recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Baituna al-Talhami Kartelaren izena Belenen, Palestinan
Baduna al-Talhami Museoa (**Betleemgo Folklore Museoa** edo **Arte Tradizional eta Herrikoiaren Museoa** Betleemen, Palestinan dagoen museoa da, Izarraren kalean, Paulo VI Aita Santuaren kaletik gertu. Aretoak XIX. mendeko Palestinako etxe tradizional baten antza hartzeko diseinatuta daude. Etxe horretan irudi, arropa eta bitxiak daude, baita horiek ekoizteko erabiltzen diren tresnak ere.

Hasieran, Emakumeen Batasun Arabiarrak (AWU) sortu zuen 1948an, Julia Dabdoub-en gidaritzapean, jan ahal izateko herrixketatik ihes egiten zuten errefuxiatu palestinarrak hartatzeko, eta diru-sarren lortzeko ohiko bordatuan praktikatzen zituzten. AWUk 1979an ezarri zuen museoa.

Palestinako arkitektura tipikoko bi etxe ditu: sukalde berritua, diwan aretoa, logela bat eta solairu altu edo *illeyeh* bat. Museoaren edukiak etxe zahar batean erakutsitako Palestinako etxe-artikulu tradizionalen bilduma bat biltzen du. Artikuluen kopurua handitu egin zen Belengo familia garrantzitsuen artean beren ondasun tradizionalak dohaintzan emateko kanpaina bat hasi eta artikulu asko etxeetako sotoetatik atera zirenean.

1984an, museoa zabaldu egin zen, zaharberritu zuten ondoko etxe zahar bat barenean hartzeko. Etxe berri hori, Julia Dabdouben arabera, "Belenen geratzen diren benetako etxe bakanetako bat da… Jesus jaio zen etxearen antzekoa". 1992an, Dabdoub-ek bere 40 urteetako argazki, altzari eta artelanen bilduma eman zuen, Belengo etxebizitzako "al-Illiyeh" gela ornitzeko. Horrela, 1900 eta 1932 artean palestinar familiek zuten bizitza mota erakusten da gela horretan.

Baituna al-Talhami museo gisa zuzentzen bada ere, oraindik ere errefuxiatuak laguntzen ditu eta errefuxiatuek lan egiten dute bertan. Artista, poeta eta idazle palestinarrak ospatzeko harrera-jaialdiak ere antolatzen ditu

Ikus gainera
------------

* Museoen zerrenda Palestinan
* Belengo Olive Oil Production museum-era

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «newsletter» *www.palmuseum.org*.
2. 1 2  The Bethlehem Folklore Museum Bethlehem.ps
***Hosto gorri, hosto berde*** Juan Kruz Igerabidek idatzitako eta Elena Odriozolak ilustratutako olerki liburu elebiduna da. Jon Kortazarrek sarrera erakargarria egiten du liburuari hasiera emanez.

Egitura
-------

Haiku sorta honetan bi hosto ardatz bezala harturik egoera ezberdinak irudikatu nahi izan ditu idazleak. Lehenengoan, zuhaitzetik erortzear dagoen hostoaren bidez, bizitza independientea, dekadentzia eta bizitza berri baten hasiera erakutsi nahi izan du. Bigarrenean, hau da, hosto berdea irudikatuz, oraindik zuhaitzean bizirik dirauen hostoari egiten dio erreferentzia.

Estiloa
-------

Haiku bilduma honetan idazleak estrofa tradizionalen metrika errespetatzen du, elementu xumeak, ironia eta umorea erabiliz. Idazleak sarritan jo du tradizio eta erlijioetara, inspirazio eta interpretazio-iturritzat hartuz. Sinbolismo garaian berrikuntza izan zen japoniar bertso molde txikia, itzuli egin da, hondar legez, haurren mundura. Eta Igerabidek jakin du kontzeptu berria nola eman gazteentzako idazkietan: olerkietan haikuaren moldearekin jolastuz, irudiekin eta ahapaldi laburtxoari darion ikus-indarrarekin. Sinple-itxura duen irudiaren sakoneko konplexutasuna alde batera utzirik, soiltasuna azpimarratzen du, sakonera joaz, testuaren muinari behar besteko garrantzia emanenez, giza balioak eta elkartasuna azpimarratuz. Era berean, idazlearen liburu gehienetan bezalaxe ohikoak dira olerki marka hauek: sorpresa, lirikan elegantzia, naturarekiko aipamenak eta pertsonifikazioa bezalako elementuak. Berez, haur eta gazteei zuzendutako obra hau olerki irakurle adituen mailara iristen dela ikus daiteke.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *HOSTOEN HAIKUA*
*Gorputza tente,*
*ez du egin nahi itzalik* 
*hosto meheak* (19 or.)  |  » |

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *www.galtzagorri..* .
2. ↑   «Antonio Rodriguez Almodovar» *Egungo euskal haur eta gazte literaturaren historia*: 181-187..

Kanpo estekak
-------------

Editorial Palas Atenea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25475919

 |

* Wd Datuak: Q25475919
**Ander Vilariño Facal** (Hondarribia, 1979ko azaroaren 6a) euskal automobil-gidari profesionala da, Andrés Vilariñoren semea eta Ángela Vilariñoren anaia da.

Biografia
---------

1990 eta 1996 *karting*etan parte hartu ondoren, 1997an Frantziako *Formula Renault* lasterketan debuta egin eta bi urte eman zituen bertan. 1999an rallyetan hasi zen.

2000. urtean Espainiako *Formula SuperToyota* irabazi zuenez, hurrengo urtean *European Le Mans Series* txapelketan parte hartu zuen, Espainiako *Formula Three* txapelketan ere parte hartuz. 2002an *World Series by Nissan*en aritu zen. 2004an *European Hill Climb Championship* lehiaketara pasa eta 2005ean eta 2007an irabazi zuen. 2008an zirkuituetara itzuli eta *VdeV Series* txapelketan parte hartu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2846098
* Commonscat Multimedia: Ander Vilariño

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 142406

 |

* Wd Datuak: Q2846098
* Commonscat Multimedia: Ander Vilariño
Pertsona bat puzzle bat osatzen.
**Puzzle** bat buru-hausgarri mota bat da, elkarri lotuta eta mosaikoan dauden piezak mihiztatu behar dira, askotan modu irregularrean, eta horietako bakoitzak irudi baten zati bat izan ohi du. Mihiztatzen direnean, puzzlearen piezek irudi osoa ematen dute.

XVIII. mendean, puzzleak sortzeko, irudi bat margotzen zuten zur lau eta angeluzuzeneko pieza batean, eta gero pieza txikitan mozten zen. John Spilsbury kartografo eta grabatzaile londrestarrari egozten zaio 1760 inguruan puzzleak merkaturatzea. Ordutik, kartoiarekin egiten dira nagusiki.

