recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Samivel** (Jaiotza-izena: **Paul Gayet-Tancrède** ; Paris, 1907ko uztailaren 11 - Grenoble, 1992ko otsailaren 18a) frantses diseinatzailea, margolaria eta idazlea izan zen.

Biografia
---------

Gaztetan eskiaren eta alpinismoaren inguruko marrazkiak egin zituen. Sail horretatik Delagrave argitaldariak zenbait irudi hartu eta *Sous l´Sil des choucas* (1931, *Belatxingen begipean*) umorezko bilduma argitaratu zuen. 1935ean *Gargantua et Pantagruel* argitaratu zuen. Ondoren Samivel bere testuak idaztera ausartu zen, eta hala sortu zuen Erdi Aroko giroko trilogia bat, *Goupil* (1936, *Azeria*), *Brun l´Ours* (1938, *Hartz arrea*) eta *Les Malheurs d´Ysengrin* (1939, *Ysengrinen zorigaitzak*) lanek osatua. Formatu handia hautatu zuen Samivelek lan horietarako eta, horri esker, perspektiba-efektuak, paisaia handiak, baso eta zelaiak eta argi-ilunak maisutasun handiz marraztu ahal izan zituen. 1935ean *Parade des diplodocus* (*Diplodocusen parada*) eta *Les Blagueurs de Bagdad* (*Bagdadeko adarjoleak*). Gerra garaian Paristik ihes egin zuen, eta bilduma bat egin zuen Lyongo IAC argitaldariarentzat: *François de France. Dumollet* (1946) umorezko sail erromantikoa trufa eta parodia kutsuaz helduagoentzako egindako lana du, eta haurrentzako estiloa *La Fontaine. 20 fables* (1944) eta *Train de fables* (1947, *Fabula-trena*) lanetan landu zuen bereziki. Erdi Aroko gaietan oinarritutako *Merlin-Merlot* eta *Le Joueur de flûte de Hamelin* (1942, *Hamelingo txirula-jotzailea*) obrak klasiko bihurtu ziren, eta behin eta berriro argitaratu dira. Gerraren ondoren, marrazteaz gainera, bere filmak aurkezteko hitzaldiak eta mendiari buruzko lanak egin zituen: *Contes à pic* (1951, *Tontorreko ipuinak*), *Hommes, cimes et dieux* (1984, *Gizonak, gailurrak eta jainkoak*), *Opéra de pics* (1986, *Tontorren opera*). Hala ere, haurrentzako liburuen egile eta marrazkigile gisa izan zuen Samivelek ospea.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3470871
* Commonscat Multimedia: Samivel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 113883553
* ISNI: 0000 0001 2148 2588
* BNE: XX921384
* BNF: 13955681v (data)
* GND: 107349957
* LCCN: n50017111
* NKC: xx0017322
* SUDOC: 027121089
* UB: a1398168
* Open Library: OL686269A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05242/eu\_s\_0610/s0610

 |

* Wd Datuak: Q3470871
* Commonscat Multimedia: Samivel
**Meret Oppenheim** (Berlin; 1913ko urriaren 6a - Basilea; 1985eko azaroaren 15a) artista eta argazkilaria izan zen, mugimendu surrealistan aritu zena.

Biografia
---------

Berlingo Charlottenburg auzoan jaio zen, aita alemaniarra eta ama suitzarra izan zituen. 16 urterekin pintura ikasten hasi zen eta 19 urterekin Parisera joan zen Grand Chaumière Akademian ikastera. Hiri horretan, Alberto Giacometti eta Jean Arp ezagutu zituen, eta Salon des *surindépendants* erakusketa surrealistan parte hartzera gonbidatu zuten. Han, André Breton, Max Ernst eta Man Ray ezagutu zituen. Azken horrentzat, biluzi ezagunenetako batzuen argazkietako modelo jardun zuen.

1936an, bere lanik ezagunena egin zuen: «Larruzko gosari-jokoa». Surrealismoaren objektu ezagunenetako bat izatera iritsi zen, eta New Yorkeko Arte Modernoaren Museoak erosi zuen.

1945ean Wolfgang La Roche ezagutu zuen, eta harekin ezkondu zen lau urte geroago, eta Bernan jarri ziren bizitzen. 1954an, Picassoren antzezlanaren jantzien diseinuarekin itzuli zen arte-jarduerara: Daniel Spoerrik egin eta Bernan estreinatu zen «Le Désir attrapé par la queue (Buztanetik hartutako desira)». 1959an, erakusketa surrealista batean parte hartu zuen Parisen, *Festmahl* (Banketea) lanarekin, eta urre-koloreko aurpegidun emakume biluzi baten gorputz gainean jakiak erakutsi zituen.

Laurogeiko hamarkadatik aurrera, idazkiak argitaratzen hasi zen; hala 1981ean *Sansibat* argitaratu zuen, poema-multzoa, eta 1984an *Trou* arte-aldizkariarekin elkarlanean aritu zen, Bernako *Symbol des Wachsens und des Lebens* iturriari buruzko artikulu bat argitaratuz, eta, handik gutxira, beste poema batzuk argitaratu zituen, *Husch, husch, der schönste Vokal entleert sich* izenburupean.Bihotzekoak jota hil ondoren, hainbat erakusketa kolektibo eta atzera begirakoak egin ziren, baina omenaldirik handiena *Meret Oppenheim* Saria izan zen, urtero Kultura Bulegoak berrogei urtetik gorako artistei ematen diena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *The collection. Meret Oppenheim (Swiss, 1913-1985).*  MOMA.
2. ↑    *Meret Oppenheim: Juego de desayuno de piel (1936).*  historiadelarte.us.
3. ↑    *MERET OPPENHEIM (Berlín 1913- Basilea 1985).*  fmujeresprogresistas.org.
4. ↑   g26.ch. *Bern - die Hauptstadt mit Charme. Der Meret-Oppenheim-Brunnen (Oppenheimbrunnen).* .
5. ↑   Agencia EFE.  (29 de febrero de 2008). *Arte. La tercera planta del Guggenheim se llena con Cosas del surrealismo.*  El Cultural.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61594
* Commonscat Multimedia: Meret Oppenheim

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61550307
* ISNI: 0000 0001 2280 7188
* BNE: XX1053696
* BNF: 11918165v (data)
* GND: 118787136
* LCCN: n82233272
* NKC: jn20040301010
* Tabakalera ID: 55941
* CiNii: DA05011660
* SNAC: w6d80cpt
* SUDOC: 027053199
* ULAN: 500029314
* BIBSYS: 90602826
* UB: a1027957
* ICCU: VEAV036135
* Open Library: OL339727A
* SIKART: 4000327
* KulturNav: id
* RKD: 60868
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04578/eu\_o\_1195/o1195
* HDS: 012190
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q61594
* Commonscat Multimedia: Meret Oppenheim
**Romà Perpinyà i Grau** (Reus, Katalunia, 1902 - 1991eko uztailaren 25a) katalan ekonomista izan zen.

