recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Rinzai Zen** deritzona budismo Mahayana eskola bat da, ideal erlijioso bezala Bodhisattva duena, eta, argiztapena, Prajñara (jakinduria) bideraturiko meditazio pertsonalean ahaleginaren bidez bilatzen duena. Rinzai maisuak sortu zuen, bere izena, honengandik datorkiolarik.

Ezaugarriak
-----------

Praktika, bizitza monastikoan oinarritzen da, askotan ibiltaria, eta maisu baten gidaritzan. Honek, monje edo fraide bakoitzari, koan edo asmakizun bat ematen dio, berari buruz medita dezaten erantzuna topatu arte, analisi logikoaren bidez sekula lortuko ez dena, baizik eta satori deritzon argiztapenaren bidez.

Rinzai eskola, bapateko argiztapenean jartzen duen enfasiagatik eta xede hau lortzeko erabiltzen dituen baliabideengatik, koana kasu, ezagutzen da. Txinako Tang dinastian sortua, beranduago, Myōan Eisaik eraman zuen Japoniara 1191n.

Eragin historikoa
-----------------

Rinzai eskola, historikoki, Japonia, Txina eta Korean arte martzialen zenbait tradiziorekin estuki lotuta egon da. Japonia aurremodernoan, Rinzaia, oso ezaguna zen aristokrazia gerlaria eta samuraien artean, Sōtō Zena ez bezala, artista eta olerkariekin lotuago zegoena.

Rinzai Zenak, eragin nabarmena izan du Japoniako bizitza kultural eta artistikoan duela mende askotik. Bere igortze modu orijinalak eta bere bilaketa erlijiosoak intuiziorik sakon eta bizienaren bidez, olerkari, artista eta kasta militarren gogoko izatea eragin zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q639625
* Commonscat Multimedia: Rinzai school

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4178209-4
* LCCN: sh85114147
* NKC: ph805557
* AAT: 300263946
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q639625
* Commonscat Multimedia: Rinzai school
**John Harding** (Ely, 1951-Hammersmith, 2017ko iraila) idazle britainiarra zen. Oso idazle moldakorra izan zen. Bost eleberri plazaratu zituen.

Biografia
---------

Elyn, Cambridgeshire konderriko hirian jaio zen 1951ean.
Harding Prickwillow-en jaio zen, Ely inguruan, Cambridgeshire konderriko hirian, 1951n. Bertako eskoletan ibili zen Oxfordeko St Catherine's College-n ingelesezko literatura ikasi aurretik. Unibertsitatea amaitu ondoren, 1974an Londresera joan zen, eta DC Thomson konpainiaren kazetari gisa lan egin zuen. Azkenean, hainbat herri aldizkaritako editore bihurtu ondoren, Harding 1985ean autonomo bihurtu zen eleberrigile izateko asmoarekin.

Bere lehen liburu eleberria, *What We Did on Our Holiday*, 2000. urtean argitaratu zen. Liburuak bere aita, Parkinson gaixotasuna aurreratua duena, oporretan Maltara eraman zuen gizon bat deskribatzen du. 2006an telebistarako egokitu zuten Shane Ritchie eta Roger Lloyd-Pack aktoreek antzeztu zuten; ez da nahastu behar izen bereko geroagoko film batekin. Hardingek beste lau eleberri argitaratuko zituen, eta guztiek kritikaren onespena jaso zuten.

The Writing Coach ekimenaren bidez idazle gazteentzako idazketa sortzailea irakatsi zuen.

Hardingek ezkondu eta bi seme izan zituen. Richmond-upon-Thamesen bizi zen. 2017ko irailean hil zen.

Eleberriak
----------

* *What We Did on Our Holiday* (2000)
* *While the Sun Shines* (2002)
* *One Big Damn Puzzler* (2005)
* *Florence and Giles* (2010)
* *The Girl who Couldn't Read* (2014)

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18686586
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 51902759
* ISNI: 0000 0000 7840 7207
* BNE: XX5533393
* BNF: 14401731v (data)
* LCCN: nb99162332
* NKC: xx0158431
* SUDOC: 133842584
* ICCU: LO1V373285

 |

* Wd Datuak: Q18686586
**Juan Urbieta** (Hernani, ? - *ib.*, 1553ko abuztuaren 23a) infanteriako euskal soldadu bat izan zen. Oso famatua bihurtu zen 1525eko Paviako guduan Frantzisko I.a Frantziako erregea atzeman zuelako.

Erregea eta bere eskolta, etsaien hesitik ihesi zihoazela, Frantzisko I.a zaldiaren gainetik erori egin zen. Altxatu zenean, Juan Urbietaren ezpatarekin topo egin zuen. Ordutik aurrera, oso famatua bihurtu zen, eta Karlos V.a enperadoreak armarri bat esleitu eta diploma batez goraipatu zuen. Horrez gain, zalditeriako kapitain, eta Santiagoko Ordenako Zaldun izendatu zuten. Bestalde, Frantzisko I.ak eskutitz bat bidali zion bizia salbatu ziolako, eta bere pertsonarekiko izan zuen jarrera onari eskerrak emanez.

1553. urteko abuztuaren 15ean hil zen Hernanin, eta elizako presbiterioaren azpian lurperatu zuten. Iberiar Penintsulako Gerran (1813 arte), frantziar soldaduek haren gorpua profanatu zuten. Hernaniko kale garrantzitsuenetako batek, Donostiako hiribide batek eta Madrilgo kale batek haren izena daramate.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6301337
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 136292
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q6301337
**JoAnne Gunderson Carner** (Kirkland, Washington, Ameriketako Estatu Batuak, 1939ko apirilaren 4a) 1969 eta 1985 artean LPGA Tourrean 43 garaipen lortu zituen golf-jokalari estatubatuarra da, eta bere ibilbidean 244 top-10 postu metatu zituen. 1974, 1982 eta 1983 denboraldietan diru irabazien zerrenda buru izan zen, hiru aldiz Urteko Jokalariaren eta Vare Trofeoa bost aldiz kolpeen batez besteko baxuena izateagatik.

Bi txapelketa nagusi baino ez zituen irabazi: 1971 eta 1976ko AEBetako Irekia, 1978, 1982, 1983 eta 1987ko AEBetako Irekian bigarren izan zen, 1974, 1982 eta 1992ko LPGA Txapelketa, 1980 eta 1983ko Kanadako Irekia eta Dinah Shore Txapelketa, eta hirugarren 1975 eta 1977ko AEBetako Irekia, 1980ko LPGA Txapelketa eta 1982ko Kanadako Irekia. Txapelketa nagusietan, guztira 27 top-5 eta 32 top-10 bildu zituen.

