**Agenda 21** Nazio Batuek garapen iraunkorra eusteko sortutako programa da. Plan hau aurrera eramateko, akzio guztiak mundu eta nazio mailan bultzatu behar dira NBEko entitateen bitartez, gobernu eta estatuen bitartez eta talde partikular garrantzitsuen bitartez, ingurumenaren gain eragin egiten duten arlo guztietan.

Programa eta garapen iraunkorra
-------------------------------

Agenda 21ean, 28. kapituluan hainbat helburu erakusten ditu, autoritate lokalen laguntza behar dela esan ondoren: a) 1996rako herrialde guztietako autoritateek haien herriekin kontsulta prozesu bat aurrera eraman behar dute eta ondoren kontsentsua lortu komunitaterako Programa 21 baten gainean.

Ondoren, 25. kapituluan honako hau dio: 25.12). Umeak ez dira lurra zaintzeko erantzukizuna izango duten bakarrak, garapenean dauden hainbat herrialdeetan biztanleri erdiaren laguntza behar da gutxienez.

Historia
--------

1960ko hamarkadan, komunitate zientifikoa planetaren arazo handiez ohartarazten hasten da: pobrezia, biodibertsitateko eta ingurumen-hondatzeko galera. Giza jardueren arteko interrelazio fisiko eta halabeharrezkoak eta natura nabari egiten hasten dira. Ingurumenean, bizi garen biosferan gertatzen da, eta
sistema konplexu, dinamiko, sinergiko, zalantzagarri eta ekosistemaren eta bien elkarrekiko egokitzapena eskatzen duen sistema sozioekonomikoaren arteko elkarrekiko interdependentzia dagoena izatea.

1968an Aurelio Pecceik eta Alexander Kingek Erromako Kluba sortu zuten arazo berri hauen erronkei arreta jartzeko.

1972ko ingurumenaren gaineko munduko lehen bilketaren bitartez, zimenduak jartzen hasten dira 20 urte geroago Rio de Janeiron, (1992an). Stockholmon, 1972ko Giza Ingurunearen gaineko Konferentzia honetan, 113 nazio parte hartu zuten  eta bere Idazkari Nagusia Maurice Strong doktorea  Rio-koa izango litzatekeela ere esan zuen. "Hura baino lehen" izan zen, horrela kontatzen du Strong doktorea, kasu honetan, ingurumena ia berritasuna kontuan hartuta, eraman zuen eztabaida.

1987an, Konferentzia honen ondoren konklusioak jaso ziren Brundtland Txostenean, "Gure Etorkizun Komuna", Gro Harlem Brundtlandek, Norvegiako Lehen Ministro ohiak, zuzenduta, izenburua jarrita. Stockholmgo Konferentzia honen emaitza bezala, Nazio Batuen (PNUMA-ren) Ingurumeneko Programa ezarri zen eta NBEk Ingurumenaren eta Garapenaren gaineko Munduko Komisioa ezarri zuen 1983an.

Aurrerapenak
------------

Garapen
jasangarri-kontzeptuko Nazio Batuen aldetik adopzio informala sorreratik
abiatzen da. 1983an giroaren gaineko munduko Komisiokoa garrantzi handia izan
zuen eta 1987an izenburua jarritako bere txostena argitaratu zuen garapeneko
(WCED-etako) gure etorkizun komuna, ere Brundtland Txostena bezala ezagututa;
txosten honek azpimarratu zuen hegoko herrien pobreziara. Komisioak
konferentziaren deialdia gomendatu zuen gai hauen gainean.

Agenda 21eko
garapena 1989ko Abenduaren 22an hasi zen. Eta 
New Yorkeko ingurumenaren gaineko konferentziako eta garapeneko Nazio
Batuen ohi ez bezalako batzarreko onespenarekin hasi zen.

Gaur egun,
Agenda 21eko kide askok akordioak berretsi dituzte eta antolatutako nazio eta
lokala mailarako bere programak, halako amaierarako, Nazio Batuekin lotutako
entitate desberdinak garatu dituzten gidariei jarraituz Estatu Batuak Absente
nabarmena dira, Ibai-Gailurrera joan zen baina adierazpena eta programa
sinatzeari uko egin zion herria.

Agenda 21 batzutik
aurrera doikuntzak eta berrikusteak izan dira garatu diren erantzun estuak. Lehenengo,
Rio+5 izeneko konferentzia, ekainaren 23tik 27ra egin zen 1997.urtean, New
York-en.  Agenda 21 berriena,
Johannesburgoko Lurraren Gailurra, Hegoafrikako 2002ko irailaren 4rako
abuztuaren 26ko hiri honetan bilduta egon da.

