recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Goreta** (frantsesez: *Gourette*) Pirinioetan dagoen eski estazioa da,hain zuzen ere Frantziako Pirinio Atlantikoetako departamenduan dago.Oso ona da eski alpinoa eta iraupen-eskia egiteko.Pirinioetako estaziorik zaharrena da Goreta; izan ere, 1907an ireki zuten. Oso gertu, 8 kilometrora, Eaux-Bonneseko termak daude, eta hori da, hain zuzen ere, estazioko xarmarik handieneritako bat.

Estazioa
--------

2010-2011 denboraldiari begira, Goreta estazioak zenbait berritasun prestatu ditu erabiltzaileentzat: besteak beste, telekabina berria, estazio osoa oinezkoentzat jarri dutela, hasiberrientzako gunearen handitzea eta jatetxe berri bat. Estazio hau, Espainiako mugatik 50km-ra dago.Estazioaren puntu baxuena 1.350 metro dira eta altuena 2.450 metro.Aproposa da eskiatzaile hasiberrientzako, ez dauka pista oso zailak beraz lagungarria da ikasteko.Baita ere badago snowpark bat ausartentzako.Herritik estaziora joateko kotxez joan dezakegu baina baita ere badago telekabina bat herritik zuzen abiatzeko estaziora.

### Pistak

28 pista:

* 4 berde:
* 9 urdin
* 14 gorri
* 1 beltza
* Snowpark bat du.
* 7 teleaulki, 3 teleski, 3 zinta y telekabina bat.
* Pistetan, 2 jatetxe.
* Elurretan ibiltzeko motorrak.
* Elur-erraketez egindako ibilbideak.

Snowpark.
### Kostua

  


| MOTA | €(egunero) |
| --- | --- |
| Hasiberria | 25.5 |
| 12 urte baino txikiago | 27,20 |
| Familia | 108 |
| Ikaslea | 24 |
| Bakarrik bazoaz | 32 |
|

Herria
------

* Haurtzaindegia.
* Eskia ikasteko 2 eskola.
* Aparkaleku estalia.
* Farmazia.
* Diskoteka.
* Kasinoa.
* Zinema aretoa.

Herria.
### Hotelak

Hainbat hotel daude herrian,baina baita ere badago hotel bat estazioan.

* Amoulat
* Boule de Neige
* Le Tremplin
* Le Glacier

Sarbidea
--------

Goretara joateko, Irunetik egitekotan, A-64 autobidea hartu beharko dugu, eta, gero, 9. irteera hartuko dugu (Artixen). Espainiatik, Huesca probintziatik heldu ahal izango gara, Sabiñánigo, Biescas eta Sallent de Gállegotik, eta Portalet mendatetik eta Larunsetik igarota.

Kanpo estekak
-------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1540224
* Commonscat Multimedia: Gourette

---

 |

* Wd Datuak: Q1540224
* Commonscat Multimedia: Gourette
**Lubuntu** LXDE mahaigain ingurunea erabiltzen duen Ubuntun oinarritutako Linux banaketa arin bat da.

Historia
--------

Lubunturen lehen logoa
Lubunturen bigarren logoa
Ubuntuk 8.10 (Intrepid Ibex) bertsioan eskaini zuen LXDE mahaigain ingurunea instalatzeko aukera lehen aldiz.

2009ko otsailean Mark Shuttleworthek LXDE proiektuari gonbidapena luzatu zion Ubuntu komunitatearen barruan auto-mantendutako proiektua sortzeko, Lubuntu deituriko banaketa ofizial berria sortzeko helburuarekin.

2009ko martxoan Mario Behling-ek Lubuntu proiektua abiarazi zuen Launchpaden.

2009ko abuztuan probatarako lehen Live CD ISOa argitaratu zuten, instalatzeko aukerarik gabe.

2010eko maiatzaren 2an, Lubuntu 10.04 argitaratu zuten, 32 biteko ISO fitxategi bezala.

2011ko urriaren 13an kaleratutako Lubuntu 11.10 izan zen Ubuntu familiako kide ofizial bezala argitaratutako lehen bertsioa.

2014ko apirilaren 17an argitaratutako Lubuntu 14.04 izan zen epe luzerako euskarria (Long Term Support, LTS) eskaintzen zuen lehen bertsioa.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Lubuntu-ren webgune ofiziala
* **(Ingelesez)** Lubuntu-ren dokumentazio ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39238
* Commonscat Multimedia: Lubuntu

---

 |

* Wd Datuak: Q39238
* Commonscat Multimedia: Lubuntu
**Gorribizia**|   |
| Kolore koordenatuak |
| Hamaseitarra | #E34234 |
| RGB | (r, g, b) | (227, 66, 52) |
| CMYK**N** | (c, m, y, k) | (0, 71, 77, 11) |
| HSV | (h, s, v) | (5º°, 77%, 89%) |

**Gorribizia** edo **bermiloia** gorri laranjakara den kolorea da. Tindagai toxikoa da, hargorri mea hauts egina. Kimikoki sulfuro merkurikoa da (HgS).

Kolorea gorriminaren antzekoa da, baina laranjakara. Gainera, ez da agertzen kolore gurpilean, gris ukitua baitu.

Gorribizia kulturan
-------------------

Tindagaiaren jatorri minerala urria denez, oso garestia da eta, horregatik, artifizialki lortzen da zilarbizia eta sulfuro galdatua nahastuz. Antzina, elementu kimiko bera eskulturak eta artelanak urreztatzeko erabiltzen zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q737438
* Commonscat Multimedia: Vermilion

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300013574

 |

* Wd Datuak: Q737438
* Commonscat Multimedia: Vermilion


|   | Gorriak |   |
| --- | --- | --- |
| Gorriluna | Falun gorria | Borgoina | Gorrimina | Kardinala | Terrakota |
|   |   |   |   |   |   |
| Herdoila | Korala | Gorria | Eskarlata | Gorribizia | Gorrindola |
|   |   |   |   |   |   |
| Magenta tinta | Fuksia | Arrosa bizia | Magenta | Arrosa iluna | Arrosa |
|   |   |   |   |   |   |
**Magdalenako jauregia** (gaztelaniaz *Palacio de la Magdalena*) Santander hirian dagoen Magdalena penintsulan kokatuta dago, Kantabrian (Espainia). Herritarren diru laguntzei esker 1909 eta 1911 urteen artean eraiki zen, espainiar errege familiari ostatu emateko asmoz. Javier González Riancho eta Gonzalo Bringas Vega arkitektoek eraiki zuten, eta 1913an altzariztatu zuten. Hortik gutxira, Alfontso XIII.a Espainiakoa eta bere familiaren udako egoitza bilakatu zen, eta Espainiako Bigarren Errepublikaren aldarrikapenera arte, haiek izan ziren jabeak. 1914an Javier González Rianchok zalditegiak proiektatu zituen; erdi aroko herrixka ingeles baten teilatu zorrotz eta maldatsuak isladatzen dituzte, baita egurrezko bilbadurak eta bestelako ezaugarri batzuk ere.

