recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Alexander Allan Cameron** (Dunedin, Zeelanda Berria, 1868 - Hurlingham, Argentina, 1950) selknam herriaren genozida eta Zeelanda Berriko administratzailea izan zen, Argentinan eta Txilen Alejandro Cameron bezala ere ezaguna.

Familia
-------

Alexander Cameron 1868an jaio zen Dunedinen (Zeelanda Berria), Mary Ann Reid (Tapanui, Otago, Zeelanda Berria) eta John Cameron (Ardnamurchan, Argyllshire, Eskozia) etorkin eskoziarraren arteko lehen ezkontzaren lehen umea izan zen.

1892an Cameronek Txilera emigratu zuen. 1896ko apirilaren 9an Emma Victoria Crawfordekin ezkondu zen Punta Arenasen, 1887ko otsailaren 17an Caleta Josefina estantzian, erditze batean hil zena. Emma Victoria, Anna Maria Sheward eta James Field Crawforden senar-emazteen alaba zen. Bere hondakinak, Onaisin hilerri txikian lurperatuak daude, Suaren Lurraldean.

Lana
----

1894ko otsailean, Alexander Cameron Caleta Josefina estantziaren administratzaile izendatu zuten, Sociedad Explotadora de Tierra del Fuegoren lehen estantzia izan zena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16488328

 |

* Wd Datuak: Q16488328
**Stass Allie** Star Warseko film sagako eta fikziozko unibertsoko pertsonaia bat da.

Ezaugarriak
-----------

Lanaren fikziozko unibertsoan Stass Adi Gallia Jedi maisuaren lehengusina zen. Ia Adi Gallia bezala janzten zenez, berehala nahasten zituen zuhurtziarik gabeko pertsonak. Klon Gerren erdialdean hutsik geratu zen eserleku bat okupatu zuen Jedi Kontseilu Gorenean bere lehengusina hil ondoren.

Stass paregabeko gerlaria zen, baina nahiago izan zuen bere sendapen dohainak erabiltzea jedi sendagileen taldera batuz.

Jedi hau Geonosis planetara bidalitako txoke indarraren zati izan zen. Krisi separatista gertatu zenean ofizial eta maila altuko gobernari asko babestu zituen.

Klon Gerretako jeneral ere bihurtu zen.

Felucia planetara errefortzuak bidaltzera joateko prestatzen ari zenean, Anakin Skywalkerrek Saleukami planetara bidali zuen, non bere klon soldadu propioek eraila hil zen bere ibilgailuak 66 agindua aktibatua izan ondoren soldaduen tiroen ondorioz eztanda egin zuenean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1885772

 |

* Wd Datuak: Q1885772
**Alex O'Loughlin** oʊ-ˈlɒklɪn ahoskatua; Canberra, Australia, 1976ko abuztuaren 24a) australiar aktorea da.

2010. urtetik *Hawaii Five-0* telesailean protagonista da, non Steve McGarret pertsonaia interpretatzen du. Bere ibilbidean egindako rolik ospetsuenak Kevin Hiatt (*The Shield*), Mick St. Jhon (*Moonlight*) eta Stan (*The Back-up Plan*) dira.

Biografia
---------

Australian jaio zen eta bere aita fisika eta astronomia irakaslea da. 2002an NIDAn ( National Institute of Dramatic Art) graduatu zen. Bere bizitza pribatuari buruz, bi seme ditu: Saxon eta Lion O'Loughlin. Saxon 1996an jaio zen, Alex 20 urte zituenean eta ez da bere amaren identitatea ezagutzen. Lion 2012ko azaroaren 25ean jaio zen, bere ama Malia Jones surflari eta modeloa da. Bi urte geroago, 2014an, Alex eta Malia ezkondu ziren. Gaur egun *Donate Life America* elkartearen enbaxadorea da.

Jarduera profesionala
---------------------

Bere karrera 2004an hasi zen, *Oyster Farmer* filmean, non Jack Flange pertsonaia interpretatu zuen. *Man-Thing*, *Feed* eta *The Incredible Journey of Mary Bryant* filmetan jarraitu zuen interpretazioarekin. 2005ean James Bond bihurtzeko aukera izan zuen baina ez zuten hautatu. Abuztuaren 5ean *The Daily Telegraph* egunkarian rol hori gorroto zuela adierazi zuen.

2007an *The Shield* telesailean Kevin Hiatt detektibea antzeztu zuen. Azkenean, proiektua alde batera utzi zuen *Moonlight* telesailean parte hartzeko. Urte horretan *August Rush* draman Fressie Highmore antzeztu zuen. Bertan Jonathan Rhys Meyers, Keri Russel, Terrence Howards eta Robin Williamsekin lan egin zuen.

2010ean, *Hawaii Five-0* telesailean hasi zen, Steve McGarret fragata-kapitainaz; Scott Caan, Daniel Dae Kim eta Grace Park aktoreekin batera.

Filmografia
-----------

Zinema| Urtea | Filma | Pertsonaia |
| --- | --- | --- |
| 2004 | *Oyster Farmer* | Jack Flange |
| 2005 | *Man-Thing* | Eric Fraser |
| 2005 | *Feed* | Michael Carter |
| 2006 | *The Holiday* | Kissing Couple |
| 2007 | *The Invisible* | Marcus Bohem |
| 2007 | *August Rush* | Marshall |
| 2009 | *Whiteout* | Russell Haden |
| 2010 | *The Back-up Plan* | Stan |

Telebista| Urtea | Telesaila | Pertsonaia | Oharra(k) |
| --- | --- | --- | --- |
| 2003 | *White Collar Blue* | Ian Mack | Atal 1 |
| 2004 | *Love Bytes* | Dave | Atal 1 |
| 2004 | *Black Jack: Sweet Science* | Luke Anderson | Telefilm |
| 2005 | *The Incredible Journey of Mary Bryant* | Will Bryant | Minisaila |
| 2007 | *The Shield* | Kevin Hiatt | 7 atal |
| 2007-08 | *Moonlight* | Mick St. John | 17 atal |
| 2009 | *Criminal Minds* | Vincent Rowlings | Atal 1 |
| 2009-10 | *Three Rivers* | Dr. Andy Yablonski | 13 atal |
| 2010-2020 | *Hawaii Five-0* | Steve McGarrett | 118 atal |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q358137
* Commonscat Multimedia: Alex O'Loughlin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124979722
* ISNI: 0000 0001 2151 2812
* BNE: XX5004267
* BNF: 162050236 (data)
* GND: 1013220285
* LCCN: no2009045598
* SUDOC: 149230494

 |

* Wd Datuak: Q358137
* Commonscat Multimedia: Alex O'Loughlin
**Sibir**, **Sibirko Khanerria** edo **Siberiako Khanerria (**Siberia ***Sibir*** esaten da errusieraz ) Urrezko Horda desagertzetik sortutako turkiar erresumetako bat izan zen, 1428tik 1598ra iraun zuena. Sibirrek Siberia osoari eman zion izena, baina izatez mendebaldeko Siberiako ordokian bakarrik hedatzen zen, egungo Tobolsk eskualdean. Khanerriak tartaro, khanti, mansi, nenets eta selkup populazio etnikoki heterogeneoa zuen.

