recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Astronauta baten lanaren **simulazioa**, igerileku batean.
**Simulazioa**, batzuetan **simulakroa** ere deitua, mundu errealeko sistema, gertaera edo prozesu baten imitazioa da. Konputagailuzko simulazioa konputagailu batean burutzen dena da; zenbakizko simulazioak, berriz, sistemaren parametro eta aldagaiak matematikaz irudikatzen ditu; azkenik, simulazio analogikoa sistema, gertaera edo prozesua era ez formal batean edo *materialki* irudikatzen duena. **Simulakroak** egoera errealetan, bereziki sute, istripu eta beste larrialdietan, nola jokatu behar den ikasteko simulazio-saioak dira. Egoera erreala modelizatzen eta imitatzen duten gailuei simulagailuak dira. Hezkuntzan erabil daiteke errealitateko egoeretan trebatzeko; segurtasunerako ingeniaritzan eta medikuntzan, berriz, larrialdi egoeretan nola jokatu behar den aztertzeko. Entretenimendu moduan ere erabil daiteke; bideo-jokoetan, esaterako, simulazioa maiz erabiltzen da.

Ikus, gainera
-------------

* Eredu (zientzia)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q45045
* Commonscat Multimedia: Simulation

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4055072-2
* NDL: 00570998
* NKC: ph125543
* AAT: 300237969

 |

* Wd Datuak: Q45045
* Commonscat Multimedia: Simulation
Xafla bikoitzeko sukaldeko **taiela**
**Taiela** "ilargi erdi" itxurako ganibet kurbatu berezia da, normalean bi kirten edo helduleku dituena, eta sukaldean erabiltzen dena gaztak, haragiak eta abar ebakitzeko. Taielek batzuetan bi xafla paralelo dituzte, ebaketa bizkortzeko gainazal gogorraren eta horizontalaren gainean zanbuluko mugimenduren bidez, eta erabilera espezifikoaren arabera gainazal hori trangadera, pikadera edo ohol deritzona.

Erabilerak
----------

Taiela sukaldeko belar usaintsuak txikitzeko edo pizza-ebakitzaile moduan erabiltzeko ganibetik egokiena da. Gabonetan, aizto hau normalean turroia zatitzeko erabili ohi da.

Burdinola zaharretan zurezko heldulekua zuen hotzeko zizela zen, altzairuzko barrak ebakitzeko erabiltzen zena. Maisu errementariak altzairuaren gainean jartzen zuen eta morroiak edo ikasleak burdinazko mailutzarrarekin kolpekatzen zuen piezak bereizi arte.

Irudi galeria
-------------

* Taiel handiaTaiel handia
* Ebakitzeko makinaEbakitzeko makina
* Ebakitzeko makinaren xaflakEbakitzeko makinaren xaflak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1754550
* Commonscat Multimedia: Mezzalunas

---

 |

* Wd Datuak: Q1754550
* Commonscat Multimedia: Mezzalunas
**Simón Bolívar nazioarteko zubia** (gaztelaniaz: *Puente Internacional Simón Bolívar*) oinezko eta ibilgailuentzako nazioarteko zubia da, Venezuelako Táchira eta Kolonbiako Norte de Santander biltzen dituena. Kolonbia eta Venezuela arteko mugako zubi honek Táchira ibaia zeharkatzen du.

Herrialde bientzako ekonomientzat oso inportantea da, izan ere, Venezuelara bidean doazen kolonbiar esportazioen %80a zubi honetatik doa.

Historia
--------

1919an eraiki zuten jatorrizko zubia, garai hartan Juan Vicente Gómez jenerala presidentea zena, eta, bere hitzetan, lan horrek ahaleginduta, "herrialdeak batuko lituzke, nazio arrebarekin egiten duen adeitasun-sorta gisa. Simón Bolívar askatzailearen idealetako bat, eta jenio hartako bi herriak eta independentziaren borroka loriatsu bera betiko elkarturik mantenduko dituen katebegi zorrotza izango litzatekeena ". Garai hartan Kolonbiako presidentea Marco Fidel Suárez politikaria zen.

1962an, egungo nazioarteko zubia inauguratu zuten Rómulo Betancourt (Venezuela) eta Alberto Lleras Camargo (Kolonbia) presidente ziren garaian.

2015ean, orduko Kolonbia eta Venezuelaren arteko krisia zela eta, Nicolás Maduro Venezuelako presidenteak zubia ibilgailuen trafikorako itxi zuen. Zubia ezaguna egin zen 2019ko Venezuelako krisian, bai venezuelarrak Kolonbiara joan zirelako, bai 2019ko otsailean Madurok itxi zuelako laguntza humanitarioa sartzea eragozteko. 2022tik aurrera, bi nazioen arteko merkataritza-pasabidea ireki zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Reuters.  (2018-5-19). *Unconvinced by Election Venezuela Emigrees Stream Across Border.* .
2. ↑   BBC News. *The bridge of desperation.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3396757
* Commonscat Multimedia: Puente Internacional Simón Bolívar

---

 |

* Wd Datuak: Q3396757
* Commonscat Multimedia: Puente Internacional Simón Bolívar
**Linn konderria** (ingelesez: *Linn County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Linneus da. 2010eko zentsuaren arabera 12.761 biztanle zituen, Linn kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Linn konderriak 1.609,36 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,05 ura dira. Beste 1.594,3 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,93 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.761 pertsonetatik 12.490 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 193 dira. 85 beltzak edo afroamerikarrak. 26 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 26 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 130 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490088
* Commonscat Multimedia: Linn County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129048922
* LCCN: n83232815
* **Lekuak**
* OSM: 1180511
* TGN: 2001214

 |

* Wd Datuak: Q490088
* Commonscat Multimedia: Linn County, Missouri
**Tahurwaili**, errege hitita bat izan zen, Alluannaren oinordekoa, beharbada, hau hila izan ondoren. Bere erregealdia, hititar inperio ertaina edo aro iluna deritzon garaiaren zati da.

Historia
--------

Telepinuren Erreskriptoan, Ammuna erregearen Titi semea hil zuen Tahurwaili bat agertzen da, Huzzia I.ari, Ammuna hil ondoren tronuratzen laguntzeko. Ondoren, Huzziak, tronua, Telepinuren esku galdu zuenean, Tahurwaili hau, erbesteratu egin behar izan zen. Historialari batzuk, Huzziaren laguntzailea izan zen Tahurwaili, Alluanna hil zuen erregearekin identifikatzen dute, orain arte, frogarik aurkitu ez den arren.