Era eklektikoa duen lana da, eragin ingelesak ere baditu, kanpoaldeko multzoen egituran ongi ikus daiteke hori. Tximinien ugaritasuna ere badu, lehiateetako formak, etab. Era frantsesaren gehikuntzak ere baditu, esate baterako eskailera nagusiko tarte harmailak edo eraikina osatzen duten zatien asimetriak. Kokatzen den eskualdearen zertzelada batzuk ere baditu.

Bi sarrera ditu: iparraldekoa, arkupeduna, gurdientzat prestatua dago; Hegoaldekoa, berriz, sarrera nagusia da eta oinarri oktogonalezko bi dorreekin eta tarte bikoitzezko harmailekin. Eraikina harri landuzkoa da eta arbelezko estaldurak ere baditu. Barnealdean interes handiko margolanak dituzten harrera gelak nabarmentzen dira, egileak Benedito, Sorolla nahiz Sotomayor dira, besteak beste.

1932tik aurrera, jauregia Menéndez Pelayo Nazioarteko Unibertsitatearen udako ikastaroen egoitza da. 1993an Santanderreko Udalak, Luis de la Fuenteren proiektuaren arabera, jauregia berriztatu zuen.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Ikus gainera
------------

* Magdalenako penintsula.
* El Sardinero.
* Menéndez Pelayo Nazioarteko Unibertsitatea.

Kanpo estekak
-------------

* Magdalenako jauregiaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2625319
* Commonscat Multimedia: Palacio de la Magdalena

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 173298280
* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0004592

 |

* Wd Datuak: Q2625319
* Commonscat Multimedia: Palacio de la Magdalena
**Magefesa** etxetresna elektrikoen eta sukaldeko tresneriako marka bat da, 20. mendean enpresa nabarmena izan zena Bizkaian, eta 21. mendean beste batzuek kudeatzen eta ekoizten duten marka delarik.

Historia
--------

Manufacturas Generales de Ferretería S. A. (Magefesa) Victor Picó enpresariak sortu zuen Getxon (Algorta auzoan) 1948an, eta pixkanaka haziz joan zen, Derion izan zuelarik 20. mendeko 2. partean bere lantegi nagusia. Presio-eltze fidagarriak izan ziren markaren produktu nagusiak mende horretan. 1976an, "enpresa eredugarri" titulua jaso zuen Juan Carlos I.a Espainiakoak zuzendutako ekitaldi batean. Bere une gorenean, 4.000 langile, zortzi lantegi eta 6.500 erreferentziazko katalogoa izan zuen.

1983ko Bizkaiko abuztuko uholdeetan, Derioko lantegiak kalte handiak jasan zituen. Ondoren, dirulaguntzak jaso zituen krisia jasotzeko, baina hala ere porrot egin zuten enpresa berpizteko saio batzuek, besteak beste dirulaguntza horiek salatu zituztelako beste enpresa batzuek, eta itzulketak behartu zituztelako epai batzuek. 1994an enpresa desegin zen, eta markaren fabrikazioa beste etxe batzuek eraman zuten, tartean euskal enpresa batek, Compañía de Menaje Doméstico izenekoak (lehenago Industrias Domésticas). Baina horrek ere porrot egin zuen 2008. urtean.

2010eko hamarkadan, Rhointer talde kantabriarrak erosi zuen marka, eta harrezkero sukaldeko tresneriako bere negozioan, zeinean zenbait marka dauden, lerro ezagunena da Magefesarena.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** AJA, LEIRE URIA / XABIER.  (2013-01-13). «Magefesa: de la cocina al infierno» *Diario de Noticias de Álava* (Noiz kontsultatua: 2022-10-18).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El grupo cántabro Cantra compra la fábrica de ollas a presión y menaje Alza» *El Diario Montañes* 2016-09-10 (Noiz kontsultatua: 2022-10-18).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Blanco, Marrón y.  (2018-02-27). «Entrevista con Alfonso Bravo, director comercial de Rhointer (Magefesa)» *Marrón y Blanco* (Noiz kontsultatua: 2022-10-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114733695
* Commonscat Multimedia: Magefesa

---

 |

* Wd Datuak: Q114733695
* Commonscat Multimedia: Magefesa
**Olaxta** 1975ean Txomin Artolak plazaratutako lehenego diskoa, lehen unetik Euskal Herriko kantagintzaren benetako klasikoa bihurtua. Kantak egiteko Artolak haren aita zena Fernando Artola "Bordari" bertsolariaren testuak erabili zituen, guztiak itsasoarekin eta arrantzaleekin lotuta. Musikazio aldetik oso disko sinple eta zuzena da. Lan osoak melankolia eta tristura ukitu nabariak ditu. Kanten artean gure kantagintzaren bi klasiko: "Txakurren Partia" eta "Itxasoan"

Musikariak
----------

* Txomin Artola, ahotsa, gitarra
* Jose Mari Zabala, gitarra elektrikoa
* Antton Valverde, moog, organoa
* M.L. Ansa, esku soinua

Kantuen zerrenda
----------------

Kanta guztiak Fernando Artola "Bordari" bertsolariaren testuak dira, azkena izan ezik.

### A aldea

* 01 "Sarrera"
* 02 "Arrantzale Erri"
* 03 "Goazen Itxasora"
* 04 "Txakurraren partia"
* 05 "Tostartekoaren Eskaria"

### B aldea

* 06 "Errian"
* 07 "Ondorenak"
* 08 "Alargunaren"
* 09 "Aitona Brontze"
* 10 "Itxasoan", Herrikoia

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Diskoaren gaineko komentarioa.
* Diskoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25475629

 |

* Wd Datuak: Q25475629
**Loggia jauregia** (eslovenieraz: *Ložo*, italieraz: *Palazzo della Loggia*) Koperreko eraikin ezaguna da. Esloveniako udaletxe gotikoen artean hobekien kontserbaturik dagoena.

Koperreko Tito enparantzaren iparraldean kokaturik dago, Jauregi pretoriarraren aurrez aurre. Bigarren hau da gaur egun Koperreko udal gobernuaren egoitza.

Historia
--------

Aurrez egon zen beste Loggia bat bota eta 1462an berria eraiki zuten, gaur egungo eraikina. 1553 eta 1555 arteko izurritea gainditu zenean Ama birjinaren terrakotazko estatua ezarri zen eta beste apaingarri batzuk ere egin zitzaizkion.

