recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jesús Pablo Carrera Olaskoaga** (Hondarribia 1911ko abuztuaren 17a - Alcalá de Henares 1945eko urtarrilaren 16a) buruzagi politiko, sindikalista eta gudaria izan zen.

Ibilbidea
---------

Igeltseroa zen lanbidez eta 20 urte zituela UGT sindikatuan kidetu zen, beranduago Alderdi Komunistan. Irungo gaztedi komunisten artean paper garrantzitsua izan zuen. SOV-UGT sindikatuaren buru izendatuta izan zen, Gipuzkoako zuzendaritza batzordeko bokala.

### Gerra Zibila

Gerra hastean *Gernikako Arbola* batailoi komunistan sartu zen, miliziano gisa. 1937ko urtarrilean berriz, batailoiaren komandante bilakatu zen. Iparraldeko frontean jasandako porroten ondoren, Bartzelonan bukatu zuen 1938an, defentsa antiaereoan.

### Ihesa eta artekari lanak

Frantziako hainbat kontzentrazio-esparruetatik pasa zen, Alderdi Komunistak handik erreskatatu arte. Baionan artekari gisa aritu zen, barneko Alderdi Komunistarekin harremanetan. Azkenik, 1941ean muga gurutzatu zuen eta barneko alderdiaren idazkari nagusia bilakatu zen.

### Harrapaketa

1943an frankistek Carrera harrapatu zuten, bi alderdikiderekin batera. Ia bi urteko itxieran torturak jasan ondoren, 1945eko urtarrilean fusilatu zuten, Alcalá de Henaresen. Bere gorpua hiri horretan berean lurperatu zuten.

Exhumazioa
----------

2018an Jesús Carreraren ondorengoek desobiratzea lortzeko tramiteak hasi zituzten. Hilabete batzuk geroago gorpua exhumatu eta Hondarribian lurperatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  La exhumación de Jesús Carrera Olascoaga, cada vez más cerca *El Diario Vasco* 2018-05-13
2. ↑  Los restos del dirigente del PCE Jesús Carrera descansan en Hondarribia *Naiz* 2018-07-28

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Memoria histórica Exhumados en Alcalá los restos del dirigente comunista vasco Jesús Carrera Olascoaga *RTVE* 2018-06-16
* **(Gaztelaniaz)** MEMORIA HISTORICA: JESUS CARRERA OLASCOAGA

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105599592

 |

* Wd Datuak: Q105599592
**Alto de las Bordas Viejas** deritzona, Nafarroako mendi bat da, Andiako mendilerroan dagoena. Hiru tontortxoz osatuta dago: Iparraldekoa, hiruretatik garaiena, 1265 metrorekin, erdialdean beste bat, askorik nabarmentzen ez dena, 1259 metroko garaieran dagoena eta beste bat hegoaldean, 1262 metrokoa. Tradizionalki, orain Alto de las Bordas Viejas deritzona, Trekua deitu izan da, hura, dagokion toponimoa delarik. Trekua lepo bat da, muinoaren hegomendebaldean dagoena.

Abiapuntuak
-----------

Ibilbide labur bat Goñitik abiatzen da, Goñibar haranari izena ematen diona, ospetsua euskal folklorean Teodosio Goñikoa jauna bertakoa zelako. Mendiko herrixka honetara Irurtzunetik heltzen da, Ollarango harana eta Artetako mendatetik. Goñitik, San Migelen ermitaranzko bidea hartzen da. Toki honetan bidea uzten da pagadian sartzeko, pixkana-pixkana, galtzen doan bidezidor batek zeharkatzen duena. Bastagillerena eta Obiarena bordetatik gertu irtetzen da, nondik Goñiko Altuetako muinora igotzen den. Basoa atzean utziz, aurreko tontorrak igarotzen dira, tontor nagusira igotzeko

Lizarragako mendatetik, ibilbidea luzea da, baina, goitierari dagokionez, oso erosoa. Sarasa lautada igarotzen da, Usabide, Eskalaborro eta Peña Blanca haitzen gainean, Bordas Viejas de Atazabaleko muino zabalaren aurrean kokatzeko. Toki honetan interesgarria da eskumatarantz desbideratzea, Trekua lepora iritsi, eta bertan dagoen trikuharria ikusteko, oso gertu Trekuaren benetako tontorra geratzen delarik. Ezkerretik, hegoaldeko tontorrera iristen da, eta, erdialdeko tontorretatik igaroz, tontor nagusira iristen da.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253242

 |

* Wd Datuak: Q12253242
**Indiescretos** musika independenteko magazin digital bat da. Indiescretos aldizkariaren sortzaileek proiektu pertsonal gisa sortu zuten, eta berehala izan zuen arrakasta proiektu honek. Gaur egun, laurogei kolaboratzaile baino gehiago ditu Espainiako Estatu osoan. Azkenengo urteetan, Indiescretos musika indiaren sektoreko webgune erreferentzizkoetako bat izan da, eta banden, jaialdien edo management eta komunikazio agentzien onarpena jaso du.

Historia
--------

2014ko abenduan Bartzelonan sortu zen, irakurleei Espainiako eszena independentearen gaurkotasun musikal guztia eskaintzeko asmoz. Gaurkotasuneko albisteak, kontzertu eta jaialdien kronikak, artistei elkarrizketak eta albumen kritikak argitaratzen ditu, besteak beste.

Egitura
-------

Aldizkariak bi zuzendari ditu. Bata, Adrián Romero, Indiescretos-en sortzailea. Tenerifen jaioa eta Bartzelonan bizi da. 2011tik aurrera, hainbat argitalpenetan kazetaritza-lanak egiten ditu, erredaktore eta argazkilari gisa. Bestea, Cris Molina, kazetaria, argazkilaria eta melomana.

Editoreari dagokionez, Ángel Rubio da. Pailazoa, dantzaria, abeslaria, irakaslea, rockstarra... Erredaktorea Ana Ruíz da, Madrilen bizi den palentziarra. Argazkilaria Manuel Colomé da, Prestakuntzako ingeniari informatikoa, Madrilen bizi den sevillarra.

Kanpo estekak
-------------

* Indiescretos

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111854515

 |

* Wd Datuak: Q111854515
**Alberto Girri** (Buenos Aires, 1919ko azaroaren 27a - *Ib.*, 1991ko azaroaren 16a) argentinar olerkari, itzultzaile eta kontalaria izan zen.

