**Anne-Louise Germaine Necker** (Paris, 1766ko apirilaren 22a – Ib. 1817ko uztailaren 14a), Staël Holsteingo Baronesa, Madame de Staël [stal] bezala ezagutua, idazle, filosofo eta tertuliakide frantziarra izan zen, jatorriz ginebrinoa. Bere ideia politikoengatik eta saiakerengatik nabarmendu zen: bai kutsu feminista eta kutsu prerromantikoa zuten bere eleberri sentimentalengatik (Delphine eta Corinne), bai kritika kultural eta konparatistako bere bi lan zabalengatik (De la littérature eta De l 'Allemagne) Europan azkar hedatu ziren. Uste zuen adimen femeninoa gizonezkoena bezain indartsua zela eta sentsibilitate handiagoa zuela, emakumeak gizonak bezala hezia izatea eta senar-emazteen arteko harremana berdintasunean garatzea eskatu zuen, konbentzioak gorrotatzen zituen.

Europa modernoaren ama espiritualtzat hartzen da, eta literatur lan ausartak egin zituen eleberrien, saiakeren eta ikerketa historiko eta kritikoen artean. Azken horiek, gaur egun, literatura konparatuko azterlanen aitzindaritzat jotzen dituzte.

Erromantizismo alemanaren dibulgatzailea Frantzian, mugimendua ezagun egin zuen De l 'Allemagne-n (1813-1814) ordura arte herrialdean ia ezezagunak ziren aleman hizkuntzako egileen lanak argitaratuz. Horrela, bidea ireki zion erromantizismo frantsesari, lehen erromantizismo alemaniar eta ingelesetatik zuzenean inspiratua. Bere obra nagusiak fikziozko lanak dira, non gizarte murrizketen biktima diren emakumeak irudikatzen dituen: Delphine (1802) eta Corinne ou l 'Italie (1807).

Hiru saiakera filosofikorekin lortu zuen bere ospe literario eta intelektuala:

*- Lettres sur les ouvrages et le caractère* de Jean-Jacques Rousseau (1788)

*- De l 'influence des passions sur le bonheur des اus et des nations* (Pasioek gizabanakoen eta nazioen zoriontasunean duten eraginaz) (1796)

*- De la littérature considérée dans ses rapports avec les institutions sociales* (Gizarte-erakundeekiko harremanetan aintzat hartutako literaturarena) (1800)

Protestante ginebrinoen familia aberats batean jaioa, Germaine Jacques Necker bankariaren (geroago Luis XVI.aren Finantza ministro izango zena) eta Suzanne Curchoden (jatorriz Suitzako Vaud kantoikoa) alaba izan zen. Amaren (Georges Louis Leclerc, Marmontel, Melchior Grimm, Edward Gibbon, Guillaume-Thomas Raynal eta Jean-François de La Harpe) literatur aretora joaten ziren intelektualen arteko giroan hazi zen.

1786an ezkondu zen Eric Magnus de Staël-Holstein (1749-1802) baroiarekin, Suediako Gustavo III.a erregearen enbaxadorearekin, bera baino hamazazpi urte zaharragoa. Bere emaztearen aberastasunari esker, eskandinaviar diplomazialariak bere aberriaren irudia frantsesen begietara goratzen duen bizi-trena eraman ahal izan zuen. Bikotea 1800. urtean banandu egin zen.

Staëlen baronesa bihurtuta, bizitza sentimental asaldatua izan zuen. Bertan, François de Pange idazle eta kazetari liberalarekin izandako harremana nabarmentzen da, Frantziako Iraultzaren eta 1789ko idealen aldeko ideiak partekatu baitzituen, eta harreman gatazkatsua izan baitzuen Benjamin Constant frantziar-suitzar idazle eta politikariarekin, 1794an ezagutu baitzuen.

1792an, monarkia konstituzional bati buruz zituen ideiek iraultzaren maisuek beldurtzen zuten oposiziogiletzat hartzen zuten, eta hainbatetan, senarraren diplomatiko estatusa gorabehera, Suitzan babestu behar izan zuen aitaren etxean.

