recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Sir **Kenneth MacMillan** (Londres, Ingalaterra, 1929 – 1992) balleteko dantzaria eta koreografoa izan zen. Royal Balleteko zuzendari izan zen 1977. urtetik hil zen arte.

Dantzari gisa hasi zen Sadler's Wells Ballet Schoolen, eta eskola horretako dantzari-taldean sartu zen 1946an. Handik hamar urtera, Royal Balleten hasi zen. 1970eko hamarraldia arrakasta handikoa izan zen MacMillanentzat, lan hauei esker: *Maitagarriaren musua* (1960), *Gonbidapena* (1960), *Udaberriaren sagarapena* (1962), *Ahizpak* (1963) eta *Lurraren kantua* (1965). 1966tik 1969ra bitartean, klasikoak eraman zituen eszenatokira, hala nola *Loti ederra* (1967) eta *Beltxargen aintzira* (1969).

1970an Frederick Ashtonen ordezko izan zen Royal Balleten, baina handik zazpi urtera utzi egin zuen kargua, konpainiako lehen koreografo-lanean bete-betean aritzeko. Garai horretatik aurrera MacMillanek koreografia ugari egin zituen, eta hainbat ballet osatu zituen. Bere konpainiarako egin zituen pieza dramatikoez gainera, beste asko Ballet Ramberterako, telebista eta zinemarako egin zituen, eta antzerkian, Ionescoren hainbat lan zuzendu zuen. Azken lanen artean kontuan hartzekoak dira, *Romeo eta Julieta* (1967) ballet dramatikoa, *Anastasia* (1971), *Manon* (1974), *Mayerling* (1978), *Isadora* (1981), *Heriotza-dantza* (1983) eta *Pagodetako printzea* (1989). 1983an Sir titulua eman zioten, eta American Ballet Theatreko kide artistikoa izan zen handik urtebetera.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q661555
* Commonscat Multimedia: Kenneth MacMillan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3819711
* ISNI: 0000000108135733
* BNE: XX4953523
* BNF: 14117550q (data)
* GND: 120889226
* LCCN: n82087298
* NKC: xx0183776
* SNAC: w63r1m3h
* SUDOC: 153106581
* ICCU: RAVV089921
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03959/eu\_m\_0048/m0048
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q661555
* Commonscat Multimedia: Kenneth MacMillan
**Vera Mindy Chokalingam** (Cambridge, Massachusetts, AEB, 1979), **Mindy Kaling** gisa profesionalki ezaguna, jatorri indiarreko aktore, umorista, idazlea, ekoizle eta zuzendari estatubatuarra da.

Biografia
---------

Mindy Kalingen gurasoak Indiakoak dira, Avu Chokalingam arkitektoa da aita, Chennai-n (Madras) hazitako tamila, eta Swati Chokalingam (Roysircar jaiotzez) ginekologoa, Mumbaiko bengalar bat. Nigeriako ospitale berean lanean ari zirela ezagutu zuten elkar gurasoek, eta 1979an Estatu Batuetan jarri ziren bizitzen: urte berean jaio zen alaba.

Chokalingam bere deiturarekin hasi zen monologoetako komedia egiten, baina aurkezleek ahoskatzeko arazoak zituzten, eta iseka ere egiten omen zioten izenari, beraz Kaling bilakatzea erabaki zuen.

Kelly Kapoor pertsonaiaren rola antzezten egin zen ezaguna lehen aldiz *The Office* (2005-2013) NBCko *sitcom*-ean, baina telesail horretan beste lan batzuk ere egin zituen, gidoilari, ekoizle exekutibo eta zuzendari hain zuzen. Telesaileko lanengatik Emmy sari zenbaitetarako izendapenak jaso izan ditu. Kaling-en ospea zabaldu zen *The Mindy Project* (2012–2017) Fox komedia sailean zeina berak sortu, ekoiztu eta antzeztu zuen.

Kaling-ek adiskidetasun estua du B.J. Novak-ekin *, The Office-ko* datziz aktorearekin. Telesailean harreman berezi bat dute bi pertsonaiek, eta harekin erdi-paraleloan, bikote harremana izan zuten bi aktoreek zenbait urtez.

2017ko abenduan, Katherine Swati alabaz bat erditu zen Kaling. Eta seme bat izan zuen, Spencer, 2020ko irailean. Bi kasuetan aitaren nortasunaren berri ez du eman aktoreak. B.J. Novak da bi haurren aita-pontekoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «I’m busy having fun: Mindy Kaling» *Hindustan Times* 2013-10-10 (Noiz kontsultatua: 2021-04-05).
2. ↑   **(Ingelesez)** Miyamoto, Ken.  (2020-01-07). «Comedy Writing Wisdom from Mindy Kaling» *ScreenCraft* (Noiz kontsultatua: 2021-04-05).
3. 1 2   **(Ingelesez)** Twitter, Chris Malone; Articles, More; January 6, 2021.  (2020-10-10). «Who is the Father of Mindy Kaling's Kids?» *Showbiz Cheat Sheet* (Noiz kontsultatua: 2021-04-05).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q539917
* Commonscat Multimedia: Mindy Kaling

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9581122
* ISNI: 0000000047988491
* BNF: 169606969 (data)
* GND: 1165690578
* LCCN: no2005074444
* NKC: xx0240939
* SUDOC: 244017468
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q539917
* Commonscat Multimedia: Mindy Kaling
**Kantoko sarraskia** 1923ko Kantōko lurrikara handiaren osatean Kantō eskualdean egindako hilketa handi baten izena izan zen. Japoniako gobernu inperialaren zati batzuk esplizituki eta inplizituki onartuta, armadak, poliziak eta indar parapolizial japoniarrek 6.000 pertsona inguru hil zituzten: batez ere korearrak, baina baita txinatarrak eta japoniarrak ere, korearrekin nahastuta eta komunista, sozialista eta anarkista japoniarrak. Sarraskia lurrikararen egunean hasi zen, 1923ko irailaren 1ean, eta hiru astez iraun zuen.

Bitartean, gobernuko funtzionarioak elkartu egin ziren eta plan bat sortu zuten sarraskiari buruzko informazioa kentzeko eta haren magnitudea gutxitzeko. Irailaren 18tik aurrera, Japoniako gobernuak sarraskian parte hartu zuten 735 lagun atxilotu zituen, baina, antza, zigor arinak ezarri zitzaizkien. Koreako gobernadore nagusiak 200 yeneko kalte-ordaina eman zien sarraskiaren biktimen 832 familiari, nahiz eta gobernu japoniarrak 250 heriotza baino ez zituen onartu. Baliteke heriotzak 6.000 baino gehiago izatea.

