recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Josu Arketa Bilbao** (Bermeo, 1932ko maiatzaren 2a - Logroño, 2004ko apirilaren 22a), ezaguna ere **Yosu Arketa** izenez, bizkaitar frantziskotar apaiza izan zen.

1958ko irailaren 22an apaiztu zen. 1960ko uztailaren 31n Asuncionera bidali zuten. Bertan Paraguaiko Radio Cáritas AM 680 irrati-kateko zuzendaria izan zen. Han *De corazón a corazón* irratsaioa aurkeztu zuen. Gainera, giza eskubideen alde jardun zuen Paraguain Alfredo Stroessnerren diktadurak jazarritakoen defentsan. Horrez gain, pertsona txiroen alde lan egin zuen. Arketak ere diktaduraren jazarpena bizi izan zuen, stroessnertzaleek komunistatzat hartzen baitzuten. 1976an Arketa Espainiara bisitan joan zenean, erregimenak Paraguaira berriro sartzea debekatu zion.

Hil aurretik Bolivian lan egiten zuen, baina gaixotu zenean Espainiara itzuli zen frantziskotarrek Logroñon zuten etxera. Azken egunak han igaro zituen, eta 2004ko apirilaren 22an hil zen 71 urte zituela.

Irratsaioak
-----------

* *De corazón a corazón*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Memoria de los Hermanos que nos precedieron. Necrología franciscana.*  Argentina, 238 or. ISBN 978-987-740-151-6..
2. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** «Murió el recordado padre Yosú Arketa» *ABC Color* 2004ko apirilaren 24a (Noiz kontsultatua: 2018ko abuztuaren 30a).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56376484

 |

* Wd Datuak: Q56376484
***Jonatan Kaioa*** (jatorrizko izenburuaː ***Jonathan Livingston Seagull***) Richard Bach idazle eta hegazkinlari estatubatuarraren literatura lan ezagunena da. Fabula bat zeinean hegazti batek, kaio batek, pentsamendu eta kezka antropomorfizatuak dituen.

1970. urtean arguitaratu zen, eta 1972rako milioi bat kopia gaindituak ziren salmentetan. *Reader ' s Digest*ek bertsio kondentsatua argitaratu zuen, eta liburua iritsi zen *New York Times* Best Seller zerrendara, non 38 astez geratu zen. 1972 eta 1973 urteetan AEBtako *Publishers Weekly*-ko salduenean zerrenda egon zen. Nazioarteko banaketa eta hainbat hizkuntzatako itzulpenak etorri ziren gero.

Gaia
----

Jonatan izeneko kaioa aspertzen da egunerokotasunarekin, janaria arrantzatu eta janaria bilatu, beste zereginik ez. Berak egin nahi duena hegan egin, ortzemugararaino joan, bazterrak ezagutu, mundua ikusi eta ulertu. Eta horri ekiten dio, zoriontasunaren bila. Norberaren bide propioa egitearen alde eta konformismoaren kontrako fabula bat da azkenean.

Izenburua
---------

Ingelesezko izenburuak pertsona izena ematen dio kaioari, ***Jonathan Livingston Seagull***, eta zenbait hizkuntzatako itzulpenetan bide beretik jo izan da. Hala ere, hizkuntza batzuetan izenburua kaioa artikuluz agertzeko hautua hartu izan da. Adibideakː

* *Juan Salvador Gaviota* (gaztelania)
* *Jonathan Livingston le goéland* (frantsesa)
* *Die Möwe Jonathan* (alemana)
* *Fernão Capelo Gaivota* (portugesa)
* *Joan Salvador Gavina* (katalana)
* *Jonatan Kaioa* (euskara)

Euskarazko itzulpena
--------------------

Euskarazko itzulpena (*Jonatan Kaioa*) Hiria argitaletxeak eman zuen argitara 1999an. Euskarazko itzulpengintzaren *Nor da Nor* datubasean ez da ageri itzultzailearen izenik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «NorDaNor | EIZIE» *nordanor.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-03-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q373536
* **Identifikadoreak**
* BNF: 12531560d (data)
* Open Library: OL62107W

 |

* Wd Datuak: Q373536
**Aitor Antonio Iturrioz Ortiz** (Mexiko Hiria; 1970eko azaroaren 12a) zinema eta telebistako aktorea da.

Gehienbat bere Mexikoko *Clase 406* telenobelan Max Brouer gisa egindako lanagatik ezaguna da eta bere lanagatik *Rebelde telenobelan* Esteban Nolasco gisa.

Ibilbidea
---------

Lehenik eta behin *Don Francisco Presenta* programako aurkezlea izan zen.

Geroago, Telebistako hainbat telenobeletan aritu zen, hala nola *Retrato de familia* (1995) eta *Luz Clarita* (1996). Geroago hainbat serietan hartu zuen parte: *Mi pequeña traviesa*, *Por tu amor*, *DKDA: Sueños de juventud*, *Mujeres engañadas*, *Primer amor... a mil por hora*, *Tu historia de amor* eta *Velo de novia*.

2003an *Clase 406* filmean agertu zen eta 2004an *Rebelde* produkzioko lehen denboraldirako aukeratu zuten Esteban Nolascoren paperarekin, biak Pedro Damián-en produkzioarekin.

2006an, *La fea más bella* telesailean lan egin zuen, *Yo soy Betty, la fea* telesail kolonbiarraren bertsio berrian, eta ondoren, hurrengo urtean, *Lola, érase una vez* produkzioan.

2007an *Al diablo con los guapos eta Muchacha italiana viene a casarse* ekoizpen lanetan aritu zen. 2017an *El Bienamado* telesailean agertu zen.

Bizitza pertsonala
------------------

Karyme Lozano aktore mexikarrarekin ezkondu zen, eta alaba bat izan zuten (Angela), baina dibortziatu egin ziren. Ondoren, Paola Cantú-rekin (garibaldi ohia) harremana izan zuen eta 2004an beste alaba bat izan zuen (Regina).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4699340

 |

* Wd Datuak: Q4699340
**Alvin Toffler** (New York, AEB, 1928ko urriaren 4a - Los Angeles, 2016ko ekainaren 27a) estatubatuar soziologoa eta idazlea izan zen.

Biografia
---------

Kazetari gisa lan egiten hasi zen, *Fortune*, *Horizon* eta *Life* aldizkarietan. IBM multinazionalaren eta Rockefeller fundazioaren aholkulari izan da, eta eskolak eman ditu hainbat unibertsitate eta kultura-fundaziotan. Washingtonen berriemaile gisa lan egin eta doktoregoa lortu ondoren, etorkizuneko soziologiari buruzko eskolak eman zituen New School for Social Researchen. Haiek izan ziren futurologiaz emandako lehenengo eskolak eta ikasketak.