Napoleon Bonapartek bere politikarako oztopotzat jotzen zuen Frantziatik kanporatua, Suitzan kokatu zen familiaren Coppet gazteluan eta handik *Delphine* (1802), *Corinne ou l 'Italie* (1807) eta *De l' Allemagne.*

1800ean senarrarengandik bananduta, 1802an alargundu zen, eta 1811n berriz ezkondu zen Albert de Rocca ofizial suitzar gazte batekin, eta Parisko egongela ireki zuen Borboiko etxea zaharberritzeko. 1817an hil zen, Decazes dukearen etxean dantzaldi batean paralisia izan eta gutxira, *Considérations sur les principaux événements de la Révolution française* (1818an argitaratu zen hil osteko lana) amaitu gabe utziz.

Biografia
---------

#### Haurtzaroa

Germaine Necker Parisen jaio zen Michel-le-Comte kalean, 1766ko apirilaren 22an. Kalbinismoko artzain baten alaba zen bere amak hezia, kalbinismoaren erlijio-ikuskera erlijiosoetan. Rousseauren sistemaren aurkako hezkuntza jaso zuen, ideien garapena zentzumenetatik abiatuta iristen zela uste baitzuen. Germaineren amak, materialismoaren aurka bere forma guztietan, uste zuen garrantzitsua zela adimena lantzea ideien jariakortasun goiztiarrerako, adimena trebatu ezean nagi bihurtzen zela konbentziturik.

Germaineren gizarte-bizitzarako zaletasuna eta familiak politikarako duen interesa Frantziarekin lotuago daude. Oso gazte, hamalau urte besterik ez zituela, bere zirkulua zeukan, eta bazekien bere amaren egongelako gonbidatuekin hitz egiten, zeinak heziketarik onena emateaz arduratu baitzen. Ingelesa eta latina ikasi zituen, dantzaren eta musikaren artea, errezitazioa eta ahoskera, eta sarritan joaten zen antzerkira. Horrek guztiak (bere erudizioagatik eta kulturagatik) neska desberdin bihurtu zuen.

Aitaren ospeak bere garaiko Europako aristokraziaren zein intelektual ilustratuen ateak ireki zizkion. Gurasoek ez zuten suhi katolikorik nahi, baina protestante gutxi zegoen noblezia frantsesaren artean. Eta han ibiltzen ziren suitzar lagunak probintziazaleegiak iruditzen zitzaizkien. Erregegai asko baztertu zituen: Axel de Fersen, Suediako enbaxadorea, Monsieur de Mecklembourg, Louis de Narbonne, gerora bere maitaleetako bat izango zena, eta William Pitt britainiarra ere ezagunenen artean daude. Azkenean, Staël-Holsteingo baroia izan zen aukeratua, Suediako enbaxadorea eta hamazazpi urte zaharragoa. Hamahiru urte besterik ez zituen ezkontza adostu zenean. Zenbait urtez ezkontzaren zain egon ondoren, Suediako enbaxadako kapera luteranoan ospatu zen 1786ko urtarrilaren 17an. Ezkondu zen egunean, izena aldatu zitzaion, eta Germaine de Staël bihurtu zen.

Senar-emazteek lau seme-alaba izan zituzten: Gustavine (1787 - 1789), Gustavo III.a Suediako erregea aitabitxia, Auguste (1790 - 1827), Albert (1792 - 1813) eta Albertine, Broglieko dukesa izango zena (1797 - 1838). Gustavinen aita Staëlen baroia izan zen, baina Auguste eta Albert Louis Marie de Narbonne-Lara jeneral frantsesarekin izandako adulteriozko harremanean jaio ziren, eta susmoa dago Albertine Benjamin Constant-en alaba zela. Albert de Roccarekin izandako bigarren ezkontzatik Louis-Alphonse Rocca jaio zen (1812-1838).

#### Gaztaroa

Bere ezkontza konpondua ez zen maitasunez egindako ezkontza izan, ezta ezkontza zoriontsua ere, eta neska gazteak zoriona aurkitu nahi izan zuen ezkontza-etxetik kanpo. Bere bizitza, ordutik aurrera, zoriontasun baten etengabeko ikerketa izango da, eta, bestalde, beti ihes egingo dio. Senarrak, dirurik gabe, Suediako enbaxadore izendatu zuen eta 25.000 liberako pentsio erosoa eman zion.

