recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Zeruaren ikuspegi panoramikoa espektru infragorri hurbilean. Erakarle Handiaren kokapena behean eta eskuinean dagoen gezi urdinak adierazten du.
ESA/Hubble teleskopioak bere begirada Erakarle Handia dagoen zeru eremura zuzendu zuen.
**Erakarle Handia** galaxiarteko espazioko ezohikotasun bat da. Virgo superkumuluaren erdian dago eta galaxiak milioika argi-urteko eremu batera erakartzen ditu.

Galaxia guzti hauek gorriranzko lerrakuntza dute, Hubblen legearen arabera, gugandik urrunduko balira bezala, baina gorrirako hurbiltzean duten aldaketak nahikoa dira milaka eta milaka galaxien baliokidea den masa kontzentrazio baten existentzia adierazteko. Izan ere, justu gune hipermasibo horien atzean dauden galaxiek, eurengan eragindako grabitate erakarpenaren ondorioz, urdineranzko lerrakuntza dute.

Kokapena
--------

Unibertsoaren hedapen uniformearen desbideratze baten lehen zantzuak 1973an ezagutu ziren, eta berriz 1978an. Erakarle Handiaren kokapena, azkenik, 1986an zehaztu zen, eta Esne Bidetik 150 eta 250 milioi urte bitartera (47 eta 79 megaparsec artean) (azken hau estimaziorik berriena) dagoen eremu baten dago, Triangulum Australe eta Norma (arotzaren eskuaira) konstelaziora bidean. Norantza horretan dauden objektuak eremu hutsean (esne bideak ilundutako gaueko zeruaren zatia) daude, eta uhin luzera ikusgarriekin aztertzea zaila da, baina X izpiekin eginiko behaketek, espazioaren eremu honetan Norma kumulua (ACO 3627) nagusi da, galaxia kumulu masibo bat, horietako asko euren ondokoekin talka egiten ari direlarik, irrati uhin ugari igorriz.

Bere itxurazko masari buruzko eztabaida
---------------------------------------

1992an, Erakarle Handiaren itxurazko seinalearen zati bat Malmquisten zehartasunaren efektuaren ondorioa zela uste izan zen. 2005ean, astronomoek Eremu Huts (CIZA) bezala ezagutzen zen espazio zati baten X izpiko ikerketa bat egin zuten, Erakarle Handiak, hasieran zientzialariek kalkulatutako masaren hamarrena baino ez zuela adierazi zuena. Ikerketak, Esne Bidea Erakarle Handitik haratago dagoen Shapley superkumulutik gertuko galaxia talde masiboago batera erakarria dela adierazten zuten aurreko teoriak ere berretsi zituen.

Isuri iluna
-----------

Isuri iluna, ustez, Erakarle Handiak eraginik norantza baten mugitzeko galaxien abiaduraren joera bat da, baina orain, teoriek, unibertso ikusgarritik "kanpo"ra adierazten dute. Aurkikuntza hauek 2008an argitaratu ziren eta oraindik eztabaidagai dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q656857
* **Identifikadoreak**
* BNF: 12481819n (data)
* LCCN: sh94000379
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q656857
**"Ezkongaietan"**, euskalkian "Ezkongayetan", Jose Maria Iparragirreren abesti ezaguna da. Garaiko umorea erabiliz ezkontzaren kritika egiten du, ez ezkontzearen askatasunaren aldarrikapena eginez. Oso gai tradiziolana da, bertsolaritzan orokorrean oso erabilita. Egun matxistatzat joko genuke.

Hitzak
------

Hau da gurera heldu den bertsioa: 

Ezkongaietan zerbait banintzan,  

ezkondu eta ezer ez;  

ederzalea banintzan ere   

aspertu nintzan ederrez:  

nere gustua egin nuen ta   

orain bizi naiz dolorez.  

Nere andrea andre ederra zan   

ezkondu nintzan orduan   

mudatuko zan esperantzakin   

ere, batere ez nuan;   

surik batere baldin badago   

maiz dago aren onduan.   

Zokoak zikin, tximak jario,  

aurra zintzilik besoan;  

adabakia desegokia   

gona zarraren zuloan;  

iru txikiko botila aundia   

dauka berakin alboan.  

Nere andrea alperra dago,  

ez da munduan bakarrik;  

gauza gozoen zalea da ta   

ez du egin nai bearrik;  

sekulan ere ez da ondo izango  

alakoaren senarrik.  

Larunbatetik larunbatera   

garbitzen ditu zatar bi,  

bere aietxek berotutzeko   

erretzen egur zama bi;  

belaun bietan bana artuta   

ez da ixiltzen kantari.  

Nere andrea goiz jeikitzen da   

festara bear denean;  

buruko mina egiten zaio   

asi baino len lanean.  

zurekin zer gertatu bear zen   

nik bildurrikan ez nuan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Bibliografia
------------

* Jesus Maria Arozamena-Tomas Garbizu: *Viejas canciones donostiarra. Donostiko kantu zarrak*. Donostiako Aurrezki Kutxa, Donostia, 1971, 54-56 or.

Kanpo estekak
-------------

* Abestia Patxi Andionen bertsioan.
* Abestiaren partitura.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111442383

 |

* Wd Datuak: Q111442383
**Erakunde Autonomo Deszentralizatu** edo **DAO** (ingelesez, *Decentralized Autonomous Organization*) erakunde bat da kontratu adimendun izeneko ordenagailu-programen bidez definitzen dena. Kontratu adimendunean jasotako arauak eta gertatzen diren finantza-transakzioak erregistratzen dira blockchain bidez. Hainbat DAO enpresa-eredu daude eta dagokien legezko estatusa oraindik ez dago argi.

Adibiderik ezagunena *The DAO* izan da, arrisku-kapitaleko funtsetarako DAO bat, 2016ko ekainean martxan jarri zena. 150 milioi dolarrekin jarri zen martxan crowdfunding bidez, eta berehala pirateatu eta $50 milioi dolar kendu zieten kriptomonetan. Aste batzuk geroago erasoa atzera egitea lortu zuten, eta dirua osorik berreskuratu. 

2020ko hamarkadako hasieratik ugaldu dira DAO inguruko proiektu sozialak, ezagunenetako bat AssangeDAO izanik.

Arazoak
-------

Alde batetik aipatzen da akziodunek parte hartzea zaila izan daitekeela DAOetan.

Erantzukizun legala ere zalantzagarri da, zeren DAO bat legezko inolako izaerarik ez duen enpresa izan daiteke. Horrek esan nahi du legezko erantzukizunak ekar diezazkiekeela parte-hartzaileei, nahiz eta kontratu adimendunaren kodeak edo DAOren sustatzaileek kontrakoa esan.

