recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Hasperen zubia. Eskuinean espetxea zen eraikina.
**Piombi** (*Prigioni Vecchie*) ("Piombak" edo "Berunen presondegia" euskaraz) Veneziako espetxe zaharra izan zen, Veneziako Duke Jauregian kokatuta zegoen.

Historia
--------

XI. mendean sortu zen, *repubblica marinara*ren antolaketaterkin batera. "Hamarreko Kontseilua"k bertan hasieran Duke Jauregian bertan presoak entzerratzen zituen. XII. mendetik presoak ondoko espetxe berrietara eraman zituzten; espetxea eta jauregia Hasperenen zubiaren bidez komunikatzen ziren. Eraikin berrian presoak beheko solairuan zeuden *pozzi* izeneko ziegetan banatzen zituzten. Bereziki ospetsuak *camerotti* edo *piombi* ziren, hezeak eta zikinak, berunezko xafla baten gainean; hortik espetxearen izena.

Pertsonaia ezagunak hor espetxeratuak egon ziren. Ezagunena ziur aski Giacomo Casanova; Casanovak, han zegoen bitartean, bere memoriak idatzi zituen eta liburu horretan espetxearen inguruko informazio asko eman zuen. Baita ere 1756an nola ihes egin zuen azaldu zuen. Beste preso ezagunak Giordano Bruno, Silvio Pellico eta Daniele Manin izan ziren. 

1797an espetxeen beste antolaketa ezartzeko, *Nuove Prigioni* eraiki zuten eta Piombi espetxea bota zuten.

Ikus, gainera
-------------

* Venezia
* Veneziako Duke Jauregia
* Hasperenen zubia

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2426741
* Commonscat Multimedia: Prigioni Nuove (Venice)

---

 |

* Wd Datuak: Q2426741
* Commonscat Multimedia: Prigioni Nuove (Venice)
Eguzki-sistemako lau planeta erraldoiak Eguzkiarekin alderatuta, eskalan jarrita.
**Planeta erraldoi** masa handia duen edozein planetari deritzo. Irakite-puntu txikiko materialez (batez ere gasez edo izotzez) osatuta egon ohi dira, nahiz eta planeta solido masiboak ere badiren. Eguzki-sisteman lau planeta erraldoi ezagun daude: Jupiter, Saturno, Neptuno eta Urano. Eguzki-sistematik at hainbat exoplaneta erraldoi aurkitu dira beste izarren inguruan orbitatzen.

Batzuetan planeta erraldoiei **jupitertar planetak** edo **planeta jobianoak** deritze, Jupiter planetagatik. Bestetan, aldiz, gasezko erraldoi deritze. Hala ere, zenbait astronomok bakarrik Jupiter eta Saturno baino ez dituzte sailkatzen gasezko erraldoien taldean, zeren Urano eta Neptuno izotzezko erraldoien kategorian sailkatzen baituzte.

Masa oso txikiko nano marroien eta gasezko erraldoien (~13 MJ) arteko definizio-ezberdintasunak eztabaidan daude. Batzuen ustez eraketaren araberakoa da; beste batzuen ustez, aldiz, argizagiaren barruko fisikarena. Beraz, zehazteko dago ea historian zehar fusio nuklearra nahitaez gertatu behar den argizagi bat nano marroitzat sailkatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Legarreta Etxagibel, Jon.  (2011). «Eguzki-sistemako planeta erraldoien atmosfera» *Ekaia* 24 zkia. (Noiz kontsultatua: 2018-02-18).
2. ↑   **(Ingelesez)** Burgasser, Adam J..  (2008ko ekaina). «Brown dwarfs: Failed stars, super Jupiters» *Physics Today* 61: 70-71 orrialdeak. doi:10.1063/1.2947658. (Noiz kontsultatua: 2018-02-18).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21857994
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q21857994
**Pasmajärvi** aintzira Finlandiako Enontekiö udalerrian dagoen aintzira bat da. Pöyrisjärvi eta Pulju eremu basatien artean dago, Peltovuoma herriaren ertzean. Nahiz eta aintzira ez dagoen babestutako eremu batean, bertan, hegazti babestu asko aurki daiteke; hala nola, txirri antzeko hegaztiak (urre txirri arruntak esaterako), borrokalariak, kuliska pikartak, zingira-hontzak, mirotz zuriak, eskandinaviako lagopodo ospetsuak, ahatebeltzak, ahatebeltz hegalzuriak, murgilari handiak, zerra txikiak, hego mugimendu motzak egiten dituzten belatz txikiak eta arrano beltzak.

Beste ohiko biztanle batzuk azeri zuri eta gorriak, bisoi amerikarrak, elur-orein etxekotuak, erbinude arrunt eta zuriak, hartz arreak, ipar-katamotzak, jatunak eta otsoak dira .

Peltojärvi mendebaldean **Pasmajärvi** aintziraren bizilagun nagusia da. Käkkälöjoki ibaitik datorren urak betetzen du aintzira; bestalde, ateratzeko orduan, ura Ylijoki ibaiaren bidez, Ounasjokira isurtzen da, azkenik, Botniako Golkoraino iristeko.

Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da eta bertako bost uharteek zuhaizti txiki dirudite lurzoru izoztuaren gainean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Puljun erämaa-alue[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265581

 |

* Wd Datuak: Q12265581


| Enontekiöko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Saana mendixkako ikuspegi urtsuakSaana mendixkako ikuspegi urtsuakMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraAilakkajärvi • Guoskatjávri • Iso Salankijärvi • Iso Leveä • Kalaton • Kalatonjärvi • Kaura**Kelottijärvi** • Ketojärvi • **Kilpisjärvi** • Kivijarvi • Lijankijärvi • Marsujärvi • Marttajärvi • MelajärviMuotkajärvi • Näkkäläjärvi • **Ounasjärvi** • Palojärvi • Pasmajärvi • Peerajärvi • PeltojärviPeriläjärvi • Pitsusjärvi • **Pöyrisjärvi** • Riimmajávri • Salttijärvi • Seitavuopio • SomasjärviSotkajärvi • Termisjärvi • Tuolpajärvi • Tuorkottajärvi • Vuomajärvet • Vuontisjärvi • Ylimmäinen |
**Pasquale del Pezzo**, Caianelloko dukea eta Campodisolako markesa (1859ko maiatzaren 2a - 1936ko ekainaren 20a) matematikari italiarra izan zen.

