recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mondeju zuria.
**Mondejua** odolkiaren antzeko hestebete bat da. Jatorria Goierrin dago, Zaldibian zehazki. Urtero, 1994tik, Idiazabalgo gazta eta mondeju lehiaketa egiten da Goierri ekialdeko herri horretan. "Ardiki eguna" izenez ezagutzen da ospakizun hau.

Osagaiak
--------

Mondeju zuria egiteko honako osagai hauek behar dira: Ardi-gantza, arrautzak, porruak, pipermina, tipula eta gatza, besteak beste

Motak
-----

Bi mondeju mota daude: bata, zuria, arrautzaz eginikoa; bestea, beltza, ardi odolez eginikoa.

Prestaketa
----------

### Mondeju zuriaren prestaketa

Hasteko, porruak garbitu eta porruaren zati zuria txiki-txiki egin behar da. Ondoren, tipula moztu edo xehatu eta ardi-gantza gehitu behar zaio. Porrua, tipula eta ardi-gantza moztu ostean, guztia erregosi gatz pixka bat botata.

Hau guztia, hozten denean arrautzekin nahastu behar da eta, nahi izanez gero, pipermina erantsi daiteke.

Azkenik, aurreko osagaiekin ardi hesteak beteko ditugu. Horretarako, inbutu bat erabili daiteke; eta mondejuaren punta soka batez lotuko da.

Jan baino lehen, uretan sartu, honek ez du irakin behar, bestela lehertu egin daitezke. Mondejua, uretan egosten ari denean, labana batekin zulo txiki bat egitea komeni da. 

### Mondeju beltzaren prestaketa

Arrautza eta barazkirik gabe egiten da: aurrena, ardiaren odola gatzitu eta gero, ardiaren hestean bertan sartzen da. Ondoren, zuriaren prozedura berbera jarraitu behar da. Etxarri Aranatzen, mota horretako odolkiari "tripekia" deitzen zaio.

Bestelakoak
-----------

Gipuzkoako baserri askotan, negu garaian, ardia hiltzen zuten txerriaren antzera. Ardia guztiz aprobetxatzeko edo, alde batetik haragia, erraiak, hesteak… banatzen ziren; bestetik, ardi larrua.

Ardiaren hesteak aprobetxatuz eta baratzetan landutako porru eta tipulak erabiliz, mondejuak egiten zituzten.

Ikus, gainera
-------------

* Odolki

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263779

 |

* Wd Datuak: Q12263779
Fra Mauroren mapa. 1459.
**Mundu Zaharra** deritzona, europarrek Kristobal Kolonen bidaien aurretik ezagutzen zituzten lurraldeak dira, hau da, Asia, Afrika eta Europa (Eurafrasia), eta inguruko uharteak. Amerika aditzera ematen duen Mundu Berriaren kontrako izena da.

Garai hartako europarrek Asia eta Afrikaren barnealdea ezagutzen ez zuten arren, bere existentzia ezagutzen zen, Japonia eta Hegoafrikaraino. Honela, hauek ere Mundu Zahartzat hartzen dira. Australia eta Antartika, ez dira Mundu Zaharra, ezta Mundu Berria ere, Mundu Zahar eta Mundu Berri izenak, lurralde horiek aurkituak izan baino lehenagokoak baitira.

Biologiari dagokionez, Mundu Zaharreko bizidunak, Eurasia, Afrika eta Australasian aurkitutakoak dira, eta Mundu Berrikoak, Amerikan aurkitutakoak. Australasiak Mundu Zaharrean xede biologikoentzako duen kokapenak, eboluzioaren igaroan, espezieen sakabanaketaren eredu orokorra isladatzen du.

Mundu Zaharreko ardoak, mahatsa lantzen duten eskualde tradizionalei eta han ekoitzitako ardoei erreferentzia egiteko ere erabiltzen dira, Mundu Berriko ardoen oposizioz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q174807

 |

* Wd Datuak: Q174807
*Miso* plastikozko ontzietan saltzen da.
Miso zopa
**Misoa** (japonieraz: みそ edo 味噌?)
 japoniar janari bat da, hartzitutako ore itxura duena, proteinaz aberatsa, zapore sarkorrekoa eta oso gazia. Misoa ekoizteko teknikak Txinatik eraman ziren duela 1300 urte inguru. Hori argia edo arre iluna izan daiteke eta intxaur-gurinaren ukia du.

Hauek dira osagaiak:

* soja haziak
* arroza edo garagarra (sojaren bikoitza)
* itsasoko gatza eta ura
* *kōjikin* (麹菌) onddoa (*Aspergillus oryzae*) edo *shōyu-kōji-kin* (醤油麹菌) onddoa (''*Aspergillus sojae*).

Onddoak hartzidura prozesu bat eragiten du, *miso* motaren arabera aste batzuk edo hiru urte iraun dezakeena.

Zaporea
-------

Zaporea, aroma, ukia eta itxura urtaroaren eta eskualdearen araberakoa da. Zapore desberdinak eragiten duten beste faktore batzuk hartziduraren tenperatura eta iraupena, gatz kopurua eta *kōjikin* mota dira. Ohikoenak hauek dira:

* *Shiromiso*, "miso zuria"
* *Akamiso*, "miso gorria"
* *Awasemiso*, "miso nahasia"
* *Hatchomiso*

Nahiz eta zuria eta gorria (*shiromiso* and *akamiso*) ohikoen motak izan, Japoniako eskualdearen arabera bata, bestea ala beste batzuk erailtzen dira gehiago. Ekialdeko Kanto eskualdean (Tokio barne), *akamiso* arrekara nahiago dute, mendebaldeko Kansai eskualdean ordea (Osaka, Kioto eta Kobe barne) *shiromiso* finagoa. Tokai eskualdean *hatschomiso* da ohikoena.

Erabilera
---------

*Miso* orea janari gazia da eta era askotara prestatu daiteke:

* janariak gatz-ozpintzeko (saltsak eta abar)
* saldak eta zopak egiteko, ezagunena miso zopa da (*miso-shiru*), ohiko gosarian hartzen dena
* plater batzuen osagai, adibidez, misoz betetako txipiroiak
* bizigarri, plater hotzekin barne, hala nola luzokerrekin edo *chikuwa* platerean

Erabiltzen oso erraza da, gehienetan orea gehitzea baino ez baita behar. Askotan gatza ordezkatzeko erabiltzen da.

*Miso* orea hotzean gorde behar da, ahal bada ontzi hermetiko batean eta hozkailuan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Document du magazine Nipponia
2. ↑  Hatcho Miso - Traditional Miso manufacture in Okazaki

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q235169
* Commonscat Multimedia: Miso

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4200820-7
* NDL: 00567721

 |

* Wd Datuak: Q235169
* Commonscat Multimedia: Miso
**Mundua astindu zuten hamar egunak**, ingelesez: *Ten Days That Shook the World*, 1919an John Reed estatubatuar kazetariak idatzitako kazetaritza-kronika generoko idazlan bat da. Idazlean 1917ko Errusiako Iraultzan kazetariak bizitako gertakari eta bizipenak erreportaje moduan agertzen ditu.

