recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Isabel Zapata** (Mexiko Hiria, 1984) idazlea, editorea, poeta eta itzultzailea da. *Ventana adentro* (2002), *Las noches son así* (Broken English, 2018) eta *Una ballena es un país* (Almadía, 2019) poema-liburuak argitaratu ditu. Bi saiakera-liburu ere idatzi ditu: *Alberca vacía* (Argonnautica, 2019) eta *In vitro* (Almadía, 2021). 2015. urtean Ediciones Antílope sortu zuen Jazmina Barrera, Marina Azahua, Astrid López Méndez eta César Tejedarekin.

Ibilbidea
---------

San Luis Potosíko Fausto Zapata gobernadore ohiaren alaba da Isabel. Zientzia Politikoak ikasi zituen Mexikoko Institutu Teknologiko Autonomoan eta Filosofiako graduondoko bat New School for Social Research-en, New Yorken.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Isabel Zapata.* .
2. ↑   «Quienes somos | Ediciones Antílope» *edicionesantilope.com*.
3. ↑   «4 poemas de Isabel Zapata» *Zenda* 2021-04-07.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110628671
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 27155042772772401809
* ISNI: 0000 0005 0149 4425
* GND: 1056604379
* LCCN: ns2019000269

 |

* Wd Datuak: Q110628671
***Cetonia aurata*** Scarabaeidae familiako kakalardoa da. Europa erdialdean eta hegoaldean bizi da, baita Euskal Herrian ere.

Deskribapena
------------

Tamaina ertaineko kakalardoa da, 15-20 mm artean neurtzen dituena. Erraz identifikatzen da kolore berde iluna baitu, distira metaliko urdinxka duena. Batzuetan kobre kolorekoa edo urdin-more iluna ere izan daiteke. Gorputz nahiko zapala du eta elitroen amaiera zuzena da. Elitro bien artean "V" itxurako eskuteloa du. Gorputzarekin alderatuta burua txikia da eta bi antena nabarmenen muturrean orrazien antzeko egitura du. Animaliaren azpialdea kobre kolorezkoa da eta oso iletsua da.

Beldarrek gorputz zimurra eta iletsua dute, "C" itxurakoa. Hiru hanka pare txiki dituzte eta burua kertinizaturik dute.

Hegaldi azkarra eta zaratasua du.

Banaketa eta habitata
---------------------

Europa erdialdean eta hegoaldean aurkitzen da, Britainia Handiaren hegoalderaino. Ingelesez *rose chafer* esaten zaie, izan ere landare apaingarriak dauden lorategietan, bereziki arrosak daudenetan, izurritea izatera iristen direlako.

Bizi zikloa eta elikadura
-------------------------

Orokorrean udaberrian agertzen dira helduak eta usteltzen ari den materia organikoan jartzen ditu emeak arrautzak, konpostean, simaurrean edo egur usteetan. Arrautzak ipini ondoren hil egiten da. 

Beldarrak inguruko materia horretaz elikatzen dira eta azkar hazten dira eta udazkenerako bi muda jasaten dituzte. Bi urteko zikloa osatzen dute. Hurrengo ekaina eta uztaila artean pupa eratzen dute.

Helduak landareetako nektarraz, polenaz, loreetaz, kimuetaz, hostioetaz eta fruituetaz elikatzen dira.

Iruditegia
----------

* Heldua hegalak irekita.Heldua hegalak irekita.
* Brontze koloreko kakalardoa.Brontze koloreko kakalardoa.
* Beldarra.Beldarra.
* Pupa.Pupa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «EHAEko Coleoptera Catalogoa|Heteropterus» *www.heteropterus.org* (Noiz kontsultatua: 2023-09-09).
2. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Cetonia aurata (Linnaeus, 1758)» *Naturaleza y turismo* (Noiz kontsultatua: 2023-10-14).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Cetonia aurata (Linnaeus, 1758)» *Naturaleza y turismo* (Noiz kontsultatua: 2023-10-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q731970
* Commonscat Multimedia: Cetonia aurata
* Wikispecies Espezieak: Cetonia aurata

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 165371
* BioLib: 8166
* Dyntaxa: 102207
* EOL: 290531
* Fauna Europaea: 247075
* GBIF: 1077829
* NCBI: 290679

 |

* Wd Datuak: Q731970
* Commonscat Multimedia: Cetonia aurata
* Wikispecies Espezieak: Cetonia aurata
**Edgardo Antoñana** (Plaza Huincul, 1955eko martxoaren 28a - Pinamar, 2017ko urriaren 2a)  Argentinako esataria, kazetaria, telebista ekoizlea eta telebistako eta irratiko aurkezlea izan zen.

Biografia
---------

Neuquenen jaio zen, Plaza Huincul izeneko herri txiki batean, Patagoniako goi-ordokiaren erdian. DBH amaitu zuenean, Neuquengo hiriburura joan zen historia ikastera. Azkar lortu zuen lana tokiko irrati batean, kirolen atalean, futbolaren zalea zelako eta Club Atlético Independienteko jarraitzailea zelako. Kazetaritza eta lokuzio ikasketak egin zituen Buenos Airesen, Radio Argentinan, Radio Belgranon eta *Gente* aldizkarian lan egin zuen .

Ikasketak amaitu zituenean, Kazetaritza Institutuak beka bat eskaini zion Italian ikasteko eta kontinente zaharrera joatea erabaki zuen BBCko kazetari izateko ametsa lortzen saiatzeko, bere amarekin batera gauero entzuten zuen irratia. Italian egon zen eta gero Suitzara joan zen, non nekazaritza eta fruitu bilketarekin lotutako gauzetan lan egin zuen, eta Bartzelonara, non lore-saltzaile gisa lan egin zuen.  Alemaniara joan ondoren, lortu zuen lan bakarra polo jokalari aberats batzuen zaldiak zaintzea izan zen.

Ingalaterrara joan zen, zaldiak zaintzen zituen polo taldeko lagun gisa, eta Londresko BBCn aurkeztu zen non azkenean bere ametsa betetzea lortu zuen eta BBC Latin American Service-k kontratatu zuen.

ATCko albisteen zuzendaritzan lan egin zuen 1980an zehar, diktaduraren urteetan. 1983an, demokraziaren bueltan, jaioterrira itzultzea eta bere ametsa atzean uztea erabaki zuen. Argentinara itzuli zenean Canal 9 eta Cana 7 kateetan lanean hasi zen. ATCtik kaleratu zuten (Malvinetako gaiari buruzko ekoizle batekin izandako liskar polemikoan) eta, geroago, Susana Giménezen kazetaritza-ekoizle izan zen bi urte eta erdiz, telebistako balorazioaren garai garrantzitsuenean*.* Bere ibilbideak bide ezberdinetatik jarraitu zuen hainbat hedabidetan, 1998az geroztik asteburuko goizeko albistegiak zuzendu zituen TN kable seinalean zein TN International hainbat alditan.

1994ko uztailaren 18an, ATC 24ren emankizun berezia zuzendu zuen AMIA atentatuari buruz, Marisa Cacciarekin batera. 