Tahurwailik, Telepinuk Kizzuwadnarekin sinatutako aliantza hitzarmena berritu zuen, bere erregealdiari buruz ezagutzen den ekintza bakarrean. Argi zehaztu gabeko baldintzetan, bere oinordekoa, Hantil II.a izan zen, historialari batzuek, Alluannaren semetzat hartzen dutena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Birgit Brandau, Hartmut Schickert: *Hethiter Die unbekannte Weltmacht*
2. ↑   S.R.Bin-Nun. Who was Tahurwaili, the great king? *Journal of Cuneiform Studies*, 26 liburuki, 2. zk. 1974ko apirila.
3. ↑  Joost Blastweiler, "Kings, Queens and princes of the Hittite Kingdom in the offering lists of the Royal ancestors", *Anatolia in the Bronze Age*, Arnem, NL, 2013

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: Middle Empire *Hittites.info* webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q462226

 |

* Wd Datuak: Q462226

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Alluanna** | **Errege hitita**Zehaztu gabea | Ondorengoa**Hantil II.a** |
**Linn konderria** (ingelesez: *Linn County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mound City da. 2010eko zentsuaren arabera 9.656 biztanle zituen, Linn kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Linn konderriak 1.570,56 kilometro koadro ditu. Horietatik 31,95 ura dira. Beste 1.538,6 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,15 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.656 pertsonetatik 9.370 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 186 dira. 41 beltzak edo afroamerikarrak. 60 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 30 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 137 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376053
* Commonscat Multimedia: Linn County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123166493
* LCCN: n81093378
* **Lekuak**
* OSM: 1070331
* TGN: 2000713

 |

* Wd Datuak: Q376053
* Commonscat Multimedia: Linn County, Kansas
Linoleozko zorua.
**Linoleoa** kautxu naturalaren ordez erabiltzen den material plastikoa da. Urradurarekiko erresistentzia handia du, eta ur eta hautsarekiko iragazgaitza da. Gainera, disolbatzaile eta desinfektatzaile arruntek ez diote erasotzen, eta isolatzaile akustikoa da. Linoleoa egiteko oinarrizko gaia linazi-olioa da; haren egosketa oinarri duten hainbat prozeduraren ondorioz linoxina (linazi-olio oxidatua eta polimerizatua) lortzen da. Linoxinari erretxina naturala eta beste gairen bat (azukrea, zerrautsa, kortxo-hautsa, kreta edo arbel-hautsa) eransten zaizkio, eta ondoren koloratzaileak. Linoleo-ore hori olana baten gainean ezarri eta linoleoa lortzen da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108728
* Commonscat Multimedia: Linoleum

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 14528862p (data)
* GND: 4167771-7
* LCCN: sh85077247
* AAT: 300069563
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q108728
* Commonscat Multimedia: Linoleum
**Lino Brocka** (San Jose, Manila, Filipinak, 1939ko apirilaren 3a - 1991ko maiatzaren 21a) zinemagilea izan zen.

Bizitza
-------

Unibertsitatean zela, misiolari mormoia egin zen, eta legenardun ospitale batean aritu zen erizain. Hala ere, antzerkiak eta zinemak txiki-txikitatik erakartzen zuen, eta, oso gazte zela, Filipinetako Antzerki Pedagogikoko zuzendari egin zen. Brockaren lehenengo filmak eskakizun erabat komertzialen arabera eginak dira.

1974an, zenbait adiskiderekin produkzio-etxe independente bat sortu zuen, Cine Manila. Etxe haren helburua inspirazio errealistako filmak egitea zen. Alor horretan egin zuen lehen saioa, *Maynila sa mga kuko ng liwanag* (*Manila neoiaren atzaparretan*, 1975), melodrama garratza. Brockaren gainerako filmak ildo berekoak dira: *Insiang* (1976), bi astetan filmatu zuen; hamazazpi urteko neska gazte baten joan-etorriak erakusten ditu, Manilako txabola-auzoetan; *Jaguar* filmak (1979), gaizkile txikien arteko kale-borrokak erakusten ditu; *Bona* filmean (1980), mendekotasun soziala eta psikologikoa duen emakume baten bidea egiten da; *Bayan Ko* filmak (1984) greba baten barruan sarturik dagoen langile batek duen krisi morala azaltzen du.

Beraz, bortxakeria, sexua, zapalkuntza dira gai nagusiak, eta gainditzeko irtenbide bakarra altxamendua edo etsipena dira, egilearen iritziz. Brockaren azken filma, 1989an Canneseko Jaialdian aurkeztua, autobiografikoa da ia: *Les Insoumis* (*Intsumisoak*). Brockak beste inork ez bezala goraipatzen eta azaltzen du intsumisioaren eskubidea eta betebeharra.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q983322
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 65600837
* ISNI: 0000 0000 7148 6117
* BNF: 167245913 (data)
* GND: 139418547
* LCCN: n89177931
* SUDOC: 202377067
* Open Library: OL7531882A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01171/eu\_b\_4790/b4790

 |

* Wd Datuak: Q983322
*Artikulu hau autobus konpainiari buruzkoa da; ezizen bera zuen tenislaria gaitzat duena beste hau da: «Jean Borotra»*
**Le Basque Bondissant** (euskaraz, «euskaldun jauzilaria») 1936. urtean Georgette eta Pascal Arkondegi senar-emazteek sortutako garraio enpresa da, autobusez bidaiariak garraiatzen espezializatua. Donibane Lohizunen du egoitza.

Hasierako urteetan, enpresak bi autobus zituen: batekin, Donibane Lohizune eta Sara arteko ibilbidea egiten zuten, Larrungo tren ttipia hartzera zetozen turistak garraiatzeko gehienbat; eta bestea bataio eta ezteietarako erabiltzen zuten. Pascal eta haren adiskide bat arduratzen ziren gidatzeaz, eta Georgette, kontabilitateaz.

1970eko hamarkadaz geroztik enpresak hazkunde handia izan du, eta tokiko autobus-konpainia zenbait bereganatu ditu. Egun, ibilbide erregularrak, txangoak eta bidaia turistikoak kudeatzen ditu Ipar Euskal Herrian. Gaur egun, 75 autobus eta 102 enplegatu ditu, eta urtean ia 500.000 bidaiari garraiatzen ditu.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Lisa ETCHEBERRY: «Générations bondissantes», *Sud Ouest*, 2011-05-12.
2. ↑  «Contact», Le Basque Bondissant enpresaren webgunea.

