recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**José Benito de Azcuénaga** Buenos Airesko militarra izan zen, independentzia gerran errealisten alde borrokatu zuena.

Biografia
---------

José Benito de Azcuénaga Buenos Airesen jaio zen 1793ko martxoaren 21ean. Domingo de Azcuénaga y Basavilbasoren (1758-1821) semea zen, Miguel de Azcuénaga Primera Juntako kidearen anaia, merkataria, kontseilaria, zuzenbidean doktorea eta poeta, "Telégrafo Mercantilen" kolaboratu zuen, eta "Sociedad Literaria del Plata" sortu zuen.

Bere ama Clara Isabel Núñez Chavarría (1771-?) zen, Pedro Núñez y Alonsoren, kabildoko idazkariaren, eta Isabel de Chavarría y del Castilloren alaba.

San Carloseko Errege Kolegioan hasi zituen ikasketak baina armen karrera egitea erabaki zuen. Maiatzeko Iraultzaren ostean Montevideo hirira joan zen. Gurasoak errealistak ziren, batez ere ama, Las Bruscaseko atxilotze-esparrutik eta beste zentro batzuetatik iheslari ziren ehun ofizial eta soldadu espainiar baino gehiago ezkutatzea lortu baitzuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Aparte de valor, tenía un sentido del humor muy particular. En una ocasión organizó un convite *"secreto"* en su casa, en que reunió a perseguidos políticos que se ocultaban en una casa vecina. Asistieron así alvearistas y rodriguistas, patriotas y realistas, portugueses y españoles, ciudadanos de las Provincias Unidas del Río de la Plata, de Chile y Perú, una pausa de fraternidad probablemente única en la época.

kanpo estekak
-------------

* Lehorreratzea Martín García uhartean. Guillermo Roux-ek egindako Buenos Airesko Dragoi baten irudia.
* Martín García uhartea.
* Argentinako Armada.
**Dejan Majstorović**, alfabeto zirilikoz Дејан Мајсторовић, (Stari Banovci (Serbia), 1988ko apirilaren 22a) saskibaloi jokalari profesional serbiarra da, eta gaur egun, Nazioarteko Saskibaloi Federazioaren (FIBA) gizonezkoen banakako 3x3 sailkapenean munduko 2. postuan dago. Novi Sad Al-Wahda eta Serbiako gizonezkoen 3x3 selekzioan jokatzen du.

3x3. Ibilbidea
--------------

Majstorović FIBA 3x3 World Tour-en jokatzen hasi zen 2013ko ekainean. Arabiar Emirerri Batuetako Novi Sad Al-Wahda taldean jokatzen du.

### Serbiako selekzioa

Majstorović Serbia ordezkatzen du 3x3 saskibaloian. Urrezko bi domina irabazi zuen FIBA 3x3 Munduko Txapelketan, 2016an Txinan eta 2017an Frantzian, eta zilarrezko domina, 2014ko Errusiako txapelketan. FIBA 3x3 World Cup 2017ko MVP izendatu zuten, eta FIBA 3x3 World Cup 2017 Txapelketako Talderako hautatu zuten.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina irabaziko du Serbiako taldearekin Letoniakoaren (urrezkoa) eta ROC taldearen (brontzezkoa) atzetik sailkatuko dira. Hauek osatuko dute Serbiako taldea: Dušan Domović Bulut, Dejan Majstorović, Aleksandar Ratkov eta Mihailo Vasić-ek.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 03 !3. postua, brontzezko domina | Saskibaloia3x3 gizonezkoa.
  |

Saskibaloi ibilbidea
--------------------

Majstorovićek bere jaioterriko Dunav taldean jokatu zuen saskibaloian Serbiako Saskibaloi B Ligan (2. maila) 2015-16 denboraldian.

Sariak eta lorpenak
-------------------

* Bitan FIBA 3x3 World Tour irabazlea: (2014, 2015)

### Banakakoa

* FIBA 3x3 Munduko Kopako MVP saria: 2017
* FIBA 3x3 Munduko Kopako Txapelketako Taldea: 2017
* FIBA 3x3 World Tour Shoot-Out Lehiaketako irabazlea: 2014

Erreferentziak
--------------

1. ↑  FIBA 3x3 Individual World Rankings
2. ↑  Serbia men's national 3x3 team
3. ↑  Majstorović 3x3 Planet Profile
4. ↑  Serbia's men and Russia's women win FIBA 3x3 World Cup 2017
5. ↑  MVP Majstorovic headlines men's Team of the Tournament at FIBA 3x3 World Cup 2017
6. ↑  «Dejan Majstorović» *olympedia.org* 2021-12-28an begiratua**(Ingelesez)**
7. ↑  «Dejan Majstorović»[*Betiko hautsitako esteka*] Olympics.com 2021-12-28an begiratua **(Gaztelaniaz)**
8. ↑  "Saskibaloia, gizonezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

* Majstorović 3x3 Planetaren profila
* Eurobasket
* Dejan Majstorović
* Dejan Majstorović Instagramen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30500827

 |

* Wd Datuak: Q30500827
**Iñaki Tolaretxipi Tejería** (Errenteria, 1972) EHUko Ingeniaritza Eskolan irakaslea eta Errenteriko Landarbaso Abesbatzaren zuzendaria da. Termodinamikaren inguruko publikazio desberdinak plazaratu ditu. Ingeniaritzan doktorea, Donostiako Unibertsitate Eskola Politeknikoko (EHU) irakaslea, musika irakasle tituluduna eta musikagilea da.

Biografia
---------

Iñaki Tolaretxipi Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle titularra da 1998az geroztik eta lan horretan aritu da Vitoria-Gasteizko Ingeniaritza Tekniko eta Topografia Eskolan, Barakaldoko Meatzeen eta Herri Lanen Ingeniaritza Teknikoko Unibertsitate Eskolan eta Bilboko Ingeniaritza Goi-Eskolan. Gaur egun Donostiako Eskola Politeknikoan da irakasle. Euskal Herriko Unibertsitatean eskuratu zuen Ingeniari Industrial titulua 2001ean eta baita Doktore titutula ere 2006an unibertsitate berean.

