Jeanne Leleu (Saint-Mihiel, Frantzia, 1898ko abenduaren 29a - Parisko 14. barrutia, 1979ko martxoaren 11) frantziar pianista eta konpositorea izan zen.

Biografia
---------

1898ko abenduaren 29an jaio zen Saint-Mihielen (Bar dukerriko hiriburu ohia). Aita banda militar bateko zuzendaria izan zen eta ama, berriz, piano irakaslea. Horrela, Jeanne Leleuk musikarekin harreman goiztiarra hasi zuen.

Rennesko Kontserbatorioan egonaldi txiki bat egin ondoren, non Halina Krzyżanowska piano-jotzaile eta konpositorearekin ikasi zuen, bere gaitasun musikal handiak erakutsi zituen. Bederatzi urte besterik ez zituela, Parisko Goi Mailako Musika eta Dantza Kontserbatorio Nazionalean sartzea erabaki zuten gurasoek, Gabriel Fauréren zuzendaritzapean. Kontserbatorio honetan hamahiru urtez egon zen eta Marguerite Long eta Alfred Cortot (pianoa), Auguste Chapuis (harmonia), Georges Caussade (kontrapuntua eta ihesa) eta Charles-Marie Widor (konposizioa) izan zituen aholkulari.

Garai horretan, Jeanne Leleuk aukera izan zuen 1910eko apirilaren 20an Parisko *Salle Gaveau*-n Geneviève Durouyrekin batera Ma Mère l'Oye estreinatzeko, Maurice Ravel-en 4 eskuko haurrentzako piano pieza bat. Hiru urte geroago, Ravelek Parisko Kontserbatorioaren enkargu bat jaso zuen, lehen begiratuan irakurketa-ariketa labur bat egiteko, hezkuntza-erakunde berak antolatzen zuen emakumeen lehiaketa batean erabiliko zena. Horrela, 27 konpaseko bagatela txiki bat sortu zen, *Preludi* tituluduna. Badirudi Jeanne Leleu bereziki nabarmendu zela bere interpretazioan, eta Ravelek gutun baten bidez partitura eskaini ziola, aholku xume batzuk emanez: "*Segi horrela jotzen, zuretzat bakarrik eta publikoaz arduratu gabe. Beraien mesedea lortzeko modurik onena da.*" Gutun berean esaten zuen: "*Preludioa gauza gutxi da. Gogoan dut artista bat benetan interpretatua izan dela zure musika-dohainengatik*". Handik gutxira partitura argitaratu zen "*A mademoiselle Jeanne Leleu*" eskaintzarekin.

Lehen Mundu Gerraz motelduta, pixkanaka konposiziora bideratu zuen bere karrera. Bere irakasle Widorrek *Concours de l'Institut*-era aurkeztera animatu zuen, 1922tik aurrera bi urtez jarraian aurkeztu zelarik. Lehenengo urtean ohorezko aipamen bat lortu zuen; hala ere, 1923an Erromako Lehen Sari Nagusia eman zioten *Beatrix* kantatagatik, eta hurrengo urtean Villa Medicisera joan zen 19273 urte hasiera arte.

Erroman egin zuen egonaldian, Jeanne Leleuk nortasun musikal bat sortu zuen, eta horri esker, garai hartako konpositore ospetsuenen artean tokia aurkitu zuen, konposiziorako ausardia eta fintasuna baztertuz. Etapa honetan, *Suite Symphonique pour instruments à vent* (1926, Leduc), *Esquisses italiennes* (1926, Leduc), edo *Deux Danses* (1927, Heugel) bezalako obrak aurkitzen ditugu, baita *Le Cyclope* (1928) ere, Euripidesen satiroaren dramarako musika intzidentaleko obra.

Erromatik bueltan, konposatzen jarraitu zuen bizitzan zehar. *Transparences* suite sinfonikoa (1931, Leduc) Walter Staramek estreinatu zuen 1933an, eta geroago Philippe Gaubertek berreskuratu zuen *Concerts du Conservatoire* delakoan. Obra honek hiru zati ditu:

1. *L'arbre plein de chants*, André Gideren testu batean inspiratu zen: "*Dans cet arbre, il y avait des oiseaux qui chantaient!*".
2. *Miroir d'eau*, Paul Valéryren *Fragments du Narcisse*: "*Te voici, mon doux corps de lune et de rosée...*"
3. *Etincelles d 'eau*, egile beraren *La jeune Parque* liburutik hartua: "*Quel pur travail de fins éclairs consut diamant d' écume imperceptible...*". Harribitxien mila distirak islatzen dituen scherzo batekin amaitzen da obra.

