recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Nový zámok gaztelua**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
| 
Zaintza dorrea zen bere funtzio nagusia. |
| **Mota** | Kulturala |
| **Irizpideak** | viii |
| **Erreferentzia** | 618 |
| **Kokalekua** |  Eslovakia/ Hungaria |
| **Eskualdea2** | Europa/Ipar Amerika |
| **Koordenatuak** | 48°27′20″N 18°53′46″E﻿ / ﻿48.45556°N 18.89611°E﻿ / 48.45556; 18.89611 |
| **Izen ematea** | 1993 (XVII. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

Gaztelua zerutik ikusita.
**Nový zamok** gaztelua (euskaraz, "Gaztelu berri") Eslovakiako Banská Štiavnican dagoen gaztelu historikoa da. *Starý zámok*eki batera ("Gaztelu zahar") Banská Štiavnica multzo historikoaren partea da. 1993 Unescoren Gizateriaren Ondarearen titulua jaso zuen.

Historia
--------

Nový zamok Esloviako monumentu nazionala da. Pizkunde garaiko eraikina da. Sei solaitu eta bastioi ditu. Eraikuntza 1564 eta 1571 artean egin zen. Helburua, Otomandar Inperioaren erasoak ikusteko zaintza dorrea izatea zen. Halaber, dagoen toki ikusgarriaz baliatuz, ordua emateko erabili zen. Ordua tronpeta bat erabiliz laurdenero ematen zen.

Erakusketak
-----------

Gaur egun eraikina erakusketak egiteko erabiltzen da. Laugarren solairuan bat iraunkorra dago, "Turkiaren aurkako gerrak Eslovakian". Azken solairutik Banská Štiavnicaren ikuspegi panoramikoa ikus daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Banská Štiavnica

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Nový zámok*** |

* **(Ingelesez)**:Muzeum.sk Historia eta informazio turistikoa.]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4175884
* Commonscat Multimedia: Nový zámok, Banská Štiavnica

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7192156565703823500004

 |

* Wd Datuak: Q4175884
* Commonscat Multimedia: Nový zámok, Banská Štiavnica
**Lizartza-Araitzeko tunelak** edota **Atalluko tunelak** Nafarroako Araitz udalerriaren lursailetan dauden bi tunel dira. Bertatik NA-1300 errepidea igarotzen da. Nafarroa eta Gipuzkoaren mugatik oso hurbil daude, Araxes ibaiaren arroilan, Atallu eta Lizartza udalerriak elkarlotuz.

Maiz **Lizartzako tunelak** izena jaso eta jende askok Gipuzkoa eta Nafarroaren mugan daudela uste arren, osoki Nafarroan daude.

  

Mendebaldeko tunela (**Coordinates: Missing latitude**  
Invalid arguments have been passed to the {{#coordinates:}} function) koordenatuan dago (150 metro luze), eta ekialdekoa (**Coordinates: Missing latitude**  
Invalid arguments have been passed to the {{#coordinates:}} function) koordenatuan (230 metro luze).

Historia
--------

1949ko irailaren 21etik 22rako gauean Kaxiano, jaiotzez antzuolarra eta bizilekuz lizartzar soinujole ezaguna tunel hauek eraikuntza lanetan ari zela dinamita leherketa batek itsu utzi zuen

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Araxes bidelagun hartuta. 2010eko ekainaren 26a, Tolosaldeko eta Leitzaldeko Hitza
2. ↑  Kaxiano, anaia, nola geratu zen itsu. Ahotsak.eus

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25476414

 |

* Wd Datuak: Q25476414
**Lope de Aguirre, príncipe de la libertad** (euskaraz: «*Lope Agirre, askatasunaren printzea*»)  Miguel Otero Silva idazle venezuelarren seigarren liburua izan zen. 1979an plazaratuta, beste liburuekin alderatuta, Oterok Lope Agirreren irudi positiboa erakusten du. Liburuak edizio eta itzulpen ugari ezagutu ditu.

Argumentua
----------

Eleberriak Lope Agirreren biografia jasotzen du baina konkistatzailea ez du deabru gisa erakusten; alderantziz, Espainiako erregearen aurkak altxatu izana pertsonaia askatasunaren aldeko mito giso erakusten du. Eleberrian Peruko erregeordeak bultzatutako espedizioa azaltzen du. Espedizio hori, Pedro Urtsua nafarroaren agindupean, 1560an martxan jarri zen. Urtsuarekin batera bere amorantea zen Inés de Atienza zihoan. Espedizioan ere Lope Agirre eta bere alaba zeuden.

Urtsuaren bidegabekeriek soldadu talde bati haren hilketa planeatzera erama zioten. Ondoren Filipe II.a Espainiakoari gutun bat idatzi zioten. Gutun hori guztiek sinatu zuten, Agirre tartean; honek, bere sinaduraren ondoan, "traidore" hitza idatzi zuen. Espedizioa aurrera joan ahala, nekeak, gaixotasunek, beroak espezioaren parte hartzaileak kaltetu zituzten. Laster Agirre taldearen burua bihurtu zen eta aurkariak akabatu zituen. 

