recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Chav baten karikatura
***Chav*** (tʃæv ahoskatua; iparraldeko Ingalaterran ***charver***) Erresuma Batuko zenbait gazteri aplikatutako termino peioratiboa da. *Chav* baten irudi estereotipatua langile klasean jatorria duen nerabe edo gazte heldu oldarkor batena da, markako arropak janzten dituena eta estilo informala duena. Gainera, borroka egiteko ohitura du, eta hantustetsua izan ohi da, krimen arinetan parte hartzen du, eta maiz lanik gabe edo soldata baxuko enplegu bat du.

Uste denez, hitza erromanieratik ekarri zuten, gaztelerazko *chaval* bezala. Erromanierazko *chavi* hitzak euskaraz "motel" esan nahi du. Termino horren ingelesezko formak esanahi mespretxagarria hartzen du, eta hiztegi nagusietan 2005. urtetik aurrera agertzen hasi zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Heath, Olivia.  (2011-6-19). «Neets, asbos and chavs: labels of age discrimination» *The Guardian*.
2. ↑   **(Ingelesez)** BBC News.  (2005-6-8). *UK | 'Asbo' and 'chav' make dictionary.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1432214
* Commonscat Multimedia: Chavs

---

 |

* Wd Datuak: Q1432214
* Commonscat Multimedia: Chavs
**Giovanni Michelucc**i (Pistoian, Toscana, 1891ko urtarrilaren 2a - Fiesole, 1990eko abenduaren 31) italiar arkitekto, urbanista eta diseinatzailea izan zen. Proposamen arkitektoniko berritzaileekin egindako lanaren bidez egin zen ezaguna, 20. mendeko Italiako arkitekto garrantzitsuenetako bat izan zelarik. Bere lanik adierazgarrienak dira Florentziako Santa Maria Novella tren geltokia eta Eguzkiaren Autobideko eliza, brutalismoaren adibidetzat jotzen dena, Toscanako autobideen gurutzabide batean.

Ibilbide profesionala
---------------------

Gerran Michelucciren lehen lana I. Mundu Gerraren kontestuan egin zuen, Casale Ladra izeneko gerrako fronte inguruan kapera bat izan zelarik (Caporetto inguruan, gaurko Eslovenian).

Geroago, bere lanek sarritan berreraikuntzako kutsu sozial bat izan zuten, adibidez II. Mundu Gerraren ostean Florentziako erdigunea berreraikitzea, Longaroneko eliza Vajont urtegiko tragediaren ondoren, eta Florentziako 1966ko uholde hondamendizkoaren ondoren Santa Croce inguruko auzoaren ber-urbanizazio plana.

100 urte bete baino bi egun lehenago hil zen 1990eko abenduaren 31ko gauean, Fiesoleko bere estudioan, Florentzian. Gaur egun bere izena duen Fundazioaren egoitza nagusia hantxe dago.

Lanen iruditegia
----------------

* Santa Maria Novella geltokia, barrualdeko detailea, 1935.Santa Maria Novella geltokia, barrualdeko detailea, 1935.
* Livornoko Piazza Matteottiko etxeorratza, 1966.Livornoko Piazza Matteottiko etxeorratza, 1966.
* Longaroneko eliza, 1976.Longaroneko eliza, 1976.
* Santi Pietro e Girolami eliza, Pistoia bere jaioterrian, 1951.Santi Pietro e Girolami eliza, Pistoia bere jaioterrian, 1951.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Tamarindo.  (2014-11-15). «Se guardo nel caleidoscopio: Architettura brutalista 1» *Se guardo nel caleidoscopio* (Noiz kontsultatua: 2020-09-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q984203
* Commonscat Multimedia: Giovanni Michelucci

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 112495870
* ISNI: 0000 0000 8347 4586
* BNF: 121546426 (data)
* GND: 119063298
* LCCN: n80045033
* SNAC: w6tv2mbk
* SUDOC: 030051770
* ULAN: 500009701
* ICCU: CFIV064930
* Open Library: OL789828A
* RKD: 312647

 |

* Wd Datuak: Q984203
* Commonscat Multimedia: Giovanni Michelucci
**Caroline van der Plas**, jaiotzaz **Carolina Ann Maria van der Plas Fitzpatrick** (Cuijk, Herbehereak, 1967ko ekainaren 6a) kazetari eta politikaria da, Estatu Orokorretako Ordezkarien Ganberako diputatua 2021az geroztik. CDAko kide izan zen, eta 2019an utzi zuen. Nekazarien eta Herritarren Mugimenduaren (BBB) sortzaile eta liderra da.

Biografia
---------

Van der Plas Cuijken jaio zen 1967an, aita holandarra eta ama irlandarra. Haren aita, Wil van der Plas (1937-2014), kirol-kazetaria izan zen eta Deventer Dagblad eskualdeko egunkarirako lan egin zuen, ama Nuala Fitzpatrick Kristau Demokrata (CDA) deiturikotik erretiratutako politikaria da. Deventerko Udalean zinegotzi izan zen.

Kazetaritza ikasi zuen.

Politikari ibilbidea
--------------------

Caroline van der Plas nekazarien protesta batean, 2020ko urrian
Caroline van der Plas, 2021
CDAko kide gisa behin eta berriz kritikatu zuen alderdiak ez zituela ordezkatzen nekazaritza-sektorearen interesak. 2019ko eskualde-hauteskundeen ondoren utzi zuen alderdia, eta urriko nekazarien protesta orokorrei erantzuteko sortu zuen Nekazarien eta Herritarren Mugimendua (BBB).

2020ko urriaren 17an, Van der Plas BBBko lijsttrekker (hautagaia) hautatu zuten aho batez. 2021eko hauteskunde orokorretarako kanpainaren ardatza nekazaritzako boto-emaileen aldarrikapenak izan ziren, besteak beste, Hagatik gutxienez 100 km-ra egongo den "Landarako Ministerioa" sortzeko proposamena eta neonicotinoideen gaineko debekua kentzea. Alderdiak aulki bat lortu zuen Ordezkarien Ganberan, Van der Plasek 2021eko martxoaren 31tik aurrera.

