recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Estatuak jaiotza-tasaren arabera, 2008ko datuekin.
**Jaiotza-tasa** ugalkortasuna kuantifikatzeko neurria da. Kalkulua jaiotako kopurua denbora tarte batean eta momentu horretan dagoen biztanleriaren artekoa da. Normalean denbora urte batekoa izaten da eta jaiotako kopurua mila biztanleekiko urte batean adierazten da.

Euskal Herriko jaiotza tasa
---------------------------

Beheranzko joera nabarmena du Euskal Herriko jaiotza tasak. Europako tasa baxuenetakoa da: %8,8. Biztanleria galtzen hasiko da Euskal Herria datozen urteetan. Zahartze demografikoa oso nabarmena da. Erronka eta galdera berriak zabaltzen ditu joera horrek.

Euskal Herriko jaiotza tasa 1962-2015 aldian (Iturria: Berria)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Goikoetxea, Garikoitz.  (2017-10-15). «JAIOTZAK, GEROARI SO» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2018-06-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q203516
* Commonscat Multimedia: Birth and death rates

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4156178-8
* NDL: 00572456
* NKC: ph124366
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 9329
* HDS: 007973
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001723

 |

* Wd Datuak: Q203516
* Commonscat Multimedia: Birth and death rates
**Jaione Apalategi Begiristain** (Ataun, Gipuzkoa, 1956 - ) irakaslea da Nafarroako Unibertsitate Publikoan, unibertsitate hori sortu zenez geroztik, eta bertako lehenengo plaza elebidunaren jabea. Psikologia eta Pedagogia sailean ari da, Didaktika eta Eskolaren Antolakuntza irakasten. *Eskola-erakuntza eta hololinguistika* izeneko doktorego tesia aurkeztu zuen 1994an. 2006an, berriz, ildo bereko argitalpena kaleratu zuen, *Ikastetxeen egitura intelektuala*.

Bestalde, Jorge Oteizak bere Fundazio-Museoko kide izendatu zuen, Pedagogian doktore den aldetik; artistaren ekarpenak ikertu eta zabalpena egitearen ardura berezia du bertan.

Nafarroa Oinezen karietara antolatu ohi den arte erakusketarako, 13 zentimetroko altuera duen Oteizaren Euskal Zentauroa eskultura utzi du Fundazio-Museoak eta katalogoaren hitzaurrearen egilea da bera, non eskultura honen eta hezkuntza zein ikastolaren arteko harremanez idazten duen. Joxemiel Barandiaran antropologoari Makilakixki ipuina kontatu zion Felipe Apalategiren biloba ere bada eta esanahi berezia du berarentzat eskultura honek: Oteizak Ataungo herriari oparitu zion Zentauroa: Joxemiel Barandiaranen omenez izenburuarekin. Hala, San Gregorio auzoko plazan, bi euskal ikerlari adoretsu hauek betirako elkarturik geratu dira.

Kanpo estekak
-------------

* Jaione Apalategiren doktore-tesia (1994)
* Elkarrizketa Jaione Apalategiri Argia aldizkarian (2008-04-20)
* Elkarrizketa Jaione Apalategiri "Pedagogiak independentzia lortzen ez badu, ez dugu sekula aurreratuko" Berria (2020-11-29)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260144
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 24544

 |

* Wd Datuak: Q12260144
**Aliantza militarra** akordio politiko bat da, bi estatu edo gehiago elkartu nahi dituena, garrantzi politikoko jokabide komun baten zerbitzura ahaleginak egiteko. Aliantza kontzeptuak zenbait baldintza egiaztatu behar ditu. Haren iturriak nazioarteko itun bat izan behar du, eta helburua, berriz, jarduera komuna hitzartzea. Gainera, elkarrekiko betebehar batzuk dituen ekintza politikoa da.

K.a. 480. urtean Xerxes enperadore persiarrak, Indiatik Asia txikira hedatuak, Grezia klasikoa sortuko zuten herrien multzoa osatzen zuten estatu txikien aurka borrokatu zuen. Espartarrek, atenastarrek, tebastarrek eta eubearrek, besteak beste, liga militar bat osatu zuten, Persiako flota garaitu zuena Salaminan, eta horrela hasi zen Inperio akemenestarraren gainbehera.

Aliantza militarren oinarriak
-----------------------------

XIX. mendearen hasieran, Carl von Clausewitz jeneral prusiarrak honela definitu zuen gerra: "*politikaren jarraipena beste bide batzuetatik*". Estatuen arteko harremanek gatazka armatuen mehatxua ekartzen dute beti, gutxienez azken baliabide gisa, nahiz eta gehienetan negoziazioen bidetik joan. Estatuen kanpo-politika gizarte nazionalak aldeko egoerak kontserbatzeko kanpo-bitarteko bat kontrolatzeko egindako ahaleginaren emaitza da.

Nazioen kanpo-politikak alderdi berean bat egiten duenean, elkarrekintza bat sortzen du, bi nazio bakarren arteko harremanetara mugatzen ez dena, eta, aldi berean, gertaera berriak sortzen dituzten jarrera edo erreakzioetan eragiten duena.

Ikus, gainera
-------------

* NATO
* SEATO

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1127126
* Commonscat Multimedia: Military alliances

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4069715-0
* NKC: ph560533

 |

* Wd Datuak: Q1127126
* Commonscat Multimedia: Military alliances
**Jatorrizko herriak**, amerindiarrak ezagutzeko erabiltzen den izendapena da, euren kultura eta interesak egungo Amerikar kontinentean aldarrikatzeko (edo Abya Yala, Kuna herriaren hizkuntzan deitua zen bezala), gaur egun komunikabide progresistek oso hedatutako erabilera du.

Egileren batzuk, izatez amerikar jatorrizko herririk ez dagoela argudiatzen dute, eta "indigenen" ondorengoek, Asiatik Abya Yala edo Amerikara migratu zutela Beringeko itsasartearen bidez. Baina, mundu osoak onartutako iritzia da, gizakiaren jatorria Afrikan dagoela. Argudio hau, egia balitz, Afrikatik kanpora jatorrizko herririk ez dagoela esan nahiko lukeena.