Hainbat ikerkuntza proiektutan hartu du parte Victor del Campo Katedradunarekin batera eta modu aktiboan aritzen da elkarlanean Tknika, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailaren Lanbide Heziketako eta Etengabeko Ikaskuntzako Sailburuordetzak bultzatutako zentroarekin. Asmoz Fundazioarekin ere aritzen da ohiko elkarlanean, ikastaroak antolatuz eta irakaskuntza materiala prestatuz.

Landarbaso Abesbatzarekin sari batzuk eskuratu ditu, besteak beste, Asia Gran Prix Festival lehiaketaren sari nagusia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* *Administazioa Euskaraz* aldizkarian Nerea Pikabeak egindako elkarrizketa 2003ko urrian, 122. zk.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q121344826
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 149513

 |

* Wd Datuak: Q121344826
**Kirill Eduardovitx Pisklov,** errusieraz Кирилл Эдуардовtx Писклов (Txeliabinsk, Errusia, 1996ko irailaren 22a), Ural Jekaterinburgeko eta Errusiako 3x3 selekzioko saskibaloi jokalari errusiarra da.

Errusiako Olinpiar Batzordea (ROC) ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan. Kontuan izan NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du ROC taldearekin, Letoniakoaren atzetik (urrezkoa) eta Serbiakoaren aurretik]] (brontzezkoa) sailkatuko dira. Hauek osatuko dute ROC taldea: Ilia Karpenkov, Kirill Pisklov, Stanislav Xarov eta Alexander Zuev-ek.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Saskibaloia3x3 gizonezkoa.
  |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Eurobasket profile» *basketball.eurobasket.com*.
2. ↑   «FIBA profile» *play.fiba3x3.com*.
3. ↑   «Team Roster Russia» *olympics.com*.
4. ↑  «Kirill Pisklov» *olympedia.org* 2021-12-28an begiratua**(Ingelesez)**
5. ↑  «Kirill Pisklov» Olympics.com 2021-12-28an begiratua **(Gaztelaniaz)**
6. ↑  "Saskibaloia, gizonezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107638980
* Commonscat Multimedia: Kirill Pisklov

---

 |

* Wd Datuak: Q107638980
* Commonscat Multimedia: Kirill Pisklov
**Manuel Andrés Casaus** (Elizondo, ? – Donostia, 1934ko irailaren 10a) Espainiako Bigarren Errepublika garaiko nafar kazetari eta politikaria izan zen.

Biografia
---------

1914an Donostiara joan zen. *El Pueblo Vasco* egunkarian lan egin zuen, 1920an *La Prensa* arratsaldeko egunkaria sortu arte.

Primo de Riveraren diktaduran ekintzaile errepublikano sutsua izan zen, Manuel Azañaren laguna izandakoa. Jakako altxamenduaren alde egin zuen. Bigarren Errepublika aldarrikatu zutenean, gobernadore zibil izendatu zuten, tartean Nafarroakoa (1931). Bertan, 1932an, karlisten azpijokoak kontrolatu zituen. 1933ko martxoan Segurtasunaren zuzendari nagusia izendatu zuten. Acción Republicanaren kidea izan zen.

1934ko irailaren 10ean erail zuten, ziur asko aurreko egunean Manuel Carrión Danborenea Donostiako falangisten buruzagiaren erailketaren erantzun gisa. Bere hileta-elizkizunak garai haietako Donostian izandako masa-mugimendurik handiena izan zen. Milaka lagun atera ziren kalera bigarren hilketa hau salatzera. 1934ko Urriko Iraultza iristear zen, eta tentsio-giroa pil-pilean zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Auñamendi Eusko Entziklopedia. *Manuel Andrés Casaus.* .
2. ↑   «Izendapena» *Gaceta de Madrid* (364): 1988. 1931-12-30.
3. ↑   «Un conocido industrial de filiación fascista es víctima de un atentado. A los pocos momentos cae muerto también a tiros el ex director de Seguridad del Gobierno Azaña, Señor Andrés Casaús» *ABC* 1934/09/11.
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5992149
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 763

 |

* Wd Datuak: Q5992149


  

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Arturo Menéndez López** |  **Segurtasunaren zuzendari nagusia**1933ko martxoaren 6a - irailaren 14a | Ondorengoa**José Valdivia y Garci-Borrón** |
**Jose (Joseph) Domingo Mazarredo Salazar Muñatones Gortazar** (Bilbo, 1745eko martxoaren 8a - Madril, 1812ko uztailaren 29a) bizkaitar itsasgizona izan zen, Espainiako Itsas Armadako almirantea izandakoa.

Biografia
---------

Fragata-kapitain izendatu zuten 1766. urtean. Latitudea neurtzeko metodo berri bat asmatu zuen, 1771n, Filipinetako uharteetara zihoala. Aljer hiriaren aurkako erasoa gidatu zuen 1775. urtean, baina saioa hutsean geratu zen. Ondoren, kapitain eta Cadizko Itsas Armadako alferez izendatu zuten. Cadizen zela, bi obra argitaratu zituen: *Lecciones de Navegación* (1778) eta *Colección de tablas para los usos más necesarios para la navegación* (1779). Zazpi urte eman zituen Itsas Armadako ordenantzak biltzen, *Ordenanzas generales de la Armada Naval* obra argitaratzeko.

1795. urtean, Mediterraneoko ontzidiaren buru izendatu zuten; Mazarredok Itsasoko ministroari ontzidia zein egoera txarrean zegoen adierazi zionean Ferrolera erbesteratu zuten. Hala eta guztiz ere, itsas seinaleen kode berri bat idazteko agindu zitzaion, eta komandante nagusi izendatu zuten 1797. urtean. Titulu horren jabe zela, Cadizko portuaren defentsan borrokatu zen ingelesen aurka.

1802. urtean erretiratu zen bizitza militarretik Bilbora. 1804. urteko Zamakoladaren ondoren, Burgosa erbesteratu zuten, eta hiru urte pasa ziren arte ez zen itzuli Bizkaira. Espainiako Independentziako Gerra hasi zenean (1808), Cadizera deitu zuten berriro ere, baina Mazarredo Baionara joan zen, Josef Bonaparte Espainiako erregearen izendapenaren lekuko izatera. Hark estatu-idazkari eta armadako zuzendari izendatu zuen.

Bilboko kale nagusi batek Joseph Mazarredoren izena daroa: Mazarredo zumarkalea.