Bizitza pertsonala
------------------

Van der Plas Deventerren bizi da eta bi seme-alaba ditu. Jan Gruben senarra 2019an hil zen pankreako minbiziaz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «C.A.M. (Caroline) van der Plas» *www.parlement.com*.
2. 1 2   «BoerBurgerBeweging (BBB)» *Rijksuniversiteit Groningen* 2021-07-27.
3. 1 2 3   «BoerBurgerBeweging (BBB)» *Rijksuniversiteit Groningen* 2021-07-27.
4. ↑   «Wilhelmus Gualbertus Hermanus (Wil) van der Plas ✝ 13-08-2014 overlijdensbericht en condoleances - Mensenlinq.nl» *Mensenlinq*.
5. 1 2   «Caroline van der Plas, la líder del partido de los granjeros que llegó en tractor al Parlamento de los Países Bajos» *La Voz de Galicia* 2023-03-17.
6. ↑   B.V, Agrio Uitgeverij. «Caroline van der Plas gekozen als lijsttrekker BoerBurgerBeweging | Agraaf.nl - Landbouwnieuws voor West-Nederland» *Agraaf.nl*.
7. ↑   «La victoria del partido de la protesta agrícola en Países Bajos pone contra las cuerdas al Gobierno» *La Vanguardia* 2023-03-16.
8. ↑   «Definitieve uitslag verkiezingen: VVD 34 zetels, D66 24 en vier nieuwe partijen» *RTL Nieuws* 2021-03-26.
9. ↑   «Nieuwe Tweede Kamer in drie etappes beëdigd» *nos.nl* 2021-03-31.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106044088
* Commonscat Multimedia: Caroline van der Plas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 317167277

 |

* Wd Datuak: Q106044088
* Commonscat Multimedia: Caroline van der Plas
*Alalcomenaeus*-en interpretazio artistikoa.
***Alalcomenaeus*** Kanbriar garaian bizi izan zen artropodo bat da, gaur egun iraungita dagoena. Espezie bakarra ezagutzen da, *Alalcomenaeus cambricus*. Duela 505 milioi urte inguru bizi izan zen.

Aurkikuntza eta etimologia
--------------------------

1920. hamarkadan Charles Walcottek aurkitu bazuen ere 1970.ean deskribatu zuen Alberto Simonettak. 300 fosil inguru bildu zituen Simonettak eta animaliaren morfologiari buruzko informazio osatua bildu ahal izan zuen. Atena jainkosa greziarraren omenez honen jaiolekua zen *Alalcomenae* izena eman zion, *cambricus* aldiz existitu izan zen garaiari dagokio. Kanbriarreko artropodoen artean zabalduena eta gehien iraun zuena izan zenez fosil askoaurkitu dira, 600-dik gora Burgess Shale eta Chengjiang artean.

Deskribapena
------------

Opabinia fosil ezagunaren antz handia zuen. Sei zentimetrotako luzera zuen eta trapezio itxurako buruan bi begi pedunkulatu eta beste hiru begi txiki zituen aurrealdean. Antena luze pare bat ateratzen zitzaizkion burutik eta beste bi luzakin pare ere bai, motzagoak eta birramoak.

Gorputzak 11 segmentu zituen, exoeskeletoz babestuak, eta bakoitzetik luzakin birramo pare bat ateratzen zitzaizkion. Luzakin bakoitzaren adarretako batek hanka arantzatsuen itxura zuen eta beste adarrak luma edo arraun itxura. Telsonak ere arraun zapalen itxura zuen eta alboetan arantza zapalak zituen.

Bizimodua
---------

Animalia igerilaria zela pentsatzen da, hanka itxurako adarrek ibiltzeko baino sustratuari edo elikagaiari eusteko balioko baitzioten. Sarraskijalea izango zen baina interpretaziorik berrienek harraparia izango zela ere proposatu dute.

Taxonomia
---------

Hasiera batean krustazeoen arbasoen taldean sartu zuten. Beranduago Opabiniaren taldeko kide bihurtu zuten, baina gaur egun araknomorfoetatik gertuago egongo zela pentsatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   **(Ingelesez)** Briggs, Derek E. G.; Collins, Desmond.  (1999). «The Arthropod Alalcomenaeus cambricus Simonetta, from the Middle Cambrian Burgess Shale of British Columbia» *Palaeontology* 42 (6): 953–977. doi:10.1111/1475-4983.00104. ISSN 1475-4983. (Noiz kontsultatua: 2019-04-07).
2. ↑   **(Ingelesez)** Zhang, Xingliang; Briggs, Derek E. G..  (2007). «The nature and significance of the appendages of Opabinia from the Middle Cambrian Burgess Shale» *Lethaia* 40 (2): 161–173. doi:10.1111/j.1502-3931.2007.00013.x. ISSN 1502-3931. (Noiz kontsultatua: 2019-04-07).
3. ↑   **(Ingelesez)** Lieberman, Bruce S.; Hendricks, Jonathan R..  (2008/05). «New phylogenetic insights into the Cambrian radiation of arachnomorph arthropods» *Journal of Paleontology* 82 (3): 585–594. doi:10.1666/07-017.1. ISSN 0022-3360. (Noiz kontsultatua: 2019-04-07).

Kanpo estekak
-------------

* Burgess Shaleko webguneko informazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q289293
* Commonscat Multimedia: Alalcomenaeus
* Wikispecies Espezieak: Alalcomenaeus

---

* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 4884669
* Paleobiology Database: 19060

 |

* Wd Datuak: Q289293
* Commonscat Multimedia: Alalcomenaeus
* Wikispecies Espezieak: Alalcomenaeus
Nazioarteko merkataritzan, **abantaila konparatiboak** herrialde batek beste herrialdeekiko duen ondasun edo zerbitzu bat ekoizteko duen produktibitate gehigarriak edo kostu txikiagoak adierazten ditu. Adibidez, Euskal Herrian egurra %20 merkeago ekoizten bada Galizian baino, Euskal Herrian Galiziarekiko abantaila konparatiboa dugula esaten da. Abantaila konparatiboak herrialde bateko biztanleei beste produktu batzuk merkeago eskuratzeko aukera emateaz gainera, merkataritzan ari diren herrialdeak aberatsago ere bihurtzen ditu.

Adibidez, Euskal Herrian hilero zuhaitzak moztu ala esnea ekoiztu erabaki behar da: horrela, hileko 5000 tona egur eta 1000 litro esne ekoiz daitezke. Jarduera bakoitzean seina hilabete pasata 30000 tona egur eta 6000 litro esne izango dira. Galizian berriz, hileko 1000 tona egur eta 5000 litro esne ekoizten da: denbora zatituz, 6000 tona egur eta 30000 litro esne izango dute galiziarrek. Euskal Herrian, egurra bakarrik ekoiztuz, 60000 tona egur izango genituzke. Galizian, esnea bakarrik ekoiztuz 60000 litro esne izango lituzkete. Horrela, 20000 tona egur 20000 litro esneren truke egiten bada galiziarrekin, 40000 tona egur eta 20000 litro esne izango dira guztira Euskal Herrian, denbora bi gaietan zatituz baino gehiago. Galiziarrek ere irabazi egingo lukete trukearekin. Abantaila konparatiboak, beraz, nazioarteko merkataritza bultzatu eta herrialdeen ekonomia aberastu egiten duela esan daiteke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215551
* Commonscat Multimedia: International trade

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4213502-3
* LCCN: sh85029294
* NKC: ph333368
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q215551
* Commonscat Multimedia: International trade
Girgilua. 
**Girgilu** edo **grilloa** U letraren itxura duen metalezko lotura-pieza bat da. Bi muturrak zulatuak ditu, eta zulo horietatik kabila bat sartzen da, pieza ixteko. Antzeko tresna bat eslinga dela esan daiteke.

