recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Phillip Sampognaro**, **Phil Naro** izenarekin ezaguna (Rochester New York, 1958ko martxoaren 13a - 2021eko maiatzaren 3a)  estatubatuar abeslaria, konpositorea, disko-ekoizlea eta gitarra-jotzailea izan zen, Talas, Chain Reaction eta Coney Hatch *hard rock* taldeetan parte hartu zuelako. Daytime Entertainment Emmy saria jaso zuen *6Teen* gazteen telesaileko abeslari gisa.

Biografia
---------

### Karrera musikala

Narok 1970eko hamarkadan hasi zuen bere kantari ibilbidea eskolako zenbait taldetan. 1979an Torontora joan zen Kanadako Chain Reaction taldean sartzeko, eta harekin *X-Rated Dream 1* eta *X-Rated Dream 2* albumak grabatu zituen. Estatu Batuetara itzuli zenean, *Talas hard rock taldean* sartu zen, Billy Sheehan baxu jotzaile birtuosoak zuzenduta. David Lee Roth-ek 1980ko hamarkadaren erdialdean Van Halen taldea utzi zuenean, bakarkako taldea sortzea erabaki zuen eta Sheehan kontratatu zuen bere baxu-jotzaile gisa, Talasen banaketa ekarri zuena. Naro Kanadara itzuli zen, eta han Coney Hatch taldeko abeslari nagusia bihurtu zen, James LaBrie, Dream Theatre metal talde aurrerakoiarekin egindako lanagatik oso ezaguna egin zen kantariaren ordez. 

Eddie Kramer ekoizlea Naro-rekin harremanetan jarri zen 1990eko hamarkadaren hasieran eta Peter Criss-en, Kiss-eko jatorrizko bateria-jolearen, bakarkako talde berriaren kantari gisa parte hartzera gonbidatu zuen. Saio hauen ondorioz, "Blue Moon Over Brooklyn" eta "Bad People" abestiak Naro kantari zutela Criss-en *Cat # 1 diskoan* sartu ziren. Ordutik aurrera, musikariak kolaborazio eta agerraldi ugari grabatu ditu Lee Aaron, John Rogers, DDrive, Druckfarben eta King Friday bezalako taldeekin eta artistekin, bakarlari gisa disko batzuk grabatzeaz gain.  2020ko abuztuan, Billy Sheehanek jakinarazi zuen Talas-en estudioko disko berria zegoela lanean, eta Naro izango zuela kantari gisa. 

### Osasun arazoak eta heriotza

Narok ebakuntza egin behar izan zion 2013an diagnostikatutako lepotik tumore gaiztoa kentzeko. Ebakuntzaren ondoren, musikariak bere gaixotasuna kontrolatzea lortu zuen terapia alternatibo desberdinen bidez. 2020an, IHeartRadion egindako elkarrizketan adierazi zuen berriro mihiaren minbiziarekin lehiatzen ari zela eta kimioterapia tratamendua jasotzen ari zela.   

2021eko maiatzaren 3an hil zen, gaixotasunaren ondorioz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Veteran Rocker PHIL NARO Loses Cancer Battle; "One Of The Finest Human Beings I Have Ever Known," Says BILLY SHEEHAN» *BraveWords*.
2. 1 2   «Veteran Rock Singer Phil Naro Battling Cancer» *iHeart Radio*.
3. 1 2   «Phil Naro Biography» *DDRIVE Official*.
4. ↑   «New TALAS Studio Album Is Almost Done, Says BILLY SHEEHAN» *Blabbermouth*.
5. ↑   «TALAS Singer PHIL NARO Is Battling Tongue Cancer» *Blabbermouth*.
6. ↑   «TALAS Frontman PHIL NARO Diagnosed With Cancer; GoFundMe Campaign Launched To Pay Medical Expenses» *Brave Words*.
7. ↑   «TALAS Singer PHIL NARO Dies After Battle With Cancer» *Blabbermouth*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q100273688

 |

* Wd Datuak: Q100273688
**Zuntzerrako jauregia** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Tafalla udalerrian kokatutako Erdi Aroko jauregi bat da.

Historia
--------

Hiriaren goiko aldean dago. Errege ondarekoa izan zen 1419an Karlos III.a Nafarroakoak bere idazkari Simon Nabarziri utzi zion arte. 1436an, Tafallan zeuden jauregien zerrenda batean, besteak beste, Martin Nabarzirena eta bere ilobena aipatzen dira, Simon maisuaren semeak, Santa Maria hilerriaren ondoan zegoena, eta jauregi quoalean -zioen Joan II.ak- gure jauregia konpresso izatea nahi dugu, hiribildu horretan, Martin Nabarzi bera bizi baita a present. Ana Nabarzik Migel Iribasekin zuen loturaren ondoren, jauregia tafallar familia honi pasa zion. 1721ean hiria eta bere udaletxea gogor aurka jarri zitzaizkion don Migel Iribasek Zuntzerrako Armagintza Kaporalgo jabe gisa zuen tituluari. Gaur egun, San Nikolas kaperako ojiba-portada besterik ez dago aipatzeko modukoa.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | TAFALLA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Tafalla
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111709675

 |

* Wd Datuak: Q111709675
**Parmer konderria** (ingelesez: *Parmer County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Farwell da. 2010eko zentsuaren arabera 10.269 biztanle zituen, Parmer kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Parmer konderriak 2.292,55 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,34 ura dira. Beste 2.281,2 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,48 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.269 pertsonetatik 10.107 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.164 dira. 91 beltzak edo afroamerikarrak. 17 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 18 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 26 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484521
* Commonscat Multimedia: Parmer County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136049720
* LCCN: n81042212
* NARA: 10046957
* **Lekuak**
* OSM: 1810727
* TGN: 2002054

 |

* Wd Datuak: Q484521
* Commonscat Multimedia: Parmer County, Texas
**Orgetorix**, helveziarren zelten tribuko aristokrata aberatsa izan zen Erromatar Errepublikaren garaian.

Migrazio planifikatua
---------------------

K. a. 61ean, Orgetorixek helveziarrak euren lurraldetik (gaur egungo Suitzako goi-ordokiatik) Galiako hego-mendebaldera emigratzera bultzatu zituen.

