recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Laccaria farinacea*

Sinonimoa: *Laccaria bicolor*

Ez da toxikoa, baina bere haragia kalitate kaskarrekoa da.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa; ganbil-laua, erdialdean zertxobait hondoratua; kolore okre-arrexka du eta azala ezkatatsua.

**Orriak:** Lodiak, arrosa-haragi kolorekoak.

**Hanka:** Oro har, liraina da, luzetara haritsua, kapelaren kolore berekoa, oinarria izan ezik, kolore moreko kotoi eremu bat baitu.

**Haragia:** Morea oinaren oinarrian.

**Etimologia:** *Laccaria* terminoa Erdi Aroko latinetik dator, tindatzen, esan nahi duen "laccare" hitzetik. Orrien koloreagatik.

Jangarritasuna
--------------

Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua

*Laccaria bicolor* delakoarekin, honek ere oinaren oinarria amatista kolorekoa du, baina orri moreak ditu ez arrosa kolorekoak.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean basoetan. Ugaria da.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 146 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Palazon Lozano Fernando.  (2006). *Setas para todos.*  Jose Luis Añanos Echo Editorial Pirineo, 226 or. ISBN 84-87997-86-4..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.* , 146 or. ISBN 84-282-0865-4..
*Leptoglossum rickenii*

Sinonimoak: *Omphalina rustica*, *Omphalina muralis*.

Ez da jangarria

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2 cm arteko diametrokoa, laster zabaldu eta inbutu forma hartzen du, gris-arre kolorekoa eta gris-horixka lehor dagoenean. Askotan ildo zentrokideekin eta ertzean gutxi ildaskatuta.

**Orriak:** Sarritan adarkatuak, urkilatuak edo adartsuak, dekurrenteak, zainen bidez elkartuta, oso estuak, lodiak, zabal. Gris-arre kolorekoak, kapelaren kolore antzekoa dute.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Mehea, zilindrikoa, batzuetan pixka bat kurbatua, kapelaren eta orrien antzeko kolorekoa.

**Haragia:** Hutsala.

**Etimologia:** *Omphalina* terminoa grekotik dator, zilborra, zilbor txikia esan nahi duen "Omphalina" hitzetik. Kapelaren erdian duen zilbor itxurako depresioagatik.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria

### Nahasketa arriskua

*Leptoglossum griseopallidum* delakoarekin, 2,5 cm arteko diametroarekin, gehienetan opakua, grisaxka kolorekoa, zuntzexka zuriz estalia, eta honek tomentu baten itxura ematen dio. Orri estuak eta okertuak ditu, oso dekurrenteak.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean, lurrean, eremu goroldiotsuetan garatzen da.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 142 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 128 or. ISBN 84-282-0865-4..
*Resupinatus silvanus*

Ez du interes gastronomikorik. Txikia da eta ikusi gabe uzten dugu.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 0,5 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa, hasieran alderantzizko kanpaiaren forman, gero irekia, zabaldua, disko formakoa, grisaxka, ilun samarra, furfurazeoa, lehorra.

**Orriak:** Oso zabal, desberdinak, nahiko lodiak, grisaxkak, ertz zurixkarekin, errezeptakuluaren erdira begira.

**Hanka:** Ez du hankarik.

**Haragia:** Geruza gelatinakara du, zeharrargia, usaingabea.

**Etimologia:** *Resupinatus* terminoa latinetik dator, atzeraka tolestuta, alderantzizkoa, esa nahi duen "resupinus" hitzetik.

Jangarritasuna
--------------

Ez du sukalderako balio.

### Nahasketa arriskua

*Resupinatus applicatus* delakoarekin nahas daiteke, hau ere ugaria da, baina orriak estuago ditu.

Sasoia eta lekua
----------------

Urte osoan, baldintza onak badaude. Oso ohikoa koniferoen eta hostozabalen egur hondarretan, Ale askoko taldetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 243 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 122 or. ISBN 84-282-0865-4..
*Fayodia leucophylla*

Ez du balio gastronomikorik

Deskribapena
------------

**Kapela:** 1,5 eta 2,5 cm bitarteko diametrokoa, erabat unbilikatua, gris-arre-horixka zikin kolorea edo eztiarena du.

**Orriak:** Dekurrenteak, zurixkak, pleurozistidio ugarirekin.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Zuzena, kartilaginosoa, kapelaren kolorea baino zurbilagoa izaten du.

**Haragia:** Mehea eta zurixka.

**Etimologia:**

Jangarritasuna
--------------

Ez du balio gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua

Azterketa mikroskopikoa egin behar da, antzeko espezieak daudelako: *Omphalia* *umbilicata fma*. *suspadicea*, *Myxomphalia Maura*, etab

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Urria. Mendiko basoetan, normalean koniferoen eta arteen azpian.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 280 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 130 or. ISBN 84-282-0865-4..
*Arthrospira* zianobakterioen genero bat da. Osagarri dietetikoa *A. platensis*-etik eta *A. maxima*-tik egiten da, espirulina bezala ezagutzen dena. Nahiz eta gaur egun *Arthrospira* eta *Spirulina* bi genero bereizien sarrera onartzen den, iraganean eztabaida asko izan dira eta horren ondoriozko nahasmendu taxonomikoa izugarria da.

Taxonomia
---------

Izen arruntak, espirulinak, *Arthrospira platensis*-en biomasa lehorrari egiten dio erreferentzia, bakterio fotosintetiko oxigenikoei dagokiena, Zianobakterio eta Proklorales taldeak hartzen dituena. Organismo fotosintetiko horiek, lehenik, algatzat hartu ziren 1962ra arte, prokarioto gisa birsailkatu eta zianobakterio deitu ziren arte. Zientifikoki, bereizketa handia dago *Spirulina* eta *Arthrospira* generoen artean. Gaur egun, taxonomiaren arabera, elikadura-gehigarri gisa erabiltzen diren anduietarako espirulina izena ez da egokia, eta *Arthrospira* genero desberdina da, 30 espezie baino gehiago dituena, *A. platensis* eta *A. maxima* barne.

Morfologia
----------

*Arthrospira* generoak tamaina aldakorreko trikoma helikoidalak biltzen ditu, hainbat biribilkatze-mailarekin, morfologia oso biribildu batetik forma zuzen bateraino.

*Arthrospira*ren formaren parametro helikoidalak espezie beraren barruan edo espezie artean bereizteko erabiltzen dira. Diferentzia horiek ingurune-baldintza aldakorrek eragin ditzakete, hala nola, tenperaturak. Trikomen forma helikoidala ingurune likido batean bakarrik mantentzen da. Filamentuak bakartiak dira eta fragmentazio bidez erreproduzitzen dira, eta trikomen zelulak 2 eta 12 μm -ren artekoak dira, eta batzuetan 16 μm-ren ingurura irits daitezke.