Berlinen jaio zen (non bere aita Napoliko erregearen ordezkaria zen), 1859ko maiatzaren 2an. Napolin hil zen 1936ko ekainaren 20an. Bere emaztea Anne Charlotte Leffler suediar idazlea zen, Gösta Mittag-Leffler matematikariaren arreba. (1846-1927).

Napoliko Unibertsitatean zuzenbide gradua jaso zuen 1880an eta, ondoren, 1882an matematika gradua lortu zuen. Unibertsitateko irakasle preziatu bihurtu zen, geometria proiektiboa irakatsiz, eta Unibertsitate horretan geratu zen, errektorea, fakultateko presidentea, etab. izaten.

Napoliko alkatea izan zen 1914tik 1917ra arte. 1919tik aurrera, Italiako Erresumako senataria izan zen bere heriotza arte.

Bereziki gogoratzen da Pezzoren gainazala ezagutzen dena lehen aldiz deskribatzeagatik.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q284745
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 15553009
* GND: 117703613
* CiNii: DA07891441
* ICCU: TO0V247576

 |

* Wd Datuak: Q284745
Bentzina-hornigailu zahar bat.
**Gasolina** (Heg.), **ezantza** (Ipar.) edo **bentzina** hainbat hidrokarburoren nahastea den petrolioaren eratorri bat da.

720 g/L dentsitatea du (gasolioa baino % 15 gutxiago). Litro bat gasolinak 34,78 megajouleko energia du, gutxi-gorabehera gasolioa baino % 16 gutxiago.

Osagaiak
--------

Gasolina petroliotik lortzen da findegi batean. Orokorrean, destilazio zuzeneko naftatik lortzen da, hau da, petrolioaren parterik arinetik (gasak kontuan izan gabe). Petrolioaren parte astunen (hutseko gasolioaren) beste prozesu-unitate (FCC) bihurtzetik lortzen da Nafta.

Gasolina ehunka hidrokarburo-moten nahastea da, C4tik (butanoak eta butenoak) C11ra, adibidez, metilnaftalenora.

Gasolinaren errekuntza osatugabeak gas pozoitsuak sortzen ditu, hala nola karbono monoxidoa edo oxido nitrikoa. Adibidez:

{\displaystyle C\_{8}H\_{18(l)}+12.5O\_{2(g)}+N\_{2(g)}\rightarrow \;6CO\_{2(g)}+2CO\_{(g)}+2NO\_{(g)}+9H\_{2}O\_{(l)}+beroa}

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Zehazki - UPV/EHU» *www.ehu.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-03-18).
2. ↑   «bentzina - Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa» *www1.euskadi.net* (Noiz kontsultatua: 2022-03-19).

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39558
* Commonscat Multimedia: Gasoline

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119764287 (data)
* GND: 4144507-7
* LCCN: sh85053418
* NDL: 00562255
* NKC: ph202633
* NARA: 10638101
* AAT: 300013003
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D005742
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 86290-81-5
* RTECS: LX3300000
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 86290-81-5

 |

* Wd Datuak: Q39558
* Commonscat Multimedia: Gasoline
**Pasquotank konderria** (ingelesez: *Pasquotank County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Elizabeth City da. 2010eko zentsuaren arabera 40.661 biztanle zituen, Pasquotank kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pasquotank konderriak 749,64 kilometro koadro ditu. Horietatik 162,02 ura dira. Beste 587,62 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 54,24 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 40.661 pertsonetatik 24.011 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.642 dira. 15.256 beltzak edo afroamerikarrak. 124 amerikar natiboak ziren eta 15 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 449 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 63 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 743 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507438
* Commonscat Multimedia: Pasquotank County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159468346
* GND: 4814458-7
* LCCN: n82074115
* NARA: 10036565
* **Lekuak**
* OSM: 1242004
* TGN: 1002774

 |

* Wd Datuak: Q507438
* Commonscat Multimedia: Pasquotank County, North Carolina
***Ginevra de' Benciren erretratua*** Leonardo da Vinciren margolan bat da, 1474 eta 1476 bitartean datatua. tenple eta olioan egina da taularen gainean (makal zura). 38,8 zentimetroko altuera eta 36,7ko zabalera du. Washingtongo Arte Galeria Nazionalak erosi zion Liechtensteingo Errege etxeari, 5 milioi dolar ordainduta, garai hartarako errekorrezko prezioa.

Uste denez, Ginebra de Benciren (Ginevra de' Benci) erretratu bat da, bere bizkarrean ipurua margotua egotea azal dezakeena. XV. mendeko Florentziako klase aristokratikoko dama bat izan zen, bere florentziar garaikideek bere ez ohiko adimenagatik miretsia. Ginebra de Benci, gaur egun, soilik, Leonardo da Vinciren hamazazpi margolanetako bateko gaia izateagatik gogoratzen da. Ziuraski, iraganean, erretratu hau handiagoa izango zen, ondoren, behealdetik laburtua izan zena.

Uste denez, Czartoryski Museoko Erbinude zuriaren damaren egile berarena da, eta, orokorrean, bi margolan hauen egilea Leonardo da Vinci izan zela uste da, baina ez desadostasunik gabe kritikaren barnean. Beharbada, Ginebraren ezkontzagatik egina izan zen, 1474an, edo, berak 17 urte baino gehiago dituela dirudienez, Bernardo Bembo veneziar enbaxadorearen ondorengo urteetako enkargu bat izango zen, damarekin, adiskidetasun platoniko bat zuena. Pijoanek, 1504an datatua dagoela uste du, Ginebrak 30 urte izango zituenean.

Bere argitasun bitxiagatik nabarmentzen da, baita xehetasunetan jarritako arretagatik ere. Argi ukituak daude ilean, flandriar margolaritzan bezala. Margolariak, margoa, tokiren batzuetan, behatzekin zabaldu zuen, honela, bere hatz-markak markatuta utziz.