Bere amak bezala, areto bat ireki zuen Suediako hotelean, Bac kalean. Bertan, bereak bezalako ideia berriak zituen belaunaldi berri bateko ordezkariak hartzen zituen, Ameriketako Estatu Batuetako Independentzia Gerraren garaikideak, baita bertan parte hartu dutenak ere: la Fayette, Noailles, Stanislas de Clermont-Tonnerre, Condorcet, François de Pange eta berak bere garai hartan gehien maite izan zituen hiru gizonak, bere lehen lagun handia zen Narencne: Estatu Batuetako erbestetik itzultzen lagunduko du eta bizitza osoan harreman epistolarra izango dute.

#### Iraultza

Ingalaterran askatasunaren adierazpenik onena ikusirik, Ilustrazioaren ideiek markatutako Rousseauren irakurle sutsua Frantziako Iraultzaren aldekoa da, eta 1789ko maiatzaren 5ean Estatu Orokorren irekierara joan zen. Hala ere, 1792tik aurrera egoera zaila bihurtu zen. Monarkia konstituzionalaren ideia babestuz, errepublika baten aldekoengandik zein absolutistengandik urruntzen da, eta 1793an erbesteratu behar du.

Ingalaterran babesten da, non, hilabete batzuetarako, bere egongelan ibiltzen ziren lagun batzuekin topo egiten duen. Ordutik aurrera, erbesteak markatzen du maiz bere bizitza.

Suitzan François de Pangerekin maiteminduko da. Baldintza zailetan emigratu du eta bizirik irauteko editore bihurtuko du. Adiskide zintzoa izango da kritikari objektibo eta zorrotza, izaera delikatu eta zuzenekoa, baina Germaineren sentimendu grinatsuei ez dagokie hori. Bere iloba Anne-Louise Domangevillekoak gillotinatik ihes egin zuela eta Robespierre erori ondoren askatu zutela jakin zuenean, Frantziara itzuli eta berarekin ezkonduko da. Hilabete batzuk geroago hil egingo da, eta Domangevilleko Anne-Louise hirugarren aldiz ezkonduko da, Germaineren gaitzespenak piztuz.

Germaine ere Frantziara itzuli zen, eta irailean argitaratu zituen bere *Réflexions sur le procès de la Reine* (Erreginaren prozesuari buruzko gogoetak). Maria Antonieta erreginaren defentsarako alegatu bat da, emakumeei zuzendua. Bertan, "Emakume izaeraren miseriak" salatzen ditu, eta zalantzan jartzen du subiranotasunaren aurka egindako salaketen atzean ezkutatutako misoginia. Era berean, erabakitzen du bere literatura-lan propioak argitaratzea, garai bateko dekorazioa alde zoragarri batetik gaitzetsiz, eta antzinoz.

Germaine ere Frantziara itzuli zen, eta irailean argitaratu zituen bere *Réflexions sur le procès de la Reine* *(Erreginaren prozesuari buruzko gogoetak)*. Maria Antonieta erreginaren defentsarako alegatu bat da, emakumeei zuzendua. Bertan, "Emakume izaeraren miseriak" salatzen ditu, eta zalantzan jartzen du subiranotasunaren aurka egindako salaketen atzean ezkutatutako misoginia. Era berean, erabakitzen du bere literatura-lan propioak argitaratzea, garai bateko dekorazioa alde zoragarri batetik gaitzetsiz.

Madame Staël.
#### Napoleon

Napoleonekiko gogo iraultzailetik desengainu eta gorroto garbira igaro zen Staël. 1813an James Galifferi idatziko dio: "Gizon bat gutxiago, eta munduak atseden hartuko luke". Baina hasieran sutsua zen. 1798ko urtarrilaren 3an, Talleyrandek Bonaparte jeneralarekin elkarrizketa bat lortu zion, non berak liberal bat ikusten zuen iraultzaren benetako ideala garaitzera deitua. Gero, behin baino gehiagotan biltzen da berarekin, eta eragozpenak ere eragiten dizkio; Napoleonek setio hori nabaritzen du. Txundituta, galderaz betetzen zaitu: "-jenerala, zein da zuretzat emakumerik garrantzitsuena? - Haur gehien dituena, andrea" erantzun zion. Horrek txundituta utzi zuen. Egia esan, Napoleon ez zen hartaz fio, eta honela idatzi zuen:

> *Talentu handiko emakumea zen, izpiritu handikoa, oso dotorea: bere obrak bere horretan geratuko dira. Anbizio handia zuen, eta hain zen aztoragarria, hain sediziosoa, non berari buruz esan baitzitzaion gai zela bere lagunak itsasora botatzeko, itotzear zeudenean salbatu ahal izateko. Ez zuen merezi emakume gaiztoa deitzea, baina zurrunbilotsua zela eta eragin handia zuela esan zitekeen.*
> 
> 