Kanpo estekak
-------------

* Basque Bondissant enpresako webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3220333

 |

* Wd Datuak: Q3220333


| * i
* e
* a
 Euskal Herriko autobus enpresak |
| --- |
| Atarrabiarra / Billabesa / Villavesa • Autobuses Pamplona • Autocares del Zadorra • Bilbobus • Bizkaibus • Chronoplus • COTUP • DonostiBus • Encartaciones S.A. • Hegobus • Hermanos Arriaga • La Baztanesa • La Burundesa • La Estellesa • La Mugiroarra • La Roncalesa • La Sanguesina Veloz • La Union • Leizaran Mariezcurrena • Le Basque Bondissant • Lurraldebus • La Pamplonesa • Transportes PESA • STAB • TCSA • TUVISA |
**Tar-Kalmazil** (Eguzkiaren Bigarren Aroko 2516-2825), Tolkienen legendariumeko pertsonaia bat da. Bere istorioa, Numenor eta Erdialdeko Lurraldeko amaitu gabeko ipuinak lanean kontatzen da. Numenorreko hamazortzigarren erregea izan zen, Eguzkiaren Bigarren Aroko 2516an jaioa, eta bere aita Tar-Alkarinen oinordekoa izan zen. Bere izenak, "ezpata dizdiratsua" esan nahi du, Numenorreko kapitain bezala, Erdialdeko Lurraldean lortu zituen garaipenen omenez hartu zuena. Bere izenaren adunaikozko baliokide bat erregistratu den lehen Numenorreko erregea ere bada. Adunaikozko bere izena, Ar-Belzagar da. Eguzkiaren Bigarren Aroko 2825ean hil zen.

Eztabaida bat dago Tolkienen idazkietan Tar-Kalmazilen oinordekoari dagokionez: Ar-Abbatârik, bere semea zena, edo Ar-Adûnakhôr, bere biloba. Zehazki Eraztunen Jaunaren A eranskinean, Kalmazilen oinordeko bezala, bigarrena agertzen da, baina, hedatuago dagoen "Elrosen Leinua: Numenorreko Erregeak" zatian, Numenor eta Erdialdeko Lurraldeko amaitu gabeko ipuinak lanean, bere oinordekoa Tar-Ardamin da. Christopher Tolkienek, izena, nahi gabe aipatu gabe utzi zela iradokitzen du.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Tar-Alkarin** | **Numenorreko Erregea**Eguzkiaren Bigarren Aroko 2737-2825 | Ondorengoa**Ar-Abbatârik** |
**Tar Miriel**, Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da. Eguzkiaren Bigarren Aroko 3117. urtean jaiotako Dunadan bat da, Tar-Palantir erregearen alaba bakarra, honen oinordekoa izan beharko zuena eskubide propioz eta herrialdeko legeengatik. Bere borondatearen aurka, bere lehengusu Ar-Pharazônekin ezkondu zen, eta erregina bezala boterea hartzean, Ar-Zimraphel deitzera pasa zen.

Ez da askorik ezagutzen berari buruz, Akallabêth edo Numenorren Hondoratzean itota hil zela izan ezik, itsaso zurrunbilotsura eraman zuen olatu batek harrapatu ondoren.

Legendariumeko beste bertsio batzuk
-----------------------------------

Erdialdeko Lurraldeko herriak lanean, Christopher Tolkienek, bere aitaren antzinako testu batzuk sartu zituen, Tar-Miriel eta Numendilen seme zen Elentirren arteko maitasun istorio bati buruz hitzegiten dutenak.

Istorio guztietan, Elentir Mirielez maiteminduta zegoen, baina, puntu honetan, istorioa bi bertsiotan banatzen da: batean, Mirielek ezezkoa eman zion Elentirri, bere lehengusu Ar-Pharazôn maite baitzuen, eta Erdialdeko Lurraldean gertaturiko Numenortar gerretatik itzuli ondoren elkar adostuta, ezkontzen amaitu zuten. Bestean, Miriel eta Elentir, ia ezkon hitza emanda zeuden, baina Miriel Ar-Pharazônekin ezkontzera behartua izan zen eta honek tronua usurpatu zuen, Silmarillion lanean agertzen den bertsioan bezala.

Azkenean, Tolkienek, Elentirren agerpena arbuiatu zen azken bertsiorako.
**Kolia berdexka** (*Colias phicomone*) Pieridae familiako lepidopteroen espezie bat da, Europa hegoaldeko mendialdetan aurkitzen dena, Kantauriar mendikatea, Piriniotan, Alpeetan eta Karpatoetan.

Deskribapena
------------

Tamaina ertaineko tximeleta bat da, 40-48 mm-o hegal-zabalera duena. Tximeleta arra hori-berdexka argia da grisera difuminatzen dena eta emea ia zuria da. Biek ere badute puntu beltz bana aurreko hegaletan eta puntu zuri bana atzekoetan. Hegalen ertzak gorrixkak dira. Hegalen azpialdea horixkagoa da.

Beldarra berde-urdinxka da eta alboetan lerro horiak ditu.

Bizi zikloa
-----------

Ekainetik abuztura ikusten dira tximeletak hegan eta belaunaldi bakarra izaten du. Arrautzak banan banan jartzen ditu lekadunen hostoetan, horietaz elikatzen baitira beldarrak. Lurrean hibernatzen dute eta udaberrian pupak eratzen dituzte eta handik tximeleta belaunaldi berria jaiotzen da.

Habitata
--------

Mendialdeko malda harritsuetan eta zelaietan aurkitzen da, 1.300 eta 2.100 metro arteko altueratan.

Iruditegia
----------

* Tximeleta arraren gainaldea.Tximeleta arraren gainaldea.
* Tximeleta emearen gainaldea.Tximeleta emearen gainaldea.
* Hegalen azpialdea.Hegalen azpialdea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Colias phicomone on euroButterflies by Matt Rowlings» *www.eurobutterflies.com* (Noiz kontsultatua: 2023-03-13).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Colias de montaña. Colias phicomone (Esper, 1780)» *Naturaleza y turismo* (Noiz kontsultatua: 2023-03-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q368742
* Commonscat Multimedia: Colias phicomone

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 246309
* EOL: 172130
* Fauna Europaea: 440808
* GBIF: 5137695
* UICN: 173263
* NCBI: 78622

 |

* Wd Datuak: Q368742
* Commonscat Multimedia: Colias phicomone
**Tamara Łempicka** (jaiotzez: **Maria Górska**; 1898 – 1980; ohikoan **Tamara de Lempicka**) Polonian sortutako margolaria izan zen, 1920ko eta 1930eko hamarkadetan lan egin izan zuena. Ezaguna da bere estilo Art Deco bereziagatik, zeinean erretratuak egin ohi zituen, eta baita ere biluzi oso estilizatuak.

