recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Dekkango sultanerri nagusiak, eta haien aurkari hindua hegoaldera, Vijayanagara.
**Dekkango Sultanerriak** Indiako bost erresuma ziren Dekkango goi-lautadetan garatuak, Krishna ibaiaren eta Vindhya mendikatearen artean, dinastia musulmanek gobernatuak: Ahmednagar, Berar, Bidar, Bijapur eta Golkonda.

Historia
--------

Sultanerriak independizatu egin ziren Bahmani sultanerria desegin zen garaian. 1490ean, Ahmednagarrek independentzia aldarrikatu zuen, baita Bijapur eta Berar eskualdeek ere. Golkonda 1518an banandu zen eta Bidar 1528an.

Bost sultanerriak musulmanek gobernatzen zituzten arren, sortzaileak hainbat jatorritakoak ziren, eta askotan ez musulmanak: Ahmednagar sultanerriko elitea jatorri hindu eta brahmanekoa zen; Berar sultanerria Kannada mintzairako herrialde hindua zen funtsean, Bidar turkiar jatorriko esklabo georgiar batek fundatu zuen.

Oro har aurkariak izan arren, sultanerrriek Vijayanagara Inperioaren aurka aliatu ziren 1565ean, eta Vijayanagara behin betiko ahuldu zuten Talikotako guduan. 

1574an, Berarren estatu-kolpe bat izan ondoren, Ahmednagarrek inbaditu eta konkistatu egin zuen. 1619an, Bijapurrek Bidar anexionatu zuen. 

Baina garai bertsuan edo handik gutxira India Iparraldean nagusi zen Mogol Inperioak hegoalderanzko zabalkunde faseari ekin: Berar Ahmednagarretik hartu zuten mogolek 1596an; Ahmednagar 1616 eta 1636 artean konkitstatu zuten oso-osorik; eta Golkonda eta Bijapur Aurangzeb enperadorearen 1686ko kanpainak konkistatu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Majumdar, R. C. (ed.) (2006). *The Delhi Sultanate*, Mumbai: Bharatiya Vidya Bhavan, p. 269.
2. ↑  Majumdar, R. C. (ed.) (2007). *The Mughul Empire*, Mumbai: Bharatiya Vidya Bhavan, ISBN 817276569X, p.412.
3. ↑    *500 years of Deccan history fading away due to neglect.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1183649
* Commonscat Multimedia: Deccan sultanates

---

 |

* Wd Datuak: Q1183649
* Commonscat Multimedia: Deccan sultanates
**Julia Arévalo** (Barriga Negra, Lavalleja, Uruguai, 1898ko uztailaren 1a - Montevideo, 1985eko abuztuaren 18a) Uruguaiko politikaria izan zen, Uruguaiko Alderdi Komunistakoa. Bere bizitza borroka sozial eta politikoan eman zuen, landa eremuko soldatapekoen antolaketan lagunduz eta muturreko esplotazio egoeran zeuden emakumeen eskubideak zainduz.

Biografia
---------

10 urterekin hasi zen lanean, fosforo fabrika batean. Aurrerago, tabako-langilea izan zen; testuinguru horretan, oraindik nerabea izanik sindikatu-mugimenduan sartu zen.

Lehenik Uruguaiko Alderdi Sozialistan afiliatua. Ondoren, Uruguaiko Alderdi Komunistako kide egin zen 1920ko irailaren 21ean. Beti izan zen antifaxista.

Gabriel Terraren diktaduran, Arevalok urtebete egin zuen klandestinitatean, eta gero hiru hilabete eman zituen Emakumeen Kartzelan preso.

1936ko uztailaren 18an, Espainian faxismoaren altxamendua gertatu zenean, erabaki handiz parte hartu zuen Espainiako Errepublikarekiko Mugimendu Solidarioaren sorreran. Dolores Ibarruri eta Pablo Picassoren laguna ere izan zen.

1942ko hauteskundeetan, Uruguaiko historian lehen aldiz, emakumeak sartu ziren Parlamentuan. Julia Arévalo de Roche eta Magdalena Antonelli Moreno diputatu gisa sartu ziren. Aldi berean, Sofía Álvarez Vignoli eta Isabel Pinto de Vidal izan ziren Uruguaiko lehen senatariak.

Ondoren, 1946an senatari aukeratu zuten. 1960 eta 1970eko hamarkadetan Emakumeen Nazioarteko Federazio Demokratikoko zuzendaritzako kide izan zen.

Diktadura zibiko-militarra amaitu eta gutxira hil zen. UKPren egoitzan egin zioten gaubeila.

Ondorengoak
-----------

Carlos Rocherekin ezkonduta, sei seme-alabaren ama izan zen.

Julia Möller modelo eta telebistako aurkezlea Julia Arévaloren biloba da amaren aldetik.

Era berean, Leda Roche doktorea, Medikuntza Fakultateko (Udelar) Genetikako katedraduna, senatariaren biloba ere bada.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   Propaganda, Secretaría De.  (2008-03-09). «ESPACIO DEMOCRATICO AVANZADO: ¿Quién fue Julia Arévalo?» *ESPACIO DEMOCRATICO AVANZADO* (Noiz kontsultatua: 2023-10-02).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Una pionera en la política: Julia Arévalo en "La Memoria Femenina"» *www.museos.gub.uy* (Noiz kontsultatua: 2023-10-02).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Parlamentarias: mujeres que se la bancan» *EL PAIS* 2015-11-29 (Noiz kontsultatua: 2023-10-02).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Las mujeres uruguayas están en el Parlamento desde hace 68 años» *LARED21* 2011-03-09 (Noiz kontsultatua: 2023-10-02).
5. ↑   Jeifets, Lazar.; Camarero, Hernán,; Concheiro Bórquez, Elvira,; Concheiro Bórquez, Luciano,; Loyola T. Manuel,. *América Latina en la Internacional Comunista, 1919-1943 : diccionario biográfico.*  ISBN 2821895828..
6. ↑   «Espacio multicutural Julia Arévalo | Municipio A» *municipioa.montevideo.gub.uy* (Noiz kontsultatua: 2023-10-02).

Kanpo estekak
-------------

* Enrique Rodríguezek eta Rodney Arismendik Julia Arévalori egindako omenaldia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5954637
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54004110
* LCCN: nr91021564
* autores.uy: 8501

 |

* Wd Datuak: Q5954637
**Jean Bodel** (***Jeahan Bodel***, 1165 - 1210) trobadore eta poeta frantsesa izan zen. XII. mendean Arrasen bizi izan zen. Gesta kantak sortu zituen.

