Violet Gibson
Violet Albina Gibson (Dublin, 1875eko abuztuaren 31 - Northampton, 1956ko maiatzaren 2a) emakume anglo-irlandarra izan zen, Lord Ashbourneren alaba, Lord Irlandako kantzilerra hiru aldiz XIX. mendean. 1926an Benito Mussolini hiltzen saiatu zen.

Lehen urteak
------------

Violet 1876ko abuztuaren 31n jaio zen, Edward Gibson abokatu, politikari eta aristokrata irlandarraren alaba, Ashbourneko lehen baroia. Bere ama Frances Maria Adelaide Colles zen, zientzialari kristaua. 18 urte zituela, Britainia Handiko gortean debutatu zuen Victoria erreginaren erregealdian, eta nerabezaroan eta gaztaroan gizarte-bizitza aktiboa izan zuen Britainia Handian, goi-gizarte britainiarrarekin, aldizka antzerkira, banketeetara, dantzetara, ezkontzetara, kirol-ekitaldietara eta lagun aristokratekin egindako kontzertuetara joanda. 

Bere ama zientzialari kristaua zen eta Violet bere horretan hazi zen.  Hala eta guztiz ere, Violet laster desilusionatu zen erlijio honekin eta hainbat erlijiorekin esperimentatu zuen, hala nola teosofiarekin, 26 urterekin katolizismora bihurtu aurretik. Erabaki horrek Erromako Lourdesko Andre Mariaren komentu katolikoan bizitzera eraman zuen 1922an. 

Oso osasun txarra izan zuen haurtzaro eta gaztaro osoan, eta, aldi horretan, sukar gorrimina, pleuresia eta errubeola jasan zituen behin eta berriz; halaber, abdomeneko min kronikoak izan zituen bizitza osoan, apendizitisa eta peritonitisa tratatzeko ebakuntza egin ondoren, baita mastektomia bat ere, Paget gaixotasuna hartu ondoren. 

Gibsonek buruko arazoak izan zituen 1922tik, gutxienez, nerbio-kolapso bat jasan zuenetik, eta, horren ondorioz, erakunde mental batean sartu zuten bi urtez.  Horrez gain, 1923an etxetik irten zen, gauaren erdian, bere lo-arroparekin, kontzientzia aldatuta, eta bi poliziak ekarri behar izan zuten etxera. Handik gutxira, bere etxekoandrearen alabak aurkitu zuen, inolako xederik gabeko kale jendetsu batean bueltaka, eta, laguntzen saiatu zenean, Gibsonek labanaz eraso zion, eskuan zaurituz. Gertaera horien ondoren, Hollowayko Erietxean sartu zuten. Bertan, beste paziente bat hiltzen saiatu zen, eta 6 hilabeteren ondoren askatu zuten.  1925aren hasieran, Erroman, hilketa saiakera baino urtebete lehenago, bere buruaz beste egiten saiatu zen, bularrean tiro bat emanez;  poliziak interrogatu zuenean, "Jainkoaren loriarako" bere buruaz beste egiten saiatu zela azaldu zuen. 1930ean bigarren suizidio saio bat gertatu zen, azken itxialdian.

Mussoliniri hilketa saiakera
----------------------------

1926ko apirilaren 7an, Violet Gibsonek Mussoliniren aurka tiro egin zuen,  Italiako buruzagi faxista Erromako Piazza del Campidoglioko jendetzaren artean zihoan bitartean, Zirujauen Nazioarteko Biltzarreko batzarra utzi ondoren. Han, Mussolinik medikuntza modernoaren mirariei buruzko hitzaldi bat eman zuen. 

Violet Gibsonek paperezko ohar bat zeraman Italiako Alderdi Faxistaren egoitzako helbidearekin (Mussolinik egun horretarako programatuta zuen bidean aurkitzen ez bazuen eta hara joan behar bazuen bere bila ), eta harri bat Mussoliniren kotxeko leihoa apurtzeko, beharrezkoa izanez gero, baita 1892 Modeloko errebolber bat ere, Lehen Mundu Gerran erabilia, txal beltz batean ezkutatua.  Behin tiro egin zioten armari, Mussolinik bera ikustera bildutako jendetza agurtzen zuen bitartean,  baina une horretan bertan burua mugitu zuen, bere jarraitzaileetako bati erromatar agurra ematera zihoalako, eta balak sudurra ukitu zion;  berriz ere tiro egiten saiatu zen, baina pistolak huts egin zuen eta ez zuen eragin. 

Horren ondoren, ia katamotza zuen zohikaztegi sumindu batek Gibson armarik gabe utzi zuen, baina poliziak erreskatatu egin zuen, eta Regina Coeliko espetxera eraman zuen atxilo;  Mussolini, berriz, berehala artatu zuen konferentzian artatu zuen zirujauetako batek, baina zauria aztertzean, harriduraz adierazi zuen Mussolini onik zegoela birtualki, jendetzari oihuka: "Ezer ez!".  Mussolinik hain zauri arina izan zuen, ezen sudurrean bendaje bat behar izan zuen, balak sudur-zulo baten muturra baino ez baitzuen zartatu, eta egun horretarako bere agendarekin jarraitu zuen erregulartasunez. 

