recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ronald Belford *Bon* Scott** (1946ko uztailaren 9a, Forfar -1980eko otsailaren 19a, Londres) eskoziar hard rock abeslaria, letra-egilea, gaitajolea eta bateria-jotzaile bat izan zen. Gehienbat 1974 eta 1980. urte bitartean mundu mailan oso ospetsua den AC/DC australiar musika taldeko abeslaria izateagatik ezaguna da, halere Fraternity, The Valentines eta The Spektors taldeetako kidea ere izan zen.

Nahiz eta Eskozian jaioa izan, Erresuma Batuan askok bezala 1952an bere familia Australiara lekualdatu zen. Han oso gazte zelarik danborra eta gaita jotzen ikasi zuen. Bere izaera erreboltariaren ondorioz, bizi osoz agintearekin beti arazoak izan zituen, horrela bada, 15 urterekin eskolatik kanporatua izan zen, denbora labur batez Fremantleko espetxean egon zen. Poliziari gezurrezko nortasuna emateagatik, zainketa legaletik ihes egin eta 12 galoi petrolio ebasteagatik Riverbank gaztetxoen espetxean sartu zuten. Denbora laburrez Australiazko Gudaroztean zerbitzatu zuen, baina gizarteratzeko gabezia zuela eta, kaleratua izan zen.

Heriotza
--------

1980eko otsailaren 19ko gauan, Bon Cadem auzoko Candem musikalera joan zen (gaur egun Candem Palace dena) eta goizeko hirurak aldera bera eta musikariak Victoria auzoan zuen etxera eramateko eskeintza egin zion bere lagun Alistair Kinear autoan sartu eta etxe aldera joan ziren. Bidaian zehar, Kinearrek Bon lokartu egin zela ohartu zen, hau goizeko ordu txikietan zurrutean ibilitako persona batengan zeharo arrunta zen. Baina behin etxera ailegatu ondoren, Kinearrek ezin izan zuen musikaria autotik atera ahal izan, eta Scott esnatzea lortu ezinda, bere etxera eramateko erabakia hartu zuen, 15 ordu geroago, autora itzuli eta bertan Bon konorterik gabe topatu zuen, Kinearrek izuturik, Kings College ospitalera eraman zuen. Baina jada amets txarra egi bilakatu zen eta Bon hila zegoen. 33 urte zituen. Bere heriotzaren arrazoia "intoxikazio etilikoa" eta "istripuzko heriotza" izan ziren, "Bronkoaspirazioa", hots, botaka egin eta bere okadarekin ito zen, azken esames hau urte batzuk beranduago Kinearrek rock aldizkari batean ukatu zuen. Halere gertakari hau rockaren historiako esamesen artean sarritan aipatu ohi da.

Kanpo estekak
-------------

* AC/DC taldearen webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Bon Scott*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q204162
* Commonscat Multimedia: Bon Scott

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64193677
* ISNI: 0000 0001 1767 2362
* BNE: XX1547434
* BNF: 13922888g (data)
* GND: 119302276
* LCCN: n78011845
* NKC: ola2002151858
* NLA: 35295119
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: bon-scott

 |

* Wd Datuak: Q204162
* Commonscat Multimedia: Bon Scott
**Betoño-Elgorriaga Kirol Elkartea** Gasteizko futbol taldea da. 2012an sortu zen Betoño auzoan.

Historia
--------

2012an *Fundación Vitoria* izenaz sortu zen eta hasieratik izan zuen talde indartsua egiteko asmoa, horretarako Urbasa Global Brands S.A. enpresaren bultzada ekonomikoa izan zuen. 2013-14 denboraldirako *Club Deportivo Elgorriaga* izena hartu zuen, Elgorriaga Txokolate Konpainia empresa talde honetakoa baita. 2015-16 denboraldian bigarren egin zuen Arabako Erregional Preferentean eta mailaz igotzea lortu zuen. Urtebete egin du bertan eta maila galdu du.

XX menderarte ez da hirugarren mailara itzuli. 2006an eta 2010an lortu zuen, baina bietan ere urte bakarra egin zuen goian. 2015eko udan, 3.mailara bueltaztea lortu eta gero, Eibar lehen mailako euskal taldearen harrobiko taldea izateko akordioa lortu zuen.

2016-17 denboraldirako ezin izan du nagusien taldea osatu eta Gazteen mailan bakarrik aritu da.

Datuak
------

2015-16 denboraldia barne.

* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Maila**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Maila**:
* **Denboraldiak Hirugarren Maila**: 1
* **Emaitzarik onena**: 19.a (Hirugarren Maila, 1960-61 denboraldian)

| Denboraldia | Maila | Emaitza |
| --- | --- | --- |
| 2012-13 | Arabako Lehenengo Erregionala | ? |
| 2013-14 | Arabako Lehenengo Erregionala | 1.a (igo) |
| 2014-15 | Arabako Erregional Preferentea | 2.a |
| 2015-16 | Hirugarren Maila | 19.a (jeitsi) |
| 2016-17 | ez |  |

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20922174

 |

* Wd Datuak: Q20922174
**Bertute teologalak** dira, kristau teologia eta filosofian, hiru bertute: Fedea, Itxaropena eta Karitatea (batzuetan Maitasuna deitua). Kristau teologian Paulo Apostoluarentzat gutunetan aurkitzen da haien aipu lehena eta "horietako handiena maitasuna dela" aipatu zien korintotarrei.

Tomas Akinokoak, Erdi Aroko filosofo katolikoak, azaldu zuen bertute hauei bertute teologikoak deitzen zaiela "Jainkoaren inguruan direlako eta Jainkoa objektutzat dutelako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Lasallekoa, Joxe. *Kristauaren betebeharrak.* , 8 or. (Noiz kontsultatua: 2020-09-20).
2. ↑  Delany, Joseph. "Hope." The Catholic Encyclopedia Vol. 7. New York: Robert Appleton Company, 1910. 6 April 2017

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1147007
* Commonscat Multimedia: Theological virtues

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX526074
* BNF: 11945977z (data)
* GND: 4185088-9
* LCCN: sh85134663
* NKC: ph940209

 |

* Wd Datuak: Q1147007
* Commonscat Multimedia: Theological virtues
***Bizkonde erdibitua*** (euskaraz *Il visconte dimezzato*), 1952ko Italo Calvino italiar idazlearen eleberri bat da. 1989an Iñaki Ugarteburu Gastañaresek euskaratu eta Elkarrek argitaratu zuen.