Nagusiki, boltxebike komisarien erabakiak eta beren jarraipen "panoramikoa" egiten da, tartean Grigori Zinóviev eta Karl Radek buruzagiena, bai eta Armada Gorria edo Iraultzailearen buruzagien jarduerarena ere, Errusiako Iraultzan parte hartu zuten ahal bezainbeste pertsonaia aurkeztuz.

Liburua Errusiako Iraultza munduan ezagutarazteko garrantzitsua izan zen, bereziki ingeles hiztun herrialdeetan.

John Reed 1920an hil zen, liburua amaitu eta gutxira, eta Moskuko Kremlinan ehortzia izan zen.

Ikus gainera
------------

* *Urria* (Sergei Eisenstein, 1928)
* *Gorriak* (Warren Beatty, 1981)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30925
* Commonscat Multimedia: Ten Days That Shook the World

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 219395667
* BNE: XX4962410
* BNF: 11931700n (data)
* SUDOC: 081574606
* Open Library: OL2136258W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q30925
* Commonscat Multimedia: Ten Days That Shook the World
**Miso zopa** (japonieraz: 味噌汁, *misoshiru*?)
 japoniar gastronomiako funtsezko janaria da, arrozarekin batera. Osagai nagusia *miso* ore gazia da, hartzitutako soja haziz egiten dena.

Osagaiak
--------

Miso zopa prestatzeko *miso* orea, ura eta *dashi* arrain prestakina behar da. Gainera, beste osagai batzuk gehi dakioke, hala nola:

* *wakame* alga lehortua, berridratatua eta laukitan moztua
* tofua
* txahalki egosia eta xafla finetan moztua
* tipulina
* etab.

Prestaketa
----------

Kazola erdi ur irakin. Beste osagaiak gehitu: *wakame* eta tofua, eta bertan *dashi*a disolbatu. Tenperatura jaitsi pil-pila kendu arte. Orduan koilara bat edo bi *miso* gehitu, iritzira eta gutxinaka, nahasketak irekin ez dezan kontu izanez. Zerbitzatu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Japonieraz)** Miso online errezetak
2. ↑  Megumi Yamaki, **(Japonieraz)** みそ汁の作り方, **(Ingelesez)** *How to make* miso *soup*, **(Japonieraz)** 和食の基本 **(Ingelesez)** Japanese recipes 60, ISBN 4-262-12916-0, p. 32

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q471866
* Commonscat Multimedia: Miso soup

---

 |

* Wd Datuak: Q471866
* Commonscat Multimedia: Miso soup
***Miss Hokusai*** (japonieraz: 百日紅 〜Miss HOKUSAI〜, *Sarusuberi MISS HOKUSAI*?)
 Keiichi Harak zuzendutako Japoniako animaziozko filma da eta 2015eko maiatzean Japonian. Nazioartean *Andereño Hokusai* izenarekin zabaldu arren, jatorrizko izenburu japoniarrak, *Sarusuberi* horrek, beste adiera bat trasmititzen du. Lore baten izena da (Lagerstroemia indica), eta denboraldi bakoitzean, behin baino gehiago loratu eta erortzen da jarraian. Nolabait sormen etengabearen metafora adierazten du, Hokusai margolariaren sorkuntza, kasu honetan.

Argumentua
----------

1814an hasten da istorioan, Edo garaian. Gaur Tokion den hiriari Edo zeritzon orduan. Tetsuzo margolariak (ospea Katsushika Hokusai izenarekin lortu zuena) lau alaba ditu, eta O-Ei da aitari margolaritzan gehien laguntzen diona.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Filmazpit, via. «Sarusuberi (Miss Hokusai)» *AZpiTituluak.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-06-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11580762

 |

* Wd Datuak: Q11580762
XVIII. mendeko Amerikaren mapa
Kristobal Kolonek, Espainia eta Europarentzat Mundu Berria aurkitu zuen.
**Mundu Berria** Amerika eta Ozeania kontinenteak dira. Izen eurozentrikoa da. XV. mendearen amaieran europarrek Amerika aurkitu zutenez geroztik erabiltzen da, eta Mundu Zaharrari —hau da, europarrek ordurako ezaguna zuten geografia eremuari— kontrajartzen zaio. Europarrek, Amerika aurkitu zen arte, uste zuten mundua eurek ezagutzen zituzten lurraldeez soilik osatua zegoela, hau da, Europa, Afrika eta Asia zirela mundu osoa.

Berdin, izen hau, ez da mundu moderno edo mundu garaikidearen sinonimo bezala interpretatu behar, azken bi kontzeptu hauek, garai historiko zehatzei erreferentzia egiten baitiete eta ez lurralde edo kontinente zehatz bati.

Kristobal Kolonen lehen bidaietan, berak zein Europan bidaia hauen berriak jasotzen zituzten pertsonek, Ekialde Urrunera iritsi zela uste izan zuten. Hala ere, bere hirugarren bidaian (1498-1500) Kristobalek berak, lurralde berri bat zela suposatu zuen, ordurarte ezezaguna zen lurralde bat. Honela, 1507tik aurrera, kartografia, Amerika, kontinente berri bat bezala adierazten hasi zen, Juan de la Cosa eta Martin Waldseemüllerren lanetatik abiatuta.

Egungo erabilera
----------------

Gaur egun, izenaren erabilera, honako arlo hauetara mugatzen da:

* Testuinguru historiko batean, Amerikaren europar aurkikuntzari erreferentzia egiteko
* Biologian, soilik Amerikan aurkitzen diren espezie taldeak deskribatzeko, Mundu Zaharrean aurkitzen direnekin alderatuz.
* Ardo ekoizpenean
	+ Europa eta Afrika iparraldeko ardo ekoizpen toki tradizionaletatik kanpo ekoitzitako edozein ardo, bereziki Amerika iparralde eta hegoaldekoak, Hegoafrikakoak eta Australasiakoak
	+ Mundu berriko ekoizleek ezagun egin duten ardo estilo bat deskribatzeko. Estereotipikoki, Australia eta AEBetako Kalifornia estatuan ekoiztutakoak, eta mahats barietateagatik, mahastiagatik baino gehiago deskribatua, ardo hauek helduak dira, kolore ilunagokoak, gorputz gehiagorekin, leunak, frutatuagoak eta europar produktu tradizionalak baino alkohol gehiagodunak. Izena, edozein ardogintza eskualdetan ekoiztutako ezaugarri hauetakoren bat edo guztiak dituen ardo bat deskribatzeko erabiltzen da. Alderantziz, Mundu Berrian ekoiztutako ardo bat, Mundu Zaharreko estilokotzat hartua izan liteke.

