recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Maracanazo**a (edo **Maracanaço**a) 1950eko Brasilgo Munduko Futbol Txapelketako finalean Uruguaiko futbol selekzio nazionalak Brasilgo futbol selekzio nazionalari 1-2ko emaitzaz irabazi zion futbol partiduari deritzo, iragarpen guztiak apurtu baitzituen. Finala 1950eko uztailaren 16an jokatu zen Maracanã estadioan: horrexegatik du izen hori.

Berez, Brasilgo selekzioak Mundiala irabazteko, berdinketa nahikoa zuen; arrazoi hori zela kausa, partidua hasi aurretik, brasildar askok garaipena ospatu zuten. Horren ondorioz, finaleko behin-betiko ustekabeko emaitza hori brasildarrentzat sekulako jipoia eta are tragedia nazionala ere izan zen.

Brasildarren golegilea Friaça (46. min.) izan zen; aldiz, uruguaitarren golak Juan Alberto Schiaffino (66. min.) eta Alcides Ghiggia (79. min.) futbolariek sartu zituzten.

Uruguaiko selekzioa, 1950eko munduko txapelketa.
Brasilgo selekzio, 1950ean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q754483

 |

* Wd Datuak: Q754483
**Lyon konderria** (ingelesez: *Lyon County*) Nevadako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Pioche da. 2010eko zentsuaren arabera 51.980 biztanle zituen, Lyon kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lyon konderriak 5.242,65 kilometro koadro ditu. Horietatik 59,6 ura dira. Beste 5.183,05 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,91 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 51.980 pertsonetatik 48.308 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 7.674 dira. 363 beltzak edo afroamerikarrak. 1.061 amerikar natiboak ziren eta 124 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 701 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 79 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.344 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q835104
* Commonscat Multimedia: Lyon County, Nevada

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144277321
* ISNI: 0000 0004 0383 3876
* NARA: 10036472
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 166455
* TGN: 1002614

 |

* Wd Datuak: Q835104
* Commonscat Multimedia: Lyon County, Nevada
**Byōdō-in** (japonieraz: 平等院?)
, Japoniako Uji herrian dagoen tenplu budista bat da. *Jōdo-shū* eta *Tendai-shū* sekten tenplua da. 10 yenetako txanponean ateratzen da.

Historia
--------

Tenplua hasiera batean 998 urtean eraiki zen Minamoto no Shigenobu kortesauaren villa izan zedin. Fujiwara no Michinagak erosi zuen 1052an eta villa hura tenplu bihurtu zuen. Eraikin famatuena den *Fenix Aretoa* (鳳凰堂 Hōō-dō) 1053an altxatu zen putzuaren ondoan. Hau da gainera ordutik mantentzen den eraikin bakarra.

Egitura
-------

Fenix Aretoa Fujiwara garaiko estiloaren adibide bikaina da. Areto zentral bat du, L itxurako bi korridore ditu alboetan eta hirugarren korridore bat putzu artifizialaren ertzean. Hegazti itxura ematen dio honek eta Edo Aroan *Fenix* ezizena jaso zuen.

Amida Budaren irudia dauka barnean. Buda eserita dago eta belaunetatik burura hiru metrotako garaiera dauka. Japoniar zipresez eginda dago eta urre-orriz estalia. Jōchō eskultoreak egin zuen kanon berriak eta *yosegi* teknika erabiliz. Irudia oskol itxurako atal ugariz osatuta dago eta ondoren barnetik elkartuta.

*Jōdo-shiki* lorategia dauka inguruan eta putzu artifiziala eraikinaren aurrean. 1997an putzua dragatu egin zen indusketa arkeologikoak egiteko.

Museo bat ere badago tenpluaren altxorrak erakusten dituena, tartean egurrezko 52 Bodhisattva eta tenpluko kanpaia.

Onarpena
--------

Aintzinako Kyotoko monumentu historikoak deritzon multzoaren zati da (Kioto, Uji eta Otsu hiriak), UNESCOk, 1994an, Gizateriaren Ondare izendatu zuena. Honetaz gain Japoniako 10 yenetako txanponean agertzen da eta 10.000 yenetako biletean *Fenix*aren irudia dago.

Oahun (Hawaii uharteak) tenpluaren errepolika bat dago, tamaina erdian egindakoa.

Iruditegia
----------

* Fenix aretoa.Fenix aretoa.
* Phoenix aretoa
* Budaren irudia eraikinaren barnean.Budaren irudia eraikinaren barnean.
* Kannondo eraikina.Kannondo eraikina.
* Lorategiak.Lorategiak.
* Omotemon atea.Omotemon atea.

Ikus, gainera
-------------

* Aintzinako Kyotoko monumentu historikoak

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61094
* Commonscat Multimedia: Byōdō-in

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 294903483
* NDL: 00646277
* CiNii: DA14438586
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 688-008

 |

* Wd Datuak: Q61094
* Commonscat Multimedia: Byōdō-in
**Materia endekatu** esaten zaio presioaren frakzio garrantzitsu bat Pauliren bazterketa printzipiotik datorrenari, ezartzen duena bi fermioik ezin dituztela zenbaki kuantiko berbera izan.

Kondizioen arabera, zenbait partikularen endekapenak objektu trinko baten presioa eragin dezake, eta, hala, nano zuri bat elektroien endekapenak eusten dio; neutroi-izar bat, berriz, ez da kolapsatzen, endekatutako neutroien presioaren eta barioien arteko elkarrekintza bortitzaren aldarapenagatiko presioaren efektu konbinatuagatik.

Egoera kuantikoetako murriztapen horien ondorioz, partikulek oso momentu handiak hartzen dituzte, ez baitute kokapen-faseko beste kokalekurik. Esan daiteke gasak, posizio gehiago hartu ezin dituenez, *c* abiadura mugatuta dagoen uneetan hedatu behar dela. Hala, materia hain konprimituta dagoenez, energetikoki baxuak diren egoerak berehala betetzen dira, eta, beraz, partikula asko egoera oso energetikoetan jarri behar dira, eta horrek jatorri kuantikoko presio gehigarria dakar. Materia behar adina endekatuta badago, presio hori gainerako kontribuzio guztien gainetik nagusituko da. Presio hori, gainera, tenperaturarekiko independentea da eta soilik dentsitatearen mendekoa.

