recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Biharko oroitzapenak** Maddi Pelotek euskaraz idatzitako zientzia fikziozko ipuin bilduma da, 1985ean Maiatzek Uhargi sailean argitaratua.

Sinopsia
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Liburua 6 ipuinez osatua dago:

* *Miren*
* *Boga boga*
* *Feed back*
* *Telelaberintoa*
* *Plist plast*
* *Harremana*

*Miren*, *Boga boga*, *Feed back* eta *Telelaberintoa* istorio beraren zatiak dira. Lehen hiruek bidea irekitzen diote *Telelaberintoa*ri. 2050. urtean Hirugarren Mundu Gerraren ondoren Lurra 6 herrialdetan banatuta dago eta tentsio geopolitikoak daude haien artean. Maddi Pelotek liburua idatzi zuenean Ruhola Khomeinik Iranen boterea hartzea eta gerra nuklearraren beldurra ziren kezka iturri nagusietako bi. Ipuin hauetan Iran herrialde nagusi bihurtzen da eta Europako zati bat hartzen du. Aipatzen diren beste gaien artean daude itsasoaren kutsadura eta informatika.

*Plist plast* ipuina 3520. urtean bitan banatutako planeta batean girotua dago. Planeta horretan ez dute etxerik eraikitzen, harpetan bizi dira, ubideak dituzte kaleen ordez, informatika ezagutzen dute, lurrikarak eguneroko gauza dira, ez da gizarte patriarkala. Eutanasia, klonatzea eta medikuen arazo moralak ere aipatzen dira. Atzetik gizon burusoil bat eta robot hiltzaileak dituen iheslari bat da protagonista. Maitasun istorio bat ere bada, gizon bat hiri batekin maitemintzen da.

*Harremana* ipuina *space opera* bat da. Mitologia nordikoetako eta Richard Wagnerren Sigfrido operako Wotan eta Erda pertsonaietan oinarritutako alegia bat da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Borda, Itxaro.  (1985). «Mayi Peloten «Biharko oroitzapenak...» - Mayi Pelotekin elkarrizketan» *Argia* (1081) (Noiz kontsultatua: 2018-10-13).
2. 1 2   «Biharko oroitzapenak» *Ikas - Euskal pedagogia zerbitzua* (Noiz kontsultatua: 2018-10-13).
3. 1 2 3 4 5 6   Borda, Itxaro.  (1986). «Mayi Pelotekin solasean: «Gure planeta mendurarendako ezagunegia delako idazten dut zientzia fikzioa»» *Susa* (19) (Noiz kontsultatua: 2018-10-13).
4. 1 2 3 4 5   Alvarez Uria, Amaia.  (2016). «Etorkizunaren argi-ilunak» *Argia* (2531) (Noiz kontsultatua: 2018-10-13).
5. ↑   Antza, Mikel.  (1986-04). «Biharko oroitzapenak» *Kritiken hemeroteka* (Noiz kontsultatua: 2018-10-13).

Kanpo estekak
-------------

* *Biharko oroitzapenak* ipuin bilduma osorik
* Liburuaren kritikak:
	+ Mikel Antza - Susa aldizkarian (1986-04)
	+ Amaia Alvarez Uria - ARGIA astekarian (2016-11-27)
* Itxaro Bordak egileari 1985ean *Biharko oroitzapenak* liburuaren harira Argia astekarirako egindako elkarrizketa
* Itxaro Borda eta Josu Landak 1986an *Biharko oroitzapenak* liburuaren harira Susa aldizkarirako egindako elkarrizketa
**Esapide** hitzak esanahi berezia duen hitz multzoa adierazteko erabiltzen da. Euskaraz hainbat baliokide ditu (*esamolde, lokuzio, mintzamolde*...), baina badirudi oraindik ez dela haien artean bat eta bakarra finkatu termino gisa adiera zehatzean. Esanahi berezitasun hori azaltzeko esan ohi da esapideak adierazten duen esanahia ezin dela eratorri osatzen duten hitzen esanahien baturatik. Esanahi berezi hori hizkuntza osoan ezaguna izan daiteke, edo eremu txikiago batean, herri batean, dialekto batean edo alor bateko hiztegi teknikoan, adibidez.

Esapideak era askotakoak dira, eta zailak sailkatzen; besteak beste, esapide eta atsotitzen arteko mugak lauso xamarrak dira. Xehetasun gehiagotarako, ikus **lokuzio**. Hizkuntz hiztegi orokorretan ohikoa da hitz bati dagokion sarrera lexikoaren barnean haren esapideak (bai eta kolokazioak ere) biltzea.

Esapide hiztegietan halakoak biltzen dira, hizkuntz hiztegi orokorretan ematen den informazioa osatzeko asmoz. Hiztegigintza mota ia guztietan bezala, esapide hiztegiak elebakarrekoak izan daitezke, baina baita elebidunak ere. Esapide hiztegi elebidunei dagokionez, kontuan izan behar da beti edo ia beti esapideak hitzez hitz itzuli ezinekoak direla, eta maiz zaila dela are eta haien kideko adierazpiderik aurkitzea bigarren hizkuntzan.

Ikus, gainera
-------------

* Atsotitz
* Kolokazio
* Hiztegigintza
* Lexikologia

Euskal esapide hiztegiak
------------------------

* Justo Mª Mokoroa (1990): *Ortik eta emendik. Repertorio de locuciones del habla popular vasca*, Donostia: Labayru, Eusko Jaurlaritza & Etor, 2 liburuki.
* Koldo Izagirre (1981): *Euskal lokuzioak*, Donostia. Hordago.
* Ramon Etxezarreta (1983), *Hiztegi erotikoa*, Donostia. Hordago.
* Gotzon Garate (1988): *Erderakadak. Euskaraz ongi mintzatzeko hiztegia. Zazpi probintzietako adibideak*, Bilbo. Gero-Mensajero.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** *Ortik eta emendik* (Justo Mª Mocoroa).
* **(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)****(Latinez)** *Atsotitzak* (Gotzon Garate).
* **(Gaztelaniaz)****(Frantsesez)***Intza proiektua. Euskal lokuzioak sarean*.
* Aurreko hirurak elkarrekin: EIZIE lokuzioak[*Betiko hautsitako esteka*].
* Gaztelaniazko esamoldeak euskaraz.
* *Esamoldeak eta esaerak*. Adibideak eta erdarazko ordainak.
* Joseba Aurkenerena: Euskara beti altxor.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Mokoroa, Justo. *Ortik eta emendik.*  (Noiz kontsultatua: 2017-10-25).
2. ↑    Aintzane Ibarzabal / Koro Navarro. (html) *Euskal lokuzioak, Hiztegi erotikoa.*  (Noiz kontsultatua: 2017-10-25).
3. ↑    Aintzane Ibarzabal / Koro Navarro. (html) *Euskal lokuzioak, Hiztegi erotikoa.*  (Noiz kontsultatua: 2017-10-25).
**Clement Blair Peach** (1946ko martxoaren 25a - 1979ko apirilaren 23a) Zeelanda Berrian jaio zen hezkuntza bereziko irakaslea zen Londresko eskola batean.