Biografia eta estiloa
---------------------

Jaio Varsovian jaio zen familia burges batean, eta San Petersburgora bizitzera joan zelarik, poloniar abokatu batekin ezkondu zen han. Iraultza sobietarraren garaian, ihes egin zuen Errusiatik eta Parisen ezarri zen. Han pintura ikasi zuen Maurice Denis eta André Lhoterekin. Parisen findu zuen bere estiloa, nahasketa bat kubismoaren eta neoklasizismoaren artean, zeinean eragin berezia izan zuen Jean-Dominique Ingresek.

1928an Raoul Kuffner aristokrata aberatsaren maitale bihurtu zen, 1933an harekin ezkondu zen, eta II. Mundu Gerraren ondoren, Estatu Batuetara joan zen bizitzera. Baina garai hartarako, Lempickaren estiloa modaz igaroa zegoen, eta ez zuen berriro izenik izan 196ko hamarkadan Art Deco delakoa modan itzuli zen arte. 1974an Mexikora joan zen bizitzera, non 1980an hil zen. Bere eskariz, bere errautsak sakabanatu zituzten Popocatépetl sumendian.

Lempicka bisexual ezaguna izan zen. Gizonezkoekin zein emakumezkoekin izandako afera publikoak nahiko eskandalagarriak ziren bere garairako. 1920ko hamarkadan arteen munduko emakumezko bisexual eta lesbiana zirkuluetan ibili zen, Morea Trefusis, Vita Sackville-West edo Colette bezalakoekin.

Art Deco estiloko artista nabarmenetakoa da Lempicka, eta taldea osatzen du estiloan honakoekin: Jean Dupas, Diego Rivera, Josep Maria Sert, Reginald Marsh, eta Rockwell Kent. Baina artista hauetan gehienek mural handiak margotzen zituzten bitartean, pertsonaia ugariko eszenak, Lempicka ia esklusiboki erretratuak egitera dedikatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Tamara De Lempicka (1898-1980).*  (Noiz kontsultatua: 2018-09-04).
2. ↑   Patrick. Bade,.  (2006). *Tamara de Lempicka.*  Parkstone Press ISBN 9781859959039. PMC 757512902. (Noiz kontsultatua: 2018-09-04).
3. ↑   (1933-2005). Néret, Gilles,.  (cop. 2016). *Tamara de Lempicka : 1898-1980 : Déesse de l'ère automobile.*  Taschen ISBN 9783836532259. PMC 971889094. (Noiz kontsultatua: 2018-09-04).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q229351
* Commonscat Multimedia: Tamara de Lempicka

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 66489937
* ISNI: 0000 0001 0910 3370
* BNE: XX997929
* BNF: 12070691p (data)
* CANTIC: a11303839
* GND: 118571494
* LCCN: n85347169
* NDL: 00447338
* NKC: xx0025445
* NLA: 35408552
* Tabakalera ID: 67673
* CiNii: DA06378092
* SNAC: w61z5g82
* SUDOC: 028984889
* ULAN: 500013547
* BIBSYS: 90509026
* UB: a1149723
* ICCU: CFIV080525
* Open Library: OL425109A
* RKD: 49317

 |

* Wd Datuak: Q229351
* Commonscat Multimedia: Tamara de Lempicka
**Linda Emond** (New Brunswick, New Jersey, 1959ko maiatzaren 22a) estatubatuar aktore bat da, antzerkian, zinean eta telebistan lan egiten duena.

Ibilbidea
---------

Emondek 1989ko *God's Will* filmean lortu zuen bere lehen papera. *Laura's Shadow* (1993) telebistako thriller-ean Brooke Shields- ekin batera egin zuen lan, ordura arteko bere paper ezagunenetako bat hiri izan zelarik. 

Antzerkiko aktore gisa, Emondek Chicagoko eta eta New York hiriko eszentakotietan aritu da izan da, eta bost aldiz Jeff Award sarirako izendatua izan da. *Life x 3* antzezlanean egin zuen paperarekin 2003ko Tony Award eta Outer Critics Circle Award sarietarako izendapenak lortu zituen. *Homebody/Kabul-*en egin zuen paperagatik Obie eta Lucille Lortel Award sariak eman zizkioten, beste izendapen batzuez gain.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Linda Emond» *IMDb* (Noiz kontsultatua: 2023-04-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q276184
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 43956779
* ISNI: 0000 0000 4117 8041
* GND: 1061298914
* LCCN: no2001090246

 |

* Wd Datuak: Q276184
**Lizarragabengoa** Etxarri Aranazko (Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldea) herri bat da, kontzejutzat eratua. 1842ko erroldan, udalerri independentetzat ageri da. 2005ean, 38 biztanle zituen. Nafarroa Garaiko Sakana eskualdearen erdialdean dago, Iruñetik 40 kilometro mendebaldera. Geografiaren aldetik, Arbizutik askoz ere hurbilago dago Etxarri Aranaztik baino, eta, beraz, Lizarragabengoko herritarrek harreman handiagoa dute Arbizurekin. Ia herritar guztiak dira euskaldunak.

Historia
--------

Susana Agerre lizarragabengoatar sokatiralaria, Koldo Zuazorekin hizketan, Sakanan egiten den nafar euskararen erakusgarri.
1936an erosi zioten garai hartan bizi ziren herritarrek Silberia Zubizarreta jabeari, Gerra Zibila lehertzear zegoela, bertako etxe, borda, soro eta basoa. Bederatzi familia ziren orduan: Eujeniaren etxea, Axtalaren etxea, Jakanea, Mozoren etxea, Turubiaren etxea, Domingoren etxea, Ameikenoren etxea, Txominenea eta Altxegaren etxea, gehi apaiza bizi zen Apezaren etxea.[erreferentzia behar]

2009ko maiatzaren 10ean, igandearekin, AHTren (abiadura handiko trena) inguruko herri galdeketa egin zen. Erroldaren arabera 32k zuten boza emateko eskubidea eta 31k eman zuten. Boto guztiak trenbide erraldoi hori eraikitzearen kontrakoak izan ziren.