*Baroi gorakaria* (1952) eta *Zaldun hutsala* (1959) eleberriekin batera trilogia bat osatzen du.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

XVII. mendea, Bohemia, Terralbako bizkondea turkiarren kanoikada baten ondorioz bitan zatitua izan eta erdibietan bizitzen jarraituko du. Giza izaeraren sinbolo bilakatua, Medardo Torralbakoa bere lurjabetzetatik zehar ibiltzera doa. Bere pasaeran, zuhaitzetatik zintzilikatuak dauden txerremenak erdibituak agertzen dira, «Munduan bi gizakien arteko topaketa bakoitza erdibitze bat da», esaten dio bizkondearen erdi gaiztoak emakume bati. Baina, erdi gaiztoa dela ziurra al da? Alegia honek giza izakiaren bilaketa bere osotasunean planteiatze du, bi erdien arteko batuketa baina zeozer gehiago baita.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q389380

 |

* Wd Datuak: Q389380
**Bland konderria** (ingelesez: *Bland County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bland da. 2010eko zentsuaren arabera 6.824 biztanle zituen, Bland kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bland konderriak 929,1 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,6 ura dira. Beste 926,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,34 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.824 pertsonetatik 6.533 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 39 dira. 228 beltzak edo afroamerikarrak. 1 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 18 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 43 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495112
* Commonscat Multimedia: Bland County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123172003
* ISNI: 0000 0004 0390 7898
* LCCN: n82010772
* NARA: 10040109
* **Lekuak**
* OSM: 2532616
* TGN: 2002145

 |

* Wd Datuak: Q495112
* Commonscat Multimedia: Bland County, Virginia
**Bergisel**, Austriako Innsbruck herritik hegoaldera dagoen 746 metroko garaierako muino bat da. Wilten izeneko gunean dago, Sill ibaiak, bere urak Inn ibaian isurtzen dituen tokian.

Izena, latinezko *burgusinus*etik dator, mendia esan nahi duena, alemanez Bergisel bihurtu zena. Bere lehen erabileretako batzuk, errausketa gune eta, Glaziazio garaian, babeslekua izan ziren.

1809an, Bergisel, Bergiseleko lau guduak gertatu ziren tokia izan zen, Andreas Hoferren agindupean. 1892an, Andreas Hoferren omenezko monumentua, gudu horiek oroitarazteko eraikia izan zen.

1952tik, Innsbrucken Lau Muinoen Lehiaketako lau probetako bat ospatzen da. Bergiselchanze, zehazki, 1964ko Neguko Olinpiar Jokoetarako eraikia izan zen, aurreko arrapala ordezkatzeko, txikiagoa baitzen. Gainera, 1976ko Neguko Olinpiar Jokoetarako ere erabili zen. Arrapala berria, 2003an irekia izan zen, Zaha Hadid arkitektoak diseinatua, eski jauzietarako egun behar diren baldintzen arabera eginiko zaharrenetako bat bezala.

Berebiziko izua piztu zuen istripu lazgarri bat gertatu zen arte, non hildako asko egon ziren, Bergiselgo estadioa, snowboardeko Air & Style jaialdiko egoitza izan zen.

Brenner trenbideak zein Brennerautobahnek, Bergisel azpitik igarotzen diren tunelak dituzte. Sill Zintzurra, aisialdi tokia, honen oinean dago.

Bergiselera, Innsbrucketik datorren Stubaitbahnetik hel daiteke, Sonnenburgerhof Geltokira irtenez, edo, lehen zatian, Bergisel Geltokira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q683996
* Commonscat Multimedia: Bergisel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236808504
* GND: 4069277-2
* LCCN: sh2010005796
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 26523

 |

* Wd Datuak: Q683996
* Commonscat Multimedia: Bergisel
**Bizitzeko eskubidea** edozein pertsonari aitortzen zaion eskubidea da, bizirik egote hutsagatik, eta beste pertsona edo erakunde batzuek, gobernukoak izan edo ez, bere bizitzaren aurka egiten dituzten eraso larrietatik edo gabeziatik babesten duena. Posible da bizitzeko eskubidea hainbat ikuspegitatik oinarritzea (filosofikoak, antropologikoak, soziologikoak, etikoak, biologikoak, etab.); ikuspuntu juridikotik, oinarrizko eskubidea da: lehena, titularra beste edozein eskubideren sortzailetzat hartzen baita. Zentzu honetan, esplizituki jaso izan da nazioarteko oinarrizko tratatuetan, bereziki Giza Eskubideei buruzkoetan, eta munduko hainbat herrialdetako legedi nazional askotan. Eskubide zibilen eta lehen belaunaldiko eskubideen kategoria osatzen du.

Bizitzeko eskubideak ez ditu bakarrik pertsonak heriotzatik babesten, baizik eta beren bizitza duin egiten duen tratu txar edo indarkeria mota oro. Horrela, bizitza, genozidioa (talde baten sarraskia bere nazionalitate, erlijio, arraza edo etniagatik), terrorismoa, tortura, bahiketa edo pertsonen bortxazko desagerpena (estatu terrorismoa), esklabotza eta tratu txarrak erasotzen dituzte.

Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala
----------------------------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | 3. atala
Norbanako guztiek dute bizitzeko, aske izateko eta segurtasunerako eskubidea. |  » |
| —
 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Derecho a la vida» *www.enciclopedia-juridica.com* (Noiz kontsultatua: 2019-12-10).
2. ↑   «Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala - Wikiteka» *eu.wikisource.org* (Noiz kontsultatua: 2019-12-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25822
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX528587
* NDL: 00570510
* NKC: ph124727

 |

* Wd Datuak: Q25822
**Bergiumeko gudua** k.a 197an izandako gudu bat izan zen, gaur egungo Berga hirian, erromatarrek alde batetik eta bergistaniarrek eta lazetaniarrek bestetik hartu zuten parte. Iberiar herriek erromatarren menpetik askatzearren egindako matxinadan gertatu zen.

Aurrekariak
-----------

Marcus Porcius Cato, *Adintsua*.
Kartago garaitzean Erroma iberiar penintsulako indar nagusi bihurtu zen. Berehala ezarri zituen aldaketa administratiboak, eta batez ere, aldaketa fiskalak. Iberiar tribuek ez zuten *stipendium* zeritzon zerga ongi hartu eta matxinatu egin ziren.

