**Banakoa,** beraz**,** pertsona, espezie bateko organismo bakoitza edo objektu jakin bat da. Pertsonei buruz, **gizabanako** hitza erabiltzen da. Terminoa, maiz, filosofian, biologian eta zuzenbidean, hainbat adiera bereiziekin erabiltzen da. Filosofian, gizabanakoa subjektibitate, erabakimen aske eta indibidualismo gaietarako oinarriko kontzeptua da, eta ontologiarekin ere loturik dago, banakoak *bat* bereizi baten existentzia dakarrelako. Biologian eta estatistikan, ikertzen diren espeziearen aleetako bakoitza da banakoa.

Batasuna eta aniztasuna arlo indibidualean
------------------------------------------

Hizkuntzarekiko hurbilketa ondo datorkigu ἄτομος kontzeptu grekotik hartuz gero.

Mario Bunge-ren aburuz, funtsezko banakoa, jabetzarena (logika) bezala, definiziorik onartzen ez duen kontzeptu primitiboa da, eta edozein gauza zehazteko oinarria da; Beraz, sistema elemental baten baliokidea da. Sistema kontzeptuala baldin bada, orduan, oinarrizkoa ez da banakoa, konstruktua baizik.

Filosofian, teoria batzuetan behintzat, gizabanakoa izango da edozein motatako gizaki arrazionala, hau da, arrazionaltasun-gaitasuna duena, pentsamendu-teoriak eta metafisika eratzeko oinarri gisa.

### Indibidualtasuna eta indibidualizazio-printzipioa filosofia klasikoan eta Erdi Aroan

Platonek 'Gizon' gizabanakoari deitzen dio. Platonen gizakia metafisikoa da, eta gorputz eta arima batetik abiatuta osatzen da, gorputza arimaren kartzela dela ulertuz; hobeto azalduta dago orga hegodunaren alegoriarekin. Harentzat, gizabanakoa dualtasuna da, eta bizi den denbora arima gorputzean dagoen denbora da, eta arima gisa bizitzen jarraitzeko askatzen duena. Platonen aburuz, gorputza, atomoz osatutako materiala denez, mundu fenomenikoari dagokio, eta, beraz, atomismo kaotikoa; gizakiaren banakotasuna, unitate gisa, arimatik dator funtsezko forma gisa.

Aristotelesek gizabanakoa eta gizakia materia eta formaren arteko nahasketa bat bezala ulertzen du, hori Aristotelesen hilemorfismoaren teoriaren arabera, gizabanakoa izatea da, eta *ousia prote* (lehen gaia) gisa izendatzen du. Aristotelesen arabera, mundua substantziaz osatuta dago, eta metafisiko guztia substantziatik abiatuta egiten da. Substantzia hori munduaren funtsa da. Izakia esentzia eta forma horretatik abiatuta zegoen osatuta; horregatik da gizabanakoa lehen materia dela.

Zizeronek *individuus* eta *dividuus* terminoak erabiltzen zituen.

Seneka: *qaedam separari a quibusdam non possunt, coharent, individuae sunt* (Elkarri lotuta dauden (koherentea) eta elkarrekin banandu ezin diren gauza batzuk banakakoak dira).​ Banakoa, beraz, edozein entitate da zatiezina izateagatik, nahiz eta zatiz osatuta egon. Zuhaitz bat edo gizon bat bezain harria da gizabanakoa.

Porfirio: τὰ ἄτομα = τὰ καθ’ ἕκαστα. Atomikoa dena zerarekin identifikatzen du, eta hori da, berez, 'errepikaezina' dena, 'bakarra' izatearen zentzuan, identitate bati komeni zaiona, Sokrates moduan.​ Hala, harri batek zuhaitz bat edo gizon bat bezain banakoa izaten jarraitzen du? Harria zatitzen badugu, berez 'harria' izateari uzten dio? ; Orain, 'berez', bi gizabanako dira? Zer gertatzen da zuhaitzari adar batzuk mozten badizkiogu? Harriarekin bezala da? Ez dezagun ezer esan gizon batengana jotzen badugu! Baina noiz uzten dio bere burua izateari?

