recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Pinakulua 
 Pinakuluak arbotante eta bular-hormen arteko loturan. 
**Pinakulua** (latinez: *pinaculus*) elementu arkitektoniko bat da, apaingarri- eta egitura-funtzioa duena, batez ere arkitektura gotikoan erabilia. Zutabe itxura du eta goiko aldean piramide edo kono antzeko egitura batek koroatzen du. Batez ere harriz eginak ziren, nahiz eta batzuetan beruna ere erabili.

Pinakuluaren erabilerari esker, eraikinak altuagoak dirudi eta itxura estilizatuagoak dutela ematen du. Nolanahi ere, egitura funtzioa ere badu; izan ere, arku arbotanteen alboko indarrak orekatzen dituzte; hau da, pinakuluaren pisuak sortzen dituen indar bertikalei esker, horma-bularretan sor daitezkeen zeharkako indarrak orekatzen ditu.

Pinakuluen beharra horma gotikoen altuerari zor zaio eta hormetan irekitzen ziren leihoei ere, erromanikoan baino askoz handiagoak baitziren. Gotikoko hormak ahulagoak zirenez, estalkiko pisua arbotanteen bidez orekatu behar zen eta hauek horma-bularrei igortzen zieten indar tentsioak. Pinakulurik gabe gehiegizko indar horizontalek kargak desorekatuko lituzkete (indarrek sortutako erdigunea eta hormaren erdigune geometrikoa ez lukete bat egingo) eta hormak oreka galtzeko arriskua izango luke eta txarrenera jota eraikina eraisteko arriskua ere, edo, gutxien jota, hormak konkortzeko arriskua izango zuten gilbordura fenomenoren bitartez. Horregatik pinakuluak hormarekiko elkarzut daudenean, elkarrekin lotu egiten dira.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q683031
* Commonscat Multimedia: Pinnacles

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4809484-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q683031
* Commonscat Multimedia: Pinnacles
**Malagako Pompidou Zentroa** (gaztelaniaz: *Centro Pompidou de Málaga*), Frantziako Georges Pompidou Arte eta Kultura Zentro nazionalaren egoitza bat da. Hau El cubo deiturikoan kokatua dago, Málaga hirian. Parisko jatorrizko zentroak kanpoan duen bigarren egoitza da, eta lehena Frantziatik kanpo kokatu dagoena. 2015eko martxoak 28an inauguratu zuen Mariano Rajoy, Espainiako Gobernuko presidenteak eta Fleur Pellerin, Frantziako Kultura Ministroak.

Historia
--------

2013ko azaroan Georges Pompidou Arte eta Kultura Zentro nazionalak Málagan kokaturiko egoitza bat ezarriko zuela.

El Cubo deituriko eraikinak egitean kokatua dago, Urbanismo gerentziatik Javier Pérez de la Fuente eta Juan Antonio Marín Malavé arkitektoek diseinatu zuten. Bi solairu ditu eta sei mila eta hirurehun metro baino gehiago, Malagako portuko Paseo de la Farola eta Paseo de los Curas eta Muelle 1 eta Muelle 2 pasealekuen bilgunean kokatzen da. Beheko solairua guztiz diafanoa da eta kubo forma duen altzairuz eta beiraz eginiko sabai-leiho batez koroatu dago. Honek izena ematen dio eraikinari.

2013ko akordioaren arabera Zentroak bost urteko egonaldia izango du, luzatzeko aukerarekin eta Parisko egoitzako 70 artelan erakutsiko dira modu iraunkorrean, baita Pompidou Zentroak berak diseinaturiko aldi baterako erakusketa bat ere. Málagako Pompidou Zentroak erakusketa iraunkor gisa «La colección» aurkezten du. Hau, XX eta XXI. mendeetako artearen ibilbidea bat da.

Kanpo estekak
-------------

* Malagako Pompidou zentroko web-orria
* Parisko Pompidou zentroko web-orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16545730
* Commonscat Multimedia: Centre Pompidou Málaga

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 51145304808878610317
* GND: 108122889X
* **Lekuak**
* OSM: 8221245

 |

* Wd Datuak: Q16545730
* Commonscat Multimedia: Centre Pompidou Málaga
Bogomil Dyakov kapitaina.
**PFC Slavia Sofia** (bulgarieraz *Професионален футболен клуб Славия София*, "Slavia Sofia Futbol Klub Profesionala"), Bulgariako hirugarren futbol taldea da palmaresari dagokionez, Sofia hiriburukoak diren CSKA eta Levskiren atzetik. 7 aldiz irabazi du Bulgariako futbol liga eta beste 7 aldiz Kopa. Honetaz gain Balkandarren Kopa bi ditu.

Historia
--------

Errusiar mugimenduaren partaideak ziren gazteek eratu zuten 1913an Slavia Sofia taldea. Lehen Mundu Gerra bukatu ondoren oso ezaguna bihurtu zen Bulgarian eta garai arrakastatsuena ere orduan iritsi zitzaion, Gerra arteko sasoian irabazi baitzituen bere zazpi ligetako sei.

60. hamarkadan hiru kopa irabazi zituen eta honek aukera eman zion Europako Errekopa jokatzeko. 1967an final erdiak ere jokatu zituen baina Rangers F.C. talde eskoziarrak utzi zuen finaletik kanpo, partida biak 1-0 irabazita.

1986an eta 1988an Balkandarren Kopa irabazi zuen. Azkenik 1996an urte bikaina burutu zen 53 urteren ondoren liga irabazteaz gain Kopa ere eskuratu baitzuen.

Bi hamarkadaren ostean titulu berri bat ekuratu du, 2018ko Kopa.

Palmaresa
---------

### Bulgarian: 15

* Liga (7): 1928, 1930, 1936, 1939, 1941, 1943, 1996.
* Kopa (8): 1952, 1963, 1964, 1966, 1975, 1980, 1996, 2018.

### Nazio artean: 2

#### Europako Errekopa

* final erdiak 1967an.

#### Balkandarren Kopa

* Txapelduna (2): 1986, 1988.

Euskal taldeen aurkako partidak
-------------------------------

Slaviak kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:

| Denboraldia | Txapelketa | Fasea | Etxekoa | Emaitza | Kanpokoa |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1991-92 | UEFA Kopa | 1. itzulia | SlaviaOsasuna | 1-04-0 | OsasunaSlavia |

Kanpo estekak
-------------

* **(Bulgarieraz)** webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q643434
* Commonscat Multimedia: Slavia Sofia

---

 |

* Wd Datuak: Q643434
* Commonscat Multimedia: Slavia Sofia
**Partxis plaza** Eskoriatzan dagoen plaza berezi bat da, partxis taula erraldoia margotua duena. Manuel Muñoz kiroldegiaren alboan dago.

