recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Talka elastikoa, mugimendu-kantitatearen aldaketak eragindako **bulkada** erakusten duen animazioa.
Mekanikan, **bulkada** (*I*) deritzo magnitude bektoriala bat da, sistema itxi batean objektu fisiko batek jasaten duen momentu linealeko aldaketa gisa definitua. Terminoa ez dator bat eguneroko bulkada gisa ezagutzen dugunarekin, eta Isaac Newtonek sortu zuen bigarren legean, *vis motrix* izenekoan, mugimenduaren indar antzeko bati buruz ari zela.

Definizioa
----------

### Formula

Newtonen bigarren legea indarraren kontzeptua kuantifikatzeaz arduratzen da. Gorputz bati aplikatutako indar garbia gorputz horrek hartzen duen azelerazioarekiko proportzionala dela esaten digu. Proportzionaltasun-konstanteak gorputzaren masa dira; beraz, erlazioa honela adieraz dezakegu:

> 
> {\displaystyle \mathbf {F} =m\mathbf {a} =m{\frac {\mathrm {d} \mathbf {v} }{\mathrm {d} t}}={\frac {\mathrm {d} (m\mathbf {v} )}{\mathrm {d} t}}={\frac {\mathrm {d} \mathbf {p} }{\mathrm {d} t}}}
> 
> 
> 

bi kideak bider {\displaystyle \mathrm {d} t} biderkatzen baditugu,

> 
> {\displaystyle \mathbf {F} \,\mathrm {d} t=\mathrm {d} \mathbf {p} }
> 
> 
> 

Horrek adierazten du mugimendu-kantitatearen aldaketa proportzionala dela partikulari denbora-tarte batean aplikatutako indarrarekiko:

> 
> {\displaystyle \Delta \mathbf {p} =\int \_{t\_{1}}^{t\_{2}}\mathbf {F} \,\mathrm {d} t}
> 
> 
> 

Bulkada deitzen diogu indarraren integralak denboran duen balio horri:

> 
> (1)
> {\displaystyle \mathbf {I} =\int \mathbf {F} \,\mathrm {d} t}
> 
> 
> 

### Sinpleago

Bulkada-kontzeptua kalkulu diferentzial eta integralari buruzko ezagutza baino askoz lehenago sar daiteke, zenbait kontsideraziorekin. Indar konstante baten eraginpean denboran aldatzen ez den masa bat hartzen badugu, mugimenduaren kantitatea abiaduraren ({\displaystyle \mathbf {v} }) eta masaren ({\displaystyle \ m}) arteko biderkadura bakartzat har daiteke. Newtonen bigarren legearen arabera,{\displaystyle \ m} masa bati {\displaystyle \mathbf {F} } indarra aplikatzen bazaio, masak {\displaystyle \mathbf {a} } azelerazioa hartzen du, adierazpen honen arabera:

> 
> {\displaystyle \mathbf {F} =m\mathbf {a} }
> 
> 
> 

bi kideak adierazitako indarra aplikatzen den{\displaystyle \ \Delta t} denboraz biderkatuz:

> 
> {\displaystyle \mathbf {F} \,\Delta t=\,m\,\mathbf {a} \,\Delta t}
> 
> 
> 

Eta {\displaystyle \mathbf {a} \,\Delta t=\Delta \mathbf {v} } denez, orduan:

> 
> {\displaystyle \mathbf {F} \,\Delta t=m\,\Delta \mathbf {v} }
> 
> 
> 

eta, azkenik:

> 
> {\displaystyle \mathbf {I} =\mathbf {F} \,\Delta t}
> 
> 
> 

(1) dena, indarra denboraren araberakoa denean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q837940
* Commonscat Multimedia: Impulse

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q837940
* Commonscat Multimedia: Impulse
**Brasilgo Inperioa** 1822 eta 1889 bitartean existitu zen estatu bat da, Brasilgo Estatu Batuen aurretik.

Brasilgo Inperioa Brasilgo Erresuma Portugal, Brasil eta Algarveko Erresuma Batutik banandu zuen Brasilgo Independentzia Gerraren amaieran ezarri zen, eta Brasilen Errepublika Aldarrikapena gertatu zen arte iraun zuen, kolpe militar bat, honen ondoren Inperioa desegin zelarik, 1889an. Inperioaren garaia Brasilgo Lehen Inperioa, Erregeordetza Garaia eta Brasilgo Bigarren Inperioa izeneko garaietan banatzen da. Garai hau iristean, jada ez da erabiltzen Brasilgo errege titulua, bertako monarkak Brasilgo Enperadore titulua hartuz.

Inperiora goraketa
------------------

Portugal, Brasil eta Algarveko Erresuma Batua 1825ean desegina geratu ondoren, Brasilgo printze titulua portugaldar tronurako printze hautagaiengandik ezabatua izan zen, hauek soilik Bragantzako duke titulua zeramatelarik. Nominalki, Pedro I.a Brasilgoa izan zen bi tituluak izan zituen azkenekoa, Brasilgo Printze Erregeorde izan zelarik denbora laburrez Independentziaren aurretik. Pedro I.ak, era berean, Brasilgo enperadoreen leinua hasi zuen Rio de Janeiroko Kapera Inperialean Brasilgo Enperadore koroatua izan zenetik 1822ko urriak 12an. Hala ere, Brasilgo Printze Inperial tituluarekin ere, Pedro Bragantzakoa eta bere semea apenas egon ziren tronu inperialean.

Pedro I.ak tronuari uko egin ostean Erregeordetza Garaia hasten da, Pedro II.a Brasilgoa adin nagusitasunera iritsi eta jaiotzatik zuen tronuratze eskubidea erabiltzeko gai izan zen arte iraun zuena.

### Brasilgo Enperadore Titularra - Bragantza leinua

Brasilgo Independentzia Gerra amaitu ondoren Rio de Janeiroko hitzarmena ezarri zen 1825eko abuztuak 29an Portugal eta Brasilen artean. Hitzarmen honen arabera, portugaldar koroak antzinako Brasilgo erresumaren independentzia errekonozitzen zuen, baina Pedro I.a Brasilgoaren aita zen Joan VI.a Portugalgoarentzat erreserbatzen zuen *Brasilgo Enperadore* titulua. Aipaturiko hitzarmenak, hasiera batean behintzat, 1824ko brasildar konstituzioaren aurreko araua baliogabetzen zuen, gobernariak, aldi berean, bere boterea Portugalen eta Brasilen erabiltzea debekatzen zuena. Edonola ere, Joan VI.a ez zen de factoko enperadorea izan, ez bait zen hala izendatua izan, eta ez zuen inongo ekintza politikorik egin, eta Pedro I.ak are gutxiago izendatu zuen bere burua enperadore ohi bezala. Bi brasildar enperadore egotearen egoera bitxi honek gutxi iraun zuen, zazpi hilabete beranduago Joan VI.a hil bait zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q217230
* Commonscat Multimedia: Empire of Brazil

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85016561

 |

* Wd Datuak: Q217230
* Commonscat Multimedia: Empire of Brazil
**Karlos Amezketa**, halaber **Karlos Ameskita** edota **Karlos Amezola** izenez idatzia, XVI. mendeko euskal herritar ofizial bat izan zen.

