recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kate-estalkia** bizikleta-katearen eta horzdun gurpilen itxitura da. Katea lokatzetatik eta zikinkerietatik babesteko balio du eta transmizio-sistema erabat itxi ohi du. Olio-bainua ere eduki dezake katea lubrifikatzeko. Ale modernoak plastikoz moldatu ohi dira. Antzeko gailuak aurki daitezke ibilgailu eta makineria handiagoetan erabiltzen diren kateei dagokienez.

Badira kate estalki txikiagoak ere, katea babestu beharrean, txirrindulariaren arropa babesteko balio dutenak, kate-eraztunetan zikin eta katigatu ez dadin.

Irudi-galeria
-------------

* Europako hiri-bizikleta batean erabat itxita dagoen katea Europako hiri-bizikleta batean erabat itxita dagoen katea
* Europako hiri-bizikleta batean partzialki itxita dagoen katea Europako hiri-bizikleta batean partzialki itxita dagoen katea
* Guardacadenas Huffy Flaming Stack kate-estalkia Guardacadenas Huffy Flaming Stack kate-estalkia
* Biela-multzoa ('crankset'), kate-estalki integratu batekin, platerik handienaren kanpoaldeari torlojututa Biela-multzoa ('crankset'), kate-estalki integratu batekin, platerik handienaren kanpoaldeari torlojututa

Ikus, gainera
-------------

* Lodi-babesa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1467873
* Commonscat Multimedia: Category:Bicycle chain guards

---

 |

* Wd Datuak: Q1467873
* Commonscat Multimedia: Category:Bicycle chain guards
**Santiago Meabe Bilbao** (Bilbo, Bizkaia, 1878ko ekainaren 5a - *ib.*, 1961eko urriaren 25a) politikaria izan zen, eusko abertzalea. Oso ezaguna ez den arren, ezker abertzalearen aitzindaritzat jo dute adituek.

Bizitza
-------

Tomas Meaberen anaia zen, eta harreman estuak izan zituen harekin, ideologiaz harengandik urrun egon arren. Merkataritza-ikasketak egin zituen, eta Sabin Aranaren lehen jarraitzaileetakoa izan zen. *La Patria* astekariaren zuzendari izan zen 1901-1903 urteetan, eta *Aberri* astekariaren zuzendari 1906tik aurrera.

Anaiaren antzera, biziki kezkatu zuen langileen arazoak. 1920. urtetik aurrera, ELA-SOV sindikatuaren errebindikazioak indartzearen aldeko agertu zen, eta abertzaletasuna eta sozialismoa politika-egitarau zehatz batean uztartzen saiatu zen, Ferdinand Lassalleren ideologiaren ildotik.

1930ean, ezker abertzalearen aldeko joera berria onartu, eta ANVko kide egin zen. Urte batzuen buruan alderdi hura utzi, eta independente gisa iraun zuen, hil zen arte.

Markina aldeko arduradun egin zuen Eusko Jaurlaritzak 1936an, Espainiako Gerra Zibilaren garaian, eta Normandiara jo zuen, erbesterako bidean, 1937an. Baionan bizi izan zen, Bilbora itzuli baino lehen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267030
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 93845
* Lur: 04112/eu\_m\_1576/m1576

 |

* Wd Datuak: Q12267030
**Kanpo-politika** Estatu bateko gobernuak bere nazio-interesen eta herrialde horrek gainontzeko nazioarteko sistemako kideekin dituen harremanen arabera hartzen dituen erabaki multzoa bezala definitzen da. Nazio ororen kanpo-proiektuaren aldagaia da eta une zehatz batean bere bilakaera historikoa definitzen du. Herrialde horrek duen nazio-proiektuaren zati integral gisa, kanpo-politikak herrialde horretako bake eta segurtasun nahiei eta garapen politiko, ekonomiko eta sozialari erantzun behar die. Honek Estatu baten sendotasuna islatzen du, nazio baten barnean, gobernu egonkor batekin eta interes nazionalaren arabera hiritarrengan ezarritako eta haien ordezkariek adierazitako subiranotasun batekin.

Eraginkorra izateko, Estatu baten kanpo-politika berak jardun eta eragin nahi duen nazioarteko errealitatearen ezagutza sakon batean oinarritua beharra du, honela bakarrik Nazio batek aukeretatik erabateko onura atera baitezake, eta ahal izanez gero, agertu daitezkeen arriskuei ere aurre egin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181648
* Commonscat Multimedia: Foreign policy

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4344012
* GND: 4003846-4
* LCCN: sh85050519
* NKC: ph127522
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q181648
* Commonscat Multimedia: Foreign policy
Charles Dubois aktoreak sari-ehiztari baten papera antzezten du *Il était une fois dans l'Ouest de la Corse* (2004) film laburrean.
**Sari-ehiztaria** sari gisa eskaintzen den dirua kobratzeko lan egiten duen pertsona bat da, batez ere delinkuenteak jazarri eta atxilotzeagatik.

Sari-ehiztariak Estatu Batuetan
-------------------------------

Estatu Batuetako lege-sisteman, Gorte Gorenak 1873an, Taylor vs. Taintor kasuan, ezarri zuen akusatu bat zaintzen duen eta fidantzan parte hartu duen pertsonak eskubide zabalak dituela pertsona hori berreskuratzeko, epaiketara aurkezten ez bada. Sari-ehiztari gehienek fidatzaile batentzat egiten dute lan. Sari-ehiztariak iheslariak hasieran ordaindutako fidantzaren zati bat kobratzen du. Iheslariak epaiketari ihes egiten badio, fidatzailea da iheslariaren fidantzaren erantzulea, ez sari-ehiztaria.

Horrela, sari-ehiztaria da fidatzaileek beren bezeroa epaiketara joateko duten modua. AEBetan, sari-ehiztariek urtean 31.500 iheslari inguru harrapatzen dituzte, epaiketara joateko betebeharra hausten dutenen % 90 (eta horrelako fidantzek estaltzen zituzten).

Figura hori arautzen duten legeak estatuz estatu aldatzen dira, nahiz eta orokorrean antzekoak izan. Horrela, estatu gehienetan iheslariaren jabetza pribatuan sar daitezke, epailearen agindurik gabe, atxiloketa egiteko. Estatu batzuetan ez zaio inolako entrenamendurik eskatzen, ezta lizentziarik izatea ere, eta fidatzaileak emandako eta bere izenean diharduena dioen agiri bat baino ez dute behar. Beste estatu batzuetan entrenamendu-ikastaro bat eskatzen zaie, beste batzuetan ezin dute suzko armarik eraman, etab.

