recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Matsumoto gaztelua** (japonieraz: 松本城, *Matsumoto-jō*?)
 Japoniako Nagano prefekturako Matsumoto hirian dagoen gaztelu japoniar ezaguna da. Bere kolore beltza dela eta, **Belearen gaztelua** (japonieraz: 烏城, *Karasu-jō*?)
 ezizena jaso izan du.

Historia
--------

Gazteluaren jatorria Sengoku Aroan dago. 1504an Ogasawara leinuko Shimadachi Sadanagak eraiki zuen gotorlekua mendiz inguraturiko lautada batean. Muinoan ez egonik, pentsatzen da harresi eta putzuek babestuko zutela. 1550 urtean Takeda leinuak eskuratu zuen eta ondoren Tokugawa Ieyasuk.

Ieyasu Kantō eskualdera bidalita Toyotomi Hideyoshi egin zen gazteluaren kargu eta Ishinawa Norimasa ezarri zuen agintari. Honek, 1590 urtean, dorre nagusia eraiki zuen, bai eta beste hiru dorre txikiago ere. 1594 urterako gaztelua erabat eraikita gelditu zen. Ondorengo bi mende eta erdian 23 daymiok agindu zuten bertan, sei familia desberdinetakoak.

1872an, Meiji berrezarkuntzan, enkantean saldua izan zen baina Ichikawa Ryōzō eta Matsumotoko biztanleen presioari esker eraikina eraitsia izatetik salbatu zen. 1903 eta 1913 artean berriztatze lanak egin ziren. 1990 eta 2002an berriztatze berriak egin ziren. 2011 urteko lurrikarak kaltetu egin zuen eta berriztatze lan berriak planifikatu dira.

Iruditegia
----------

* Dorre nagusia eta zubi gorria.Dorre nagusia eta zubi gorria.
* Dorre nagusia.Dorre nagusia.
* Taikomon atea.*Taikomon* atea.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Gazteluko parkea.Gazteluko parkea.

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)****(Ingelesez)** Matsumoto gazteluaren gida. Matsumoto hiriko udal webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q739612
* Commonscat Multimedia: Matsumoto Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 260315824

 |

* Wd Datuak: Q739612
* Commonscat Multimedia: Matsumoto Castle
{\displaystyle m} errenkada eta {\displaystyle n} zutabeko {\displaystyle A} matrizea izanik, honi dagokion **matrize iraulia** ({\displaystyle A^{t}}) honela defini daiteke:

{\displaystyle (A^{t})\_{ij}=A\_{ji},\ 1\leq i\leq n,\ 1\leq j\leq m}

Adibideak
---------

{\displaystyle {\begin{pmatrix}1&2\\3&4\end{pmatrix}}^{t}={\begin{pmatrix}1&3\\2&4\end{pmatrix}}}
{\displaystyle {\begin{pmatrix}1&2\\3&4\\5&6\end{pmatrix}}^{t}={\begin{pmatrix}1&3&5\\2&4&6\end{pmatrix}}\;}

Propietateak
------------

{\displaystyle A} matrize ororentzako
{\displaystyle (A^{t})^{t}=A.\,}
{\displaystyle {\mathcal {A}}} eraztunari dagozkion elementuekin osatutako {\displaystyle A} eta {\displaystyle B} matrizeak, eta {\displaystyle c\in {\mathcal {A}}} izanik
{\displaystyle (A+B)^{t}=A^{t}+B^{t}.\,}
{\displaystyle (c\,A)^{t}=c\,A^{t},}
{\displaystyle A} eta {\displaystyle B} matrizeen arteko biderkaketa defini badaiteke
{\displaystyle (AB)^{t}=B^{t}A^{t}.\,}
{\displaystyle A} zenbaki errealez osatutako matrize karratua bada, orduan
{\displaystyle A^{t}A\,}
semidefinitu positiboa da

Beste definizio batzuk
----------------------

{\displaystyle A} matrize karratua **simetrikoa** izango da bere irauliaren berdina baldin bada, hau da,

{\displaystyle A^{t}=A\,}
**antisimetrikoa** izango da bere negatiboaren berdina bada

{\displaystyle A^{t}=-A\,}
{\displaystyle A} matrizeko elementuak zenbaki konplexuak badira eta bere iraulia konjokatuaren berdina bada, matrizea **hermitikoa** dela esan ohi da

{\displaystyle A^{t}={\bar {A}},\quad A=({\bar {A}})^{t}=A^{\dagger },}
eta **antihermitikoa** baldin eta hurrengoa betetzen bada

{\displaystyle A^{t}=-{\bar {A}}.}

Ikus, gainera
-------------

* Matrize ortogonala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q223683

 |

* Wd Datuak: Q223683
**Roderigue Hortalez y Compañía** 1775eko martxoan Luis Unzaga gobernadoreak New Orleansen ahopean sortutako enpresa mamua izan zen. Untzagak euskal finantzarien interesak defendatu zituen, batez ere Diego María Gardoki bere senidearenak eta Pierre Augustin Caron de Beaumarchais abenturazale frantsesarenak. 1776ko maiatzean Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerran iraultzaileentzat hornikuntza militarrak eramateko Bilbon eta Cádizen egoitzak ezarri zituen. Pierre-Augustin de Beaumarchais antzerkigile, erlojugile, asmatzaile, musikari, politikari, iheslari, espioi, editore, arma-trafikatzaile eta iraultzaile frantziarrak Luis Unzaga Amezagaren agente sekretuen sareak eta "Gardoqui eta Hixos" familia-enpresarena koordinatzen zituen. Konpainiaren bitartez, estatubatuarrei britainiarren aurka borrokatzen laguntzeko armak eta materialak erosi zituzten, izan ere, une horretan britainiarrak Frantziaren etsairik amorratuenak ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Cazorla, 
Frank, G. Baena, Rosa, Polo, David, Reder Gadow, Marion.  (2019). *The governor Louis de Unzaga (1717-1793) Pioneer in the birth of the United States of America, Foundation.*  Malaga.
2. ↑   Calleja, G..  (2018). *Spain Financially Sustained the Continental Congress and its Army during the American Revolutionary War.*  Iberdrola.
3. ↑   Jones, Howard.  (2002). *Crucible of Power: A History of American Foreign Relations to 1913.*  Scholarly Resources Inc. 5 or. ISBN 0-8420-2916-8..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7356704

 |

* Wd Datuak: Q7356704
Matematikan, **matrize persimetrikoa** honako hau izan daiteke:

1. matrize karratua goiko eskuinetik beheko ezkerrerako diagonalarekiko simetrikoa dena; edo
2. matrize karratua diagonal nagusiarekiko perpendikularrak diren lerroetako balioak berak dira lerro jakin batekiko.

