recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Asunciongo katedral metropolitarra** (gaztelaniaz: *Catedral metropolitana de Asunción*) edo **Andre Mariaren Jasokundearen katedral metropolitarra** (gaztelaniaz: *Catedral Metropolitana de Nuestra Señora de la Asunción*) Paraguaiko Asuncion hiriburuko eliza katoliko nagusia da. Asunciongo Catedral auzoan kokatuta dago, hirigune historikoan.

Katedralaren gaur egungo modeloa, Carlos Antonio López presidentearen agintaldian eraikia, 1845ean inauguratu zen. Katedrala hiriaren zaindaria den Andre Mariaren Jasokundeari eskainita dago.

Historia
--------

### Hasiera

Hasieran delako elizari Haragitzea (gaztelaniaz: *La Encarnación*) zeritzon. 1539an egin zen zura eta buztina erabiliz. Zorigaitzez, 1543ko otsailaren 4an erre zen ia herri osoa suntsitu zuen Asunciongo sutean.

Orduko gobernadoreak, Álvar Núñez Cabeza de Vacak, eliza berreraikitzea agindu zuen, kiskalitakoa baino handiagoa izateko eta sakanatik hurbilago kokatuta egoteko. Asunciongo eliza nagusia Asunciongo lehen katedralaren kokalekua izan zen, 1548ko urtarrilaren 10ean eraikia eta Andre Mariaren Jasokundeari eskainia.

Faustino de Casas gotzainaren nahia betez, katedrala Paraguai ibaitik aldenduago dagoen leku batean berreraiki zuten, gaur egungo katedralaren kokaleku berean. Katedrala leku berrira eramateko lanak 1687ko otsailaren 8an hasi ziren, gotzaina hil eta bost hilabete beranduago. Katedrala 1689ko azaroaren 30ean inauguratu zuten.

### Gaur egungo modeloa

Carlos Antonio López eta Mariano Roque Alonso kontsulak Paraguaiko Gobernura iristearekin batera, katedral zaharkitua eraistea erabaki zen, ez baitzuen kanpandorrerik ere, eta modernoago bat eraikitzea erabaki zen Paraguaiko katedral nagusiaren eginkizuna egiteko.

Tenplua Pascual Urdapilleta bizkaitar militar eta arkitektoak diseinatu zuen. Eraikitze-lanak 1842ko maiatzaren 10ean hasi ziren eta lanetan Carlos Zucchik, Patricio Aquinok eta Tomás Bergesek lagundu zuten. 1845eko urriaren 27an katedral berria bedeinkatu zuen, eraikitze-lanak amaitu gabe zeuden arren. Orduz geroztik, katedralak XIX. mendeko estilo neoklasikoa mantentzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** GCatholic. *Metropolitan Cathedral of Our Lady of the Assumption.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-29).

Ikus, gainera
-------------

* Andre Mariaren Jasokundea.
* Haragitzearen eliza.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23890126
* Commonscat Multimedia: Cathedral of Asunción

---

 |

* Wd Datuak: Q23890126
* Commonscat Multimedia: Cathedral of Asunción
**King konderria** (ingelesez: *King County*) Washingtonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Seattle da. 2010eko zentsuaren arabera 1.931.249 biztanle zituen, King kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

King konderriak 5.974,76 kilometro koadro ditu. Horietatik 495,47 ura dira. Beste 5.479,29 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 323,23 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.931.249 pertsonetatik 1.423.678 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 172.378 dira. 116.326 beltzak edo afroamerikarrak. 12.931 amerikar natiboak ziren eta 14.068 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 280.029 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4.688 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 79.529 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108861
* Commonscat Multimedia: King County, Washington

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137196723
* GND: 4309785-6
* LCCN: n79108947
* NARA: 10046749
* **Lekuak**
* OSM: 1153346
* TGN: 7018871

 |

* Wd Datuak: Q108861
* Commonscat Multimedia: King County, Washington
**King and Queen konderria** (ingelesez: *King and Queen County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua King and Queen Court House da. 2010eko zentsuaren arabera 6.945 biztanle zituen, King and Queen kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

King and Queen konderriak 845,08 kilometro koadro ditu. Horietatik 28,87 ura dira. Beste 816,2 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,22 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.945 pertsonetatik 4.731 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 184 dira. 1.970 beltzak edo afroamerikarrak. 109 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 17 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 111 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q337067
* Commonscat Multimedia: King and Queen County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132519871
* ISNI: 0000 0004 0391 3120
* LCCN: n80050998
* NARA: 10036558
* **Lekuak**
* OSM: 2534186
* TGN: 1002549

 |

* Wd Datuak: Q337067
* Commonscat Multimedia: King and Queen County, Virginia
**Bad Sound System** (gaur egun **Bad Sound**) 2003. urtean Irunen sortutako musika taldea da. Reggae, Dancehall eta Ragga estiloak biltzen dituena besteen tartean. Haien egungo kideak Selektah Stepi (DJ), Masta (MC) eta Kenitra (MC) dira, nahiz eta lehenago Brujo (MC) eta DjSucio (DJ) kideak izan baziren ere.

Ibilbidea
---------

2003an reggae jaialdi baterako gonbidapena zela eta, Stepik Brujo, Masta eta Kenitra Mc-ak bildu zituen DjSucioren *scratch*ekin *sound system* bat muntatzeko. Aurrerago, beste hainbat kontzertu batzuen ostean, Fermin Muguruza lagunarekin 4 bat kontzertu eman zituzten, horietako bat Lesakako Zambra aretoan izan zen eta grabatua izan zen. Kontrakaleak eta Metakek argitaratzeko aukera eman zieten eta hala egin zuten. Emaitza 15 kantako "Buiaka" izeneko diskoa izan zen.

2006an **Zu2ak** plataforma eratu zuten Euskal Herrian zein Bidasoa aldean reggae musika bultzatzeko asmoz. 2008an atera zuten bigarren diska, *Kalean*. Grabaketan zehar euskal musikari ezagunen kolaborazioak izan zituzten, hala nola, Fermín Muguruza, Sorkun, Benas, Dj Loro, Gaizka, Ask eta Dj Mau.

2010 eta 2011 urtetan nazioarteko birak egin zituzten, lehenik Mexikora eta ondoren Japoniara joan baitziren.

Hirugarren diska *Aldaketa* izan zen. Bonberenea Ekintzak disketxearekin atera zuten 2013an. Bost urteren ondoren diska berria plazaratu zuten 2018an, *Birsortzen* izenekoa.

