recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Santa Teresa komentua** Donostiako Parte Zaharrean dago. Eraikinak garai desberdinetakoak dira: komentua 1662an hasi zen eraikitzen, eliza 1686an; patioa eta klaustroa XVIII. mendekoak dira. Bere kokapen estrategikoaren ondorioz, Urgull mendiaren magalean, sarritan erantsia eta berreraikia izan da. 1813ko sutean, komentuaren zati bat eta Santa Ana baseliza suntsitu ziren. 1990an bertako mojak, karmeldar oinutsak, goi partean eta elizan bizi dira; gainontzeko espazioak erabilera publikorako utzi dute.

Indusketak
----------

Santa Teresa komentuan egin diren indusketei esker erromatar garaiko aztarnak (K.o. 50-200 urte bitartekoak) , Erdi Aroko nekropoliak, harresiak eta dorreak aurkitu dira. Lekuaren balio kultural, arkeologiko eta historikoa pare gabekoa da batez ere estratifikatuta Gipuzkoako historia osoa aztertu daitekeelako. Nekropolia, bestetik, Donostiaren sorreraren berarena da, X. mendekoa, eta XVI. mende arte erabilia izan zen. Aurkitutako harresiak XIV. mendekoak dira gutxi gorabehera. Harresiari erantsirik, «sagramenteroen» (zaintzaile) edo kontzejuko dorrearen hondakinak aurkitu dira; bertan omen zuen egoitza kontzejuaren bilerak. Bertako aretoren batean egon behar zen Santa Anaren Otoiztegia, Santa Teresa komentuaren lehen biltokia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  UNSAIN (2008): 164-7. or.
3. ↑
4. ↑

Bibliografia
------------

 UNSAIN, Jose Mª.  (2008). San Sebastián, ciudad marítima*.*  Donostia: Untzi Museoa ISBN ISBN 978-84-930344-8-1..

Kanpo estekak
-------------

* Egin diren indusketeei eta komentuarentzat planteatzen den proiektuari buruzko informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479162

 |

* Wd Datuak: Q25479162

  

**Luanda errorea in Modulu:Navbar at line 58:Invalid title Donostiako leku interesgarriak.**
**Minden** Alemaniako hiri bat da, Weser ibaiaren inguruan kokatua, Ipar Renania-Westfalia estatuaren ipar-ekialdeko muturrean.

Geografia
---------

Weser ibaitik 6 kilometro iparraldera dago, Porta Westfalican. 101,08 kilometro karratuko hedadurarekin, iparraldetik hegoalderako gehienezko distantzia, 13,1 kilometrokoa da, eta mendebaldetik ekialderako gehienezkoa, berriz, 14,1ekoa. Hiriko tokirik garaiena, 180,59 metrotara, Stadtteil Haddenhausenen dago. Beherenen dagoena, berriz, Leteln auzoan dago, 40 metrotara bakarrik. Mindeneko Eskualdearen zati da eta Ostwestfalen-Lippe lurraldean dago.

Historia
--------

Hiri honek protagonismoa hartu zuen lehenengo aldia, K.o. I. mendearen hasieran izan zen, Germaniko eta Arminioren artean gertatu zen Idistavisoko gerraren kokalekua izan baitzen. Halere, lehen datu historikoak, III. mendekoak dira, han baitzeuden hainbat finkapen. Beranduago, Karlomagnoren garaian aipatu zen lehen aldiz hiri honen izena, garai hartan "Minda" izena zuena.

1648ko Westfaliako Bakearen ondoren, Brandeburgo-Prusiari anexionatua izan zen, eta lurralde honen barnean jarraitu zuen hiru mende geroago arte.

Ikus, gainera
-------------

* Ipar Renania-Westfalia
* Arminio

Demografia
----------

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)** Mindengo webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3846
* Commonscat Multimedia: Minden

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158282904
* BNF: 12048275n (data)
* GND: 4039406-2
* LCCN: n81033286
* NKC: ge134365
* NARA: 10044671
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 139087

 |

* Wd Datuak: Q3846
* Commonscat Multimedia: Minden
**Minato Mirai 21** (japonieraz: みなとみらい21, *Minato Mirai Nijūichi*?)
 Yokohamako negozio barrutia da, Tokioko Badiari harturiko lur eremuan eraikitakoa. Nishi-ku auzoan kokaturik dago.

Historia
--------

Ichio Asukata alkateak 1965 urtean antolakuntza planean sei proiektu handi planteatu zituen, hauetako bat Minato Mirai zen. Ez zen ordea 1983 arte eraikitzen hasi. Proiektuaren helburua Kannai auzo tradizionala eta Yokohamako geltokiaren inguruko auzoa elkartzea zen merkatal gune garrantzitsua sortzeaz gain. Yokohamako kaiko Takashima eta Shinko nasak, Mitsubisiren untziolak eta Japoniako Trenbideen maniobra eremuak zeuden tokiak baliatu zituzten, bai eta Tokioko Badiari kendutako lurrak ere.

Ekonomia
--------

Hainbat konpainia handik daukate bertan egoitza. Bereziki aipagarriak dira Nissan (autogintza) eta JGC (japoniako petrolio konpainia). 79.000 langile hartzen ditu egunero.

Turismoa
--------

Gaur egun Tokio Handiko negozio barruti harrigarriena da eta Japoniako etxe-orratzik garaiena den Yokohama Landmark Tower eta Cosmo Clock 21 noria bihurtu dira barrutiaren sinbolo. Yokohama Chinatown ere gertu dagoenez oso toki turistikoa da, 2010an 58 milioi turistak bisitatu zuten Minato Mirai.

Hauek dira Minato Mirai 21eko ondasun nabarmenak:

* Yokohama Landmark Tower, Japoniako etxe-orratz garaiena.
* Cosmo Clock 21, munduko bigarren gurpil altuena.
* Yokohamako arte museoa.
* *Minato Mirai Hall* kontzertu aretoa.
* *Pacifico Yokohama* bilera zentroa.
* *Nippon Maru* belauntzia.