1698an bigarren solairua gehitu zitzaion eta aurrealdea ere haunditu zen bi arku gehiago ezarriz.

Iruditegia
----------

* Loggia, katedralaren alboan.Loggia, katedralaren alboan.
* Loggia.Loggia.
* Goitikako ikuspegia.Goitikako ikuspegia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Esloveniako turismoaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6667368
* Commonscat Multimedia: Loggia (Koper)

---

 |

* Wd Datuak: Q6667368
* Commonscat Multimedia: Loggia (Koper)
*Artikulu hau 1834. urteko Gasteizko setioari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gasteizko setioa (argipena)».*

**Gasteizko setioa** 1834ko martxoaren 15ean, Lehen Karlistaldian zehar, Gasteizen jazo zen gudaldia izan zen. Gudua karlistek kristinatarren esku zegoen hiria hesitu zutenean piztu zen.

Setioa
------

1834ko martxoaren 15ean Tomas Zumalakarregik gidatutako tropa karlistak Otazu herrira iritsi ziren. Handik indarrak antolatu zituen. Iturralde gudukideari Gasteiz Santa Luzia eta Arana bitarteko hegaletik eraso zezala agindu zion. Jose Urangak zuzendutako Arabako 1. eta Nafarroako 4. bataloiek, aldiz, San Kristobaldik Zumakadira aurrera eginez biztanleria inguratu zuten. Zumalakarregi aurretik sartu zen, gaur egungo Errioxa kalea dagoen lekutik, eta Errege Atea kaleraino iritsi ondoren San Frantzisko aldapa jaitsiz. Borroka latza izan zen, baina defendatzaileek erasoei eutsi zioten eta hainbat karlista hil zituzten.

Zumalakarregik Baldomero Esparteroren tropak Gasteiztik hurbil zeuden berri izan bezain laster, lasterka atzera egitea erabaki zuen. Erretretan kristinatarrek Domingo Retana kapitaina eta beste bi ofizial atxilo hartu zituzten. Joaquín de Osma jeneralak atxilotuak berehala fusilatzeko agindua eman zuen. Bien bitartean, Zumalakarregik karlistek Gamarran preso hartu zituzten 120 zaindari liberalak fusilatzeko agindu zuen. Denera 118 zaindari erail zituzten, Bruno Villarrealek ezagunak zituen eta isilpean gorde zituen bi zaindari izan ezik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Serdán, E.. «Capítulo XVI: de 1833 a 1837» *Vitoria: el libro de la ciudad.* , 28-29 or..
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Manzanos, Paloma; Imizcoz, José María.  (1998-03-15). «El sitio de Vitoria por Zumalacárregui» *El Periódico de Álava*: 40. (Noiz kontsultatua: 2019-04-14).

Ikus, gainera
-------------

* Derediako fusilamenduak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54822407

 |

* Wd Datuak: Q54822407
***Logela Arlesen*** (frantsesez: *La Chambre à Arles*; nederlanderaz: *Slaapkamer te Arles*) 1888an eta 1889an Vincent van Gogh margolariak egindako hiru olio-pintura antzekoei ematen zaien izena da. Haren gutunetan adierazi zuen hiru aldaera zeudela, elkarrengandik eskuineko margoengatik aise bereizten direnak. Egun, lehenengo aldaera Amsterdamgo Van Gogh Museoan dago, bigarrena Chicagoko Arte Institutuan eta hirugarren Parisko Orsay museoan.

Analisia
========

Margolan honetan Van Gogh margolariaren logela ikus dezakegu, konkretuki, Arlésen, Frantzian zuen Etxe Horiko logela. Van Goghek berarentzat izan zuen lehen logela zen. Etxe horretan urte bete eman zuen 1888-1889 bitartean. Van Goghek bere logela Paul Gauguin etxe horretara heldu baino lehenago margotu zuen.

Eskuineko aldean zegoen atea goiko solairura igotzeko eskaileretara ematen zuen eta ezkerreko ate batek, Gauguinentzat egindako gonbidatuen logelara. Logela honetan, aurreko horman leiho bat zegoen, eta honen azpian mahai txiki bat. Leiho honetatik La Place Lamartine parkea ikusten zen eta honen lorategi publikoak. Logela honen forma ez zen laukizuzena baizik eta trapezoidala, eta egurrez eginda dagoela dirudi. Ez ditu objektu askorik bere barruan (Ohe bat eskuineko aldean, eskegileku bat, bi ahulki, egurrezko mahai txiki bat eta zenbait margolan hormetatik eskegita).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q724377
* Commonscat Multimedia: Bedroom in Arles

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7691272-3

 |

* Wd Datuak: Q724377
* Commonscat Multimedia: Bedroom in Arles
**Lingaraj** edo **Lingaraja tenplua** izen bereko jainkoari eskainitako tenplu hindu bat da, eta Bhubaneswar hiriko (Odisha, India) tenplu zaharrenetako bat da, handiena ere bai hedaduraz. Tenplua Bhubaneswar hiriko mugarririk nabarmenena da eta Odishako erakarpen turistiko nagusietako bat, nahiz eta hinduista ez direnek ezin duten bisitatu.

Deskribapena
------------

Tenpluaren erdiko dorrea 55 metro garaia da, eta Kalinga arkitekturaren arketipikoa da, Bhubaneswar eta Odishako Erdi Aroko arkitekturaren obra goren bat. Uste da Somavamsi dinastiako erregeek eraiki zutela tenplua, Ekialdeko Ganga agintarien ondorengo gehikuntzekin. *Deula* estiloan eraikia da, eta lau osagai ditu: *vimana* (sanctoruma duen egitura), *jagamohana* (batzar-aretoa), *natamandira* (jaialdi-aretoa) eta *bhogamandapa* (eskaintzak egiteko aretoa), egtitura bakoitzak bere aurrekoaren altuera gainditzen duelarik. Tenpluaren konplexuak 50 santutegi edo kapera ditu ditu eta harresi handi batek inguratzen du.

Tenpluari izena ematen dio jainko zehatz batek, Lingaraja delakoak, baina Shiva zein Vishnu bezala identifikatu ohi da, shivaismoak eta vishnuismoak beretzat hartzen dutelarik Harihara delakoaren avatar baten eran, Vishnu eta Shivaren forma konbinatua.

