Memoria historikorako azalpenezko atrila. Bartzelonako Laietana bideko komisaria
**Victòria Pujolar Amat** (Bartzelona, 1921eko uztailaren 26a - Madril, 2017ko ekainaren 24a) errepublikanoa izan zen, PSUCko militantea eta erresistentziako ekintzailea. Frankismoak errepresaliatuta, torturak, espetxea eta erbestea jasan zituen. Frantzian, Txekoslovakian eta Errumanian bizi izan zen. Inoiz ez zuen alde batera utzi borroka politikoa, eta Radio España Independiente klandestinoaren katalanezko lehen ahotsa izan zen, Pirenaica izenez ezaguna, bere egoitza Bukaresten zuen. Kirolaria eta margolaria ere izan zen.

Biografia
---------

Victòria Pujolar Amat Bartzelonan jaio zen 1921ean, familia aurrerakoi batean. Artea eta kirola asko gustatzen zitzaizkion. Mutua Escolar Blanquernan eta Escuela de la Barceloneta institutuan ikasi zuen. 1939an, bando errepublikanoaren porrotarekin, gurasoekin erbesteratu zen Tolosa de LLenguadocen (Toulouse). Alemaniarren okupaziopean, paperik gabe atzeman zuten, eta Ekezubeuko kontzentrazio-eremuan sartu zuten, Toulouseko hegoaldean. Handik ihes egitea lortu zuen. PSUCko Gazte Sozialista Bateratuetan sartu zen eta 1944an Bartzelonara itzuli zen erresistentzia antifaxistarekin bat egiteko. Lana aurkitu zuen lehen Vox hiztegiaren erredakzioan eta gero Bruguera argitaletxearen azterketa grafikoan. JSUCko idazkari nagusi izendatu zuten, eta, Anna izengoitiarekin eta Noia del Eixampleren itxura dotorearekin, inor konturatu gabe pasatu zen eta gerrillak hirian zituen harremanak antolatzea lortu zuen. Salaketa baten ondorioz, hainbat militante atxilotu eta erori ziren; besteak beste, Francesc Serrat Pujolar Sisquet gerrillaria, JSUko burua, geroago fusilatu zutena. Via Laietanako komisaldegiko sotoetara eramanda, Vicente eta Antonio Juan Creix anaiek itaundu, iraindu eta torturatu egin zuten, Eduardo Quintela komisarioaren agindupean Brigada Politiko-Sozialeko polizia maltzurrak baitziren.

Les Corts Emakumeen Kartzelan urtebete baino gehiago eman zuen epaiketaren zain, eta lidergo sendoa izan zuen barnekideen artean, kirolaren praktika sustatuz eta espetxeko saskibaloi-taldeko kapitain bihurtuz. Festa horietan mojak antolatzen zituzten antzezlan batzuen dekoratuak ere margotu zituen. Besteak beste, Tomasa Cuevas, Isabel Vicente García, Angela Ramis komunistekin eta Adelaida Abarca Izquierdo madrildarra, Hamahiru arrosak espedientekoarekin, bat egin zuen. Espetxeko bulegoetan lan egiteagatik ezarritako espetxe zigorra ordaintzen zuen. Horri esker eta alderdiko kideekin presondegi barruan eta kanpoan zituzten harremanei esker, Victoriaren ihesa planifikatu ahal izan zen, Madrilera eraman baitzuten gerra-kontseilua egiteko. Handik gutxira, Adelaida Abarcak eta Àngela Ramisek ere ihes egin zuten.

Lagun eta senideen konplizitatearekin, Pujolarrek Frantziako muga zeharkatu eta Tolosa de Llenguadocera, gurasoen etxera, iristea lortu zuen. 1947an Federico Melchor Fernández kazetari eta buruzagi komunista ezagutu zuen, Mexikon erbestetik itzuli berria zena, ezkondu egin ziren eta lau seme-alaba izan zituzten.

Parisen bizi izan ziren, Gerra Hotzaren esparruan, Frantziako Gobernuak atzerriko buruzagi komunista guztiak herrialdetik kanporatu zituenean. Pragara emigratzea erabaki zuten, Teresa Pàmiesekin batera. Ondoren, Federico Melchor Bucarestera (Errumania) deitu zuten Radio España Independientea (REI) zuzentzeko, eta han katalanen kolektiboarekin bat egin zuten, besteak beste, Josep Bonifaci Mora eta, geroago, Jordi Solé Tura.

