recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Pluteus romellii*

Sinonimoa: *Pluteus lutescens*

Jangarri kaskarra, hornigai gisa bakarrik edo beste perretxiko hobeagoei laguntzeko erabiltzen da.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, hasietan ganbila, gero laua eta pixka bat deprimitua erdian, ertza inkurbatua, batzuetan pitzatua. Azal lehorra, belusduna, higrofanoa, erradialki leunki zimurtua, arre-horixka kolorekoa, marroi-horixka, erdigunetik ertzerantz abiatzen diren zain beltzekin.

**Orriak:** Ugari, estu sabeldunak, libreak, hasieran zuri-horixka kolorekoak eta ondoren arrosak esporengatik.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Luzea, zilindrikoa, haritsua, zuzena edo oinarrian okertua, zeta-antzekoa, zurixka, horixka edo hori-limoi kolorekoa.

**Haragia:** Mehea, urtsua, higrofanoa, zurixka, horia oinean. Onddo usainekoa eta zapore leunekoa.

**Etimologia:** *Pluteus* terminoa latinetik dator, hots, "pluteus" hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. Zabaldutako kapela konikoaren formagatik. *Romellii* epitetoa, Lars Gunnar Romell (1854-1927) mikologo suediarrari eskainia dago.

Jangarritasuna
--------------

Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua

*Pluteus leoninus* delakoarekin nahas daiteke, honen kapela beti hori-urre kolorekoa da (ez du arrexka kolorerik hartzen), eta oina zurixkagoa du. *Pluteus chrysophaeus* espeziearekin ere bai, honen oina ez da oso horixka oinarrian. *Pluteus nanus* oso antzekoa da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean, Saprofitoa, zuhaitz hostogalkorren egur hondarretan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 198 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Aranzadi, zientzia elkartea.
Bic bolalumak
**Marcel Bich** (Turin, 1914ko uztailaren 29a - Paris, 1994ko maiatzaren 30a) frantses enpresa-gizona izan zen.

Turinen, Madrilen eta Arcachonen egin zituen oinarrizko ikasketak, eta ondoren, Parisa joan zen matematika eta filosofia ikastera. Ondoren, zuzenbidea ikasi zuen Parisko Unibertsitatean, eta lan txikiak egiten hasi zen. Gerraren ondoren, estilografikoen fabrika bat erosi zuen, adiskide batekin. Bolalumaren asmatzailearekin negoziazioak egin ondoren, formula hura hobetu eta *Cristal* bolaluma luma ospetsua asmatu zuen: estalki bat, punta, hodi gardena, eta hori guztia 50 zentimogatik. 1953an egin zen produktu haren publizitate-kanpaina, eta erabili ondoren, zaborretara bota zitekeen kontzeptuan oinarritu zen. Izugarrizko arrakasta izan zuen. *Bic* izena jarri zioten, lantegiarena berarena, eta denbora gutxian, izen hori arrunta bilakatu zen. Lehenengo urtean, eguneko 10.000 bolaluma saldu ziren. Hasieratik bertatik bete zituen Bichek atzerriko merkatuak. Libra esterlinaren merkatura sartu nahian, Biro-Swan enpresa erosi zuen. 1958an, Estatu Batuak konkistatzera joan ziren. Erabili eta botatzeko mezuaren bidetik, produktu hauek asmatu zituen: pizgailua (1972), bizarra-moztekoa, perfumea (1988). Azken gai horrek, ordea, ez zuen ia arrakastarik izan eta 1991n utzi behar izan zuen egitasmo hura. Baina hura ez zen Bichen porrot bakarra izan: 1973an Dim kola-etxea erosi zuen, baina 1987an saldu egin behar izan zuen, berriro; 1979an erositako Guy Laroche etxea ere saldu behar izan zuen. Hala ere, ordurako, bere lantegiak bazuen nahikoa baliabide aurrera ateratzeko.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1383758
* Commonscat Multimedia: Marcel Bich

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 32898010
* ISNI: 0000000038085389
* BNF: 13738687w (data)
* GND: 123198208
* LCCN: n2002041847
* SUDOC: 060551909
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01001/eu\_b\_3099/b3099

 |

* Wd Datuak: Q1383758
* Commonscat Multimedia: Marcel Bich
***Stenurella melanura*** Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Lineok 1758an deskribatu zuena. Europan eta Ekialde Hurbilean bizi da.

Deskribapena
------------

Tamaina txikiko kakalardoa da, 6-10 mm artean soilik neurtzen baitu.Gorputza estua eta luzea du eta buruan dituen antenek gorputzak besteko luzera dute. Burua, pronotoa eta abdomena beltzak ditu eta elitroak marroi gorrixkak dira, puntan beltzak. Arren elitroak marroi horixkak dira eta emeenak gorrixkak. Elitroak elkartzen diren ertzak beltzak izaten dira eta itxita dituztenean marra sendo beltzak zeharkatzen du kakalardoaren gorputza.

Habitata
--------

Konifera zein hostoerorkorren basoetan bizi dira, bereziki gaztainondoak atsegin dituzte larbek. Helduak lorez lore ibiltzen dira eta nektarraz elikatzen dira.

Bizi zikloa
-----------

Helduak maiatza eta iraila artean aurkitzen dira eta hainbat alditan elkartzen dira sasoi horretan. Arrak denbora luzea egiten du emearen gainean, gainerako arrek ugaltzeko aukerarik izan ez dezaten. Arrautzak zuhaitz enbor usteletan jartzen dituzte eta jaiotzen diren larbak hartaz elikatzen dira. Bi urtetan osatzen dute bizi-zikloa.

Iruditegia
----------

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
Etiopiako bandera tradizionala, Panafrikanismoaren koloreen jatorria.
**Panafrikanismo** hitza 1900.urtean izan zen asmatua Henry Sylvester Williamns Trinidadeko abokatuagatik, Londresen konferentzia bat konbokatu zuena "lur kolonialen etorkizuna, arraza diskriminazioa eta orokorrean Afrikako lur kolonialen arazoei buruz eztabaidatzeko".
Orokorrean hitz honen esanahia zera da:

* Afrikako herrialdeen batasun eta identitate sentimendua sustatzeko sortutako mugimendu soziala, batez ere Afrika beltzean emandakoa, batasun hau efektiboa izateko erakundeak eratzen saiatu zena ere.

* Munduko beltz guztiak afrikarrak direla aldarrikatzen duen ideia nazionalista, pertsona hauek afrikar nazionaltasuna jaso beharko luketela eta Afrikara bueltatu beharko zirela ere proposatzen duena, sionismoak herri juduarekin esaten zuen moduan.

Panafrikanismoaren ordezkari nagusiak W.E.B. Dubois afroamerikarra eta Kwame Nkrumah eta George Padmore izan ziren. Zenbait estatu buruk ere panafrikanismoarenganako nolabaiteko atsegintasuna zuten, Tanzaniako Julius Nyerere edo Hegoafrikako Thabo Mbeki esaterako.