Tofflerek gertakizun sozialen azterketa dibulgazioaren bidez zabaldu eta sakondu beharraz hitz egiten zuen, eta "profeta sozialaren" ospea irabazi zuen horrela. Bere obren argitalpenak zirkulu akademikoetatik urrunarazi zuten, eta jendartera hurbildu, arrakasta handia izan baitzuten *Future Shock* (1970, "Etorkizuneko shocka") eta *The Third Wave* (1980, "Hirugarren uhina") lanek.

1960ko hamarraldiaz geroztik, bere emazte Heidi Tofflerren laguntza izan du liburuon idazketan, hura ere gizarte-aldaketen azterketan aditua baita, etorkizuneko mugimendu eta gertakizunen ikertzailea. Beste zenbait lan aipagarri: *Previews & Premises* (1983, WAurrerapenak eta premisakW); *Powershift: Knowledge, Wealth and Violence at the Edge of the 21st Century* (1990, WBoterearen aldaketaW), *War and Anti-War* (1993, WGerra eta antigerraW) eta *Revolutionary Wealth* (2006, WAberastasun iraultzaileaW).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q297425
* Commonscat Multimedia: Alvin Toffler

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 82536768
* ISNI: 0000 0000 8160 2855
* BNE: XX933700
* BNF: 11926752w (data)
* GND: 107754827
* LCCN: n79141303
* NDL: 00458869
* NKC: mzk2002148007
* NLA: 35551771
* BER: 000082008
* CiNii: DA0064466X
* SNAC: w6g450z0
* SUDOC: 027164764
* ICCU: CFIV066089
* Open Library: OL433058A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05651/eu\_t\_1213/t1213
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q297425
* Commonscat Multimedia: Alvin Toffler
**Andeloseko Museo Arkeologikoa** Andelos antzinako hiri erromatarrean dago (Mendigorria, Nafarroa Garaia). Bertan, hirian aurkitutako objektu batzuk erakusten dira eta aztarnategi arkeologikoak bisitatzeko abiapuntu gisa erabiltzen da.

Historia
--------

1980 eta 2000 bitartean, Andeloko aztarnategi erromatarra hondeatu zen María Ángeles Mezkitzen zuzendaritzapean. Geroago Nafarroako Gobernuko Kultura Zuzendaritza Nagusiak (Vianako Printzea Erakundea) aztarnategi bisitagarrien planaren barruan, museo hau sortzea erabaki zuen. Erakusketarako, kontserbaziorako eta ikerketarako gune bat sortu nahi izan zuten. Aztarnategia antolatzeko plan bat idatzi zen 1997an, eta museoa 2003an inauguratu zen.

Egoitza
-------

Eraikina 1999 eta 2000 bitartean eraiki zen, José Luis Franchez Apezetxea arkitektoaren proiektuaren arabera. Hondakin arkeologikorik gabeko eremu batean dago, Andiongo Ama Birjinaren ermitatik gertu. Beheko solairu bakarrean garatua, kanpoko fatxadak adreiluzkoak dira eta estalkia laua eta alderantzikatua da. Erdiko galeriaz gain, hegoaldean museografia-zerbitzuak eta erakusketa iraunkorreko eta ikus-entzunezko aretoak daude; iparraldean, berriz, tailer bat, arkeologia-gela bat eta biltegia.

Bildumak
--------

Andeloko hondakinak
Elementu nagusi gisa, museoak erakus-leiho handi bat du erakusketa iraunkorreko aretoan, aztarnategiko indusketa arkeologikoetan berreskuratutako materialen jatorrizko piezak eta erreprodukzioak eskaintzen dituena. Erakutsitako objektuen artean eguneroko erabilera dutenak daude, baita erromatarren kulturaren beste alderdi batzuk ulertzen laguntzen dutenak ere, hala nola sinesmenak edo erakundeak. Maketa bat ere badu, hiriaren eta inguruaren topografia erreproduzitzen duena.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Sesma Sesma, Jesús.  (2017). «El Museo de sitio de Andelo (Mendigorría, Navarra)» *Boletín del Museo Arqueológico Nacional* (35): 1964-1967. ISSN 2341-3409..
2. ↑    *Navarra amplía su oferta cultural con la apertura de seis nuevos museos.*  25 de agosto de 2003 ISSN 1134-6582..

Ikus, gainera
-------------

* Andelos

Kanpo estekak
-------------

* Andeloseko museoa eta aztarnategi arkeologikoa. Nafarroako Gobernua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63928559

 |

* Wd Datuak: Q63928559
**Jon Buesa Blanco** politikari arabarra da.

Ibilbidea
---------

Eusko Alderdi Jeltzalea alderdiko politikaria da. Ikasketaz zuzenbidean lizentziatua. 

1976an obretarako Arabako Foru Aldundiaren ingeniaria zen.

1995 eta 1999 urteen artean Arabako Batzar Nagusietako batzarkide izan zen. Nekazaritza batzordean, Kultura batzordean eta Ogasun, Finantza eta Aurrekontuen batzordeetan bokala izan zen. Aldi berean, EAJ alderdiaren bozeramailea izan zen Arabako Batzar Nagusietan.

Eusko Jaurlaritzako Uren zuzendaria izan zen 1999tik 2001 urterarte.

2004 urtean Bilboko Portuaren Agintzaritzaren Administrazio Kontseiluko kide izan zen Eusko Jaurlaritzaren ordezkari moduan.

Polemika
--------

Arabako Arkaia herrian erromatar garaiko Suestatium hiriaren aztarnategian 1976 urtean egindako indusketa lanetan Bako erromatar jainkoaren irudi bat aurkitu zen. II. mendekoa da pieza. Zortzi zentimetroko zabalera eta hamabiko garaiera du. Pieza hau desagertuta egon zen 46 urtez.

