recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ida Albertina Törnström** edo **Sölve** ( 1862ko martxoaren 24a - 1949ko abuztuaren 26a ) suediar idazle, irakasle eta margolaria izan zen.

Biografia
---------

Törnström Goteborgen jaio zen 1862an. 

 Törnströmen *brodatu*a duen emakumea
Carl Johan Emanuel Törnström-en eta Albertina Strömberg-en alaba zen eta Anna Törnströmen ahizpa. Ida itsasoko kapitaina zen aitarekin joan zen Ingalaterrara eta Kanadara 1875ean. Itzuli eta Göteborgen amaitu zituen ikasketak. Stockholmeko Eskola Teknikoan jarraitu zituen ikasketak eta, ondoren, Reinhold Callmander, Carl Larsson eta Bruno Liljeforsekin, Valand-en Göteborg-eko pintura eskolan. 1886– 1889

1891ko udan Portugalen eta Frantzian egon zen, eta Grezen egon zen denbora pixka bat Parisera bidaiatu aurretik. Parisen Henri Gervex margolari frantsesarekin ikasi zuen. 1892an bere jaioterrira itzuli zen eta bertan marrazketa klase partikularrak eman zituen. 1896tik aurrera Göteborgeko Kjellbergska nesken eskolan eta 1908tik bere irakasle mintegian, Sigrid Rudebeck-en eskolan 1908tik 1913ra eta Göteborgeko Emakumeen Herri Eskola mintegian aritu zen 1909tik 1912ra. Sölve ezizenarekin, *Dichterr*  poesia bildumak eta *Rhythmic magic argitaratu zituen 1900ean.* *Olerki bilduak*  1922an. Horrez gain, bere lana aldizkarietan eta eguneroko prentsan agertu zen.

Berak eta bere ahizpa Annak 1906an argitaratu zuten Varia *Around the up of the century* aldizkarian. 1937an argitaratu zituzten bidaien oroitzapenak eta Goteborgeko argazkiak. 

Bere arteak natura hilak, barrualdeak, Suedia eta Danimarkako hiri-paisaiak eta baso-paisaiak ditu. Bere margolanak Parisko Erakusketan sartu ziren 1892an eta 1913an Vienako Suediako Artistaren Erakusketan parte hartu zuen. 1911n Arte Akademian eta 1917an Liljevalch-en Arte Aretoan parte hartu zuen. Lund, Helsingborg eta Göteborgen bildumen erakusketetan parte hartu zuen. Hainbat ex libris marraztu zituen eta hainbat lan ilustratibo egin zituen, besteak beste, Viktor Rydbergen Haurtzaroko Poesia poema ilustratzea. Törnström Stockholmeko Museo Nazionalean  eta Göteborgeko Hiri Museoan dago ordezkatuta. 

Törnström Göteborgen hil zen 1949an.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Nederlanderaz)** «Ontdek schilder, tekenaar Ida Törnström» *rkd.nl*.
2. ↑  Libris
3. ↑  Rhythmic magic: collected poems, record at Libris
4. ↑   «Nationalmuseum - Ida Törnström» *emp-web-84.zetcom.ch*.
5. ↑   **(Ingelesez)** «Törnström, Ida :: person» *samlingar.goteborgsstadsmuseum.se*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4983808
* Commonscat Multimedia: Ida Törnström

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 78759325
* KulturNav: id
* RKD: 467005

 |

* Wd Datuak: Q4983808
* Commonscat Multimedia: Ida Törnström
**San Lorenzo in Lucina** Erroman dagoen antzinako basilika bat da, San Lorentzori eskainia.

Historia
--------

San Lorentzo in Lucina basilika IV. mendekoa da, izen bereko emagin erromatarraren bizilekuko etxearen gainean, non paganismoaren lehen kristau bihurtuak otoitz egiteko elkartzen uzten zion. Eliza, 440an sagaratu zuen Sixto III.a aita santuak gurtza ofizialerako, ondoren, Pascual II.a aita santuak berreraiki zuelarik, erabat 1130ean amaitua. XVII. mendearen erdialdean, Cosimo Fanzagok erabat aldatu zuen barrualdea, eliza habearte bakar batetik eraldatu eta alboko habeartea kapera bihurtuz. Beste zaharberritze bat XIX. mendearen bigarren erdian egin zen, non Pio IX.aren aginduz nabearen dekorazio barrokoa berritu zen.

Deskribapena
------------

### Fatxada

Elizaren fatxadan elizpe handia dago, kapitela eta oinarria dituen granitozko zutabeekin apaindua, zutabe zahar handi batez egindako arkitrabila baten gainean eraikia. Bere eskuinean, bost ordenako kanpandorre erromaniko bat altxatzen da. Fatxadaren erdialdean, tinpano triangeluarraren gainean, arrosa dago eta, bere ondoan, bi leiho angeluzuzen barroko.

### Barnealdea

Hasieran hiru habearte zituen basilikak; gaur egun, habearte bakarra du, lau kapera eta aldare nagusia. Aldare nagusian, Guido Reni Gurutziltzatuaren lana eta Kristoren bizitzari eta berpizkundeari buruzko Ebanjelioko pasarteak irudikatzen dituzten beste lan batzuk daude. Gainera, basilikaren zaindaria den San Lorentzoren bizitza eta martirioa irudikatzen duten lanak daude.

Elizari loturiko pertsonaiak
----------------------------

Elizan Nicolas Poussin margolari frantsesa, "Et in arcadia ego" esaldi misteriotsua, Luca Marenzio musikagilea, Josef MysliveEK txekoslovakiar musikagilea, Mozarten laguna eta bizirik zegoela bohemiar jainkosa, Bernardo Pasquini toskanar musikagilea eta CarFea arkeologo eta bildumagilea izan ziren. Eliza honetan Gian Luigi Zampieri orkestra zuzendaria bataiatu zuten.

Irudiak
-------

* 
* 
*

Bibliografia
------------

* G. Fronzuto, *Organi di Roma. Guida pratica orientativa agli organi storici e moderni*, Leo S. Olschki Editore, Firenze 2007, pp. 196-198

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1515316
* Commonscat Multimedia: San Lorenzo in Lucina (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155220185
* GND: 4357179-7
* LCCN: nr95000089

 |

* Wd Datuak: Q1515316
* Commonscat Multimedia: San Lorenzo in Lucina (Rome)
2015-16ko taldea.
**Levante Unión Deportiva**-ren emakumezkoen futbol taldea Espainiako talde indartsuenetakoa da, lau Espainiako Liga eta sei Erreginaren Kopa eskuratu baititu.

Historia
--------

Gaur egungo taldearen aurrekaria *Instituto Politécnico San Vicente Ferrer* izan zen, 1993an sortu zena eta berehala izena aldatu zuen *San Vicente Valencia Club de Fútbol Femenino* bihurtuz. Izen horrekin 1997an Superliga irabazi zuen eta hurrengo urtean bigarren postuan gelditu zen.

1998an Levante Unión Deportivaren egituraren barnean sartu zen eta haren izena hartu zuen. 2000 eta 2008 artean beste hiru liga eta sei kopa eskuratu zituen.