2008an larrialdiko angioplastia koronario arrakastatsua egin zioten Luis de la Fuente kardiologo esku-hartzailearen taldearekin Suizo Argentina klinikan.

Antoñana 2017ko urriaren 2an hil zen Pinamar herrian, garuneko aneurisma baten ondorioz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «A los 62 años murió Edgardo Antoñana, periodista de TN.» *Clarín*. Consultado el 4 de octubre de 2017.
2. ↑  López, Agustina. «Edgardo Antoñana, un eterno buscavida: de Plaza Huincul a la BBC.» *La Nación*. Consultado el 4 de octubre de 2017.
3. ↑   «Atentado a la AMIA: primeras horas, 1994.» YouTube. Consultado el 2 de noviembre de 2017.
4. ↑    *Murió Edgardo Antoñana, conductor de TN.* .
5. ↑    *Murió el periodista Edgardo Antoñana.* .
6. ↑   *Caras*. *Aneurisma cerebral, el motivo del fallecimiento de Edgardo Antoñana.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24689162

 |

* Wd Datuak: Q24689162
Ibis hegaztia erabiltzen zen hieroglifikoan *Akh* delakoa irudikatzeko
**Akh** (edo Aj), antzinako egiptoarrentzat, gizakiaren elementuetako bat izan zen, egiptoar mitologiaren historian zehar esanahiz aldatu zuen arren. Hasieran, Ka eta Baren bateraketa aldaezina zen, izpirituaren beste zatiak, egiptoar mitologian, gorputz fisikoaren heriotzaren ondoren batasuna sortzen zuena. Zentzu honetan, mamu antzeko bat zen.

Ondorengo sinesmenak
--------------------

Honen ondoren, Akh-Akharen zati izatera pasa zen, beste pertsona, jainko eta animalien akh multzoa. Ikuspegi honekin, pertsonak, behe munduan, Duatean, jainkoekin bildutakoan izango zuen itxura zen, hilezkorra eta aldaezina zelarik.

Beranduago, Ka, heriotzaren ondoren, Akh eta Ba arteko aldaketatzat hartu zen, Barekin batzea Akha sortzekoaren aurkakoa. Sinesmen honen barnean, Akha denbora batez behe munduan egoten zen, itzuli eta Ka bezala berraragiztatua izateko, Ba berri batekin.

Akh eta Baren banaketa eta Ka eta Baren bateraketa, heriotzaren ondoren lortzen ziren, hil testu eta sorginkeriekin, indarra ekartzearen xedearekin. Behin hau lortu ondoren, ziurra zen pertsona hori ez zela "bigarren aldiz hil"ko pertsona horren existentziaren amaiera suposatuko lukeen heriotza.

Antzinako egiptoarrentzat, giza izpirituaren osagai edo elementuak honako hauek ziren: Ib, Ka, Ba, Akh, Ren eta Sheut.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2633843

 |

* Wd Datuak: Q2633843
2006an Frantziako Assemblée Nationale aurrean egindako hitzaldi sutsua.
**Diatriba** (grezieraz: διατριβή, *diatribé* «saio filosofikoa», «hitzaldia») pertsonen eta gizarte taldeen aurkako kritika negatiboa, askotan iraingarria da.

Historia
--------

Greziako Oratoriaan, Kristo aurreko IV. mendetik, diatriba eztabaidatzeko diskurtsoa edo testua zen. Hasieran eduki didaktiko edo morala zuen; denborarekin hitzaldi iraingarria ere izan zitekeen. Sortzailea bezala Bion Borystheneskoa filosofo zinikoa aipatzen da. Diatriba modernoari Voltairek eman zion hasiera, *Diatribe du doctor Akatia* lana 1751an argitaratuz.

Egile klasikoak
---------------

Diatriba ospetsuen egileak:

* Bion Borystheneskoa
* Teles Megarakoa
* Musonius Rufus
* Erasmo Rotterdamgoa
* Voltaire

Euskal Herrian
--------------

Gure literaturan aipagarriak dira sermolari sutsuek egindako diatribak. Esaterako, Frai Bartolome Madariagarena dantzaldien aurkako *Euskal Errijetako olgeeta ta dantzeen neurrizko gatz-ozpinduba* ezaguna. Garai modernoetan, ideologia arteko irainak josten dituzten saiakerak diatriba gisa sailkatu daitezke. Hala nola, Jon Miranderen *Abertzaletasunaren inguruan* edo Patziku Perurenaren *Marasmus femeninus* (1993).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Oratoria
* Panfleto

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1209244
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1209244
Palestinako bandera
**Palestinako bandera** (arabieraz: علم فلسطين) tamaina bereko hiru errenkada horizontalez osatzen da (beltza, zuria eta berdea, goitik behera); mastatik gertuen dagoen aldean kokatzen den hiruki gorri batekin lotuta. Bandera hau panarabiar koloreetatik dator eta Palestinako Estatua eta herri palestinarra irudikatzeko erabiltzen da. 1964ko maiatzaren 28an onartu zuen lehen aldiz Palestinaren Askapenerako Erakundeak. Banderaren eguna irailaren 30ean ospatzen da.

Bandera Siriako Baath Alderdi Arabiar Sozialista-renaren antzekoa da, forma eta kolore berak erabfiltzen baititu. Baina neurriaren proportzioa desberdina da; izan ere, Palestinakoarena 1:2 da, eta Siriarrak, aldiz, 2:3-ko proportzioa du. Baita Irak eta Jordaniako Arabiar Federazioarena ere, triangelua du desberdina. Horrez gain, Arabiar Iraultzan ere oinarritzen dira beste zenbait. Besteak beste, Jordaniakoa eta Saharar Errepublikako bandera ere oso antzekoak dira.

Jatorria
--------

Arabiar nazionalista palestinarrek XX.mendearen lehen erdian erabili zuten bandera Arabiar Iraultzakoari dagokio. Horren jatorria eztabaidagarria bezain mitologikoa da. Bertsio batean, koloreak Istanbulgo "Literatur Klub" arabiar nazionalistak aukeratu omen zituen 1909an. Beste batean Gazte Elkarte Arabiarretik etor litekeela esaten da. Baita Sir Mark Sykesek diseinatu zuela ere, Erresuma Batuko Atzerri Ministeriokoak.

Israelen debekuak
-----------------

1967an, Sei Eguneko Gerraren ondoren, Israelgo estatuak bandera palestinarra debekatu zuen Gazako zerrenda okupatuan eta Zisjordanian. 1980ko lege batek debekatu egin zituen "esanahi politikoa" zuten artelanak, eta palestinarrak atxilotu zituzten horiek erakusteagatik.

Debekua 1993an Osloko Bake Akordioak sinatu ondoren ezarri zen. 2014tik, Israelgo poliziak bandera bat konfiskatzeko eskumena du, terrorismoaren alde erabiltzen bada edo ordena publikoa nahasten bada, eta poliziak bandera palestinarrak konfiskatu ohi ditu. 2023ko urtarrilean, Itamar Ben-Gvir Segurtasun Nazionaleko ministroak poliziari agindu zion bandera espazio publikoetan erakustea debeka zezan.

