recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Diagrama honetan batez besteko anomaliaren (M) angeluak ikus daitezke, anomalia eszetrikoarekin (E), egiazko anomaliarekin ({\displaystyle \nu }), orbitarekin eta zirkunferentzia nagusiarekin batera. 
**Batezbesteko anomalia** iragan den orbita-periodo baten zatikia da, angelu gisa adierazia; elipsearen ardatza baliatuz angelu bat sortzen duen itxurazko planeta bat ere izan daiteke, baldin eta zirkunferentzia baten inguruan mugimendu uniformean badabil aipatutako objektua. Zirkunferentzia honen diametroak elipsearen ardatz nagusiarekin bat etorri behar du. Batez besteko anomalia **M** letraren bidez adierazten da.

t0 planeta perigeotik igaro zen unea bada, t une bateko batez besteko anomalia hurrena da: {\displaystyle M=n(t-t\_{0})} n batez besteko mugimendua da.

Adibidea
--------

Marte planetaren kasuan, bere urte siderala 686,98 egun direla jakinik, planeta bere periheliotik igaro eta handik 80 egunera izango duen batez besteko anomalia jakin nahi badugu, hurrena egin behar dugu:

Batez besteko mugimendua (n)=0,524033º/egun eta :{\displaystyle M=n(t-t\_{0})}=41º,9226

Ikus, gainera
-------------

* Keplerren ekuazioa
* Zeruko mekanika
* Perigeoa eta perihelioa

Kanpo estekak
-------------

* Informazio gehiago lortzeko esteka *(ingelesez)*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216715
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q216715

* Estatu Batuetako itsas-behatokia *(ingelesez)*
**Trichechus** Sirenia ordenako trikekidoen familiako (**Trichechidae**) genero bakarra da, lau espezie baino ez dituena: **manatiak**. Uretako ugaztunak dira.

Herbiboro lasaiak dira, orduak eta orduak ematen dituztenak ibaietako eta itsasoetako ur azaletako landareak bilatzen eta jaten. Ur gezetan nahiz gazietan bizi dira, Amerikako eta Afrikako kosten inguruetan. Gizakia dute haien harrapakari bakarra; haragiagatik eta gantzagatik ehizatuak izan dira, baina gaur egun espezie babestuak dira.

*Manati* izena, Karibeko hizkuntzan, «ugaztun» esan nahi du.

Ezaugarriak
-----------

300-500 kg bitartekoak dira, eta 3-4,5 m luzeak izaten dira. Gorputza grisa da, eta tolestura arrosak dituzte. Dugongidoek ez bezala, isats zapal horizontala dute, espatula-formakoa, eta ez ilargierdi-formakoa.

Landare-espezie asko jaten dituzte. Jateko, goiko ezpaina erabiltzen dute, erdibitua baitago. Manati heldu batek 50 kg belar jan ditzake egunean. Antilletako manatiek arrantzaleen sareetan harrapatutako arrainak ere jaten dituzte.

2-5 urtez behin, emeak kume bakarra izaten du. 35 bat kg pisatu ohi du jaiotzean, eta 90-120 cm luze izaten da. Amaren mendekoa da erabat, eta gutxienez bi urte ematen ditu amaren ondoan. Amak bakarrik zaintzen du kumea. Lau urte behar dituzte helduarora iristeko, eta 80 urte bizi daitezke.

Espezieak
---------

* *Trichechus manatus* - manati karibearra
* *Trichechus senegalensis* - manati afrikarra
* *Trichechus inunguis* - manati amazoiarra
* *Trichechus bernhandi* - manati nanoa

Kanpo estekak
-------------

* Mendiburu, Joana, *Manatiak, ingurumenaren egoeraren adierazleak, mehatxupean*, zientzia.eus

Erreferentziak
--------------
Kantabriako belardia.
**Belardia**, **belaia** edo **belar soroa** lur-eremu laua edo malda leunekoa da, belarra berez edo ereinda hazten dena. Gizakiak edota abereek larratzearen ondorioz sortutakoa izaten da, eta ebakiaz edo aziendak alhatuz erabil daiteke.

Izena
-----

Euskararen Herri Hizkeren Atlasak *bedarleku*, *lantzar*, *sololantzar*, *landa*, *solo*, *bedarselai*, *zelai*, *belardi*, *belaze*, *belaso*, *belati*, *belai*, *larre*, *soro*, *sorro*, *phentze* eta *soho* sinonimoak dakartza.

Landare espezieak
-----------------

Landare belarkara ugari hazten da belardietan, gramineak nagusi direla. Euskal Herrian, espezie hauek dira ohikoenak: *Agrostis capillaris*, *Anthoxanthum odoratum*, *Arrhenatherum elatius*, *Dactylis glomerata* subsp. *glomerata*, *Cynosurus cristatus*, Festuca arundinacea, *Festuca rubra*, *Holcus lanatus*, *Lolium perenne*, *Brachypodium pinnatum* subsp. *rupestre*, *Lathyrus pratensis*, *Trifolium pratense*, *Trifolium repens*, *Lotus corniculatus*, *Achillea millefolium*, *Hypochoeris radicata*, *Crepis capillaris*, *Taraxacum officinale*, *Centaurea debeauxii*, *Plantago lanceolata*, *Cerastium fontanum*, *Stellaria graminea*, *Ranunculus acris*, *Ranunculus bulbosus*, *Rumex acetosa*, *Malva moschata* eta *Veronica chamaedrys*.

Belardien ekoizpena handitzeko askotan erein egiten dira. Llollobelar italiarra (*Lolium multiflorum*), llollobelar ingelesa eta hirusta gorria (*Trifolium pratense*) dira espezierik erabilienak.

Erabilera
---------

Hauek dira belardietako bazka baliatzeko modu nagusiak:

* Larratzea edo alhatzea: urtean zehar edo belarraren hazkuntza garaian aziendak libreki egiten du bazka. Erarik zaharrena, zabalduena eta ekonomikoena da.
* Ebakitzea, bai berdean jateko, bai gordetzeko. Bazka lehorturik edo siloraturik gorde daiteke negurako. Sega-belardia deitzen zaio era horretan erabiltzen denari.

