recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Allamakee konderria** (ingelesez: *Allamakee County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Waukon da. 2010eko zentsuaren arabera 14.330 biztanle zituen, Allamakee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Allamakee konderriak 1.706,21 kilometro koadro ditu. Horietatik 51 ura dira. Beste 1.655,21 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,4 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.330 pertsonetatik 14.082 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 757 dira. 109 beltzak edo afroamerikarrak. 31 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 33 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 61 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111859
* Commonscat Multimedia: Allamakee County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151277551
* LCCN: n81035031
* NARA: 10038994
* **Lekuak**
* OSM: 1792810
* TGN: 2000563

 |

* Wd Datuak: Q111859
* Commonscat Multimedia: Allamakee County, Iowa
**Allande Agergarai-Bordaxar** (Muskildi, Zuberoa, 1943) idazlea da. Sortu dituen pastoralengatik da ezaguna.

Bizitza
-------

Muskildiko Bordaxar etxekoa, ezizen hori ere erabili izan du.

Fraidea da eta lanbidez irakasle lanetan aritu da, Lurdan (Bigorra, Okzitania) lehen eta Donibane Lohizunen gero.

Egun Ziburun bizi da.

Lanak
-----

Olerki batzuk tarteka-marteka idatzi baditu ere, pastoralak idazten erakutsi du trebetasuna. Ezustea izan zen Etxahun-Iruri eta Junes Casenave izen handikoen ostean **Agergaraik** 1985ean pastoral ederra idaztea. Bi hauek eginak ditu:

* 1985: *Allande Oihenart*, Muskildi bere herriak arrakasta handiz taularatua.
* 1996: *Sabin Arana Goiri*, Garindainen.

Herri-antzerki mota honi buruzko ikerketa-lan batzuk ere egin ditu, batez ere frantsesez. Zuberoakoen historiaz gain Baretos ibar auzokide biarnesean egindakoez ere idatzi du. Lan aipagarria Tolosa Okzitaniako unibertsitatean aurkeztu zuen tesia, *Étude comparée de Ximena, Pastorale de Pierre Bordaçarre dit Etxahun Iruri avec d' autres œuvres de la Littérature française* izenburua zuena.

Osasun arazoak direla medio gutxi idazten zuela zirudienean, 2008an gai honetaz erreferentziazko lantzat jo daitekeen hau argitaratu zuen: *Cent ans de pastorales en Soule eta dans les Pyrénées, 1901-2000*, 2008ko uztailekoa. Ziburun kokatuta dagoen Jakintza elkartearen eskutik.

Davantek bere antologian Oihenarti dedikatutako pastoraleko zati bat eta Sabin Aranaren gainekoaz *Azken khantoria* jasotzen ditu zubereraren grafia zaharrean, **Agergaraik** hautu grafiko hori egin duelako gehienetan.

Erreferentziak
--------------

* Jean-Louis Davant: *Zuberoako literaturaz. Antologia laburra*, Euskaltzaindia, Bilbo, 2008; 151-156.or.

1. ↑  Hala idatzita euskaraz; frantsesezko izena **Arnaud Aguergaray** da; izen hori duen biolin jotzaile bat ere bada. Euskomedian, adibidez, pertsonaia biak nahasten dira.
2. ↑  *Sabin* idatzi zuten pastoralaren izenerako.
3. ↑  Pier Paul Berzaitzen musikaren laguntzaz.

Ikus, gainera
-------------

* Pastoral

Kanpo estekak
-------------

* Agergarairen argitalpen batzuk[*Betiko hautsitako esteka*], Ikas euskal pedagogia zerbitzuan.
* *Elizaren eta Estatuaren loturez*[*Betiko hautsitako esteka*] mintzaldi sortaz.
* Davanten *Pastoralaren aldaketaz* lana.
* Agergarairen fitxa, Euskal Kultura Erakundearen webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253204

 |

* Wd Datuak: Q12253204
**Alberto Zamarbide** (Buenos Aires, Argentina , 1960ko abuztuaren 23a) heavy metal abeslari argentinarra da, *V8* talde aitzindariaren abeslaria izan zelako ezaguna. Logosen abeslaria izan zen bere jarduera osoan, 1990etik 1998ra, eta 2004tik 2013ra. 2014an bere proiektu berria aurkeztu zuen Primal izenekoa.

Historia
--------

Alberto Zamarbide WC musika taldeko abeslari gisa hasi zuen bere ibilbidea, Julio Morano, taldeko gitarrista eta konpositorearekin batera. Gustavo Rowek ere izan zen talde horretan baterian. Urtebeteko lanaren eta Buenos Airesen aurkezpen batzuen ostean, Ricardo Ioriorekin batera*,* Argentinan ospatutako lehen *heavy metal* jaialdia izango zena antolatu zuen, 1981eko martxoan, Chacarita (Buenos Aires) auzoko Club Atlético Chacarita Juniors taldearen egoitzan. Handik gutxira, Zamarbidek taldea utzi eta Brasilera joan zen denbora batez.  

Itzultzean Ricardo Iorio ezagutu zuen, eta hark V8n abestera gonbidatu zion. Geroztik Zamarbide eta Iorio elkarrekin aritu dira, taldearen osaketa guztien bitartez. Lehenengoarekin Osvaldo Civile eta Rowekekin batera *Luchando por el metal* (C 1983) eta *Un paso más en la batalla* (C 1985) grabatu dituzte; Talde hori desegin ostean, Miguel Roldán gitarran eta Adrián Cenci baterian sartu ziren eta elkarrekin grabatu zuten *El fin de los inicuos* (C 1987), *V8-ren* estudioko azken diskoa. Bilaketa espiritualaren irrikan, menpekotasunaren eta kontrol ezaren barne giroaren erdian, Zamarbidek ebanjelismora konbertituz bidea aurkitu zuen.

Diskografia
-----------

### V8

* 1982 - *Demo*
* 1983 - *Luchando por el metal*
* 1984 - *Un paso más en la batalla*
* 1986 - *El fin de los inicuos*
* 1991 - *No se rindan*
* 1996 - *Homenaje*
* 2001 - *No se rindan*
* 2001 - *Antología*

### Logos

* 1993 - *La industria del poder*
* 1995 - *Generación mutante*
* 1998 - *Tercer acto*
* 2006 - *Plan mundial para la destrucción*
* 2008 - *Plan mundial para la destrucción (DVD zuzenean)*
* 2009 - *A través de los tiempos*

### Primal

* 2016 - *Primal*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Encyclopaedia Metallum. Alberto Zamarbide.
2. ↑   Programa radial argentino Arrasando (Música Pesada): *"Entrevista exclusiva de Alberto Zamarbide"*, 09/04/18.