Segurtasunari begira ohikoa da kontratuetako kodean "zuloak" agertzea. Horrela, esan bezala, 2016an *The DAO* delakoak crowdfunding kanpaina arrakastatsuena egin ondoren, kodean akatsak zeudela egiaztatu zen. Hala ere, eztabaida luze baten ondoren, Ethereum komunitateak arazo horiek konpontzen laguntzea erabaki zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  The Decentralized Autonomous Organization Social Science Research Network (SSRN). Governance Issues. Consultado el 5 de diciembre de 2017 (ingles).
2. ↑   «The DAO of accrue» *The Economist* 2016-05-19 ISSN 0013-0613. (Noiz kontsultatua: 2022-02-14).
3. ↑   Price, Rob.  (17 de junio de 2016). «Digital currency Ethereum is cratering amid claims of a $50 million hack» *Business Insider*.
4. ↑    SL, TAI GABE DIGITALA.  (2022-02-11). «Artelan digitalen enkanteak eta betiko asanbladen ajeak» *naiz:* (Noiz kontsultatua: 2022-02-14).
5. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Bloke-kate
* Kontratu adimendun
* Kriptodiru

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18204722

 |

* Wd Datuak: Q18204722
Dundeeko zaleak.
**Dundee United Football Club** Eskoziako futbol talde bat da, Dundee hirikoa. 1909an sortu zen eta Eskoziako lehen mailan jokatzen du. Eskoziako liga bat eta bi Kopa eskuratzeaz gain UEFA Kopako finalista izan zen 1987an.

Historia
--------

Edinburgheko Hibernian FC taldea eredu hartuta, Dundeeko irlandar katolikoen komunitateak futbol taldea eratu zuen 1909an hasiera hartan *Dundee Hibernian* izenarekin. 1923an hiriko publiko handiagoa erakarri nahian *Dundee United Football Club* izena ezarri zioten.

1971ean Jim McLean hiriko Dundee FC taldetik fitxatu zuen eta haren eskutik taldearen urrezko garaia iritsi zen, 1983ko Ligako garaipenarekin burutu zena. Aurretik Ligako Kopa bi ere eskuratu zituen 1980 eta 1981ean. 1984ean Europako Kopako final aurrekoetara iritsi zen baina AS Romak kanporatu zuen. Dundeen 2-0 emaitza lortu zuen arren Erroman 3-0 galdu zuen. Jokatu duen Europako final bakarra 1987ko UEFA Kopakoa du. Orduan IFK Göteborgek garaitu zuen, suedian 1-0 galdu eta etxean 1-1 berdindu zuen.

2015-16an azken postuan gelditu da eta maila galdu du.

Irabazitako txapelketak
-----------------------

### Eskozian: 5

* Eskoziako Liga (1): 1983.
* Eskoziako Kopa (2): 1994, 2010.
* Eskoziako Ligako Kopa (2): 1980, 1981.

### Nazio artean: 0

* Europako Kopa (0): final aurrekoak 1984ean.
* UEFA Kopa (0): finalista 1987an.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**  Webgune ofiziala]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192873
* Commonscat Multimedia: Dundee United F.C.

---

 |

* Wd Datuak: Q192873
* Commonscat Multimedia: Dundee United F.C.
**Estat Català** (euskaraz *Kataluniar Estatua*) 1922ko uztailaren 18an Francesc Maciàk sortutako alderdi politiko independentista bat da. Europa osoko hirugarren alderdi independentista zaharrena da, betiere Euskal Herriko EAJ (1895) eta Irlandako Sinn Féin (1905) alderdien ondoren.

Jatorriz, izaera matxinatu eta borrokalaria zuen, bere jarduerak Primo de Riveraren diktaduran zehar ekintza armatuak eta nazioartean Kataluniaren asmo independentistak ezagutaraztea burutzea izan baitzen.

Gaur egun, bere burua "alderdi independentista, klaseartekoa eta ez dogmatikoa, Herrialde Katalanen independentzia eta katalana hizkuntza ofizial bakarra izatearen alde borrokatzen duen" alderdia bezala definitzen da.

Kanpo estekak
-------------

* Estat Català alderdi historikoa[*Betiko hautsitako esteka*] **(Katalanez)**
* Estat Catalàren eszisioa **(Katalanez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3042973
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3042973
**Ezkutuko ekonomia** ekonomia informalaren eta legez kanpoko ekonomiaren arteko batura da. Ezkutuko ekonomiak era askotako izenak ditu, zenbait ñabardurarekin: ekonomia murgildua, irregularra, beltza, lurpekoa... Jarduera ekonomikoaren zati hori ez da ageri estatistika ofizialetan eta ez da sartzen zirkuitu fiskaletan, zeren, ez haren protagonistak (enpresaburuak, langileak), ez haren emaitzak (produkzioak, kostuak, mozkinak...), ez baitira deklaratzen.

Ezkutuko ekonomia garrantzi handikoa da edozein herrialdetan, baina egia da egoera hori, gehienbat, bolumen handiko langabezia duten herrialdeetan gertatzen dela. Kalkulatzen denez, ezkutuko ekonomia, herrialdeen arabera, barne-produktu gordinaren %10etik %30era bitartekoa izaten da. Gure inguruan, fidatzeko moduko zifra ofizialik ez badago ere, ezkutuko ekonomiaren maila oso munta handikoa da oraindik ere eta egungo eta etorkizuneko immigrazioarekin, gero eta handiagoa izango bide da.

Ezkutuko ekonomiaren kausa
--------------------------

Funtsean, hiru dira: presio fiskala ekiditeko asmoa, Gizarte Segurantzari egin beharreko kotizazioak saihestea eta langileen eskubideen defentsako araudi laboralak aplikatzeari muzin egitea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  CC-BY-SA  *Argia*, 2005-07-17

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2306877
* Commonscat Multimedia: Underground economy

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4052105-9
* NDL: 00576735
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 013774

 |

* Wd Datuak: Q2306877
* Commonscat Multimedia: Underground economy
**Dundee uhartea** penintsula antartikoaren iparmendebaldean eta Joinville uhartearen hegoaldean dagoen uharte bat da, erabat izotzez estalia dagoena.

1893ko urtarrilean, Dundee Whaling Expedition izeneko balea espedizioan zehar, uhartea Active itsasontziko kapitaina zen Thomas Robertsonek Eskoziako portu hiria den Dundeegatik izendatu zuen, non Active itsasontzia uretaratua izan zen beste hiru itsasontzirekin batera baleak ikertzeko.

Hemendik hasi zuen Lincoln Ellsworthek Herbert Hollick-Kenyon pilotuaren konpainian 1935eko azaroak 23an Antartika hegazkinez lehen aldiz zeharkatu zuen bidaia.