Dentsitate handiak behar dira materiaren endekapen-egoeretara iristeko. Elektroiak endekatzeko, 106 g/cm³ inguruko dentsitatea beharko da (1.000 kg/cm³) neutroien dentsitaterako, are gehiago, gutxi gorabehera 1014 g/cm³ (100.000.000 tona/cm³).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51368
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q51368
**Chaffee konderria** (ingelesez: *Chaffee County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Salida da. 2010eko zentsuaren arabera 17.809 biztanle zituen, Chaffee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Chaffee konderriak 2.628,72 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,01 ura dira. Beste 2.624,7 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,15 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.809 pertsonetatik 17.095 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.678 dira. 267 beltzak edo afroamerikarrak. 143 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 104 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 180 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113423
* Commonscat Multimedia: Chaffee County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153613536
* ISNI: 0000 0004 0395 9081
* LCCN: n81043380
* **Lekuak**
* OSM: 416906
* TGN: 2000199

 |

* Wd Datuak: Q113423
* Commonscat Multimedia: Chaffee County, Colorado
**Mauricio Enrique Castillo Moya**, izen artistikoz **Chinoy** (San Antonio, Valparaiso, 1981eko urtarrilaren 11) txiletar kantautore, poeta eta margolaria da.

Ibilbidea
---------

Bere haurtzaroan Placillan bizi zen, San Antonion, non bertako *Don Nadie* punk bandan hasi zen jotzen. Talde horrekin batera 2005ean *Loquero* argentinarrak teloneatu zituen, eta hauek entzun ondoren La Platan denboraldi bat pasatzera gonbidatu zuten Chinoy. 2007an Valparaisora joan zen, artea ikastera. Handik gutxira, ikasketak utzi zituen eta bere abestiak jotzen hasi zen, *Pajarito*, *La Cantera* edo *Chinasky* bezalako tabernetan. Berehala, prentsaren arreta piztu zuen eta "*Bob Dylan txiletarra*" bezala hartu zuten, gitarra jotzeko modu ekaiztsuagatik, bere ahots androginoagatik eta babesgabetasunez betetako trova egiteagatik. Manuel Garcíak entzun zuenean, Valparaisoko Kultura Kontseiluan aurkezpen bat irekitzera gonbidatu zuen, eta beste bat Espainiako Kultur Zentroan, Santiagon. 2007an, Chinoyk Concepción, Puerto Montt, Punta Arenas, Valparaíso eta Santiagoko agertokiak bisitatu zituen eta "*Carne de gallina*" abestiarekin agertu zen Rock Eskolen konpilatorioan.

Lanak
-----

 Chinoy Txileko Rock Gailurrean.
### Diskografia

#### Estudioko albumak

* 2009 - *Que salgan los dragones*
* 2015 - *De loco medieval*
* 2020 - *Saliendo del Otro*

#### Zuzeneko albumak

* 2010 - *Chinoy en Bogotá*
* 2013 - *FolkPunk*

#### Disko ez ofizialak

* 2002 - 2009 - El Atrevimiento FolkPunk
* 2008 - En cada esquina Vol. 1
* 2008 - En cada esquina Vol. 2
* 2008 - En cada esquina Vol. 3
* 2009 - Chaíto no más
* 2007 - Radio Galáctika
* 2010 - Te Invito a ser Vol. 1
* 2010 - Te Invito a ser Vol. 2
* 2010 - Te Invito a ser Vol. 3
* 2010 - Te Invito a ser Vol. 4
* 2010 - Penando el sismo
* 2019 - Los nidos vacíos / Los versos errantes

### Poesia

* 2018: *Inspirón* (Ed. Opalina Cartonera)
* 2017: *Velocidad crucero, felicidad lucero* (Ed. Opalina Cartonera)
* 2020: ‘’Pandemonium’’

Kanpo estekak
-------------

* MySpace-ko gune ofiziala
* La buena vida filmaren bideoa
* Bideo galeria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3740030
* Commonscat Multimedia: Chinoy

---

* **Identifikadoreak**
* CineChile: url

 |

* Wd Datuak: Q3740030
* Commonscat Multimedia: Chinoy
**Mandeep Singh**,  (Jalandhar, Punjab, India, 1995eko urtarrilaren 25a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari indiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Indiako taldearekin, Belgikaren eta Australiaren atzetik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Surender Kumar, Varun Kumar, Birendra Lakra, Vivek Prasad, Dilpreet Singh, Gurjant Singh, Harmanpreet Singh, Hardik Singh, Mandeep Singh, Manpreet Singh, Rupinder Pal Singh, Shamsher Singh, Simranjeet Singh, Nilakanta Sharma, P. R. Sreejesh, Sumit, Lalit Upadhyay eta Amit Rohidas-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Mandeep Singh» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Mandeep Singh» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6747936

 |

* Wd Datuak: Q6747936
**Micropia** Amsterdamen dagoen museo berezia da, mikrobioen mundua erakusten duena. 2014an ireki zituen ateak eta munduan mikrobioen inguruan sorturiko aurrenekoa da.

Helburuak
---------

Museoak bi helburu nagusi ditu. Alde batetik mikrobioak gaixotasunekin lotzen dira beti eta alderdi positiboa azaleratzen du museoak. Bestetik mikrobiologiarentzako nazioarteko plataforma izatea bilatzen du, zientziaren eta gizartearen arteko zubiak eraiki ahal izateko.

Erakusketa
----------

Eguneroko bizitzan presente ditugun mikrobioak erakusten dira, hala bizirik nola animazio bidez. Bakterioak, onddoak, protistoak eta animalia mikroskopikoak ere ikusten dira (akaroak, tardigradoak, kopepodoak...). Birusak ere bai.