Heduarrekin eta sekuanarrekin negoziatu zuen eta akordio pertsonal bat egin zuen Dumnorix heduarrarekin eta Kastiko sekuanarrekin Galiaren zati handi bat gobernatzeko. Konspirazioa salatu zutenean, Orgetorix helveziarren gobernuaren aurrera kateatua eraman zuten, armada txiki batekin iritsi zen, eta aske atera zen, baina handik gutxira era misteriotsuan hil zen, suizidioa, zurrumurruen arabera. Helveziarrek euren migrazio planekin jarraitu zuten, baina K. a. 58an Julio Zesarrek, itzuli zenean, garaitu zituen. Gertaera, Galietako gerraren hasiera izan zen, non Zesarrek Galia menderatu zuen. [3]

Etimologia
----------

Julius Pokornyk *[p]orgeto-rix* izena segmentatzen du, non lehen elementuak "hil" galioa duen, antzinako *orcaid* "hil" irlandarrarekin lotua,*\*per-g-* erro indoeuroparretik, "kolpatu". [4] Bigarren elementua nabarmenki zelta -*rix* da, "errege": "errege gerlaria", baina horrek ez du esan nahi izenaren jabea nahitaez agintari legala denik. Orgetorixek norabide horretan asmoak zituen arren, ez zen legezko gobernaria.

Posizio soziala
---------------

Zesarren *De bello Gallico*ren I.2.ren arabera, Orgetorix, askogatik, aberatsena eta nobleena zen. Helveziarren izenean enbaxadore izendatu zuen bere burua gainerako tribu galiarren aurrean, eta bere alaba Dumnorixi eman zion benetako keinu gisa. Orgetorixek, Galiako hiru gobernarietako bat izateko saiakeran porrot egin zuen. [5]

Migrazioa planifikatzea
-----------------------

Helveziarrek plan landuak egin zituzten bidaia hori egiteko. Zesarren arabera, bi urte eman zituzten uztak ereiten eta zama-piztiak erosten, eta migrazioa hirugarren urtean hasteko asmoa zuten. Hiru tribuetako gazte noble batzuen arteko ezkontza eta banakako aliantzen bidez egin zen ahalegina. [6]

Konspirazioa
------------

Orgetorixek, Galia osoaren kontrola hartzeko legez kanpoko saiakera bat egiteko asmoa zuen, Dumnorix eta Kastiko, bere beste triunbiroak bezala. Helvetikoentzat ezezaguna, Orgetorix, Galia osoaren kontrola hartzeko helveziar soldaduen erabilera inplikatzeko tratu bat egiten ari zen, migrazio soil baten ordez. Konspirazioa gauzatuko balitz, heduo, lehor eta helvetikoek, hirukotearen azpian, Galia osoa izango lukete euren esku.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q458835
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 010331

 |

* Wd Datuak: Q458835
Bi Piriniotar behi.
**Pirinioko Behi-Azienda Lehiaketa-Enkante Nazionala** urtero Nafarroako Baztan haraneko
Elizondo herrian ospatu ohi den Piriniotar behiari buruzko lehiaketa eta enkantea da. 1988. urteaz geroztik ospatzen da. Estatu mailako garrantzia du Lehiaketa-Enkantea.

Antolaketa
----------

Lehiaketa Elizondoko Udalak eta CONASPI (Confederación Nacional de Asociaciones de Ganado Vacuno Pirenaico) elkarteak antolatzen dute. Halaber, beste bi erakunde laguntzen dute: Nafarroako Gobernuaren *Reyno Gourmet* markarena eta Nafarroako Txekorraren Adierazpen Geografiko Babestua.

Garapena
--------

Abeltzaintzaren lehiaketa hau, urteen poderioz, benetako gertakizun gastronomikoaz bihurtu da. Gara berean Piriniotar Jardunaldi Gastronomikoak ospatzen dira, *Nafarroako Txekorra*ren ibilbide gastronomikoa eta Txekor pintxoen, bustien eta salden lehiaketa ere egiten da.

Piriniotar behiaren burua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pirinioetako arrazako 280 buru aurkeztu dira Elizondoko lehiaketa-enkantera. Erran, Baztan, 2015eko irailaren 29a. Erran.eus
2. ↑   .
3. ↑   .
4. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* Bideoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21480544

 |

* Wd Datuak: Q21480544
Pilastra.
**Pilastra**, harresi edo horma batean itsatsitako pilare edo zutabe bat da. Bere funtzioa egiturazkoa izan daiteke, sabaia, teilatua, taulamendua, moldura edo arkitrabea sostengatuz edo soilik apaingarria. Pilastra (pilare hitzetik eratorritako hitza), zutabeak edo pilareak osatuta dauden eraikuntza elementu berberez osatua dago: harroina, fustea eta kapitela, arkitektura ordena klasikoen arabera.

Jatorria
--------

Orokorrean, apaintzeko elementu gisa, egitura bat eusteko baino gehiago. Horregatik, arkitektura klasikoan, pilastra adibide gutxi dago, egitura elementuak ezinbestekoak baitziren eraikin hauentzako. Arkitekturaren eboluzioarekin eta bere sostengatzerako indarren bultzadei buruzko ezagutza hobearekin, zutabe edo pilareen erabilera hain beharrezkoa izateari uzten dio, baina apaingarri bezala zuten erabilera oraindik oso preziatua zen, eta, horregatik, bere posizioa endekatzen doa, harresian itsasteraino, edo baita horman ahokatzeraino. Inflexio puntu hau, orokorrean, arkitektura pizkundetarrean emana izan zen, bereziki Cinquecentoan eta Manierismoan eta oso erabilia izan zen Barrokoan, bereziki fatxada eta aldareetan. Barrokoan hauen ugaritzeak, pilastra soilaren aldaerak sorrarazi zituen, estipitea bezala, pilastra edo pilarea, enborra edo fustea piramide enbor alderantzikatu forman dagoena, bereziki ugariak espainiar barrokoan.

Pilastraren erabileraren kasu oso berezi bat, arkitektura gotikoan ematen da, non gurutz gangak zituzten sostengatze elementuak gurutze formako pilareak ziren (hau da, sekzioan begiratuz forma hori zutenak), eta pilare hauek halako forma dute, bere lau aurpegietako bakoitzean pilastra bat itsatsi zaion pilare bat delako da, egitura osoak, Gotikoko ezaugarri den pilare forma hau osatuz.

Irudi galeria
-------------

* Ate urdinaren ateburua eratzen duten zurezko pilastra sinpleak.Ate urdinaren ateburua eratzen duten zurezko pilastra sinpleak.
* Kapiteldun pilastrak en Frankfurteko eraikin batean, Alemania.Kapiteldun pilastrak en Frankfurteko eraikin batean, Alemania.
* Aurrealdea pilastrekin San Pedroren Kolejiatan, Lerman, Espainia.Aurrealdea pilastrekin San Pedroren Kolejiatan, Lerman, Espainia.
* Julia Basilikako pilastra baten hondakinak, Erroma, Italia.Julia Basilikako pilastra baten hondakinak, Erroma, Italia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q175112
* Commonscat Multimedia: Pilasters

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4346619-9
* AAT: 300002737
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q175112
* Commonscat Multimedia: Pilasters
Ramón Basterraren monumentua Bilbon.
**Pirinioko Erromatar Eskola** (gaztelaniaz: *Escuela Romana del Pirineo*) Bilbon 1920ko hamarkadaren hasieran Kale nagusiaren Lyon d'Or kafearen hizketaldian biltzen zen intelektual batzuk ziren.

