recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kiowa konderria** (ingelesez: *Kiowa County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Greensburg da. 2010eko zentsuaren arabera 2.553 biztanle zituen, Kiowa kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kiowa konderriak 1.872,22 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,6 ura dira. Beste 1.871,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,36 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.553 pertsonetatik 2.477 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 99 dira. 12 beltzak edo afroamerikarrak. 22 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 16 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 25 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q379663
* Commonscat Multimedia: Kiowa County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131354593
* LCCN: n81012525
* **Lekuak**
* OSM: 1070423
* TGN: 2000708

 |

* Wd Datuak: Q379663
* Commonscat Multimedia: Kiowa County, Kansas
**Kiowa konderria** (ingelesez: *Kiowa County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Eads da. 2010eko zentsuaren arabera 1.398 biztanle zituen, Kiowa kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kiowa konderriak 4.625,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 47,03 ura dira. Beste 4.578,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,31 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.398 pertsonetatik 1.382 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 78 dira. 3 beltzak edo afroamerikarrak. 3 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 0 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 10 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q127972
* Commonscat Multimedia: Kiowa County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151291253
* GND: 4436823-9
* LCCN: n82061907
* **Lekuak**
* OSM: 417649
* TGN: 2000222

 |

* Wd Datuak: Q127972
* Commonscat Multimedia: Kiowa County, Colorado
**Asteburua**, **aste-bukaera** edo **aste bukaera** asteko azken bi egunak dira.

Asteburua erlijioetan
---------------------

### Judutarren asteburua

Juduen asteburuak ostiral arratsaldeek eta larunbatek osatzen ditute. Haien Gurtza eguna larunbatean da.

### Kristauen asteburua

Kristauen asteburuak larunbatek eta igandeek osatzen dituzte. Hala ere, batzuek, ostiraleko arratsaldea kontuan hartzen dute. Aspaldi, asteburua igandea besterik ez zen.

Kontutan hartu behar da, igandean dela haien Gurtza eguna.

### Musulmanen asteburua

Musulmanen asteburuak ostegunek eta ostiralek edo ostiralek eta larunbatek osatzen dituzte. Haien Gurtza eguna ostiralean da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Asteburu». *Euskaltzaindiaren Hiztegia*. (Noiz kontsultatua: 2021-04-04)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211391
* Commonscat Multimedia: Weekend

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4133870-4
* LCCN: sh85145929

 |

* Wd Datuak: Q211391
* Commonscat Multimedia: Weekend
Etxabe eta Etxabegoiena baserriak. Atzean Hernio bailara
**Azaldegi** Alkizako bailara edo auzoa. Asteasura doan GI-3630 errepidearen bi aldeetan hedatzen da.

1775ean sortu zen udalak herri-sailetako inaurkina biltzeko dekretu batean udalerria lau bailaratan banatu zuenean: Azaldegi, Aldapa, Arana Behea eta Arana Goikoa

Azaldegi bailara baserri eta etxe hauek osatzen dute: Amalur, Apaiztegi, Arizmendi, Arizmendigain, Azaldegi-Etxeberri, Belaka, Etxabe, Etxabegoiena, Etxabeguren, Etxabeguren Berri, Etxesagasti, Garmendia, Goiztiri, Kapitain Tximista eta Sarobe.

Kapitain Tximista etxean daukate Koldobika Jauregik eta Elena Cajaravillek beren tailerra. Etxe horren sailetan zabaltzen da Ur Mara museoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Aranburu Ugartemendia, Pedro Joxe.  (2006). *Alkizako auzo eta hiribilduaren azterketa historikoa (1348-1950).*  Autore editore, 313 or. ISBN 84-606-3058-7..
2. ↑   ..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Ur Mara Museoa – Artea, Natura eta Gizakia / El Arte la Naturaleza y el Ser Humano.*  (Noiz kontsultatua: 2023-01-11).
**Askatasunik Gabeko Adingabeen Babeserako Nazio Batuen Arauak** edo **Habanako Arauak** Nazio Batuen Batzar Nagusiak 45/113 ebazpenean onartu zituen, 1990eko abenduaren 14ean.

Historia
--------

Nazio Batuek 1955ean onartutako presoen trataerari buruzko oinarrizko arauek ez zuten haurren eskubideen gaineko ikuspegirik. Beraz, Haurren Eskubideei buruzko Hitzarmenaren aterkia dute adingabeen justiziari erreferentzia egiten dioten nazioarteko hiru arauek: 1985eko, Adingabeen Epaiketarako Nazio Batuen Gutxieneko Arauak (Beijingo Arauak) eta 1990eko Askatasunik Gabeko Adingabeen Babeserako Nazio Batuen Arauak (Habanako Arauak) eta Gazte Delinkuentziari Aurrea Hartzeko Nazio Batuen Jarraibideak (Riadeko Jarraibideak). Habanako Arauek adingabeen justiziarako zentroetatik haratago doa, hau da haurrak dauden edozen atxiloketa esparruk bete beharreko arau multzoa baita.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Reglas de las Naciones Unidas para la protección de los menores privados de libertad» *OHCHR* (Noiz kontsultatua: 2022-08-10).
2. 1 2   **(Ingelesez)** Digital, Swace. «United Nations Rules for the Protection of Juveniles Deprived of their Liberty» *Save the Children’s Resource Centre* (Noiz kontsultatua: 2022-08-10).

Ikus, gainera
-------------

* Tortutaren eta beste tratu edo zigor krudel, anker eta apalesgarrien aurkako Hitzarmena
* Haurren Eskubideei buruzko Hitzarmena
* Adingabeen Epaiketarako Nazio Batuen Gutxieneko Arauak
* Gazte Delinkuentziari Aurrea Hartzeko Nazio Batuen Jarraibideak

Kanpo estekak
-------------

* Habanako Arauak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113486062

 |

* Wd Datuak: Q113486062
**Kardea** edo **Karda** (latinez: *cardo, cardinis*) ateetako gontzen eta eskutokien jainkosa zen, Antzinako Erroman. Ovidiok antzinagokoa zen **Karna** izeneko jainkosaren ondorengoa del aesaten zuen. Bere jaia Ekainaren Kalendan ospatzen zen (hau da, ekainaren 1ean). Baliteke Ovidiok egindako bi jainkosen arteko lotura asmakizun poetikoa izatea, hala ere.

