recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**RPK** (errusieraz: **Р**учной **П**улемёт **К**алашникова, translit.: *Ruchnoi Pulemet Kalashnikova*, Kalashnikov Metrailadore Arina) 7,62 × 39 milimetroko metrailadore arin bat da, sobietar diseinukoa. 1950eko hamarkadaren bukaera aldera diseinatu zuen Mikhail Timofevitx Kalaxnikovek, Armada Gorriari infanteria eskuadraren (10 lagun) su potentzia igotzearren. AKM fusilarekin batera, Armada Gorriaren armamentua modernizatzeko eta estandarizatzeko planaren barruan RPD metrailadorea ordezteko helburua zuen RPK-k. Gaur egun, Sobietar Batasuneko herrialde ohiak eta Afrika eta Asiako herrialde batzuk dira erabiltzaile nagusiak; eta lizentziapean egin da Bulgarian eta Errumanian. 1970eko hamarkadan RPK-74ak ordezkatu zuen ofizialki, baina oraindik erabiltzen da modelo zaharra.

Oinarrian, RPK metrailadorea AK-47 bat da, ezberdintasun hauek izanik: kanoi luzeago eta pisuagoa (ez aldagarria); bipodea; kulata desberdina; eta hargailu sendoagoa (1,5 milimetroko txapaz egina; AK-47a, berriz, 1 milimetroko txapaz egina da). Beste zati guztiak mekanikoki AK-47arenen berdinak eta aldagarriak dira, nahiz eta RPKrenak sendoagoak izan. Kargagailuak ere berdinak dira, nahiz eta RPKrentzat bereziki eginiko 40 eta 75 balako kargadoreak dauden.

Ezaugarri teknikoak
-------------------

* Herrialdea: Sobietar Batasuna
* Kalibrea: 7,62 x 39 mm
* Funtzionamendua: Gas bidezkoa, ixtailu birakaria
* Pisua: 5 kilogramo
* Luzera: 1040 milimetro
* Kanoiaren luzera: 591 milimetro
* Elikagailua: 40 balako kargadore kurbatua eta 75 balako danbor formakoa
* Su abiada: 600 bala minutuko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q741087
* Commonscat Multimedia: RPK

---

 |

* Wd Datuak: Q741087
* Commonscat Multimedia: RPK
| **Pernå / Pernaja** |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| **1352-2010** |

 |
| 

|  |
| --- |
| Pernåko armarriaArmarria |

 |
| Berezko izena | Pernå kommun (suedieraz)Pernajan kunta (finlandieraz) |
| HerrialdeaProbintziaEskualdea |  FinlandiaHego FinlandiaEkialdeko Nilandia |
| 

|  |
| --- |
| Pernå / Pernaja Finlandiako mapan |

 |
| Koordenatuak | 60°27′N 26°02′E﻿ / ﻿60.45°N 26.03°E﻿ / 60.45; 26.03 |
| Azalera-Ur-azalera | 1.107,07 km² (2009) 687,6 km² (%63,2) |
| BiztanleriaDentsitatea | 3.961 (2009.12.31) 9,44 bizt/km² |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | **Ondorengoa >>**

|  |  |
| --- | --- |
| Loviisa, Nilandia |  |

 |

 |

**Pernå** suedieraz eta **Pernaja** Finlandieraz Ekialdeko Uusimaako herri txiki eta zahar bat dugu. Gehiengoak suediarren hizkuntzan hitz egiten duenez, ofizialki herriaren izena hizkuntza horretan onartua dago, baina herria mundu osoan bere izen finlandesaz ezagunagoa da, Pernaja.

Herriaren azalera handiak, inguruarekin gozatzeko aukera ematen du, baso handi eta laku guztien erdian kokatutako herria dela dirudi, naturaz inguratua.

Inguratzen duen errekak, eta Erdi Aroko etxebizitza zaharrez beste garai bateko ukitua ematen diote herri xarmangarri honi.

Historia
--------

Suediar garaiko eraikuntza.
Pernaja eskualdeko udalerri zaharrena dugu, izan ere Lapinjärvi, Liljendal eta Loviisa herriak antzinean, herri honen zati ziren. Gainera idazle famatu askoren jaioterria izan da, eta nahiz eta herrian suediera izan hizkuntza nagusia, bertan jaio zen finlandieraz idatzi zuen lehenengo idazlea, Mikael Agricola, suediarren inposaketari aurre eginez XVI. mendean.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1005082
* Commonscat Multimedia: Pernå

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123253095
* BNF: 120056129 (data)
* LCCN: n87942290
* SUDOC: 028167155

 |

* Wd Datuak: Q1005082
* Commonscat Multimedia: Pernå

1. ↑  Maanmittauslaitos
2. ↑  Väestorekisterikeskus 2011.07.31
**RTF** (ingelesez **Rich Text Format**, *Testu Formatu Aberatsa*) formatua duen testuaz eta grafikoz osaturiko fitxategiak kodetzeko eta aplikazio eta plataforma ezberdinen artean formatua galdu barik bidaltzeko Microsoftek 1987 eta 2008 urteen artean garatutako formatu pribatiboa da. Haren espezifikazioak publikoak dira eta, horri ezker, testu prozesadore guztiz gehienek irakurri eta editatu dezakete.

RTFa zabaldu arte, bihurtze-programak erabili behar ziren sistema eragile ( eta software ) ezberdinetan sortutako fitxategiak bidaltzeko. RTF erabiliz hau errez egin daiteke.

RTF fitxategi batek formaturik gabeko testu bat du, eta horrez gain, estandarraren ikur eta agindu batzuk testuko atal bakoitzari ezaugarri zehatz batzuk gehitzeko. Idazle izenaz ezagutzen den programa batek, jatorriko aplikazioaren formatuzko fitxategia hartu eta RTF fitxategi bilakatzen du. Beste puntuan, beste programa batek ( irakurlea ) RTF fitxategi hartu eta helmugako aplikazioan erabilitako formatura pasatzen du.

Adibidea
--------

RTF adibide bat:

```
{\rtf
 Egun on!
 \par
 Hau {\b testu} txiki bat da.
 \par
 AGUR
}
```

Horrela ikusiko da:

> 
> Egun on!  
> 
> Hau **testu** txiki bat da.  
> 
> AGUR
> 
> 
>

Ikus, gainera
-------------

* UNICODE
* ASCII

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** RTF formutuaren espezifikazio ofizialak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q467454
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2003010133

 |

* Wd Datuak: Q467454
**Plymoutheko kolonia** (batzuetan **Plymouth Berria** edo **Plymoutheko Badiako kolonia**) 1620tik 1691ra bitarte iraun zuen Ameriketako Estatu Batuetan Ingalaterraren kolonia izan zen. Lehen herria bertan **New Plymouth** izan zen, John Smithek izendatua. Bere momentu gorenean gaur egungo Massachusettseko estatuaren hego-ekialdea zuen bere agintepean.