Presoak zigortzeko tresna
-------------------------

Zigor eta tortura tresna gisa ere erabiltzen dira girgiluak, pertsona baten mugikortasuna ebitatzeko, eta ibilera edo mugimenduak kontrolatzeko. Presoen eskuak edo oinak estekatzeko erabiltzen den burdinazko lotura, esku edo oinetan ezartzen diren eta kate batek lotzen dituen uztai moduko bi atalez osatua izaten da girgilu mota hau. Lepoa eta bi eskuak lotu zitzakeen girgilua ezartzen zitzaien esklaboei, adibidez. Eta oinetako girgiluak badira, 21. mendean ere legalki erabiliak, eskuburdinen antzekoak baina orkatilak lotzen dituztenak tarteko kate batekin.

Garrotea deritzon exekuzio eta tortura metodoaren osagarri bat da halaber lepoan ezartzen den girgilu moduko bat.

### Bilurrak

Girgiluaren euskarazko beste sinonimo bat **bilurra** da. Kasu honetan, lepoa edo beste gorputz atal batzuk lotzeko edo estutzeko tresna izan daiteke, sokaz edo zurez egindakoa ere, ez metalikoa bakarrik. Urkamendian kondenatuari lepoan ezartzen zaion korapiloari **urka bilurra** esan izan zaio, adibidez. Adar malguekin egindako zurezko bilurretan egon daiteke hitzaren etimologia, bil-, bildu, forma eta hur/hurritz zuhaitzaren izena elkartzetik eratortzen baita etimologia probablea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Euskaltzaindiaren Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-08-15).
2. ↑   *www.euskara.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-08-15).
3. ↑   «Euskaltzaindiaren Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-08-15).
4. 1 2 3   «bilur - Orotariko Euskal Hiztegia bilaketa» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-08-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1430961
* Commonscat Multimedia: Shackles

---

 |

* Wd Datuak: Q1430961
* Commonscat Multimedia: Shackles
**Cedar konderria** (ingelesez: *Cedar County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tipton da. 2010eko zentsuaren arabera 18.499 biztanle zituen, Cedar kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cedar konderriak 1.507,12 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,39 ura dira. Beste 1.500,73 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,27 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.499 pertsonetatik 18.181 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 284 dira. 52 beltzak edo afroamerikarrak. 23 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 78 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 162 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156475
* Commonscat Multimedia: Cedar County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136096388
* GND: 4601712-4
* LCCN: n82028033
* NARA: 10039051
* **Lekuak**
* OSM: 1792162
* TGN: 2000576

 |

* Wd Datuak: Q156475
* Commonscat Multimedia: Cedar County, Iowa
Lurraren errotazio mugimendua
**Chandlerren kulunka** Lurraren errotazio ardatzean aldaketa txiki bat da, Seth Carlo Chandler astronomo iparramerikarrak aurkitutakoa 1891n. Arkuko 0,7 segundoren aldaketa 433 eguneko epean suposatzen du. Beste hitz batzuetan, Lurreko poloak 3tik 15 metrorarteko diametroko zirkunferentzia ez erregular batean mugitzen dira, kulunkatze mugimendu batekin. Honek, ekinozioen prezesioaren gehigarri bat suposatzen du, kulunkatze handiago bat, betetzeko 25.000 urte behar dituena. Kulunkatzearen diametroa, aurkitu zenetik aldatu da, erregistraturiko bere mailarik altuena 1910ean lortuz. Bere jatorria ezezaguna da: kanpoko indar bategatik izan ezik, kulunka pixkana-pixkana desagertzen joan beharko litzateke. Hasiera batean, masa atmosferikoen banaketan eragiten dituzten fluktuazio klimatikoek eragindakoa zela uste izan zen, edo lurrazalpean gertatzen ziren balizko mugimendu geofisikoengatik. 2000ko uztailaren 18an, Jet Propulsion Laboratoryk (Zorrotada bidezko Propultsioaren Laborategia)k, Chandlerren kulunkaren jatorri nagusia, ozeano hondoaren presio fluktuagarria zela adierazi zuen, gazitasunean eta tenperaturan egondako aldaketek eta korronte ozeanikoen norantzen aldaketek eragindakoa. Chandlerren kulunka, satelite bidezko nabigazio sistemetan kontutan hartzen den faktore bat da (batez ere erabilera militarrekoetan). Aktibitate tektoniko nagusiaren eragilea bezala proposatua izan da: lurrikarak, bulkanismoa, El niño eta planetaren berotze globala, gaur egun, teoria hauek eusten dituzten daturik ez dagoen arren. 2006ko urtarrilaren 28an, Lloyd Stewart Carpenterrek *Coast to Coast Am* telebista saioan, Chandlerren kulunka geratu egin zela esan zuen (bere zabaltasuna hutsera murriztu zen), eta horrek ondorio katastrofikoak izan zitzakeela. Izan ere, sei asteko geldialdi esanguratsu bat gertatu zen, **International Earth Rotation Service**ek 2006ko urtarrilean antzeman zuena. Organismo honek, kulunkaren aurresandako ibilbidean 90ºko aldaketa baten berri eman zuen (ohi, hazten edo murrizten doan espiral bat, zikloaren unearen arabera). Mugimendu eza, urte horretako otsailak 11raino mantendu zen, ordutik aurrera, berriz bere ohiko mugimenduarekin hasi zelarik. Anormaltasun honek interes handia piztu zuen zientzialarien artean, baina, orain arte, gertaera hau azaltzen duen teoriarik ez da proposatu, ezta Lurraren errotazio ardatzean aldaketak sortu dituen edo sortuko dituen ere.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** JPLren orrialdea Chandlerren kulunkari buruz

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2732048
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2732048
**Cessna 172 Skyhawk**|  |
| **Mota** | Hegazkin erabilgarria |
| **Eraikitzailea** | Ameriketako Estatu Batuak CessnaFrantzia Reims Aviation (hitzarmen pean) |
| **Lehenengo hegaldia** | 1955eko ekainaren 12a |
| **Zerbitzu hasiera** | 1956 |
| **Egoera** | zerbitzuan |
| **Prudukzio urteak** | 1956–1986, 1998–gaur egun |
| **Unitate eraikiak** | 44.000tik gora |