### Koloreak

Panafrikanismoak bi kolore sail erabiltzen ditu: berde, urre eta gorria, Etiopiako banderan oinarritua; eta gorri, beltz eta berdea, Estatu Batuetan 1920an erabakia.

Horrela, Afrikako estatu ugarik lau kolore hauek erabiltzen dituzte haien banderetan.

* AngolaAngola
* BeninBenin
* Burkina FasoBurkina Faso
* KamerunKamerun
* Afrika Erdiko ErrepublikaAfrika Erdiko Errepublika
* Kongoko ErrepublikaKongoko Errepublika
* EritreaEritrea
* EtiopiaEtiopia
* GhanaGhana
* GineaGinea
* Ginea-BissauGinea-Bissau
* KenyaKenya
* MalawiMalawi
* MaliMali
* MozambikeMozambike
* Sao Tome eta PrincipeSao Tome eta Principe
* SenegalSenegal
* HegoafrikaHegoafrika
* TogoTogo
* UgandaUganda
* ZambiaZambia
* ZimbaweZimbawe

Ikus, gainera
-------------

* Afrikar Batasuna

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q282739
* Commonscat Multimedia: Pan-Africanism

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX528305
* GND: 4132043-8
* LCCN: sh85097304
* NKC: ph138936
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q282739
* Commonscat Multimedia: Pan-Africanism
**Rafaela Etxaniz Iturbe** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1926ko urtarrilaren 30a – Bordele*,* 2013ko irailaren 8a) erraketista profesionala izan zen. Sabadell, Logroño eta Madrilgo frontoietan jokatu zuen, aurrelari postuan, ***Rafeli*** eta ***Echaniz*** izengoitiak erabili zituen.

Biografia
---------

Rafaela bere aita Jose Etxaniz kantxeroaren eskutik hasi zen frontoian, esku-pilotan hasi ere. Jose Etxaniz Azkoitiko frontoiko arduraduna zen. Alabari eta lobari, Aurea Etxanizi, biei erakutsi zien pilotan jokatzen. Biak ala biak erraketista profesional izatera heldu ziren. Rafaelak Sabadellgo izen bereko frontoian, Logroñoko Beti-Jain eta Madrilgo Alcántara eta Madrid frontoietan jokatu zuen bere ibilbidean zehar.

Aitzindariak
------------

Emakume kirolari antzindariak izan ziren erraketistak. Arrakastaz beteriko hiru edo lau hamarkada bizi izan zituzten. 1940ko eta 1950eko hamarkadak izan ziren erraketisten urrezko aroa. Bartzelonan eta Madrilen zazpina frontoi zeuden orduan. Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino. Garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin zutenak. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte. Azken urteotan aldiz, hainbat erakusketa eta omenaldi ari dira antolatzen erraketisten jaioterrietan.

Bizitza pertsonala
------------------

Erraketari agur esan ondoren Rafelik Bordelen egin zuen bizitza bere senar porgaldarrarekin eta bertan hil zen. Jaioterrian, Azkoitian, hilobiratu zuten. 

Erraketistak

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Rafaela Echaniz Iturbe Rafeli» *datubasea.raketistak.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-01-04).
2. ↑    «F. Sabadelleko hilabete osoko partidu eta kinielen emaitzak | Raketistak» *datubasea.raketistak.com* (Noiz kontsultatua: 2023-01-16).[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑    «Rafaela bere lagun raketista batekin | Raketistak» *datubasea.raketistak.com* (Noiz kontsultatua: 2023-01-16).[*Betiko hautsitako esteka*]
4. ↑    Garmendia, Lander Muñagorri. «Ahaztutako erraketistak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-01-16).

Kanpo estekak
-------------

* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Raketistak Lehen eta Orain. Domentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak aitzindariak pilotaren munduan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116017041

 |

* Wd Datuak: Q116017041
Berdintasun erlazio bitarraren taulaBerdintasun erlazio bitarraren taula
Matematikan, **berdintzak** bi adierazpen matematikok balio bera izatea adierazten du. Berdintza adierazteko = ikurra erabiltzen da. Formalki, berdintza (edo **berdintasun erlazioa**) *X* multzo batean honela definitutako erlazio bitarra da:

{\displaystyle \{(x,x)\;|\;x\in X\}}.

Notazioaren jatorria
--------------------

{\displaystyle =} zeinua (berdin), operazioa aritmetiko baten emaitza adierazteko erabiltzen dena, Robert Recorde matemarikariak asmatu zuen 1557an.

*"is equalle to"* idaztez nazkaturik, pare bat zuzen paralelo erabili zituen, ——, bere *Whetstone of Witte* lanean. Liburu hori publikatzean, Recorde-k aljebra barneratu zuen lehen aldiz Ingalaterran.

Matematika-identitatea
----------------------

Kasu berezia da matematika-identitatea, beti egiazkoa den berdintza baita. Adibidez:

{\displaystyle (a+b)^{2}=a^{2}+2ab+b^{2}\,}

Propietateak
------------

* Erreflexiboa: Edozein a izanda, a = a.
* Simetrikoa: Edozein a eta b izanda, a = b bada, b = a izango da.
* Trantsitiboa: Edozein a, b eta c izanda, a = b bada eta b = c bada, a = c izango da.

Ikus, gainera
-------------

* Identitatea
* Ekuazioa
* Desberdintza
* Inekuazioa
* Sinbolo matematikoen taula

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q842346
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q842346
**Purim** jaia (hebreeraz: פּוּרִים‎, *Pûrîm* = zorteak), urtero, Adar hilabeteko 14. egunean (edo hilabete beraren 15ean harresituriko hirietan) ospatzen den jai judu bat da, Esterren liburuan aipatzen den mirariaren omenez, hau da, juduak, Asuero erregearen aginduz (historialariek Xerxes I.a persiar erregea bezala identifikatu dutena) suntsituak izatetik salbatu izana, K. a. 450. urtean.

Purim jaia, hebrear egutegiko egunik pozgarrienetakotzat hartzen den arren, juduak, bezperan, otoitz eta barau egitera behartuta daude, Haman eta Persiar Inperioko bere jarraitzaileek juduak suntsitzea eragingo zuen gatazkatik salbatzeko Jainkoari otoitz egin eta barau egin zuten persiar judutarren omenez. Purim jaian, *Meguilá* irakurtzen da (hebreeraz: מְגִילַת אֶסְתֵּר‎, *Meguilat Ester* "Esterren liburua"). Irakurketa hau, abiada bizian egiten da, eta, entzuleek, matraka edo beste gairen batzuekin zalaparta atera behar dute Aman izena esaten den unean, izen hori ezabatua izan dadin. Honek, umeek ere parte hartzea eragiten du.

