recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Pandora*, Jules Joseph Lefebvre-ren margolana, 1882
**Pandora** (greziera zaharrez Πανδώρα, *Pandốra*, *"dohain guztiak"*) Greziako jainkoek sortutako emakumea da. Pandorak "denen opari" esan nahi du (Jainkoek emakumeari ematen dizkioten dohainei erreferentzia eginez), izan ere, jainko guztiak jarri zuten zerbait sortua izan zenean.  Zeusek egindako lehen emakumea izan zen, Prometeo zigortzeko, honek gizadiari suaren sekretua erakutsi eta gero.

Hermesek giza ahots eta esentziaz hornitzen du, eta gezurra eta falazia jartzen dizkio bihotzean. Atenea eta Afrodita, Grazia Jainkotiarrak, Persuasioa eta Orduak jantzi eta apaintzen dute.

Giza gaitz eta zoritxar guztiak barruan zituen kaxa zeukan. Epimeteorekin ezkondu eta honek kaxa ireki egin zuen: munduan zehar gaitz guztiak zabaldu ziren orduan eta kaxaren hondoan itxaropena baino ez zen gelditu.

Pandoraren kutxa
----------------

Pandoraren kutxaren mitoaren arabera, Pandora Epimeteorekin ezkondu arte, gizadia patxadatsu eta osasuntsu bizi zen Lurrean, baina Epimeteok Pandoraren kutxa ireki zuenean, giza zoritxar guztiak askatu ziren munduan (zahartzea, gaixotasunak, nekea, erokeria, bizioa, pasioa, izurritea, tristura, pobrezia, eta abar). Pandorak ozta-ozta itxi zuen bere kutxa itxaropena bere barnetik irten aurretik. 

Ondoren, gizaki guztiei esan zien oraindik itxaropena geratzen zitzaiela beraien bizitzetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindiaren 82. araua: Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Pandora» *Wiki Mitología Griega* (Noiz kontsultatua: 2020-05-24).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Un regalo de todos» *El caldero de Dodona* 2017-06-19 (Noiz kontsultatua: 2020-04-29).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La caja de Pandora» *Mitos y Leyendas* 2013-11-07 (Noiz kontsultatua: 2020-05-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131346
* Commonscat Multimedia: Pandora

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 69725644
* BNF: 11967675b (data)
* GND: 118789430
* LCCN: nb2018018974
* SUDOC: 067696503
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q131346
* Commonscat Multimedia: Pandora
Mendi hau, Urkilla mendilerroan dagoen hirugarren mendirik garaiena da. Malkorra mendiaren bikia da. Bi hauek, 1.190 metrora dagoen lepo batek bereizten ditu. Oburu, tontorreraino, pagadiz estalita dago.

Irispideak
----------

Arriolatik edo Gordoatik abiatzen da, ohiko bideetako bat. Arriolatik abiatuta, Narbaixako zerra osatzen duten lehen muinoak igaro behar dira, Ezkarzarana lepotik, eta Malkorraren magalera igo Urkitzako lepo bikoitzaren bila, mendebaldean dagoen Napar Basoko Punta eta Obururen artean. Gordoatik, Arriolatik doan bidera joan daiteke, baina Malkorrako labarra ere har daiteke, Burdinkurutz lepora heltzeko

Beste bide bat, Arantzazutik doa. Hemendik, lehenik, Urbiarantz abiatu behar da. Urbiako jatetxetik, Lazkaolatzara abiatu behar da. Mendebaldetik Petrinaitz inguratuz, eta Lengokoaitzen azpitik igaroz, Burdinkurutz lepora heltzen da. Hemendik heltzen da tontorrera, bidearen ezkerrean dagoena.

Arantzazutik joanda, badago aurrekoa baino bide hobe bat, mendilerroko basorik zabalenetako bat eta hoberen kontserbaturikoetako bat ezagutzea ahalbidetzen duena. Arantzazutik, Urbiaranzko bidea hartu behar da, baina, goraxeago dagoen aparkalekuan, Urkullu errekarantz jaitsi behar da. Haizpitarte bat zeharkatu behar da, Gazteluaitzen magalean, eta Iturrigorrin sartu behar da. Bidea jarraitu behar da, Zurkuntz lepora doan desbideraketa eskuinetara utziz. Handik gutxira, Arbelgaizto urtegira heltzen da. Handik gutxira hasten da Oburuko bidea, pagadia igarotzen duena, Burdinkurutz lepora eta Urkitza leporako bidean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12264981

 |

* Wd Datuak: Q12264981
**Otsego konderria** (ingelesez: *Otsego County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cooperstown da. 2010eko zentsuaren arabera 62.259 biztanle zituen, Otsego kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Otsego konderriak 2.630,79 kilometro koadro ditu. Horietatik 36,39 ura dira. Beste 2.594,39 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 23,67 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 62.259 pertsonetatik 59.655 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.921 dira. 958 beltzak edo afroamerikarrak. 103 amerikar natiboak ziren eta 16 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 660 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 42 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 825 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114862
* Commonscat Multimedia: Otsego County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132517645
* ISNI: 0000 0004 0429 4536
* LCCN: n80020452
* SUDOC: 155326775
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1838021
* TGN: 7014318

 |

* Wd Datuak: Q114862
* Commonscat Multimedia: Otsego County, New York
**Ouachita konderria** (ingelesez: *Ouachita County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Camden da. 2010eko zentsuaren arabera 26.120 biztanle zituen, Ouachita kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ouachita konderriak 1.915,95 kilometro koadro ditu. Horietatik 18,05 ura dira. Beste 1.897,9 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,07 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 26.120 pertsonetatik 15.114 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 408 dira. 10.434 beltzak edo afroamerikarrak. 80 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 95 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 20 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 373 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61138
* Commonscat Multimedia: Ouachita County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140735843
* LCCN: n82011045
* **Lekuak**
* OSM: 1826826
* TGN: 2000156

 |

* Wd Datuak: Q61138
* Commonscat Multimedia: Ouachita County, Arkansas
Ten Foot Pole, 80ko hamarkadan Kalifornian (Estatu Batuak) sortutako Hardcore punk taldea da. Taldearen historia osoan zehar hainbat musikari ibili dira.

Taldekideak
-----------

* Dennis Jagard - Gitarra eta ahotsa
* Chris Dalley - Bateria
* Keith Divel - Gitarra
* Dan Kelly - Bajua

### Lehenagoko taldekideak

* Scott Radinsky - Ahotsa
* Steve Carnan - Gitarra
* Kevin Ruggeri - Bateria
* Mike Levy - Bajua
* Eric Cody - Gitarra
* Jordan Burns - Bateria
* Pete Newbury - Bajua
* John Chapman - Bajua

Historia
--------

Ten Foot Pole taldea, hasiera batean Sacared Straight izenpean sortu zen 1983an. Baina 90ko hamarkada hasieran Europar biran zeudela, izena aldatu behar izan zuten, beste talde batekin izena elkarbanatzen zutelako. Horregatik , 1993. urtetik aurrera, Ten Foot Pole izenez ezagutzen da taldea.