Madame de Staëlek bere ilusioak galdu zituen 18ko estatu-kolpearen eta VIII. urteko Konstituzioaren aldarrikapenaren ondoren. Askok klandestinitatean bizitzen hasi behar dute, eta debekatuta dute filosofia politikoko lanarekin jarraitzea. Isiltasunean babestu beharrean, ospe handia ematen dioten eleberriak argitaratzen ditu, baina areagotu baino egingo ez den erbestealdia ere hasten du.

#### Erbestea

1801ean Konkordatua Erromarekin sinatzeak madame Staëlen haserrea eragingo du; eta Napoleonen atzean egindako maniobrek Enperadorea erbesteratzera behartuko dute:

> Konkordatua egin zenean, zeinaren aurka Staël andrea haserre baitzegoen, aristokratak eta errepublikarrak bildu zituen berehala nire aurka. "Une bat besterik ez duzue", esaten zien oihuka, "Bihar berrogei mila apaiz izango ditu tiranoak bere zerbitzura". Azkenean, neure pazientziaz neurriz gain baliatu ondoren, erbesteratu egin nuen. Bere bizitokia nire aurkako benetako armategi bihurtu zen...
> 
> 

Prozesua Delphine (1802) eleberriaren argitalpenarekin hasten da. Eleberri horretan bere garaiko gai politiko eta sozialak, garaiko anglofilia, protestantismoak katolizismoarekiko zuen nagusitasuna eta dibortzioa nahasten dira, zeinak argi eta garbi salatzen baitu emakumeen egoeraren atzerakada ikuspuntu guztietatik, Iraultza gorabehera, familia patriarkalean duten posizioak kondenatutako emakumeen zailtasunak. Testu hori ez zaio gustatzen Napoleoni, dagoeneko enperadorea denari, eta hari zor zaio Frantziako Kode Zibil errepresibo bat, gizonezkoen tutoretzapean kokatzen dituena, Iraultzarekin lortutako eskubideak eta aurrerapenak galtzeko moduan, eta mende bat baino gehiago beharko dute berreskuratzeko. Baina Enperadorearen kritikak eta haren aurkako etsaitasuna gorabehera, eleberria arrakasta handia izan zen Europa osoan.

1802an alargundu zen, eta harreman luzea izan zuen Benjamin Constantekin. 1794an ezagutu zuen, eta erbestean lagundu zion. Jatorriz Vaud kantonamendukoa da, bera bezala, eta protestantea ere bai, baina Parisen bizitzea maite zuen. Harreman sentimental luzea -1808ra arte- eta gatazkatsua izango dute. "Nik ez nuen horrelakorik ikusi munduan", idatzi zuen, "Biziki maitemindu nintzen. "Baina Staël andreak dena kontrolatu nahi izateak eta Constanten iruzurrek banandu egiten dituzte, Madame de Staëlek uko egiten dion ezkontza-eskaera baten ondoren.

1803ko amaieratik 1804ko udaberrira, Madame de Staël eta Benjamin Constant elkarrekin joan ziren Alemaniara, eta printzeen gorteetan estatuburu gisa hartu zuten. Alemana ikasi zuen eta artista askorekin bildu zen, besteak beste, Schiller edo Goetherekin. Frantzian ezezaguna den literatura bat deskubritzen du, frantsesak agerian uzten dituena *De l 'Allemagne* lanarekin. Bertan, Alemania sentimental eta xaloa deskribatzen du, eta irudi horrek eragin handia izan zuen frantsesek XIX. mendean Alemaniari buruz izan duten begiradan.

Coppepera hilzorian zegoen aitaren burura itzuli ondoren, 1804. urtearen amaieran Italiara bidaiatu zuen Schlegel eta Simonde de Sismondi idazle suitzarrarekin batera. Bidaia honek bere lanik ospetsuenetako bat idazteko inspirazioa eman zion, Corinne edo Italia. "Espiritu europarra" izan behar da. 1805ean, Europa Napoleonikoan bizi daitekeen Coppet gaztelura itzulita, independentziaren bila dabilen heroia bilaketa horretan hiltzen den eleberria idazten hasi zen. François de Pange zenarengan inspiratzen da Oswald pertsonaia sortzeko. Coppet enpresara eraman zuen bere "saloia", eta bertan Coppet Taldearen inguruan orbitatzen ari diren Europako pertsona ospetsu eta intelektualak ere hartu zituen.