Oterok, oinarri gisa, erregeari Agirrek idatzi zion gutuna hartu zuen. Testu horretan koroatik independentea adierazten du bere burua eta Ameriketako lurrak bere agindupetatik kanpo daudela baieztatzen du. Nolabait, Amerikako independentziaren aldeko lehen urrats bezala aztertzen du Oterok Agirreren adierazpena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Bartzelona: Seix Barral argitaletxea.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5978808
* **Identifikadoreak**
* Open Library: OL4450613M

 |

* Wd Datuak: Q5978808
**Gladstone's Land** Edinburgheko etxe historikoa da, Royal Mile kalean dagoena, Lawnmarketen.

Historia
--------

Etxea 1550an eraiki zen baina 1617an Thomas Gledstanes merkatari aberatsak erosi eta berriztu zuen. Lawnmarketen kokaturik egoteak erakusten du Gledstandarren garrantzia zenbatekoa zen. Hurrengo mendeetan familiak jabetza mantendu bazuen ere beste hainbat maizter izan zituen etxeak, beste merkatari batzuk, ministro bat eta zaldun bat besteak bete.

1934an ordea egoera txarrean zegoela eta eraistea pentsatu zen baina National Trust for Scotland erakundeak eskuratu eta bi solairu berriztu zituen. Beheko solairuan frantziar estiloko bi arku ditu, XVII mendeko erreplikak direnak eta burdinezko barandak dituen eskailera batek lehen solairura eramaten du.

Gledstand familiaren izena esozierazko "gled" hitzetik dator, belatza, eta horregatik kanpoaldean urrezko belatz bat dago.

Galeria
-------

Bigarren solairuan Gladstone's Gallery arte galeria dago.

Iruditegia
----------

* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Rampant Scotland

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5566312
* Commonscat Multimedia: Gladstone's Land

---

 |

* Wd Datuak: Q5566312
* Commonscat Multimedia: Gladstone's Land
**Norrström** Baltiko itsasora isurtzen den Suediako ibaia da.

Geografia
---------

Mälaren lakuaren irteera nagusia da, Riddarfjärden eta Strömmen badien artean doana,Stockholm erdialdean. IIparraldean Norrmalm barrutia du, eta hegoaldean berriz Stadsholmen uhartea. Ibaiaren baitan Strömsborg eta Helgeandsholmen uharteak daude. Norrström ibaiak Vasabron, Riksbron, Norrbro eta Strömbron zubiak zeharkatzen ditu.

Norrström Riddarfjärden badian hasten dela kontsideratzen da, Strömsborg uhartearen eta Vasabron zubiaren ondoan. Helgeandsholmen uharteak ibaia bi ildotan banatzen du, bakoitza bere hesiarekin uraren emaria erregulatzeko; ipar aldean Norrbro zubia dago, eta hegoaldeko ildoari Stallkanalen esaten zaio.

Helgeandsholmenetik ekialdera, ibaiaren fluxua zabalagoa eta lasaiagoa da, Strömmenera bidean (Norrström ibaiaren eta Strömmen badiaren artean ez dago muga zehatzik).

Historia
--------

Norrström XIII. mendean sortu zela uste da: lur-altxatze tektonikoaren eraginez, Mälaren aintziraren eta Itsaso Baltikoaren arteko pasabide bakarra bihurtu zenean. Horrek kokapen estrategikoa sortu zuen: Stockholm hiria bertako irteeran kokatzearen arrazoia.  .

Snorri Sturlusonek Heimskringla sagan Olof Santuari buruzko istorio batean aipatzen du ibaia, *Stocksundeta* izenarekin.

Hidrografia
-----------

Norrström ibaiak arro hidrografiko osoari ematen dio izena, Mälaren lakuak eta Hjälmaren- ek osatzen duten ur-ibilguari alegia. Eremua 22650 km²takoa da, bataz bete 160 m³/s-ko emariarekin. Norrström Suediako hamargarren ur-ibilgu handiena da. Mälaren aintziraren adar nagusiak Eskilstuna ibaia, Arboga ibaia, Kolbäck ibaia eta Fyris ibaia dira .

Arrantza
--------

Norrström-en, ehunka izokin eta itsas amuarrain harrapatzen dira urtero. 2000. urtean, ia 22 kgtako izokin bat harrapatu zuten. Norrström-en 30 bat arrain-espezie daude, Stockholm eskualdeko aberatsena izanik. 1970eko hamarkadatik, arrantza kudeaketa aktiboa egiten da eta izokinaren eta itsas amuarrainaren ugalketa bultzatu da dira.

Iruditegia
----------

* Norrbro ("Ipar aldeko zubia"), non Norrström ibaia Itsaso Baltikorantz jaisten denNorrbro ("Ipar aldeko zubia"), non Norrström ibaia Itsaso Baltikorantz jaisten den
* Norrbro zubia, mendebaldetik ikusia Mälaren lakurantz.Norrbro zubia, mendebaldetik ikusia Mälaren lakurantz.
* Norrström ibaia neguko egun hotz batean; Stockholmeko gaztelua atzealdean.Norrström ibaia neguko egun hotz batean; Stockholmeko gaztelua atzealdean.
* Opera eta Strömmen badia Gabonetako argiztapenarekin, 2017.Opera eta Strömmen badia Gabonetako argiztapenarekin, 2017.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   För definitioner av gränsen, se Stockholms ströms utbredning.
2. 1 2  Thomas Hall: Huvudstad i omvandling. Stockholms planering och utbyggnad under 700 år. Sveriges radios förlag