Abya Yala kontinentean lehen migrazioa, ziuraski, duela sei mila urte baino lehenago hasi zen, gaur egun, "jatorrizkoak" deritzen herrien partetik. Orain arte, ez dira hori baino lehenagoko migrazioen frogarik aurkitu. Lurralde edo eskualde batetako lehen biztanleak, jatorrizkoak dira. Beste alde batetik, aztekek, Amerikari, *Ixachitlan* izena eman zioten "Landugabeko Lurraren Tokia" esan nahi duena, ete euren nazioa zen Anahuacekin ere lotuta zegoena

Beste alde batetik, indiar eta indigena hitzek, europarrek, Abya Yalan, Indiako mendebaldeko kostaldea aurkitu izanaren ideia okerra isladatzen dute. Gainera, europarrek, indigena hitza, soilik Europatik kanpoko herriak izendatzeko erabiltzen dute, eta gutxiago zibilizatutakoak izatearen zentzuan, Europan herri indigenarik ez dagoen bitartean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9064330

 |

* Wd Datuak: Q9064330
**Ida konderria** (ingelesez: *Ida County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ida Grove da. 2010eko zentsuaren arabera 7.089 biztanle zituen, Ida kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ida konderriak 1.119,01 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,41 ura dira. Beste 1.117,6 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,34 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.089 pertsonetatik 7.007 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 100 dira. 17 beltzak edo afroamerikarrak. 9 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 19 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 35 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156642
* Commonscat Multimedia: Ida County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141975310
* LCCN: n86017587
* NARA: 10038934
* **Lekuak**
* OSM: 1788774
* TGN: 2000607

 |

* Wd Datuak: Q156642
* Commonscat Multimedia: Ida County, Iowa
**Hubbard konderria** (ingelesez: *Hubbard County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Park Rapids da. 2010eko zentsuaren arabera 20.428 biztanle zituen, Hubbard kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hubbard konderriak 2.588,85 kilometro koadro ditu. Horietatik 191,36 ura dira. Beste 2.397,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,89 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 20.428 pertsonetatik 19.449 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 327 dira. 47 beltzak edo afroamerikarrak. 525 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 49 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 342 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486218
* Commonscat Multimedia: Hubbard County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130191607
* GND: 4542131-6
* LCCN: n81018737
* NARA: 10039642
* **Lekuak**
* OSM: 1796048
* TGN: 2001027

 |

* Wd Datuak: Q486218
* Commonscat Multimedia: Hubbard County, Minnesota
**Integrasa** entzima bat da, eta, jatorriz, Pararnavirae erreinuko birusen, DNA birus askoren eta elementu genetiko mugikor batzuen barruan dago. Fusioaren ondoren sartzen da zelulan, birusaren gainerako material genetikoarekin batera. Integrasak transkripzioaren ondoren sortu berri den DNA birala zelula ostalariaren DNAn integratzea errazten du. Horrela, zelularen programazioa aldatzea lortzen da, partikula biralak egin ditzan.

Ondoren, kate bikoitza bitan banatzen da eta DNA edo RNA berri bat eratzen du. DNA edo RNA horren informazioa birus berriak osatuko dituzten partikulak eraikitzeko erabiliko da. Proteina-bloke horiek moztu egiten dira birus berriaren zati desberdinak sortzeko. Bloke hauek zatitan mozten dituen entzima proteasa da. Une horretan jarduten dute proteasaren inhibitzaileek (indinabir, erritonabir, sakinabir, nelfinabir, fosanprenabir, lopinabir, atazanabir, tipranabir).

Integrasak une labur baina oso konplexu batean esku hartzen du, eta integrazioa bi etapa handitan bil daitezkeen hainbat urratsetan gertatzen da. Lehenik eta behin, DNA birala integraziorako prestatzen da. Prozesu horretan integrasak DNA berria bere muturretan dauden molekula batzuen bidez detektatzen du, hari itsasten zaio eta prestaketa hasten da. Lehenik eta behin, GT dinukleotidoak esaten zaien ertzetako molekulak atera behar dira. Emaitza zelularen nukleora eramaten da, non egitura trinko hori desintegratzen den eta bigarren erreakzioa eragiten duen: DNAren transferentzia, hainbat unetan gertatzen dena: DNA biralaren mutur «berriak» DNA zelularraren bi leku zehatzetara batzen dira, DNAk bi nukleotido gehiago galtzen ditu muturretan eta konponketa bat egiten da birusaren DNA erabat finkatuta gera dadin, zelularen DNAn integratuta.

Farmakoak
---------

Gaur egun, FDAk onartutako 4 farmako daude integrasaren funtzioa inhibitzeko: elbitegrabir, erraltegrabir, dolutegrabir eta biktegrabir. Egindako ikerketek erakutsi dute [[birus-karga oso eraginkorra dela eta erresistentzien agerpen-tasa txikia dela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Thierry, Eloïse; Deprez, Eric; Delelis, Olivier.  (2017). «Different Pathways Leading to Integrase Inhibitors Resistance» *Frontiers in Microbiology* 7 doi:10.3389/fmicb.2016.02165. ISSN 1664-302X. PMID 28123383..
2. ↑   **(Ingelesez)** Anstett, Kaitlin; Brenner, Bluma; Mesplede, Thibault; Wainberg, Mark A..  (2017-6-5). *Retrovirology* 14 (1) doi:10.1186/s12977-017-0360-7. ISSN 1742-4690. PMID 28583191. PMC 5460515..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q412550
* Commonscat Multimedia: Integrase, retroviral

---

 |

* Wd Datuak: Q412550
* Commonscat Multimedia: Integrase, retroviral
*Artikulu hau Finlandiako antzinako probintziari buruzkoa da; eskualdea gaitzat duena beste hau da: «Jatorrizko Finlandia»*

| **Jatorrizko FinlandiaVarsinais-Suomi / Egentliga Finland** |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 1634 - 1775 |  |

 |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Jatorrizko Finlandiako armarriaArmarria | Jatorrizko Finlandiako kokapena |

 |
| HerrialdeaGaur egungoa | Txantiloi:Herrialde info SDI FIN |
| Hiriburua | Turku |
| Azalera | km2 |
| BiztanleriaDentsitatea | () bizt/km² |

**Jatorrizko Finlandia**, (finlandieraz, *Varsinais-Suomi*; suedieraz, *Egentliga Finland*; latinez: Ducatus Finlandiae Meridionalis) Finlandiako antzinako probintzietako bat da, gaur egungo Finlandiaren hego-mendebaldean kokatua. Turku, eta batez ere bertako gaztelua, erdigune zuela antolatu zen **Jatorrizko Finlandia** Suediar erresumaren barnean. Merkataritzari esker Turku hiriaren hazkuntza azkarrak, irabazi handiak sortu zituen eta mugakide zituen Häme, Ilandia eta Satakunta probintzien bekaizkeria sortu zuen.

Historia
--------

Sakontzeko, irakurri: «Finlandiako Historia»
Turkuko gaztelua.
Bikingoak XII. mendean Finlandiara bertatik sartu zirela uste da. Izan ere, bikingoek ez zuten herrialdea suntsitu ezta menperatu ere (beste herrialde batzuekin egingo zuten antzera) eta *Finn* herriarekin truketan baino ez ziren ibili. Adituek diotenez antzeko arraza eta kultura berdintsuak zituztelako ez zituzten suntsitu eta elkarrekin erlazio onak baina ez zeuzkaten.