Carnerrek 1956an irabazi zuen Junior US Opena. Ondoren, bost garaipen eta bi bigarren postu lortu zituen Amateur US Openean, garaipen bat Amateur Western Openean, eta Curtis Koparen lau ediziotan parte hartu zuen. Unibertsitateko golfeko beka jaso zuen lehen emakumea izan zen. Afizionatua izanik ere, 1969ko LPGA Tour Miami txapelketa irabazi zuen 29 urterekin.

Golf jokalaria profesional bihurtu zen 1970ean. Ocean Shores-en garaipena lortu zuen, bigarren postua Lake Waco-n eta hirugarren postua Northwood Hills-en, LPGA Tourreko Rookie of the Year (Urteko Hasiberria) saria irabaziz.

Carnerrek sei garaipen lortu zituen 1974an, lau 1976an, bost 1980an, lau 1981ean eta bost 1982an. Txapelketa nagusietatik kanpo, 1982 eta 1983ko LPGA Munduko Txapelketan lortutako garaipenak nabarmentzen dira.

1999an Kanadako Irekiko mozketa gainditu zuen 60 urterekin. 2004an, LPGA Tourrean mozketa egin zuen jokalaririk zaharrenaren errekorra hautsi zuen. 2006tik Handa Kopa jokatu zuen Estatu Batuetako selekzioarekin.

"Big Gundy" eta "Big Momma" goitizenekin, Carner ezaguna zen bere arerioekin eta publikoarekin txantxetan ari zelako jotzen zuen bitartean. 1981ean Ameriketako Estatu Batuetako Golf Elkartearen Bob Jones saria jaso zuen kiroltasunarengatik, eta 1982an Golf Mundialaren Ospearen Aretoan sartu zuten. 1994an AEBetako Solheim Kopako taldearen kapitaina izan zen.

Kanpo estekak
-------------

* JoAnne Carner LPGA Tour-en webgune ofizialean
* JoAnne Carner Munduko Golfaren Ospearen Aretoan
* [*Esteka hautsia*]
* Out Of The Woods To A Title - Sports Illustrated, Joe Jares, 1966ko abuztuaren 22a
* [*Esteka hautsia*] - Sports Illustrated, Pat Ryan, 1969ko otsailaren 10a
* Golden Goad For The Great Gundy - Sports Illustrated, Sarah Pileggi, 1974ko urriaren 21a
* [*Esteka hautsia*] - Sports Illustrated, Sarah Pileggi, 1979ko otsailaren 12a
* Washingtoneko onena, JoAnne Carner, etxera itzuli da LPGA Legends ekitaldirako - The Seattle Times, 2012ko uztailaren 28a

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2749052

 |

* Wd Datuak: Q2749052
**Jo Daviess konderria** (ingelesez: *Jo Daviess County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Galena da. 2010eko zentsuaren arabera 22.678 biztanle zituen, Jo Daviess kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jo Daviess konderriak 1.602,5 kilometro koadro ditu. Horietatik 45,69 ura dira. Beste 1.556,81 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,15 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 22.678 pertsonetatik 22.290 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 609 dira. 100 beltzak edo afroamerikarrak. 29 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 72 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 174 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486530
* Commonscat Multimedia: Jo Daviess County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143059551
* ISNI: 0000 0004 0388 4470
* LCCN: n79148930
* NARA: 10039220
* **Lekuak**
* OSM: 1792165
* TGN: 2000514

 |

* Wd Datuak: Q486530
* Commonscat Multimedia: Jo Daviess County, Illinois
**Nuckolls konderria** (ingelesez: *Nuckolls County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Nelson da. 2010eko zentsuaren arabera 4.500 biztanle zituen, Nuckolls kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Nuckolls konderriak 1.491,36 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,72 ura dira. Beste 1.489,65 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.500 pertsonetatik 4.430 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 97 dira. 6 beltzak edo afroamerikarrak. 8 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 9 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 47 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496146
* Commonscat Multimedia: Nuckolls County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131457761
* LCCN: n88187019
* **Lekuak**
* OSM: 1425390
* TGN: 2001380

 |

* Wd Datuak: Q496146
* Commonscat Multimedia: Nuckolls County, Nebraska
**Nubiako lehoia** edo **Ekialdeko Afrikako lehoia** (***Panthera leo nubica***) munduko lehoi azpiespezierik hedatuena eta arruntena da, bai eta populazio handienak dituena ere. Tanzaniako Serengetiko lautadetako eta Keniako Masai Marako superrarrapari gorena da.

Afrikako ekialdeko lur-eremu gehientsuak hartuz, lehoi hau Sudan, Etiopia, Somalia, Zinbabue eta Mozanbiketik zehar hedatzen da. Kongoko Errepublika Demokratikoko ekialdean eta Ugandan ere badira azpiespezie honen populazioak; sarritan Kongoko lehoiarekin (*Panthera leo azandica*) nahasten dute.

Azpiespezie honetako arrek 145-204 kilo artean pisatzen dute, bai eta batzuetan 230 kiloetara heldu ere. Dena den, arren batez besteko pisua 175 kilo da. Emeek, berriz, 103-124 kilo artean pisatzen dute. Ar handien luzera maximoa (isatsa ere barne hartuta) 290 zentimetro da. Tsavoko lehoi gizajale ospetsuak azpiespezie honetakoak ziren.

Erreferentziak
--------------

* **(Ingelesez)** IUCN: Zerrenda gorria.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3241792
* Wikispecies Espezieak: Panthera leo nubica

---

* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 9046529
* ITIS: 933424

 |

* Wd Datuak: Q3241792
* Wikispecies Espezieak: Panthera leo nubica
W88 ojiba nuklear baten eskema.
**Ojiba nuklearra** edo **buru nuklearra** misil nuklearren atal bat da, suntsipen masiboko arma. Lehergailu gisa, fisio nuklearrekoa izanez gero plutonioa edo uranioa darama; eta fusio nuklearrekoa izanez gero, hidrogenoa (hortik H bonba izena).

Gerra Hotzaren garaian ekoizpena areagotu eta beren erabileraren izua zabaldu zen, gehienbat Estatu Batuen eta Sobietar Batasunaren aldetik. Nazioartean ojiba nuklearren salerosketa guztiz debekatua dago, hortaz teorian herrialde ekoizleek jatorrizko material nazionalekin bakarrik fabrika ditzakete.