**Cessna 172 Skyhawk**, AEBetako Cessna hegazkigintza enpresak eraikitako hegazkin erabilgarri arin modelo bat da. 1955eko ekainaren 12an lehendabizikoz hegan egin zuen. Mundu osoan oso hedatua dagoen modeloa da, ziurrenik garai guztietako hegazkin erabilgarri arin modelo ekoiztuena baita. Horren arrazoia, hegaldi entrenamenduetan pilotu hasiberrientzako oso egokia eta pilotatzeko erraza den modeloa dela da, horregatik herrialde askotako maila apaleko pilotu askok erabili ohi dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q244479
* Commonscat Multimedia: Cessna 172

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7664222-7
* LCCN: sh87000631
* NARA: 10663012

 |

* Wd Datuak: Q244479
* Commonscat Multimedia: Cessna 172
**Cedar konderria** (ingelesez: *Cedar County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Stockton da. 2010eko zentsuaren arabera 13.982 biztanle zituen, Cedar kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cedar konderriak 1.291,51 kilometro koadro ditu. Horietatik 62,6 ura dira. Beste 1.228,91 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,83 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.982 pertsonetatik 13.636 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 204 dira. 14 beltzak edo afroamerikarrak. 72 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 44 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 213 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484287
* Commonscat Multimedia: Cedar County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134881034
* LCCN: n81119863
* **Lekuak**
* OSM: 1180488
* TGN: 2001183

 |

* Wd Datuak: Q484287
* Commonscat Multimedia: Cedar County, Missouri
**Glenveagh Parke Nazionala** (ingelesez *Glenveagh National Park*, irlanderaz *Páirc Náisiúnta Gleann Bheatha*) Irlandako Donegalgo konderrian dagoen Gweedore udalerritik 20 kilometrotara kokatzen da. Hala ere gertuen daukan hiria Ipar Irlandako Derry da. Irlandako Errepublikako bigarren parke nazional handien ada.

Glenveagh gazteluaren inguruko muinoak eta Veagh lakua hartzen ditu bere baitan. Irlanderazko *Gleann Bheatha* izenak "urkien harana" esan nahi du, hori baita ugarien dagoen zuhaitz mota. Hala ere bertan dauden hainbat lorategitan landare exotikoak aurkitzen dira, Txile, Madeira eta Tasmaniatik ekarritakoak besteak beste.

Eremua John Adairrek ezarri zuen. Menpean zituen 244 laborariak bere lurretatik bota zituen eta baso guztia soildu zezaten agindu zuen, haranaren ikuspegia ezerk galerazi ez ziezaion.

Parke Nazionalean oreinaren multzorik handiena dago. 2000 urtean arrano beltza sartu zuten barruan, hamarkada batzuk lehenago desagertua baitzen ingurutik.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* Glenveagh Parke Nazionaleko webgune ofiziala.

55°01′00″N 8°03′00″W﻿ / ﻿55.0167°N 8.05°W﻿ / 55.0167; -8.05

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q140033
* Commonscat Multimedia: Glenveagh

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315528194
* LCCN: sh97001807

 |

* Wd Datuak: Q140033
* Commonscat Multimedia: Glenveagh
**Abdallah Ibrahim** (arabieraz: عبد الله إبراهيم‎; Marrakex, 1918ko abuztuaren 24a - Casablanca, 2005eko irailaren 11). Marokoko politikari eta agintaria izan zen.

Gaztaroa
--------

Marokoko klase ertainean hazi zen. 1943an teologiako doktoretza egin zuen, eta ondoren Parisen, Sorbonako unibertsitatean jarraitu zuen ikasten. Besteak beste Jean-Paul Sartre, Louis Aragon eta François Mauriac idazleak ezagutu zituen han.

Unibertsitateko irakasle eta idazle izan zen. Besteak beste *Résistance face aux tempêtes* (Erresistentzia ekaitzen aurrean) liburua idatzi zuen, eta beste hainbat liburu militantziaz eta iraultzaz. *L’Islam à l’horizon 2000* liburua ere idatzi zuen, islamismo politikoaren indartzeari buruz.

Ibilbide politikoa
------------------

Marokoko protektoratu garaian, independentziaren aldeko mugimendu politikoan ibili zen. 1937ko irailaren 24an manifestazio bat antolatu zuen Frantziatik zetorren ministro-orde baten bisitaren kontra protestatzeko, eta Maroko kolonialaren "zinezko aurpegia" erakusteko. Dozenaka mila lagun bildu ziren. Frantziaren erantzuna errepresioa izan zen, eta Ibrahim erbestera joatera behartu zuten.

Haren ustez, mugimendu independentistaren aitzindari izan behar zen langile klasea, eta Marokoko Lanaren Batasuna sindikatua sortu zuen 1955ean. Halaber, Independentziaren Manifestua izenpetu zuen, eta Istiqlal alderdiaren sortzaileetako bat izan zen. Alderdi horren egunkari *Al-Alam*-eko erredaktore-buru izan zen.

Independentzia negoziatzen ari ziren garaian, Kontseiluko presidentearen estatu idazkari bihurtu zen, 1955eko abenduaren 7an. Ez zen monarkia absolutura itzultzearen aldekoa. Askapen nazionalerako armada (Armée de libération nationale, ALN) babestu zuen.

Politika ezkertiarren alde
--------------------------

Independentzia lortu ondoren, Bekkai-ren gobernuan parte hartu zuen. Haren helburua zen politika sozialdemokrata aplikatzea, baina hainbat desadostasun zeuzkan beste ministro batzuekin. Harreman txarra izan zuen Hassan II.a errege bihurtuko zenarekin. 1956ko urriaren 26an Lanaren eta Gai Sozialetako ministro bihurtu zen. 1958ko abenduaren 24an, Mohammed V.a erregeak Gobernu Kontseiluko presidente izendatu zuen. Baina erregeak berak kargu hartatik kendu zuen urte bat eta erdi geroago, 1960ko maiatzaren 20an.