Bere sorterrian egin zituen letretako ikasketak, eta idazle-lanetan murgildu zen buru-belarri. Hainbat sari eta beka eskuratu zituen, eta beka bati esker joan zen, hain zuzen ere, 1963an Estatu Batuetara bizitzera. Ingeles olerkigintzan aditua zen, eta alor horretan egin zituen itzulpen aipagarrienak, bai bakarka eta bai William Shand edo Carlos Viola Sotorekin elkarlanean. T. S. Eliot, Wallace Stevens, Edgar Lee Masters, John Donne eta Rabindranath Tagoreren obren antologiak eta bildumak eman zituen argitara. Bere olerkigintzari dagokionez, berriz, gaztelaniazko literaturaren baitan egile berrizalea izan zen; hizkuntza gordina erabili ohi zuen, hitz lauaren hurbilekoa, existentzialista eta zorrotza, zorroztasun formal handikoa eta sintetikoa. Bere lanetan existentziaren harrigarriaz eta tragikotasunaz, hitz poetikoaren eraginaz eta arrazoiaren mugez gogoeta egin zuen. Ingeleseko olerkari metafisikoen eragina, T. S. Elliotena eta bere garaiko argentinar idazleena (batez ere, Jorge Luis Borgesena) nabarmentzen da bere lanetan. 1946an eman zuen argitara lehenengo olerki-bilduma, *Playa sola* (*Hondartza bakartia*), eta haren ondoren idatzi zituen, besteak beste, *Trece poemas* (1949, *Hamahiru olerki*), *El tiempo que destruye* (1951, *Denbora suntsitzailea*), *Escándalo y soledades* (1952, *Eskandalua eta bakardadeak*), *El ojo* (1965, *Begia*), *Casa de la mente* (1968, *Adimenaren etxea*), *Los valores diarios* (1970, *Eguneroko balioak*), *Poesía de la observación* (1973, *Behaketaren olerkia*). Hitz lauz idatzi zituen, *Crónica del héroe* (1946, *Heroiaren kronika*), *Un brazo de Dios* (1966, *Jainkoaren beso bat*) eta *En la letra, ambigua selva* (1972, *Letra, oihan anbiguoa*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q459480
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 32007181
* ISNI: 0000 0000 6636 4422
* BNA: 000024480
* BNE: XX1095025
* BNF: 12013425t (data)
* GND: 118869639
* LCCN: n50029923
* NKC: kup19990000031721
* SNAC: w65g2zdx
* SUDOC: 02826231X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02452/eu\_g\_1989/g1989
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 89880
* Dialnet: 2180372

 |

* Wd Datuak: Q459480
**Al** **Khadra Mint** **Mabrook** (Arabieraz: الخضرة منت مبروك‎; Tiris Zemmour, Sahara,1938- 2021), **Al Khadra** bezala ezaguna, nazioartean ezaguna den poeta sahararra da.

Biografia
---------

Al Khadra 1938an jaio zen Tirisen. Bere familia beduinoa zen eta bere haurtzaroa eskualdean zehar mugitzen eman zuen, bere familiak bere animalientzako larreak aurki zitzan. Poesia ikasi zuen txikitatik, beste batzuk entzunez.

Bere lehen poesiak emakumeen edertasunari buruzkoak izan ziren, baina 1970eko hamarkadan Espainiatik autodeterminazio-mugimendua abiarazi ondoren, bere poesia gizarte-kontzientziara eta Fronte Polisarioaren lorpen militarren ospakizunera aldatu zen. Al Khadra eta beste poeta batzuen lana saharar herriaren erresistentzia kulturalaren ezinbesteko parte bihurtu da. Mendebaldeko Saharako 1976tik 1991ra bitarteko gerra dokumentatzen duen poeta saharar bakarra da.

Bere poemetako gaiak Mendebaldeko Saharako Marokoko Harresia, *Berma* izenaz ere ezaguna, eta Fronte Polisarioaren lehen tankea dira bere jaioterriaren "marrokanizazioa" ezeztatuz; eta "iraultzarako" erregaia emanez.

1975ean, Marokoko armadak Tindufeko errefuxiatu-esparrura joatera behartu zuen. 2012an Aaiungo errefuxiatu-esparruan bizi zen.

Komunikabideak
--------------

Al Khadraren biloba Aziza Brahim abeslaria da, mundu osoan bere amonaren poesia interpretatu duena. *Mabruk* albuma Al Khadrari eskainita dago, eta bere lana gitarra elektrikoen eta bateriaren laguntzarekin grabatuta dago.

2012an, Al Khadra izan zen *Al Khadra: The Poet of the Desert* izeneko dokumental baten gaia, urte hartako *Africa in Motion* Zinema Jaialdian proiektatua.

Erreferentziak
--------------

 

1. ↑    *.* .
2. ↑   **(Ingelesez)** Sulaiman, Muhammad.  (2015). *Settled Wanderers.*  Influx Press ISBN 978-0-9927655-4-5. (Noiz kontsultatua: 2021-12-19).
3. 1 2   **(Ingelesez)** «Voices of a lost homeland: The poetry of Western Sahara» *Middle East Eye* (Noiz kontsultatua: 2021-12-19).
4. ↑   **(Ingelesez)** mlynxqualey.  (2014-05-27). «‘Settled Wanderers’: Kickstarter for Collection of Sahrawi Poetry» *ARABLIT & ARABLIT QUARTERLY* (Noiz kontsultatua: 2021-12-19).
5. 1 2   **(Ingelesez)** «The Quietus | Features | Tome On The Range | Verfreundungseffekt – Poets Of The Rifle: Cultural Resistance From Saharawi Refugee Camps» *The Quietus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-19).
6. 1 2    *.* .
7. ↑   **(Ingelesez)** «Poets of Protest - Poet of the Desert» *Scottish Documentary Institute* (Noiz kontsultatua: 2021-12-19).
8. ↑   **(Ingelesez)** «Singing the Western Sahara blues» *BBC News* (Noiz kontsultatua: 2021-12-19).
9. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Al Khadra: "nadie me enseñó a ser poeta"» *Capire* 2021-10-29 (Noiz kontsultatua: 2021-12-19).
10. ↑   Bisschoff, Lizelle.  (2013). «Representing Africa in the UK: Programming the Africa in Motion Film Festival» *Research in African Literatures* 44 (2): 142–162. doi:10.2979/reseafrilite.44.2.142. ISSN 0034-5210. (Noiz kontsultatua: 2021-12-19).