Palmaresa
---------

* Espainiako Liga (4): 1997, 2001, 2002, 2008.
* Erreginaren Kopa (6): 2000, 2001, 2002, 2004, 2005, 2007.
* Espainiako Superkopa (1):
	+ Txapeldun ez ofiziala 2000. urtean
	+ Finalista 2020-21ean eta 2023-24an.

Ikus, gainera
-------------

* Levante Unión Deportiva

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3558590
* Commonscat Multimedia: Levante UD (women)

---

 |

* Wd Datuak: Q3558590
* Commonscat Multimedia: Levante UD (women)
**Santiago Donadío** (1897ko abuztuaren 5a , Uruguai - Buenos Aires, Argentina, 1975eko abenduaren 20a) **Santiago Arrieta** izenez ezaguna, Argentinan bizi zen aktore uruguaitarra izan zen. Isabel Figlioli aktorearekin ezkondu zen.

Biografia
---------

Artista familia baten ondorengoa, 10eko hamarkadan hasi zuen bere ibilbidea Uruguaiko zirkuan.

1920ko hamarkadan, Buenos Airesen aritu zen El Nacional eta Cervantes antzokietan eta irratian. 1935ean bere zinema-ibilbidea hasi zuen Mario Sofficiren *El alma del bandoneón* filmean, Libertad Lamarquerekin, eta harekin bi film filmatu zituen.

26 filmetan parte hartu zuen eta Argentinako soinu-zinemaren lehen galaietako bat izan zen. *Los muchachos de antes no usan gomina* eta *La fuga* filmetan parte hartu zuen. *Historia de una noche* eta *Ceniza al viento*, *Luisiton* ere nabarmendu zen, besteak beste. *Historia del 900etik* hasi zen etapa bat pertsonaia-aktore gisa. Bigarren mailako aktore onenaren saria jaso zuen *He nacido en Buenos Aires* lanagatik.

1962an egin zuen bere azken agerraldia zineman *Último piso* filmean, Daniel Cherniavskyren eskutik. Hamarkada horretan, Eva Franco, Luis Arata eta Amelia Bencerekin batera, *Así es la vida* antzezlaneko talde nagusiaren parte izan zen.

1975ean hil zen 78 urte zituela Buenos Airesen. Isabel Figlioli aktorearekin ezkondu zen eta harekin bere alaba bakarra izan zuen, Nilda Arrieta, aktorea ere.

Filmografia
-----------

* *El último piso* (1962)
* *He nacido en Buenos Aires* (1959)
* *Angustias de un secreto* (1959)
* *Stella Maris* (1953)
* *Paraíso robado* (1951)
* *La vida color de rosa* (1951)
* *Su última pelea* (1949)
* *Historia del 900* (1948)
* *Pelota de trapo* (1948)
* *Punto negro* (1943)
* *Luisito* (1943)
* *Su hermana menor* (1943)
* *Ceniza al viento* (1942)
* *¡Gaucho!* (1942)
* *Joven, viuda y estanciera* (1941)
* *Historia de una noche* (1941)
* *La carga de los valientes* (1940)
* *Nativa* (1939)
* *...Y los sueños pasan* (1939)
* *Hermanos* (1939)
* *La ley que olvidaron* (1937)
* *La fuga* (1937)
* *Una porteña optimista* (1937)
* *Los muchachos de antes no usaban gomina* (1936)
* *La muchachada de a bordo* (1936)
* *El alma del bandoneón* (1935)

Kanpo estekak
-------------

* - zinema nazionalean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1749990
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 262801438
* ISNI: 0000 0003 8180 6833
* BNE: XX4833104
* GND: 1225751306
* LCCN: nr98038566
* SUDOC: 181625903

 |

* Wd Datuak: Q1749990
**Koroliov** (errusieraz: Королёв) Moskuko oblasteko industria hiri bat da, sobietar eta errusiar espazioaren esplorazioaren sorgunetzat ezaguna. 2010eko erroldaren arabera 183.402 biztanle zituen, eta horrenbestez zientzia hiririk handiena zen. 2018an 220.000 biztanletik gora zituen.

1938 eta 1996 bitartean **Kaliningrad** (errusieraz: Калинингра6д) izenez ezaguna, tankeen aurkako eta aireko defentsarako sobietar armagintzaren hiria izan zen. 1946an, Bigarren Mundu Gerraren ondoren, artilleria-fabrika eraberritu zuten suziriak, espazio-anezkak eta espazio-ontziak eraikitzeko. Sergei Koroliov sobietar ingeniari eta akademikoak zuzendu zituen zaharberritze-lanak. Sergei Koroliov berak irudikatu, gauzatu eta zuzendu zuen Sobietar Batasuneko espazio programa. Vostok espazio ontzia garatzen ari zirenean, fabrikak RKK Energia izena hartu zuen.

Roscosmosen Misioen Kontrol Zentroa ere Koroliov hirian dago. Gaur egun misioen kontrola deszentralizatuta dago segurtasun-arrazoiak direla medio, eta Errusiako hainbat tokitatik egiten da. Hala ere, hori da Koroliovekoa da egoitzarik historikoena.

1996an hiriak Koroliov izena hartu zuen Sergei Korolioven omenez, sobietar espazio programaren aita, 1966an hildakoa. 1997az geroztik Koroliovek Nazioarteko Espazio Olinpiadak izeneko lehiaketa antolatzen du urtero gazteen artean espazioaren ikerketa sustatzeko.

Hiri senidetuak
---------------

Koroliov ondorengo hiriekin senidetuta dago: 

* Errusia Zhukovski, Errusia
* Errusia Mosku, Errusia
* Errusia Khimki, Errusia
* Kazakhstan Baikonur, Kazakhstan

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera).* .

Kanpo estekak
-------------

* **(Errusieraz)** Webgube ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q155309
* Commonscat Multimedia: Korolyov, Moscow Oblast

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OKATO: 46434000000

 |

* Wd Datuak: Q155309
* Commonscat Multimedia: Korolyov, Moscow Oblast
**Angelina "Lina" Merlin** (Pozzonovo, 1887ko urriaren 15a - Padua, 1979ko abuztuaren 16a) Italiako politikaria izan zen, "Merlin Legea" izenekoa sortu eta sustatzeagatik aitortua, Estatuak Italian araututako prostituzioa indargabetu zuena. Aktibista eta hezitzailea ere izan zen, eta erresistentzia-mugimendu italiarrean parte hartu zuen.

Biografia
---------

### Lehen urteak eta ikasketak

Giustina Poli maistraren eta Fruttuoso Merlin udal idazkariaren alaba, Lina Pozzonovon jaio eta Chiogian hazi zen. 1907an diploma bat jaso zuen, lehen hezkuntzan irakasteko. 1914an, bigarren hezkuntzan frantsesa irakasteko titulua lortu zuen, baina nahiago izan zuen oinarrizko lehen hezkuntzan irakasten jarraitu.