1959an, Herri Indarren Batasun Nazionala alderdiaren sorreran parte hartu zuen Mehdi Ben Barka eta Abderrahim Bouabid-ekin batera. Alderdiko idazkari nagusi hautatu zuten. 1976an politika utzi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Boudarham, Mohamed.  (2005/9/12). «Un militant s'en va» *Aujourd'hui le Maroc* (Noiz kontsultatua: 2020/1/24).
2. ↑   Barrada, Hamid.  (2005/9/19). «Abdellah Ibrahim ou la mauvaise conscience du Maroc» *Jeune Afrique* (Noiz kontsultatua: 2020/1/24).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q307596
* Commonscat Multimedia: Abdallah Ibrahim

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54141466
* ISNI: 0000 0001 0654 3610
* BNF: 113108603 (data)
* GND: 142688053

 |

* Wd Datuak: Q307596
* Commonscat Multimedia: Abdallah Ibrahim
**Abderrahman Ait Khamouch** (Mellab, Maroko, 1986ko azaroaren 9a) T46 mailako espainiar atleta paralinpikoa da, iraupen ertaineko lasterketetan eta maratoian aritzen dena. Marokon jaio arren, Espainiara emigratu zen eta 2008ko abuztuan espainiar herritartasuna erdietsi zuen. 2008ko eta 2012ko Udako Paralinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

Biografia
---------

Marokoko hegoaldeko herrixka batean jaio zen, Marrakexetik hurbil. Haurra zelarik, eskuineko besoa ebaki behar izan zioten, eskumutur-haustura baten ostean gangrenatu baizitzaion. Frantziar turista batzuek antolatutako lasterketa bat irabazi zuenetik, lasterkari izateko gogo bizia erakutsi zuen. Marokon etorkizunik ez zuela ikusirik, Espainiara emigratzea erabaki zuen. Aaiunera jo zuen, eta handik lau aldiz saiatu zen pateraz Kanariar Uharteetara iristen. Azkenik, 2001ean, 15 urte zituela, Fuerteventuran lehorreratzea lortu zuen. Ondoren, Madril eta Bartzelonako zenbait babes-etxetan bizi izan zen.

Bartzelonan zegoela, 2003an El Corte Ingles herri-lasterketan parte hartu zuen. Ibilbidea ezagutzen ez bazuen ere, zortzi lehenbizikoetan sailkatu zen. Horren ostean, Kataluniako Atletismo Federazioaren laguntzaz, Bartzelonako Errendimendu Handiko Zentroan entrenatzen hasi zen. 2008an espainiar herritartasuna eskuratu ondoren, Beijingo Paralinpiar Jokoetan parte hartu zuen, T46 mailako 1500 mko lasterketan zilarrezko domina eta 800 mkoan brontzezko domina lortuz. 2012ko martxoan, Bartzelonako maratoian, munduko errekorra ondu zuen, 2h:25’:43" denborarekin. Urte bereko Londresko Paralinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen maratoian.

Lortutako sariak
----------------

| Palmaresa |
| --- |
| Paralinpiar Jokoak |
| **Zilarra** | 2008ko Udako Paralinpiar Jokoak (Beijing) | 1500m - T46 |
| **Brontzea** | 2008ko Udako Paralinpiar Jokoak (Beijing) | 800m - T46 |
| **Zilarra** | 2012ko Udako Paralinpiar Jokoak (Londres) | Maraton - T46 |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Marta ARROYO: Abderrahman Ait Khamouch: De la patera al 'Nido'
2. ↑  Abderrahman Ait Khamouch Paralimpicos.es
3. ↑  Manel TORNERO: Abderrahman Ait Khamouch récord mundial paralímpico de maratón - See more at: https://web.archive.org/web/20150611002134/http://www.trainingrey.es/content/abderrahman-ait-khamouch-r%C3%A9cord-mundial-paral%C3%ADmpico-de-marat%C3%B3n#sthash.EU33cj7v.dpuf Trainingrey.es
4. ↑  Ait Khamouch pierde el oro a consecuencia de un ataque de tos Mundodeportivo.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4664910

 |

* Wd Datuak: Q4664910
**Chichita de Erquiaga** (Huinca Renancó, Córdobako probintzia, Argentina; 1931) argentinar sukaldari ospetsua da.

Karrera
-------

Sei urterekin, bere betiko bokazioa izango zena, sukaldaritza, ama konbidatzeko bizkotxo pila bat prestatzen ari zen bitartean aurkitu zuen.

Sukaldaritzarako berezko talentu baten jabea, Chichita Argentinako telebistako sukaldari ospetsua izan zen. Bera izan zen, pantaila txikiko beste sukaldari batzuek bezala, adibidez Doña Petrona de Gandulfo edo Marta Ballina, sukaldaritza artisauaren munduan erreferentea, etxeetara iristen jakin zuena bere errezeta goxoenak transmititzen.

Petrona Carrizo de Gandulfo andrearen oinordeko absolutua, bere ospea iritsi zitzaion 7 urtez *Realidad* albistegiari esker, 13. kanaleko eguerdietan. Juan Carlos Pérez Loizeauk eta Ramón Andinok zuzendutako kazetaritza zikloan sukaldeko espazioa landu zuen. Aldi berean, hainbat urtez *Buenas tardes, mucho gusto* programan eta *Nuevediario* arrakastatsuan lan egin zuen.

Gainera, dozenaka sukaldaritza liburu argitaratu zituen bere errezeta ezagunenekin, belaunaldi osoei sukaldatzen irakatsi zietenak.

1980ko hamarkadan Chichita eta Ramón Andinoren arteko maitasun harreman posible baten zurrumurruak egon ziren, nahiz eta inoiz egiaztatu.

1992an bere etxea irekitzea erabaki zuen, Montevideoko luxuzko lokal batean, non bere prestakinen gozamen guztiak aurki zitezkeen, bereziki pastelak eta tartak, barietate gozo eta gazietan.

1993an pantaila txikian berriro agertu zen Goldstar mikrouhin-iragarki batekin.  Aurretik beste iragarki batzuk egin zituen, esaterako, 1970eko hamarkadan Philips zuku-sorgailuarena. 1990eko hamarkadaren amaieran "La casa de Chichita" izeneko kable bidezko ziklo propioa izan zuen, hainbat urte iraun zuen ordu erdiko zikloa. Gaur egun, Brasilen bizi da eta bertan Acessora Alimentar enpresan aholkulari gastronomiko gisa lan egiten du.

Liburuak
--------

* *Curso de cocina de Chichita de Erquiaga* (1984)
* *Las recetas de Chichita de Erquiaga*
* *Chichita de Erquiaga: Comidas para la mesa*
* *La nueva cocina de Chichita de Erquiaga* (1988)
* *Chichita cocina con los chicos* (1989)
* *Panes y facturas* (2000).

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   Marcelo. «Biografia de Chichita de Erquiaga» .
3. ↑    *Copia archivada.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28503256
* **Identifikadoreak**
* BNA: 000038133

 |

* Wd Datuak: Q28503256
**Chichibu Tama Kai Parke Nazionala** (japonieraz: 秩父多摩甲斐国立公園, *Chichibu Tama Kai Kokuritsu Kōen*?)
 Japoniako Honshu uhartearen erdialdean dagoen Parke Nazional ezaguna da. 1950ean ezarri zen.