Euskara
-------

Lizarragabengoan Sakanako euskara egiten da, Arbizukoaren oso antzekoa. Gipuzkeraren ezaugarriren bat edo beste erakusten duen arren, nafarreraren ezaugarriak ditu gehienbat, beraz, hizkera honek. Izan ere, Etxarriko eta Arbizuko hizkeren artekoa da. Dena dela, egun, hiztun gehienek Arbizuko euskararen eragin handiagoa dute, eta harekin bat egiten ari da Lizarragabengoko hizkera.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Jose Luis Erdozia Mauleon, Patxi Flores Lazkoz: «Lizarragabengoko hizkera», *Fontes Linguae Vasconum*, 95. zenbakia (2004), 53-88. orrialdeak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262503
* Commonscat Multimedia: Lizarragabengoa

---

 |

* Wd Datuak: Q12262503
* Commonscat Multimedia: Lizarragabengoa


| * i
* e
* a
Sakanako herriak |
| --- |
| Ziordia · Olatzagutia · Altsasu · Urdiain· Iturmendi · Bakaiku · Etxarri-Aranatz (Lizarrabengoa) · Arbizu · Ergoiena (Dorrao· Lizarraga · Unanu) · Lakuntza · Arruazu · Uharte Arakil · Irañeta · Arakil (Ihabar · Hiriberri · Satrustegi · Egiarreta · Zuhatzu ·Ekai · Etxarren · Urritzola · Etxeberri · Errotz · Izurdiaga· Aizkorbe) · Irurtzun |  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |
Metanoa da konposatu organiko sinpleenetakoa.
**Konposatu organikoak** beren molekuletan karbonoa duten konposatu kimikoak dira. Karbonoaz gain, hidrogenoa, oxigenoa, nitrogenoa, sufrea, fosforoa eta halogenoak ere izan ditzakete. Atomo hauek euren artean lotura kobalente bidez elkartuta agertzen dira.

Hala ere, karburo, karbonato eta karbono oxidoak ez dira konposatu organikoen barnean sartzen, hauek konposatu inorganikotzat hartzen dira.

Historian arazo ugari eman dituen zerbait izan da konposatu organiko eta inorganikoen bereizketa. Orokorrean, konposatu organikoek karbono eta hidrogeno arteko lotura kobalenteak dituztenak dira eta inorganikoak ez dituztenak. Horrela bada, azido karbonikoa konposatu inorganikoa da eta azido formikoa organikoa. Beraz, konposatu organiko guztiek karbonoa dute, baina karbonoa duten konposatu guztiak ez dira organikoak.

Konposatu organikoekin erlazionatutako alderdiez kimika organikoa arduratzen da.

Historia
--------

Historikoki "organiko" hitzak jatorria organo batean duela adierazi nahi zuen eta "inorganiko" hitza biziduna ez den nonbaitetik eratorritakoa litzateke.

Gerora, izaki bizidunek ekoizten zituzten zenbait konposatu sintetizatzea posible zela ikusi zuten, hala nola, azido oxalikoa edo urea. Honek konposatu organiko eta inorganikoen bereizketa zalantzan jarri zuen.

Honela, konposatu organikoei definizio berri bat ematen saiatu ziren eta karbonoa eta hidrogenoa zituzten konposatuak zirela erabaki zuten. Honen arabera konposatu inorganikotzat hartzen diren zenbait molekula organikoen barruan egongo lirateke (karbono dioxidoa, zianuroa...) eta beraz, definizio hau ez da guztiz egokia. Gaur egun hala ere, ez da sailkapen honi erabat doitzen zaion definiziorik aurkitu.

Konposatu organiko motak
------------------------

Molekula organikoak bi motatakoak izan daitezke:

* **Molekula organiko naturalak**. Izaki bizidunek sintetizatzen dituztenak dira eta biomolekula izena hartzen dute. Biomolekula hauek karbohidrato, proteina eta nukleotidoak dira besteak beste. Biokimika da konposatu hauek aztertzeaz arduratzen dena.
* **Molekula organiko artifizialak**. Naturan egon ez eta gizakiak sintetizatuak izan diren konposatuak dira, hala nola, zenbait sendagai edota plastikoak.

Ikus, gainera
-------------

* Kimika organikoa
* Konposatu organikoen nomenklatura
* Konposatu organiko lurrunkorra (KOL)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q174211
* Commonscat Multimedia: Organic compounds

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX532834
* BNF: 11944403s (data)
* LCCN: sh85095499
* NDL: 00574475
* AAT: 300379624
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009930
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 72695

 |

* Wd Datuak: Q174211
* Commonscat Multimedia: Organic compounds
***To the Wonder***, 2012ko Terrence Malick estatubatuarrak zuzendutako amodiozko drama film bat da. Ben Affleck, Olga Kurylenko, Rachel McAdams eta Javier Bardem aktoreek antzeztu zuten.

2012ko Veneziako Zinemaldian lehiaketara estreinatu zen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Frantzia, Paris, Neil (Ben Affleck) idazle bilakatu nahi duen estatubatuarra eta Marina (Olga Kurylenko) europar ama ezkongabea elkar ezagutu eta Mont-Saint-Michel uhartean amodiozko une batez gozatuko dute, biek berriz maiteminduak egotearen sentipenaz bizipoza berreskuratuz. Neilek bizimodu hobe baten bila sorterria laga du, atzean iraganako hainbat gertaera mingarri utziz. Marinari begietara so eginez, Neilek gogobetez maitatu dezakeen emakumea topatu izanaz ziur dago. Horregatik, biak nahiz Marinaren Tatiana (Tatiana Chiline) alabarekin batera elkarrekin bizi eta AEBetara joatea proposatuko die. Baina zenbait urteren buruan, Neilen bizitzan beste emakume bat indar berdinez edo gehiagoz sartuko da: Jane (Rachel McAdams), Neilen haurtzaroko adiskidemina. Lortuko al du Neilek bere hasierako Marinari emandako zina leial mantendu ala bere bizitza aldatu eta beti irrikatu duen etorkizuna ekarriko diezaioken erabakia hartuko ote du?

Aktoreak
--------

* Ben Affleck: Neil
* Olga Kurylenko: Marina
* Rachel McAdams: Jane
* Javier Bardem: Aita Quintana
* Tatiana Chiline: Tatiana
* Charles Baker: Charles
* Romina Mondello: Anna

Kanpo estekak
-------------

* IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1140906
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1140906
**Timoleague abade-etxea** Irlandako Corkeko konderrian dagoen abade-etxea da, Timoleague herriaren ondoan, Corketik 48 kilometro hego-mendebaldera. Frantziskotar monasterioa zen, gaur egun aztarnak baino gelditzen ez diren arren.

Historia
--------

Timoleague abade-etxea 1240 inguruan eraiki zen VI. mendeko San Molaga monasterioaren gainean. 1312an Donal Glas McCarthyk abade-etxea berriztu zuen eta XVI mendean ere monasterioa handitu egin zuten irlandar eta normandiar patroiak erabiliz. XVI. mende bukaerako erreformak monjeak sakabanatu bazituen ere 1604ean Timoleagueko monasteriora itzuli ziren.