Ezkertiarra eta Socialist Workers Partyko kide zen. Londresko manifestaldi batean zegoenean, polizia batzuei aurre egin zien eta hil zuten. Harrezkero, garai hartako gobernuaren kontrako erresistentziaren ikurtzat hartu zuten.

Ultraeskuindar eta neonazien aurkako ekintzailea zen. Anti-Nazi Leaguek British National Fronten aurka antolatu zuen manifestaldira joan zen, baina Metropolitan Policeko polizia batzuekin izan zuen liskarraren ondorioz hil zen. Konorterik gabe utzi arte jipoitu baitzuten, eta horren ondorioz, egun bat geroago zendu zen ospitalean.

1980ko maiatzean, epaimahaiak Peachen heriotza istripu bat izan zela deliberatu zuen. Celia Stubbsek, Peachen neska-lagunak, oraindik ezin izan du bere mutil-lagunaren hilketa argitu eta zor zaiona aitor diezaiotela nahi du.

Elkartasun adierazpenak
-----------------------

Peachen heriotzaz geroztik, elkartasun adierazpen ugari egon da. Southalleko lehen hezkuntzako eskola batek Blair Peach izena darama bere oroipenean.

Linton Kwesi Johnsonen *Reggae Fi Peach* izena duen abestiak Blair Peachen heriotza kontatzen du Dub Poetryaz baliatuz. 1996an, Negu Gorriak abesti honen bertsio bat egin zuen euskaraz, *Reggae Peachentzat*.

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)** Nor zen Blair Peach?
* **(Ingelesez)** BBCko albisteak
* Negu Gorriak, Reggae Peachentzat abestia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4924155

 |

* Wd Datuak: Q4924155
**Esako Gudua** 1521eko maiatzaren 18an borrokatu zen Esako zubian, André Foixkoa jauna buru zuen nafar-gaskoi espedizioa Nafarroa Garaira kontraerasoan sartu zenean; erresuma gehiena Karlos V.aren mendean zegoen Gaztelako Koroan, 1512an Fernando Katolikoak erresuma inbaditu ondoren. Naiarako dukeak, Nafarroako espainiar erregeordeak, ihes egin zuen. Petri Nafarroakoa mariskal semea Zangozara heldu zen, eta erresistentzia antolatu zuen. Zangozarrak altxa egin ziren gaztelar garnizioaren kontra eta bat egin zuten espedizioarekin.

Irunberri eta Ledeako gaztelar indarrak hauexek osatzen zuten: 150 calahorratar, Rodrigo de Hurtado kapitain zutela, eta Bergara kapitainaren tropak. Nafarren artean, berriz, Zangozako zinegotziek abizen deia egin zuten Petri Nafarroakoa semearen izenean, baita merindadean ere. Gaztelarrek irunberriar herritar batzuk hartu zituzten gidari Aragoira ihes egiteko, Esako zubitik. Joan Larekikoa zuten gidari burua.

Aldiz, hara baino lehen, bertan zituzten zain zangozarrak, ledeatarrak eta irunberriarrak bidea mozteko, Simon Ledeakoa buruzagi zutela. Martin Xabier zuen laguntzaile, Xabier eta Gendulaingo andrearen semea eta Orreagako priorearen morroia. Gaztelarrak borrokara oldartu ziren, baina garaituak izan ziren. Nafarrek bandera eta estandarteak kendu zizkioten gaztelar indarrari, eta 60 preso hartu, gehienak calahorratarrak. Gainera, haien armak, bular oskolak eta ezpatak atzeman zizkieten. Hiru calahorratar eta zangozar bat suertatu ziren hilik.

Garaipena edanez eta freskatuz ospatu zuten Xabierren etxean. Garaipen ospakizunetan, Joan Gurpegi Kontuen Ganberako epailea eta Migel Martinez Lesakakoa prokuradorea ere izan ziren, Zangozatik paradan zaldiz ibiliz eta jendearen bozkarioarekin bat eginez eta gaztelar banderak alderantziz erakutsiz. "Enrich! Enrich!" eta "Eusa! Eusa!" oihukatzen zuten. Gero, Antso Oibarkoaren alargunaren ostatura joan ziren, Petri Nafarroakoa hor baitzen tuterarren eskolta batekin. Gaztelar presoak aske utzi zituzten, eta Aragoira kanporatuak, Calahorrara itzul zitezen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Esarte Muniain, Pedro.  (2001). *Navarra, 1512-1530 : conquista, ocupación y sometimiento militar, civil y eclesiástico.*  Pamiela, 436-442 or. ISBN 84-7681-340-6. PMC 49819082. (Noiz kontsultatua: 2021-04-24).

Ikus, gainera
-------------

* Amaiurko gazteluaren setioa
* Tuterako setioa (1512)
**Berlingo Dekretua** 1806ko azaroaren 21ean, Napoleon Bonapartek ezarri zuen Frantziak Jenan Prusian irabazi ondoren. Dekretu horrekin Napoleonen helburua Ingalaterrak kontinentean zituen merkataritza-harremanak erabat deuseztatzea zen. Horren ondorioz sorturiko ekonomia-krisiak bake bidean jarri zuen ezinbestean Ingalaterra. 1806ko azaroaren 21ean galarazi ziren Britainia Uharteetako merkataritza-harreman guztiak.

Dekretuaren edukiak
-------------------

Berlingo dekretua bereziki ezaguna da Erresuma Batuaren aurkako Blocus Continental ezartzen zuelako ofizialki.

Hauek ziren eduki nagusiak:

* Erresuma Batuarekinko komertzio guztia debekatuta gelditzen zen.
* Kontinenteko ondasun britainiarrak konfiskatu egiten ziren.
* Erresuma Batuko korrespondentzia guztiak suntsitzen ziren.
* Frantzian edo Inperioan zegoen britainiar oro gerra preso bihurtzen zen.
* Portu britainiar batean ainguratu zen edozein itsasontzi "sasoi onean" zegoen.

Dekretuaren testua
------------------

|  |  |
| --- | --- |
| 1.orria | 2. eta 3. orria |

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q461251
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q461251
Bertikal jokoa
**Bertikal** Aretxabaletan asmaturiko joko edo buru-hausgarri bat da. 2013. urtean aurkeztu zen eta hamarkada horretan arrakasta handia izan zuen.

