**Urrezko Neskatoak**, **Atlantako** **Urrezko Neskatoak** edo **Atlantako Urrezko Neskak** izenez ezagunak dira, Atlantako 1996ko Udako Olinpiar Jokoetako txapeldun olinpikoak izan ziren gimnasia erritmikoko talde espainiarreko partaideak (Marta Baldó, Nuria Cabanillas, Estela Giménez, Lorena Guréndez, Tania Lamarca eta Estíbaliz Martínez). Halaber, komeni da belaunaldi horren parte izan zen María Pardo ere aipatzea, Jokoak baino bi hilabete lehenago utzi baitzuen taldearen kontzentrazioa. Guztiek, orduan, 15-17 urte zituzten, eta, hala, Espainiako kirolari gazteenetakoak izan ziren domina olinpikoa lortzen. Gainera, Espainiako gimnastikako urrezko domina olinpikoa izan zen, baita taldeko modalitateko historiako lehena ere, Atlantako 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu baitzuten. Ezizena hainbat komunikabide hasi ziren erabiltzen, Espainiara itzuli ondoren.

Taldekideak, selekzio nazionalera iritsi zirenetik, elkarrekin egon ziren Canillejasko txalet batean, eta Moscardó gimnasioan entrenatu zuten, astelehenetik larunbatera 4 ordu, eta gero 8 ordu egunean Olinpiar Jokoen aurreko urtean. Eskolara joateari utzi zioten. Emilia Boneva hautatzaileak eta María Fernández Ostolazak entrenatu zituzten, eta Marisa Mateo izan zuten koreografo. Urrezko Neskek munduko, Europako eta nazioarteko beste lehiaketa batzuetako dominak dituzten palmaresa dute, eta, gainera, hainbat aintzatespen dituzte, hala nola Espainiako Olinpiar Batzordearen Ordena Olinpikoa (1996), Kirol Merezimenduaren Errege Ordenaren Urrezko Plaka (1996), Espainiako Kirolaren Sari Nazionaletan Güell Baroi Kopa (1997), eta Kirol Merezimenduaren Errege Ordenako Urrezko Domina (2015). Espainiako kirolaren goren maila, bakoitzak *Ilustrísima* delako tratamendu ofiziala jaso zuten. 

2006an euren historiari buruzko *Las Niñas de Oro* izeneko dokumental bat grabatu zen, eta 2013an estreinatu zen YouTube bidez, 2016. urtean Atlanta '96ko Urrezko Dominaren 20. urteurren galan, Badajozen.

Urrezko 7 neskatoak
-------------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Marta Baldó  (1994-1997)Marta Baldó (1994-1997)
* Nuria Cabanillas(1995-1999)Nuria Cabanillas(1995-1999)
* Estela Giménez(1994-1997)Estela Giménez(1994-1997)
* Lorena Guréndez(1995-2000)Lorena Guréndez(1995-2000)
* Tania Lamarca(1995-1997)Tania Lamarca(1995-1997)
* Estíbaliz Martínez(1994-1997)Estíbaliz Martínez(1994-1997)
* Maider Esparza(1994-1996)Maider Esparza(1994-1996)

  

### Marta Baldó

Marta Baldó Marín (Villajoyosa, Alacant, 1979ko apirilaren 8a) izan zen taldeko kapitaina 1995ean eta 1996an. Club Atlético Montemarretik etorri zen, eta 1993ko Europako Junior Txapelketan izan zen lehen aldiz, eta, senior gisa, 1994ko Europako Txapelketan. Orduan, bakarrean lehiatu zen. 1994an, Emilia Boneva hautatzaile nazionalak deitu zion senior taldean sartzeko. Talde horretan geratu zen erretiratu arte. Atlantako urrezko dominaz gain, 2 urre, 4 zilar eta 2 brontze ditu Munduko Txapelketetan; Europako Txapelketetan, ostera, zilar 1 eta 2 brontze eta beste hainbat domina nazioarteko bestelako txapelketetan. 1997ko apirilean jakinarazi zuen erretiratuko zela. Estela Giménez, Bito Fuster eta Lorea Elsorekin batera. Munduko txapelketetan domina gehien lortu zituen gimnasta espainiarra zen, 8 guztira. Erretiratu ondoren Gorputz Hezkuntzako irakasle jarraitu zuen.

### Nuria Cabanillas

Nuria Cabanillas Provencio (Villafranca del Panadés, Bartzelona, 1980ko abuztuaren 9a) 1995ean talde seniorrean sartu aurretik Club Gimnasia Badajozen aritu zen. Aldez aurretik nazioartekoa izan zen juniorrekin eta senior indibidual gisa. Domina olinpikoaz gain, 3 urre eta 4 zilar ditu Mundialetan; Europan, ostera, 2 zilar eta 4 brontze, besteak beste. 1999an erretiratu zen. Munduko Txapelketetan urrezko domina hiru aldiz irabazi ako Espainiako gimnasta bakarra zen, baina azkenekoa taldearen ordezko lanekoa izan zen. Gimnasia Erritmikoko Entrenatzaile Nazionalaren titulua zuen eta erretiratu ostean, Badajoz Gimnasia Elkartean hasi zen entrenatzen.

### Estela Giménez

Estela Giménez.
Alacanteko Club Atlético Montemar-en Estela Giménez Cid (Madril, 1979ko martxoaren 29a), Marta bezala, 1994an sartu zen talde nazionalean. Lehen lehiaketa ofiziala 1994ko Gimnasia Erritmikoko Munduko Txapelketa izan zen. 17 urte eta 126 egun zituela, urre olinpikoa lortu zuen taldeko gimnastarik nagusiena zen. Domina horretaz gain, 2 urre, 4 zilar eta 2 brontze ditu Mundialetan; Europan, ostera, zilar 1 eta 2 brontze, besteak beste. 1997ko apirilean erretiratuko zela iragarri zuen, meniskoko lesio baten ondorioz. Marta Baldó, Bito Fuster eta Lorea Elsorekin batera, Munduko Txapelketetan domina gehien lortutako Espainiako gimnasta zen, 8 guztira. Erretiratu ondoren telebistako aurkezle-lanetan hasi zen, eta Escuela del deporte edo Insert Coin bezalako programen buru izan da.

### Lorena Guréndez

Lorena Guréndez
Gasteizko Oskitxo Klubeko Lorena Guréndez García (Gasteiz, 1981eko maiatzaren 7a) izan zen taldean sartu zen Urrezko Neskatoen artean azkena eta guztietan txikiena zen. Banakako junior gisa nazioartekoa izan ondoren, 1996ko maiatzean taldearen titular bihurtu zen, Maria Pardo erretiratu ondoren, Joko Olinpikoak baino bi hilabete lehenago. Lorenak, urrezko domina olinpikoaz gain, 2 urre eta 2 zilar ditu Munduko Txapelketetan; Europan, ostera, zilar bat eta 2 brontze, besteak beste. 2000. urtean erretiratu zen, Sidney-n bere bigarren Olinpiar Jokoak jokatu ondoren. Atlantako taldeko azkena izan zen erretiratzen. Espainiako kirolari gazteena da domina olinpikoa lortzen, 15 urte eta 87 egun zituela. Erretiratu ondoren fisioterapeuta da eta bere fisioterapia eta nutrizio zentroa zuzendu zuen Gasteizen. Gimnasia Erritmikoko Entrenatzaile Nazionalaren titulua ere badu.