Azken urteetan, Japoniako politikari nagusiek eta Japoniako eskuineko talde marjinalek sarraskia ukatu edo minimizatzen jarraitu dute. 2017az geroztik, Tokioko gobernadoreak, Yuriko Koikek, sarraskiaren existentziari buruzko eszeptizismoa adierazi du etengabe.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *history.sina.com.cn* (Noiz kontsultatua: 2023-09-01).
2. ↑   «胡万程：当中国人伸出援手时，日本政府正砍下屠刀-胡海阳» *www.guancha.cn* (Noiz kontsultatua: 2023-09-01).
3. ↑   «90年前东瀛惨案：关东大地震后 中国人遭屠杀-中新网» *www.chinanews.com.cn* (Noiz kontsultatua: 2023-09-01).
4. ↑   **(Koreeraz)** «'관동대학살'» *encykorea.aks.ac.kr* (Noiz kontsultatua: 2023-09-01).
5. ↑   **(Ingelesez)** Author, No.  (2013-08-29). «Yokohama recalls texts describing 1923 'massacre' of Koreans» *The Japan Times* (Noiz kontsultatua: 2023-09-01).
6. ↑   **(Ingelesez)** «1923 Kanto Earthquake Massacre seen through American viewpoints» *koreatimes* 2016-08-31 (Noiz kontsultatua: 2023-09-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16176384

 |

* Wd Datuak: Q16176384
**Pol-Pol Mendi Elkartea** (ofizialki, Pol-Pol Mendizale Elkartea ) 1942. urtean Bergaran sortutako mendizale taldea da. Elkarteak Karakate-Irimo mendilerroan Kexeta-Goiegia mendiaren oinetan dagoen Pol-Pol (771m) muinotik hartzen du izena. 

Sei kirol atalek osatzen dute elkartea: gazteak, beteranoak, Mendia Bizirik sentsibilizazio eta biodibertsitatea sustatzeko saila, Hanka Luze trail taldea, eskalada eta mushing.

Gaur egun federatzeko aukera, antolatutako mendi irteeretan lehentasuna, rokodromoa erabiltzeko baimena, instalazioak doan alokatzeko baimena edo mendi argazki lehiaketan parte hartzeko aukera eskaintzen dute.

Historia
--------

36ko gerraren ostean langile batailoietatik, kartzeletatik edo soldaduskatik herrira bueltatu ziren gazteek aurkitu zuten hutsunerako betegarri izan zen mendizaletasuna. Lagun-taldeak igandetan mendira joaten hasi ziren eta beste herrietako lagunekin ere zaletasun hura partekatu zuten, Eibarko Club Deportivorekin, esaterako. Bergarako lagun-talde haiek bateratu eta elkarte bat sortu zuten, elkartea eratu eta legeztatzeko tramiteak hasteko erabakia hartu zuten zazpi lagunek, 1941. urtea zen. Luis Bikuña, Angel Jauregi, Periko Marko, Ignacio Muruamendiaraz, Alberto Osinaga, Antonio Raizabal bergararrak eta Manolo Zubia eibartarra atzetik 30-40 lagunen babesa izan zutelarik.

Ereserkia
---------

Miguel Gonzalez Bastidaren musikarekin eta Inazio Eizmendiren *"Basarri"* hitzekin elkartearen ereserkia oso ezaguna da Bergaran: 

*Gazte maiteok goazen goitara*

*galdu gabetan denborik,*

*beti alai ta beti irripartsu*

*inon hartu gabe lorik,*

*gogo bizia daukanarentzat*

*ez da paltatzen girorik,*

*gorputzarentzat ez dago ezer*

*mendia bezelakorik.*

  

*Zuen txistu-kantu ederrez*

*piztu itzazue bazterrak,*

*mendian jaio zirala pentsa*

*aurreko guraso zaharrak,*

*galdezka hasiko baldin balira*

*artzai ta baserritarrak*

*bildur gabe esan: "Jaunak, gu gera*

*Bergarako POL-POLdarrak!".*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    r01epd0122e4ed314423e0db04c97a47b5baa317f, r01etpd158aa64558419b9ec5ed77644af02263cda.  (2021-03-11). «POL-POL MENDIZALE TALDEA» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-01-06).
2. ↑    «POL POL - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-01-06).
3. ↑     *Bazkide egin zaitez | Pol-Pol Mendi Elkartea.*  (Noiz kontsultatua: 2024-01-06).
4. ↑     *Historia | Pol-Pol Mendi Elkartea.*  (Noiz kontsultatua: 2024-01-06).
5. ↑     *Ereserkia | Pol-Pol Mendi Elkartea.*  (Noiz kontsultatua: 2024-01-06).

Kanpo estekak
-------------

* Goienako komunitatean:
* Gazte saila Instagramen:
**Hizkuntza Gutxituetako Hiztun Gazteen Topaketa** (**HIGA)** mundu osoko hizkuntza gutxituetako hiztun gazteak batzen dituen topaketa da. Gasteizen (Araba) izaten da. 

Askotariko soziolinguistika hariak jorratzen dira bertan: hizkuntza mailako aktibismoa, intersekzionalitatea, hizkuntza biziberritzeak, aldarrikapenak, ingurune digitalak, hizkuntza komunitateen arteko elementu komunak...

UNESCOk Higa aukeratu du Hizkuntza Indigenen Nazioarteko Hamarkada barruko ekitaldi ofizial gisa.

Edizioak
--------

### I. edizioa

2011n izan zen eta Bretainia, Korsika, Galizia, Katalunia, Valentzia, Mallorca eta Euskal Herriko hiztun gazteak elkartu zituen.

### II. edizioa

2018an 35 hizkuntza gutxituetako 75 gazteren parte hartzea izan zuen.

### III. edizioa

2021ean COVID-19ak eraginda, jardunaldien zati handi bat online egin behar izan zen.

### IV. edizioa

2023ko uztailaren 17tik 21era bitartean izango da Gasteizen eta 75 gazte baino gehiago biltzeko asmoa du ekimenak.

Bultzatzaileak
--------------

### Antolatzaileak

* Beñat Garaio soziolinguista.
* Morgan Lincy Fercot bretoiera aktibista.
* Gasteizko udalaren Euskara eta Gazteria zerbitzuak.

### Babesleak

Hizkuntza Politika Sailburuordetza, Badalab, Arabako Foru Aldundia, Bizkaiko Foru Aldundia, Euskarabidea, Gipuzkoako Foru Aldundia.

### Batzorde Akademikoa

Euskaltzaindia, EHU, ELEBILAB ikerketa taldea, Munduko Hizkuntza Ondarearen Unesco Katedra, Udako Ikastaroak, Soziolinguistika Klusterra, Rise Up.

### Laguntzaileak

Garabide, YEN/JEV, NPLD, Global Voices, Etxepare Euskal Institutua.