Diskografia
-----------

* *Buiaka* (2004, Metak-Kontrakalea)
* *Kalean* (2008, Zu2ak)
* *Aldaketa* (2013, Bonberenea Ekintzak)
* *Birsortzen* (2018, autoekoizpena)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Buiaka» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-12-08).
2. ↑   «Kalean» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-12-08).
3. ↑   «Aldaketa» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-12-08).
4. ↑   **(Ingelesez)** «Bad Sound\* - Birsortzen» *Discogs* (Noiz kontsultatua: 2018-12-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254644

 |

* Wd Datuak: Q12254644
**Josefa Egaña Urquiri** (Deba, 1923ko maiatzaren 2a) erraketista profesional izan zen. ***Pepita*** eta ***Pichón*** izengoitiez kantxaratu zen. Atzelari postuan jokatu zuen 18-19 urtez, 1939-1940tik 1958ra, Donostian, Katalunian, Kanarietan, Acapulcon eta Mexikon.

Biografia
---------

Erraketistak mundu guztian zehar maila profesionalean pilotan aritu ziren emakumeak izan ziren, 1917 eta 1980 artean. Emakume horien artean aurkitzen da Josefa Egaña.

Josefa, bere ahizpa Maria Teresa bezala, erraketista profesionala izan zen. Urte luzez jardun zuen frontoietan jokatzen; Donostiako Grosen, Bartzelonako Sol y Sombra eta Deportivo Barcelona frontoietan, Santa Cruz Tenerifeko Tenerife frontoian, Las Palmas Kanaria Handiko Las Palmas frontoian, Acapulcoko Jai-Alain eta Mexikoko Colón frontoian

Egaña ahizpez gain, beste hainbat erraketista sortu ziren Deban, hala nola: Nieves Cabanillas "Deva", Marcelina Zabala Aizpurua, Pilar Zabala Aizpurua eta Mercedes Zubikaray Subinas "Mercedes" / "Merche".

Erraketistak
2017ko abenduan "Raketistak lehen eta orain" erakusketa antolatu zuen Debako Udalak herriko erraketistak bistaratzeko eta haien ibilbidearen berri emateko asmoz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Josefa Egaña Urquiri Pepita | Raketistak» *datubasea.raketistak.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-01-04).
2. ↑   «Erakusketa: Raketistak» *www.deba.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-01-04).

Kanpo estekak
-------------

* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Raketistak Lehen eta Orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak aitzindariak pilotaren munduan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116025504

 |

* Wd Datuak: Q116025504
**Katearen erregela** edo **katearen araua**, bi funtzioren konposizioaren deribatua lortzeko formula da. Kalkulu aljebraikoan deribatuen kalkulua egiteko erabilgarria da, funtzio konposatuak daudenean.

Arauaren deskribapena
---------------------

Intuitiboki, *y* aldagaia badugu, eta bigarren *u* aldagai baten menpe badago (y=f(u)), aldi berean hirugarren aldagai *x* baten menpe dagoena (u=g(x)); *y*-ren *x*-rekiko aldaketa-tasa kalkula daiteke, *y*-ren *u*-rekiko aldaketa tasa eta *u*-ren *x*-rekiko aldaketa-tasaren biderkadura eginez.

### Deskribapen aljebraikoa

Termino aljebraikoetan, **katearen erregeak** (aldagai bakarreko funtzioetarako) honakoa adierazten du: {\displaystyle f\,} deribagarria baldin bada {\displaystyle x\,}aldagaiarekiko eta {\displaystyle g\,} funtzioa deribagarria bada {\displaystyle f(x)\,}aldagaiarekiko, orduan {\displaystyle (g\circ f)(x)=g(f(x))} funtzio konposatua deribagarria da {\displaystyle x\,}aldagaiarekiko. Deribatuaren kalkulua honela egin daiteke:

{\displaystyle (g\circ f)'(x)={\frac {d(g\circ f)}{dx}}={\frac {d\;g(f(x))}{dx}}={\frac {d}{dx}}\;g(f(x))=g'(f(x))\cdot f'(x)}
### Leibniz notazioa

Bestela, Leibniz notazioan, katearen araua honela adieraz daiteke:

{\displaystyle {dg \over dx}={dg \over df}{df \over dx}}

non {\displaystyle {\frac {dg}{df}}} adierazpenak dio deribatu hori egitean *g* funtzioa *f*-ren araberako aldagai askea balitz bezala aztertzen dela.

Goi ordenako deribatuak
-----------------------

Faà di Bruno formulek katearen araua goi mailako deribatuetara orokortzen dute. Hauetako batzuk hauek dira:

{\displaystyle {\frac {df}{dx}}={\frac {df}{dg}}{\frac {dg}{dx}}}
{\displaystyle {\frac {d^{2}f}{dx^{2}}}={\frac {d^{2}f}{dg^{2}}}\left({\frac {dg}{dx}}\right)^{2}+{\frac {df}{dg}}{\frac {d^{2}g}{dx^{2}}}}
{\displaystyle {\frac {d^{3}f}{dx^{3}}}={\frac {d^{3}f}{dg^{3}}}\left({\frac {dg}{dx}}\right)^{3}+3{\frac {d^{2}f}{dg^{2}}}{\frac {dg}{dx}}{\frac {d^{2}g}{dx^{2}}}+{\frac {df}{dg}}{\frac {d^{3}g}{dx^{3}}}}
{\displaystyle {\frac {d^{4}f}{dx^{4}}}={\frac {d^{4}f}{dg^{4}}}\left({\frac {dg}{dx}}\right)^{4}+6{\frac {d^{3}f}{dg^{3}}}\left({\frac {dg}{dx}}\right)^{2}{\frac {d^{2}g}{dx^{2}}}+{\frac {d^{2}f}{dg^{2}}}\left\{4{\frac {dg}{dx}}{\frac {d^{3}g}{dx^{3}}}+3\left({\frac {d^{2}g}{dx^{2}}}\right)^{2}\right\}+{\frac {df}{dg}}{\frac {d^{4}g}{dx^{4}}}}

Ikus, gainera
-------------

* Deribatu

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Chain Rule" MathWorld-en. **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Chain Rule" MathWorld-en. **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Chain Rule" MathWorld-en.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207455
* **Identifikadoreak**
* GND: 4163699-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207455
**Kelvingrove arte museoa** (ingelesez: *Kelvingrove Art Gallery and Museum*) Eskoziako Glasgow hirian dagoen museo bat da, Glasgowko Unibertsitatearen alboan. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Kelvingrove Parkean izandako 1888ko Nazioarteko Erakusketak finantziatu zuen museoaren eraikuntza eta 1901ean ireki zituen ateak urte horretan izatekoa zen Glasgowko Nazioarteko Erakusketan *Arte Ederren Jauregia* izateko. Espainiar barroko estiloan eraiki zen Locharbriggseko hareharri gorria erabiliz.