Izenez aldatu eta berehala, Scott Radinsky eta Dennis Jagard sartu ziren taldean. Honela, urte horretan Swill diska kaleratu autoekoiztu zuten. Diska honetan, Dennis Jagard (Gitarra), Scott Radinsky (Ahotsa), Pete Newbury (Bajua), Steve Carnan (Gitarra) eta Jordan Burnsek (Bateria) hartu zuten parte. Honen ondoren, Rev diska kaleratu zuten 1994ean Epitaph Records zigiluaren laguntzaz eta partaide berdinekin.

1995ean, Satanic Surfers taldearekin batera, EP bat kaleratu zuten. Disko hau kaleratu ostean, Scott Radinskyk taldea utzi behar izan zuen, Baseballeko jokalari profesionala zelako eta ezin zituelako bi lanak batera eraman. Honen ondorioz, Dennis Jaggard hasi zen abesten eta gitarra jotzen.

Unleashed (1997) eta Insider (1998) diskoekin jarraitzaile berri gehiago lortu zituzten, nahiz eta aurreko diskoko entzule askok ez zitzaien gustatu abeslari berriaren aldaketa.

200an, Bad Mother Trucker diska kaleratu zuten Victory Records zigiluaren laguntzaz. Diska hau, Kevin Ruggeri (Bateria), John Chapman (Bajua), Steve Carnan (Gitarra) eta Dennis Jagardek (Gitarra eta ahotsa) grabatu zuten.

2004ean kaleratu zuten diskorako ere (Subliminal Message), formazio aldaketa garrantzitsu bat izan zuten. Disko honetan, 2002ko diskoan parte hartu zuten Dennis Jagard eta Kevin Ruggeriz gain, Mike Levy (Bajua eta ahotsa) eta Eric Codyk (Gitarra) ere parte hartu zuten. Disko hau kaleratu ondoren eta Europan, Canadan eta Estatu Batuetan kontzertuak ematen egon ondoren, etenaldi bat egin zuten.

3 urte jo gabe egon ondoren, 2009ko Apirilaren 4ean burutuko den Belgikako Festival Riorocken joko dutela anuntziatu dute bere web orrian.

Diskografia
-----------

Diskak
------

* Swill (Autoekoizpena, 1993)
* Rev (Epitaph Records, 1994)
* Unleashed (1997)
* Insider (1998)
* Bad Mother Trucker (2002)
* Subliminable Messages (2004)

### EP eta Single-ak

* Ten Foot Pole & Satanic Surfers (1995)

Kanpo Loturak
-------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q607475
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 149257971
* ISNI: 0000 0001 0039 2225
* LCCN: no2001099641

 |

* Wd Datuak: Q607475

* **(Ingelesez)** Ten Foot Pole taldearen webgune ofiziala
Otsoa, ​​ahuntza eta aza irudikatzen duen Ormesby Salterioko ilustrazioa, 1250-1330 bitartekoa
**Otsoa, ahuntza eta azaren igarkizuna** logika-joko ezaguna da. VIII. mendetik gutxienez existitzen da (Alkuin Yorkekoaren liburuko 18. igarkizuna da) eta talde etniko ugariren folklorearen parte da.

Igarkizuna
----------

Artzaina ibai ondora heldu da otsoa, ahuntza eta aza zeramatzan berekin. Ibaian txalupa txikia dago, eta artzaina eta beste gauza bat baino ez dira sartzen. Ez da ausartzen otsoa ahuntzarekin bakarrik uztera, ezta ahuntza azarekin uztera ere. Nola gurutzatuko du ibaia?

Erantzuna
---------

Honela laburbiltzen da erantzuna:

1. ahuntza eraman;
2. buelta egin;
3. aza (edo otsoa) eraman;
4. ahuntzarekin buelta egin;
5. eraman ez dena eraman;
6. bakarrik buelta egin;
7. ahuntza eraman.

Historia eta aldaerak
---------------------

Aldaeretako baten erantzuna
Igarkizun hau *ibaia zeharkatzeko igarkizun*etako bat da, eta helburua objektu sorta bat ibaiaren beste aldera eramatea da, arau batzuk jarraituz. Lehen agerraldia Erdi Aroko *Propositiones ad Acuendos Juvenes* eskuizkribukoa da, hiru objektuak otsoa, ​​ahuntza eta aza izanik. Badaude igarkizun honen aldaerak, objektu ezberdinekin:

* otsoa, ardia eta aza;
* ahuntza, ardia eta aza;
* azeria, oiloa eta haziak;
* azeria, antzara eta arto-belarria.

Igarkizun hau Cabo Verde, Danimarka, Errusia, Errumania, Eskozia, Etiopia, Ghana, Italia, Kamerun, Sudan, Uganda, Zambia eta Zimbabweren folklorearen eta afroamerikar folklorearen parte da. Afrikako zenbait lekutan, jokoaren aldaerak aurkitu dira, non txalupak ezin ditu bi objektu aldi berean eraman, bat bakarrik baizik.

Lewis Carrollen igarkizun gogokoenetako bat zen, eta bere aisialdiko matematikako liburu askotan sartu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Pressman, Ian; Singmaster, David.  (1989). «"The Jealous Husbands" and "The Missionaries and Cannibals"» *The Mathematical Gazette* **73 (464)**: 73-81..
2. 1 2 3 4 5   **(Ingelesez)** Ascher, Marcia.  (1990). «A River-Crossing Problem in Cross-Cultural Perspective» *Mathematics Magazine* (Taylor & Francis) **631**: 26-29..
3. 1 2    «Artzaina, ardia, otsoa eta aza» *Problemak ebatzi.* , 7 or..
4. 1 2     *Maiatzak 26. Erronka: 'Mate jolasak'.*  BiziLabe.
5. ↑   **(Ingelesez)**  *The Classic River Crossing Puzzle.*   jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2008/06/17).
6. ↑   **(Ingelesez)** Sterling, Mary Jane.  (2007). *Math Word Problems for Dummies.*  For Dummies, 313 or..
7. ↑   **(Ingelesez)** Wakeling, Edward.  (1996). *Rediscovered Lewis Carroll Puzzles.*  Courier Dover Publications, 17 or. ISBN 0-486-28861-7..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3310911

 |

* Wd Datuak: Q3310911
Bixente Olanok 1996. urtean, Otso Beltzaren kantua, lau zortziko handiz osatua dagoena, bilduma batean jaso zuen, Andoainera bueltan ekarri ahal izateko herriko kantu zahar hau. Otso beltzaren kantua urteetan zehar Santa Agedan abestu izan da, Andoainen eta Leizarango bailaran, herriaren berezitasuna bilakatuz.