Historia
--------

Oscar Encinak asmatu zuen eta herriko Dagda tabernan izan zen aurkezpena 2013ko apirilaren 22an. Ytres Assembly enpresak ekoizten zuen. Hasiera hartan arrakasta handia izan zuen, lehiaketak ere antolatu izan ziren. Pablo Lombardo izan zen lehenengo lehiaketako irabazlea eta 18.84 segundutan lortu zuen jokoa amaitzea. 

Bertikal Aretxabaleta Kirol Elkartearen babesle nagusia ere bihurtu zen 2014. urtean. Nazioarteko joko eta jolasen feriatan ere izan zen, esate baterako 2016an Chicagon. 2018. urtean orduan Real Madrilen jokatzen zuen Cristiano Ronaldo futbolariak jokoaren berri izan zuen, bai eta kirol elkarteak futbolaren inguruan egiten duen lanaren berri ere, eta jokalari portugaldarra *Bertikal* idatzita zuen kamiseta batekin azaldu zen sare sozialetan.

Deskribapena
------------

Plastikoz egindako hodi bertikal bat da, hortik bere izena. Hodi hori lau zatitan banaturik dago eta zati bakoitza zilindro birakari bat da, barnean labirinto bat duena. Helburua bolatxo bat ahalik eta azkarren goiko puntatik beheraino jeistea da. Zailtasun desberdinetako zilindroak daude eta koloreak ere pertsonalizatzen dira. 

Zilindro aldagarriekin 192 konbinazio lor daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Aretxabaletan sortutako Bertikal jokoa aurkeztu dute - Aretxabaleta» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-07).
2. 1 2   «bertikal - Jokoenea» *www.jokoenea.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-07).
3. ↑    «Pablo Lombardo irabazle lehenengo Bertikal txapelketan - Aretxabaleta» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-07).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La UDA presentará mañana sus diferentes secciones» *El Diario Vasco* 2014-09-17 (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Simarro, Concepcion Matias.  (2014-01-03). *La Buscadora de Internet.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-07).
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Cristiano Ronaldo se apunta a Bertikal» *El Diario Vasco* 2018-03-01 (Noiz kontsultatua: 2021-12-07).
7. ↑     *Bertikal Spot.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-07).
8. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Bértikal: una bolita y un laberinto en un juego de habilidad • Consola y Tablero» *Consola y Tablero* 2015-04-01 (Noiz kontsultatua: 2021-12-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109983456

 |

* Wd Datuak: Q109983456
**José Blanco** (Barakaldo, Bizkaia, 1965eko otsailaren 18a) gaztelaniazko idazlea eta artista grafikoa da. Txikitan hasi zen poemak zirriborratzen, baina batez ere Filologiako ikasketak egin eta Barakaldoko literatura lantegi batean parte hartu ondoren hasi zen buru-belarri idazten.

Bere lehen bi poema-bildumak, *Las obras de la mar. Las obras del amor* (1992) eta *Cuaderno de bitácora* (2000), sari bana jaso izanari esker argitaratu ziren: Arcipreste de Hita nazioarteko poesia-saria, batetik, eta Mariano Roldán poesia-saria, bestetik. 1997an *Canción triste de Europa* argitaratu zuen, berak sortutako abesti eta obra grafikoarekin batera. Bereak dira *Mira mi corazón preso en el ámbar de los instantes eternos* (2005) eta *Las nubes* (2006) poema-liburuak ere. Blancoren obra (bai poetikoa, bai grafikoa) hainbat antologiatan eta aldizkari eta argitalpen espezializatutan jasoa izan da. 1999. urteaz geroztik, *Metamorfosis* aldizkariaren koordinatzailea da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260604
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 264827369
* BNE: XX1738716
* GND: 1057694908
* LCCN: nr2004030759
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01093/eu\_b\_4011/b4011

 |

* Wd Datuak: Q12260604
**Bioingeniaritza, ingeniaritza biologikoa, ingeniaritza bioteknologikoa edo ingeniaritza biokimikoa** natur zientzietako arazoak, fisika, kimika, matematika eta ordenagailu zientziak erabiliz ebazten dituen ingeniaritzaren arloa da.

Bioingeniariek biologia eta bestelako natur zientzen printzipioak eta ingeniaritzaren lan tresnak erabiltzen dituzte ekonomikoki interesgarriak diren produktuak sortu asmoz. Bioingeniaritzak materia eta energia balantzeak, zinetika kimikoa, biokatalisia, biomekanika, bioinformatika, oinarrizko eragiketak, termodinamika, fluidoen mekanika eta abar erabiltzen ditu. Horregatik Ingeniaritza kimikoaren ataletako bat bezala uler daiteke, kontzeptu, printzipio eta oinarrizko eragiketa berdinak erabiltzen diren arren, bioingeniaritzan sistema bizidunekin lan egiten baita.

Zelula edo bertatik ateratako entzimen erabilera komertziala mugatua dago zelularen bizi baldintzetara, animalia eta landare zelula gehienek ez dute tenperatura alturik jasaten, ezta pH maila azido edo basikoegirik ere. Hala ere, badira organismo batzuk uraren irakite tenperaturaren inguruan edo neutraltasutenik urrun dauden pH-etan bizi daitezkeenak.

Ingeniaritza biokimikoaren koxka organismo edo entzima egokiak baldintza egokietan izatean dago, horien lan etekina maximoa dela ziurtzatzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q580689
* Commonscat Multimedia: Bioengineering

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85014134
* NKC: ph118897
* NARA: 10639103
* AAT: 300250623
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D057005

 |

* Wd Datuak: Q580689
* Commonscat Multimedia: Bioengineering
**Juan Arin Dorronsoro** ( Ataun, Goierri, 1892ko abenduaren 12a - Ataun, 1972) euskal etnografo, idazle eta historialari bat izan zen.

Ataungo San Gregorio auzoko Telleriazpi baserrian jaio zen eta Joxemiel Barandiaran apaiz, antropologo eta etnografoaren auzokidea izan zen.

Gasteizen apaiz ikasketak egin eta Araban pare bat urte igaro ondoren, Ataungo apaiz eta gero bikario izan zen. Denboraldi horretan, bai 1936ko Gerra aurretik eta bai ondoren ere, Joxemiel Barandiaran bere auzokidearen laguntzarekin eta haren ildotik, Ataungo herriari buruzko ikerketa lan handia egin zuen, Ataungo herriaren historia, ohiturak, baserriak, kobazuloak, pasadizoak eta abar bilduz. Horretarako, herriko jendeak eta batez ere zaharrek esaten ziotenean oinarritzen zen, eta gero agiritegian kontsultaturiko datuekin osatzen zuen informazioa. Horrez gain, bere lanetan ageri diren lekuen izenak eta deskribapenak (kobazulo, baserri, etxe, belardi, zoko, etab.) egitean oso ondo zekien zer esaten ari zen, berak bere begiz ikusiak baitziren denak: Ataungo herri osoa zeharkatu zuen informazio hori bilduz, eta batari eta besteari galdetuz.