Iruditegia
----------

* Minato Mirai 21.Minato Mirai 21.
* Minato Mirai 21.Minato Mirai 21.
* Minato Mirai 21.Minato Mirai 21.
* Yokohama Landmark Tower.Yokohama Landmark Tower.
* Cosmo Clock 21.Cosmo Clock 21.
* Pacifico Yokohama bilera zentroa.*Pacifico Yokohama* bilera zentroa.
* Yokohamako arte museoa.Yokohamako arte museoa.
* Nippon Maru belauntzia.*Nippon Maru* belauntzia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)****(Ingelesez)** Minato Mirai 21en webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1140617
* Commonscat Multimedia: Minato Mirai 21

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 252921913

 |

* Wd Datuak: Q1140617
* Commonscat Multimedia: Minato Mirai 21
**Toyota Celica** autoa 1970an izan zen plazaratua aurreneko aldiz Toyota automobil konpainia japoniarraren eskutik. Ordutik gaur arte hainbat alditan berritu izan dute autoaren egitura, baina aldaketarik esanguratsuena 1986an eman zen atzeko trakzioa izatetik aurrekoa izatera pasa zenean. Urteetan zehar lau zilindroko motor desberdinak erabili izan ohi ditu eta gaur egun jada zortzigarren auto belaunaldia bete du. Mundu mailan ospe handiena laurogeita hamargarren hamarkadan auto lasterketetan izandako emaitza onei esker lortu zuen, besteak beste Carlos Sainz espainiar pilotua, Didier Auriol frantsesa eta Juha Kankkunen finlandiarrari esker.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Toyota Celicaren historia 1971-2005 urte bitartean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q334040
* Commonscat Multimedia: Toyota Celica

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13184331g (data)
* LCCN: sh85136363

 |

* Wd Datuak: Q334040
* Commonscat Multimedia: Toyota Celica
| **Santa Croce** |
| --- |
| Fontego dei Turchi |
|  |
| Venezia |
| Posta kodea | 30124 |

*Artikulu hau Veneziako auzoari buruzkoa da; Florentziako basilika gaitzat duena beste hau da: «Santa Croce»*
**Santa Croce** (venezieraz *Santa Cróxe*) Veneziako sei *sestiere*etako txikiena da.

San Polo *sestiere*arekin batera, auzo honek eremu bakarra osatzen zuten, *Luprio* izenekoa. Bertan Txit Lasaiaren gatzagak zeuden.

Izena Santa Croce elizatik datorkio, Jesukristo gurutziltzatua izan zen gurutzearen omenez.

Historia
--------

Napoleonen garaian, Santa Croce eliza eraitsi zen. Gainera, 1933an Venezia eta lur lehorra lotu zituen zubiak (*Ponte automobilistico della Libertà* delakoak) eragin handia izan zuen auzoan: Stazione Marittima eraiki, Piazzale Roma eremua sortu, Rio Novo ireki eta Tronchetto parking-uhartea eraiki. Hau da autoz ibili daitekeen auzo bakarra, nahiz eta bertako eremu oso urrian izan.

Ikustekoak
----------

Auzo honetan daude San Nicolo da Tolentino eliza, Fondaco dei Turchi, San Giacomo dell'Orio eliza eta Ca'Corner della Regina.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q52428
* Commonscat Multimedia: Santa Croce (Venice)

---

* **Lekuak**
* OSM: 216882432

 |

* Wd Datuak: Q52428
* Commonscat Multimedia: Santa Croce (Venice)

45°26′16″N 12°19′09″E﻿ / ﻿45.437661111111°N 12.319208333333°E﻿ / 45.437661111111; 12.319208333333
Muren kokapen hipotetikoa, Ozeano Barean.
Yonaguniko Egiturak Muren aztarnak gisa identifikatu izan dira.
**Mu** edo **Mu Kontinente Galdua,** antza, izan zen kontinente baten izena da. XIX. mendean Augusto Le Plongeonek antzinako zibilizazioen arteko lotura azaltzeko planteatu zuen kontzeptu hau. Haren ustez Antzinako Egiptoren eta Mesoamerikako kulturen jatorria kontinente galdu horretan zegoen. Mu Ozeano Barean egongo zen eta handik ihes egindakoek sortuko zituzten kultura ezberdin horiek; ezberdinak baina, aldi berean, elementu amankomunekin eta teknologia aurreratu baten jabeak. Ondoren James Churchwardek hipotesi hori zabaldu zuen.

Aurkikuntza
-----------

James Churchward koronelak hamabi urte Indiako tenplu batean gordetako taulatxo sakratuak deszifratzen egon zen. Haren interpretazioaren arabera zenbait mila urte Ozeano Barean izandako kontinente galdu baten istorioa zuen begien aurrean. Indiak utzi ondoren, James Churchward-ek ikerketak egin zituen eta, haren ustez, antzinako zibilizazio baten existentziaren froga zehatzak aurkitu zituen, bereziki W. Niven arkeologoaren lanari esker. Antzinako testu ugari aztertuz, J. Churchward-ek egia harrigarria erakutsi zuen, desagertutako kultura baten aztarnak, alegia. Horri esker errazagoa zen munduaren historia ulertzea.

Duela milaka urte, agian, hondamendi geologikoen eraginez olatuen azpian hondoratu zitekeen kontinente hori. Irteten diren zati batzuk Ozeano Barean zehar barreiatutako milaka harkaitz uharte bihurtu ziren, Pazko uhartea, Tahiti, Hawaii eta Samoa barne. Lemuria eta Mu, zentzu horretan, izen trukagarriak dira: Hego Pazifikoko edo Indiako Ozeanoa "Mundu Galdua"ren izenak.

Zientzialarien ikuspuntua
-------------------------

Le Plongeonen garaian Mu inguruko hipotesiak eztabaida handiak sortu zituen. Gaur egun, ordea, zientzialariek Mu kontzeptua ezeztatu dute. Gauza bera gertatu da, baita ere, desagertutako beste kontinente hipotetiko batzuekin, esaterako Lemuria. Plaken tektonikak bereziki aukera hori ezeztatu du: kontinente oso bat ezin da hain denbora gutxian desagertu. Egun zientziak Muren inguruko teoriak baztertu ditu. Ameriketako eta Mediterraneo aldeko kulturen arteko loturak ere, bestetik, erabat baztertu dira. Zientziatik kanpo badira ere oraindik hipotesi hori aldarrikatzen duten taldeak badira, gehien batean okultistekin edo New Agerekin lotutakoak; haientzat kontinente horren esistentzia demostratzeko argumentu garrantzitsua Yonaguniko Egiturak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Churchward, James. *Lost Continent of Mu, the Motherland of Man*. Estatu Batuak: Kessinger Publishing, 1926. ISBN 0-7661-4680-4.
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Witzel, Michael. *Archaeological Fantasies*, 2006, 220 or. ISBN 978-0-415-30593-8.

Ikus, gainera
-------------

* Atlantida
* Lemuria
* Thule
* Kontinente galduak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q272562
* Commonscat Multimedia: Mu (lost continent)

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2007002407

 |

* Wd Datuak: Q272562
* Commonscat Multimedia: Mu (lost continent)
**Unamunoren zutabea**, edo Miguel Unamunori monumentua, Bilboko Miguel Unamuno plazan dagoen zutabe eta monumentu bat da. 1984an ezarri zen zutabea toki horretan, bi pieza batuz, batetik Victorio Machok egindako busto bat, eta besterik zutabe korintiarra, Ramón Lezea arkitektoaren lana.

Bustoaren historia
------------------

Macho eskultoreak zenbait busto egin zituen Unamunoren buruarenak, eredu berari jarraiki, 1929an seguruenik Machok Unamunori Hendaian erbesteratuta zegoela egindako bisita baten ondoren eginak.