Ikus daitekeenez, Amerika beti Mundu Berritzat hartzen den bitartean, Ozeania, testuingurua eta ikuspuntuaren arabera, Mundu Zahar edo Berri bezala har daiteke.

Musikan
-------

* Dvoraken 9. Sinfoniak, izen bezala, Mundu Berria hartzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q127834
* Commonscat Multimedia: Americas

---

 |

* Wd Datuak: Q127834
* Commonscat Multimedia: Americas
**Milo Scorpiusekoa** Masami Kurumadak idatzi eta marraztutako manga eta animea den Saint Seiyako pertsonaia bat da. Scorpiuseko urrezko zalduna da XX. mendeko gerra santuan.

Historia
--------

### Jatorrizko istorioa baino lehen

Jatorrizko istorioaren hasiera baino lehen, Afrodita Piscisekoa Andromeda uhartea suntsitzera bidalia izan zen, baina, ezkutuan, Milo izan zen betebehar hori bete zuena.

### Hamabi Etxeetan

Jatorrizko istorioan, bere lehen agerpena Hamabi Etxeen sagan da. Librako etxetik irten ondoren, Shun Andromedakoa, Shiryu Dragoikoa eta Seiya Pegasokoa Scorpiuseko etxera iristen dira. Bertan, bere Errestrikzio erasoarekin mugitu ezinik uzten ditu hiru brontzezko zaldunak. Ondoren, Hyôga Beltxargakoa iristen da, eta Miloren aurka borrokatzen du. Behin eta berriz jasotzen ditu Miloren Orratz Gorrindolak, azken unean, azken Orratz Gorrindola den Antares jasotzen duen une berean Hyôgak Miloren armajantziko hamabost puntuak jotzea lortzen duelarik. Honek, armajantziagatik izan ez balitz, izoztuta amaituko zuela esaten dio, eta Hyôgaren odolustea geratzen du, hala, zaldun guztiek Scorpiuseko etxea igaroz. Saga honen amaieran bost brontzezko zaldunen eta Saga Geminisekoaren arteko borrokaren lekuko da, saga horretan bizirik geratu diren beste urrezko zaldunak diren Shaka Virgokoa, Aldebaran Taurusekoa, Mü Ariesekoa eta Aioria Leokoarekin batera.

### Hadesen sagan

Hadesen sagan, gainontzeko urrezko zaldunak bezala, Aioros izan ezik, Hadesek berpiztu zuen Atenea hiltzeko betebeharrarekin. Hamabi orduko epea eman zien. Epe hori amaitzean, urrezko zaldunak hil egin ziren. Baina Ateneak berriz berpiztu zituen urrezko zaldunak, brontzezko zaldunei laguntzeko. Hala, urrezko zaldunak Aieneen Harresiaren parean elkartu ziren, eta euren kosmosa Aiorosen gezian elkartu zuten, azkenean, harresia zulatuz eta brontzezko zaldunei Hadesengana iristeko bidea libre utziz. Harresia suntsitzeaz batera hil ziren urrezko zaldunak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2518195

 |

* Wd Datuak: Q2518195
**Miss Sahhara**, normalean **Miss saHHara** bezala idatzia, nigeriar emakumezko modelo, abeslari eta giza eskubideen aldeko ekintzaile transgeneroa da. Nahiz eta Erresuma Batuan bizi, bere sorterria edertasun-lehiaketetan ordezkatzen du LGBTQI+ komunitateak Afrikan bizi duen egoera larriaz ohartarazteko.

Bizitza
-------

Clifford Oche jaiotza-izenez, Nigeriako Benue estatuan sortu zen. Bere genero-nortasunarekin bat ez zetorren gizonezko gorputzarekin jaio arren, bere burua emakumetzat izan du beti.

2004an Nigeriatik alde egin zuen eta Erresuma Batura bizitzera joan zen, bere herrialdean emakume transgeneroa izateagatik jasaten zuen jazarpenetik eta indarkeriatik ihesi. Gaur egun Londresen bizi da.

2011n Thailandiako Pattaya hirian emakume transgeneroentzat egin zen Miss International Queen edertasun-lehiaketan Nigeria ordezkatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Ingelesez)** Ogbeche, Danielle.  (2016ko abuztuaren 27a). «I didn’t suddenly decide to be a woman, my brain has always been female – Transgender, Miss Sahhara» *Daily Post* (Noiz kontsultatua: 2018ko ekainaren 14a).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24266445
* Commonscat Multimedia: Miss Sahhara

---

 |

* Wd Datuak: Q24266445
* Commonscat Multimedia: Miss Sahhara
***Mikel Laboa*** 2017an plazaratutako Delorean taldearen estudioko grabazioa da. Mikel Laboaren lanean oinarritutako diskoa. Bertsio elektronikoak dira, oinarri gisa 2008an hil zen Donostiako abeslariaren ahotsa erabiliz. Taldearen bederatzigarren diskoa izan zen. Azala Jose Luis Zumetaren lana da. Diskoa zuzeneko espektakulu batean oinarritu zen.

Ezaugarriak
-----------

Laboaren estilo abangoardista erabiliz Zarautzeko indie-rock elektroniko estiloko taldeak bariazioak eta aldaketak sortu zituen. Elementu berri asko sortuz, funtsean Laboaren lana nabarmendu nahi zuten. Orokorrean, oso disko hipnotikoa da.

Musikariak
----------

* Ekhi Lopetegi
* Guillermo Astrain
* Unai Lazkano
* Igor Escudero

Kantuen zerrenda
----------------

Guztiak Mikel Laboaren kanta ezagunen bertsioak dira:

1. 01 - "Kantuz"
2. 02 - "Dialektikaren laudorioa (Lekeitio 3)"
3. 03 - "Komunikazioa-inkomunikazioa (Azken pasartea, "Ez""
4. 04 - "Denbora galduaren bila"
5. 05 - "Bentara noa"
6. 06 - "Orreagarako introa"
7. 07 - "Orreaga (Lekeitio 6)"

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Guille Callejaren komentarioa Mondosonoro webgunean.
* Diskoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216500

 |

* Wd Datuak: Q65216500
**Carne de porco à alenjana** Portugalgo gastronomian txerrikien plater ezagunenetako bat da. Errezeta honek osagai ugari baditu ere nagusiki txerriki haragia, txirlak, patatak eta martorriarekin burutzen da.

Txerri haragi marinatua, frijitu egiten da. Haragi hau patata frijitu eta txirlekin nahasiz prestatzen da.