Historia
--------

Eskoriatzako San Pedro auzoaren alboan *Intxaurtxueta* izeneko futbol zelaia zegoen. Zelaia kendu zutenean toki hartan bertan Intxaurtxueta auzoa eraiki zuten baina auzo bien artean hutsune txiki bat gelditu zen. San Pedroko eta Intxaurtxuetako auzotarrek 1998. urtean partxis erraldoi bat marraztu zuten zoruan.

Denbora pasa zen eta margoa desagertzen ari zela ohartu zirenean 2011. urtean berriz margotu zuten, oraingoan margo iraunkorrarekin. Inaugurazio eguean plazari "Partxis plaza" izena jarri zitzaion ofizialki eta plaka bat ezarri zen honen adierazgarri.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Bi auzoren batura, ofizialki izendatuta - Eskoriatza» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-11-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q102514219

 |

* Wd Datuak: Q102514219
Fisikan, **partikula kargatua** karga elektrikoa duen partikula bat da. Ioi bat izan daiteke, hala nola protoi kopuruarekiko elektroi kopuru handiago edo txikiago duen molekula edo atomoa. Elektroi bat edo protoi bat edo beste oinarrizko partikula bat ere izan daiteke, denek karga bera dutela uste baita  (antimateria izan ezik). Kargatutako beste partikula bat elektroirik gabeko nukleo atomiko bat izan daiteke, hala nola alfa partikula bat .

Plasma partikula kargatuen, nukleo atomikoen eta askatutako elektroien multzo bat da, baina partikula kargatuen proportzio esanguratsua duen gasa ere izan daiteke.

Kargak modu arbitrarioan *positibo* (+) edo *negatibo* (-) gisa markatzen dira. Bi "mota" kargaren existentzia baino ez da ezagutzen, ez dago karga positiboetan positibo bihurtzen dituen berezko ezer, eta gauza bera gertatzen da karga negatiboarekin.

Adibideak
---------

### Positiboki kargatutako partikulak

* protoiak eta nukleo atomikoak
* positroiak (antielektroiak)
* alfa partikulak
* positiboki kargaturiko pioiak
* katioiak

### Negatiboki kargatutako partikulak

* elektroiak
* antiprotoiak
* muoiak
* tauoiak
* negatiboki kargaturiko pioiak
* anioiak

### Karga elektrikorik gabeko partikulak

* neutroiak
* fotoiak
* neutrinoak
* pioi neutroak
* z bosoia
* higgs bosoia
* atomoak

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Frisch, David H.; Thorndike, Alan M. (1964). *Elementary Particles*. Princeton, New Jersey: David Van Nostrand. p. 54. .

Kanpo estekak
-------------

* Partikula kargatuen mugimendua E/B eremuan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q587553
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q587553
**Partizani Tirana** edo **Futboll Klub Partimorri** Albaniako futbol talde onenetakoa da, Tirana hiriburukoa. Albaniako 15 Liga eta 15 Kopa irabazi ditu. Honetaz gain Balkandarren Kopa irabazi duen talde albaniar bakarra da.

Historia
--------

1946an sortu zuen Albaniako Armadak. Berehala hasi zen tituluak irabazten 1947 eta 1959 artean 7 Liga eta 4 Kopa lortu baitzituen. 60. hamarkadan ere maila berean aritu zen. Hasiera hasieratik Estatuak babesturiko beste taldearekin, Dinamorekin, lehia estua izan zuen baina bera izan zen Balkandarren Kopa eskuratu zuen talde albaniar bakarra.

XXI mendean maila apalagoan aritu da eta 2011 urtean lehen aldiz bigarren mailara jeisti zen. 2013an itzuli da lehen mailara eta 2015ean hirugarren egin zuen eta 2016 eta 2017an bigarren.

Palmaresa
---------

### Albanian: 33

* Albaniako Liga (17): 1947, 1948, 1949, 1954, 1957, 1958, 1959, 1961, 1963, 1964, 1971, 1979, 1981, 1987, 1993, 2019, 2023.
* Albaniako Kopa (15): 1948, 1949, 1957, 1958, 1961, 1964, 1966, 1968, 1970, 1973, 1980, 1991, 1993, 1997, 2004.
* Albaniako Superkopa (1): 2004.

### Nazio artean: 1

* Balkandarren Kopa (1): 1970.

Kanpo estekak
-------------

* **(Albanieraz)** Zaleen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q845772
* Commonscat Multimedia: KF Partizani Tirana

---

 |

* Wd Datuak: Q845772
* Commonscat Multimedia: KF Partizani Tirana
Shepenupet II.aren irudia, *Amonen Gurtzaile Jainkotiarra* eta Piankhiren alaba.
Gebel Barkaleko tenpluaren hondakinak.
**Menkheperra Piankhi** edo **Pije** (*Piye*) Egiptoko Kushtar faraoi bat izan zen, Egiptoko XXV. dinastiaren sortzailea, Kusheko Napata herritik gobernatu zuena, K.a. 747tik K.a. 716 arte, Egiptoko hirugarren tarteko aroan.

Bizitza
-------

### Egiptoren konkista

Piankhik, Kusheko gobernaria, Egiptoko gobernarien arteko borrokak probestu zituen, Kushtar boterea, Egipto erdialdeko Tebasetik haratago hedatzeko. Goi Egipton gora eta gora zihoan Kushtar erreginaren aurkako erreakzio bezala, Saiseko gobernari zen Tefnakhtek, Deltaren eskualdeko erregeen artean koalizio bat eratu zuen, eta, izenez behintzat, Piankhiren aliatu zen Nimlot III.a, Hermopoliseko erregea, Piankhiren aldetik desertatu eta bere aldera igarotzeko konbentzitu zuen.

Tefnakhtek, orduan, koalizioaren armada hegoalderantz bidali zuen, eta Herakleopolis setiatu zuen, non bertako errege zen Peftiaubastek eta tokiko kushtar agintariek, Piankhiri laguntza eskatu zioten. Pianjyk berehala erreakzionatu zuen gatazka honen aurrean (bere erregealdiaren 20. urtean), Egipto Ertaina eta Behe Egipto inbaditzeko armada bat bilduz. Tebas bisitatu zuen Opet Jaiaren garaian, garai honetan, Goi Egipto kontrolatzen zuela frogatzen duena.

