recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bartzelonako burdinbide tunelak** Bartzelonako burdinbide tunelak dira. Ekialde-mendebaldera begira daude, eta Bartzelona–Sants eta Bartzelona–Sagrera geltokiak lotzen dituzte. Horiek dira, bidaiari kopuruari dagokionez, hiriburuko garrantzitsuenak.

Aragóko tunela
--------------

Aragóko tunelak Bartzelona–Sants geltokia El Clot-Aragó geltokiarekin lotzen du, Gràcia pasealekuan tarteko geltoki batekin, non handik gutxira Sagrerarantz jarraitzen den. Bartzelona hiria *avinguda de Roma* eta *carrer d'Aragó* azpitik zeharkatzen du. Bartzelona-Tarragona burdinbidearen luzapen bezala eraiki zen Bartzelona–Sants geltokiaren eta Frantziako geltokiaren arteko lotunea zegoen tokiraino, garai hartan, lubaki eran eraikia (erdi lurperatua), kale berean zehar 1882an, eta, ondoren, Bartzelona-Portbou burdinbidearekin Clot eta Sagreraraino lotua.

| Geltokia | Lineak |
| --- | --- |
| Metroa | Rodalies | Besteak |
| Bartzelona–Sants |  |           |   |
| Passeig de Gràcia |
|  |     |  |
| El Clot-Aragó |

Meridianako tunela
------------------

Meridianako tunelak Bartzelona hiria zeharkatzen du *avinguda Meridiana* eta beste kale batzuen azpitik. Tunel hau Zaragoza-Bartzelona burdinbideari dagokio. Antzina, ibilbidea lurrazaletik egiten zen 1972ra arte, gaur egungo tunela eraiki zen arte.

| Geltokia | Lineak |
| --- | --- |
| Metroa | Rodalies | Besteak |
| Bartzelona–Sants |   |      |  |
| Arc de Triomf |
|   |     |  |
| La Sagrera - Meridiana |
|   |     |  |
| Sant Andreu Arenal |
|  |      |  |
| Torre del Baró |

Procençako tunela
-----------------

Sants-Sagrera abiadura handiko tunela Bartzelona–Sants geltokitik Bartzelona–Sagrera etorkizuneko geltokiraino Provença kaletik, Diagonal etorbidetik eta Mallorca kaletik igarotzen da, 5,78 kilometroko luzera hartuz, Bartzelona 1 435 mm-ko trenbide-zabalerarekin zeharkatzen duen abiadura handiko tunel bakarra da. Tunela 2013. urtean inauguratu zen.

| Geltokia | Lineak |
| --- | --- |
| Metroa | Rodalies | Besteak |
| Bartzelona–Sants |  |  |  ***Avant***  |
| Bartzelona–Sagrera |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Aragóko tunela

Ikus, gainera
-------------

* Bartzelona–Sants geltokia
* Bartzelona–Sagrera geltokia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q950950

 |

* Wd Datuak: Q950950

| * i
* e
* a
    Administrador de Infraestructuras Ferroviarias |
| --- |
| 100 • 102 • 104 • 108 • 110 • 116 • 120 • 122 • 130 • 140 • 144 • 160 • 200 • 202 • 204 • 210 • 220 • 222 • 230 • 234 • 238 • 240 • 246 • 254 • 270 • 276 • 300 • 310 • 312 • 314 • 320 • 322 • 330 • 336 • 342 • 344 • 346 • 360 • 400 • 402 • 410 • 416 • 420 • 422 • 430 • 432 • 436 • 440 • 444 • 460 • 500 • 502 • 504 • 510 • 512 • 514 • 516 • 520 • 522 • 528 • 530 • 600 • 610 • 700 • 710 • 720 • 722 • 740 • 752 • 760 • 762 • 770 • 772 • 780 • 790 • 800 • 804 • 810 • 812 • 814 • 820 • 822 • 900 • 902 • 908 • 912 • 920 • 930 • 936 • 938 |
**El Luchador** ideologia errepublikazaleko espainiar egunkaria izan zen, Alacanten argitaratu zena, 1913 eta 1939 bitarte.

Historia
--------

*El Luchador* Alacanten sortu zen zenbait ekintzaile errepublikazaleren eskutik, horien artean, Juan Botella Pérez, Carlos Esplá eta José Alonso Mallol. Lehen erredakzioa Alonso Mailloilen amaren dendaren atzealdean egon zen. Ondoren, egunkaria Botella familiaren eskuetan geratu zen. Bestelde, Carlos Esplà egunkariaren erredaktore nagusienetako bilakatu zen. Hastapenetatik, egunkariak joera liberala eta errepublikazalea izan zuen.

Iraun zuen bitartean, Alacanteko egunkari irakurrienetakoa izan zen. Hala, egunkari honen inguruan Alacanteko errepublikazale asko bildu zuen, horietako askok, Espainiako II. Errepublikan zeregin nabarmenak izan zituztenak. Garai horretan ezbairik gabe Alderdi Errepublikar Erradikal Sozialistaren (gaztelaniaz: *Partido Republicano Radical Socialista*, PRRS) alde egin zuten, izatez, alderdiak Alacanten baitzituen jarraitzaile gehien. Ondoren Manuel Azañaren Ezker Errepublikarrari emango zioten sustengua. Egunkaria Gerra Zibilean zehar argitaratzen jarraitu zuten, nahiz eta gabezia handiei egin behar izan zieten aurre.

1938an, Ángel Pestaña kalean (gaur San Francisco kalea) zegoen erredakzioa suntsitua geratu zen maiatzaren 25eko bonbardaketaren ondorioz. Irailean zehar egunkaria berriro martxan jartzen saiatu ziren baina porrot egin zuten eta egunkaria betirako desagertu zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Checa Godoy, Antonio (1989). *Prensa y partidos políticos durante la II República.* Universidad de Salamanca. ISBN 84-7481-521-5.
2. ↑  Angosto Vélez, Pedro Luis (2001). Sueño y pesadilla del republicanismo español: Carlos Esplá, una biografía política. Biblioteca Nueva.
3. 1 2  Moreno Sáez, Francisco (1994). La prensa en la provincia de Alicante durante la Guerra Civil, 1936-1939. Alicante: Instituto de Cultura "Juan Gil-Albert".

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24207741
* **Hemeroteka ditigalak**
* Biblioteca Virtual de Prensa Histórica: 8069

 |

* Wd Datuak: Q24207741
*Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Ekialde (argipena)»*

| Puntu kardinalak |
| --- |
| 
Iparra
Ipar-ekialdea
Ekialdea
Hego-ekialdea
Hegoa
Hego-mendebaldea
Mendebaldea
Ipar-mendebaldea
 |

**Ekialdea** edo **sortaldea** lau puntu kardinaletariko bat da. Lurraren errotazioaren norabidea eta norantza daukana. Meridianoaren perpendikularrak sortutako norabideetako bat da. Hitzarmenez, gizartean eta zientzian onartuena ekialdea mapen eskumaldean agertzea da (irudiko iparrorratzean bezala).

