**Azkoiengo gaztelua** Nafarroa Garaiko Argako Erriberako Azkoien udalerrian kokatutako gaztelu bat da. Erdi Aroan, X. mendeko gaztelu honek babestu zuen hiribildua. Bere kokalekua populazioa menderatzen duen haitzaren gainekoa zen, eta oraindik ere *talaia* bezala ezagutzen da.

Historia
--------

Tibalt I.a Nafarroakoaren garaian, 1237an, gotorlekuko gobernadorea Hurtado Mendoza zalduna zen, Kaparrotsurena ere bere ardurapean zuena. 1256an, Corbaran Leetek gordetzen zuen.

Diego Peritz Zotetze alkate zela, 1280an ogia egosteko labe berri bat egin zen, eta mendiaren aurkako postigoa. Aldi berean, zisterna edo algibe bat egiteko leku bat prestatu zen. Garai hartan, atxikipena urtean 15 libera eta 75 kahitze gari suposatzen zuen.

1307an, Joan Ruitz Funeskoa alkaide zela, gazteluko etxeak eta bi dorreak estali ziren. 1315ean, Ferran Ruitz Peñalengoa alkatetza hartu zuen, gazteluaren eta dorrearen zaintzak 7 libera eta 35 kahitze esleitu zizkiola. 1321ean jarraitzen zuen. Karlos II.a Nafarroakoak 1351n Martin Peritz Urabaini eman zion zaintza, 4 libera eta 20 kahitzerekin. 1366an, baina, Santxitz Kaparrotsukoa etorri zen, ezkutaria, eta baleztak eta artilleria eman zizkioten gaztelua defendatzeko, Konpainia Handien beldur.

Azkoien hiribildua Gaztelako tropek setiatu zuten 1378an, eta bertako biztanleek babestu zuten. Setioari aurre egin ondoren, Funes berreskuratzera atera ziren, etsaiaren esku erori baitzen. Dorrea edo talaia 1400. urtean erortzear zegoen. Bortz urte geroago, kontu batek dio erorketa handia dela. Hala ere, gaztelua zutik geratu zen.

1423an, Karlos III.a Nobleak hala eskatuta, hiribildua eta bere gaztelua Bianako Printzerrian integratu ziren, erregeak Karlos IV.a bilobaren alde eraikia. Geroago, 1430ean, Gaztelaren aurkako gerra zela eta, 45 gizon iritsi ziren Azkoiengo goarnizioa eratzera, Guillen Arnaut Donamariaren agindupean; gainera, bortz baleztari bidali ziren gaztelura. Urte horretan bertan, Joan II.a eta Zuria I.a erregeek hiribildu honen eta Funesen jaurerria eman zioten Piarres Azkoiengoari, gaztelu eta jurisdikzioarekin, Gaztelako eta Aragoiko erregeekin izandako negoziazioetan emandako zerbitzuengatik.

Nafarroako Gerra Zibilaren garaian, 1457an, Gil Intxaurreta alkaidea zen, 3 arma-gizon eta 5 zaldizko bere zerbitzura zituela. Geroago, 1469an, Mosen Piarres altxatu zen armaz honekin eta beste gaztelu batzuekin, bat mariskalarekin eta agramondar buruzagiekin, Leonor I.a Nafarroakoak beaumontarrekin sinatutako bake akordioaren aurka. Printzesak setioa jarri behar izan zion hiribilduari matxinada menderatzeko. 1470ean, gertakari horren ondoren, Azkoiengoek, etorkizunean antzeko gauzak saihestu nahian, gaztelua eraitsi zezatela eskatu zioten printzesari, inoiz ez egiteko eta etengabe berregiteko moduan. Aldi berean, koroari betiko atxikitzea eskatzen zuten, eta ez jaunen jabetzari.

Gaztelua eraisteko eskaerak ez zuen eraginik izango. Fernando Katolikoak Nafarroako Erresuma konkistatu zuenean, Simancasen, Nafarroan zeuden gotorlekuen zerrenda batean, Azkoiengoa aipatzen da Faltzesko markesaren parte gisa. Dirudienez, 1516an bota zuten, Erresumako beste batzuekin batera.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | AZKOIEN.*  (Noiz kontsultatua: 2022-01-09).