Suediak erresuma handi bat osatu zuenean ere, bertatik, herrialde osora zabaldu ziren, **Jatorrizko Finlandia**, Botniako Golkoa eta Itsaso Baltikoaren muga baitzen. Hurrengo bost mendeetan izandako hazkuntzaren ondorioz, Turku, Finlandia osoko hiri garrantzitsuena bihurtu zen eta inguruko probintziek errezeloz begiratzen zioten merkataritzaren ondorioz mugitzen zen diruari.

1809. urtean, probintzia Errusiaren esku gelditu zen eta XX. mendean, independentzia lortzeko borrokan sartu zen bete-betean. Izan ere, probintzia dirudunetarikoa eta "suediartuena" da, eta ondorioz, SESBen aurka borrokatu zuen.

Armarria
--------

Sakontzeko, irakurri: «Finlandiako Antzinako Armarriak»
Armarriak Turkuko gazteluaren omenez egin zen, probintziaren erdigune militar eta administratiboa, eta Suediak bertan zuen garrantziaren erakusgarri da ere, bi banderekin suediarrekin.

Ikus, gainera
-------------

* Finlandiako Antzinako Probintziak
* Finlandiako historia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q987818

 |

* Wd Datuak: Q987818


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Finlandiako bandera | Finlandiako Antzinako Probintziak | Finlandiako bandera |
|  Åland •  Benazko Finlandia •  Häme •  Ilandia •  Karelia •  Laponia •  Pohjanmaa •  Satakunta •  Savonia |
43°18′02.62″N 1°58′22.56″W﻿ / ﻿43.3007278°N 1.9729333°W﻿ / 43.3007278; -1.9729333
Aitor Zabaleta harmailaren bideoa ikusgai.
Aitor Zabaleta Harmaila garaipena ospatuz.
**Aitor Zabaleta Harmaila**, Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen Anoeta estadioaren Hego Hondoa da, Anoeta miniestadiora begira dagoena. Izena Aitor Zabaleta txuri urdin zalearen omenez darama, 1998ko abenduaren 8an eraila.

Zutikako animazio harmaila bat da, Premier League eta Bundesligako estadioetako harmailen antzekoa, eta 2.400 ikusle ingurutzako edukiera du. Bultzada Txuriurdina futbolzaleen elkartea bertan kokatzen da.

Iruditegia
----------

* Anoetaren oinplanoa.Anoetaren oinplanoa.

Ikus gainera
------------

* Familientzako Harmaila (Anoeta)
* Errealaren denda

Erreferentziak
--------------

1. ↑  La Real pretende ocupar la parte baja del Fondo Sur con 2.339 seguidores que animen sin descanso, Nace la grada Aitor Zabaleta. 2018ko otsailaren 20a, mundodeportivo.com **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Aitor Zabaleta Harmaila*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q86638340
* Commonscat Multimedia: Aitor Zabaleta Harmaila

---

 |

* Wd Datuak: Q86638340
* Commonscat Multimedia: Aitor Zabaleta Harmaila
**Jatorriaren mitoa** mundu sozial zein naturalen jatorria azaltzen duen mito edo egitura sinbolikoa da. Etimologia aztertzean, tradizio greko-erromatarren arabera, *mythos* hitzak *(*grezieraz: μῦθος) «kontakizun» esan nahi du eta *aition*-ek (grezieraz: αἴτιον) «kausa» edo «zergatia». Bi termino hauek bereziki erabiltzen dira objektu, kultura edo ohitura bat nola sortu zen azaldu nahi denean.

Jatorri mito mota ezberdinak daude; horietako bat mito kosmogenikoa izanik, non munduaren sorrera azaltzen den. Badaude beste mito ugari, gertakizun naturalak eta gizarteko egiturak azaltzen dituztenak, dagoeneko finkaturiko mundu batean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Pereiro, Xosé Manuel.  (2008-05-07). «Mitos fundacionales» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2022-04-09).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *El Nuevo orden del caos : consecuencias socioculturales de la globalización.*  Consejo Superior de Investigaciones Científicas, Departamento de Antropología de España y América 2004 ISBN 84-00-08228-1. PMC 58853631. (Noiz kontsultatua: 2022-04-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q390248

 |

* Wd Datuak: Q390248
**Intel Xeon** edo soilik **Xeon** Intel mikroprozesagailu familia bat da, PC eta Macintosh zerbitzarientzat. Lehen Xeon prozesagailua 1998an agertu zen Pentium II Xeon izenarekin.

Pentium II Xeonek 440 GX zein 450 NX txipsetak erabiltzen zituen. 2000n, Pentium II Xeon Pentium III Xeongatik aldatua izan zen.

2001ean, Pentium III Xeon Intel Xeon prozesagailuagatik aldatu zen. Xeona Intelen NetBurst arkitekturan oinarritua dago eta Pentium 4 CPUaren antzekoa da.

2002an, Intelek Xeon familiara Xeon MP prozesagailua gehitu zuen, Hyper-Threading teknologia NetBurstekin konbinatzen zuena. Bere txipsetek socket 603a erabiltzen zuten eta GC-LE bertsioak ditu (2 prozesagailu, memoria noranzgarriko 16 gibibyte) eta GC-HE bertsioak (4 prozesagailu edo gehiago, 64 gibibyte noranzgarri), guztiak 400 megahertzioko bus bat erabiliz.

Idazlekuko PC prozesagailuen Intelen x86/IA-32 familia estandarra bezala, Xeon prozesagailu taldea 32 bitekoa zen, ondoren 64 biteko AMD 64 teknologian oinarritutako bertsioak agertuz, Xeon Nocona kasu. Eta beranduago, idazleku prozesagailuen bertsioa teknologia honekin, EM64Tak.

2004ko maiatzak 9an, Intelek, etorkizuneko Xeon prozesagailuak konpainiako Pentium M arkitekturan oinarrituta egongo zirela iragarri zuen. Bitxia bada ere, Pentium Ma, neurri handi batean Pentium IIIaren arkitekturan oinarritua dago, eta, beraz, Xeon "berria" Pentium III Xeonaren antzerakoagoa izan liteke NetBursten oinarritutako Xeonak baino.

2006ko ekainak 26an Intelek belaunaldi berria iragarri zuen: Xeon Dual Core, Xeon nukleo bikoitzeko teknologiarekin. Intelek prozesagailu berri honek watteko %80 errendimendu handiagoa lehiakideek baino %60 azkarrago ematen duela dio. Gainera, belaunaldi berriak Intel Xeon prozesagailuan oinarritutako zerbitzagailuen aurreko belaunaldiaren errendimendu bikoitza baino gehiago ematen du, 32 eta 64 biteko aplikazioak exekutatzeko gai dena.

