recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Antón Larrauri Riego** (Bilbo, Bizkaia, 1932ko apirilaren 30a - *ib.*, 2000ko abenduaren 21a) bizkaitar musikagilea izan zen.

Biografia
---------

70eko hamarkadan musikagintzan erabat murgildu zenetik hil zen arte, ehun bat obra sortu zituen, genero ugari landuz, hala nola ganbera-musika, orkestra handietarako lanak eta abesbatzarakoak, euskal musika tradizionalean oinarritutako lanak eta azken joeretan koka litezkeen obrak uztartuz.

Aurreko urteetako lanarekin jarraituz, eta beste lan askoren artean, Europako Musikaren Urtea ospatzeko agindu zioten *Oración al cosmos* 20 ahots mistotarako egindako obra estreinatu zuen 1985ean eta Euskadiko Orkestrak estreinatu zuen *Laiñoa* orkestra eta sopranorako obra sortu zuen 1992an.

1997an, Bilboko Udalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak hala eskatuta, *Bestelako gudariak* obra estreinatu zuen.

Zinemarako musika ere landu zuen. Azken urteetan lankidetza estua izan zuen Euskadiko eta Bilboko Orkestra Sinfonikoekin. Hil zenean, amaitu gabe utzi zuen bere lana: une hartan orkestra handi baterako obra sinfonikoa idazten ari zen, Antón Larrauriren hitzetan, bere biziko lanik garrantzitsuena izango zena.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko musika

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253710
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 25022348
* ISNI: 0000 0000 5947 9715
* BNE: XX842584
* BNF: 16700266p (data)
* GND: 1089517637
* LCCN: n92075567
* Tabakalera ID: 58870
* SUDOC: 194094707
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 86205
* Lur: 03725/eu\_l\_0687/l0687

 |

* Wd Datuak: Q12253710
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Anafilaxia** alergia mota bat da, ohiko alergia baino larriagoa dena eta gorputz osoa kaltetzen duena (multisistemikoa). Anafilaxia eragiten duen substantzia (alergenoa) sarritan odol-bidetik sartzen da gorputzean (adibidez, erle baten eztenkadaren ondorioz, edo injekzio baten ondorioz alergenoa botika bat denean), baina aho-bidetik ere jardun dezake (botikak, hainbat elikagai...). Esan liteke anafilaxia organismoaren muturreko erantzun immunologikoa dela alergeno baten aurka.

Anafilaxia sortzen duten alergeno ohikoenak liztor eta erleen pozoiak, penizilina bezalako antibiotikoak, azido azetilsaliziliko duten botikak eta hainbat elikagai (fruitu lehorrak, itsaskiak...) izaten dira.

Schock anafilaktiko deritzona anafilaxiaren ondorioz sortutako erreakzio bortitza da, heriotza ekar dezakeena. Urtikaria larruazalean, esku eta aurpegiaren hantura, buruko mina eta goragaleak, izerdia, hipotentsioa, sabeleko mina, itomena eta bihotz-biriketako gelditzea dira sintoma nagusiak.

Alergia guztietan bezala, anafilaxian ere E motako immunoglobulinek (Ig E) parte hartzen dute. Antigorputz hauek mastozito izeneko zelulen azalean pilatzen dira, eta bertatik aurre egiten diote alergeno arrotzari. Antigeno (alergenoa)-antigorputz (IgE) erreakzioa gertatzerakoan, mastozitoek barnean dituzten substantzia kimikoak askatzen dituzte, histamina eta triptasa, batez ere. Substantzia horiek dira schock anafilaktikoaren eragile nagusiak.

Schock anafilaktikoa tratatzeko adrenalina erabili ohi da, zain barneko bidetik. Hormona honek jarduera bronkio-dilatatzailea eta hodi-uzkurtzailea du, hain arriskutsuak diren itomena eta gelditze kardiobaskularra ekidinez.

Ikus, gainera
-------------

* Alergia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q168800
* Commonscat Multimedia: Anaphylaxis

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85004806
* NDL: 01163594
* NKC: ph378891
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DiseasesDB: 29153
* MedlinePlus: 000844
* eMedicine: 135065
* MeSH: D000707
* **Kimikako identifikadoreak**
* KEGG: H01359

 |

* Wd Datuak: Q168800
* Commonscat Multimedia: Anaphylaxis
**Allan Quatermain and the Lost City of Gold** (euskaraz *Allan Quatermain eta Urrezko Hiri Galdua*) 1986ko Gary Nelson ingeles zinema zuzendariak zuzendutako abentura film bat da. Richard Chamberlain, Sharon Stone, James Earl Jones, Henry Silva eta Robert Donner aktoreek antzeztu zuten.

1887ko H. Rider Haggard ingeles idazlearen *Allan Quatermain* eleberrian oinarritua dago.

1985eko *King Solomon's Mines* filmaren jarraipena da.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Salomon erregearen meatzetara egindako espedizioari biziraun ostean, eta Jesse Huston neskalagunarekin ezkontzeko asmoz Amerikata doan ontzia hartzen doanean, Allan Quatermain (Richard Chamberlain) ingeles ehiztariak ohianean hiltzorian dagoen eta afrikar misteriotsu batzuk jarraika dituen Dumont (Rory Kilalea) deritzon laguna erreskatatuko du.

Dumontek, erailda hil aurretik, Quatermaini haren anaia Robeson Quatermain (Martin Rabbett) kondairazko "Urrezko Hiria" delakoan dagoela jakinaraziko dio. Hortaz, Quatermainek AEBetarako bidaia atzeratu eta anaia topatzeko espedizioari ekingo dio, bidai honetan Jesse (Sharon Stone), Umslopogaas (James Earl Jones) zulu gerlari erraldoia eta Swarma (Robert Donner) hindu beldurtia lagun izango ditu.

Mota guztietako arriskuz besterik basamortu eta oihanak zeharkatu eta Eshowe basatiei aurre egin ondoren, taldea Urrezko Hirira ailegatuko da. Alegia, Nyleptha eta Sorais erreginen (Aileen Marson eta Cassandra Peterson) agindupeko gizon zurien herri primitibo baten bizilekua. Quatermainek bere anaia Robeson topatuko du, honek hiriko benetazko tiranoa Agon (Henry Silva) azti nagusia dela aipatuko dio, Sorais zitalaren aliatua eta "lehoiaren kultua" delakoaren ezartzailea, honetan giza sakrifizio izugarriak burutzen dira.