Boeziok hiru adiera bereizten ditu:

* Unitatea izateagatik zatitu ezin denagatik esaten da.
* Esaten da ezin dela zatitu sendotasun fisikoarengatik, nahiz eta zati espazialak behintzat badituela egiaztatu. Diamantea jartzen du adibide gisa.
* Beste gauza batzuez predikatu ezin daitekeenaz esaten da: Sokrates.

Boezioren lehen zentzuak gizabanakoa zentzu orokorrean tratatzen du unitate material zein erreal bati dagokionez. Hala ere, azaldu gabe gelditzen da nola 'banakako unitateen' konposatua 'gizabanakoa' izan daitekeen eta ez asko. Noiz da harea-ale bat pila bat? eta noiz uzten dio pila batek piloa izateari 'hondar-ale' izateko? Noiz osatzen dute zelula-talde batek ehun bat, organo bat, izaki bizi bat?

Bigarren zentzua errealitate fisikoko zentzu materialean soilik aplikatzen da, baina errealitate fisikoa zatitzen bada, gizabanakoa izateari uzten dio berehala edo bakarrik egoera jakin batzuetan? Zein dira egoera horiek? zatitzen den harri bat bi harri dira orain; baina adar bat mozten zaion zuhaitz bat ez dira bi zuhaitz. Zatitzeko zailtasunaren araberakoa da soilik?

Eta hirugarrena zentzu logikoan aplikatzen da, Aristotelesek lehen azaldutako substantzia gisa definitzen zuen horretan.

Azken batean, Boeziok, azken erromatarrak, Erdi Aroko kristauen greziar idazkien iruzkingile nagusia izatera pasatu zenak, gizabanakoaren kontzeptu argia baino arazo gehiago planteatzen dituen gizabanakoaren kontzeptua transmititzen du.

Erdi Aroko eskolastikoek sakon aztertu zuten kontzeptu hori, indibiduazio printzipioaren ikuspuntutik.

*Indibiduum vagum* delakoa bereizi zuten, hau da, edozein gizon, edozein mahai, edozein gauza espezie beraren barruan halakotzat jotzen ez den unitate gisa;​ hala erabiltzen du Tomas Akinokoak (S. Theol. I, q.XXX-4), eta unitate kontzeptual logiko baten erreferentzia da.

Errealari dagokionez, indibiduazioa materiaren bidez egiten dela pentsatu zuten, *materia signata quantitate*, eta horrek arazo metafisiko larriak sortzen ditu. *Indibiduum vagum*a espezie bereko gainerakoetatik bereizten da eskolastikoek haintzat hartu zituzten banakako zazpi nota indibiduanteengatik: forma, irudia, locus, tempus, stirps (estirpe, herentzia edo enbor familiar gisa), aberria, nomen, forma edo propietate espazial eta enpirikoei, eta horregatik materialak, erreferentzia egiten diena.

Baina, bestalde, metafisikoki, gizabanakoa, berez, esentzia baten arabera eratzen da, funtsezko printzipio gisa; beraz, forma unibertsalak osatzen du gizabanakoa, espezie baten banakoa den aldetik. Horrek garrantzi berezia du gizakiaren arima espiritualaren kasuan, banakakoa izan behar baitu eta ez materiala (gizabanako bakoitzak bere arima du, Jainkoak sortua); baina, aldi berean, arima horrek unibertsala izan behar du, gizakiak, espezie gisa, duen printzipio formala baita. Nola liteke indibiduazioa, zeinak gizakia funtsezko eran eratzen duen, gauza ororen materia komunak sortzea?

Duns Eskotoren aburuz, gizabanakoaren nozioak bi printzipio desberdin behar ditu: espezie gisa duten izaera komuna, eta beren izaki indibiduatzailea, zeinen artean ez dagoen bereizketa errealik formala baizik. Indibiduazioa funtsezkoa da, eta eduki material edo enpirikoetatik independentea.

### Banakotasuna Aro Modernoan

Aro Modernoan, Porfirioren zentzua onartzen da, eta 'berdin-berdina', 'hau', 'gauza hau', 'izate zehatz hau' gisa hartzen da.

'Indibidualtasuna' eta 'indibiduala' norberaren predikatuen subjektu gisa ezagutzen den identitatearen nozio abstraktua da:

* funtsezko ezaugarri gisa
* edo substantzia baten moduak.

Hori da Port-Royalen logikaren interpretazioa.