Soldadu ingelesek monasterioa arpilatu zuten 1612an eta ondoren 1642an herri guztia erre zuten.

Iruditegia
----------

* Timoleague abade-etxea.Timoleague abade-etxea.
* Elizaren barnea.Elizaren barnea.
* Kanpandorrea.Kanpandorrea.
* Elizako leihoa.Elizako leihoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1513841
* Commonscat Multimedia: Timoleague Friary

---

 |

* Wd Datuak: Q1513841
* Commonscat Multimedia: Timoleague Friary
**Tito Verginio Trikosta Rutilo** (?-K.a. 463) (latinez *Titus Verginius Tricostus Rutilus*), erromatar kontsula izan zen K.a. 479an Zeson Fabio Vibulanorekin.

Tito Verginio, kontsula izan zen, Fabia gensa, Veii hiri etruskoaren aurkako gerra eurek bakarrik jarraitzeko Erromatik irten zenean.

Fasti kontsularrek, Opiter izeneko bat aipatzen dute kontsul honen aitona bezala, ziuraski, Opiter Verginio Trikosto, K.a. 502an kontsula izan zena. Bere aita, Prokulo izango zen, honen hiru semeak, Aulo Verginio Trikosta, Prokulo Verginio Trikosta Rutilo eta Tito Verginio Trikosta Rutilo, kontsulak izan zirelarik. Hemen adierazitako genealogia ez da ziurra.

Verginio hau, beranduago, augurea izan zen, eta, Tito Verginio Augur izenarekin hil zen K.a. 463an, urte horretan Erroma osoa hartu zuen izurriaren ondorioz.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Marko Fabio Vibulano eta Gneo Manlio Zintzinato** | **Erromatar kontsula Zeson Fabio Vibulanorekin**K.a. 479 | Ondorengoa**Luzio Emilio Mamerko eta Gaio Servilio Estrukto Ahala** |
Burattini "egansuge" hau asmatu zuen.
*Misura Universale* liburua.
**Tito Livio Burattini** (Agordo, Veneziako Errepublika, 1617ko martxoaren 8–Krakovia, Bi Nazioen Errepublika, 1681ko azaroaren 17) asmatzaile, arkitekto, egiptologo, zientzialari, tresna zientifikoen egilea, bidaiari, ingeniari eta noble veneziarra izan zen.

Biografia
---------

Agordon jaioa, egungo Italian, Paduan eta Venezian ikasi zuen. 1639an, John Greaves matematikari ingelesarekin batera, Gizako Piramide Handia ikertu zuen. Burattinik, Isaac Newtonek egin zuen moduan, Greavesek asmatutako neurriak erabili zituen Lurraren zirkunferentzia zehatz-mehatz neurtzeko. Ondoren, Alemaniara joan zen, 1641ean eta Vladislav IV.a Vasa Poloniara joateko gonbidapena egin zion. Behin Varsovian,1647an, Burattinik lau hegal zituen aireontzi planeatzailea prestatu zuen. Aparatu horrekin 1648an katu bat altxatu zuen baina ez pertsona bat. Clive Hart-ek prestatutako *The Prehistory of Flight* liburuan zera dio: aparatuko bidaiariak lurra hartzerakoan kalte txikiak besterik ez zituela jasoko.

Beste asmakizuna Sistema metriko hamartarra antzeko denboran oinarrituta neurrien sistema izan zen. Proposamena, 1675an, Vilnan, *Misura universale* liburuan plazaratu zuen. Gaur egungo metroarekin konparatuta aldea zentimetro erdikoa da. Dirudienez bera izan zen luzerako neurria izendatzeko *metro* hitza erabili zuena.

Krakovian ezagutu zituen beste bi gizonekin batera optikako esperimentuak egin zituen eta Artizarraren gainean dauden irregulartasunak aztertzen lagundu zuen. Miskrokopio zein teleskopioetan erabiltzeko leiarrak asmatu zituen eta batzuk Leopoldo Medici kardenalari eman zizkion. Baita ere kalkulagailu bat asmatu zuen; azken asmakizun hau Fernando II.a Medici Duke Handiari eman zion.

Krakovian hil zen, 64 urte zituelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Shalev, Zur (2005). «The Travel Notebooks of John Greaves». Hamilton, Alastair; van den Boogert, Maurits H; Westerweel, Bart, eds. The Republic of Letters and the Levant. Brill Publishers. p. 94. ISBN 978-90-04-14761-4.
2. ↑  Ibidem.
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Ikus, gainera
-------------

* John Wilkins

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Burattiniren egansuge artifizialaren historia, *Flight International*, 9.zk. 1963ko maiatzaren 9a.
* **(Italieraz)**:*Nuncius: Annali di Storia della Scienza*, 1998.zk.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q561034
* Commonscat Multimedia: Tito Livio Burattini

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 74903401
* ISNI: 0000 0001 1770 7609
* BNF: 162142362 (data)
* GND: 128377267
* LCCN: n84235883
* NKC: ola2009531387
* SUDOC: 189552263
* ICCU: NAPV076573

 |

* Wd Datuak: Q561034
* Commonscat Multimedia: Tito Livio Burattini
Tarako idoloa, Las Palmas Kanaria Handikoaren Kanariar Museoan.
**Tarako idoloa** terrakotaz eginiko 26 zentimetroko irudi txikia da. Lan horretan islatzen pertsonaia ez da erraza definitzeko. Sexualki, esaterako, bisexuala izan daiteke. Gorputz adarrak oso garatuak, bestetik, oso garatuak erakusten ditu. Ikerlarien arabera Kanaria Handiko aintzinako biztanleen ugalkortasunaren idoloa zen. *Tara* izena Telden zegoen herri aborijen batetik dator irudia bertan aurkitu baitzen. Dena dela, gaur egun ideia hori, aurkikuntzaren tokiarena, zalantzan dago ezen ikerlari zenbaiten ustez, esaterako Celso Martín de Guzmán, aurkikuntza Gáldarren izan baitzen.

Jatorrizko irudia Las Palmas Kanaria Handikoaren Kanariar Museoan gordetzen da. Idolo hori ez dago osoa, besoak falta baitzaio. Irudia jatorriz margotuta zegoen. Idoloa kanariar identitatearen sinboloa da gaur egun.

