recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
New Yorkeko Yankee estadioa.

*Artikulu hau eraikinari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Estadio».*
**Estadioa** eraikin publiko bat da, talde-kirolak, atletismo-probak, etab. gauzatzeko beharrezkoak diren instalazioak dituena, baita ikusleentzako harmailak edota tribunak ere.

Historia
--------

Munduan ezagutzen den estadiorik zaharrena Olinpiakoa da, Greziako Peloponeso mendebaldean, non antzinako Olinpiar Jokoak ospatu ziren. K.a. 776. urtekoa dela uste da, eta hasieran proba bakarrerako eraiki zen atletismo probak egiteko. Gutxi gorabehera 190 metro edo 210 metroko luzera zuen eraikin hark. 

Erroma eta Grezia izan ziren estadioen nozioa sortu zuten mendebaldeko zibilizazio nagusiak, eta antzinateko munduko estadiorik handiena eraiki Erromako Koliseoa izan zen (anfiteatro bat izatez), 100.000 ikuslerentzako edukiera izan zuena.

Estadio modernoak 19. mendetik aurrera kirolaren hedapenarekin hasi ziren eraikitzen. Euskal Herriaren kasuan, Lehen Mundu Gerraren ondorenean, futbolaren hedapena gertatu zen Espainian eta horrek ekarri zituen estadioen eraikuntza Hego Euskal Herrira.

Iruditegia
----------

* Jean Dauger estadioa, Baiona, errugbirako zein atletismoarako erabilia.Jean Dauger estadioa, Baiona, errugbirako zein atletismoarako erabilia.
* Atotxako estadioa, Donostian, 1999an eraitsia.Atotxako estadioa, Donostian, 1999an eraitsia.
* San Mames zaharra (2013an eraitsia) kanpotik, bere arku ezagunarekin.San Mames zaharra (2013an eraitsia) kanpotik, bere arku ezagunarekin.
* San Mames Bilbon, errugbirako egokitua 2018ko lehiaketa batean.San Mames Bilbon, errugbirako egokitua 2018ko lehiaketa batean.
* Mendizorrotza estadioa, Gasteiz.Mendizorrotza estadioa, Gasteiz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Labaien, Ekain Rojo.  (2014). *Futbola eta nazio eraikuntza Euskal Herrian eta Espainian.*  Utriusque Vasconiae ISBN 978-84-941044-4-2. (Noiz kontsultatua: 2023-05-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q483110
* Commonscat Multimedia: Stadiums

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119773166 (data)
* GND: 4182723-5
* LCCN: sh85127212
* NDL: 01072913
* NKC: ph125955
* NARA: 10645160
* AAT: 300007271
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q483110
* Commonscat Multimedia: Stadiums
Pirinioetako estai alpetarra udan.
**Estai alpetarra**, biogeografian, zuhaitz-mugaren eta betiereko elurren artean dagoen landaredi estaia da. Azpian estai subalpetarra du, eta estai elurtarra gainean.

Estai alpetarra Euskal Herrian
------------------------------

Euskal Herrian 2.200 metroko garaieratik goiti hasten da eta, beraz, Anielarra, Budogia eta Hiru Erregeen Mahaiaren gailurretan besterik ez da agertzen. Bertan larre alpetarra da landaredi potentziala, hotz eta haize handiari aurre egiteko gai dena. Larre horietan *Kobresia myosuroides* belar espeziea nagusi da; baina, aldi hotzagoen erlikiatzat har daitezkeen beste hainbat espezie ere hazten dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Estai alpetar.*  *Euskalterm* Terminologia Banku Publikoa, euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2021-4-23).
2. ↑    *Euskal biodibertsitatearen lauburua: Gure altxor ezezagun horiek.*  *Argia*, 2006/06/04, CC-BY-SA-4.0, argia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-4-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2621658

 |

* Wd Datuak: Q2621658
*Artikulu hau kultura eta hizkuntza arloko eskualdeari buruzkoa da; penintsula gaitzat duena beste hau da: «Eskandinaviar penintsula»*
     Eskandinavia osatzen duten hiru monarkiak (Danimarka, Norvegia eta Suedia), definizio zorrotz eta ohikoenari jarraituz.
     Zenbaitetan egiten den erabilera hedatua: Islandia eta Faroeak, hango biztanleak eskandinaviar etorkikoak baitira gehienbat; eta Finlandia, Suediarekin lotura estua izan duelako historian, eta eskandinaviar gutxiengo bat (suediarra, zehazki) duelako.
**Eskandinavia** (danieraz eta suedieraz *Skandinavien*; norvegieraz *Skandinavia*) Europako iparraldean dagoen hizkuntza eta kultura arloko eskualdea da, Norvegia, Suedia eta Danimarka herrialdeek osatua. Batzuetan, definizio zabalago bat hartuta, Finlandia eta Faroeak ere Eskandinaviako kidetzat hartzen dira.

Era berean, Eskandinaviatik at daude baina harekin harreman estua dute beste lurralde hauek ere bai: Islandia, Groenlandia (Danimarka) eta Åland (Finlandia).

Hizkuntzak
----------

Kulturaz Eskandinavia eratzen duten hizkuntzak (eskandinaviar hizkuntzak) hiru dira:

* Suediera: 10 bat milioi hiztun.
* Daniera: 6 bat milioi hiztun.
* Norvegiera: 5 bat milioi hiztun.

Gainera, Eskandinaviako bertako hizkuntza da laponiera edo samiera ere, nahiz eta eskandinaviar hizkuntza ez den. Guztira 20.000 hiztun ditu (Eskandinaviako hiru herrialdeetatik kanpokoak barne).

Kultura
-------

* Suedierazko literatura.
* Norvegierazko literatura.
* Danierazko literatura.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: *154. araua: Europako eskualde historiko-politiko nagusiak*

Ikus, gainera
-------------

* Eskandinaviar hizkuntzak
* Eskandinaviar mitologia
* Eskandinaviar penintsula
* Eskandinaviako Alpeak

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Norden Kontseiluaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21195
* Commonscat Multimedia: Scandinavia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 47145970299832252147
* BNE: XX451129
* BNF: 15238529v (data)
* GND: 4055209-3
* LCCN: sh85117937
* NDL: 00571659
* NKC: ge130821
* NARA: 10046298
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 7016881

 |

* Wd Datuak: Q21195
* Commonscat Multimedia: Scandinavia
Hau Bizkaiko garraio enpresen zerrenda da.

Auzobusa
--------

Sakontzeko, irakurri: «Auzobusa (Zornotza)»
Zornotza erdigunea eta inguruko auzo eta industrialdeak batzen dituen autobus zerbitzua da. 2010eko uztailaren 5ean jarri zen martxan.