Historia
--------

Khanerria Khan On delakoaren ondorengoek sortu zuten, 1405ean On hil ondoren, Tajbugha haren semearen bidez. Lehen garai hartan ez zerabilten Khanerri terminoa Tajbugha ez zelako Gengis Khanen ondorengoa. Lurraldeko hiriburua Txinki-Tura (Tiumen) zen.

Errusiak 1552an Kazango Khanerria konkistatu ondoren Yadigar Sibirko khana (Tajbugharen ondorengo bat), saiatu zen Errusiaren laguntasuneko harremanak izaten. Baina beste buruzagi batek, Kutxum (edo Qoç-Oğlu) delakoak aurre egin zion, eta urte askotako borrokaren ondoren (1556-1563) Yadigar hilik, Kutxum Khan bihurtu zen. Kutxum Siberiako tatariarrak Islamera bihurtzen saiatu zen, baina xamanismoak iraun zuen haiengan. 1571n , Krimeako Khanerriarekin aliatuta, Errusiako tsarrei tributu egiteari uko egin zion, eta ondoren Perm eskualdeko Stroganovtarren merkataritza postu errusiarren kontrako erasoak gidatu zituen.

Errusiarrek erreakzionatu zuten Jermak Timofeievitxen Khanerriaren aurkako espedizioa antolatuz. Kutxumen indarrek 1582an galdu zuten gudu inportante bat eta Timofeievitxen kosakoek aurrera egin zuten Qasliq konkistatuz; hala ere, Kutxumek Timofeievitx hiltzea eta Sibirren gaineko agintea berrestea lortu zuen 1584an. 1598. urtera arte khanerriak kosakoen erasoeio eutsi zien, baina Ob ibaiertzean izandako gudu baten ostean herrialdea behin betiko igaro zen errusiarren mendera. Sibirko khanek Nogai turkiarren herrira ihes egin behar izan zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190513
* Commonscat Multimedia: Khanate of Sibir

---

 |

* Wd Datuak: Q190513
* Commonscat Multimedia: Khanate of Sibir

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, frantsesezko Wikipediako «Sibir» artikulutik itzuli da; zehazki, 2020-10-07ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
*Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Buchholz»*

**Annaberg-Buchholz** Alemaniako udalerria da. Saxonia estatuan kokatuta dago, [[Erzgebirge barrutia|Erzgebirge]] barrutian. 2014an 20.510 biztanle zituen 28,11 kilometro koadrotan banatuta.

Geografia
---------

Metal mendietan kokaturik dago Pöhlberg (832m) mendiaren oinean.

Historia
--------

Eskualde guztia baso itxi batek estaltzen zuen XII eta XIII mendeetan nekazari frankoek lehen asentamenduak eraiki zituzten arte. 1561 urtean Barbara Uthmann-ek ehoziri-lanen negozioarekin industria iraultza ekarri zuen. 1590an Belgikatik etorritako errefuxiatuek gehiago garatu zuten industria eta azken bultzada XIX mendean izan zuen Annaberg eta Buchholz trenez Chemnitz hiriarekin lotuta gelditu zirenean.

Herriko meategiek zilarra, eztainua eta kobaltoa ekoizten zuten baina Lehen Mundu Gerra iritsi zenerako agortu eta itxi beharra izan zuten. 1989an meategi batzuk ireki zituzten turismoarentzako.

1945 urtean bat egin zuten Annaberg eta Buchholz herriek.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Santa Ana eliza.Santa Ana eliza.
* Barbara Uthmann-en estatua.Barbara Uthmann-en estatua.
* Metal mendien museoa.Metal mendien museoa.
* Herriaren ikuspegia.Herriaren ikuspegia.

Demografia
----------

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57944
* Commonscat Multimedia: Annaberg-Buchholz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 142043769
* BNF: 144535089 (data)
* GND: 4085813-3
* LCCN: n93016920
* NKC: ge402251
* NARA: 10045671
* SUDOC: 06919419X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 536625

 |

* Wd Datuak: Q57944
* Commonscat Multimedia: Annaberg-Buchholz
**Siboglinidae** edo **Pogonoforo**ak (**Pogonophora**, latinetik *pogon*, bizarra, eta *phora*, eraman), oso gutxi ezagutzen den animalia banaketa bat da. Banaketa honetako animaliak, zizare itxurakoak dira, hodi formakoak. Ez ziren 1900 arte aurkituak izan. Urte honetan aurkitu ziren aleren batzuk, Indonesiako kostaldeko sakonera handietan eginiko dragatuen bidez.

Itsasondoetan bizi ohi dira, 200 metro baino gehiagoko sakoneratara, Baldintza honek, euren hauskortasunari lotua, banaketa honetako animalien azterketa zailtzen du. Animalia sesilak dira, eta eurek egiten dituzten kitinazko hodi bertikaletan bizi dira. Euren forma zizareena bezalakoa da, gorputz zilindriko batekin. Euren gorputza, **burua**, **enborra** eta **opistosoma**n banatzen da (1963 arte deskribatua izan ez zena). Buruak, garro kopuru aldagarri bat du, banaketari izena ematen diotenak direnak.