2003 eta 2006 artean barnealdeko dekorazio guztia berrizteko itxita egon zen.

Bada kondaira bat jauregia alderantziz eraiki zela esaten duena eta ondorioz arkitektuak dorreetako batetatik bere burua bota zuela. Ez da egia ordea, izan ere Kelvingrove Parketik sartzeko asmoa izan baitzuen hasiera hasieratik.

Bildumak
--------

MacLellan Galerietako artelanak dira gehienak. Aipatzekoa da munduko arma eta armadura bilduma handienetakoa daukala. Arteari dagokionez Europar margolari ezagunenen lanak ditu, besteak beste, Rembrandt, Gerard de Lairesse, Claude Monet, Renoir, Camille Pissarro, Vincent van Gogh, Mary Cassattenak... bai eta Salvador Dalíren *Cristo de San Juan de la Cruz* famatua ere.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* Kelvingrove arte museoaren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1061094
* Commonscat Multimedia: Kelvingrove Art Gallery and Museum

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131587382
* ISNI: 0000 0001 1481 832X
* GND: 1017778-4
* LCCN: n2010019893
* SUDOC: 083846395
* ULAN: 500293832

 |

* Wd Datuak: Q1061094
* Commonscat Multimedia: Kelvingrove Art Gallery and Museum
Kemijärviko armarriaKemijärviko armarria
**Kemijärven kauppalako armarria** (finlandieraz, *Kemijärven kauppalan vaakuna*) Finlandia iparraldeko Kemijärvi hiriaren ikur nagusia izan zen 1960 eta 1972 urte bitartean.

Armarria 1959. urtean sortu zen, bi urte lehenago, Kemijärvi udalerria bitan zatitu ondoren. Hain zuzen, ordura arte ikur ofiziala izandako armarria Kemijärven maalaiskunta edo landa-herriak bereganatu zuen, eta Kemijärven kauppala edo hirigunearentzat, Ahti Hammar helsinkiar artistak armarri berri bat sortu behar izan zuen. Zelai gorriaren gainean, gurutzatuta dauden zilarrezko bi xafla hegodun daude. Hain zuzen, Hammarrek, irudiekin, hiriaren bi bereizgarri nagusiak adierazi nahi izan zituen: alde batetik, hastapenetik ekonomiaren muina izan den basogintza eta, bestetik, Kemijärvi aintzira; izan ere, hegoek aintzira gainean flotatzen zuten enborrak irudikatzen dituzte. Azkenean, armarriak 1960ko azaroaren 25ean eskuratutako ofizialtasuna galdu zuen 1973. urtean; alegia, Kemijärven kauppala edo hiriguneak eta Kemijärven maalaiskunta edo landa-herriak bat egin zuten urtean .

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Suomen kunnallisvaakunat.*  Suomen Kunnallisliitto ISBN 951-773-085-3..

Ikus, gainera
-------------

* Kemijärvi
* Kemijärviko armarria
* Lappiko armarriak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16517999

 |

* Wd Datuak: Q16517999


| * i
* e
* a
Lappiko armarriak |
| --- |
| Udalerriak | Enontekiö • Inari • **Kemi** • **Kemijärvi** • Keminmaa • Kittilä • Kolari • Muonio • Pelkosenniemi • Pello • Posio • Ranua • **Rovaniemi** • Salla • Savukoski • Simo • Sodankylä • Tervola • **Tornio** • Utsjoki • Ylitornio | Lappiko armarria |
| Aspaldikoak | Alatornio • Karunki • Kemijärvi (1960-1972) • Petsamo • Rovaniemi (1930-2005) |
| **Lappi** • **Laponia** • **Finlandia** |
Irteeratik gertu
**Atreoren altxorra**, **Atreoren hilobia** eta **Agamemnonen hilobia** izenez ere ezaguna, Greziako *tholos* edo hilobi gangadun monumentalena da. Mizenasen kanpoaldean dago, eta, hasiera batean, Atreori, Agamenon errege handiaren aitari eman zitzaion, akaiarrek troiarren aurka izan zuten gerraren buruzagia. K. a. XIII. mendean datatua baitago.

Hilobiaren ebaketa.
Atreoren altxorraren ganga
Hilobi hau, arte kreto-mizenikoari dagokio. Aurretik korridore bat duen hilobiaren Mediterraneo osoan zabaldutako modeloa jarraitzen du. Kasu honetan, bi ganbera ditu, horietatik handienaren ganga izuna nabarmenduz. Harlanduzko ilara kontzentrikoen bidez lortzen da, espazioa gutxitzen doazenak, eta, beraz, euren presioak bertikalak dira, eta ez zeiharrak, benetako bobeda batean bezala.

Thomas Bruce Elgin britainiarrak zutabeek eutsitako sarreraren zati bat bere herrialdera eraman zuen eta British Museumean erakutsita geratu zen.

Kanpo estekak
-------------

37°43′37″N 22°45′13″E﻿ / ﻿37.726805555556°N 22.753602777778°E﻿ / 37.726805555556; 22.753602777778
* Atreoren altxorra, 360° bisita birtual interaktiboa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1262524
* Commonscat Multimedia: Treasury of Atreus

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1262524
* Commonscat Multimedia: Treasury of Atreus
**Arte higigarri** edo **arte eramangarri**, Historiaurreko artearen ikerketa esparruaren barnean, neurri mugatu eta erabilerrazeko, hau da, gizakiek garraiatzeko moduko objektu batean eginiko edozein artelani (zentzu zabalean) deritzo.

Arte higigarri kontzeptua, beraz, paleolitoko labar artearekin alderatzen da. Azken hau ezin eraman daiteke, haitzulo edo harkaitzetan egina dagoelako. Neolitoko eta Metalen Aroetako estatua-zutarriak eta hilarriak bezalako tamaina handiko lanak ere ez dira arte higigarritzat hartu behar.

Arte higigarria biziki dibertsoa da, ez baititu soilik artelanak hartzen (estatuatxoak eta apaindurak kasu), baina baita objektu funtzional eta tresna apainduak ere. Honela, Paleolitoko arte higigarria dago, non, esate baterako, plakatxo grabatuak, paleolitoko Venusak, apaingarriak eta arpoi, azagaia eta bultzagailu apainduak dauden. Europar epipaleolitoan errekarri margotu aziliarrak oso bereizgarriak dira.

Neolitoan, gainera, buztin egosizko objektuak agertzen dira (hau da, pitxer apainduak, zeramikazko iruditxoak), idolotxoak, ehunak, irudi geometriko edo figuratibodun esterak, etab...

