**Graciela Borges**, jaiotzaz **Graciela Noemí Zabala** (Buenos Aires, Argentina, 1942ko ekainaren 10a) Argentinako zinemako, antzerkiko, telebistako eta irratiko lehen aktorea da.

Bere talentu eta erakargarritasunak nabarmenduta, hirurogeiko eta hirurogeita hamarreko hamarkadetako Argentinako edertasuna irudikatu zuen, eta hainbat filmetan parte hartu zuenean, zinema nazionaleko aktore ezagunena bihurtu zen. Haren zinta nagusietako batzuk hauexek dira: *Piel de verano* (1961), *La terraza* (1963), *Circe* (1964), *Crónica de una señora* (1970), *Heroína* (1972), *La ciénaga* (2001), *La Quietud* (2018) eta *El cuento de las comadrejas* (2019).

Bere ibilbide arrakastatsuan 50 film baino gehiago egin zituen, eta 2006an Frantziako *Vogue* aldizkariak «Argentinako zinemako aktore handia» izendatu zuen. Donostiako Zinemaldian aktore onenaren Zilarrezko Concha saria jaso zuen, *Crónica de una señora* (1970) filmean egindako interpretazioagatik. Bi sari irabazi zituen Zilarrezko Cóndor Sarietan, eta, 2015ean, ohorezko saria lortu zuen. Argentinako Kronista Zinematografikoen Elkarteak emandako Sur Sarietan, Aktore Onenaren saria jaso zuen, *Las manos* (2006) filmean egindako interpretazioagatik, eta, berriro ere, kategoria berean, *El cuento de las comadrejas* (2019) filmagatik. *La ciénaga* filmean egindako lanak (2001) aktore onenaren saria eman zion Habanako Zinema Latinoamerikar Berriaren Nazioarteko Jaialdian. Gainera, hiru aldiz lortu zuen Platinoko Safen Saria (1981, 2001 eta 2011) Konex Sarien banaketan.

2002. urtean, Buenos Airesko Herritar Ospetsu izendatu zuten.

Biografia
---------

### Lehen urteak

Graciela Noemí Zabala, Graciela Borges izen artistikoarekin ezaguna, 1942ko ekainaren 10ean jaio zen Buenos Airesen. Gurasoekin eta Marcelo nebarekin bizi izan zen, eta moja irlandarren eskola batera joan zen.

Txikitan ezaugarri garrantzitsuena ahotsak zuen. Ahots hura, askorentzat zinemaren sinonimoa, noizbait izan zen ingurukoen iseka. Borgesek berak esan zuenez, barre egiten zioten haren lagunek, hain itxura ahula eta ahots izugarria izanda, eta hainbeste barre egin zuten, ezen Gracielak hitz egiteari utzi zion.

Graciela oso lotsatia zen. Haurtzaroaren zati bat amarekin bidaiatuz eta Europan zehar ibiliz igaro zuen, eta bere bizitzako alderdi horrek bere adineko jendearekin bat ez zetorren nortasuna osatu zuen.

Bere bizitzako mugarri bat izan zen bere amaren lagun batek, Leonorrek, esan zionean alabak ez zuela asko hitz egiten, eta deklamazio-klaseetara bidaltzea erabaki zuten, arte eszeniko bat, polemika edo atsekabea sortzen duen gai baten interpretazio kolerikoan oinarritua. Hantxe konturatu zen, berak esan ohi duen bezala, testu baten bidez, "besteen hitzetatik", hobeto komunikatu zitekeela ikaskideekin. Handik aurrera, antzerki-ekoizpenak egiten hasi zen eskolan, eta zineman zortea probatzen.

15 urte zituela, ate joka hasi zen. Hugo del Carril zuzendari ezagunaren film batean parte hartzeko bila zebiltzan. Filmak "*Una cita con la vida*" zuen izena, eta proposamenak asko poztu zuen Graciela, ordurako ia galdu egiten baitzuen aukera aitaren gutizia batengatik. 1958. urtea zen, eta kulturak artean ere gogor epaitzen zuen emakumeen jardueraren lanbidea.

