recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Henry konderria** (ingelesez: *Henry County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua New Castle da. 2010eko zentsuaren arabera 49.462 biztanle zituen, Henry kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Henry konderriak 1.022,61 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,66 ura dira. Beste 1.014,95 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 48,37 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 49.462 pertsonetatik 47.624 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 691 dira. 1.064 beltzak edo afroamerikarrak. 63 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 154 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 34 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 518 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506145
* Commonscat Multimedia: Henry County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151268036
* LCCN: n80072596
* NARA: 10036364
* **Lekuak**
* OSM: 1812959
* TGN: 1002468

 |

* Wd Datuak: Q506145
* Commonscat Multimedia: Henry County, Indiana
San Xurxo gazteluaren hondakinak Pindo mendian.
**Galiziar mitologia** Galiziako kulturaren zati diren hainbat kondaira eta kontakizunek osatzen duten mitologia da. Jatorri sakratuko kultur adierazpen, narrazio eta aipamenen bidez lortu daiteke, ondoren sekularizatu eta une zehatz bateko kultura edota alegiazko izaera duten sinismenekin lotu izan ziren.

Mitoak usadioan eta kondairetan oinarritutako kontakizunak dira, haien bitartez unibertsoa, munduaren jatorria, fenomenu naturalak eta azalpen sinplerik ez duten beste edozein gauza azaldu liteke.

Halere, mito guztiek ez dute azalpen helbururik. Haietako gehienak naturaren indar edo jainko batekin lotuak daude, baina haietako beste asko aldiz ahoz eta belaunaldiz-balaunaldi kontakizun edo kondaira soilak dira.

Sorginak, iratxoak eta bestelakoak
----------------------------------

Sorginen erretzea.Sorginen erretzea.
Santa Compaña irudikatzen duen graffitia Pontevedra hirian.
* Coca
* Biosbardo
* Lobishome
* Meiga
* Meiga chuchona
* Trasno
* Sacaúntos
* Tardo
* Urco

Jainko eta jainkosak
--------------------

* Bandua
* Berobreo
* Bormánico
* Cosso
* Endovelico
* Lugh
* Navia
* Reva
* Sannoava

Errege eta heroiak
------------------

* Breogan
* Ith
* Mil

Izpirituak
----------

* Lavandeira
* Mouro
* Nubeiro
* Procesión das Xás
* Santa Compaña
* Urco
* Xacio

Kondairazko pertsonaiak
-----------------------

* Pepa a Loba
* Xan Quinto
* Apalpador
* Raíña Lupa
* Pedro Chosco

Leku sakratuak
--------------

* Anta
* Mámoa
* Pedra de abalar
* Pena Molexa
* Monte Pindo
* Nosa Señora da Lanzada

Ikus gainera
------------

### Bibliografia

* Cuba, Xoán R.; Reigosa, Antonio; Miranda, Xosé, ilustracións de Enríquez, Lázaro: *Dicionario dos seres míticos galegos*. Vigo, Edicións Xerais de Galicia (1999). ISBN 84-8302-363-6

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3331663
* Commonscat Multimedia: Galician mythology

---

 |

* Wd Datuak: Q3331663
* Commonscat Multimedia: Galician mythology
**Hemofobia** edo **hematofobia** odolarekiko eta zauriekiko beldurra da. Odolarekiko fobia duten pertsonak zaurien, ebakien eta xiringen beldur dira. Fobia horrek besteengandik bereizten duten ezaugarri batzuk ditu, gorputzak odolaren aurrean duen erantzuna gainerako fobien aldean desberdina baita, erantzun bifasikoa baita.

Hemofobia duen pertsona odolaren presentzian dagoenean, erantzun kardiobaskularra areagotu egingo da, eta, hala, bihotz-taupadak eta arteria-presioa handitu egingo dira. Hala ere, areagotze hori bortizki murrizten da, eta goragalea, zorabioak, izerdiak, zurbiltasuna eta, batzuetan, zorabioa eragiten ditu. Horregatik, horrelako fobia duten pertsonek behin eta berriz gertatzen diren zorabio-gertaeren istorioa kontatzen dute.

Odolarekiko fobia duten pertsonak odolari berari edo xiringei berari baino beldur gehiago izaten diote erantzunari, hau da, zorabioa gerta daitekeela eta izan dezaketek zorabio eta goragaleen sentsazio desatsegina. Aurrea hartze horrek beldur handia eragiten die, eta, ondorioz, odola izeneko likido gorriarekin zerikusia duen edozein egoera ekiditen dute. Pertsona batzuek ere sentsazioak dituzte lepoan, fobia hori dela eta.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q886731
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2005008216

 |

* Wd Datuak: Q886731
**Gion** (japonieraz: 祇園?)
 Kyoton dagoen Higashiyama-ku auzoko barrutia ezaguna da, Japoniako geisha auzo famatuena baita. Bertakoek *geiko* hitza erabiltzen dute.

Geiko komunitateak
------------------

Kyoton bi geiko komunitate daude, *Gion Kōbu* (祇園甲部) eta *Gion Higashi* (祇園東), aspaldi banatu zirenak. *Kōbu* da handiena eta barrutiaren zatirik handiena hartzen du. Geikoen kopurua jeisten joan den arren aintzinako itxura, arkitektura eta aisialdi ohiturak mantendu dira. Kyotok Gion berrizteko proiektu bat abiarazi du.

Aisialdia
---------

Japoniako aintzinako estiloko etxe ugari daude bertan, *machiya* ("herriko etxeak") eta *ochaya* ("te etxeak") direnak. Mendeetan zehar bertan izan dira samurai zaharrak eta gaur egungo negoziogizonak. Iluntzean geikoak eta maikoak (geiko ikasleak) atera eta ochayatara joaten dira. bertan dantza, abestu eta bezeroak entretenitzen dituzte.

Gaur egun beste hainbat lokal ireki dira Gion barrutian; tabernak, klubak, pachinko aretoak, apiostu etxeak eta abar. batez ere Shijō kalean. Turismo gunea bihurtu da eta gau giroa azaldu da bertan.

Ekintzak
--------

1872tik aurrera geishek dantza publiko bat egiten dute urtean behin. *Miyako Odori* da dantzaldi ezagunena, "Hiriburu zaharreko dantzak" esan nahi du. Apirilaren 1etik 30era egiten dira, gereziondoen loratzearekin batera.

*Gion Odori* jaialdia berriagoa da eta azaroan izaten da.

