recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Muskildako baseliza ilunabarrean
**Muskilda** Nafarroa Garaiko ipar-ekialdeko mendi bat da (1.070 m), Otsagabiko iparraldean kokatua. Bertan dago izen bereko baseliza ere. Otsagabiaren eta Itzaltzuren arteko errepidean, 4. kilometroan dugu Muskildara igotzeko bidegurutzea.

Herritik abiatzen da ondo markatutako bide zaharra elizaren goialdetik, *via crucis* modukoa dena. Muskildatik bestela ateratzen dira bideak Abodiko mendilerrora joateko.

Azkenik, emakume nafar batzuk izen honekin bataiatuta daude, batik bat eskualdekoak.

Baseliza
--------

Sakontzeko, irakurri: «Muskildako Andre Mariaren baseliza»
Gailurrean, Muskildako Andre Mariaren baseliza dago, XIII. mendean hasitakoa erromaniko berantiarraren estiloan. Oinplano laukizuzenekoa da eta dorreko teilatua kono itxurakoa. Eraikin multzoa baselizak, kaperau etxeak eta eremutar etxeak osatzen dute, harresi batek inguratuak.

Baselizaren barruan, Muskildako Andre Mariaren zurezko irudia dago erretaulan, beharbada XIV.-XV. mendekoa dena. Jesus umea eserita dauka haren ezkerraldean.

Presbiterioa erdiko nabetik XV. mendeko burdinazko hesi batek banatuta dago. Nabearen alde bietan hormako margoak daude, azken urteotan erabat berriztatuak.

Folklorea
---------

Honen ohorez, urtero irailaren 8an festa ospatzen dute, 8 dantzarik eta "Bobo" izeneko pertsonaiek 4 makil-dantza ("Emperador", "Katxutxa", "Danza" eta "Modorro"), "el Pañuelo" zapi-dantza eta "la Jota" egiten dutelarik. Halaber, "Pasacalles" egiten dute agintarien ibilaldietan eta Andre Mariaren prozesioan. Dantza hauek tradizio handikoak dira XVII. mendetik.

Irudi galeria
-------------

* Baselizaren kanpoaldeaBaselizaren kanpoaldea
* Ate nagusi erromanikoaAte nagusi erromanikoa
* Ondoko eraikinaren atea (1671)Ondoko eraikinaren atea (1671)
* BarnealdeaBarnealdea
* Hormako margoakHormako margoak
* ErretaulaErretaula
* Andre mariaren eta Jesus umearen irudiaAndre mariaren eta Jesus umearen irudia

Ikus, gainera
-------------

* Erromanikoa Euskal Herrian

Bibliografia
------------

* *"De etnografía de Navarra"*. 85. liburukia "Askatasun Haizea" bildumatik. José Miguel de Barandiarán. Txertoa, 1987. isbn= 978-84-7148-197-9.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60430563

 |

* Wd Datuak: Q60430563
**Musikagilea**, **konpositorea** edo **musika-ontzailea** musika konposatzen duen pertsona bat da, hau da, musika sortzen duena. Musika hori kanta bat baldin bada, **kantagilea** edo **abestigilea** ere esaten zaio (kantagile guztiak dira musikagile, baina musikagile guztiak ez dira kantagile).

Musikagilearen eta beste musikari moten arteko ezberdintasunak aldatu egiten dira garai batetik bestera eta toki batetik bestera, eta horrek eragin egiten die egile eskubideei eta musika pieza zehatz baten bakarkako interpretazioei. Adibidez, musika klasikoan, hasiera baten behintzat, konposatzeak ez zuen jotzeak bezainbesteko garrantzirik. Bakarkako konposaketak mantentzea ez zitzaien askorik axola, eta, musikariek, orohar, ez zuten arazorik izaten euren konposaketak aldatzeko, jotzeko orduan. Denbora igaro ahala, baina, musikagilearen idatzizko notazioak oso jarraibide zorrotzak eman ditu; eta jotzaileek, hala ez egiteko arrazoi onen bat tartean ez badute, nahitaez jarraitu behar diete jarraibide horiei. Beste alde batetik, irizpide hori oso garbizaletzat jo daiteke. Dena dela, musikagilearen papera geroz eta garrantzitsuagoa egiten hasi zen, jotzailetzat zuen ospeari loturik oro har: klasizismo garaian, geroz eta garrantzi handiagoa hartzen joan zen. Erromantizismoarekin, musikagilea pertsonaia ia mitiko —ia guru bat— bihurtu zen. Adibiderik nabarmenena, Ludwig van Beethoven da.

*Konpositore*, zentzu hertsian, Mendebaldeko tradizioko musika klasikoa ondu duenari deritzo, baita zinemako musikaren, bideo-jokoetako musikaren eta konposaketa aldetik seriotzat jo daitekeen beste musika baten sortzaileari ere. Musika herrikoian, musikagilea, berak sortutako kantuen interprete ere bada, eta, kasu horretan, *egile abeslari* esaten zaio, edo, beste batzuetan, *musikari* soilik.

Aipamenak
---------

* «Musikagile batentzako lehen betebeharra, hilda egotea da.» (Arthur Honegger, *Je suis compositeur*, 1951)
* «Ahanzturaren bila dabilen musikagile bat naiz; beti sentitzen naiz konposatzen dudala onartzeaz apur bat lotsaturik.» (Alexander Borodin, *Lydia Karmalinarentzako gutuna*)
* «Egungo musikagileak, egian oinarrituta egiten ditu bere lanak.» (Claudio Monteverdi, Madrigalen bosgarren liburua, 1605, «Hitzaurrea»)
* «Baliteke lehen mailako musikagilea ez izatea, baina, bigarren mailakoen artean, lehen mailakoa naiz!» (Richard Strauss, Del Mar, Richard Straussen aipatua 1962)
* «Egunen batean, erlaxatu ahal izango naiz pixka bat, eta musikagile on bat izaten saiatuko naiz.» (Benjamin Britten, *Imogen Holstentzako gutuna* 1968)
* «Gozamena ez dago gauzetan, geugan baizik.» (Richard Wagner)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q36834
* Commonscat Multimedia: Composers

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX5304241
* BNF: 11931721m (data)
* GND: 4032009-1
* LCCN: sh85029386
* NDL: 00570055
* NKC: ph120923
* NARA: 10640499
* AAT: 300025671

 |

* Wd Datuak: Q36834
* Commonscat Multimedia: Composers
Musikaria korneta jotzen
**Musikaria** (grezieraz: μουσική [τέχνη]; latinez: mūsicus),  musika tresna bat jotzen duen pertsona da. Musika egiten, zuzentzen edo interpretatzen duenari musikari deitzen zaio.  Musika tresna bat jotzen duen musikaria interprete edo instrumentista gisa ere ezagutzen da.

