recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Salburuko parkea** Gasteizko ekialdean dagoen hezegune bat da. Parke hau Gasteizko Eraztun Berdearen harribitxia da, bai bere balio ekologikoagatik bai denboran zehar izan duen bilakaeragatik. Parkea osatzeko lehen lanak 1994. urtean egin ziren, eta oraindik ere garatze prozesuan dago. 2007an parkeak 216 hektarea zituen, Salburuko auzoaren eta Arkautiko Ertzaintzaren akademiaren artean.

Salburuko parkeko hezegune-sistema lau urmael nagusik osatzen dute egun. Gasteiztik hurbilen dagoena Betoñuko urmaela da; ekialderago Arkautiko urmaela dago; bi hauen artean, iparraldean, Larregana deiturikoa dago, eta Betoñukoaren alboan Durantzarra izenekoa.

Historia
--------

Salburuko parkea Arabako Lautadaren azpian dagoen akuifero kuaternarioak gainezka egiten duen tokietako bat da. XIX. mendean hezegunea lehortzeko lanak egin ziren, lurrak nekazaritzarako aprobetxatu ahal izateko. "Aintzirako kanala" izeneko ubidea eraiki ondoren, sistema osoa drainatzea lortu zen, Betoñu aldean urpean geratu zen zati txiki bat salbu.

1994an Gasteizko Udalak, Ingurugiro Gaietarako Ikastegiaren eskutik, hezegunea leheneratzea erabaki zuen. Lehenengo Betoñuko urmaela berreskuratu zen, aintzirako kanala itxiz. Geroago Arkautikoa birsortu zen, eta gero gainerako urmaelak. Lanak oraindik egiten ari dira.

Ekosistemak
-----------

Hezeguneetako ekosistema urtarrez osaturik egoteaz gain, Salburuak antzina Arabako Lautada estaltzen zuen hariztiaren hondarretako bat dauka. Bestalde, parkearen hegoaldean Gasteizen ospetsuak ziren Salburuko zelaien zati bat ere geratzen da. Ekosistema honen zatirik handiena desagertu egin zen Salburuko auzo berria eraikitzean, 2005. urtean.

Ekipamenduak
------------

Salburuak informazio-puntu bat dauka bisitariak hartu eta parkearen inguruko argibideak emateko. Puntu honetatik Arkautiko urmaelean kokaturik dagoen kamera telegidatu bat maneiatu daiteke parkeko landaredia eta fauna behatzeko. Bestalde, hegaztiak ikusteko bi behatoki daude parkeko leku estrategikoetan.
2008an Salburuko hezeguneen interpretazio-zentroa izango denaren lanak amaitu ziren. Zentro hau, Ataria deitzen dena, 2008an zehar jarriko da abian, eta bertan ingurumen-hezkuntzari, ikerketari eta sentsibilizazioari loturako jarduerak eskainiko dira.

Sariak
------

Salburuak nazioarteko bi aitorpen jaso ditu:

* Hezeguneen inguruko Ramsar hitzarmeneko zerrendan dago
* Garrantzi Komunitarioko Leku izendatu dute

Iruditegia
----------

* AtariaAtaria
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gasteiz** |

* Salburuari buruzko informazioa Gasteizko Eraztun Berdearen webgunean
* **(Ingelesez)** Ramsar hitzarmenaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q559985
* Commonscat Multimedia: Salburua wetlands

---

* **Lekuak**
* OSM: 9262686
* Natura 2000: ES2110014

 |

* Wd Datuak: Q559985
* Commonscat Multimedia: Salburua wetlands
**Ribbon** terminoa (zinta ingelesez) informatikan erabiltzaile interfaze mota bat izendatzen du, bere ezaugarri nagusia da pantailaren goiko aldean menu nagusiaren azpian tresna-barra, tresna-kutxa, menu eta fitxen nahasketa baten bidez aplikazioaren funtzio nagusiak azaltzea ikono moduan edo izena dela medio. Bere helburua aplikazioaren usabilitatea edo erabiltzeko erreztasuna handitzea funtzio eta tresna nagusiak agerian ipinita menu eta azpimenu hierarkikoen arteko nabigazioa ekidinez.

Interfaze mota hau besteak beste enpresa hauek erabili dute: Microsoft (Office 2007 eta 2010, Windows 7ko Paint eta WordPad, Windows Live Movie Maker), Autodesk (AutoCAD 2009), Mindjet (Mindmanager 7, Snagit, Nitro PDF) eta ConeXware (PowerArchiver 11).

* Bluefish Web Development Studio 1.0.7 Ubuntu 8.04 Hardy Heron-en.Bluefish Web Development Studio 1.0.7 Ubuntu 8.04 Hardy Heron-en.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Ribbonaren historia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1070358

 |

* Wd Datuak: Q1070358
**Ropivaara mendixka** (iparraldeko Samieraz: *Roahppi*), Finlandiako Enontekiö udalerrian dagoen 945 metroko mendixka da. Ropinsalmi herrixkaren ondoan dago Käsivarsi Eremu Basatian, Lappi lurralde osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezkeen eremu basatian hain zuzen; aliotak, antzarak, elur-hontzak, kaskabeltz handiak, marikoi buztanluzeak eta txontak dira esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago; hala nola, azeri artikoak, elur-orein basatiak, eper zuriak, erbinude zuriak, ipar-katamotz beldurtiak, jatunak, leming bizkorrak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak .

Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| * Enontekiö
* Käsivarsi EB
 | * Raittijärvi herrixka
* Ropinsalmi herrixka
 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Käsivarren erämaa-alue

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8095641

 |

* Wd Datuak: Q8095641


| Enontekiöko mendixka garrantzitsuenak |
| --- |
| Ailakkavaara • **Halti** • Ounas • Peeravaara • Pyhäkero • **Ridnitšohkka** • Ropivaara • **Saana** • Saivaara • Termisvaara |
***Rookie*** ingelesetik ekarritako terminoa da (ingelesez (ˈrʊkɪ) (ˈrʊk i) ahoskatzen da), munduko hizkuntza askok, bere horretan, mailegatutako hitza. Kirolean, profesional gisa lehen urtean dagoen hasi berriari eta esperientzia profesional gutxi edo batere ez duen pertsonari goitizen adeitsu batekin aipatzeko mailegatutako hitza.

Euskaraz "hasiberria", "hasi berria" esan genezake, baina hitza nazioartekoa izanik, euskaraz ere erabiltzen da, Berria egunkariaren estilo liburuan letra etzanaz agertzen da. Ameriketako Estatu Batuetatik datozen kiroletan asko erabiltzen den hitza da, eta bertan ohikoa da *rookie*ak prestatzeko ikastaroak izatea, *rookie*entzako sari bereziak egotea, *rookie*en arteko lehiak antolatzea, etab.