Ramón Basterrak sortua, talde elitista eta aristokratiko osatzen zuten: Rafael Sánchez Mazas, Pedro Mourlane Mitxelena, Luis Antonio de Vega, Fernando de la Quadra-Salcedo, José Félix Lekerika, Jacinto Mikelarena, Pedro Egillor, Joaquín Zuazagoitia, Gregorio Balparda Adolfo Guiard eta Julián Tellaetxe.

Izenak kontrakoa dioen arren, intelektualen bilera informal besterik ez zen, Parisko École romaneren antzeko ikuspegi klasizista eta italierazalea dutenak. Askotan, *Hermes* aldizkarian azaltzen zituzten bere gogoetak.

Miguel Unamuno eta 98ko belaunaldiaren ideologia erregenerazionistan haziak, Italiarekin bere loturek faxismo jaioberrira lotu zituzten eta asko Falange Españolan sartu ziren. Gerra Zibilean denek matxinoen alde egin zuten, nahiz eta gero batzuk boteretik urrun izan.

Bibliografia
------------

* Díaz Plaja-Guillermo. *La poesía y el pensamiento de Ramón de Basterra*. Juventud, Bartzelona, 1941.
* Rodríguez Puértolas, Julio. *Historia de la literatura fascista española*. Madril, 2008. ISBN 978-84-460-2954-0.
* Duplá Ansuategui, Antonio. *El clasicismo en el País Vasco: Ramón de Basterra*, EHU.
* Carbajosa, Mónica y Pablo. *La corte literaria de José Antonio. La primera generación cultural de la Falange*, Bartzelona, Crítica, 2003. ISBN 978-84-8432-843-8.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16563666

 |

* Wd Datuak: Q16563666
Erriberako *bardo*, ziertzotik babesten duena.
**Ziertzoa** edo **Bagurrina** Ebroko haranean ematen den ipar-mendebaldeko haize fresko eta lehor bortitza da. Urteko edozein hilabetetan eman daiteke baina normalean neguan eta udaberri hasieran azaltzen da.

Mediterraneo itsasoa eta Bizkaiko golkoaren arteko presio ezberdintasunarengatik sortzen da, Mediterraneo itsasoan behe presio gune bat eta Bizkaiko golkoan presio handiko gune bat daukagunean. Haizea batzuetan oso zakarra izan daiteke eta toki haizetsuenetan 100km/h abiadurak erraz harrapatzen ditu. Bardean neurtu zen Euskal Herrian Ebroko haranean inoiz neurturiko haize abiadura bortitzena, 145km/h-koa. Ziertzoak Ebro haraneko bizitza baldintzatzen du. Haize lehortzailea izanik, landareek aurre sortutako lehortasunari aurre egin behar diote. Gainera nekazariek beraien landaketak babestu behar izaten dituzte haize honetatik.

K.a. II. mendekoa da haize honen inguruan ezagutzen den lehen aipamena, Katon Maiorrek bere kroniketan *cercio* izena erabiltzen du haize honi buruz hitz egiteko. Bere idatzien arabera gizon armatu bat botatzeko moduko indarra zuen haize honek.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3574459

 |

* Wd Datuak: Q3574459
**Zientziologiaren Eliza** erlijioa da, L. Ron Hubbard zientzia-fikziozko idazleak 1954an Estatu Batuetan sortutakoa. Zientziologia dianetikan oinarritzen da, Hubbardek asmatutako psikoterapia-mota batean. *Dianetics: The Modern Science of Mental Health* (1950, *Dianetika: buru-osasunaren zientzia modernoa*) liburuan azaldu zuen lehen aldiz bere teoria.

Zientziologoen helburua *engramak* (gertaera mingarrien oroitzapen subkontzienteak) desagerraraztea da, jokabide irrazionalak eragiten dituztelako. *Auditoreek* elizkideei laguntzen diete engrama horiei modu kontziente batean aurre egiten, haien buruak argi daitezen, eta haien buruko osasun-egoera hobe dadin. Zientziologiak munduko erlijio askotako sinesbideak bereganatzen ditu: ariman eta berraragitzean sinesten du, besteak beste. Zientziologiako kideek diru-kopuru handiak ordaindu behar izaten dituzte mintegietan parte hartzeko. Hori da erakundearen alderdi kritikatuenetako bat. Gainera, elizako kideei *burua hustea* eta haren teorien oinarri zientifikoak frogatu gabe daudela leporatzen zaio. Beste batzuen ustez, Hubbardek teoria horiek plazaratu baditu, elizei onartzen zaizkien zerga-abantailez baliatzeko izan da. Herrialde askotan, baina, ez du horrelako abantailarik lortu, eta zientziologia sektatzat hartzen da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1820380
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132090559
* ISNI: 0000 0001 1507 8028
* LCCN: n93041361
* NKC: kn20140910009

 |

* Wd Datuak: Q1820380
**Pike konderria** (ingelesez: *Pike County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Waverly da. 2010eko zentsuaren arabera 28.709 biztanle zituen, Pike kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pike konderriak 1.149,89 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,57 ura dira. Beste 1.140,32 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 24,97 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.709 pertsonetatik 27.817 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 207 dira. 251 beltzak edo afroamerikarrak. 138 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 55 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 431 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489919
* Commonscat Multimedia: Pike County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157092183
* LCCN: n79043984
* **Lekuak**
* OSM: 911307
* TGN: 1002788

 |

* Wd Datuak: Q489919
* Commonscat Multimedia: Pike County, Ohio
Arrano bat irudikatzen duen Eskoziako piktotar harria
Pikto gerlaria

  

**Piktoak** Erromatar Inperio garaitik X. mendera arte Eskoziaren ipar eta erdialdean bizi ziren tribuen konfederazioa zen (Forth eta Clyde-ren iparraldera). Kaledoniar eta beste tribu batzuen ondorengo zuzenak ziren eta erromatar historialariek jadanik aipatuak zituzten, Ptolomeoren mapan ere agertzen zirelarik. X. mende inguruan Pictia edo Pictavia (ingelesez: *Pictland*) Albako (Eskozia) erresuman bilakatu zen, honekin batera piktoak *Albannach* edo eskoziar bilakatu zirelarik.

