recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Emmanuel Bondeville** (Rouen, 1898ko urriaren 29a - Paris, 1987ko azaroaren 26a) frantziar musikagilea izan zen.

1908an organoa ikasten hasi zen, Louis Hautekin. 1915ean, Jules Haelling izan zuen irakasle, Erruango katedraleko organo-jotzaile titularra. Urte horretan bertan, Sain Nicaiseko organo-jotzaile izendatu zuten. Gerraren ondoren, Parisen hartu zuen bizilekua, eta konposizioa lantzen hasi zen, Jean Dérérekin batera.

Triton, garai hartako ganbera-musikako talde ospetsua sortu zuen, beste zenbait musikagilerekin batera. Garai horretan idatzi zituen lehenengo lanak, hiru poema sinfoniko: *Le Bal des pendus* (1929), *Ophélie* (1931) eta *Marine* (1933). 1935ean Tour Eiffel Irratiko zuzendari artistiko izendatu zuten, eta ondoren, Paris Irratikoa. 1938tik 1945era bitartean, Radiodiffusion françaiseko zuzendari izan zen, eta hamar orkestraren sorreran parte hartu zuen. Ipar Afrikan ere sortu zituen zenbait orkestra. 1945ean Radio Monte-Carloko zuzendari artistiko bihurtu zen. Ondoren, antzerki lirikora aldatu zen: Opera Komikoko zuzendari (1948-1951), Parisko Operako musika-zuzendari (1951-1969) eta Arte Ederretako Akademiako idazkari (1964-1986). 1966an Egile eta Musikagile Dramatikoen Elkarteko musikaren saria jaso zuen. Bondevilleren produkzioa orkestrara (*Gaultier-Garguille*, poema sinfonikoa, 1951-1952; *Symphonie lyrique*, 1955-1956; *Symphonie chorégraphique*, 1961-1963) eta antzerkira (*L´École des maris* opera komikoa, 1935; *Madame Bovary*, 1951; *Antoine et Cléopâtre* opera, 1974) zuzendua da ia erabat. Literaturako maisulan horiek lirikako maisulan bihurtu zituen Bondevillek.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3052595
* Commonscat Multimedia: Emmanuel Bondeville

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 122010623
* ISNI: 0000 0001 0940 136X
* BNF: 11892726n (data)
* GND: 119128519
* LCCN: n50042083
* NLA: 35020121
* CiNii: DA07771053
* SNAC: w6f490xr
* SUDOC: 026737248
* BIBSYS: 2128371
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01119/eu\_b\_4276/b4276
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 43093

 |

* Wd Datuak: Q3052595
* Commonscat Multimedia: Emmanuel Bondeville
**Morquio sindromea** edo **Mukopolisakaridosi IV tipoa** edo **MPS IV**, desorden metaboliko bat da, honetan gorputzean gertatutako erreakzio kimiko anormalek prozesu metaboliko normala burutzea eragozten dute. Gen bakarreko anomalia hereditarioa bezala ere definitu daiteke, haietako gehiengoa autosomiko errezesiboak baidira.

Izena gaixotasun hau lehenbizikoz deskribatu zuen Luis Morquio uruguaiar medikuaren omenez darama.

Sintomak
--------

Hezurduran anomalia larriak sortzen ditu, batzutan taila baxua eta nanismoa, bizkarrezurraren desitxuraketa, tartean eskoliosia eta zifosia, entzumenaren galera, kornearen opakotasunaren ondoriozko ikusmen anomaliak, baita lesio hepatikoak, bihotzekoak eta arnas aparatukoak ere. Horregatik gaixotasun hau duten pertsonen bizi itxaropena 40 urte ingurukoa da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q580285
* Commonscat Multimedia: Morquio syndrome

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:12804
* CIE-10: E76.219
* OMIM: 253000
* DiseasesDB: 30807
* MedlinePlus: 001206
* eMedicine: 947254
* MeSH: D009085
* Orphanet: 582
* **Kimikako identifikadoreak**
* KEGG: H00123

 |

* Wd Datuak: Q580285
* Commonscat Multimedia: Morquio syndrome
**Emden** Alemaniako Saxonia Beherea estatu federaleko hiri askea da. Estatuko ipar-mendebaldeko ertzean dago eta Ems ibaiaren beste aldeko lurrak Herbehereei dagozkie. Berez, Ekialdeko Frisiako hiri handiena da.

Historia
--------

Ez da ezagutzen hiriaren fundazio data, baina jakina da gutxienez VIII. mendetik aurrera badela. Hiri eskubideak 1495ean eman zizkion Maximiliano II.a enperadoreak. XVII. mendean, berriz, herbeheretatik immigrante protestante ugari iritsi zitzaizkion eta hiria aberastu egin zen. 1744an Prusiak hartu zuen.

Industrializazioa 1870 inguruan iritsi zen, papergintza eta ontzigintzaren eskutik, baina bultzada handiena Dortmund–Ems ubidearen eraikuntzak eman zion XIX. mendearen bukaeran, Ruhr eremuaren itsasportu bihurtu baitzen Emden.

Bigarren Mundu Gerran bonbaketa latzak jasan zituen, larriena 1944ko irailaren 6an, alde zaharreko eraikinen %80 suntsitua gelditu zen. Aipatzekoa da hegazkin britainiarrek zibilen kontra jaurti zituztela bonbak, ontzitegiak kaltetu gabe utziz.

Ekonomia
--------

Gaur egun Emdenen ekonomiaren oinarria Volkswagen AG automobil lantegia da. Bertan Volkswagen Passat modeloa egiten dute. Bigarren jarduera nagusia ontzigintza da, *Nordseewerke* enpresaren eskutik.

Hiri senidetuak
---------------

Emden honako hiriekin dago senidetua:

* Hillingdon (Erresuma Batua)
* Arkhangelsk (Errusia)
* Prenzlau (Alemania)

Demografia
----------

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4174
* Commonscat Multimedia: Emden (Lower Saxony)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 247156416
* GND: 4014564-5
* LCCN: n82051154
* NKC: ge423020
* NARA: 10044649
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 5409531

 |

* Wd Datuak: Q4174
* Commonscat Multimedia: Emden (Lower Saxony)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Saxonia Beherea estatuko hiriak |  |
|  Braunschweig •  Delmenhorst •  Emden •  Hannover •  Oldenburg •  Osnabrück •  Salzgitter •  Wilhelmshaven •  Wolfsburg |
**Kohlit** antzinako testuetan aipatutako hiria da. Baita ere Jordan ibaiaren ekialdean dagoen lurralde baten izena; inguru horretan Alexandro Janeoewn kanpaina militarrak eraman ziren aurrera. Egun, oraindik ez dakigu hiria eta aipatutako lurralde artean loturarik ote dagoen.

