**Ardo aparduna** karbono dioxido (CO2) disolbatuta eta, ondorioz, eferbeszentzia duen ardoa da. Gas hori, botila itxiaren barruan (edo, batzuetan, eduki txikiko andel itxietan) bigarren hartzidura eginez lortzen da. Osatu den gasak bertatik ihes egiterik ez duenez, likidotan disolbatzen da. Botilan bigarren hartzidura erdiesteko xedez, azukrea gehituko zaio ardoari eta, horri esker, botila irekitzean burbuilak eta aparra osatuko dira, presioa bat-batean jaistearren. Burbuilen leherketa fisikoak disolbatutako azido karbonikoarekin konbinatuta, edaria ahoan sartzean, mihian kilika-sentsazioa sortzen du: honi, gradu apal edo ertainekoa denean, euskaraz ***txinparta*** esaten diogu. Horrek bereizten du ardo aparduna ardo gelditik.

Bestelako ardo apardunak karbonatatuak dira, CO2 gasa artifizialki erantsia dutenak.

Historia
--------

Ardo munduan eferbeszentzia baliatu izan da aspaldi-aspalditik: antzinako Grezian eta Erroman erabili izan zuten, baina burbuilen agerpena eragiten duen hartzidura alkoholikoa ulertu gabe. Eferbeszentzia, denboran barna, zernahiri egotzi zaie: ilargiaren faseei, izpiritu on eta gaiztoei, etab.

Champagneko ardoetan apar pittin bat egiteko joera Erdi Aroan atzeman bazen ere, ardoaren akats gisa hartua eta mespretxatua izan zen eskualde hartako hasierako ardoetan, baina Limoux eta beste hainbat eskualdetako ardo apardunen ekoizpen eremu historikoetan harrotzeko arrazoi izan zen. Dom Pérignon fraideari Saint-Pierre d'Hautvillers abadiako nagusiek burbuilak kentzeko agindua eman zioten, barneko presioak botila haietako asko lehertu baitzituen sotoan. XVIII. mende hasieran ardo apardunaren ekoizpena areagotu zenean, upategiko langileek burdinazko maskara astun bat eraman behar zuten oraindik, botilak berez lehertzean gerta zitezkeen lesioak saihesteko. Botila bat lehertzen bazen, kate-erreakzioa sortaraz zezakeen, beste asko edo denak lehertaraziz; ohiko kontua zen upategietan botilen %20 - %90 galtzea. Hartzidura eta karbono dioxidoaren prozesu ezezaguna inguratzen zuen misterioak ardo aparduna "Deabruaren ardoa" bataiatzea ekarri zuen.

Fenomenoa Sant Hilary Abadiako monje beneditarrek egiaztatu zuten 1531n, eskualdeko ardo zuri tradizionalaren eraldaketaren ondorioz; gertakariak, Blanqueta de Limós munduko estreinako ardo aparduna sortarazi zuen. Britainiarrak izan ziren lehenak Champagneko ardoek zuten burbuila egiteko joera hura desiragarri gisa ikusten eta, hartara, aparra zergatik egiten zuen ulertzen ahalegindu ziren. Ingalaterrara ardoa eskuarki egurrezko kupeletan garraiatzen zen eta merkatariek, bertan, ardoa botilaratzen zuten, saltzeko. XVII. mendean, Sir Robert Mansell-ek XVII. mendearen hasieran Ingalaterran beira-ekoizpenaren monopolioa lortu bezain laster, prozesua industrializatu zuen Newcastle upon Tyneko ikatz-indarrez ziharduten fabriketan: honelakoetan, egurrezko labeetan egindako frantziar jatorrikoak baino botila sendoagoak ekoizten zituzten.

