recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Sinfonia Pirinaica*** Jesus Guridiren azken orkestra lana izan zen. Jesus Arambarrik estreinatu zuen Bilbon, Udal Orkestrarekin, 1946ko otsailaren 6an. Berrogeita hamar minututik gora irauten duen lan sakon, trinko eta eraikigaitz hau nekez agertzen da kontzertu programetan. Guridik, arazo honetaz konturaturik, partitura zuzentzeko erabakia hartu zuen. Esan eta egin. Arambarriri erakutsi zion zirriborro berritua, adizkidetasun nabaria baitzegoen bi Jesus hauen artean. Aranbarrik, Joaquin Rodrigoren iritziz, beste inork ikusten ez zuena irakurtzen omen zuen partituretan, eta erantzun erabakigarria eman zion Guridiri: "Synphonia honetan, ez da kentzeko notarik. Jatorrizko bertsioa bete, eta osorik errespetatu behar da". Guridik, nahiz zuzentze lana alferrik egin zuela pentsatu, gogo onez baietsi zuen Aranbarriren erabakia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3573444
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 180687541
* BNE: XX4629515
* BNF: 146327374 (data)

 |

* Wd Datuak: Q3573444
**Tanami Road (**Euskaraz**: Tanami errepidea)**, **Tanami Track** eta **McGuire Track** izenez ere ezaguna, Ipar Lurraldeko Stuart errepidearen eta Mendebaldeko Australiako Great Northern errepidearen artean dago. Hegoaldeko lotura Alice Springs-eko iparraldetik 19 km-ra dago eta iparraldeko lotura Halls Creek-eko mendebaldetik 17 km-ra. MacDonnell mendikatetik, Australiako erdialdetik, Kimberley-eko Halls Creek-era doan abelbide bat jarraitzen du.

Tanami errepidea Alice Springsetik Kimberleyrako ibilbide zuzenena da, Tanami Basamortutik igaroz. Bere ibilbidean zehar, Yuendumu herria eta Newmont Meatzaritzaren jabetzako Granite urre meategia daude. Ipar lurraldean, Warlpiri aborigenen jabetzako lurrak igarotzen ditu eta Mendebaldeko Australian artzaintzako lurrak igarotzen ditu.

Errepidearen % 20 inguru asfaltoa da, gainerakoa legarra da eta bi gurpileko ibilgailuen bidez nabigagarria den arren, lau gurpiletako trakzioa gomendatzen da. Errepideko zenbait zatitan uzkurtze larriak izaten dira eta une batzuetan desatsegina eta motela da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2392105
* Commonscat Multimedia: Tanami Road

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh96007214
* **Lekuak**
* OSM: 7936178

 |

* Wd Datuak: Q2392105
* Commonscat Multimedia: Tanami Road
**Takonera kalea** —iruindar hizkeraz **Takonerako aldapa** izenaz askoz ere ezagunagoa— Nafarroa Garaiko hiriburua den Iruñeko Lehen Zabalguneko kale bat da.

Izena
-----

Izena alboan duen Takonera parkeari zor dio.

Kokapena
--------

Gipuzkoa etorbidea eta Erreginaren aldapa kalearen biribilgunean hasi eta maldan gora igoz eta Ate Berria zeharkatuz Tres Reyes hotelaren biribilgunean amaitzen da, bertan Pio XII.a etorbidea, Navas de Tolosa kalea, San Anton kalea eta Kale Berriarekin bat egiten du.

Bestalde, Ate Berriaren gunean kale honi Arrotxapea zubitik datorren Larruginen aldapa elkartzen zaio.

Ondarea
-------

Kale honen inguruan honako leku interesgarri hauek daude:

* Plazaola oinzubia
* Ate Berria
* Larraina parkea
* Iruñeko harresiak
* Agustinar Errekoletoen komentua
* O-ko Andre Maria plaza
* Takonera parkea
* Kale Nagusia
* San Lorentzo eliza
* Aduanako zokoa
* Arazuri doktorearen pasealekua
* Takonera plaza
* Tres Reyes hotela
* Italiako Kontsulatua
* Kale Berria
* San Anton kalea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25475262

 |

* Wd Datuak: Q25475262


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Iruñea** |
Greziar mitologian **Telemako** (antzinako grezieraz: Τηλέμαχος *Têlémakhos*; literalki, ‘urrutiko borrokalaria’) Odiseoren eta Peneloperen semea zen, eta Homeroren *Odisea*ko pertsonaia bat.

Odiseoren bila
--------------

Telemako oraindik haurra zen haren aita Odiseo etxea utzi (Itaka)eta Troiako gerrara joan zenean. Aita kanpoan izan zuen ia hogei urteetan, heldu bihurtu arte hazi zen. Odiseo kanpoan izan zen bitartean, haren etxea Peneloperen eskuaren bila joandako ezkongaiz josia zen. Jainkoek, batzartuta, Odiseok etxera itzuli behar zuela erabakitakoan, Atenea, Mentorren itxura hartuta, Itakara joan zen, eta Telemakori haren amaren ezkongaiak etxetik botatzeko esan zion, eta Pilosa eta Espartara joateko, aitari buruzko informazioa bil zezan.

Telemakok aholkua jarraitu zuen, baina ezkongaiek uko egin zioten handik joateari, eta Ateneak, oraindik Mentorren itxurarekin, Pilosa lagundu zion. Han Nestorrek harrera ona egin zien. Nestorren alaba Polikastak Telemako bainatu zuen; haren seme Pisistratok Telemakorekin lo egin zuen, eta gero Espartaraino gidatu zuen. Menelaok ere harrera ona egin zion, eta Proteok Odiseori buruz egindako profezia esan zion: haren borondatearen kontra atxikia zuela Kalipso ninfak.

Telemakoren itzulera
--------------------

Espartatik etxera itzuli zen Telemako. Han, bere aita topatu zuen, haren txerrizain leial Eumeorekin. Ateneak, baina, Odiseo eskale bihurtua zuen. Horrela, Telemakok ez zuen bere aita ezagutu hark nor zen azaldu zion arte. Orduan, aita-semeek ezkongaiak zigortzea erabaki zuten. Haiekin bukatu zutenean, Telemakok bere aitari Laertes (Odiseoren aita, Telemakoren aitona) ikustera lagundu zion.