Hiria
-----

Kohlit Itsaso Hileko Eskuizkribuetan aipatua agertzen da, zehatz mehatz Kobrezko bilkarian, horrela deituta metal horren gainean idatzitako eskuizkribuan. Bilkari horretan jasotako informazioa ez da literario, tokien zerrenda bat baizik; bertan urrezko eta zilarrezko objektu desberdinak ezkutatu dauden tokien izenak aipatzen dira. Horrek altxorrak bilatzeko asmoa suspertu du inguru hartan. Kohliten kasuan urrez eta zilarrez betetako kaxak hiriaren toki desberdinetan lurperatuta omen daude. Testuaren arabera altxorra iparraldeari begiratzen dion leze batean dago eta haren sarreran hilobi batzuk daude. Altxorren artean Zilarrezko bilkaria egongo litzateke. Hiri honi buruzko beste informaziorik ez dago. Ezagutzen den beste Kphlit bakarra Etiopian dago, beraz Qumranetik oso urruti.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2719447

 |

* Wd Datuak: Q2719447
**Errusiako Gerra Zibila** (errusieraz: Гражданская война́ в Росси́и, *Grazhdanskaya voyna v Rossiy*) alderdi anitzeko gerra izan zen, Errusiar Inperio ohian gertatutakoa, 1917ko azarotik 1922ko urrira arte. Bertan boltxebikeen Armada Gorria eta boltxebikeen aurkako Armada Zuria borrokatu ziren, aurrez aurre. Atzerritar indar batzuek (Amerikako Estatu Batuak, Japonia, Frantzia, Britainiar Inperioa) Armada Zuria sustengatu zuten.

1919an Armada Gorria Ukraina eta Siberian nagusitu zen. Zuriek, Pyotr Wrangel buru zutela, Krimean gotortu eta 1920ko udazkenera arte eutsi zuten. Errusiar Inperioa desegitean sortutako independentziaren aldeko mugimenduek ere parte hartu zuten gerran. Batzuek -Finlandia, Estonia, Letonia, Lituania eta Poloniak- burujabetasuna erdietsi zuten. Gainerako lurraldeek 1922an Sobietar Batasuna eratu zuten.

Historia
--------

Armada Gorriaren tropak gerran
1918-1921 bitartean boltxebikeek gerra zibilari aurre egin behar izan zioten. Gerraren sorburuan bi arrazoi nagusi izan ziren: alde batetik, Armada Zuriaren sorrera, errejimen tsarista edota 1917ko urrian eraitsitako behin behineko gobernua berrezartzeko helburuz, eta, bestetik, Estatu Batuetako, Britainia Handiko, Frantzia eta Japoniako gudarosteak herrialdean sartu izana.

Armada Zuriaren barnean izan ziren zatiketak eta haien proposamenen arrakastarik eza (ez zuten, adibidez, biztanle sektore behartsuenen egoera aldatzeko konponbiderik eskaintzen eta beren etsaiak bezain indarkeriara emanak ziren) lagungarri izan ziren boltxebikeentzat. Gerra zibila 1921ean amaitu zen, Armada Zuria menderatua izan zenean.

Urte horietan Gerra komunismoa delakoa nagusitu zen, zeinak industria erabat estatuaren esku utzi eta ekonomia jarduera pribatu oro eragotzi baitzuen. Uste izatekoa denez, herrialdearen egoera ekonomikoa ez zen, gerra zibila tarteko, izan zitekeen hoberena. Egoera horretan kokatu behar da disidentzia oro zapaltzeko politikarekin segitzen zela ahaztu gabe, Kronstadteko gerra ontzidiaren basean izan zen matxinada anarkista.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014/01/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  John SIMKIN: «The Russian Civil War» Spartacus.schoolnet.co.uk
2. ↑  John SIMKIN: «War Communism»[*Betiko hautsitako esteka*] *Spartacus.schoolnet.co.uk*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q79911
* Commonscat Multimedia: Civil war of Russia

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11939739m (data)
* NKC: ph238386
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q79911
* Commonscat Multimedia: Civil war of Russia
**Errusia-NATO harremanak** NATO erakundearen eta Errusiaren arteko harremanak dira.

1997: Hitzarmena
----------------

NATOko eta Errusiako agintariek aro berri baten hasiera irudikatu zuten 1997ko maiatzaren 27an, Parisen. Boris Jeltsin Errusiako presidenteak, Bill Clinton AEBetakoak eta NATOkoak ziren beste hamabortz herrialdeetako buruzagiek sinatu zuten *Harremanetarako, Elkarlanerako eta Segurtasunerako Sortze Agiria*. SESB Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna desegin zenetik sei urte igaro ziren ordurako, eta Gerra Hotza bukatutzat eman zuten Mendebaldeak eta Errusiak.

1999-2014: NATO ekialderantz
----------------------------

Agiri horrek, ordea, ez zuen bi aldeetako agintariek iragarritako kontsentsuzko mundua sortu. Interpretazioarekin ere ez ziren bat etorri. Jeltsinek adierazi zuenez, agiriaren arabera Errusiaren inguruko herrialdeek estatus neutrala mantendu beharko zuketela. 1999-2004 artean, ordea, Varsoviako Ituneko kide izan ziren estatu sozialista ohiek eta SESBeko kide izan ziren Baltikoko hiru errepublikek bat egin zuten NATOrekin. Aliantzako ordezkariek arrazoitu zuten herrialde horiek nahi zuten aukera egiteko burujabe zirela.

2014: Ukrainako gatazka
-----------------------

Sakontzeko, irakurri: «Donbasseko gerra»
Kosovoko Gerraren (1999), misilen aurkako ezkutuaren eta Georgiako Gerraren (2008) ondorioz tentsio aldiak sortu ziren bi aldeen artean, baina Ukrainako Donbasseko gerra (2014)k hartu zuen itxurarik larriena. NATOren arabera, Errusiak ez du Ukrainaren burujabetza errespetatzen, zuzenean esku hartzen ari zen gerran eta lurraldeak bereganatzeko asmoa zuen. Errusiaren arabera, NATOko zenbait herrialdek estatu kolpe bat babestu zuten Ukrainan, Mendebaldearen eraginpean gera dadin Moskuri bizkar emanda.