Ingelesek ere kortxozko tapoien erabilera berreskuratu zuten: horrelakoak, garai batean, erromatarrek erabiltzen zuten baina mendeetan ahaztuta egon ziren. Champagne eskualdeko negu hotzetan tenperaturak biziki hotzak izango zirenez, maiz hartzidura-prozesua behar baino lehenago gelditzen zen, hondar azukreak eta legamiak lozorroan utziz. Ardoa Ingalaterrara bidali eta bertan botilaratzen zenean, hartzidura-prozesua berriro jartzen zen martxan, tenperatura igotzean, eta kortxozko tapoia zuen ardoa berriro  hasten zen karbono dioxidoaren presioa areagotzen; hortaz, ardoa irekitzean, burbuilak egiten zituen. 1662an, Christopher Merret zientzialari ingelesak aurkeztutako artikuluan azaldu zuen ardotan azukrearen presentziak burbuilak sorrarazten zituela eta, botilaratu aurretik, ardoari azukrea gehiturik, txinpartadun bihur zitekeela ia edozein ardo. Horixe da ardo apardunaren prozesua ulertzearen inguruko lehen kontakizunetako bat; areago, iradokitzen du britainiar merkatariek "xanpain txinpartatsua" ekoizten zutela Champagneko xanpain-egileek nahita egin baino lehenago ere.

1887an, filoxera izurritea Iberiar Penintsulara iritsi zen, mahats uzta zeharo hondatuz. Horrek, ordura arte erabilitako mahats barietateen ordez, beste batzuk landatzea ekarri zuen eta, esate baterako, mahats beltza ordezkatzeko kalitatedun andui zuriak sartu zuten. XIX. mendearen kondarrean ardogile askok Cognac eta Champagnera jo zuten, hango berri ezagutzeko. Bisitaren ostean, Herrialde Katalanetako ekoizleak ardo aparduna egiten hasi ziren, *champenoise* metodo tradizionala erabiliz. Apartsu berri haren izena "xanpaina" bihurtu zen eta enpresa handiak hartaz baliatu ziren, zeinek bere produktua ezagutarazteko, baina azkenean, ordea, *cava* izenarekin lotuko zuen geroaldia

Eferbeszentziaz
---------------

Edalontzi baten barruko azalera itsasten den CO2 burbuila kopurua bere garbitasunaren eta gainazalaren ezaugarrien (bereziki gainazaleko tentsioa) araberakoa da.

Ardo apardun botila bat irekitzean aparra edo burbuilen agerpena Henry eta Boyle-Mariotteren legeek deskribatua dute. Likidoa presiopean dagoen bitartean, hots, botila hermetikoki itxita dagoela, CO2-a disolbatuta dago eta botilan ez da burbuilarik osatzen: ardo apardunak presiopean, eta astindu gabe, ardo geldi baten itxura osoa du, burbuilarik gabe. Botilako likidoaren gainean dagoen tartean gas-egoeran dagoen CO2-aren frakzioa izan ezik, CO2-a funtsean likidoan disolbatuta dago. Botila irekitzean, CO2-aren presio partziala bat-batean jaisten da eta likidoa bat-batean CO2 gasaz gainsaturatzen da. Likidoa disolbatutako CO2 gasaz gainsaturatuta dagoenez, gas fasean askatzen da, Henryren legearen arabera. Askatu ondoren, CO2 gasezko burbuilek bolumena handitzen dute Boyle-Mariotte legearen arabera: presioa jaisten denean gasaren bolumena handitzen da.

Kortxoari bere horretan kateaturik eusten dion alanbrezko muturrak eginkizun garrantzitsua du: likidoaren gaineko tartean presiopean dagoen CO2 gasak kortxoa jaurtitzea eragozten du eta, horrela, botila barruan presio atmosferikoa baino presio handiagoan edukitzea ahalbidetzen du. 

CO2-a botilan edukitzen da, presiopean, funtsean likidoan disolbaturik (fase disolbatua), baina baita tarte libreko gas-faseko bolumen txikienean ere. Botila irekitzean, bere barne-presio altua giro-presio atmosferikora itzultzen da bat-batean: supituki gainsaturatu bilakatu den likidoan disolbatutako CO2a, orduan, gas-fasean askatzen da, likidoaren gaineko tarte librean dagoen gasa ere, presioaren jaitsiera bortitzari esker, hedatzen den bitartean (Boyle-Mariotte-ren legea).