Biografia
---------

Deustuko Unibertsitatean egin zituen ekonomia-zientzietako ikasketak. Ondoren, Frankfurten eta Berlinen osatu zituen; Berlinen eskuratu zuen doktoregoa, 1929. urtean.

Besteak beste, Valentziako Ikerketa Ekonomikoetako Zentroaren sortzailea eta zuzendaria (1929-1941) izan zen, eta Madrilgo Unibertsitate Konplutentseko teoria ekonomikoko irakasle (1945-1955) eta Ikerketa Zientifikoen Goi Mailako Kontseiluko (CSIC) kide (1940tik aurrera) ere izan zen.

Valentziako zentroan eman zuen argitara bere obra nagusia, *De economía hispana* (1936, *Hispaniar ekonomiari buruz*). Obra horretan espainiar ekonomiaren analisi estruktural bikaina egin zuen, gaur egun, oraindik ere, interes handikoa gertatzen dena. Hainbat ikerketa eta monografia paratu zituen biztanleriaz, errentaren eskualdekako banaketaz, eta termino berrien sortzaile gisa nabarmendu zen: berak sortuak dira, esaterako, *aerokora* terminoa, biztanleria gutxiko lurraldeak, eta beraz ekonomian zeresan handirik ez dutenak izendatzeko terminoa, edo *dasikora*, aurrekoaren antonimoa.

Nazioarteko ekonomian aditua izan zen, eta egitura ekonomikoari buruzko ikerketa garrantzitsuengatik nabarmendu zen; bera izan zen lehenengo hispaniar estrukturalistetako bat.

Aipagarriak ditu, orobat, *Exposición sobre la crisis económica mundial* (1932, *Munduko krisi ekonomikoaz*), *Corología: teoría estructural y estructurante de la población de España. 1900-1950* (1954, *Korologia: Espainiako biztanleriaren teoria estruktural eta estrukturatzailea. 1900-1950*), *Origen y ocaso de las talasocracias* (1965, *Talasokrazien jatorria eta gainbehera*) eta *De economía crítica 1930-1936* (1982, *Ekonomia kritikoaz, 1930-1936*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753472
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 25124401
* ISNI: 0000 0000 8104 4283
* BNE: XX1023374
* GND: 101628633
* LCCN: n83032338
* CiNii: DA15600963
* SUDOC: 08754167X
* BIBSYS: 97022869
* UB: a1233188
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04829/eu\_p\_1460/p1460
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 4213

 |

* Wd Datuak: Q3753472
**Thomas James Smith** (Londres, 1971ko urriaren 31 - Libourne, 2022ko apirilaren 6a) eskoziar errugbilaria eta entrenatzailea izan zen. Eskuineko harroin postuan aritu zen Glasgow Warriors, CA Brive eta Northampton Saints taldeetan, eta baita Eskoziako selekzioan eta British and Irish Lionsen ere. Erretiratu ostean, entrenatzaile aritu zen.

Bizitza
-------

Londresen jaio zen, aita ingelesa eta ama eskoziarra zituela. Amateur garaian Dundee High School FP eta Watsonians taldeetan jokatu zuen. Aro profesionala iritsi zenean, Caledonia Redsera batu zen. Ondoren Glasgow Warriorsen, CA Briven eta Northampton Saintsen jokatu zuen, 2009an erretiratu zen arte.

1997ko otsailaren 1ean egin zuen debuta Eskoziako errugbi selekzioarekin, Twickenhamen, Ingalaterraren aurka. 1997 eta 2005 bitartean, 61 partida jokatu zituen talde nazionalarekin, eta kapitaina izan zen 2001ean. British and Irish Lionsekin, Hegoafrikako biran parte hartu zuen 1997an, eta Australiakoan 2001ean.

Edinburgh Rugbyko eta Lyon OUko aurrelarien entrenatzailea izan zen, eta Doncaster Knightseko entrenatzaile-burua. 2022ko apirilaren 6an hil zen, minbiziak jota.

Palmaresa
---------

### Eskoziako selekzioa

* Bost Nazioen Txapelketa
	+ irabazlea: 1999

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Lions and Scotland legend Tom Smith dies aged 50.*  lionsrugby.com 2022-4-6 (Noiz kontsultatua: 2022-4-7).
2. ↑    *Tom Smith.*  en.espn.co.uk (Noiz kontsultatua: 2023-4-23).
3. ↑    *‘One of the greats’: Tom Smith, former Scotland and Lions prop, dies aged 50.*  theguardian.com 2022-4-6 (Noiz kontsultatua: 2023-4-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2440114

 |

* Wd Datuak: Q2440114
**Gregorio Krutxaga Urzainki** (gaztelaniaz: *Gregorio Cruchaga Urzainqui*) (Urzainki, 1739 – Etxarri-Aranatz, 1812ko maiatzaren 30) nafar gerrilaria izan zen Iberiar Penintsulako Gerran. Bere biografia eleberri baten argumentua ematen du.

Biografia
---------

Frantses gudarosteen aurka borrokatu zen nafar gerrillaria. 1808. urtean, Francisco Ganbraren agindupean jarri zen, frantses gudarosteen aurka aritu asmoz. Gudu latz askoren ondoren, erronkariarrek kapitulazioa lortu zuten. Horri esker gudaroste frantsesak Erronkaritik alde egingo zuten betiko eta, trukean, erronkariarrek zerga bat ordaindu beharko zuten. Hitzarmena sinatu ondoren, Krutxaga Espoz Minaren taldeko kide bihurtu zen, eta Nafarroa osoan barrena ibili zen frantsesen aurkako gerran (Lekunberri, Tafalla, Tiebas, Campanas). Ondoren, bitan banatu zen Minaren taldea, eta bi horietako baten buru geratu zen Krutxaga. Minarekin batera edo bere aldetik, Nafarroan zeuden frantses gudarosteen etengabeko zartailu izan zen Krutxaga. Garesen 230 preso hartu zituen, baina frantsesek Tarazonan buruan zauritu eta preso hartu zuten. Bere taldekideek askatu egin zuten, ordea. Frantses gudaroste bat Araba eta Gipuzkoa arteko Arlabango mendatean txikitu ondoren (1812ko apirila), frantsesek bando bat eman zuten euskaraz, Krutxagaren buruari hamar mila pezetako prezioa ezarriz. Krutxaga, ordea, izugarri mugitzen zen, eta inork ez zuen harrapatzen. 1812ko maiatzean Gipuzkoara jo zuen, Ingalaterratik ekartzen ziren armen bila. Ormaiztegin, frantsesei aurre egin, eta kainoi bala batek beso bat xehakatu zion. Aralarrera erretiratu eta zaindariek bakarrik utzi behar izan zuten euripean, frantsesak orpoan zituztela. Krutxaga, osasunez are larriagotu eta Etxarri-Aranatzeko baserri batean hil zen, 1812ko maiatzaren 30ean.