Puzzleen irudi tipikoek naturako eszenak, eraikinak eta diseinu errepikakorrak dituzte: gazteluak eta mendiak ohikoak dira, baita beste gai tradizional batzuk ere. Hala ere, edozein irudi erabil daiteke. Artisau-puzzleen fabrikatzaileek eta puzzle bakarrerako eta tirada txikirako teknologiak erabiltzen dituzten enpresek gai ugari erabiltzen dituzte, hala nola ilusio optikoak, ezohiko artea eta argazki pertsonalak. Ohiko puzzle lau eta bidimentsionalez gain, puzzle tridimentsionalak eskala handiko produkzioan sartu dira, puzzle esferikoak eta birsorkuntza arkitektonikoak barne.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181008
* Commonscat Multimedia: Jigsaw puzzles

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph250802
* AAT: 300211322
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q181008
* Commonscat Multimedia: Jigsaw puzzles
Kaleidoskopiaren barneko ikuspegia forma eta koloreekin.
**Kaleidoskopioa** (grezieraz, ***kalós***, eder, ***éidos***, irudi y ***scopéo***, ikusi) hodi baten forma duen tresna optikoa, barruan bi edo hiru ispilu oker, eta muturrean forma irregularreko gauzakiak tartekatuak dituzten kristalezko bi xafla dituena; hodiari jira egitean, eta beste muturretik begiratuta, gauzaki irregular horiek mugitu eta era simetrikoan irudi askotan errepikatzen dira. Kaleidoskopioa David Brewsterrek asmatu zuen 1817an.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2017-03-23 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q180049
* Commonscat Multimedia: Kaleidoscopes

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 01145615
* NKC: ph842544
* AAT: 300211120
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q180049
* Commonscat Multimedia: Kaleidoscopes
**Curragh Camp** (irlanderaz: *Campa an Churraigh*, euskaraz: «Curragh Zelaia») Irlandako Kildareko konderrian dagoen Curragh eremuan kokatuta dagoen Irlandako Armadaren base eta eskola militar bat da, herrialde hartako gudarostearen heziketa militar gune nagusia delarik.

1865ean Britainiar Armadak base militar gisa sortu zuen. Laisterrera irlandar nazionalistak eta errepublikarrak barneratzeko kontzentrazio-esparru gisara erabili zen. Aldiz, Anglo-Irlandar Gerraren ondoren britainiar agintaritzak kontzentrazio-esparruaren jabetza irlandar agintaritza berriari pasarazi zion, horregatik Irlandako Gerra Zibila garaian Anglo-Irlandar Itunaren aurkariak barneratzeko kontzentrazio esparru modura erabilia izan zen, gerora hamarkada luzeetan zehar jada IRA erakundea desagertzeko zorian zegoela Irlandako Estatu Askeko gobernuak erakunde armatu horretako kideak bertan barneratu zituen.

Ikus gainera
------------

* Curragh

Kanpo estekak
-------------

* Irlandako Armadaren webgunea **(Ingelesez)**
* Curragheko kontzentrazio esparrua eta base militarraren historia **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2935258
* Commonscat Multimedia: Curragh Camp

---

 |

* Wd Datuak: Q2935258
* Commonscat Multimedia: Curragh Camp
Irisleabhar na Gaedhilge, pizkunde gaelikoaren organu nagusia.
**Pizkunde gaelikoa** edota **Gaeleraren pizkundea** (irlanderaz *Athbheochan na Gaeilge* eta *Gaelic revival*) XIX. mendearen azken herenean irlandera eta kultura gaelikoarekiko interesa eta zaletasuna berpiztu zituen kultur mugimendu bat da. Ordurako jada, Irlandako leku gehienetan behinola hizkuntz nagusia izandako irlanderaren erabilera ama hikuntza gisa zeharo murriztua zegoen, ingelesaren mesedetan, eta egunerokotasunean baserri eta landa eremuetako lurralde urrun eta isolatuetan bakarrik erabiltzen zen.

XIX. mendearen amaieran jada John O'Donovan eta Eugene O'Curry akademikoen lanek aditzera ematen duten bezala gaelikoarekiko interesa nabaria zen, gainera 1853an Ossiandar Elkarteak ere bultzada eman zion.

1876an Irlanderaren Babeserako Elkartea sortu zen. 1882an Irisleabhar na Gaedhilge irlanderazko egunkaria ere argitaratzen hasi zen.

Joko gaelikoei dagokionez, 1884an sortutako Elkarte Atletiko Gaelikoak gaur egun begi bistakoa den lan ikaragarria burutu zuen.

1893an Eoin MacNeillek Liga Gaelikoa sortu zuen, haren lehenbiziko lehendakaria Douglas Hyde hizkuntzalaria izan zen. Liga Gaelikoaren elkarteak An Claidheamh Soluis irlanderazko egunkaria argitaratu zuen.

Peadar Ua Laoghaire, Patrick Pearse eta Pádraic Ó Conaire irlanderazko pizkunde honetako idazle garrantzitsuak izan ziren.

Beste zelta herrialdeetako mugimendu panzeltiarrarekin ere elkarlanean jardun zuen.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Pizkundea
* Renaixença
* Rexurdimento

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4153218
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q4153218
**Destilerías y Crianza del Whisky S.A.** Nicomedes García Gómez enpresaburuak 1958an sortu zuen elkarte bat da. Elkarteak Espainiako Segoviako probintziako Palazuelos de Eresma herrian destilazio lantegi bat eraiki zuen. Destilazio lantegi hau 1959ko otsailean jarri zen abian. 1963ko martxoan **DYC Whiskya** merkaturatzen hasi zen. Ekoizpena, urtean milioi bat litrotik hogei milioi litrora pasa zen 1980ko hamarkadan.

Zuzenean Guadarramako mendilerrotik destilazio lantegira jaisten den Eresma ibaiaren ura erabiltzen du.

Eskoziar eta irlandar whiskyak baino merkeagoa denez, DYC whiskyak ahalbide ekonomiko txikiagoko jendea erakarri du. Ohi Coca Cola edo laranja/limoizko Fanta bezalako alkoholik gabeko edariekin konbinatua edaten da. Enpresaren publizitate kanpaina batek produktu hau 1990eko hamarkadan "konplexurik gabeko jendearentzako whiskya" bezala iragartzen zuen.

Gaur egun, destilazio lantegia Fortune Brandsen jabetzakoa da, eta konpainia honen subsidiario batek merkaturatzen du: Bean Global España S.L..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753335
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129642642

 |

* Wd Datuak: Q3753335
***La Grenouillère*** (frantsesez: '**Bain à la Grenouillère'**) Claude Monet margolari inpresionistak 1869an egin zuen margolanaren izenburua da. Gaur egun New Yorkeko Metropolitan Museum of Art erakundean ikus daiteke; H. O. Havemeyer andreak utzi zuen legatua museoan 1929an.

Izenburua
---------

La Grenouillère jatetxea zen Sena ibaiaren gainean zegoen modako lekua zen. Parisko burgesia txikiak gustukoa zuen toki hori.