1588an Anglo-espainiar Gerran parte hartu zuen, Espainiako Itsas Armadako hiru konpainia eta lau galeoiren kapitaina izanik (Capitana, Patrona, Peregrina eta Bazana). 1595eko uztailaren 26ean Bretainiako Penmarc'h udalerrian lehorreratu zen, eta abuztuaren 2an Kornuallesko Mount's Bay badian.

Kornuallesko Mousehole udalerria eta haren portua erasotu eta kiskali ondoren, Amezketa eta bere gizonak beren galeoietan berriz ere itsasoratu, eta bi milia ekialderantz kostaldean egin ondoren, Penzance eta Newlyn udalerriak konkistatu eta erre zituzten. Ondoren meza egin eta behin Ingalaterra garaitu ostean bertan eliza bat eraikitzeko zina egin zuten.

Ondoren, berriz ere itsasoratu eta Francis Drake eta John Hawkins ingeles itsasgizonen ontzi eskuadrei atzetik jarraitzeko gai ere izan ziren.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q349803

 |

* Wd Datuak: Q349803
Añiscloko harroila, Sobrarbeko geoparkean, Aragoin.
**Geoparkea** balio handiko ondare geologikoa izateagatik nabarmentzen den biztanleria-gunea da. Kultura eta natura ondare aberatsa ere izan dezake. Hori horrela, inguruneari balio gehiago emateko eta garapen iraunkorra sustatzeko estrategia bat martxan jartzen da, aldi berean bertako biztanleen bizi-baldintzak hobetzeko. Geoparkeak UNESCOk definitu eta izendaturiko entitateak dira, eta 120 baino gehiago daude munduan: Global Geoparks Network (GGN) delakoan integratzen dira, eta azpimultzo kontinentalak ere badaude, hala nola Europako European Geoparks Network (EGN). Honen parte da Euskal Herriko geoparke bakarra, Euskal Kostaldeko Geoparkea.

Kontzeptuak
-----------

Geoparkeen helburuen artean, tokiko komunitateekin arrisku geologikoak arintzeko estrategiak lantzea dago. Ez da hori Euskal Kostaldeko Geoparkeko kasua, baina beste testuinguru batzuetan sumendiak, lurrikarak eta tsunamiak gertatzeko aukerak izaten dira. Era berean, geoparkeetan klima aldaketari buruzko kontzientziazio bultzatzen da, energia berriztagarrien erabilpena sustatzen, eta baita, turismo sustapenaren kasuan, turismo berdea eta beste eredu iraunkor batzuk bultzatzea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Patrick J. Mc Keever and Nickolas Zouros (2005). Geoparks: Celebrating earth heritage, sustaining local communities. EPISODES, December 2005, pp. 274–278.
2. ↑    «Euskal Kostaldeko Geoparkea» *turismoa.euskadi.eus* 2010-11-25 (Noiz kontsultatua: 2018-06-12).

Kanpo estekak
-------------

* Geoparkeen sare globala, Global Geoparks Network (GGN):
* Europako geoparkeak, European Geoparks Network (EGN):
* Euskal Kostaldeko Geoparkea: https://geoparkea.eus/

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1324355
* Commonscat Multimedia: Geoparks

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4824467-3
* LCCN: sh2004014560
* NDL: 001130492
* NKC: ph502996
* AAT: 300380520

 |

* Wd Datuak: Q1324355
* Commonscat Multimedia: Geoparks
"The Yellow Kid" edo "Mutil horia".
**Kazetaritza horia** sentsazionalismo joera duen prentsa mota da. Prentsa honetan bereziki elementu atsegin morbosoak lantzen dira: izenburu handiez hondamendiak, istripuak, hilketak, mota guztietako krimenak, sexu arazoak, adulterioak, eskandaluak... beti zehaztasun eta argazki ugariez. Iturriak sarritan ez dita oso garbiak eta ohikoa da zurrumurruei albiste itxura emateko joera. Grafikoki kolore saturatuak erabiltzen dira, bereziki gorria. Informazioa ez da oso antolatuta aurkezten.

Hitzaren jatorria
-----------------

XIX. mendearen bukaeran New Yorken egunkarien arteko lehia handia izan zen eta zenbait hedabidek berriak handitu egiten zituzten salmentak handitzeko. Borroka horretan bi ziren nagusi: Joseph Pulitzerren *New York World* eta William Randolph Hearsten *New York Journal*. Bietan "The Yellow Kid" komikia agertzen zen eta hortik *New York Press*ek kazetaritza horia hitza sortu zuen.

Portugaleraz "kazetaritza marroia" esaten zaio, *imprensa marrom*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  W. Joseph Campbell, *Yellow Journalism: Puncturing the Myths, Defining the Legacies*, Praeger,‎ 2001.
2. ↑  Oscar Masotta: *La historieta en el mundo moderno*,21-22.or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q231443
* Commonscat Multimedia: Yellow journalism

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4177383-4
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q231443
* Commonscat Multimedia: Yellow journalism
Egungo Geiger kontagailu bat.
Geiger kontagailua egoera normalean.
Geiger kontagailuaren alerta soinua.
**Geiger kontagailua**, objektu edo toki baten erradiaktibitatea neurtzeko erabiltzen den tresna bat da. Izena bere asmatzaileagatik datorkio, Hans Geiger.

Ohi, bere erdialdearen inguruan hari metaliko fin bat duen hodi metaliko batez osatua dago. Bien arteko espazioa, isolatua eta gas batekin betea dago, eta haria, hodiarekin 1000 V erlatibo ingururekin.

Ioi edo elektroi bat, hodian sartzen da (edo hormatik elektroi bat erauzten da X edo gamma izpiengatik), gasaren atomoetatik elektroiak erauzten ditu, eta, erdiko hariaren potentzial-diferentzia positiboaren ondorioz, harirantz erakarriak dira. Hau egitean, energia lortzen dute, atomoekin talka egiten dute eta elektroi gehiago askatzen dituzte, prozesua, korronte detektagarrizko pultsu bat eragiten duen "zaparrada" bihurtzen den arte. Gas egoki batekin beterik, elektraindar fluxua bere kabuz geratzen da, edo zirkuitu elektrikoak berak ere geratzen lagun dezake.