### Tania Lamarca

Tania Lamarca.
Tania Lamarca Celada (Gasteiz, 1980ko apirilaren 30a) 1995ean sartu zen talde nazionalean, Gasteizko Beti Aurrera klubetan aritu zen aurretik. Atlantako urreaz gain, 2 urre eta 3 zilar ditu Mundialetan; Europan, ostera, 2 zilar eta 3 brontze, nazioarteko beste domina batzuen artean. Talde nazionala 1997ko abenduan utzi zuen. 2008an bere *Lágrimas por una medalla* autobiografia argitaratu zuen, Cristina Gallorekin batera idatzia. Erretiratu ostean, Gasteiz eta Huescako Escarrillaren artean bizi da. Azken horretan kirol-teknikaria izan zen, Gimnasia Erritmikoko Entrenatzaile Nazionalaren titulua baitzuen, eta beste kirol batzuetako eskolak eman zituen, hala nola *snowboarda*, 5 urtez, Formigaleko Aramón eski-estazioan. Administraria ere izan zen. Tania Lamarca Gimnasia Erritmikoko Campusean erakusten du urtero, kirol-esperientziak eman dizkion ezagutzei eta balioei buruzko hitzaldi ugari ematen ditu, eta Club Rítmica Vitoriaren lan egiten du coaching-arloan. 2016. urtean Arabako Gimnasia Federazioko lehendakaritzarako hautagaia izan zen.

### Estíbaliz Martínez

Estíbaliz Martínez Yerro (Gasteiz, 1980ko maiatzaren 9a), Beti Aurrera Klubekoa zen. 1994ko amaieran sartu zen Espainiako taldean. Urre olinpikoaz gain, 2 urre eta 3 zilar ditu Mundialetan; Europan, ostera, zilar bat eta 2 brontze, besteak beste. 1996ko irailean eta 1997ko urtarrilean, meniskoaren haustura operatu zioten, Jokoen aurretik zuen arazoa. Errekuperatu ezinean egon zenez, 1997ko apirilean erretiratuko zela iragarri zuen. Gimnasia Erritmikoko Entrenatzaile Nazionalaren titulua du. Erretiratu ondoren, Pilates irakasle eta kiromasajista jarraitu zuen Gasteizen.

### Maider Esparza

Maider Esparza Elizalde (Iruñea, 1979ko apirilaren 28a), Iruñeko Igeriketa Elkartekoa zen. 1994an sartu zen talde nazionalean. Ordezko gimnasta izan zen bi ekitalditan, 1995ean eta 1996an, baina lehiaketarako deitu egiten zuten. Atlantako Olinpiar Jokoetan, talde bakoitzak sei gimnasta baino ezin zitzakeen eraman; beraz, deialditik kanpo geratu zen. 1996ko irailean erretiratu egin zen. Erretiratu ostean, Nafarroako Ospitalean hasi zen X izpien teknikari lanetan.

1996ko Atlantako Joko Olinpikoetako urrezko domina
--------------------------------------------------

Atlantan jokatu ziren 1996. urteko Olinpiar Jokoetan onartu zen lehen aldiz gimnasia erritmiko talde modalitatea. Aurreko urtean, taldekideak Altagraziako Nuestra Señora ikastetxe pribatura joan ziren, eta hitzordu olinpikoa prestatzen hasi ziren. 1996ko denboraldirako muntaia berriak egin ziren, bai 3 pilota eta 2 zintako ariketarako, bai 5 eraztunetarako. Eraztunen ariketa berriko musika AEBetako musikaletako zenbait abestiren *medley (popourri )* bat zen, batez ere «America», Leonard Bernstein-ek konposatutakoa eta *West Side Story-n* sartua, edo «*I Got Rhythm*» eta «*Embraceable You*», George Gershwin-ek sortu eta *Un Americano en París* soinu-bandan agertu ziren abestiak. Bestalde, 1996. urterako 3 pilota eta 2 zintako ariketan, «*Amanecer andaluz*» doinua erabili zen. Carmen Acedok erabili zuen aurretik gai hori 1991ko harirako, baina beste konponketa batzuekin.

Atlantako Joko Olinpikoetan urrezko domina lortu ondoren, gimnasia erritmikoko talde espainiarra.
Budapesteko Munduko Txapelketa baino lehenxeago, Espainiako taldeak 3 pilota eta 2 zintako munduko txapelduna izan zen, aurreko urtean bezala, 1996ko abuztuaren hasieran Atlantako Olinpiar Jokoetako multzo-lehiaketa jokatu zen. Espainiako taldea uztailaren 13an iritsi zen Olinpiar Hirira, kirolarien desfilean parte hartzera iritsi zen uztailaren 19an jokoen hasiera ekitaldian. Gimnasia erritmikoko txapelketa Stegeman Coliseumen izatekoa zen, Athens hirian zegoen pabiloian, Atlantatik 100 bat kilometrora. Selekzio nazionala Marta Baldó, Nuria Cabanillas, Estela Giménez, Lorena Guréndez, Tania Lamarca eta Estíbaliz Martínezek osatutako taldea joan zen hitzordu olinpikora. Taldeak sei gimnasta titular baino ezin zituen izan, beraz, ordezko gimnasta, Maider Esparza, deialditik kanpo geratu zen. Budapesteko Munduko Txapelketan lehenago bezala, Lorena Guréndez izan zen ordezko gimnasta 5 eraztunen ariketan; Nuria Cabanillas, berriz, 3 pilota eta 2 zinten ariketan. 

Abuztuaren 1ean, atarikoak izan ziren, eta Olinpiar Jokoetan lehiatzeko sailkatu ziren bederatzi taldeak finalera sartzeko sei plazetako bat lortzeko lehiatu ziren. 5 eraztunen ariketan, taldeak 19,500 puntu lortu zituen, eta, ondoren, 3 pilota eta 2 zinten ariketan, 19,466 puntu lortu zituen. Azkenik, Espainiako taldea bigarren postuan sailkatu zen finalerako, 38,966 nota metatu baitzuen, lehen postutik 50 milaren besterik ez. Kasu horretan Bulgariarrak izan ziren lehenak.

Abuztuaren 2an izan zen final handia. Lehen txandan, 5 uzataien ariketan, espainiarrak lehen postuan jarri ziren, talde errusiarraren aurretik 19,483 notarekin, errusiarrak baino 17 milaren aurretik eta bulgariarrak hirugarren postuan. Artean, azken errotazioa geratzen zen, 3 pilota eta 2 zintakoa. Horri esker, Espainiako taldeak mundu-mailako bikampeoi izatea lortu zuen. Bigarren eta azken errotazio horretan, bulgariar multzoko 19,450ko nota espainiarrek berdindu egin zuten, eta zilarrezko domina eman zioten. Espainiako taldearen azken puntuazioa 38,933 izan zen. Errusiar taldeak bakarrik ken ziezaiekeen lehen postua, baina ariketan egindako zenbait akats zirela eta, exekuzio-nota txarrak behin betiko puntuazioan ezin izan zituen espainiarrak gainditu, azkenean urrezko domina lortu zuten. Almudena Cid banakako gimnastak, lehiaketaren jarraipena egiten ari zenak, korrika egin zuen Espainiako gimnastak zeuden aldageletaraino, errusiarren akatsen berri emateko eta, beraz, ia seguru urrezko domina emango zietela esateko. Hala, Espainiako taldea historiako lehen txapeldun olinpikoa izan zen multzoen modalitatean.

Espainiar taldea, guztiz hunkituta, podiumeko lehen kutxara igo zen Bulgariaren eta Errusiaren atzetik, bigarren eta hirugarren izan baitziren, hurrenez hurren. Nahiz eta Karta Olinpikoak debekatu egiten duen kirol-ekipazioan publizitatea egitea, gimnastek maillot bat eraman zuten podiumean, Campofríoren logotipoarekin, taldearen babeslearen logotipoarekin, Espainiako Gimnasia Federazioko presidenteak halaxe eskatu ondoren. Hori zela eta, erreklamazio bat izan zen, baina azkenean ez zen aintzat hartu. Lehiaketa horretako dominak emateko zeremonia Atlanta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetako minuturik ikusiena izan zen Televisión Españolan. Olinpiar Final guztia bezala, Paloma del Río kazetariak kontatu zuen. Espainiara iritsi ondoren, komunikabide batzuk Urrezko Neskak ezizena eman zioten.