Historia
--------

Ez dago ziur noiz sortu zen Otso Beltzaren kantua, hala ere, animaliarekiko zuten beldurrarengatik sortu zen, otso asko baitzegoen zelatan Andoain inguruan, nekazari eta baserritar askoren etsai bilakatuz. Kantuak dioenez, otsoek arkumeak zituzten helburu bezala. Erdi Aro inguruko arazoa dirudienez, garai hartan sortutako kantua dela susma dezakegu. 

  

Aspaldiko kantua den arren, kantua abesteko tradizioa bertan behera geratu zen, eta ez da duela gutxi arte berreskuratu, Bixente Olanok bere bilduman jaso zuen arte 1996. urtean. Gaur egun, urtero hasi dira kantatzen, aurretik esan bezala, Santa Ageda bezperan. Herriko eskolek eta musika eskolak bere egitekoa izan dute bertan, kantua belaunaldia berriei irakatsi baitie.

Bixente Olano
-------------

Bixente Olano 1919. urtean jaio zen Andoainen. Gasteizko apaiztegian ikasia zuen, Jose Miguel de Barandiaran eta Manuel Lekuona izan zituelarik maisu bezala. Bertan garatu zuen euskal tradizioekiko interesa, ekarpen asko eginez Andoaingo herriari bere heriotza arte, 2008. urtean. Ekarpen batzuk, batik bat, Otso Beltzaren kantua eta Azeri-dantza berreskuratzea izan ziren. Andoainen, Otso beltzaren kantua Santa Ageda bezperan finkatu da, eta aldiz, Azeri-dantza 1974. urtean berreskuratu zuenetik, urtero San Joan egunez, ekainaren 24an, dantzatzen da.

Kantua
------

*Otso beltz handi goseti batek,*

*baso, gain, mendi ta ibarrak,*

*igaro ditu kupida gabe,*

*nun-nahi jarriz atzaparrak,*

*Ardi galantak ziren tokian*

*orain hezur-pil igarrak*

*ikusten gaude, ez ardizaiak*

*izan balira azkarrak.*

  

*Letagin zorrotz gogor-luzeak*

*erakutsiaz horrela,*

*ez da gehiago arkumez bete*

*Otso beltzaren sabela.*

*Orain hor dabil basorik baso*

*berak ahal duen bezala*

*burua makur eta isatsa*

*hanka tartian duela.*

  

*Azkeneraino bere sabela*

*hemen beterik arkumez,*

*Napar-herrira hor sartu zaigu*

*agintzaz zeukan indarrez;*

*Hemen hain arraro zebilenian*

*etzuen berak uste, ez*

*zakur ernaiak aurkitutzerik*

*bildots apalaren ordez.*

  

*Gordelekurik izan ez dezan,*

*ta atzemateko otsuari*

*Iruin-herriko agintetxean*

*aditzera dute jarri:*

*"Naparroako herri bakoitzak*

*urre zaharretan ontza bi*

*emango dizka Otso beltzaren*

*larrua dakarrenari".*

Kanpo estekak
-------------

* Ahotsak (1996)
* Aiurri (2020)
* Aiurri (2020)
* Dantzan (2015)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114364703

 |

* Wd Datuak: Q114364703
**Ottawa konderria** (ingelesez: *Ottawa County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Port Clinton da. 2010eko zentsuaren arabera 41.428 biztanle zituen, Ottawa kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ottawa konderriak 1.515,31 kilometro koadro ditu. Horietatik 855,08 ura dira. Beste 660,23 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 27,34 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 41.428 pertsonetatik 40.535 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.755 dira. 302 beltzak edo afroamerikarrak. 57 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 114 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 16 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 397 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485596
* Commonscat Multimedia: Ottawa County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157129393
* LCCN: n82098951
* **Lekuak**
* OSM: 350380
* TGN: 1002761

 |

* Wd Datuak: Q485596
* Commonscat Multimedia: Ottawa County, Ohio
**Otsein** etxetresna elektrikoen euskal marka bat izan zen, bereziki goitik kargatutako garbigailuena, Mayc euskal enpresak sortua 20. mendean, eta **Candy** multinazionalak erosi ondoren desagertua 2014an. 1951 eta 2014 urteen artean ekoiztu ziren Otsein gailuak, Bergaran (Gipuzkoa).

Historia
--------

Mayc 1941 urtean sortu zen, eta 1951ean egin zuen bere lehen garbigailua Otsein izenarekin. Otseina edo etxean laguntzeko den morroia, hori euskarazko izenaren arrazoia. Goiko tapa batetik kargatzen ziren garbigailu sendoak ziren. Sukaldeak, berogailuak eta arropa-lehorgailuak ere egin zituzten 1950eko hamarkadatik aurrera.

700 langile zituen lantegiak Candyk erosi zuenean. Ekoizpenak jarraitu zuen Otsein Hoover markarekin, baina askoren aburuz, garbigailuak kalitatez oso azpitik egon ziren Otsein produktu jatorrizkoek zeukatanerarekin alderatuta. 2014an Candyk erabaki zuen Bergarako bere lantegia eta Otsein garbigailuen lerroa itxiko zirela. Protestak gora-behera, itxiera gauzatu zen, geratzen ziren 170 langileetarik 150 kaleratuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Bergarako Candy-Hoover itxi egingo dutela komunikatuko zaiela espero dute langileek - Bergara» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-17).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Uriol, Ester.  (2002-10-08). «Candy reforzará la fábrica de Euskadi con una nueva línea de producción» *Cinco Días* (Noiz kontsultatua: 2022-10-17).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Simancas, Un reportaje de P..  (2014-10-31). «Fin a 73 años de historia» *Noticias de Gipuzkoa* (Noiz kontsultatua: 2022-10-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114725544
* Commonscat Multimedia: Otsein

---

 |

* Wd Datuak: Q114725544
* Commonscat Multimedia: Otsein
**Tenentzia** errege edo jaun batek bere basailuari egindako lurren lagapena izan zen, beti jaunak jabetza galdu barik eta inolako jaraunspen-eskubiderik gabe. Tenentzia hauen arduraduna tenente zuen izena. Erdi Aroan Iberiar penintsula osoan, Katalunian izan ezik, erabilitako instituzioa izan zen, mendebaldeko Europan existitzen ziren feudoen ez bezalakoa izanik.