Kanpo estekak
-------------

* *Al Khadra. The Poet of the desert* dokumentala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q99661010

 |

* Wd Datuak: Q99661010
**Jeff Davis konderria** (ingelesez: *Jeff Davis County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hazlehurst da. 2010eko zentsuaren arabera 15.068 biztanle zituen, Jeff Davis kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jeff Davis konderriak 868,68 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,06 ura dira. Beste 856,61 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.068 pertsonetatik 12.633 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.577 dira. 2.212 beltzak edo afroamerikarrak. 27 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 70 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 120 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q493071
* Commonscat Multimedia: Jeff Davis County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155955568
* LCCN: n82010774
* NARA: 10039244
* **Lekuak**
* OSM: 1073784
* TGN: 2000371

 |

* Wd Datuak: Q493071
* Commonscat Multimedia: Jeff Davis County, Georgia
**Akadia** (frantsesez: *Acadie*) Ipar Amerikako eskualde bat da, frantses akadiera edo minoritate txiki batek chiac hitz egiten duten 370.000 biztanle inguru dauzka. Akadiarrak Kanadako Brunswick Berria probintziaren iparraldea eta ekialdea kokatzen dira, baita Quebeceko Gaspésie eta Îles-de-la-Madeleinen, Eduardo Printzearen Uharteko eta Eskozia Berriko uharteetako herri eta eskualde bakartuenak eta Maineko ipar-mendebaldea ere, Estatu Batuetan. Ternuako eta Labradorreko komunitate frankofonoa, akadiarrek ez bezalako jatorria badute ere, batzuetan definizio horretan sartzen da. Beste definizio batzuek, oro har, Luisiana hartzen dute lurralde horretan. (*les Cadiens*)

Historia
--------

Akadiako biztanleek Wabanaki Konfederazioko kideak eta Frantziako emigranteen ondorengoak zituzten, La Rochelle eskualdekoak ia bakarrik. Bi komunitateak ezkondu ziren, eta ondorioz, Akadiako biztanleriaren zati handi bat mestizoa zen. 1713an Britainia Handiko Erresumak konkistatu zuen Akadia, eta Desordena Handia jasan zuen. 1755 eta 1763 urteen artean Akadiarrak deportatu ziren, eta lurraldea banatuta dago. Erbestetik itzultzean, lege diskriminatzaileak jasaten dituzte Akadiarrek.

Errenazimentu akadiarrak, kleroa tartean dela, beren historia eta kultura berriro ezagutzeko aukera ematen die. Ez zuten onartu 1867ko Kanadako Konfederazioa. 1881eko Akadiako 1. Konbentzio Nazionaletik sinboloak eta erakundeak sortu ziren. Akadiarrei gogor eragiten die Depresio Handiak, eta aktiboki parte hartzen dute bi mundu-gerretan. Brunswick Berriko komunitatea liderra da, eta XX. mendearen bigarren erdia kontestatarioa da, zenbait eskubide eta askatasun gehitzeak markatua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Frantses akadiarra, Gipuzkoako Foru Aldundia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207353
* Commonscat Multimedia: Acadia

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4079669-3
* NKC: ge522190
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00042/eu\_a\_0423/a0423
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207353
* Commonscat Multimedia: Acadia
**Jeffrey (Jeff) Nero Hardy** (Cameron, Ipar Karolina, AEB, 1977ko abuztuaren 31 - ), World Wrestling Entertainmenteko (WWE) RAWen aritzen den borrokalari profesionala da.

Txikitatik islatu zuen, Matt Hardy bere anaiarekin batera, borroka askeari buruzko interesa eta fanatismoa. Jeff Hardy Nazioarteko txapelduna da, Samoako Umaga garaitu baitzuen 2007ko irailaren 2an RAW-eko edizio batean. Garaipen horrekin, Nazioarteko txapelketaren gerrikoa laugarren aldiz eskuratu zuen. Gainera, Umaga garaitu duen laugarren pertsona izan da. Armageddonen *Triple H* garaitzeagatik, WWE txapelketako gerrikoa eskuratzeko aukera izango du Randy Ortonen aurka 2008ko Royal Rumblen. Borroka horretatik WWE-ko garaile berria aterako da.

Jeff eta bere anaia Matt Hardy, Hardy Boyz taldea osatzen dute eta normalean elkarrekin aritzen dira bikote txapelketa irabazteko. Hardy Boyz talde Kaentai taldea menderatu zuten Sunday Night Heaten eta bertan hasi zen talde honen gorakada.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Jeff Hardy*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q44137
* Commonscat Multimedia: Jeff Hardy

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1837329
* ISNI: 0000 0000 4514 739X
* LCCN: n2002118334
* NDL: 00945024

 |

* Wd Datuak: Q44137
* Commonscat Multimedia: Jeff Hardy
**Johan Peter Claesson, Clason** edo **Klason** (Arstad, Halland, Suedia, 1848ko apirilaren 4a – Stockholm, Suedia, 1937ko urtarrilaren 1a) suediar kimikaria izan zen, merkaptanoen eta bestelako sufre-deribatuen kimikan eginiko lanagatik ezaguna .

Bizitza
-------

Gurasoak Christoffer Adam Claesson eta Elna Helena Billing zituen. 'Claus' zen familiaren jatorriko abizena.

Herriko eskolan ikasi zuen1863an Lunden ikastera joan zen zen arte. 1867an Malmoko eskola pribatu batean hasi zen eta 1848ko urriaren 12an Lundeko unibertsitatean. 1874ean kimika organikoan doktore-titulua lortu zuen eta irakasle bihurtu zen Lundeko unibertsitatean. 1890ean Stockholmgo Unibertsitate Teknologikoko kimika irakasle izendatu zuten.

Hainbat elkarteko kide izendatu zuten, hala nola, Suediako Zientzien Errege Akademia (1889), Suediako Nekazaritza Akandemia (1890) eta Ingeniaritza Zientzien Akademia (1920).

Lana
----

Gorago esan bezala merkaptano eta beste sufre-konposatu batzuekin eginiko lanagatik da ezaguna. Lunden egon zen garaian egin zituen lanik inportanteenak. Bere lanak eraman zuen sufre-deribatu organikoak detektatzeko metodo bat garatzea, geroago aplikatu zena zelulosa sulfatoaren produkzioan sortzen ziren usain txarreko substantziak ezagutzeko. Claessonek frogatu zuen nagusiki metil merkaptanoz osatuta zeudela. Alor horretan eginiko lanaren beste fruitu bat dimetil sulfatoaren sintesia izan zen sintesi organikoan alkilazio-erreaktibo oso inportantea dena.

Egurraren kimikan ere aritu zen. Metodo kuantitatibo bat garatu zuen neurtzeko egurraren, landareen eta egur-orearen lignina-kantitatea. Egun oraindik usatzen da Claessonek diseinatutako metodoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «J Peter Klason - Svenskt Biografiskt Lexikon» *sok.riksarkivet.se* (Noiz kontsultatua: 2021-06-23).
2. ↑   **(Alemanez)** Claesson,, Peter.  (1879). *Ueber die neutralen und sauren Sulfate des Methyl- und Aethylalkohols.*  Journal für praktische Chemie, 19, 231–265 or or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5912834
* Commonscat Multimedia: Johan Peter Klason

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 35202382
* ISNI: 0000 0000 8050 1569
* BNF: 10276204b (data)
* GND: 116205644
* LCCN: no92031683
* SUDOC: 181853906
* BIBSYS: 22795

 |

* Wd Datuak: Q5912834
* Commonscat Multimedia: Johan Peter Klason
**Ahuakateondoa** (*Persea americana*) jatorriz Mexiko erdialdeko zuhaitza da, Lauraceae familiakoa kanela, kanforrondoa eta ereinotzaren antzera. Haren fruitua **ahuakatea** da (botanikoki hazi bakarreko baia), sukaldaritzan oso estimatua eta udare-itxurakoa, arrautza-itxurakoa edo esferikoa izan daitekeena.