Erreferentziak
--------------
**Telefono-kabina gorria** (ingelesez: *Red telephone box*) Giles Gilbert Scottek diseinatutako kaleko telefonorako kabina bat da. Erresuma Batuko, Maltako, Bermudako eta Gibraltarreko kaleetan ikus daitezke. Telefono-kabina gorria askotan ikono kultural britainiar bat kontsideratzen da mundu osoan.

Ezaugarriak
-----------

Azken urteetan haien kopuruak behera egin duen arren, ohiko telefono-kabina gorria oraindik ikus daiteke Erresuma Batuko leku askotan eta mundu osoko egungo edo izandako kolonia britainiarretan. Kolore gorria aukeratu zen kalean erraz detekta zitezen. 1926tik aurrera, kioskoen fatxadak koroa batekin estanpatu ziren, gobernu britainiarraren ordezkaritza gisa.

Britainiarren ikurra
--------------------

2006an, K2 telefono kabina Britainia Handiko 10 diseinu ikono nagusietako bat bezala bozkatu zen. Beste batzuek Mini automobila, Supermarine Spitfire, Londresko metroaren mapa, World Wide Web, Concorde eta Routemaster autobusa ziren.

Kabina tradizionalen ekoizpena 1985ean KX seriearen etorrerarekin amaitu bazen ere, oraindik asko daude Britainia Handian.

Modelo desberdinak
------------------

Gutxienez hamabi modelo desberdin daude, klasikoena K2 izanik. Badago bat, K6, moldaketa batean desfibriladorea duena.

Iruditegia
----------

* K1 kabina.K1 kabina.
* K2 bat Londresen.K2 bat Londresen.
* K2 bat Gibraltarren.K2 bat Gibraltarren.
* K8.K8.
* Telefono-kabina liburutegi bihurtuta.Telefono-kabina liburutegi bihurtuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Odone, Cristina. «The trashing of the iconic red phone box is one bad call». *The Telegraph* egunkaria.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Kabina hauen historia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q712868
* Commonscat Multimedia: Red telephone boxes

---

 |

* Wd Datuak: Q712868
* Commonscat Multimedia: Red telephone boxes
**San Kristobal** (antzinako grezieraz: Ἅγιος Χριστόφορος, *Ágios Christóforos*) Eliza Katolikoak eta Ortodoxoak, Erromako enperadore izan zen Dezioren erregealdian (249tik 251ra gobernatu zuena) edo Maximino Daia erromatar enperadorearen erregealdian (Maximinus II.a Dacianus) (308tik 313ra gobernatu zuena) hildako martiri bat bezala gurtzen duen santu bat da. Nahasmena "Decius" eta "Dacian" izenen antzekotasunagatik ematen da.

Tradizio kristau berantiarretan baino ez da agertzen haren benerazioa, eta ez da oso ezaguna mendebaldeko elizan Behe Erdi Arora arte, nahiz eta eliza eta monasterio batzuk VII. mendearen inguruan izendatu zituzten.

Bere izenak "Kristoren eramailea" esan nahi du eta, beraz, helduaroan zer egingo lukeen aurresaten du, eta pertsonaiak agian ez duela jatorri historiko zehatzik. San Menasen irudi bera izan liteke. Bere kondaira ospetsua, batez ere Mendebaldean ezagutzen dena eta antzinako mitologia grekotik atera zitekeena (Karonen txaluparen bertsio kristautua), kontatzen du berak ezagutzen ez zuen mutil bat eraman zuela ibaian zehar, Kristo zela jakin baino lehen. Nolanahi ere, bidaiarien patroi santua da, eta haren irudia domina, besoko edo ibilgailuetarako irudietan eramaten dute kristauek.

San Kristobal Txakurburu
------------------------

San Kristobalen irudi bat, Ekialdeko eliza ortodoxoan.
Ekialdeko eliza ortodoxoan, ikono batzuek San Kristobal txakur baten buruarekin irudikatzen dute. Santu honen aurrekariak Diokleziano enperadorearen garaian eta Marmarican egin ziren kanpainetan (Egiptoko mendebaldean, Libia modernoan, agian Zirenaicako tribu berbare marmaritarrak bizi diren bera da agian): hagiografoen arabera, txakur burua duen kolosoa, marmaritarren bi itxurazko ezaugarri, erromatarrek borrokan harrapatu zuten eta legioetan izena ematera behartu zuten, gero bere unitatearekin Antiokiara (Siria) eramateko, Pedro gotzainak bataiatu zuen eta martirioa jasan zuen. 308. urtean. Fenomenoa harrapatu eta harekin bat egin zuen soldadu-unitateak Numerus Marmaritarum edo "Marmariten Unitatea" izena jaso zuen. Hainbat mende geroago, Walter Speyer poeta eta apezpiku alemaniarrak San Kristobal sinbolo erraldoi gisa erretratatu zuen kanaandarren lurraldean (Itun Berrian Kanaaneko "kanaberak"), giza haragia irentsiz eta zaunka eginez. Speyerrek dio Kristobalek Jesus Haurra ezagutu zuela, aurreko portaera ukatu eta damutu egin zela eta bataioa onartu zuela. Erabat gizakiaren itxurarekin saritu zuten eta, ondoren, bere bizitza erlijio zerbitzura eskaini zuen eta *Athleta Christi* (Kristoren txapelduna), santu militarrak edo kristau martirietako bat bihurtu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Paul the Deacon, *Historia gentis Langobardorum*, ed. L. Bethmann and G. Waitz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193507
* Commonscat Multimedia: Saint Christopher

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 33245048
* ISNI: 0000 0000 2469 0190
* GND: 118520725
* LCCN: n50072233
* NKC: jn20040301013
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193507
* Commonscat Multimedia: Saint Christopher
**Kroaziako Antzoki Nazionala** (kroazieraz: *Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu*) Zagreb hiriko antzoki nagusia da.

Historia
--------

Kroaziako lehenengo antzoki nazionala 1836an eraiki zen, gaur egun alde zaharreko udaletxea dena. 1870an opera emankizunak egiteko dirulaguntzak jaso zituen eta horretarako eraikin berria egitea erabaki zen, hiriaren alde berrian, 1895eko urriaren 14an inauguratu zena.

Eraikinaren sarreran *Biziaren jatorria* izeneko iturri ederra dago.

