recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Urrozko azoka** Nafarroako produktu tradizionalen azoka Urrotz-Hiriko Azoka enparantzan ospatuta XIII. mendetik.

Ekitaldira inguruko bailaretako saltzaileak joaten dira (Lizoainibar, Aezkoa, Zaraitzu, Erronkaribar...), baita Nafarroako eta Euskal Herriko beste toki batzuetakoak ere.

Historia
--------

1286rako, asteroko azoka bat antolatzeko pribilegioa zuen Urrotzek, ganadua eta zereala merkaturatzeko asteazkenetan. 1348an nekazaritza-ekoizpena murrizten hasi zenean eta artzaintza, artilea eta ehungintzako produktuak hedatzen hasi zirenean, balioa irabazi zuten. XVII. mendetik aurrera, azokak hiribilduari emandako oparotasuna ez galtzeko, urroztarrek Filipe IV.ari erosi zioten urtero San Martinengatik azoka bat antolatzeko eskubidea. Horrela, mugako muino xume hori, zereal-laboreen eta abeltzaintza-mendien artean kokatua, erreferentzia komertziala izaten hasi zen Aragoin, Gaztelan eta Frantzian ere.

Nafarroako Gorteetan ordezkaritza falta izan arren, ibilbide eta komunikazioetan garrantzia galdu arren, emigrazioa, karlistaldiak eta hurrengo mendeetako izurriteak gorabehera, asteroko merkatuak eta azokak ez zuten garrantzirik galdu.

XX. mendearen erdialdean, Urrozko ia etxe guztietan autokontsumorako animaliak zeuden: esnetarako behi bat, haragitarako txerri bat, oilo batzuk eta untxiren bat. Familia askok idiak zituzten nekazaritzako lanetarako. Beste batzuei, ia ezer ez zutenei, Udalak hamabi lurrezko lapurreta ematen zizkien ezkontzen zirenean, eta, haiek erein ahal izateko, herriko apaizak eta merkatari nagusiak estekaren sistema ezarri zuten. Sistema horren bidez, hazi-lapurreta bat (22 kilo) aurreratzen zen, eta horren ondorioz uzta gehi zuhaitz bat (lapurreta baten hamaseirena) lortzen zen, interes gisa.

Inork ez daki ziur noiz utzi zioten ospakizunari. Askok gogoratzen dute, ordea, 1960ko hamarkadan modernitateak, garraiobideetako aldaketek eta Agoitzaldeko abeltzaintza-jarduerak behera egin izanak gutxinaka minduta hiltzen joan zirela azokak.

Ez ziren inoiz erabat itzali. Urte luzez hitzordu horretara leial joaten ziren artzainek duela urte gutxi arte jarraitu zuten Urrotzen elkar topatzen. Txingar txiki horretatik gertaera bakar hura berreskuratzeko gogoa eta oroitzapena bizitu ziren. Horrela, 2007an, Udalak azoka artisauagoa sustatu zuen, edizioz edizio mamitu dena eta gero eta bisitari gehiago hartzen dituena.

Erreferentziak
--------------

* **(Gaztelaniaz)** Navarra, Conocer.  (2020-11-06). «Urrotz-Hiria, azoka herria» *diariodenavarra.es* (Noiz kontsultatua: 2021-10-31).

Ikus, gainera
-------------

* Urrotz
* Azoka enparantza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109336300

 |

* Wd Datuak: Q109336300
Pakistango talde etniko nagusiak; arrosaz, Balutxistan.
**Balutxistan** Pakistan eta Iranen artean hedatzen den eskualdea da, Omango itsasoaren ertzean, eta balutxi edo paxtun herri nomadak bizi direna. 1.000 metrotik gora dagoen zabaldi guztiz idorra da, eta basamortu gisako klima du.

Historia
--------

Greziarrek Gedrosia deitu zuten lurralde hau pertsiar akemenestarren agintepean egon zen. VIII. mendean, arabiarrek hartu zuten, Persia eta Afganistanen esku egon ondoren. Ingelesak bertan egokitu ziren 1839-1840 urteetan eta 1877an haien protektoratu bihurtu zen. 1887an, inperio indo-britainiarrak bereganatu zuen Balutxistan. 1949tik aurrera Pakistan eta Iran artean zatiturik dago.

Ekonomia
--------

Mahasti, gari eta kotoigintza bideratzen duten oasi zenbait. Behi eta ardi aziendak. Ikatz eta burdina hobiak ditu.

Ikus, gainera
-------------

* Balutxistan (Pakistan)
* Balutxistan (Iran)

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-05-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181103
* Commonscat Multimedia: Balochistan

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4005457-3
* LCCN: sh85011394
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q181103
* Commonscat Multimedia: Balochistan
**Bengtskär itsasargia** (finlandieraz: *Bengtskärin majakka*) Uhartediaren itsasoan kokatzen da,  Hankotik (Finlandia) 25 kilometro hego-mendebaldera. Itsasargia 1906an eraiki zen Bengtskär uharrian eta itsas mailatik 52 metro gora egiten duenez Iparraldeko Herrialdeetan altuena da.

Historia
--------

Itsasargia egiteko asmoa bazegoen, baina, s/s Helsingfors baporea 1905ean Lübecktik Helsinkira zihoala inguru hartan hondartu zenean, hainbat tripulatzaile harrapatuta geratu edota itota hil zirela, proiektua premiazkoa bihurtu zen eta hurrengo urtean zehar amaitu zuten, Florentin Granholm arkitektuaren diseinua jarraituz. Hasieran petroleozko argi berezi bat zuen, Parisen egina, 20 itsas milietako irismena zuena. Sirena bat ere bazuen, hain indartsua itsasargia dardarka jartzen zela jotzean.

Sortu zenetik Neguko Gerrararte (1939ko azaroa-1940ko martxoa) 5 familia bizi ziren itsasargian urte osoan, langileak eta beraien sendikoak. Ume asko zeudenez irakasle bat ekarri zuten uharrira baino gerren ondorioz lekua utzi eta langileek ez zituzten sendikoak berriro eraman. Jarraipenaren Gerran gatazka bortitzak izan ziren behatokia eskuratu nahian, aztarnak oraindik ikusgai daudela itsasargiko sarrerako eskaloietan. Sobietar tropak Hankon kokaturik zeudela, itsasargia finlandiar behaketa postua zela eta asaldaturik, lehertu eta suntsitzen saiatu ziren Bengtskäreko Gatazkan, 1941ean.