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1479784
* Commonscat Multimedia: Norrström

---

* **Lekuak**
* OSM: 2400203

 |

* Wd Datuak: Q1479784
* Commonscat Multimedia: Norrström
**Olga Igorevna Fomina**, sortzez **(Txernoivanenko)**, errusieraz Ольга Игоревна Фомина (в девичестве **Черноиваненко**), (Samara, Errusia, 1989ko apirilaren 17a), eskubaloian aritzen den kirolari errusiarra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta zilarrezko domina eskuratu zuen eskubaloian, ROC ordezkatuz; Frantziako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Norvegiako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen ROCeko taldea. Kontuan izan, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Tokion, honako hauek osatzen zuten ROCeko taldea: Anna Sedoikina, Polina Kuznetsova, Polina Gorxkova, Daria Dmitrieva, Anna Sen, Anna Viakhireva, Polina Vediokhina, Vladlena Bobrovnikova, Ksenia Makeieva, Jelena Mikhailitxenko, Olga Fomina, Jekaterina Ilina, Julia Managarova, Antonina Skorobogattxenko eta Viktoria Kalininak.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Eskubaloia, emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Olga Fomina» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *163. arauaː Georgieraz eta armenieraz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema.* .
3. ↑  "Olga Fomina"[*Betiko hautsitako esteka*] *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q512569
* Commonscat Multimedia: Olga Fomina

---

 |

* Wd Datuak: Q512569
* Commonscat Multimedia: Olga Fomina
Primateen populazio garrantzitsua du.
*Tauraco macrorhynchus* hegaztiak.
**Luba kraterreko zientzia-erreserba** (gaztelaniaz: *Reserva científica de la Caldera de Luba*) Bioko uhartean (lehen Fernando Poo) dagoen babestutako lurraldea da. Bioko Ekuatore Ginean estatuan dago, Afrikan. Oihan tropikal trinkoa da, oso aberatsa, tartean primate populazio handia, batzuk endemikoak. Geologikoki, uharte osoa bezala, sumendi baten kraterra da. Erreserba 2000. urtean sortu zen eta 51 000 hektarea ditu.

Historia
--------

Espainiako gobernuz kanpoko erakunde batek, Doñanaren Adiskideen Elkarteak (AAD) ekoturismoa garatzeko programa bat jarri zuen abian Bioko uhartean 1995ean. Ekoturismoarekin batera inguruko baloreak babestea zen helburua. Taldeak arreta berezia jarri zuen itsas dortoka berdeen kontserbazioan. 1996an eta 1997an, Baso, Arrantza eta Ingurumen Ministerioarekin lotutako dibertsitate biologikoa kontserbatzeko garrantzi kritikoa duten eremuen azterketek jarraitu zuten. AAD kontserbazio-programak, Ekuatore Ginean kontzeptu berriak, ingurumen-hezkuntza eta ekoturismorako planak zabaldu zituzten. Halaber, biologikoki interesgarriak diren espezieen azterketen ikerketak bultzatu zituzten, barne basoko animaliak etxeratzeko programak.

2007an Madrilgo Unibertsitate Politeknikoak antolatutako espedizio espainiar batek kraterra lehen aldiz gurutzatu zuen. Bertakoek espirituak bizi diren lekuetatik abiatu ziren. Taldeak sokak erabili zituen kilometro bateko garaierako kraterraren pareta ia bertikaletan gora igotzeko.

Arriskuak
---------

* Ehiza: nahiz eta debekatuta egon ehiztari ugari daude. Primateen koloniak arriskuan jartzen ari dira.
* Belebútik Urecara egiten ari den errepidea, erreserbaren lurretan egiten ari da.
* Basozainen falta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Cronin, Drew (September 2010). "Opportunities Lost: The Rapidly Deteriorating Conservation Status Of The Monkeys On Bioko Island, Equatorial Guinea (2010)" (PDF). Universidad Nacional de Guinea Ecuatorial, Drexel University.
2. ↑  Amsallem, Isabelle; Wilkie, Mette Løyche; Koné, Pape Djiby (2003). "Luba Crater Scientific Reserve, Equatorial Guinea". *Sustainable management of tropical forests in Central Africa: in search of excellence. Food & Agriculture Org*. ISBN 9251049769..

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Erreserbari buruzko bideoa YouTuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5680048

 |

* Wd Datuak: Q5680048
|  |
| --- |
| **Pirinioak - Monte Perdido**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
| 
Gavarnieko zirkua |
| **Mota** | Mistoa |
| **Irizpideak** | iii, iv, v, vii, viii |
| **Erreferentzia** | 773 |
| **Kokalekua** |  Frantzia |
| **Eskualdea2** | Europa / Ipar Amerika |
| **Izen ematea** | 1997 (XXI. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Gavarnieko zirkua** (okzitanieraz: *Ola de Gavarnia*; frantsesez: *Cirque de Gavarnie*) Monte Perdidoko mendikatearen zati da, 1997an Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuena. Gavarnieko ur-jauzia Europako garaienetako bat da, 400 metroko erorketa bertikalarekin. Gavarnieko Zirkua Pirinioetan dago, Frantziako Erdialdeko Pirinioak eskualdeko (Pirinio Garaietako) departamentuan dagoen Gavarnieko udalerrian eta Frantziako Pirinioetako Parke Nazionalaren barnean.