Urrian, María Pardo gimnastak adierazpen batzuk egin zituen *El País* egunkarian, eta esan zuen Emilia Boneva hautatzailea oso gogorra zela janariarekin eta entrenamenduekin. Mariak maiatzean utzi zuen taldearen kontzentrazioa, hitzordu olinpikoa baino bi hilabete lehenago, ezin izan baitzuen jasan taldeak garai hartan jasan zuen presioa. Adierazpen horiek hautaketako kide ohi batzuek babestu egin zituzten, eta une horretan taldeko gimnastek esan zuten Mariak ez zuela egia osoa kontatu. Taldeko kide horiek María Teresa Camposek aurkezten zuen Telecincoko *Día a día* saiora joan ziren, eta bertan beren esperientzia kontatu eta Emilia Boneva hautatzaile eta entrenatzailea defendatu zuten.

Athenseko Stegeman Coliseum-en izan zen Atlantako 1996ko Olinpiar Jokoetako erritmika-lehiaketa.
Urriaren 31tik azaroaren 2ra, taldeak Gala de las Estrellas izeneko erakusketa-biran parte hartu zuen. Taldearen babesleak antolatu zuen, eta Madril, Zaragoza eta Bartzelonan izan zen. Gala horietan, urte hartan egin zituen taldeko bi ariketez gain, gimnasia erritmikoko zein artistikoko beste gimnasta nazional eta nazioarteko garrantzitsu batzuk ere aritu ziren. Ondoren, talde espainiarreko kideak Tokiora joan ziren Epson Cup-en parte hartzeko, eta han zilarrezko domina lortu zuten. Azaroaren amaieran, Kolonbiara joan ziren, Medellín, Santiagho de Cali eta Bogotan emanaldiak egitera. Bildutako dirua Kolonbiako baliabide gutxien zuten sektoreetan laguntza mediko eta ospital zentroak sortzeko erabili zen. Urte bukaerara arte, Alacant, Palentzia, Gasteiz, Sevilla eta Burgosko erakusketa ugaritan parte hartzen jarraitu zuen taldeak. Azkena abenduaren 22an izan zen, Iruñean, eta Maider Esparzaren omendu zuten agur-afari batean.

Joko Olinpikoetako urrezko domina irabazi zuten taldeko kideek aitorpen eta goraipamen ugari jaso zituzten hurrengo hilabeteetan; besteak beste, Goi Mailako Kirol Kontseiluak emandako Ordena Olinpikoa, Kirol Merituaren Errege Ordenako Urrezko Plaka eta Güell Baroi Kopa.

Federazioaren zorra
-------------------

2000ko azaroaren 23an, Espainiako Gimnasia Federazioak Atlantan urrezko domina lortu zuen taldeko sei gimnastekin zuen zorra ordaindu zuen. 1996an, Espainiako Gimnasia Federazioaren Batzar Orokorrak gimnasta bakoitzeko 5 milioi pezetako saria adostu zuen Olinpiar Jokoeta urrezko domina lortuz gero. Sari hori ez zen COEk gimnastei urrezko domina lortzeagatik ordaindu zien saria, nahiz eta zenbateko bera izan. Olinpiadak egin ondoren, Federazioak ez zuen sari hori onartzen, eta, beraz, Cristina Gallo kazetariak eskatuta, gimnastek kasua Kirol Kontseilu Gorenean salatu eta abokatu batengana jotzea erabaki zuten. Gainera, Federazioak zenbait gimnastari dirua zor zien 1996ko erakusketa, beka, irudi-kontratu eta txapelketetako sari batzuengatik. Komunikabide batzuen presioen ondorioz (batez ere Cristina Gallok José María Garcíak aurkeztutako *Supergarcía* irratsaioan egindako presioa), 2000. urtearen amaieran Estatuak diru- kontu bat jarri zuen Federazioak 41 milioi pezeta inguruko zorra (246.000 euro inguru) ordaintzeko.

Urrezko Nesken berrelkartzeak
-----------------------------

1997ko abenduaren 8an, urte horretan erretiratu ziren taldeko gimnastei (Marta Baldó, Estela Giménez, Estíbaliz Martínez eta Maider Esparza) omenaldia egin zioten Sevillan egindako Gimnasia Erritmikoko Taldeen Espainiako Txapelketan. Horrez gain, talde nazionalaren erakustaldia egin zuten, Nuria Cabanillas, Lorena Guréndez eta Tania Lamarca taldean jarraitzen zutelarik. Martak eta Estíbalizek ezin izan zuten joan beren hegaldi- arazoak izan zituztelako.

1998ko maiatzean, Federazioak Marta, Estela, Tania eta Estibalizi Sevillako Munduko Txapelketara joateko gonbita egin zien. Han, gainera, Nuriarekin eta Lorenarekin topo egin zuten, artean talde nazionalekoak ziren.

2000ko abuztuaren 5ean, Urrezko Neskato batzuk Emilia Bonevari omenaldia egiteko elkartu ziren Malagan egin zen Gimnasia Erritmikoko Taldeen Espainiako Txapelketan. Ekitaldi berezi bat egin zuten 1996ko 5 eraztunen inguruan, eta aurreko asteetan Ana Bautistaren laguntzarekin entrenatu zuten. Emilia bera Bulgariatik joan zen ekitaldira, baina ez zekien bere antzinako begi-ninietako batzuek omenaldia egingo ziotela. Marta Baldók ezin izan zuen parte hartu ekitaldian, eta Lorena Guréndezek parte hartu zuen, baina ez zuen ariketa egin, artean selekzio nazionaleko kidea zen. Urrezko Neskatoek beraiek ideia komentatu ondoren, orduan ADO programako Kanpo Harremana zen Carlos Pérez izan zen berrelkartzearen arduraduna. Handik egun batzuetara, Manzanares el Realen (Madril) egin zuten berriro ariketa, eta azken aldiz Emiliarekin egin zuten topo.

2002ko apirilean, 1996. urteko taldeko kideak berriro elkartu ziren Eskolarteko Gimnasia Erritmikoko V. Lehiaketan. MTk antolatu zuen Zaragozan, eta omenaldia egiteaz gain, horietako bostek Atlantako ariketetako bat egin zuten. Nuria Cabanillas eta Lorena Guréndez ezin izan ziren joan ariketa entrenamendu astera, baina ekitaldira joan ziren.

2006ko abuztuan, 1996ko zazpi kideak berriro elkartu ziren Avilan hiru egunez, 1996an Atlantan urrezko domina lortu zeneko hamargarren urteurrena zela eta. Topaketa hori Carlos Beltránek antolatu zuen Klifas produkzio-etxearekin batera, eurek beren historia kontatzeko dokumental bat grabatzeko asmoz. Urte batzuk geroago *Urrezko Neskatoak* izenburupean estreinatu zen.

Urrezko Neskatoak, Equipasorekin eta Paloma del Ríorekin batera, Kirol Merezimenduaren Errege Agindua jasotzen (2015).2006ko azaroaren 30ean, Atlantako sei gimnasta olinpikoak Espainiako Gimnasia Errege Federazioaren Urteko Galara joan ziren, Madrilera, eta han ere omenaldiak egin zitzaizkien.

2014ko azaroaren 8an, 1996. urteko zazpi kideak omendu ziren Gasteizen lehen aldiz egin zen Euskalgym Gimnasia Erritmikoko Nazioarteko IX. Galan. Bertan, tapizaren gaineko irudiak proiektatu ziren: gimnasten izenak, 1996ko Atlantako Joko Olinpikoen logotipoarekin, eta atzean urrezko domina, Olinpiada haietan eraztun-ariketaren musika entzuten zen bitartean. Ondoren, zazpi gimnastak pistara atera ziren Euskalgym Domina emateko, eta oroitzapenezko plaka bat jaso zuten José Luis Tejedorren eta Javier Marotoren eskutik, Gimnasiako Euskal Federazioko lehendakari eta Gasteizko alkatearen eskutik, Fernando Buesa Arenan galara joan ziren ia 9.000 pertsonen aurrean. Urrezko Neskatoen lehen topaketa izan zen 2006ko bileraren ondoren.