Zutabearen gainean jarritako bustoa, desagertu egin zen bertatik 1999ko ekainean, Euskal Herritarrok taldeak mitin bat egin zuen garaian (hauteskundeetarako astebete falta zen), Txabi Etxebarrieta oroitzeko ekitaldia izan zen batean (Etxebarrieta plaza horretan bizi izan zen). Burua, maleta batean sartuta, Ibaiazabal garbitzen ari zirela agertu zen ibaian, San Anton zubiaren parean, 2000ko urtarrilaren 19an. Bitartean, erreplikak egitea agindu ziren, eta bat jarria zen zutabean, beste bat Arte Ederren museora eraman zuten, eta zutabeko originala agertu zenean hura udalatxera eraman zuten.

Bustoaren erreplika, 2000. urtean ibaira botatakoa ordezkatu zuena

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Bilbaopedia - Escultura de Miguel Unamuno» *www.bilbaopedia.info* (Noiz kontsultatua: 2023-01-27).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Unamuno, el filósofo incomprendido» *Hoy* 2011-12-31 (Noiz kontsultatua: 2023-01-27).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Escultura: Miguel de Unamuno, en el Palacio de Anaya ✔️.*  2021-03-09 (Noiz kontsultatua: 2023-01-27).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Martinez, Jonathan.  (2019-11-23). «Estatuas de Bilbao» *GARA* (Gara / Naiz) (Noiz kontsultatua: 2023-01-27).
5. ↑    «Unamunoren burua» *Bilboko Arte Ederren Museoaren* (Noiz kontsultatua: 2023-01-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116445866
* Commonscat Multimedia: Monument to Miguel de Unamuno in Plaza Miguel de Unamuno

---

 |

* Wd Datuak: Q116445866
* Commonscat Multimedia: Monument to Miguel de Unamuno in Plaza Miguel de Unamuno
Unbeko Ama Birjinaren irudia
**Unbeko Ama Birjina** (edo **Unbeko Ama Birjin Garbi Mingarria**) Laukiz (Bizkaia) udalerriko Unbe mendian dagoen izen bereko santutegian agertu ei zen Andre Mariaren deitura da. Unbeko Ama 1941 eta 1988 artean hainbat aldiz agertu ei zitzaion Felisa Sistiaga plentziar iragarleari. Agerkunde horien sinestunek diotenez, Ama Birjinaren aginduz kapera altxatu zen Unben. Ordutik aurrera hamaikatxo lagun joaten dira Unbera euren minak sendatzeko mirari bila. Iraileko lehenengo zapatua Ama Birjinaren egunik garrantzitsuena da; horren ondorioz, Unbera autobus eta beribil ugari joaten dira egun horretan. Antza denez, hango putzuko ura, edateko ona izan barik, miraritsua da. Ama Birjinaren kaperan ustezko sendatuen makina bat opagai dago.

Historia
--------

Sinestunek diotenez, 1941eko martiaren 25ean lehenengo aldiz agertu zitzaion Ama Birjina Felisa Sistiagari (1908-1990). Handik aurrera beste hamarnaka agerkunde jazo ziren. Birjinaren azken mezua 1988ko abenduaren 8an izan zen.

Felisa 1990eko zezeilaren 10ean zendu zen. Euren amaren mandatuari jarraituz, seme-alabek, notarioaren aurrean, martiaren 10ean, Felisak bera hil ostean ireki zezaten utzitako gutun-azala ireki zuten. Gutun-azalak mezu bat eta gauzaki bat zeuzkan, Felisaren esanetan Ama Birjinaren mandatuz.

Bibliografia
------------

* Francisco Sánchez-Ventura y Pascual; *Y el agua seguirá curando: Apariciones de la Virgen en el Alto de Umbe (Bilbao)*. Círculo Argitaletxea, Zaragoza (1973), 171 or.
* Jesusa de Irazola y Elorduy; *Las Maravillas de Umbe*. Círculo Argitaletxea, Zaragoza (1974), 129 or.

Ikus, gainera
-------------

* Ezkioko Ama Birjina
* Unbe

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Unbeko Ama Birjin Garbi Mingarria
* **(Gaztelaniaz)** Unbeko Ama Birjinarenganako jaieradunak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6163443

 |

* Wd Datuak: Q6163443
***Tritonaren iturria***, italieraz ***Fontana del Tritone*** Gian Lorenzo Bernini arkitekto barrokoak diseinatutako eskultura eta iturria da. Erromako Quirinalen dago, Fontana di Trevitik gertu kokatuta dago, Barberini jauregitik gertu ere; jauregi horren berrantolaketa Maffeo Barberinik enkargatuta, Urbano VIII.a izenarekin aita santua, Berninik zuzendu zuen baita ere. Hau Barberinik egin zuen lehen iturria eta, halaber, Urbano VIII.aren azken enkargu handiza izan zen.

Ezaugarriak
-----------

Iturria Acqua Felice akueduktuaren ura zabaltzeko eraiki zen. Trabertinoz eraikia izan zen, 1642-1643 urteetan. Bertan Triton jainkoa irudikatu zuen Berninik. Jainkoak maskor bat erabiliz ur-txurrusta botatzen du; kau izurdek heltzen duten maskor handi baten gainean eserita dago. Azpian ere aita santuaren koroa edo tiara San Pedroko bi giltz gurutzatuaz ikus daiteke; beste sinboloa Barberinitarren erle heraldikoak dira.

Jatorri mitologikoa
-------------------

Eskulturaren oinarria Ovidioren Metamorfosiak liburuan dago. Obra horren lehen liburuan garaiko Erroman oso ezaguna zen mitoa narratzen zen: Uholde Handiaren ondoren urak atzera egiteko Triton deitua izan zen eta helburu horrekin maskor handi bat hartuz hori gertatzeko seinalea sortu zuen.

Kondaira
--------

Fontana di Trevin gertatzen den bezala hemen ere uretara txanponak botatzeko ohitura dago, horrela bidaiariak Erromara itzultzeko aukera ziurtatu du.

Galeria
-------

* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)**:Roma Beniculturali webguneko informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q267971
* Commonscat Multimedia: Fontana del Tritone (Rome)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q267971
* Commonscat Multimedia: Fontana del Tritone (Rome)
**Tritioa**, 3H isotopo zeinuaz ere ezaguna, naturan aurki dezakegun hidrogeno isotopo eskasena dugu, eta protioa eta deuterioa baino askoz eskasagoa da. Hidrogeno guztiaren %10-15-a edo agian gutxiago baino ez da tritioa.

*Tritio* hitza isotopoak izendatzeko existitzen diren hitz gutxietako bat da, orohar isotopoek ez baitute izenik jasotzen zeinuaz besterik. Tritioak hiru nukleoi biltzen ditu nukleo atomikoan, bi neutroi eta protoi bat urrenez urren. Egoera elektrikoki neutroan elektroi bakarra izaten du. Isotopo hau hidrogenoaren beste bi isotopo naturalak (protioa eta deuterioa) ez bezala erradioaktiboa da denbora joan ahala Helio-3 edo 3He isotopoa osatzeko desintegratzen da beta jario bidez (β partikulak). *Tritioak* 12,32 urteko batez besteko biziraupena du.