Gaur egun ojiba nuklearrak dituzten herrialdeak hauek dira: Ameriketako Estatu Batuak, Errusia, Frantzia, Erresuma Batua, India, Pakistan, Txina, Ipar Korea eta Israel.

Ikus gainera
------------

* Arma nuklear
* Bonba atomiko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8254437
* Commonscat Multimedia: Nuclear warheads

---

 |

* Wd Datuak: Q8254437
* Commonscat Multimedia: Nuclear warheads
**Ripley konderria** (ingelesez: *Ripley County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Doniphan da. 2010eko zentsuaren arabera 14.100 biztanle zituen, Ripley kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ripley konderriak 1.635,94 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,45 ura dira. Beste 1.630,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,62 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.100 pertsonetatik 13.705 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 142 dira. 49 beltzak edo afroamerikarrak. 122 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 44 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 176 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489796
* Commonscat Multimedia: Ripley County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133708619
* LCCN: n79089811
* **Lekuak**
* OSM: 1180470
* TGN: 2001237

 |

* Wd Datuak: Q489796
* Commonscat Multimedia: Ripley County, Missouri
Bolumenak neurtzeko pitxerra
**Neurketa-pitxerra** edo **pitxer dosifikatzailea** sukaldeko tresna da, sukaldaritzako osagai gisa erabiltzen diren likido edo hauts materialen bolumena neurtzeko erabiltzen dena. Batez ere, 50 ml-ko gorako bolumenetan. Neurketa-pitxerrak oso kontzeptu bakuna du, heldulekua duen edukiontzi bat da, oro har, gardena, gainazalean eskala bat edo batzuk dituena. Eskala bakoitzak osagai mota bat adierazten du, hala nola, irina, azukrea, legamia, ura eta abar.

Neurketa-pitxerrak material desberdinetakoak dira normalean, ohikoenak plastikoak (normalean merkeenak) edo beirazkoak dira, eta metalezkoak ere badaude barruko azaleran eskala dutenak. Pitxer dosifikatzailetako gehienek 0,2 eta 1 litro bolumenak neurtzen dituzte.

Ikus, gainera
-------------

* Katilu (bolumen unitatea)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q907099
* Commonscat Multimedia: Measuring cups

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300198981

 |

* Wd Datuak: Q907099
* Commonscat Multimedia: Measuring cups
**Ripley konderria** (ingelesez: *Ripley County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Versailles da. 2010eko zentsuaren arabera 28.818 biztanle zituen, Ripley kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ripley konderriak 1.160,47 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,24 ura dira. Beste 1.156,24 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 24,83 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.818 pertsonetatik 28.324 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 445 dira. 67 beltzak edo afroamerikarrak. 37 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 146 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 19 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 222 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506547
* Commonscat Multimedia: Ripley County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133708619
* LCCN: n82018474
* NARA: 10036409
* **Lekuak**
* OSM: 1481874
* TGN: 1002827

 |

* Wd Datuak: Q506547
* Commonscat Multimedia: Ripley County, Indiana
**Saint-Hilaire eliza** Melleko (Deux-Sèvres, Frantzia) eliza katolikoa da. Eraikina monumentu historiko gisa sailkatu zen 1914ko apirilaren 18an. 1998az geroztik UNESCOk Gizadiaren Ondare izendatu du, Frantziako Donejakue bideen etapa gisa.

Historia
--------

Jatorrian, eliza zurez egina zegoen. Egungo eraikinak ordezkatu zuen XII. mendean. Azken hau bi etapatan eraiki zen: 1109 inguruan (elizaren azpian dagoen diru-gordailu berrienaren data) korua eta transeptua egin ziren, eta 1150 inguruan nabea eta fatxada. Aimericus Abelini izeneko batek finantzatu zuen eraikuntza. Haren izena deanbulatorioko kapitel bateko abakoan agertzen da.

Arkitektura
-----------

Bere planta konplexua da eta erromesen bisitak errazteko diseinatuta dago. Horren erakusgarri da deanbulatorioa. 

### **Kanpoaldea**

Eraikinak berezitasun bat dauka: kontrahormen ordez zutabeak jarri zituzten, gangen bultzada jasateko.

Mendebaldeko fatxada: Erdiko ataria puntu erdikoa da eta albo banatan bi arku itsu daude. Gainean hiru leiho ditu.

Iparraldeko pareta: eskulturengatik nabarmentzen da. Goi-erliebe bat dauka, nitxo batean, eta Konstantino I.ak jentilen gainean eduki zuen garaipena sinbolizatzen du. Atearen arkuaren kanpoko arkiboltan bizioen eta bertuteen arteko borroka irudikatzen da.

Kanpandorrea: karratua eta lodia. Leiho bat eta bi arku itsu ditu. 1850ean erabat berregin zen, sute baten ondoren. Lau aurpegiak berreraiki ziren, hegoaldeko aurpegiaren ereduari jarraituz.

### **Barrualdea**

Dekorazio zizelkatua ugaria da: Hainbat kapitel erromaniko daude, musikariak eta munstroak irudikatzen dituztenak.

Eskuinaldean atari oso eder bat dago, eta hori bitxia da. 31 krabelin tailatuk osatzen dute arkua. Erdian, Kristo bat dago, eskuineko eskuarekin bedeinkatzen. Beste eskuan Jakinduriaren liburua dauka. 

Deanbulatorioko kapitel guztiak nabarmenak dira eta ikonografia aberatsa dute: basurde-ehiza, Ongiaren eta Gaizkiaren zuhaitza, malabareen eszena, hegaztiak edaten, dragoiak, elefanteak.

Transeptuaren gainean kupula bat dago, eta kanpandorrea eusten du.

Galeria
-------

* Atari nagusiaAtari nagusia
* Iparraldeko atariaIparraldeko ataria
* Iparraldeko hormaIparraldeko horma
* Absideak eta kanpandorreaAbsideak eta kanpandorrea
* Erdiko nabeaErdiko nabea
* NabeakNabeak
* Kapitel batKapitel bat
* Barruko ateaBarruko atea

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Eglise Saint-Hilaire» *www.pop.culture.gouv.fr* (Noiz kontsultatua: 2023-04-18).
2. ↑   **(Frantsesez)** mondial, UNESCO Centre du patrimoine. «Chemins de Saint-Jacques-de-Compostelle en France» *UNESCO Centre du patrimoine mondial* (Noiz kontsultatua: 2023-04-18).