Brownistak eta anglikanoek sortu zuten, beranduago Erromesak izena hartuko zutenak. Jamestown eta Virginiako beste kolonia txiki batzuekin batera Ingalaterrak Ipar Amerikan sortutako lehen kolonia arrakastatsuen artean egon zen, eta lehenengo herri ingeles handia. Patuxet leinuko Squantok lagunduta akordioa isnatu zuten Massasoit Nagusiarekin, koloniaren egonkortasuna bermatuz. Felipe Erregearen Gerran leku garrantzitsua izan zuen, lehenengo Gerra Indioetako bat. Kolonia, 1691an Massachussettseko Badiako Probintzian integratu zen.

Leku garrantzitsua du Ameriketako Estatu Batuetako historian, eta bere folklore eta mitologian leku berezia hartu du. Beste kolonia batzuetako helburu ekonomikoaren ordez Plymouthekoek jazarpen erlijioari ihes egiten zioten, eta euren arau eta kode legalek erlijioa eta ingeles ohiturak hartu zituzten oinarri. Esker emate eguna edo Plymoutheko Arroka kolonia honen sorreratik datoz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q126195
* Commonscat Multimedia: Plymouth Colony

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85081926

 |

* Wd Datuak: Q126195
* Commonscat Multimedia: Plymouth Colony
**Neronen termak** (*Thermae Alexandrinae*) Antzinako Erromako terma batzuk izan ziren. Neron enperadorearen erregealdian eraiki ziren 60ko hamarkadan, eskala handiagoan, Severotar leinuko azken enperadorea izan zen Alexandro Severoren garaian berreraikia izan zelarik, honen ondorioz, *Thermae Alexandrinae* bezala izendatuz. Neronen Termek, beste terma batzuetan errepikatuko diren egitura eta banaketa dute, Trajano enperadoreak eraikitakoetan kasu, Dioklezianok eraikitakoak, aipaturiko banaketa hori, ordurarte ikusi zen eskala handienean erabili zutenak izan zirelarik.

Aipaturiko terma hauek, 300x120 metroko azalera bat hartzen zuten, Agriparen Panteoitik 50 metro mendebaldera baino ez zeudelarik. Gaur egun, hondakin banaka batzuk baino ezin daitezke ikusi, baina jakina da zenbait jauregi eta elizek, Palazzo Madama eta San Luigi des Francescik kasu, terma hauetako erromatar harresiak erabili zituztela, eraikitzerako orduan. Mendeen igaroan ateratako zenbait zutabe, Agriparen Panteoia bezalako monumentuetan erabili izan dira. Azken urteetan, Via dei Staderatin, granitozko piloi handi bat instalatu da, ziuraski, termetako bainu berotik zetorrena.

Beste terma ospetsu batzuk
--------------------------

* Karakalaren termak
* Dioklezianoren termak
* Agriparen termak
* Trajanoren termak
* Titoren termak

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Neronen Termen Planoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1890176
* Commonscat Multimedia: Baths of Nero

---

 |

* Wd Datuak: Q1890176
* Commonscat Multimedia: Baths of Nero
Ilunabarra Policastroko golkoan.
**Policastroko golkoa** Tirreniar itsasoan irekitzen den badia zabal bat da. Infreschi Muturretik Cilenton Scalea lurmuturreraino Goi Tirreno cosenzarrean hedatzen da. Izena, Policastro Bussentino herri txikitik hartzen du, Santa Marina udalerriko auzoa, Magna Graeciako antzinako Pixous, eta, ondoren, erromatar garaian, Buxentum izan zena.

Golkoa, administratiboki, hiru probintziatan banatua dago (Salernoko probintzia, Potenzako probintzia eta Cosenzako probintzia), hiru eskualde ezberdinetakoak direnak (Campania, Basilicata eta Calabria). Basilicatak Tirreniar itsasoan duen kostalde guztia, Policastroko golkoan dago. Bertako udalerririk garrantzitsuenak Sapri Campanian, Maratea Basilicatan eta Praia a Mare eta Scalea Calabrian, dira. Campaniari dagokion golko zatian, Cilento eta Vallo di Diano parke nazionalaren zati bat dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1124711
* Commonscat Multimedia: Gulf of Policastro

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316877569
* LCCN: sh85104182
* **Lekuak**
* TGN: 1112451

 |

* Wd Datuak: Q1124711
* Commonscat Multimedia: Gulf of Policastro

39°56′N 15°36′E﻿ / ﻿39.933°N 15.600°E﻿ / 39.933; 15.600
Oriol jauregia, gaur egun hotela, Peñotan kokatuta dago
Peñotako behealdea, kiroldegia, aparkalekuak, EHUko Nautika eskola eta tren geltokia hor kokatuta daudela
**Peñota** Santurtziko (Bizkaia) auzoa da. San Juan de Dios auzuneak, Peñota urbanizazioak eta inguruek osatzen dute. Portugaleterekin dauka muga, eta hain zuzen ere, udalerri biak lotzen dituen Peñota etorbidea hemen hasten da.

Izena Portugaleterekin ere lotu ohi da, gutxiagotan.

Izena ("harri edo haitz handia") kostaldean zegoen haitz bati zor dio, azken hau kostaldea "El Relleno" izeneko pasealekua eta igerilekuak egitean urruntzean desagertu den arren.

XIX mendera arte, auzoa Portugaleteri zegokion, baina Santurtziren erdialdetik hurbilago egotearren honi abildu zitzaion.

Gaur egun ez dago banaketa fisikorik udalerri bien artean, izan ere, eraikin batzuk udalerri bietan daude, EHUko Nautika Eskola, Renfe Aldirikoen Peñotako geltokia edota hainbat etxebizitza (*Kateak* eraikina, adibidez) bezala.

Inguruan San Juan de Dios ospitalea eta gaur hotela den Oriol jauregia daude.

Zerbitzuak
----------

* Aparkalekuak
* Autobus geltokiak
* EHUko Nautika eskola
* Renfe Aldirikoen geltokia
* San Juan de Dios ospitalea
* Udal kiroldegia

Kale nagusiak
-------------

* Murrieta etorbidea (Santurtzin)
* Abaro etorbidea (Murrieta etorbidearen luzapena, Portugaleten)
* San Juan de Dios kalea (Santurtzin)
* Reina Victoria pasealekua (Santurtzin)
* María Díaz de Haro kalea (Reina Victoria pasealekuaren luzapena, Portugaleten)
* Peñota etorbidea (Santurtzi-Portugaleten)
* Herribitarte kalea (Santurtzin)

Garraiobideak
-------------

Peñotako geltokiko nasa
Peñotako auzoa Bizkaibus eta Renfe Aldirikoak zerbitzuez estalita dago, eta 2009. urteaz geroztik, Bilboko metroak ere Peñotan badu geltokia, izen berarekin, Portugalete-Buena Vista inguruan kokaturikoa.