Deskribapena
------------

Margolanak «Camembert» irudikatzen du, hau da, Senako uharte txiki bat. Zuhaitz bakarrarekin, irlako pontoiarekin lotuta zegoen ohol estu eta irristakorren bidez... Horrek batzuetan erorikoak eta ustekabeko igeriketa eragiten zitun. Urte berean, Pierre-Auguste Renoirrek *The Romper* izeneko lana margotu zuen.

Renoirren lana
--------------

Antzeko gaia landu zuen Renoirrek, urte berean, 1869an, eta izenburu berearekin, *La Grenouillère*. 
Pintura inpresionistaren teknika 1869ko udan asmatu zen, Renoirrek eta Monetek La Grenouillèreko ikuspegiak margotu zituztenean.

*La Grenouillère*, Pierre-Auguste Renoir

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Anthony Lacoudre, *Ici est né l'impressionnisme: guide de randonnées en Yvelines*, Claude Bonin-Pissarroren hitzaurrea, Éd. du Valhermeil, 2003, ISBN 2913328415 / 9782913328419, p.35}}

Bibliografia
------------

* P. F. R. Carrassat, *Maestros de la pintura*, Spes, 2005. ISBN 84-8332-597-7.
* HEINRICH, C. *Monet*, Taschen. 2004 ISBN 3-8228-6198-7.

Kanpo estekak
-------------
**FC Honka** Espooko futbol taldea da. 2005. urtean lehenengo mailara igotzea lortu zuen lehenengoz sortu eta 48 urtera. Taldea Finlandia osoan ezaguna da bere harrobiarengatik, izan ere 1000 jokalari gazte baino gehiagok jokatzen dute taldearekin maila bajuagoetan.
Betidanik taldea bigarren mailako taldetzat jo da, beti bertan zegoelako eta mailaz igotzea ez zuelako inoiz lortzen, baina **Jouko Pakarinen** eta **Jouko Harjunpää**k taldea bere gain hartu zuten eta 2005. urtean lehenengo mailara iritsi eta 4. postuan geratzen lortu zuten hurrengo urtean. 2005. urtean bigarren mailako txapelketa lortu zuten eta Finlandiako kopan final-erdietara iritsi ziren.

2007 denboraldiko taldea
------------------------

### Atezainak

* **Tuomas Peltonen**
* **Tomi Maanoja**
* **Altti Mäkinen**
* **Jan Vesterinen**

### Atzelariak

* **Roope Heilala**
* **Ville Jalasto**
* **Lasse Lagerblom**
* **Mika Helin**
* **Niko Kukka**
* **Tuomo Turunen**
* **Tomi Virtanen**

### Erdilariak

* **Ilpo Verno**
* **Hannu Patronen**
* **Vesa Vasara**
* **John Weckström**
* **Joel Perovuo**
* **Janne Saarinen**
* **Rami Hakanpää**
* **Jaakko Lepola**
* **Toni Roschier**
* **Jussi Vasara**

### Aurrelariak

* **Peke Huuhtanen**
* **Jami Puustinen**
* **Nicholas Otaru**
* **Roni Porokara**
* **Aleksander Kokko**

Ikus, gainera
-------------

* Veikkausliiga

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q385042
* Commonscat Multimedia: FC Honka

---

 |

* Wd Datuak: Q385042
* Commonscat Multimedia: FC Honka
Ganbera anekoikoa, soinua xurgatzeko erabiltzen dena.
Gela bat **intsonorizatzeak** kanpotik akustikoki isolatzea esan nahi du, eta horrek norabide bikoitza suposatzen du:

1. Sortzen dugun soinuari kanpora atera ez dadin (saihestu kutsadura akustikoa)
2. Saihestu kanpoko zaratari sartzea eta gelako soinua desitxuratzea.

Interesgarria da kontuan hartzea gela batean zarata maila murrizten bada, ondoko geletan ere murrizten dela, nahiz eta isolamendua bera hobetzen ez den.

Intsonorizazioari dagokionez, isolamendu akustikoa eta egokitzapen akustikoa bereizi behar ditugu kasu bakoitzean material eta teknika egokiak erabiltzeko:

* **Isolamendu akustikoak** gela zarata sartzetik babesten du.
* Bestalde, **egokitzapen akustikoak** aretoaren beraren akustika hobetzea du helburu, soinu-islaketen izaera eta kopurua, erresonantzia modalak, erreberberazio denbora eta abar bezalako parametroak kontrolatuz.

Oinarrizko zerbait isolatu beharreko gainazal mota beti kontuan hartzea da. Isolamendu ona izateko gainazal garrantzitsu bat hormak dira. Horma bat intsonorizatzeko bere puntu ahuletan, hutsuneetan, baoetan... arreta jarri behar dugu, zeren soinua gehien hedatzen diren lekuak baitira. Horma bateko bao tipikoak leihoak eta ateak dira, baita haien markoak ere. Horregatik da hain garrantzitsua hutsune horiek ezin hobeto zigilatzea.

Ingurunea intsonorizatzeko gehien erabiltzen diren elementuak hauek dira: beira artilea edo kortxoa.

Soinu-uhinak ezabatzeaz edo moteltzeaz gain, intsonorizazioak soinua bero bihurtzen du.
**Iturriaga jauregia** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen jauregi bat da. Orioko Alde Zaharran dago, Kale Nagusiko 17. zenbakian. Kale Nagusiko 15. zenbakiko etxearen alboan eta Pilliku plazaren parean dago.

Bertan, gaur egun, **Done Jakue Bideari buruzko Interpretazio Zentroa** dago, Donejakue Bideari buruzko interpretazio zentroa da, Kostaldeko Donejakue bidea udalerri honetatik igarotzen baita.

Eraikina
--------

Hareharrizko silarria duen etxe-jauregia da. Beheko solairuan erdi puntuko ate dobeladuna du, eta giltzan Arrazubia familiaren armarri txikia. Ezkerretara, leihoburua duen leiho zabal bat du, ateak bezalako moldurak dituena.

Lehen solailuan, kanpora ematen duten bi leiho erlaizdun ditu eta eraikinaren barnean janben aldera alboko aulki jarraituak, bi baoen artean XVII. mendeko Iturriaga familiaren armarria duena.

Bigarren solairuan, kanpora ematen duten hiru leiho erlaizdun, fatxada erlaitz molduradun batek ixten du, bi izkinatan bi gargola zilindriko dituela.

* Armarria.Armarria.
* Kale Nagusia, Pilliku plaza eta Done Jakue Bideari buruzko Interpretazio Zentroa.Kale Nagusia, Pilliku plaza eta Done Jakue Bideari buruzko Interpretazio Zentroa.
* Pilliku plaza, eskuinea, Kale Nagusiko 15. zenbakiko etxea, eta ezkerrean, Done Jakue Bideari buruzko Interpretazio Zentroa.Pilliku plaza, eskuinea, Kale Nagusiko 15. zenbakiko etxea, eta ezkerrean, Done Jakue Bideari buruzko Interpretazio Zentroa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474086
* Commonscat Multimedia: Iturriaga jauregia

---

 |

* Wd Datuak: Q25474086
* Commonscat Multimedia: Iturriaga jauregia
Categoría:Wikipedia:Artículos sin coordenadas
**Palestinar Ondarearen Zentroa** (arabiarrez: الفلسطيني) palestinako kultur erakunde bat da. Egoitza Betleem hirian, Zisjordaniako hegoaldean dago, palestinarren lurraldeetan. Maha Sacak ezarri zuen 1991n. Zentroak Palestinako jantziei, folkloreari, historiari eta bestelako alderdi kulturalei buruzko hainbat erakusketa ditu.