Kentuckyn ezin dute operatu, estatu horretan ez baitago fidatzailearen figurarik. Louisianan, berriz, arropa identifikatzaileak eramatea eskatzen zaie. Hori dela eta, iheslariak sari-ehiztarien eskubideak jarduteko mugatuago dauden estatuetara ihes egiten saiatzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Elhuyar Hiztegia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q621613
* Commonscat Multimedia: Bounty hunters

---

 |

* Wd Datuak: Q621613
* Commonscat Multimedia: Bounty hunters
**Kañeria 13** 1996ean Arrasaten sortu zen punk-rock taldea da.

Taldekideak
-----------

* Oroben (bateria).
* Egoitz (baxua).
* Osoron (gitarra).
* Ulli (ahotsa).

### Aurreko taldekideak

* Zuhaitz (gitarra).

Historia
--------

**Kañeria 13** taldea Arrasateko Garagartza auzoan jaio zen. Zuhaitz eta Osoron gitarra-jotzaileek, Egoitzek baxuarekin, Ullik abesten eta Orobenek baterian osatzen zuten boskotea.

Hasieran Cicatriz, Paralisis Permanente edo Eskorbuto bezalako taldeen bertsioak jotzen zituzten, beranduago punk-rocka landu zutelarik. 1999. urtean *Noche sangrienta* maketa argitaratu zuten eta 2002ko martxoan beraien lehen iraupen luzeko diskoa: *Miles de historias*.

Jo zituzten kontzertu gehienak Euskal Herrian zehar eman zituzten, baina konpoan ere jo zuten, hala nola, Bartzelona edo Londres.

Denbora luzez jo bage egon ziren, izan ere taldea bertan behera utzi zuten. Hala ere, 2010eko udaberrian tauletara itzuli ziren laukote bezala, Zuhaitz gabe.

Diskografia
-----------

* Noche sangrienta (1999)
* Miles de historias (2002)

### Bildumak

* 25 Hits of Mondra Underground Sounds Vol. 1 (2008, Mondra Underground Sounds)

Kanpo estekak
-------------

* Taldearen MySpace gunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261402

 |

* Wd Datuak: Q12261402
**Kellie gaztelua** (ingelesez: *Kellie Castle*) Eskoziako Arncroach udalerrian dagoen gaztelu bat da. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Kellie gazteluaren lehen aipamena 1150 urtekoa da. Gilen I.a Eskoziakoaren sasiko umea zen Robert Londongoa zen jabea. Hasiera hartan dorretxea baino ez zen. 1266an Siward familiak eskuratu zuen eta 1360an Walter Oliphantek erosi zuen eta honen ondorengoen eskutan egon zen 1613 arte. 1573an dorre berri bat gehitu zitzaion eta 1606an dorre biak elkartu zituzten, bai eta hegoaldeko dorrea eraiki ere, eraikinarik T-itxurako oinarria emanez.

1613an Jakue VI.a erregeak Sir Thomas Erskine-ri eman zion bere bizitza salbatzeagatik. Erregea bera gazteluan izan zen 1617an eta 1619an Kellieko kondea titulua eman zion Sir Thomas Erskineri. Garai hartakoa da lorategi harresitua.

Kellieko kondeen lerroa 1829an bukatu zen eta gaztelua bertan behera gelditu zen. 1878an James Lorimerrek alokatu zuen, Sir Robert Lorimer eskoziar arkitektuaren semeak. Bien artean gaztelua berriztu egin zuten. Ordutik aurrera Lorimer familiaren eskutan egon da gaztelua 1970an National Trust of Scotland erakundeak ersi zuen arte.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
* Lorategiak.Lorategiak.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** The National Trust for Scotland erakundearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4185834
* Commonscat Multimedia: Kellie Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q4185834
* Commonscat Multimedia: Kellie Castle
**Ignazio Otsoa Oltzako Sanz**, ***Iñaki Desormais*** izengoitiaz ere ezaguna (Iruñea, Nafarroa, 1940ko martxoaren 29a - *ib.*, 2015eko apirilaren 20a), nafar poeta izan zen.

Biografia
---------

Zuzenbideko ikasketak egin zituen Zaragozan eta Kazetaritzakoak Iruñean. Nafarroako Unibertsitateko Soziologiako katedradun, Iruñeko Turismo Eskolako irakasle eta Espainiako Irrati Nazionaleko berriemaile izan zen Nafarroako hiriburuan.

*Río Arga* eta *Elgacena* aldizkarietan plazaratu zituen poema asko, eta sari ugari jaso zituen, bestalde.

Obra nagusiak: *Ea bunker, ea, ea* (1978. urteko Sanfermin odoltsuari buruzkoa), *Matad al dinosaurio* (1983), *Pájaro de ojos ciegos* (1987), *Levitación sobre el caos* (1987), *Tiempo provisional* (1988), *Libro de infames ilusiones* (1988), *La desaparición ilimitada* (1988) eta *Adiós Pamplona-Agur Iruñea* (1990).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259476
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 50613572
* ISNI: 0000 0000 5949 6064
* BNE: XX903278
* LCCN: n83307246
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 98962
* Lur: 04472/eu\_o\_0137/o0137

 |

* Wd Datuak: Q12259476
**Kelantango sultana** (سلطان كلنتن) Malaysiako Kelantan estatuburu konstituzionala da. Estatuaren botere betearazlea du, Estatuaren monarka izanik. Gaur egungo sultana, Muhammad V.a Kelantango 29. sultana da. Estatuko Islamaren burua da, eta herriko titulu, ohore eta duintasun guztien iturria. Yang di-Perean Agong edo Malaysiako monarka eta estatuburua izan zen, 2016ko abenduaren 13tik 2019ko urtarrilaren 6an uko egin zion arte, 2016ko urriaren 14an Gobernarien 243. Konferentzian (berezia) hautatu ondoren.