Biografia
---------

Jean Bodelek bere lan gehiena Arrasen egin zuen. Herri horrek Erdi Aroan antzerki munduan tradizio handia zuen. Dena dela, antzerkitik kanpo, idazle aldeaniztuna izan zen eta genero zein gai desberdinak landu zituen. Bere lan ezagunen artean *Jeu de Saint-Nicolas* (San Nikolasen jolasa) antzezlana dago, garaiko antzezlan onenetariko bat. Oso ezagunak dira baita ere berak idatzitako fabliaux edo alegiak: *Brunain ou la vache au prêtre* (Brunain edo apaizaren behia), *Les deux chevaux* (Bi zaldiak) eta *Le loup et l´oie* (Otsoa eta antzara). Oso ezaguna izan zen ere *Chanson des Saisnes* (Saxoien kanta) gesta kanta non Karlomagnoren borrokak herri horren aurka abesten diren. Azken urtetan, legenar gaixotasunak jota, lazareto batean bizi behar izan zen; garai horretan "Congé" (Agurra) poema idatzi zuen, laguneei zuzendutako azken poema non hiltzearen mina azaltzen duen. Gaixotasun horren ondorioz, 1202an hil zen poeta.

Obra batzuk
-----------

* Gesta kantak: *Chanson des Saisnes*
* Antzerkia: *Jeu de Saint Nicolas*
* Alegiak
* Pastoralak

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Bibliografia osoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5172
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 166226188
* BNE: XX860075
* BNF: 119087012 (data)
* CANTIC: a19240338
* GND: 118660454
* LCCN: n81119532
* NKC: jo2018998933
* NLA: 35019792
* SUDOC: 026936712
* BIBSYS: 90382423
* UB: a1390042
* ICCU: CFIV080948
* Open Library: OL486792A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q5172
**Zilar bromuroa** (**AgBr**), argiarekiko duen sentikortasunagatik argazkigintzan asko erabiltzen duten konposatu kimiko bat da.

Erabilera
---------

Zilar bromuroa argazki-filmaren emultsioan erabiltzen dute. Gatzak gelatina-geruza batean uzten dira esekiduran. Argiak konposatu kimikoan eragiten duenean, zilarra eta bromuroa ionizatu egiten dira, eta horrek negatiboaren zatietan ezkutuko irudi bat sortzen du, argiak ionizatutako zilarrezko bromuroa dutenak. Errebelatze-prozesuaren bidez, agente errebelatzaileak, metol (genol) eta hidrokinonaz osatuta egon daitekeena, elektroiak zilar bromuro ionizatuan jartzen ditu, konposatuaren bi elementuak egonkortuz eta, ondorioz, bananduz.

Lortzea
-------

Forma mineralean ere aurki daitekeen arren, zilar bromuroa zilar nitratoaren (AgNO3) eta potasio bromuroaren (KBr) erreakzioarekin prestatu ohi dute.

{\displaystyle \mathrm {AgNO\_{3}+KBr\longrightarrow AgBr\downarrow +\ KNO\_{3}} }

Ezaugarriak
-----------

Zilar bromuroa ez da ia disolbagarria uretan, baina errazago amoniako, tiosulfato edo zianuro disoluzioetan.

Erreaktibitate kimikoa
----------------------

Zilar bromuroak amoniako likidoarekin erraz erreakzionatzen du aminokonplexu asko sortzeko:

AgBr + nNH3 → Ag(NH3)21+

{AgBr(NH3)2}  
 {AgBr2(NH3)2}1−  
 {AgBr(NH3)}  
 {AgBr2(NH3)}1−
Zilar bromuroak trifenilfosfina rekin erreakzionatzen du tris produktu bat(trifenilfosfina) emateko:

tris(triphenylphosphino)silver bromide

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2009]
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Silva, Pedro Costa.  (1993). *Fundamentos de Fotografía.*  Editorial Universitaria ISBN 9789561109148..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Hedgecoe, John.  (1992). *Manual de técnica fotográfica.*  Ediciones AKAL ISBN 9788487756221..
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Manual de radiología para técnicos.*  (10. argitaraldia) Elsevier Health Sciences ISBN 8490221189..
5. ↑  Rudolf Keim: Silber Teil B 2. Verbindungen mit Brom, Jod und Astat. Springer-Verlag, 2013, ISBN 978-3-662-13330-9, p. 94
6. ↑   Leden, I.; Persson, G.; Sjöberg; Dam; Sjöberg; Toft.  (1961). «The Solubility of Silver Chloride and Silver Bromide in Aqueous Ammonia and the Formation of Mixed Silver-Ammonia-Halide Complexes» *Acta Chem. Scand.* 15: 607–614.  doi:10.3891/acta.chem.scand.15-0607..
7. ↑   Engelhardt, LM; Healy, PC; Patrick, VA; White, AH.  (1987). «Lewis-Base Adducts of Group-11 Metal(I) Compounds. XXX. 3:1 Complexes of Triphenylphosphine With Silver(I) Halides» *Aust. J. Chem.* 40 (11): 1873–1880.  doi:10.1071/CH9871873..

Kanpo estekak
-------------

**Luanda errorea in Modulu:Autoritate\_kontrola at line 552:attempt to index field 'datavalue' (a nil value).**
**Magdalena Antonelli Moreno** (San Carlos, Maldonado, Uruguai, 1877ko maiatzaren 9a - 1955) Uruguaiko irakasle eta politikaria izan zen. Aktiboki borrokatu zuen emakumearen eskubide zibilen alde.

Biografia
---------

1942ko hauteskunde orokorretan hamaikagarren jarri zuten Montevideoko Colorado alderdiko zerrendan, eta Diputatuen Ganbararako hautagaia izan zen, alderdiak 13 eserleku lortu bait zituen. Horrela alderdi horretako lehen emakumezko diputatu hautetsia izan zen, bai eta herrialdeko eta kontinenteko lehen emakumezko diputatuetako bat ere, Julia Arévalo de Roche komunistarekin eta Sofía Álvarez Vignoli eta Isabel Pinto de Vidal bere alderdiko senatariekin batera.

1946an Kode Zibilari genero berdintasuna sartzeko proposatutako aldaketak onartu zituen Kongresuak. 1946ko hauteskundeetan bere eserlekua galdu zuen, baina, ondoren, ordezkoa izan zen hainbat alditan.

Aintzatespenak
--------------

Montevideoko Saileko Batzordeak Ramón Anador eta Gral. Las Heras etorbideen artean dagoen espazio librea Magdalena Antonelli Moreno izenarekin izendatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Nacimiento de Magdalena Antonelli Moreno | Administración Nacional de Educación Pública» *www.anep.edu.uy* (Noiz kontsultatua: 2023-10-04).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Las mujeres uruguayas están en el Parlamento desde hace 68 años» *LARED21* 2011-03-09 (Noiz kontsultatua: 2023-10-04).
3. ↑   **(Ingelesez)** Lavrin, Asuncion.  (1998-01-01). *Women, Feminism, and Social Change in Argentina, Chile, and Uruguay, 1890-1940.*  U of Nebraska Press ISBN 978-0-8032-7973-5. (Noiz kontsultatua: 2023-10-04).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Dos legisladoras pioneras uruguayas tendrán su espacio libre en Parque Batlle» *Junta Departamental Montevideo* (Noiz kontsultatua: 2023-10-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5989669

 |

* Wd Datuak: Q5989669
**Emilia Calé Torres** (Coruña, 1837ko otsailaren 12a - Madril, 1908ko irailaren 18a) galiziar idazlea izan zen. 1906an Galiziako Errege Akademiako kide izendatu zuten.

