recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Luis Sánchez Polack** (Izengoitia: ***Tip*** ; Valentzia, 1926ko uztailaren 22a - Madril, 1999ko otsailaren 8a) espainiar umorista eta antzezlea izan zen.

Biografia
---------

Zortzi urte zituela, Madrila joan zen familiarekin, eta 1939an batxilergoa ikasten hasi zen, baina ez zuen amaitu. Zeramikako eskolan aritu zen zurgintza, zeramika eta antzerkia ikasten, eta antzezle izatea erabaki zuen. Luca de Tenaren *De lo pintado a lo vivo* (*Margotutik bizirik dagoenera*) lanarekin egin zuen debuta. 1945ean Madrid Irratian sartu zen, eta han haurrentzako saio bat hasi zuen. Hamalau urtez aritu zen irrati horretan. Hantxe osatu zuen Tip y Top umore bikotea, Luis Collekin, oso ospetsu izan zen. Hiru film egin zituzten elkarrekin. 1961ean banandu egin ziren, eta Tipek bakarka jarraitu zuen. Ondoren, José Luis Collekin hasi zen saioak antolatzen, Tip y Coll bikote gisa. Bikote harekin ere arrakasta handia izan zuen, aurrekoarekin baino handiagoa. 1967. urtetik aurrera ekitaldi ugari izan zituzten, eta film bat egin zuten: *La garbanza negra, en paz descanse*. Film horretan erabiltzen zituzten jantziak (etiketa-jantzi beltzak) izan ziren aurrerantzean beren ikuskizunetarako erabili zituztenak. 1969. urtearen hasieran Espainiako Telebistan *Galas del sábado* saioa aurkezten hasi ziren. 70eko hamarraldiaren hasieratik, zortzi urtez, egunero aurkeztu zuten bere saioa Top-Less aretoan. 1979an Espainiako umorista nagusiak ziren. Tipek irratiko hainbat solasalditan parte hartu zuen, eta Telecinco kateko *Este país necesita un repaso* saioan ere aritu zen. 1997an Onda Cero irratian hasi zen, *La brújula* saioan, eta han *Cuentos infantiles para personas de cierta edad* atala aurkezten zuen.

1998an eritasun larri bat zela-eta utzi zituen ekitaldiak. *Pueblo* egunkariaren Ospearen Saria eman zioten, eta baita Ondas saria ere. Zenbait liburu ere idatzi zituen: *Cantares del Mío Tip* (1980) eta *Santos varones* (1995), eta Collekin batera, *El libro de Tip y Coll* eta *Tipicoll spanish*.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9025381
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 13198944
* ISNI: 0000 0000 8092 9004
* BNE: XX823370
* CANTIC: a12324681
* GND: 122748336
* LCCN: n79057414
* SUDOC: 227125754
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05257/eu\_s\_0762/s0762
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q9025381
**Quintina Gelbenzu Piérola** (Lizarra, Nafarroa Garaia, 1877ko urriaren 11a- *ibidem,* 1950eko otsailaren 23a) emagina izan zen. Zaragozako Unibertsitatean emagin agiri ofiziala lortu zuen eta Lizarrako tituludun lehen matrona izatera heldu zen.

Bizitza
-------

Maria Piérola eta Feliciano Gelbenzuren alaba izan zen. 22 urte zituela Donato Castejón Carlosekin ezkondu zen eta zazpi seme-alaba izan zituzten; Felisa, Joaquina, María, Santiago, Andrés, Mercedes eta Ángel. Azken hau 1936ko Gerra Zibilean hil zen eta harrezkero lutoz jantzi zen beti Quintina.

Emagin ibilbidea
----------------

1902ko urriaren 14an, 25 urte zituela, Gregorio Goizueta alkateak udal-emagin izendatu zuen, jarduera hori aurretiaz lanbide horretan ari ziren Eulalia Nagusia eta Florencia Salanueva emaginekin burutu zezan. Hiruren artean banatzen zituzten udalak urteko lanagatik ordaintzen zizkien berrehun pesetak.

Quintinak ez zuen nahikotzat jo autodidakta gisa zekiena eta 1903an Zaragozako Unibertsitatera ikastera joatea erabaki zuen eta bertan emagin agiri ofiziala lortu zuen, horrela Lizarrako tituludun lehen matrona izatera heldu zen. 

Lanbide hau emakumeek burutu zuten luzaroan kultura gehienetan, emakumeen esku utzi izan zen umeak munduratzearen artea. Jaiotza ondorengo errituralean ere parte hartzen zuten emaginek sarritan. Bataiatzera eramaten zituzten jaioberriak elizara eta amari itzultzen zizkioten, amak berrogeialdia bete behar izaten baitzuen, etxetik irten gabe. Etxealdi hau amaitu ondoren emaginak berak laguntzen zien amei elizara bedeinkapena eman ziezaieten. Behin eta berriz emakumeen askatasun eskubideak murrizturik izaten ziren. 

Quintinak lanbidea pasio handiz burutzen zuen, konpromezu ia militantez. *Mamá (Ama) Quintina* deitzen zioten, izan ere bere inguruan larritasun edo estualdi ekonomikoan zegoen edonori laguntzeko prest agertzen zen beti. 

50 urtez bere lanbideari ekin ondoren eta ehundaka lizarratarri munduratzen lagundu ostean, 1950eko otsailaren 23an hil zen bere jaioterrian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «TIERRA DE ESTRELLAS : GUÍA HISTÓRICA DE LAS MUJERES DE TIERRA ESTELLA | Katakrak - Librería, Cafetería, Editorial, cooperativa» *katakrak.net*: or. 288. (Noiz kontsultatua: 2023-05-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118541414

 |

* Wd Datuak: Q118541414
***Sorbus chamaemespilus*** *Sorbus* generoko zuhaixka txikia da, Europako erdialde eta hegoaldeko mendigunetako estai subalpetarrean bizi dena, Sudeteak eta Karpatoetatik hasi eta Piriniotaraino hedatuz. Larrako karstean du bere hego-mendebaldeko muga beste landare orofilo askok bezala.

Ezaugarriak
-----------

1,5 m arteko zuhaixka da. Adaxkak lentizela luzatu ugariz hornituak ditu. Begiak dira koniko-oboideak, zorrotzak, 3-5 ezkata ziliaturekin, ia ilegabeak eta ez likatsuak. Azala leuna eta grisa du.

