**Txinako perretxikoa** edo ***shiitake*** (*Lentinula edodes*) kolore marroiko eta usain biziko perretxiko jangarria da. Ekialdeko Asiako sukaldaritzan ohikoa da. Fresko baino maizago egoten da deshidratatuta, eta zopei, nahaskiei eta beste plater batzuei gehitzen zaie, zaporetsuagoak izan daitezen.

Sailkapena
----------

Shiitakearen historia taxonomikoa 1878an hasi zen, Miles Joseph Berkeley botanikari ingelesak *Agaricus edodes* izena proposatu zuenean hura sailkatzeko. Handik aurrera, espeziea hainbat generotan banatu zen, hala nola *Collybia*, *Armillaria*, *Lepiota*, *Pleorotus* eta *Lentinus* (azken hori Singer-ek eman zuen). Duela gutxi, Pegler-ek shiitake *Lentinula edodes* izena eman zion, azken sailkapenarekiko (*Lentinus*) desberdintasun mikroskopikoak zeudelako.

Laborantza, merkaturatzea eta kontsumoa
---------------------------------------

### Historia

Perretxiko hau Txinakoa da, eta duela 1.000 urte baino gehiagotik landatu da. Shiitakeko laborantza aipatzen duen lehen dokumentu idatzia Wu Sang Kwuang-ena da, Song dinastiaren garaian bizi izan zena (960-1127).

Hala ere, zenbait dokumentutan, perretxiko horren kontsumoa 199. urtearen inguruan erregistratzen da, oraindik basatia zenean eta ez zenean landatzen.

Ming dinastian (1368-1644), Wu Juei medikuak idatzi zuen perretxikoa elikagai gisa ez ezik, zenbait gaitzetarako ere erabil daitekeela, hala nola goiko arnas gaixotasunetarako, odolaren zirkulazio txarrerako, gibeleko gaitzerako, akidurarako eta ahultasunerako; esan zuen qi-a, hau da, bizitzaren energia, igo dezakeela. 

Gainera, garai antzekoan pentsatzen zen shiitake-k zahartzaroa atzeratu edo zahartze goiztiarrari aurrea har ziezaiokeela.

Tradizioz, perretxiko hori etxean lantzen zen zuhaitz baten enborretan, Shii edo Chinquapin izenekoan, Japonian deitzen duten bezala.

### *Shiitake* ekoizteko sistemak

Shiitake zizaren hazkuntza.
Shiitake laborantza Pradejonen (Errioxa).
Shiitakearen ekoizpen sistemak funtsean bi dira: 1) zur gaineko laborantza, erabilera tradizionalekoa, eta 2) bloke sintetiko gaineko laborantza, gaur egun gehien erabiltzen dena.

### Merkaturatzea eta kontsumitzaileak

Onddo hau produktu fresko, lehor edo erdi-manufakturatu gisa merkaturatzen da. Gaur egun, Japonian kontsumitzen da pertsonako munduko kontsumo handiena: urtean 2,17 kg pertsonako.

Txina, Japonia, Taiwan eta Korea dira herrialde ekoizle eta kontsumitzaile nagusiak (batuta, munduko guztizkoaren %98,5era iristen dira). Latinoamerikan, Mexikok aurrea darama produkzioan, kontsumoan eta esportazioan. Estatu Batuak dira, gaur egun, Japoniako shiitake lehorraren kontsumitzaile handienetako bat. Urtean sei milioi dolar baino gehiago inportatzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Solomon, W. (2005)."Shiitake (Lentinus edodes). Encyclopedia of Dietary Supplements". Israel and National Academy of Sciences of Ukraine, Kiev, Ukraine
2. ↑  Chung, P. (2005) *Guía de Campo, Principales Hongos Micorrícicos Comestibles y no Comestibles Presentes en Chile*, Instituto Nacional Forestal, INFOR. Sede Bio-Bio. Chile.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q320999
* Commonscat Multimedia: Lentinula edodes
* Wikispecies Espezieak: Lentinula edodes

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 350657
* Catalogue of Life: 143248
* Dyntaxa: 248687
* EOL: 192749
* GBIF: 2537743
* Index Fungorum: 316467
* MycoBank: 316467
* NCBI: 5353
* uBio: 1319906
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D020942
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: NW7F4358J8

 |

* Wd Datuak: Q320999
* Commonscat Multimedia: Lentinula edodes
* Wikispecies Espezieak: Lentinula edodes