*El Correo* egunkariak 2022ko urtarrilean ateratako artikulu baten harira, ikerketa suspertu zen.Jakina zen artelana bere ardurapean izan zuen azken pertsona Buesa zela, aldundiko ingeniaria zen garaian. Arabako Foru Aldundiak salaketa jartzea erabaki zuen, eta Buesa deklaratzera deitu zuen epaileak. Orduan esan zuenez, berak zuen artelana kopia bat zen, eta ez zekien benetako pieza non zegoen. Azkenik, 2022ko maiatzean, itzuli egin zuen berak zuela aitortuta.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Ostolaza, Paulo. «Duela 46 urte desagertutako eskultura bat itzultzera behartu dute Jon Buesa, EAJko goi kargudun ohi bat» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-07-05).
2. ↑   *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-07-05).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Azumendi, Eduardo.  (1999-01-19). «El ex presidente de un sindicato agrario, nuevo viceconsejero de Agricultura» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2022-07-05).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Gatón, Natxo.  (2022-06-03). «Buesa devuelve la cabeza romana que se apropió hace décadas» *Gasteiz Hoy* (Noiz kontsultatua: 2022-07-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112920293

 |

* Wd Datuak: Q112920293
Kalkulu infinitesimalean, emandako funtzio baten integral mugagabearen adierazpenean (izan ere, funtzio haren jatorrizko guztien multzoa) beti konstante bat idazten da; **integrazio-konstantea** deiturikoa. Konstante horrek jatorrizkoen kalkuluaren barruan dagoen anbiguotasuna adierazten du. *f* funtzio bat tarte batean definituta izanda, eta *F* funtzioa *f*-ren jatorrizko bat bada, orduan, *f*-ren jatorrizko guztien multzoa *F* (*x*) + *K* da, non *K* hautazko konstante bat den.

Edozein funtzio konstanteren deribatua zero da. behin *F* jatorrizko bat kalkulatuz gero, hari *K* konstante bat batuz edo kenduz, beste jatorrizko bat lortuko dugu, (*F* + *K*) ' = *F* ' + *K* ' = *F* ' betetzen baita. Konstante horrekin adierazten dugu funtzio bakoitzak jatorrizkoen kopuru infinitua daukala.
Adibidez, demagun cos(x) funtzioaren jatorrizkoak kalkulatu nahi ditugula. Jatorrizko horietako bat sin(*x*) da. beste bat sin(*x*)+1 da. Eta beste hirugarren bat sin(*x*)-π da. Funtzio horiek guztiek cos(*x*) dute deribatutzat, hots, denak dira cos(x) funtzioaren jatorrizkoak.
Beraz, funtzio beraren jatorrizko desberdinak kalkulatzeko bide bakarra konstanteak batzea edo kentzea da. Hau da, jatorrizko guztiak berberak dira konstante bat ezean. cos(*x*) funtzioaren kasuan, gertakari hori honela adierazten da:

{\displaystyle \int \cos(x)\,dx=\sin(x)+K.}
*K*-ren ordez edozein zenbaki jarriz gero, jatorrizko bat lortuko dugu. Ostera, *K* uzten badugu cos(*x*) funtzioaren balizko jatorrizko guztien multzoa lortuko dugu. *K* **integrazio-konstantea** deritzogu. Oso erraz froga daiteke funtzio horiek guztiak cos(*x*) funtzioaren jatorrizkoak direla:

|  |  |
| --- | --- |
| {\displaystyle {d \over dx}[\sin(x)+K]} | {\displaystyle ={d \over dx}[\sin(x)]+{d \over dx}(K)} |
|  | {\displaystyle =\cos(x)+0\,} |
|  | {\displaystyle =\cos(x)\,.} |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1355804
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2006000064

 |

* Wd Datuak: Q1355804
**Jon Azpillaga Urrutia** (Pasai San Pedro, 1935eko azaroaren 26a - Mutriku, 2017ko otsailaren 2a) gipuzkoar bertsolari eta bertso-eskolako irakaslea izan zen.

Bizitza
-------

Jon Azpillaga Pasaian jaio bazen ere, aita, Juan Azpillaga ondarrutarra zen, eta ama, Beronika Urrutia, Berriatukoa. Jonek urte eta erdi zituenenan, aita hil zen gerran. Orduan, ama, haurdun, eta semea Berriatura joan ziren bizitzera. Hamasei urterekin hasi zen lanean, Ondarruko lantegi batean. Soldadutzatik itzuli zenean, ama eta bi semeak Ondarrura aldatu ziren. Bertan egiten zuen bizitza eta, besteak beste, orfeoian kantatzen zuen. 1960an, Mutrikura ezkondu zen, Maria Arrizabalagarekin; bi seme-alaba izan zituzten. 1993an, angioplastia bat egin zioten eta, osasun arazoak zirela-eta, adina baino lehen erretiratu zen.

Etxe berean bizi zen osabari esker bertsozaleturik, Santa eskean hasi zen lehen koplak kantatzen. Lehenengo plaza Amoroton egin zuen, Jon Mugartegi lagun zuela, 1950ean. Handik aurrera saio ugari egin zituzten biek inguruko herri eta auzoetan. Bertsokera garbia eta erraza zuen; patxadako erritmoan, seriotasun naturalez, ideiak eta kondairak bortxatu gabe ematen zituen. 1970eko hamarkadan, Jon Lopategirekin bikote eginda, plazaz plaza aritu zen, bertsolaritzaren ikuspegi politiko eta sozial berria emanaz. Txapelketa Nagusietan finalista izan zen lau aldiz, eta Bizkaiko txapelduna izan zen 1961ean.

Txapelketak
-----------

* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
	+ Hirugarrena (1): 1980.
	+ Finalista (4): 1960, 1962, 1980, 1982.
* Bizkaiko Bertsolari Txapelketa:
	+ Txapelduna (1):1961.
	+ Bigarrena (3): 1959, 1960, 1962.
	+ Hirugarrena (1): 1963.

Sariak
------

* Loiolako Herri Irratia saria (2): 1963, 1965

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Jon Azpillaga bertsolaria zendu da, 81 urterekin
2. 1 2   Ibarluzea Santisteban, Miren. *Jon Azpillaga Urrutia.*  Auñamendi Eusko Entziklopedia, euskomedia.org (Noiz kontsultatua: 2017-2-10).
3. ↑    Gaztelumendi, Unai eta Beñat.  (2017). «Aurreak erakusten du atzeak nola kantatu (Jon Azpillagaren karikatura)» *Gaztezulo* (Noiz kontsultatua: 2022-02-20).

Kanpo estekak
-------------

* Bertsozale.com: Jon Azpillaga
* Jon Azpillagaren karikatura «Aurreak erakusten du atzeak nola kantatu » Gaztelumendi, Unai eta Beñat. (*Gaztezulo,* 2017)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260502
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 296835195
* BNE: XX830486
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 9048
* Lur: 00684/eu\_a\_6846/a6846

 |

* Wd Datuak: Q12260502
Ostia hiriko insula baten berrosatzea.
**Insula** (latinez ‘uhartea’; pluralez, *insulae*) Antzinako Erroma garaiko etxebizitza kolektiboak ziren. Solairu batzuk izaten zituzten eta alokatzen ziren. Insulaetan bizi zirenak ez ziren hiritar aberatsak eta ezin zuten domus bat erosi. Insulaen beheko aldean dendak eta tailerrak kokatzen ziren.