Kanpo estekak
-------------

* UNESCOren orrialdea, Frantziako Donejakue bideari buruz:
* Frantziako Kultura Ministerioaren fitxa:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2315498
* Commonscat Multimedia: Église Saint-Hilaire de Melle

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 868-067
* Mérimée: PA00101264

 |

* Wd Datuak: Q2315498
* Commonscat Multimedia: Église Saint-Hilaire de Melle
Sushi platera.
**Omakase** (japonieraz: お任せ?)
 japonierazko hitza da. Esanahia euskaraz "fio izan" edo "chefen eskuetan jartzea" izango litzateke. Nolabait bezeroak sukaldariaren eskuetan uzten du jateko atera behar duena, berak erabakitzeko.

Ezaugarriak
-----------

Sushi jatetxeetan hitza ohikoa da baina baita, orokorrean, edozein jatetxe japoniarretan ere. Zerbitzariari esaldi hau esan behar zaio: *omakase onegaishimasu* (japonieraz: お任せお願いします?)
 *onegaishimasu* ; hau da, "faborea egin, arren". Horrekin sukaldariburuak, haren ustez, momentu horretako platerik onena prestatuko dizu. Halako kasuetan, bezeroak kalitate handiko jakiak, arrain freskoena, eta aurkezpen onena jasoko du. Orokorrean, harreman horretan chefak prestatzen duena kartaren antzeko platerak baino merkeagoa izaten da.

Jatetxe guztiek ez dute *omakase* eskaintzen, eta egokiena ezagutzen diren jatetxeetan (edo ezagunak direnetan) eskatzea da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Omakase inguruko azalpenak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7089494

 |

* Wd Datuak: Q7089494
**Okayamako gaztelua** (japonieraz: 備中松山城, *Okayama-jō*?)
 Japoniako Okayama hirian kokatuta dagoen gaztelu japoniarra da.

Nahiko gertu dagoen Himeji gaztelua zuria da eta "lertxuntxoaren gaztelua" ezizena ematen zaio, Okayamakoa aldiz beltza da eta "belearen gaztelua" ezizenaz ezagutzen da.

Historia
--------

Okayamako gazteluaren eraikuntza 1573an hasi zuen Ukita Naoiek, hiria bereganatu berritan, eta haren seme Ukita Hideiek bukatu zuen 1597an. Teila batzuk urrezkoak zituen eta "Urrezko belearen gaztelua" ezizena jaso zuen. 1600 urtean ordea Sekigaharako borroka galdu eta Tokugawatarren eskutan gelditu zen. Hauek Kobayakawa Hideaki-ri eman zioten gerra-sari gisa. Baina 1602an hau hil egin zen eta 1602an ordea hil egin zen eta Himejiko jauna zen Ikeda Tadatugu izendatu zuten Okayamako jaun. Ikedatarrek agindu zuten bertan Meiji berrezarkuntzan feudalismoa bukatu zen arte.

Meiji enperadoreak samurai gazteluak abandonatuta uztea erabaki zuen eta gaztelua inguratzen zuten putzuak lurrez bete eta gaztelua bera hiriak inguratu eta irentsi zuen.

1945eko hegazkin estatubatuarren bonbaketek suntsitu zutenez 1966an kopia zehatza berreraiki zen.

Ondasun nabarmenak
------------------

Sakontzeko, irakurri: «Kōraku-en»
Gazteluaren erreplika zehatzaz gain Kōraku-en lorategiak dira aipagarriak, izan ere **Japoniako hiru lorategi ederrak** osatzen baitituzte Kairaku-en (Mito) eta Kenroku-en (Kanazawa) lorategiekin batera.

Iruditegia
----------

* Dorre nagusia.Dorre nagusia.
* Dorre nagusia.Dorre nagusia.
* Dorre nagusia ibaiaren ertzean.Dorre nagusia ibaiaren ertzean.
* Kōraku-en lorategiak.Kōraku-en lorategiak.
* Atea.Atea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1013448
* Commonscat Multimedia: Okayama Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 256304156
* NDL: 00953819

 |

* Wd Datuak: Q1013448
* Commonscat Multimedia: Okayama Castle
Keminmaako armarriaKeminmaako armarria
**Keminmaako armarria** (finlandieraz, *Keminmaan vaakuna*) Finlandia iparraldean dagoen Keminmaa udalerriaren ikur nagusia da.

Armarria udalerria sortu baino beranduago onartu zuen udalbatzak, zehazki, 1955eko urtarrilaren 14an (Barne Ministerioak uztailaren 4an); ordura arte Kemiko parrokiaren ikurra izan zen izokinaren irudia ordezkatu zuen. Armarri berria Ahti Hammar artista helsinkiarrak margotu zuen lehenbizikoz eta bere helburua, bertan agertzen diren objektuekin, udalerriaren ezaugarri nagusiak adieraztea izan zen. Zelai gorri baten gainean, ezkerrera begira dagoen izokin bat azaltzen da, ahoan sarrail beltza duen zilarrezko giltzarrapo itxi bat duena. Hain zuzen ere, izokinarekin, Hammar margolariak antzinatetik udalerriak arrantzarekin eta Kemi ibaiarekin izan duen lotura adierazi nahi izan zuen; eta giltzarrapo itxiarekin, aldiz, herrigunea dagoen lekuaren garrantzia, sendotasuna eta gotortasuna irudikatu nahi izan zituen .

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Suomen kunnallisvaakunat.*  Suomen Kunnallisliitto, 137 or. ISBN 951-773-085-3..
2. ↑  Keminmaan kunta Vaakuna. 2013.07.25