AEBko liga handietako kiroletan egunero erabiltzen den terminoa da (ikus NFL, NBA, MLB, NHL), eta anglizismoa bera, *rookie*, nazioarteko hitza bihurtu da. Esperientzia profesionalik gabeko jokalaria definitzeko gehien erabiltzen den hitza da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «rookie» *The Free Dictionary* (Noiz kontsultatua: 2020-01-03).
2. ↑    Urbistondo, A.. «Haizea da amets» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-01-02).
3. ↑    «MVP - BM Supermerkatuak» *www.realsociedad.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-01-02).
4. ↑   «Goierri Irrati Telebista. Bilatuː *rookie*» *www.gitb.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-01-03).
5. ↑   «Berria Estilo Liburua» *www.berria.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-01-02).

Ikus, gainera
-------------

* Zerrenda:Rookie Sariaren irabazleak (NBA)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1373320
* Commonscat Multimedia: Rookies

---

 |

* Wd Datuak: Q1373320
* Commonscat Multimedia: Rookies
**Salbuespenak erregela berresten du** esamoldeak salbuespen bat izatetik erregela orokor baten existentzia erator daitekeela baieztatzeko erabil daitekeela adierazten du. Adierazkera arruntean maiz erabiltzen da, askotan era okerrean ordea; hain zuzen, salbuespena izateak salbuespenaren kasuari buruz erregela edo lege orokor bat dagoela baieztatzeko erabiltzen da, logikaz guztiz ukatu behar dena, salbuespen edo kasu berezi baten existentziak erregela edo lege orokorrik ez dagoela baitakar. Adibide zuzen moduan, "asteburu eta jaiegunetan aparkatzea debekatuta" esaten bada (salbuespena), "astean zehar aparkatzea baimenduta" dagoela (erregela) esan nahi du. Adibide oker moduan, berriz, "Ana beti berandu heltzen da" (erregela) esaten bada eta egun batean Ana garaiz heltzen bada (salbuespena), erregela justifikatzeko *salbuespenak erregela berresten du* esan ohi da, "Ana beti berandu heltzen da" legeak oraindik betetzen ari dela justifikatzeko; ondorio zuzen moduan, "Ana ez da beti berandu heltzen" esan beharko litzateke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q590904

 |

* Wd Datuak: Q590904
Vladimir Putin eta Jiang Zemin akordioa sinatzen.
**2001eko Adiskidetasunezko Txinatar-Errusiar Ituna** edo bere izen osoz **Txinako Herri Errepublika eta Errusiar Federazioaren arteko Aldameneko On eta Lagunarteko Kooperazio Ituna** (errusieraz: Договор о Добрососедстве Дружбе и Сотрудничестве Между Российской Федерацией и Китайской Народной Республикой, txinera traidizionalez: 中俄睦鄰友好合作條約, txinera sinplifikatuz: 中俄睦邻友好合作条约) Errusiak eta Txinako 2001eko uztailaren 16an sinatutako ituna izan zen. Bertan Vladimir Putin eta Jiang Zeminek 20 urteko itzun estrategikoa proposatzen zuten, bi potentziak indartzeko asmoz.

 Txina
------

* Txinaren aldetik, Askapenerako Herri Armada (Txinako gudarostea) indartu eta gaurkotzeko asmoa dago. Horretarako Errusiar militarren laguntza eta teknologia eskatzen du Itunak.
* Petrolio eta bestelako erregaien hornidura ziurtatu nahi du eta horretarako Trans-Siberiar petrolio hodiaren eraikuntza proposatzen da.
* Aldi berean Errusiari Taiwanen aurka laguntzeko eskatzen dio.

 Errusia
--------

Errusiak kapital iturriak bilatu nahi ditu akordioarekin, Sobietar Batasunaren erorrerarekin sorturiko espekulazioari aurre egiteko. Txinako kapitalak indar berezia hartzen du:

* Errusiar langile kualifikatuei lanpostu kualifikatuak emanez.
* Teknologia militarraren salmenta baimenduz.
* Petrolio eta gas natural erreserbak salduz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2152104

 |

* Wd Datuak: Q2152104
Rivendelen barne ikuspegi bat.
**Rivendel**, Tolkienen legendariumean agertzen den fikziozko toki bat da. Hobbita eta Eraztunen Jauna lanetan agertzen da. Elfoak bizi diren hiri-babesleku bat da, Elrond Peredhil edo Elfo erdiak zuzendua.

Eguzkiaren Bigarren Aroko 1697. urtean, Sauron eta Elfoen Gerraren ondoren, Elrondek Eregionetik ihes egin zuen, geratzen ziren Gwaith-i-Mirdainekin. Eriadorreko elfo errementarien ia erresuma guztia suntsitua zen bitartean, bizirautea lortu zuten Elfo Garaiek, Rivendeleko babeslekua eraiki zuten (elfoeraz **Imladris**, haran estua), Eriadorreko ekialdereneko zatian zegoen haran malkartsu eta isolatu batean, Mendi Lainotsuen oinean, Mitheithel eta Bruinen ibaien arteko lur angeluan.

Hemen ezkutatzen zen Elronden Etxe Handia. Itsasoaren ekialdeko azken etxe abegikortzat hartua, jakinduria eta ezagutza handien etxea zen, eta Elfo eta borondate oneko gizakientzako babesleku bat. Hemen, Dunedainak, euren haurtzaroan eta zahartzaroan hartuak ziren, herri nomada bihurtu zirenean. Bilbo Zorrozabalek hemen hartu zuen babesa bere azken urteetan, eta Aragorn bertan hasi zen bere gaztaroan. Eraztunaren Gerran, Eraztunaren Elkartea Elronden etxean hartua izan zen, eta bertan hartu ziren Sauronekin amaituko zuten erabakiak.

Harana eta etxea, sorginkeria elfikoz babestuak zeuden (Elrondek gordetzen zuen Vilya eraztunaren boterearen ekintza baino ez zena), ibaiak altxarazi eta inbaditzaileak kanporatzea eragiten zutenak, euren botererik garrantzitsuena, sendapena eta kontserbazioa zen arren. Horregatik, bat, neke fisiko eta izpiritualetaz sendatzeko santutegi bat zen. Esaten zenez, bere gainean, izarrak dizdiratsuagoak ziren. Rivendelek, Eguzkiaren Bigarren eta Hirugarren Aroko gerra guztiei eutsi zien. Eraztunaren Gerraren ondoren, Elrondek Rivendel utzi zuen, Amanerantz joateko, baina bere seme Elrohir eta Elladan, bertan geratu ziren beste elfo askorekin batera (Zeleborn ere hara erretiratu zen, Galadriel joan ondoren, Eguzkiaren Laugarren Aroan, azken itsasontzi elfikoa abiatu zelarik Portu Grisetatik.

| * i
* e
* a
Ardako erresumak (J. R. R. Tolkienen legendariumen Bigarren Aroan) |
| --- |
| Gizakienak | Arnor  •  Gondor  •  Lond Daer  •  Numenor  •  Umbar |
| Elfoenak | Dorwinion  •  Edhellond  •  Eregion  •  Lindon  •  Lorinand  •  Baso berdea  •  Rivendel |
| Nanoenak | Belegost  •  Khazad-dûm |
| Entenak | Fangorn |
| Etsaiarenak | Cirith Ungol  •  Mordor |
**Laharra** edo **sasia** (*Rubus ulmifolius*) arrosaren familiako eta *Rubus* generoko zuhaixka arantzatsua da, masustak ematen dituena. Hau da Euskal Herrian dagoen masusta-lahar ohikoena, *Rubus fruticosus* laharrarekin batera. *Ulmifolius* izenak *zumar-hosto* esan nahi du, dituen hostoen itxuragatik.