Konposizio biokimikoa
---------------------

*Arthrospira* oso 

aberatsa da proteinetan, eta zelularen edukiaren pisu lehorraren % 53tik % 68ra bitartekoa da. Bere proteinak aminoazido esentzial guztiak hartzen ditu. *Arthrospir*ak gantz-azido poliasegabeen kantitate altuak ere baditu, %1,5-2 artekoak, eta lipidoen guztizko edukia %5-6 bitartekoa da. *Arthrospira*ren beste eduki batzuek bitaminak, mineralak eta pigmentu fotosintetikoak dituzte.

Erabilerak
----------

Espirulinari elikadura-osagarria esaten zaio, baina zianobakterio horretarako beste erabilera batzuk ere badaude. Adibide gisa, elikagaiak murtxikatzea edo irenstea zaila zaien pazienteentzat medikuntza-erabilera iradokitzen da, edo sendagaiak emateko sistema natural eta ekonomiko gisa. Gainera, emaitza oparoak aurkitu ziren minbizi, alergia eta anemia mota jakin batzuen tratamenduan, baita hepatotoxikotasun eta gaixotasun baskularren tratamenduan ere bai. Espirulina animalien elikadurarako osagarri osasungarri gisa ere erabil daiteke. Espirulina aplikazio teknikoetan erabil daiteke, zilarrezko nanopartikulen biosintesian, esaterako. Horri esker, zilar metalikoa sor daiteke ingurumena errespetatuz. Ehungintzan abantaila batzuk ditu, ehun antimikrobiarrak eta paperezko materialak edo polimeroak ekoizteko erabil daitezkelako.

Bibliografia
------------

(Ingelesez)
Pell-en ekuazioa bateragarria da.
---------------------------------

Pell-en ekuazioak: {\displaystyle x^{2}-py^{2}=1} , beti onhatzen du ebazpen neutroa: {\displaystyle x=1,y=0}, horregatik bateragarria dela diogunean, neutroa ez den ebazpen baten existentziaz mintzo gara.

Pell-en ekuazioa bateragarria dela frogatuko da, {\displaystyle p} edozein zenbaki arrunt eta ez karratu izanik.

Honetarako Dirichleten bidea jarraituz: Lema bat, korolario bat eta proposizio bat frogatuz.

### Lema

{\displaystyle \alpha \in R} emanik, {\displaystyle \forall n\in N}-rentzat {\displaystyle \exists {\frac {p}{q}}\in Q} non {\displaystyle \left\vert \alpha -{\frac {p}{q}}\right\vert <{\frac {1}{q\cdot n}}} eta {\displaystyle q\in [1,n]}.

#### Froga.

{\displaystyle {\frac {p}{q}}} zenbaki arrazionala, {\displaystyle {p}\in Z} eta {\displaystyle {q}\in N} suposatzen da orokortasuna galdu gabe.

{\displaystyle {n}\in N} emanik, ondorengo segida eraikiko da: {\displaystyle x\_{j}=j\alpha -[j\alpha ]} non {\displaystyle j\in [0,n]}.

{\displaystyle x\_{j}=j\alpha -[j\alpha ]\in [0,1{\bigr )}=\bigcup \_{k=0}^{n-1}[{\frac {k}{n}},{\frac {k+1}{n}}{\bigr )}}, {\displaystyle \forall j\in [0,n]}-rentzat.

Honela {\displaystyle n+1} zenbaki , {\displaystyle n} bitarte disjuntutan banatu dira, eta usategi printzipioa erabiliz, existitzen da bitarte bat, gutsienez bi zenbaki bere baitan dituena. 

{\displaystyle \exists {r},{s}\in [0,n]}, eta {\displaystyle {r}<{s}} non {\displaystyle \left\vert x\_{r}-x\_{s}\right\vert <{\frac {1}{n}}}

{\displaystyle \left\vert x\_{r}-x\_{s}\right\vert =\left\vert r\alpha -s\alpha -([r\alpha ]-[s\alpha ])\right\vert =}{\displaystyle (r-s)\left\vert \alpha -{\frac {[r\alpha ]-[s\alpha ]}{r-s}}\right\vert <{\frac {1}{n}}}

{\displaystyle {r},{s}\in [0,n]}, eta {\displaystyle {r}<{s}} {\displaystyle \Rightarrow 1\leq r-s\leq n}. Honela {\displaystyle q=r-s} eta {\displaystyle p=[r\alpha ]-[s\alpha ]} aukeratuz.

{\displaystyle \exists {\frac {p}{q}}\in Q} non {\displaystyle \left\vert \alpha -{\frac {p}{q}}\right\vert <{\frac {1}{q\cdot n}}} eta {\displaystyle q\in [1,n]}.
*Mycena haematopoda*

Sinonimoa: *Mycena haematopus*

Haragi gutxi eta mikatza. Es du balio sukalderako.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, hasieran, oboidea edo eliptikoa, ertza soberakin askorekin, ondoren kanpai-formakoa edo konikoa, ertza sarritan koskaduna, ildaskatua eta gris-arre-arrosa kolorekoa.

**Orriak:** Zurixkak, arrosaz edo gris-lila kolorez tindatuak, zabal samar, sabeldun samarrak eta Itsatsiak.

**Hanka:** Barnehutsa, 4 eta 7 cm bitarteko garaierakoa, goiko herenean kapelaren kolorekoa, eta gorri-ardo ilun koloreko belusduna, gainerako bi herenetan.

**Haragia:** Mehea, haustean, zuku arre ilun kolorekoak edo arre-odol kolorekoak ihes egiten dio. Hortik dator *haematopoda* izena.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, "vitis" hitzetik, xirmendu, esan nahi du. Oin oso luze, mehe eta malguari egiten dio erreferentzia. *Haematopoda* epitetoa, zuku arre-ilun kolorekoa edo arre-odol kolorekoa jariatzen duelako.

Jangarritasuna
--------------

Ez du balio gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua

*Mycena sanguinolenta* delakoarekin nahas daiteke, baina hau txikiagoa da eta bakarka hazten da, goroldioaren eta hostoen artean.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Nahiko ohikoa, baina ez oso ugaria, taldeka, motzondoetan, enbor hiletan, bai behealdean bai mendian.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 266 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Lotina, Roberto.  (1985). *Mil setas ibericas.*  Diputacion foral de vizcaya, 272 or. ISBN 84-505-1806-7..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 180 or. ISBN 84-282-0865-4..
*Calocybe constricta*

Erdipurdiko jangarria

Deskribapena
------------

**Kapela:** Mamitsua, ingerada irregularra, 2,5 eta 7 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran erdiesferikoa, gero ganbila, zuria, zuri krema kolorekoa, amaieran okre antzeko kolorekoa.