Matxinada K.a 197an hasi zen. Istiluak geldiarazteko asmoz, Erromatar errepublikak Cayo Sempronio Tuditano bidali zuen Hispania Ziteriorrera eta Marko Helvio Blasion Hispania Ulteriorrera. Cayo Sempronio Tuditanio K.a 197 bukaeran hil zen gudaldi batean jasotako zauriengatik. Edonola ere, Ka. 197 eta 196 urteetan erromatarrek iberiar osteak garaitu zituzten Turdako guduan eta Iliturgiko guduan.

Matxinada ez zen oraindik zapaldua ordea, eta Marko Portzio Katon kontsula heldu arte ez zuten erromatarrek kostaldearen kontrola atxiki. Katonek Rhoden eta Emporion garaitu zituen matxinoak.

Bataila
-------

K.a. 195ean, Katonek egun gutxitan lazetaniarrak, suesetaniarrak eta ausetaniarrak menperatu zituen eta azken erresistentzia ere zapaldu zuen, lazetaniarrak eta bergistaniarrak garaitu baitzituen Castrum Bergiumen.

Ondorioak
---------

Erromatarrek iberiarrei harresiak eraisteko agindu zieten eta horregatik egungo Katalunian zeuden herrixkak desagertu ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17374942

 |

* Wd Datuak: Q17374942
Bizikleta garai moderno bat, begiratu aulkiaren altuera lurrarekiko. 
**Bizikleta altua** edo **garaia**, izenak dioen bezala, ohi ez bezalako bizikleta altua da. Oro har, bizikleta aldatuetatik abiatuta eraikitzen dira, aisialdirako eta erabilera praktikorako oso gutxitan; bizikleta mota hori banakako ordezko piezak erabiliz eraiki ohi da, soldadurarekin edo beste metodo batzuekin lotuz, bata bestearen gainean, bizikleta arrunt bat bezala maniobratzeko moduan, eskulekua eta pedalak erabiliz, bizikleta gidatzeko eta bultzatzeko, hurrenez hurren. Era berean, bizikleta altu bat eraiki daiteke, honen koadroaren posizioa alderantzikatuz eta urkilak okerreko aldetik sartuz, atzeko gurpila estaliz eta eskulekurako hodi luze bat eta aulkiaren hodiari soldadura luze bat gehituz. Horrela, bizikletak koadro bakarra erabiltzen du, askotan *alderantzizko bizikleta* izena jasoz, jatorrizko bizikletaren proportzioen arabera altuagoa edo baxuagoa izan daitekeena. Seguruagoa da, txirrindulariaren eta pedalen arteko hodien murrizketaren ondorioz, eta bere jatorrizko formara errazago itzul daiteke.

Bizikleta altuak txirrindulari klub modernoek eta aktibista taldeek popularizatu zituzten, baita pailazoek, arte erakusketek, desfileek eta abarrek ere. Bizikleten aldaketa denbora-pasa dibertigarri eta ekonomikotzat har daiteke, hainbat hiritan horiek egiteko lehengaiak aurki baitaitezke.

Erabilerak
----------

Gainerako bizikletak bezala, garraiatzeko eta gidatzen duenari atsegin emateko erabiltzen da. Bizikleta altu arrunt batek ikuspen zabala ahalbidetzen du bere altuera dela eta, eta horrek abantaila bat ematen dio bizikleta arruntekiko trafikoa zeharkatzerakoan.

Historikoki, bizikleta altuen lehen erabilera praktikoetako bat XIX. mendearen amaieran eman zen, argiztapen sistema bezala; langile bat zuzi batekin bizikletan muntatuko zen, lanparak piztu ahal izateko moduan, denak piztuta zeudenean, laguntzaile batek desmuntatzen lagunduko zion.

Kanpo estekak
-------------

* Johnny Payphone *Early Tallbikes*. **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3514538
* Commonscat Multimedia: Tall bikes

---

 |

* Wd Datuak: Q3514538
* Commonscat Multimedia: Tall bikes
**Bizitza-luzera**, **bizi-luzetasun**, **longebitate** terminoak biologiarekin eta izaki bizidunen gorputzak osatzen dituzten zelulen eta organoen bilakaerarekin lotutako kontzeptuei eta haien bizitzaren ondorengo aldaketei dagozkie. Gizakiaren kasuan, bizitza-luzerak lotura garrantzitsuak ditu gizartearen alderdi demografikoekin eta gizabanakoaren alderdi soziologikoekin. Bizitza-luzera lotuta dago zahartzaroarekin edo organismo batek izan ohi duen batezbesteko bizi-itxaropenarekin.

Bizitza luzerari buruzko gogoetak, normalean, bizitzaren laburra onartzearekin lotuta egoten dira, eta eztabaida izaten dute bizitza normala den mugatik haratago zabaltzeko metodoei buruz. Zientzia ez ezik, bidaiei, zientzia-fikzioari eta eleberri utopikoei buruzko literatura ere izan da gaia.

Bizi-itxaropena
---------------

Artikulu nagusia: «Bizi-itxaropena»
Denbora-tarte jakin batean populazio jakin batek bizi duen urte-kopuruaren batezbestekoa da bizi-itxaropena. Gizonezkoetan eta emakumezkoetan banatzen da, eta medikuntzaren kalitateak, higieneak, gerrek eta abarrek eragiten diote, nahiz eta gaur egun indarkeriarik gabeko heriotza duten pertsonei bakarrik egiten zaien erreferentzia. Bizi-itxaropena gizarte-adierazle gisa erabiltzen dute soziologoek herrialde baten garapen-maila neurtzeko, baina datuak erlatiboak izan daitezke, gerrek, epidemiek, indarkeriak eta adierazle ekonomikoez bestelako fenomenoek alda ditzaketelako. Kasu askotan, herrialde azpigaratuetako, garapen-bidean dauden edo kultura naturaletako pertsonek bizitza luzea izan dezakete, eta horrek ez du esan nahi zenbat eta garapen handiagoa izan, orduan eta bizi-itxaropen handiagoa izango dutenik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Elhuyar, Hiztegia. «longevidad» *Elhuyar Hiztegia* (Noiz kontsultatua: 2023-07-12).
2. ↑   *Euskalterm - www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-07-12).
3. ↑   *Euskalterm - www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-07-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1066907
* Commonscat Multimedia: Longevity

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph119519
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D008136

 |

* Wd Datuak: Q1066907
* Commonscat Multimedia: Longevity
**Blaan** (**Bilan** edo **B'laan** ere bai) Filipinetako Davao eskualdeko hizkuntzetako bat da. Hizkuntza horretako herriari Blaan Herria deritzo , eta haien hizkuntza Hego Cotabatoko Koronadal hiriaren izenaren iturria dela uste da: kolon (edo koron), *kokon* esan nahi duena, eta *datal* (edo nadal), lautada esan nahi duena. Marbel herritarrak edo hiriko erdialdeko barangayak ere hartzen du bere izena bilanetik, eta ur zikinak esan nahi du.