### Ekimen ofiziala

UNESCOren Hizkuntza Indigenen Nazioarteko Hamarkada, EHUko Udako Ikastaroak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Begiristain, Edurne. «Mundu osoko hizkuntza gutxituetako hiztun gazteak Gasteizen elkartuko dira» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-03-06).
2. ↑    «HIGA! - Hizkuntza Gutxituetako Hiztun Gazteen Topaketa» *www.vitoria-gasteiz.org* (Noiz kontsultatua: 2023-03-06).
3. ↑     *75 lagunek 65 hizkuntza partekatu dituzte Gasteizen egiten ari diren HIGAren, hizkuntza gutxituetan hitz egiten duten gazteen topaketaren, IV. edizioan « Prentsa oharrak.*  (Noiz kontsultatua: 2023-07-20).
4. ↑   «HIGA! hizkuntza gutxituetako hiztun gazteen topaketa antolatu dute» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2023-03-06).
5. ↑   «Sitio web del Ayuntamiento de Vitoria-Gasteiz - Euskera - Campañas de promoción» *www.vitoria-gasteiz.org* (Noiz kontsultatua: 2023-07-20).
6. ↑    «Hizkuntza gutxituen hiriburu izango da Gasteiz uztailean, laugarrenez - Gasteiz» *Alea.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-03-06).

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116995149
* Commonscat Multimedia: HIGA Gasteiz, Summit of Young Speakers of Minoritized Languages
* Meta-Wiki Koordinazioa: HIGA

---

 |

* Wd Datuak: Q116995149
* Commonscat Multimedia: HIGA Gasteiz, Summit of Young Speakers of Minoritized Languages
* Meta-Wiki Koordinazioa: HIGA
**Juanita Ibaibarriaga Uriarte** (Ermua, Bizkaia, 1934ko martxoaren 30a – Ermua, Bizkaia, 1992ko otsailaren 28a) euskaltzalea eta gizarte-ekintzailea izan zen. Haren omenez, Ermuko Euskal Birusa Elkarte Kulturalak Juanita Ibaibarriaga Literatur Saria sortu zuen 1992 urtean.

Bizitza
-------

Juanita Ibaibarriaga Ermuko Iturriaganeko etxean jaio zen. Autodidakta eta irakurle amorratua, bere inguruan gertatzen zenaz jantzita egotea gustatzen zitzaion emakumea izan zen. Euskalzalea, Ermuzalea eta baita mendizalea ere: bere ibilbideetan, "Mendi" txakurtxoa lagun, basoko belarrak batzea zuen gustuko, haien sendatze ezaugarriak ondo ezagutzen zituelako.

### Lanak

Beste zenbait gurasorekin batera, Ermuko familia elkartean, Anaitasuna ikastola aurrera ateratzeko borroka egin zuen. Bere seme-alabei etxerako lanak egiten lagunduz, euskaraz irakurtzen eta idazten zaletu zen; eta, haiek koskortu zirenean, lan sozialak egiten ere hasi zen. Juanitak herriko Euskal Birusa Elkarte Kulturalaren sorreran hartu zuen parte, Ermuko ohiturak eta abestiak berreskuratze kontuetan buru-belarri arituz.

*Drogetenitturri* herri aldizkariaren hasierako zenbakietan kolaboratzaile gisa jardun zuen ere.

### Literatur lehiaketa

Ermuko Euskal Birusa Elkarte Kulturalak, ikasleen artean euskaraz idazteko zaletasuna sustatzeko asmoz, literatur lehiaketa bat antolatzea erabaki zuen. Lehiaketari izena jartzeko hainbat proposamen egon ziren; denen artean, Juanita Ibaibarriagarena nagusitu zen. Hortaz, 1992. urtean, Juanita Ibaibarriaga Literatur Saria sortu zuen. Gerora Ermuko Udaleko Euskara Sailak hartu zuen lehiaketa antolatzeko ardura, urtero-urtero deialdia eginez. Sari banaketa Ermua Antzokian egiten da, Euskararen Nazioarteko Eguna ospatzeko antolatzen den ekitaldian. 

Herrian euskararen alde lan handia egin zuen Juanita Ibaibarriagak. Bere omenez gazte zein helduen artean euskaraz idazteko zaletasuna piztea helburu duen literatur sariak, modalitate bi ditu: bata Lehen Hezkuntzako 3. 4. 5.eta 6. mailetako ikasleentzat; bestea, 16 urtetik gorakoentzat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    González, Estibalitz.  (1996). *Juanita Ibaibarriaga Literatur saria.*  Drogetenitturri, 7 or. ISSN 1133-973X..
2. ↑   «Juanita Ibaibarriaga» *prezi.com* (Noiz kontsultatua: 2020-10-09).
3. ↑   «Juanita Ibaibarriaga Archives» *Mugalari Kultura* (Noiz kontsultatua: 2020-10-09).
4. ↑    Elkartea, Euskal Birusa.  (2010-11-26). «Juanita Ibaibarriaga Literatur Sariak banatu dira - Euskal Birusa» *EUSKALBIRUSA.EUS* (Noiz kontsultatua: 2020-10-09).
5. ↑   «Concurso Literario Juanita Ibaibarriaga | Eskolabarri Ikastetxea» *www.eskolabarri.edu.es* (Noiz kontsultatua: 2020-10-09).
6. ↑     *Juanita Ibaibarriaga sariak| Anaitasuna Ikastola.*  (Noiz kontsultatua: 2020-10-09).
7. ↑    *Bizkaie.*  .
8. ↑   «Euskara - Lehiaketak - Juanita Ibaibarriaga Literatur saria» *www.ermua.es* (Noiz kontsultatua: 2020-10-09).

Kanpo estekak
-------------

* Juanita Ibaibarriaga lehiaketaren oinarriak
* Juanita Ermuko argazki albumean
* Auñamendi 40057-124338/

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55956717

 |

* Wd Datuak: Q55956717
*Lactarius pergamenus*

Perretxiko hau jatea ezinezkoa da. Oso mina da.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 6 eta 12 (16) cm bitarteko diametrokoa. Lau-ganbila, gero lau-inbutu itxurakoa eta inbutu itxurakoa; haragi gogorra eta tinkoa, baina hauskorra, boli zuri kolorekoa, ukitzean arre kolorekoa; eremu zirkularrik gabea, ez da likatsua; opakua, askotan zimurtsu-erretikulatua ertzean; hasieran ertza gogor biribilduta beherantz, ondoren zabaldua.

**Orriak:** Oso meheak, lodiak, desberdinak, hankara urkilatuak, estu, dekurrente samarrak, zurbilak gero krema kolorekoak eta horixkaz zikinduak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 2,5 eta 9 cm bitarteko garaierakoa eta 1,5 eta 2,5 cm bitarteko lodierakoa. Forma askotarikoa, gehienetan zilindrikoa edo baita oinarrian mehetua ere, betea, gogorra, leuna, eta glabroa, edo zikindua; gehienetan eszentrikoa.

**Haragia:** Zuria, solidoa eta gogorra. Latexa, ugari eta zuria, oso akrea.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis", esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Pergamenus* epitetoa, orrien hori-pergamino koloreagatik du.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

*Lactarius piperatus* dekakoarekin nahasten da, antz nabarmena du. Haragiak eta latexak kolore horia hartzeko duten joerak bereizten du. *Lactarius piperatus* espeziean, berriz, kolore urdin-berderako joera dago. *Lactarius pergamenus* txikiagoa izan ohi da, eta itxura lerdenagoa izaten du. Beste *Lactarius* zuri batzuek ez dituzte orriak hain estu

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Pagoen, arteen eta xarmen basoetan, gehienetan taldeetan; oso gutxitan koniferoen azpian.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 94 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 401 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Calvo Pérez Javi.  (2006). *El mundo de las setas.*  Asociacion Micológica Fungipedia.
Selim II.a
**Selim II.a** (otomandar turkiera zaharrean: سليم ثانى, *Selīm-i sānī*, turkieraz: *II.Selim*; 1524ko maiatzaren 28a – 1574ko abenduaren 12a / abenduaren 15a) Otomandar Inperioko sultan izan zen 1566tik 1574an hil zen arte. Suleiman I.a *Bikaina*ren eta haren faborito Alexandra Lisowskaren (Roxelana izenez ere deitua) semea zen.