Historia
--------

Nekazal mundutik hirirako migrazio masiboek, lurraren garestitzean eragin izan zuten. Honen ondorioz, etxeak eraikitzeko garaian goranzkotasuna hasi zen orokortzen, etxebizitza altuak sortuz. Bestalde, aristokraten palazio batzuk, saldu egin ziren eta gero zatitu, familia ezberdinek bizi zitezen. Horrela, eraiketa nahiko kaotikoa eman zen, eta auzoetako bizitza, arriskutsua eta osasungaitza zen. Jada aipatutako, 64. urteko sutearen ondorioz, Neronek Plano Erregulatzaile bat proposatu zuen, aurretik esan bezala "etxeak modu alineatu batean eta kale zabaletan eraiki behar ziren, etxeak altueran neurri konkretu batzuk hartu behar zituzten eta ezin ziren zurez eraiki, suaren aurkako harriekin baizik". Konkretuki, insulaeak ezin ziren 21 metro baino altuagoak izan; bata bestetik bereizita egon behar zuen suak ez hedatzeko, eta zura neurri oso txikian erabil zitekeen.

Eraikin hauetan, bere behe solairuan dendak edo tabernak zeuden. Hemen zeuden eskailera batzuetatik goiko pisuetara iristen zen. Lehenengo pisuan, denda edo tabernetako jabeak bizi ziren. Goiko pisuetan, aldiz, gainontzeko familiak. Insulaeak Neronen araudiaren ondorioz, ezin zuten 5 pisu baino gehiago izan. II. mendearen erdialdean, 46.000 insulae baino gehiago zeuden Erroman, 106 insulae hektareako dentsitatearekin, batzuk, araudiak esandakoa baino altuagoak. Baina noski, adreiluz eraikitzen zirenez, ez ziren hain erraz erortzen.

Iturri klasikoek, bereziki "erregionarioek" – K. o. IV. mendearen hasieran monumentuen, etxeen, termen, eta abarren zenbaketak egiteaz arduratzen ziren funtzionarioen zerrendak - Erroman 1.797 *domus* eta 46.602 *insulae* erregistratzen dituzte.

Irudiak
-------

II. mendeko insulae erromatarra, Kapitolino ondoan.

* Erromako Kapitolinotik gertuko insulae batzuen erorkinak.Erromako Kapitolinotik gertuko insulae batzuen erorkinak.
* Beheko solairua, arku atikoa eta dendaBeheko solairua, arku atikoa eta denda
* Bigarren eta hirugarren solairuak.Bigarren eta hirugarren solairuak.
* Lehen solairuko barruko aldea.Lehen solairuko barruko aldea.
* Bigarren solairuko barruko aldea.Bigarren solairuko barruko aldea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «HISTORIA DEL HABITAT: INSULAE» *HISTORIA DEL HABITAT* 2020-05-16 (Noiz kontsultatua: 2023-02-28).

Ikus, gainera
-------------

* Domus

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Antzinako Erromako etxeak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q827617
* Commonscat Multimedia: Insula

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300000325
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q827617
* Commonscat Multimedia: Insula
**Antonio Trueba ikastetxea** Babcock & Wilcox herriaren beheko aldean dago, Abatxolo kalearekin lerrokatuta.

Juan María de Uribe Guimón arkitektoak, forma eta lerro zuzenen garbitasuna oinarri, diseinatu zuen eraikin arrazionalista hori. 1933 eta 1935 urteen artean eraiki zen, Babcock & Wilcox herriaren aurretik, Repelegako herritarren hezkuntza-beharrak asetzeko asmoz, populazioa gaztetu egin baitzen Villanueva eta El Progresoko etxe merkeen taldeen eraginez. Juan Maria Amestik berritu zuen jatorrizko proiektua 1968. urtean, zonako hezkuntza-beharrek gora egin zutela ikusirik. Eraikina berritzeko, hirugarren altuera eta terraza eraitsi ziren, horien lekuan beste bi solairu eta lau isuriko teilatua egin zirelarik. Nahiz eta obra horrek desitxuratu hasierako proiektuaren proportzioak eta terrazadun teilatua, eraikinak gorde ditu eraikin arrazionalista zainduaren itxura eta elementuak. Nolanahi ere, argi eta garbi bereiz daitezke eraikinaren jatorrizko parteak eta erreformaren ondotiko bi solairu berriak. Hauek dira hizpide dugun eraikinaren ezaugarri nagusiak: osaera simetrikoa; eskailera angeluarren bi gorputz bertikalak eta horma-arteko leiho errenkada horizontalak; eta krema nahiz arrosa koloreko paramentu leun entokatuen eta ageriko adreiluko azaleren konbinazioa.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

1. ↑  Babcock & Wilcox herria

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65577319
* Commonscat Multimedia: Antonio Trueba ikastetxea

---

 |

* Wd Datuak: Q65577319
* Commonscat Multimedia: Antonio Trueba ikastetxea
**Juan Carlos de Diego Rica** (Burgos, 1966ko abuztuaren 7a), **Txutxi** izengoitiz ezaguna, bizkaitar futbolari ohia da, aurrelari moduan aritu zena.

Biografia
---------

Juan Carlos oso gaztetatik hazi zen Bilbon eta Lezamako harrobian hezi zen. 1984ko irailaren 2an debuta egin zuen Bilbao Athleticekin eta, astebete geroago, Athleticekin Lehen Mailan. Futbolari profesionalek greba egun bat egin zutelako debuta egin zuen. Ligako bost partida jokatu zituen Athleticekin eta gol bat sartu zuen UD Las Palmasen aurka.

1987an, Athleticekin sei partida jokatu ondoren, Levante UDra joan zen eta bertan hamar bat gol sartu zituen. Hurrengo urtean Atlético de Madrid B taldeak fitxatu zuen, non 33 gol sartu zituen Bigarren Mailarako igoeran. 1990ean Racing de Santanderrek fitxatu zuen eta, bere lehen kanpainan, 23 gol lortu eta Bigarren Mailara igoera berri bat lortu zuen. 1993an Alacanteko Hércules CFra pasa zen, golegile bezala bere burua nabarmentzea lortu gabe. Bere azken kluba CD Toledo izan zen, 1994 eta 1997 artean. Lehen denboraldia 18 gol eskuratu zituen Bigarren Mailan.