Anton van Leeuwenhoek merkatari eta zientzialari herbeheretarrak ere bere tartea badu, hura izan baitzen mundu mikroskopikoaren aurkitzailea XVII. mendean.

*Kiss-O-Meter* ("muxumetroa") ere badago, muxu eman eta zenbat mikrobio elkarbanatzen diren adierazten duena.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Micropia: Finally a zoo for the micro-multitudes!» *The Star* (Noiz kontsultatua: 2021-07-30).
2. ↑   «ART+COM Studios | Micropia» *artcom.de* (Noiz kontsultatua: 2021-07-30).
3. ↑   Txantiloi:Nl-NL Pen, Hanneloes.  (2014-09-30). «Artis opent museum over 'vieze kriebelbeestjes'» *Het Parool* (Noiz kontsultatua: 2021-07-30).
4. ↑   **(Ingelesez)** «Antoni van Leeuwenhoek» *www.micropia.nl* (Noiz kontsultatua: 2021-07-30).
5. ↑   **(Ingelesez)** «Step inside the Micropia zoo to see the invisible world of microbes» *euronews* 2014-10-06 (Noiz kontsultatua: 2021-07-30).

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Nederlanderaz)****(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18169481
* Commonscat Multimedia: Micropia

---

 |

* Wd Datuak: Q18169481
* Commonscat Multimedia: Micropia
**Miguel Ángel Álvarez Muro** (Tolosa, 1927ko maiatzaren 2a - Donostia, 2011ko martxoaren 24a) Euskal Herriko margolaria izan zen.

Biografia
---------

Trebatze-ikasketak Guardamino eta Martiarenarekin egin zituen, Donostian.

1946an, Parisa joan zen lehen aldiz, pintura-heziketa osatu asmoz. 1947an, Donostiako Udalaren beka batekin itzuli zen, baina urtero hiru hilabete ematen zituen Parisen 1955era arte. Certamen de Noveles Pintores de Guipúzcoa delakoan saritua izan zen 1944, 1946 eta 1948 urteetan (lehen saria, azken horretan).

Lehen agerraldi garrantzizkoa *Joven cosiendo* koadroarekin egin zuen Hispanoamerikako Arte Bienalean (1951). Gero, lan handiagoei ekin zien. Nabarmentzekoak dira muralak, oreka handia eta kolorearen sen fina erakusten dutenak: Antiguoko parrokiakoa (1965), Leitzakoa, Donostiako Industria Ordezkaritzakoa, Bordeleko Nazioarteko Erakustazokakoa (1960).

Álvarez Murok beretu zuen zenbait sari: Darío de Regoyos saria (Donostia, 1954), Nazioko Pintura Lehiaketako Zilarrezko Domina (Alacant, 1954), Eguberrietako Lehiaketako Lehen Saria (Donostia, 1957), Pabeko Urrezko Domina (1960) eta Gipuzkoako Ateneoko Saria (Donostia, 1988).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263581
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86668656
* BNE: XX1060133
* ULAN: 500040228
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 9296
* Lur: 00271/eu\_a\_2719/a2719

 |

* Wd Datuak: Q12263581
Yingzao Fashi: Song dinastiako mihiztadura konplexuak.
**Mihiztadura**, zurezko atalak bata bestearekin egiten den lotura da, batez ere altzariak, egiturak edo zurezko beste elementu batzuk egiteko. Mihiztadura mota batzuek kakoak, iltzeak edo itsasgarriak erabiltzen dituzte; beste batzuek, berriz, zura baino ez.

Zurezko mihiztaduren ezaugarriak (erresistentzia, malgutasuna, iraunkortasuna, itxura, etab.) erabilitako materialeen propietateen eta mihiztadura motaren ondorio dira. Beraz, zurgin teknika ezberdinak erabiltzen dira baldintza ezberdinak betetzeko. Adibidez, etxe bat eraikitzeko erabilitako zurlana eta buruhausgarri bat egiteko erabilitakoa desberdinak izan daitezke, nahiz eta kontzeptu batzuk gainjarri.

Motak
-----

* Aho-zirikaAho-zirika
* ZirikaZirika
* Miru-buztanaMiru-buztana

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Miru buztan azpisarrera Euskaltzaindiaren hiztegian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q221790
* Commonscat Multimedia: Woodworking joints

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300054087
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q221790
* Commonscat Multimedia: Woodworking joints
*Artikulu hau bertsolari ezterenzubitarrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Mañex Etxamendi (argipena)».*

**Mañex Etxamendi Etxebarne** (Ezterenzubi, Nafarroa Beherea, 1873ko maiatzaren 20a - 1960ko apirilaren 28a) euskal idazle eta bertsolaria izan zen.

Biografia
---------

Ezterenzubi Xaldainia etxean jaio zen. Joan Etxamendi *Borddel* bertsolari ospetsuaren urruneko sendia zen. Hogeita bat urterekin lehen Wyomingera eta gero Nevadara artzain joan zen. 1899an herrira itzuli zen; 1900ko apirilaren 26an Mari Ampo ezterenzubitarrarekin ezkondu zen. 1905 eta 1909 artean ere Nevadan ibili zen lanean. Hamar seme-alaba izan zituzten: Mañex, Joanes, Beñat, Jan Battitt, Mari, Piarres, Mari, Graxiana, Jan Piarre eta Eñaut; Gilenttoinea baserrian bizi izan ziren.

Ezterenzubin laborantzan aritu zen eta 1920tik aurrera elizako giltzain. 1929an Herriko Etxean kontseilari hasi zen eta 1922an auzapez aukeratu zuten. Kargu horretan 1944 arte iraun zuen. 1958ko apirilaren 27an omenaldia egin zioten Donibane Garazin; bertan Mañex Etxamendi iloba izenkideak bertsoak bota izan zituen.

Ez zen jendaurrean nabarmendu zalea eta bertso-idatziak jartzen aritu zen. Hainbat argitalpen zein liburutan geratu dira bilduta.