Lurralde aldarrikapenak
-----------------------

Argentinak uharte hau Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziako Argentinar Antartika departamendu barnean sartzen du, Txilerentzat Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeko Txileko Antartikako Probintziako Antartika hiriaren zati da, eta Erresuma Batuarentzat Britainiar Antartikaren zati. Hiru aldarrikapenak Itun Antartikoaren baldintzetara mugatuta daude

Herrialde aldarrikatzaileen izendapenak:

* Argentinak penintsula osoa *isla Dundee* deitzen du.
* Txilek *isla Dundee*
* Erresuma Batuak *Dundee island*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1265560
* Commonscat Multimedia: Dundee Island

---

* **Lekuak**
* OSM: 2968180

 |

* Wd Datuak: Q1265560
* Commonscat Multimedia: Dundee Island
**Estatistikako Lurralde Unitateen Nomenklatura** (**NUTS**) Europar Batasuneko lurraldea hiru mailatan sailkatu eta lurralde-unitateak banan-banan zehazten dituen nomenklatura da. Lurralde-unitatea eskualde geografiko bat da, ezarritako administrazio-agintaritza duena eta kasuan kasuko estatuan erakunde- eta lege-eskumena duena. Administrazio-unitate bat osatzen duten NUTS mailak hurrengo taulak ezartzen dituen biztanle-mugen araberakoak dira, baina ez dira zorrotz aplikatzen. Esate baterako, 2009an 27.734 biztanle zituen Åland zein 11.797.021 biztanle zituen Île-de-France NUTS 2 eskualde gisa sailkatuta zeuden.

| Maila | Gutxieneko biztanleria | Gehieneko biztanleria |
| --- | --- | --- |
| NUTS 1 | 3 000 000 | 7 000 000 |
| NUTS 2 | 800 000 | 3 000 000 |
| NUTS 3 | 150 000 | 800 000 |

NUTS kodeak ISO 3166-1 kodearen bi letrekin hasten dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Laburtzapenak Hiztegia] [2009]
2. ↑  Euskalterm: [Europako Tratatuak Hiztegia] [2014]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193083
* Commonscat Multimedia: Nomenclature of Territorial Units for Statistics

---

 |

* Wd Datuak: Q193083
* Commonscat Multimedia: Nomenclature of Territorial Units for Statistics
Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da.Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen klik eginez gero.**Enpresa mota** ezberdinak ulertzeko bideoa.
**Erantzukizun mugatuko sozietatea** edo **baltzua** merkataritza-baltzu mota bat da. Beren erantzukizuna beren ekarpenetara mugatuta dago eta beraz, bazkideek ez dute baltzuaren zorrengatik erantzuten. Baltzuaren zorrengatik baltzuaren ondareak soilik erantzungo du. Sozietate kapitalista gisa aurkezten da, non kapitala partaidetza sozialetan banatuta egongo baita, bazkide guztien ekarpenekin integratuko baita, eta horiek ez dute erantzukizun pertsonalik izanen zor sozialengatik.

Baldintzak
----------

Bazkideek partaidetzak meta ditzakete, zatiezinak direla aipatu beharrekoa da. Halaber, partaidetzak ezin dira nahieran besterenganatu, bazkideek eroslehentasun-eskubidea baitaukate. Elkarteen gaineko zerga ere ordaindu behar dute. Halaber, gutxieneko kapitalari dagokionez, gutxienez 3000€koa da. Bestalde, erantzukizuna mugatua da eta jarritako kapitala kontuan izanda arabera dagokion erantzuna egokitzen da. Kudeaketa organoak honetan datza, bi mota dauzkagu:

* Solidarioa/Mankomunatua: Bazkide bat/bi edo gehiago
* Administrazio-kontseilu bat: Gutxienez 3 bazkide eta gehienez 12 bazkide
* Aipaturiko bi eratan administratzaileak bazkideak izan daitezke edo ez.

Abantailak eta desabantailak
----------------------------

Erantzukizun mugatuko sozietate baten abantailak hauek dira:

* Konpainiak nortasun legal bereizia du.
* Jabeek erantzukizun mugatua dute.
* Forma juridiko horrek ospe ona du.
* Onura fiskalak.
* Finantza-galerak murrizteko ahalmen handiagoa, hala badagokio.
* Malgutasuna zergetan.

Aurrekoaz gain, badira desabantailak erantzukizun mugatuko sozietatea diren enpresentzat:

* Urrakortasuna edo galera ekonomikorako arriskua, bazkide batek iruzurra egiten badu, mailegua edo hipoteka kitatzeko kapitala ematen du.
* Enpresa zerga desberdinen arduraduna da.
* Ezin dut inolako enpresarik jaulki.

Ikus, gainera
-------------

* Enpresa
* Merkataritza-baltzua
* Sozietate anonimo
* Kooperatiba
* Langile autonomo
* Pertsona juridiko

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "La empresa unipersonal como sinceración del derecho de sociedades mercantiles", sección "Derecho comparado", página 35- Universidad de los Andes (Venezuela)
2. ↑   Eduar Yosniel Pájaro Peña. *Desventajas de una LLC: sociedad de responsabilidad limitada.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17376040
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85107032
* NDL: 00574432
* NKC: ph116246

 |

* Wd Datuak: Q17376040
*Artikulu hau musika taldeari buruzkoa da; astronauta gaitzat duena beste hau da: «Léopold Eyharts»***Eyharts** Alayn Carazok eta Jokin Guridik 2017an Bergaran (Gipuzkoa) sortutako ikus-entzunezko proiektua da. Bi hankako zuzenekoa proposatzen dute: Carazok sintetizadoreetan oinarritutako musika elektronikoa jorratzen du, eta Guridik alderdi bisuala lantzen du, irudiak nahasi eta bi alorren arteko erabateko koordinazioarekin, ikuskizun bakarrean fusionatuta.

Modu organiko batean sortutako musika elektronikoa da. Beraz, zuzeneko bakoitza era ezberdin batean sortzen da, inprobisazioari ateak irekita uzten zaizkio, saio bakoitza bakarra eta errepikaezina bilakatzeraino.

BET, Dantz!, Olatu Talka eta Danbaka jaialdietan jo izan dute, besteak beste.