Gatazkaren erdian, NATO osatzen zuten herrialdeetako buruzagiek Galesko Newport hiriko bilkuran onartuko zuten Europaren ekialdean presentzia militarra areagotzeko plana. Ekintza Azkarrerako Plana deitutakoa eratuko zuen NATOk; hau zen, 48 orduan baino gutxiagoan hedatu ahalko zen 18.000 soldaduko indar bat. Erabaki hori hartu zuten Poloniak eta Baltikoko hiru errepublikek aliantzako beste kideei eskatutako laguntza militarraren ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  Mikel Rodriguez, «Sortu ez zen aroa lurperatzen», *Berria*, 2014-09-04

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1959840
* Commonscat Multimedia: Relations of NATO and Russia

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 16058147-3

 |

* Wd Datuak: Q1959840
* Commonscat Multimedia: Relations of NATO and Russia
**Motor-kirolak** (singularra: **motor-kirola**), nazioartean ***Motorsport*** izenarekin ere ezagutzen direnak, motordun ibilgailuekin praktikatzen diren kirol diziplina multzoa dira. Motor lasterketak autoekin praktikatzen dira, eta, luzapenez, kamioiekin eta buggiekin ere bai, motoziklismoa motozikletekin eta, era berean, elur-motorrarekin eta quadekin; motonautuka eta aeronautika motako kiroletik kanpo daude nolabait, auto eta motozikletetara bideratuta baitago.

Ibilgailu mota eta lehiaketa mota ugariak direla eta, modalitate bakoitzeko txapelketa ugari dago munduko, kontinenteko eta munduko federazioetan. Motor-kirolak Olinpiar Jokoetatik kanpo daude espresuki, nahiz eta mota horretako gertaerak erakusketa gisa landu ziren 1900eko Parisko Olinpiar Jokoetan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5367
* Commonscat Multimedia: Motorsports

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525493
* BNF: 121225586 (data)
* GND: 4040408-0
* LCCN: sh85087698
* NKC: ph123000
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q5367
* Commonscat Multimedia: Motorsports
**Errekortari lehiaketak** dira errekorte ariketak eta akrobazia zenbait egiten diren tauromakiako ikuskizun batzuk, zeinetan zezena ez den hiltzen.

Historian zehar, errekortarien akrobaziak Antzinako Greziako tauromakia irudietan ikus daitezke; halaber, ospetsuak dira Francisco de Goyak errekortarien artaziak erakutsiz egin zituen grabatuak XIX. mendearen hasieran, zezenketa nagusitzen ari zen unean. Euskal Herrian ere, errekortariak zezen-ikuskizun tradizionalak izan dira, batez ere Nafarroan; esaterako, *El Estudiante de Faltzes* eta *Martintxo* ezizenez ezagunak ziren Apiñañi anaiak errekortari ospetsuak izan ziren. Egun, errekortarien ikuskizunak Gaskoinian, non gaskoien kirol tradizionala den, eta Espainian egiten dira bereziki.

Euskal Herrian, bereziki, erlazioa duten soka-muturrak eta batez ere uztai lehiaketak ere egiten dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** «Los toros en las fiestas - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-01-16).
2. ↑    *Gran Enciclopedia de Navarra | TOROS.*  (Noiz kontsultatua: 2023-01-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3001431
* Commonscat Multimedia: Recorte

---

 |

* Wd Datuak: Q3001431
* Commonscat Multimedia: Recorte
**Errelebo-lasterketak** kirolean taldeka burutu ohi den abiadura proba bat da. Taldekide bakoitzak txandaka burutu ohi du, txandaro taldeki batek besteari lekukoa pasaraziz. Kirol ugaritan burutzen den proba da: atletismoa, igeriketa, patinajea, orientazio-lasterketa eta abarretan, bai pistan nahiz pistatik kanpo, baina betiere zehaztutako zirkuitu edo ibilbide baten barnean.

Atletismoko errelebo-lasterketa
-------------------------------

Atletismoan, errelebo-lasterketak lau edo gehiagoko taldeentzako oinezko lasterketak dira, non korrikalari batek distantzia jakin bat egiten duen, ondoren hurrengo lasterkariari lekuko izeneko hodi bat pasatzen dio, eta horrela hurrenez hurren, lasterketaren distantzia osatu arte.

Distantzia olinpikoak 4 x 100 m eta 4 x 400 m dira. 4 x 200, 4 x 800 eta 4 x 1500 metrokoak ere ofizialak dira. Beheko mailetan, eta proba batzuetan, Suediako erreleboa egiten da, non 100, 200, 300 eta 400 metroko erreleboa egiten den, kilometro bat osatuz.

4 x 100 errelebo-lasterketan, gizonezkoen munduko errekorra Jamaikako talde nazionalarena da, 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan egindako 36.84 segundoko markarekin, eta emakumeena, berriz, AEBko talde nazionalarena, 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan 40.82 segundoko denborarekin.

Igeriketako errelebo-lasterketa
-------------------------------

Igeriketan lau igerilarik osatutako errelebo batek, oro har, estrategia hau jarraitzen du: bigarren azkarrena, hirugarren azkarrena, geldoena, eta gero azkarrena (aingura). Hala ere, ez da arraroa ikustea motelena bigarren postuan, honela utziz: bigarrena azkarrena, motelena, hirugarrena azkarrena, eta azkenik azkarrena, edo goranzkoa: motelena, hirugarrena azkarrena, bigarrena azkarrena eta beti bezala azkena azkarrena.

Gaur egun, igeriketako erreleboko hiru kategoria olinpiko daude:

* **4x100** m libre
* **4x200** m libre
* **4x100** m estiloak.

4x50 m libre eta 4x50 m estiloak ere badaude.

Estiloen erreleboak, lau igerilarik, bizkar, bular, tximeleta eta crawl estiloak ordena horretan igeri egiten dituzte.

* Errelebo-lasterketa igeriketan.Errelebo-lasterketa igeriketan.
* Errelebo-lasterketa atletismoan.Errelebo-lasterketa atletismoan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q327742
* Commonscat Multimedia: Relays (sports)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4182800-8
* LCCN: sh85112507
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q327742
* Commonscat Multimedia: Relays (sports)
**Errekalde etxea** Gipuzkoako Azkoitia udalerrian dagoen XVI. mendeko jauregi bat da. Azkoitiko Alde Zaharran dago, Balda plazan eta Iribe jauregiaren alboan. Behealdean, Errezil taberna dago, hortik herritarrek **Errexil etxea** deitua izatea re.

Azpeitia aldera ematen zuen atearen ondoan dago (egun ate hori desagertua dago), eta aurreko aldean ageri den Ama Birjinaren irudia ate hartan egon zen garai batean. Antzinako dorrearen elementu garrantzitsuak ditu, eta XVII. mendean eraldatu egin zuten.

Alde zaharreko etxe multzo baten bukaeran dago, eta ezkerreko aldea beste eraikin bati atxikia du. Lau solairu eta ganbara ditu.