Ikus, gainera
-------------

* Keminmaa
* Lappiko armarriak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261425

 |

* Wd Datuak: Q12261425


| * i
* e
* a
Lappiko armarriak |
| --- |
| Udalerriak | Enontekiö • Inari • **Kemi** • **Kemijärvi** • Keminmaa • Kittilä • Kolari • Muonio • Pelkosenniemi • Pello • Posio • Ranua • **Rovaniemi** • Salla • Savukoski • Simo • Sodankylä • Tervola • **Tornio** • Utsjoki • Ylitornio | Lappiko armarria |
| Aspaldikoak | Alatornio • Karunki • Kemijärvi (1960-1972) • Petsamo • Rovaniemi (1930-2005) |
| **Lappi** • **Laponia** • **Finlandia** |
**Josu Uribetxebarria Bolinaga** (Arrasate, 1955 - *ib.*, 2015eko urtarrilaren 16a) ETA erakundeko kide ohia. 1997 urtean atxilotua izan zen, ETAk bahitutako José Antonio Ortega Lara Espainiako presondegietako funtzionarioa askatzeko Guardia Zibilak burutu zuen operazioan. Epaitua izan ondoren, Ortega Lara eta Julio Iglesias Zamoraren bahiketak eta beste hiru hilketa leporatu zitzazkion. 2005 urtean giltzurrunetako minbizia diagnostikatu zitzaion El Puerto de Santa Maríako espetxeko Puerto II kartzelan zegoelarik, gerora minbizia zabaldu eta atzera bueltarik gabeko egoeran, herri kanpaina zabala garatu zen Uribetxeberria aske uzteko. Bere askapenaren aldeko kanpainak atxikimendu ugari bildu zituen, ezker abertzaletik kanpo ere. 2009ko abuztuan, presoa Donostiako Ospitalean zegoelarik, hainbat euskal preso politikok gose-greba bati ekin zioten berarekiko elkartasunez eta bere askapena exijitzeko.

Espainiar nazionalismoaren, ETAren biktimen elkarteen eta hedabide zenbaiten aldetik Uribetxeberriaren aurkako kanpina zabala garatu zen, bere askatasuna epaitegietan erabakitzen ari zelarik.

Uribetxeberria 2012ko urriaren bukaeran ospitaletik atera eta Arrasateko bete etxera itzuli zenean, haren aurkako kanpaina berpiztu zen berriz ere. Bestalde, arrazoi garbirik gabe, Uribetxeberriari "*el etarra Bolinaga*" esaten zioten Espainiako hedabide gehienetan, bere bigarren abizena erabiliz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11685668
* Commonscat Multimedia: Josu Uribetxeberria Bolinaga

---

 |

* Wd Datuak: Q11685668
* Commonscat Multimedia: Josu Uribetxeberria Bolinaga
**Okazakiko gaztelua** (japonieraz: 岡崎城, *Okazaki-jō*?)
 Japoniako Aichi prefeturan dagoen japoniar gaztelua da. Nagoia hiriaren ondoan dagoen Kiyosu hirikoa da.

Historia
--------

Saigo Tsugiyorik 1455 urtean lurrezko harresiak zituen gotorleku bat eraiki zuen gaur egungo gazteluaren inguruan. 1524 urtean Matsudaira Kiyoyasuk lurraldea bereganatu zuen eta eraikin zaharra bota eta Okazakiko gaztelua altxatu zuen. Bertan jaio zen Tokugawa Ieyasu (jaiotza izena Matsudaira Motoyasu), Japoniak izan duen shogunik ezagunena. 1579an Tanaka Yoshimasaren esku utzi zuten gaztelua eta honek nabarmen gotortu zuen. Inguruan herria eratzen hasi zen, hasieran gaztelu-herri gisa eta ondoren Tōkaidō errepideko posta hiri gisa.

Tokugawa shogunerria sortu zenean Honda Yasushigek hartu zuen gazteluaren ardura eta 1617an hiru solairutako dorrea eraiki zen.

Meiji berrezarkuntzaren ondoren Okazakiko gaztelua Nukata prefeturako gobernuaren egoitza bihurtu zen baina 1871ean Aichi probintziaren barnean sartu zen eta Nagoia hiriburu bihurtzean Okazakiko gaztelua eraitsia izan zen eta bere lurrak jabe pribatuek erosi zituzten.

Okazakiko turismoa bultzatu nahian 1959an dorre nagusia berreraiki egin zen eta 1993an ate nagusia. 2006an Japoniako 100 gaztelu ederrenen artean sartu zuten.

Egitura
-------

*Donjon* dorre nagusiak hiru teilatu eta bost solairu ditu. Aintzinako gazteluak zituen tresnak daude ikusgai, ezpata japoniarrak, armadurak eta Okazakiko historia azaltzen duten dioramak.

Gazteluaren inguruko eremua gaur egun parkea da eta badaude hainbat eraikin ere, Tokugawa Ieyasuren museoa, te-etxeak, no antzokia eta erloju dorrea besteak beste.

Iruditegia
----------

* Dorre nagusiko teilatuak.Dorre nagusiko teilatuak.
* Sakura garaia.Sakura garaia.
* Aoi Busho-tai jaialdia.Aoi Busho-tai jaialdia.
* Tokugawa Ieyasuren estatua.Tokugawa Ieyasuren estatua.
* Gaztelura sartzeko zubia.Gaztelura sartzeko zubia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1013445
* Commonscat Multimedia: Okazaki Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 259471216

 |

* Wd Datuak: Q1013445
* Commonscat Multimedia: Okazaki Castle
*Arbasoen Ganbera*, "Karnakeko Errege Zerrenda" Louvren erakusgai.
Arbasoen Ganbera, Lepsius-ek marraztua.
**Karnakeko Errege Zerrenda** edo **Arbasoen Ganbera** Karnakeko Amon jainkoaren tenpluan zizelkatua izan zen, eta, gaur egun, Parisko Louvreko Museoaren gela batean dago.

Kronologikoko ordenatutako faraoi zerrenda bat du, jatorrian, 61 kartutxo zituena. Baina, gaur egun, horietatik, 50 baino ezin dira irakurri, Menesetik Tutmosis III.a arte. Egiptoko XIV. dinastia eta gobernari hiksoak ez dira aipatzen. XIII, XV eta XVI. dinastiatik, hogeita hamabost faraoi inguru baino ez dira aipatzen orotara. Haren garrantzia, Egiptoko bigarren tarteko aroko gobernari batzuek aipatzen dituen dokumentu ezagun gutxietako bat izatean datza (bestea Turingo Errege Kanona da).

*Akhmenu*aren ganbera txiki batean zizelkatua zegoen, Amonen tenpluan, *Arbasoen Ganbera* deritzona: Tutmosis III.a faraoia, bere aurretik Egiptoko faraoi izan zirenei, 61 orotara, eskaintzak egiten agertzen da.