Askotan erabilpen mistoa ematen zaio belardiari: udaberrian ebakialdi bat edo bi ematen zaizkio, belarra lehortzeko edo siloratzeko, eta udazken-neguan alhan jaten da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Belardi.*  *Euskalterm* Terminologia Banku Publikoa, euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2021-3-17).
2. ↑    *Belai.*  *Euskaltzaindiaren Hiztegia* euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-7-15).
3. 1 2 3    *Goierriko belardien kudeaketarako gidaliburua.*  goimen.org (Noiz kontsultatua: 2021-3-17).
4. ↑    *1810: prado / pré / field.*  Euskararen Herri Hizkeren Atlasa, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-4-10).
5. ↑    *Prados mesófilos.*  Mapa de Vegetación Potencial de Navarra, cfnavarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-3-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7777019
* Commonscat Multimedia: Meadows

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4066052-7
* NDL: 00571481
* NKC: ph117726
* AAT: 300008876
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 027649
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q7777019
* Commonscat Multimedia: Meadows
***Belarraren Ahoa*** Harkaitz Canok idatzitako eleberri bat da, 2004an Alberdania argitaletxeak plazaratua. Liburu honetan, ukronia bat proposatzen da. Narrazioak alegia moral baten forma hartzen du. Argitaratu eta hurrengo urtean, urte hartako Euskadi Saria irabazi zuen.

Haria
-----

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Adolf Hitlerrek II. Mundu Gerra irabazi du eta Europa osoaren jabe izatea lortu du. "*Gizon Txikia*" -nobelan izendatzen den bezala- bere itsas armadarekin AEBtara bidean da. Beste pertsonaia bat, Charles Chaplin, *The Great Dictator* filmaren egilea, itsasontziko ziega batean torturatzen ari dira. Filma estreinatu zenetik, Charles Chaplin da Hitlerrek munduan gehien gorroto duen gizakia. Gizon Txikiak "Marko Polo kodea" aplika diezaioten agindua eman du: bere eskuekin torturatuko du zinemagilea.

New Yorken lehorreratzen dira tropa naziak, lau aste itsasoan eman ondoren. Hitlerrek plan osoa buruan dauka: Liberty Islanden erresistentzia gutxi izango dute, eta hiria osorik bereganatzen dutenean, AEBtako armada ez da hiria bonbardatzera ausartuko. Denak lasai dirau eta tropek aurrera egiten dute hirian barna, musika banda batek, Hitlerrek hala aginduta, Richard Wagneren musika jotzen duen bitartean. Komedianteak, bien bitartean, ziegako leihotxo biribila puskatu eta uretara salto egiten du. Ur koipetsuetan barrena igeri eginez, lurrera ailegatzen da, zeharo akiturik. Jatorri frantseseko agure konkordun batek etxean ezkutatuko du...

Urte asko lehenago, 1886. urtean, frantziarrek estatubatuarrei estatua bat oparitu zieten: *Lady Liberty*, Askatasunaren Estatua. Estatuaren altzairuzko atal guztiak Frantziatik AEBtara ontzi handi batean eraman zituzten. Lady Libertyren koroan berriz, polizoi bat zihoan gorderik: Olivier Legrand. Behin, portuko zamalari honi, estatuaren barnean ezkutatuta AEBtara alde egitea gogotu zitzaion. Bere lagunak utzita, *Lady Liberty*ren koroako kiribilduretan moldatu zuen ohea, eta lau asteren buruan ikusi zuen, berriro ere, lurra. Bidai haren bizitza guztirako oroigarri bezala, bizkarrean konkor handi bat gelditu zitzaion.

Itzulpenak
----------

Harkaitz Canok berak egin zuen *Belarraren ahoa*ren gaztelaniazko bertsioa eta 2006an Alberdania argitaletxeak argitaratu zuen *El filo de la hierba* izenburuarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Harkaitz Canoren 'Belarraren ahoa' eleberriari euskal literaturako Euskadi Saria» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2017-10-30).

Kanpo estekak
-------------

* Argitaletxearen fitxa osoa
* Harkaitz Canoren webgunea
* Belarraren ahoa Kritiken hemerotekan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254947

 |

* Wd Datuak: Q12254947
**Belar ondua** edo ihartua zenbait *gramineae* edo *poaceae* ihartuez egiten da. Belar hori animalien elikaduran erabiltzen da, bazka-landare moduan. Larretako loreak ere erabiltzen dira. Zehatz-mehatz hauexek dira belar ondu egiteko beste landare artean erabiltzen diren espezie nagusiak:

 Belar ondua animaliei emateko erabiltzen da.
* *Lolium multiflorum*
* *Lolium perenne*
* Hirusta mota desberdinak

Zenbait herritan alpapa (*Medicago sativa*) erabiltzen da kategoria handiagoko animaliei emateko, esaterako zaldiei eta idiei.
Erabilitako landareen arabera belar onduaren elikadura balioa aldatu egiten da. Esaterako, euri gutxi egiten duen inguruetan balio eskasago izaten du. Behin belarra moztuta eta jaso baino lehen, ondo ihartzeko, moztutako tokitan bertan uzten da, horrela hezetasuna hobeto galduz elikagaiak bere egitura gordetzen du, horrela ondoko jasotzeko prozesua erraztuz.
Garai batean belar onduez metak egiten ziren. Gaur egun makinak erabiliz fardel handiak egiten dira gero biltegietara eramateko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Juan Garmendia Larrañaga - Xabier Mendiguren Bereziartu: *Juan Garmendia Larrañagaren Hiztegi Etnografikoa*. Donostia: Ikastolen Elkartea, 2003. 47.or.

Ikus, gainera
-------------

* Lasto
* Meta

 Fardelak egiteko makina.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q336989
* Commonscat Multimedia: Hay

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 126540056 (data)
* GND: 4159757-6
* LCCN: sh85059406
* NKC: ph536708
* NARA: 10638673
* AAT: 300266414
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q336989
* Commonscat Multimedia: Hay
***Belarra biltzen Auvernian*** (frantsesez: *Fenaison d'Auvergne* edo *La fenaison en Auvergne*) Rosa Bonheurrek 1855ean eginiko olio-pintura errealista da, 215 cm × 422 cm dena luze-zabal.

Obrak irudikatzen du nola zamatzen den belarrez lau idik tiratutako gurdi bat. Gizon bat arduratzen da zain dauden idiez. Beste gizon batzuk belarra mozten ari dira segekin, emakume batzuk belarra pilatzen ari dira eta beste batzuk gurdian biltzen dute sardeekin.