Errezeta
--------

**Carne de porco à alenjana**

**Mahaikideak**: 6-8

**Osagaiak**

* Piper txorizeroa: 1, mami xehatu.
* Txerri solomo haragia: 1 kg.
* Erramua: Hosto 1.
* Baratxuria: 2.
* Limoia: 1/2 zukuan.
* Ardo zuria: 200 ml.
* Gatza.
* Olioa: Frijitzeko.
* Patata: 4.
* Txirla: 1 kg.
* Martorria: Sorta txiki bat xehatu.

**Prestaketa**

Bezperatik piper txorizero, txorten eta hazirik gabe ur epeletan beratzen jarri edo 5 minutuz egosi. Muturzorrotz labainarekin mamia karrakatuz kendu, xehatu eta gorde.

Txerri haragia 2, 5 cm-tako karratuetan zatitu. Pertz batean marinatzen jarri, baratxuri, erramu, gatz, ardo zuri, limoi zuku eta piper txorizeroarekin. Gutxienez 6 orduz eduki.

Patatak zuritu eta karratu handietan moztu. Txirlak berriz ur gatzatuetan garbitu

Behin haragia marinatu ondoren, iragazi eta salteatu kolorea hartu arte, tenperatura jaitsi eta bere horretan kuzinatzen eduki. Gehitu txirlak eta irekitzen direnean, patata frijituak eta martorria gehitu.

Gatzarekin ondu.

**Oharra**

* Amaieran kasu batzuetan luzoker xehatua ere gehitzen zaio.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2939736

 |

* Wd Datuak: Q2939736
**Club de Mar de Avilés** Asturiasko Avilés herriko itsas kirol eta arraun taldea da. Gaur egun piraguismoari loturik dagoen taldea da.

Arraunketaren historia
----------------------

Ez du inoiz trainerurik atera baina trainerilla eta bateletan aritu izan zen. 1944 urtean taldea sortu eta batel bat osatu zuten Madrilen Espainiako txapelketan aritzeko eta bederatzigarren egin zuten. 1945ean herriko jaietan estropada antolatu eta irabazle atera ziren, Manuel Cortés patroi zela. Batelak *Ría de Avilés* izena zuen. 1946an Madrilera itzuli ziren Espainiako txapelketa jokatzera eta brontzeko domina eskuratu zuten.

Ondoreng urteetan ez zuen jarraipenik izan eta 60. hamarkadaren hasiera berriz ekin zion tostako arraunketari. 1961 urtean izan zituen emaitzarik onenak, Portugaleten jokaturiko Espainiako batel txapelketa irabaziz eta Avilésen antolaturiko trainerilla txapelketan hirugarren postua eskuratuz.

Palmaresa
---------

* Espainiako Batel Txapelketa (1): 1961.
* Espainiako Trainerilla Txapelketa (0): hirugarrena 1961ean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)**Cuando la ría vibraba a golpe de remo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21707158

 |

* Wd Datuak: Q21707158
League of Legends World Championship urtero antolatzen duten *League of Legends* bideo-jokoaren txapelketa.
**Esports** (**kirol elektronikoak**, **e-sports** edo **eSports** bezala ere ezagunak) bideo-jokoak erabiltzen dituen kirol lehiaketa bat da. Esportsek jokalari anitzeko bideo-jokoen lehiaketa antolatu baten forma hartzen dute, batez ere jokalari profesionalen artean, banaka edo talde moduan. Lehiaketa antolatuak bideo-jokoen kulturaren parte izan diren arren, hauek, neurri handi batean, amateurren artean egon ziren 2000ko hamarkadaren azken aldera arte, gertaera horietan jokalari profesionalek eta ikusleek streaming bidez zuzenean parte hartu zuten arte. 2010eko hamarkadan, esportak bideo-jokoen industriaren osagai esanguratsu bat bilakatu ziren, joko garatzaile askok lehiaketa eta beste ekitaldi batzuetarako finantziazioa aktiboki diseinatzen eta ematen zutelarik.

Bideojokoen generik ohikoenak jokalari anitzeko online battle arena (MOBA), lehen pertsonako tiratzailea (FPS), borrokak, karta-jokoak, battle royaleak eta denbora errealeko estrategia (RTS) dira. Esport frankizia ospetsuenak *League of Legends*, *Dota*, *Counter-Strike*, *Overwatch*, *Super Smash Bros.* eta *StarCraft* dira, beste askoren artean. Nahiz eta benetako kirol-lehiaketa izateko legitimitatea zalantzan egon, kirol tradizionalen ondoan egon dira Asiako nazioarteko lehiaketa batzuetan eta Nazioarteko Batzorde Olinpikoak etorkizuneko olinpiar lehiaketarako duten joeraz ere hitz egin du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Hamari, Juho; Sjöblom, Max.  (2016). «What is eSports and why do people watch it?» *Internet Research* **27** (2): 211–232. doi:10.1108/IntR-04-2016-0085..
2. ↑   **(Ingelesez)** Tassi, Paul.  (2012-1-20). «2012: The Year of eSports» *Forbes*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q300920
* Commonscat Multimedia: Electronic sports

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1024265765
* LCCN: sh2019102850
* NDL: 001355532

 |

* Wd Datuak: Q300920
* Commonscat Multimedia: Electronic sports
Kuelebreren irudia Eliseo Nicolás Alonsok egindako zurezko tailu batean.
**Kuelebre** altxorrak zaintzen dituen suge erraldoia da. Xana pertsonaiak edo Ayalgak ere zaintzen ditu. Ilezkorrak direnez, mendeen poderioz ezkatak gogortzen zaizkie eta zeharkaezin bihurtuz eta saguzahar hegoak hazten zaizkie, dragoi itxura hartzen dutelarik. Zaintzen duten tokitik ez dira mugitzen normalean, ez bada artaldea edo gizakiren bat jateko.

Kuelebrei buruzko ipuinetan, Kuelebrea hil ahal izateko gori-gorian dagoen harria edo orratzez betetako ogi zatia eskaintzen zaie jateko.
Kuelebreekin lotutako beste mito bat «kuelebrearen harriarena» da. Harriak gaixotasunak sendatzen ditu. Kuelebreari sei suge gehitzen zaizkio, haien guztien adurrek gogortzean harri hori osatzen dutelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Sordo Sotres, Ramón: *Mitos de la naturaleza en Asturias y Cantabria*. El Jogueru bilduma. 1994.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1146797

 |

* Wd Datuak: Q1146797
***Nork*** Bertsolari aldizkariak bere ehungarren zenbakia ospatzeko,
2015eko neguan plazaratu zuen eleberri grafikoa da. Xabi Payak gidoia prestatu zuen eta Patxi Gallegok irudiak egin zituen. Ikuspuntu komiko eta kritiko batetik, argumentua bertsolaritzaren munduan kokatu egiten da.