Musikariak edozein musika estilotan espezializa daitezke, eta batzuek estilo desberdinak jotzen dituzte euren kulturaren eta jatorriaren arabera. Musikari batek egin ditzakeen jardueren adibide batzuk interpretazioa, zuzendaritza, kantua, musika inprobisazioa, konposizioa, moldaketa, orkestrazioa eta musika ekoizpena dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Musician.*  Oxford Dictionary.[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑    *Musician.*  MacMillan Dictionary.
3. ↑    *Types of Musician.*  About MusicSchools.com.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q639669
* Commonscat Multimedia: Musicians

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525651
* BNF: 13318521k (data)
* GND: 4040841-3
* LCCN: sh85089027
* NDL: 00568864
* NKC: ph117204
* AAT: 300025666
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q639669
* Commonscat Multimedia: Musicians
**Udako hirukia** zeru-esferaren ipar hemisferioan hiruki bat irudikatzen duen asterismo edo sasikonstelazio bat da. Bere erpinak Lyra konstelazioko Vega, Cygnus konstelazioko Deneb eta Aquila konstelazioko Altair dira. Asterismoa 1920ko hamarkadaren amaieran marraztu zuen Owald Thomasek, izar hauek Hiruki Handia bezala deitzen zituena, eta 1934an Udako hirukia deitzera pasa zen.

Iparraldeko erdi latitudeetatik gora dago udako hilabeteetan, baina udaberrian ere ikus daiteke oso goiz goizetik. Udazkenean hirukia arratsaldez ikus daiteke azarorarte. Hego hemisferiotik alderantzikatuta ikusten da ostertzetik gertu neguko hilabeteetan.

Udako hirukiko izarrak
----------------------

| Izena | Konstelazioa | Itxurazko magnitudea | Argitasuna (× eguzkiarena) | Espektru mota | Distantzia (argi-urte) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Vega | Lyra | 0.03 | 52 | A0 | 25 |
| Deneb | Cygnus | 1.25 | 70000 | A2 | 3230 |
| Altair | Aquila | 0.77 | 10 | A7 | 16.6 |

Ikus gainera
------------

* Neguko hexagonoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q324113
* Commonscat Multimedia: Summer triangle

---

 |

* Wd Datuak: Q324113
* Commonscat Multimedia: Summer triangle
**Utah konderria** (ingelesez: *Utah County*) Utahko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Provo da. 2010eko zentsuaren arabera 516.564 biztanle zituen, Utah kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Utah konderriak 5.553,23 kilometro koadro ditu. Horietatik 364,31 ura dira. Beste 5.188,92 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 93,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 516.564 pertsonetatik 490.501 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 55.793 dira. 2.421 beltzak edo afroamerikarrak. 2.374 amerikar natiboak ziren eta 3.817 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6.912 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 631 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 9.908 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27229
* Commonscat Multimedia: Utah County, Utah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141886691
* ISNI: 0000 0004 0415 2458
* LCCN: n79142702
* NARA: 10040051
* **Lekuak**
* OSM: 1744370
* TGN: 2002125

 |

* Wd Datuak: Q27229
* Commonscat Multimedia: Utah County, Utah
**Muskegon konderria** (ingelesez: *Muskegon County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Muskegon da. 2010eko zentsuaren arabera 172.188 biztanle zituen, Muskegon kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Muskegon konderriak 3.781,45 kilometro koadro ditu. Horietatik 2.488,41 ura dira. Beste 1.293,04 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 45,53 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 172.188 pertsonetatik 141.393 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 8.261 dira. 24.599 beltzak edo afroamerikarrak. 1.240 amerikar natiboak ziren eta 18 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 919 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 122 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.897 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63719
* Commonscat Multimedia: Muskegon County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130189088
* ISNI: 0000 0004 0543 9610
* LCCN: n80149302
* NARA: 10036446
* **Lekuak**
* OSM: 1907328
* TGN: 1002700

 |

* Wd Datuak: Q63719
* Commonscat Multimedia: Muskegon County, Michigan
**Muskogee konderria** (ingelesez: *Muskogee County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Muskogee da. 2010eko zentsuaren arabera 70.990 biztanle zituen, Muskogee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Muskogee konderriak 2.175,02 kilometro koadro ditu. Horietatik 75,96 ura dira. Beste 2.099,06 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 32,64 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 70.990 pertsonetatik 45.050 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.688 dira. 7.960 beltzak edo afroamerikarrak. 12.137 amerikar natiboak ziren eta 20 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 381 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 24 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 5.418 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495867
* Commonscat Multimedia: Muskogee County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130203264
* LCCN: n82020698
* **Lekuak**
* OSM: 1822229
* TGN: 2001673

 |

* Wd Datuak: Q495867
* Commonscat Multimedia: Muskogee County, Oklahoma
***Udako gaua, Vejle fiordotik gertu*** (danieraz: *Skt. Hans Aften ved Vejle Fjord*), Harald Slott-Møller artista danimarkarrak 1904an egindako pintura bat da, mihise gainean egina. Vejleko Arte Museoan kontserbatzen da, Danimarkako Vejle hiriaren erdigunean. 2016ko apirilean, margolan hau Danimarkako hamar artelan garrantzitsuenen artean hautatu zuen Europeana proiektuak.

Deskribapena
------------

Paisaia-pintura bat da, baina erretratu-pinturatzat ere har daiteke, agertzen den pertsona Agnes Slott-Møller artistaren emaztea baita; zalantzarik gabe, Vejleren fiordora begira eta eserita dagoen emakumea da, uda-gauean.

Pintura honen giroaren ezaugarria da kolorearen ezohiko erabilera, batez ere emakumearen geruza gorri nabarmenean. Harald Slott Møller naturalismoan eta sinbolismoan oinarritu zen; azalerak eta koloreek lan honetan esanahi sinbolikoa dutela uste da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21747106

 |

* Wd Datuak: Q21747106
**Scopus** aldizkari zientifikoko artikuluen laburpen eta aipamenen datu base bibliografikoa da. Nazioarteko 5.000 argitaletxe baino gehiagoren 18.000 izenburu biltzen ditu. Zientzia, teknologia, medikuntza eta gizarte zientzietako arloetako, arteak eta giza zientziak barne, 16.500 aldizkarien parekoen ebaluazioa egin ditu.  Elsevier-k argitaratzen du eta harpidedunentzako eskuragarri dago sarean. Scopus-eko bilaketek web orrialde zientifikoen bilaketak Scirus-en bidez, Elsevier-ren bidez ere, eta patenteen datu-baseak erabiliz biltzen dituzte.

Scopus-ek egileen profilak ere eskaintzen ditu afiliazioak, argitalpen kopurua eta horien datu bibliografikoak, erreferentziak eta argitaratutako dokumentu bakoitzaren aipamen kopuruaren xehetasunak. Alerta-sistemak ditu, izena ematen duenari profil bateko aldaketak jarraitzeko aukera ematen diotenak. *Scopus Author Preview* aukera erabiliz, egilearen arabera bila dezakezu, afiliatuaren izena mugatzaile gisa erabiliz, egilearen identifikazioa egiaztatu eta egilearen orrialdean aldaketak abisatuko dizkizun jakinarazpen automatikoko sistema jarri RSS edo posta elektroniko bidez .

