*Artikulu hau Trinidad Arroyo Villaverderi buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Villaverde».*

**Trinidad Arroyo Villaverde** (Palentzia, 1872ko maiatzaren 26a - Mexiko Hiria, 1959ko irailaren 28a) Espainiako intelektual eta medikua izan zen. 1895ean Valladolideko Unibertsitatean Medikuntzako lizentziatura lortu zuen hirugarren emakumea izan zen (*Cinco Días* egunkariarenen arabera, Valladolideko Unibertsitatean Medikuntzan lizentziatu zen lehen emakumea Luisa Domingo García izan zen). Oftalmologian eta otologian doktoratuta lan egin zuen lehen emakumea izan zen Espainian. Doktore-tesian bikain bat lortu zuen: *Begiaren barne-muskuluak egoera normal eta patologikoan*

Biografia
---------

Palentzian jaio zen, izaera liberaleko tindategi industrialen familia batean. Garai batean, emakumeak ez zuten erdi- edo goi-mailako ikasketarik egiten, eta, beraz, aldez aurretik baimen espezifikoak lortu behar izan zituen. Lehena, hamaika urte zituela, Palentziako Institutu Probintzialean Bigarren Hezkuntzako ikasketak egiteko, aitak eskaera berezi bat egin eta birformulatu behar izan zuen. Irakaskuntza ertaina bikain bete ondoren, unibertsitateko ikasketak egiteko eskaera aurkeztu zuen. Valladolideko Unibertsitateko ezezkoa ematea erabaki zuen, baina gero Instrukzio Publikoko Zuzendaritza Nagusiak baimena eman zion "baina azterketak hurrengo urteko irailean egiteko baldintzapean". Izan ere, emakumeek frogatu behar zuten klaseetara joateak ez zuela aztoratzen ordena akademikoa.

### Oftalmologoa

Espainiako lehen oftalmologoa izan zen. Palentzian, Leonen eta Mexikon lan egin zuen. Erregimen frankistatik erbesteratuta Mexikon bizi izan zen hil arte. Hogeita bederatzi urte zituela, Palentzian ezkondu zen Manuel Márquez Rodríguezekin, hura ere medikua zen, eta oftalmologiako espezialista izan zen Trinidaderen eraginpean. Hark zera aitortu zuen: Trinidad emaztea "irakaslea, lehena, laguna, adimentsua, laguntzailea, aholkularia izan zela".

1912an, Trinidad Arroyo eta Manuel Márquezek arrakastaz ebakuntza egin zioten Benito Pérez Galdósi, itsutasunetik salbatuz.

### Erbestea

Espainiako Gerra Zibila hastean, eta bere jarrera eta errepublikanismoaren defentsa publikoa zirela eta, senar-emazteak erbesteratzea erabaki zuten. Parisen hartu zituzten, baina tropa naziek aurrera egin ahala, kontinente amerikarrera ihes egitea erabaki zuten, eta Mexikon jarri ziren lanean.

Konpromisoa
-----------

Madrilen egon zen bitartean, parte-hartze aktiboa izan zuen Madrilgo Lyceum Club elkartearen jardueretan, emakumeen eskubide politiko eta sozialak defendatzeko elkartearen jardueretan. Espainiako Medikuen Elkartearen sortzaileetako bat ere izan zen (eta ohorezko presidentea 1872-1959 bitartean), eta, besteak beste, Concepción Aleixandre eta Elisa Soriano Fisher izan ziren Espainiako medikuntzaren aitzindarietako batzuk.

Trinidad bere garaiari aurrea hartu zion beste arlo batzuetan, hala nola politikan eta erlijioan, eta jarrera iraultzailea izan zuen garairako, gizarte-ekintza eta klase behartsuenentzako laguntza sustatzen zituelako. Gobernuaren ongintza-erakundeei edo aristokraziaren jainkoei erabat kontrajartzen zitzaien, «limosnatzat» hartzen baitzuten laguntza hori. Aurrerapen sozial eta indibidualaren ikusmoldea, batez ere emakumearena, duintasunez lan egiteko hezkuntzan eta aukeran oinarritu zen. Izateko modu horrek bizitza osoan bereiziko zuen, batez ere Mexikoko erbestealdi luzean.

Aintzatespenak
--------------

### Eponimia

* Palentzia hirian, Irakaskuntza Ertainen Institutu batek bere izena darama, baita kontakizunetarako udal literatura saria ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Álvarez, Guadalupe Muñoz.  (2015-03-03). «Tribuna | Una fecha para recordar» *Cinco Días*.
2. 1 2 3    [ *Primera*
oftalmóloga española, políglota, redactora médica
y una mujer de armas tomar. *] Tremédica**.*
3. 1 2   Dueñas Cepeda, María Jesúa. «Trinidad Arroyo. Una feminista en la sombra» *Mujeres palentinas en la Historia. De reinas a campesinas* ISBN 84-95018-49-7..

Bibliografia
------------

* MÁRQUEZ ARROYO, Cristina: Trinidad Arroyo de Márquez (1872-1959): *lehen oftalmologo espainiarra, poliglota, erredaktore medikoa eta arma-emakume bat hartu*', Panace@. Bol. XI, 31. zk. 2010eko lehen seihilekoa. Markez.pdf–a Noiz kontsultatua: 2014-10-25
* DUEÑAS CEPEDA, María Jesús: *Trinidad Arroyo, emakume feminista itzalean* (1872-1959). Obra kolektiboa, *emakume palentziarrak Historian.* *Erreginak eta nekazariak. Arg. Cálamo eta Udala Palentzia 2002koa.*
* JUAN CASTRILLO, Albano de: *Emakumeen kolegiatzea. Palentziako Medikuen Elkargo Ofizialeko lehen emakumeak*. Leon, M.I.C. 1998
* *Medikuntzaren Errege Akademia Nazionalaren urte-liburuak* - 2007 - CXXIV. liburukia - 3. koadernoa, Medikuntzako Errege Akademia Nazionala, 504. or.
* ÁLVAREZ RICART, María del Carmen, *Emakumea, XIX. mendeko Espainiako medikuntzako profesionala* , Anthropos, 1988.
* CORIA COLINO Jesús, *"Palentziako institutuko lehen emakume-ikasleak (1873-1874tik 1916-1917ra)*", hitzaldi-zikloan. Jerónimo Arroyo eraikinaren 100 urte, 145-323. Jorge Mankomunitatea-Gaztela eta Leongo Junta. Palentzia, 1993
* Coria Colino, Jesús, "Palentziako institutuko lehen emakume-ikasleak", Hezkuntza parte-hartzailean, 17. or. 196-210. Estatuko Eskola Kontseiluaren aldizkaria. Hezkuntza Ministerioa
* FLECHA, Consuelo, *Espainiako unibertsitateko lehen emakume-ikasleak: 1872-1910*, Narcea Ediciones, 1996.
* OTERO CARVAJAL, Luis E. *Zientziaren heriotza Espainian: frankismoko unibertsitate garbiketa*, Editorial Complutense, 2006.
* PÉREZ PEÑA, Fernando, *Erbestealdia eta garbiketa politikoa San Carlosko Medikuntza Fakultatean: (irakasleak eta Gerra Zibila)*, Visión Libros argitaletxea, 2005.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16494693
* Commonscat Multimedia: Trinidad Arroyo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 299776112
* BNE: XX1197667
* PARES: 156148
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q16494693
* Commonscat Multimedia: Trinidad Arroyo