Benjamin Constant Juliette Récamier bere lagunik onenarekin maiteminduko da, ez dagokion pasio batean. Mdame Staëlek honela dio: "Ezinezkoa maite duen gizona. "Madame Récamier ere salonnière ospetsua zen, eta Carmen Bravo-Villasanteren testigantza duen gutun kartsuak trukatu zituen Staëlekin.

1811n bigarren aldiz ezkondu zen Albert de Roccarekin, suitzar jatorriko ofizial gaztearekin, eta seme bat izango du berarekin.

*De Alemania* 1810ean argitaratu ondoren (Frantziako edizio osoa suntsitu zuen polizia inperialak), Napoleonek bahitutako eta 1814ra arte Frantzian argitaratu gabeko obra, Madame de Staëlentzat benetako "erbestealdi urteak" hasi ziren, Enperadorearen aurkako bere panfleto bortitza argitaratzeak eragindakoak.

Ihes egiten du oraindik bizirik dauden bi semeekin eta Albert de Rocca senarrarekin. Ingalaterrara iristeko zain, Errusia zeharkatu behar du eta San Petersburgon geldialdia egiten du. Bertan etorkizunerako oharrak hartzen ditu *De la Russie et des royaumes du Nord*, hil ondoren argitaratuko den liburua. Han aurkitzen du vom Stein baroia ere, Napoleonen aurkari sendoa. Stockholmon babesten da Bernadotterekin, Suediako tronurako oinordeko printze bihurtua, eta Napoleonen aurkako aliantza baten inspiratzailea da, protagonismo politikoa bereganatuz.

1813an iritsi zen Ingalaterrara, eta Londresen dago, hurrengo Luis XVIII.aren ondoan. Monarkia konstituzionala ezartzeko gai den subiranoa ikusi nahi du. 1814an itzuli zen Frantziara, Napoleon erori ondoren, Sapho argitaratu ondoren. Bertan, oinazez eta maitasunez hiltzen den emakume bikain eta ulertezinaren gaiari heldu zion berriro, eta *Réflexions sur le suicide.*

Louis-Ami Arlaud-Jurinek Germaine Staelekoaren Corinne heroiaren erretratua
#### Azken urteak

1816ko neguan Parisera itzuli zen azkenekoz, eta han erregeak, ministroak eta jeneralak hartu zituen. Eragin handiko emakumeak ezagutu ez dituen Europa batean, zenbait subirano eta kuttun izan ezik (Pompadourreko markesa, adibidez), Madame de Staëlek benetako anbizio politikoa du Napoleonen kontseilari bihurtzea espero zuelako. Borrokalaria eta oposiziotik propagandista aktiboa da. Napoleonen lehen erbestealdian, Borboien aliatua izan arren, enperadoreari hilketa-saio baten berri ematen dio, eta honek, kausarako berreskuratzeko, aitak altxorrari emandako kopuru bat itzultzeko konpromisoa hartzen du. Josefinari bisita egin zion, oso gaixorik baitzegoen, Malmaisongo gazteluan, enperadorearekin hitzartutakoa eskatzeko.

Garuneko odoljario baten ondorioz hil zen 1817ko uztailaren 14an, Victor de Broglie suhiaren besoan bermatuta. Gurasoekin batera lurperatu zuten Coppet gaztelutik hurbil dagoen hilerri bateko kaperan.

Legatu
------

Historia literarioak emakume sentimental, posesibo eta tiranikoegi baten irudia uzten du adiskidetasunean eta maitasunean. Batez ere, aitzindaria da arlo askotan: literaturan Pierre Letourneurrek sartutako "erromantizismo" hitza zabaltzen da Frantzian. Bere eleberrietan emakumeak beren nortasuna baieztatzea eragozten dieten gizarte-murrizketen biktima gisa aurkezten ditu. Guztientzako eta bere buruarentzako zorion-eskubidea aldarrikatzen du. Zorionerako eskubidearen baieztapen hori, maitasunerako eskubidearekin nahasten dena, George Sandek jasotzen du. Madame de Staël emakume modernoa da Europan, zentzu guztietan ibiltzen da eta asko deskribatzen du.

