Adizki perifrastikoetan, adizki nagusiaren ondoan ezartzen den adizki trinkoari dagokion aditza da. Adibidez, <*etorri **da***> eta <*esan **du***> adizki perifrastikoetan, ***da*** eta ***du*** adizki trinkoak *izan* eta \**edun* aditz laguntzaileen adizkiak dira, hurrenez hurren. 

Euskara batuan lau dira: *izan*, \**edin*, \**edun* eta \**ezan* (izartxoa dutenak hipotetikoak dira; nolanahi ere, \**edun*en ordez, behe-nafarrerazko *ukan* erabil daiteke; bestetik, *izan* laguntzaileaz, *da*, *zen*, *balitz*, *litzateke*... ulertu behar dira —*Ona izan da*, *Ona izan zen*...—, ez ordea *du*, *zuen*, *balu*, *luke*... horiek guztiak \**edun* / *ukan* laguntzaileei dagozkielako, hots, *Aukera izan du* / *Aukera* *ukan du*, *Aukera izan zuen* / *Aukera ukan zuen*... adibideetakoak dira).

Adizki perifrastikoak osatzeko, adizki nagusia, haren aspektu-markekin, eta adizki laguntzailea behar dira. Gogoan izan, dena den, adizki laguntzaile horiek, azken batean, *izan*, \**edin*, \**edun* eta \**ezan* aditz laguntzaileen jokoa besterik ez direla.

IZAN
----

**NOR** jokoa

  

**NOR-NORI** jokoa

\*EDIN
------

**NOR** jokoa

**NOR-NORI** jokoa

\**Edin*en orainaldiko forma ez-ahalak ezker-eskuin marratxo bat dutela ageri dira laukian. Horrek esan nahi du adizkia, egiazki, hor ematen dena dela; dena den, adizkiok perpaus txertatuetan bakarrik erabiltzen direnez, atzizkiren batez (**-en** edo **-ela**) edo aurrizkiren batez (**ba-**) hornituak agertzen dira. Baina beti ere kontuan izan *eror nadin, eror nadila* nahiz *eror banadi,* adizki bat eta bera direla: **etor + nadi**. Aldea atzizki-aurrizkietan dago. Hain zuzen, gauza bera gertatzen da *nago, banago, nagoen* eta *nagoela* formekin: aditza bera da denetan, hots, **nago**. Erantsi zaizkion menderakuntza-markak desberdinak dira.

\*EDUN
------

**NOR-NORK** jokoa

* NOR 3. pertsonakoa denean, iraganeko eta alegiazko adizkiek honako paradigma hauek osatzen dituzte:

**NORK-NOR** jokoa. NOR = 3. pertsona

Parentesi artean ezarri den (**z**) hori -**it**- pluralgilearekin batera ageri da, ondoren -KE edo -TE badarama: *nituen, baditu*… baina *nituzke, balituzte,* etab. ez *\*nituke, \*balitute*.

**NOR-NORI-NORK** jokoa

Hor ere, NOR 3. pertsonakoa denean bakarrik gauzatzen dira adizkiak. Teorian, HARK-NI-ZURI bezalakoak zilegi izan arren, legozkiekeen formak ez dira egun erabiltzen. Bestalde, *nori* zutabeko DA eta A/NA, -T eta -K/-N dira adizkia hor amaitzen bada.

\*EZAN
------

**NOR-NORK** jokoa

* NOR 3. pertsonakoa denean, iraganeko eta alegiazko adizkiek honako paradigma hauek osatzen dituzte:

**NORK-NOR** jokoa. NOR = 3. pertsona

Parentesi arteko (**e**) eta (**it**) morfemek esan nahi dute bietakoren bat hautatu behar dela adizki egokia osatzeko: *nor* singularra denean, **e**, eta *nor* plurala denean, **it**. Adibidez, *z**e**zan, bal**e**za,* eta abar, baina *z**it**zan, bal**it**za,* eta abar.

  

**NOR-NORI-NORK** jokoa

*Nor* pluralean, **zki** markaren ondoren *nori* 3. pertsonako **iO** edo **iE** marka badator, **-i-** bakarra geratuko da: *genieza**i**oke* baina *geniezazk**i**oke* (ez, *\*geniezazk**ii**oke*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.