Talde honen ezaugarri nagusienetako bat, ahorik eta liseri hodirik ez izatea da. Egia esan, sufreko bakterio kimioautotrofoekin duten mutualismoari esker elikatzen dira. Bakterio hauek, hidrogeno sulfuroa herdoiltzen dute, pogonoforoari, honek elikatzeko behar duen energia emanez. Bakterioak **trofosoma**n daude, enbrioiaren liseri hodiaren erdialdeko zatitik eratorria den organo batean (gainontzeko liseri hodia, heldutasunera iritsitakoan galtzen da). Honegatik, hidrogeno sulfuroan aberatsak diren tokietan bizitzeko beharra dute, ia bizidun gehienentzako, ezin biziriko tokiak direnak, jatorri bolkanikodun pitzadura ozeaniko hidrotermalak bezala.

Pogonoforoen postu filogenetiko oraindik ez dago batere argi, itxuraz, anelidoekin lotuta dauden arren. Bi klasetan banatzen dira: **Perviata** eta **Vestimentifera**. Azken hauek, tamaina handiak hartzen dituzte (1,5 metro *Riftia pachyptila* espeziaren kasuan) eta sakonera handiagoetan bizi dira. Aditu batzuek, vestimentiferoek beste banaketa ezberdin bat osatzen dutela diote, beste batzuek, Annelida banaketaren barnean sartzen dituzte. Kasu honetan, hasiera batean, Pogonophora klaseko partaide bezala aipa daitezke, berrikiago, opistosoma aurkitu dela eta (duela gutxirarte harrapaketetan galtzen zen), Pogonophoridae familia bezala jartzen da Polychaeta klaseko Sabellidae ordenaren barnean. Honen alde eginez, McHughek (1997) ADNaren sekuentziazioaren frogak gehitzen ditu.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Siboglinidae*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q809618
* Commonscat Multimedia: Siboglinidae
* Wikispecies Espezieak: Siboglinidae

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4212233-8
* LCCN: sh85103899
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Siboglinidae
* BOLD: 81204
* Dyntaxa: 2000542
* EOL: 6261
* GBIF: 5854277
* ITIS: 154462
* NCBI: 41324
* Paleobiology Database: 142953
* WoRMS: 129096
* uBio: 216553

 |

* Wd Datuak: Q809618
* Commonscat Multimedia: Siboglinidae
* Wikispecies Espezieak: Siboglinidae
**Aitzineko bokal arteko ez biribildua**, bokal soinu mota bat da, ahozko hizkuntza zenbaitetan erabilia. Nazioarteko Alfabeto Fonetikoak ez du soinu hau adierazteko ikur berezirik, baina /**e**/-ren erabilpena oso zabaldurik dago. Transkribapen zehatzago batean [e̞] edo [ɛ̝] baliatu daitezke, lehenengoa, jaitsiera diakritikoduna, erabiliagoa dela.

Arteko eremuan aitzineko bokal ez biribildu kontrastibo bakarra duten hizkuntza askotan (itxia ez dena ezta irekia ere), bokal hau egiazko arteko bokal bezala ahoskatzen da, fonetikoki bokal erdi-ireki eta erdi-itxien ezberdina dela. Honen adibideen artean euskara, gaztelania, errumaniera, japoniera, turkiera, suomiera, greziera, Hejazgo arabiera, serbiar-kroaziera eta Seulgo koreera daude.

Malaysia eta Thailandian erabilia den kensiu hizkuntzan, beste edozein hizkuntzan topatu izan ez den egiazko arteko bokalen eta bokal erdi-itxi eta erdi-irekien arteko oposaketa deskribatua izan da, beste edozer ezaugarrik bereizten ez dituela (atzekotasuna edo biribiltasuna kasu).

Ezaugarriak
-----------

Aitzineko bokal arteko ez biribilduak hurrengo ezaugarriak ditu:

* Bere garaiera artekoa da. Honek esan nahi du mihia ahoaren erdian kokatzen dela, bokal erdi-itxi eta erdi-irekien artean.

* Bere atzekotasuna aitzinekoa da. Honek esan nahi du mihia ahoaren aurrealdean kokatzen dela, baina kontsonante bezala sailkatuko litzatekeen hersketarik sortu gabe.

* Bere biribiltasuna ez biribildua da. Honek esan nahi du ezpainak ez direla biribiltzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Bishop, N. (1996). A preliminary description of Kensiw (Maniq) phonology. *Mon–Khmer Studies Journal, 25.*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3519604

 |

* Wd Datuak: Q3519604
**Anghelu Ruju** ("Aingeru Gorria" euskaraz) Sardiniako nekropoli handiena da. Arkeologia-aztarnategia nuraga kultura aurrekoa da. Alguer hiritik hamar kilometrotara dago, I Piani herrian, Sassariko probintzian. Izena aurkitu zuten tokiarena da.

Kokapena
--------

Alghero-Fertilia aireportuaren inguruan dago, Alguerretik Porto Torres doan errepidean.

Aurkikuntza
-----------

Domus de Jana baten sarrera.

Aztarnategiren aurkikuntza kasuala izan zen. 1903an landetxe bat eraikitzeko lanak aurrera eramaten ari zenean, lehenengo gorpuzkinak agertu ziren. Hasiera burezur bat eta, harekin batera, zeramika aztarnak izan ziren agertu zirenak. 1904an Antonio Taramelli arkeologoak indusketa laneei ekin zien. Lanean hamar hipogeo eta hogeita bat Domus de Janas. Ondorengo lanak 1967 arte luzatu ziren. Aurkikuntza gehiago egin ziren eta egun 38 domus ezagutzen dira.

Nekropoli horren erabiltzaileak zeintzuk izan ziren ez dago garbi. Hipotesi desberdinak daude: Ozieri kultura (K.a. 3500), Kanpai-formako ontzien kultura (K.a. 2.000tik a 1900ra), Bonnanaro kultura (K.a.1800).

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)**:Anghelu Ruju nekropolia Sardiniako mapan.
* **(Italieraz)**:Aztarnategiaren datuak..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q539095
* Commonscat Multimedia: Necropoli di Anghelu Ruju

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7357148574366024430003
* SUDOC: 111362407

 |

* Wd Datuak: Q539095
* Commonscat Multimedia: Necropoli di Anghelu Ruju
**Simpson konderria** (ingelesez: *Simpson County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Franklin da. 2010eko zentsuaren arabera 17.327 biztanle zituen, Simpson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Simpson konderriak 612,44 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,86 ura dira. Beste 606,59 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 28,29 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.327 pertsonetatik 15.266 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 325 dira. 1.615 beltzak edo afroamerikarrak. 36 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 111 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 288 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502945
* Commonscat Multimedia: Simpson County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143109295
* LCCN: n83205377
* NARA: 10039061
* **Lekuak**
* OSM: 1846585
* TGN: 2000842

 |

* Wd Datuak: Q502945
* Commonscat Multimedia: Simpson County, Kentucky
**Segemkara**, Antzinako Egiptoko bostgarren dinastiako chaty bat izan zen, Userkaf eta Sahuraren erregealdietan.