Mitologian ninfa bat zen, Erromako mendietan bizi zena hiria sortu aurretik. Jano jainkoak bortxatu zuen eta bere birjintasuna kentzeagatik kalte-ordainetan Erromako etxeetako ateak zaintzeko boterea eman zion.

Kardea eta ateak
----------------

Elizako Gurasoen kristau apologetikan Kardea beste bi jainko ezezagunekin lotuta agertu ohi da: Forkulus, *fores* hitzetik, "atea", pluralean ate bikoitzak ohikoak zirelako domus baten sarreran; eta Limentinus, *limen*etik, liminalitate kontzeptuan bezala, atalaseen jainkoa. Agustin Hiponakoak barre egiten zion kontzeptuari, "jainko txikiak" aipatuz bere "jainkoen ugaritzeari egindako erasoan", azalduz atezain bat nahikoa bada ere ate bat zaintzeko, Antzinako Erromako erlijioan hiru behar dituztela: "ebidentea da Forkulusek ezin duela atalasea eta gontza begiratu adi berean". Gaur egungo ikerlariek azaldu ohi dute jainko talde hauek onhikoak zirela espazio sakratuen mugak markatzeko erritualetan, nomadismotik iraultza neolitikoan emandako sedentarismoaren bidean. Antzinako Erromako jainkoen artean Terminus, mugarrien jainkoa, zen nabarmenena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Newlands, Carole Elizabeth.  (1995). *Playing with Time: Ovid and the Fasti.*  Cornell University Press ISBN 978-0-8014-3080-0. (Noiz kontsultatua: 2021-06-01).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mestica, Giuseppina Sechi.  (1998-05-08). *Diccionario Akal de mitología universal.*  Ediciones AKAL ISBN 978-84-460-0218-5. (Noiz kontsultatua: 2021-06-01).
3. ↑   MAIJASTINA. KAHLOS,.  (2018). *DEBATE AND DIALOGUE : christian and pagan cultures c. 360-430..*  ROUTLEDGE ISBN 1-138-37607-8. PMC 1103220534. (Noiz kontsultatua: 2021-06-01).
4. ↑   Linderski, Jerzy..  (2008). «Indo-European Sacred Space: Vedic and Roman Cult (review)» *American Journal of Philology* 129 (1): 125–128. doi:10.1353/ajp.2008.0013. ISSN 1086-3168. (Noiz kontsultatua: 2021-06-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q83992

 |

* Wd Datuak: Q83992
An augur holding a lituus, the curved wand often used as a symbol of augury on Roman coinsAugure bat, eskuan *lituusa* duela (augure izatearen ikurtzat erabiltzen den makilatxoa)
**Augurea** Antzinako Erromako apaiz igarlea zen; hegaztien kantua, hegaldiak, jateko era, barrenkiak, eta abar erabiltzen zituen horretarako. Augureek garrantzi handiko taldea osatzen zuten Erroman, besteek ez bezalako eskubideak zituzten, ohore handia, eta ez zen ezer egiten haien iritzia kontuan hartu gabe; Zizeron bera ere augure izan zen. IV. mendearen bukaera aldera ezkutarazi zituen Teodosiok.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215909
* Commonscat Multimedia: Augurs

---

 |

* Wd Datuak: Q215909
* Commonscat Multimedia: Augurs

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
**August Kühn**, jaiotza-izenez **Rainer Zwing** (Munich, Alemania, 1936ko irailaren 25a - Unterwössen, Alemania, 1996ko otsailaren 9a) alemaniar idazlea izan zen.

Biografia
---------

Oinarrizko ikasketak bukatuta, leiarrak egiten lan egin zuen, kazetari gisa gero, eta denda batean, enplegatu gisa, ondoren.

*Westend Geschichte* (1972, "Westendeko historia") argitaratu ondoren, dena utzita, literaturan murgildu zen buru-belarri. Bere lehen obraren izenburuak gainerako produkzio osoa ezaugarritzen zuen nolabait: bere inguruneak markatutako literatura, eduki kritikoz beteaz, langileriari buruzko historiez eta aipamenez josia. Bigarren eleberriak, *Zeit zum Aufstehn* (1975, "Jaikitzeko ordua"), sekulako arrakasta izan zuen. Liburuak Municheko langile-familia bateko bizitza deskribatzen zuen, lau belaunalditan. Hurrengoak, *Die Vorstadt* (1981, "Aldiriak"), Municheko auzo bateko eskulangile-familiaren historia kontatzen zuen, Erdi Arotik hasita. Liburu hori ez zen soilik pertsonaia batzuen historia, historia-, geografia- eta kultura-koadro bat da, orobat. Bere beste eleberri ezagunenetako bat da *Jahrgang 22* (1977, "22ko promozioa'") eleberri pikareskoa, konnotazio politiko arinez zipriztindua. Beste lan batzuk: *Münchner Geschichten* (1977, "Municheko historiak"), *Fritz Wachsmuths Wunderjahre* (1978, "Fritz Wachsmuthsen mirarizko urteak"), *Wir kehren langsam zur Natur zurück* (1984, "Pixkanaka izadira itzuliko gara") eta *Meine Mutter 1907* (1986, "Nire ama 1907an").

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q124716
* Commonscat Multimedia: August Kühn (writer)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 92006142
* ISNI: 0000 0003 6858 1529
* GND: 118819232
* LCCN: n81149077
* NKC: ola20211114891
* NLA: 35284629
* SUDOC: 182691470
* BIBSYS: 90238944
* Open Library: OL514026A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03632/eu\_k\_3191/k3191