Aktoreak
--------

* Richard Chamberlain: Allan Quatermain
* Sharon Stone: Jesse Huston
* James Earl Jones: Umslopogaas
* Henry Silva: Agon
* Robert Donner: Swarma
* Doghmi Larbi: Nasta
* Aileen Marson: Nyleptha erregina
* Cassandra Peterson: Sorais erregina
* Martin Rabbett: Robeson Quatermain
* Emily Eby: Orblah
* Rory Kilalea: Dumont
* Andy Edwards as Stand-in for Richard Chamberlain

Ikus gainera
------------

* *King Solomon's Mines (1985eko filma)*

Kanpo estekak
-------------

* IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1542674

 |

* Wd Datuak: Q1542674
**Anadyr** (errusieraz: Ана́дырь) Siberiako ipar-ekialdeko muturreko ibaia da, Errusiako Txukotka Barruti Autonomoa zeharkatzen duena. Anadyrko mendigunean du iturburua eta Bering itsasoko Anadyrko golkoan ahoa. 1.150 kilometro luze da eta 191.000 kilometro koadroko arroa drainatzen du. Semion Dezhniov esploratzailea 1648an iritsi zen Anadyr ibaiaren ahora.

Hidrometria
-----------

Anadyr ibaiaren emaria 1958-1988 bitartean neurtu zen Snezjnojen. Ibaiak 106.000 kilometro koadroko eremua drainatua du gune horretan, arro osoaren % 55,5. Emari handiena ekainean du (4.980 m³/s), izotz urtzearen ostean, eta txikiena apirilean (23,3 m³/s).

**Anadyr ibaiaren batezbesteko emariak (m³/s), Snezjnojen neurtuak**Datuak: 1958 eta 1988 artean

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Anadyr ibaia Sobietar Entziklopedia Handia. Slovari.yandex.ru
2. ↑  Anadyr at Snezjnoje R-arcticnet.sr.unh.edu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26390
* Commonscat Multimedia: Anadyr River

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q26390
* Commonscat Multimedia: Anadyr River
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Anafrodisia** edo **frigidotasuna** desira sexuala gutxitua edo libidoa murriztua dagoen egoera da. Harreman sexualetan orgasmorik ez izatea ere frigidotasunaren barruan sartzen da. Egoerak asebetetzea eta depresioa eragiten dio jasaten duenari, eta hainbat aitzakia ematen dira etengabe sexu-harremana saihesteko. Emakumeei zein gizonei aplika dakieke.

Etiologia
---------

Egoera eragiten duten arrazoi fisiko zein psikologiko batzuk hauek dira: erakargarritasun fisiko gutxiko edo batere erakargarritasun fisikorik gabeko bere buruarizko kontzeptu bat izatea; arrakasta ukatzea frustrazio-modu errepikakor gisa, gizabanakoa modu asertiboan sentitzea edo komunikatzea eragozten duena, eta, ondorioz, hari fisikoki ez ezik, haren ingurune sozialari ere eragiten dion egoera bat sortzea, modu zabarrean, akaparatzailean eta ez oso arrazoizkoan proiektatuz, beste ikuspuntu batzuen arteko bizikidetzaren aurrean, eta bikote-ikuspegi inaktibo baten aurrean bakarrik kokatuz; bikotekideak arbuiatzearen beldurra; edo desio sexualak, gatazkak, errutina sexuala eta abar adierazteko zailtasunak.

Koadro klinikoa
---------------

Desio sexualaren edo libidoaren inhibizio iraunkorra edo lausoa da, eta sexu-gogoan blokeoa dago; beraz, harremanen maiztasuna nabarmen murrizten da, batzuetan ia nulua izanik.

Bikotearen barruan maiz gertatzen den konbinazio bat da desio sexual inhibitua izatea emakumearengan, eta isurketa goiztiarra gizonarengan. Bi prozesuak elkarren artean atzeraelikatzen dira, halako moldez non desiorik ezak areagotu egiten baitu sexu-harremanen arteko latentzia. Horrela, gurpil zoro bat sor daiteke, eta zaila da handik ateratzea sexu-terapia egoki baten laguntzarik gabe.

Asexualtasuna
-------------

Ameriketako Estatu Batuetako Psikiatria Elkartearen *Buru asalduren diagnosi eta estatistika eskuliburua*ren (DSM-5) bosgarren edizioan, libidorik ez izateak edo libido gutxitua nahasmendu edo disfuntziotzat hartzen da, baldin eta pertsonarentzako estres esanguratsua eragiten badu; ez bere burua asexualtzat definitzen bada.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Gaixotasunak Hiztegia] [2015]
2. ↑  Euskalterm: [Psikiatria Hiztegia] [2017]
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Real Academia Nacional de Medicina.  (2012). *Diccionario de términos médicos.*  Madril: Panamericana.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Deseo sexual inhibido.*  in: *Medline Plus*..
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Kinsman, Kat.  (2014/10/05). «La asexualidad, la 'otra' orientación que pocos entienden» *CNN*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486058
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* ICPC-2: P07

 |

* Wd Datuak: Q486058
**Alofano** silikato minerala da. Bere formula {\displaystyle {\ce {(Al2O3)(SiO2)1.3-2 \* 2.5-3H2O}}} da. Ordena atomikoa laburra duenez, ez da mineral bat bere horretan, baizike ta mineraloide bat. X-izpien difrakzioan sortzen duen espektro infragorriarengatik identifika daiteke. 1816an deskribatu zen lehen aldiz Gräfenthalen, Alemania. Alofanoa beira bolkanikoaren eta feldespatoen alterazio hidrotermal bat da, eta orokorrean kaolinitaren antzeko konposizioa du, baina Al:Si = 2 arrazoi molarrarekin. Normalki pH neutraletik azidora bitarte osatzen da (5-7). Bere egitura eztabaidagarria da, baina buztin mineralen antzekoa da, eta aluminak oktaedro kurbatuz eta silikatoen tetrahedroz osatuta dago.

Alofanoa alderatu daiteke halloysita sortzeko egoera akuoso zehatzetan, eta silikatoak galtzen dituen egoeratan gibbsita sortu daiteke.

Ezaugarriak
-----------

Alofano silikato mineralaren formula kimikoa hau da: {\displaystyle {\ce {(Al2O3)(SiO2)1.3-2 \* 2.5-3H2O}}}. Kristal amorfoak sortzen ditu. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 3 da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** «Allophane: Mineral information, data and localities.» *www.mindat.org* (Noiz kontsultatua: 12-05-2019).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q429712
* Commonscat Multimedia: Allophane

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q429712
* Commonscat Multimedia: Allophane
**Aldo Civico** AEBetako Columbiako Unibertsitateko *Center for International Conflict Resolution* ("Nazioarteko Gatazkak konpontzeko Zentroa", CICR) instituzioko zuzendari italiarra da. Euskal Herriari buruzko Bruselako Adierazpenaren sinatzaileetakoa da.

Biografia
---------

**Aldo Civicok** Zientzia Politikoak ikasi zituen Bolonian (Italia) eta Antropologian doktoregoa atera zuen Columbiako Unibertsitatean.