Taldea 20. urteurren galan (2016).
2015eko urriaren 14an, Atlantako sei txapeldun olinpikoek Kirol Merituaren Errege Ordenako Urrezko Domina jaso zuten, Kirol Kontseilu Gorenak emana, kirolari espainiar batek lor dezakeen goreneko saria. Saria urte bereko uztailaren 28an eman zitzaien. Ekitaldiaren buru Íñigo Méndez de Vigo izan zen, Hezkuntza, Kultura eta Kirol ministroa, eta Miguel Cardenal, CSDko lehendakaria, eta Reina Sofía Museo Nazionaleko auditorioan izan zen (Madril). Maider Esparza ere hantxe izan zen. Gainera, ekitaldi horretan bertan, Brontzezko Domina eman zioten Espainiako gimnasia erritmikoko taldeari, Equipasori (2016an Rioko Olinpiar Jokoetako azpitxapeldun izan zen Espainiar taldea), eta gimnasta-belaunaldi biak elkartzen ziren lehen aldia izan zen.

2016ko uztailaren 23an, Urrezko zazpi Neskatoak berriro elkartu ziren Atlanta '96ko Urrezko Dominaren 20. urteurren galan. Badajozko Kongresu Jauregian izan zen, Nuria Cabanillas Gimnasia Erritmikoko Nazioarteko X. Campusean. Omenaldian, hainbat gimnasta ohi izan ziren: Carolina Pascual, Almudena Cid, Alba Caride, Ana Bautista, Carolina Malchair, Marta Calamonte, María Eugenia Rodríguez eta Ana María Pelaz, nazioarteko Maite Nadal jueza eta Atlanta taldeko koreografoa, Marisa Mateo. Juniorren talde nazionalak, gainera, bi erakustaldi egin zituen galan, eta Carolina Pascualek eta campuseko parte-hartzaileek ere parte hartu zuten. Bulgariako etxetik Emilia Boneva hautesle ohiaren mezu grabatu bat ere eman zen.

2017ko uztailaren 13an, Marta Baldó, Estela Giménez, Tania Lamarca eta Estíbaliz Martínez Bartzelonan izan ziren *As* egunkariaren urteurrena 50. urteurrenean Espainiako domina olinpikoen aldeko bileran eta omenaldia n.Lluís Companys estadio olinpikoan eta Kataluniako Arte Museo Nazionalean izan ziren; han, gainera, Equipasorekin (2016an Rioko Udako Olinpiar Jokoetan azpitxapeldunak zian ziren gimnastak) eta Carolina Pascualekin topo egin zuten. Lorenak eta Nuriak ezin izan zuten ekitaldira joan.

2018ko urriaren 27tik 28ra, sei txapeldun olinpikoak berriro elkartu ziren Madrilen, erreportaje bat grabatzeko. Horrez gain, Moscardó gimnasiora itzuli ziren, han entrenatzen baitzuten hautaketan. «*Spain's "Las niñas de Oro"*» izenburupean, 2019ko irailaren 2an estreinatu zen mundu osoan, Eurosport 1en eta Olympic Channelen *Legends Live On* saioaren 2. denboraldiko 8. atalean.

2019ko azaroaren 16an, Emilia Bonevaren heriotza zela eta, 70 gimnasta nazional inguru, tartean zazpi Urrezko Neskatoak, tapizean bildu ziren Euskalgym-ean hari omenaldia egiteko. Ekitaldia Barakaldoko Bilbao Exhibition Centren izan zen 8.500 parte-hartzaileren aurrean egin zen, eta, ondoren, omenaldi-afaria egin zen Bonevaren omenez.

2021eko irailaren 25ean, Atlantaren 25. urteurrena ospatzeko, eta 2021 Europako Kirolaren Astea zela eta, sei txapeldun olinpikoak Madrilen elkartu ziren, Jesús Álvarez kazetariak aurkeztutako mahai-inguru batean.

Tania (eskuinean) Marisa Mateo koreografoarekin Atlantako Olinpiar Jokoetan.

*Lágrimas por una medalla/Malkoak domina batengatik*, Tania Lamarcaren liburua
------------------------------------------------------------------------------

2008ko apirilean, Tania Lamarcak Lágrimas por una medalla autobiografia nobelatua argitaratu zuen, Cristina Gallo kirol-kazetariarekin batera idatzia. Bertan, Taniak lehen pertsonan kontatzen du eliteko kirolari gisa izan duen esperientzia: gimnasta bizitza, gimnasia erritmikoko Espainiako gainerako taldekideekin batera Madrilen zuen kontzentrazioa, garaipenak eta lehiaketatik erretiratu ondoren izan zuen bizitza.

Lamarca, bere kirol-bizitza kontatuta, bere hitzen arabera, bere helburuak lortzeko ahalegina, dedikazioa eta grina erakusten saiatzen da; horien artean, txapeldun izatea, lankideekin izandako adiskidetasun handia eta gimnasia erritmikoaren balioak. 

Gimnastikak erakutsi zion ez zuela inoiz etsi behar. Era berean, taldetik atera ondoren bizi izan zuen abandonu- eta defentsa gabeko egoera salatu zuen, Espainiako Gimnasia Errege Federazioak ez baitzion ez lagundu ez gidatu. Halaber, «mundu errealera» egokitzeko orduan izan zituen zailtasun ugariak deskribatu zituen, hala nola, baztertuta utzi behar izan zituen ikasketetara itzultzea edo Federazioak ordaindu ez izana. Horrela, bere hitzetan, desoreka erakutsi nahi da urte askoan emandako ahaleginaren eta sakrifizioaren eta trukean jasotako sariaren artean, egoera hori berriro gerta ez dadin.

> *«Domina baten, sakrifizioen, utzikerien, entregaren, amets bat lortzeko neska batzuen borrokaren, kirolari ororen ametsa kontatu nahi dut: podiumaren gorenera igotzea Joko Olinpikoetan. Baina aditzera eman nahi dut gimnasiotik ekipaje gehiago gabe atera zen emakume baten istorioa; eskuan domina batzuk baino ez zituen atera, eta hain metal preziatuak etxeko beira-arasak apaintzeko besterik ez ziren mundu bat aurkitu zuen».* 
> 
> —Tania Lamarca, *Lágrimas por una medalla/Malkoak domina baten truke* libururaren sarrera
> 
>

*Las Niñas de Oro/Urrezko* Neskak dokumentala
---------------------------------------------

Carlos Beltrán (ezkerrean) eta Estela Giménez, Miguel Induráin eta Paquito Fernández Ochoa kirolarien ondoan, *Escuela del deporte* grabazioan 2000n .
Atlantan urre olinpikoa lortu zeneko hamargarren urteurrena zela eta, Carlos Beltránek eta ekoizle zen Klifas dreamsek 1996. urteko zazpi kideak berriro elkartzea erabaki zuten, haiek beren historia kontatzen zuen dokumentala grabatzeko. Topaketa hori 2006ko abuztuan egin zen, hiru egunez, Avilan.

Carlos Beltránek berak zuzendu zuen, eta dokumentalak 54 minutu irauten du. Atlantako urrezko domina baino lehen, bitartean eta ondoren gimnastei egindako elkarrizketen bidez osatu zen dokumentala. Ez dago esatari orojakile edo off ahotsik, baizik eta taldeko kide bakoitzak kontatzen du gertaeren segida. Horrez gain, taldearen entrenamendu eta lehiaketen bideoak eta argazkiak ere ikus daitezke metrajean, gimnastek berek utziak. 