Iruditegia
----------

* Gion auzoa.Gion auzoa.
* Gion auzoa.Gion auzoa.
* Geisha eta maikoa atean.Geisha eta maikoa atean.
* Minamiza antzokia.Minamiza antzokia.
* Shirakara ubidea.Shirakara ubidea.

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)****(Ingelesez)** Japan Visitor webguneko informazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q926312
* Commonscat Multimedia: Gion, Kyoto

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 254173268
* NDL: 00631976
* **Lekuak**
* OSM: 9541222

 |

* Wd Datuak: Q926312
* Commonscat Multimedia: Gion, Kyoto

  

35°00′13″N 135°46′30″E﻿ / ﻿35.00349°N 135.77505°E﻿ / 35.00349; 135.77505
**Groom of the Stool** (euskaraz, *gorozkien zerbitzari*) monarkia ingelesean zegoen gortesau intimoena zen eta erregearen beharrez arduratzen zen.

Historia
--------

1527an, Londresen, Sir Henry Norris Ingalaterrako errege Henrike VIII.a Ingalaterrakoaren *Groom of the Stool* izendatu zuten. Norrisek Sir William Compton ordezkatu zuen zeregin horretan, eta hamar urtez eutsi zion tituluari. Ondoren, Sir Thomas Heneagek beste hamar urtez bete zuen zeregina eta, azkenik, Sir Anthony Dennyk urte bakar batez eutsi zion karguari, erregea hil baino lehen. Izenaren aurreko "sir" horrek pertsonaion noblezia adierazten zuen.

Gorozkien morroien lanbidea noiz sortu zen garbi ez badago ere, Ingalaterrako gortean mendeetan aritu ziren. Erregearen zerbitzupean zeuden soilik, eta haien egitekoa agintariari iraizte funtzioan laguntzea eta, ondoren, hondakinak garbitzea zen. Baina erregearengandik hain "hurbil" egoteko aukera ematen zuenez, postuak gero eta garrantzi handiagoa izan zuen. Erregearen konfiantzazkoak ziren eta haren idazkari izatera ere iritsi ziren.

Henrike VII.a Ingalaterrakoaren (1457-1509) agintaldian zergak ezartzeko eskumena lortu zuten ipurdi garbitzaileek. Horrenbestez, ingeles nobleziako familia nagusien artean hain kargu ohoragarria lortzeko lehia gatazkatsuak izan ziren. Baina ofizioaren hurbiltasunak, pribilejioez gain, arriskuak ere bazituen. Aipatutako Sir Henry Norrisi Anne Boleynekin sexu harremanak izatea egotzi zioten, eta Henrike VIII.a Ingalaterrakoak lepoa moztea erabaki zuen, geroxeago Anne berarekin egingo zuen bezalaxe.

Gorozkien zerbitzarien tradizioak ez zuen luze iraun. 1558an, Elizabet I.a Ingalaterrakoak koroa jantzi zuenean, lehenengoz emakume bati egokitu zitzaion zeregina baina hurrengo urtean erreginak kargua bertan behera uztea erabaki zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Irazustabarrena, Nagore.  (2011-06-26). «Erregeari ipurdia garbitzeko ohorea» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2918893

 |

* Wd Datuak: Q2918893
**Giorgio Armani** (Piacenza, Italia, 1934ko uztailaren 11) italiar moda-diseinatzailea da. Moda-egileen artean maisutzat jo izan da, eta bere diseinuetan dotoretasuna, kalitatea eta praktikotasuna bateratu ditu.

Biografia
---------

Medikuntza-ikasketak utzi eta argazkiak egiten hasi zen, eta gero, Milango erostetxe handi baten erakusleiho eta erosketen arduradun izan zen. 1961-1971 bitartean Nino Cerruttirentzat lan egin zuen, gizonen jantziak diseinatzen dituen enpresa garrantzitsu batean. Azkenik bere enpresa sortu zuen, eta 1975ean erakutsi zituen lehen aldiz bere diseinuak. Irudia estilizatzen duten jaka informalak eta zabalak ziren Armaniren diseinuaren adierazgarriak.

Bere estiloa gizonezkoentzat pentsatua baldin bazen ere, oso harrera ona izan zuen emakumeen artean ere, eta, beraz, emakume-jantziak ere diseinatzen hasi zen. 1980ko hamarraldian atal berri bat sortu zuen bere diseinuak *prêt-à-porter* (seriean, neurririk hartu gabe) egiteko, merkeago eta jende gehiagok erosteko moduan. Urte horretan bertan Richard Gereren jantziak diseinatu zituen *American Gigolo* (1980) filmerako. Horrez gainera, bere ehunak diseinatzen hasi zen, eta 1982an bere izena duen perfume-sorta bat atera zuen. *Mende amaierako Chanel* deitu izan zaio, joskintza tradizionalean kirol-jantzien gaiak txertatu dituelako.

2009an Armanik hurrengo dendak zituen munduko 37 herrialdeetan zehar: 60 Giorgio Armani boutique, 11 Collezioni, 122 Emporio Armani, 94 A/X Armani exchange, 13 Armani Junior, eta Giorgio Armani Accessori bat. 2011. urtean, Forbes aldizkariak arrakasta handieneko italiar diseinatzailetzat jo zuen, bere ondasuna 7.000.000.000 dolarretan balioztatuz.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Giorgio Armani*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q157054
* Commonscat Multimedia: Giorgio Armani

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 42101520
* ISNI: 0000 0000 7844 4032
* BNE: XX1595825
* BNF: 14654609h (data)
* GND: 119359316
* LCCN: n84092255
* NKC: xx0030948
* CiNii: DA09234791
* SUDOC: 086619519
* ULAN: 500016277
* ICCU: RAVV025317
* RKD: 203577
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00473/eu\_a\_4731/a4731
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q157054
* Commonscat Multimedia: Giorgio Armani
**2011ko urriaren 15eko protestak**: Donostiako agerraldiaren irudi bat.
**2011ko urriaren 15eko protestak** munduko hainbat hiritan burutu ziren protestak izan ziren, bereziki 2008-2012ko krisialdi ekonomikoak eragindako langabezia eta beste ondorio sozioekonomiko larriak salatzeko. Era berean, finantza botereek krisiladian izandako jokabidea eta estatuek krisialdi honetan izandako jokabidea gaitzetsi zen. Protestak aurreko hilabeteetan garatutako gizarte mugimenduarekin lotu ziren, hala nola M-15 mugimenduarekin Espainian eta Occupy Wall Street Ameriketako Estatu Batuetan. Oro har, protestak modu baketsuan gertatu ziren; Erroman, ordea, istilu larriak izan ziren polizia eta manifestari talde zenbaiten artean. Protestek jarraipen zabala izan zuten eta nabarmena izan zen Twitter sare sozialaren erabilera protestak deitzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3133630
* Commonscat Multimedia: 15-O Demonstrations