 |

* Wd Datuak: Q124716
* Commonscat Multimedia: August Kühn (writer)
Auguste Dupin "Gutun ebatsian"
"Morge kaleko hilketak"en jatorrizko eskuizkribuaren faksimila
**C. Auguste Dupin** Edgar Allan Poek sortutako detektibea da. Lehen agerpena, askoren ustez lehen detektibe eleberria den "*Morgue kaleko hilketak*" (1841) eleberrian egin zuen. Beste bi kontakizunetan ere agertzen da: "*Marie Rogêten misterioa*" (1842) eta "*Gutun ebatsia*" (1844). Dupin ez da detektibe profesionala eta misterioak argitzera bultzatzen duten arrazoiak desberdinak dira 3 istorioetan. Detektibe hitza ezagun egin aurretik sortu zuen Poek Auguste Dupin pertsonaia eta ondotik garatu zen detektibe eleberriaren oinarriak ezarri zituen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q549047
* Commonscat Multimedia: C. Auguste Dupin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 25150030543110960860
* LCCN: nb2017013712
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q549047
* Commonscat Multimedia: C. Auguste Dupin
Karlos V.ak *Confessio Augustana* jasotzen du, 1530eko ekainak 25ean.
**Augsburgeko Dieta**, Germaniako Erromatar Inperio Santuko Dieta Inperialak Augsburg hirian egindako biltzarrei deritze. Biltzar asko egin ziren, baina garrantzitsuenak, Erreforma garaian eta Karlos V.a Germaniako Erromatar Inperio Santua buru zuten katolikoen eta Schmalkaldengo Ligako protestanteen artean XVI. mendearen hasieran gertatutako erlijio gerren garaian eginiko hirurak dira.

1530eko biltzarra, Erreforma Protestanteak piztutako tentsioak lasaitzen saiatu zen. *Ausburgeko Sinesbideak* izan ziren emaitza, funtsezko dokumentua luteranismoarentzako, enperadoreari aurkeztu zitzaiona. Esmalkaldako Ligaren aurka lortutako garaipenaren ondoren, Karlos V.ak 1547-1548ko biltzarra deitu zuen (*geharnischter Reichstag*), non Augsburgoko Interima aldarrikatu zen. Katolizismoari lehentasuna emateko saiakera hau, printze ugarik arbuiatu zuten, eta gatazka, 1555eko biltzarrean konpondu zen, Augsburgoko Bakea lortu zenean. Hitzarmenak, *Confessio Augustana* onartzen zuen eta *Cuius regio, eius religio* printzipioa ezarri zuen (latinez, *Erregearen erlijioa, bere mendekoena da* esan nahi duena). Printzipio honen arabera, printze edo errege bakoitzak erabaki zezakeen bere mendekoen erlijioa zein izango zen.

Trentoko kontzilioko dekretuek, balioa hartu zuten Italia, Portugal, Polonia eta Alemaniako printze katolikoentzat, Augsburgeko Dietaren 1566ko biltzarrean. Frantziaren politika erregezaleak (oso errege kristaua) eta Espainiarenak (monarkia katolikoa) horiek indarrean sartzeaz arduratzen zirenak euren erregeak izatea eragiten zuen.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q828750

 |

* Wd Datuak: Q828750
**Kohala** sumendia, ez aktibotzat hartzen da, eta Hawaii urteak osatzen dituzten bost sumendietako bat da, Kilauea, Mauna Kea, Mauna Loa eta Hualalairekin batera. Kohala sumendiaren altuera, 1.670 metrokoa da.

Uste denez, Kohala, Hawaii uharteak eratu zituzten sumendietatik antzinakoena da. Uste denez, itsasoaren mailara, duela 500.000 urte iritsi zen. Bere aktibitate bolkanikoa, gainbehera hasi zen duela 300.000 urte. Orain arte, sumendia, egun dena baino bi aldiz handiagoa zela uste da. Hawaii uharteak, Ozeano Barearen ohantzean pixkana-pixkana hondoratzen ari direnez, sumendia, eztanda berriek, hondoratzean galdutakoa ordezkatuko luketena baino azkarrago hondoratzen hasi zen.

Etimologikoki, garai bateko Hawai uhartetan zeuden sei barrutikoen baten izena zen. Dirudienez, ezin da literalki itzuli baina balea hitzarekin lo daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  (en) William T. Brigham, *Notes on the volcanoes of the Hawaiian Islands*, 1868, 379 or.

Kanpo estekak
-------------

* Hawaiian Volcano Observatory.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q516606
* Commonscat Multimedia: Kohala (mountain)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q516606
* Commonscat Multimedia: Kohala (mountain)
**Kickstarter** proiektu sortzaile eta berriak finantzatzeko erabiltzen den mikromezenasgo webgunea da. Arlo teknologikoan ezezagunak diren asmakizun berriak ezagutzeko oso baliagarria da. Plataforma hau 2009ko apirilaren 28an sortu zen.

Jendea saiatu behar da bere produktua saltzen, aurkeztuz eta azalduz. Ondoren, inbertitzaileek dohaintzen bitartez diru eskaini dezakete etorkizunera begira. Webgunearen bilakaera esponentziala da, eta pertsona ezezagunentzat aukera bikaina da. Baita *curriculum vitae* moduan erabiltzen da. Izan ere, enpresa handiek langile berriak hemen bilatzen dituzte.

Proiektu arrakastatsuak eta polemikoak
--------------------------------------

Badira zenbait proiektu milioi dolarreko laguntzak jaso dituztenak. *Star Citizen* bideo-jokoak, adibidez, 80.000.000 dolar lortu zituen urte batean. Era berean, ordu batean milaka euro lortzen dituzten ideiak badaude.

Dena den, webguneak eskaintzen duen askatasuna askotan eragiten du polemika egotea partaideen artean. Adibidez, 2014. urtean Estatu Batuetako mutil batek ideia maniako bat aurkeztu zuen: bideokoko biolentokin jolasten zenituen bitartean odola xurgatzen zizun hodia, jotzen edo tiro egiten zizutenean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q34755
* Commonscat Multimedia: Kickstarter

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 264937342
* LCCN: no2012124040
* NLA: 57984262
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q34755
* Commonscat Multimedia: Kickstarter
**Asua** Erandioko auzoa da. Erandio izan arren, askok Txorierri barruan sartzen dute. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 350 biztanle ditu.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Asuako biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 379 | 386 | 404 | 385 | 374 | 365 | 356 | 350 |

Ekonomia
--------

Eremu industriala da Asua gaur egun. Antzinean portu txikia zegoen.

Garraiobide eta azpiegiturak
----------------------------

Asua zeharkatzen duen trenbidea, *Lutxana - Sondika* artekoa, alegia, 1996. urtean itxi zuen Euskotrenek, trenek trenbidea erabiltzen jarraitu zutela Euskotrenen Lutxanako tailerretara pasatzeko, baina ez, ordea, bidaiarientzako zerbitzuak eskainita. 2015eko ekainaren 1.an, baina, trenbidea martxan jarri zen berriro ere, Sangronizko geltokia berrirekiz.