Bere gorpua Urzainkira eraman zuten eta bertako elizaren ondoan lurperatuta dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Biografia Espainiako Errege Akademiaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85870536
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 35143
* Lur: 01343/eu\_c\_1135/c1135
* GEN: 7563
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q85870536
**Martin Zalba** (Iruñea, 1337 - Salon-de-Provence, 1403ko urriaren 18a) nafar elizgizona, Iruñeko apezpikua eta kardinala, 1377-1403 urteetan izan zen.

Okzitaniako Tolosan, Bolonian eta Avignonen egin zituen ikasketak. 1363-1375 bitarteko urteetan, zuzenbide kanonikoko eskolak eman zituen Europako unibertsitate batzuetan baina, irakaskuntza utzi ondoren, Akizeko barrutiko bikario nagusi izan zen. 1377an apezpiku egin zuten eta, ondoren, Italian izan zen, Aita Santuaren eta florentziarren arteko bakea lortzearren. Gregorio XI.a Aita Santua hil zenean eta Urbano VI.a ondorengo hautatu zutenean, okertu egin ziren apezpikuaren eta Aita Santuaren arteko harremanak, eta horrek Zalba hilarazteko saio hutsala egin zuen.

Mendebaldeko Zisma gertatu zenean, Avignongo Klemente VII.a Aita Santuaren alde agertu zen. 1379-1383 bitartean Iruñeko apezpiku izan ondoren, eskumikatu egin zuen Urbano VI.ak. Karlos II.a hil zenean, Nafarroara itzuli eta, Klemente VII.ak eman zion ahalmenaz, Karlos III.a Nafarroako erregearen agindutara jarri zen. 1390ean Nafarroak Klemente VII.a onartu zuen Aita Santu gisa, eta Zalba kardinal izendatu zuten Iruñeko Katedralean. 1393an Avignonera itzuli eta handik urtebetera, Klemente VII.a hil ondoren eta Benedikto XIII.a Aita Santu hautatu zutenean, haren kontseilari eta Zismako erreferentzia bihurtu zen. 1403an Nafarroako Karlos III.ak testamentua idatzi zuen, eta Zalba izendatu zuen Nafarroan bera hil ondoren agindu beharko zuen taldeko kide.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Fernández Pérez, Gregorio.  (1820). *Historia de la iglesia y obispos de Pamplona.*  I.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q938808
* Commonscat Multimedia: Martín de Zalba

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 584149196565474792298
* BNE: XX5654272
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 145311
* Lur: 06098/eu\_z\_0216/z0216
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q938808
* Commonscat Multimedia: Martín de Zalba


  

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Bernardo Folcaut** | **Iruñeko apezpikua**1377 - 1403 | Ondorengoa**Miguel Zalba** |
**María Concepción "Concha" Espinosa Jiménez** (Basauri, Bizkaia, 1954 – Madril, 2008ko irailaren 24a), bizkaitar sindikalista izan zen, UGTren kidea. Londresen espainiar etorkinekin lanean ari zela hasi zen sindikatuan. Bertan Jesús Mancho bikotekidea ezagutu eta elkarrekin sindikaturako lan egin zuten.

Ibilbidea
---------

Emigrazioaren Espainiako Institutuan hasi zen lanean, Londresen, Erresuma Batuan, espainiar emigranteei lagunduz. Han UGTn afiliatu zen, Erresuma Batuan afiliatu ugetista etorkinen gunea osatuz. Orduan ezagutu zuen bere lankide sentimentala, Jesús Mancho, UGTko Nicolás Redondorekin idazkari konfederala. Elkarrekin joan ziren laurogeita hamarreko hamarkadaren hasieran Caracasera, Venezuelara. 1996an Espainiara itzuli ziren, eta Concha Espinosa Alcalako Unibertsitatean hasi zen lanean. FETE Hezkuntzako UGTren Federazioko atal sindikalean parte hartu zuen. 2002an Meridan egindako FETEen XIII. Biltzarrean, Unibertsitateko Idazkari hautatu zuten, eta FETEen XIV. Kongresuan (2005) berriz hautatu zuten. Unibertsitateei buruzko Lege Organikoa (LOU) aldatzeko negoziazioetan aktiboki parte hartu zuen. Lege hori 2001ean onartu zen, eta ondoren 2007an aldatu zuen Rodríguez Zapateroren gobernu sozialistak. Urrutiko hezkuntzaren eta Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionalaren (UNED) garrantzia aldarrikatu zuen, eta Kontseilu Sozialeko kide zen. Gainera, unibertsitate publikoetarako finantzaketa handiagoaren alde egin zuen beti, baita irakasleen fiskalizazio handiagoaren alde ere, irakaskuntzaren kalitate hobea lortzeko. 

2008ko irailaren 24an 54 urte zituela hil zen, urdaileko minbiziaren ondorioz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Moraleda, Fernando.  (2008-09-26). «Concha Espinosa, socialista» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2022-09-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5780967

 |

* Wd Datuak: Q5780967
**Juan de Lángara y Aritzmendi** (El Puerto de Santa María, 1700 - Cádiz, 1781ko otsailaren 17) euskal jatorriko espainiar amirala izan zen. Espainiako Itsas Armadaren lotinant jeneral izan zen. Haren seme Juan de Lángara y Huarte militar ezaguna izan zen.

Biografia
---------

José Patiñok 1717an Cádiz barrutiko itsas guardia konpainia sortu zuen. Juan de Lángarak parte hartzeko izena eman zuen lehenetariko bat izan zen. Gastañeta jeneralaren ontzidian itsasoratu zen, eta harekin Siziliako kanpainan eta Passaroko Lurmuturreko itsas guduan aritu zen. Amazigen aurka kortsario ibili zen ondoren. Ceutaren laguntzaz ere joan zen hiria inbaditua izateko arriskuan zegoenean. Baltasar de Guevararen eta Mariren markesaren ontzidietan ibili zen ondoren. Lehorrean ere toki garrantzitsuak bete zituen. 1747an itsasontzi-kapitain izendatu zuten.

Andrés Reggio jenerala hil zenean Lángara lotinant jeneral zen eta, orduan, 1780ko otsailaren 8an, aldi baterako, Cádiz barrutiko kapitain jenerala eta Itsas Armadaren zuzendari orokor izendatu zuten. Behinbetiko izendapena Luis de Córdova y Córdovarena izan zenean eta hau itsasoratu zenean, Lángara berriro ere, orduan hil arte, toki bera bete zuen. Heriotzak Cádizen harrapatu zuen, 1781an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Diccionario de la Historia de España*, Espasa Calpe.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Madueño Galán, José María *Juan de Lángara y Aritzmendi*, Real Academia de la Historia, dbe.rah.es

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2893034
* Commonscat Multimedia: Juan de Lángara y Aritzmendi

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 85186

 |

* Wd Datuak: Q2893034
* Commonscat Multimedia: Juan de Lángara y Aritzmendi
**Francisco Lanzagorta Inchaurregui** (Real de Catorce, 1791 - Chihuahua, 1811ko maiatzaren 11), Mexikoko independentziaren aldeko matxinatua izan zen. Heritoz zigorra ezarri zitzaion 1811an.