Lehenengo zuzendaria Dimitrija Demeter poeta greziar-kroaziarra izan zen. Kroaziaren berpizkundeko mugimenduaren bultzatzailea izan zen berau. Nazioarteko artista entzutetsuak izan dira bertan, hala nola; Franz Liszt, Sarah Bernhardt, Franz Lehár, Richard Strauss, Gerard Philipe, Vivien Leigh, Laurence Olivier, Jean-Louis Barrault, Peter Brook, Mario del Monaco eta José Carreras.

Iruditegia
----------

* Aurrealdea.Aurrealdea.
* Biziaren jatorria iturria.*Biziaren jatorria* iturria.
* Lorategiak.Lorategiak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q268151
* Commonscat Multimedia: Croatian National Theater in Zagreb

---

* **Identifikadoreak**
* SUDOC: 169154289

 |

* Wd Datuak: Q268151
* Commonscat Multimedia: Croatian National Theater in Zagreb
**Lincoln konderria** (ingelesez: *Lincoln County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Libby da. 2010eko zentsuaren arabera 19.687 biztanle zituen, Lincoln kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lincoln konderriak 9.518,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 161,12 ura dira. Beste 9.357,41 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,07 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 19.687 pertsonetatik 19.008 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 462 dira. 20 beltzak edo afroamerikarrak. 174 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 58 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 412 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490344
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 263258641
* LCCN: n82088491
* **Lekuak**
* OSM: 1536523
* TGN: 2001286

 |

* Wd Datuak: Q490344
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Montana
**Lincoln parrokia** (ingelesez: *Lincoln Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ruston da. 2010eko zentsuaren arabera 46.735 biztanle zituen, Lincoln Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lincoln parrokiak 1.223,7 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,9 ura dira. Beste 1.221,81 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 38,19 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 46.735 pertsonetatik 26.502 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.189 dira. 18.860 beltzak edo afroamerikarrak. 109 amerikar natiboak ziren eta 17 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 786 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 33 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 428 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Lincoln Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q120080
* Commonscat Multimedia: Lincoln Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132542912
* LCCN: n82047444
* **Lekuak**
* OSM: 1838153
* TGN: 2000884

 |

* Wd Datuak: Q120080
* Commonscat Multimedia: Lincoln Parish, Louisiana
Ohiko *Shamoji*
*Shamojiren* eta mahaiko koilararen tamainen arteko konparaketa
***Shamojia*** (杓 文字, し ゃ も じ) edo **arroz-koilara** Ekialdeko Asiako sukaldaritzan erabiltzen den koilara laua eta handia da. Arroza nahasteko eta zerbitzatzeko erabiltzen da, eta ozpina arrozarekin nahasteko sushia egitean.

Shamojiak tradizionalki banbuz, egurrez edo lakaz eginak dira, eta, gaur egun, normalean plastikozkoak dira. Shamojia uretan sartzen da maiz erabiltzen denean arroza ez itsasteko. Hainbat plastikozko Shamoji garestik ez itsasteko gainazala dute. Metalak oso gutxitan erabiltzen dira, arroz-aleak ebaki edo hangiria, nahasketarako erabiltzen den egurrezko ohiko treska, kaltetu dezaketelako.

Shamojiak baratxuriak edo pepinoak bezalako barazkiak birrintzeko ere erabiltzen dira, mendebaldeko sukaldaritzan harakinaren aiztoak erabiltzen diren bezala.

Shamojia ama eta emaztearen arteko batasun sinboloa ere izan da japoniar gizartean. Iraganean, belaunaldi batetik bestera igarotako familiako zereginak sinbolizatzen zituen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1191080
* Commonscat Multimedia: Shamoji

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00575367

 |

* Wd Datuak: Q1191080
* Commonscat Multimedia: Shamoji
**Leuzipo** (antzinako grezieraz: Λεύκιππος, *Leukippos*; K. a. V. mendeko lehen erdian) atomismoa defendatu zuten lehen filosofoetakoa izan zen. Bere ideiak Demokrito bere ikasle eta jarraitzailearen bidez jaso dira. Abdera, Melos, Mileto, Elea edo Klazomenen jaio izan zitekeen.

Bere obrarik ezagunenak "*Megas Diakosmos*" (*Unibertsoko Orden Gorena* edo *Munduko sistema handia*) eta *"Peri Nou"* (*Adiminean*) izan ziren, gaur egun bere idatzirik gordetzen ez bada ere. Hori dela eta ezin da jakin Demokrito bere ikaslea izan zen ala ez, ezta bere artean aurkako iritzirik zegoen edo ez.

**Atomismo mekanizista** izeneko teoriaren fundatzaile kontsideratzen da eta Zenon, Enpedokles eta Anaxagoras bezalako Joniar eskolako filosofoen garaikide izan zen. Bere bizitzaz ezer gutxi dakigu, Diogenes Laerzio dio Epikuro filosofoak egian existitu ote zen dudatan jarri zuela, eztabaida ugari sortuz. Bere pentsaeraz iritsi dena Aristoteles, Sinplizio eta Sexto Enpiriko bezalako autoreen idatzien bidez izan da.

Atomo eta hutsaren existentzia proposatzen zuen mundua ulertzeko, ha dau, izatea eta ez izatearen existentzia, lehena atomoek errepresentatua eta bigarrena hutsa (Simpl. Fís. 28, 4:*"izatea baino gutxiago existitzen dena"*). Hauek existitzeko mugimendua beharko litzateke. Demokritok bezalaxe arima beste atomoak baino borobilagoak diren atomoez osaturik egon beharko litzatekeela uste zuen eta genesia eta ustelkeria bezalako aldaketak, beste filosofo presokratikoek onartzen zituztenak, ukatu egiten zituen.