Lanak
-----

**Etxamendik** bertso jarriak idatzi zituen; 1921 eta 1923 artean *Gure Herria*, *Eskualduna*, *Euskal-Erria*, *Eskualdun Ona* eta *Herria* aldizkarietan argitaratu zituen bere olerki eta bertso gehienak; beste batzuk *Eskualdun kantaria*, *Gure Almanaka*, *Errepikan*, *Milla euskal olerki eder* eta beste zenbait liburutan argitaratu ziren.

### Bertso bilduma

* Piarres Lafitte: *Mañex Etchamendi bertsularia (1873-1960)* (1972, *Auspoa*)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Frantsesez *Jean Etchamendy*.
2. ↑

Kanpo loturak
-------------

* Etxamendi bertsulari.comen.
* Mañex Etxamendi literaturaren zubitegian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263296
* **Identifikadoreak**
* Literaturaren Zubitegia: 580
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02036/eu\_e\_4276/e4276

 |

* Wd Datuak: Q12263296
**Chaves konderria** (ingelesez: *Chaves County*) Mexiko Berriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Roswell da. 2010eko zentsuaren arabera 65.645 biztanle zituen, Chaves kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Chaves konderriak 15.734,5 kilometro koadro ditu. Horietatik 25,51 ura dira. Beste 15.708,99 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,17 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 65.645 pertsonetatik 62.940 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 34.139 dira. 1.079 beltzak edo afroamerikarrak. 458 amerikar natiboak ziren eta 29 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 373 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 120 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 646 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111245
* Commonscat Multimedia: Chaves County, New Mexico

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123156431
* BNE: XX5580813
* LCCN: n80115763
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1832182
* TGN: 2001430

 |

* Wd Datuak: Q111245
* Commonscat Multimedia: Chaves County, New Mexico
**Christopher Fry**, jaiotza-izenaz **Arthur Hammond Harris** (Bristol, Ingalaterra, 1907ko abenduaren 18a - Chichester, Sussex, Ingalaterra, 2005eko ekainaren 30a), ingeles antzerkigilea izan zen.

Biografia
---------

Irakasle gisa lan egin zuen Limpsfieldeko eskola batean 1928-1931 bitartean. 1932an Tunbridge Wells Repertory Players antzezle-eskolako zuzendari egin zuten, eta kargu hartan iraun zuen 1935 arte; 1939-1940 eta 1945-1946 urte-bitarteetan Oxford Playhouseko zuzendaria izan zen. Londresko Arts Theatre Clubeko zuzendari bisitari (1946) eta antzerkigile gisa ere jardun zuen.

XX. mendearen lehen erdian antzerkigintza errimatuaren pizkundearen aitzindarietako bat izan zen; Elisabet I.a erreginaren agintaldiko antzerki-tradizioari jarraitu zion idazle ospetsuenetako bat izan zen. Haren antzerki-lan gehienak antzinako gaietan oinarrituak dira, baina ez dute esanahirik galdu; era berean, T. S. Eliot idazlearen eragina ere nabarmena du. Fry bere komedia poetikoengatik da, batez ere, ezaguna.

Idazle gisa 1948an lortu zuen ospea, *The Lady's Not for Burning*, Erdi Aroan giroturiko komedia ironikoaren estreinaldiarekin. Aipagarriak ditu, orobat, *The Boy with a Cart* (*Mutila orgarekin*), 1950ean estreinatua Londresen, eta erlijio-gaiak oinarri zituela idatzitako *A Sleep of Prisoners* (1951, *Presoen loa*) eta *The Dark Is Light Enough* (1954, *Gaua nahikoa argia da*). Lan haiek argitaratu ondoren, urteak eman zituen itzulpenak egiten (frantsesetik batez ere), harik eta *A Yard of Sun* idatzi zuen arte (1970ean antzeztu zen). Hainbat film epikotan lan egin zuen, besteak beste, *Ben-Hur* (1959) eta *Barabbas* (1962) filmetan. Telebistarako ere idatzi zuen, *The Bront's of Haworth* (1973), lau antzerkiz osaturiko saila, adibidez. Azken obren artean azpimarratzekoak dira: *Can You Find Me: a Family History* (1978, *Bila iezadazu familiako istorio bat*), bere familiaren kronika; *Death Is a Kind of Love* (1979, *Heriotza maitasun mota bat da*) eta *Charlie Hammond's Sketch Book* (1980, *Charlie Hammonden Sketchak*).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Christopher Fry Internet Movie Database-ren webgunean

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q543468
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 99838963
* ISNI: 0000 0003 6855 9460
* BNA: 000029392
* BNE: XX1342759
* BNF: 12391820w (data)
* GND: 118536532
* LCCN: n50047912
* NKC: jn19981001265
* SNAC: w6sn11mc
* SUDOC: 033007314
* Open Library: OL437890A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02241/eu\_f\_1308/f1308
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 10808

 |

* Wd Datuak: Q543468
**Châtelet plaza** (frantsesez: *Place du Châtelet*) Frantziako Paris hiriburuan dagoen plaza bat da. 4. eta 1. barrutietan kokatua dago.

Historia
--------

Paris iparraldea zaintzen zuen Grand Châtelet gotolekua Frantziako Iraultzan suntsitua izan ondoren bertan eraiki zen plaza 1802 eta 1810 artean. François-Jean Bralle arkitektoak plazaren erdian dagoen *Palmierren iturria* diseinatu zuen, 6 metrotako diametroduna eta 18 metrotako garaierako zutabea daukana. Lau irudi alegoriko ere baditu, *zuhurtzia*, *neurria*, *justizia* eta *indarra*.

Antzokiak
---------

Plazaren alde banatan bi antzoki daude, *Théâtre du Châtelet* eta *Théâtre de la Ville*, biak ala biak Gabriel Davioud arkitektuak 1860 eta 1862 artean eraikiak.