Barandiaranen lana Euskal Herrira begira egina zegoen bezala, Arinenak Ataungo herria helburu zuen. Gaur egun, haren lana ataundarrentzat altxor izugarria da, bestela galduak leudekeen hainbeste izen eta kontu gorde zituelako. Ezin uka, hala ere, Ataundik kanpo ere baduela bere garrantzia: Juan Arinek bazekien garai bat amaitzen ari zela eta garai haren testigantza jaso nahi zuen; bildu zituen leku izenek eta euskarazko hitzek gure hizkuntzaren aberastasuna jartzen dute agerian, eta deskribatzen diren ohiturek eta bizimoduak atzean geratu den garai eta kultura baten oihartzuna dakarkigute.

Bere idazlanak 1926-1970 artean idatzi zituen.

2017ko abenduaren 12an, hain zuzen ere haren jaiotzaren 125. urteurrenean, Ataungo Udalak herriko antzokian Juan Arini omenaldia egin eta bere idazlan guztiak biltzen zituen bilduma aurkeztu zuen.

Bibliografia
------------

* ARIN DORRONSORO, Juan (2017): *Juan Arin Dorronsoro Idazlan Liburua*, Donostia, Aranzadi Zientzia Elkartea (USB memoria).
* EGIGUREN IMAZ, Izaskun (2009): *D. Juan Arin Dorronsoro (1892-1972) : ataundar bat bere herriaren iragana arakatzen*. Ataun aztergai beka ; 7, Ataun: Ataungo Udala, 2009.
* ZALDUA ETXABE, Luis Maria (2012): "Juan Arin Dorronsororen. Enirio-Aralarko Krokisa (1940)", *Fontes linguae vasconum: Studia et documenta*,  ISSN 0046-435X, 44. urtea, 115: 307-322.
* ZALDUA ETXABE, Luis Maria (2014): "Juan Arin Dorronsororen "Material Toponímico" argitaragabearen 25. paper-zorroa", *Fontes linguae vasconum: Studia et documenta*, ISSN 0046-435X, 46. urtea, 117: 169-185.

Kanpo estekak
-------------

* Juan Arin Dorronsoro. Euskonews.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55230636
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 3757

 |

* Wd Datuak: Q55230636
**Beoin** Aralarko Malloetako mendi bat da, Egurbide eta Oa mendateen artean dagoena.

Irispideak
----------

### Guardetxetik

Hortik abiatzen da biderik erraz eta erosoena. Errenagako babeslekuak igaro behar dira Trikuarri izeneko leporaino iritsi arte. Ondoren, Intzako dorrearen eta Aldaonen bazterretik igaro behar da Egurbideko lepora iritsi arte. Hortik, Egurbide izeneko mendiaren tontorrera igo daiteke, eta, jaitsiera baten ondoren, mendiaren azken aldapak igotzen hasi behar da, tontorrera iritsi arte.

### Amezketatik

Amezketatik, Arritzagako labarra igo behar da, Arritzagako txabolara iritsi arte. Hortik, Oa lepora iris daiteke, eta, hegoaldetik, gailurrez gailur igo Beoinera doan malda belartsua.

### Azkaratetik

Azkaratetik edo Gaintzatik, Oa leporantz iristea zailagoa da eta askoz ahalegin handiagoa behar da, garaiera handiagora igo behar delako eta han ez dagoelako bidezidor argirik. Astunaldeko kanalaren oinarrira jo behar da. Horrek izen bereko mendatera iristea ahalbidetzen du. Ez da bertaraino igo behar, baizik eta, ezkerretara hartuta, Sonbelu izeneko zintzilikaturiko lautada bitxira joango gara. Pagaditik, beste lautada batetara iristen da, Aloixa Gañe izena duena. Iparmendebaldean, Axurda muinora heltzen da. Toki horretatik erraza da Oa lepora iristea, eta zailxeagoa Egurbea izeneko lepora irtetea, lehenengo aukera askoz egokiagoa izanik Beoin mendiaren tontorrera iritsi ahal izateko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254990

 |

* Wd Datuak: Q12254990


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
Ferritazko iragazkia USB kable baten bukaeran.
**Ferritazko iragazkia** zirkuitu elektronikoetako goi-maiztasuneko zarata kentzen duen osagai elektriko pasiboa da. Berez, *choke* mota bat da. Iragazki hauek ferrita zeramikoaren goi-maiztasuneko korronteen disipazioaz baliatzen dira goi-maiztasuneko zarata kentzeko gailuak sortzeko. Ferritazko iragazkiek izen hauek ere har ditzakete: blokeak, eraztunak, EMI iragazkiak edota *choke*-ak.

Laburpena
---------

Ferritazko iragazkiek bi noranzkoetako interferentziak saihesten dituzte: bai gailu elektronikora doazenak, bai gailu elektronikotik ateratzen direnak. Kable eroankor bat antena bat bezala portatzen da; gailu elektronikoak irrati-maiztasuneko energia sortzen badu, energia hori kablean zehar transmititu daiteke, eta ondorioz, kablea nahi gabeko erradiadore bat bezala portatuko litzateke. Kasu honetan, ferritazko iragazki bat behar da interferentzia elektromagnetikoak gutxiagotzeko. Ordea, beste interferentzia elektromagnetiko iturriak baleude, esaterako, etxetresna elektrikoak, iragazkiak kableari antena bat bezala portatzea galarazten dio eta ondorioz, tresna elektriko hauen interferentziak jasotzea ere galarazten dio. Datu-kableetan eta mediku-tresnerietan erabili ohi dira.

Ferritazko iragazki handiak kanpo-kableatuetan ikusi ohi dira. Zenbait iragazki txikiagoak jartzen dira zirkuituen barruan; eroaleetan edo zirkuituen osagai txikien pinen inguruan, esaterako, transistoreak, konektoreak eta zirkuitu integratuak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13635143
* Commonscat Multimedia: Ferrite beads

---

 |

* Wd Datuak: Q13635143
* Commonscat Multimedia: Ferrite beads
Buztin fin eta beiraztatuz eginiko platera (*maiolika*) irudi tradizionalekin, Faenzan egina.
**Faiantza** edo **toska** kanpoaldea beiraztatua duen zeramikazko materiala da. Izenaren jatorria Ravena ondoko Faenza hiriaren aldaeratik dator.