Kanpo estekak
-------------

* *Primal taldearen* Facebook ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4712244

 |

* Wd Datuak: Q4712244
**Aldamar jauregia** Gipuzkoako Getaria udalerrian dagoen jauregi bat da. Cristobal Balenciaga museoaren alboan dago, Aldamar parkean.

Eraikin aberats honek bi koloretako adreilu esmaltatuak eta XIX. mendearen amaieraldeko bainuetxeetako arkitekturan hain ohikoak ziren teilatuetako hegal kalatuak ditu.

Jauregia Torresko markesen udaldiko bizilekua izan zen, hain zuzen eree, Fabiola Belgikakoaren aiton-amonak zirenak. Era berean familia honetako istorioa Cristobal Balentziaga getariar jostunari estuki lotua dago, azken honen ama markesentzako jostun gisa lan egin baitzuen, eta markesak Kristobal jostun gaztearen ibilbidearen sustatzaileak izan baitziren.

2001. urtetik aurrera handitze lan moderno batn ondorn, getariar jostunari buruzko Cristobal Balenciaga museoaren egoitza da.

Iruditegia
----------

* Aurrealdea.Aurrealdea.
* Jauregia.Jauregia.
* Jauregia eta Cristobal Balenciaga museoa.Jauregia eta Cristobal Balenciaga museoa.

Ikus gainera
------------

* Cristobal Balenciaga museoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25473854

 |

* Wd Datuak: Q25473854
**Alberto Vázquez-Figueroa Rial** (Tenerifeko Santa Cruz, 1936ko urriaren 11) espainiar idazle eta kazetaria da.

Ama gazterik hila eta aita kartzelan gaixoturik eta erietxe batean sarturik, osaba batekin hazi eta hezi zen Saharan. Madrila joan zen kazetaritza ikasketak egitera. Ikasketak bukatuta, yate zahar bat erosi eta munduari bira eman zion hamalau hilabetean, eta liburu bat idatzi zuen itsasaldian bildutako materialarekin. Handik gutxira, lanean hasi zen *Destino* aldizkariarentzat, Ameriketako eta Afrikako bidaien erreportajeak eginez. Geroxeago *La Vanguardia* egunkariak kontratatu zuen Hego Ameriketako berriemaile gisa. 1960ko hamarkadatik aurrera, gerraz gerra ibili zen berriemaile gisa, Txaden, Kongon, Ginean eta Guatemalan, besteak beste. 1970ean TVEk kontratatu zuen, berriemaile gisa baita ere, eta telebistako izarretako bat bihurtu zen. 1970 inguruan idazteari ekin zion buru-belarri, eta batez ere idazle gisa da ezaguna. Asko idatzi du: *Ebano* (1975), *Tuareg* (1980), *Marea negra* (1982, *Marea beltza*), *Marfil* (1982, *Bolia*), *Océano* (1984), *Vendaval* (1986, *Haizetea*), *Cienfuegos* (1987), *Anaconda* (1987), *Sicario* (1991), *La iguana* (1995), *Nuevos dioses*(1995, *Jainko berriak*), *Ciudadano Max* (1998, *Max hiritarra*), *Bora Bora* (2001), Alí en el país de las maravillas (2005), *Por mil millones de dólares* (2007), Siete vidas y media (2009)...

Zine-zuzendari eta gidoilari lanetan ere aritua da, bere hainbat nobela zinemara egokitzen, batez ere.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q645406
* Commonscat Multimedia: Alberto Vázquez-Figueroa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61668578
* ISNI: 0000 0001 2103 1277
* BNE: XX825931
* BNF: 12644331c (data)
* GND: 118950932
* LCCN: n79004177
* NKC: mzk2002148268
* SUDOC: 050123580
* ICCU: CFIV000492
* Open Library: OL90715A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05963/eu\_v\_0219/v0219

 |

* Wd Datuak: Q645406
* Commonscat Multimedia: Alberto Vázquez-Figueroa
*Artikulu hau aerosol atmosferikoari buruzkoa da; espraia gaitzat duena beste hau da: «Aerosol (ontzia)»*
Aerosol kutsadura Indian eta Bangladeshen
**Aerosola** (edo **aerosol atmosferikoa**) atmosferan une eta toki jakin batean agertzen diren gasen eta materia partikulatuaren multzoaren nahasketari deritzo.

Materia partikulatuari, partikulak, aerosolak edo partikula finak ere deitzen zaio, solido edo likido fasean aurki daitezke eta tamaina oso anitzekoak izan, hala nola, molekula txiki batzuetatik eta aireak garraiatzeko posiblea ez den tamaina handira, hau da, 6x10-4 eta 100µm artekoak.

Partikulen jatorria
-------------------

Partikulen jatorriaren adibide batzuk hauek izan daitezke: errekuntza prozesuetako errautsen partikulak, jatorri fotokimikoaren partikulak, hauts eta polena edo porlan hautsa.

Partikulak zuzenean igor daitezke atmosferara -lehen mailako partikulak- edo kondentsazio edota erreakzio kimiko bidez osatuz –bigarren mailako partikulak.

### Iturri naturalak

#### Lehen mailakoak

* lurreko eta harrien hautsa
* suteak
* itsas partikulak
* sumendiak

#### Bigarren mailakoak

* H2S aren oxidazioa SO4 bihurtzeko
* NH3-aren gatz amonikoak
* NOx-en nitratoak
* terpenoen fotokimika

### Iturri antropogenikoak

* Lehen mailakoak: Errekuntza prozesuen emisioak
* Bigarren mailakoak*: Sulfato eta nitratoak*

Partikulen eragina
------------------

Aerosolen konposizio kimikoa eguzki-erradiazio eta atmosferaren arteko interakzioan eragin zuzena dauka. Aerosolen konposatu kimikoek atmosferaren errefrakzio indize globala aldatzen dute. Errefrakzio indizearen aldaketa honek dispertsatua eta absorbatua den argi kopurua zehazten du, hau da, lurrazalera heltzen den argi kopurua.

Gizakian partikulen eragina asko ikertu da. Partikulen tamainaren arabera, sortutako arazoak ezberdinak dira. Partikula handiak sudurretik sartzen dira eta eztarritik jaisten dira eta ez dute arazo larririk sortzen baina partikula oso txikiak biriketara doaz eta bronkioetan sartu. Honen ondorioz partikula kaltegarriak gorputzeko beste organoetara garraia daitezke eta hauek hondatu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104541
* Commonscat Multimedia: Aerosols

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX532201
* BNF: 11953075h (data)
* GND: 4000595-1
* LCCN: sh85001419
* NDL: 00561761
* NKC: ph118273
* AAT: 300014612
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000336

 |

* Wd Datuak: Q104541
* Commonscat Multimedia: Aerosols
**Laurent Alphonse Edouard Barrés du Molard** (Chomérac, 1810eko azaroaren 27a - Saint-Alban, Garona Garaia, 1893ko abuztuaren 30a) Lehen Karlistaldian Karlos Maria Isidro Borboikoaren ejerzitoan borrokatu zuen militar frantziarra izan zen.