Ezaugarriak
-----------

Hosto iraunkorreko fruta-arbola da, eta 15 m garai izan daiteke.
Adaburu zabala, eta adar ugariak ditu ahuakateondoak.

### Zurtoina – Azala

Zurtoina zimurtsua da, eta azala leuna eta gris argia.

### Hostoak

Ahuakateondoaren hostoak bakunak, txandakatuak, larrukarak, distiratsuak, obalak eta handiak dira.

### Loreak

Loreak —horixkak— txikiak dira, eta mordoxkatan sortzen dira.

### Fruituak

Ahuakate erdibitu bat, mamia eta hazia agerian.
Fruitua —ahuakatea— drupa motakoa da, mamitsua, eta hazi bakarrekoa.

Habitata
--------

Ahuakateondoa, jatorriz, Mexikokoa da.
Ondo hazteko, lurzoru sakon eta iragazkorra behar du.

Erabilera
---------

Ahuakate olioak ahalmen antioxidatzaileak ditu.
Gantz-azido monoasegabeak ditu ahuakateak -organismorako osasuntsuak-, eta A, E, B1, B2 eta B3 bitaminak.

Oso kalorikoa eta olio ugarikoa denez, ahuakatea ez da sarritan jan behar.
Ahuakateondoa apaingarri gisa erabiltzen da parkeetan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat Botanika.wikispaces.com webgunetik hartu da, CC BY-SA 3.0 lizentziapean.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37153
* Commonscat Multimedia: Persea americana
* Wikispecies Espezieak: Persea americana

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85010549
* NDL: 00560044
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 48991
* BioLib: 207615
* Catalogue of Life: 418171
* Dyntaxa: 221562
* EOL: 596888
* Fl. China: 200009046
* GBIF: 3034046
* GRIN:
* IPNI: 467921-1
* ITIS: 18154
* UICN: 96986556
* NCBI: 3435
* PlantList: kew-2529835
* W3TROPICOS: 17801262
* USDA Plants: PEAM3
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 9W8ZP67K1Z

 |

* Wd Datuak: Q37153
* Commonscat Multimedia: Persea americana
* Wikispecies Espezieak: Persea americana
**Amaia Vazquez Eguzkitza** (Deustu, 1961eko urriaren 3a) Hernanin bizi den psikologo kliniko eta sexologo euskalduna da. Hainbat arlotan lan egiten jarduten du: haur eta gazteen prebentzioan eta irakasleen eta gurasoen formakuntzan, psikoterapian... Eskoletan, herriz herri, hitzaldiak eta formazio zikloak ematen aritua da.
Kontsulta bat du Hernanin. Irratian urtetan egin dituen saioengatik ere ezaguna da.

Gaztaroa eta ikasketak
----------------------

Beste gauza batzuen artean feminismoak asko eragin zion Amaiari. Izan ere, feminismoa deskubritzean sortu zitzaion sexologia ikasteko grina.

Bestalde, betidanik argi izan zuen psikologia ikasi nahi zuela. Unibertsitatera joaterakoan bi karrera zituen buruan: zuzenbidea eta psikologia. Baina azkenean, zenbait faktore zirela-eta, psikologia ikastea erabaki zuen. Donostiako Deustuko unibertsitateko Zorroaga fakultatean aurrera eraman zituen bere ikasketak. Bere ustez, oso esperientzia interesgarria izan zen eta bera eta bere ikaskideek asko ikasi zuten.

Karrera bukatu baino lehenago sexologia ikasi zuen. Egun batean Efigenio Amezua, Espainiako sexologiaren aita, Francoren garaian sexologiaz hitz egiteagatik kartzelan sartu zutena, ekarri zuten hitzaldi bat ematera. Amaiari asko gustatu zitzaion eta gai honi buruzko ikastaroak egiteari ekin zion.

Lana
----

Amaia Vazquez Euskal Herrian sexologiaz mintzatzen lehenetarikoa izan zen. Hasieran, Bizkaian hitz egiten zuen erdaraz. Geroago, Gipuzkoa eta Nafarroako zonalde euskaldunetan aritu izan zen. Lehenengo urteotan ikusleek, (helduenek batez ere), ez zeuden ados haren hitzaldien tesiekin, gazteak praktika ez-sanoetara bultzatzen ari zela esanez.

Amaiaren esanetan, esperientzia dibertigarriena Euskadi Irratikoa izan zen. Hor, Arantxa Iturbe eta Jaime Otamendirekin elkarlanean aritu zen. Bestalde, hainbat urtetan Euskadi Gaztean aritu izan zen Dani Arizalarekin batera.

Amaiak hitzaldiak ematerakoan fribolitateak alde batera uzten ditu eta azalpenak osasun eta zientzia ikuspegi batetik ematen saiatzen da.

Gaur egun sexu-hezkuntza eta psikologo-terapeuta lanak egiten ditu. Gainera, haur eta nerabeekin lan egiten du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Amaia Vazquea - Elkarrizketa Argia aldizkarian (CC-BY-SA lizentziarekin)

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29542499
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX5389691

 |

* Wd Datuak: Q29542499
**Latinezko musika alternatiboa**, **alterlatinoa** edo **patchanka**, **rock mestizoa** izenez ere ezaguna (eta ingelesez **Latin Alternative**) 90eko hamarkadaren hasieran sortutako mugimendua da, eta mestizaje musikala du ezaugarri, rock elementuak musika latinoamerikarrarekin eta beste estilo batzuekin nahastera daramana, hala nola reggaea, ska, funka edo punka.

Historia
--------

1960ko hamarkadaz geroztik nahasketa hauek egiten zituzten taldeak egon baziren ere (esaterako, Los Jaivas, Txilen edo El Polen, Perun, Andeetako musika rockarekin nahasten zuena, edo Santana, Karibeko erritmoak rockarekin nahasten zituena), bertako edo banakako kontzeptuak ziren.

1990eko hamarkadan, matxinada indigenista, globalizazioaren aurkako borroka eta neoliberalismoaren aurkako hazkuntza, gehi Amerikako eszena alternatiboaren garai gorena, diskoetxeek irmo onartzen hasi ziren nolabaiteko nahasketa inplikatzen zuen edozein musika kontzeptu. Caifanesek "La Negra Tomasa" eta "La Célula que Explota" arrakastekin, Karamelo Santo "Vas A Volver" eta "La Picadura" arrakastekin eta Los Fabulosos Cadillacs, ska talde ingelesak emulatzen hasi zirenak, rocka Latinoamerikako hainbat erritmorekin uztartzera eboluzionatu ziren.