Ganbera hau XIX. mendean aurkitu zen, eta, 1843an Prisse d'Avennesek bloke guztiak desmuntatu eta lapurtu zituen, Esnako gobernaria erosi zuen eta kontrabando bidez Parisera eraman. Karnakeko tenpluan, nahiko fidagarria den kopia batez ordezkatuak izan dira.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Manetonen iturriak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1047229
* Commonscat Multimedia: Karnak king list

---

 |

* Wd Datuak: Q1047229
* Commonscat Multimedia: Karnak king list
**Karmengo Ama Ikastetxea**, (antzinako Colegio Ntra Sra del Carmen) Zornotzan (Bizkaia) kokaturiko ikastetxe eta Kristau Eskola sareko itunpeko ikastetxea da. Bere araudia Karmeldar Misiolari Teresiarrak dira (CMT, lehen OCD). Kongregazioak 13 ikastetxeko titularitatea dute Europa Probintzian. Hezkuntza Proiektua Francisco Palau i Quer karmelitaren baloreetan du inspirazioa. Ikastetxea, 1949. urtean hasi zuen bere ibilbidea, herriko emakumeei formakuntza eskeiniz.

Gaur egun, Karmengo Ama Ikastetxeak 0-16 urte bitarteko ume eta gazteen formakuntza eskeintzen du. Konpromisoagaz eta modu eraginkorrean familia, giza eta komunitate giroan eragiteko gai diren PERTSONAK hezten ditu "Pertsonagintzan" lelopean. Euskal Herriko hizkuntza eta kultura bizi eta zabaltzeko konpromisoa du. Bere ezaugarriak, familia giroa , alkartasun aktiboa eta talde grina dira, sormenez, barrikuntza, jasangarritasuna eta etengabeko hobekuntza irizpideak kontutan hartzen ditualarik.

Ziurtagiriak
------------

Hauexek dira ikastetxea identifikatzen daben ardatzak:

* PERTSONAGINTZA- Hezkuntza baloreetan oinarrituta. Oinarriak jarri, jakintza eraiki.
* JASANGARRITASUNA - Eskola Jasangarria da.
* NORMALKUNTZA LINGUISTIKOA: euskararen presentziaren, erabileraren eta hizkuntza-kudeaketaren normalizazio-maila egiaztatu eta aitortzen duen ziurtagiria du (2013): BIKAIN, Euskararen Kalitate Ziurtagiria.
* IKT HELDUTASUNA- maila ertaina (2017)
* KUDEAKETA AURRERATUA: EFQM Zidarrezko Q-a (2008). Etengabeko hobekuntzan oinarritutako kudeaketa.

Kanpo estekak
-------------

* Karmengo Ama Ikastetxeko Web Orrialdea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261329

 |

* Wd Datuak: Q12261329
**Jelena Nikolaievna Baturina** (errusieraz: Елена Николаевна Батурина; Mosku, 1963ko martxoaren 8a) enpresaburu eta oligarka errusiarra da, hauen talde maskulinoan emakumezko aberats bakanetakoa. 2010. urtetik Londresen bizi da, baina aberastasunak pilatu zituen 1990eko hamarkadan, Juri Luzhkov Moskuko alkatearekin (1992tik 2010era) ezkonduta egon zelarik, hiriko hainbat kontratu bere eskuetan jausten zirelarik, bere jabetzako Inteco konpainiaren bidez.

Aberastasunak
-------------

*Forbesek* 1990ko hamarkadatik Errusiako emakumezkorik aberatsena izendatu izan du sistematikoki, eta bilionarioen (zentzu amerikarrean) klubean bakarra izan da urte askoan. 2020an, Baturinak 1.200 milioi dolar eduki arren, gainditu egin zuten: Tatiana Bakaltxukek 1.400.000 milioiko jabetza zuela ebatzi zuen Forbesek..

Dirutza nola egin zuen, hainbat kontakizunek salatu izan dute, eta Wikileaksek dokumentatu: 1990eko hamarkadan, eta Moskun, senarra alkate zuela, Inteco konpainiak lortzen zituen behin eta berriro kontratu publikoak. Errusiako 1990eko pribatizazioen eta aberasteen eskemetan berezia izan zen kasu hau, zeren eta Moskun pribatizazio gutxi izan ziren konparazioan, eta aparatu politiko publikoak indar handia zuen; horregatik Luzhkoven bidezko konexioaren garrantzia. Tartean Solntsevskaya Bratva Moskuko mafia taldea ere bazela salatu izan da.

Luzhkov senarrak karguan segitu zuen Moskun 2010 arte, non Dmitri Medvedev presidenteak kargutik kendu zuen supitoki. Jarraian, Baturina Londresera joan zen bizitzera, esanez bere bi alabek bertan "ikastea erabaki zutela". Harrezkero, Londresko aberats errusiarren taldekoa da. Luzhkov 2019an hil zen, eta Moskuko katedral nagusian izan zuen hileta. Lehen lerroan egon zen Vladimir Putin Baturina alargunarekin.

Be Open Foundation eta itxura filantropikoa duten beste erakunde batzuen buru da Baturina.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Errusieraz)** «Elena Baturina is no longer Russia's richest woman» *en.vestikavkaza.ru* (Noiz kontsultatua: 2022-03-02).
2. 1 2    *The Luzkhov Dilemma.*  2010 February 12, 15:39 (Friday) (Noiz kontsultatua: 2022-03-02).
3. ↑   Wood, Tony.  (2018). *Russia without Putin : money, power and the myths of the new Cold War.*  ISBN 978-1-78873-124-9. PMC 1023858983. (Noiz kontsultatua: 2022-03-02).
4. ↑   **(Ingelesez)** McGurk, Tom. «The Sunday Interview: Yelena Baturina» *Business Post* (Noiz kontsultatua: 2022-03-02).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Russia: Putin pays respects to late former Moscow mayor Yury Luzhkov | Video Ruptly» *www.ruptly.tv* (Noiz kontsultatua: 2022-03-02).
6. ↑   Mascheroni, Loredana.  (21 June 2012). «Elena Baturina: Be Open» *Domus*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q466610
* Commonscat Multimedia: Yelena Baturina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 259446826
* ISNI: 0000 0003 8028 1772
* GND: 102306507X
* SUDOC: 158870948

 |

* Wd Datuak: Q466610
* Commonscat Multimedia: Yelena Baturina
**Oltcit SA** (IPA: /olt.'sit/) Errumaniako/Frantziako automobil ekoizlea izan zen, hasiera batean Errumaniako Gobernuaren (% 64) eta Frantziako Citroën (% 36) enpresaren artean banatutako partaidetza bateratu baten bidez sortu zen.  Bere produktu nagusia Oltcit Club/Citroën Axel hatchback-a izan zen, Errumaniako Craiovako lantegiko instalazioetan muntatua.

Historia
--------

1991n, Errumaniako gobernu sozialistak Citroën bidaiari-autoen fabrikatzaile frantsesari tokiko merkatuan presentzia joint venture enpresa baten bitartez izan zezan Errumaniako gobernu sozialistak emandako abalaren ondorioz, enpresaren izena, lehenago Automobile Craiova izenez ezagutzen zena, *Oltenara* aldatu zen, marka horren pean ekoizten jarraituz.