*Neversen goldatzen* margolanak 1849an izandako arrakastaren ondoren, Bonheurrek bi pinturaren zirriborroak erakutsi zizkion Arte Ederretako ministroari (Charles de Morny, Mornyko dukea). Hark bat baztertu (*Zaldi feria*) eta *Belarra biltzen Auvernian* sustatu zuen. Hala ere, Bonheurrek *Zaldi feriari* ekin zion.

*Belarra biltzen Auvernian* bukatutakoan, Frantziako estatuak erosi zuen 20.000 liberaren truke. Parisko 1855eko Erakusketa Unibertsalean ikusgai jarri zenean, urrezko domina irabazi zuen. 1900eko Erakusketa Unibertsalean Frantziako XIX. mendeko artearen atzerabegirakorako aukeratua zuten.

Luxenburgoko Museoan 1874tik 1878ra arte egon ondoren, Fontainebleuko jauregira eraman zuten. Han jarraitzen du egun.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17491975

 |

* Wd Datuak: Q17491975
**Tui-Valençako nazioarteko zubia** (galizieraz: *Ponte Vella Internacional Tui-Valença*; portugesez: *Ponte Rodo-Ferroviária de Valença*; gaztelaniaz: *Puente Internacional de Tuy*) Miño ibaia zeharkatzen duen zubia da. Valença do Minho (Viana do Castelo) eta Tui (Pontevedra) batzen ditu.

Gustave Eiffelen edo bere ikasleetako baten diseinua dela dioen kondaira dagoen arren, zubia Pelayo Mancebo Ágreda ingeniari eta diputatu errioxarrak diseinatu zuen, eta 1886ko martxoaren 25ean inauguratu zuten ofizialki, zerbitzuan hasi eta ia urte eta erdira.

1995ean Nazioarteko Zubi berria ireki zenetik, askoz modernoagoa eta zabalagoa, erabat debekatuta dago ibilgailu astunak ibiltzea. Era berean, ibilgailu arinek ez erabiltzea gomendatzen da, eta Espainiako A-55 eta Portugalgo A3 autobideak gomendatzen dituzte alternatiba gisa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3392517
* Commonscat Multimedia: Old International Bridge (Minho)

---

* **Ondare historikoa**
* SIPA: 6218

 |

* Wd Datuak: Q3392517
* Commonscat Multimedia: Old International Bridge (Minho)
**Txurtxur** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1069 metroko garaierakoa. Mendizaleentzat hain ezezaguna den mendi hau, Malloaren ekialdeko muturrean dago. Tontor harritsu bat da, bere izaera, inguratzen duen basoak estaltzen duena.

Prantzes Errekaren labarra, Etzantzako lautaden goikaldean eratzen da, Beloki mendiaren gailurra, Malloetako lehen tontorretatik banatzen duena: Txurtxur, Gaztelu eta Arriolatz. bi lehenak, lenarrak estalitako pagadian murgilduak daude, azkena garbia den bitartean, pagadiak, bere ekialdeko magalen zati handi bat estaltzen duen arren. Prantzes Errekatik jeisten den ubidea, hobi batek hartzen du haranera iritsi aurretik.

Irispideak
----------

Baraibarren, 624 metroko garaieran, bide batetik igotzen da (Usotegietako bidea) Izarrita edo Izarriteko Gañe izeneko mendian dagoen antenara, 903 metroko garaierara. Hemendik, mendebalderantz jarraitu behar da, 930 metroko garaieran dagoen Belutako Langara, nondik, hegomendebalderantz jarraitzen den, Txurtxur eta Gaztelu arteko pagadia zeharkatuz. Behin pagadiaren zati gorenean, 1010 metroko garaieran, eskumatarantz desbideratu behar da, tontor honek suposatzen duen mugarri harritsuaren bila, 1069 metrora. Errazkinetik, 433 metroko garaierara dagoena, ibilbidea berdin igarotzen da Belutako Langatik.

Baraibartik Guardetxera igotzen den bidea hartuz, 2,5 kilometrotan zehar, eskumatarantz, Aizpiardiko iturritik Aizkorriko ganbelara doan bide bat dago. Hemendik, Prantzes Errekako ibarbidetik, Etzantzako larreetara igotzen da. Toki honetara heldutakoan, 1040 metroko garaieran dagoena, eskumatarantz desbideratu behar da, Gaztelu eta Txurtxur artean dagoen pagaditik igarotzen den bidezidorra bilatzeko.

Kanpo estekak
-------------

* euskal-herria.org webgunean

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268439

 |

* Wd Datuak: Q12268439
**Uhin frontea**, uhin zehatz batek une jakin batean inguruko puntuak jotzen dituen toki geometrikoari deritzo. Espazioan edo azalera batean hedatzen den uhin bat kontutan hartua, uhin fronteak, denboran zehar, iturritik aldentzen ukitu gabe mugitzen diren azalera edo lerro bezala ikus daitezke.

Uhin frontearen forma
---------------------

Hiru dimentsiotako uhinentzako, uhin frontea laua edo esferikoa izaten ohi da (soilik anisotropia edo heterogeneotasunik badago ikus daitezke azalera konplexuagoak). Bi dimentsiotako uhinentzako, urrazalekoak bezala, frontea, laua edo zirkularra izaten ohi da (anisotropia edo heterogeneotasun kasuan, beste forma batzuk ere ager daitezke).

Uhin frontea, fase bera duten puntuen bidez eratua dago, eta, beraz, *t* une batean, uhin fronte bat, euren koordenatuek honako erlazio hau betetzen duten puntu guztien toki geometrikoagatik (azalera edo lerroa) eratua dago:

{\displaystyle {\frac {\mathbf {n} \cdot \mathbf {r} }{\lambda }}-\nu t=C\_{0}}

non

* {\displaystyle \lambda \;} uhin luzera den
* {\displaystyle \mathbf {n} }, bektore unitario deitua, espazioaren puntu bakoitzean, uhinaren hedapen norantzarekin bat egiten duena.
* {\displaystyle \nu \;} uhinaren maiztasuna den
* {\displaystyle C\_{0}\;} benetako balio bat den, parametru honen balio ezberdinak hartuz, uhin fronte ezberdinak lortzen dire une jakin berean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q461533
* Commonscat Multimedia: Wavefront

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4189546-0
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q461533
* Commonscat Multimedia: Wavefront
Uhin sinusoidal baten uhin-luzera
**Uhin-luzera** uhin baten periodikotasun espaziala da, edo beste era batera esanda: uhin batean bibrazio-egoera berean dauden ondoz ondoko bi punturen arteko distantzia minimoa da. Normalean, lambda (λ) hizki grekoarekin izendatzen da.

