recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Morgan Richard Tsvangirai** (1952ko martxoaren 10a - 2018ko otsailaren 14a) Zimbabweko politikaria izan zen. Zimbabweko lehen ministroa izan zen 2009tik 2013ra. Aldaketa demokratikoaren aldeko mugimenduko presidentea izan zen, eta geroago Aldaketa Demokratikorako Mugimendua - Tsvangirai (MDC – T ), eta Robert Mugabe presidente ohiaren aurkako oposizioan funtsezko figura.

Tsvangirai MDCko hautagaia izan zen 2002ko presidentetzarako hauteskunde polemikoetan, Mugaberen aurka galdu zuelako. Ondoren, 2008ko presidentetzarako hauteskundeen lehen itzulian lehiatu zen MDC-T hautagaitzat, botoen% 47,8 emaitza ofizialen arabera hartu zuen, eta Mugaberen% 43,2 jaso zuen aurretik jarri zuen. Tsvangiraik gehiengo osoa lortu zuela esan zuen, eta hauteskundeen eta emaitzen berri ofizialen artean hilean emaitzak aldatu zitezkeela esan zuen. Tsvangirai-k hasieran bigarren errondan jokatzea aurreikusi zuen Mugaberen aurka, baina atzera egin zuen, hauteskundeak egin baino lehenago, alegia ez zela doan eta bidezkoa izango gobernuaren aldekoek indarkeria eta intimitate larriak eraginda, 200 lagunen heriotza eragin baitzuten.

Bizitza arriskuan ez duten zauriak izan zituen, 2009ko martxoaren 6an Buherako landa etxera zihoala. Bere lehen emaztea, Susan Tsvangirai, buruan izandako istripuan hil zen.

2017ko Zimbabweko estatu kolpea gertatu zenean, Tsvangirai Mugabek urratsa eskatu zion. Espero zuen herrialdeko etorkizuna taularatzeko parte hartzen duten eragile guztiek, eta datozen hauteskundeetarako nazioartean gainbegiratutako prozesuak herrialdea erregimen legitimo batera eramango lukeen prozesua sortuko zuela espero zuen.

2018ko otsailaren 14an, Tsvangirai 65 urterekin hil zen, koloneko minbizia pairatu ostean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57762
* Commonscat Multimedia: Morgan Tsvangirai

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 84262239
* ISNI: 0000 0001 1936 9754
* BNF: 166430597 (data)
* GND: 130573345
* LCCN: no2005097204
* NKC: js20070406011
* SUDOC: 165711817
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q57762
* Commonscat Multimedia: Morgan Tsvangirai
***Seaska-abestia*** (gaztelaniaz: '**Canción de cuna'**) Gregorio Martínez Sierraren sinadurarekin 1911an taularatu zen. Geroago egilea zalantzan jarri izan da, María Lejarraga emaztearen lana zela onartuz. Antzezlana arrakasta izan zuen eta zinemara eramana izan da behin baino gehiagotan. Euskarazko bertsioa Ixaka Lopez Mendizabalek Antzerti aldizkarian 1932an plazaratu zuen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Espainiako komentu baten atarian, XIX. mendeko hondarrean, neska haur bat utzita agertu zen. Domingotar mojek jaso zuten eta Teresa izena eman zioten. Komentuko mojek haren heziketaren ardura hartu nahi dute. Horretarako herriko medikuari konbentzitu zuten adopzioan hartzeko. Teresa komentuaren hormen artean handituko da. Gaztea denean Pablo gaztea ezagutu zuen eta maitemindu ziren. Azkenik, ezkondu eta biak Ameriketara joan ziren, bizimodu berri baten bila.

Pertsonaiak
-----------

* Sor Ione (gaztelaniaz Sor Juana) (18 urte)
* Terese (Teresa) (18 urte).
* Lekaimeburua (La Priora) (40 urte).
* Buruordekoa (La Vicaria) (40 urte).
* Irakaslea (Maestra de Novicias) (36 urte).
* Sor Markele (Sor Marcela) (19 urte).
* Sor Iosuren Miren (Sor María de Jesús) (19 urte).
* Sor Iosune (Sor Sagrario) (18 urte).
* Sor Inese (Hermana Inés) (50 urte).
* Atezaia (Hermana Tornera) (30 urte).
* Sendagilea (El Médico) (60 urte).
* Andoni (Antonio) (25 urte).
* Olerkaria (El Poeta).
* Neskamea, herriko gizon bat eta lekaime batzuek.

Euskarazko bertsioa
-------------------

Euskaraz lenengo aldiz Tolosako Ureta Antzokian anteztu zen, 1932ko azaroaren 20an. Bertsioaren egilea Ixaka Lopez Mendizabal izan zen eta Antzerti aldizkarian 1932ko azaroa-abenduan, 11-12. zenbakian plazaratu zuen. Lehenengo antzezpenaren euskal aktoreak hauek izan ziren: Iñake Munita, Miren Brau, Godalupe Urkiola, Margarite Urkiola, Juste Artolazabal, Pillare Sansienea, Pantzezke Aiertza, Miren Terese Muñoa, Ione, Goikoetxea, Miren Nekane Agirre, Pantzezka Esnaola, Iosu Intxausti eta Pausta Leunda.

Zineman egindako bertsioak
--------------------------

* *Canción de cuna (1933ko filma)*, zuzendaria Mitchell Leisen.
* *Canción de cuna (1941eko filma)*, zuzendaria Gregorio Martínez Sierra.
* *Canción de cuna (1953ko filma)*, zuzendaria Fernando de Fuentes.
* *Canción de cuna (1961eko filma)*, zuzendaria José María Elorrieta.
* *Canción de cuna (1994ko filma)*, zuzendaria José Luis Garci.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Lanaren euskarazko bertsioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5747226
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q5747226
**Tutera kalea** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Bigarren Zabalgunean dagoen kale bat da.

Izena
-----

Izena Tutera udalerriaren omenez darama.

Kokapena
--------

Iruñeko Bigarren Zabalgunean dago, Lizarra kalea eta Alondegi kalearen elkargunean hasten da, Vinculo plaza eta El Corte Inglés merkataritza-gunearen parean, eta ipar-hegoaldeko norantzako ibilbidea eginez, Zaragoza etorbidean amaitzen da. Honako kaleak zeharkatzen ditu: Gartzea Semenez kalea eta Oliveto kondearen etorbidea.

Bestalde, Yanguas Miranda kalearekiko paraleloki doa.