Historia
--------

Kelantan estatu boteretsua izan zen historikoki, eta lotura komertzialak izan zituen Txinako, Indiako eta Siameko lehen zibilizazioekin. XIII. eta XIV. mendeetan Majapahit eta Srivijayako inperioen menpekoa izan ondoren, XV. mendean Siamen eta gero Malakako sultanerriaren boterearen pean erori zen. 1511n Malaka portugaldarrek konkistatu ondoren, Kelantan zenbait feudotan disolbatu zen. Siamdarrek konkistatu zituzten berriro, eta ondoko Pattani ere menderatu zuten. 

1760an, Kubang Labuko rajak, Long Muhammad edo Long Pandak bezala izendatzen dena, lurralde desberdinak biltzea lortu zuen, gobernari bakar baten pean. Lau urte geroago, Long Yunus pattani jatorriko jaun aristokratikoak bota egin zuen, tronua hartu eta Kelantango Raja aldarrikatu zuen bere burua. 1795ean Raja Yunus hil ondoren, estatuaren kontrola Terengganura pasatu zen. 1800ean, Long Muhammad, Yunus-en semea, Muhammad I sultan izendatu zuten. Azkenik, siamdarrek aparteko estatu bateko agintari gisa onartu zuten, 1812an.

2010eko irailean,Ismail Petra Kelantangoa Estatuko Ondorengotza Kontseiluak kendu zuen, bere seme zaharrenaren mesedetan, Tengku Muhammad Faris, buruko isuri bat izan zuelako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Nst

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3496104
* Commonscat Multimedia: Monarchs of Kelantan

---

 |

* Wd Datuak: Q3496104
* Commonscat Multimedia: Monarchs of Kelantan
*Artikulu hau Kilkennyko abadiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kells».*

*Artikulu hau Kilkenny konderriko abade-etxeari buruzkoa da; Meatheko konderriko abade-etxea gaitzat duena beste hau da: «Kellseko abade-etxea»*
**Kellseko abade-etxea** (ingelesez *Kells Priory*, Kilkennyko konderrian, Kells herrian kokaturiko agustindar abade-etxe zabala da, Kilkennytik 15 kilometro hegoaldera dagoena. Abade-etxea baino gotorlekua ematen duenez bertakoek *Seven Castles* izenaz ("zazpi gaztelu") ezagutzen dute.

Historia
--------

Abadetxea Geoffrey FitzRobert normandiarrak altxa arazi zuen 1193an. Geoffrey FitzRobert, Richard "arku indartsu" de Clare konkistatzailearen anaiordea zen. Ez zuen ordea hasiera samurra izan, lehenengo mende eta erdian hiru aldiz erasotu eta erre baitzuten abadetxea. Horregatik harresiak eraikitzea erabaki zuten.

Horrela beraz, eraikin multzoak bi zati desberdin ditu, alde batetik ibaiaren ondoan dagoen monasterioa eta bestetik hegoaldeko eremu zabala hartzen duen harresiaren itxitura.

1972an indusketa lanak hasi zituzten eta dagoeneko 20.000 piezatik gora sailkatu dituzte.

Iruditegia
----------

* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q281800
* Commonscat Multimedia: Kells Priory

---

* **Lekuak**
* OSM: 7639291

 |

* Wd Datuak: Q281800
* Commonscat Multimedia: Kells Priory
Eskandinaviako Alpeak, kaledoniar orogeniak eratuak.
**Kaledoniar orogenia** Eskozian, Irlandan, Ingalaterran, Galesen eta Norvegiako mendebaldean siluriar eta devoniar garaian (Paleozoikoa) gertatu zen mendien eraketa prozesu bat izan zen, 444 eta 416 milioi urte artean gutxi gorabehera. Izena Eskoziako latinezko "Kaledonia" izenetik datorkio.

Kaledoniar orogenia, Pangea osatzeko elkartzen ziren kontinente ezberdinen elkarketan gertatu zen. Aurreko aldian, Ordoviziarrean, duela 488-444 milioi urte, Gondwana izeneko kontinente handi bat — egungo Afrika, Hego Amerika eta Antartika osatuko duten masa kontinentalek osatua —, Hego Poloaren eta ekuatorearen artean zegoen; bigarren lur-masa bat, Laurentia, etorkizuneko Ipar Amerikako ipar-ekialdeko sekzioa zuena, ekuatorearen gainean zegoen. Ipar-ekialdean, Siberiako plaka zegoen, Laurentiatik Uraliar ozeanoaren bidez banandua. Hego-ekialdean, Baltikako plaka Iapetus ozeanoak banatzen zuen Gondwanatik. Uhartez osatutako kontinente txiki bat, Avalonia (gaur egungo Ingalaterra Berria, Eskozia Berria eta mendebaldeko Europako zati bat zituena, Britainiar uharteak barne), Baltikoko plakatik mendebaldera zegoen, Torquist ozeanoak banandua. Rheikiar ozeanoa Avalonia, Baltika eta Gondwana artean zegoen.

Ordoviziar garaian, Rheikiar ozeanoa hedatzen hasi zen, Baltika eta Avalonia Laurentiarantz bultzatuz. Baltikak eta Avaloniako iparraldeak talka egin zuten lehenik, siluriar garaian kaledoniar orogenia sortuz. Aldi horren amaieran, eta hurrengo devoniar zehar, Avaloniako gainerakoek ere talka egin zuten, Acadiar orogenia sortuz, non Apalatxeak sortu ziren.

Kaledoniar orogeniak Ebro eta Akitaniako arroak sortu zituen. Momentu horretan Euskal Herrian sakonera eskaseko itsaso bat zegoen, koral ugaridun kareharriak sortu zirenean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2000]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q846077
* Commonscat Multimedia: Caledonian orogeny

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q846077
* Commonscat Multimedia: Caledonian orogeny
K.a. VI. mendearen taula (K.a. VII. mende | **K.a. VI. mende** | K.a. V. mende)

K.a. 560ko hamarkada | K.a. 550ko hamarkada | **K.a. 540ko hamarkada** | K.a. 530ko hamarkada | K.a. 520ko hamarkada

K.a. 551 | K.a. 550 | K.a. 549 | K.a. 548 | K.a. 547 | **K.a. 546** | K.a. 545 | K.a. 544 | K.a. 543 | K.a. 542 | K.a. 541

  

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

### Gertaerak

### Jaiotzak

### Heriotzak

* Anaximandros (K.a. 610 – K.a. 546), Sokratesen aitzineko filosofoa.

