recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Yoakum konderria** (ingelesez: *Yoakum County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Plains da. 2010eko zentsuaren arabera 7.879 biztanle zituen, Yoakum kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Yoakum konderriak 2.071,27 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,03 ura dira. Beste 2.071,23 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,8 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.879 pertsonetatik 7.712 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.622 dira. 55 beltzak edo afroamerikarrak. 30 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 26 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 50 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112619
* Commonscat Multimedia: Yoakum County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132533837
* LCCN: n81078287
* NARA: 10047039
* **Lekuak**
* OSM: 1811540
* TGN: 2002097

 |

* Wd Datuak: Q112619
* Commonscat Multimedia: Yoakum County, Texas
**Yogi** marrazki bizidunetako hartz bat da, Jellystone parke naturalean bizi dena (fikzioan Yellowstone parkearen baliokide da parke hori). Ile marroia du eta buruan txapel berde bat darama beti. Alkandora txuri bat darama eta kapelaren koloreko gorbata bat ere bai. Ibiltzean danbor soinua egiten du. *Ey Ey Ey* esatea pila bat gustatzen zaio. Bere buruarengan konfiantza ikaragarria du eta umore onekoa da. Pertsonekin egotea gustatzen zaio eta baita jatea ere, horregatik turistak eta hauen jakiak gustuko ditu. Turista hauei otarra lapurtzen ez badie, eguna galdutzat jotzen du. Tristura egoerara iritsi daiteke janaririk topatzen ez badu, bere herritik irtetea pentsatzeraino. Horrela itsutzen den momentu horietan laguntzen dion lagun bat du ondoan: Bubu.

*Yogi Hartza* (ingelesezko jatorrizko izenburua: The Yogi Bear Show) Hanna-Barberak ekoiztutako animazio telesaila da. Lehendabizikoz Huckleberry Hound saioan agertu zen pertsonaia honek bere telesaila lortu eta 1961ean Estatu Batuetako telebista kateek 27 atal igorri zituzten, Euskal Herrian ETB 1ean gero ikusi zirenak

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Oso Yogui.*  2018-08-16 (Noiz kontsultatua: 2018-10-24).
2. ↑     *Yogi Hartza.*  2016-06-02 (Noiz kontsultatua: 2018-10-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3818118

 |

* Wd Datuak: Q3818118
**Xake produkzioak** euskal antzerki taldea da, Tolosan egoitza duena.

Ibilbidea
---------

Kepa Errasti eta Xabier Ormazabalek 2014 urtean *Aitona mantangorria* laburmetraia atera ondoren 2015ean ***Xake produkzioak*** sortu zuten.

2016an estreinatu zuten aurreneko lana, *Mami Lebrun*. Kepa Errasti, Ane Pikaza eta Ainara Ortega aktore izan ziren, eta Getari Etxegarai zuzendaria. XVIII. Donostia Antzerki Saria irabazi zuen antzezlanak, Donostiako Udaleko Euskara Zerbitzuak eta Donostia Kulturak antolaturiko sari horrek 2017an helduentzat Donostian antzerki konpainia profesional batek euskaraz eskainitako antzezlanik onenari eman zion.

2018ko maiatzaren 4an bigarren lana estreinatu zuten: *Lur*.

Lanak
-----

* *Mami Lebrun* (2016)
* *Lur* (2018)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Donostia Antzerki Saria» *www.donostiaeuskaraz.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-05-19).
2. ↑   **(Ingelesez)** Antzokia, Teatro Arriaga. «Mami Lebrun - Teatro Arriaga» *Teatro Arriaga* (Noiz kontsultatua: 2018-10-14).
3. ↑    «Xake produkzioak: "Lur"» *Aretxabaletako Udala* (Noiz kontsultatua: 2018-10-14).

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko antzerki taldeen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187959

 |

* Wd Datuak: Q31187959
Eredu bisigotikoa jarraitu zuten.
**Mozarabiar artea** kristau mozarabiarren artea da, nahiz eta honen inguruan iritzi ezberdinak topatuko diren. Ikerlari batzuk mozarabiar artea Iberiar penintsulan musulmanak zeuden bitartean emandako artea dela diote.

Bi arte mozarabiar bereiz daitezke, alde batetik musulmanak Iberiar penintsulan zeuden bitartean eta hauek konkistatutako lurraldeetan eman zena, hau da, beraiekin batera bizi izan ziren kristauek egindakoa. Beste aldetik, birpopulaketaren artea dago, alegia, kristautasunak Iberiar penintsula errekonkistatu ondoren eman zen artea. Musulmanak iritsi zirenean kristauek beren erlijio eta ohiturekin jarraitu zuten hasierako urteetan, tolerantzia garaiak ziren eta. Hala ere, ezin zuten eliza berririk eraiki (salbuespen batzuekin) eta bisigodoen garaiko elizak berritu zituzten. Hala ere, mendetasun egoeran zeudenez eta ez zutenez hainbeste diru, garai hartako ondare arkitektoniko gutxi mantendu da gaur arte. Arte hau batez ere Toledon eta Andaluzian eman zen. Gaur egunera ez da iritsi ez eskulturarik ezta margorik ere.

Arkitektura adibide bat Bobastroko labar eliza da, Mesas de Villaverden (Malaga). Eredu basilikala da eta hiru nabe ditu pilarez banandua. Burualde hirukoitzan erdiko absidea ferra arku formakoa den bitartean albokoak lauak dira. Gurutzaduran aurre-ate arrastoak topatu dira. Estalkia egurrezkoa zen. Labar eliza izan arren ez dago ezkutatua. Nahiz eta eliza berriak egiten ez utzi, hau salbuespen bat da.

Miniaturagintza ere landu zuten eta mozarabiarren tenpluetako eskuizkribuetan dago. Bi tendentzia nagusi jarraitu zituzten: naturalista eta antinaturalista. Ezagutzen ez diren eskultura eta margogintza, miniaturak ikusita irudikatu daitezke. Bi adibide daude: *Biblia Hispalense* alde batetik; eragin ezberdinak ditu, erromatarra irudi naturalistak dituelako, musulmana azaltzen den landare apainduragatik eta bisigotikoa ferra arkua azaltzen delako. Bigarren eskuizkribua *De Virginitate Beatae Mariae* da. Hau antinaturalista da eta musulmanen eragina ikusi daiteke apainduretan: merloiak, alfizak...

Ikus, gainera
-------------

* Arte aurre-erromanikoa
* Arte bisigotikoa
* Birpopulaketaren artea
* Arte asturiarra
* Arte hispano-arabiarra

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** El mozárabe de Serrablo
* **(Gaztelaniaz)** Biblia hispalense

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1951304
* Commonscat Multimedia: Mozarabic art

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525332
* NKC: ph553126
* AAT: 300021017
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 9188
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1951304
* Commonscat Multimedia: Mozarabic art
**Xaman Ek** antzinako maien jainko astronomiko nagusietariko bat zen, Iparrizarraren Jainkoa, bidaiarien jainko babeslea, alegia. Horregatik Ek Chuah, merkatarien jainkoarekin lotuta zegoen.