Hizkuntza
---------

Sakontzeko, irakurri: «Piktoera» eta «Lunnastingeko harria»
Piktoen hizkuntza ez da guregana heldu. Haren erakusgarri bakarrak dira toki izenak, monumentuetan aurkitutako pertsonen izenak eta aipamen garaikideak. Toki eta pertsonen izenen aztarnek iradokitzen dute piktoek zelta hizkuntza batean hitz egiten zutela, britoniar hizkuntzekin erlazionatua; hizkuntza horri piktoera deritzo. Argudiatu da hainbat inskripziotan ageri den hizkuntza ez dela zelta, eta, horregatik, lur horretan zeltak ez ziren hizkuntzak ere bazirela.

Toki izenek pentsarazten digute Eskozian kolonia piktoak bazirela garai historikoetan. *Aber-*, *Lhan-* eta *Pit-* aurrizkiek markatzen dute lehen piktoak han bizi zirela, esate baterako: Aberdeen, Lhanbryde, Pitmedden, Pittodrie etab. "Pit-" aurrizkiak (zatia, eskualdea) ikusteko izan lezake aurreko eskualdeekin.

Orobat, toki izenek erakusten dute Irlandako gaelera hedatu zela piktoen lurraldearen barruan. Atholl hitza, «Irlanda Berria» esan nahi duena, VIII. menderako dago dokumentaturik. Beste toki izen batzuek ere Irlandako gaeleraz mintzatzen zirenen eragina edo kolonizazioa iradokitzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2015-1-30). *174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak.* , 3 or..
2. ↑  Forsyth, *Language in Pictland*, Price "Pictish", Taylor, "Place names", Watson, *Celtic Place Names*.
3. ↑  Jackson, "The Language of the Picts", Forsyth-ek eztabaidatua: *Language in Pictland*.
4. ↑  Oro har toki-izenen inguruan gehiago jakiteko, ikus Watson, *Celtic Place Names*; Nicolaisen, *Scottish Place Names*, pp 156–246.
5. ↑  Watson, *Celtic Place Names*, pp. 225–233.

Ikus, gainera
-------------

* Piktoera
* Eskoto
* Eskoziarrak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q102891
* Commonscat Multimedia: Picts

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph311281
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q102891
* Commonscat Multimedia: Picts


| Zelta nazioak |
| --- |
|  Irlanda ·  Eskozia ·  Gales ·  Bretainia ·  Kornualles ·  Man |
**Morla de la Valderia** Espainiako herrixka bat da Leongo Herriko Leon probintzian, Castrocontrigo udalerrian. 2021ean 21 biztanle zituen.

Geografia
---------

1015 metroko altueran kokatzen da, Cabrera eta Teleno mendizerren artean.

Demografia
----------

2000.urtean 38 biztanle

2021.urtean 21 biztanle

Eraikin interesgarriak
----------------------

- Santa Eulalia Parroki eliza. Herrigunetik apur bat aparte aurkitzen da, Vega de Arriba izeneko parajean. Herriko patroiaren izen bera du: Santa Eulalia.

-"Santo Cristo de la Piedad" ermita. Tamaina txikiko eraikina, plaza de Arriban aurkitzen dena.

Izenaren jatorria
-----------------

Meatzari jatorria du, garai bateko jarduera zenbaitetako hondakinei "La Morla" deitzen ziotelako, eta denborarekin "Morla" bezala egokitu da.

Badirudi, Errekonkista garaian bizkaitar jatorriko immigrazio handia jaso zuela; horregatik orain dela gutxi arte oso hedatua zen "Vizcaíno" abizena, non gaur egun ere geratzen diren batzuk.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Gaztelerazko wikipedia
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6024279
* Commonscat Multimedia: Morla de la Valdería

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316736067

 |

* Wd Datuak: Q6024279
* Commonscat Multimedia: Morla de la Valdería
**Pikornabirusak** ***Picornaviridae*** familian sailkatzen diren birusak dira, gizakia zein animaliak infektatzen dituztenak. Familia honetan 6 genero daude gaur egun (2009an): enterobirusak, errinobirusak, hepatobirusak, parekobirusak, kardiobirusak eta aftobirusak.

Haien izenak ("*piko*") txikiak direla adierazten du, birus hauek 25-30 bitarteko diametroa (nm-tan) baitute.

Material genetikoari dagokionez pikornabirusek harizpi bakarreko RNA dute (polaritate positibokoa), kapside ikosaedriko batez babestua. Kapside honek protomero izeneko azpiunitatez osatuta dago (60 protomerok osatzen dute), eta kanpotik ez du bilgarririk (birusak "biluziak" baitira).

Pikornabirusek animalia-birusen talde garrantzitsuenetariko bat osatzen dute. Bertan giza-patogeno asko daude: errinobirusak, esaterako, hotzeri edo katarro arruntaren eragileak dira; enterobirusak, aldiz, digestio-aparatuko gaitzak sorrarazten dituzte (tartean, poliomelitisa); hepatobirusen generoan A hepatitisaren eragilea dago; parekobirusek, azkenik, arnas traktuaren eta digestio-aparatuaren infekzioak sortzen dituzte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q936600
* Commonscat Multimedia: Picornaviridae
* Wikispecies Espezieak: Picornaviridae

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph254777
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 8043
* GBIF: 4517
* NCBI: 12058
* WoRMS: 600084
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D010849

 |

* Wd Datuak: Q936600
* Commonscat Multimedia: Picornaviridae
* Wikispecies Espezieak: Picornaviridae
*Artikulu hau automobil-enpresari buruzkoa da; zaldi mitologikoa gaitzat duena beste hau da: «Pegaso»*
**Pegaso** kamioien, autobusen, traktoreen, ibilgailu blindatuen eta kirol-autoen fabrikatzaile espainiarra izan zen. ENASA enpresak 1946an sortu zuen, Hispano-Suizaren lantegi zaharra aprobetxatuz eta Wifredo Ricart automobil ingeniari ospetsuaren zuzendaritzapean. 1990ean, Iveco italiar enpresak ENASA erosi eta Pegaso izena 1994an desagertu zen.

ENASAk, estatuko enpresa izanda, bere interes nagusia kamioian eta autobusen merkatuan zuen. Pegaso Europako ibilgailu fabrikatzaile nagusietako bat bihurtu zen, Europa eta Latinoamerikarako esportazio esanguratsuak zituena.