  

Kaleratzeko arazoak izan ziren, hainbat jaialdi eta telebista-saioen interes falta zela eta. Hainbat atzerapen izan ondoren, azkenean YouTuben estreinatu zen 2013ko abenduan, bost zatitan banatuta. Lehen igoera hilaren 9an izan zen eta azkena hilaren 26an.

Madrilgo Salamanca barrutian, Moscardó gimnasioa izan zen gimnasia erritmikoko selekzio nazionala entrenatzeko tokia 1997ra arte.

Ondarea eta eragina
-------------------

Ana María Pelaz espainiar taldeko kapitain ohiak, erretiratu ondoren, 2009an egindako elkarrizketa batean adierazi zuenez, 

> *«Atlanta '96an selekzioa ikusi nuenean, esan nuen: nik haiek bezalakoa izan nahi dut»*. 
> 
> 

Carolina Rodríguez gimnastak, behin erritmoarekiko grinaren jatorriaz galdetuta, hauxe adierazi zuen: 

> *«1996an, Atlantan Espainiari 10 urterekin urrea irabazten ikusi ondoren, jakin nuen egunen batean han egon nahi nuela, olinpikoa izan nahi nuela*».
> 
> 

Alejandra Queredak, Espainiako Equipaso taldeko kapitainak, urte batzuk geroago, 2014. urtean, gimnastikan gertatu den sinestezinena zer izan den galdetuta hauxe erantzun zuen, 

> *«Atlantako Esainiaren urreak, gure gimnasiaren historia markatu zuen. Hortik aurrera dena aldatu zen*».
> 
> 

1996ko Atlantako 5 eraztunen muntaketa beste gimnasta batzuek omendu dute, hala nola Euskalgym 2012an Espainiako junior taldearen erakustaldian (Paula Gómez, Sara González, Miriam Guerra, Claudia Heredia, Carmen Martínez, Victoria Plaza eta Pilar Villanuevak osatzen zuten), 1996ko ekitaldian bezala, «Stance Bernat de Ce-ek». 2016ko Espainiako junior taldeak ere (Mónica Alonso, Victoria Cuadrillero, Clara Esquerdo, Ana Gayán, Alba Polo, Lía Rovira eta Sara Salarrullana) omenaldia egin zion ekitaldi horri 20. Atlanta '96ko Urrezko Dominaren urteurren galan, musika bera erabiliz eta jatorrizko muntaiaren mugimendu batzuk emulatuz. 2018ko Euskalgym-ean, Saioa Agirre, Teresa Gorospe, Izaro Martín eta Salma Solaun gimnastak ere izan ziren ekitaldian, euskal gimnasta erritmiko olinpikoen omenaldian.

### Herri-kulturan

Herri kulturan, besteak beste, Urrezko Neskato batzuk oinarri izan dira *Olympia* (2014) ipuin-sortan agertzen diren zenbait pertsonaiarentzat. Almudena Cidek idatzi zituen ipuinak, eta Montse Martinek ilustratu. Era berean, Urrezko Neskatoek nazio-kontzentrazioan izandako bizitzaren kontakizuna L*ágrimas por una medalla* autobiografia nobelatuan ageri da, Tania Lamarcak eta Cristina Gallok idatzia (2008). Domina olinpikoaren mugarriaren aipamenak Fernando Olmedaren eta Juan Manuel Gozaloren *Españoles de oro* (1999), Paloma del Ríoren *Enredando en la memoria (*2015) edo Montse eta Manel Martinen *Pinceladas de rítmica* (2017) liburuetan agertzen dira.

Ekipamenduak
------------

**Maillotak eta entrenamendu-arropa**| 

| Data | Hornitzailea |
| --- | --- |
| 1995 - 2000 | Harea |
| 1996 (OG.OO) | John Smith |
|

 |

Ariketen musika
---------------

| Urtea | Aparailuak | Musika |
| --- | --- | --- |
| 1994 | 6 soka | Marc Shaiman-en *The Addams Family* Soinu banda. |
| 1994 | 4 uztai eta 4 maza | «*Furia española*». |
| 1994 | Erakusteko ariketa (eskuak libre) | «*Chica ye ye*», Augusto Alguerók egina |
| 1995 | 5 uztai | Isaac Albénizen *Asturias (Leyenda)*, *Suite española, Op. 47* |
| 1995 | 3 pilota eta 2 zinta | Astor Piazzollaren «Verano porteño» tangoa |
| 1995 | Erakusteko ariketa (eskuak libre) | Cantores de Híspalisen «Tócala, tócala» Sevillana |
| 1996 | 5 uztai | Hainbat amerikar kantaren nahasketa edo *Medley* bat, batez ere Leonard Bernsteinen «America», baita George Gershwinekn *Un americano en París* soinu bandan izandako *West Side Story*, edo «I Got Rhythm» eta «Embraceable You» abestiak. |
| 1996 | 3 pilota eta 2 zinta | «*Amanecer andaluz*». |
| 2000 | Erakusteko ariketa (eskuak libre, 5 uztai) | Jamshied Sharifiren «Anahita Will Sustain You» eta Secret Garden «Illumination»abestien nahasketa edo *Medley* bat. |

Kirol-palmaresa
---------------

Espainiar taldearen emaitzak 1994ko urtarriletik 1996ko abendura .

|  |  |
| --- | --- |
| **1994*** Austriako Kopa

 Urrea lehiaketa orokorrean* Nazioarteko Talde Masters Hannover

 Brontzea lehiaketa orokorrean  * Parisko Munduko Txapelketa

 Zilarra lehiaketa orokorrean
 Brontzea 6 soketan
 Brontzea 4 eraztun eta 4 makiletan 
**1995*** Portimão Nazioarteko Txapelketa

 Brontzea lehiaketa orokorrean
 Brontzea 5 eraztunetan * DTB-Pokal Karlsruhe

6. postua Lehiaketa orokorrean
6. postua 3 pilota eta 2 zintatan * Pragako Europako Txapelketa

 Brontzea lehiaketa orokorrean
 Brontzea 5 eraztunetan
 Zilarra 3 pilota eta 2 zintatan * Alfred Vogel Kopa

 Urrea lehiaketa orokorrean
 Urrea 5 eraztunetan
 Urrea 3 pilota eta 2 zintatan * Nazioarteko Talde Masters Hannover

 Zilarra lehiaketa orokorrean  | **1995 (jarraipena)*** Vienako Munduko Txapelketa

 Zilarra lehiaketa orokorrean
 Zilarra 5 eraztunetan
 Urrea 3 pilota eta 2 zintatan * Epson Kopa

 Brontzea lehiaketa orokorrean
**hemeretzi laurogeita hamasei*** Kalamata Kopa

 Urrea lehiaketa orokorrean * DTB-Pokal Karlsruhe

 Brontzea lehiaketa orokorrean
 Urrea 5 eraztunetan
 Urrea 3 pilota eta 2 zintatan * Zaragozako Udala

 Urrea lehiaketa orokorrean
 Urrea 5 eraztunetan
 Urrea 3 pilota eta 2 zintatan  * Budapesteko Munduko Txapelketa

 Zilarra lehiaketa orokorrean
4. postua 5 eraztunetan
 Urrea 3 pilota eta 2 zintatan * Atlanta 1996ko Olinpiar Jokoak