1968an automatizatua izan zenetik utzia geratu zen itsasargia. Urteetako hondatzea ez areagotzeko Turkuko Unibertsitateari elokatu zioten itsasargia eta 1995ean, berriztatzea amaituta, publikoari eta turismoari ireki zuten. 2000. urtean, Turku Unibertsitateko Fundazioak itsasrgia erosi zuen.

Gaur egun, Bengtskär itsasargia helmuga turistiko ezaguna da  eta urtero, gutxi gorabehera, 13.000-15.000 turista inguruk bisitatzen du. Itsaargian bertan museo bat eta granitoz eginiko sauna duen hotel txiki bat daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Sader, Marta. *¿Quieres dormir en un precioso y gigantesco faro histórico?.*  (Noiz kontsultatua: 2017/11/15).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *History.*  (Noiz kontsultatua: 2017/11/15).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Paula, la farera de Bentskär.*  (Noiz kontsultatua: 2017/11/15).

Kanpo estekak
-------------

* Bengtskär itsasargi webgunea **(Suedieraz)**, **(Finlandieraz)**, **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3737012
* Commonscat Multimedia: Bengtskär lighthouse

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316596075
* **Itsasargiak**
* ARHLS: FIN001
* NGA: 116-15268
* UKHO: C4906
* MarineTraffic: 1000005948
* Online List of Lights: 10883

 |

* Wd Datuak: Q3737012
* Commonscat Multimedia: Bengtskär lighthouse
**Beaver konderria** (ingelesez: *Beaver County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Beaver da. 2010eko zentsuaren arabera 170.539 biztanle zituen, Beaver kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Beaver konderriak 1.150,07 kilometro koadro ditu. Horietatik 24,17 ura dira. Beste 1.125,9 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 148,29 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 170.539 pertsonetatik 156.194 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.998 dira. 10.586 beltzak edo afroamerikarrak. 158 amerikar natiboak ziren eta 32 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 717 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 141 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.711 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494104
* Commonscat Multimedia: Beaver County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133678048
* GND: 4208134-8
* NARA: 10036608
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2563474
* TGN: 1002171

 |

* Wd Datuak: Q494104
* Commonscat Multimedia: Beaver County, Pennsylvania
**Bernardino Poccetti** (Florentzia, 1548ko abuztuaren 26a - *ib.*, 1612ko urriaren 10a), **Barbatelli** izenez ere ezaguna, italiar margolari eta akuaforte-grabatzaile manierista izan zen.

Bizitza
-------

Florentzian jaio zen, hasiera batean, fatxaden eta sabaien dekoratzaile gisa trebatu zen, 1570. urtean Florentziako margolarien gremioan izena emanez, Accademia delle Arti del Disegno (Arte Dramatikoko Akademia). Bernardino Barbatelli edo Bernardino delle Grottesche, Delle Facciate, edo Delle Muse ere deitzen zaio. Hasieran Michele Tosiniren dendan hasi zen lanean, eta 1580ko hamarkadan Santa Maria Novellako Chiostro Granderen askoren arteko dekorazioan parte hartu zuen. 1583-85ean Palazzo Capponiko pintore fresko panegirikoak apaintzeko lagundu zuen. San Pierinoko San Pier Maggioren freskoak ere osatu zituen.

1592-93 urteetan, *San Bruno-ren Bizitza eta Heriotzaren* inguruko Certosa di Galluzzo freskoetan lan egin zuen. Annunziatako Servitarren Komentuaren sortzailearen bizitzako eszenak marraztu zuen. San Antonioren bizimoduaren (freskoa) eszenak margotu zituen San Marcorako. Cosimo I.aren bizitzaren freskoak margotu zituen, Pitti Jauregiko Areto Nagusiko dekorazio gisa. Pisako eta Sienako beste etxe batzutan ere lan egin zuen. Freskoak ere margotu zituen, bere maisu margolana, Cappella del Giglio (Cappella Neri, 1599) Santa Maria Maddalena dei Pazzi-n.

Galeria
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* Capella Strozzi, Santa TrinitaCapella Strozzi, Santa Trinita

### Santa Apollonia

* 
* 

### Ospedale degli Innocenti, Florentzia

* 
* 

### Santissima Annunziata, Florentzia

* Monte Senario Monasterioaren sorreraMonte Senario Monasterioaren sorrera
* Klausurako Bizitzaren bokazioaKlausurako Bizitzaren bokazioa
* San Alessio Falconieriren heriotzaSan Alessio Falconieriren heriotza
* San Bonagiuntaren heriotzaSan Bonagiuntaren heriotza

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q822926
* Commonscat Multimedia: Bernardino Poccetti

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 14878241
* ISNI: 0000 0001 0822 9553
* BNE: XX1064880
* BNF: 125082970 (data)
* GND: 118792628
* LCCN: no89007559
* NLA: 35798310
* SUDOC: 060856866
* ULAN: 500009857
* ICCU: TO0V005345
* KulturNav: id
* RKD: 63930
* **Bilduma digitalak**
* Museo del Prado: e573fbd2-48f1-47d6-af17-ee2326dd1176

 |

* Wd Datuak: Q822926
* Commonscat Multimedia: Bernardino Poccetti
**Vibrio parahaemolyticus** Vibrio generoko bakterioa da, patogenoa, gastroenteritis bortitza eragiten duena. 1951an isolatu zuten lehenbizikoz mikrobiologo japoniarrek, eta digestio-aparatuko patogenoa zela frogatu. Itsastarra da. Bere izenak garbi adierazten du mikrobioa hau hemolitikoa dela, hots, eritrozitoak suntsitzen dituen toxina bat (hemolisina) ekoizten duela

Ezaugarriak
-----------

Kakotx itxurako bakterio Gram negatibo hau mugikorra da, eta halofiloa (ur gazietan bizi da). Anaerobio fakultatiboa da eta oxidasa (+). Ez du esporarik sortzen. Glukosa hartzitzen du gasik sortu gabe.

Bakterio hau laborategian isolatzeko hazkuntza-ingurune bereziak erabiltzen dira, oso gaziak eta alkalinoak.