 Manu Chao artista kontzertuan
Azpimarratzekoa da mugimendua ospea lorttzera eraman zuen mugarrietako bat Mano Negra talde frantsesaren presentzia Latinoamerikan izan zela, Europan jada arrakasta ikaragarria lortu zuen punk eta musika latinoaren nahasketarekin.

Korronte honetan nabarmendu diren beste taldeak Maldita Vecindad, Karamelo Santo, Amparanoia, Café Tacuba, Jarabe de Palo y Macaco, Carmina Burana dira, besteak beste.

Internet zabaltzeak, musika mestizoan espezializatutako hedabideekin batera, munduko hainbat lekutako musika-sonoritateen berehalako jarioa ez ezik, musika alterlatinari eragiten dioten musika-sonoritateen berehalako jarioari ere lagundu du, baizik eta artista alterlatinoen hedapen-tresna gisa ere balio izan du. modu independentean lan egin eta presentzia handiagoa dute euren musikaren munduko ezagutzan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1089050

 |

* Wd Datuak: Q1089050
Altsasuko Mahaiaren argazkia, 1978an. Jon Idigoras, Patxi Zabaleta, Jokin Gorostidi, Telesforo Monzon, Iñaki Aldekoa edo Txomin Ziluaga bezalako politikari ezagunak agertzen dira.
**Altsasuko Mahaia** ezker abertzaleeko zenbait talde eta pertsonaren elkarte baten izena da. 1977ko urriaren 24an, politikari independente batzuk, Telesforo Monzon buru, eta Eusko Abertzale Ekintza (EAE-ANV), Euskal Iraultzarako Alderdia (EIA), Euskal Sozialista Biltzarrea (ESB), Herriko Alderdi Sozialista Iraultzailea (HASI) eta Langile Abertzale Iraultzaileen Alderdia (LAIA) ezker abertzaleko alderdiek, Altsasun bildurik, zenbait punturen inguruan elkartzea erabaki zuten, eta elkarteari Altsasuko Mahaia izena eman zioten.

Euskal Herria independente, sozialista, euskaldun eta batuaren aldeko estrategian, 1978ko apirilaren 27tik aurrera Herri Batasuna koalizioa izan zenaren jomuga taktikoa KAS alternatibaren puntuen inguruan oinarritu zen (autodeterminazio-eskubidea Euskal Herriarentzat, amnistia euskal preso eta erbesteratu guztientzat, alderdi politiko guztien legeztapena, Hego Euskal Herriaren bateratzea, Nafarroa barne, euskara Euskal Herriko hizkuntza nazional nagusia eta herritar guztien bizi-baldintzen hobekuntza). Haustura demokratikoaren aldeko jokamolde politiko horretatik bazter, EIA alderdiak utzi egin zuen Altsasuko Mahaia, sortu eta hilabetera, 1977ko hauteskunde orokorren arabera eratu zen Euskal Kontseilu Nagusian parte hartzeko.

1978ko apirilaren 27an, Altsasuko Mahaia desegin eta Herri Batasuna (HB) koalizioa jaio zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Hermosilla, Gotzon. «Puzzlea osatzeko gidaliburua» *Berria*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253243

 |

* Wd Datuak: Q12253243
**Altostratuak** (*altostratus*) erdi-mailako hodei estratiformeak dira. 2.000 eta 5.000 metro arteko garaieran eratzen dira eta 500-3000 metroko lodiera izaten dute. Gris koloreko geruza zabal uniformeak dira, apur bat ildoxkatuak, muga lausoak dituztenak. Eguzkiaren argia beira esmerilatuan zehar bezala iragaten da, lurrean itzalik sortu gabe.

Motak
-----

Ez dira espezieak sailkatu baina mota desberdin batzuk izendatu dira:

* Altostratus undulatus: uhin antzerako egitura ikusten zaie
* Altostratus fibratus: zatikaturiko geruza da eta zeru tarteak agertzen dira.

Sorrera
-------

Fronte beroaren edota okluituaren aurrean eratzen diren hodeiak dira. Aire masa egonkor bat gorantz igotzen hasten denean sortzen da. barnean duen hezetasuna kondentsatu egiten da eta hainbat geruza dituen hodei zabala eratzen da, ongi definitu gabea. Oso goian eratzen denez izotz kristalez osaturik egoten dira.

Prezipitazioak
--------------

Prezipitazio arinak sortzen dira, askotan virga itxurakoak, hau da, lurrera iristen ez direnak.

Altostratuak trinkotu egiten badira ninbostratuak eratzeko arriskua dago.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** The Cloud Appreciation Society: Altostratus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q202145
* Commonscat Multimedia: Altostratus clouds

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q202145
* Commonscat Multimedia: Altostratus clouds


| * i
* e
* a
Hodei motak |
| --- |
| Goi hodeiak | Zirruak (Ci) • Zirrostratuak (Cs) • Zirrokumuluak (Cc) |
| Erdi-mailako hodeiak | Altostratuak (As) • Altokumuluak (Ac) • Ninbostratuak (Nb) |
| Behe hodeiak | Estratuak (St) • Kumuluak (Cu) • Estratokumulu (Sc) • Kumuluninboak (Cb) |
Alter Operren areto nagusia. 
**Alte Oper** Alemaniako Frankfurt am Main hiriko Opera Zaharra, kontzertu aretoa eta antzinako opera antzokia da.

Historia
--------

Richard Lucae arkitektoak diseinatu zuen. Inaugurazio 1880ko urriaren 20an izan zen; bertan Gilen I.a Alemaniakoa, hau da, kaiserra egon zen. Antzoki horretan, 1937an, Carl Orffen *Carmina Burana*ren mundua mailako estranaldia egin zen.

Bigarren Mundu Gerran, 1944an, eraikina txikituta gelditu zen eta desagertzekotan egon zen, eraikin moderno bati lekua uzteko. 1965ean, Eudi Arndt alkateak dinamitaz botatzeko proposatu omen zuen; ondoren, berak hori esan zuela ezeztatu zuen. Hiritar talde batek eraikinaren aldeko kanpaina egin zuen eta 1976an berreraikitzeko lanak hasi ziren. 1981ean aretoak ateak ireki zituen berriro ere, orduan, Gustav Mahlerren Zortzigarren Sinfonia jotzeko; zuzendaria Michael Gielen izan zen.

Ezaugarriak
-----------

Eraikinak bi areto ditu:

* Grosse Saal: 2.500 ikusle biltzeko.
* Mozart-Saal: 700 ikusle biltzeko.