ENASAren lantegi nagusiak Bartzelonan, Madrilen eta Valladoliden zeuden. 1946 eta 1990 artean, Pegasok 350.000 ibilgailu baino gehiago ekoiztu zituen; urte bakar bateko produkziorik altuena- 26.000 baino gehiago- 1974an lortu zuen.

Produktu nagusiak
-----------------

Zibilak:

* Pegaso Z-102
* Pegaso Z-103
* Pegaso Z-207
* Pegaso Z-403
* Pegaso Troner

Militarrak:

* Pegaso BLR
* Pegaso BMR
* Pegaso VEC

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1477881
* Commonscat Multimedia: Pegaso vehicles

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152763153
* LCCN: no98119032

 |

* Wd Datuak: Q1477881
* Commonscat Multimedia: Pegaso vehicles
Sonataren hasiera
Frédéric Chopinen **Pianoarentzako 3. Sonata** 1844koa da, eta urte berean Leipzigen eta, aldi berean, Parisen eta Londresen Op. 58 bezala argitaratu zen.

Musika azterketa
----------------

Si txikia tonalitatean idatzia dago, Emile Perthuisekoa kondesari eskainia izan zelarik. Chopinen sonatarik lortu eta osoena da, benetako maisu lan bat delarik. Sonata honek jada iragartzen ditu ondoren Johannes Brahmsek pianoarentzako bere hiru sonatetan erabiliko dituen ezaugarriak.

### Egitura

Lan hau honako mugimendu hauek osatzen dute:

1: Allegro maestoso. Mugimendu honetan bi gai nagusi daude, baina hain da handia konpositorearen irudimena beste gai batzuk aberasten dutela bere edukia. Aurreko sonatan bezala, berrerakustetan lehen gaia baztertzen da, bigarrenean zentratuz, *sostenuto e molto espressivo*.

2: Scherzo. Molto vivace. Mugimendu labur honek teklen gainean jirabiraka ari den gai bat du. Erdiko zatia edo hirukotea, si nagusian, lasaia da.

3: Largo. Gai nagusia, si txikian, oktaban idatzitako sarrera solemne baten ondoren agertzen da. Mugimendu guztia, bere luzera osoan zehar, bata bestearen ondorengo edertasunez betea dago, Chopinen estilo berezian, lilura ameslari eta poetiko batek ukitua.

4: Finale. Presto, non tanto. Indar handiko rondoa, apasionatua eta sutsua den gai nagusiaren aurretik dauden dentsitate handiko zortzi konpasekin abiatzen da. Aberastasun erritmiko, melodiko eta harmoniko handiko mugimendua da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)***Pianoarentzako 3. Sonata* — partitura *Musopen.com*en.
* **(Gaztelaniaz)***Pianoarentzako 3. Sonata* — grabaketa librea *Superopera.com*en Alberto Coboren partetik.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1746043
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 188262821
* BNF: 148012795 (data)
* GND: 300037880
* LCCN: no97075485

 |

* Wd Datuak: Q1746043
*Pianissimo*ren laburdura.

***Pianissimo*** (italieraz *oso leun* esan nahi duena) musikan soinuaren intentsitate zehatz bat, hau da, ñabardura zehatz bat, adierazteko erabiltzen den hitz bat da. Bere laburdura. **Pianissimo**k adierazten duen intentsitatea oso baxua da, pianok adierazten duena baino baxuagoa.

XIX. mendean zehar *pp* intentsitaterik baxueneko adierazpenen artean ohikoena da, eta *ppp* ahal den modurik leunenean jotzeko erabiltzen da.

XX. mendean *pppp* edo gehiagoko adierazpenak daude. Musika tresnak, erabat mututu gabe uzten duen mugan jotzea eskatzen du. Konposatzaileren batzuk, Salvatore Sciarrino kasu, horrekin, harizko musika tresna batean arkuaren igaroera edo haizezko batean hatsaren igaroera adierazitako nota baino gehiago entzutea bilatzen dute.

Edonola ere, beti laburdura bidez agertzen da, beti pentagramapean eta beti dinamika hori hasten den notapean. XVIII. mendearen bigarren herenean, garai horretan dinamikaren adierazpena oso salbuespenekoa zelarik, soilik dagokion esaldi edo gaiari eragiten dio. Baina, XVIII. mendearen amaieratik egundaino, interpreteak mantendu egin behar du dinamika adierazle berri bat agertu arte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q953127
* Commonscat Multimedia: Pianissimo

---

 |

* Wd Datuak: Q953127
* Commonscat Multimedia: Pianissimo
**Pannecau karrika** Baiona hiriko kalea da. Baiona Ttipiko lau karrika nagusietako bat da Marengo, Tonneliers, Cordeliers eta Pelletier karrikekin batera.

Izenaren etimologia onartuena *pane cau* da ("ogi beroa", gaskoiez), aintzina okindegi baten kokalekua omen zelako.

Kokapena
--------

Pannecau karrikak Pannecau zubia eta San Andres parrokia ondoko plaza lotzen ditu. Hegoaldeko karrika paraleloak Cordeliers eta Pelletier karrikak dira, eta iparraldekoak Tonneliers eta Marengo.

Pannecau karrika Xaho kaian eta Paul Bert plazan bukatzen da eta Charcutière zein Pontrique karrikek mozten dute.

Historia
--------

Pannecau Euskal Herrian atentatu gehien jasan dituen karrika da Joseba Zabaltzaren erranetan. 80. hamarkadan euskal errefuxiatuen aurkako hainbat atentatu odoltsu burutu ziren, tartean ETArekin zerikusirik ez zuen jendea ere zaurituz.

1979an, Batallón Vasco Españolek Enrike Gómez Álvarez *Korta* hil zuen karrikan bertan.

1984 eta 1985 bitartean, GALek beste lau atentatu burutu zituen ber karrikan: Etxabe tabernaren metrailaketa hainbat lagun zaurituz, Lagunekin tabernaren metrailaketa Gotzon Zabaleta eta Josu Amantes larriki zaurituz, eta Des Pyrénnées tabernaren metrailaketa, Benoit Pecastaing hil eta beste hiru persona zaurituz.

Zernahi gisaz, atentatu odoltsuena eta entzutetsuena 1985eko irailaren 25ean Monbar hotelean burutu zutena izan zen, lau pertsona hil baitzituzten (Agustín Irazustabarrena Urruzola; José María Etxaniz Maiztegi; Sabin Etxaide Ibarguren eta Iñaki Asteasuinzarra Pagola), eta bosgarren bat zauritu (Jean Iriart).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** Pays Basque 1900. *Les rues de Bayonne: la rue Pannecau.* .
2. 1 2 3   «Euskal Memoria:-Euskal Memoriako blogak» *www.euskalmemoria.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-01-14).
3. 1 2    «Atentatuetan» *Argituz* (Noiz kontsultatua: 2020-01-14).

