**Homero** (antzinako grezieraz: Ὅμηρος; Esmirna, Turkia, K.a. IX. mendea - Ios, Grezia, K.a. IX. mendea) poeta klasiko greziarra izan zen. *Odisea* eta *Iliada* lan ezagunen egilea da, literaturaren historian berebiziko garrantzia dutenak. Erabilitako hizkera greziera joniarraren aldaera zaharra da.

Homeroren existentziaren inguruko mitoa
---------------------------------------

*Homero eta bere lazarilloa* (William-Adolphe Bouguereau, 1874).
Homeroren irudian errealitatea eta kondaira nahasten diraː bere biografiari buruz ez baitago datu askorik. Adibidez, oraindik ez da aurkitu haren jaioterria. Itsua omen zen eta, bestalde, historialari batzuek poeta ibiltari bat zela diote, eta izen hori jarri ziotela.

Hadriano enperadoreak Delfosko orakuluari galdetu zion Homeroz, eta honek benetan existitu zela esan zuen. Gaur egun, Homero antzinako Greziaren zabaltzailea izan zela esaten da. Batzuetan Homerori **Meonides** deitzen zitzaion, Meonen semea zelako.

Homeroren nortasuna edo izatea bera zalantzan jarri duenik ere izan da (Aubignac, Vico, Wolf), baina gaur egun arazoa besterik da: literatura unibertsalean funtsezkoak diren bi obra horien egilea bera ote den jartzen da zalantzan, obra horietan ageri diren moldaketak eta aldaketak begi bistakoak baitira.

Bizitza eta obra
----------------

Joniarra bide zen eta, agi denez, Esmirna hirian jaio, Kios uhartean bizi eta Iosen hil zen.

Herodotok dioenez K.a. 850. urte inguruan bizi izan zen. *Iliada* eta *Odisea* bi obra nagusi horien egilea da, eta Grezia klasikoan eredutzat zeukaten Hesiodorekin batera. Ospe handia izan zuen antzinate osoan; K.a. VII. mendean haren epopeiak guztiz ezagunak ziren greziarren artean, eta helenismoaren azkenera arte leku handia izan zuten heziketaren alorrean. K.a. VIII. mendean Hesiodo eta beste zenbait poeta haren hizkuntzaz eta teknikaz baliatu ziren. Pisistratoren eta haren seme Hiparkoren agintaldian (K.a. VI. mendea), ezagunak ziren poemen testua finkatu zen.

Gero, K.a. II. mendean, Bizantzioko jakintsuek edizio kritikoa paratu zuten, ustezko interpolazioak alboratuz eta poema epiko biak 24 bana kantutan antolatuz. Pergamo hiriko eskolak, alabaina, bizantziarrentzat interpolazioak zirenak berriro testuan sartu eta, mendebalera iritsia den bertsioa moldatu zuen. Florentzian inprimatu zen lehen aldiz (1488).

Eragina
-------

Homero, 1812ko marmolean (Louvre museoa).
Homeroren testuen zabalkundea handia izan zen Antzinaroan bezala, Aro Modernoan ere. Poemagintza latinoaren sorreran eragin nabarmena izan zuen, batez ere Virgiliorengan. Baina azken honekiko lilurak itzali zuen Homeroren ospea Erdi Aroan eta Errenazimentuan. Ordea, erromantizismo ingelesak eta Alemaniako erromantizismoak berriro azaldu zituzten *Iliada*ren eta *Odisea*ren balioak. Bertako gaiak, pertsonaiak eta formak sinbolo bihurtu ziren handik hara. Greziar ispiritualitatearen interpretazioa da Homeroren lana, eta gizonaren psikologiaren ezagutzaren hasiera markatzen du.

Salbador Barandiaranek itzuli zuen euskarara *Iliada (Iliasena).*

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

* Azurmendi, J. 2011: "Filosofia eta poesia: Platon eta Homero, Heidegger eta Hölderlin" in Joxe Azurmendi (arg.), *Filosofia eta poesia*, Donostia, Jakin ISBN 978-84-95234-43-8
* Iturriotz, A. 2006: *Giza abere heroikoa kultura homerikoan*, Donostia, Jakin ISBN 84-95234-29-7

1. ↑  Euskaltzaindiaren 76. araua

Ikus, gainera
-------------

* Grezierazko literatura
* Hesiodo

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)** Egileari buruzko webgune zabala

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Homero*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6691
* Commonscat Multimedia: Homer

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 224924963
* ISNI: 0000 0003 6354 151X
* BNE: XX907843
* BNF: 11907688f (data)
* BNC: 000034746
* CANTIC: a1010107x
* GND: 11855333X
* LCCN: n78095639
* NDL: 00443699
* NKC: jn19981001474
* NLA: 35204200
* BER: 000082457
* Tabakalera ID: 107560
* CiNii: DA00258983
* SNAC: w6qz9r2d
* SUDOC: 026924005
* ULAN: 500279109
* BIBSYS: 90069675
* UB: a1307866
* ICCU: CFIV018814
* BPN: 11060730
* Open Library: OL18404A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 1540
* Gutenberg proiektua: 705
* **Ondare historikoa**
* FMIS: LSH/agents/54238

 |

* Wd Datuak: Q6691
* Commonscat Multimedia: Homer