Bandera historikoak
-------------------

* 1936tik 1939ra erabilitako bandera.1936tik 1939ra erabilitako bandera.
* Arabiar Ligak 1945etik 1955era gutxi gorabehera erabili zuen bandera.Arabiar Ligak 1945etik 1955era gutxi gorabehera erabili zuen bandera.
* Palestina Osoko Gobernuak erabili zuen bandera.Palestina Osoko Gobernuak erabili zuen bandera.
* 1948tik 1964ra erabilitako bandera.1948tik 1964ra erabilitako bandera.
* Palestinaren Askapenerako Erakundeak 1980ko hamarkadara arte erabili zuen bandera.Palestinaren Askapenerako Erakundeak 1980ko hamarkadara arte erabili zuen bandera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Palestinians celebrate Flag Day marking two years since hoisting it at UN» *Wafa Agency*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191731
* Commonscat Multimedia: National flag of Palestine

---

 |

* Wd Datuak: Q191731
* Commonscat Multimedia: National flag of Palestine
**Herriko Alderdi Sozialista Iraultzailea** (**HASI**) 1977an sortutako alderdi politiko independentista eta sozialista marxista izan zen. Bere jarduera-eremua Hego Euskal Herria izan zen. KAS erakundeko partaide izan zen eta Herri Batasunaren sorreran parte hartu zuen. Zatiketa askoren ostean, 1992ko V. Biltzarrean alderdia desegin eta bere kideak KASera pasa ziren.

Historia
--------

Euskal Herriko Alderdi Sozialista (EHAS), Eusko Sozialistak (ES) eta zenbait independenteren batze-prozesu baten ondoren sortu zen 1977an. Marxista eta sozialista zen eta Euskal Herri batu eta independentea lortzea zuen helburu. Santi Brouard izan zen alderdiaren fundatzaileetako bat eta lehendakaria. HASI Koordinadora Abertzale Sozialistan sartu zen eta Herri Batasunaren sorreran parte hartu zuen 1978an.

1978ko Lehen Biltzarrean zatiketa gertatu zen HASI barruan: EKIA taldea alderditik irten eta Euskadiko Ezkerran sartu zen. Hirugarren Batzarra egin zenean (1987), ordura arte idazkari nagusi zen Txomin Ziluagak zuzendutako militante-talde bat alderditik bereizi zen. Bosgarren Biltzarrean (1992) alderdia desegitea eta militanteak KASen lanean jarraitzea erabaki zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskal Herriko Alderdi Sozialista (EHAS) eta Eusko Sozialistak alderdietatik abiatuz.
2. ↑  Alderdia desegin eta militanteak KASera pasa ziren.
3. ↑  Iturria: Harluxet hiztegi entziklopedikoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q277148
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305872331
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 11092

 |

* Wd Datuak: Q277148
Estavilloko San Martin elizan López de Gámizen erretaula ikus daiteke.
**Pedro López de Gámiz** (Barbadillo del Pez, Burgos,1528-Miranda de Ebro, 1588) Gaztelako eskultorea izan zen. Diego de Marquina haren dizipulua izan zen eta bere kolaboratzialeen artean Joanes Antxeta zegoen. Haren obra batzuk Araban gordetzen dira.

Biografia
---------

Burgosko Barbadillo del Pez herri txikian jaio zen, baina bere familia Burgosera joan zen bizitzera. 1549an Miranda de Ebrora iritsi zen eta bertan bizi izan zen hil zen arte. Han garatu zuen bere lanbidea, eta Espainiako eskultura erromanistaren (pizkunde eta barroko arteko joera) adierazgarrietako bat izan zen1. Bere prestakuntza, Miranda de Ebron, 1940ko mendearen erdialdean loratu zen tailer batek egin zuen. Bere ikaslerik onena Diego de Marquinak mirandarra izan zen. Bere kolaboratzaileen artean Pedro de Arbulo, Joanes Antxeta eta Juan Fernández de Vallejo egon ziren. Kontserbatutako obra batzuk Miranda de Ebro inguruan daude, bereziki Burgosko La Bureba eskualdean eta Errioxan.

Euskal Herrian
--------------

Haren erretaulak eta eskulturak Arabako Estavilloko San Martin elizan eta Zanbranan gordetzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Diez Javiz, Carlos (1985). Pedro López de Gámiz. Escultor mirandés del siglo XVI. Ed: IMH. ISBN 84-505-1693-5.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9057530
* Commonscat Multimedia: Pedro López de Gámiz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 250750928
* ISNI: 0000 0003 7124 0469
* GND: 142636649
* ULAN: 500035233

 |

* Wd Datuak: Q9057530
* Commonscat Multimedia: Pedro López de Gámiz
**Sentsualismoa** enpirismotik eratorritako korronte filosofiko bat da. Proposatzen du zentzumenen eta pertzepzioaren bidez jasotzen dugula dagoen informazio guztia. Sentsualismoan ideia abstraktuak arbuiatzen dira. XVIII. mendeko ezagutzaren teoria garrantzitsueneko bat izan zen. 

Ideien genesiaren galdera greziar filosofian jada existitzen zen, estoizismo eta epikureanismoaren baitan. Aro Modernoan John Lockek eta David Humek garatu zuten Erresuma Batuan edo Étienne Bonnot de Condillacek Frantzian, baita Thomas Brown, David Hartley edo Joseph Priestleyasoziazinisten artean ere. XIX. mendean Auguste Comte, Herbert Spencer, Hippolyte Taine edo Émile Littré positibistek hartu zuten lekukoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Gasset, José Ortega y.  (2000). *Meditations on Quixote.*  University of Illinois Press ISBN 978-0-252-06895-9. (Noiz kontsultatua: 2023-11-09).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Philosophy - Encyclopedia Volume - Catholic Encyclopedia» *Catholic Online* (Noiz kontsultatua: 2023-11-09).

Kanpo estekak
-------------
**Eudoro Galarza Ossa** (Caramanta, 1895 - Manzales, 1938ko urriaren 12a) kolonbiar kazetaria izan zen, *La Voz de Caldas* egunkariko zuzendaria. Jesús María Cortés Poveda tenienteak erail zuen, karguan hil zuten lehen kazetari kolonbiarra izanik.

Biografia
---------

Antioquian Caramantan jaio zen 1895ean. Bere familia Manizalesen finkatu zen 1911n, 16 urte zituela. Loteria arrunt batean miliziarako egokia aurkitu zuten, eta soldadutza egin zuen. Itzultzean kazetaritzan eta politikan sartu zen. Magdalena Jiménezekin ezkondu zen eta harekin hiru seme-alaba izan zituen, Nora, Lucía eta Helí. Arturo Zapata inprimatzailearekin *La Voz de Caldas* egunkaria sortu zuen 1925ean. Egunkaria 13 urtez saldu zen eta Galarzaren heriotzarekin erori zen, publizitate oxigeno faltagatik.

Galarza Ossa izan zen Kolonbian eraildako lehen kazetaria eta eraildako kazetarien historia luzea duen herrialde batean adierazpen askearen urraketaren lehen adibide dokumentatua. Galarzaren heriotza, gainera, kazetari kreolera baten lehen hilketari dagokio XX. mendean. Galarza *La Voz de Caldas* egunkariko zuzendaria izan zen, Manizalesen. Jesús María Cortés Poveda tenienteak kazetaria erail zuen 1938ko urriaren 12an su-arma-munizioaren bi tirorekin.