Tresnari, "kontagailu", bertatik igarotzen den partikula bakoitzak, pultsu berdin bat eragiten duelako deitzen zaio, partikulak kontatzea ahalbidetuz (ohi, modu elektronikoan), baina bere izaera edo energiari buruz ezertxo ere adierazi gabe (kontagailuaren hormak zeharkatzeko haina energia izan beharko dutela izan ezik). Van Allenen kontagailuak metal fin batekin eginak zeuden, zeinek muturretan konexio isolatuak zituzten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48171
* Commonscat Multimedia: Geiger counters

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11981090j (data)
* GND: 4131874-2
* LCCN: sh85053668
* NARA: 10665305
* AAT: 300197541
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q48171
* Commonscat Multimedia: Geiger counters
1933ko *Reichskonkordat*en sinadura, uztailaren 20an, Erroman. (Ezkerraldetik eskuinaldera: Ludwig Kaas, Franz von Papen, Giuseppe Pizzardo, Eugenio Pacelli, Alfredo Ottaviani eta Rudolf Buttmann)
**Konkordatu** (latinez: *concordatum*) Eliza katolikoaren eta Estatuaren arteko harremanak arautzeko eta elkarrekiko eskubide eta betebeharrak zehazteko Estatu bateko gobernuak eta Vatikanoak egiten duten hitzarmena da.

Konkordatuan hitzartutako gaiak era askotakoak izan daitezke: ekonomikoak (ondasunen egoera juridikoa, apaizek jaso beharreko lansaria, zergei buruzko legegintza); elizaren jarduerari buruzkoak (eliza barrutien mugak). Konkordatuen helburu nagusia estatuari eta elizari dagozkion auziak arautzea da: ezkontzarako legeak; erlijiozko egintzen ondorio zibilak; gizarte zibilean eta elizan eragina duten delituen zigorra; irakaskuntzako arazoak; bi erakundeek gorde beharreko jai egunak. Konkordatu nagusiak: Wormsekoa (1122) Kalisto II.aren eta Henrike V.a enperadorearen artekoa; Vienakoa (1448) Nikolas V.aren eta Federiko III.aren artekoa; Pio VII.aren eta Napoleonen artekoa (1801); eta Letrangoa (1929) Pio XI.aren eta Mussoliniren artekoa.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014-5-5 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Elizak egindako herri ondarearen matrikulazioa (Espainia)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q213541
* **Identifikadoreak**
* GND: 4163938-8
* LCCN: sh85030644
* NDL: 00566574
* NKC: ph311268
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 009601
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q213541
Bi datu multzoen arteko ezberdintasunak erakusten dituzten **kaxa eta biboteen diagramak**
Estatistikan, **kaxa-diagrama**, **kaxa eta biboteen diagrama** ere deitua, ingelesezko ***box plot*** izenez ere ezaguna, aldagai koantitatibo bat irudikatzeko datu-diagrama bat da, datu multzo bateko ezaugarriak (zentroa, sakabanatzea, ...) modu integratuan eta grafikoan aztertzen azaltzen dituena. Muturreko datuak atzemateko ere erabiltzen da. Bost laburkin erabiltzen dira bere eraketarako: mediana, lehenengo koartila, hirugarren koartil, datu handiena eta datu txikiena. Aldagai kuantitatibo bati buruz, multzo zenbaiten arteko ezberdintasunak azaltzeko erabiltzen da sarri, horretarako diagramak batera jarriz, bertikalean edo horizontalean. John Tukey estatistikariak garatu zuen 1970eko hamarkadan, berak bultzaturiko datuen azterketa esploratzaile izeneko datuen azterketarako korrontearen baitan. Geroztik maiz erabiltzen da datu estatistikoak aurkezten dituzten txosten eta argitarapen zientifiko eta teknikoetan. Aldi berean, aldaera anitz izan dituen datu-diagrama da: hozkaturiko kaxa-diagrama, bibolin-diagramak eta HDR diagramak, besteak beste.

Interpretazioa
--------------

Kaxa-diagramak datuen ezaugarri nagusiak azalarazten ditu.

  

Kaxa-eta-beso diagramaren bitartez zentroa, sakabanatzea, alborapena eta kurtosia azter daitezke. Datuen azterketa esploratzailearen tresna moduan, kaxa-diagramak muturreko datuen eragina baztertu eta datu multzoaren erdigunean (kaxan, alegia) jasotzen den informazioa lehenesten du datuak aztertzeko, horretarako neurri jasankorrak proposatuz:

* zentroa kaxa barruko marra bertikalaz adierazten den medianak adieratzen du. Batezbesteko aritmetiko sinplea ez bezala, neurri jasankorra da eta beraz, ez dago muturreko datuen eraginpean.
* sakabanatze neurri moduan kaxaren zabalera, kuartil arteko ibiltartea alegia, hartzen da. Muturretan dauden datuak ere jaso nahi badira, bibote-muturren arteko distantzia har daiteke sakabanatze-neurri moduan.
* alborapena aztertzeko, medianatik alde banatara dauden distantziak erkatzen dira, kuartiletaraino edo bikoteen muturretaraino. Eskuineko distantzia (medianatik gora) ezkerreko distantzia (medianatik behera) baino handiagoa bada, banaketak alborapen positiboa duela esaten da; ezkerreko distantzia eskubikoa baino handiagoa bada, berriz, banaketak alborapen negatiboa duela esaten da.
* kurtosiaren azterketa kaxaren eta biboteen luzera alderatuz egiten da: kaxa zabala bada biboteen aldean, banaketa platikurtikoa edo zapala da; biboteak luzeak badira kaxaren aldean, banaketa leptokurtikoa edo zorrotza da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q895726
* Commonscat Multimedia: Box plots

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q895726
* Commonscat Multimedia: Box plots
**Ko Pha Ngan** (tailandieraz: เกาะพะงัน, kɔ̀ʔ pʰa.ŋan ahoskatua) Thailandiako Golkoan dagoen uhartea da, hego-ekialdeko Thailandian kokatuta. Ko Pha Nganek uharte bikiak ditu: hegoaldeko Ko Samui handia eta iparraldeko Ko Tao txikia.

Geografia
---------

* Azalera: 168 km² inguru.
* Luzera: 50 km.
* Probintzia: Surat Thani
* Thailandia kontinentaletik: 55 km.
* Biztanleria: 11.846 (2004)
* Herri nagusia: Thong Sala

Historia
--------

1977an Ko Samuin aurkitutako Dongson Kulturako brontzesko damborrak (K. a. 500 - K. a. 100) esaten digu bai Ko Samuik bai Ko Pha Ngank biztanleak zituztela duela bi mila urte. Historialari eta arkeologo batzuen ustez, Ko Pha Ngango lehenengo biztanleak Malasiar penintsulatik etorritako itsas-ijito musulmanak ziren (pigmeoak, semung edo aurre-malasiarrak). Hala ere, gaur egun ia ez daude musulmanik uhartean. Ko Pha Ngan izena tailandierazko 'Ngan' hitzetik dator, hegoaldeko dialektoan 'hareazko barra' esan nahi duena.

Banaketa administratiboa
------------------------

Ko Pha Nganek Ko Taorekin batera Ko Pha Ngan barrutia (*amphoe*) osatzen du. Barrutia hiru azpibarrutietan (*tambon*) banatuta dago:

| Zb. | Izena | Berezko izena |
| --- | --- | --- |
| 1. | Ko Pha Ngan | เกาะพะงัน |
| 2. | Ban Tai | บ้านใต้ |
| 3. | Ko Tao | เกาะเต่า |

Antzinean uhartea Ko Samui barrutian zegoen baina 1970eko urriaren 1ean bere barruti propioa sortu zuen.