### Ibilbidea

1926ko martxoan, Italiako gobernu faxistari leialtasun-zin egiteari uko egin zionean, kargutik kendu zuten. Urte hartako azaroan, bost urteko kartzela-zigorra ezarri zioten; haren epaia murriztu egin zen, eta Paduara itzuli zen 1929ko azaroan. 1930ean Milanera joan zen bizitzera; bere mantenua lortzeko, frantsesezko eskola partikularrak eman zituen.

1919an Italiako Alderdi Sozialistan sartu zen. Merlinek *Eco dei lavoratori* astekari sozialistari eta La *Difesa delle lavoratrici* aldizkariari lagundu zien. Bigarren Mundu Gerran, faxisten aurkako erresistentzian aktiboki parte hartu zuen. *Gruppi di difesa della donna* edo emakumearen defentsarako *taldeak* sortu zituen. 1944an, *Unione donne italiarra* sortzen lagundu zuen, eta hiru agintalditan izan zen presidente.

1946an Italiako Batzar Konstituziogileko kide hautatu zuten Alderdi Sozialistako kide gisa. Konstituzio berrian emakumeen eta haurren eskubideen babesa bermatzeko funtsezkoa izan zen. 1948an Italiako Errepublikako Senaturako hautatu zuten eta 1953an berriz hautatu. Merlin 1961ean erretiratu zen alderdi sozialistatik, eta ez zen berriz aurkeztu 1963an agintaldia amaitu ondoren.

Italiako prostituzioaren erregulazioa indargabetzeko lege-proiektua (Ley No. 75/1958) 1948an sartu zen eta, prozesu luze eta zail baten ondoren, 1958aren hasieran onartu zen azkenean, eta urte horretako irailean jarri zen indarrean. Merlinek Chiogiako udal kontseiluan lan egin zuen 1951tik 1955era.

Dante Gallani ezagutu zuen Milanen; bikotea 1933an ezkondu zen, baina Gallani hiru urte geroago hil zen. Merlin Paduan hil zen 1979an 91 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6   «Merlin, Angelina» *Dizionario Biografico degli Italiani* Volume 79.
2. 1 2    *Lina Merlin.*  28 de junio de 2007.
3. ↑   «Le donne dell'Assemblea Costituente - Lina Merlin» *Il Viaggio della Costituzione* 9 de noviembre de 2018.
4. ↑   «Donne e Uomini della Resistenza: Lina Merlin» *ANPI*.[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3832550
* Commonscat Multimedia: Lina Merlin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 812607
* ISNI: 0000 0000 7980 9881
* BNF: 15526345c (data)
* GND: 119004968
* LCCN: n97010526
* SUDOC: 135886554
* ICCU: CFIV116529
* Open Library: OL57949A

 |

* Wd Datuak: Q3832550
* Commonscat Multimedia: Lina Merlin
**Abraham Lincolnen hilketa**, Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilaren amaieran, 1865eko apirilaren 14an, AEBetako Washington Hirian jazotako garaiko Abraham Lincoln presidentearen erailketa izan zen, bertako gaueko 22:25 inguruan (UTC-5) gertatu zena.

Atentatua Robert E. Lee Ipar Virginiako Armadaren komandante jenerala Ulysses S. Grant Potomaceko Armadaren buruaren aurrean errenditu eta bost egun geroago gertatu zen. Lincoln erail zuten lehendabiziko Estatu Batuetako presidente bilakatu zen, izan ere hogeita hamar urte aurrerago, 1835ean, Andrew Jackson presidentea hiltzeko ahalegina kale egin zuelako.

John Wilkes Booth aktore konfederatuzaleak hilketa prestatu eta burutu zuen, gainerako gudaroste konfederatuak biltzeko eta borrokara eusteko asmoz. Horretarako Boothek gaizkide batzuk erreklutatu zituen: David Herold, Lewis Powell (Lewis Payne ere deitua) eta George Atzerodt. Heroldek eta Powellek William H. Seward estatu idazkaria eta Atzerodtek Andrew Johnson presidenteordea erailtzeko aginduak zituzten. Hilketa hirukoitza honi esker, Boothek anabasa sortzea eta Batasunaren gobernua uzkailtzea helburua zuen.

Abraham Lincoln hamaseigarren presidentea, bere emaztea eta bi gonbidatuekin batera Washington Hiriko Ford Antzokian Tom Taylorren *Our American Cousin* antzezlana ikusten ari zela buruan tiro bat jazo zuen. Lincoln erailtzea lortu arren, konplotaren gainontzeko planek porrot egin zuten: Powellek Seward zauritu baino ez zuen egin eta bizirik atera zen; Atzerodtek, berriz, Johnson erailtzeko agindua zuena, izutu eta ahaleginik egin gabe hiritik ihes egin zuen.

Hilketaren ostean armada hiltzailearen jazarpenaz arduratu zen. 1865eko apirilaren 17an Powell eta hilaren 20an Atzerodt preso hartu zituzten. Boothek eta Heroldek, berriz, ihes egitea eta Marylanden biltzea lortu zuten. Baina apirilaren 26an armadak biak inguratu egin zituen: Heroldek amore egin zuen baina Boothek errefusatu eta hil zuten. Armadak beste susmagarri batzuk ere hartu zituen preso. 1865eko maiatzaren 9tik aurrera, auzitegi militar baten zazpi gizon eta emakume bat- Mary Surratt deitua- epaitu zituen. Ekainaren 30ean auzitegiak denak erruduntzat jo zituen eta haietako lauk heriotza zigorra jasan zuten. Epaiketak irregulartasunak izanda ere, Edwin M. Stanton gerra-idazkariak ez zituen barkaberatasun deiak aintzat hartu eta uztailaren 7an denak urkatu zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** The Library of Congress.  (2009-10-3). *Lincoln Shot at Ford’s Theater.* .
2. ↑   **(Ingelesez)** Bingham, John A..  (1865). *Trial of the Conspirators for the assassination of President Lincoln.*  Washington Hiria: Govt. Print. Office OCLC .49134480.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1025404
* Commonscat Multimedia: Assassination of Abraham Lincoln

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85077082
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1025404
* Commonscat Multimedia: Assassination of Abraham Lincoln
**Carmen Hombre Ponzoa** (San Fernando, Cádiz, 1898ko abenduaren 30a - Jerez de la Frontera, 1936) aitormen protestanteko espainiar maistra eta sindikalista izan zen Jerez de la Fronterako Udalak urtero antolatzen ditu Carmen Hombre Ponzoa Sariak hezkuntza-lanetarako.

Biografia
---------

Familiak estankoa zuen Sagasta kaleko 61. zenbakian, San Fernandon. Langileen Batasun Orokorrean afiliatua (UGT) eta maistra lanbidez, El Madroñon (Arcos de la Frontera) aritu zen lanean, 1931n Jerez de la Fronterako 5. eskola bateratuan sartu zen arte (Erretiroko parkeko ikastetxea).

Presa hartu eta Belengo plazako kartzelan sartu eta 1936an fusilatu zuten, haurdunaldi aurreratuan zegoela, eta Segurtasun Zuzendaritza Nagusiaren txostenean komunista gisa agertzen da, "ikasle zituen neskatoei doktrina kaltegarria irakastea**"** egozten zioten**.** Haren senarra, Juan Máximo, Hezkuntzako Langileen Federazioko maisua ere, fusilatu egin zuten.