Patogenia
---------

Patogeno honek sortzen duen gastroenteritisa itsasoko arrain kutsatuak (batez ere, itsaskiak) jatean harrapatzen da. Arrain gordinak edo gutxi kozinatuak atsegin dituzte hainbat kultura gastronomikok, eta horrek Vibrio parahaemolyticusen infekzioa errazten du. Japonian, esaterako, oso hedatuta dago ohitura hori, eta bertan bakterio hori gastroenteritisaren eragile nagusia da .

Mikrobioak sortzen duen gastroenteritisa beherakoak, gorakoak, tripako mina eta sukarra eragiten ditu. Gaitza ez da -inondik inora- beste Vibrio batek (Vibrio cholerae) sortzen duenaren antzekoa, askoz arinagoa baizik. Egun gutxi batzuetan berez sendatu ohi da, eta gaixo gehienek -hidratazioaz gain- ez dute tratamendu farmakologiko berezirik hartu behar. .

Bakterioak sortutako janari-intoxikazioa prebenitzeko jan beharreko arraina ondo kozinatu behar da beti. Arrainaren izozketak ere patogenoa suntsitzen du.

Zaurien bidez infekzioak ere sor ditzake Vibrio parahaemolyticusek. Katrina urakanaren ostean zauriak zituzten eta ur kutsatuekin harremanetan egon ziren 22 pertsonak infekzioa harrapatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Y Miyamoto & al. (1969) In vitro hemolytic characteristic of Vibrio parahaemolyticus: its close correlation with human pathogenicity ; ncbi.nlm.nih.gov PMCren artikulua
2. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. Brock *Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua:482 orr.
3. ↑   Ryan KJ; Ray CG (editors). Sherris Medical Microbiology. 4th. McGraw Hill, 2004

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q134280
* Commonscat Multimedia: Vibrio parahaemolyticus
* Wikispecies Espezieak: Vibrio parahaemolyticus

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00970411
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* Catalogue of Life: 110328
* EOL: 973203
* GBIF: 5427673
* ITIS: 85
* NCBI: 670
* WoRMS: 422811
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D014736

 |

* Wd Datuak: Q134280
* Commonscat Multimedia: Vibrio parahaemolyticus
* Wikispecies Espezieak: Vibrio parahaemolyticus
Eguratsaren geruzak
**Tropopausak** troposferaren eta estratosferaren arteko muga adierazten du. Muga hau faktore nagusi batek kokatu zuen: tenperaturaren joeraren aldaketa bortitzak. Troposferan, tenperaturaren joera garaiera handitzean hozten joatea da. Estratosferan aldiz, kontrakoa: berotzen joatea. Estratosferaren beheko aldean tenperatura konstante mantentzen da berotzen hasi aurretik.
Beraz, tenperaturak hozteari utzi eta konstante mantentzen den lekuari tropopausa deitu zaio.

Azpimarratzekoa da ere, tenperatura ezberdintasun horren ondorioz, troposferako aire masak ezin direla estratosferara igo: hain zuzen ere, aire beroa bera baino hotzagoa den aire masa batez inguratua badago, goraka igoko da, bai; baina estratosferako airea troposferakoa baino beroagoa denez, beheko geruzatik datozen aire masa beroak tropopausan geratzen dira.

Ikus, gainera
-------------

* Lurraren atmosfera
* Meteorologia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q186433
* **Identifikadoreak**
* GND: 4186327-6
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q186433


| Eguratsa |
| --- |
| Troposfera • Estratosfera • Mesosfera • Termosfera • ExosferaTropopausa • Estratopausa • Mesopausa • TermopausaOzono geruza • Turbopausa • Ionosfera |
**Tórshavneko katedrala** (faroeraz: *Havnar Kirkja*) Tórshavneko eliza nagusia da. Hiriburuaren alde zaharreko Tinganes penintsulan kokaturik dago eta Faroe uhartediko bigarren eliza zaharrena da. Eliza luteranoa da.

Historia
--------

Badirudi Erdi Aroan ez zela elizarik izan Tórshavnen, agina kapera bat baino ez. 1609an Tinganesen *úti á Reyni* muino harritsuan eliza bat eraiki zen. Kristian IV.a Danimarkakoak egurrak bidali zituen Tórshavnera eliza hau eraikitzeko.

1780 urtean Rasmus Jørgen Winther Tórshavneko agintari bihurtu zen eta 1782an eliza berria eraikitrzeko ideia plazaratu zuen. Garai hartan Tórshavnek 600 biztanle inguru zituen eta 1788an eliza berria eraiki zuen Johannes Poulsen arkitektuak. 1798an Kristian IV.aren eliza behera bota zen. 1865ean eliza berriztu egin zen. Kanpoaldeko itxura nabarmen aldatu bazen ere barne-egitura bere horretan mantendu zen.

Zabalkuntza berri batzuk izan ditu, 1935an koroa handitu eta 1968an bulegoak gehitu zitzaizkion.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1072725
* Commonscat Multimedia: Tórshavn Cathedral

---

 |

* Wd Datuak: Q1072725
* Commonscat Multimedia: Tórshavn Cathedral
Kontralkurarekin lotu egin da komiki mota hau.
**Underground komikiak** (euskaraz "lur azpiko komikiak) edo **Komix,** jatorriz, Ameriketako Estatu Batuetan XX. mendeko 60. hamarkadan argitaletxe handietatik kanpo egiten hasi ziren komikien argitalpenak ziren. Garai hartan komikien mundura benetako aldaketa ekarri zuten: estetika ez zen betikoa, probokatzaileak ziren eta gizartearekiko begirada oso kritikoa eskaintzen zuten. Kontzeptua beste herrialdetara eta hizkuntzera eraman zenean ezaugarri horiei eta garaiko kontrakulturari lotuta gelditu zen. Horregatik, denboraren poderioz, underground kontzeptu hori banaketa edo zirkuito komertzial arruntak erabiltzen zituzten komikiekin erabili izan da ere bai, batez ere elementu estetikoei eta ideologikoei kaso egiten.