---

 |

* Wd Datuak: Q3133630
* Commonscat Multimedia: 15-O Demonstrations
**Hardangervidda** Norvegiako hegoaldean dagoen goi-ordoki zabala da, Bergen eta Oslo hiriburuaren arteko erdibidean. 7.500 km ² inguruko azalera eduktirik, Europako goi-ordoki handiena dela esan daiteke. 1.100 metrotik 1.900 metrora bitarteko garaiarerakin, Hardangerviddak eskualde ia artikoen ezaugarri batzuk ditu. Klima-baldintzak bereziki gogorrak dira, eta landare-espezie artiko batzuen hegoaldeko muga osatzen dute.

Goi-ordokiaren azalera gehiena 1981ean sortutako izen bereko parke nazionalak babesten du. Hardangervidda turismorako eta aisialdirako leku ezaguna da, eta aire zabaleko jarduera askotarako aproposa da. Eskualdea Buskerud, Hordaland eta Telemark konderrien artean dago.

Goi-ordokia ur-eremu ugariz betea dute, egoera solidoan nahiz likidoan. Hardangerviddako aintzira garrantzitsuenak Møsvatn, Totak eta Songevatnet dira. Hardangerjøkulen glaziarrak ere azalera handia hartzen du, eta Norvegiako glaziarrik handienetako bat osatzen du. Goi-ordokian sortzen diren ibai nagusiak Hallingdalselva eta Skiensvassdraget dira.

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, katalanezko Wikipediako «Hardangervidda» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-01-11ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1585051
* Commonscat Multimedia: Hardangervidda

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 240778384
* LCCN: sh87001486
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1585051
* Commonscat Multimedia: Hardangervidda
**Hardcore punka** edo **hardcorea** punk musikaren azpigenero bat da, Ameriketako Estatu Batuetan (bereziki Kalifornian eta Washington hiriburuan) 1970eko hamarkadaren amaieran sortua. Abiada biziko abesti laburretan oinarritzen da. Ezaugarri nagusi hauek ditu: tempo eta konpas azkarrak, bateria erritmo bizi eta oldarkorrak, gitarra eta baxu distortsionatuak, eta kantatzeko era ia oihukakoa. Publikoaren pogo dantzarekin lotua dago.

Estilo honetako talde garrantzitsuenetako batzuk dira Bad Brains, Dead Kennedys, Fugazi, Hüsker Dü eta Minor Threat. Euskal Herrian ere estilo honek arrakasta izan zuen, eta horren adibide dugu BAP!! taldea.

Sorrera
-------

Musika estilo hau erabili zuten lehen taldeak Bad Brains (1978), Black Flag (1976an sortuak Panic izenarekin), Middle Class (1978) edota Teen Idles (1979) taldeak izan ziren. Baina Hardcore izena lehen aldiz erabili zutenak DOA taldekoak izan ziren beraien lehen LP-arekin. Diska hau 1981. urtean atera zen eta *hardcore ´81* izena zeraman.

Normalki, Bad Brains taldea izendatu da lehen hardcore talde bezala. Beraien lehen single-a 1979-an kaleratua izan zen. *Black Dots* diska berriz 1978. urtean grabatu zen baina ez zen 1996 arte kaleratu. Horregatik 1978. urtean Middle Class taldeak ateratako *Out of Vogue* ep-a izendatzen dute lehen hardcore diska bezala, nahiz eta urte horretan hardcore hitza oraindik ez erabili. Misfits taldea ere, hardcorearen munduan ibili zen talde bat izan zen, nahiz eta bere estiloa, Punk rock estiloan kokatzen den.

Erresuma Batuan *D-Beat* estiloa sortu zen 1980 inguruan. Musika estilo hau Discharge taldearen eskutik hasiko zen.

Hardcorearen eboluzioa
----------------------

80ko hamarkadan, Hardcorea Heavy Metalarekin edota Speed Metalarekin nahasten hasi ziren talde batzuk. Horren adibide D.R.I. edo Suicidal Tendencies taldeak izan ziren. Musika korronte berri honi Crossover izena jarri zitzaion. Crossoverra, gaur egungo beste musika estilo batzuen aurrekari bilakatu zen. Honen adibide, Trash Metala, Death metala edota Trashcorea ditugu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10922
* Commonscat Multimedia: Hardcore punk

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2003002059
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q10922
* Commonscat Multimedia: Hardcore punk
**Hohenzollern gaztelua** (alemanez *Burg Hohenzollern*) Alemaniako Baden-Württemberg estatuko Hechingen udalerriaren inguruan dagoen gaztelu bat da, Stuttgart hiritik 50 kilometro hegoaldera. Berez, gaztelua Hohenzollern mendiaren gailurrean dago, 855 metroko garaieran.

Eraikin hau historikoko Hohenzollern dinastiari lotua egon zaio, jatorria bertan baitzuen, dinastia hau Erdi Aroan boterera iritsi eta Lehen Mundu Gerraren amaierarte Prusia eta Brandenburgon agindu zuelarik.

Historia
--------

Gazteluaren lehenbiziko zatia XI. mendean eraiki zen, baina 1423an Suabiako hiri inperialen aliantza baten eginiriko hamar hilabetetako setio baten ondoren erabat suntsitua izan zen.

1454-1461 bitartean bigarren gaztelu sendoago bat eraiki zen, Hogeita Hamar Urteko Gerran Hohenzollern dinastiari aterpe eman ziolarik. XVIII. mendean jada gaztelua erabat utzia zegoen, bertako elementu ugari erautsiak izan zirelarik, ondorioz garai hartatik gaurdaino iritsi den elementu bakarra San Migelen kapera izan da.