Horrez gain, komunikazio gune inportantea da. Bertan batzen dira Avanzada errepidea, Txorierri zeharkatzen duen errepidea, Enekuritik datorren errepidea eta Plentziara Unbetik doan errepidea.

Euskara
-------

Asuan euskaldunak %47,5 dira, ia-euskaldunak %17,16 eta erdaldunak %35,24.

Jaiak eta ospakizunak
---------------------

Asuako jaiak uztailaren bigarren hamabostaldian izaten dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254337

 |

* Wd Datuak: Q12254337


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Erandio | Erandioko auzoak | Erandio |
| Altzaga · Arriaga · Astrabudua · Asua · Erandiogoikoa · Goierri · Lutxana-Enekuri |
**Aurra Sing** Star Warseko fikziozko unibertsoko pertsonaia bat da.

Nar Shaddaan jaio zen. Haurra zenean padawan ikaslea izan zen eta bere irakaslea zen An'ya Kurorekin ezberdintasunak izan ondoren Jedi Ordena utzi zuen. Aurra Singek larruazal zuria eta falange gehigarri bana zuten hatzak zituen. Bere ilea gorria zen eta garondoaren goikaldean bilduta zuen mototx batekin.

Aurrak Aayla Securaren eta Ki-Adi-Mundi maisuaren aurka borrokatu zuen Tatooine planetan, Jedi Ordena utzi ondoren Aurra joan zen planeta. Planeta honetan Aurra ordainsari bilatzaile bezala aritzen zen eta Jedi asko hil izanaz harrotzen zen. Handik denbora batera Devaronera bidaiatu zuen, non bere irakaslea izan zen An'ya Kuroren aurka borrokatu zuen borroka basati batean. 66 agindua eman zenean Aurra Kashyyyk planetara bidalia izan zen Quinlan Vos maisua hiltzera, hau, bizirik irten ondoren, Aurra hiltzen saiatu zelarik, baina Aurra bizirik irten zen eta Darth Vaderri batzen zaio bere entrenamenduan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51806

 |

* Wd Datuak: Q51806
**La Chacarita hilerria**, **Mendebaldeko hilerria** ere deitua, Argentinako Buenos Aires hirian dagoen hilerria da, eta 95 hektarea dituela, hiriko handiena da; Guzmán, Jorge Newbery, Garmendia, Del Campo eta Elcano kaleek eta San Martín trebideak mugatuta.

Historia
--------

### Jatorria

1871an, sukar horiaren epidemiak Buenos Aires hiria hartu zuen, beraz, hilerri batzuk eraiki behar ziren, lehendik zeudenak (bereziki Hego Hilerria, gaur egun Ameghino Parkea ) ez baitzioten eskaerari erantzun nahikorik ematen eta Ipar Hilerria (gaur egun La Recoleta hilerria) epidemiaren ondorioz hildakoei bertan lurperatzea debekatu zien.

Hilerriari izena ematen dion auzoaren izena Chácara edo Chacra txikigarritik, "baserria" edo "landetxea" esan nahi duen kitxuaren ahotsetik, dator. Kasu honetan, Jesusen Lagundiak Buenos Aires hiriaren kanpoaldean XVIII. mendearen erdialdera zuen ikastetxeko landetxea izan zen. Horregatik, "la chacrita" edo "chacarita de los colegiales" izenarekin ezagutzen zen.

*Tranvía Fúnebre (Hileta Tranbia)* sortu zuten, hilerrira iristeko erabiltzen zena, eta *Estación Fúnebre* (*Hileta Geltokia)* deiturikoa Bermejo kalearen (gaur egun Jean Jaurès) eta Corrientes Etorbidearen elkargunean inauguratu zen, bertan hilkutxak jasotzen ziren.

Hilerriak higiene baldintza minimoak zituen eta, epidemiak eragindako biktima kopuru handiari gehituta, 564 gorpu erraustu zituzten egun batean eta, lekukotasunen arabera, 14 langile hil ziren egun batean. Usainek eta saneamendu faltak auzoko bizilagunak kezkatu zituzten. Hori dela eta, hilerria 1875ean itxi zuten, baina funtzionatzen jarraitu zuen 1886ko abenduaren 9ra arte, behin betiko itxi zuten arte.

### Chacarita La Nueva

1887. urtetik aurrera, lurperatzeak *Chacarita la Nueva* hilerrian egiten hasi ziren. Horregatik, gorpuak hilerri zaharretik atera eta berriaren hezurtegi nagusira eraman zituzten. 1896ko abenduaren 30ean, hilerri honi Mendebaldeko hilerria deitu zioten, baina oraindik *Chacarita hilerria* bezala ezagutzen zenez, 1949ko martxoaren 5eko ordenantzak horrela izena aldatu zuen. 1903ko azaroaren 13tik Buenos Aires Hiriko errausketa-labea dago hilerrian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q831300
* Commonscat Multimedia: Chacarita Cemetery

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 298482186
* LCCN: n2013016879

 |

* Wd Datuak: Q831300
* Commonscat Multimedia: Chacarita Cemetery
Bost ikasketa-mailen Budō gerrikoak.
**Kyu** (japonieraz: 級, *Kyū*?, kjuː ahoskatua)
 japoniar hitz bat da, arte martzialetan zein Japoniako beste edozein praktika tradizionaletan erabiltzen dena. Ikebanan, go jokoan edo tearen zeremonian, adibidez, hasi berri baten garapen maila ezberdinak adierazteko, dan maila lortu aurretik.

Dan mailetan ez bezala, sistema hau erabiltzen den aktibitate guztietan parekagarria dena, kyu mailak, oso aldagarriak dira aktibitate batetik bestera.

Kyu mailak, goitik behera ematen dira, lehenengo kyura heldu arte (shokyu), lehenengo dan mailara heldu aurretik dagoen azken maila, baina, maila kopurua, oso ezberdina da. Honela, go jokalariek 30 kyu maila pasa behar dituzten bitartean, arte martzialen praktikatzaileek, ohi, sei baino ez dituzte pasa behar.

Ia kasu guztietan, kyu maila batetik hurrengora igarotzea, irakaslearen erabakiaren araberakoa da, beste goragoko entitateak tartean sartu gabe, dan mailekin gertatzen den lez.