Jauregiko hainbat azpikeria eta familiako liskarren ondoren tronuratu zenean, 1566an, arlo militarrarekiko interes gabeko lehen sultan bihurtu zen, eta boterea ministroengan uzteko ez zuen arazorik, betiere orgia eta libertinajeetan libre uzteko kondizioarekin.

1545ean, Nurbanurekin ezkondu zen, Konyan. Nurbanu Murad III.aren ama izan zen, eta aurrerago Emakumeen Sultanerrian sultanarekin batera erregeordekide izan zen lehen sultan balido bihurtu zen.

Sokollu Mehmed Pasha aginpidedun Bisir Handiak estatuko gai gehienak kontrolatu zituen, eta, Selim tronuratu eta bi urtera, Konstantinoplan arrazoizko hitzarmen bat lortu zuen (1568) Maximiliano II.a Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorearekin. Hitzarmen horren arabera, enperadoreak 30.000 dukat ordaindu behar zizkien otomandarrei, eta Moldavia eta Valakia eman behar zizkien agintari otomandarrei.

Errusiaren aurka ez zuen suerte berbera izan. Volga eta Don ibaiak elkartzeko plan bat egina zen Konstantinoplan. 1569ko udan, janizari talde handi bat eta zalditeria bidali zen Astrakhan setiatzera. Aldi berean, otomandarren ontziteria batek Azov setiatzen zuen. Otomandarren armada ekaitz batek suntsitu zuen. 1570aren hasieran, Ivan IV.aren enbaxadoreek itun bat egin zuten Konstantinoplan. Itun horren arabera, sultan otomandarraren eta tsar errusiarraren arteko adiskidetasunezko harremanak ezarriko ziren.

1571n, Zipre konkistatu zuen, eta huraxe izan zen Selimen garaipen preziatuena; urte berean, ordea, porrot egin zuen Liga Santuaren aurka, Lepantoko guduan. Inperioaren ontziteria, gudu hartan suntsitua, sei hilabetean berregin zen, eta otomandarrek berriro hartu zuten Mediterraneoaren gaineko kontrola (1573).

1574an, Selim hil aurreko hilabeteetan, otomandarrek Tunisiaren gaineko boterea berreskuratu zuten, Espainiar Inperioaren mende egon baitzen 1572az geroztik.


| * i
* e
* a
Otomandar sultanak |
| --- |
| Osman I.a  •  Orhan  •  Murad I.a  •  Bayezid I.a  •  *Interregnum*  •  Mehmed I.a  •  Murad II.a  •  Mehmed II.a  •  Murad II.a  •  Mehmed II.a  •  Bayezid II.a  •  Selim I.a  •  Suleiman I.a  •  Selim II.a  •  Murad III.a  •  Mehmed III.a  •  Ahmed I.a  •  Mustafa I.a  •  Osman II.a  •  Mustafa I.a  •  Murad IV.a  •  Ibrahim  •  Mehmed IV.a  •  Suleiman II.a  •  Ahmed II.a  •  Mustafa II.a  •  Ahmed III.a  •  Mahmud I.a  •  Osman III.a  •  Mustafa III.a  •  Abdulhamid I.a  •  Selim III.a  •  Mustafa IV.a  •  Mahmud II.a  •  Abdulmezid I.a  •  Abdulaziz I.a  •  Murad V.a  •  Abdulhamid II.a  •  Mehmed V.a  •  Mehmed VI.a  •  Abdulmezid II.a (kalifa) |
| Osmanliar Dinastia |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Selim II.a*** Aldatu lotura Wikidatan |
Izanagi (eskuinean) eta Izanami (ezkerrean)
**Izanagi** (japonieraz: イザナギ?)
 eta **Izanami** (japonieraz: イザナミ?)
 Japonian, munduaren sorrerari buruzko mitoko jainko nagusiak dira. Zerua eta Lurra kaosetik bereizi zirenean agertu ziren zortzigarren anai-arreba bikotea izan ziren. Zeruko zubi batean jarrita, diamantez hornitutako lantza batez, lehen lur-masa sortu zuten. Lehen sexu-harremanaren ondorioz, gaizki osatutako haur bat jaio zen, Hiruko (japonieraz: 水蛭子, 蛭子神, 蛭子命?)
, eta txalupa batean joaten utzi zuten; hurrengo harremanetatik uharte eta jainko asko jaio ziren. Azkenean banatu egin ziren; Izanagik bainu bat hartu zuen, hilekin egona baitzen eta garbitu beharra zuen; bainatu ahala, jainko-sail bat sortu zen. Xinto erlijioan, bainu hori *harai* delakoaren fundaziotzat hartzen da, garbitasun-praktiketan nagusia dena.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259961

 |

* Wd Datuak: Q12259961
**Frederiksborg gaztelua** (danieraz *Frederiksborg Slot*), Danimarkako Hiriburu Eskualdearen hiriburua den Hillerød herrian dago. Danimarkako errege familiaren egoitza izan da mendeetan zehar.

Eskandinavia osoko berpizkunde garaiko gaztelurik handiena da. "Gazteluaren lakua" (danieraz *Slotsø*) deritzon aintziraren erdian dauden hiru irletan eraikita dago eta atzean lorategi barroko ederrak ditu.

Historia
--------

Gazteluaren zatirik zaharrenak Frederik II.a erregeak eraiki zituen 1560. urtean, baina gazteluaren gehiengoa 1602 eta 1620 urteen artean egin zuen Kristian IV.aak, nahiz eta bere aitaren izena mantendu. Kopenhageko Christiansborg jauregia bezala flandiarren estiloan egin nahi izan zuen eta horretarako Hans eta Lorenz van Steenwinckel holandarrak arkitekto kontratatu zituen gaztelua diseinatzeko. 1648. urtean Kristian IV.a hil zenetik aurrera 1840. urte arteko errege erregina guztiak bertan koroatu izan dira.

Koroatzeez gain, beste hainbat zeremonia eta ekintza ere egin izan ziren gazteluan. Hauen artean garrantzitsuena 1720. urteko Frederiksborgeko Ituna izan zen. Itun honek Iparraldeko Gerra Handiari amaiera eman zion.

1859. urteko abenduaren 17an gazteluak sua hartu zuen eta lakua izoztuta zegoenez ezin izan zen suntsipena arindu. Gaztelua berreraikitzeko Danimarka guztian dirua batu zen eta batez ere J.C. Jacobsen garagardogileak emandako diruari esker berriz inauguratu ahal izan zuten 1878. urtean. 1885. urtean Danimarkaren historiaren museoa sortu zuten bertan. 1996. urtean lorategiak berriztatu zituzten.