### Hostoak

Bakunak, ertzean finki eta bitan zerratuak. Berdeak bi aldetatik, ilegabeak eta pixka bat distiradunak dira gainaldetik, eta, mate eta ilegabeak edo pittin bat iledunak azpialdetik. Oso peziolo laburra dute.

### Loreak

Loreak
Loreak korinbo txiki eta trinkoetan elkartuta ditu. Errezeptakulua 2 mm ingurukoa eta ilupaduna. Sepaloak ertzetan hortzik gabeak, ilegabeak kanpoaldetik, eta ilupadunak barrualdetik. Petaloak arrosaxkak.

### Fruituak

Gorri-laranjaxka da heldutakoan, lentizela gutxikoa eta mami irintsukoa.

Banaketa
--------

Europa erdialdeko eta hegoaldeko mendigunetako estai subalpetarretan bizi da: Pirinioak, Frantziako Erdialdeko Mendigunea, Alpeak, Apeninoak, Sudeteak, Vosgeak, Karpatoak eta Balkanak. Euskal Herrian Larrako karstean soilik aurki daiteke.

Ekologia
--------

Izeidietan, mendi-pinuaren pinudietan, eta, errododendro eta ipuruen sastrakadietan bizi da. Mota guztiko substratutan eta 1550 - 2250 m arteko altitudetan.

Fenologia
---------

Ekaina eta uztailean loratzen da, eta, fruituak iraila eta urrian heltzen dira.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat EuskalNatura.eus webgunetik hartu da, copyrightaren jabeak onartu baitu hango testu-edukiak Euskarazko Wikipedian CC BY-SA 3.0 ES Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 Espainia lizentziarekin argitaratzea, baldin eta iturria aipatzen bada (ikusi eztabaida orria).

Kanpo estekak
-------------

* Sorbus chamaemespilus EuskalNaturan. CC-BY-SA lizentzia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q163546
* Commonscat Multimedia: Sorbus chamaemespilus
* Wikispecies Espezieak: Sorbus chamaemespilus

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 628647
* GBIF: 3012470
* GRIN:
* IPNI: 741673-1
* UICN: 83774084
* NCBI: 1000427
* PlantList: rjp-9734
* W3TROPICOS: 27802464

 |

* Wd Datuak: Q163546
* Commonscat Multimedia: Sorbus chamaemespilus
* Wikispecies Espezieak: Sorbus chamaemespilus
**Quintín Altolagirre Zabala** (Idiazabal, Gipuzkoa, 1876ko ekainaren 6a - Donostia, Gipuzkoa, 1936ko urriaren 28a) mediku eta politikari gipuzkoarra izan zen.

Ibilbidea
---------

### Medikuntza

Zaragozako Unibertsitatean medikuntza ikasketak hasi zituen 1903 urtean, eta ondoren Madrilgo Complutense Unibertsitatean jaraitu zuen. Ginekologia eta obstetrizian espezializatu zen. Beasainen mediku titular bezala aritu zen. 1903an, Gipuzkoako mediku titularren Junta osatu zen, eta bertako presidente izendatu zuten.

1921 urtean, beste mediku batzuekin batera, Donostiako Arantzazuko Amaren Ospitaleko fundatzaile eta lehen zuzendaritza taldeko kide izan zen.

### Gizarte arloa

1904an Beasain Kirol Elkartearen sorrera suposatu zuen *Sociedad Recreativa Casino de Beasain* elkartea sortu zen, eta bertako lehen presidentea izan zen Altolagirre.

1925ean, jada Donostiara bizitzera joana zela, intelektualen eztabaidarako Ateneo Guipuzcoano foroan parte hartzen hasi zen. Ateneoko zuzendaritza batzordeko kide izan zen.

### Politika

Primo de Riveraren Unión Patriótica alderdiko kidea izan zen.1925ean hasita Alderdiaren Donostiako delegazioko lehendakariorde, Donostiako Udaleko zinegotzi, Probintziako Diputatu eta Cámara de la Propiedad Urbana de Guipuzcoa erakundeko lehendakari izendatu zuten.

Diputatu modura euskal probintzien Kontzertu Ekonomikoa defendatzeagatik nabarmendu zen, eta Unión Patriotica alderditik aldentzen hasi zen batez ere diktadurak Kontzertu Ekonomikoaren inguruan hartu zuen jarreragatik. Politikoki garai oso nahasiak izan ziren: Primo de Riveraren diktadura krisi sakonean sartu zen eta 1930ean diktadura erori zen eta azkenean kargua utzi behar izan zuen.

Espainiako II. Errepublikaren garaian, berriro ere Gipuzkoako Aldundiko gestore bezala aritu zen 1936an hil zen arte, azken urte honetan presidenteorde kargua bete zuelarik.

Argitalpenak
------------

* *Tic de Salaam: tesis del doctorado,* Tolosa, 1910
* *El Concierto Económico visto desde mi escaño de diputado,* Beasain, 1930.
* *En torno al estatuto vasco: impresiones de un solitario*, 1934.
* *La justicia Social: religión, socialismo, comunismo, democracia,* 1936.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Solórzano, Manuel.  (2020-10-27). «CLÍNICA OPERATORIA NUESTRA SEÑORA DE ARÁNZAZU SAN SEBASTIÁN 1921» *ENFERMERIA AVANZA* (Noiz kontsultatua: 2021-05-21).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Sociedad Deportiva Beasain :: La Futbolteca. Enciclopedia del Fútbol Español.*  (Noiz kontsultatua: 2021-05-21).
3. ↑   «GIPUZKOA 1936» *www.gipuzkoa1936.com* (Noiz kontsultatua: 2021-05-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106928629
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 9125

 |

* Wd Datuak: Q106928629
**Marcelino Garde Villafranca** (Zarrakaztelu, Nafarroa, 1925eko urriaren 2a - Arripodas, Nafarroa, 1990eko maiatzaren 6a) euskal idazlea, apaiza eta euskaltzalea izan zen.

Euskaltzalea
------------

Aita, Anastasio Garde Goñi, EAJko kidea zen eta hortik omen zetorkio euskararekiko zaletasuna. 40koen hamarkadan, apaiz-ikasketak egiten ari zelarik eta Seminarioan gerra ostean euskarazko eskolarik ez zegoenez gero, euskara ikasteari ekin zion bere kasa Intxaurrondoren Gramatikaren laguntzaz.