Prozesagailu hau biziki gogokoago dute ordenagailu bideo-jokoetako jokalariek. Intel oso kritikatua izan zen arrazoi honegatik. Era berean, azken prozesagailu honek Power PC zaharra ordeztu zuen MacPro lan estazioetan eta Applen XServe zerbitzagailuetan Power PCtik x86rako trantsizioa egin zenean, bere eraginkortasuna EFI abiatze teknologiarekin hobetuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q656154
* Commonscat Multimedia: Xeon

---

 |

* Wd Datuak: Q656154
* Commonscat Multimedia: Xeon
**Sekhemra Horhormaat-Intef** edo **Intef VII.a**, Egiptoko XVII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1560 inguruan gobernatu zuena, Egiptoko bigarren tarteko aroa deritzon garaian.

Biografia
---------

Intef VII.a, hobekien dokumentatua dagoen dinastia honetako errege bat da. Intef VI.aren anaia eta Sekhemra-Shedtauy edo Sobekemsaf II.aren semea izan zela ezagutzen da.

Tebasetik gobernatu zuen, bere subirautza, Goi Egiptora mugatu zen arren. Bere aktibitate antolatzailea eta gerra asmoak ziurtatzen diren lehena da. Zenbait tokitan eraikitzea agindu zuen, eta, bere erregealdiko 3. urtean, gobernari honen izaera autoritarioa frogatzen duen Koptoseko Min jainkoaren tenpluari buruzko ediktu bat grabatu zen.

Apofis I.a gobernari hiksoaren garaikidea izan zen, eta, dirudienez, honekin, tratu errentagarriak izan zituen. Tebas, oraindik bakean dago hiksoekin, eta elkartrukeak ugariak dira bi erresumen artean.

Tebasen Iparraldeko erresumaganako leialtasunaren teoria, ez da baztertu behar, Apofisi buruz, Goi eta Behe Egiptoko errege titulua zeramala ziurtatu baitzen, bere eragina Gebeleineraino iristen zelarik. Gainera, Apofisek, bere alaba Herit, Tebaseko errege familiako kide batekin ezkondu zuen. Bere erregealdiaren ondoren hasiko dira bere ondorengoak borroka irekian, hiksoen aurkako garaipena lortuz eta Egiptoko Inperio Berria deritzon garaia abiaraziz.

Intef VII.a, behar baino goizago hil zen, erregealdi labur baten ondoren; beharbada eraila izan ze, Jürgen von Beckerathen ustetan, Dra Abu el-Nagako nekropoliko hilobi batean lurperatua izan zen, bere armekin (arku eta geziak). Bere hilobiaren kokalekuak, bere aurreko erregeen hilobietatik iparraldera, nekropoli berri bat inauguratzen zuela adierazten du.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Intef VII.ak, *Gebel Intef*en tenplu berri bat eraikitzea agindu zuen eta Goi Egiptoko tenplu ugari zaharberritu zituen.

Auguste Mariettek, 1860an, indusketa osoagao bat hasi zuen Dra Abu el-Nagan, urte batzuk lehenago, Kamose faraoia eta Ahhotep erreginaren hilobiak aurkitu ziren tokian, eta Intef VII.aren hilobia aurkitu zuen, oraindik bere sarkofagoa eta urre koloreko hondarrak zituen ontzi kanopoz beteriko kutxa bat zituena. Objektu hauek, Louvreko Museoan erakusten dira. Honela, XVII. dinastiako erregerik garrantzitsuenen hilobiak berreskuratu ahal izan ziren. Faraoiaren pitzaturiko bi obelisko ere aurkitu zituen, bost tituluak osorik zituztenak, baina Kairoko Egiptoar Museora garraiatzerakoan galdu egin ziren.

Bere hilobia, Alemaniar Arkeologia Institutuko zuzendariordea zen Daniel Polzek berrinduskatu zuen 2001ean, aurkitutako hondarrek, jatorrian, 11 metroko zabalera eta 13 metro inguruko garaiera zuen piramide txiki batek amaitzen zuela adierazi zutelarik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Intef VI.a** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XVII. dinastia | Ondorengoa**Taa I.a** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Intef VII.a*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Aldabra**, ezaguna ere **Aldabran**, **Aldabrako atoloia** edo Aldabra uhartea bezala, Seychelleetako atoloi bat da, Indiako ozeanoaren mendebaldean. Unescoren Gizateriaren ondare zerrendan inskribatua dago 1982tik, izan ere, atoloia erreserba naturala baita eta Ramsarko hitzarmenaren barruan baitago. Ezaugarri nabarmenen artea: munduko ataloi urgaineratu handiena da; dortoka berdeak Indiako ozeanoan duen habia gune nagusia da; Seychelleetako dortoka erraldoien populazioa handiena du; *Phaethon rubricauda* hegaztiaren koloniarik handiena dago, eta baita *Fregata ariel* eta *Fregata minor* hegaztien kolonia handiak ere. Atoloiaren isolamenduak eta gizakiaren presentzia eskasak aukera eman du bertako zenbait endemismo garatzeko, hala nola, *Dryolimnas cuvieri* hegaztia, Indiako ozeanoko hegan ezin duen azken txori mota.

Geografia
---------

### Kokapena

Aldabra Seychelleetako Hego-Mendebaldean dago, Mahé, herrialdeko uharte nagusitik,  1.066 km hego-mendebaldera,,,  eta Madagaskartik 420 km ipar-mendebaldera.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)**   *Ministry of Environment - Aldabra.*  (Noiz kontsultatua: 2010/2/6).
2. ↑  **(Frantsesez)**   seychelles.travel - Aldabra Atoll*.*  (Noiz kontsultatua: 2010/2/6).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q272768
* Commonscat Multimedia: Aldabra

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315136692
* SUDOC: 128501618
* **Lekuak**
* WWF: AT1301
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 185

 |

* Wd Datuak: Q272768
* Commonscat Multimedia: Aldabra
Aldagailuaren palanka 
Bizikletako **aldagailuaren palanka** engranaje-mekanismoen kontrolaren bidez nahi den transmisio-erlazioa hautatzeko erabiltzen den osagaia da. Oro har, desbideragailu motako mekanismo edo barne-aldagailu baten bidez funtzionatzen dute. Kasu guztietan, engranaje-mekanismora konektatzen den kable bat mugitzen duen aldagailuaren palanka batek egiten du kontrola. aldagailuaren palanka koadroaren zeharkako hodian, eskulekuan edo triatloi-barren muturretan muntatuta egon daiteke. Aldagailuaren palanken fabrikatzaile nagusien artean Shimano, Campagnolo eta SRAM daude.