2. postua atarikoetan
 Urrea finalean eta olinpiar diploma   * Epson Kopa

 Zilarra lehiaketa orokorrean  |

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* Espainiako Kirol Prentsaren Elkartearen Kirolaren XVI. Gala Nazionalean sarituak (1996)
* Ordena Olinpikoa, COEk emana (1996)
* Kirol Merituaren Errege Ordenako Urrezko Plaka, Kirol Kontseilu Gorenak emana (1996)
* Espainiako Kirol Prentsaren Elkartearen XVII. Gala Nazionalean sarituak (1997)
* Güell Baroiaren Kopa espainiar talde onenari, CSDk emana eta 1996ko Kirol Sari nazionaletan emana (1997)
* Atleta-talde onena 2005eko Inter Gym’s Oro kirol-merituaren sari nazionaletan (2006)
* Espainiako Gimnasia Errege Federazioaren Urteko Galan omenaldia (2006)
* Espainiako gainerako domina olinpikoekin batera EKren (COE) Mendeurreneko Galan Sarituak (2012)
* Euskalgym domina Euskalgym Gimnasia Erritmikoko Nazioarteko IX. Galan (2014)
* Kirol Merituaren Errege Aginduaren Urrezko Domina, Kirol Kontseilu Gorenak emana (2015)
* COEk 20. galan emandako diploma eta txartel olinpikoa,Atlanta '96 Urrezko Dominaren urteurrenean (2016)

Filmografia
-----------

### Filmak

| Filmak |
| --- |
| Urtea | Titulazioa | Pertsonaia | Kalifikazioak | Zuzendaria |
| 2013 | *Urrezko Neskak* | Beraiek | Film dokumentala | Carlos Beltran |
|

### Telebista-saioak

| Telebistako saioak |
| --- |
| Urtea | Titulazioa | Katea | Kalifikazioak |
| 1996 | *Día a día* | Telecinco | Gonbidatuak |
| 1997 | *XVII Kirol Gala* | TVEko 2 | Sarituak  |
| 2000 | *Linea 900* | TVEko 2 | "L*a otra cara de la medalla/Medailaren beste aldea*" erreportajean elkarrizketatuak  |
| 2008 | *Regreso al futuro* | Canal Sur TV | Erreportajean elkarrizketatuak |
| 2012 | *Londres en juego* | Teledeporte | Atlantan 1996ko gimnasia erritmikoko taldeen finalaren berremisioa  |
| 2014 | *Euskalgym 2014* | ETB 1 | Sarituak  |
| 2019 | *Legends Live On* | Eurosport 1 eta Olympic Channel | «Espainiako «Urrezko neskak»» erreportajearen protagonistak  |
|

### Publizitatea

* Cola Caoren bi iragarki (1996). Cola Cao, orduan ADO programaren babeslea, telebistako bi spotetan agertu ziren.
* Campofríoren iragarkia (1996). Harakintza, orduan Federazioaren babeslea, telebistan agertu ziren.

Iruditegia
----------

* 5 eraztunen ariketa, Pragako Europako Txapelketa (1995).5 eraztunen ariketa, Pragako Europako Txapelketa (1995).
* Espainiako taldea podiumean 3 pilota eta 2 zintako ariketa egin ostean, PragaEspainiako taldea podiumean 3 pilota eta 2 zintako ariketa egin ostean, Praga
* 3 pilota eta 2 zinta ariketa, Viena (1995).3 pilota eta 2 zinta ariketa, Viena (1995).
* 5 eraztunen ariketaren hasiera Vienako mundialean5 eraztunen ariketaren hasiera Vienako mundialean
* 5 eraztunen ariketako une bat, Isaac Albéniz musikariaren Asturias (Leyenda)  Suite española, Op. 47.5 eraztunen ariketako une bat, Isaac Albéniz musikariaren *Asturias (Leyenda)* *Suite española, Op. 47*.
* 5 eraztunen ariketaren amaiera, Viena5 eraztunen ariketaren amaiera, Viena
* Taldea 5 eraztunen ariketaren emaitzaren zain, VienanTaldea 5 eraztunen ariketaren emaitzaren zain, Vienan
* Taldea zilarrezko dominaz podiumean, VienaTaldea zilarrezko dominaz podiumean, Viena
* Podium osoa Vienan. Ezkerretik: Espainia, Bulgaria, BielorrusiaPodium osoa Vienan. Ezkerretik: Espainia, Bulgaria, Bielorrusia
* Podium orokorraren une batPodium orokorraren une bat
* Taldea 5 eraztunen amaierako  ariketaren podiumeanTaldea 5 eraztunen amaierako ariketaren podiumean
* Taldea urrezkoaz podiumean 3 pilota eta 2 zita ariketaren osteanTaldea urrezkoaz podiumean 3 pilota eta 2 zita ariketaren ostean
* 3 pilota eta 2 zinta Budapesteko mundialean (1996), «Amanecer andaluz» musikarekin3 pilota eta 2 zinta Budapesteko mundialean (1996), «*Amanecer andaluz*» musikarekin
* Taldea Munduko bigarren tituluarekin, 3 pilota eta 2 zinta ariketaz, BudapestTaldea Munduko bigarren tituluarekin, 3 pilota eta 2 zinta ariketaz, Budapest