1846-1867 bitartean Federiko Gilen IV.a Prusiakoaren aginduz eta Friedrich August Stühler arkitektoaren gidaritzapean hirugarren gaztelu bat eraiki zen, eraikin hau ingeles arkitektura neogotikoa eta Frantziako Loira eskualdeko gazteluetan oinarritu zelarik. Nahiz eta gaztelua Hohenzollern sendiaren omenez eraikia izan, 1945. urterarte ez zen bertan senitartekorik bizi izan, data honetan Gilen Prusiakoa eta haren emaztea zen Zezilia Mecklemburgo-Schweringoa bertan bizitzen jarri zirelarik. Senar-emazteak gazteluan lurperatuak daude.

Gaur egun gaztelua gordetako altxorren artean honako objektu hauek daude:Gilen II.a Alemaniakoa koroa, Frederiko II.a Handiaren objektu pertsonalak eta George Washingtonek Friedrich Wilhelm von Steuben baroiari Hohenzollern Etxeak Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerran zehar emandako aldeko laguntzaren eskerron gutuna edo mezua.

Gaur egun gaztelua turismogune oso ezaguna da.

Iruditegia
----------

* Dorreetako bat.Dorreetako bat.
* Barnealdeko patioa.Barnealdeko patioa.
* Prusiako erregeen koroa.Prusiako erregeen koroa.
* Gazteluaren barnealdea eta San Migelen kapera.Gazteluaren barnealdea eta San Migelen kapera.
* Ataria.Ataria.
* Aireko ikuspegia.Aireko ikuspegia.

Kanpo estekak
-------------

* Hohenzollern gazteluaren webgunea **(Alemanez)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156457
* Commonscat Multimedia: Hohenzollern Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 238045279
* GND: 4072592-3

 |

* Wd Datuak: Q156457
* Commonscat Multimedia: Hohenzollern Castle
**Hohensalzburg gaztelua** (alemanez: *Festung Hohensalzburg*) Austriako Salzburgo hiriko muino batean dagoen gaztelu bat da.

1077an Gebhard von Helffenstein printze-artzapezpikuaren aginduz eraikitzen hasi eta gaur egungo itxura XV. mendean Leonhard von Keutschach printze-artzapezpikuaren agintaldian hartu zuen. Gotolekua hainbat alditan setiatua egon arren ez da inoiz hartua izan.

Gaztelu honi buruzko «salzburgotar zezen garbitzailearen» kondaira ezaguna badago, honek setio luze batetan zehar, gazteluan zegoela egunero-egunero kolore zezen berdina kolore ezberdinez margotu eta defentsa harresian zehar etsaiek ikus zezaten paseatzen qzuen, egunaren amaieran berriz ere kolorea ezabatu eta biharamunean beste kolore batez margotzeko. Honela erasotzaileak engainatu eta gazteluko defendatzaileek sekulako elikagai biltegia zutela sinistearazten zien, ondorioz setiatzaileek lur jota setioa altxatu eta alde egin zuten.

* Gaueko ikuspegia.Gaueko ikuspegia.
* Gaztelua.Gaztelua.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Printze-artzapoezpikuaren kapera.Printze-artzapoezpikuaren kapera.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Alemanez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q679292
* Commonscat Multimedia: Festung Hohensalzburg

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130393784
* GND: 4051421-3
* LCCN: n2005036509
* **Ondare historikoa**
* Austria ObjektID: 60894

 |

* Wd Datuak: Q679292
* Commonscat Multimedia: Festung Hohensalzburg
**Herofilo Kaltzedoniakoa** (antzinako grezieraz: Ἡρόφιλος; Bitinia, c. K.a. 335-K.a. 280) Alexandria eskolako mediku bat zen. Gorpuen disekzioak Errenazimenduan hasi zirela uste den arren, praktika hau Alexandriako eskolan, K.a. III. mendean, hasi zen.

Gorpuen disekzioak debekatuta zeuden hiri gehienetan, Alexandrian izan ezik.
Herofilo lehenengo anatomistatzat har daiteke. Hura izan zen lehena sistematikoki giza-gorpuen disekzioak egitean anatomia zehatzagorako oinarriak jarriz. Praktika horretan Erasistrato Zeoskoarekin aitzindaria izan zen. Aulo Kornelio Zeltso entziklopedista erromatarrak (De Medicina) eta Tertuliano Elizaren lehen teologoetako batek adierazi zutenez, berak *heriotz zigorrera kondenatutako kriminalei eta esklaboei baino ez* egin zituela disekzioak, baina espetxetik aterata erregeen baimenaz.
Burmuin-hodiei buruzko ikerketak egin zituen. Hori dela eta, burmuinaren atzeko zain-bateratzaileak *Herofiloren prentsa* deitzen da. Pultsuaren sinkronia eta bihotzaren taupadak egiaztatu zituen baita adimena ez zegoela bihotzean burmuinean baizik ere.
Herofilo entzefalo ikasi zuen gizakien disekzio eta bibisekzioen bitartez eta animalien ikerketekin. Meningeak, plexu koroideoak, laugarren bentrikulu eta burmuineko sinuen bateratzea azaldu zituen.
Anatomiazko bederatzi tratatu idatzi zituela esaten da baina guztiak galdu dira. Haren lana eta Erasistratoarena desagertu zen Julio Zesarrek Alexandria suntsitu zuenean. Honi burruz badakigu zerbait geroko egileei esker, Galenori bereziki.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Roger Dachez (2008). Tallandier, ed. *Histoire de la médecine de l'Antiquité au s. XX.* p. 635.
2. ↑  Controverses antiques autour de la dissection et de la vivisection». Revue belge de philologie et d'histoire 75 (1). 1997.
3. ↑  *L’ancienne école de médecine d’Alexandrie»*. Gynécol Obstét Fertil 30. 2001

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312500
* Commonscat Multimedia: Herophilos of Chalcedon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 349149196258874790113
* ISNI: 0000 0003 7448 1858
* BNE: XX969129
* BNF: 135164753 (data)
* GND: 118983229
* LCCN: n86019013
* NKC: nlk20000079200
* SUDOC: 050637479
* BIBSYS: 90721632
* UB: a1174114
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q312500
* Commonscat Multimedia: Herophilos of Chalcedon
Heroi eponimoen monumentuaren planoaren xehetasuna eta berreraikuntzaren marrazkia (Atenasko agora).
**Heroi eponimoen monumentua**, Atenasko agoraan dagoen, eta K.a. V. mendeko data zehaztu gabean, Klistenes legelari atenastarrak eginiko erreforma politikoen ondorioz eraikitako monumentu publiko bat da.