Errepresentazioa
----------------

Maiek ezpain lodiekin eta belarri handiekin irudikatzen zuten Xaman Ek. Aurpegia apaingarri gainezka eramaten zuen eta horregatik, batzutan, maia kodexetan "aurpegi apaindutako jainkoa" bezala ezagutzen zuten. Bere buruan izar bat izpiz inguratuta zeraman.

Bideetan aldareak eraiki zizkioten; bertan bidaian haren laguntza izateko bidaiariek eskaintzak egiten zizkioten. Xaman Ek-k ez zuen beste jainkoek zuten bikoiztasuna, hau da, beti positiboa zen. Zonaldeen arabera euriaren jainkoa, neguaren jainkoa eta gauaren jainkoa izan daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  *Los dioses mayas*, 62.or.

Bibliografia
------------

* D.R.: *Los dioses mayas*, Mérida (Yucatán): Dante, 2004.
* Eric S. Thompson: *Maya History and Religion*. 1970.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2837724

 |

* Wd Datuak: Q2837724
**Zubizarreta Etxea** Getxo udalerriko Areeta Auzoan kokatzen da. Nerbioi ibai ertzean eta Txurruka kaiaren aurrean. Evaristo Txurruka 8. garren zenbakian.

Apaindura nautikoa 1948an eraiki zen etxea, Alejandro Zubizarreta "Naviera Vascongada"-ko kudeatzaile eta aholkulariarentzat. Manuel Smith Ibarra eta Juan Carlos Smith Prado arkitektoren lana da.

Lekua, urte batzuk lehenago Areetako hondartza erreformatzeko proiektu bat zen, plaza publiko batek okupatuko zuen, haren erdian pergola edo musika-kioskoa egongo zen. Garatu ez zen proiektua eta aurrekoan aipatutako arkitektoetako batek sinatutakoa zen.

Eraikina
--------

Lau aldeak agerian dituen etxea, oin laukizuzen zapala, isuri askotako teilatua. Altxaeran behe-oina eta beste bost oin ditu, eta azken oinean sekzio koadroko dorre txiki bat altxatzen da, gainean kalostra eta pinakuluz osaturiko terraza, fatxada nagusiko ezker alboko angeluan ikus daitekeenez.
Fatxada horretan hondoraturik eta molduratutako erlaitzak bereizirik azaltzen da azken oina. Orejeta formako bao dinteldunen bi ardatz aurkezten dira, eta bigarrena eta hamargarrena balkoi irten burdinsaredunak dira.

Erdikoak dekoraziozko elementuak aurkezten ditu: pilastren arteko sarrera arku eskartzano beheratuak osatua da, eta giltzarrian txirla bat aurkezten da; gainean, mentsulak dituen erlaitzean bermaturiko balkoi irten bat, eskantzuetako pinakuluez osaturiko balaustrada.
Erdiko sarrera taulamendu batez dekoratua dago, eta gainean zatituriko frontoi bat eta armarria ikus daitezke. Dorrean armarri angeludun bat aurkezten da molduratutako zokaloaren gainean.
Kareharrizko silarriz eginda daude behe-oina, baoen inguruak, eskantzuak eta dekoraziozko elementuak; gainerakoa hareharrizko silarriz egina da.

Zuhaitz dorre nautiko batez koroatuta dago eraikina, Getxoko udaletxearen eta jabearen arteko truke epistolari baten arabera bere altera murriztu bear izar zuten. Lanak 1954ko uztailaren 19an amaitu ziren.

Galeria
-------

* Dorrea.Dorrea.
* Ikuspegia Pasealekutik.Ikuspegia Pasealekutik.
* Dorrea.Dorrea.
* Ikuspegi orokorra.Ikuspegi orokorra.
* Ikuspegi orokorra.Ikuspegi orokorra.
* Ikuspegi orokorra.Ikuspegi orokorra.
* Fatxada nagusia.Fatxada nagusia.
* Ikuspegi orokorra.Ikuspegi orokorra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65559900
* Commonscat Multimedia: Buildings in Getxo

---

 |

* Wd Datuak: Q65559900
* Commonscat Multimedia: Buildings in Getxo
**Zubiria jauregia** Nafarroako Baztan eskualdean dagoen Arraioz herriko dorretxe edo jauregia da. Arraioz herrigunean sartu eta Baztan ibaia zeharkatzen duen zubiaren aldamenean dago. Bertatik Jauregizarrea dorretxea ere ikus liteke.

Historia
--------

Erdi Aroko Nafarroako Erresumako antzinako leinu familia baten leinu-etxea da.

Eraikina
--------

Kubo sendo handi baten itxurako eraikina da. Lau haizetako teilatua du eta gainaldean aldamenean duen Jauregizarrea dorretxeak duen usategiaren antzekoa du. Gaur egun zaharberritua eta egoera oso onean dago.

Baztan ibaira begira dagoen egurrezko balkoikada bat ere badu.

Argazki galeria
---------------

* Ibaitik ikusiaIbaitik ikusia
* Mendebaldetik ikusiaMendebaldetik ikusia

Kanpo estekak
-------------

* Arraioz eta Zubiria jauregiaren inguruko Nafarroako Turismo Bulegoaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269465
* Commonscat Multimedia: Arraioz

---

 |

* Wd Datuak: Q12269465
* Commonscat Multimedia: Arraioz
Moko motak, elikaduraren arabera moldatuak.
**Mokoa** hegaztiek duten eraketa korneo bat da. Goiko masailezurrak eta beheko masailezurrak edo barailak eratzen dute.

Mokoa, hegaztiek, jateko duten modu bakarra da. Hegaztiek ez dute hortzik, eta, beraz, euren elikagaiak oso-osorik irensten dituzte. Hegaztiaren mokoaren forma, bere elikaduraren araberakoa da. Adibidez, papagaiek euren moko zorrotzak, fruituak eta intxaurrak kraskatzeko erabiltzen dituzte, kolibriek, hodi formako mokoa dute, loreen nektarra atera ahal izateko. Beste hegazti batzuetan, arrek, emeak erakartzeko erabiltzen dituzte. Hau da tukan edo kalaoen kasua. Pelikanoarena luzea zorrotza eta zuzena da, erresistentzia gutxirekin sartzeko uretan, eta, behealdean, larruzko tolesdura batekin, bertan arrainak harrapatzeko. Arranoak eta beste hegazti harrapari batzuk moko zorrotza dute, kako erakoa, elikatzeko harrapatzen dituzten animalien haragia errazago moztu ahal izateko.