**Orriak:** Estu, sinuadak, lehenbizi zuriak, ondoren krema kolorekoak.

**Hanka:** Sabelduna, sustrai antzeko batekin, kurbatu samarra, zuria, errezelaren hondarrekin, bereziki ale gazteetan, eraztun forma har dezake.

**Haragia:** Zuria, irin usain handikoa.

**Etimologia:** *Calocybe* terminoa grekotik dator eta kapela edo buru eder batekin esan nahi du.

Jangarritasuna
--------------

Erdipurdiko jangarria.

### Nahasketa arriskua

*Calocybe ganbosa* delakoarekin, honek normalean udaberrian irteten du, eta oinean ez du eraztun itxurako hondakinik.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean, nitrogeno asko duten lurzoruetan egoten da, eta, beraz, ukuilu edo oilategietatik hurbil egoten da.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 217 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 166 or. ISBN 84-282-0865-4..
**2002ko Pragako gailurra** NATOren gailurra izan zen, Pragako Kongresu Zentroan egin zena, eta bertan bildu ziren NATOko estatu kideetako estatuburuak eta gobernuburuak. Goi-bilera horretan, NATOrekin atxikitze-elkarrizketak hasteko gonbita egin zitzaien zazpi estaturi (Bulgaria, Estonia, Letonia, Lituania, Errumania, Eslovakia eta Eslovenia). NATOren gerraosteko ate irekien politika ere berretsi zen bilera hartan. Une horretan, NATOren erantzun-indar bat aztertu eta planifikatu zen, 2006ko Rigako gailurrean ofizialki onartu zena.

Orduko Estatu Batuetako presidenteak, George W. Bushek, prentsaurreko batean, Saddam Hussein "desarmatuko" zuela adierazi zuen, "borondatearen koalizio" batekin batera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Press Conference by US President George W. Bush and Vaclav Havel, President of the Czech Republic.*  NATO.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3489927
* Commonscat Multimedia: 2002 Prague summit

---

 |

* Wd Datuak: Q3489927
* Commonscat Multimedia: 2002 Prague summit
*Mycena praecox*

Sinonimoa: *Mycena abramsii*

Ez da jangarria.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 1,5 eta 3,5 cm bitarteko diametrokoa, lehenengo kanpai-itxurakoa edo erdiesferikoa, gero zabalagoa, titi pixka batekin, gris-arrexka kolorekoa edo arre-grisaxka, argiagoa edo ilunagoa, ertz argiagoarekin, oso ildaskatua.

**Orriak:** Goranzkoak, zurixkak, erreflexu grisaxkak izan ditzake.

**Hanka:** Hauskorra, barnehutsa, luzera aldakorrekoa; gris-argitik zurixka kolorera doana, oinarri ilunagoarekin eta iletxo zurixkaz estalita.

**Haragia:** Usaingabea edo errefau usain arin batekin.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator. "vitis" hitzetik, xirmendu, esan nahi du. Oin oso luze, mehe eta malguari egiten dio erreferentzia. *Praecox* epitetoa ere latinetik dator, goiztiarra, esan nahi duen "praecox" hitzetik. Udaberriaren hasieran hasten delako.

Jangarritasuna
--------------

Ez du sukaldaritzarako balio.

### Nahasketa arriskua

*Mycena polygramma f. pumila* delakoarekin, nahas daiteke.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberriaren hasieratik aurki daiteke, talde txikietan zuhaitz bizietan edo hostozabalen eroritako adarretan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 278 or. ISBN 84-404-0530-8..
*Micromphale brassicolens*

Sinonimoa: *Marasmius brassicolens*

Ezin da jan, aza ustelaren usaina duelako.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 1,5 eta 3,5 cm bitarteko diametrokoa, berehala laua, ertza, hezea dagoenean garbi ildaskatua; arre-gorrixka kolorekoa hasieran, ertza argiagoa izaten du eta erdia ilunagoa, gero asko zurbiltzen da, krema zikinera pasatuz.

**Orriak:** Desberdinak, estu, lehenbizi zurixkak, gero arre-arrosa kolorekoak edo isla gorri-arre kolorekoekin.

**Hanka:** Adarkara, konprimitu-ildaskatua, kapelaren kolore berekoa goialdean, eta pruinadun beltzaxka gainerakoan, oinarrian okre-horixka koloreko mizelioarekin.

**Haragia:** Aza ustelaren usain bizia du, baina baratxuriaren usain arin batekin nahastua. Bilbe gelatinakara du.

**Etimologia:** *Marasmius* hitza grekotik dator, "marasmius" hitzetik, eta lehortzea esan nahi du. *Brassicolens* epitetoa berrriz latinetik dator, aza esan nahi duen "brassica" hitzetik eta usaintsua esan nahi duen, "olens" hitzetik. Aza ustel usaina duelako.

Jangarritasuna
--------------

Sukaldaritzarako interesik gabea.

### Nahasketa arriskua

*Micromphale foetidum* delakoarekin, hau hostozabalen adarretan hazten da. Orrien azikulen artean.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Hostozabalen eta koniferoen azpian, oro har, talde faszikulatuak osatuz, azikulen eta hostoen artean. Urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 239 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 273 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Palazon Lozano Fernando.  (2006). *Setas para todos.*  Jose Luis Añanos Echo Editorial Pirineo, 295 or. ISBN 84-87997-86-4..
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 176 or. ISBN 84-282-0865-4..
RNA txertoen funtzionamendua azaltzen duen bideoa
**RNA txertoak** (edo **ARN txertoak**) erantzun immunea eragiteko ARN-m erabiltzen duten txertoak dira. Txerto klasikoen aldean, beraz (mikrobio biziak, mikrobio motelduak edo mikrobioaren zati batzuk erabiltzen dituztenak) RNA txertoak RNA mezularian oinarritzen dira. Erabilitako RNA mezularia giza zeluletan sartzen da, eta bertan -itzulpenaren bidez- proteina espezifikoak eta arrotzak sortzen ditu, mikrobio patogeno baten edo zelula minbizidun baten proteinak hain zuzen .

Proteina arrotz horiek immunitate-sistemaren erantzuna aktibatuko dute, antigorputz espezifikoak sortuko dituena proteina horien aurka. 

Beraz, RNA txertoek ez dituzte antigenoak sartzen gorputzean, horiek fabrikatzeko instrukzioak (RNA-m) baizik.

