ohikoena eremu polarretan agertzea da; hala ere, denbora laburrez munduko beste eremu batzuetan ere agertzen dira. Hori dela eta, "aurora polarra" (edo "aurora polaris") deitu ohi zaio. Ipar hemisferioan, **aurora boreal** izenaz ezagutzen dira; aldiz, hego hemisferioan, **aurora austral** bezala. Izendapena Aurora izeneko egunsentiaren erromatar jainkosatik dator, eta "boreal" izena grezierazko *boreas* hitzetik, honen esanahia "Iparraldea" delarik. Europan zerumugan kolore gorrixkaz ikusi ohi da, eguzkia ezohikoa den norabide batetik agertuko balitz bezala.

Aurora boreala urritik martxora ikus liteke, nahiz eta batzuetan beste hilabeteetan zehar ere agertu izan den, betiere eguratsaren tenperatura baxua denean. Ikusteko hilabete egokienak urtarrila eta otsaila dira, orduan baitira atmosferako tenperaturak baxuenak. Hegoaldeko hemisferioan, haren parekidea aurora australa da eta ezaugarri bertsuak ditu.

Sorrera
-------

Aurora polarra eguzkitik datorren partikula sorta bat (eguzki haizea) lur magnetosferaren hego edo ipar poloekin kontaktuan sartzen denean sortzen da: argi lausoa izaten da. Kargatutako partikulak (protoiak eta elektroiak), Lurraren eremu magnetikoak gidaturik poloetara hurbiltzen dira. Partikula horiek oxigeno eta nitrogeno atomo eta molekulekin talka egiten dute, atomo horiek guztiz kitzikatu arte. Hainbeste kitzikatzen dira molekulak, non geroago erlaxatzen direnean energia argi ikuskor moduan igortzen baitute.

Auroren koloreak
----------------

Aurorek ez dute kolore, forma edo egitura finkorik, eta gainera, oso azkar aldatzen dira. Gauaren hasieran, aurora arku txiki baten modukoa izaten da batzuetan, amaieran zeru osoa hartzeko. Egunsentia iristen denean, dena berriz desegiten hasten da eta ordurako zeruan puntu distiratsu gutxi batzuk geratzen dira.

Auroren koloreak haien espezie molekular edota atomikoarekin zerikusirik badu, partikula horiek eguzki haizearekin nola kitzikatzen diren edota partikula horiek zenbateko energia kopurua duten izan behar da kontuan.

Beste planetetan
----------------

Fenomenoa Lurrean ez ezik, Urano, Jupiter, Saturno eta beste hainbat planetatan ere gertatzen da. Izan ere, planeta horiek guztiek polo magnetikoak eta zinturoi erradioaktibo izugarriak dituzte. Aurora polarra Hubble teleskopioari esker ikus dezakegu.

Kanpo estekak
-------------

* Aurora boreala. zeru-lurretan ederragorik ba ote? Zientzi.bet
* Zergatik sortzen da aurora boreala? Herri Lanak webguneko artikulua
* Aurora Borealak. Natur Zientziak.[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40609
* Commonscat Multimedia: Polar aurora

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4130058-0
* LCCN: sh85009555
* NDL: 00567224
* NKC: ph124326
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q40609
* Commonscat Multimedia: Polar aurora
**Belfalaseko Badia**, Tolkienen legendariumeko fikziozko toki bat da. Gondor hegoaldeko badia handi bat da, Belegaer itsasorantz ematen duena.

Badia, garai batean, Beleriand eta Hegoaldeko Lurraldeak Eguzkiaren Lehen Aroan banatzen zituen Golko Handiaren hondakina zen. Haserrearen Gerraren ondoren, Erdialdeko Lurraldearen zati handi bat ur azpian hartua izan zen, eta, kostalde berri honekin, Belfalaseko Badia, Andrastetik Anduinen ahoetararte hedatzen zen, eta, ondoren, hegoalderantz, Umbar eskualde ezezagunetara igaroz.

Gondorreko ibai gehienak Belfalaseko Badian itsasoratzen dira, lurmutur asko zituena, itsasoratze horien ondorioz. Bere kostaldean, Dol Amroth ere dago, Gondorreko Belfalas eskualdearen hiriburua, izen hori, badiagatik jasotzen duena.

Belfalaseko badia, itsasontzientzako sarrera garrantzitsua zen, eta korridore bezala erabili zuten bereziki Umbarreko Kortsarioek, Minas Tirithetik gertu iristeko Pelennorreko Zelaietako guduan, baina Aragornek zuzendutako Hildakoen Armadak garaitu zituen, aipaturiko gudura iritsi aurretik.

Belfalas hitzak "Kostalde Handia" esan nahi du sindarinez: bel (handia, indartsua) eta falas (kostaldea, hondartza).
**Audenasa** (**Autopistas de Navarra SA** izen ofiziala, **Nafarroako Autobideak** euskaraz, **AUDENASA** laburtua) autobideko enpresa bat Nafarroan, Itínere enpresaren filiala.

Enpresa 1973n sortu AP-15 autobideko kudeatzeko.