CO2 disolbatu egoeratik gas egoerara igarotzea, energiaren ikuspegitik, zailagoa da likido nahiko iragazi eta oso argi baten barruan (hau da, partikula solidoak esekiduran ez baditu) zuzenean, baina likidoaren interfazeetan gertatzen da lehentasunez atmosfera edo ontziaren hormekin ("likido-aire interfazea" eta "likido-solido interfazea"). Izan ere, interfazeek gas burbuilen nukleazioa hobetzen dute, hara: 

* + CO2 gasa disolbatu egoeratik gas-egoerara igarotzeak likido-aire interfazean ez ditu nahitaez zertan sortu burbuila oso ikuskorrak, baina likidoa kopan edo botilan bortizki astintzen bada edo, halabeharrez, botilak kolpe latza hartzen badu, sisteman bat-batean kanpoko energia sartzen da eta likido-aire interfazearen azaleran eta sisteman eta dezente handitu daiteke hura: aparra (ur-aire emultsioa) bat-batean eta kontrolik gabe osatu eta ontzian gainezka egin dezake.
	+ Edukiontziaren hormen lakartasunak gas-burbuilen nukleazioa sustatzen du. Bolumena handituz, gas-burbuilak begi hutsez ikuskor bihurtuko dira, gero hormetatik askatu eta likidoaren gainazalera igoko dira. Laborategian zorrozki kontrolatutako garbitasun-egoeran eta barruko gainazal guztiz leun eta oso garbi dituzten beirazko ontzi gardenetan, ardo apardunek ez dute berehala burbuilarik osatzen, ardo zuri arruntaren itxura agertzen dute. Izan ere, nahitaezkoa da akats ñimiñoak sikiera izatea, edo ontzien hormen gainazalean lakarguneak edukitzea, nukleazio gune gisa jarduteko eta burbuilak sor daitezen. Likidoa bat-batean astintzen bada (likido-aire interfazean ukipen-azalera bat-batean handitzea), ontziaren beirazko gainazala espatula batekin edo beirazko hodi kapilar batekin urratzen bada, edo sisteman xehe-xehe zatituriko ale solidoak sisteman sartzen badira (likido-solido interfazearen bat-bateko handitzea), nukleazioa berehalakoa izango da eta CO2-aren desgasifikazioa bat-batean eta kontrolik gabe gertatuko da.
	+ Likido-solido-gas interfazeetan gainazaleko tentsioak eragin handia du burbuilak eta CO2 aparra eratzean. Zail-zaila da ardo apardun bat plastikozko edalontzian zerbitzatzea apar asko sortu gabe; era berean, erabat ongi garbitu gabe dagoen edalontziaren gainazalean utzitako tentsioaktiboen (detergenteak, xaboiak...) hondarrik egoteak burbuilen osaketa eta aparraren iraupena areagotzen du. Izan ere, garagardoaren (hau ere, likido eferbeszentea) apar-egonkortasuna bereziki sentikorra da detergente-hondakinekiko: edalontziak garbitu diren ala ez, horren arabera aldatuko da.
	+ CO2 gasa ardotan disolbatzeko gaitasuna likidoaren tenperaturaren arabera aldatuko da: uretan disolbaturik dauden gas guztiena bezala (ardoan alkoholaren presentzia salbuetsita), tenperatura igotzean gutxitzen da: uretan gasen disolbagarritasuna atzerakoia dela esaten da. Ardo apardun batek, beraz, CO2 gehiago galduko du tenperatura altuan ondo hoztuta dagoela baino. CO2 gasa askatzea (desgasifikazioa) erreakzio endotermikoa da, hots, gertatuko bada kanpoko energia-ekarpena behar du. Alderantziz, CO2 gasa ardo edo uretan disolbatzea erreakzio exotermikoa da, energia askatzen duena. Horrek azaltzen du, hein batean, ardo apardunak zergatik zerbitzatzen diren hotz eta, bide batez, tenperaturak ardo apardunen zaporean eta gainerako ezaugarri organoleptikoetan ere eragina izaten duela erakusten du.