Txerto mota hauetan RNA-m babestuta dago nanopartikula lipidikoetan, molekula oso apurkorra delako eta erraz degradatzen delako zelula ostalarian sartzerakoan. Era berean, txerto hauek izoztuta edo tenperatura oso hotzetan gorde behar dira.

Txerto klasikoen aldean, RNA txertoek onura batzuk dituzte :

* beren ekoizpena merkeagoa da
* ziurragoak dira, mikrobioak ez dituztelako
* RNA, itzulita izan ondoren, azkar degradatzen da, albo-ondorioen arriskua murrizten duena
* immunitate zelularra eta humorala, biak, eragiten dituzte

XX. mendeko 90eko hamarkadaren hasieran erabili ziren estreinakoz RNA txertoak, hainbat saio klinikotan. 2013an amorruaren aurkako lehenengo RNA txertoak entsaiatu ziren, eta hurrengo urteetan beste gaixotasun infekziosoen prebentzioan saio klinikoak ere egin ziren. Baina txerto hauen lehenengo erabilera praktikoa 2021ean izan zen, COVID-19aren pandemiarekin. Orduan RNAko teknologian oinarritutako bi txerto eskala handian erabili ziren: Moderna Covid-19 txertoa eta BNT162b2 (Pfizer-BioNTech).

Azken urteotan minbizi mota ezberdinak tratatzeko RNA txertoak erabili dira. Kasu honetan txertoak ez dira profilaktikoak, terapeutikoak baizik: minbiziaren tratamendurako erabiltzen dira. Tratamendu hori immunitate-sistemaren aktibazioan datza, honek zulula minbizidunak suntsi ditzan.

Kasu hauetan, RNA txertoek minbizi-zeluletan adierazten diren zenbait proteina ekoizteko informazio genetikoa dute, horrela immunitate-sistema minbiziari eraso egiteko trebatzen delarik .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   ¿Qué son las vacunas ARNm y cómo funcionan? Medline Plus (2022ko apirila)
2. ↑   ¿Sirven las vacunas de ARN mensajero para tratar el cáncer? Instituto Nacional del Cáncer (022ko otsaila)
3. ↑   RNA vaccines: an introduction University of Cambridge (2018ko urria)
4. ↑   Santin, Izortze RNA txertoak: hurrengo geltokia, minbizia BERRIA (2023-04-28an)
5. ↑   Cancer Treatment Vaccines NIH, National Cancer Institute
**2004ko Lizoaingo lurrikara** 2004ko irailaren 18an gertatu zen, eta epizentroa Nafarroako Lizoainibar-Arriasgoiti udalerrian 42°50′13″N 01°26′06″W﻿ / ﻿42.83694°N 1.43500°W﻿ / 42.83694; -1.43500. Lurrikara Richter eskalan 4,6 magnitudera iritsi zen eta eguerdiko 14:52:17tan gertatu zen..

SOS Nafarroaren arabera, Urroz-Villa, Ecay eta Beriainen lurrikarak kalteak utzi zituen. Iruñeako etxe altuetan ere sentitu zen, baita Zaragozako probintzian eta Euskal Autonomi Erkidegoan. Azaldu zutenez, leku hauetan etxeetako gauzak mugitu ziren. Aurreko ostegunean, 21.00tan 3,3 graduko beste lurrikara bat gertatu zen ipar-mendebaldean. Beste bat ere gertatu zen 04.58tan Nagoren eta 3,1 graduko indarra izan zuen.

Euskal Autonomia Erkidegoan, Bilbo, Getxo, Zaldibar, Gernika-Lumo eta Donostian sentitu zen lurrikara. Nafarroan, hirugarren lurrikara Iruñea, Legarda, Beriain, Lizarra, Narbarte, Zolina, Otano, Gorraiz eta Zunzarrenen sentitu zen.

Aragoiko Gobernuaren Babes Zibilaren arabera, etxeetako objektuak mugitu ziren Aínsa-Sobrarbe, Barbastro, Calatayud eta Zaragozan. Zaragozan Actur, La Alomzara, San José, erdigunea eta Unibertsitatea auzoetan sentitu zen baina ez zuen kalterik eragin.

Ikus, gainera
-------------

* Itoitz urtegia
* Euskal Herriko lurrikaren zerrenda

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Diario de Navarra egunkariko albistea.[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑   ABC
3. ↑   El Periódico de Aragón

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Espainiako Geografia Institutuak Nafarroako lurrikarari buruz egindako txostena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252576

 |

* Wd Datuak: Q12252576
**Eguneko bolido handia** edota **US19720810**, 1972ko abuztuaren 10ean, 20:29etan Lurraren zorutik 52 kilometrora igarotako meteoroide bat izan zen. Atmosferan 101 segunduz eta 15 kilometro segunduko abiaduraz barneratu eta AEBetako Utah estatuan egun argiz ikusgai izan zenez (AEBetako 14:30etan), **1972ko eguneko bolido handia** izendapena jaso zuen. Atmosfera Kanadako Alberta estatu parean laga zuen.

AEBetako Wyoming estatuko Teton mendilerroaren gain igaro zen, eta Montana estatuko Missoula udalerritik begi bistara ikusi ahal izan zen. Egun argiz jazo zenez, jende askok ikusi, argazkiak atera eta filmatu ere egin zuten. Lur-arraseko meteoro baten barneratzea ikusi zen historiako lehen begiztapen dokumentatua izan zen. Maiz meteroide baten inoizko begiztapen hurbilenekoa izan zela aipatu ohi da, atomosfera laga ostean oraindik ere utzitako ke arrastoa ikusgai zen.

Zientzialariek meteroidea 2-8 metroko diametroa izango zuela kalkulatu zuten, auto txiki baten tamainakoa. Bere ustezko tamainuaren kontuan hartuta, 6.000 tonako pisua lukeela kalkulatu da, gainera burdinaren dentsitate berbera luke.

Lurrarekin talka egin izan balu, 0,7 eta 2 kilotoi arteko leherketa eragingo zukeela estimatu izan da, 200-500 metro diametroko kraterra eginez, alegia, tamaina erdiko hiri bat.