 Lorategi barrokoak
 Neptunoren iturria

Ondasun nabarmenak
------------------

* Gazteluaren eliza. Bertan daude Danimarkako bi Erlijio orden handienen armarriak, *Elefantearen ordena* eta *Dannebrog ordena*.
* Danimarkaren historiaren museo nazionala.
* Neptunoren iturria.

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)****(Ingelesez)****(Frantsesez)** Webgune ofiziala
* **(Ingelesez)** Frederiksborg gazteluko museoa[*Betiko hautsitako esteka*]
* Gazteluko webcam-a

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q226103
* Commonscat Multimedia: Frederiksborg slot

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6162148997650559870002
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 5711987
* TGN: 1100268
* **Ondare historikoa**
* FBB: 6186375

 |

* Wd Datuak: Q226103
* Commonscat Multimedia: Frederiksborg slot
**Lorea Argarate Zubia** (Bilbo, Bizkaia, 1990eko zientzialaria, dibulgatzailea eta sortzailea da. Ikasketaz telekomunikazio ingenieria da, musika elektronikoa jorratzeko hainbat proiektutan parte hartu du eta dibulgazio zientifikoan aritzen da.

Zientzialaria
-------------

Betidanik izan da zientzia zalea. Fisika ikasten hasi zen, baina utzi eta Telekomunikazio ingenieritza ikastea erabaki zuen. Ingurune digitalen gaineko dibulgazioan eta maker kulturako hainbat proiektutan hartu du parte.

Musikaria
---------

Klarinete jotzaile gisa karrera egina du, baina azken urteotan ezagunagoa da musika elektronikoan egin duen ibilbideagatik. Las Tea Party DJs musika proiektuko eta Mazmorra taldeko kidea izan zen. Gaur egun "Mauriziak ez du inor hil"-en ari da Ines Osinagarekin batera, eta bakarka ere aritzen da *hamaika* izenpean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Kaiera, Zientzia.  (2017-05-05). «Lorea Argarate: "Zortea bilatu eta zaindu duen neska naiz"» *Zientzia Kaiera* (Noiz kontsultatua: 2024-01-14).
2. ↑    «Inork ez zion idatzi koplarik Mauriziari» *Berria* 2023-03-23 (Noiz kontsultatua: 2024-01-14).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** BOD.  (2020-08-20). *Hamaika - Basques on Decks.*  (Noiz kontsultatua: 2024-01-14).
**Ernesto Aroztegui** (Melo, Cerro Largo, 1930eko abuztuaren 25a – Montevideo, 1994ko urtarrilaren 19a) artista uruguaitarra izan zen, ehungintzan nabarmendua, antzerki aktorea eta irakaslea. Uruguaiko tapizaren historian hasierako artistatzat hartzen da. Bere lana, hil ondoren bilduma pribatuetan ezkutatuta, jendaurrean jartzen da liburu batean eta atzera begirako erakusketan, Uruguay, Brasil eta Argentinako ikasle ohi talde baten ekimenez 2013an.

Biografia
---------

Artistak, Cerro Largo departamenduko jaiotzez, sorkuntza artistikoaren eta performancearen arlo ezberdinetan interesa agertu zuen gaztetatik: maskarak, arropak, altzariak diseinatu zituen, eta antzerkia, dantza eta zineman aritu zen. 1957 eta 1971 bitartean antzerki independentean antzeztu eta irakatsi zuen aktore eta zuzendari nabarmenekin El Galpón, TCM eta Teatro del Centro-n. Tapizarekiko zaletasuna 1957an Frantziako gobelinen erakusketa batek eta 1965ean Poloniako tapizaren lehen erakusketa bultzatu zuen, Montevideon. Argazki-erretratuak ere birsortzen ditu oihalean eta orla gainean marrazten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Arte Contemporáneo» *Folleto del SUBTE* (5).

Kanpo estekak
-------------

* Ehungintzaren memoria: Aroztegiri omenaldia
* SUBWAY: Erakusketa Archivado
* FANCAP: ikastaroak
* Uruguay irratia: Jorge Soto SUBTEko erakusketaren komisarioari egindako elkarrizketa
* El País TV: Jorge Sotoren SUBTEn erakusketaren aurkezpena
* CETU (Uruguaiko Ehungintza Arte Zentroa) webgunea: Aroztegui tapizak
* "Trama iraultzea"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18221215
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 309814197
* LCCN: n2018251068
* SUDOC: 230681530
* autores.uy: 1344

 |

* Wd Datuak: Q18221215
**Gloria Zuazola Castro** (Uruguai, 1966 - *Ibidem*, 2024ko urtarrilaren 11) Uruguaiko euskal komunitateko kidea izan zen, horretaz gain, "Euskal erria" Euskal Etxeko zuzendaritza batzordeko kide ere izan zen.

Biografia
---------

Zuazola nafar eta galiziarraren alaba zen. Aita, Angel Zuazola Amatriain (1925-2002) Mendigorrian jaio zen 1925ean. Lan falta zela eta, sei anai-arrebetatik lauk Uruguaira jo zuten; Angel 1948an iritsi zen bertara, eta eraikuntzan aritu zen. Ama, Consuelo Castro Taibo (Coristanco, 1925) han ezagutu zuen Angel, eta 1956ean ezkondu zen berarekin. Lau seme-alaba izan zituzten, Angel Luis (1960), Raúl Martín (1962), Kepa (1964) eta María Gloria (1966).

Euskal herritar baten alaba izanik, Gloriak beti adierazi zion elkartasuna Euskal Herriari, batez ere preso eta errefuxiatuei.

Gloria Zuazolak euskal askapen prozesuarekin erabateko engaiamendua erakutsi zuen hamarkada luzeetan. Euskal Diaspora taldeko kide oso aktiboa, dozenaka euskal herritarrekin zuzeneko harremana izan zuen. Erreferentziazko pertsona izan zen Uruguaitik pasatako euskal militante, preso ohi eta ikasleentzat. Harrera ezin hobea antolatu zuen, gainera, Sortuk 2019an Eskala Politikoa egin zuenean.

2008an Gloria Zuazolak Victoria Giambruno eta Ana Gilekin batera hedabide nagusiek Euskal Herriaren gaineko albisteetan alde bakarreko ikuspuntua ematen zutela iritzita «Orain Euskal Herria» irratsaioa egitea erabaki zuten astero Uruguaiko Radio Centenarion. Euren herrialdeko jendeari zuzenduta egon arren, diasporako beste entzuleek ere bazuten aukera Internet bidez. Hurbilago, Lekeitioko Arrakala irrati libreak ere igortzen zuen haien saioa.

Omenaldiak
----------

* Gloria Zuazola eta Eduardo Santibañez uruguaiarrei merezi zuten errekonozimendua eskaini zien Sortuk bere Nazio Konferentzian. Modu honetan, Sortuk esker ona adierazi zien bi lagun horiei, euskal askapen prozesuari emandako laguntza eta babes guztiagatik.