Ondarea
-------

Kale honen inguruan honako eraikin eta leku nabarmenak daude:

* Vinculo plaza
* El Corte Inglés
* Iruñeko autobus geltoki zaharra
* Merindadeen plaza

  

* El Corte Inglés.El Corte Inglés.
* Iruñeko autobus geltoki zaharra.Iruñeko autobus geltoki zaharra.
* Merindadeen plaza.Merindadeen plaza.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479913

 |

* Wd Datuak: Q25479913


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Iruñea** |
Shinty partida
Camanachd Kopa.
**Shinty** ingelesez eta **Camanachd** edo **Iomain** Eskoziako gaeleraz bi ekiporen artean egiten den kirolaren izena da, *caman* izeneko makila erabiliz pilota bata bestearen atean sartzean datzana. Hurling eta Izotz hockeyarekin lotuta dago.

Nagusiki Eskoziako Highlandetan jokatzen da, baina baita herrialdeko hiri handietan eta Ipar Amerikan ere.

Txapelketak
-----------

Hainbat kopa historiko jokatzen ziren, hala nola Camanachd Kopa (1896tik aurrera), MacAulay Kopa (1947), Glasgow Celtic Society Kopa (1879) eta MacTavish Kopa (1898), oraindik ere jokatzen direnak. Denetan garrantzitsuena **Camanachd Kopa** zen. 1996an Premier Division antolatu zen eta bertan herrialdeko 10 talde onenek jokatzen dute.

Premier Division, Camanachd Kopa, MacAulay Kopa eta Glasgow (hegoaldekoek) edo MacTavish (iparraldekoek) urte berean irabazten dituen taldeak Grand Slam titulua bereganatzen du.

Talde onenak
------------

* Kingussie Camanachd
* Newtonmore Camanachd Club
* Kyles Athletic

Ikus gainera
------------

* Premier Division (shinty)
* Camanachd Kopa
* Hurling
* Camogie

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**"The Camanachd Association"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q850256
* Commonscat Multimedia: Shinty

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q850256
* Commonscat Multimedia: Shinty
Sika.
**Sika** ezpata kurbo bat da.

Jatorria
--------

Traziar jatorrikoa, uste denez aintzinako segurren ondorengoa da. Hain zuzen ere, Isidorok VII. mendean "sika" eta "segur" hitzek jatorri bera dutela esan zuten, latinezko "secare" (ebaki) hitza, eta italiar lapurrek asko erabiltzen zutela; erabiltzaileei "sicario" esaten zitzaien.

Estrabonen arabera, kantabriarrek eta baskoiek erabiltzen zuten.

Ezaugarriak
-----------

Bere ertz moztaile bakarra, barrualdekoa, oso zorrotza da. Duen akatsetako bat grabitate zentrua muturretik eskutokitik baino hurbilago izatea da, eta, beraz, eskutokiak, nahiko astuna izan behar du ezpata orekatzeko. Gladiadore traziarrek ospetsu egin zuten, batik bat, ezkutuaren atzean izateko erabiltzen zutena, eta, ondoren, zauri sakonak eraginez erasotzen zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Tormenta, El.  (2012-02-27). «Armas y armaduras en España: Orígenes del segur» *Armas y armaduras en España* (Noiz kontsultatua: 2021-05-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1170496
* Commonscat Multimedia: Sica

---

 |

* Wd Datuak: Q1170496
* Commonscat Multimedia: Sica
***Valpinçoneko bainularia*** (frantsesez: *La Baigneuse Valpinçon*), baita ere ***Grande Baigneuse*** Jean-Auguste-Dominique Ingres margolari frantsesak 1808an margotu zuen koadroa da. Erabili zuen teknika olio-pintura mihise gainean izan zen. Egun Parisko Louvren ikus daiteke. Valpinçon margolanaren jabea zen.

Historia
--------

Frantziako Akademiaren beka bati esker margolariak lau urte oparo eman zituen Erroman, non, beste lan askoren artean, hau egin zuen. Erromatik Parisera pintoreak Akademiako bekario gisa egin behar zuen arauzko bidalketetako bat da. Bere lehen titulua *Femme assise* izan zen. Irudiaren motiboa errepikatuko da, aldaketekin, beste bi lanetan, haren barruko bertsio murriztu batean, *Petite Baigneuse* izenekoa, eta *Le Bain Turc* erdiko irudi gisa.

Deskribapena
------------

Margolanak emakume biluzik irudikatzen du, atzetik ikusita, turbantea jantzita eta ohe baten ertzean eserita, argi lausoz argiztuta. Bera da margolanaren subjektu bakarra. Gorputza zintzilikarioek markatzen dute; haien tolestura bertikalak bere gorputzaren lerroen sinuositatea nabarmentzen dute. Gorputzaren ildoak puruak dira, Ingresek borondatez: markoari enfasi gehiegi jartzea saihestu zuen gorputzari indar gehiago emateko.

Inspirazio iturriak
-------------------

Jacob van Looren *Coucher à l'italienne*, 1650 ingurukoa.
Ingresek lan honetan erreferentzia anitzak jaso zituen. Aipatzekoa da Rafaelen eragina, Ingresek benetan miresten zuen margolaria; Rafaelek Villa Farnesinan Karite bat margotu zuen eta hori, nolabait, lan honetan jasota dago. Beste eragina Jaccob van Looren grabatu bat izan zen, *Italian estiloko lo egitea*; bertan emakume biluzi bat bizkarrez ikusita irudikatu zuen. (Lyongo Arte Ederren Museoan gordetako margolana).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Daniel Ternois, *Ingres*, Paris, Fernand Nathan, 1980 (ISBN 2-09-284557-8)

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:<>cnt\_id=10134198673226356&CURRENT\_LLV\_NOTICE<>cnt\_id=10134198673226356&FOLDER<>folder\_id=9852723696500815&baseIndex=0&bmLocale=fr\_FR *Valpinçoneko bainularia*ren inguruko komentarioa Louvreko museoaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3080509
* Commonscat Multimedia: La Baigneuse Valpinçon

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3080509
* Commonscat Multimedia: La Baigneuse Valpinçon
**Merkara Sebekhotep** edo **Sebekhotep VII.a**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1646tik K.a. 1644 arte gobernatu zuena.

Bere izena, **Merka... Sebek...ja**, Turineko Errege Kanonaren txatal batean idatzia dago, VII.8 erregistroan, bi urteko erregealdia izan zuela adierazten duelarik. Errege honen ondoren, gutxienez lau izenen txatalak falta dira eta are VII. zutabearen gainontzeko zatia ere, ez da erraz irakurri edo interpretatzekoa.

Bere aurrekoa izan zen Seuadykara Hori edo Hor II.a bezala, errege hau, beharbada, Tebasetik Goi Egiptoren zati batean gobernatuko zuen Ined faraoiaren garaikidea eta lekaioa izango zen.