Ikus-entzunezko esperientzia
----------------------------

Audio erreaktiboetan eta pertsona interakzioetan oinarritutako sormen bisuala da taldearen bereizgarrietako bat. Musikak zein irudiak, bi arloek dute indarra, eta oreka hori da zuzenekoa entzunezko eta ikusizko bilakatzen dituena. Eszenaratzeak ere laguntzen du horretan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Ikusmina eta harridura Eyharts-en lehen zuzenekoan - Bergara» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-02-24).
2. ↑    Furyak, Jagoba Salvador eta Eneritz. «Musikaren irudi jartzaileak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-02-24).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** A.D, -.  (2020-07-18). «Música e imágenes con los bergararras Eyharts, esta noche» *Noticias de Gipuzkoa* (Noiz kontsultatua: 2023-02-24).
4. ↑    «M4 + L’espoir Underground + Eyharts + White Solar Dog + -Gailu + Sarah Rasines + Bihotza + Odd Signals + BET dj&vj» *MUSIKA ZUZENEAN* (Noiz kontsultatua: 2023-02-24).
5. ↑   «Dantz, musika elektronikoa eta garaikidea ardatz eraldatzaile bezala | Tabakalera» *www.tabakalera.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-02-24).
6. ↑    «Gvridiren arte bisualak» *EITB* 2022-04-01 (Noiz kontsultatua: 2023-02-24).

Ikus, gainera
-------------

* Hegazkin
* Haus of beats

Kanpo estekak
-------------

* Danbaka lehiaketako emanaldia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116888024

 |

* Wd Datuak: Q116888024
Edozein *n* zenbakiaren **faktoriala,** *n* zenbaki arrunta izanik, 1 eta *n* artean dauden zenbaki natural guztien biderkaduraren emaitza da. Adibidez:

{\displaystyle 5!=1\times 2\times 3\times 4\times 5}

*n***!** notazioa Christian Kramp matematikariak sortu zuen.

Adierazpen orokorra
-------------------

{\displaystyle n!=1\times 2\times 3\times ...\times (n-1)\times n}

{\displaystyle n!=\prod \_{k=1}^{n}k}

Lehenengo faktorialak
---------------------

| {\displaystyle n} | {\displaystyle n!} |
| --- | --- |
| 0 | 1 |
| 1 | 1 |
| 2 | 2 |
| 3 | 6 |
| 4 | 24 |
| 5 | 120 |
| 6 | 720 |
| 7 | 5040 |
| 8 | 40.320 |
| 9 | 362.880 |
| 10 | 3.628.800 |

Zero faktoriala (0!)
--------------------

**0!=1** definituta dago ondorengo propietatea bete dadin:

{\displaystyle {\bigg [}(n-1)!={\frac {n!}{n}}{\bigg ]}=[n\cdot (n-1)!=n!]}

  

Propietate honen bidez, ikus dezakegu adibidez 4!=24 izango dela, jakinik 5!=120:

{\displaystyle {\frac {5!}{5}}={\frac {120}{5}}=24}

  

Erregela hau n=1-ri aplikatuz gero, 0!-ren balioa lor dezakegu:

{\displaystyle 0!={\frac {1!}{1}}={\frac {1}{1}}=1}

Propietate nagusiak
-------------------

1. m < n bada (zenbaki arruntak izanik), orduan m! < n! izango da.
2. {\displaystyle n!<\left({\frac {n+1}{2}}\right)^{n}} edozein n > 1 -entzako.
3. m < n bada, orduan lehenengo propietatea kontuan harturik, m! n!-ren zatitzailea izango da: n! = n(n-1)...(m+1).m!
4. n-m zenbakia n baino txikiagoa izanik, hirugarren propietatean m-ren ordez n-m ordezkatuz ondoko adierazpena lortuko dugu: n! = n(n-1)...(n-m+1).(n-m)

Aplikazioak
-----------

Faktorialak konbinatoria izeneko matematikaren adarrean erabiltzen dira batez ere. Hauek, n zenbaki ordenatzeko aukera desberdinen kopurua ematen digute, errepikapenik eman gabe. Aurreko adibidean, n=5 harturik, 120 aukera desberdin edukiko ditugu 5 zebaki ordenatzeko.

Newtonen binomioan ere erabili ohi dira, (*a* + *b*)*n* -ren garapenean koefizienteak emateko; non {\displaystyle {n \choose k}}-k koefiziente binominala adierazten duen:

{\displaystyle (a+b)^{n}={n \choose 0}a^{n}+{n \choose 1}a^{n-1}b+{n \choose 2}a^{n-2}b^{2}+\cdots +{n \choose n-1}ab^{n-1}+{n \choose n}b^{n}=\sum \_{k=0}^{n}{n \choose k}a^{n-k}b^{k}}

{\displaystyle C\_{n,k}={\begin{pmatrix}n\\k\end{pmatrix}}={\frac {n!}{(n-k)!\cdot k!}}}

  

n -k oso balio handiak hartzen dituen kasuetarako, n-ren faktorialerako hurbilketa bat existitzen da, Stirling-en formulaz ezaguna dena:

{\displaystyle n!\approx {\sqrt {2\pi n}}\left({\frac {n}{e}}\right)^{n}\left(1+{\frac {1}{12n}}+{\frac {1}{288n^{2}}}+\cdots \right)}

Formula honek, n gero eta handiagoa izan, n! orduan eta azkarrago ebaluatzen ahalbidetzen digu.

Ikus, gainera
-------------

* Stirlingen hurbilketa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q120976
* Commonscat Multimedia: Factorial (function)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4153607-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q120976
* Commonscat Multimedia: Factorial (function)
**Estatus plangintza** hizkuntza plangintza mota bat da, hain zuzen ere, hizkuntzaren estatusaz arduratzen den plangintza.

Plangintza honek du helburu hizkuntzaren funtzioetan eragitea, hizkuntza komunitatearen egituran eragitea. Hizkuntzaren estatus soziala aldatu nahi du plangintza honek.

Horretarako, maiz hizkuntza bat ofizial bihurtzen du. Hizkuntza hori sustatuko da administrazioan, komunikabideetan, hezkuntzan, erlijioan, ... Estatus plangintza izaten da normalean hizkuntza plangintzarik eztabaidatuena (eta hizkuntza politikarekin alderatu ohi dena).

Estatus plangintza bat da hizkuntza politika, baina ez da bakarra. Estatusa aldatzeko saiakerak ere egin daitezke politikari eragin barik. Eta, gainera, sarritan ez da izaten nahikoa hizkuntza politika hizkuntzaren estatusa aldatzeko.

Ikus, gainera
-------------

* Hizkuntza plangintza
* Hizkuntza politika
* Glotopolitika

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257278

 |

* Wd Datuak: Q12257278
**Ebenezer Cunningham** (Hackney, Londres, 1881eko maiatzaren 7a - 1977ko otsailaren 12a) britaniar matematikaria izan zen.