Piankhi, ondoren, iparralderantz joan zen, eta Herakleopolisen erabateko garaipena lortu zuen, beste batzuen artean, Hermopolis eta Menfis hiriak konkistatuz, eta Behe Egiptoko erregeen mendekotasuna jaso zuen, baita Leontopoliseko Iuput II.a eta Taniseko Osorkon IV.arena eta bere antzinako aliatua izan zen Hermopoliseko Nimlot III.arena ere, Kusheko erregearen aurrean erori zen hiria, bost hilabeteko setio baten ondoren.

Bere balentria militarren kronika, Garaipenaren estelan grabatua dago, Gebel Barkalen.

Tefnakht, Deltako uharte batean babestu zen, eta, gutun baten bidez garaitua aldarrikatu zen, baina kushtar erregea pertsonalki omentzeari uko egin zion.

Piankhik hegoalderantz bidaiatu zuen, Tebasetik, eta bere aberria zen Kushera itzuli zen, jada, Egiptora, berriz sekula gehiago ez itzultzeko. Piankhik deltan izan zuen kanpaina arrakastatsua izan bazen ere, bere autoritatea, Tebasetik iparraldera baino ez zen hedatu, basamortuko oasietako mendebaldeko lurraldera, eta Herakleopolisera, non Peftiaubastek Kushen errege basailu bezala gobernatu zuen. Behe Egiptoko tokiko erregeak, batez ere Tefnakht, Piankhiren kontrolik gabe nahi zutena egiteko libre geratu ziren.

Piankhiren oinordekoa, Shabako izan zen, ondoren, oso egokia ez zen egoera hau, Sais eraso eta Tefnakhten oinordekoa izan zen Bakenrenef garaituz konpondu zuelarik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Kashta** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XXV. dinastia | Ondorengoa**Shabako** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Piankhi*** Aldatu lotura Wikidatan |
Wolfgang Amadeus Mozarten **pianoarentzako 11. sonata** la maiorrean K. 331 aipaturiko konposatzailearen pianoarentzako sonata bat da. Oraindik ez da zehatz ezagutzen noiz eta non idatzi zuen austriarrak sonata hau -Vienan edo Salzburgon 1783 inguruan, gaur egun litekeenenatzat hartzen dena, Paris eta 1778 bezain urruneko datak ere iradoki diren arren.

Lana
----

Mozarten pianoarentzako sonatarik ezagunena da, bereziki bere amaieragatik, transkripzio eta bertsio ugari izan dituena, duela urte askotatik pianojole zaletuentzako erronka bat delarik.

Saint-Fuixen arabera, sonata hau, benetan, bildumako hamargarrena izango litzateke, aurrekoa, do maiorrean idatzia, hamaikagarrena izango litzatekeen bitartean. Baina Alfred Einsteinek, Mozartek bere aitari 1784ko ekainak 9-12an bidalitako gutun bat gogorarazten du, non honek argi eta garbi adierazten dituen hiru sonatak do maior, la maior eta hurrengoa fa maiorrean.

Egitura
-------

Hiru mugimenduz osatua dago.

1. Andante grazioso (sei bariazio dituen gai bat).
2. Menuetto (minueto bat eta hirukotea)
3. Rondo Alla Turca: Allegretto

### Lehen mugimendua

Lan hau gai bariatu batekin hasten da (garai hartan frantziar eskolan ohikoa zen bezala); bere bariazioak mozartar estiloaren motarik garbi eta malguenekoak dira.

### Bigarren mugimendua

Jarraian datorren eta erdiko tempo motela den minuetoak izaera nabarmenki *cantabile* edo abesgarria du, eta argi eta garbi dator Schoberten ereduetatik.

### Hirugarren mugimendua

Azken mugimendua, Alla Turca, ohi **Turkiar Martxa** bezala ezaguna, sarri bere aldetik entzuten ohi da, eta Mozarten lan guztietatik ezagunenetako bat da. Honek jenizaroen turkiar banden soinua imitatzen du, garai hartan oso modan zegoena. Koda nagusi luzea non Sultan Handia danborren zarata gorgarriarekin zartzen ari dela dirudiena, Mozartek sonata Artaria argitaletxeari ematerakoan gehitu zuen.

Garaiko zenbait musika lanek imitatu zuten musika hori, Mozart beraren Die Entführung aus dem Serail opera barne.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Pianoarentzako 10. sonata** | **Mozarten pianoarentzako sonatak**1783 | Ondorengoa**Pianoarentzako 12. sonata** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q908534
* Commonscat Multimedia: Piano Sonata No. 11, K 331

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 311804035
* BNF: 14786410f (data)
* GND: 300111304
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q908534
* Commonscat Multimedia: Piano Sonata No. 11, K 331
**Pittsylvania konderria** (ingelesez: *Pittsylvania County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Chatham da. 2010eko zentsuaren arabera 63.506 biztanle zituen, Pittsylvania kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pittsylvania konderriak 2.533,46 kilometro koadro ditu. Horietatik 23,92 ura dira. Beste 2.509,55 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 25,07 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 63.506 pertsonetatik 48.582 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.332 dira. 13.963 beltzak edo afroamerikarrak. 124 amerikar natiboak ziren eta 17 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 176 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 42 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 602 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q513744
* Commonscat Multimedia: Pittsylvania County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145417365
* ISNI: 0000 0004 0415 332X
* LCCN: n80120835
* NARA: 10039988
* **Lekuak**
* OSM: 2532631
* TGN: 2002180

 |

* Wd Datuak: Q513744
* Commonscat Multimedia: Pittsylvania County, Virginia
**Peristilo** (latinezko *peristȳlum*-etik eratorria, eta aurretik, antzinako grezierako περίστυλος, *perístylon* hitzetik. περί *peri*, "inguruan" o "inguratua" eta στῦλος *stylos*, "zutabe" ) bat, eremu bat edo eraikin bat inguratzen duen zutabe galeria edo kolomadia bat da. 

Villa des Vettiiko peristiloa. Ponpeia, Italia
Peristyl bei einem antiken Wohnhaus

Antzinako Erromatar arkitekturan
--------------------------------

Erromatar arkitekturan, peristiloa, eraikin publiko edo etxe baten barneko patio handia da, zutabe arkupe batek inguratua eta parterre eta iturriekin apaindua dagoena. K.a. III. mendetik aurrera,lehenago atzeko patioa edo ortua zegoen lekuan, ohikoak bilakatu zen peristiloa eraikitzea *domus*-etan etruskoen eraginez. Atrioa ez bezala, peristiloak ez zuen sabairik eta ez zuen atrioa ordezkatu. 