Iruditegia
----------

* Palmierren iturria.Palmierren iturria.
* Zutabea.Zutabea.
* Garaipenaren eskultura.Garaipenaren eskultura.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1422975
* Commonscat Multimedia: Place du Châtelet (Paris)

---

 |

* Wd Datuak: Q1422975
* Commonscat Multimedia: Place du Châtelet (Paris)
**Mendigorriko gudua** 1835eko uztailaren 15ean, Mendigorriaren hegoaldean gertatu zen gudua izan zen, Lehen Karlistaldiko gudurik handiena. Espainiako gobernuaren tropak, liberalak, atera ziren garaile.

Gudua
-----

Guduaren planoa
Zumalakarregiren heriotzaren eta Bilboko lehenengo setioaren ondoren, liberal eta karlistek Nafarroa izango dute berriro borroka gune. Buruzagi berriak zituzten. Gonzalez Moreno karlistek, Luis Fernandez de Córdova liberalek. Aurrez aurre 24.000 karlista —ia Don Karlosen armada osoa— eta 36.000 liberal. Ez zen Karlistaldian tamaina horretako beste borrokarik eman.

Morenoren soldaduak Mendigorria inguruan kokatuak zeuden, Córdovarenak Larraga eta Artaxoako bideetatik eraso egin zutenean. 1835eko uztailaren 15a zen. Soldatu karlisten artean zen Jose Mari Iparragirre, artean 14-15 urte zituela.

Don Carlos bera Mendigorrian zegoen eta larri ibili zen ihes egiterakoan, karlistek Arga ibaia bizkarrean baitzuten eta erretiratzeko Larragako zubia besterik ez.

Liberalen erasoa ezkerretik hasi zen Esparteroren agindupean. Erdian Fernandez de Córdova berak zuzendu zuen. Karlisten defentsa oso gogorra izan zen, baina amore eman behar izan zuten, eta atzera-egitea nahiko nahasia izan zen.

Villarreal karlista brigadierraren arabarrek zubiaren defentsa itzela egin zuten, erregegaiaren ihesa eta karlisten gehiengoarena bermatuz. Guzti horren ondorioz, karlistek 1.500 bat gizon galdu zituzten, hildako, zauritu eta preso eroritakoen artean. Liberalek, berriz, 1.000 bat. Dena den, liberalek aukera galdutzat hartu zuten batailaren emaitza, karlista armada ia osorik txikitzeko eta Don Karlos bera atxilotzeko paradari ez baitzioten probetxurik atera.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

Kanpo estekak
-------------

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. Mendigorria. Gipuzkoakultura.[*Betiko hautsitako esteka*] CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3312369
* Commonscat Multimedia: Battle of Mendigorría

---

 |

* Wd Datuak: Q3312369
* Commonscat Multimedia: Battle of Mendigorría


1. ↑    Uranga, Amagoia Gurrutxaga. «Gidoia» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-08-16).
1=Fachada de la Plaza Mayor de Salamanca (España)Churriguerescoaren eraikinik adierazgarrienetakoa: Salamancako Plaza Nagusia (Espainia)
**Churriguerescoa** Espainiako barroko berantean (XVII. mende bukaera - 1750) hedatu zen arkitektura-moldea izan zen. Izena José Benito Churriguera arkitektoarengandik jaso zuen.

Italiako arkitektura barrokoan du oinarria (Borromini) eta Juan de Herreraren hoztasunarekiko erantzun gisa jaio zen, apaingarriak arkitektura-osagaiei nagusitzen zaizkien moldeak erabiliz. Churrigueresco estiloan platereskoa eta gotikoko elementuak nahasten dira, eta ugari erabiltzen dira zutabe salomondarrak, estipiteak eta horma-konkak; landare apaingarriak, lerro biribilkatuak, erlaitz biribilak eta eskulturak ere sarri azaltzen dira. Churriguera anaiez gainera, Pedro de Ribera, Narciso Tomé, Casas Novoa eta Leonardo de Figueroa izan ziren estilo honetako artista ospetsuenak. Churriguerescoa Espainian eta Latinoamerikan baizik ez zen zabaldu.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q954879
* Commonscat Multimedia: Churrigueresque architecture

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300132977
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q954879
* Commonscat Multimedia: Churrigueresque architecture
Limako "Presbítero Matías Maestro" hilerriaren Erdiko Kapera neoklasikoa, Matias Maestrok diseinatua, eta 1808an irekia.
**Matías Maestro Alegría** (Gasteiz, 1766ko otsailaren 22a — † Lima, 1835eko urtarrilaren 7a) euskal apaiz, arkitekto, margolari, musikari, idazle eta eskultorea izan zen.

Biografia
---------

José Maestro eta Antonia Alegría gurasoak zituen. Gasteizen litzentziatu ondoren, 1790ean Limara joan zen Malaspinaren espedizioan. 1793a apaiz bihurtu eta Abascal erregeordearen zuzendaritzapean 1746ko lurrikara eta gero hiria berreraikitzeari ekin zion, tartean eliza batzuk eta katedrala eta 1805ean bere erretaula nagusia.

Eraikin zibilak ere egin zituen: Limako hilerri nagusia, San Fernandoren Medizina Eskola eta abar.

Lanak
-----

Matías Maestrok bere margolanak sinatzen ez zituenez zaila da bere egiletza zehaztea. Hona hemen bere margolan nagusi batzuk:

* *Los Desposorios de Santa Rosa de Lima*
* *La Apoteosis de la Iglesia*
* *Santa Rosa con Santos peruanos*
* *Retrato del Arzobispo González de la Reguera*
* *Escenas de la Vida de Cristo*.