Aurreko aldean, beheko solairua eta lehena harlanduz eginak daude, eta gainerakoak adreiluz eginak daude, eta igeltsuztatuak. Bao guztiak angeluzuzenak dira, sarbide nagusia izan ezik; zirkuluerdiko arkua du sarbide horrek, eta aski ederra da, dobela bikainekin egina. Ate horretatik barrena, ezkaratzera iristen da.

Lehen solairuan balkoi bat egin diote, hormaren arrasean jarria, eta leiho bat. Bigarren solairuan, balkoi irten bat dauka erdian, triangelu formako frontoi bat duela goian, eta haren albo bakoitzean, leiho bat. Hirugarren solairuan eta ganbaran, bi balkoi ageri dira bakoitzean, biak hormaren arrasean jarriak.

Errekalde etxeak lotura du Bakearen Markesen etxearekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25473686

 |

* Wd Datuak: Q25473686
**La Vispesa** ilergeteen asentamendu baten aztarnategia da, 304 metroko altitudea duen muino batean dagoena, Tamarite de Litera udalerrian, herrigunetik 10 kilometrora eta Algayónetik (Huescako probintzia) gertu.

Historia
--------

Ilergeteak erromatarrak Iberiar Penintsulan sartu aurretik gaur egun Lleida, Huesca eta Zaragoza probintziak diren lurraldean bizi izan ziren. K.a. III. mendeko aztarnak gordetzen ditu aztarnategiak eta bertan II. mendera arte bizi izan ziren. Ondo komunikatutako eremua da eta hortik dator haren garrantzia, handik oso hurbil igaro baitzen llerda-Osca (Lleida-Huesca) lotzen zuen erromatar bidea.

Aurkikuntzak
------------

Aztarnategi honetan ura biltzeko zisterna bat, erromatar mosaikoen hondakinak eta La Vispesako hilarria aurkitu ziren, iberiar garaiko oroigarrizko monumentua (350-50 K. a. C.); hareharriz egina, gerrako gertakariren bat kontatzen du.

Hilarria gaur egun Huescako Museoan dago. Hilarria alderik zabalenaren gainean aurkitu zen zati bakarraren forma dela eta, hala ere, egungo kokapenarekiko 180 gradu biratuta erakutsi beharko liratekeela adierazi da, śkeŕ erdiko inskripzioa behar bezala irakur dadin. Kontserbatutako zatietan ilergete eta lantza ezkutu baten erliebezko irudikapena, gorpu mutilatuen irudiak eta grifo bat nabarmentzen dira, azken hau zatietako bat irensteko jarreran. Monumentua, hiletetakoa baino gehiago, oroimenezkoa da, eta Iberiar inskripzioan aipatzen denez, Neitin jainkoaren omenez eraiki behar izan zen.

Oroigarria Huescako museoan dago ikusgai. Ignasi Garcésen arabera, idazkuna horrela irakurri behar da:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| a | tanoŕkeikelaur | ]**tan** : **oŕkeikelaur**. |
| b | śkeŕekisiŕanneitin | ]**śkeŕ** : **ekisiŕan** : **neitin**[ |

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  GARCÉS ESTALLO, Ignasi (2007). «Nuevas interpretaciones sobre el monumento ibérico de La Vispesa (Tamarite de Litera, Huesca)». *Caesaraugusta* (78): 337-354. ISSN 0007-9502.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5965533
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 39290

 |

* Wd Datuak: Q5965533
**Errekoletoen komentua** Lapurdiko Ziburu udalerrian dagoen errekoletoen ordenako komentu bat da. Lapurdiko monumentu historikoen zerrendaren barnean sailkatua dago.

Kokalekua
---------

Errekoletoen plazako 1. zenbakian dago, Ziburu eta Donibane artean, eta Ziburu-Donibane Lohizuneko portuaren parean.

* Barnealdea.Barnealdea.
* Iturria.Iturria.

Historia
--------

1609ko Lapurdiko sorgin ehiza traumatikoa gertatu berritan, bertan indarrean izandako araubide erlijiosoko desbiderapenak drezatzeko igorri zuten frantziskotar ordena, baita Donibane Lohizune eta Zibururen arteko tirabirak baretzera ere, bien artean zen gune honetan finkatuz.

Bertrand Etxauz Baionako apezpikuak eman zuen hura eraikitzeko agindua, Asisko Urmenetak azaldu duenez (2021), Etxauzen esanetan, "desegiteko sekta haragikoi eta libertino hauen akats zikinak". Bakearen Andre Dona Maria izena eman zion komentuari.

1613an eraiki zen, eta XVII eta XVIII. mendeetan handitua izan zen. Komentu hau Baionako apezpikuen ohiko egoitza izan zen, bertan gonbidatu garrantzitsuei harrera egin eta ostatu hartzen zuten, tartean, 1659an Jules Mazarin kardinala, Luis XIV.a Frantziakoa, bere ama eta bere emazte gaztea ere bai.

Komentuaren eraikuntza 1613an hasi zen, Ziburu eta Donibane Lohizune arteko uharte batean, bi parroki hauen arteko lehia bizian bakea jartzeko asmoz.

1791an eta Frantziako Iraultzaren eraginez arpilatua eta desjabetua izan zen, bai eta jatorrizkoak baina arras ezberdinagoak ziren helburuetarako erabilia ere: koartel militarra, bazka biltegia eta presoen kartzela. 1825etik aurrera inguruko eraikinen etxebizitza eta industriaren ondorioz asko desitxuratu da.

Eraikina
--------

Multzoa komentua, kapera eta kalostrak osatzen dute, eta oraindik ere kalitatezko arkitektura hondakinak eta antzinako liburutegiko apaingarri margotuak ikusgai dauzka.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Madariaga, Ainize. «Errekoletoak: bake ekarle?» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-07-13).
2. ↑   Urmeneta, Asisko.  (L.G. 2020). *Sugarren mende.*  Erroa agitaletxea ISBN 978-84-948076-4-0. PMC 1260196605. (Noiz kontsultatua: 2021-09-20).