Peristiloaren inguruan etxeko gelarik garrantzitsuenak zeuden: exedra, jangela edo triklinioa, eta gainontzeko gelak edo alaeak. Erromatar etxeetako beste barne patioa zen ataritik, tamaina handiagokoa izateagatik, sarreratik urrutiago egoteagatik eta gizarte harrera eta aisialdirako erabiltzeagatik ezberdintzen da. Aldiz, atariak, sarrera eta harreragelaren ondoan zegoenak, gelen arteko banaketa gune funtzioa zuen.

Atrioa eta perisitiloa dituen *domus*-a

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «LAS CASAS ROMANAS :: ROMA ANTIGUA» *romantigua.webnode.es* (Noiz kontsultatua: 2023-07-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q725453
* Commonscat Multimedia: Peristylia

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4614435-3
* AAT: 300080971
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q725453
* Commonscat Multimedia: Peristylia
Bi paino-jotzaileen behatzen mugimendu harrapatua, lan bera jotzen (kamara geldoaz eta soinurik gabe).

**Piano-jotzaile** pianoa jotzen duen pertsona da. Mendebaldeko forma musikal gehienak pianoa erabil dezakete. Ondorioz, errepertorioaren eta dauden estiloen aukera oso zabala da: musika klasikoa, jazz, blues, folk musika, rock... Piano-jotzaile gehienek, bestetik, teklatuekin lotuta musika-tresna gehienak jo ditzakete: sintetizadore, klabizenbalo, zelesta, organo, e.a.

Klasikoak
---------

Mozartek piano-jotzaile ospe handia izan zuen eta esan izan zen berau zela "Vienako teklatu-jotzaile onena zela". Piano-jotzaile moduan ospe handia lortu zuten ere bai Ludwig van Beethoven, Béla Bartók, Liszt, Brahms, Chopin, Mendelssohn, César Franck eta Rakhmaninov. Piano-jotzaile hauek egindako grabazioak ez daude eta, horregatik, erreferentziak idatziak dira.

Jazz
----

Aipatzekoak dira Duke Ellington, Art Tatum, Bud Powell, Thelonious Monk eta Bill Evans.

Euskal Herriko piano jotzaileak
-------------------------------

Klasikoen artean Joaquin Atxukarro (1932-) dugu. Beste estilokoak dira Iñaki Salvador, Joserra Senperena, Juan Karlos Irizar...

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Rushton, Julian (1998). New Grove Dictionary of Opera. Londres: Grove Publications. ISBN 0-333-73432-7.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486748
* Commonscat Multimedia: Pianists

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX531610
* BNF: 11960489s (data)
* GND: 4131406-2
* LCCN: sh85101720
* NDL: 00569106
* NKC: ph121606
* NARA: 10648383
* AAT: 300235018

 |

* Wd Datuak: Q486748
* Commonscat Multimedia: Pianists
**Perkins konderria** (ingelesez: *Perkins County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Rapid City da. 2010eko zentsuaren arabera 2.982 biztanle zituen, Perkins kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Perkins konderriak 7.485,04 kilometro koadro ditu. Horietatik 50,54 ura dira. Beste 7.434,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,4 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.982 pertsonetatik 2.903 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 20 dira. 2 beltzak edo afroamerikarrak. 35 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 32 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495195
* Commonscat Multimedia: Perkins County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133704162
* LCCN: n81117592
* **Lekuak**
* OSM: 1739843
* TGN: 2001822

 |

* Wd Datuak: Q495195
* Commonscat Multimedia: Perkins County, South Dakota
**Parsec** bat (*pc*) luzera unitate bat da astronomian erabilita. Izena ingelesetik dator ***par**allax of one arc **sec**ond* (arku segundo baten paralaxia).

Lurraren orbitako erradioa da astronomoek paralaxia zehazteko erabiltzen den bereizketa basikoa. Paralaxia arku segundotan neurtzen da (60 arku segundo = minutu 1; 60 arku minutu = gradu 1). Paralaxia trigonometrikoan oinarritzen da, izarretara dagoen distantzia neurtzeko sistemarik zaharrena.

Izar baten paralaxia arkuko segundo 1 bada, bere distantzia **parsec** bat izango da. Honela distantzia eta paralaxiaren arteko erlazioa defini daiteke:

  

{\displaystyle d={\frac {1}{p}}}

  

**d** parsec-etan dagoen distantzia da eta **p** paralaxia da arku segundotan.

1 parsec = 3,26 argi-urte = 31 bilioi kilometro

  

Eguzkitik gertuen dagoen izarra hiru izarrez osaturiko Alpha Centauri sistema da eta bere paralaxia 0,76 arku segundokoa da, beraz 1,31 parsec-era dago eta 4,28 argi-urtera.

Definitzeko beste modu bat honako hau da: bi objekturen arteko distantzia euren artean unitate astronomiko bateko distantia badago eta arku segundo bateko aldea dutela ematen badu.

Beraz:

360×60×60/2 π UA ≈ 2,0626480625×105 UA ≈ 3,08567758066631×1016m ≈ 3,26 argi-urte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12129
* Commonscat Multimedia: Parsec (unit of length)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q12129
* Commonscat Multimedia: Parsec (unit of length)


| Luzera unitateak |
| --- |
| **Astronomian**: argi-urtea • parseca • unitate astronomikoa
**Nazioarteko Sisteman**: yoktometroa • zeptometroa • attometroa • femtometroa • pikometroa • ångströma • nanometroa • mikrometroa • milimetroa • zentimetroa • dezimetroa • **metroa** • dekametroa • hektometroa • kilometroa • miriametroa • megametroa • gigametroa • terametroa • petametroa • exametroa • zettametroa • yottametroa
**Anglosaxoi sisteman**: hazbetea • oina • yarda • besabetea • furlonga • milia • legoa • itsas milia
**Japoniar sisteman**: bu • sun • shaku • ken • chō • ri
**Euskal Herriko neurri zaharrak**: arra • oina • gizabetea • korapiloa |
**Parque das Nações** (Nazioen parkea), Lisboako barruti edo *freguesia* bat da. Portugalgo 1998ko Erakusketa Unibertsala egiteko eraldatutako tokia da, bertan aktibitate kulturalen gune bat eraiki zelarik. Gaur egun arkitektura eta elkarbizitza gunea da, dinamika berri bat ekarri zuena Lisboako ekialdeko zatira eta Loures herrira. 1990ean oraindik gune industrial bat zen toki hau.