Taxonomia
---------

*Rubus* generoaren taxonomia sailkapena oso zaila da eta arazoak eman ditu historian zehar, hibridazio eta apomixi arrazoiengatik. Horrela, laharrek batzuetan ehunka edo milaka espezie dituzte, asko sinonimoak izan daitezkeenak. Beste batzuetan espezie-konplexutzat jo izan dira, horien artean *Rubus fruticosus* edo/eta *Rubus ulmifolius* bera[erreferentzia behar].

Ezaugarriak
-----------

Ikus *Rubus fruticosus*.

### Barietateak

* *Rubus ulmifolius* var. *inermis*
* *Rubus ulmifolius* var. *ulmifolius*

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q59843
* Commonscat Multimedia: Rubus ulmifolius
* Wikispecies Espezieak: Rubus ulmifolius

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 152902
* BioLib: 39725
* Dyntaxa: 265457
* EOL: 625649
* GBIF: 2996929
* GRIN:
* IPNI: 740982-1
* ITIS: 504890
* NCBI: 75099
* PlantList: rjp-12
* W3TROPICOS: 27801399
* USDA Plants: RUUL

 |

* Wd Datuak: Q59843
* Commonscat Multimedia: Rubus ulmifolius
* Wikispecies Espezieak: Rubus ulmifolius
**2deo** euskarazko ikus-entzunezkoen laborategia da, Tabakaleran (Donostia, Gipuzkoa) kokatua. Gipuzkoako Foru Aldundiak sortu zuen, Etorkizuna Eraikiz ekimenaren barnean, ikus-entzunezko sektorearekin partekatutako hausnarketa eta gero sortu zen, bere helburua euskal ikus-entzunezkoen produkzioa eta kontsumoa areagotzea izanik.

Horrela, sorkuntza testuinguru berriak bultzatu, produkzio eredu eta formatu berrietan esperimentatu eta difusio kanak biderkatuko dira bertan. Hori guztia, gainera, lankidetzan bai herritarrekin eta baita sektoreko eragileekin ere. Modu honetara, euskarazko ikus-entzunezko sistema asko aberasteaz gain, euskal produktuen irismena ere handituko da.

Hori guztia bost ekintzaren bidez garatuko da:

* Ikus-entzunezko sektorearen aukerak identifikatzea. Nazioarteko komunitatean ematen diren joera abangoardistenak eta ikus-entzunezko behar berriak, ikus-entzunezko sektore tradizionalaz harago.
* Sormena bultzatzeko laborategi bat sortzea.
* Arrakasta izan dezaketen proiektuen prototipoak egitea, laborategian eta hortik kanpo, interesa izan ote dezaketen baloratuta.
* Merkatuan produktu berritzaileak zabaltzea.
* Sektorean harremanak erraztea, diziplina anitzeko talde lana bultzatzeko, bai sektoreko eragileen artean bai hortik kanpo.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «2deo», *Gipuzkoaturismoa.eus*.
2. ↑  Euskarako ikus-entzunezko laborategia, *Tabakalera.eus*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109331965

 |

* Wd Datuak: Q109331965
**Saide Príncipe de Viana zinemak** Nafarroako Iruñea hiriburuan zegoen zinema areto bat izan zen. Hiriburuko zinema areto dotorena izatearen ospea zuen.

Kokalekua
---------

Iruñeko Bigarren Zabalgunean zegoen, García Castañón kalearen 6. zenbakian, eta Bahía Kafetegia eraikinaren parean.

Historia
--------

1940ko ekainean inauguratu zen eta José Yarnoz iruindar arkitektoak diseinatu eta eraiki zuen. 1942an Serapio Zozaiak sortutako Saide enpresaren jabetzakoa izan zen, garai honetan nafar hiriburuan Novedades zinemak, Gaiarre zinemak eta Olimpia zinemak aretoetako jabetza ere bazuena, eta gerora baita Saide Karlos III zinemak aretoarena ere.

2005eko uztailaren 14an bere ateak behin-betiko itxi zituen. 2007an zinema aretoaren egoitza zen eraikin ederra erautsia izan zen eta bere solairuan apartamentuz osatutako etxebizitza berria eraiki zen, gaur egun behealdean italiar jatetxe bat dago.

Aretoa
------

Barne itxura apain eta dotoreko zinema aretoa zen.

Behe solairuan 700 ikusleentzako eserlekuak zituen eta armailak eta goiko solairuko eserlekuak kontuan hartuz gero denetara 1.200 pertsonentzako edukiera. Hormak Eduardo Santonja Rosales margolariaren margolanez apainduak zeuzkan, hauetan Bianako printzea ehizatzen edota Erdi Aroko jauregi bateko musikariak eta euren musika-tresnak irudikatuak zeuden.

Ikus gainera
------------

* Saide Karlos III zinemak

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Los cines del viejo Pamplona (1912-2005). 2013ko apirilaren 30a, Memorias del Viejo Pamplona **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

* PRíncipe de Viana zinema aretoari buruzko artikulua irakurgai. Cronicasirreales.blogpot.com.es **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25476113

 |

* Wd Datuak: Q25476113
**Saihetsarteko muskuluak** saihetsen artean kokatzen diren muskulu taldea dira, torax kutxaren

 mugimenduak ahalbidetzen dituztenak. Saihetsarteko muskuluen funtzio nagusia arnasketan laguntzea da, torax kutxaren hedapenean eta uzkurketan parte hartuz.

Egitura
-------

Hiru saihetsarteko muskulu bereizten dira. Mota bakoitzeko 22 muskulu daude, 11 alde bakoitzean, hain zuzen ere. Azaletik sakonera ordenatuz gero hauek dira:

### Kanpoko saihetsarteko muskuluak

Kanpoko saihetsarteko muskuluak saihetsen aurreko aurpegian kokatzen dira. Goiko saihetsetako beheko ertzean dute jatorria eta maila bat beheragoko saihetsen goiko ertzean ezartzen dira. Kanpoko muskuluetako zuntzen norabidea goitik beherakoa eta atzetik aurrerakoa da (norabide kaudobentrala).

### Barruko saihetsarteko muskuluak

Barruko saihetsarteko muskuluak saihetsen atzeko aurpegian kokatzen dira. Goiko saihetsetako beheko ertzean dute jatorria eta maila bat beheragoko saihetsen goiko ertzean ezartzen dira. Barruko muskuluen zuntzen norabidea, beraz, goitik beherakoa eta aurretik atzerakoa da (norabide kaudodortsala).