Baraualdiaren ondoren, ardoa edan eta kantuak kantatzeko ohitura dagoen oturuntza bat egiten da. Kantu horien artean, Shoshanat Ya'akov bezala ezagutzen den otoitza errezitatzen da, Israel eta Diasporako judu kantari askok grabatu dutena. Gainera, derrigorrezkoa da lagunei opariak bidaltzea (hebreeraz: מנות משלוח‎, *Mislóaj Manot*), eta behartsuei karitatea ematea (hebreeraz: לאביונים מתנות‎, *Matanot La'evionîm*), eta ume txikiak mozorrotzeko ohitura ere badago.

Purim jairako, gozo berezi batzuk prestatzen dira, "Amanen Belarriak" deituak. Gizonek, mozkortu arte edan dezakete ardoa.

Kanpo estekak
-------------

* Purim jaiaren gida
* Purim, Moshé Korinena

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q180115
* Commonscat Multimedia: Purim

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 14525534w (data)
* GND: 4364443-0
* LCCN: sh85109186
* AAT: 300264545
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q180115
* Commonscat Multimedia: Purim
Bartolomé Rubia Muñoz Bartolín ( 1971 ), camionero, concejal del PP andaluz estuvo en la localidad de La Carolina. En aquel momento, en 1998, inventó que había sido secuestrado por ETA y luego logró escapar. Todo fue un plan del entonces alcalde de La Carolina , Ramón Palacios para que así el municipio ganara popularidad

Gertakizunak
------------

1998ko maiatzaren 28an, Bartolome Rubia Bartolín PP-ko zinegotzi andaluziarrak zabaldu zuen ETAk bahitu zuela. Sona mediatikoa berehalakoa izan zen eta gau hartan, bahitzaileengandik Irunen ihes egitea lortu zuela esanez agertu zen. Ondoren, poliziak La Carolinara eraman zuen eta han herriak txaloen artean jaso zuen. Baina gezurra zen guztia, poliziaren ikerketak berehala ikusi zuenez. Ospe publikoa irabazi nahian esandako gezurragatik, Espainiako Estatu osoan izan zen txiste iturri.

Epaitua Donostiako Epaitegian 270.000 pezetako isuna jarri zion.

Ondoren, politika erabat utzi zuen.

Abestia
-------

Hechos contra el Decoro musika-taldeak "Bartolo" kantua eskaini zion, *Danza de los nadie* musika-diskoan jasota.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:"Bartolo" abestia Youtuben.
* **(Gaztelaniaz)**:"Bartolín es feliz con su camión", *Jaen* egunkaria, 2012ko martxoak 22.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q100705065

 |

* Wd Datuak: Q100705065
Seforis, 1859ko irarlanean.
Sefurieh floor
**Seforis** edo **Sepforis** (hebreeraz: צִפּוֹרִי, ציפורי; arabieraz: صفورية; grezieraz Sepphoris, Σεπφώρις), Galileako hiri bat izan zen.

Ziur aski, K.a. VII. mendean sortutako finkapen militar asiriar bat izan zen, babiloniar, pertsiar eta seleukotarrekin jarraituko duena. Makabearrek okupatu zuten K.a. 104an, eta, judutarrek, Tzippori deitu zuten.

Antigono III.a Mazedoniakoak, Herodes I.a Handiari aurre egiteko goarnizio bat ezarri zuen, honek, K.a. 37an okupatzea lortu zuen arren. Guzti hori gora-behera, Erromatar Inperioaren zati izatera pasa zen, Siria probintziaren barnean. Aro kristauaren hasieran su emana, Herodes Antipasek berregin zuen, hiri independente estatusa eman ziona, Autocratis izenarekin. Neron erromatar enperadorearen garaian, bertan ezarri zen judu erregeen egoitza.

Ez zen Erromaren aurkako judu matxinadara bildu 66an, eta, ondorioz, hauek, Eirenopolis (bakearen hiria) deitu zuten. Berriz izenez aldatu zen 125ean, Diocesarea izena hartuz, eta, Simon Bar Kokhbaren judu matxinadaren ondoren, hauen babeslekua izan zen.

635ean, musulmandar hedapenean arabiarrek okupatu zuten (berriz aldatu zuen izena, oraingoan Saffuriyagatik). Ondoren, lurraldearen jazoera berak jasan zituen, Otomandar Inperioaren jabetzara pasatuz lehenik, eta, jarraian, Britainiar Inperioarenera, 1948an, Israel estatura bildu aurretik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1132798
* Commonscat Multimedia: Tzippori

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX460072
* BNF: 12653427c (data)
* GND: 4249100-9
* SUDOC: 050124803
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 21663

 |

* Wd Datuak: Q1132798
* Commonscat Multimedia: Tzippori

32°45′08″N 35°16′52″E﻿ / ﻿32.75222°N 35.28111°E﻿ / 32.75222; 35.28111
**Metileno urdina** C16H18ClN3S formula duen koloratzaile organikoa da. Laborategian usu erabiltzen da mikroskopio prestakinak tindatzeko, eta baita ehun-zuntz naturalak tindatzeko ere .

Disolbagarria da uretan (kolore urdina hartzen du), kloroformoan eta etanolean.

Tindagai edo koloratzaile basikoa da. Horrek esan nahi du tindagaiaren alde basikoa dela kolorea ematen duena. Zitologian, zelularen osagai azidoak (esaterako, nukleoa) tindatzen ditu. Mikrobiologian ere erabiltzen da bakterioak tindatzeko (tindaketa bakunean, adibidez). Kasu honetan %1eko ur-disoluzioan erabili ohi da.

Medikuntzan ere aplikazioak ditu. Antiseptiko gisa erabiltzen da modu topikoan, larruazalean jarriz ebakuntzak egin aurretik. Onddoen eta hainbat bizkarroiren aurkako jarduera duenez, infekzio fungiko edo parasitarioen aurkako tratamenduan erabiltzen da, batez ere akuikulturan.

Ezaugarri erreduktoreak dituenez, odoleko gaixotasun baten tratamenduan gomendatzen da, metahemoglobinemian. Hemoglobinaren burdina, gaixotasun honetan eraldatuta dagoena, bere egoera normalera erreduzitzen du. Zain barneko bidetik aplikatu ohi da .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Metileno URA, Uraren Euskal Agentzia
2. ↑   Methylene Blue The American Society of Health-System Pharmacists, 2022ko Otsaila

Kanpo estekak
-------------

**Luanda errorea in Modulu:Autoritate\_kontrola at line 552:attempt to index field 'datavalue' (a nil value).**
**Sinagoga Berria** (alemanez: *Neue Synagoge*) Alemaniako Berlin hiriburuan kokatzen den sinagoga bat da. Mitte barrutiko Oranienburger Straße kalean kokatzen da eta Berlingo judutar komunitatearen sinagoga nagusia da.