Lehenengo definizioa ohikoagoa da gaurko liburuetan. "Hankel matrize" izena gehiagotan erabiltzen da bigarren definizioa betetzen duten matrizeetarako.

1. Definizioa
-------------

Izan bedi *A* = (*a**i*⁣*j*) *n* × *n* matrize bat. *Matrize persimetrikoaren* lehenengo definizioak honako hau behar du

{\displaystyle a\_{ij}=a\_{n-j+1,n-i+1}} *i*, *j* guztietarako. 
Adibidez, 5x5 matrize persimetrikoek itxura hau dute:

{\displaystyle A={\begin{pmatrix}a\_{11}&a\_{12}&a\_{13}&a\_{14}&a\_{15}\\a\_{21}&a\_{22}&a\_{23}&a\_{24}&a\_{14}\\a\_{31}&a\_{32}&a\_{33}&a\_{23}&a\_{13}\\a\_{41}&a\_{42}&a\_{32}&a\_{22}&a\_{12}\\a\_{51}&a\_{41}&a\_{31}&a\_{21}&a\_{11}\end{pmatrix}}.}
Hori honela ere adieraz daiteke: *AJ = JA*T non *J* trukatze-matrizea den.

Matrize simetrikoa matrize karratu bat da goiko ezkerretik beheko eskuinerako diagonalarekiko simetrikoa dena. Matrize simetrikoa 90° gradu biratzen bada, matrize persimetriko bihurtzen da. Matrize persimetriko simetrikoei batzuetan matrize bisimetrikoak esaten zaizkie.

2. Definizioa
-------------

Bigarren definizioa Thomas Muirri zor diogu. hark esan zuen *A* = (*a**ij*) matrize karratua persimetrikoa dela baldin *a**ij* *i* + *j* mende bada. Matrize persimetrikoek zentzu horretan, edo Hankel matrizeak ere deitzen ohi direnez, itxura hau dute:

{\displaystyle A={\begin{pmatrix}r\_{1}&r\_{2}&r\_{3}&\cdots &r\_{n}\\r\_{2}&r\_{3}&r\_{4}&\cdots &r\_{n+1}\\r\_{3}&r\_{4}&r\_{5}&\cdots &r\_{n+2}\\\vdots &\vdots &\vdots &\ddots &\vdots \\r\_{n}&r\_{n+1}&r\_{n+2}&\cdots &r\_{2n-1}\end{pmatrix}}.}
**Determinante persimetrikoa** matrize persimetrikoaren determinantea da.

Matrizea diagonal nagusiarekiko lerro paraleloetako balioak konstanteak dituena, Toeplitz matrizea deitzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Golub, Gene H.; Van Loan, Charles F..  (1996). Johns Hopkins ed. *Matrix Computations.*  (3. argitaraldia) Baltimore ISBN 978-0-8018-5414-9... Ikusi 193. orrialdea
2. 1 2   Muir, Thomas.  (1960). *Treatise on the Theory of Determinants.* , 419 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3757134

 |

* Wd Datuak: Q3757134
**Tottenham** Erresuma Batuko Londres hiriburuaren iparraldean dagoen Haringey udalerriko auzo edo eremu bat da. Hiriburuaren erdigunetik 13 kilometrotara dago.

Historia
--------

Erromatarrek eremu hau zeharkatzen zuen *Ermine Street* errepidea eraiki zuten eta ordutik asentamendua izan da bertan. X mendean 70 familia bizi ziren. 1894an Tottenham barruti urbanoa eratu zen, 1934an udalerria eta 1965 urtean Haringey barruan sartu zuten.

2011ko abuztuan auzo hau kale istiluen lekuko izan zen, istilu hauek Erresuma Batuko beste hainbat hirietara hedatu zirelarik.

Kirola
------

Tottenham Hotspur futbol taldearen egoitza da. Bertan dauka White Hart Lane estadioa. Bi Liga eta zortzi Kopa irabazi ditu Ingalaterran, baina Europako hiru txapelketa ere baditu, bi UEFA Kopa eta Europako Errekopa bat.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Tottenham High Road.Tottenham High Road.
* Bruce Castle.Bruce Castle.
* Bruce Grove.Bruce Grove.
* White Hart Lane (Tottenham Hotspurs).White Hart Lane (Tottenham Hotspurs).
* Putzu zaharra.Putzu zaharra.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503375
* Commonscat Multimedia: Tottenham

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136053673
* LCCN: n81100662

 |

* Wd Datuak: Q503375
* Commonscat Multimedia: Tottenham
| **Sahats plaza** |
| --- |
|  Donostia, Amara Berri |
| HerrialdeaLurraldea |  Euskal Herria Gipuzkoa |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Sahats plaza is located in Euskal HerriaSahats plazaSahats plaza | Sahats plaza is located in GipuzkoaSahats plazaSahats plaza |
| Sahats plaza is located in Donostia erdiguneaSahats plazaSahats plaza |

 |
| Koordenatuak: | **Coordinates: Missing latitude**Invalid arguments have been passed to the {{#coordinates:}} function
 |

**Sahats plaza** Gipuzkoako Donostia hiriburuko Amara Berri auzoan dagoen plaza bat da, Jose Maria Salaberria kalearen eta Antso Jakitunaren hiribidearen artean.

Deskribapena
------------

1992an zaharberritutako plaza honen erdian lorategiak daude eta bertan plazari izena ematen dion sahatsa. Lorategietako albo batean Josetxo Alustiza gipuzkoar belar hockeyko jokalariaren omenez plaka bat dago kokatua.
Arkudun plaza da, lur azpian aparkaleku bat dauka eta jolastoki bat alde batean.

Historia
--------

XX. mende hasieran Urumea ibaia bideratu ostean lur-eremu zabalak lehortuak izan ziren eta 1940ko hamarkadan gerora Amara Berri auzoa izango zen zabalgunea eraikitzen hasi zen. 1943an estadio bat eraiki zen lursailetako batean, "poltsikokoa" izengoitia jaso zuena eta belar hockey, futbol, saskibaloi, eskubaloi eta atletismo kiroletarako prestatuta zegoena. Anoetako kirolgunearen inaugurazioa eta gero tokia utzi egin zen. 1960ko martxoaren 30ean tokiari **Sahats plaza** izena eman zion udaletxeak, bertan zegoen sahatsa zela eta.
Ez dago argi sahats hau espontaneoki hazi zen edo mantentze-arduradunak landatu zuen. Garai hauetan plaza aparkaleku gisa erabilia izan eta degradazioa pairatu zuen, 1992an zaharberritu zen arte, gaur egun duen itxura hartuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Meaurio, Jose Manuel.  (1992). «Recuperado un espacio vecinal al inaugurarse la plaza del Sauce» *Diario Vasco* (Noiz kontsultatua: 2016-08-21).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Sada, Javier.  (2011). «El estadio de Amara, apellidado 'de Bolsillo'» *Diario Vasco* (Noiz kontsultatua: 2016-08-21).
3. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Gurpegui, Mikel.  (2010). «El 'panorama desolador' de un lugar de bonito nombre» *Diario Vasco* (Noiz kontsultatua: 2016-08-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187749

 |

* Wd Datuak: Q31187749
**Sahura**, Egiptoko V. dinastiako bigarren faraoia izan zen, K.a. 2471 eta K.a. 2458 bitartean gobernatu zuelarik, Jürgen von Beckerathen arabera.