### Bilboko metroa

* Peñotako geltokia, 2. Linean.

### Renfe Aldiriak

* Peñotako geltokia, C-1 Linean.

### Bizkaibus

* A2315 Santurtzi - UPV/EHU
* A3115 Bilbo - Santurtzi
* A3135 Sestao - Kabiezes
* A3142 Santurtzi - Barakaldo - Retuerto-Kareaga
* A3321 Portugalete - Ondarra hondartza - Muskiz
* A3332 Trapagaran - Santurtzi
* A3333 Gallarta - Santurtzi
* A3335 Muskiz - Sestao

Ikus, gainera
-------------

* Santurtzi
* Portugalete

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9058927

 |

* Wd Datuak: Q9058927
**Philip Parris "Phil" Lynott** (West Bromwich, 1949ko abuztuaren 20a - Salisbury, 1986ko urtarrilaren 4a) irlandar abeslari, musikari eta konposatzailea izan zen. Batez ere Thin Lizzy irlandar rock musika taldearen taldeburua eta sortzaileetako bat izateagatik ospetsua da.

Biografia
---------

Ingalaterrako West Bromwich hirian jaio zen. Aita brasildarra zuen, aldiz bere ama, Philomena Lynot, irlandara zen, azken honen abizena bereganatu zuelarik. Bera jaio eta hiru astetara aitak ama laga zuenez, amak Ingalaterra utzi eta bere jaioterria zen Irlandara itzuli zen. Aipagarria da Philek bere aita 1970eko hamarkadaren amaiera arte ez zuela ezagutu. Lynott gazteak bere lehenbiziko urteak Manchester hiriko Moss Side auzoan igaro zituen, gerora Dublingo Crumlin auzoan bere amonaren etxebizitzan bizitzen jarri zelarik.

1960ko hamarkadan *The Black Eagles* taldean jotzen hasi zen. Ondoren, Brian Downey ezagutu eta berarekin batera 1969an Thin Lizzy taldea sortu zuen. Phil Lynott taldeko baxu-jotzaile, abeslari, konposatzaile eta taldeburua bilakatu zen.

Nahiz eta Thin Lizzy taldearekin mundu mailan arrakasta handia bereganatu izan, 1980an bakarkako ibilbideari ekin zion. Bestalde, urte horretan bertan, Caroline Crowtherekin ezkondu eta bi alaba izan zituzten: Sarah eta Cathleen.

Azkenik, 1983an Thin Lizzy taldea desegin egin zen. Halere, bere bakarkako lanarekin batera, gerora, bere taldekide ohiekin noizbehinkako musika emanaldiak eskeini ohi zituen.

Bere azken egunak alkohola eta drogen eraginpean igaro zituen. 1985eko abenduaren 25eko gauean heroina gaindosi baten ondorioz ospitalera eraman beharra izan zuten. Azkenik, 1986ko urtarrilaren 6an, 36 urte zituela, bihotzeko baten ondorioz zendu zelarik.

2005. urtean Dublin hiriko Harry Street kalean, bere omenezko brontzezko estatua bat jendaurrean aurkeztu zen. Ekitaldi honetara bere ama eta taldekideak bertaratu ziren. Thin Lizzy taldeko bere taldekide ohiek bere omenez zuzeneko emanaldi bat eskaini zutelarik.

Iruditegia
----------

* 1983, Manchester Apollo antzokia.1983, Manchester Apollo antzokia.
* Lynotten estatua, Dublingo Harry Street kalean dagoen Bruxelles tabernaren kanpoaldea.Lynotten estatua, Dublingo Harry Street kalean dagoen Bruxelles tabernaren kanpoaldea.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Phil Lynott*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q298930
* Commonscat Multimedia: Phil Lynott

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 100230268
* ISNI: 0000 0001 1453 2727
* BNE: XX1009547
* BNF: 13896892z (data)
* GND: 119302233
* LCCN: n94111675
* NKC: xx0180235
* BIBSYS: 8005705
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: phil-lynott

 |

* Wd Datuak: Q298930
* Commonscat Multimedia: Phil Lynott
*Artikulu hau herriari buruzkoa da; hizkuntza gaitzat duena beste hau da: «Navajo (hizkuntza)»*
**Navajoak** (beren hizkuntzan euren buruari *dineh* deitzen diete, hots, "herria, populua") gaur egun Estatu Batuetan bizi den amerindiar herririk jendetsuena da, denera 300.000 pertsona baitira. Estatu Batuetako hego-mendebaldean bizi dira, Arizona, Mexiko Berria, Utah eta Colorado estatuetan banaturik. Mexiko iparraldeko Chihuahua eta Sonora estatuetan ere 37 navajo bizi dira, denera 60 klanetan.

Navajoak atapaskoen familiako apatxe hizkuntzaz mintzo dira. Navajoen artean oinordekotza amagandik alabagana izaten da. Trebeak dira eskulangintzan: oihalak, alfonbrak eta zilarrezko bitxiak egiten dituzte batez ere. Erlijiozko erritu eta ospakizunetan kolore anitzeko hareazko irudiak egiten dituzte.

Historia
--------

900etik 1200 bitartean, Kanadako hegoaldetik Mexiko Berrira joan ziren apatxe taldeetan dute jatorria. Pixkanaka-pixkanaka apatxeengandik bereizi ziren. XVII. mendeaz geroztik, pueblo indiar herriaren eragina izan zuten, nekazari bilakatu ziren eta bizimodu ibiltaria utzi zuten. Abere hazkuntzan ere ari izan ziren. XVIII. mendean, hegoalderantz eta sartalderantz abiatu ziren eta gatazkak izan zituzten espainiar etxalde-jabeekin eta hopi eta zuñi amerindiar herriekin. 1863an, Kit Carsonek mendean hartu zituen, haien erreserbak suntsitu eta navajo asko eta asko Fort Summerren atxilotu zituen. 1868an sinatu zen bake-hitzarmenak Arizonara eta Mexiko Berrira itzultzeko aukera eman zien.

Ikus gainera
------------

* Navajoerazko Wikipedia

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  Donovan, Bill. "Census: Navajo enrollment tops 300,000." *Navajo Times* 2011-7-7
2. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *190. arauaː Munduko herriak eta etniak.* .