Biografia
---------

Lanzagorta San Migeleko Dragoien tenientea zen. Ignacio Allenderen eraginez Querétaron Mexikoko Independentzia prestatzeko konspiratzaileek egiten zituzten batzarretara joaten zen. San Luis Potosí hirian, Luis de Herrerarekin batera, altxamenduan hartu zuen parte. 1810eko irailaren 18an Félix María Callejak atxilotu zuen eta komentu batean entzerratu zuten. Urriaren 25ean Callejak Potosítik alde egin zuen Miguel Hidalgo eta Ignacio Allende matxinatuen atzetik. Une horretatik matxinada San Luisen berriro ere martxan jarri zen.

Azaroaren 10ean, Rafael Iriartek hirian boterea hartu zuen eta presoak askatuak izan ziren. Iriarte Lanzagortari koronel gradua eman zion eta Karmeldarren ondarearen aurka aritzeko agindu zion. Matehualan José Mariano Jiménezen tropekin bat egin zuen. Acatita de Bajánen atxilotuta, Espainia Berriko Erregeorderriaren Erregeordeak ez zion barkamenik eman. Chihuahuara eraman zuten eta han epaitu zuten, heriotz zigorra ezarriz. Beste matxinatuekin batera (Allende, Mariano Jiménez, Juan Aldama eta Manuel de Santa María) fusilatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Diccionario Enciclopédico Hispano-Americano*, Montaner i Simon, 1887.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Francisco Lanzagortaren biografia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5866487

 |

* Wd Datuak: Q5866487
**Vladimir Efimovitx Gorev** (errusieraz: Владимир Ефимович Горев; Velizh, Vitsebskeko oblasta, 1900 - Mosku, 1938ko ekainaren 20a) sobietar militarra izan zen, Espainiako Gerra Zibilean aholkulari moduan aritutakoa.

Biografia
---------

Gorev Velizh bielorrusiar herrian jaio zen, Vitsebskeko oblasta, garai hartan Errusiar Inperiokoa zena. Gaztaroan Armada Gorrian sartu eta Errusiako Gerra Zibilean (1918-1921) borroka-esperientzia handia pilatu zuen. Ondoren, jada SESBeko maila militarrean sartuta, Txina aldera 1927an hasitako gerra zibilean Txinako Alderdi Komunistaren milizien sobietizazio prozesua azkartzeko helburuarekin aholkulari bezala bidali zuten (Txinan "Nikitin" eta "Gordon" ezizenez ezaguna izan zen) .

SESBera itzultzean, Espainiako Gerra Zibila piztu ondoren, sobietar gobernuak Gorev "aholkulari militar" bezala bidali zuen Espainia errepublikarrera. Gorevek Madrilera 1936ko udazkenean agregatu militar bezala iritsi zenean, brigadako jeneral gradua zuen. Espainian "Sancho" ezizena jaso zuen. Vicente Rojo teniente koronelak Madrilgo guduan aholkulari militar bezala izan zuen presentzia goraipatu zuen, baita ondoren Iparraldeko Armadako Estatu Nagusiko buru zen Francisco Ciutat («Angelito» deitua) militar komunistak ere.

Ospe horri esker, 1937ko udaberrian iparraldeko fronte errepublikanora bidali zuten Kiril Jacksonen ordez. Iparraldeko frontean, berriz, Bilboko defentsan, euskal ofizialen txostenak ez ziren hain onak izan, eta haien merituak borroka horien taktika belikoan zalantzan jarri zituzten. Iparraldeko frontea erorita, Gorevek ez zuen lortu hesi frankistatik ihes egitea, eta, beste soldadu errepublikar askorekin batera, Asturiasko mendietan babestu zen, urte amaieran erreskatatua izatea lortu zuen arren. Berriro deitu zuten Madrilera, eta handik SESBra itzuli zen.

Jada bere aberrian, Gorev, Stalinen Purga Handiaren testuinguruan "traizio" susmoengatik 1938ko urtarrilak 25ean atxilotu zuten. 1938ko ekainaren 20an epaiketa sumarioa egin zioten, heriotza-zigorra ezarri eta egun berean fusilatu zuten. 1956an SESBeko gobernuak Gorev akusazioetatik birgaitu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** András Rojo, José.  (2006). *Vicente Rojo - Retrato de un general republicano.*  (1. argitaraldia) Madril: Tusquets Editores ISBN 84-8310-455-5..
2. ↑   Aizpuru, Mikel.  (2009). *El informe Brusiloff. La Guerra Civil de 1936 en el Frente Norte vista por un traductor ruso.*  Irun: Alberdania, 255 or. ISBN 9788498680560..
3. ↑   Thomas, Hugh.  (1976). *Historia de la Guerra Civil Española.*  Bartzelona: Círculo de Lectores, 788 or..
4. ↑   **(Errusieraz)** Lists.memo.ru. *Жертвы политического террора в СССР.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7938350

 |

* Wd Datuak: Q7938350
**Andres Azkarate Esparza** (Oibar, Nafarroa Garaia, 1891ko azaroaren 30 - Leire, Nafarroa Garaia, 1981ko ekainaren 2) nafar apaiz eta monjea izan zen.

Giza zientzien ikasketak eta nobiziazioa Santo Domingo de Silosko monasterioan egin zituen. Buenos Airesen apaiztu zen 1917ko ekainaren 2an. 1918an beneditar komunitate berriko priore izendatu zuten. Bere jarduera apostoliko bizia Argentinako gizarteko sektore anitzetara iritsi zen.

Bere obra San Benito Abadia Handiaren eraikuntzarekin koroatu zuen, eta bertako lehen abate izendatu zuten 1950ean. Santa Escolasticako Monja Beneditarren Abadia sortu eta sortu zuen. Peru eta Uruguaiko fundazioekin. Mugimendu Liturgikoaren sustatzailerik nabarmenena izan zen. Gai horri buruz 19 liburu eta *Guía Litúrgico del Catequista* idatzi ditu.