Kontzeptu hori arrazionalistek eta enpiristek onartu zuten alde handiak izan arren.

#### Arrazionalistak

Descartesek, banakoen elementuetatik erabat bereiziak ziren bi ordena ulertu zituen: Hedapenaren ordena osatzen duten elementu materialak (*res extensa*) eta pentsamenduaren ordena osatzen duten elementu edo unitate espiritualak (*res cogitans*). Horren osagarri, Descartesek eta beste filosofo batzuek gizakia ('erreala' eta 'egiazkoa') gorputzaren eta arimaren arteko dualtasun gisa sumatzen dute.

Spinozak banakotasuna disolbatzen du osotasunarekiko erlazioan, substantzia bakar baten modu gisa, Jainkoa: *sive Deus sive Natura*; pluraltasuna itxurazkoa da, baina ez erreala; beraz, indibidualtasun edo gizabanako bakarra dago, substantzia bakarra, hau da, monismo panteista.

Nozio hori Leibniz-ek erabili zuen, baina errealaren azken unitateari aplikatuta; monada ordena bakar gisa erabili zuen mundua eratzeko monaden elkarren segidako koordinazioetan eta mendekotasunetan (Jainkoak aurrez ezarritako harmonia), eta filosofia modernorako urratsa adierazten du.​

Leibnizek norbanakoaren berezitasuna adierazten du, monada, eta, besteekiko, kanpo-harremanak baino ez; Jainkoak harmonikoki ezarritako harremanak.​ Horregatik, Jainkoan, nozioa osoa duenarentzat, ez dira izatezko egiak existitzen, baizik eta dena behar bezala gertatzen da arrazoizko egia gisa.

Ikus, gainera
-------------

* Pertsona

Erreferentziak
--------------

1. ↑  átomo = zatiezina
2. ↑  Mario Bunge, Diccionario de filosofía, México, Siglo XXI, 1999, p. 40.; Mario Bunge, Treatise on basic philosophy. Volume 3. Ontology I: The furniture of the world, Dordrecht, D. Reidel Publishing Company, 1977, 158. or.
3. ↑  Mario Bunge, Treatise on basic philosophy. Volume 1. Semantics I: Sense and Reference, Dordrecht, D. Reidel Publishing Company, 1974
4. ↑  Timeo
5. ↑  R. Eucken-en arabera, Ferrater Mora, J.-k aipatua. op. cit.
6. ↑  Séneca. *De providentia*, 5
7. ↑  Ferrater Mora-k aipatua. op. cit.
8. ↑  Anicci Manlii Severini Boethi in Isagogen porphyrii commenta. op. cit. Lib. II, 195. or.
9. ↑  Cf. erref. 2. Aristotelesen logikak klase logiko unibertsal banatu gisa hartzen du gizabanakoa. Logika hori funtsezko errealitatea osatzen duen lehen substantziaren kontzeptuan oinarritzen da, eta, horregatik, oinarrizkoa eta banakakoa da, ezin baitu bere predikatuetako subjektuarena baino funtzio gehiago bete.
10. ↑  Gizabanakoa (existitzen den errealitatea) eta *individuum vagum* bereizten dira, 'kasu berezi gisa', klase logiko batetik
11. ↑  Existentzia bera ere zerizanaren predikatutzat hartzen da. Nozioa, aldi berean, bere predikatu guztien esentzia eta subjektua da identitate substantibo gisa; Jainkoaren existentzia frogatzeko argumentu ontologikoa justifikatzen duena, doktrina kartesiarrari jarraituz.
12. ↑  Monadak, ekintza-batasun gisa, inkomunikazio osoan biltzen du bere jarduera; bere izatea bere predikatuetan manaiatzen den ekintza da; bere predikatuen analisiak bere izatea adierazten du. Substantzia indibidual bakoitzaren nozioa, hain zuzen ere, bere predikatuen batura da. Nahiz eta Leibnizek horietan barne hartzen dituen bai unibertsoko gainerako monadekin dituen harremanak errepresentatzen dituen monadaren barne egoera den pertzepzioa, eta bai barne egoera horren kontzientzia edo ezagutza erreflexiboa den **apertzepzioa** (Monadologia & 23 eta 30), non bere nortasun indibiduala eta, hala badagokio, kontzientzia gisa duen berezkotasuna ezagutzen dituen. Horrek egiten du Leibniz Descartes baino modernoago eta Ilustraziotik eta filosofia garaikidetik hurbilago, bere aniztasun panpsikistak subjektuaren filosofiarako bidea hasten baitu, idealismoetan amaitzen dena: transzendentala, Kant; subjektiboa, Fichte; objektiboa, Schelling; absolutua, Hegel
13. ↑  Indibiduoen identitate eta aniztasunaren arazoaren deskribapen interesgarria, Aristotelesek, Lockek eta Leibnizen pentsamenduak aintzat hartzen dituzten desberdintasunetatik abiatuta. (Gómez Pin, V. *Leibniz, desberdintasun materiala,* *Filosofoak eta haien filosofiak*, II. liburukia. 1983. Bartzelona, Vicens-Vives. ISBN = 84-316-2139-7
14. ↑  