Ikus, gainera
-------------

* Baiona Ttipia
* Gerra zikina Euskal Herrian
* Patxa plaza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q82025092

 |

* Wd Datuak: Q82025092
**Pike konderria** (ingelesez: *Pike County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Pikeville da. 2010eko zentsuaren arabera 65.024 biztanle zituen, Pike kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pike konderriak 2.042,64 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,76 ura dira. Beste 2.037,89 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 31,83 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 65.024 pertsonetatik 63.877 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 446 dira. 348 beltzak edo afroamerikarrak. 59 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 291 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 22 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 419 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496729
* Commonscat Multimedia: Pike County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127868589
* LCCN: n82138225
* NARA: 10039046
* **Lekuak**
* OSM: 1846577
* TGN: 2000837

 |

* Wd Datuak: Q496729
* Commonscat Multimedia: Pike County, Kentucky
Kataluniako eskualdeen mapa. Urdinez Penedès eskualde historikoa adierazita dago, gaur egun hiru eskualdeetan banaturik dagoelarik: Alt Penedès, Baix Penedès eta Garraf.
**Penedès** Kataluniako eskualde historiko bat da. Bartzelonako probintzia eta Tarragonako probintziaren artean banatzen da. 1936ko eskualde banaketa indarrean sartu zenean eskualde historiko hau gaur egungo hiru eskualdetan banaturik gelditu zen: Alt Penedès (Bartzelonako probintzia), Baix Penedès (Tarragonako probintzia) eta Garraf (azken hau Bartzelonako probintzian kokatua eta *Itsasaldeko Penedès* ere deitua, katalanez  *Penedès Marítim* edo *Marina del Penedès*).

Katalanezko penedestarrem izena gizonezkoentzat *penedesenc* eta emakumezkoentzat *penedesenca* da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q579384
* Commonscat Multimedia: Penedès

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315130268
* BNE: XX451935
* LCCN: sh86004756

 |

* Wd Datuak: Q579384
* Commonscat Multimedia: Penedès

41°17′36″N 1°44′58″E﻿ / ﻿41.293283°N 1.749572°E﻿ / 41.293283; 1.749572
**Ōtsu** (japonieraz: 大津市, *Ōtsu-shi*?)
 Shiga prefekturako hiriburua da. 2012ko erroldaren arabera 341,684 biztanle ditu. Biwa aintzirako kai garrantzitsuena da. Asuka Aroan bost urtez Japoniako hiriburua izan zen eta Enryaku-ji tenplua Gizateriaren Ondare izendatu zuen UNESCOk Aintzinako Kyotoko monumentu historikoak multzoaren barnean.

Historia
--------

Ōtsu Ōmi probintzia zaharreko hiriburua izan da historian zehar. *Ōtsu* izenak "kai handia" esan nahi du, aintzinatik Biwa aintzirako garraioaren zentrua izan baita. Halakoa zen merkatal bideetan zeukan garrantzia 667 eta 672 artean Japoniako hiriburu izan zela. Jinshin Gerran ordea **Ōmi Ōtsu jauregia** deuseztua izan zen eta enperadoreak alde egin zuen gertu dagoen Kyotora. Une horretan *Furutsu* (古津, "kai zaharra") izena jaso zuen.

Kyotoren alboan hiriburu beriaren hiri satelite eta merkatalbide garrantzitsu bihurtu zen Ōtsu berriz ere. Edo Aroan Tokugawatarren kontrolpean egon zen eta Kyoto eta Edo (Tokio) arteko posta hiri bihurtu zen. 1868ko Meiji berrezarkuntzan enperadorea Tokiora joan zen eta Ōtsuk ezinbestekoa izateari utzi zion. Hala ere Biwa aintzira kontrolatzen zuen Shiga prefeturaren hiriburu izendatua izan zen.

1891ko maiatzaren 11an atentatu saiakera ezaguna gertatu zen Ōtsun. Biwa aintziratik Kyotora bueltan zetorren Errusiako Nikolas tsarevitxaren aurka (gerora Nikolas II.a tsarra izango zena). Tsuda Sanzō eskoltak ezpataz hil nahi izan zuen eta Nikolas bizirik atera zen arren Errusia eta Japoniaren arteko krisi diplomatikoa izan zen.

Ōtsu hiri modernoa 1898ko urriaren 1ean eratu zen.

Geografia
---------

"L itxurako" lurraldea du, Biwa aintzira eta Kyoto hiriaren artean. Aintzira Japoniako handiena da, 673'9 km²-ko azalera baitu. Biwako Kuasi-Parke Nazionalak babestuta dago. Iparraldean Hira eta Hiei mendilerroak ditu.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Enryaku-ji tenplua (Gizateriaren Ondarea)
* Mangetsu-ji tenplua
* Mii-dera tenplua
* Ishiyama-dera tenplua
* Hiyoshi Taisha santutegia
* Biwa aintzira
* Hiei mendia
* Omiodori zubia

Iruditegia
----------

* Ōtsuko kaialdeko parkea.Ōtsuko kaialdeko parkea.
* Enryaku-ji tenplua.Enryaku-ji tenplua.
* Mangetsu-ji tenplua.Mangetsu-ji tenplua.
* Mii-dera tenplua.Mii-dera tenplua.
* Ishiyama-dera tenplua.Ishiyama-dera tenplua.
* Hiyoshi Taisha santutegia.Hiyoshi Taisha santutegia.
* Biwa aintzira.Biwa aintzira.
* Biwa aintzirako ferria.Biwa aintzirako ferria.
* Hiei mendia.Hiei mendia.
* Omiodori zubia.Omiodori zubia.

Hiri senidetuak
---------------

* Lansing (AEB) (1968)
* Würzburg (Alemania)
* Interlaken (Suitza)
* Mudanjiang (Txina)
* Gumi (Ipar Gyeongsang) (Hego Korea)

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)****(Ingelesez)** Ōtsuko webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q202907
* Commonscat Multimedia: Otsu, Shiga

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151754550
* ISNI: 0000 0004 0405 9456
* GND: 4298067-7
* LCCN: n80022921
* NDL: 00297430
* NKC: ge626334
* CiNii: DA00893653
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 722196

 |

* Wd Datuak: Q202907
* Commonscat Multimedia: Otsu, Shiga
Penedèseko jatorrizko izendapenaren hedapena.
**Penedèseko ardoa** Kataluniako jatorrizko izendapena duen ardo mota da, tradiziorik luzeena eta ekoizpenik handiena dauzkana. Alt eta Baix Penedèseko eskualdeak ekoizlerik handienak dira, beste zonalde batzuetan ere egiten duten arren.