*Tritio* naturala errainu kosmiko eta atmosferako gasen arteko interakzioan sortzen da kantidade txikietan oso. Lurrean dagoen tritioaren beste iturri bat arma nuklearren entseguak dira. Fusio nuklearrean erabiltzen da, isotopoen geokimikan denbora neurtzeko eta argia bere kabuz ematen duten gailuentan. Aspaldi *tritioa* markazio kimiko eta biologikoarako erabiltzen zen marka erradioaktibo gisa, gaur egun ordea ez da hainbeste erabiltzen.

Ezaugarri nagusiak
------------------

| zeinua | Z(p) | N(n) | masa isotopikoa (u) | batezbestekobiziraupena | spinnuklearra | batezbestekokopurua(mol%) | kopururangoa(mol%) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 3H | 1 | 2 | 3.0160492777(25) | 12.32(2) a | 1/2+ | <10-15 | ????? |

Beste isotopoak
---------------

Esan bezala tritioa ez da hidrogeno isotopo bakarra naturan beste bi aurki ditzakegu 1H eta 2H protio eta deuterio-a urrenez urren. Aurrekoez gain 4H, 5H, 6H eta 7H isotopo ezegonkorrak sintetizatu ahal izan dira, zein ezin daitezkeen naturan aurkitu.

Ikus, gainera
-------------

  

* Hidrogeno isotopoak
* Hidrogenoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54389
* Commonscat Multimedia: Tritium

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4186243-0
* LCCN: sh85137936
* NDL: 00573323
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D014316
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 15086-10-9
* SMILES: [3H&zoom=2.0&annotate=none ID]
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 15086-10-9

 |

* Wd Datuak: Q54389
* Commonscat Multimedia: Tritium
Eskines tritagonista gisa aritu zen.
**Tritagonista** literaturan (grezieraz: τριταγωνιστής, tritagōnistḗs) edo hirugarren aktorea, literatura lan batean hirugarren protagonistari esaten zaio. Deuteragonista, bestetik, bigarrena izango litzateke. Tritagonista antzinako antzerkian aktoreen hirugarrena izaten zen. Pertsonaia gisa, tritagonista, batzutan, protagonistaren arazoak eta oinazeak eragin ditzake; horregatik askotan, ez da pertsonaia erakargarriena nahiz eta batzutan protagonistaren aldeko sentimenduak erakutsi ere.

Historia
--------

Antzinako Greziaren antzerkian drama hasieran aktore bakar batekin, protagonista, koruarekin lagunduta egiten zen. Eskilo egilea izan zen bigarren pertsonaia honen papera sortu zuena; horrela dio Aristotelesek bere *Poetika*n.

Horren arabera Eskilo izan zen aktoreen presentzia batetik bitara handitzen lehenengoa. Baita ere koruaren presentzia mugatu zuen eta antzezlana elkarrrizketaren gainean antolatu zuen. Eskilori esker bi pertsonaien arteko elkarrizketa lanaren funtsa bihurtu zen; berrikuntza honek jarraitzaileak izan zituen. Ondoren, Sofoklesek hirugarren protagonista edo tritagonista sortu zuen.

Tritagonistaren ezaugarriak
---------------------------

Tritagonistari esker antzezlanek sakontasuna irabazi zuten. Hirugarren aktore honek bigarrenari aukera ematen zion protagonistaren lagun mina izateko, adibidez. Modu horretaz protagonistak bigarrenari bere barne arazoak eta korapiloak adieraz diezazkioke.

Antzinako Greziaren antzezlanen errezitazioak melodikoak izaten ziren. Horren arabera, protagonista tenorea zen, deuteragonista baritono eta, azkenik, tritagonista erregistro baxuak izaten zituen.

Grezian aktore ospetsuak izan ziren. Tritagonista gisa ezaguna egin zen Eskines hizlaria; zoritxarrez talentu handia ez omen zuen erakutsi eta Demostenesek atxilotzeko agindua eman zuen.

Greziako antzerki tradizionalean tritagonista ezkerretik sartzen zen eskenatokian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Laurence, Araceli (2008). Jorge Dubatti, ed. *El actor en el teatro griego clásico*. Buenos Aires: Colihue. 14-15 or. ISBN 9789505636228.
3. 1 2  *A History of Theatrical Art*, Mantzius (1903).

Ikus, gainera
-------------

* Protagonista
* Deuteragonista

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3775957
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3775957
**San Prudentzio jaiak** Gasteizen apirilaren 27an eta 28an ospatzen diren jaiak dira, Arabako Lurralde historikoaren zaindari San Prudentzioren ohorez. Jaiari San Prudentzio egunaren bezperan ematen zaio hasiera, jotzen den danborraden erretretarekin batera.

Danborradan Arabako sukaldariak eta elkarte gastronomikoen ordezkariak biltzen dira, mantala eta kapela handiak eramaten dituzte, eta hiriko kaleetan zehar ibiltzen dira, kalejira baten modura txistu eta danborren soinuen laguntzaz. Aipatzekoa da, txikiek apirilaren 28an egiten duten danborrada txikia. Ohikoa izaten da egun horietan zehar perretxiko nahaskia eta barraskiloak jatea.

San Prudentzio egunean, 28an hain zuzen, Armentiako basilikarainoko erromeria herrikoa izaten da, santuaren erlikiak ondratzeko. Erlijio ospakizuna amaitzean, lehiaketa gastronomikoak, herri kirolak (esku pilota, harri jasotzea, sokatira...) eta beste jarduera batzuk burutzen dira basilikaren inguruko zelaietan. Musika ere egoten da bertan, inguru guztiak alaitzen eta merkatu txiki bat osatzen duten postuak ere badaude, non etxeko produktuak nagusitzen diren.

Hiria guztiz animaturik dago eta giroa ezin hobea izaten da.

San Prudentzio jaietako giroaren ikuspegia 2010ean.

San Prudentzioren kanta
-----------------------

### Euskaraz

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Tun tunarekin turuten doinua
gure zaindariaren eguna (berriz)
Arabatarrok egun honetan,
elkartzen gara alaitasunez,
ospatutzeko Prudentzio jaia,
gure patroi handia. |  » |

### Gazteleraz

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Suena el tun-tun y con él la trompeta
es la retreta de nuestro patrón (bis).
Los alaveses en este día con alegría y buena unión,
celebran fiestas a San Prudencio,
a San Prudencio su patrón. |  » |

San Prudentzioren erretreta
---------------------------

Sakontzeko, irakurri: «San Prudentzioren erretreta»
Bestalde, jai hauetan San Prudentzioren erretreta doinu ospetsua ere jo ohi da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12134277
* Commonscat Multimedia: San Prudentzio jaiak / Fiestas de San Prudencio, Armentia

---

 |

* Wd Datuak: Q12134277
* Commonscat Multimedia: San Prudentzio jaiak / Fiestas de San Prudencio, Armentia


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gasteiz** |
**Tudor Parfitt** (1944ko urriaren 10a) britainiar esploratzailea, historialaria eta idazlea da. Mundu osoko judu komunitatearen ikerketan espezializatuta dago, batez ere Afrikan, Amerikan eta Asian. Bere jatorrizko judaismoaren ezjakintasuna zuten komunitateak aurkitu zituen.