Kanpo estekak
-------------

* Navajo herriaren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108266
* Commonscat Multimedia: Navajo

---

* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0004 7200 0739
* BNF: 11941592s (data)
* GND: 4041452-8
* LCCN: sh85090345
* NKC: ph117910
* NARA: 10643753
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000094684

 |

* Wd Datuak: Q108266
* Commonscat Multimedia: Navajo
**Naval Criminal Investigative Service** (euskaraz *Itsas Armadaren Ikerketa Kriminal Zerbitzua*), **NCIS** akronimoaz ezagunagoa, Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armada eta Marineen Gorputzaren segurtasun, inteligentzia eta polizia agentzia federal nagusia da.

Agentzia honen *agente berezien* (special agent) zereginak anizkoitzak dira. Marine baten hilketaren ikerketatik hasita islamiar terrorismoaren aurkako operazio bat arte. Horretarako zerbitzu ugari dituzte esaterako, zainketa, auzitegiko medikuntza, ordenagailuzko ikerketak, etab.

NCISak 14 bulego ditu banatuta mundu guztian zehar, AEBetako base militarretan, hain zuzen.

Telebistan
----------

AEBetako *NCIS* eta *NCIS: Los Angeles* telesailek oso ezagun egin dute agentzia federal hau nazioartean.

Kanpo estekak
-------------

* NCISaren webgune ofiziala
* NCISaren egoitza Google Mapsen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q765854
* Commonscat Multimedia: Naval Criminal Investigative Service

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131643822
* ISNI: 0000 0004 0578 5759
* LCCN: no94023070

 |

* Wd Datuak: Q765854
* Commonscat Multimedia: Naval Criminal Investigative Service
30°0′24.70″N 31°13′29.92″E﻿ / ﻿30.0068611°N 31.2249778°E﻿ / 30.0068611; 31.2249778
Nilometroa. Elefantina uhartea
**Nilometroa**, eraikuntza mailakatu edo putzu batzuei emandako izena da, ezberdinak diseinuari dagokionez, baina funtzio berberarekin: Nilo ibaiaren uren maila neurtzea.

Egoera ekonomikoaren eta zerga ezartzeen erreferentzia bezala hartzen zen.

Niloren uren maila, Elefantinan, sei metro baino beherago egoteak, lursail asko ezin zirela landu esan nahi zuen, eta, horren ondorioz, gosetea zetorren herrialde osora. Maila, zortzi metrotik gorakoa izanda, herriak uholdepean geratzen ziren, etxebizitzak suntsitzen zituen eta erabilezinik uzten zituen ureztatze kanalak.

Uda guztietan, uholde euriek, Etiopiako goi lurretan, Nilora bere ibaiadarretatik doan berebiziko ur emariaren gehitzea eragiten zuten. Ekaina eta iraila artean, Nilok, Egiptoko bere ibilguan zehar, gainezka egiten zuen, eta handik gertuko lautadak uholdepean uzten zituen. Urek atzera egiten zutenean, iraila edo urri inguruan, atzean, alubioi metaketa aberats bat uzten zuten, landu zitezkeen lurren emankortasuna mesedetzen zuena. Uholdea, -*ajet*- deitua egipziarren antzinako hizkuntzan, antzinako egipziarrek urtea banatzen zuten hiru urtaroetako bat zen.

Nilometro ospetsuenak Elefantina uhartean (Asuanen) eta Roda uhartean, Kairon daude.

Asuango presa eraiki zenean, Nilo ibaiaren uren maila mantendu egiten da urte osoan zehar, Egipto osoko uholde zikloa amaituz. Ura bonba bidez igotzen da, zelaiak, ongarri kimikoekin emankortzen dira eta lupetza, urtegi handiaren hondoan metatzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1340071
* Commonscat Multimedia: Nilometers

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7573499-0
* AAT: 300400655

 |

* Wd Datuak: Q1340071
* Commonscat Multimedia: Nilometers
*Artikulu hau Finlandiako antzinako probintziari buruzkoa da; eskualdea gaitzat duena beste hau da: «Nilandia»*

| **NilandiaUusimaa / Nyland** |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | 1634 - 1775 |  |

 |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Nilandiako armarriaArmarria | Nilandiako kokapena |

 |
| HerrialdeaGaur egungoa | Txantiloi:Herrialde info SDI FIN |
| Hiriburua | PorvooHelsinki |
| Azalera | km2 |
| BiztanleriaDentsitatea | () bizt/km² |

**Nilandia** (finlandieraz: *Uusimaa*, suedieraz: *Nyland*), Finlandiako antzinako probintzietako bat zen. Hegoaldeen kokatutako probintzia zen, Benazko Finlandia, Häme, Savonia eta Karelia mugakide zituelarik. Suediar erresuma barruan ez zuen garrantzi askorik eduki baina hauen eragina izugarria izan zen, eta gaur egun suediera hiztun gehien dituen Finlandia osoko lurraldea dugu.

Gaur egun, **Ilandia**, hiru eskualdetan banatua dago, Ekialdeko Uusimaa, Kymenlaakso eta Uusimaa.

Historia
--------

Sakontzeko, irakurri: «Finlandiako historia»
Porvoo ibaiaren argazkia.
**Ilandia**, XII. mendean menperatu zuten suediarrek. Biztanle gutxi eta hauen atzeratasuna ikusirik suediarrek *Nyland* izena eman zioten ("Lur Berria"). Bertako gizarte atzeratuan eragin handia eduki zuten eta suediera eta konkistatzaileen ohiturak hartu zituzten, gaur egun irauten dutenak. Finlandiako suediera hiztun gehienak bertan daude, ez ehunekoan baina bai kopuruan. Izan ere, gaur egun hiri garrantzitsuena hiriburu den Helsinki dugu, eta bertan %99a finlandiera hiztuna da.

Porvoo izan zen hiri nagusiena. Izan ere, merkataritza bide nagusia Porvoo ibaia zen, suediarren eta Häme probintziaren arteko urezko bide bakarrenetakoa, eta ibaiaren ertzean Porvoo hiria hazi zen.

1809. urtean Errusia inperialaren esku gelditu zen eta mende bat geroago zuzenki parte hartu zuen probintziak Finlandiaren independentzia lortzeko, hauen interesak babesten baitzituen.