Urrutian Orienteko tren geltokiaren kupulak nabarmentzen dira, Santiago Calatravarena, bere arkitektura estiloa ezarriz. Portugalgo Pabiloiak, Alvaro Siza Vieirarena, sarreran, hormigoi armatuzko pala erraldoi bat du, itsasontzi baten oihala imitatzen duena.

Parkeak, *Pavilhão do Conhecimento* edo Ezagutzaren Pabiloi bat du, zenbait erakusketa interaktibo dituen zientzia eta teknologiari buruzko museo moderno bat; Lisboako Ozeanarioa, munduko akuario handienetako bat; bisitariak parkearen alde batetik bestera edo Lisboako eraikinik altuena den Vasco da Gama dorrera eramaten dituen teleferiko bat; eta Altice Arena, Portugalgo estalitako estadio handiena ere bertan da.

Parque das Nações freguesia bezala 2012an sortu zen. Ordura arte, administratiboki, Lisboako concelhoko Santa Maria dos Olivais fregesia eta Louresko concelhoko Moscavide eta Sacavémen artean banatua zegoen.

Kanpo estekak
-------------

* **(Portugesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1428475
* Commonscat Multimedia: Parque das Nações

---

* **Lekuak**
* OSM: 6427494
* INE: 110662
* **Ondare historikoa**
* SIPA: 11209

 |

* Wd Datuak: Q1428475
* Commonscat Multimedia: Parque das Nações
**Pascal** Niklaus Wirthek garatutako maila altuko programazio lengoaia bat da. Izena Blaise Pascal matematikariaren omenez jarri zion. Irakaskuntza helburu zuela sortu zuen, oinarrizko kontzeptuak erabiliz lengoaia sinple bat eginez. Horrela, unibertsitateetan ALGOL ordezkatu egin zuen. Gaur egun, programazio lengoaia erabilienen estandar bilakatu da.

Lehen bertsioa 1968an argitaratu zen eta lehen konpiladorea 1970ean.

Pascalen oinarritutako aldaerak ere baditugu, Delphi esate baterako, objektuei orientatutako bertsioa dugu hau. Ada eta Eiffel lengoaiek ere izan dute Pascalen eragina.

Sintaxia
--------

Kaixo mundua adibidea:

```
PROGRAM KaixoMundua(output);
BEGIN
 WriteLn('Kaixo, mundua!')
END.

```

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q81571
* Commonscat Multimedia: Pascal (programming language)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11941547z (data)
* LCCN: sh85098423
* NKC: ph117098
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q81571
* Commonscat Multimedia: Pascal (programming language)
Platon
**Platonismoa** Platon eta bere jarraitzaileen filosofia-sistema da; egiazko ezagutza ideien mailan lortzen dela dio, eta zentzumenen bidezkoa aldakor eta ez-ziurtzat jotzen du.
K.a. I. mendetik aurrera garatu zen, eta aro honetako lehen mendeetako mugimendu intelektual nagusia izatera iritsi zen. Haren ordezkari nagusia Plotino izan zen, bere maisua ohoratzeko hartutako izena, hain zuzen ere.
Platonismoak pentsamendu erlijiosoaren hainbat sektoretan eragin du; hala, uste da hainbat erritu, pentsamendu eta doktrina filosofia-sistema hartan oinarrituak direla. San Agustinek uste zuen Platonen bidez kristau-fedea teologikoki artikula zitekeela, Filon Alexandriakoa judaismoarekin egiten saiatu zen bezalaxe.

Justiniano enperadore erromatarrak Atenasko filosofia-eskolak itxi zituen, horrela platonismoaren eragina gutxitzeko asmoarekin, arriskutzat jotzen baitzuen eragin hori.

Errenazimentuan berriz agertu zen platonismoa, batez ere Florentziako Akademia Platonikoan (XV. mendea).

Platonismoa eta Aro Modernoa
----------------------------

Platonismoak Aro Modernoan dituen jarraitzaile garrantzitsuenak Frege eta Russell filosofo analitikoak dira. Hauen arabera, proposizio logiko eta matematikoen esanahiak era autonomoan existitzen diren domeinu bat dago. Ludwig Wittgenstein-ek sutsuki kritikatu zuen platonismo hori bere *Tractatus logico-philosophicus* lanean. Aipatzekoak diren beste izen batzuk, platonismoaren aldeko ideiak defendatu zituztenak: Kurt Gödel eta Alain Connes matematikariak eta Roland Omnès fisikaria.

Ikus, gainera
-------------

* Platon
* Plotino

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193589
* Commonscat Multimedia: Plato

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4046303-5
* LCCN: sh85103327
* NKC: ph124111
* AAT: 300055969
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193589
* Commonscat Multimedia: Plato
**Platte konderria** (ingelesez: *Platte County*) Wyomingko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wheatland da. 2010eko zentsuaren arabera 8.667 biztanle zituen, Platte kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Platte konderriak 5.467,11 kilometro koadro ditu. Horietatik 69,04 ura dira. Beste 5.398,07 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,59 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.667 pertsonetatik 8.488 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 580 dira. 25 beltzak edo afroamerikarrak. 29 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 31 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 83 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490512
* Commonscat Multimedia: Platte County, Wyoming

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124341091
* **Lekuak**
* OSM: 289324
* TGN: 2002380

 |

* Wd Datuak: Q490512
* Commonscat Multimedia: Platte County, Wyoming
**Mürren** Suitzako herri bat da, Berna kantonamenduko Lauterbrunnen udalerrian dagoena. Mürren Bernako oberlandeko walser kolonia ohia izan zen. Bere antzinako tradizioa, gaur egun ere, etxeen eraikuntza estiloari eta bertako biztanleen azentuari esker mantentzen da. Bernako kantonamenduko herrixkarik altuena da, eta 1650 metroko altueran dago, Lauterbrunnental bailararen gainetik.

Bertatik Suitzako hiru mendi ospetsuenen ikuspegia ikus daiteke: Eiger, Mönch eta Jungfrau. Turismoa oso ezaguna da udan eta neguan. Mürrenek 450 pertsona baino ez ditu, baina 2.000 oheko hotel-edukiera.

Mürrenek bere ikastetxea eta bi eliza ditu, bata erreformatua eta bestea katolikoa.

Garraioa
--------

Ezin da bide publikoetatik sartu, eta, beraz, Mürrenera iristeko beste aukera batzuk daude; Lauterbrunnenetik teleferiko pendular bat dago goi-ordokira, eta Stechelbergetik aire-funikular bat, ur-jauzi handiak eta harri malkartsuak igarotzen dituena.