Eskualde osoak 27.542 hektareako azalera dauka eta hiriburua Vilafranca del Penedès da. Gaur egun 5.800 ardogile eta 152 upategi daude, eta urteko ekoizpena 1.500.000 hektolitrorena da.

Zurien motak
------------

Macabeu, xarel·lo, parellada, chardonnay eta subirat parent.

Beltzen motak
-------------

Garnatxa, monastrell, ull de llebre, cabernet sauvignon, merlot eta samsó.

Kanpo estekak
-------------

* **(Katalanez)****(Ingelesez)****(Gaztelaniaz)**Penedèseko Jatorrizko Izendapenaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2841161
* Commonscat Multimedia: Penedès (DO)

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX528384

 |

* Wd Datuak: Q2841161
* Commonscat Multimedia: Penedès (DO)
**Ōnineko gerra** (1467-1477), Japonia erdialdean gertatu zen gerra zibil bat izan zen, gobernu autoritatearen hondarrak suntsitu zituena eta mende oso bat iraun zuten gatazka armatuak eragin zituena.

Gerraren jatorria, oinordetza gatazka batean egon zen, klan boteretsu bat Ashikaga shogunaren anaia babesten, eta beste familia bat, shogunaren semea babesten ari zelarik. Berdinduta amaitu zen, baina klanak, Japonia osoan, garaipenaren bidez euren lurraldeak handitzeko itxaropenean murgilduta geratu ziren.

Nazioa, azkenik, XVI. mendearen amaieran eta XVII. mendearen hasieran berbateratua izan zen, Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi eta Tokugawa Ieyasuren kargu.

Ikus, gainera
-------------

* Muromachi aroa
* Erresuma Borrokariak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q385676
* Commonscat Multimedia: Ōnin War

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85094793
* NDL: 00568881
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q385676
* Commonscat Multimedia: Ōnin War
**Parotida guruina**, ttu guruin oso handi bat da, aurpegiaren bi alboetan dagoena, kanpo belarriaren azpian, azaleko aponeurosi zerbikalaren mende dagoen zelda hezurzuntztsu batean, barailaren adar igokariaren atzean eta mastoide apofisi eta estiloide apofisien aurretik, eta 25 gramo inguruko pisua du. 3 egitura garrantzitsuk zeharkatzen dute: aurpegiko nerbioak, barailaren atzekaldeko zainak eta karotida arteria ohikoaren ezkerraldeak. Parotidak sortzen du ttu seroso gehien.

Guruina, kanpoko karotida arteriak, eta aurpegiko eta aurikulotenporal nerbioek zeharkatzen dute, eta bertan jaiotzen da kanpoko zain jugularra. Guruinaren barnean daude gongoil linfatiko parotideoak. Gainera, aurpegiko nerbioak (Burezurreko VII. nerbio parea) azaleko lobulua sakonekotik banatzen du.

Konduktu parotideoak (Stenonena), horizontalean igarotzen da guruinaren aurrealdeko ertzetik, ondoren, erdialderantz biratzen du masetero giharraren aurrealdeko ertzean, gihar buzinatzailea zulatuz, ondoren, aho aldean sartzeko, goikaldeko bigarren hagin inguruan kokatutako zulotxo baten bidez.

Bere nerbiotzea, nerbio aurikular nagusiak ematen du (C2-C3 plexu zerbikalaren adarra), guruinaren estalkia nerbiotzen duena, baita honen gaineko larruazala ere. Nerbio aurikulotenporalak, gongoilatzeko informazio parasinpatiko jariatzailea darama. Bere aldetik, zuntz sinpatikoen aktibitateak (kanpo nerbio plexu karotideokoa)k, guruinaren jariatzea murrizten dute.

Guruin honen prozesu bat, parotidektomia da.

Gaixotasunak
------------

* Warthin tumorea
* Mikuliczen sindromea
* Parotiditia edo paperak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q691653
* Commonscat Multimedia: Parotid glands

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 120016590 (data)
* LCCN: sh85098268
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D010306
* TA: A05.1.02.003
* FMA: 59790

 |

* Wd Datuak: Q691653
* Commonscat Multimedia: Parotid glands
**Pirinioetako Armada** (frantsesez: *Armée des Pyrénées*) Frantziako Iraultzako armada bat izan zen. Konbentzio Nazionalaren dekretuz sortu zen 1792ko urriaren 1ean, Midiko Armada bitan zatitzearen ondorioz. Konbentzioaren Gerra piztu eta gutxira, armada berria ere bitan banandu zen, 1793ko apirilaren 30eko dekretuaz: Mendebaldeko Pirinioetako Armada eta Ekialdeko Pirinioetako Armada.

Osaera
------

Arrondizamenduetan utzitako garnizio batailoiez eta errekrutamendu bidezko batailoiez osatzen zen: federatuen batailoiak eta "arriskupeko aberria babesteko" deietako *boluntario* nazionalak. 1792. urtearen amaieran, artean, elkartu gabe zegoen, eta antolatzeko lehen mugimenduak egin berri zituen. Pirinioetako Armada banandu zenean, Tolosa Okzitania bi armaden hornikuntza gune komun izaten jarraitu zuen.

Jeneralak
---------

* Servan jenerala: 1792ko urriaren 3tik 1793ko otsailaren 16ra.
* Dubouquet jenerala (ordezkoa): 1793ko otsailaren 17tik apirilaren 4ra.
* Servan jenerala: 1793ko apirilaren 5etik 1793ko apirilaren 30era.
	+ Apirilaren 17tik aurrera, La Houlière jeneralak, ekialdeko dibisioko komandante, bakartu eta, benetan, independente bihurtu zen.
	+ Apirilaren 25ean, behin behinean: Chameron jenerala

Arrondizamenduak
----------------

Sortzeko unean, bere jurisdikzioko lurraldea Rodanoren Ahoaktik Girondako bokalera hedatzen zen, alegia, 9, 10, 11 et 20. dibisio militarrei dagozkienak. 1793ko martxoaren 1eko aginduz, haren arrondizamendua Mediterraneoko kostaldetik Rodanoko bokalera eta Pirinioetaraino hedatzen zen, baita Espainiako muga eta Atlantiko Ozeanoko kostaldea, Hendaiatik Girondaren bokaleraino.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q253153

 |

* Wd Datuak: Q253153
| Piramide karratua |
| --- |
| Piramide karratua |
| Taldea | Johnsonen solidoakJ92 – **J1** – J2 |
| Aurpegi kopurua | 4 triangelu + karratu bat |
| Ertz kopurua | 8 |
| Erpin kopurua | 5 |
| Erpin-konfigurazioa | 4(32.4)(34) |
| Simetria-taldea | *C*4v |
| Schläfli sinboloa | { } v {*4*} |
| Propietateak | Ganbila |
| Poliedro duala | Autoduala |
| Piramide karratuaGarapena |

Piramide karratu baten 3D eredua
Geometrian, **piramide karratua** poliedro bat da, oinarrian karratu bat eta beste aurpegiak triangeluarrak dituena. Alde triangeluarrek erpin bat partekatzen dute, *goierpin* deiturikoa; erpin hori ez dago oinarriaren plano berean.