Zeramika hau, aurretik, *ash* izeneko landare bat edo natroia bezalako alkalino erako material eranskari batekin nahasten zen hondarra edo kuartzo bikortsuz eginiko ore batetik abiatuta lortzen zen. Ondoren, orea labe batean berotzen zen, non, nahasketa horretako osagai sodikoa kanpoan kontzentratzen zen, gainazalean amaiera beirakara eder bat zuen zatia lortuz.

Kolorerik ohikoenak honako hauek dira: urdin argia, urdin berdexka eta okrea. Kolore hauek, kobre, burdin, kobalto eta manganeso pigmentuak erabiliz lortzen ziren.

Egiptoko faiantza
-----------------

Finantzazko hipopotamo estatuatxoa. Egiptoko Inperio Ertaina. Louvreko Museoa.
Antzinako Egipton oso sarri erabilia zen estatuatxo, kuttun eta beste apaingarri batzuk egiteko.

Beste erabilerak
----------------

Batzuetan, "Faiantza" etxeko baxera izendatzeko erabiltzen da, gai honekin egiten baitziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q209671
* Commonscat Multimedia: Faience

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4127928-1
* LCCN: sh85046877
* NKC: ph120124
* AAT: 300010668
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q209671
* Commonscat Multimedia: Faience
**José María Benito del Valle Larrinaga** (Bilbo, 1927ko urtarrilaren 16a - Algorta, 2011ko maiatzaren 15a) Ekin taldearen eta ETAren sortzaileetako bat izan zen, ekonomialaria ikasketez, eta enpresaburua ogibidez.

Bizitza
-------

1952an, ikasle zela, *Ekin taldea* sortu zuen beste ikasle abertzale batzuekin batera (Julen Madariaga, Jose Luis Alvarez Enparantza *Txillardegi*, Manu Agirre, Iñaki Gaintzarain, Alfontso Irigoien, Rafael Albisu eta Iñaki Larramendi, besteak beste). Talde honen zeregin nagusia Euskal Herriko historia, hizkuntza, kultura eta tradizio politikoa ikasketan zetzan, Europako mugimendu intelektual berrien informazioa biltzean, eta garai hartako giro abertzale apalaren sugarra pizturik mantentzean (bilerak eta ikastaroak antolatuz). Urte batzuk geroago Ekin EAJren gazte erakundearekin (EGIrekin) batu zen, Euzko Gaztedi izeneko taldea sortuz.

Ekin eta EAJaren arteko harremanek, ordea, gaizki bukatu zuten 1958an, Ajuriagerraren aginduz José María Benito del Valle gazte erakundeetatik eta alderditik kanporatuta izan zenean. Honi bere elkartasuna adierazteko, *Ekin*eko militante historikoak ere (Julen Madariaga, Txillardegi, Rafa Albisu...) EAJ utzi eta 1959an erakunde berri baten sorrera bultzatu zuten (ETAren sorrera, hain zuzen ere).

Benito del Vallek 1956an Parisen antolatu zen Euskal Batzar Nagusian parte hartu zuen, eta Jose Antonio Agirre lehendakariarekin harremana egin zuen.

1961ean, frankismotik ihesi, Ipar Euskal Herrira abiatu zen. Urte askotan erbesteraturik bizi zen Iparraldean, Parisen eta Venezuelan. Hego Euskal Herrira 1977an itzuli zen. Atzerrian zein Euskal Herrian enpresa asko sortu zituen, enpresa-gizonaren sen handia erakutsiz.

1967an, *Txillardegi* eta Xabier Imazekin batera, ETArekin apurtu zuen, erakundea hartzen ari zen joera marxista-leninistarekin bat ez zetorrelako. Era berean, bere sustrai katolikoak zirela-eta, desadostasun sakonak izan zituen erakunde armatuarekin, batez ere 60ko hamarkadaren erdialdean ETAk borroka armatuaren hautua egin zuenetik.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254981

 |

* Wd Datuak: Q12254981
*Artikulu hau hidrokarburoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Betun».*
**Betuna** (latinezko *bitūmen* ) oso likatsua (giro-tenperaturan), beltza, itsaskorra eta karbono disulfuroan disolbagarriak diren likido organikoz osatutako nahastea da, hidrokarburo aromatiko poliziklikoz osatua dagoena batez ere. Naturala edo artifiziala izan liteke.

Betun artifiziala petrolio iraztegietako azpiproduktua da, petrolioaren distilazio frakzionatuaren hondarrak dira. Frakziorik pisutsuena eta irakite-punturik altuena duena da. Ez da asfalto (betun eta beste mineraleen nahasketa) edo galipotarekin (material karbonosoen distilaziotik sortua eta kimikoki desberdina) nahastu behar.

Betunik gehienek sufrea, metal astunak (nikela, banadioa, beruna, kromoa, merkurioa) eta elementu toxikoak (artsenikoa, selenioa) dituzte.

Jatorria
--------

Betun naturalak antzinako alga mikroskopiko eta garai hartako beste bizidun batzuen hondakinen pilaketetan du jatorria. Izakin hauek hil eta bizi ziren lakuaren hondoan pilatu ziren hondakinak, bero eta presioaren ondorioz betun, kerogeno eta petroleo bezalako elementuetan bilakatuz.

Erabilpenak
-----------

Erabilpenik garrantzitsuena errepideetako bidezoruetako lokailu bezala du.

### Eraikuntza

* Errepideetako bidezoruetan zoladuretako lokailua.

### Industria

* Zatoen barrukaldea irazgaizteko.
* Barkuak irazgaizteko.

Betunaren alternatibak
----------------------

Betuna, petroliotik ez ezik, beste elementu batzuetatik ere lor liteke:

* Azukrea, arroza, artoa, patata eta melazatik moduko landareetatik.
* Motoreetako olio erabiliaren distilazio frakzionatutik.

Ikus, gainera
-------------

  

* Petrolioaren eratorri

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Diccionario de la lengua española - Vigésima segunda edición

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q167510
* Commonscat Multimedia: Bitumen

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11954604w (data)
* GND: 4145773-0
* LCCN: sh85014486
* NKC: ph543041
* NARA: 10640456
* AAT: 300012966
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q167510
* Commonscat Multimedia: Bitumen
Tebasen gidaritzapean, Beoziako hiri nagusiak bildu zituen Beoziako Ligak K.a. 550. urte aldera. Bigarren Gerra Medikoaren garaian (K.a. 480), Persiako Ligaren alde borrokatu zen, Platea eta Thespiai hiriak izan ezik, eta gainerako greziarrek deuseztatu zuten garaipenaren ondoan. Espartak antolatu zuen berriro, baina Atenasek berriz ere deuseztatu egin zuen, eta gobernu demokratikoak ezarri zituen Beoziako hirietan (K.a. 457). Espartaren alde atera zen Peloponesoko Gerran, eta aurka Korintokoan (K.a. 395-386); indarrik gabe utzi zuen Lazedoniako Ligak. Epaminondas eta Pelopidas jeneral beoziarrei esker, Tebas eta Beozia berriro ere nagusi geratu ziren gainerako greziarren artean. Atenasen aliatua zenez mazedoniarren aurka, Beoziak arazoak izan zituen Keroneako Guduaren ondoren (K.a. 338).