Hegaztiak, baina, ez dira mokoa duten animalia bakarrak. Mokoa, ugaztun monotrematan ere dago, ekidna eta ornitorrinkoetan alegia, azken honetan batez ere. Antzinako terapsido batzuek ere izan zuten, listrosaurioa kasu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31528
* Commonscat Multimedia: Beaks

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 122744636 (data)
* GND: 4251779-5
* LCCN: sh85014034
* AAT: 300211742
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001502

 |

* Wd Datuak: Q31528
* Commonscat Multimedia: Beaks
**Zurkuntz** Arabako mendia da, 1.212 metro garai dena.

Irispideak
----------

Zurkuntzeko pasabidera, errez hel daiteke Arantzazutik, Urkuluko labarraren bidez. Labar honek, Gazteluaitz eskuinetara uzten du. Azkenik, Iturri gorria izeneko iturria atzean utzi ondoren, pagaditik doan aldapa gogor bat igo behar da, pasabide garbiraino heldu arte. Hemendik, ezkerretara hartuz, berehala heltzen da tontorrera. Iturri gorriako iturritik, Erromesen bidetako lepoa izeneko lepora ere hel daiteke, Napar Basoko Punta izeneko mendiaren ekialdean kokatua. Lepo hau, Arabako Lautadatik gertu bizi zen jendearentzat ezinbestekoa zen, Arantzazura erromes zihoazenentzat batipat. Eta honek eman dio duen izena.

Arriolatik, Erromesen bidetako lepora heldu behar da lehenik, ondoren, Napar Basoko Puntara heltzeko. Hemendik, eta Zabalanegi leporako jeitsiera labur bat egin ondoren, tontorrera hel daiteke.

Beste bide bat Narbaixatik doa. Hemen, Beltran baserritik eta Malabrasoko zelaietatik ere hel daiteke Erromesen bidetako lepora, Napar Basoko Punta eta Zurkuntzen artean. Hortik Zurkuntzera hartzea baino ez da geratzen.

Beste izen batzuk
-----------------

* Zabalanegi
* Zorkurutz
* Zurkurutz

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269505

 |

* Wd Datuak: Q12269505
**Zhang Yifan** txineraz 张 一璠, (Baoding (Txina), 2000ko azaroaren 22a) igeriketan lehiatzen den kirolari txinatarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020 (Tokio), parte hartu zuen bi domina lortuz; 
urrezkoa lortu zuen ***4x200 m errelebo libre***an (7:40,33 **(ME)**), Txinako taldearekin, AEBko taldearen (zilarrezko domina 7:40.73) eta Australiakoaren (brontzezkoa 7:41.29) aurretik sailkatuz; hauek osatzen zuten taldea: Yang Junxuan, Tang Muhan, Zhang Yufei, Li Bingjie, Dong Jie eta Zhang Yifan-ek; azken biak ez zuten finalean (munduko errekorreko lorpenean) parte hartu.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | *4x200 m Errelebo libre*a, **(ME)**,emakumezkoa |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Zhang Yifan» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  Igeriketa, 4x200 m errelebo librea, emaitzak 2020 olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107696199

 |

* Wd Datuak: Q107696199
Vladimir Leninen familia.
**Maria Aleksandrovna Blank** (jaiotzez Maria Aleksandrovna Ulianova, **errrusieraz**: Мария Александровна Ульянова, San Petersburgo, 1835eko martxoaren 6agreg./otsailaren 22ajul. - 1916ko uztailaren 25agreg./uztailaren 12ajul.) ikasketaz maistra, ezaguna da Urriaren Iraultzaren burua izan zen Vladímir Ilich Uliánov (Lenin)en ama izan zelako. Bere beste semea Aleksandr Ilich Uliánov izan zen.

Biografia
---------

Maria Blank San Petersburgon jaio zen, Errusiar Inperioaren garaian. Bost anaia-arrebak zituen. Aita, antza, Aleksandr Blank (jaiotzez Israel Blank), zirujau aberats judua baina ortodoxoa egina. Ama Anna Ivanovna Groschopf zen, ama alemaniarrakoa eta aita suediarrarena. Ama 1838an hil zitzaion eta aita haren koinatarekin bildu zen, Ekaterina von Essen, familiarekin laguntzeko; garaian oso ohikoa zen hori egitea. Kazan herritik gertu landa-etxea erosi zuten eta bizitzera hara joan ziren.

Maria etxean hezia izan zen. Herrialde desberdinetako literaturak ezagutu zituen: errusiarra, alemana, frantsesa, inglesesa... Beraz, oso giro kultoa ezagutu zuen. 1863an, primariako haurrak irakasten hasi zen baina bere haren bizitzaren denbora gehiena seme-alabei laguntzen eman zuen.

Ilya Nikolaievich Ulianov matematika eta fisika irakaslearekin ezkondu zen. Horrek bere bizimodua hobetu zuen. Hasieran Penzan bizi ziren. Ondoren, Nizhni Novgorodra joan ziren eta gero Ulianovskera; azken hiri horretan, Ilya Nikolaievichek eskolen ikuskari bezala prestigio handia izan zuen. Baina zoriontasuna ez zen luze iraun: 1886an senarra hil zen. 1887an Aleksandr semea hilarazi zuten. 1891an Olga alaba hil zen. Bitartean, beste semeak, Vladímir, Anna, Dmitri eta Maria atxilotuak eta erbesteratzeko beharrean ikusi ziren. Esaterako, Vladimirrekin biltzeko bi aldiz herritik atera zen: 1902ko udan Frantziara eta 1910eko udazkenean Suediara.

1916an hil zen eta bere gorpuzkinak Kremlingo Harresiaren Nekropolian lurperatuak izan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Robert Serviceren *Lenin A Biography*.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Maria Aleksandrovna Blank*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q470041
* Commonscat Multimedia: Maria Ulyanova

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 15562607
* ISNI: 0000 0000 8095 4744
* GND: 118625217
* LCCN: n85191759

 |

* Wd Datuak: Q470041
* Commonscat Multimedia: Maria Ulyanova
**Monroe konderria** (ingelesez: *Monroe County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tompkinsville da. 2010eko zentsuaren arabera 10.963 biztanle zituen, Monroe kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Monroe konderriak 860,02 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,95 ura dira. Beste 853,07 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,75 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.963 pertsonetatik 10.603 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 289 dira. 231 beltzak edo afroamerikarrak. 12 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 8 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 107 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q505453
* Commonscat Multimedia: Monroe County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146603049
* GND: 4311087-3
* LCCN: n82081089
* NARA: 10039017
* **Lekuak**
* OSM: 2563471
* TGN: 2000829

 |

* Wd Datuak: Q505453
* Commonscat Multimedia: Monroe County, Kentucky
Mutur bakoitzean datu kopuru jakin eta finko bat, ehunekotan emanda eskuarki, baztertu ondoren, gainerako datuekin kalkulaturiko batez bestekoa da **moztutako batezbestekoa**. Adibidez, %10ean moztutako batez bestekoa, 10 eta 90 pertzentilen arteko datuen batezbestekoa da. Teorian definitzen dira baita ere mutur bietan ehuneko ezberdinak ezabatzen dituzten moztutako batez bestekoak, baina praktikan ez dira ohizkoak.