Erlazioa maiztasunarekin
------------------------

*λ* uhin-luzerak *ν* maiztasunarekiko (denbora jakin batean aurki daitekeen tontor kopurua)alderantzizko proportzionala den erlazioa du. Uhin-luzera uhinaren hedapen-abiadura eta uhinaren maiztasunaren arteko zatiduraren berdina da. Uhin elektromagnetikoen kasuan, hedapen-abiadura hau *c* argiaren abiadura da. Erlazioa honela adierazten da:

{\displaystyle \lambda ={\frac {v}{\nu }}}
non

*λ* = uhinaren uhin-luzera den
{\displaystyle v} uhinaren hedapen abiadura den, eta
*ν* = uhinaren maiztasuna den Hertzetan.

Partikulen uhin-luzera kuantikoa
--------------------------------

Louis de Brogliek aurresan zuen, momentu linealdun partikula orok bere uhin-funtzio kuantikoarekin lotuta dagoen uhin-luzera duela, de Broglieren uhin-luzera deitua:

{\displaystyle \lambda ={\frac {h}{p}}}
non

h Plancken konstantea den eta
p objektuaren momentu lineala den.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41364
* Commonscat Multimedia: Wavelength

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4189549-6
* LCCN: sh2005004676
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q41364
* Commonscat Multimedia: Wavelength
**Tycho** Ilargiaren hegoaldean dagoen talka krater bat da, Tycho Braheren omenez horrela deitua (1546-1601). Tychoren hegoaldean Street kraterra dago, ekialdean Pictet eta ipar-iparekialdean Sasserides. Tychoren inguruko Ilargiaren gainazala tamaina ezberdineko kraterrez beteta dago, horietako asko beste zaharrago batzuen gainean jarriz. Txikienetako batzuk bigarren mailako kraterrak dira, Tychoren kraterrak sortutako talkaren ondorioz proiektatutako materialez osatuak.

Tycho Ilargiaren alde ikusgarrian talka krater handien artean gazteena da. 108 milioi urte inguru ditu, *Apolo 17* misioan ekarritako laginen dataziotik kalkulatua. Adin honek, bere garaian, kraterra, Baptistina asteroide familiako kide baten talkak eratu zezakeela iradoki zuen, baina meteorito horren konposaketa ezagutzea ezinezkoa zenez, hipotesia, aieru soil batean geratu zen. Simulazio ikerketek, kraterra, (298) Baptistina asteroidea sortu zuen haustura beraren zati batek sortu izanaren %70eko probabilitatea ematen zuten arren. Haustura horrek Chicxulub kraterraren eraketaren arduraduna izan zitekeen Lurrean, eta, ondorioz, dinosauroen desagerpenaren arduradun. Hala ere, aukera hori baztertu egin zuen 2011n Wide-field Infraestructuras Survey Explorerrek.

Kraterrak ertzak ondo definituta ditu eta antzinako inpaktuek erakusten duten higaduratik libre. Barnealdeak albedo altua du Eguzkiak zuzenean eragiten dionean. Kraterra, marka erradialen sistema bereizgarri batez inguratua dago, eta horietako batzuk, bere izpi gailenen ondorioz, 1.500 km-raino iristen dira, Tycho Kopernikar garaikoa dela pentsatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Planetary Names: Crater, craters: Tycho on Moon» *planetarynames.wr.usgs.gov* (Noiz kontsultatua: 2020-05-06).
2. ↑   «Lunar Orbiter: Impact Crater Geology» *www.lpi.usra.edu* (Noiz kontsultatua: 2020-05-06).
3. ↑   **(Ingelesez)** «NASA - The Floor of Tycho Crater» *www.nasa.gov* (Noiz kontsultatua: 2020-05-06).
4. ↑   **(Ingelesez)** «Breakup event in the main asteroid belt likely caused dinosaur extinction 65 million years ago» *phys.org* (Noiz kontsultatua: 2020-05-06).
5. ↑   Wilhelms, Don E.; with sections by McCauley, John F.; Trask, Newell J..  (1987). «The geologic history of the Moon» *Professional Paper* (Noiz kontsultatua: 2020-05-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q631696
* Commonscat Multimedia: Tycho (lunar crater)

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2011005659
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Astronomia**
* Gazetteer of Planetary Nomenclature: 6163

 |

* Wd Datuak: Q631696
* Commonscat Multimedia: Tycho (lunar crater)
**Tykocin** Poloniako udalerri bat da, Bialystok konderrian kokatua, Podlaskia voivoderrian. 28,97kilometro koadroko azalera du eta 2008an 1.907 biztanle inguru izan zituen herriak. Mordechai Mark Zamenhofen jaioterria ere bada Ludovico Zamenhof doktorearen aita, esperantoaren sortzailea. 

Populazio honek erdiko plaza bat du eta bere inguruan leku honi nortasuna ematen dioten hainbat leku enblematiko daude. Herrian dagoen sinagoga nabarmentzen da, gaur egun museo gisa erabiltzen dena, 1642koa eta bere eraikitzailea Branick. Plazaren erdian, Trinitate Santuaren eliza katolikoa dago, estilo barrokokoa, arkitekto italiarrek diseinatua, poloniar eliza gehienak bezala. Bere tamaina handian ikusgarria da Tykocinek inoiz 5.000 biztanle baino gehiago izan ez zituen arren, eta erdia bakarrik katolikoak ziren. Tykocin-eko beste monumentu ikoniko bat Stefan Czarnieckiren estatua da , Bi Nazioen Errepublikako noble eta jenerala.

Holokaustoa
-----------

Artikulu nagusia: «Holokaustoa»
1941eko abuztuaren 25ean, hiriko juduak merkatuan bildu zituzten naziek. 1.400 inguruko Lupochowo basora eraman zituzten, eta hil zituzten. Judu batzuek irten eta ezkutatzea lortu zuten, baina horietako gehienak Poloniako poliziak aurkitu eta atxilotu zituen. 150 judu eraman zituzten eta aldi baterako Bialystokeko ghettoan konfinatu zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *www.yivoencyclopedia.org.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q941451
* Commonscat Multimedia: Tykocin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133864264
* GND: 4494621-1
* LCCN: n97014241
* NKC: ge1130592
* **Lekuak**
* OSM: 3092530

 |

* Wd Datuak: Q941451
* Commonscat Multimedia: Tykocin
Vichy pastillak.
**Vichy pastillak** edo **kaxetak** (**Vichyko pastillak** bezala ere ezagunak) 1825ean asmatu zituen Joseph d'Arcet izeneko gizon batek. Gizon hau frantziar medikuntzako akademiako kide bat zen eta Vichyko bainuetxeko ur termalak giza gorputzaren digestio-prozesuan dituzten onurak areagotzeko sortu zituen.