Heroi eponimoen monumentuari buruzko erreferentziarik antzinakoenak, Aristofanesen aurki daitezke, K.a. 420an, egungo monumentua, K.a. 330ekoa den bitartean. Eraikinak, Klistenesek eginiko erreformen garrantzia frogatzen du. K.a. IV. mendeko monumentua, Klistenesen tribu berrien hamar heroi eponimoak irudikatzen zituzten brontzezko estatuak zituen oinarru luze batetaz osatuta dago.

Aristotelesen arabera, Pitia izan zen atenastar tribu berrien hamar heroi eponimoak izendatu zituena, atenastarrek aurkitu zizkioten ehun pertsonako talde batetatik aukeratuz.

Eraikinak, erabilpen praktiko bat ere bazuen, bertan jartzen baitzen tribu ezberdinentzako informazio erabilgarria, zegokion heroi eponimo bakoitzaren azpian. Gainera, informazio orokorragoa ere iragartzen zen.

Ondoren, aro helenistiko eta erromatarrean aldaketaren batzuk egin ziren.

Ikus, gainera
-------------

* Atenasko agora

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2094507
* Commonscat Multimedia: Monument of the Eponymous Heroes

---

 |

* Wd Datuak: Q2094507
* Commonscat Multimedia: Monument of the Eponymous Heroes
**Hardeman konderria** (ingelesez: *Hardeman County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Quanah da. 2010eko zentsuaren arabera 4.139 biztanle zituen, Hardeman kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hardeman konderriak 1.804,89 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,55 ura dira. Beste 1.800,34 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,29 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.139 pertsonetatik 3.827 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 889 dira. 217 beltzak edo afroamerikarrak. 15 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 12 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 67 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109317
* Commonscat Multimedia: Hardeman County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123163892
* LCCN: n81050061
* NARA: 10040050
* **Lekuak**
* OSM: 1810957
* TGN: 2001998

 |

* Wd Datuak: Q109317
* Commonscat Multimedia: Hardeman County, Texas
**Hardeman konderria** (ingelesez: *Hardeman County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bolivar da. 2010eko zentsuaren arabera 27.253 biztanle zituen, Hardeman kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hardeman konderriak 1.736,28 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,77 ura dira. Beste 1.729,51 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,7 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 27.253 pertsonetatik 15.573 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 376 dira. 11.228 beltzak edo afroamerikarrak. 56 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 145 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 233 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Hardeman County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502437
* Commonscat Multimedia: Hardeman County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129039454
* LCCN: n83023392
* NARA: 10040058
* **Lekuak**
* OSM: 1847624
* TGN: 2001871

 |

* Wd Datuak: Q502437
* Commonscat Multimedia: Hardeman County, Tennessee
**Heroien Panteoi Nazionala** (gaztelaniaz: *Panteón Nacional de los Héroes*) edo **Heroien Panteoi Nazionala eta Andre Mariaren Jasokundearen Otoiztegia** (gaztelaniaz: *Panteón Nacional de los Héroes y Oratorio de la Virgen Nuestra Señora Santa María de la Asunción*) Paraguaiko Asuncion hiriko erdigunean dagoen monumentua da, Palma eta Txile kaleen artean kokatua. Arte, kultura eta ondare-balio handiko altxor arkitektonikoa da.

Historia
--------

1863ko urrian Francisco Solano López orduko Paraguaiko Errepublikako presidenteak Andre Mariaren Jasokundearen otoizlekua eraikitzea agindu zuen. Alejandro Ravizza italiar arkitektoak diseinatu zuen Giacomo Colombino eraikitzailearekin elkarlanean. Aliantza Hirukoitzaren Gerraren ondorioz, eraikina amaitu gabe geratu zen eta aldamioen gainean egon zen 70 urte baino gehiagoz. 1936an Chacoko gerra amaitu eta gutxira eraikitze-lanak bukatu zituzten eta urte bereko urriaren 12an zabaldu zuten presidentearen dekretuz Heroien Panteoi Nazionala bihurtzeko.

Elizako hierarkiaren eta Andre Mariarenganako jaieradunen presioak Andre Mariaren Jasokundearen otoizlekua berreskuratzera behartu zuen Félix Paiva 1937an, baina aldi berean Heroien Panteoi Nazionala izaten jarraitu zuen.

Balio historiko eta kulturala
-----------------------------

Heroien Panteoi Nazionala Parisko Panteoiaren erreplika bat da.

Panteoia Paraguaiko aberriaren mausoleoa da. Bertan herrialdeko historiako hainbat heroien gorpuzkiak daude ehortzita, adibidez: Carlos Antonio López (lehen presidente konstituzionala), Francisco Solano López marexala, José Félix Estigarribia marexala (Boliviaren aurkako Chacoko gerrako heroia eta garailea) eta bere emaztea. Horrez gain, Acosta Ñuko Haur Martirien eta Soldadu Ezezagunen gorpuzkiak ere han lurperatuta daude.

Heroien Eguna
-------------

Urtero martxoaren 1ean Heroien Egun Nazionala (gaztelaniaz: *Día Nacional de los Héroes*) ospatzen du Paraguaik Francisco Solano López marexalaren omenez, egun horretan, 1870ean, Aliantza Hirukoitzaren Gerran eraila.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Desde hace 90 años Paraguay conmemora el Día de los Héroes» *La Nación* 2020-03-01 (Noiz kontsultatua: 2022-12-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3500546
* Commonscat Multimedia: Panteón Nacional de los Héroes

---

 |

* Wd Datuak: Q3500546
* Commonscat Multimedia: Panteón Nacional de los Héroes
Mural groteskoa Villa Foscarin, Venezian.
**Groteskoa** (italieratik, *grottesco*, "leizeetakoa"), arkitekturan eta dekorazioan, animalien, gizonen edo landareen irudiez egindako horma-irudi edo eskultura bitxiak dira. Izaki bizien irudiez gainera, sinboloak azaltzen dira lan grotesko batzuetan apaingarri.

Erromako haitzuloetan aurkitutako irudiei esan zitzaien hasieran grotesko, baina Rafael estilo hori berriro erabiltzen hasi zen Pizkundean. XVI. mendean indar handia izan zuen arte groteskoak Italian eta beste lurralde askotan. XIX. mendea arte erabili izan zen estilo hau, freskoetan batez ere.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q218248
* Commonscat Multimedia: Grottoesque (Renaissance decoration)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12001195g (data)
* GND: 4158316-4
* LCCN: sh85057441
* NDL: 00562651
* NKC: ph303245
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q218248
* Commonscat Multimedia: Grottoesque (Renaissance decoration)
**Rosso Fiorentino**, jatorrizko izena: **Giovanni Battista di Jacopo** (Florentzia, 1494ko martxoaren 8a - Paris, 1540ko azaroaren 14a), italiar margolari manierista izan zen.