Edukien integrazioa
-------------------

*Scopus TopCited* aukerak azken 3, 4 edo 5 urteetan gai jakin bati buruz gehien aipatutako 20 artikulu aipagarrienen berrikuspen azkarra eskaintzen du Scopus-ek biltzen dituen argitalpen guztietan. Gehien aipatutako artikuluen datuak Scopus integrazio programaren barruan dagoen aplikazio informatiko bat erabiliz atera dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Scopus in detail: What does it cover?» *Scopus Info* (Elsevier).

Ikus, gainera
-------------

* Datu base akademikoak eta bilatzaileak
* Datu base bibliografikoa
* Aipuen indizea
* SEDICI

Kanpo estekak
-------------

* Elsevier-en Scopus Informazio orria
* Scopus datu-basea
* Egilearen aurrebista
* Web of Science, Scopus eta Google Scholar-en aipamenen kopurua alderatzea, Medikuntza Orokorreko aldizkarietan argitaratutako artikuluen artean .JAMA 2009; 302 (10): 1092-1096.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q371467
* Commonscat Multimedia: Scopus (database)

---

* **Identifikadoreak**
* ISSN: 2588-9885
* NKC: ph770862
* ZDB: 2193487-3

 |

* Wd Datuak: Q371467
* Commonscat Multimedia: Scopus (database)
Historia
--------

**Scornavacche** kokalekuan, Chiaramonte Gulfi udalerrian, Ragusako probintzian, Dirillo ibaiaren ezkerraldeko muino batean kokaturik dagoena, indusketek, greziar Akrillai hiritik hurbil, zeramika ekoizpen gune helenistiko bat erakutsi dute.
Sirakusak fundatu zuen, Sirakusa eta Gela arteko errepidean, K.a. VI. mendeko lehen erdian. K.a. 406an, kartagotarrek Scornavacche suntsitu zuten. Akragas eta Gela okupatu zituztenean. Sirakusak berreraiki zuen Timoleonen gobernupean, ekialdeko ordokira eramana, antzinako nekropoliaren eremua. Kartagotarrek, K. a. 280an, hiria berriro suntsitu zuten eta ez zen inoiz berreraiki.

Arkeologia
----------

Ez dago K.a. VI. mendeko hiri-planoren arrastorik, baina K.a. IV.-III. planoak kale paraleloen sistema bat du, eta horien gainean bloke angeluzuzenak irekitzen dira. Bloke horietako bakoitzak gela gutxiko etxeak ditu, barne-patio zabal baten inguruan kokatuta. Kale estuak blokeen artean doaz.

Hauetariko bartean, buztingileen gela bat, labe eta buztin biltegi batekin, non molde ugari dauden. Haue aktibo egon zen K.a. IV. mendearen bigarren erditik III. mendearen hasierara arte. Zeramika eta han egiten ziren figuratxo ugariak inguruko kokaleku indigenetara esportatzen ziren. Terrakoten artean Athena Erganeren estatuatxo bat dago eta kilix bat pintura beltz matean, ertz azpian idazkun bat grabatuta egosi ondoren. Inskripzioak Asklepiori eskainitako tenplu baten testigantza ematen du. Hainbat eragin ekoizpen honetan antzeman daitezke, zenbait moldek erakusten duten bezala, baita gnathiar estiloko eta irudi gorriko zeramikan ere. Eragin horiek Sirakusa, Akragas eta Italia hegoaldetik zetozen, Scornavacche, Sirakusatik Selinusera Gela eta Akragaserako bidean merkataritza gune bat zelako.

Aurkikuntzak
------------

Indusketetan aurkitutakoa, Ragusako Scornavacche Iblear Arkeologia Museoan kontserbatzen dira. Erakusketen artean, metalezko erreminta batzuk nabarmentzen dira, eta, ezaugarriak kontuan hartuta, uste da zirujau batena zirela. Zeramikarako labeetako bat lehen aipatutako museoan jaso eta muntatu zen.

Bibliografia
------------

* DI VITA, A. Di Vita (1956): *Recenti scoperte archeologiche in Provincia di Ragusa*, ArchStSir 2, 36-41 orr.
* DI VITA, A. Di Vita (1958): *La penetrazione siracusana nella Sicilia sudorientale alla luce delle recenti scoperte archeologiche*, Kokalos 2, 203-204 or.; 4 91-99; id. BdA (1959) 347-63.
* M. DEL CAMPO (1976): *The Princeton encyclopedia of classical sites*. Stillwell, Richard. MacDonald, William L. McAlister, Marian Holland. Princeton, N.J. Princeton University Press.

Oharrak
-------

1. ↑  Artisten eta artisauen patroia

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Gnathiako zeramika
* Scornovacche

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3952753

 |

* Wd Datuak: Q3952753
**Vallejo Etxea** Getxo udalerriko oso alde garrantzitsuan dago, Neguriko lorategi-eremuan, Algortako Etorbidearen ertzean. Estilo eklektikoa du eta 2001 urtetik Getxoko eremu berezian sailkatuta dago.

Eraikina
--------

Etxea 1924. urtean eraiki zen Manuel María Smithek diseinatuta, Emilio Vallejo, enpresaria, eta Sofía Real de Asúa senar- emazteentzat. Hasiera batean, familia bakarreko etxea zen, parametro erregionalisten arabera egindakoa, euskal jauregi barrokoen aldaera estilizatua zuen. baina gero handitu egin zuten oina eta solairu bat erantsi zioten egun dauzkan hiru etxebizitzetako eraikin bihurtzeko.

Handitzean, Smithek oinarrizko dekorazio eskemari heldu zion eta konposizioan fatxada nagusiko motiboa gordetzeaz gain (mendebalderantz), zutabe gaineko arkupea eta goiko terrazako arkuteria tartekatu zituen.

Lau aldeak agerian dituen eraikina da, oin eten zapala eta perfil mugitua. Isuri askotako teilatua du eta altxaeran sotoa, behe-oina, beste bi oin eta txapitula bereizten dira. Eraikinaren inguruan lorategi bat dago, itsuturiko arkuteriaz osaturiko hormaz inguratua, eta sarrerako eskailerak.

Fatxada nagusia, Algortako Etorbideari begira dagoena, silarriz egina dago, eta hormatal batzuetan zarpeatuak eta entokatuak bereizten dira azken oinean eta aurreratutako gorputzean. FatxadakFatxada nagusia gorputz bitan artikulatzen da; eskuinekoa, hain zabala ez dena, bestea baino aurreratuago dago eta kanpoko angeluan zutabe bat ageri da goian pinakulu bat duela. Gorputz hori zutabeen gaineko hutsarte guztietan eta sare antzeko kareletan ageri da. Behe-oinean ataripe dinteldun bat nabari da, eta bertako baoak pilastren artean irekitzen dira. Lehenengo altueran aipagarria da erdi-puntuko arkuteriaz osaturiko galeria, eta azken oinean, deigarri dira oso egutera dintelduna eta kanpoko angeluan kokatzen den balkoi zirkular txiki irtena.