Artea
-----

Ko Pha Ngan Alex Garlanden 1997ko *The Beach* eleberrian agertzen den uhartea da, izen bereko pelikularen jatorria.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1069922
* Commonscat Multimedia: Ko Pha Ngan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152530460
* GND: 4627308-6
* LCCN: n86122078
* **Lekuak**
* TGN: 1008590

 |

* Wd Datuak: Q1069922
* Commonscat Multimedia: Ko Pha Ngan
Galtzada-harrizko zoladura. 
 Galtzada-harriak jartzen Vence-n, Frantzia. 
 Galtzada-harri paleta. 
**Galtzadarria** edo **galtzada-harria** paralelepipedo forma duen harri landua da, harbideak lauzatzeko erabiltzen dena.

Galtzadarrizki zoladurak egiteko gehien erabiltzen den materialetako bat granitoa da, lan egiteko duen erraztasunagatik eta erresistentziagatik, baina batez ere basaltoa erabiltzen da, gogorra izateaz gain, basaltoko harrietan ebaketak erraz egiten direlako.

Galtzada-harrien neurriak 20 cm luze eta 15 cm zabal izan ohi dira, izan ere, neurri hauek esku bakarrez maneiatzea errazten du.

Galtzada-harriz osatutako zoladurak egiteko lehendabizi hondar edo hartxintxarrezko geruza bat ezartzen da, honen gainean zementuzko geruza mehe bat jar daiteke eta ondoren, ilara paralelotan gehienetan, galtzada-harriak jartzen dira. Bukatzeko galtzada-harrien arteko hutsuneak bete egingo dira.

Italian, erromatar inperioko errepideek basalto zilindro formako blokeekin eraiki zituzten eta, horrela, zoladurak kolore beltza hartzen zuen.

Historia
--------

 Via Apia Erromako hegoaldean, basalto beltzeko bloke zilindrikoekin eraikia. 
Galtzada-harrien jatorria duela 25 mendekoa da. Kartagotarrek eta erromatarrek beren bide nagusietan abiadura eta iraupena lortzeko eraiki zituzten. Garraio erosoago bat lortzeko, gainazal jarraikorraren beharra ikusi zuten eta ordura arte zuten egoera naturalean zizelkatu gabeko harri zoladurarekin ezin zen hori lortu.

Galtzada-harrizko zoladurak funtzionalki XIX. mendearen amaiera arte erabili ziren. Napoleonen garaian, bide handiak eraiki ziren hirietan, besteak beste, artilleria pieza handiak kaleetan zehar zirkulatu ahal izateko. Gerora frantsesek espaloien bideak eraiki zituzten. Autoak agertu ahala, galtzada-harrizko zoladurak gutxitu eta errentagarriak izateari utzi zioten.

Erabilerak
----------

Gaur egun, galtzada-harri zoladurak motibo estetikoekin erabiltzen dira eta aspaldiko zoladura asko zerbitzuan eta egoera onean daude oraindik. Belgikan eta Frantzian ere txirrindularitzako lehiaketetarako erabiltzen dira,  sistema honen sendotasun handia dela frogatuz. Era berean, hormigoizko *zoladurak* garatu dira, harrizko *zoladura* zaharrak modu berdinean erabiltzen direnak: hauek *zoladura artikulatuak* izena hartzen dute. Batzuetan, kareharri modernoei koloratzaileak gehitzen zaizkie, emaitza estetiko hobea lortzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *Salvat hiztegia entziklopedikoa*, 1967, 12. edizioa, II. Liburukia, 19. or. 545.
2. ↑  Corsi, Luca. «Los adoquines de la gloria», *Diario Vasco*, 24 de febrero de 2012.

Ikus, gainera
-------------

* Harlauza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q757022
* Commonscat Multimedia: Sett (paving)

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300255995

 |

* Wd Datuak: Q757022
* Commonscat Multimedia: Sett (paving)
**Kongestioa** (itomena) Adabegi batek bideratu dezakeen baino informazio gehiago jasotzen edo bidali behar duenean gertatzen den egoera. Garraio-sare bateko adabegi (nodo) batek datu-pakete kopuru handia jasotzen duenean edo irteera beretik pakete ugari bidali behar duenenean adabegia itotzen da. Kasuonetan adabegia itomen egoeran dagoela esaten zaio. Itomenaren ondorioz nodo horren errendimendua okertu egiten da.

Kongestioaren zergatiak
-----------------------

Irteera kanala trafiko osoa bideratzeko gai ez bada, bideratzaileak bideratu beharreko datuak bere buferretan gordetzen ditu. Paketeak bitarteko nodoaren buferretan denbora handiz baldin badaude, helburu adabegia birbidalketak (paketeak berriz bidaltzeko eskaera) eskatzen hasiko da eta honek kongestio egoera handituko du. Orduan, baliteke, bideratzaileak pakete gehiago ez onartzea, eta paketeak etorri ahala zuzenean baztertzea ez baitu lekurik paketeak biltegiratzeko.

Kongestioaren zergatiak, ondorengo hauetan laburbiltzen ditugu:

* Datu-paketeak prozesatzeko ahalmen gutxiko adabegiak
* Lineen banda-zabalera eskasa
* Konmutagailuen memoria urria

Kongestioak kontrolatzeko bi ekintza nagusi ditugu:

* Kongestioak non gertatzen diren antzemateko trafiko kopurua kontrolatu
* Aurreko informazioaren bidez gune kongestionatuei irtenbidea eman

Kongestioa kontrolatzeko algoritmo
----------------------------------

Kongestioa kontrolatzeko algoritmo ezagunen artean:

* Zulotutako ontziko algoritmoa (leaky bucket)
* Token-ontziaren algoritmoa (Token Bucket Algorithm)
* Itotze-paketeak (choke packets)
* Karga-arintzea (load shedding)

Ikus, gainera
-------------

* Kongestioa kontrolatzeko algoritmo
* IP helbide
* Bideratze-algoritmo
* Bideratzaile
* Pakete

Kanpo estekak
-------------

* Euskaltelen webguneko telekomunikazioei buruzko hiztegiaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q180368
* **Identifikadoreak**
* GND: 4521193-0

 |

* Wd Datuak: Q180368
**Félix Burriel Marín** (Zaragoza, 1888ko maiatzaren 2a - 1976ko azaroaren 10a) aragoiar eskultorea izan zen.

Biografia
---------

Aurrezkiaren alegoria, Zaragozan
Julio Monreal y Ximénez de Embúni dedikaturiko bustoa Zaragozan
Félix Burriel Marín 1888ko maiatzaren 2an jaio zen Zaragozako San Blas kalean. Aita Gregorio Burriel Aramburo nekazaria izan zuen eta 4 seme-alabetatik bigarrena izan zen Félix. Gaztetan zezenketan aritzeko intentzioa azaldu bazuen ere, badirudi gerora ideia hori baztertu egin zuela erabat.

1901ean, eskultura munduan murgildu zen, Arte eta Ofizioen Eskolan eta Francisco Borjarekin ikasi zuelarik.