Cortések bere ekintza justifikatu zuen erakunde militarra defendatzen ari zela ziurtatuz. Tenienteak Galarza hil zuen, "uniforme militarra iraindu" zuelako. Cortés auzitik libre atera zen, Jorge Eliécer Gaitán politikari liberal ezagunak egindako defentsa arrakastatsu baten bidez.

Heriotza
--------

La Voz egunkariko erredaktoretako batek Cortés tenienteak bere tropei eman zien tratu txarra salatu eta jendaurrean Ayacucho batailoiko soldadu bati zaplaztekoa ematea leporatu zion. Zuzendariak bere menpekoari lagundu ziolarik, militarrak bere armatik bi tiroz hil zuen.

1978ko hilketari buruz hitz egiten zuen hedabideei egindako lehen elkarrizketan, Cortés tenienteak esan zuen ez zuela damutzen eta delitua berriro egingo zuela aukera berriro izanez gero, "uniformea errespetatzea baita". Galarza, bere gaztaroan armada nazionalean aritu zena, tenienteak hil zuen Manizaleseko bulegoan zegoela. Arturo Alape historialariak epaia kritikatu zuen Gaitán hizlari ospetsuaren defentsak "argudioak baino oratoria gehiago" izan zuela esanez, eta epaia "Galarzaren memoriari iraintzat" jo zuen.

Jorge Consuegra kazetari kolonbiarrak arma bakarra beti egia izan zuen kazetari eredugarritzat jo zuen Galarza. "Egiten dugun kazetaritzarekin egunero apur bat hiltzen gara" oharra eskaini zion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Cadavid Correa, Orlando.  (6 de mayo de 2011). «El teniente homicida que no se arrepintió» *El Mundo*.

* Villegas Botero, Adriana (2018ko otsailaren 19a). Eudoro Galarza Ossa, Kolonbian hildako lehen kazetariaren istorioa. Notario aldizkaria, Manizaleseko Unibertsitatea. 20. urtea, 15. liburukia 1. zk. 165-184 orrialdeak.
* Villegas Botero, Adriana (2018ko abuztua). Galarza, lehen isildua. Malpensante aldizkaria. 199. liburukia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16565224

 |

* Wd Datuak: Q16565224
**Puenteviejo zubia**, **Zubizaharra** euskaraz, Arabako Armiñon herrian dagoen Erdi Aroko eraikina da, XIV. edo XV. mendean altxatua.

Historia
--------

XIV. edo XV. mendean eraikia, zubiaren lehen aipamena 1339koa da. Dena dela, aztarna batzuen arabera, erromatarrek ere zubi bat eraiki zuten inguru horretan. Errege posta-bidea zubi horretatik zihoan eta urte askoan Madriletik Frantziarako bidean ezinbesteko komunikazio-gunea izan zen. Lehen Karlistaldian, Karlos Maria Isidro Borboikoak aginduta, zubia dinamitaz erabili ezinik gelditu zen. Gertaera horrek eta ondoren Ribabellosara joateko bideak hartzen zuen aldapak beste berri bat irekitzeko beharra justifikatu zuten, 1848an; horretarako Puentenuevo zubia eraiki zen. Egun, Zubizaharratik Donejakue Bidea doa.

Deskribapena
------------

Zubi dotore eta luzea da. Sei arku ditu eta eta bost zubi branka.

* Zubizaharraren inguruan erromatarren garaiko aztarnak aurkitu dira.Zubizaharraren inguruan erromatarren garaiko aztarnak aurkitu dira.
* Zubi honek historikoki garrantzi handia izan du.Zubi honek historikoki garrantzi handia izan du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Puenteviejo zubia*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65929609

 |

* Wd Datuak: Q65929609
***Euskalerriaren Alde*** 1911-1931 bitartean Gipuzkoako Donostia hiriburuan argitaratzen zen kultur aldizkari eta erakunde euskaltzale bat izan zen. Euskaraz nahiz gaztelaniazko artikuluak zituen.

Historia
--------

1911an sortua izan zen eta Gipuzkoako Foru Aldundia diru laguntzaz argitaratu ohi zen, bai eta Gregorio Muxikaren ahalegina eta haren laguntzaile nekagaitzak ziren Domingo Agirre (*Garoa* eta *Kresala* eleberrien egilea) eta Karmelo Etxegarairi esker (azken hau Euskal Herriko kronikaria).

Aldizkariaren zuzendaritza Arturo Kanpion eta Julio Urkixo jaunek osatu zuten, adliz Gregorio Muxikak lehenbiziko unetik zuzendaritza lanak burutu zituen. Aldizkari hau euskal kulturaren hedapena eta garai hartako balore gazte euskaltzaleen topaketan urrats garrantzitsua izan zen.

1931an Gregorio Muxika hil zenean, aldizkaria argitaratzetik laga zen, honek *Yakintza* izeneko aldizkari berria argiratu zuen gazte talde bati bide eman ziolarik.

*Euskalerriaren Alde* aldizkariaren hogei urtetako ibilbidea ekintza eta fruituetan oparoa izan zen, bere ekintzak hiru multzotan sailka daitezkelarik:

1. Euskal jaiak
2. Artikulu lehiaketak
3. Literatur eta Historia lehiaketak

Euskal jaiak aurretik Antoine Abadiek ospatutako Euskal Lore Jokoen jarraipena izan ziren. Haien artean nabarmenenak Segura (1911), Zarautz (1912), Tolosa (1913) eta Hondarribiakoak (1914) izan zirelarik. Jai guzti hauetan ospatutako lehiaketetan 172 artikulu aurkeztu zirelarik. Euskarazko artikulu lehiaketek urteko bataz besteko 50 artikuluen kopurua lortu zuten. Literatur-Historia lehiaketek Foru Aldundi eta Udalek eskeinitako diru-sariei esker arrakasta handia izan zuten.

1913-1930 bitartean gaztelaniazko lehiaketetara 405 lehiakide aurkeztu ziren eta euskarazko lehiaketetara 495 lehiakide. Los certámenes histórico-literarios tuvieron éxito gracias al concurso económico de las Diputaciones y Ayuntamientos. Sarituen zerredan Euskal Pizkundeko kide nabarmen gehienak sailkatuak agertzen dira. Bestalde, *Euskalerriaren Alde* aldizkariak euskarazko euskal kulturari buruzko bilduma bat ere argitaratu zuen, 11 liburukietara iritsi zelarik.

Ikus gainera
------------

* Euskal-Erria aldizkaria.
* Euskal-Esnalea aldizkaria.
* Yakintza aldizkaria.