*Litúrgica Argentina* aldizkaria eta *Benedictina argitaletxea* sortu zituen. Artxidiozesiko katekesi mintegietako zuzendaria izan zan, Beneditar Maisuen Akademiaren sortzailea, Ikasle Katolikoentzako Zirkulu Excelsiorren eta Buenos Airesko Idazle eta Kazetari Katolikoen Elkartearen sortzailea. Bere beste sorkuntza batzuk Langile Etxea eta Doako Kontsultategi Medikoa izan ziren, San Benitoko patronatupean. Bere lan eskergak Buenos Airesko bizitza erlijiosoa berritu zuen, baita Argentinaren mugak gainditu ere, Hego Amerikako Erlijiosoen Konfederazioko lehen presidentea izan zelarik. 1949an ezkonduen katixima eta ezkongaien katixima argitaratu zituen.

1962an, Buenos Airesko San Benito Abadiari uko egin zion, eta Euskal Herrira erretiratu zen, Leireko monasteriora.

Erreferentziak
--------------

* **(Gaztelaniaz)** «AZKARATE, Andres - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-04-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q76003045
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 197701147
* ISNI: 0000 0003 5738 0190
* BNE: XX1215446
* GND: 1032200235
* LCCN: no2011181842
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 151943
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q76003045
musikagilea eta biolin-jolea
**Cecilia Seghizzi** (Gorizia, Italia, 1908ko irailaren 5a - Ibidem, 2019ko azaroaren 22a) konpositore, biolinista eta pintore italiarra izan zen.

Biografia
---------

Gorizian jaio zen, Italiako hiri txiki batean, Esloveniarekin mugan, Alpeen barrenean. Cesare Augusto Seghizzi (1873 - 1933) konpositore eta kapera-maisuaren alaba, Furhako herri-kantaren konpositore preziatuenetako bat. Wagna de Estiriako errefuxiatu-esparruan erbesteratu ondoren, Cecilia biolina ikasten hasi zen Alfredo Lucarini irakaslearekin, eta Milango Giuseppe Verdi kontserbatorioko ohoreekin graduatu zen. 1930eko hamarkadan, kontzertuak bigarren hezkuntzako eta musikako institutuetako irakaskuntzarekin txandakatu zituen. Aldi berean, Triesteko Giuseppe Tartini kontserbatorioan hasi zen lanean, Vito Leviren zuzendaritzapean. 1950 hamarkadan Gorizia konplexu polifonikoa sortu eta zuzendu egin zuen, eta harekin lortu zuen lehen saria Bresciako lehiaketa polifoniko nazionalean. Ondoren, Italiako nahiz atzerriko postu garrantzitsuetarako kontzertu eta grabazio batzuk sortu ziren.

2018ko irailaren 5ean, 110 urte egin zituenean, Rodolfo Ziberna alkatearekin eta bi zinegotzirekin, eta, hala, Italiako "superehundar" bat bihurtu zen.

2019ko azaroaren 22an hil zen, 111 urte zituela.

Estiloa
-------

Goriziarraren egile-katalogoak 130 konposizio baino gehiago ditu, eta horien artean nabarmentzekoak dira kantu koralari buruzkoak. Bere estiloa, erabat kontserbadorea, une aurreratuenetan neoklasizismoari lotua dago, eta ez dago 1930eko hamarkadatik musikaren abangoardiak ekarritako nobedadeen aztarnarik.

Lan nagusiak
------------

* *Oboe eta pianorako sonata* (1963)
* *Gauez* (flauta, soprano eta pianorako, 1979)
* *Kontzertinoa* (haizerako eta soketarako, 1981)
* *Dibertimentua* (biolin eta pianorako, 1982)
* *Valzerino* (flauta eta pianorako, 1984)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Addio a Cecilia Seghizzi, decana della musica goriziana.* .
2. ↑   «Cecilia Seghizzi (105 anni): «La mia Grande Guerra»» *Messaggero Veneto* 2 de enero de 2014.
3. ↑   «I 110 anni di Cecilia Seghizzi» *Voce Isontina*.
4. ↑   «Il Friuli - La goriziana Cecilia Seghizzi spegne 110 candeline» *anteprima.ilfriuli.it*.
5. ↑   «Nonna Cecilia compie 111 anni. "Il mio segreto? Niente ascensore e poche medicine"» *L'HuffPost* 6 de septiembre de 2019.
6. ↑   «iMagazine - Auguri, professoressa» *www.imagazine.it*.

Kanpo estekak
-------------

* Associazione Seghizzi, a seghizzi.it.
* L'amore per la vita nei quadrio di Cecilia Seghizzi, a ilpiccolo.gelocal.it.
* Cecilia Seguizzi (105 anni): «La mia grande Guerra», a messageroveneto. gelocal.it.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3664120
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37340834
* ISNI: 0000 0001 0964 760X
* GND: 103967524
* LCCN: no2001025516
* SUDOC: 151450285
* ICCU: CFIV148625

 |

* Wd Datuak: Q3664120
**Kevin Lynch**, irlanderaz *Caoimhghín Ó Loinsigh* (1956ko maiatzaren 25a, Park, Derry konderria - 1981eko abuztuaren 1a, Maze espetxea) INLAko kidea izan zen. 1981eko Irlandako gose greban hil zen 10 errepublikar presoetako bat izan zen.

Paddy and Bridie Lynch senar-emazteen zortzi seme-alabetan gazteena izan zen. Hurlingen jokatu ohi zuen, Dungiven udalerriko talde amateurrean, gerora 1971-1972 artean Derry GAA 16 urte azpiko taldearen kapitaina izan eta Dublingo Croke Park estadioan Irlada Osoko 16 Urte Azpiko Hurling Finalean Armagh GAA taldea garaitu eta taldekideekin batera maila horretako herrialdeko txapelketa lortzea ere iritsi zen.

Ondoren, INLArentzat armak lapurtu, zigor tiroketetan parte hartu eta britainiar indar armatuen aurkako ekintza armatuak prestatzeko saiakerak burutzearen karguak leporatu zitzazion, 10 urteko espetxe zigorra jasoz.

1977ko abenduan Maze espetxean preso sartu zuten eta burusien protestan parte hartu zuen.

1981eko Irlandako gose grebara batu eta maiatzaren 23an gose grebari ekin zion. Abuztuaren 1ean 25 urte zituela zendu zen, 71 egunez gose-greban egon ondoren.