### Saihetsarteko muskulu intimoak

Saihetsarteko muskulu intimoak barruko saihetsarteko muskuluak baino sakonago kokatzen dira. Goiko sahietsen ildoan hasi eta beheko saihetsaren goiko ertzaren barruko aurpegian ezartzen dira.

Zuntzen norabidea
Barruko saihetsarteko muskuluen eta saihetsarteko muskulu intimoen artean **bakete baskulonerbiosoa** dago. Bertan, hiru elementu bereizten dira: saihetsarteko zainak, saihetsarteko arteriak eta saihetsarteko nerbioak.
Aurretik aipatutako dela medio eta saihetsarteko muskuluaren goiko aldean nerbio motorrak eta beheko aldean nerbio sentsitiboak daudela kontuan izanik, birikietako likido pleurala ateratzeko unean, orratza behetik gora sartzea komenigarria da, nerbio motorrak ez kaltetzeko.

Funtzioa
--------

Saihetsarteko muskuluen funtzioa espirazioan (saihetsarteko espazioa hedatuz) eta inspirazioan (saihetsarteko espazioa txikituz) laguntzea da, torax kutxaren finkapena eraginez.

Inerbazioa
----------

Kanpoko saihetsarteko muskuluak kanpoko saihetsarteko muskuluetako nerbioek inerbatzen dituzte; bestalde, barrukoak barruko saihetsarteko nerbioek inerbatzen dituzte eta, intimoei dagokionez, erdiko saihetsarteko nerbioek inerbatzen dituzte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   Schünke M. Schulte E. Schumacher U. Texto y Atlas de Anatomía Prometheus. Anatomía general y aparato locomotor (3. Ed.) ISBN: 9788498357622

Ikus, gainera
-------------

* Saihets-hezurra
* Torax

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3302518
* Commonscat Multimedia: Intercostal muscles

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007366
* FMA: 13354

 |

* Wd Datuak: Q3302518
* Commonscat Multimedia: Intercostal muscles
**Saiakuntza ez-suntsitzaileak** zientzian eta industrian erabiltzen diren saiakuntza teknika multzo bat da; teknika hauen bidez material, pieza edo sistema baten egoera aztertu eta ebaluatu daiteke kalterik eragin gabe, hau da, aztertu nahi den materialaren ezaugarri kimiko, fisiko, mekaniko eta dimentsionalak aldatu gabe. Saiakuntza ez-suntsitzaile metodo erabilienak ultrasoinuak, partikula magnetikoak, likido sarkorrak, erradiazioak (elektromagnetikoa nahiz partikula azpiatomikoak) eta inspekzio bisuala dira. Saiakuntza ez-suntsitzaileak oso erabiliak dira ingeniaritza mekanikoan (batez ere autogintza industrian eta industria aeronautikoan), ingeniaritza elektrikoan, eraikuntzan, herri-lan ingeniaritzan, ingeniaritza nuklearrean, industria petrokimikoan, medikuntzan eta artelanen kontserbazio eta zaharberritzean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q626700
* Commonscat Multimedia: Nondestructive testing

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4037934-6
* LCCN: sh85082086
* NDL: 00563152
* AAT: 300225748
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q626700
* Commonscat Multimedia: Nondestructive testing
Salbatzailearen eliza, Gyumri
**Salbatzailearen eliza** (armenieraz: Սուրբ Ամենափրկիչ Եկեղեցի), Armeniako eliza da, Armeniako Gyumri hirian dagoena. Vartanants plazaren hegoaldean dago, Gyumri hiriaren erdigunean. 1858 eta 1872 artean eraiki eta 1873an sagaratu zen.

Historia
--------

1850eko hamarkadan, armeniar eliza katoliko bat eta greziar eliza ortodoxo bat eraiki ziren Alexandropol-

Gyumri erdigunean. Horretaz irainduta, Armeniako Eliza Apostolikoaren debotoek (hiriko biztanleriaren gehiengoa osatzen zutenak) eliza berri bat eraikitzea erabaki zuten existitzen ziren bi elizateen erdian, itxura handiago eta txundigarria izango zuena. 1858an eraiki zen Tadeos Andikyan arkitektoak gidatua, maisu eta oustabashi bezala ezaguna. 1872an amaitu zen eta 1873an sagaratu. Eraikuntza Alexandropol eta Drampyan familiaren dohaintzei esker burutu zen.

Elizaren diseinua Aniko katedralaren arkitekturatik dator. Hala ere, Salbatzailearen Eliza Aniko katedrala baino askoz handiagoa da.

Eliza bizirik atera zen 1926ko lurrikaratik. 1930eko hamarkadaren hasieran, sobietar gobernuak konfiskatu zuen eta 1932an kanpandorrea suntsitu zuten. Hala ere, Sobietar agintaldian, eliza eraikina museo bezala erabili zen, eta geroago musika klasikoko kontzertuen areto bezala.

1988ko lurrikara suntsitzailean, Salbatzailearen Eliza oso kaltetua izan zen eta 2002tik aurrera Zaharberritze prozesu oso baten pean egon zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13054764
* Commonscat Multimedia: Holy Saviour Church, Gyumri

---

 |

* Wd Datuak: Q13054764
* Commonscat Multimedia: Holy Saviour Church, Gyumri
**Robotiker** zentro teknologikoa irabazi-asmorik gabeko fundazio pribatua da, informazioaren eta telekomunikazioen teknologietan espezializatua eta, berrikuntza teknologikoaren bitartez, gizartearen garapen jasangarrian laguntzea helburu duena.

Zamudioko egoitza zentralaz gainera, beste bi unitate teknologiko dauzka: bata Madrilen eta bestea Txilen (Robotiker-Chile). Tecnalia korporazio teknologikoan integratua dago.

1985ean fundatu zuten, eta hainbat sari eskuratu ditu dagoeneko: garrantzitsuena 2002an, zilarrezko Qa jaso baitzuen. Lehenengo zentro teknologikoa izan zen aitormen hori lortzen gestioko eszelentziagatik. Gaur egun, 150 lagun inguruko plantilla dauka. Robotiker I+G+B (Ikerketa+Garapena+Berrikuntza) hirukoaren kontratupeko hornitzaile integrala da: gama handia dauka zerbitzuetan eta produktuetan, eta zaintzatik eta prospektibatik oinarri teknologikoko enpresen sorrera bitarteko jarduna hartzen du. Enpresekin kolaboratzeko anitz modu horien artean, I+G proiektuak garatzekoek eta aholkularitza teknologikoari buruzkoek hartzen dute gaina.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  CC-BY-SA  *Argia*, 2006-01-29

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61068894

 |

* Wd Datuak: Q61068894
**Río Grande de Matagalpa** (miskitoeraz: *Awaltara*) Nikaraguako erdialde eta ekialdea zeharkatu eta Karibe itsasora isurtzen den ibaia da. 430 km luze da eta 18.445 km²ko arroa drainatzen du. Herrialdeko bigarren ibairik luzeena da, Cocoren ondotik. Behealdea nabigagarria da.