Bermibusa
---------

Sakontzeko, irakurri: «Bermibusa»
2010eko apirilaren 6an Bermeon ezarritako autobus zerbitzua da.

Bilbobus
--------

Sakontzeko, irakurri: «Bilbobus»
Bilboko udalerri barneko autobus zerbitzua da, Veolia Transporte Bilbao S.A.U. enpresa pribatuak kudeatzen duena.

Bizkaibus
---------

Sakontzeko, irakurri: «Bizkaibus»
Bizkaiko Bizkaiko Foru Aldundiak eskaintzen duen hiriarteko autobus zerbitzuaren izen komertziala da.

Erandioko Herri Autobusa
------------------------

Sakontzeko, irakurri: «Erandioko Herri Autobusa»
Erandioko udalak eskaintzen duen herri barneko autobus zerbitzua da. Linea bi ditu eta Erandioko auzoak herriaren erdigune eta Bilboko metroaarekin batzen ditu.

Etxebarri Bus
-------------

Sakontzeko, irakurri: «Etxebarri Bus»
Etxebarriko udalerrian autobus zerbitzua eskaintzen duen enpresa publikoa da, Bilboko metroa udalerriko kanpoaldeko eta erdiguneko auzoekin batzeko asmoarekin.

Kbus
----

Sakontzeko, irakurri: «Kbus»Barakaldo udalerriko hiri-barruko autobus zerbitzua da. Bi linea ditu eta Barakaldoko tranbia martxan jarri arte eskaintzen den zerbitzua da.

Sopelbus
--------

Sakontzeko, irakurri: «Sopelbus»
Sopelako udalerrian autobus zerbitzua eskaintzen duen enpresa publikoa da. Sopelako herria, Bilboko metroaren geltokia eta hondartza batzen ditu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255338

 |

* Wd Datuak: Q12255338
James Van Allen (erdian) *Explorer 1*aren irudiarekin
**Explorer 1**, ofizialki **Satellite 1958 Alpha** izenarekin ezagutua, estatubatuarrek Lurraren orbitan jarritako lehenengo satelite artifiziala izan zen. 1958ko urtarrilaren 31ko 22:48 EST orduan aireratu zen (1958ko otsailaren 1eko 03:48 GMT) Cañaveral lurmuturretik, Juno kohete baten barnean. Satelite hau, sobietar batasunetik 4 hilabete lehenago abiatutako Sputnik misioaren erantzuna izan zen, lehia espazialari hasiera emanez.

Historia
--------

1957ko urrian sovietarrek jaurtitako Sputnik sateliteak mundua aldatu zuen bat-batean. Estatubatuarrek atzeratuak geratzen zirela sentitu zuten, bereziki beraien lehen saiakeraren, Vanguard kohetearen, porrotaren ondoren. Estatubatuarren buruan zeuden Wernher von Braun, William Pickering eta James Van Allen zientifikoek honi erantzuna eman zioten; Jupiter C kohetearekin 1958ko urtarrilaren 31n Explorer 1 satelitea jaurtikiz.

Ezaugarriak
-----------

Explorer 1 satelitea ez zen batere handia, 203 cm-ko luzera zuen, 15.9 cm-ko diametroa eta 14 kg-ko pisua. Orbitara joan eta lurrera datu zientifikoekin bueltatu zen. 3 hilabeteetan egin zen satelitea.

Explorer 1aren instrumentu zientifiko nagusia izpi kosmikoen detektagailua zen, eta hau atmosferan zegoen erradiazioa neurtzeko zegoen diseinatua. James Van Hallen doktoreak egin zuen esperimentu hau, eta helburua lortu zuen, nahiz eta izpi kosmikoen kopurua espero izandakoa baino txikiagoa izan. Sateliteak beste instrumentu zientifikoak ere bazeuzkan, adibidez bere itxura simetrikoari esker, gaineko atmosferako dentsitatea determinatzeko erabili zen. Beste instrumentuetako batek mikrometeoritoak bilatu zituen eta mikrofono batek hauen kolpeak grabatu. Mikrometeorito hauetako batek kable bat apurtu zuen, eta konexio elektrikoak grabatu zituen. Bestalde, aireratzean, beste bi kable apurtu ziren, baina sateliteak 60 egunez ondo funtzionatu zuen. 11 egunetako denbora tarte batean, 145 kolpeetako erregistroa hartu zuen sateliteak, (1958ko otsailaren 1etik 1958ko otsailaren 12ra).

Explorer 1 satelitearen bateriak 1958ko maiatzaren 23an agortu ziren, eta 1970eko martxoan lurrera sartzean atmosferarekin erretako lehen satelitea bihurtu zen.

Ikus, gainera
-------------

  

* Sputnik
* NASA

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q49901
* Commonscat Multimedia: Explorer 1

---

 |

* Wd Datuak: Q49901
* Commonscat Multimedia: Explorer 1
**Bizkaiko ermandadea** XIV. mendean Bizkaian lurraldeko segurantza zaintzeaz eta Ahaide Nagusien arteko guduei buru ematea helburu nagusi izan zuen ermandadea (konfederakundea) izan zen.

1315. urtean Gaztelako Ermandade Nagusiari loturik zeuden Urduñako eta Balmaseda herriak. XIV. mendean zehar hainbat saio egin ziren Bizkaian ermandadea osatzeko, baina 1394 arte ez zen erabat egituratu. XV. mendean zailtasun handiak izan zituen ermandadeak Ahaide Nagusien arteko guduetako gehiegikeriei aurre egiten. Bilbo hiriko ordezkariek Gaztelako erregearen zaldunekin bat eginik, ermandadea indartu eta sendotzeko erabakia hartu zuten, XV. mende bukaeran, Bizkaia aldeko merkataritza guztiz ahultzeko zorian baitzegoen egoera nahasi hartan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Arabako ermandadeak
* Gipuzkoako ermandadea
* Lapurdiko ermandadea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255330

 |

* Wd Datuak: Q12255330
**Blur** 1989an Ingalaterrako Essex konderriko Colchester udalerrian sortutako britpop eta rock musika taldea da. Lehendabiziko osakideak Damon Albarn (ahotsa eta teklatua), Graham Coxon (gitarra eta ahots laguntzailea) nahiz Dave Rowntree (bateria) izan ziren. Alex James baxua joleak berehala egin zuen bat. Britpop mugimenduko ikurra, kritika zein salmenten aldetik 1990eko hamarkadako talderik arrakastatsuenetakoa izan zen, eta eragin handia izan zuen etortzekoak ziren taldeengan.

Ingalaterrako poparen ildoan, The Kinks, The Small Faces, the Who, the Jam, Madness eta The Smiths dituzte erreferentzia. Britpop mugimenduaren buruan, estuegi lotu ziren taldea eta estiloa. Hamarkadaren bukaerako, berrasmatu zuten bere irudia, art pop rock taldea zela aldarrikatuta. Pavement edo R.E.M. gisako indie rocka bereganatuta, AEBetan arrakasta lortu zuten 1997an.