Atzealdean, girlanda bat irudikatua dago, erramu adar batekin eta palmondozko beste batekin, "VIRTUTEM FORMA DECORAT" (edertasunak bertutea apaintzen du) jartzen duen kartela batekin lotua. Atzealdeko margoak, beharbada, Ginebrak inspiratu zuen maitasun sentimenduaren kastitateari erreferentzia egin liezaioke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1267893
* Commonscat Multimedia: Ginevra de' Benci by Leonardo da Vinci

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 175180702
* BNF: 144486077 (data)
* GND: 4659521-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1267893
* Commonscat Multimedia: Ginevra de' Benci by Leonardo da Vinci
**Parkimetroa** aparkatzeko lekuetan aparkatzea ordenatzen eta neurtzen duen gune publikoetan egoten den gailua da. Gailu honek denbora batez leku publiko batean aparkatzearen truke dirua biltzen du. Parkimetroak udalen menpe egon ohi dira eta kalean aparkatzeko politikako tresna bat dira.

Parkimetroa Houstongo erdigunean, Texas.

Historia
--------

Parkimetroa 1940an
1930eko hamarkadan, Oklahomak (AEB) hazkunde ikaragarria izan zuen, petrolioari esker. Automobil parkearen hazkundea are ikusgarriagoa izan zen, erregai merkearen eskutik: hamarkada eskasean 3.000 auto izatetik milioi erdiraino iritsi zen konderria. Oklahoma Hirian zirkulatzea eta, batez ere, aparkatzea, geroz eta zailagoa zen. Orduan, hiriko Merkataritza Ganbarak Carl C. Magee abokatu eta enpresa-gizon arrakastatsua izendatu zuen Trafiko Batzordeko presidente. Arazoa konpontzeko parkimetroa asmatu eta patentatu zuen Mageek; 1935eko uztailaren 16an jarri zituzten lehenengo hamalau gailuak hiriko kaleetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Irazustabarrena, Nagore.  (2015-07-12). «80 urte aparkalekua ordaintzen» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q953960
* Commonscat Multimedia: Parking meters

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4173370-8
* LCCN: sh85098114
* AAT: 300003857

 |

* Wd Datuak: Q953960
* Commonscat Multimedia: Parking meters
**Ginkana**, ingelesezko *gym* edo *gymnastics* (euskaraz, gimnastika) eta hindizko *khana* (euskaraz, bilera) hitzetatik, taldeka egiten den haur jolasa da. Euskal Herriko herrietako jaietan eta aisialdiko taldeetan sarri jolasten da ginkana.

Ginkana bat egiteko 20-40 bat lagun behar dira. Pertsona batzuk begiraleak izatea gomendatzen da. Jokalariak taldeetan banatu ondoren, aldi bakoitzean proba, zeregin eta jolas ezberdinak proposatzen zaizkie parte-hartzaileei era ordenatuan (adibidez, *Zenbat leiho ditu udaletxeak?* galderari zuzen erantzun beharra, begiraleek ezkutaturiko objektu bat aurkitzea, kale jakin bat aurkitzea, alkandora gorria jantzita duen pertsona bat ekartzea, herriko plazan kanta bat abestea, toki jakin batean dagoen begirale batek emango duen pasahitza esatea, ...). Zeregin guztiak burutzen dituen lehenengo taldeak irabaziko du ginkana.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaraz *jinkana* ahoskatzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1393308
* Commonscat Multimedia: Gymkhana (motorsport)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1393308
* Commonscat Multimedia: Gymkhana (motorsport)
**Phoenixko** **Unibertsitatea (**ingelesez: **University of Phoenix**) Estatu Batuetako irabazi-asmoa duen unibertsitate pribatua da. 79 campus ditu 117 ikasketa-zentro eta egoitza Phoenix-en (Arizona) du. Unibertsitatea Apollo Group, Inc-ren jabetzakoa da eta 1976an sortu zen helduen hezkuntzan arreta jarriz. Unibertsitatea Estatu Batuetan, Puerto Ricon, Herbehereetan, Kanadan eta Mexikon dago.

Unibertsitateak 280.000 ikasle baino gehiago eta 20.000 irakasle baino gehiago zituen 2006an, eta urte horretan bertan, matrikulak urtean 10.500 dolar balio zuen batez beste, nahiz eta ikasketen eta antzinatasunaren arabera aldatzen den. Ikasketak master mailan ematen dira campus guztietan, eta doktoretza mailan Phoenix Unibertsitateko lineako campusean.

Erreklamazioak dituzten ikasleentzako web orri bat dago.  Lan baldintzen inguruko ikerketa federal bat ere martxan jarri da.

Guztira 79 campus eta 117 helduen eta etengabeko prestakuntzarako zentro daude 37 estatutan (horietako 5 Kalifornian) eta AEBetatik kanpoko 4 herrialdetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  University of Phoenix Experience

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1889100
* Commonscat Multimedia: University of Phoenix

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146691428
* ISNI: 0000 0000 9889 0400
* LCCN: n88211048
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1889100
* Commonscat Multimedia: University of Phoenix
*Magliabechiano kodexan* ikusgai den giza sakrifizioa.
**Kolonaurreko** munduan **giza sakrifizioak** Amerikako herri indigenen zenbait kultuen testuinguruan burututako erlijio jarduerak ziren. Gaur egungo historialari eta etnografoek jarduera honen izateari buruzko eztabaida dute. Sakrifizioak aipatzen dituzten agiri eta aipamen ugari daude. Halere, aipamen gehienak konkista jazo ondorengo kristaututako indigenek egindako kodexetan datozenak dira. Bi aldeen arteko adostasun puntu bat giza sakrifizioak beren testuinguru historiko eta kulturalean ulertu behar direlakoa da, eta ez modu sentsazionalistan, bereziki giza sakrifizioak mundu beste tokitan ere jazo zirelako, eta ez kolonaurreko herri indigenetan bakarrik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1123239
* Commonscat Multimedia: Human sacrifice in pre-Columbian cultures

---

 |

* Wd Datuak: Q1123239
* Commonscat Multimedia: Human sacrifice in pre-Columbian cultures
| **Gaskoinia plaza** |
| --- |
|  Antigua, Donostia |
| HerrialdeaLurraldea |  Euskal Herria Gipuzkoa |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Gaskoinia plaza is located in Euskal HerriaGaskoinia plazaGaskoinia plaza | Gaskoinia plaza is located in GipuzkoaGaskoinia plazaGaskoinia plaza |
| Gaskoinia plaza is located in Donostia erdiguneaGaskoinia plazaGaskoinia plaza |

 |
| Koordenatuak: | 43°18′50.67″N 2°00′08.36″W﻿ / ﻿43.3140750°N 2.0023222°W﻿ / 43.3140750; -2.0023222
 |

**Gaskoinia plaza** edo **Txillardegi plaza**, Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen plaza bat da. Antigua auzoan dago, eta auzo honetako *plaza nagusia* dela esan daiteke. Izena Gaskoiniaren omenez darama. Txillardegi izena ere erabiltzen da. Izan ere, donostiar intelektualaren omenez ezarri zen murala plazako ezaugarri nagusietako bat da.