Biografia
---------

Galiziako egunkarietan kolaboratzen hasi zen poemak argitaratzen. Lorenzo Quintero kazetari eta funtzionarioarekin ezkontzeak bere bizilekua askotan aldatu beharra sortu zion eta atzerriko herrialde ugari bisitatu zituen.

Emilia Quintero y Calé pianista bere alaba izan zen.

Idazle galiziar hau Emilia Calé Torres Sanjurjo, Emilia Calé, Emilia Calé Torres de Quintero, Emilia Calé eta Torres de Quintero, Emilia Calé eta Quintero, Emilia Calé eta Quintero edo Emilia Calé de Quintero izenekin ere ezaguna zen.

Bere bizitza eta lanen azterketa gutxi daude, baina jakina da emakume kultua izan zela, lan ugari idatzi zituena, besteak beste, *Horas de inspiración (Inspirazio orduak)*, eta bertan Eliseo Calé nebaren heriotzari eskainitako poemak idatzi zituen.

Aurea, Sofía, Lorenzo eta Emilia Quintero seme-alabak Lorenzo Quinterorekin ezkontzatik jaio ziren, eta haiei buruz ere informazio gutxi dugu.

Lanak
-----

* Poesia:
	+ *Horas de inspiración* (1867)
	+ *Crepusculares* (1894)

* Prosa:
	+ *Cuadros sociales o pequeñas novelas* (1878)
	+ *Escenas de la vida* (1890)

* Teatro:
	+ *Lazos rotos* (1884)
	+ *De la cima al abismo* (1894

Bibliografia
------------

OTERO PEREIA, Sonia, "La otra doña Emilia: aproximación a la figura de Emilia Calé Torres de Quintero (1837-1908)", *Lectura y signo: revista de literatura*, N.º 10, 1, 2015, pp. 33-34. ISSN 1885-8597.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5830823
* Commonscat Multimedia: Emilia Calé

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87726213
* ISNI: 0000 0004 5304 8366
* BNE: XX871420
* LCCN: nr97008030
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* Galiciana: 34523

 |

* Wd Datuak: Q5830823
* Commonscat Multimedia: Emilia Calé
**Jano** (Genova, 1375 - Nikosia, 1432ko ekainaren 29a) Zipreko erregea izan zen 1398tik hil zen arte. Ziliziako Armeniar Erresumako eta Jerusalemgo Erresumako errege titularra ere izan zen.

Genovan jaio zen, non bere aita Jakue I.a Ziprekoa gatibu zegoen. Helvis Brunswick-Grubenhagengoa izan zen bere ama eta Jano deitu zion Genovaren sortzailearen omenez. Jano 1392an askatu zuten, 18 urte zituela, erreskate bat ordaindu ondoren, eta Ziprera joan zen.

Zipreko tronura igo zen 1398ko irailean aita hil ondoren, eta Nikodiako katedralean koroatu zuten. 1402an, genovarren eskutik Famagusta berriz hartzen saiatu zen, baina planak porrot egin zuen. Hainbat epidemiak uhartea kaltetu zuten, piraten eta abenturazaleen babesleku ere bazena eta egiptoarren hainbat eraso jasan zituena. 1426ko uztailean, egiptoarrek harrapatu eta Kairora eraman zuten, eta erreskatea ordaindu eta hamar hilabetera bakarrik askatu zuten. Garai hartan, morroi zipretarrak matxinatu egin ziren, eta potentzia europarrek matxinada zapaltzen lagundu zuten.

Anglesia Viscontirekin ezkondu zen eta ezkontza bertan behera utzi ondoren Karlota Borboikoarekin ezkondu zen. Bigarren emaztearekin sei seme-alaba izan zituen, horien artean Jakue II.a Ziprekoa ondorengoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q878345
* Commonscat Multimedia: Janus of Cyprus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4382156012382249700004
* GND: 120518032X

 |

* Wd Datuak: Q878345
* Commonscat Multimedia: Janus of Cyprus
Lehen dantzariak (Ludmila Schollar eta Antaoli Vilzak erdian. Dora del Grande (zutik ezkerrean) ondoan Blanca Zismaya, Leticia de la Vega (zutik eskuinean), Colon Antzokiko Ballet egonkorra, 1926
**Dora del Grande** (Mercedes, Corrientes, Argentina; 1909 - Buenos Aires, Argentina, 1966) argentinar lehen ballet- dantzaria, koreografoa eta irakaslea izan zen. Colon Antzokiko Balet Egonkorreko lehen dantzari bakarlarietakoa izan zen.

Ibilbidea
---------

Colon Antzokiko elenko egonkorraren dantzari ospetsua izan zen 1926tik aurrera denboraldi askotan. Lehen dantzari eta koreografoa, Esmée Bulnesekin ikasi zuen eta bakarlaria izan zen Blanca Zirmayarekin eta Leticia de la Vegarekin, Adolf Bolm Colon Antzokiko lehen koreografoa zen garaian.

Gainera, *Panambi* balleta osatu zuen, Margarita Wallmannen zuzendaritzapean, Yurek Shabeleyski eta Ángel Eleta dantzariekin batera. 1931 eta 1936 bitartean Lida Martinoli, María Ruanova eta Boravskirekin dantzatu zen.

Eszenatokia beste dantzari ospetsu batzuekin partekatu zuen, hala nola Eugenio Lapitky, Anna Pavlova eta Mercedes Quintana.

1931n, *Pájaro de Fuego* dantzatu zuen E. Ansermet zuzendaritzapean eta J. Nijinskirekin. Baletaren irudi handienetako bat izan zen Espainian.

1934an, Jelena Smirnova hil zenean, Del Grande bere katedran sartu zen Kontserbatorioko Dantza Eskolan. Lehiaketa bidez lortu zuen, eta hainbat dantzari-belaunaldi igaro ziren haren klaseetatik.

Aintzatespenak
--------------

* Buenos Aires probintziako Villa Devoton *Cantero Central Dora del Grande* dago, bere ibilbidearen omenez.

Antzerkia
---------

* *El amor brujo* (Antonia Mercé, Victoria Garabato, Ángeles Ruanova, Mercedes Quintana, Gema Castillo, Lydia Galleani, Matilde Ruanova, Teresa Goldkhul eta Adela Goldkhul).
* *Pájaro de Fuego.*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Historia del ballet en Argentina.* .
2. ↑    *Federico Fernandez: "Mantengo el estilo, que no te deje un momento de aburrimiento".* .
3. ↑    *Espacios verdes de Buenos Aires.* .