Biografia
---------

Lehenengo ikasketak Cambridgeko St John's Collegen egin zituen. Besteak beste, Baker, Larmor, J. G. Leathem eta R. Pendlebury izan zituen irakasle; Baker izan zen bere ikasketen zuzendari. 1902an, graduatu ondoren, Smith sarirako trebatzeari ekin zion; bitartean egindako ekarpenak aldizkari frantses batean argitaratu zituen, eta azkenik erretiratu egin zen. 1904an St. John's-eko kide hautatzeaz gainera, irakasle-postu bat ere lortu zuen Liverpooleko Unibertsitatean; bertan Batemanekin batera lan egin zuen. 1907 urtea Liverpool eta Cambridgen eman zuen lanean. Gero Londresko University Collegera joan zen, non Pearsonen zuzendaritzapean lan egin zuen. Urte horietan ekuazio diferentzial linealei buruz eta estatistikei buruz idatzi zuen. Baina Cunninghamek beste arlo batzuk landu zituen. Hala, Larmoren *Aether and Matter* *(Eterra eta materia)* liburu famatua eta Einstenen erlatibitate bereziari buruzko artikulua (1905) irakurri ondoren, arlo horretan hasi zen lanean. 1914an *The Principle of Relativity* *(Erlatibitatearen printzipioa)* liburua argitaratu zuen; hortik aurrera erlatibitateari buruz artikulu ugari idatzi zuen. Izan ere, 1911n, Bakerrek gonbidatuta, St. John's Collegera itzuli zen, baina bere lana Lehen Mundu Gerrak eten zuen. Hala, urte horietan zailtasun handiak izan zituen erlatibitatearen teoriaren garapena jarraitzeko. Azken urteak Cambridgen eman zituen, matematikako irakasle.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q951453
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 260402218
* ISNI: 0000 0000 6665 7815
* GND: 1055409246
* NLA: 36553498
* SNAC: w6h140h2
* SUDOC: 083731504
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01349/eu\_c\_1192/c1192

 |

* Wd Datuak: Q951453
Vietnamgo Gerraren aurkako protesta. Zutik dagoen gizonak *estatubatuar inperialismoaren* kartela darama, eta harien bidez *Saigongo txotxongiloa* mugiarazten du, Hego Vietnami erreferentzia eginez.
**Estatu txotxongiloa**, **erregimen txotxongiloa** edo **gobernu txotxongiloa**, de iurez independientea baina de factoz atzerritar potentzia baten menpe, kontrolpean edo babespean dagoen estatu bat deitzeko izendapena da. Nominalki estatu burujabea izan arren, atzerritar edo kanpotar potentzia batek finantza, ekonomia edo militar arrazoiengatik efektiboki kontrolatua dagoenean da.

Estatu txotxongilo batek itxuraz edozein herrialdek dituen berezko independentzia ezaugarriak dauzka, tartean izena, banderam ereserkia, konstituzioa, legeak, leloa eta gobernua, baina benetan beste estatu edo potentzia batek sortuak, eratuak, babestuak edo kontrolatuak daude, txotxongiloak bailiran, hortik beren izendapen metaforikoa.

Maiz mespretxu edo gutxiezpen esanahiez erabiltzen den izendapena da. Adibidez, Ipar Korea eta Hego Koreako gobernuak elkarren artean batak besteaz izendapen honekin mintzatzen ziren, beren burua Koreako prenintsula osoaren benetazko ordezkaritzat jo eta bestea gezurrezkotzat baitzuten, alegia, Sobietar Batasuna eta Estatu Batuen estatu txotxongilotzat.

Ikus gainera
------------

* Banana errepublika

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208164

 |

* Wd Datuak: Q208164
**Ezkerreko Alderdi Sozialista** (Norvegieraz, *Sosialistisk Venstreparti*) Norvegiako alderdi politikoa da. Parlamentuko alderdi txikiena izatetik, laugarren postura igaro zen 2001eko hauteskundeetan, eta postu horri eutsi dio ordutik. 2005ean lehen aldiz sartu zen gobernuan Alderdi Laborista eta Zentroko Alderdiarekin koalizioan.

1973an ezkerreko alderdien koalizioa sortu zen, komunista eta sozialista demokratikoak elkartuta. 1975ean koalizio hori alderdi bihurtu zen. Alderdi Laboristarekin bi gatazka gune garrantzitsu zituen; Ezkerreko Alderdi Sozialistak ez zuen NATOn sartuta jarraitu nahi, eta Europar integrazioaren aurkakoa zen. Beste alde batetik, gobernuak ekonomian parte hartze handiagoa izan behar zuela defendatzen zuen, sektore publiko indartsuagoa sortuz. Ezkerreko ideiez gain, feminismo eta ekologismoaren aldeko jarrera erakutsi du beti.

Kanpo estekak
-------------

* **(Norvegieraz [bokmål])** Alderdiaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488418
* Commonscat Multimedia: Sosialistisk Venstreparti

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127509380
* LCCN: n81038584

 |

* Wd Datuak: Q488418
* Commonscat Multimedia: Sosialistisk Venstreparti
|  |  |
| --- | --- |
| **Ebaporita** | Mineral infotaula irakurtzeko eraMineral infotaula irakurtzeko era |
| Ebaporita |
| Arroka sedimentarioa |

**Ebaporita** arroka sedimentario ez detritikoa da, prezipitazio kimikoz eratzen baita. Horregatik mineral mota bakarrekoak izaten dira normalean.

Sorrera
-------

Aintzira eta kostaldeko itsasertzetan sortzen dira, disolbaturiko mineral kontzentrazio handiak dakarren kristalizazioz. Horretarako uraren saturazio maila handia izan behar da, eta lurrunketak azkartu egiten du prozesua. Horrela beraz, klima bero eta lehorretan oso ohikoak izaten dira ebaporitak, Itsaso Hilean kasu. Erliebe endorreikoetan agertzen dira normalean.

Erabilera
---------

Gesaltza Añanako gatzagak.
Gizakiak aprobetxamendu ekonomikorako interesgarria kontsideratzen badu artifizialki eragiten du ebaporitaren sorrera. Adibide onenak gatzagak dira. Ur gesala plaka lauetan ezartzen da eta eguzkiak berotu ondoren ura lurrundu egiten da, prezipitarturiko gatza lortu ahal izateko. Euskal Herrian hainbat gatzaga ditugu, ezagunena Gesaltza Añana da. Leintz Gatzagan bestela egiten zen, ur gesalez *dorlak* (lapikoak) betetzen ziren eta ondoren sutan jarri, ura lurrundu zedin.