Bizitza
-------

Florentzian egin zituen pintura ikasketak. Bere gorabehera handiko izaera erakutsi zuen lehen koadroetan, *Ama Birjina lau santuekin*, *Jesus hila gurutzetik jaisten*, toskanar manierismoaren aitzindari bihurtuko zuena. Andrea del Sartorekin ikasi zuen, eta harekin eta Pontormorekin batera lan egin zuen Annunziatako freskoetan (1517). Haiek bezalaxe, Rosso ere Dureroren irudietan oinarritu zen. Rossoren ikuspegi manieristak dinamismo bereziko bortizkeria goresten du, eta gainaldeak era geometrikoan lantzen ditu. Kubismoaren abstrakzioara eta esmaltearen koloreetara hurbiltzen da zenbaitetan. Rossoren manierismoa ondoen agertzen duen lana *Moises Jetroren alabak defendatzen* (*Mosè difende le figlie di Jetro*, 1523-1527, Uffizi Galeria, Florentzia) da, Erroman izan zen garaian pintatu zuena. Michelangeloren eragina agerian du, bestalde.

*Moises Jetroren alabak defendatzen*, 1523-1527
Erroman eta Arezzon lan egin ondoren (*Gurutzea aldapan gora*), 1530ean Frantziara joan zen Frantzisko I.ak hots eginda, eta Fontainebleauko gazteluko dekorazio-lanen zuzendari izan zen. Sasoi hartan pintatu zuen *Pietatea* obra (1535, Louvre, Paris) da artistaren maisulanik aipagarrienetakoa. Fontainebleauko eskolako aitzindaria izan zen. Garai horretakoa da, adibidez, *Santa Ana* gehiegizko espresionismo geometrikoa duena, karikaturaren hurbilekoa.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Giovanni Battista Rosso Fiorentino*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312617
* Commonscat Multimedia: Rosso Fiorentino

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 107532392
* ISNI: 0000 0001 2096 7962
* BNE: XX1098813
* BNF: 119729666 (data)
* GND: 118814206
* LCCN: n85221402
* NDL: 00515887
* NKC: jn20011211012
* NLA: 35169597
* SNAC: w6sz3wrc
* SUDOC: 027754774
* ULAN: 500014451
* ICCU: RAVV025651
* Open Library: OL472429A
* KulturNav: id
* RKD: 68406
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05158/eu\_r\_0952/r0952
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q312617
* Commonscat Multimedia: Rosso Fiorentino
**Hagoromo** (japonieraz: 羽衣, *lumen mantua*) Japoniako Noh antzerki estiloko antzezlan bat da, gehien antzeztu den lanetako bat. Beltxarga-dontzeila motibo tradizionalaren adibide da.

Iturriak eta historia
---------------------

Ezagutzen den bertsiorik zaharrena VIII. mendekoa da. Hala ere, badirudi bi kondaira batzen dituela, bat Suruga-mai dantzaren jatorria aipatzen duena eta, bestea, Udo hondartzara aingeru bat jaitsi zenekoa. Istorio paralelo bat aurki daiteke V. mendeko *Sou-shen chi* laneko 14. bolumenean. Nōin poetaren XI. mendeko lan batean ere aipatzen da. 

Egiletza ezezaguna duen lana da. Antzezpen baten lehen aipamena 1524koa da.

Argudioa
--------

Arrantzale bat gauez ibiltzen da bere kideekin, adar batetik zintzilik dagoen Hagoromo bat, aireko espiritu edo dantzari zerutiarra den *tennin* baten mantala magikoa, aurkitzen duenean. Tenninak harrapatzen ikusten du eta itzultzeko eskatzen dio, bera gabe ezin baita Zerura itzuli. Arrantzaleak eztabaidatzen dio eta, azkenean, dantza bat edo dantzaren zati bat erakusten badio, itzuliko diola agintzen dio. Bere eskaintza onartzen du. Koruak azaltzen duenez, dantzak ilargiaren eguneroko aldaketak sinbolizatzen ditu. "Hiru, bost eta hamabost" buruzko hitzak ilargiaren aldaketetako gau kopuruari buruzkoak dira. Amaieran, tennina desagertu egiten da, lainoan astiro ezkutatutako mendi bat bezala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Kinoshita, June.  (1998). *Gateway to Japan.*  (3rd ed. argitaraldia) Kodansha International ISBN 4-7700-2018-X. PMC 39081286. (Noiz kontsultatua: 2023-03-31).
2. ↑   Tyler, Royall.  (1992). *Japanese nō dramas.*  Penguin Books ISBN 0-14-044539-0. PMC 29847742. (Noiz kontsultatua: 2023-03-31).
3. ↑   Blacker, Carmen.  (2000). *Collected writings of Carmen Blacker..*  Edition Synapse ISBN 4-931444-28-8. PMC 44065630. (Noiz kontsultatua: 2023-03-31).
4. ↑   **(Ingelesez)** Fenollosa, Ernest; Pound, Ezra.  (1916). *"Noh", Or, Accomplishment: A Study of the Classical Stage of Japan.*  Macmillan ISBN 978-1-4556-0969-7. (Noiz kontsultatua: 2023-03-31).
5. ↑   Iwao, Seiichi; Sakamato, Tarō; Hōgetsu, Keigo; Yoshikawa, Itsuji; Akiyama, Terukazu; Iyanaga, Teizō; Iyanaga, Shôkichi; Matsubara, Hideichi *et al*..  (1981). «18. Hagoromo densetsu» *Dictionnaire historique du Japon* 7 (1): 9–10. (Noiz kontsultatua: 2023-03-31).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3125720
* Commonscat Multimedia: Hagoromo (play)

---

 |

* Wd Datuak: Q3125720
* Commonscat Multimedia: Hagoromo (play)
**Giovanni Capurro** (1859ko otsailaren 5a - 1920ko urtarrilaren 18a) italiar poeta izan zen, oso ezaguna Eduardi Di Capuarekin batera *'O sole mio* abestia konposatzeagatik.

Capurro Napolin jasio zen. Duria egin zuen antzerki-idazle eta olerkari gisa. Batzuen ustez XIX. mendeko italiar idaztelerik onenetariko bat izan zen.