Aipatutako ezaugarri fisikoen ondorioz Lurraren aurka talka egin behar zukeen, baina Lur zorutik 59 kilometro eskasera zegoenean (hegazkin komertzial baten hegaldiaren garaiera bost bider), 14,7 km/seg-ko abiaduraz barneratu zela kontutaz hartuz, eta frikzioak sortutako beroa zela eta, masak su hartzen hasi eta bere forma aldatuz joan zen. Deformazio honek bere aerodinamikan eragin eta modu honetan bere ibilbidea ere aldatu egin zen, inklinazio orbitala 15ºtik 8ºra aldatuz, eta ondorioz, baita bere talka puntua ere, atmesferaren geruza dentsoenetan barneratuz zihoan heinean desbideratuz, horizontalki eta gradualki eginez azkenean berriz ere espazioan galdu zen arte. Fenomeno hau ur zoruan errebotatuz doan jaurtitako harri lauaren ibilbidearekin parekatu daiteke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1069742
* Commonscat Multimedia: 1972 Great Daylight Fireball

---

 |

* Wd Datuak: Q1069742
* Commonscat Multimedia: 1972 Great Daylight Fireball
Boris Viani emandako
Collegium Pataphisicumaren diploma.
'**Patafisika** edo **patafisika** Frantzian XX. mendearen bigarren erdian sortutako kultura mugimendu bat da, surrealismoari estuki lotua.
Izena Alfred Jarry idazlearen liburu batetik hartua izan zen: *Gestes et opinions du docteur Faustroll, pataphysicien* (1897-1898). Lan horretan inspiratuta Jarryren zale batzuek zientziaren parodia proposatu zuten, patafisika alegia; patafisikaren helburu nagusia zera izango litzateke: "irtenbide imaginarioen eta salbuespenak erregulatzen dituzten legeen ikerketa".

Etimologia
----------

«Patafisika» hitza *ἐπὶ τὰ μετὰ τὰ φυσικά* («epí ta metá ta physiká») formularen uzkurdura da eta itzulpena hauxe izango litzateke: "fisika ondoren dagoenaren inguruan dagoen zera hura".

Mugimendu hau izendatzerakoan hitza aurretik jartzen den apostrofoak zalantza handiak eragin ditu. Jarryren esanetan apostrofo horren funtzioa *calembour* izeneko hitz joka saihestea izango litzateke. Dena dela, baieztapen horrek umore adierazpena ematen du zeren eta "patafisika" bera "metafisika"rekin *calembour* baita ("patte à physique", "pas ta physique", "eta pâte à physique"). Apostrofoak ez du hitzaren esanahia aldatzen. Beste pentsalarientzat apostrofoak sustantiboa eta adjektiboa bereizi egiteko aukera emango luke: sustantiboa apostrofoaz eta adjektiboa ikur hori gabe.

Sortzaileak
-----------

"Société de recherches savantes et inutiles" (Bilaketa Akademiko eta Alferrikako Elkartea) lemapean, 1948an Collège de 'Pataphysique sortu zen. Elkarteren lehenengo sortzaileak Mélanie Le Plumet, Oktav Votka eta J-H Sainmont. Elkarteak, erakunde zientifikoen parodia, aldizkari bat argitaratu zuen, *Viridis Candela* (Kandela berdea); bertan Boris Vian, Eugène Ionesco, Alfred Jarry, Julien Torma, Oulipo eta beste sinadura ezagunak edo gero ezagunak izango zirenak agertu ziren.

Uburen benetako erretratoa. Ubu pertsonaia Alfred Jarryren kreazioa izan zen.

Partaide ezagunak
-----------------

* Raymond Queneau
* Enrico Baj
* Boris Vian
* Eugène Ionesco
* Jean Genet
* Jacques Prévert
* Joan Miró
* Fernando Arrabal

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Gestes et opinions du docteur Faustroll, pataphysicien*, I liburuki, VIII. kapitulu.
2. ↑  *Gestes et opinions du docteur Faustroll, pataphysicien*, Gallimard, 1980, II. liburuki, Éléments de ’pataphysique, VIII. definizoa, 31.or.

Ikus, gainera
-------------

* *Gestes et opinions du docteur Faustroll, pataphysicien*

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Patafisika eskolaren webgune ofiziala.
* **(Frantsesez)** Novum Organum du Collège de ’Pataphysique Patafisika eskolaren boletina.
* **(Ingelesez)** 'Patakosmos. Pataphysikal Terrestrial and Extraterrestial Institutes Tourist Map.
* **(Ingelesez)** 'Patafisika Facebooken.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7845
* Commonscat Multimedia: Pataphysique

---

 |

* Wd Datuak: Q7845
* Commonscat Multimedia: Pataphysique
*Helvella queletii*

Sinonimoak: *Helvella solitaria*, *Peziza solitaria*, *Acetabula queleti*

Ez kontsumitzea gomendatzen da.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 6 cm bitartekoa, alboetatik estutua, kopa itxuran, hasieran ertza biribilduta, gero zabaldu egiten da eta ertza urratu egiten zaio. Himenioa leuna du, zahartzean uhindua, arre argi koloretik gris-arre ilunera doan kolorekoa. Kanpoko aldea zurixka edo gris-okre kolorekoa, iletsua eta ertzerantz feltro nabarmenarekin.

**Hanka:** Nahiko luzea, zilindriko samarra, oinarrirantz lodixeagoa, kapelan pixka bat luzetara luzatzen diren saihets batzuekin, grisa edo okre-zurixka kolorekoa, gorantz iletsua, barnehutsa edo zertxobait leizetsua.

**Haragia:** Argizari-mintzezkoa, zuria, ale gazteetan arrosara biratuz, oinetik gertu ebakitzen denean. Usain eta zapore gabea.

**Etimologia:** *Helvella* hitza latinetik dator, eta lekale, barazkiak, esan nahi du, oro har, belar usaintsua. *Queletii* epitetoa pertsona izenetik dator

Jangarritasuna
--------------

Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua

*Cyathipodia villosa* delakoarekin nahas daiteke, honen oinak gehienetan ez ditu luzetarako ildoak izaten.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberrian eta udan. Bakarrik edo taldeetan basoetan, sasi azpian, lur buztintsuetan eta karetsuetan. Urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 729 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 541 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
60 metroko lasterketa
**60 metroko lasterketa** gaur egungo atletismo lehiaketako kategoria da estalitako txapelketetan ohikoa dena, baina ezohikoa kanpoko lasterketetan. Normalean, 100 metroko korrikalariak izaten dira lasterketan, ezaugarriengatik irteera bikaina egiteko gai direnak.

60 metroak 1900 eta 1904ko Olinpiar Jokoetan egin ziren ofizialki.

Olinpiar medaila irabazleak
---------------------------

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Jokoak | Urrea |  | Zilarra |  | Brontzea |  |
| Paris 1900 | Ameriketako Estatu Batuak Alvin Kraenzlein | 7,0 | Ameriketako Estatu Batuak John Tewksbury | 7,1 | Ameriketako Estatu Batuak Stanley Rowley | 7,2 |
| Saint Louis 1904 | Ameriketako Estatu Batuak Archie Hahn | 7,0 | Ameriketako Estatu Batuak William Hogenson | 7,2 | Ameriketako Estatu Batuak Fay Moulton | 7,2 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q246681

 |

* Wd Datuak: Q246681
*Discina perlata*

Sinonimoak: *Peziza perlata,* *Acetabula ancilis*, *Discina ancillis*

Jangarria, baina *Gyromitra* generokoekin nahasteko arriskua du.