1991 eta 1995 artean Leoluca Orlando Palermoko alkatearen aholkulari politikoa izan zen. 1995 eta 1999 artean Alemaniako hedabide batzuetan kazetari independente aritu zen.

2000n AEBetara heldu zen. New Yorkeko Columbiako Unibertsitateko *Center for International Conflict Resolution* (CICR) delakoan zuzendari bihurtu zen. 2001etik Kolonbiako gatazka armatuari buruzko azterlana bertan egiten ari da; 2005 eta 2007 artean estatu horretako gobernua eta ELN (*Ejército de Liberación Nacional*) gerrilla taldearen arteko elkarrizketan bitartekari aritu zirenetakoa izan zen. Irabazitako esperientziagatik 2007tik USAID Colombiaren eta AEBetako Estatu Sailaren gatazkak konpontzeko estrategietarako aholkularia bihurtu zen.

2008ko AEBetako presidentea aukeratzeko kanpainan Barack Obama eta Hillary Clintonen mendebaldeko hemisferiorako aholkulari informala izan zen.

### Euskal Herriaz

2010ean Bruselako Adierazpena sinatu zutenen artean egon baino lehen, bera buru den CICR Juan José Ibarretxek bultzatutako "Konpondu" ekimenari buruzko txosten baten egilea izan zen.

Lanak
-----

* *La Scelta* (Piemme, 1994), Ennio Pintacuda jesulagunaren biografia intelektuala da; siziliarra mafiaren kontrako mugimendu sozialaren aitzindaria izan zen.
* *Engaged Observers* liburuan (Victoria Sanford eta Asale Ángel-Ajani, Rutger University Press, 2007) *Portrait of a Paramilitary* kapituluarekin kolaboratu zuen.
* Kolonbian *Las Guerras de Doblecero* (Intermedio, 2009) argitaratu du; *Bloque Metro* talde paramilitarrreko burua zen Carlos Mauricio García *Rodrigo Doblecero* ezizenez ezaguna denaren bizitzari buruzkoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Aipamena blog pertsonal honetan.
2. ↑  Biografia *La silla vacía* webgunean.
3. ↑  Liburuaz[*Betiko hautsitako esteka*] La República.comen.

Ikus, gainera
-------------

* Bruselako Adierazpena
* Andrea Bartoli

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)** Aldo Civicoren bloga.
* **(Ingelesez)** *Center for International Conflict Resolution* (CICR).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4713871

 |

* Wd Datuak: Q4713871
Herriaren ikuspegi orokorra.
**Albertville** Frantziako herria da, Rodano-Alpeak eskualdean eta Savoia departamenduan kokatua.

Geografia
---------

340 metroko garaieran dago, baina, Rodano-Alpeak eskualde osoa Alpeetako mendilerroak gurutzatzen duenez, bere garaiera, 2.037 metroraino heltzen da. Arly ibaiak gurutzatzen du, eta Isère ibaiaren bazterrean dago.

### Hedadura eta biztanleria

17,54 kilometro karratuko hedadura eta 17.340 biztanleko biztanleria du.

Historia
--------

1836an sortu zen, Karlos Alberto erregearen eskutik. Aurretik, inguru horretan, L´Hôpital eta Conflans izeneko bi herritxo aurkitzen ziren, eta erregeak, biak batu zituen, herri berriari, bere izena emanez.

Neguko Olinpiar Jokoak
----------------------

1992an, Savoiako departamenduan ospatu ziren Neguko Olinpiar Jokoak, Albertville kokaleku zentrala zelarik. Udako Olinpiar Jokoen urte berean ospatu ziren Neguko azken Olinpiar Jokoak izan ziren Albertvillekoak

Herritar ospetsuak
------------------

* Jean Moulin

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q159469
* Commonscat Multimedia: Albertville

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125579810
* BNF: 15273947h (data)
* GND: 4208942-6
* LCCN: n87108786
* NKC: ge542316
* **Lekuak**
* OSM: 111528
* INSEE: 73011

 |

* Wd Datuak: Q159469
* Commonscat Multimedia: Albertville
**Anioia** ioi bat da (atomoa edo molekula) karga elektriko negatiboa duena, hau da, behar baino elektroi gehiago dituena. Anioiak, oxidazio-egoera negatibo batekin deskribatzen dira.

Gatzak, tipikoki katioi eta anioiz osatuta daude (lotura kimikoa erabat lotura ionikoa ez den arren, beti dago lotura kobalente bat)

Forma
-----

Ingurunearen PH (protonizazio ingurua) mailaren arabera substantziak anioi edo katioi bezala aurkitzen ditugu, hau da karga negatiboarekin edo positiboarein (neutro izaten dena normalean).+

Ioi Amonikoaren irudikapena
Eskubiko irudian ikusten denaren arabera + ikurrak PH maila altua adierazten du, hau da protoi kontzentrazio maila altua dagoela eta horrexegatik positiboki kargatzen da molekula, lotura datiboak sortuz.

Anioi garrantzitsuak
--------------------

* Hidroxidoa
* Halgoenuroak:
	+ Fluoruroa
	+ Kloruroa
	+ Bromuroa
	+ Ioduroa
* Azido oxazidoen forma basikoak
	+ Nitratoa
	+ Sulfatoa
	+ Azetatoa
* ADNa anioi bat da
* pH fisiologikoan, proteina asko anioiak dira

Anioi azidoak ere badaude
"Ahate, ahate, ahate" izeneko platera hiru zatiak ahate gorputz konplexutik datozelako: ahate arrautzak, ahate mermelada eta ahate bular errea.
 Ahuntz gazta barietateak
**Animalia jatorriko produktua** animalia baten gorputzetik eratorritako edozein material da. Adibidez, koipeak, haragia, odola, esnea, arrautzak eta hain ezagunak ez diren beste produktu batzuk, esate baterako, arrain buztana eta gatzagia. 

Lurralde bakoitzean indarrean dagoen araudiaren arabera animalia produktu edo azpiproduktu gisa definitzen da. Adibidez, Estatu Batuetako Nekazaritza Sailarentzat (USDA) abereetatik ateratako edo fabrikatutako produktuak dira, gihar ehunak izan ezik, EBn jendeak kontsumitzen dituen edo ez kontuan hartuta, termino orokorragoetan definitzen dira. Beraz, gizakiak kontsumitzeko oilasko arrautzak animalia azpiproduktu gisa hartzen dira AEBetan, baina ez Frantzian, animaliak elikatzeko pentsatutako arrautzak bi herrialdeetan animalien azpiproduktu gisa sailkatzen dira. Horrek ez du berez produktuaren egoera, segurtasuna edo "osotasuna" islatzen.