Jakin beharra dago, mendebaldea bezala, ekialdea ez dela puntu zehatza; hau da, ez dago Mendebaldeko polorik. Gelditu gabe ekialderanzko higidura mantentzen bada leku berera ailegatuko da zirkunferentzia osoa egin ostean.

Izenak esaten duen bezala (sortaldea) Eguzkia altxatzen den horizonteko tokia da. Beraz, kokatzeko formarik errazena bertara begiratzea da; hegoa eskumatara geldituko da, iparra ezkerretara eta mendebaldea atzean.

Munduaren ikuspegia
-------------------

Askotan, erabiltzen da ekialdea Asia izendatzeko. Hauek baitira antzinako Txina, Japonia eta bestelako kulturen oinordekoak eta Asia mapetan Europaren eskumaldean agertzen zenez horrela izendatu zen.

Beste batzuetan, **Ekialdeko herriak** erabiltzen da *bloke komunista* izendatzeko, hau da, Varsoviako itunaren sinatzaileak izendatzeko. Gaur egun, itun hori indarrean ez egon arren, erabiltzen jarraitzen da; batez ere Ekialdeko Europa esaterakoan. Azken termino hau Varsoviako itunaren zinatzaile Europarrei edo SESBren nolabaiteko eragina jasan zuten herriei esleitzen zaie (Alemania, Austria eta Italiaren ekialdean daudenak, Iparraldekoak kontatu gabe).

Ikus, gainera
-------------

* Ekialdeko haizeak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q684
* Commonscat Multimedia: East

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300078759

 |

* Wd Datuak: Q684
* Commonscat Multimedia: East
**Betegarri** poesian lerroaren neurria betetzeko soilik jartzen diren hitzak edo soinuak dira. Errima errazari ere deitzen zaio. Bertso bat osatzeko erabiltzen den esaldi hutsala, edo esaldikada superflua izan daiteke ere bai. Horrelako formulak behin eta berriz erabiltzeak poemari intentsitatea eta balioa kentzen dizkio.

Kontzeptua euskaraz
-------------------

Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegian Juan Mari Lekuonak horrela idatzi zuen: "Zenbait bertsotan neurria osatzeko erabiltzen diren hitz osagaiak, esaerak eta klixe moldekoak izendatzeko sorturiko terminoa (Manuel Larramendi). Batzuetan, errimaren amorez sartzen dira, bertsogintzaren kalitatea beheratuz eta prosaismora eta arrun keriara joz. Edozein bertsogintzatan gaitzesten dira errazkeriak eta zabarkeriak, bere neurrian balioztatzen direlarik asmo literarioz egindako errepikak, paralelismoak, geminazioak eta abar".

Bertsolaritzan
--------------

Bertsolaritzan badira zenbait kantari bertso saio guztietan gauza berak beti errepikatzen dituztenak, betelana egiten duela entzuleak konturatzeko moduan. Arrazoietara hasita, adibidez, esaldi bera baliatzen badute etengabe: "bistan dena da" edota bertso kantari ari direlarik, "omore onian" bezalako apoio formulak sartzen badituzte lerroa osatzeko. Esaldi horiek betegarri hutsak dira eta bertsoza learentzat nabarmenak. Errimetan ere egon daiteke horrelako formularen erabilera rik: "Bai, noski"; "bata bino hobe dituk/ hogei mila duru" gisakoak.

Antzerkigintzan
---------------

Batzutan barrea eragiteko tresna gisa erabili izan da. Esaterako, Espainiako antzerkian, Pedro Muñoz Secak *La venganza de Don Mendo* lanean betegarrien erabilera komikoa erakutsi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. 1 2    Euskaltzaindia.  (2008). *Literatura Terminoen Hiztegia.*  Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2023-06-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15087361

 |

* Wd Datuak: Q15087361
***El Mercurio de Valparaíso*** 1827an sortu zen Txileko egunkaria da. Hori horrela, herrialdeko egunkaririk zaharrena da eta hortik kanpo ere agertzen jarraitzen duen gaztelaniazko egunkaririk zaharrena.

Historia
--------

 *El Mercurio de Valparaísoren* egoitza.
Pedro Félix Vicuña eta José Ignacio Zentenok sortua, *El Mercurio de Valparaíso* aldizkariaren lehen alea argitaratu zen. 1827ko irailaren 12an. Bere hasierako garaietan, egunkaria asteazken eta larunbatetan bakarrik agertzen zen, ez zuen erredaktore talde iraunkorrik eta bere sortzailearen eta bertan idazteko gonbidatutako lagunen kolaborazioz elikatzen zen. 1829ko maiatzaren 5etik aurrera egunkaria egunero ateratzen hasi zen.

1848tik aurrera, *El Mercurio del Vapor* zutabea txertatu zen egunkarian, Valparaísoko portura itzultzen eta irteten ziren ontziei buruzko informazioa ematen zuena. Atal hori argitalpen bereizi bihurtu zen gero 1882ra arte.

1853ko abuztuaren 13tik 1858ko abenduaren 31ra , *El Mercurio de Valparaíso-k* probintzietarako eskualdeko egunkaria argitaratu zuen *El Mercurio de Provincias* izenekoa.

Egunkariaren inprimategia, 1827tik 1838ra, La Matriz elizaren auzoan jarri zuten. 1838an *San Agustin plazako* eraikin batera eraman zuten. 1841ean, Aduana kalearen (gaur Prat kalea) eta Almendroaren igoeraren (gaur Urriola kalea) izkinan jarri zuen egunkaria. Hortik aurrera, *El Mercurio* Joan Jainkoarena kalean (gaur Condell kalea) ezartzen da. 1869tik 1901era, egunkariak Aduana kalean (Prat) kokatutako eraikin bat okupatu zuen gaur egun oraindik hartzen duen lokalera joan aurretik, Esmeralda kaleko 1002. zenbakian, portuko merkataritza eta finantza aldean.

Kanpo estekak
-------------

* Egunkariaren webgunea
* Paperezko egunkariaren bertsio digitala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3050097
* Commonscat Multimedia: El Mercurio de Valparaíso

---

 |

* Wd Datuak: Q3050097
* Commonscat Multimedia: El Mercurio de Valparaíso
██ Ekialde Hurbilaren ohiko definizioa
██ G8 herrialde taldeak darabilen Ekialde Hurbil Handia
██ Erdialdeko Asia (batzuek Ekialde Hurbil Handiarekin erlazionatzen dutena)
**Ekialde Hurbil Handia** geografiako termino politikoa da, George W. Bushen administrazioak 2003an sortua, eta geroztik G8ak erabili izan duena.

Kontzeptu horri kritikatzen zaio lur eremu zabalegia hartzen duela, askotariko lurraldeak biltzen dituela irizpide garbirik gabe, eta oso ezberdinak diren herrialdeak zaku berean sartzen dituela musulmanak izate hutsagatik. Beraz, kritikoen ustez, ez da batere kontzeptu erabilgarria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** Safa Haeri: «Concocting a 'Greater Middle East' brew», *Asia Times*, 2004-03-04.