Bere hilarria Kingsthorpeko hilerrian
Violetek ez zituen inoiz argi azaldu magnizidio-saiakera egiteko arrazoiak; "Jainkoari aintza emateko" egin zuela baino ez zuen esan, lausoki. Gero aipatu zuen Jainkoak bidalitako aingeru batek bere besoei eutsi ziela, dardara ez zezan.  Gaur egun, zabalki onartzen da Violet Gibsonek gaixotasun mental larriren bat zuela erasoaren unean.  Areago, egitatea baino bi urte lehenagotik gutxienez erlijio-martirioarekin obsesionatuta agertu zen, eta erregulartasunez hitz egiten zuen giza hilkortasunaz eta magnizidioez (itxuraz denbora luzez Pio XI.a aita santua hiltzeko asmoa izan zuen, hura mespretxatzen baitzuen eta aita santu txartzat hartzen baitzuen). Horregatik uste da Mussolini hiltzeko ideia berea izan zela eta bakarrik zehaztu zuela. 

Hala ere, bizi zen komentuko mojek eta ikerketa polizialaren ardura zuen detektibeak eromenaren itxurak baino ez zituela egiten uste zuten, eta, egia esan, Mussolini hiltzeko Trastevereko katoliko disidenteek osatutako konspirazio baten parte izan zen (ateo baten zurrumurrua zabaldu zen, nahiz eta berak beti ezkutatu zuen bere pertsonaren zati hori, gehienbat katolikoa zen italiar publikoarekin bat egiteko). Atentatuaren ondoren, Gibsonek aitortu zuen hilketa egiten saiatu zela, Giovanni Colonna duke italiarra "txunditzeko". Ustez, Suitzan maitemindu zen, eta faxismoaren aurkaria zen, nahiz eta, ondoren, bertsio hori baztertu eta ukatu egin zuen, sinesgarritzat jotzen ez zena. Hala ere, susmo horiek gorabehera, Gibsonen gaixotasun mentalaren historia luzeak ondorio horiek ezeztatzen dituela dirudi, Gibsonek beti arazo mentalak izan zituela baieztatuko lukeelako. 

Txandaka atxilotu zuten Regina Coeliko espetxean eta ospitale mentaletan, non hainbat gertakari bortitz izan zituen, hala nola guardia bati edo beste preso batzuei erasotzea,  1927ko maiatzera arte, Mussolinik eskatuta askatu zutenean (ziurrenik Britainia Handiari borondate oneko keinu bat bezala eta, gainera, beti Gibson mentalki ezegonkorra zela uste izan zuelako) epaiketa irregular labur baten ondoren, eta berehala Britainia Handira deportatu zutenean,  nahiz eta Italiako gobernuak bere bizitza osoan barneratzeko baldintza ezarri zuen, Erresuma Batuko gobernuak onartu eta bete zuena. 

Violeten familiak lotsa handia izan zuen. Violeten ahizpak adierazpen publiko bat idatzi zuen, Mussolini eta italiar herriari barkamena eskatuz eta Violet gaixo mental bat zela eta haurtzarotik izan zela argudiatuz. 

Mussolinik bere ospea izugarri handitu zuen Italiako herrian atentatuaren ondorioz, eta bere boterea sendotu eta oposiziogileen jarduera ezabatuko zuten lege berriak onartzeko aitzakia gisa erabiliko zuen.

Ondorengo bizitza
-----------------

Erresuma Batuan, Gibson berehala sartu zuen bere familiak St. Andrew ospitalean, Northamptonen, adimen-asilo bat izan zen non hil zen arte egon zen, 29 urte geroago,  nahiz eta askatua izateko hainbat eskaera egin zituen.  Gibsonek berak ez zion inoiz bere errugabetasuna aldarrikatzeari utzi, eta aske uzteko eskatuz gutunak idatzi zizkien Winston Churchilli, gaztetan ezagutu zuenari, eta Isabel II.a Erresuma Batuko erreginari (gaztetan ere ezagutu zuen, lehen esan bezala), nahiz eta bere gutunak ez ziren inoiz hartzaileengana iritsi, barneratuta zegoen ospitaleak beti atxiki baitzituen bere eskutitz guztiak, bere ezagutzarik gabe. 

Hala eta guztiz ere, eta 1930ean beste suizidio-saio bat egin ondoren, Gibsonen egoera mentalak hobera egin zuela zirudien, eta modu baketsuan bizi izan zuen gainerako itxialdia. 

1956ko maiatzaren 2an hil zen, gaixotasun luze baten ondoren 79 urte zituela, eta Northamptoneko Kingsthorpe hilerrian lurperatu zuten.  Haren hiletara ez zen seniderik edo lagunik joan, eta haren azken borondateak ez ziren errespetatu, hala nola Northamptongo katedralean requiem meza bat jasotzea, tokiko kapera batean meza labur batez ordezkatua izan zena; gainera, ez zitzaion egindako hilarri bat erosi, nahiz eta horretarako 100 dolar utzi zituen; azkenean, bere hilobia gurutze soil batez markatu zen.

