***Cognomen***ak, Antzinako Erromatarren artean, Tria nominaren parte bat zen, *nomenaren* ondoren jartzen zena eta hainbat funtzio izan zituen. Errepublika garaian, kasu, leinu bateko adarrak bereizteko bigarren abizen gisa erabili zen. *Cognomen* baten jatorria norbanako baten goitizena izaten zen, pertsona jakin hori bereizteko bere familiako beste kideengandik. *Cognomen* hauek bereizitasun fisiko bat adierazten zuten sarritan. Adibidez, garaipen asko izan zituen jeneral bati, *cognomen* berri bat erabiltzea onartu ziezaioketen, bere ondorengoek erabili ahal izango zutenak, eta horrela, gens edo leinu baten barruan adar berri bat sortuko zen.

* Gaio Julio Zesar (*Caesar* hitzak, iletsu esan nahi du)
* Marko Emilio Eskauro (*Scaurus*, herrena esan nahi du)

Sorrera eta motak
-----------------

Jatorrizko *cognomen-a* ezizen bat da, hainbat arrazoirengatik esleitzen zena: anekdota bati lotutako objektu batengatik («*Praetextatus*», *toga praetexta* erabiltzen zuena zen; «Scipio», makila esan nahi du; eta abar. ); akats fisiko bat («Caecus», itsua; «Cicero», pikorra; etab.) edo beste edozein. *Cognomen*-aren funtzioa gizabanakoa *gens* beraren barruan bereiztea zen. Denborarekin herentziazko bihurtu ziren eta beste *gens* bateko adar bat izendatzeko balio izan zuen. *Cognomen* batzuk gehitu ahal izan ziren. Adibidez, Cornelia *gens*-aren adar bat Cornelios Escipiones izan zen. Eta *Cornelii Scipii-en barruan, halaber, beste adar bat sortu zen,* «Nasica» *cognomen*-a hartu zuena «Africanii" adarretik bereizteko. Hor dugu, adibidez, *Publius Cornelius Scipio Nasica*, K.a. 191an kontsula edo *Publius Cornelius Scipio Africanus*.

Ez zeuden era askotako *Cognomen*. 1965ean, Liro Kajantok *Corpus Inscriptionum Latinarum*-em jasota zeuden 130.000 lagunen izenak aztertu zituen bere *The Latin Cognomina* idazlanean, antzinakoa erromatar izenetan erreferentziazko lana dena. Berak ondorioztatu zuen *cognominen* %20 jentilizio batetik eratorriak direla %20, eta *cognomina* guztien %18, norbanakoen %25 izendatzeko erabiltzen zirela.

Agnomena
--------

Kasu batzuetan, *tria nominari* *agnomen* bat gehitzen zitzaion, jeneral baten garaipen bikain bat bereizteko, gehienetan. Adibidez, «afrikarra» Publio Cornelio Escipión Africanoren Zaman lortu zuen garaipena izan zela eta. Agnomenak cognomenarekin batera erabiltzen ziren zenbaitetan (bien arteko ezberdintasuna ez da garbia), eta horiek hartzen ziren, batez ere, adopzioz edo ohore zehatz bat lortzen zenean. Adibidez:

* Eszipion Afrikarra**:** *Publius Cornelius Scipio Africanus Major. Publius* *praenomen* da, *Cornelius* nomen da, Cornelia leinuko kidea zelako, *Scipio* *cognomen*a da, *Africanus* *agnomen*a da, Africa konkistatu zuenenean irabazi zuena. Ondorengo historialariek "Major" erantzi zioten, bere izen b*era zuen bere semearengandik bereizteko.*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ES:Cognomen - NovaRoma» *www.novaroma.org* (Noiz kontsultatua: 2020-12-09).
2. ↑   Kajanto, Iiro.  (1982). *The Latin cognomina.*  G. Bretschneider Editore ISBN 88-85007-99-6. PMC 11559817. (Noiz kontsultatua: 2023-05-01).
3. ↑  Pertsonaren jatorri geografikoa
4. ↑   «ES:Agnomen - NovaRoma» *www.novaroma.org* (Noiz kontsultatua: 2020-12-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q777342
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q777342