Ikus, gainera
-------------

* Ekialde Hurbila
* Kaliferria
* Erdialdeko Asia
* Hego-mendebaldeko Asia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1982340
* Commonscat Multimedia: Greater Middle East

---

 |

* Wd Datuak: Q1982340
* Commonscat Multimedia: Greater Middle East
Basafruituak: masustak, marrubiak eta ahabiak
**Basafruitua**, **fruitu txikia** edo **fruitu gorria** basoan berez hazten den fruitua da. Basafruituak fruta txiki jangarriak dira, antzina landatzen ez zirenak, baizik eta zuhaixketan edo basoko zuhaitz txikietan hazten direnak.

Historia
--------

Antzinaroan, jatorrizko herri askok baien eta beste basafruitu txiki batzuen kontsumoan oinarritzen zuten beren dietaren zati bat, eta bazekiten biltzen zituzten fruituak behar bezala prestatzen zituztela, modu seguruan kontsumitzeko. Europan, Erdi Aroan, basoak jaun feudalarenak ziren, eta bertan hazten ziren basoko frutak nekazariek bil zitzaketen, baina, ordainetan, ugazabari ordaindu behar zioten hartzeagatik.

Gaur egun, basafruituak edo fruitu gorriak erabiltzen dira basoko fruituei erreferentzia egiteko, batez ere klima epelekoak eta, neurri txikiagoan, klima mediterraneoko fruituak, tamaina txikikoak, hainbat herritan bildu edo ekoizten direnak. Horiek batez ere freskotan kontsumitzeko erabiltzen dira, eta horietatik abiatuta marmeladak, kontserbak, pastelak edo tartak egiteko.

Basafruituen zerrenda
---------------------

* Baiak:
	+ Cranberry (*Vaccinium macrocarpon*)
	+ Cranberry (*Vaccinium vitis-idaea*)
	+ Aronia (*Aronia* *melanocarpa)*
	+ Ahabi gorria (*Vaccinium oxycoccos*)
	+ Cassis (*Ribes nigrum*)
	+ Goji (*Lycium barbarum*)
	+ Andere-mahats gorria (*Ribes rubrum*)
	+ Arakatza (*Ribes uva-crispa*)
	+ Bilberry (*Vaccinium*)
	+ Intsusa beltza (*Sambucus nigra*)
	+ Blueta (*Vaccinium corymbosum)*
* Drupak:
	+ Mugurdia (*Rubus idaeus*)
	+ Granada
	+ Gerezia
	+ Masusta (*Rubus fruticosus*)
	+ Loganberry (*Rubus* ×*loganobaccus*)
* Sasifruituak:
	+ Marrubia (*Fragaria virginiana*)
	+ Basamarrubia (*Fragaria vesca*)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Basafruitu.*  in: *Euskaltzaindiaren Hiztegia*..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16128920
* Commonscat Multimedia: Berries

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4141816-5
* LCCN: sh85013380
* NDL: 00572082
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q16128920
* Commonscat Multimedia: Berries
**Eketorp** (suedieraz: *Eketorps fornborg*), Suedia hego-ekialdeko Öland uhartean dagoen eraztun itxurako gotorlekua da. Stora Alvaret eremuan dagoenez UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 2000 urtean.

Historia
--------

Hasierako gotorlekua 400 urtearen inguruan eraiki zuten ölandarrek, hasiera batean erlijio funtzioekin eta honetaz gain nekazariak babesteko. Itxura zirkularra dauka lurraldea erabat laua baita eta etsaiak edozein aldetatik eraso lezakeelako. Hasierako gotorlekuak 57 metrotako erradioa zuen baina ondoren 80 metrotakoa eraiki zuten. 50 gela aurkitu dira, batzuk erdialdean eta beste batzuk harresian. 600 urtearen inguruan bertan behera utzia izan zen, oraindik ezagutzen ez diren arrazoiengatik.

XI mendean gotortu egin zuten egitura eta bigarren harresi bat eraiki zen inguruan. hainbat funtzio izan zituen ordutik aurrera, batez ere babesleku eta zalditegi. XX mendean erabat berriztu zuten.

Erabat induskatua izan da eta 24.000 tresna inguru aurkitu dira.

Turismoa
--------

Öland uharteko turismogune nagusia da. Erdi Aroko borrokak antzezten dira eta museoa ere badu. Udan bisita gidatuak egiten dira.

Iruditegia
----------

* Sarrera.Sarrera.
* Harresia.Harresia.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Etxe luzeak.Etxe luzeak.
* Putzua.Putzua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1011625
* Commonscat Multimedia: Eketorps fornborg

---

* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 23108
* **Ondare historikoa**
* FMIS: raa/fmi/10080900450001

 |

* Wd Datuak: Q1011625
* Commonscat Multimedia: Eketorps fornborg
Bernardo Aderren kintako atea, 1930 inguruan. Atzean, eskuinean, Dorrearen silueta ikusten da.
Ader Dorrea gaur egun.
**Bernardo Ader** (Aurelhan (Pirinio Garaiak), 1845ean-Buenos Aires, 1918ko martxoaren 29a) jatorri euskalduneko lurjabe argentinarra izan zen. Biarritzetik Río de la Platara joan zen XIX. mendeko bigarren erdialdean. Anita Bieckertekin ezkondu zen, horrela Emilio Bieckert baroi aberatsaren koinatua bihurtuz. Buenos Airesko probintzian dagoen Villa Adelinan Ader dorrea eraikitzea agindu zuen 1917an. Lursailaren sarreran zegoen atea Estatu Batuetako Atlanta hirian dago, bertako batek erosita.

Biografia
---------

Ipar Euskal Herrian egoera ekonomikoa erraza ez zela eta, Argentinara joan zen. Han, Buenos Airesko probintzian ekimen desberdinak jarri zituen martxan. Lehen unean arotza gisa hasi zen lanean, aroztegi eta tapiztegi bat martxan jarri zuen. Baina lur eros-salmentetan egin zuen dirua, benetan. Anita Bieckertekin ezkondu zen eta lau seme-alaba izan zituzten. Zoritxarrez bi anaia gaixotu ziren eta, medikuen aholkua jarraituz, 1907an Emilio Bieckerten oparia zen mendiko *chakra* edo etxalde batera joan ziren bizitzera, egungo Carapachay eta Villa Adelina herrien artean. Laster etxea handitu zuen eta 1916 dorre bat altxatzea erabaki zuen, Ader dorrea alegia. Eraikin horrekin hildako semeak gogoratu nahi zituen eta, halaber, Argentinari bere esker ona erakutsi. Dorrearen diseinua Artaza eta Marino arkitektoena izan zen. Lehen harria 1917ko apirilaren 1.an jarri zen. Hasieran "Independentziaren Dorrea" izenarekin ezagutu zitzaion. 