---

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q243516
* Commonscat Multimedia: 546 BC

---

 |

* Wd Datuak: Q243516
* Commonscat Multimedia: 546 BC


| Denbora unitateak |
| --- |
| attosegundo • femtosegundo • pikosegundo • nanosegundo • mikrosegundo • milisegundo • segundo
minutu • ordu • egun • aste • hil • urte • bosturteko • hamarkada • mende • milurteko • gigaurte |
***Rouengo Boieldieu zubia, eguraldi hezeaz*** (frantsesez, ***Le Pont Boieldieu à Rouen, temps mouillé***) margolana Camille Pissarro margolari frantsesak 1896an egindako margoa da. Rouen hiriko Sena gaineko zubi ezaguna jaso zuen hemen; zubi hori 1940an, gerran, botata izan zen. Margolan hau Pissarrok industria-portuei eskaini zien sail baten barruan kokatu behar da.

Azterketa
---------

Margolanean jasotako zubia 1885ean amaitu zen. Hemen hiri modernoaren zalaparta eta aurrerapenak erakutsi nahi zituen, modu batez margolaritza tradizionala gaindituz. Horrek guztiak tximinien, kearen eta langileen aktibitateak justifikatzen ditu. Pissarrorentzat eguraldi desberdinak erakustea ere garrantzitsua zen; honetan eguraldi hezea, euritsua ikus daiteke eta, horren ondorioz, koloreek indarra eta defizioa galdu egin dute.

Jatorrizko zubiaren argazkia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Art Gallery of Ontario.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q278722
* Commonscat Multimedia: Le Pont Boieldieu à Rouen, temps mouillé

---

 |

* Wd Datuak: Q278722
* Commonscat Multimedia: Le Pont Boieldieu à Rouen, temps mouillé
**Kale itsua**, **kalezuloa** edo ***cul-de-sac*** sarrera eta irteera berdinak dituen kalea da, hau da, alde batetik itxita dagoena. Kale edo bide hauetako batzuek ez dute baimentzen automobilik, egun osoan zehar edo ordutegi batzuekin, baina oinez edo bizikletaz ibiltzeko aukera dago.

Gaur egungo urbanismoan egoten dira kasuak non irteera zuen kale baten itsutzea egiten den, bertatik igarotzen den trafikoa murriztu eta horrek dituen onurak probesteko: zarata eta kutsadura gutxiago, eta segurtasun gehiago.

* Irteerarik gabeko kale bat, Alicanten, Espainia.Irteerarik gabeko kale bat, Alicanten, Espainia.
* Trafikoarentzat itsua den kale bat adierazteko erabiltzen den seinaleaTrafikoarentzat itsua den kale bat adierazteko erabiltzen den seinalea
* Kanada (Quebec)Kanada (Quebec)
* Estatu BatuakEstatu Batuak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12731
* Commonscat Multimedia: Culs-de-sac

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300008253

 |

* Wd Datuak: Q12731
* Commonscat Multimedia: Culs-de-sac
Klasismoaren adierazpen bat: zenbait tokitan klase altukoak bakarrik sartzen dira. 

**Klase diskriminazioa** edo **klasismo**a, klase sozialaren araberako aurreiritzi edo diskriminazioa da. Normalean ekonomikoki ahaltsuagoak diren gizarte klaseek txiroagoak diren klaseetako baztertzeko erabiltzen da klasismoa. Gizarte estratifikazioan behekoak gora igotzeko oztopo multzoa da klasismoa.

Gizarte-klasea aberastasuna, jatorri etnikoa, diru-sarreren, hezkuntza, lanbidearen eta sare sozialaren araberako hierarkia batean banatzeari dagokio.

Historia
--------

Klase-egiturak modu sinplean zeuden antolatuta nekazaritza aurreko gizarteetan, baina gizarte egitura konplexuago eta finkatuago bihurtu den heinean gero eta konplexuagoak bihurtu dira.

Erdi Aroan Europan noblezia mailak egon ziren eta bazterturiko taldeak eta ofizioak. Geroago, burgesiaren botere ekonomikoak klasismoa aldatu zuen, eta nobleziak jatorriari ematen zion garrantzia burgesiak ahalmen ekonomikoarekin ordezkatu zuen nolabait.

Beste gizarte batzuetan, Indian esate baterako, kasten sistemak egon dira.

Gizarte batzuetan oso zaila zen klase batetik bestera igotzea, beste gizarte batzuetan, ordea, malgutasun handiagoa egon izan da.

Beste opresio-sistema batzuekiko elkarguneak
--------------------------------------------

Errendimendu akademikoan dauden desberdintasun sozioekonomikoak, arrazakoak/etnikoak eta generokoak oso nabarmenak izan dira esate baterako Amerikako Estatu Batuetan. Eta emaitza akademikoak erabili izan dira klaseen arteko aldeak justifikatzeko, maiz emaitza akademiko horiek azaltzeko eskola segregazioa besterik dagoela ahaztuz.

Legedia
-------

Giza Eskubideen Europako Hitzarmenaren 14. artikuluak gizarte-klaseko bereizkeriaren aurkako babesak ditu ("gizarte-jatorria").

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *European Convention on Human Rights as amended* by Protocols Nos. 11, 14 and 15, supplemented by Protocols Nos. 1, 4, 6, 7, 12, 13 and 16

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1414964

 |

* Wd Datuak: Q1414964
**Richmond city konderria** (ingelesez: *Richmond city County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua (Virginia) da. 2010eko zentsuaren arabera 204.214 biztanle zituen, Richmond city kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Richmond city konderriak 161,78 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,88 ura dira. Beste 154,89 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1262,29 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 204.214 pertsonetatik 92.616 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 12.803 dira. 102.264 beltzak edo afroamerikarrak. 514 amerikar natiboak ziren eta 93 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4.679 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 367 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.681 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479074

 |

* Wd Datuak: Q25479074
**Klarälven** (norvegieraz: *Klara*), Norvegian hasi eta Suedian bukatzen den ibaia da. 460 kilometrotako luzera duenez herrialde bietako luzeenetakoa da, baina Vänern aintziraren ondoren sortzen den Göta ibaiarekin batera 740 kilometrotako luzera hartzen du eta honek Eskandinavia guztiko ibai handiena bihurtzen du.