Aintzatespenak
--------------

Carmen Hombre Ponzoak kale bat du Jerezen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Carmen Hombre - JerezSiempre, Monumentos, Historia, Callejero cultural y Guía Turística de Jerez de la Frontera» *www.jerezsiempre.com*.
2. ↑   Jerez, Diario de Jeréz. *Mañana se entregan los I Premios Carmen Hombre Ponzoa a la labor educativa.* .
3. 1 2  Carmen Hombre Ponzoa Maestras Republicanas Consulta 14 de marzo de 2017
4. ↑   «Jerez conmemora su pasado protestante» *Diario de Jerez* 10 de octubre de 2016.
5. ↑  La historia del protestantismo en el Archivo Municipal de Jerez. Cristóbal Orellana. lavozdelsur.es Consulta 14 de marzo de 2017
6. ↑  Calle Carmen Hombre Ponzoa, Jerez de la Frontera Callejero.net Consulta 14 de marzo de 2017

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28869485

 |

* Wd Datuak: Q28869485
**Palmira Pla Pechovierto** (Cretas, Teruel, 1914ko martxoaren 31 - Castelló de la Plana, 2007ko abuztuaren 27a) pedagogo, maistra eta politika sozialista izan zen.

Biografia
---------

Guardia zibil baten alaba, zenbait urtez La Puebla de Hijar-en eta Cedrillasen bizi izan zen, eta gero Bartzelonan eta Valentzian, baina Teruelera itzuli zen 1936ko uztailean Irakasle Eskolan ikasketak amaitzeko. Hilabete horretan bertan hasi zen Gerra Zibila. Gatazkan zehar Eskola Kolonietako maistra eta ordezkari gisa aritu zen Aragoin, baina amaiera aldera, matxinatuek aurrera egin ahala, Frantzian erbesteratu behar izan zuen, Huescako Pirinioko muga zeharkatuz, Jakako beste lau maisu-maistrarekin batera. Frantzian senarra izango zena ezagutu zuen, Adolfo Jimeno Velilla, eta Alemania naziek herrialdearen egindako okupazioaren ondorio latzak jasan zituen.

Ibilbidea
---------

1945ean, Espainiako Langile Alderdi Sozialistaren (PSOE) erbesteko kongresuan parte hartu zuen ordezkari gisa. 1947an Venezuelara joan zen bizitzera. Han bizi izan zen Maracayn, eta han, senarrarekin batera, Instituto Calicanto sortu zuen, Irakaskuntzarako Erakunde Librearen pedagogiari jarraituz, eta 1970eko hamarkadan Espainiara itzuli arte eskolak eman zituen.

Espainiara iristean, Valdealgorfan finkatu zen, eta han maistra gisa lan egin zuen. Diktaduraren ondorengo (1977) lehen hauteskunde demokratikoetan, Castellóko barrutiak Kongresuko diputatu hautatu zuen PSOEren hautagaitzaren barruan. Ondoren Kulturako zinegotzia izan zen Benicasimen. Almazoran jarraitu zuen irakasle gisa, eta Calicanto Institutuaren salmentaren diru-sarrerak funts ekonomiko bat sortzera bideratu zituen, Venezuelako unibertsitateko ikasleak Espainian formatzeko. Funts hori Adopal Fundazioa bihurtu zen, Madrilgo Karlos III.a Unibertsitateari lotua.

Palmira Pla Pechovierto unibertsitatean aztergai izan da, Lucía Ezquerra Azor-en *Dejar atrás una Europa en ruinas: el exilio pedagógico de Palmira Plá Pechovierto* *Europa* lanak argi utzi duen bezala, Giza eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean, Zaragozako Unibertsitateko Huescako Campusean egina.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Persona - Pla Pechovierto, Palmira (1914-2007)» *PARES*.
2. ↑   Teresa Anadón.  (30 de agosto de 2007). «Palmira Pla Pechovierto, pedagoga» *El País*.
3. ↑    *Presentación de* Memorias de una vida*.*  abril de 2005.
4. ↑   «Palmira Pla Pechovierto» *El Periódico del Mediterráneo* 29 de agosto de 2007.
5. ↑    *Palmira Pla Pechovierto.* .
6. ↑   Ezquerra Azor, Lucía. [ *Dejar atrás una Europa en ruinas: el exilio*
pedagógico de Palmira Plá Pechovierto. *]**.*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11939925
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 169163906
* ISNI: 0000 0001 1817 2909
* BNE: XX1353030
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 20254

 |

* Wd Datuak: Q11939925
**Horacio Espondaburu** (Minas, 1855eko irailaren 24a - Montevideo, 1902ko irailaren 27a) uruguaiar margolaria izan zen.

Biografia
---------

Kostunbrismoan kokatuta, Espondaburuk eraztun-korrida bat margoztu zuen.
 Gautxoan inspiratutako olio-pintura bat.
Juan Manuel Blanesen ikaslea, Uruguaiko estatuak 5 urteko beka bat eman zion 1885ean Europan pintura ikasketak jarraitzeko. Espainian egon zen batez ere, eta bertan Madrilgo Arte Ederren Akademian sartu zen, eta Parisko eskoletatik igarotze labur bat ere izan zuen. Bere lanez gain, garai horretan, Murillok Museo del Pradoko jatorrizkoan oinarrituta, "Jesús dormido sobre la Cruz"-en kopia on bat egin zuen. 

Itzultzean, Montevideon kokatzen da, non pintore gisa egiten duen lana irakaskuntzarekin txandakatzen baitu, marrazketa-eskolak ematen baititu Señoritasen barnetegian eta bere estudio partikularrean irakasten baitu. 1898an itzuli zen Minasera, eta hango bizilagunen erretratu asko eta enkarguz margotu zituen. Urtebete geroago, 1899ko martxoaren 22an, Áurea alaba jaio zen, eta hiru hilabete geroago hil zen. Bere bizimoduaren, asalduraren eta bohemiaren biktima, tuberkulosiaren lehen sintomak antzeman ziren. Montevideora itzuli zen, baina gaixotasunak azkar egin zuen aurrera. Montevideoko Villa de la Union herriko Industria 138 kaleko etxean hil zen 1902ko irailaren 27an, 47 urte bete eta gutxira.

Obra
----

Paisaia margolari eta margolari kostunbrista, Carlos María Herrerarekin batera, azken gautxoen begirale erne eta sentibera, eta haien bizitzako hainbat aspektu islatu zituen hainbat lanetan. Gai horiekin egindako koadroen artean, "Capataz de estancia" akuarela, "Tropa de ganado atravesando un arroyo" olio-pintura, "El enlacedador", eta 1884ko "El Indiscreto" nabarmentzen dira, besteak beste.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q476899
* Commonscat Multimedia: Horacio Espondaburu

---

* **Identifikadoreak**
* autores.uy: 253

 |

* Wd Datuak: Q476899
* Commonscat Multimedia: Horacio Espondaburu
**Manuel Larravide** (Montevideo, 1871ko urriaren 23a – ibid. 1910eko maiatzaren 22a) uruguaitar margolaria izan zen, olioa eta akuarela teknika gisa itsasoarekin lotutako gaiak lantzen zituena.