Apaiztu ondoren, Erronkariko Uztarrozen izan zen erretore, eta han bertako euskalkia ikasi zuen. Poesiak ere idatzi zituen erronkarieraz.
60koen hamarkadan Iruñeko Uxue Ikastolaren sorreran murgilduta egon zen.
1964an euskaltzain urgazle izendatu bazuten ere, Batuaren aurkako jarrera sutsua zeukan eta 1978ean sorturiko Euskerazaintzako kidea izan zen.

1973etik 1984ra Vianako Printzea Erakundearen aldizkariaren euskerazko gehigarriaren zuzendaria izan zen eta 1984tik bere heriotzaren unerarte Diario de Navarraren "Nafar-Izkuntza" izeneko euskarazko orriaren arduraduna izan zen

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* Garde'tar Marzelino (Euskerazaintzako aldizkaria, 63. alea).
* Gerinda bai bloga.
* Euskaltzaindia: Marcelino Garde, Erriberako euskalduna.
* Argia: Heriotza oharra.
* Bertso eta olerkien hemeroteka.
* Zarrakaztelu.eus.
* **(Gaztelaniaz)**"Los académicos de La Ribera: Peralta, Iribarren y Garde" (Joxemiel Bidador, 2002).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263012
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 61499
* Lur: 02343/eu\_g\_0896/g0896

 |

* Wd Datuak: Q12263012
| **Bergara I.a** |
| --- |
|  |
| **Izen osoa:** | Marcelino Bergara Larralde |
| **Jaiotza data:** | 1943ko maiatzaren 16a |
| **Jaioterria:** | Nafarroa Garaia Etxalar, Nafarroa Garaia (Euskal Herria) |
| **Heriotza data:** | 2010eko urriaren 10a (67 urte) |
| **Heriotza herria:** | Gipuzkoa Donostia, Gipuzkoa (Euskal Herria) |
| Pilotaria |  |
| **Modalitatea:** | esku huskako pilota |
| **Postua:** | aurrelaria |
| **Debutatze pilotalekua:** | 1962ko azaroaren 3a |
| **Erretiratze data:** | 1981 |

**Marcelino Bergara Larralde**, pilota arloan **Bergara I.a** deituraz ezaguna (1943ko maiatzaren 16a, Etxalar, Nafarroa Garaia - 2010eko urriaren 10a, Donostia, Gipuzkoa) esku huskako pilotaria izan zen, aurrelaria. *Etxalarko mutikoa* (gaztelaniaz: *el Mozo de Etxalar*) ezizena ere jaso zuen. Salvador Bergara Larralde edo Bergara II.a pilotariaren anaia zen.

1962an Espainiako esku huskako buruz buruko txapelketa eta munduko binakako txapelketa irabazi zituen. Hasiera arrakastatsu haren ondoren, beste hainbat lorpen ere izan zituen: 1965ean, bigarren mailako lehenbiziko txapeldun nafarra bilakatu zen; Buruz Buruko Txapelketa Nagusian parte hartu zuen lehenbiziko pilotari nafarra ere izan zen, txapelketa hori bederatzi aldiz jokatu zuen, bai eta behin finalerdietara heltzea lortu ere.

Bigarren mailako buruz buruko txapelketako finalak
--------------------------------------------------

| Urtea | Txapelduna | Txapeldun-ordea | Tantoak | Pilotalekua |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1963 | Elgea | **Bergara I.a** | 22-14 | Astelena |
| 1965 | **Bergara I.a** | Andueza III.a | 22-17 | Beotibar |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Marcelino Bergararen heriotza. 2010eko urriaren 10a. El Correo egunkaria. Gaztelaniaz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11690841
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 142100

 |

* Wd Datuak: Q11690841
**Teka (Grupo Deportivo Teka)** txirrindularitza profesionaleko talde espainiarra izan zen, Kantabrian kokatua, 1976 eta 1990 urteen artean aktibo egon zen eta Teka etxetresna elektrikoen marka alemanaren adar espainolak babestu zuena. Taldearen kudeatzailea Santiago Revuelta izan zen. Taldea 1980ko munduko txirrindularitzaren klasikoetako bat izan zen, Reynolds eta Kasekin batera.

Taldeak txirrindulari ospetsuak izan zituen hala nola Gonzalo Aja, Marino Lejarreta, Alberto Fernández, Reimund Dietzen eta Alfonso Gutiérrez. Taldeak zuzendari gisa izan zituenen artean Julio San Emeterio, Txomin Perurena eta Jose Antonio González Linares kirol-zuzendariak izan ziren.

500 garaipen eta 16 urte inguru igaro ondoren, 1990eko Espainiako Itzulian izandako erorketaren ondorioz, orduko taldeko liderra (Dietzen) behar baino lehenago erretiratu zen, eta urte hartako Frantziako Tourrerako ordezko sendo bat ez zegoenez, multinazionalak txirrindulari-taldeari (200 milioi pezetatik gora) babesa kendu zion, Teka Cantabria markarekin eskubaloiaren sekzioan zentratzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Revilla participará mañana en el homenaje al equipo ciclista Teka
2. ↑    *El Teka ciclista dice adiós.*  Diario de Noticias 1 de noviembre de 2010.[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2677394
* Commonscat Multimedia: Teka cycling team

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 234769173

 |

* Wd Datuak: Q2677394
* Commonscat Multimedia: Teka cycling team
**Stephenie Meyer** (Hartford, Connecticut, AEB, 1973ko abenduaren 24a - ) idazlea da, oso ezaguna *Twilight* eta honen jarraipenak idazteagatik: *New Moon*, *Eclipse* eta *Breaking Dawn*. Liburu hauen 100 milioi kopia inguru saltzea lortu ditu, hainbat hizkuntzatan itzuliak izan direnak (37 hizkuntza zehazki). Idazlearen liburuek eduki zuten ospea zela eta, *The Twilight Saga* izenez ezagutzen diren bost pelikula egin dira.

Bizitza
-------

Meyer hiru ahizpetatik bigarrena da, eta Phoenixen hezita izan zen. Provonen ikasi zuen, Brigham Young Unibertsitatean, eta literatura ingelesean graduatu zen.