Historia
--------

Mürrenek baserri-etxe gisa ditu sustraiak, baina tamainaz hazi zen neguko eta udako turismoaren ondorioz. Eskiatzaile britainiarrak oso garrantzitsuak izan dira Mürrenen historian, 1911n lehen turista britainiarra iritsi zen eta 1922an Kandahar Eski-Kluba hemen ezarri zuten. 1928an *Inferno ski race* ospatzen hasi zen, gaur egun arte egiten jarraitzen dena. *Inferno* munduko lasterketa amateur luzeena da (15,8 km). 1931n, Mürrenen, eski alpetarreko lehen munduko txapelketa egin zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q675392
* Commonscat Multimedia: Mürren

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146665464
* BNF: 16051140s (data)
* GND: 4576070-6
* LCCN: n86092203
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 008345
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1064217

 |

* Wd Datuak: Q675392
* Commonscat Multimedia: Mürren
**Palanka**, gaztelaniaz *La Palanca*, Bilbo Zaharreko inguru jakin bat izendatzeko erabiltzen zen izena da. San Frantzisko kalea eta batez ere Gorte kaleetako inguruari esaten zitzaion Palanka.

Palanka izenaren jatorriari buruz bi tesi aipatu izan dira: alde batetik, palanka hitzak harri zulaketan erabiltzen ziren burdinazko barrei egiten omen zien erreferentzia, eta bestetik, prostitutek bere garbiketarako erabiltzen zuten garbiontziei. (Gaztelaniaz garbiontzi horiei *palangana* esaten zaie *palanca* hitzaren antzeko itxura omen duen hitza).

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)** Arturo Izarzelaia Izagirra eta Txema Uriarte González. *El barrio de Las Cortes. Una historia de La Palanca bilbaina*, GITE-IPES. 2007.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Goikoetxea, Agustin.  (2007ko abenduaren 18a). [ «ESTUDIO SOBRE EL BILBAINO BARRIO DE LAS CORTES.
La Palanca fue algo más que el barrio chino de Bilbo»] *GARA* (Noiz kontsultatua: 2017-11-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069483

 |

* Wd Datuak: Q61069483
Pertsiako lehoinabarra (***Panthera pardus ciscaucasica***) Iran, Armenia, Azerbaijanen eta Ertain Asian bizi den eta desagertzeko arriskuan dagoen lehoinabar azpiespezie bat da.

Ezaugarriak
-----------

Pertsiako lehoinabarra munduko lehoinabar azpiespezie guztietan handiena izan liteke, afrikar lehoinabarra baino handiagoa. Azpiespezie honetako arrek 50-90 kilo bitarteko pisua dute, arrek 65 kilo pisatzen dute bataz bestez, baina 80 kiloko arrak sarritan topatzen dira, afrikar lehoinabarretan baino sarriago.

Bataz bestez, arra 158 zentimetro luze da, eta horri 90 cm-ko isatsa gehitu beharko genioke. Isatsa eta guzti, azpiespezie hau 259 zentimetrotara ailegatzen da bataz bestez, afrikar lehoinabarra 220 zentimetrotan geratu ohi den bitartean. Iraneko populazioak izan litezke handienak, bertan neurtu ohi direlako ale luzeenak eta pisutsuenak. Orain dela gutxi, herrialde horretako lehoinabar gazte batek 64 kilo pisatzen zuen, hazteko eta pisua irabazteko denbora geratzen zitzaiolarik.

Elikadura
---------

Pertsiako lehoinabarrak hegazti eta ugaztun txikietatik, zerbido, antilope eta basurde handietaraino ehizatzen ditu.

Felido guztiek bezala (jaguarraren berezitasuna kenduta), pertsiako lehoinabarrak lepoan edo estarrian hozkada eginez hiltzen ditu bere harrapakinak.

Aldaerak
--------

Honako hauek dira pertsiako lehoinabarraren aldaerak, lehen azpiespezie independenteak kontsideratzen zirelarik:

* Anatoliako lehoinabar (*Panthera pardus tulliana*)
* Baluchistaneko lehoinabar (*Panthera pardus sindica*)
* Kaukasiar lehoinabar (*Panthera pardus ciscaucasica*)
* Ertain-Pertsiako lehoinabar (*Panthera pardus dathei*)
* Sinaiko lehoinabar (*Panthera pardus jarvisi*)

Populazioak
-----------

2008. urtean, 871-1290 bitarteko lehoinabar ale heldu zenbatu ziren. Hauxe da estimazioa herriz herri:

* Iran: 550-850 ale heldu, bertakoak dira azpiespezie honetako handienak eta azpiespezie guztietan ere handienak izan litezkeenak.
* Afganistan: 200-300 ale heldu.
* Turkmenistan: 78-90 ale heldu.
* Armenia: 10-13 ale bitartean.
* Azerbaijan: 10-13 ale bitartean.
* Errusiar Kaukasoko iparraldean: 10 ale.
* Turkia: 5 ale.
* Georgia: 5 ale.
* Nagorno-Karabakh: 3-4 ale.

Mehatxuak
---------

Mehatxurik handiena habitataren suntsipena inguruko herrialdeen industrializazio hazkuntza azkarraren ondorioz, bertako gunetan dauden gudak (bonbak eta guzti) eta legez kanpoko ehiza dira.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q729713
* Commonscat Multimedia: Panthera pardus saxicolor
* Wikispecies Espezieak: Panthera pardus saxicolor

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 4444059
* GBIF: 5787215
* ITIS: 933431
* NCBI: 9693

 |

* Wd Datuak: Q729713
* Commonscat Multimedia: Panthera pardus saxicolor
* Wikispecies Espezieak: Panthera pardus saxicolor
Herzeloyde eta Parzival Soltaneko basoan, 1443-1446ko edizioan.
***Parzival*** Erdi Aroan sortutako zaldunen poema epikoa da. Egilea Wolfram von Eschenbach poeta izan zen eta goi-alemanez idatzita dago. Poema, normalean XIII. mendearen lehen laurdenean datatua, Parzival (ingelesez Percival) arturiar heroiaren gertakizunak biltzen ditu. Parzivalen Graal Santuaren bilaketa luzea du ardatz nagusia. 25.000 bertso-lerro inguru ditu, 16 kapituluetan antolatuta.