Eskulturen artean *Púlpito de la Catedral de Lima*, *Virgen de la O* eta *Cristo yaciente* daude.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11691648
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 228059656
* ISNI: 0000 0003 6277 1655
* BNE: XX4713340
* BNF: 14849665b (data)
* GND: 1203811705
* LCCN: n2004150787
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q11691648
**Clark konderria** (ingelesez: *Clark County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Arkadelphia da. 2010eko zentsuaren arabera 22.995 biztanle zituen, Clark kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clark konderriak 2.286,52 kilometro koadro ditu. Horietatik 43,4 ura dira. Beste 2.243,12 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,1 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 22.995 pertsonetatik 17.103 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 926 dira. 5.366 beltzak edo afroamerikarrak. 84 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 120 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 24 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 293 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61200
* Commonscat Multimedia: Clark County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143078828
* LCCN: n81099138
* NARA: 10038474
* **Lekuak**
* OSM: 1826744
* TGN: 2000114

 |

* Wd Datuak: Q61200
* Commonscat Multimedia: Clark County, Arkansas
**Clark konderria** (ingelesez: *Clark County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Neillsville da. 2010eko zentsuaren arabera 34.690 biztanle zituen, Clark kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clark konderriak 3.156,64 kilometro koadro ditu. Horietatik 23,24 ura dira. Beste 3.133,41 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,99 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 34.690 pertsonetatik 34.157 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.292 dira. 73 beltzak edo afroamerikarrak. 163 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 127 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 156 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494958
* Commonscat Multimedia: Clark County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124348337
* ISNI: 0000 0004 0426 6391
* LCCN: n81119891
* NARA: 16556492
* **Lekuak**
* OSM: 270648
* TGN: 2002314

 |

* Wd Datuak: Q494958
* Commonscat Multimedia: Clark County, Wisconsin
**Clarke konderria** (ingelesez: *Clarke County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Athens da. 2010eko zentsuaren arabera 116.714 biztanle zituen, Clarke kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clarke konderriak 313,48 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,75 ura dira. Beste 308,73 lurra dira.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 116.714 pertsonetatik 78.866 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 12.192 dira. 30.695 beltzak edo afroamerikarrak. 141 amerikar natiboak ziren eta 48 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4.811 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 270 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.883 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112061
* Commonscat Multimedia: Clarke County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145422100
* LCCN: n81018229
* NARA: 10039299
* **Lekuak**
* OSM: 1020709
* TGN: 2000320

 |

* Wd Datuak: Q112061
* Commonscat Multimedia: Clarke County, Georgia
**Clark konderria** (ingelesez: *Clark County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Clark da. 2010eko zentsuaren arabera 3.691 biztanle zituen, Clark kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clark konderriak 2.505,81 kilometro koadro ditu. Horietatik 25,63 ura dira. Beste 2.480,18 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,47 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.691 pertsonetatik 3.659 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 63 dira. 6 beltzak edo afroamerikarrak. 2 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 22 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489083
* Commonscat Multimedia: Clark County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158263635
* LCCN: n79056574
* NARA: 10040173
* **Lekuak**
* OSM: 1739800
* TGN: 2001782

 |

* Wd Datuak: Q489083
* Commonscat Multimedia: Clark County, South Dakota
*Artikulu hau musika instrumentuari buruzkoa da; musika soinu eta nota segida gaitzat duena beste hau da: «Melodia»*
Melodikoa.
Melodiko sopranoa
**Melodiko**a edo **melodika** haize instrumentu bat da, akordeoia edo harmonikaren antzekoa. Goiko aldean teklatu bat dauka, baina airea bota behar da ahoko batetik soinua sortzeko. Tekla bat edo giltza bat sakatzen denean airea joaten da instrumentuaren barrutik eta airearen dardarak soinua sortzen du.

Normalean bere giltzadiak edo teklatuak bi edo hiru oktabak edo zortzidun bitarte ditu (oktaba bat zortzi noten arteko interbaloa da). Asian oso instrumentu garrantzitsua izan da.

1950ko hamarkadan Hohner konpainiak harmoniko instrumentua sortu zuen. Jende askok beste izen batzuk erabiltzen ditu harmonikari buruz hitz egiteko, adibidez: pianika, melohorn, orgamonika, 'mouth organ', eta abar.

Melodikoak lau multzotan sailkatzen dira:

* **Melodika sopranoa**: Ezkerreko eskua tekla beltzak jotzen ditu, eta eskuina tekla zuriak.
* **Melodika tenorea**: Ezkerreko eskua harmonika eusten du eta eskuma teklatua jotzen du. Oktaba bat baxuago daude.
* **Melodika kontrabaxua**: Tenor-eak antzekoak dira.
* **Accordina**: Sopranokoaren berdina da, baina honek botoiak dauzka.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q512191
* Commonscat Multimedia: Melodicas

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4169386-3
* NDL: 01116675
* AAT: 300265893

 |

* Wd Datuak: Q512191
* Commonscat Multimedia: Melodicas
Brompton bizikleta 
**Brompton bizikleta** hiri-bizikleta tolesgarria da, britainiar fabrikaziokoa.. Ospe handia du Britainia Handian eta mundu osoan, leku gutxi betetzen duelako eta tolestu ondoren garraiatzeko erraztasuna duelako. Diseinu modularra, funtsean, aldaketarik gabe mantendu da Andrew Ritchiek 1979an jatorrizko patentea aurkeztu zuenetik, etengabeko hobekuntzarako xehetasun txikien batzuekin. Beste bizikleta tolesgarri mota batzuekin alderatuz, Brompton-a, sarri, izan zen sariduna.

Abiadurak eta tolestura trinkoak hiri-bizikleta tolesgarrien beste eredu batzuetatik bereizten dute. Zabaltzearen tamaina txikiari esker, garraio publikoarekin konbinatu daiteke, baita arazorik gabe puntako orduan eraman ere, eta, ondorioz, jende askok egunero erabiltzen du lanera joateko.

2006an, 100.000 bizikleta baino gehiago saldu ziren mundu osoan. 2009 urteko produkzioa 16.000 unitatekoa zen.

Patenteek babestutako sistema duela gutxi iraungi da eta Asiako imitazio batzuk ikusten hasiak dira dagoeneko, baina jatorrizkoak Brompton deitzen dira oraindik.