Sei kilometrotako diametroarekin, harresi harritsu honek bere natura eta ikuspegi izugarriekin edonor txunditzeko gai da, Frantziar Pirinioetako lekurik bisitatuenen artean dago. Kareharrizko eremu batean kokatzen da, bertako lurrek kolore grisa, okrea edo arrosa dute eta 3.000 metrotako garaiera izatera ailegatzen dira.

Harrizko horma erraldoiak 1.500 metroko desnibela du haranaren behealdetik hasi eta Pirinioetako gailur garaienetako batzuen gainalderaino. Bere gailur garaienak Astazu Nagusia, Marboré, Marboré Dorrea, Marboré Kaskoa eta Taillon. Errolanen arraila bitxikeria geologiko bat da, harrizko gailurrerian irekitako atea, honetara Gavarnie-Gèdre eski estaziotik modu errazean hurbildu gintezke Bujarueloko mendi-gainaren bidez.

Ikus gainera
------------

* Pirinioetako Parke Nazionala
* Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionala
* Pirinioak

Gavarnieko Zirkuaren argazki panoramikoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1093112
* Commonscat Multimedia: Cirque de Gavarnie

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 240524375
* SUDOC: 027692957
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Natura 2000: FR7310088

 |

* Wd Datuak: Q1093112
* Commonscat Multimedia: Cirque de Gavarnie
**Olaudah Equiano**,bere bizialdian **Gustavus Vassa** gisa ezagutua  (1745eko urriak 16 - 1797ko martxoak 31), XVIII. mendeko Nigerian jaiotako idazle afrikarra izan zen, Ingalaterran eta bere kolonia amerikarretan bizi izan zena.

Biografia
---------

Equiano Igbo herrixka batean jaio zen, gaur egungo Nigeriako hego-ekialdean. Hamaika urterekin bahitu eta esklabo gisa saldua izan zen. Lehenbizi Barbados uharteetara eraman zuten eta handik Virginiara, non armada britainiarreko teniente batek erosi eta Gustavus Vassa izena jarri zion (izen bereko errege suediarraren omenez). Geroago Antilletako kapitain bati saldu zitzaion eta, horren ondoren berriz, Filadelfiako merkatari kuakero bati, Robert King izenekoa. Honek irakurtzen eta idazten erakutsi zion eta kristau fedean hezi zuen. 1766an Equianok bere askatasuna erosi ahal izan zion eta marinel bihurtu, munduan barna bidaiatu ahal izan zuelarik.
Artikora egindako espedizio batean parte hartu zuen, Erdialdeko Amerikan eta Turkian ibili ostean, Ingalaterran jarri zen bizitzen 1777an.

Londresen, mugimendu abolizionistarekin bat egin eta harek bultzatuta, *The Interesting Narrative of the Life of Olaudah Equiano, or Gustavus Vassa the African* liburua idatzi zuen 1789an. Lan honekin ospetsu egin zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Lovejoy, Paul E..  (2006). «Autobiography and Memory: Gustavus Vassa, alias Olaudah Equiano, the African» *Slavery and Abolition* (Taylor & Francis) 27 (3).

Ikus, gainera
-------------

* Afrikar literatura

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q379887
* Commonscat Multimedia: Olaudah Equiano

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 22258358
* ISNI: 0000 0001 1022 5228
* BNE: XX963557
* BNF: 125621965 (data)
* GND: 119003120
* LCCN: n50027909
* NDL: 01191305
* NKC: jo2007416042
* SUDOC: 034921176
* BIBSYS: 90247592
* Open Library: OL60550A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 6034

 |

* Wd Datuak: Q379887
* Commonscat Multimedia: Olaudah Equiano
***Norra skenet*** (euskaraz: «Iparraldeko argia») Umeå udalerrian dagoen eskultura da. Egilea Ernst Nordin da eta Umeåko Unibertsitatearen campusan dago kokatuta.

Historia
--------

1967an, Unibertsitateko campusean diseinu berria ezartzeko eskultura bat egiteko lehiaketa bat jarri zen martxan. Lehiaketa Ernest Nordin-ek irabazi zuen lehiaketa. *Norra skenet* eskultura 1969an altxatu zen campusean. 1995ean lekuz aldatu zen, ordura arte okupatu zuen lekuan irakasleen prestakuntza zentroa eraikitzeko.

Umeåko Unibertsitateak eskultura haren ikurra gisa hartu du eta marka gisa erabiltzen du.