Historia
--------

Underground komiki klasikoa Ameriketako Estatu Batuetako hirurogei hamarkado bukaeran hango gizartea astindu zuen beste fenomenoa izan zen. Ikasleen protestekin, gizaeskubide zibilen aldeko borrokekin, Vietnamgo gerraren aurkako borrokarekin, aluzinogenoen erabilerarekin batera, komiki hauek mugimendu haren beste ezaugarri bat izan zen. Zap Comix aldizkariak lehen komiki-liburua plazaratu zuen; lana Robert Crumbena izan zen eta San Frantziskon agertu zen, 1968an. Zap publikazio hauen artean benetako erreferentzia izan zen eta "Comix" hitza zabaltzean eragin handia izan zuen.

Robert Crumben izenarekin batera laster ezagunak egin ziren beste asko: S. Clay Wilson, Richard Corben, Rick Griffin, Víctor Moscoso, Gilbert Shelton, Dave Sheridan, "Spain" Rodríguez, Frank Stack, Art Spiegelman eta Skip Williamson.

Hasiera batean gizarte tradizionalak artista hauen lanak oso gaizki hartu zituen. Muturreko kasu batzutan ere debekatuak izan ziren. Baina denborarekin onartuak izan ziren eta poliki-poliki enpresa tradizionaletan kokatu ziren ere bai. Ondorioz, beraien eduki probokatzailea ahuldu zen eta, besterik gabe, beste motatako komikiak bihurtu ziren. Hala ere, komikien mundura aldaketa handiak ekarri zituen underground komikiak: gaiak zabaldu baitziren, hizkuntza aldatu zuen, marrazkietan gehiegizko formalismoarekin puskatu zen, psikodeliaren eragina handitu zuten...

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Onliyu: "Introducción", *Antología española del comix underground: 1970-1980*, La Cúpula, 1981, 5.or.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

**(Ingelesez)**:Underground argitalpenak Comiclopedia webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2121742
* Commonscat Multimedia: Underground culture

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1225893224
* AAT: 300263703
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2121742
* Commonscat Multimedia: Underground culture
**Undajauregi**, **Jauregi** edo **Jeuri** (bertakoen ahoskera) Unda auzoko baserri ikusgarri bat da Muxikan.

Ezaugarriak
-----------

1525. urtearen inguruan eraiki zen, eta familiaren jatorrizko oinetxea zenez beharrezko arreta guztiak eman zitzaizkion. Obra arkitekturako profesionalek egin zuten, oinplano angeluzuzenrekin. Aldeen neurriak erabakitzeko 4:3 proportzioa erabili zuten egiptoar triangelu zaharraren printzipion oinarrituta. Triangelu hori, hamabi korapiloko sokaren bidez egiten hain erraza zenez, maisu eraikitzaile gotiko askok oso gustukoa zuten. Oina, pareju gotikoko perimetro-horma sendoek definitzen dute. Aurrealdea harlandu lan onekoa da, alboetako gorputzak pobreagoak dira ordea.

20. mende amaierako sute baten ondorioz, berriztu zen, eta aurrealdeak lehengo ezaugarriak gordetzen dituen arren, atzealdea eraldatua dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Urdaibai.org. Urdaibaiko Galtzagorriak» *www.urdaibai.org* (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109998314
* Commonscat Multimedia: Undajauregi

---

 |

* Wd Datuak: Q109998314
* Commonscat Multimedia: Undajauregi
**VanDyke-Libby etxea** Ameriketako Estatu Batuetako Hastings hirian, Minnesota estatuan dagoen eraikin historikoa da. 1868an eraiki zen eta, egun, Leku Historikoen Erregistro Nazionalean inskribatuta dago.

Historia
--------

Etxea 612 Vermillion Streeten dago, Hastings hirian, Minnesota estatuan (Estatu Batuak). 1868an William J. Van Dyke bankari eta merkatariak eraiki zuen. 1880an, Rowland C. Libbyk, zerrategi baten eta ate eta marko fabrika baten jabekidea zenak, etxea erosi zuen. Bertan bizi izan zen 1911 arte; 1914an eraikina sendategi bihurtu zen. Jatorriz Hope Sanitarium bezala ezaguna, bere izena geroago St. Raphael 's Hospital izan zen; 1929an Thompson-Fasbender etxera lekualdatu zen.

Ezaugarriak
-----------

Eraikinaren bigarren inperioaren arkitekturaren estiloan egina dago. Hori sabai txapitula edo mantsardan eta tamaina ikaragarrian islatzen da. Etxea eraikitzeko jatorrizko kostua orduko 25.000 dolarrekoa izan zen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7913083
* **Ondare historikoa**
* NRHP: 78001533

 |

* Wd Datuak: Q7913083
**Txikoria gorri**, baita ere **Radichio**, zientifikoki *Cichorium intybus var. foliosum*, txikoria barietatea da. Haren ezaugarri nagusiak erakusten duen more kolorea eta bere kukulu trinkoak dira. Batez ere Italian landatzen da. Sukaldaritzan oso estimatua da. Zapore apur bat mikatza du.

Nutrizio balioak
----------------

Hostoen osagai nagusiak ura eta karbohidratoak dira. Bitaminen aldetik, beta-karotenoen eta B1 eta B2 bitaminen iturria da. Halaber, C bitamina eta azido folikoa ere ekartzen digu, baina kantitate txikiagoan. Mineralen artean, potasioa eta fosforoa dira nagusi. Gainera, hostoek intibina dute, nerbioetan aurkitzen den osagai mikatz bat, digestioak errazten dituena. Kaloria kopuru txikia duenez, argaltzeko dietetarako ezin hobea da. A probitamina asko du, organismoak A bitamina bihurtzen duena behar duenean, eta horrek nerbio-sistemaren, sistema immunologikoaren eta ikusmenaren funtzionamendu egokiari laguntzen die.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Txikoria gorria Gastronomía Vasca webgunean.
* LorezaintzaOn webguenan.
* Txikoria gorria eta mandarina entsalada.
B-2 Spirit estatubatuar hegazkina Ozeano Barea zeharkatzen.
**Bonbaketaria** artilleriaren jomugatik kanpo dauden helburuak bonbardaketa bidez erasotzeko diseinatuak dagoen hegazkin militar mota bat da.

Lehenbiziko aldiz, 1911an Libian eta Italo-Turkiar Gerran zehar Giulio Gavotti italiar teniente eta pilotuak betebehar horretarako diseinatua ez zegoen hegazkin bat aurretik prestatu gabeko bonbardaketa txiki bat egiteko erabili zuen.