Jatorrizko eraikinaren diseinua Eduard Knoblauchena da, baina hau gaixorik jartzean, Friedrich August Stüler bere diseinua nahiz barnealdeko apainketaren arduradun egin zen. 1866an orduan kondea zen Otto von Bismarcken presentzian inauguratua izan zen, azken hau gerora Prusiako Ministro-Presidentea bilakatu zen. Gaur egungo eraikina jatorrizkoaren berreraiketa bat da, aurrekoak Bigarren Mundu Gerran kalte ugari izan ondoren eraitsia izan baitzen.

Historia
--------

Sinagoga Berria Berlingo juduen komunitateari zerbitzua emateko eraiki zen, hau hazten baitzihoan, batez ere ekialdetik etorritako emigranteei esker. Bere garaian Alemania osoko sinagogarik handiena izan zen, 3000 pertsona izateko gaitasuna zuelarik. Eraikinak jendaurreko musika kontzertuen lekuko izan zen, baita 1930ko Albert Einsteinen biolin emanaldi batena ere. Organo nahiz abesbatzez lagunduriko erlijio zerbitzuek garai hartako hiriko judu komunitatearen joera liberala ederki asko islatzen dute.

*Neue Synagoge* eraikina Kristal hautsien gauan zehar erre zen. Halere, barruti hartako poliziaren tenientea zen Otto Bellgardt azaroaren 10eko egunsenti hartan bertaratu eta nazi jendetza taldeei handik alde egin zezaten agindu zien. Honela suhiltzaileak barnera sartu eta sutea itzaltzea lortu zuen, eraikina salbatuz.

Iruditegia
----------

* Aurrrealdea, 2007Aurrrealdea, 2007
* Barnealdearen irudikapenaBarnealdearen irudikapena
* Plaka oroigarriaPlaka oroigarria

Kanpo estekak
-------------

* Sinagoga Berriaren webgunea **(Alemanez)** **(Ingelesez)**
* Sinagoga Berriaren orrialdea Berlingo monumentuen webgunean **(Alemanez)**
* Berlingo Sinagoga Berriari buruzko argibidea **(Alemanez)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q246474
* Commonscat Multimedia: Neue Synagoge (Berlin)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 233803845
* GND: 4271001-7
* LCCN: nr93048571
* NKC: ko20191056215
* BIBSYS: 18526
* **Ondare historikoa**
* Berliner Kulturdenkmal: 09080249

 |

* Wd Datuak: Q246474
* Commonscat Multimedia: Neue Synagoge (Berlin)
**Mazuelo de Muñó gaztelua** Gaztelako Mazuelo de Muñó herriko dorre gotortu bat da, Burgosko probintzian. Dorre bat eta barbakana bat ditu inguruan. XV. medean eraikia, 1991tik Kultura Intereseko Ondasuna da.

Historia
--------

Gaztelua XIV. mendearen erdialdean eraiki zuen Juan Alfonso Carrillok, Gaztelako Pedro I.a erregearen garaian, Mazuelo de Muñóko behetriaren jabeak, edo bere seme Pedro Carrillok, hiribilduko jaun eta Burgosko merino nagusiak, XV. mendearen lehen herenean. 1753an gaztelua Joaquín de la Cerda y Torquemadarena zen, La Rosako markesa, eta 1923an José de Saavedra y Salamanca, Vianako markesa. Dorrea 1923ko udaberrira arte funtzionamenduan izan zen, urte horretan sute batek barrualdea suntsitu zuen arte. Gaur egun zaharberritu egin da eta bisitak jasotzen ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Oñate Gómez, Francisco (2001). *Blasones y linajes de la provincia de Burgos*. II. liburuki, Burgos: Burgosko Aldundia. ISBN 84-86841-91-7.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------
*Artikulu hau musika taldeari buruzkoa da; substantzia organiko-ez organikoari buruzkoa beste hau da: «Nakar».*
NAKAR

Nakar **postpunk elektronika proiektu berri bat da**, hainbat proiektutan ibili diren artistekin osatua, bide berrien bila. **Donostiako herrian jaio zen** 2022.urtean. Taldea soatzen dutenak Jone Laspiur, Andoni Olaetxea, Jokin Azpiazu eta Xalba Ramirezek dira.

Proiektuaren abiapuntua Lasarteko Pogrom synth-punk taldearen kontzertua izan zen. Hor elkartu ziren Jone Laspiur aktore eta abeslaria (Koban, Nog

en) eta Xalba Ramirez (Raitx, Koban, Physis Versus Nomos), eta proiektu berri bat abiatzea erabaki zuten Andoni Olaetxearekin (Pelax, Zozo, Burrundaria…) eta Jokin Azpiazurekin (OLOR, Occhi di Farfalla, PAM…).

Elektronika eta soinu berriak ardatz, esperimentazioa bilatuko dute punk, techno, spoken word eta doinu ilunekin, garai ilunetarako ezin aproposagoak. Lehen kontzertuak prestatzen ari dira orain.

Beraiek disko bakar bat atera dute, bertan bederatzi abesti daude eta diskoaren izena **Lore ta Laban** da. Hauek dira baraien kantak:

1.Hondakinen Artean Bizi 

2.Z.G.B. 

3.Lore Ta Laban 

4.Sunrising 

5.Ezin 

6.Alzheimer 

7.Elquetiene 

8.Garaia Harri 

9.Nakar Nakar 

Euren kantak bandcamp-en entzun ahal da, hemen duzue esteka:https://nakar.bandcamp.com/album/lore-ta-laban

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q122871761
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Badok: nakar

 |

* Wd Datuak: Q122871761
**Mazuelo de Muñó gaztelua** Gaztelako Mazuelo de Muñó herriko dorre gotortu bat da, Burgosko probintzian. Dorre bat eta barbakana bat ditu inguruan. XV. mendean eraikia, 1991tik Kultura Intereseko Ondasuna da.

Historia
--------

Gaztelua XIV. mendearen erdialdean eraiki zuen Juan Alfonso Carrillok, Gaztelako Pedro I.a erregearen garaian, Mazuelo de Muñóko behetriaren jabeak, edo bere seme Pedro Carrillok, hiribilduko jaun eta Burgosko merino nagusiak, XV. mendearen lehen herenean. 1753an gaztelua Joaquín de la Cerda y Torquemadarena zen, La Rosako markesa, eta 1923an José de Saavedra y Salamanca, Vianako markesa. Dorrea 1923ko udaberrira arte funtzionamenduan izan zen, urte horretan sute batek barrualdea suntsitu zuen arte. Gaur egun zaharberritu egin da eta bisitak jasotzen ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Oñate Gómez, Francisco (2001). *Blasones y linajes de la provincia de Burgos*. II. liburuki, Burgos: Burgosko Aldundia. ISBN 84-86841-91-7.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------
**Galileako itsasoa** edo **Kinneret aintzira** —antzina: **Genesaret aintzira** edo **Tiberiadeko itsasoa**— (hebreeraz כִּנֶּרֶת , "*Kinéret*" hebreerazko *kinor*retik (kinnor) bere formagatik, Zenbakiak 34:11, Josue 13:27, eta arabieraz *بحيرة طبريا*, *Bujayrat Tibiriyā*) mendebaldeko Asiako ur gezako laku bat da, Ekialde Hurbilean dagoena eta Israelen lurraldearen barnean, bere ipar-ekialdeko kostaldean dagoen 10 metroko zabalera duen kostalde lerro bat barne.