Etimologia
----------

*Klarälven* izenak "ibai garbia" esan nahi du suedieraz. XIX menderarte Norvegiako zatian *Femundelva* edo *Trysilelva* izenak izan zituen baina jadanik suedierazko izena nagusitu da.

Ibilbidea
---------

Norvegia eta Suediaren artean dagoen Rogen aintziran du sorburua eta mendebalderantz egiten du, berehala Femund aintziran sartuz. Ondoren hegoalderantz abiatzen da eta Suedian sartzen da. 460 kilometro egin ondoren Karlstad hirian delta sortu eta Vänern aintziran sartzen da.

Garrantzia ekonomikoa
---------------------

Hainbat jarduera kokatzen dira ibaiaren inguruan:

* Bederatzi planta hidroelektriko.
* Izokin eta amuarrain arrantza.
* Uretako kirolak

Iruditegia
----------

* Rogen aintzira.Rogen aintzira.
* Femund aintzira.Femund aintzira.
* Klarälven ibaia.Klarälven ibaia.
* Karlstad.Karlstad.
* Klarälven ibaiaren delta.Klarälven ibaiaren delta.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1338024
* Commonscat Multimedia: Klarälven

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2013001618
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1338024
* Commonscat Multimedia: Klarälven
**Richland konderria** (ingelesez: *Richland County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Olney da. 2010eko zentsuaren arabera 16.233 biztanle zituen, Richland kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Richland konderriak 937,31 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,94 ura dira. Beste 932,37 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,32 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.233 pertsonetatik 15.878 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 205 dira. 78 beltzak edo afroamerikarrak. 25 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 117 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 130 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Richland County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490966
* Commonscat Multimedia: Richland County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137215336
* LCCN: n81050416
* NARA: 10039268
* **Lekuak**
* OSM: 1801535
* TGN: 2000527

 |

* Wd Datuak: Q490966
* Commonscat Multimedia: Richland County, Illinois
**Kaça Lemnadesekoa** Masami Kurumadak idatzi eta marraztutako manga eta animea den Saint Seiyako pertsonaia bat da. Poseidonen sagan du bere agerpen bakarra. Brontzezko zaldunak Poseidonen itsas general honek babesten duen Ozeano Antartikoko zutabera iristen dira. General honek bere aurkariaren pertsonarik maiteenaren itxura hartzeko ahalmena du, eta, honela, Seiya Pegasokoa, Hyôga Beltxargakoa eta ia-ia Shun Andromedakoa garaituz, Seika, Hyôgaren ama eta Ikkiren itxura hartuz hurrenez hurren. Ikki Fenixekoa iristen da orduan, eta honek bere Mamu Ukabil Kolpea erabiltzen du eta Kaçak bere burua ikusten du aurrean, erabat nahastuta geratuz. Ikkik behin eta berriz astintzen du Kaça ilusio horretatik irten ondoren. Hala ere, itsas jeneralak, Fenixeko zaldunaren gogoan Esmeralda ikusten du eta haren itxura hartzen du, Atenearen zaldunari sabel aldean labankada bat emanez, baina Ikki onik irteten da, eta, azkenean, Kaça garaitzea lortzen du. Bere hiru lagunak lurrean ikusita, hauen odolustea geratzen du eta zutabetik aldentzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188443

 |

* Wd Datuak: Q31188443
**Richland konderria** (ingelesez: *Richland County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mansfield da. 2010eko zentsuaren arabera 124.475 biztanle zituen, Richland kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Richland konderriak 1.295,19 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,45 ura dira. Beste 1.282,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 96,11 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 124.475 pertsonetatik 109.458 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.732 dira. 11.612 beltzak edo afroamerikarrak. 218 amerikar natiboak ziren eta 32 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 800 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 153 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.202 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q403310
* Commonscat Multimedia: Richland County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138372090
* LCCN: n80060953
* **Lekuak**
* OSM: 911309
* TGN: 1002823

 |

* Wd Datuak: Q403310
* Commonscat Multimedia: Richland County, Ohio
**Domeinua**
**Erreinua**
**Filum edo  
dibisioa**
**Klasea**
**Ordena**
**Familia**
**Generoa**
**Espeziea**
Taxonomia maila nagusiak  
(tarteko mailak ez dira ageri)

Taxonomia biologikoan, **klasea** organismoen sailkapenaren maila taxonomiko bat da. Maila hau filumaren eta ordenaren artean dago.

Esaterako, Mammalia klasea (ugaztunak) Chordate filumaren barruan dago. Era berean, klase honen barruan Carnivora ordena (haragijaleak) dago.

Kontzeptuaren historia
----------------------

Klase izeneko maila taxonomikoa Joseph Pitton de Tournefort frantziar botanikariak erabili zuen lehen aldiz, 1694an argitaratu zuen landare sailkapenean (*Eléments de botanique*). Carolus Linnaeusek bere erabilera orokortu zuen 1735ean argitaratu zen *Systema Naturae* liburuan, natura sailkatzeko sortu zituen hiru erreinuetan (alegia, mineraletan, landareetan eta animalietan) erabili baitzuen. Ordutik, klasea hierarkia taxonomikoaren mailarik altuena kontsideratu zen XIX. mendean filuma eta dibisioa bezalako maila goragoak sortu ziren arte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37517
* **Identifikadoreak**
* GND: 4640454-5

 |

* Wd Datuak: Q37517


| i • e • a Taxonomia  |
| --- |
| **Domeinua**/Supererreinua | Superfiluma/Superdibisioa | Superklasea |  | Superordena | Superfamilia |  |  | Superespeziea |
| **Erreinua** | **Filuma**/**Dibisioa** | **Klasea** |  | **Ordena** | **Familia** | Leinua | **Generoa** | **Espeziea** |
| Azpierreinua | Azpifiluma | Azpiklasea |  | Azpiordena | Azpifamilia | Azpileinua | Azpigeneroa | Azpiespeziea |
| Infraerreinua | Infrafiluma | Infraklasea |  | Infraordena |  |  |  | Barietatea (bot.) |
|  | Mikrofiluma |  |  |  |  |  |  |  |
**Klangforum Wien** (euskaraz: «*Soinuen foroa*») Austriako ganbera orkestra ospetsua da. Haien egoitza Vienan dago, Konzerthaus aretoan. Haien espezialitate nagusia musika klasiko garaikidea da eta espezialitate horretan Austriako talde aintzindaria da.