Ikus gainera
------------

* Lapurdiko monumentu historikoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Lapurdi** |

* Ziburuko Errekoletoen komentuari buruzko informazioa eta argazkiak. Ciboure-paysbasque.com **(Frantsesez)**
* Ziburuko Errekoletoen komentuari buruzko informazioa. Akitaniako Gobernuaren Kultura Saileko webgunea **(Frantsesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22920618
* Commonscat Multimedia: Couvent des Récollets, Ciboure

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00084374

 |

* Wd Datuak: Q22920618
* Commonscat Multimedia: Couvent des Récollets, Ciboure
*Artikulu hau sobietar errepublikari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Moldavia (argipena)».*

**Moldaviako Sobietar Errepublika Sozialista** (moldavieraz: Република Советикэ Сочиалистэ Молдовеняскэ; errumanieraz: *Republica Sovietică Socialistă Moldovenească*; errusieraz: Молда́вская Сове́тская Социалисти́ческая Респу́блика) Sobietar Batasuneko errepubliketariko bat izan zen, 1940-1991 bitartean. Gaur egungo Moldaviako Errepublikari dagokion lurralde eta herrialdea zen. Chisinau zen hiriburua. Herrialdeko hizkuntza nagusiak moldaviera eta errusiera ziren. Sobietar errubloa zerabilten.

1989. urteko datuen arabera, Moldaviako errepublikak 33.843 km²-ko azalera zeukan, Sobietar Batasuneko hamalaugarrena. 4.337.600 biztanle zeuden, eta Batasuneko bederatzigarren handiena zen biztanleriari dagokionez.

Historia
--------

Aurrekari moduan, Sobietar Batasunak Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistaren barruan Moldaviako Sobietar Errepublika Sozialista bat antolatu zuen 1924. urtean, Dniester eta Prut ibaien arteko lurraldean; bereziki errumaniar gutxiengoari eskubide multzo handia aitortu zioten.

1939. urteko sobietarren eta alemanen arteko Molotov-Ribbentrop Hitzarmenaren ondorioz, Prut ibaiko ekialdeko Errumaniako lurraldeak sobietarren esku geratu ziren. 1940. urteko abuztuaren 2an sortu zuten Moldaviako Sobietar Errepublika Sozialista, Dniester eta Prut ibaien arteko lurraldea, Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistatik bereiziz baina Sobietar Batasunaren barruan jarraituz.

Alemanek, Errumaniaren laguntzaz Moldaviako lurraldea hartu zuten, baina Bigarren Mundu Gerraren amaierarako Sobietar Batasunak Moldavia berreskuratuta zeukan, baita berrantolatuta ere.

1991. urteko maiatzaren 23an *Moldaviako Errepublika* izena eman zioten herrialdeari, eta abuztuaren 27an independentzia aldarrikatu zuten.

Ekonomia
--------

Lurralde gehienean ekonomia-jarduera nagusia nekazaritza zen, fruten ekoizpena batez ere. Transnistria eskualdean, ostera, industriak indar handia zeukan, energia elektrikoaren ekoizpenak batez ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170895
* Commonscat Multimedia: Moldavian Soviet Socialist Republic

---

 |

* Wd Datuak: Q170895
* Commonscat Multimedia: Moldavian Soviet Socialist Republic


| * i
* e
* a
Sobietar Batasuneko errepublikak |
| --- |
| Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna |
| Nagusiak | Armenia • Azerbaijan • Bielorrusia • Estonia • Errusia • Georgia • Kazakhstan • Kirgizia • Letonia • Lituania • Moldavia • Tajikistan • Turkmenistan • Ukraina • Uzbekistan |  |
| Behin-behinekoak | Abkhazia • Bukhara • Kareliar-Finlandiarra • Khwarezm • Transkaukasia |
| **Errekaortu-Kareaga (7)** |
| --- |
|  Barakaldo |
| Errekaortu auzoa |
| Herrialdea | Euskal Herria |
| Probintzia | Bizkaia |
| Udalerria | Barakaldo |
| Auzoak | Errekaortu, Errekatxo eta Kareaga |
| Azalera | 14,50 km² |
| Biztanleria | 8.129 (2013) |

**Errekaortu-Kareaga** Barakaldoko (Bizkaia) 7. barrutia da. Eustatek emandako datuen arabera barrutiak 8.129 biztanle zituen 2013. urtean, eta 14,50 kilometro koadroko azalera dauka, udalerriko barrutien artean handiena delarik, udalerriko azaleraren %66a pilatuz. Barakaldoko mendebaldean kokaturik dago, eta Errekaortu, Errekatxo edo Mespelerreka, eta Kareaga auzoek osatzen dute.

Errekaortun Barakaldoko parkerik handiena dago, Gorostiza parkea hain zuzen ere. Horrez gain, herriaren ur beharrizanak asetzen dituen Mespelerrekako urtegia ere bertan kokatzen da. 2000. urtetik Idom konpainiak etxe orratzak eraiki ditu, guztira 700 etxebizitza inguru. Etxebizitza horiek barrutiko biztanle kopurua handitu dute, eta, horregatik, Gurutzetako osasun zentroa handitu behar izan dute Barakaldoko agintariek.

Auzoak
------

Barrutia osatzen duten auzoetan jendetsuena Errekaortu da. N-634 errepideak auzoa bitan banatzen du: alde batean, XX. mendearen erdialdetik garatutako etxebizitza blokeak eta mende aurreko etxe zaharrak daude; eta, errepidearen beste aldean, aipaturiko Idomen etxebizitza berriak.

Kareagako auzoak izaera industriala dauka erabat, hainbat enpresa eta dendagune biltzen dituela, Max Center merkatal-gunea esaterako.

Errekatxon, Mespelerreka izenez ere ezaguna, etxe sakabanatuak eta berdeguneak dira nagusi, hortik datorkio *Barakaldoko birika* ezizena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Eustat. «Bizkaiko biztanleria barruti eta zentsu-sekzioen arabera, sexuaren, adin-taldeen eta naziotasunaren arabera. 2013» (Noiz kontsultatua: 2014-10-27).
2. ↑   Barakaldoko Udala. «Datu Orokorrak» (Noiz kontsultatua: 2014-10-27).

Ikus, gainera
-------------

* Errekaortu (auzoa)
* Errekatxo
* Kareaga
* Barakaldo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257111

 |

* Wd Datuak: Q12257111


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Bilbo | Barakaldoko auzoak | Bilbo |
| Arrontegi • Arteagabeitia • Beurko • Burtzeña • Done Bikendi • Errekaortu • Errekatxo • Gurutzeta • Kareaga • La Paz • Larrea • Lasesarre • Llano • Lutxana • Santa Teresa • Urban Galindo • Zaballa • Zentroa • Zuazo |
**Emmons konderria** (ingelesez: *Emmons County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Linton da. 2010eko zentsuaren arabera 3.550 biztanle zituen, Emmons kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Emmons konderriak 4.027,49 kilometro koadro ditu. Horietatik 115,48 ura dira. Beste 3.912,01 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,88 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.550 pertsonetatik 3.502 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 34 dira. 2 beltzak edo afroamerikarrak. 14 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 26 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48917
* Commonscat Multimedia: Emmons County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155962558
* LCCN: n82104471
* NARA: 10039519
* **Lekuak**
* OSM: 1739811
* TGN: 2001571

 |

* Wd Datuak: Q48917
* Commonscat Multimedia: Emmons County, North Dakota
**Errusierazko literatura** hizkuntza hartaz edota SESB zaharrean edo Errusian egindakoa da.