Ardotan disolbatutako CO2 gasa giro-presio atmosferikoko CO2 gaseosoarekin orekatu denean, ardoa zaharkituta dago eta eferbeszentzia galtzen du.

Ekoizteko metodoak
------------------

Ardo apardunak bide desberdinetatik ekoizten badira  ere, guztiek tradizioz *prise de mousse* ("aparra atzematea") delakoa dute helburu: ardoa eferbeszentziaz jantziko duen ardogintzaren azkeneko fasea. Metodorik erabiliena "tradizionala" da, iraganean *champenoise* ere deitzen zena.

"AOC Champagne" deiturak mahasti honi erreferentzia egitea gainerako ekoizleei debekatzen dienez, "metodo tradizionala" esakunea darabilte. Champagneko ardoei dagokienez, "Champagne" (xanpaina) soil-soilik deitzen dira eta hauek bakarrik dute baimena *méthode champenoise* aipamena erabiltzeko. Izan ere, Champagneko ardoek zentzu osoz utzi diete *crémant* terminoa beste ardo apardun batzuei, iraganean presio erdiko xanpainei zegokiena; aurrerantzean, beraz, *méthode champenoise* terminoa beste ardo batzuek debekatua izango dute.

Ardo apardunak ekoizteko metodo nagusiak zazpi dira, batetik bestera aldaera batzuk daudela. Ardo onenak zein produkzio-metodoren bidez ekoizten diren aipatu gabe ere, adostasun handia dago: lehen lau metodoak (bigarren hartzidura botilan egiten duten horiek) orokorrean hobe dira azken hirurak baino. Hurrengo taulan metodo bakoitzaren ezaugarri nagusiak aurkezten dira. Ondoren, metodoak testuan agertzen dira. Kontuan izan behar da metodo bakoitza alda daitekeela ekoizle batetik bestera.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Ekoizpen etapa** | **Metodo tradizionala** | **Antzinako metodoa** | **Transfert bidezko metodoa** | **Metodo dioistarra** | **Upel itxiko metodoa** | **Metodo jarraitua** | **Gasifikazio metodoa** |
| Auretiko etapak | Oinarrizko ardoaren eta nahasketen ekoizpena, ohiko tekniken arabera | Bai | Bai | Bai | Bai | Bai | Bai | Bai |
| Tirajea | Bai | - | Bai | - | Bai | Bai | - |
| Botilaratzea | Bai | Bai | Bai | Bai | - | - | - |
| Bigarren hartzidura | Botilan | Bai | Bai | Bai | Bai | - | - | - |
| Altzairuzko upelean | - | - | - | - | Bai | Bai | - |
| Eragitea | Bai | (Bai) | (Bai) | - | - | - | - |
| Lepo-egitea | Bai | (Bai) | (Bai) | - | - | - | - |
| Bilketa, garbiketa | - | - | Bai | Bai | - | - | - |
| Iragaztea | - | (Bai) | Bai | Bai | Bai | - | - |
| Dosifikazioa | Bai | - | Bai | - | Bai | - | - |
| Atzeneko etapak | Karbono dioxidoa gehitzea | - | - | - | - | - | - | Bai |
| Araztea / iragaztea | - | - | (Bai) | Bai | Bai | Bai | - |
| CO2 gasaren egonkortzea | - | - | - | - | Bai | Bai | Bai |
| Botilaratzea | - | - | Bai | Bai | Bai | Bai | Bai |
| Kortxoa jartzea, etc. | Bai | Bai | Bai | Bai | Bai | Bai | Bai |

### Metodo *champenoise* (edo tradizionala)

Metodo tradizionala (edo *méthode champenoise*), hasieran, ardo geldi bat "oinarrizko ardo" bilakatzen uztean datza. Hartzidura alkoholikoa (CO2 sortzen duena) upel edo andeletan egiten da, oso-osorik. Beraz, lehen hartzidura honetan igorriko den gasa ez da eferbeszentzia osatzeko baliatuko dena. Ardogileak erabakiko duen ontze-aldi baten ondoren (zenbait hilabetetatik urte batzuetara), lortutako ardo geldia botilaratu egingo da. Ardo honen parte bat, ordea, ez da botilaratuko: tirajeko eta, gero, dosifikatzeko likoreak osatzeko erabiliko dute. Ondoren, botila bakoitzari ardo horren kantitate bat gehituko zaio, azukre dosi batekin eta legamia dosi batekin nahastuta: tiraje-likorea deritzo. Ondoren, legamia berriek azukre gehitu berria alkohol bihurtuko dute botilako hartziduran.