10 urte geroago, Zaragozako Villahermosako Guaqui fundazioaren modelatu lehiaketako saria lortu zuen.

Gero, Madrilera joan zen eta Arte eta Ofizioen Eskolan sartu zen.

1912an, bere maixu izango zen Mateo Inurria eskulturearen estudioan hasi zen lanean. Handik gutxira, Madrilgo Arte eta Ofizioen Eskolako Eskultura Sari BErezia lortu zuen eta, 1915ean, jaioterrira itzuli zen.

Regino Borobio arkitektoarekin batera, Bilboko Sagrado Corazón de Jesús monumentua eraikitzeko nazioarteko aurreproiektu lehiaketa irabazi zuen.

1926an, Zaragozako Aldundiko beka bat irabazi zuen eta Erroma eta Parisera joan zen harekin. Esperientzia hau oso esanguratsua izango da bere obra osoan.

1929an, ama hil zitzaion eta Zaragozara itzuli eta Marcos Zapatari monumentua egin zion. Urte berean, Ángela Rincónekin ezkondu zen San Felipe elizan.

*Industria, Nekazaritza eta Merkataritza* taldea ere egin zuen Bartzelonako Nazioarteko Erakusketan, Ebroko Ur Konfederazioaren pabilioarentzako.

1930ean, Tendillan (Guadalajara) Bihotz Sakratuari egin zion monumentua eta, 1933an, berriz, Juan Pablo Boneti Torres de Berrellénen eta Domingo Mirali Jacan.

Espainiako Gerra Zibila bukatu eta gero, *Gerran Eroritako Ikasleei* dedikatu zien monumentua egin zuen Zaragozako unibertsitate gunean.

1946an, Bihotz Sakratuaren estatua bat egin zuen Zaragozako Jesuiten elizaren fatxadarako, San Pedro Nolasco enparantzan.

1962an, trafiko-istripu larria jasan zuen eta lanetik urrun ibili beharrean izan zen. 8 urte geroago, hanka hautsita jarraitzen zuen eta ezertarako gogorik gabe zegoen oraindik. Zaragozan hil zen 1976ko azaroaren 10ean.

Obra
----

Maiz alderatu dute Burrielen obra Aristide Maillol frantsesarenarekin. Analogia hau Burrielel egindako bilutsik dauden emakumeen marrazkietan oinarritzen da, Maillolen eragina baitute.

### Lanak

* Monumentua Marcos Zapatari (1928)
* Bizitzaren pausoaren alegoria eta Musa (1931)
* Ebroko Ur Konfederazioaren bajoreliebeak (1934)
* Monumentua Aurrezkiari eta Julio Monreal eta Ximénez de Embúni (1944)
* Zaragozako 7 Hitzen kofradiaren Hirugarren Hitza pausoa eta San Juan Evangelista: Kristo gurutzean, Amabirjina eta San Joan (1948).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5872190
* Commonscat Multimedia: Félix Burriel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95924448
* ULAN: 500038411
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 2680
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q5872190
* Commonscat Multimedia: Félix Burriel
George Siemens (2015. urtean)
**Konektibismo**a --ingelesetik, *connectivism*-- nazioarteko hitza da (cf.: **(Gaztelaniaz)** *conectivismo*, **(Frantsesez)** *connectivisme*, **(Katalanez)** *connectivisme* **(Portugesez)** *conectivismo*) eta ikaste-teoria edo pedagogia alorreko teoria bati egiten dio erreferenzia. George Siemens eta Stephen Downes aipatu ohi dira teoriaren sortzaile eta garatzaile nagusi bezala. Konduktismoaren mugak kritikatzeko sortutako teoria da eta Jean Piageten teoriak (kognitibismo) eta Lev Vigotskiren teoriak (konstruktibismo) bateratu nahi ditu, munduan internet, hedabideak, sare sozialak, orokortu diren testuinguru berri batean. Konektibismoak aztertzen du informazio eta komunikazio teknologien eragina ikasketa prozesuetan. Konektibismoak IKT horiek giza-komunikazioan eta ikasketa sistemetan izan duten eragina analizatzen du. Teknologia horiek giza-harreman sare berriak sortu dituzte eta horiek eragin handia izan dute elkar komunikatzerako, ikaste prozesuetan eta bizitzako beste hainbat arlotan.

Zenbait plataforma
------------------

Konektibismo teoriei jarraiki, badira munduan hainbat plataforma hezkuntza, askotan doaneko hezkuntza, zabaltzeko partekatzeko. Moodle bezalako euskarri informatikoak erabiltzen dituzte, testuak, audioak, bideoak eta infografia formatuko tutorialak online eskaintzen dituzte, etab. Ikasleen arteko foroak edo sare sozialak antolatzen dituzte... Batzuetan egindako ikasketen ziurtagiriak banatu eta guzti egiten dute.

Honelako plataformen zerrenda labur bat: Academic Earth, ALISON, Coursera, Canvas Network, China Open Resources for Education, edX, FutureLearn, Hello English, OpenCourseWare, OpenLearning, Mindvalley, Peer to Peer University, Shaw Academy, Udacity, Udemy, Unacademy...

Konektibismoaz aritu diren zenbait egile
----------------------------------------

George Siemens, Stephen Downes, Jordi Adell, Linda Castañeda, Amaia Arroyo Sagasta, David Álvarez, Anant Agarwal,
Mike Feerick, Green anaiak, (Hank eta John); CGP Grey, Brady Haran, Salman Khan, Daphne Koller, Derek Muller, Peter Norvig, Andrew Ng, Sebastian Thrun, Lynda Weinman...

Ikus, gainera
-------------

* MOOC.
* Norberaren Ikas Alorra.
* Norberaren Ikas Sarea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1056961

 |

* Wd Datuak: Q1056961
Kongoko arroa, Niloko isurialdearekin banatzen duen banalerroa berdez ipar-ekialdera.
**Kongo-Nilo** uren banalerroa Afrikako banalerro kontinental handi bat da, gutxi gorabehera 2000 km-ko luzera duena, Nilo eta Kongoko isurialdeak bereizten dituena.

Deskribapena
------------

Geografikoki eta geologikoki bereizitako hainbat zati ditu lerroaren bidean, Afrika Erdiko Errepublikaren eta Hego Sudanen arteko mugan, non Nilo eta Kongoko arroek Txad arroarekin bat egiten duten, eta hegoaldeko muturrean, Tanzanian, Victoria lakuaren hego-mendebaldean, non eremu endorreiko bat ukitzen duen.

Banalerroan bizi diren populazioak bi talde linguistiko-kultural nagusitan banatzen dira, erdialdeko Sudaniar hizkuntzak iparraldean eta Bantu hizkuntzak hegoaldean.