Ezkerreko gorputzak banaketa simetrikoa du, hiru bao ardatzekin; horietan aipagarri dira trapezoide itxurako begiratoki bi, behe-oineko alboetan. Horien gainean, bi balkoi burdinesidun ageri dira erdiko loggia baten alboetan; eta azken solairuan, goiko aldean pinakuluak dauzkaten zutabeen artean ageri da erdiko ardatza. Alboko hormak zarpeatuta daude, eta eskantzuak eta erlaitza harrizkoak dira. Kalitate arkitektoniko handiko eraikina da, eta Smith arkitektoak eraikin honetan maisuki erakutsi zuen tradizio ezberdinetik aterratako elementuak eklektikoki nahasteko zuen trebetasuna.

Galeria
-------

* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65559834
* Commonscat Multimedia: Buildings in Getxo

---

 |

* Wd Datuak: Q65559834
* Commonscat Multimedia: Buildings in Getxo
Uraren tormentua, J. Damhoudèreren irarlana, *Praxis Rerum Criminalium*, Amberes, 1556.
**Uraren tormentua**, baita ere **Uraren sendaketa**, tortura-modalitate bat da. Presoari eskailera inklinatu batera edo bastidore batera lotzen zaio, burua oinak baino beherago izanik. Orduan, ahoan oihal bat sartzen zaio eta, jarraian, eta poliki-poliki, pegar batekin ura botatzen zaio ahoan, irestera behartzen, horrela pertsona lehertu arte.

Historia
--------

Espainiako Inkisizioak «garrutxarekin» eta «zaldikoarekin» batera gehien erabiltzen zituen hiru tortura-prozeduretako bat izan zen. Ura ahora isurtzeko litro bat baino gehiagoko edukiera zuen pegarra erabiltzen zen. Inkisidoreek bete beharreko jarraibideen arabera — tortura-saioan egon behar zuten auzitegi-eskribau eta borreroarekin batera —, saio berean ezin zitzaizkion zortzi pegar baino gehiago eman preso bati. Tortura-metodo horrekin ez zen urratzen tortura inkisitorialaren "arauetako" bat: odola isurtzea edo akusatua mutilatzea.

Espainian izan ezik, Europa osoan erabili izan zen tortura metodo hau. Esaterako Frantziako Pozoien aferan aitorpen asko horrela lortu ziren. Tortura honen bariante asko armadek eta poliziek sarritan erabili dute eta erabiltzen dira mundu osoan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Kamen, Henry (2011) [1999]. *La Inquisición Española. Una revisión histórica* (3. edizio). Bartzelona: Crítica. ISBN 978-84-9892-198-4.
2. ↑  Pérez, Joseph (2012) [2009]. *Breve Historia de la Inquisición en España*. Bartzelona: Crítica. ISBN 978-84-08-00695-4.

Ikus, gainera
-------------

* Pozoien afera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2604851
* Commonscat Multimedia: Water cure (torture)

---

 |

* Wd Datuak: Q2604851
* Commonscat Multimedia: Water cure (torture)
**Uraren produktu ionikoa** edo **uraren biderkadura ionikoa** ur puruaren ioinizaio-maila adierazten duen oreka-konstantea, *K*w = [H3O+][OH−] = 1,00 × 10−14 (25 °C edo 298 K)). Uraren oreka-konstante ere esaten zaio.

Uraren autoionizazioa

Uraren autoionizazioa
---------------------

Ura da disolbatzailerik erabiliena. Urak azido-base erreakzioetan parte hartzen du eta anfoteroa da, hots, azido eta base moduan joka dezake. Horrela, azido baten aurrean base moduan jokatuko du eta base baten aurrean azido moduan. Adibideotan ikus daiteke.

{\displaystyle {\ce {HAz + H2O <=> Az- + H3O+}}}

{\displaystyle {\ce {NH3 + H2O <=> NH4+ + OH-}}}

non hidronio ioia (H3O+), H2O-ren azido konjugatua baita eta hidroxido ioia (OH-) H2O-ren base konjugatua. Hortaz, urak azido eta base moduan erreakzionatzen badu aldi berean, autoionizazioa izeneko erreakzioaren bidez:

{\displaystyle {\ce {H2O <=> H+ + OH-}}}

{\displaystyle {\ce {H2O + H+ <=> H3O+}}}

eta bi horien batura,

{\displaystyle {\ce {2 H2O <=> H3O+ + OH-}}}

Erreakzio horietan uraren bi azido-base bikotek parte hartzen dute: H2O/OH- eta H3O+/H2O. Bigarren bikoteari dagokion oreka-konstantea 1 dela erabaki da konbentzioz, eta beste azido-base bikoteen oreka-konstanteak erlatiboak dira balio horrekiko. Horrela, uraren autoionizazioari dagokion oreka konstantearen balioa hau da:

Kw = [H3O+] [OH-] = 10-14

Beraz, ur purua dugunean beste azido edo baserik gabe, hidronio eta hidroxido ioien kontzentrazioa berdina da, [H3O+] = [OH-] = 10-7 M. Ioi horiek orekan daude

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-01-09).
2. ↑    Arama Mamoitio,, Gorka; De Diego Rodriguez, Alberto; Etxeberria Loizate, Nestor; Martinez Arkarazo, Irantzu; Usobiaga Epelde, Aresatz & Zuloaga Zubieta, Olatz.  (2011). *Kimika analitikoa. Kimika analitikoaren oinarriak eta bereizketa kromatografikoaren oinarriak..*  EHU, 45-50 or. ISBN 978-84-694-1283-1..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1638091

 |

* Wd Datuak: Q1638091
**Montcalm konderria** (ingelesez: *Montcalm County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Stanton da. 2010eko zentsuaren arabera 63.342 biztanle zituen, Montcalm kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Montcalm konderriak 1.866,93 kilometro koadro ditu. Horietatik 39,96 ura dira. Beste 1.826,98 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 33,93 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 63.342 pertsonetatik 60.567 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.932 dira. 1.476 beltzak edo afroamerikarrak. 269 amerikar natiboak ziren eta 15 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 220 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 20 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 775 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q82603
* Commonscat Multimedia: Montcalm County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143078270
* LCCN: n81091875
* NARA: 10039676
* **Lekuak**
* OSM: 1907326
* TGN: 2000981

 |

* Wd Datuak: Q82603
* Commonscat Multimedia: Montcalm County, Michigan
**Tuterako elizbarrutia** (latinez eta ofizialki: *Dioecesis Tudelensis*) antzinako Eliza Katoliko Erromatarraren Euskal Herriko elizbarrutietako bat izan zen, egun Iruñeko eta Tuterako artxidiozesiaren barruan dagoena. XII. eta XIII. mendeetan eraikitako Tuterako Santa Maria katedrala zuen egoitza.