Blaan Herriak Manny Pacquiaori eman zioten *Datu* titulua.

Izena
-----

Blaan hizkuntzaren izen historikoa da, eta blaanduna hiztunena. Hizkuntzak bilano izena ere hartzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  B’laan tribe names Pacquiao ‘Datu’ (en inglés)
2. ↑  Gallardo Paúls, Beatriz. *Catálogo de glotónimos*. Universidad de Valencia: Valencia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4920003
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85014001

 |

* Wd Datuak: Q4920003
**Black Friday**, langile britainiarren historian, 1921eko apirilaren 15ari egiten dio erreferentzia, non garraio eta trenen elkarteek meatzariak babesteko greba deialdia alde batera uzteko agindua eman baitzuten. "Black" (beltza) terminoak langile askok meatzariei traizioa egiten ari zirelaren sentimenduari egiten dio erreferentzia.

Aliantza hirukoitza
-------------------

1890eko hamarkadan eta XX. mendeko lehen bi hamarkadetan, saiakera handiak egin ziren sindikatu txikien eta bertako erakundeen arteko loturak sendotzeko eta elkarrekin lana egiteko. Garraio-langile Federazio Nazionala sortu zen 1910ean zamaketarien, marinelen eta tren industrian lan egiten zuten pertsonen ekintzak koordinatzeko eta 1912an berriz, Trenbide-langileen Batasun Nazionala eratu zen. 1914an, trenbide eta garraio batasunak sindikatuekin eta Britainia Handiko Meatzarien Federazioarekin batu ziren Aliantza hirukoitza sortzeko.

Meategietako krisia
-------------------

Lehen Mundu Gerraren ondoren, askok Aliantza hirukoitza eta elkar-ekintza depresio ekonomikoak eragindako soldata-murrizketaren aurkako defentsa modu bezala hartu zuten. Ikatz-industria eta trenbideak estatuak kontrolatu zituen gerran, beraz, ez zieten boterea esku pribatuei gerra amaitu eta segituan itzuli. David Lloyd George-ren Gobernua ez zen soldatak jeistearen guztiz alde agertzen, ez baitzituen grebak edota protestak nahi. Meatzarientzako murrizketak atzeratu egin zituzten industria kontrolpetik irten zen arte, 1921eko martxoaren 31n. Murrizketak onartzeari uko egin zioten meatzariak kaleratuak izan ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4920800

 |

* Wd Datuak: Q4920800


1. ↑   Archives, The National. «Black Friday and the TUC» *www.nationalarchives.gov.uk* (Noiz kontsultatua: 2019-05-23).
**Batrachomorpha** ("Igel itxura") gaur egungo anfibioengandik narrastietatik baino gertuago dauden animalia multzoari ematen zaion izena da. Temnospondyli eta Lepospondyli talde iraungiak sartzen dira bertan. Zentzu hertsian, hasierako tetrapodo guztiak anfibioak diren, zentzu fisiologikoan arraultzak uretan jartzen zituztelako. Hauei Labyrinthodontia edo Stegocephalia izena eman ohi zaie. Eskema honetan, Batrachomorpha hasierako anfibio hauetako taldeetako bat litzateke, Reptilomorpha bestea delarik.

Gaur egungo anfibioen filogenia oraindik ere ez bada ondo ulertzen, euren arbasoak Batrachomorpha taldekoak ziren. Beste tetrapodo guztiak (narrasti, hegazti eta ugaztun) Reptiliomorpha adarretik eratorriak dira, zehazki euren barruko Amniota taldekoak. Amniotek nagusitasuna lortu zuten, beste reptiliomorfo eta batrakomorfo gehienak desagertu ziren bitartean.

Sailkapena
----------

* Batrachomorpha
	+ **Temnospondyli** †
	+ **Aistopoda** †
	+ **Nectridea** †
	+ **Microsauria** †
	+ **Gymnophiona**
	+ **Urodela**
	+ **Anura**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2521462
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 42341964
* Paleobiology Database: 150282

 |

* Wd Datuak: Q2521462
**Bordetella pertussis** Bordetella generoko bakterio patogenoa da, kukutxeztula sortzen duena. Jules Bordet mikrobiologo belgiarrak 1900ean lehenbizikoz deskribatu zuen bakterio hau, eta bere omenez mikrobio berriak bere izena (Bordetella) hartu zuen.

Ezaugarriak
-----------

Bordetella pertussis bakterio Gram negatiboa da, eta kokobazilo itxura du. Aerobio hertsia da, eta ez da mugikorra. Zelula hormaren gainetik bere birulentzia areagotzen duen kapsula bat dauka. Ez du esporarik sortzen.

Eskakizun nutritiboak zorrotzak ditu (aminoazidoak metabolizatzen ditu), eta hazkuntza-inguru aberatsak erabili behar dira laborategian bere hazkuntza lortzeko (sarritan, odola duten odol-agarrak).

Gizakia da bakterio honen gordaleku bakarra. Bakterioak ezin du aske bizi ingurugiro naturalean.

Patogenia
---------

Sakontzeko, irakurri: «kukutxeztula»
Bordetella pertussisek kukutxeztula eragiten du. Bakterioa arnas-aparatuan hazten da, eta arnas-traktuko epitelio ziliodunera atxikitzen da infektatu ondoren, dituen adhesinen bitartez. Hortik biriketako albeoloetara pasatzen da, nekrosi sortzeko aukera garatuz .

Kukutxeztula oso kutsakorra da. Kutsatzeko bidea airekoa da: gaixoek milioika bakterio patogeno kanporatzen dituzte txistu-tanta txikiekin eta aerosolekin, eztula egiterakoan; txistu-tantak inhalatzerakoan bakterioak ere inhalatzen dira. Sarrerako atea, hortaz, arnas-traktua da, eta infekzioa maila horretan gauzatzen da.

Lau exotoxina indartsu ekoizten ditu mikrobio patogenoak, pertussis toxina (AMP ziklikoaren kontzentrazioa igotzen duena) izanik kaltegarriena.