Motak
-----

Osagai nagusia duten mineralaren arabera izendatzen dira eta Hiru multzo nagusi bereizten dira:

* Karbonatoak: kaltzita (CaCO3), dolomita (CaMg(CO3)2) eta magnesita (MgCO3)dira. Uraren bolumena erdira jeisten denean hasten da prezipitatzen.
* Sulfatoak: igeltsua (CaSO4\*2H20) eta anhidrita (CaSO4) eta kieserita (MgSO4\*2H20) besteak beste. Uraren bolumena bosten batetara jeistean hasten da prezipitatzen.
* Kloruroak: halita (NaCl, gatz arrunta) eta silbita (KCl) adibidez. Uraren bolumena hamarren batetara jeistean hasten da prezipitatzen.

Iruditegiak
-----------

* kaltzita.kaltzita.
* dolomita.dolomita.
* magnesita.magnesita.
* igeltsua.igeltsua.
* anhidrita.anhidrita.
* halita.halita.
* silbita.silbita.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491689
* Commonscat Multimedia: Evaporite

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4153272-7
* NDL: 00577211
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 9498
* GEA: 5379
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q491689
* Commonscat Multimedia: Evaporite
Ebakortz zentralak, eta atzean behekaldeko ebakortzak.
**Ebakortzak** ugaztun heterodontotan aurrean dauden lehenengo hortzak dira. Euren funtzioa moztea da. Ugaztun orojale eta belarjale askotan, gizakietan, adibidez, oso modu indartsuan mozteko diseinaturik daude. Katuetan, adibidez, txikiak dira eta ez dute lan handirik egiten, haragia mozteko letaginak erabiltzen direlako. Elefanteetan goiko ebakortzak eraldaturik daude eta letaginen antza dute. Karraskarietan beti hazten dira.

Gizakiek 2 ebakortz dituzte barail-erdi bakoitzean, hau da, guztira 8. Animalia familia bakoitzean hortzeria ezberdina denez aldaketak egon daitezke.

Ikus, gainera
-------------

* Hortzeri-formula

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q273543
* Commonscat Multimedia: Incisors

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4179857-0
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007180
* TA: A05.1.03.004
* FMA: 12823

 |

* Wd Datuak: Q273543
* Commonscat Multimedia: Incisors
**Erna Berger** (Cossebaude, Dresdenetik hurbil, Alemania, 1900eko urriaren 19a - Essen, Alemania, 1990eko ekainaren 14a) alemaniar sopranoa izan zen.

Biografia
---------

Kantuan hasi aurretik, pianoa ikasi zuen. Debuta Dresdeneko Staatsoperren egin zuen, Fritz Busch zuzendari zuela, 1925ean (*Xirula miragarria* laneko lehenengo mutila).

*Hoffmannen Ipuinak* laneko Olinpia ere kantatu zuen. 1928an, Richard Straussen *Egiptoko Helena* lanean parte hartu zuen, eta 1929an, Han Pfitzneren *Christelflein* kantatu zuen, Berlingo Städtische Operan. Opera horretako taldeko kide izan zen, 1932tik 1934ra bitartean. Bayreutheko Jaialdian parte hartu zuen, Arturo Toscanini zuzendari zuela, *Parsifal* laneko lehenengo neska-lorearekin eta *Siegfried*eko basoko txoriarekin (1933), eta baita Salzburgokoan ere (1932).

1932. urtetik aurrera, lieda landu zuen, batez ere, Michael Raucheisen piano-jotzailearekin. 1934an Berlingo Staatsoper operara deitu zuten, eta bertan hogei urtez aritu zen lanean.

1937tik 1938ra bitartean, Gaueko erregina izan zen Berlingo Orkestra Filarmonikoak egindako *Xirula miragarria*n, Thomas Beecham zuzendari zuela. Parisen, Champs-Éliséeseko Antzokian (1937) lehenbizi, eta ondoren, Parisko Operan (1941) kantatu zuen. Hainbat kontzertu eman zituen Ipar eta Hego Ameriketan (1946-1953), Australian (1948) eta Japonian (1953). 1949an New Yorkeko Metropolitan operan debutatu zuen.

1955ean obra lirikoak utzi, eta liedetara eta irakaskuntzara jo zuen. Bergerrek oso soprano-ahots berezia zuen: nota altuetara ziurtasun osoz iritsi zitekeen, ezti-ezti eta aldi berean indartsu.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q289895
* Commonscat Multimedia: Erna Berger

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 111613927
* ISNI: 0000 0000 8178 2665
* BNE: XX854295
* BNF: 138913884 (data)
* GND: 118658379
* LCCN: n81080873
* NKC: xx0001859
* NLA: 35676872
* CiNii: DA05216936
* SNAC: w64f9mw2
* SUDOC: 111066573
* BIBSYS: 1058607
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00938/eu\_b\_2464/b2464

 |

* Wd Datuak: Q289895
* Commonscat Multimedia: Erna Berger
Ezkata distiratsudun zapatua
**Ezkata distiratsuak**, **lentejuelak** (Heg.) edo **pailletak** (Ipar.) xafla distiratsu txikiak dira, orokorrean, dilista edo zirkulu formakoak, apaintzeko asmoarekin erabiltzen direnak. Kolore eta tamaina ugaritan daude eskuragarri, baita beste forma geometriko batzuekin ere, karratuak edo izardunak kasu. Ezkata distiratsuak arropa, bitxiak, poltsak eta bestelako osagarriak apaintzeko erabiltzen dira.

Ezkata distiratsu handiak, goiko aldetik bakarrik lotuak, karteletan eta beste adierazle batzuetan erabili dituzte, bereziki kartel argitsuak eta neonezko errotuluak garatu aurretik.

Modan, ezkata distiratsuak gorakada berezia izan zuen 1920 eta 1950eko hamarkaden artean, bereziki emakumeentzako diseinu ausartetan; ohikoa baitzen zinemaren eta ikuskizunaren munduan erabiltzea. 1970eko hamarkadan, disco musikaren sukarrarekin, ezkata distiratsuek indarra berreskuratu zuten eta gizonezkoen modan protagonismoa irabazi zuten; Jackson Fivetarrek eta Bee Geesek harri erakutsi zituzten, eta Gary Glitterrek ere bere izen artistikoa aukeratu zuen haiei erreferentzia eginez. Ondoren, ezkata distiratsua modaz pasatutzat jo zen, gaur egun pasabideetan berreskuratu den arren, ohi *paillette* frantses hitzarekin deitua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Elhuyar Hiztegia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q674273
* Commonscat Multimedia: Sequins

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300183896

 |

* Wd Datuak: Q674273
* Commonscat Multimedia: Sequins
**Erretako Armagintzako Kaporalgo jauregia** Itzagaondoko Erreta herri hustuan Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

Armagintzako Kaporal gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. Bere jabea, Fernando Erretakoa, 1513an merindadeko kuarteletatik bidalitako zaldunen artean zegoen. 1631n Joan Baionakoa jaunarena zen, eta armagintza kaboaren bidez bidali zitzaion. Nafarroako Kontuen Ganberaren harreman baten arabera, 1723an Jose Baionakoa zen jabea. Juana Eulalia Egiakoa eta Sarabiakoak 1746. urtean bere seme Pedro Fermin Baionakoa Egiaren izenean borroka eskatu zuen. 1788an Jokin Xabier Baionakoa eta Ezpeletak eskatu zuen. Armarriaren arabera, XVI. mendean armarria urrezko zerrenda bat zuen gulez egina zegoen.