Ikus, gainera
-------------

* Antzinako greziar filosofia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q165589
* Commonscat Multimedia: Leucippus (philosopher)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 71029333
* ISNI: 0000 0000 8570 1017
* BNE: XX1342464
* BNF: 16572998t (data)
* CANTIC: a10213351
* GND: 119217805
* LCCN: no99064639
* NKC: osd2014826095
* CiNii: DA12455460
* SUDOC: 069284695
* BIBSYS: 95002769
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q165589
* Commonscat Multimedia: Leucippus (philosopher)
**Shane Rose** (Sidney (Australia), 1973ko apirilaren 24a) hipikan aritzen den kirolari australiarra da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, Pekin 2008an (Pekin), *Osoa taldeka* proban, zilarrezko domina lortu zuen Australiako taldearekin Alemaniako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Erresuma Batuko taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatuz; honako hauek osatzen zuten taldea: Shane Rose (*All Luck*en gainean), Sonja Johnson (*Ringwould Jaguar*en gainean), Lucinda Fredericks (*Headley Britannia*ren gainean) Clayton Fredericks (*Ben Along Time*ren gainean) eta Megan Jones-ek (*Irish Jester*en gainean).

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), *Osoa taldeka* proban, brontzezko domina eskuratu zuen Australiako taldearekin Frantziako taldearen (urrezko domina) eta Alemaniako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatuz; honako hauek osatzen zuten taldea: Shane Rose (*CP Qualified*en gainean), Stuart Tinney (*Pluto Mio*ren gainean), Sam Griffiths (*Paulank Brockagh*en gainean) eta Christopher Burton-ek (*Santano II.*aren gainean).

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), *Osoa taldeka* proban, zilarrezkoa lortu zuen Australiako taldearekin, Erresuma Batuko taldearen (urrezko domina) atzetik eta Frantziako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatuz; honako hauek osatzen zuten taldea: Kevin McNab (*Don Quidam*en gainean), Andrew Hoy (*Vassily de Lassos*en gainean) eta Shane Rose-ek (*Virgil*en gainean).

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2008 | Pekin Txinako Herri Errepublika Txina
  | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | *Osoa taldeka*.*All Luck*en gainean.
  |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil Brasil
  | 03 !3. postua, brontzezko domina | Osoa taldeka*.*CP Qualified*en gainean.* |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia 
  | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | *Osoa taldeka*.*Virgil*en gainean.
  |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Shane Rose» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Shane Rose» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**
3. ↑  Osoa taldeka. Emaitzak 2008 olympedia.org **(Ingelesez)**
4. ↑  Osoa taldeka. Emaitzak 2016 olympedia.org **(Ingelesez)**
5. ↑  Osoa taldeka. Emaitzak 2020 olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3959112

 |

* Wd Datuak: Q3959112
1=A picture showing the comparison of two Japanese three-stringed lutes, particularly that of a Heike shamisen, and a medium-sized shamisen.Neurri desberdineko bi shamisen; ezkerrekoa heike shamisena da, eta eskuinekoa, chuzao shamisena.
Shamisen-jotzailea eta kantaria
**Shamisen** Japoniar musika-instrumentua, lautearen antzekoa da. Trasterik gabeko gider luzea du, hiru hari, larakoak aldeetara jarriak, eta kaxa karratua, katu-larruz estalia aurretik eta atzetik. XVI. mendean Japonian sartu zen *San-shien* txinatar lautetik eratorria da. Oso erabilia da Japoniako herri-musikan, kantuei laguntzeko, eta Kabuki teatroko orkestran. Plektro luze batez jotzen da.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q241337
* Commonscat Multimedia: Shamisen

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4179028-5
* NDL: 00570082
* AAT: 300212678
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q241337
* Commonscat Multimedia: Shamisen
**Lincoln konderria** (ingelesez: *Lincoln County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fayetteville da. 2010eko zentsuaren arabera 33.361 biztanle zituen, Lincoln kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lincoln konderriak 1.478,16 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,99 ura dira. Beste 1.477,17 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 22,57 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 33.361 pertsonetatik 30.287 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 885 dira. 2.256 beltzak edo afroamerikarrak. 145 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 115 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 23 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 522 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Lincoln County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490322
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134919440
* ISNI: 0000 0004 0442 533X
* LCCN: n84132375
* NARA: 10040088
* **Lekuak**
* OSM: 1848186
* TGN: 2001888

 |

* Wd Datuak: Q490322
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Tennessee
**Lincoln konderria** (ingelesez: *Lincoln County*) Oregonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Newport da. 2010eko zentsuaren arabera 46.034 biztanle zituen, Lincoln kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lincoln konderriak 3.091,88 kilometro koadro ditu. Horietatik 554,3 ura dira. Beste 2.537,58 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,89 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 46.034 pertsonetatik 42.518 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.655 dira. 159 beltzak edo afroamerikarrak. 1.433 amerikar natiboak ziren eta 52 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 482 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 36 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.354 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Lincoln County, Oregon age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q302852
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Oregon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129017764
* ISNI: 0000 0004 0412 8239
* LCCN: n81107049
* NARA: 10036431
* **Lekuak**
* OSM: 1837122
* TGN: 1002599

 |

* Wd Datuak: Q302852
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Oregon
**Tar-Atanamir**, "Gizonen Bitxia" esan nahi duena quenyaz, Tolkienen legendariumeko fikziozko pertsonaia bat da. Idazlearen hil ondorengo eleberria den Silmarillionen agertzen da. Numenorreko Dunadan bat da, Tar-Ziriatanen semea eta Eguzkiaren Bigarren Aroko 1800ean jaioa. Bere aitaren harrokeria eta gutizia heredatu zuen.

Numenorreko hamahirugarren errege bihurtu zen bere aitak, zetrua, Eguzkiaren Bigarren Aroko 2029an eman zionean. Bere aitak egin zuen bezala, Erdialdeko Lurraldeko gizakiei zergak ezartzen jarraitu zuen, eta Valarrak eta hauen debekua argi kritikatu zituen, honela, elfoengandik urrunduz eta numenortarren artean banaketa hasiz, bere ondorengo izan zen Tar-Ankalimonen agindupean erabateko bihurtuko zena.

Tar-Atanamir, 421 urtez bizi izan zen, bizitzara eutsiz erotu eta bere semeari zetrua emateari uko egin zion arte, Elrosen garaitik, hil zen arte, 2221ean gobernatu zuen lehen errege bihurtu zelarik. Orduan, azkenik, Ankalimon koroatua izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Tar-Ziriatan** | **Numenorreko erregea**Eguzkiaren Bigarren Aroko 2029-2221 | Ondorengoa**Tar-Ankalimon** |
**Liburutegi mitologikoa** (antzinako grezieraz: Βιβλιοθήκη, *Bibliothēkē*, "liburutegi"), hiru liburutan, greziar mitologia tradizionalaren eta elezahar heroikoen bilketa handi bat da. Antzinaro klasikotik mantentzen de bere erako lan bakarra, *Liburutegia*, greziar mitologiaren gida bikain bat da, unibertsoaren hasieratik Troiako Gerraraino.