Hasieran, pastilla hauek bikarbonatuzko oinarri batean baino ez ziren egiten, 1875etik aurrera ordea, oinarri hori bainuetxeko uretako gatz-mineralezko batengatik ordezkatu zen, pastillek oreka mineral naturalagoa izan zezaten.

Kaxetek dituzten ezaugarri terapeutikoei eta duten zapore gozoari esker, gaur egun, Vichy izeneko herri frantziarreko ikur bilakatu dira eta haien arrakasta komertziala ukaezina da. Aipagarria da gozoki hauek duten zaporea, anis zapore indartsu batek menderatuko dizu mingaina horrelako bat jan ezkero.

Ikus, gainera
-------------

* Gozokiak
* Vichy
* Fantziako gastronomia
* Gozogintza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2357825
* Commonscat Multimedia: Pastille de Vichy

---

 |

* Wd Datuak: Q2357825
* Commonscat Multimedia: Pastille de Vichy
**Bezero** informatika arloan, zerbitzari informatiko batek eskaintzen dituen zerbitzuak atzitzeko informatika aplikazioa da, konputagailu-sarearen bidez normalean.

Termino hau, ordenagailu terminal sinpleei izendatzeko erabiltzen zen, zeren eta ez ziren gai programak egikaritzeko, baina bai ordenagailu nagusi bati konektatu eta honen bidez lan guztiak burutzea, gero erabiltzaileri aurkeztuz. Ordenagailu nagusi bat baino kostu gutxiago zutelako erabiltzen ziren.

Baina egun (2007), beste programa bati (zerbitzari izenekoa) konektatzea behar dutenei deritze.

Jadanik ez dira arrazoi ekonomikoengatik erabiltzen antolaketa, funtzionaltasun eta kanpoko datuak atzitzeko ezaugarriengatik baizik. Hauen adibideak: web nabigatzaileak, burtsako informazioa, txat (IRC), bittorrent, fitxategi zerbitzariak, inprimagailu zerbitzariak eta abar.

Ikus, Gainera
-------------

* Bezero-zerbitzari
* Posta zerbitzari
* Datu-base zerbitzari
* FTP zerbitzari
* Web zerbitzari
* Aplikazio zerbitzari
* Parez pareko sareak (P2P)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q528166
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q528166
Tyrconnell erresumaren hedadurarik handienaren mapa ikusgai, 1450. urtea.
**Tyrconnell** edota  **Tirconnell** (irlanderaz **Tír Chonaill**, *Conall-en lurraldea* esan nahi du) O'Neill familiaren jabetzakoa zen lurraldeak jasotzen zuen izena da, haien artean nabarmenenak O'Donnell klanekoak zirelarik.

Lurralde honek gaur egungo Donegal konderriaz gain, Sligo, Leitrim, Tyrone, Fermanagh eta Derry konderrien zatiak ere barne hartzen zituen.

IV-V. mendeetan jatorriz Connacht eskualdekoa zen O'Neill familiako kideak lurralde honetara iritsi zirenetik, haien senideen agindupean egon zen, baina Bederatzi Urteko Gerran zehar jazotako Kondeen ihesaldia izeneko gertakariaren ondoren haien agintaldia behin-betiko amaitu zen. Gertakari guzti horietan garai hartan O'Donnelltarren buruzagia zen Red Hugh O'Donnell eta haren Rory anaiak ingelesen aurkako erresistentzian paper garrantzitsua jokatu zuten.

Ikus gainera
------------

* Corcu Duibne

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4274522

 |

* Wd Datuak: Q4274522
*Artikulu hau Ahurtiko monasterioari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Beloki».*

**Belokeko monasterioa** Lapurdiko Ahurti udalerrian kokatuta dago. XIX. mendeko bigarren erdialdean eraiki zuten fraide beneditarrek, eta 1875ean zabaldu zuten.
Gaur egun 30 bat fraide bizi dira bertan.

Santa Eskolastika monasterioarekin batera herriko beneditar monasterioak osatzen dituzte.

Historia
--------

Sortu eta gutxira Frantziako gobernuak fraideak estutzen hasi ziren, hezkuntza legeak zirela-eta. 1906an hustu behar izan zuten eta Hego Euskal Herrira ihes egin zuten, Lazkaoko monasterioa sortuz.

Espainiako Gerra Zibilaren garaian bestela hainbat euskaldun ihesean babestu ziren monasterio honetan, bereziki elizgizon eta kulturgileak, besteak beste Jose Ariztimuño "Aitzol", Fernando Artola "Bordari" eta Jose Miguel Barandiaran.

Denboran aurrerago, naziek Frantzia okupatu zutenean ere erresistentziako kideek eta bestelakoek aterpe topatu zuten monasterioan. Eliza frantziarra ofizialki Francoren alde egin zuen modu berean, Vichyren alde ere egin zuen. Hala ere, Beloki kasu bietan desberdin jokatu zuen eta arazo handiak ekarri zizkien fraideei. Arduradun nagusiak atxilotu zituzten eta gainontzekoek ihes egin behar zuten, 1945ean monasterioa hutsik geldituz bigarren aldiz.

Errekuperatu ondoren, ETA eta IKko iheslariekin berdintsu jokatu zuten ere bai, honek barne eztabaida gehiago sortu bazituen ere.

Iratzeder
---------

Fraide ezagunen artean Jean Diharce "Iratzeder" dugu, 1972tik 2008an hil arte bertan ia etengabean bizi izan zelarik.

1959an, fraidetxean sartu baino lehen, "Zeru-menditik (1941-1946)" poema sorta karrikaratu zuen, eta bertan bildutako "Su eta ke" olerkian pasarte hau errepikatzen du beste bertsoen artean: *"Maite zaitut bihotzetik, maite zaitut, Beloke / Zure gaintto kartsuari, oro pindar ta bake / Soinu-kantuz baitario gau-egunaz otoiz-ke."*

Bestela, 1993an "Beloke-ko abatetxearen historia. Ehun urte jainkosemen alde" liburua argitaratu zuen, monasterioaren nondik-norakoak kontatuz.