Aldaketa sistemak
-----------------

* Aldagailuaren palanka hodi zeiharrean Aldagailuaren palanka hodi zeiharrean
* Esku-aldagailua Esku-aldagailua
* Hatz-aldagailua Hatz-aldagailua

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [2004]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q748770
* Commonscat Multimedia: Bicycle gear shift levers

---

 |

* Wd Datuak: Q748770
* Commonscat Multimedia: Bicycle gear shift levers
**Iturrigorri** edo Peñascal, Bilboko auzoa da. Errekaldeko barrutian dago kokaturik, zazpigarren barrutian alegia. Auzoak 1.921 biztanle zituen 2006an eta 0,18 kilometro karratuko azalera dauka. Ibarbide estu batean dago, Errekaldeberri auzoaren mendebaldean, Arraitz mendiaren ondoan.

Ibarbidearen estutasuna dela eta, kale bakarra dago auzoan, ekialdetik mendebaldera zeharkatzen duen errepidea alegia. Errepide horren bi alboetan etxebizitzak daude. Etxebizitza gehienak 1950eko hamarkadatik eraiki ziren, gehienbat Bilbora zetozen etorkinak. Horregatik Espainian jaiotako biztanleria nagusi da auzoan. Etxebizitza horietaz gain, ondoko mendietan ere etxeak egin zituzten, auzoaren beheko aldetik eskaileren bidez eskuragarriak.

Iturrigorri gaseosa
-------------------

Bertan zegoen iturritik La Vizcaína S.A. enpresak garagardoak eta edariak egiten zituen, tartean Iturrigorri gaseosa ezaguna.

1983 uholdeak
-------------

Sakontzeko, irakurri: «1983ko uholdeak»
1983ko uholdeak gogorren astindu zituen auzoetako bat izan zen Iturrigorri. Dena den, ez zen Bilboko itsasadarraren hazteak auzoa kaltetu zuena, izan ere, Iturrigorri itsasoaren mailatik 150 metro ingurura kokaturik dago. Auzoaren mendebaldean kokaturik dagoen harrobia izan zen auzoa urez bete zuena. Harrobi hura aspaldi utzita zegoen inolako mantenimendurik gabe.

Urteetako zabor eta landarediak, eragin zuzena izan zuen 1983 uholdeek eragindako lokaztegian. Harrobitik behera etorritako lokatzak bi eta hiru metroko altuera hartu zuen auzoko etxe askotan. Etxebizitza batzuk gainera, behera bota behar izan zituzten.

Kalerik garrantzitsuenak
------------------------

* Iturrigorri bidea

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Bilbaopedia - Gaseosas y bebidas refrescantes» *www.bilbaopedia.info* (Noiz kontsultatua: 2022-05-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Bilbo** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3813837

 |

* Wd Datuak: Q3813837


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Bilbo | Bilboko auzoak | Bilbo |
| Abando • Abusu • Altamira • Ametzola • Arabella • Arangoiti • Atxuri • Basurtu • Begoña • Bilbo Zaharra • Bolueta • Deustuko Doneperiaga • Errekaldeberri • Gazteleku • Ibarrekolanda • Indautxu • Iralabarri • Iturrialde • Iturrigorri • Kastrexana • Larraskitu • Lorategi-hiria • Masustegi • Matiko • Miribilla • Olabeaga • Otxarkoaga • San Adrian • San Frantzisko • San Ignazio • Santa Ana • Santutxu • Solokoetxe • Txurdinaga • Uretamendi • Uribarri • Zabala • Zazpikaleak • Zorrotza • Zurbaran |
Infragorrizko termometro bat.
**Infragorrizko termometroa**, **infragorrizko pirometroa** edo **kontakturik gabeko termometroa**, (distantzia batetik tenperatura neurtzeko gaitasuna adierazten duen terminoa) gorputz beltz motako argia igortzen duen objektuaren azalera zati batean tenperatura neurtzeko gailu bat da. Batzuetan, mota honetako termometroei okerki laser termometro deitu izan zaie, laser baten laguntza erabiltzen baitute, nahiz eta soilik neurtzeko eremua errazago seinalatzeko den (zenbait errifleren miretan bezala), ez neurketak egiteko.

Infragorrizko pirometro terminoa erabili izan ohi da kontaktu klasikodun termometroekiko duten desberdintasuna adierazteko, infragorrizkoek erradiazio termikoa neurtzen baitute eta ez tenperatura bera. Objektuak igorritako energia kantitatea eta igortze-gaitasuna jakitean, bere tenperatura zehaztu daiteke.

Orokorrean, metodoak argi-energiaren neurketa (IR zintan dagoena) jasotzen du, seinale elektriko bihurtzen duen detektagailu baten bidez. Metodo honek tenperatura urrundik neurtzea ahalbidetzen du; aldiz, beste termometro mota batzuek, esaterako termopareek, objektuarekin kontaktuan egotea beharrezkoa dute tenperatura neurtzeko. Beraz, objektua mugimenduan badago, eremu elektromagnetiko batez inguratua badago, edo hutsean kokatua badago... tenperatura neurtzea posible da.

Kalibrazioa
-----------

Neurketa-metodo honek datu oso zehatzak eman ditzake; halere, ondo kalibratu behar da, neurtutako erradiazioa faktore askoren menpeko baita: objektuaren igortze-gaitasuna, iturriaren uniformetasuna, gailuaren geometria…
IR termometro bat kalibratzeko, ur baso baten barruan urtzen ari den izotz kubotxo baten azalera erabili daiteke neurketa-puntu moduan.
Kontuan izan behar da infragorri bidezko neurketa (IR) ikusmenezko neurketa dela ondorengo arrazoiengatik:

* Kameraren leiarra garbi egon behar du.
* Neurketa-eremuan ez da oztoporik egon behar: ez hauts edo hezetasunik, ezta lurrun edo gas arrarorik ere.