Kuriotsitateak
--------------

Los Chikos del Maíz rap talde valentziarrak "No pasarán" abestian aipatzen du.

Bibliografia
------------

* Marques, Tiago Pires (2016) [2013]. Crime and the Fascist State, 1850 – 1940 [Krimena eta Estatu Faxista, 1850 – 1940] (ingelesez) (2. edizioa). Abingdon-on-Thames, Erresuma Batua: Taylor & Francis. ISBN 9781315654669. LCCN 2013478115. OCLC 995256009. doi: 10.4324/9781315654669 – Google Books bidez.

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16   **(Ingelesez)** «Gibson, Violet Albina | Dictionary of Irish Biography» *www.dib.ie* (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
2. 1 2   **(Ingelesez)** Mussolini, Romano.  (2006-11-14). *My Father Il Duce: A Memoir By Mussolinis Son.*  Kales Press ISBN 978-0-9670076-8-7. (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
3. 1 2 3   **(Ingelesez)**  *Violet Gibson - The Irish woman who shot Benito Mussolini.*  2021-02-21 (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9   **(Katalanez)** Melguizo, Soraya.  (2021-02-27). «La irlandesa que va intentar assassinar Benito Mussolini» *Ara.cat* (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
5. 1 2   **(Ingelesez)** Saunders, Frances Stonor.  (2010-05-06). *The Woman Who Shot Mussolini.*  Faber & Faber ISBN 978-0-571-25870-3. (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
6. ↑   «National Archives: Census of Ireland 1911» *www.census.nationalarchives.ie* (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
7. 1 2 3 4   Ferri, Enrico; Cassola, Mary Flint.  (1928). «A Character Study and Life History of Violet Gibson Who Attempted the Life of Benito Mussolini, on the 7th of April, 1926» *Journal of the American Institute of Criminal Law and Criminology* 19 (2): 211–219.  doi:10.2307/1134640. ISSN 0885-4173. (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
8. 1 2 3   **(Frantsesez)** Ferri, Enrico.  (1927ko martxoaren 1a). *La personnalité de Mlle Violet Gibson.*  Paris, Frantzia: Association Internationale de Droit Pénal: Revue internationale de Droit pénal, 117 or. ISSN 0223-5404..
9. ↑   «ABC MADRID 22-04-1926 página 7 - Archivo ABC» *abc* 2019-08-01 (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
10. ↑   **(Ingelesez)** «The Irishwoman Who Shot Mussolini» *RTE Radio* 2014-06-12 (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
11. 1 2 3 4   **(Ingelesez)** Bosworth, Richard J. B..  (2014-03-04). *Mussolini.*  Bloomsbury Publishing ISBN 978-1-84966-444-8. (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
12. 1 2 3 4   «ITALY: Mussolini Trionfante - TIME» *web.archive.org* 2017-02-22 (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
13. ↑   Latini, Carlotta.  (2021eko abenduaren 1a). *La verità di Violet Gibson. Amore e violenza in una perizia psichiatrica.*  Roma, Italia: Università Roma Tre, 1-78 or. ISBN 2279-7416..
14. 1 2   Abbate; Lingiardi; Loisi, Luigi; Vittorio; Anna.  (2006ko martxoaren 12a). *Violet Gibson.*  Roma, Italia: Giovani Fioriti Editore, 20 or. ISSN 1724-4919..
15. ↑   **(Ingelesez)** Marques, Tiago Pires.  (2015-10-06). *Crime and the Fascist State, 1850–1940.*  Routledge ISBN 978-1-317-31975-7. (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
16. 1 2   Ortiz Palanques, Marco.  (2011ko urtarrilaren 1a). *El atentado de Violet Gibson contra Benito Mussolini (7 de abril de 1926).*  Mérida, Venezuela: Universidad de Los Andes, 123-150 or. ISSN 1316-1369..
17. 1 2   **(Frantsesez)** Nemeth, Luc.  (2002). Bard, Christine ed. «Non coupable… mais « folle » : le cas de Violet Gibson» *Femmes et justice pénale : XIXe-XXe siècles* (Presses universitaires de Rennes): 233–241. ISBN 978-2-7535-2488-0. (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
18. ↑   **(Ingelesez)** Marques, Tiago Pires.  (2015-10-06). *Crime and the Fascist State, 1850–1940.*  Routledge ISBN 978-1-317-31975-7. (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
19. ↑   **(Ingelesez)** Carnaghi, Benedetta Luciana Sara.  (2022-01-01). «Mussolini’s Four Would-be Assassins: Emergency Politics and the Consolidation of Fascist Power» *Journal of Modern Italian Studies* 27 (1): 1–18.  doi:10.1080/1354571X.2021.1950340. ISSN 1354-571X. (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
20. ↑   **(Ingelesez)** Kilraine, John.  (2021-03-25). *Councillors approve plaque for woman who shot Mussolini.*  (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
21. ↑   **(Ingelesez)** «Her father’s daughter – An Irishman’s Diary about the tragic life of Lucia Joyce» *The Irish Times* (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).