Ateniarrek ezjakintzat hartzen bazituzten ere, beoziarra izan zen Hesiodo poeta (tradizio epikoaren azken poeta handia), beoziarrak izan ziren Korina eta Pindaro poeta lirikoak, eta orobat Plutarko, *Moralak* lanaren egilea.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
**José María Fernández Unsáin** (1918ko abuztuaren 10a - 1997ko ekainaren 18a) argentinar zinema zuzendaria, gidoilaria eta antzerkigilea izan zen.

Biografia
---------

Medikuntza ikasi zuen arren, Fernandez Unsainek literatura aukeratu zuen bere ogibide gisa.

1955eko Revolución Libertadora ondoren Mexikora erbesteratu zen, Eva Perónekin  eta Antzerki Nazionala edo Komediarekin, Cervantes Antzerki Nazionalarekin (lehen zuzendaria) eta Langileen Konfederazio Nagusiko Antzokiko Langileekiko (CGT) (sortzailea beste artista eta zuzendari batzuekin) zuen harreman kulturalagatik..

1958an Mexikora joan zen eta ehunka filmen gidoietan lan egin zuen hurrengo hamarkadetan, besteak beste, Alfonso Corona Blakek *zuzendutako Sed de amor* (1958); Rogelio A. Gonzálezek zuzendutako *La diligencia de la muerte* (1959); Miguel M. Delgadok zuzendutako *De tal palo tal astilla* (1959); Jaime Salvadorrek zuzendutako *Ladrón que roba a ladrón* (1959); Rogelio A. Gonzálezek zuzendutako *La nave de los monstruos (1959);*  eta *Sinful*. 1960ko eta 1970eko hamarkadetan ere hainbat film zuzendu zituen.

1976an, Fernández Unsain sortu berri zen SOGEM (Sociedad General de Escritores de Mexico) erakundearen presidente bihurtu zen, egileen eskubideak bermatzen ahalegintzen dena. Kargu hori 1997an hil zen arte izan zuen 

Fernández Unsain bere alarguna, Jacqueline Andere aktorea (lehenago Olivia Michelle aktorearekin eta Zoe Ducós aktore argentinarrarekin ezkondua egon zen), eta lau seme-alaba, Chantal Andere alaba barne, aktore eta abeslaria, geratzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   La Jornada. *FERNÁNDEZ Unsaín, José María.* .
2. ↑   Jitrik, Noé. *El destierro, un mal muy argentino.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6293233
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 212297486
* ISNI: 0000 0000 5938 7554
* BNE: XX1316435
* BNF: 167329134 (data)
* GND: 1036122638
* SUDOC: 153966203

 |

* Wd Datuak: Q6293233
**Flavio Aezio** (latinez: *Flavius Aetius*; 391–454) Mendebaldeko Erromatar Inperioko jenerala izan zen. "Azken Erromatarra" bezala ere ezagutua izan zen, 451. urtean, bere gudarosteak Atila hunoaren gudarosteen aurka Chalonseko Zelaietako Gudua irabazi zuelako.

Lehen urteak
------------

Durostorumen jaio zen, Mesia Behereko probintzia batean, oraingo Bulgarian, 396. urtean, Teodosio enperadoreak Inperioa bi zatitan banatu eta hurrengo urtean. Zaldunen agintari zen Gaudenzio eszitarra eta Auraelia dama erromatarraren semea zen. Berauekin joan zen Mesiako probintziara, Gaudenzio bera, probintzia hartara bidali baitzuten. Bere gaztetasunaren zati bat, Alariko I.ak bahitua pasa zuen, eta, ondoren, Mendebaldeko hunoarren agintari zen Rugilak bahitua. Honek, hunoarren borrokatzeko era zein zen ikasteko aukera eman zion.

Karrera militarra
-----------------

Zaldunen agintari bezala zerbitzatu zuen Galian, Felix agintari militarra zen garaian. 433. urtean, Aetiusek berak lortu zuen kargu hau. Hemendik aurrera, Mendebaldeko Inperioko pertsonarik garrantzitsuena bihurtu zen. Italia babestu eta barbaroen zabalkundea geldiarazi zuen: Galian geldiarazi zituen bisigodoak eta burgundiarrak, irteerarik gabe utzi zituen oraingo Savoian. Beste erabaki batzuk, ordea, ez ziren hain ondo hartuak izan. Bandaloak Afrika iparraldean finkatzea, adibidez, erabaki hau iragaztezina izan arren.

Baina, "Azken Erromatarra" bezala ezagutaraziko zuen kanpaina militarra, hunoen aurkakoa izan zen. Atila, iraindua sentitu zen, Valentiniano III.a enperadoreak, honen arreba zen Honoria, hari emaztetzat ematea onartu ez zuenean, eta Erromarantz abiatu zen, herria txikitzeko asmoz. Horretarako, ostrogodo, gepido eta eszitarrek osaturiko gudaroste bat bildu zuen. Baina Aeziok, oso ondo zuzendu zuen bisigodo, alano, franko eta erromatarrez osaturiko bere gudarostea, eta Atilaren aurkako garaipena lortu zuen Chalonseko Zelaietako Guduan, 451. urtean.

Atila, baina, bizirik geratu zen, eta bere gudarostea berregin zuen. 452. urtean, Erromarantz abiatu zen, berriz ere, txikitzeko asmoarekin. Baina, herriaren harresien parean aurkitzen zela, Leon I.a Aita Santua irten zitzaion bidera, eta Atilaren asmoa desegin zuen.