Palestinako herriaren kultur ondarea berpiztu, dokumentatu eta zabaltzea du helburu. Zentroak kultura sustatu nahi du tokiko, eskualdeko eta nazioarteko mailan, erakundeak helburu horretarako ezarri dituen baliabideak erabiliz. Espazioak familiarentzako liburuak eta jantzien bilduma du eta bordatuak eta erakusketarako eta salmentarako lanak egiteko lana ematen die emakumeei.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Embroidering Identities» *Embroidering Identities*.
2. ↑   «Palestinian Localities Study» *Palestinian Localities Study*.

* link=Wikidata|alt=Wd|20x20px|Wikidata Datos: Q7127385
* link=Wikimedia\_Commons|20x20px|Commonscat Multimedia: Palestinian Heritage Centre / Q7127385
Olazabalgo San Salbador eliza Altzo Azpiko parrokia eliza da, Altzo herriko Altzo Azpi auzoan dagoena.

Historia
--------

16. mendeko eraikina da, oinplano angeluzuzenekoa, eta alde batean kanpandorrea duena, tenpluaren oinaldean. Nabea gurutze-gangaz estalita dago eta sakristia bat du hegoaldean atxikita. Egurrezko zutikoak dituen eliz atari batek tenpluaren sarrerak estaltzen ditu. 1588an Pedro Goikoetxeari enkargatutako bi erretauletatik bakarra geratzen da, eta bertan Deikundearen erliebea nabarmentzen da. José Ignacio Laviren erretaula nagusia, aldiz, rococo estilokoa da; eraikinaren arkitekturara egokitzen da, neurri txikikoa, eskultura eta erliebe ongi eginak ditu eta polikromatu gabea da (egurra agerian du).

XX. mendearen amaieran zirkuluerdi-formako abside erromaniko baten aztarnak aurkitu zirela (hareharrizko harlangaitzez egina), datazio zehatzik gabe. Aztarna horien agerpenak lotu izan dute kokapen hau bestela identifikatu ez den Olazabalgo San Salbadorreko landa-elizaren dohaintzari, Nafarroako Erresumako dokumentu zahar bat, 1025. urtekoa, zeinean Gaila Iputzakoak eta honen senarrak, Gartzia Azearitz Aragoikoak dohaintza egin zioten San Juan de la Peña monasterio aragoiarrari. Gauza bat bestearekin lotzen bada, Gipuzkoako eliza zaharrena litateke hau.

Altzoko Handiaren markak
------------------------

Elizako hormetan dagoen aztarna interesgarri bat Migel Joakin Eleizegi Altzoko Handiak utzitako markak dira. Parrokia horretako eliztarra izanik, mendebaldeko horman, hego-mendebaldeko izkinan egindako ebakidurak ageri dira, Eleizegiren altuera eta tamaina handitu ahala egin zituzten markak.
**Maria San Juan de Garonda** (Mungia, Bizkaia) bizkaitar emagina. 1508an Inkisizioak erre egin zuen sorginkeria leporatuta. Ingurukoen aitorpenetan oinarrituta, nahiz eta berak akusazioa ukatu, torturatu ondoren, Inkisizioak erruduntzat jo zuen emagin mungiarra, heretikotzat alegia, eta ondasunak kendu ondoren, erre egin zuen Mungiako Andra Mari elizako kanposantuan.

Biografia
---------

Maria San Juan emagina izan zen, Juan de Sentucho Çuberoren emaztea eta Juan de Garondaren ama.

### Atxiloketa

Sorginen aurka egin zen bilaketan atxilotu egin zuten, sorginkeria leporatuta,  Bizkaiko jaurerriko korrejidorea zen Rodrigo Vela Núñez de Ávilaren aginduz. Haren aurka hogeita lau lekukok deklaratu zuten, gizon eta emakume, denak adinez nagusiak, esanez, Mariaren ama hogeita hamar urte lehenago (1478an) erre egin zutela sorginkeria leporatuta eta Maria erruztatuak ere sorgin eta azti fama zeukala. Bilboko kartzelan giltzapetuta zegoela, Juan Martínez de Frías, Durangoko inkisidoreak erreklamatu egin zuen eta Durango Hiriko Inkisizioaren espetxera eraman zuten.

### Prozesua

Mariaren aurkako prozesuak 1508ko maiatzaren 29tik azaroaren 16ra arte iraun zuen. Bitartean, hainbat tormentu jasan zituen. Dokumentuetan jasota dagoenaren arabera, urriaren 5ean torturatu egin zuten eta emaginari *riguroso de garrucha* eman zitzaion. Tortura hau Inkisizioak erabili zuenetariko bat izan zen. Torturatuari soka bat lotzen zitzaion, esku batetik edo bietatik, eta ondoren soka hori garrutxa edo polea batetik pasatzen zen. Batzuetan, mina gehitzeko erruztatuaren oinetan harriak jartzen ziren. 

### Urkamendia

1508ko azaroaren 16an Mariaren epaia irakurri zen, urkamendia jaso zen Mungiako Andra Mari elizaren kanposantuan eta erre egin zuten.

Memoria
-------

* Mungian, emaginaren jaioterrian, "sorgiñ" proiektuaren barruan, *Maria San Juan de Garonda* film laburra egin dute.  trailerra ikusgai

* Gerediaga Elkarteak, 2016an, Maria San Juan de Garonda izena proposatu zuen Durangoko kaleren bati jartzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60367537

 |

* Wd Datuak: Q60367537
John Loudon McAdam
**John Loudon McAdam** (Ayr, Eskozia, 1756ko irailaren 21a - Moffat, Eskozia, 1836ko azaroaren 26a) eskoziar ingeniaria izan zen, errepideen eraikuntzan egindako lanagatik ezaguna batez ere. Errepideak eraikitzeko sistema berri bat garatu zuen, bere izenez ezagutzen duguna gaur egun, Macadam.

Biografia
---------

### Lehen urteak

Eskoziako Ayrren jaio zen. Hamar semeetan gazteena eta Waterhead baroiaren bigarren semea zen. Bere familiaren abizen tradizionala McGregor zen, baino McAdamera aldatu zuten arrazoi politikoak medio, James I.aren erregealdian.