Buenos Aires Handian ibilbide batek bere izena darama gaur egun.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30904192

 |

* Wd Datuak: Q30904192
**EUDEL** edo **Euskadiko Udalen Elkartea**, kide dituen udalen interesak beste erakunde batzuen aurrean politikoki ordezkatzen dituen elkarte bat da, 1982. urtean sortua. Ia Euskal Autonomia Erkidegoko udal guztiak kide izateaz gain, Nafarroako Foru Erkidegoko eta Trebiñuko Konderriko udalerri batzuk ere biltzen ditu bere barnean.

Elkarteak Gasteizen dauka egoitza, Manuel Iradier kaleko 7. zenbakiko 2. solairuan. Halere, bilkurak Euskal Herriko edozein tokitan egin ditzake.

Ordezkapena
-----------

Udal bakoitzak elkartearen barruan duen ordezkapena biztanle kopuruaren arabera ezartzen da:

* 2.500 biztanle baino gutxiagoko udalek, boto bat.
* 2.501 biztanletik 5.000ra bitarteko udalek, 3 boto.
* 5.001 biztanletik 10.000ra bitarteko udalek, 5 boto.
* 10.001 biztanletik 20.000ra bitarteko udalek, 10 boto.
* 20.001 biztanletik 50.000ra bitarteko udalek, 15 boto.
* 50.001 biztanletik 100.000ra bitarteko udalek, 20 boto.
* 100.001 biztanletik 200.000ra bitarteko udalek, 25 boto.
* 200.000 biztanle baino gehiagoko udalek, 30 boto.

Zuzendaritza
------------

* **Elkarteburua**: Imanol Landa Jauregi (Getxoko alkatea)
* **1. elkarteburuordea**: José Antonio Santano Clavero (Irungo alkatea)
* **2. elkarteburuordea**: Josune Irabien Marigorta (Amurrioko alkatea)
* **Batzordekideak**:

Ibon Uribe Elorrieta (Galdakaoko alkatea)
Ager Izagirre Loroño (Mungiako alkatea)
Josu Bergara López (Sestaoko alkatea)
Mª Carmen Urbieta González (Leioako alkatea)
Mª Natividad López de Munain Alzola (Burgeluko alkatea)
Mikel Pagola Tolosa (Urnietako alkatea)
Ane Beitia Arriola (Elgoibarko alkatea)
Aitor Aldasoro Iturbe (Beasaingo alkatea)
Mikel Torres Lorenzo (Portugaleteko alkatea)
José Javier Martínez García (Iruña Okako alkatea)
José Luis Navarro Donaire (Abadiñoko alkatea)
Borja Monje Frías (Mañuetako alkatea)

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** **(Ingelesez)** EUDELen webgunea[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256449

 |

* Wd Datuak: Q12256449
**Baylor konderria** (ingelesez: *Baylor County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Seymour da. 2010eko zentsuaren arabera 3.726 biztanle zituen, Baylor kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Baylor konderriak 2.333,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 86,98 ura dira. Beste 2.246,77 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,6 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.726 pertsonetatik 3.602 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 455 dira. 71 beltzak edo afroamerikarrak. 10 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 35 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108520
* Commonscat Multimedia: Baylor County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153598930
* LCCN: n80005677
* NARA: 10040178
* **Lekuak**
* OSM: 1827102
* TGN: 2001939

 |

* Wd Datuak: Q108520
* Commonscat Multimedia: Baylor County, Texas
**Bernardo Biarnokoa** edo **Bernardo Foixkoa** (?-1381) frantziar jatorriko noble bat izan zen, Medinaceliko konde titulua jaso zuena, eta, hala Medinaceli leinuaren sortzailea izan zena.

Ama ezezagunekoa, Gaston Febus, Foixko XII. kondearen semea izan zen. Hasieran Bernardo Biarnotarra deitua, bere aitak errekonozitu zuen, familiaren abizena erabiltzeko eskubidea emanez, ezkontzaz kanpoko semea zen aldetik, heredentzia orotik kanpo geratu zen arren. Gaztelan borrokatu zuen Henrike II.a Gaztelakoaren zerbitzura honen Petri I.a Gaztelakoaren aurkako borrokan, zerbitzu honengatik Medinaceliko konderria eman ziolarik.

Sevillan ezkondu zen 1370eko irailak 14an Isabel de la Cerda Pérez de Guzmánekin, El Puerto de Santa Maríako Anderea, Fernando de la Cerda Gaztelako infantearen birbiloba eta Guzmán Ona Sánlucarreko I. jaunaren biloba. Ezkontza horretatik Gastón de Bearne y de la Cerda, Medinaceliko II. kondea (1371-1404) eta María de Bearne y de la Cerda (?-1381) jaio ziren.

Santa María de Huertako monasterioan lurperatua dago, Soriako probintzian.


| ⛭Zuhaitz genealogikoa |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Gaston II.a Foix-Biarnokoa |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  | Gaston III.a Foix-Biarnokoa |  | Bernardo Biarnokoa |  | Gaston de Bearn y de la Cerda |  | Luis de la Cerda y Mendoza, count of Medinaceli |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Eleanor of Comminges |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2898810
* **Identifikadoreak**
* PARES: 47597
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q2898810
**Eguzki masa** astronomian eta astrofisikan konparatiboki izarren eta beste objektu astronomiko oso masibo batzuen masa, galaxiak kasu, kalkulatzeko erabiltzen den neurri unitate bat da. Gure Eguzkiaren masaren baliokidea da eta Lurraren masa baino 332.950 aldiz handiagoa da. Bere ohiko ikurra eta balioa kilogramotan jarraian agertzen diren hauek dira:

{\displaystyle M\_{\bigodot }=1,9891\times 10^{30}{\hbox{ kg}}}
Eguzki masa jarraian agertzen den formularen bidez kalkula daiteke, non lurreko urtearen iraupena, Lurretik eguzkirako distantzia (unitate astronomikoa ua) eta grabitazio unibertsalaren konstantea (G) agertzen diren. Honela:

{\displaystyle M\_{\bigodot }={\frac {4\pi ^{2}\times (1{\rm {\ ua}})^{3}}{G\times (1{\rm {\ a{\tilde {n}}o}})^{2}}}}
Duela gutxirarte grabitazio unibertsalaren konstantea eta unitate astronomikoa ez ziren zehatz ezagutzen. Hala ere, Eguzki-sistemako beste planeta baten edo izar bitar baten masa erlatiboa eguzki masa unitateetan zehaztea ez da modu ez zehatzean adierazitako konstante hauen araberakoa. Eta beraz erabilgarria zen masa hauek eguzki masetan adieraztea (ikus gaussen grabitazio konstantea). Gaur egun, unitate astronomikoa oso zehatz neurtu ahal izan da planetarteko radar teknikak erabiliz, eta *G* ere ondo zehaztua dago, baina eguzki masa astronomian ohituragatik eta unitate oso eroso bat delako erabiltzen jarraitzen da.