Historia
--------

Parke Nazionala 1936an ezarri zen eta Japoniako lau Parke Nazional garrantzitusenen artean dago. 1950an Izu uharteak barneratu ziren Parkean. Tokiotik hain gertu egonik oso bisitatua da.

Geografia
---------

Oso eremu zabala hartzen du, 1.216 km², eta lau prefeturatan zabaltzen da, Saitama, Yamanashi, Tokio eta Nagano.

Okuchichibu mendikatea (japonieraz: 奥秩父山塊, *Okuchichibu Sankai*?)
 dagoen eremua hartzen du Parke Nazionalak. Mendikateko zortzi mendik 2.000 metro baino gehiagoko altuera daukate.Kobushi mendia (japonieraz: 甲武信岳?)
 esate baterako 2.475 metrotaraino altxatzen da. Hala ere mendi famatuenak Mitsumine (japonieraz: 三峰山?)
 (tontorrean 2.000 urte dituen santutegia dauka), Mitake (japonieraz: 御岳山?)
 (929m) eta Mito (1528m) dira, azken hau Japoniako 100 mendi onenen zerrendan sartu zuten 1997an.

Yamanashi eta Saitama prefeturetan ibilbide ugari daude. Toki aipagarriak dira *Daibosatsu* pasabidea, 1897m-taraino igotzen dena, eta *Nishizawa arroila*.

Iruditegia
----------

* Okuchichibu mendiak.Okuchichibu mendiak.
* Mitake mendiko santutegia.Mitake mendiko santutegia.
* Basoa.Basoa.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Fuji-Hakone-Izu Parke Nazionalaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q656506
* Commonscat Multimedia: Chichibu Tama Kai National Park

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1024150033023811180007
* NDL: 001264593

 |

* Wd Datuak: Q656506
* Commonscat Multimedia: Chichibu Tama Kai National Park


| * i
* e
* a
Japoniako parke nazionalak |
| --- |
| 
* Akan
* Ashizuri-Uwakai
* Aso Kujū
* Bandai-Asahi
* Chichibu Tama Kai
* Chūbu-Sangaku
* Daisen-Oki
* Daisetsuzan
* Fuji-Hakone-Izu
* Hakusan
* Iriomote-Ishigaki
* Ise-Shima
* Jōshin'etsu Kōgen
* Kerama Shotō
* Kirishima-Yaku
* Kushiro-Shitsugen
* Minami Alpeak
* Nikkō
* Ogasawara
* Oze
* Rishiri-Rebun-Sarobetsu
* Saikai
* Sanin Kaigan
* Sanriku Fukkō
* Setonaikai
* Shikotsu-Tōya
* Towada-Hachimantai
* Unzen-Amakusa
* Yoshino-Kumano

 |  |
**Chickasaw konderria** (ingelesez: *Chickasaw County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Houston and Okolona da. 2010eko zentsuaren arabera 17.392 biztanle zituen, Chickasaw kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Chickasaw konderriak 1.305,99 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,39 ura dira. Beste 1.299,6 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,32 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.392 pertsonetatik 9.897 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 643 dira. 7.292 beltzak edo afroamerikarrak. 22 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 43 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 130 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156445
* Commonscat Multimedia: Chickasaw County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123174999
* LCCN: n82049460
* NARA: 10039655
* **Lekuak**
* OSM: 1833615
* TGN: 2001094

 |

* Wd Datuak: Q156445
* Commonscat Multimedia: Chickasaw County, Mississippi
**Gerion** (antzinako grezieraz Γηρυών)greziar mitologian erraldoi beldurgarri bat zen, Krisaor eta Kalirroeren semea. Gerion gizakien itxurako hiru gorputzez osaturiko izaki bat bezala irudikatzen da. Eriteako uhartean bizi zela diote elezahar gehienek, gaur egungo Cadizen, itsaso mediterraneoaren mendebaldean. Ortro izeneko zakur baten jabea zen eta hainbat abeltzaintza lurren jabea, Eurition izeneko artzain batek zaintzen zituen lur hauek Ortro zakurrarekin batera.

Izenaren jatorria
-----------------

Gerion izena greziar *γηρύειν* (*gerýein*) aditzetik dator, oihukatu edo garrasi egin esan nahi du. Seguraski artzain bat zelako du izen hori.

Heraklesen hamargarren lana
---------------------------

Heraklesen hamargarren lanaHeraklesek bere hamargarren lana betetzeko, Gerioni bere ganadua lapurtu behar zion. Gerionengana iristeko Libioko basamortua (gaur egungo Libian) zeharkatu behar zuen, bertako beroaz aspertuta Heliosi gezi bat jaurtitzea erabaki zuen, honek gelditzeko eskatuz, itsasoa zehrkatzeko urrezko kopa eman zion. Modu honetan iritsi zen Herakles Eriteara.

Eriteara iritsitakoan, Heraklesek Gerioni bere ganadua lapurtu zion. Honek Gerion haserretu eta lapurra jarraitzen hasi zen, suminduta. Gerion mendeku bila, bere kontra borrokatu zen, baina Heraklesek Hidraren pozoia zuen gezi bat jaurti zion. Gerionen hiru gorputzak zeharkatu eta hil egin zuen geziak.

Ikus, gainera
-------------

* Heraklesen hamabi lanak
* Greziar Mitologia
* Medusa
* Ortro

Kanpo estekak
-------------

* Mitologia Klasikoa, 218 Heraklesen hamabi lanak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q86805
* Commonscat Multimedia: Geryon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 15560969
* BNF: 165581692 (data)
* GND: 118538926
* LCCN: sh87001242
* SUDOC: 165282061
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 6284
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q86805
* Commonscat Multimedia: Geryon


| * i
* e
* a
Heraklesen hamabi lanak |
| --- |
| 
* Nemeako lehoia
* Lernako hidra
* Zeriniako oreina
* Erimantoko basurdea
* Augiasen ukuiluak
* Estinfaloko txoriak
* Kretako zezena
* Diomedesen behorrak
* Hipolitaren gerrikoa
* Gerionen artaldea
* Hesperideen sagarrak
* Zerbero

 |
**Carmarthen gaztelua**, galesez: *Castell Caerfyrddin* eta ingelesez: *Carmarthen Castle*, Galesko hego-mendebaldeko Carmarthen hirian dagoen gaztelu baten hondakinak dira. 