Graham Coxon sormen handieneko kideak taldea utzi zuen 2002an, *Think Tank* diskoaren grabaketa egunetan. Taldea, halere, ez zen desegin eta The Ververen Simon Tong gitarra-jotzaile ohia lagunduta 2003an bira egiteari eutsi zioten. Horrez geroztik, berriz, taldekideek bere kabuz jarraitzea hobetsi dute, eta Blur proiektua geldo dago.

Diskografia
-----------

* *Leisure' - 1991ko abuztuaren 26*
* *Modern Life Is Rubbish* - 1993ko maiatzaren 10
* *Parklife* - 1994ko apirilaren 25
* *The Great Escape* - 1995eko irailaren 11
* *Blur* - 1997ko otsailaren 10
* *13* - 1999ko martxoaren 15
* *Think Tank* - 2003ko maiatzaren 5
* *The Magic Whip* - 2015
* *The Ballad of Darren* - 2023

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485820
* Commonscat Multimedia: Blur

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127648109
* ISNI: 0000 0001 1533 5813
* BNF: 13935991k (data)
* GND: 5562242-2
* LCCN: n92019924
* NKC: xx0021330
* SUDOC: 077441516
* BIBSYS: 6096768
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: blur

 |

* Wd Datuak: Q485820
* Commonscat Multimedia: Blur
| Eskifaia Abesbatza

 |
| --- |
| Datuak |
| **Egoitza** | Hondarribia, Gipuzkoa |
| **Zuzendaria** | Gorka Aierbe |
| **Ahotsak** | Abesbatza mistoa |
| **Taldekideak** | 40 |
| **Urteak** | 1978 - ... |
| **Fundatzailea** | Javier Busto |
| **Webgunea** | www.federagaf.net |

**Eskifaia** abesbatza gipuzkoarra da, Javier Bustok 1978an Hondarribian sortua.

Nazioartean, sona handiko jaialdietan parte hartu izan dute (Santander, Donostia, Salamanca, Valentzia, Fano, Frankfurt, Santiago de Cuba, Valle de Losne, Alacant). Horrekin batera, Europa mailako sari garrantzitsuenak ere lortu ditu Eskifaia Abesbatzak, hala nola Gorizia, Spittal, Mainhausen, Marktoberdorf, Tolosa edota Toursekoak.

Nahiz eta abesbatzak musika korala *a capella* kantatzen duen, Fruhbeck de Burgos, Alldis, Bertini edota Fedossejev zuzendari ezagunekin ere aritu izan dira kontzertu sinfoniko-koraletan.

Abesbatzaren azkeneko lanetan ikuspuntu berritzaileak lantzen saiatu dira, eta era guztietako ikuskizunak eskaini dituzte. Hainbat lanetan parte hartu arren, bi disko dituzte argitaratuak. 1994 eta 1998 urteen artean,

Maite Oca izan da Eskifaia Abesbatzako zuzendaria. Haren ondoren, Mikel Zeberio aritu da zuzendari-lanetan, eta egun Gorka Aierbe aritzen da egiteko horretan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257201

 |

* Wd Datuak: Q12257201
**Etitzegi** Aralarko mendilerroan dagoen mendi bat da. Etitzegi eta Otola izeneko lepoen artean dago, lehena, hegoaldean eta bigarrena iparraldean duelarik. Mendi honetatik gertu dago Larraone mendia. Etitzegi lepoaren beste aldean, Uzkuiti mendia altxatzen da.

Txindoki eta Larraone artean, mendilerroak zirkuluerdi bat deskribatzen du, Muitzeko zirkua deritzona eratuz. Hau, aipaturiko mendiak banatzen dituen izen bereko labarraren buru da. Inguru hauetatik jeisten den errekaztoak, urjauzi txiki eta ur salto mordotxo bat eratzen du euria edo elurra egiten duenean. Inguru honetatik, Txindokira igotzea ibilbide politagoa eta orijinalagoa da, beste aldetik egin daitekeenarekin alderatuz gero. Gainera, ibilbide bakartiago eta lasaiagoa da, jendeak askorik erabiltzen ez duena.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257339

 |

* Wd Datuak: Q12257339
**Estafetako bihurgunea** edota **Merkatarien bihurgunea** Iruñeko Alde Zaharran dagoen gune bat da, hain zuzen ere Merkatarien kaleak eta Estafeta kaleak elkar topo egiten duten gunea.

Iruñeko entzierroa
------------------

Sakontzeko, irakurri: «Iruñeko entzierroa»
Iruñeko entzierroaren gune ospetsuenetakoa da, Kailejoiarekin batera baita arriskutsuenatakoa ere, Merkatarien kalea eta Estafeta kaleen arteko bapateko 90º-ko bihurguneak arrisku handiko egoerak sortarazten baiditu, batez ere Estafeta kalerantz doazen lasterkariek bihurgunea ezker aldeko egurrezko oholesietaik hartu ezkero, bertan maiz lasterkariek eta zezenek elkar talka baidute, betiere lehenbizikoen kalterako. Bihurgunea ezkerrealdetik hartzeko joera hori lasterkari kanpotar edota eskamentu gutxikoen artean zabaldua izan ohi da, aldiz, iruindar edota ohiko lasterkariek ezkerraldea nola edo hala ekidin eta bihurgunea eskuinaldetik hartzen dute.

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Iruñea** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16517132

 |

* Wd Datuak: Q16517132


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Iruñeko entzierroa |  |
| Gasaren eskortak • Santo Domingoko aldapa • Iruñeko Udal plaza • Merkatarien kalea • Merkatarien edo Estafetako bihurguneaEstafeta kalea • Telefonicako bihurgunea • Kailejoia • Iruñeko zezen plaza |
**Britpop** 1990eko hamarkadaren hasieran Erresuma Batuan sortu zen rock alternatiboaren azpigenero bat izan zen. Bere ezaugarriak honakoak ziren: doinuen goxotasuna, abestien sotiltasuna, eta 1960ko hamarkada eta 1970eko hamarkadako musika taldeen eraginak izatea, adibidez, The Beatles eta The Kinks.

1990eko hamarkada AEBetan grunge musika pil-pilean zegoen bitartean, Erresuma Batuan britpoa nagusi izan zen. Jada, hamarkadaren bigarren erdialdean bi azpigeneroek gainbehera bizi izan zuten.