Animalien azpiproduktuak hiltegietako, animalien aterpetxeetako, zoologikoetako eta albaitari-guneetako animalien gorpuzkiak, eta gizakion kontsumorako pentsatuta ez dauden animalia jatorriko produktuak, janari hondarrak barne. Gizakien eta ez gizakien kontsumorako elikagaiak, koipeak eta beste produktu komertzialak ekoizteko saldu daitezke, hala nola kosmetikoak, margoak, garbigarriak, distira-emaileak, kolak, xaboiak eta koloratzaileak. Animalia azpiproduktuen salmentak harakintzari landare proteina iturriak saltzen dituzten industriekin ekonomikoki lehiatzeko aukera ematen dio.

Orokorrean, fosilizatutako edo deskonposatutako animaliekin egindako produktuak (esate baterako, petrolioa, antzinako itsasoko animalien aztarnekin osatuta) ez dira animalia-produktuak kontsideratzen. Animalia-hondakinekin ongarritutako lurzoruan hazitako laboreak oso gutxitan dira animalia-produktuak.

Hainbat dietak debekatu egiten du animalia produktu batzuk sartzea, begetarianoak, kosherrak eta halalak barne. Bestelako dietek, esate baterako, beganismoak eta beganismo gordinak animalia jatorriko osagai guztiak baztertzen dituzte.

Hiltegiko hondakinak
--------------------

Prestatzen direnetik elikagai gisa erabiltzeko ebakitako animalien gorputzen atalak dira. Hondakin horiek hainbat iturritatik etor daitezke, hiltegietatik, jatetxeetatik, dendetatik eta baserrietatik. Erresuma Batuan hirugarren mailako arrisku gisa sailkatzen dira animalien azpiproduktuen araudietan, haragi konfiskatua izan ezik, bigarren mailakoa dena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Unklesbay, Nan. *World Food and You*. Routledge, 1992, or. 179ff.
2. ↑  Stepaniak, Joanne. *Being Vegan: Living with Conscience, Conviction, and Compassion*. McGraw-Hill Professional, 2000, or. 7.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q629103
* Commonscat Multimedia: Animal products

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph128043
* NARA: 10636854
* AAT: 300011793

 |

* Wd Datuak: Q629103
* Commonscat Multimedia: Animal products
***Aitaren etxea*** Karmele Jaio idazlearen eleberri bat da, 2019 urtean argitaratua. 2020an Euskadi Literatura Saria Irabazi du lan honengatik.

Sinopsia
--------

Blokeatuta dago Ismael, bere nobela berriarekin aurrera egin ezinik, argitaletxetik deika eta epea gogoratzen ari zaizkion arren. Gauzak okertu egingo dira, gainera, bere ama gaixotu egin dela-eta, aita zaharraz arduratu behar duenean.

Jasone da senarraren idazlanen lehenengo irakurle eta zuzentzailea; gaztetan idazle izana, gero utzi ziona, baina azken urtean, gauetan ordenagailuaren aurrean, sekretuan berriz sortzen hasi dena. Emazteak idatzitako horretan topatuko ote du Ismaelek azkenaldian aurkitu ezin duen ahotsa? Ala bere baitan arakatu beharko du, ez dakien sekretu hori deskubritzeko?

Maskulinitatea eraikitzeko eta transmititzeko moduez eta orokorrean generoak emakume eta gizonen bizitzetan duen eragin itzelaz ari da Karmele Jaioren eleberria. Baita familietan sortzen diren isiltasun esanguratsuez ere. Bere nobela anbiziotsu eta ausartena burutu du Jaiok, lurralde ezezagun batean barneratuz eta bertatik arrakastaz itzuliz.
**Alba Maria Cabello Rodilla** (Madril, Espainia, 1986ko apirilaren 30a) igerilaria da. Igeriketa sinkronizatuan aritzen da.

Bi Olinpiar Jokotan parte hartu du, igeriketa sinkronizatuko taldekako proban. 2008ko Pekingo Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen eta 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan brontzea.

Ibilbidea
---------

22 urte zituela, 2008ko Pekingo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, non zilarrezko domina irabazi zuen taldekako proban. 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan, brontzezko domina irabazi zuen taldeen modalitatean.

Bere ibilbidean zehar bost domina irabazi ditu Munduko Igeriketa Txapelketan, horietako bat urrezkoa, eta zortzi Europako Igeriketa Txapelketan, horietatik lau urrezkoak.

Sariak
------

Brontzezko 2 domina taldean eta konboa 2005eko Montrealgo Munduko Txapelketan

Zilarrezko 2 domina taldean eta konboa 2006ko Budapesteko Europako Txapelketan

Zilarrezko domina bat (librea) 2007ko Montrealgo Munduko Txapelketan

Zilarrezko 2 domina taldean eta konboa 2008ko Europako Eindhoven txapelketan

Zilarrezko domina bat Pekingo Olinpiar Jokoetan

Urrezko domina bat konboan 2009ko Erromako Munduko Txapelketan

Zilarrezko 2 domina taldean eta konboa 2010eko Budapesteko Europako Txapelketan

2 brontzezko domina 2011ko Shanghaiko Munduko Txapelketan

Urrezko 2 domina taldean eta konboa 2012ko Europako Debrecen Txapelketan

Brontzezko domina bat Londresen 2012ko Olinpiar Jokoetan

Zilarrezko 3 domina taldeetan (teknikoa eta librea) eta konboa Bartzelonako 2013ko Munduko Txapelketan

Zilarrezko domina bat konboan 2014ko Berlingo Europako Txapelketan

Brontzezko domina bat taldean 2014ko Berlingo Europako Txapelketan

Brontzezko domina bat taldean (librea) 2015eko Kazango Munduko Txapelketan

5 en combo 2015eko Kazango Munduko Txapelketan

Zilarrezko domina bat konboan 2016ko Londresko Europako txapelketan

4 konboan 2016ko Londresko Europako txapelketan

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Olympedia – Alba Cabello» *www.olympedia.org* (Noiz kontsultatua: 2022-09-12).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Alba CABELLO | Results | FINA Official» *FINA - Fédération Internationale De Natation* (Noiz kontsultatua: 2022-09-12).

Kanpo estekak
-------------

* Kirolariaren fitxa, Espainiako Olinpiar Batzordearen webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2579422
* **Kirolariak**
* COI: alba-cabello-rodilla

 |

* Wd Datuak: Q2579422
**Alazani** ibaia (georgieraz, ალაზანი, Alazani; azerieraz, Qanıx) Georgiako eta Azerbaijango ibai bat da, Kaukason sortua, Tuxetia eskualdean. Kura ibaiaren ibaiadar nagusia da, Georgiatik ekialderantz doa, eta 351 kilometro egiten ditu.