Tenpluak batez best, 6.000 bisitari izaten ditu egunero, eta Shivaratri izeneko jaialdian, inoiz 200.000 bisitari ere izan dira. Tenpluaren gune harresitua ez dago hinduak ez direnentzat zabalik, baina hormaren ondoan bistaratze-plataforma bat dago, kanpoalde nagusien ikuspegi ona ematen duena, Lord Curzon britainarren erregeorde gobenaria bisitan joan zenerako eraikia.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «Lingaraja Temple» artikulutik itzulia izan da, 2022-09-04 data duen 1108397685 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-09-04 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑    *Bhubaneswar tourist attractions.*  Bhubaneswar Municipal Corporation.
2. ↑   «Cracks in Lingaraj on ASI team radar temple» *The Times of India* 30 December 2012.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2365530
* Commonscat Multimedia: Lingaraj Temple

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155977994
* LCCN: n83154592
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2365530
* Commonscat Multimedia: Lingaraj Temple
**Ogg Vorbis** galeradun konpresiozko audioentzako fitxategi formatu orokorra da. Formatu irekia.

Guztiz irekia da, jaberik gabea, pantente eta *royaltie*-rik gabea, eta kalitate ertain nahiz alturako egokia (8 kHz - 48.0 kHz 16+ bit, polifonikoa) kanal bakoitzeko 16tik 128 kbps-rako bitarte finko nahiz aldakorretan.

MP3, Windows Media Audio, RealAudio eta VQF formatuek baino kalitate handiagoa eskaintzen du, tamaina berean.

Ogg Vorbisen kalitatea azken belaunaldiko hainbat kodek komertzialena (AAC, MP3Pro) baino handiagoa da, 5000tik gora partaidek egindako entzumen probak dioenez. Horri formatua librea delako abantaila gehitu behar zaio.

1.0 bertsioa 2002an iragarri zuten, «Ogg-Vorbis 1.0 iragarpen-eskutitzaren» bitartez, jasotako laguntza eskertuz eta kodek libreak sortzeak duen garrantzia azalduz.

Ogg, Vorbis Proiektuaren zati da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Vorbisen webgunea
* **(Ingelesez)** Ogg-Vorbis
* **(Ingelesez)** Ogg Proiektua
* **(Ingelesez)** Xiph.Org Fundazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11885120
* Commonscat Multimedia: Vorbis

---

 |

* Wd Datuak: Q11885120
* Commonscat Multimedia: Vorbis
*Ī* hizkia Rigan
**Makrona** (¯); grezieratik eratorri zen: μακρόν *makrón* «luze») edo **goi-marra** ikur diakritikoa da, latindar alfabetoa erabiltzen duten hizkuntzen artean zabalduta dagoena. Alfabeto zirilikoan ere erabiltzen daː adibidez, mansieraren idazketan.

Unicoden U+0304 eta U+00AF kodeak ditu.

Erabilera
---------

Gehienetan bokal luzeak adierazteko erabiltzen da ikur hori, adibidez, Polinesiako hizkuntza (maoriera, samoera, hawaiiera eta besteak), nahuatla eta baltiar hizkuntzetan (Ā, Ē, Ī, Ō, Ū).

Tonua adierazteko erabiltzen da ere, hala nola, pinyin izeneko sisteman (txinera latindar alfabetoaz idazteko: Hepburn erromanizazio berritua).

Hizkuntzalaritzatik at, matematika eta fisikan erabiltzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Bulego-materialak Hiztegia] [2009]
2. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *171. arauaː Asiako toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q627627
* Commonscat Multimedia: Macron (diacritic)

---

 |

* Wd Datuak: Q627627
* Commonscat Multimedia: Macron (diacritic)
**Otto Friedrich Walter** (Rickenbach, Solothurn, Suitza, 1928ko ekainaren 5a - Solothurn, 1994ko irailaren 24a) suitzar idazlea izan zen.

Biografia
---------

Amarengandik jaso zuen heziketa katoliko hertsia, aitarengandik jaso zuen bizi-grina eta bere haurtzaroa markatu zuen paisaia dira idazle honen obraren ezaugarri nagusiak. Liburu-saltzaile eta argitaratzaile gisa aritu ondoren, Walter argitaletxearentzat lan egin zuen, Oltenen. 1966an lanpostua galdu zuen, literaturaz zuen ideia burgesiaren mugetatik irteten zelako. Orduan, Luchterhand argitaletxeak kontratatu zuen, eta, 1968ko maiatzeko mugimenduen eraginpean, muturrera jo zuen bere ideia politikoetan.

Bere eleberri gehienetan historiaren indarra, denboraren iragaitea eta horiek gizartean duten eragina islatzen dira.

Lan nagusiak: *Der Stumme* (1959), *Herr Tourel* (1962'), *Die ersten Unruhen* (1972), *Zeit des Fansans* (1988) *Gegenwort* (1988), *Auf der Suche nach der anderen Schweiz* (1991), *Die verlorene Geschichte* (1993).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123531
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 110561190
* ISNI: 0000 0001 1881 1002
* BNF: 12033607v (data)
* GND: 118764195
* LCCN: n84019937
* NKC: jn19990008911
* SUDOC: 140881824
* Open Library: OL556539A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 06008/eu\_w\_0043/w0043
* HDS: 012379
* TLS: Otto\_F.\_Walter

 |

* Wd Datuak: Q123531
**Obarenes mendiak-San Zadornil parke naturala** (gaztelaniaz: *parque natural de Montes Obarenes-San Zadornil*) Burgosko probintzian, Arabako mugaren ondoan, dagoen naturagune babestua da. 2006an izendatu zuten.

Kokapena
--------

Parkea Kantauriar mendikatea eta Pirinioak batzen dituen giltzarri estrukturalean dago eta interes geologiko eta geomorfologiko handia du: sinklinalak, antiformeak, ibai-arroilak, haitzarteak eta meandroak dituelako. Gainera, aniztasun botaniko handia ere badu: atlantiar espezieak (pagoak edo haritzak) mediterranear espezieez (arteak, erkametzak, txaparroak, ipar-ipuruak, ametzak, miterrak, pinuak, artelatzak eta abar), inguratuak.

Arriskuan edo egoera ahulean dauden animalia batzuk ere baditu: ur-ipurtatsek, ibai-karramarro arruntek edo aztore-arranoek urte osoa ematen dute bertan, ur-hegaztiek edo pagausoek, ostera, negupasa egiten dute parkean. Hori zela eta, Gaztela eta Leongo gobernuak 1999an Batasunaren Garrantzizko Leku eta Europar Batasunak 2000an Hegaztien Babesgune Berezi izendatu zuten.

Parkeak Obarenes mendietako mendebaldeko zatia betetzen du, Kantauriar mendikatearen azken mendi-adarra izanik. Humión gaina parkearen eta mendien lekurik altuena da. Hala ere, Oña, La Llana, Pancorbo eta Arcena mendizerrak ere bere barnean ditu. Valderejoko natura parkearen nolabaiteko zabalpena den parke honek hegoaldean Bureba eskualdea du.