Nahiz eta Claudio Sánchez Albornozen ustetan bisigodoena izan, XI. mendearen bukaeran agertu zen. Aragoi eta Iruñeko Erresumetan *la honor* edo *honor regalis* zuen izena.

Hasieran jaraunspen-eskubiderik gabekoa izan arren, XII. mendearen hasieran Alfontso I.a Nafarroakoak Soria eta Teruelgo extremaduran zeuden bere tenente batzuei semeei emateko baimena eman zien. Gaztelako Erresuman XIII. mendean gauza bera gertatu zen, nahiz eta Alfontso VIII.a Gaztelakoak kontra azaldu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   García de Valdellano, Luis.  (2008). *Señores y burgueses en la Edad Media hispana.*  Madril: Espainiako Historia Erret-Akademia, 93 or. ISBN 978-84-96849-53-2..
2. ↑   Laliena Corbera, Carlos.  (1996). *La formación del estado feudal: Aragón y Navarra en la época de Pedro I.*  Huesca: Instituto de Estudios Altoaragoneses.
3. ↑   Garcia de Kortazar Ruiz de Agirre, Jose Angel.  (1973). *Historia de España. La época medieval.*  II. Madril: Alianza, 270 or..
4. ↑   Montaner Frutos, Alberto.  (2011). *Cantar de mio Cid.*  Bartzelona: Galaxia Gutemberg, 864 or. ISBN 978-84-8109-908-9..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3518201
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 19423
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3518201
**Thingol** (['θingol] ahoskatua) Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da, Elwë Singollo (Elwë Mantugris quenyaz) edo Elu Thingol bezala sindarinez ezagutua. Olwëren anaia, telerien erregea izan zen bere anaiarekin batera eta beranduago Beleriandeko sindarrena.

Istorioa
--------

Elwë, Finwë eta Ingwërekin batera Oromëk Valinorrera joan eta elfoen izenean hitz egiteko aukeratu zituenetako bat izan zen, valarrek eginiko deiaren ondorioz, Amanera bizitzen joan zitezen. Thingolek eta bere anaia Olwëk elfoen talderik ugariena zen teleriak zuzendu zituzten. Mendi Lainotsuak igaro zituzten eta Eriador zeharkatu zuten, guztiak Thingolek zuzenduak, baina Beleriandeko ekialdeko eskualdeetan geratu ziren, non denbora luzez bizi izan ziren.

Thingoel calaquendien artean zegoe sindar bakarra zen, Valinorreko Bi Zuhaitzen argia ikusi baitzuen telerien enbaxadore bezala Amanera joan zenean. Telerien Valinorrerako bidaia hasi ondoren, Thingolek Melian maiarra ezagutu zuen, Nan Elmoth basoan, berehala, elkarren ondoan denbora luzez mantendu zituen sorginkeria bat eginez.

Teleriek Olwë aukeratu zuten euren errege bezala eta euren bidea jarraitu zuten. Horietakoren batzuk geratu egin ziren, euren jauna zen Elwëren bila jarraitzen baitzuten.

Elwë egoera luze hartatik esnatu zenean, Belerianden bere bila geratu ziren elfoak gobernatu zituen, sindarrak, Melianekin batera, Elu Thingol (errege mantugrisa) izenarekin, eta alaba bakarra izan zuen, Luthien.

Eguzkiaren Lehen Aroko 502. urtean, Hurin Doriathera iritsi zen eta Thingolek ohorez hartu zuen. Baina Hurinek kritikatu egin zuen eta bere semeen zoritxarren errua bota zion. Melian Hurinek benetan Melkorren gaiztakeriak mugituta hitzegiten zuela ohartu zen, eta beraz Thingolek errukia izan zuen eta azkenik Hurinek barkamena eskatu zion eta Nauglamirra eman zion Doriathera abiatu aurretik.

Orduan, Thingolek Nauglamirra eta Silmarila elkartzea erabaki zuen, Fëanorren bitxia oso gogoko baitzuen. Lana Nogrodeko nano artisauei eman zien, baina hauek harrituta geratu ziren bitxiak ikustean, eta euren lana amaitu zutenean eurena bezala aldarrikatu zuten, Nauglamirra euren arbasoek egin baitzuten Finrodentzat, eta hau hilda zegoenez, bitxia eurena zen. Orduan Thingolek bitxiak kendu zizkien, orain elkartuta zeudenak, eta nanoak lotsagarritu zituen, gutizia eta haserrez beterik, hil egin zutena eta ihes egin zutenak. Beranduago, elfoek jazarri eta akosatu zituzten, basoetan hil zituztelarik; nano bakar bat ere ez zen bere herrialdera itzuli.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Botere handia eman zion Melianek Thingoli, Eldarren artean handia izan zena, Sindarren artean soilik berak ikusi baitzituen bere begiekin Zuhaitzak euren loratze egunean, eta Umanyarren errege zen arren, ez zen Moriquendien artean kontutan hartu, baizik eta Argiko Elfoen artean, boteretsua Erdialdeko Lurraldean. |  » |
**Oiloaren jokoa** (ingelesez: *game of chicken*) automobilismo edo motoziklismo lehiaketa bat da, non bi ibilgailuk kontrako norantzan gidatzen duten; bere ibilbidetik mugitzen den lehenengoak talka ekiditeko, galtzen du, eta "oilo" bat bezala kiklitzeagatik umiliazioa jasaten duen. Jokoaren helburua atzera botatzen denaren gaineko presio psikologikoa egitea da. Joku estatiko bat da, informazio osokoa.

Joko honen adibide bat *Rebel Without a Cause* filmean agertzen da, nahiz eta kasu hartan bi gidariek labar baterantz doazen abiadura bizian, eta lehenengoa kotxetik aldentzen oiloa da. Kamikaze jarrera honetan bata bestearen aurka joaten den bertsioa ohikoagoa da. Praktikan ez da, hala ere, gertakari ohikoa, eta fikzioan erabiltzen den errekurtsoa da.

Jokoen teorian aztertzen den jokoetako bat da, eta gaur egun metafora gisa erabiltzen da ere, bi bandok ezer irabazteko ez duten egoera batean oldartzen direnean, inork atzera botatzeko asmorik gabe. Bertrand Russellen arabera Gerra Hotzan emandako armatze orokorra oiloaren jokoaren bertsio bat izango litzateke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41720
* Commonscat Multimedia: Hawk-Dove game

---

 |

* Wd Datuak: Q41720
* Commonscat Multimedia: Hawk-Dove game
**Palermo** Buenos Aires Hiri Autonomoak banatzen duten 48 auzoetako bat da. Hiriaren iparraldean kokatuta, bere lurraldeak **14. Komuna** osoa hartzen du. 15,6 km2-ko azalerarekin, hiriko handiena da.