  



| ⛭Zuhaitz genealogikoa |
| --- |
| 

Не задан идентификатор сущности entityId (страница не связана с Викиданными)

 |

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Espainiako eta espainieraz hitz egiten duten herrien Itsas Historiaren Foroa
**Dorothy "Echo" DeBorba** (1925eko martxoaren 28 - 2010eko ekainaren 2) aktore estatubatuarra izan zen. Ezaguna da Our Gangen film laburren seriean parte hartu zuelako, 1930etik 1933ra bitarte, protagonista gisa.

Our Gang
--------

Dorothy DeBorba 5 urterekin hasi zen lanean. Harritu egin zen Hal Roach, une egokian negar egiteko gai zelako. Haren debuta ausarta izan zen: *Pups Is Pups*en (1930), Jackie Cooperren ahizpa gaztearen paperean.

Bere kizkur berezi eta orrazkera landuekin, Dorothy ikusleen gustukoena bihurtu zen. Amak apaintzen zion ilea, eta gauero bi ordu ematen zituen Dorothyren ilea garbitzen eta orrazten. Bere energia naturala eta bihurri aupregi erakargarria gehitu zitzaizkion. Hala ere, esaten zuen "mutilei [seriekoak] elkarrizketa onenak ematen zitzaizkiela", nahiz eta *Love Business* Dorothyn serie osoko elkarrizketa dibertigarrienetako batzuk izan.

Bizitza pertsonala
------------------

DeBorba Van Nuysen graduatu zen eta gero Republic Picturesen lan egin zuen. Azken urteotan, Berkeleyko Kazetaritza Eskolako idazkari seniorra izan zen. Bi aldiz ezkondu zen, eta bi seme-alaba izan zituen.

1. 1 2  McLellan, Dennis. "Dorothy de Borba dies at 85; child actress in 'Our Gang' comedies." June 5, 2010. Los Angeles Times
Hagia Sophia katedraleko pantokratorra
**Ekialdeko Kristautasuna** lau eliza ezberdinen multzoa da: Ekialdeko Eliza Ortodoxoa, Eliza Orientala, Asiriako Ekialdeko Eliza eta Ekialdeko Eliza Katolikoak. Termino hau erabiltzen da Mendebaleko Kristautasunari kontrajarrita. Kolektiboki Balkanak, Ekialdeko Europa, Asia Txikia, Ekialde Hurbila, Afrika, Indian eta Ekialde Urrunean hainbat mendetan garatutako elizak osatzen dute. Ekialdeko eliza batzuek Mendebaldeko Kristautasunarekin harreman teologiko eta historiko gehiago dute euren artean baino. Ekialdeko eliza gehienek ez dute euren burua "Ekialdeko" izendatzen, Asiriako Ekialdeko Eliza eta bere ondorengoak izan ezik.

"Ekialdea" eta "Mendebaldea" izenak Eliza Kristauaren zatiketarekin hasi zen, Ekialde helenistikoa eta Europa Latinoaren arteko aldeagatik eta Mendebaldeko Erromatar Inperioa eta Bizantziar Inperioaren zatiketa politikotik abiatuta. Ekialdeko elizarik boteretsuena Ekialdeko Eliza Ortodoxoa denez askotan "Ortodoxoa" erabiltzen da "Ekialdeko" terminoaren sinonimo gisa, nahiz eta ez den zuzena: hainbat elizek euren burua Kristautasun Ortodoxoa eta Katolizismoaren arteko komuniotzat dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q245177
* Commonscat Multimedia: Eastern Christianity / Q245177

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85040605
* NKC: ph127413

 |

* Wd Datuak: Q245177
* Commonscat Multimedia: Eastern Christianity / Q245177
*Pholiota scamba*

Sinonimoa: *Pholiota scambus*, *Pholiota helomorphus scambus*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2 cm inguruko diametrokoa, laster zabaldua, lehorra, zurixka, hareazko edo feltrozko errezelarekin, hau marruskadurengatik desagertzean nahikoa beix-okre antzeko kolorekoa, ertz apendikulatua.

**Orriak:** Zurbilak, glaukoz tindatuak, gero burdin kolorekoak.

**Hanka:** 3 cm inguruko garaierakoa eta 0,2 cm inguruko diametrokoa, antzeko kolorekoa, beix koloreko ezkata txikiekin eraztunera arte (errezel hondarrak).

**Haragia:** Mehea, zurbila.

**Etimologia:** *Pholiota* terminoak, belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Ekainetik urrira. Adartxoetan eta belar hondarretan, batez ere koniferoen azpian.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 258 or. ISBN 84-282-0865-4..
Zesar Augusto *pontifex maximum* gisa.
***Pontifex maximus*** (euskaraz, *apezpiku gorena*) Antzinako Erroman apezpikuen kolegioaren (*collegium pontificum*) apaiz gorenari ematen zitzaion ohorezko titulua zen, Antzinako Erromako erlijioko titulurik gorena. Hasieran, patrizioek baino ezin zuten lortu, K.a. 254 arte, plebeio batek titulua eskuratu zuenean. Erromako apaizaren lanbiderik boteretsuena izan arren, *pontifex maximus* ofizialki bosgarren postuan zegoen apaiz erromatarren hierarkian (*ordo sacerdotum*), *rex sacrorum* eta flamen nagusien (*flamen dialis*, *flamen martialis* eta *flamen quirinalis*) atzetik.

Errepublika erromatarraren hasieran, tituluak eragin erlijioso hutsa zuen, baina boterea irabazi zuen eremu politikoan Augustoren garairaino, erabaki zuenean titulua enperadoreak hartzea, Erromatar Inperioaren garaian. Erromako enperadoreek Antzinate Berantiarra iritsi arte erabili zuten, Graziano gaztearen garairaino, bere titulu ofizialetan ez aipatzea erabaki zuenean, *pontifex inclytus* izenarekin ordezkatuz («apezpiku ohoragarria»). Ondoren, beste enperadoreek ere erabili zuten, tartean Teodosio Handia Grazianoren koenperadoreak, Valentiniano III.a eta Martziano ko-augustoek eta Anastasio I.ak. 