Biografia
---------

Bere biografian hutsune handiak daude. Alphonse Ejerzito Frantziarraren subtenientea izan zen eta karlistekin bat egiteko 1830ean zerbitzua utzi zuen. 1834an, bere anaiekin batera (Charles, Barrés du Molarden bizkondea eta artilleriako ofiziala, eta Amedée, "Legitimidad" eskuadroiko ofiziala) Karlisten ejerzitoan sartu zen. Charles, kapitain graduarekin urte berean hil zen, (1894ko abenduaren 14an) Mendazako guduan. Hilabete lehenago Alexis Sabatierrekin batera, Alphonse infanteriako tenientearen graduarekin Tomas Zumalakarregiren ejerzitoan sartu zen. Estatu Nagusiaren koronela izatera heldu zen eta San Fernando Errege Ordenaren Zaldunaren kondekorazioa lortu zuen.

Charles anaia hil ondoren, Barrés du Molard bizkondearen titulua jaso zuen.

Obra
----

"Memoires sur la guerre de la Navarre et des Provinces Basques" liburuaren azala.
1842an, Parisen, gerran bizi izandako esperientziak liburu batean bildu zituen: *Memoires sur la guerre de la Navarre et des Provinces Basques*. Liburua gerra hasieratik Bergarako besarkada arte jasotzen du (1835-1839). Argitaratzailea Édouard Dentu izan zen. Liburuan euskal lurraldeen mapa zehaztua jaso zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5666705

 |

* Wd Datuak: Q5666705
**Ainguratze-efektua** edo **fokatze-efektua** isuri kognitibo bat da, erabakiak hartzean eskaintzen den lehen informazioan (ainguran) konfiantza handiegia izateko giza joera deskribatzen duena. Erabakiak hartzerakoan, ainguraketa gertatzen da pertsonek hasierako informazioa erabiltzen dutenean ondorengo iritziak emateko. 

Ainguratze bat ezarri ondoren, beste irizpen batzuk egiten dira ainguratze horretatik abiatuta, eta partzialitatea dago ainguraketaren inguruan beste informazio bat interpretatzera bideratuta. Adibidez, erabilitako automobil batek eskainitako hasierako prezioak estandarra ezartzen du gainerako negoziazioetarako, eta, beraz, hasierako prezioak baino prezio baxuagoak arrazoizkoagoak dirudite, baita automobilak benetan balio duena baino handiagoak badira ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Anchoring Definition.*  Investopedia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q557151

 |

* Wd Datuak: Q557151
*Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Aingeru guardako (argipena)»*

Kristau sinesmenean, **aingeru guardakoa**, **aingeru zaintzailea** edo **aingeru begiralea** (bizkaieraz, *aingeru jagolea*) Jainkoak pertsona bakoitzari ezarritako aingerua da, eguneroko bizitzan pertsona hori zaintzen eta gidatzen duena. 1927-1973 urte bitartean, aingeru haien jaia martxoaren 1ean ospatzen zuen Erromatar Eliza Katolikoak. Geroztik, urriaren 2ra aldatu zuen haien omenezko ospakizuna santuen izendegian. Euskal Herrian, ordea, anitz dira martxoaren 1ean izen horrekin oraindik ospatzen diren jaiak, hala nola Azkoitian eta Donostiako Igara auzoan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q728388
* Commonscat Multimedia: Guardian angels

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4196907-8
* LCCN: sh85057621
* NKC: ph117036
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q728388
* Commonscat Multimedia: Guardian angels
**Ana Cleveskoa** (alemanez, *Anna von Kleve*; ingelesez, *Anne of Cleves*; Düsseldorf, 1515eko irailaren 22a - Hever, 1557ko uztailaren 16a) noble alemana eta Henrike VIII.a Ingalaterrakoaren laugarren emaztea izan zen; Ingalaterrako erregina izan zen 1540ko urtarrilaren 6tik urte bereko uztailaren 9ra arte. Bikoteak ez zituen ezkontza-eginbideak bete, eta ez zuten erregina ezkontide koroatu. Ezkontza baliogabetua izan ondoren, erregeak konponbide eskuzabala eman zion, eta ordutik aurrera Anaz hitz egitean, *erregearen bihotzeko ahizpa* esaten zuten.

Bizitza
-------

Ana Düsseldorfetik gertu jaio zen, 1515ean, eta Joan III.a Cleveskoaren lau seme-alabetatik bigarrena zen. Joan III.ak Erasmo Rotterdamgoaren eragina izan zuen, eta Erreformaren barruan joera moderatua erakutsi zuen. Joan III.a hiltzean, 1538an, Anaren anaia Gilen Jülich-Cleves-Berg-eko duke bihurtu zen.

Hamabi urte zituela (1527), Ana Frantzisko I.a Lorrenakoarekin —honek ez zituen hamar urte besterik— ezkontzea hitzartu zen. Hitzarmena *ofiziosoa* zela kontsideratu zen, eta 1535ean bertan behera utzi zen.

Heriotza
--------

Henrike VIII.a Ingalaterrakoak izan zituen sei emazteetatik hil zen azkena izan zen. Osasunez makaltzen hasi zenean, Maria I.a Ingalaterrakoak Chelsea Old Manor-en bizitzen utzi zion —hortxe bizi izan zen Henrike VIII.aren azken emaztea, Katalina Parr, ezkondu ondoren—. 1557an hil zen, 42 urte betetzear zituela. Azken egunetan, katolizismora bihurtu zen.

Henrike VIII.aren azken emaztea, Katalina Parr, baino bederatzi urte gehiago bizi izan zen, baina, ez zen urte gehien bizi izan zen emaztea izan, Katalina Aragoikoa 50 urterekin hil baitzen.

Kanpo-loturak
-------------

* Anaren karrera politikoari buruzko azterketa **(Ingelesez)**
* Biografia( 2009-10-25) **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ana Cleveskoa (1515–1557)*** Aldatu lotura Wikidatan |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57126
* Commonscat Multimedia: Anne of Cleves

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 73441887
* ISNI: 0000 0000 4213 9642
* GND: 120031027
* LCCN: no95060450
* NKC: jn20000700059
* SNAC: w6x170f1
* SUDOC: 055317944
* Open Library: OL5779281A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00307/eu\_a\_3072/a3072
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q57126
* Commonscat Multimedia: Anne of Cleves
**Amaia Miren Maddalen Larrañaga Galdos** (Arrasate, 1957ko uztailaren 22a - Iruñea, 2018ko urriaren 25a) gipuzkoar irakasle eta politikaria izan zen.