Infragorri bidezko neurketa (IR) azaleko neurketa da; beraz:

* Neurtu beharreko objektuaren azalean oxidazio edo hautsik baldin badago, neurketa partikula hauetan egiten da,
* Lortutako balioa zalantzazkoa bada, kontaktu klasikozko termometro bat erabili behar da bestearekin batera. Azken hau barneratze, edo murgiltze-zunda batez hornitua egon daiteke (elikagai izoztuetan neurketak egiteko)

Erabilerak
----------

Termometro hauek erabilera asko izan ditzakete, esaterako:

* Hutsean ontziratutako elikagaien kontrola, betiere, neurketak ez badira aire-poltsatan egiten.
* Labe bateko edo beste ekipo batzuetako tenperaturaren kontrolerako.
* Ekipamendu mekanikoen edo zirkuitu elektrikoen frogetarako (adibidez: kontrol-armairuetarako).
* Suteetan eremu beroen detekziorako.
* Materialen tenperatura-aldaketa zehaztasunez kontrolatzeko (berotzea edo hoztea).
* Teleskopiotan, lainoak antzemateko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3523897
* Commonscat Multimedia: Infrared forehead thermometers

---

 |

* Wd Datuak: Q3523897
* Commonscat Multimedia: Infrared forehead thermometers
***Informer*** telebistako drama britainiarra da, Rory Haines eta Sohrab Noshirvani-k sortu eta idatzia eta Neal Street Productions ekoiztetxeak BBC-rentzako sortua. Telesaila BBC One katean emititzen hasi zen 2018ko urriaren 16an. 

Protagonistak dira Nabhaan Rizwan, Paddy Considine eta Bel Powley.

Sinopsia
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Raza (Nabhaan Rizwan) gaztea bigarren belaunaldiko pakistandar-britainiarra da. Ustekabeko atxiloketa baten ondoren, Poliziako terrorismoaren kontrako unitate bateko bi agentek, Gabe beteranoak (Paddy Considine ), eta Holly emakumezko hasiberriak, erreklutatu egingo dute informatzaile eta ezkutuko agente gisa. Helburua da Londresko kontaktu islamiko jihadistetan informazioa lortzea, gerta litekeen atentatu handi bat ebitatzeko.

Aldi berean, traman Razaren familia nahasten da bere gogoaren kontra, eta Gabe poliziaren iragan iluna (infiltratua egon zen talde ingeles supremazistetan) faktore argitu gabeko bat da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    ISSN 0261-3077..
2. ↑    ISSN 0261-3077..
3. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60774416

 |

* Wd Datuak: Q60774416
**Akorda** Ibarrangeluko auzoa da. Banandutako auzoen artetik biztanle gehien dituena da. Ibarrangeluko erdigunetik Lagako hondartzara doan errepidearen ondoko bide batetik heltzen da bertara. San Pedro Atxarreko mendiaren maldetan dago auzoa, Akordatik mendiaren puntaraino igotzen den bide bat dagoelarik.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 80 biztanle ditu.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Akordako biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 85 | 87 | 90 | 85 | 82 | 81 | 82 | 80 |

Ikusteko
--------

Elexaldeko auzoan dagoen San Andres elizarekin batera, Jaione edo Natividadearen eliza, udalerriko beste eliza garrantzitsu bat da. Oraindik ere, emakumeak eta gizonezkoak jezartzerako orduan banatzen dituena. Meza nagusia eta jendetsuena, Akordako jaietan izaten da, uztailaren 18a.

Akordako urbil San Pedro Atxerre baseliza dago, panorama ederrarekin.

Historiaren aztarnak
--------------------

Iparraldeko mendixkan Gerrandijo antzinako koba-hilobia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253031

 |

* Wd Datuak: Q12253031


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Ibarrangeluko auzoak |  |
| Arboliz • Akorda • Antzora • Durukiz • Elexalde • Gametxo • Gendika • Ibaeta • Ibinaga • Laga • Laida • Lastarri • Merru |
Akorisen esfingea. Louvreko Museoa
**Khenemmaatra-Hakor** edo **Akoris**, Egiptoko XXIX. dinastiako faraoirik garrantzitsuena izan zen. K.a. 391tik K.a. 379 arte hedatu zen bere erregealdia.

Manetonek, Sexto Julio Afrikano eta Eusebio Zesareakoaren arabera, Akoris deitzen du, eta hamairu urteko erregealdia izan zuela aipatzen du. Kronika Demotikoan aipatua da.

Egipto, Greziako Esparta hiriaren aliatua izan zen. Elkarrekin borrokatu zuten Persiaren aurka 400 urtez. Baina Akorisek aliatu berriak topatu behar izan zituen. Salaminako errege zen Ebagoras I.arekin aliantza bat hitzartu zuen, erbestean zegoena, eta Akorisek berriz Ziprera eraman zuen K.a. 387an, non Egiptoko erregeorde bezala zerbitzatu zuen. Atenasekin ere hitzarmen bat sinatu zuen K.a. 389an, itsas armada handi ba zuena.

Hiru aliatuek, Mediterraneo itsasoaren ekialdea kontrolatu zuten, Egipto, persiarren erasoen aurrean ia menderakaitz bihurtuz. Artaxerxes II.ak, bere armada, kostaldean zehar bidali beharko zuen, Gaza eta Pelusium artean, bere soldaduak, itsasoz erasotzera bidaliz, bere galdutako Egipto berreskuratu nahi bazuen.

Artaxerxesek, bake hitzarmen bat sinatu zuen Esparta eta beste hiri greziar batzuekin K.a. 386an, Egiptoren aurkako gerran murgiltzeko. K.a. 385ean eta K.a. 383an, persiar errege honen jeneralek Egipto eraso zuten. Baina Kabrias jeneral atenastarrak zuzendutako mertzenario greziarrek eta soldadu egiptoarrek kanporatu zituzten. Akorisek kontraeraso zezakeen, eta egiptoar armadak Fenizian eta Zilizian borrokatu zuten. Egiptorentzat, garaipen honek, oparotasun handiko garai baten hasiera suposatzen zuen. Garai honetan egin ziren mertzenarioei ordaintzeko lehen egiptoar txanponak.

Akorisek, eraikuntza egitarau anbiziotsu bat agindu zuen Karnak, Letopolis, Menfis, Elefantina, Medinet Habu eta Saqqara bezalako tokietan.

Greziar eta erromatar garaian, Egiptoko herri batek ere, Akoris izena jaso zuen.

Akorisen kapera, Karnakeko tenpluaren lehen pilonoaren ondoan
  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Psamutis** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XXIX. dinastia | Ondorengoa**Neferites II.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q360012
* Commonscat Multimedia: Hakor

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 47573032
* GND: 11949471X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q360012
* Commonscat Multimedia: Hakor
**Alegiako gaztetxea** 1987ko abenduan okupatutako eraikina da. Eraikina Renferen Alegiako geltokiari zegokion biltegi zaharra izan zen.

Historia
--------

1986an Ziklox Garaialde Alegiako musikari taldeak herriko hiltegi zaharra erabiltzen hasi zuen entseguak egiteko, eta udalari eraikina legez barru erabiltzeko baimena eskatu zion. Udalaren erantzunik jaso gabe, honek eraikina bota zuen. Garaian, herriko gazteen beharrei erantzuna emateko Alegiako Gazte Asanblada sortu zen, zeinak udalari lokal bat eskatu baitzion, erantzunik jaso ez zuela. Hala, asanbladak Alegiako tren geltokiaren ondoko biltegi zaharra okupatzea erabaki zuen, ordutik aurrera autogestio eta asanbaldaren bidetik funtzionatzen duena.

