**Idoi** Esteribar udalerriko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.

2020 urtean 10 biztanle zituen.

Bertako biztanleak *idoiarrak* dira.

Izena
-----

Idoi toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Idoia* (1057)
* *Ydoiquo* (1220)
* *Idoiquo* (1228)
* *Ydoy* (1428)
* *Idoy* (1534)
* *Idoi* (1605)
* *Idoy* (1800)
* *Idoyç* (1911)
* *Idoi* (1966)

Geografia
---------

Idoi Esteriberran dago.

### Ingurune naturala eta klima

Esteribarko udalerriaren azalera handia dela eta, klima alde handiak daude Esteribar iparraldearen eta hegoaldearen artean. Hala, udalerria klima kontinentalaren eta klima atlantikoaren mugan kokatzen da. Ezaugarri kontinental mediterraneoak ekialdean nabarmentzen dira, eta ezaugarri atlantikoak, berriz, mendebaldean. Urteko batez besteko tenperatura 8 °C eta 12 °C bitartekoa da, eta prezipitazioak 1 000 eta 1 600 mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 120 - 140 inguru izaten dira.

Pagoak eta pinu basatiek udalerriaren basoen %68 hartzen dute. Horrez gain, haritzak eta gaztainondoak daude ibarreko gunerik lauenetan. Birlandatutako basoen azalera 128 hektareakoa da, eta batez ere pinu beltz austriarra erabiliz egin zen XIX. mendetik aurrera. Pagoak ugariagoak dira udalerriaren iparraldeko gune menditsuenetan.

#### Estazio meteorologikoak

Esteribarren dagoen Eugi kontzejuan, itsasoaren mailatik 617 metrora, Nafarroako Gobernuak 1968an jarritako estazio meteorologikoa dago. Gainera, 1975ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Irotz lekuan, itsasoaren mailatik 479 metrora. Bestalde, 1995ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Zubiri kontzejuan, itsasoaren mailatik 526 metrora. Irotzeko estazioa da Idoierako balio egokienak ematen dituena, hurbilen dagoena baita.

|      Datu klimatikoak (Irotz, 1981-2020)      |
| --- |
|  Hila  |  Urt  |  Ots  |  Mar  |  Api  |  Mai  |  Eka  |  Uzt  |  Abu  |  Ira  |  Urr  |  Aza  |  Abe  |  Urtekoa  |
|
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 18.0 | 22.0 | 26.0 | 30.0 | 38.0 | 41.0 | 42.0 | 42.0 | 38.0 | 33.0 | 24.0 | 20.0 | **42.0** |
|
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 8.3 | 10.1 | 13.8 | 15.6 | 19.9 | 24.4 | 27.6 | 27.8 | 24.0 | 18.6 | 12.3 | 9.0 | **17.6** |
|
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 4.4 | 5.4 | 8.4 | 10.2 | 14.0 | 17.9 | 20.5 | 20.5 | 17.2 | 13.2 | 8.2 | 5.2 | **12.1** |
|
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 0.4 | 0.8 | 3.0 | 4.7 | 8.2 | 11.4 | 13.5 | 13.1 | 10.4 | 7.8 | 4.1 | 1.3 | **6.6** |
|
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -5.9 | -5.0 | -3.0 | -0.5 | 2.3 | 5.7 | 7.9 | 7.5 | 4.7 | 1.3 | -2.6 | -5.1 | **-5.9** |
|
|
| Batez besteko prezipitazioa (mm) | 90.1 | 76.0 | 74.3 | 92.5 | 73.9 | 51.7 | 35.1 | 32.3 | 59.6 | 84.0 | 107.4 | 98.5 | **875.4** |
|
| Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 57.3 | 42.0 | 59.5 | 40.0 | 42.0 | 38.0 | 50.0 | 84.0 | 69.0 | 59.0 | 64.0 | 50.0 | **84.0** |
|
|
|
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 12.0 | 10.9 | 10.4 | 12.8 | 11.3 | 7.0 | 4.3 | 5.7 | 7.7 | 10.9 | 12.3 | 12.7 | **117.9** |
|
|
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 1.5 | 1.5 | 1.1 | 0.7 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.5 | 1.5 | **6.8** |
|
|
| *Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua*  |

---

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.
Aukeratu beheko zatian urte-tarte bat, urte horiek goian xehetasun handiagoz ikusteko.

Ikusi edo aldatu datu gordinak.

Historia
--------

1057an jada dokumentatua agertzen da lokalizazio ezizen bezala ("Idoya"), eta 1268ko "Rediezmoren liburuan" bizi den toki bezala agertzen da. XIV. eta XV. mendeetan jenderik gabe geratu zen.