Argumentua
----------

Eleberriak thriller komikoaren itxura du. 2013an Bertsolari Txapelketa Nagusia ospatzen ari dela, Andoni Egaña, justu txapeldunaren agurra bota behar duenean, elektrokutatuta hil egiten da. Hasieran istripu bat ematen du baina laster hilketa baten susmoak zabaltzen dira. Kasua argitzeko Segurtasun Sailak bere agente onenak lanean jarri ditu: Amezketako aguazila, Bertsocop, Jesika Fletxeberria eta Amaia Ezpeldoi. Halaber, Anjel Mari Peñagarikanoren etxean, seguritate sistema osoa gainditu ondoren, lapur bat sartu da eta 1991ko Bertsolaritzaren Gipuzkoako Txapela lapurtu du. Txapela hori ez dirudi gauza garrantzitsua denik baina barruan Bertsozaleak Kultur Elkartearen etorkizuna arriskuan jar daitekeen dokumentua ezkutatuta dago. Bi ekintza hauen atzean, antza, Euskal Idazleen Elkartearen partaide bat egon daiteke. Datu horiek eskuan, lau ikertzaileek haien lanari ekin diote.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Bibliografia
------------

*Nork*, Xabi Paya (gidoia) eta Patxi Gallego (irudiak). *Bertsolari* 100.zk. 2015eko negua. 142.or. ISBN: 9 771137 248610.

Kanpo estekak
-------------

* Eleberriari buruzko Txerra Rodriguezen komentarioa.
* Liburuaren aurkezpena Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65217074

 |

* Wd Datuak: Q65217074
***Pot-au-feu*** (euskaraz: «lapiko sutan») Frantziako gastronomiaren errezeta nabarmena da, barazkiz eta *bouquet garni* batez aromatizatutako salda batean egosten den behikiz osatua. Pot-au-feu delakoa frantses eltzekoen familia zabalekoa da, Europa osoan dauden antzinako plater landatar eta apalak, eta, beraz, eskualde eta nazio aldaerak ugariak dira tokiko osagaien arabera.

Aparte zerbitzatzen da egostearen ondoriozko salda, non batzuetan fideoak, arroza edo pasta egosten diren, nahiz eta askotan afaltzeko gordetzen den. Aldi berean, tuetanoa hezurretatik banatzen da, mahaikideek txigortuan jan dezaketena. Gero, haragia zerbitzatzen da, Dijongo ziape pittin batekin batera, barazkiekin batera. Haragi hondarrak xehatu eta haragi pastela egiteko erabil daitezke, baina ez da ohikoa Frantzian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** Julia Csergo, ed. *Pot-au-feu.*  in: *Mutations*. Paris: Autrement.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10398
* Commonscat Multimedia: Pot-au-feu

---

 |

* Wd Datuak: Q10398
* Commonscat Multimedia: Pot-au-feu
Txantiloi:Referencias

Marketinean bezero batek kontsumitu edo kontsumitu nahi dituen antzeko produktuak saltzen saiatzean datzan teknikari "salmenta gurutzatua" (ingelesez cross-selling) deritzo. Konpainia baten sarrerak handitzea da bere helburua. Adibidez, mugikor bat erosten duen norbaiti, funda, kotxerako kargagailua edo GPS gisan erablitzeko oinarria ere eskeiniko zaizkio.

Marketinean bezero batek kontsumitu edo kontsumitu nahi dituen antzeko produktuak saltzen saiatzean datzan teknikari "salmenta gurutzatua" (ingelesez cross-selling) deritzo. Konpainia baten sarrerak handitzea da bere helburua. Adibidez, mugikor bat erosten duen norbaiti, funda, kotxerako kargagailua edo GPS gisan erablitzeko oinarria ere eskeiniko zaizkio. Erlazionaturiko produktuak eskainiz, salmenta prezioa garestitu daiteke.
Interneti esker salmenta gurutzatuak gorakada handia jasan du. Sarean eginiko erosketetan, enpresek kontsumitzaileen gustuen edo ohituren berri ematen duten erregistroak gordetzen dituzte. Honek kontsumitzailearen edo bezero potentzialen etorkizuneko bisitetan cross-selling estrategiak inplementatzeko aukera ematen die denda birtualei. Adibidez, bezero batek beldurrezko filmeak erosteko ohitura badauka, genero horretako nobelak eskeiniko zaizkio, bai, baita beldurrezko posterrak edota OST diskak, etab.

Zerbitzu mota hauek Software As A Service gisan eskeintzen dira, kalkuluen zailtasunagatik. Salmenta gurutzatua barneratzen duen zerbitzuari gomendatze sistema deitzen zaio eta salmentak %10 eta %30 artean bultzatzen ditu.

Erreferentziak
--------------

* ¿Por qué utilizar estrategias de venta cruzada? - Roberto Espinosa (Gazteleraz)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q646227
* **Identifikadoreak**
* GND: 4708784-5

 |

* Wd Datuak: Q646227
Scone harriaren erreplika.
**Patuaren harria**, baita **Scone harria** edo **Koroaketaren harria** (ingelesez *Stone of Scone*, *Stone of Destiny* edo *the Coronation Stone*; gaeleraz *clach-na-cinneamhain*, *clach Sgàin* edo *Lia(th) Fàil*), hareharrizko harritzar edo blokea da, historikoki Sconeko abadian gordetzen zen (gaur egun eraitsia eta Scone jauregiaz ordezkatua), Erdi Aroan eskoziar erregeak koroatzeko ospakizunetan erabiltzen zelarik. XIII. mendean Edward I.a Ingalaterrakoak Harria bereganatu eta Londoneko Westminster abatetxera eramanarazi zuen. 1996an Britainiar Gobernuak Harria Eskoziara itzularaztea erabaki zueniltzeko asmoz, hortaz gaur egun eskoziar koroaren bitxiekin batera Edinburgheko gazteluan ikusgai dago.

Bestalde, kondaira baten arabera Irlandako Blarneyko gazteluan dagoen *Blarney harria* harria ere jatorriz Scone harria osatzen zuen harriaren zati bat litzateke.

Ikus gainera
------------

* Scone jauregia
* Blarney harria

Kanpo estekak
-------------

* Patuaren Harriari buruzko argibidea, Visit Scotland webgunean.
* Scone Harriaren webgune ofiziala, Sconeko jauregiaren webgunean.
* Patuaren Harriari buruzko argibidea, Undiscovered Scotland webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q756442
* Commonscat Multimedia: Stone of Scone

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q756442
* Commonscat Multimedia: Stone of Scone
**Setlana Ivanovna** **Guerasimenko** (errusieraz: Светла́на Ива́новна Герасиме́нко; ukraineraz: *Світлана Іванівна Герасименко*) sovietar eta tajistaniar astronomoa da 67P/Churyumov@–Gerasimenko kometaren aurkitzailea.