Halere, Lehen Mundu Gerran alemaniar, ingeles eta frantziar pilotuak hasi ziren modu orokorrean erabiltzen. Espainiako Gera Zibilean ere nagusiki alemaniar eta italiar pilotuek erabili zituzten, bai eta modu apalagoan espainiar kolpistek eta errepublikarrek ere, eta jada Bigarren Mundu Gerran bere urrezko aroa izan zuten. 1960ko hamarkadatik aurrera beste mota batzuetako hegazkin militarrek ordezkatzen hasi zirenetik gainbeheran daude.

Ikus, gainera
-------------

* Ehiza-bonbaketari

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170877
* Commonscat Multimedia: Bomber aircraft

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX533033
* GND: 4069587-6
* NDL: 00560489
* NKC: ph118962
* AAT: 300213027
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q170877
* Commonscat Multimedia: Bomber aircraft
**Bonba termonuklearra**, **hidrogenozko bonba** edo **H bonba** fisio nuklear soileko bonbek baino suntsipen ahalmen handiagoa duten bonbak dira. Bonba mota hauen oinarria fusio erregai kopuru handi batetik hurbil fisio nuklearra termonuklear erreakzio baten pizgailu edo sortzaile modura erabiltzean datza, bai eta erregai hori konprimitu eta piztu ahal izateko "erradioazioaren inplosioaren" erabilera ere. Erreakzio honek itzelezko bero eta energia kopurua askatzen du, honek gaur egun dauden bonba moten artean hilkor eta suntsipen ahalmen handienetakoa duena bilakatzen du.

1951an Edward Teller hungariar-estatubatuar fisikariak eta Stanisław Ulam poloniar-estatubatuar matematikariak lehenbizikoz garatu eta diseinatu zuten.

Gaur egun arte leherrerazi den bonba termonuklear boteretsuena 1961ean Sobietar Batasunak Zembla Berrian lehertuarazitakoa izan zen, hain zuzen ere, Igor Kurtxatov sobietar nuklear fisikariak diseinaturiko Tsar Bonba.

* Fisio-fusio-fisio bonba baten atalak.Fisio-fusio-fisio bonba baten atalak.
* 1952ko urriaren 31a, lehenbiziko H bonbaren proba eta leherketa, Ivy Mike.1952ko urriaren 31a, lehenbiziko H bonbaren proba eta leherketa, Ivy Mike.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    ISBN 9780850451634..

Ikus, gainera
-------------

* Energia nuklearra
* Bonba nuklearra

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q625107
* Commonscat Multimedia: Nuclear weapons

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11977889s (data)
* GND: 4380760-4
* LCCN: sh85063423
* NDL: 00571626
* NKC: ph1088962
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q625107
* Commonscat Multimedia: Nuclear weapons
**Blount konderria** (ingelesez: *Blount County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Maryville da. 2010eko zentsuaren arabera 123.010 biztanle zituen, Blount kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Blount konderriak 1.467,35 kilometro koadro ditu. Horietatik 20,31 ura dira. Beste 1.447,04 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 83,83 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 123.010 pertsonetatik 116.681 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.441 dira. 3.314 beltzak edo afroamerikarrak. 365 amerikar natiboak ziren eta 25 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 863 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 109 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.653 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Blount County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q475301
* Commonscat Multimedia: Blount County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140725528
* LCCN: n81025935
* NARA: 10039991
* **Lekuak**
* OSM: 1848167
* TGN: 2001841

 |

* Wd Datuak: Q475301
* Commonscat Multimedia: Blount County, Tennessee
**Tropo** bat erretorikan hitz baten berezko adiera aldatzea da, beste hitz baten adiera hartuz. Etimologikoki hitza grezieratik dator, τρόπος, latinez *tropus*, eta "norabide aldakuntza" esan nahi du, hau da, hitz baten bere berezko esanahia aldatu egiten dela adierazteko. 

Tropoen erabilera erretorikaren *ornatus* barruan kokatzen da.

Historian zehar tropoen kopurua eta ezaugarriak aldatzen joan da. Hona hemen tropo batzuk: metafora, alegoria, hiperbolea, metonimia, sinekdokea, antonomasia, enfasia, ironia, etab.

Erretorika klasikoaren barruan *De tropis* izenburuko tratatu bat zegoen; bertan ohikoa ez zen hitzen esanahia beste erabileretan ikasten zen. Tropoek lengoaia literarioan garrantzi handia dute baina baita ere eguneroko hizkuntzan; sarritan, horren kontzientzia izan gabe, tropoak erabiltzen ditugu, esaterako norbaiti zerria edo astoa esaten diogunean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Xabier Altzibar 731.or.

Bibliografia
------------

* Mortara Garavelli, Bice, *Manual de retórica*. Madril: Cátedra, 1991. ISBN 84-376-1015-X
* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 731-733 or. Xabier Altzibarren artikulua.

Kanpo estekak
-------------

* Euskaltzaindiaren literatura hiztegia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q843227

 |

* Wd Datuak: Q843227
Fisikan, naturan ezagutzen diren elkarrekintza guztien oinarria osatzen duten funtsezko lau elkarrekintza behatu dira (oinarrizko indar ere deitzen zaie): indar grabitazionalak, elektromagnetikoak, elkarrekintza nuklear bortitzak eta elkarrekintza nuklear ahulak. Teoria espekulatibo batzuek **bosgarren indar** bat proposatu dute teoria horiekin bat ez datozen zenbait behaketa anomalo azaltzeko. Bosgarren indar horren ezaugarriak garatzen ari den hipotesiaren araberakoak dira. Askok indar bat postulatzen dute, gutxi gorabehera, grabitate-indarra (i.e. elektromagnetismoa edo indar nuklearrak baino askoz ahulagoa da), eskala kosmologikoetan milimetro bat baino gutxiagoko tartean. Beste proposamen bat indar ahul berri bat da, W-ren eta Z-ren bosoien bidez neurtua.