Historia
--------

Pio VI.ak aita santuak sortu zuen Tuterako elizbarrutia, 1783an, hasieran Burgosko artxidiozesiaren menpean zegoena. Elizbarruti berriak ez zuen luzaro iraun, 1858tik aurrera Tarazonako apezpikuek bere gain hartu baitzuten administratzaile apostoliko gisa. 1955eko irailaren 2tik aurrera Iruñeko artxidiozesiak batera bildu zuen Tuterako elizbarrutia.

Apezpikuen zerrenda
-------------------

Hona hemen apezpikuen zerrenda:

* Francisco Ramon Larunbe (1784ko ekainaren 25a - 1796ko irailaren 1a)
* Simón Casaviella López (1797ko uztailaren 24a - 1816ko martxoaren 30a)
* Juan Raimundo Santos Larunbe Larraiotz (1817ko apirilaren 14a - 1818ko urriaren 3a)
* Ramón María Azpeitia Sáenz de Santamaría (1819ko martxoaren 1a - 1844ko urtarrilaren 31a)

1858 eta 1955 artean, Tarazonako apezpikuak izan ziren elizbarrutiaren administratzaile apostolikoak eta hortik aurrera Iruñeko artzapezpikuak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Historia de la Diocesis de Pamplona y Tudela, palaciodecanaldetudela.com
2. ↑  www.catholic-hierarchy.org

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3573252

 |

* Wd Datuak: Q3573252


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Tuterako elizbarrutia*** |
**Myfanwy** (Galesko emakumezko izen bat da, galeserazko *annwyl* hitzetik eratorria da, euskaraz "Maite" litzateke, bai esanahiaz zein emaku izenaren sinonimo gisa) Galesko maitasunezko abesti herrikoi bat da. Galeseraz abestu ohi da. Abeslariak Myfanwy izeneko emakumezko bati abesten dio.

Joseph Parry (1841-1903) galestar konposatzaile eta musikariak konposatu zuen.

Hitzak
------

Paham mae dicter, O Myfanwy,  

Yn llenwi'th lygaid duon di?  

A'th ruddiau tirion, O Myfanwy,  

Heb wrido wrth fy ngweled i?  

Pa le mae'r wên oedd ar dy wefus  

Fu'n cynnau 'nghariad ffyddlon ffôl?  

Pa le mae sain dy eiriau melys,  

Fu'n denu'n nghalon ar dy ôl?  

Zergatik da sumindura, Oi Myfanwy,  

Zure begi hain ilun eta garbiak betetzen dituena?  

Zure masail leunak, Oi Myfanwy,  

Zergatik ez dira ni hurbiltzean gorritzen?  

Non dago behin goxoagoa zen zen irria  

Nire maitasun hasiberria piztuz, hain zinezkoa?  

Non daude zure hitz goxoen soinua,  

nire bihotza zure atzetik bultzarazi zutenak?  

  

Pa beth a wneuthum, O Myfanwy  

I haeddu gwg dy ddwyrudd hardd?  

Ai chwarae oeddit, O Myfanwy  

Â thanau euraidd serch dy fardd?  

Wyt eiddo im drwy gywir amod  

Ai gormod cadw'th air i mi?  

Ni cheisiaf fyth mo'th law, Myfanwy,  

Heb gael dy galon gyda hi.  

Zer egin dut ni, Oi myfanwy,  

Zure bekozkoa irabazteko? Zein da nire errua?  

Soilik jolastea al zen, Oi Mfanwy,  

Zure olerkari maitasuna sutan jartzeko asmoz?  

Zuk behin hitzeman zenidan,  

Zure hitza mantentzea gehiegi al da?  

Zure eskua besterik ez nuke nahi, Myfanwy,  

Denbora luzera zure bihotza ez banu.  

  

Myfanwy boed yr holl o'th fywyd  

Dan heulwen ddisglair canol dydd.  

A boed i rosyn gwridog iechyd  

I ddawnsio ganmlwydd ar dy rudd.  

Anghofia'r oll o'th addewidion  

A wnest i rywun, 'ngeneth ddel,  

A dyro'th law, Myfanwy dirion  

I ddim ond dweud y gair "Ffarwél".  

Myfanwy, zure bizitza osoa eguerdiko  

Eguzkipearen dirdirapean iragan ezazula,  

Eta zure masailetan larrosak egon daitezela  

Dantzatu ehundaka egunez edo horrela.  

Orain ahaztu zinezko hitz guztiak  

Maite zaituenari ongi sentiarazten diozu,  

Emaidazu zure eskua, Myfanwy laztana,  

Behintzat azkeneko aldiz, "agur" esateko.

Kanpo estekak
-------------

* Myfanwy abestia entzungai. Richard Griffith abeslaria. **(Galeseraz)**
* Myfanwy abestia entzungai. 1997ko Twin Town filma. **(Galeseraz)**
* Myfanwy abestia entzungai. Morriston Orpheus Choir abesbatza. **(Galeseraz)**
* Myfanwy abestia entzungai. Ryan Davies abeslaria. **(Galeseraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1232704

 |

* Wd Datuak: Q1232704
**Tuterako setioa** 1284an gertatutako gudua izan zen, Aragoiar Gurutzadan zehar gertatutakoa.

Aurrekariak
-----------

Martin IV.ak, Klemente IV.a ordezkatu ondoren, Petri Nagusia errege izendatu zuen. Honek Siziliar bezperen ondoren uhartea inbaditu zuenean, bere eskubideak galdu zituen baina 1283ko abuztuaren 27an *de iure* Aragoiko eta Valentziako errege eta Bartzelonako konde bilakatu zen.

1283an Eustakio Beaumarchèskoa Nafarroako gobernadoreak, lau mila zaldunen buruan, Aragoin sartu eta Ullgo gaztelua, Navardúnen, eta inguruko herriak bereganatu zituen. Handik gutxira, azaroaren 1 eta 11 artean, bertokoen eta batez ere Lésko jauna zen Augèr de Berbedàren laguntzari esker, Arango Harana guztiz okupatu zuen.

1284ko otsailaren 27an, Parisen, Martin IV.ak Filipe III.a Frantziakoaren bigarren semea zen Karlos Anjoukoa Aragoiko eta Valentziako errege eta Bartzelonako konde izendatu zuen.

Tartean Petri Nagusiak Albarracíngo setio arrakastatsua amaitu berria zuen. Horrela, Joanes Nuñez Larakoak Albarracíngo jaurerria galdu zuen aragoiarren alde eta Nafarroako Erresumak aliatu bat galdu zuen.