1835-1845eko udal erreformara arte, Idoik gobernatzen zuen Esteribar ibarreko diputatua eta txandaka etxeen artean izendatzen zen erregidore bat (1802an lau tresna eta hondatu bat ziren). 1847an haurrak Larrasoañako eskolara joaten ziren, biderik onenak ferra ziren eta posta bailarako balidategiak ekartzen zuen.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

2020 urteko erroldaren arabera 10 biztanle zituen Idoiek.

| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 10 | 11 | 10 | 8 | 9 | 25 | 18 | 15 | 16 | 15 | 13 | 9 | 9 | 9 | 9 | 9 | 10 | 9 | 10 | 12 | 10 |

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.

|

|  |

Garraioa
--------

Autobuses Artieda autobus konpainiak Idoi Iruñearekin batzen du. Autobus lineae, honako ibilbideak egiten ditu:

* Jaurrieta - Abaurregaina - Abaurrepea - Garaioa - Aribe - Garralda - Orreaga - Auritz - Aurizberri - Mezkiritz - Lintzoain - Erroibar - Zubiri - Larrasoaña - Idoi - Zuriain - Antxoritz - Zabaldika - Olloki - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea
* Eugi - Urtasun - Saigots - Zubiri - Urdaitz - Larrasoaña - Idoi - Zuriain - Antxoritz - Zabaldika - Olloki - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea

Kultura
-------

### Euskara

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Esteribarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Erroibar eta Artzibar ibarrekin hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Esteriberrak nafarrera euskalkian sailkatu zituen.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen daude Esteribarrera (iparesteribartar eta erdiesteribartar aldaerak) eta Artzibarrera (hegoesteribartar aldaera) azpieuskalkietan. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Esteribarko mintzaira zaharra oso hiztun gutxik dakite. 2007ko udazkenean, Esteribarren ez zegoen esteribarrerazko edo artzibarrerazko euskaldun gutxienik, eta, beraz, bi azpieuskalkiak hilda daude ibarran.

#### Euskararen Foru Legea

Sakontzeko, irakurri: «Euskararen Foru Legea»Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Esteribar eremu euskalduneko udalerria da. 2001eko erroldan, herritarren % 25ek zekien euskaraz.

1986tik geroztik, Esteribar udalerriaren izen ofiziala *Esteribar* da.

### Jaiak

* San Mikelgo jaiak, irailaren azken asteburuan
* Basagaitzeko erromeria, maiatzaren 15an

Ondasun nabarmenak
------------------

* San Mikel eliza, Erdi Aroko kristiau eliza.

Oharrak
-------

1. ↑  /ið̞ói/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza bigarren silaban

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
2. ↑   «Idoi - Lekuak - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).
3. ↑   Meteo Navarra. «Estazioko datuak - Eugi» *meteoeu.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2021-09-01).
4. ↑   Meteo Navarra. «Estazioko datuak - Irotz» *meteoeu.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2021-09-01).
5. ↑   Meteo Navarra. «Estazioko datuak - Zubiri» *meteoeu.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2021-09-01).
6. ↑    *Irotzeko estazioko balio klimatologikoak.*  Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).
7. ↑   «Idoi» *www.ine.es* (Espainiako Estatistika Institutua) (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
8. ↑  Luis Luziano Bonaparte. *Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés*, 1863.
9. ↑  Koldo Zuazo. *El euskera y sus dialectos*. Alberdania, 2010.
10. ↑    «Esteribar - Ahotsak.eus» *ahotsak.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-10-01).

Ikus, gainera
-------------

* Esteribar
* Ibarrak (Iruñerria)
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

Kanpo estekak
-------------

* Esteribarko Udalako webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3147888

 |

* Wd Datuak: Q3147888

| * i
* e
* a
  Esteribar |
| --- |
| Kontzejuak | Antxoritz • Eugi • Inbuluzketa • Iragi • Larrasoaña • Saigots • Sarasibar • Urdaitz • Zabaldika • **Zubiri** |
| Lekuak | Agorreta • Akerreta • Errea • Ezkirotz • Gendulain • Idoi • Ilarratz • Ilurdotz • Irotz • Irure • Leranotz • Olloki • Osteritz • Setoain • Urtasun • Usetxi • Zuriain |
| Etxaldeak | Arleta • Gurbindo |
| Herri hustuak | Agoibar • Aldaregi • Aramendia • Aritzaleta • Asiturri • Azterain • Basagaitz • Beltzunegi • Burrin • Ezkaldi • Idoieta • Izardola • Lapasti • Olandain • Otsabain • Sairats • Tirapegi • Zai • Zugarraga |