Guzti hori gora-behera, Egiptoren egoera bere historiako garai honetan, nahiko ziur laburbildu daiteke. Behe Egipto eta Egipto Ertain osoa, Avariseko XV. dinastiaren kontrolpean dago, hikso deritzen gobernari semitikoak zirenak, eta Egiptoko XVI. dinastiako gobernarien kontrolpean, edo Egiptoko XIV. dinastiako gobernarien ez zuzeneko kontrolpean. Litekeena da, baita ere, Goi Egiptoko gobernariak (XIII. dinastiako azkenak eta XVII. dinastiako lehenak) aipaturiko *Goi Hikso*en zergariak izatea (XV. dinastia), baita barne banaketa gertatu izana ere.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

* Bere izena, Turineko Errege Kanonean eta Karnakeko Errege Zerrendan agertzen da.
* Petrie Museoko UC16591 zigiluan idatzia
* Karnakeko bi estatua.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Hor II.a** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XIII. dinastia | Ondorengoa**Dedumes** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q649566

 |

* Wd Datuak: Q649566
**Banderaren neurriak**: 1:2
**Uzbekistango bandera nazionala**, 1991ko azaroak 18an hartu zen.

12 izarrek, herrialdeko 12 banaketa administratiboak (viloyat) irudikatzen dituzte. Marra urdina, esaten denez, zerua irudikatzeko da, zuria, justizia irudikatzeko, eta, berdea, abegikortasuna irudikatzeko, bi marra gorri estuek, indarra irudikatzen dutelarik. Ilgora, esaten denez, Sobietar Batasunean denbora luzez desagertua egon ondoren, herrialdearen berrikuntza edo birsortzea irudikatzeko edo herrialdeko biztanleriaren gehiengoaren oinarri islamiko tradizionala da.

Banderaren bigarren azalpen batek, 12 izarrek, 12 hilabeteak edo zodiakoko 12 zeinuak irudikatzen dituztela, marra zuriak, herrialdeko landatze garrantzitsuena den kotoia eta ilgorak Islama irudikatzen duela dio.

Hirugarren azalpen batek, urdinak ura, zuriak bakea eta berdeak natura irudikatzen dutela dio, bizi indarraren lerro gorriek, atal bakoitza beste batekin lotzen dutelarik.

Ikus, gainera
-------------

* Uzbekistango armarria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q483774
* Commonscat Multimedia: National flag of Uzbekistan

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q483774
* Commonscat Multimedia: National flag of Uzbekistan


| Asiako banderak |
| --- |
| Afganistan • Arabiar Emirerri Batuak • Armenia • Azerbaijan • Bahrain • Bangladesh • Bhutan • Brunei • Ekialdeko Timor • Errusia • Filipinak • Georgia • Hego Korea • India • Indonesia • Ipar Korea • Iran • Irak • Israel • Japonia • Jordania • Kanbodia • Kazakhstan • Kirgizistan • Kuwait • Laos • Libano • Malaysia • Maldivak • Mongolia • Myanmar • Nepal • Oman • Pakistan • Qatar • Saudi Arabia • Singapur • Siria • Sri Lanka • Tajikistan • Thailandia • Turkia • Turkmenistan • Txinako Herri Errepublika (Taiwan • Hong Kong • Macau) • Uzbekistan • Vietnam • Zipre |
**Méridako gudua** Espainiako Gerra Zibileko lehengoetako gudua izan zen, milizia errepublikanoak Afrikatik zetorren armada gelditzen saiatu zirenean Méridako hiri historikotik gertu, nahiz eta azkenean ez lortu.

Matxinoak errepublikanoak hiritik kanpora bota zituzten 1936ko abuztuaren 10ean eta bertako kontrola finkatu zuten hurrengo egunean. Honek, Yagüe jeneralari lagundu zion Badajoz hiria beregan hartzeko egun batzuk geroago.

Afrikako armadaren aurrera pausoak
----------------------------------

Armada Nazionala, Asensio koronela buru zuela, Sevillan elkartu zen italiar eta alemaniar laguntzarekin, iparralderantz jotzeko abuztuaren 2an Queipo de Llano jeneralak emandako kamioiekin. Castejón komandanteak jarraitu zituen beste soldadu talde batekin abuztuaren 3an.

Asensiok iparralderantz jo zuen, eraso errepublikanoei aurre egiten abuztuaren 6an. Hurrengo egunean, Afrikako Armadak Errepublikaren miliziak Almendralejoko hiritik bota zituen, gudu gogor eta odoltsu baten ondoren. Miliziak iparrera joan ziren Meridara iritsi arte. Bitartean, odolez betetako matxinoak ez zuten aurrera jo, Castejónen zain egon ziren eta.

Gudua
-----

Errepublikanoek lubakiak eraiki zituzten Guadianan, Meridatik zenbait kilometro hegoaldera, abuztuaren 10ean. Asensiok gogor eraso zituen, zubian zeuden miliziak gainditu zituen, erreka kontrolpean eduki eta hiria beregan hartu zuen. Errepublikanoak atzera joan ziren bilduta geratzera arriskatu baino lehen.

Gero, Yagüeren soldaduak ekialderantz joan ziren Badajozetik gertura iritsi arte Asensio eta Castejónekin. Destakamendu bat bidali zuen Tella teniente koronela buru zuela Méridako hiria gorde zezan. Abuztuaren 11n, milizia errepublikanoek Madriletik iritsitako Guardia Zibil eta Asalto Guardia kontingente batek indartu zituen abuztuaren 11ean. Merida eraso zuten baina Tella legionario profesionalek gainditu zituzten gudu hartan.

Bitartean Yagüeren indarrek Badajoz hartu zuten bertako biztanleak beldurrez beteta utzirik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Espinosa, Francisco.  (2003). *La columna de la muerte. El avance del ejército franquista de Sevilla a Badajoz.*  Madril: Editoríal Crítica, 52-53 or..
2. ↑   Thomas, Hugh.  (2001). *The Spanish Civil War.*  Londres: Penguin Books, 360 or..
3. ↑   de la Cierva, Ricardo.  (2000). *Franco, la historia.*  Madril: Editorial Fénix, 333 or. ISBN 84-88787-34-0..
4. ↑   Beevor, Antony.  (2006). *The Battle for Spain. The Spanish Civil War, 1936-1939.*  Londres: Penguin Books, 120 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2060946

 |

* Wd Datuak: Q2060946
Norvegiako Elizaren erritua.
**Sendotza** edo **konfirmazioa** Kristau-erlijioan, Bataioko grazia osatu eta sendotzen duen sakramentua da, Espiritu Santua eta bere dohain guztiak komunikatuz. Normalean, tokiko Elizaren buru den apezpikuak ematen du baina kasu batzuetan parrokoek euren parrokietan eta kaperauek diharduten ospitaleetan ere emateko ahalmena ere izaten dute. Erritua esku-ipintzearen bitartez, eta Eliza Katolikoan, igurtziaren bitartez egiten dute.