Bibliografiak
-------------

* Gesualdo, Vicente (1998). *Breve historia de la música en la Argentina. Buenos Aires: Claridad*.  235or. 2020ko abenduaren 1ean kontsultatua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q103865398

 |

* Wd Datuak: Q103865398
**Sandra Guida** (Buenos Aires, 1962ko uztailaren 16a - 2022ko azaroaren 23a)  argentinar aktorea, abeslaria eta dantzari profesionala izan zen. Musikal askotan parte hartu zuen, *Chicago* musikalean barne. Nazioarteko hainbat bira egin zituen, zineman eta telebistan lan egin zuen, ACE Sariak (Argentina) irabazi zituen musika-aktore onenaren saria eta ACPT Saria (Mexiko), musika-aktore onenarena ere.

Biografia
---------

Caballito auzoan jaio zen, Argentinako Buenos Aires hirian. Hamasei urterekin musikaren munduan hasi bazen ere, komedia musikalean aurkitu zuen bere benetako pasioa. Hiru urterekin dantza eskolak ematen hasi zen, pediatraren gomendio baten ondoren, hamaika urterekin, berriz, Colón Antzokian sartu zen.

Nazioarteko artista
-------------------

Aktore, abeslari eta dantzari profesionala izan zen, musikal eszeniko askotan parte hartu zuena. Aspaldi egin zuen lan Europan. Italian, 2009an, Alfredo Ariasen *Concha bonita* komediarekin bira egin zuen, Parisen ere aritu zen *Divino amore* antzezlanarekin, Marilú Marini eta Alejandra Radanorekin batera, eta bi kasuetan kritika bikainekin. Hainbat lanetan parte hartu zuen, hala nola *Hair* eta *Kiss of the Spider Woman*, baina *Chicago* musikalean "Velma Kelly" gisa egindako interpretazioarekin nabarmendu zen, 2001ean.

Zineman lan egin zuen *El niño pez* film luzean eta telebistan Hombres de honor (telenovela), La banda del Golden Rocket, Una Buena Idea, Badia & Cia. besteak beste.

Bere jarduera anitzak *La Fila taldearen* sortzaile eta abeslari izatera eraman zuen*.* Ahots interpretazio tekniketan irakaslea izan zen. Hainbat CD grabatu zituen.

Sariak
------

ACE sariak (Argentina) irabazi zituen musika-aktore onenarengatik (2001-2003) eta ACPT (Mexiko) musika-aktore onenarengatik (2002), 2011ko emakumezko musika-interprete onenaren Konex sariak eta berriro Konex sariak, oraingoan Pop/Balada emakumezko artista bakarlari onenarengatik 2005ean.

Hirurogei urte zituela hil zen, 2022ko azaroaren 22an

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Aníbal Pachano se conmovió al recordar a Sandra Guida: "Me ayudó en todo, hasta dejé de fumar gracias a ella"» *Infobae* 23 de noviembre de 2022.
2. ↑   «Murió Sandra Guida, la legendaria actriz que brilló en la comedia musical argentina, a los 60 años» *Clarín* 23 de noviembre de 2022.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115386246
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 79226820
* ISNI: 0000 0003 5509 0800
* BNF: 159670606 (data)
* SUDOC: 17565624X

 |

* Wd Datuak: Q115386246
Hagin adarraren ebaketa: zur iluna zurgiharra da; argia, zurgizena eta erdiko puntu beltza, bihotza
**Zurgizena** kanbiumaren eta zurgiharraren artean dagoen enborren zurezko atal bizia da, urtero geruza berri bat gehitzen zaiona. Bertako hodietatik garraiatzen dira izerdiaren konposatu gehienak. Zurgiharra baino porotsuagoa, bigunagoa, argiagoa, arinagoa eta hezeagoa da.

Ezaugarriak
-----------

Azalaren azpitik dagoen zuhaitzaren zur atala da, hazkunde-eraztun berrienak barne hartzen dituena. Zurgiharra baino argiagoa da, ez hain trinkoa, iragazkorragoa, eta hezetasun handiagoa du. Bere zelula gehienak hilda dauden arren, fisiologikoki aktibo mantentzen diren zelulak ditu (parenkima-zelulak). Funtzio nagusiak dira euskarri izatea, izerdi landugabea gorantz gidatzea eta erreserba-gaiak gordetzea. Zurgizeneko parenkima hiltzean zurgihar bilakatzen da, fisiologikoki hila dagoena.

Erabilera
---------

Zuraren industriaren ikuspegitik, eta batez ere zurgintzaren ikuspegitik, zurgizena oso kontuan hartu beharreko faktorea da zur bakoitzean; izan ere, edozein espezieri buruzko edozein txosten teknikotan, lehenik eta behin, zurgiharraren koloreari (enborraren erdiko zatia) eta zurgizenari buruzkoa da. Badira zur batzuk, bere zurgizena erresistenteagoa balitz askoz ere preziatuagoak izango liratekeenak, zurgizenak ez baitu balio lantzeko edo lehenago usteltzen baita, eta kolore desberdina ere izaten ohi du, zurixa ia beti. Xilofagoek ere lehenago erasotzen dute.

Hala ere, zurgizenak eta zurgiharrak kolore desberdinik ez badute, ezin izaten dira biak erraz banandu eta, hortaz, berezi gabe erabiltzen dira. Horien artean daude izeikia, lizarkia, pagokia, astigarkia, urkikia, sahaskia eta ezkikia.

* Pinu gorri (Pinus sylvestris) enborraren ebaketa, non zurgiharraren eta zurgizenaren arteko aldea ez den argia.Pinu gorri (*Pinus sylvestris*) enborraren ebaketa, non zurgiharraren eta zurgizenaren arteko aldea ez den argia.
* Pago enborraren ebaketa, non zurgiharraren eta zurgizenaren arteko aldea ai nabaritzen ez den.Pago enborraren ebaketa, non zurgiharraren eta zurgizenaren arteko aldea ai nabaritzen ez den.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «zurgizen». *Euskaltzaindiaren Hiztegia*. (Noiz kontsultatua: 2022-9-14.)
2. 1 2   M. Jose Barriola.  (2010). (pdf) *Zuraren identifikazioa eta fitxa teknikoak.*  Elhuyar fundazioa (Noiz kontsultatua: 2021-09-05).
3. ↑  Gipuzkoa Ondarea, Oñatiko unibertsitatearen Kaperako Erretaula
Historia eta zaharberritzea (noiz kontsultatua: 2021-09-15)

Ikus, gainera
-------------

* Zurgihar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191546
* **Identifikadoreak**
* BNF: 15628927r (data)
* GND: 4409800-5
* LCCN: sh2005005674
* SUDOC: 123009715
* AAT: 300379477
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q191546
*Suil-katilu* edo *zurubita* ura atera eta edateko katilua.
Hishaku japoniar bat tenplu batean.
**Zurubita**, **suil-katilu**, **kopets** (*kopetxa*) edo **perrada-ontzia** ur-suil edo ferreta batetik ura atera eta edateko erabiltzen den katilutxo kirtenduna da. 