Arizonan bizi zenean bere senarra izango zena ezagutu zuen, eta 1994an ezkondu ziren. Hiru seme dituzte, Gabe, Seth eta Eli.
Meyerrek dioenez, *Twilight* idazteko ideia 2003ko uztailaren 2an izan zuen amets batetik dator. Eta orain, gazteen ingurunetan falta ez den liburu bihurtu da.

Bere lanak
----------

* 2005: *Twilight*
* 2006: *New Moon*
* 2007: *Eclipse*
* 2008: *Breaking Dawn*
* 2008: *The Host*
* 2008: *Prom nights to hell*
* 2020: *Midnight sun*

Lehenengo bi liburuak, *Twilight* eta *New Moon*, 2006ko abuztuan atera ziren salmentan. Hirugarren liburua, *Eclipse*, 2007ko urriaren 31an. Laugarrena 2008ko abuztuaren 2an atera zen, eta orain atera behar dena, azkenekoa, *Midnight sun* izenekoa, lehenengo liburuaren bertsioa Edward narratzaile izanda. Stepheniek esan du oraindik urte batzuk pasako direla azkeneko liburu hori argitaratu baino lehen.

Orain ere lehenengo liburuaren filma ikus daiteke. *Twilight*, nahiko arrakasta handia izan duena. 2009ko apirilaren 22an DVDan atera zena. Kristen Stewart, film honen protagonista, dioenez, lau liburuen filmak egingo dira, orain bigarrena filmatzen ari direlarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Bio» *Stephenie Meyer* (Noiz kontsultatua: 2021-02-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q160219
* Commonscat Multimedia: Stephenie Meyer

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 102313919
* ISNI: 0000 0001 2321 4384
* BNE: XX1237116
* BNF: 15023326h (data)
* BNC: 000668007
* CANTIC: a10673106
* GND: 131676350
* LCCN: n2004030792
* NDL: 01010870
* NKC: xx0038685
* NLA: 44067233
* CiNii: DA15981889
* SUDOC: 115098364
* BIBSYS: 6076667
* UB: a1234148
* ICCU: MODV358826
* Open Library: OL1391085A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q160219
* Commonscat Multimedia: Stephenie Meyer
Ombudsmanen poliziaren bulegoa Belfasten.
**Loughinislandeko sarraskia** (ingelesez: *The Loughinisland Massacre*) 1994ko ekainaren 18an egin zen Ipar Irlandako Loughinisland herrixkan. Egun horretan Ulsterko Boluntarioen Indarra (ingelesez Ulster Volunteer Force - UVF) talde loalistaren partaide batzuk eraso-erriflekin pub batean sartu ziren, sei pertsona zibil hiltzen eta beste bost zaurituta utziz. Pubeko bezero gehienak katolikoak izaten ziren. Urtetan Royal Ulster Constabularyren agenteak inplikaturik zeudela susmatu zen eta ikerketan akats larriak egin ziren. Pubeko bezeroak telebistan 1994ko Munduko Futbol Txapelketa ari ziren ikusten; horregatik sarraskia "World Cup massacre" izenarekin ere ezagutzen da.

Gertaerak
---------

Sarraskia O 'Toole pubean izan zen. Bertan katolikoak ibiltzen ziren gehienbat, eta hilketak gertatu ziren egunean jendea Irlandako Errepublikak Italiaren aurka 1994ko Munduko Koparen ondorioz jokatu zuen partida ikusten zegoen. Hildakoak hauek izan ziren: Adrian Rogan (34 urte), Malcolm Jenkinson (52 urte), Barney Green (87 urte), Daniel McCreanor (59 urte), Patrick O'Hare (35 urte) eta (39 urte), guztiak hiritar katolikoak.

UVFk erasoa burutu zuen, Irlandako Nazio Askapenerako Armadak (INLA) 1994an egin zuen Shankill Roadeko erasoari erantzun gisa. Nolabait, Ulsterko Errege Jendarmeriako agente eta informatzaile bikoitzak sarraskian sartuta zeudela, eta poliziak txostenak eta frogak suntsitu zituela ikerketan ezagutu zen. Ombudsmaneko poliziak, biktimen senideen salaketen ondoren, kasua ikertu zuen. 2011n, ikerketak ondorioztatu zuen ikerketan akatsak egon zirela, baina ebidentziarik aurkitu gabe. Ombudsmanek 2016an egindako txosten berri batek, ordea, poliziaren eta UVFren arteko loturak azalarazi zituen. 2017an, sarraskiari buruzko dokumental bat argitaratu zen, *No Stone Unturned* izenburukoa.

Oroimena
--------

Erasoaren 18. urteurrenean, 2012an, Irlandako Errepublikako selekzioak Italiaren aurka jokatu zuen, orduan, 2012ko Eurokopa zela-eta, Poznanen, Polonian. Talde irlandarrak, gertaeren oroimenean, besoko beltza jantzi zuen. Proposamena Irlandako Futbol Elkarteak egin zuen eta UEFAk babestu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "The UVF's catalogue of atrocities", Wayback Machine. BBC News.
2. ↑
3. ↑  Kearney, Vincent (2016ko ekainaren 9a). «Police colluded with Loughinisland killers.
4. ↑   «Ireland's Euro 2012 armband match tribute to UVF massacre victims slammed». BelfastTelegraph.co.uk. ISSN 0307-1235.

Ikus, gainera
-------------

* Ipar Irlandako gatazka

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15242981

 |

* Wd Datuak: Q15242981
*Artikulu hau etxetresna fabrikatzaileari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Teka (argipena)».*

**Teka taldea** multinazional alemaniar bat da, bere ibilbidea 1930eko hamarkadan hasi zuena. Bere sukalde sekzioa 1964an sortua izan zen, Santanderreko arraska lantegi txiki batetik abiatuta. Gaur egun 125 herrialdetan dago eta 5000 langile baino gehiago ditu mundu osoan.

Bere ekoizpen gune nagusiak, Espainiaz gain, Alemanian, Portugalen, Txinan, Turkian eta Mexikon daude. Espainian lantegiak Santanderren, Zaragozan, Palma de Mallorcan, Madrilen eta Granadan ditu.

Tekak ekoitzi edo komertzializatutako produktuak etxea eta ostalaritzan zentratzen dira, bereziki sukaldean (arraskak, labeak, sukalde bitrozeramikoak, kanpai ke xurgatzaileak, etxetresna elektrikoak) eta bainuan (txorrotak eta komunak. Gainera, altzairu herdoilgaitzezko garagardo upelak (munduko liderra merkatu kuotaren arabera), altzairuzko altzariak, elektronika, altzairu gaineko bitrifikatuak eta edukiontziak ere egiten ditu.