1951ean Franfurteko Opera inauguratu zen. Ondorioz, Alter Operri beste funtzioak eman zitzaizkion: kontzertu-aretoa, antzokia, batzutan opera antzokia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)**:Aretoaren webgune ofiziala.
* **(Alemanez)**:360ºetako panoramika.
* **(Ingelesez)**:Alter Operren eskulturak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q436079
* Commonscat Multimedia: Alte Oper (Frankfurt am Main)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153838408
* ISNI: 0000 0001 2188 9484
* BNF: 142759424 (data)
* GND: 4494853-0
* LCCN: n82163213
* NLA: 36207100
* SUDOC: 099209055

 |

* Wd Datuak: Q436079
* Commonscat Multimedia: Alte Oper (Frankfurt am Main)
**Andre Maria eliza** Artzibarko Artzi herri hustuan XII. mendeko kristiau eliza erromaniko bat da.

Eraikina
--------

XII. mendeko eraikina da. Oinplano angeluzuzenekoa da, hiru atalekoa, eta burualdea zirkuluerdi-formakoa du. Bere ondoan sakristia dago. Eraikuntzaren oinaldean dorrea sinplea da, ez oso garaia eta bi bao ditu kanpaientzat. Baoak txikiak eta oso estuak dira, eta nagusiak zirkuluerdiko burualdekoak dira. Kanpoaldean zutabe txikiak eta kapitelak zizelkatuta dituzte.

Landutako portada eta bikain zizelkatutako hagaburutxo ugariak nabarmentzen dira. Portada erdi-puntukoa da eta alde bakoitzean bi zutabe eta kapitel historiatuak ditu. Bertan, oso ondo landutako eskulturak ikus daitezke, pertsonaienak eta xaloagoak izan arren, pantokratorea ere aipagarria da. Erdi-puntuko arkuak, jakes estiloko xake-formako arkuez errematatuta daude. Arkuen artean, bola batzuk eta giza buruak ikus daitezke.

Hagaburutxoak askotarikoak dira, eta lanabesak onak dira, izakiak azpimarratu behar dira, gustu pertsonalagatik, musikarien irudiak sakristiaren gainean, bekatuak irudikatzen dituzten irudi batzuez gain: adibidez, upel bat duen gizon bat, irakurtzen ez zekien gizarte analfabeto baten aurrean fededunak bekatuaren arriskuetan hezteko balio zuen bikote bat: gula, zekenkeria, lizunkeria, etab.

Zeukan erretaula txiki eta ederra Burlatako elizara eraman zuten, albo batean. Erretaula honek bost pintura errenazentista ditu.

Erreferentziak
--------------

* «Artzi» *Artzibarko Udala* (Noiz kontsultatua: 2021-11-27).

Ikus, gainera
-------------

* Artzi
* Artzibar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19648291
* Commonscat Multimedia: Hermitage of Santa María de Arce

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0004997

 |

* Wd Datuak: Q19648291
* Commonscat Multimedia: Hermitage of Santa María de Arce
**Andre Maria eliza** Valtierrako parroki eliza da, XVI. mendean eraikia herriko meskita zaharraren hondakinen gainean eraikia. Bertako erretaula nagusiak balio handia du, besteak beste Juan Antxeta eta Lope Larreakoak landua.

Elizak bi deitura ditu: Andre Mariaren Jasokundea eta San Ireneo apezpiku eta martiria.

1999eko ekainaren 7an, Nafarroako Gobernuak Sailkatutako Kultura Ondasun izendatu zuen erretaula nagusia.

Ezaugarriak
-----------

Oinplanoa latindar gurutze itxurakoa da, luzerako hiru nabek eta transeptuak osatua, bost zatiko burualdearekin. Alboko nabeak kaperatan banatuak daude. Ganga gotiko-pizkundetarrek nerbio konplexuak dituzte, ebaketa biribileko zutabeetan batzen direnak. Euste arkuak (*toralak*, *formeroak* eta zeharkakoak) zorrotzen eta erdi puntukoen artekoak dira. Barneko paramentu eta ganga betegarriak zuriz zarpeatuak daude.

Adreilu aparejuak, Nafarroako Erriberan ohikoa erlijio eraikinetan, kanpoalde soila eta apaindura gutxikoa eratzen du. Lan artistiko bakarra fatxada nagusian dago, mendebalderantz. Honek tenplu klasiko itxura du, toskanar ordenako lau pilastra prismatikoz, taulamenduz eta frontoi okuludunez osatua. Sarrea ateburuduna da eta gainean leiho bat du erlaitz eta frontoi erdizirkularrekoa.

Dorrea, esker aldean atxikia, igo ahala zabalera txikituz doazen bost gorputz prismatikoz osatua, erlaitzek banatua. Beheko lauak oinplanoa laukia dute eta goikoak oktogonala, okulu eta arku itsuz hornitua.

### Erretaula nagusia

Erretaula nagusia, plateresko-manierista
Elizako elementu interesgarriena erretaula nagusia da, XVI. mende amaieran eraikia, aurretik zegoen erretaula gotiko bat ordezkatzeko. Pizkundetar estilokoa da, behealdea platereskoa zaharragoa baita, eta goialdean manierista. Bi azpi-estiloak harmonian daude, oreka handiko artelana osatuz.

Agirien arabera, Juan Martínez de Salamanca maisuak 1577an hasi zuen, baina 1580an hil eta beste hainbat maisuk hartu zuten parte, hala nola Juan Antxeta azpeitiarrak, Blas Arbizuk eta Lope Larrea aguraindarrak. Erretaula 1598an amaitu zen eta Valtierrako biztanleek ordaindu zuten guztiz.

Erretaula oso urreztatua eta polikromatua dago. Lau gorputzez, hiru gorputzartez eta bederatzi kalez osatua dago, hiruko taldetan. Behealdean pradela du eta goialdean frontoiz osatutako atikoa, alboetan daudenak zatituak. Antolaketa konplexu honetan programa ikonografiko aberatsa dago garatua, santu, Elizaren doktore eta ebanjelioko pasarte ugari agertzen direla. Honela banatzen dira: 3 eskultura multzo, 16 taila handi, 2 taila txiki, 20 erliebe handi eta 22 erliebe txiki, horietatik lau soingain. Kale nagusian hiru eskultura multzo nagusiak daude.