Budo tradizionalenek, kyu eta dan mailez gain, arduren hierarkizazio bat ere badute: *Oku iri*, *moguroku*, *gogmoguroku*... *menkyo kaiden* edo Maisu Handia izeneko mailara heldu arte. Baita irakaskuntzarena ere: *hanchi*, *shihan*, *kyoshi*, *renshi* etab... Edonola ere, guztiak kyu mailatik hasten dira.

Aikidoan, maisu batzuk, hakamaren lorpena, kyu zehatz batekin lotzen dute, orohar, 3. 2. eta 1go kyuarekin. Hala ere, ez dago idatziriko araurik horretarako, eta, beraz, hakama nori eman, maisuak bakarrik erabakitzen du.

Kyū Shodokan Aikidoan
---------------------

Shodokan Aikidoan, Kyu sistema ezberdina da, estetika aldetik, Aikikai Aikidoarekin alderatuz gero, ez baitago hakamarik erabiltzeko ohiturarik baizik eta ohiko dogi bat kolorezko gerrikoekin.

Hasi berriek, gerriko zuria eramaten dute, maila sistemarekin hasteko hainako maila hartzen duten arte, eta, honela, zortzigarren kyuan hasiz.

Mailak, beheren dagoenetik goren dagoeneraino, honako hauek dira:

* Hachikyū: Zortzigarren Kyu. Daraman gerrikoa zuria da
* Nanakyū: Zazpigarren Kyu. Daraman gerrikoa gorria da
* Rokkyū: Seigarren Kyu. Daraman gerrikoa gorria da
* Gokyū: Bosgarren Kyu. Daraman gerrikoa horia da
* Yonkyū: Laugarren Kyu. Daraman gerrikoa laranja da
* Sankyū: Hirugarren Kyu. Daraman gerrikoa berdea da
* Nikyū: Bigarren Kyu. Daraman gerrikoa urdina da
* Ikkyū: Lehen Kyu. Daraman gerrikoa marroia da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1131276

 |

* Wd Datuak: Q1131276
| **Koruko Andre Mariaren kalea** |
| --- |
|  Donostia, Parte Zaharra |
| Holandarren etxea. |
| HerrialdeaLurraldea |  Euskal Herria Gipuzkoa |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Koruko Andre Mariaren kalea is located in Euskal HerriaKoruko Andre Mariaren kaleaKoruko Andre Mariaren kalea | Koruko Andre Mariaren kalea is located in GipuzkoaKoruko Andre Mariaren kaleaKoruko Andre Mariaren kalea |
| Koruko Andre Mariaren kalea is located in Donostiako Parte ZaharraKoruko Andre Mariaren kaleaKoruko Andre Mariaren kalea |

 |
| Koordenatuak: | **Coordinates: Missing latitude**Invalid arguments have been passed to the {{#coordinates:}} function
 |

**Koruko Andre Mariaren kalea** Donostiako Parte Zaharreko kale txiki bat da, hiriko laburrena: 40 metro.. Hala ere oso kale ezaguna da: bertan hiru elkarte gastronomiko daude eta Donostiako festen gune berezia da. Halaber, kale honetatik Urgullera igotzeko hiru bide ateratzen dira.

Izena
-----

Santa Maria basilikaren gertutasunak justifikatzen du kale honen izena.

Kale historikoa
---------------

Kale honetan Parte Zaharreko kale-etxe zaharrena dago, "Holandarren etxea" alegia, adreilu gorriz egina. Etxearen barruko egiturak garai bateko biltegiarena gordetzen du oraindik.

Elkarte gastronomikoak
----------------------

* Gaztelubide elkartea
* Aizepe elkartea
* Aitzaki elkartea

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kalea Santa Maria basilikan bukatzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474446

 |

* Wd Datuak: Q25474446
**Atoka konderria** (ingelesez: *Atoka County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Atoka da. 2010eko zentsuaren arabera 14.182 biztanle zituen, Atoka kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Atoka konderriak 2.563,86 kilometro koadro ditu. Horietatik 37,28 ura dira. Beste 2.526,58 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,53 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.182 pertsonetatik 10.727 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 409 dira. 527 beltzak edo afroamerikarrak. 1.902 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 55 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 957 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485042
* Commonscat Multimedia: Atoka County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148920601
* LCCN: n80060963
* **Lekuak**
* OSM: 1822190
* TGN: 2001625

 |

* Wd Datuak: Q485042
* Commonscat Multimedia: Atoka County, Oklahoma
**Atariko Andre Mariaren eliza** Aragoiko Erriberako Alesbes udalerrian kokatutako XVI. mendeko kristiau basilika bat da. Barroko estiloa ditu.

Eraikina
--------

Herriaren erdian dago eta XVII. mendean eraldatutako XVI. mendeko eraikuntza da. Komentu-elizaren eskemari jarraitzen zaio; gurutze latindarreko oinplanoa du, ilargixka-gangaz estalia, eta gurutzaduran kupula. Igeltsuzko dekorazio oparoak egitura hori suspertzen du; osagarri duina da, erretaula nagusia, barrokoa ere XVII. mende bukaerakoa. Hau Francisco Gurrearen obrarekin erlazionatu da bere apaingarrien erritmo eta lengoaiagatik. Vicente Berdusanen tailerreko mihise barrokoak ditu.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ALESBES.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Alesbes
* Aragoiko Erribera
* Erriberagoiena

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112842558
* Commonscat Multimedia: Basílica de Nuestra Señora del Portal en Villafranca (Navarra)

---

 |

* Wd Datuak: Q112842558
* Commonscat Multimedia: Basílica de Nuestra Señora del Portal en Villafranca (Navarra)
Kobentinaren baxuerliebea
**Kobentina** (latinez ***Coventina***), mitologia zelto-erromatarran, putzuetako eta iturburuetako jainkosa da. Ugaritasuna eta ugalkortasunaren ikurra da.

Erromatar garaian egin zitzaizkion irudi eta eskaintzei esker ezagutzen dugu. Frantzia hegoaldean, Ingalaterra iparraldean gurtu zuten bereziki, zehazki Northumberland konderriko Carrawburghen, han, bere omenezko tenplu bat baitago, Hadrianoren Harresian kokatua dago eta bertan hondar arkeologiko ugari aurkitu diren, txanponak, eraztunak, harriak, beirateria eta zeramikak kasu. Toki hau IV. mendearen amaieran utzi egin zela uste da, Teodosio I.a Handiaren jentilen aurkako ediktu baten ondorioz.