Teka taldea kirol babesletzari dagokionez tradiziorik handienetako bat duen konpainietako bat da. Tekaren eskutik, Real Racing Club de Santander izan zen bere kamisetan publizitatea eraman zuen lehen futbol taldea. Ia zortzi urtez Real Madridekin izan zuen babesletza akordioa nabarmentzen da, garai horretan taldeak bi UEFA Champions League eta Kontinentearteko Kopa bat irabazi zituelarik. Agertu da, baita ere, Teka Cantabria eskubaloi talde historikoan, Teka txirrindularitza taldean, edo, gaur egun, Teka Suzuki Teamen eta MX1 Munduko Txapelketan motokrosean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5019133
* Commonscat Multimedia: Teka

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 234769173

 |

* Wd Datuak: Q5019133
* Commonscat Multimedia: Teka
**Loudoun konderria** (ingelesez: *Loudoun County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Leesburg da. 2010eko zentsuaren arabera 312.311 biztanle zituen, Loudoun kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Loudoun konderriak 1.349,74 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,45 ura dira. Beste 1.335,3 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 231,39 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 312.311 pertsonetatik 233.421 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 38.576 dira. 21.934 beltzak edo afroamerikarrak. 520 amerikar natiboak ziren eta 143 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 45.795 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 808 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 9.690 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495310
* Commonscat Multimedia: Loudoun County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154773226
* ISNI: 0000 0004 0415 3872
* GND: 4673923-3
* LCCN: n80149095
* NARA: 10046331
* **Lekuak**
* OSM: 944948
* TGN: 7015770

 |

* Wd Datuak: Q495310
* Commonscat Multimedia: Loudoun County, Virginia
**Majida Boulila** (arabieraz: مجيدة بوليلة‎), jaiotzez **Majida Baklouti** (مجيدة البقلوطي) (Sfax, 1931ko azaroaren 12a- *ib.*, 1952ko irailaren 4a) Tunisiaren independentzia prozesuan emakume aktibista tunisiarra izan zen.

Biografia
---------

Tunisiako mugimendu nazionaleko figura garrantzitsua izan zen, Tunisiako emakume askapenaren sinboloa. Ezaguna egin zen bere herrialdea Frantziako protektoratuaren pean zegoen eta tradizioak emakumeak mendeko roletan ezartzen zituen garai batean. Bere aktibismoa zela eta, bere etxean bahitu zuten gauean. Frantziako agintari kolonialek atxilotu zuten. Haren aurkako akusazioak Neo-Destour alderdi nazionalistaren militante izatea zen. Laster Teboursoukeko espetxean entzerratu zuten. Bigarren alabarekin haurdun zegoen. Haurdunaldiaren amaieran, agintari kolonialek Sfax eskualdeko ospitalera eramatea erabaki zuten, eta han hil zen, 1952ko irailaren 4an, erditze osteko odoljario baten ondorioz.

Oroimena
--------

Gaur egun, Sfax hiriaren etorbiderik handienak bere izena du. Etorbide horretan ere bigarren mailako eskola bat dago haren izenarekin. Gainera, Sfax hiriko Eskualdeko Kultura Batzordearen mende dagoen klub batek bere izena du; klub horrek Tunisiako emakumeak emantzipaziorako eta aurrerapenerako dituen eskubideen defentsa sustatzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3280519

 |

* Wd Datuak: Q3280519
**Sweet Home** 3D ingeniaritzako, arkitekturako eta eraikuntzako CAD editore bat da, GNU General Public License lizentziapean banatzen dena. Etxebizitza baten altzariak 2D plano batean diseinatzeko, eta 3D aurretiko bista bat ikusi ahal izateko editorea da.

Ezaugarriak
-----------

Javan garatuta, Java Web Start aplikazio baten formularioan dago eskuragarri programa. Aplikazio honek Java Virtual Machine aurreinstalatuta edukitzea eskatzen du, edo Java makina birtual bat duen aplikazio bat izatea (erabiltzaileari Java propio bat instalatzea saihesteko).

Software hau edozein plataformatan exekutatzen da Java makina birtual batekin eta Java 3D liburutegiarekin. Horri esker, Mac OS X, Windows, Linux eta Solaris sistemetan funtziona dezake.

2005ean sortu zen software hau aldizka eguneratzen da. Sweet Home 3D-rekin honako hau egin daiteke:

* Etxebizitza baten paretak eta gelak marraztu ahal izatea, artxibo huts batetik, edo dagoen plano baten gainetik, solairu batean edo gehiagotan.
* 3D modeloak inportatzea (adibidez, altzariak) eta webean pertsonalizatzea edo deskargatu ahal izatea.
* Altzarien neurriak, orientazioa, goratzea, koloreak eta ehundurak aldatzea.
* Bideo bat sortzea 3Dko ikuspegi birtualetik.
* Irudi fotoerrealistak sortzea eguneko orduaren eta planoko iturri argitsuen arabera.
* Zenbait ate, leiho eta objektu irekitzea (pianoa, komoda...)
* PDFak, bit-mapako irudiak edo irudi bektorialak, bideoak eta 3D fitxategiak inprimatzea eta esportatzea, fitxategi estandarren formatuan.
* 29 hizkuntza desberdin aukeratu ahal izatea Sweet Home 3D erabiltzaile-interfazerako eta laguntzarako.
* ...

Baldintza teknikoak
-------------------

Sweet Home 3D Windows 98tik Windows 10era, Mac OS X 10.4 (Tiger)/macOS 11 (Big Sur), hainbat Linux eta Solaris sistematan exekutatu daiteke. Erabiliko duen ekipoak gutxienez prozesadore bat izan behar du 400 MHz-ekoa eta 256 MBko txartel grafiko bat bere kontroladore eguneratuarekin.

Argazkiak
---------

* ProgramaPrograma
* 3D Argazkia3D Argazkia
* 3D Argazkia3D Argazkia
* ProgramaPrograma

Plug-inak
---------

Sweet Home 3Dren ezaugarriak handitu egin daitezke plugininei esker, Javan programatzen duen edonork garatu ahal izango ditu pluginak.