Khentkaus I.a erreginaren (ziuraski erregeordea) eta Userkafen (edo Shepseskafen) semea zen. *Neferthanebti*rekin ezkondua zegoen. Bere semeak, Horemsaf, Khakara, Nebankhra eta Neterienra izan ziren.

Manetonen arabera, **Sefres**ek 13 urteko erregealdia izan zuen. Turineko Errege Kanonaren arabera, errege honen erregealdia 12 urtekoa izan zen. Palermoko Harriak, bi urtetik behin eginiko zazpi abere errolda aipatzen ditu, 14 edo 15 urte beraz.

Lur asko eman zizkion kleroari, eta ofrenda oso garestiak egin zizkien zenbait jainkori zenbait tenplutan, bere aurrekoak egin zuen lez.

Harreman komertzial eta diplomatiko aktiboa izan zuen Ekialde Hurbilarekin, Punt lurralderako eta Sinai penintsularako espedizioekin. Sinaiko turkesa harrobiak eta Nubiako Kusheko diorita harrobiak esplotatzea ere agindu zuen.

Sahurak, libiarren aurkako espedizio militar bat utzi zuen grabatua, benetakoa edo sinbolikoa, antzerako baxuerliebeak baitaude beste faraoi batzuen *hil tenplu*etan.

Bere garaiko eraikuntzak
------------------------

Sahuraren piramidea Abusirren
Piramide bat eraiki zuen Abusirren, 50 metroko altuera zuena, kareharri, harea eta hartxintxarrez osatua, aurpegi laudun kareharrizko estaldura batekin; hil ganberak, basaltozko sarkofago baten zatiak zituen.

235 metroko *prozesio galtzada* batek, *haraneko tenplu*ra lotzen zuen, oso sinplea, granitozko palmondo formako zutabedun arkupe bezala, eta ontzitoki batekin. Harresietako baxuerliebeek, Heb Sedaren irudikapenak eta Sahura faraoia arrantzan eta ehizan erakusten zituen.

Sahurak, Eguzki Tenplu bat ere eraikitzea agindu zuen, *Sekhet-Ra*, honen hondakinik aurkitu ez delarik, baita *Uetkhes-Neferu-Sahura* izeneko jauregi bat ere.

### Bere garaiko testigutzak

* Erregearen eseritako estatua bat, jatorri ezezagunekoa, New Yorkeko Metropolitan Museumean ikus daiteke.

Sahuraren tenplua Abusirren
**Honakoetan aipatzen da**:

* Peribsenen biografian, Saqqarako bere hilobian (Sethe)
* Niankhsakhmenten biografian, Saqqarako bere ate faltsuan (Sethe)
* Sekhemkararen hilobia, Gizan (Sethe)
* Nisutpunecherren hilobia, Gizan
* Idazkunak Uadi Magharan (Sinai) (Gardiner, Peet, Cerný)
* Doraken (Turkia) aurkitutako tronu bateko urrearen orria (Smith)

**Zigiluak**

* Buheneko zigilu inprimaketak (Petrie Museoa)
* UC11769 zigilu inprimaketa (Petrie Museoa)

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Userkaf** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko V. dinastia | Ondorengoa**Neferirkara Kakai** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q243692
* Commonscat Multimedia: Sahure

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 72779430
* ISNI: 0000 0000 2371 412X
* BNF: 16967854m (data)
* GND: 118604864
* LCCN: n83226638
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q243692
* Commonscat Multimedia: Sahure
**Tiantai** (japonieraz **Tendai**), Zhiyik VI. mendean sortutako sekta budista bat da.

Bere idazteun nagusia, Lotoaren Sutra da, eta eskola, honela, *Lotoaren eskola* bezala ezagutzen da. Bere oinarrizko doktrina filosofikoa, Egia Hirukoitza (圓融三諦, Yuánróng sāndì) bezala laburtzen da.

* Dharma guztiak dira benetakotasun ontologikorik gabekoak, hala ere;
* denbora existentzia bat dute.
* eta, aldi berean, ez errealak dira, denbora batez, gainontzekoak gainditzen dituen egia absolutu batean existituz.

Tiantaian, ikasketa budista guztia, eskema hierarkiko handi batean ordenatua da. Japonian, Saichō, Zen meditazioa, diziplina monastikoa eta gurtza esoterikoak gehitzen saiatu zen. Shintoaren eta budismoaren arteko bateratzea ere bultzatu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q668188
* **Identifikadoreak**
* GND: 4242526-8
* LCCN: sh85135295
* NDL: 00572817
* NKC: ph849105
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q668188
**Torres itsasartea** Australiako hegoaldearen eta Ginea Berriko iparraldearen arteko itsasartea. Ozeaniako eremuan, Indiako ozeanoko Arafura itsasoa (mendebaldera) eta Ozeano Bareko Koral itsasoa (ekialdera) batzen ditu. 150 km-ko zabalera dauka itsasarteak.

Hegoaldera, Australiako York lurmuturraren penintsulako iparralderengo lekuan dagoen York lurmuturra dago; iparraldera, Papua Ginea Berria estatuko Mendebaldeko probintzia.

Torres itsasartea ez da sakona, eta koralezko arrezifeengatik eta uharteengatik ontziz zeharkatzeko oso zaila da. Besteak beste, Torres itsasarteko uharteak daude eremu horretan: han Torres itsasarteko uhartetar melanesiarrak bizi dira. Uharte nagusiak: Galesko Printzearen uhartea (204,6 km²), Moa (171,7 km²), Saibai (107,9 km²), Badu (97,8 km²), Boigu (72,2 km²) eta Horn (53,8 km²).

Banaketa administratiboa
------------------------

Administratiboki, hauei dagokie: Papua Ginea Berria estatuko Mendebaldeko Probintziari, eta Australiako Queensland lurraldeari.