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Apoteosis en Barajas para recibir a los grandes triunfadores de Atlanta.*  7 de agosto de 1996.
2. 1 2    *Entrevista a Tania Lamarca: "El conjunto de rítmica puede luchar por el bronce".*  31 de julio de 2012.
3. 1 2   García-Mascuñán, Marta.  (2010). «Estela Giménez» *Sobre el tapiz* (1): 28..
4. 1 2    *LÁGRIMAS POR UNA MEDALLA. UN CONMOVEDOR TESTIMONIO SOBRE LA LUCHA PARA ALCANZAR UN SUEÑO.* .
5. ↑    *RG - Events and Results.* .
6. 1 2    *Las "Niñas de Oro" reciben la Medalla de Oro de la Real Orden del Mérito Deportivo.*  30 de julio de 2015.
7. 1 2   Luque, David.  (31 de julio de 2015). *Las Niñas de Oro, galardonadas con la Medalla de Oro de la Real Orden del Mérito Deportivo.* .
8. ↑    *Lo que la medalla esconde.*  14 de agosto de 2006.
9. ↑    *Lo que la medalla esconde.*  8 de agosto de 2008.
10. ↑   Negro, Rubén.  (19 de diciembre de 2013). *Las niñas de oro.*  los4palos.com.
11. ↑   Luque, David.  (12 de diciembre de 2013). *Se estrena "Las Niñas de Oro", el documental de las campeonas olímpicas de rítmica en Atlanta'96.*  6cero.com.
12. ↑    *Marta Baldó en la página web del COE.* .
13. ↑    *Nuria Cabanillas en la página web del COE.* .
14. ↑    *Estela Giménez en la página web del COE.* .
15. ↑    *Lorena Guréndez en la página web del COE.* .
16. ↑    *Tania Lamarca en la página web del COE.* .
17. ↑    *Estíbaliz Martínez en la página web del COE.* .
18. ↑   Díaz, Isaías.  (2008). «Estela Giménez» *Corricolari* (258): 20..
19. ↑    *Música usada en los ejercicios de conjuntos de gimnasia rítmica.* .
20. ↑    *Música usada en los ejercicios de Carmen Acedo.* .
21. 1 2 3    *Medallero español.* .
22. ↑    *España, a 50 milésimas de Bulgaria, sueña con el oro.*  2 de agosto de 1996.
23. ↑    *Conjunto de oro.*  4 de agosto de 1996.
24. ↑  
  *Una medalla ganada con sangre, sudor y, sobre todo, muchas lágrimas.* .
25. ↑    *La medalla más bella.*  3 de agosto de 1996.
26. ↑    *Carta Olímpica.* .
27. ↑    *Tania Lamarca.*  15 de abril de 2008.
28. ↑    *Se presentó en Corella el libro "Lágrimas por una medalla".* .
29. ↑   Galaz, Mabel.  (15 de octubre de 1996). *"¿Qué quieres, una hija o una medalla?".*  elpais.com.
30. ↑    *The gymnasts and ex-gymnasts defend Emilia Boneva.* .
31. ↑   Galaz, Mabel.  (28 de octubre de 1996). *O aceptas las reglas o te vas.*  elpais.com.
32. ↑    *Gala de las estrellas.*  31 de octubre de 1996.
33. ↑    *Carballo y el equipo español de rítmica fueron las estrellas.*  1 de noviembre de 1996.
34. ↑    *CAMPEONAS DE GIMNASIA RÍTMICA EN COLOMBIA.*  27 de noviembre de 1996.
35. ↑    *Anaitasuna acoge homenaje a la selección de rítmica y a Maider Esparza.*  21 de diciembre de 1996.
36. 1 2    *Relación de distinciones concedidas del Comité Olímpico Español.* .
37. 1 2    *REAL DECRETO 2732/1996, DE 27 DE DICIEMBRE, POR EL QUE SE CONCEDE LA PLACA DE ORO DE LA REAL ORDEN DEL MERITO DEPORTIVO AL EQUIPO ESPAÑOL DE GIMNASIA RITMICA..*  28 de diciembre de 1996.
38. 1 2    *Zabell-Dufresne y Cacho, Premios Nacionales del Deporte.*  30 de abril de 1997.
39. 1 2    *Los Reyes y el Príncipe de Asturias entregaron los premios Nacionales del Deporte.*  6 de junio de 1997.
40. 1 2    *Entrega de los premios Nacionales del Deporte.*  6 de junio de 1997.
41. ↑    *Montemar gana el Nacional de rítmica.*  9 de diciembre de 1997.
42. ↑  Txantiloi:Cita libro
43. ↑    *Lo que la medalla esconde.*  14 de agosto de 2006.
44. ↑    *Lo que la medalla esconde.*  8 de agosto de 2008.
45. ↑    *Elena Gómez, Deferr, Patricia Moreno, Rafa Martínez y Jesús Carballo reciben la Medalla al Mérito Gimnástico.*  1 de diciembre de 2006.
46. ↑    *VÍDEO: Vitoria-Gasteiz homenajeará a las niñas de Oro de Atlanta 96.*  15 de octubre de 2014.
47. ↑    *Las "chicas de oro" de Atlanta 96 recibirán un homenaje en el Buesa Arena.*  14 de octubre de 2014.
48. ↑    *Las mejores especialistas mundiales de la rítmica deleitan en el Buesa Arena.*  8 de noviembre de 2014.
49. ↑    *Éxito total del Euskalgym de Vitoria.*  8 de noviembre de 2014.
50. ↑    *Aquellas niñas (alavesas) de oro.*  9 de noviembre de 2014.
51. ↑   Jiménez, Olga.  (20 de noviembre de 2014). *Las Niñas de Oro de Atlanta, 18 años después.*  cadenaser.com.
52. ↑    *El equipo nacional de Gimnasia Rítmica y 'Las niñas de oro' reciben sus Medallas al Mérito Deportivo.*  15 de octubre de 2015.
53. ↑    *Medalla de oro al mérito deportivo para Iker romero y las ‘niñas de oro’.*  15 de octubre de 2015.
54. ↑    *Orden del Mérito a Beitia, Valverde, Sergio y la FEB.*  15 de octubre de 2015.
55. ↑    *Las últimas niñas de oro de la gimnasia.*  15 de octubre de 2015.
56. ↑    *X Campus Internacional de Gimnasia Rítmica Nuria Cabanillas.* .
57. ↑    *Vídeo sorpresa para las Niñas de Oro de Atlanta - Gala 20 Aniversario.*  25 de julio de 2016.
58. ↑    *Ahora son treintañeras de oro.*  24 de julio de 2016.
59. ↑    *"AS nos ha hecho sentir estar de nuevo en la villa olímpica".*  13 de julio de 2017.
60. ↑    *Anuncio de reportaje sobre las Niñas de Oro por Tania Lamarca.*  28 de octubre de 2018.
61. ↑    *‘Las Niñas de Oro’ de España (versión extendida).*  2 de septiembre de 2019.
62. ↑    *Homenaje a Emilia Boneva en el Euskalgym 2019.*  18 de noviembre de 2019.
63. ↑    *25 años de las niñas que dejaron de ir a clase para conquistar un oro olímpico.*  25 de septiembre de 2021.
64. ↑    *Las Niñas de Oro brindan con un vino muy vallisoletano.*  25 de septiembre de 2021.
65. ↑   Torregrosa, Marina.  (9 de abril de 2008). *Tania Lamarca, ex gimnasta: "Mis padres lloraron al leer mi libro" - 20minutos.es.*  20minutos.es.
66. ↑    *Lo que la medalla esconde.*  14 de agosto de 2006.
67. ↑    *Lo que la medalla esconde.*  8 de agosto de 2008.
68. ↑   Negro, Rubén.  (19 de diciembre de 2013). *Las niñas de oro.*  los4palos.com.
69. ↑   Luque, David.  (12 de diciembre de 2013). *Se estrena "Las Niñas de Oro", el documental de las campeonas olímpicas de rítmica en Atlanta'96.*  6cero.com.
70. ↑    *La olímpica Ana Pelaz se retira.*  16 de octubre de 2009.
71. ↑    *La Rítmica de Carolina Rodríguez.*  16 de julio de 2014.
72. ↑    *"Un Premio como éste le da visibilidad a la rítmica".*  13 de diciembre de 2014.
73. ↑    *Ejercicio de exhibición del conjunto español júnior en el Euskalgym 2012.*  18 de noviembre de 2012.
74. ↑    *Ejercicio de exhibición de Saioa Agirre, Teresa Gorospe, Izaro Martín y Salma Solaun en el Euskalgym 2018.*  25 de diciembre de 2018.
75. ↑    *La proeza de las 'niñas de oro' en Atlanta'96.*  10 de febrero de 2016.
76. ↑    *Palmarés del grupo sénior en el International Group Masters Hannover.* .
77. ↑    *Conjunto español en torneo internacional de Hanóver.*  12 de septiembre de 1994.
78. ↑    *Palmarés del grupo sénior en Campeonato mundial de París.* .
79. ↑    *Palmarés del grupo sénior en el International Tournament en Portimao.* .
80. ↑    *Palmarés del grupo sénior en el DTB-Pokal Karlsruhe.* .
81. ↑    *Palmarés del grupo sénior en Campeonato europeo de Praga.* .
82. ↑    *Palmarés del grupo sénior en la Alfred Vogel Cup.* .
83. ↑    *Palmarés del grupo sénior en el International Group Masters Hannover '95.* .
84. ↑    *Palmarés del grupo sénior en Campeonato mundial de Viena.* .
85. ↑    *Palmarés del grupo sénior en la Kalamata Cup.* .
86. ↑    *Palmarés del grupo sénior en el DTB-Pokal Karlsruhe '96.* .
87. ↑    *Palmarés del grupo sénior en el Encuentro de Ciudad de Zaragoza.* .
88. ↑    *España lo borda en Zaragoza.*  3 de junio de 1996.
89. ↑    *Palmarés del grupo sénior en Campeonato mundial de Budapest.* .
90. ↑    *El equipo español convierte en oro el ritmo, la elegancia y la armonía (Pág. 1/2).*  3 de agosto de 1996.
91. ↑    *El equipo español convierte en oro el ritmo, la elegancia y la armonía (Pág. 2/2).*  3 de agosto de 1996.
92. ↑    *Palmarés del grupo sénior en la Epson Cup.* .
93. ↑    *La Prensa especializada premia al deporte español en Granada.*  13 de febrero de 1996.
94. ↑    *Placa de Oro de la Real Orden del Mérito Deportivo.*  28 de diciembre de 1996.
95. ↑    *Los Duques de Lugo presidieron la entrega de las Reales Órdenes al Mérito Deportivo.*  19 de febrero de 1997.
96. ↑    *"La gala del deporte", en La 2, premiará a los mejores deportistas del año.*  24 de febrero de 1997.
97. ↑    *Los mejores deportistas del 96, premiados por la Prensa.*  25 de febrero de 1997.
98. ↑    *Galardones al Mérito Deportivo Inter Gym's Oro 2005.* .
99. ↑    *Elena Gómez, Deferr, Patricia Moreno, Rafa Martínez y Jesús Carballo reciben la Medalla al Mérito Gimnástico.*  1 de diciembre de 2006.
100. ↑    *El Príncipe de Asturias y Jacques Rogge presiden este miércoles la Gala del Centenario del COE.*  12 de diciembre de 2012.
101. ↑    *Homenaje del COE a los medallistas en su centenario.*  12 de diciembre de 2012.
102. ↑    *El COE celebra su centenario homenajeando a los medallistas.*  12 de diciembre de 2012.
103. ↑    *Gran Gala del Centenario del Comité Olímpico Español.*  12 de diciembre de 2012.
104. ↑    *VÍDEO: Vitoria-Gasteiz homenajeará a las niñas de Oro de Atlanta 96.*  15 de octubre de 2014.
105. ↑    *Las "chicas de oro" de Atlanta 96 recibirán un homenaje en el Buesa Arena.*  14 de octubre de 2014.
106. ↑    *Las mejores especialistas mundiales de la rítmica deleitan en el Buesa Arena.*  8 de noviembre de 2014.
107. ↑    *Éxito total del Euskalgym de Vitoria.*  8 de noviembre de 2014.
108. ↑    *Aquellas niñas (alavesas) de oro.*  9 de noviembre de 2014.
109. ↑    *Resolución de 28 de julio de 2015, de la Presidencia del Consejo Superior de Deportes, por la que se concede el ingreso en la Real Orden del Mérito Deportivo, en sus diferentes categorías.*  28 de julio de 2015.
110. ↑    *No por tardío emociona menos.*  31 de julio de 2015.
111. ↑    *Las últimas niñas de oro de la gimnasia.*  15 de octubre de 2015.
112. ↑    *Programación del 24-02-1997.*  24 de febrero de 1997.
113. ↑    *Programación del 22-10-2000.*  22 de octubre de 2000.
114. ↑    *Londres en juego - Atlanta 1996. Gimnasia rítmica. Final por equipos.*  5 de marzo de 2012.
115. ↑    *Las mejores gimnastas del mundo, hoy, en 'Euskalgym'.*  21 de noviembre de 2014.
116. ↑    *‘Las Niñas de Oro’ de España (versión extendida).*  2 de septiembre de 2019.
117. ↑    *Spain’s "Las Niñas de Oro" (extended).*  2 de septiembre de 2019.