Jesus Mari Olaizola Txilikuk kontatzen du, etxean entzundakotik, Nafarroako baserriren batean etxeko indianoak ekarritako tresna hau zilarrezkoa zutela, eta horrek ematen ziola distira eta ospea baserri osoari.

Kultura desberdinetan erabiltzen dira era honetako katiluak, eta Japonian ezagunak dira *hishaku* izenekoak, banbuzkoak tradizionalak, baina beste material batzuetakoak ere bai. Ura edateko edo tearen zeremonian erabiltzen dira, eta bereziki tenpluetan ura eskuetan isurtzeko, garbiketa sinboliko bat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «OEH - Bilaketa - Zurubita» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
2. ↑   «OEH - Bilaketa - Suil-katilu» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
3. ↑   «OEH - Bilaketa - Kopets» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-09-24).
4. 1 2    «Ur-suila» *Urola Kostako Hitza* (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
5. ↑   **(Ingelesez)** «Personal 'hishaku' ladles keep traditions alive» *Japan Today* (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11533616
* Commonscat Multimedia: Drinking ladles

---

 |

* Wd Datuak: Q11533616
* Commonscat Multimedia: Drinking ladles
**Anwara Bahar Chowdhury** (1919ko otsailaren 13a - 1987ko urriaren 27a) Bangladeshko idazle, poeta eta gizarte-ekintzailea izan zen.

Biografia
---------

Sakhawat Girls Memorial institutuan egin zituen ikasketak, Begum Rokeya emakumeen eskubideen aldeko aktibistak bultzatutako ikastetxean. 1934an matrikulatu zen. Kolkatako Bethune Fakultateko erdiko eta BZko eskola-azterketa osatu zuen. Eskoziako Elizaren Fakultateko Irakaskuntzako lizentziatura 1941ean eskuratu zen.

Karrera
-------

Bengalerazko Literatura irakaslea izan zen Kalkutako Unibertsitateko Lady Brabourne Collegen. Anjuman-e-Khawatin-e-Islameko idazkaria izan zen, edo Begum Rokeyak sortutako Bengalako emakume musulmanen elkartea. Vidyamoyee Girlseko, Kamrunnesa Institutuko eta Bangla Bazar Gob-eko Mistress Buru izan zen.

1955ean, emakumeen hezkuntzako agente berezia izan zen Hezkuntza Zuzendaritzan.Arte Ederren Akademia Bulist-en (BAFA) fundatzaileetako bat izan zen, Dacan 1955ean ezarria. Eta 1969an Habibullah Bahar Fakultatea osatu zuen.

Biografiak, eskolako testuak eta haurrentzako liburuak biltzen dituzten liburu asko idatzi zituen. "*Amar Chetonar Rang*" olerki-bilduma argitaratu zuen.

Bizitza pertsonala
------------------

Habibullah Bahar Chowdhury politikariarekin ezkondu zen. Hiru alaba izan zituen: Selina Bahar Zaman, Nasreen Shams eta Tazeen Chowdhury eta Iqbal Bahar Chowdhury semea. Bere seme Iqbal-ek Chowhduryren bizitzari buruzko dokumentala egin zuen..

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6    *Remembrance : Anwara Bahar Choudhury : Educationist, Writer and Cultural Activist.*  27 de marzo de 2015.
2. ↑    *The art of recitation: Then and now.*  3 de marzo de 2008.
3. ↑    *ULAB screens documentary on Anwara Bahar Choudhury.*  16 de marzo de 2016.

Ikus, gainera
-------------

* Kamini Roy
* Shamim Azad
* Taslima Nasrin
* Jahanara Arzu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23583895

 |

* Wd Datuak: Q23583895
**Jose Maria Gorordo Bilbao** (Plentzia, Bizkaia, 1947) politikari jeltzalea da, Bilboko alkatea izana (1987-1990). Bilboko Athletic Klubeko presidente izateko hautagaia ere izan zen, 1994ean.

Bizitza
-------

Ekonomia eta zuzenbide ikasketak egin zituen Deustuko unibertsitatean eta, 1977an Bilboko Merkataritza eta Industria Ganberako idazkaritzan hasi zen lanean. Euzko Alderdi Jeltzaleko kide zela, Euskal Irrati Telebistako (EITB) zuzendari nagusi izendatu zuten 1985ean eta haren ardurapean ETB2 zabaldu zen, Euskal Telebistako bigarren katea, gaztelaniaz, (1986). Bere karrera politikoaren lehenengo urratsak EAJren baitan egin ondoren, alderdi horretako kide zela iritsi zen Bilboko alkate izatera 1987an eta lehenagotik EITBko buru ere izan zen, besteak beste, jeltzaleek izendatuta 1990ean EAJrekin zuen harremana bertan behera geratu zen.

EAJko kide izan arren, 1993. urtean ICV-EHE izeneko alderdi politikoa sortu zuen; 1995 eta 1999ko hauteskundeetara aurkeztu zen, eta bost eta bi zinegotzi lortu, hurrenez hurren. Alderdi horrek ez zeukan ideologia garbirik, eta EAJtik hurbil bazegoen ere, iritzi ezberdineko pertsonen botoak eskuratu zituen, alkateak udalaren kudeaketa ona egin izanaren fama zeukalako. Politika orokorrari dagokionez, Lizarra-Garaziko Hitzarmenaren sinatzaileetakoa izan zen Gorordoren ICV. 2000. urtearen hasieran, azkenik, gobernu akordioa hitzartu zuen EAJ eta EArekin Bilboko Udalean.

Alkate izan aurretik *Deia* egunkariaren zuzendari izan zen eta baita EITBko buru ere. Herri Kontuen Euskal Epaitegiko kide izendatu zutenean, zinegotzi karguari uko egin zion. Gorordo Bilbo Euskal Autonomi Erkidegoko hiriburu ezartzearen alde azaldu izan da beti.

Ikus, gainera
-------------

* Bilboko alkateen zerrenda

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Jose Luis Robles Kanibe** |  **Bilboko alkatea**1987-1990 | Ondorengoa**Jesús María Duñabeitia** |
| Aurrekoa**Andoni Arizaga** | **EITBko zuzendaria**1985 - 1987 | Ondorengoa**Josu Ortuondo** |

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11929167
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02528/eu\_g\_2749/g2749

 |

* Wd Datuak: Q11929167



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | EITBko zuzendariak |  |
| Josu Zubiaur (1982) • Andoni Arizaga (1982-1985) • Jose Maria Gorordo (1985-1987) • Josu Ortuondo (1987-1991)Iñaki Zarraoa (1991-1999) • Andoni Ortuzar (1999-2008) • Bingen Zupiria (2008-2009, jarduneko zuzendaria)Alberto Surio (2009-2013) • Maite Iturbe (2013-2014) • Pello Sarasola (2014) • Eduardo Barinaga (2014-2021) • Unai Iparragirre (2021- |
**Luzia Sagastasoloa Urtiaga** (Mallabia, Bizkaia, 1912ko otsailaren 11a - Gasteiz, Araba, 1999ko abuztuaren 10a) Errepublika garaiko andereñoa izan zen. Magisteritza ikasketak egin zituen Bilbon eta Zientzia Kimikoetan lizentziatu zen Santiago de Compostelan. 35 urte zituela moja sartu zen eta Vedruna argitaletxearen sorrera bultzatu zuen.