Edukia
------

*Liburutegi mitologikoa*, klasizistek, erreferentzia bezala erabili dute, bildu zen garaitik, K.a. I. eta K.a. II. mendeetatik egundaino, idazleengan eragina izanez, antzinarotik Robert Graveseraino. Greziar mitoen istorio sakon bat ematen du, mitologia heroikoko dinastia handi guztien eta heroi nagusien istorioak kontatuz, Jason eta Perseotik hasi eta Herakles eta Helena Troiakoara arte. Greziar mitoentzako jatorrizko iturri bezala, erreferentzia lan bezala eta antzinako idazle greziarrek eurek, euren ohitura mitikoak ikusten zituzten moduaren zantzu bezala, Liburutegi mitologikoa, mitologia klasikoa interesatzen zaion edonorentzako ezinbesteko lana da.

Kontserbatutako eskuizkribuetan, egile bezala, "Apolodoro" izeneko bat aipatzen da. Apolodoro hau, modu okerrean baina, Apolodoro Atenaskoarekin identifikatua izan da (K.a. 180an jaioa), Aristarko Samotraziakoaren ikasle bat, nagusiki, Homerori buruzko eskolio txikian agertzen diren erreferentziengatik, honek, mitologiari buruzko antzeko bilketa sakon bat egin zuela ezagutzen delako, hitz neurtu kronika eran. Testu honek, egile erromatar bat, Kastor Rodaskoa aipatzen du, Zizeronen garaikidea izan zen K.a. I. mendean. Emate oker hau, Konstantinoplako aitalehen izan zen Fozioren adituetatik aurrera egiten da. Arrazoi kronologikoen ondorioz, Apolodoro Atenaskoak liburu hau ezin izan zuenez idatzi, Liburutegi mitologikoaren idazlea, Sasi-Apolodoro deitzen ohi da, zorrozki zuzenak izan nahi dutenen aldetik. Erreferentzia tradizionalek, soilik "Liburutegia" eta "Epitomea" aipatzen dituzte.

Zoritxarrez, Liburutegi mitologikoa, lau liburutan, ez da, egundaino, osorik iritsi. Hirugarren liburuaren zati bat eta laugarren liburu osoa, galdu egin ziren. Beste alde batetik, edizio osotik abiatuta eginiko epitome bat dago, galdutako zatia barne, bere edukiaren laburpen on bat uzten duena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q817383
* Commonscat Multimedia: Bibliothèque d'Apollodore

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 269132997
* BNE: XX2039343
* BNF: 157719069 (data)
* GND: 4365470-8
* LCCN: n85088519
* NLA: 35850273
* SUDOC: 032368976

 |

* Wd Datuak: Q817383
* Commonscat Multimedia: Bibliothèque d'Apollodore
Lowelleko emakume langile batzuk.
**Lowelleko Errotako Neskak** (ingelesez: *Lowell Mill Girls*) Ameriketako Industria Iraultzan zehar Massachusettseko Lowell industriara lanera etorri ziren neska gazteak ziren.

Langileak, korporazioek errekrutatu zituztenak, Ingalaterra Berriko baserritarren alabak ziren, 15 eta 35 urte bitartekoak. 1840an, Industria Iraultzaren goren unean, ehun-fabrikak 8.000 emakume baina gehiago bildu zituzten.

  

Hasierako periodoan, emakumeak beraien kabuz joaten ziren fabriketara hainbat arrazoiengatik: nebei unibertsitatea ordaintzen laguntzeko, Lowelleko hezkuntza aukerengatik edota aparteko diru-sartzeak lortzeko. Beraien soldatak gizonen soldaten erdia zirelarik, askok independentzia ekonomikoa lortu zuten lehen aldiz, beraien aita eta gizonen kontroletik kanpo. Ondorioz, bizitza zapaltzailea izan arren, emakumeei genero estereotipoak zalantzan jartzea ahalbidetu zieten. Hala ere, fabrika-sistema berria bistakoa egin zenean, emakume asko Estatu Batuetako langile-mugimendura batu ziren, aldaketa sozialen kontra borrokatzeko.

1845ean, hainbat greba eta manifestazioen ondoren, hainbat langile Estatu Batuetako emakume langileen batasuna eratzeko batu ziren, *Lowell Female Labor Reform Association.* Elkarteak *The Voice of Industry* izeneko egunkari bat sortu zuen, non langileek kritikak argitaratzen zituzten. *The Voicek* kontrastea markatzen zuen emakumeek idazten zituzten beste egunkariekin; izan ere gainerakoek ikuspegi optimista batetik idazten zuten.

Lowelleko Errotako Nesken egunkaria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «What Was the Lowell System?» *History of Massachusetts* 2017-01-25 (Noiz kontsultatua: 2018-05-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2074587

 |

* Wd Datuak: Q2074587
**Lovrijenac gotorlekua** edo **San Lorenzo**, sarritan "Dubrovnikeko Gibraltar" bezala deitua, Dubrovnik (Kroazia) hiriaren kanpoaldean dagoen gotorleku eta antzokia da. Itsas gaineko 37 metrotan dago eta horrek hartuezin itxura ematen dio. Dubrovnikeko harresiak indartzen zituen.

Historia
--------

Gotorleku honek hiriaren defentsa sistema osatzen eta indartzen zuen. Hari esker Ragusako Errepublikak Veneziako erasoei aurre egin zien, haren independentzia mantenduz. Aurretik, XI. mendean, veneziarrek toki berean gaztelua eraikitzen lortu gabe saiatu ziren. Arrakasta izanez gero ziur aski hiriaren historia oso desberdina izango litzateke. Ragusako Kroniketan gotorlekua XV. mendean hiru hilabetetan eraiki zela jasotzen da. Gotorlekuak traingelu forma du. Kanpo aldeko ormen lodiera 12 metrokoa da. Barruan sartzeko bi zubi altxagarri zituen eta ate nagusiaren gainean hiriaren lema bihurtu den esaldia irakur daiteke: "*No Bene Pro Toto Libertas Venditur Auro"* (askatasuna ez da saltzen ezta munduko altxor guztien truke). Gaur egun eraikintza antzoki moduan erabiltzen da; udaro Shakespeareren *Hamlet* antzezlanaren antzezpenak Dubrovnik hiriko Uda Jaialdiaren benetako ikurra egin da.