Matia kalearen erdialdean dago. Leku horretan zegoen *Txillardegi* izeneko etxea, eta hortik hartu zuen ezizena Jose Luis Alvarez Enparantza intelektualak. Inguruan jaio eta bizi baitzen txikitan. XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendeko hasieran Antiguako erdi-erdian zegoen etxerik ederrena zen Txillardegi etxea.

* Txillardegi muralaTxillardegi murala
* Txillardegi plaza, Gaskonia plaza. Donostiako Antigua auzoanTxillardegi plaza, Gaskonia plaza. Donostiako Antigua auzoan
* Txillardegi etxea Antigua auzoko plano batean (1900).Txillardegi etxea Antigua auzoko plano batean (1900).
* Ibon Sarasola hizketan Txillardegiren muralaren inaugurazioan Donostiako Gaskoinia plazanIbon Sarasola hizketan Txillardegiren muralaren inaugurazioan Donostiako Gaskoinia plazan

Kokalekua
---------

Matia kalea, Ondarbide kalea eta Sukia kalearen artean dago, bai eta Zumalakarregi hiribidetik hurbil.

Plazaren mendebaldean Jesusen Bihotzaren Esklaboen eliza dago.

Txilardegi landetxea eta José Brunet-en Botilla fabrika zeuden inguru honetan. José Brunet-en argazkietan ikus daiteke hori. "Marques de la Real Defensa" bilduman daude argazkiak. Koldo Mitxelena Kulturgunean "Aurrera eginez - Progresando" erakusketan egon ziren eta Lola Horcajo Calixto eta Juan José Fernandez Beobide-ren "San Sebastián album del siglo XIX" liburuan ere bai.

Txilardegi landetxea eta José Bruneten botilla fabrika (1877) Antigua, Ondarreta, Donostia

Merkatua
--------

Larunbat goizetan plaza honetan baserriko produktuen azoka egiten da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Europako eskualde historiko-politiko nagusiak (Euskaltzaindiaren 154. araua)
2. ↑    «Txillardegiri omenaldia» *Irutxuloko Hitza* 2019-01-07 (Noiz kontsultatua: 2019-01-13).
3. ↑    Horcajo Calixto, Lola; Fernandez Beobide, Juan José.  (2022). *San Sebastián album del siglo XIX.*  ISBN 978-84-09-44511-0..

Ikus, gainera
-------------

* *Txillardegi Liburutegia* (bertsoak)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070680
* Commonscat Multimedia: Plaza de Gascuña, Donostia-San Sebastián

---

 |

* Wd Datuak: Q61070680
* Commonscat Multimedia: Plaza de Gascuña, Donostia-San Sebastián
**Gaspara Stampa** (Padua, 1523 - Venezia, 1554) olerkari italiarra izan zen.

Biografia
---------

Paduan jaio zen 1523ren inguruan familia noble batean jatorriz Milangoa, bere aita hil ondoren, Gaspara Stampa Veneziara joan zen bizitzera bere amarekin, bere neba Baldassarre-rekin, nor poeta ere bazena eta bere ahizpa Cassandra-rekin, abeslari profesionala. Literaturan eta musikan hezia, bere nortasun sendoagatik, Gaspara maitasun askeko hainbat esperientzia izan zituen, bere bizitzan eta bere poesian eragin sakona izan zutenak. Erromantikoek harengan Safo berri bat ikusten zuten, nahiz eta bizitza laburra, baina bizia izan zuen. Olerkariaren istorioa bere garaiko testuinguruaren barruan aztertu behar da, non gizarte-harremanek, maitasuna barne, zeremoniala eta konbentzio zehatz multzo bat bete behar duten. Harreman horien artean, Collaltino di Collalto kondearekin izan zuena nabarmendu beharra dago, ia hiru urte iraun zuena (1548-1551) eta poeta abandonatuta amaitu zuena, Erlijio-krisi sakona eragin ziona.

Lanak
-----

* *Rime* (hil osteko lana)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q466811
* Commonscat Multimedia: Gaspara Stampa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54201274
* ISNI: 0000 0001 1027 0002
* BNE: XX897307
* BNF: 12236640r (data)
* CANTIC: a10943213
* GND: 11879843X
* LCCN: n82006852
* NKC: mzk2009512034
* NLA: 35721404
* SNAC: w6m07hr4
* SUDOC: 031079776
* BIBSYS: 97029228
* UB: a1236569
* ICCU: CFIV020087
* Open Library: OL585274A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 1605

 |

* Wd Datuak: Q466811
* Commonscat Multimedia: Gaspara Stampa
Piperrada.
**Piperrada** euskal sukaldaritzan haragia edota arrainarekin bat zerbitzatzeko ohikoa den platera da. Bere izenak ongi dioen arabera osagari nagusi bezala piperra du.

Kazola batean barazki eta ortuari ezberdinak gorritu arte egostean datza. Barazki ezberdinak erabili litezke baina piperra ezinbestekoa da. Erabiltzen diren osagarrietako batzuk honako hauek dira:

* Piper berdea
* Piper gorria (Ipar Euskal Herrian Ezpeletako piperra) erabili ohi da.
* Tipula
* Tomatea

Kazolari arrautza bat gehitu eta hau mamitu ondoren lehen plater bezala ere zerbitzatu liteke.

Plater honen osagaien koloreek ikurrinaren koloreen parekideak dira.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Larousse, 804. orr.

Bibliografia
------------

* Larousse Gastronomique (1998). Paris: Larousse-Bordas. ISBN 2-03-507300-6

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1555816
* Commonscat Multimedia: Piperade

---

 |

* Wd Datuak: Q1555816
* Commonscat Multimedia: Piperade
***Pipin*** (jatorrizko izenburua, ingelesez, ***Pippin***) 1972ko antzerki musikal bat da, zeinean musika Stephen Schwartzek idatzi zuen, eta hitzak Schwartzenak eta Roger O. Hirsonenak diren. Bob Fossek zuzendu zuen Broadwayko (New York hiriko antzerki musikalaren ediguneko) jatorrizko ekoizpena zuzendu eta libretoan ere lagundu zuen.