Parfitt irakasle emeritua da Ekialdeko eta Afrikako Ikasketen Eskolan, eta ikasketa juduen zentroa sortu zuen. Floridako Nazioarteko Unibertsitateko irakasle agurgarria da, ikasketa juduen programaren zuzendaria, Harvard College-ko Hutchins Center-ko kidea eta Oxfordeko juduen ikasketen zentroko bazkide seniorra. Royal Historical Society-ko kidea da.

Hirurogeita hamar artikulu argitaratu ditu eta 24 liburu idatzi, itzuli edo editatu ditu.

Bidaiak
-------

Parfitt Hegoafrikara joan zen, non judu jatorriko komunitate bat aurkitu zuen.

Hainbat dokumental filmatu ditu, besteak beste, Jerusalemgo eta Zedekiasen kobazuloak. Jordaniara, Yemenera, Zimbabwera, Egiptora, Etiopiara, Papua Ginea Berrira ... bidaiak egin ditu.

Bere esplorazioak eta idazkiak Raiders of the Lost Ark egiteko inspirazio iturri izan omen ziren.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7851307
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 24630054
* ISNI: 0000 0001 1046 435X
* BNF: 120977227 (data)
* GND: 111019109
* LCCN: n83014047
* NKC: zmp2017939203
* SUDOC: 029326990
* ORCID: 0000-0002-9892-7861
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 736699

 |

* Wd Datuak: Q7851307
**Tudhalia II.a**, errege hitita, bere aita Arnuanda I.aren oinordekoa izan zen Hattusako tronuan, K.a. 1385etik, K.a. 1360 baino zertxobait lehenxeago arte gobernatuz.

Hititar inperioa oso egoera zailean zegoela igo zen tronura, gasgas tribuak herrialdearen iparraldeko zatia arpilatzen ari zirela, Mitanni eta Egiptoren arteko aliantza batekin Sirian eta Anatolia mendebaldeko Arzawa estatuak bor-borka zeudela (eta egiptoarren laguntzarekin indartuak). Dirudienez, Tudhalia II.aren erregealdiaren lehen uneetan (edo Arnuanda I.aren erregealdiko azken uneetan), hiriburua, Hattusa, gasgastarrek hartu zuten eta su eman zioten.

Tudhaliak, Samuha hirian babestua, errege armadaren hondarrak bildu zituen eta bata bestearen atzean zenbait kanpaina bidali zituen gasgastarren aurka, ahuldu eta Hattusa uztera derrigortuz; hala eta guztiz ere, gasgastarrak eta bere aliatuak, etengabe izorratzen aritu ziren Tudhaliaren erregealdian, askotan, hititar kanpaina arrakastatsuak etenez, Hattusaren defentsa berri bat behartzean.

Garaipen hauen ondoren, Tudhaliak, bere menpean hartu zituen ekialdeko mugako antzinako mendeko erresumak (adibidez, Arawana hiria), eta Arzawa erresumen aurka joan zen, berriz ere arrakasta handiak lortuz, baina erabateko garaipenik lortzeko gai izan gabe.

Tudhaliaren erregealdiaren amaieran, hititar erresuma aurreko hondamendietatik suspertu zen, eta ia Anatolia osoa zuen bere mende. Dirudienez, Tudhaliaren arrakastaren zati handi bat, bere seme Shubiluliuma I.aren trebeziari zor zion, handik urte batzuetara, Hititar Inperioko erregerik ospetsuenetako bat bihurtuko zena.

Tudhaliaren oinordekotza, kontu arantzatsu bat da: Bere seme Tudhalia III.ak gobernatzen amaitu zuela nahiko argi dagoen arren, eta honen ondoren Shubiluliuma I.a etorri zela, existitzen diren agiri batzuk, tartean beste errege bat egon zela diotenak, Hattusili II.a. Baina badaude Hattusili II.ak, Tudhalia II.ak baino lehenago gobernatu zuela dioten historialariak.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Arnuanda I.a** | **Hititar erregea**K.a. 1385-K.a. 1360? | Ondorengoa**Hattusili II.a edo Tudhalia III.a** |
Tunica hizkuntza
Ameriketako Estatu Batuetako egungo Louisianako mintzaira hila da **Tunica hizkuntza**.

Sesostrie Youchigant izan zen azken Tunica hiztuna, eta haren oroitzapenak izan zituen oinarri Mary Haas hizkuntzalariak 1939.eko bere *A Grammar of the Tunica Language* lanean.

Hauk Tunicazko hitz oinarrizko zenbakiak, hizkuntzaren erakusgarri:

*saxku* "bat"
*ili* "biga" / "bi"
*enixku* "hiru"
*maku* "lau"
*siku* "bortz"
*cah* "gizaseme"
*nuxtci* "emazteki"
*sa* "zakur, or"
*axcuk* "eguzki"

Irakurkizunak
-------------

* Haas, Mary Rosamond Swadesh. *A Grammar of the Tunica Language*. Ph. D. Yale University, 1935.
* Swanton, John R. *A Structural and Lexical Comparison of the Tunica, Chitimacha & Atakapa Languages*. Scholarly Press, 1976.

Kanpo estekak
-------------

* Rosetta Projecteko Tunica sarrera
* Ethnologueko Tunica sarrera

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56619
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300389464
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q56619
Bi erabiltzailek konexio bakarra ezarri dezakete. Bost erabiltzailek, 10 konexio bakar ezarri ditzakete. Hamabi erabiltzailek, 66 konexio bakar ezarri ditzakete.
**Metcalferen legeak** dio telekomunikazio-sare baten balioa sistemara konektatutako erabiltzaile-kopuruaren berbidurarekiko (*n*2) proportzionala dela.

Legearen gaur egungo definizioa George Gilderrek 1993an eman bazuen ere, adierazpenaren egiletza Robert Metcalferi aitortzen zaio. Metcalfek erabili baitzuen 1980. urte inguruan Etherneti buruz aritzeko. Alabaina, Metcalfek erabiltzaileez hitz egin beharrean, "komunikazio-gailu bateragarriez" hitz egiten zuen.