Edukia eta egitura
------------------

Agenda 21-eko arazoak honela banatuta daude:

* I. SAILA: Garrantzi ekonomiko eta soziala

1. ATALA: Hitzaurrea  

2. ATALA: Garapen bidean dauden herrialdeen garapen iraunkorra bizkortzeko nazioarteko lankidetza eta honekin lotutako barruko politikak  

3. ATALA: Pobreziaren aurkako borroka  

4. ATALA: Kontsumo-moten bilakaera  

5. ATALA: Dinamika demografikoa eta iraunkortasuna  

6. ATALA: Giza osasuna babestea eta sustatzea  

7. ATALA: Giza kokapenen garapen iraunkorra sustatzea  

8. ATALA: Ingurugiroaren integrazioa eta erabakiak hartzeko uneko garapena  

* II. Saila: Garapenerako baliabideak kontserbatzea eta kudeatzea

9. ATALA: Atmosfera babestea  

10. ATALA: Lurreko baliabideak planifikatzeko eta antolatzeko ikuspegi integratua  

11. ATALA: Baso-soiltzearen aurkako borroka  

12. ATALA: Ekosistema hauskorren antolaketa: desertifikazioaren eta lehortearen aurkako borroka  

13. ATALA: Ekosistema hauskorren antolaketa: gune menditsuen garapen iraunkorra  

14. ATALA: Nekazaritza eta landa-garapen iraunkorrak sustatzea  

15. ATALA: Aniztasun biologikoaren kontserbazioa  

16. ATALA: Bioteknologiaren kudeaketa ekologikoki arrazionala  

17. ATALA: Ozeanoen eta mota guztietako itsasoen –itsaso itxiak eta erdi itxiak barne– eta kostaldeko guneen babesa eta bertako baliabide bizidunen babesa, arrazoizko erabilera eta garapena  

18. ATALA: Ur gezatako baliabideen horniketa eta kalitatea babestea: ur gezatako baliabideen ustiapenerako, antolakuntzarako eta erabilerarako irizpide integratuak aplikatzea  

19. ATALA: Produktu kimikoen kudeaketa ekologikoki arrazionala, nazioartean produktu toxikoen eta arriskutsuen legez kanpoko salerosketa prebenitzea barne  

20. ATALA: Hondakin arriskutsuen kudeaketa ekologikoki arrazionala, hondakin arriskutsuen legez kanpoko salerosketa prebenitzea barne  

21. ATALA: Hondakin solidoen kudeaketa ekologikoki arrazionala eta erabilitako urekin lotura duten auziak  

22. ATALA: Hondakin erradioaktiboen kudeaketa kaltegabea eta ekologikoki arrazionala  

* III. SAILA: Talde nagusiak indartzea

23 ATALA: Sarrera  

24. ATALA: Garapen iraunkorra eta zuzena lortzeko, emakumearen mesedetan mundu mailan neurriak hartzea  

25. ATALA: Haurtzaroa eta gaztaroa garapen iraunkorrean  

26. ATALA: Herrialde indigenen eta beren komunitateen zeregina onartzea eta sendotzea  

27. ATALA: Garapen iraunkorra lortzeko lanean elkartutako gobernuz kanpoko erakundeen lana sendotzea  

28. ATALA: Agenda 21 babesteko tokian tokiko agintarien ekimenak  

29. ATALA: Langileen eta beren sindikatuen papera indartzea  

30. ATALA: Merkataritzaren eta industriaren papera indartzea  

31. ATALA: Komunitate zientifiko eta teknologikoa  

32. ATALA: Nekazarien papera indartzea  

* IV. SAILA: Gauzatzeko bideak

33. ATALA: Finantzaketako baliabideak eta mekanismoak  

34. ATALA: Teknologia ekologikoki arrazionalaren transferentzia, lankidetza eta gaitasuna areagotzea  

35. ATALA: Garapen iraunkorra lortzeko zientziaren zeregina  

36. ATALA: Heziketa, trebakuntza eta kontzientzi hartzea sustatzea  

37. ATALA: Garapen bidean dauden herrialdeen gaitasuna areagotzeko mekanismo nazionalak eta nazioarteko lankidetza  

38. ATALA: Nazioarteko akordio instituzionalak  

39. ATALA: Nazioarteko bitarteko eta mekanismo juridikoak
40. ATALA: Erabakiak hartzeko informazioa

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Agenda 21 Eusko Jaurlaritzaren webgunean

Kanpo estekak
-------------

* Agenda 21 Eusko Jaurlaritzaren webgunean
* Tokiko Agenda 21 www.ingurumena.ejgv.euskadi.net gunean
* **(Frantsesez)** Agenda 21 NBE webgunean
* Udalsarea 21 iraunkortasunerako udalerrien euskal sarea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208571
* Commonscat Multimedia: Agenda 21 / Q208571

---

* **Identifikadoreak**
* Open Library: OL12893267M
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 20009
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q208571
* Commonscat Multimedia: Agenda 21 / Q208571