Geografia
---------

Iturburuak Jinotegako Selva Negran dituzten Molino Norte eta San Francisco ibaien elkargunea hartzen da Río Grande de Matagalparen hasieratzat. Handik aurrera Darién eta Huapí mendiguneen artetik igarotzen da. Ekialdeko Nikaraguako lur behereak ekialderanzko norabidean zeharkatzen ditu, meandroak eratuz. Han batzen zaio Tuma, ibaiadar nagusia. Desembocadura de Río Grande udalerrian Karibean itsasoratzen da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Río Grande de Matagalpa[*Betiko hautsitako esteka*] Global.britannica.com
2. ↑  Desembocadura de la Cruz de Río Grande Archivo.laprensa.com.ni

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2568291
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 12145883

 |

* Wd Datuak: Q2568291
**1991ko Viceko atentatua**, maiatzaren 29an, ETAk Kataluniako Vic udalerriko guardia zibilaren kuartelaren aurka bonba-autoz burututako atentatua izan zen. ETAren *Bartzelona taldeak* burutu zuen.

Leherketak 9 pertsona hil eta 44 zauritu zituen (2 guardia zibil eta kuartelean bizi ziren haien senideak). Harmargarren hildako bat ere egon zen, atentatuaren ondoren bertaratutako anbulantzia batek harrapatuta hildakoa.

Dirudienez, 1992ko Bartzelonako Udako Olinpiar Jokoen harira, ETAk Katalunian nazioartean nabarmena izango zen guardia zibilaren aurkako atentatu handia burutzeko helburua izan zuen. Hilabete batzuk lehenago, *Bartzelona taldea* berak Sabadell udalerrian 6 polizia nazional hil zituen.

Atentatua jazo eta hurrengo egunera, Lliçà d'Amunt udalerrian espainiar poliziek *Bartzelona taldeko* kideak topatu eta ondorengo tiroketan bi ETAkide hil eta hirugarren atxilotu zuten. Tiroketa berberean, guardia zibil bat zauritua izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1442421

 |

* Wd Datuak: Q1442421
**Sama ibaia** Pazifikoko isurialdean dagoen ibaia da, Peruko hegoaldeko kostaldean, Tacna departamenduan. Tarata probintziako Peruko Andeetako mendebaldeko mendilerroaren hegoaldean dagoen Andeetako gailurretan dagoen Cotanvilque aintziran jaiotzen da, Contanvilque eta Cauchina muinoen artean  eta ekialdetik mendebaldera doa Peruko kostaldeko basamortua zeharkatuz Tacna probintziako Grau itsasoan bokalera arte.

Salado eta Tala ibaiek bat egiten dutenetik hartzen du izena,  eta bere goiko arroan Jarumas urtegia dago.

Historikoki, 1883tik 1929ra, Sama ibaia behin-behinean ezarri zen Peru eta Txile arteko muga politiko gisa, Ozeano Bareko Gerraren ostean Anconeko Itunarekin.

Arroa
-----

Sama ibaiak bere sorburutik 164 kilometroko luzera du eta bere arroak 4.738 km²-ko azalera du,  Tarata eta Tacna probintziak hartzen ditu Tacna departamenduan. Sama ibaiaren arroak iparraldean Locumba ibaiaren arroarekin mugatzen du, ekialdean Maure ibaiaren arroarekin, hegoaldean Caplina ibaiaren arroarekin eta mendebaldean Ozeano Barearekin.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Cuenca del Río Sama» *Instituto Nacional de Recursos Naturales*: 19..
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16627360
* **Lekuak**
* OSM: 9885635

 |

* Wd Datuak: Q16627360
Sabako emakume apaiz bat. Ziur asko k.o. I. mendekoa

*Artikulu hau antzinako erresumari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Saba (argipena)».*
**Saba** (ge'ezez: ሳባ, *Saba*, arabieraz: سبأ‎, *Sabaʾ*, antzinako arabieraz: , שבא, Šəḇā; Biblian, Sheba) gaur egungo Yemengo errepublikan zegoen islamaren aurreko erresuma izan zen. K. a. VIII. mendean aipatzen da lehen aldiz, Asiria Sabari garaitu zitzaion garaian, hain zuzen. Mukarrib izeneko apaiz gorenek gobernatzen zuten erresuma. Marib eta Zufar izan ziren, hurrenez hurren, erresumako hiriburuak. Oparotasun handia izan zuen kristau aroa iritsi aurretik: ureztatze sare handiak antolatu ziren, eta Abisiniako kostalderaino hedatu zen Sabako erresuma. Kristauen eta juduen eragina izan zuten hango biztanleek, eta 525. urtean etiopiarrek hartu zuten lurraldea. Marib-eko ur-hesi handiaren hausturak guztiz txirotu zuen lurraldea eta sabatarrek emigratu behar izan zuten (542). 570. urtean pertsiarrek konkistatu zuten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016-10-6 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus halaber
------------

* Sabeoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216068
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316602639
* NKC: ge272765

 |

* Wd Datuak: Q216068
**Rogers Locomotive and Machine Works** XIX. mendeko lurrunezko tren -makinen fabrikatzailea izan zen, eta bere fabrika Paterson hirian zuen, Passaic konderrian, New Jerseyn, Ameriketako Estatu Batuetan. Sei mila lurrunezko tren-makina baino gehiago eraiki zituen mundu osoko tren-enpresentzat. Ameriketako Estatu Batuetan, XIX. mendeko trenbide gehienek gutxienez Rogersek eraikitako lokomotor bat zuten. Konpainiaren produkturik ospetsuena Jenerala izeneko lokomotorra izan zen, 1855eko abenduan eraikia, eta Lokomotorraren Jazarpen Handia-n parte hartu zuena, edo historikoki ezagutzen den bezala "Great Locomotive Chase", Bigarren Mundu Gerran gertatu zena. Bere ospea zela eta, Rogers XIX. mendean Estatu Batuetako tren-makinen fabrikazio-enpresa arrakastatsuena izan zen, Baldwin Locomotive Works-en azpitik bakarrik, ia ehun fabrikatzaile biltzen zituen kategorian.

Historia
--------

Konpainia Thomas Rogersek sortu zuen 1832an, Morris Ketchum eta Jasper Grosvenor-ekin lankidetzan "Rogers, Ketchum & Grosvenor" gisa. Rogers presidente izan zen 1856an hil zen arte, bere semeak, Jacob S. Rogersek, bere gain hartu zuen eta Rogers Locomotive and Machine Works gisa berrantolatu zuen enpresa. Rogers gazteak zuzendu zuen konpainia 1893an erretiratu zen arte. Robert S. Hughes presidente bihurtu zen eta Rogers Locomotive Company bezala berrantolatu zuen konpainia, 1900ean hil zen arte zuzendu zuena.