Historia
--------

Luis Váez de Torres espainiarrak zeharkatu zuen estreinakoz Torres itsasartea, 1606. urtean, Pedro Fernández de Quirósen espedizioarekin *Terra Australis Incognita*ren bila zihoazela: Quirós Mexikora itzuli zen, baina Torresek aurrera jarraitu zuen espedizioaren buru, Manilarantz, besteak beste Moluka uharteetatik zehar igarota. Denbora askoan Espainiar Inperioak isilean gorde zuen pasabide honen berri, britainiarrek 1762. urtean harrapakinetako altxorrean informazioa aurkitu zuten arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-03-30). *169. araua: Ozeaniako toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q179188
* Commonscat Multimedia: Torres Strait

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 252386528
* GND: 4106537-2
* NDL: 00628796
* NKC: ge323709
* AAT: 300021914
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 7001984

 |

* Wd Datuak: Q179188
* Commonscat Multimedia: Torres Strait
Rozinante lurrean Haize erroten abenturaren ondoren
**Rozinante** Kixotearen zaldiaren izena da.

Miguel de Cervantesen Kixotea liburu ospetsuan irakur daitekenez: "l*au egun igaro zitzaizkion ze izen jarriko zion irudikatzen... eta honela, bere irudimenean eratu, ezabatu eta kendu, gehitu, desegin eta berriz egin zituen izen askoren ondoren, azkenik Rozinante izena jarri zion, bere ustez izen ozena, entzutetsua eta zamaria izan zenean izan zeneko ezaugarritsua, orain zena baino lehenago, munduko zamari guztietan aurrena eta lehena zena*".

Honela ba, orain zena baino lehenago, azala eta hezurrak, zamaria izan zen, Kixoteak oraindik "Alexandro Handiaren Buzefalo eta Ciden Babieka ospetsuak baino zelabere hobe bezala" ikusten zuena.

Bibliografia
------------

* Kixotea Cervantes Zentru Birtuala Zerbantes Institutua. Bertsio digitala. Testu osoa

Ikus, gainera
-------------

Miguel de Cervantes

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1918252
* Commonscat Multimedia: Rocinante

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 168161881814434100002
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1918252
* Commonscat Multimedia: Rocinante
**San Francisco de Mostazal** Mostazal komuneko hiri nagusia eta hiriburua da, O'Higgins eskualdean, Rancaguatik 21 km iparraldera dagoena, Txileko erdialdean.

Historikoki baserri zahar batean eta 1858an eraikitako eliza txiki batean sortu zen, Txileko erdialdeko tradizioak eta landa arkitektura mantentzen dituena. Estero Troncó errepide eta trenbide zubiaren ondoan kokatua, hasiera batean treneko langileek betetzen hasi zen. 1894ko martxoan, Mostazal komuna izendatu zutenean; San Frantzisko hiria hiriburu bihurtu zen eta Angostura, La Punta eta Peuco hiriak bildu zituen.

Sarbide erraza du Panamerikako autobidearen ondoan egoteagatik, herrialdeko hiriburua den Santiagotik 64 km hegoaldera (errepidetik 74 km).  Iparraldeko muturrean kasino bat dago Metropoliko Eskualdearekin mugaren ondoan.

Ospitalea, farmaziak eta udaltzaingoaren auzitegia ditu. Zubi nagusiaren ondoan Arma Plaza eta Udalerri ospetsua daude, non Udal Antzokia ere badago.

* Estero Troncó, Mostazal udalerriaren altueran.Estero Troncó, Mostazal udalerriaren altueran.
* La Candelaria.La Candelaria.
* O'Higgins de Pilay, Chada aldapatik.O'Higgins de Pilay, Chada aldapatik.
* San Frantzisko, San Guillermoko itsasadarretik ikusia.San Frantzisko, San Guillermoko itsasadarretik ikusia.
* San Frantzisko eliza (kalea birmoldatu aurretik).San Frantzisko eliza (kalea birmoldatu aurretik).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Las Distancias.com. *Distancia entre Santiago de Chile y San Francisco de Mostazal.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6118793
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152552737
* **Lekuak**
* TGN: 1023630

 |

* Wd Datuak: Q6118793
**Rosita Parsons**, jaiotzaz **Rosa Herminia Parsons Bobadilla** (Santiago, Txile 1970eko urtarrilaren 9a) txiletar modeloa eta enpresaburua da. 1980an modelajearen ikonoa izan zen.

Biografia
---------

Oso goiz hasi zuen karrera. 80ko hamarkadan, edertasun-ikono handiabat zen, eta top model gisa katalogatuta zegoen. Gero edertasun-erregina, enpresaburu eta modelo-hezitzaile bihurtu zen.

Claudio Izzorekin ezkonduta egon zen eta gero 1998an Eduardo Lyonekin ezkondu zen. 2016ko urtarrilaren 22an Antonio Eguiguren enpresaburuarekin ezkondu zen, eta hil arte egon zen harekin, 2017ko martxoaren 8an. Lorenza Izzo Parsons eta Clara Lyon Parsons alaba modeloen ama da.

Lan ibilbidea
-------------

1980an modelajearen ikono izan zen Txilen.Horregatik, itzalean oso ezaguna egin zen, eta "edertasun-erregina" ere izendatu zuten. Baina dena ez duenez betiko irauten, hainbat urteko ibilbidea egin ondoren, erretiratu egin zen.

### Telebista

2006an eta 2007an, Carolinak eta Rosita ahizpak *Scouting Parsons* modeloak bilatzeko programa sortu eta gidatu zuten.

### Enpresari

Modeloa den Carolina Parsons ahizparekin batera, "Parsons Fashion Management" izeneko modelo-prestakuntzako enpresa bat sortzeko.

### Arropa-marka

2022rako, bere arropa-marka sortu zuen, "Rosita Parsons" izenekoa, eta emakumeentzako hainbat pijama mota egiten ditu. "Echimuco" azoka-denboraldiaren zuzendaria ere bada. Azokak hainbat ekimenek osatzen dituzte.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   «Quién es Rosita Parsons, modelo, empresaria chilena y madre de Lorenza Izzo» *En Cancha* 2023-03-10 (Noiz kontsultatua: 2023-05-24).
2. 1 2   «Rosita Parsons: "No pertenezco a ninguna monarquía"» *Cosas* 5 de septiembre de 2007.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**.  (2016-01-25). «El elegante matrimonio de Rosita Parsons, la modelo chilena que parece no envejecer» *BioBioChile - La Red de Prensa Más Grande de Chile* (Noiz kontsultatua: 2023-05-24).
4. ↑   Farías, Cristián.  (24 de enero de 2016). «La modelo más linda de Chile, Rosita Parsons, se casó a los 46 años con precioso look» *Glamorama* (Copesa).
5. ↑   Farías, Cristián.  (8 de marzo de 2017). «La tragedia de Rosita Parsons: Su marido murió de un infarto a poco más de un año de casarse» *Glamorama* (Copesa).
6. ↑   Txantiloi:Es-CL 24horas.  (2018-03-28). «Clara Lyon, la hija de Rosita Parsons que sigue sus pasos en el modelaje» *www.24horas.cl* (Noiz kontsultatua: 2023-05-24).