Kanpo estekak
-------------

* *Euskalerriaren Alde* aldizkariari buruzko artikulua. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org **(Gaztelaniaz)**
* Euskalerriaren alde aldizkariaren ale guztiak Atzoko Prentsa Digitalean irakurgai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257612

 |

* Wd Datuak: Q12257612
**Apollo 8** Lurraren grabitazio-eremutik ihes egiteko abiadura adina lortu zuen tripulaturiko lehenengo hegaldia izan zen. Horrez gain, beste gorpu zerutar bateko grabitazio-eremuan sartu zen eta horretatik ihes egin zuen eta Lurrera beste gorpu zerutar bateko grabitazio-eremutik bizirik iritsi zen lehenengo hegaldi tripulatua bilakatu zen Apollo 8. Frank Borman komandantea, Jim Lovell aginte-moduluaren pilotuak eta Bill Anders ilargiratze-moduluaren gidaria osatzen zuten misioa. Haiek izan ziren Ilargiaren alde ezezaguna euren begiekin ikusi zuten lehenengo gizakiak. Saturn V koheteak jaurtitzen zuen lehenengo hegaldi tripulatua izan zen eta Apollo programaren tripulaturiko bigarren misioa.

Berez froga lurtar orbita baxuan ilargiratze-modulua frogatzean zetzan baina misioaren helburua aldatu egin zen anbizio handiko beste baten ordez: 1968ko abuztuan Ilargiaren inguruan orbitatzea. Aldaketa hau egokitutako ilargiratze-moduluaren jasotzea atzeratu zenean burutu zen. Misioaren eskema berriak eta langileen prozedura eta eskaera berriak ezohikoa zen entrenamendurako eta prestakuntzarako epe laburra ahalbideratu zuen. Honek talentu, denbora eta diziplina gehiago eskatzen zuen tripulazioarengandik.

1968ko abenduaren 21ean jazotako jaurtiketaren ostean, tripulazioak hiru egun behar izan zituen Ilargira iristeko. Hogei ordutan zehar satelitea hamar alditan orbitatu zuten ,eta bitartean, tripulazioak Gabon-gauean telebista emanaldia egin zuen Genesisaren lehenengo hamar bertsoak irakurriz. Tripulazioak irakurmenaren denbora antolatu zuen Lurra espazioaren handitasunean flotatzen ageri zen bistarekin bat egiteko. Momentu hartan, inoiz igorritako programarik ikusiena bilakatu zen. Apollo 8 misioaren arrakastak bidea lautu zuen Apollo 11 misioak John F. Kennedyk markatutako helburua bete zezan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q184201
* Commonscat Multimedia: Apollo 8

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145769786
* GND: 4776869-1
* LCCN: no2004052875
* NKC: hka20231201311
* SNAC: w6vn7kmw

 |

* Wd Datuak: Q184201
* Commonscat Multimedia: Apollo 8


| * i
* e
* a
Apollo programaren misioak |
| --- |
| Suziri frogak | 
* SA-1
* SA-2
* SA-3
* SA-4
* SA-5
* AS-203

 | Apollo Program insigniaApollo Program insignia |
| Bertan beherako misioak | 
* QTV
* Pad Abort Test-1
* A-001
* A-002
* A-003
* Pad Abort Test-2
* A-004

 |
| Eredu frogak | 
* A-101
* A-102
* A-103
* A-104
* A-105

 |
| Tripulatu gabeko misioak | 
* AS-201
* AS-202
* Apollo 4
* Apollo 5
* Apollo 6
* Skylab 1

 |
| Lurraren Azpi-orbitako misioak | 
* Apollo 7
* Apollo 9
* Skylab 2
* Skylab 3
* Skylab 4
* Apollo-Soyuz bateratzea

 |
| Ilargiaren orbitako misioak | 
* Apollo 8
* Apollo 10

 |
| Ilargiratutako misioak | 
* Apollo 11
* Apollo 12
* Apollo 14
* Apollo 15
* Apollo 16
* Apollo 17

 |
| Porrot egin duten misioak | 
* Apollo 1 (AS-204)
* Apollo 13

 |
***Chevaliers de la table ronde*** (*Mahiai biribileko* *zaldunak*) zurrut-kanta tradizionala da frantses hizkuntzako herri askotan, hala nola. Frantzian. Valonian, Suitzan, Quebec-en eta Frankofonian oro har.

Jatorria
--------

Kanta XVIII. mendean ageri da saltzaile ibiltarien libretoetan ageri da lehen aldiz. Itxuraz, 1749an Bresse eskualdeko frankoprobentzeraz transkibitutako *La Femme ivrogne (Emakume mozkortia)* kantan inspiratuta dago. Izan ere, « Si je meurs, que l'on m'enterre dans la cave où est le vin, les pieds contre la muraille, la tête sous le robin ». estrofa kanta horretan ageri da. Seinalatzekoa da *'Ni hlltzen naizenean'* euskal zurrutt-kanta tradizionalean ere ageri dela ideia hori bera.

Egun ezagutzen den letra XX. mendearen hasierakoa da.

Letra
-----

*Chevaliers de la table ronde,*

*Goûtons voir si le vin est bon ;*

*Goûtons voir, oui, oui, oui,*

*Goûtons voir, non, non, non,*

*Goûtons voir si le vin est bon.*

*S'il est bon, s'il est agréable,*

*J'en boirai jusqu'à mon plaisir ;*

*J'en boirai, oui, oui, oui,*

*J'en boirai, non, non, non,*

*J'en boirai, jusqu'à mon plaisir.*

*J'en boirai cinq à six bouteilles,*

*Une femme sur mes genoux ;*

*Une femme, oui, oui, oui,*

*Une femme, non, non, non,*

*Une femme sur mes genoux.*

*Et si le tonneau se débonde,*

*J'en boirai jusqu'à mon plaisir ;*

*J'en boirai, oui, oui, oui,*

*J'en boirai, non, non, non,*

*J'en boirai jusqu'à mon plaisir.*

*Et s'il en reste quelques gouttes,*

*Ce sera pour nous rafraîchir ;*

*Ce sera, oui, oui, oui…*

*Mais voici qu'on frappe à la porte*

*Je crois bien que c'est le mari ;*

*Je crois bien, oui, oui, oui…*

*Si c'est lui, que le diable l'emporte*

*Car il vient troubler mon plaisir ;*

*Car il vient, oui, oui, oui…*

*Si je meurs, je veux qu'on m'enterre*

*Dans une cave où y a du bon vin ;*

*Dans une cave, oui, oui, oui…*

*Les deux pieds contre la muraille*

*Et la tête sous le robinet ;*

*Et la tête, oui, oui, oui…*

*Et mes os, de cette manière*

*Resteront, imbibés de vin ;*

*Resteront, oui, oui, oui…*

*Et les quatre plus grands ivrognes*

*Porteront les quatr' coins du drap ;*

*Porteront, oui, oui, oui…*

*Sur ma tombe, je veux qu'on inscrive*

*« Ici gît le roi des buveurs » ;*

*Ici gît, oui, oui, oui…*

*La morale de cette histoire*

*Est qu'il faut boire avant de mourir ;*

*Est qu'il faut, oui, oui, oui…*

Musika
------

Herri-kanta gehienetan legez, melodia sinplea eta errepikakorra da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «RADdO - Réseau d'archives et de documentation de l'oralité» *raddo-ethnodoc.com* (Noiz kontsultatua: 2023-11-10).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Basque songbook - Eusko Ikaskuntza» *www.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-11-10).
3. ↑     *113. Chevaliers de la Table Ronde (Traditional French).*  (Noiz kontsultatua: 2023-11-10).
**Jesus Osteriz Aranguren**, **Josu Osteriz** bezala ezaguna (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1935) nafarroako politikaria da. 