Historia
--------

Beat Furrer musikagileak 1985ean sortu zuen. Taldeak ez du zuzendari ofizialik eta zuzendariarik gabe elkarrekin jotzen duten musikari bakarlari talde baten gisa aurkezten dira. Azken urtetan, dena dela, Sylvain Cambreling zuzendari frantziarrak zuzendari gonbidatu gisa lan egin du orkestrarekin. Taldeak Grazeko Musika eta Arte Eszenikoen Unibertsitatean Musika Garaikidearen Interpretazio Praktikaren Katedra koordinatzen du. Kairos Music zigiluarekin grabatzen dute.

Errepertorioa
-------------

Tradizionalki egungo musikagile alemaniarren eta austriarren lanak interpretatu dituzte, besteak beste, Helmut Lachenmann, Wolfgang Rihm, Friedrich Cerha eta Hans Zender.

Emanaldiak
----------

Orkestrak Konzerthausen badu bere urteroko zikloa. Hortik aparte Europako musika-jaialdi ospetsuetan hartzen du parte: Wien Modern, Wiener Festwochen, Donaueschingen jaialdia, e.a.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)**:Orkestraren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q685249
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159106256
* ISNI: 0000 0001 1019 1697
* BNF: 13985126z (data)
* GND: 5156917-6
* LCCN: n97003015
* NKC: pna20211130759
* CiNii: DA12058584
* SUDOC: 078849586

 |

* Wd Datuak: Q685249
**Kloranfenikola** *Streptomyces venezuelae* bakterioak ekoiztutako antibiotikoa da. Hasiera batean bakterio horrengandik lortzen bazen ere, gaur egun laborategian era sintetikoan lortzen da. Espektro zabaleko antibiotikoa da eta toxikotasun handia du, bere erabilera murrizten duena.

Erasobidea
----------

Beste antibiotiko batzuen antzera (estreptomizina, tetraziklinak, eritromizina...) kloranfenikolak bakterioen proteinen sintesia eragozten du. Zehazki, polipeptidoen luzapena blokeatzen du prozesu horretan parte hartzen duen entzima inhibituz. Proteinak sortu ezean bakterioak hiltzen dira.

Kloranfenikola gai da bakteriar erribosomei atxikitzeko (proteinen sintesia oztopatuz), baina ez du zelula eukariotoen erribosomak kaltetzen.

Aplikazioak
-----------

Espektro zabaleko antibiotikoa denez, bakterio Gram negatibo zein Gram positiboen aurka oso eraginkorra da. Klamidiak, mikoplasmak eta Rickettsiak sentikorrak dira ere kloranfenikolarekiko.

Aurkitu zutenean, 1950.eko hamarkadaren hasieran, antibiotiko ezin hobea zela uste zuten zientzialariek: espektro zabalekoa, oso egonkorra, alergia gutxi eragiten zuena, aho bidetik har zitekeena....Zoritxarrez, laster ohartu ziren efektu toxikoa zuela: kasu gutxitan bada ere, kloranfenikolak hezur-muina kaltetu dezake, anemia aplasikoa izeneko gaitz larria sortuz. Hezur-muinak ez ditu odoleko zelulak ekoizten eta gaitzak heriotza eragiten du.

Arrisku hori dela eta, kloranfenikola gutxitan erabiltzen da, infekzio oso larriak tratatzeko besterik ez. Sukar tifoidea, meningitisa eta ospitaletan hartutako infekzio larri eta iraunkorren aurka erabili ohi da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q274515
* Commonscat Multimedia: Chloramphenicol

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4147763-7
* LCCN: sh85024570
* NDL: 00567045
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 007049
* MeSH: D002701
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 56-75-7
* ATC: S02AA01
* ChEBI: 17698
* ChEMBL: CHEMBL130
* ChemSpider: 5744
* DrugBank: 00446
* PubChem: 5959
* UNII: 66974FR9Q1
* KEGG: C00918
* SMILES: [N+(=O)[O-]&zoom=2.0&annotate=none ID]
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 56-75-7

 |

* Wd Datuak: Q274515
* Commonscat Multimedia: Chloramphenicol
**Hughes konderria** (ingelesez: *Hughes County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Pierre da. 2010eko zentsuaren arabera 17.022 biztanle zituen, Hughes kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hughes konderriak 2.073,89 kilometro koadro ditu. Horietatik 153,26 ura dira. Beste 1.920,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,21 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.022 pertsonetatik 14.777 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 306 dira. 84 beltzak edo afroamerikarrak. 1.728 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 89 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 331 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495629
* Commonscat Multimedia: Hughes County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143060709
* LCCN: n80014565
* **Lekuak**
* OSM: 1739821
* TGN: 2001802

 |

* Wd Datuak: Q495629
* Commonscat Multimedia: Hughes County, South Dakota
**Kristo aurretiko II. mendeak** K.a. 200etik K.a. 101. urtera bitarteko iraupena du, biak barne. Mende honetan Egipto Ptolemaikoaren gainbehera ikusiko da, eta, oro har, herrialde helenistiko guztiena, Erromak Mediterraneoan zehar izandako hedapen-politikaren alde eginez, Galiaren zati handi bat, Grezia eta Asia Txikia, Kartagoko lurralde afrikarrak eta Hispaniaren zati handi bat konkistatzea lortu baitzuen.

|  |  |
| --- | --- |
| **Mendeak:** | K.a. III.a - **K.a. II.a** - K.a. I.a |
| **Hamarkadak:** | K.a. 190koa K.a. 180koa K.a. 170koa K.a. 160koa K.a. 150koa K.a. 140koa K.a. 130koa K.a. 120koa K.a. 110koa K.a. 100koa |
| K.a. II. mendearen taula |

Gertaerak
---------

* Aro Aurreklasikoaren amaiera Ameriketako kulturetan

Pertsona nabarmenak
-------------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25300
* Commonscat Multimedia: 2nd century BC

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ch460500
* AAT: 300404522

 |

* Wd Datuak: Q25300
* Commonscat Multimedia: 2nd century BC
**Hughes konderria** (ingelesez: *Hughes County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Holdenville da. 2010eko zentsuaren arabera 14.003 biztanle zituen, Hughes kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hughes konderriak 2.110,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 26,51 ura dira. Beste 2.084,03 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,63 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.003 pertsonetatik 9.881 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 530 dira. 739 beltzak edo afroamerikarrak. 2.489 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 27 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 853 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489327
* Commonscat Multimedia: Hughes County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153639351
* LCCN: n83021571
* **Lekuak**
* OSM: 1822213
* TGN: 2001654

 |

* Wd Datuak: Q489327
* Commonscat Multimedia: Hughes County, Oklahoma
**SN 1987A**, Tarantularen Nebulosa (NGC 2070)aren kanpoaldean gertatu zen supernoba bat da, Magallanesen Laino Handian kokatua, Tokiko Galaxia Multzoko galaxia nano bat. Gutxi gora-behera, Lurretik 168.000 argi urtera gertatu zen (51,4 kiloparsec), begi hutsez ikusi ahal izateko bezain hurbil. Esne Bidean gertatu zen SN 1604tik, gugandik gertuen ikusi zen supernoba da.