Ondasun kultural ere baditu: Oña hiribilduak San Salvador monasterioa eta Fríasek bere gaztelua, etxe esekiak eta erromatar zubia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *LEY 10/2006, de 14 de octubre, de Declaración del Parque Natural de Montes Obarenes-San Zadornil (Burgos).*  BOE.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9056019
* Commonscat Multimedia: Montes Obarenes-San Zadornil Natural Park

---

* **Lekuak**
* OSM: 7358258

 |

* Wd Datuak: Q9056019
* Commonscat Multimedia: Montes Obarenes-San Zadornil Natural Park
***Magister militum*a** (soldaduen agintaria esan nahi duen hitz latindarra), Erromatar Inperioaren azken zatian erabili zen maila militar gorenaren izena izan zen. Konstantino I.aren erregealditik erabili zen maila militar hau.

Banakako titulu gisa, Kanpo mariskal, Shogun edo Generalisimo baten baliokidea zen. Orokorrean, armadarekiko erabateko boterea zuen eta erromatar enperadorearen itzalpean botere gisa lan egiten zuten pertsonaiek izan zuten maila hau: Estilikon edo Rizimero adibidez. Maila administratibo-militar altu bat ere izan zen, erromatar inperioa prefekturatan banatu zenean, pretoriaren prefektuaren azpitik bakarrik Kapitain Jeneral baten antzera.

Magistri militum zerrenda
-------------------------

* Flavius Bauto
* 352-355 Claudius Silvanus
* 389-394 Arbogasto
* 394-408 Flavio Estilikon
* 410-421 Konstantzio III.a
* 433-454 Flavio Aezio
* 455 Avito
* 455-472 Rizimero
* 472-473 Gondebalo
* 475-476 Flavio Orestes

Lurraldeka
----------

### Galia

* 425-433 Flavio Aezio
* 450-464 Egidio

### Iliria

* 457?-468 Marcellinus
* 468-474 Julio Nepote
* 530-536 Mundus

### Bizantziar Inperioa

* 460-471 Flavius Ardabur Aspar
* 483-488 Flavio Teodoriko
* 503-505 Aerobindus Dagalaiphus Aerobindus

### Trazia

* 468-474 Armatus

Kanpo estekak
-------------

De re militari

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q209122
* **Identifikadoreak**
* GND: 4101449-2

 |

* Wd Datuak: Q209122
**Magistratua** (latinaren *magistratus* hitzatik) zenbait funtzionario publiko izendatzeko erabiltzen den hitza da. Lege, administrazio edo politika agintea duen funtzionario zibila; bereziki, lege agintea duena. Kontzeptua Antzinako Greziatik dator, eta hispaniar hizkuntzako herrialdeetan eboluzionatu du kargu administratiboak edo, bereziki, judizialak aipatzeko. Bere funtzio nagusia epaitzea eta epaitutakoa betearaztea da. Teorian behintzat independenteak, hau da, beste botere baten eraginik gabekoak, eta inpartzialak izan behar dira.

Antzinako Erroman
-----------------

Antzinako Erroman, magistratuak, hiriko zuzendaritza eta administrazioaz arduratzeko aukeratutako herritarrak ziren. Funtzio betearazleak, legegileak eta judizialak batera edo bereizita egiten zituzten. Magistratuak, funtsean, kontsul, prokontsul, pretore, zinegotzi, tribuno eta zentsoreak ziren. Printzerriaren eta, geroago, Dominatuaren garaian, magistratuak botere eraginkorra galtzen joan ziren.

Gaur egun
---------

Gaur egun kontzptua nolabait nahasia da. Magistratuak dira justizia auzitegi nagusiak osatzen dituztenak, herrialde bateko Gorte Gorena bezala. Batzuetan, magistratu esaten zaio kide anitzeko organo edo auzitegi bateko kide den epaile orori, hierarkiaren barruan goragoko maila bat aipatuz. Zentzu zabalagoan, eremu judizialeko kargu publiko bat betetzen duen pertsonak ere hartzen du izen hori. Zentzu horretan, epaileek magistratu izena jasotzen dute.

Frantzian
---------

Frantzian, alde batetik, jurisdikzio aginduen bikoiztasuna dela eta (jurisdikzio administratibo eta judizialarekin) eta, bestetik, zuzenbide arruntaren jurisdikzioaren eta salbuespeneko jurisdikzioaren arteko bereizketa dela eta, jurisdikzio desberdinetan ari diren magistratuen organoak daude, estatutu desberdinen arabera, eta kontratatutako metodo desberdinen arabera.

Espainian
---------

Espainian, epaile batek hiru urteko antzinatasuna izan behar du kidegoan magistratu edo **auzi-maisu** kategoriara igotzeko. Beraz, karrera judizialaren barruko lanbide-kategoria bat da. Gainera, doktrina juridikoan erregea lehen magistratu gisa onartzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4594605
* Commonscat Multimedia: Magistrates

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4738518-2
* AAT: 300025467
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q4594605
* Commonscat Multimedia: Magistrates
**Lorategi-hiria** edo **Loruri** (gaztelaniaz *Ciudad Jardín*) Bilboko auzoa da, lorategi-hiriaren antolakuntza jarraitzen duena. Uribarriko barrutiko auzoa da, bigarren barrutikoa alegia. Auzoa, hiriaren ekialdean dago, Maurice Ravel etorbidearen eta Artxanda mendiaren artean. Pedro Ispizua arkitekto bilbotarrak diseinatu zuen auzo honek, etxebizitza baxuak eta gune berdeak biltzen ditu. XIX. mende bukaeratik Europako hainbat hiritan eraiki ziren mota honetako auzoak.

Historia
--------

1922an Bilboko Udaleko langilea zen Celso Negueruelak, kooperatiba bat sortzea proposatu zuen, Bilboren kanpoaldean langileriarentzako etxebizitza merkeen proiektu bat egiteko. Kokagune desberdinak aztertu ondoren, azkenik Artxanda mendiaren maldetan eraiki zen 112 etxebizitzako auzoa. Etxebizitzak, Pedro Ispizuak eredu neoeuskotarrean diseinatuak, bi solairu zituzten eta etxe bakoitzak bi etxebizitza zituen. Etxebizitza mota desberdinak zeuden, 112 metro karratu eta 160 metro karratu artekoak.

Hasierako asmoa etxebizitza merkeak eraikitzea izan bazen ere, eraikuntza kostuek gorantz egitean, kooperatiba osatzen zuten partaideek diru gehiago jarri behar izan zuten, eta azkenik 16.000 eta 23.000 pezeta inguru jarri behar izan zituzten etxeak erosteko. Gaur egun, are nabarmenagoa da hori, izan ere, etxebizitzetako asko milioi bat euroko prezioan saltzen ari dira.