Biografia
---------

 Vuelta de Obligadoko gudua erakusten duen Larravideren lana.
Manuel Larravide eta Pascuala Camusoren semea, txikitatik interes handia erakutsi zuen pinturarekin eta itsasoarekin. Italiar jaiotako Eduardo de Martino itsas margolaria izan zen bere tutorea eta gai mota hau ezagutarazi ziona. 

1896an, erakusketa bat egin zuen Witcomb galerian, eta hurrengo urtean Buenos Airesen jarri zen bizitzen, non guardiamarina lizentziatu zen. Herrialde horretako itsas indarrekin, hegoaldeko itsasoetan zehar nabigatu eta gero Europara bi bidaia egin zituen. Bidaia horietako lehenengoan Bartzelonan eta Madrilen erakutsi zituen bere lanak eta bigarrenean Parisen aurkeztu zituen. Gaur egun bere margolanak Montevideoko eta Buenos Airesko museoetan aurki daitezke, non margolariak banakako erakusketa ugari egin zituen. 

Rio de la Platako marinelen erakusle nabarmenetako bat izan zen eta genero honetako margolari adierazgarriena bilakatu zen bere jaioterrian.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Ayer y hoy el mar sigue siendo el gran protagonista en pintura.
2. ↑  Las calles del Bicentenario.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5993435
* Commonscat Multimedia: Manuel Larravide

---

* **Identifikadoreak**
* autores.uy: 258

 |

* Wd Datuak: Q5993435
* Commonscat Multimedia: Manuel Larravide
**Olimpia Altuve** (Quetzaltenango, Guatemala 1892 - 1987) unibertsitateko titulua lortu zuen Erdialdeko Amerikako lehen emakumea izan zen, 1919an farmazialari gisa graduatu zena.

Olimpia Altuveren erretratua, Mauro Osoriok egina.

Biografia
---------

Lehen Hezkuntzako maistra titulua lortu zuen eta Zientzia eta Letretako graduatua Mendebaldeko Andereñoen Institutu Normalean, eta Guatemalako San Carlos Unibertsitatean sartu zen (une hartan Estrada Cabrera Unibertsitate Nazionala izenekoa). Farmazialari titulua lortu zuen 1919ko azaroaren 23an, «Contribución al estudio de la *Cecropia mexicana* (Guarumo)» lanarekin.

 

Olimpiaren graduazio-urtean, oraindik ez ziren onartzen Guatemalako emakumeen herritar eskubideak; beraz, ez zitzaion utzi toga erabiltzen, harik eta 1967an, Zuzenbide eta Gizarte Zientzien Fakultateko Ohorezko Aretoan egindako ekitaldi batean, Altuveri Kimika Biologikoaren titulua eta unibertsitateko toga erabiltzeko eskubidea aitortu zitzaizkion arte. Altuvek hauxe adierazi zuen ekitaldi hartan:

> *Egia da nire aldetik erabaki sendoa hartua nuela bide zaila onartzeko, garai hartan beldurrik eta errezelorik gabe, aurreiritzi sendo eta berekoikeria nabarien aurka erasotzen zuen enpresa bati irabazteko asmoz. Neure buruarekin zintzoa izateko, patuaren zori batek, eta ez beste inguruabar edo merezimendu batek, pribilegio egoeran jarri ninduen, Erdialdeko Amerikako unibertsitateko lehen profesionala izatera heltzeko.*
> 
>

Olimpia Altuve domina
---------------------

2019an, Guatemalako Farmazialari eta Kimikarien Elkargoak *Olimpia Altuve Domina* sortu zuen, bere graduazio-mendeurrenaren ohorez, eta urtero organo kolegiatu horri atxikitako emakume profesionalak aintzatesteko. Hona hemen sarituen zerrenda:

Sarituak| Izena | Lanbidea | Urtea |
| --- | --- | --- |
| Alvarado maitagarria | Kimika farmazeutikoa | 2019 |
| Michele Monroy | Nutrizionista | 2020 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Hernández, Publicado por Hortensia. *Olimpia Altuve primera titulada universitaria en Guatemala.*  (Noiz kontsultatua: 2022-05-30).
2. ↑    *La iluminación y adorno de La Palma.*  24 de noviembre de 1919, 1 or..
3. ↑    *Homenaje póstumo a la Licenciada Olimpia Altuve, primera mujer graduada de Centro América.*  Agosto de 1987, 6 or..
4. ↑    *Boletín Informativo No. 15.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q101689851

 |

* Wd Datuak: Q101689851
**Wenceslau Dutrem eta Domínguez** (Bartzelona, 1909ko ekainaren 1a - 1979) sendagile eta **farmazialari** katalana izan zen. 

Wenceslau Dutrem eta Solanich botikariaren semea, jatorriz Castellbell-ekoa eta Villano-koa, Sant Pere Más Alto kaleko 50. zenbakian dagoen farmazia bat duelako ezaguna. Bertan Erotyl izeneko Viagraren aitzindari bat egiten da, garai batean oso ezaguna zena. Wenceslau Dutrem eta Domínguez Bartzelonako Unibertsitateko Farmazia eta Medikuntzako ikasketak aztertzen ari dira. 1929an eta 1930 ean lizentziatu ziren. 

1929an farmazian lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitatean, baina Agustí Pedro i Pons doktorearen barne-patologiako ikaslea izan zen Bartzelonako Ospitale Klinikoan. Haren aitak, Wenceslao Dutrem Solanichek (apaiza, bizargina, botikaria eta anarkista izan zen), bi farmazia zituen, eta Bartzelonan sendagai espezifikoak egin zituen lehen laborategia, non, besteak beste, *Erotyl* izeneko bat prestatzen baitzuen, garaiko Viagra bat izatera zetorrena.

Espainiako gerra zibilean, PSUCrekin sinpatizatu zuen eta Aragoiko frontean bidali zuten. Han, Frederic Duran i Jordàrekin lankidetzan aritu zen fronterako Odol Transfusioen Zerbitzua sortzen. 1937an Espainiako lurraldea utzi eta klandestinoki igarotzen da Frantzian eta Parisen. Gaixotasun tropikalak aztertzen ditu Parisko Unibertsitatean, eta "malariologia" diploma lortzen du. 1938ko urrian, aita eta anai-arrebekin, Mexikorantz abiatu zen, eta erbesteko kultura katalanaren sustatzaile bihurtu zen.

Veracruzera 1939ko azaroaren 10ean iritsi zen, Flandre ontzian, eta Mexiko Hirira joan zen. Han, Institutu Politekniko Nazionaleko Landa Medikuntzako Eskolan egin zuen lan patologia-irakasle gisa. Aldi berean, familiak (Wenceslao, Eliseu eta Marta) Laboratorios Farbar SA sortu zuen alergiari buruzko ikerketa biomedikorako. Kataluniako eta Balearretako Mutualitateko kidea izan zen, eta Mexikoko Sendagile Katalanaren Poltsaren bultzatzaile nagusietako bat, nahiz eta ez zuen lehendakaritza onartu. 1940an Lev-Trotski hil zen. Haren errautsak Mexikon barreiatu ziren, berak nahi zuelako.