Parisen, bere oroimena udaletxearen hegoaldeko lorategian dagoen estatua batekin ohoratzen da.

Literatura eta jendartearekin bere harremana
--------------------------------------------

Madame de Staël historiako emakumerik garrantzitsuenetakotzat jotzen da Ilustrazioaren idealengatik, politika iraultzailengatik, korronte filosofiko eta literarioengatik, erromantizismoagatik eta emakumeen idazketagatik. Horren ondorioz, pertsonaia berritzaile bihurtzen da, literaturari, niaren eta gizartearen arteko harremanari eta emakumeak gizartean duen zereginari buruzko eztabaida garaikideetan parte hartzen duelako.

Staëlek, iraultzaren hizkuntza erabiltzean, literarioa zena politiko bihurtzen zuen, bere lan teoriko eta fikziozkoetan erabiltzen zuen eredua. Hala ere, hori dela eta, zentsura jasan zuen klasizismoaren edo gustu onaren murrizketengatik, nahiko zorrotzak baitziren literatura-arauekin, baina berarentzat naturaren aurkakotzat jotzen zituen, horregatik zalantzan jarri zuen gizartearen, politikaren eta erakundeen zeregina, gizabanako gisa pertsonen askatasuna, berdintasuna eta ongizatea mehatxatzeko aitzindariak zirelako. Erromantizismoan, kezka handiagoa sortzen hasi zen gizabanakoaren esperientzia eta sentimenduengatik. Staël arau klasikoetatik urrundu zen arren, burgesiaren eguneroko esperientziaren bidez hasi zen fikzio sentimentala erabiltzen, hau da, bizitza zen bezala deskribatzen, dotoreziaz, erraztasunez, sakontasunez eta moraltasunez. Sentimendu hori femeninoari zegokion batez ere.

Emakumea gizartean irudikatzeak garrantzi handia hartzen du bere bi eleberrietan: *Delphine* (1802) eta *Corinne*, ou l 'Italie (1807). Eleberri horiek emakumearen emozioen borroka defendatzen dute konbentzio eta itxaropen sozialen botere handiaren aurka, batez ere esparru patriarkalean. Delphinen, Staëlek gizartearen eta hizkuntzaren artean dagoen bidegabekeriari buruz dituen iritziak praktikan jartzen dira, emakumeei gizartean ezartzen zaien papera zalantzan jartzeko. Zoritxarrez, emakumeen egoera bere testuetan gudu galdu bat bezala deskribatzen dira. Corinnen, aldiz, heroi erromantikoaren bertsio femeninoa sortzen du, garai hartan ezohikoa zena, emakumea gizona baino baxuagotzat hartzen baitzen.

Fikzioari buruzko saiakeran, Staëlentzat gizakiak bi trebetasun desberdin ditu: arrazoia eta irudimena. Irudimena da garrantzitsuena. Lehenik eta behin, arrazoimenak ezin du gogamena edo bihotza bakarrik ase, zehaztasun metafisikoa ezin baitzaie gizakiaren emozioei aplikatu, hau da, gizakiek entretenimendua eta plazera behar dituzte. Irudimenetik abiatzen diren fikzioek, ordea, plazera emateaz gain, gure ideia moraletan ere eragiten dute, eta gida bihur daitezke.

Hiru fikzio mota daude Staëlen arabera:

* Zoragarriak edo alegorikoak.
* Historikoak.
* Fikzioak.

Berarentzat fikzio errealista edo naturala da bizitza den bezala hartzen duena eta, beraz, hiruretan erabilgarriena dena. Fikzio mota honetan, ez ditu tragediak eta komediak barne hartzen, baizik eta eleberri modernoan zentratzen da, ohiko sentimendu arruntak zehatz jaso eta deskriba ditzakeen bakarra baita. Eleberria norbanakoaren moraltasunean eragin handienetakotzat jotzen da, moral publikoa determinatzen duena. Eleberriari eragiten dion objekzio bat da historiak gizakien grina desberdinak ere erregistra ditzakeela, baina Staëlek defendatzen du historiak ez duela pertsonen bizitza modu indibidualean ukitzen, baizik eta nazioetan aplikatzen direla, eta, beraz, historiak eskaintzen duen morala ez da argia, eta alde batera uzten ditu zoriontasuna eta miseria pribatuak, nobelak ez bezala, zeinak pertsonaiek eta sentimenduek inpresio moral handia eta bizitasuna eragiten baitute. Eleberrien aurkako beste eragozpen bat errealitatea faltsutzen dutela da. Hori egia bada ere, Staëlentzat, eleberri onek "*giza bihotzaren barne-barneko ulermena"* ematen dute. Gertakari komun baten istorio xeheegiak sinesgarritasuna gutxitzen dio, handitu beharrean. Gure irudikapenak ere oreka izan behar du, eta fikzioak duen egia bakarra, sortzen duen inpresioa da.