Bere jatorria tektonikoa da, Afrikako Rift Haran Handiarekin lotua dagoena, iparraldetik hegoaldera 21 kilometroko luzera eta ekialdetik mendebalderako 13 kilometrokoa , 48 metroko gehiengo sakonera eta, uraren mailaren azpitik, 212 metroko garaierarekin, munduko ur gezako lakurik baxuena bihurtzen duena. Bere sakonera gehieneko puntua, itsasoaren mailaren azpitik 260 metrora dago, bere zirkunferentzia gehiena 53 kilometrokoa eta bere hedadura 166 kilometro karratukoa diren bitartean.

Beste iturburu batzuetaz gain, jasotzen duen ur gehiena, Jordan ibaitik dator, iparraldeko kostaldean itsasoratzen dena, eta lakuaren hegoaldetik ura ateratzen duena. Bere ibarrean dauden herri garrantzitsuak Tiberiades eta Ein Gev dira. Kanalizatze lan berriek, hiriak ur gezaz hornitzea ahalbidetu dute, baita herrialdearen hegoaldean dagoen Negev basamorturaino nekazaritza ureztatzea ere. Israelen kontsumorako eta ureztatzerako ur edangarriaren %30a ematen du.

Laku hau garrantzitsua da kristauentzat, laku honen uren gainean, Jesus oinez ibili zela uste baitute. Lakua Biblian aipatzen da Israeleko erregeen garaitik. Mendebaldeko ibarrean, Tiberiades hiria dago, Herodes Antipasek, Tiberio erromatar enperadorearen omenez eraikia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia.* .
2. ↑   Oren, Michael B..  (2005). *La Guerra de los Seis Días.*  Bartzelona: RBA ISBN 84-473-4603-X..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q126982
* Commonscat Multimedia: Sea of Galilee

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12531242n (data)
* GND: 4111441-3
* LCCN: sh85135213
* NKC: ge525448
* NARA: 10044337
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q126982
* Commonscat Multimedia: Sea of Galilee
**Belfast Celtic F.C.** (izen osoa *Belfast Celtic Football Club*) Ipar Irlandako futbol talderik garrantzitsuenetakoa izan zen 1949an desagertu zen arte.

Historia
--------

Belfast Celtic F.C. 1891ean sortu zuten katolikoek eta berehala hartu zituen Glasgowko Celtic F.C. taldearen izena eta jantzia. 1900an irabazi zuen bere lehen liga eta 1901ean Celtic Park zelaia inauguratu zuten Donegall Road auzoan, zaleek *Paradise* (paradisua) ezizenarekin ezagutzen zutena.

Irlandako Banaketa garaiak istilutsuak izan ziren eta 1920an liga irabazi zuen arren bertatik kanporatu egin zuten eta ez zen 1924 arte berriro jokatzen hasi, taldearen zalegoa oso nazionalista zelako egin zuten hau. Hurrengo urteetan Ipar Irlandako talderik indartsuena izan zen eta guztira 14 liga irabazteko gai izan zen.

Urtero Linfield (protestanteak) eta Celtic (katolikoak) beraien arteko partida jokatzen zuten gabonetan. 1948an istilu larriak izan ziren, Celtic irabazten joan ondoren Linfieldek azken minutuan berdindu eta zale protestanteek zelaia inbaditzeaz gain Celticeko hainbat jokalari jipoitu zituzten. Agintariek ezarritako isun txikien aurrean protesta egiteko taldeak Liga uztea erabaki zuen. Hurrengo denboraldian Amerikan bira bat egiten ari zela finantza arazoak azaldu zitzaizkion eta arazo hauei aurre egiteko gai ez zen izan. Ordutik lagunarteko partiduren bat baino ez du jokatu. Gaur egun *The Grand Old Team* (Talde handi zaharra) ezizenaz ezagutzen da.

1970an Donegal Celtic F.C. taldea sortu arte, Belfasteko katolikoek ez zuten futbol talderik izan.

Palmaresa
---------

* Liga **(14)**: 1900, 1915, 1920, 1926, 1927, 1928, 1929, 1933, 1936, 1937, 1938, 1939, 1940 eta 1948.
* Kopa **(8)**: 1918, 1926, 1937, 1938, 1941, 1943, 1944 eta 1947.

Ikus gainera
------------

* Celtic F.C. Glasgow, Eskozia

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Belfast Celtic museoaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312363
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 149322819
* LCCN: no2009061455

 |

* Wd Datuak: Q312363
**Marie Margrethe Ruth Ane Thomsen Heilmann** (Arsuk, 1945eko apirilaren 6a) groenlandiar irakasle eta politikaria da, Siumut alderdiko kidea. 2008ko urtarrilean, Inatsisartuteko (Groenlandiako parlamentuko) lehen emakumezko ganberako presidente bihurtu zen.

Bizitza
-------

Arsuk herrian jaio zen 1945ean. Irakasle moduan trebatu zen. 1989an, Maniitsoqeko udalbatzakide izan zen eta bertako alkate hautatu zuten 1997tik 2001era. 

Siumut alderdiko kide gisa, 1995ean parlamenturako hautatu zuten eta Groenlandia ordezkatu zuen Iparraldeko Kontseiluan. 2002ko abenduan, Hezkuntza, Eliza, Kultura eta Ikerketa ministro izendatu zuten, eta handik gutxira, 2003ko urtarrilean, Familia eta Osasun ministro. 

2008ko urtarriletik 2009ko ekainera arte, Inatsisartueko ganberako presidente hautatu zuten, eta kargu hori betetzen zuen lehen emakume bilakatu zen. Sexu eskandalu batean parte hartu zuen Jonathan Motzfeldt ordezkatu zuen. 

Eliza komunitateko kide aktiboa da eta 2002tik Groenlandiako elizako buru politiko gisa jardun zuen. 

Alarguna da eta bost seme-alaba ditu. Politiko eta irakasle izateaz gain, eskubaloi entrenatzailea ere izan da eta Groenlandiako Eskubaloi Elkartearen sortzailekidea da.