Kefren eta Hejenuhedjeteren semea izan zen. Sejemkararen hilobia G8154 (= LG 89) bezala ezagutzen da eta Gizako nekropoliaren eremu zentralean dago kokatuta. Hauxe Niakure anaiaren hego-mendebaldean eta Niusere eta Niankhreren hilobien ipar-mendebaldean dagoen mastaba bat da.

Arkaitzean zulatuta dagoen hilobia dauka eta Jentkaus I.a erreginaren piramidearen ipar-mendebaldean eta Jafra erreginarenaren hego-ekialdean dago.
Mastabaren sarrerako atean, hauxe irakurri ahal dugu: "erregearen semea, printze jaraunslea, kontularia, kontseilaria, Egipto Behereko erregearen zigiluaren eramailea, aitaren apaiz irakurle burua, lagun bakarra, Ganberako idazkaria, Duau jainkoaren laguntzailea eta aitaren idazkaria". Horrekin badakigu zer egiten zuen eta, gutxi gorabehera, nor zen.

Beste areto batean ikusi ahal da justizia buruko chatia izan zela eta jauregi horretako titulu gehigarriak zituela. Jauregiko gela batean, inskripzio batek gorteko karrera erregistratzen du hurrengo erregeen erregealdietan: bere aita, erregea, Jainko Handiaren aurrean errespetatua, Jafra Egipto Garaiko eta Behe Egiptoko erregearen aurrean.

* Egipto Mizerinoko Goi eta Behe Egiptoko erregearen aurrean
* Egipto Shepseskaf Goi eta Behe Egiptoko erregearen aurrean
* Userkaf Egipto Garaiko eta Behe Egiptoko erregearen aurrean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2263573

 |

* Wd Datuak: Q2263573
**St. Bernard parrokia** (ingelesez: *St. Bernard Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Chalmette da. 2010eko zentsuaren arabera 35.897 biztanle zituen, St. Bernard Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

St. Bernard parrokiak 5.589,38 kilometro koadro ditu. Horietatik 4.611,62 ura dira. Beste 977,76 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,42 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 35.897 pertsonetatik 27.916 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.309 dira. 6.272 beltzak edo afroamerikarrak. 201 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 678 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 125 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 695 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA St. Bernard Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503883
* Commonscat Multimedia: Saint Bernard Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145433276
* ISNI: 0000 0004 0625 6605
* BNF: 122709132 (data)
* LCCN: n82014150
* NARA: 10039635
* **Lekuak**
* OSM: 1836430
* TGN: 2000897

 |

* Wd Datuak: Q503883
* Commonscat Multimedia: Saint Bernard Parish, Louisiana
**Spirillum** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, itxura kiribila dutenak. Aerobio hertsiak dira (mikroaerofiloak) eta kimiorganotrofoak. Muturreko flageloen bidez mugitzen dira eta gehienak uretan bizi dira.

Morfologiari dagokionez nolabaiteko antza dute espiroketekin (Spirochaeta, Treponema, Leptospira...), baina sailkapen taxonomiko desberdina dute. Dena den, Spirillum-ek flageloak ditu, eta espiroketek ez.

Garai batean genero honetan espezie asko zeuden, baina haietako asko geroago beste genero batzuetara pasatu ziren.

Spirillumen ezaugarri biokimiko nagusiak hauek dira:

* aerobio hertsiak (O/H: +/-)
* poli-beta-hidroxibutoratoaren pikorrak ditu (PHB)
* oxidasa (+)
* katalasa (+)
* indol (-)

Bakterio hauek ugariak dira materia organikoz aberatsak diren inguruetan (adibidez, hondakin-uretan)

Genero honetan dagoen patogeno bakarra Spirillum minusa da, sodoku edo arratoi-hozkadagatiko sukarra eragiten duena. Izena berak dioenez, gizakiari hozka egiterakoan sortzen dute infekzioa arratoiek.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Krieg, Noel R. 1976. "Biology of the chemoheterotrophic spirilla." Bacteriological Reviews, vol. 40, no. 1. American Society for Microbiology. 55-115 orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q69598
* Commonscat Multimedia: Spirillum
* Wikispecies Espezieak: Spirillum

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh88023338
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 97932
* ITIS: 86
* NCBI: 967
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D013139

 |

* Wd Datuak: Q69598
* Commonscat Multimedia: Spirillum
* Wikispecies Espezieak: Spirillum
**Simeon Estilita** (asiriera klasikoz: ܫܡܥܘܢ ܕܐܣܛܘܢܐ‎ *šamʻun dasṯonáyá*, antzinako grezieraz: Συμεὼν ὁ στυλίτης *Symeon Stylites*, arabieraz: سمعان العمودي‎ *semaan al aamoudi* ) (Sis, c. 388 – Qalaat Semaan, 459ko irailaren 2a) kristau aszeta izan zen.

Zilizioaren asmatzailetzat jotzen da.

Bizitza
-------

Hogeita hamar urte zituela, eremitismoaren molde berria abiarazi zuen Siriako basamortuan: estilitismoa, zutabe baten gainean penitentzia egiten bizitzea. Gisa horretan 40 urte inguru eman zuen 30 m garai zen eta metro bateko diametroa zuen zutabe baten gainean. Behin, aingeru batek suzko gurdi batean zerura eramateko zetorrela ikusi uste izan zuen eta, gurdian sartzeko oin bat altxatua zuela, ikuspena suntsitu zen; tentazioan erortzekotan egon izanagatik bere burua zigortzearren, hil artean postura hartan gelditzea deliberatu zuen. Urtebete geroago hil zen. Simeonen eraginaz eta haren eredura beste zenbait estilita barreiatu ziren Siriako eta Tebaidako basamortuan zehar, nor bere zutabean, Simeon Gaztea, Lukas eta Daniel santuak eta San Alipio, besteak beste.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2015-2-20 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q310987
* Commonscat Multimedia: Simeon Stylites

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 75503404
* ISNI: 0000 0001 1029 6456
* BNF: 104860379 (data)
* GND: 118620282
* LCCN: n92017615
* NKC: uk2005277682
* NLA: 61543961
* SUDOC: 118940058
* BIBSYS: 3028195
* Open Library: OL143604A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05403/eu\_s\_2220/s2220
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q310987
* Commonscat Multimedia: Simeon Stylites
**Andres Serrano** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1950eko abuztuaren 15a) argazkilari eta artista plastikoa da.