Eguzki masa eta berarekin lotutako unitateak
--------------------------------------------

Eguzki masa bat lotutako honako unitate hauetako batetara bihur daiteke:

* 27.065.810 ilargi masa (ML)
* 332.946 lur masa (M⊕)
* 1.047,56 masa jobiano (MJ)

Ikus, gainera
-------------

* Eguzki erradio
* Chandrasekharren muga

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q180892

 |

* Wd Datuak: Q180892
White Goat basa eremua, Kanadako Mendi Harritsuetan, Kanada.
**Basa eremua**, **eremu basatia**, **basa lurraldea** edo **lurralde basatia**, Lur planetan gizakien jarduerak eraldatu edo urbanizatu ez duen ingurumena da. Terminoak lur planetan natura nagusi den lurraldeak nahiz nekazaritza edo abeltzaintzarako ustiatu izan ez direnak ere izendatzeko erabilia da, bai eta industria eta giza teknologiaren eraginik jasan ez dutenak (laborantza, errepideak, oliobideak eta abar). 

Nekazal eta eremu urbanoetan ez bezala, basa eremuetan ez dago gizakien planifikazioa edo naturaren funtzionamenduan eragiten duen erabakien eskuhartzerik. Hortaz, lurralde hauetan sua, espeziazioa, segida ekologikoa eta animalien migrazioa bezala mota guztietako fenomeno naturalak bat-bateko moduan gertatzen dira. Hori da zientzialarien artean basa eremuek duten interes handiaren ezaugarri nagusienetako bat. Espezie askoren biziraupenerako, eta orokorrean biodibertsitaterako, berebiziko garrantzia duela jotzen da, eta historian zehar gizakiek arrazoi espiritual, estetiko, legal eta moralengatik ere balio handia eman dizkiete.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q911871
* Commonscat Multimedia: Wilderness

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4127225-0
* AAT: 300132449
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D055814

 |

* Wd Datuak: Q911871
* Commonscat Multimedia: Wilderness
**Ekenäs gaztelua** (suedieraz: *Ekenäs slott*) Suedia erdialdeko Linköping udalerrian dagoen gaztelua da, Linköping herriburutik gertu.

Historia
--------

XIV mendean jadanik bazegoen gotorleku baten gainean Svante Stensson Sture kondeak Ekenäs gaztelua eraiki zuen. Inguratzen zuen aintzirak babes elementu gisa egin zuen lan.

1880 hamarkadan Philip Klingsporrek eskuratu zuen eta zitadela zena nekazaritza eta basogintza negoziotako zentro bihurtu zuen. Horretarako aintzira drainatu egin zuten nekazal lurrak lortzeko.

1939an Bergengren familiak erosi zuen eta Bigarren Mundu Gerran funtzio militarra hartu zuen berriz, ejerzitoaren egoitza eta gotorleku bihurtu zen. Gerra bukatzean bertan behera gelditu zen eraikina eta urteetan zehar harpilatua izan ondoren 1974an Ondare kultural nazionala izendatu zen eta berriztu egin zuten.

1993tik aurrera maiatza-ekainean Erdi Aroko jaialdia ospatzen da, justa torneo eta guzti.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2240877
* Commonscat Multimedia: Ekenäs slott

---

* **Ondare historikoa**
* FMIS: raa/bbr/21300000015051

 |

* Wd Datuak: Q2240877
* Commonscat Multimedia: Ekenäs slott
**Beila** edo **gaubeila** (gauez egiten baldin bada) norbait hil berria denean burutu ohi den ekintza da. Hil berria eta familiaren adiskiden min eta hurbileko lagunak familia eta senitartekoei sentimenduan laguntzera hurbildu ohi den ekitaldi pribatu bat da. Heriotza jazo ondoren eta hileta, lurperaketa edo errausketa gauzatu aurretik egin ohi da.

Gorpua bertan dela burutu ohi da, hots, hil berria gela berdinean dagoela edota bertaratuak dauden aldameneko gelan dagoela. Ohitura legez hil berriaren etxebizitzan bertan edota beilatoki edo ehorztetxean egin ohi da. Estatu hileta edota pertsona ezagun edo ospetsu baten beila baldin bada, sarritan ekitaldi publikoa izan ohi da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1472138
* Commonscat Multimedia: Wakes (ceremonies)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4558165-4
* AAT: 300069655
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1472138
* Commonscat Multimedia: Wakes (ceremonies)
***Ekaitza itsasoan*** (neerlanderaz, *Storm op zee*) Pieter Brueghel Zaharraren margolana da. Gaur egun Vienako Kunsthistorisches Museumen dago.Taularen gainean egindako olioa da, 1569 inguruan egina. Urteetan bere egilearen inguruan zalantzak egon ziren; Joos de Momper izena egile bezala aipatu zen. Gaur egun, margolanaren zehaztasunak ikusita, nahiz eta oraindik zalantzak izan, Brueghelen lana bezala onartuta dago, margolan berandutiarra eta bukatu gabea baina.

Deskribapena
------------

Margolan honetan dena mugimenduan dago, itsaso bizian itsasontziak, balea, antxetak olatuen jostailuak dira. Atzean, oso urruti, argiz ingurutatuta, eliza bat ikusten da, ekaitzaren erdian babesa eta salbazioa eskaintzen. Koloreak nahasiak dira, nabarrak, okreak eta berdeak batez ere. Margolanak ematen duen sentsazioa kaosarena da.
​

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* {{}}: Kunsthistorisches Museum]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7766701
* Commonscat Multimedia: Storm at Sea by Joos de Momper (II)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q7766701
* Commonscat Multimedia: Storm at Sea by Joos de Momper (II)
Bayou Corne Louisiana, 2010eko urria.
**Bayou** (euskarazko ahoskera *baiu*) AEBtako Louisiana estatuan Mississippi ibaiaren arrobiaren inguruan antzina ibaiadar eta meandroak ziren ur-masak izendatzeko maiz erabiltzen den hitza da.

Louisianaz gain, estatu horrekin muga egiten duten Texas eta Arkansaseko zenbait guneetan ere bayou eremuak badaude.

Izena
-----

Frantses hitza izan arren, jatorria choctaw amerindiar hizkuntzaren *bayuk* hitzan jatorria du, "erreka", eta handik frantsesera eratorri zen.

Frantses nahiz ingeles hiztunek ere erabiltzen dute, batipat cajun etnia edo louisianatar frantses hiztunen artean, baina baita bertako anglosaxoein artean ere.

Ezaugarriak
-----------

Bayouak Louisiana estatuko hegoaldean daude, milaka kilometro dituen ubide sare zabal eta nabigagarria osatzen dute. Bayouetan ur-korrontea oso geldoa da, ia nabariezina, itsasora itsasbeheran doa eta itsasgoran goruntz. Baoyuak orokorrean euli, elyso eta bestelako intsektu hegalariez beteak egon ohi dira, bai eta beren animalia ezagunenak diren Mississippiko aligatorea eta krokodilo muturzorrotz.