Beheko muturrean α eta goiko muturrean β moztutako batez bestekoa honela izendatzen da: {\displaystyle {\overline {x}}\_{\alpha ,\beta }}.

Batez besteko hauen helburua muturreko datuen eragina deuseztea da, datu multzoaren zentroa emateko orduan. Beraz, jasankorra dela esan daiteke. Hau dela eta, moztutako batezbestekoa datuen azterketa esploratzailean proposatzen den neurria da. Eragozpen bezala, datu batzuk eta ondorioz jakingarria izan daitekeen informazioa baztertzen ditu.

%5-%25ean moztutako batez bestekoak ohizkoak dira. Gehiago mozten bada, batez bestekoak adierazgarritasuna galduko du, datu asko baztertzen direlako. Gutxiago mozten bada, moztutako batez bestekoaren helburua kolokan jartzen da, muturreko datuak sartzen direlako batezbestekoaren kalkuluan.

Koartil arteko batez bestekoa moztutako batez bestekoaren kasu berezia da, non mozketa %25ekoa den.

Besteak beste, kiroletako estatistiketan erabili ohi da, kirolari baten errendimendua edo trebetasuna neurtzean askotan marka hoberena eta okerrena baztertu egiten baitira.

Adibidea
--------

16 urteko 12 gazteri matematika azterketa bat egin zaie. Hauek dira emaitzak:

```
1.2 1.8 2.3 3.7 4.5 4.7 5.2 5.8 5.9 6.0 6.5 9.8
```

%10ean moztutako batez bestekoa kalkulatzeko, lehendabizi datu kopurua bider moztu beharreko ehunekoa egin behar da: {\displaystyle 12\times 0.1=1.2}.

1.2garren datutik beherakoak (lehenengo datua, beraz), abstraktuan hitz eginez, eta handienetik hasita 1.2garren datutik gorakoak (12.garren datua, beraz) ezabatu behar dira, datuak ordenaturik daudela. Beraz, batez bestekoa gainerako datuekin kalkulatu behar da:

{\displaystyle {\overline {x}}\_{\%10,\%10}={\frac {\sum \_{i=2}^{11}x\_{i}}{10}}=4.64}
Datu guztiak kontuan hartuz, batezbesteko aritmetiko sinplea kalkulatzen bada:

{\displaystyle {\overline {x}}={\frac {\sum \_{i=1}^{12}x\_{i}}{12}}=4.78}.
Batezbesteko handiagoa suertatzen da, muturrekoa den datu handienaren eraginagatik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q32278

 |

* Wd Datuak: Q32278
**Muñagorriren bertsoak** egile ezezaguneko XIX. mendeko bertso sorta bat dira. Lehen Gerra Karlista garaiko hainbat pertsonaia ezagun aipatzen ditu: Jose Antonio Muñagorri, Karlos Maria Isidro Borboikoa, Rafael Maroto eta Tejeiro. Haren bertsiorik ezagunena Benito Lertxundik abestutakoa da.

Hitzak
------

Muñagorrik diona  

bere proklamian,  

gerrak ondatzen gaitu  

bostgarren urtian;  

igaz jarrikan Carlos  

Madrilko bidian,  

bultza zuten atzera,  

gerra bere oñian.  
  
  

Agintari onenak  

preso daduzkate;  

euskalduna izatia  

du bakoitzak kalte.  

Tejeiro ta Maroto  

guzien alkate:  

Zer gizon oyetatik  

espera gentzake.  

Carlos agertu ezkero  

probintzi auetan,  

beti bizi gerade  

neke ta penetan.  

Naiz kendu guk deguna  

beinere ezer eman;  

Bost negar egiteko,  

nunbait jaio giñan.  
  
  

Semiak soldadu ta  

preso gurasuak,  

ezin pagaturikan  

kontribuzyuak.  

Trintxera lanetara  

gainiera auzuak.  

Dolorezkoak dira  

gaur gure pausuak.  

Kordoiz inguraturik  

kostatik Ebrora,  

trabaz gaude josirik  

bera eta gora.  

Atzenikan frantsesak  

itxi du frontera.  

Gerrak ez dakar onik  

Iñundik iñora.  
  
  

Atiak itxi eta  

ogia garesti;  

artua ari da  

igotzen poliki;  

dirua ezkutatzen da  

egunero emendik.  

Nola bizi garen bada,  

arritutzen naiz ni.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Muñagorriren bertsoak» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-03-17).

Ikus, gainera
-------------

* Bakea eta Foruak
* Foruen amaiera Hego Euskal Herrian

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263968

 |

* Wd Datuak: Q12263968
***¡Así, así, así gana el Madrid!***, euskaraz *«Horrela, horrela, horrela irabazten du Madrilek»*, gaztelaniazko goiburu bat da, Real Madril futbol taldearen aurka jokatzen duenean beste futbol taldeko zaletuek kantatu ohi dutena, bereziki Real Madril futbol taldeak, zaletuen iritziz, azpikeria eta joko zikina baliatu eta epaileen laguntza jasotzen duenean. Goiburua 1979ko azaroaren 25ean El Molinón estadioan Sporting de Gijón futbol taldeak Real Madril taldearen aurka jokatutako partiduan sortu zen, partidua hasi eta berehala Real Madrileko jokalari zenbaitek partiduan zehar beste taldeko jokalarien aurka emandako ostiko eta jipoiak direla eta. Geroztik, antimadridismoaren goiburua bilakatu eta Espainia osoko estadioetan kantatzen du afizioak Real Madril bertaratzen denean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «¡Así, así, así gana el Madrid!», *El Pais*, 2011-03-27.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269523

 |

* Wd Datuak: Q12269523
Mauna Kea iparraldean eta Mauna Loa hegoaldean.
**Mauna Kea**, Hawaii uhartetan dagoen sumendi ez aktibo bat da, inguruko bigarrena altuerari dagokionez. Hawaii uharteak eratzen dituzten bost sumendietako bat da, Kilauea, Mauna Loa, Hualalai eta Kohalarekin batera.

Bere izenak, "mendi zuria" esan nahi du hawaieraz, neguan bere tontorra elurtua egoten baita.