Azpigenero honetako bi talde nagusiak Oasis eta Blur izan ziren, bien arteko lehia bere garaian The Beatles eta The Rolling Stones taldeek izan zuten mailara iritsi zen, bi taldeen arteko hika-mikak eta azpigenero honetako zaleen banaketak ere eman zirelarik. Beste talde nabarmenak hauek izan ziren: Ocean Colour Scene, Suede, Elastica, The Verve, Delirious?, Pulp, Supergrass, Keane eta Sleeper.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189045
* Commonscat Multimedia: Britpop

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4418311-2
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q189045
* Commonscat Multimedia: Britpop
Emakumearen busto etruskoa, K. a. IV. mendean egina.
Massimo Pallottinoren *Etruscologia* liburuaren 4. edizioaren azala.
**Etruskologia** arte eta kultura klasikoak aztertzeko esparruan kokatutako azpi-diziplina akademiko bat da etruskoak aztertzen dituena. Zibilizazio hori Erromatar Errepublikak bereganatu zuen. Profesional askok Etrurian eragin handia izan zutelako, Antzinako Erroma eta Antzinako Greziako historia, kultura eta arkeologia ere aztertzen dituzte.

Jakintzagaiaren historia
------------------------

XV. mendean, Giovanni Annio monjeari esker, Etruriarren mundua berraurkitzen hasi zen. Etruskoei bereziki eskainitako lehen ikertzaileetako bat Thomas Dempster (1570-1625) historialari eskoziarra izan zen; latinez *De Etruria Regali Libri Septem* saiakera idatzi zuen. XVIII. mendean, L. Lanziren izaera zientifikoa hartzen hasi ziren ikerketak nabarmentzen dira. Ordura arte, Antzinatea historialarientzako Grezia eta Erroma esan nahi zuen, besterik ez. Etruskoenganako zaletasuna XIX. mendean areagotu zen, Stendhal, Jules Michelet eta Goethe bezalako idazle ospetsuei esker. Garai horretan etruskoak erromatar ikuspegiaren arabera irudikatzen zituzten: krudelak, nagiak, oso erlijiosoak, orgiastikoak eta heriotzarekin eta etorkizunarekin obsesionatuak. Estereotipo horrek XX. mendearen hasierara arte iraun zuen. XX. mendean zehar, ikerketa berriei esker, ideia horiek apurtzen joan ziren.

1930ean *Formes* aldizkari frantsesak arte etruskoa laudatu eta deskribatu zuen, erromatarretik behin betiko bereiziz. Etruskoetan espezializatutako lehen aldizkaria *Studi Etruschi* izan zen baina izan dira gehiago. Aldizkari garaikidearen adibide bat 1994an argitaratzen hasi zen *Etruscan Studies: Journal of the Etruscan Foundation* estatubatuarra da. Beste ikerketa batzuk, ingelesez ere, ez hain teknikoak, *Etruscan News* eta *Etruscan News Online* agerkarietan jaso egin dira.

Hauek dira diziplina horretan ikerlari garrantzitsu batzuk: Massimo Pallottino, Larissa Bonfante, Giovanni Colonna, Carlo M. Lerici eta M. Cristofani.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Joseph M. Walker. *Los etruscos* (2003). Edimat libros.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1371704
* **Identifikadoreak**
* BNF: 119694789 (data)
* GND: 4219655-3
* LCCN: sh85045469

 |

* Wd Datuak: Q1371704
**Bruniquelgo leizea** (frantsesez: *grotte de Bruniquel*) Frantziako Bruniquel hirian dagoen gune arkeologiko bat da, Neanderthalgo gizakiak sortutako artefaktu kulturalak dituena.

Aurkikuntzak
------------

1990eko hamarkadan aurkitu zuten gune arkeologikoa, baina estalagmitekin eraikitako egiturak 20 urte geroago aztertu zituzten. Aztertutako gunearen sakontasuna dela eta, duela 176.000 urte kobazulo sakonak esploratzen zituzten gizakien aurrekoak zeudela ondoriozta daiteke, euren argiztapen propioa berekin ekarriz.

Datazioaren arabera, artefaktuak orain dela 176.500 urte (176.500 ± 2.100 c AP) sortu zituzten, gizaki modernoek Afrikatik abiatuta Eurasia kolonizatu baino askoz lehenago. Kobazuloan nahita apurtutako estalagmitaz osatutako bi eraztun handi, estalagmiten mordoak, erretako hartz hezurrak eta sua egitearen ebidentziak sakonera handian (336 metro) aurkitu zituzten. Hominidoen beste edozein artefaktu kultural baino askoz lehenagokoa da lana, haitzuloko pinturak kasu. Erradiokarbono bidezko datazioa 50.000 urte baino gutxiagoko artefaktuetarako bakarrik erabil daitekeenez, Jacques Jaubert eta Dominique Genty zientzialariek uranio-torio bidezko datazioa erabili zuten estalagmitetako ebaketen aurreko eta ondorengo lanen sorkuntza denbora kalkulatzeko.

2019an Frantziako Gobernuak monumentu historiko izendatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Jaubert, Jacques; Verheyden, Sophie; Genty, Dominique; Soulier, Michel; Cheng, Hai; Blamart, Dominique; Burlet, Christian; Camus, Hubert *et al*..  (2016-5-25). «Early Neanderthal constructions deep in Bruniquel Cave in southwestern France» *Nature* doi:10.1038/nature18291..
2. ↑   **(Ingelesez)** Yong, Ed.  (2016-5-25). «A shocking find in a Neanderthal cave in France» *The Atlantic Monthly*.
3. ↑   **(Ingelesez)** Surugue, Léa.  (2016-5-25). «Bruniquel cave: Mystery structures created from stalagmites point to complex Neanderthal society» *International Business Times*.
4. ↑   Mérimée, Frantziako Kultura Ministerioa. *PA82000001.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3117121
* Commonscat Multimedia: Grotte de Bruniquel

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA82000042

 |

* Wd Datuak: Q3117121
* Commonscat Multimedia: Grotte de Bruniquel
**Brittany CoxXx** (New Orleans, 1978ko uztailaren 19a - Fort Lauderdale, 2016ko abenduaren 6a) estatubatuar aktore pornografiko bat izan zen.

Bizitza
-------

1978ko uztailaren 19an New Orleansen sortua, jaiotzean gizonezko generoa esleitu eta Adrian T. Cortez izena jarri zioten.

1999an gay pornografian hasi zen lanean **Stonie** izen artistikoa erabiliz. 2005ean gizonetik emakumerako trantsizioa egiten hasi zen. Prozesuak urtebete inguru iraun zuen, hormona-terapiak eta bularren ebakuntza egin bitartean. Brittany CoxXx izen artistikoa erabiltzen hasi zen eta 2008an helduentzako filmetan antzezteari ekin zion berriro, baina pornografia transexuala sailean.

2009an helduentzako filmetan antzezteari utzi zion eta Floridara joan zen bizitzera.