Ikus, gainera
-------------

* Azkoien
* Argako Erribera
* Nafarroako Erresuma

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112875570
* Commonscat Multimedia: Medieval citadel in Peralta

---

 |

* Wd Datuak: Q112875570
* Commonscat Multimedia: Medieval citadel in Peralta

| * i
* e
* a
 Euskal Herriko gazteluen aurkibidea |
| --- |
| **Araba** | Baronatarren dorretxea • Buradongo gaztelua • Gebara gaztelua • Labrazako gaztelua • Lanosko gaztelua • Marutegiko gaztelua • Mendoza dorretxea • Otxanda Andrearen dorrea • Zabalateko gaztelua |
| **Bizkaia** | Avellanedako Batzarretxea • Butroeko gaztelua • Eugenia de Montijo enperatrizaren gaztelua • Galeako fortea • Likona dorretxea • Malmasingo gotorlekua • Malpika dorretxea • Martiartu dorretxea • Muñatoizko San Martin gaztelua • Serantesko gotorlekuak • Untzuetako gaztelua • Urrutia dorretxea |
| **Gipuzkoa** | Aitzorrotzeko gaztelua • Arkale • Gaztelu Zahar gaztelua • Hondarribiko gaztelua • Legazpi dorrea • San Marko gotorlekua • San Telmo gaztelua • Santa Barbara gotorlekua • Santa Isabel gaztelua • Urgullgo gaztelua |
| **Lapurdi** | Abadia jauregia • Ezpeletako gaztelua • Garroko jauregia • Gaztelu Berria • Gaztelu Zaharra • Gixuneko gaztelua • Haitze gaztelua • Haltia gaztelua • Urtubia gaztelua |
| **Nafarroa Beherea** | Ahatsako gaztelua • Apat gaztelua • Bidaxuneko gaztelua • Etxautz gaztelua • Gamueko gaztelua • Lakarrako jauregia • Latsaga gaztelua • Mendiguren gaztelua • Oltzeko jauregia • Rokabruna gaztelua • Rokafort gaztelua • Uhartehiriko gaztelua |
| **Nafarroa Garaia** | Ablitasko gaztelua • Aixitako gaztelua • *Alesbesko gaztelua* • Amaiurko gaztelua • *Añorbeko gaztelua* • Aratzuriko gaztelua • Arlekiko gaztelua • Arradako gaztelua • Artaxoako Zerkoa • *Azagrako gaztelua* • *Azkoiengo gaztelua* • *Burgiko gaztelua* • *Cadreitako gaztelua* • Cortesko gaztelua • Deioko gaztelua • *Eloko gaztelua* • Erriberriko Errege Jauregia • Erriberriko Jauregi Zaharra • *Eslabako gaztelua* • *Faltzesko gaztelua* • *Funesko gaztelua* • *Galipentzuko gaztelua* • Garañoko gaztelua • *Gazteluberriko gaztelua* • *Gergako gaztelua* • Gorraizko gaztelua • Kabregako gaztelua • *Kaparrotsuko gaztelua* • Iruñeko zitadela‎ • *Izabako gaztelua* • *Larragako gaztelua* • Legingo gaztelua • Martzillako gaztelua • *Melidako gaztelua* • *Milagroko gaztelua* • *Mirandako gaztelua* • *Murelu Hautsiko gaztelua* • Nafarroako errege-erreginen jauregia • *Oibarko gaztelua* • Orzorrotzeko gaztelua • *Peñako gaztelua* • *Petillako gaztelua* • Punicastroko gaztelua • *Rocaforteko gaztelua* • San Kristobal gotorlekua • Santakarako gaztelua • Santxikorrota • *Tafallako gaztelua* • Tebasko gaztelua • Tudejen gaztelua • Tuterako gaztelua • *Untzeko gaztelua* • Uxueko Andre Mariaren eliza-gotorlekua • Xabierko gaztelua • Zalatanbor gaztelua • *Zarrakazteluko gaztelua* • Zilegietako dorrea |
| **Zuberoa** | Andurain gaztelua • Mauleko gaztelua • Urrutia gaztelua |