Garraioa
--------

Auzo honetan Euskotrenek Loruriko geltokia du.

Ikus, gainera
-------------

* Lorategi-hiri
* Mahatserri

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Bilbo** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3813889
* **Lekuak**
* OSM: 8674988

 |

* Wd Datuak: Q3813889


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Bilbo | Bilboko auzoak | Bilbo |
| Abando • Abusu • Altamira • Ametzola • Arabella • Arangoiti • Atxuri • Basurtu • Begoña • Bilbo Zaharra • Bolueta • Deustuko Doneperiaga • Errekaldeberri • Gazteleku • Ibarrekolanda • Indautxu • Iralabarri • Iturrialde • Iturrigorri • Kastrexana • Larraskitu • Lorategi-hiria • Masustegi • Matiko • Miribilla • Olabeaga • Otxarkoaga • San Adrian • San Frantzisko • San Ignazio • Santa Ana • Santutxu • Solokoetxe • Txurdinaga • Uretamendi • Uribarri • Zabala • Zazpikaleak • Zorrotza • Zurbaran |
**Hotel Central**  Donostiako hotel bat izan zen. Hiriko Parte Zaharrean sortuta, XIX. menderaren bukaeran, aurretik Parador Real izeneko hotela izan zen leku berean ireki zuten. Lanean 1823 urte arte iraundu zuen.

Kokapena
--------

**Parador Real** Hotela egon zen lekuan ireki zen Hotel Central. Donostiako erdialdean zegoen.  Bi kokapen izan zituen historian zehar: Kale Nagusia 1.an eta Kale Nagusia 3an 1923 urtetik aurrera.

Historia
--------

Bere kokapenari esker, logelek bista ederrak zituen, Alamedara zein itsasora ematen baitzuten. 1923 eraikuntza eraisketa erabaki zen Circulo Easonense elkartearen egoitza berria eraikitzeko. Kale Nagusia 3ra mugitu zen 1923 urtetik aurrera. Gestioa Plácido Carrión eta bere familiaren eskuetan egon zen.

Eskaintzen zituen zerbitzuen artean 100 logela, 50 komun, jatetxea, taberna amerikarra eta jaietako aretoa zeuden.

Bibliografia
------------

* Gómez Beldarrain, Laurentino (2012), *Turismo y hoteles en la tarjeta postal: Donostia-San Sebastián*, Gipuzkoa. Donostia, Idazti, 2012. 57or.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Gómez Beldarrain, Laurentino.  (2012). *Turismo y hoteles en la tarjeta postal: Donostia-San Sebastián, Gipuzkoa..* , 57 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188993

 |

* Wd Datuak: Q31188993
**Gila konderria** (ingelesez: *Gila County*) Arizonako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Globe da. 2010eko zentsuaren arabera 53.597 biztanle zituen, Gila kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Gila konderriak 12.420,1 kilometro koadro ditu. Horietatik 97,11 ura dira. Beste 12.322,99 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,23 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 53.597 pertsonetatik 44.886 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 9.588 dira. 195 beltzak edo afroamerikarrak. 7.615 amerikar natiboak ziren eta 34 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 256 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 38 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 573 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58686
* Commonscat Multimedia: Gila County, Arizona

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132540743
* ISNI: 0000 0004 0646 0462
* NARA: 10038593
* **Lekuak**
* OSM: 1832190
* TGN: 2000093

 |

* Wd Datuak: Q58686
* Commonscat Multimedia: Gila County, Arizona
**Ogemaw konderria** (ingelesez: *Ogemaw County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua West Branch da. 2010eko zentsuaren arabera 21.699 biztanle zituen, Ogemaw kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ogemaw konderriak 1.489,12 kilometro koadro ditu. Horietatik 29,69 ura dira. Beste 1.459,43 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,57 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.699 pertsonetatik 21.174 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 309 dira. 37 beltzak edo afroamerikarrak. 147 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 76 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 251 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507169
* Commonscat Multimedia: Ogemaw County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136052134
* LCCN: n81074442
* NARA: 10039689
* **Lekuak**
* OSM: 1907331
* TGN: 2000985

 |

* Wd Datuak: Q507169
* Commonscat Multimedia: Ogemaw County, Michigan
**Osborne konderria** (ingelesez: *Osborne County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Osborne da. 2010eko zentsuaren arabera 3.858 biztanle zituen, Osborne kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Osborne konderriak 2.316,38 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,81 ura dira. Beste 2.311,57 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,67 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.858 pertsonetatik 3.789 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 46 dira. 8 beltzak edo afroamerikarrak. 12 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 17 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 32 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q374334
* Commonscat Multimedia: Osborne County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133685081
* LCCN: n80020453
* NARA: 10038985
* **Lekuak**
* OSM: 1070366
* TGN: 2000730

 |

* Wd Datuak: Q374334
* Commonscat Multimedia: Osborne County, Kansas
**Oscar Nitzchke** (Altona, Hanburgo, 1900eko abuztuaren 29a - Ivry-sur-Seine, 1991ko otsailaren 11) alemaniar arkitektoa izan zen. Arkitektura ikasketak Genevan eta Parisen egin zituen. 1923an arkitekturako lantegi bat ireki zuen beste gazte berritzaile batzuekin batera. Bere garaiko teknikak ikasi ondoren, eraikin metalikoen lehiaketa bat irabazi zuen Estrasburgon (1929). 1936an New Yorkeko Rockefeller Center-eko Wallace K. Harrison arkitektoarekin lan egin zuen. 1940an Bronxeko zoorako eraikinak sortu zituen, eta 1947an Nazio Batuen egoitzarako etxe-orratzak diseinatu zituen. 1949 eta 1953. urteen bitartean egin zuen bere lanik garrantzitsuena: Alcoaren egoitzako (Pittsburgh) sarrera, fatxada eta eraikuntza elementu guztiak diseinatzea. Bere lana ezaguna izaten hasi zen Frantzian eta Estatu Batuetan, batez ere Cooper Unionek New Yorken egin zuen erakusketaren ondorioz (1985)..

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016/3/12 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7106160
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 42772939
* ISNI: 0000 0000 7868 2014
* GND: 124494323
* LCCN: n85213196
* SNAC: w6q825tp
* ULAN: 500034334
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04428/eu\_n\_0893/n0893

 |

* Wd Datuak: Q7106160
**Osum** Albania hegoaldeko ibaia da. 161 km luzera du eta haren arroa 2073 km² ditu. Ospetsua da haren arroila, Çorovodë herrian.

