Dantza katalan inposatua, Amer-en esklusiba.

La Sardana del Alcalde dantza tradizionala da Amer herrian, La Selva eskualdearen iparraldean (Girona, Katalunia, Espainia). Edozein sardanaren antzeko dantza da, baina ezaugarri berezi bat du: beti modu irekian dantzatzen da, zirkulua itxi gabe. Sardana herriko jai nagusian dantzatu zen beti, abuztuaren 15ean, baina, gaur egun, egoera logistikoak direla eta, hilaren 16ko gauean dantzatzen da. XIX. mendearen bukaeratik dago dantza honen berri, hirugarren adinaren ahotsaren bidez. Hala ere, Josep Puigdemont-en ikerketek, Amerreko alkate ohia eta tradizioaren ezagutzaile handia denak, XVIII. mendearen amaieran ziur aski sortutako kontrapasoa adierazten dute.

Alkatearen sardanaren tradizioak etenaldia izan zuen. Segur aski 1910 aldera utzi zioten dantzatzeari, arrazoi politiko antifaxistak zirela eta. Josep Puigdemont eta Oliverasen amaren oroitzapenaren arabera, badirudi bi bandoren etsaiak, gobernatzen zuenak eta oposizioak, bando bakoitzeko bikoteak bata besteari letxugabetzeko puntura iritsi zirela, eta borrokaren bat ekarri zuten. Hortik aurrera dantzatzeari uztea komenigarritzat jo zen.

1949 arte ez zen berreskuratu, frankismo betean. Urte horretan ospatu zen Santa Maria Tenpluaren sagaratzearen Milurteko Eguna. Maria, lehen Sant Benet-eko Ordenako Monasterioa, eta ospakizun handiak egin ziren. Une horretan dago Joan Porcioles herriko notarioaren agiria, dantzaren zeremonia osoaren azalpen zehatza idatziz utzi zuena. Amerreko alderdi faxistako zinegotzi batek, Narcís Solergastók, alkatearen sardana berreskuratzeko proposamena egin zuen, adineko jendeak oraindik gogoratzen zuena, eta haren proposamena onartu eta ospakizunetan sartu zen. Berreskurapena Porciolesen dokumentuko oharrei jarraituz egin zen.

Tradizioa zen alkateak aukeratuko zuela dantzatuko zen pieza. Garai hartako alkateak, Narcís Junquerak eta Rigauk, ez zuten sardana askorik ulertzen; beraz, Salvador Oliveras i Galceran izeneko zinegotziak egin zuen hautaketa, eta Pere Mercader eta Andresen "Conxita encisera" sardana aukeratu zuen, oso jantzi ezaguna baitzen garai hartan, baita —esan beharra dago— emaztearen ohorez ere. Baina beste gertakari garrantzitsu bat Milurtekoko ospakizunetan izan zen. 1949ko azaroaren 9an estreinatu zen Joan Fontàs i Casasen "Fiesta milenaria" sardana, Amerren konpositorea. Sardana hau oso ezaguna egin zen herrian. Hain zuzen, Josep Puigdemont-ek berak idatzi zuen letra bat, eta hurrengo urtean, 1950ean, Junquera alkateak sardana hori aukeratu zuen, abuztuko Jainkoaren Amaren egunean dantzatzeko pieza gisa.

Alkate honek 1975era arte gobernatu zuenez, eta beti sardana bera aukeratu zuenez, ondorengo alkateen ondorengo tradizioa osatu zen. Horri beste gertaera bat gehitu behar zaio, agian sentimentalagoa, zeren eta Joan Fontàs-ek tuberkulosia uzkurtu baitzuen soldadutzatik itzultzean, halako moldez non ezinezkoa baitzen bere konposizioen egile-eskubideetatik bakarrik bizitzea; hura hiltzean, senideek zaborretara bota zituzten bere ondasun guztiak, eta Pere Buxó Domènech ek musikaren zatia jaso zuen, gaur egun Buxó lanean.

Fontàsi kalterik ez egiteak ere lagundu zuen Josep Puigdemont-ek (demokrazian lehen alkatea izan zena) sardana hori aukeratzen.

Gaur egun tradizioak bizirik dirau, eta ez da aldaketarik izan errepertorioari dagokionez. Amerren sardana irekiaren tradizioa bakarra da Katalunia osoan.

  

* Pere Buxó i Domènech

musikaria, pianista eta konpositorea, Sardanas.

* Vila plaza (Amer).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  PUIGDEMONT, Josep. (1994). La sardana de l'alcalde a la vila d'Amer. Arxiu de Josep Puigdemont i Olivera.
2. ↑  MUSEU ETNOLÒGIC D'AMER. (2007). "Els gegants i la sardana del alcalde" Amer. Vila de Gegants (1880-2007). Amer: Museu etnològic d'Amer i Ajuntament de d'Amer.
3. ↑  PORCIOLES y GISPERT, Joan. (1906). "La sardana de l'alcalde" A: Els gegants i la sardana del alcalde Amer. Vila de Gegants (1880-2007). Amer: Museu etnològic d'Amer i Ajuntament de d'Amer.
4. ↑  PORTAL SARDANISTA. (2017). Lletra de "Festa mil·lenària" (Fontàs i Casas, Joan). 7/5/2017, de Confederació Sardanista de Catalunya. https://portalsardanista.cat/enciclopedia/lletres/1/17556/2301
5. ↑  PUIGDEMONT, Josep (2017). Entrevista dia 29 d'abril. Amer.
6. ↑  Fuentes Buxó, Alex. Descripció del fons de Pere Buxó Domènech (Amer, Girona 1916-1998); músic, pianista i compositor de sardanes.
7. ↑  PUIGDEMONT, Josep (2017). Entrevista dia 29 d'abril. Amer.