Baliteke beste inskripzio batzuk, Hispaniako bi (egungo Lugoko probintzian) eta Narbonensis-eko bat, Coventinari buruzkoak izatea, baina hori eztabaian dago.

Kobentinaren putzua
-------------------

Kobentinaren Putzua (Coventina's Well) izena eman zaion lekuan, Coventinarentzat eskainitako hainbat inskripzio eta zinopariak dituzten gordailuak aurkitu ziren harresiz inguratutako eremu batean. Harresia, hain zuzen ere, iturberuaren jarioa geldiarazteko eraiki zen. 

Putzua eta inguruko eremu harresitua erromatarren gotorlekutik eta Hadrianoren harresiko Carrawburgh tropa auxiliarren gotorlekutik gertu dago. Carrawburgh Brocolitia izena zuen erromatar garaian, VII. mendeko Ravenako Kosmografian adierazten denez , eta geroago, edo aurreko iturrietan oinarritua, "Procolitia", V. mendeko *Notitia Dignitatum* dokumentuaren arabera. Inguruan, Mithraeum erromatar baten eta ninfeo baten hondakinak daude ere.

Kobentinaren irudikapen hirukoitza.
### Irudiak

Aztarnategian egindako indusketetan inskripzioak dituzten hainbat aldare aurkitu dira, batzuk erromatarren artean ohikoan diren ninfen itxurarekin: etzanda, jantziek ez dituztela euren gorputzak erabat estaltzen eta urarekin nola edo hala eralzionatuta. Horietako batean, hiru emakume agertzen dira eta bi modutan irakurri da: Koventina hiru aldiz irudikatu zen (jainkosa hirukoitza izan zenaren seinale) edo hiruetako bat jainkosa da eta beste biak laguntzaileak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Allason-Jones, Lindsay; McKay, Bruce.  (1985). *Coventina's Well: a shrine on Hadrian's Wall.*  Hexham: Trustees of the Clayton Collection, 112 or. ISBN 0946897050..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Alberro, Manuel.  (2004). «La diosa céltica Coventina en las Islas Británicas, Las Galias y Galicia» *Anuario brigantino* (Concello de Betanzos) 27: 71-90. ISSN 1130-7625..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1138061
* Commonscat Multimedia: Coventina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 57153651802955782829
* SUDOC: 22954861X

 |

* Wd Datuak: Q1138061
* Commonscat Multimedia: Coventina
2023tik aurrera banderak profanatzea debekatuta duten herrialdeen mapa
**Banderaren profanazioa** bandera bat profanatzea da, banderaren protokoloa bortxatzea, edo jendaurrean bandera suntsitu, hondatu edo moztea ekintza gisa. Bandera nazionalaren kasuan, ekintza horren helburua, askotan, herrialde baten edo bere politiken aurkako auzi politiko bat planteatzea da. Herrialde batzuek suntsitze-metodoak debekatzen dituzten legeak dituzte (jendaurrean erretzea, adibidez), edo erabilera partikularrak debekatzen dituzte (helburu komertzialetarako, esaterako); lege horiek bereiz ditzakete herrialdeko bandera nazionala profanatzea eta beste herrialde batzuetako banderak. Herrialde batzuek era guztietako banderak profanatzea ere debekatu dute, baita inguruko herrialdeenak profanatzea ere.

Azalpena
--------

Ameriketako Estatu Batuetako bandera erretzen Iranen egindako protesta batean.
Bandera baten profanaziotzat har daitezkeen ekintzak hauek dira, besteak beste: erretzea, pixa egitea edo haren gainean kaka egitea, banderaren gainean esloganak jartzea, zapaltzea, harriekin kalte egitea; bala edo beste edozein jaurtigairekin apurtzea, behar ez bezala altxatzea, hitzez iraintzea, lurretik arrastatzea edo jatea, besteak beste.

Banderaren profanazioa hainbat arrazoirengatik egin daiteke. Protesta izan daiteke herrialde baten kanpo-politikaren aurka, norberarena barne, edo boterean dagoen gobernuaren izaeraren aurka. Nazionalismoaren aurkako protesta izan daiteke, edo banderak ordezkatzen duen herrialdeko herriaren kontrako nahita egindako iraina edo ekintza sinbolikoa. Bandera profanatzea debekatzen duten lege berberengatik ere protesta izan daiteke.

Bandera bat erretzea edo suntsitzea delitua da herrialde batzuetan. Hala ez den herrialdeetan, desordena publikoagatik, sute edo, beste pertsona baten jabetzan gauzatzen bada, lapurreta edo bandalismo gisa prozesa daiteke oraindik. Herrialde askotako jurisdikzioek debeku zehatzak dituzte banderen profanazioaren aurka.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «South Korea's dramatic protesters are ready for global spotlight» *The Los Angeles Times* 10 November 2010.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1426793
* Commonscat Multimedia: Desecrated flags

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13178174z (data)
* LCCN: sh94005355

 |

* Wd Datuak: Q1426793
* Commonscat Multimedia: Desecrated flags
**Bandua** galaikoen eta lusitaniarren jainko nagusietako bat zen, gerraren jainkotzat hartua eta Erdialdeko Europako tradizio zeltikoari lotua.

Ikertzaileek lehen funtzioko jainko indoeuropar gisa kokatzen dute (Georges Dumézizil-en azterketen arabera). Jainko hori «lakioen magia» erabiltzeko, etsaiak lotzeko edo jarraitzaileak magikoki lotzeko erabiltzen da. Gerraren edo ehizaren lanbidean aritzen ziren mendietan bizi ziren gudarien kofradien gizarte-egiturak gurtza sortu zuen, magikoki harremanak izaten zituzten jainkotasunaren alderdiak islatzen zituzten jarrerak eta moduak hartuz.

Juan Carlos Olivares Pedreñok zezenaren gurtzarekin lotzen du, eta Apolo eta Cosus-rekin identifikatzen du.