Biografia
---------

Irakasle eta Pedagogia Ikasketak egin zituen, eta Arrasateko Mesedeetako Amen Ikastetxean irakasle bezala lan egin zuen hainbat urtean, eta zuzendari-lanak ere egin zituen.

1999tik 2003ra Eusko Alkartasuneko zinegotzi jardun zuen Arrasateko udalean, eta 2003tik 2007ra Gipuzkoako Batzar Nagusietako batzarkide izan zen. Gainera, Bildu koalizioaren baitan 2011-2015 legealdian Arrasateko udaleko zinegotzi eta Gipuzkoako Batzar Nagusietako batzarkide izan zen, Arrasateko alkateorde gisa, eta Gizarte-ongizatea eta Berdintasuna sailetako arduradun politiko moduan, besteak beste. Azkenik, 2015etik Euskal Herria Bilduko zinegotzia izan zen Arrasateko udalean.

Gaixotasun larri bat izan arren, politikagintzan jarraitu zuen azken urteetan, Arrasateko Udaleko EH Bilduko zinegotzi moduan. 2018ko urriaren 25an zendu zen Iruñean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «EH Bilduko zinegotzi Amaia Larrañaga hil da - Arrasate» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-07-22).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57887094

 |

* Wd Datuak: Q57887094
Ekialdeko estoa antzinako Tesalonikako agoran
*Artikulu hau greziar poliseko bilguneei buruzkoa da; filosofia elkartea gaitzat duena beste hau da: «Agora Filosofia Elkartea»***Agora** (antzinako grezieraz: αγορά) greziar polisetan hiritarrak biltzen ziren espazio publiko garrantzitsuena da, gaur egungo plazen baliokidea. Espazio itxi bat zen, merkatua, kultura eta politika ardatz gisa zituena. Eraikin pribatu eta publiko garrantzitsuenek inguratzen zuten normalean, hala nola, estoak (zutabedun atariak), pritaneoak (bulego administratiboak), bouleteriona (boule-aren bileretarako eraikina) eta bainuak.

Agorak zibilizazio mikenikoaren suntsipena eta gero sortu ziren, eta Homeroren garaietarako ongi sustraitutako lekuak ziren (K.a. VIII. mendea g.g.b). Agora famatuena Atenasekoa da. Foro erromatarraren parekidea da eta gaur egungo plazen aurrekariak dira. Antzinako Erroman foroak ordezkatuko luke agoraren funtzioa.

Garapen historikoa
------------------

Aurrekari historikoak Kreta minoikoaren garaiko plazetara atzera egiten dute, non lehenengo agorak aurkitu diren.

Beranduago, zibilizazio mizenastarraren erorketaren ondoren, K.a. VIII. mendetik aurrera, oinarrizko elementua bihurtzen dira, merkatal jarduera handi batez lagunduta. Momentu hortatik aurrera, agorak palazioaren lekua hartuko du eta poliseko zentro politikoa bilakatuko da. Denbora igaro ahala, agorak polisaren hasiera bilakatzen dira, ikuspuntu ekonomiko, komertzial, politiko zein erlijiosotik; izan ere, inguruko eraikinak jarduera hauetarako moldatzen joan ziren..

Agora arkaikoak santutegi erlijiosoekin eta entretenimendurako jarduerekin (festak, jolasak eta antzerkia, kasurako) estu lotuta daude.

Agora asmakuntza urbanistiko handia izan zen; ez du aurrekaririk Ekialde hurbilean, ezta ere zibilizazio mizenastarrean, horietan erregeen menpe zegoen dena eta ez zen hiritarrak biltzeko leku berezirik behar. Berrikuntza hau Periklesen garaiko aldaketa urbanistikoei esker sartu zen, K.a. V. mendean. Garai helenistikoan hiru agora mota bereizi ziren, merkataritzakoa, kostako hirietan portuaren ondoan zegoena, agora politikoa eta agora erlijiosoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q187909
* Commonscat Multimedia: Agoras

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q187909
* Commonscat Multimedia: Agoras
**ALMEN** gaur egun Arizmendi ikastola osatzen duten eskoletako baten izena izan zen 1999 arte. Bere siglek, gaztelaniaz, Asociación Leniz Mancomunidad de Enseñanza esan nahi dute.

Sorrera
-------

Eskola hau, 1966. urtean sortua izan zen, garai hartan, Marianisten Eskola izena zuelarik. Gainera, eskola hau, egungoa baino beherago zegoen, gaur egun, Mendigoia Hotela dagoen toki inguruan, eta handik, zuhaitz arteko bidexka bat dagoen tokiraino hedatzen zen.

Egungo eraikina
---------------

Egungo eraikina, 1980ko hamarkadaren eta 1990eko hamarkadaren artean eraikia izan zen, une horretan, ALMEN izena hartu zuelarik. Ondoren, beste aldaketa batzuk egin zitzaizkion, gaur egun ikus daitekeen bezala geratu zen arte.

Arizmendi ikastola
------------------

1999an, Arrasateko *San Frantzisko Xabier*, *Umezaintza* eta *San Viator*rekin batera, Arizmendi ikastola sortu zuen.

2005eko Kilometroak
-------------------

2005eko Kilometroetako geltokietako bat, ALMENen eraikinean egon zen, hain zuzen ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16515917

 |

* Wd Datuak: Q16515917
**Adbentismoa** kristautasun protestantearen adar bat da, Jesu Kristoren Bigarren Etorreran (edo "Bigarren *Abenduan*") sinesten duena. 1830eko hamarkadan sortu zen, Ameriketako Estatu Batuetan, Bigarren Esnatze Handiaren baitan, William Miller predikari baptistak lehen aldiz proposatu zuenean Bigarren Etorrera 1843 eta 1844 bitartean gertatuko zela. Bere jarraitzaileak millerita bezala ezagutzen ziren. Millerren profeziek porrot egin ondoren, millerita mugimendua zatitu egin zen, eta elkarren artean doktrina ezberdinak zituzten talde batzuek jarraitu zioten. Talde hauek, enbor millerita beretik eratorriak, mugimendu adbentista bezala ezagutu ziren kolektiboki.

Eliza adbentistek protestantismo tradizionalarekin antza handia duten arren, euren teologiak ezberdinak dira: hildakoen bitarteko egoera lo inkontzientea edo ezagueraduna den, bekatarien azken zigorra deuseztapena edo betiereko tormentua den, hilezkortasunaren izaera, gaiztoak milurtekoaren ondoren berpizten diren eta Daniel 8k aipatzen duen santutegia zeruari edo lurrari dagokion. Zazpigarren eguneko adbentistak eta talde adbentista txikiago batzuek larunbata atsedenegun gordetzen dute. Zazpigarren Eguneko Adbentisten Biltzar Nagusiak eliza horren funtsezko sinesmenak bildu ditu Oinarrizko 28 Sinesmenetan (1980 eta 2005).