Laborantza
----------

Artoa, ardoa, sagardoa eta barazkiak oro har ekoitzi izan dituzte ekonomikoki autonomoak izan ahal izateko. Bestela, behiak eta ardiak zainduz gaztagintzan ere jardun izan dira. *Belokeko abadia (Abbaye de Belloc)* izeneko gasna egiten dute.

Iruditegia
----------

* Belokeko monasterioaBelokeko monasterioa
* Belokeko monasterioko elizaren barnekaldeaBelokeko monasterioko elizaren barnekaldea
* Monasterioko elizaren barnekaldeaMonasterioko elizaren barnekaldea

Kanpo estekak
-------------

* Iratzederren "Su eta ke" poema osorik

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2394262
* Commonscat Multimedia: Abbaye Notre-Dame de Belloc

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152022607
* ISNI: 0000 0001 2186 4770
* BNF: 160743963 (data)
* GND: 7697119-3
* LCCN: n2010009036
* SUDOC: 026489333

 |

* Wd Datuak: Q2394262
* Commonscat Multimedia: Abbaye Notre-Dame de Belloc


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Beaver konderria** (ingelesez: *Beaver County*) Utahko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Beaver da. 2010eko zentsuaren arabera 6.629 biztanle zituen, Beaver kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Beaver konderriak 6.713,09 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,33 ura dira. Beste 6.707,76 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,99 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.629 pertsonetatik 6.416 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 716 dira. 14 beltzak edo afroamerikarrak. 50 amerikar natiboak ziren eta 17 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 70 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 54 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109284
* Commonscat Multimedia: Beaver County, Utah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151263894
* **Lekuak**
* OSM: 1744354
* TGN: 2002101

 |

* Wd Datuak: Q109284
* Commonscat Multimedia: Beaver County, Utah
**Tremenda Jauría** Madrilgo bi neska eta bi mutilek osatzen duten musika talde bat da. Cumbia eta reggaeton estiloko musika egiten dute, konpromiso sozial eta politikoz beteriko letrekin. 2016an egin zuten euren lehen albuma, *Mordiendo* izenekoa. 2017an *Con Tol Deskaro* diskoa kaleratu zuten.

Tremenda Jauría aktibismo sozialetik eta partekatutako proiektu politikoetatik datorren musika taldea da. Gainera, taldeko hiru partaide elkarrekin bizi izan dira urte batzuetan. Gaienra, haietako bik musikaren munduan profesionalki lan egin dute, hainbat artistarekin jotzen. Lauren zaletasuna gehitzean (cumbia eta reggaeton), Tremenda Jauría sortu zen.

Partaideen identitateak anonimoak dira. Kontzertuak egiten dituztenean, hasieran maskarak daramatzate aurpegian baina abesten hasi baino lehen kentzen dituzte. Euren abestien generoa *reggaeton feminista* dela aldarrikatzen dute, askotan genero honek duen fama matxistatik aldendu nahian. Euren helburuetako bat reggaetonaren aurreiritziaren kontra borrokatzea da, haien hitzetan "reggaetona bandoz aldatzea: matxismotik feminismora ekartzea".

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188438
* Commonscat Multimedia: Tremenda Jauría

---

 |

* Wd Datuak: Q31188438
* Commonscat Multimedia: Tremenda Jauría

Abesti askotan, esaldi berdina esaten dute: *Auto-Tune para el pueblo* (euskaraz: «Auto-Tunea herriarentzat»). Auto-Tunea ahotsa hobetzeko aplikazio informatiko bat da. Eta normalean abeslari gehienek ez dute onartzen Auto-Tunea erabiltzen dutela. Baina Tremenda Jauríak beldur gabe esaten du.
**Tyrn Gorthad**, Tolkienen legendariumeko fikziozko toki bat da. Bere elfoerazko izena da **Tyrn Gorthad**. Oihan Zaharretik ekialdera dagoen muino talde bat da, non, Tolkienek, gerran eroritako Arthedaineko Dunedain errege eta printzeen hilobiak kokatu zituen. Baina, askoz lehenagotik, Eguzkiaren Lehen Aroaren hasieratik, Mendebalderantz zihoazen lehen gizakiek (Beleriandeko Edainen arbasoak), lurperaketa toki bezala erabili zuten. Eguzkiaren Hirugarren Aroan, Angmar eta Rhudaurretik irtendako izpiritu gaiztoek hartu zituzten, ondoren, tumularioak deituak izango ziren izpirituak, Eraztunen Jauna eleberriko pertsonairik beldurgarrienetakoak direnak. Frodo Zorrozabal, izaki hauetako batek harrapatu zuen tumulu batean, eta soilik Tom Bombadilen laguntzarekin salbatu ahal izan zen. Tomek, tumularioen altxorra aire librean utzi zuen, eta, hobbit bakoitzari daga bat oparitu zion.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1047639

 |

* Wd Datuak: Q1047639
**Boise konderria** (ingelesez: *Boise County*) Idahoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Idaho City da. 2010eko zentsuaren arabera 7.028 biztanle zituen, Boise kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Boise konderriak 4.938,29 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,29 ura dira. Beste 4.919 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,42 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.028 pertsonetatik 6.801 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 249 dira. 13 beltzak edo afroamerikarrak. 45 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 29 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 135 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486357
* Commonscat Multimedia: Boise County, Idaho

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154788852
* ISNI: 0000 0004 0409 5991
* NARA: 10039308
* **Lekuak**
* OSM: 1742086
* TGN: 2000459

 |

* Wd Datuak: Q486357
* Commonscat Multimedia: Boise County, Idaho
**Vibia Sabina** (86-136 edo 137), Erromatar Inperioko enperatriza izan zen, Hadriano enperadorearen emaztea eta urruneko lehengusina. 86 inguruan jaio zen, Salonina Matidia, Trajano enperadorearen iloba eta Luzio Vibio Sabinoren alaba, kontsul mailakoa. Sabina, bere amona, ama eta Matidia Minor ahizpa eta bere ahizpaordeekin batera, Trajano eta honen emazte Ponpeia Plotinaren familiaren etxean bizi eta heziak izan ziren.