Erreferentziak
--------------

* *Gran Enciclopedia de Navarra | ERRETA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Erreta
* Itzagaondoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110509817

 |

* Wd Datuak: Q110509817
**First Lego League** 1998tik aurrera mundu mailan egiten den errobotika, zientzi eta teknologia lehiaketa da. FIRST Lego Leaguen parte hartzen duten gazte taldeek (10 eta 16 urte bitarteako neska mutilak) proiektu zientifiko bat eta errobotaren inguruko proiektu tekniko bat garatu beharra dauzkate eta bi horiek epaimahaiaren aurrean defendatu.

2009an ospatu zen Bartzelonan lehen aldiz Estatu espainiar mailako FLL jaialdia. Lehen edizio horretatik aurrera Euskadikoa eta Nafarroakoa taldeek parte hartu dute. Gainera, 2010ean Estatu mailako txapelketa Bilbon izan zen eta 2011an Iruñea ondoko Noainen.

2018an Euskadiko First Lego Leagueko egoitza aldatu egin zen eta Euskaltelen egoitzatik Europa batzar zentrora (Gasteizen) mugitu zen .

Ikus, gainera
-------------

* Mindstorms-ei buruz ala FLL jaialdiari buruz gehiago jakin nahi izanez gero:
* Lego Mindstorms

Kanpo estekak
-------------

* First Lego League Euskadi
* First Lego League España

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q445067
* Commonscat Multimedia: FIRST Lego League

---

 |

* Wd Datuak: Q445067
* Commonscat Multimedia: FIRST Lego League
**Eskoziako Errege Akademia** (ingelesez: *Royal Scottish Academy* edota *RSA*) Eskoziako Edinburgh hiriburuan dagoen eskoziar arte garaikidearen erakunde sustatzailea da. Princes Street Gardens parkean dago, Eskoziako Galeria Nazionalaren alboan, The Mound muinoan. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

1826an sortu eta 1838an errege titulua jaso zuen.

Eraikina
--------

William Henry Playfair arkitektoak diseinatu eta eraiki zuen 1822 eta 1826 artean eta 1831-36 artean hainbat zabalkuntza egin zitzaizkion. Diseinu neoklasikodun haibbat eraikin egin ziren garai hartan eta Edinburghek "Iparraldeko Atenas" ezizena hartu zuen.

Alboan duen Eskoziako Galeria Nazionalarekin batera 1912an William Thomas Oldrievek berriztu egin zuen eta Viktoria erreginaren eskultura ezarri zion gainean.

Iruditegia
----------

* Eraikinaren iparraldeko ataria Andy Warholen heriotzaren 20. urteurrenaren erakusketan.Eraikinaren iparraldeko ataria Andy Warholen heriotzaren 20. urteurrenaren erakusketan.
* Ataria.Ataria.
* 2005an.2005an.
* 1840ko George Meikle Kempen margolana.1840ko George Meikle Kempen margolana.

Kanpo estekak
-------------

* Eskoziako Errege Akademiaren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2070445
* Commonscat Multimedia: Royal Scottish Academy

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139463456
* ISNI: 0000 0004 0470 0362
* BNF: 124405877 (data)
* LCCN: n50048521
* SUDOC: 033548633

 |

* Wd Datuak: Q2070445
* Commonscat Multimedia: Royal Scottish Academy
**Eskoziako Idazleen Museoa** (ingelesez: *Scottish Writers' Museum*) Eskoziako Edinburgh hiriburuan dagoen museoa da. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Kokapena
--------

Edinburgheko Hiri Zaharrean kokaturik dago, Lawnmarketeko *Lady Stair’s House* eraikinean.

Historia
--------

Lady Stair's House 1622an eraiki zen Sir William Gray of Pittendrumentzako baina izena bere biloba Elizabeth Dundass Stair-eko kondesak ematen dio, neska ederra baitzen. 1719an eskuratu zuen etxea.

1893an Archibald Primrose Roseberyko 5. Earlak erosi zuen eta 1896-97 artean George Shaw Aitkenek berriztu egin zuen.

Museoa
------

1907an Roseberyko Earlak Edinburgheko udalasi eman zion museo bihurtu zezan. Bertan Eskoziako hiru idazle nagusien bizitza erakusten da: Robert Burns, Walter Scott eta Robert Louis Stevenson.

Iruditegia
----------

* Kanpoko seinaleaKanpoko seinalea
* Hiru idazleen soingainak.Hiru idazleen soingainak.
* Walter Scotten eskuizkribua.Walter Scotten eskuizkribua.
* Kutxa.Kutxa.
* Psterrak.Psterrak.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Edinburgheko museoak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8038444
* Commonscat Multimedia: Writers' Museum

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 255732674
* LCCN: nb2012016888

 |

* Wd Datuak: Q8038444
* Commonscat Multimedia: Writers' Museum
**Ezkila tubularrak** musika-tresna bat dira, zehazki, metalez kolpatutako idiofono bat. Kanpai tubular esaten zaie, izan ere, haien soinua elizako ezkilena bezalakoa da, emulatu nahi dena. Jatorrizko kanpai handiak eta ez oso praktikoak orkestrara ez eramateko modu bat izan zen.

Tutu-formako kanpaiak 18 hodi metaliko (kobrezkoak edo letoizkoak) hutsak dira, eta armazoi batetik zintzilik daude. Hodi horiek mazo batekin edo birekin kolpatzen dira. Hodia goiko sekzioan jotzen da beti. Soinua geldiarazteko barra edo pedal bat erabiltzen da.

*Kanpai* (hodi) bakoitzak luzera desberdina du, nota desberdinak eskaini ahal izateko. Afinazioa ahalbidetzen du, eta, beraz, soinu zehatza duen musika-tresna da.