Metalen Aroan, elementu guzti hauei metalezko objektuak, objektu harranditsu eta erritualak, paparrekoak eta armak gehitzen zaizkie; guztiak biziki sofistikatuak ziren apainketa teknikekin eginak: zilar nielatua, filigranak, bozelketa, damaskinatua, moldeoa argizari galdura, eta abar.

* Hezur grabatuaPaleolitoaHezur grabatua  
Paleolitoa
* Harrizko idolotxoaNeolitoaHarrizko idolotxoa  
Neolitoa
* Ospe sastakaiaBurdin AroaOspe sastakaia  
Burdin Aroa
* Zeramika apainduaAnasazi kulturaZeramika apaindua  
Anasazi kultura

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1746936

 |

* Wd Datuak: Q1746936
**Jasokundeko Ama Birjinaren eliza** edo **Astigarragako parrokia** Astigarragako eliza nagusia da, herri honetako parrokia. Markesmendi deritzon muinoan dago kokatua. Zenbait izenekin da ezaguna herrian, **Andra Mariaren Zeruratze Parrokia** eta **Murgiako Andre Mariaren eliza** ere bai, Murgia jauregiaren ondoan dagoelako (eta konexio zuzena zuelako elizak Murgia sendi nabarmenaren etxe honekin).

Ezaugarriak
-----------

XVII. mendeko eraikina da, eta Pizkundeko eta Barrokoko arkitektura ezaugarriak ditu. Latindar gurutzeko oinplanoa du, baita bi atal angeluzuzenez osatutako nabe bat ere. Barrualdean, arkuteria handi baten gainean, korua dago. Kanpandorreak lau angeluko oinplanoa du, eta 25 metro garai. Kanpandorreari atxikita daude sakristia, bataiotegia eta zurezko arkupe handi bat, eraikinaren eskuaira bat besarkatzen duena eta sarrera babesten. Arkupe horren gainean murgiarren armarria dago. Murgiarren jauregia elizari atxikitzen zaio oin angeluzuzena duen gorputz baten bitartez, bertako balkoi sotil bat gurutzaduran agertzen da.

Bigarren karlistaldian, elizako erretaula nagusia suntsitu zen, eraikineko beste hainbat zati bezala. 1888. urtean Donostiako San Bizente elizatik ekarritako bat jarri zen haren lekuan, baina erretaula zaharraren irudi batzuk gorde ziren. Erretaulan Santa Ana, San Benito, San Inazio eta Jasokundearen irudiak agertzen dira. Horretaz gain, bi aldare ditu alboetan, bata San Isidrorena eta Andre Maria Doloretakoarena bestea. Bigarren horretan Familia Santuaren oihal bat dago, eta murgiarren hilobia.

Iruditegia
----------

* Eliza muino batean dago.Eliza muino batean dago.
* Aterpea eta, atzean, Murgia jauregiarekin bat egiteko eraikuntza zatia.Aterpea eta, atzean, Murgia jauregiarekin bat egiteko eraikuntza zatia.
* Sarrera nagusiko atea.Sarrera nagusiko atea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Astigarraga - Monumentu interesgarriak» *Astigarragako Udala - astigarraga.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-09).
2. ↑   «Igokundeko Ama Birjinaren eliza. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-09).

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65683153
* Commonscat Multimedia: Church of Asunción de Nuestra Señora, Astigarraga

---

 |

* Wd Datuak: Q65683153
* Commonscat Multimedia: Church of Asunción de Nuestra Señora, Astigarraga
**Atxetako estatutxoa** Bizkaiko Foruko Atxetan Juan Mª Apellaniz irakasleak aur­kituriko estatu­txo baten izena da. Estatuatxoaren gainean, Paleolitoko ehiztari batek katu buru bat landu zuen hareharrizko har­koskor batean. Luzeran 15 cm ditu eta zabaleraz 7 cm.

Apellanizek k. a. 10.000 inguruan koka­tzen du, eta kontura­tzen da ertilariak, gauza natural bat irudi bihurtu duela, aurrealdeko eta goiko hausturaren eskuinaldeko erdiaren tarteko angeluan, kopeta, bekokia, garondoa, begi bat eta ahoa landuz.

Jorge Oteiza eskulturagilearen *Sadi Zañarturen argaz­kia* gogorarazten du. Oteizak honekin *aur­­ki­tzearen* bere teoria bat asmatu zuen. Teoria honetan arte bezala izenpe­tzen da, naturako indar gorabehera­tsuak sorturiko zenbait objektu *aur­kitu* eta bere edertasuna kontenplatzeko sentiberatasun estetikoa izatea. Dena dela, esan daiteke Atxetako Madeleine aldiko *katu buruak* arte garbi­tzaile eta labur­tzailea gogorarazten duela, zeinari esker, Brâncușik bere irudi ba­tzuei forma eman dien; adibidez, bere *itsas txakur* ezagunari.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Euskal Herri Enblematikoa* entziklopediako *Euskal artearen historia I* liburutik txertatu zen 2014-12-14 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, liburu hori eta entziklopedia horretako beste zenbait Creative Commons Aitortu 3.0 Espainia lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   «La cabeza de felino del Magdaleniense Superior/Final de Atxeta"» *Munibe* 40: 3-7..

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko artea Historiaurrean

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492027

 |

* Wd Datuak: Q20492027
**Kirkpatrick Macmillan** (Keir, Dumfries eta Galloway 1812ko irailaren 2a - *ib.*, 1878ko urtarrilaren 26a) eskoziar errementaria izan zen. Orokorrean, pedal-bizikleta asmatu izana egotzi ohi zaio.

Pedal-bizikletaren asmakuntza
-----------------------------

1890ko hamarkadan James Johnstonen bere senideak egindako ikerketaren arabera, Macmillan izan zen pedaledun bizikleta asmatu zuen lehena.

Macmillanek, ustez, egurrezko pedal-bizikleta baten eraikuntza amaitu zuen 1839an, burdinazko ertza zuten egurrezko gurpilak, aurrealdean orientagarria zen gurpil bat eta atzealdean bielen bidez pedalei konektatuta zegoen gurpil handiago bat zituena.

Glasgowko egunkari batek 1842an "Dumfries-shireko zaldun anonimo batek... belozipedo batean bidaiatzen zuen... diseinu burutsukoa" Gorbalsen oinezko bat lurrera bota eta bost txelin britainiarreko isuna jaso zuen istripu baten berri eman zuen. Johnstonek zaldun hori bezala identifikatu zuen Macmillan.

1939ko plaka batek, Courthillen familia errementaritzan, hau dio: "Zekiena baino hobeto eraiki zuen". Hala ere, MacMillan Glasgown bizi izan zen eta Vulcan Foundryn lan egin zuen 1840 urtearen inguruan, ez Courthillen.