Ezaugarriak
-----------

Eskultura altzairu herdoilgaitz leunduaz egina dago. Lau angeluko tutuak soldatu ziren, bilduma diagonak bat eginez. Multzoak aurora polarrak gogorarazi nahi ditu, «Iparraldeko Argiak»; horregatik ere fokokin argiztuta dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Skulpturguide Umeå. Umeå: Västerbottens konstförening. 2005. 162 or. ISBN 978-91-631-8462-8.
2. ↑  Konstvandring på Umeå universitet. En guide till konsten på campus. Umeå University. p. 22. ISBN 978-91-7601-035-8.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10602562
* Commonscat Multimedia: Nora skenet

---

 |

* Wd Datuak: Q10602562
* Commonscat Multimedia: Nora skenet
Ogmaren irudia Lee Lawriek egina, (1939).
**Ogma**, **Oghma** egungo idazkeran, zeltiar mitologia eta irlandar mitologiaren jainkoa da. Ikerlari batzuek Ogmios jainko galiarrarekin lotu dute. Tuatha Dé Danann ("Danu jainkosaren jendea") multzoaren partaidea zen; hau Irlandako bosgarren biztanle taldea izan zen Lebor Gabála Érenn-ren (Inbasioen Liburua) arabera.

Ezaugarriak
-----------

Ogma normalean adineko gizona bezala aurkezte da. Lehoi larruz jantzita, zurmailu batez. Orna ezpata magikoaren jabea izatea lortu zuen.

Kondaira
--------

Bere aita Elatha zen eta ama Ethniu zela esan ohi da baina baita ere Etain. Dagdaren anaia zen. Gerlari eta poeta zen. Haren lana arimak beste zeltiar mundura eramatea zen; han, toki eder eta baketsua, arimek atsedena hartzen zuten hurrengo berraragitze arte. Berak Irlandan erabili zen ogam idazkera sistema asmatu zuen.

Kondairen arabera, Dian Cechten alaba zen Étain ezkondu egin zen.

Cath Maige Tuired gudako bigarren batailan Indech Fomorriaren burua hil zuen. Indech Domnu jainkosaren semea zen. Porrotaren ondorioz Ogmak Formorriaren Tethrari hil ondoren bere Orna ezpata magikoa eskuratu zuen. Ezpata horrek hitz egiteko ahalmena zuen eta, zorrotik atera bezain pronto, berarekin egin ziren balentria guztiak azaltzen zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Ogmari buruzko informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q279872
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q279872
Lasagna platera - Gainerretzearen ohiko irudia.
**Gainerretzea** edo **gratinatzea** labean egosi ohi diren jakiei aplikatutako sukaldeko teknika da. Teknika elikagaien kanpoko geruza bero-iturri bizi batean jartzean datza, kurruskaria eta urre kolorekoa izan dadin. Gainerretzearen helburua prestatutako janaria usain gozoetan babesten eta mantentzen duen kanpoko geruza bat egitea da.

Ezaugarriak
-----------

Gainerretzeko, oro har, elikagaiei aplikatzen zaie gazta birrindua, ogi birrindua, patata purea, bexamel saltsa, etab. bere kanpoaldeko geruzara. Gratinatze hitza frantsesezko *gratter*-etik dator, hau da, *urratu* esan nahi du, hitzaren jatorriak lapiko edo zartaginetako hormetan eta hondoetan egositako janariak osatutako zarakarra izendatzen baitzuen eta urratuz kentzen dena. 

Gratinak urre kolorea du bere gainazalean gertatzen den Maillard erreakzioari esker, hein batean osagaietako karbohidrato eta proteinen konbinazioaren ondorioz. Goi-sukaldaritzaren kasu batzuetan, soldagailuak erabili ohi dira gainerretze eragiketa hori egiteko.

Gainerretako plateren adibideak
-------------------------------

* - Alemaniako gastronomia - Flammkuchen
* - Kanadako gastronomia - Pâté chinoisa
* - Txileko gastronomia - Chupe txiletarra.
* - Frantziako gastronomia - Gratin dauphinois, Tartiflette, Tipula zopa (tipula bertsioa)
* - Greziako gastronomia - Musaka
* - Italiako gastronomia - Kaneloiak, lasagna, pizza (aukerakoa)
* - Ingalaterrako gastronomia - Shepherd's pie
* - Mexikoko gastronomia - enchilada gratinatuak
* - Peruko gastronomia - Arequipako pastel de papa, rocoto relleno.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Frantsesez)***gratin-en* esanahia CNRTL, Testu Baliabide eta Lexikoen Zentro Nazionalaren hiztegian.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Trucos para un gratinado de diez

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1412833
* Commonscat Multimedia: Gratin

---

 |

* Wd Datuak: Q1412833
* Commonscat Multimedia: Gratin
**Giza hortz**ak edo **hortzeria** gizakiek ahoan dituzten hortz piezak dira. Gizakiengan 2 hortzeria mota daude: esne-hortzeria eta behin betiko hortzeria.

Esne hortzeria
--------------

Sakontzeko, irakurri: «Esne hortzeria»
Esne hortzeria haurtzaroan ateratzen da eta 8-10 urterekin erortzen da. 20 atalek osatzen dute: 4 ebakortz, 2 letagin , eta 4 aurreko hagin, hortz lerro bakoitzean.

Behin betiko hortzeria
----------------------

Behin betiko hortzeria ateratzen da ondoren. 32 atalek osatzen dute eta 12-13 urterekin guztiz eratuta egoten da. Behin betiko hortzeriako hortz bat erortzen bada ez da berriro aterako. 4 ebakortz, 2 letagin, 4 aurreko hagin eta 6 atzeko hagin, hortz-lerro bakoitzean, osatzen dute behin betiko hortzeria.