Arrantza eta landaredi oparoa duen eremua da.

Zinema eta telebista
--------------------

Zineman Loiusianan girotutako filma ugaritan agertzen den bioma da. Telebistan oso-osorik bayou bioman girotua dagoen saiorik ospetsuena *Swamp People* da ("Antzirako Jendea").

Ikus gainera
------------

* Everglades

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q812585
* Commonscat Multimedia: Bayous

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85012513
* AAT: 300008674
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q812585
* Commonscat Multimedia: Bayous
**Bernardo Hernández González** (Salamanca; 1970eko abenduaren 29a) arlo teknologikoko ekintzaile, exekutibo eta inbertitzailea da. Gaur egun Google enpresan Produktuen zuzendaria eta Zagat enpresaren zuzendari orokorra da. Bakarrik edota beste bazkide batzuekin, Espainiako zenbait konpainia teknologikoetan parte hartu du, horien artean, besteak beste: Tuenti, idealista.com, FloresFrescas.com, StepOne edota 11870.com.

StepOne konpainiako fundatzaile eta lehendakaria da. Hau, enpresa teknologiko espainiarrak Estatu Batuetarako nazioartekotze prozesuan laguntzen duen konpainia da. Tuenti enpresan inbertitu zuen lehenetariko izan zen, Espainiako sare sozial garrantzitsuetariko bat.

Hezkuntza
---------

Batxilergoa Salamancako "Fray Luis de León" institutuan ikasi zuen. Zientzia ekonomiko eta enpresarialetan lizentziatu zen 1993. urtean ICADE fakultatean, Madrilen. Karrera amaitu ostean finantzen *master* bat ikasi zuen Boston Collegen. Honetaz gain, Chartered Financial Analyst (CFA) tituluaren jabe da. 2010. urtean Nicholas Negroponterekin batera Arkitekturan eta Tecnologian doktoretza lortu zuen Camilo José Cela Unibertsitatean. 29 urterekin, 5 urtez analista moduan eta Fidelity Investments, BBVA eta Putnam Investments empresetako finantzien sektorean lan egin eta gero, bere lehenengo start-up teknologikoa sortu zuen, Idealista.com, Espainiako higiezinen agentzia sekotreko empresa liderra. Une horretatik aurrera,besteak beste, hurrengo empresetan hartu du parte: Floresfrescas.com, planetaki.com, 11870.com eta Tuenti sare sozial espainiarra.

Bernardo, 2005. urtean Google empresan sartu zen, Google Espainiako Marketing sekoterko zuzendari moduan. 2007. Urtean San Frantzisko ra mugitu zen Google Maps eta Google Eartheko Marketing sektoreko zuzendari mundial moduan. 2010. Urtean Googleko Produktuen zuzendari eta Zagat empresako zuzendari generala izendatu zuten, azken hau Googlek erosi ostean.

Konpainiak
----------

Bernardo konpainia ugaritan hartu du parte, hautatik asko Solón Inversioneseri esker.

* Idealista.com: konpainia hau Jesús Encinar]]ekin batera sortu zuen. Gaur egun higiezinen agentzien sektoreko orrialde liderra da.
* Tuenti: Empresa honetako inbertitzailea izan zen eta zuzendari kargu bat izan zuen Telefonikak empresa hau erosi arte.
* StepOne: Lehendakari eta fundatzailea.
* Floresfrescas.com: denda elektroniko honetako fundatzailea izan zen.
* Bodaclick: administrazio kontzeiluko partaidea.
* Planetaki.com: Akzioduna.
* 11870.com: Akzioduna.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)**Biografía (PDF)

Kanpo loturak
-------------

* Bernardo Hernándezen webgune ofiziala
* Twitter
* Facebook

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4893913

 |

* Wd Datuak: Q4893913
***El Eco de San Sebastián*** Donostian XIX. mendearen bukaeran argitaratu zen egunkaria da.

Historia
--------

*El Eco de San Sebastián*, Donostian argitaratu zen 1883ko uztailaren 14tik 1888ko azaroaren 14ra.

José de la Peña Borreguero eta Antonio del Pozo izan ziren egunkariaren sortzaileak. 1886tik aurrera Gipuzkoako alderdi liberalaren organoa izan zen eta polemika handiak izan zituen *La Voz de Guipúzcoa* egunkariarekin. Hasiera arratsaldeko egunkaria izan zen eta 1885etik aurrera hobekuntza handiak izan zituen eta goizeko bihurtu zen.

Antonio del Pozo egunkariaren sortzailea, izan zen zuzendaria 1883tik 1886ra. Martín Lorenzo y Coriak ordezkatu zuen 1886-1887 epean. Hurrengo ordezkaria José de la Peña Borreguero izan zen, egunkariaren sortzailea eta hasierako urteetan erredaktorea izandakoa. 1888an *El Eco de San Sebastián* *El Guipuzcoano* egunkarian bihurtu zenean, hasierako hilabeteetan José de la Peña izan zen zuzendaria.

Kolaboratzaileen artean, besteak beste, José Colá, Marzelino Soroa, Angel Mari Castell, Alfredo Laffitte, Fermin Lasala, Eduardo Agirre eta Klaudio Otaegi ibili ziren.

Egunkariak lau orrialde zituen eta eguneko alearen prezioa 5 zentimo zen. Ale atzeratuak berriz, 10 zentimotan saltzen ziren. Egunkariaren egoitza hasieran Garibai kalean egon zen, 1885an Andia kalera aldatu zen, eta azkenik, 1887tik aurrera Hondarribia kalean egon zen.

Egunkariaren bildumari dagokionez, guztira 1.649 zenbaki argitaratu ziren. Donostiako Liburutegi Nagusiak zenbaki guztiak gorde ditu eta bilduma osoa digitalizatu eta publikoaren eskura jarri du Liburutegi Digitalean[*Betiko hautsitako esteka*].

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)** Arantxa Arzamendi: «Catálogo de publicaciones periódicas donostiarras: 1800-1936». *Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria*, 38. urtea, XXV liburukia, 1. zenbakia, 1990eko urtarrila-ekaina.
* **(Gaztelaniaz)** *Biblioteca Municipal de Donostia-San Sebastián: catálogo de publicaciones periódicas*; dirección Eulalia San Agustín; coordinación Arantxa Arzamendi ; realización Arantxa Arzamendi y Eki Servicios Bibliotecarios. - Donostia: Asociación de Bibliotecarios de Gipuzkoa, 1992.