Eszeptizismoa
-------------

Johnston merkatari bikain, apal eta industrialaren doktrinak, beste batzuek hamarkada batzuk geroago egingo zutena lortu zuena, publikoaren irudimena harrapatu zuen, bereziki Eskozian. Historialarien artean ere, britainiarren artean behintzat, ondo onartua izan zen XX. mendearen hasieran.

Johnstonek ez zuen froga erabakigarririk aurkeztu, baina bazituela idatzi zuen. Eszeptikoek, aurkeztu zuen MacMillanen diseinua, Thomas McCall-en 1869ko bi belozipidoz osatua izan zela argudiatzen dute. Johnstonek hala eskatuta, Thomas McCallek MacMillan bezala aurkeztuko den erreplika bat eraiki zuen 1896ko Stanley showean (eta orain Dumfries Museoan), beharbada finantza arrazoiengatik.

Hala ere, Gavin Dalzellek, Lesmahagowkoa, Macmillan makina 1846an kopiatu zuela esaten da, eta xehetasunak hainbeste pertsonari transmititu zizkiela, 50 urte baino gehiagoz, orokorrean, bizikletaren asmatzailetzat hartua izan zela.

Eztabaida
---------

Pedaledun bizikletaren asmakuntza aztertu duten historialari batzuek, David V. Herlihy barne, Macmillan ez zela lehen asmatzailea izan diote. Herlihyk dioenez, ez dago gaur egungo ebidentzia dokumentalik 2 gurpileko ibilgailu bati pedal diseinu bat aplikatu zaionik eta 1868an Eskoziako bezeroek Michaux konpainiari bidalitako gutunek giza trakzioko ibilgailu guztiak trizikloak eta kuadrizikloak direla adierazten dutenik. Antzeko baieztapen bat egiten du David Gordon Wilsonek.

Ikus, gainera
-------------

* Bizikleta

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1515344
* Commonscat Multimedia: Kirkpatrick Macmillan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 91095452
* LCCN: nb2009017363
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1515344
* Commonscat Multimedia: Kirkpatrick Macmillan
**Asterio** (latinez: *Asterius*; fl. 416-443) hispano-erromatar militarra izan zen.

Biografia
---------

416 eta 418 arteko kanpainetan Waliak barbaroak menderatu ondoren, garaitutako alano eta silingoak, Miño ibaiaren iparraldean, Gallaeciako kostaldean kokaturiko asdingoen artean babestu ziren. Bandaloak, indartuak eta populazio berriak hornitzeko lurralde berrien beharra zutenak, hegoalderantz hedatu ziren, eta euren bizilagun sueboak blokeatu zituzten Nervasos mendietan (419).

419an, Asterio, *comes Hispanorum* bezala bidali zuten erromatar armada boteretsu batekin, barbaroek Hispanian okupatutako lurraldeak berreskuratzeko eta Maximoren bigarren matxinada amaitzeko.

Fronton izeneko presbiteroak Asterioren zenbait senideei priszilianismoa leporatzen die 419 eta 420 urteen artean, eta hau Tarracora joan behar izan zen akusazioen kontra bereak defendatzera.

420an Tarracon zegoen, non bere pretorio ezarri zuen eta bere tropak Gallaeciako kanpaina militarra hasi aurretik kontzentratu zituen. Asterioren aurrerapenaren aurrean, bandaloak hegoalderantz atzera egin behar izan zuten eta Maurocellus bikarioak, beste armada baten buru zena, Bracara Augustan atzeman zituen.

420an, Asteriok bandalo asdingoek suebo armadaren aurkako Nervasos mendietan ezartzen zuten blokeoa altxatzera behartu zituen, baina ezin izan zuen gehiengoak Betikara ihes egitea eragotzi.

421ean, Konstantzio III.ak Asterio Ravennara deitu zuen. Bertan patrizio eta *magister militum* izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Jones, Arnold Hugh Martin; Martindale, J.R.; Morris, J..  (1980). *The Prosopography of the Late Roman Empire, Vol. 2, AD 395-527.*  Cambridge University Press, 756-758 or. ISBN 9780521201599..
2. ↑  Hidazio, *Chronicon*, 74
3. ↑  Arce (2004), *Bárbaros y romanos en Hispania, 400-507 A.D*, 112. orr.
4. ↑  Gil, M.E. (2000), *Barbari ad Pacem Incundam Conversi. El Año 411 en Hispania*, 83. orr.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8207420
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q8207420
*Artikulu hau biologiari buruzkoa da; aditz-jokoa gaitzat duena beste hau da: «Aditz-jokaera»*
Bi bakterioren arteko konjugazioa
**Konjugazioa** bi bakterioen arteko trukaketa genetikoa da: hor, bakterio emaile batek DNA zati bat ematen dio bakterio hartzaile bati.

Konjugazioa gerta dadin, bakterioen arteko ukipen fisikoa behar da. Pili izeneko egitura batzuei esker, material genetikoa transferitzen da bakterio Gram negatiboetan. Pili horiek luzakin urriak eta luzeak dira, bakterioaren kanpoaldean kokatuta, konjugazioan zubi modura jarduten dutenak. Bakterio Gram positiboetan ez dago pilik, eta bakterioen arteko kontaktu fisikoa zuzena izaten da.

Bakterio emaileek plasmido bereziak dauzkate, konjugatzeko gaitasuna ematen dutenak. *Escherichia coli*k, adibidez, F plasmidoa dauka, pili sortzeko kode genetikoa duena.

Konjugazioak aldakortasun genetikoa areagotzen du, bakterioen arteko geneen zabalkundea errazten baitu. Espezie bereko bakterioen artean gertatzen da, edo espezie oso hurbilekoen artean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q273193
* Commonscat Multimedia: Bacterial conjugation

---

 |

* Wd Datuak: Q273193
* Commonscat Multimedia: Bacterial conjugation
**Konjic** Bosnia-Herzegovinako herri bat da, Herzegovina-Neretva kantoian kokatua, Herzegovina eskualdeko iparraldean dago, Sarajevo hiriburutik 60 kilometrora. 2013ko erroldan, 26.381 biztanle ditu, gehienak bosniar musulmanak.

Geografia
---------

Herria Neretva ibaiaren bi aldeetara hedatzen da. Eskualde mendi menditsuan dago kokatua Konjic, eta inguruetan rafting eta beste kirol batzuk egiteko aukera izaten da udako hilabeteetan. Mendietan dago halaber Tito agintari jugoslaviarrak Gerra Hotzaren garaian prestatu zuen bunker handiena, gerra nuklear baten kasuan Jugoslaviaren agintearen jarraipena ziurtatzeko eraikia (hau ere turismorako atrakzio bihurtua dago gaur egunean.