Argumentua
----------

Erdi Aroko pertsonaiekin osatuta dago lana, eta protagonistak dira Karlomagno eta bere semea Pepin Konkorduna, baina gertaerek ez dute oinarri historikorik: argumentuaren ildoa printzearen kezkak dira, bizitzan helburuak eta zentzua erdiesteko lanak.

Euskarazko bertsioa
-------------------

Lanaren itzulpenen artean, euskarazko eta gaztelaniazko egokitzapena egin zuen Luis Iriondok 1987an, Eusko Jaurlaritzaren laguntzarekin. Ekoizpen hura Zintzilik antzerki taldeak taularatu zuen. Jantziak eta eszenatokiko diseinua Nestor Basterretxeak egin zituen; koreografia Nacho Arrietak eta zuzendaritza Jokin Cuetorena izan zen. Gaztelaniazko bertsioa Madrilgo antzokietara iritsi zen 1988an.

### Izenaren inguruan

*Pippin* ingelesezko izenaren euskarazko forma **Pepin** da. Musikalaren izena euskaratu zenean, *Pipin* forma aukeratu zen 1987an.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Chema Purón/ Producción "Pippin"» *www.chemapuron.com* (Noiz kontsultatua: 2019-06-21).
2. ↑   «Aktore lanetan - Pippin musikala (1987) - Jakin.eus» *www.jakin.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-06-21).
3. ↑   «Balantzearen ordua - Lanean beti gustura eta ilusioz - Jakin.eus» *www.jakin.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-06-21).
4. ↑   *ABC*: 86. 1988-02-23.
5. ↑   «Euskaltzaindiaren 181. araua. Erdi Aroko pertsona-izenak.» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-06-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q688711
* Commonscat Multimedia: Pippin

---

 |

* Wd Datuak: Q688711
* Commonscat Multimedia: Pippin
Familiaren arteko eszena ginezeoan, K.a. 430.
Bi emakume ginezeoan. 430 K.a. zeramika.
**Ginezeo** (grezieraz: **gynaikonitis**/γυναικωνῖτις edo **gynaikeion**/γυναικεῖον) Antzinako Greziaren etxe handietan emakumeentzako egokitutako gela edo saloia zen. Espazio horretan emakumeak bakarrik sartzen ziren: emaztea, alabak, neskameak. Gizonentzako pareko gelak andron izena zuen. Gizonezko bisitariek ere ezin zuten ginezeoan sartu.

Kokapena
--------

Normalean etxearen alde babestuenean egoten zen. Hasieran bigarren solairuan egokitzen zen. Beheko solairuak gizonentzat izaten ziren. Dena dela, denboraz, etxeak era aberatsagoz egiten zirenean, ginezeoa lehen solairuko atzealdean egoten zen, beraz gizonentzako solairu berean.

Greziarren etxeak
-----------------

Batez ere hirietako etxeak oso zabalak izaten ziren. Bi alde izaten zituzten: gizonek erabiltzen zutena edo *andronitis*, eta emakumeek erabiltzen zutena edo *gineconitis* zein *ginezeo*. Ate nagusitik *thyrorcion*en edo pasilu luzean sartzen zen; pasilu horen mutur batean zaldutegiak zeuden eta bestean atezainaren gela. Etxeko atea Apolo Lixias, Hermes edo Merkurioren irudia jartzen zen, apaingarri gisa baina baita ere etxea babesteko. Ginezeo aurretik peristilo edo ezkaratza zegoen: zutabeekin eta atariekin antolatutako patioa; peristiloko hegoaldean ate nagusia zegoen, *anta* batez apainduta; hortik *pastas* izeneko espazioan sartzen zen; pastas oso apainduta egoten zen atartea zen. Atarte horretatik ate nagusitik *acus*en sartzen zen; han etxeko andreak eguna ematen zuen bere lanak egiten. Pastasen baziren beste ate apalagoak, *thalamus* edo logelan sartzeko eta *amphi-thalamus* edo gelarurrean sartzeko; azken honetan emakume esklaboak egoten ziren. Peristilo inguruan beste espazioak egoten ziren ere: neskameak lo egiteko, jateko gela...

Emakumeen bizitza
-----------------

Antzinako Grezian emakumeak bazterketan bizi ziren: etxetik gutxi ateratzen ziren eta beti zaintzapean egoten ziren. Ondo ikusita zegoen emakumea otzana eta apala izatea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Blundell, Sue (1995). Women in Ancient Greece. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.
4. ↑  Llewellyn-Jones, Lloyd (2007). "House and Veil in Ancient Greece". *British School at Athens Studies*. 15: 251–258.
5. ↑  Nevett, Lisa C. (2010). *Domestic Space in Classical Antiquity*. New York, USA: Cambridge University Press.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Greziako gizarteari buruzko bideoa.
* **(Gaztelaniaz)**:Greziako eguneroko bizitzari buruzko bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q687856
* Commonscat Multimedia: Gynaeceum in ancient Greek pottery

---

 |

* Wd Datuak: Q687856
* Commonscat Multimedia: Gynaeceum in ancient Greek pottery
**Gateway Arch** (euskaraz: 'Arku Pasabidea'), halaber **Gateway to the West** (Mendebalderako Pasabidea) gisa ezagutua, St. Louis (Missouri) hiriko irudi ikoniko bat da, eta Jefferson National Expansion Memorial delakoaren barrenean dago. 192 metroko garaiera eta oinarrian 192 metroko zabalera duen arku erraldoi bat da, Eero Saarinen arkitektoak eta Hannskarl Bandel egitura-ingeniariak 1947an diseinatua. Estatu Batuen mendebaldea eta ekialdea elkartzen dituen "ate" (*gateway*) gisako sinbolo-izaera dauka, eta Estatu Batuetako monumenturik altuena da.

Arkuaren eraikuntza-lanei 1963ko otsailaren 12an ekin zitzaien, eta 1965eko urriaren 28an burutu zen. Monumentu hau 1967ko uztailaren 10ean ireki zitzaion jendeari.

Arkuaren barrualdea hutsa da, eta hutsune horretan igogailu-sistema guztiz berezi bat dauka, bisitariak garraiatzen dituena goiko aldean dagoen behatoki bateraino. Halaber, arkuaren barrenean larrialdietarako bi eskailera daude, haietako bakoitza 1076 eskailera-mailakoa.