Heriotza
--------

Gaixotasun luze baten ondoren hil zen 2024ko urtarrilaren 11n.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Gloria Zuazola: "La solidaridad uruguaya es lo que ha hermanado a los vascos"» *Fuente y Palabra* (Noiz kontsultatua: 2024-01-11).
2. ↑   «Zuazola - Amatriain» *vascosuruguay.gonarin.com* (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).
3. 1 2   SL, TAI GABE DIGITALA.  (2024-01-11). «Fallece Gloria Zuazola, activista uruguaya amiga de Euskal Herria» *naiz:* (Noiz kontsultatua: 2024-01-11).
4. ↑   «�Uruguain, Euskal Herriaren gaineko informazio hutsunearen ondorio gara� - GARA» *gara.naiz.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-01-11).
5. ↑     *Aitortza Gloria Zuazola eta Eduardo Santibañezi.*  (Noiz kontsultatua: 2024-01-11).
6. ↑   SL, TAI GABE DIGITALA.  (2022-07-16). «Homenaje de Sortu a Zuazola y Santibañez por una vida ejerciendo de puente con Uruguay» *naiz:* (Noiz kontsultatua: 2024-01-11).

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa: "LA SOLIDARIDAD URUGUAYA ES LO QUE HA HERMANADO A LOS VASCOS"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q124254037

 |

* Wd Datuak: Q124254037
**Raziyyat-Ud-Dunya Wa Ud-Din** (persieraz: سلطان رضیه الدنیا والدین‎; 1205 - 1240ko urriaren 15), **Razia Sultana** izenez ezaguna, Delhiko Sultanerriaren agintaria izan zen, gaur egungo Indian. Azpikontinenteko lehen emakume musulman agintaria izan zen, eta Delhiko historiako emakume agintari bakarra.

Shamsuddin Iltutmish sultan mamelukoaren alaba, 1232-1232 tartean Delhiren administratzaile izan zen, bere aita Gwaliorreko kanpainan ari zenean. Elezahar ziurrenik apokrifo baten arabera, garai horretan izandako gaitasun handiengatik liluratuta, Iltutmishek Razia izendatu zuen bere ondorengo gisa. Iltutmishen ondoren Ruknuddin Firuz anai-ordea izan zen agintaria, eta Shah Turkan ama-ordeak Razia exekutatzeko planak egin zituen. Ruknuddinen aurkako matxinada batean, Raziak lortu zuen publikoa Shah Turkanen aurka jartzea, eta Ruknuddinen lekua hartu zuen tronutik 1236an kendu zutenean.

Raziaren izendapenaren aurka nobleziaren parte bat altxatu zen, baina batzuk berarekin batu ziren ostean, eta beste batzuk garaitu zituen. Noblezia turkikoak uste zuen agintari gisa agertu bai, baina atzetik boterea izan zezaketela; hala ere, gero eta botere gehiago izan zuen. Postu garrantzitsu batzuetan turkikoak ez ziren pertsonak izendatu zituen, eta horregatik nobleziaren haserrea handitu zen. 1240ko apirilean nobleen talde batek postutik kendu zuen, lau urtez sultan izan ostean. Ikhtiyaruddin Altunia matxinatuarekin ezkondu zen, eta saiatu zen tronua berriro lortzen, baina Muizuddin Bahram anaia-ordeak garaitu zuen urrian, eta pixka bat beranduago erail zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Jackson-Laufer, Guida M. (Guida Myrl).  (1999). *Women rulers throughout the ages : an illustrated guide.*  Santa Barbara, Calif. : ABC-CLIO ISBN 978-1-57607-091-8. (Noiz kontsultatua: 2024-01-31).
2. ↑   «Death of Sultan Razia | History Today» *www.historytoday.com* (Noiz kontsultatua: 2024-01-31).

Kanpo estekak
-------------
**Joseph Jean-Pierre Marc Garneau** (1949ko otsailaren 23a) Kanadako astronauta, ingeniaria eta politikaria da.

1984ko urriaren 5ean, Garneau espaziora hegan egiten Ameriketako Estatu Batuetako ez den bigarren amerikarra bihurtu zen, Arnaldo Tamayo Méndez-en (Kuba) atzetik eta Kanadako lehen astronauta. NASAko transbordadore espaziletan hiru hegalditan parte hartu du. Misio hauetan parte hartu zuen: STS-41-G, STS-77, STS-97. Espazioan 29e, 02o eta 01m denbora eman zuen .

Kanadako Espazio Agentziako presidentea izan zen 2001etik 2006ra, eta 2003an Ottawako Carleton Unibertsitateko bederatzigarren errektore gisa ezarri zuten.

2006an, politikan sartu zen, Kanadako Alderdi Liberaleko Parlamentu federaleko eserleku baten bila. Vaudreuil-Soulangesen hautagai izan zen 2006ko Kanadako hauteskunde federaletan, baina bi urte geroago Montreal hiriko Westmount-Marien irabazi zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Marc Garneau*** |

* Canadian Space Agency biography
* NASA biografía
* Spacefacts biography of Marc Garneau
* spacefacts.de: Breve biografía
* CSA: Biografía
* CBC Digital Archives: Marc Garneau: Canadian Space Pioneer
**Guillermo Lazkano** (Donostia, Gipuzkoa, 1910eko urtarrilaren 19a - *Ib.* 2001eko urtarrilaren 11), euskal herritar musikaria izan zen.

Bizitza
-------

1910ean jaio zen Donostian. Bertako Orfeoiko kantaria izan zen haur zenetik eta solfeoa eta piano ikasi zituen Secundino Esnaolarekin eta Manuel Cendoyarekin, hurrenez hurren. Geroago, harmonia, kontrapuntua eta fugako ikasketak burutu zituen Luis Urteagarekin eta konposiziokoak Beltran Pagolarekin. 16 urte zituela, Kursaal Kasinoan hasi zen pianoa jotzen bertako Ritmo orkestra txikian, zeinenetzat jazz musika-lan asko idatzi baitzituen. 1940an "Los Xey" taldearen sorreran parte hartu zuen eta musika-lan ugari moldatu zituen beraientzat. 1942an Madrilera abiatu zen lan egitera. 1975ean jubilatu ondoren, Donostiara itzuli zen eta koruentzako musika-lan ugari idatzi zituen. Bere ekoizpena musika funtzionalean oinarritzen da nagusiki eta disko-etxeetarako konposizioak, moldaketak eta orkestrazioak burutu zituen. Era berean, kamarako musika eta batez ere korurako musika sortu zuen.
2001. urtean hil zen Donostian.