### Ibilbide artistikoa

Graciela Borges, Palito Ortegarekin batera, 1966ko *El Rey en Londres* filmean.
Hugo del Carril-en *Una cita con la vida* filmean egin zuen debuta, Gilda Lousek-ekin batera, eta biak ospetsu egin ziren, Argentinako edertasunaren ikur gisa. Hasieran, Carlo Pontiren eskaintza jaso zuen Europan filmatzeko, eta proposamen hori ez zen inoiz zehaztu.

Leopoldo Torre Nilson-en musa izan zen —*Fin de fiesta*; *Piel de verano*—, eta, ondoren, Raúl de la Torrerena, zinema nazionaleko zuzendari garrantzitsu horien film garrantzitsuenetako batzuen protagonista izan zirenentzat.

Gainera, beste zuzendari batzuekin lan egin zuen: Leonardo Favio, Manuel Antín, Mario Sofhifi, Lucas Demare, Fernando Ayala, Luis Saslavsky, Alejandro Doria, Ricardo Wullicher, Javier Torre, Lucrecia Martel, Luis Ortega, Daniel Burman eta Juan José Campanella.

Bikote profesionala osatu zuen Argentinako zinemako aktore nagusiekin, eta bereziki nabarmendu zituen Lautaro Murua eta Alfredo Alcónekin egindako emanaldiak, baita Alberto de Mendoza, Jorge Salcedo, Federico Luppi, Walter Vidarte, Luis Brandoni, Duilio Marzio eta Rodolfo Bebán ere.

1972an, Estatu Batuetara joan zen, enbaxadako kultura-agregatuak gonbidatuta. Los Angelesen bazkari bat antolatu zioten 40 gonbidaturekin; besteak beste, Barbra Streisand. Bosgarren egunean, Frank Sinatraren etxera eraman zuen anfitrioiak. Han, Frank jangelara sartu zen bere mantalarekin, agurtu egin zuen, Argentinaz galdetu zion eta emakume latindarraren edertasuna goraipatu zuen.

Telebistan, *Tres destinos-*en nabarmendu zen, 1966an María Herminia Avellanedak zuzendua, eta *Alta comedia* saioan egindako lanagatik; antzerkian izandako parte-hartzea oso txikia izan da, *Carta de amo*r lana gogoratuz Nito Artazarekin. Gainera, irrati gidaria da.

Graciela Borges Band musika-talde gaztearen (2009an sortua) musika- eta inspirazio-iturria da.

2011n, *El hombre de tu vida* telekomediaren lehen denboraldiko azken kapituluan parte hartu zuen.

Bere film berriena Juan José Campanellaren *El cuento de las comadreja*s da, eta Platino Sarietan izendatu zuten, Aktore Onenaren kategorian. José Martínez Suárezen filmaren remakea da filma. *Los muchachos de antes no usaban arsénico* Borges Malagako Zinemaldira joan zen eta honako hau esan zuen: "*Bizirik irauteko, dena, ona eta txarra gogoratu behar da*", dio Narciso Ibáñez Mendaren pertsonaiak zinema nazionaleko ekoizpen klasiko horretan, eta horretan dago Borges bere bizitzako etapan.

Bizitza pertsonala
------------------

12 urte zituela, Borges Rafael Albertiren etxean bizi izan zen. Han Vittorio Gassmani poemak errezitatzen entzun zion eta Miguel Asturiasek ipuinak irakurtzen erakutsi zion. Bisitan etortzen ziren Cecilia Guevara, Che Guevararen ama, eta Matilde Urrutia, Pablo Nerudaren emaztea.

Graciela Borgesen abizena Jorge Luis Borges idazlearen gorentasun bat da, 14 urterekin aktorearen aitak berea erabiltzea debekatu ziolako.