1100ko hamarkadaren hasieran Walter Gloucesterko sheriffak lehen eraikina eraikiarazi zuen. Hainbat aldiz suntsitua eta berriz eraikia izan ondoren, 1190eko hamarkadan berreraiki zen. 1405ean Owain Glyndŵr gales buruzagiak bereganatu zuen. 1456an Henrike VII.a Ingalaterrakoaren aiata bertan zendu zen. Bi Arrosen Gerran zehar William Herbertek eskuratu zuen, Ingalaterrako Iraultzan indar parlamentariek bereganatu zuten arte. XVII. mendearen eridladera Oliver Cromwellen aginduz eraitsia izan zen.

1920ko hamarkadararte kartzela gisa erabilia izan da.1954an hondakiank I Graduko ondare izendatuak izan ziren eta gaur egin turisten bisitalekua da.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14906524
* Commonscat Multimedia: Carmarthen Castle

---

* **Ondare historikoa**
* Cadw: 9507

 |

* Wd Datuak: Q14906524
* Commonscat Multimedia: Carmarthen Castle
**Charles Osborne** (1894ko apirilaren 2a, Anthon, Iowa – 1991ko maiatzaren 1a, Sioux City, Iowa) 69 urtez jarraian zotina izan zuen estatubatuar bat izan zen (1922-1990). Osborne Iowa estatuko Anthon udalerrian jaio zen, Errekorren Guinness Liburuan zotin luzeena izan duen gizakia bezala erregistratua dago. Zotina minutuko 40 zotinkadaka 1922an hasi zitzaion, minutuko 20 zotinkada ere moteldu zitzaion, eta azkenik 68 urte ondoren 1990eko ekainaren 5ean zotina behin betiko eten zitzaion. Bere egoera bereziaren ondorioz telebistako hainbat saioetara gonbidatu zuten: 1936an "Ripley's Believe It or Not!", 1980ean "That's Incredible!", 1983an "The Tonight Show with Johnny Carson", eta 1983an Trivial Pursuit mahai joko ospetsuko galdera batean ere agertu zen.

Osborne 1922an urde bat hiltzen ari zela zotinka hasi zen. Nahiz eta egoera berezi hau pairatu izan, erabateko bizitza arrunta eraman zuen, birritan ezkondu eta zortzi seme-alaba izan zituen. Osborne 1991ko maiatzaren 1ean Iowa estatuko Sioux City udalerrian dagoen Marian Health Center osasun zentruan ultzera baten ondorioz hil zen, Anthon udalerriko Oak Hill hilerrian lurperatu zutelarik. Osbornek 69 urte horietan zehar 430 milioi zotin burutu zituela kalkulatu izan da.

Erreferentziak
--------------

* *Survivor of 68-Year Hiccup Spell Dies.* Omaha World - Herald, 05 May 1991, Sunrise Edition: 2.B.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2332664

 |

* Wd Datuak: Q2332664
**George Sherman** (New York, 1908ko uztailaren 14a - Los Angeles, 1991ko martxoaren 15a) estatubatuar zinema-zuzendaria izan zen.

David Howard zuzendariaren laguntzaile-lanak eginez ikasi zuen lanbidea 1935 eta 1937 bitartean, eta bere lehen filma, *Wild Horse Rodeo*, 1937an bertan zuzendu zuen. Guztira, 175 film zuzendu zituen. Hasieran, 1940ko hamarraldiaren erdira arte, *western*ak egin zituen batez ere, baina, ondoren, genero gehiago ere zuzendu zuen, *The Lady and the Monster* (1944) *thriller*ra, eta *The Bandit of Sherwood Forest* (1946), esaterako. 1950eko hamarraldian, Universal etxeak kontrataturik, ospe handia izan zuen B saileko filmen zuzendari bikaina zelako. Hala ere, ez zion inoiz *western*ak zuzentzeari utzi, arrazismoaren aurkako zertzeladak erantsiz aldi berri honetan. Horren adibide dira *War Arrow* (1953), *Comanche* (1956) eta *Reprisal* (1956). 1964an, bi film zuzendu zituen Espainian: *La nueva Cenicienta*, Marisol antzezlea protagonista duena, eta *Joaquín Murrieta* superprodukzio epikoa. Ondoren, 1971n, John Wayne aktorea zuzendu zuen berriro *Big Jake* filmean. Bere azken lanak, berriz, telebistarako ekoizpen- eta zuzendari-lanak izan ziren.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q745414
* Commonscat Multimedia: George Sherman

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 34658840
* ISNI: 0000 0001 1053 205X
* BNE: XX1488307
* BNF: 140439164 (data)
* CANTIC: a11793995
* GND: 1025794680
* LCCN: no91006068
* NKC: xx0202174
* SNAC: w6st974b
* SUDOC: 162212674
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05385/eu\_s\_2041/s2041

 |

* Wd Datuak: Q745414
* Commonscat Multimedia: George Sherman
**Giles konderria** (ingelesez: *Giles County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Pearisburg da. 2010eko zentsuaren arabera 17.286 biztanle zituen, Giles kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Giles konderriak 933,49 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,02 ura dira. Beste 921,47 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 18,52 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.286 pertsonetatik 16.789 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 209 dira. 259 beltzak edo afroamerikarrak. 19 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 54 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 158 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q951290
* Commonscat Multimedia: Giles County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158277539
* LCCN: n80119532
* NARA: 10040167
* **Lekuak**
* OSM: 2532625
* TGN: 2002162

 |

* Wd Datuak: Q951290
* Commonscat Multimedia: Giles County, Virginia
**Charlesen legea** Jacques Charles fisikari frantziarrak 1787an formulaturiko legea da, baina ezen ezagutarazi 1802 arte, Gay-Lussacek beronen berri eman zuen arte. John Dalton kimikari ingelesak bere aldetik ere lege bera lortu zuen 1801ean (oraindik Charlesen legea ez zen publikatua izan) baina Charlesek lehenago aurkitzeaz gain askoz hobeto dokumentatua zuenez beronen izena darama legeak.

Gas idealen legeetako bat da.

Legea
-----

Legeak dioenez, gas baten sartu-irtenik gabe gasaren presioa konstante mantentzen bada gas honen bolumena eta gasaren tenperatura zuzenki proportzionalak dira. Hau da:

{\displaystyle {\frac {V\_{1}}{T\_{1}}}={\frac {V\_{2}}{T\_{2}}}}
Ikurrak:

{\displaystyle V\_{1}\,}= Hasierako bolumena (litro)
{\displaystyle T\_{1}\,}= Hasierako tenperatura (ºK)
{\displaystyle V\_{2}\,}= Amaierako bolumena (litro)
{\displaystyle T\_{2}\,}= Amaierako tenperatura (ºK)

Saiakuntza
----------

 Presioa konstante mantenduz bolumena eta tenperaturaren erlazioa azaltzen duen saiakuntzaren animazioa
Charlesek ontzi batean gas bat sartu zuen goian enbolo batek hermetikoki ontzia ixten zuelarik. Orduan ikusi zuen ontzia berotzerakoan enboloa igo egiten zela (bolumena handitzearen ondorioz) eta berriz hozten uzterakoan enboloa jeisti egiten zela.