Ibilbidea
---------

| Kluba | Urtea(k) | Partida(k) | Gol(ak) |
| --- | --- | --- | --- |
| Bilbao Athletic | 1984-1987 | 56 | 12 |
| Athletic Club | 1984-1987 | 6 | 1 |
| Levante UD | 1987-1988 | 29 (10) |
| Atlético de Madrid B | 1988-1990 | 59 | 36 |
| Racing de Santander | 1990-1993 | 99 | 36 |
| Hércules CF | 1993-1994 | 33 | 2 |
| CD Toledo | 1994-1997 | 76 | 22 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La Liga en pañales de 1984» *El Norte de Castilla* 2011-03-30.
2. ↑  Athletic Club
3. ↑   Aranzamendi.  (2013/11/2). *De Diego: "Con el Atlético de Madrid B logré el ascenso a Segunda A y metí 32 goles".* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60168344

 |

* Wd Datuak: Q60168344
**Joan Paulo II.aren odola** hainbat eliza katolikotan gurtzen den 21. mendeko erlikia bat da, Aita Santuari berari bizirik zela asmo terapeutikoz ateratako odola da, ez hil ondoren atera ziotena.

Historia
--------

Hil aurretik, gaixo zela, transfusioak egiteko hartu zitzaion odola. Nola azkenean ez zen erabili, Aita Santua hil ondoren odol hori erlikia gisa erabil zitekeela erabaki zuen Vatikanoak. Hainbat erlikia-ontzitan banatu dira tanta gutxi batzuz osatutako likido kantitate txiki batzuk, eta munduan zehar banatu dira, eliza desberdinetan gordetzeko.

Odola itxura batean likido ageri da erlikia-ontzi hauetan. Honetan ez dago mirari zantzurik, Vatikanoaren arabera, eta bai ordea odola atera zenean antikoagulatzaile ugari erabili zirela.

Odola gordetzen zuten erlikia-ontzien lapurretak ere gertatu izan dira. 2016an Koloniako Katedraletik ebatsi zuten ale bat, eta beste bat Spoletoko Katedraletik 2020an.

Joan Paulo II.aren odola, urrezko liburu forma duen erlikia-ontzi batean, Madrilgo La Almudena katedralean ikusgai.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La reliquia del Papa santo» *Alfa y Omega* 2018-06-14 (Noiz kontsultatua: 2023-04-18).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Una botella con sangre de Juan Pablo II, extraída antes de morir, será exhibida durante su beatificación» *La Vanguardia* 2011-04-27 (Noiz kontsultatua: 2023-04-18).
3. ↑   «Relic holding Pope John Paul II's blood stolen from Italian cathedral» *www.9news.com.au* (Noiz kontsultatua: 2023-04-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117405810
* Commonscat Multimedia: Blood of Ioannes Paulus II

---

 |

* Wd Datuak: Q117405810
* Commonscat Multimedia: Blood of Ioannes Paulus II
**Joaquín María Ferrer Cafranga** (Pasai San Pedro, Gipuzkoa, 1777ko abenduaren 7a - Santa Ageda, Arrasate, 1861eko irailaren 30a), euskal herritar politikari liberala eta militarra izan zen.

Biografia
---------

Ameriketan hasi zen politikan eta diplomazia eta administrazio karguak izan zituen Argentina eta Peruko lurraldeetan. Kapitain bihurtu zenean Perun eman zituen lau urte (1811-1815). Hirurteko Liberalean Gipuzkoako diputatu bihurtu zen, baina handik hiru urtera, berriro absolutismoa ezarri zenean, Fernando VII.ak hiltzera kondenatu zuen eta Gibraltarrera lehendabizi eta Parisa gero erbesteratu behar izan zuen. Parisen zegoela Katalina Erausoren historiari buruzko lan bat idatzi zuen (espainieraz, frantsesez eta alemanez argitaratua) eta *Cervantesen izpirituari* buruz beste bat ere argitara eman zuen. Espainiara itzuli zen Maria Kristina erregina bihurtu eta amnistia dekretatu ondoren. Egun batez Ogasun Ministro bihurtu zen Calatravaren presidentzian. Berriro diputatu hautua, Gorteetako presidente zen 1836tik 1837ra. 1837. urteko Konstituzioa prestatu zuen. Gorte Konstituziogileko lehendakari, Madrilgo alkate (1840) eta Estatuko ministro izan zen Esparterorekin.

Baldomero Espartero eta Alderdi Progresistari lotua, berriro Ogasun Ministro eta Estatu Ministro izendatu zuten Ministro-Kontseiluaren Presidente (1840-1841) bihurtu arte. 1843an Espartero irten eta gero, biziarteko senatari izendatu zioten eta Senatuaren Presidente ere.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Joaquín María Ferrer Espainiako Kongresuaren webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1690901
* Commonscat Multimedia: Joaquín María Ferrer

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7522110
* ISNI: 0000 0000 0449 2824
* BNE: XX1258820
* BNF: 13009683x (data)
* GND: 1079292675
* LCCN: n2015062047
* SUDOC: 067067069
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 76941
* Lur: 02157/eu\_f\_0468/f0468
* GEN: 9764
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q1690901
* Commonscat Multimedia: Joaquín María Ferrer
**Joaquín Sanz Gadea** (Teruel, Espainia, 1930eko ekainaren 30a - Madril, 2019ko maiatzaren 25a) espainiar sendagilea izan zen.

Biografia
---------

Salamancan, Parisen eta Madrilen egin zituen ikasketak. 1961ean, Kongora joan zen, Osasunaren Mundu Erakundeak Kongo Operaziorako hautatu zuelako. Lehenbizi, Butara joan zen (Stanleyvilleren iparraldean), eta Lumumbako klinikaren ardura hartu zuen bere gain. Hamahiru hilabete geroago, Klinika Nazionalera eta Elizabeth Erreginaren Klinikara bidali zuten, zuzendari gisa. Halaber, Malekeko legenardun-ospitaleko zuzendari izan zen (Stranleyvillen) 1962an. Geroago, Basoko hirira bidali zuten. 1964ko udan, Kongoko gerra piztu zenean, Stanleyvilleko Rive-Gauche erietxean aritu zen. Urte haietan, lan handia egin zuen Espainiatik plasma eta ebakuntzetarako tresneria lortzeko. Kirurgia-zerbitzuko buru izan zen Matadiko Onatra Erietxean (Kongo).

1966an, Bakearen Nobel sarirako izendatu zuten. Hura ez, baina beste sari asko jaso zituen, 1998ko Elkartasunaren Asturiasko Printzea saria, besteak beste, Nicolás Castellanos, Vicente Ferrer eta Muhammad Yunusekin batera.