### Errepide eraikitzailea

New Yorkera joan zen bizitzera 1770. urtean, merkatari eta kontulari lanetan arituaz Independentzia gerla garaian. Bere osabaren kontulari etxean dirutza handia egin zuen eta 1783an itzuli zen Eskoziara. Bertan, Ayrshireko Sauchrien, lursail batzuk erosi zituen.

1812 Bristolera joan zen bizitzera.

Errepideak inguruko lurra baino gorago behar zuela egon eta legarrarekin eginiko geruzetan eraiki behar zela era sistematiko batean esan zuen. Erabilitako materialak eta errepideari eman zioan forma ganbilak ere uraren irteera errezten zuen.

Errepideak eraikitzeko sistema horrek bere izena jaso zuen: Macadam. Errepideak eraikitzeko sistema hau oso azkar zabaldu zen, eta Europako bide gehienak sistema honen bidez eraiki ziren XIX. mende bukaerarako.

### Ondorengoak

Bigarren mundu gerlako Richard McCreery koronela da John McAdamen ondorengoetako bat. Richarden ama, Emilia McAdam, ingeniaren ondorengo zuzena zen.

Ikus, gainera
-------------

* Macadam (sistema)
* Macadam (materiala)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***John Loudon McAdam*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q437708
* Commonscat Multimedia: John Loudon McAdam

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 15548384
* ISNI: 0000 0000 8095 4453
* GND: 117516295
* LCCN: n84218224
* SNAC: w6vh87n6
* Open Library: OL5286030A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03956/eu\_m\_0015/m0015
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 53149

 |

* Wd Datuak: Q437708
* Commonscat Multimedia: John Loudon McAdam
**Desmond Dekker** 1941eko uztailaren 16a - 2006ko maiatzaren 25a, jamaikar ska eta reggae musika abeslari eta musikagile izan zen. The Aces (Wilson James eta Easton Barrington Howard-ez osatua) taldearekin batera, jamaikar nazioarteko arrakasta eskuratzen lehenetako bat izan zen *Israelities*-ekin. *007 (Shanty Town)* (1967) eta *It Mek* (1968) arrakastatsuak ere ondu zituen. Bob Marley baino lehenago, Jamaikan eta atzerrian ezaguna izan zen.

Lehenengo pausoak
-----------------

St. Andrewn (Jamaika) jaiotakoa, Kingstonen hazi eta Alpha Boy's School ikastetxera joan zen. Ama hildakoan, aitak St. Maryra bidali zuen eta geroxeago, St. Thomasera. Han jostun gisan lan egin zuen, Kingstonera itzuli eta soldatzaile lana egin aurretik. 1961ean Studio Oneeko Coxsone Dodd eta Treasure Isleko Duke Reidrentzat proba bat egitera ausartu zen. Ez ziren haren adimenaz ohartarazi, beraz, Beverleyko Derrick Morganentzat proba egin zuen. Jadanik, Derrick Morgan konpainiako izar nagusia zen.

Desmond Dekker Europara ska musika eramaten garrantzitsuenetako bat izan zen: 70eko hamarkadan erritmo bera birsortzera eraman zuen, jarraitzaileek "Two-tone" deritzon bigarren ska olatuaz.

Hasiera musikagintzan
---------------------

Morganen laguntzaz, kontratu bat izenpetu zuen, baina lehen albuma ez zuen 1963 arte grabatu, *Honour Your Father and Mother*, *Sinners Come Home* eta *Labour for Learning* barruan zirelarik. Orduan, Desmond Dekker ezizen artistikoa hautatu zuen (bataio izena Desmond Dacres zuen). Laugarren singela uharteko izar handiena bilakatu zen. Kantak *King of Ska* du izena eta *The Cherrypies*en laguntzaz (The Maytals izenaz ere ezagunak) egin zuen. Harrezkero, Dekkerek lau anaia elkartu zituen, Carl, Patrick, Clive eta Barry, *The Four Aces* osatzeko. Howardekin batera, arrakastako kanta asko grabatu zituen, *Parents*, *Get up Edina*, *This Woman* eta *Mount Zion* barne.

### Bildumak

* Israelites (1969)
* This Is Desmond Dekker (1969) - Trojan Records
* You Can Get It If You Really Want (1970) - Trojan
* Black And Dekker (1980)
* Compass Point (1981)
* Israelites / The Best Of Desmond Dekker (1963-1971) - Trojan (1999)

Kanpo estekak
-------------

* Web orri ofiziala
* *Jamaica Observer* bere heriotzari buruz 2006ko maiatzaren 26an.
* Reggae legend Desmond Dekker dies (BBC News)
* Rockin' Steady: The Best Of Desmond Dekker (Rhino 1992)
* "Desmond Dekker Came First" omenaldia eta informazioa Delroy Williamsrekin[*Betiko hautsitako esteka*]
* Omenaldi web orria
* Desmond Dekker blog de homenaje en Trojan Recordsen Desmond Dekkerrentzat omenaldi bloga
* Elkarrizketa (1999)[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q333598
* Commonscat Multimedia: Desmond Dekker

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 85318343
* ISNI: 0000 0001 1450 4312
* BNE: XX898243
* BNF: 139284535 (data)
* GND: 131697323
* LCCN: n94109513
* NKC: xx0001960
* SUDOC: 157338444
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: desmond-dekker

 |

* Wd Datuak: Q333598
* Commonscat Multimedia: Desmond Dekker
**Oswaldo Guayasamín** (Quito, 1919ko uztailaren 6a - Baltimore, Estatu Batuak, 1999ko martxoaren 10a) ekuadortar pintore eta eskultorea izan zen.

Quitoko Arte Ederretako Eskolan pintura eta eskulturako ikasketak egin zituen. Ikasketak amaituta, museoz museo ibili zen pintura unibertsaleko maisu handiak aztertuz. Gero, Latinoamerikako herrialdeetan barrena egin zuen bidaia batean, indiar gizarte zapaldua ezagutzeko aukera izan zuen, eta harrezkero, hura izan zuen bere koadroetako gai nagusia. Bi urtez luzatu zen bidaia horretan, hiru milatik gora marrazki egin zituen. Marrazki horietan oinarrituta *Huacaynan* (*Negar-bidea*) saila egin zuen, ehun eta hiru koadro, hiru ataletan banatuta: indiarrak, mestizoak eta beltzak. 1955ean Espainian izan zen lehen aldiz, Bartzelonako Hispaniar Amerikar Artearen III. Bienalean parte hartzeko, eta pinturako lehen saria irabazi zuen *El ataúd blanco* (*Hilkutza zuria*) obrarengatik. 1957an Hego Ameriketako margolari hoberenaren saria irabazi zuen Sao Pauloko Bienalean. 1960an Kuban izan zen Fidel Castroren koadro bat egiteko, eta *Martiriak* saila margotu zuen, Batistaren gobernuak egindako sarraskietan oinarrituta. 1961ean *Hiraren aroa* saila margotzen hasi zen: 250 koadro guztira, bost milatik gora marrazkitan oinarrituta. Obra horrekin berari bizitzea egokitu zitzaion garaiaren ankertasuna eta injustizia islatu nahi izan zuen, eta horretarako mundu osoan zehar bidaiatu zuen, kontzentrazio-esparruak eta Hiroshimako hiria bisitatuz, besteak beste. Lan nagusiak: Espainiarren konkistari buruzko fresko bat Ekuadorko kultura-etxerako (1948); beirazko mosaiko bat Caracasko Centro Bolivarren fatxadarako; *Amazonas ibaiaren aurkikuntza* murala Quitoko Gobernu Jauregirako (1958); *Gizonaren eta kulturaren historia* murala Ekuadorreko Unibertsitate Zentralerako (1958); Espainiari eta Hispanoamerikari eskainitako mural bana (120 metro) Madrilgo Barajasko aireporturako (1982); *Bizi naizen artean beti izango zaitut gogoan* saila, munduko ama guztiei eskainia; 360 metroko mural bat Ekuadorko Legebiltzarrerako (1988); *1942tik aurrerako europar inbasioaren biktimei omenaldia* monumentua (1992); *Egunero gosez hiltzen diren haurrei* eskainitako murala, UNESCO erakundearen Parisko egoitzaren sarrerarako (1992).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q555200
* Commonscat Multimedia: Oswaldo Guayasamín