Heriotza
--------

Oso ospetsu egin zen Aezio, eta horrek, enperadorearen susmo txarrak bizitu zituen, Valentinianok, bere jeneralak tronua nahi zuela uste izan baitzuen. Orduan, enperadoreak bere aurrera deitu zion, eta, halako batean, sastakada batez, Aezio hil zuen. Ondoren, sei hilabete beranduago, Valentiniano bera hil zuten soldadu batzuek, itxuraz, Petronio Maximoren aldekoak zirenak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q185476
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 89676542
* ISNI: 0000 0000 8565 5516
* BNE: XX4808202
* CANTIC: a11856312
* GND: 118643932
* LCCN: n85070668
* SUDOC: 030029678
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 010326
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q185476
**Johnson konderria** (ingelesez: *Johnson County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Franklin da. 2010eko zentsuaren arabera 139.654 biztanle zituen, Johnson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Johnson konderriak 833,43 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,53 ura dira. Beste 829,9 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 167,57 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 139.654 pertsonetatik 133.173 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.270 dira. 1.536 beltzak edo afroamerikarrak. 252 amerikar natiboak ziren eta 46 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.716 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 150 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.781 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506563
* Commonscat Multimedia: Johnson County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138363483
* GND: 4566892-9
* LCCN: n79085123
* NARA: 10036497
* **Lekuak**
* OSM: 1481859
* TGN: 1002525

 |

* Wd Datuak: Q506563
* Commonscat Multimedia: Johnson County, Indiana
***Bikarioetxea*** (katalanez: *La vicaria*), ***Ezkontza*** edo ***Espainiar ezkontza*** izenburuekin ezaguna, Marià Fortuny margolari katalanak Erroman 1861an, olioz egindako margolan ezaguna da. Gaur egun Bartzelonako Kataluniako Arte Museo Nazionalean ikus daiteke. Lan hau errealismoaren barruan, preziosismoaren, hau da, errealismoaren barruko inongo asmo kritikorik gabeko joeraren lan nagusitzat jotzen da.

Gaia
----

Margolan honetan eliza bateko sakristian ezkontza-kontratuaren izenpetzeko unea apaizaren aurrean jasotzen da. Lanean bai agertokia bai pertsonaiak oso zehazki jasotzen dira. Une horretan bi gizon ari dira izenpetzen; atzean, bitartean, lekukoak eta ezkonberriak daude. Agertzen diren pertsonaien artean, figurante moduan, zezenketariz jantzita, Eduardo Zamakois margolari euskal herritarra dago. Azaltzen den ezkontza ez da erregetiarra baina bere ezkontzan inspiratu omen zen Fortuny: Fortuny 1867an, hiru urte lehenago, ezkondu zen, Madrilgo San Sebastian elizan, eta handik zenbait ohar hartu zuen.

Historia
--------

*Bikarioetxea* Parisen, Goupil arte-galerian aurkeztu lehen aldiz, 1970eko apirilean. Arrakasta itzela izan zuen berehala, eta Fortunyrentzat haren karrerarako bultzada handia ekarri zuen. Adolphe Goupilek berak erosi zuen, 25.000 libera ordainduz; egun gutxira hark berriro ere saldu zuen, 70.000 liberaren truke. 1922an herri-diru bilketa egin zen margolana Kataluniara eramateko eta han dago gaur egun.

Azterketa
---------

Nahiz eta oso lan handia ez izan, zehaztasun handiz dago egina. Egileak pertsonei zein agertokiari eman zion garrantzia eta guztiak zehaztasun handiez jaso zituen. Pertsonaien artean kontrastea bilatu zuen, eta, horregatik, klase sozial batzuen pertsonak ikusten dira. Ingurua, bestetik, oso aberatsa da. Teknikoki oso margolan landua da.

Erreferentziak
--------------

Kanpo-estekak
-------------

* **(Katalanez)**:Margolanaren fitxa MNACen webgunean.
* **(Katalanez)**:Margolanaren azterketa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4892369
* Commonscat Multimedia: La Vicaria

---

 |

* Wd Datuak: Q4892369
* Commonscat Multimedia: La Vicaria
**Johnson konderria** (ingelesez: *Johnson County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mountain City da. 2010eko zentsuaren arabera 18.244 biztanle zituen, Johnson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Johnson konderriak 784,05 kilometro koadro ditu. Horietatik 11 ura dira. Beste 773,05 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 23,27 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.244 pertsonetatik 17.642 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 269 dira. 373 beltzak edo afroamerikarrak. 32 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 35 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 157 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Johnson County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495067
* Commonscat Multimedia: Johnson County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146578760
* LCCN: n80070379
* **Lekuak**
* OSM: 1847632
* TGN: 2001882

 |

* Wd Datuak: Q495067
* Commonscat Multimedia: Johnson County, Tennessee
**Bilboko Hezkuntza Fakultatea** Bizkaikoko Leioa udalerrian dagoen Euskal Herriko Unibertsitateko Hezkuntza fakultatea da.

Bilbon sortu zen, 1902an; goi mailako graduko ikasketak eskaintzen zituen orduan. 1962an, Arangoitira (Deustu) eraman zen eskola, eta Eskola Arrunt gisa jardun zuen, harik eta UPV/EHUn Irakasleen Prestakuntzarako Unibertsitate Eskola gisa sartu arte. 2011ko irailean, eskola Arangoititik Leioa-Erandioko Guneko eraikin berrira lekualdatu zen; eraikina César Azkarate arkitektoaren lana da. Azkenik, 2018ko urtarrilean, Bilboko lehengo Irakasleen Unibertsitate Eskolak Bilboko Hezkuntza Fakultate izena hartu zuen.

Kokalekua
---------

Leioa-Erandioko Gunean dago, Sarriena auzoan.

Graduak
-------

Honako gradu hauek ikasi hal dira fakultate honetan:

* Gizarte Hezkuntzako Ikasketa
* Haur Hezkuntzako ikasketa
* Lehen Hezkuntzako kasketa
* Lehen Hezkuntzako Gradua. Atzerriko Hizkuntza (Hirueleduna)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Dekanoaren agurra» *bilboko-hezkuntza-fakultatea* (Noiz kontsultatua: 2019-04-09).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑    «Graduko ikasketak» *bilboko-hezkuntza-fakultatea* (Noiz kontsultatua: 2019-04-09).

Ikus gainera
------------

* Leioa-Erandioko Gunea.

Kanpo estekak
-------------

* Bilboko Hezkuntzako Fakultatearen webgunea  **(Gaztelaniaz)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65218860

 |

* Wd Datuak: Q65218860


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Bizkaia** |
**Bectiveko Abadetxea** (ingelesez, *Bective Abbey*; galeraz *Mainistir Bheigtí*) Irlandako Meath konderrian dagoen monasterio zistertar da, gaur egun utzita eta hondakinetan dagoena. Abadetxea Trimetik 7,5 kilometrotara dago, Navan aldera.

Historia
--------

Abadetxea 1147an sortu zuten, Mellifonteko abadiaren menpe. Mende desberdinetan eraikuntza aldatu zen, bereziki XIII. mendean eta XVean. Eraikuntzan gordetzen diren alde zaharrenak klaustroa, eliza eta kapitulo-aretoa. Monasterioak desegin zirenean, 1543an, Bective abandonatu zuten eta, ondoren, gotorleku moduan erabili izan zen; hortik dator gaur egun oraindik ikusten den dorrea.