Deskribapena
------------

**Apotezioa:** 4 eta 13 cm bitarteko diametrokoa; hasieran kopa moduan, gero irekia, izurtu samarra.

**Himenioa:** Zimurtsua, arre ilun kolorekoa isla gorrixkekin. Kanpoko aldea argiagoa arrosakara tonuekin.

**Hanka:** Laburra, zimurtua.

**Haragia:** Lodia, zurixka, usaingabea.

**Etimologia:** *Perlata* epitetoa, perla txikiz apaindua dagoelako du.

Jangarritasuna
--------------

Jangarria, baina arriskutsua.

### Nahasketa arriskua

*Disciosis venosa* delakoarekin nahas daiteke, honek kloro-usaina du eta lurrean ateratzen da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberrian. Koniferoen basoetan, egur hondarretan. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 739 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa..*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 675 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)...
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Calvo Pérez Javi.  (2006). *El mundo de las setas.*  Asociacion Micológica Fungipedia.
**Mario Mendoza Aizpuru** (Chihuahua, Mexiko, 1950eko abenduaren 26a) Beisbol Liga Nagusiko jokalari ohia da. Pittsburgh Pirates, Seattle Mariners eta Texas Rangers taldeetan jokatu zuen 1974tik 1982ra.

Defentsarako jokalari oso ona baina jotzaile eskasa, Mario Mendoza, berez, ezaguna da beisboleko hizkuntzan maiz erabiltzen den esamoldeagatik: Mendoza Lerroa, batearen batez bestekoa .200 markatik gertu edo azpitik jaisten den jokalari bat deskribatzen duen terminoa. Terminoaren jatorria ez dago argi, baina askok George Brett-i egozten diote.

Karrera
-------

Mario Mendoza atxiloketa-jokalaria Pittsburgheko piratek agente libre gisa sinatu zuten 1970ean. 1974tik 1978ra Liga Nazionaleko talde horrentzat jokatu zuen, eta erreserba gisa erabili zuten.

Mendoza defentsan bikain dabil, akats gutxi eginez. Izan ere, karrerako defentsako batez bestekoa ,961ekoa du. Hala ere, jotzaile kaskarra zela frogatu zuen, bere bateoen batez bestekoa, .180 eta .245 artean egon zen Liga Nagusiko 9 denboraldietan. Bere karrerako batez bestekoa .215 da 686 partidetan, 287 kolpe, 4 home run eta 101 punturekin.

1979an Seattle Mariners taldean sartu zen, eta bi urtez aldizka erakusteko lehen aukera eman zioten. Seattle-n bere lehen urtean, 29 puntu lortu zituen, baina .198ko batearen batez bestekoa lortu zuen. 1980an, bere .245 batez bestekoa izan zen Liga Nagusietan bere garaiko altuena.

Mendozak 1981ean eta 1982an amaitu zuen bere karrera, Texasko Rangersetarako partida batzuk jokatuz.

Oharrak
-------

Kanpo estekak
-------------

* Mario Mendozaren estatistikak Baseball-Reference aldizkarian.
* Mario Mendozaren estatistikak The Baseball Cube-ri buruz.
.mobi ICANNek (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers) sortutako goi mailako domeinu orokor bat da, babestutako domeinu gisa. Gailu mugikorretara eta tresna hauetarako zerbitzuak eskaintzen dituzten enpresetara mugatua izango da. Estará restringido para dispositivos móviles y páginas que provean servicios para estos en páginas a las que se pueda acceder mediante estos mismos dispositivos. Google, Microsoft, Nokia, Samsung, Ericsson, Vodafone, T-Mobile, Telefónica Móviles, Telecom Italia Mobile, Orascom Telecom, GSM Association, Hutchison Whampoa, Syniverse Technologies, eta VISA konpainiek osatutako multzoak babestua izango da..

Domeinu honetako zerbitzu asko erabil litzaketen tresna asko sakelako telefonoak izan daitezkeenez, nolabaiteko gainjarpena gerta liteke domeinu honek eta txanda berean ICANNek sortutako .tel domeinuak izango luketen merkatu esparruen artean.

.mobi domeinuaren abantailak
----------------------------

.mobi domeinuen garapenak gutxieneko hainbat estandar bete behar ditu, hala nola XHTML-MP (WAP 2.0) soslaia mugikorra izatea, framerik ez erabiltzea, "div" erabiltzea taulen ordez, zerbitzaria konfiguratzea bigarren mailako domeinuari erantzuteko ("www" idatzi gabe erantzutea) eta edukia, batez ere, irudiak, gailuaren ezaugarrietara moldatzea gomendatzen da.

Honela, garatutako WAP guneak pantaila txikietan eta kode arazorik gabe ikustea bermatzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q329702
* Commonscat Multimedia: .mobi

---

 |

* Wd Datuak: Q329702
* Commonscat Multimedia: .mobi
|  |  |
| --- | --- |
| **Taldea** | **12** |
| **Periodoa** |
| **4** | 30 Zn  |
| **5** | 48 Cd  |
| **6** | 80 Hg  |
| **7** | 112 Uub  |

IUPAC-en nomenklatura modernoan, **12. taldeko elementua** taula periodikoaren 12. seriean dagoen elementua da. Talde honetako elementuak hauek dira:

* Zinka (**Zn**)
* Kadmioa (**Cd**)
* Merkurioa (**Hg**)
* Ununbioa (**Uub**)

Talde honetako elementuak trantsizio-metalak dira. Beste talde batzuekin alderatuz gero, talde honek urtze-puntu eta irakite-puntu baxuak dauzka, eta taldean beherantz egin ahala puntu horiek jaitsi egiten dira; fenomeno honen adibiderik argiena merkurioa da, likidoa baita giro-tenperaturan. Honen arrazoia beren konfigurazio elektronikoa eta erlatibitatearen esparruko efektuak dira.

Merkurioak azken elektroi-geruza, s geruza alegia, guztiz betea dauka, eta nukleo atomikotik oso hurbil dago erlatibitatearen efektuen ondorioz. Nukleoaren karga positiboa hain da altua, ezen atomoko zenbait elektroi abiadura oso azkarrez mugitzen diren. Abiadura handiaren ondorioz, beren mugimendua aurresateko erlatibitate mugatuaren arauak kontuan hartu behar dira. Beren masa handitu egiten da eta s orbitalaren tamaina eta energia txikitu egiten da abiaduraren funtzio gisa. Bi faktore hauen konbinazioaren eraginez, merkurioak estuki lotutako elektroien kanpo-geruza dauka eta, beraz, ezin dira metal-metal lotura sendoak eratu. Ondorioz, merkurioa likidoa da giro-tenperaturan.