Ikasketaz ekonomialaria zen. Erbesteko Eusko Jaurlaritzaren Erresistentzia Batzordeko kidea izan zen 1960tik 1964ra bitartean Eusko Abertzale Ekintza alderditik, eta alderdi honetako idazkari nagusia izan zen. Eusko Lurra aldizkariko korrespontsala izan zen klandestinitatean. 1964tik aurrera Venezulan eta latinoamerikako beste herrialde batzuetan eta Britainia Handian bizi izan zen, kazetaritza lanak egin eta prentsa idatzian eta irratietan kolaborazioak eginez.

Amnistiaren aldeko bi gose grebetan parte hartu zuen. 

1977 urteko Espainiako hauteskunde orokorretan, Nafarroako Batasun Autonomista koalizioko hautagaia izan zen EAE alderditik. 

Eusko Abertzale Ekintza alderdiaren ordezkari modura Altsasuko Mahaian parte hartu zuen 1977 eta 1978 bitartean. 

Nafarroa Garaiko foru diputatua izan zen Herri Batasuna alderditik 1979an.

Osteriz Iruñeko lehenbiziko udalbatza demokratikoko kidea izan zen HBrekin.

Euskara Kultur Elkargoan ere lan egin izan du.

Liburuak
--------

* ANV la historia oculta
* De hachazos y banderas
* Algo mas que un letrero
* A Sigfrido desde el puente
* Crucigrama en rojo y negro
* El diluvio y las tinieblas
* Mi tío y sus batallas

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «'Tierra Vasca' acabó Con Franco - artículo de Iosu Osteriz Aranguren, sobre un artículo de Urko Apaolaza; Buenos Aires y el boletín de ANV-EAE (en Diario Buenos Aires)» *Euskal kultura* (Noiz kontsultatua: 2023-03-11).
2. ↑    Berria.eus. «Iosu Osteriz» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-03-10).
3. ↑    Tubia, Iker. ««Bihotzetik borrokatu ginen frankismoaren aurka»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-03-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117051757
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 112778

 |

* Wd Datuak: Q117051757
Zelula apoptotikoak dituen sagu baten gibelaren lagina
**Apoptosia** (grezieratik *apo*, *"urruti"* + *ptosis*, *"erori"*) ausazko izaera duen zelularen heriotza programatua da, populazio zelularra fisiologikoki erregulatzeko modu bat da. Grezieratik datorren terminoa da apoptosia eta zuhaitz hostoen erorketa esan nahi du. Nekrosia da zelulak hiltzeko beste prozesu mota.

Apoptosiak oso funtzio garrantzitsua du organismoetan, kaltetutako zelulak suntsitzea posible egiten baitu, minbizia bezalako gaixotasunak agertzea saihestuz, kaltetutako zelula baten kontrolik gabeko errepikatzearen ondorioz.

Seinale genetikoek jartzen dute martxan apoptosia, normalean onkogeneek. Hauek apoptosia gertatzeko seinale aktiboak martxan jar ditzakete edo biziraupen estimuluak inhibitu.

Heriotza zelular programatuak garrantzi handia du ugaztunen garapenean zehar, morfogenesi eta organogenesi etapa desberdinetan parte hartzen du. Esaterako, gorputz adarren eraketan (eskuak paleta antzera eratzen dira eta ondoren, behatzen arteko zelulak hil egiten dira), nerbio-sistemaren garapenean (neurona ugari hil behar dira nerbio-sistemaren garapena era egokian burutzeko), immunitate-sistemaren garapenean (T linfozito autoerreaktiboak hil behar dira)...

Apoptosiaren helburua beharrezkoak ez diren edo arriskutsuak gerta daitezkeen zelulak desagerraraztea da, baina beste zeluletan kalteak eragin gabe. Beraz, heriotza zelular fisiologikoa da eta ez patologikoa.

Apoptosian zelula mintzak zeiosia izeneko prozesua jasaten du:

* Zelula mintzak gaitasun osmotikoa mantentzen du
* Zitoplasma uzkurtu egiten da eta RNA degradatu
* Zelula nukleo kondentsatu egiten da
* Kromatina hainbat esferatan banatzen da
* Lehertu egiten da
* Makrofagoek zelula apoptosikoa ezagutu eta irentsi egiten dute

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14599311
* Commonscat Multimedia: Apoptosis

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12463578d (data)
* LCCN: sh91000743
* NDL: 01046102
* NKC: ph182376
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D017209

 |

* Wd Datuak: Q14599311
* Commonscat Multimedia: Apoptosis


|  |  |
| --- | --- |
|  | Gai honi buruzko informazio gehiago lor dezakezu **Scholia**n |
**Susan Martin** Ipar Carolinako Ordezkarien Ganberako kide errepublikano ohia da. Zortzigarren barrutia ordezkatu zuen, Wilson eta Pitt konderrietako kideak barne.

Ibilbidea
---------

Martin 2012ko azaroaren 6an aukeratu zuten. Botoen %57,19 jaso zuen, eta Mark Bibbs demokratak %42,81. 2017. urteko azaroan, Martinek iragarri zuen ez zuela postulatuko laugarren agintaldirako Estatu Ganberako barrutien birbanatzearen ondorioz. 2018an Estatu Ganberatik erretiratu ondoren, Martinek esan zuen Tennesseera joango zela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Susan Martin.*  Ballotpedia.
2. ↑    *NC State House 008 Race - Nov 06, 2012.*  Our Campaigns.
3. ↑   «11/06/2012 Official General Election Results – NC House of Representatives District 8» *North Carolina State Board of Elections*.
4. ↑   Specht, Paul A..  (2017-11-17). «NC Republican won't run for re-election in redrawn district» *The News & Observer*.
5. ↑   **(Ingelesez)** «Rep. Susan Martin announces move to Tennessee» *Reflector* 2018-12-31.
Errefuxiatuen kanpamendua Zairen.
**Ruandako Gerra Zibila** Afrikako erdi-ekialdeko Ruandako Errepublikan gertatu zen gatazka izan zen. Bertan frantziarrek politikoki eta militarki sostengatutako Juvénal Habyarimanaren gobernuaren Ruandako Indar Armatuek (FAR) eta Ruandako Fronte Patriotikoaren indar armatu Ruandako Armada patriotikoak (FPR) elkarren aurka borrokatu zuten.

Gatazka bi fasetan garatu zen Ruandan: Lehena 1990 eta 1993 artean izan zen 1990eko urriak 1ean hasi zen FPRak Ugandako ipar-ekialdea inbaditu zuenean. Lehen fasea 1993ko abuztuaren 4an amaitu zen Arushako Akordioa sinatu zenean, naiz eta gatazkak modu latentean jarraitu zuen. Bigarren fasea 1994ko apirilaren 6ko Juvénal Habyarimana Presidentearen hilketarekin eta Tutsien genozidioaren piztearekin hasi zen. Apirilaren 7an FPRak borrokari ekin zion berriro, eta gerra zibila azken hauen garaipenarekin eta herrialde osoaren kontrola hartzearekin amaitu zen 1994ko uztailaren 18an.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  IPEP 2000, 50 orr. .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q426722
* **Identifikadoreak**
* BNF: 16537702s (data)
* LCCN: sh97002612
* NKC: ph249603
* SUDOC: 155414844
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q426722
**Soazig Aaron** (Rennes, Bretaina, 1949) frantsesez idazten duen idazlea da.