Ibilbidea
---------

Kaukaso Handian jaiotzen da Alazani ibaia eta hegoalderantz jotzen du Akhmeta herriraino. Ondoren hego-ekialderantz jotzen du eta Georgiako mahasti eskualde nagusia zeharkatzen du. Ondoren ibilbidearen zati luzean zehar Georgia eta Azerbaijanen arteko muga da, Mingatxevir hiriko urtegian (Azebaijanen) Kura ibaiarekin bat egin aurretik.

Ezaugarriak
-----------

Alazani ibaiaren zati luzeak lehortzera iristen dira neguan. Udaberrian inguruko mendietako elurrak urtu egiten dira eta ibaia asko handitzen da uholdeak eraginez. Nekazaritza oso ugaria da inguruetan eta haren eraginez hainbat eremutan poluzio handia izatera iristen da, Kvareli eta Lagodekhi barrutietan esate baterako.

Ibaiaren korronte azkarra baliatzeko txinatar inbertsoreek hainbat zentral hidroelektriko eraiki zituzten 1990. hamarkadan Alazani ibaiaren inguruan.

Historia
--------

Ibaia seguruenik antzinako geografoen testuetan agertzen den bat da: *Alazonius* edo *Alazon* aipatu zuten Estrabonek eta Plinio Zaharrak, eta kasu horretan argi samar dago. Baliteke baita Dion Kasiok eta Plutarkok aipaturiko *Abas* ibaia izatea, non gudu bat izan zen K.A. 65. urtean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Our waters : joining hands across borders : first assessment of transboundary rivers, lakes and groundwaters.*  United Nations 2007, 5 or. ISBN 978-1-4356-4142-6. PMC 231395605. (Noiz kontsultatua: 2022-02-23).
2. ↑   **(Ingelesez)** Smith, William.  (1873). *A Dictionary of Greek and Roman Geography.*  John Murray (Noiz kontsultatua: 2022-02-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q212795
* Commonscat Multimedia: Alazani River

---

* **Lekuak**
* OSM: 12588097

 |

* Wd Datuak: Q212795
* Commonscat Multimedia: Alazani River
**Alazne Rivero** (Bilbo, Bizkaia, 1958ko martxoaren 22a - *ib.*, 2002ko apirilaren 9a) euskal marrazkilari eta komikigilea izan zen. *Ipurbeltz* aldizkarian argitaratu ziren bere lanak, eta Madrilen ere lan egin zuen komikigintzan, besteren artean Chiqui de la Fuenterekin.

1979ko *Ipurbeltz* aldizkariko 23. zenbakian agertu zen lehen aldiz Nerea pertsonaiari buruzko bere komikia. 25. aleko aldizkariaren azala eta beste azal batzuk ere bereak izan ziren. Aldizkarian Ikas Jolas atalaz ere arduratu zen.

1985. urtean Euskarazaleak Alkarteak antolatutako ipuin bat ilustratzeko antolatutako lehiaketan 2. aipamen berezia jaso zuen.

Euskal Akuarelisten elkarteko kide izan zen. Banakako eta taldeko erakusketak egin zituen Bizkaian eta Araban. Margolaritza eskolak eman zituen zenbait urtez Bizkaiko hainbat Udaletan.

Madrilen komikigintzarako lanean ere aritu zen.

Bilbon hil zen 44 urterekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ipurbeltz 1977-2002. Erein. ISBN 9788497460699
2. ↑  Bizkaitarrai bizkaieraz, 85n zenbakia jorraila (aprilla), 1985.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q62750014

 |

* Wd Datuak: Q62750014
**Anconako katedrala** (italieraz: *Duomo di Ancona, Basilica Cattedrale Metropolitana di San Ciriaco*) katedral katolikoa da, San Ziriakori dedikatua, Anconako artzapezpikuaren egoitza. Eraikinean osagai erromanikoak, bizantziarrak eta gotikoak biltzen dira, eta antzinako hiri grekoaren akropolian dago kokatuta, hiriaren eta golkoaren gainetik.

2016ko indusketek frogatu zuten tenplu bat zegoela bertan, agian Afroditari dedikatua, K. a. III. mendetik aurrera. Horren gainean, eliza kristaua eraiki zuten VI. mendean, nabe batekoa. Horren hondar batzuk gelditzen dira oraindik ere: mosaiko bat eta perimetroko harresiak. 995-1015ean eliza berri bat egin zuten. 1017an, basilika berriak San Martzelinoren eta San Ziriakoren erlikiak jaso zituen. XII. eta XIII. mendeetan eliza handitu zuten, transeptua erantsi baitzitzaion oinplanoa gurutze grekokoa izateko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q52861
* Commonscat Multimedia: San Ciriaco (Ancona)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148048125
* GND: 4562047-7
* LCCN: no95059389

 |

* Wd Datuak: Q52861
* Commonscat Multimedia: San Ciriaco (Ancona)
**Alberto V.a Wittelsbachekoa**, *Zintzoa* (alemanieraz, *der Grossmutige*)(Munich, 1528ko otsailaren 29a - Munich, 1579ko urriaren 24a) Bavariako dukea izan zen 1550etik bere heriotzaraino.

Biografia
---------

Alberto V.a Bavariakoa Alberto V.a Bavariakoa 
Alberto V.a Wittelsbachekoa Munichen jaio zen 1528ko otsailaren 29an. Gurasoak Gilen IV.a eta Maria Baden-Sponheimekoa izan ziren eta amaren aldeko aitona-amonak, berriz, Filipe Baden-Sponheimekoa eta Elisabet Palatinadokoa.

Alberto Ingolstadten hezi zuten eta irakasle katolikoak izan zituen.

1547an, Ana Habsburgo-Jagellonekoarekin ezkondu zen, Fernando I.a Habsburgokoa eta Ana Bohemia eta Hungariakoaren alabatako bat.

Alberto kontraerreformaren lider bilakatu zen eta, Wittelsbach etxea eta katolizismoa bat eginak ikusiz, errepresioa ere erabili zuen.

Politikan, ez zuen erabaki asko hartu, bere aholkulariei utzi baitzien lan hori. Georg Stockhammer eta Wiguleus Hundt izan ziren esanguratsuenak, azken hau, batez ere, Passauko ituna edo Augsburgoko bakea bideratu zituena, alegia.

Bere semea zen Ernesto Bavariakoa Koloniako artzapezpiku egiten ahalegindu zen, baina ez zuen emaitza ikusi, azkar hil baitzen -bi mendez izango zuen kargua familiak-. Alberto Munich Frauenkirchen dago ehortzita.

Artean zaletua, bilduma ugari egin zituen eta Municheko Gortearen liburutegia ere bai, XVI. mendeko bavariar kultur zentru garrantzitsuena izango zen gunea.