2016ko abenduaren 6an hil zen, 38 urte zituela.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4971589
* Commonscat Multimedia: Brittany CoxXx

---

 |

* Wd Datuak: Q4971589
* Commonscat Multimedia: Brittany CoxXx
*Artikulu hau hizkuntzari buruzkoa da; herria gaitzat duena beste hau da: «Etruriar»*
**Etruskoa** antzinako etruriarren hizkuntza izan zen, egungo Italiako Etrurian (gauro Toskanan, mendebaldeko Umbrian eta iparraldeko Lazion) eta Lombardia, Veneto eta Emilia-Romagnako eskualde batzuetan (non galiarrek etruriarrak sartu zituzten) mintzatzen zena. Etruskoa latinak erabat ordeztu zuen, agiri batzuk, latinezko mailegu batzuk (adibidez, *persona*, *φersu* etruskotik erakarria) eta toponimo batzuk (tartean, Erroma) utzi zituen arren.

Etruriarrek literatura oparoa zuten, baina liburu bat soilik iritsi zaigu. Erromatar jakintsu batzuk (Varron adibidez) baino ez ziren gai etruskoa irakurtzeko. Azken irakurle ezaguna Klaudio enperadorea izan zen, galdurik dagoen *Tyrrenikà* izeneko hiztegi elebiduna egin zuena.

Italiar penintsulatik kanpora, etruskozko idazkunak aurkitu dira Afrikan, Korsikan, Elban, Gallia Narbonensis eskualdean, Grezian, Balkanetan eta Itsaso Beltzean. Gehienak, alde handiz, Italian aurkitu dira.

Lemnos uhartean, 1886an, etruskoa eta hura baino lehenagoko frigiera idazteko erabiltzen zuten alfabetoaren antzeko batean egindako idazkun bat aurkitu zuten; horien guztien jatorria Eubeako idazte sistema da. Hainbat adituren ustez, Lemnosko hizkuntza Brontze Aro Berantean heldu bide zen, Mizenasko agintariek Siziliako, Sardiniako eta Italiar penintsulako hainbat aldetako mertzenarioak errekrutatu zituztenean.

### Alfabetoa

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 𐌀 | 𐌂 | 𐌃 | 𐌄 | 𐌅 | 𐌆 | 𐌇 | 𐌈 | 𐌉 | 𐌋 | 𐌌 | 𐌍 | 𐌐 | 𐌑 | 𐌓 | 𐌔 | 𐌕 | 𐌖 | 𐌘 | 𐌙 | 𐌚 |
| A | C | D | E | V | Z | H | Θ | I | L | M | N | P | Ś | R | S | T | U | Φ | Ψ | F |

  

Etruskozko idazkun bat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *47. araua - Hizkuntza hilak eta klasikoak.*  Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-12-23).
2. ↑   **(Ingelesez)** de Ligt, Luuk.  (2008-2009). «An ‘Eteocretan’ Inscription from Praisos and the Homeland of the Sea Peoples» *Talanta* XL-XLI: 151–172..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35726
* Commonscat Multimedia: Etruscan language

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX541787
* BNF: 11947545q (data)
* GND: 4153120-6
* LCCN: sh85045468
* NDL: 00577657
* NKC: ph314803
* SUDOC: 027432971
* AAT: 300388286
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q35726
* Commonscat Multimedia: Etruscan language
**Espinhaçoko mendikatea** (portugesez: *Serra do Espinhaço*) Brasilgo goi-ordoki atlantikoan dagoen mendilerroa da, Bahia eta Minas Gerais estatuetan zehar hedatzen dena. Bere lurrak eon proterozoikokoak dira eta burdina, manganeso, bauxita eta urrezko gordailuak dituzte.

Izena Ludwig von Eschwege geologo alemaniarrak eman zion XIX. mendean. São Francisco ibaiaren drainatze sareen eta Ozeano Atlantikora zuzenean doazen ibaien drainatze sareen arteko banaketaz arduratzen da. Munduko biosferaren erreserbatzat hartzen da, planetako eskualde aberatsenetako bat baita, bere aniztasun biologiko handiari esker.

Serra do Espinhaçoko mendikatea Brasilgo mendilerro bakartzat har daiteke, bere forma eta formazio berezia duelako. Ehun milioi urte baino gehiago daramatza etengabe mugitzen, mendilerro nahiko luzea eta estua da, tontorrek eta haranek hautsita. 1.000 kilometro inguru ditu, trenbide-laukiaren latitudinal zentzuan, Minas iparraldean, eta, etenaldi labur baten ondoren, Bahia hegoaldeko zatiraino iristen da. Ibilbide honek guztiak gutxieneko longitude desberdintasuna du, hau da, bere zabalera ia ez da aldatzen 50 eta 100 kilometro artean.

Espinhaçoko mendikatea Unescok 2005eko ekainaren 27an Brasilgo zazpigarren biosferako erreserbatzat hartu zuen, baliabide naturalen aniztasun handiagatik; babestearen garrantzia erakutsiz.

Minas Geraisen arriskuan dauden animalia eta landare espezieen erdia baino gehiago Espinhaçoko mendikatean daude. Batez ere, Cipó-ko mendilerroan (Serra do Cipó), bertan Brasilgo floraren espezie endemikoen kopuru handiena aurkitzen da.

Afrikako, Europako eta indigenen sustraiak Espinhaçon nahasten dira eta bertako komunitateen ohiturak eta kultura adierazpenak azaleratzen dituzte. Eskualdeko edertasunak eta kulturak ekoturismoa garatzeko baldintzak eskaintzen dituzte.

Espinhaçoko mendikatea mozten duten udalerrien artean Porteirinha, Mato Verde, Espinosa eta batez ere Monte Azul hiria daude, eta bertan topatuko duzu mendi kate eder hau behatzeko lekurik onena.

Kanpo estekak
-------------

* Lapinha - Serra do Cipó
* Historikoak, Argazkiak eta Espinhaçoren Musika
* Serra do Epinhaço Unescoko berriak
* Serra do Espinhaço PUC-Minasen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q958383
* Commonscat Multimedia: Serra do Espinhaço

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3293147270415335700003
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q958383
* Commonscat Multimedia: Serra do Espinhaço
**Esleipena** eskaintza baten edo lan proposamen negoziatu baten onarpena da. Bestalde, gizartearenak izan diren ondasunak eskuratzeko modu bat izan daiteke, edota, epai betearazle batean enkantatua izatea lortu ez duen ondasun bat eskuratzeko modua. Lanpostua lortu edo ondasuna jaso duen pertsonari esleitua deritzo.