1898an Giovanni Capurrok *'O Sole mio* idatzi zuen eta Eduardi Di Capuari eskatu zion letra horrentzako musika sortzea. Abestia 1898an aurkeztu zen Piedogrottan, eta bigarren saria eskuratu zuen *Napule Bello!* izeneko abestiaren ondotik. Baina bere abestia laster izan zen ezagunagoa eta dirua lortu zuen bere eskubideengatik.

Capurrok, hala ere, estutasun ekonomikoan bizi izan zen bere bizitza osoan zehar. Hogeita hamar urtez Erromako egunkari batentzat lan egin zuen, drama kritikari eta, beranduago, administrazioko langile gisa. 1920an hil zen, batzuen ustez Napolik, beste iturri batzuen arabera Mexiko Hirian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q982387
* Commonscat Multimedia: Giovanni Capurro

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37162863
* ISNI: 0000 0001 1621 8619
* BNA: 000022890
* BNE: XX1012453
* BNF: 14586285f (data)
* GND: 132594439
* LCCN: nr00025274
* NKC: xx0151355
* SUDOC: 075541483
* BIBSYS: 4038724
* ICCU: SBLV317280
* Open Library: OL5771159A

 |

* Wd Datuak: Q982387
* Commonscat Multimedia: Giovanni Capurro
**Hepatozitoa**, gibeleko zelula da, gorputzeko organo honetako parenkima eratzen duena.

* Gibel lobulotxoak: Lobulotxoaren erdian dagoen erdialdeko zain baten inguruan erradio eran antolatutako hepatozito lamina fenestratuek eratutako azpiunitate ez erregularki hexagonalak dira.

Hepatozitoek sortutako behazuna, hepatozitoen laminen barneko kanaltxo sare batean iraultzen da eta modu zentripetoan jariatzen da lobulotxora, porta guneetako behazun hodietarantz. Hepatozitoak, gibeleko zelula guztien %80a dira. Zelula poliedrikoak dira, 1 edo 2 erdigune esferiko poliploiderekin eta nukleolo irtenarekin. Zitoplasma azidofiloa dute, gorputz basofiloekin, eta organoloetan aberatsak dira. Gainera, euren zitoplasman, glukogeno eta koipe eranskinak dituzte. Hepatozitoen mintz plasmatikoak, domeinu sinusoidal bat du mikrobiloekin, Disseren gunera begira dagoena, eta alboko domeinu bat ere bai, ondoko hepatozitoari begira dagoena. Bata bestearen ondoan dauden bi hepatozitoren mintz plasmatikoek, behazuna jariatuko den. Hepatozitoan organolo ugariren presentzia, bere funtzio ugariekin lotua dago, proteinen sintesi eta metaketa (albumina, fibrinogenoa eta plasmako lipoproteinak), karbono hidratoen metabolismoa, behazun eraketa, botika eta toxikoen katabolismoa eta lipido, purina eta glukoneogenesiaren metabolismoa kasu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q827450
* Commonscat Multimedia: Hepatocytes

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 120470886 (data)
* GND: 4120659-9
* LCCN: sh85077772
* NKC: ph333393
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D022781
* FMA: 14515

 |

* Wd Datuak: Q827450
* Commonscat Multimedia: Hepatocytes
|  |
| --- |
| **Haghpat eta Sanahin monasterioak**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
|  |
| **Mota** | Kulturala |
| **Irizpideak** | ii, iv |
| **Erreferentzia** | 777 |
| **Kokalekua** | Lori  Armenia |
| **Eskualdea2** | Europa eta Ipar Amerika |
| **Koordenatuak** | 41°05′37″N 44°42′43″E﻿ / ﻿41.093716°N 44.712073°E﻿ / 41.093716; 44.712073 |
| **Izen ematea** | 1996 (XX. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Haghpat monasterioa** (armenieraz: Հաղպատ) edo **Haghpatavank** (armenieraz: Հաղպատավանք) X. mendean fundatutako armeniar monasterio bat da, Lori probintzian kokatua.

1996ko ekainean, Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen, "**Haghpat eta Sanahin monasterioak**" izenarekin.

Ezaugarriak
-----------

Khosrovanux erreginak,
Axot III.a erregearen emazteak, eraikiarazi zuen 976 inguruan. Haranaren beste aldean dagoen Sanahin monasterioa garai bertsuan eraiki zen.

Multzoko eliza magusia Surb Nishan katedrala da, segur aski 976an eraikitzen hasia eta 991an Smbat erregeak amaitua. X. mendeko armeniar arkitekturaren adibide topikoa da, erdiko kupula alboko hormetako lau zutabe handitan bermatzen da. Absideko freskoan *Pantokrator* ageri da. Bizpairu zaharberritze minimoz gain, elizak jatorrizko itxura gorde du.

Beste hainbat eraikin ere badira bertan. Kupuladun eliza txiki bat dago, Surb Grigor (San Gregorio) izenekoa, 1005an eraikia. Jatorrizko elizari bi albo-kapera gehitu zitzaizkion: handiena XIII. mende hasierakoa eta txikiena, "Hamazasp etxea", 1257an eraikia. 1245an hiru solairuko ezkila-dorre independente bat eraiki zen. XIII. mendeko beste eraikin batzuk dira Surb Astvatsatsin kapera, *scriptorium*a eta mugetatik kanpo dagoen jantoki handi bat.

Khatxkar bikain batzuk ere badaude XI-XIII. mendetakoak, monasterioaren mugen barruan zutik. Ezagunena "*Amenaprkitx*" ("Salbatore") da, zutik egon dena 1273tik.