Ibilbidea
---------

1969ko irailaren 11n, Guerasimenkok, Astrofisikako Institutuan lanean ari zela, Almatytik gertu, Kazakhstango Errepublika Sozialista Sobietarreko hiriburutik, Sobietar Batasunak 32P/Comas Solà kometari argazkia egin zion, Maksutov teleskopioaren bidez (50 cm).

Institututik etxera itzuli ondoren, Kieveko Astronomia Behatokiko Unibertsitate Nazionaleko Ivánovich Churyumov-ek argazki hori aztertu eta plakaren ertzetik gertu kometa-objektu bat aurkitu zuen, baina uste zuen hori Comas Solà zela. urriaren 22an, argazkia atera eta ia hilabetera, konturatu zen objektua ezin zela Comas Solàrena izan, 2-3 gradu baitzeuden espero zen posiziotik kanpo. Azterketa zehatzago batek Comas Solàren irudi ahula eragin zuen plakan zuen posizioan, eta horrek erakusten du beste objektua kometa bat zela. Jasotako material guztian zehar, objektu berri hau lau plaka baino gehiagotan dago, irailaren 9an eta 21ean datatuta.

Aintzatespenak
--------------

### Eponimiak

* El cometa 67P/Churyumov–Gerasimenko egunkaria
* Minor planet 3945 Gerasimenko

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Klim Ivanovich Churyumov.*  International Astronomical Union.
2. ↑    *Svetlana Gerasimenko - co-discoverer of comet 67P.*  European Space Agency.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Svetlana Guerasimenko*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12095007
* Commonscat Multimedia: Svetlana Gerasimenko

---

 |

* Wd Datuak: Q12095007
* Commonscat Multimedia: Svetlana Gerasimenko
Lanaren zati bat.
***The Cycle of Terror and Tragedy*** (euskaraz: «Izuaren eta Tragediaren Zikloa») Graydon Parrishen margolana da. Gaia 2001eko irailaren 11ko atentatuak dira, modu alegorikoz azalduta.

Historia
--------

2002an, Douglas Hyland, Britainia Handiko Arte Amerikako Museoaren zuzendaria, Graydon Parrish hurbildu zen irailak 11ko atentatuen biktimen omenaldi alegorikoa sortzeko eskatuz. Margolanak, *The Cycle of Terror and Tragedy*, hemezortzi metro baino gehiagoko luzera du; Ameriketako Estatu Batuetan inoiz sortutako lan errealista handienetakoa da. Gaur egun New Britain Museum of American Artean ikus daiteke.

Deskribapena
------------

Margoak paisaia desolatua irudikatzen du, amesgaiztokoa. Atzean, laino zikinen artean, New Yorkeko silueta ikus daiteke. Lehen planoan, aldiz, giza irudiak daude: bi zutik, erdian, Jesus Kristoren itxurarekin, garraxika eta begiak estalita; beste batzuk hondakinen artean lurrean eroriak daude. Ezkerreko aldean hiru haur, horiek ere begiak estalita, zutik, eszena aldera begira daude. Margolana bi hegazkinekin osatzen da, bat haur batek eskuan du, besteak lurraren kontra jo du.

Estiloa
-------

Pintura estilo akademikoagatik nabarmendu da, Jacques-Louis David eta William Bouguereauren eragin zuzena jaso baitu. Ezaugarri nagusia bere eduki sinboliko handia da. Ikuspuntu horretatik beste margolan handiekin konparatua izan da: Pablo Picassoren *Guernica*, eta Théodore Géricaulten *The Raft of the Medusa*. Jasotako eszenak ikusgarriak eta gogaikarriak dira, melodramatikoak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:"The Tragedy of 9/11, on a Long Sheet of Canvas", Benjamin Genocchio-ren artikulua, *The New York Times*, 2007/02/18.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7728546

 |

* Wd Datuak: Q7728546
*Camarophyllus colemannianus*

Sinonimoak: *Cuphophyllus colemannianus*, *Hygrophorus colemannianus*

Arazorik gabe kontsumi daiteke.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, ondoren zabaldu egiten da titi apur batekin, higrofanoa; marroi-gorrixka edo gris-marroi kolorekoa, lila antzekora edo hurraren kolorera aldatuz. Ertza ildaskatua izaten du.

**Orriak:** Dekurrenteak, zabalak, lodiak, zabal, zeharkako zain ugariren bidez elkarri lotuta eta zurixkak edo kapelaren kolore berekoak.

Orri Dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Lehenengo betea, gero barnehutsa, zilindrikoa, leuna, lehorra, zuria edo marroi-gorrixka tonuekin.

**Haragia:** Kapelaren kolore berekoa, usaingabea eta zapore meleka samarrekoa.

**Etimologia:** *Cuphophyllus* terminoa grekotik dator, kurbatura, konkor, esan nahi duen "kûpulos" hitzetik eta orritxoa, esan nahi duen "pyllon" hitzetik. Orritxo okertuekin. *Colemannianus* epitetoa pertsona izenetik dator.

Jangarritasuna
--------------

Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua

*Camarophyllus* hau erraz ezagutzen da, orriak zabal eta zeharkako zainez lotuta dituelako. *Hygrocybe nitrata* delakoak badu antz pixka bat, hau gris-marroi kolorekoa da eta lixiba usaina du.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Leku belartsuetan, zelaietan, larreetan eta basoen ertzetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 120 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 445 or. ISBN 84-282-0549-6X(T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 102 or. ISBN 84-282-0865-4..
**Animalien Tratu Txarren Kontrako Alderdia** (ATTKA) (gaztelaniaz *Partido Animalista Contra el Maltrato Animal* (PACMA)), Espainiako alderdi politikoa da. 2003ko otsailaren 24an Bilbon sortua, animalien eskubideak eta gizonen bizitzari errespetua aldarrikatzen ditu. Egoitza Bartzelonan du, eta Espainia du jarduera eremu.

Bere burua *animalistatzat* du, hau da, animalien eskubideak aldarrikatzea eta defenditzea du helburu nagusia. Zezenketen aurkako mugimenduan jaiotako alderdia da.

2003an sortua, 2011n orduan "Animalien Tratu Txarren Kontrako Alderdi Antitaurinoa" izena zuen alderdiaren biltzarrak izenaz aldatzea erabaki eta "Animalien Tratu Txarren Kontrako Alderdia" hautatu zuen izen.

Emaitzak
--------

### Udal hauteskundetan

2003ko maiatzean lehendabizikoz aritu zuen hauteskundetan, emaitza onik izan gabe.

2007an 12 udaletxerako zerrendak prestatu zituen (Amposta, Barcelona, Camarles, Guadalajara, León, Madril, Malaga, Sevilla, Tordesillas, Valladolid, Gasteiz eta Zaragoza), eta 10.601 boto izan zituzten, baina zinegotzirik ez.