XIX. mendeko Leo Tolstoy ("Gerra eta Bakea" eta "Anna Karenina") eta Fjodor Dostojevsky ("Krimen eta zigorra", "Lurpeko oharrak" eta "Karamazov anaiak") dira egilerik ezagunenak.

Idazleak
--------

* Aleksandr Puxkin (1799-1837).
* Fiodor Dostoievski. Errusia. (1821-1881).
* Lev Tolstoi. Errusia. (1828-1910).
* Anton Txekhov (1860-1904).
* Vladimir Nabokov (1899-1977).

Liburuak
--------

* *"Arima hilak"*, Nikolai Gogol, (1842)
* *"Lurpeko oharrak"*, Fiodor Dostoievski, (1864)
* *"Gerra eta Bakea"*, Lev Tolstoi, (1865)
* *"Krimena eta zigorra"*, Fiodor Dostoievski, (1866)
* *"Anna Karenina"*, Lev Tolstoi, (1875)
* *"Karamazov anaiak"*, Fiodor Dostoievski, (1879)

### Errusiako idazleen kanona

Errusiako idazleen kanon klasikoan, gizonez osatutako parnaso horretan, betiere Gogol, Tolstoi, Puxkin eta Fiodor Dostoievski aipatu ohi dira... 

Vladimir Nabokov idazleak, literatura kritikariarena eginez, Puxkin eta Lermontov aparteko aurrekaritzat jarri zituen goren, eta horien ondoren, zerrenda batean Tolstoi lehen, Gogol bigarren, Txekhov hirugarren eta Turgenev laugarren. "Ate joka izango ditut bulegoan Saltikov eta Dostoievksi halako nota txarra emateagatik", gehitu zuen txantxati Nabokovek sailkapen horren berri ematean.

Ikus, gainera
-------------

* Literatura europarra

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q179161
* Commonscat Multimedia: Literature of Russia

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11935306k (data)
* GND: 7507712-7
* LCCN: sh85115986
* NDL: 00569739
* NKC: ph125327
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q179161
* Commonscat Multimedia: Literature of Russia
**Emmy Klieneberger-Nobel** (Frankfurt am Main, 1892ko otsailaren 15a -  1985eko irailaren 11) Alemaniar mikrobiologoa izan zen. Mikoplasmen eta beste bakteria espezie batzuen arteko desberdintasunak aztertzen lehena izan zen eta 1930ean, Frankfurteko Unibertsitateko lehen emakumezko irakaslea izan zen Medikuntza Fakultateko irakasle titulua lortu zuenean.

Alemania eta Ingalaterra
------------------------

Ingalaterran lanpostu bat lortu zuen Londresko Lister Institute of Preventive Medicine- n Klienenberger ikertzaileak. Bakterioen morfologiaren inguruan 80 argitapen idatzi zituen 1934an, Lister Institutuko Jenner Memorial Beka eman zioten 1935ean. 1922an, Emmy bakteriologo gisa kontratatu zuten Frankfurteko Unibertsitateko Higiene Institutuan. Max Neisser irakaslearen eskutik trebatu zen eta Alemaniako Higiene eta Bakteriologia Elkartearen kide bihurtu zen, aldizkari zientifikoen artikuluak argitaratuz bakteriologian gai ugariri buruz.

Ikasketak
---------

Klieneberger-Nobel irakasleen unibertsitatera joan zen eta 1911an irakasle agiria jaso zuen. Gero, botanika, zoologia, matematika eta fisika ikasi zituen hainbat unibertsitateetan.

Lanbidea: Bere ibilbidean zehar, Klieneberger-Nobelek mikoplasma ikerkuntzan lagundu zuen nabarmen eta bere lanak mikroorganismo horiek gaixotasun infekziosoak nola eragiten dituzten jakiteko ta.ondorengo oinarriak.

Sariak
------

* 1976an, Mikoplasmologiarako Nazioarteko Erakundearen (IOM) ohorezko bizitzako lehen kidea bihurtu zen
* 1980an, OIMk bi urtean behin sortu zuen "Emmy Klieneberger-Nobel saria" mikoplasmologiaren gaieko ikerketetan izandako lorpen bikainagatik.
* 1967an 75 urte bete zituenean , Berlingo Robert Koch Institutuko ohorezko kide izendatu zuten .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q100154
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 22933475
* ISNI: 0000 0000 8102 2412
* GND: 118563270
* LCCN: n81037168
* NLA: 36158024
* CiNii: DA05643278
* SUDOC: 13975895X

 |

* Wd Datuak: Q100154
Errepublika Galaktikoaren ikurra
**Errepublika Galaktikoa** Star Warseko fikziozko unibertsoan erakunde politiko bat da.

Errepublika Galaktikoa, arruntki Antzinako Errepublika deitua, historia galaktikoaren zati handi batean tamaina honetako potentziarik handiena eta ia bakarra ere bazen. Hamarnaka milak eguzki sistema hartzen zituen.

Errepublika galaktikoak 25.000 urteko historia hartzen du eta bertako gertakariak, literaturan, bideo-jokoetan filmeetan eta beste istorio batzuetan gertatzen dira.

Historia
--------

### Antzinako Errepublikaren aroa

Errepublika Inperioa sortu baino 25.000 urte lehenago sortu zen, eta historiaren aro honetan Jedien eta Sithen arteko borrokak egoteko joera bat egon izan da. Hiper bultzatzailearen, espazio esplorazioaren, hedapenaren, oparotasunaren eta gerren garaia zen.

### Ruusaneko erreformaren aroa

Sithak eta etsai nagusiak Inperioa sortu baino mila urte lehenago desagerraraziak izan zirela zirudienean, Errepublikak erreforma militar, judizial eta irudi erreforma bat hasi zuen, Jediek bezala. Horrela sortu zen aurresekueletan ikusitako Errepublika Galaktikoa, honi buruz Palpatine enperadoreak honako hau esan zuelarik: "mila urtez bakean bizi izan den errepublika".

### Inperioaren aroa

Palpatine Lord Sitha boterera iritsi zenean Klon Gerrak eragin zituen, boterea zentralizatu zuen, aliatuak irabazi zituen eta azkenik Jediak suntsitu zituen eta Inperio Galaktiko bat altxatu zuen Errepublikaren hondarretatik. Hogei urte inguruz Inperioak Gerra Zibil Galaktiko baten amaierararte eta Errepublika Berriarekin lehenik eta Aliantza Galaktikoarekin ondoren demokrazia berrezarri zen arte gobernatu zuen.