Etengabeko eztul bortitza da kukutxeztularen sintomarik nabarmenena. Txertaketa masiboari esker gaur egun gaitz honen kasu gutxi gertatzen dira Euskal Herrian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Basaran Miren eta Umaran, Adelaida *Mikrobiologia medikoa* E.H.U.ak argitaratuta, 209-210 orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q137103
* Commonscat Multimedia: Bordetella pertussis
* Wikispecies Espezieak: Bordetella pertussis

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12288331g (data)
* LCCN: sh85015826
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 976696
* GBIF: 3219833
* ITIS: 960002
* NCBI: 520
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001886
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 2QNL82089R

 |

* Wd Datuak: Q137103
* Commonscat Multimedia: Bordetella pertussis
* Wikispecies Espezieak: Bordetella pertussis
**Boyd konderria** (ingelesez: *Boyd County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Catlettsburg da. 2010eko zentsuaren arabera 49.542 biztanle zituen, Boyd kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Boyd konderriak 419,64 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,59 ura dira. Beste 414,05 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 118,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 49.542 pertsonetatik 47.177 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 714 dira. 1.374 beltzak edo afroamerikarrak. 99 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 222 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 55 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 612 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491996
* Commonscat Multimedia: Boyd County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151269263
* LCCN: n80088496
* NARA: 10039043
* **Lekuak**
* OSM: 1846501
* TGN: 2000770

 |

* Wd Datuak: Q491996
* Commonscat Multimedia: Boyd County, Kentucky
**Bilboko txabolismoa** 1940ko hamarkadatik aurrera, hirira etorritako milaka etorkinek hiriaren inguruko mendietan eraikitako txabola guneei deritze. Txabolak 1960ko hamarkada arte mantendu ziren.

Txabola auzuneak
----------------

Hiri osoan hainbat txabola auzo izan ziren, honakoak garrantzitsuenak dira:

* Banderas mendia (San Inazio auzoan).
* Uretamendi (Uretamendi auzoan).
* Cabras mendia (San Inazio auzoan).
* Errekalde (Errekaldeberri auzoan).
* Urizar Dorrea (Iralabarri auzoan).
* Olabeaga (Olabeaga auzoan).
* Ingelesen Zelaia (Abandoibarra gunean).
* Iturrigorri (Errekaldeberri auzoan).

Txabolismoari irtenbidea
------------------------

1950eko hamarkadaren amaieran, Espainiako Etxebizitza Ministerioak, txabolismoa estatu osoan desagerarazteko asmoarekin, auzo berrien eraikitzea onartu zuen, txaboletan bizi zirenei etxebizitza duinak izateko.

Horrela, Otxarkoaga edo Astrabudua auzoak altxatu ziren, hirigunearen kanpoaldean, eta antzina ortuak zeuden tokietan.

### Auzo berrien arazoak (Otxarkoaga)

Sakontzeko, irakurri: «Otxarkoaga»
Erabilitako materialen egoera txarrarengatik, eraiki eta urte gutxiren buruan hasi ziren etxebizitzak degradatzen. Laster, hasi ziren auzoakideak birgaitzea eskatzen. 1968 urtean, AFO, AUZOKO ELKARTEA (ASOCIACION DE FAMILIAS DE OTXARKOAGA) sortu zen. 1981 urtean hasi ziren lanak. 1990eko hamarkada bukaeratik, Bilboko Udalak 20 milioi euro gastatu ditu auzoko kale eta gune berdeak berriztu eta hobetzen. Horrez gain, Udalak etxebizitzak konpontzeko diru-laguntzak ematen dizkie asmo hori duten auzokoei.

Txabolismoa komunikabideetan
----------------------------

1960an Policarpo Fernández Azkoagak "¿Bilbao?" izeneko hamabost minutuko dokumentala egin zuen, hiriko txaboletako bizimodua erakutsiz.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Txabolei buruzko albistea ETB 2 telebista katean.
* Janire Castrillo (2007). Bilboko txabolismoa. XX. mende erdialdeko auzo autogestionatuak. Uztaro aldizkaria, 60 zkia, 37-64 or.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255235

 |

* Wd Datuak: Q12255235
**Bobastro** (arabieraz: ببشتر‎) Malagako probintziaren iparraldean dagoen herrixka izan zen, Omar ibn Hafsunek, Kordobako Kalifa-herriko emirraren aurka matxinatu zenean, 880an bere mendeko lurren hiriburua ezarri zuen tokia. Badago beste teoria bat, Bobastro, Rondan kokatzen duena. Harkaitzean zulaturiko eraikuntzak nabarmentzen dira, harrian eginiko hiru nabeko eliza mozarabe bat barne, ferra arkuak dituena.

Bertara, Aloratik Ardaleserako errepidetik iristen da, El Chorrotik bi kilometro inguru iparraldera eta Los Gaitaneseko haizpitartearen hegoaldeko zatitik. Hemendik, asfaltaturiko pista bat, Las Mesas de Villaverde muinora igotzen da, baina, erdi bide inguruan, oinezkoen sarbidea dago, Bobastroko hondakinez gain. Muinoaren tontorrean, nondik inguruaren ikuspegi bikainak ikus daitezkeen, gotorleku baten hondakinak daude. Harrigarria da tontorrean uharka bat aurkitzea, nora gauez ura ponpatzen den, egunez elektraindarra lortzeko.

Erreferentzia
-------------

1. ↑   Yanes, Barbara.  (1988). *Spanien. Auf den Spuren der Mauren.*  München: Knaur ISBN 3-426-04629-6..
2. ↑   Idazle asko.  (1999). *Monasterios y Conventos Andaluces.*  Sevilla: E.P.G.Consejería de Cultura, Andaluziako Junta ISBN 84-8266-105-1..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q888390
* Commonscat Multimedia: Bobastro

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000737
* IAPH: i6101

 |

* Wd Datuak: Q888390
* Commonscat Multimedia: Bobastro
**Bergarako epaitegiak** Gipuzkoako Bergara udalerrian dauden epaitegien eraikina da. Hain zuzen ere, Bergarako Alde Zaharran kokatua dago, San Pedro kaleko 1. zenbakian, San Pedro Ariznoakoa elizaren alboan, Olaso dorrearen parean eta Azkarate Marutegi etxetik hurbil. Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu du eraikina.