* Arkuaren goiko aldean dagoen behatokia.Arkuaren goiko aldean dagoen behatokia.
* Gateway Arch-en erraldoitasuna agerian uzten duen ikuspegia .Gateway Arch-en erraldoitasuna agerian uzten duen ikuspegia .
* Arkuaren beste ikuspegi bat.Arkuaren beste ikuspegi bat.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2027162
* Commonscat Multimedia: Gateway Arch

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4398627-4
* LCCN: sh85053510
* NARA: 10643679
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* NRHP: 87001423

 |

* Wd Datuak: Q2027162
* Commonscat Multimedia: Gateway Arch
**Gilmer konderria** (ingelesez: *Gilmer County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ellijay da. 2010eko zentsuaren arabera 28.292 biztanle zituen, Gilmer kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Gilmer konderriak 1.116,92 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,19 ura dira. Beste 1.104,73 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.292 pertsonetatik 27.755 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.677 dira. 98 beltzak edo afroamerikarrak. 72 amerikar natiboak ziren eta 15 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 65 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 269 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q493054
* Commonscat Multimedia: Gilmer County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133675131
* LCCN: n79023052
* NARA: 10039166
* **Lekuak**
* OSM: 1073864
* TGN: 2000352

 |

* Wd Datuak: Q493054
* Commonscat Multimedia: Gilmer County, Georgia
**Gizarte-antropologia** giza gizarte eta kulturen portaera-ereduak aztertzea da. Antropologo nagusia da Erresuma Batuan eta Commonwealth eta Europa osoan, non antropologia kulturaletik bereizten den.

Antropologia kulturalaren konparazioa
-------------------------------------

Kultur antropologia terminoa, oro har, espiritu holistikoak diren lan etnografikoei aplikatzen zaie, kulturak gizabanakoaren esperientzian eragina izateko dituen moduetara orientatzen dira, edo herri baten jakintzaren, ohituren eta instituzioen ikuspegi biribila eman nahi zaie. Antropologia soziala lan etnografikoei aplikatzen zaien termino bat da, gizarte-harremanen sistema jakin bat isolatzen saiatzen direnak, hala nola, etxeko bizitza, ekonomia, zuzenbidea, politika edo erlijioa osatzen dutenak, gizarte-bizitzako oinarri antolatzaileei lehentasun analitikoak ematen dizkietenak, eta kultur fenomenoak ikerketa zientifikoaren gai nagusietan nolabait sekundario gisa hartzen dituztenak.

Gizarte-antropologoentzako interes-gaiek barne hartu dituzte ohiturak, antolaketa ekonomikoa eta politikoa, legea eta gatazka-ebazpena, kontsumo- eta truke-ereduak, senidetasuna eta familia-egitura, ahaidetasuna, erditze-harremanak eta gizarteratzea, erlijioa, eta gaur egungo antropologo sozialak ere globalismo, biolentzia etniko, estudio, transnazionalismo eta tokiko esperientziei buruzkoak dira, eta, horrez gain, tipologia elebidunak sortzen lagundu dezakete, baita.

Britainiar, frantses eta Amerikako antropologo soziokulturalen arteko ezberdintasunak gutxitu egin dira, teoria eta metodoen arteko elkarrizketa eta mailegua areagotuz. Antropologo sozial eta kulturalak, eta biak integratzen dituzten batzuk, antropologiako institutu gehienetan aurkitzen dira. Beraz, unitate instituzionalen izen formalek ez dute zertan erabat islatu diziplinen edukia. Batzuek, Gizarte eta kulturako Antropologia Institutua (Oxford) bezala, izena aldatu zuten konposizioaren aldaketa islatzeko, eta beste batzuek, Kenteko Unibertsitateko Gizarte Antropologia, adibidez Antropologia hutsa bihurtu zen. Gehienek eusten diote sortu zireneko izenari.

Ikerketa kualitatibo luzeak, baita landa-ikerketa intentsiboak ere (parte hartzeko behaketa-metodoak azpimarratuz), tradizionalki bultzatu izan dira antropologia sozialean, ekonomialariek, zientzialari politikoek eta (gehienak) soziologoek erabili ohi dituzten azterketa kuantitatiboak baino gehiago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29051
* Commonscat Multimedia: Social anthropology

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4129436-1
* NKC: ph125775
* AAT: 300137966
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q29051
* Commonscat Multimedia: Social anthropology
**Pisako katedrala** (italieraz: *Cattedrale Metropolitana Primaziale di Santa Maria Assunta*; *Duomo di Pisa*) Erdi Aroko katedral katolikoa da, Andre Mariaren Jasokundeari dedikatua eta estilo erromanikoan egina. Pisako artzapezpikuaren egoitza da.

Katedrala 1063an hasi zen eraikitzen, arkitektoa Buscheto zela. 1063an Siziliako musulmanen kontrako borrokan lortutako etekinak erabili ziren gastuak ordaintzeko. Katedralean osagai estilistiko desberdinak bildu ziren: klasikoak, Lonbardiakoak, Bizantziokoak eta islamikoak, garaiko Pisako merkatarien joan-etorrietako lurraldeetakoak, alegia. Venezian aldi berean hasi zen San Markosen basilika eraikitzen, bi itsas errepublikak lehian hasi baitziren tenplurik ederrenak zeinek eraikiko. 1118an kontsakratu zuen Gelasio II.a Aita Santuak.

XII. mendearen hasieran katedrala zabaldu zuten Rainaldo arkitektoaren zuzendaritzapean: nabe nagusia luzatu zuten Buscheto jatorrizko estiloari jarraikiz, baita transeptua ere, eta fatxada berri bat eraiki zuten, Guglielmo eta Biduino eskultoreen gidaritzapean. Data zehatzak ezagutzen ez badira ere, 1180rako bukatuta zeuden obrak.

Deskripzioa
-----------

Greziar gurutzeko eraikina egiteko asmoa zuten hastapenean, erdian kupula handia zuela, baina oraingo oinplanoan gurutze latindarra du. Barnealdeak meskita handien moduko efektua sortzen du, arkuei esker, marmol zuria eta beltza aldizkatzeagatik eta inspirazio islamikoko kupula eliptikoarengatik. Bizantzioaren eragina nabaria da aldamenetako nabeen gaineko balkoietan (*matroneum*).