Jatorria
--------

Eschenbachek idatzitako poema Chrétien de Troyes olerkari frantsesaren azken lanean inspiratzen da, *Perceval ou le Conte du Graal*. Chrétien de Troyesen poema ere Graal bilaketaren ingurukoa da; frantsesak Peredur Galesko heroia hartu zuen eta Percevalez bihurtu zuen. Dena dela, Chrétien de Troyesen lana osatu gabe gelditu zen eta horrek amaiera emateko gogoa zabaldu zuen egile askoren artean, tartean Wolfram von Eschenbach. Askoz beranduago Richard Wagnerrek, azken horren lana hartuta, *Parsifal* opera ospetsua idatziko zuen.

Argumentua
----------

Parzivalen aita, Gahmuret, beti abentura bila bizi izan zen zalduna zen. Horregatik, Herzeloyde, bere ama, basoaren erdian hazten saiatu zen, zalditeriaren mundua ezagutu ez zezan eta horrela gal ez zezan. Baina gazteak, zaldun arturiko batzuen balentriak entzun ondoren, Cameloteko gortera joatea erabaki zuen. Bertan, Gurnemanzengandik ohorearen printzipioak ikasten ditu eta bere jakin-mina eta oldarkortasuna neurtzen.

Bere lehen balentrietako batek objektu magikoz betetako gaztelu misteriotsu batera eramaten du; Anfortas gazteluaren buru da. Gaztea isilik egoten da, eta biharamunean gaztelu hondatu eta huts batean esnatzen da. Haluzinazioak ikusarazi dizkion sorginkeria baten biktima izan dela pentsarazten dio. Geroago, Mahai Biribilean leku bat merezi izatea eragiten dioten ekintza batzuen ondoren, bere ohorea gazteluan galdu zuela dioen pertsonaia bat agertzen da, hau da, Graaleko gazteluan. Orduan penitentziazko eta abenturazko bidaia bat hasten da jainkozko mesedea berreskuratzeko. Graalen duin kontsideratuko zaio bere bertutea frogatu ondoren, eta, halaber, bere babesle bihurtuko da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

Kasu guztietan pertsonaia beraren barianteak dira:

* *Parsifal*, Richard Wagnerren opera.
* Pertzeval, Artur erregearen Mahai Biribileko Zaldun mitikoetako bat da.
* *Perceval ou le Conte du Graal* Chrétien de Troyes olerkari frantsesaren lana.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1247232
* Commonscat Multimedia: Parsifal

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 128144648689204972816
* BNF: 12019126s (data)
* GND: 4108542-5
* SUDOC: 028334388
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1247232
* Commonscat Multimedia: Parsifal
**Platain etxea** Gipuzkoako Pasaia udalerriko Pasai Donibanen dagoen eraikina da. *Platain* delakoa herri honen sustrai edo jatorriarekin loturiko kondairazko pertsonaia da, baina ezer gutxi dakigu hartaz.

Eraikina
--------

Platain etxea eta etxe atxikituak teilatua elkarbanatzen duten multzoa osatzen dute. Platain etxea itxuraz XVI. mendekoa dirudien harlanduz eta adreilu egituraz eraikitako eraikina da. Harrizko teilatu-hegala eta antzinako lorategira irekia dagoen areto bat du. Atxikitutako aldameneko etxea XVIII, mendekoa da, harlanduz eginiriko aurrealde soila eta etxe-hegal eta balkoi interesgarriak dituelarik; solairu sakon eta estu batean eraikitako horma-bitarteko eraikinaren ohiko adibidea da.

Platain etxea eta bere hurrengo bi eraikinak iparralderago zeudenetatik hondartza batez bananduak zeuden, hondartza hori behe itsasaldian bakarrik zegoenean igaro zitekelarik.

1546an herriko Alkateak eta Hondarribiako Errejimenduak hiru eraikinen jabeei dei egin eta euren eraikinak eta Bizkaia etxearen artean behe itsasaldea zegoenean oinezkoentzat erabilgarria izango zen bide bat eraikitzea agindu zieten.

Etxe haietako bat, ziurrenik Juan Villaviciosa zenarena, plazaren mutur batean zegoen, gerora Coelgialenea izena jaso zuen, ziur aski etxe hartan ikasleren bat (*colegial*) bizi izan baitzen. Etxe honen aurrealdea ziurrenik Platain kondairazko heroiaren etxeko hondakinen artetik ateratako armarria darama, Platain zena Villaviciosa eta Arizabalo-tarren senitartekoa zelarik.

Kanpo estekak
-------------

* Platain etxeari buruzko argibidea. Pasaiako Udal webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20493031
* Commonscat Multimedia: Platain etxea

---

 |

* Wd Datuak: Q20493031
* Commonscat Multimedia: Platain etxea
**Plácido Domingo Ferrer** (Zaragoza, 1907ko martxoaren 8a - Mexiko Hiria, 1987ko azaroaren 22a) zarzuelako baritono liriko espainiarra izan zen.

Biografia
---------

Zaragozako Kontserbatorioan Teodoro Ballo maisuarekin musika ikasi zuen. Haren debuta Zaragozako Parisiana antzokian izan zen, *Los gavilanes* zarzuelarekin. Ondoren konpainia Madrilera joan zen; han Café Castillarea joaten zen eta bertan musika munduko artista eta egile asko ezagutu zuen, tartean Pepita Enbil getariarra. 1939an biek Iruñeko Gayarre antzokian Federico Moreno Torrobaren *Sor Navarra* taularatu zuten. 1940an ezkondu ziren. Ases Líricos konpainiaren penintsula osoan ibili ziren biak, bestetik.

1946an, Moreno Torrobaren konpainia lirikoarekin, Mexikora joan ziren. Haiekin bi seme-alabak eraman zituzten: Mari Pepa eta Plácido. Amerikan arrakasta handia izan zuten, batez ere Mexikon, eta han gelditzea erabaki zuten. Konpainia propioa sortu zuten eta hogei urtetan Ameriketako eszenatoki garrantzitsuenak ezagutu zituzten.

1966an, José Lunaren konpainiarekin, Espainiara joan ziren. Berriro ere Mexikon zarzuela batzuk telebistarako grabatu zituzten. Domingo Ferreren azken agerpena Katalunian izan zen, El Liceu antzokian; egun hartan Amadeo Vivesen *Doña Francisquita* zarzuela abestu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Ikus, baita ere
---------------

* Pepita Enbil
* Plácido Domingo

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16620466
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87430222
* BNE: XX1689589
* LCCN: n2023031648
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q16620466
**Poutine** (put͡sɪn ahoskatua) Quebeceko sukaldaritzako platera da. Patata frijitu, gazta pikortsua (gehienetan cheddar gazta) eta haragi saltsaz osatuta dago. Gazta pikortsua egin berri dauden patata frijituei gehituz eta nahasketa hau haragi saltsa beroz estaliz prestatzen da Kanadako jaki hau, honela saltsa beroak gazta urtuz eta patatak bigunduz. Beste osagai batzuk ere eduki ditzake.