Deskribapena
------------

Justizia Jauregia eta kartzela zaharra San Pedro elizaren plaza berean dago. Oinplano konplexuko eraikina da, "E" formakoa, bi altuera ditu, oinplanora egokitzen den estalkia eta aurrera doazen bi gorputz, honela bi patio mugatuz. Fatxada nagusiak atzeraemanguneak ditu, eta gorputz nagusia nabarmenduta dago. Behealdean sarrera dago, alboetan bi bao dituela. Bigarren solairuan, silarrixkako hormarekin, harrizko balkoi luze bat dago, landare-motiboekin apaindutako mentsulen gainean. Balkoi horrek hiru bao ditu, marko molduratuak dituztenak. 

Horma silarrixkakoa da, zokaloan izan ezik, harlanduzkoa, lehen solairuko leihoetaraino iristen dena. Gorputz bakoitzean zatitzen den erlaitz molduratu batek zeharkatzen du fatxada. Landareak platabandekin banatzen dira. Erdiko bolumena Justiziaren irudi neoklasiko batekin errematatzen da. Eraikin konplexua da eta Bergarako kartzela zaharrerako eraikin bat dauka. 

Kanpoaldera, bloke angeluzuzena da, hermetikoa, harlangaitzezkoa eta harlanduzkoa, hiru isurkiko estalkia duena, erlaitz gaineko teilatu-hegala eta harburu ganbilak dituena. Barrualdean, bi gelaxka-altuera antolatzen dira patio baten inguruan, eta patio horren muturretan honako hauek daude: sarrera bat eta abside txiki bat, presoei meza entzutea ahalbidetzen zien geroko obra baten emaitza. Nabarmendu behar da, batez ere, kartzela gisa duen tipologia, barruko espazio-antolamendu berezia eta kanpoalderako baoen murriztasuna zehazten dituena.

Justiziaren kontzeptua modu klasikoan jantzitako emakume batez irudikatzen da, baina ohi ez bezala, begiak irekita eta erne ditu. Martzial Agirre Lazkanoren eskultura da.

Irudi galeria
-------------

* Justiziaren irudikapena.Justiziaren irudikapena.
* Justiziaren irudikapena.Justiziaren irudikapena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Justizia jauregia. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-15).

Ikus, gainera
-------------

* Bergarako gaztetxea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20857714
* Commonscat Multimedia: Juzgados de Bergara

---

 |

* Wd Datuak: Q20857714
* Commonscat Multimedia: Juzgados de Bergara
***Bost Eraztunen Liburua*** (japonieraz: 五輪書, *Go Rin no Sho*?)
 kenjutsu eta orokorrean borroka-arteei buruzko idazlan bat da. 1643an Miyamoto Musashi eskrima maisu eta rōninak idazten hasi zen, jada bere zahartzaroan Reigandō leizean ermitau gisa erretiroa hartuta, eta 1645eko maiatzaren 19an amaitu zuen, bere heriotza jazo aurretik aste gutxira. Liburua bere Terao Magonojo apopiloari eskainia dago.

Japoniako militar estrategiari buruzko tratatu klasikotzat jotzen da, Txinako Sun Tzu estrategaren *Gerraren artea* idazlanaren ildo berekoa.

Beste samurai edo rōninak ez bezala, Musashik Japonia osoan bereganatutako haren ospe eta prestigioaz baliatuz bere garaian kenjutsu eskola bat sortzeko ideia alboratu zuen (gerora Niten Ichi Ryu deitutako estiloan perfekzionatuko zuena), eta bere herrialdean barna etengabean harat-honata ibiliz ezpataren artearen perfekzionamenduan buru-belarri jarduteko bizimodu espartarra nahiago izan zuen.

Ikus gainera
------------

* Miyamoto Musashi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q572180
* Commonscat Multimedia: Go Rin No Sho

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2560160606890216300000
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q572180
* Commonscat Multimedia: Go Rin No Sho
**Bogdan Dimitrov Filov** (bulgarieraz: Богдан Димитров Филов; Stara Zagora, 1883ko apirilaren 10a - Sofia 1945eko otsailaren 2a) bulgariar arkeologo, arte historialari eta politikoa izan zen. Eskuin muturrekoa, Bulgariako lehen ministro izan zen Bigarren Mundu Gerra garaian, 1940 eta 1943 artean, eta Berlin-Erroma ardatzarekin bat egin zuen

Bizitza
-------

Bogdan Dimitrov Filov Stara Zagoran jaio zen, 1883ko apirilaren 9an, baina Alemaniar Inperioan jaso zuen heziketa, Leipzig, Friburgo eta Würzburgen. 1906ko maiatzaren 1ean Sofiako Museo Arkeologiko Nazionalean hasi zen lanean. 1907tik 1909ra, arkeologia eta numismatika ikasi zuen Bonn, Paris eta Erroman. 1918an, Trebenixta aurkitu zuten, Peresadiesko nekropoli bat, urre eta burdinazko aztarna ugari zituena.

1910-1920 bitartean, Museo Arkeologiko Nazionalaren zuzendari izan zen. 1912an, Jambol probintzia dagoen Kabile antzinako hiriaren lehen ikerketak egin zituen. 1920an, arkeologia eta artearen historiaren irakasle postua lortu zuen Sofiako unibertsitatean. Arkeologia katedra ezarri zuten bertan, eta Filovi esleitu zioten. 1937an, Bulgariako Zientzien Akademiako presidente egin zuten.

### Politika ibilbidea

1939an, Herri Lanetako ministro egin zuten eta, germanofilo sutsua zenez, Bulgariako lehen ministro egin zuten 1940ko otsailaren 16an. Izan ere, Boris III.a erregea Ardatzerantz hurbildu nahian zebilen, III. Reicha Bigarren Mundu Gerrako garailea izanen zela baitzirudien. Hala ere, bai Boris III.ak, bai Filovek berak ere, garbi zuten ez zutela nahi Bulgaria SESB erraldoiaren aurka gerran sartzerik. Adolf Hitlerrek hertsaturik, 1941eko martxoan onartu zuten Mendebaldeko Aliatuei, alegia AEBri eta Erresuma Batuari, gerra deklaratzea.

1943ko abuztuan, Boris III.a hil zen eta, irailaren 9an, Filovek Ministro Kontseiluko presidente kargua utzi egin zuen, hiru erregeordeetako bat izatera pasatuz, Simeon II.a errege berria adinez txikia baitzen, 6 urte besterik ez zituen-eta. Neurri hau ez zetorren 1879ko konstituzioarekin bat, Nazio Asanblada Handia eratzea ezartzen baitzuen horretarako. Hala ere, legebiltzarrak onartu egin zuen.