20 urterekin Juan Manuel Bordeu automobilismo-lasterkariarekin ezkondu zen, eta harekin izan zuen seme bakarra, Juan Cruz Bordeu. Raúl de la Torre zinema-zuzendariaren bikotekidea izan zen.

2010ean, Graciela Borgesek aitortu zuen 1966 inguruan, Londresen bizi zenean, *affaire* bat izan zuela The Beatles taldeko Paul McCartney musikari britainiarrarekin.

Filmografia
-----------

### Zinema

Graciela Borges en *Zafra*, Lucas Demare, 1958.
Graciela Borges Leopoldo Torre Nilssonen *Piel de verano* lanean, 1961.
Graciela Borges *Circe* lanean Manuel Antínekin, 1964.
Graciela Borges Leonardo Favioren *El dependiente* lanean, 1969.

* 1958: *El jefe*, de Fernando Ayala.
* 1958: *Una cita con la vida*, con Gilda Lousek.
* 1958: *Zafra*, con el cantautor folclórico Atahualpa Yupanqui.
* 1959: *Gringalet*.
* 1960: *Fin de fiesta*, Mariana Braceras, de Leopoldo Torre Nilsson, Leonardo Faviorekin.
* 1961: *Piel de verano*, Marcela, de Leopoldo Torre Nilsson, Alfredo Alcónekin.
* 1962: *Los viciosos*, Enrique Carrerasena.
* 1962: *Propiedad*.
* 1963: *La terraza*, Claudia, Leopoldo Torre Nilssonrena.
* 1963: *Racconto*. (berria).
* 1963: *Una excursión a los indios ranqueles*.(amaigabea).
* 1964: *Circe*, Manuel Antínena.
* 1964: *La boda*
* 1965: *Convención de vagabundos*.
* 1965: *Orden de matar*.
* 1966: *De profesión, sospechosos*.
* 1966: *El Rey en Londres*.
* 1966: *Una máscara para Ana*.
* 1967: *La chica del lunes*, Leopoldo Torre Nilssonena, Nina.
* 1967: *Los traidores de San Ángel*, Marina.
* 1968: *Martín Fierro*.
* 1969: *El dependiente*, Leonardo Faviorena, señorita Plasini.
* 1970: *Crónica de una señora*.
* 1972: *Heroína* Raúl de la Torrek zuzendua.Peny.
* 1973: *La revolución*.
* 1973: *Vení conmigo*.
* 1975: *Triángulo de cuatro*.
* 1976: *Sola*, Raúl de la Torrerena.
* 1977: *Saverio, el cruel*, de Ricardo Wullicherrena, Alfredo Alcón, Diana Ingro,eta Luisa Kuliokekin.
* 1980: *El infierno tan temido*.
* 1982: *Los pasajeros del jardín*.
* 1982: *Pubis angelical*, Raúl de la Torrerena, Alfredo Alcónekin.
* 1983: *Fiebre amarilla*, Javier Torre.
* 1986: *Pobre mariposa*, Clara.
* 1989: *Kindergarten*, de Jorge Polaco, Arturo Puigekin.(berria).
* 1993: *Funes, un gran amor*, Azucena Funes/Tena.
* 1998: *Sobre la tierra*.
* 2001: *La ciénaga*, Mecha.
* 2002: *¿Sabés nadar?*
* 2002: *Mercano, el marciano* (voz), madre de Julián.
* 2004: *Tacholas, un actor galaico porteño*, entrevista.
* 2005: *A cada lado*.
* 2005: *Monobloc*, Perla.
* 2006: *Las manos*, Perla.
* 2010: *Dos hermanos*, Susana Garmendier.
* 2010: *Miss Tacuarembó*, Miss Gloria Marlene Coitiño.
* 2011: *Viudas*, Elena.
* 2015: *Tokio*, Nina.
* 2015: *El espejo de los otros*, Iris Guerrico.
* 2016: *Resentimental*.
* 2018: *La Quietud*, Esmeralda Montemayor.
* 2019: *El cuento de las comadrejas*, Mara Ordaz.