Hiriko konglomeratua da, batez ere bizitegi eta aisialdirako. Eremu horren zati handi bati Bosques de Palermo deitzen zaio, hainbat parke eta berdegune barnean hartzen dituena. Gainera, gastronomiako, kulturako eta ikus-entzunezko erakargune garrantzitsua da. Puente Pacífico garraiorako nodo garrantzitsua ere bada.

Auzoaren dinamismoa ikusita, arlo horretan burutzen den jarduera motaren arabera zehaztutako hainbat "azpìauzo" ofizialak ez direnak ditu. Izenak eguneroko erabileraren arabera ematen dira eta, besteak beste, Palermo Soho (gastronomia/kultura erakargunea) eta Palermoko Hollywood (ikus-entzunezko erakargunea) daude.

Era berean, bere eraikuntza estilo gotiko eta barrokoen arteko konbinazioagatik nabarmentzen da eta Hiriko gune turistiko nagusietako bat da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1018128
* Commonscat Multimedia: Palermo, Buenos Aires

---

* **Identifikadoreak**
* BNA: 000030898
* **Lekuak**
* OSM: 2222226

 |

* Wd Datuak: Q1018128
* Commonscat Multimedia: Palermo, Buenos Aires
*Suum cuique*, Prusiako Arrano Beltzaren Ordenaren domeina.
***Jedem das Seine***, Alemaniako Buchenwald kontzentrazio-esparruaren sarrera nagusian.
***Suum cuique*** (euskaraz «norberari berea») latinezko lokuzio bat da. Goiburuaren esanahaia ere «norberak merezi duena» gisa itzul daiteke. Filosofian asko erabilitako modismoa.

*Jedem das Seine*
-----------------

*Jedem das Seine* alemanierazko itzulpena da. Historikoki oso erabilia izan da. Horrela, Hohenzollern dinastiaren eta Prusiako Erresumaren Arrano Beltzaren Ordenaren goiburua izan zen.

XX. mendean, naziek altxatutako Buchenwald kontzentrazio-esparruaren sarrera nagusian jarri zen, beste kontzentrazio esparrutean ***Arbeit macht frei*** jarri zen moduan.

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q629199
* Commonscat Multimedia: Suum cuique

---

 |

* Wd Datuak: Q629199
* Commonscat Multimedia: Suum cuique


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Suum cuique*** |
**Oreka Tx** txalaparta taldea da, 1997an Harkaitz Martínez eta Igor Otxoa musikariek sortutakoa. Urte horretan Kepa Junkeraren bandan sartu ziren eta ordutik eszenatokia artista ugariekin partekatu dute, beste batzuen artean; Carlos Nuñez, La Bottine Souriante, Aziza Brahim, Taraf de Haidouks, Dulce Pontes, Phil Cunningham, Manu Dibango edo Pat Metheny adibidez. 2006ean Oreka TXek Nömadak TX egitasmo zabala aurkezten du.

Honen barne 20 jaialditan saritutako filma dokumentala, disko bat eta bi zuzeneko daude: Karpa Nömada eta Nömadak TX Zuzenean. Azken hau munduan zehar eskaini dute World Music-eko jaialdi nagusienetan.

Ordutik hainbat egitasmo garatu dituzte, haien izaera berritzaile eta uztartzailea medio. Horien artean dantza, musika eta kantua batzen dituen bi ikuskizun azpimarratuko ditugu: euskal kultura tradizionala gaurkotua agertzen digun Hostoak eta herri kirolen inguruko ikuspegi artistiko bat eskaintzen duen Herritmo.

SILEX haien azken diskoa azken urteetan sortutako kantak batzen ditu eta harriaren sonoritatea du ardatz. Kalakan hirukotea, Alos Quartet soka laukotea eta We Are Standard taldearen kolaborazioak aurki daitezke bertan eta euskarazko disko onenaren saria jaso du UFIren Musika Independentearen Sarietan.

Diskografia
-----------

* *Quercus Endorphina* (Elkar, 2001).
* *Nomadak Tx* (Txalapart DVD, 2006).
* *Silex* (Txalapart, 2013).
* *Koklea* (Txalapart, 2019).

Taldekideak
-----------

2013an kaleratutako "Silex" laneko partaideak:

* Harkaitz Martinez de San Vicente eta Mikel Ugarte - harrizko txalaparta, egurrezko txalaparta, pitak, tututofonoa, kanaberak, tokoia
* Mixel Ducau - alboka, albokotea, saxofoia, klarinetea
* Iñigo Egia - tabla indiarra, kajoia, kalabazak, bendhirra, tara, platerak, bodhrama, hang-a
* Juanjo Otxandorena - bouzoukia, baxua

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Oreka TX taldeak laugarren diskoa, ‘Koklea’, kaleratu du» *naiz:* 2019-11-28 (Noiz kontsultatua: 2021-04-12).

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Musika tradizionala
* Folk musika

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)**Oreka tx taldearen webgune ez ofiziala
* "Nomadak Tx" dokumentalaren webgunea
* Harkaitz Martinez de San Vicente eta Igor Otxoa: "Musika hizkuntza unibertsala dela gezur hutsa da"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265236
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147098981
* LCCN: no2010203780

 |

* Wd Datuak: Q12265236
**Oreka orokorraren teoria** mikroekonomiaren adar bat da. Ekoizpenaren, kontsumoaren eta prezioen eraketaren jarreraren azalpen global bat ematen saiatzen da.

Merkatu sistema batean, ondasun guztien prezio eta ekoizpena, diruaren eta interesaren prezioa barneratuta, erlazionatuta daude. Ondasun baten prezioan aldaketa ematen bada, adibidez ogian, honek beste prezio batean eragina izango du (adibidez, okinen soldatak). Ogiaren zaporea ogia egiten duenaren menpe badago, ogiaren eskaria okinen soldaten aldaketengatik kaltetua izan daiteke. Teorian, ondasun baten oreka prezioa kalkulatzeak eskuragarri dauden ondasun ezberdinak kontutan hartzen dituen analisi bat eskatzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Arrow, K. J. & Hahn, F. H. (1971). General Competitive Analysis. San Francisco: Holden-Day.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q282640
* **Identifikadoreak**
* GND: 4210294-7
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q282640
**İstanbul Başakşehir FK** (izen osoa, *İstanbul Başakşehir Futbol Kulübü*) Turkiako futbol taldea da, Istanbul hirikoa.