Ezaugarriak
-----------

Albaniako hegoaldeko ibai bat da, Seman ibaia osatzen duena Devolirekin bat egitean. 161 km luze da eta 2073 km²-ko arroa du. Batez besteko emaria 32,5 m2/s.1 da. Korçë konderriaren hego-mendebaldean jaiotzen da, Vithkuq herritik gertu, 1050 metroko altitudean. Hasieran hegoalderantz egiten du, Kolonjë udalerriraino, eta han mendebalderantz egiten du, Çepanera iritsi arte. Han, ipar-mendebaldeko norabidea hartzen du; ondoren, Çorovodë, Poliçan, Berat eta Ura Vajgurore zeharkatzen ditu. Devolirekin bat egiten du Kuçovëtik gertu, eta elkarrekin ibai berri bat osatzen dute, Seman izenekoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Cullaj, A. Hasko, A. Miho, A. Schanz, F. Brandl, H. & Bachofen, R. (2005). «The quality of Albanian natural waters and the human impact». *Environment International* 31: 138.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q83840
* Commonscat Multimedia: Osum

---

* **Lekuak**
* OSM: 13465862

 |

* Wd Datuak: Q83840
* Commonscat Multimedia: Osum
**Noelene Nabulivou** (1967an edo 1968an jaioa) hainbat alorretako aktibista da, Fijin. Berotze globalari aurre egiten eta genero berdintasunaren alde dihardu, besteak beste.

Bizitza
-------

Nabulivou Perth, Australia eta Fiji artean hazi zen. Perthen hainbat kolektibo anarkista, talde migratzaile, indigena eta arte publiko proiektuetan parte hartu zuen. Nazioarteko harremanak eta bakearen inguruko ikasketak egin zituen unibertsitatean.

Bere etxean jasotzen zuen kultura erlijioz eta matxismoz beterikoa zen. Horren ondorioz bere 35 urteak bete arte ez zuen esan lesbiana zela. Garai hartan ez zuen uste, gay izatea , bere belaunaldian zegoen aukera bat zenik. Fijin gaur egun ere legez kontrakoa da sexu bereko ezkontza eta bi emakumezkoren nahiz bi gizonezkoren arteko harremanak izatea. Nabulivouk bere eguneroko bizitzan jasaten dituen bereizkeria eta homofobia deskribatzen ditu.

Nabulivou Suva hirian (Fiji) bizi da, emaztearekin, alabarekin eta familia zabalarekin.

Aktibismoa
----------

Nabulivouk lanean dihardu Fijiko eta Pazifikoko bozeramaile gisa Nazio Batuen prozesuetan eta lantaldeetan.

Gainera, Aro Berri Baterako Emakumeekiko Garapen Alternatibak (Development Alternatives with women for a New Era, DAWN) taldearekin eta Sexu eta Ugalketa Osasun eta Eskubideei buruzko Pazifikoko Koalizio Feministarekin dihardu.

Nabulivouk 30 urte baino gehiago daramatza osasun unibertsala babestearen alde lan egiten, nahiz eta azken urte hauetan zailagoa den COVID-19aren pandemia dela eta, krisi klimatikoa geroz eta okerrago dagoelako eta horrekin batera zikloiak sortu eta janari eta ur falta handia dagoelako.

### Diverse Voices and Action (DIVA) For Equality

2011. urtean, DIVA izeneko erakundearen sortzaileetako bat izan zen, eta proiektu berezietarako aholkulari politikotzat lan egiten jarraitzen du harentzat. Erakunde hori LGBTI erakundean dauden pertsonen alde borrokatzeko sortu zen. Azkenean Astrae eta DIVA elkartu eta batera lan egiten hasi ziren. «Sexu eskubideak, giza eskubideak, genero justizia eta justizia soziala, ekonomikoa, ekologikoa eta klima babestea» da haien lana.

Sariak
------

* International Women's Health Coalition Joan B. Dunlop Honoree, 2020

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   **(Ingelesez)** Greenhalgh, Hugo. «In Fiji, Noelene Nabulivou fights for a ‘liberated' world» *Thomas Reuters Foundation News* 2020-05-13 (Noiz kontsultatua: 2021-05-04).
2. ↑   **(Ingelesez)** «'The most inspiring person I've ever met': your aid worker heroes of 2016» *the Guardian* 2016-12-22 (Noiz kontsultatua: 2021-04-26).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Noelene Nabulivou» *The Pacific Community* (Noiz kontsultatua: 2021-04-26).
4. 1 2 3 4 5   **(Ingelesez)** «Human Rights Activist Noelene Nabulivou On Equality» *LOTL* 2014-02-26 (Noiz kontsultatua: 2021-04-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55760109

 |

* Wd Datuak: Q55760109
**Ezpata-loreak** (Gladiolus illyricus) Mayo, oilarbuztan edo Gladiolo bezalako izenak ere hartzen ditu.

Ezaugarriak
-----------

Belar iraunkorra eta erraboilduna da eta sable itxurako hosto txandakatuak ditu, sei petalodun lore arrosak ditu eta fruitua kapsulan dauka hazi hegodunarekin.

Habitata
--------

Iberiar penintsulako hego-ekialdekoa da jatorriz, eta Mediterraneoaren iparraldeko herrialdeetakoak ere bai; besteak beste, Frantzia, Italia, Grezia, Turkia, Mazedonia, Errumania...

Belardietan eta harkaitzetan bizi da.

Bitxikeriak
-----------

Erromatarren garaian, gladiolo lorea borrokan garaile ziren gladiadoreei ematen zitzaien; horregatik, lorea garaipenaren sinbolotzat hartzen da.

Loraldia
--------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **URT** | **OTS** | **MAR** | **API** | **MAI** | **EKA** | **UZT** | **ABU** | **IRA** | **IRR** | **AZA** | **ABE** |
|  |  |    X |   X |    X |    X |  |  |  |  |  |  |

Sendabelar erabilera
--------------------

Ez dute erabilera sendagarririk, apaintzeko baino ez dute balio.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1658947
* Commonscat Multimedia: Gladiolus illyricus
* Wikispecies Espezieak: Gladiolus illyricus

---

* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 60964
* EOL: 2918311
* GBIF: 2749912
* GRIN:
* IPNI: 20008765-1
* NCBI: 928058
* PlantList: kew-328503

 |

* Wd Datuak: Q1658947
* Commonscat Multimedia: Gladiolus illyricus
* Wikispecies Espezieak: Gladiolus illyricus
**Ontzalu Ibañez Baztangoa** XIII. mendeko Nafarroako handikia izan zen, errege-alfereza izan zena.