Behin-behineko haginen lekua behin betiko aurreko haginek hartzen dute, eta behin betiko haginek ez dute lehenagoko haginik beren lekuan (lehenengo behin betiko hagina haurrari 6. urte inguruan ateratzen zaio, bigarrena 12. urte inguruan eta hirugarrena, 18-20 urte dituenean). Ebakortzak eta letaginak janaria zatitzeko erabiltzen dira, aurreko haginak eta haginak, berriz, janaria txikitzeko eta ehotzeko. Hortzaren formak erakusten du bere eginkizuna: ebakortzaren koroak ebakitzeko ertz zorrotzak ditu, eta haginak, berriz, janari puxkak txikitzeko erpinak edo tontorrak. Giza hortzen ezaugarria da letaginak txikiak izatea. Hortzen erroen kopurua ere aldatu egiten da hortz batetik bestera: erro bakarra dute ebakortzek eta letaginek, eta hiru, adibidez, goiko haginek.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q561
* Commonscat Multimedia: Human teeth

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* TA: A05.1.03.001
* FMA: 75150
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: BN0H1M1Y12

 |

* Wd Datuak: Q561
* Commonscat Multimedia: Human teeth
Zapatariak gainazal-tentsioaz baliatzen dira uraren gainean ibiltzeko.
**Gainazal-tentsioa** erakarpen indarra da, edozein isurkariren gainazalaren azpian dauden molekulek gainazal-aire interfasean dauden molekulen gainean egiten dutena. Isurkarien molekula kontzentrazioa airearenarekin alderatuta askoz handiagoa delako gertatzen da. Gainazal tentsioak isurkariaren gainazalari azalera gutxitzeko joera agertzen duen mintz elastiko bat bailitzan jokarazten dio; horregatik dira esfera erakoak isurkarien tantoak. Isurkariaren gainazala banako batean handitzeko egin behar den lan gisa adierazten da, eta normalean dina/cm-tan neurtzen da. Merkurioak du isurkarien arteko gainazal tentsiorik garaiena tenperatura normalean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2018/2/11 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170749
* Commonscat Multimedia: Surface tension

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11977813j (data)
* GND: 4139720-4
* LCCN: sh85130727
* NDL: 00563859
* NKC: ph215338
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D013500

 |

* Wd Datuak: Q170749
* Commonscat Multimedia: Surface tension
**Gaines konderria** (ingelesez: *Gaines County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Seminole da. 2010eko zentsuaren arabera 17.526 biztanle zituen, Gaines kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Gaines konderriak 3.892,4 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,26 ura dira. Beste 3.891,13 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,5 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.526 pertsonetatik 17.041 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.413 dira. 261 beltzak edo afroamerikarrak. 46 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 37 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 17 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 124 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109836
* Commonscat Multimedia: Gaines County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159455293
* LCCN: n81050121
* NARA: 10047078
* **Lekuak**
* OSM: 1812313
* TGN: 2001988

 |

* Wd Datuak: Q109836
* Commonscat Multimedia: Gaines County, Texas
**Nynecher** (Egiptoko II. dinastiako hirugarren faraoia izan zen, eta, Jürgen von Beckerathen arabera, K.a. 2785etik K.a. 2742 arte gobernatu zuen.

Manetonek, Sexto Julio Afrikanoren arabera, **Binotris** deitzen du, edo, Eusebio Zesareakoaren arabera, **Biofis**, eta 47 urteko erregealdia ematen dio.

Palermoko Harriak, jai erlijioso ugariren ospakizuna, biztanle errolda eta abere errolda baten (bi urtetik behin) ekintza aipatzen ditu.

Bere aurreko faraoiek hasitako herrialdearen iparralderanzko mugitze politika jarraitzen du, lehen faraoia izan zen Narmerrek hasitako bateraketa sendotzeko modu bezala.

Manetonek, Nynecherren erregealdian, emakumeek errege boterea erabil zezaketela legetu zela aipatzen du.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Saqqaran, Unis faraoiaren piramidetik gertu dagoen galeria batean dauden zigilu inprimaketak; beharbada Nynecherren lurperaketa gunea, (Hassan) (Wilkinson)

* Gizako hilobi batean zigilu inprimaketak (Petrie)
* Zigilu inprimaketak, Saqqarako 2171 eta 2302 hilobiak (Quibel)
* Helwaneko inprimaketak (Saad)

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Nebra** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko II. dinastia | Ondorengoa**Uneg** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q151824
* Commonscat Multimedia: Nynetjer

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315982427
* GND: 1072323788

 |

* Wd Datuak: Q151824
* Commonscat Multimedia: Nynetjer
Ljubljanako padurak.
**Ljubljanako padurak** (eslovenieraz: *Ljubljansko barje*) Ljubljana hiriaren hegoaldean kokaturiko padura zabala da.

Geografia
---------

163 km²-ko azalera hartzen du, Esloveniako lurraldearen %0'8a. Ljubljana hiriburuaz gain beste hainbat herrixken lurrak ere hartzen ditu, Borovnica, Brezovica, Ig, Log–Dragomer, Škofljica eta Vrhnika.

Biodibertsitatea eta historia
-----------------------------

Biodibertsitate handiko lurraldea da eta ondorioz 2008an hainbat eremu babestu ziren, hala erreserba natural bihurtuz nola monumentu natural bihurtuz ere.