Kanpoaldeak apainduria aberatsa du: kolore askotako marmolak, mosaikoak eta brontzezko objektu ugari, gerretatik eramanak. Horietako bat da Palermotik 1061ean hartutako grifoa, teilatuan kokatu zutena. XIX. mendean kopia batekin ordeztu zuten, eta originala katedraleko museoan dago ikusgai egun.

Fatxadak marmol zuriak eta beltzak ditu, kolorezko marmolak tartekaturik daudela, Rainaldo arkitektoaren diseinuari jarraikiz. Hiru ateen gainean, lau maila daude, zeinetan arku handiak paratu baitzituzten. Haien atzean, leihoak daude, bakunak, bikoitzak eta hirukoitzak. Arku handi horiek Italiako hegoaldeko arkitekturaren eta arkitektura islamikoaren eraginekoak dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1754247
* Commonscat Multimedia: Cathedral (Pisa)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 253285957
* GND: 4206436-3

 |

* Wd Datuak: Q1754247
* Commonscat Multimedia: Cathedral (Pisa)
**Piscataquis konderria** (ingelesez: *Piscataquis County*) Maineko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Dover-Foxcroft da. 2010eko zentsuaren arabera 17.535 biztanle zituen, Piscataquis kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Piscataquis konderriak 11.338,88 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.080,31 ura dira. Beste 10.258,57 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,55 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.535 pertsonetatik 17.062 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 169 dira. 52 beltzak edo afroamerikarrak. 90 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 128 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 184 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507244
* Commonscat Multimedia: Piscataquis County, Maine

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133719882
* NARA: 10039737
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2535186
* TGN: 2000928

 |

* Wd Datuak: Q507244
* Commonscat Multimedia: Piscataquis County, Maine
Emakumezko errefuxiatuak Pakistanen.
**Gizaldeko krisialdia** edo **Krisi humanitarioa** larrialdiko egoera da, gizaldeko laguntzaren premia masiboak, ohikoagoak baino askoz ere maila aurreratuagoak, aurreikusten direnean sortzen dena, eta laguntza horiek ez badira nahikotasunez, eraginkortasunez eta diligentziaz ematen gizaldeko hondamendia ekar litzakeenak.

Errefuxiatuen desplazamenduetatik edo tokian tokiko osasun zerbitzuen aukerak gainditzen dituen egoera baten biktimen kopuru handia *in situ* zaintzeko beharra, bai gertakariaren magnitudeagatik (baita herrialde garatuetan ere, hala nola, Estatu Batuetako Katrina) bai tokiko egoeraren prekarietateagatik (ohikoa herrialde azpigaratuetan).

Kausak
------

* Krisi politikoak izan daitezke (gerra nazioartekoa edo gerra zibila, gutxiengo baten jazarpena). Nabarmentzekoa da krisi humanitarioen kausarik handienak krisi politikoen ondorio direla munduan, eta arazo ekonomikoak nabarmentzeaz gain, gehienetan burokraziaz eta ustelkeriaz betetako gobernuak direla.

* Ingurumenaren krisiak, aurreikusiak izan daitezkeenak (lehorteak, izurriteak edo, oro har, plangintza txarrak gosetea eragin dezakeen uzta txarrak), ez oso aurreikusgarriak (urakanak, montzoiak) edo aurretik sumatu ezin diren gertaerak (lurrikarak, tsunamiak).

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Gizaldeko laguntza
* Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q617059

 |

* Wd Datuak: Q617059
**Polina Viktorovna Kuznetsova** (sortzez **Viakhireva**), errusieraz Полина Викторовна Кузнецова (в девичестве **Вя́хирева**), (Shopokov, Errusia, 1987ko ekainaren 10a), eskubaloian aritzen den kirolari errusiarra da..

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen eskubaloian Errusia ordezkatuz.
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Tokio), berriz, zilarrezkoa eskuratu zuen ROC ordezkatuz; Frantziako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Norvegiako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen ROCeko taldea. Kontuan izan, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Tokion, honako hauek osatzen zuten ROCeko taldea: Anna Sedoikina, Polina Kuznetsova, Polina Gorxkova, Daria Dmitrieva, Anna Sen, Anna Viakhireva, Polina Vediokhina, Vladlena Bobrovnikova, Ksenia Makeieva, Jelena Mikhailitxenko, Olga Fomina, Jekaterina Ilina, Julia Managarova, Antonina Skorobogattxenko eta Viktoria Kalininak.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil Brasil | 01 !1. postua, urrezko domina | Eskubaloia, emakumezkoa.
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Eskubaloia, emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Polina Kuznetsova» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *163. arauaː Georgieraz eta armenieraz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema.* .
3. ↑  "Polina Kuznetsova"[*Betiko hautsitako esteka*] *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2662219
* Commonscat Multimedia: Polina Kuznetsova

---

 |

* Wd Datuak: Q2662219
* Commonscat Multimedia: Polina Kuznetsova
**Gatazken konponbidea** gatazken amaiera baketsua errazteko eta berreskuratzeko metodoak eta prozesuak dira. Taldeko kide konprometituak saiatzen dira taldeko gatazkak ebazten, gainerako taldeei beren kontrako motibo edo ideologiei buruzko informazioa aktiboki komunikatuz (adibidez, asmoak, sinesmen jakin batzuk edukitzeko arrazoiak) eta negoziazio kolektiboan konpromisoa hartuz. Ebazpenaren dimentsioak paraleloak dira gatazka prozesatzeko eran. Erabaki kognitiboa da eztabaidatzaileek gatazka ulertzeko eta ikusteko modua, sinesmenak, perspektibak, ulermenak eta jarrerak erabiliz. Erabaki emozionala da eztabaidatzaileek sentitzen duten bezala gatazka bat, energia emozionala. Erabakia eztabaidatzaileek nola jokatzen duten hausnartzen da. Azkenean, gatazka bideratzeko metodo eta prozedura asko daude, besteak beste, negoziazioa, bitartekaritza, arbitrajea, diplomazia eta bake-eraikuntza sortzailea.