Senatu Galaktikoa
-----------------

Planetetako gobernariek, demokratikoki aukeratuak zirenak, senatariak aukeratzen zituzten (ehundaka planeta ordezkatzen zituztenak), hauek, aldi berean, Errepublikako Kantziler Gorena aukeratzen zutelarik. Coruscant planeta eta Senatu Galaktikoa beti izan ziren errepublikaren egoitzak.

Baina Senatu Galaktikoa errotonda formako egungoan berreraikia izan zen, Ruusan erreformaren ondoren, handiagoa eta harrizkoa zen zaharraren gainean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q733195

 |

* Wd Datuak: Q733195
**Errekalde** **jauregia** Gipuzkoako Bergara udalerrian dagoen jauregi neoklasiko bat da. Hain zuzen ere, Bergarako Alde Zaharran kokatua dago, Koldo Eleizalde kaleko 30. zenbakian. Itxura orokorra, XVI. mendeko jauregiena da, nahiz eta osagai asko, XIX. mendekoak diren, estilo erromantikokoa hain zuzen.

1718ko matxinadan bertan zegoen jatorrizko dorretxea ordezkatu zuen jauregiari su eman zitzaion. XIX. mendean jauregi hau berreraiki zuten, eta sotorako kanpoaldeko sarbidea beharbada XVI. mendeko jauregia aztarna litzateke.

Xabier Munibe, Peñafloridako kondea Bergarako Errege Mintegian jardun ohi zuenean jauregi dotore hau bere bizilekutzat hautatu zuen. Bertan, Valentin Foronda ere bizi izan zen.

Jauregia inguratzen duen ingeles estiloko XIX. mendeko lorategia ere Bergarako altxorretako bat da.

Gaur egun, Laboratorium Bergara museoaren egoitza da.

Loretagi ingelesaren panoramikaErrekalde jauregiko loretagi ingelesa udazkenean. Aurrerago, Bergarako Alde Zaharra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Gil Massa, Jesús..  (2001). *Urbanismo y arquitectura civil en Bergara : siglos XIII-XVIII.*  Bergarako Udala ISBN 84-923475-8-9. PMC 433136660. (Noiz kontsultatua: 2019-11-26).

Kanpo estekak
-------------

Zabala, Amaia: Errekalde Jauregiaren historia eta bitxikeriak ezagutzen. Goiena. 2019-08-30

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q81917155

 |

* Wd Datuak: Q81917155
**Mon Calamari** (*Dac* ere deitua), Star Wars film sagan agertzen den planeta baten izena da. Bertan, gizaki erako izen bereko espezie bat bizi da.

Ozeano erraldoiek ia osorik estaltzen zuten planeta, han garatu ziren adimendun espezieak, uretakoak edo anfibioak zirela argi utziz. Izatez, bi adimendun espezie zeuden bertan: *mon calamari*ak, buru konkortu eta begi jauzikariak zituztenak, arrainen oso antzerako aurpegiekin. Hauek, baketsuak eta ikasiak ziren, ikerketa zientifiko eta izpiritualean aritzen zirenak. Beste espeziea, *quarren*a zen. Sakonune handitan bizi zen eta hotz eta maltzurra zen.

*Mon Calamari*en ordezkaria Antzinako Errepublikan, urte askoan, Ackbar Almirantea izan zen (garai hartarako, *Mon Calamari*ko Kontseiluko presidentea zena).

Klon Gerretan, *mon calamari*ek, paper garrantzitsu bat bete zuten. Quarren Isolamendu Liga, Errepublika eta *mon calamari*en aurka altxatu zen, behin Sistema Independenteen Konfederakuntzako separatistekin elkartu ondoren. Errepublika Galaktikoak, azkar erantzun zuen, klon armada bat eta Kit Fisto jenerala Mon Calamari planetaren babesle bezala bidaliz. Garaipena, Errepublika eta mon calamarientzat izan zen, separatistak planeta urdin honetatik kanporatuz.

Errepublika Galaktikoaren azken hilabeteetan, planeta, Senatu Galaktikoan, Meena Tills senatari ospetsuak ordezkatzen zuen.

Urte batzuk beranduago, Inperio Galaktikoa planetan sendotu ondoren, Mon Calamariak Aliantza Errebeldera batu ziren, Palpatine Enperadorearen porrotean funtsezko papera bete zutelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1086145

 |

* Wd Datuak: Q1086145
**Errepublikaren plaza** (frantsesez: *Place de la République*) Frantziako Paris hiriburuan dagoen plaza bat da. 3. 10. eta 11. barrutien arteko elkargunean kokatua dago. 3,4 hektareatako azalera du eta erdian Marianne Frantziako Errepublikako irudi alegorikoaren eskultura dago.

Historia
--------

Hasiera batean *Place du Château d'Eau* (urezko gazteluaren enparantza) izena zuen, 1811 urtean iturri handi bat altxatu baitzen erdian. Pierre-Simon Girardek diseinatu zuen. 1867an Gabriel Davioud-ek oraindik eta handiagoa zen iturria eraki zuen alboan. Biak ala biak lehoiak zituzten apaigarri.

XIX mendearen amaieran hartu zuen enparantzak gaur egungo itxura, Haussmann baroiak egin zuen Parisko birmoldaketa handiaren barnean. 1879an Errepublikaren 90. urteurrena ospatzeko erdian eskultura bat ezartzea erabaki zen eta horretarako lehiaketa abiatu zen. Léopold Moriceren diseinua izan zen irabazlea. 31 metrotako brontzezko eskultura 1880ko uztailaren 14an inauguratu zen eta ordutik aurrera *Errepublikaren plaza* izenaz ezagutzen da enparantza.

Kaleak
------

Hamaika kale eta boulevardek egiten dute bat Errepublikaten plazan.

* Boulevard de Magenta
* Rue Beaurepaire
* Rue Léon-Jouhaux
* Rue du Faubourg du Temple
* Avenue de la République
* Boulevard Voltaire
* Boulevard du Temple
* Passage du Vendôme
* Rue du Temple
* Boulevard Saint-Martin
* Rue René Boulanger

Iruditegia
----------

* Errepublikaten plaza.Errepublikaten plaza.
* Marianne-ren eskultura.Marianne-ren eskultura.