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | «Oso egia da subjektu berari predikatu asko egozten zaizkionean, eta subjektu hori beste inori egozten ez zaionean substantzia indibiduala deitzen zaiola.../... Gauzak horrela, esan dezakegu substantzia indibidual edo izaki oso baten izaera nozioa hain perfektua dela, ezen nahikoa baita nozio hori egozten zaion subjektuaren predikatu guztiak ulertarazteko eta ondorioztatzeko» |  » |
| [Leibniz]. Métafisika diskurtsuak,& 8,9 |

Bibliografia
------------

* Aristóteles.  (1994). *Metafísica.*  Madrid. Gredos. ISBN 84-249-1666-2.
* Zubiri, X..  (1962). *Sobre la esencia.*  Madrid. Sociedad de Estudios y Publicaciones..

* Strawson, P.F..  (1987). *An essays in descriptive metaphysics.*  London.Methuen..

* Kripke, S..  (2005). *El nombrar y la necesidad.*  México. UNAM. ISBN 970-32-2512-8.

* Ferrater Mora, J..  (1988). *El ser y la muerte: bosquejo de filosofía integracionista.*  Madrid. Alianza.

* Ferrater Mora, J..  (1984). *Diccionario de Filosofía (4 tomos).*  Barcelona. Alianza Diccionarios. ISBN 84-206-5299-7.

* Ferrater Mora, J..  (1983). *De la materia a la razón.*  Madrid. Alianza Editorial. ISBN 84-206-5299-7.
* Congreso Español de Estudios Clásicos. *Unidad y pluralidad en el mundo antiguo*. Actas del VI Congreso Español de Estudios Clásicos: (Sevilla, 6-11 de abril de 1981) / Sociedad Española de Estudios Clásicos. 1983. Madrid. Gredos.
* Díaz Muñoz, G. *Zubiri, Lakatos y la crisis gödeliana del fundamento matemático*. The Xavier Zubiri Review, Volume 2, 1999, pp. 5-26.

* Honderich, T. (editor)..  (2001). *Enciclopedia Oxford de Filosofía.*  Madrid. Anaya. Tecnos ISBN 84-309-3699-8.

* Stein Murray..  (2007). *El principio de individuación: hacia el desarrollo de la conciencia humana.*  Barcelona. Luciérnaga.
* Nicol, E. *El principio de individuación*. Dianoia: anuario de Filosofía, ISSN 0185-2450, N.º. 15, 1969, págs. 115-140

* Frank, M..  (1995). *La piedra de toque de la individualidad.*  Barcelona.Herder. ISBN 84-254-1884-4.
* Anicius Manlius Severinus Boëthius.  (1906). *In Isagogen Porphyrii commenta.*  Corpus scriptorum ecclesiasticorum latinorum. MDCCCCVI. Editum consilio et impensis Academiae Litterarum Cesareae Vindobonensis, vol. XXXXVIII. Vindobonae F. Tempsky – Lipsiae G. Freytag..

* Russell, B..  (1982). *La Evolución de mi pensamiento filosófico.*  Madrid. Alianza Editorial. ISBN 84-206-1605-2.
* Schrödinger, E..  (1975). *¿Qué es una ley de la naturaleza?.*  México. Fonde de Cultura Económica..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q795052
* Commonscat Multimedia: 1 people

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11948943c (data)
* GND: 4026751-9
* LCCN: sh85065694

 |

* Wd Datuak: Q795052
* Commonscat Multimedia: 1 people