1901ean American Locomotive Companyrekin (ALCo) bat-egite bat saihestu zen konpainia itxi eta berriro ireki zenean Rogers Locomotive Works bezala. Rogers fabrika independentea izan zen 1905. urtera arte, ALCok erosi zuen arte. ALCo-k lurrunezko lokomotorrak fabrikatzen jarraitu zuen Rogers fabrikan 1913ra arte. ALCOk Rogers instalazioak erabili zituen 1920ko hamarkadan biltegi eta piezen biltegi gisa, baina azkenean jabetza inbertitzaile pribatuei saldu zien. Gaur egun, Rogersek eraikitako hainbat tren-makina existitzen dira mundu osoko trenbide-museoetan, eta fabrikazio planta Thomas Rogers-en izenarekin gordetzen da, museo gisa balio duena, bere misioa Patersonen historia industriala gorde eta erakustea da.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Paterson Historia: Rogers Locomotive & Machine Works
* New Jersey Historic Trust - Rogers-en gainerako dendaren eraikinean kontserbatzeko ahaleginak.
* Orokorraren zehaztapenak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2734911
* Commonscat Multimedia: Rogers Locomotive and Machine Works locomotives

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159484528
* LCCN: n83130610

 |

* Wd Datuak: Q2734911
* Commonscat Multimedia: Rogers Locomotive and Machine Works locomotives
**Samuel "The Rifle" Etcheverry** (1930eko maiatzaren 20a - 2009ko abuztuaren 29a) futbol amerikarreko eta futbol kanaderreko jokalaria eta entrenatzaile profesionala izan zen. Etcheverryk quarterback postuan jokatu zuen, Kanadako Futbol Ligako Montreal Alouette-rekin ospetsuena, eta 1954an Kanadako futboleko jokalaririk nabarmenena izendatu zuten. Etcheverryren #92 maillota Alouettek erretiratutako zazpietako bat da. 

Etcheverry Kanadako Futbol Ospearen Aretoko kidea da eta 2006an, ligako aro modernoko CFLko 50 jokalari onenen artean (# 26) izendatu zuen TSN Kanadako kirol sareak. 

Etcheverry Mexiko Berrira emigratu zuten euskal ardien nekazarien semea zen.  "The Rifle" izenarekin ezaguna, Etcheverry-k Denver-eko Unibertsitatean jokatu zuen 1949tik 1951ra, eta oraindik futbol errekor gehienak ditu paseak erasoan egiteagatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Pringle's No. 27 retired by Als.* .
2. ↑    *TSN Top 50 CFL Players.* .
3. ↑    *Canadian Press obituary.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7407451
* Commonscat Multimedia: Sam Etcheverry

---

 |

* Wd Datuak: Q7407451
* Commonscat Multimedia: Sam Etcheverry
**Samarra** (arabieraz: سامَرّاء), *Irak*eko hiria, Tigris ibaiaren ekialdeko ertzean, Saladinoren gobernazioan. Bagdadetik 125 km inguru iparraldera dago; 2002. urtean 201.700 biztanle zeuden bertan. 2007. urtean Unescok Arriskuan dagoen Gizateriaren Ondarearen zerrendan sartu zuen. Hiriko meskita handia oso ezaguna da. 

Hiriaren izena, Erdi Aroko etimologiagile islamdarren ustez, "ikusmenerako gozamena" esan nahi duen arabierako esaera batetik dator.

Historia
--------

Samarra, antzina, Mesopotamiako hiri nagusietako bat izan zen. Islamaren aurreko hiria zena hiri berri batez aldatu zuten abbastarrek 835. urtean, Al-Mutasim kalifak hiriburu egin baitzuen Bagdaden ordez. Kaliferriko hiriburu izan zen 892. urtera arte, berriro ere Bagdad hiriburutzat ipini zuten arte. Bitarte horretan, hiri galanta egin zen; musulmanen inoizko meskita handiena ere orduan eraiki zuten, Al Askari, 944. urtekoa. Hamargarren eta hamaikagarren iman xiiten mausoleoak eraiki ziren bertan, eta Samarra erromes xiiten gune garrantzitsu bilakatu zen. 2006ko otsailaren 22an atentatu batean suntsitu zuten, eta 2007ko ekinaren 13an beste atentatu bat jasan zuen: hondakin batzuk eta minarete ikusgarria baino ez dira geratzen aztarnatzat.

XX. mendean, Irakeko estatukoa izaki, hiri garrantzitsu bihurtu zen Tharthar urtegia egin zutenean handik hurbil, eta biztanleria hazi egin zen. Nagusiki, xiitak dira biztanle gehienak, baina Sadam Hussein diktadorearen gobernuak xiitok menpean hartuta zituen. 2003. urtean, estatubatuarrek eta britainiarrek Irak inbaditu ondoren, tentsio-une larriak sortu izan ziren lurraldean, eta hainbat atentatu ere egin ziren okupatzaileen eta euren laguntzaile xiiten kontra: halako atentatu batean eraitsi zuten Al Askari meskita; oraindik argitzeke dago nor izan zen atentatugilea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

* Inventario de los Archivos Ernst Herzfeld Freer Gallery of Art and Arthur M. Sackler Gallery Archives Smithsonian Institution, Washington, D.C.
* Ernst Herzfeld Papers, Series 7: Records of Samarra Expeditions, 1906-1945 Freer Gallery of Art and Arthur M. Sackler Gallery Archives, Smithsonian Institution, Washington, D.C.
* Ernst Herzfeld Papers, Records of Samarra Expeditions[*Betiko hautsitako esteka*] Collections Search Center, S.I.R.I.S. Smithsonian Institution, Washington, D.C.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170047
* Commonscat Multimedia: Samarra

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130270843
* BNF: 14640580f (data)
* GND: 4105268-7
* LCCN: n86116843
* NKC: ge766279
* NARA: 10044312
* SUDOC: 068646305
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 33913
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 276

 |

* Wd Datuak: Q170047
* Commonscat Multimedia: Samarra



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Irak | Gizateriaren Ondarea Iraken | Irak |
| Assur  •  Hatra  •  Samarra |
*Roppongi Hills* auzo aberatseko etxe orratzak.
**Roppongi** (japonieraz: 六本木?)
 Tokioren erdigunean Minato auzoko barruti bat da. Auzo aberatsa da, batez ere *Roppongi Hills* eremua, eta gau giro handia ere badu.

Historia
--------

*Roppongi* izenak "sei zuhaitz" esan nahi du eta badirudi 1660 inguruan jarritako izena dela, sei zelkoba zuhaitzek mugatzen baitzuten lurraldea. Zuhaitz hauetako azkenak XX. mendera arte iraun zuen baina Bigarren Mundu Gerrako bonbardaketetan suntsitua izan zen.

Roppongi eremua errepideek zeharkatzen bazuten ere ez zen Meiji berrezarkuntzara arte populatua izan, batez ere 1890an Japoniako Armada Inperiala inguruan ezarri zenetik aurrera. Soldaduen presentziak ekarri zuen gau giro aktiboa auzora.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren Estatubatuar eta aliatuen armada zein enbaxadek bertan ezarri zituzten egoitzak eta atzerritarren eremu bihurtu zen. 2002 eta 2003 artean *Izumi Garden Tower* eta *Roppongi Hills* luxuzko konplexuak eraiki ziren eta honek bultzada ekonomiko izugarria eman zion.