Sakramentu hau bigarrengoa (bataioa eta gero) edo laugarrengoa (Bataioa, Penitentzia eta
Eukaristia eta gero) da eta, horren bitartez fededuna guztiz tokikotzen da Elizaren komunitatean. Antzinako Elizan, bataioa hartu eta berehala hartzen zuten eta ohiturak oraindik Eliza Ortodoxoetan eta Afrikarretan dirau. Eliza Katolikoan berriz, 1600 eta XX. mende artean, bataiatu eta bi eta zazpi urte pasa ondoren hartzen zuten eta Vatikanoko II. kontzilioa eta gero lehenengo nerabezaroan. Eliza anglikanoan eta luteranoan 14 eta 16 urte artean hartzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Sendotza.* .
2. ↑  Pomazansky, Protopresbyter Michael (1973), *Orthodox Dogmatic Theology*, Platina: Saint Herman of Alaska Brotherhood, 272. orr. LCCN 84-051294

Ikus, gainera
-------------

* Benei Mitzvah

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188613
* Commonscat Multimedia: Confirmation

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX526547
* GND: 4017257-0
* LCCN: sh2008101547
* NKC: ph118935
* AAT: 300265212
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 027285
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q188613
* Commonscat Multimedia: Confirmation


| Sakramentuak |
| --- |
| Bataioa • Sendotza • Eukaristia • Penitentzia • Gaixoen oliadura • Ordenazioa • Ezkontza |
**Sedgwick konderria** (ingelesez: *Sedgwick County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Julesburg da. 2010eko zentsuaren arabera 2.379 biztanle zituen, Sedgwick kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sedgwick konderriak 1.422,95 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,53 ura dira. Beste 1.419,42 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,6 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.379 pertsonetatik 2.325 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 289 dira. 7 beltzak edo afroamerikarrak. 8 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 17 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 21 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q311921
* Commonscat Multimedia: Sedgwick County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157180762
* LCCN: n85328947
* **Lekuak**
* OSM: 1411348
* TGN: 2000249

 |

* Wd Datuak: Q311921
* Commonscat Multimedia: Sedgwick County, Colorado
Venus eta Erromaren tenplua
Venus eta Erromaren tenplua
**Venus eta Erromaren tenplua** (latinez *Templum Veneris et Romae*), Erromatar foroaren ekialdeko muturrean dago, Erromako Koliseoa dagoen tokitik gertu. Erromako tenplurik handienetako bat zen eta Venus eta Erroma jainkoen omenezkoa zen.

Hadriano enperadoreak eraikiarazi zuen, tenplu honen eraikuntza, 121ean hasi zuena. Hamalau urte beranduago inauguratu zen, 135ean, baina 141 arte ez zen amaitu, Antonino Pioren erregealdian.

Hadrianok, Neronen Domus Aurearen hondakinen gainean eraiki zuen, eta Neronen Kolosoa mugitu behar izan zen, Koliseoaren ondoan jarri zena, bere izena, estatua honengandik jasotzen duena. Hadrianoren arkitektorik gogokoena zen Apolodoro Damaskokoa, tenplu honetako estatuen tamainaz trufatu zen, eta honek, enperadorea haserrarazi zuen, lehenik erbesteratzea eta, ondoren, exekutatzea agindu zuena.

307an sute bat jasan zuen, eta Maxentzioren aginduz zaharberritu zen. Zaharberritze honek, jatorrizko diseinua aldatu zuen, *exedrae*ak, horma hobi erdizirkularrak, sartuz cella bakoitzaren atzealdean, eta, lurra, haitzurdin polikromatuz zolatuz. Beste zaharberritze bat ere jasan zuen, Flavio Eugenioren garaian, 392 eta 394 bitartean.

Sute batek suntsitu zuen IX. mendearen hasieran, eta eliza batean bihurtu zuten, Santa Maria Nova, Leon IV.aren agintaldian, 850. urtean. 1615ean, beste zaharberritze bat jasan zuen, eta Santa Francesca Romana deitzera pasa zen.

Tamaina handikoa zen, 145 metroko luzera eta 100eko zabalera zuelarik. Tenplua, bi cella nagusiz osatua zegoen. Batak, Venusen estatua zuen, eta, besteak, Erromarena. Cellak, simetrikoki jarriak zeuden, Erromaren estatua zuena, mendebalderantz begira, eta, Venusena zuena, ekialdera. Cella bakoitzaren sarreran, lau zutabe zeuden.

Ekialdeko eta mendebaldeko zatiek, hamar zutabe zituzten (dekastiloa), eta, iparraldeko eta hegoaldeko zatiek, berriz, zortzi, horietako bakoitzak, 1,8 metroko altuera zuelarik, eta korintiar ordenakoak ziren.

Hadrianok, jainkosetako bakoitza izendatuz idazkun batzuk sartu zituen, non "maitasuna" hitza nabarmentzen den, Venus, maitasunaren jainkosa baita.

Gaur egun, egoera onean kontserbatzen da, eraikinaren zati bat kontserbatzen delarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q430792
* Commonscat Multimedia: Temple of Venus and Rome (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 244333632
* GND: 7682030-0

 |

* Wd Datuak: Q430792
* Commonscat Multimedia: Temple of Venus and Rome (Rome)

41°53′27″N 12°29′23″E﻿ / ﻿41.89089°N 12.48975°E﻿ / 41.89089; 12.48975
**Sealed with a Kiss** Peter Udell-ek eta Gary Geld-ek 1960an sortutako abestia da. The Four Voices taldeak lehenbizikoz interpretatu zuen gaia urte horretan, arrakasta handirik gabe. Bi urte geroago, baina, Brian Hyland estabatuarrak abestiaren beste bertsio bat jo zuen, ospe eta arrakasta handia lortu zuena. Gaia Estatu Batuetako eta Erresuma Batuko zerrerrendetako 3. tokira iritsi zen aste gutxitan .

Sortu zenetik bertsio asko ezagutu ditu abestiak. Ugariak izan dira **Sealed with a Kiss** kantatu duten abeslariak, eta hizkuntza askotan. Bobby Vinton-ek 1972an egin zuen bertsioa da ezagunenetako bat .