Bigarren hartzidura alkoholiko honetan osatzen den CO2 gasa botilan harrapatuta geratzen da eta, horrela egongo dela bermatzeko, metalezko tapoi batek (garagardo botiletakoen antzerakoak) irmo eutsiko dio. Ardoran presiopean disolbaturik eta botilan preso, ihes egin ezinik, dagoen CO2 hori izango da ardoaren eferbeszentziaren eragilea, botila irekitzean. Hartzidura alkoholikoaren bigarren etapa honetan, ordea, hildako legamiez osaturiko ligak gorpuztuko dira: horixe da jalkina. 

XIX. mendea hasi arte, gordailua botilan uzten zenez, xanpaina zerbitzatzeko dekantatu egin behar izaten zen eta, beraz, partzialki desgasifikatuta iristen zen edalontzira. Luze gabe, ordea, botilan jalkinik ez izateko metodo bat garatu zen: *prise de mousse* izenekoa amaitutakoan –hau da, botilan hartzidura gelditu ondoren, gehitutako azukrea legamiek alkohol eta CO2 bihurtu dutenean–, ardo botilak dauden bezala uzten dira, etzanda, deituraren eta ardogilearen nahien arabera aldatuko den denbora tarte batez.

Hilabete batzuen buruan "esku-biratze" deritzon operazioa dator: botilak lepoz behera jartzen dira, 30° - 40° artean inklinatutako berariazko apalategietan. Egunero-egunero, botilak salgai jarri aurreko hiruzpalau hilabeteetan, langile espezializatu batek, botila bakoitzari, buelta zortziren, seiren edo laurdena emango dio, upategi bakoitzeko metodoaren arabera. 

Gaur egun, biratze hori era erregularrean eta automatikoki berariazko makinek egiten dute, baina ekoizle batzuek langile *remueur* tradizionalak nahiago dituzte oraindik. Gizakiak egin, makinak egin, biratze hori erabiltzen da, ontziratzean gehitutako legamiek osatutako jalkina eta legamiak botilaren lepo aldera pixkanaka igotzeko. Merkaturatu aurretik, jalkin hori botilari lepoa egitean erauzten zaio ardoari: jalkina lepo mailan izoztu, botila ireki eta legamiak preso dituen izotz-koxkorra aterako dute.

Orduan, botilatik ateratako jalkinari dagokion likido-bolumena konpentsatu beharra dago. Horretarako, botila bakoitzari ardo eta azukre dosi bana gehituko zaio: dosifikazio likore edo espedizio likore izenekoa da hori. Fase honetan erantsiko den azukre-kopurua da metodo tradizionalaren bidez ekoizten den ardo apardunaren mota zehaztuko duena: *brut nature, extra-brut, brut, sec* (lehorra), *démi-sec* (erdi-lehorra) edo *moelleux* (gozoa). *Brut nature* motakoari ekoizle batzuek *ez-dosé* ("dosia gehitu gabea") ere esaten diote, ardo horrek botilari lepo egin ostean azukrerik hartu ez duela adierazteko. Dosi-eransketa egin ondoren, botilari behin betiko tapoia ipiniko zaio, kortxozkoa, (apar-atzipenean eta heltzean botila hertsi duen metalezko tapoiaren ordez). Botila-lepoari loturiko alanbrezko moxalak kortxoa irmo kateatuko du, hartzidura-erreakzioak osatutako CO2-aren presioaren eraginez kortxoak botilatik ihes egin ez dezan.