Johnson-en solidoak (J1)
------------------------

Piramidearen alboko aurpegi guztiak triangelu aldeberdinak badira, piramidea Johnsonen solidoetako bat da (J1). Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

Johnsonen piramide karratuaren alboko ertza {\displaystyle a} bada, garaiera ({\displaystyle H}) (oinarriaren erdigunetik kuspiderainoko distantzia), gainazalaren azalera ({\displaystyle A}) (bost aurpegiena) eta bolumena ({\displaystyle V}) formula hauen bidez kalkula daitezke:

{\displaystyle H={\frac {1}{\sqrt {2}}}a}
{\displaystyle A=(1+{\sqrt {3}})a^{2}}
{\displaystyle V={\frac {\sqrt {2}}{6}}a^{3}}

Beste piramide karratu batzuk
-----------------------------

Beste piramide karratu batzuetan, alboko aurpegiak triangelu isoszeleak dira.

Orokorrean, {\displaystyle l} oinarriko aldearen luzera eta {\displaystyle h} garaiera badira, piramidearen gainazalaren azalera eta bolumena honela kalkula daitezke:

{\displaystyle A=l^{2}+l{\sqrt {l^{2}+(2h)^{2}}}}
{\displaystyle V={\frac {1}{3}}l^{2}h}
### Poliedro duala

Piramide karratua, topologikoki, poliedro autoduala da.

| Piramide karratuaren duala | Dualaren garapena |
| --- | --- |
|  |  |

Ikus gainera
------------

| Tetraedroa | Piramide pentagonala | Piramide hexagonala |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Square pyramid" MathWorld-en.
* **(Ingelesez)** Virtual Reality Polyhedra www.georgehart.com: The Encyclopedia of Polyhedra (VRML model)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1075704
* Commonscat Multimedia: Square pyramid (J1)

---

 |

* Wd Datuak: Q1075704
* Commonscat Multimedia: Square pyramid (J1)
Bigarren mugimenduaren hasiera.
Ludwig van Beethovenen **pianoarentzako 30. sonata mi nagusian op. 109**, 1820 eta 1822 artean idatzia, alemaniar konpositorearen sonata berantiarren artean lehena da.

Op. 110 eta Op. 111k bezala, zenbait ezaugarri nabarmengarri ditu, egitura harmoniko aberatsen erabilera, kontrapuntu korapilotsuak, forma klasikoak zorrotz jarraitzea, eta lanaren pisua azken mugimendura pasatzea, tempo moderatoan idatzia eta beste mugimenduak baino luzeagoa dena.

18 minutu inguruko luzera du.

Mugimenduak
-----------

Opus 109ak hiru mugimendu ditu. Honakoak:

* Vivace ma non troppo - Adagio espressivo - Tempo I
* Prestissimo
* Gesangvoll, mit innigster Empfindung (Andante, molto cantabile ed espressivo)

### Vivace ma non troppo - Adagio espressivo - Tempo I

Lehen mugimendua, allegro-sonata forman, harrigarriki laburra da: 3 eta 4 minutu arteko iraupena du eta bere lehen gaiaren erakusketak bost segundu baino ez du irauten.

### Prestissimo

Bigarren mugimenduak, mi txikian idatzia, lehen mugimenduari jarraitzen dio bere azken akordea joa izan baino lehen, aurretik, konpositoreak, esate baterako 13. sonatako bigarren eta hirugarren mugimendua lotzeko erabili zuen antzeko prozesu bat. Bere egitura forma sonatari dagokion arren, scherzo izaera eta kontrapuntu zatiak ditu.

### Gesangvoll, mit innigster Empfindung (Andante, molto cantabile ed espressivo)

Azken mugimendua sei bariazio dituen gai bat da, bere oinarrizko tempoa konstante mantentzen delarik, bere abiadura eta birtuosismoa pixkana-pixkana konpasak azpibanatzean handitzen diren bitartean.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Pianoarentzako 29. Sonata** | **Beethovenen pianoarentzako sonatak**1820-1822 | Ondorengoa**Pianoarentzako 31. Sonata** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q146752
* Commonscat Multimedia: Piano Sonata No. 30 (Beethoven)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 215922039
* BNF: 13908128q (data)
* GND: 300016875

 |

* Wd Datuak: Q146752
* Commonscat Multimedia: Piano Sonata No. 30 (Beethoven)
Piramide hexagonalaren enborra.
**Piramide-enborra** poliedro bat da piramidearen oinarriaren eta alboko ertzak ebakitzen dituen plano baten artean hartuta dagoena.

Planoa oinarriarekiko paralelo denean oinarri paraleloko enborra deritzo. Oinarrien arteko distantzia enborraren garaiera da. Piramide erregular bateko oinarri paraleloko enborra bi oinarrik (antzeko poligono erregularrak) eta hainbat alboko aurpegik (trapezio isoszeleak) osatuta dago. Trapezio horien garaierei apotemak deritze.

Piramide-enborraren azalera osoa kalkulatzeko honako formula hau erabiliko dugu:

{\displaystyle A={\frac {(P\_{1}+P\_{2})}{2}}\cdot a+B\_{1}+B\_{2}}
Oinarri paraleloko piramide-enborraren azalera osoa, non **P1**, **P2** oinarrietako perimetroak , **a** enborraren apotema eta **B1**, **B2** oinarrietako azalerak baitira.

Piramide-enborraren Bolumena, oinarriak paraleloak direnean eta haien azalerak **B1** eta **B2** diren, eta garaiera **h**, enborraren garaiera bider oinarrietako azaleren Batezbesteko herondarra da:

{\displaystyle V={\frac {h}{3}}(B\_{1}+B\_{2}+{\sqrt {B\_{1}\cdot B\_{2}}})}

Ikus, gainera
-------------

* Enborra
* Piramidea
* Batezbesteko herondarra

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3754967

 |

* Wd Datuak: Q3754967