Bizitza
-------

Aita Honduraskoa zuen, eta ama afrokubatarra; bera, berriz, estatubatuarra da. Bere obran probokazioaren bideari heldu dio, eta gizakiari eragiten dioten oinarrizko eta hurbileko gaiak landu ditu batez ere (bizitza, heriotza, sexua, erlijioa), ikuspegi heterodoxo baina erreferentzia klasikoez beteriko batetik; bide horretan erabili duen zakartasunak haserrea sortu izan du, sarritan, klase burgesetan. Adibidez, gernuz bustiriko gurutze bat ageri duen *Piss Christ* (1984) obrak protesta eta ondoez handia eragin zuen Estatu Batuetako gizarteko talde kontserbadoreenetan; hainbesterainoko istilua sorrarazi zuen, eztabaida nazionala sortu zen Estatu Batuetako kongresuko biltzarrean. Harrezkero, gero eta erradikalagoa izan da Serranoren artea, eta horrela eman zuen argitara 1996an *Sexu-istorio bat* argazki-saila, zeina izan baitzen harriduraz baina begi onez hartua Parisen eta Madrilen egindako erakusketetan.

Aurretik ere ospe handiko lanak egina zen, adibidez *Alderraiak* (1990) eskaleen argazkiez osaturiko saila; *Klaneko gizonak* (1990), Ku-Klux-Klaneko kideen argazkiena; *Eliza* (1991) erlijio-irudiez osatua, edo *La morgue* (1992), zeinetan gorpuak agertu baitzituen.

Serranoren lanean nabarmentzen da klasizismoaren eragina, adibidez Italiako Berpizkundeari, Espainiako barrokoari eta modernitatearen aitzindariei egiten dizkien erreferentziekin. Kritikariek Michelangeloren oreka plastikoaren, Goyaren izugarrikeriaren edo Murilloren birtuosismo barrokoaren kutsua ikusi diete bere argazkiei, eta bere gaiak eskandalagarritzat hartuak izan diren arren, baretasuna, hoztasuna eta sortzailearen fintasuna nabarmentzen dira haietan.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Andres Serrano*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503335
* Commonscat Multimedia: Andres Serrano

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4499247
* ISNI: 0000 0001 0864 2276
* BNE: XX836855
* BNF: 12437634d (data)
* GND: 119285940
* LCCN: no92024266
* NKC: jn20020721243
* Tabakalera ID: 83619
* CiNii: DA09595122
* SNAC: w6jh4209
* SUDOC: 03351707X
* ULAN: 500059149
* KulturNav: id
* RKD: 97428
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05370/eu\_s\_1898/s1898
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q503335
* Commonscat Multimedia: Andres Serrano
**Sorakoitz** Mañeruibarreko Girgillao udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.

XVIII. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Girgillaoko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *sorakoiztarrak* ziren.

Izena
-----

Sorakoitz toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Soracóiz*

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Soracoiz* (1131)
* *Soracoiz* (1264)
* *Soracoytz* (1268)
* *Soracoyz* (1350)
* *Soracoiz* (1366)
* *Saracoiz* (1534)
* *Soracaiz* (1829)
* *Sorakoitz* (1995)

Historia
--------

1155ean, Antso VI.a Nafarroakoak bere bizilagunei agindu zien ez zirela enkarterriak izango, eta, beraz, ez zituela Koroaren ondarea besterenduko. Aurrerago, 1192 urtean, urteko bularra eguneratu zuen, 300 soldata gehi beste 100 izango zituela, afari gisa. Foru hau baieztatzean, Tibalt II.ak bere prestazio pertsonaletatik askatu zituen 1264an; Karlos II.a Nafarroakoak Fernando Gil Asiaingoa (1365), Beltrán Vélez de Guevara (1368), Joanikot Beorlegi (1377) eta Martin Gartzia Galdeao (1379); Karlos III.a Nafarroakoak Migel Lezaun (1388) eta Pedro Ibañez Arraztia (1401); eta Karlos IV.a Nafarroakoak Gartzea Deikaztelu (1445) eta, azkenik, Garesko kofradia (1448).

1350ean 23 su zituen, 1366an 11ra eta 1427an 6ra jaitsiz joan zirenak. 1448an despopulatu egin zen.

Berriro ere modernoki arduratu zen, eta, jaurerri jurisdikzionalak desagertu ondoren, Mañeruibarreko batzarraren bilgunea izan zen, hark administrazioari eutsi zion bitartean.

Oharrak
-------

1. ↑  /soɾakóit͡s̻/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza hirugarren silaban

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
2. ↑   «Sorakoitz - Lekuak - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).

Ikus, gainera
-------------

* Girgillao
* Mañeruibar
* Nafarroa Garaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267524

 |

* Wd Datuak: Q12267524

| * i
* e
* a
  Girgillao |
| --- |
| Kontzejuak | **Etxarren** • Girgillao |
| Lekuak | Argiñaritz |
| Herri hustuak | Gorriza • Orendain • Sorakoitz • Zabala |
**Algonkinak** Ipar Amerikako amerindiar herriez osatutako talde edo multzo bat da. Amerindiar hizkuntzak mintzatzen dituzte. Kanada, Estatu Batuak eta Mexiko iparraldeko Coahuila estatuan bizi dira. Hizkuntza zein kulturaz elkarren artean harreman estua dute. Gaur egun denera 11.000 lagun inguru dira.