Historia
--------

### Otomandarrak eta ondarea

Otomandarren garaian garatu zen herria nagusiki. Stara Ćuprija zubi otomandarra da hiriko monumentu nagusia (1682-1683 urteetan egina). II. Mundu Gerran suntsitu zuten erretiradan zihoazen nazi alemanek, baina 2003 eta 2009 urteen artean berreraiki zen.

Otomandarren garaikoak dira halaber hiriko zenbait meskita: Junuz-Čauševa, Mehmed-Čauševa, Čuhovići eta *Vardačka džamija* edo Vardako meskita. Mendeetan ez zen meskita berririk eraiki, harik eta 21. mendean Hiriko Meskita Nagusia edo *Gradska džamija* ireki zen arte, Qatar eta Kuwaiteko estatuen laguntzarekin.

### Bosniako gerra

Etnikoki musulmanak ziren nagusi Bosniako gerra hasi aurretik, baina gutxiengo kroaziar eta serbiar inportanteak zeuden. 1992ko udaberrian, serbiarrak hasi ziren armatzen inguruetan, eta setiatu eta bonbardatu egin zuten bai Konjic eta baita udalerriko zenbait herrixka. Aste batzuen buruan, Bosniar armadak eta HVO talde kroaziarrak, elkarlanean, setioa hautsi zuten eta kontrola hartu zuten: honek, halaber, serbiarren kontrako operazioak eragin zituen inguruko herrietan. Zibil eta borrokalari serbiarren atxiloketak izan ziren, eta Čelebići izeneko atxiloketa zentroa osatu zen: bertan serbiarren kontrako gerra krimenak izan zirela determinatu zuen urte batzuen buruan Jugoslavia Ohiko Krimenentzako Nazioarteko Epaitegiak (ICTY). Krimen horien artean izan ziren tortura, hilketak, bortxaketak eta baita hildako preso baten buruarekin futbolean jokatu izana.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «First Mosque built in Konjic in the past 400 Years officially opened!» *Sarajevo Times* 2016-04-25 (Noiz kontsultatua: 2019-07-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q974745
* Commonscat Multimedia: Konjic

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143241322
* LCCN: n97072994
* NKC: ge368717

 |

* Wd Datuak: Q974745
* Commonscat Multimedia: Konjic
**Kim Il-sung plaza** (Hangul: 김일성광장; Hanja: 金日成廣場; RR: *Gim Il-seong Gwangjang*; MR: *Kim Il-sŏng Kwangjang*) Ipar Koreako Piongiang hiriburuko plazarik handiena da. Herrialdea sortu zuen Kim Il-sung buruzagiaren omenez izendatu zuten. Enparantza Taedong ibaiaren ertzean dago, Jutxe dorrearen aurrean. 1954an eraiki zuten hiriburua, Koreako Gerraren txikizioa eta gero, berreraikitzeko plan maisua jarraituz. Munduko 37. enparantzarik handiena da 75.000 m² inguruko azalerarekin. Kulturaren ikuspuntutik herrialdean garrantzi handi duen plaza bat da, han egiten baitira elkarretaratzeak, dantzaldiak eta desfile militarrak. Herriaren Ikasketa Jauregi Handia plazan bertan kokatuta dago, ibaira begira.

Kim Il-sung enparantza Ipar Koreako zero kilometroa da, nondik errepide nazionalen distantziak neurtzen baitiren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Talmadge, Eric.  (2017-11-20). «Lonely Highways: On the road in Kim Jong Un’s North Korea» *Associated Press* (Noiz kontsultatua: 2022-05-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q72218
* Commonscat Multimedia: Kim Il-sung Square

---

 |

* Wd Datuak: Q72218
* Commonscat Multimedia: Kim Il-sung Square
Gorputzetik kanpoko esperientzia artista baten irudipenaz.
Fenomenoa adierazteko animazioa.
**Autoskopia** (grezieraz: αὐτός ("ni")  eta grezieraz: σκοπός ("zaintzen") pertsona batek, esnatuta dagoela pentsatzen duen bitartean, gorputzetik kanpoko ikuspegitik bere gorputza ikustearen fenomenoa da.

Historia
--------

Fenomenoa aspalditik ezagutzen da eta folklorean zein mitologian aipamen ugari ezagutzen dira. Antzinako zein gaur egungo gizarte gehienen espiritualismoan ere horrelako kasuak aipatu izan dira. Aristotelesen, Goetheen, Edgar Allan Poeren eta Guy de Maupassant idazkietan fenomenoaren deskribapenak jaso egin dira. Psikiatria garaikidean ere autoskopia fenomenoaren inguruko deskribapenak ezagutzen dira.

Faktoreak
---------

Esperientzia hauek hiru faktore edo ezaugarri erakusten dituzte:

* Desharagitzea: antza gorputzetik ateratzen da pertsona.
* Gorputzetik kanpoko esperientzia: pertsonak mundua goiko ikuspegi batetik ikusten du. Dena dela, ikuspegia espazioan kokatzen da.
* Goi ikuspegi horretatik bere gorputzak ikusten du pertsonak (autoskopia).

Hipotesiak
----------

Lausanako École Polytechnique Fédéraleko Neurozientzia Kognitiboen Laborategiak eta Geneveko Unibertsitatearen Neurologia Sailak fenomenoa eragiten dituzten faktoreak aztertu dituzte. Hauek dira nagusiak: logalia, drogen erabilpena, anestesia orokorra eta neurobiologia. Faktore hauek mekanismo neurologikoekin eta neurokognitiboekin konparatu dituzte. Hori guztia kontutan hartuta, autoskopia maila baxuko prozezatze multisentsorialaren deusestatze funtzionalaren eta goi mailako auto-prozesamentu anormalaren ondorioa izan daiteke. Ikertzaile hauek autoskopiak haluzinazioekin eta neuroirudiekin batera aztertu beharko lirateke.

Asaldurak
---------

Bada autoskopiarekin lotuta dagoen psikiatriaren asaldura bat: autoskopia negatiboa edo heautoskopia negatiboa. Fenomeno psikologiko horretan eriak ez du bere irudia ikusten, nahiz eta beste guztiek ondo ikusi. Esaterako, eriak bere burua ispilu baten aurrean ez du bere irudia ikusten. Fenomeno hau orain gutxi arte "Maartechengo sindromea" bezala ezagutu da.