Tuterako setioa
---------------

Irailean Petrik aurreko urteko inbasioari erantzuteko prest zegoen eta Tuterako baratzeak erasotzea erabaki zuen. Erregeak almogavarrei askatasuna eman zien eta hauek beldurra sortu zuten eskualdean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** Delamont, Ernest. *La croisade de 1285 par Ernest Delamont.*  in: *Histoire du roussillon*..
2. ↑   Valls Taberner, F.; Soldevila, Ferran.  (1972). *Història de Catalunya.*  1 (3. argitaraldia), 187 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11907076

 |

* Wd Datuak: Q11907076
Soraken hiriko gazteak upe eramaten. Argazkia Sarah Chinnery 1929an egin zuen.
**Upea**, **upia** ere deitzen zaiona, Buka eta Bougainville uhartetan, Papua Ginea Berriaren Bougainvilleko Eskualde Autonomoan, buruan mutil gazteek daramaten kapela tradizionalari esaten zaio. 1975ean sortu zenetik Bougainvilleko banderan agertzen da baita ere. Kapela lasto txirikordatutaz egiten da. Hedapenaz, Upe hitzak txanoa, erritua eta parte-hartzailea izendatzen ditu

Iragate-ohikune
---------------

Upea uharteko aurrera eramaten den iragate-ohikuneren elementu adierazgarria da. Nerabezaroaren amaieran, Upe eramaten duten gizon gazteek urtebete baino gehiago ikasketa tradizionalak egiten dituzte: medikuntza, ehiza eta arrantza, lurra lantzea eta abestiak barne. Denbora horretan emakumeek ezin dituzte ikusi. Hau horrela izanda, 2019ko azaroan eta abenduan independentzia-erreferenduma egin zen eta, araua ez puskatzeko, gizonezkoek soilik zituzten hauteslekuak sortu ziren, horrela bozketan parte hartu ahal izateko.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q79019664
* Commonscat Multimedia: Upe

---

 |

* Wd Datuak: Q79019664
* Commonscat Multimedia: Upe
**Saruman Zuria** J. R. R. Tolkien idazleak sortutako fikziozko pertsonaia bat da, bereziki Eraztunen Jauna eleberrian agertzen dena, antagonista nagusi gisa. Saruman bost Istarien (Azti bilakatu ziren Maiar direlakoak) burua da, bostetan boteretsuena denez gero. Istariak Eguzkiaren Hirugarren Aroko mila urte iragan zirenean Valinor lurraldetik Portu Grisetara ailegatu omen ziren, valarrek bidalita, Sauron Jaun Ilunari aurre egiteko eginkizunarekin. Beranduago, ordea, Sauronen botereaz jabetu nahi du, eta botere-goseak itsuturik Erdialdeko Lurraldea kontrolatu nahian bukatzen du. Sarumanek paper garrantzitsuagoa du *Bi Dorreak* eta *Erregearen Itzulera* liburuetan, trilogiako bigarren eta hirugarren liburuetan, hurrenez hurren. Bere Portu Grisetara iritsi aurreko istorioa Silmarillion eta Amaitu Gabeko Ipuinak lanetan kontatzen da labur.

Sarumanek liburuko beste pertsonaia askok bezala boterearen galbidea adierazten du, jakinduriarekiko eta agintearekiko obsesioa bere akabua da; are gehiago, zuzentzeko aukera eskaintzen diotenean uko egiten dio. Bere izenak, antzinako ingelesezko *særu man* hitzetik eratorria, euskaraz «gizon trebe» esan nahi du. Hau teknologia eta industria naturarekin lotura estuagoa duten indarrekin garaituak izan daitezkenaren adibide da. Sarumanen ikurra esku zuri bat da, eta Druidaren pertsonaiak bere itxuran eragin handia du.

Zinema
------

Peter Jackson zuzendariak zuzendutako Eraztunen Jaunaren trilogiako filmetan, Saruman Zuria pertsonaia Christopher Lee aktoreak antzeztu zuen. Geroago, Jacksonen zuzendaritzapean burutu zen Hobbita trilogian, Tokienen Hobbita liburuan oinarritua, Leek berriz ere Sarumanena egin zuen lehen eta azken filmetan.

Ikus, gainera
-------------

* Gandalf
* Istari

Kanpo estekak
-------------

* Saruman Zuriari buruzko bideoa ikusgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216489

 |

* Wd Datuak: Q216489

  


|  |
| --- |
| **J. R. R. Tolkienen *Eraztunen Jauna*** |
| Filmak: | *Eraztunaren Elkartea* | *Bi dorreak* | *Erregearen Itzulera* |
| **Pertsonaia nagusiak** |
| Hobbitak: | Frodo | Sam | Merry | Pippin | Bilbo |
| Gizonak: | Aragorn | Boromir | Faramir | Denethor | Theoden | Eowyn | Eomer |
| Besteak: | Gandalf | Legolas | Gimli | Arwen | Elrond | Galadriel | Bizarbola |
| Etsaiak: | Sauron | Saruman | Suge Mihi | Gollum | Errege Aztia |
**Vitréko gaztelua** (bretainieraz: *Kastell Felger*, frantsesez: *Château de Vitré*) Bretainiako Vitré hirian dagoen gaztelu bat da. 1872an Frantziako monumentu historiko izendatu zuten.

Historia
--------

Geoffrey I.a Bretainiakoak 1000 urtearen inguruan Riwallon Le Vicaire jauntxo feudalari eskubieak ematerakoan sortu zen. Bretainiako marka zaintzeko egurrezko gotorleku txiki bat eraiki zuen honek. Sarritan erasotu eta erre zuten, harik eta Robert I.a Vitréko Baroiak 1070 urtean harrizkoa eraiki zuen arte. Vilaine ibaiaren gainean dagoen harkaitz bat hautatu zuen gaztelu berria eraikitzeko. XIII mendean gaztelua handitu eta gotortu egin zuten gaur egungo itxura triangeluarra emanez.

XIV mendean Laval kondeek eskyratu zuten eta Guy XII. Lavalek gaztelua handitu egin zuen XV mendean, bereziki atea babestuz Saint-Laurent eta Madeleine dorrekin. Helburua frantziarren erasoei aurre egitea zen baina Bretainia eta Frantziak bat egin zutenean frantziarren esku gelditu zen gaztelua. Ordutik aurrera funtzio militarra galdu zuen eta egindako berrizte lan guztiek erosotasuna zuten helburu.