Jatorria
--------

Antzinako Zuzenbide erromatarrean, *adjudicatio* zeritzona, Zuzenbide zibilaren jabegoa eskuratzeko modu bat zen, erromatar biztanleriari soilik eskaintzen zitzaiona. Jabegoa eskuratzeko, epaile batek aurretik esleituko zenaren zatiketa egiten zuen, orokorrean jaraunspen batena (*actio familiae ercincundae*-a komuneroen artean eta *actio finium regundorum*-a bizilagunen artean). Gaur egun ere jaraunspenaren zatiketak egiteko antzeko modua erabiltzen da, moduaren bidez, komunero bakoitzaren zati abstraktu eta zatitu gabea, gauza erreal eta ukigarri batean bihurtzen da, esleitu bakoitzaren jabegokoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa» *www1.euskadi.net* (Noiz kontsultatua: 2019-08-15).
2. ↑   «Euskaltzaindiaren Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-08-15).
3. ↑   Red, Publicado por Derecho en. *Otros modos de adquirir la propiedad en Roma: ley y "adiudicatio".*  (Noiz kontsultatua: 2019-08-15).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Manual de Derecho romano ó Explicación de las Instituciones de Justiniano por preguntas y respuestas: precedido de una introducción histórica al estudio del Derecho romano y de una biblioteca escogida de este derecho.*  Libreria de Victoriano Suarez 1870 (Noiz kontsultatua: 2019-08-15).
5. ↑   «Concepto de adjudicación - Definición en DeConceptos.com» *deconceptos.com* (Noiz kontsultatua: 2019-08-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20012922

 |

* Wd Datuak: Q20012922
**Estitxu Pinatxo Olaziregi** (Bera, Nafarroa Garaia, 1987) nafar abeslaria da.

Ibilbidea
---------

Haurra zela hasi zen musika ikasten Berako musika eskolan. Hasieran, akordeoia jotzen ikasi zuen eta ondotik beste instrumentu batzuk. Gaztetxoa zela kanatzen hasi zen, eta 15 urterekin profesional modura kantatzeari ekin zion.

Euskal Telebistrentzako lan egin du musikari lotutako hainbat telebista saiotan. Telecinco kateko *La Voz* saioko eta Antena 3 kateko *El Número Uno* saioko lehiakide izan zen.

Damba musika taldeko abeslari izan zen. Rocka, bluesa, jazza, rumba eta regge estailoak jorratzen zituen talde honek**.**

Mikel Santxez musikariarekin batera, *Dama Beltzak* izeneko proiektua sortu zuen, non, Ella Fitzgerald, Nina Simone, Roberta Flack, Etta James eta Aretha Franklinen kantuak abesten zituzten.

Argitalpenak
------------

2019an, *Haize gorri batek* deitutako bakarkako diskoa argitaratartu zuen. Hitzetan, gizarte gaiak ukitzen ditu eta musikalki, soul edota musika beltzaren ukitu nabarmena du. 2021ean *Isilik daude harriak* diskoa atera zuen. Bertan historian zehar zentsura jasandako hamar abesti agertzen dira, Harkaitz Canok euskaratu eta Estitxuk musikatu dituenak.

Diskografia
-----------

* *Haize gorri batek* (Autoekoizpena, 2019)
* *Isilik daude harriak* (Autoekoizpena, 2021)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    gaztezulo. «Estitxu Pinatxo: "Pixkanaka-pixkanaka emakumeon presentziak gora egin duela nabarmen iruditzen zait"» *Gaztezulo* (Noiz kontsultatua: 2020-04-17).
2. ↑   «'Gure estiloa lantzen duen beste talderik ez dago Euskal Herrian'» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2020-04-17).
3. ↑    all\_powerful\_Oz. «Estitxu Pinatxo: "Erromantiko hutsa naiz"» *Gaztezulo* (Noiz kontsultatua: 2020-04-17).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La cantante Estitxu Pinatxo será la invitada de esta noche de 'Gure Kasa'» *Euskal Irrati Telebista* 2019-11-13 (Noiz kontsultatua: 2020-04-17).
5. ↑   «Haize gorri batek» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-11-12).
6. ↑   «Isilik daude harriak» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-11-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q90916185

 |

* Wd Datuak: Q90916185
Pandoraren irudia, soilik 84 kilometroko diametroarekin F eraztunean uhinak eragiteko gai dena. Cassini ontziak hartutako argazkia.
**Prometeo** ilargi artzaia F eraztuna zaintzen.
1980ko azaroan Voyager 1 zundak F eraztuneko kiribildurei ateratako argazkia.
**F eraztuna** A eraztunagandik kanpora dagoen eraztun bat da. Saturno planetaren erdigunetik 140.210 kilometrora dago eta 30 eta 500 kilometro bitarteko zabalera du. Voyager zundak han ingurutik igaro zirenean oso ezagun egin zen uhindurak eta kiribildurak izateagatik, halakorik ikusten zen lehen aldia izan zelarik. Eraztun hau A eraztunaren kanpoaldeko ertzetik 4.000 kilometrora dago eta bi ilargi artzai ditu: Prometeo eta Pandora.

Ilargi hauek dira eraztuna bere tokian mantentzeaz arduratzen direnak. Pandora eraztunaren kanpoaldetik doa, eta Prometeo barnealdetik, eta beharbada eraztunak dituen eraketa bitxien erantzule dira.

Voyager 1 zundak 1980ko azaroan eginiko argazkietan F eraztunean kiribildurak agertzen dira, baina bederatzi hilabete beranduago Voyager 2a iritsi zenean, kiribildura horiek desagertu egin ziren. 1980ko azaroan hiru zintaz osatua zegoen, horietako bakoitza 30 kilometro inguruko zabalerakoa. Kanpoalderen zeuden bi zintak, zimurrak, korapiloak eta okerdurak erakusten zituztenak, kiribilduta ziruditen. 1981eko abuztuan F eraztunak jada egituraz aldatu zuen. Orduan kiribildu gabeko zinta bat zegoen, eta lagun bezala beste hiru zinta ahulago zituen.

Voyager zundek eginiko argi barreiatze ikerketek diotenez, mikrometro bat inguruko tamaina duten partikulak F eraztuneko partikulen artean oso ugariak dira.

Ikus, gainera
-------------

* Saturnoren eraztunak

| Saturno |
| --- |
| **Saturnoren sateliteak**Pan · Dafne · Atlas · Prometeo · Pandora · Epimeteo · Jano · Mimas · Methone · Pallene · Entzelado · Telesto · Tetis · Kalipso · Helena · Dione · Polideuzes · Rea · Titan · Hiperion · Japeto · Kiviuq · Ijiraq · Febe · Paaliaq · Skathi · Albiorix · Erriapo · Siarnaq · Tarvos · Mundilfari · Narvi · Suttungr · 

**Saturnoren eraztunak**A · B · C · D · F · G · Encke banaketa · Cassini banaketa |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2528985
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2528985
**FK Vojvodina** (serbieraz Фудбалски клуб Војводина, *Fudbalski Klub Vojvodina*) Serbiako futbol talde bat da Novi Sad hirikoa. Jugoslavian 2 Liga eskuratu zituen eta Serbian Kopa bat. Mitropa Kopa ere irabazi zuen 1977an.