Armarria
--------

Sakontzeko, irakurri: «Finlandiako Antzinako Armarriak»
1599ko armarriak, zilarrezko itsasontzi bat irudikatzen du, probintziaren antzinako merkataritza garrantziagatik. Itsasontzia, Porvoo, Vantaa, Kymi eta Mustio ibaien gainean dago, lehenengo biak Häme probintziarekin erabilitako merkataritza bideen omenez, eta azkenekoak **Ilandia**ren mugak ebakitzen zituzten ibaiak baitziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia, 155. araua - Europako eskualde historiko-politiko nagusiak

Ikus, gainera
-------------

* Finlandiako Antzinako Probintziak
* Finlandiako historia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1341125

 |

* Wd Datuak: Q1341125


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Finlandiako bandera | Finlandiako Antzinako Probintziak | Finlandiako bandera |
|  Åland •  Benazko Finlandia •  Häme •  Ilandia •  Karelia •  Laponia •  Pohjanmaa •  Satakunta •  Savonia |
Poenari gaztelua, Errumanian.
**Poenari gaztelua** baita ere Ciudadela Poenari (errumanieraz *Cetatea Poenari*), gaztelu baten hondakinak dira Karpato mendietatik gertu. Vlad Tepes ospetsuaren gotorlekua izan zen. Vlad Tepes printzeak Bram Stoker idazleari Drakula eleberria inspiratu zion.

Kokapena
--------

Argeș barrutian dago (Căpăţânenii Pământeni Arefu komunaren herria) Argeş ibaiaren haranean, Karpato mendietatik gertu, labar handi baten gainean.

Historia
--------

XIII. mendearen hasieran Valakiako agintariek eraikia izan zen. XIV. menden, Poenari Besarabiako agintarien zitadela nagusia izan zen. Gaztelua esku desberdinen eskuetan egon zen eta, azkenik, utzita, hondakinetan gelditu zen. XV. mendean Vlad IIIak, gaztelu iritsiezinaren beharrean, berreraiki egin zuen, haren gotorleku nagusia bihurtuz. 1476tik aurrera, Vladen heriotzaren ondoren, gazteluak aktiboa jarriatu zuen baian XVIII. mendean berriro ere hutsik gelditu zen. 1888an luizi batek gazteluaren alde bat bota zuen. Hala ere, gaztelua konpondua izan zen gaur egun ikusten den moduan.

Gallery
-------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Gazteluaren argazkiak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1013551
* Commonscat Multimedia: Poenari Citadel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 352150033020711180004
* GND: 1136387455
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1013551
* Commonscat Multimedia: Poenari Citadel
|  |
| --- |
| **Puerto Princesa Lurpeko Ibaiaren Parke Nazionala**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
|  |
| **Mota** | Naturala |
| **Irizpideak** | vii, x |
| **Erreferentzia** | 6527 |
| **Kokalekua** |  Filipinak |
| **Eskualdea2** | Asia-Pazifikoa |
| **Koordenatuak** | 10°10′N 118°55′E﻿ / ﻿10.167°N 118.917°E﻿ / 10.167; 118.917 |
| **Izen ematea** | 1999 (XXIII. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Puerto Princesa Lurpeko Ibaiaren Parke Nazionala** San Pablo mendikatean kokatua dagoen natura parkea da, Palawan uhartearen iparraldeko kostaldean, Filipinetan. Iparraldean San Pablo badia du eta ekialdean Babuyan ibaia. Lurpeko ibaiaren sarrera Sabang herritik ibilaldi laburrera dago.

Parkeak kareharrizko mendi karstiko egitura du, eta 8,2 luze den lurpeko ibai nabigagarria. Ezaugarri bereziena ibaia zuzenean itsasoratzen dela da, Hegoaldeko Txinako Itsasora, eta, horregatik, azkeneko tartea itsasaldien menpe dago. Ibaian estalaktita eta estalagmita ugari daude eta hainbat lurpeko areto handi. 2007an Yucatanen lurpeko ibai bat aurkitu zen arte, Puerto Princesa Lurpeko Ibaia munduko luzeena zela uste zen.

Ibaiaz gain, parkeak biodibertsitate handiko 11 ekosistema aberats ditu, hala nola mendietako oihan tropikalak eta itsasoko uharriak. Bertan bizi dira mehatxupean dauden animalia endemiko ugari, adibidez faisaiak, azeri saguzarrak, *Aonyx cinerea* igarabak, panda txikiak eta *Mydaus javanensis* azkonarrak.

Hori guztia dela-eta, 1999ko abenduaren 4an, Unescok *Gizateriaren Ondare* izendatu zuen.

Puerto Princesa Lurpeko Ibaiaren sarrera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q824602
* Commonscat Multimedia: Puerto Princesa Subterranean River National Park

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4810690-2
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 652

 |

* Wd Datuak: Q824602
* Commonscat Multimedia: Puerto Princesa Subterranean River National Park


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Filipinak | Gizateriaren Ondarea Filipinetan | Filipinak |
| Filipinetako Eliza Barrokoak  •  Puerto Princesa Lurpeko Ibaiaren Parke Nazionala  •  Banaue Arroz Terrazak  •  Tubbataha Uharria  •  Vigan |
***Poeta txiroa*** (alemanez: *Der arme Poet*) Carl Spitzwegek 1839an eginiko olio-pintura da. Hiru bertsio ditu. Ustezko lehen bertsioa jabetza pribatukoa da eta lehen Nurenbergeko Germanisches Nationalmuseum-en maileguan zegoen. Gaur egun ezagunena den bertsioa Neue Pinakothek-en dago. Beste bertsio bat Berlinen egon da. 1976an Frank Uwe Laysiepenek lapurtu zuen arte kanpaina politiko batean, baina zenbait ordu igaro ondoren itzuli zuen. 1989an, berriz, arte lapurrek lapurtu zuten Spitzwegen beste obra batekin (*Maitasun gutuna*), eta oraindik berreskuratu gabe daude.

Deskripzioa
-----------

Idazle bat ageri da bere ganbaran. Gela txikia ezkerreko leiho txiki batek argitzen du. Eskuinaldeko teilatu habeetatik aterki bat zintzilikatzen da, ohea babestearren teilatutik isurtzen den hezetasunetik. Irudiaren eskuineko ertzean gelako atea ikus daiteke. Atearen parean, baldosa berdeko sutegi bat dago, surik gabe. Irudikatutako idazleak ez du oherik. Horren ordez, koltxoi bat dago lurrean hormaren kontra, non poeta gizajoa bata jantzita baitatza, gau-kapela buruan duela. Belaun gainean eskuizkribu-orri batzuk ditu.

Koltxoiaren aurrean liburu lodiak eta tintontzi bat duten bi kutxa daude. Muturrean zutik dagoen liburuaren bizkarrean latinezko hitzak daude: "Gradus ad Parnassum", zeina Johann Joseph Fux konpositore austriarraren lan teoriko nagusiaren izenburua baita edo, ziur aski, Paul Aler jesuitak Kolonian 1702an argitaratutako latinezko bertsoak idazteko jarraibideak. Baldosa berdeko sutegian, itzalitako kandela bat daukan botila bat dago, eta ondoan konketa bat. Haien gainean, eskuoihal bat zintzilik dago soka batetik.