Idazlanak
---------

Artikulu asko idatzi zituen, eta zenbait liburu, hala nola hau: *Lo que todo saharaui debe saber sobre el tracoma* (1975).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753437
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95483652
* ISNI: 0000 0000 7824 1067
* BNE: XX1168140
* GND: 138866201
* LCCN: n50017562
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05275/eu\_s\_0948/s0948
* GEA: 11511
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 1735995

 |

* Wd Datuak: Q3753437
**Allendale konderria** (ingelesez: *Allendale County*) Hego Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Allendale da. 2010eko zentsuaren arabera 10.419 biztanle zituen, Allendale kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Allendale konderriak 1.068,16 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,21 ura dira. Beste 1.056,95 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,75 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.419 pertsonetatik 2.649 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 239 dira. 7.645 beltzak edo afroamerikarrak. 19 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 41 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 58 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497824
* Commonscat Multimedia: Allendale County, South Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140743269
* GND: 4448065-9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1856996
* TGN: 2001727

 |

* Wd Datuak: Q497824
* Commonscat Multimedia: Allendale County, South Carolina
**Ar-Abbatârik** (Eguzkiaren Bigarren Aroko 2618-2899, 2825-2899 bitartean errege) edo **Tar-Ardamin** quenya hizkuntzan, batzuetan Numenorreko gobernarien artean aipatzen da, baina, beste batzuetan aipatu gabe uzten da. Tar-Kalmazilen semea zen, Eguzkiaren Bigarren Aroko 2618an jaio eta Eguzkiaren Bigarren Aroko 2899an hil zena. Gobernarietako bat bezala kontutan hartzen bada, Numenorreko hemeretzigarren erregea izango litzateke.

Adunaikoz, bre izenak, "Munduko Zutabea" esan nahi du, eta, quenyaz "Munduko Lehena" esan nahiko luke. Tar-Ardamin, aipatu gabe uzten da Eraztunen Jaunaren A eranskinean agertzen den Numenorreko gobernari zerrendan, baina laburki aipatzen da Numenor eta Erdialdeko Lurraldeko amaitu gabeko ipuinak lanean. Christopher Tolkienek, Amaitu gabeko ipuinak bildu eta editatu zituena, "Elrosen leinua: Numenorreko erregeak" atalari buruzko ohar batean, bere aitak, errege hau aipatu gabe uzteko, sekula azaldu ez zuen arrazoiren bat izango zuela pentsatzen du, edo erredakzio akats soil bat baino ez dela, litekeena dena, erregeen zenbaketa sekula ez baita aldatzen. Tar-Herunumen, Tar-Ardaminen semea, Ar-Adûnakhôr izena hartu zuena, orohar, hogeigarren gobernari bezala kontatzen da.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Tar-Kalmazil** | **Numenorreko erregea**Eguzkiaren Bigarren Aroko 2825-2899 | Ondorengoa**Ar-Adûnakhôr** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2526203

 |

* Wd Datuak: Q2526203
**Jean-Pierre Thystère Tchicaya** (Pointe-Noire, 1936ko urtarrilaren 7a - Paris, 2008ko ekainaren 20a) Kongoko Errepublikako jarduneko presidentea izan zen 1979an.

Parisen ikasi zuen eta Kongora itzuli zen Chaminade Lizeoa zuzentzera. Kongoko Laneko Alderdiaren sortzaileetako bat izan zen eta 1971n hezkuntza ministro izendatu zuten. Joachim Yhombi-Opangoren dimisioaren ondoren, hiru egunez behin-behineko presidentea izan zen (1979ko otsailaren 5etik 8ra), Denis Sassou-Nguessok boterea hartu zuen arte. 1979tik 1984ra ideologia eta hezkuntza arduraduna izan zen alderdiaren barruan. 1984an atxilotu eta 1988an amnistiatu izan zen. 1990ean alderdi bakarretik banandu eta oposizioko alderdi bat sortu zuen. Pascal Lissoubaren presidentetzan ministro izan zen eta gero Pointe-Noireko alkate 1994 eta 1997 bitartean. 1997ko gerra zibilean Bernard Kolélasek ministro izendatu zuen baina hilabete geroago Sassou-Nguessori babesa adierazi zion. Bere azken kargua parlamentuko presidentea izan zen 2002 eta 2007 bitartean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3169789
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95209319
* ISNI: 0000 0000 7249 0433
* BNF: 12503859w (data)
* LCCN: n94096949
* SUDOC: 034297626

 |

* Wd Datuak: Q3169789
***Josef eta Putifarren emaztea*** Tintoretto margolari italiarraren margolana da, olio mihise gaineko teknika erabiliz egina. 54 zm-ko altuera eta 117 zm-ko zabalera du. 1555. urte inguruan margotua, gaur egun Madrilgo (Espainia) Pradoko museoan dago ikusgai. Margolan hau Diego Velazquezek erosi zuen, Filipe IV.arentzat, Veneziara egin zuen bigarren bisitan, gai biblikoko beste bost margolanekin batera.

Gaia
----

Putifar Bibliako pertsonaia; faraoiaren zerbitzaria eta eunukoa. Joseren nagusia izan zen. Putifarren emaztea Jose liluratzen eta limurtzen saiatu zen. Margolanean, lehen planoan, Putifarren emaztea ageri da, gela aberatsean etzanda eta biluzik, Joseri harekin bat egiteko gonbita eginez. Josek proposamen horrek uko egin zion, eta, ondorioz, espetxeratu zuten.

Argi dago obra hauek profanoak zirela. Bibliako gaiek beren zama dramatikoa galtzen zuten eta jantzi exotikoak, gorteko zeremonialak eta haragi biluziak erakusteko aitzakia besterik ez ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  *Los Grandes Genios del Arte*, 28. liburuki, "Tintoretto", Unidad Editorial, 2005, Madril. ISBN 84-96507-04-1.
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Margolanaren fitxa Pradoko museoaren webgunean.
* **(Gaztelaniaz)**:Artehistoria webguneko fitxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5946505

 |

* Wd Datuak: Q5946505
**Alex Dujshebaev Dovichebaeva**,  (Santander, Espainia, 1992ko abenduaren 17a), eskubaloian aritzen den kirolari espainiarra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen eskubaloian, Espainia ordezkatuz; Frantziako taldearen (urrezko domina) eta Danimarkako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Espainia.

Tokion, honako hauek osatzen zuten Espainiako taldea: Julen Aguinagalde, Rodrigo Corrales, Alex Dujshebaev, Raúl Entrerríos, Ángel Fernández Pérez, Adrià Figueras, Antonio García Robledo, Aleix Gómez, Gedeón Guardiola, Eduardo Gurbindo, Jorge Maqueda, Viran Morros, Gonzalo Pérez de Vargas, Miguel Sánchez-Migallón,Daniel Sarmiento Melián eta Ferran Solék.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Eskubaloia, gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Alex Dujshebaev» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  "Alex Dujshebaev" *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2641289
* Commonscat Multimedia: Alex Dujshebaev

---

 |

* Wd Datuak: Q2641289
* Commonscat Multimedia: Alex Dujshebaev
**Amerika Samoa** Ekialdeko Samoako edo Samoa Estatubatuarreko ereserkia da. Musika Napoleon Andrew Tuiteleleapagak konposatu zuen eta hitzak Mariota Tiumalu Tuiasosoporenak dira.