Oro har, 12. taldeko elementuak korrosioarekiko nahiko erresistenteak dira, eta burdina bezalako metalak estaltzeko erabiltzen dira galbanizazio-prozesuen bidez (zinka erabiliz) edo estalketa elektrolitikoaren bidez (kadmioa erabiliz).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *World Records in Chemistry* Hans-Jürgen Quadbeck-Seeger (Editor), Rüdiger Faust, Günter Knaus, Ulrich Siemeling **1999** ISBN 3-527-29574-7

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191875
* Commonscat Multimedia: Periodic table group 12

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4350581-8
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q191875
* Commonscat Multimedia: Periodic table group 12


| Elementu kimikoak |
| --- |
| **Taldeak:**   1 -  2 -  3 -  4 -  5 -  6 -  7 -  8 -  9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18

---

**Periodoak:**  1  -  2  -  3  -  4  -  5  -  6  -  7

---

**Serieak**:   Metal alkalinoak  -  Metal lurralkalinoak  -  Lantanoideak  -  Aktinidoak  Trantsizio-metalak  -  Metaloideak  -  Ez-metalak  -  Halogenoak  -  Gas nobleak

---

**Blokeak**:   s blokea  -  p blokea  -  d blokea  -  f blokea  g blokea

---

Taula periodikoa |
**(52768) 1998 OR2**, probisionalki **1998 OR2** ere deitua, orbita eszentrikoa duen asteroide bat da. Lurretik gertuko objektu gisa sailkatua dago, eta asteroide potentzialki arriskutsua da, Amor asteroideen taldean. 2 eta 4 kilometro arteko diametroa du. 1998ko uztailaren 24an aurkitu zuten Hawaiiko Haleakala Behatokiko NEAT programako astronomoek.

1987 eta 1996an ere argazkia egin zitzaien, baina ez zen berarengan erreparatu. Asteroide potentzialki arriskutsuen artean distiratsuenen artean dago, eta beraz, handienetako bat ere bada. 32 urteko behaketa arku batekin, orbita oso ondo kalkulatuta dago 2197. urtera arte. Bere orbita potentzialki arriskutsua dela esaten da, baina ez hurrengo mendeetan, bai milaka urteko eskalan.

2020ko gerturapena
------------------

Asteroidea 2020ko apirilaren 29an
2020ko apirilaren 29an, goizeko 09:56ean UTC, asteroidea Lurretik 6,2 milioi kilometrora pasako da, Ilargira dagoen distantzia baino 16 aldiz gehiago. Egindako behaketak nahiko zehatzak dira, eta gehienez ere 7 kilometroko errorea dute. Alderaketa gisa, Artizarra 43 milioi kilometrora egongo da (110 Ilargi-distantzia) 2020ko ekainaren 3an.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «JPL Small-Body Database Browser» *ssd.jpl.nasa.gov* (Noiz kontsultatua: 2020-04-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8331812
* Commonscat Multimedia: (52768) 1998 OR2

---

* **Astronomia**
* JPL: 2052768
* MPC: 52768

 |

* Wd Datuak: Q8331812
* Commonscat Multimedia: (52768) 1998 OR2
**1932ko Aberri Eguna** 1932ko martxoaren 27an, Berpizkunde Igandean, Bilbo hirian ospatu zen, hain justu ere EAJ alderdi politikoaren 50. urteurrenean. Lehenbiziko Aberri Eguna hau folklore ospakizun eta politika ekitaldiez osatu zen. Artxandako kasinoan bazkaria egin eta bertan hainbat hitzaldi eskaini ziren.

Ekitaldi nagusia manifestazio masibo bat izan zen, ordura arte ezagutzen ez ziren dimentsio batzuetakoa, Kale Nagusitik Sabin Etxeraino desfilatu zuena. José Calviño Domínguez gobernadore zibilak 65.000 laguneko estimazioa eman zuen. Euzko Mendigoxale Batzako 5.000 kide inguruk desfilatu zuten, uniforme eta guzti.

Sabin Etxean hitzaldi bat eman zuen Luis Aranak, aurreko hilean Bizkai Buru Batzarreko presidente hautatuak, Sabino anaiaren eta bere berrogeita hamargarren urteurrena ospatzen ari zen gertaera historikoaren oroimenez. Horren ondoren, Jose Azkarate (NBB), José María Eskubi (ABB) eta Policarpo Barrena (GBB) izan ziren hizlariak. Ekitaldia amaitzeko, honako inskripzioa zuen plaka oroigarria jarri zuten:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | 1882’garen urtiaren goiz bat zuala…
¡…bendito el día en que conocía a mi PATRIA
y eterna gratitud a quien me sacó de las
tinieblas extranjeristas…!
Arana-Goiri’tar Sabin
Euzko Alderdi Jeltzalia’k
Berbizkunde – Igandian
1932 |  » |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Aberri Eguna. Euskomedia.org **(Gaztelaniaz)**
2. 1 2  bilbaopedia.info
3. ↑  Nagore Irazustabarrena, «Mendigoixaleak: abertzale eta mendizale», *Argia*, 2021-04-25, CC-BY-SA lizentzia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252464

 |

* Wd Datuak: Q12252464
Bereizmen ezberdinen arteko alderaketa.
**4K bereizmena** edota **4K** izendapenak hainbat formatu izendatzen ditu, ez baitio tamaina ala pantaila-bereizmen zehatz bati aipamen egiten, 4000 pixeletako bereizmen horizontala duten hainbat irudi tamainuei baizik. Beren itxura erlazioari dagokionez, bi 4K bereizmen nagusi daude: alde batetik, 4K 4096x2160, zinema digital eta infografian nagusitzen ari den estandarra, 17:9 erlaziokoa, eta bestetik, 4K UHDV 3840x2160 (2160p), telebista digitalen industrian erabilia, 16:9 erlaziokoa.

4K teknologia gaur egungo telebistek eskeintzen dituzten irudien bereizmenaren hobekuntza da, eta Definizio Handia, HD edo High-Definition formatuaren bereizmena laukoizten du. Teknologia hori 3840x2160 pixelen kopurura iristeko gai da, eta Ultra HD izendapenaz ere ezaguna da. Formatua jada jendearentzat eskuragarria da eta erosgai dago, eta ez bakarrik hasiera batean bideo-jokoetan jolasteko bakarrik, bere salneurria jaitsiz baitoa eta etxebizitzetan, zuntz optikoak Internet sare arrunta ordezkatzen baitu.