Laburbilduz, eleberriak, jendea hunkitzeaz gain, grina negatiboak saihesten ere laguntzen du, horiek ezagutzea eta aztertzea ahalbidetzen duelako. Azkenik, *La literatura y su relación con la sociedad* (1800) saiakera literatur historiaren sorrera markatzen duen obratzat hartzen da, Europa modernoaren panorama intelektuala deskribatzen du eta Mendebaldeko literatura konparatuaren azterketa oso bat eskaintzen du, Argien mendetik Erromantizismoaren mendera. Lan honetan erlijioak, ohiturek eta legeek literaturan duten eragina eta literaturak erlijioan, ohituretan eta legeetan duena zein den jakitea da bere ideia. Berak pentsatu eta transmititzen du, ez dela behar beste ikertu giza ahalmenak nola garatu diren Homerorengandik gaur egunera arte konposatutako genero guztietako obra ospetsuen bidez.

Madame de Staëlek gizonei zein emakumeei zuzendutako "ilustrazioa" kontzeptua garatzen lagundu zuen, alemaniar literatura Europan sartu zuen eta gaur egun literatura konparatua deitzen duguna defendatzera animatu zuen. Gainera, filologia eta historia literarioa sortzen ditu aldi berean, idazlea eta bere obra bere egoera historikoan ulertu behar direlako ideiarekin bat datozenak.

Lanak
-----

Delphine, 1802
* *Journal de Jeunesse*, 1785.
* *Sophie ou les sentiments secrets* (pièce en trois actes et en vers), 1786 (publié en 1790).
* *Jane Gray* (tragédie en cinq actes et en vers), 1787 (publié en 1790).
* *Lettres sur les ouvrages et le caractère de J.-J. Rousseau*, 1788 (rééd. augmentée en 1789).
* *Éloge de M. de Guibert*.
* *À quels signes peut-on reconnaître quelle est l'opinion de la majorité de la nation?*
* *Réflexions sur le procès de la Reine*, 1793.
* *Zulma : fragment d'un ouvrage*, 1794.
* *Réflexions sur la paix adressées à M. Pitt et aux Français*, 1795.
* *Réflexions sur la paix intérieure*.
* *Recueil de morceaux détachés* (comprenant : *Épître au malheur ou Adèle et Édouard*, *Essai sur les fictions* et trois nouvelles : *Mirza ou lettre d'un voyageur*,*Adélaïde et Théodore* et *Histoire de Pauline*), 1795.
* *De l'influence des passions sur le bonheur des individus et des nations*, 1796.
* *Des circonstances actuelles qui peuvent terminer la Révolution et des principes qui doivent fonder la République en France*.
* *De la littérature considérée dans ses rapports avec les institutions sociales*, 1800.
* *Delphine*, 1802.
* *Épîtres sur Naples*.
* *Corinne ou l'Italie*, 1807.
* *Agar dans le désert*.
* *Geneviève de Brabant*.
* *La Sunamite*.
* *Le Capitaine Kernadec ou sept années en un jour* (comédie en deux actes et en prose).
* *La signora Fantastici*.
* *Le Mannequin*, comédie.
* Mémoires de madame La Baronne de Staal. Londres, 1787
* *Sapho*.
* *De l'Allemagne*, Londresen 1813 eta Parisen 1814 publikatuak.
* *Réflexions sur le suicide*, 1813.
* *De l'esprit des traductions*.
* *Considérations sur les principaux événements de la Révolution française, depuis son origine jusques et compris le 8 juillet 1815*, 1818 (póstumo).
* *Œuvres complètes de Mme la Bonne de Staël, publiées par son fils, précédées d'une notice sur le caractère et les écrits deMme de Staël, par Mme Necker de Saussure*, 1820-1821.