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95919478
* ISNI: 0000 0001 2144 3968
* BNE: XX1111973
* BNF: 134884615 (data)
* CANTIC: a10096498
* GND: 119174545
* LCCN: n84059848
* NKC: osd2017945690
* Tabakalera ID: 54798
* SUDOC: 03142709X
* ULAN: 500037784
* UB: a1246094
* RKD: 34411
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02578/eu\_g\_3249/g3249
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 41261

 |

* Wd Datuak: Q555200
* Commonscat Multimedia: Oswaldo Guayasamín
**Jean-Louis Barrault** (Le Vésinet, 1910eko irailaren 8a - Paris, 1994ko urtarrilaren 22a) antzezle eta antzerki-zuzendari frantsesa izan zen, batez ere, mimo-antzezpenengatik ezaguna. Parisko École du Louvren eta Théâtre de l´Atelier antzerki-eskolan ikasi zuen. 1940tik 1946ra arte, Comédie Françaisen aritu zen, eta 1946an Renaud-Barrault antzerki-taldea sortu zuen, bere emazte Madeleine Renaudekin batera. Théâtre des Nations antzokiaren zuzendaria izan zen. 1968an antzoki hori hartu zuten ikasleei eman zien laguntzak pizturiko gatazkaren ondoren, kargua utzi zuen eta Renaud-Barrault konpainia berrantolatu zuen, emaztearekin batera. Antonin Artauden jarraitzaile zen, eta erabateko antzerkia egiten saiatu zen beti. Barraultentzat, antzezlea bera eta gorputzaren bidezko antzezpena dira antzerkiaren funtsa, baina berebiziko garrantzia ematen zion testuari ere. Genero eta antzerki-molde ugari landu zituen, zuzendari zein antzezle gisa: tragedia grekoa, Shakespeare, klasiko frantsesak, bere garaiko komedia, absurduaren antzerkia, abangoardiako antzezpen esperimentalak... Antzerkigile askoren lanak zuzendu zituen, hala nola Ionesco, Molière, Shakespeare eta, batez ere, Paul Claudelenak. Gainera, hainbat idazleren obrak egokitu zituen antzerkirako, besteak beste, Faulkner, Rabelais, Jarry, Apuleio eta La Fontainerenak. Carné zuzendariaren *Les enfants du paradis* filmean parte hartu zuen 1944an. Antzerkiari buruzko liburuak idatzi zituen; *Antzerkiari buruzko gogoetak*, 1959) eta *Jean-Louis Barraulten antzerkia*, 1961 dira aipagarrienak.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Jean-Louis Barrault*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q309898
* Commonscat Multimedia: Jean-Louis Barrault

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7386576
* ISNI: 0000 0001 2119 2003
* BNE: XX939560
* BNF: 118903111 (data)
* GND: 118506676
* LCCN: n50017256
* NDL: 00432380
* NKC: jn20000600638
* CiNii: DA02360914
* SNAC: w6pr8rvz
* SUDOC: 027510921
* BIBSYS: 90157904
* UB: a1047074
* ICCU: VEAV015560
* Open Library: OL6925411A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00795/eu\_b\_1031/b1031
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q309898
* Commonscat Multimedia: Jean-Louis Barrault
Hizkuntza semitikoen hedapena
Hizkuntzalaritzan eta etnologian, **semita** (hebreeraz: שם‎, "izen"; arabieraz: ساميّ‎) Asiako mendebaldeko herri multzoa eta haien ondorengoa da. Izena Semengandik, Noeren semearengandik, jaso dute, haren ondorengotzat jotzen baitira semitak. Egungo Arabiako iparraldetik abiatu ziren herri semitak, olde berezietan, Asiako hego-mendebalderantz, Afrikako ipar-ekialderantz eta Afrikako ekialderantz. K.a. 5000. urtean kokatu ziren akadiarrak Mesopotamian; K.a. 3000. urtean heldu ziren amortarrak Mesopotamiara eta Babilonia sortu zuten; K.a. 2000. urtean sortu zituzten aramearrek beren erreinuak Sirian eta Eufrates ibaiaren goi arroan; K.a. 2000. urtean abiatu ziren hebrearrak Mesopotamiatik Kanaan aldera; K.a. XV. mendean heldu ziren feniziarrak Kanaango iparraldeko kostaldera; K. o. III-IV. mendeetan jo zuten abisiniarrek Etiopia aldera eta bertako herri beltzekin nahasi ziren, eta K. o. VII. mendean hasi ziren arabiarrak Asiako mendebalderantz, hegorantz eta ekialderantz zabaltzen.

Ikus, gainera
-------------

* Hizkuntza semitikoak
* Antisemitismo

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2013-2-2 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2015-1-30). *174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak.* , 3 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q62928
* Commonscat Multimedia: Semitic peoples

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119614740 (data)
* GND: 4054500-3
* LCCN: sh85119957
* NKC: ph694865
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q62928
* Commonscat Multimedia: Semitic peoples
American Palestine Line lurrun-ontzien konpainia bat izan zen 1924an AEBetan sortu zena eta New Yorketik Palestinara bidaiari zuzeneko zerbitzua eskaintzen ziona. Judutarrak jabe zituen lehen lurrun-ontzien konpainia izan zen. 1925. urtean inauguratu zen New York eta Palestinaren arteko zerbitzua non 15.000 lagun itsasoratu ziren eta bertan mota askotako zeremoniak ikusi zituzten. Konpaniak emakumezko ofizialak izan zituen lehen ozeano-ontzia izan zela esan zuen eta baita Arthur presidentea izan zela bandera sionista itsasoan jarri zuen lehen ozeano-ontzia ere.

Lineak lan-zailtasunak eta finantza-zailtasunak izan zituen bere existentzia osoan (matxinaden zurrumurruak…), hori dela eta, 1925. urtearen amaieran enpresa hartzaile baten eskuetan jarri zen.