Banduari eskainitako ara, San Amaro udalerriko Eiras parrokian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Olivares Pedreño, Juan Carlos.  (1997). «El dios indígena Bandua y el rito del toro de San Marcos» *Complutum* 8: 205-221..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q806376

 |

* Wd Datuak: Q806376
Katalunia Zaharra (XII.-XV. mendea) 
**Katalunia Zaharra** (katalanez: *Catalunya Vella*) hasiera batean XII. mendean Katalunia izenez izendatzen ziren lurraldeak dira (Rossellóko konderria eta Cerdanya kanpo utzita). Katalunia Zaharraren barnean antzinako konderri guztiak sartuta daude, hasi Urgellgo konderritik eta Rossellóko konderria arte. Pallars eta Ribagorza nahiz Lleidako lurraldeak eta Tortosa kanpoan gelditzen dira, azken hauek XII. mendearen erdialdean konkistatutako lurraldeak baitira.

Katalunia Zaharra eta Katalunia Berriaren arteko mugak Llobregat ibarra eta Anoia eta Segre banatzen dituzten mendilerroen mendebaldean kokatzen dira. Katalunia Zaharra gutxi gorabehera Camp de Tarragona eskualdera ailegatzen den Erdialdeko katalan dialektoaren eremuekin bat egiten du.

Izendapen hau XIII. mendean zuzenbide konstituzional desberdinak ezberdintzeko sortu zen (Katalunia Zaharrean sistema feudala Katalunia Berrikoan baino askoz ere ezarriagoa baitzegoen). Gaur egun bi izendapenak zentzu geografikoan erabili ohi dira, Katalunia Zaharra delakoa Katalunia Hezearekin parekatuz, halere, honek mediterraneo aldeko eremua kanpoan uzten du. Antzinako Hispaniar Markaren parekidetzat ere jo ohi da.

Ikus gainera
------------

* Katalunia Berria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3754835

 |

* Wd Datuak: Q3754835
**Kataluniako Erreferendumerako Hitzarmen Nazionala** (katalanez: *Pacte Nacional pel Referèndum*) Kataluniaren independentziari buruzko erreferenduma egiteko helburuaren bat egiten dutenak batzen dituen ekimena da. 2016an eratu zenetik hainbat instituzio, erakunde sozial eta politiko, hautetsi eta pertsonalitaterekin bildu izan dira. 2016ko abenduaren 23an egin zuten bilera eratzailea Kataluniako Parlamentuan, eta 2013an eratu zen Erabakitzeko Eskubidearen aldeko Hitzarmen Nazionala ordezkatu zuen.

Bere zuzendaritzan Joan Ignasi Elena, Maite Arqué, Jaume Bosch, Francesc de Dalmases, Carme-Laura Gil, Itziar González, Francesc Pané eta Carme Porta daude. 2017ko urtarrilaren 23n batzorde hoentako kideek manifestua aurkeztu zuten euren helburu, ibilbide orria eta lanerako zituzten programak azalduz, Centre Excursionista de Catalunyan egindako prentsaurreko batean.

Ikus, gainera
-------------

* Kataluniaren independentziari buruzko erreferenduma

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28377010

 |

* Wd Datuak: Q28377010
***Arkitektura fantastikoa pertsonaiekin*** Hans Vredeman de Vries margolari frisiarrak 1568an margotu zuen margolana da. Bilboko Arte Ederren Museoan gordetezen da. Lana garaiko genero berrikoa zen, gutizia arkitektonikoa adierazten zuena; eraikinen zein hirien irudikapen fantastikoa egiten zuen. Izan ere, perspektibako arauak erabiltzen zituen, aldi berean arrazionala eta idealizatua zen mundua sortzeko. Genero horretan Vredeman de Vries benetako maisua izan zen.

Ezaugarriak
-----------

Bilboko museoak horrela deskribatzen du margolana: "Konposizioaren ezkerraldean kokatutako eraikinaren perspektiba nabariak jauregi-arkitekturan murgiltzen ditu ikusleak, eta Italiako iparraldeko zenbait eraikin klasizista dakarzkigu gogora. Marmolezko zutabe mardulek espazioa antolatzen dute, eta atzealdean ihes-gunerantz irekitzen diren lorategiak eta pergolak nabarmentzen dituzte. Giro sofistikatu horretan, zenbait irudik eta gortesau-bikotek (beharbada beste margolari batek egin zituen) musikaz gozatzen dute dotoreziaz".

Lana olioa haritz-oholean egina dago eta bere neurriak 84,5 x 118,5 zm-koa. Artista horren margolanak ez dira ugari; Bilbokoa Euskal Herriko bakarra da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19686405

 |

* Wd Datuak: Q19686405
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Aspergilosi** izena *Aspergillus* onddoak sortzen duen gaixotasun multzoari dagokio. *Aspergillus fumigatus* da aspergilosi askoren eragilea, baina *Aspergillus flavus* eta *Aspergillus niger*ren garrantzia ere aspergilosiren sorreran ez da hutsaren hurrengoa.

*Aspergillus*en esporak inhalatzerakoan harrapatu ohi dira aspergilosiak. Onddoa nonahikoa denez (lur-zoruan, hautsean, belarretan, uretan, airean...egon daiteke) infekzio-iturriak ugariak dira. Behin arnastuta, esporak sinu paranasaletan eta albeoloetan pilatzen dira. Pertsona osasuntsuen immunitate-sistemak espora inbaditzaileak deuseztatzen ditu, baina immunogutxituengan infekzioa garatu daiteke, ondorio larriak dakartzan gaixotasuna agertuz. Horregatik aipatzen da *Aspergillus* onddo oportunista bat dela.

Aspergilosi guztiek arnas aparatua eta birikak kaltetzen dituzte.

Errepikatzen den gaitza da infekzio nosokomialen artean. Kasu askotan bere agerpena klinika edo ospitaleetan bat etorri da toki horietan burutu diren eraikuntza edo birmoldaketa-lanekin, lur-zoruan edo hautsean dauden esporak mugitu egiten direlako. Neutropenia dutenak edo transplante bat jaso dutenak dira ospitaleetako egoiliar sentikorrenak gaitza harrapatzeko, infekzio nosokomiala errazten duten alderdiak kontrolpean ez baldin badaude.

Aspergilosi motak
-----------------

  

* biriketako aspergilosi alergikoa: asmatikoak diren gaixoetan agertu ohi da. *Aspergillus* onddoaren aurrean sortzen den alergia mota bat da. Asma, errinitisa, sukarra, eta eztula dira sintoma nagusiak.