Pontifex hitza eta haren eratorria «pontifize» terminoa gotzain kristauentzat erabili zen, besteak beste, Erromako Gotzainarentzat. *Pontifex maximus* titulua Eliza Katolikoan ezarri zen euren gotzain edo apezpiku gorena izendatzeko. Pizkundeko eta Aro Modernoko aita-santuen izenen ondoan agertzen da eraikin, monumentu eta txanponetan. *Annuario Pontificio*n jasotzen diren aita-santuaren tituluen artean *summus pontifex* titulua agertzen da, baina laugarrena da ordenan, lehenengoa Erromako Apezpikua baita.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Forsythe, Gary.  (2005). *A Critical History of Early Rome: From Prehistory to the First Punic War.*  University of California Press ISBN 978-0-520-24991-2. (Noiz kontsultatua: 2024-03-05).
2. ↑   Pascal, Paul.  (1966). «Mediaeval Uses of Antiquity» *The Classical Journal* 61 (5): 193–197. ISSN 0009-8353. (Noiz kontsultatua: 2024-03-05).
3. ↑   «Banque images avec normes enfant (LPE - PSYCLE) - Accueil» *bd2i.univ-grenoble-alpes.fr* (Noiz kontsultatua: 2024-03-05).

Kanpo estekak
-------------
*Artikulu hau zuhaitzari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Pagoa (argipena)».*
*«Pagadi» orriak hona dakar. Bestelako esanahiei buruzko orria hau da: «Pagadi (argipena)»*

**Pagoak** Fagazeoen familiako hamar espeziez osatutako (*Fagus*) generoko zuhaitz hostoerorkorrak dira, Europa, Asia eta Ipar Amerikakoak. Euskal Herrian genero honetako espezie bakarra dago, pago arrunta (*Fagus sylvatica*), edo, besterik gabe, **pago** deitua.

*Fagus* generoko zuhaitzek hosto osoak edo hortz urridunak dituzte, 5-15 cm luze eta 4-10 cm zabal. Loreak txikiak eta sexu bakarrekoak dira, arrak gerbetan elkartuak, udaberrian agertzen dira hosto berriak haizearen bidez berehala polinizatzen dira. Fruituak, pagatxak edo pagaziak, binaka sortutako hur txiki (10-15 mm luze) eta ebakidura triangeluarrekoak dira: jangarriak dira baina tanino kopuru handikoak eta mingotsak (pago arruntaren pagatxak ez dira mingotsak).

Lorategietan gehien landatzen den pagoa pago arrunta (*Fagus sylvatica*) da, Euskal Herriko pago mota bera. Askotan erabiltzen da bai Ipar Amerikan, bai Europa haren jaioterrian.

Lepidoptero batzuek pagoak janaritzat erabiltzen dituzte, besteak beste, *Drepana binaria, Geometra papilionaria, Epirrita christyi, Campaea margaritata* eta *Euproctis chrysorrhoea* espezieetakoek.

**Hegoaldeko pago**ak benetako pagoen nahiko antzekoa den beste genero (***Nothofagus***) batekoak dira. Australia, Zeelanda Berria, Ginea Berria, Kaledonia Berria eta Hego Amerikan dira.

  

Pago arrunten pagadia  

Entziako pagoak. Txumarregi.
*Fagus sylvatica*. Pagoaren hostoak eta fruituak, pagatxak.

Izena
-----

Zuhaitzaren euskal izena latinezko *fagum* izenetik dator. Bestalde, euskalkietan, euskara baturako hartu den *pago* forma orokorrenaz gainera, *bago*, *fago* eta *phago* formak ere daude.

Pagadiak
--------

*Pagadiak* dira zuhaitzon basoak. Euskal Herrian, zabalena Iratiko oihana da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    ISBN 86-906937-0-X..
2. ↑  UZEI Biologia/1 Landare eta animalien izenak. Elkar, Donostia. 1984
3. ↑    *Pago.*  Euskaltzaindiaren Hiztegia, euskaltzaindia.eus.
4. ↑  «pago», in Koldo Mitxelena: *Orotariko Euskal Hiztegia*, Euskaltzaindia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Txinako flora
* **(Ingelesez)** Ipar Amerikako flora

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25403
* Commonscat Multimedia: Fagus
* Wikispecies Espezieak: Fagus

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11955473d (data)
* GND: 4146805-3
* LCCN: sh85012802
* AAT: 300343877
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* Dyntaxa: 1006037
* EOL: 107351
* Fl. China: 112623
* GBIF: 2874875
* GRIN:
* IPNI: 13497-1
* ITIS: 19461
* NCBI: 21024
* Paleobiology Database: 55969
* W3TROPICOS: 40008464
* USDA Plants: FAGUS
* VASCAN: 1170
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D029964

 |

* Wd Datuak: Q25403
* Commonscat Multimedia: Fagus
* Wikispecies Espezieak: Fagus
**Santa Eulalia eliza** Esteribarko Gendulain lekuan XX. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Eliza XX. mendeko eraikin bat da, hilerriaren ondoan zegoen eliza zahar bat ordezten duena, eta haren materialak berrian erabili ziren.

Kanpoaldean, etxebizitza baten antzeko itxura du, oinplano angeluzuzenekoa, tarte bereizirik gabea eta teilatu laudun estalkia duena. Sakristia burualdeari atxikita dago ebanjelioaren aldetik. Barruko hormak harlanduzko horma txiki baten gainean luzituta daude.

Bi isurkiko teilatu batez estalita dago. Atea, teilatu batez babestuta dagoen erdi-puntuko arku soil bat da.

Erretaula nagusia XVII. eta XVIII. mendeetako elementuekin berrosatu da, burualde lauarekin bat etorriz. Bere irudimen guztia modernoa da, XVI. mendearen bigarren hereneko Santa Eulaliaren tailua izan ezik, zorigaiztoko errepintearekin.

Iruñeko Elizbarrutiko Museoan Gendulainetik etorritako hainbat tailu daude.

Erreferentziak
--------------

* «Esteribar | Gendulain» *esteribar.org* (Noiz kontsultatua: 2021-09-11).

Ikus, gainera
-------------

* Gendulain

Kanpo estekak
-------------
*Hau islandiar izen bat da: azken izena ez da abizena, patronimikoa baizik. Pertsona hau deitzeko bataio-izena erabiltzen dute.*
**Sveinn Björnsson** (Kopenhage, 1881eko otsailaren 27a - Reykjavik, 1952ko urtarrilaren 25a) islandiar politikaria izan zen. Islandiako lehendabiziko presidentea izan zen 1944tik hil zen arte.