Erreferentziak
--------------

* Auñamendi Entziklopedia,

Kanpoko loturak
---------------

* Eresbil , partiturak eta diskoak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12379687
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87163333
* BNE: XX1400122
* ICCU: DDSV308916
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 87733

 |

* Wd Datuak: Q12379687
**Coretta Scott King** (1927ko apirilaren 27a - 2006ko urtarrilaren 30a) Martin Luther King Jr.ren emaztea izan zen, 1953tik hil zen arte. Afroamerikarren berdintasunaren defendatzaile gisa, eskubide zibilen aldeko mugimenduaren liderretako bat izan zen 1960ko hamarkadan. King abeslaria ere bazen eta askotan eskubide zibilen aldeko bere lanean musika sartzen zuen. Kingek bere senarra ezagutu zuen Bostonen graduondoko ikasketak egiten ari zela. Biak gero eta aktiboago bihurtu ziren AEBetako eskubide zibilen mugimenduan.

Kingek paper garrantzitsua bete zuen 1968an bere senarraren erailketaren ondorengo urteetan, berak hartu baitzuen bere gain arraza-berdintasunaren aldeko borrokaren gidaritza eta aktiboki hartu zuen parte Emakumeen Mugimenduan. King Center sortu zuen eta bere urtebetetzea festa nazional bihurtzen saiatu zen. Azkenean lortu zuen Ronald Reaganek 1983ko azaroaren 2an Martin Luther Kingen Eguna ezarri zuen legedia sinatu zuenean. Geroago, bere ekintza-eremua zabaldu zuen, bai LGBTQ eskubideen defentsa, bai apartheidaren oposizioa sartzeko. Martin hil aurretik eta ondoren politikari askorekin izan zen King, horien artean John F. Kennedy, Lyndon B. Johnson eta Robert F. Kennedy. 1960ko hauteskunde presidentzialetan John F. Kennedyrekin izandako telefono bidezko elkarrizketari boto emaile afroamerikarrak mugitzearen meritua egozten diote historialariek.

2005eko abuztuan, Kingek garun-isuri bat izan zuen, eskuineko aldea geldiarazi eta hitz egiteko gaitasunik gabe utzi zuena; bost hilabete geroago, arnas gutxiegitasunak jota hil zen, obarioetako minbiziaren ondorioz. George W. Bush, Bill Clinton, George H. W. Bush eta Jimmy Carter presidenteak izan ziren bere hiletan. King Centerreko lurretan lurperatu zuten aldi baterako, senarrarekin batera lurperatu zuten arte. Alabamako Emakumeen Ospearen Aretoan eta Emakumeen Ospearen Areto Nazionalean sartu zen, eta Georgiako estatuko Kapitolioan beila izan zen lehen afroamerikarra izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «JFK's famous phone call to Coretta Scott King» *NBC News* (Noiz kontsultatua: 2024-01-31).
2. ↑   «Lodi News-Sentinel - Google News Archive Search» *news.google.com* (Noiz kontsultatua: 2024-01-31).

Kanpo estekak
-------------
**Caridad Zazo Cardeña** (Villaluenga de la Sagra, Toledo, 1945eko urtarrilaren 22a) Espainiako geologoa da, Kuaternarioko itsas mailaren aldaketetan espezializatua. Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusiko (CSIC) ikerketa-irakaslea da Madrilgo Natura Zientzien Museo Nazionalean. 2015etik Zientzia Zehatzen, Fisikoen eta Naturalen Errege Akademiako kide osoa da.

Biografia
---------

1968an Zientzia Geologikoetan lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, eta 1980an doktoretza lortu zuen (tesia: *El cuaternario marino-continental y el límite plio-pleistoceno en el litoral de Cádiz*). 1984 eta 1988 artean Geologia Zientzien Fakultateko Geomorfologia eta Geotektonika saileko irakasle titularra izan zen. 1986tik CSICeko kide da, lehenik kolaboratzaile gisa, 1989tik ikertzaile zientifiko gisa eta, 1991tik, ikerketa-irakasle Natura Zientzien Museo Nazionalean.

  

1990etik presidenteorde izan zen, eta 1992tik 1994ra Espainiako Geomorfologia Elkarteko presidente.

  

1992tik, Kuaternarioa Ikertzeko Nazioarteko Batasuneko (INQUA) Espainiako Batzordeko presidentea da, eta erakunde horretan nazioarteko hainbat batzorde eta azpibatzordeko kidea izan da.

  

11 doktore-tesi zuzendu ditu, eta 400 ikerketa eta zientzia-dibulgazio lan baino gehiago argitaratu ditu.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 2009: «Golden Chondrite of Merit», Algarveko Unibertsitateko (Portugal) Itsas eta Ingurumen Ikerketarako Zentroa (CIMA)
* 2011: «Urrezko arkularia», 2. domina, Kuaternarioa Aztertzeko Espainiako Elkartea (AEQUA)

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Caridad Zazo Cardeña. Natura Zientzien Museo Nazionalaren (CSIC) webgunearen fitxa IAn.
* Dialnet-eko argitalpenak

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**{{{aurrekoa}}}** | **{{{titulua}}}**{{{epea}}} | Ondorengoa**{{{ondorengoa}}}** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19803966
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 166041679
* ISNI: 0000000117943046
* BNE: XX4583899
* LCCN: nr92034810
* SUDOC: 128046805
* ORCID: 0000-0002-1756-7586
* ResearcherID: H-4473-2015
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 319189

 |

* Wd Datuak: Q19803966

[[Kategoria:1945} jaiotzak]]
Tenji enperadorea eserita (1845).
**Krisantemo Tronua** (japonieraz: 皇位, *kōi*?, eusk: "Tronu Inperiala")
 Japoniako tronu inperialari ematen zaion izen arrunta da. Krisantemoa (菊 kiku), Japoniako Enperadorearen armarria da, beraz, *kikukamonshō* hitzak, literalki, *"Krisantemo Zigilua"* esan nahi du.

Elezaharren arabera, Krisantemo Tronua, indarrean dagoen munduko monarkiarik antzinakoena da. Nihon Shokin, Japoniako Inperioa, K. a. 660an Jimmu enperadoreak sortu zuela jartzen du. Tradizioaren arabera, Akihito enperadorea, Jimmu enperadorearen 125. ondorengo zuzena da. Erregistro historikoa, Ōjin enperadoreaganaino iristen da atzerantz, nork, ustez, V. mendearen hasieran gobernatu zuen. Aurretik beste zortzi "Enperadora" egon diren arren (Japonian soilik Enperadorearen emaztea deitzen da Enperatriz), Japoniako Lege Inperialari so eginez (Etxe Inperialaren Agentziak eta Japoniako Kontseilu Pribatuak aldarrikatua), emakumeek debekatuta dute erregina izatea XX. mendearen erdialdetik.

Enperadorea (japonieraz Tennō; (天皇), "Enperadore Jainkotiarra"), antzinako Shinto erlijioko apaiz gorena bezala aritzen da, Bigarren Mundu Gerraren ondoren Amaterasu jainkosaren seme bezala bere jainkotiar jatorriaren aldarrikapenari uko egin zion arren.

Indarrean dagoen Japoniako Konstituzioaren arabera, Enperadorea "Estatuaren eta herriaren batasunaren ikurra" da; ez du botere politikorik, baina monarkia konstituzionala ordezkatzen duen estatuburu zeremonial bat da.