Ikus gainera
------------

* 1981eko Irlandako gose greba

| * i
* e
* a
1981eko Irlandako gose greba |
| --- |
| Hildako grebalariak | Bobby Sands (maiatzaren 5a)  •  Francis Hughes (maiatzaren 12a) Raymond McCreesh (maiatzaren 21a)Patsy O’Hara (maiatzaren 21a) Joe McDonnell (uztailaren 8a)  •  Martin Hurson (uztailaren 13a)Kevin Lynch (abuztuaren 1a)  •  Kieran Doherty (abuztuaren 21a)  •  Thomas McElwee (abuztuaren 8a)Michael Devine (abuztuaren 20a) |
| Biziraun zutenak | Brendan McLaughlin  •  Paddy Quinn  •  Laurence McKeown  •  Pat McGeown  •  Matt Devlin  •  Liam McCloskeyPatrick Sheehan  •  Jackie McMullan  •  Bernard Fox  •  Hugh Carville  •  John Pickering  •  Gerard HodgkinsJames Devine |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q327802
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 16673254
* LCCN: n2007029147
* SNAC: w65f21nj

 |

* Wd Datuak: Q327802
**Petrus Plancius** (Heuvelland (latinez: *Dranouter*), Belgika, 1552 - 1622ko maiatzaren 15a), **Pieter Platevoit** jatorriz, flandestar teologo, kartografo eta astronomoa izan zen. Mercator proiekzioa nabigazio mapetan ezartzeagatik ezaguna egin zen, baita longtitudea neurtzeko metodo berri bat garatzeagatik. Nabigaziorako hainbat gida argitaratu zituen eta bere lanik ezagunena munduko mapa den  *Nova et exacta Terrarum Tabula geographica et hydrographica* (1592) izan zen.

Biografia
---------

Jatorrizko izena **Pieter Platevoet,** Dranouter-en jaioa, orain Heuvelland, Mendebaldeko Flandria. Alemanian eta Ingalaterran teologia ikasketak egin zituen eta 24 urte zituela holandako Elizako ministro bihurtu zen.

Inkisizioa-ren beldurra zela eta, Bruselas-etik Amsterdam-era alde egin zuen. Bertan nabigazioa eta kartografiari buruzko jakin-mina piztu zitzaion eta zorionez Portugaletik ekarri berriko itsas ibilbideak aztertzeko aukera izan zuen. Hala bada, Indietarako itsas bideen aditu bihurtu zen.

### Kartografoa

Holandako Ekialdeko Indietako Enpresaren sortzaileetako bat izan zen eta honentzat 100 mapa baino gehiago sortu zituen. Enpresaren kartografoa izan zen.

1592an berak egindako mapa ezagunena argitaratu zuen, hots,  *Nova et exacta Terrarum Tabula Geographica et hydrographica*. Horrez gain, nabegazio gidak eta egutegiak ere argitaratu zituen eta longitudea zehazteko metodo berri bat garatu zuen. Bestalde, itsas mapetan Mercator proiekzioa metodoa ezarri zuen.

Mapak
-----

* Orbis Terrarum En 1590Orbis Terrarum En 1590
* Orbis Terrarum 1594Orbis Terrarum 1594
* Nova Frantzia .. Terra Nova 1592Nova Frantzia .. Terra Nova 1592
* Insulae Moluccae 1592Insulae Moluccae 1592

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q333534
* Commonscat Multimedia: Petrus Plancius

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 49256188
* ISNI: 0000 0000 7357 732X
* BNE: XX5289585
* BNF: 12110555g (data)
* GND: 129004006
* LCCN: nr93014920
* SUDOC: 09095968X
* ULAN: 500405549
* BIBSYS: 1542227321603
* BPN: 03931413
* RKD: 278421
* **Ondare historikoa**
* FMIS: LSH/agents/23770

 |

* Wd Datuak: Q333534
* Commonscat Multimedia: Petrus Plancius
**Noah Gordon** (Worcester, Massachusetts, Ameriketako Estatu Batuak, 1926ko azaroaren 11 - Dedham, Massachusetts, 2021eko azaroaren 22a) ingelesezko eleberrigilea eta kazetaria izan zen. Estatu Batuetako bere garaiko idazle hoberenetako bat.

Bizitza
-------

Kazetaritza eta Letretako ikasketak egin zituen Bostongo Unibertsitatean. Medikuntza ere ikasi zuen, gurasoek hala eskatuta, eta mundu horrekin lotu zen pixkanaka, ikasketak bukatu gabe utzi bazituen ere. 1951n, zenbait egunkarirentzat idazten hasi zen kazetari gisa, *Worcester Telegram* eta *The Boston Herald* argitalpenentzat, besteak beste. 1964an, kazetaritza zientifikoa egiten hasi zen. *Psychiatric Opinion* medikuntza-aldizkari ospetsuan argitaratzaile izan zen hamar urtez, eta Estatu Batuetako aditu handienetako bat izatera iritsi zen gai horretan.

Idatzi dituen eleberrien artean, aipagarriak dira *The Rabbi* (1965), *The Death Committee* (1969) eta *The Jerusalem Diamond* (1979).

Medikuntza gaitzat harturik, berriz, trilogia bat idatzi zuen: *The Physician* (1988), *Shaman* (1992,) eta *Matters of Choice* (1996). Hiru eleberri horietan, mediku-lanbidearen azterketa zabala eta sakona egiten du, Erdi Arotik hasita gaur egun arte. *The Physician* eta *Matters of Choice* eleberriek Gipuzkoako liburu-saltzaileek Donostiako Liburu Egunean gehien saltzen den liburuari ematen dioten saria irabazi zuten 1992an eta 1995ean, hurrenez hurren.

Orduz geroztik, *The Last Jew* (1999), *Sam and Other Animal Stories* (2002) eta *The Bodega* (2007) idatzi zituen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Noah Gordonen web-orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q458618
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 17250078
* ISNI: 0000 0000 8360 2963
* BNE: XX956463
* BNF: 120909134 (data)
* GND: 115429417
* LCCN: n85266625
* NDL: 00847957
* NKC: xx0003149
* CiNii: DA07608438
* SUDOC: 029241898
* BIBSYS: 90067890
* Open Library: OL302531A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02523/eu\_g\_2698/g2698

 |

* Wd Datuak: Q458618
**José María Ruiz-Mateos** (Rota, Cádiz, Espainia, 1931ko apirilaren 11 - Puerto de Santa María, Cádiz, 2015ko irailaren 7a) espainiar enpresaburua izan zen, Rumasa enpresaren jabea.

Biografia
---------

Txikitan Jerez de la Fronterara aldatu zen familiarekin, eta hango Merkataritza Eskolan egin zituen merkataritza-irakasle izateko ikasketak.

1961ean, enpresa-talde bat sortu zuen, Rumasa (*Ruiz Mateos Sociedad Anónima*), eta enpresa haren nagusi gisa hasi zen ospea irabazten. Izan ere, 1967an Madrila aldatu zen, eta bultzada handia eman zion bere enpresari. Sortu eta handik hamar urtera, esaterako, bazituen 8 banku, 59 enpresa eta 15.000 langile, eta hurrengo hamarraldian ere (1971-1982) izugarrizko bilakaera izan zuen: Ruiz-Mateosen beraren arabera, 400 enpresa, 60.000 langile eta 100.000 akziodun. Espainiako enpresa pribatu handienetakoa izatera iritsi zen Rumasa.