Gaiaren hitzak uda batean bi maiteminduk pairatzen duten banaketa mingarriaz ari dira. Bietako batek egunero "musu batez zigilatutako gutuna" besteari bidaliko diola agintzen du, uda "hotz eta bakarti" horri aurre egiteko.

Pop musikaren historian **Sealed with a Kiss** abesti erromantiko arrakastatsu eta ezagunenetako bat izan da .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Brian Hyland Allmusic
2. 1 2   Rodriguez, R. Gábor Szabó / The Toys / Bobby Vinton. "Sealed With a Kiss" laguitarradelasmusas.com

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Sealed with a Kiss: Hitzak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q769652

 |

* Wd Datuak: Q769652
**Udaletxe Berria** (alemanez *Neues Rathaus*) Alemaniako Bavaria estatuko Munich hiriko udaletxea da. Hiri honen erdigunean dagoen Marienplatz enparantzan kokatzen da. 1867-1908 bitartean eraiki zen.

Eraikina
--------

Estilo neogotikoan egindako eraikin handia da. 100 metro luze den aurrealdea duen eraikinak 400 gela ditu barnean, guztira 9159m² estaltzen dituelarik. Aurrealdeak Marienplatzera ematen du eta atzekaldeak Marienhof parkera. Beheko solairua *Ratskeller* jatetxeak okupatzen du, ia osorik. Turismo bulegoa ere beheko solairuan dago. Lehenengo solairuko balkoi luzea ospakizunetan erabiltzen da edo kirol txapelketa handietan jokalariak omentzeko.

Dorreak 85 metrotako garaiera du eta igogailuan igo daiteke goraino.

Rathaus-Glockenspiel
--------------------

Baina turistikoki erakargarriena **Rathaus-Glockenspiel** kariloia da. 1908an ipini zuten eta bi solairu ditu, bakoitzak Munichko historiaren pasadizu bat gogoratzen duelarik. Goian 1568an William V.a Bavariakoaren ezkontzan izandako zaldun lehiaketa azaltzen du. Beheko solairuan aldiz Schäfflertanz (upelarien dantza) ageri da, izurritik babesteko upelariek zazpi urtean behin egiten zuten dantza da.

32 pertsona irudi ditu eta 43 kanpai txiki. Egunero hamaiketan jotzen du, eta udan hamabietan eta arratsaldeko bostetan ere bai. Ordu laurden inguru irauten du eta goian dagoen urrezko txoriaren hiru txiok ematen diote amaiera.

Kanpo estekak
-------------

* Municheko udalaren webgunea **(Alemanez)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152979
* Commonscat Multimedia: Neues Rathaus (München)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 142764645
* ISNI: 0000 0001 2223 5335
* GND: 4362894-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q152979
* Commonscat Multimedia: Neues Rathaus (München)
**Venus Lux** (San Frantzisko, Kalifornia, 1990eko urriaren 10a) estatubatuar emakumezko aktore, zuzendari eta ekoizle pornografiko transexuala da.

Biografia
---------

San Frantziskon jaio zen txinatar eta mongoliar jatorriko familia batean, familiako haur bakarra izanik. Eskuineko belarritik gorra da.

2009ko martxoan gizonetik emakumerako trantsizioari ekin zion. Aste batzuetan zehar trabestitu zen hormonen ordezkatze terapia eta bularren handitze kirurgia egin aurretik.

Zinemagintza pornografikoan hasi haurretik, escort, stripper eta zerbitzari bezala egin zuen lan. 2012an helduentzako zinemagintzan hasi zen eta bere lehenengo agerraldia Kayle Hiltonekin izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Venus Lux*** |

* **(Ingelesez)** Venus Luxen webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16935097
* Commonscat Multimedia: Venus Lux

---

 |

* Wd Datuak: Q16935097
* Commonscat Multimedia: Venus Lux
**Unitate geokronologikoak**, geologian, garai geologikoen taula osatzeko erabiltzen diren denbora unitateak dira. Unitate geokronologikoak oso unitate luzeak dira eta denbora kantitate ikaragarriak har ditzakete.

Askotan, datu falta handia egoten da Lurraren historia hainbat zatietan banatzeko, horren adibide ditugu, Aurrekanbriarreko lehen eonak , Arkearra edota Hadearra kasu. Aipatutako eonetan ia ezinezkoa da zehaztasun handiz, dagozkien unitate geokronologikoak ezartzea, datu gutxi baitaude, horregatik, garai hauetan ikaragarrizko denbora trateak egon ohi dira (200 milioi urte ingurukoak) hurrengo zatiketa etorri arte. Bestalde, Neogenoan zehaztasun handiz ezagutzen dira gertaturiko pasarteak, hurbil ditugun garaiak direlako. Lurraren bilakaeraren hasierako garaiei buruzko informaziorik ez dagoenez, denbora tarte luzeagoak behar dira, eta horietarako kromatron izeneko periodoak eratu dira, horietako lehenengo izanik gaiatrona, biotrona bitartekoa, bizia sortu zen artekoa.

Unitate geokronologiko motak
----------------------------

Jarraian dituzuen unitate geokronologikoak dira, egun, geologian onartuta daudenak.

* Eona
* Aroa
* Periodoa
* Garaia
* Edadea
* Krona
* Kromatrona

Ikus, gainera
-------------

* Garai geologikoen taula
* Geologiaren historia
* Lurraren historia
* Lurraren historia egun bakar batean

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4005761

 |

* Wd Datuak: Q4005761
**United Artists** (**UA**) AEBtako zinema ekoiztetxe bat da, Hollywoodeko "Urrezko Aroko" garrantzitsuenetakoa. 1919ko otsailaren 5an Hollywoodeko lau aktore handik sortu zuten: Charles Chaplin, Douglas Fairbanks, Mary Pickford eta David Wark Griffith. Hura sortzearen arrazoia garaiko ekoiztetxe handien botereari aurre egitekoa izan zen. Gaur egun egoitza Kaliforniako Beverly Hills hirian du.

Lau aktore hauek, William G. Mc Adoo negozio-gizonaren aholkuz, (Woodrow Wilsonen suhia), euren banaketa konpainia sortu zuten, Hiram Abrams lehenbiziko zuzendaria izan zelarik. 1952an Arthut Krimek erosi zuen.