Bosgarren indarraren bilaketa handitu egin da azken hamarkadetan, kosmologian aurkikuntzak egin baitira, gaur egungo teoriek azaltzen ez dituztenak. Konturatu dira unibertsoaren masa gehiena materia ilun izeneko materiaren forma ezezagun batek azaltzen duela. Fisikari gehienek uste dute aurkitu gabeko partikula subatomiko berriak direla materia iluna, baina batzuek uste dute oinarrizko indar ezezagun batekin lotuta egon daitekeela. Bestalde, berriki jakin da unibertsoaren hedapena azkartzen ari dela, eta fenomeno hori energia ilun izeneko energia-forma bati esleitu zaio. Fisikari batzuek uste dute energia ilun mota bat, kintesentzia izeneko energia iluna, bosgarren indarra izan daitekeela.

Erreferrentziak
---------------

1. ↑   Chown, Marcus.  (17 August 2011). «Really dark matter: Is the universe made of holes?» *New Scientist*.
2. ↑   Wetterich, C.. *Quintessence – a fifth force from variation of the fundamental scale.*  Heidelberg University.
3. ↑   «[no title cited»] *CERN*.
4. ↑   Cicoli, Michele; Pedro, Francisco G.; Tasinato, Gianmassimo.  (2012). «Natural quintessence in string theory» *Journal of Cosmology and Astroparticle Physics* 2012 (7): 044. doi:10.1088/1475-7516/2012/07/044. Bibcode: 2012JCAP...07..044C..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1482138

 |

* Wd Datuak: Q1482138
**Victor Alberto Arbelaez** (1953ko abuztuaren 14a - 2007ko urriaren 11) kolonbiar futbolari profesionala eta entrenatzailea izan zen.

Karrera
-------

1953an Bogotan jaioa, Arbelaez Estatu Batuetara joan zen 1966an. San Frantziskoko Unibertsitatean parte hartu zuen, non 1975eko NCAA txapelketa irabazi zuen.   *Local prep soccer coaching legend Arbelaez dies at 54.*  14 October 2007.</ref> Profesionalki San Diego Jaws, Sacramento Spirits, Las Vegas Quicksilvers, San Diego Sockers, Pittsburgh Spirit, Las Vegas Seagulls eta Phoenix Fire taldeetan jokatu zuen.  1980an Phoenix Fire ASL hedapen taldearekin jokatzeko kontratatu zuten , baina taldea aurredenboraldian erretiratu zen. 

Jokalari gisa erretiratu ondoren entrenatzaile laguntzaile gisa lan egin zuen Las Vegaseko Nevadako Unibertsitatean eta Bishop Gorman High Schooleko entrenatzaile gisa. 

2007ko urriaren 11n hil zen, 54 urte zituela.   *Local prep soccer coaching legend Arbelaez dies at 54.*  14 October 2007."Local prep soccer coaching legend Arbelaez dies at 54". 14 October 2007.</ref>

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «NASL-Victor Arbalez» *www.nasljerseys.com*.
2. ↑   «Phoenix Fire Rosters» *www.nasljerseys.com*.
3. ↑    *1980 Phoenix Fire • Fun While It Lasted.*  3 May 2011.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q99943291

 |

* Wd Datuak: Q99943291
Desegindako *USS McNulty* itsasontziaren estatubatuarraren aurka erabilitako Estatu Batuetako Itsas Armadako bonba termobarikoa, 1972. urtean.
**Bonba termobarikoak**, **huts-bonbak**, edo, orokorrean, **arma termobarikoak**, –**aerosol-bonba** edo **aire-erregaiko lehergai** (**FAE**, ingeleseko *fuel-air explosive*tik) ere deituak– inguruko airearen oxigenoa tenperatura altuko leherketa bat sortzeko erabiltzen duen lehergai mota bat dira. **FAE lehergaiak**, halaber, arma termobariko mota ezagunenetako bat da.

Ohiko lehergai gehienak erregai-oxidatzaile moduko aurre-nahasketa bat dira; hala nola, bolbora beltzaren kasuan, %25eko erregai eta %75eko oxidatzailez osaturik dagoena, edo deskonposizio-motako lehergaiak –RDXaren kasu–. Arma termobarikoak, bestalde, ia %100an erregaia dira eta, ondorioz, pisu bereko ohiko lehergai kondentsatuak baino askoz energetikoagoak dira. Oxigeno atmosferikoarekiko menpekotasunak ur azpian erabiltzeko desegokiak egiten dituen arren, altuera handian eta baldintza meteorologiko txarretan, askoz ere suntsitzaileagoak dira lubaki, tunel, bunker eta kobazuloen aurka erabiltzen direnean.

Hasierako karga leherkorra bere helburua jotzean lehertu egiten da, bonba-edukiontzia irekiz eta erregai-nahasketa hodei moduan sakabanatuz. Arma termobariko baten ohiko hedatze-uhinak lehergai kondentsatu konbentzional batenak baino dezente gehiago irauten du.

Arma termobariko mota asko esku-jaurtitzaileetan jar daitezke, bai eta hegazkinetatik ere jaurti daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Euskal Terminologiaren Banku Publikoa. «bomba termobárica» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-03-09).
2. 1 2    UZEI – Terminologia eta Lexikografia Zentroa. [ «Zoritxarreko albisteen harira, BONBA TERMOBARIKO eta HUTS-BONBA terminoak gehitu ditugu #Euskalterm-en
👉 [esteka] #euskara #terminologia»] *Twitter* (Noiz kontsultatua: 2022-03-09).
3. ↑    Zurutuza, Karlos. «Errudun jaioak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-03-09).
4. ↑   «What are thermobaric weapons and how do they work? | Russia | The Guardian» *web.archive.org* 2022-03-01 (Noiz kontsultatua: 2022-03-09).
5. ↑   **(Ingelesez)** Parsons, Jeff.  (2022-03-01). «What is a thermobaric weapon? Putin accused of using devastating 'vacuum bomb'» *Metro* (Noiz kontsultatua: 2022-03-09).
6. ↑   «Ukraine conflict: What is a vacuum or thermobaric bomb? - BBC News» *web.archive.org* 2022-03-01 (Noiz kontsultatua: 2022-03-09).
7. ↑   «Libye – l'otan utilise une bombe FAE | Politique, Algérie | Algeria ISP» *web.archive.org* 2012-06-20 (Noiz kontsultatua: 2022-03-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q381741
* Commonscat Multimedia: Thermobaric weapons