1994an, Errumaniako gobernuak konpainia horretan zuen partaidetza saltzea erabaki zuen, eta partaidetza saldu eta akzio-osaera aldatu ondoren (% 49-% 51), Daewoo Heavy Industries Hego Koreako fabrikatzailearekin elkartu zen, eta Rodae Automobile enpresa partaidekide gisa ezarri zuten, ondoren **Daewoo Automobile Romania** enpresa sortzeko.

Izena
-----

"Oltcit" izena Errumaniako Oltenia eskualdetik dator, "cit" silaba Citroën fabrikatzaile frantsesarekin duen lotura adierazteko enpresaren izenaren barruan sartutako laburdura bat da. Oltcit logotipoa ere Citroën enpresaren nahiko antzekoa da, baina bi chevronen ordez, bakarra agertzen da, "O" letraren gainean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Fordek Errumanian duen lantegiak hedapen globalarekin bat egin du.*  2008ko martxoaren 26a.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40963
* Commonscat Multimedia: Oltcit

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph289384

 |

* Wd Datuak: Q40963
* Commonscat Multimedia: Oltcit
**Kalawao konderria** (ingelesez: *Kalawao County*) Hawaiiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua (Hawaii) da. 2010eko zentsuaren arabera 90 biztanle zituen, Kalawao kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kalawao konderriak 136,83 kilometro koadro ditu. Horietatik 105,77 ura dira. Beste 31,06 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,66 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 90 pertsonetatik 25 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1 dira. 0 beltzak edo afroamerikarrak. 0 amerikar natiboak ziren eta 44 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 14 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494546
* Commonscat Multimedia: Kalawao County, Hawaii

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129060224
* **Lekuak**
* OSM: 166564

 |

* Wd Datuak: Q494546
* Commonscat Multimedia: Kalawao County, Hawaii
*Artikulu hau* Cannabaceae *familiako landareari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kalamu».*
**Kalamua** (*Cannabis sativa*) Asiako Himalaian jatorria duen landare loreduna da. Osagai psikoaktiboak dituen espezie belarkara da, 66 sustantzia kannabinoide baino gehiago dituena.

Azpiespezie ugari dauden heinean, kannabinoide hauen ehunekoak oso aldakorrak dira, baina sustantzia nagusia THC edo delta-9-tetrahidrokanabinol izan ohi da. Orokorrean THC % 1eko kontzentrazioan aurkitu ohi da izadian, baina kontsumorako erabiltzen diren landareak (zeinen lehorturiko hostoak erabiltzen diren) % 3tik % 22ra joan daiteke. Haxix, hosto lehortu, olio eta erretxina moduan ere kontsumitu ohi da.

Gizakiok historian landare hau hainbat helbururekin landatu izan dugu; hala nola oihalak egiteko, hazietatik olioa lortzeko eta baita elikatzeko (orokorrean, THC gutxiko barietateak) ere. Urte luzeetan sendagintzarako (horren berri ematen duten erregistro idatziak daude K.a. 2737. urtekoak), psikotropiko bezala eta espiritu-kontuetan lanabes bezala erabilia izan da. Kalamuaren zuntzak oihalgintzarako, sokak egiteko eta papergintzarako erabiltzen dira. Bestalde, hazietatik lortutako olioa erregai bezala erabil daiteke, baita animalien elikagaiak prestatzeko ere.

Era berean, *kalamu* edo marihuana adierak kalamu-landare emeek ematen dituzten kukuluei dagokie.

Bere ezaugarri psikoaktiboak direla eta, herrialde gehienetan kalamua landatzea debekatuta edo mugatuta dago.

Lehenengo aldiz Lineok berak sailkatu zuen 1753an.

Laborantza
----------

Landare hauek hainbat haindi-txikikoak izan ahal dira. Haziak izateko landareak emeak izan behar dute. Ugaltzeko eta kimuak ateratzeko arrak eta emeak behar dira. Kimuak ateratzeko landareek ur asko behar dute, eta argi handia ere bai.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Euskaltzaindiaren Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-03-25).

Ikus,gainera
------------

* Kalamua eta eskizofrenia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26726
* Commonscat Multimedia: Cannabis sativa
* Wikispecies Espezieak: Cannabis sativa

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4072298-3
* NKC: ph748754
* AAT: 300375510
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 133318
* BioLib: 3466
* Dyntaxa: 220026
* EOL: 594919
* Fl. China: 200006342
* GBIF: 5361880
* GRIN:
* IPNI: 306087-2
* ITIS: 19109
* NCBI: 3483
* PlantList: kew-2696480
* W3TROPICOS: 21302042
* USDA Plants: CASA3
* VASCAN: 4191
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: B5ONF538PB

 |

* Wd Datuak: Q26726
* Commonscat Multimedia: Cannabis sativa
* Wikispecies Espezieak: Cannabis sativa
**Rusila Nagasau** (Nausori, Fiji, 1987ko abuztuaren 4a), Fijiko errugbi-jokalaria da. Zazpiko errugbian jokatzen du Fijirentzat, eta futbol-jokalari adierazgarria ere bada 2016ko Frantziako Txapelketan, Emakumeen Zazpiko taldean egon zen Fijirekin

Nagasau funtsezkoa izan zen Fijiren 2016ko Udako Olinpiar Jokoetarako sailkapenerako, Ozeania 2015 Emakumeen Txapelketako finalean, Samoaren aurkako partidan lau entsegu lortu baitzituen Zazpiko talderako izendatu zuten 2016ko Udako Olinpiadetarako, Ana Maria Roqica lehengusu eta kapitainarekin batera. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan ere, Fijiko taldearen partaide izango zen.

Olinpiar Jokoak
---------------

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio de Janeiro, Brasil Fijiko selekzioaren partaide izan zen, eta 8. sailkatu ziren.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Ajinomoto Stadium (japonieraz (味の素スタジアム, *Ajinomoto Sutajiamu*), Tokio Stadium ere izendatua), Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina irabaziko du Fijiko taldearekin, Zeelanda Berriko taldearen (urrezkoa) eta Frantziako taldearen  (brontzezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatuko dute Fijiko taldea: Lavena Cavuru, Raijieli Daveua, Sesenieli Donu, Laisana Likuceva, Rusila Nagasau, Ana Naimasi, Alowesi Nakoci, Roela Radiniyavuni, Viniana Riwai, Tokasa Seniyasi, Vasiti Solikoviti eta Reapi Ulunisau-k.