Zuzenbidea ikasi zuen Kopenhageko Unibertsitatean eta fiskala izan zen Islandian. Islandiako hargin beltzen maisu handia ere izan zen.

Reykjavikeko udaletxeko kide izan zen 1912tik 1920ra, eta bertako lehendakari izan zen 1918tik 1920ra. Parlamentuko kide ere izan zen. 1918an Islandiako independentzia lortu ondoren, Islandiako enbaxadore izan zen Danimarkan.

Islandiako Independentzia gorabehera, estatuburuak Danimarkako erregea izaten jarraitzen zuen. Alemaniak Danimarka okupatu ondoren, Björnsson erregeorde izendatu zuten 1941eko maiatzean. Ekainean tropa estatubatuarrak herrialdean sartzea eskatu zuen.

1944ko ekainaren 17an herrialdeko lehen presidentea bihurtu zen errepublika aldarrikatuta. 1945ean eta 1949an presidente hautatu zuten berriro, oposiziorik gabe eta 1952ko urtarrilean hil zen, agintaldia amaitu gabe.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207206
* Commonscat Multimedia: Sveinn Björnsson

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 15846069
* ISNI: 0000000030410060
* BNF: 13176345f (data)
* GND: 129348295
* LCCN: n95078163
* SUDOC: 035241578
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207206
* Commonscat Multimedia: Sveinn Björnsson



| * i
* e
* a
Islandiako lehendakariak |
| --- |
| 
* Björnsson
* Ásgeirsson
* Eldjárn
* Finnbogadóttir
* Grímsson
* Jóhannesson

 | Islandiako presidenteko estandartea |
'*Dimitrios I.a Konstantinoplakoa **(Istanbul, Turkia, 1914ko irailaren 8a -** ibidem*, 1991ko urriaren 2a) elizgizona izan zen, Konstantinoplako aitalehen ekumenikoa 1972tik 1991 arte.

Bizitza
-------

Greziar klasizismoko ikasketak egin zituen. 1931n Marmara itsasoaren ondoko Halki monasterio kristau-ortodoxoan sartu zen. Diakono egin zutenean (1937), zenbait hiritan bete behar izan zuen bere kargua: Grezia ipar-ekialdean (1937-1938), Istanbulgo behe-auzoetan (1939-1945) eta Teheranen (1945-1950). 1964an Konstantinoplako patriarkaren laguntzaile izendatu zuten Turkiako hiriburuan, eta urte berean metropolitano (artzapezpiku) egin zuten. 1972an Turkiako eskualdeko metropolitano bihurtu zen, eta urte hartan bertan Konstantinoplako Patriarka aukeratu zuten. Orduan hartu zuen Dimitrios I.a izena. Pobrezia hartu zuen kristau-fedearen ikurtzat. 1980an eliza katoliko-erromatarraren buru Joan Paulo II.arekin elkartu zen, bi elizen arteko harremanak hobetzeko elkarrizketa-saio bati hasiera eman nahian, baina azkenean elkarrizketak bertan behera geratu ziren. Vatikanoaz gainera, Britainia Handia eta Sobietar Batasunera ere joan zen, bertako elizetako buruekin elkarrizketatzera. Ez zuen haiekin akordiorik lortu, baina harreman onak izatera iritsi ziren. 1987an, Vatikanora bidaiatu zuen, eta Joan Paulo II.ak San Petri basilikan hotsandiko ekitaldi batekin egin zion harrera.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q342360
* Commonscat Multimedia: Demetrios I of Constantinople / Q342360

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155482774
* ISNI: 0000000104007582
* GND: 119171031
* LCCN: n82049477
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01509/eu\_d\_1216/d1216
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q342360
* Commonscat Multimedia: Demetrios I of Constantinople / Q342360
*Psathyrella hirta*

Sinonimoa: *Psathyrella coprobia*, *Drosophila coprobia*

Gorotzetan hazten da eta ale gazteen kapela eta oina harizpi zuri ugarik estaltzen dute.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 0,2 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, gaztetan ganbil-kanpai itxurakoa, gero lau-ganbila; ertza fina errezelaren hondakinengatik oso flokosoa. Kapelaren azala higrofanoa, arre-gaztaina kolorekoa, errezel orokorreko ezkata fibrilosoz estalia, trinkoak eta ageri ale gazteetan, perretxikoa heldu ahala erdialdetik hasita desagertu egiten dira.

**Orriak:** Sabeldunak, zabalak, arre-grisaxka kolorekoak ertz zurixkarekin.

**Hanka:** Zilindrikoa, oinarria zuzena edo okertua, zurixka eta fibrila flokoso zuriz trinkoki estalia; erraboildun oinarria.

**Haragia:** Mehea, urria; usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Psathyrella* terminoa, "psathyra"-ren txikigarria da, grezierazko hitzetik eratorria, "xehatzen erraza" esan nahi du.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean eta neguan. Behi gorotzetan talde txikietan hazten da. Urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 266 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
**Setlana Ivanovna** **Gerasimenko** (errusieraz: Светла́на Ива́новна Герасиме́нко; ukraineraz: *Світлана Іванівна Герасименко*) sovietar eta tajistaniar astronomoa da 67P/Txuriumov-Gerasimenko kometaren aurkitzailea.

Ibilbidea
---------

1969ko irailaren 11n, Guerasimenkok, Astrofisikako Institutuan lanean ari zela, Almatytik gertu, Kazakhstango Errepublika Sozialista Sobietarreko hiriburutik, Sobietar Batasunak 32P/Comas Solà kometari argazkia egin zion, Maksutov teleskopioaren bidez (50 cm).

Institututik etxera itzuli ondoren, Kieveko Astronomia Behatokiko Unibertsitate Nazionaleko Ivánovich Churyumov-ek argazki hori aztertu eta plakaren ertzetik gertu kometa-objektu bat aurkitu zuen, baina uste zuen hori Comas Solà zela. Urriaren 22an, argazkia atera eta ia hilabetera, konturatu zen objektua ezin zela Comas Solàrena izan, 2-3 gradu baitzeuden espero zen posiziotik kanpo. Azterketa zehatzago batek Comas Solàren irudi ahula eragin zuen plakan zuen posizioan, eta horrek erakusten du beste objektua kometa bat zela. Jasotako material guztian zehar, objektu berri hau lau plaka baino gehiagotan dago, irailaren 9an eta 21ean datatuta.