1979an, Dutrem Bartzelonan hil zen Platon Klinikan, "oporretan" zegoen, erori egin zen eta izterrezurra hautsi zuen eta ebakuntzan hil egin zen. Maria Teresa Sitjesekin ezkonduta, Mexikoko erbestealdian, bi alaba jaio dira: Manuela eta Maria Teresa Dutrem Sitjeak, medikuak izango direnak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Un altre català en la mort de Trotsky. a vilaweb, 7 de març de 2010

Kanpo estekak
-------------

* http://irakasleaParesbusquedas20/katalogoa/agintaritza/127723
* 
* Vicenç Riera i Llorca Los exiliados catalanes en México Ediciones Curial, Bartzelona, 1994
* Wenceslau Dutrem eta Domínguez–Kataluniako Medikuen Galeria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11955135

 |

* Wd Datuak: Q11955135
**María Braña de Diego** (Madril, 1912 - Zaragoza, 2007ko urriaren 27a) Espainiako museoetako arkeologoa, maistra eta kontserbatzailea izan zen. Kordobako Museoan, Prado Museoan, Museo Arkeologiko Nazionalean eta Espainiako Herriaren Museoan lan egin zuen. Segoviako Artxibo Historiko Probintzialeko lehen zuzendaria eta Espainiako Emakume Unibertsitarioen Elkarteko (AEMU) lehendakaria ere izan zen.

Mariak Eskola Institutuan egin zituen lehen ikasketak. 1933ko Mediterraneoko unibertsitateko itsas bidaietan parte hartu zuen. Espainiako arkeologian mugarria izan zen eta espainiar emakume asko erakarri zituen diziplinara. Filosofia eta Letrak ikasi zituen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean. 1945ean Artxibozain, Liburuzain eta Arkeologoen Kidego Fakultatiboan sartu zen; Museo Arkeologiko Nazionalean izan zuen lehen destinoa. Ondoren, Segoviako Ogasun Ordezkaritzako artxibo historikoetara eraman zuten. Handik Toledoko Museo Arkeologikoaren zuzendari izatera pasa zen 1950eko irailaren 29ra arte, orduan joan baitzen Museo Arkeologiko Nazionalera. 60ko hamarkadan Espainiako Emakume Unibertsitarioen Elkarteko buru izan zen. 1971n Prado Museora joan zen, eta han, Isabel de Ceballos-Escalarekin batera, Pedro Fernández Duránen ondareko dekorazio-arteen piezak katalogatu zituen.

Espainiako gerra zibilean, Caspeko umezurtzentzako ikastetxe batean maistra jardun zuen eta haiekin ihes egin zuen oinez Kataluniaraino. Diktaduran errepresaliak jasan zituen. Bere bizitzako azken urteetan Politeia Fundazioan parte hartu zuen.

Heriotza
--------

Zaragozan hil zen 2007ko urriaren 27an, 95 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5  María Braña de Diego, una buena maestra. Ritama Muñoz-Rojas. *El País*. 5 de noviembre de 2007. Consultado el 21 de septiembre de 2015.
2. ↑  70 años de labor seria y libre a favor de la mujer Natacha Seseña. *El País*. 13 de noviembre de 1990. Consultado el 21 de septiembre de 2015.
3. ↑  Mujeres para un siglo. RTVE.es. 9 de marzo de 2004.
4. ↑  Excavating Women: A History of Women in European Archaeology. 1998. Editado por Magarita Díaz-Andreu y Marie Louise Stig Sorensen. *Spanish Women in a changing world*. p.130. Ed. Routledge.
5. 1 2 3 4  Ficha Museo del Prado. Enciclopedia Online. *Fundación Amigos Museo Nacional del Prado*. Consultado el 21 de septiembre de 2015.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20992264

 |

* Wd Datuak: Q20992264
**Momik** (armenieraz: Մոմիկ; XIII. mendea - 1333) armeniar arkitektoa, eskultorea eta armeniar eskuizkribu argiztatuen artista maisua izan zen.  Eskultore gisa, Momik ere ezaguna da *khatxkar-en* taila bikainagatik, batez ere Noravank-eko monasterio multzoan aurkitutakoa. Kargu nabarmena izan zuen Syunikeko Gladzor Eskuizkribu Argidunen Eskolan, Vajots Dzor-en ezarria, Orbeliar familiaren historialari Stepanos Orbelianen babespean. Momik-ek idatzitako eskuizkribuetatik, hainbat baino ez dira irauten: bat Vienako Mekhitarist Ordenaren biltegian dago eta beste hiru Erevango (Armenia) Mashtots Antzinako Eskuizkribuen Institutuan. 

Stepanos Orbelian 1305ean hil ondoren, Momik historialari handiaren omenez khatxkar bat zizelkatzen hasi zen, 1306an amaituz 

Momik 1302an Glazdorren sortutako Ebanjelioaren "Ehorzketa" eta "Emakume Santuei Agertzen den Aingerua" miniaturen egilea izan zen, Areni herriko Astvatsatsin elizaren eraikinaren (1321), bere erliebe zoragarrien eta hainbaten khatxkarrenak. Armeniako Noravank monasterioko S. Astvatsatsin elizako maisulana diseinatu eta zizelkatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Mnatsakanian, Stepan and E. Zakaryan. *«Մոմիկ»* (Momik). Soviet Armenian Encyclopedia. vol. vii. Yerevan, Armenian SSR: Armenian Academy of Sciences, 1981, pp. 698-699.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1964407
* Commonscat Multimedia: Momik

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 232425341
* GND: 142562335
* LCCN: n85051752
* ULAN: 500059092

 |

* Wd Datuak: Q1964407
* Commonscat Multimedia: Momik
**Miguel Cruchaga Tocornal** (Santiago, 1869ko maiatzaren 4a - Santiago, 1949ko maiatzaren 3a) Txileko abokatu, diplomazialaria eta politikaria izan zen, Alderdi Kontserbadoreko kidea.  Errepublikaren ordezkari gisa aritu zen La Victoria eta Melipilla departamenduen ordezkari gisa bi aldi jarraian, 1900 eta 1906 artean  Aldi berean, Estatu ministro izan zen —Ogasun eta Barne sailetan— Germán Riesco presidentearen gobernupean, 1903 eta 1906 artean . Ondoren, Arturo Alessandri presidentearen bigarren gobernuan Kanpo Arazoetako ministro izan zen 1932tik 1937ra , gero Tarapacá eta Antofagastako I. Probintzia Taldeko senatari gisa aritu zen 1937 eta 1945 arteko legegintzaldian, eta gerora kargu berean baina O'Higgins eta Colchaguako 5. Elkartea probintziala ordezkatuz, 1945etik 1949ra.  gg bb nn vv mm

Familia eta ikasketak
---------------------

Txileko Santiagon jaio zen 1869ko maiatzaren 4an; Miguel Cruchaga Montt eta María del Carmen Tocornal Vergara diputatu, ekonomista eta idazle ohiaren semea.  Aita oso gaztetan galdu zuen, beraz, amari lagundu behar izan zion anai-arreba txikien heziketan.  Bere arrebaren bitartez, Alberto Hurtado Cruchaga jesuitaren osaba zen.