Historia
--------

Taldea Istanbulgo ur konpainiak 1990 urtean sortu zuen *ISKI SK* izenarekin. 1991 urtean *İstanbul Büyükşehir Belediyespor* (Istanbul BB) bihurtu zen eta 2014an hartu zuen gaur egungo izena. Historia laburra duen arren 2011 urtean Kopako finelare iritsi zen eta 2-2 egin ondoren Beşiktaş-ek penalti jaurtiketatan garaitu zuen. Azken urteetan ligako goiko postuetan ibili da, 2017an bigarren, 2018an hirugarren eta 2019an berriz ere bigarren. 2020an aurreneko liga irabazi zuen.

Palmaresa
---------

### Turkian: 1

* Turkiako Liga:
	+ Txapelduna (1): 2020.
	+ Bigarrena (2): 2017, 2019.
* Turkiako Kopa (0): finalista 2011n eta 2023an.
* Turkiako Superkopa (0): finalista 2020an.

Kanpo estekak
-------------

* **(Turkieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q857938
* Commonscat Multimedia: Başakşehir SK

---

 |

* Wd Datuak: Q857938
* Commonscat Multimedia: Başakşehir SK
**Oregon konderria** (ingelesez: *Oregon County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Alton da. 2010eko zentsuaren arabera 10.881 biztanle zituen, Oregon kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Oregon konderriak 2.050,09 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,53 ura dira. Beste 2.045,56 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,31 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.881 pertsonetatik 10.538 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 131 dira. 15 beltzak edo afroamerikarrak. 115 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 32 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 172 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484612
* Commonscat Multimedia: Oregon County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154816094
* LCCN: n84016100
* **Lekuak**
* OSM: 1180502
* TGN: 2001225

 |

* Wd Datuak: Q484612
* Commonscat Multimedia: Oregon County, Missouri
**The Cure** Ingalaterrako rock musika taldea da, 1976. urtean Crawleyen, Sussexen, eratua. Robert Smith, taldeko abeslari eta kantugilea da handik honakora ibilbide osoa bizi izan duen bakarra, eta asko dira formazioan aritututako musikariak. Ezaguna da Smithen itxura: ile luze nahasi-harrotua, aurpegi zurbila, ezpain pintatuak, gehienetan beltzez jantzita... Taldearen lehen diskoa, *Three Imaginary Boys*, 1979koa da, eta ateratakoan punkaren ostean Erresuma Batuan sortutako post-punk eta New Wave ildoetako adibidetzat jo zuten. 80ko hamarkadako lehen urteetan estilo iluna areagotu zuten eta rock gotiko delakoaren tankera hartzen hasiak ziren. *Pornography* lana sortzearekin batera, aldaketa erakutsi zuten; une hartan, 1982an, bandaren etorkizuna ez zen oso argia eta, itxura batean, Smithek aurreko urteetako norabidea aldatzeko prest zegoen, bestela lan egiteko, alegia. Horren adibide da disko hartako *Let's Go to Bed* kanta eta singlea: popa nabaritzen zen. Hamarkada horretan, taldearen arrakasta handia izan zen, batik bat Ameriketako Estatu Batuetan, eta *Just Like Heaven*, *Lovesong* edo *Friday I'm in Love* kantak non-nahi entzun ziren. Hurrengo urteetan, taldeak etengabe jardun du lanean eta jarraitzaile andana ditu. 2004an bildutako datuen arabera, denera 27 milioi disko saldu dituzte. Hamahiru estudio-lan grabatu dituzte, berrogei bat single eta hainbat bilduma.

The Cure, 2004an, zuzeneko emanaldi batean. Ezkerretik eskubira: Robert Smith, Jason Cooper, eta Simon Gallup

Diskografia
-----------

### Estudio lanak

* *Three Imaginary Boys* (1979)
* *Seventeen Seconds* (1980)
* *Faith* (1981)
* *Pornography* (1982)
* *The Top* (1984)
* *The Head on the Door* (1985)
* *Kiss Me, Kiss Me, Kiss Me* (1987)
* *Disintegration* (1989)
* *Wish* (1992)
* *Wild Mood Swings* (1996)
* *Bloodflowers* (2000)
* *The Cure* (2004)
* *4:13 Dream* (2008)

Abestiak
--------

* *Friday Im In Love*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Lee, Steve.  (2004-07-08). *The Cure taldearekin solasean.*  ManchesterEveningNews.co.uk.

Bibliografia
------------

* Apter, Jeff. (2006). *Never Enough: The Story of the Cure*. Omnibus Press. ISBN 1-84449-827-1
* *The Cure: Songwords 1978–1989* S. Hopkins, Robert Smith eta T. Foo (1989) Omnibus Press ISBN 0-7119-1951-8
* Dave Thompson (2005eko urria). *In Between Days: An Armchair Guide To The Cure* , Helter Skelter Publishing ISBN 1-905139-00-4
* *The Cure - Greatest Hits*(2002ko maiatza, 20 kanta onen partiturak eta letrak), Hal Leonard Corporation ISBN 0-634-04667-5

Kanpo estekak
-------------

  

* Taldearen ataria
* Taldearen kontzertuen berri jakiteko
**Teresa Gil de Vidaure** 13. mendeko nafar nobleziako dama bat izan zen Jakue I.a Aragoikoaren maitale izan zena, baina inoiz ez erregina.

Biografia
---------

Nafarroako noble baten alaba izan zen Teresa, Juan de Vidaurerena. Deiturak izan dezake harremana Bidaurre herriarekin.

Edertasun handikoa omen zen eta Jakue I.a erregea ezkontiderako hautatu zuen. Baina promesa hori hautsi zuen Aragoiko erregeak Violante Hungariakoarekin ezkontzeko 1235an. Hala ere, Jakue I.arekin maitale harremana izaten jarraitu zuen eta Teresa Gil, bere aldetik, ezkondu zen Sancho Perez de Lodosarekin.

Violante erregina 1951ean hil ondoren, Teresa Gil erregeren emazte gisa agertu zen ageri batzuetan, beste batzuetan ohaide gisa, Eliza Katolikoak ezagutu gabeko harreman baten eran. Urte horietan jabetzak eskaini zizkion erregeak Teresari: Jericako gaztelua, eta erresumako Bejís, Liria, Andilla eta Altura herriak.