Kontzertu areto garrantzitsua izan zen lehenengo urteetan, Euskal Herriko musika taldeen erakuslehio garrantzitsua izan zelarik. Tartean Michael Ryan Experience, Garriko, Beurks Band, Kortatu, M-ak, BAP!!, Delirium Tremens, La Polla Records, Estigia, Kalean, Su ta Gar, Familia Feliz eta beste asko izan ziren Alegiako gaztetxean.

Kurtso desberdinak ere antolatzen dira, hala nola argazki, serigrafia, egur tailaketa, txalaparta, gitarra...

1994an udalak eraikina botatzeko asmoa azaldu zuen, aparkaleku beharra zegoela esanez.

Urtero, **Festa Alternatiboetan... Bibalabirjen!!!** jaia antolatzen du gaztetxeak. Ospakizun ofizialek gazteen beharrak asetzen ez dituzten bitartean egitarau alternatibo bat osatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Alegialdeko hitza. «Ateak irekita jarraitzen du» (Noiz kontsultatua: 2013/04/15).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

* Alegiako gaztetxearen webgunea
* Alegiako gaztetxearen Twitter kontua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253140

 |

* Wd Datuak: Q12253140
***Ahuntza kimu jaten*** edo ***Sasiarteko aharia*** Irak hegoaldean dagoen Ur hiri historikoan aurkitutako irudia da, K. a. 2600-2400 aldean egindakoa. Bi antzekoak aurkitu ziren; argazkikoa Londresko British Museumen erakusten den bitartean, bestea Pennsylvaniako Unibertsitatearen Museoan, Filadelfian, ikus daiteke.

Aurkikuntza
-----------

Bi irudiak "Heriotzaren Putzu Handia"n aurkituak izan ziren, Ur hiriaren errege-hilerrian. 1928-1929 denboraldian Leonard Woolley arkeologoak aurkitu zituen Pennsylvaniako Unibertsitatearen eta British Museumen elkarreko kanpainan. Horrek argitzen du gaur egun piezak hain toki desberdinetan gordetzearen arrazoia. Nahiz eta ahuntz izan Wolleyk ahariak bezala identifikatu zituen; haren ustez Genesiko 22 v.13 pasartearekin lotura zuzena baitzuten. Pasarte horretan Abrahamek bere semea Isaak hiltzeko unean begirada altxatu zuen eta sasiartean harrapatuta zegoen ahari bat ikusi zuen. Orduan, aharia hartuta, semea utzi zuen eta animalia hil zuen holokauston Jaungoikoari eskaintzeko.

Deskribapena
------------

Irudia ez da oso handia, 42 zm. Aurkitu zutenean lurraren zamak deformatuta zegoen eta barruko zurezko gunea deseginda zegoen. Wolleyk irudiaren elementu guztiak elkartuta gordetzeko argizari erabili zuen.
Ahuntzaren burua eta hankak urre orriz estalia zeuden. Belarriak kobrezkoak dira. Adarrak lapislazulizkoak dira eta artila elkartutako maskorrez eginak. Irudiaren sexu-organuak urrezkoak dira. Sabelean oso degradatuta zegoen zilarrezko plaka bat zen. Zuhaixka, aldiz, urre-orriz eta urrezko lorez estalia dago. Irudi osoa maskorrez, kare gorriaz eta lapislazuliz egindako mosaikodun oinarri baten gainean dago. Hasieran bi ahuntzak bata bestearen aurrean egongo lirateke. Bizkarretik tutu bat ateratzen zaio ahuntz bakoitzari eta hortik objektu bat heltzeko erabiliak izan zirela pentsatu dute espezialistek.

Bibliografia
------------

* Leonard Woolley: *Ur: the First Phases*, Penguin Books, Londres eta New York (1946).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2915613
* Commonscat Multimedia: Ram in a Thicket

---

 |

* Wd Datuak: Q2915613
* Commonscat Multimedia: Ram in a Thicket
**Jemaa el-Fnaa plaza** (arabieraz: جامع الفناء‎, *ŷâmiʻ al-fanâʼ*, frantsesez: *Jemaa el-Fna*) Marrakexen, Marokon dagoen merkatari eta gune irekia da. Hiriko plaza nagusia da. Kutubiyya meskitatik gertu dago. Plazaren inguruan ere beste meskita txikiagoak dira. Plaza honetan mugimendu handia dago beti eta herritarrentzat ezinbesteko topalekua da. Kaleko postuak, kaleko artistak, musika... egun osoan mugimendua dago plaza honetan, batez ere gauean. Plazak Unescoren bi izendapen ditu: 1985ekoa, ondasun kulturala moduan, eta 2001koa, Gizateriaren Kultura Ondare Immaterialren gisa.

Izenaren etimologia
-------------------

Plazaren izena interpretatzeko garaian hipotesi desberdinak daude. Batzuentzat "suntsitze batzarra" esan nahi du zeren eta bertan delinkuenteei zigortzen baitzitzaien. "Batzarra" edo "Bilera" esaten zitzaion zeren eta moztutako hilarazitakoen buruak publikoki erakusten baitziren. Hilarazketak 1050. urtearen inguruan egin ziren.
Beste hipotesi baten arabera *ŷâmiʻ* hitzak aljama edo meskita nagusia eta, orduan, "suntsitutako meskitaren lekua"; antza denez bertan almorabideek botatako meskita zegoen.

Ezaugarriak
-----------

Plaza tamaina handikoa da. Albo guztietatik, bat izan ezik, eraikinez eta arabiar merkatuez inguratuta dago. Alboetan kafetegi eta jatetxe asko daude, bestetik. Jateko kaleko postu daude ere bai.

Plazan egiten diren aktibitateak
--------------------------------

* Saltzaileak
* Musika espektakuluak
* Henna tatuatzaileak
* Animaliekin egindako espektakuluak (tximuak, sugeak), batzuk nahiko basatiak eta salatzeko modukoak
* Ipuin kontalariak
* Dantzariak

Atentatua
---------

2011an plazaren inguruko kafetegi batean atentatu bat izan zen. Ondorioz, hamalau pertsona hil ziren: 11 turista eta hiru marokoar; beste 221 pertsona zaurituak izan ziren.

Plaza zineman
-------------

Alfred Hitchcock zuzendariak plaza honetan 1956ko *The Man Who Knew Too Much* filmaren eszenak egin zituen.