Galeria
-------

* BurualdeaBurualdea
* Erretaula nagusiaren xehetasunaErretaula nagusiaren xehetasuna

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |

* Erretaula: Kultura Ondasun izendapena NAOn

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9007510
* Commonscat Multimedia: Church of Santa María, Valtierra

---

 |

* Wd Datuak: Q9007510
* Commonscat Multimedia: Church of Santa María, Valtierra
***In partibus infidelium*** "fedegabeen lurretan" esan nahi duen latinezko esamoldea da; antzina, apezpikuak, "fedegabe" inbaditzaileek ihes egitera behartzen zituztenean, beste eliza batzuek hartzen zituzten, beren tituluak eta elizbarrutietarako eskubideak gordez. Honen ondoren, 1882ra arte Eliza Katolikoan tituludun edo egoitzarik ez duen elizbarrutiko apezpikua izendatzeko erabili zen, apezpiku *in partibus infidelium* izendapena, hau da, "fedegabeek" okupatutako herrialde edo lurraldearen titulua hartzen zuen izendapen horrek, baina ez zen hor bizi. Ohorezko titulu bat zen, apezpiku horiek beren karguari zuzenean eliztarrik izan gabe.

*In partibus infidelium* esamoldearen erabilerak azaltzen du iraganean tituludun elizbarruti asko egon zirela musulmanen menpean zeuden lurraldeetan. Serbia, Bulgaria eta Greziako Balkanetako gerren ondorengo independentziarekin, erlijio kristau ortodoxoko herrialde horietako tituludun egoitzak "fedegabeen lurretan" kokaturik zeudela esatea ez zen egokia ikusi. Hala, 1882ko ekainaren 10eko *In suprema* gutunean, Leon XIII.ak erabaki zuen elizbarruti horiek «tituludun egoitza» izena hartzea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: In Partibus Infidelium» *www.newadvent.org* (Noiz kontsultatua: 2023-05-25).
2. ↑   **(Ingelesez)** Corrigan, Owen B..  (1920). *"Titular sees of the American hierarchy". The Catholic Historical Review..*  Washington DC: The Catholic University Of America. 322-324 or. ISSN 0008-8080..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2012474

 |

* Wd Datuak: Q2012474
**Ana Vives Casas** (Ponferrada, 1971ko uztailaren 17a - Huelva, 2021eko apirilaren 23a) kazetari espainiarra, *Huelva Información* aldizkariaren zuzendaria izan zen, 2019tik 2021era. Iruñean bizi izan zen urte asko.

Biografia
---------

Ponferrada Leongo herrian jaio zen, 1971n, baina laster bere familiarekin Iruñera etorri zen bizitzera. Haurtzaroa eta nerabezaroa Nafarroan igaro zituen. Nafarroako Unibertsitateko Komunikazio Fakultatean Kazetaritzan lizentziatu zen. 1995tik Huelvan finkatu zen, eta *Huelva Información* egunkarian erredaktore lanetan hasi zen. Geroago, Teleonuba tokiko telebista sarearen sorreran parte hartu zuen. Bertan, Huelva telebista sarearen idazketa, ekoizpen eta programazioarekin lotutako hainbat funtzio betetzen hasi zen, albiste zerbitzuen buru izanik. 2007an, *Huelva Información*era itzuli zen, egunkariaren erredakzioko ataleko buru izateko. 2019an, egunkariaren zuzendari izendatu zuten, eta lan horretan aritu zen 2021eko apirilaren 23an hil zen arte. Heriotza aspaldian pairatzen zuen minbizi baten ondorioz gertatu zitzaion.

Sariak
------

* *Kazetaritzaren Huelva Saria*, Huelvako Prentsa Elkarteak 2016an eman zion bularreko minbiziari buruzko erreportaje bategatik, "Una nueva mirada a la vida".

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ponferrada, Noticias León | Última Hora León, Bierzo y. «Muere a los 49 años la berciana Ana Vives, directora de Huelva Información» *Noticias León | Última Hora León, Bierzo y Ponferrada* (Noiz kontsultatua: 2022-04-23).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** EFE.  (2021-04-24). «Muere a los 49 años la periodista Ana Vives» *Levante-EMV* (Noiz kontsultatua: 2022-04-23).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Ana Vives recoge este jueves el Premio Huelva de Periodismo» *huelvaya.es* 2017-06-27 (Noiz kontsultatua: 2022-04-23).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Hil ondorengo artikulua *Diario de Navarra* egunkarian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106612258

 |

* Wd Datuak: Q106612258
Wisconsin Tower, 85,35 metroko dorrea Milwaukee-n.
**Altuera handiko eraikin** bat bere altuera handiagatik bereizten den eraiki bat da, altuera baxuko eraikinarekin kontrajarria. Modu desberdinean definitzen da altuerari dagokionez,lekuan lekuko legediaren arabera. Bizitoki gisa, bulegoetarako edo bestelako eginkizunetarako eraikin gisa erabiltzen da, hotela, txikizkako merkataritza edo hainbat helburu konbinaturekin. Altuera handiko bizitegi-eraikinei ere **etxebizitza-bloke** esaten zaie.  Eraikin oso altu batzuei, lekuan lekuko ohituren arabera, etxe orratz esaten zaie.

Altuera handiko eraikinak igogailua eta eraikuntza-material ugari eta merkeagoak asmatu zirenean egin ziren. Altuera handiko eraikinen egitura-sistemarako erabiltzen diren material gehienak hormigoi armatua eta altzairua dira. Altuera handiko eraikinen eta AEBetako estiloko etxe orratz gehienen arteko aldea da etxe orratzek altzairuzko egitura dutela; bizitegi-blokeak, berriz, hormigoiz eraikita egoten dira. Ez dago alde garbirik altuera handiko eraikin baten eta etxe orratz baten artean, nahiz eta hogeita hamar solairu edo gehiagoko eta 100 m baino gehiagoko eraikin bat etxe orratz bat izan ohi den.

Altuera handiko egiturek diseinu-erronka bereziak dituzte egitura-ingeniarientzat eta ingeniari geoteknikoentzat, batez ere sismikoki aktiboa den eskualde batean badaude, edo azpian dauden lurzoruek konprimigarritasun edo lohi handia eta nazioarteko aireportu batekiko hurbiltasuna bezalako arrisku-faktore geoteknikoak badituzte. Altuera handiko egituretan, suhiltzaileentzat ere erronka handiak planteatzen dituzte larrialdietan. Eraikin berrien eta zaharren diseinuak, eraikuntza-sistemek (adibidez, eraikineko hodi bertikalen sistemak), HVAC sistemek (berokuntza, aireztapena eta aire egokitua), suteen aurkako ihinztagailuen sistemak eta beste gauza batzuek, hala nola eskaileren eta igogailuen ebakuazioek, arazo handiak sortzen dituzte. Askotan, ikerketak egin behar izaten dira haizeak oinezkoentzat duen erosotasunari buruz, haize korronteak ere aldatzen dituztelako.