Europarrak joan aurretik Mississippitik ekialderako lurralde gehiena hartzen zuten, Virginiatik Hudsoneko badia eta Kanada hegoaldeko zabaldietaraino eta AEB erdialdeko Rocky Mountains mendietaraino. Anglo-saxoiek topatutako lehen indiarrak izan ziren, eta horren ondorioz kostaldeko tribuak ia erabat desagertu ziren. Azterketa asko egin dira algonkinei buruz, eta horretaz ondo ezagutzen da XVII. mendetik aurrerako kultura eta historia. Iparraldeko oihanetan bizi zirenak arrantzaleak eta ehiztariak ziren; zabaldietakoak, nomadak gehienak, bisontea ehizatzen zuten; hegoaldekoak nekazaritzan aritzen ziren. Garaiak dira, sendoak, mesozefaloak. Izpiritu Handia gurtzen dute eta poligamoak dira.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *190. arauaː Munduko herriak eta etniak.* .

Kanpo estekak
-------------

* Algonkin nazioaren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q135863
* **Identifikadoreak**
* GND: 4079700-4
* LCCN: sh85003482

 |

* Wd Datuak: Q135863
**Amosis II.a** edo **Ahmose II.a** (K.a. 570-K.a. 526, Egiptoko XXVI. dinastiako bostarren faraoia izan zen.

Biografia
---------

Herodoto greziar historialariaren arabera, Amosis ez zen jatorri noblekoa. Egiptoar soldaduen matxinada batek boterera eraman zuen. Tropa hauek, Zireneko espedizio zorigaiztoko batetik itzuliz, Apries faraoiak traizionatu zituela susmatu zuten, honek, mertzenarioen laguntzarekin gobernatzen zuelarik, eta soldadu herrikideek, erabat solidarizatu zituzten.

Amosisek, matxinada baretu eta buruzagi izendatua izatea lortu zuen, matxinatuek subirano izendatua izan zelarik. Apries, orduan bere mertzenarioez bakarrik fida zitekeena, Menfisen gertatu zen gatazkan garaitua eta harrapatua izan zen. Usurpatzaileak gatibu ospetsua bihozberatasun handiz tratatu zuen, baina, azkenean, bere aldekoek konbentzitu, eta faraoia jendeari eman eta hauek itota hil zuten.

Amosis, bere agintaldiaren hasieran, jatorri noblekoa ez izateagatik kritikatua izan zen arren, greziar munduaren adiskidetasuna landu eta Egiptorekin aliatzeko zentzu ona izan zuen, sekula gertatu ez zen bezala.

Herodotok, bere administrazio zuhurraren pean, Egipto oparotasun maila handi batera iritsi zela kontatzen du, Behe Egiptoko tenpluak, nagusiki, nao (kapera monolitiko) bikainekin eta oraindik irauten duten beste monumentu batzuekin apaindu zituelarik.

Amosisek, greziarrei, Nilo ibaiaren beso kanopikoan zegoen Naukratis merkatal-kolonia eman zien, eta, Delfosko tenplua erre zuenean, berak, 1.000 talentu eman zizkien berreraikitzeko. Ladize izeneko printzesa greziar batekin ere ezkondu zen, Battus Zireneko erregearen alaba zena, eta Samosko Polikrates eta Lidiako Kresoarekin aliantzak egin zituen.

Bere erresuma, ziuraski, lehen urjauziraino baino ez zen iritsi, baina Zipre menderatu zuen, eta eragin handia izan zuen Zirenen. Bere erregealdi luzearen hasieran, k.a. 568an eta Apries hil aurretik, dirudienez, Nabukodonosor II.ak eraso egin zuen. Ziro II.ak, Egipto bakean utzi zuen, baina Amosisen azken urteak, Kanbises II.aren inbasio mehatxuek eta Samosko Polikratesekin aliantzak hausteak asaldatu zituzten. Hondamendia, Psametiko III.a bere semearen gain erori zen, soilik sei hilabeteko agintaldi baten ondoren, Kanbises II.ak bere erresuma kendu baitzion.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Apries** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XXVI. dinastia | Ondorengoa**Psametiko III.a** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312045
* Commonscat Multimedia: Amasis II

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61941083
* GND: 102378940
* SUDOC: 199725314
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q312045
* Commonscat Multimedia: Amasis II
**Alice Săvulescu** (Oltenița, 1905eko urriaren 29a - Bukarest, 1970eko otsailaren 1a) errumaniar botanikaria zen. Zenbait onddoen eta haien ostalarien arteko harremana ikertu zuen. 1963an Errumaniako Akademiako kide oso egin zuten.

Biografia
---------

Alice Aronescu Oltenițan jaio zen, 1905eko urriaren 29an, Errumaniako familia judu batean. Bukaresteko Unibertsitatean biologia ikasi zuen eta 1929an graduatu zen. Urte berean, Tabako eta Hartzidura Institutuan postu bat lortu zuen. 1931n New Yorkera joan zen ikasketekin jarraitzera, Bernard Ogilvie Dodgeren tutoretzapean. 1934an mikrobiologia eta patofisiologian doktoratu zen Columbiako Unibertsitatean, arrosak erasotzen zituen onddo baten inguruko doktore-tesiarekin.

Doktoratu eta gero, Errumaniara itzuli zen eta 1934an Ikerkuntza Agronomiko Institutuaren (errumanieraz: *Institutul de Cercetări Agronomice (ICAR)* laborategiko buru egon zen, landare-patologia saileko Traian Săvulescuren zuzendaritzapean. 1938an Săvulescurekin ezkondu zen. 1940ean biak kaleratu zituzten Aliceren jatorri judua zela-eta. 1941ean berriz kontratatu zituzten eta euren lanekin jarraitu zuten. Săvulescuren ikerketa-lerro nagusiak zerealei, fruta-zuhaitzei eta patatei eragiten zieten gaixotasunak eta bizkarroi-ostalari harremanak izan ziren. Ondoren, nekazaritzan isotopo erradiaktiboen erabilera aztertzen zuen. 1949an, ICAR institutuaren zuzendaritza hartu zuen, bere senarrak kargua utzi eta gero.

1952an Săvulescu Errumaniako Herri Errepublikako Akademiako kide izendatu zuten. Bost urte geroago, Ikerkuntza Biologikorako Zentroko (errumanieraz: *Centrul de Cercetări Biologice*) zuzendariorde bihurtu zen. 1960ean "Traian Săvulescu" Biologia Institutuko zuzendariorde izendatu zuten. 1963an Errumaniako Akademiako kide oso izendatu zuten eta 1964an Biologia Institutuko zuzendaritza eman zioten. Bere lan-ibilbidean zehar 150 artikulu baino gehiagoren egile edo egilekide izan zen.