Ikus, gainera
-------------

* Heriotza mugako esperientzia
* Heautoskopia

Erreferentziak
--------------

1. ↑  (Dening T and Berrios G E,1994, "Autoscopie phenomena: Autoscopie clinical analysis", *British Journal of Psychiatry*, 2007
2. 1 2
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Fenomenoa *Psicología & Ciencia* aldizkarian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3505309

 |

* Wd Datuak: Q3505309
| **Autonomia kalea** |
| --- |
| Donostia |
|  |
| HerrialdeaLurraldea |  Euskal Herria Gipuzkoa |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Autonomia kalea is located in Euskal HerriaAutonomia kaleaAutonomia kalea | Autonomia kalea is located in GipuzkoaAutonomia kaleaAutonomia kalea |
| Autonomia kalea is located in Donostia erdiguneaAutonomia kaleaAutonomia kalea |

 |
| Koordenatuak: | 43°18′49″N 1°58′56″W﻿ / ﻿43.31348°N 1.98227334°W﻿ / 43.31348; -1.98227334
 |

**Autonomia kalea** Gipuzkoako Donostia hiriburuko kale bat da. Amara kalearen eta Easo plazaren arteko elkargunean hasten da, Amara Zaharrean, eta Morlans pasealekuarekin elkartzen den lekuan amaitzen da.

Historia
--------

1907ko abuztuaren 27an "Osasun Iturri kale partikularraren eta errepidearen artean zegoen" pasealekuari *Paseo de la Autonomia* (Autonomia pasealekua) izena ematea erabaki zen Euskal Herrian jaiotako guztiengan eta bertan jaio gabe ere bertan bizi diren guztiengan errotutako autonomia-sentimenduen oroimenez. 1938ko martxoaren 15ean izena aldatu eta Tercio de Oriamendi izena eman zitzaion (Donostian 1936ko irailean sartu zen batailoietako bat hain zuzen ere). 1979ko uztailean kaleari berriz ere aurreko izena jartzea erabaki zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Donostiako kale-izendegia.*  (Noiz kontsultatua: 2016-08-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188922

 |

* Wd Datuak: Q31188922
**Komunikazioa erraztuaren teknika** komunikatzeko arazoak dituzten pertsonekin erabilitako metodologia bat da, non erabiltzaile gaigabetua idazteko tresna baten aurrean (ordenadore, komunikagailu, idazteko makina, etab.) kokatu eta berarekin dagoen laguntzaile edo terapeutak eta gaigabetuaren esku eta beso mugimenduak tresnan zehar jarraitu eta laguntzen dituen. Teknika hau 1977tik Rosemary Crossleyk, Australiako San Nikolas Ospitalean irakaslea, garatu du, esperientzia zenbaiten bitartez, bai garun-paralisiaren afektatuekin baita ere autismoak eragindako pertsonekin. Teknika honen bitartez lortutako arrakasta handiena Birger Sellin alemanarrena izan da, zalantzarik gabe. Birgerrek, teknika hori baliatuz, bi liburu idatzi ditu. Dena dela, espezialisten kritika zorrotzak izan ditu teknika honek. Hainbat adituk bere balioa zalantzan jarri eta teknika zientifiko moduan ukatu dute.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** David's Facilitated Communication Eval, komunikazio erraztuaren adibide bat.
Facebooken komunitate birtualak sortzen dira. Ad-tech 2010.
Kontzeptua Howard Rheingoldek erabili zuen lehen aldiz, 1993an.
**Komunitate birtual** edo **Digital komunitate** zibertaldeak edo ordenagailu bidezko sare sozialak dira. Interes amankomunen bat partekatzen duten pertsonen multzoak dira. Ekintza horiek gizakien zati handi baten jarduera arrunta izan da, betidanik, baina espazio fisikoan. Interneten testuinguruan, zibertaldeak edo komunitate birtualak sortzea ere ohikoa bihurtu da. Komunitate horiek Community manager batek kudeatzen du. *Ataria* zein *komunitate birtuala* terminoak gauza bera definitzeko erabiltzen dira kasu askotan.

Esan daiteke komunitate birtuala norbanakoen multzoa dela; pertsona horien arteko kontaktu fisikoa ez da nahitaezkoa, eta informazio-beharrizan komunak dituzte, baita lanbide, zaletasun, harreman geografiko edo linguistiko eta abarrek sortutako antzekotasunak ere.

Kontzeptua Howard Rheinholdek erabili zuen lehen aldiz, *The Virtual Community: Homesteading on the Electronic Frontier* (1993) liburuan.

Komunitateen helburuak
----------------------

Komunitate birtualaren helburu nagusiak honako hauek dira:

* Informazioa trukatzea (erantzun zuzenak lortzea).
* Laguntza eskaintzea (enpatia edo emozioa adieraztea).
* Aldi bereko komunikazioaren bidez modu informalean hitz egitea eta gizarteratzea.
* Eztabaidatu, normalean moderatzaileen parte-hartzearen bidez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  *The Virtual Community: Homesteading on the Electronic Frontier* (1993) ISBN 0-201-60870-7 .

Ikus, gainera
-------------

* Sare sozialak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210980
* Commonscat Multimedia: Community websites

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q210980
* Commonscat Multimedia: Community websites
**Kon-Tiki museoa**, Norvegiako hiriburua den Oslon dagoen museo bat da, Thor Heyerdahlen espedizioetan zehar bildutako itsasontzi eta beste objektu kultural batzuk dituena. Bygdøy penintsulan dago.

Museoa, jatorrian, Kon-Tiki ontzia hartzeko eraiki zen, baltsa zurez eginiko eta Kristobal Kolonen aurreko eredu peruar batean oinarritutako itsasontzi bat. Itsasontzi hau, Heyerdahlek, Peru eta Polinesia artean itsas korronteak jarraituz bidaiatzeko erabili zuen 1947an.

Kon-Tiki itsasontzia

Beste itsasontzi bat, Ra IIa da, uretako landareen ihiz eginikoa, Heyerdahlek, mota hauetako itsasontzien itxurari buruz Antzinako Egipton zuen ideiaren arabera. Esploratzaileak, itsasontzi hau erabili zuen Ipar Afrikatik Karibera bidaiatzeko, Ra Iean eginiko beste saiakera batek, bere helmugara iritsi aurretik porrot egin ondoren.

Museoan, esploratzaile norvegiarrak, Pazko uhartean eginiko bere ikerketa arkeologikoen ondoren berarekin eraman zituen objektu kulturalen bilduma bat ere badago, baita moai bezala ezagutzen diren estatua ospetsuen kopia bat ere.

Museoan jarritako objektu berrienen artean, Heyerdahlen taldeak Túcumen, Peru iparraldean aurkitu zituen giza-hegazti mitikoen erliebe baten kopia dago. Giza-hegazti peruar hauen eta Pazko uharteko Tangata Manuen arteko antzekotasuna, europarrak iritsi aurretik Hego Amerika eta Pazko uhartearen arteko harremanaren teoriari buruzko oinarririk sendoena da.