Bigarren hezkuntza Rafael Valentín Valdivieso Lizeoan eta Santiagoko Institutu Nazionalean egin zituen.  Geroago Zuzenbide ikasketak egin zituen, garai hartan zegoen Zuzenbide Fakultatean, Valparaíso hiriko Jesusen Bihotzetan. Eta paraleloki Aduanetan aritu zen. 1889an abokatu titulua lortu zuen 

Elvira Matte Gormazekin ezkondu zen (Eduardo Matte Pérez kongresukide ohiaren eta Eloísa Gormaz Araosen alaba) eta ez zuten seme-alabarik izan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10   «Reseñas biografícas parlamentarias; Miguel Cruchaga Tocornal» *Biblioteca del Congreso Nacional de Chile* s/f.

Kanpo estekak
-------------

* Berrikuspen biografikoa Txileko Kongresu Nazionaleko Liburutegiaren webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6014186
* Commonscat Multimedia: Miguel Cruchaga Tocornal

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 216190130
* ISNI: 0000 0004 0142 1595
* GND: 1074680561
* SUDOC: 087818558
* Biografías BCN: url

 |

* Wd Datuak: Q6014186
* Commonscat Multimedia: Miguel Cruchaga Tocornal
**Gregorio Amunátegui Solar** (Santiago, 1868ko martxoaren 15a – Santiago, 1938ko uztailaren 20a) txiletar akademikoa eta zirujaua izan zen. Txileko Unibertsitateko errektorea izan zen 1923 eta 1924 artean, eta Justizia eta Giza Eskubideen Ministerioa bi alditan (1915 eta 1924).

Biografia
---------

Amunátegui familia nabarmeneko kidea, Miguel Luis Amunáteguiren semea zen. 

Medikuntza ikasi zuen Txileko Unibertsitatean, 1886an lizentziatu zen, eta auzitegi-medikuntzako ikastaroko irakaslea izan zen. Erakunde bereko Medikuntza Fakultateko dekanoa izan zen.  1891ko Gerra Zibilean, Armada Iraultzaileko zirujau nagusia izan zen. 

Txileko Unibertsitateko errektore kargua hartu zuen bere anaia Domingo Amunátegui Solar ordezkatuz, honek Barne ministro izateko abandonatu zuena. Bere errektoretza laburrean, 1923an V. Konferentzia Panamerikarra egiteaz arduratu zen eta unibertsitatearen autonomia ekonomikoa hobetzeko lan egin zuen.  Arturo Alessandriren gobernuak jasaten ari zen krisi politikoaren emaitza, Gregorio Amunátegui kabinetean parte hartzera deitua izan zen *sable-hotsa* delakoaren ostean. Hala, Estatu kolpea baino egun pare bat lehenago bere gain hartu zuen Justizia eta Instrukzio Publikoaren Ministerioa. Amunateguik aste batzuk gehiago iraun zuen karguan, Luis Altamiranoren erregimenean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Pilleux, Mauricio.  (2017). *Genealogía de la Familia Amunátegui.* .
2. 1 2   «Gregorio Amunátegui Solar (1923-1924)» *www.uchile.cl*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56387370
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 206145857063622921693

 |

* Wd Datuak: Q56387370
**Luis Osvaldo Escobar Astaburuaga** (Santiago, 1915eko uztailaren 25a - ibid. 2010eko abuztuaren 2a) txiletar zirujaua eta politikaria izan zen. Cauquenes, Constitución eta Chancoko Hamahirugarren Departamendu Taldeko diputatu kargua izan zuen 1973an, Herri Ekintza Independentearen (API) militante gisa.

Biografia
---------

Manuel Escobar Faúndez eta Sara Astaburuaga Gonzálezen semea. María Ladrón de Guevararekin ezkondu zen, 1945eko ekainaren 20an hil zena. Bigarren ezkontzan, Ana María Cáceres Venegasekin 1948an eta harekin hiru seme-alaba izan zituen.

Lehen mailako ikasketak Miguel Luis Amunátegui Liceoan egin zituen eta bigarren mailako ikasketak Aplikazio Lizeoan. Txileko Unibertsitatean medikuntza ikastera sartu zen, eta bertan graduatu zen 1948an. Bere ikasketak ordaintzeko, Senatuan estenografo gisa lan egin zuen. Geroago "Familia Plangintza" graduondokoa egin zuen Barros Luco Ospitalean .

Peumoko ospitalera iritsi ondoren, Cauquenes hirian kokatu zen, ospitaleko mediku egoiliarra eta amatasun zerbitzuko zuzendaria izanik. 1942 eta 1952 bitartean Txileko Unibertsitateko Gustavo Jirón irakaslearen Anatomia katedrako irakasle laguntzailea izan zen eta Salvador Ospitaleko Kirurgian ad-honorem mediku gisa.

Salvador Allenderen lankide eta laguna, 1970ean bere presidentetzarako kanpainako eskualde idazkari eta probintzia buru izan zen. 1969an Herri Ekintza Independentean sartu zen, Rafael Tarud Siwady senatariak zuzentzen zuen eta Herri Batasunaren parte zen alderdian .

1973an Cauquenes, Constitución eta Chancoko diputatu aukeratu zuten. Osasun Publikoko Batzorde Iraunkorreko kidea izan zen; eta Latinoamerikako Integrazioarena. Irailaren 11ko kolpe militarrak denboraldiaren amaiera goiztiarra ekarri zuen.

Diktadura militarreko zenbait urtez, klandestinitatearen ertzean bizi izan zen Santiagon bere lanbidea praktikatzen jarraitu zuen bitartean, garai hartako segurtasun zerbitzuek atxilotzeko arriskuagatik bertan behera utzi behar izan zuena. Demokrazia itzuli ondoren, musika, literatura eta pinturarekiko zaletasuna landu zuen, Oswaldo Guayasamín margolari ekuadortarraren ondoan egonik.

Gaixotasun luze baten ondoren, Santiagon zendu zen 2010eko abuztuaren 2an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29020909
* **Identifikadoreak**
* Biografías BCN: url

 |

* Wd Datuak: Q29020909
**Arnaldo Tapia Caballero** (Santiago, 1907ko otsailaren 20a - Santiago, 2002ko uztailaren 8a) Txileko pianista, irakaslea eta diplomazialaria izan zen.

Biografia
---------

Ruperto Tapia Mirandaren (jabetza-artekaria) eta Rosa Caballero Iturriagaren semea, Juan Guzmán Cruchaga poetaren koinatua, eta Juan Guzmán Tapia epailearen osaba izan zen. Pianoko oinarrizko ikasketak egin zituen Sibila Arayarekin, eta unibertsitate ikasketak Txileko Unibertsitateko Kontserbatorioan Raúl Hügel maisuarekin. 1921. urtean piano-irakasle titulua lortu zuen, eta 1924an kontzertista maila lortu zuen musika-tresna berean. Gero, hainbat hiritan hobetu zen, besteak beste, Londresen, Vienan eta New Yorken. Txilen, Australian, Zeelanda Berrian, Estatu Batuetan eta Europako eta Latinoamerikako hainbat herrialdetan aurkeztu zen. Ganbera-musika ere ikasi zuen, 1976an munduari bira bat egin zion Unescoren ganbera-musika taldearen zuzendari zela.