### Antzinako metodoa

Berezko hartzidura metodoari "landatar", "artisautzako" edo "arbasoen estiloko" deitzen zaio. Ardoa goiz botilaratzean datza, muztioaren hartzidura alkoholikoa oraino amaitu gabe dagoenean. Mahatsaren eta legamien azukre naturalak botilan daude, hartzidura alkoholikoa buru artean. Hartzidura naturalaren amaiera honetan sortzen den CO2 gasa da ardoa eferbeszentziaz dotoretuko duena.

Hartziduraren bigarren partearen hasieratik amaierara  arte botilak itxita egoten dira, ez dira irekitzen prozesuan esku hartzeko. Sinpletasun horri esker, metodo honek ez du botilaren, lasteretan zahartzearen, botilari lepo egitearenedo kortxoa botatzearen beharrik.

### Transfert bidezko metodoa

Antzinako eta champenoise metodoetan bezala, apar-atzematea botilan egiten da, baina ez ontziari ez zaio lepoa egiten. Ardoa (dagoeneko, apardun) bere botilatik aterako da (botilak garbitu egiten dira, berriro erabiltzeko) eta edukiontzitik presio-ontzi batera iragaziko da; hor, dosi-likorea jasoko du. Gailu isobariko batek eraginiko presiopean noiznahi, ardoa berehala sartuko da botilan, bere karbono dioxido natural eta guzti.

### Metodo dioistarra

Arbasoen metodoaren antzekoa bada ere (mahatsaren azukre eta legamia naturalek eragiten dute hartzidura), apar-atzitzearen ondoren (botilan eta upategian) botilak hotzean husten dira legamien iragazpen bat egiteko: izan ere, transferentzia-metodoan bezala, baina likore dosifikatzailerik gehitu gabe. Bitartean, botilak garbitu egin dira eta prest daude euren edukia berriro jasotzeko; likido hori eta ardoa hasierako presioan mantentzen duten bi ontzi isobarikoren artean iragazi da.

### Upel itxiko metodoa

Apar atzematea ez da botilan gertatzen, presiopean dagoen andelean baizik. Karbono dioxidoaren galera konpentsatzeko, CO2 dietetikoa ontziratzea onartzen da metodo honetan.

Upel itxiko metodoa Frederico Martinotti italiarrak 1895ean garatu bazuen ere, Eugène Charmat-ek bereganatu egin zuen eta 1907an Montpellierreko Ardoaren Unibertsitatean patentatu bere izenean.

Alemania eta Txekiako Sekt, sardiniar ardoak, sagardoak eta Prosecco moldekoak egiteko erabiltzen da. Italian "Metodo italiar" esaten zaio.

### Metodo jarraitua

"Errusiar metodoa" ere deitua, bere printzipioa soila da: haritz txirbilak edo beste material batzuk dituzten andel sorta baten barruan ardoa etengabe zirkulatzea da; edukiontzi horietan legamiak finkatzen dira eta azukrea hartzitzen dute. Prozesuaren amaieran, azken ontzitik irtetean, ardoa apardun delarik, berehala botilaratuko da makina isobarikoa erabiliz.

### Karbonatazio metodoa

Honetan, karbono dioxidoa ez dator hartziduratik. Saturagailu izeneko aparatu batek karbono dioxido dietetikoa txertatzen du ardotan, presiopean. Ondoren, aparatu isobariko bat arduratuko da ardoa botilaratzeaz.

Sailkapenak, CO2 eta azukre-edukieraren arabera
-----------------------------------------------

Ardo apardunak mota hauetakoak dira, gutxienez, disolbatutako karbono-dioxidoa edo botila barruko presioa aintzat harturik:

* ***Perlant*** motako ardo aparduna (***txinpartaduna***, esango genuke euskaldunok) eferbeszentzia gutxikoa da, eskuarki hartziduraren ondoren edo patsen gainean ardotu ondoren, desgasifikatu baino lehen botilan sartzen dena, hala nola txakolina, *muscadet, gaillac* eta beste hainbat. Gramo bat CO2 baino gehiago du litroko. Botila irekitakoan, burbuilak 20 ºC-tan osatzen dira.
* ***Pétillant*** motakoa erdibidean dator, eferbeszentziari dagokionez: *perlant* tipokoak baino karbono dioxido gehiago du (1 eta 2,5 bar arteko presioa, 20 ºC-tan) eta, ahoan, disolbatutako gasaren presentziak eraginiko kilika edo kilibriek luzeago irauten dute.
* Ardo ***apartsua*** (*mousseux*) da, eferbeszenteen artean, karbono dioxido gehien daukana (presioa > 3 bar, 20 ºC-tan). Botila ireki bezain laster burbuila ugari biltzen dira muturrera eta, kopan zerbitzatzean, apar ugari osatzen da ardo azaleran.

Espedizio likoreak zenbat azukre daukan kontuan izaki, honela sailatzen dira cavak (Espainia) eta xanpainak (Frantzia):

* ***Brut nature***: azukre erantsirik gabea: hartziduraren ondoren, hondar-azukrearen kontzentrazio naturala: litroko 3 g arte;
* ***Extra-brut***: gehienez 6 g azukre litroko;
* ***Brut***: 12 g azukre litroko gehienez;
* ***Extra-sec*** (estra-lehorra): 12 g - 17 g azukre litroko;
* ***Sec*** (lehorra): 17 - 32 g azukre litroko;
* ***Demi-sec*** (erdi-lehorra): 32 - 50 g azukre litroko;
* ***Doux*** (gozoa): 50 g azukre baino gehiago litroko.

Europako legerian, litro bakoitzeko gehienez ere 3 gramo azukre gehiago edo gutxiago izateko tolerantzia dago. "Azukre-edukia ezin da izan, etiketan adierazitakoaren arabera, 3 g/l baino handiagoa edo txikiagoa".

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *The Oxford companion to wine.*  (3rd ed. argitaraldia) Oxford University Press 2006 ISBN 0-19-860990-6. PMC 70699042. (Noiz kontsultatua: 2022-05-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q321263
* Commonscat Multimedia: Sparkling wine

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119761737 (data)
* GND: 4134550-2
* LCCN: sh85126317
* NDL: 01113068
* NKC: ph116836
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q321263
* Commonscat Multimedia: Sparkling wine

  


| * i
* e
* a
Edari alkoholdunak |
| --- |
| **Edari irakinak** | **Zekalea:** Garagardoa  •  Huangjiua • Makgeollia • Kvasa • Sakea  **Eztia:** Ezti-ura • Chouchenna  **Fruituak:** \*\*Ardoa (\*\*Arabako Txakolina • \*\*Bizkaiko Txakolina • \*\*Errioxako Ardoa • \*\*Getariako Txakolina • \*\*Irulegiko Arnoa • \*\*Nafarroako Ardoa) • Ardo apartsua • \*\*Sagardoa • Madari ardoa • Palmera ardoa •  **Beste batzuk:** Chicha • Pulquea |  |
| **Edari destilatuak** | **Zekalea:** Whiskia (Eskoziar whiskia • Irlandar whiskia) • Baijiu • Shōchū  **Fruituak:** Armagnaca • Boukha • Brandya • Koñaka • Kirscha • Palinka • Pisco • Rakia • Schnapsa • Singani  **Azukre kanabera:** Pattarra • Cachaça • Ron  **Agavea:** Mezkala • Tekila - Mahats patsa: Grappa • Marca • Tsípouro  **Beste batzuk:** Absenta • Poitín • Arrack • Brännvina • Härdöpfelera • \*\*Karpy likorea • Queimada • Vodka |
| **Edari onduak** | **Fruituak:** \*\*Patxarana • \*\*Anisa • Rakı  **Belarrak:** Ratafia |
| **Edari konbinatuak** | **Koktelak:** \*\*Kalimotxoa • Black Velveta • Bloody Mary • Gin tonica • Groga • Irlandar kafea • Baileys Irish Cream • Manhattan koktela • Martini • Mojito • Sangria |
| 
* + Euskal Herrian sustraituta dauden edariak.

 |