Apartamentu-eraikinek abantaila tekniko eta ekonomikoak dituzte biztanle-dentsitate handiko eremuetan, eta etxebizitzen bereizgarri bihurtu dira munduko biztanle asko dituzten ia hiri-eremu guztietan. Familia bakarreko etxeak eta garaiera txikikoak ez bezala, apartamentu-blokeek biztanle gehiagorentzako edukiera dute azalera-unitateko, eta udal-azpiegituraren kostua murrizten dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  BICSI McGraw-Hill Professional, 2002, ISBN 0-07-138211-9
2. ↑    *skyscraper.*  ©2012 Encyclopædia Britannica, Inc.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18142
* Commonscat Multimedia: High-rises

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4025210-3
* NDL: 00566738
* AAT: 300004810
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q18142
* Commonscat Multimedia: High-rises
**Ana Pardo de Vera Posada** (Lugo, Galizia, 1974) galiziar kazetaria da. 2016tik Espainiako *Público* hedabidea digitala zuzentzen du.

Bizitza
-------

Lugon jaio zen 1974an. Aita Gerardo Pardo de Vera Díazen du, 1979an Becerreáko alkate izan zena.

Pardo de Vera Hispaniar Filologian lizentziaduna eta Komunikabideetan masterduna da. Gainera, Zientzia Politikoak eta Soziologia ikasketak egin ditu UNEDen. Hainbat komunikabidetarako egin du lan, hala nola *Diario 16*, *La Voz de Galicia*, *Tempo* eta *El Siglo de Europa*. Hori ez ezik, irratian eta telebistan ere kolaboratu ohi du.

José Luis Rodríguez Zapateroren agintaldian Espainiako Defentsa, Industria, Turismo eta Merkataritza Ministerioetako eta Lurralde Politikako Presidentziaordeko komunikazio aholkulari egin zuen lan.

Liburuak
--------

* *En la maleta de Zapatero* (2013)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28525411
* Commonscat Multimedia: Ana Pardo de Vera

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX5339253
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 4977201

 |

* Wd Datuak: Q28525411
* Commonscat Multimedia: Ana Pardo de Vera
**Inadaptats** Vilafranca del Penedeseko (Katalunia) musika taldea izan zen, 90etako hamarkadaren hasieran sortua. Euren musikan Oi!a, hardcorea eta metala nahasten ziren, azken disketan rap eta ska zertzeladak sartuz. Bai musika bai politikaren arloan Rage Against the Machine, Habeas Corpus, Brams edo Negu Gorriak bezalako taldeen eraginak islatzen ziren.

Euren burua komunista, eta katalan abertzale eta independetista bezala definitzen zuten: "Inadaptats Katalan Herrietan utopia zabaltzea xede duen talde politiko-musikal kontrainformatiboa gara". 

2000ko hamarkadaren hasieran Bullanga Records sortu zuten, Negu Gorriakek sortutako Esan Ozenkiren eredua jarraituz. Taldeak iraun bitartean, 2005 arte, zazpi estudioko diska irarri zituzten, euren artean Ovidi Montllor kantautoreari omenaldi bat.

2005ean azken kontzertua eman zuten euren herrian, 3 ordukoa eta egin zituzten jendetsuenetako bat, bertako Ateneoaren 12. urteurrenean. Urtebete geroago kontzertuan irarritako DVDa kaleratu zuten. Euren agurretik arrazoirik ez ematea kritikatu zen. Gaur egun taldekideek Antitank, Roig eta La Fera Ferotge bezalako proiektuak daramatzate aurrera.

Taldekideak
-----------

* Ernest Larroya - bateria eta koroak
* Jokin Pérez «Txuta» - gitarra
* J.A. Hernàndez «Thrashoo» - gitarra eta koroak
* Àlex Vendrell - ahotsa
* Xavi Pérez «Bull» - baxoa eta koroak

Diskografia
-----------

### Albumak

* *Crítica Social* (Illa Records, 1992).
* *Per Tots Els Mitjans* (Capità Swing, 1996).
* *Motí! Avalot...* (Gora Herriak, 1998).
* *Inadaptats X* (Gora Herriak, 1999).
* *INDP* (Bullanga, 2003).
* *SOS* (Bullanga, 2004).
* *Homenatge a Ovidi* (Bullanga, 2004).
* *Cremem les nostres naus*(Bullanga, DVD eta CD2006)

### Split-ak

* Negu Gorriak eta Inadaptats. «Apatxe gaua» / «Descendents del carrer» (Esan Ozenki, 1994).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Inadaptats botiboti.org-en

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753043
* Commonscat Multimedia: Inadaptats

---

 |

* Wd Datuak: Q3753043
* Commonscat Multimedia: Inadaptats
**Jose Mari Elortza** (Bergara, 1950 - ) kimikaria, doktorea, eta Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da. Kimika gaiak euskaraz ezagutarazteko testuak egiteko lanean nabarmendu da. Kimika ikasi zuen Valladolideko Unibertsitatean, Bergarako ikastolako irakaslea izan zen gero eta 1976an hasi zen Donostiako Kimika Fakultatean lanean. Horrekin batera hasi zen kimikako testuliburuak euskaraz idazten eta Udako Euskal Unibertsitatean parte hartzen. Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak idatzitako 30 lan baino gehiago dira.

Kimikako ikasketetan klasikoak diren "Kimika Fisiko Makromolekularra" eta "Termodinamika" liburuak bereak dira. CAF-Elhuyar Merezimendu Saria jaso du 2012an. Sari hori lehenago jaso duten Jose Ramon Etxebarria, Jazinto Iturbe eta beste batzuekin batera, aitzindaria izan da Elortza euskarazko irakaskuntzarako testugintzan.

Liburuak
--------

* *"Termodinamika klasikoaren oinarriak"*] (UEU, 1983)
* *"Kimika Fisiko makromolekularra"*] (UEU, 1988)
* *"Kimika Fisikoa"* (Elhuyar, 2000)

Sariak
------

* CAF Elhuyar saria (2012)CAF-Elhuyar Merezimendu Saria (2012).

Artikulu Zientifikoak
---------------------

Polimero eta Kimika Teorikoaren arloan Web of Knowledgean erreferentziatutako 20 artikulu baino gehiago ditu. CHEMICAL PHYSICS LETTERS,
JOURNAL OF CHEMICAL PHYSICS, EUROPEAN POLYMER JOURNAL, bezalako aldizkarietan.

Kanpo loturak
-------------

* Teknopolis Elkarrizketa CAF-Elhuyar Merezimendu Sariari buruz.
* Vimeo Elkarrizketa CAF-Elhuyar Merezimendu Sariari buruz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Jose Mari Elortzaren produkzioa Inguma datu-basearen arabera (>30 produktu)
2. ↑   «CAF-Elhuyar sariak banatzeko ekitaldia izan da gaur San Telmo museoan - Zientzia.eus» *zientzia.net* (Noiz kontsultatua: 2018-11-19).[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260674

 |

* Wd Datuak: Q12260674