Ezaugarriak
-----------

Sumendi mota ezberdinen artean, ezkutu sumendi bat da. Bere azken eztanda, duela 3.500 urte gertatu zen.

Bere altuera, 4.205 metrokoa da, baina bere egituraren erdia baino gehiago, urpean dago, 6.000 metro gehigarrirekin. Honela munduko mendirik altuena bihurtzen da, oinarritik tontorrera neurtuz gero.

Sumendiaren kraterretik magaleraino doazen glaziarren eraketa mesedetzen duen klima biziki hotza du tontorrean.

Astronomia
----------

Orohar, Mauna Kea, behaketa astronomikoentzako toki bikain bat da bere tontorra, atmosferaren %40a eta ur lurrinaren %90a (hodeiak), eta alderantzikatze termikoko geruza baino gorago baitago, urtean, 300 gau garbi mesedetzen dituena. Bere geologiak, tontorrera errepideak eramatea eta behategi astronomikoak hornitzea oso erraz egiten du.

Bere tontorrean, zenbait herrialdetako 12 behatoki astronomiko eraiki dira, horien artea, munduko teleskopio optikorik handienak diren Keck Teleskopioa I eta II daudelarik. Behatokiek osatzen duten multzoak, sumendiaren izen bera darama, Mauna Kea Behatokia, alegia, Hawaiiko unibertsitateak kudeatzen du eta bi mila milioi dolar baino gehiagoko inbertsioekin sortu da.

Zenbait behatokiren eraikuntzak, polemikak sortu ditu, bere balizko giro (tokiko intsektu espezieak), geologia (sumendi lurraren trinkotea) eta kultura (lur sakratua tokiko sinesmen erlijiosoentzako) kalteei dagokienez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Hawaiian Volcano Observatoryren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131230
* Commonscat Multimedia: Mauna Kea

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 247677643
* BNF: 125097848 (data)
* GND: 4115045-4
* LCCN: sh87002618
* NARA: 10047052
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 2432231

 |

* Wd Datuak: Q131230
* Commonscat Multimedia: Mauna Kea
Zumitzezko gizonaren XVIII. mendeko ilustrazioa.
**Zumitzezko gizona** edota **zumezko gizona** Europan paganismo edo jentiltasun garaian, batez ere zelta herrien eremuan, druidek sakrifizio errituetan su ematen zioten zur eta zumitz edo zumezko giza itxurako irudi bat zen. Julio Zesar erromatar enperadoreak bere *Commentarii de Bello Gallico* (*Galietako gerren gaineko Iruzkinak*) idazlanean usadio honen berri eman zuen. Halere, eta garaiko erromatar iturriei aurka eginez, zeltek gizakien sakrifizioak burutzen zituztela baieztatzen duten aztarna arkeologikoak oso urriak omen dira, eta antzinako greziarrek eta erromatarrek pentsamolde hori zeltak barbaroen ideia ezkorrarekin lotuta hedatu omen zuten.

Gaur egun, neopaganismoak berreskuratu duen errituala da.

Zinema
------

* *The Wicker Man* (1973)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2271143
* Commonscat Multimedia: Wicker man (ritual)

---

 |

* Wd Datuak: Q2271143
* Commonscat Multimedia: Wicker man (ritual)
**York County** New Brunswick Kanadako probintzian kokatutako konderri bat da. eskualde honetan Brunswick Berriko hiriburua da, Fredericton. Hiritik kanpo, nekazaritza eta basogintza dira konderriko bi industria nagusiak, Saint John ibaiak zeharkatzen duena. Southwest Miramichi ibaiak probintziaren iparraldeko zatia zeharkatzen du. 2011an, konderriko biztanleak 97.238 ziren.

Historia
--------

York konderria 1785ean ezarri zen, Frederick-Augustus printzearen (1763-1827) izena eramanez, Jurgi III.a erregearen bigarren semearena, 1784an York-eko dukea izan zena. 1831n, goiko erdia hainbeste populatu zen biztanle ugarirekin, zeren Carleton konderria bihurtu baitzen eskualdeko lur aberatsengatik.

Demografia
----------

**Biztanleen joera**

| Errolda | Biztanleak | Aldaketa (%) |
| --- | --- | --- |
| 2006 | 90,872 | ▲4.2% |
| 2001 | 87,212 | ▲1.7% |
| 1996 | 85,719 | ▲4.1% |
| 1991 | 82,326 | N/A |

**Ama hizkuntza (2006)**

| Hizkuntza | Biztaleak | Ehunekoa (%) |
| --- | --- | --- |
| Ingelesa baino ez | 79,540 | 88.24% |
| Frantsesa baino ez | 5,800 | 6.43% |
| Beste hizkuntza batzuk | 4,470 | 4.96% |
| Biak, ingelesa eta frantsesa | 335 | 0.37% |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1752038
* Commonscat Multimedia: York County, New Brunswick

---

 |

* Wd Datuak: Q1752038
* Commonscat Multimedia: York County, New Brunswick
**Valentziako Bloke Nazionalista** (valentzieraz *Bloc Nacionalista Valencià*), Valentziako Erkidegoko alderdi politiko multzo nazionalista eta aurrerakoia da. 1998an sortu zen Unitat del Poble Valencià (1982an sortua), Partit Valencià Nacionalista (1990ean sortua), Nacionalistes d'Alcoi (1994an sortua) eta beste talde independiente batzuk batu zirenean. Katalan eta valentziera hizkuntzen arteko batasuna defendatzen dute.

Gaur egun, ez du ordezkaritzarik Valentziako Parlamentuan, horretarako behar den %5 boto kopurura iristen ez delako. Hala ere, 122 udalerrietan ordezkaritza du, guztira 20 alkate eta 300 zinegotzi izanik.

2004ko Espainiar Hauteskunde Orokorretan Esquerra Verdarekin aurkeztu ziren koalizioan. BNVk 113.792 boto lortu zituen (%4,67a) eta EVk 40.759 boto (%1,53a). Gainera, 2004ko Europako Legebiltzarrerako Hauteskundeetara Galeusca-Europako Herriak koalizioarekin aurkeztu ziren.

Gaur egun, alderdi honen idazkari nagusia Enric Xavier Morera da eta Josep Maria Pañella, berriz, presidentea.

Kanpo estekak
-------------

* BLOCren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2533148
* Commonscat Multimedia: BLOC

---

 |

* Wd Datuak: Q2533148
* Commonscat Multimedia: BLOC
**Zur beltzeko akazia**, latinez *Acacia melanoxylon*, Australiako ekialdeko espezie autoktonoa da. Herrialde hartan "Tasmaniako zur beltza" izenarekin da ezaguna. Zuhaitz hau altu eta azkar hazten da, 45 m baino gehiagora. Tolerantzia handia du edozein ingurunetan hazteko baina klima hotzetan hobeto hazten da.