Seme-alabak
-----------

Ana Habsburgo-Jagellónekoarekin helduarora iritsi ziren 5 seme-alaba eduki zituen:

* Gillermo (1548-1626)
* Fernando (1550–1608)
* Maria Ana (1551-1608), Karlos II.a Estiriakoarekin eskondua
* Maximiliana María (1552–1614)
* Ernesto (1554-1612)

Familia
-------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Aitona** Alberto IV.a Bavariakoa | **Amona** Kunigunda Austriakoa | **Aitona** Filipe Baden-Sponheimekoa | **Amona** Elisabet Palatinadokoa |
| **Aita**  Gilem IV.a Bavariakoa | **Ama** Maria Baden-Sponheimekoa |
| Alberto V.a Bavariakoa |

Oinordekotza
------------

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Gilem IV.a Bavariakoa** | **Bavariako dukea**1550-1579 | Ondorengoa**Gilem V.a Bavariakoa** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Alberto V.a Bavariakoa*** Aldatu lotura Wikidatan |
Aldana etxea atzetik.
**Aldanaren etxea**, gaztelaniaz **Casa de Aldana** Cáceres hiriko inguru historiko-monumentalean dagoen gotiko estiloko etxe gotortua da; elementu mudejar ditu.

Historia
--------

XIV. mendean eraikia izan zen. Haren historian zehar aldaketa eta erreforma asko ezagutu ditu. Aldana familia Cáceresera Galiziatik heldu zen; agina Aldanatar ezagunena Lorenzo de Aldana izan zen, Perúko konkistan nabarmendutako militarra. Egindako erreformen ondorioz, fatxadaren ezaugarri asko galdu egin ditu. Oraindik Aldana familiaren Lis lorea duen armarria ikus daiteke. Gaur egun, eraikina Espainiako Ondare Historikoa bezala babestuta dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  1949ko apirilaren 22ko dekretua eta 16/1985 Legea.
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Cáceres Histórica webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5754725
* Commonscat Multimedia: Casa Mudéjar de la Cuesta de Aldana

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000490

 |

* Wd Datuak: Q5754725
* Commonscat Multimedia: Casa Mudéjar de la Cuesta de Aldana
Amokain 21-2-28
**Amokain** Eguesibarko herri hustu bat da, Nafarroa Garaian. Antzina jaurerria izan zen, Eliaren eta Erantsusen artean. Gaur egun Ibirikutik doan bidetik iritsi daiteke, baina azken zatian ez dago errepiderik.

Historia
--------

Lorenzo Igual apezpikuak 1796an baseliza bisitatu zuen, eta jada esan zuen baseliza oso egoera txarrean zegoela, ez zuela inongo dekoraziorik eta ezin zela bertan mezarik eman. XIX. mendearen erdialdean Artzibartik bereizi zen Eguesibarrekin batzeko.

Demografia
----------

1553an Artzibarren agertzen da, su bakarrarekin. 1786an 8 biztanle zituen eta 1824an 20. 1858an 11 biztanle zituen, 1930an 9, 1940an 6 eta 1950an 11. XX. mendearen erdialdean hustu zen, ondoan dagoen Galdurotzekin gertatu zen bezala.

Ondasunak
---------

Bi eraikin daude herrian, biak erorita. Bata garaiko jaurerriko etxea zen, eta bestea Mikel Goiaingeruari eskainitako baseliza.

Herri kulturan
--------------

Obanosko Misterioaren kondairaren arabera, Santa Felizia, Donejakue Bidea egitetik bueltan, Amokainen geratu zen. Bere anaia Gilen Akitaniakoa bere bila itzuli zen, amaren eskariz, eta Feliziak itzuli nahi ez zuela esaterakoan, bertan hil zuen eta lurperatu. Bertsioen arabera, Gilen Erromara joan zen eta aita santuak esan zion Amokainera bueltatzeko eta gorpua jasotzeko; ondoren, idi batekin eraman zuten eta idia geratzen zen lekuan baseliza bat eraiki behar zuen, Labion gertatu zena. Beste bertsio baten arabera Amokaingo herritarrak izan ziren hori egin zutenak, hilobian loreak agertu zirela ikusita. Edonola ere, Obanosera erretiratu zen Gilen, eta han bizi izan zen hil arte.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    *Gran Enciclopedia de Navarra | AMOCÁIN.*  (Noiz kontsultatua: 2021-06-03).
2. 1 2 3 4 5   «AMOCAIN» *Pueblos deshabitados de Navarra* (Noiz kontsultatua: 2021-06-03).
3. ↑   «MISTERIO DE OBANOS» *Gran Enciclopedia de Navarra* (Noiz kontsultatua: 2021-06-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q62702320
* Commonscat Multimedia: Amocain

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 3182

 |

* Wd Datuak: Q62702320
* Commonscat Multimedia: Amocain
**Otilia Valeria Coman** (Timișoara, 1942ko martxoaren 25a), **Ana Blandiana** pseudonimoz ezaguna, olerkari, saiakeragile eta ekintzaile errumaniarra da. Blandiana Errumaniako literaturagilerik garrantzitsuenetarikoa da, Nicolae Ceaușescuren erregimen komunista garaian zentsura jazarria.

Biografia
---------

Bere aita irakasle eta apaiz ortodoxoa izan zen, erregimen komunistak jazarria eta kartzelatua, aske utzi eta gutxira hil zen. Bere amaren jaioterri zen Koman (Transilvania) herritik hartu zuen bere literatur pseudonimo. "Herriaren etsai" izandako baten alaba izateagatik, unibertsitatean ikastea eta Errumanian publikatzea debekatu zitzaion, 1959an aldizkari batean bere lehen poema publikatu ondotik. Kazetari lanak egina da.

1964koa da bere lehen poema liburua, *Lehen pertsona plurala*. 1982an, Vienako Unibertsitatearen Herder saria jaso zuen bere lan guztiagatik. Erregimen komunista garaian, jazarria eta debekatua izan zen bere herrialdean, baina atzerrian arrakasta nabarmena ukan zuen.

Bere lehen ipuin liburua, *Lau urtaroak*, 1977koa da. Hurrengoa, *Iraganerako Proiektuak (*1982a) hamaika kontakizunek osatzen dute.  Edgar Allan Poe, Franz Kafka edo Julio Cortázarren ipuinekin konparatuak izan dira.