Aintzatespenak
--------------

### Eponimiak

* El cometa 67P/Churyumov–Gerasimenko egunkaria
* Minor planet 3945 Gerasimenko

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Klim Ivanovich Churyumov.*  International Astronomical Union.
2. ↑    *Svetlana Gerasimenko - co-discoverer of comet 67P.*  European Space Agency.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Svetlana Gerasimenko*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12095007
* Commonscat Multimedia: Svetlana Gerasimenko

---

 |

* Wd Datuak: Q12095007
* Commonscat Multimedia: Svetlana Gerasimenko
*Hau islandiar izen bat da: azken izena ez da abizena, patronimikoa baizik. Pertsona hau deitzeko bataio-izena erabiltzen dute.*
**Sigríður Tómasdóttir** (1871-1957) islandiar emakume ekologista bat izan zen. Haren aktibismoa Gullfoss ur-jauziak zaintzen eta industrializaziotik babesten oso garrantzitsua izan zen. Islandiako lehen ekologista gisa ezagutzen zaio eta Gullfoss inguruko eskultura batean dago oroituta.

Biografia
---------

Tómasdóttir Brattholten jaio zen 1874an eta bere familiaren ardi-ustiategian hazi zen. Ez zuen hezkuntza ofizialik jaso, baina ondo irakurtzen zuen eta heziketa artistikoa jaso zuen. Bera eta bere ahizpek gidari gisa jardungo zuten ur-jauzietako bisitarientzat.

1907an, inguruko lur jabeek, Tómas Tómasson barne, akordio bat sinatu zuten Hvítá ibaian zehar presa hidroelektriko bat eraikitzeko. Proiektuaren ondorioz Gulfoss urperatuko zuen. Akordioarekin atsekabetuta, Sigríðurrek proiektuaren aurkako lege-akzioak egin zituen eta hainbat protesta burutu zituen. Esaterako, 120 kilometroko ibilaldi ugari egin zituen Reykjavíkera, zenbait bertsioen arabera, oinez, gobernuko funtzionarioekin biltzeko. Azkenik, bere burua ur-jauzietara botatzeko mehatxua egin zuen.

Gero Islandiako presidentea izango zen Sveinn Björnssonek ordezkatu zuen Sigríður legearen arloan. Tómasdóttiren ahaleginek epaitegietan huts egin zuten azkenean, baina arreta publiko erakartzea lortu zuen. Geroago, errentamendu-kontratuak bertan behera gelditu ziren eta proiektu hidroelektrikoa ez zen inoiz eraiki. Gullfoss eta inguruak azkenean Islandiako gobernuari saldu zizkioten eta kontserbazio gune iraunkor bihurtu zuten 1979an.

Tómasdóttir 1957an hil zen eta Haukadalurreko hilerrian lurperatu zuten. Ríkarður Jónsson eskultoreak Gulfoss inguruan dagoen Tómasdóttirri eskainitako oroigarria egin zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Gullfoss

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16425468
* Commonscat Multimedia: Sigríður Tómasdóttir (í Brattholti)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1674152139975211100009

 |

* Wd Datuak: Q16425468
* Commonscat Multimedia: Sigríður Tómasdóttir (í Brattholti)
*Artikulu hau Uruguaiko dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Peso (argipen)».*
**Nuevo peso uruguaitarra** (gaztelaniaz: *Nuevo peso*), Uruguaiko Ekialdeko Errepublikan 1975etik 1993ra zirkulazioan egon zen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **UYN** zen eta bere sinboloa N$, peso eta dolar izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Nuevo peso uruguaitar banako baten ehunena zentesimo deitzen da eta peso bakoitza 100 zentesimoz osatuta dago. *Nuevo peso* hitzek, pisu berri esan nahi dute gaztelaniaz .

Historia
--------

1975eko uztailak 1ean nuevo peso uruguaitarrak peso uruguaitar zaharra ordezkatu zuen, hurrengo truke tasarekin: 1.000 peso uruguaitar zahar = 1 nuevo peso uruguaitar. 1993ko martxoak 3an berriz, peso uruguaitarrak nuevo peso uruguaitarra ordezkatu zuen, hurrengo truke tasarekin: 1.000 nuevo peso uruguaitar = 1 peso uruguaitar.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)**  *Banco Central del Uruguay.*  (Noiz kontsultatua: 2018-05-22).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Coins of CIS and Baltic countries.*  (Noiz kontsultatua: 2018-05-22).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Banco Central del Uruguay.*  (Noiz kontsultatua: 2018-05-22).
4. ↑   **(Ingelesez)**  *Coins of CIS and Baltic countries.*  (Noiz kontsultatua: 2018-05-22).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Uruguaiko Banku Zentralaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25712645

 |

* Wd Datuak: Q25712645
*Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Erreplika (argipena)»*
**Erreplika** bat originala zehatz-mehatz erreproduzitzen duen artelan bat da. Erreplikak helburu didaktikoekin erabiltzen dira museoetan, beren hauskortasunagatik, balizko narriaduragatik edo beste arrazoi batzuengatik zuzenean erakutsi ezin diren obrak ordezteko. Erreplikek artea zabaltzeko aukera paregabea eskaintzen dute, publikoari originalen kopia berdinak hurbilduz, hainbat arrazoirengatik espezialisten zirkulu txiki bati erreserbatuak dauden lanak. Erreplikak egiteko hainbat espezialitatetako adituengana jotzen da, eta teknologia konplexuak erabiltzen dira, hala nola x izpiak, laserra edo informatika.

Legez kanpoko erreplikak
------------------------

Legez kanpoko erreplikei faltsifikazio deitzen zaie eta irabazi-asmoekin egiten dira; badira legez kanpoko artelanen erreplikak, bereziki XX. mendetik aurrera, Picasso edo Matisserenak kasu. Billeteak, txanponak edo dokumentu ofizialak faltsutzea ere beste faltsutze-mota bat da; historikoki, Txinan, XII. mendetik aurrera izan dira horrelakoen
ebidentziak.