1265. urtean harremana zapuztu egin zen. Erregeak arbuiatu egin zuen legenarra zuelakoan, eta bere ordez intzestu harremana hasi zuen Berenguela Alfonsorekin. Teresa Gil bizitza publikotik aldentzera behartu zuten, eta berak fundaturiko monasterio batean sartu zen, Valentzian, non hil egin zen 1285. urtean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ARAGON KINGS» *fmg.ac* (Noiz kontsultatua: 2018-08-23).
2. 1 2   1951-, Salvadó, Albert,.  (2008). *Jaume I el Conqueridor.*  (1. ed. argitaraldia) Labutxaca ISBN 8496863484. PMC 212740632. (Noiz kontsultatua: 2018-08-23).
3. ↑    *Transition in crusader Valencia : years of triumph, years of war, 1264-1270.*  Princeton University Press 2001 ISBN 0691054754. PMC 44133058. (Noiz kontsultatua: 2018-08-23).
4. ↑    *Reassessing the roles of women as 'makers' of medieval art and architecture.*  Brill 2012, ©2012 ISBN 9789004228320. PMC 801816048. (Noiz kontsultatua: 2018-08-23).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3572684
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 13905
* GEN: 19443
* GEA: 12118
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3572684
**Teresa Iturralde Añibarro** (Bilbo, 1787 - Bilbo, 1829) emakume bizkaitarra, Hego Euskal Herriko Foruen alde borrokatu zuen.

Egoera
------

Fernando VII. Borkoikoa Espainiako tronuaren buru bera jarri zenean, estatua era absolutistan gobernatu zuen eta ez zen herritarren gustuko izan. 1814 eta 1820 artean, Cádizko Konstituzioa ezerezean utzi zuen eta liberalak jazarri zituen. Baina 1820an, Riegoren pronuntziamenduak Hirurteko Liberala hasi zuen: Cádizko Konstituzioa berrezarri eta desamortizazio bati ekin zioten. Fernando VII. Borkoikoak onartu behar izan zuen, baina 1823an San Luisen Ehun Mila Semeak armadak liberalen boterearekin amaitu zuen eta Espainia absolutismora itzuli zen. 

Bizkaian 1820ko ekainean bertan hasi ziren Konstituzioaren aurkako protestak eta gerra-prestaketak, konstituzio hori Foruen aurkako tresna baitzen. 1821eko martxoan Bizkaiko matxinatuen buruak preso hartu zuten, hau da, Fernando Zabala.

Biografia
---------

Teresa Iturralde Foruen alde eta liberalisten aurka borrokatu zuen. Bere konpromezuan, gerrillako kapitaina izan zen. XIX. mendeko hogeigarren hamarkadan liberalen aurka sortu ziren mugimendutan inplikatuta egon zen, besteak beste, matxinatuen buruei babesa emanez, korreo funtzioa betetzen eta, baita ere, borroketan parte hartzen, dibisio baten buru gisa. Fernando Zabala, matxinatuen burua, bere Barrenkale Barrenako etxean gorde zuen. Espetxeratua izan zen eta Baionan ere babesa hartu behar izan zuen. Liberalek haren izen onarekin bukatzeko "Pepa Fandango" goitizena jarri zioten. Absolutisten garaipenarekin eta Fernando VII. Borkoikoaren armadak matxinatuak onartuak izan ziren baina Teresa, emakumea zenez, horren truke estanko bat eskaini zioten. Bilbon, 1829an hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Erregezaleen matxinada

Kanpo estekak
-------------

* Hektor Ortegaren *Gomutan* liburutik hartutako artikulua, *Bilbao*, 2022ko otsailan, 42 or.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110874109

 |

* Wd Datuak: Q110874109
**The Cruel Sister**, **Cruel Sister** (euskaraz "Ahizpa Ankerra") edota **The Twa Sisters** ("Bi Ahizpak") Eskoziako abesti herrikoia da. Abestiak aldaera kontaezin ugari ditu.

Bere gaia eta hitzak nahiko latzak dira, hilketa bati buruzkoak baitira.

Hitzak
------

There lived a lady by the north sea shore  

Lay the bairn tae the bonnie broom  

Twa daughters were the bairns she bore  

Fa la la la la la la la la la  
  

One was as bright as is the sun  

Lay the bairn tae the bonnie broom  

Sae coal black grew the elder one  

Fa la la la la la la la la la  
  

A knight came riding to the ladies' door  

Lay the bairn tae the bonnie broom  

He travelled far to be their wooer  

Fa la la la la la la la la la  
  

He courted one, aye with gloves and rings  

Lay the bairn tae the bonnie broom  

But he loved the other above all things  

Fa la la la la la la la la la  
  

"Sister, sister won't you walk with me  

Lay the bairn tae the bonnie broom  

An' see the ships sail upon sea?"  

Fa la la la la la la la la la  
  

And as they stood on that windy shore  

Lay the bairn tae the bonnie broom  

The elder sister pushed the younger o'er  

Fa la la la la la la la la la  
  

Sometimes she sank or sometimes she swam  

Lay the bairn tae the bonnie broom  

Crying, "Sister, reach to me your hand"  

Fa la la la la la la la la la  
  

And there she floated just like a swan  

Lay the bairn tae the bonnie broom  

The salt sea carried her body on  

Fa la la la la la la la la la  
  

Two minstrels walking by the north sea strand  

Lay the bairn tae the bonnie broom  

They saw the maiden, aye float to land  

Fa la la la la la la la la la  
  

They made a harp out of her breast bone  

Lay the bairn tae the bonnie broom  

The sound of which would melt a heart of stone  

Fa la la la la la la la la la  
  

They took three locks of her yellow hair  

Lay the bairn tae the bonnie broom  

And wi' them strung that harp so rare  

Fa la la la la la la la la la  
  

The first string that those minstrels tried  

Lay the bairn tae the bonnie broom  

Then terror seized the black-haired bride  

Fa la la la la la la la la la  
  

The second string played a doleful sound  

Lay the bairn tae the bonnie broom  

"The younger sister, oh she is drowned"  

Fa la la la la la la la la la  
  

The third string, it played beneath their bow  

Lay the bairn tae the bonnie broom  

"And surely now her tears will flow"  

Fa la la la la la la la la la

Kanpo estekak
-------------

* *Old Bling Dogs* taldearen "The Cruel Sister" abestiaren bertsio eder hau entzungai **(Ingelesez)**
* *Pentagle* taldearen "Cruel Sister" abestiaren bertsioa entzungai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2545476

 |

* Wd Datuak: Q2545476
**Teknika** da emaitza jakin eta eraginkor bat lortzea helburu duten prozedura, arau, ekintza eta protokoloen multzoa, dela informatikaren, zientzien, artearen, kirolaren, hezkuntzaren edo beste edozein jardueraren alorrean.