1950etik lurralde honetako ereserki ofiziala da, *The Star-Spangled Banner* AEBetakoarekin batera.

Hitzak
------

Amerika Samoa
Lo’u Atunu’u pele ‘oe
Oute tiu I lou igoa
O ‘oe o lo’u fa’amoemoe
O ‘oe ole Penina ole Pasefika
E mo’omia e motu e lima
E ua ta’uta’ua au aga I fanua
Ma ou tala mai anamua
Tutuila ma Manu’a
Ala mai ia tu I luga
Tautua ma punou I lou Malo
Ia manuia ia ulu ola
Amerika Samoa
Ole Malo ole sa’olotoga
*(berriz)*
Tautua ma punou I lou Malo
Ia manuia ia ulu ola
Amerika Samoa
Ole Malo ole sa’olotoga

Erreferentziak
--------------

1. ↑  2006an AEBetako ereserkiaren hitzetako samoerazko itzulpena ere egin zen. Ikus nationalanthems webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Samoa Estatubatuarra

Kanpo estekak
-------------

* Ereserkia entzungai BBCn.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q179197
* Commonscat Multimedia: Amerika Samoa

---

 |

* Wd Datuak: Q179197
* Commonscat Multimedia: Amerika Samoa
**Anne Anderson** (Eskozia, 1874-1930) ilustratzaile emankorra izan zen.

Biografia
---------

Anne Andersonek bere arte modernista eta haurrentzako liburuen irudiak egiteagatik izan zen ezaguna batez ere, baina baita margotu, grabatu eta zorion-txartelak diseinatzeagatik ere. Bere estiloan garaikideek eragina izan zuten, Charles Robinson, Mabel Lucie Attwell eta Jessie Marion King, eta Alan Wright senarraren antzeko estiloa izan zen. 

Argentinan igaro zuen haurtzaroa Andersonek. Bere liburuen irudiak Eduardotar Aroaren amaieran hasi ziren agertzen. Alan Wright artistarekin ezkondu zen 1912ko ekainean, Berkshireko Burghfield Common parrokia-elizan eta bertan lekutu ziren. Bere ilustrazioak haurrentzako liburuetan eta urtekarietan aurki daitezke, hala nola Blackie eta Cassell; oraindik ere maiz erabiltzen dira postaletan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Anne Anderson biography - bibliography - books at The Wee Web.* .

Kanpo estekak
-------------

* https://web.archive .org/web/20100327161207/http://www.ortakales.com/illustrators/

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47185
* Commonscat Multimedia: Anne Anderson (illustrator)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 78839230
* ISNI: 0000 0000 5494 9220
* GND: 1027071791
* LCCN: n2009007371
* NKC: mzk2013757138
* SUDOC: 24142397X

 |

* Wd Datuak: Q47185
* Commonscat Multimedia: Anne Anderson (illustrator)
1937, Louisville (Kentucky). Margaret Bourke-Whiteren argazkia: *There's no way like the American Way*.
**American way of life** (euskaraz: «AEBetako bizimodua»), sarritan **American way** sinplifikatua, ingelesezko adierazpen bat da, zeinaren bidez alderdi guztietan- politikoa, soziala, ekonomikoa, kulturala, etab.- 1776ko Independentzia Adierazpenean zehaztutako printzipioekin ('bizitza, askatasuna eta zoriontasunaren bilaketa', ingelesez: *life, liberty and the pursuit of happiness*) identifikatutako eta indibidualismoa, pragmatismoa eta dinamismoa bultzatzen dituen bizimodua adierazten den.

Ikuspuntu kritiko batetik (autokritika eta desadostasunarekiko errespetua bizitza ulertzeko modu horren ezaugarri bat ere bada), WASP siglekin (zuriak, anglosaxoiak eta protestanteak, ekialdeko kostaldeko lehen kolonoak izan ziren bezala), kontsumismoa, "amerikar ametsa", "erlijio zibil amerikarra" eta "estatubatuar salbuespentasuna" kontzeptuekin identifikatutako biztanleria-segmentuaren balioetara murriztu dela adierazten da.

Enpresa askea, merkatu librea edo kapitalismoa, anbibalenteki, sistemaren bertute edo bizio bezala ikusten dira: dela nortasunaren garapen osoa ahalbidetzen dutelako, dela esplotaziora eta desberdintasunera bultzatzen duten berekoikeria eta gutizia adierazten dutelako.

Globalizazioaren ondoz ondoko olatuek *american way of life* (amerikarizazioa) hedatu dute Pax Americana deiturikoarekin bat eginez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *The American Way of Life*. Museum of Fine Arts, Boston. Photograph, gelatin silver print n. 1973.195
2. ↑   Herberg, William.  (1955). *Protestant, Catholic, Jew: an Essay in American religious sociology.*  University of Chicago Press.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q467255

 |

* Wd Datuak: Q467255
**Iturraspe-Bengoetxea etxea** Arropain (Ispaster) auzoko eraikin bat da, indiano-etxea, Ameriketatik itzulitako bi bizkaitarrek eraikitakoa 1907. urtean. Etxe sendo eta dotorea da, baina beste indiano-etxeen askoren estilo efekturik gabea.

Arropain ingurua emigrazio gune izan zen 19. mendeko bigarren zatian, eta bertako eta inguruko Bizkaiko parajeetako zenbait euskaldun Oregongo Jordan Valleyn ezarri ziren. Haietariko batzuek itzuli eta etxeak eraiki zituzten hantxe bertan. Horietako bi izan ziren Luis Iturraspe (Lekeition jaioa) eta Meliton Bengoetxea (Bedaroakoa), zeinak lurralde bat erosi zioten Antonio Mendieta bati, eta han etxe hau eraiki.

Lekeitioko sarreran itsatsita dago Arropain, eta 21. mendean irekitako Lekeitioko Aterpetxea parez pare du Iturraspe-Bengoetxea etxeak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «La comunidad vasca de Jordan Valley - Euskonews» *www.euskonews.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-04-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111470910

 |

* Wd Datuak: Q111470910
**Ionel Valentin Vlad** (Bukarest, Errumania, 1943ko irailaren 22a - 2017ko abenduaren 24a) errumaniar ingeniari eta fisikaria zen. Errumaniako Akademiako kide zen 1991ko martxoaren 9az geroztik, hasieran kide urgazle eta 2009ko uztailaren 7az geroztik kide oso. Gainera, 2010eko apirilaren 27an Akademiako zuzendariorde izendatu zuten eta 2014ko apirilaren 8tik hil zenera arte Akademiako zuzendaria izan zen.