Aurrekaria
----------

American Palestine Linea, juduen menpe zegoen lehen bapore-enpresa, New Yorketik Palestinara bidaiatzeko negoziazioak egiten hasi zen Ameriketako Bidalketa Batzordearekin. Bertan zera lortu nahi zuen: Alemaniako hiru itsasontzi ohi, Fillmore presidentea eta Arthur presidentea eta Mount Clay txikiagoa erostea. 1924ko urriaren 9an, American Palestine Lineko presidenteak, Arthur presidenteak Palestinako zerbitzua hurrengo martxoan hasteko zuen asmoa plazaratu zuen. Dena den, Fillmore presidentearen eta Mount Clayren planak ez ziren gauzatu.

Itsasontzia
-----------

SSko presidente Arthur lehen Kiautschou zen, 1900eko irailean Hamburg America Line-ren Ekialde Urruneko bidaiari eta posta zerbitzurako Barbarossa klaseko ozeano-ontzia. Hamburgo Amerika zerbitzutik atera zenean, ontzia Ipar Alemaniako Lloyd-era saltzen zen, Alice printzesa izen berriarekin, Ipar Atlantikoko zein Ekialde Urruneko bidaiarien bideetan. Ontzia AEBek kontrolatutako Filipinetan sartu zuten Lehen Mundu Gerraren hasieran. Ontzia garraio-ontzi gisa erabiltzen zen. Gerraostean bidaiarientzako itsasontzi gisa erabili zen eta ondoren eta beste izen-aldaketaren bat izan ondoren, Chester A. Arthur AEBetako 21. presidentearen omenezko hau, zerbitzutik kanpo utzi zuten AEBetako lege berri bati esker, migrazioen kopurua asko murriztu behar izan zenean.

Hurrengo hilabetean Arthur presidentearen erosketa-prezioa 60.000 dolarretan finkatu zuten. Berrikuntza planeri dagokionez, bidaiari kopurua 675era murriztea nahi zen beste hainbaten artean. Horrez gain, igerilekuak, gimnasioak, antzerkiak, etab. zeuden.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4744647

 |

* Wd Datuak: Q4744647
Aktobe (zuriz) etxean partida jokatzen, 2014an.
**FK Aktobe** (kazakhera‎z Ақтөбе Футбол Клубы) Kazakhstango futbol talde onenetakoa da, Aktobe hirikoa. Kazakhstango 5 Liga eta kopa bat irabazi ditu, guztiak 2005etik aurrera.

Historia
--------

1936an Sobietar Batasuneko Futbol Kopan aritu zen hiriko *Dynamo Aktyubinsk* taldea, baina gaur egungo taldea 1967an sortu zen izen berberarekin. Urte berean kazakhstango txapelduna izan zen eta Sobietar batasuneko bigarren mailara igo zen.

Kazakhstango liga 1992an eratu zen eta 4. mailan sartua izan zen. 1997an hiriaren izena hartu zuen *FK Aktobe* bihurtuz. 2001ean lehen mailara igo zen eta 2005etik aurrera Kazakhstango talde indartsuena bihurtu da 5 liga eta kopa bat irabaziz. Honetaz gain bi aldiz iristi da Estatu Independenteen Erkidegoko Kopako finalera baina ez du irabazterik lortu. 2009an Sheriff Tiraspol moldaviarrekin 0-0 berdindu ondoren penalti jaurtiketetan 5-4 galdu zuen. Hurrengo urtean Rubin Kazan errusiarrak 5-2ko emaitza argiaz irabazi zion.

Palmaresa
---------

### Kazakhstanen: 8

* Kazakhstango Liga (5): 2005, 2007, 2008, 2009, 2013.
* Kazakhstango Kopa (1): 2008.
* Kazakhstango Superkopa (2): 2008, 2010.

### Nazio artean: 0

* Estatu Independenteen Erkidegoko Kopa (0): finalista 2009 eta 2010an.

Kanpo estekak
-------------

* (kazakhera‎z) Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q194170
* Commonscat Multimedia: FC Aktobe

---

 |

* Wd Datuak: Q194170
* Commonscat Multimedia: FC Aktobe
**Shamrock Rovers Football Club** (irlanderaz *Cumann Peile Ruagairí na Seamróige*) Irlandako futbol talderik onena da 17 Liga eta 24 Kopa irabazi baititu.

Historia
--------

Taldea 1901ean sortu bazen ere diotenez 1899an dagoeneko lagunarteko partiduak jokatu izan zituen. Dublingo Ringsend auzoan sortu zen, *Shamrock Avenue* etorbidean, eta hortik hartu zuen izena. *Shamrock* izenak gainera "hirusta" esan nahi du, Irlandako sinboloa.

Irlandako liga 1922an sortu zen. Shamrockek 1923an eman zuen bertan parte hartzeko izena eta txapeldun gelditu zen. Lau aurrelari bikain zituen, *The Four Fs*, eta hiru liga irabazi zituzten 20. hamarkadan. 30. hamarkada are eta hobea izan zen beste 3 Liga eta 5 Kopa eskuratu zituelarik.

Bigarren garai bikaina 60. hamarkadan izan zuen 6 kopa jarraian irabazi baitzituen, Liga bakarra ordea. 80. hamarkadan 1984 eta 1987 arteko lau ligak jarraiak irabazi zituen ere.

2002an egoera ekonomiko larria sufritzen hasi zen, izan ere dagoeneko Tallaght Stadiumaren lanak hasiak zeuden baina diru faltak eraikuntza geldiarazi zuen. 2005ean zorrak handiegiak ziren eta lehen aldiz 2005ean maila galdu zuen. 2006an berriz gora igotzea lortu zuen, eta 2009an Tallaght Stadiuma inauguratzea lortu zuen. Egoera ekonomikoa saneatu ondoren 2010 eta 2011eko ligak irabazi zituen. 2019an Kopa irabazi zuen, 25. aldiz, azken kopa irabazi eta 32 urtetara. 2020an Liga irabazi zuen.

Palmaresa
---------

* Liga **(21)**: 1922-23, 1924-25, 1926-27, 1931-32, 1937-38, 1938-39, 1953-54, 1956-57, 1958-59, 1963-64, 1983-84, 1984-85, 1985-86, 1986-87, 1993-94, 2010, 2011, 2020, 2021, 2022, 2023.
* Kopa **(25)**: 1925, 1929, 1930, 1931, 1932, 1933, 1936, 1940, 1944, 1945, 1948, 1955, 1956, 1962, 1964, 1965, 1966, 1967, 1968, 1969, 1978, 1985, 1986, 1987, 2019.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Shamrock Roversen webgune ofiziala
* **(Ingelesez)** Tallaght Stadiumen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q203976
* Commonscat Multimedia: Shamrock Rovers F.C.