Hadrianorekin ezkondu zen 100ean, Plotina enperatrizak eta Salonina Matidiak hala eskatuta. Ezkontzak, Hadrianoren enperadore izateko aukerak sendotu zituen, Trajanoren oinordekoa izango zena hau hil ondoren, 117an. Ezkonbizitza, baina, ez zen zoriontsua izan. Ez zuten seme-alabarik izan.

128an, Augusta titulua eman zitzaion. 136 edo 137an hil zen, Hadriano baino lehenago. Ez da ezagutzen bere heriotzaren arrazoia. Badaude zurrumurruak, Hadrianok pozoitu zuela diotenak, baina ez dago hori hala izan zela frogatzen duten frogarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q232716
* Commonscat Multimedia: Vibia Sabina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54944543
* ISNI: 0000 0000 2128 1754
* BNE: XX4953482
* BNF: 16008344c (data)
* CANTIC: a11219300
* GND: 118793934
* LCCN: n80141011
* SUDOC: 104803614
* ULAN: 500354928
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 10885

 |

* Wd Datuak: Q232716
* Commonscat Multimedia: Vibia Sabina
**Betzy Alexandra Kjelsberg** (Svelvik, Norvegia, 1866ko azaroaren 1a – 1950eko urriaren 3a) norvegiar emakumeen aldeko aktibista, sufragista eta mugimendu feministako kide bat izan zen. Alderdi Liberaleko politikaria izan zen eta alderdi horretako zuzendaritzako lehen emakumea izan zen. 

 Norvegiako Emakumeen Batzar Nazionaleko zuzendaritzako kideak 1904an. Karen Grude Koht, Fredrikke Marie Qvam, Gina Krog, Betzy Kjelsberg eta Katti Anker Møller
1883an eztabaida taldea (Skuld) sortu zen. Kjelsberg, 1894an Kvinnelig Handelsstandsforening taldea , Drammen Kvinnesaksforening ("Drammeneko emakume taldea")1896an sortu zituen , Drammen-eko osasun publikoa 1899an eta Drammen-eko emakume konseilua 1903an. Emakumeen eskubideen alde elkartea (Norsk Kvinnesaksforening) sortzailea izan zen, eta 1884an Emakumeen Sufragioaren alde elkartea (Landskvinnestemmerettsforeningen), 1885ean, gainera Norvegiako Emakumeen konseilua kidea eta burukidea izan zen 1904an. 1926an eta 1938an bitartean Nazioarteko Emakumeen konseilua presidenteordea zen.

Ikus gainera
------------

* Siv Jensen
* Emakumeen sufragismoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Norvegieraz [bokmål])**  *NorgesLexi - Norsk politisk dokumentasjon på Internett!.*  NorgesLexi (Noiz kontsultatua: 2007-11-23).
2. ↑   **(Norvegieraz [bokmål])** Elisabeth Lønnå.  (2000). *Betzy Alexandra Kjelsberg.*  Store Norske Leksikon (Noiz kontsultatua: 2007-11-23).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4899231
* Commonscat Multimedia: Betzy Kjelsberg

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 192147095097025082147
* LCCN: n2016049454
* SNAC: w6p34w5k
* SUDOC: 194428834

 |

* Wd Datuak: Q4899231
* Commonscat Multimedia: Betzy Kjelsberg
**Van Buren konderria** (ingelesez: *Van Buren County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Spencer da. 2010eko zentsuaren arabera 5.548 biztanle zituen, Van Buren kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Van Buren konderriak 711,04 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,89 ura dira. Beste 708,14 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,8 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.548 pertsonetatik 5.458 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 50 dira. 22 beltzak edo afroamerikarrak. 13 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 48 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Van Buren County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501964
* Commonscat Multimedia: Van Buren County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151283583
* LCCN: n81117317
* **Lekuak**
* OSM: 1848206
* TGN: 2001924

 |

* Wd Datuak: Q501964
* Commonscat Multimedia: Van Buren County, Tennessee
**Van Gent** Ilargiaren alde ezkutuan dagoen talka krater bat da. Handiagoa den Konstantinov kraterretik hego-hegoekialdera dago. Eki-hegoekialdean duen Spencer Jones kraterretik ere distantzia berera dago, baita hego-ekialdean duen Papaleksi ilargi kraterretik ere.

Krater hau Van Gent X kraterrarekin elkartzen da krater bikoitz bat sortzeko. Van Gentek, hego-ekialdean dagoen krater hondar batekin ere zati batean bat egiten du. Hau, era berean, Van Gent Nrekin elkartu zen, Van Gent Prekin elkartzen dena hego-ekialdetik. Emaitza krater kate bat da, arku bat eratzen duten bost kraterrez osatua, alde ahurra mendebaldera begira dutela.

Van Gent kraterraren eraztuna arinki desitxuratua dago zirkulu baten bidez, berau osatua izan den kraterren ondorioz. Eraztunaren ertza apur bat desgastatua dago, eta krater txiki bat dago Van Gent Xekin banatzen duen ertz inguruan. Barnealdea nahiko laua da, soilik krater txiki batzuk ikus daitezkeelarik.

Ilargi kraterrak
----------------

Konbentzio bidez, ezaugarri hauek ilargiko mapetan Van Gent kraterretik gertuen dagoen erdi puntuan hizkia jarriz identifikatzen dira.

| Van Gent | Latitudea | Longitudea | Diametroa |
| --- | --- | --- | --- |
| D | 16.3° N | 161.7° E | 35 km |
| N | 13.5° N | 160.0° E | 32 km |
| P | 12.6° N | 159.4° E | 47 km |
| T | 15.5° N | 157.2° E | 16 km |
| U | 17.0° N | 157.1° E | 20 km |
| X | 16.4° N | 159.7° E | 38 km |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3754593
* Commonscat Multimedia: Van Gent (crater)

---

* **Astronomia**
* Gazetteer of Planetary Nomenclature: 6311

 |

* Wd Datuak: Q3754593
* Commonscat Multimedia: Van Gent (crater)
Matematikan, *A* eta *B* bi zenbakien *He* **batezbesteko herondarra** hau da:

{\displaystyle H\_{e}={\frac {1}{3}}(A+{\sqrt {AB}}+B)\,}
Heron Alexandriakoarengandik jasotzen du izena; eta piramide- edo kono-enborraren bolumena kalkulatzeko erabiltzen da. Bolumena enborraren garaiera bider oinarriak osatzen dituzten bi aurpegi paraleloen azaleren batez besteko herondarra da.