Historia
--------

Ehun urte bete berri ditu taldeak 1914ean sortu baitzen Novi Sad hirian. Serbiako hirugarren futbol talde zaharrena da. Serbiako Institutu ortodoxoko ikasleek eratu zuten hiriko intelektual eta artisauen laguntzarekin. Ixilpean eratu zen, Austria-Hungariako Inperioko agintariek srerbiar gazteen elkarteak debekatu baitzituzten Vojvodina eskualdean.

1918an Serbiak independentzia lortu zuen. Lehen Mundu Gerraren garaian Vojvodinako jokalari batzuk Pragan ari ziren ikasten eta SK Slavia Pragan ere jokatu zuten. Honen ondorioz talde txekiarraren janzkera hartu zuen taldeak.

### Jugoslaviako aroa

30. hamarkadaren bukaeran fitxaje handiak egin zituen eta *Milloidunen taldea* ezizena hartu zuen. 1941ean Jugoslaviako liga irabaztear egon zen. Bigarren Mundu Gerran Novi Sad hiria Hungariara pasatu zuten naziek eta serbioen aurkako genozidioak gertatu ziren. "Novi Sadeko masakrea" izenaz ezagutzen da. FK Vojvodinari dagokionez taldea debekatu eta ondasun guztiak konfiskatu zizkioten.

1946an agintari komunistek Novi Sadeko hiru talde elkartu (Vojvodina, Slavija eta Radnički) eta **Sloga Novi Sad** sortu zuten. 1948an Jugoslaviako lehen mailara igo zen. Zaleen presioaren ondorioz **FK Vojvodina** izena berreskuratu zen. 1951ean Jugoslaviako kopako finalera iritsi zen.

1962an Jugoslaviako ligarren bigarren izan zen eta 1966an lortu zuen Liga garaipena, bigarren izan zen Dinamo Zagrebi 8 puntu aterata. Hurrengo urtean Europako Kopako final laurdenetara iritsi zen baina Atlético Madrilek kanporatu zuen etxean 3-1 irabazi arren Madrilen 2-0 galdu ondoren.

70. hamarkadan Nazioarteko bi titulu eskuratu zituen, 1976an Intertoto Kopa eta 1977an Mitropa Kopa ospetsua. 80. hamarkadan goiko postuetan egin zituen lehenengo ligak baina 1986an bigarren mailara jeitsi zen. Berehala lehen mailara itzuli eta 1989an lortu zuen Jugoslaviako bigarren liga irabaztea.

### Serbiako aroa

1993tik aurrera Partizan eta Izar Gorriaren atzetik egon izan da, eta 10 aldiz gelditu da hirugarren postuan ligan. "Betiko hirugarrena" ezizena hartu du. 2009an bigarren egin zuen. Lortu duen titulu bakarrak Kopan izan dira, 2014an eta 2020an.

Palmaresa
---------

### Jugoslavian: 2

* Jugoslaviako Liga (2): 1966, 1989.
* Jugoslaviako Kopa (0): finalista 1951an.

### Serbian: 2

* Serbiako Liga (0): bigarren 2009an.
* Serbiako Kopa (2): 2014, 2020.

### Nazioartean: 2

* Europako Kopa (0): final laurdenak 1967an.
* Mitropa Kopa (1): 1977
* UEFA Intertoto Kopa (1): 1976

Kanpo estekak
-------------

* **(Serbieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207501
* Commonscat Multimedia: FK Vojvodina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248791369

 |

* Wd Datuak: Q207501
* Commonscat Multimedia: FK Vojvodina


1. ↑
**Etengabeko prestakuntza** edo **etengabeko ikaskuntza** langileek euren oinarrizko ikasketak burutu ondoren enpresa edo beste erakunde baten baitan egiten dituzten ikasketa berezitu eta bestelako trebakuntza ekintzen multzoa da, euren prestakuntza osatu edo berritzeko edota bestelako lanbide baterako prestakuntza lortzeko. Pertsona helduekin egin ohi den prestakuntza bada ere, ez da helduen hezkuntzarekin nahastu behar, azken honek kultura arloko hezkuntza orokorra eskaintzen duen bitartean, etengabeko prestakuntzak langileak jardun behar duen arloko gai berezituak soilik hartzen baititu.

Etengabeko ikaskuntza arrazoi pertsonal edo profesionalak direla eta, "etengabeko, borondatezko eta norberaren motibazioan" oinarritzen den ezagutza bilatzean datza. Horregatik, gizarte integrazioa, herritartasun aktiboa eta garapen pertsonala hobetzea ez ezik, iraunkortasun pertsonala, lehiakortasuna eta enplegagarritasuna ere hobetzen ditu.

"Leslie Watkins"ek sortutako "etengabeko ikastuna" terminotik dator, eta bai Clint Taylor irakasleak (CSULA) zein Temple City Unified School District-eko superintendenteak erabili zuten 1993. urtean eskolako helburuen adierazpena definitzeko. Terminoak ez du adierazten ikaskuntza haurtzarora edo ikasgelara soilik mugatuta dagoenik, baizik eta bizitza osoan zehar eta hainbat egoeratan aurkeztu eta garatzen dela. Allen Tough (1979), Kanadako hezitzaile eta ikertzailea, adierazi du ia ikaskuntza planen %70 batek prestatutakoak direla.

Azken berrogeita hamar urteetan, etengabeko berrikuntza eta aldaketa zientifiko eta teknologikoek eragin sakonak izan dituzte ikaskuntza ulertzen dugun moduan. Ikaskuntza jada ezin da banandu leku eta denbora konkretu batean (eskola) non ezagutza eskuratzen den, eta leku eta denbora batean non ezartzen dugun ikasitakoa (lana). Horren ordez, ikaskuntza etengabe gertatzen da gure eguneroko elkarrekintzetan eta gure inguruko munduan. Ikaskuntza formala zein informalaren moldeak sortu eta trukatu daitezke, baita norberarengana bideratutako ikaskuntza ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Department of Education and Science (2000). Learning for Life: Paper on Adult Education. Dublin: Stationery Office
2. ↑  Commission of the European Communities: "Adult learning: It is never too late to learn". COM(2006) 614 final. Brussels, 23.10.2006.
3. ↑  The Adult's Learning Projects, A Fresh Approach to Theory and Practice in Adult Learning p.1
4. ↑  Fischer, Gerhard (2000). "Lifelong Learning - More than Training" in *Journal of Interactive Learning Research*, Volume 11 issue 3/4 pp 265–294.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q828748
* **Identifikadoreak**
* GND: 4005910-8
* NKC: ph126934
* NARA: 10636921
* AAT: 300054373
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D004496

 |

* Wd Datuak: Q828748
**Fa'side gaztelua** (ingelesez: *Fa'side Castle*) Eskoziako Musselburgh herrian dagoen gaztelua da, Ekialdeko Lothian eskualdean.