Poutine Kanadako janari lasterraren oinarrietako bat da, eta kaleetako postuetan, jatetxeetan eta eskolako jangela askotan zerbitzatzen da, baita janari laster kate internazionaletan ere, esate baterako McDonald's, A&W, KFC edo Burger Kingen. Kaloria askoko platera da, eta kolesterol eta trans koipe maila altuak ditu, batez ere frijitzeko olioa berrerabili egiten duten jatetxeetan. Poutineak txerrikia, okela, otarrain zatiak, untxikia, kabiarra eta trufak eduki ditzake.

Jatorria
--------

Jatorri tradizionaleko platera askorekin gertatzen den bezala, asko dira poutinen jaiotze eta zabaltzeari buruz dauden bertsioak, bere izenaren jatorriaz bezalaxe. Ia bertsio guztiak bat datoz platera hau 1950eko hamarkadan jaio zela Quebec erdialdeko eskualde esnezalean, non oraindik ere platera honentzako beharrezkoak diren esne zatiak produzitzen dituzten esnetegiak dauden. Inguruko nekazal komunitate ugarik platera sortu izana diote, horien artean Drummondville, Saint-Jean-sur-Richilieu eta Victoriaville komunitateek.

Poutine izenaren jatorriak ere bertsio asko azaleratu ditu. Hainbat informazio iturrik *pudding" hitzetik datorrela baieztatzen dute; beste batzuek aldiz, "poutine" eskualdeko argoteko hitza dela ziurtatzen dute, "nahasmen" edo "nahasketa arraro" esan nahi duena. Poutine hitza Quebec eta Kanadako beste eskualdeetan dagoeneko erabilia zen patatetan oinarritutako platerak izendatzeko. Asko aipatzen den istorietako bat Warwickeko Fernand Lachanceena da, berak 1957an asmatu zuela ziurtatzen duena. Esaten denaren arabera* ça va faire une maudite poutine *(hau nahaspila handi bat izango da) esan zuen, eta poutine hortatik dator platera, zeinari gerora haragi saltsa gehitu zitzaion patatak horren azkar hoztu ez zitezen.*

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q396184
* Commonscat Multimedia: Poutine

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q396184
* Commonscat Multimedia: Poutine

1. ↑    *The 50 Inventions — Poutine.*  in: *The Greatest Canadian Invention*. Canadian Broadcasting Corporation.
**Plymouth konderria** (ingelesez: *Plymouth County*) Massachusettsko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburuak Plymouth eta Brockton dira. 2010eko zentsuaren arabera 494.919 biztanle zituen, Plymouth kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Plymouth konderriak 2.831,51 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.124,51 ura dira. Beste 1.707 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 174,79 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 494.919 pertsonetatik 430.960 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 15.619 dira. 33.991 beltzak edo afroamerikarrak. 1.024 amerikar natiboak ziren eta 118 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5.928 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11.647 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 11.251 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Plymouth County, Massachusetts age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54086
* Commonscat Multimedia: Plymouth County, Massachusetts

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144244589
* LCCN: n80076634
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1840540
* TGN: 7014423

 |

* Wd Datuak: Q54086
* Commonscat Multimedia: Plymouth County, Massachusetts
**Pedro Fontecha Salazar** (Nograro, Gaubea, Araba, c. 1673 - Bilbo, Bizkaia, 1753) legelaria izan zen. Espainiako Errege Kontseiluko abokatua, Gernikako Batzar etxeko kidea eta Bizkaiko Jaurerriko aholkularia izan zen 1718. urtetik aurrera. Foruzalea zen, eta *Escudo de la más constante fe y lealtad del muy noble Señorío de Vizcaya* azterlana egin zuen. Aipaturiko obra XVIII. mendean argitaratu zen lehen aldiz. Geroago ere argitalpen berriak izan zituen, Bizkaiko Diputazioak eskaturik. Liburua Espainiako Gobernuak bahitu zuen, foruen aldezte sutsua egiten zuelako Fontechak lan horretan.

Fontecharena da, halaber, *Verídica y puntual representación al muy Leal Señorío de Vizcaya contra el manifiesto de D. Joseph de Zavala y Miranda* (1743-1744) obra. 1990ean, Roman Basurto historialariak argitaratu zuen Fontecharen liburuen ondarea, testamentuan ageri den bezala: *La biblioteca de Pedro Fontecha Salazar* (Gasteiz, 1990).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265671
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 21146332834618730687
* GND: 1099982855
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 65892
* Lur: 02201/eu\_f\_0900/f0900

 |

* Wd Datuak: Q12265671
***Teilatu gorriak*** (frantsesez *Les toits rouges*), Camille Pissarro margolari frantziarraren margolanik ezagunenetako bat da. Olioa oihal gaineko teknikarekin egina dago. 53 zentimetroko altuera eta 64ko zabalera du. 1877an margotua izan zen. Galerie nationale du Jeu de Paumen egon zen, eta, gaur egun, Orsay Museoan dago, Parisen.

*Teilatu gorriak (herri bat neguan)*, paisaia bat da. Bere arretagunea, herri bateko etxeen teilatu gorriak dira, neguan, Pontoise inguruan. Euren gainean, muino bat ikus daiteke, eta, gainetik, zeru urdineko lerro bat. Lehen planoan, fruta-arbolak ikus daitezke.

Camille Pissarrok, bere karreran, giro garbi bat bilatzen ari zen garai batean egin zuen. Paul Cezanneen eragina ere nabari da paisaia egiterako garaian. Pissarroren gai gogokoenen adibide bat da: landatarrak, xumeak eta naturalak.

Espazio atmosferikoa balioztatzen du, zuhaitzen adarrek eratzen duten sarearen bidez.

Koloreak, nahiko bortizki kontrajartzen dira, batez ere bateragarriak.

Pissarrok, margolan osoa bateratzen duten pintzelada azkarrak erabiltzen ditu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2843906
* Commonscat Multimedia: La Verger, Côtes Saint-Denis à Pontoise - 1877

---

 |

* Wd Datuak: Q2843906
* Commonscat Multimedia: La Verger, Côtes Saint-Denis à Pontoise - 1877