Teknikaren eskakizunak
----------------------

Lehenik eta behin, teknikak eskuzko trebetasunak nahiz gaitasun intelektualak eskatzen ditu, eta, sarritan, tresnak eta zenbait ezagutza erabiltzea. Animalietan teknikak espezie bakoitzaren ezaugarriak dira. Gizakian, teknika ingurunea aldatzeko beharretik sortzen da, eta transmitigarria da, nahiz eta ez den beti kontzientea edo gogoetatsua. Normalean, gizabanako bakoitzak besteengandik ikasten du (batzuetan asmatzen du) eta, azkenik, aldatu egiten du. Sineste orokorra da, pertsonak baino ez direla irudimenarekin eraikitzeko gai, gero errealitatean zehaztu ahal izateko zerbait. Hala ere, goi-mailako primate batzuek, gizakiaz gain, erremintak egin ditzakete. Teknika, batzuetan teknologiatik bereizten zaila dena, ingurunea bere beharretara hobeto egokitzeko eraldatzeko beharretik sortzen da. Teknologiak teknika erabiltzen du.

Tekne
-----

*Tekne* (antzinako grezieraz: τέχνη, *tékhnē*, eskulana, artea) termino filosofiko bat da, egiteari edo fabrikazioari erreferentzia egiten diona, eta, aldi berean, "Teks-" protoindoeuropar errotik eratorria, "Ehundu" esan nahi duena, baita "fabrikatu" ere. Jarduera gisa, teknikoa zehatza, aldakorra eta testuinguruaren mendekoa da. Terminoak printzipioen ezagutzaren inplikazioan *episteme* kontzeptuaren antza du, hau da, «Bi hitzak ezagutzarako izenak dira, zentzurik zabalenean». Hala ere, biak desberdinak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «\*teks- | Meaning of root \*teks- by etymonline» *www.etymonline.com* (Noiz kontsultatua: 2022-06-15).
2. ↑   1889-1976, Heidegger, Martin.  (1977). *The question concerning technology, and other essays.*  Harper & Row ISBN 0-06-131969-4. PMC 836537184. (Noiz kontsultatua: 2022-06-15).
3. ↑   Parry, Richard.  (2021). Zalta, Edward N. ed. «Episteme and Techne» *The Stanford Encyclopedia of Philosophy* (Metaphysics Research Lab, Stanford University) (Noiz kontsultatua: 2022-06-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2695280
* Commonscat Multimedia: Techniques

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4059205-4
* LCCN: sh87003681
* NDL: 00562503
* NKC: ph157258
* AAT: 300138082

 |

* Wd Datuak: Q2695280
* Commonscat Multimedia: Techniques
Ozeano Bareko Ordu-eremua gorriz adierazita dago. 
**Ozeano Bareko Ordu-eremua** edo **Pazifikoko Ordu-eremua** (*Pacific Time Zone* ingelesez eta *PT* nazioartean) Ordu Unibertsal Koordinatua ardatz gisa hartuta, zortzi ordu atzeratuta dabiltzan lurraldeek baliatzen duten ordu-eremua da.

Nazioartean hainbat modutan adierazi daiteke ordu-eremu hau, adibidez, *PST* (Pacific Standard Time - Pazifikoko Denbora Estandarra), *UTC -8* edo *PDT* (Pacific Daylight Time) gisa. Ordu aldaketa egiten duten herrialdeetan, udako ordua UTC -7 da. Ordua idazteko erari dagokionean, onetsita dagoena UTC-ak baliatzen duen berdina da, hau da, 12 ordu formatua. Beraz, 24 ordu formatuan idaztea okerra izango litzateke. Adibide gisa, 1:35 pm PT idaztea zuzena izango litzatekeen bitartean, 13:35 PT idaztea okerra izango litzateke.

Ordu-eremu hau baliatzen duten herrialdeak
------------------------------------------

Amerikaren mendebaldean baliatzen da Ozeano Bareko Ordu-eremua, zehazki, Kanada, AEB eta Mexikoko zenbait lurraldeetan. Ozeaniako Pitcairn uharteek ere baliatzen dute.

Mexikori dagokionean, Kalifornia Beherean eta Clarión uhartean baliatzen da ofizialki. AEBetan Kalifornia eta Washingtongo estatuek baliatzen dute ofizialki, baina Nevada eta Oregongo eremu gehienek eta Idahoko zati batek ere ordu ofizialtzat du. Kanadan aldiz, Columbia Britainiarra eta Yukongo eskualdeetan erabiltzen da.

Kanpo estekak
-------------

* Ordu zehatza Meteorologiaren Erakunde Nazionalean (Mexiko).
* Mexikoko ordu-eremuak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q847142
* Commonscat Multimedia: Pacific Time (U.S. and Canada)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* LCCN: no2011152458

 |

* Wd Datuak: Q847142
* Commonscat Multimedia: Pacific Time (U.S. and Canada)
**Tekno Batasuna** Star Warseko film sagako fikziozko enpresa bat da. Antzinako Errepublika Galaktikoaren aurka borrokatu zuen.

Ezaugarriak
-----------

Lanaren fikziozko unibertsoan Galaxiako enpresa eta konpainiarik garrantzitsuenak Tekno Batasunaren erabakien mende zeudela kontatzen da. Garrantzitsuenen artean Baktoid Armor Workshop, Haor Chall Engineering, Republic Sienar Systems, Kuat Systems Engineering, TaggeCo eta BlasTech Industries zeuden.

Enpresa honetako presidentea Klon Gerren garaian Wat Tambor zen, Antzinako Errepublika Galaktikoaren zorroztasunaren aurrean bere negozioen segurtasunagatik beldur zen skaokan ospetsu bat.

Halaber, Wat Tamborrek beste konpainia batzuen talde ugari batekin bat egitea ere erabaki zuen (horien artean Merkataritza Federazioa eta geonosiarrak, honela Sistema Independenteen Konfederakuntza sortuz).

Klon Gerretan Tekno Batasunak gudu droidez, gudu super droidez, oktuptarraz, Tri-Droidez eta Crab-Droidez hornitu zituen armada separatistak.

Behin Inperio Galaktikoa ezarria izan eta orain Darth Vader bihurtutako Anakin Skywalkerrek Wat Tambor hil ondoren, Tekno Batasuna zatitzen hasi zen. Azkenik, inperioaren legediaren mendeko milaka konpainia txiki sortu ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q897023

 |

* Wd Datuak: Q897023
**Palm Beach konderria** (ingelesez: *Palm Beach County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua West Palm Beach da. 2010eko zentsuaren arabera 1.320.134 biztanle zituen, Palm Beach kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Palm Beach konderriak 6.171,97 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.070,3 ura dira. Beste 5.101,66 lurra dira.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.320.134 pertsonetatik 1.044.394 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 250.823 dira. 221.209 beltzak edo afroamerikarrak. 2.171 amerikar natiboak ziren eta 511 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 30.549 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4.079 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 17.221 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484294
* Commonscat Multimedia: Palm Beach County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126657450
* LCCN: n79071318
* **Lekuak**
* OSM: 1210748
* TGN: 1002768

 |

* Wd Datuak: Q484294
* Commonscat Multimedia: Palm Beach County, Florida