Historia
--------

 1975ko Brompton prototipoa. 
1976an Andrew Ritchie britainiarrak, orduan lorezaina lanbidez, erabaki zuen bizikleta tolesgarri bat egiten saiatzea, kontzeptua ez zen berria. Bizikleta tolesgarrien beste marka batzuen arrakastak merkatu bat bazegoela erakutsi zuen, baina eredu horien kalitateak eta erabilgarritasunak ez zen oso ona bere ustez.

Ritchiek lagun batzuen laguntza ekonomikoa lortu zuen eta «Brompton Bicycles» enpresa sortu zuen. Izena, Mariaren Bihotza izeneko Londresko eliza ospetsuaren berdina zen, Brompton Oratory bezala ezagutzen zena eta bere apartamentutik ikus zitekeena. Hasiera batean, bere diseinua lizentziatu nahi izan zuen, baina, azkenean, eragozpenek abantailak gainditzen zituzten, eta, bost urte eta beste bost urteren ondoren, ideia marrazketa-libretan mantendu zen. Azkenean, bizikleta aldez aurretik ordaindu zuten hogeita hamar lagunen finantziazioarekin bakarrik egitea erabaki zuen. Berak hasi zuen ekoizpena eta oso harrera ona izan zuten bizikletak.

Brompton Erresuma Batuan oraindik fabrikatzen ari diren bizikleta enpresa handien gutxietako bat da, bestea Pashley Cycles da. Konpainiak kalitatezko produktu bakarra egiten du eta gaur egun eskaintza dibertsifikatzen ari da, bai ereduetan, bai zerbitzuetan. Azken aldian, titaniozko piezak dituzten koadroak, eskulekuko aukera ugari, garraiatzeko gurpil hobeak eta bizikleta *nahieran* egiteko aukera daude, hainbat ekipamendu eta kolore aukeratzeko aukerarekin.

 **Brompton bizikletaren tolesteko sistema** 

* 
* 
* 
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q926943
* Commonscat Multimedia: Brompton bicycles

---

 |

* Wd Datuak: Q926943
* Commonscat Multimedia: Brompton bicycles
Animalia eskuan tamainua ikusteko.
***Mellita quinquiesperforata***, *lokatza*, *kazolatxoa*, *harea-dolarra* edo *itsas galleta* izenez ezaguna, *ekinodermatu* bat da. Herritarren artean ematen zaizkion izen horiek bere forma xata eta obalatuagatik dira. Ozeano Atlantikoan kostaldean dituzten Amerikako herrialde askotan aurki daiteke.

Deskribapena
------------

5 eta 10 cm arteko diametroa du, gorputzak simetria erradiala du eta laua da. Sabelaldean tumulu eta zilio txikiak ditu, eta lokomoziorako erabiltzen ditu. Bere gorputz azalerak arantza txikiak ditu. Bizkarraldean egitura petaloideak ikus daitezke, brankia gisa erabiltzen direnak. Gainazaletan bost irekidura edo zulaketa obalatu ditu, lunula esaten zaienak, eta, ezaugarri horregatik, bere izen espezifikoa quinquiesperforata da. Oro har, kolore arrea, grisa edo berdexka izaten du.

Habitat
-------

Habitat desberdinetan aurki daitezke: hondoa hareatsua edo harritsua duten hondartzetan, koralezko arrezifeetan eta kostaldeko leku tropikal eta subtropikaletan. Infaunaren elementu gisa, bizi diren substratuetan dauden animalia eta landare mikroskopikoez elikatzen dira. Organismo horien erregistro batimetrikoa 0 eta 180 metro arteko sakoneran dago.

Banaketa
--------

Ozeano Atlantikoan kostaldean dituzten Amerikako herrialde askotan aurki daiteke. Estatu hauetan aukitua izan da: Ameriketako Estatu Batuak, Kolonbia, Costa Rica, Kuba, El Salvador, Mexiko, Dominikar Errepublika, Honduras, Jamaika, Nikaragua, Panama, Puerto Rico, Venezuela, Brasil... Asian Andaman uhartetan ikusia izan da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Cervigon, Fernando. y Velázquez Efigenio. (1981): *Nombre vernáculos de organismos marinos del Estado Nueva Esparta*. Fernando Cervigon Editor Caracas-Venezuela. 53 or.
2. ↑   Zoopy, Evelyn. 1967: "Contribución al conocimiento de los equinodermos de Venezuela". *Acta Biologica Venezuelica*, 5(17):267-333.
3. 1 2  Serafy, D. Keith. & Fell, F. Julian. 1985: *Marine flora and fauna of the Northeastern United State Echinodelrmata: Echinoidea*. NOAA Technical Report NMFS 33

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:World Register of Marine Species (WoRMS): *Mellita quinquiesperforata* (Leske, 1778):
* **(Ingelesez)**:Integrated Taxonomic Information System (ITIS): *Mellita quinquiesperforata* (Leske, 1778) Taxonomic Serial No.: 158020
* **(Ingelesez)**:Encyclopedia of Life: *Mellita quinquiesperforata*
* **(Ingelesez)**:Biodiversity Heritage Library (BHL): *Mellita quinquiesperforata*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2652400
* Commonscat Multimedia: Mellita quinquiesperforata
* Wikispecies Espezieak: Mellita quinquiesperforata

---

* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Mellita\_quinquiesperforata
* BOLD: 222087
* CONABIO: 677EQUINB500612
* GBIF: 2279048
* ITIS: 158020
* NCBI: 1351942
* WoRMS: 158065
* uBio: 594167

 |

* Wd Datuak: Q2652400
* Commonscat Multimedia: Mellita quinquiesperforata
* Wikispecies Espezieak: Mellita quinquiesperforata
**Clark konderria** (ingelesez: *Clark County*) Idahoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Dubois da. 2010eko zentsuaren arabera 982 biztanle zituen, Clark kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clark konderriak 4.571,7 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,48 ura dira. Beste 4.569,22 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,21 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 982 pertsonetatik 956 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 398 dira. 2 beltzak edo afroamerikarrak. 6 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 11 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156448
* Commonscat Multimedia: Clark County, Idaho

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126685992
* ISNI: 0000 0004 0409 864X
* **Lekuak**
* OSM: 1742084
* TGN: 2000468

 |

* Wd Datuak: Q156448
* Commonscat Multimedia: Clark County, Idaho
**Metropolitan Opera** New Yorken (AEB) kokaturik dagoen opera antzoki bat da. Lincoln Centerrean, zehazki. Munduko opera antzokirik ezagunenetako bat da, bere ekoizpen handi eta xehetasunez beterikoengatik ospetsua dena. Opera munduaren barruan, munduko garrantzitsuenetako bat da Milango La Scala, Parisko Garnier Opera, Buenos Aireseko Colón Antzokia eta Bartzelonako El Liceurekin batera. 1880ko apirilean sortua izan zen.