Kanpo estekak
-------------

* *El Eco de San Sebastián*[*Betiko hautsitako esteka*], Donostiako Liburutegi Digitalean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492932

 |

* Wd Datuak: Q20492932
*Artikulu hau euskaltasunaren fobiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Baskofobia (argipena)».*
**Baskofobia** mendez mende euskal ezaugarrien edo hizkuntzaren kontra agintariengandik, eskola sistemen kudeatzaileengandik edo pertsonaia publiko eta gizabanako batzuengandik izan den pertsekuzioa eta etsaigoa da. Euskaldunen etsaigoa Goi Erdi Aroan agertzen da esplizituki agirietan, Isidoro Sibiliakoaren idazlanetan nabarmenen (VII. mende hasieran)[erreferentzia behar]. XII. mende erdialdean, *Codex calixtinus* idazlaneko V. atalean gogor gaitzetsi eta trufa egin zitzaien euskaldunei (baskoak zein nafarrak) haien ohitura eta hizkuntzagatik.

Espainia eta Frantziako hainbat eskola sistemek euskararen kontrako lana egin izan dute denbora luzean. Euskara eskolan gutxietsiz edota debekatuz.
Bereziki hizkuntzaren aurkako jarrera denean, euskarafobia deitzen zaio. Honek debekuen, jazarpenaren edo bestelako neurrien zein adierazpenen forma hartu du historikoki. 2021eko uztailean, gizon batek kolpeak jasan zituen Donibane Lohizunen pertsona talde batengandik euskaraz mintzatzearren, Frantziako hizkuntza frantsesa dela esaten zuten bitartean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Torrealday, Joan Mari.  (1998). *El libro negro del euskera.*  (1a ed. argitaraldia) Ttarttalo ISBN 84-8091-395-9. PMC 40997480. (Noiz kontsultatua: 2021-07-09).
2. ↑    Erremundegi, Ekhi. «Ehunka pertsona bildu dira Donibane Lohizunen, eraso euskarafoboak salatzeko» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-07-06).

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)** Joan Mari Torrealdai. *El libro negro del euskera* (1998, *Ttarttalo*). ISBN: 9788480913959. Euskarak mendeetan zehar jasandako erasoei buruzko liburua.
* **(Gaztelaniaz)** Joan Mari Torrealdai. *Asedio al euskera. Más allá del libro negro* (2018, *Txertoa*).

Ikus, gainera
-------------

* Menderatze (soziolinguistika).
* Euskarafobia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109331793

 |

* Wd Datuak: Q109331793
***Barrio Conflictivo***, euskaraz *Auzo gatazkatsua*, Barricada rock taldearen bigarren disko luzea izan zen. Lana 1985ean plazaratu zuten eta ekoizlea Rosendo Mercado izan zen. Diskoan Mikel Astrain taldearen bateriajolea eskainitako kanta bat jaso zuten, "Pon esa música de nuevo". Astrain Artaxoan, 1984ko martxoaren 17an hil zen, kontzertu batean, buruko isuri baten ondorioz. Diskoa Donostiako Tsunami estudioetan grabatu zuten, Oihuka diskoetxearekin. Disko honetan berriro ere rock urbanoa letra gogorrekin aurkezten ziren. Sergio Oses-ek ez zuen disko honetan jo, taldea utzi baitzuen; Alfredo Piedrafita eta Fernando Coronado, bestetik, taldean sartu ziren. Ziur aski, *Barrio conflictivo* talde nafarraren disko onenetarikoa izan da.

Auzo gatazkatsuaren abesti hau Txantrea auzoari eskainita zegoen non, 1980. hamarkadan mugimendu politiko indartsua zegoen. Bertako borroka hain zen handia non askotan atxiloketak, manifestazioak, barrikadak eta poliziaren aurkako lizkarren ondorioz, komunikabide espainiarrek "auzo gatazkatsua" ezizena ipini zioten.

Abestien zerrenda
-----------------

1. *Callejón sin salida* - 3:11
2. *Pon esa música de nuevo* - 3:11
3. *Nacido en un tobogán* - 3:20
4. *No pongas el culo* - 3:17
5. *Algún día rodará tu cabeza* - 2:43
6. *Lentejuelas* - 4:14
7. *Míralo* - 3:12
8. *Mañana será igual* - 4:01
9. *Noche en la ciudad* - 3:20
10. *Barrio conflictivo* - 3:27

Erreferenziak
-------------

1. ↑  Fernando F. Garayoa, «Una historia de rocanrol», *Noticias de Navarra*, 2013ko urriaren 1.an.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:*Barrio conflictivo* abestia Youtuben.
* **(Gaztelaniaz)**:Diskoari buruzko komentario kritikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5720992

 |

* Wd Datuak: Q5720992
**Dultzaina**, **bolingozo** edo **gaita** izenaz ere ezaguna, gorputz konikoko eta mihi bikoitzeko haizezko musika tresna da. Zazpi zulo ditu, sei goialdean eta bat behealdean. Txirimiaren familiakotzat har daiteke, baina laburragoa da, baita zorrotzagoa ere soinuaren aldetik. Batzuetan metalezko uztai zabalak daramatza, instrumentua inguratuz. Mihiak (pitak) kanaberaz egiten dira. Lehen, dultzainero bakoitzak bereak egiten zituen; gaur egun, eginda saltzen dituzte. Ohikoa da atabalak lagunduta jotzea. Gaita bi fitako tresna da, artzain oboe bat, kornamusa oin baten antzeko egitura morfologikoa duena.

Dultzaina-jotzailearen eskultura Eibarko tren-geltokian.
Ingurutxo dantza
Larrain dantza
Errepertorio, batez ere, Mediterraneo aldekoa da: jotaz, boleraz, eta gazteen arteko makil, ezpata eta beste zenbait eratako dantzaz osatutako errepertorioa du, hala Araban, nola Erribera eta Pirinio aldeetako (Otxagabiko dantzak) Nafarroako partean.

Euskal Herrian, izan ere, dultzaina oso musika tresna garrantzitsua da Nafarroan eta Araban. Gipuzkoan eta Bizkaian ere erabiltzen da, neurri txikiagoan eta beste izaera batekin. Gainera, Zuberoan bada txanbela izeneko dultzaina txiki bat.

Orkestra bi dultzainak eta erredoblante batek osatzen dute, eta talde guztietan agertzen da perkusionista bereziki trebe baten gisara.

Baserri girokoa denez, belarriz jo ohi zen XX. mendearen bukaeralderaino; hau da, partiturarik gabe ikasten zuten jotzen. Ezkontzetan, inauterietan, erromerietan eta herrietako —eskuarki, herri txikietako— jaietan entzuten da. Gaur egun, XX. mendean baino askoz gutxiago izaten dira dultzaina joaldiak.

Ikus, gainera
-------------

* Xaramela
* Txilibitua
* Txistua
* Txirula
* Oboe

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1264870
* Commonscat Multimedia: Dulzaina

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300312252
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 4808
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1264870
* Commonscat Multimedia: Dulzaina
Ngorongoro Kontserbazio Eremua.
Otsoa, Euskal Herrian desagertzear dagoen espeziea.
**Basa-biziaren Munduko Eguna** Nazio Batuen Batzar Nagusiak 2013ko abenduaren 20an adierazi zuen urtero martxoaren 3a ospatuko zela. Egun hori Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Floral delakoaren itunaren sinaduraren urtemuga da, zehatz-mehatz 1973ko martxoaren 3an.