Kanpo estekak
-------------

* Rosita Parsons Internet Movie Databasen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6112607

 |

* Wd Datuak: Q6112607
**Mentiri** Bruneiko Brunei eta Muara barrutian dagoen mukim edo azpibarrutietako bat da. Brunei eta Muara barruti honen iparrekialdean dago.

Mugak
-----

Iparraldean, Hegoaldeko Txinako Itsasoarekin muga egiten du, Serasa mukim edo azpibarrutiarekin ekialdean, Bruneiko badiarekin hegoaldean, Kota Batu Mukim edo azpibarrutia hegomendebaldean eta Berakas A eta Berakas B mukim edo azpibarrutiak mendebaldean.

Herrixkak
---------

* Kampong Tanah Jambu
* Kampong Sungai Buloh I
* Kampong Sungai Buloh II
* Kampong Batu Marang
* Kampong Panchor
* Kampong Mentiri
* Perpindahan Mentiri
* Kampong Paring
* Kampong Pengkalan Sibabau

Beste toki batzuk
-----------------

### Uharteak

* Pantai Mentiri
* Pulau Salar
* Pulau Simangga Besar
* Pulau Bedukang

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2365615
* Commonscat Multimedia: Mentiri

---

* **Lekuak**
* OSM: 8737946

 |

* Wd Datuak: Q2365615
* Commonscat Multimedia: Mentiri
Ponia meategi baten igogailuan. XIX.en mendea Frantziako Creuzoten 
**Meategiko zaldia** meatzaritzan mendetan erabilitako abereak izendatzeko izena da. Oro har lantegi hauetarako poniak erabiliak izan ziren, lur azpiko tuneletan lan egiteko. Bereziki ikatz meategietan erabiltzen zituzten, XVIII.en mendetik XX.en mendera arte, baina baita lehenengo garaietan ere eta baita beste zenbait meategi meatzaritzan.

Zaldiaz gain mandoak eta stoak erabiliak izan dira ere metat

Euskal Herrian pottoka arraza historikoki oso erabilia izan zen Bizkaiko Meatzaldean.
Hemen ikatz meategiez gain, zaldiek eta pottokek lan egin zuten burni meategietan.

  

Bertako metategietan erabiliak izateaz gain, Bibliografia ugari dago Ingalaterrako Dartmoor poni, Exmoor poni edo New Forest poni arrazak Kantauri itsasoko ertzeko poni arrazekin lotzen dituena. Hau horrela da zeren eta Industria Iraultzaren urtetan ehunka poni inportatu zituzten Kantabriar erlaitzatik Inglaterrara bertako meategietan lan egiteko, meategiko zaldiak bezala, pottokak, montxinoak eta asturkoiak. Poni hauek beraien ekarpena egin zuten Ingalaterrako poni arrazen garapenean.

Beraz Euskal Herrian meategiko poniak, pottokak gure kasuan, diru iturri bat izan ziren mendetan esportatzeko merkantzia bezala.

Galesen ere meategiko poni hauek ugari izan ziren.

Zaldien erabilaren historia meatzaritzan
----------------------------------------

Hasiera batean poniak erabiliak izan ziren meategitean haurren zein emakumeen lan gogorra ordezkatzeko, eta tunel sarreretatik alboko tuneletara tartea handitzen joan zenean, metzaraitzaren teknikak hobetzearen ondorioz. Ingalaterran agiri batez aipatutako lehendabiziko meategiko ponien erabilera 1750. urtekoa da, Durham ikatz meatzaldean.

Ameriketako Estatu Batuetan ere zaldiak erabili zituzten meategitean, esate baterako Apalatxeak mendietako ikatz meategitean. Erabilera hau 1971.en urtera arte luzatu zen.

Iberiar Penintsularen Kantauri itsasoko ertzeko eskualdetan, hainbat ikatz meategi txikietan, beranduago arte erabili ziren zaldi edo mandoak ia joan den mendeko bukaera arte. Ikatzaren salneurriaren krisiak "artisau" hustiapen hauek itxiarazi arte, hain zuzen.

Meategia Bierzoko Palacios del Sil aldean, 1984.en urtean. Mando bat lanean

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   Pottoka, Euskal Herriko Poneya. Egileak,Alberto Muro, Iñaki Pascual. Argitaletxea, Bizkaiko Foru aldundia. Bilbo, 1997. ISBN 84-7752-232-4
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

**(Ingelesez)** The Pit Pony Sanctuary

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1261608
* Commonscat Multimedia: Pit ponies

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7626636-9

 |

* Wd Datuak: Q1261608
* Commonscat Multimedia: Pit ponies
**Menara lorategiak** (arabieraz: حدائق المنارة‎) Marrakexen (Maroko) mendebaldean dauden lorategi historikoak dira. Atlasaren sarreran daude. Abd al-Mumin kalifa almohadeak eraiki zituen 1130 urte inguruan. 1985tik Unescok Gizateriaren Ondarea bezala izendatu zituen.

Deskribapena
------------

*Menara* izena pabiloiko teilatu gainean dagoen piramide berdetik (*menzeh* edo itsasargia) dator. Pabiloi hau Sadien leinuak XVI. mendean eraiki zuen; 1869an Abd ar-Rahman ibn Hicham sultanak berritu zuen; sultanak udan bertan hartzen zuen babesa.

Bai pabiloia eta baita ditxoa ere baratzez eta olibondoez inguratuta daude. Ditxoak ura 30 kilometrotan dauden mendietatik biltzen du sistema hidrauliko konplexu eta sofistikatu bati esker. Sistema hori *qanat* izeneko lurpeko kanalizazioen bidez antolatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Menara lorategiak*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1920259
* Commonscat Multimedia: Menara Garden

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 331-002

 |

* Wd Datuak: Q1920259
* Commonscat Multimedia: Menara Garden
**The Shining** (euskaraz *Distira*) Stephen King estatubatuar idazlearen beldurrezko eleberri bat da. 1977ko urtarrilaren 28an Doubleday argitaletxeak argitaratu zen.