Europako botere kolonialak banalerroaren geografian oinarritu ziren lurraldeak banatzeko, Erresuma Batuak ekialdean kokatutako lurrak bereganatu zituen eta Frantzia eta Belgika mendebaldekoak partekatuz. Erabaki hau hartu zen bertara oso europar gutxi joanak zirenean eta bertako biztanleak aintzat hartu gabe hartu zen. Mugaren bi aldeetan bizi ziren talde asko bereizita aurkitu ziren, Zande herria adibidez, gaur egun hiru estatutan banatuta daudenak: Hego Sudan, Kongoko Errepublika Demokratikoa eta Afrika Erdialdeko Errepublika.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Nile-Congo Watershed. By Major C. Christy ... 1916. Scale, 1: 1,000,000.*  1917 (Noiz kontsultatua: 2022-02-26).
2. ↑   Sykes, Percy, Sir.  (1975). *A history of exploration from the earliest times to the present day.*  Greenwood Press ISBN 0-8371-8576-9. PMC 2535869. (Noiz kontsultatua: 2022-02-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15787337
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q15787337
*Artikulu hau pilotalekuko paretari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Frontis (arkitektura)».*
Pilotalekuaren eskema
**Frontisa** pilotalekuaren aurrealdeko pareta da. Pilotako espezialitate ez zuzenetan, pilotak jo behar duen tokia da.

Frontisa harrizkoa izan ohi da. Neurria jokatzen den espezialitatearen araberakoa da, baina, ia beti, garaiera ez da 9,50 metro baino gutxiagokoa. Zesta Puntaren kasuan 10,50 edo 11 metro garai izatera hel daiteke. Zabalera 9,50 eta 10 metro artean dago. Lurretik metro betera metalezko xafla bat du. Baita beste bat ere, gorago, paretaren goialdeko muturrean. Eta eskuinaldean ere bai. Hiru xafla horien artean jo behar da pilotakada baliozkoa izan dadin.

Lehen, pilotaleku motzetako frontisak, gainerako paretak bezala, zuriak izaten ziren. 1990eko hamarkadan, ordea, berdez margotzen hasi ziren, telebistaz pilota hobekiago ikusten zelako. Gaur egun, pilotaleku gehienetan, paretak berdeak edo urdinak izaten dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Imanol MAGRO: Zeruan bezala, lurrean ere[*Betiko hautsitako esteka*] Paperekoa.berria.info

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258026

 |

* Wd Datuak: Q12258026
**Brodickeko gaztelua** (ingelesez: *Brodick Castle*) Eskoziako Arran uhartean Brodick herrian dagoen gaztelua da, Iparraldeko Ayrshire eskualdean. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

V mendean gotorleku bat izan zen bertan gaeldar inbaditzaileek Dál Riata erresuman barneratu zutenean. X mendean norvegiarrak iritsi ziren eta *Súðreyjar* (Uharteetako Erresuma) barnean egon zen. Toponimian norvegiarren arrastoak gelditu dira, Brodick bera *Breiðvík*-etik baitator, "badia zabala" esan nahi du. XIII mendean Eskoziako Koroak eskuratu zuen.

1510an Arraneko kondeek gaztelua eraiki zuten. Hasieran dorretxea baino ez zen. Berehala ingelesen buru zen Lennoxeko kondeak eraso egin zuen, James Hamilton Arrango Lorda Eskoziako Regentea baitzen. Honek Maria I.a Eskoziakoa eta Frantzisko II.a Frantziakoaren arteko ezkontzaren alde lan egin zuen eta nabarmen sarituaizan zen. Gaztelua zabaldu eta handitzeari ekin zion orduan.

XVII mendeko erlijio arteko borroketan Hamiltongo markesek Karlos I.a Ingalaterrakoa eta Eskoziakoa erregearen alde egin zuten eta Argylleko markesak gaztelua setiatu eta konkistatu egin zuen, baina 1643an Hamiltoni duke titulua eman zitzaion eta gaztelua berreskuratu zuen. 1646an berriz galdu zuen eta dukea bahitu ere egin zuten eta 1650an Oliver Cromwellen soldaduek hartu zuten. Gazteluan artilleria handia ezarri zuten Clydeko fiordoa babesteko tkoi estrategikoa baitzen. Borroka bukatzerakoan Hamiltongo dukearen alaba bakarra zen Anne dukesak jaso zuen.

1844an berriztatze lan sakonak egin ziren gazteluan eta eraikinaren tamaina hirukoiztu egin zuten. James Gillespie Graham arkitekto eskoziarrak diseinatu zuen.

1958an National Trust for Scotland erakundeak eskuratu zuen eta gaur egun publikoari irekita dago.

Iruditegia
----------

* Ekialdeko aurpegia.Ekialdeko aurpegia.
* Hego-mendebaldeko aurpegia.Hego-mendebaldeko aurpegia.
* Dorretxoak.Dorretxoak.
* Lorategiak.Lorategiak.
* Goat Fell mendia.Goat Fell mendia.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q924505
* Commonscat Multimedia: Brodick Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147538828
* GND: 10057082-3
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q924505
* Commonscat Multimedia: Brodick Castle
|  |  |
| --- | --- |
| **Kondrita** | Mineral infotaula irakurtzeko eraMineral infotaula irakurtzeko era |
| Kondrita |
| Arroka igneoa |
| **Mineral garrantzitsuak** | OlibinoPiroxeno |

 Phnom Penh Kondrita L6 - 1868
**Kondrita**k meteorito arrokak dira, arroka amaren urtze partzial edo ezberdintzeagatik eraldatuak izan ez direnak. Jatorrizko eguzki sisteman zeuden hainbat pikor txiki eta errats elkartu zirenean sortu ziren, asteroide primitboak sortuz. Kondrita hauei izena ematen dietenak kondruloak dira, milimetro gutxiko objektuak modu aske batean zeuden urtutako pikorrak direlarik. Gehienak olibino eta piroxenoa bezalako silikatoz osaturik daude. Kaltzio eta aluminiozko inklusioak dituzte, eguzki sisteman eratutako lehenengo materialak. Burdin eta nikel sulfidoak eta beste silikato batzuk ere aurkitu dira.

Lurrean aurkitzen diren meteorito gehienak kondritak dira. Eroritakoen eta bildutakoen artean gutxi gorabehera %86a mota honetakoak dira. Gaur egun 27.000 ale baino gehiago daude kolekzio ezberdinetan eta horietatik handieak 1.770 kilogramoko pisua zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48361
* Commonscat Multimedia: Chondrite meteorites

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12563182q (data)
* GND: 4147875-7
* LCCN: sh85024675
* NKC: ph1083904
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q48361
* Commonscat Multimedia: Chondrite meteorites
COVID-19ko pandemia zela era Txinan 2022ko azaroaren 15etik hasi eta azaroaren 25ean areagotu ziren konfinamendu eta murrizketen aurkako protestak. Arazoen jatorria pandemiaren inguruko Txinako Gobernuak defendatu zuen politika zen, hau da, Zero-COVID politika. Herrialdean politikarekiko nahigabea areagotu egin da pandemia hasi zenetik. Pandemia horrek pertsona asko beren etxeetan lanik gabe utzi zituen, eta eguneroko eginbeharrak egin ezinik, murrizketa gogorren mende. 