Oharrak
-------

1. ↑   1996an, gimnasia erritmikoko taldeen txapelketa izan zen lehen aldiz Olinpiar Jokoetan. Lehenengo txandan, taldeek bi ariketa desberdin egin behar zituzten, eta lehenengo seiak finalera pasatzen ziren. Bertan, bi ariketak berriro egin eta bien puntuazioaren batura behin betiko nota zen.
2. ↑   Multzoen ariketa baten azken nota lortzeko 1996an zegoen puntuazio sisteman, konposizio eta exekuzio notak batzen ziren, bakoitza 10,000 punturekin.
3. ↑   Tania Lamarcak *Lágrimas por una medalla* liburuan dioenez, orduan Espainiako Gimnasia Federazioko presidente zen Jesús Méndezek gimnastei eskatu zien podiumean maillot batzuk eraman zitzatela, taldearen babesle ofizial zen Campofréren logotipoarekin. Gimnastek, 15 eta 17 urte bitartekoak, ez zekiten Karta Olinpikoak debekatzen zuela kirol-jantzien eta -materialaren publizitatea (fabrikatzailearena izan ezik) Jokoetan. Hala eta guztiz ere, Teodoro Dueñas, orduan Campofrioko Kanpoko Babes eta Harremanetarako burua, eta Maisa Lloret, Federazioko Marketin Saileko arduradunak aldez aurretik eskatu zion Méndezi gimnastek podiumean maillota izateko. Maillotaren logotipoa Campofrigerena bezalakoa zen, baina enpresaren izena ez zen agertzen eta koloreren bat aldatu zen. Beste talde batek jarritako erreklamazioaren ondoren, Federazioko lehendakariak, zigorrik edo deskalifikaziorik jasotzeko arriskua zela eta, gimnastek berek diseinatutako logotipoa zela eta, kasualitatez, babeslearen antza zuela alegatu zuen (nahiz eta maillota, berez, Maisa Lloretek diseinatu zuen, Campofríosen logotipoa sotilki birsortzeko asmoz, Teodoro Dueñasek marka Jokoetan sartzeko eskatu ondoren). Halaber, Méndezek gimnastei eskatu zien, norbaitek galdetuz gero, gauza bera esateko. Azkenik, erreklamazioa ez onartzea erabaki zen. Gainera, une horretan, presidenteak pizgarri ekonomiko bat agindu zien gimnastei, podiumean maillota eramateagatik, inoiz jaso ez zuten dirua.)
4. ↑  MT Educación y Formación hezkuntza arloan lan egiten duen enpresa pribatua da.

Bibliografia
------------

* Burriel i Paloma, Joan Carles (2006). *Manual de la organización institucional del deporte.* Paidotribo. ISBN 978-84-8019-457-0.
* Del Río, Paloma (2015). *Enredando en la memoria*. Libros.com. ISBN 978-84-16616-08-4.
* Fernández del Valle, Aurora (1995). *Gimnasia rítmica deportiva: aspectos y evolución*. ESM. ISBN 978-84-85977-60-4.
* Gallo, Cristina (2008). *Lágrimas por una medalla*. Temas de Hoy. ISBN 9788484607007.
* Martín, Montse y Manel (2017). *Pinceladas de rítmica* (1.edizioa). Libros.com. ISBN 978-84-17023-48-5.

Ikus, gainera
-------------

* Marta Baldó
* Nuria Cabanillas
* Estela Giménez
* Lorena Guréndez
* Tania Lamarca
* Estíbaliz Martínez
* Maider Esparza
* Emilia Boneva
* María Fernández Ostolaza

Kanpo estekak
-------------

* *Urrezko Neskatoak* dokumentala YouTuben
* Urrezko Neskatoen Avilako berrelkartzeari buruzko irrati-erreportajea (2006)
* *Planeta Olinpikoko* Urrezko Neskatoei egindako elkarrizketa (2013)
* Urrezko Neskatoen omenaldia eta elkarrizketa Euskalgymen (2014)
* Natalia Freireren erreportajea Urrezko Neskatoei buruz ROMDren Dominak ematean (2015)
* «Spain's "Urrezko Neskak" erreportajea, Olympic Channelen *Legends Live* On-en (2019)
* Telebistako emanaldiak
	+ 4 eraztun eta 4 mazako ariketa 1994an, Parisko Munduko Futbol Txapelketan, aparatuen araberako finaletan
	+ 1994an Parisko Munduko Futbol Txapelketan 6 soka egitea
	+ 1995ean Vienako Munduko Txapelketa Nagusian 5 arorekin
	+ 1995ean Vienako Munduko Txapelketa Nagusian, 3 pilotatan eta 2 zintatan
	+ 1996an Budapesteko Munduko Txapelketa Nagusian 5 arorekin
	+ Domina-banaketa Budapesteko 1996ko Munduko Txapelketa Nagusian
	+ 1996an, Budapesteko Munduko Txapelketako 5 aroren finalak, aparatuen arabera
	+ 5 arotako ariketa Atlanta 1996ko finalean
	+ 3 pilotako eta 2 zintako ariketa Atlanta 1996an
	+ Gimnasia erritmikoaren modalitateko dominak taldeka ematea Atlantan (1996)
	+ Atlanta 1996ko gimnasia erritmikoko taldekako finala RTVEren web orrian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15617755

 |

* Wd Datuak: Q15617755