Hosto iraunkorreko zuhaitza da eta herrialde askotan espezie inbaditzaile bihurtu daiteke. Eremu naturaletan eta landatuetan kontrolatzea kostu handiak eragiten du, hala ere, bere egurraren balioa emaitza ekonomiko onak eman ditu.

 Loreak 
 Zuhaitzaren ikuspegia 
Egurra oso erabilgarria du hainbat erabilerako; altzariak, tresnak, itsasontziak eta egurrezko upelak ere. Intxaurrondoaren kalitate berekoa da eta oso egokia da ur-lurrunaren bidez forma kurbatuak emateko.

Azalaren tanino edukia % 20 ingurukoa da eta Australiako aborigenek analgesiko modura erabiltzen zuten.

Taxonomia
---------

*Acacia melanoxylon* Robert Brownek deskribatu zuen eta *Hortus Kewensis* lanean argitaratu zen *London* (2. Ed.) 5: 462. 1813.

Etimologia
----------

Akazia: Greziako ακακία *(akakia)* hitzetik eratorria, Pedanius Dioskorides ( AC 90-40) greziar botanikariak emana . Izena grezierazko hitzetik dator, ακις (*akis)* eta "arantza" esan nahi du. 

melanoxylon: latinezko epitetoa "egur beltza" esanahia du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑  Txantiloi:Cita libro
4. ↑  En Epítetos Botánicos

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q386585
* Commonscat Multimedia: Acacia melanoxylon
* Wikispecies Espezieak: Acacia melanoxylon

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300375010
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 67233
* Dyntaxa: 6011329
* EOL: 8684941
* GBIF: 2979000
* GRIN:
* IPNI: 470873-1
* ITIS: 26431
* NCBI: 138028
* PlantList: ild-504
* W3TROPICOS: 13024220
* USDA Plants: ACME

 |

* Wd Datuak: Q386585
* Commonscat Multimedia: Acacia melanoxylon
* Wikispecies Espezieak: Acacia melanoxylon
Eraikinaren ataria Lasala plazan dago.
**Valentzia etxea** Donostiako Parte Zaharraren etxebizitza-eraikina da, portu gainerko harresiaren azken aztarnen ondoan. 

Bere aurretik leku berean Lonja etxea zegoen. Valentzia etxea 1935ean eraiki zen. Arkitektoak Pablo Zabalo eta Jose Manuel Aizpurua izan ziren, batez ere lehenengoa. Anbizio handiko eraikina da, harlanduzko eta hormigoizkoa. Estiloa historizista neogotikokoa da.

Lehen teilatuan tenplete bat zegoen. Udalari ez zitzaion baliorik zuenik eta bota egin zen nahiz eta auzokide asko haren alde jarri. Etxea Alde Zaharra babesteko proiektuaren barruan dago baina ez da aurreikusten elementu hori berreskuratzeko beharra.

Atarian sustatzailearen izen irakur daiteke: Feliciano Valencia. Ataria oso dotorea da, marmolezko eskailera zabalekin eta beirakiekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113645213
* Commonscat Multimedia: Valentzia etxea, Donostia-San Sebastian

---

 |

* Wd Datuak: Q113645213
* Commonscat Multimedia: Valentzia etxea, Donostia-San Sebastian
**Victor Eguiguren Escudero** (Piura, 1852ko ekainaren 15a - Barranco barrutia, 1919ko abuztuaren 9a),  onibar-jabe, diplomazialari, politiko, naturalista eta historialari peruarra zen.

Biografia
---------

Don Vicente Eguiguren Riofrioren (j. Loja 1819.07.22an eta h. Piuran 1884.05.8an)  eta Andrea Antonia Escudero y Valdivieso andrearen (n. 1826.11.13an Piuran eta h. Piuran 1883.3.23an) semea. Vicente Eguiguren Riofrío orube-jabe garrantzitsua zen, eta bere lur batzuk Piura goiko aldean eman zituen Chulucanas hiria sortu ahal izateko.

San Miguel de Piura Ikastetxean egin zituen lehen ikasketak. Gero, 1874an, irakasle izango zen. Bigarren hezkuntzako ikasketak egin zituen Limako apaizgaitegiko Ikastetxean. San Markoseko Unibertsitatean Zuzenbidea ikasi zuen, eta Abokatu lizentzia lortu zuen 1875.11.18an.

1878ko hauteskunde politikoek Peruko Kongresuko Diputatuen Ganberara eraman zuten, Piura ordezkatuz Don Miguel Grau Seminarioarekin batera. 1879ko uztailaren 31n, Kongresuari hondoko proposamena  aurkeztu zuten zortzi diputatuetako bat izan zen:

1 ° D. Miguel Grau itsasontziko kapitaina eskuadra nazionaleko almiranteen goi mailara igotzea.

2 ° Eman Huáscar itsasontziko buruzagi, ofizial eta tripulatzaileei ohorezko domina, maiatzaren 21eko eta uztailaren 9ko gertakari ospetsuengatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Cf. Registros del Estado Civil y Estadística del H. Concejo Distrital de San José de Surco (Lima) Perú Partida de Defunción N° 205
2. ↑  SPANGENBERG CHECA, Ernesto A. *Los Checa en la Audiencia de Quito y en el Perú*, 1ª ed. Buenos Aires: Editorial Céfiro, 2010 p. 141
3. ↑    *Proyecto de ley para ascender al rango de Contralmirante al capitán de navío Miguel Grau, firmado por los diputados Roque Unzueta, Manuel María del Valle, Carlos M. Elías, Federico Machuca y Vega, César Canevaro, Félix Manzanares, Víctor Eguiguren y Manuel Moreno y Maíz. Lima 31 de julio de 1879 (AGCR, Cámara de Diputados, 1879, leg. 4).* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6165474

 |

* Wd Datuak: Q6165474
**Víctor Arrizabalaga Salgado** (Mañaria, Bizkaia, 1957 ) euskal margolari eta eskultorea da, batez ere, altzairu margoz egindako Pop eskulturengatik ezaguna.

Biografia
---------

1980an Ekonomia eta Enpresa Zientzietan lizentziatu zen EHUn. 1990ean, Durangoko aire zabaleko Eskultura Museoaren sorrera bultzatu zuen. 1992an *Lanarte* enpresa sortu zuen, artea espazio publikoetan txertatzen espezializatua.

2015ean Arte Ederretan doktoratu zen EHU-n eta doktorego tesiaren amaieran *Entre lo visible y lo invisible. El coleccionismo de arte en Vizcaya y Álava durante el siglo XX* argitaratu zuen (2016).

2018az geroztik, Angurretako Harrobia berreskuratzeko proiektuan murgilduta dago, bere memoria gorde eta arte espazio bihurtzea helburu bikoitzarekin.