1944an, Armada Gorria Bulgarian sartu ondoren, armistizioa sinatu zen SESBekin; orduan, Erregeordetza Kontseilua deuseztatu zuten eta, 1945eko otsailaren 2an, Filov, beste kideekin batera, epaitu eta hilarazi zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Bulgaria y la Segunda Guerra Mundial.*  bnr.bg (Noiz kontsultatua: 2017-8-28).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Bogdan Filov*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q463311
* Commonscat Multimedia: Bogdan Filov

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 94624525
* ISNI: 0000 0001 1078 0977
* BNF: 12217244v (data)
* GND: 119091682
* LCCN: nr90007809
* NKC: js2009504503
* NLA: 36415787
* CiNii: DA15419623
* SUDOC: 030836484
* BIBSYS: 97027888
* Open Library: OL626143A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q463311
* Commonscat Multimedia: Bogdan Filov
**Bitchū Matsuyama gaztelua** (japonieraz: 備中松山城, *Bitchū Matsuyama-jō*?)
 Takahashi gaztelua bezala ere ezaguna, Japoniako Okayama prefekturako Takahashi hirian kokatuta dagoen gaztelu japoniar bat da. Gaztelu hau ez da Ehime prefekturako Matsuyama hirian dagoen Matsuyama gazteluarekin nahastu behar. Gaztelu honen berezitasunik aipagarrienetako bat Japonia osoan itsasoaren mailatik altuen dagoena izatea da.

Historia
--------

Gaztelua, jatorrian gertuko mendi baten eraiki zuen 1240an Akiba Shigenobuk. Takahashi Muneyasuk gaztelua kokapen berri batean eraiki zuen Gagyū mendian 1331n, gaur egungo kokapena Muneyasuk eraikitakoarenaren oso ezberdina den arren. Gaur egungo gaztelua 1683koa da, Mizunoya Sakyonosuke Katsumunek gaztelua egundaino dagoen tokian eraiki zuenean. Itakura Katsuyoshi tokiko daimyō bihurtu zen 1744an eta bere ondorengoek gobernatu zuten gaztelua Meiji berrezarpeneraino.

Edo aroa amaitu ondoren, gaztelua partzialki suntsitua izan zen, eta zutik geratu zen gainontzeko guztia bertan behera utzia izan zen. 1929an zaharberritze lanak hasi ziren, eta gazteluaren 3 zati salbatu ahal izan ziren: yagura, harresiaren zati txiki bat eta tenshua edo dorre nagusia.

Azken urteetan gazteluaren zatiren batzuk berreraiki egin dira dauden egiturak gehiago izateko, hauek Japoniako gobernuak Ondasun Kultural Garrantzitsu izendatu dituelarik.

Jatorrizko tenshu edo dorre nagusia mantentzen duen *yamashiro* edo mendiko gaztelu bakarra izateagatik da ospetsua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q577273
* Commonscat Multimedia: Matsuyama Castle (Bitchu)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154075717
* LCCN: nr2004023882

 |

* Wd Datuak: Q577273
* Commonscat Multimedia: Matsuyama Castle (Bitchu)
**Bitextor** kode irekiko aplikazio aske bat da. Bere helburua, hizkuntz aunitzeko web orrialdeak oinarrizko corpus gisa hartuz, itzulpen memoriak sortzean datza. Bitextor GNU GPL v2 baimenaz argitaratua dago.

Aplikazioak erabiltzaileak agindutako webgunetik HTML fitxategi guztiak deskargatu eta aurreprozesatze bidez hurrengo faseetarako formatu aproposetara bilakatzen ditu. Jarraian, heuristiko multzo bat (batez ere HTML etiketen egituran eta testu-katearen luzeran oinarriturik) aplikatzen zaio, fitxategi bikoteak sortu eta hauek, testu bera hizkuntz ezberdinetan izateko hautagai bilakatuz. Hautagai hauetan oinarriturik, TMX formatuko itzulpen memoriak garatzen dira LibTagAligner liburutegiari esker, non HTML etiketak eta testu-blokeen luzera erabiltzen diren lerrokatzea gauzatzeko.

Tresna honen helburua internet bidez hizkuntz aunitzeko corpusak lortzeko erraztasuna ematea da. Hasiera batean, Bitextor itzulpen automatikorako aplikazioak trebatzeko prozesua errazteko sortua izan zen, Apertium plataformarena zehazki.

Ikus, gainera
-------------

* Itzulpengintza automatikoa

Kanpo estekak
-------------

* Bitextor-en webgunea
* TagAligner-en webgunea
* Apertium-en webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2619312

 |

* Wd Datuak: Q2619312
**Berastegi dorrea** edota **Jauregi dorretxea** Gipuzkoako Berastegi udalerrian dagoen dorretxe bat da. Udalerria dagoen haranaren barne-barnean dago, Elizalde auzoan, Berastegiko eliza eta hilerriaren alboan. Gotiko estiloa du eta ondare kulturala bezala sailkatua dago.

Ahaide nagusien eraikinetako bat zen. Erdi aroko gerra garai gogorren oroitzapena. Berastegi Dorrea parroki elizaren ondoan dago.

Eraikina
--------

Oinplano lauangeluarra du, ia-ia hutsunerik gabeko eta zarpailki landutako harria eta modiloiak dituena, seguraski kadahaltsoaren pisuari eusteko. Geroago dorrea berriro eraiki zuten, eranskin bat gehituz, non arku konopialeko leiho bat oraindik ikus baitaiteke, baita dobelaje handiko arkua duen irteera txikiaren hormatzea ere. Gainera, elizara begira dagoen fatxadan bi ezkutu jarri zituzten, alfiz batek elkartu eta inguratzen dituztenak. Garai bateko bere fatxada nagusian, atal bat dauka.

  

Berastegiko eliza eta eskuinean dorretxea.

Ikus gainera
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |

* Gipuzkoako kultura ondasunak
* Gipuzkoako jauregi eta dorretxeen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492134
* Commonscat Multimedia: Berastegi dorretxea

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001484

 |

* Wd Datuak: Q20492134
* Commonscat Multimedia: Berastegi dorretxea
Erromatarren garaiko bele-oina
**Bele-oina** lau arantza metalikoz edo gehiagoz osatutako arma sinplea da, zentimetro gutxi batzuetako luzerakoak eta tetraedro-forman jarritakoa; hala, lurrera erortzean, arantzak beti gorantz egiten du, besteek oinarria osatzen duten bitartean. Lurrean sakabanatzen dira, gehienetan, zaldiak, gameluak, gerrako elefanteak, gurdiak edo oinezko soldaduak oztopatzeko. Gaur egun, ibilgailuen pneumatikoen kontra erabili dira.