Iruditegia
----------

* Hegoaldeko aurpegia eta Saint-Yves enparantza.Hegoaldeko aurpegia eta Saint-Yves enparantza.
* Ekialdeko aurpegia eta gazteluaren enparantza.Ekialdeko aurpegia eta gazteluaren enparantza.
* Mendebaldeko aurpegia.Mendebaldeko aurpegia.
* Ate nagusia.Ate nagusia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2418225
* Commonscat Multimedia: Château de Vitré

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00090896

 |

* Wd Datuak: Q2418225
* Commonscat Multimedia: Château de Vitré
Unamunoren Museo-etxea Espainiako Salamanca hiriko erdigune historikoan dagoen etxebizitza da. Etxea Salamancako Unibertsitatearena da eta XVIII. mendean eraiki zen. Urtetan Errektore-etxea izan zen. Oso ezaguna da bertan Miguel Unamuno bizi izan zelako kargu hori lehen aldiz bete zuenean. XX. mendeko 50. hamarkadatik idazlea Salamancan bizi izan zen garaietara eskainitako museoa da. Salamancako Unibertsitatearen Artxibategi eta Liburutegi Zerbitzuaren menpe dago.

Historia
--------

Eraikinaren altxatzea 1758ko ekainaren 3an onartu zen, Unibertsitatearen Irakasleen Batzarrean. Eraikitzeko lanek 1758tik 1762ko abenduaren 13 arte iraundu zuten. Arkitektoa Andrés García de Quiñones izan zen, hiriko lan handien egilea, esaterako Udaletxearen eta Plaza Nagusiarena. Unamuno, greziera klasikoaren katedratikoa zen Salamancako Unibertsitatean eta 1900 errektore kargua lortu zuen. Urte horretatik etxe horretan bizi izan zen, eta bertan bere poemak eta eleberri nagusiak idatzi zituen.

1952a eraikina museo gisa moldatzeko lehen lanak egin ziren. Bigarren solairuan altzariak kokatu ziren. Baita Unamunoren liburutegia bertan egokitu zen. 6.000 liburu dira eta idazleak Unibertsitatearen eskuetan utzi zituen. 1976-1977 ikasturtean etxea garai horietara egokitzeko lanak egin ziren, nolabait XX. mendeko girora moldatzeko. 1996an museoa publikoari ireki zitzaion.

Ezaugarriak
-----------

Eraikina Libreros kalearen eta Calderón de la Barca kalearen izkinak dago, antzinako Eskola Nagusien eskuineko fatxada nagusiaren eskuineko aldean. Apainketa nagusia ateladan ikus daiteke: Salamancako Unibertsitatearen armarria, "OMNIVM SCIENTARVM PRINCEPS SALMANTICA DOCET" lemarekin.

Eraikinak laukizuzeneko oinplanoa du, bi solairuekin. Behekoan Areto Ofiziala dago; horretan Unibertsitateko klaustroak egiten ziren eta orain musika katedra da. Lehen solairuan etxebizitza eta bulegoak daude.

Iruditegia
----------

* Kalea gauean.Kalea gauean.
* Etxearen fatxada.Etxearen fatxada.
* Logela.Logela.
* Barruko ikuspegia.Barruko ikuspegia.
* Unamunoren liburutegia.Unamunoren liburutegia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Julián Álvarez Villar, (2001), *La Universidad de Salamanca: arte y tradiciones*, Salamanca, 124 or.
2. ↑  Velasco Sánchez, José-Tomás (2015), *Guía de los Museos de Salamanca. Una visita alternativa. Salamanca a través de sus Museos*. Madril, Bubok Publishing. ISBN 978-84-686-6710-2

Kanpo estekak
-------------

* Ministerioaren webgunea. - Idazleen museoie eskainitako webgunea.
* Museo-etxearen webgunea - Salamankako Unibertsitatearen informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2840268
* Commonscat Multimedia: Casa-Museo de Unamuno (Salamanca)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129021127
* ISNI: 0000 0001 2323 4844
* BNE: XX144272
* BNF: 15029470q (data)
* GND: 1084353-X
* LCCN: n82000185
* SUDOC: 113200986
* ULAN: 500308444
* Directorio de Museos y Colecciones de España: 1184

 |

* Wd Datuak: Q2840268
* Commonscat Multimedia: Casa-Museo de Unamuno (Salamanca)
**Schmalkaldengo Liga**, XVI. mendean sortutako Germaniako Erromatar Inperio Santuko printze protestanteen liga bat izan zen, printze horien lurraldeak defendatu eta Karlos I.a Espainiakoa enperadorearen aurka borrokatzeko, nor katolizismoaren defendatzailea zen Erreforma Protestantearen aurrean. Bere izena, Alemaniako Turingia estatuan dagoen Schmalkalden hiritik hartzen du.

Liga hau, Filipe I.a Hessekoak eta Joan Frederiko I.a Saxoniakoak Saxonia eta Schmalkaldengo hautesleak sortu zuten 1531n. Liga honi, Anhalt, Bremen, Brunswick-Lüneburg, Magdeburg, Mansfeld, Estrasburgo eta Ulm lurraldeak batu zitzaizkion. Jatorrizko partaideei, Konstanza, Reutlingen, Memmingen, Lindau, Biberach an der Riss, Insy im Allgäu eta Lübeck batu zitzaizkien. 10.000 oinezko soldadu eta 2.000 zaldun erabili ziren defentsarako. 1532an, Frantziarekin aliatu zen, eta, 1538an, Danimarkarekin.

Ligak, enperadoreari zuzenean gerra adierazi ez zion arren, Erreforma Protestanteari emandako laguntza eta jarraipenak, Elizari lurrak kendu izanak eta gotzain eta printze katolikoak kanporatu izanak, Karlos V.ak, Ligaren aurka borrokatzea erabakitzea eragin zuen.

1544an, Karlos V.ak bakea adosten du Frantziarekin, eta hau, enperadorearekin aliatzera pasatzen da, Paulo III.a aita santuarekin batera, tropa ugari biltzen hasi zena 1546an. Liga osatzen zuten printzeek, euren arteko ika-mika larriak izan zituzten, koalizio katolikoaren kanpaina erraztu zuena. Karlos V.aren tropek, Ligarenak garaitu zituzten Mühlbergeko guduan 1547ko apirilak 24an. Hala ere, printze protestanteek euren borroka jarraitu zuten, enperadorearen aurkako aliantza berriak sortuz, 1555ean adostu zen Augsburgoko Bakeraino.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q155024
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127370119
* BNF: 11581413h (data)
* GND: 4133026-2
* LCCN: sh85118211
* SUDOC: 106908626
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q155024
**Vedda** (sinhalaz: වැද්දා; tamileraz: வேடுவர் *Vēṭuvar*) Indiako ozeanoan dagoen Sri Lanka uharteko ekialdeko oihanetan eta mendietan bizi den etnia da.