Biografia
---------

1243an Guardian zegoen Maltako Ordenak idatzitako gutunaren arabera. 1253 eta 1254 artean Tutera eta Monteagudoko itunen negoziaketetan parte hartu zuen. 1254an Iratxen benta bat fidantzan izan zuen. 1264an Guardiako eta 1269an Mendigorriko jauna izan zen. 1264an erregeari Mues hiribildua erosi zion. 1266an, Tibalt II.a Nafarroakoak zuzenduriko kanpainan, Baionako konkistan izan zen.

Henrike I.a *gizena* hil zenean, 1274ko abuztuaren 21ean, Erriberrin Gorteek gobernadore izateko hautagaien artean izan zen. Nabarreriako gerran Eustakio Beaumarchaiskoaren aurka eta, Gartzia Almoravitekin batera, Nabarreriatik ihes egin zuen hartua izan baino aurreko gauean. Hori zela eta, bere ondasunak konfiskatu zituzten. 1280an Filipe III.ak Teresa bere alabari horietako batzuk itzuli bazizkion ere, Ontzaluk Gaztelan bilatu zuen babesa. Bertan, 1280ko urriaren 7an testamentua eman eta urte batzuk bizi zen.

Ezkontza eta seme-alabak
------------------------

Aldontza ezkondu eta zazpi seme-alaba izan zituzten:

* Pedro Corneill (agian amaren abizena hartu zuena)
* Joanes
* Estefania
* Teresa, Joanes Beilaitz Gebarakoa ezkondu zuena.

Bibliografia
------------

* Jimeno Jurio, Jose Maria.  (2004). *Retazos de la historia de Pamplona.*  Iruñea: Pamiela ISBN 84-7681-405-4..
* Jimeno Jurio, Jose Maria.  (1991). *Guerra de la Navarrería.*  in: *Navarra : temas de cultura popular*. Iruñea ISBN ISBN 84-235-0436-0..
* García Arancón, Mª Raquel. *Tres linajes navarros bajo la casa Champaña.* , 606-611 or..[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8964682

 |

* Wd Datuak: Q8964682
Gladius bat

***Gladiusa*** erromatar legioek erabili zuten ezpata mota da, gutxi gorabehera metro erdi inguruko luzera zuena, erabiltzailearen neurrira egin zitezkeen arren.

Jatorria
--------

Erromatarrak, ezpata hau egiteko, Hispaniako Hanibalen zeltiberiar mertzenarioek Gerra Punikoetan erabili zuten *falkata* izeneko ezpatan oinarritu ziren.

Ezaugarriak
-----------

Ezpata honen orria, zuzena zen, aho bikoa eta mutur luzeduna.

Erabilera
---------

Bere mutur luzeagatik, batik bat, sastatzeko erabiltzen zuten erromatarrek. Baina, aho bikoa izanda, mozteko ere erabiltzen zen. Oso erabilia izan zen denbora luzez, Erromatar estatuan, bai Errepublika garaian, baita Inperioan ere. Gladiatoreek ere erabili zuten, euren arteko borroketan. Denbora pasa ahala, eta Erdi Inperio inguruan, III. mendeko krisialdia zeritzonean, *spatha* izeneko ezpatarekin ordeztu zen; azken hau luzeagoa (70-100 cm) zen, eta mutur laburragoa zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q274556
* Commonscat Multimedia: Gladii

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300213477
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q274556
* Commonscat Multimedia: Gladii
*Artikulu hau antzinateko borrokalariei buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gladiatore (argipena)».*
Gladiatoreak II. mendeko mosaikoan (Leptis Magna, Libia).
**Gladiatoreak**, Erromatar Errepublikan eta Erromatar Inperioan, Erromako edo beste hirietako anfiteatroetan elkarren aurka aritzen ziren borrokalariak ziren. Erromako anfiteatroa Koliseoa da.

Jatorria
--------

Gladiatoreak esklaboak izaten ziren, Estatuko probintzietan jaiotakoak eta oraindik erromatar hiritartasuna ez zutenak, edo baita erromatar Estatutik kanpo bizi zirenak ere, eta erromatarren aurkako guda galdu zutenak. Halere, egon zen gladiatoreren bat edo beste, esklaboa ez zena.

Izena
-----

Gladiatore izena, erromatarrek borrokarako erabiltzen zuten ezpata batetik dator. Ezpata horrek gladius izena zuen, eta gladiatoreek maiz ezpata hori erabiltzen zuten armatzat, beren borroketan.

Historia
--------

Jean-Léon Gérôme: *Pollice Verso*.
K.a. 73. urtean, gladiatore eta beste esklabo batzuen Erromaren altxamendua egon zen. Espartako esklabo traziar ospetsua Erromaren aurka altxatu ziren esklabo hauen buruzagi zelarik. Altxamendu honek, bi urte iraun zuen, K.a. 71. urteraino.

Gladiatore ospetsuak
--------------------

* Espartako
* Komodo (Erromatar enperadorea 180-192)
* Tumeliko

Gladiatore motak
----------------

* Samnitarrak
* Reziarioak
* Trazioak
* Mirmiloiak
* Secutoreak
* Laqueariiak
* Homoplatxiak
* Andabataeak
* Dimanchaeriak
* Essedariiak
* Equitesak

Beste arma batzuk
-----------------

* Gladiatore kaskoa
* Hiruhortza
* Ezkutua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q482999
* Commonscat Multimedia: Gladiator

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4157398-5
* NKC: ph120567
* AAT: 300258488
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q482999
* Commonscat Multimedia: Gladiator
**MIRA** (jatorriz **Folsom** **Bay Tower** izendatua) 129 metro garai den etxeorratza da, 39 solairukoa, Spear Streeten eraikia, San Frantziskon (Kalifornia). Etxebizitzetarako eraiki zen. 

Jeanne Gang arkitektoak eta Studio Gang bere bulegoak egin zuten etxeorratzaren diseinu ondulatua.

2019ko abenduan, Curbed aldizkariak aurreko hamarkadako San Frantziskoko badiako eskualdeko 10 eraikin garrantzitsuenen zerrenda batean sartu zuen.

2018ko urrian, eraikinean salgai jarritako 392 etxebizitzetako lehen 32ak saldu ziren milioi bat dolar inguruko prezioetan. Goiko solairutekoak 3 milioiraino iritsi ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Labong, Leilani Marie.  (2019-12-02). «The Bay Area’s 10 most important buildings of the past decade» *Curbed SF* (Noiz kontsultatua: 2023-01-31).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Exclusive: Transbay condos kick off pre-sales starting under $1 million» *www.bizjournals.com* (San Francisco Business Times) (Noiz kontsultatua: 2023-01-31).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106782981
* Commonscat Multimedia: MIRA (building)

---

 |

* Wd Datuak: Q106782981
* Commonscat Multimedia: MIRA (building)