### Telebista

Graciela Borges Annemarie Heinrich-ek 1971n atera zuen argazkia.

* 1961: *Suizidio* konstanteak, telesaila.
* 1965: Alta komedia, telesaila.
* 1966: Tres Destino, telesaila Elsa Daniel eta Marcela López Reyrekin.
* 1974: *Bellísima Luciana*, Carlos Lozano Danak idatzitako telesaila.
* 1977: Dulce Anastasia (TV), Anastasia.
* 1984: Pelear por la Vida, telesaila, Carlos Monzonekin.
* 1990: *Los Jinetes del Alba* (mini) telesaila, Doña Amalia.
* 1991: *Musika baino gehiago*, TB.
* 1992: Alta Komedia (1 atal).
* 1995: Cha cha (telebista programa), Partaidetza berezia.
* 1997: Son o se cometer, telesaila.
* 1999: *La Argentina de Tato*, telesaila, Catherine Deneuve.
* 2000: *Primicias*, telesaila, Inés Rivera Fuente.
* 2000: Tiempo Final, Carla bezalako «Huéspedes» atalean parte hartzea.
* 2002: *Infieles* (telebistako miniseriea; «Marcela cocina» atala).
* 2002: Comercial, El Marciano (ahotsa), Julianen ama.
* 2004: Tacholas, aktore galaiko porteñoa, elkarrizketa.
* 2005: *Bosgarren agindua* (1 atal), Peggy bezala.
* 2005: *Alde bakoitzean*.
* 2005: *Botinak* (telebistako miniseriea).
* 2011: *Zure bizitzako gizona*, Stella Fernández Urquijo
* 2015: Showmatch Hasiera (1 atal).
* 2017: *film-bizitza* (Miniserie).
* 2021: *Terapia alternatiboa* (Seriea)

Irratia
-------

* 2014tik: *emakume bat*, Radio Nacional.

Sariak eta goraipamenak
-----------------------

Annemarie Heinrichek 1960an ateratako argazkia.
Borges 1960an.
Graciela Borges 1975ean.
Graciela Borges eta Mauricio Macri, Argentinako presidente ohia, 2013an.
Donostiako Nazioarteko Zinemaldia

| Urtea | Kategoria | Filma | Emaitza |
| --- | --- | --- | --- |
| 1971 | Aktore onenaren Zilarrezko Maskorra | *Crónica de una señora* | Irabazlea |
|

Hegoaldeko sariak

| Urtea | Kategoria | Filma | Emaitza |
| --- | --- | --- | --- |
| 2006 | Emakumezko aktore onena | *Las manos* | Irabazlea |
| 2010: | Emakumezko aktore onena | *Dos hermanos* | nominatua |
| 2011 | Emakumezko aktore onena | *Viudas* | nominatua |
| 2019 | Emakumezko aktore onena | *El cuento de la comadreja* | Irabazlea |
| 2022 | Ohorezko saria | Irabazlea |
|

Zilarrezko Cóndor sariak

| Urtea | Kategoria | Filma | Emaitza |
| --- | --- | --- | --- |
| 1970 | Emakumezko aktore onena | *El dependiente* | nominatua |
| 2001 | Emakumezko aktore onena | *La Ciénaga* | Irabazlea |
| 2006 | Emakumezko aktore onena | *Las manos* | nominatua |
| 2010: | Emakumezko aktore onena | *Dos Hermanos* | nominatua |
| 2011 | Emakumezko aktore onena | *Viudas* | nominatua |
| 2015 | Ibilbidearen saria | Medidas de seguridad. | Irabazlea |
| 2018 | Aktore onena | *La Quietud* | Irabazlea |
|