Gaueko giroa
------------

Gaueko giro oso aktiboa dago Roppongi auzoan, atzerritar, ikasle, negozio gizon eta Estatu Batuetako militarren aisialdirako eremua bihurtu da. Ekitaldi ugari ere antolatzen dira, arte jaialdiak, dardo eta billar txapelketak, robot erakusketak...

XX. mendean yakuzaren presentzia handia bazen ere, gaur egun beste eremu batzuetara egin dute alde, Kabukichō auzora esate baterako. Aspaldian Nigeriako immigranteek ireki dituzte hainbat taberna eta istiluak izan dira.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Roppongiko gida

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q265071
* Commonscat Multimedia: Roppongi

---

 |

* Wd Datuak: Q265071
* Commonscat Multimedia: Roppongi

35°40′N 139°44′E﻿ / ﻿35.66°N 139.73°E﻿ / 35.66; 139.73

| * i
* e
* a
Tokioko auzoak |
| --- |
| 
* Akasaka
* Akihabara
* Aobadai
* Aomi
* Aoyama
* Ariake
* Asagaya
* Asakusa
* Asakusabashi
* Azabu
* Awajichō
* Daikanyama
* Den-en-chōfu
* Ebisu
* Ebisuminami
* Futako Tamagawa
* Ginza
* Gotanda
* Hamamatsuchō
* Harajuku
* Hibiya
* Higashi
* Higashi-Kanda
* Hongō
* Ichigaya
* Iidabashi
* Ikebukuro
* Iwamotochō
* Jiyūgaoka
* Jinbōchō
* Jūjō
* Kabukichō
* Kagurazaka
* Kajichō
* Kamata
* Kami-ikebukuro
* Kanda
* Kasumigaseki
* Kichijōji
* Komaba
* Koishikawa
* Kugayama
* Kudankita
* Kyōbashi
* Kōenji
* Kōjimachi
* Marunouchi
* Mejiro
* Mita
* Meguro-Mita
* Muromachi
* Nagatachō
* Nakameguro
* Nishigotanda
* Nishiogikubo
* Nihonbashi
* Nishioizumi
* Nishioizumimachi
* Nishi-Shinjuku
* Nishikichō
* Ochanomizu
* Odaiba
* Ogawamachi
* Ogikubo
* Ōizumigakuenchō
* Ōmori
* Omotesandō
* Osaki
* Ōtemachi
* Roppongi
* Ryōgoku
* San'ya
* Sendagaya
* Shiba
* Shibaura
* Shibuya
* Shimokitazawa
* Shinbashi
* Shinjuku
* Shinjuku ni-chōme
* Shinonome
* Shiodome
* Shirokane
* Shirokanedai
* Shoto
* Sudachō
* Sugamo
* Surugadai
* Takadanobaba
* Takanawa
* Tamachi
* Tateishi
* Tatsumi
* Toyosu
* Tsukiji
* Tsukishima
* Uchi-Kanda
* Uchisaiwaichō
* Ueno
* Wakasu
* Yaesu
* Yanaka
* Yayoi
* Yōga
* Yotsuya
* Yoyogi
* Yūrakuchō
* Zōshigaya

 |
**23 Wall Street** (**J.P. Morgan & Co. eraikina** ere deitzen zaio) bulego-eraikina da Manhattango Finantza Barrutian, New Yorken, Wall Streeteko eta Broad Streeteko hego-ekialdeko izkinan. Trowbridge & Livingstonek estilo neoklasikoko lau solairuko eraikina diseinatu zuten. 1913 eta 1914 artean eraikia, J.P. Morgan & Co-ren egoitza izan zen jatorriz. 2000ko hamarkadaren bukaeratik, ez da erabiltzen.

Eraikinaren kanpoaldea astilarrezkoa da, eta kareharrizko horma lauak ditu, apaingarririk gabeko leihoetatik zulatuak, erliebe sakonetan. Amaitu ondoren, eraikina J.P. Morgan & Co-ren egoitza bezala ezagutu zen —Morgan-en etxea—, nahiz eta kanpoaldea ez zen inoiz Morgan izenarekin sinatu. Banku-aretoak ia beheko solairu osoa hartzen zuen, bulegoak zituen eta banku-transakzioetarako erabili zen. Espazio horrek kupula batez estalitako sabaia zuen, eta, ondoren, kristalezko kandelabro handi bat. Ekipo mekanikoak eta gangak sotoan zeuden, bulego exekutiboekin eta langileen instalazioekin goiko solairuetan.

23 Wall Streetek ordezkatu zuen Drexel eraikina, J.P. Morgan & Co.ren aurrekaria zen Drexel, Morgan & Co.-ren banku-egoitza zena. 1920an Wall Streeteko atentatuak kalte egin zion, baina J.P. Morgan & Cok ez zituen metraila-markak kendu. 1957an, eraikina Broad kaleko 15. zenbakiari lotuta zegoen, eta bi eraikinak J.P. Morgan & Co-ren egoitza izan ziren 1988 arte. 2000ko hamarkadan baziren planak 23 Wall Street eta 15 Broad Street elkarjabetza-konplexu bihurtzeko. 23 Wall Street 2008an saldu zen Sam Pa industrialari aberatsarekin lotutako interesetarako, baina, neurri handi batean, hutsik egon da ostean.

Hainbat sorkuntza lanetan irudikatuta, 23 Wall Streeten diseinu sinplea goretsi egin zen, neurri handi batean, osatu zenean. New York Hiriko Monumentuak Zaintzeko Batzordeak hiri-mugarri izendatu zuen 1966an, eta Leku Historikoen Erregistro Nazionalari (NRHP) erantsi zion 1972an. Wall Streeteko Barruti Historikoari (2007an sortutako NRHP barrutia) laguntzen dion jabetza da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2815111
* Commonscat Multimedia: 23 Wall Street

---

* **Ondare historikoa**
* NRHP: 72000874

 |

* Wd Datuak: Q2815111
* Commonscat Multimedia: 23 Wall Street
***Romani ite domum*** (euskaraz **Erromatarrak joan zaitezte etxera**) *Romanes eunt domus* latinezko grafitiaren esaldi zuzena da, *Brianen bizitza* umorezko filmean.

John Cleese zenturioi gisa eta Graham Chapman Brian Judeako Herri Frontea talde iraultzaileko kide izateko hautagai gisa aurkezten ditu. Taldean sartzea merezi duela frogatzeko, Brianek Erromaren aurkako eslogan bat margotu behar du Pontzio Pilatos gobernadorearen jauregiko horman, Jerusalemen. Hori egiten amaitzen duenean, zenturioiak ikusi egiten du eta Brian ikaratu egiten da. Hala ere, Cleesek zenturioia latinezko irakasle amorragarri bezala interpretatzen du, eta, hil beharrean, Brianen gramatika zuzentzen du.