2013an Kingek *Doctor Sleep* izeneko jarraipena argitaratu zuen.

Argumentua
----------

REDRUM. Hori zen Dannyk ispiluan ikusitako hitza. Eta nahiz eta irakurtzen jakin ez, izuaren mezua zela laister asko ulertu zuen. Bost urte zituen, eta adin horretan haur gutxi ohartzen dira ispiluek islada aldarazten dutela, eta are gutxiago errealitatea eta fantasia ezberdindu ere. Baina Dannyk bere fantasiak ispiluko distirarekin zerikusia zutela eta benetazko bilakatuko zirenaren frogak zituen: REDRUM... MURDER, hilketa.

Dannnyren ama dibortzioan pentsatzen ari zen, eta aita berriz, heriotza eta suizidioa bezalako gauza txarrekin guztiz obsesionatua zegoen, hortaz, Coloradoko mendietan kokatutako luxuzko hoteleko zaintzailea izateko proposamenari ezin zion inolaz ere muzin egin, sei hilabetez elurpean eta isolaturik egon ohi zen ehun gela baina gehiagoko hotela. Udaberrian izotz eta elurrak hurtzen hasi arte hiruak hotelean bakar-bakarrik egongo ziren. Bakarrik?...

Zinema
------

* The Shining (filma): 1980an Stanley Kubrickek zuzendu eta Jack Nicholson, Shelley Duvall, Danny Lloyd eta Scatman Crothers aktoreek antzeztu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q470937
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 208824373
* BNF: 169868794 (data)
* GND: 4475807-8
* LCCN: no2016154517
* SUDOC: 060646691
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q470937
**Mendeku Itxua**, Usurbilgo (Gipuzkoa) musika talde bat da. Talde bezala 2003ko irailean elkartu zen.

Ibilbidea
---------

Lau partaideak usurbildarrak eta betidanik ezagunak izanik ez zitzaien zaila egin elkar ulertu eta elkarrekin lehen akorde eta erritmoak egiten hastea. Behin 4 bat abesti sortuak zituztela, bertsio batzuen laguntzaz 2004ko ekainean hasi ziren kontzertuak ematen eta ordutik hainbat kontzertu ematen eta abesti berri batzuk egiten aritu dira. Musika estilo finkorik hartu gabe hasi ziren, bakoitzak momentuan sentitzen zuenaren arabera abestiak sortuz eta… horrela dabiltza, pixkanaka estilo propio bat jorratzen, beti ere "heavy" kutsua izaten duten arren.

2006an grabaketetan sartu eta "Gure oihua" lehen diskoa plazaratzen dute, Garate Estudioetan grabatua Kaki eta Martxel Arkarazorekin grabatua. Diskoa hau "Ortots burdin hotsak" diskoetxe independentearen laguntzaz mugitzen da, Durangon ere egon delarik.

2007an "Bide Galduan" abestiaren bideoklipa argitaratzen dute, "PausoBatDesign"en eskutik Gasteizen grabatua izan dena. Hainbat telebista programetan ipintzen dute: eKlipsea, Musikantoi, Sut&Blai eta abar....

Hainbat kolaborazio egin dituzte, hala nola: Ipar Haizea Zarauzko taldearentzat, Gaueko Itzalak taldearentzat, eta abar...

Denbora galdu gabe, 2009an ‘Indarrak Batuz’ bigarren diskoa plazaratu zuten, kritika bikainak jaso zituena.

2010ean, ‘Piztien Pare’ hirugarren lana grabatu dute Usurbilgo HiGain estudioetan, Haritz Harreguy teknikari ezagunaren laguntzarekin. Etxean eta etxekoekin prestaturiko lana orain zuzeneko emanaldietan bideratzen dabiltza.

2013an Ixakek Izeberg sortu zuten.

Partaideak
----------

* Ixak: Ahotsa eta gitarra
* Ander: Gitarra eta koroak
* Iñigito: Baxua
* Martin: Bateria

Diskografia
-----------

* *Gure oihua* (2006, Ortots Burdin Hotsak)
* *Indarrak batuz* (2009, Ortots Burdin Hotsak)
* *Piztien pare* (2010, Ortots Burdin Hotsak)

Kanpo estekak
-------------

* Mendeku Itxuaren webgunea[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263387

 |

* Wd Datuak: Q12263387
**Menominee konderria** (ingelesez: *Menominee County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Menominee da. 2010eko zentsuaren arabera 24.029 biztanle zituen, Menominee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Menominee konderriak 3.465,95 kilometro koadro ditu. Horietatik 761,8 ura dira. Beste 2.704,15 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,93 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 24.029 pertsonetatik 22.993 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 278 dira. 68 beltzak edo afroamerikarrak. 619 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 70 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 265 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497728
* Commonscat Multimedia: Menominee County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144257624
* LCCN: n81091874
* **Lekuak**
* OSM: 1798744
* TGN: 2000978

 |

* Wd Datuak: Q497728
* Commonscat Multimedia: Menominee County, Michigan
**Mecklenburg** (alemanez ˈmeːklənbʊʁk ahoskatua; behe-alemanez: *Mękel(n)borg* ˈmɛːkəl(n)bɔrx ahoskatua) iparraldeko Alemaniako eskualde historikoa da, egungo Mecklenburg-Aurrepomerania *land* mendebaldean kokaturik. Eskualdeko hiri nagusiak Rostock, Schwerin, Neubrandenburg, Wismar eta Güstrow ziren.

Eskualde hau kostaldeko lautadan dago, ibai, ubide eta laku txikiekin. Bere mugak Itsaso Baltikoa iparraldean, Recknitz eta Trebel ibaiak ekialdean eta Elba ibaia hego-mendebaldean dira. Mendebaldean Saxonia Beherea eta Holstein ditu.

Mecklemburgo Germaniako Erromatar Inperio Santuko dukerri bat izan zen. 1621ean bi dukerri handitan banatu zen. 1918tik 1933ra Weimarko Errepublikaren parte izan zen, eta, ondoren, 1933 eta 1945 artean, Meckemburgoko Estatu Batuak izenarekin. 1945etik 1949ra sobietar okupaziopean egon zen, beranduago Alemaniako Errepublika Demokratikoaren zati izan zen, eta, ondoren, 1990etik aurrera, Alemaniako Errepublika Federaleko Mecklenburg-Aurrepomerania estatu federatukoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2008-05-30). *154. araua: Europako eskualde historiko-politiko nagusiak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109057
* Commonscat Multimedia: Mecklenburg

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 26148995739059750290
* GND: 4038197-3
* LCCN: n82210300
* NKC: ge129993
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 7650510

 |

* Wd Datuak: Q109057
* Commonscat Multimedia: Mecklenburg
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

***Salvia microphylla*** Lamiaceae familiako zuhaixka da. Ipar Amerikan du jatorria, Arizonan eta Mexikon, baina 1990. urtetik aurrera mundu guztiko lorategietan ikus daiteke landare apaingarri gisa, oso erraz hibridatzen baitu. Sendabelarra ere bada.