Historia
--------

### Nafarroako autobidea

Artikulu nagusia: «AP-15»
Autobide honen historia 1973ko uztailean hasi zen, Audenasa enpresa sortu zenean. Horri esker, lanak zuzenean has daitezke, obra publiko-pribatu gisa diseinatu baita, eta zati pribatuak azpiegitura eraiki eta ustiatzen du, zorra onbideratu arte. 1974rako autobide ia osoa eraikitzen hasi ziren, 1976ko urtarrilean lehen tartea inauguratzea ahalbidetu zuena: Noain-Tafalla.

Urtebete geroago, 1977ko uztailean, Tafalla eta Castejón arteko zatia martxan jarri zen, Tutera eta Iruña arteko ibilbideak 80 kilometro eskasetan egiteko aukera emanez. Azken zati horri, 1978ko apirilean, AP-68 autobidearen lotunea egokitu zitzaion Castejón inguruan, eta, horrela, Zaragozarako eta Logroñorako etorkizuneko ibilbideekin lotu zen.

1980an, martxoan, autobidearen azken tartea inauguratu zen, Berriozar eta Irurtzun lotuz. Horrela, autobidea amaituta zegoen. Hala ere, Irurtzun eta Tutera arteko trafiko guztia Iruñetik igarotzen zen, eta, ondorioz, egungo Iruñeko mendebaldeko erronda eraiki zuten agintariek, AP-15 autobidearen bi zatiak lotuko zituena. Hala ere, honek A-15 izena izango luke, doakoa izango litzatekeelako. 1991n inauguratu zen.

Autobidea hainbat urtez aritu zen lanean. 1993ko abenduan, Audenasak saneamendu-aldia amaituta zegoela adierazi zuen, hau da, autobidea eraikitzeko gastua itzulita zegoela bidesariei esker.

Autobidea 2029ko ekainean itzuliko da Nafarroako Gobernuaren eskuetara. Orduan amaituko ziren bidesariak.

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Nafarbide
* Bidegi
* Interbiak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q100144676

 |

* Wd Datuak: Q100144676


| * i
* e
* a
 Nafarroako garraioa |
| --- |
| Errepideak | Nafarroa Garaiko errepideen sarea • Nafarbide • Nafarroa Garaiko herri errepideak |
| Autobusak | Eskualdeko Hiri Garraioa • Nafarroako Hiriarteko Garraioa • Lizarrerria Bus • Tafallako hiribusa • Tuterako hiribusa |
| Burdinbideak | Zaragoza — Altsasu burdinbidea • Iruña — Donostia burdinbidea • Madril — Hendaia burdinbidea • Castejon — Bilbo burdinbidea |
| Aerodromoak | Iruñea-Noain aireportua • Berbintzanako aerodromoa • Ororbiako aerodromoa • Sesmako aerodromoa • Tutera-Aguasalada aerodromoa • Zangozako aerodromoa • Irunberri • Bardeak • Ablitas |
| Bizikleta | Iruñeko Bidegorrien sarea |
| Taxi | Taxi Iruñerria |
| Proiektuak | Zaragoza — Iruña — Euskal Y burdinbidea • Iruñerriko Eskualdeko Hiri Garraioaren Sare Nagusia |
**Kyröjärvi aintzira** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen aintzira bat da, Kemijärvi eta Kummunjärvi aintziretatik eta Perävaara eta Sipovaara herrixketatik hurbil. Kemijärvi aintziren bihotzetik ateratzen diren aintzira txikitxoetako bat dugu hau, bizilagun dituen aintzirekin batera. Arrainen oparotasunagatik eta ur gardenengatik da ezaguna; izan ere, arrantzaren paradisua da eta hala nola, izokin eta perka antzeko arrain-mota ugari aurkitu daiteke bertan.

Inguruko landaredia basoen Lappi lurraldean aurkitzen diren landare ohikoak da; hala nola, azaleak, azeri-mahatsak eta urki zilarkarak.

Faunari dagokionez, igarabak edo urtxakurrak dira nagusi bertako uretan eta lehen aipaturiko izokin eta perka antzeko arrainez elikatzen dira. Altzeak, elur-oreinak eta hartz arreak dira inguruetan agertu daitezkeen ugaztun handi eta esanguratsuenak. Hegaztiei dagokienez, eskinoso abeslariak eta zapelatzak dira nagusi .

Aintziran uharte handi bat dago, hau izoztua gelditzen denean mendixkatxoa dirudienak. Urak Kemijoki ibaitik iritsi eta Kemijoki ibaiaren bitartzen Kemijärvi aintziraraino iristen dira. Raajärvi herrixkatik gertu dago.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Kallaanvaara herrixka
* Kemijärvi
 | * Kemijärvi aintzira
* Kummunjärvi aintzira
 | * Perävaara herrixka
* Sipovaara herrixka
 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pyhä-Luoston kansallispuisto

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261719

 |

* Wd Datuak: Q12261719


| Kemijärviko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Ala-Askanjärvi • **Enijärvi** • Irnijärvi • Javarusjärvi • JoutsijärviKalkiaisjärvi • Kalliojärvi • Katisko-Saarijärvi • **Kemijärvi**Kummunjärvi • **Kyröjärvi** • Lapalionjärvi • Misijärvi • OutijärviSaarijärvi • Saarijärvi • Siikajärvi • Suopankijärvi |