Azalpena
--------

Gasa berotzerakoan, gasaren molekulek abiadura handiagotzen dute eta hormen kontrako talkak ugaritzen dira ontziaren berneko presioa handituz. Enboloak gora jotzen du presio atmosferikoarekin berdintzen den arte.

Ikus, gainera
-------------

* Gas idealen legeak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193523
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85022681
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193523
**Charles de Wailly** (frantsesez: [ʃaʁl də vaji]) (1730eko azaroaren 9a - 1798ko azaroaren 2a) Frantziako arkitekto eta hirigilea izan zen, eta altzari diseinatzailea, Antique estiloko berpizte neoklasikoko nagusietako bat. Bere lan nagusia Comédie-Françaiserako (1779-82) Odéon antzokia izan zen. Bere diseinuetan, Wailly-k irudi perfektuaren (zirkulua) zaletasuna erakutsi zuen.

Biografia
---------

De Wailly Parisen jaio zen. 1749. urtean hasita, Jacques-François Blondelen ikaslea izan zen École des Artsen, non William Chambers ezagutu zuen eta Marie-Joseph Peyreren eskolakidea izan zen; Gero Giovanni Niccolò Servandonirekin eta Jean-Laurent Le Geayrekin batera ikasi zuen. 1752. urtean arkitekturako Prix de Rome saria lortu ondoren Erromako Frantziako Akademian aritu zen hiru urtez 1755. urtera arte, saria Pierre-Louis Moreau-Desprouxekin, bere lagunekin, partekatuz. Biek Dioklezianoren Termen indusketetan parte hartu zuten. Erroman, De Waillyk Augustin Pajou eskultorearekin adiskidetasuna sortu zuen, bere bustoa eta bere emaztearena zizelkatu zituena, eta haretzat, 1776an Parisen, etxe bat eraiki zuen bararenaren ondoan.

Panteoia eraldatzeko proiektua errepublikarako tenplu batean.
1767an, De Waillyk Arkitekturako Errege Akademiako lehen mailako kidea izendatu zuten eta, 1771. urtean, Pintura eta Eskulturako Errege Akademian onartu zuten, garai hartako arkitekto profesional bakarra, bere marrazkilari trebetasun handiaren seinalea dena. De Waillyk, hortik aurrera, Pariseko aretoetan bere interpretazioak, diseinuak eta ereduak erakutsi zituen. Publizitate zabalagoa lortu zuen bere diseinuetako bi Entziklopediarako grabatu zituenean, eta beste bi gehiago, 1780ko Frantziako Deskripzio Monumentalerako.

Bere ospea atzerrian hazi zen bere lanen grabatuaren bidez; Errusian bereziki ezaguna bihurtu zen. Han, zenbait ikasle Parisera joan ziren berarekin zuzenean ikastera, Vasili Bazhenov, Ivan Starov eta Andrey Voronikhin barne. Katalina Nagusiak postu handia eskaini zion Arteen Akademia Inperialean, San Petersburgon, baina ukatu egin zuen.

Adélaïde Flore Bellevillekin ezkondu zen nor, bera hil ondoren, 1800. urtean Antoine François (Fourcroyko kondea) kimikariarekin berrezkondu zen. Noël François de Wailly lexikografoaren anaia zen.

De Wailly Parisen hil zen 1798an.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q401557
* Commonscat Multimedia: Charles De Wailly

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 17309164
* ISNI: 0000 0000 6646 5143
* BNE: XX1649221
* BNF: 12405628c (data)
* GND: 118831461
* LCCN: n83011535
* SUDOC: 124323308
* ULAN: 500017634
* KulturNav: id
* RKD: 82488
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q401557
* Commonscat Multimedia: Charles De Wailly
**Abel Alonso Sopelana** (Bilbo, Euskal Herria) Txileko futboleko burua eta enpresaria da. Txileko Futbol Federazioko eta Futbol Elkarte Profesional Nazionaleko (ANFP) presidentea izan zen bi agintalditan.  Euskal Herrian jaioa, Txilera emigratu zuen Espainiako Gerra Zibilaren ondorioz.

Biografia
---------

Bilbon jaioa, bere aita preso egon zen zazpi urtez Francisco Francoren diktadurapean.  Kartzelatik atera ondoren, bere familia herrialdetik ihes egin zuen,  eta 1951an Txileko Santiagon kokatu ziren, oinetakoen fabrikazioari eskainiz, eta azkenean Txileko lantegi garrantzitsuenetako bat bihurtu zen. 

Aldi berean Club Deportivo Unión Españolan taldean sartu zen, klubeko presidente izatera helduz.  Bere zuzendaritzapean, inbertsio handia egin zen, eta horri esker, taldeak 1973, 1975, 1977ko txapelketak irabazi zituen, 1972an bigarren sailkatua eta 1975eko Libertadores Kopako bigarren postua irabaztea.   

Bi aldiz iritsi zen ANFPko presidentetzarako; 1979-1982 artean,  Txileko taldea Espainiako Munduko Txapelketarako sailkatu zenean, eta 1989-1993 artean.   ANFPko bigarren presidentetzan, 1991ko Amerika Kopa egin zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Jorge Segovia, comandará el fútbol chileno - Deportes - ABC Color» *www.abc.com.py*.
2. 1 2 3   ADN. «Abel Alonso: "Mientras haya ‘huevones’ de dirigentes, el fútbol chileno no lo va a arreglar nadie"» *ADN*.
3. 1 2   S.A.P, El Mercurio. «La Segunda.com» *LaSegunda.com*.
4. 1 2 3   «EyN: Los últimos pasos del calzado nacional» *www.economiaynegocios.cl*.
5. ↑   Renato, Por. *Unión Española debuta en la Copa Libertadores 1971.* .
6. ↑   Am\u00e9rica, Redacci\u00f3n Panam\u00e1. *Jorge Segovia gana la presidencia del fútbol chileno y marca el fin de la era Bielsa.* .
7. ↑   Comunicaciones, Compañia Chilena de. *[Fotos* Todos los presidentes de la historia de la ANFP. *]**.*
8. ↑   «[Carta de respuesta al Sr. Abel Sopelana Presidente de Asoc. Nac. de fútbol felicitándolo por torneo - Archivo Patrimonial Universidad Alberto Hurtado»] *archivospublicos.uahurtado.cl*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108047953

 |

* Wd Datuak: Q108047953