Sariak
------

2016ko maiatzean, Heilmann urrezko Nersornaat domina irabazi zuen Groenlandiako politikan 20 urte baino gehiagoko aritzeagatik. Lars-Emil Johansen Groenlandiako lehen ministro ohiak domina eman zion.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Danieraz)** Harbsmeier, Michael. «Ruth Heilmann» *Den Store Danske* (Gyldensal) (Noiz kontsultatua: 2018-11-12).
2. 1 2 3 4 5   **(Danieraz)** Rasmussen, Inge S. «Ruth Heilmann tildelt Nersornaat i guld» *KNR: Kalaallit Nunaata Radioa* 2016-05-02 (Noiz kontsultatua: 2024-02-14).
3. 1 2   **(Danieraz)** Sørensen, Leif Kiil. «Grønlands ny kirkeminister vil styrke undervisning» *Kristeligt Dagblad* 2002-12-17 (Noiz kontsultatua: 2018-11-12).
4. ↑   **(Danieraz)** «Ny koalition i Grønland» *Vestnordisk Råd* 2003-01-20 (Noiz kontsultatua: 2018-11-12).

Kanpo estekak
-------------
**San Pedro eliza** Nafarroako Txulapain udalerriko Gartziriain kontzejuan dagoen eliza bat da.

Kokalekua
---------

Herrigunearen gain dago.

Eraikina
--------

XII. mendean estilo protogotikoan eraiki zen, halere XVII. mende ondorengo eraldaketak eta gehikuntzak ditu. 1982an zaharberritua izan zen.

Eraikina
--------

Harlanduzko hormak ditu, hauetan bi leiho ditu, horteako bat Erdi Aroko gezi-leiho bat da, bi arkiboltadun erdipuntuko arkuz eta kanpoaldeko euri-babesaz amaitua, gainera landare gaiak dituen kapiteldun zutarriak dauzka. Beste leihoa modernoagoa da.

Era berean kanpandorrea nabarmentzen da, Nafarroako Erdi Aroko landa tenplu mota hauetan ohikoa den nabe bakarraren oinetan. Fuste labur eta sendokoa, kanpaiak duaden erdipuntuez zulatua. Atal honek 1733. urtea izkribatua dauka, alegia, lehen aipatutako XVIII. mendeko gehikuntza da.

  

Tenplura epistolan dagoen ate batetik sartzen da, nabearen bigarren atalean, eta ertz biziko hiru arkibolta dituen arku zorrotz bat du, kapitel luze modura moldura bat duela, eta kanpoaldean euritik babesteko muldura bat du. Portadak ez du inongo apaindura elementurik.

Nahiz eta eraikin sotila izan, itxura eta bolumen nabarmeneko tenplua da.

Barnealdea
----------

Barnean Haurra besoetan duen Ama Birjina baten taila gotiko bat dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479498

 |

* Wd Datuak: Q25479498
**San Martin eliza** Txulapain ibarreko Nuin kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Erdi Aroko eraikina da, harriz egina, ondoz ondoko etapetan eraberritua, gaur egungo egitura lortu arte. Habearte bakarra, burualdea burualde zuzenekoa eta kanpandorrea ditu oinaldean. Sakristia presbiterioaren eskuineko aldean dago. Epistolaren aldean irekitako harrizko ate gotiko batetik sartzen da barrura; arku zorrotzekoa da, eta arkiboltak ditu, erliebe geometrikoko motiboekin zizelkatutako kapitelezko zutabe-euskarrietan bermatuta. Giltzarrien parean, gurutze fuega eta izar formako dekorazioak daude. Arkupeak babesten du, harrizko pilareen gainean dauden erdi-puntuko arkuen bidez. Burualdea eta habeartea kanoi-gangaz estalita daude, lunetoekin. Habeartearen lehen atala dorrearen behealdearekin bat dator, eta koruak harrizko arku zorrotza du, eraikinaren lehen etapakoa. Tenpluaren dekorazio higigarria egur polikromatuzko hiru erretaula neoklasikok osatzen dute, presbiterioaren aurrealdean eta alboetan. XVII. mendeko irudi batzuk kontserbatzen dira, aurreko erretaula batetik datozenak, eta ondorengo gorakadek aldatuak. Hala gertatzen da Tourseko San Martinen irudiarekin eta Kalbarioko taldearekin erretaula nagusian, eta Ama Birjinarekin Haurrarekin, alboetako baten posizio tentean.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | NUIN.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-31).

Ikus, gainera
-------------

* Nuin
* Txulapain

Kanpo estekak
-------------
**Santa Eulalia eliza** Txulapain ibarreko Beltzuntze lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Oinplano angeluzuzeneko eta burualde zuzeneko eraikina da. Gangak XVI. eta XVII. mendeetan berritu ziren, nahiz eta hasierako mentsulak mantendu. Kanpoaldean, dorre prismatikoa eta hiru arkibolta prismatiko eta xake-formako kanpoko arkua dituen portada zorrotza nabarmentzen dira. Arku horren gainean, aurpegiekin eta animaliekin apaindutako harburuak daude. Presbiterioko horman, Errege Katoliko estiloko sagrario bat dago, XVI. mendeko margolan batzuez inguratuta. Gaur egun, XVII. mendearen erdialdeko erretaula barroko txiki bat da tenpluaren buru, eta Sortzez Garbiaren tailu bat du, polikromatua. Era berean, XV. mendeko Ama Birjinaren eta Haurraren eskultura gotiko bat, oso berrmargotua, Gurutze barroko bat eta eskema berantiar dogotikoko parrokia-gurutze bat daude, Kalbario osoarekin.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | BELTZUNTZE.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-31).

Ikus, gainera
-------------

* Beltzuntze
* Txulapain

Kanpo estekak
-------------
**Nathan Ayres Etxea** (ingelesez: *Nathan Ayres House*) Michigan estatuko Owossoko Water Streeteko 604. zenbakian dagoen familia bakarreko etxea da. Gune Historikoen Erregistro Nazionalean zerrendatuta dago 1980tik.

Historia
--------

Nathan Ayres 1842an jaio zen eta gazte zela iritsi zen Owossora. Bere lanetik lortutako diruarekin eraiki zuen adreiluzko etxe hau, 1883an. Nathani buruz ezer gutxi dakigu, baina bere alaba, Effie (1867an jaioa), Owosson hezi zuten eta bertako eskolan irakatsi zuen urte askoan, Owossoko Eskola Nagusiko zuzendari izatera iritsi arte.

Deskribapena
------------

Nathan Ayres etxea italiar estilokoa da. Aurrealdeko fatxadan nabe bereizgarria du. Leiho-markoak ditu, zizelkatutako harrizko bizkarroiekin ñabartuak, erdiko arkupe zabala eta lau uretako teilatu-hegalen azpian karratuak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Janet L. Kreger: National Register of Historic Places Inventory-Nomination Form: Nathan Ayres House.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60750907
* **Ondare historikoa**
* NRHP: 80001891

 |

* Wd Datuak: Q60750907
**Ceferino Alonso Irigoyen** (Capilla del Señor, 1902ko urriaren 6a - Buenos Aires, 1960ko abenduaren 8a) ekonomista argentinarra izan zen, Edelmiro Julián Farrell-en diktaduran Ogasun ministro gisa jardun zuena, 1945ean.