1926ko Txileko pianista onenaren Orrego Carvallo saria irabazi zuen, 1932ko Londresko pianista onenaren Saxton Noble saria, eta 1975ean Arte Ederretako Txileko Akademiako kide izendatu zuten.

1947an hasi zen diplomazialari gisa, eta ad honorem kultura-agregatu gisa aritu zen Txileko enbaxadan, Mexikon, Egoitza Santuan, Austrian eta Perun.

1957tik, ganbera-musikako irakasle aritu zen Txileko Unibertsitateko Kontserbatorioan; horrez gain, pianoko interpretazio-ikastaroak eman zituen Mexikon, 1958an, eta Perun, 1960 eta 1961 artean; eta ganbera-musikakoak, 1975ean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    *Arnaldo Tapia Caballero (1907-2002).*  Memoria Chilena.
2. 1 2 3 4   Merino Montero, Luis.  (2002). «Arnaldo Tapia Caballero (1907-2002)» *Revista musical chilena* (Santiago) 56 (198): 116-120. ISSN 0716-2790..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5704881
* Commonscat Multimedia: Arnaldo Tapia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 304145857925523020480
* LCCN: no2010204375

 |

* Wd Datuak: Q5704881
* Commonscat Multimedia: Arnaldo Tapia
**Fernando Urízar Garfias** (Santiago, 1804 - Santiago, 1876) joera liberaleko diplomazialari eta politikari txiletarra izan zen.

Biografia
---------

Colegio Carolinon eta San Felipe Unibertsitatean ikasi zuen. Administrazio publikoan hasi zen Santiagoko udal idazkari, Senatuko idazkari ( 1831-1834 ) eta Barne Ministerioko goi kargudun gisa. 1836an Diego Portales ministroaren idazkari izan zen eta hurrengo urtean Aconcagua probintziako alkate izendatu zuten. Hiri hartan piztu zen iraultza itzali zuen. Estatistika Orokorra (egun Estatistika Institutu Nazionala) sortu eta antolatu zuen, herrialdeko lehen biztanleria errolda egin behar izan zuelarik. Valparaísoko Aduana administratu zuen.

Garrantzi handiko beste kargu publiko batzuk bete ondoren, Valparaísoko ordezko diputatu hautatu zuten (1834), Victorino Garridoren lekua hartuz zenbait alditan. Rancaguako jabe-diputatu hautatu zuten 1837an, baina agertu ez zenean berehala ordezkatu zuen Pedro Nolasco Mena Ramírezek .

Putaendo, San Felipe eta Los Andeetako diputatua 1846an, 1849an berriro hautatua. Caupolicán-eko jabe-diputatua ( 1867 - 1870 eta 1870 - 1873 ). Petorcak eta La Liguak hautatua 1873-1876an, karguan hil zen.

Bibliografia
------------

* *Diccionario Histórico y Biográfico de Chile*; Fernando Castillo Infante, Lía Cortés eta Jordi Fuentes; Zig-Zag editoriala, Santiago, Txile, 1996; 517 orrialdea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5860337
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 457145857867323020719
* Open Library: OL2500801A
* Biografías BCN: url

 |

* Wd Datuak: Q5860337
**Juan Bono de Quejo** (Donostia, 1475 - Habana, 1528) Kolonen karabela bat pilotatu zuen, esklabo trafikatzaile handia izan zen eta sarraski handiak eragin zituen, besteak beste Trinidad eta Tobagon. Habanako prokuradore eta gobernadore-ordea izan zen.

Biografia
---------

Gipuzkoako itsas tradizioko familia batean jaioa, XV. mendearen amaieran Palosen bizi zen nabigatzaile estimatua zen. 1502an, Kristobal Kolonen laugarren bidaian, karabela bateko pilotua izan zen. Ondoren, Santo Domingo inguruko uharteen arteko itsas merkataritzan jardun zuen. 1510ean, Bartolome de las Casasek munduko esklabo merkatari handiena izatea leporatu zion.

1513an Fernando II.ak Juan Ponce de León baimendu zuen Bímini izeneko ustezko irla bat esplotaru zezan, bertara joan zen itsasontzietako bat, *Santa María de la Consolación*, Bono de Quejo izan zuen kapitain. Espedizioa Pazkoa egunean heldu zen, gaztelaniaz *Pascua Florida* eta hortik gaurko izena, Floridara heldu baitziren. Juan Pérez de Ortubia euskaldunak ere *San Cristóbal* izeneko bergantina gidatu zuen.

1514an eta 1516an Trinidad uhartea suntsitu zuen esklabu bila. 1516an, esklabo bila, Orinoco ibaiaren deltako hodiak zeharkatu zituen lehena izan zen. Domingotarrek bere sarraskiak salatu bazituzten ere, erregeazituzten, baina inork ezin izan zuen esklaboen merkataritza eragotzi, Bono de Quejo erregearen, Lope de Conchillosen eta Rodriguez de Fonsecaren babesa zuen, Diego Kolonen aurka deklaratu zuelako. Esklaboak harrapatu ohi zituen, beren arbasoen arimak zeuden uhartera eramango zituela esanez.

1520ko apirilean Pánfilo de Narváezen espedizioarekin Mexikora bidaiatu zuen Cortés geldiarazteko, baina Espainia Berria konkistatzeko gorteko tropekin bat egin ez zuen bakanetakoa izan zen, eta urte bereko irailean Kubara itzuli zen. Mexikon (1522) Cortésekin istilu txiki bat izan ondoren, behin betiko Habanan finkatu zen, non prokuradore eta gobernadoreorde bezala jardun zuen, 1528an hil zenean kargu horretan zegoelarik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Juan Bono de Quejo (Quexo) | Real Academia de la Historia» *dbe.rah.es* (Noiz kontsultatua: 2023-05-27).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Perera, Miguel Angel.  (2000). *Oro y hambre: Guayana siglo XVI : ecología cultural y antropología histórica de un malentendido 1498-1597.*  CDCH UCV ISBN 978-980-00-1662-6. (Noiz kontsultatua: 2023-05-27).
3. ↑   «El descubridor de Estados Unidos - XL Semanal» *www.lavozdegalicia.es* (Noiz kontsultatua: 2023-05-27).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Ponce de León, el hombre que descubrió Florida» *La Vanguardia* 2019-07-29 (Noiz kontsultatua: 2023-05-27).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Caro, Raúl Villa.  (2014-05-23). «Juan Ponce de León y la Fuente de la Eterna Juventud» *Fundación Exponav en Ferrol* (Noiz kontsultatua: 2023-05-27).

Ikus, gainera
-------------

* Juan Ponce de León

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q84771780
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q84771780