Plugin bat Sweet Home 3Dren Plugins karpetan biltegiratutako SH3P fitxategi bat da. Karpeta honetan SH3P fitxategi bat instalatzeko, klik bikoitza egin beharko da fitxategi honen gainean (Windows eta Mac OS X). Linuxen, SH3P fitxategia kopiatu beharko da erabiltzaile-karpetako .eteks/sweethome3d/plugins azpidirektorioan, klik bikoitza ez badabil.

Plugina instalatuta dagoenean, Sweet Home 3D berriabiatu egin beharko da, menuko elementu berriak eta/edo plugin botoi berriak ager daitezen. Adibidez, etxe bat biratzeko pluginak bi elementu gehitzen dizkio plano menuari, planoko elementu guztiak erlojuaren orratzen noranzkoan edo alderantziz biratu ahal izateko.

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1685508
* Commonscat Multimedia: Sweet Home 3D

---

 |

* Wd Datuak: Q1685508
* Commonscat Multimedia: Sweet Home 3D
**Probabilitate teoriaz** zoriz mugitzen den partikula baten ibilbidea eredua egin da, mugimendu browndar izeneko ereduaren bitartez.
Probabilitate teorian probabilitatea baliatu eta aztertu egiten duten eredu matematikoak biltzen dira. Probabilitate kontzeptuan oinarrituz, zorizko aldagaiak, probabilitate banaketak, zorizko prozesu edo prozesu estokastikoak biltzen ditu, besteak beste, errealitatean hautematen diren ziurgabetasunezko sistemak (eguraldia, ekonomia, ...) irudikatzeko. Horrela, fisika kuantikoan oinarrizko tresna da, partikulen mugimendu aurrez ikusezina eredua egiteko orduan. Probabilitatearen emaitza ezagunak dira zenbaki handien legea eta limitearen teorema zentrala, ziurgabetasunezko sistemetan epe luzerako joerak nolakoak diren erakusten dutenak. Estatistikari ere oinarri matematikoa eskaintzen dio, bere teknikak eta prozedurak zorroztasunez eratzeari begira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5862903
* Commonscat Multimedia: Probability theory

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4079013-7
* NDL: 00564753
* NKC: ph116429
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D011338

 |

* Wd Datuak: Q5862903
* Commonscat Multimedia: Probability theory
**Sweetheart abadia** (ingelesez: *Sweetheart Abbey*) Eskoziako Dumfries herritik 13 kilometro hegoaldera kokaturik dago, Nith ibaiaren ertzean, Dumfries eta Galloway eskualdean. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Monasterio zistertar hau 1273an eraiki zuen Gallowayko Dervorguillak, Gallowayko Lordaren alabak. Devorguilla hil zenean haren bihotz enbaltsamatua boli eta zilarrezko kutxa batean lurperatu zuten berarekin batera, eta monjeek abadiari Sweetheart (bihotz xamurra) izena ezarri zioten.

Monje zistertarrak nekazari abilak ziren, bai eta zaldi eta hazienda hazleak ere. 1624an bertan behera gelditu zen eta gaur egun hondatuta aurkitzen da.

Iruditegia
----------

* Abadiaren ikuspegia.Abadiaren ikuspegia.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Hilerria.Hilerria.
* Arrosa leihoa.Arrosa leihoa.
* Arkuak.Arkuak.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Historic Scotland erakundearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q745893
* Commonscat Multimedia: Sweetheart Abbey

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 807158790664138851350

 |

* Wd Datuak: Q745893
* Commonscat Multimedia: Sweetheart Abbey
*Artikulu hau zergari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Tasa (argipena)».*
**Tasa** zerga-egitate hau duen tributua da: herri-jabariaren erabilera pribatiboa edo aprobetxamendu berezia egitea, edo zergapekoari modu partikularrean egokitu, eragin edo mesede egiten dioten zerbitzuak ematea edo jarduerak gauzatzea, zuzenbide publikoko erregimenean, baldin eta zerbitzu edo jarduera horiek zergapekoak bere borondatez eskatzekoak edo jasotzekoak ez badira edo sektore pribatuak ematen edo gauzatzen ez baditu. Ez da prezio publikoarekin nahasi behar. Estatuak sektore pribatuarekin baldintza berberetan eta zuzenbide pribatuko araubidean ematen duen zerbitzu batengatik ordaintzen dena da prezio publikoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Toki Administrazioa Hiztegia] [2009] eta [Aurrekontuen Araubidea Hiztegia] [2018]
2. ↑  Euskalterm: [Herri-ogasuna Hiztegia] [2015]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11765
* Commonscat Multimedia: Fees

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4019583-1
* AAT: 300055680
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 013764

 |

* Wd Datuak: Q11765
* Commonscat Multimedia: Fees
**Probalekua** demak edo probak egiteko egokitutako lekua da, plaza errektangularra ohikoan, Euskal Herriko kirol-instalakuntza berezi bat.

Ezaugarriak
-----------

Probalekuko plazak guztiz horizontala izan behar du, maldarik gabea. Probarria harkoskor biribilez osatutako zoruaren gainetik eramaten da herrestan. Ariketa horretan laguntzeko eta animaliek (edo gizakiek gizon-probetan) irrist ez egiteko, errekarrizko zorua izaten da ohikoena probalekuetan, harriaren eta zoruaren arteko marruskadura egokien gutxitzen duen harri mota. Plazaren luzera aldatzen da herri batetik bestera baina 22 eta 28 metro bitartean ibili ohi dira.

Plazaren luzea egiteari iltzea esaten zaio. Dema arautuetan araudiak eskatzen du probalekuak erdian marka argia izan dezan, zinta esaten zaiona, iltzeak osa ondoren erdiraino iristen bada harria, hainbat iltze eta zinta bat egin duela esaten da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Euskaltzaindiaren Hiztegia - Probaleku» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-02-09).
2. ↑   «Abere-probak - herrikirolak» *sites.google.com* (Noiz kontsultatua: 2023-02-09).
3. ↑   «Idi-dema: Harrobitik plazara - hiru» *www.hiru.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-02-09).
4. ↑     *Aberre probak / Gizon probak |.*  (Noiz kontsultatua: 2023-02-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116612464
* Commonscat Multimedia: Probalekuak

---

 |

* Wd Datuak: Q116612464
* Commonscat Multimedia: Probalekuak
**St Philip Gotorlekuaren setioa**, **Menorcaren errorera** edo **Menorcaren setioa** 1756an Menorcan gertatu zen guduaren izena da, Zazpi Urteko Gerraren barruan.