Galeria
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Dubrovnik

Ikus, baita ere
---------------

* Dubrovnikeko harresiak

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Dubrovniken harresiei buruzko artikulua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3396134
* Commonscat Multimedia: Fort Lovrijenac

---

 |

* Wd Datuak: Q3396134
* Commonscat Multimedia: Fort Lovrijenac
**Tioga konderria** (ingelesez: *Tioga County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wellsboro da. 2010eko zentsuaren arabera 41.981 biztanle zituen, Tioga kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tioga konderriak 2.944,73 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,23 ura dira. Beste 2.936,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,26 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 41.981 pertsonetatik 40.997 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 437 dira. 322 beltzak edo afroamerikarrak. 81 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 181 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 386 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495613
* Commonscat Multimedia: Tioga County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131365226
* LCCN: n82004301
* NARA: 10037191
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 416680
* TGN: 1002945

 |

* Wd Datuak: Q495613
* Commonscat Multimedia: Tioga County, Pennsylvania
Siula Grande
**Siula Grande** Peruko Andeetan dagoen Huayhuash mendikateko mendi bat da, Lima eta Huánuco departamenduen mugan. 6.345 metroko garaiera du. Siula Chicok, bere bigarren tontorrak, 6260 metroko garaiera du.

Mendia ospetsu egin zen Joe Simpson alpinistaren *Touching the Void* liburuagatik. Bertan kontatzen da Simpsonek 1985ean, Simon Yatesekin batera, protagonizatu zuen mendiaren igoera eta jaitsiera gorabeheratsua. 2003an izenburu bereko film bat egin zen liburuan oinarrituta. Simpson eta Yates mendebaldeko aurpegitik igo ziren arren, bide horretatik tontorrera igotzen lehenak izan zirelarik, jaitsierarako iparraldeko gandorra aukeratu zuten (ibilbide hau, lehen aldiz, 1936an erabili zuen alemaniar talde batek), jaitsiera oso zaila izan zen, neurri batean, eguraldi txarraren ondorioz. Mendizale guztiek gandorra saihestu dute eta mendebaldeko aurpegitik jaitsi dira. 2002ra arte, hegoaldeko aurpegia ez zen oraindik garaitua izan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1507682
* Commonscat Multimedia: Siula Grande

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ge137152

 |

* Wd Datuak: Q1507682
* Commonscat Multimedia: Siula Grande
**Londresko garagardo uholdea** 1814ko urriaren 17an gertatu zen, garagardo fabrikan istripu bat gertatu ondoren. Istripuaren ondorioz zortzi lagun hil ziren.

Gertaerak
---------

1814ko urriaren 17an, Londresen hiriburuko erdigunean uholde bat jasan zuten. Tottenham Court Road kalean, besteak beste Meux and Company Brewery garagardo fabrika zegoen. Fermentazio upela zuten bertan, 22 oineko altuera zuen eta egun hartan 511.920 litro zeuzkaten gordeta. 29 metalezko uztaik eusten zioten upelari, baina mantentze kaxkarrak eraginda, edukiontzi erraldoia lehertu egin zen. Ondorioz, 8.500 upel hautsi eta guztira 1.224.000 litro garagardo isuri ziren bat-batean. Fabrikako horma hautsi eta Tottenham Courtetik behera St. Giles auzoraino iritsi zen garagardo uholdea.

Kalte handiak eragin zituen olatuak. Besteak beste, bi etxe bota zituen. Tavistock Arms pubeko hormak ere behera egin zuen eta tabernaria hiru orduz egon zen azpian harrapatuta. Emakume hura ez zen hil, baina garagardo itsasoak bederatzi lagunen bizitza eraman zuen. Zortzi itota hil ziren; bederatzigarrena, ordea, intoxikazio etilikoak jota. Ez zuen inoiz horrenbeste garagardorik doan izango, eta aukera aprobetxatu nahi izan zuen.

Gaur egun Londresko gunerik garestienetakoa dena langile auzune txiroa zen XIX. mendean, eta St. Gileseko biztanleek etekina atera nahi zioten zorigaiztoko gertakizunari. Batzuek, azken hildako hark bezalaxe, garagardoa zuzenean edatea erabaki zuten, beste batzuek eskura zuten edozein edukiontzi hartu zuten ahalik eta garagardo gehien gordetzeko. Hildakoren bat etxean gorde eta berau ikusteagatik sos batzuk ordainarazi zizkieten morbo bila hurbildutakoei. Berria berehala zabaldu zen hiri osoan eta bisitari uholdea etorri zen garagardoaren ondoren.

Meuxentzat, aldiz, negozio txarra izan zen. Milioi litrotik gora garagardo galtzeaz gain, ekoitzitakoaren gaineko zergak ordaindu berri zituzten, eta ezbeharrak eragindako kalte-ordainen epaiketaren zain zeuden gainera. Garagardo konpainiak ordurako zigor gogorra jasoa zuelako, epaileek ez zuten Meux erruduntzat jo; "Jainkoaren ekintza" izan zela ondorioztatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  Nagore Irazustabarrena, «Garagardo tsunamia», *Argia*, 2007-11-04, CC-BY-SA lizentzia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2783102

 |

* Wd Datuak: Q2783102
Espainiako Almeriako probintzian dagoen Garrucha udalerriko portuko lonjan burututako arrain enkantea.
**Lonja** deritzona merkatarien biltokia da. Aldiz, merkatu izendapena txikizkako salmentari lotu ohi zaio, nahiz eta hiri oso baten elikagaien banaketa burutu ohi den *merkatu zentralak* ere badauden, lonjen parekideak izanik.

Balore-burtsak izeneko eraikinak ere badaude, lonja edota *merkatal-burtsa* izenez ezagunak, batez ere antzina edota une berean lonjen funtzioak bete izan dituzten eraikinak direlarik.