Deskribapena
------------

120 cm-ko altuera hartu dezakeen zuhaixka da, adaar asko izaten dituena. Adarrak gorrixkak izan daitezke. Hostoak obalatuak dira eta menda usaina dute. Loreak 20 cm-ko luzera duten mordoetan antolatzen dira. Kolore gorri bizia izaten dute.

*Salvia greggii* espeziearekin nahastea erraza da, askotan elkarren hibridoak ere agertzen baitira. *S. microphylla*-ren hostoek ertz horzkatuak dituzte, *S. greggii*-renek ordea ertz leuna dute.

Erabilera
---------

Mexiko aldean sendabelar gisa erabiltzeko landatzen da. Efektu lokartzailea dauka, baina emakumezkoen hilerokoan sor daitezkeen arazoak ekiditeko ere erabiltzen da.

Hostoekin egindako infusioek azaleko arazoak konpontzen dituztela esaten da, granoak, saranpioia, eskarlatina eta abar.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2705479
* Commonscat Multimedia: Salvia microphylla
* Wikispecies Espezieak: Salvia microphylla

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 117745
* EOL: 485076
* GBIF: 2927045
* GRIN:
* IPNI: 456704-1
* ITIS: 504994
* NCBI: 268916
* PlantList: kew-183199
* W3TROPICOS: 17603325
* USDA Plants: SAMI20
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: QE59M93OMQ

 |

* Wd Datuak: Q2705479
* Commonscat Multimedia: Salvia microphylla
* Wikispecies Espezieak: Salvia microphylla
**Tilburgeko Unibertsitatea** Holandako unibertsitate publikoa da, Administrazio, Arte, Gizarte Zientziak, Zuzenbidea, Ekonomia eta Humanitate arloetan espezializatua, Tilburg hirian, Ipar Brabante probintziako zati batean, Herbehereetako hegoaldea.

Erakundeak mundu osoko ikerketarako eta irakaskuntzarako ospe ona sortu du. Argitalpen akademikoen arloan, *Research Papers in Economics*ek bere Ekonomia eta Enpresa Zientzien Fakultatea munduko 23. ikerketa sail emankorrena eta Europako 6.a izan zen.  2020ko Shanghaiko Sailkapenaren arabera, Tilburg Unibertsitatea 6. postuan kokatzen da Enpresen Administrazioaren arloan eta 24. finantza arloan mundu osoan.   Zuzenbidearen arloan, Tilburgeko Unibertsitatea munduko 28. postuan dago eta Herbehereetan 2. THE 2021eko unibertsitateen ranking akademikoaren arabera.  Horrez gain, Gizarte eta Portaera Zientzien Fakultateak Psikologia Medikoko bi urteko Masterreko programa bakarra eskaintzen du (nederlanderaz ematen da), eta bertan ikasleak medikuntzaren alorreko profesional zientifiko gisa trebatzen dira.

Historia
--------

Unibertsitatea 1927an sortu zen. Hasieran Enpresen Administrazio eta Zuzendaritzako eskola zen. Geroago, Zuzenbidea ( 1963an sortua), Gizarte eta Portaera Zientziak ( 1963an ere ), Teologia eta Filosofia ( 1967 ) eta, azkenik, Arte Eskola ( 1981 ) bezalako fakultateak sartu ziren.

Beste fakultate batzuen hazkundea gorabehera, Enpresen Administrazio eta Zuzendaritzak gaur egun unibertsitatea osatzen duten unibertsitate guztien artean handiena izaten jarraitzen du ikasle kopuruari dagokionez.

Datu garrantzitsuak
-------------------

Campuseko ikasleen populazioa 17.378 ikaslez osatuta dago.  Kopuru hori esanguratsua da hiriko biztanleria osoa 200.000 biztanle pasatxo direla kontuan hartzen bada.

Ikasleen% 18 gutxi gorabehera atzerriko jatorria duten ikasleek osatzen dute. Talde hau ikasle finkoek (unibertsitatean ikasketak hasi eta amaitzen dituztenek) eta truke ikasleek osatzen dute. Zentzu horretan, Tilburgeko Unibertsitateak urtero egiten die harrera Europako beste herrialde batzuetako ikasleei Erasmus Ikasle Truke Programan.

Eindhovengo Unibertsitate Teknikoarekin batera, Tilburgeko Unibertsitateak negozio eskola bat garatu du, TIAS izenekoa, 2020an Europako 32 negozio eskoletara iritsi zen  eta bere Executive MBAs 69. postuan dago munduko Financial Times .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .
4. ↑   .
5. ↑   .
6. ↑   .
7. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q595668
* Commonscat Multimedia: Tilburg University

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124219158
* ISNI: 0000 0000 8587 0080
* BNF: 124219426 (data)
* GND: 10062567-8
* LCCN: no2004058976
* NKC: ko2008486967
* SUDOC: 033344329

 |

* Wd Datuak: Q595668
* Commonscat Multimedia: Tilburg University
**Tot** —antzinako grezierako Θωθ (Thoth) izenetik hartua; egiptoeraz ḏḥwty, beharbada ḏiḥautī ahoskatua— Antzinako Egiptoko jainkoa da, egiptoar mitologian jakinduriaren, idazketaren eta musikaren Ilargiaren ikur dena. Hermopoli hirian gurtu zuten batez ere. Ilargiaren zikloko jainkoa zen eta denboraren neurketaz arduratzen zen, ilargiaren bidez neurtzen baitzuten egiptoarrek denbora. Honenbestez, jakituriaren iturri nagusitzat zuten egiptoarrek eta hizkuntzen eta idazketen asmatzaile zen. Eskriben jainkoa zen, jainko guztien aholkularia, eta hiztun dotoreetan dotoreena. Hermesen baliokidetzat hartu zuten greziarrek.

Ikonografia
-----------

Ibis sakratuaren burua duen gizontzat irudikatzen zen, luma bat eta eskriba zerutiarraren taulatxoa dituela, gizakien pentsamenduak, ekintzak eta hitzak idazteko, ondoren bere balantzan pisatzeko. Babuinotzat ere irudikatua izan zen.

Mitologia
---------

Tot jakinduriaren jainkotzat hartua da, eta gainerako jainkoen gaineko agintea du. Idazkeraren asmatzailea ere izan zen, eskriben, arteen eta zientzien patroia. Idazkeraren jainko bezala, hitz guztien asmatzailea zen, hizkuntza ahoskatuarena.