Sare-efektuen zuzenketa
-----------------------

Nolanahi ere, erabiltzaileek ezin dute euren buruekin konexioak ezarri. Beraz, proportzioa zuzendu eta gero, benetako proportzioa honako hau da:

{\displaystyle n^{2}-n}, edo beste era batean adierazita: {\displaystyle n\cdot (n-1)}
Hortaz, erabiltzaileen edo nodoen artean eman daitezkeen komunikazio bakarren kopurua zenbaki triangeluar bat da:
{\displaystyle N={\frac {n^{2}-n}{2}}}

Adibideak| Erabiltzaileak (n) | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | etab. |
| Konexio bakarrak (N) | 1 | 3 | 6 | 10 | 15 | 21 | 28 | 36 | 45 | 55 | 66 | 78 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q151103

 |

* Wd Datuak: Q151103
Nikaragua eta Hondurasen arteko mugan dago **Mogoton** mendia. Itsasoaren mailatik 2.107 metro gorago dago, eta Nikaraguako punturik altuena da. Eraketa horrek eta klima tropikal hezeak pinudien eta Laino-ohianeko basoaren garapena bultzatzen dute. Baso horretan biodibertsitate aberatsa garatzen da eta mundu mailako merkatuan kalitatezko kafe lehiakorra sortzen duten etxaldeak eta finkak zabaltzen dira. Gailurra eskalatzea erronka handia da abenturazaleentzat eta naturaren maitaleentzat, baina eskaintzen duen ikuspegiak ahalegin guztiak konpentsatzen ditu, leizea Nikaraguako eta Hondurasko mugen artean dago.

Ibilbide turistiko hori egiteko, itsas mailatik 700 metrora, 4 × 4 ibilgailua erabiltzen da, eta punturik altuenera oinez heltzeko sei ordu behar dira. Nikaraguako aldean Nueva Segoviako departamenduan dago. Dipilto eta Jalapa mendikate bolkanikoan dago, gaur egun geldirik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo loturak
-------------

* Mendiari buruzko informazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2092378

 |

* Wd Datuak: Q2092378
Analisi matematikoan, **Minkowskiren desberdintzak**, Hermann Minkowskik formulatua, L*p* espazioak bektore-norma bat duten bektore-espazioak direla ezartzen du. Bira *S* espazio neurgarri bat, 1 ≤ *p* ≤ ∞ eta *f* eta *g* L*p*(*S*)-ko elementuak. Orduan, *f* + *g* ere L*p*(*S*)-koa da, eta honako hau betetzen da:

{\displaystyle \|f+g\|\_{p}\leq \|f\|\_{p}+\|g\|\_{p}}
berdintza 1 < *p* < ∞ kasuan da, baldin eta soilik *f* eta *g* guztiz linealki mendekoak badira, {\displaystyle \lambda } ≥ 0 baten baterako *f* = {\displaystyle \lambda } *g* edo *g* = {\displaystyle \lambda } *f* dela esan nahi duena.

Minkowskiren desberdintza L*p*(*S*)-ko desberdintza triangeluarra da.

Hölderen desberdintza bezala, Minkowskiren desberdintza segida eta bektoretarako ere zehatz daiteke honela:

{\displaystyle \left(\sum \_{k=1}^{n}|x\_{k}+y\_{k}|^{p}\right)^{1/p}\leq \left(\sum \_{k=1}^{n}|x\_{k}|^{p}\right)^{1/p}+\left(\sum \_{k=1}^{n}|y\_{k}|^{p}\right)^{1/p}}
Zenbaki erreal (edo zenbaki konplexu) *x*1, ... *x**n*, *y*1, ... *y**n* guztietarako, non n S-ren kardinala den (S-ren elementuen kopurua).

Frogapena
---------

Lehenik, frogatuko dugu *f*+*g* baturak *p*-norma finitua duela, baldin *f* eta *g* biek badute, hori ondorengotik segitzen da,

{\displaystyle |f+g|^{p}\leq 2^{p-1}(|f|^{p}+|g|^{p})}
Alabaina, hor erabiltzen da {\displaystyle h(x)=x^{p}} funtzio ganbila izatea {\displaystyle \mathbb {R} ^{+}} multzoan ({\displaystyle p} > 1 bada) eta horregatik, a eta b positiboak badira, orduan,

{\displaystyle \left({\frac {1}{2}}a+{\frac {1}{2}}b\right)^{p}\leq {\frac {1}{2}}a^{p}+{\frac {1}{2}}b^{p}}
Beraz,

{\displaystyle (a+b)^{p}\leq 2^{p-1}a^{p}+2^{p-1}b^{p}}
Orain, {\displaystyle (\|f+g\|\_{p})} adierazpenaz hitz egin daiteke. Zero bada, Minkowskiren desberdintza betetzen da. Orain, demagun {\displaystyle (\|f+g\|\_{p})} ez dela zero. Hölderen desberdintza erabiliz

{\displaystyle \|f+g\|\_{p}^{p}=\int |f+g|^{p}\,\mathrm {d} \mu }
{\displaystyle \leq \int (|f|+|g|)|f+g|^{p-1}\,\mathrm {d} \mu }
{\displaystyle =\int |f||f+g|^{p-1}\,\mathrm {d} \mu +\int |g||f+g|^{p-1}\,\mathrm {d} \mu }
{\displaystyle {\stackrel {{\text{H}}{\ddot {\text{o}}}{\text{lder}}}{\leq }}\left(\left(\int |f|^{p}\,\mathrm {d} \mu \right)^{1/p}+\left(\int |g|^{p}\,\mathrm {d} \mu \right)^{1/p}\right)\left(\int |f+g|^{(p-1)\left({\frac {p}{p-1}}\right)}\,\mathrm {d} \mu \right)^{1-{\frac {1}{p}}}}
{\displaystyle =(\|f\|\_{p}+\|g\|\_{p}){\frac {\|f+g\|\_{p}^{p}}{\|f+g\|\_{p}}}}
Minkowskiren desberdintza lortzen da bi aldeak bider {\displaystyle {\frac {\|f+g\|\_{p}}{\|f+g\|\_{p}^{p}}}} egitean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q755092

 |

* Wd Datuak: Q755092
Molly Maguiresak aktibo egon ziren zonaldea Estatu Batuetan.
**Molly Maguires** XIX.mendeko sozietate sekretu irlandarra da, Irlanda, Liverpool eta Estatu Batuetako ekialdean aktibo egon zena. Pennsylvaniako ikatz-meatzari irlandar-amerikar eta emigrante irlandarren aldeko aktibismoagatik dira ezagunak. Hainbat gatazka biolentoen ondoren, talde honetako 20 kide izan
ziren epaituak; hilketa eta beste krimen batzuk leporatzen zitzaizkien eta urkatuak izan ziren 1877 eta 1878an.

Irlandan
--------

Molly Maguires taldea Irlandan jaio zen, non *Whiteboys* edota *Peep o'Day Boys* bezalako sozietate sekretuak ohikoak ziren XVIII-XIX. mendeetan. Zonalde batzuetan *Ribbonmen* eta *Molly Maguires* terminoak, aktibista berdinak izendatzeko erabiltzen ziren. Bi hauen arteko desberdintasun nagusia lehenak kosmopolita eta sekularrak zirela eta bigarrenak bertakoak, landatarrak eta gaelikoak zirela da.