Nazioaren Ikastetxe Militarretik atera eta karrera militarrari ekin zion, baina lehen mailako tenientearen graduarekin eskatu zuen baja. Ekonomialari gisa graduatu zen Columbiako Unibertsitatean, Ameriketako Estatu Batuetan, eta finantzetan aritu zen; Argentinako gobernuaren finantza-ordezkaria izan zen Washingtonen eta New Yorken 1933tik 1939ra bitartean. 1940ko Habanako Konferentzia Panamerikarrean eta 1942ko Río de Janeiron kontseilari ekonomikoa izan zen; 1941etik 1942ra bitartean, Nazioaren Finantzetako idazkariordea.

1945ean Etxebizitzaren Kontseilu Nazionaleko kide izan zen, eta maiatzean Farrell presidenteak Ogasun ministro izendatu zuen; uko egin zion urte bereko abuztuan. Armen Zirkuluko, Tennis Club Argentinarreko eta Club Argentino de Esquí elkarteko kidea zen.

Erreferentziak
--------------
**Hachiman** (japonieraz: 八幡神, *Hachiman-shin / Hachiman no kami*?)
, **Yawata no kami** ere deitua, sintoismoan, batez ere, gerraren jainkoa da, baina, era berean, japoniar herriaren eta Etxe Inperialaren nekazaritzaren jainko eta jainko babesle bezala gurtzen dute, zoriontasuna eta bakea emanez eta sintoismoaren zein budismoaren elementuak gehituz. Gainera, giza bizitzaren babesle bezala gurtzen dute, eta tenplu batzuetan marinelen jainko bezala. Hachiman, gerlarien jainko jagoletzat jotzen dena, usoak sinbolizatzen du, bere mezularia ere badena.

Samurai askok eta, batez ere, Minamoto klanak gurtua izateagatik, ospe handia lortu zuen, bere omenez, Kyototik gertu, 859 eta 880 urteen artean tenplu bat eraiki zuena. Usako bere santutegirik garrantzitsuena ere nabarmendu daiteke, jainkoak bere omenez eskainitako 45.000 tenplu inguru dituen arren. Japoniako hiri eta herri asko, Hachiman, Yawata edo Yahata toponimoak dituztenak, tenplu horien inguruan hazi zirelako deitzen dira horrelakorik.

Bere jatorria zalantzazkoa da, ez baita agertzen Japoniako historiako bi libururik zaharrenetan, ez *Kojiki*n, ez *Nihon Shoki*n. Hala ere, Ōjin enperadorearekin (Jingū enperatrizaren semearekin), biztanleriaren ezagutza material eta kulturalak zabaltzen saiatu zena, identifikatuta zegoela oso ezaguna da. Bere izenak "zortzi estandarteen Jainkoa" esan nahi du, Ōjin enperadore jainkotiarraren jaiotza seinalatu zuten zeruko zortzi estandarteei erreferentzia eginez. Elezaharraren arabera, Ōjin amaren baitan zegoen oraindik Korea konkistatzeko eskatu zionean, eta ez zenhiru urteren buruan operazio militarrak amaitu arte jaio.

Sinkretismoa
------------

Budismoa Japoniara iritsi ondoren, Hachiman jainko sinkretiko bihurtu zen, *kami*en kultuko elementuak budismoarekin (*shinbutsu-shūgō*) bat eginez. VIII. mendeko panteoi budistan, Hachiman Bodhisattva Handia (japonieraz: 八幡大菩薩, *Hachiman Daibosatsu*?)
 bihurtu zen. Budismoan, Lotoko Sutraren elizkoia babesten duten jainkoetako bat ere bada.

Hachimanen gurtzak, Jingu-kōgō eta *Himegami* (euskaraz: «jainkotiar printzesa») izeneko jainko ilun bat ere hartzen ditu, Hachimanen ezkontidea edo beharbada apaiz orakularraren funtzio erlijioso arkaiko bat izateagatik "Hachimeismoak" xurgatu zuen aurreko jainko bat izan daitekeena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Alemanez)** Scheid, Bernhard. *Hachiman Shreine.*  Vienako Unibertsitatea.
2. ↑   **(Ingelesez)** Kanda, Christine Guth.  (1985). *Shinzō: Hachiman imagery and its development.* .
3. ↑   Bender, Ross.  (1979). «The Hachiman Cult and the Dōkyō Incident» *Monumenta Nipponica* 34 (2): 125–53.  doi:10.2307/2384320..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q261637
* Commonscat Multimedia: Hachiman

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 254572001
* GND: 118699911
* LCCN: sh85058169
* AAT: 300109915
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q261637
* Commonscat Multimedia: Hachiman
**Gary Robert Rossington** (Jacksonville, Florida, 1951ko abenduaren 4a – Milton, Georgia, 2023ko martxoaren 5a) estatubatuar musikari eta egile abeslaria izan zen, Lynyrd Skynyrd Southern rock taldeko kidea.

Beisbol zalea The Rolling Stones entzun ondoren, musikan aritzea erabaki zuen. Beisbolean jokatuz Ronnie Van Zant eta Bob Burns ezagutu zituen eta elkarrekin musika talde bat osatu zuten Allen Collins gitarristarekin eta Larry Junstrom baxu jotzailearekin. Hainbat izen izan ondoren, taldeak Lynyrd Skynyrd izena hartu zuen 1969an. Taldeko gitarra-jotzailea izan zen Gibson Les Paul bat erabiliz.

Rossingtonek hezur haustura larriak izan zituen 1977ko urriaren 20ko hegazkin-istripuan. Istripuan taldeko hiru kide hil ziren, haien artean Ronnie Van Zant laguna.

Lynyrd Skynyrd taldean jo zuen hil arte eta, gainera, 1980an Allen Collinsekin batera Rossington Collins Band taldea sortu zuen.

Rosdington izan zen Lynyrd Skynyrden jatorrizko kideen artean bizirik atera zen azkena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q445448
* Commonscat Multimedia: Gary Rossington

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 84269351
* ISNI: 0000000078231221
* BNE: XX1098766
* GND: 1282567640
* LCCN: n2004065550
* NKC: js20080208005
* BIBSYS: 43646
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q445448
* Commonscat Multimedia: Gary Rossington
**San Lorentzoko pulpituak** edota **San Lorentzoko tronuak** Italiako Florentzia hiriko San Lorenzo basilikan dauden brontzezko eskultura lan batzuk dira. Donatelloren eraikin honetako lanari amaiera eman zioten, 1460. urtetik lan honen planifikazioa eta diseinuaz arduratu baitzen, bai eta laguntzaile ugariekin gauzatzeaz ere, hauen artean Bartolomeo Bellano eta Bertoldo di Giovanni nabarmendu ziren.