Biografia
---------

Historia ikasi ondoren, Soazig Aaronek urte batzuk Parisko liburu denda batean lanean eman zituen. Bretainian bizi da gaur egun. *Le Non de Klara* bere lehen eleberria izan zen; 2002. urtean argitaratu zuen. Egilea, judua ez dena, fikziozko egunerokoan kontatzen du Auschwitzen bizi izan zen Klara juduaren patua eta nola 1945ean Parisera itzuli zena, haren bizitza normala berreskuratzeko asmoz. Lan honekin Soazig Aaronek 2002an Lehen eleberriari Goncourt saria eta Blois hiriko Emmanuel-Roblès saria eskuratu zituen. Bi sari hauek egile baten lehen eleberria saritu zuten. 2002an, Prix du Roman de la Ville de Carhaix saria ere irabazi zuen. 2004an, *Le Non de Klara*k Grand Prix des Libraires saria jaso zuen. Alemanian, eleberriak Geschwister-Scholl-Preis saria jaso zuen.

Bere bigarren eleberria, *La Sentinelle calme sous la lune*, Gallimard argitaletxeak argitaratu zuen, 20104an.

Obra
----

* *Le Non de Klara*, Maurice Nadeau argitaletxea, 2003, ISBN:2-86231-172-3, eta Pocket, 2004.
* *La Sentinelle tranquille sous la lune*, Éditions Gallimard, 2010.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *Libération* egunkaria, 2002/06/20.
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2296371
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 79179279
* ISNI: 0000 0000 6659 1473
* BNF: 144002797 (data)
* GND: 129522406
* LCCN: no2002106532
* SUDOC: 077717333
* ICCU: UBOV791072
* Open Library: OL3157323A

 |

* Wd Datuak: Q2296371
**Fraternidad Muprespa** laneko istripu eta gaixotasun profesionalen mutua da, Gizarte Segurantzak 275 zenbakiarekin onartua.

Historia
--------

Fraternidad Muprespa mutualitatea La Fraternidad (166 zk.) eta Muprespa-Mupag-Previsión (269 zk.) elkartu zirenean sortu zen, 1998ko abenduaren 31n.

La Fraternidad Escolástico Zaldívarrek sortu zuen Bilbon, 1929an. Hasiera batean, mutualitate hau familia egiturako elkarte gisa sortu zen, Gizarte Segurantzaren sisteman laneko istripu eta gaixotasunak kudeatzen laguntzeko. 1980ko hamarkadan eta 1990eko hamarkadaren hasieran, Fraternidad enpresak 14 mutualitate baino gehiago bereganatu zituen, horien artean nabarmentzekoak, adierazgarrienak bakarrik aipatuz, hauek dira:

* Mutua Almanseña (65 zk.)
* Mutua Rural (222 zk.)
* Mutua General Industrial y Agrícola (123 zk.)
* Seguridad Mutua (93 zk.)
* Mutua de Empresas Mineras e Industriales (127 zk.)

Muprespa 1990ean sortu zen. Hasieran sektore publikoan bakarrik egiten zuen lan, Industria Institutu Nazionaleko (lehen INI zena) enpresen zati handi bat kudeatuz. 1996an Mupag-Previsión mutualitatearekin elkartu zen, mutualisten zorroa handitzeko asmoz. 1998an enpresako zuzendaritza organoek La Fraternidad enpresarekin elkartzeko erabakia hartu zuten, horrela Fraternidad Muprespa sortuz.

Azkenik, 2006an enpresa banatu egin zen, legearen arabera lan arriskuen prebentzioa eta osasunaren zainketaz arduratzen zen zatiarekin beste elkarte bat egin behar zelako, laneko istripu eta gaixotasunen mutualitatetik kanpo. Orduan sortu zen Fraternidad Mupresparen Prebentzio Elkartea.

Zifrak eta datuak
-----------------

Gaur egun, Fraternidad Muprespak 1,4 milioi langile babesten ditu eta 309.475 konpainiaren zerbitzura dago.

### 2007. urteko txosten ekonomikoa

* Diru-sarrerak 1066,26 milioi euro.
* Gastuak 887,58 milioi euro.
* 500 milioi eurotik gorako kudeaketa erreserbak.

Kanpo estekak
-------------

* Fraternidad Muprespa
* Historia
* AMAT

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3325892
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151842979
* ISNI: 0000 0001 0191 2173

 |

* Wd Datuak: Q3325892
**Ezkontza morganatikoa**, maila sozial ezberdineko bi pertsonen artean egiten dena da (adibidez, printze eta kondesa baten artean edo noble eta plebeio baten artean), non, bikoteak, eta, ezkontza horretan izandako edozein seme-alabek, noblearen titulu, pribilegio eta ondasunak heredatuko dituela adierazten den.

Nagusiki, gizon noble bat eta neska plebeio baten artean egiten da, edo alderantziz, azken kasu hauek oso arruntak ez diren arren, emakumeek, orohar, ez baitituzte titulu eta pribilegioak heredatu edo jasotzen. Ezkontza mota honetan, bikoteko pertsona bakoitzak, orohar, bere jatorrizko maila mantentzen du. Ezkontza honetan jaiotako seme-alabei, seme-alaba morganatiko deritze, eta, legeari dagokionez, seme-alaba legitimotzat hartzen dira.

Mundu osoan ezaguna den kasu bat, Franz Ferdinand Austriakoa eta Sofia Chotek kondesaren artekoa izan zen, hauen heriotzak, batez ere lehenarenak, Lehen Mundu Gerra piztu baitzuen.

Espainiaren historia berrienean kasurik ezagunena, Fernando VII.a Espainiakoaren alarguna eta erregeordea zen Maria Kristina Borboikoa eta Agustín Fernández Muñoz y Sánchez sargentoarekin, Riansareseko dukea eta espainiar militarra egin zuena da, ezkontza honetatik, zazpi seme-alaba jaio zirelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210761
* Commonscat Multimedia: Morganatic spouses

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12653113v (data)
* GND: 4809369-5
* LCCN: sh85081521
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q210761
* Commonscat Multimedia: Morganatic spouses
Kimika organikoan **zikloheptatrienoa** alkeno zikliko bat da C7H8 formula duena. Likido kolorgea da. Estekatzaile gisa baliatzen da kimika organometalikoan eta baita lehengai gisa sintesi organikoan ere.

Zikloheptatrienoa ez da aromatikoa, -CH2 taldea medio ez delako laua. Alabaina, metileno talde horrek hidrogeno-atomo bat galtzeak ziklopentatrienilo katioia eratzeko egitura laua damaio eta aromatiko bihurtzen da. Katioi horri tropilio ioi ere esaten zaio.