Iruditegia
----------

* Ur-banatzaile tradizionalak plazan.Ur-banatzaile tradizionalak plazan.
* Plaza gauean.Plaza gauean.
* Herritarrak biltzeko tokia da plaza.Herritarrak biltzeko tokia da plaza.
* Mota askotako espektakuluak ikus daitezke.Mota askotako espektakuluak ikus daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Egile batzuk:*Morocco*. Lonely Planet, 2017, 50 or.

Ikus, gainera
-------------

* Marrakex
* Arabiar azoka

Kanpo loturak
-------------

* **(Frantsesez)**:Unescoren informazioa.
* **(Ingelesez)**:Argazkiak.
* **(Gaztelaniaz)**:Informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Jemaa el-Fnaa plaza*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q258348
* Commonscat Multimedia: Jamaa El Fna

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131582943
* LCCN: n2009054474
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q258348
* Commonscat Multimedia: Jamaa El Fna
**Amesgaiztoa**, Henry Fuseliren margolana.
**Amesgaiztoa**, amets arbintsu eta gogor bat da, ohi, bularraldearen zapaldura eta arnasa hartzeko zailtasunarekin (loaren paralisia). Amesgaiztoak, ohi, begi-mugimendu laster izeneko louneetan gertatzen dira, ingelesez REM akronimoaz ezagutzen dena.

XVIII. mendera arte, amesgaiztoak deabruek eragindakotzat jotzen ziren, uste zenez, lotan zeuden jendearen gainean eseriz, euren pisuarekin zapalduz. Hainbat magia eta izpiritu deabrutze motak ere amesgaiztoen jatorritzat hartu ziren. XIX. mende inguruko Europan, amesgaiztoak liseriketa arazoengatik gertatzen zirela uste zen.

Gaur egun, jakina da amesgaiztoak jatorri fisiologikoa duela, sukar handia bezala, edo jatorri psikologikoa, ohiz kanpoko trauma edo estresa lotiaren bizitzan. Amesgaiztoetan uneko gorputz mugimenduek lotia iratzartzeko balio dezakete, beldur sentsazioa, amesgaiztoen osagaietako bat, eragozten lagunduz.

Zinean
------

Amesgaiztoak *Amesgaiztoa Elm Streeten* film saileko gai nagusia dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192692
* Commonscat Multimedia: Nightmares

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4142018-4
* LCCN: sh85091914
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 003209

 |

* Wd Datuak: Q192692
* Commonscat Multimedia: Nightmares
***Ameslaria (Oybingo hondakinak)*** (alemanieraz, ***Der Träumer***) 1835ean Caspar David Friedrich margolari alemaniarrak eginiko olio pintura da. Friedrichen bizitzaren ilunabarreko zikloko margolana, San Petersburgoko Hermitage museoan ikus daiteke.

Azterketa
---------

Lan hau hil baino bost urte lehenago egin zuen Friedrichek. Irudia oso gustu erromantikoa da: bakardadea, monasterio baten hondakinak, Oybingo monasterioa alegia, ilunabarra itzalen artean... Elementu horiekin artistak bizitzaren igarokortasuna sinbolizatu nahi du. Ilunabarraren argiaz mistizismo komunikatzen du, bestetik. Modu batez Friedrichek heriotzaren hurbiltasuna sentitzen zuen eta malenkonia hori lan honetan islatu zuen. Izadiaren presentzia, bestetik, oso ahula da: izei gutxi batzuk, sasiak...; horren bitartez, malenkonia indartu egiten du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4292427

 |

* Wd Datuak: Q4292427
Artzanburu trikuharria.
Gorostiaran Ekialde tumulua.
Kalparmuñobarrena trikuharria.
Pagarreta II zutarria.
**Aizkorriko Estazio Megalitikoa**. Aztarna megalitiko asko ikus daiteke Aizkorriko mendilerroan. Guztira hamar dira ezagutzen direnak. Dena dela, gehiago ere egon daiteke. Lurralde honetan Gipuzkoak gailur altuenak daude baina trikuharriak, salbuespen baten bat eginez, 1.100 metrotan daude.

Historiaurreko monumentuak
--------------------------

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak. Inguru honetan sukarriz egindako tresna asko agertzen dira eta horrek inguru honek izan zuen aktibitatea adierazten du. Gaur egun ere artzaintza trasumantearen presentzia handia da.

Kokapen geografikoa
-------------------

Geografikoki Aizkorriko mendilerroan daude, funtsean Urbian. Udalerri hauetan daude monumentuak: Gipuzkoa eta Arabako Partzuergoak, Idiazabal, Segura eta Zegama.

Sailkatutako monumentuak
------------------------

Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak

Guztira sei:

* Aizkorritxo
* Artzanburu
* Gorostiaran Mendebalde
* Kalparmuñobarrena
* Pagarreta
* Pagobakoitzako

### Tumuluak

Guztira hiru:

* Gorostiaran Ekialde
* Malla
* Lizarrateko tumulua

### Menhir

Guztira bat:

* Zorrotzarri

Egoera legala
-------------

Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan 10 monumentu aipatzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Kultura Ondarearen Zentroa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070820

 |

* Wd Datuak: Q61070820
**Amets**, Gasteizen sortutako pop musika taldea izan zen, 1969an sortu eta 1981ean desegin zena.

Ibilbidea
---------

1968. urtean Araba Abesbatza sortu zen euskaraz abesteko asmoarekin. *Aedoak* musika taldeko kideak ere baziren abesbatza hartan. Urtebete beranduago abesbatzako bost kidek abesti modernoak euskaraz abesteko *Amets* taldea sortu zuten. Raimon kantautorearen *Al vent* abestia euskaratu zuten eta orduan erabaki zuten Amets izena aukeratzea. Berehala kontzertu ugari ematen hasi ziren, aipagarrienak 1971n Gasteizko Guridi Antzokian emandakoa eta Bilboko Coliseo Albian emandakoa izan ziren.

1972an taldearen izena daraman disko laburra atera zuten, lau abestiz osaturik zegoena. 1975ean atera zuten disko luze bakarra, *Gizona*.

1994an Elkar diskoetxeak Amets taldearen abesti bilduma atera zuen.

Diskografia
-----------

* *Amets* (1972, Herri Gogoa / Edigsa)
* *Gizona* (1975, Herri Gogoa / Edigsa)
* *Orain dela 25 urte* (1994, Elkar)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Amets» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-05-15).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Armentia, Iñaki.  (2019-02-04). «Amets: conocemos la historia del primer grupo euskaldun de canción moderna» *Cadena SER* (Noiz kontsultatua: 2021-05-15).
3. ↑   «Gizona» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-05-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106840594

 |

* Wd Datuak: Q106840594