Eskala txikiko protestak azaroaren hasieran hasi baziren ere, istilu zibil orokorrak piztu ziren Ürümqin hamar pertsona hil zituen sute baten ondoren, Xinjiangen itxi eta hiru hilabetera. Suhiltzaileak berandu iritsi ziren, eta, gainera, konfinamendua zela-eta zegoen hesiaren ondorioz, ezin izan zituzten sua itzaltzeko lanak ondo egin. Manifestariek gobernuaren zero-COVID politikaren amaiera eta konfinamendu jarraituak exijitu zituzten, sarritan bat-batean eta aldez aurretik abisatu gabe inposatzen direnak. Shanghai, Pekin, Guangzhou, Lanzhou... Asteburuan Txina osoan hedatu ziren protestak. 

Gehienek txundituta ikusi dute protesten olde hori. Nahiz eta bat—batekoa iruditu aspalditik handituz joan den zerbait da haserre hori: munduan koronabirusarekin elkarbizitzen ikastea derrigorrezkoa da, baina Txinan ez da hala; orain arte, birusa kontrolatu nahi izan du. COVID—19aren kontra neurri zorrotzenak hartu dituen herrialdea da, eta are gehiago: gaur egun mantentzen dituzten neurriak pandemiaren hasierakoak baino zorrotzagoak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Erreportaia EITBn, 2022/11/28an.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115468992
* Commonscat Multimedia: Protests against COVID-19 lockdowns in China

---

 |

* Wd Datuak: Q115468992
* Commonscat Multimedia: Protests against COVID-19 lockdowns in China
**Kongestioa** kontrolatzeko algoritmoak garraio-sare batean nodo batek itomen egoera ekiditeko erabiltzen diren prozedurak ditugu.

Algoritmoak
-----------

Kongestioa kontrolatzeko algoritmoak honela sailka daitezke:

* **Irekiak**: Sarearen diseinua oinarritzat dute. Behin sortuta ezin dira aldatu, hots **estatikoak**.
* **Itxiak**: Kongestioa noiz eta non gertatzen den, kongestioa konpontzeko ahalmena duten elementuei egoeraren berri eman eta kongestioa konpontzeko ekintzak burutzen dituzte. Zikloa behin eta berriz errepikatzen dutela.

Ondoren algoritmo aipagarrienak azalduko ditugu.

### Zulotutako ontziko algoritmoa (leaky bucket)

Teknika honek datu-boladak ekiditen ditu, datuak erritmo konstantean onartuz. Sarearen eta makinaren artean dagoen interfazeari, itxaron-ilara jarriz gauzatzen da. Interfaze honek datu-pakete mugatua onartzen du, itxaron-ilara betez gero pakete berriak baztertzen dira. Beraz, trafiko-boladak ez ditu kontuan hartzen algoritmo honek.

Paketearen tamainaren arabera funtzionamendu desberdina du. Paketearen tamaina finkoa izanez gero, quanto bakoitzeko pakete bat bidaltzen da. Aldiz, tamaina aldakorreko paketetan, paketeen ordez, quanto bakoitzeko bit kopuru bat bidaltzen da. ATM eta Frame relay sareetan erabiltzen da.

### Token-ontziaren algoritmoa (Token Bucket Algorithm)

Aurreko algoritmoaren aldaera da. Aurrekoa ez bezala trafiko-boladen aurrean jokaera malguagoa du.

Algoritmo honek denbora unitate bakoitzeko (erlojuaren menpe) token delako elementuak sortzen ditu. Pakete bat bidaltzeko ezinbestekoa da token bat hartzea eta deuseztatzea. Aurreko algoritmoaren tankerako izan arren datu-boladen aurrean jokabide desberdina du.

Datu-trafikoa ez egon arren tokenak etengabe sortzen ditu bideratzaileak, ontziaren tamainara arte. Zertarako? datu-boladak datozenerako. Honela datu-paketeen bidalketa ez da etengabea, baizik eta datu-trafikoaren arabera. Benetako datu-trafikori aurre egiteko egokiagoa delarik.

Ontzia tokenez beteko balitz, tokenak deuseztatuko lirateke baina paketerik ez, zulotutako ontziko algoritmoan ez bezala.

Ikus, gainera
-------------

* Kongestio
* Bideratze-algoritmo
* IP helbide
* Bideratzaile
* Pakete

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261572

 |

* Wd Datuak: Q12261572
**Kashiwa** (japonieraz: 柏市, *Kashiwa-shi*?)
 Japoniako hiria da, Chiba prefeturako bosgarrena populazioari dagokionez. 2014ko erroldaren arabera 406.667 biztanle ditu.

Geografia
---------

Chiba prefeturaren ipar-mendebaldean dago, Shimōsa lautadan, Tokiotik oso gertu.

Historia
--------

Kasiwa aintzinatik populatua izan da eta historikoki Shimōsa probintziaren parte izan da. 1478an Sakainehara borroka famatua gertatu zen bertan.

Edo Aroan Tokugawa shogunerriak zuzenki kontrolatu zuen eta honek hainbat behortegia eraiki zituen bere armadarako zaldiak hazteko. Garai hortan padura eremuak dragatu ziren eta lursail berri ugari eskuratu zituen. Horrela Mito Kaidō errepideko posta hiri bihurtu ahal izan zen, bide honek Edo eta Mito lotzen zituen.

Meiji berrezarkuntzaren ondoren 1889an herri bihurtu zen. 1896an Tokiotik trenbidea iritsi zen eta merkatal herri bihurtu zen. 1930 hamarkadan instalazio militarrak eraiki ziren Kashiwan, batez ere aireportua eta ospitalea. Gaur egun ospitaleak oraindik bertan dirau, aireportua Bigarren Mundu Gerraren ondoren utzi egin zen.

Hurrengo hamarkadetan inguruko herrixkan bereganatu zituen eta 2008an hiri bihurtu zen. Gaur egun Tokioren lo-hiri ugarietako bat da.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Tega aintzira.
* Kashiwa santutegia.

Iruditegia
----------

* Tega aintzira.Tega aintzira.
* Tega aintzira.Tega aintzira.
* Kashiwa santutegia.Kashiwa santutegia.

Senidetutako hiriak
-------------------

* Torrance (Kalifornia) (AEB)
* Chengde (Txina)
* Guam (AEB)
* Camden (Hegoaldeko Gales Berria) (Australia)
* Tsugaru (Aomori) (Japonia)

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q319743
* Commonscat Multimedia: Kashiwa, Chiba

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6281165110761536780002
* GND: 4777911-1
* NDL: 00267515
* CiNii: DA09554056
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2679925
* TGN: 1080468

 |

* Wd Datuak: Q319743
* Commonscat Multimedia: Kashiwa, Chiba
Bidasoa Txingudin
Urumea Donostian
Urola Zestoan
Oria Tolosan
**Gipuzkoako ibaiak** ibilbide labur eta arro txikikoak dira, iturburuen mendiak itsasotik hurbil baitaude. Emari handiko eta iraunkorrekoak dira, euri asko eta sarri egiten baitu.