Arrain salmenta lonjetan ohikoena herbeherear enkante (batzutan alemaniar enkantea ere deitua) deritzona egitea da, honetan goreneko salneurri batetik abiatu eta saltzaile baten batek jeneroa erosiz enkantea gelditu arte salneurria murriztuz doa. Azienda, ganadu edota nekazal lonjetan zuzeneko enkantea edo tratua burutu ohi da.

Bestalde, Euskal Herrian *lonja* hitza edozein motako merkataritza-lokalak izendatzeko erabiltzen da, adibidez, honako esaldi honetan bezala: "Zapatadenda bat jartzeko asmoz lonja bat alokatu berri dut". Era berean, gazte-kuadrilek biltzeko etxabeetan alogeratzen dituzten tokiei ere *lonja* (baita lokal edo txoko ere) esaten zaie.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56232512

 |

* Wd Datuak: Q56232512
**Tanpoi kimiko** edo **sistema indargetzailea** disoluzio baten pHa egonkor mantentzen duen substantzia edo disoluzioa da, hots, pHaren aldaketak neutralizatzen dituena. Eskuarki, sistema indargetzaileak azido ahul batek eta bere base konjugatuak osatzen dute, edota base ahulak bere azido konjugatuarekin.

Sistema indargetzaileak zeregin oso garrantzitsua burutzen dute izaki bizidunengan, zelulen eta barne-inguruaren pHaren aldaketak ekiditen dituztelako, ondorio oso larriak izan litezkenak organismoarentzat.

Tanpoi kimikoen jarduera-mekanismoa
-----------------------------------

Gure organismoan jarduten duten tanpoi garrantzitsuena azido karbonikoak (H2CO3) -azido ahula- eta bere base konjugatua bikarbonatoak (HCO3-) osatzen dutena da. Odolean dago.

Sistema oreka honetan dago:

CO2 + H2O {\displaystyle \rightleftharpoons \,\!} H2CO3 {\displaystyle \rightleftharpoons \,\!} HCO3- + H+
Inguruan azidotasuna sortzen bada (H+ gehiago), gehiegizko H+-ari elkartzen zaio HCO3-; horrek H2CO3 sortzen du, segituan CO2-tan eta H2O-tan deskonposatzen dena (erreakzioa ezkerreruntz zuzentzen da) (CO2 eta H2O arnasketaren bidez kanporatzen dira).

Beraz, zelularen pHa egonkor mantentzeko (7,4) azidosi dagoenean goiko oreka kimikoa ezkerrerantz mugitzen da (CO2 eta H2O sortzeko). Alderantzizko kasuan, aldiz, erreakzioa eskuinerantz doa (ingurugiroa alkalinoa bihurtzen denean).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208465
* Commonscat Multimedia: Buffers (chemical)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D002021

 |

* Wd Datuak: Q208465
* Commonscat Multimedia: Buffers (chemical)
***Tigrea elurretan*** (japonieraz: 雪中虎図, *Setchū tora-zu*?)
 zintzilikatzeko pergaminoa da (*kakemono*) *ukiyo-e* estilokoa, Katsushika Hokusai margolari japoniarrak egindako irarlana. Bere ibilbide luzeko azkenetariko bat izan zen. 1849an egin zuen.

Historia
--------

Bere bizitzaren amaieran, Hokusai felino handi asko marrazten hasi zen. 1842tik 1843ra bitartean, *shishi* lehoi bat margotzen zuen egunero zorte txarraren aurkako talisman gisa; *nisshin joma* («eguneroko exorzismoak») deitu zion praktika honi. Lan hau, beharbada azkena, hil baino hilabete batzuk lehenago egin zuen, mendebaldeko kalkuluen arabera laurogeita bederatzi urte zituela. Horrela, bere zahartzaroan ere Hokusairen trebetasunak bere horretan mantendu zirela erakusten du. Narazaki Muneshigek honako hau idatzi zuen pintura honi buruz: «artistaren gorputza demakratuta zegoen bitartean eta hezurrak adinak higatuta, bere pentsamenduetan tigre bat zen erasotzen». *Hyaku* («ehun») dioen zigilua autoreak bizitza luzearekiko zuen kezkaren beste zeinu bat da.

Christie 's enkante etxeak 772.500 dolar estatubatuarren truke saldu zuen pintura 1998ko urrian. Egun bildumagile baten eskuetan dago.

Deskribapena
------------

Pinturan, zorua ez dago markoztatuta eta tigreak aire elurtuan flotatzen duela dirudi. Elurrez estalitako banbu hostoek felinoaren atzaparrak entzuten dituzte. Ilajea lerro uhinduekin irudikatzen da, suge edo herensuge batekin hobeto egokitzen den efektu bihurgunetsu batekin. Bere gorputz-adarrak indartsu daude eta burua altxatzen du zerura begira. Animaliaren adierazpena era askotara deskribatu da, hala nola irribarre bat edo purrustada bat; tigreak berak alaia eta «bere buruarekin benetan atsegina» dirudi.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Machotka, Ewa (2009). *Visual Genesis of Japanese National Identity: Hokusai's Hyakunin Isshu*. Peter Lang. ISBN 9789052014821, 214. or..
2. ↑  
 Smith, Roberta (2006ko apirilaren 7a). «Hokusai in Washington: A Retrospective of the Restless Japanese Master». *The New York Times*.
3. ↑  ?
4. ↑  Calza, Gian Carlo (2003). *Hokusai*. Phaidon. ISBN 0714844578, 503.or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109621099

 |

* Wd Datuak: Q109621099
**Linn konderria** (ingelesez: *Linn County*) Oregonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Albany da. 2010eko zentsuaren arabera 116.672 biztanle zituen, Linn kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Linn konderriak 5.980,18 kilometro koadro ditu. Horietatik 48,77 ura dira. Beste 5.931,41 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,51 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 116.672 pertsonetatik 110.706 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 9.127 dira. 456 beltzak edo afroamerikarrak. 1.268 amerikar natiboak ziren eta 150 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.078 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 126 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.888 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Linn County, Oregon age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506015
* Commonscat Multimedia: Linn County, Oregon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132579265
* NARA: 10039389
* **Lekuak**
* OSM: 1837123
* TGN: 2001717

 |

* Wd Datuak: Q506015
* Commonscat Multimedia: Linn County, Oregon
**Linlithgow jauregia** (ingelesez: *Linlithgow Palace*) Eskoziako Linlithgow herrian dagoen jauregia da, Mendebaldeko Lothian eskualdean. Eskoziako errege-erreginen egoitza izan zen XV. eta XVI. mendeetan. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

XII. mendean errege jauregi bat izan zen bertan baina toki estrategikoa izanik 1302an Eduardo I.a Ingalaterrakoaren tropek gotorlekua ezarri zuten haren lekuan, *the Peel* izena eman ziotena. 1424an su handi batek gotorlekua erre zuen eta haren lekuan Linlithgow jauregia eraiki zuen Jakue I.a Estuardok 1424an bertan. Ordukoa da alboan dagoen San Mikel eliza ere. Eskoziako erregeen jauregia bihurtu zen eta hainbat errege erregina bertan jaio ziren, Jakue V.a eta Maria I.a. Erregeen itsas-portu ofiziala babesteko Blackness gaztelua eraiki zuten.