Ilargi jainko bat zen, denboraren neurtzailea, eta lehenengo egutegia ezarri zuena. Horregatik, lehen hilabeteak, bere izena zeraman. *Heru Renpet* izeneko bost egunak (epagomenoak), sortu zituen, Khonsuren argitasunetik kenduz, azken jainko hau Ilargiaren ikur zelarik. Bost egun berri hauek, beste hainbeste seme-alaba izatea ahalbidetu zioten, Rak, urtean zehar izatea eragotzi baitzion. Erditu zituen bost jainkoak honako hauek izan ziren: Osiris, Horus, Seth, Isis eta Neftis.

Totek, eskriba sakratuaren lana egiten du, gertakizunak, *Bi Egien gela*n dokumentatzen baititu. Erregistratzailea eta epailea da. Egipziar panteoian, balantza batean pisatzen zituen arimak, honela, Osirisen epaiketa irudikatuz.

Gauza guztien ibilbideak ezagutzen zituen arkitektotzat ere hartzen zen, asmatzaileen eta jakinduriaren jauna. Musikarekin lotua zegoen liraren asmatzaile bezala

Gurtza
------

Hermopolisen, jainko sortzaile bat zen "Bizitzaren Etxea" gobernatzen zuena, eta, uste zenez, hildakoak izpirituetan bihurtzen zituen zeremoniak kodetu zituen, eta soilik bere apaizek erabil zezaketen ezagutz "hermetiko" hau, hortik Hermes deitzearena, hiru aldiz handia, eta beragandik irten izana lege hermetikoak.

Izen teoforoak
--------------

Haren izena, Tot, XVIII. dinastiako hainbat faraoik eraman zuten; *Tutmosis* zeritzen, hau da, «Totek sortuak».

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Rosa Thode: «Panteón egipcio», *Egiptologia.org*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q146921
* Commonscat Multimedia: Thoth

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54151776828318012681
* GND: 118757350
* LCCN: nb2019006365
* NKC: ola2015891816
* SUDOC: 030529115
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q146921
* Commonscat Multimedia: Thoth
***Salvia greggii*** Lamiaceae familiako zuhaixka da. *Salvia microphylla* espeziearen oso antzekoa da eta harekin hibridoak sortzen ditu.

Jatorria
--------

Ipar Amerikan du jatorria, Texas hego-mendebaldean, Chihuahuako basamortuan eta Mexiko erdialdeko San Luis Potosí estatuan. Azken honetan 1.500 eta 3.000 metrotako altueran hazten da. Gaur egun ordea mundu guztiko lorategietan ikus daiteke landare apaingarri gisa.

Deskribapena
------------

Itxura eta tamaina oso desberdinak har ditzake, badira 30 cm-ko altuera dutenak eta badira 120 cm-koak ere. Batzutan tente aurkitzen da eta beste batzuetan ez.

Hosto txikiak ditu, 2'5 cm gehienez, eta berdeak eta ilegabeak dira. Ertza leuna dute, horretan bereizten dira *Salvia microphylla* -rengandik, hark ertz horzkatuak baititu.

Loreek 0'5 eta 2'5 cm arteko luzera izan dezakete eta kolore aniztasun handia dute; gorri biziak, arrosak, zuriak, moreak edo laranjak izan daitezke, baina normalean gorriak edo arrosak dira.

Aldaerak
--------

Texasen "Furman Red" aldaera landatzen da eta udazkenean lore gorri ilunak ateratzen ditu. "Big Pink" barietatean loreek kolore arrosa bizia dute eta azpiko ezpaina handia da. "Purple Pastel" barietatearen loreamorea da eta udazkenean ateratzen da. Badira gehiago ere, "Jefe de Cherry" eta "Desert pastel" (laranja) adibidez.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q891000
* Commonscat Multimedia: Salvia greggii
* Wikispecies Espezieak: Salvia greggii

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 579386
* GBIF: 2927038
* GRIN:
* IPNI: 456321-1
* ITIS: 32689
* NCBI: 268908
* PlantList: kew-182763
* W3TROPICOS: 17601705
* USDA Plants: SAGR4

 |

* Wd Datuak: Q891000
* Commonscat Multimedia: Salvia greggii
* Wikispecies Espezieak: Salvia greggii
Benito Mussolini eta Adolf Hitler 1937an
**Totalitarismoa** politika eta gobernu-sistema da, giza eta gizarteko aspektu guztiak finkatzen dituen ideologia total batean oinarriturik dagoena, eta pertsona eta erakunde guztiak ideologia horren mesedetara jartzea helburu duena.

Diktadura eta despotismoaz haratago, estatu totalitarioek helburu jakin bat izaten dute, industrializazioa edo beste herri bat menderatzea, adibidez, eta estatuaren baliabide guztiak horren mende jartzen dituzte; legezko erakunde politiko guztiak desagertarazi eta guztiz berriak diren beste batzuk ezartzen dituzte, eta ohitura politiko eta judizial guztiak baztertzen dituzte. Hasieran, herritarren partaidetza bultzatzen da, eta geroago nahitaez eskatzen da. Indarkeria eta giza eskubideen urraketa estatuaren helburua lortzearren justifikatzen dira. Horretarako, polizia lege eta arauetatik kanpo aritzen da. Bestalde, legegintzaren ardura pertsona bakar batean biltzen da. Figura horien boterea esparru guztietara hedatzen da, bereziki propagandaren eta liderraren kultura.

Estatu totalitarioen adibideak izan dira Alemania Nazia (1933-1945 bitartean) eta Sobietar Batasuna, Iosif Stalinen mende (1924-1953 bitartean), biak alderdi bakarrean eta lider karismatiko batean oinarriturik. Bi kasuetan estatuak herriaren erabateko babesa eskuratu zuen bere buruzagiaren bitartez. Baina babes hura ez zen besterik gabe gertatu, komunikabideen eta garraio sistema berrien bultzadaren eraginari esker baizik.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2018/3/28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Conquest, Robert.  (2000). *Reflections on a ravaged century.*  (1st ed. argitaraldia) Norton ISBN 0-393-04818-7. PMC 41412004. (Noiz kontsultatua: 2022-11-26).

Ikus, gainera
-------------

* Autoritarismo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q128135
* Commonscat Multimedia: Totalitarianism

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13318777r (data)
* GND: 4060491-3
* LCCN: sh85136217
* NDL: 00574613
* NKC: ph116467
* NARA: 10644609
* AAT: 300055516
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q128135
* Commonscat Multimedia: Totalitarianism