---

 |

* Wd Datuak: Q203976
* Commonscat Multimedia: Shamrock Rovers F.C.
**José María Carrascal Rodríguez** (El Vellón, Espainia, 1930eko abenduaren 8a - Madril, Espainia, 2023ko azaroaren 3) espainiar idazle eta kazetaria izan zen.

Bizitza
-------

1947an bere familia Bartzelonara joan zen bizitzera eta Filosofia eta Nautika ikasketak hasi zituen, azken hau bakarrik amaituz. Trebakuntza-bidaiak *Vizcaya* lurrunontzian egin zituen hainbat hiri eta portuetatik igaroz. 1957an Berlinera joan zen bizitzera, eta han itzultzaile lanetan eta gaztelania irakasten aritu zen. 1958an Pueblo eta Diario de Barcelona egunkarietako Alemaniako berriemaile gisa hasi zen lanean. 1966an New Yorkera joan zen bizitzera, eta hamar urtez *Pueblo* egunkariko Ameriketako Estatu Batuetako berriemailea izan zen. 1969an Kazetaritzan lizentziatu zen Eskola Ofizialean. New Yorken jarraitu zuen ABC egunkariko, Radio Televisión Españolako eta Antena 3 Radio irratiko berriemaile gisa.

1989an Espainiara itzuli zen Ameriketako Estatu Batuetatik, eta Antena 3 telebista kateko *Noticias a las ocho* arratsaldeko zortzietako albistegiak aurkeztu zituen. 1990 eta 1997 *Noticias de la noche* gaueko albistegia zuzendu zuen. 1996an, hilabete batzuetan zehar, *Todos somos humanos* telebelista aurkeztu zuen Javier Sardàrekin. 1990eko hamarkadaren amaieran, Carrascal apurka telebistako albistegietatik aldenduz joan zen, bere kazetari-ibilbidea idatzizko prentsara bideratuz.

La Razón eta ABC egunkarietarako artikuluak idatzi zituen.

2023ko azaroaren 3an hil zen, 92 urte zituela.

Liburuak
--------

* *El capitán que nunca mandó un barco* (1971).
* *Groovy* (1972).
* *Mientras tenga mis piernas* (1975).
* *USA Super star* (1975).
* *La aventura norteamericana* (1982).
* *Comentarios* (1994).
* *La agonía del felipismo* (1995).
* *Nunca volverás a casa* (1997).
* *Cartas españolas a mi mujer* (1998).
* *Franco. 25 años después* (1999).
* *La era Aznar* (2000).
* *Jubilación, la vida sigue* (2002).
* *La Batalla de Gibraltar* (2012).
* *La historia de España que no nos contaron* (2015).
* *El Mundo visto a los 80 años* (2016)
* *Todavía puedo* (2018)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5942731
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 65362339
* ISNI: 0000 0001 2137 0260
* BNE: XX1719658
* BNF: 12785013v (data)
* CANTIC: a10596549
* GND: 1056376341
* LCCN: n82145010
* NKC: pna2016907147
* CiNii: DA06144998
* SUDOC: 082004900
* UB: a1103879
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 69322

 |

* Wd Datuak: Q5942731
**Apollo 16**, AS-511 izen teknikoa hartu zuena, Apollo programaren hamaseigarren bidaia izan zen.

Ilargirako bidea hartu zuen bosgarren misio tripulatua 1972ko apirilaren 16an jaurti zen, Saturn 5 jaurtitzailea erabilita.
Ilargiko 8,6ºH 15,5ºE koordenatuetan kokatu zen. Tripulazioa John W. Young komandanteak, Ken Mattinglyk eta Charles M. Dukek osatzen zuten. Ilargiratze moduluak "Orión" izena hartu zuen.
Cayley izeneko lautadetan egon ziren, Apollo 11ren Lasaitasunaren Itsasotik 240 kilometro hego-mendebaldera. Ilargian eman zuten denboran hiru esplorazio periodo egin zituzten: 7 ordu eta 11 minutuko EVA-1, 7 ordu eta 23 minutuko EVA-2 eta bost ordu eta 40 minutuko EVA-3a. Hiru esplorazio horietan rover-arekin ilargiko materialaren muestrak hartu ziren, guztira 98kg hartuta.
Bestalde, ALSEP izeneko estazio zientifikoa eraiki zuten eta mota askotako argazki kamerak erabilita - ultramore kamerak, kamera panoramikoak, kartografia kamerak - 14.000 argazki inguru atera ziren.

Youngek nahigabe apurtu zuen kable baten ondorioz, ezin izan zen Ilargiaren tenperatura eta fluxu termikoa neurtuko zuen esperimentua egin. Halaber, froga sismikoak egiteko morteroak 19 aldiz tirokatu zuen baina LEM izeneko igotze moduluak ezin izan zuen Ilargian inpakturik egin.
Astronautak Ilargian ziharduten bitartean,
Ken. Mattinglyk "Casper" izeneko modulu mandua gidatu zuen. Horrez gain, Mattinglyk kamera kartografikoekin argazkiak ateratzeaz arduratu zen.
Apollo 16a 3 egun, 9 ordu eta 39 minutu eman zituen espazioan, eta, Lurrera bueltatu baino lehen, azpisatelite txiki bat jarri zuten orbitan argazkiak atera zezan. Subsatelite hura Mattinglyk jaso zuen ordu bat eta 24 minutu iraun zuen espazio irteera batean. Espazio-ontzia Ozeano Barean itsasoratu zen 1972ko apirilaren 27an. Bidaiak 265 ordu, 51 minutu eta 5 segundo iraun zuen, orbitari 64 buelta eman ondoren eta "Ticonderoga" hegazki-ontziak jaso zuela.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188168
* Commonscat Multimedia: Apollo 16

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4671671-3
* WorldCat
* LCCN: n93060577

 |

* Wd Datuak: Q188168
* Commonscat Multimedia: Apollo 16


| * i
* e
* a
Apollo programaren misioak |
| --- |
| Suziri frogak | 
* SA-1
* SA-2
* SA-3
* SA-4
* SA-5
* AS-203

 | Apollo Program insigniaApollo Program insignia |
| Bertan beherako misioak | 
* QTV
* Pad Abort Test-1
* A-001
* A-002
* A-003
* Pad Abort Test-2
* A-004

 |
| Eredu frogak | 
* A-101
* A-102
* A-103
* A-104
* A-105

 |
| Tripulatu gabeko misioak | 
* AS-201
* AS-202
* Apollo 4
* Apollo 5
* Apollo 6
* Skylab 1

 |
| Lurraren Azpi-orbitako misioak | 
* Apollo 7
* Apollo 9
* Skylab 2
* Skylab 3
* Skylab 4
* Apollo-Soyuz bateratzea

 |
| Ilargiaren orbitako misioak | 
* Apollo 8
* Apollo 10

 |
| Ilargiratutako misioak | 
* Apollo 11
* Apollo 12
* Apollo 14
* Apollo 15
* Apollo 16
* Apollo 17

 |
| Porrot egin duten misioak | 
* Apollo 1 (AS-204)
* Apollo 13

 |