Florent Schimisttek honela deskribatu zituen *Transparences* obra: "*emakumeen freskotasun, fintasun eta graziazko miraria*".

Aipatutako lanez gain, honako hauek ere aurki ditzakegu: *Cortège d 'Orphée, Fronton antique, Croquis de théatre* (Édouard Colonnek 19323ko urriaren 5ean estreinatua), *Concerto pour piano et orchestre* (1937an estreinatua, bera Parisko Lamoureaux Orkestran pianista bakarlaria zela), *Jour d'été* (lau mugimendu sinfonikoz osatutako balleta, 1939an *Opéra-Comique*-n estreinatua), *Nautéos* (arrakasta handiko balleta, 1947an Montercarlon eta 1954an Parisko Operan antzeztua), *Virevoltes* (orkestrarako suitea, 1957an idatzia) eta Leduc-ek editatu eta argitaratutako pieza ugari: *Par les rues éclantes*, *Pochades*, *En Italie*, *Un peu de tout*, eta beste editorial batzuetatik: *Mélodies* (Choudens), *Choeurs* (Hamelle) edo *Sonnets de Michel Ange* (Heugel).

Bere lanek arrakasta handia izan zuten garaiko prentsaren arabera, eta askotan emititu ziren. Estatuko irratiko hainbat batzorde jaso zituen. 1947an, Radiodiffusion Française delakoaren enkarguz, *Femmes* idatzi zuen, lau ahotsetako suite orkestral bat eta dantzarekin, operetako agertokietan egon ohi diren emakume mota desberdinak gogora ekartzen dituena. Halaber, Penintsulako bi aldizkaritan Jeanne Leleuk Frantziako egoera musikalari buruzko artikuluetan egindako agerpenak aurki genitzakeen: lehena *Butlletí de l'Orfeó Català* da, 1932ko 34. zenbakiko *Revista musical catalana* aldizkariaren barruan, eta azkena *Ritmo: revista musical ilustrada* aldizkariaren 290. zenbakia, 1957koa.

Bere alderdi pedagogikoari dagokionez, Parisko Schola Cantorum-en eta École Normale de Musique-n irakasle izan zen 30eko hamarkadan, eta Pablo Casals, Nadia Boulanger, Wanda Landowska, Paul Dukas, Henri Dutilleux, Arthur Honegger eta Paule Maurice musikariekin lan egin zuen. Geroago, Ohorezko Legioaren Hezkuntza Etxean musika zuzendari bihurtu zen 1937tik 1948era. 1947an, Parisko Kontserbatorioan irakurketa irakasle izendatu zuten, eta harmonia irakasle 1952tik 19671ra.

Endekapenezko gaixotasun neurodegeneratibo bat sufritzen hasi zen hirurogeiko hamarkadaren hasieran. Jeanne Leleuk kontzertuetan jotzeari eta bere konposizioak defendatzeari utzi zion. Parisen hil zen 1979ko martxoaren 11n.

Marc Honeggerren arabera, "*bere musika bere sentiberatasunagatik, freskotasunagatik eta graziagatik ezagutzen da*", Florent Schimistek eskaintzen zigun ikuspegiarekin bat eginez.

Maurice Ravel: Ma mère l’Oye
----------------------------

"Sormen-heldutasun handiko une batean, Maurice Ravelek lagun batzuen seme-alabei, Godebski senar-emazteei, haurren munduari egokitutako konposizioa eman nahi izan zien, bere gaia eta eskakizun teknikoak zirela eta. Mimie eta Jean Godebski, lana aldapa gora gehiegi egin zitzaienak, izan ziren Ravelek konposizio zoragarria egin zuela adierazi zuten lehen haurrak, baina bere interpretaziorako teknika handia eta, batez ere, nolabaiteko heldutasun musikala eskatzen duena. Ez da harritzekoa, beraz, *Ma mère l'Oye* edozein piano-jotzaile bikoteren errepertorioan derrigorrezko pieza izatea. **Marguerite Longen bi ikasle gaztek, Jeanne Leleuk eta Geneviève Durouyk, obra Parisko Gaveau aretoan estreinatu zuten 1910eko apirilaren 20an**.