1962tik aurrera *United Artists* ekoiztetxeak James Bonden filmak ekoiztu zituen, *Dr. No* filmetik hasi eta *Tomorrow Never Die filmeraino.*

1980ko hamarkadaren hasieran ordura arteko filmerik garestiena ekoizteagatik lur-jo zuen: Michael Cimino zuzendariaren *Heaven's gate* (1981) filma, ikusleei dagokionez sekulako porrota izan zen, zinemetan oso sarrera gutxi saldu baitzituen. Horren ondorioz, ordura arte *United Artists* bidez bere filmak banatzen zituen *Metro-Goldwyn-Mayer* konpainiak ekoiztetxea erosi zuen, bere barne ekoizpen unitate bilakatu zuelarik, egoera hau gaur egun arte dirau.

*United Artists* ekoiztetxeko kidegoaren zati batek salerosketaren ondoren konpainia utzi zuen, *Orion Pictures* ekoiztetxea sortuz, kurioski, urteetara desagertu zenean*MGM*-ek erosiz.

1990eko hamarkadaren erdialdean *MGM*-ek *United Artists* banatzailea bilakatu eta noizbehinka filma independenteen ekoizlekidea ere izan zedila erabaki zuen, berezko ekoizpena *MGM* berari lagaz.

2007an egoera hori aldatu egin zen, *MGM*-ek *United Artists* berpiztea erabaki baitzuen, horretarako Tom Cruise eta Paula Wagnerrekin elkartu behar izan zuen, konpainiaren jabekideak bilakatu zirelarik. Gaur egungo planak urtero erdi mailako aurrerakontua duten laupa-bost filma merkatuaratzea da, eta arrakasta izan ezkero, etorkizunean kopuru hori areagotzea. Aro berri honetan zinemaratutako lehen filma Robert Redfordek zuzendutako *Lions for Lambs* izan zen.

2010ko ekainaren 30ean bere MGM matrizeak ekonomikoki porrot egin zuen, baina martxan jarraitzeko konponbide baten zain daude.

Kanpo estekak
-------------

* United Artists ekoiztetxearen webgunea **(Ingelesez)**
* United Artists ekoiztetxearen IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q219400
* Commonscat Multimedia: United Artists

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130284490
* ISNI: 0000 0004 1103 1224
* BNF: 13884426c (data)
* GND: 10076560-9
* LCCN: n50057783
* NLA: 35561408
* SNAC: w6zt3kdb
* SUDOC: 085801836
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q219400
* Commonscat Multimedia: United Artists
**United Fruit Company (UFC)** (1899-1970) fruta tropikalen (batez ere banana eta ananak) ekoizpenean eta salerosketan nabarmendu zen Amerikako Estatu Batuetako multinazional bat da. Erdialdeko Amerikan eta Karibean sail handiak zituen, eta han ezaguna zen *Mamá Yunay* izenaz (*mamá* izenak «ama» esan nahi du gaztelaniaz, eta *Yunay*, berriz, *United* hitzaren gaztelaniazko ahoskeratik dator).

Botere izugarria zuen Erdialdeko Amerikako herrialdeetan. Izan ere, Ameriketako Estatu Batuetako gobernuaren laguntzarekin, sistema demokratikoak kentzea eta diktadura zapaltzaileak ezartzea bultzatzen zuen aurka egiten zioten herrialdeetan. Erregimen haiek banana errepublika izenaz izan dira ezagunak.

Legez kanpoko hainbat ekintza egin ditu bere historian zehar, adibidez 1928an Kolonbian: lan baldintza hobeak eskatzen zituzten nekazarien protesten aurrean, konpainiak bertako agintariek manifestazioa tiroka zapaldu zezaten lortu zuen, eta manifestari asko hil zituzten.

United Fruit Companyren boterea
-------------------------------

1930ean, United Fruit Company iparramerikar enpresak 100 itsasontzi, 1600 milia burdinbide et zerbitzu telegrafikoak zituen. Hiru milioi hektarea plantazio zituen Costa Rican et Guatemalan. Bere kaiak zituen, hotelak eta bulegoak portu garrantzitsu guztietan. Hamarkadaka faktoriak eta langileentzako herriak eraiki zituen eta euren aginpidea Standard Oil petrolio konpainiarekin bakarrik alderatu zitekeen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1771942
* Commonscat Multimedia: United Fruit Company

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147730221
* ISNI: 0000 0001 2180 1497
* LCCN: n79006852
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1771942
* Commonscat Multimedia: United Fruit Company
Madrilgo Errege Kaperaren organista izan zen.
**Sebastian Albero Añanos** (Erronkari, Nafarroa, 1722ko ekainaren 10a - Madril, 1756ko martxoaren 30a) klabezin jotzailea ospetsua izan zen. Musikagile ere izan zen: beste lanen artean haren klabezinerako hogeita hamar sonata ezagutzen dira, 1978an argitaratutakoak. 1734an Iruñeko Andre Maria Erreginaren katedralaren abesbatzan sartu zen eta 1739 arte izan zen ikasle moduan. Madrilgo Errege Kaperan organista izan zen.

Biografía
---------

Sebastian Albero 1734an, hamabi urte zituelarik, Iruñeko Andre Maria Erreginaren katedralaren haur abesbatzan sartu zen; adin hori nahiko berantiarra zen eta, horregatik, pentsatzekoa da aurretik musika ikasketak bazituela. Han 1739 arte egon zen Miguel Vallsekin eta haren ondorengoa izan zen Andres Eskaregirekin, hau da, katedralaren kapera maisuarekin ikasten. Urte haietan bereziki teklatu eta konpozisio ikasketetan sakondu zuen.

1746an Madrilgo Errege Kaperan organista bezala aurkitzen dugu. Lanpostu horretan bere lan nagusia Fernando VI. erregerako musika egitea. do izan zen; hari eskaini zion , *Obras para clavicordio y pianoforte* lana, alegia. Madrilen beste musikagile ospetsuekin aritzeko aukera izan zuen, besteak beste, José de Nebra eta Domenico Scarlatti.

Obra
----

Sebastian Albero oso gazte hil zen, 33 urterekin. Hala ere, oso obra garrantzitsua utzi zuen, XVIII. medeko nagusietariko bat. Genoveva Gálvez kritikariaren arabera Alberoren sonatetan gero oso modan jarriko zen estilo melankolikoa antzeman daiteke. Haren obra bi eskuizkribuetan gordetzen da:

* *Treinta sonatas para clavicordio*, Veneziako Biblioteca Nazionale Marcianan.
* *Obras para clavicordio o pianoforte*, Madrilgo Kontserbatorioan gordeta.