Erreplikak, faltsifikazioak, imitazioak edo legez kanpoko kopiak, beren adiera guztietan, artisau eran egiteari utzi zaio, kontsumo-gizartearekin bat datorren industria-ekoizpen batera igarotzeko: erlojuen, zapatilen edo luxuzko marken beste edozein osagarriren imitazioak dira gehien eskatzen eta kopiatzen diren artikuluak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1232589
* Commonscat Multimedia: Replicas

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4217975-0
* AAT: 300015642

 |

* Wd Datuak: Q1232589
* Commonscat Multimedia: Replicas
*Porpoloma metapodium*

Sinonimoak: *Agaricus metapodius*, *Camarophyllus metapodia*, *Hygrocybe* *metapodia*, *Hygrophorus metapodius*, *Tricholoma matapodium*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 6 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, gero laua, arre-marroi kolorekoa, ezkatatxo arre kolorekoz estalia, arraildutako geruza banandua izaten du, ertz leuna eta, azkenik, pitzatua.

**Orriak:** Azalera handikoak, zabal, aldeetan zainekin, zuri-grisaxkak arrexkarako joerarekin, lodiak, sinuatu-itsatsiak, edo dekurrenteak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 4 eta 5 cm bitarteko garaierakoa eta 2,5 cm inguruko lodierakoa, arre-grisaxka kolorekoa, ukitzean gorrixka bihurtzen da, oinarrira mehetua, pruinadun-subfibrilosoa.

**Haragia:** Gris kolorekoa, ebakitzean gorritu egiten da eta lehortzean beltz bihurtzen da, irinaren usainarekin eta zapore leunarekin.

**Etimologia:** *Hygrophorus* hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko, "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik.

Jangarritasuna
--------------

Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lakua
----------------

Udan. Mendiko larre goroldiotsuetan. Urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 162 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 395 or. ISBN 84-282-00541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
**Juan Martín Mariano de Pueyrredón** (Buenos Aires, Río de la Platako Erregeorderria; 1777ko abenduaren 18a - Buenos Aires, 1850eko martxoaren 13a) politikari eta militarra izan zen, Argentinaren independentzia prozesuan nabarmendu zena. 1816-1819 bitartean, Rio de la Platako Probintzia Batuetako zuzendari gorena izan zen.

Lehenbiziko urteak
------------------

Juan Martín de Pueyrredón, Juan Martin de Pueyrredon y de la Boucherie edo Labrucherie (1738-1791) Frantziako merkatariaren hamaika haurren artean seigarrena izan zen, Issor-ren jaioa (gaur egun Pirinio Atlantikoak, Frantzia). Ama, Rita Damasia Dogan y Martínez de Soria izan zen (1747-1808), Buenos Airesko dama (etorkin irlandar baten alaba, batzuen ustez, edo militar galiziar batena, beste batzuen ustez, eta jatorri kreoleko ama batena).

Ezin izan zituen ikasketak amaitu, eta 1795ean Cadizera (Espainia) bidali zuten, aita hil ondoren familiaren negozioaren erantzukizuna bere gain hartzeko. Hurrengo urteak Frantzian eta Espainian zehar bidaiatzen eman zituen.

Perdrieleko heroia
------------------

Gobernazioak eta Peru Garaiko Lehen Kanpaina
--------------------------------------------

 Juan Martín de Pueyrredónen monumentua Buenos Airesen.

Lehen Triunbiratoa
------------------

Direktorioa
-----------

 Juan Martín de Pueyrredón. Prilidiano Pueyrredón semearen olioa.
 Juan Martin de Pueyrredónena zen etxea Acassuson kokatua. Gaur egun Pueyrredón Museoa da.

Azken urteak
------------

 Juan Martin de Pueyrredónen hilobia Errekoletako hilerrian .

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Pueyrredón, Juan Martín de (1777-1850).*  pares.mcu.es (Noiz kontsultatua: 2024-3-3).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q303615
* Commonscat Multimedia: Juan Martín de Pueyrredón / Q303615

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 28434975
* ISNI: 0000000026553173
* BNA: 000024613
* GND: 119186331X
* LCCN: n82246716
* SNAC: w61q2d03
* SUDOC: 221597557
* BIBSYS: 13031782
* Open Library: OL4944558A
* PARES: 134595
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q303615
* Commonscat Multimedia: Juan Martín de Pueyrredón / Q303615
*Pholiota tuberculosa*

Sinonimoak: *Dryophila tuberculosa*, *Pleuroflammula tuberculosa*, *Pholiota curvipes*

Normalean ez da kontsumitzen, sukaldaritzako interes gutxi du.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 8 cm arteko diametrokoa, herdiesferikotik ganbilera eta titi apur batekin, ertzean errezelaren hondarrekin. Kapelaren azala ezkata gutxirekin eta arre-horixka edo laranja kolore eder batekin, erdi ilunagoarekin.

**Orriak:** Itsatsiak eta hori-laranja kolorekoak.

**Hanka:** 4 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,6 cm bitarteko diametrokoa, askotan okertua, horixka, ezkata txiki ilunagoekin estalia, goian, iraunkorra ez den eraztunaren eremu zuri batekin,

**Haragia:** Horia, ukitzean edo ebakitzean laranja-marroi kolorea hartzen du. Usain arin batekin eta zapore garratzarekin.

**Etimologia:** *Pholiota* terminoak, belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

*Pholiota flamans* delakoarekin nahas daiteke, honek ezkata gehiago ditu kapelan eta oinean.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Lignikola, motzondoetan eta koniferoen eta beste zuhaitz batzuen egur hondarretan. Funtzio ekologikoa betetzen du hildako egurra deskonposatuz.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 256 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  AVM Asociacion Vallisoletana de Micologia 1986.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
Irudi kongruenteak traslazioren bidez 
Irudi kongruenteak islatzeren bidez
Irudi kongruenteak islatzeren eta biraketaren bidez 
Geometriann, bi irudi **Kongruenteak** dira tamaina bera eta aldeak berdinak badituzte; irudiak erlazionatzen dituen isometria bat existitzen bada: eraldaketa izan daiteke traslazioa, biraketa , edo/eta islatzea. Bi irudi kongruenteak dira forma eta tamaina bera badute, nahiz eta bere posizioa edo orientazioa desberdinak izan. Irudi kongruenteen bat datozen zatiak **homologoak** deitzen dira.

Angeluen kongruentzia
---------------------

Erpinez aurkako angeluak kongruenteak dira bere erpinaren gaineko 180°-ko biraketaren bidez bat datozelako.