Tximinian kapela bat zintzilik dago. Sutegiko zuloan, paper-orriak daude, latinezko "Operum meorum fasciculum III" izenburua dutenak ("Nire lanen hirugarren sorta"). Bota bakarra dago sutegi aurrean. Sutegiaren ezkerraldean lapiko bat dago, eta ondoko horman, bata bat zintzilik. Bastoi bat bermatuta dago ezkerraldeko hormaren kontra. Leihoaren atzean teilatu elurtuak daude. Hotza egiten duen seinale. Poeta, ordea, hain da pobrea, ezen ohean gelditzen baita bere burua pixka bat epeldu nahian. Bere lanak errez gero bakarrik berotu dezake bere burua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1198304
* Commonscat Multimedia: Carl Spitzweg - Der arme Poet

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 192599009
* GND: 4330392-4

 |

* Wd Datuak: Q1198304
* Commonscat Multimedia: Carl Spitzweg - Der arme Poet
**Rabinal Achi** espainiarren konkistaren aurreko maia kulturaren antzerki lan bat da. Lan hau bizirik Guatemalan kontserbatu da. Unescok 2005 an Gizateriaren Ahozko eta Ukizezina Ondarearen Maisulana izendatu zuen eta 2008an Gizateriaren Ondare Kultural Ukiezinaren Zerrenda Adierazgarrian sartu zuen. Lana ahozko tradizioaz mantedu da.

Jatorrizko izena maia hizkuntzaz *Xajooj Tun* da, "Tun (edo danborraren) Dantza". XV. mendeko dantza-drama dinastiko bat antzezten da. Maskaraz, dantzaz, musikaz eta antzerkiaz Rabinal herriko gizarte harremanak eta arazo politikoak azaltzen dira. Rabinal Guatemalako Baja Verapaz departamentuan dago. Drama maia dialekto batez antzezten da, Achi dialektoaz. *Rabinal Achi* urtetan klandestinoki antzezten zen. 1850 Bartolo Sis-ek testua itzuli egin zuen eta 1856an Charles Étienne Brasseur de Bourbourg apaizak ezagutu eta lehenengo aldiz argitaratu zuen.

Argumentua
----------

Historiaren oinarria bi dinastien arteko haustura da. Alde batetik K´ich´e-ak eta bestetik Rabinalebak. Historia lau ataletan egituratzen da eta, bukaeran, K’iche’e Achí hil egiten da eta Rabinaleb dinastiaren arrakasta ezagutzen da. Argumentua modu linealez antolatzen da, beti pertsonaien elkarrizketen gainean; ez dago narratzaile bat. Historian zeremoniak, jainkoei deiak eta dantzak tartekatzen dira.

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)** Alain Breton: *Rabinal Achi: un Drama Dinástico Maya del Siglo XV*. Mexiko-Guatemala: Centro Francés de estudios mexicanos y centroamericanos, 1999.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Unescoren Rabinal Achiri buruzko informazioa:
* **(Gaztelaniaz)** Antzezlanaren ezaugarriak:
* **(Gaztelaniaz)** Rabinal Achiri buruzko dokumentala:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1896961
* Commonscat Multimedia: Rabinal Achi

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1896961
* Commonscat Multimedia: Rabinal Achi
**Purísima Concepción eliza**, herrian *La Purísima* gisa ezagututa, Espainiako Albaceten dagoen eliza katolikoa da. Bereziki ezaguna da bertan Espainiako Gerra Zibilan Nazioarteko Brigaden egoitza nagusia egon zelako.

Historia
--------

1705ean egungo eliza baseliza zen. 1876an mendeko parrokia gisa izandatu zitzaion. 1885ean eliza zaharberritua izan zen. 1901ean parrokia indpendente bihurtu zen. Espainiako Gerra Zibilean Nazioarteko Brigaden egoitza nagusia izan zen. Carretas-Huerta de Marzo auzoan dago eliza.

Elizaren ezaugarriak
--------------------

Eraikinak XVIII. mendeko ataria erakusten du. Barrualdean azpimarratzekoa da Churrigueresco estiloko erretaula non salomoi estiloko zutabeak ikus daitezkeen; erretaula, jatorriz, Justinianas de la Concepción komentuan zegoen eta bota zutenean eliza horretara eraman zuten.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17634548

 |

* Wd Datuak: Q17634548
**Quinta Normal parkea** Santiagoko izen bereko udalerrian dagoen parke publiko bat da. 40 hektarea inguruko hedadura du eta bere barnean aintzira artifizial bat du.

Bere izena kolonian "Quinta" hitza garaiko autoritateei euren irabazien bosten bat ordaintzen zieten fundoentzat erabiltzen zen. Normal hitza Parisko Goi Eskola Normalagatik jasotzen du, parkean mahatsondo eta beste landare batzuen kontserbazioa eta tratamendua aztertzen baitziren.

Jatorrian 1838an Nekazaritza Elkarte Nazionalaren nekazal esperimentaziorako erositako 25 hektarea ziren. Bertan, Claudio Gayk bertako eta atzerriko espezieak landatu zituen.

Lur hauetan ofizialki inauguratzen da *Nekazaritzako Quinta Normal* bezala, 1842an nekazal erakuste eta hedapen bezala, SNAren ardurapeko nekazal praktikarien eskola batekin. Inguruko lurrak eransten zaizkio 134 hektareatako hedadurara iritsi arte. Beranduago *Txileko Nekazal Institutu* (1876-1915) eta *Agronomia Institutu* (1915-1928) bihurtua izan zen. 1928an Txileko Unibertsitatera gehitua izan zen Agronomia eta Albaitaritza Fakultate bezala. 1971 arte bertan izan zuen bere egoitza, Antumapu Kanpusera eraman zenean.

1853an Lorategi Botanikoa eta Negutegia eraiki ziren Rodolfo Philippiren zuzendaritzapean.

Lur hauetan 1875eko Nazioarteko Erakusketa (1875eko irailak 16-1876ko urtarrilak 16) egin zen. Erakusketarako animali exotikoen erakusketa bat egon zen. Zooa 1882an inauguratu zen, 1925ean Santiagoko Metropoliar Parkera eramanez.