Helburuak
---------

Basa-biziaren Munduko Egunak basa flora eta faunaren edertasuna eta barietatea ospatzeko aukera ematen digu, baita bizitza forma horien kontserbazioak gizateriarentzat dituen onura ugari ezagutzera emateko ere. Egun honen ospakizunak ingurumenaren aurkako delituen aurka borrokatzeko premiazkoa dela gogorarazten du. Halaber, gizakiaren jarduerak eragindako espezieen gainbehera, oso ondorio negatiboak dituztela arlo ekonomikoan, ingurumenean eta gizartean. Horregatik, Garapen Iraunkorraren 15.helburua biodibertsitatearen galera geldiaraztea da.

Urtez urteko gaiak
------------------

Urtero egunaren gai nagusia aldatu egiten da. Hauek izan dira azken urtetakoak:

| Urtea | Gaia |
| --- | --- |
| 2021 | «Basoak eta bizirauteko bitartekoak: pertsonak sostengatzea eta planeta zaintzea» |
| 2020 | «Biziaren iraupena Lurrean baiezta dezagun» |
| 2019 | «Ur-azpiko bizitzaVida subacuática: para las personas y el planeta" |
| 2018 | «Felino handiak, depredatzaile mehatxuak» |
| 2017 | «Gazteen ahotsa entzun dezagun» |
| 2016 | «Basa-bizitzaren etorkizuna gure eskuetan dago» |
| 2015 | «Faunaren aurkako krimenak larri hartzeko garaia da» |

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Lurraren Eguna

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)****(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)**:Egunaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15813320
* Commonscat Multimedia: World Wildlife Day

---

 |

* Wd Datuak: Q15813320
* Commonscat Multimedia: World Wildlife Day
**Bayreutheko Festspielhaus antzokia** (alemanez *Bayreuther Festspielhaus*) Bavariako Bayreuth hirian dagoen Opera Etxe famatua da.

Mangravearen Opera Etxeak erakarrita Richard Wagner Bayreuthera iritsi zen. Honek ordea Opera Etxe berri bat eraiki nahi izan zuen bere lanak aurkezteko eta Luis II.a Bavariakoaren babesean eta Otto Brückwald arkitektoaren diseinuarekin 1872 eta 1876 artean jaso zen antzoki berria. Inauguraziorako *Nibelungoen Eraztuna* operaren lehen zatia programatu zen.

 Festspielhaus antzokiaren inaugurazio eguna 1876an.
Sarrera XIX mendeko dekorazioaren adibide bikaina bada ere beste guztia nahiko normala da, adreiluz eta harriz eginikoa, horregatik askotan "aletegia" ezizena eman izan zaio. Barrualdea erabat egurrez egina da. ez dauka palkorik eta bere 1925 aulkietatik ikuspegia bikaina da.

1876tik hasita urtero Bayreutheko jaialdia ospatu izan da bertan eta Wagnerren *Nibelungoen Eraztuna* eta *Parsifal* operak antzezten dira beste lan askoren artean.

Bertako sarrerak lortzeko **10 urte inguru itxaron** behar den zerrenda dago.

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q329133
* Commonscat Multimedia: Festspielhaus Bayreuth

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q329133
* Commonscat Multimedia: Festspielhaus Bayreuth
Probabilitate teorian, **Bayes-en teoremak** gertakizun baten inguruan jasotako informazioaz baliatuz, gertakizun horren probabilitatea nola aldatu behar diren azaltzen duen teorema da. Adibidez, Bayes-en teorema pertsona bat gaixotasun batek jota izateko probabilitatea zehazteko erabil daiteke pertsona horri diagnostiko froga baten emaitza jakin ondoren. Bayes-en teoremari esker, estatistika adar oso bat garatu da: estatistika bayestarra. Thomas Bayes zientzia gizonak asmatu zuen XVIII. mendean.

Teorema
-------

Bitez {\displaystyle A,\ B} bi gertakizun:

{\displaystyle P(A|B)={\frac {P(B|A)\,P(A)}{P(B)}}.}
{\displaystyle P(A)} *a priori* edo aurretiko probabilitatea da.

{\displaystyle P(A|B)} *a posteriori* edo ondorengo probabilitatea da, {\displaystyle B} gertakizuna gauzatu dela jakinik. *A posteriori* probabilitateak *a priori* probabilitatea zehazten du, B gertakizunak ematen duen informazioari esker.

Probabilitate osoaren teoremari esker, Bayes-en teorema era honetan ere azal daiteke, {\displaystyle \{A\_{i}\},\ A\_{i}} izanik lagin espazioaren zatiketa bat eta bertako elementu bat, gertakizun bat alegia, hurrenez hurren:

{\displaystyle P(A\_{i}|B)={\frac {P(B|A\_{i})\,P(A\_{i})}{\sum \_{j}P(B|A\_{j})\,P(A\_{j})}}\!}

Adibidea
--------

Gaixotasun bat diagnostikatzeko froga bat erabiltzen da. Froga ez da perfektua ordea: orain arte jasotako datuen arabera, pertsona gaixo baten kasuan, frogak baiezkoa emateko probabilitatea 0.95 da. Pertsona gaixorik ez badago berriz, frogak ezezkoa emateko probabilitatea 0.90 da. Oro har, pertsonen %1 gaixorik dagoela uste da. Pertsona bati emandako frogak baiezkoa eman badu, nola aldatzen dira gaixorik eta ez gaixorik izateko probabilitateak?

Bayes-en teorema taula honen bitartez gara daiteke, "B: frogak baiezkoa eman du" dela jakinik:


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| {\displaystyle A\_{i}} | {\displaystyle P(A\_{i})} | {\displaystyle P(B|A\_{i})} | {\displaystyle P(A\_{i})xP(B|A\_{i})} | {\displaystyle P(A\_{i}|B)} |
| gaixo | 0.01 | 0.95 | 0.0095 | 0.0095/0.1085=0.087 |
| ez gaixo | 0.99 | 0.10 | 0.099 | 0.099/0.1085=0.913 |
| GUZTIZKO | 1 |  | 0.1085 | 1 |

Teoremaren formula erabiliz:

{\displaystyle P(gaixo|frogak\ baiezko)={\frac {0.01\times 0.95}{0.01\times 0.95+0.99\times 0.10}}=0.087\!}

  

{\displaystyle P(ez\ gaixo|frogak\ baiezko)={\frac {0.99\times 0.10}{0.01\times 0.95+0.99\times 0.10}}=0.913\!}
Gaixo izateko %1eko *a priori* probabilitatea %8.7eko *a posteriori* probabilitatera aldatzen da, frogak baiezko eman duela jakin ondoren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182505
* Commonscat Multimedia: Bayes' theorem

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4144221-0
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001499

 |

* Wd Datuak: Q182505
* Commonscat Multimedia: Bayes' theorem