Pop Artearen mugimenduarilotuta egon da. Hala ere, bere lanetan erabiltzen dituen figurak, materialek eta eguneroko objektuek ebokaziorako gaitasun handia dute.  Obra figuratiboak egin dituen arren, arte eraikitzailea eta abstrakzio geometrikoa ere interesatu da, labirintoak, erliebeak, eraikuntzak, etab.

 Lolita, Victor Arrizabalagarena
Erakusketa ugari egin ditu, besteak beste Espainia, Portugal eta Belgikan eta hurrengo kolekzioetan dira bere obrak: ONCE, Antonio Pérez de Cuenca Fundazioa, Evaristo Valle de Gijón Museoa, Gasteizko Sancho el Sabio Fundazioa, Bizkaiko Foru Liburutegia, Vivanco Dinastia Museoa eta Juan Manuel Lumbreras-Begoña Darriba Bilduma.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Arrizabalaga Salgado, Victor.  (2015). *El coleccionismo de arte en Vizcaya y Álava durante el siglo XX.*  Universidad del País Vasco - Euskal Herriko Unibertsitatea.
2. ↑   «Búsqueda de autores - Museo Tiflológico de la ONCE» *museo.once.es*.
3. ↑   «La obra del escultor Víctor Arrizabalaga se expone en las salas de Oreka Art» *El Diario Vasco* 2010-02-07.
4. ↑   «La Ventana del Arte - Museo Evaristo Valle - Exposición Víctor Arrizabalaga 2017, Entre el cielo y la tierra» *www.laventanadelarte.es*.

Kanpo estekak
-------------

* webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106050523
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87654320
* BNE: XX838376

 |

* Wd Datuak: Q106050523
**Zubizabal zubia** Zalduondon Erdoña eta Agurainera bideko irteeran dago (Araba), Kalzadausi izen esanguratsua ere baduena, eta Ametzaga errekak zeharkatzen du. Antzina hau zen Lizarrateko galtzadatik herri horietara zihoan bideko Zalduondo hegoaldeko irteera. Aldamenean, guruztoki bat du; biak ere eraikitako euskal ondare nabari sailkatuta daude.

Zubizabalek bi begi ditu, haietako bat zertxobait puntaduna, eta Erdi Aroan du jatorria. 1797ko iraileko Probintziako bide eta zubien plan orokorrean adierazten zen Probintziak ordaindu zuela haren konponketa, guztiz hondatuta baitzegoen, baina artean oinarri irmoak ez zituela.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Portilla Vitoria, Micaela.  (1991). *Por Álava, a Compostela: una ruta europea; Del paso de San Adrián al Ebro / Micaela J. Portilla..*  Diputación Foral de Álava/Arabako Foru Aldundia, 46 or. ISBN 84-7821-066-0. (Noiz kontsultatua: 2019-09-09).

Ikus, gainera
-------------

* San Saturnino eliza (Zalduondo)
* San Lazaro eta Magdalenaren ospitalea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65945674

 |

* Wd Datuak: Q65945674
**Zientzia militarra** da gizarteen arteko gatazken prozesua, plangintza, praktika, teknika, psikologia, ebazpena eta ondorioak modu sistematikoan ikertu eta aztertzen dituen gizarte-zientzia. Batez ere gaitasun militarra sortzeko erabiltzen da, defentsa nazionaleko politikarekin bat etorriz.

Zientzia militarrean, sei ardatz nagusi zehazten dira: antolaketa, estrategia, teknologia, hezkuntza, historia eta geografia.

Zientzia militar terminoak indar armatuak erabiltzeko orduan kontuan hartu beharreko teoria, kontzeptu eta metodoen multzoa deskribatzen du normalean. Hala ere, diziplina akademiko gisa, gaizki definituta dago, historia, kanpoko gaiak, segurtasun-azterketak, lidergoa, eragiketen kudeaketa eta sistemen ingeniaritza eta zientzia fisiko eta sozialen beste elementu batzuk barne hartzen dituzten ikasketa-planen mosaiko batean oinarritzen baita. Azpimarratu behar da Estatu Batuetako Defentsa Sailaren hiztegiak ez duela definiziorik ematen ere. Kategorizazio iheskor horrek XIX. mendean terminoak izan zuen estatus apala islatzen du pixka bat, *zientzia militarra* maiz letra larriz erabiltzen zenean eta fisikaren, filosofiaren eta beste diziplina akademiko oso ezarrien ondoan jartzen zenean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *What does military science mean?.* .
2. ↑    *78 Masters in Military Science - MastersPortal.com.* .
3. ↑    *Is Military Science "Scientific"?.* .
4. ↑   Glenn Voelz.  (30-09-2014). *La ciència militar és "científica"?.*  Premsa Universitària de Defensa Nacional.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192386
* Commonscat Multimedia: Military science

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4169977-4
* NDL: 00562624
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D008891

 |

* Wd Datuak: Q192386
* Commonscat Multimedia: Military science
**Zientzi zehatzak**, baita ere **zientzia gogorrak** eta **zientzia hutsak**, sistematizatu daitezkeen zientziaren adarrak dira. Aurreikuspenak egin daitezke eta horiek egiaztatzeko, neurriak, esperimentazioa, behaketa eta arrazoiketa logiko zorrotza erabil ditzakegu. Matematika, natur zientziak eta zientzia aplikatuak zientzia zehatzak dira, nahiz eta kontzeptua batez ere matematikari aplikatu. Askotan zientzia formalarekin identifikatzen dira.

Zientzia zehatzak metodologia zientifiko gainean eraiki dira, era zehatz batez. Jatorria Antzinako Grezian dute, Aristoteles bezalako pentsalarien eskutik: lehenengo zientzialari haiek ekuazioen bidez haien teoriak demostratzen saiatu baitziren.

Zientzia zehatzetan, bestetik, ezinbestekoa da emaitzak eta hipotesiak publikoak egitea; horrela, beste zientzialariek egindako egiaztapena berretsi dezakete eta, datu berri horien ondorioz, emaitzak eta hipotesi berriak sor ditzakete ere bai.

Gaur egun "zehatz" kontzeptu horren inguruan zalantza handiak daude zeren eta ziurtasuna inoiz ezin da erabatekoa izan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Douglas R. Hofstadter:*Gödel, Escher, Bach*, Tusquets, 1979, ISBN 84-7223-459-2.