Optika ez-lineala, nanofotonika, informazio optikoaren prozesamendua, holografia eta irudikatzeko laserdun tresna optikoak izan zituen ikerketa ardatz.

Bizitza
-------

Bukaresteko *Titu Maiorescu - I.L. Caragiale* ikastetxean ikasi zuen. 1961etik 1966ra Bukaresteko Institutu Politeknikoko Elektronika eta Telekomunikazio Fakultatean ikasi zuen. Gero, Bukaresteko Unibertsitateko Fisika Fakultatean graduondoko ikasketak egin zituen. Ondoren Parisa joan zen Paris 6 Unibertsitatera joan zen laserrei eta holografiari buruzko ikasketak jarraitzera eta 1969tik 1970era bitartean Frantziako *Conférence des grandes écoles* erakundera. 1972an Gheorghe Cartianu-Popescu doktorearen gidaritzapean landu zuen *Informazioa prozesatzeko metodoak holografia konbentzionalean eta denbora errealeko holografian* (errumanieraz: *Metode de prelucrare a informației în holografia convențională și în timp real*, ingelesez: *Methods of information processing in conventional and real-time holography*) izenburuko doktore-tesia aurkeztuta elektronika eta telekomunikazio doktore bilakatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Errumaniako Akademia. (pdf) *Ionel Valentin Vladen CVa.*  (Noiz kontsultatua: 2017ko abenduaren 25a).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12731008
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 234154387297830970000
* GND: 1172312583

 |

* Wd Datuak: Q12731008
**Iturengo arotza** euskal abesti herrikoia eta euskaldunon artean ospetsua da. Bere jatorria Nafarroako Ituren herrian du eta Erramun Joakin izeneko bertako arotz baten "akzioak" kontatzen ditu. Euskal Herri osoan zeharo hedatua dago, gaur egun denon artean ezaguna delarik.

Euskal musikari ugarik abesti herrikoi honen hainbat eta hainbat bertsio moldatu izan dituzte: Mikel Laboa, Oskorri

Hitzak
------

Iturengo arotza, Erramun Joakin,  

haserre omen zaude zeren dugun jakin  

santurik ez laiteke fiatu zurekin,  

San Kristobal urtu ta joareak egin.  
  

Arotzak erran dio bere andreari:  

-Urtu behar dinagu, ekarran santu hori.  

-Gizona, hago isilik! Bekatu duk hori.  

-Ez zionagu erranen sekulan inori.  
  

Arotzak erran dio bere andreari:  

-Begira zaion ongi joare multzoari  

soinuan bilatu ta denak zeuden ongi,  

salatu ez bagindu koinatak, Joana Mari...  
  

Kobrezko santurikan inon bazarete,  

egoten ahal zarete hemendik aparte,  

bertzenaz arotz horiek jakiten badute,  

joareak eiteko urtuko zaituzte."  
  

Elizako serorak, ermitauak ere,  

bakoitza zeun tokitan egon zaitez erne,  

bestela arotz horiek jakiten badute,  

elizako santuak ihes joanen dire.

Kanpo estekak
-------------

* Mikel Laboaren "Iturengo arotza" abestiaren bertsioa entzungai.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259890

 |

* Wd Datuak: Q12259890
Estatubatuar batzuk, Vietnamgo Gerraren aurkako intsumisoen aldeko protestan.
**Intsumisioa** lege jakin bat betetzeari uko egitea da, eta, zentzu hertsian, nahitaezko soldadutzari uko egitea. Derrigorrezko zerbitzu militarrean parte hartzeari uko egiten diona intsumiso gisa definitu izan da, nahiz eta beste intsumisio modu batzuk ere badauden, hala nola, intsumisio fiskala, ezarritako osasun arauak betetzeko erresistentzia, eta abar.

Intsumisioa desobedientzia zibilaren modu bat da, eta horren arrazoiak askotarikoak dira: filosofikoak, politikoak, bakezaleak, antimilitaristak, erlijiosoak, naturistak edo etikoak.

Intsumisio militarrak soldadutza derrigorrezkoa den herrialdeetan kartzela zigorrak dakartza. Herrialde horietako batzuetan ordezko gizarte-zerbitzu bat dago: hala ere, intsumiso askok batzuetan hor parte hartzeari uko egiten diote. Hego Euskal Herrian eta Espainian, mugimendua oihartzun handia izan zuen: milaka gaztek ezetz esan zioten soldaduska egiteari, horietako askok intsumisioaren bidea hartuz. Ehunka gazte kartzelan sartu zituzten, eta hainbat euskal erakunde publikok mugimenduari euren sostengua aurkeztu zioten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Intsumisio.*  in: *Euskaltzaindiaren Hiztegia*..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Derecho a no vacunarse: las vacunas a debate» *Liberación AHORA* 2012-3-5.
3. ↑    Elizondo, Edurne.  (2011). «EZ DUGU NAHI. Intsumisioaren ahotsak Euskal Herrian.» *Berria* (Txalaparta) (Noiz kontsultatua: 2020-03-09).
4. ↑    Elizondo, Edurne.  (2011). *Ez dugu nahi. Intsumisioaren ahotsak Euskal Herrian..*  Txalaparta ISBN 978-84-8136-624-2..

Ikus, gainera
-------------

* Desobedientzia zibil
* Ekintza zuzena
* Indarkeria-ez aktiboa
* Intsumisioa
* Intsumisio mugimendua Euskal Herrian
* Kontzientzia-eragozpen

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1379902
* Commonscat Multimedia: Opposition to conscription

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119386649 (data)
* LCCN: sh85085287

 |

* Wd Datuak: Q1379902
* Commonscat Multimedia: Opposition to conscription
Aiako Harria, Euskal Herriko intrusio magmatiko esanguratsuena.
Deabruaren Dorrearen Monumentu Nazionala, AEBetako Wyoming estatuan dagoena, berau inguratzen zuen harkaitz leuna higatu zenean agerian geratu zen intrusio igneo bat da.
Geologian **intrusioa** lurrazpiko magmatik kristalizatu den harkaitz igneozko gorputz bat da. Lurrazalera iritsi aurretik lurrazpian solidotzen diren magma gorputzei plutoi deritze, hala Plutongatik deitua, erromatar mitologian azpimunduko jainkoa zena. Honen ondorioz, mota honetako harkaitzak **harkaitz plutoniko igneo** edo **harkaitz intrusibo igneo** bezala ere ezagutzen dira, harkaitz extrusiboekin kontraste bezala.

Egitura motak
-------------

Harkaitz intrusiboak forma mota askotan existitzen dira, mendien tamainako batolitoetatik hasi eta aplitozko zain frakturatu meheeta

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q212895
* **Identifikadoreak**
* GND: 4027528-0

 |

* Wd Datuak: Q212895