Galeria
-------

* Bective abadetxeaBective abadetxea
* Klaustroaren irudiaKlaustroaren irudia
* Klaustroko zutabe garrantzitsuenaren zehaztasuna.Klaustroko zutabe garrantzitsuenaren zehaztasuna.

53°34′57″N 6°42′10″W﻿ / ﻿53.5825527°N 6.7027057°W﻿ / 53.5825527; -6.7027057

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q813773
* Commonscat Multimedia: Bective Abbey

---

 |

* Wd Datuak: Q813773
* Commonscat Multimedia: Bective Abbey
Martxalariak Londreserako bidean
1936ko urriaren 5etik 31ko **Jarrow Martxa**, **Jarrow Gurutzada** izenez ere ezaguna, 1930eko hamarkadan Jarrow herri ingelesean jasandako langabeziaren eta pobreziaren aurka antolatutako protesta bat izan zen. 200 gizon inguru (edo "Gurutzatu" deitzea nahiago zuten bezala) Jarrow-etik Londresera joan ziren, Britainia Handiko Gobernuari eskaera bat eramanez, 1934an bere enpresaburu nagusia Palmer ontzaola itxi ostean, herrian industria berrezartzeko eskatzekoa. Eskaera Komunen Ganberak jaso zuen baina ez zen eztabaidatu, eta martxak berehalako emaitza gutxi eman zituen. Jarroviarrak huts egin zutelakoan joan ziren etxera.

Jarrow kokaleku bat izan zen gutxienez VIII. mendearen hasieran, ikatz industria garatu zen 1851n ontziolak ezarri aurretik. Hurrengo 80 urteetan 1.000 ontzi baino gehiago bota zituzten Jarrow-en. 1920ko hamarkadan, lehen Mundu Gerraren ondoren, kudeaketa okerraren eta munduko merkataritza-baldintzen aldaketaren konbinazioak gainbehera ekarri zuen eta azkenean ontziola ixtea ekarri zuen. Altzairugintzako lantegi moderno batekin ordezkatzeko planak zapuztu egin ziren Britainia Handiko Burdinaren eta Altzairuaren Federazioaren oposizioagatik, industriarako bere plan propioak zituen enpresaburuen erakunde batengatik. Altzairugintzaren planak porrot egin zuen eta hirian ez zegoen enplegu-aurreikuspen handirik. Horiek izan ziren, hain zuzen ere, martxa egiteko erabakia eragin zuten azken faktoreak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2729231

 |

* Wd Datuak: Q2729231
**Becky Siegel** (Denver, Colorado, AEB, 1959) dantzaria, koreografoa eta zuzendaria da.

Biografia
---------

### Formakuntza

Bere heziketa New Yorken hasi zuen, non Martha Grahamekin, Merce Cunninghamekin eta Melissa Haydenekin ikasi zuen, besteak beste. Dantzarako lizentzia Columbia Unibertsitatean lortu zuen (New York), *Summa Cum Laude* graduatu zen eta dantzaren urteko lehen saria jaso zuen.

Siegelek Arte Eszenikoen Masterra du Madrilgo Rey Juan Carlos Unibertsitatean (Alicia Alonso Goi Mailako Dantza Institutua).

### Ibilbide profesionala

Bizitza dantzan eman duela esaten du Beckyk. New Yorken ikasitakoarekin egin du bere ibilbidea, batez ere koreografo gisa, sortzea omen da gehien maite duena. Dantza ulertzeko ikasketek eraman dute dantzaren alde terapeutikora. Dantza garaikideari loturik egin du bere ibilbidea, eta dantzaren alor terapeutikoan sakondu du, muga fisikoak dituztenak oholtza gainera bultzatuz.

Unibertsitate lizentzia lortu eta gutxira Timebenders konpainia sortu zuen, Borah Bergman eta Michael Brennan musikagileen laguntzarekin New Yorken.

1986an Bartzelonara joan zen, non Jordi Rossinyol konpositorearekin proiektuak eta Miquel Gaspá klarinete jotzailearekin eta "Silenci" antzerki-dantza taldearekin ekoizpen ugari egin zituen. Hiri honetan egon zen bitartean, irakasle gonbidatua izan zen Espainiako konpainia garrantzitsuenetakoen aldetik: Lanonima Imperial, Danat Dansa, edo Bartzelonako Ballet Contemporani aldetik.

1992tik Iruñean bizi da Becky, non dantza garaikideko eta inprobisazioko eskolak ematen dituen, batez ere Nafarroako Antzerki Eskolan, eta antzerki-muntaietan kolaboratu du Carme Portaceli, Valentín Redin, Pablo Ramos eta Ángel Sagues zuzendariekin.

1994tik Tempomobile Compañía de Danzako zuzendaria da, eta horretarako hamabi ikuskizun sortu ditu, Espainiako eta Alemaniako hiri askotan aurkeztu direnak. Tempomobile taldearen errepertorioa Becky Siegelen eta musika garaikideko pertsonaia ezagunen arteko kolaborazioengatik da ezaguna: Sine Nomine Musika Tailerra, Kepa Junkera, Javier Paxariño, Mikel Errazkin, Paco Iglesias, Mikel Gaztelurrutia.

2013an, Siegelek Catulli Carmina (Carl Orff) Nafarroako Ganbera Koralaren ekoizpenerako koreografia sortu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Tubia, Iker. ««Kontatzeko nuena ulertu zuten hemen, New Yorketik etorri nintzen arren»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-09-13).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Kon Moción» *www.redteatrosnavarra.com* (Noiz kontsultatua: 2020-09-13).

Kanpo estekak
-------------

* Becky Siegel. Linkidin

* Becky Siegel. FAcebook

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q99300761

 |

* Wd Datuak: Q99300761
**Becker konderria** (ingelesez: *Becker County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Detroit Lakes da. 2010eko zentsuaren arabera 32.504 biztanle zituen, Becker kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Becker konderriak 3.743,01 kilometro koadro ditu. Horietatik 336,65 ura dira. Beste 3.406,36 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,68 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 32.504 pertsonetatik 28.937 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 398 dira. 128 beltzak edo afroamerikarrak. 2.372 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 124 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 17 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 919 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111566
* Commonscat Multimedia: Becker County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143078449
* LCCN: n81093640
* NARA: 10039752
* **Lekuak**
* OSM: 1796042
* TGN: 2001001

 |

* Wd Datuak: Q111566
* Commonscat Multimedia: Becker County, Minnesota