### Autonomia hauteskundeak

2005eko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundetan, Berdeak alderdiarekin batera aritu zuen, 4.049 boto (%0,33a) lortuz.

2006 Kataluniako Parlamenturako hauteskundetan 13.730 boto (%0,46a) lortu zituen.

2007ko Madril eta Kantabriako hauteskundeetan 7.089 boto lortu zituen guztira.

2009ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundetan, Bizkaian 1.466 boto (%0,26a) lortu zituen. Araban eta Gipuzkoan Berdeak alderdiak, ZAAAAren laguntza zuena, 1229 boto (%0,82a) eta 1646 boto (%0,55a) lortu zituen hurrenez hurren.

Urte bereko Galiziako Parlamenturako hauteskundetan, Os Verdes-Grupo Verde, ZAAAAren laguntza zuena, Coruñan 2.867 boto (%0,45a) eta Pontevedran 2.694 boto (%0,50a) lortu zituen

### Hauteskunde Orokorretan

2004an Espainiako Senaturako 64.947 boto lortu zituen, eserlekurik izan ez zuen bigarrena izanda.

2008an Espainiako Kongresurako 44.795 boto izan zituen, hau da, Los Verdes, Chunta Aragonesista, Partido Aragonés edo Aralar baino gehiago. Espainiako Senaturako 132.077 boto izan zituen

Erreferentziak
--------------

1. ↑  www.elmundo.es
2. ↑  www.pacma.es
3. ↑  www.pacma.es
4. ↑  www.pacma.es
5. ↑  www.boe.es

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q82558
* Commonscat Multimedia: Partido Animalista Contra el Maltrato Animal

---

 |

* Wd Datuak: Q82558
* Commonscat Multimedia: Partido Animalista Contra el Maltrato Animal
*Artikulu hau 1912-1913ko bi gerrei buruzkoa da; 1991-1995ko gerra gaitzat duena beste hau da: «Jugoslaviako Gerrak»*
Balkanetako Lehen Gerraren ondoren Balkaniar Ligak okupaturiko lurraldeen mapa. Otomandar Inperioa kolore ilunagoan agertzen da, hegoaldean.
**Balkanetako Gerrak** 1912 eta 1913an Europako hego-ekialdean gertatutako bi gerra izan ziren: Balkanetako Lehen Gerra eta Balkanetako Bigarren Gerra. Hauetan zehar, Balkaniar Ligak, (Bulgaria, Montenegro, Serbia eta Greziak), lehenik, otomandar Mazedonia eta Traziaren zatirik handiena konkistatu zuen, ondoren, lurralde berriak banatzeko. Bulgariak porrota jasan zuen bere lehengo aliatuen aurka, eta hasieran promes egin zitzaionetik asko galdu zuen.

Ikus, gainera
-------------

* Jugoslaviako Gerrak
* Balkanetako kanpainak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q165725
* Commonscat Multimedia: Balkan Wars

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX520649
* LCCN: sh85011199
* NDL: 00560536
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q165725
* Commonscat Multimedia: Balkan Wars
*Hygrophorus gliocyclus*

Azal lirdingatsua aurrez kentzen bazaio, kontsumitu daiteke.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 9 cm bitarteko diametrokoa, hori oso zurbil kolorekoa, erdialdera dentsoagoa, oso likatsua, eguraldi hezean lirdingatsua, gaztetan ganbila baina lepomakur samarra, gero ia zabaldu egiten da eta ertz inkurbatuarekin.

**Orriak:** Zabal, lodiak, okertuak, dekurrenteak, krema-boli kolorekoak edo okre zurbilak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 5 eta 9 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 2 cm bitarteko lodierakoa, zuria edo horixka samar kolorekoa, zaila, gogorra, oinarrian mehetua, burleta mukitsu batekin, errezel lirdingatsu baten hondarrengatik.

**Haragia:** Lodia, sendoa, zuria eta usain ahul desatsegin batekin.

**Etimologia:** *Hygrophorus* hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. *Gliocyclus* epitetoa ere grezieratik dator, gluten, esan nahi duen "gluos" hitzetik eta inguratu, esan nahi duen "cyclos" hitzetik. Eraztun lirdingatsuagatik.

Jangarritasuna
--------------

Jan daiteke azal likatsua kentzen bazaio.

### Nahasketa arriskua

Lirdinga eta kolorea kontuan hartzen baditugu, oso zaila da beste espezie batekin nahastea.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazken azken aldera koniferoen basoetan. Oso ohikoa *Pinus silvestris* artean.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 102 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 429 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Palazon Lozano Fernando.  (2006). *Setas para todos.*  Jose Luis Añanos Echo Editorial Pirineo, 188 or. ISBN 84-87997-86-4..
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Lotina, Roberto.  (1985). *Mil setas ibericas.*  Diputacion foral de vizcaya, 341 or. ISBN 84-505-1806-7...
*Pulveroboletus lignicola*

Sukaldaritzako baliorik gabea. Jangarritasuna ez da ziurtasunez ezagutzen. Galzorian dagoen espeziea da.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 4 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikotik lau-ganbilera, ertz inkurbatua (gaztetan) eta izurtua. Azal bereizgarria, marroi-herdoil koloretik hori-marroira doana, belusatu fin batekin gaztetan, gero pitzatu daiteke.

**Tutuak:** Laburrak (0,3 eta 1,2 cm bitarteko luzerakoak), dekurrenteak.

Tutu dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Poroak:** Txikiak, angelutsuak, hori-okre kolorekoak (zahartzean hori-arre kolorekoak)

**Hanka:** 4 cm luze, mardula, kapelaren kolorekoa, batzuetan oinarrian meheagoa eta mizelio horiarekin 

**Haragia:** Lodia, gogorra, trinkoa, hori-irasagar kolorekoa ebakitzean, igurztean edo zahartzean berde-urdin kolorea hartzen joaten da poliki-poliki. Espora jalkina hori-oliba kolorekoa.

**Etimologia:** Lignikola epitetoak, zurean bizi dela, esan nahi du.

Jangarritasuna
--------------

Jangarritasuna aztertzen ari dira oraindik.

### Nahasketa arriskua

*Pulveroboletus hemichrysus* delakoarekin nahas daiteke, honek neurri txikiagoak ditu (3-9), hanka luzeago eta azala ez da erraz pitzatzen.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Galzorian dagoen espeziea. *Phaeolus schweinitzii* onddoa parasitatzen du, eta, aldi berean, honek pinuen eta alertzeen zura parasitatzen du, baita hostogalkor bakanak ere (gerezi basatia).