2010ean, adbentismoak 22 milioi fededun inguru zituen hainbat eliza independentetan sakabanatuta. Mugimenduaren barruko elizarik handienak – Zazpigarren Eguneko Eliza Adbentistak – 21 milioi kide baino gehiago zituen 2020an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** beckettj.  (2021-01-13). «Seventh-day Adventist World Church Statistics 2020» *Adventist.org* (Noiz kontsultatua: 2023-05-01).

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215168
* Commonscat Multimedia: Adventism

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119523486 (data)
* GND: 4000538-0
* LCCN: sh85001065
* NKC: ph194674
* AAT: 300264301
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q215168
* Commonscat Multimedia: Adventism
***Adela*** euskal abesti herrikoi ezaguna da. Abestiaren musika Natxo de Feliperena da eta hitzak Gabriel Arestirenak.

Abestia Adela Ibabe Ortueta (1945–1973) andereñoaren omenez sortu zuten. Arabarra zen, Aramaiokoa, eta andereñoa Arrasaten (Gipuzkoa), 1960ko hamarkadaren amaieran eta 1970ekoaren hasieran. 

1973an, ezkongabe haurdun zela, legez kanpoko abortu-ebakuntza baten ondorioz hil zen. Garaiko giro sozialean Adelaren heriotzak samina eta ezinegona sortu zituen, Oskorri taldeak eta Gabriel Arestik ***Adela*** abesti honetan islatu zituzten.

Ebakuntza Frantziatik etorritako mediku batek egin zuen Irungo etxebizitza batean. Biharamonean odoljarioa zuenez eraman zuten Arrasateko Ospitalera. Larri zegoenez anbulantzian bidali zuten Gurutzetako Ospitalera, baina ordu gutxira hil zen Adela. Ondorio judizialak izan zituen heriotzak gero, abortua garai hartan legez kanpokoa baitzen. Ospitalera eraman zuten bi lagunak deklaratzera deitu zituzten, baina azkenean auzipetzetik libre geratu ziren. Medikua, ordea, auzipetu eta kartzelatu zuten, baina denbora gutxira libre atera zen.

Hitzak
------

Hauek dira abestiaren hasiera eta bukaera:

Adela,  

gure  

arabar lorea,  

giputz arroka,  

hi,  

Bizkaiko burdina.  

   

Orain,  

batere zaratarik gabe  

joan hatzaigu  

eskoletan ere,  

euskal eskoletan ere,  

klaseen arteko burruka  

gogorkien  

lehertzen zenean,  

zeinean  

gizonak  

gizonaren kontra,  

eta euskaldunek  

euskaldunen kontra  

digardukaten.  

   

Azken agurra  

erran  

deraunagunean,  

gogorrenari ere  

pausatu ziaion  

elur maluta bat  

begiaren ertzean  

eta  

gure amorruagatik,  

gure gorrotoagatik  

egin dinagu  

zin finko bat:  

azken kolpea eman arte  

irraungo dugula  

gure burruka honetan  

hire memorian  

hire memorian,  

hire memorian!  

   

Hain sinple sinpleki  

joan hatzaigu hi,  

Adela geurea,  

Adela herria,  

Adela berria,  

gure  

Adela gorria.  

   

Hil haiz  

lanik eta soldatarik gabe,  

esplatadoreek  

zerua goian eta lurra behean utzia;  

hil haiz  

esplotadoreek  

azpian lur hotza gainean harria  

jarria,  

baina hire erraiek  

esperantza hobeko fruituak  

sortuko zitinate,  

hire bularretako  

esne biziaz  

helduko  

direnak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Arana, Goio.  (2012-12-11). «Adela, geurea» *Sustatu* (Noiz kontsultatua: 2017-12-08).
2. ↑   Arana, Goio.  (2012-12-11). «Adela, geurea» *Sustatu* (Noiz kontsultatua: 2017-12-08).
3. ↑   «Adela» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-02-28).
4. ↑   **(Ingelesez)** «Oskorri - Adela lyrics» *lyricstranslate.com* (Noiz kontsultatua: 2023-02-28).

Ikus, gainera
-------------

* Abortu
* *Aita-semeak*
* *Bizkaiko aberatsak*
* *Euskaldun berriaren balada*
* *Furra furra*
* *Gaztelugatxe (abestia)*
* *Gora ta gora beti*
* *Guretzat*
* *Insumisioarena*
* *Ostatuko neskatxaren koplak*
* *Violetaren martxa*

Kanpo estekak
-------------

* Oskorriren "Adela" abestia entzungai TBX.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116943485

 |

* Wd Datuak: Q116943485
**Addams familia** Charles Addams karikaturagile estatubatuarrak sortutako fikziozko familia da. Jatorriz, bineta bakarreko 150 komiki zerrendatu gabetan agertu ziren, eta horietatik erdiak *The New Yorker* aldizkarian argitaratu ziren, 50 urtez, 1938an sortu zenetik. Ordutik, beste hedabide batzuetara egokitu dira, hala nola telebistara, zinemara, bideojokoetara, komikietara, musikal batera eta merkantziara. Addam familiak XX. mendeko familia estatubatuarraren bertsio satiriko bat dira: klan aristokratiko bitxi bat, makabroan atsegin hartzen duena, eta itxuraz ez dira konturatzen edo ez ditu kezkatzen beste pertsona batzuek arrotz edo beldurgarri aurkitzeak.

Familiaren pertsonaiak
----------------------

Denborarekin familia aldatzen eta handitzen joan da.

1964ko telesailarekin hasita, Addams familia honako hauek osatzen dute: Gomez eta Morticia Addams, Wednesday eta Pugsley semeak, Uncle Fester eta Grandmama familiako kide hurbilak, eta Lurch etxezaina eta Pugsleyko olagarro maskota, Aristoteles. 1954an gorputzik gabeko esku bat sartu zitzaion Thing-i (Gauza), eta 1964an Itt de Gómez lehengusua eta Kitty Kat Morticiako maskota lehoia. Pubert Addams, Wednesday eta Pugsleyren anaia txikia 1993an aurkeztu zuten Addams Family Values filmean.

* Morticia Addams
* Gomez Addams
* Wednesday Addams
* Pugsley Addams
* Fester Addams
* Addams amona
* Cousin Itt
* Lurch
* Thing

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Addams familiaren garapena urtez urte.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3817916
* Commonscat Multimedia: The Addams Family

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh94001408

 |

* Wd Datuak: Q3817916
* Commonscat Multimedia: The Addams Family
**Akier** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, Ata haranaren gainean.