Ikus, gainera
-------------

* Japoniako Zigilu Inperiala
* Japoniar nazionalismoa
* Japoniako Familia Inperiala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1981690

 |

* Wd Datuak: Q1981690
**Andreea Isãrescu** (Bucarest, Errumania, 1984ko uztailaren 3a) Errumaniako gimnasta artistikoa da, 2000. urtean taldekako lehiaketan txapeldun olinpikoa eta bi aldiz munduko txapelduna taldekako lehiaketan eta banakako lehiaketa orokorrean.

Kirolari ibilbidea
------------------

### 1999

Tianjingo 1999ko Munduko Txapelketan, urrea eskuratu zuen taldekakoan, Errusia eta Ukrainaren aurretik. Taldekideak: Maria Olaru, Andreea Raducan, Simona Amanar, Corina Ungureanu eta Loredana Boboc izan ziren.

### 2000

2000. urteko Sidneyko (Australia) Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen taldekako lehiaketan, Errusia eta Estatu Batuen aurretik.Taldekideak: Simona Amânar, Loredana Boboc, Maria Olaru, Claudia Presacan eta Andreea Rüducan izan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Ficha.* .
2. ↑    *Ficha.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q887579
* **Kirolariak**
* COI: andreea-isarescu

 |

* Wd Datuak: Q887579
**Claudia Presacan** (Sibiu, Rumania 1979ko abenduaren 28a) gimnasta artistiko errumaniar bat da. Osotara 4 aldiz irabazi zituen munduko txapelketak, 3 aldiz taldeko lehiaketan eta behin bakarka. Taldean zegoenean 1994, 1995 eta 1997an irabazi zuen. Honez gain, 2000. urteko olinpiadetan ere urrezko domina lortu zuen taldekako proban.

Ibilbidea
---------

Gauza asko lortu ditu urte gutxi zituela, Dortmund 1994, Sabae 1995 eta Lausanne 1997ko Munduko Kopetan beti lortu zuen urrea taldekako lehian, hauen aurretik: Estatu Batuak, Txina eta Errusia, hurrenez hurren. Lehiaketa hauetan Simona Amânar, Loredana Boboc, Maria Olaru, Andrea Isarescu eta Andreea Răducanen laguntza izan zuen sari hau irabazteko.

Presăcan senior lehiaketetara joan zen geroago 1994an, 1994ko Taldekako Munduko Txapelketan parte hartu zuen Errumaniako taldearekin eta urrezko dominaren errendimenduan lagundu zuen. Hurrengo urtean, 1995eko Sabaeko Munduko Txapelketan, Errumaniako lehen sailkatuko taldekide izan zen. Hala ere, 1996ko Olinpiar Jokoak galdu zituen eskua hautsi zuelako.

Presăcan 1997an itzuli zen lehiaketara, eta Errumaniako taldearekin Munduko Txapelketako hirugarren domina irabazi zuen urte horretako Lausanan jokatutako Munduko Txapelketan. Lesioek 1999ko taldetik kendu zuten, baina garaiz errekuperatu zen 2000ko Olinpiar Jokoetan Errumaniako selekzioan leku bat lortzeko. Taldearen urrezko dominan lagundu zuen eta balantza probako finalerako sailkatu zen, non laugarren sailkatu zen, dominetatik kanpo.

Jokoak amaitu ondoren, Presăcanek anemia kasu larri batekin lehiatu zuela agerian geratu zen. 6,3ko hemoglobina maila izan arren, Ioachim Oana taldeko medikuak baimendu zuen lehiatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «International GYMNAST Magazine Online» *web.archive.org* 2003-02-15 (Noiz kontsultatua: 2021-11-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q446970
* **Kirolariak**
* COI: claudia-presacan

 |

* Wd Datuak: Q446970
*Arkitektoaren ametsa*, Thomas Cole, 1840, olio pintura.
**Arkitektura estiloa**  edo **estilo arkitektonikoa** eraikuntza baten joera artistikoa identifikatzen duten ezaugarrien multzoa da. Arkitekturaren historian, eraikin edo eraikuntza bat historikoki identifikagarri egiteko erabiltzen dira estilo arkitektonikoak.

Estiloen sailkapena definitzeko, hainbat elementu aintzat hartzen dira, hala nola elementu arkitektonikoen formak, eraikuntza-metodoa, erabilitako eraikuntza-materialak, baliatutako koloreak, barne-antolakuntza edo eskualdeko izaera.

Arkitektura gehiena denboran zehar aldatzen joan den estiloen kronologiaren arabera sailka daiteke, moda aldakorrak, sinesmenak eta erlijioak islatuz, edo estilo berria posible egiten duten ideia, teknologia edo material berrien agerpena islatuz.

Kontzeptuaren historia
----------------------

XIX. mendean, artearen historia hasiberrian, ikerlarien kezka nagusi bat izan zen arkitektura lanak garaika sailkatzeko eskemak eraikitzea. Estiloen teoria zabalari buruz alemanezko idazle eta ikerlariak izan ziren, horien artean Carl Friedrich von Rumohr, Gottfried Semper eta Alois Riegl, bere 1893ko *Stilfragen*  lanarekin, eta XX. mendean eztabaidak aurrera jarraitu zuen, besteak beste, Heinrich Wölfflin eta Paul Frankl adituekin.

Paul Jacobsthal eta Josef Strzygowski historialariek, besteak beste, Rieglen teoriak jarraitu zituzten, eta eskema handiak proposatu zituzten denboran eta espazioan zehar estilo-elementuen transmisioa arakatzen zituztenak. Artearen historia mota honi  *formalismo* deritzo, artearen figurak eta formak aztertzen baititu.

Semper, Wölfflin eta Frankl, eta geroago Ackerman, «erromaniko» eta «gotiko» hitzak sortzen lagundu zuten, hasieran arkitektura estiloak deskribatzeko. Bi estiloen arteko aldaketa askoz argiagoa eta definitzeko errazagoa zen, besteak beste, arkitekturan estiloa errepikatzea errazagoa delako, arau batzuei jarraituz, pintura bezalako beste arte figuratibo batzuetan baino. Horregatik, hasiera batean arkitektura-aldiak deskribatzeko sortutako termino asko, gerora, ikusizko arteen beste arlo batzuetan aplikatu ziren askotan, eta, gero, baita musikan, literaturan eta kultura orokorrean ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *Estilo arkitektoniko* agertzen da Eskalterm-en: Hiztegi terminologikoa (2003)
2. ↑  **(Ingelesez)**Elkins, James, "Style" in Grove Art Online, Oxford Art Online, Oxford University Press, (noiz kontsultatua:2013-03-06), subscriber esteka

Ikus, gainera
-------------

* Artearen historia
* Arkitekturaren historia

Kanpo estekak
-------------

* Artearen teoria eta historia - oinarrizko kontzeptuak - apunteak Unibertsitatea.net webgunean (noiz kontsultatua: 2022-1-16)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q32880
* Commonscat Multimedia: Architecture by style

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4134057-7
* NKC: ph135146

 |

* Wd Datuak: Q32880
* Commonscat Multimedia: Architecture by style