Richeliku Dukearen kontrolpean zegoen frantziar talde bat uhartera iritsi zen eta britainiar indarrak setiatu zituen, euren errendizioa lortuz. Honen ondorioz John Byng Almiranteak itsasontziak atera eta itsas-bataila baten bila abiatu zen, Menorcako gudua izenez ezagutzne dena. Galdu ondoren Byng Gibraltarrera mugitu zen, Menorca frantziaren esku utziz. Byng exekutatua izan zen bataila horren ostean. Hala ere gotorlekuan geratu ziren soldaduek baimena eskuratu zuten euren armekin ihes egiteko, garai hartan ohitura zenez.

Guduaren ostean Hyacinthe Gaëtan de Lannion Menorcako Gobernadore izendatu zuen Frantziak. Sir Edward Hawkem gidatutako itsas-eskuadroi batek bidaia egin zuen Menorcara Byngen heriotzaren ostean. Hawkek ez zuen indar nahikorik lur-hartzeko eta beraz ihes egin zuen, Marseilla inguruan nabigatuz hiru hilabetez. Kritikak jaso zituen setioa egiten ez saiatzeagatik.

Frantziak Menorcan agindu zuen gerrak iraun zuen bitartean, eta hori izan zen britainarren eskuetatik kendu ahal izan zuten lurralde bakarra. Parisko Itunaren bidez uhartea berriro ere Erresuma Batuaren esku geratu zen, Guadaluperen truke. 1781an, hala ere, berriro kendu zioten ingelesei Menorca, Amerikako Independentzia Gerraren baitan, eta ondoren Espainiaren eskuetara igaro zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3756324
* Commonscat Multimedia: Siege of Fort St Philip (1756)

---

 |

* Wd Datuak: Q3756324
* Commonscat Multimedia: Siege of Fort St Philip (1756)
Tartesiar izarra
**Tartesiar izarra**, tartesiarrek eguzkia irudikatzeko erabiltzen zuten ikurra, bi karratu bata bestearen gainean jartzean lortzen den zortzi puntako izar baten irudikapena da.

Iberiar Penintsulara iritsi ziren arabiarrek, paradisua, zortzi mendiz inguratua dagoela dioen ideia arabiarrarekin uztartu zuten, eta handik, Magreb eta Ekialde osotik zabaldu zuten.

Bere hedapenaren froga bezala, islamiar herriren batzuk enblema bezala erabiltzen dute. Horren adibide bat, hiru herrialde musulmandarren ikur ofizialak dira, Turkmenistaneko armarria, Uzbekistaneko armarria eta Azerbaijango bandera kasu. Gaur egun, andaluziar nazionalismoak ere erabiltzen du.

Rub el hizb
-----------

Koranean, *rub al-hizb* (arabieraz ربع الحزب ) izeneko zortzi puntako izar bat erabiltzen da atal baten amaiera adierazteko.

Arabieraz, *rub* hitzak "jauna" esan nahi du, eta *hizb*ek, "zatia" edo "alderdia", eta, beraz "zatiaren jauna" edo atalarena esan nahiko luke.

Rub al-hizb ikurra, Unicode alfabetoan, erdian orban bat duen bata bestearen gainean jarritako bi karratu bezala agertzen da: ۞. Ikur honen idazkera U+06DE da.

Lakshmiren izarra
-----------------

Lakshmiren izarra
Hinduismoan, "Laksmiren izarra", hau ere 45 graduko angelu diferentziarekin bi karratu kontzentrikoz osatutako poligono bat deitzen da. *Akshta lashmi*a, Lakshmi jainkosaren zortzigarren forma edo "aberastasun mota" irudikatzeko erabiltzen da.

Ikus, gainera
-------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q93863
* Commonscat Multimedia: Rub El Hizb

---

 |

* Wd Datuak: Q93863
* Commonscat Multimedia: Rub El Hizb
**St. Joseph konderria** (ingelesez: *St. Joseph County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Centreville da. 2010eko zentsuaren arabera 61.295 biztanle zituen, St. Joseph kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

St. Joseph konderriak 1.349,47 kilometro koadro ditu. Horietatik 52,94 ura dira. Beste 1.296,52 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 45,42 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 61.295 pertsonetatik 57.964 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.034 dira. 1.555 beltzak edo afroamerikarrak. 234 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 416 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 47 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.077 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q167589
* Commonscat Multimedia: St. Joseph County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144248881
* LCCN: n80139261
* NARA: 10046347
* **Lekuak**
* OSM: 1801751
* TGN: 7016057

 |

* Wd Datuak: Q167589
* Commonscat Multimedia: St. Joseph County, Michigan
**St. Lawrence konderria** (ingelesez: *St. Lawrence County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Canton da. 2010eko zentsuaren arabera 111.944 biztanle zituen, St. Lawrence kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

St. Lawrence konderriak 7.307,49 kilometro koadro ditu. Horietatik 365,35 ura dira. Beste 6.942,14 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,32 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 111.944 pertsonetatik 106.089 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.146 dira. 2.259 beltzak edo afroamerikarrak. 1.051 amerikar natiboak ziren eta 26 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.074 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 111 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.334 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500569
* Commonscat Multimedia: St. Lawrence County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159417429
* ISNI: 0000 0004 0405 4671
* LCCN: n50062122
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 87775
* TGN: 7016021

 |

* Wd Datuak: Q500569
* Commonscat Multimedia: St. Lawrence County, New York
Lyceum Club Femeninoren egoitza ohian jarritako plaka.
**Lyceum Club Femenino** Madrilgo emakumeen elkartea izan zenen, 1926an sortutakoa, garai hartako 
borroka feministaren eredua. Garrantzi handia izan zuen feminismoaren eta emakumeen eskubideen defentsan. Lehendakaria María Maeztu gasteiztar pedagogoa izan zen. Bazkide guztiak emakumeak ziren, eta hitzaldi, erakusketa, musika saio eta beste hainbat kultur ekitaldi antolatzen zituzten. 1939an itxi zuten, Espainiako Gerra Zibila amaitu ostean.