Biografia
---------

### Lehen urratsak

Mallabiko Iruatxeta baserria, Areitio auzoan, Luzia Sagastasoloaren jaiotetxea. 
Jose Meliton Sagastasoloa Uranga eta Teodora Urtiaga Urizarbarrenaren alaba, aita abadinarra zuen eta mallabitarra ama. Bertako Iruatxeta baserrian jaio zen, Areitio auzoan. Neskatoak 5 urte bete baino astebete lehenago, etxetik gertuko kaminu bazterrean aita hil zitzaion, bertan jarri zuten gurutze batek eta haren heriotza-agiriak aditzera ematen duten bezala. 

Bilboko Teresianetan Magisteritza ikasi ostean, andereño jardun zuen Algortan. Basagoiti etorbideko eskolan irakatsi zuen, harik eta, Errepublikaren kontrako Gerra Zibila hasi zen arte. 1936an, gerratik ihes, zenbait ikaslerekin Bordele ingurura abiatu zen, Mungiako Josefina Torrontegirekin batera, eta hantxe errefuxiatu ziren. 

Gerra amaitu baino lehen, ordea, Espainiara itzuli zen, oraindik errepublikarra zen Madrilera. Itzuleran, ezin izan zuen irakaskuntzan lan egin, eskola-umeekin Bordelera ihes egin zuelako. Egoera hartan, Santiago de Compostelara jo zuen Zientzia Kimikoak ikastera.

### Durangaldera

1942-1943an itzuli zen Galiziatik Durangaldera Luzia Sagastasoloa, Kimikan jada lizentziatuta. Durangon irakasle jardun zuen Vedruna karmelitek Kurutziagan zuten ikastetxean, eta Komentu kaleko akademia txiki batean ere irakatsi zituen zientziak.

### Moja

1946-1947ko ikasturtean, Gasteizko Vedruna karmelitetan sartu zen moja, eta Ourenseko Comunidad Santa Joaquina de Vedruna komentura joan zen 1949an. Irakasten jarraitu zuen, eta ordenako kargu altua izatera heldu zen Madrilgo Kolegio Unibetsitarioan (1963-1982).

### Vedruna argitaletxea

Vedruna argitaletxearen sorrera bultzatzen lan egin zuen, besteak beste, Maria Teresa Elgarrestarekin. 1991n itzuli zen Gasteizera eta bertan hil zen,1999an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «SIGA-AKIS .:. AHEB-BEHA» *internet.aheb-beha.org* (Noiz kontsultatua: 2022-05-22).
2. ↑   «SIGA-AKIS .:. AHEB-BEHA» *internet.aheb-beha.org* (Noiz kontsultatua: 2022-05-22).
3. ↑    «Luzia Sagastasoloa, hil arte bere bokazioari eutsi gura izan zion errepublika garaiko andereñoa - Mallabia» *Anboto.org* (Noiz kontsultatua: 2020-03-03).
4. ↑    *Lucía Sagastasoloa, tenía un mundo impresionante, era como un aire nuevo.*  (Noiz kontsultatua: 2020.03.03).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Lucia Sagastasoloa Kongregazioko nagusiaren bisita (1968).*  (Noiz kontsultatua: 2020.03.03).
6. ↑    *Luzia Sagastasoloa Vedruna argitaletxean.*  (Noiz kontsultatua: 2020-03.03.).

Kanpo estekak
-------------

* Ahotsak. Juanito Gallastegik Luzia irakaslea gogoan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q86997821

 |

* Wd Datuak: Q86997821
Burgosko eper txakurra, Gaztelako arraza.
Drentheko eper txakurra, Herberehetako arraza.
**Eper txakurra** eperrak ehizatzen erabiltzen den txakur mota da, ez txakur arraza bat berez, baina bai zenbait txakur arraza zehatz izendatzeko erabiltzen dena, hala nola Burgosko eper txakurra edo Nafarroako eper txakur edo Nafarroako patxoia.

Modu figuratiboan erabili izan da euskaraz eper-txakur terminoa, izendatzeko bere buruarentzako bakarrik lan egiten duen pertsona egoista izendatzeko.

*Galeper txakur* terminoa ere erabiltzen da antzeko funtzioa (ez bada funtzio bera) egiten duten ehiza txakurrak izendatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Euskaltzaindiaren Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-27).
2. ↑    *Gran Enciclopedia de Navarra | PERDIGUERO NAVARRO.*  (Noiz kontsultatua: 2022-10-27).
3. ↑   «eper-txakur | Eibarko euskara» *www.eibarko-euskara.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-27).
4. ↑   «OEH - Bilaketa - OEH» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114875365
* Commonscat Multimedia: Partridge dogs

---

 |

* Wd Datuak: Q114875365
* Commonscat Multimedia: Partridge dogs
Primo Magri kondea (ezkerraldean) Lavinia Warrenekin (erdian) eta Baron Magri baroiarekin (eskuinaldean). 1885ean egindako argazkia
**Primo Magri kondea** (1849 - 1920) edo **Rosebud kondea** 1885eko apirilaren 6an, astelehenean, Trinitate Santuko Elizan, New York hirian, Lavinia Warren-ekin, Tom Thumb ospetsuaren alargunekin, ezkondu zen nano italiar baten izen artistikoak izan ziren

Bizitza
-------

Anaiak Bolonian jaio ziren eta 1860ko hamarkadaz geroztik herrialdean zehar egon ziren erakusketan, batak pianoa eta besteak flauta jotzen zituzten. 1870eko hamarkadan AEBetara joan ziren hasieran Rosebud kondearen eta Littlefinger baroiaren izenekin. 95 cm-rekin, Primo Magri Lavinia-ren lehen senarra baino bost zentimetro txikiagoa zen bizitzako azken urteetan. Magri senar-emazteek nanoek eta garaiera normaleko pertsonek osatutako antzerki taldea sortu zuten mundu mailan hainbat bira egin zituena, *The Rivals* eta *Gulliver* *Liliputen* bezalako lanak taularatzen zituzten, publiko arruntaren eta erregeen aurrean, Victoria erregina barne.

Anaia, Giuseppe (edo Ernesto) Magri (1850-?), gezurrez Magriren bikitzat aurkeztua, antzeko garaiera zuen nano bat ere bazen, Magri baroia eta Littlefinger baroia ezizenak erabili zituen. Garaiera normaleko emakume batekin ezkondu zen eta altuera arrunta zuten hiru seme-alaba izan zituzten.