Historia
--------

Vietnamgo gerrako bele-oina
Kinto Kurtzio Ruforen arabera bele-oinak jada K.A.ko 348. urtean erabili ziren Gaugamelako batailan.

Eskoziarrek arrakastaz erabili zituzten trena horiek Bannockburngo batailan, 1314an, zaldun ingelesak geldiarazteko. Drummond klanak bele-oinak zabaldu zituen guda-eremuan eta, ondorioz, 4.000 soldadu ingeles baino gehiago hil zituzten. Eduardo II.ak erretiratu egin behar izan zuen. Arma hori erabiltzeak eragin erabakigarria izan zuen eskoziarren garaipenean.

Jada XX. mendean, Vietnamgo gerran ere erabili zituzten eta batzuetan puntak pozoiarekin edo gorotzekin zikintzen ziren etsaien zauria zornatzeko helburuarekin.

Halaber, indar polizialek bide-kontroletan usatzen dituzte egun. Kasu honetan bele-oinak katez lotuta egoten dira elkarri eta kamioaren zabalean botatzen dira.

Bestetik, egungo kale-istilu eta antzekoetan ibilgailuen pneumatikoak zulatzeko baliatu izan dira.

Hego Ameriketako zenbait estatutan lapurretak egiteko erabiltzen dira. Ibilgailuaren, izan autobus edo auto, gurpilak zularazten dira eta bidaiariak jaisten direnean lapurtu egiten dituzte. Bertan *miguelito* esaten zaie bele-oinei.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q736050
* Commonscat Multimedia: Caltrops (weapon)

---

 |

* Wd Datuak: Q736050
* Commonscat Multimedia: Caltrops (weapon)
Bizkonde koroa.
**Bizkonde** noblezia titulu europerra zen. Horrekin erregeek pertsona batzuei eskertza adierazten zieten. Hierarkian konde azpitik zegoen eta, Erdi Aroan, haien lurraldetan ordezkoaren papera betetzen zuten. Dena dela, XIX. mendetik, titulu hau ohorezkoa da erabat. Emakumea baldin bada titulua bizkondesa da.

Trataera eta funtzioak
----------------------

Estatuen arabera bizkonde-bizkondesaren trataera desberdina da. Espainian "txit prestu"aren trataera jasotzen dute (gaztelaniaz: *Ilustrísimo-a*) eta Espainiako Handiaren titulua baldin badute, "txit goren"arena (gaztelaniaz: *Excelentísimo-a*). Frantzian, markes baten laugarren semeari ematen zaio bizkonde titulua eta konde baten hirugarrenari.

Bizkonde bat dukearen edo kondearen epailetzaren ofiziala zen herri edo probintzia baten gobernurako edo justizia administratzeko. Baita ere bizkonderri baten jauna izan zitekeen.

Euskal Herrian
--------------

Gurean garrantzi handia izan zuten Lapurdiko bizkonderriak eta Zuberoako bizkonderriak.

Ikus, gainera
-------------

* Duke
* Markes
* Konde
* Baroi

Erreferentziak
--------------

Kanpo loturak
-------------

* "Bizkonde" Euskaltzaindiaren Orotariko Euskal Hiztegian.
* **(Gaztelaniaz)**: Noblezia tituluak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q185902
* Commonscat Multimedia: Viscounts

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4316878-4
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q185902
* Commonscat Multimedia: Viscounts
**Bond konderria** (ingelesez: *Bond County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Greenville da. 2010eko zentsuaren arabera 17.768 biztanle zituen, Bond kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bond konderriak 991,35 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,43 ura dira. Beste 984,92 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,92 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.768 pertsonetatik 16.344 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 547 dira. 1.061 beltzak edo afroamerikarrak. 76 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 67 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 210 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109526
* Commonscat Multimedia: Bond County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125487297
* LCCN: n80070547
* NARA: 10036636
* **Lekuak**
* OSM: 1801515
* TGN: 1002186

 |

* Wd Datuak: Q109526
* Commonscat Multimedia: Bond County, Illinois
**Broken Bihotz** pop rock talde euskalduna Bizkaian sortu zen 1980ko hamarkadaren bukaeran. 1990ekoaren hasieran dexenteko arrakasta izan zuen. Rafa Ruedaren lehen talde proiektua izan zen. Euskara eta ingelesa nahasten dira taldearen izenean, *Broken Heart* ingelesez, *Bihotz Puskatua* litzateke euskaraz.

Biografia
---------

Rafa Rueda kantuak sortzeko Mungiako gazte mugitu bat zen garaian, kontaktuan jarri zen herriko plazako talde batekin: **Akiu** zuen izena. Haiem entseguak ikustera joaten zen Rueda, eta halako batean, Ruedak etxean sortzen zituen kantuak musikatzeko laguntza eskatu zien beste lagun haiei, Rueda baino lauzpabost urte zaharrago zirenak. Horrela sortu zen Broken Bihotz, plazako taldearekin Rafa Ruedak bat eginda.

1991. urtean Ermuko 5. Pop Rock lehiaketan irabazleak izan ziren eta, 1992. urteko udan, kontzertu dezente eskeini zituzten beraien lehen disko luzea aurkezteko: "Desioak izena gradua galtzen duenean" (IZ).

1993an, banandu egin ziren eta Rafa Ruedak rock metal talde berria eratu zuen, Pi L.T.

Taldekideak
-----------

* Joseba Elorriaga, baxua
* Josu Muñoa, teklatuak
* Gorka Muruaga, bateria
* Rafa Rueda, gitarra eta ahotsa
* J.I. Abaroa "Yus", gitarra eta ahotsa
* Oihana Etxebarria, koruak

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Eskisabel, Jon.  (). «Broken bihotz, Rafa Ruedaren lehen proiektua» *info7 irratia* (Noiz kontsultatua: 2018-02-28).
2. ↑   En Un Barco Chino.  (2016-09-28). *Malkoak euritan, Broken Bihotz (Desioak izena gradua galtzen duenean, 1992).*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61364152

 |

* Wd Datuak: Q61364152