* Haghpat monasterioko ezkila-dorrea.Haghpat monasterioko ezkila-dorrea.
* Eraikin multzoaEraikin multzoa
* SabaiaSabaia
* Barnealdea, khatxkar batzuk ikusgaiBarnealdea, khatxkar batzuk ikusgai
* Elizaren barnealdeaElizaren barnealdea

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Monastères de Haghbat et de Sanahin.*  UNESCO.
2. ↑  Haghbat, p534-535, in "Armenian Art", Donabedian, Patrick; Thierry, Jean-Michel. New York: 1989, Harry N. Abrams, Inc. ISBN 978-0810906259.
3. ↑  Armenica.org, "The Architectural Complex of Haghpat Monastery"
4. 1 2  Surb Nxan, Sourb Astvatsatsin, Surb Grigor

Ikus, gainera
-------------

* Armeniar monasterioen multzoa Iranen
* Ejmiatsingo katedrala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2423898
* Commonscat Multimedia: Haghpat

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 309915878
* SUDOC: 179379291
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 777-001

 |

* Wd Datuak: Q2423898
* Commonscat Multimedia: Haghpat


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Armenia | Gizateriaren Ondarea Armenian | Armenia |
| Haghpat eta Sanahin monasterioak  • 
Geghard monasterioa eta Goiko Azat harana  • 
Ejmiatsingo elizak eta katedrala, eta
Zvartnots aztarnategia |
**Henry A. Giroux** (Providence, Rhode Island, 1943ko irailaren 18a) AEBko intelektual eta humanista da. Pedagogia kritikoa delakoaren teoriko nagusienetako bat, Paulo Freirerekin batera. Eskola sistemak, pedagogia sistemak eta gizarte hainbat konturen gainean entsegu asko idatzi ditu. Pedagogia kontuetan egile aipatuenetako bat izan da azken hamarkadetan.

Bere obretan Marx, Paulo Freire eta Zygmunt Bauman bezalako egileen ekarpenak batzen saiatu izan da. Demokrazia erradikala delakoaren aldekoa agertu izan da eta oso kritiko neoliberalismo, militarismo, inperialismo, erlijio fundamentalismoarekin.

60 liburu, 200 liburu-atal eta 400 artikulu baino gehiagoetan egile bakar edo egile nagusi bezala agertu izan da. Kultura kontu orokorrei buruz baina batez ere pedagogia kontuei buruz aritu izan da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  (htm) *Henry A. Giroux: Publications.*  (Noiz kontsultatua: 2018-04-03).

Ikus, baita
-----------

* Pedagogia kritikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q705200
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37023688
* ISNI: 0000 0001 0888 3504
* BNF: 125080038 (data)
* GND: 121290298
* LCCN: n81019061
* NKC: vse2006360735
* Tabakalera ID: 81435
* CiNii: DA00764300
* SUDOC: 034312137

 |

* Wd Datuak: Q705200
**Hexaedroa** sei aurpegi dituen poliedroa da.

Hexaedroaren aurpegiak berdinak badira, hau da, karratuak badira, hexaedro mota honi hexaedro erregular edo kubo bezala ezagutzen zaio, eta solido platoniko bat izango da.

Bi kasu bereizi ditzakegu aurpegien tamainaren arabera:

* 1. Kasua: 4 aurpegi eta 2 aurpegi tamaina berdinarekin.
* 2. Kasua: 6 aurpegiak tamaina berdinarekin. Kasu honetan, hexaedroa kubo bat da

Hexaedroaren Bolumena
---------------------

Izan bedi:

a=oinarria
b= luzeera
h= altuera

{\displaystyle B=a\cdot b\cdot h}

Hexaedroaren Azalera
--------------------

Hexaedro bat, sei laukizuzenetan zatitu daiteke.

Izan bedi:

a= luzera
b= zabalera

Laukizuzenaren azalera {\displaystyle A\_{i}=a\cdot b}

Orduan, hexaedroaren azalera: {\displaystyle \sum \_{i=1}^{6}A\_{i}=A\_{1}+A\_{2}+A\_{3}+A\_{4}+A\_{5}+A\_{6}}

Ikus, gainera
-------------

* Paralelepipedo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q668113
* Commonscat Multimedia: Hexahedra

---

 |

* Wd Datuak: Q668113
* Commonscat Multimedia: Hexahedra
**High Road to China** (euskaraz *Txinarako Bide Nagusia*) 1983ko Brian G. Hutton estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako abentura filma bat da. Jon Cleary australiar idazlearen izenburu berdineko *High Road to China* eleberrian oinarritua dago. Tom Selleck, Bess Armstrong, Jack Weston, Wilford Brimley, Robert Morley eta Brian Blessed aktoreek antzeztu zuten.

Filma urte hartan ere estreinatu eta Harrison Ford aktoreak antzeztuako *Raiders of the Lost Ark* (*Arka Galduaren Bila*) abenturazko filmarekin batera lehiatu zen, gerora Indiana Jones film saila ospetsuaren lehenbiziko filma izango zena. Esamesen arabera, filma honetako protagonistaren papera Tom Selleck aktoreari *Magnum, P.I* telesailan antzezten jarraitu eta *Raiders of the Lost Ark* filmari ukatze aldera 'eman' omen zitzaion. Bestalde, film hau bera filmatzeko saiakera ere egon zen, hartan Roger Moore eta Jacqueline Bisset aktoreek antzeztuko zuten, baina azkenean bertan behera laga zen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

1920ko hamarkada, Istanbul. Eve Tozer (Bess Armstrong) hirian luxuzko bizimodua daraman goi mailako den neska gaztea da, gainera familiaren dirutza jarautsi du. Baina diruaz jabetzeko ofizialki desagertutzat eman deno bere aita (Wilford Brimley) topatu beharko du, bestelakoan aitaren kidea zen Bentik (Robert Morley) izeneko gizona dirutzaren jabe egingo baita. Evek bere aita topatu ahal izateko Patrick O'Malley (Tom Selleck) izeneko hegazkin pilotua kontratatuko du. O'Malley lanari ekiteko gogo biziz dago: hirira berehala joan beharrean baitago. Ere berean, Eve bera ere eskarmentudun pilotua izaki, Patricken bidailagun izatea erabakiko du, ondorioz Londres eta Txina arteko bidai luze osoan izango dituzten etengabeko eztabaideetako lehenbizikoa jazoko da.

Bidaia bi biplanotan burutuko dute (*Dorothy* eta *Lillian*), Txinan Bradley Tozer xelebrea topatu asmoz, azken berrien arabera bertako herri txikiko biztanleei jauntxo baten aurkako borrokan laguntzen ari baitzen. O'Malley eta Evek hura topatu eta borroka irabazten lagunduko diete, baina amaieran Everen aita Londresera itzultzeari uko egingo dio.

Aktoreak
--------

* Tom Selleck: Patrick O'Malley
* Bess Armstrong: Eve 'Evie' Tozer
* Jack Weston: Struts
* Wilford Brimley: Bradley Tozer
* Robert Morley: Bentik
* Brian Blessed: Suleman Khan

Kanpo estekak
-------------

* *High Road to China* filmaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**
* *High Road to China* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1478341

 |

* Wd Datuak: Q1478341