{\displaystyle V={\frac {h}{3}}(A+{\sqrt {AB}}+B)}
*A* eta *B* bi zenbakien batez besteko herondarra haien batez besteko aritmetikoaren eta batez besteko geometrikoaren batez besteko haztatu bat da:

{\displaystyle H\_{e}={\frac {2}{3}}\cdot {\frac {A+B}{2}}+{\frac {1}{3}}\cdot {\sqrt {AB}}\,}

Ikus, gainera
-------------

* Batez bestekoa

Erreferentziak
--------------

* Bullen, P.S..  (2003). *Handbook of Means and Their Inequalities.*  in: *Mathematics and Its Applications*. (2. argitaraldia) Berlin, New York: Springer Science+Business Media ISBN 978-1-4020-1522-9..
* Eves, Howard Whitley.  (1980). *Great Moments in Mathematics (Before 1650).*  Mathematical Association of America ISBN 978-0-88385-310-8..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1187265

 |

* Wd Datuak: Q1187265
**Boeslundeko** edo **Borgbjergeko altxorra** garai desberdinetan Boeslunde herrian aurkituako urrezko objektuen multzo batek osatzen dute, Danimarkako Sjaelland uhartean. Brontze Aroko bilduma inportante bat osatzen ute orotara,

Aurkikuntzak
------------

19. mendean Borgbjerg izenez identifikaturiko toponimoan, bi alditan (1842 eta 1874), nekazariek Brontze Aroko sei urrezko ontzi aurkitu zituzten, guztira kilogramo bateko pisua zutenak. Ontzi antzekotasunak dituzte Gipuzkoan topatutako Axtrokiko ontziekin.

1981ean, 250 metrora, urrezko zin eraztun bat aurkitu zuen haur batej, eta beste indusketa batzuetan bildumatxoa osatu zen, 2009an 6. eraztuna aurkitu zen arte.

Gertuko beste kokapen batean, 2015ean, beste aurkikuntza harrigarri bat: 3,0 cm-ko gehienezko luzera duten urre lau meheko 2.000 espiral inguruz osatutaturiko. Espiralak datatzen lagundu zuten urrezko bi orratz ere aurkitu ziren. Badirudi espiral asko forraturiko egurrezko kutxa batean lurperatuta daudela, non urki pikearen arrastoak aurkitu diren, janariren batekin gorde zirelako seinaletzat hartu dena. K.a. 900 eta 700 bitartean egin zirela uste da. Objektu espiralen parekorik ez da topatu Brontze Aroko Europako beste aurkikuntzetan. Adituek ez dakite ziur zertarako erabili ziren, baina susmatzen dute eguzkiaren argia islatzeko diseinatutako zeremoniazko jantzi edo buruko soineko baten parte izan daitezkeela.

Iruditegiak
-----------

* Boeslundeko altxorra
* zin eraztunakzin eraztunak
* zin eraztunzin eraztun
* urrezko ontziaurrezko ontzia
* urrezko ontziakurrezko ontziak



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Konparaketa apaindura detaileetan, Borgbjergeko ontzi bat ezkerretan, eta Axtrokikoa eskumatan. |  | Konparaketa apaindura detaileetan, Borgbjergeko ontzi bat ezkerretan, eta Axtrokikoa eskumatan. |
| Konparaketa apaindura detaileetan, Borgbjergeko ontzi bat ezkerretan, eta Axtrokikoa eskumatan. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Eogan, George.  (1981). «The Gold Vessels of the Bronze Age in Ireland and Beyond» *Proceedings of the Royal Irish Academy. Section C: Archaeology, Celtic Studies, History, Linguistics, Literature* 81C: 345–382. ISSN 0035-8991. (Noiz kontsultatua: 2022-11-18).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, alemanezko Wikipediako «Goldfund von Boeslunde» artikulutik itzuli da; zehazki, 2021-03-31eko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25378892
* Commonscat Multimedia: Boeslunde Hoards

---

 |

* Wd Datuak: Q25378892
* Commonscat Multimedia: Boeslunde Hoards
**Batezbesteko koadratikoa** honela kalkulatzen den batezbestekoa da, datuak {\displaystyle x\_{1},x\_{2},\ldots ,x\_{n}} izanik:

{\displaystyle K={\sqrt {\frac {\sum \_{i}x\_{i}^{2}}{n}}}}
Batez besteko erroreak kalkulatzeko erabili ohi da, datu negatiboak eta positiboak elkarrekin konpentsa ez daitezen, batez besteko aritmetiko sinplean gertatzen den bezala.

Adibidea
--------

Marka jakin bateko poteak 100 gramo eztiz bete behar dira, etiketan ezartzen denaren arabera. Pote batzuk zehaztasunez pisatu eta datu hauek bildu dira:

```
106 95 102 99 100 98 104 97 103 94
```

Poteak betetzeko orduan sortzen den batez besteko errorea kalkulatzeko, pisu guztien batez bestekoa kalkulatu eta 100 gramoko balio nominalarekin erkatu. Datu hauetarako, batez besteko aritmetiko sinplea 99.8 gramokoa da eta beraz, esan liteke datu hauen arabera oro har 100-99.8=0.2 gramoko gutxiegizko errorea bakarrik sortzen dela. Emaitza hau ez da, argi denez, adierazgarria, gehienetan errorea askoz handiagoa baita. Emaitzaren adierazgarritasun eza gutxiegizko eta gehiegizko pisuen konpentsazioan datza.

Beste irtenbide bat, {\displaystyle |x\_{i}-{\overline {x}}|} errore absolutuen batez bestekoa kalkulatzea. Adibideko datuetarako:

```
6 5 2 1 0 2 4 3 3 6
```

Batez besteko errore absolutua 3.2 gramokoa da. Emaitza hau bai dela adierazgarria, baina eragozpen gisa, balio absolutuak kalkulu aljebraikoa zaildu egiten duela esan behar da.

Egokiena beraz, batez besteko koadratikoa kalkulatzea da, {\displaystyle x\_{i}-100} erroreen gainean:

{\displaystyle K={\sqrt {\frac {6^{2}+(-5)^{2}+2^{2}+(-1)^{2}+0^{2}+(-2)^{2}+4^{2}+(-3)^{2}+3^{2}+(-6)^{2}}{10}}}=3.74}

Honela, poteak betetzeko orduan batez besteko errorea 3.74 gramokoa izango da oro har.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q223323
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q223323