Informazio praktikoa
--------------------

* Geltokia:  République

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q175055
* Commonscat Multimedia: Place de la République (Paris)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6639150325544610090000

 |

* Wd Datuak: Q175055
* Commonscat Multimedia: Place de la République (Paris)
**Ukrainaren eta Errusiako Federazioaren arteko adiskidetasun-, lankidetza- eta elkarlaguntza-ituna** Ukrainaren eta Errusiaren arteko akordioa izan zen, 1997an sinatua, eta honako hauek ezarri zituen: elkartze estrategikoaren printzipioa, dauden mugen bortxaezintasuna onartzea, lurralde-osotasuna errespetatzea eta beren lurraldea besteen segurtasuna kaltetzeko ez erabiltzeko konpromisoa. Tratatuak eragotzi egiten du Ukraina eta Errusia bestearen herrialdean sartzea, hurrenez hurren, eta gerra deklaratzea. Ukrainak 2018ko irailean ituna ez berritzeko asmoa iragarri zuen. Horrela, tratatua 2019ko martxoaren 31n amaitu zen. Tratatuari "Itun Handia" ere deitu zioten.

2019 arte, ituna automatikoki berritu zen sinatu zeneko 10. urteurrenean, non eta alderdi batek besteari ez zion jakinarazi ituna berritzeko data baino sei hilabete lehenago amaitzeko asmoa.

Errusiaren eta Ukrainaren arteko harremanak okerrera egin zuen Krimea Errusian anexionatu zenetik (2014) eta Donbass eskualdeko gerran indar separatistei emandako errusiar laguntzaren ondotik. Erantzun gisa, Ukrainako lehendakari Petro Poroxenkok dekretu bat sinatu zuen ituna ez luzatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Specter, Michael.  (1 June 1997). «Setting Past Aside, Russia and Ukraine Sign Friendship Treaty» *The New York Times*.
2. 1 2    *Poroshenko's decree on non-extension of Treaty of Friendship with Russia officially published.*  19 September 2018.
3. ↑  Ukraine-Russia Friendship Treaty expires, UNIAN (1 April 2019)
4. ↑  Poroshenko signed the law about discontinue the Treaty about friendship with Russia (Порошенко підписав закон про припинення Договору про дружбу з Росією).
5. ↑  Vitaliy Chervonenko.
6. ↑   Kimball, Spencer.  (11 March 2014). *Bound by treaty: Russia, Ukraine and Crimea.*  Deutsche Welle.
7. ↑   «Ukraine Terminates Friendship Treaty With Russia» *The Moscow Times* 17 September 2018.

Ikus, gainera
-------------

* Itsaso Beltzeko flotako Baldintzen eta Egoeren gaineko Zatiketa Ituna

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23636982

 |

* Wd Datuak: Q23636982
**Erresilientzia**, arazo, ezbehar eta trauma psikologikoei aurre egiteko pertsonek duten ahalmena da.

Historia
--------

Boris Cyrulnik psikiatrak eta psikoanalistak John Bowlbyren idatzietan oinarritutako kontzeptu hau zabaldu egin zen. Erresilientzia, materialeen erresistentziatik eratorritako hitza da, hots, hautsi gabe, jatorrizko egoerara itzultzeko duten ahalmena; adibidez, gezi bat abiarazteko erabiltzen dugun arku tolestu bat edo haizearen eraginpean dagoen ihia. Pertsona edo talde batek erresilientzia dutela esaten dugunean, ezbeharrei aurre egiteko gaitasuna dutela adierazten dugu; gerta daiteke, egoera horretatik indarberritua ateratzea ere. Egun, erresilientzia, psikologia baikorrean erabiltzen da, gizakiaren balio eta ezaugarri positiboetan oinarritzen da eta ez patologia eta ahulezietan, ohiko psikologiak egiten zuen modura. Erresilientzia kontzeptua "sendotasun" hitzetik gertu dago, hots, egoera latz bat gailendu, indarberritu eta aurreko egoera baino egoera hobean egon.

Kanpo estekak
-------------

* Erresilientzia, Gizapedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4105337
* Commonscat Multimedia: Psychological resilience

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4817917-6
* LCCN: sh86006788
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D055500

 |

* Wd Datuak: Q4105337
* Commonscat Multimedia: Psychological resilience
**Krimeako Iparraldeko Kanala** (ukraineraz: Північно-Кримський канал, translit.: *Pivnichno-Krimski kanal*, errusieraz: Северо-Крымский канал, translit.: *Severo-Krimski kanal* Ukraina eta Krimeako Errepublikan hedatzen den kanal bat da, Dnieper eta Krimeako penintsula batzen dituena. Itsaso Beltzaren inguruan dauden lur lauen ureztatzea eta Krimean ur edangarria egotea ahalbidetzen du.

Kanala 1961 eta 1971 artean eraiki zen. Kakhovkako urtegitik dator, izen bereko presaren gainetik. Urtegi hau 1956an eraiki zen Dnieper ibaian. Perekopeko istmoaren erditik doa eta Kertx hiriraino iristen da, Krimeako ekialdeko puntan. Azken kilometrotan Zeleni Yarretik Kertxera kanala altzairuzko hodien barnetik doa.

Kanalak 402,6 kilometroko luzera du eta bere gehienezko emaria 294 m³/s da. Urtero 3.500 milioi metro kubiko ur mugitzen ditu eta 10.761,1 km neurtzen duten kanal sekundarioak ureztatzen ditu, hala nola 22 urtegi eta 857 urmael. Dzhankoi inguruan dagoen ur-ponpa garrantzitsu batek uraren garaiera igotzen du. Guztira ehun bat ponpa daude kanalaren lana mantendu ahal izateko. Sistema honen bitartez 400.000 hektarea ureztatzen dira, eskualde horretan 1937an 34.500 hektarea bakarrik ureztatzen zirelarik. Sistema hau Europako handiena eta konplexuena da.

Krimean erabiltzen den uraren %85a kanal honetatik dator. Beste urtegi batzuek ere Dnieper ibaiaren ura jasotzen dute, horietatik handiena Megornoiekoa, 50 milioi metro kubikorekin, Simferopol eta Sebastopoleko ur edangarriaren jatorria. Feodonskoie, Leninskoie, Zelenoiarskoie eta Kertchenkoie urtegiek Kertx, Feodosia eta Sudak elikatzen dute. Kertxeko urtegiak 24 milioi metro kubiko ditu, eta ur-ponpek ura 53 metroko altuerara igotzen dute.

Sobietar Batasunaren desegitearekin sistema guzti honen mantenuak akats nabarmenak izan ditu eta bere estatistikak jaitsi dira. 2006an Munduko Bankuak garatutako proiektu bati esker kanal nagusiaren berreraikuntza egin zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q735948
* Commonscat Multimedia: North Crimean Canal

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315141804
* LCCN: sh2003001752
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 7254174

 |

* Wd Datuak: Q735948
* Commonscat Multimedia: North Crimean Canal