1970ean, bihotzekoak jo zuen Alice, Nicolae Ceaușescurekin batzartu ostean, zeinak Nekazaritza Sailera eramango zutela esan baitzion. Ez zen osatu eta 1970eko otsailaren 1ean hil zen Bukaresten.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8195574
* Commonscat Multimedia: Alice Săvulescu

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 313538523
* SUDOC: 157422399
* IPNI: 26191-1

 |

* Wd Datuak: Q8195574
* Commonscat Multimedia: Alice Săvulescu
**Smith konderria** (ingelesez: *Smith County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Raleigh da. 2010eko zentsuaren arabera 16.491 biztanle zituen, Smith kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Smith konderriak 1.650,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,64 ura dira. Beste 1.647,89 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,99 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.491 pertsonetatik 12.619 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 198 dira. 3.758 beltzak edo afroamerikarrak. 18 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 13 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 79 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484681
* Commonscat Multimedia: Smith County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153629184
* LCCN: n82098974
* NARA: 10039522
* **Lekuak**
* OSM: 1833655
* TGN: 2001150

 |

* Wd Datuak: Q484681
* Commonscat Multimedia: Smith County, Mississippi
**Alika Milova** (Narva, 2002ko irailaren 5a), **Alika** gisa ezaguna, abeslari estoniarra da. 2023an, Estonia ordezkatzeko hautatu zuten Eurovision Abesti Lehiaketan, "Bridges" abestiarekin.

Karrera
-------

Milova ezaguna egin zen Estonian eta atzerrian hainbat kantu-lehiaketa eta telebista-programatan parte hartu zuenean, besteak beste, The Baltic Voice, New Wave Junior, Kaunas Talent, Bravo Song Contest eta Berlin Perle. Gero, ospetsu egin zen 2021ean, Eesti otsib superstaari talentu estoniarren lehiaketaren zortzigarren edizioan irabazi baitzuen. Kontratu diskografiko bat izan zuen Universal Music Group-ekin.

2022ko azaroaren 1ean jakinarazi zen Eesti Laul 2023an "Bridges" abestiarekin parte hartuko zuela. Bigarren finalaurrekoan agertu zen lehen aldiz, eta finalerako sailkatu zen. Geroago, 2023ko otsailaren 11n, Milovak finalean parte hartu zuen, epaimahaiaren aldeko apustua egin zuen eta, ondoren, telebotoak irabazi egin zuen 12 parte-hartzaileen artean, eta Liverpoolen egindako Eurovision 2023 Jaialdian ordezkari nazional bihurtu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Sommer-Kalda, Sirle.  (12 December 2021). «Eesti uueks superstaariks sai Narva tüdruk Alika Milova!» *Pohjarannik*.
2. ↑   Grace, Emily.  (1 November 2022). «Estonia: Eesti Laul 2023 First Semi-Final Participants Revealed» *Eurovoix*.
3. ↑   Grace, Emily.  (14 January 2023). «Estonia: Eesti Laul 2023 Semi-Final Two Results» *Eurovoix*.
4. ↑   Waarden, Francisca van.  (11 February 2023). «Estonia: Alika to Eurovision 2023» *Eurovoix*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116419283
* Commonscat Multimedia: Alika Milova

---

 |

* Wd Datuak: Q116419283
* Commonscat Multimedia: Alika Milova
**Alternatiba Demokratikoa** ETAk 1995eko apirilean euskal gatazkaren konponbiderako zabaldu zuen proposamena zen. Testuak KAS alternatiba gaurkotu eta ordezkatzen zuen Euskal Herriaren onarpenerako gutxieneko baldintza zerrenda bezala. ETAk Espainiako Gobernuari egindako proposamena hiru baldintzatan laburbil daiteke: euskal lurraldetasunaren onarpena, burujabetasuna Euskal Herriari dagokiola onartzea, eta autodeterminazio eskubidea. Alternatiba honen onarpenak ETAren iharduera militarraren etetea ekarriko zukeen.

Espainiako Gobernuak, une horretan Felipe González (PSOE) buruan zela, ez zuen aintzat hartu Alternatiba, erakunde armatuekin ez negoziatzeko bere jarrerari eutsiz, eta gainera aldarrikapenen zabalpena eragozten saiatu zen. ETAk iragarritako zinta bat Euskal Herri osotik zabaldu zen eta milaka pertsonek ikusi zuten emanaldi publiko zein pribatuetan.

1996ko hauteskunde orokorretarako kanpainan Herri Batasuna hauteskunde publizitaterako zegozkion espazioak baliatuz ETAren proposamena zabaltzen saiatu zen, bere iragarkietan bideotik ateratako irudiak gehituz. Telebistek uko egin zioten bideo hau zabaltzeari eta Herri Batasunak beste bat bidali zuen, pantaila beltzaren gainean "Zentsuratua" leloa baino ez zeukana. Bideo hau zabaltzeko erabakian guztiek parte hartu ez arren Herri Batasunako Mahai Nazionaleko kide guztiak espetxeratuak izan ziren erakunde armaturekiko parte hartzea leporatuta.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikiteka**n badira testuak, gai hau dutenak:***Alternatiba Demokratikoa*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8196663

 |

* Wd Datuak: Q8196663
**Alil bromuroa** edo **3-bromoprop-2-enoa** haluro organikoa da sintesi organikoan konposatuetan alkilo taldeak txertatzeko baliaten dena.

Prestakuntza
------------

Alil bromuro laborategian zein industrian sintetizatzen da alil alkohola hidrogeno bromuroarekin erreakzionaraziz. Lehen-lehenik alkoholaren hidroxilo taldea protonatu egiten da, ura eliminatuz alilo katioia eratzen da, bromuro ioiarekin erreakzionatzen duena produktua osatzeko. Alil bromuroa erreakzio-nahastetik erauzten da eta, segidan, destilatu egiten da purutzeko.

Beste aukera da alil haluroen arteko halogeno-trukea eragitea, adibidez, alil kloruroa azido bromhidrikoarekin tratatzean kobrea katalizatzailea izanik.

Ezaugarriak
-----------

Alil bromuroa likido kolorgea eta apur bat oliotsua da, garraztasun puntua duen usain gozoa duena. Hezetasuna dagonean hidrolizatu egiten da mantsoki hidrogeno bromuroa eta alil alkohola emanez.