Emaitzak
--------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua 
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Zazpiko-errugbiaemakumeak. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Rusila Doesn't Take Her Talent For Granted» *FOX SPORTS PULSE* 8 February 2016.
2. ↑   Ratuva, Anasilini.  (26 May 2016). «Fijiana Continue Olympic Build Up» *Fiji Sun.com.fj*.
3. ↑   «Team Fiji Womens Rugby Qualifies For Olympics» *FOX SPORTS PULSE* 2015.
4. ↑   «Fiji 7s squads for Rio 2016 announced» *Pacific Islands News Association* 17 July 2016.
5. ↑   «Rio Olympics: Fiji Sevens Teams Announced» *Fiji Rugby.com* 2016.
6. ↑   Malo, Maciu.  (15 November 2015). «Cousins lead Fijiana in NZ» *Fiji Times.com*.
7. ↑  «Rusila Nagasau» *olympedia.org* 2022-02-27an. begiratua**(Ingelesez)**
8. ↑  «Rusila Nagasau» Olympics.com 2022-02-27an begiratua **(Gaztelaniaz)**
9. ↑  "Zazpiko-errugbia, emakumeak, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26217963

 |

* Wd Datuak: Q26217963
**Kaldoaivi Eremu Basatia** (Finlandieraz: *Kaldoaivin erämaa-alue*), Finlandiako babestutako natura eremu basati handiena da. 1991. urtean sortu zen eta 2.924 km²-ko azalera dauka, Inarin eta Utsjokin kokatua. Gainera, Norvegian barrena irauten du eremuak, bertako gobernuak baldintzatutako akordio bati esker.

Animaliak
---------

Urre txirri arrunt abeslaria, beltz handia, antzara nanoa, ipar-belatza, arrano beltza eta elur-hontza. Ur-hegaztia nagusiak kuliska gorriak eta izotz-ahateak dira. Lurzoru elurreztatuetan, ohikoak dira ipar belea eta eper zuriak.

Ugaztunen taldea, erbinude zuri eta arruntak, azeri gorriak, igarabak eta 2003. urtetik babestuak dauden azeri artikoak.

Ikus, gainera
-------------

* Kevo Erreserba Naturala
* Utsjoki

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Kaldoaiviri buruzko informazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4356937
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315142042

 |

* Wd Datuak: Q4356937
**Josefina Campos Orduña** (Azkoien, Nafarroa Garaia, 1942) modista eta memoria historikoaren ekintzailea. Errepublikanoen gorpuzkinak bilatzeko lan eskerga egin du eta, horregatik, 2022an, Karlos III.aren Domina eman zion Nafarroako Gobernuak.

Biografia
---------

Lanbidez modista eta brodatzaile, ezkertiarra eta errepublikazale gisa aitortzen du bere burua. Espainiako Gerra Zibila haren familiak asko sufritu zuen. Nahiz eta katolikoak izan, frankistek amaren anaia hil zuten. Horrela azaldu zion Iker Tubiari kazetariari: "Uztailaren 22an hasi zen matxinada Azkoienen. Goizean goiz 33 gizon inguru agertu ziren herria zaintzeko, eta 25 lagun atxilo hartu zituzten. Guztiak hil zituzten urriaren 21ean; tartean, nire amaren anaia bat. Azkoiengo ehun andre baino gehiagori ilea moztu zieten, amari ere bai". Amaren mutil laguna ere hil zuten. Aita, bestetik, Ezkabara eraman zuten eta han sei hilabetez egon zen. 14 urte zituelarik plastikoen enpresa batean lanean hasi zen. Ezkondu zenean lan hori utzi zuen; ondoren, Azkoienen, modista-tailerra sortu zuen. Oroimen historikoaren gaietan Jose Maria Jimeno Jurio ezagutu ondoren hasi zen; ikerlariak fusilatuen zerrenda prestatzen ari zen eta datu horiekin, batzutan, lurperatutako biktimen tokiak aurkitzen zituzten. Josefina Campos, diktadorea hil ondoren, lan horretan hasi zen. Talde bat sortu zuten helburu horrekin Nafarroan (Memoria duten Emakumeen Elkartea) eta Josefina hasieran familia kideen bila aritu zen. 2008an *Los fusilados de Peralta* (Azkoiengo fusilatuak) liburua plazaratu zuen.

Obra
----

* *Los fusilados de Peralta, la vuelta a casa (1936-1978): Operación retorno*. Cd-Rom batekin dator. Iruñea: Pamiela, 2008, 382 or. ISBN:9788476815663.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  46.or.

Kanpo estekak
-------------

* Iker Tubiak egindako elkarrizketa, *Berria* egunkarian, 2022/05/05ean.
* **(Gaztelaniaz)**:Elkarrizketa EITBn.
**Nu jazza** kontzeptu generikoa da, 1990eko hamarkadaren amaieran sortua, elementu jazzistikoak beste musika estilo batzuekin nahasten dituen estiloari erreferentzia egiteko, hala nola funka, soula, musika elektronikoa eta inprobisazio askea. **Nü-jazz** edo **NuJazz** bezala ere idazten da, eta gutxitan **New Jazz**. Baztutan ere Electronic jazz, elektro-jazz, e-jazz, jazztronica, jazz house, phusion, neo-jazz edo future jazz gisa ere aipatzen da.

Ezaugarriak
-----------

Nu jazza, normalean, lurralde elektronikoan areago ausartzen da oso hurbila den acid jazza baino. Nu jazza oso esperimentala izan daiteke eta soinu eta kontzeptuan asko alda daiteke. Soinua acid jazz-ak baino urrunago aldentzen da blues-sustraietatik, eta, horren ordez, soinu elektronikoak eta jazzaren sentsualitate etereoak aztertzen ditu. «Nu jazzaren izarra musika bera da eta ez musikarien trebezia indibiduala».

Artista garrantzitsuak
----------------------

* Saint Germain taldea
* Little Dragon
* Koop, Red Snapper
* Jazzanova
* Matthew Herbert
* Nicola Conte
* The Cinematic Orchestra
* Parov Stelar
* Jazzy Ryuuji
* Gramatik
* Quantic
* Amon Tobin
* Caravan Palace
* United Future Organization
* Nujabes
* Scatman John

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Nu Jazz artisten zerrenda.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1136331
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2012000325

 |

* Wd Datuak: Q1136331