Quinta Normalen barnean honakoak daude:

* Santiagoko Arte Garaikideko Museoa (2005)
* Txileko Tren Museoa (1984)
* Txileko Natura Historiako Museo Nazionala (1830)
* Txileko Zientzia eta Teknologia Museoa (1985, Partenon eraikinean)
* Txileko Haurren Museoa (1985)
* Txileko Unibertsitateko Medikuntza Fakultateko Mendebaldeko Kanpusa
* Balmaceda 1215 Kultura Korporazioa

Ingurua
-------

* San Juan de Dios Ospitalea
* Barros Arana Barnetegi Nazionala
* Salvador Sanfuentes Eskola
* Artequin Museoa
* Matucana 100 Kulturgunea
* Memoria eta Giza Eskubideen Museoa
* Quinta Normalko Lourdesko Basilika
* Santiagoko Liburutegia
* Portales Bizilagun Batasuna
* Txileko Santiagoko Unibertsitatea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3363897
* Commonscat Multimedia: Parque Quinta Normal

---

 |

* Wd Datuak: Q3363897
* Commonscat Multimedia: Parque Quinta Normal

33°26′27″S 70°40′57″W﻿ / ﻿33.440714°S 70.682597°W﻿ / -33.440714; -70.682597
**Rafael Lafuente Pascual** (Gasteiz, Araba, 1936 - *ib.*, 2005eko martxoaren 8a) margolaria izan zen.

Hamalau urte zituela hasi zen ikasten Gasteizko Arte Eskolan, eta figurazioa landu zuen lehenik, ondoren bere bilakaerak espresionismora eraman bazuen ere. 1950eko hamarkadako azken urteetan, figurazio errealista utzi eta aurreneko lan abstraktuak egiten hasi zen. Aurreneko bakarkako erakusketan erakutsi zituen lan horiek, 1958an. Esperimentazioari emandako aldi baten ondoren, bitartean arte grafikoen enpresa batean marrazkilari-lanetan ziharduela, figuraziora itzuli zen 1960ko hamarkadan, ondoren bere lanak forma geometrikoetan oinarritzeko. 1969an Arabako Artearen XXVI. Sariketan Ohorezko saria irabazi zuen. Etengabeko bilakaeran, 1975etik aurrera figurazioaren arrastoak desagertu egin ziren bere pinturatik. Irakaskuntzan ere aritu zen, Gasteizko Institutu Politeknikoan adierazpen grafikoaren teknikak irakasten (1976-1984) edota marrazketa eta pintura Gasteizko Arte Eder Eskolan. Talde-erakusketa garrantzitsuetan parte hartu zuen, hala nola 1980an Bilboko Arte Ederretako Museoak antolatu zuen *La trama del arte vasco*n; 1982an Araba, Bizkaiko eta Gipuzkoako aurrezki kutxetan eratu zen Euskal Herriko pinturari buruzkoan; 1983ko *Geométricos Vascos* erakusketa ibiltarian; 1984an Madrilgo Arte Ederretako Zirkuluan eratu zen *20 artistas vascos*en. 1986an, atzera begirako erakusketa antolatu zuen Arabako Arte Ederretako Museoan, eta 1989an Espainiako Arte Geometrikoa 1957-1989 erakusketan parte hartu zuen Madrilen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266423
* **Identifikadoreak**
* Tabakalera ID: 58856
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 84314
* Lur: 03673/eu\_l\_0165/l0165
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q12266423
**Piazza del Campo** Toskanako Siena herriko alde historikoaren erdigunea da. Europako Erdi Aroko plaza garrantzitsuenetariko bat da. Mundu osoan ospetsua da bere ederatasuna eta oreka arkitektonikoari esker. Plazak maskorra itxura du eta bertan, *Palazzi signorili* (jauretxeak) batzuekin batera, Mangiako dorrea eta Palazzo Pubblicoa daude. Ipar-ekialdean Fonte Gaia iturria dago. Plaza honetan uztailero Sienako Palioaren zaldi-lasterketa egiten da.

Historia
--------

Hiriko bizitza publikoaren ardatz izan zen eta izaten jarraitzen du. Plaza XIII. mendearen aurretik sortu zen merkatu gisa. Siena osatzeko elkartu ziren hiru muinotan banatuta bizi ziren komunitateen topagune gisa izan zen, ondoko malda batean; komunitateak hauek ziren: Castellare, San Martino eta Camollia. Sienak agian etruskoen lehenagoko asentamenduak izan zituen, baina ez zen erromatarren kokapen garrantzitsua izan; ondorioz, piazza ez dago garai bateko foro erromatar baten gunean, batzuetan iradokitzen den bezala. 1349. urtean adreilu gorriekin zolatu zen. Adreilu horetan arrain hezurren marrazkiak egin ziren; halaber, trabertinoz, hamar lerro marraztu ziren. Hamar lerro horiek enparantza bederatzi sailetan banatzen dute, puntu batetik sortuak: Palazzo Pubblico aurrean dagoen isurbidetik edo *gavinone*. Zenbaki horrek Noveschiren araua sinbolitzaten dituzte; *Noveschi*ak, Bederatziak, edo *Governo dei Nove*, Sienako urrezko garaian, 1292tik 1355era, gobernatu zuten eta urte haietan enparantza diseinatu zuten.

Plazako monumentuak
-------------------

Enparantza eraikin dotoreez inguratuta dago:

* Palazzo Pubblico
* Andre Mariaren kapera
* Fonte Gaia
* Mangiako dorrea
* *Palazzi signorili*, enparantzaren inguruan daude, guztiek garaiera antzekoarekin. Familia desberdinakoak ziren: Sansedoni, Piccolomini, Saracini...

Piazzaren ikuspegi panoramikoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Irudiak.
* **(Italieraz)****(Ingelesez)****(Gaztelaniaz)**:Informazio turistikoa.
* **(Ingelesez)**:Plazari buruzko bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1061229
* Commonscat Multimedia: Piazza del Campo (Siena)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 243881853
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1061229
* Commonscat Multimedia: Piazza del Campo (Siena)
**Poeren legea**, ingelesez *Poe's law*, interneten eta kazetaritzan askotan aipatu izan den zuhur-hitza da. Zuhur-hitzaren sortzaileari egiten dio erreferentzia, **Nathan Poe** jaunari, ez Edgar Allan Poe idazleari. 

Zuhur-hitz edo lege honek ideia bat azpimarratzen du: egilearen erreferentzia argirik izan gabe osoa zaila da, edo ezinezkoa, egilearen helburua zein den asmatzea. Zaila da, esate baterako, egileak botatako iritzi bat ironia hutsa ote den ala egilearen iritzi gordina ote den asmatzea. Zaila da muturreko iritzi bat eta bere parodia, testuinguru argirik gabe, bereiztea.

Historia
--------

**Poeren legea** bezala ezagutzen den adierazpena 2005. urtean *christianforums.com* izeneko foro batean sortu zen, kreazionismoaren inguruko interneteko debate batean. Nathan Poek zera zioen kristauen foro hartan:

*"Without a winking smiley or other blatant display of humor, it is utterly impossible to parody a Creationist in such a way that someone won't mistake [it] for the genuine article".*
Hau da,

"Irribarre keinu bat edo umorea adierazten duen beste zantzurik gabe, erabat ezinezkoa da kreazionismoa parodiatu, irakurleren bat parodia eta jatorrizko artikulua nahasteko arriskuan jarri gabe".