Emili Vilaseca katalanezko emisioaren arduradunak Pujolarri iradoki zion ahotsaren proba bat egiteko, eta halaxe bihurtu zen lehen esataria. Montserrat Canigó ezizenarekin, katalanez zuzendu zitzaien Radio Pirenaica klandestinoko entzuleei. Urte askoan pintura- eta arte-ikasketak egin zituen Bucaresteko Nikolae Grigorescu Unibertsitate Institutuan. 

Victòria Amat Francesc Boix-en 1947ko argazki batean
1966an, familia Parisera itzuli zen, eta Pujolarrek maketatzaile eta ilustratzaile gisa lan egin zuen Mundo Obreron 1974ra arte. Francisco Franco diktadorearen heriotzak Espainiako trantsizio politikorako bidea ireki zuen. PCE legeztatzeari esker, senar-emazteak Madrilera joan ziren. Federico Melchorrek Mundo Obrero zuzentzen jarraitu zuen eta Espainiako Alderdi Komunistaren Batzorde Betearazleko kide izan zen 1985era arte, hil zen arte. Margolaritzan buru-belarri aritu zen eta atzera begirako hiru erakusketa egin zituen: Parisen, 1992an; Madrilgo Blanquerna aretoan, 2002an; eta Bartzelonako Francesca Bonnemaison liburutegian, 2005ean.

Aitorpena eta memoria
---------------------

Haren semeak, Jorge Amat zinemagile frantziarrak, La memoria *eructa* dokumentala eskaini zion 2016. urtean.

2021ean, Kataluniako Emakumeen Institutuak bere jaiotzaren mendeurrena ospatzea sustatu zuen. Kataluniako Generalitateko Gobernuak hainbat ekimen ofizial egitea erabaki zuen, besteak beste, liburu biografiko bat argitaratzea eta zenbait erakusketa. Esparru horretan, 2022ko urtarrilean bere margolanen erakusketa inauguratu zen «*Victoria Pujolar Amat. Diari Íntim*», Bartzelonako Felícia Fuster Fundazioaren egoitzan, Esther Rodríguez Biosca arte historialariak komisariatua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *100 anys del naixement de Victòria Pujolar Amat (2021). Orígens.*  Institut Català de les Dones. Gencat 2021.
2. ↑    *4.1.2 La ràdio en català a l'exili | dones i noves tecnologies | codi lela.* .
3. ↑    *Victoria Pujolar Amat: Los colores de la resistencia.* .
4. ↑   «Mundo Obrero despide a Victoria Pujolar Amat, una de las camaradas que hicieron posible este periódico»  *Mundo Obrero*.
5. ↑   Borràs, Xavier.  (22-10-2018). «Olot recordarà el maquisard Francesc Serrat amb una placa al carrer on va néixer»  *Diari digital Garrotxa.cat*.
6. ↑   Theros, Xavier.  (2012-08-14). «La casa de los horrores»  *El País* ISSN 1134-6582..
7. ↑    *Cronologia | Presó de les Corts.* .
8. ↑   Casademont Comas, Emili.  (13-12-2009). «En Solé Tura, el de la Pirenaica»  *Diari de Girona*.
9. ↑    *La Resistencia - La Memoria rota- (Cineteca) Documental de Jorge Amat - Cerca amb Google.* .
10. ↑    *100 anys del naixement de Victòria Pujolar Amat (2021). Materialsː Dossier.*  L'Institut Català de les Dones. Generalitat de Catalunya 2021.
11. ↑    *Una exposició mostra el llegat artístic de la lluitadora antifeixista Victòria Pujolar Amat.* .
12. ↑    *El Any Victòria Pujolar Amat contará con una biografía y una exposición itinerante.*  Europa Press 2021-07-26.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61059689
* Commonscat Multimedia: Victòria Pujolar i Amat

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 12159234833603372966
* ISNI: 0000 0005 0630 255X
* BNF: 179979221 (data)
* LCCN: no2020070480

 |

* Wd Datuak: Q61059689
* Commonscat Multimedia: Victòria Pujolar i Amat