### Banaketa eremua

Erreferentzia
-------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia..
Ignacio Zuloagaren *Autoerretratua hondo urdinez*.
**Autorretratua** edo **autopotreta** pertsona batek bere buruari eginiko erretratua da. Margolaritzan artistari bere buruari buruzko azterketa sakona egitea eskatzen dio genero honek. Zenbait garaitan, XVI eta XVII. mendean esaterako, oso ohikoa zen margolari ospetsuek haien autorretratua egitea, horrela haien egile maila finkatzeko. Dena dela, autorretratua ez da beti genero errealista. Literaturan ere egin daiteke, prosopografia eta etopeiatik gertu.

Lehenengo autorretratuak
------------------------

Lehenengo autorretratuak Antzinaroan aurkitu izan dira. Egipton, K.a.1300 urtean Bek izeneko eskultore batek harrian bere autorretratua egin zuen, esaterako. Garai hartan, aberatsek bakarrik ahal zuten beren erretratuak betikotu. Hasieran bakarrik gizonak agertzen ziren. Pizkundea izan arte ez ditugu emakumezkoen autorretratuak ezagutuko. Orokorrean, lehen emakumea Catharina van Hemessen izan zen, 1548an.

Adibide batzuk
--------------

* Sandro Botticelli: Autoerretratua, (1475).Sandro Botticelli:  
 Autoerretratua, (1475).
* Hans Memling:  Autoerretratua, (~1480).Hans Memling:   
 Autoerretratua, (~1480).
* Alberto Durero  Autoerretratua, (1493).Alberto Durero   
 Autoerretratua, (1493).
* Catharina van Hemesse-nen autorretratua.Catharina van Hemesse-nen autorretratua.
* Sofonisba Anguissola (~1532 - 1625).Sofonisba Anguissola (~1532 - 1625).
* Marie Bashkirtseff.Marie Bashkirtseff.
* Henri Richelet: Autoerretratua, (2000).Henri Richelet:   
Autoerretratua, (2000).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «autoportrait | dictionnaire électronique français-basque | Nola Erran» *nolaerran.org* (Noiz kontsultatua: 2022-01-20).

Kanpo-estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Self Portrait History · Autorretratutik selfira.


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Autoerretratu*** Aldatu lotura Wikidatan |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192110
* Commonscat Multimedia: Self-portraits

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4054394-8
* LCCN: sh85119780
* NDL: 01039993
* NKC: ph118709
* AAT: 300124534
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q192110
* Commonscat Multimedia: Self-portraits
**Auxkin Perez de San Roman Alkorta**, pilota arloan **Auxkin** izenaz ezaguna, (Oiartzun, Gipuzkoa, 1974ko urtarrilaren 17a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Atzelari jokatzen zuen, Aspe enpresakoa. Estatistika ofizialek diotenez, 1,85 m luze da, eta 82 kg pisatzen zuen. Pilotari gisa Lizarrako (Nafarroa Garaia) San Miguel klubean hezia. Profesionaletako estreinako partida 1998ko maiatzaren 1ean jokatu zuen, Iruñeko Labrit pilotalekuan. Azkena, berriz, 2007ko martxoaren 19an, Tolosako (Gipuzkoa) Beotibar pilotalekuan. Orain Irunen (Gipuzkoa) bizi da, eta suhiltzaile lan egiten du.[erreferentzia behar]

Estatistikak
------------

Bere pilotari ibilbide osoan, zenbaki hauek izan zituen Auxkinek, Aspe enpresaren webgunean ageri denez:

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Jokatutako partidak** | **Irabaziak** | **Galduak** | **Aldeko tantoak** | **Aurkako tantoak** |
| 579 | 319 | 260 | 10426 | 9712 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Tino REY: «Estella, tierra de zagueros», *El Correo*, 2006-01-10.
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** «Auxkin jugó su último partido como profesional», *Manista.com*, 2007-03-20.
3. ↑  «Estatistikak», *Aspepelota.com*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254525

 |

* Wd Datuak: Q12254525
Mikaren azpiespeziak (*Pica pica*)  

*Pica p. pica*,
 *P. p. asirensis*,
*P. p. bactriana*,
*P. p. bottanensis*,
*P. p. fennorum*,
*P. p. galliae*,
*P. p. germanica*,
*P. p. hemileucoptera*,
*P. p. hudsonia*,
*P. p. jankowskii*,
*P. p. japonica*,
*P. p. kamtschatica*,
*P. p. leucoptera*,
*P. p. mauritanica*,
*P. p. melanotos*,
*P. p. nuttalli*,
*P. p. sericea*
**Azpiespeziea**, biologian, sailkapen biologikoaren unitatea da. Azpiespeziea espeziearen azpian dago.

Nomenklatura
------------

Azpiesezieak izen trinomial bat hartzen du, adibidez *Homo sapiens idaltu* alegia, *Homo sapiens* azpiespeziea *idaltu*.
*International Code of Zoological Nomenclature* kodearen arabera azpiespeziea da maila taxonomiko azpikoena eta, beraz, ez da onartzen, adibidez, barietatea, arraza etab. Botanikan eta mikoligian aldiz, barietatea onartzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q68947
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q68947


| i • e • a Taxonomia  |
| --- |
| **Domeinua**/Supererreinua | Superfiluma/Superdibisioa | Superklasea |  | Superordena | Superfamilia |  |  | Superespeziea |
| **Erreinua** | **Filuma**/**Dibisioa** | **Klasea** |  | **Ordena** | **Familia** | Leinua | **Generoa** | **Espeziea** |
| Azpierreinua | Azpifiluma | Azpiklasea |  | Azpiordena | Azpifamilia | Azpileinua | Azpigeneroa | Azpiespeziea |
| Infraerreinua | Infrafiluma | Infraklasea |  | Infraordena |  |  |  | Barietatea (bot.) |
|  | Mikrofiluma |  |  |  |  |  |  |  |
Malmuertako Dorrea
**Dorre albarranar** bat, lotuta dagoen gotorleku baten zati den dorre bat da, orokorrean, harresirik gabekoa den arren, eta, gotorlekuarekin, arku edo zubi baten bidez lotuta dagoena, dorrea etsaien eskuetan eroriz gero, erraz bota ahal izango litzatekeena. Bastioi bat bezala lotua ere egon daiteke, baina, kasu honetan, gainontzekoak baino handiagoa da.

Talaia bezala balio du, baina baita harresia gainditzen saiatzen ari den etsaia eraso eta botatzeko ere.

Dorre albarranarren adibide batzuk, Sevillako Urrearen Dorrea, Kordobako Malmuertako Dorrea, Badajozeko Espantaperroseko dorrea (honen alkazabak dorre hauen zenbait adibide ditu) eta Don Juan Manuelek Escalona del Alberchen eraikitakoak dira. Dorre albarranarren multzoketarik handiena, Toledoko probintziako Talavera de la Reinan dago. Guztiak Espainian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3307670
* Commonscat Multimedia: Albarrana towers

---

 |

* Wd Datuak: Q3307670
* Commonscat Multimedia: Albarrana towers