Sintesia
--------

Ziklopentatrienoa laborategian sintetiza daiteke bentzenoa eta diazometanoa fotokimikoki erreakzionaraziz.

Ziklopentatrienoaren deribatuak sintetizatzeko bide klasikoa Buchner-en eraztunak handitzeko erreakzioa da. Bentzenoak etil diazoazetatoz erreakzionaktzen du dagokion norkaradienoaren etil esterra emanez. Ondoren honek eraztuna handitzea pairatzen du azido 1,3,5-zikloheptatrieno-7-karboxiliikoaren etil esterra emanez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Winberg, H.  (1959-02). «Notes- Synthesis of Cycloheptatriene» *The Journal of Organic Chemistry* 24 (2): 264–265.  doi:10.1021/jo01084a635. ISSN 0022-3263. (Noiz kontsultatua: 2023-11-08).
2. ↑   **(Alemanez)** Buchner,, et al..  (1885). *Chemische Berichte, 18.*  Deutsche Chemische Gesellschaft, 2377 or..
**Funabashi** (japonieraz: 船橋市, *Funabashi-shi*?)
 Japoniako hiria da, Chiba prefeturako bigarrena populazioari dagokionez. 2012ko erroldaren arabera 610.572 biztanle ditu.

Geografia
---------

Funabashi Chiba prefeturako ipar-mendebaldean kokaturik dago, Tokioko prefeturatik oso gertu. Honek Chibaren eta Tokioren lo-hiri bihurtu du. Tokioko Badiaren ertzean dago, Shimōsa lautadan, 20-30 mettrotako altueran. Tone ibaiak gurutzatzen du hiria.

Aintzina hondartza zabalak izan ohi zituen baina gaur egun kostaldea oso industrializatuta dago eta badiari kendutako lurrak ere baditu.

Historia
--------

Paleolito garaian jadanik populatua izan zen eremua eta Jōmon Aroko oskol pilaketak aurkitu dira. Funabasi izena Kamakura Aroan aipatzen da lehenengo aldiz, baina askoz zaharragoa dela dirudi, izan ere VIII eta X mendeen artean hainbat tenplu budista eta santutegi xintoista eraiki ziren.

Chiba leinuaren eskutan egon zen herria eta inguruko leinuekin hainbat borroka ezagutu zituen. XVII mendean Tokugawa Ieyasuk konkistatu zuen eta Tokugawa shogunerrian sartu zuen. Shogunerriaren barnean garapen handia izan zuen izan ere Tone ibaia gurutzatzeko posta hiri bihurtu baitzuten.

Funabashi herria 1889an sortu zen eta 1937an hiri bihurtu zen. Instalazio militar ugari zituenez Bigarren Mundu Gerran oso bonbakatua izan zen.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Ninomiya Jinja tenplua.
* Funabashi santutegia.
* Funabashi hipodromoa.

Iruditegia
----------

* Ninomiya Jinja.Ninomiya Jinja.
* Funabashi santutegia.Funabashi santutegia.
* Funabashi hipodromoa.Funabashi hipodromoa.

Senidetutako hiriak
-------------------

* Hayward (Kalifornia) (AEB)
* Odense (Danimarka)
* Xi'an (Txina)

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q271417
* Commonscat Multimedia: Funabashi, Chiba

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147759535
* LCCN: n81112235
* NDL: 00283780
* CiNii: DA04189940
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2679935
* TGN: 1079961

 |

* Wd Datuak: Q271417
* Commonscat Multimedia: Funabashi, Chiba
*Artikulu hau Pirinioetako mendateari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «San Martin».*

**San Martingo Harria** (frantsesez *La Pierre Saint-Martin*) Belaguako mendatearen gainean dagoen lekuaren izena da, 1.578 metroko altueran dagoena, Erraitzeko (gaztelaniaz *Ernaz*) mendilepoan kokatutakoa Erronkariko ibarraren (Nafarroa Garaia) eta Baretoseko ibarraren (Bearno) arteko mugan; Espainia eta Frantzia arteko mugan ere, beraz.

Mendizaletasuna
---------------

San Martingo Harriaren lenarra
Tokia ohiko abiapuntua da inguruko mendietara igotzeko, besteak beste Auñamendi (2.507 m), Arlas (2.044 m) eta Lakhura (1.877 m) tontorretara.

Espeleologia
------------

Ingurune karstikoak 140 km2-ko azalera du eta leize ugari ditu lur azpian, tartean 1.342 metroko sakonera duen San Martingo osina.

Eskia
-----

Izen bereko eski estazioa dago mendateko alde frantziarrean, Ereta udalerrian eta 2.200 metrotan kokatutakoa, eta 55 hektareako azalera daukana.

Hiru behien zerga
-----------------

San Martingo ingurune hau historia luzean zehar Hiru behien zergaren izeneko hitzarmena eta horrekin lotutako ekitaldiaren lekukoa izan da, abeltzain erronkariar eta biarnotarren arteko bakea ekarri zuena eta uztailaren 13ro hainbat turista erakartzen duena.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)****(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)**Eski estazioko webgunea

42°58′40″N 0°44′41″W﻿ / ﻿42.97778°N 0.74472°W﻿ / 42.97778; -0.74472
**‘Arranah** (arabieraz: عرّانه‎) Palestinako herri bat da Jeningo Gobernazioan, Zisjordaniako iparraldean. Palestinako Estatistika Bulego Nagusiaren arabera, herrixkak 2.418 biztanle zituen 2017an.

Historia
--------

Iradoki denez, baliteke *Aaruna* Tutmosis III.ak konkistatutako tokien zerrendan egon izana.

Bizantziar aroko zeramikak aurkitu dira hemen.

*Arranah*, Palestinako gainerako lurraldeak bezala, Otomandar Inperioaren parte izan ziren 1517an. 1596ko zentsuan, 'Arrana' izenarekin agertzen da gisa agertu zen, Sararen *nahiyan* kokatua, Lajjungo *liwan*.1838an, Jenin barrutiko herrixka bat bezala azaltzen da.

Ondoren, Palestinako Britainiar Mandatuaren eskuetan geratu zen.

1948ko Arabiar eta Israelgo Gerraren eta 1949ko Armistizio Akordioen ondoren, Arranah Jordaniaren agintepean egon zen.

1967ko Sei Eguneko Gerraz geroztik, Arranah okupazio israeldarraren pean egon da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Palestinian Central Bureau of Statistics.  (February 2018). *Preliminary Results of the Population, Housing and Establishments Census 2017.* , 64 or..
2. ↑  Conder and Kitchener, 1882, SWP II, pp. 82-83
3. ↑  Dauphin, 1998, p. 783
4. ↑  Hütteroth and Abdulfattah, 1977, p. 161
5. ↑  Robinson and Smith, 1841, vol 3, 2 appendix, p. 130
6. ↑  Robinson and Smith, 1841, vol 3, pp. 157, 160
7. ↑  Barron, 1923, Table IX, Sub-district of Jenin, p. 29
8. ↑  Mills, 1932, p. 67

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4795841

 |

* Wd Datuak: Q4795841