1980ko hamarraldiaren hasieran, ordea, gorabeherak zituela zabaldu zen (200.000 milioiko zorra zuela esan zen), eta gobernuak jabetza kendu zion 1983an. José María Ruiz-Mateosek ihes egin behar izan zuen, eta, harrezkero, eztabaida eragin izan du beti, eta gogor eraso die erakundeei. Auzi ugari izan zituen: 1997an, merkataritza-agiriak faltsutzeaz salatu zuten, baina epaileak aske utzi zuen.

Ruiz-Mateosek bere inperioa, osorik ez bada ere, berreraiki egin zuen Nueva Rumasa izenarekin. 2011n, Nueva Rumasak hartzekodunen konkurtsoa prestatu zuen taldeko zenbait enpresarentzat.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1147998
* Commonscat Multimedia: José María Ruiz-Mateos

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141481353
* ISNI: 0000 0000 9588 9340
* BNE: XX1102110
* GND: 141885092
* LCCN: n84192421
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05172/eu\_r\_1096/r1096

 |

* Wd Datuak: Q1147998
* Commonscat Multimedia: José María Ruiz-Mateos
**Rubem Fonseca** (Juiz de Fora, Minas Gerais, 1925eko maiatzaren 11 - Río de Janeiro, 2020ko apirilaren 15a) brasildar kronikaria eta eleberrigilea izan zen. Brasilgo hiri-neorrealismoaren idazle nagusietako bat izan zen.

Biografia
---------

Zuzenbide-ikasketak egin zituen Rio de Janeiroko Unibertsitatean (1948), eta administrazio-ikasketak, New York eta Bostongoetan. 1963an plazaratu zuen lehenengo literatura-lana, kontakizun-bilduma bat: *Os Prisioneiros*. Handik bi urtera, Pen Club saria irabazi zuen *A Coleira do Cão* ipuin-bildumagatik. Garai hartako beste lan aipagarriak *El cobrador* (1970), *O Homem de Fevereiro ou Março* (1973) eta *Feliz año nuevo* (1975) dira. Garai hartan, eleberriez gainera, zinema-gidoiak ere idatzi zituen: *Relatório de um Homem Casado* (1973) eta *A Extorsão* (1975), adibidez.

Fonsecaren eleberriek Estatu Batuetako polizia-eleberrien eragin nabarmena dute. Horien bidez, hirietako gizarte materialista, teknokrata, garatu gabe eta bortitzeko pertsonaiak erretratatzen eta parodiatzen ditu: *O Caso Morel* (1973), *A Grande Arte* (1983), *Bufo & Spallanzani* (1985). *Agosto* (1990), berriz, eleberriaren eta kronika politikoaren artean sailka daiteke: Brasilgo lehendakari Getúlio Vargasek bere buruaz beste egin aurreko gertaerak kontatzen ditu.

Beste eleberri batzuk: *Do Meio do Mundo Prostituto Só Amores Guardei ao Meu Charuto* (1997), *O doente Molière*  (2000), *Mandrake: A Bíblia e a Bengala* (2005) eta *O Seminarista* (2010). Ipuin laburrak ere idatzi ditu, hala nola *Feliz Ano Novo* (1975), *Contos Reunidos* (1994), *Histórias de Amor* (1997), *Secreções, Excreções e Desatinos* (2001) eta *Ela e Outras Mulheres* (2006).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q470133
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 89801546
* ISNI: 0000 0001 2143 0972
* BNE: XX1136450
* BNF: 11903039m (data)
* GND: 119049155
* LCCN: n82271140
* NKC: jn20010712006
* CiNii: DA0489130X
* SUDOC: 026868318
* BIBSYS: 90561516
* ICCU: RAVV084675
* Open Library: OL93114A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02200/eu\_f\_0890/f0890
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 89285

 |

* Wd Datuak: Q470133
**Dennis Joseph Enright** (Leamington, Warwickshire, Ingalaterra, 1920ko martxoaren 11 - Londres, Ingalaterra, 2002ko abenduaren 31) poeta, eleberrigile eta kritikari ingelesa izan zen.

Biografia
---------

Leamington Collegen eta Downing Collegen (Cambridge) egin zituen ikasketak. 1947tik 1950era, ingeleseko irakasle aritu zen lanean Alexandriako Unibertsitatean. Hainbat katedra izan zituen Konan (Japonia), Berlin eta Bangkoken. Ondoren, Singapurreko Unibertsitateko irakasle izan zen.

Enrightek ezagutzen dituen lekuak erakusten ditu poemetan, eta baita gainbeheran diren zibilizazioek dituzten arazoak ere. Poesia-bildumen artean, aipagarriak ditu: *Bread rather than Blossoms* (1956, "Ogia loreen ordez"), Japoniako bizitzaren hainbat alderdi aztertzen dituena; *Some Men are Brothers* (1960, "Gizon batzuk anaiak dira"), Siam, Berlin eta Japoniari buruzko poemak biltzen dituena; *Addictions* (1972, "Zaletasunak"); *Daughters of Earth* (1972, "Lurraren alabak"), eguneroko bizitzaren egoerak erakusten dituena; *Rhyme Times Rhyme* (1974, "Errima-denborak"); *Sad Ires* (1975, "Hira tristeak"); *A Faust Book* (1979).

Eleberrigile gisa, aipatzekoak ditu: *The Apothecary´s Shop* (1957, "Botika denda"), *Conspirations and Poets* (1966, "Konspirazioak eta poetak") eta *Man is an Onion* (1972, "Gizona tipula da").

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3754030
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 108442567
* ISNI: 0000 0001 0931 3319
* BNF: 12038032m (data)
* GND: 11868213X
* LCCN: n80050354
* NDL: 01145341
* NKC: jn20000601497
* NLA: 35066043
* CiNii: DA00655429
* SNAC: w6281zvc
* SUDOC: 028571231
* BIBSYS: 90092428
* Open Library: OL233315A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01777/eu\_e\_1684/e1684
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3754030
**Doris Benegas Haddad** (1951, Caracas - 2016ko uztailaren 29a, Valladolid) euskal herritar abokatua eta ezkerreko militante bat izan zen. PSE-PSOE alderdiko Txiki Benegas PSE-EEko euskal herritar politikariaren arreba zen.

Biografia
---------

Venezuelako Caracas hiriburuan jaio zen, bere aita Jose Maria Benegas Etxeberria jeltzalea eta familia erbesteratuak bizi baitziren. Ama, Doris Haddad, Libanoko judu jatorria zuen.

Gaztaroa Donostian igaro zuen. 1970eko hamarkadan politikan militatzen hasi zen; unibertsitatean, Gipuzkoako Ikasle Iraultzaileetan eta Espainiako Mugimendu Komunistan sartu zen.

Valladolidera (Gaztela-Leon, Espainia) joan zen gero, eta Gaztelako ezkerreko mugimenduan eta Gaztela subjektu politiko gisa onartzearen alde hartu parte aktiboki. Abokatu-lanetan, kaleratutako langile ugariren alde jardun zuen, Frankismoaren amaiera aldera birritan atxilotua izan zen eta 1979an faxista talde batek Valladolideko bulegoa erre zion.