---

 |

* Wd Datuak: Q381741
* Commonscat Multimedia: Thermobaric weapons
Katenaria itxura duten kate esekiek. Katenaria da bere energia potentziala minimizatzen duen kurba. Bariazio kalkuluarekin lor daiteke.
Matematikan, **bariazio kalkulua** analisi funtzionalaren alor bat da, funtzioen funtzionalen maximoak eta minimoak bilatzeaz arduratzen dena. Bariazio kalkuluan aztertzen diren funtzionalek, funtzio multzoak izaten dituzte definizio eremutzat (eta funtzional guztiek bezala, zenbaki errealak koeremutzat). Bariazio kalkulua, funtzioen muturrak bilatzearen orokorpena da. Bariazio kalkuluko funtzionalak maximizatzen edo minimizatzen dituzten funtzioek bete behar dituzten baldintzak Euler–Lagrange ekuazioak dira. Baldintza horiek, funtzio deribagarrien kasuan funtzioen muturretan deribatua zero izatearen baldintza analogoak dira funtzionalen kasurako. Nahitaezko baldintza horiek erabiliz bilatzen dira funtzionalak maximizatzen eta minimizatzen dituzten funtzioak.

Bariazio kalkuluan, funtzionalak minimizatzen edo maximizatzen dituzten funtzioek derrigorrean bete behar dituzten baldintzak bilatzeko ohiko trikimailua da funtzioen zein funtzionalen bariazio (aldakuntza) txikiak egitea. Horrela, funtzionala funtzio batekin eralazionatu eta funtzioen muturrei buruzko emaitzak baliatu ahal izaten dira sarri. Aldakuntza edo bariazioen trikimailu horregatik du bariazio kalkulu izena arlo honek.

Bariazio kalkuluak aztertzen dituen problemen adibide sinple bat da bi puntu lotzen dituen luzerarik laburreneko kurba aurkitzea. Mugarik ez badago, puntuen arteko lerro zuzena da soluzioa. Baina kurba hori espazioko gainazal baten gainean egon behar bada, muga horrekin soluzioa ez da hain nabaria, eta soluzio asko ere egon daitezke. Soluzio horiei geodesika esaten zaie.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** 1912-1999, Aleksandrov, Aleksandr Danilovich.  (D.L. 2014). *La matemática : su contenido, métodos y significado.*  Alianza Editorial, 566-567 or. ISBN 978-84-206-9330-9. PMC 900062861. (Noiz kontsultatua: 2022-12-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216861
* Commonscat Multimedia: Calculus of variations

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85018809
* NDL: 00563089
* NKC: ph126994
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q216861
* Commonscat Multimedia: Calculus of variations
**Barietate aljebraikoak** geometria aljebraikoa aztertzeko objektu nagusiak dira, matematikaren azpieremu bat. Oro har, aldaera aljebraiko bat zenbaki errealen edo konplexuen gainean ekuazio polinomikoen sistema batek dituen ebazpen-multzoa da. Definizio modernoek kontzeptu hori hainbat modutan orokortzen dute, eta, aldi berean, jatorrizko definizioaren azpian dagoen intuizio geometrikoa zaintzen saiatzen dira.

Barietate aljebraikoa definitzeko konbentzioak zertxobait ezberdinak dira. Adibidez, definizio batzuek barietate aljebraiko bat murriztezina izatea eskatzen dute, eta horrek esan nahi du ez dela Zariskiren topologian itxitako bi multzo txikiagoren batura. Definizio horren arabera, murriztu ezin diren barietate algebraikoak multzo aljebraikoak dira. Beste konbentzio batzuek ez dute murrizketarik eskatzen. 

Aljebraren oinarrizko teoremak lotura bat ezartzen du aljebraren eta geometriaren artean, frogatzen baitu zenbaki konplexuen koefizienteak dituen aldagai batean polinomio moniko bat (objektu aljebraiko bat) plano konplexuko erroen multzoak zehazten duela (objektu geometriko bat). Emaitza hori orokortuz, Hilberten Nullstellensatzek funtsezko korrespondentzia ematen du eraztun polinomikoen idealen eta multzo aljebraikoen artean. Nullstellensatz eta antzeko emaitzei esker, matematikariek elkarrekikotasun estua ezarri dute multzo aljebraikoei buruzko gaien eta eraztunen teoriaren artean. Korrespondentzia hori geometria aljebraikoaren ezaugarri bereizgarria da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Hartshorne, Robin.  (1977). *Algebraic geometry.*  ISBN 0-387-90244-9. PMC 2798099. (Noiz kontsultatua: 2022-12-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q648995
* **Identifikadoreak**
* BNF: 119337453 (data)
* LCCN: sh85003439
* NDL: 00576342

 |

* Wd Datuak: Q648995
**Beni Hassan** edo **Beni Hasan** (arabieraz: بني حسن‎) Egipto Ertaineko hiri bat da, Nilo ibaiaren ekialdeko ibarrean dagoena, El-Minyatik 20 kilometro inguru ekialdera eta Kairotik 270 kilometro inguru hegoaldera. Egiptoko Inperio Ertainaren garaian, Pakhet jainkosaren gurtza gunea zen.

Inguruak, XI eta XII. dinastiatan datatua dagoen nekropoli bat du Niloren ekialdeko ibarrean; bertako hilobiak, Goi Egiptoko XVI. nomoko gobernariek erabili zituzten.

Hondar arkeologikoak
--------------------

### Nekropolia

Jety eta Baqeten hilobietarako sarrera
Hilobiak, harkaitzean zulatuak daude, ibaitik ekialdera, eta garai bereko beste batzuen antzekoak dira. Gehienek, antzerako antolaketa bat dute, harkaitzean zizelkaturiko sarrera batekin eta zutabedun gela handi batekin. Apaintzaileek, hildakoaren biografia zein beste eszena batzuk irudikatu zituzten.

Nekropoli erraldoiko hogeita hemeretzi hipogeoetatik, hamabik, interes handiko apaindura muralak dituzte, nekazal bizitzako gaiak eta beiraren, artisauen, urreginen eszenak etab... irudikatuz. Apaindura hauek, Inperio Ertaineko ohikoak, bereziki nabarmenak dira Khnumhotep II.aren hilobian, XII. dinastiako nomarka, non asiar karabana bat, ahate ehizaldi bat eta piku biltze bat ikus daitezkeen.