Musika Eskola
-------------

Gaur egun Iruñeako musika eskola pribatu batek bere izena du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo loturak
-------------

* *Allegressi in C Major* Youtuben.
* *Sonata in B minor* Youtuben.
* **(Gaztelaniaz)**: Sebastian Albero Auñamendi Entziklopedian.
* **(Gaztelaniaz)**: La música para tecla española del siglo XVIII izeneko dokumentua.
* **(Ingelesez)**: Sebastián de Albero*Early keyboard music* (*Antzinako musika teklaturako*)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5392197
* Commonscat Multimedia: Sebastián de Albero

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 59275535
* ISNI: 0000 0000 8386 3223
* BNE: XX1090805
* BNF: 13956001z (data)
* GND: 13247722X
* LCCN: n79129647
* NKC: xx0018366
* SUDOC: 188243585
* ICCU: MUSV000722
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 1157

 |

* Wd Datuak: Q5392197
* Commonscat Multimedia: Sebastián de Albero
**Schwannen zelulak** Nerbio Sistema Periferikoko glia zelulak dira. Enbrioiaren gandor neuralean sortzen dira, eta neuronaren ondoan egoten dira enbrioiaren hazkuntzak eta garapenak irauten duen bitartean. Neuronen axoiak estaltzen dituzte, mielinazko *leka* isolatzaile bat sortuz.

Egitura
-------

| **Schwannen zelula** |
| --- |
| 
Dendrita
Soma
Axoia
Nukleoa
Axoi terminala
Schwannen zelula
Ranvierren nodoak
Mielina zorroa |

Axoiaren diametroaren arabera, Schwannen zelulek egitura ezberdina garatzen dute. Diametro txikiko axoi neuronalei lagunduz, zelula hauek mielinarik gabekoak izaten dira, eta hainbat axoi eduki ditzakete

Aldiz, diametro handiagoko axoiak, mielinadun zelulez estaliak izaten dira. Axoien luzera osoan zehar, mielinarik gabeko zati biribilak daude. Itxuraz, bi Schwannen zelulen arteko mugarekin bat egiten dute mielinarik gabeko zati hauek, Ranvierren nodoak izenekoak. Mielina, Schwannen zelulen mintzaren geruza konzentrikoz osaturik dago eta espiral eran inguratzen dute neuronaren axoia.

Funtzioa
--------

Zelula hauek, mielinaren bidez, isolatzaile elektriko bezala funtzionatzen dute. Axoia biltzen duen islatzaile honek, igarotzen duen bulkada elektrikoak intentsitaterik ez galtzea eragiten du, gidatze jauzkaria izenekoa gertatzea erraztuz. Zelula hauek, honetaz gain, axoien haztea gidatzean eta lesioen sendapenean laguntzen dute (axonotmesian eta neurapraxian, baina ez neurotmesian)

Gaixotasunak
------------

Ornodun animalien nerbio sistemak, mielina "leka" hauen beharra du, axoien kapazitantzia jaisteko modu bezala, horrela, nerbio bulkada arinago bat lortuz, bere diametroan gehitu beharrik gabe. *Mycobacterium leprae* legenarraren bakterioaren zelula gogokoenetako bat da. Neuronaren mielinagabetzeak, Nerbio Sistema Zentralari eragiten dioten gaixotasunak sortzen ditu: Esklerosi anizkoitza, adibidez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q465621
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph118074
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D012583
* FMA: 62121

 |

* Wd Datuak: Q465621
**Muñoz Sola Museoa** Tuteran kokatutako margoen museoa da. Bertan César Muñoz Sola (1921-2000) tuterarrak bere bizitzan zehar bereganatu zituen XIX. mendeko pintura frantsesen bilduma erakusten da.

Eraikina
--------

Muñoz Sola Arte Modernoaren Museoa Tuterako Veraiztarren jauregian kokatua dago. Nahiz eta eraikin honek jatorri gotiko izan, lehen solairuko arkuteriko arkuarte batean eta harlanduzko bi bodegetan bakarrik kontserbatzen ditu jatorrizko elementuak. Barroko garaian eraberritua izan zen, gaur egungo itxura hartuz. Eraikinak hiru solairu ditu: beheko solairua zerbitzugune gisa erabiltzen da eta lehen eta bigarren solairuetan XIX. mendeko pinturak daude erakusgai, aldi baterako erakusketaz gain.

Bilduma
-------

Mota guztietako gaiak jorratzen diren margoak daude bertan: erretratuak, bodegoiak, paisaiak, baita genero eszenak, besteak beste.

Garaiko estilo ezberdinek osatzen dute bilduma azken barrokotik hasita (J.A. Vallinen "Cristo eta emakume adulterogilea"), neoklasizismotik (Girodet de Roucyren "Venus, Adonis eta Kupido"), Erromantizismotik (Emile Renoufen "Ametsa" edo Caminaderen "Lizzieren erretratu malenkoniatsuak"), Naturalismotik (Bergeret, Couty, Laurent edo Bouleten bodegoietan bezala) edo tradizio holandar barrokoaren aztarnak (Hugart de la Tour, Selmy, Eschbach, Maihad edo Isabey) dituztenetatik pasaz, non natura hiletan eta paisaietan pintura tradizionalaren kutsu bat izanda ere desberdintasun bat nabaritzen den.

Bereziki aipagarria inpresionismoaren presentzia, hau erabakigarria izanik Muñoz Solaren margotzeko eran. Horrela, Cahours, Foubert, L'hermite, Clary, Nozal edo Montagne izango dira horren adibide.

Aldi baterako erakusketak
-------------------------

* 2004: Inocencio Garcia Asarta
* 2005: Aureliano de Beruete y Moret
* 2006: Ramón Casas i Carbó
* 2007: Santiago Rusiñol i Prats
* 2008: Ignacio Pinazo Camarlench
* 2008: Pintura Andaluza de la colección Thyssen Bornemisza
* 2009: La mirada encontrada. Paralelismos entre pintura y fotografía en el siglo XIX

Kanpo estekak
-------------

* www.castelruiz.es

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47002591
* Commonscat Multimedia: Museo Muñoz Sola de Arte Moderno

---

 |

* Wd Datuak: Q47002591
* Commonscat Multimedia: Museo Muñoz Sola de Arte Moderno
**Valparaísoko badia** Txileko Ozeano Bareko badia natural bat da, Valparaíso eskualdean dagoena. Herrialdeko badiarik garrantzitsuena da eta Valparaíso, Viña del Mar eta Concón udalerriak bere kostaldean daude, Valparaiso Metropoli Eremuko kostaldeko eremua.

Historia
--------

Espainiar konkistatzaileak iritsi baino lehen, bai kostaldean, bai haranetan, pikuntxeak bizi ziren, haiek *Alimapu* (Mapudungunetik "lur errea") deitzen zioten Concón eta Punta Ángeles artean hedatzen den badiara, *Quintil* (Mapudungunetik "arrauna egiten den lekua") deitzen zen bitartean San Frantzisko itsasadarrak (Plaza Echaurren) zeharkatzen duen harana. 