"Zer idazten duzu hor?" dio berak. *Romanes eunt domus* "erromatar izeneko jendea etxera joatea?". Brian, orduan, latinaren deklinabidearen forma zuzena hitz bakoitzarentzat, gaizkile kolegial bat balitz bezala gogoratzera behartua da. "Orain — dio Cleesek Romani ite domum forma zuzena lortzen dutenean — idatzi 100 aldiz... Egunsentian idatzita ez badago, potroak moztuko dizkizut". Brianek egiten du eta heroi bihurtzen da. Hurrengo eszenetan, erromatar soldadu batzuk, grafitia ezabatzen agertzen dira, mezua zentsuratzeko.

Esaldia, berez, latin klasikoa da, eta latinezko gramatikaren eszenako eztabaida egokia da, *domus* (etxea) "lokatiboa daramala" zenturioiaren baieztapena izan ezik, hori *domi* izango litzatekeelako. Izan ere, "etxerako bidea"ren ideia preposiziorik gabe adierazten du akusatibo-kasuak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Life of Brian Script - Scene 9: Brian Learns to Conjugate» *montypython.50webs.com* (Noiz kontsultatua: 2021-05-11).
2. ↑   Allen, Joseph Henry.  (2001). *Allen and Greenough's New Latin grammar for schools and colleges : founded on comparative grammar.*  Focus Pub ISBN 1-58510-027-7. PMC 47885220. (Noiz kontsultatua: 2021-05-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1246982

 |

* Wd Datuak: Q1246982
**Saioa Elejabarrieta Amorrortu** (Lemoa, Bizkaia, 1983ko maiatzaren 19a) pedagogo-terapeuta eta politikaria da.Lemoako alkate bilakatu zen 2011ko udal hauteskundeen ondoren, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz. 12 urtez jardun zuen kargu horretan.

Ibilbidea
---------

Saioa Lemoako Arantxe auzoan hazi zen eta bertan bizi da. Jaioterriko eskolara joan zen txikitan, ondoren Zornotzako Karmengo Ama ikastetxera, Arratiako Institutuan jarratu zuen ikasten eta Eskoriatzako HUHEZI fakultatean heziketa bereziko ikasketak egin zituen, Pedagogia terapeutikoa, hain zuzen. Bilbon Psikolan-en Haur Hezkuntzako ikasketak burutu zituen. Lanbidez pedagogo terapeuta da Lehen eta Haur Hezkuntzan. 

Harriketarrak Gazte Asanbladako kidea da sorreratik. Herrigintzan aritutakoa gaztetxotatik. 2011an Lemoako alkate bilakatu zen, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz. Beste bi legegintzalditan jarraian hautatua izan zen, 2015ean eta 2019an, hurrenez hurren. Amatasun baja garaian ere hurbiletik jarraitu zituen herriko gora-beherak.

Lemoako Udalak historian izan duen lehen emakume alkatea da.

EUDELen gobernu organo berriak 19/19/2019an Elgoibarren (Gipuzkoa) egindako Batzar Orokorrean 2019-2023 aldirako Batzorde eragile berria aukeratu zen eta Saioa Elejabarrieta bokal hautatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Lemoako Udala.* .
2. ↑    *¿Quíen es el alcalde de Lemoa? partido político y sueldo.*  2022-04-20 (Noiz kontsultatua: 2023-05-19).
3. ↑    «Saioa Elejabarrieta – Alcaldesa de Lemoa» *UDALemoa* 2022-02-25 (Noiz kontsultatua: 2023-05-19).
4. ↑   «Eudel - Egitura» *www.eudel.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-05-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14132914

 |

* Wd Datuak: Q14132914
Saint Cloud jauregiaren hondakinak 1871n, Adolphe Braunek egina.
**Saint-Cloud jauregia** (frantsesez *Château de Saint-Cloud*) Saint-Cloud udalerrian kokatua zegoen Frantziako erregeen jauregi bat zen. 1870ean suntsitua izan zen, Frantziar-Prusiar Gerran eta bere tokian gaur egun *Domaine Nationale de Saint-Cloud* delakoa dago.

Historia
--------

Gutxi gora behera 1570ean, Katalin Medici erreginak Florentziako Gondi familiako bankari bati Saint-Clouden etxalde bat eskaini zion, honetatik abiatuta Sena ibairanzko ikuspegia duen terraza batez inguratua dagoen "L" formako jauregi bat eraiki zuelarik.

1589an, Henrike III.a Frantziakoak bere egoitza ezartzen du Parisko setioa zuzentzeko Frantziako erlijio gerretan zehar, garai horretan Paris Parisko Liga Santuak domeinatzen zuelarik. Ligak bidalitako Jacques Clément fraideak erregeagana hurbiltzea eta hau hiltzea lortu zuen 1589ko abuztuak 1ean. Bere oinordekoa, Henrike IV.a Frantziakoa errege izendatua da jauregi berean.

1625ean jauregia Parisko artzapezpikutzaren jabetzara pasatzen da, Gondi familiak zuzendua, hobekuntzak eginez eta lorategiak edertuz.

1658an, Luis XIV.a Frantziakoaren anaia zen Filipe I.a Orleanseko dukea zenak jauregia erosten du, Eguzki Erregearen gortearen handitasuneraino handituz 1701ean hil zen arte.

### Inperioaren egoitza

Frantziar Iraultzan, jauregi honetan gertatu zen Lainotearen 18ko estatu kolpea (1799ko azaroak 10) gertatzen da, Direktorioari amaiera ematen diona eta Napoleon Bonaparte boterera daraman Kontsulatuaren garaia abiarazten duena.

Napoleonek jauregi hau gogoko zuen, bertan 1804ko maiatzak 18an enperadore bezala izendarazi zelarik eta bere bizilekua ezarriz.

Hau bere iloba Napoleon III.ak errepikatu zuen, 1852ko abenduaren 1ean gortea ezarri zuelarik udaberria eta udazkena bitartean. 1870eko uztailak 28an, bertan gerra deklaratu zion Frantziak Prusiari, Inperioaren amaiera ekarri zuen gatazkaren aurrekaria. Urte bereko urrian Paris inguruan gertatutako guduetan jauregia bonbardatua izan zen, eraikina suntsiarazi zuen sute bat eraginez.

1891n jauregiaren hondarrak azkenik suntsituak izan ziren.

### Berreraikuntza

2006tik, "Reconstruisons Saint-Cloud !" (*Saint-Cloud berreraiki!*) elkarteak jauregia berreraikitzearen alde dabil lanean, gorde den zimentazioaren %25ean oinarritua..

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Le Parisien : Ils veulent faire renaître le château de Saint-Cloud, le 2 décembre 2006

Kanpo estekak
-------------

* "Domaine national de Saint-Cloud" webgune ofiziala
* "Amis du parc de Saint-Cloud" webgune ofiziala
* Jauregia berreraikitzeko proiektuaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q662491
* Commonscat Multimedia: Château de Saint-Cloud

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126940243
* LCCN: no00031799

 |

* Wd Datuak: Q662491
* Commonscat Multimedia: Château de Saint-Cloud