Badago, baita ere, munduko toki ezberdinetan ihizko itsasontzien erabilera adierazten duen bilduma bat, baita Heyerdahlek, historiaurrean ozeanoetatik giza migrazio handiei buruzko teoriak indartzen zituzten beste material batzuk ere.

Kanpo estekak
-------------

* Kon-Tiki Museoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1415972
* Commonscat Multimedia: Kon-Tiki Museum

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126801442
* ISNI: 0000 0004 0611 0569
* GND: 5066022-6
* LCCN: n91001409

 |

* Wd Datuak: Q1415972
* Commonscat Multimedia: Kon-Tiki Museum
**Konami kodea** (japonieraz: コナミコマンド, *Konami komando*?, euskaraz: «Konami komandoa»)
 Konami enpresaren bideo-joko askotan agertzen den trikimailu bat da. Jokalariak jokoaren agintean ondorengo botoi sekuentzia sakatzean datza:

Historia
--------

Kodea lehen aldiz 1986an erabili zen, Nintendo Entertainment System kontsolarako *Gradius* bideo-jokoan. Kodearen sortzailea Kazuhisa Hashimoto (1958-11-15 / 2020-02-25) garatzaile japoniarra izan zen. Jokoa probatzen ari zela zailegia iruditu zitzaion eta trikimailu bat txertatu zuen, jokoan aurrera egin ahala lortzen ziren botere bereziak lortzeko.

Kodea 1988ko *Contra* jokoarekin egin zen ezagun. *Gradius* baino askoz gehiago saldu zen eta bideo-jokoaren zailtasun maila oso altua zen. Konami kodea sakatzean 30 bizitza jasotzen zituen jokalariak.

Geroztik Konamiren hainbat bideo-jokotan agertu da trikimailua: *Castlevania*tik *Metal Gear*era. Beste enpresek garatutako jokoetan ere erabili da: *Fortnite*, *Final Fantasy*, *League of Legends*...

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** «Konami Code creator Kazuhisa Hashimoto has died» *GameRevolution* 2020-02-26 (Noiz kontsultatua: 2020-02-26).
2. ↑   **(Ingelesez)** Good, Owen S..  (2020-02-26). «Konami Code creator Kazuhisa Hashimoto dies at 61» *Polygon* (Noiz kontsultatua: 2020-02-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q909243
* Commonscat Multimedia: Konami Code

---

 |

* Wd Datuak: Q909243
* Commonscat Multimedia: Konami Code
**Komunitate-eraikuntza** eskualdeko eremu bateko (adibidez, auzoa) edo behar edo interes komun bat duten pertsonen artean komunitatea sortzera edo hobetzera zuzendutako praktiken eremua da. Askotan komunitatearen antolakuntzaren, komunitatea antolatzaren, Komunitate-lanaren eta komunitatearen garapenaren alorretan sartzen da.

Praktika ugari erabil daitezke komunitatea eraikitzeko, ekitaldi soiletatik hasita, besteak beste, potluck-ak eta liburu-klub txikiak, eskala handiagoko ahaleginetaraino, hala nola jaialdi jendetsuak eta eraikuntza proiektuak, non tokiko parte-hartzaileak parte hartzen duten, eta ez kanpoko kontratistak.

Nazio industrializatuetan komunitatea eraikitzeko ahaleginetan diharduten aktibistek eta komunitate-langileek gizarte hauetan komunitatearen itxurazko galera gizarte-desintegrazioaren eta jokabide kaltegarri askoren agerpenaren funtsezko arrazoi gisa ikusten dute. Komunitatea eraikitzea hautematen diren desberdintasun sozial eta injustiziari, ongizate indibidual eta kolektiboari eta bestela deskonektatu eta/edo baztertutako pertsonen eragin negatiboei aurre egiteko baliabide gisa har dezakete.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5154924
* Commonscat Multimedia: Community building

---

 |

* Wd Datuak: Q5154924
* Commonscat Multimedia: Community building
**Auzo Txinatarra** (ingelesez: *Chinatown*) Ingalaterrako Londres hiriburuko auzo bat da, Soho auzoaren hegoaldean dagoena, Westminster Hirian. Gerrard Street kalearen inguruan zabaltzen da eta txinatarren jatetxe eta dendaz lepo dago.

Historia
--------

Ez da Londresko lehenengo auzo txinatarra. XX mendearen hasieran marinel txinatarrek Docklands (kaialdea) hartu zuten. Auzoa opio erretegiengatik ezaguna egiten hasi zen eta fama tarra hartu zuen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren gastronomia txinatarra modan jartzen hasi zen eta fama txarretik ihes eginteko asmoz 1970 hamarkadan txinatarrek Gerrard Street ingurua hartu zuten. Gaur egun *Chinatown* inguruko kaletara ere zabaldu da.

Iruditegia
----------

* Auzo txinatarrerako atea.Auzo txinatarrerako atea.
* Gerrard Street.Gerrard Street.
* Apaingarri gorriak.Apaingarri gorriak.
* Pagoda bat.Pagoda bat.
* Jatetxe txinatarra.Jatetxe txinatarra.

Informazio praktikoa
--------------------

* Metro geltokiak:
	+ Piccadilly Circus
	+ Leicester Square
	+ Covent Garden

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Txineraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1988417
* Commonscat Multimedia: Chinatown, London

---

 |

* Wd Datuak: Q1988417
* Commonscat Multimedia: Chinatown, London
**Kussharo aintzira** (japonieraz: 屈斜路湖, *Kussharo-ko*?)
 Hokkaido uhartean dagoen aintzira ezaguna da. Akan Parke Nazionalaren barnean dago eta kraterrean eraturiko Japoniako aintzira zabalena da, bai eta osorik izozten den Japoniako aintzira handiena ere.

Ezaugarriak
-----------

Azpitik altxatzen diren gas bolkanikoek ura azidotu egiten dute eta arrainak oso urriak dira bertan. Aintziraren ertzean berez berotzen diren hareazko hondartzak daude. Wakoto penintsulak hainbat surgentzia sulfuriko ditu eta bertara moldaturiko bizidun endemikoak agertzen dira.

Beltxarga oihulariaren migrazio bideetan kokaturik dagoenez hegazti multzo handiak izaten dira bertan.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Ikus, gainera
-------------

* Akan Parke Nazionala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1329458
* Commonscat Multimedia: Lake Kussharo

---

 |

* Wd Datuak: Q1329458
* Commonscat Multimedia: Lake Kussharo

43°37′00″N 144°20′00″E﻿ / ﻿43.6167°N 144.3333°E﻿ / 43.6167; 144.3333