Eremu geografiko honetan, Pikuntxeak arrantzarako eta itsas-lehoiak ehizatzera dedikatzen ziren, barnealdeko haranekin ere merkataritza zezaketen baliabideak. Inken menderatze garaian, eremua Collasuyoren parte izan zen, lonco *Tanjalonco*, *Quillota indioen* jaun eta Aconcagua ibaiaren beheko ibilguaren menpe geratuz, Inca kuraca gisa inbestitu zena. 

Juan de Saavedra kapitain espainiarrak aurkitu zuen badia 1536an, eta lehorrez heldu zen Diego de Almagrok bere konkista espedizioan bidalitako ontzi batzuk aurkitzeko. Santiaguillo karabela aurkitu zuen, badia txiki horretan ainguratuta, *Valparaíso* izena jarri zion bere jaioterriari omenez: Valparaíso de Arriba, Espainiako Cuenca probintzian. 

1542an, Pedro de Valdivia konkistatzaileak eremu hau aukeratu zuen sortu berri den Santiago hiriko portu ofiziala ezartzeko. Hasieran, Peruko Erregeordetzako itsasontzien etorrera lekua baino ez zen; Dena den, 1559an hiriaren eskema bat marrazten hasi zen, gaur egungo Matriz elizaren tokian eraikitako kapera batetik abiatuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑    *Copia archivada.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5716561
* Commonscat Multimedia: Valparaíso Bay

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315527339

 |

* Wd Datuak: Q5716561
* Commonscat Multimedia: Valparaíso Bay
**Valpuesta** (latinez: *Valliposita* edo *Valle Conposita*) antzinako Eliza Katoliko Erromatarraren elizbarrutietako bat izan zen.

Historia
--------

Zalantzazko Valpuestako kartularioen arabera, Joan apezpikuak 804an eratu zuen. Hau, Iberiar Penintsulako konkista musulmana zela eta, Ocako elizbarrutia desegin eta Gaubea aldera ihes egin zuen. Elizabarrutia Tarragonako artxidiozesiko sufraganeoa zen. 1087 arte iraun zuen, noiz Burgosko elizbarrutiak (egun artxidiozesia dena) bildu zuen.

Bere egoitza IX. mendeko eliza bisigotiko baten gainean eraikitako egungo Santa Mariaren kolegiatan zegoen. Bertan Valpuestako kartularioak topatu zituzten non antzinako gaztelaniazko lehendabiziko hitzak dauden. Hitz hauetan euskararen eragina nabarmena zen.

1969an Eliza Katolikoak elizbarrutia "berreskuratu" eta, harrezkero, apezpiku nominal izendatu ditu.

Apezpikuen zerrenda
-------------------

* Joan (804)
* Felimir (876–881)
* Fredulf (884–890)
* Diego I.a (900)
* Diego II.a (929–957)
* Martin (963–992)
* Belasko (1008–1011)
* Antso (1011–1022)
* Munio I.a (1024–1037)
* Ato (1037–1049)
* Gartzia (1049–1052)
* Gomez (1052–1065)
* Munio II.a (1065–1087)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Titular See of Valliposita, Spain.* .
2. ↑  www.valpuesta.com
3. ↑   Vergaz, Miguel Ángel.  (2010-11-7). «La RAE avala que Burgos acoge las primeras palabras escritas en castellano» *El Mundo*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q59201841

 |

* Wd Datuak: Q59201841
**Mortirolo mendatea** (italieraz: *Passo di Mortirolo* edo *Passo di Foppa*) Italia aldeko Alpeetan kokatzen den mendate bat da. 1.852 metroko garaiera du, eta Valtellina eta Val Camonica haranak elkar lotzen ditu.

1945. urtean mendate honetan alemanen atzeraldia ematen ari zela, azken horien eta partisanoen arteko borrokak jazo ziren.

Txirrindularitza
----------------

Urte luzez bigarren mailako mendi bide gisa alboratuta egon ondoren, 1990. urtean egoera erabat aldatu eta bere iparraldean dituen malda aldapatsu eta jarraiei esker Italiako Giroaren ohiko ibilbidean sartu zen.

| Urtea | Izena | Herrialdea | Etapa |
| --- | --- | --- | --- |
| 1990 | Leonardo Sierra | Venezuela | 17 |
| 1991 | Franco Chioccioli | Italia | 15 |
| 1994 | Marco Pantani | Italia | 15 |
| 1996 | Ivan Gotti | Italia | 21 |
| 1997 | Wladimir Belli | Italia | 21 |
| 1999 | Ivan Gotti | Italia | 21 |
| 2004 | Raffaele Illiano | Italia | 19 |
| 2006 | Ivan Basso | Italia | 20 |
| 2008 | Toni Colom | Espainia | 20 |
| 2010 | Ivan Basso | Italia | 19 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1633178
* Commonscat Multimedia: Passo Mortirolo

---

 |

* Wd Datuak: Q1633178
* Commonscat Multimedia: Passo Mortirolo
**Musselshell konderria** (ingelesez: *Musselshell County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Roundup da. 2010eko zentsuaren arabera 4.538 biztanle zituen, Musselshell kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Musselshell konderriak 4.845,63 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,13 ura dira. Beste 4.838,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,94 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.538 pertsonetatik 4.396 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 118 dira. 10 beltzak edo afroamerikarrak. 58 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 10 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 62 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496583
* Commonscat Multimedia: Musselshell County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153629023
* LCCN: n82097434
* **Lekuak**
* OSM: 1740639
* TGN: 2001292

 |

* Wd Datuak: Q496583
* Commonscat Multimedia: Musselshell County, Montana
**Scott konderria** (ingelesez: *Scott County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Davenport da. 2010eko zentsuaren arabera 165.224 biztanle zituen, Scott kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Scott konderriak 1.212,66 kilometro koadro ditu. Horietatik 26,22 ura dira. Beste 1.186,44 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 136,25 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 165.224 pertsonetatik 146.081 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 9.197 dira. 11.413 beltzak edo afroamerikarrak. 369 amerikar natiboak ziren eta 53 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3.295 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 167 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.846 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485474
* Commonscat Multimedia: Scott County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153362448
* GND: 4420254-4
* LCCN: n81022704
* NARA: 10039068
* **Lekuak**
* OSM: 1792166
* TGN: 2000642

 |

* Wd Datuak: Q485474
* Commonscat Multimedia: Scott County, Iowa