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Poe's Law on RationalWiki

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q622190

 |

* Wd Datuak: Q622190
**Nemesio Otaño Egino** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1880ko abenduaren 19a - Donostia, Gipuzkoa, 1956ko apirilaren 29a) musikagilea, organo-jotzailea, abesbatza zuzendaria eta musikologoa izan zen. Gainera, kultur sustatzailea, kazetaria eta irakaslea ere izan zen. Nemesio Otañok egin zuen *San Ignazioren martxa* ospetsuaren musika.

Bizitza
-------

14 urte besterik ez zuenean eman zituen argitara pianorako lehen bi lanak: *Letanías* eta zortziko bat. Jesusen Konpainian sartu zen 1896. urtean.

1903. urtean Valladoliden zen, eta garai hartan hasi zen musika eta folklorea sakonean aztertzen. 1907. urtean Valladoliden ospatu zen Erlijiozko Musikako Lehen Kongresua antolatu eta bideratu zuen. Garai hartarako 50 erlijio lan inguru idatziak zituen. *Revista Sacro Hispana* aldizkaria bihurtuko zen *Boletín Diocesano de Música* agerkaria sortu zuen.

Comillasen jarri zen bizitzen 1912. urtean, eta *Schola Cantorum* abesbatza osatu eta zuzendu zuen hango unibertsitatean.

Donostian bizi izan zen 1922-1931 urteetan eta *Centro Cultural Femenino, Círculo de Caballeros* eta San Inazio eskola sortu zituen, egoitza horietan kontzertuak antolatzen zituela. *Euskal Suite* bat eta *La montaña, La molinera, Cantantibus Organis, Canción del carretero* eta *Basa txoritxu* abesbatzetarako obrak idatzi zituen urte haietan.

Madrilgo Kontserbatorioko folklore irakasle izendatu zuten 1940. urtean, eta San Fernandoko Arte Ederretako akademiko 1943an.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** «Nemesio Otaño y Eguino», Auñamendi Entziklopedia.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2344759
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 90635748
* ISNI: 0000 0001 1557 3571
* BNE: XX1043280
* GND: 126143471
* LCCN: no89007495
* CiNii: DA1720715X
* SUDOC: 168111748
* UB: a1374212
* Open Library: OL2435345A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 112961
* Lur: 04654/eu\_o\_1957/o1957
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 36669
* BDCYL: 12520

 |

* Wd Datuak: Q2344759
**New Fountain** 1846an sortutako mamu herria da, Henri Castro kolonizatzaile lapurtarrak Texasko Errepublikako Medina ibaiaren haranean sortutako koloniekin lotua.

Kokapena
--------

Quihitik mendebaldera 2,9 kilometrotara eta Hondo eki-ipar-ekialdera 9 kilometrotara dago, Texas estatuko Medina konderrian.

Historia
--------

New Fountain 1846ean sortu zen, Vandenburg populatu zuten kolonoen eskutik. Verde Creek ibaiaren iturburuak agortu zirenean, lau milia beherago ur-iturri berriak aurkitu zituzten, eta populazioa hara mugitu zen, asentamendu berria *New Fountain* ("iturri berria") izendatuz. 1857an, New Fountain Medina konderrian ezarri zen laugarren posta bulegoa izan zen, 1914ra arte martxan egon zena. 1858rako, John Schaper erreberendoak eliza metodista bat sortu zuen;  haren hilerria da asentamendu zaharraren azken aztarna. 1860rako New Fountain-ek eliza metodistaz gain, errota eta logia masoniko bat ere bazituen eta San Antonio eta El Paso arteko errepidean diligentzien geltokia zen. 1876an eskola berria eraiki zen, eta 1896rako 400 biztanle zituen  .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Haass, H.E..  (July 1908 – April 1909). «A Brief History of Castro's Colony» *The Quarterly of the Texas State Historical Association* XII: 80–81..
2. ↑    *Medina County Post Offices.*  Jim Wheat.
3. ↑    *New Fountain United Methodist Church.*  Texas Historical Commission.
4. ↑   Ochoa, Ruben E.. «New Fountain, Texas» *Handbook of Texas Online* (Texas State Historical Association).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16895808

 |

* Wd Datuak: Q16895808
**Pike konderria** (ingelesez: *Pike County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bowling Green da. 2010eko zentsuaren arabera 18.516 biztanle zituen, Pike kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pike konderriak 1.773,41 kilometro koadro ditu. Horietatik 36,98 ura dira. Beste 1.736,43 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,44 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.516 pertsonetatik 16.850 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 331 dira. 1.327 beltzak edo afroamerikarrak. 38 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 43 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 30 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 225 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489877
* Commonscat Multimedia: Pike County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150120510
* LCCN: n82101288
* NARA: 10036361
* **Lekuak**
* OSM: 1180540
* TGN: 1002787

 |

* Wd Datuak: Q489877
* Commonscat Multimedia: Pike County, Missouri
*Artikulu hau pikondoaren fruituari buruzkoa da; websaila gaitzat duena beste hau da: «Pikuak»*
**Piku** udare-formako fruitua da, azala berdea, morea edo beltzaxka, eta mamia, gorria eta oso gozoa duena.

Pikuak azala berdea, morea edo beltzaxka izan dezake; mamia berriz zuria edo gorrixka. Hazi guztiz txikiz osatua izaten du mamia, oso azukretsua eta jateko gozoa. Fruitutzat hartzen da, baina ez da benetako fruitua, hosto-txorten loditua baizik, loreak barnean hartu dituena; hazitzat hartu ohi diren pikorrak ere ez dira haziak, loreak baizik.

Terminologia
------------

Blanca Urgell hizkuntzalariaren iritziz, *piku* hitza fruitu bat izendatzeko zaharrenetako bat izan daiteke. Orotariko Euskal Hiztegiaren arabera, *piku* hitza hastapenetik erabili izan da literaturan, aldaera grafiko batzuk gorabehera (*piko*, *phiko*, *fiko*, *fiku*, *biku*, *iko*, *figo* edo *igu*).

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Urgell, Blanca.  (2023-06-28). «Mazedonia euskaraz» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-06-28).
2. ↑   Euskaltzaindia. «Orotariko Euskal Hiztegia > *piku*» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-06-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikiztegian** orri bat dago honi buruz: ***piku***. |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2746643
* Commonscat Multimedia: Figs

---

* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: TGD87RII2U

 |

* Wd Datuak: Q2746643
* Commonscat Multimedia: Figs