P. T. Barnumek bere nanoei eman zizkion titulu militarrak eta aristokratikoak fantasia hutsa ziren, baina Magrik adierazi zuen bereak Pio IX Aita Santuak emandako benetako tituluak zirela.

Magri ezagunak ziren oso zituzten gustu garestiengatik eta, beraz, zahartzarora arte bere burua erakustera behartuak egon ziren halako bizi-trena izan ahal izateko. Errepide-ostatu eta gozoki-denda ospetsua inauguratu zuten Middleborough-en (Massachusetts) eta jardun Coney Island-en. Primo Magri 1915eko film isil batean agertu zen, *The Lilliputian's Courtship*, bere emazte Lavinia Warrenekin batera.

Heriotza
--------

Primo Magri kondea 1920an hil zen, Lavinia baino urtebete geroago, erretiroa hartuta Middleborough-en (Massachusetts), 71 urte zituela.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5176699
* Commonscat Multimedia: Count Primo Magri

---

 |

* Wd Datuak: Q5176699
* Commonscat Multimedia: Count Primo Magri
**Ganga Zumba** edo **Zumbi** (Kongoko Erresuma - Brasil, 1680) esklabo egindako aristokrata afrikarra, beltz zimarroia bihurtu eta ondoren, *Quilombo dos Palmares*-eko lehen subiranoa izan zen.

Antroponimia
------------

*Ganga Zumba* kinbundu hizkuntzako *ganazumba* hitzetik eratorritako esamoldea dela uste da, "*Jaun Handia*" esan nahi duela. Izan ere, Pernambucoko kolonizatzaile portugaldarrek izen hori erabili zuten Ganga Zumbiri egindako komunikazioetan.

Biografia
---------

Ganga Zumbi Aqualtune izeneko printzesa afrikarraren semea zen, Kongo eskualdekoa. Afrikarren salmentan aritzen ziren portugaldar batzuk biak bahitu eta esklabo egin zituzten Brasilera eramateko. Ihes egin eta Quilombo dos Palmares bere egoitza egin zuen.

1670ean quilombo horren agintea hartu zuen. Palmares delakoaren administrazio eta gobernu-gaitasuna zabaldu zituela uste da, ondo antolatutako herri bat eginez. Izan ere, 20.000 pertsona inguru bizi ziren *mocambo* izeneko herrixka txikiagoetan antolaturik. Guztira, 600.000 km2 hartuz.

Bertan bizi ziren zimarroiak biziraun zezaketen, baina ez hori bakarrik portugaldarren erasoei aurre egiteko gaitasuna garatu zuten baita esklabisten haciendetan sartzeko indarra, haien janaria edota armak lapurtu eta esklaboak askatzeko.

Ganga Zumba *Macaco* izeneko *mocamboan* bizi zen. Bertan, jauregi bat zuen, hiru emazte, guardia, kontseilari eta administrazio-lanetan aritzen ziren pertsonaiak zituen.

1677an, portugaldarrek quilombo honen aurkako erasoa zuzendu zuten eta 200 zimarroiren hil zituzten. Ganga Zumbaren seme bat hil zuten eta beste bi harrapatu zituen, baita beste 47 gatibu ere. Hala ere, ez zuten Palmaresko quilombia suntsitu.

Hurrengo urtean, Pernambucoko gobernadoreak bakea adosteko proposamena luzatu zion Ganga Zumbari. Zimarroiak Cucaú izeneko bailarara hurbildu beharko ziren, Portugalgo administrazio-zentroetatik gertuago, baina trukean lur eremuak eskaini zien, Palmaresen jaiotakon askapena eta atxilotuen itzulera.

1678ko ekainean, Ganga Zumbak ituna onartu eta Cucaúra mugitu zen jarraitzaile askorekin, egungo Sirinhaém herritik gertu. Ganga Zumbaren iloba, Zumbi dos Palmares, akordioaren aurka agertu zen eta beste hainbatekin batera bertan geratu zen.

Azkenik, 1680an ilobaren aldeko jarraitzaile batek Ganga Zumba erahil zuen.

Kulturan
--------

João Felício dos Santos idazleak *Ganga Zumba* izeneko liburua idatzi zuen, ondoren Carlos Dieguesek zinemara egokitu zuen 1963an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Ganga Zumba» *cinelatinoamericano.org* (Noiz kontsultatua: 2023-10-25).

Genealogia
----------


| ⛭Zuhaitz genealogikoa |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Acaiuba |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  | Aqualtune |  | Ganga Zumba |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Toculo |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2872507
* Commonscat Multimedia: Ganga Zumba

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 14504912
* LCCN: no2005059722

 |

* Wd Datuak: Q2872507
* Commonscat Multimedia: Ganga Zumba
**Francisco Azurmendi** (Idiazabal, Gipuzkoa, 1727 - Altzo, Gipuzkoa, 1796) euskal artista, marrazkigile, erretaulagile eta eskultore gisa nabarmendu zen.

Hasierak
--------

Baserri giroan hazi arren, beste askok ez bezala irakurtzen eta idazten ikasi zuen Azurmendik. Arkitektura ikasketak egin ez zuen egin, baina, Ferrolen (Galiza) maisu ezagun batekin ikasi zuen, ziurrenik Pedro Ignacio Lizardirekin.

Erretaulak
----------

Errenteriako Andre Mariaren Jasokundearen erretaula, Azurmendirena. 
Garai hartako artista ezagunen artean tokia egitea kosta zitzaion arren, aurkitu zuen, eta horren ondorio berak utzitako ondarea. Dominen diseinuak egin zituen, baita erretauletako erliebe narratiboak ere. Marrazkiak ere egin zituen, baina batik bat erretaulen obretan aritu zen, 30 inguru guztira. Bere estiloa barrokoaren eta neoklasizismoaren artekoa izan zen.

Azurmendiren erretaulak herri askotan ikus daitezke: Ataunen, Mutiloan, Ordizian, Seguran, Alegian, Donostiako Santa Marian, Santa Teresan eta San Frantziskon, Errenterian, Amasan, Andoainen, Lezon, Beran, Altsasun, Lekeition eta Hondarribian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Francisco de Azurmendi, un artista con mucho carácter» *El Diario Vasco* 2010-03-18 (Noiz kontsultatua: 2020-03-25).
2. ↑   Astiazaran, Maria Isabel.  (2010). *Gipuzkoako Erretablistika, III. Francisco de Azurmendi..*  Gipuzkoako Foru Aldundia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q88684373
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 120908143
* GND: 141309784
* SUDOC: 154182273
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 17473

 |

* Wd Datuak: Q88684373
**Española** uhartea (**Hood** uhartea ere esaten zaio) Galapagoetako artxipelagoko uharterik hegoaldekoena da. Espainiaren omenez bataiatua, uharterik hegoaldekoena Hood izenez ere ezaguna izan da da, noble ingeles baten omenez. 60 km ² -ko azalera du eta 206 metroko altitude maximoa.