Kanpo estekak
-------------

* Tara idoloa Kanaria Handiko Turismo Patronatuan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3791870
* Commonscat Multimedia: Ídolo de Tara

---

 |

* Wd Datuak: Q3791870
* Commonscat Multimedia: Ídolo de Tara

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  El mal llamado Ídolo de Tara
**Literatura erotikoa** genero literario bat da non erotismoarekin eta sexuarekin lotutako testuak sailkatzen diren. Horren barruan mota askotako testuak aurki daitezke, muturreko pornografiatik anbiguotasun handiko testuetara. Pornografia eta erotismo artean bereiztea ez da lan erraza. Esan ohi da pornografia harreman sexualen deskribapen hutsa eta gordina den bitartean, erotismoa poetikoagoa zein leunagoa izango litzateke. Dena dela, bien arteko lotura zuzena den bitartean, biak bereiztea oso zaila da eta askotan eztabaida horren atzean aurreiritziak eta jarrera moralizatzaileak ezkutatzen dira.

Genero honen barruan ipuinak, eleberriak, antzerki-lanak eta sexuari buruzko eskuliburuak kokatzen dira.

 *Kama Sutra*ko ilustrazioa
Historikoki lehenengo testu erotikoak oso zaharrak dira. Esaterako, hor ditugu Egiptoko papiroak, Bibliaren "Abestirik Ederrena" eta Kama Sutra. Euskal Literaturan oso berandu hasi da genero hau lantzen; beste gauza askotan bezala antzindaria Jon Mirande izan zen.

Literatura erotikoaren klasikoak
--------------------------------

* Egiptoko *Turingo papiroa*
* Mal-la Naga Vatsiaiana: *Kama Sutra*
* Kalyana Malla: *Ananga Ranga*
* Biblia: *Abestirik Ederrena*
* Mila gau eta bat gehiago
* Aristofanes: *Lisistrata*
* Ovidio: *Ars amatoria*
* Katuloren poesia
* Hitako Artziprestea: *Libro del buen amor*
* Giovanni Boccaccio: *Il Decamerone*
* Margarita Nafarroakoa: *L´Heptaméron*
* Sadeko Markesa: *Justine*
* Geoffrey Chaucer: *The Canterbury Tales*
* Leopold von Sacher-Masoch: *Venus im Pelz* (1870)
* Anonimoa: *Historie d´O*
* Una Chi: *E duro campo di battaglia il letto*

Kanpo estekak
-------------

* Juan Martin Elexpururen euskal literatura erotikoaren inguruko hausnarketa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q747483
* Commonscat Multimedia: Erotic literature

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11977574x (data)
* GND: 4139435-5
* LCCN: sh85044674
* NKC: ph119987

 |

* Wd Datuak: Q747483
* Commonscat Multimedia: Erotic literature
**Titus konderria** (ingelesez: *Titus County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mount Pleasant da. 2010eko zentsuaren arabera 32.334 biztanle zituen, Titus kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Titus konderriak 1.102,41 kilometro koadro ditu. Horietatik 50,74 ura dira. Beste 1.051,68 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 29,33 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 32.334 pertsonetatik 28.703 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 12.799 dira. 3.000 beltzak edo afroamerikarrak. 125 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 229 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 23 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 245 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113096
* Commonscat Multimedia: Titus County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134878404
* LCCN: n81083838
* NARA: 10037203
* **Lekuak**
* OSM: 1839294
* TGN: 1002948

 |

* Wd Datuak: Q113096
* Commonscat Multimedia: Titus County, Texas
***Skageneko gizonak udako arratsalde batean eguzkitan*** (danieraz: *Mænd af Skagen en sommeraften i godt vejr*) Martinus Rørbye (1803–1848) paisaiaren generoan aditua izan zen margolari daniarraren olio-pintura da. 1848ean bukatu zuen, beraz, artista hil zen urte berean. 87×124 zm.ko tamainukoa da.

Historia
--------

Rørbye Skagen bisitatu zuen lehen artistetako bat izan zen. Bere lehen bisita 1833an izan zen, bigarrena 1847an. Bere garaiko daniar artistarik garrantzitsuenetako bat izanik, asko bidaiatu zuen Norvegian, Grezian eta Turkian. Eckersbergen ikasle gogokoenetako bat, Danimarkako Urrezko Aroko margolari nagusietako bat da.

Rørbyek lan hau Charlottenborg jauregian erakutsi ondoren, margolana errege bildumarako Frederiko VII.a Danimarkakoak erosi zuen. Gaur egun, Danimarkako Galeria Nazionalaren jabetzakoa da, baina 1983az geroztik Skagengo museoan erakusten da.

Azalpenak
---------

Rørbye-k paisaia harmonikoen maisutasuna erakusten du kolorearen eta konposizioaren ikuspegi orekatuarekin. Urrezko Aroko margolariek Danimarkako landa-errealitatea irudikatzeko zuten moduaren ohikoa da. Paisaian denak lasaitasun adierazten du.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18343802

 |

* Wd Datuak: Q18343802
**Tito Sizinio** (**Sabino?**) (latinez *Titus Sicinius (Sabinus?)*), Erromatar Errepublikaren hasiera inguruan erromatar kontsula izan zen politikari bat izan zen. Kargu hau, K.a. 487an bete zuen, Gaio Akilio Tusko kide izan zuelarik.

Sizinia gensak, kide patriziar zein plebeioak zituen. Gens honetako kontsul patriziar bakarra, Tito Sizinio Sabino izan zen. Historian aipatzen diren gainontzeko Sizinio guztiak plebeioak dira, eta horietako bakar bat ere kontsul izatera iritsi ez zen arren, bi ordenen arteko borroketan, plebeioen eskubideen zuztatze aktibitateengatik ospetsu egin ziren.

Siziniok, bere kide Akiliorekin batera, volskoen aurkako gerra aurrera eraman zuen, eta garaipena lortu zuen, Fasi Kontsularrek eta Dionisio Halikarnasokoak gogoratzen duten bezala.

Dionisio Halikarnasokoak, Titus Siccius deitzen du. Sizinio, ondoren, legatu bezala aritu zen Marko Fabio Vibulano kontsularen agintepean, K.a. 480an.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Espurio Nauzio Rutilo eta Sexto Furio Medulino** | **Erromatar kontsula Gaio Akilio Tuskorekin**K.a. 487 | Ondorengoa**Espurio Kasio eta Prokulo Verginio Trikosta Rutilo** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1235782

 |

* Wd Datuak: Q1235782
**Siúil A Rún** (euskaraz *Zoaz Ene Maitea*) Irlandako abesti herrikoi bat da. Irlanderaz eta ingelesez abestu ohi da. Abestiaren gaia bere maitea militar betebeharrak burutzea doalako atsekabeturik dagoen emakume baten ahuen edo arrangura da.