Musika klasikoa
---------------

Kanpai tubularrak 1860 eta 1870 bitartean agertu ziren lehen aldiz Parisen. John Harrington ingelesak brontzez egindako kanpai tubularrak patentatu zituen. Arthur Sullivan izan zitekeen orkestrako kanpai tubularretarako lehen konpositorea, 1886an. XX. mendearen hasieran, kanpai tubularrak antzerkiko organoetan ere sartu ziren efektuak sortzeko. Kanpai tubularrak, elizako kanpaien ordez, lehen aldiz erabili zituzten Giuseppe Verdik *Il trovatore* (1853) eta *Un balloon in maschera* (1859) operetan eta Giacomo Puccinik Toscan (1900).
Txaikovski konpositorearen *1812. Obertura* izan zen beste lan ezagun bat; izan ere, elizetako kanpaiak irudikatzeko erabiltzen dira, Frantziaren aurkako gerra irabazi dela esanez.

Herri musika
------------

Mike Oldfieldek famatuak egingo zituen XX. mendean, 1973ko *Tubular Bells*-ekin. Instrumentu honen ekoizpena izugarri handitu zen, bildumagileek eta beste artista batzuek sortu zuten eskaria zela eta. Ondorengo sorkuntza askotan sartu zuten asmakuntza.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Vienna Symphonic Library:* Información sobre las campanas tubulares*.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q178812
* Commonscat Multimedia: Tubular bells

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300041887
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q178812
* Commonscat Multimedia: Tubular bells
**FC Rubin Kazan** (tartarieraz Рубин Казан футбол төркеме, errusieraz Футбольный клуб Рубин Казань) Kazango futbol talde bat da, Tartariakoa (Errusia). Errusiako bi liga eta kopa bat irabazi ditu. Etxeko partidak Kazan Arena estadioan jokatuko ditu 2013tik aurrera.

Historia
--------

Kazango Gorbunov lantegian sortu zen taldea 1936an. 1949 arte *Dinamo Kazan* izenarekin aritu zen Sobietar Batasuneko Ligaren maila apaletan. 1949an ordea hirugarren mailako azken postuan gelditu eta txapelketa profesionaletatik at gelditu zen. Amateur talde gisa jarraitu zuen Volga eskualdean 1957 arte.

1958an taldea birsortu eta txapelketa profesionaletan jokatzen hasi zen berriz ere, oraingoan *Iskra Kazan* izenarekin 1959an Nikolay Sentyabrev entrenatzailea fitxatu zuten, 1971 arte egongo zena. 1965ean izen erakargarriagoa behar zela eta, *Rubin Kazan* hautatu zuten. Hurrengo denboraldian Sobietar Batasuneko bigarren mailan egin zuen debuta. 1970ko zortzigarren postua izan zen lorturiko onena. 1973an Kopako final aurrekoetara iritsi zen. 1978tik aurrera berriz ere maila apalenetan jokatzea egokitu zitzaion.

Errusiako Ligak hasi zirenean Rubin Kazan bigarren mailan jokatzen hasi zen. Diru arazoen erruz taldeak emaitza kaxkarrak izan zituen. 1996an Kazango alkatea zen Kamil Ishakovek taldea erosi eta behar zuen egonkortasuna eman zion. 2001ean Kurban Berdyev entrenatzaile turkmenistandarra fitxatu zuten eta bere eskutik iritsi ziren 2003an Lehen mailarako igoera eta hamarkadaren amaieran taldearen titulu guztiak, Errusiako bi Liga, Kopa bat eta Estatu Independenteen Erkidegoko Kopa ere bai.

Europa mailan UEFA Kopan hasieran eta Txapeldunen Ligan ondoren jokatu izan du. FC Barcelona, Inter Milan eta Parma FC taldeekin jokatzeko aukera izan du.

2016an Javi Gracia entrenatzaile nafarra fitxatu du.

Palmaresa
---------

### Errusiako txapelketak: 5

* Errusiako Liga (2):
	+ 2008, 2009
* Errusiako Kopa (1):
	+ 2012
* Errusiako Superkopa (2):
	+ 2010, 2012

### Nazio arteko txapelketak: 1

* Estatu Independenteen Erkidegoko Kopa (1)
	+ 2010

Kanpo estekak
-------------

* **(Errusieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170040
* Commonscat Multimedia: FC Rubin Kazan

---

 |

* Wd Datuak: Q170040
* Commonscat Multimedia: FC Rubin Kazan
**Duval konderria** (ingelesez: *Duval County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Jacksonville da. 2010eko zentsuaren arabera 864.263 biztanle zituen, Duval kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Duval konderriak 2.378,78 kilometro koadro ditu. Horietatik 404,71 ura dira. Beste 1.974,07 lurra dira.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 864.263 pertsonetatik 554.224 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 65.398 dira. 250.063 beltzak edo afroamerikarrak. 2.816 amerikar natiboak ziren eta 688 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 35.381 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2.006 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 19.085 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q493605
* Commonscat Multimedia: Duval County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150083508
* ISNI: 0000 0004 0632 0793
* LCCN: n79058294
* NARA: 10039162
* **Lekuak**
* OSM: 1210719
* TGN: 2000264

 |

* Wd Datuak: Q493605
* Commonscat Multimedia: Duval County, Florida
**FC Mika** (armenieraz Շիրակ Ֆուտբոլային Ակումբ) Armeniako futbol talde onenetakoa da, hasiera batean Ashtarak hirikoa eta ondoren Erevan hiriburukoa. Ez zuen ligarik irabazi baina kopa gehien eskuratu zituen taldea izan zen, 6 hain zuzen ere. 2015-16 denboraldiaren amaieran taldea desegin zen diru arazo larriengatik.

Historia
--------

Taldea Ashtarak hirian sortu zen 1985ean *Olimpia* izenarekin baina Armenia independizatu zenean izena aldatu zuen *Kasakh Ashtarak* izena hartuz. Armeniako Aire konpainiak babestu zuenean taldea birfundatu egin zen eta konpainiaren jabea zen Mikhail Baghdasarov-ek bere izena eman zion *FC Mika* bihurtuz.

Ordutik kontutan hartzeko taldea bihurtu zen, batez ere Kopa txapelketan, 6 irabazi baitzituen, beste inork baino gehiago. Ligarik ez zuen lortu baina lau aldiz izan zen bigarrena, azkenengo aldiz 2013an. 2015ean profesionalismoa utzi zuen.

Taldearentzako urte berezia izan zen 2007a Ashtaraketik Erevanera joan baitzen eraiki berria zuen Mika Stadium zelai berrian jokatzera.

Palmaresa
---------

### Armenian: 8

* Armeniako Liga (0): bigarren 2004, 2005, 2009 eta 2012-13an.
* Armeniako Kopa (6): 2000, 2001, 2003, 2005, 2006, 2011.
* Armeniako Superkopa (2): 2005, 2012.

Kanpo estekak
-------------

* **(Armenieraz)** Webgune ofiziala[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q584440
* Commonscat Multimedia: FC Mika

---

 |

* Wd Datuak: Q584440
* Commonscat Multimedia: FC Mika