Konposizioa Charles Perraulten, Madame d'Aulnoyren eta Jeann-Marie Leprince de Beaumonten jatorrizko XVII. eta XVIII. mendeetako ipuin frantsesetan oinarritzen da, eta, bere bost kapituluetan, benetako magia ozenarekin gogora ekartzen ditu printzesa baten mundu amestua, Pulgarcitoren drama, pagodetako enperatrizaren feuchilla baten mundu orientalista eta glissandi ur-jauzi ikusgarriarekin obrari amaiera bikaina ematen dion lorategi sorgindua."

Ohoreak
-------

* Erromako Lehen Konposizio Sari Nagusia 1923an (Erromako Lehen Sari Nagusi hau lortu zuen hirugarren emakumea izan zen, Lili Boulanger eta Marguerite Canalen ondoren).

Obrak
-----

* *Quatuor pour piano et cordes* (1922)
* *Six sonnets de Michel-Ange* ahotsa eta orkestrarako, edo piano (1924)
* *Esquisses italiennes*, orkestrarako (1926)
* *En italie*, pianorako (1926)
* *Par les rues éclatantes*, piano edo orkestrarako (1926)
* *Suite symphonique,* haize-instrumenturako (1926)
* *Deux danses* orkestrarako (1927)
* *Le Cyclope d'Euridipe,* musika intzidentala (1928)
* *Fronton antique* orkestrarako (1928)
* *Transparences* orkestrarako (1931)
* *Croquis de théatre*, orkestrarako suite-a (1932)
* *Sonate* pianorako (1933)
* *Concerto pour piano* (1935)
* *Pièces en trio*, harpa, fagot eta flautarako (1939 bertsoa)
* *Un jour d'été*, ballet-a (1940)
* *Femmes,* orkestrarako suite-a (1947)
* *Suite cambodgienne*, orkestra eta pianorako (1947)
* *Nautéos,* ballet-a (1947)
* *Virevoltes,* orkestrarako suite-a (1950)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Txantiloi:Ingelera Cox, David.  (2001). *Oxford, ed. Leleu, Jeanne.*  Grove Music Online.
2. ↑   Txantiloi:Frantzesa  *Dossier d'élève.*  Rennes: Conservatoire de Rennes.
3. 1 2 3 4 5   «Musica et Memoria - Prix de Rome» *www.musimem.com* (Noiz kontsultatua: 2024-02-13).
4. 1 2   **(Katalanez)** catalunyamusica.  (2016-11-09). «Jeanne Leleu, la pianista que va encisar Maurice Ravel» *Femení i Singulars* (Noiz kontsultatua: 2024-02-13).
5. ↑   Txantiloi:Frantzesa Ravel, Maurice.  (1956). *Ravel au Miroir de ses Lettres. Correspondance réunie par Marcelle Gerar et René Chalupt..*  Paris.
6. ↑   **(Ingelesez)** «Repertoire of works - SACEM» *repertoire.sacem.fr* (Noiz kontsultatua: 2024-02-13).
7. ↑   **(Frantsesez)** «BnF Catalogue général» *catalogue.bnf.fr* (Noiz kontsultatua: 2024-02-13).
8. ↑   *Revista Musical Catalana: Butlletí mensual de l'Orfeó Català* 348.
9. ↑    *Ritmo : revista musical ilustrada: Ritmo - Año XXV Número 269 - 1955 mayo (01/05/1955).*  Ritmo, S.A. 1955-01-05 (Noiz kontsultatua: 2024-02-13).
10. ↑   «Consultation» *archivesetmanuscrits.bnf.fr* (Noiz kontsultatua: 2024-02-13).
11. ↑   Txantiloi:Frantzesa Bertho-Woolliams, Carole.  (2019). *Les femmes lauréates du Premier Prix de Rome de composition musicale.*  Editions L'Harmattan.
12. ↑   Grosléziat, Chantal; Lacaze, Rose-Marie.  (1986). «La musique : un moyen de communication et de socialisation pour les mères et leurs enfants» *Migrants formation* 66 (1): 55–62.  doi:10.3406/diver.1986.6467. ISSN 0335-0894. (Noiz kontsultatua: 2024-02-13).
13. ↑   **(Gaztelaniaz)**  [ *Orquesta y Coro*
Nacionales de España. *] Instituto nacional de las artes escénicas y de la música**.*