Bere irladerazko bertso nagusiak honela dio:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Siúil, siúil, siúil a rúin
Siúil go socair agus siúil go ciúin
Siúil go doras agus éalaigh liom
Is go dté tú mo mhúirnín slán

Zoaz, zoaz, zoaz ene maitea
Zoaz ixilik eta zoaz baketsuki
Zoaz atetik eta hegan egizu nigandik
Eta ongi egon zaitezela ene laztana |  » |

Hitzak
------

I wish I was on yonder hill
'Tis there I'd sit and cry my fill
And every tear would turn a mill
Is go dté tú mo mhuirnín slán
*Bis*
Siúil, siúil, siúil a rúin
Siúil go socair agus siúil go ciúin
Siúil go doras agus éalaigh liom
Is go dté tú mo mhúirnín slán
I'll sell my rock, I'll sell my reel
I'll sell my only spinning wheel
To buy my love a sword of steel
Is go dté tú mo mhúirnín slán
I'll dye my petticoats, I'll dye them red
And round the world I'll beg my bread
Until my parents shall wish me dead
Is go dté tú mo mhúirnín slán
I wish, I wish, I wish in vain
I wish I had my heart again
And vainly think I'd not complain
Is go dté tú mo mhúirnín slán
And now my love has gone to France
to try his fortune to advance
If he e'er comes back 'tis but a chance
Is go dté tú mo mhúirnín slán

Kanpo estekak
-------------

* Clannad taldearen *Siúil A Rún* abestiaren bertsioa entzungai **(Ingelesez)** **(Gaeleraz)**
* The Chieftains eta Sisselen *Siúil A Rún* abestiaren bertsioa entzungai **(Ingelesez)** **(Gaeleraz)**
* Mary Black abeslariaren *Siúil A Rún* abestiaren bertsioa entzungai **(Ingelesez)** **(Gaeleraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3751135

 |

* Wd Datuak: Q3751135
**Shiel aintzira** (ingelesez: *Loch Shiel*, Eskoziako gaeleraz: *Loch Seile*) Eskozia iparraldean dagoen aintzira da, Highland eskualdean hain zuzen ere, Lochaber udalerrian, Fort Williametik 18 kilometrotara.

Geografia
---------

18 kilometrotako luzera duen ur gezatako aintzira da. Ia 1.000 metrotako garaierara iristen diren mendiek inguratzen dute.

Historia
--------

Aintzirako uharte handienean kapera baten hondarrak ageri dira, San Finan Lindisfarnekoaren lehen etxea izan omen zena.

1140an bertan izandako guduan Somerledek Norvegiarrak garaitu zituen eta Uharteetako Jaunaren dinastia sortu zuen.

1745ean bertan hasi zen Jakobiten matxinada, Charles Edward Stuart printzeak estandartea altxatu zuenean. Zortzi hilabete iraun zuen matxinadak Cullodengo guduan porrota izan zuen arte. Ondoren *Highland Clearances* Highlandetako garbiketa etorri zen eta lurraldea hustu egin zen.

Iruditegia
----------

* Aintzira.Aintzira.
* Glenfinnango monumentua, Jakobiten matxinadaren oroigarria.Glenfinnango monumentua, Jakobiten matxinadaren oroigarria.
* Aintziraren ertza.Aintziraren ertza.

Kanpo estekak
-------------
**Lyman konderria** (ingelesez: *Lyman County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Kennebec da. 2010eko zentsuaren arabera 3.755 biztanle zituen, Lyman kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lyman konderriak 4.420,26 kilometro koadro ditu. Horietatik 167,67 ura dira. Beste 4.252,6 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,85 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.755 pertsonetatik 2.223 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 42 dira. 3 beltzak edo afroamerikarrak. 1.420 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 10 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 97 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495252
* Commonscat Multimedia: Lyman County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148936160
* LCCN: n81110759
* **Lekuak**
* OSM: 1739832
* TGN: 2001812

 |

* Wd Datuak: Q495252
* Commonscat Multimedia: Lyman County, South Dakota
**La Dantako Piramidea**, baita **Guatemalako Piramide handia** edota **Peténgo Piramide Handia** izenaz ere ezaguna, Aro Aurreklasikoan Maia herriak eraikitako arkitektur eraikin bat da. El Mirador hiri maian dago, Guatemalako Petén departamenduan. K.a. 300. urtean eraikitzen hasi zela uste da. "Danta" hitzak tapirra esan nahi du: eremu honetako oihanean bizi den basapizti handiena. Antzinako gainontzeko hiria bezala, egitura hau ere oihanean ezkutaturik dago.

Eraikinaren bolumen osoa 2,800.000 m³.koa dela kalkulatu da. Egiptoko Gizako Piramide Handia 200.000 m³-tan gaindituz. Piramide hau bera (alboko beste biekin batera) beste piramide itxurako oinarri batean gainean eraikia dagoela nabarmentzekoa da. Eraikin guztiak 19 egitura handi eta eraikin txiki asko sustengatzen ditu, denera 170 metroko garaierara iritsiz. Halere, egitura ordokian edota muino naturalen bat aprobetxatuz eraiki zen ezezaguna da, beste mesoamerikar piramideetan ohitura zen legez. Garaieraz Amerikako piramiderik altuena da, 64 metroko garaiera duen Tikal aztarnategi arkeologikoan dagoen Bi Buruko Sugearen piramidea gaindituz.

Tenplu aurrekolonbiar honen eta oraintxuki El Miradorren topatutako beste aurkikuntzek Aro Aurreklasiko Maiarrean kultura oso sofistikatua zegoela egiaztatzen dute. orain gutxi orokorrean uste zena irauliz.

El Mirador aztarnategiko Richard D. Hansen zuzendaria eta ikertzailearen arabera, El Mirador hiria Kan Erresumaren (Sugearen Erresuma) hiriburua omen zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6076801

 |

* Wd Datuak: Q6076801
Toamasinako portua
*Tamatave*
**Toamasina** Madagaskarko ekialdeko hiria eta portua, izen bereko probintziako (71.911 km2 eta 2.600.000 biztanle, 2001) hiriburua, Indiako ozeanoaren ertzean. 197.000 biztanle. Unibertsitatea. Aireportua. Madagaskarko portu nagusia da, eta hortik igarotzen da esportazio-inportazioen erdia. Kafea, bainila, piperra, iltze-belarra eta grafitoa esportatzen ditu eta nekazaritzarako makineria, ehunak eta elikagaiak inportatu. Janari-industria eta altzairugintza dira hiriko industria nagusiak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q178067
* Commonscat Multimedia: Toamasina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145525592
* BNF: 121940442 (data)
* GND: 4704687-9
* LCCN: n88155956
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q178067
* Commonscat Multimedia: Toamasina