Paduran duela 4.500 urteko asentamenduetako palafitoen aztarnak aurkitu dira, bai eta munduko egurrezko gurpilik zaharrena kontsideratzen dena ere. 2011ean UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen Alpeen inguruko historiaurreko palafitoak. Bertan Alemania, Austria, Frantzia, Suitza eta Italiako palafitoekin batera Esloveniako hauek sartu zituen, Ig herrian aurkitu diren bi egitura hain zuzen ere.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* Munduko egurrezko gurpil zaharrena.Munduko egurrezko gurpil zaharrena.

Ikus, gainera
-------------

* Alpeen inguruko historiaurreko palafitoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q619970
* Commonscat Multimedia: Ljubljana Marshes

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 237472869
* GND: 4784763-3

 |

* Wd Datuak: Q619970
* Commonscat Multimedia: Ljubljana Marshes

46°00′02″N 14°27′27″E﻿ / ﻿46.0006°N 14.4575°E﻿ / 46.0006; 14.4575

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Eslovenia | Gizateriaren Ondarea Eslovenian | Eslovenia |
| Alpeen inguruko historiaurreko palafitoak¹ • Škocjan leizeak • Merkurioaren Ondarea. Almadén eta Idrija²

\* *¹ Alemania, Austria, Frantzia, Italia eta Suitzarekin batera*, \* *² Espainiako Almadén-ekin batera* |
**Lourdes Pelaez San Gil** (Las Palmas Kanaria Handikoa, Kanariak, 1976ko maiatzaren 16a- ) saskibaloi jokalari profesional kanariarra da.

Gaur egun Santa Cruz Tenerifekoa kanariar herriko Uni-CajaCanarias taldean jokatzen du nesken Espainiako "Liga Femenina 2B" mailan ("Liga Femenina" eta "Liga Femenina 2A" mailen atzetik). 1.84 metroko garaierarekin hegal moduan jokatzen du jokalari internazional honek.

Hasierak
--------

Balletarekin bi urtez aritu ondoren, asper-asper eginda, saskibaloian jokatzeari hasi zion 11 urterekin.

12 urterekin Sandra Gran Canaria saskibaloi taldean sartu eta 14 urtez aritu zen bertan bi Erregina Kopa eta Ronchetti Kopa lortuz, "lorpen ikusgarria irla txiki baterako", berak esan ohi duen bezala.

Klubak
------

1987 Guanartemeko salesiarrak

C.B. Islas Canarias

1988-2002 Sandra Gran Canaria

Caja Rural Canarias

2004-2007 Hondarribia-Irun

2008 Baloncesto Dato Badajoz

2008-2009 Stade Clermontois (Frantzia)

2008-2009 Biurrarena UPV

2009-2010 Hondarribia-Irun

2010- Basket Tara

2011- Uni-CajaCanarias

Tituluak
--------

1999 Erregina Kopa txapelduna

1999 Ronchetti Kopa txapelduna

2000 Erregina Kopa txapelduna

2000 Espainiako Ohore mailako azpitxapelduna

2000 Ronchetti Kopa azpitxapelduna

2000 Iruñeko All-Star-ean partehartzaile

2003 Fiba Europe Cup azpitxapelduna

2003 Fiba Europe Cup txapelketako hiruko saskiraketen liderra

2003 Espainiako Ohore maila osoko bosteko talde titularrean

2003 Espainiako Ohore maila txapelketako hiruko saskiraketen liderra

Espainiako Selekzioarekin
-------------------------

1993 Europako jubeniletan zilarra

1994 Europako juniorretan zilarra, Bulgarian

1999 Palmako Universiadan urrea

2001 Europako txapelketan brontzea, Frantzian

Kanpo loturak
-------------

* PRODEP weborriko bere fitxa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5556354

 |

* Wd Datuak: Q5556354
Askatasuna, berdintasuna, senidetasuna edo heriotza! (Frantzia, 1793).
***Liberté, egalité, fraternité*** (euskaraz «askatasuna, berdintasuna, senidetasuna») Frantziako eta Haitiko nazio goiburua da, frantsesez idatzia. Frantziako Logia Handiaren zigilua ere bada.

Goiburua Frantziar Iraultzan sortu zen, baina ez zuen izaera ofizialik hartu beste zenbait goibururen artean bat gehiago baino ez baitzen. Gerra iraunkorreko egoeraren ondorioz *Liberté, egalité, fraternité ou la mort* ("Askatasuna, berdintasuna, senidetasuna edo heriotza") formula erabiltzen zen, berehala baztertu zena Izualdiaren kutsua baitzuen. XIX. mendean, errepublikar eta liberalen oihua izan zen demokraziaren eta mota orotako gobernu zanpatzaile eta tiranikoak kentzearen alde. Uztaileko Iraultzako iraultzaileek *Liberté, egalité, fraternité* goiburua berrartu zuten, Uztaileko Monarkiak hartu gabe. Estatuko goiburu ofizialtzat 1848an ezarri zuen lehen aldiz Frantziako Bigarren Errepublikak. Frantziako Bigarren Inperioak debekatua, Frantziako Hirugarren Errepublikak herrialdeko goiburu ofizialtzat 1880an hartu zuen. Goiburua 1946 eta 1958ko konstituzioetan agertzen da (bi kasuetan Lehen Tituluan, *Subirautzari buruz*, 2. artikulua).