Irispideak
----------

Iribastik, tontorrera igo daiteke Burnigurutze lepotik, tokian, bere izena omentzeko, burnizko gurutze bat duena. Pagadiak bildutako lepo hau, Atako haranerako pasabide bat da, non, Burnigurutze eta Ziñeko Gurutze trikuharriak aurkitzen diren. Behin Ata haranaren hondoan, Errolan Harria dagoen Langetako lepora heldu behar da, nondik, lurzoru malkartsutik igo behar den tontor harritsura, landaretzaz zikina, ikuspena kentzen duena.

Madoztik, ibilbidea laburragoa da, herritik hurbil hasten den sakan luze batetik zuzen gora egiten baitu, Langetako leporaino, Ata haranaren buruan. Bide horrek zuzenean Errolan Harrira daroa, giza siluetadun harri bat, beharbada zutarria, tradizioaren arabera, Karlomagnoren iloba zen Errolanek, Aralarko San Migel santutegitik bota zuena, Madotz herria deusezteko asmoz. Baina ez zuen bere asmoa betetzerik lortu, bere arropak harrapatuta geratu baitziren, eta harria Atako haranean erori zen. Harriak, marka misteriotsu batzuk ditu, Errolanen hatzen markak direla esaten delarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

* Akier euskal-herria.org web gunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253022

 |

* Wd Datuak: Q12253022
**Adibideetan Oinarritutako Itzulpen Automatikoa** (**AOIA** edo **EBMT**, *Example Based Machine Translation*), datu-base batean gordeta dauden *corpus* elebiduna oinarri hartuta itzulpena egiten duen sistema da. Aurrez eginda dauden itzulpenetan oinarritzen da sistema, patroi linguistikoak bilatzeko. **Domeinu konkretuetarako** da erabilgarria batez ere eta gainontzeko metodoen osagarritzat har daiteke.

Funtzionamendua
---------------

EBMT sistema batek, sarrerako testua adibideen datu-basearekin parekatzen du eta adibide egokiak erauzten ditu. Bukaerako itzulpena adibide hauen arteko konbinaziotik etorriko da. Oinarrian, beraz, corpus elebidun parekatua dago. Parekatzea esaldi mailakoa edo sakonagoa izan daiteke, esaldiaren zati txikiagotara helduz.

Parekatzeko datu-basea ezin da nahi bezain beste handitu, bere tamainak baduelako muga bat, **adibideen artean gatazkak** (adibide berdinak itzulpen ezberdinekin) sortzen direnean, hain zuzen.

Behin datu-basetik itzulpenak eskuratuta, hizkuntzen arteko parekatzea eta testu-zatien arteko konbinazioa egin behar da eta ez da lan samurra. Hizkuntzen arteko parekatzean, itzulpenetako zatiak jatorrizko testuaren zein zatiri dagokion ebatzi behar da eta horretarako hiztegi elebidunak eta analizatzaile morfologikoak erabil daitezke. Zati hauek, segidan, konbinatu egingo dira azken itzulpena emateko.

Corpus elebidunaren adibideak
-----------------------------

* *Euskaraz*: Zenbat balio du **auto** horrek?
* *Ingelesez*: How much is that **car**?

* *Euskaraz*: Zenbat balio du **arkatz** horrek?
* *Ingelesez*: How much is that **pencil**?

Kanpo estekak
-------------

* AOIAri buruzko xehetasunak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753284

 |

* Wd Datuak: Q3753284

Ikus, gainera
-------------

* Itzulpengintza automatikoa
* Erregeletan oinarritutako itzulpen automatikoa
* Corpusetan oinarritutako itzulpen automatikoa
" I A O Abraxas Sabaoth ". Genealogia nordikoak dituen liburu batetik datorren inskripzioa.
**Abraxas** (batzuetan **Abraxas** edo **Abracax**, grezieratik ἄβραξας) antzinaroko hainbat harritan grabatzen zen termino bat da. Harri horiek **Abraxas Harriak** deitzen ziren eta hainbat sekta gnostikok talisman gisa erabiltzen zituzten. Euren ustetan Abraxas Ongia eta Gaizkia ordezkatzen zuen jainko baten izena zen, gurtu behar zen jainko bat eta beldurgarria zen deabru bat aldi berean eta izaki bearen barnean. Basilidearrek erabili zuten termno hau, II. mendeko sekta gnostiko bat, eurek gurtzen zuten jaungoikoa izendatzeko. Abraxas batzuetan egiptoar jainko bat zela uste izan zen. Baliteke abrakadabra hitza hemendik etortzea ere, nahiz eta ez dagoen ziurtasunik. Demonologiaren barruan koroadun deabru bat da, oilar buruarekin, tripa handiarekin, hanken ordez sugeak eta isats txikia, akuilu batekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207730
* Commonscat Multimedia: Abraxas (deity)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4564717-3
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00035/eu\_a\_0359/a0359
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207730
* Commonscat Multimedia: Abraxas (deity)
**Adilette** Adidas markak bere kirol txankleten modeloetarako erabiltzen duen izena da. Jatorrizko eredua txinal bat da, eta hortik askoz gehiago eratorri dira, antzeko ezaugarriekin, hauen izena beti Adiletterenarekin batera agertzen delarik.

Historia
--------

Jatorrizko modeloa, 1972an sortua, poliuretanozko zola batez osatua zegoen, oinetako behatzak agerian uzten zituen zolaren alboetan itsatsitako zirrikitu finko batekin, zirrikituaren gainean jositako markako ohiko hiru zerrendekin apaindua. Lehenengoek eta klasikoenek zola ortopedikoa zuten, ildaska txikiekin, itsas urdin kolorekoa, eta inklinazioa zazpi zerrenda zuri eta urdinetan konbinatua.

Ondoren, kolore ugari erabili dira (urdin zerutiarra, urdin itsastarra, beltza, gorria, berdea, horia, grisa, bordele, marroia, morea, urreztatua, zilarra...), bai zerrendetarako, bai zoletarako; zenbait modelotan ez dira zerrenda horiek erabili, eta hiru orriko enblema erabili da (Trefoil modeloa) edo markaren izenarekin konbinatuta.

Oso bereizgarria da egitura erronboidala duen beheko zola sareztatua. Beste eredu oso ikusgarri bat zola ortopedikoa osatzen duten silikonazko punta txiki batzuk dituena da, oinaren oinean mikromasaje atsegin bat ematen dutenak; *Adissage* eta *Santiossage* izeneko bi modelo eratorri ditu. Adilettetatik eratorritako beste eredu batek, *Woodilette*ak, eskema bera jarraitzen du zola eta okertzeari dagokionez, baina barneko zolan egurrezko bi xafla fin izatearen aldaerarekin, ibiltzean sentsazio atsegin eta freskoa ere emanez.