Ikus, gainera
-------------

* Zientzia zehatzak eta natura-zientziak alorreko fakultatea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q475023
* **Identifikadoreak**
* GND: 4015943-7

 |

* Wd Datuak: Q475023
**Martin Azpilkueta Jauregizar**, haren anaia gaztetik bereizteko ezizenez *Zaharra* edo *Nagusia* deitua, Nafarroako Errege Kontseiluko kidea eta kanonista izan zen. Zuzenbidean lizentziatua zen. Tolosa Okzitanian irakasle lan egin bide zuen eta liburutegi bikain bat zuen.1524ko nafar leialisten barkamen partzialen ondoren, Karlos V.a enperadoreak agaramontar hau Errege Kontseilura sustatu zuen, baina Azpilkuetak ez zuen onartu postua, artean Salamancako Unibertsitatean zela.

1525ean, ordea, Errege Kontseiluan zen, beharbada haren leialtasuna probapean jartzeko, Joan *Nabarrico* auzian (1525-1526). Joan *Nabarrico*ri, Azpilkuetaren beraren familiari bezala, Nafarroako Erresumako berezko erregearen alde aritzea eta Hondarribiko setioan egon izana ere leporatu zitzaion, baita gainera Bortuez bi aldeen artean zaldien salerosketan aritzea ere.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Jimeno, Roldan.  (2011). «Martín de Azpilcueta el Mayor, el Consejo Real y el proceso contra Juan Navarro, defensor de la causa de los Albret en la conquista de Navarra» *Príncipe de Viana.*  Gobierno de Navarra, 553-564 or. ISSN 0032-8472..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q101153198

 |

* Wd Datuak: Q101153198
*Artikulu hau aldizkariari buruzkoa da; animalia gaitzat duena beste hau da: «Saguzar»*

***Xaguxarra*** euskarazko literatura-aldizkari bat izan zen, Txema Larreak eta Josu Zabaletak 1980an sortu zutena. Donostiako Hordago argitaletxeak plazaratu zuen, liburu itxuran. Sortzezko ipuin eta poemen sinatzaile izan ziren idazle hauek: Txomin Peillen, Andolin Eguzkitza, Joxemari Iturralde eta Joseba Sarrionandia, Pott Bandakoak; eta Susa aldizkaritik ezagunak ziren Josu Landa, Iñaki Uria, Batxiler Zalakain eta Mikel Antza.

*Xaguxarra*-ren bigarren alea (eta azkena) 1981ean kaleratu zen, liburu formatuz hura ere. Jon Miranderi omenaldia egin zioten, bai azaleko argazkiarekin, bai hasierako idazkiekin: Joxe Azurmendiren sarrera, eta Miranderen poema batzuk. Lehen zenbakiko kolaboratzaileez gainera, hauek datoz: Mikel Etxebeste, Imanol Zurutuza, Txepetx eta Paul Meabe.

Kanpo estekak
-------------

* *Xaguxarra* (1980-1981), andima.armiarma.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269054

 |

* Wd Datuak: Q12269054
**Munibe Jauregia** Etxebarria udalerrian kokatuta dago. Estilo eklektikoko (erromantiko-neoklasikoa) jauregia da. XX. mendearen hasieran eraiki zen Herrerar ereduei jarraituz, baina barrokoari elementu ugari eman zizkion. Jauregia José María Basterra  arkitektoak diseinatu zuen eta 65 hektareako higiezin handi batek babesten du  .

1992an suteak eraikinaren zati bat suntsitu zuen eta XVIII. mendeko euskal liburutegi garrantzitsuena suntsitu zituen  .

Habsburgoko Zita enperadorea haurrekin egon zen denbora batez erbestean Lekeition Torregrosa jauregira joan aurretik  .

Bere garaian behor-talde garrantzitsu bat izan zuen ere  .

2000. urtean, Bizkaiko Foru Aldundiak 3,31 milioi euroren truke erosi zuen jauregia lursailarekin batera bere jabeari, Ignacio de Urquijo y Olano. Ideia ostatu turistikoen sarea sortzea zen. *"Vizcaya-Bizkaiko Jauregiak"* zeinetan sartuko litzatekeen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  www.etxebarria.biz/es-ES/Turismo/Patrimonio/Paginas/PalacioMunibe.aspx
6. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60437263

 |

* Wd Datuak: Q60437263
**Xabier Viar Olloki** (gaztelaniaz: *Javier Viar*) (Bilbo, 1946-Ibidem, 2021eko urriaren 28) arte espezialista, idazlea eta kritikaria, 2002tik 2017ra Bilboko Arte Ederren Museoaren zuzendaria izan zen.

Biografia
---------

Viarrek Madrilgo Complutense Unibertsitatean Farmazia ikasketak egin zituen, 1969an bukatuz. 1972tik arte kritikari gisa komunikabide desberdinetan idazten hasi zuen; aktibitate hau bizitza osoan egin zuen. Komisario gisa erakusketa ugari antolatu zituen, besteak beste, Rafael Ruiz Balerdiri, Eduardo Chillidari, Carmelo Ortiz de Elgeari, Bixente Ameztoiri eskainitakoak. XX. mendeko 80. hamarkadan Bizkaiko Farmazilarien Elkargo Ofizialaren presidentea izan zen. Urte horietan ere, Arte Ederren Museoaren Patronatuaren partaidea izan zen. 1985ean Eusko Jaurlaritzaren Kultura Kontseilariaren Aholku Batzordearen partaidea izendatu zuten. 1991tik 1994ra Guggenheim Museoaren erosketen batzordearen kolaboratzaile izan zen. 1991tik 2001 arte Arte Ederren Museoaren Administrazio-batzordean aritu zen. 2002an museo horren presidentea izendatu zuten, 2017 arte. Azken urte horretan zuzendaritza Migel Zugazaren eskuetara itzuli zen.

2008an, Frantziako Kultura Ministerioak Arte eta Letren Ordenaren kondekorazioa eman zion.

Obra
----

* 2021: *Hijos de la angustia*, arteari buruzko idazlanak.
* 2009: *Pacho Gaminde. La sombra de Sócrates* (biografia)
* 2003: *Ciudad en cauce/Hiria Uhaskan 1970-2002* (poesia)
* 1992: *La muerte de la novia*. Pio Baroja saria 1991 (eleberria)
* 1992: *La agonía del ángel* (eleberria)
* 1992: *La muerte de la novia*, Irun saria 1992 (eleberri laburra)
* 1991: *La sangre del doral*, Pio Baroja saria (eleberria)
* 1989: *El Paraíso a cambio* (poesia)

Halaber, antologia desberdinetan parte hartu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Xabier Viarren heriotza Berria egunkarian, 2021/10/28.
* **(Gaztelaniaz)**:Idazlearen kronologia.
* **(Gaztelaniaz)**:J.A. Pérez Capeitioren artikulua Javier Viarri buruz, *Bilbao* aldizkarian, 2021eko azaroan, 39 or.
* **(Gaztelaniaz)**:Javier Viar Auñamendi Entziklopedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109937072
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 128457

 |

* Wd Datuak: Q109937072