Antzoki hau, lehenago, hiriko beste toki batean kokatua egon zen. J. Cleveland Cadyk diseinatutako eraikin batean. Sute batek erraustuta utzi zuen 1892ko abuztuaren 27an. Berriztatua izan ondoren, han bertan jarraitu zuen, 1966 arte. Urte horretan, orain dagoen tokira aldatu zen. Hasierako eraikina, 1967an bota zuten.

Oraingo Metropolitan Opera Wallace K. Harrisonek diseinatua izan zen. 1966ko irailaren 16an inauguratua izan zen. Egun hortan, Samuel Barberren Antonio eta Kleopatra opera estreinatu zen. Harreratokian, Marc Chagallek bereziki eraikin honetarako diseinaturiko bi mural daude. Eraikinaren edukiera ia lau mila pertsonakoa da. Antzokiak, egunero antzeztu behar den operaren agertokia aldatzeko beharrezko teknologia du, agertokii, tramoia eta ziklorama sistema konplexu bat erabiliz. Bertute honek, funtzioak ia egunero egotea ahalbidetzen du.

Antzoki honek, zuzeneko irrati transmisio zerbitzu bat eskaintzen du. Lehen transmisioa, 1931ko abenduaren 25ean izan zen Engelbert Hamperdincken *Hänsel eta Gretel* operaren ekoizpen batekin.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Operari buruzko webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10583424
* Commonscat Multimedia: Metropolitan Opera

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126398520
* ISNI: 0000 0001 2108 7473
* BNF: 14284340r (data)
* GND: 2077687-1
* LCCN: n50074748
* NDL: 00932302
* CiNii: DA0674574X
* SNAC: w6zd1tng
* SUDOC: 030208084
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q10583424
* Commonscat Multimedia: Metropolitan Opera
**Clarke konderria** (ingelesez: *Clarke County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Berryville da. 2010eko zentsuaren arabera 14.034 biztanle zituen, Clarke kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clarke konderriak 461,96 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,66 ura dira. Beste 456,3 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 30,38 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.034 pertsonetatik 12.877 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 490 dira. 742 beltzak edo afroamerikarrak. 35 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 121 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 239 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495142
* Commonscat Multimedia: Clarke County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148935055
* LCCN: n81096369
* NARA: 10040138
* **Lekuak**
* OSM: 1633325
* TGN: 2002153

 |

* Wd Datuak: Q495142
* Commonscat Multimedia: Clarke County, Virginia
**Mehmet Ali Ağca** (1958ko urtarrilaren 9a) 1981eko maiatzaren 13an Vatikanoko San Petriren plazan Joan Paulo II.a Aita Santuaren aurka atentatua egin zuen turkiarra da. Ali Ağcak Aita Santua larri zauritu zuen, baina ez zuen hura hiltzea lortu eta atxilotua izan zen. Ondorioz, Italiako Justiziak Aita Santua hiltzen saiatzeagatik bizi arteko espetxe zigorra ezarri zion. Urte batzuk geroago, Joan Paulo II.ak Ali Ağca espetxean bisitatu zuen eta barkamena eman zion.

2000eko ekainaren 13an Carlo Azeglio Ciampi Italiako presidenteak indultua eman zion, baina Turkiara estraditatu zuten zenbait auzi irekirik zituelako. 1970eko hamarkadan, Ali Ağca *Otso Grisak* talde ultraeskuindarreko kide izan zen eta ezkerreko militanteei egindako erasoengatik erantzun behar zuen. Turkiako Justiziak *Milliyet* ezkerreko egunkariaren Abdi Ipekci zuzendaria hiltzeagatik auzipetu zuen Ali Ağca.

2006ko urtarrilaren 12an aske utzi zuten, 25 urte preso egon ondoren, baina Turkiako Gorte Gorenak urtarrilaren 20an erabakia atzera bota zuen. Dena dela, 2010eko urtarrilaren 18an libre atera liteke.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181938
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37719233
* ISNI: 0000 0001 0964 9461
* BNF: 119871234 (data)
* GND: 119097591
* LCCN: n83157915
* SNAC: w6j22973
* SUDOC: 027935442
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q181938
6 koloretako Megaminxa, ebatzia
**Megaminx**, Rubiken kuboaren antzerako buruhausgarri bat da, baina dodekaedro erregular forma du. Orotara, 50 atal mugikor ditu.

Errekorra
---------

Megaminx ebazteko lehiaketa ofizial batean lortutako munduko marka 27,81 segundotan dago, 2018eko CubingUSA Nationals lehiaketan Juan Pablo Huanqui-k jarria. Juan Pablo Huanqui-k jarri zuen bost ebazpenen batez besteko denbora laburrenaren marka ere, 30,39 segundotan, 2019eko Wuxi Open-en lortutakoa.

Antzeko beste buruhausgarri batzuk
----------------------------------

* Kuboku
* Sakelako kuboa (2x2x2)
* Rubiken kuboa (3x3x3)
* Irakaslearen kuboa (5x5x5)
* Rubiken mendekua (4x4x4)
* Pyraminx
* Skewb
* Skewb Ultimate

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q532286
* Commonscat Multimedia: Megaminx

---

 |

* Wd Datuak: Q532286
* Commonscat Multimedia: Megaminx

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Errekorra, World Cube Association