*Duramo* modeloak estetika eta zola ortopediko bera du, luzetarako ildaskekin, baina latexezko pieza bakar batean egina. Adilette modeloaren azken txertaketetako bat *Cloudfoam* izan da, Adiletteren eredu eboluzionatu bat den arren, kolore ezberdinetako zerrenden ohiko konfigurazioari jarraituz, modeloaren jatorrizko zola baino bigunagoa den EVA gomazko zola ortopedikoa duena.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2824455

 |

* Wd Datuak: Q2824455
**Alla Anatolievna Xixkina** errusieraz Алла Анатольевна Шишкина, (Mosku (Errusia), 1989ko abuztuaren 2a) igeriketa sinkronizatuan aritzen den kirolari errusiarra da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Londres 2012an (Londres), urrezko domina eskuratu zuen Errusiako taldearekin, Txinako taldearen (zilarrezkoa) eta Espainiakoaren aurretik (brontzezkoa) sailkatuz. Hauek osatzen zuten taldea: Natalia Istxenko, Svetlana Romaxina, Aleksandra Patskevitx, Alla Xixkina, Anastasia Davidova, Maria Gromova, Anzhelika Timanina, Elvira Khasianova eta Daria Korobova-k.

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), urrezko domina eskuratu zuen Errusiako taldearekin, Txinako taldearen (zilarrezkoa) eta Japoniakoaren aurretik (brontzezkoa) sailkatuz. Hauek osatzen zuten taldea: Natalia Istxenko, Svetlana Romaxina, Aleksandra Patskevitx, Alla Xixkina, Elena Prokofieva, Helena Topilina, Maria Xurotxkina, Svetlana Kolesnitxenko eta Vlada Txigiriova-k.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriro, urrezkoa lortu zuen, oraingoan, ROCen taldea ordezkatzen, Txinako taldearen (zilarrezkoa) eta Ukrainakoaren aurretik (brontzezkoa) sailkatuz. Hauek osatzen zuten taldea: Marina Goliadkina, Svetlana Romaxina, Aleksandra Patskevitx, Alla Xixkina, Polina Komar, Mariya Xurotxkina, Svetlana Kolesnitxenko eta Vlada Txigiriova-k. Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2012 | Londres Erresuma Batua Erresuma Batua
  | 01 !1. postua, urrezko domina | *Igeriketa sinkronizatua*, emakumeak taldeka |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil Brasil
  | 01 !1. postua, urrezko domina | *Igeriketa sinkronizatua*, emakumeak taldeka |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia 
  | 01 !1. postua, urrezko domina | *Igeriketa sinkronizatua*, emakumeak taldeka |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera).* .
2. ↑  «Alla Xixkina» *olympedia.org* 2021-10-28an begiratua. **(Ingelesez)**
3. ↑  Igeriketa sinkronizatua, emakumeak taldeka, emaitzak 2012 olympedia.org **(Ingelesez)**
4. ↑  Igeriketa sinkronizatua, emakumeak taldeka, emaitzak 2016 olympedia.org **(Ingelesez)**
5. ↑  Igeriketa sinkronizatua, emakumeak taldeka, emaitzak 2020 olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2668457

 |

* Wd Datuak: Q2668457
Francisco Madina Igartzabal (Aita Madina)
**Aita Gurea** delakoa Aita Madinak konposatutako konposizio bat da. 1947an Argentinako Buenos Aires hiriburuko katedralean estreinatu eta Lagun Onak abesbatzak lehenbizikoz abestu zuen.

Aita Gurea Kristautasuneko otoitzaren konpozizio musikatu ezaguna da gaur egun.

Hitzak
------

Aita gurea zeruetan zaudena  

santifikatua bedi zure izena  

betor gugana zure erreiñua  

egin bedi zure borondatea  

nola zeruan ala lurrean.  

Eman iguzu gure eguneroko ogia  

barkaizkitzu geren zorrak  

guk geren zordunai  

barkatzen diegun bezela  

ezkaitzatzula utzi tentazioan erortzen  

baizikan libratu gaitzazi Amen Jesus.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Recordando al Padre Madina. Entrevista a Luis Mallea (1908-2003). Imanol Murua, Director de Oñati Abesbatza. Euskomews
2. ↑  Aita Gurea. Euskal kantutegia. Euskomedia

Ikus, gainera
-------------

* Aita Gurea

Kanpo estekak
-------------

* *Aita Gurea* konposizioa Lautada Abesbatzak abestu eta Jesus Guridi Orkestrak joa
* *Aita Gurea* konposizioa Donostiako Orfeoiak abestua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252945

 |

* Wd Datuak: Q12252945
*Artikulu hau musika taldeari buruzkoa da; senideak gaitzat duena beste hau da: «Anai-arrebak»*

**Anai Arrebak** 2011 urtean Pasaian sortutako rock musikako taldea da.

Taldea
------

Anai Arrebak-eko bost kideek "disco musika errebindikatu, zuri-beltzezko garai hauei kolorea eman, ezintasuna arrakasta bihurtu daitekeela sinistu eta berezkoa duten indarra dantzara bideratzen dute", Iker Barandiaran kazetariak Anai Arrebak (Bonbereneak, 2012) lehen diskoaren aurkezpen orrian idatzi zuenez.

Iñaki Altolagirre "Matxet" eta Marga Altolagirre dira taldearen sortzaileak eta abeslariak. Jousilouli eta Naizroxa taldeetan aritutakoa da Matxet, eta Marga berriz, aktorea izateaz gain, Trigger Travis eta Toxika! taldeetan aritu zen. Hain zuzen, talde horietan ezagututako musikariekin osatu zuten proiektu berria: Iñigo (Naiz Roxa, baxua), Ander (bateria) eta Ekaitz (gitarra). Anai Arrebak-en goitizenak hartzen dituzte taldekideek: Marga Andereñoa, Kapitan, The Commander, Manulay, Ekaitz Bionikoa…

Maketa bat kaleratu zuten 2011. urtean, konfetiz beteriko gutun batean bilduta, eta kontzertuetan bakarrik banatu zuten. "Ideia onak eta ausartak" jasotzen zituen grabazio hark, Julen Azpitarte kritikoaren arabera. 2012an Arabatakada eta Euskal Herria Zuzenean lehiaketak irabazi zituen boskoteak, eta taldearen oihartzuna azkar hedatu zen. "Beharbada proposamenaren freskotasunak eragin du epaimahakideengan", zioen Matxetek Gaztezulo aldizkariari emandako elkarrizketa batean. Donostiako Aste Nagusiko eszenatoki nagusian jotzeko aukera izan zuen urte berean.