Natura eta orografia
--------------------

Galapagoetako fauna endemikoaren proportzio handia du. Albatrosak habia egiten du, eta animalia hauek ere baditu: Galapagoetako belatza, itsas dortokak, Nazcako zangak, itsas iguanak, marrazoak, itsas otsoak, buztan bikoiztuko antxetak, Galapagoetako usoak, dortoka erraldoiak eta zanga oin-urdinak.

Itsasertzeko puntu batean laba bolkanikoak egindako pitzadura batek ur geiser natural bat sortu du, non ura metro batzuk igotzen den olatuek itsaslabarraren paretaren kontra jotzen dutenean.

Española uharteko ur-geiser naturala.

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, katalanezko Wikipediako «Española (Galápagos)» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-06-09ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1062516
* Commonscat Multimedia: Española Island

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1062516
* Commonscat Multimedia: Española Island
**Frank Otegui** (izen osoa: **Frank Joseph Otegui Blair**; Ely, Nevada, Ameriketako Estatu Batuak, 1926ko martxoaren 7 – Eureka, Nevada, 2008ko azaroaren 17) Ameriketako Estatu Batuetako Marineen Gorputzean aritu zen eusko-estatubatuarra izan zen.

Biografia
---------

Frank Oteguiren aita Jose Maria Otegui izan zen, Almandozen jaio, 1899an. 17 urterekin Nevadara emigratu zuen, bere osaba Graciano Zubietarekin elkartzeko asmotan. 1925ean bertan ezkondu zen Nevadako Evelyn Blairrekin.

1944an, Frankek 18 urte zituela, zink meategi batean lanean ari zen Eurekan, Nevada. Urte horretan Ameriketako Estatu Batuetako Marineen Gorputzean izena eman zuen. Iwo Jimako guduan parte hartu zuen, Marineen 3. dibisioko Pioneroen 3. Batailoiaren parte. Ondoren, bere unitatea Guamera eraman zuten, eta bertan izan zen gerra amaitu arte. Lehen mailako soldadu gisa lizentziatu zuten.

82 urte zituela hil zen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

 Biografia hau Sancho de Beurko Elkarteak egindako *Fighting Basques: Memoria de la Segunda Guerra Mundial* ikerketa proiektuaren parte da. Gehiago jakiteko: 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q122732135

 |

* Wd Datuak: Q122732135
**Matilde Pérez Mollá** (Quatretondeta, Alacant, 1858 - 1936 ) espainiar politikaria izan zen, 1924ko urrian Espainiar estatuko lehen emakumezko alkate bilakatu zen. Quatretondeta-ko alkate izan zen Alacanteko gobernadoreak hala izendatuta. Herritarren bozka bidez aukeratutako Espainiar estatuko lehen emakumezko alkatea María Domínguez Remón izan zen, 1932ko uztailaren 28an hartu zuen Gallur-ko alkate kargua ( Zaragoza ).

Alkatea
-------

Bere jaioterriko alkate kargua hartu zuen Alacanteko gobernadore Cristino Bermúdez de Castro jeneralak aukeratuta, Primo de Riveraren diktadura garaian. 

Bere agintaldian zehar, ( 1924ko urriaren 27a - 1930eko urtarrilaren 1a ) ia sei urtez udalerria modernizatu egin zen, herriko lehen errepidea eraiki zen, herria Gorga herriarekin lotzen zuena, eta argindar elektrikoa kaleetan eta etxeetan instalatu zen.  Emakumeari politikaren munduko ateak ireki zizkion emakume aitzindaria izan zen espainiar estatuan. Herria hobetzeko agindutako neurriak betezen zirela gainbegiratzen zituen zaldi gainean joanda.

Aitortza
--------

2004an, Quatretondetako udalak, María Magdalena Chiquillo alkate zela, Perez Mollari aitortza publikoa egin zion omenaldi-ekintza batean, kale bat eskaini zitzaion eta plaka bat jarri zen jaio zen etxeko fatxadan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Aragón Digital* (15/04/2009) "La aragonesa María Domínguez, mucho más que la primera mujer alcaldesa en España"
2. ↑  *ABC* (26/04/2008) "Primera alcaldesa de España"
3. ↑  *El País* (27/10/2004) "La primera alcaldesa, en la corte de Alfonso XIII"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9030531

 |

* Wd Datuak: Q9030531
Arizkungo harpa.
**Arizkungo harpa** soinu tresna kordofonoa da, kantu eta dantzei laguntzeko, asotsa ateratzeko eta txantxa giroan Arizkungo inautean jotzen dena. Makila luze bat da tresna honen ardatza; haren bi muturretan metalezko hari bat tenkatzen da, eta beheko aldean, hariaren eta makilaren artean, latontzi bat jartzen da. Latontzi honek zulo bat dauka aurreko aldean, hots kutxa gisa funtziona dezan. Makilaren goiko muturrean, berriz, latorrizko zati batzuk paratzen dira, panderoaren txinden antzera. Jotzeko bertikalki hartzen da, esku batekin, eta lurraren kontra jotzen da, erritmoa markatuz. Beste eskuarekin zurezko karraskagailu luze bat harturik, metalezko haria igurtzi eta jo egiten da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Garmendia Larrañaga, Juan. *Arizkungo harpa.*  aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2018-2-16).
2. ↑   Beltran Argiñena, Juan Mari. *Jolasetik musikara: Hots tresnak eta jostailuak (erakusketa); Hots, erritmo eta musika jolasak (tailerra).*  euskomedia.org (Noiz kontsultatua: 2018-2-16).

Kanpo estekak
-------------

* Arizkungo harpa, ondarebideak.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069723

 |

* Wd Datuak: Q61069723
*Laccaria affinis*

Sinonimoak: *Laccaria laccata var. affinis*

Jateko ona, baina mamitsua ez denez, beste espezie batzuekin nahasteko hobea.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 5 cm arteko diametrokoa, esferikotik laura, eta pixka bat hondoratua erdian. Azal leunekoa, higrofanoa, arre-laranja kolorekoa edo horia.

**Orriak:** Adnatuak edo zertxobait dekurrenteak, zabal, lamelulekin, lila antzeko koloreekin.

**Hanka:** 8 cm arteko garaierakoa, leuna (ez ezkatatsua), haritsua, zilindrikoa, okertua.

**Haragia:** Gutxi eta zapore melekakoa.

**Etimologia:** *Laccaria* terminoa Erdi Aroko latinetik dator, tindatzen, esan nahi duen "laccare" hitzetik. Kapelaren ertzean dituen ildaska txikiengatik.

Jangarritasuna
--------------

Kalitate ertaineko jangarria.

### Nahasketa arriskua

*Laccaria laccata* ez da hain lerdena, kapela ilunagoa eta ezkatatsua du, eta hostozabaletan zein koniferoetan ateratzen da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan (koniferoetan ez), ametzetan batez ere, mendi mazeletan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 146 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.