Historia
--------

Supernoba honen argia, Lurrera, 1987ko otsailak 23an iritsi zen. 1987an aurkitu zen lehen supernoba izan zenez, 1987A deitua izan zen. Bere dizdira gehienera, urte horretako maiatzean iritsi zen, 3ko itxurazko magnitudearekin, hurrengo hilabeteetan jaitsiz. Egungo astronomoek supernoba bat gertutik ikusteko lehen aukera izan zen.

Ian Shelton eta Oscar Duhaldek aurkitu zuten Las Campanas behatokitik, Txilen, 1987ko otsailak 24an, eta, modu independentean, Albert Jonesek Zeelanda Berrian eta Colin Henshawk (Manchesterreko Astronomia Elkarteko kidea) Zimbabwetik. 1987ko martxoan, espaziotik ikusi zuen Astronek, garai hartako izpi ultramorezko espazio teleskopiorik handiena.

Aurrekaria
----------

Gertaera erregistratu eta gutxira, supernoba hau sortu zuen izarra Sanduleak -69º 202a bezala identifikatua izan zen, B3 mota espektraleko supererraldoi urdin bat. Identifikazio hau, espero gabea izan zen, une horretan, supererraldoi urdinak ez bait ziren supernoben sortzailetzat hartzen existitzen ziren izar eboluzioko ereduetan. Gaur egun, supernoba hau sortu zuena, izar bitar bat izan zela uste da, bi izar hauen osagaiak, eztanda gertatu baino 20.000 urte lehenago elkartu zirelarik, supererraldoi urdina sortuz. Hala ere, zailtasunek hor jarraitzen dute interpretazio honekin ere.

SN 1987A supernoba hondarra
---------------------------

SN 1987A, dirudienez, nukleoaren kolapsoko supernoba bat da, eta, beraz, hondar bezala, neutroi izar bat espero daiteke. Supernoba ikusi zenetik, kolapsatutako nukleoa bilatu da, baina ezin izan da aurkitu. Bi aukera kontutan hartu dira neutroi izarraren falta azaltzeko. Lehena, neutroi izarra, hauts laino trinko artean ezkutatuta egon daitekeela, eta, horregatik, ikustezin egotea. Bigarrena, eztandaren ondoren, material kopuru handiak, berriz ere, neutroi izarraren gainean erori izana, eta, beraz, zulo beltz bat eratu arte kolapsatzen jarraitzea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q584905
* Commonscat Multimedia: SN 1987A

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315129461
* BNF: 12141916j (data)
* GND: 4273099-5
* LCCN: sh88001381
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Astronomia**
* SIMBAD: SN 1987A

 |

* Wd Datuak: Q584905
* Commonscat Multimedia: SN 1987A
**KV9** Egiptoko hilobi bat da, Erregeen Harana deituriko bailaran. Niloren mendebaldeko ertzean dgo, Luxor hiri modernotik gertu. Bi monarkak erabili zuten haraneko hilobi bakarrenetako bat da: Ramses V.a eta Ramses VI.a, biak XX. dinastiaren erdialdekoak.

Esparru historikoa
------------------

XX. dinastiako laugarren erregea, Usermaatra-Sejeperenra Ramses-Amenherjepeshef-Meriamón izenarekin koroatua, eta normalean Ramses V.a izenez ezagutzen dena, bere lau urte eskasetan (1147tik 1143ra) ez zuen ospea merezi zuen ezer egin. *Urte hutsak* izan ziren, Egipto noraezean ibili zen eta egoerak okerrera egiten jarraitu zuen. Herrialdeak aspaldi galdu zuen bere inperioa, eta lehortearekin, gosetea eta pobreziarekin batera lurra hondatzen ari zen. Herriaren zatiketak eta faraoien borondate faltak dena okerrera egin baino ez zuen egin.

Ramses vi.aren hilobia.
Ramses V.a hildako erregeen zerrendan sartu zenean, oinazerik eta osperik gabe, bere osabak hartu zuen bere lekua, Ramses III.a handiaren seme gazteenetako bat. Nebmaatra-Meriamón Ramses-Amenherjepeshef-Neterheqaiunu izenekoa, Ramses VI.a berriak beste zazpi urtez gobernatu zuen, eta bertan bere aurreko tronuan izandako rol hutsa bete zuen. Hala ere, harrigarria da faraoi honek bere jatorria aldarrikatzeko eta aurreko erregeak monumentu ugaritan ordezkatzeko egindako ahalegina. Hasiera batean Ramses V.arentzat pentsatutako hilobia ere usurpatuko zuen.

Kokapena
--------

KV9 leku pribilegiatu batean dago, Erregeen Haranaren erdialdetik oso gertu, harkaitza bikaina den eta hilobien dentsitatea handitzen den leku batean. KV62 famatuaren bertikal berean dago, Tutankamenen hilobia. Bere sarrera KV10aren iparraldean dago.

Hilobiaren diseinua oso osatua da, eta guztiz amaitutako Haraneko azken hilobietako bat da, gainera, emaitza bikainarekin. Lekuaren profila oso sinplea da, ganbera erantsien guztizko gabezia eta Ramses II.aren ondorengo hilobi guztiek duten ardatz zuzena. Multzoa arkitektura-pretentsio handirik gabeko hilobi batena da, arazo handirik gabe amaitu ahal izan zen. Izan ere, aurreko erregeak hasi zuen inongo presa handirik gabe.