#### Gaztelaniaz dauden itzulpenak

* *Reflexiones sobre el proceso de la reina*. Abada. 2006
* *De la influencia de las pasiones; reflexiones sobre el suicidio*. Berencie 2007 ISBN 978-84-96756-32-8
* *Corinne o Italia*. Traducción de Pedro María de Olive. Editorial: Funambulista. Madrid, 2010
* *Diez años de destierro*. Editorial Penguin Clásicos. 2016 ISBN 978-84-9105-152-7
* Consideraciones sobre la Revolución Francesa , 2017 ,editorial Arpa

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. 1 2 3 4   Martínez, Aurora María García.  (2021-09-08). «ISABELLE DE CHARRIÈRE, GERMAINE DE STAËL:» *Escritoras y personajes femeninos en relación.* (Dykinson): 475–493. (Noiz kontsultatua: 2022-02-04).
2. ↑   «Una antropología de la experiencia» *La cabra canta* (Herder): 23–31. 2012-09-22 (Noiz kontsultatua: 2022-02-07).
3. ↑   Wehinger, Brunhilde.  (1998). «Staël-Holstein, Anne-Louise-Germaine, Baronne de (gen. Madame de Staël)» *Metzler Autorinnen Lexikon* (J.B. Metzler): 509–511. ISBN 978-3-476-01550-1. (Noiz kontsultatua: 2022-02-07).
4. ↑   De Staël, Madame.  (2000). «Madame de Staël, Ambassadress of Sweden (1786)» *Selected Correspondence* (Springer Netherlands): 11–17. ISBN 978-94-010-5856-8. (Noiz kontsultatua: 2022-02-07).
5. ↑   Arrous, Michel.  (2019-07-01). «Jean Goldzink et Gérard Gengembre, Madame de Staël, la femme qui» *Studi Francesi* (187 (LXIII | I)): 169.  doi:10.4000/studifrancesi.16470. ISSN 0039-2944. (Noiz kontsultatua: 2022-02-07).
6. ↑   Stael-Holstein, Anna-Louise-Germaine Necker, Baronesa de.  (2006). *Reflexiones sobre el proceso de la reina.*  Abada ISBN 978-84-96258-78-5. PMC 191827826. (Noiz kontsultatua: 2022-02-07).
7. ↑   «Compte rendu de De la littérature, de Mme de Staël» *Écrits littéraires (1800–1813)* (De Gruyter): 899–916. 1995-12-31 (Noiz kontsultatua: 2022-02-07).
8. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Madame Stael-Holstein (Juicios) - Wikisource» *es.wikisource.org* (Noiz kontsultatua: 2022-02-07).
9. ↑   «Supplementum Epigraphicum GraecumSivrihissar (in vico). Op. cit. Op. cit. 334, n. 19.» *Supplementum Epigraphicum Graecum* (Noiz kontsultatua: 2022-02-07).
10. 1 2   Álvarez Bezos, María Sabina. *Violencia contra las mujeres en la Castilla del final de la Edad Media. Documentos para el estudio de las mujeres como protagonistas de su historia.*  Universidad de Valladolid (Noiz kontsultatua: 2022-02-27).
11. ↑   Guardia, Carmen de la.  (2018-12-31). «Epistolarios e historia. Mujeres de las vanguardias y de la posguerra a través de sus cartas» *Historia e intimidad* (Iberoamericana Vervuert): 31–58. (Noiz kontsultatua: 2022-02-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123041
* Commonscat Multimedia: Madame de Staël

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 89204033
* ISNI: 0000 0001 2259 1946
* BNA: 000052370
* BNE: XX1134693
* BNF: 11925397h (data)
* CANTIC: a10458104
* GND: 118616617
* LCCN: n78089038
* NDL: 00475532
* NKC: jn19981002159
* NLA: 35580150
* CiNii: DA00539836
* SNAC: w6mf2dgw
* SUDOC: 02714691X
* ULAN: 500250034
* BIBSYS: 90095224
* UB: a1377931
* ICCU: RAVV062478
* Open Library: OL3114663A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05479/eu\_s\_2980/s2980
* HDS: 016051
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 1962
* Gutenberg proiektua: 1535
* **Ondare historikoa**
* FMIS: LSH/agents/42681

 |

* Wd Datuak: Q123041
* Commonscat Multimedia: Madame de Staël