Ekialdetik mendebalderuntz:

* Bidasoa
* Oiartzun
* Urumea
* Oria
* Urola
* Deba

Ibai nagusiak
-------------

### Bidasoa

Bidaso ibaiak iturburua Nafarroan du, 710 m-ko garaieran. Gipuzkoan Endarlatsan sartu eta 9 km egiten ditu Lapurdirekin mugan. Ibaian gora ibar estua da, itsasoratze aldean zabalduz eta Hendaia, Hondarribia eta Irun kokatzen diren eremu laua sortuz. Itsasoratzean Txingudi badia dago, Hondarribiko eta Ondarraitz hondartzek itsasotik babesten baitute.

### Oiartzun

Oiartzun ibaia 15 km luze den ibai laburra da, Aiako Harrian jaio, Errenteria igaro eta Pasaiako badian isurtzen dena. Malda handiko ibaia da (milako 45,3) eta, horregatik, sedimentu kopuru handia garraitzen du eta badiara eramaten.

### Urumea

Urumea ibaia Leitzan du iturburua 710 m-ko garaieran eta 53 km luze da. Hernanin Añarbe ibaiaren urak jaso eta Donostian itsasoratzen da, Urgull eta Ulia mendien artean, Gros auzoko hondar eremuak sortuz (Zurriola).

### Oria

Oria ibaia da Gipuzkoan luzeena (80 km) eta arro hidrologiko handienekoa. Lizarratetik hurbil du iturburua, Aizkorriko mendilerroan, 660 m-ko garaieran. Hainbat ibaiadar ditu: Leitzaran, Berastegi, Amezketa, Araxes, Amundarain, Agauntza eta Urtsuaran. Orion itsasoratu aurretik, herri hauek zeharkatzen ditu: Zegama, Segura, Olaberria, Beasain, Ordizia, Legorreta, Alegia, Tolosa, Villabona, Andoain, Lasarte-Oria eta Usurbil.

### Urola

Urola ibaia Legazpitik hurbil du iturburua, Aizkorriren iparraldeko magalean 720 m-ko garaieran. Urrestilla eta Errezil ibaiadarrak ditu eta honako herri hauek zeharkatzen ditu Zumaian itsasoratu baino lehen: Zumarraga, Urretxu, Azkoitia, Azpeitia,Zestoa eta Aizarnazabal.

### Deba

Deba ibaia 825 m-ko garaieran du iturburua, Elgetako Eizmendin. 58 km luze da eta ibaiadar ditu Ego, Aramaio eta Arantzazu ibaiak. Izen bereko herrian itsasoratzen da, Deban, eta herri hauek zeharkatzen ditu: Leintz Gatzaga, Aretxabaleta, Eskoriatza, Arrasate, bergara, Soraluze, Elgoibar eta Mendaro.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko ibaiak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258527
* Commonscat Multimedia: Rivers of Gipuzkoa

---

 |

* Wd Datuak: Q12258527
* Commonscat Multimedia: Rivers of Gipuzkoa
**Kamel Amrani**  izen artistikoz **Kamel El Harrachi** (El Harrach, Aljeria, 1973),  chaabi aljeriar musikako abeslari, konpositore eta mandola jolea da.

Biografia
---------

Aljerian jaio arren, Kamel El Harrachi Sevranen (Frantzia) hazitakoa da.

Kamel el Harrachi chaoui jatorrikoa da (Aljeria ipar-ekialdeko herri berberea). Familiak jatorria Djellal herrian du, Khenchelako probintzian. 1920an, bere aitona Aljerrera bizitzera joan zen, non bertako meskita handian muezzin izan zen. Han jaio zen bere aita Abderrahmane; gero familia Belcourt- era aldatu zen, azkenik El Harrach- en behin betiko finkatzeko. Aitak ibilbide musikal entzutetsua izan zuen Dahmane el Harrachi izen artistikoarekin; chaabi musikaren aitzindarietako bat izan zelarik. Kamelek txikitandik izan zuen musikarekin harremana, eta aitaren urratsen atzetik abiatu zen.

Kamel Parisen bizi da 1990eko hasieratik,  eta 1991an El Harrachi abizen artistikoa hartu zuen,  1980ean hildako aitaren memoria iraunarazteko.

Emanaldi ugarien artean, Théâtre des Bouffes du Nord-en 2013an emanikoa nabarmendu daiteke, WorldStock jaialdiaren barruan. Baita 2018ko urtarrilaren 7a Sevraneko Espace François Mauriac-ekoa  .

Kamel el Harrachik chaabi musikaren eguneraketa bultzatu duten musikari magrebtar gazteetako bat da. Bere konposizioak eta aitarenak interpretatu ohi ditu, herri musika tradizionalaren eta musika garaikidearen arteko estiloan. ,

Orkestrazioa ere landu du, eta bere *zajal* testu propioak idatzi izan ditu, tradiziozko olerki ereduak baliatuz, antzinako aginduetan eta jakindurian inspiraturik, chaabi aljeriarraren eredua jarraituz, Magrebeko eta Aljerreko kasbako *blues* doinuak berpiztuz.

Diskografia
-----------

* Nas Herma (2006)
* Ghana fenou (2009)
* Nouara (2020)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Centre culturel algérien de Paris
2. ↑  kherdja.com
3. ↑  afrik.com
4. ↑  www.lefrancofil
5. ↑  Spectacles et Musiques du Monde
6. ↑  africultures.com
7. ↑    *Kamel El harrachi, un Sevranais qui fait vibrer ses racines.* .
8. ↑  *Le Monde*, article *Le regain du chaâbi*, 18 avril 2005
9. 1 2  Kamel El Harrachi Discography\_ CD universe
10. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Kamel El Harrachi – Nouara (2020, CD).*  (Noiz kontsultatua: 2021-08-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19767744
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 250591565

 |

* Wd Datuak: Q19767744
Italiako hegoaldean aurkitutako kasko zeremonial atikoa, K.a. 300 ingurukoa.
**Kasko atikoa** Grezia Zaharreko kasko mota bat zen. Italian eta mundu helenistikoan erabili zuten, Erromatar Inperioan ere.

Kasko kaltzidikoaren antzekoa zen, baina ez zuen sudurrerako babesik. Nahiz eta Grezian bertan korintiarra edo frigiarra motak bezain erabilia ez izan, kasko atikoa oso ezaguna egin zen Italian, ale asko aurkitu baitira bertan. Kasko honek bere garaikideek baino denbora gehiago iraun zuen, eta garai helenistiko eta erromatarretan jeneralen, enperadoreen eta pretoriarren pinturetan itxura arkaikoa emateko erabili zen. Hala, kasko hauek ofizial erromatarren irudi herrikoian txertatu dira, hala nola Errenazimentutik aurrera artean aurkitutakoak edo Hollywoodeko ekoizpenetan erabilitakoak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q758174
* Commonscat Multimedia: Attic helmets

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300213522

 |

* Wd Datuak: Q758174
* Commonscat Multimedia: Attic helmets