30 liburutik gora publikatu ditu, gai eta genero desberdinetakoak: poesia, entsegua, narratiba fantastikoa, eleberriak... Bere lana 24 hizkuntzatara itzuli da. PENeko ohorezko presidente da Errumanian eta Europako Poesia Akademiako, Mallarmé Pesia akademiako eta UNESCOren Munduko Poesia akademiako kide da

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q237033
* Commonscat Multimedia: Ana Blandiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 27079448
* ISNI: 0000 0001 2125 1747
* BNE: XX858812
* BNF: 120266019 (data)
* CANTIC: a11082446
* GND: 121093018
* LCCN: n83214088
* NKC: jn20020102071
* SUDOC: 028428730
* BIBSYS: 90341626
* UB: a1394427
* Open Library: OL290915A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q237033
* Commonscat Multimedia: Ana Blandiana
**Amaia Lanbarri Izagirre** (Arrigorriaga, 1992ko otsailaren 11 - ) euskal herritar futbolari honek Athletic Clubean jokatu zuen. Ugao KEan hasi zen futbolean eta handik Emakumezkoen Athletic Clubeko bigarren taldera joateko aukera izan zuen. 2007ko Superligan lehen taldean sartu zuten arren,denboraldi horretan bigarren taldera itzuli zen. 2008ko ekainaren 1ean egin zuen debuta lehen taldeak Rayo Valllecanoren kontra jokatu zuen partidan. Partidaren emaitza ez zen zuri-gorrien aldekoa izan, 3-2 galdu baitzuten, baina Amaiarentzat egun berezia izan zen. 2010-2011 denboraldian taldea aldatu eta Eibarren lehen emakumezkoen taldean aritu zen. Bere ibilbidearen azken denboraldiak Pauldarrak taldean izan ziren 2014-15 urtean futbola utzi zuen arte.

Kirol ibilbidea
---------------

* Ugao KE (2006-2007)
* Athletic Club (2007-2010) lehen taldearekin jokatu zituen 12 partidatan gol bakarra sartu zuen.
* Eibar KE (2010 - 2011) 25 partida jokatu eta 4 gol sartu zituen.
* Pauldarrak (2012 - 2015)

Selekzio nazionala
------------------

Espainiako 17 urtez azpiko selekzioarekin izan duen parte-hartze bakarrean, Amaia Lanbarri jokalari garrantzitsuenetako bat izan da kategoria horretako Europako Txapelketan. Bertan, gorritxoak txapeldunordeak izan ziren, 2009ko ekainaren 25ean Nyonen (Suitza) jokatu zen finaleko partidan Alemaniako selekzioak 7-0 irabazi zien eta. Amaia titular izan zen txapelketako 8 partidetatik 7tan, eta 3 gol sartu zituen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11679809

 |

* Wd Datuak: Q11679809
**Anne Stevenson** (Cambridge, 1933ko urtarrilaren 3a - Durham, 2020ko irailaren 14a) estatubatuar poeta izan zen.

Bere lehenengo lanak Estatu Batuetako puritanismoaren desintegrazioaren erantzun gisa idatzi zituen: *Correspondences: A Family History in Letters* (1974), familiartekoen gutunetan oinarritutako poema-saila. Sylvia Plathekin batera, emakumeen poesia moderno benetako bat sortzeko mugimenduan parte hartu zuen, baina, Plathen indarra eta irudimena alde batera utzita, herri-jakinduriaren azalpenetan, suhartasunean eta oharpen zehatzetan jarri zuen batez ere arreta. Bere obran bazegoen halako dimentsio umorezko bat. Irakasle gisa lan egin zuen Ingalaterran eta Estatu Batuetan. 1989an, Sylvia Plathen biografia idatzi zuen: *Bitter Fame: A Life of Sylvia Plath*. Beste lan batzuk: *Sonnets for Five Seasons* (1979), *Green Mountain, Black Mountain* (1982), *Black Grate Poems* (1984), *The Other House* (1990), *Four and a Half Dancing Men* (1993), *Five Looks at Elizabeth Bishop* (1998), *Granny Scarecrow* (2000), *A Report from the Border* (2003), *A Lament For The Makers* (2006), *Stone Milk* (2007).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

**(Ingelesez)** Anne Stevenson

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753249
* Commonscat Multimedia: Anne Stevenson

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 110230648
* ISNI: 0000 0001 2147 5783
* BNF: 12180708z (data)
* GND: 119339447
* LCCN: n50023969
* NDL: 00475626
* NKC: jn19992001127
* SNAC: w6tt5tr7
* SUDOC: 030381088
* BIBSYS: 90072004
* Open Library: OL219088A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05484/eu\_s\_3033/s3033

 |

* Wd Datuak: Q3753249
* Commonscat Multimedia: Anne Stevenson
**Allozko Monasterioa** 20. mendearen hasieran Allotz kontzejuko lurretan irekitako monasterio bat dago, Lizarratik 10 km-ra eta Iruñetik 36ra. Izen ofiziala gaztelerazkoa du, *monasterio de Santa María de San José.* Monasterioa Zistertarren Ordenarena da eta monjak bizi dira bertan**.** Nafarroan zistertarren beste monasterio bat bada, Olibakoa .

20. mendera arte, etxalde bat egon zen ingurune honetan, 1835. urtera arte Irantzuko monasterioaren jabetza izan zena. Han ezarri ziren monja trapenseak 1913ko urrian, jatorriz Avilan sortutako komunitate bat. Eraikin multzoa gehituz eta berriztuz joan zen 20. mendean zehar, eliza 1950ekoa delarik.

21. mendean, bisitarientzako ostatua eskaintzen da monasterioan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Nuestra historia» *www.monasteriodealloz.org* (Noiz kontsultatua: 2020-06-29).
2. ↑   «Hospedería Monasterio de Alloz ( Alloz) · Turismo rural en Navarra» *www.tierrasdeiranzu.com* (Noiz kontsultatua: 2020-06-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6021263

 |

* Wd Datuak: Q6021263
**Anadiplosi** hitza grezieratik dator, ἀναδίπλωσις, "reduplicatio" latinez, "erreduplikazioa" euskaraz. Figura erretoriko hau hitzezko figura da eta, izenak adierazten duenez, hitzen errepikapenean datza: testu baten azken zatia hurrengoaren hasieran errepikatzen denean anadiplosia da. Esaterako: "Zikina da dirua. Dirurik ez dut horregatik". Anadiplosiak jarraian erabiltzen direnean kateatzea deritzo. Xabier Altzibarren arabera "gai eta erritmo indargarri legez jokatzen du, solemnitatea, ebokazioa".

Manuel Lekuonak euskal literaturan anadiplosi mota bat bereizi zuen eta bihurki izena eman zion.

Bitoriano Gandiagaren adibide bat:

Eta ilun,
orografia interesgarri baten zokondoetan,
hidrografia-zain zartatuen ertzetan,
ozeanografia irekiz bildutako lurretan,
gizon ttikia hemen-han.
Gizon ttikia hemen-han
dorreak eraikiz arra erdi zerurantz,
zerurantz saltoka otetik otera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  40. or.
2. ↑  Ibidem.
3. ↑  *Adio*, 125.or.

Bibliografia
------------

* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 39-41.or. Xabier Altzibarren artikulua.
* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*. Bartzelona: Ariel, 1982. 25.or.