Gatazka-ebazpen terminoa eztabaida-ebazpenarekin batera ere erabil daiteke, arbitraje eta auzi prozesuak kritikoki sartuta daudenean. Gatazka-ebazpenaren kontzeptuak, gatazkan dauden alderdiek ebazpen eraginkorra lortzeko ahaleginean, erresistentzia neurri ez bortitzak erabiltzea ahalbidetzen duela pentsa daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Forsyth, Donelson R..  (2010). *Group dynamics.*  (5th ed. argitaraldia) Wadsworth Cengage Learning ISBN 978-0-495-59952-4. PMC 318104476. (Noiz kontsultatua: 2021-06-10).
2. ↑   Mayer, Bernard S..  (2012). *The dynamics of conflict : a guide to engagement and intervention.*  (2nd ed. argitaraldia) Jossey-Bass ISBN 978-1-118-17822-5. PMC 785777947. (Noiz kontsultatua: 2021-06-10).
3. ↑   Rapoport, Anatol.  (1995). *The origins of violence : approaches to the study of conflict.*  Transaction Publishers ISBN 1-56000-783-4. PMC 30474977. (Noiz kontsultatua: 2021-06-10).
4. ↑    *Civil resistance and power politics : the experience of non-violent action from Gandhi to the present.*  Oxford University Press 2009 ISBN 978-0-19-157125-1. PMC 500808898. (Noiz kontsultatua: 2021-06-10).

Kanpo estekak
-------------

* Bitartekotza eta gatazken konponbidea. Ikaslearen koadernoa. Nafarroako Gobernua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1194317
* **Identifikadoreak**
* BNF: 13319667d (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1194317
**Florence Lassandro** (jaiotzez, **Filumena Costanzo**; 1900 - 1923ko maiatzaren 2a) italiar-kanadar alkohol-kontrabandista izan zen, Albertan inoiz urkatutako emakume bakarra.

Biografia
---------

Lassandro Cosenzan jaio zen, Italian. Bederatzi urte zituela Kanadara migratu zuen familiak. Bertan ezkondu eta lanean hasi zen, Emilio Picariello negozio-gizonaren etxeko-langile gisa; bere senarra Picarielloren txoferra zen. Albertan lege lehorra ezarri zenean, Picariello alkohol-kontrabandoan hasi zen, bere negozio legalek eskaintzen zuten estalpea profitatuz. Lassandro ere berarekin batera hasi zen Montanatik eta Columbia Britainiarretik alkohola sartzen.

1922ko irailaren 21ean Picarielloren semeak arazoak izan zituen poliziarekin, eta jarraika zituela, tiro bat jaso zuen eskuan. Emilio Picariellok ulertu zuen tiroz hil zutela, eta Lassandrorekin batera joan zen Stephen O. Lawson poliziarengana (tiroketan parte hartu zuena) eta bere etxean bertan hil zuten. Urkamendira kondenatu zituzten biak eta 1923ko maiatzaren 2an hil zituzten. Lassandoren azken hitzak "guztiak barkatzen zaituztet" izan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Hanged: A special series about the history of capital punishment in Alberta» *web.archive.org* 2011-10-11 (Noiz kontsultatua: 2023-04-29).
2. ↑   Smith, Peter B..  (2010). *Prairie murders : mysteries, crimes and scandals.*  (Electronic edition. argitaraldia) ISBN 978-1-926936-26-0. PMC 798918612. (Noiz kontsultatua: 2023-04-29).
3. ↑   «The day Emilio Picariello and Florence Losandro gunned down Const. Stephen Lawso» *web.archive.org* 2016-12-20 (Noiz kontsultatua: 2023-04-29).
4. ↑   «AlbertaScene.ca : Filumena» *web.archive.org* 2012-07-21 (Noiz kontsultatua: 2023-04-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5460683

 |

* Wd Datuak: Q5460683
**Gatekeeper** edo atearen zaintzailea zerbaitera pasatzeko bidea zaintzen duen pertsona edo gauza bat da; adibidez hiri batera sartzeko atea gordetzeko ardura duena. Baina XX. mendean komunikabideetara hedatu da bere esanahi metaforikoan. Eta XXI mendean Interneteko argitalpenekin lotuta erabili ohi da; hau da, mezu bat edo eduki bat hedatuta izango den ala ez erabakiko duen pertsonaren rolarekin.

Zereginak
---------

**Gatekeeper** baten zereginak hedabideetan, ohizkoetan edo digitaletan, argitalpenarekin zerikusia daukate: nor edo zer pasatuko den espazio publikora; hau da, erabiltzaile guztiak ikusteko moduan egongo den edukiak, informazioa edo ekarpenak. Hau da editore edo erredakzio zuzendari batekin alderatu daiteke: lehen orrialdera zer pasatzen den erabaki, zer jartzen da argazkiarekin eta zer ez, nola konposatzen dira berriak, zerk hartzen duen lehentasuna orrialdean.

Web 2.0ren garaian kolokan jartzen da berauen boterea, Interneteko lehen garaietan edo paperezko argitalpenetan izan ohi zutenarekin konparatuta.

Telebistako gatekeeperra
------------------------

Telebista batean gatekeeper lana egiteak suposatzen du ardura ezberdinak izatea, hala nola, ekintzak koordinatzea, diruaren gastua kontrolatzea, jendea kudeatzea, eta zenbaitetan aginduak ematea. Berrietan adibidez gatekeeper baten rola zuzendaria edo editorea izango litzateke. Programazioan adibidez, gatekeeperak programak aukeratzen ditu emisiorako.

Interneteko gatekeeperrak
-------------------------

Interneten ere zerbitzarietan funtzio hau beharrezkoa da, eta gehienetan ez da pertsona batek eginda, zerbitzariak edo makinak baizik. Adibidez bilatzaileen kasuan, bere funtzionamenduagatik pentsatu daiteke ez dutela zaintzailerik, baina bilatzailearen motorea gatekeeperrak emandako irizpideekin funtzionatzen du, zaintzaileak programatutako tresna bat bezala jokatuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5527068
* Commonscat Multimedia: Gatekeepers

---

 |

* Wd Datuak: Q5527068
* Commonscat Multimedia: Gatekeepers
**Gates konderria** (ingelesez: *Gates County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Gatesville da. 2010eko zentsuaren arabera 12.197 biztanle zituen, Gates kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Gates konderriak 895,33 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,58 ura dira. Beste 881,75 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,62 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.197 pertsonetatik 7.857 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 173 dira. 4.040 beltzak edo afroamerikarrak. 62 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 17 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 16 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 199 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q509838
* Commonscat Multimedia: Gates County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133688451
* LCCN: n80067434
* NARA: 10036479
* **Lekuak**
* OSM: 1242003
* TGN: 1002403

 |

* Wd Datuak: Q509838
* Commonscat Multimedia: Gates County, North Carolina