Toxikotzat jotzen da eta oso sukoia.

Erabilera
---------

Alil bromuroa sintesi organikoan usatzen da alil taldea alkohol eta amina taldeei lotzeko babesle moduan. Halaber, hainbat botiken sintesirako aitzindarietako bat da, hala nola, sekobarbitala, sodio nedokromiloa eta tiamilala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Yoffe, David; Frim, Ron; Ukeles, Shmuel D.; Dagani, Michael J.; Barda, Henry J.; Benya, Theodore J.; Sanders, David C..  (2013). «Bromine Compounds» *Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry* (American Cancer Society): 1–31. doi:10.1002/14356007.a04\_405.pub2. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2021-04-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q223062
* Commonscat Multimedia: Allyl bromide

---

* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 106-95-6
* RTECS: UC7090000
* ChEMBL: CHEMBL1429506
* ChemSpider: 7553
* PubChem: 7841
* UNII: FXQ8X2F74Z
* SMILES: ID
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 106-95-6

 |

* Wd Datuak: Q223062
* Commonscat Multimedia: Allyl bromide
**Steele konderria** (ingelesez: *Steele County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Owatonna da. 2010eko zentsuaren arabera 36.576 biztanle zituen, Steele kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Steele konderriak 1.119,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,98 ura dira. Beste 1.112,78 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 32,66 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 36.576 pertsonetatik 34.826 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.282 dira. 1.003 beltzak edo afroamerikarrak. 66 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 278 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 377 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q487686
* Commonscat Multimedia: Steele County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131360379
* LCCN: n81093351
* NARA: 10039592
* **Lekuak**
* OSM: 1797829
* TGN: 2001072

 |

* Wd Datuak: Q487686
* Commonscat Multimedia: Steele County, Minnesota
**Sefanitro** (*Sociedad Española de Fabricaciones Nitrogenadas S.A.*) Barakaldoko Lutxana auzoan zegoen kimika-industria izan zen, nitrogenatu sintetikoak egiten zituena.

1940ko hamarkadan frankismoaren autarkian nekazaritza bultzatzeko, Espainiako Gobernuak nitrogenatu sintetikoen lantegi bat eraikitzea erabaki zuen. Barakaldon 200.000 m²-ko azalera zuen orube bat hautatu ondoren, 1950eko ekainean Francisco Francok inauguratu zuen. Krisialdia eta ingurumen arazoak zirela eta, 1978an bitan zatitu eta Rontealde lantegi berria sortu zuen. 74 metroko tximinia ospetsua zuen azido sulfuriko ekoizten zuen lantegi berriak.

1980ko krisialditik aurrera, lan-karga galdu eta lursailak Fertiberiari saldu zizkioten. 2011n eraitsi eta Rontealdek, egun Befesa izena duena, lana Bilboko portuko instalazioetara eraman zuen.

* Sarrera, 2011n botatako tximiniarekin batera.Sarrera, 2011n botatako tximiniarekin batera.
* Sefanitro enpresako zamaleku bat. Atzean, Orconera trenbideko zamaleku bat..Sefanitro enpresako zamaleku bat. Atzean, Orconera trenbideko zamaleku bat..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6123484
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX165290

 |

* Wd Datuak: Q6123484
**Smith konderria** (ingelesez: *Smith County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Smith Center da. 2010eko zentsuaren arabera 3.853 biztanle zituen, Smith kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Smith konderriak 2.323,13 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,88 ura dira. Beste 2.319,24 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,66 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.853 pertsonetatik 3.769 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 57 dira. 10 beltzak edo afroamerikarrak. 11 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 52 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376024
* Commonscat Multimedia: Smith County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143085033
* LCCN: n82024421
* **Lekuak**
* OSM: 1070335
* TGN: 2000751

 |

* Wd Datuak: Q376024
* Commonscat Multimedia: Smith County, Kansas
**Smith uhartea** Antartikako Hego Shetlandak uhartediko uharte bat da. Uhartediko mendebaldeko muturrean dago, eta Low uhartetik 25 kilometro iparraldera dago, eta Snow uhartetik hego-mendebaldera 35 km inguruan. Deception uhartea 72 km-ra dago ekialdean, eta Antartikako penintsula 140 km-ra inguru.

29 kilometroko luzera eta 8 kilometroko zabalera duen elurrez estalitako tontorretako uharte menditsua da eta forma zorrotza eta luzea du, 206 km²-ko azalera eta 2042 metroko altuera maximoa. 83 kilometroko kostaldea du. Bere hego-mendebaldea James lurmuturra da.

William Smith ingeles kapitainaren omenez du izena, 1819an uhartediaren aurkikuntza jakinarazi zuen lehenengoa.

Mapa
----

* L.L. Ivanov. Antarctica: Livingston Island and Greenwich, Robert, Snow and Smith Islands. Scale 1:120000 topographic map. Troyan: Manfred Wörner Foundation, 2009. ISBN 978-954-92032-6-4

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q966606
* Commonscat Multimedia: Smith Island

---

* **Lekuak**
* OSM: 2988511

 |

* Wd Datuak: Q966606
* Commonscat Multimedia: Smith Island
*Artikulu hau jatetxe kateari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Subway».*

**Subway** janari lasterreko jatetxe kate edo frankizia bat da. Jatetxe kate honen espezialitatea sandwich, ogitarteko, entsalada eta pizzak zerbitzatzea da. Jatetxe kate hau Doctor's Associates, Inc. enpresaren jabetzakoa da.

Mundu osoan 96 herrialde artean banatutako 35.000 jatetxe ditu. Gaurko egunez Euskal Herrian jatetxe bakarra du, Bilbo hiriko Mazarredo zumarkalean hain zuzen ere.

Historia
--------

1965eko abuztuaren 28a Estatu Batuetako Connecticut estatuko Bridgeport hirian Fred DeLuca enpresaria eta Peter Buck ostalariak sortu zuten. Aldiz, bere egoitza nagusia estatu horretako Milford hirian kokatzen da.

Kanpo estekak
-------------

* Subway jatetxe katearen webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q244457
* Commonscat Multimedia: Subway (restaurant)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 308729490
* LCCN: nr2002045938

 |

* Wd Datuak: Q244457
* Commonscat Multimedia: Subway (restaurant)