Izena
-----

Hainbat izen izan ditu historian zehar, Fawside, Falside, Ffauside, Fauxside eta Fawsyde. Gaur egun Fa'side izena ematen zaio.

Historia
--------

1189an Newbattle abadiako monjeek Saer de Quincy Winchesterreko lehen kondeari eman zizkioten lurrak eta honek gaztelu bat eraiki zuen. Hainbat eskutatik pasa ondoren 1371ean Fawsyde familiak hartu zuen eta hauek setioen ondorioz egoera eskasean zegoen gaztelua bota eta dorretxea eraiki zuten XV mendean.

1547an suak kalte nabarmenak eragin zizkion. 1631ean Fawsyde familiak Edinburgheko Hamilton abizeneko negoziogizon bati saldu zion. XIX menderako jadanik hondarretan zegoen eta sarritan botatzear egon ziren. Izena bera ere jadanik galdua zeukan. 1975ean egindako ikerketa batek Fawsyde izena berreskuratu zuen eta a976 eta 1982 artean egindako lanei esker gaztelua berreraiki egin zen.

Deskribapena
------------

L-itxurako oinarria duen eraikina da eta lau solairu ditu. Dorretxoekin horniturik dago. Gaztelua Fortheko fiordoaren gaineko muino batean kokaturik dago, Musselburgh erdigunetik 3'2 kilometro hegoaldera.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5427531
* Commonscat Multimedia: Fa'side Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q5427531
* Commonscat Multimedia: Fa'side Castle
**FK Zeta** (serbo-kroazieraz *Fudbalski Klub Zeta Golubovci*) Montenegroko futbol talde bat da Podgorica hiriburuko suburbio batean du egoitza, Golubovci hirian. Montenegroko lehenengo liga irabazi zuen.

Historia
--------

Taldea 1927an sortu zen  *FK Danica* izenarekin. 1955ean hartu zuen *FK Zeta* izena. Hamarkadetan zehar maila apaletan ibili zen. 1997-98 urtean Jugoslaviako bigarren mailara igo zen eta 2000an Lehen mailara. Bertan egonkortu zen harik eta Montenegrok independentzia lortu zuen arte. Emaitzarik onena 2005eko hirugarren postua izan zuen.

2006an abiatu ziren Montenegroko txapelketak eta Zetak lehenengo liga irabazi zuen. Hurrengo urtean bigarren postuan gelditu zen, Budućnost txapeldunarekin puntutan berdinduta. 2017an berriz ere berdina gertatu zaio, bigarren egin du, oraingoan ere Budućnostekin puntutan berdinduta.

Europako txapelketetan ere jokatu izan du. Denboraldi onena 2012-13koa izan zuen. Hiru kanporaketa pasa ondoren laugarrenean PSV Eindhovenek kanporatu zuen emaitza ikusgarriarekin, etxean 0-5 galduz eta Herbeheretan 9-0.

Palmaresa
---------

### Montenegron: 1

* Montenegroko Liga:
	+ Txapelduna (1): 2007.
	+ Bigarrena (2): 2008, 2017.

Kanpo estekak
-------------

* **(Serbieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q382418

 |

* Wd Datuak: Q382418
**British Marine Air Navigation Co. Ltd** hegaldi konpainia britainiarra izan zen, bizitza laburrekoa. Itsasontzi hegalariak erabiltzen zituen Mantxako kanala zeharkatzeko, 1923an eta 1924an. 1924an beste hiru airelinearekin bat egin zuen, Imperial Airways sortzeko.

Formazioa
---------

British Marine Air Navigation Co. Ltd. 1923an sortu zen Supermarine eta Southern Railwayren (Southampton Docksen jabeak) arteko enpresa bateratu gisa. Woolstonen zuten basea izan zen Britainia Handiko itsasontzi hegalari komertzialen lehen gunea, bere aduana- eta immigrazio-instalazioekin. 1923ko abuztuaren 14an hasi zen bidaiarientzako lehen hegaldi-zerbitzua, Cherbourg, Le Havre eta Kanaleko uharteetara hegaldiak eginez.

Aireontziak
-----------

Hiru ontzi hegalari erosi zituzten, Supermarine Sea Eagle, Reginald Mitchellek diseinatuak, Spitfire diseinatzeagatik ospetsu egin zena, eta 1923an inauguratu zuten flota.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16846917

 |

* Wd Datuak: Q16846917
**Eristaingo Armagintzako Kaporalgo jauregia** Orbaibar ibarreko Oloritz udalerriko Eristain etxaldean Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

Nafarroako Erresumako nomina ofizialean agertzen da. 1543an Joan Etxague eta Margarita Bertizena zen, eta haren oinordeko Maria Etxaguerena, Martin Lerrutzekin ezkondua. 1558an, Marin Lerrutz, aurrekoaren semea zirudienez, Beatriz Arradakoarekin ezkondu zen, eta haren ezkontzatik jaio zen Margarita Lerrutz, 1581ean Joan Arbiderekin ezkondu zena. Bere alaba Ana Margarita Arbide Pedro Inzaurriagarekin ezkondu zen 1598an, eta Margarita Inzaurriagaren gurasoak izan ziren, 1626an Pedro Iribarrenekin ezkondu zena, hau ere Jusue izenekoa. 1630ean, Soltxagako jauregiarekin auzi bat izan zuten, eserlekuko nagusitasunagatik eta elizan bakea hartzeko eta eskaintza egiteko lehentasunagatik. Lehenago ere, 1601ean, antzeko beste gertakari bat izan zuten Lakarratarrekin, bertako familia kaparearekin. Ana Maria Iribarren, jauregiaren oinordekoa, 1657an ezkondu zen Migel Beltran Leotzekin. Bere seme Lorenzo Beltran Leotz 1685 inguruan ezkondu zen Ana Escolarrekin. 1710 inguruan Francisco Martin Beltran Leotz izan zen oinordekoa, Maria Alfonsorekin ezkondua. Maria Joaquina alaba, berriz, 1733an ezkondu zen Juan Francisco Lakarrarekin, eta biek 1758an eskatu zuten borroka egiteko. Bien alaba, María Joaquina Lakarra, 1760an Manuel Montero de Espinosa jaunarekin ezkondua, Tafallara aldatu zuen bere bizilekua, eta jauregia alokatu zien baserritar batzuei. Hala ere, Josefa Antonia Lakarrak beste borroka bat eskatu zuen 1801ean.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | AMATRIAIN.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Eristain
* Oloritz
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112675254

 |

* Wd Datuak: Q112675254