Martín Fierro sariak

| Urtea | Kategoria | Filma | Emaitza |
| --- | --- | --- | --- |
| 1993 | Aktore dramatiko protagonikoa | *Alta comedia* | Irabazlea |
| 2011 | Jarduketa berezi hobea | *El hombre de tu vida* | nominatua |
|

Platino sariak

| Urtea | Kategoria | Filma | Emaitza |
| --- | --- | --- | --- |
| 2019 | Emakumezko aktore onena | *El cuento de la comadreja* | nominatua |
|

Habanako Zinemaldia

| Urtea | Kategoria | Filma | Emaitza |
| --- | --- | --- | --- |
| 2001 | Emakumezko aktore onena | *La Ciénaga* | Irabazlea |
|

Clarín sariak

| Urtea | Kategoria | Filma | Emaitza |
| --- | --- | --- | --- |
| 2006 | Emakumezko aktore onena | *Las manos* | nominatua |
|

Cartagenako Zinemaldia

| Urtea | Kategoria | Filma | Emaitza |
| --- | --- | --- | --- |
| 2006 | Aktore onena | *Las manos* | Irabazlea |
|

Safer saria

| Urtea | Kategoria | Emaitza |
| --- | --- | --- |
| 1981 | Platinozko Hiru.com Saria | Irabazlea |
| 2001 | Platinozko Hiru.com Saria | Irabazlea |
| 2011 | Platinozko Hiru.com Saria | Irabazlea |

  

### Beste aintzatespen batzuk

* Bahifi 2017 ibilbidearen saria
* Salvador Sammaritano saria, 2013ko ibilbideagatik
* Donostiako Nazioarteko Zinemaldia, Kantauriko Perla Saria 1963 Los viciosos filmarengatik eta 1968 El beharra.
* Miss Diario del Cine aukeratu zuten Radio Belgranoko programa batean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Graciela Borges : definición de Graciela Borges y sinónimos de Graciela Borges (español)» *diccionario.sensagent.com* (Noiz kontsultatua: 2022-10-20).
2. 1 2   «Nombre real de Graciela Borges - Bilatu» *www.bing.com* (Noiz kontsultatua: 2022-10-20).
3. ↑   Biografía de Graciela Borges url:
4. ↑   Borges - Antecedentes biográficos url:
5. ↑   Graciela Borges en Málaga (España) - La Nación url:
6. ↑  «Graciela Borges, la belleza del caos», artículo del 25 de febrero de 2001 en el diario *La Nación* (Buenos Aires).
7. ↑   «¿Paul McCartney con Graciela Borges?» *VOS* (La Voz del Interior) 26 de abril de 2010.
8. ↑    *"Actuar es algo alegre y doloroso a la vez".*  28 de agosto de 2016.
9. ↑  Premis del 1971 Premios del 1971 en la web del Festival de San Sebastián
10. ↑    *Copia archivada.* .
11. ↑    *Premios: Graciela Borges recibirá el Premio Salvador Sammaritano a su trayectoria.* .

Kanpo estekak
-------------

* Graciela Borges Txantiloi:Wayback en Cine Nacional
* Txantiloi:Imdb
* Entrevista de 2009 a Graciela Borges
* Monografía en *Damas para la Hoguera*, de Abel Posadas

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 

	+ **Wikimedia proiektuak**
	+ Wd Datuak: Q1814181
	+ Commonscat Multimedia: Graciela Borges

---

	+ **Identifikadoreak**
	+ WorldCat
	+ VIAF: 74060600
	+ ISNI: 0000 0000 7825 0473
	+ BNA: 000058876
	+ BNE: XX1626321
	+ BNF: 14157611x (data)
	+ CANTIC: a1227804x
	+ GND: 132263254
	+ LCCN: no96021562
	+ SUDOC: 069249857
	+ BIBSYS: 1483107589183
 |
* Wd Datuak: Q1814181
* Commonscat Multimedia: Graciela Borges