* biriketako aspergilosi inbasiboa: pneumonia larria da, sukarra, eztula, disnea eta leukozitosia eragiten duena. Kasu askotan infekzioa, odolaren bidez, gorputz osora hedatzen da, hilkortasun tasa handia eraginez

* aspergiloma: beste infekzio batek (tuberkulosiak, kasu) sortutako birika-barrunbeak *Aspergillus*ek kolonizatzen dituenean

Tratamendua
-----------

B anfoterizina, itrakonazola eta borikonazola dira aspergilosiari aurre egiteko gehien erabiltzen diren botika antifungikoak. Aspergilosi alergikoa dutenei, aldiz, prednisona bezalako immunosupresoreak ematen zaizkie.

Hainbat kasutan (aspergiloma edo sinu paranasalen aspergilosia dagoenean, adibidez) kirurgia erabiltzen da lesioa kentzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q259626
* Commonscat Multimedia: Aspergillosis

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13535635k (data)
* LCCN: sh88000751
* NDL: 01123055
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:13564
* CIE-10: B44
* CIE-9: 117.3
* DiseasesDB: 001326
* MedlinePlus: 001326
* eMedicine: 296052
* MeSH: D001228
* Orphanet: 1163
* **Kimikako identifikadoreak**
* KEGG: H01328

 |

* Wd Datuak: Q259626
* Commonscat Multimedia: Aspergillosis
**Aurora konderria** (ingelesez: *Aurora County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Plankinton da. 2010eko zentsuaren arabera 2.710 biztanle zituen, Aurora kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Aurora konderriak 1.846,01 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,2 ura dira. Beste 1.834,81 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,47 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.710 pertsonetatik 2.632 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 101 dira. 9 beltzak edo afroamerikarrak. 38 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 18 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 13 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484633
* Commonscat Multimedia: Aurora County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140732008
* LCCN: n81113362
* NARA: 10040158
* **Lekuak**
* OSM: 1739789
* TGN: 2001771

 |

* Wd Datuak: Q484633
* Commonscat Multimedia: Aurora County, South Dakota
La Pequeña Suiza filmeko attrezzoa erakusgai Artziniegan.
Alemaniako antzoki batean, atrezzoa gordetzeko gela.
**Atrezzoa** (italieratik datorren hitza), antzezpenak eszenan edo zineko estudioan erabiltzen duen material multzoa da. Telebista estudioetan fikzioa ez diren saioetan ere (albistegiak, elkarrizketa-saioak, lehiaketak) atrezzo elementuak egoten dira halaber. Argazkilariaren estudioan ere atrezzo elementuak egon daitezke, erretratuetarako.

Atrezzo materialaz arduratzen den profesionala ere atrezzoa da.

Atrezzoetako materiala benetakoa izan daiteke. Aulki edo mahai batek benetakoa behar du, edo elementu zaharrak erabil daitezke garai bat berregiteko. Beste batzuetan, berriz, harri-kartoizko elementuak izaten dira, itxura emateko sortuak baina hutsak edo baliogarritasunik gabeak.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Mari Jesus Etxeberria, ETBn, Miramon estudioetan atrezzoa da. Zuzenbide ikasketak, lanean aritzen zen bitartean atera zituen, nahiz eta abog» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2019-06-05).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La Importancia del Atrezzo en la Fotografía y 10 Claves para Sacarle Partido» *dzoom* (Noiz kontsultatua: 2019-06-05).
3. ↑   «Antzezlanetarako atrezzoa - Ahotsak.eus» *ahotsak.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-06-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q942297
* Commonscat Multimedia: Theatrical props

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4128664-9
* LCCN: sh85127251
* AAT: 300263853

 |

* Wd Datuak: Q942297
* Commonscat Multimedia: Theatrical props
**Gelotjávri** edo **Kelottijärvi** aintzira Finlandia eta, batez ere, Suedia herrialdeetan dagoen aintzira handi bat da. Alde finlandiarrean, aintzira Enontekiö udalerriko Kelottijärvi eta Luspa herrien artean dago, Käsivarsi Eremu Basatitik pare bat kilometrora. Alde suediar iparraldean aldiz, lakuaren uharte handi eta ospetsuena dago, Kenttäsaari uhartea. Lehen esan bezala, Lappi osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezkeen eremu basatiaren mugan dago; aliota txikiak, antzara nanoak, belatz handiak, elur-hontzak, eskandinaviako lagopodoak, ipar-belatzak, ipar-kaskabeltzak, laponiako kaskabeltzak, marikoi isats-luzeak, negu txontak eta papourdinak dira, esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago ere; hala nola, azeri zuri eta gorriak, elur-oreinak, erbinude zuriak, eskandinaviako lagopodo eta lursaguak, ipar-katamotzak, jatunak, mendi lemingak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak .

Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira.

Inguruko muinoen gailurretatik erortzen den eta Jeytisjoki, Kutsurjoki eta batez ere, Könkämäeno ibaien bidez iristen den urak betetzen du aintzira; bestalde, ateratzeko orduan, ura Könkämäeno ibaitik ateratzen da, azkenik, Botniako Golkoraino iristeko.

Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da aintzira eta bertako zazpi uharteek zuhaizti txikiak dirudite lurzoru izoztuaren gainean.

Erreferentzia
-------------

1. ↑  Käsivarren erämaa-alue

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261414

 |

* Wd Datuak: Q12261414


| Enontekiöko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Saana mendixkako ikuspegi urtsuakSaana mendixkako ikuspegi urtsuakMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraAilakkajärvi • Guoskatjávri • Iso Salankijärvi • Iso Leveä • Kalaton • Kalatonjärvi • Kaura**Kelottijärvi** • Ketojärvi • **Kilpisjärvi** • Kivijarvi • Lijankijärvi • Marsujärvi • Marttajärvi • MelajärviMuotkajärvi • Näkkäläjärvi • **Ounasjärvi** • Palojärvi • Pasmajärvi • Peerajärvi • PeltojärviPeriläjärvi • Pitsusjärvi • **Pöyrisjärvi** • Riimmajávri • Salttijärvi • Seitavuopio • SomasjärviSotkajärvi • Termisjärvi • Tuolpajärvi • Tuorkottajärvi • Vuomajärvet • Vuontisjärvi • Ylimmäinen |