Kanpo estekak
-------------

* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q483690
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q483690
**Anne Baraúna Viriato** (Manaus, Brasil, 1997. urtea aldera) brasildar emakumezko borrokalari transgeneroa da.

Bizitza
-------

Brasilen sortua eta Sulivan Henrique jaiotza izenaz, gizon jaio bazen ere, bere burua emakumetzat izan du beti.

7 urte zituenean jiu-jitsu borroka-artean hasi zen. 11 urte zituenean feminizazio prozesuarekin hasi zen eta 14 urterekin hormona-tratamenduarekin. Lau urte geroago sexua berresleitzeko ebakuntza egin zioten.

2018an Annek borroka-arte mistora pasatzeko eta gizonezkoen aurka borrokatzeko asmoa adierazi zuen. Annek horretarako prestatu zuen bere burua. 2018ko martxoaren 10ean, 21 urte zituela, borrokatu zen estreinakoz 34 urteko Railson Paixaoren aurka lasto-pisu kategorian eta garaipen historikoa lortu zuen, borroka-arte mistoan gizon baten aurka irabazi duen lehen emakume transgeneroa bihurtuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Tuckey, Ian.  (2018ko otsailaren 16a). «Transgender MMA star Anne Veriato says she is ‘too good’ to fight women and cannot wait to beat up a man at Mr Cage 34» *The Sun* (Noiz kontsultatua: 2018ko martxoaren 13a).
2. ↑   «Una luchadora transgénero hace historia al vencer a un hombre en las artes marciales mixtas» *RT* 2018ko martxoaren 12a (Noiz kontsultatua: 2018ko martxoaren 13a).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q50426384

 |

* Wd Datuak: Q50426384
**Andrew Harclay, *Carlisleko* lehen kondea** (1270 - 1323ko martxoaren 3a), bestela **Andreas of Harcla** izenez ezaguna, Eduardo II.a Ingalaterrakoaren erregealdian Eskoziako muga defendatzeaz arduratu zen ingeles buruzagi militar garrantzitsua izan zen. Westmorland zaldunen familia bateko sustraiak zituelarik, Cumberland-eko *sheriff* izendatu zuten 1311n. Eskoziako Gerretan nabarmendu zen, eta 1315ean Carlisleko gazteluko setioa atzera bota zuen Robert I.a Bruceren aurka. Handik gutxira eskoziarrek preso hartu zuten, eta erreskate handi baten ondoren bakarrik askatu zuten. Harclayren lorpenik nabarmenena 1322an izan zen,Lancasterko Thomas baroi errebeldea garaitu zuenean Boroughbridgeko guduan martxoaren 16tik 17ra. Horregatik Carlisleko *konde* titulua sortu eta eman zitzaion.

Eskoziako mugako buruzagi militar nagusietako bat zenez, Harclay frustratu egin zen Edwarden jarduerarik ezarekin. II, batez ere, 1322ko urriaren 14an Old Byland-eko guduan ingelesen porrot larrigarriarekin, zeinak argi utzi zuen gerra irabaztea ezinezkoa zela. Harclayk bere borondatez hasi zituen negoziazioak eskoziarrekin eta 1323ko urtarrilaren 3an Robert I.a Brucekin bake ituna sinatu zen. Egintza erregearen baimenik gabe gertatu zen, eta traiziotzat jo zuten.  Erregeak *kondea* atxilotzeko agindua eman zuen, eta otsailaren 25ean, Harclay atxilotu eta preso hartu zuten erregearen aurrean eramateko. Martxoaren 3an deitu zuten errege epaileen aurrean akusazioen berri emateko, baina uko egin zion epaiketa bati eta egun berean exekutatu zuten, baita karguak kendu ere. Urkatu, herrestatu eta zatikatu zuten, beraz, bere erlikiak herrialdeko hainbat tokitan gorde zituzten. Bost urteren buruan bakarrik lurperatzeko baimena eman zioten, baina traizioagatiko kondena ez zen inoiz baliogabetu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Barrow, 1965, or. 351

Kanpo estekak
-------------

* Boroughbridgeko gudua **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1786825
* Commonscat Multimedia: Andrew Harclay, 1st Earl of Carlisle

---

 |

* Wd Datuak: Q1786825
* Commonscat Multimedia: Andrew Harclay, 1st Earl of Carlisle
**Arabako challengea**, Araban egiten zen mendi bizikletako txapelketa zen. Lehen ekitaldia 1996. urtean egin zen. Txapelketa garrantzitsua zen, baina Euskadiko Open eta Hego Euskal Herriko Kopa baino garrantzia gutxiagokoa. 2001. urtean, bigarren txapelketa honen azkenengo lasterketa (Narbaxa) txapelketa honetarako puntuak eman zituen. 5 lasterketa izaten ziren eta Narbaxa, Zurbano eta Gatzaga Buradongo lasterketak, urtero egiten ohi ziren. Udan ospatzen zenez, bero handia jazaten zuten txirrindulariek eta batzutan lasterketak murriztu egin ziren arrazoi honegatik.

Txapelketa desagertu egin zen eta beste motako txapelketak hasi ziren lurralde honetan.

Palmaresa
---------

### 2002

Ismael Ruiz de Loizaga (Central Bikes).

### 2001

1.Ismael Ruiz de Loizaga (Central Bikes) 92 pto.

2.Xabier Ortiz de Luzuriaga (Orbea) 89 pto.

3.Asier Barrenetxea (Busto Mendibike)

### 2000

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109331574

 |

* Wd Datuak: Q109331574
**Alla Petrouna Tsuper** (Rovno, Ukraina, 1979ko apirilaren 16 - ) eski akrobatikon eta, bereziki, aireko jauzian lehiatzen zen ukrainar kirolaria zen.

Ibilbidea
---------

Txikitatik gimnasia erritmikoan ibiltzen zen baina 13 urte zituela, Nikoaleveko entrenatzaileak eskiko aireko jauzia probatzera gonbidatu zuen. 1992an, Nikolaeveko Gorputz hezkuntzako eskolan sartu zen. Urte hauetan zehar junior mailako munduko txapelketetan parte hartu zuen.

Bere bizitzan zehar neguko sei olinpiar jokoetan hartu zuen parte, 1998-2018 artean. Urrezko domina irabazi zuen aireko jauziaren proban Sotxin, Errusian (2014). 

Bostgarren postuan geratu zen Naganon, 1998an. Bederatzigarren postuan Salt Lake Cityn, 2002an. Hamargarren postuan Turin-en, 2006an. Zortzigarren postuan Vancouveren, 2010 en. Eta azkenik laugarren postuan geratu zen Pyeonchanngen 2018an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4506172
* Commonscat Multimedia: Ala Cupier

---

* **Kirolariak**
* COI: alla-tsuper

 |

* Wd Datuak: Q4506172
* Commonscat Multimedia: Ala Cupier