* α
      
    
    {\displaystyle \alpha }
  
 eta 
  
    
      
        β
      
    
    {\displaystyle \beta }
  
 angeluak kongruenteak dira eta erpinez aurkakoak.{\displaystyle \alpha } eta {\displaystyle \beta } angeluak kongruenteak dira eta erpinez aurkakoak.
* Bi zuzen paralelo ebakitzen dituen zuzenak bi angelu kongruente sortzen ditu.Bi zuzen paralelo ebakitzen dituen zuzenak bi angelu kongruente sortzen ditu.
* Paralelogramoaren aurkako angeluak kongruenteak dira.Paralelogramoaren aurkako angeluak kongruenteak dira.

Triangeluen kongruentzia
------------------------

Bi triangelu kongruenteak izango dira dagozkien aldeak eta angeluak neurri berekoak badira.

**Notazioa:**
Bi triangelu {\displaystyle \triangle ABC} eta {\displaystyle \triangle DEF} kongruenteak badira, orduan erlazioa honela idazten da:

{\displaystyle \triangle \mathrm {ABC} \cong \triangle \mathrm {DEF} }

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q154210
* Commonscat Multimedia: Congruence

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4164978-3
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q154210
* Commonscat Multimedia: Congruence
**Beate Uhse** (1919ko urriaren 25etik 2001eko uztailaren 16ra) alemaniar enpresaburua izan zen, eta 1930eko hamarkadan Alemaniako akrobazia-enpresa pilotu emakume bakarra zen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, munduko lehen sex shop-a ireki zuen. Berak hasitako konpainiak, Beate Uhse AGk, Frankfurteko burtsan kotizatzen du.

Biografia
---------

Uhse Wargenau-en jaio zen, Cranz herriko auzo batean, Ekialdeko Prusian (orain Zelenogradsk, Errusia). Otto Köstlin baserritarraren eta Magarete Köstlin doktorearen (Alemaniako lehen bost medikuetako bat) hiru seme-alabetatik txikiena zen.

Zortzi urte zituela, anaia zaharrenak Ikaroren mitoa kontatu zion. Beateri txundituta utzi zion istorioak eta hegan egiteko ideia piztu zitzaion barnean. Hainbeste izan zen horrela, oilasko-luma batzuk hartu, hegal moduko batzuk egin eta gurasoen balkoitik salto egin zuela. Neskato basatia zen. Gurasoak ez ziren hura kontrolatzen saiatu; aldiz, alaba beren interes eta desiretan bultzatu zuten. Hezkuntza ona lortzen lagundu zioten. Gurasoek haurrei goiz eman zieten sexu-gaiei buruzko informazioa, eta argi hitz egin zieten sexualitateari eta kontrazepzioari buruz. Horrez gain, Beate kirolan ere trebea zen; hamabost urte zituela, Heses-eko xabalina txapelduna izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Un siglo de la reina de los sex shops alemanes – DW – 24/10/2019» *dw.com* (Noiz kontsultatua: 2024-02-29).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Un siglo de la reina de los sex shops alemanes – DW – 24/10/2019» *dw.com* (Noiz kontsultatua: 2024-02-29).
3. ↑   **(Alemanez)** Freytag, Carl.  (2005). *Erinnern und Erzählen: der Spanische Bürgerkrieg in der deutschen und spanischen Literatur und in den Bildmedien.*  Gunter Narr Verlag ISBN 978-3-8233-6168-8. (Noiz kontsultatua: 2024-02-29).
DNAren diagrama elkartuta. Sekuentzia hau gizakiaren hemoglobinaren geneari dagokio.
**DNA birkonbinatzailea** DNA molekula artifiziala da, laborategian birkonbinazio genetikoz eratua. Organismo baten geneak aldatzen dira, eta gene berriak sartzen dira bere DNAn. Sortutako organismo horren DNA sartzean, eraldaketa genetikoa sortzen da. Eraldatutakoaren arabera bere ezaugarriak aldatzen dira. Segun ze aldaketa egiten dugu eragin handiagoa edo txikiagoa izango du. Eraldaketa horietatik abiatuta, prozesu baten bitartez proteinak sortzen dira, baino hauei proteina birkonbinatzaileak deitzen zaie.

Prozesua
--------

Prozesu hau, organismo baten DNAren gene baten aukeraketarekin hasten da. Zati txikitan mozten dute DNA, nahi dugun genea lortzeko. Aukeratutako DNAak, zer ezaugarri dituen eta zer tamaina duen arabera, bektorea hautatuko da. Ligasen bidez, isolatutako DNAa eta bektorearen DNAa lotzen dira, DNA errekonbinanteko molekula bat sortzeko. Transferitutako genea duen bektorea zelula ostalariaren nukleoan sartzen da. DNA molekulan dauden baseen sekuentziaren bidez, funtzio zelular guztiak erregulatuko dira. Baina DNA molekula nukleotik atera ezin denez, beraren kopia bat egiten da (transkripzioa). DNAren kopia egiteko, RNA molekula erabiliko da. Hau da, DNA, RNA egiteko eredua izango da. Modu horretan DNAn dagoen informazioa nukleotik zitoplasmara irten daiteke. Ondoren, zitoplasmako erribosomek mezua (RNA katea) irakurri eta proteinen sintesia egiten dute. Proteina birkonbinatzaileak eratzen dira. Proteinen bidez, zelulak beraien funtzio guztiak erregulatzen ditu.

Erabilerak
----------

DNAren errekonbinaketak, bakterioetan ez ezik, landareen eta elikagai transgenikoetan erabil daitezke, baita botika edo gizakiarentzako beste produktuetarako ere, hala nola: gizakiarentzako intsulina, hazkunde hormona, txerto berriak bilatzeko, animalien klonazioarentzako,...

Arriskuak
---------

DNA birkonbinatzailearen erabilera desegokiak, gizakiaren eta gure planetan ondorio kaltegarriak eragin ditzake.

Ikus, gainera
-------------

* Azido erribonukleikoa (RNA)
* Transkripzioa
* Itzulpena
* Proteina
* Molekula

Erreferentziak
--------------

* Blog sarrera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q285697
* Commonscat Multimedia: Recombinant proteins

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D004274

 |

* Wd Datuak: Q285697
* Commonscat Multimedia: Recombinant proteins

* **(Gaztelaniaz)** Hezkuntzako baliabideak