1603an Ingalaterra eta Eskoziako koroek bat egin zutenean errege familia Ingalaterrara joan ziren eta Linlithgow ia ez zuten erabili. 1607an iparraldeko zatia erori egin zen eta 1618 eta 1622 artean berreraiki egin zuten. 1746an Cumberlandeko dukearen armadak su eman zion gazteluari.

XIX. mendetik aurrera Historic Scotland erakundearen esku egon da eta honek egin ditu beharrezko berriztatze lanak.

Iruditegia
----------

* Jauregia.Jauregia.
* Hegoaldeko aurpegia.Hegoaldeko aurpegia.
* Ekialdeko aurpegia.Ekialdeko aurpegia.
* Sarrera.Sarrera.
* Parlamenturako aretoa.Parlamenturako aretoa.
* San Migel eliza.San Migel eliza.
* Blackness gaztelua.Blackness gaztelua.

Ikus, gainera
-------------

* Blackness gaztelua
* San Mikel eliza

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Historic Scotland-en webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q564868
* Commonscat Multimedia: Linlithgow Palace

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 200028827
* GND: 4228325-5
* SUDOC: 11228440X

 |

* Wd Datuak: Q564868
* Commonscat Multimedia: Linlithgow Palace
***The Garden of Rama*** (euskaraz *Ramaren Lorategia*), 1991ko Arthur C. Clarke britainiar idazlearen zientzia fikziozko eleberri bat da.

Argumentua
----------

2013. urtea. Rama espaziontzi misteriotsua eguzki-sistemara iritsi zen. Erraldoia, berrogeitamar kilometro diametroko hiria eta itsasoa bere barnean sartzeko adina, eta huts-hutsik, itxuraz bere eraikitzaileek abandonatua. Rama ontzia bere hurrango helmuga ezezaguneruntz atera zenean, gauza harrigarri asko aurkitu ziren, baina misterio gutxi argitu. Gauza bakar bat zegoen argi: Ramaren eraikitzaileek dena hirukoiztu zuten. Larogei urte beranduago bigarren espaziontzi estralurtarra iritsi zen, eta orain Rama II eguzki-sistematik ateratzen ari da. Bere barnean doazen hiru gizakien begi bistara espazio ezezaguna hedatzen da, beste inongo gizakirik esperimentatu ez duen bidaia. Bidaiaren amaieran, nork jakin zenbat urtetara, beharbada Ramari buruzko egiarekin topo egingo dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1219119
* **Identifikadoreak**
* Open Library: OL17373W

 |

* Wd Datuak: Q1219119
**Toshka lakuak** (arabieraz: بحيرات توشكى‎‎‎) azken hamarkadetan Egiptoko Saharako basamortuan sorturiko laku endorreikoei eman zaien izena da. Aswaneko presaren eraikuntzaren ondorioa dira, eta Toshka kanalaren garapenarekin Saharako eskualde hau eraldatzea ekar dezake.

Historia
--------

Aswaneko presa 1964-1968 artean eraiki zenean Nasser aintzira sortu zen, gehienez ere itsasoaren mailatik 183 metroko altuera duena. 1978an Sadat kanala eraiki zen Wadi Toshka erabilita, urak 178 metro baino gehiago hartzen zuenean bertatik joan zedin, Eozeno amaierako kareharrizko lautada baterantz. 1990ko hamarkadan ura kanaletik bideratu zen Mendebaldeko basamortura. Kanal hau zementuzkoa da, uraren galera ekiditeko asmoz.

1998an astronautak konturatu ziren Toshka lakuetako ekialdekoa sortu zela. 1999an beste laku bat eratu zen bere mendebaldean, eta 2000ko irailetik 2001eko martxora bitarte hirugarren laku bat eratu zen mendebalderago. Lakuek ez dute izen ofizialki. Guztira 1.300 kilometro koadro inguru betetzen dituzte, baina 2006an 2001ean baino ur gutxiago zegoen, mendebaldeen dagoen laku txiki bat lehortuz. Lakuen inguruan hezeguneak eta dunak sortu dira. Lakuaren altuerak 175 metrotik 144 metrora bitarte daude.

Geografia
---------

Laku sistema endorreikoa da, hau da, ura ez da inoiz itsasora iristen. Niloaren urak azpian duen akuiferoa elikatzen du, baina basamortuak eramaten du gehiena, ebaporazioz. Gaur egun arrainak baldin badaude ere, ebaporazioak gazitasuna handitzen du, eta flora eta fauna berri hori ere arriskuan izango dira.

Toshkako gunea Nubiar Hanpadurarekin lerrokatzen da. Egiptoko gobernua ingurunea garatzen ari da, Haran Berria Proiektua gauzatzeko. Kharga oasiseraino ura eramatea da helburu nagusia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** El-Shabrawy, Gamal M.; Dumont, Henri J..  (2009). *The Toshka Lakes.*  Springer, Dordrecht, 157–162 or. doi:10.1007/978-1-4020-9726-3\_8. (Noiz kontsultatua: 2017-08-24).
2. ↑   Chipman, J. W.; Lillesand, T. M..  (2007-10-10). «Satellite‐based assessment of the dynamics of new lakes in southern Egypt» *International Journal of Remote Sensing* 28 (19): 4365–4379. doi:10.1080/01431160701241787. ISSN 0143-1161. (Noiz kontsultatua: 2017-08-24).

Ikus, gainera
-------------

* Qattarako sakongunea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2601819

 |

* Wd Datuak: Q2601819