Uharteko lehen biztanleak izan ziren veddak. Arrazaz zurien eta beltzen artekoak dira, eta nolabaiteko antza dute australiar jatorriko leinuekin: txikiak dira (1,55 m), azal ilunekoak, dolikozefaloak, betzulo-gain nabarmenak dituzte, sudur zabal zapala eta ezpain lodiak. Haietako batzuek oso molde zaharreko kultura dute, Harri Arokoa ia-ia, harpeak izaten dituzte bizitegi, eta fruituak biltzetik, ehizatik eta arrantzatik bizi dira. Haien jatorrizko hizkuntza vedda hizkuntza da, baina gaur egun hainbat veddaren lehen hizkuntza sinhala edota tamilera dira. Gaur egun srilankarrekin nahastuta bizi dira ia guztiak: 1911n, gobernuaren arabera, 5.500 inguru ziren, eta 800 baino ez srilankarrengandik bereiz bizi zirenak 1964an.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q369883
* Commonscat Multimedia: Veddas

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11962559m (data)
* LCCN: sh85142472
* SUDOC: 027625168
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q369883
* Commonscat Multimedia: Veddas
| Alfabeto zirilikoa |
| --- |
|  |
|  |
| А | Б | В | Г | Ґ | Ѓ | Д |
| Ђ | Е | Ё | Є | Ж | З | Ѕ |
| И | І | Ї | Й | Ј | К | Ќ |
| Л | Љ | М | Н | Њ | О | П |
| Р | С | Т | Ћ | У | Ў | Ф |
| Х | Ц | Ч | Џ | Ш | Щ | Ъ |
| Ы | Ь | Э | Ю | Я |   |   |
| Hizkuntza ez-eslaviarretako hizkiak |
| Ӑ | Ӓ | Ӕ | Ҕ | Ғ | Ә | Ӏ |
| Ӂ | Җ | Ӝ | Ҙ | Ӟ | Ӡ | Ӥ |
| Ӗ | Ҡ | Қ | Ӄ | Ҟ | Ҝ | Ң |
| Ӈ | Ҥ | Ө | Ӧ | Ҧ | Ҫ | Ҷ |
| Ӵ | Ҹ | Ҽ | Ҿ | Ҩ | Ҳ | Ҭ |
| Ҵ | Ӱ | Ӳ | Ӯ | Ү | Һ | Ұ |
| Ӹ |   |   |   |   |   |   |
| Antzinako alfabeto zirilikoa |
| Ҁ | Ѹ | Ѡ | Ѿ | Ѻ | Ѣ | ІА |
| Ѥ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ | Ѯ | Ѱ |
| Ѳ | Ѵ | Ѷ |

**Ve** (В, в) Alfabeto zirilikoko hirugarren letra da eta [v] (frantseseko *ville* bezala) ahozkatzen da. Alfabeto latinoko B letra bezalakoa da baina ez da berdin ahozkatzen.

б eta B letrak zuzenan greziar betatik eratorriak dira. Aintzinaroan letra honek *Vedi* izena hartzen zuen eta 2ko balioa numerikoa zuen.

Errusiarrean ingelesez bezala ahozkatzen da (/v/), bukaeran doanean ezik (/f/) eta bokal palatal baten aurretik ezik ([vʲ]). Beste hizkuntza batzuetan /w/ ahozka daiteke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16352
* Commonscat Multimedia: Cyrillic Ve

---

 |

* Wd Datuak: Q16352
* Commonscat Multimedia: Cyrillic Ve
**Sebastián de Miñano y Bedoya** (Becerril de Campos, Palentzia, 1779ko urtarrilaren 20a - Baiona, Lapurdi, 1845eko otsailaren 6a) Donostian hainbat urtez bizi izan zen idazle, kazetari, geografo, historialari eta politikari afrantsesatua izan zen. *Gaceta de Bayona* (1828-1830) eta *La Estafeta de San Sebastián* (1830-1831) egunkari absolutisten zuzendaria izan zen. 1844an udalari bere liburutegia dohaintza proposatu zion baina asmoa bete baino lehenago hil zen. *Diccionario geográfico y estadístico de España y Portugal* (1826-1829) delakoa idatzi zuen, 11 liburukiz osatua. Lan horren ondorioz Espainiako Historiako Errege Akademiako kide izendatu zuten. 1828tik 1830era, Adolphe Thiersen bi idazlan historiko itzuli zituen; horietako bat, *Historia de la Revolución Francesa*, 12 liburukitan, Donostian argitaratu zen 1840-1841 urteetan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9075361
* Commonscat Multimedia: Sebastián Miñano

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 73979372
* ISNI: 0000 0000 6639 762X
* BNE: XX980204
* BNF: 127828527 (data)
* CANTIC: a10462545
* GND: 118891065
* LCCN: n80038227
* SUDOC: 070329370
* UB: a1089550
* Open Library: OL5790731A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 96105
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 30191
* BDCYL: 21423
* BVPB: 198067
* BVA: 26813
* Galiciana: 4209

 |

* Wd Datuak: Q9075361
* Commonscat Multimedia: Sebastián Miñano
**National Association for the Advancement of Colored People** erakundea (euskaraz: «Koloreko Pertsonen Garapenerako Elkarte Nazionala»), **NAACP** bezala ezagututa 1909ko otsailaren 12an sortu zen. Sortzaileak Ameriketako Estatu Batuetako arrazismoaren aurkako militanteak ziren, hasiera batean "*The Call.*" (Deia) izena erabiltzen zutela. *National Negro Committee* (Beltzen Batzorde Nazional) izena ere eraman zuten. Nahiz eta gehiengoa beltza izan baita zenbait zurik ere hartu zuen parte erakunde berrian.

 Beltz amerikar bat ura edaten haientzat bereziki prestatutako tokian, tranbia geltoki batean (Oklahoma City).

Sortzaileak
-----------

* Ida Wells-Barnett
* William Edward Burghardt Du Bois
* Henry Moskowitz, Mary White Ovington
* Oswald Garrison Villiard
* William English Walling

Erakundea
---------

Erakundearen egoitza nagusia Baltimoren dago, Maryland (Ameriketako Estatu Batuak). NAACP-k, bestetik, estatu desberdinetan bulegoak ditu: Kalifornia, New York, Michigan, Missouri, Georgia eta Texas.

AEB mailan NAACP-k 64 pertsonen batzorde zuzendaritza du. Gaur egungo lehendakaria, 2005tik eta 2007an berriro ere aukeratua, Bruce S. Gordon da.

Erakundeak alor desberdinetan lan egiten du: gutxiengoei laguntza juridikoa ematen, lan diskriminazioaren aurkako lanean, hezkuntza munduan... Washingtongo bulegoak Gobernu federalari lege berrien proposamenak egiten ditu.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** NAACP Elkartearen webgune ofiziala.
* **(Ingelesez)** Erakundearen 100 urtemuga.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502044
* Commonscat Multimedia: NAACP

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 225491580
* ISNI: 0000 0001 2019 0436
* BNF: 11994871d (data)
* CANTIC: a11945448
* GND: 1047543-6
* LCCN: n80049704
* NKC: kn20080606005
* NLA: 35373774
* NARA: 10443259
* SNAC: w6k17w53
* SUDOC: 028031407
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q502044
* Commonscat Multimedia: NAACP