Anai Arrebak-ek aldaketa ekarri du taldekideen aurreko proiektuekiko, metaleroagoak eta bortitzagoak baitziren haiek guztiak. Rocka eta dantzarako doinuak nahasten dituzten taldeak dituzte erreferentziatzat: The Rapture, LCD Soundsystem, !!!… eta Euskal Herrikoen artean, M-ak aipatzen dute taldekideek —"Barkatu, ama" kantuaren moldaketa grabatu dute Hala Bedi Irratia. 30 urte kolpez kolpe bildumarako (Bonberenea Ekintzak, 2013)—, eta baita Javi Pez donostiarraren 80ko hamarkadako proiektua ere, Parafünk.

2012ko udazkenean Anai Arrebak argitaratu zuen. Barandiaranek horrela laburbildu zuen lehen diskoaren mamia: "Lan honetan post-punk, elektronika, soul, rock, funk, pop eta latinoa aurkituko dituzu besteak beste, baita sintetizadore eta makinitak ere. Ia guztiak balio du abestiek energia, melodia biribilak eta erritmoa erdiesteko. Hala, pistarako hit hauekin, entzulea burua galduta dantzara eramaten dute".

Diskografia
-----------

* *Anai Arrebak* (2012, Bonberenea Ekintzak)
* *Zorte ona opa dizut* (2014, Bonberenea Ekintzak)
* *Anai Arrebak* (2015, Bonberenea Ekintzak)

Kolaborazioak
-------------

* *Hala Bedi irratia 30 urte kolpez kolpe!* (2013, Bonberenea Ekintzak)

Erreferentziak
--------------

* 

* Edukiaren zati bat «Anai Arrebak (musika taldea)» artikulutik hartua da. Artikulu hark Jon Eskisabel du egile, eta Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 3.0 lizentziarekin argitaratu da Badok euskal kantagintzaren atarian.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31189063

 |

* Wd Datuak: Q31189063
**Aistra** Zalduondoko herri hustua da. Zalduondoko kaskotik hurbil dago, 1.30 Km iparr-ekialdera. Bertan, baseliza bat baizik ez da geratzen, ondare historikotzat sailkatua.

Historia
--------

Agirietan lehendabizikoz 1025ean agertu bazen ere, antzinakoa da. XIV. mendean utzi zuten auzoa behin betiko. 2004 eta 2009 artean Euskal Herriko Unibertsitatea eta University College of Londonen arkeologo-talde bat bertan aritu da eta herria erromatarren garaian jendeztatuta zegoela adierazi dute.

VI. eta VII. mendeetan haitzan hondeatutako terraza eta etxebizitza irregularrak eraiki zituzten. Hurrengo mendean aldaketa handiak izan ziren herrian: zenbait etxebizitzez gain nekropoli handia egin zuten. X. mendean egungo San Julian eta Santa Basilisa baseliza eraiki zuten.

Aditu hauen ustetan, Aistra Euskal Autonomia Erkidegoko Erdi Aroko herrixkarik zaharrena da

* Aistrako baseliza. AtzealdeaAistrako San Julian eta Santa Basilia baseliza. Atzealdea.
* Aistrako baselizako leiho monolitikoa. Ferra-arkua eta gezileiho estua ditu.Baselizako leiho monolitikoa. Ferra-arkua eta gezileiho estua ditu.
* Aistra herri hustuan dagoen San Julian eta Santa Basilia.Baselizako teilatupeko zurburua.
* Aistrako San Julian eta Santa Basilia baseliza. Hegoaldeko horma eta sarrera..San Julian eta Santa Basilia baseliza. Hegoaldeko horma.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Quirós Castillo, Juan Antonio; Reynolds, Andrew.  (2007). *Despoblado de Aistra (Zalduondo).*  Arkeoikuska 06.
2. ↑  Aistra noticiasdealava.com webgunean[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8192382

 |

* Wd Datuak: Q8192382
Aldaketa linealeko transformadore diferentzial baten ebakidura. *A* haril primariotik korrontea igarotzeak, *B* haril sekundarioetatik korrontea igarotzea eragiten du indukzio elektrikoz.
**Aldaketa linealeko transformadore diferentziala** (ezagunagoa ingelesezko *LVDT* siglez), maiz **transformadore diferentzial** soilik deitua, desplazamendu linealak neurtzeko erabiltzen den transformadore elektrikoa da. Alabaina, biraketa-aldakuntza neurtzeko biraketa-aldaketako transformadore diferentziala (ezagunagoa ingelesezko *RVDT* siglez) gailu baliokidea erabiltzen da.

Sarrera
-------

Transformadore diferentzialok posizio edota desplazamendu lineal absolutuko transduktore sendoak dira. Izatez, ez dute marruskadurarik. Korronte alternoan erabiliak direnean, ez dute beste osagai elektroniko erdieroaleren beharrik. Hori dela eta, lan-baldintza gogorretan aritzeko diseinatuak izan daitezke: tenperatura kriogeniko eta 650 °C bitarteko ingurune-tenperaturetan, bibrazioekiko eta talkekiko oso erresistenteak izanik. Ondorioz, energia-turbinetan, hidraulikan, hegazkingintzan, sateliteetan, erreaktore nuklearretan eta beste esparrutan oso erabiliak dira. Izan ere, transduktore hauek histeresi txikia eta `[errepikakortasun]] bikaina baitaukate.

Transformadore diferentzialak, erreferentzia mekanikoa (hau da, zero posizioa) aintzat harturik, posizioa edota desplazamendu lineala fasedun eta anplitudedun seinale elektriko proportzional bihurtzen du. Faseak desplazamenduaren noranzkoa adierazten du. Anplitudeak, berriz, distantzia adierazten du.

Funtzionamendua
---------------

Aldaketa linealeko transformadore diferentziala hodi baten inguruan kokatutako hiru solenoidez osatuta dago. Erdiko solenoidea haril primarioa da eta muturretako biak, aldiz, haril sekundarioak. Nukleo ferromagnetiko zilindrikoak, posizioa neurtu nahi den objketuari erantsitakoa, hodiaren ardatzaren gainean luzetara egiten du irrist. Primarioari ezarritako korronte alternoak induzitutako tentsioa eragiten du sekundarioann. Sekundarioan induzitutako tentsio hori nukleo magnetikoak sekundarioa zeharkatu duen luzera-tartearekiko proportzionala da. 1 kHz eta 10 kHz maiztasun bitarteko seinalea erabili ohi da.

Ikus, gainera
-------------

* Biraketa-aldaketako transformadore diferentzial (RVDT)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q369791
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q369791