Dekorazioa
----------

Beheko lehen korridoreak (G) Amduateko Liburuaren irudiak erakusten ditu hormetan; zehazki, eguzki-ontziaren gaueko ibilbideko lehen, bigarren, hirugarren, seigarren, zazpigarren eta zortzigarren orduetakoak. Testuan Zeruen Liburuaren azalpenarekin jarraitzen da. Hurrengo pasabideak (H) dekorazio bera du, nahiz eta Amduateko laugarren, bosgarren, zortzigarren eta hamaikagarren orduak erabiltzen dituen.

Irudi galeria
-------------

* Hieroglifikoak kv9anHieroglifikoak kv9an
* Ganberaren sabaiaGanberaren sabaia
* Zutabeen ganberaZutabeen ganbera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1520987
* Commonscat Multimedia: KV9

---

 |

* Wd Datuak: Q1520987
* Commonscat Multimedia: KV9
**SK Sturm Graz** (izen osoa *Sportklub Puntigamer Sturm Graz*) Austriako futbol taldea da, Graz hirikoa. 3 aldiz irabazi du Austriako liga eta lau aldiz kopa.

Historia
--------

1909an sortu zen taldea, langileen taldea bezala eta aurrez 1902an Grazer AK-ren aurkari bihurtu zen hasieratik. 1921 eta 1949 artean Stiria eskualdeko 11 txapelketa irabazi zituen, eskualdeko talde indartsuenetakoa izanik.

1981ean Austriako ligako bigarren postua eskuratu zuen eta 1983-84 denboraldian UEFA kopako final laurdenetara iritsi zen eta Nottingham Forestek luzapenean kanporatu zuen penalti baten bidez. Baina emaitzarik onenak 90. hamarkadan iritsi ziren 1996 eta 1999 artean bi liga, hiru kopa eta hiru superkopaeskuratu baitzituen. Txapeldunen Ligan ere hiru urtez aritu zen, liga fasea pasatu gabe ordea.

Azken tituluak 2011eko liga eta 2018ko kopa ditu.

Palmaresa
---------

2010ko Kopa irabazi zuen taldea.
### Austrian: 12

* Bundesliga (3): 1998, 1999, 2011.
* Kopa (6): 1996, 1997, 1999, 2010, 2018, 2023.
* Austriako Superkopa (3): 1996, 1998, 1999.

### Nazio artean: 1

* Txapeldunen Liga (0): Liga fasea 1998, 1999 eta 2000an.
* UEFA Kopa (0): final laurdenak 1984an.
* UEFA Intertoto Kopa (1): 2008

Euskal taldeen aurkako partidak
-------------------------------

Hauek dira Europako txapelketa ofizialetan Sturm Grazek euskal taldeen aurka jokatu dituen partidak:

| Denboraldia | Txapelketa | Fasea | Etxekoa | Emaitza | Kanpokoa |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2021-22 | UEFA Europa League | Liga fasea | Sturm GrazReal Sociedad | 0-11-1 | Real SociedadSturm Graz |

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q206343
* Commonscat Multimedia: SK Sturm Graz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 242284203

 |

* Wd Datuak: Q206343
* Commonscat Multimedia: SK Sturm Graz
**KV45** hilobia, Egiptoko Erregeen Haranean dagoena, Userhet lurperatzeko erabili zen, Egiptoko XVIII. dinastiaren garaian bizi izan zen noble bat, dirudienez, Amonen tenpluaren gainbegiralea Tutmosis IV.aren erregealdian. Egiptoko XXII. dinastiaren garaian berrerabili zen.

Uadi nagusiaren ezkerreko ertzean dago, KV44aren ondoan. Bikain zulatua, pasabide bat eta konpartimendu txiki batez osatua dago. Bertan ez zen inongo apaindurarik aurkitu.

Howard Carterrentzat lan egiten zuen Theodore M. Davisek aurkitu zuen. Hilobia aurkitu zenean, ia erdia hondakinez betea zegoen, zenbait uholdek eragindako erorketen ondorio. Carterrek, ikusten ziren bi momiak ateratzearen ezintasuna idatzi zuen, soilik horietako baten mozorroaren zati bat berreskuratu ahal izan zuen (gizonezko bat), eskarabeo bat eta Userheten ontzi kanopoen zatiak.

Donald Ryanek indusketa berrartu zuen 1992an, eta harresi bat jarri da ura pasatzen ez uzteko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q662744
* Commonscat Multimedia: KV45

---

 |

* Wd Datuak: Q662744
* Commonscat Multimedia: KV45
**Kapilduiko radar meteorologikoa** Euskalmet euskal meteorologia agentziak ekaitzak iragartzeko Kapildui mendian (Arluzean, Araban) instala zuen radarra da. 2005eko urriaren 20an inauguratu zuten.

Radarraren dorreak 58,8 metroko altuera du. Dorrea 8 modulu zilindrikoz osatua dago, zilindro bakoitzak 4,5 eta 6 metro arteko diametroa du eta radomoak, berriz, 9,2 metrokoa. Radomoaren barruan, 6 metroko diametroa duen radar parabolikoa dago. Radarraren transmisorea Klystron teknologiakoa da, C bandan (5.6 GHz) dabil eta 400 kilometroko erradioa fidagarritasunez aztertzeko gai da. Horrez gain, 250 km/h-ko arteko haize-boladekin lan egiteko prestaturik dago.

Xehetasunak
-----------

Selex-Gematronik (Selex-Gematronik, 2005b) enpresaren Meteor 1500C Doppler Meteorologia Radar Duala erabiltzen dute. Sistemak erreflektibitateari, erreflektibitate diferentzialari eta haize-eremuei buruzko informazioa ematen du 10 minutuero.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Eusko Jaurlaritzaren Etxebizitza, Herri Lan eta Garraio Saila: *Kapilduiko radar meteorologikoa*[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑  **(Ingelesez)** ERAD 2008: *Meteorologia eta hidrologia radarrei buruzko bosgarren hitzaldi europarra*[*Betiko hautsitako esteka*]

Ikus, gainera
-------------

* Euskalmet
* Kapildui

Kanpo estekak
-------------

* Euskalmet meteorologia agentzia: Kapilduiko estazio meteorologikoaren datuak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261273
* Commonscat Multimedia: Weather radars in the Basque Country

---

 |

* Wd Datuak: Q12261273
* Commonscat Multimedia: Weather radars in the Basque Country