Irlandako laborarien matxinadaren eta gatazken arrazoia lurraren erabilerari esleitzen zaio; adibidez, eskala txikian patata ereitea artzaintzagatik ordezkatu zirelako. Laborariek hesiak apurtzen, abelburuak hil edo mutilatzen edota abeltzaintzarako hartu ziren lurrak gauez ereiten zituzten.

Lurjabe handiak, bitartekariak eta errentariak izaten ziren laborarien biolentziaren biktimak gehienetan. Merkatari eta errotariak mehatxatuak eta batzuetan erasotuak izaten ziren beraien prezioak altuak baziren. *Whiteboy* taldekoek liho zurizko trajeak eramaten zituzten arroparen gainetik eta Molliek aldiz, beraien aurpegiak kortxo errez belzten zituzten.

Britainiar eta irlandar egunkariek Mollien inguruan informatu zuten irlandar gizartea XIX. mendean. Thomas Campbell Fosterrek,*The Timesen* 1845eko abuztuaren 25ean, Molly Maguieismoaren hasiera Lord Lortoni leporatzen dio. Honek Ballinamuck, County Longforden zituen maizterrak botatzeagatik, 1835ean. "Molly Maguireren argibideak bere semeentzako" testuak 12 arau zituen eta *Freeman's Journalen* argitaratua izan zen 1845eko uztailaren 7an. Arau hauek Molliei nola jokatu erakusten zieten eta aholkuak ematen zizkien.

Liverpoolen
-----------

Molly Maguiresak Liverpoolen ere aktiboak izan ziren, irlandar asko bizi izan baitziren XIX.mendean. Talde hau *The Liverpool Mercury* izeneko egunkari batean aipatu zen lehen aldiz 1853ko maiatzaren 10ean. Egunkariak hau zioen: *"borroka batek leku hartu du Marybonen auzoko irlandarren artean. 200 emakume eta gizon inguru bildu ziren eta lau taldetan banatu ziren Molly Maguiresak, Kellyak, Fitzpatricksak eta Murphysak, hauetatik gehienak makila eta harriekin armatuta zeuden. Azkeneko hiru taldeak Molly Maguiresen kontra posizionatu eta ordu erdi iraun zuen borrokan sartu dira, guardiek esku ahrtu duten arte".*

Zinema
------

* *The Molly Maguires* (1970)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q399701
* Commonscat Multimedia: Molly Maguires

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q399701
* Commonscat Multimedia: Molly Maguires
Udaberriko urtzaldiaren adibidea Peñalarako zirkuan, Espainia. Goiko irudia apirilaren 30ekoa da, eta, behekoa, ekainaren 9koa
**Urtzaldia**, elur eta izoztegien urtzea da, udaberriko tenperatura igoeren ondorioz.

Urtzaldiak, ur izotu kopuru handia askatzen du neguan zehar, honela, ibaien emaria hazten da, batzuetan, uholdeak eragiteraino, batez ere, ibaiaren arro hidrografikoan euria egiten badu. Toki oso hotzetan, prozesuak okerrera egiten du, ibaiak, errekaztoak eta lakuak estaltzen dituen izotz geruzaren zatiketagatik. Izotz puskak pilatu egin daitezke, izotz plataforma bat eratzera heltzeraino, apurtzerakoan, olatu suntsitzaile bat eratuz. Batzuetan, izotz pusken urtzea, behar baino lehenago gertatzen da ibai baten goiko zatian, elur goratzeengan eragin zuzena duena.

Urtzaldia, berotze globalaren ondorioz etorriko denaren adibide bat da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1368357
* **Identifikadoreak**
* BNF: 119832641 (data)
* LCCN: sh85134518

 |

* Wd Datuak: Q1368357
**Turpin dorrea** edo **Turpin dorre-jauregia** Lekeition (Bizkaia) kokaturiko dorretxea da. Defentsarako eraiki bazen ere, geroago etxebizitza bihurtu zen.

Kokapena
--------

Lekeitioko alde zaharrean dago kokaturik, Gerrikabeitia eta Santo Domingo kaleen arteko gurutzean. Uriarte jauregiari dago lotuta eta hiriko harresitik hurbil zegoen.

Historia
--------

XVI. mende hasieran eraiki zen, orduko estilo nagusiaren -pizkundetarra- ereduari jarraiki. Defentsa lanetarako eraiki bazen ere, dorreak erabilpen hori galdu zuen etxebizitza bihurtzeko. Gaur egun, etxebizitza izaten jarraitzen du, Lekeitioko eraikin zaharrenetariko eta ondoen kontserbaturikoa delarik berau.

Arkitektura
-----------

Eraikina kareharriz dago eraikia, sei arku-zuzendun leiho dituelarik horman, denak tamaina berekoak. Bere aurreko paperaren garaitik, eraikinaren defentsarako erabilgarriak ziren hauts-babesak eta babeserako leiho-barrenak geratzen dira.

Eraikinera sartzeko, puntu erdiko forma duen ate handi batetik pasa behar da. Honek, haizemaile formadun ganga du. Atzealdean patio bat du eta bertan daude sotora zein zerbitzarien etxebizitzetara eramaten duten eskailerak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9088853

 |

* Wd Datuak: Q9088853
Gasteizko **San Pedroko pasabidea** Alde Zaharrean dago.

Kokapena
--------

  

Alde Zaharraren mendebaldeko mendi-magalean dago, Errementari eta Jesusen Zerbitzarien kaleen artean. Alde batean San Pedro eliza atzekaldea dago, bestean etxe bat.

Kalea laua da, Errementari kalearen mailan dago. Jesusen Zerbitzarien kalera joateko eskailera batzuk jaitsi behar dira.

Luzera
------

38 metro inguruko luzera du.

Historia
--------

Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako "Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I" (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera kalea 1997ko azaroaren 15ean sortu zen, aurretik kalea ez baitzen existitzen.

Azpiegiturak
------------

Aitzinako harresiaren ate bat ikus daiteke, San Pedro elizaren paretan.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56022917
* Commonscat Multimedia: Pasaje de San Pedro, Vitoria-Gasteiz

---

 |

* Wd Datuak: Q56022917
* Commonscat Multimedia: Pasaje de San Pedro, Vitoria-Gasteiz
**Sara Barchilon Benoliel** (Borba, Brasil, 1898ko apirilaren 12a - Lisboa, Portugal, 1970eko abenduaren 20a) portugaldar herritartasuna hartu zuen brasildar mediku eta ekintzaile feminista izan zen. Portugalen lan egin zuen lehen emakume pediatra izan zen. Zeregin garrantzitsua izan zuen Portugalgo pediatriaren eta haurzaintzaren garapenean bertako haurren heriotza tasa oso handia zenean.

Obstetrizia, haurzaintza eta pediatriari buruzko lanak argitaratu zituen, horien artean: *Algumas notas sobre Cuidados Maternos e Infantis no Exterior* (1927), *Preconceitos nos Cuidados Infantis e a Forma de Combatê-los* (1935) eta *Subsídios para a História da Pediatria em Portugal* (1938).