Hogeita hemeretzi hilobietatik lautan, sar daiteke:

* 2. hilobia: Amenemhet, Ameni bezala ezaguna, Sesostris I.aren nomarka
* 3. hilobia: Khnumhotep II.a, nomarka Amenemhat II.a, Sesostris II.a eta Sesostris III.arekin.
* 15. hilobia: Baqet III.a. borroka teknikei buruzko margoak ditu
* 17. hilobia: Jety, XI. dinastiako nomarka, Baqeten semea.

Borroka eszenak. 15. hilobiaren apaindura.Borroka eszenak. 15. hilobiaren apaindura.
### Pakheten tenplua

Handik gertu, Pakhet jainkosaren tenplua dago, harkaitzean zulatua Hatshepsuten aginduz. Sarreran, hiksoek ekarritako hondamendiei buruzko idazkun bat zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q817286
* Commonscat Multimedia: Beni Hassan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315134968
* BNF: 165946021 (data)
* GND: 4366160-9
* LCCN: no95031459
* SUDOC: 066838738
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 37881

 |

* Wd Datuak: Q817286
* Commonscat Multimedia: Beni Hassan
**Bero transmisioaren koefizientea**, **bero transferentziako koefizientea** edo **K koefizientea** termodinamikan eta ingeniaritza kimikoan bero transmisioa kalkulatzeko erabiltzen da, transmisio hori fluido eta solido baten artean konbekzioz edo fase aldaketagatik gertatzen denean.

{\displaystyle h={\frac {q}{A\cdot \Delta T}}}
Non,

*q* = bero emaria, J/s = W

*h* = bero transmisioaren koefizientea, W/(m2K)

*A* = bero transmisioaren gainazal azalera, m2

*ΔT* = solidoaren gainazala eta inguruko fluidoaren arteko tenperatura diferentzia, K

Gaineko ekuazio horrek erakusten duenez, bero transmisioaren koefizienteak proportzionaltasun koefizientearen lana egiten du, azalera jankinerako bero emaria (*q/A*) eta indar eramale termodinamikoaren (*ΔT*) artean.

Sistema internazionalean bero transmisio koefizientearen unitateak wattio metro karratu eta kelvineko dira: W/(m2K).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q634340
* **Identifikadoreak**
* GND: 4188878-9

 |

* Wd Datuak: Q634340
**Tuscarawas konderria** (ingelesez: *Tuscarawas County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua New Philadelphia da. 2010eko zentsuaren arabera 92.582 biztanle zituen, Tuscarawas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tuscarawas konderriak 1.480,05 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,88 ura dira. Beste 1.470,17 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 62,55 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 92.582 pertsonetatik 90.381 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.767 dira. 696 beltzak edo afroamerikarrak. 133 amerikar natiboak ziren eta 72 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 286 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 40 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 974 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q421963
* Commonscat Multimedia: Tuscarawas County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124345238
* ISNI: 0000 0004 0476 5908
* LCCN: n81076969
* **Lekuak**
* OSM: 911305
* TGN: 1002958

 |

* Wd Datuak: Q421963
* Commonscat Multimedia: Tuscarawas County, Ohio
***Belar onduaren uzta Éragnyn*** (frantsesez, ***Fenaison à Éragny***) margolana Camille Pissarro margolari frantsesak 1901an egindako margoa da. Genero-margolana da, Frantziako Éragny-sur-Epte komunan ezagututako eszena aurkezten baitu: bertako nezakariak belar onduaren bilketa egiten, alegia. 1946tik Kanadako Nazio Galerian ikus daiteke. Lan hau inpresionismo barruan kokatzen da.

Azterketa
---------

1884ko abenduan Pissarroren familia Pontoise inguruko etxetik Éragnyra aldatu ziren; han biziko zen margolaria bere heriotza gertatu arte, 1903an. Inguru hartan nekazal ohiturak ezagutzeko parada izan zuen eta margolan honetan horietako bat jasotzen da. Koloreen aldetik, izenburu hori izan arren, berdeak du nagusitasuna. Lehen planoan lanean ari diren bost emakume ikusten ditugu; atzealdean beste lau sumatu ditzakegu baina horiek ez dira ondo definitzen. Langileen irudiek mugimendua transmititzen dute, batez ere une honetan lanean dauden bi emakumeei esker. Beheko ezkerreko aldean egilearen sinadura eta urtea ikus daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Kanadako Galeria Nazioanala.[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5407253
* Commonscat Multimedia: Fenaison à Éragny by Camille Pissarro

---

 |

* Wd Datuak: Q5407253
* Commonscat Multimedia: Fenaison à Éragny by Camille Pissarro
*Artikulu hau hegaztiari buruzkoa da; herria gaitzat duena beste hau da: «Tui»*
**Tuia** (*Prosthemadera novaeseelandiae*) Zeelanda Berriko txori endemiko bat da. Izena *tūī* maorieratik dator. Oso animalia azkarra da, gizakiaren ahotsak imitatu ahal ditu erraz aski.

Elikadura
---------

Behar dituen nutrizio gehienak nektarretik jasotzen ditu,hala ere fruitu eta intsektuz ere elikatzen da.
Tui arrak oso erasokorrak izaten dira,beste hegaztiekin borrokatzen dira (handiekin zein txikiekin) beren janaria edo bizilekua lapurtzen badiote.

Habitata eta kokapen geografikoa
--------------------------------

Tui gehienak Zeelanda Berrian kokatzen dira gehien bat Ipar Uhartean. Tuiak leku basotsuetan bizi dira. Normalean bakarka ibiltzen dira, binaka edo familiaka ikusten dira,inoiz talde handietan,bakarrik beste hegazti batzuekin erasoa badute elikagaia dela eta.

Erreferentziak
--------------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q125142
* Commonscat Multimedia: Prosthemadera novaeseelandiae
* Wikispecies Espezieak: Prosthemadera novaeseelandiae

---

* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Prosthemadera\_novaeseelandiae
* BOLD: 78668
* BioLib: 29753
* BirdLife: 22704472
* eBird: tui1
* GBIF: 2487029
* ITIS: 562481
* UICN: 22704472
* NCBI: 266374
* Paleobiology Database: 143842
* Xeno-canto: Prosthemadera-novaeseelandiae

 |

* Wd Datuak: Q125142
* Commonscat Multimedia: Prosthemadera novaeseelandiae
* Wikispecies Espezieak: Prosthemadera novaeseelandiae