Euskal Herrian, ezker abertzalearen legez kanporatzearen aurka parte hartze aktiboa izan zuen; besteak beste mobilizazioetan parte hartuz baina, batez ere, 2009an Europako Legebiltzarrerako hauteskundeetan Iniziatiba Internazionalista - Herrien Elkartasuna alderdiko bigarren zerrendaburu gisa aurkeztuz. Ezker abertzaleak bost urte zeramatzan orduan legez kanpo, baina Iniziatiba Internazionalista-Herrien Elkartasunak aurkezteko aukera izan zuen.

2016ko uztailaren 29an 64 urte zituela Valladolid hirian zendu zen.

Ereferentziak
-------------

1. ↑  Doris Benegas ezkerreko militantea hil da. 2016ko uztailaren 29a, Berria.info

Kanpo estekak
-------------

* Doris Benegasen heriotza Berrian (2016/07/30).
* Doris Benegasen heriotza EITBn.
* **(Gaztelaniaz)**: Doris Benegasi buruzko informazioa Izquierda Castellana webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5813551
* Commonscat Multimedia: Doris Benegas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 314911960
* BNE: XX5621525
* LCCN: no2015030372
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 25797

 |

* Wd Datuak: Q5813551
* Commonscat Multimedia: Doris Benegas
**John Guillermin** (Londres, Ingalaterra, 1925eko azaroaren 11 - Topanga, Kalifornia, 2015eko irailaren 27a) britainiar zinemagilea izan zen.

Biografia
---------

Bigarren Mundu Gerran egin zituen zinemagintzan lehen urratsak, Frantzian dokumentalak filmatuz britainiar indar armatuentzat. Hollywoodera jo zuen gero, eta lehenbiziko filma, *Lau egun* (1951), antzerki-obra baten egokitzapena izan zen. Ostera, haurrentzako filmak (*Abentura Hopfieldsen*, 1954), komediak (*Miss Robin Hood*, 1952) eta thrillerrak (*Bi lagun parrandan*, 1950; *Ingalatarrerako Bankuaren lapurreta*, 1960) egin zituen, besteak beste. 1959an, *Tarzanen abentura handia* filmatu zuen —Sean Connery zen protagonistetako bat—, eta, 1962an, "Tarzan Indian". Gerrako filmak ere egin zituen, "Arrano urdinak" (1966), besteak beste. Arrakasta eta ospea film katastrofista batek ekarri zion 1974an: *The Towering Inferno*. Handik lau urtera, 1878an, Efektu Berezien Oscar saria eskuratu zuen *King Kong* filmarekin. Urte berean egin zuen "Heriotza Nilo Ibaian", Agatha Christieren eleberri ezagun batean oinarritua: Jantzi Onenen Oscarra eman zioten. Beste film aipagarri batzuk: *Hegazkin-bahiketa* (1972), *Shaft Afrikan* (1973) eta *King Kong II* (1987).

Euskal Herrian
--------------

1956an Mundaka udalerrian *Thunderstorm* (*Trumoi Ekaitza*) filmatu zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q137489
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86425735
* ISNI: 0000 0001 1450 9375
* BNE: XX1276677
* BNF: 13894811n (data)
* GND: 138006261
* LCCN: n95004271
* NKC: xx0095200
* Tabakalera ID: 122849
* SNAC: w6z17tr9
* SUDOC: 130922730
* ICCU: MILV233208
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02587/eu\_g\_3339/g3339

 |

* Wd Datuak: Q137489
**Endika Guarrotxena Artzubiaga** (Bilbo, 1961eko urriaren 26a) bizkaitar futbolari ohi eta entrenatzailea da, Athletic Clubean aurrelari moduan aritutakoa. Iker Guarrotxena futbolariaren osaba da.

Biografia
---------

Lezamako harrobian futbolari bezala trebatu zen, Bilbao Athleticen denboraldi batzuk emanez. 1980ko azaroaren 30ean Lehen Mailan debuta egin zuen, gola sartuz, Errealaren aurkako 4 eta 1 porrotean. 1981eko apirilaren 19an sartu zuen garaipenaren gola, 89. minutuan, Camp Noun, Bartzelonarenaurka (0-1). Lehen taldean jarraitutasunik ez zuenez, denboraldi bat eman zuen AD Ceutan utzita.

1983-84 denboraldiari begira itzuli zen taldera. Azaroaren 30ean Bartzelonaren aurkako garaipenean golegile bakarra izan zen Camp Noun, Espainiako Superkopako partidan, baina ez zuen titulua irabazteko balio izan. Maiatzaren 5ean Athletici 1984ko Errege Kopa eman zion golaren egilea izan zen. Gol horrekin, Bilboko taldeak Liga eta Kopa irabazi zituen.

1987ra arte egon zen Athleticen, hau da, Real Valladolidek fitxatu zuen arte. Hurrengo urtean RCD Mallorcarekin bat egin zuen, Lehen Mailara igotzea lortuz. Profesional bezalako azken bi denboraldiak Bigarren B Mailan eman zituen, Alacant probintziako bi talderentzat jokatuz, Hércules CF eta Benidorm CF hain zuzen ere. Bere kirol ibilbidean zehar, Lehen Mailako 138 partida jokatu zituen, 18 gol sartuz.

Erretiratu ondoren, entrenatzailea izan zen. Bere lorpenik handiena 2012an Getxo KK Hirugarren Mailara igotzea izan zen.

1981ean 19tik beherako Espainiako internazionala izan zen, lau aldiz. 1984an, finala jokatu zuen, 21 urtez azpiko espainiar selekzioak Ingalaterraren aurka galdu zuelarik.

Ibilbidea
---------

| Kluba | Denboraldia |
| --- | --- |
| Bilbao Athletic | 1979 - 1981 |
| Athletic Club | 1980 - 1982 |
| AD Ceuta | 1982 - 1983 |
| Athletic Club | 1983 - 1987 |
| Real Valladolid CF | 1987 - 1988 |
| RCD Mallorca | 1988 - 1989 |
| Hércules CF | 1989 - 1990 |
| Benidorm CF | 1990 - 1991 |

Palmares
--------

| Txapelketa | Kluba | Urtea |
| --- | --- | --- |
| Liga | Athletic Club | 1983-84 |
| Errege Kopa | Athletic Club | 1984 |
| Espainiako Superkopa | Athletic Club | 1984 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  www.bdfutbol.com
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Qué fue de....» *El Correo* 2009-05-13.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El gol más recordado del Athletic al Barcelona» *Kaiser Football*.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «De aquel gol de Endika en 1984...» *Gara* 2015-05-28.
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El Getxo ya es de Tercera» *El Correo*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3725118
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 148897

 |

* Wd Datuak: Q3725118