**Berpizkundearen pulpitua** (italieraz *Pulpito della Resurrezione*) eraikitzen lehena eta Donatellok gehien parte hartu zuenatzat jo ohi da. Bere tamaina Pasiokoarena baina handiagoa da: neurriz, 292 cm luze eta 123 cm garaiera, esekia dagoen zutabeak kontuan hartu gabe.

**Pasioaren pulpitua** (italieraz *Pulpito della Passione*) ziurrenik gauzatzen bigarrena izan zen eta hortaz bere eraikuntzan laguntzaileen parte hartzeak askoz ere garrantzi handiagoa izango zuen. Berpizkundearen pulpitua baino zertxobait txikiagoa da, neurriz 280 cm luze eta 137 cm garaiera, esekia dagoen zutabeak kontuan hartu gabe.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3825329
* Commonscat Multimedia: Pulpito della Passione by Donatello

---

 |

* Wd Datuak: Q3825329
* Commonscat Multimedia: Pulpito della Passione by Donatello
**Artetako iturburua** Andimendiko urak biltzen dituen ur-biltegi bat da, gizakiak moldatutako egitura, bertatik Iruñera ura garraiatzeko ubide bat abiatzen delarik.

Kokapena
--------

Bertan biltzen da gutxi gorabehera 100 kilometro koadroko eremu batean Andiamendin erortzen den ura.

Ollaran ibarrean dago kokatua, Iruñetik 30 kilometrora ipar-mendebaldera, eta Artetako kontzejuaren izena duen arren, Ultzurrun herritik gertuago dago, bertatik behera isuria duen ibaiak Udarbe du izena, eta iturburutik gorantz Andiamendin barrena barneratzen den zintzurrak Artazul du izena.

Azpiegitura hidrologikoez gain, bisitarientzako arreta etxe bat dago.

Ubidea
------

XIX. mendearen amaieran Iruñeko 30.000 herritarren ur beharrak asetzeko ez ziren aski herriko iturri eta putzuetako ura, Subitzako iturburukoa eta Arga ibaitik ateratzen zena. Artetatik egindako ubidea 1895ean ireki zen, eta azpiegitura inportantea izan zen garai hartan. Zazpi kilometroko ubide bat egin zen Egillor herriraino, zeinak urtean 300 egunetan 500 litro segunduko emaria eman zezakeen. Handik, emariaren 140 litro Iruñerantzat zuzentzen zen (Mendillorrirainoko ubide baten bidez), eta beste parte bat azpiegitura hidroelektriko batean aprobetxatzen zen.

1920. urtean beste ubide bat sortu zen, 700 itro segunduko garraiatzeko gaitasunarekin. 20. mendearen amaieran eta 21.aren hasieran, Eugiko urtegiarekin batera, Iruñeko ur hornikuntzaren iturburu nagusia da Artetakoa.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Artetako iturburua | Mancomunidad de la Comarca de Pamplona» *www.mcp.es* (Noiz kontsultatua: 2020-07-15).
2. ↑    *Gran Enciclopedia de Navarra | ARTETA, MANANTIAL DE.*  (Noiz kontsultatua: 2020-07-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97379549

 |

* Wd Datuak: Q97379549
**Elgera** Bilbon dagoen erreka da, Ibaizabal-aren ibaiadarra dena.

260-320 tarteko altueran, Pagasarriko hegaletan, Iturrigorri auzoaren atzean jaioa, XX. mendearen hasieran lurperatu ondoren, Bilbo lurpean zeharkatzen du. Hori dela eta, askotan Iturrigorri, Errekaldeberri eta Larraskitu auzoak urez bete ditu, Abandoko Indalecio Prieto geltokian triskantza sortu eta Abandon eta Indautxun etxabeak gainezka jarri ditu. Nahiz eta 1995ean bere urak araztailera eraman, 2006an tunel bat eraiki zuten bokaleraino.

Elgera, Iturrigorri-tik behera doa, Errekaldeberritik pasatzen da eta Indautxu eta Casilda parke erditik jaisten da Euskalduna aldera, Ibaizabal ibaiarekin batzeko. Casilda Iturrizar parkean, altuera ezberdintasuna handia dela eta, bertako lakuak betetzeko probeste da.

Erabilera
---------

Elgera errekaren urak kalitate handikoak zirela esaten zen 1717an. Cervecera Vizcaína enpresak ur hori erabili zuen Iturri gaseosa egiteko.

Bitxikeriak
-----------

San Mames egin zenean, ibai hau eta beste erreka batzuk bideratzeko estolbak egin ziren ingurunean. 1940ko hamarkadan, Luis Briñas eta Urkijo etorbideen arteko mugetako estolbetatik umeak sartzen ziren Athletic-en partiduak ikusteko. Leku estua zen, eta beraz, umeak bakarrik sartu ahal ziren. Sartzen zirenean, eskutatzeko leku txikia zegoen eta 5 edo 6 ume besterik ez ziren sartzen.[erreferentzia behar]

Ikus, gainera
-------------

* Bizkaiko ibaiak

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cenicacelaya, Javier.  (1999-06-26). «El Ensanche de Bilbao de Alzola, Achúcarro y Hoffmeyer de 1876» *Ciudad y Territorio Estudios Territoriales*: 307–316. ISSN 2659-3254. (Noiz kontsultatua: 2022-05-08).
2. ↑   bilbaorepublic. «Arroyo Elguera» *Bilbao Republic* (Noiz kontsultatua: 2022-05-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8205023

 |

* Wd Datuak: Q8205023


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Suedia Berria** (suedieraz: *Nya Sverige*) Suediar Inperioak Delaware ibaiaren beheko lurretan 1638 eta 1655 artean sortu zuen kolonia bat izan zen, gaur egungo Delaware, Maryland, New Jersey eta Penssyilvanian, Ameriketako Estatu Batuetan. Hogeita Hamar Urteko Gerraren testuinguruan sortu zuen Suediak, botere handiko lurraldea zenean, Amerikaren kolonizazio saiakeraren barne. Suediak tabakoa landatu eta larruak trukatzeko eremu propio bat nahi zuen kontinentean.

Delaware ibaiaren bi aldeetan ezarri ziren herriak. Fort Christina, gaur egungo Wilmingtonen, lehen kolonia izan zen, Kristina Suediakoaren omenez deitua. Kolonoak suediarrak, finlandiarrak eta, kopuru txikiagoan, herbeheretarrak ziren. Suedia Berria Herbehereetako Errepublikak konkistatu zuen 1655an, Iparraldeko Bigarren Gerraren baitan, eta Herbeherea Berriaren kolonia gisa jarraitu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «U.S. States A-D» *www.worldstatesmen.org* (Noiz kontsultatua: 2024-03-07).

Kanpo estekak
-------------