Ikus, gainera
-------------

* 8K bereizmena
* Full HD

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q238162

 |

* Wd Datuak: Q238162
**Azken irtenbidea** ( alemanez: *die Endlösung* </link> , pronounced [diː ˈʔɛntˌløːzʊŋ] ( </img> ) edo **judu auziaren azken irtenbidea** (alemanez: *Endlösung der Judenfrage*) Bigarren Mundu Gerran judutzat definitu zituzten pertsonen genozidiorako nazien plan bat izan zen. "Judutar auziaren Azken irtenbidea" izan zen eskura zeuden judu guztien hilketaren gako-izen ofiziala, Europako kontinentera mugatuta ez zegoena. Alemaniak okupatutako Europa osoan hasitako genozidio nahita eta sistematikoko politika hau 1942ko urtarrilean nazien buruzagitzak termino prozesaletan eta geopolitikoetan formulatu zuen Berlinetik gertu egindako Wannsee Konferentzian , eta Holokaustoan amaitu zen, poloniar juduen % 90, eta Europako juduen populazioaren bi heren hil ziren.  Azken Irtenbideak ez zituen, ordea, errumaniar indarrek hildako ehunka mila juduak barne hartzen. Indar ez-alemaniarrek burututako juduen sarraski handiena izan zen, genozidio hori "nazien Azken Irtenbidetik operatiboki bereizita" izan zen.  vv bb nn mm hh gg ff dd ss cc dd

Azken Irtenbidera eraman zuten erabakien izaera eta garaia Holokaustoaren alderdi sakon ikertu eta eztabaidatua da. Programak eboluzionatu zuen gerrako lehen 25 hilabeteetan, "Alemanen esku dagoen azken judu guztiak hiltzeko" saiakera ekarriz. Christopher Browning-ek, Holokaustoan espezializatutako historialari batek, idatzi zuen historialari gehienek ados daudela Azken Irtenbidea ezin dela une jakin batean hartutako erabaki bakar bati egotzi. "Oro har, erabakiak hartzeko prozesua luzatu eta handitu egin zela onartzen da." 1940an, Frantzia erortzearen ondoren, Adolf Eichmannek Madagaskarren Plana asmatu zuen Europako judutar biztanleria frantses koloniara eramateko, baina plana abandonatu egin zen arrazoi logistikoengatik, itsas blokeoagatik batez ere. Juduak Palestinara eta Siberiara deportatzeko aurreproiektuak ere bazeuden. 

```
1941ean, Raul Hilbergek idatzi zuen juduen hilketa masiboaren lehen fasean, hilketa-unitate mugikorrak euren biktimak jazartzen hasi zirela ekialdeko lurralde okupatuetan zehar; bigarren fasean, Alemaniak okupatutako Europa osoan zehar, biktima juduak heriotza-trenetan bidali zituzten juduen erailketa sistematikorako eraikitako sarraski-esparru zentralizatuetara.
```

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Wannsee Conference and the Final Solution.*  United States Holocaust Memorial Museum.
2. ↑   Holocaust Encyclopedia. *'Final Solution': Overview.*  United States Holocaust Memorial Museum.
3. ↑  Stanley G. Payne, University of Wisconsin Pres, Jan 1, 1996, *A History of Fascism, 1914–1945*, p. 396
4. ↑  Niewyk & Nicosia 2000, 76 orr. .
Emily Davison, c. 1910–1912
**1913ko Epsomgo derbia** batzuetan **1913ko sufragisten derbya** deitua 1913an Epsomen egindako zaldi lasterketa bat izan zen. Bertan Emily Davisonek hesi gainetik jauzi egin eta erregearen zaldiak zapaldu eta emakumea lau egun geroago zaurien ondorioz hil egin zen. Britaniar emakumeen sufragismoa eta hauen barruan bereziki suffragetteen historiarentzat, ekintza esanguratsu honek garrantzi handia izan zuen.

Gertaera
--------

1913ko Epsomeko hipodromoko derbyak garrantzi handia izan zuen mugimendu sufragista britainiarrean. Tottenhamgo bihurgune batean, emakume batek hesi gainetik jauzi egin eta erregearen zaldiak zapaldu egin zuen. Zaldiak airean bira osoa egin eta zaldunaren gainean erori zen azkenean. Zaldunak zauriak izan zituen baina emakumea, Emily Davison izenekoa, lurrean etzanda geratu zen konorterik gabe. Handik egun gutxira hil egin zen Epsom Cottage ospitalean. Istripua izan zen? Inoiz ez zen argitu, baina badirudi Emile Davison apropos jarri zela erregearen zaldiaren aurrean, zaldia geratu eta Ingalaterra osoa berari begira jartzeko.

Davison mugimendu sufragistako militante bizia zen, hogeita hamabost urte zituen eta Londreseko Unibertsitatean literatura ingelesean graduatua zen. Beraz, garai hartan goi mailako titulua lortzeko aukera izan zuten emakume apurretakoa izan zen. 1906tik emakumearen eskubideen aldeko borrokan murgilduta bizi zen. Behin baino gehiagotan zigortu zuten Gobernuko ministroei harrika egitearren, Parlamentuko leiho bat apurtzeagatik eta, Lloyd George lehen ministroarekin erratuta, apaiz baptista bati erasotzeagatik. Kartzelan gose greba ere egin zuen eta egunkari guztietan agertu zen.

Emmeline Pankhursten jarraitzailea zen eta haren Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoan sartua zegoen. Davison hil eta, handik hilabete batzuetara buruzagi sufragista horrek idatzi zuen: "Emile emakumeen eskubideen aldeko borrokalaririk handienetakoa izan da, presio handiak jasan ditu eta kartzeletan gogor erabili dute. Davison andereñoak esan zuen herria (hau da britaniarrak) bizitza baten sakrifizioarengatik bakarrik esnatuko zela. Erabaki horren ondorioz, bere burua Erregearen zaldiaren aurrera bota zuen, Maiestateen menpeko askoren begien aurrean. Horretara bere bizitza eskaini zuen Ingalaterran eta munduan sufritzen duten emakumeen askatasuna eskatzeko Erregeari Davison andereñoaren heriotzak nahigabe eta, aldi berean, emozio handia eragin zidan eta ohetik altxatzeko indarrik ere ez neukan arren, haren hiletara joatea erabaki nuen; baina azkenean ez nintzen joan, etxetik irtetean poliziek atxilotu nindutelako." Biktima emakumeen borrokaren ikur bihurtu zen. Hala ere, urte asko igaro ziren Ingalaterran emakumeek hauteskundeetan botoa emateko eskubidea izan arte.

Ikus, gainera
-------------

* Epsomgo derbia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55098900

 |

* Wd Datuak: Q55098900