Genero-berdintasunaren eta emakumeen sufragioaren aldeko ekintzaile sutsua, Portugalgo Emakumeen Kontseilu Nazionaleko (portugesez: *Conselho Nacional das Mulheres Portuguesas*) erakunde feministako kide izan zen. Horrez gain, Lisboan auto bat gidatu zuen lehen emakumetako bat izan zen, orduko bertako gizartearentzat eskandalu bat izan zena.

Bigarren Mundu Gerran zehar *Hehaver* portugaldar gazte juduen erakundean egin zuen lan iheslari juduei laguntza emanez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q100292118

 |

* Wd Datuak: Q100292118
**Sara Carbonero Arévalo** (Corral de Almaguer, Toledo, 1984ko otsailaren 3a) espainiar kirol-kazetaria da.

Biografia
---------

Sararen familia oso zuhur da, eta ia inoiz ez da komunikabideetan agertzen. Sarak badu ahizpa bat, Irene, bera baino gazteagoa.

Carbonero Madrilgo Complutense Unibertsitatera joan zen kazetaritza ikasteko. Hirugarren kurtsoa egiten zuenean, Radio Marcan sartu zen sei hilabeteko praktikak egiteko. Praktikak amaitu eta gero, Irratiak kontratatu zuen, horregatik Carbonerok ikasketak utzi zituen. Marcan lan egiten zuen bitartean, beste programa batzuetan parte hartu zuen; *Balón desastre*, *Supermarca* eta Cadena Ser besteak beste.

2007ko maiatzean, La Sextan lan egiten hasi zen. Kate horren bidez ezaguna egin zen: *Eurobasket 2007*, *Minuto y resultado* eta *6º Nivel* kirol saioak aurkeztu zituen.

2009ko apirilean, Telecincok fitxatu zuen erredaktore eta kirol aurkezle izateko. Kate honetarako lehen lana Hegoafrikako Munduko Kopan izan zen. Mundiala bukatu ondoren, Telecincok Carbonero eguerdiko emanaldiaren kirol aurkezle izendatu zuen.
2012ko martxoan Mexikoko Televisa katean, Espainiako ligaren berri eman zuen.

Sariak
------

2012 arte hurrengo sariak lortu ditu:

* Urteko kirol kazetaririk sexyena saria. FHM aldizkaria (2009)
* Antena de Oro saria, telebista arloan (2010)
* Albistegiko aurkezlerik onenaren saridungai. Urrezko TP (2011)

Bizitza pertsonala
------------------

### Musua

Espainiak Munduko Kopa irabazi zuenean, Casillasek, selekzioaren kapitaina, elkarrizketa batean musu bat eman zion Sarari eta musu honen irudiek munduari bira eman zioten. Geroztik Iker eta Sararen harremana konfirmatuta dago. Erromantze honek polemika sortu zuen: ea Sararen kontratua izan zen Casillasen emaztegaia izateagatik edo bere profesionaltasunagatik.

### Ez da lizentziaduna

Sara Carbonerok ez ditu kazetaritza ikasketak bukatu, beraz, ez da zuzena kazetaritzan lizentziaduna dela esatea. Gai honetaz batetik, Sararen amak, elkarrizketa batean, alabak asignatura bat falta zuela esan zuen; baina beste aldetik, web orri batzuek diote hirugarren kurtsoan utzi zituela ikasketak.

### Urtebetetzea

Sararen urtebetetzea otsailaren 3a da, baina interneten beste data bat aurki daiteke; azaroaren 30a. Sararen amak Pronto aldizkarian esan zuen otsailaren 3a data zuzena dela. Gainera, Sarak, prentsaurreko batean, konfirmatu egin behar izan zuen bere urtebetetzea hori dela.

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Sara Carbonero*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Blog

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q234667
* Commonscat Multimedia: Sara Carbonero

---

 |

* Wd Datuak: Q234667
* Commonscat Multimedia: Sara Carbonero
**Mixotrofia** hitza, mikrobiologian, bakterio eta protisto batzuek duten ezaugarri metaboliko bat izendatzeko erabiltzen da. Bakterio mixotrofoak bide autotrofoa ala heterotrofoa -biak- osatzeko gai dira. Materia organikoaren ezean, bide autotrofoa jarraituko dute glukosa lortzeko (argia eta CO2 erabiliz), eta materia organikoaren aurrean hau erabiliko dute energia eta karbonoa lortzeko. Horregatik, esan ohi da organismo mixotrofoak heterotrofo fakultatiboak direla.

Mixotrofoen multzo honetan ere sartzen dira materia organikoa karbono iturri moduan erabiltzeko gai diren bakterioak eta, aldi berean, materia inorganikoa erabiltzen dutenak energia iturri gisa (hots, materia inorganikoa oxidatuz energia lortzen dutenak). Bakterio hauek ez dute Calvin zikloa burutzen.

Bakterioen artean hainbat genero eta espezie mixotrofoak dira (hidrogenoaren bakterioak, esaterako, edo fotosintesi bakteriarra burutzen dutenetako batzuk). Protistoen artean Euglena aipa daiteke. Ur gezatan bizi diren alga mikroskopiko hauek fotosintesia burutu ahal dute argiaren aurrean. Argiaren ezean, aldiz, heterotrofo bihurtzen dira eta materia organikoz elikatzen dira, organismo kimiorganotrofoen antzera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q585902
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q585902
*Artikulu hau jantziari buruzkoa da; organo bat estaltzen duen ehun konjuntiboa gaitzat duena beste hau da: «Tunika (anatomia)»*
Langile erromatar bat, tunika jantzita
**Tunika** antzinako soineko zabala eta luzea, soingainekoaren azpian alkandora gisa eramaten zena. Orokorrean forma sinplea du eta hanketaraino iristen da. oso ohikoa izan zen antzinako herrialdeetan.

Antzinako Grezian, kolore distiratsuz tindatzen ziren, edo zuriak ziren, bestela. Lazedemoniarrek tunika gorriak janzten zituzten gerrarako, odola ez nabarmentzearren.

Antzinako Erroman, tunika barne-jantzi gisa eramaten zen. Erromako herritarrek eta herritar-kategoria ez zutenek ere erabiltzen zuten. Herritarrek togaren azpian erabiltzen zuten ospakizunetan. Tunikan zerrendak erantsi ohi ziren eta bestelako apaingarriak, erabiltzaileak gizartean zuen maila adierazteko. Senatariek eta patrizioek zerrenda purpura zabal batez hornitu ohi zuten beren tunika.

Tunika. V. mendekoa seguruenik. 
Erdi Aroan kolore askotako tunikak eramaten ziren. Normandoek eta bikingoek erabili zuten eta Erdi Aroan gizonek erabiltzen jarraitu zuten. Norvegian, XVII. mendera arte erabili zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q201714
* Commonscat Multimedia: Tunics

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4186437-2
* AAT: 300209869
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q201714
* Commonscat Multimedia: Tunics