Bazkideak
---------

María Maeztu, elkartearen lehendakaria eta bultzatzailea.
* Matilde Calvo Rodero
* Clara Campoamor
* Zenobia Camprubí
* Carmen de Mesa
* Victorina Durán
* Elena Fortún
* Amalia Galárraga
* Victoria Kent
* María Teresa León
* María Martos
* Concha Méndez
* Isabel Oyarzábal
* Helen Phillips
* Mabel Rick
* Rosa Spottorno

### Euskal herritarrak

Sortzaileen artean euskal herritar asko zeuden, tartean bultzatzaile nagusia izandako María Maeztu.

* María Maeztu
* Carmen Baroja
* Ernestina Champourcin
* Pilar Zubiaurre
* Matilde Huici
* Amalia Galarraga

Desagerpena
-----------

Espainiako Gerra Zibilaren ondorioz desegin zen elkartea. Bazkide askok erbestera joan behar izan zuten, eta penintsulan gelditu zirenek egoera berrira egokitu behar izan zuten. Frankistek, gerra irabazi ondoren, Club Medina izena ezarri zioten, eta Sección Femeninaren, hau da, Espainiako Falangearen emakume sailaren eskuetan utzi zuten.

Bibliografia
------------

* José Antonio Marina eta María Teresa Rodríguez de Castro: La conspiración de las lectoras. Bartzelona: Anagrama, 2009. ISBN: 978-84-339-0792-9.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Sarasketa, Ane. *Abizenaren gerizpean.*  *Euskaldunon Egunkaria*, 2001ko urtarrilak 13, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15919084
* Commonscat Multimedia: Lyceum Club Femenino

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 156175827
* BNE: XX126964
* LCCN: n2010028654
* PARES: 142525

 |

* Wd Datuak: Q15919084
* Commonscat Multimedia: Lyceum Club Femenino
*Gypsies and Moors in Northern Africa* (Ijitoak eta moroak Iparraldeko Afrikan) 1917ko *National Geographic* aldizkariaren argazkia

*Artikulu hau Magrebeko musulmanei buruzkoa da; euskal mitologiako izakia gaitzat duena beste hau da: «Mairu (mitologia)»*
**Mairu** Iparraldeko Afrikako eta, batez ere, antzinako Mauritaniako herritarrak, Al Andalusko herritar musulmanak edo, zentzu zabalean, musulman guztiak deitzeko hitza da. Zenbaitetan gutxiespenez erabili izan da.

Antzinako greziarrek eta erromatarrek antzinako Mauritaniako Erresumako herritarrei eta Mauretania Tingitana eta Mauretania Caesariensis bere probintzien herritarrei *maurus* (pluralean *mauri*) zioten eta handik Europara pasa zen; Erdi Aroan musulman guztietara (sarrazeno, agareno edo ismaelita hitzak bezala) hedatu zen eta baita beltzetara edo larruazala beltzarana zutenetara. Adibidez Ludovico Sforza *condottiero*ak *Ludovico il Moro* edo Ludovico Mairua ezizena zuen.

Era berean, Al Andalus izendatzeko Mairuen lurrak esamoldea erabiltzen zuten, baita *Dar al-Islam* izendatzeko ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Mairu» *Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa.* .
2. ↑   Brentjes, Burchard.  (1989). *Die Mauren. Der Islam in Nordafrika und Spanien (642–1800).*  Viena ISBN 3-7008-0381-8..

Ikus, gainera
-------------

* Mairu (Filipinak)
* Mairu Guardia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q169260
* Commonscat Multimedia: Moors (people)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4038043-9
* NKC: ph166065
* SUDOC: 02989266X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 9142
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q169260
* Commonscat Multimedia: Moors (people)
**Mairu-besoa**, euskal mitologian, bataiatu gabeko haur baten hezurra da. Tradizio hau Euskal Herriko leku askotan jaso izan da: Donibane Lohizunen, Baztanen...

Azken urtetan Dolores Redondo idazleak haren *Hezurren ondarea* eleberrian (2014) tradizio hau jaso eta zabaldu egin du.

Tradizioa
---------

Euskal sinismenaren arabera bataiatu gabe hiltzen ume baten besoak propietate magikoak zituen. Kristaua ez zenez mairu hitzez identifikatzen zen eta ezin zen hilerri katolikoan lurperatu; horregatik, etxearen inguruan zein baratzean edo hilerrietako eremu bedeinkatuetatik kanpo lurperatu behar zitzaion. Beso edo hezur horiek sorginkeriaren ikuspuntutik propietate bereziak dituzte. Esaterako zuzia moduan erabilita etxekoei loarazteko balio zuen eta horrela etxean errazago lapurtu. Mairu-besoez ere sorginen eta druiden bilkurak argitzen omen ziren.

Olivier de Marliave ikerlariaren arabera mairu-besoa etxearen atarian lurperatuez gero etxekoak mairienpean gelditzen ziren (Nafarroan "mairiak" mairuren plurala da). Mairu-beso hori eskuratzen zuenak familia osoa zuen haren eskuetan.

Latsagan (Bizkaia) gainean mairuen zerbait gainean eramateak zorte ona ematen duela diote.

Euskal Herriko beste tradizioetan ere hildakoen beso-hezurrak argitzeko erabiltzen omen ziren. Horrela Ataunen eta Meñakan dago jasota.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  *Pequeño diccionario de mitología vaca y pirenaica*, 98.or.
3. ↑
4. ↑  www.euskomedia.org/aunamendi/77761

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Jose Migel Barandiaran.
* Latsagako legenda.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492371

 |

* Wd Datuak: Q20492371

Bibliografia
------------

* Olivier de Marliave: *Pequeño diccionario de mitología vaca y pirenaica*. Palma Mallorcakoa: Olañeta editor, 1995.

Ikus, baita ere
---------------

* Mairu (mitologia)
* Dolores Redondo
**Suffolk city konderria** (ingelesez: *Suffolk city County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua (Virginia) da. 2010eko zentsuaren arabera 84.585 biztanle zituen, Suffolk city kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Suffolk city konderriak 1.111,34 kilometro koadro ditu. Horietatik 74,91 ura dira. Beste 1.036,43 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 76,11 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 84.585 pertsonetatik 45.449 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.415 dira. 35.771 beltzak edo afroamerikarrak. 232 amerikar natiboak ziren eta 50 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.324 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 109 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.650 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479087

 |

* Wd Datuak: Q25479087