Bigarren Mundu Gerran Frantziaren alemaniar okupazioan, Vichyko gobernuak *Travail, famille, patrie* ("Lana, familia, aberria") goiburura aldatu zuen, gobernuaren norabide berria adierazteko.

Ikus, gainera
-------------

* Frantziaren nazio ikurrak
* Errepublika
* Jakobinismo
* Marianne

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q251583
* Commonscat Multimedia: Liberté, Égalité, Fraternité

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q251583
* Commonscat Multimedia: Liberté, Égalité, Fraternité
**Ljubljanako udaletxea** (eslovenieraz: *Ljubljanska mestna hiša*) Ljubljanako udal gobernuaren egoitza da. Hiriko alde zaharrean kokaturik dago, udaletxeko enparantzan, Ljubljanako katedraletik gertu eta gazteluaren azpian.

Historia
--------

1484 urtean eraiki zen estilo gotikoan, uste denez Peter Bezlaj arkitektuak diseinaturik. 1717 eta 1719 artean berriztatze lanak izan zituen, Gregor Maček-ek veneziar estilo barrokoan egindakoak.

1920 hamarkadan Petri I.a Serbiakoaren estatua ezarri zuen bertan Jože Plečnik-ek baina 1941ean italiar tropa faxistek hiria okupatzerakoan eskultura suntsitu egin zuten.

Robbaren iturria
----------------

1751 urtean Francesco Robba eskultorearen iturri ederra ezarri zen udaletxe aurrean. Gaur egun erreplika bat da ikusgai dagoena, orijinala Esloveniako Galeria Nazionalean dago ikusgai.

Iruditegia
----------

* Udaletxea.Udaletxea.
* Udaletxeko enparantza.Udaletxeko enparantza.
* Barneko patioetako bat.Barneko patioetako bat.
* Ljubljanako planoa.Ljubljanako planoa.
* Robba iturria.Robba iturria.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3444329
* Commonscat Multimedia: Ljubljana Town Hall

---

 |

* Wd Datuak: Q3444329
* Commonscat Multimedia: Ljubljana Town Hall
**Libia-Egipto gerra** Libia eta Egiptoren arteko gatazka armatu labur bat izan zen, bi herrialdeen arteko mugan, 1977ko uztailean. Yom Kippurreko gerraren ostean Anwar el-Sadatek hartutako bidea dela eta, eta arabiar-israeldar gatazka ikusteko zeuden modu ezberdinengatik Muammar al Kadafi eta Egiptoko presidentearen arteko tentsio une baten ondorioa izan zen. Egiptok Moskurekin zituen harremanak eten zituen, eta Libian egondako estatu-kolpe saiakera egin zutenek bertan hartu zituzten errefuxiatu. Tahrir Plazan, Cairon, bonba batek 14 zauritu sortu zituen 1976ko abuztuaren 8an, eta hau Libiako inteligentzia zerbitzuei egotzi zieten. Gainera Hosni Mubarak Egiptoko lehendakariordeak Libiarekin zituzten arazoak esplotatu nahi zituela adierazi zuen.

1977ko uztailaren 21ean gatazka hasi zen mugan, lurretik zein airetik erasoak eginez. uztailaren 24an Arjeliako lehendakaria zen Houari Boumedièneren laguntzarekin su-etena sinatu zen. Palestinaren Askapenerako Erakundearen buruzagi zen Yaser Arafat ere mediazioa egiten jardun zuen.

Gatazka honen ondorioz Arabiar Ligako herrialdeen artean haustura sortu zen. Hainbat gobernu kontserbadorek nahiago zuten Sadat eta sobietar eragin esparruan zeudenek nahiago Libia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1434602

 |

* Wd Datuak: Q1434602
**Ljubljanako gaztelua** (eslovenieraz: *Ljubljanski grad*) Ljubljana hirian dagoen gaztelua da, gazteluaren muinoan kokaturik Esloveniako hiriburua kontrolatzeko eraikia. Karniolako dukeen egoitza izan zen. XI eta XII mendeen artean eraiki bazen ere gaur egungo itxura XV mendean hartu zuen eta XVI eta XVII mendeetakoak dira eraikin gehienak.

Historia
--------

Ljubljana inguruko lurraldea K.a. 1200 mendean populatu zen eta pentsatzekoa da Emona herri erromatarraren garaian muino honetan gotorleku bat izango zela.

### Erdi Aroa

Badirudi gazteluren bat izango zela XI mendean baina lehenengo aipamena 1161 urtekoa da, eta Udineko katedraleko agiri batean azaltzen da. Sponheim Etxearen agindutara zegoen. 1256an Karniolako agintarien egoitza izan zen, 1270an Otakar II.a Bohemiakoak eskuratu zuen eta 1278an Rodolfo I.a Habsburgokoak kendu zion.

XV mendean berriz ere Karniolako dukeek eskuratu zuten eta gaztelua eraberritu egin zuten, eraikin ia guztiak eraitsi eta harresi eta dorre berriak eraikiz. Zubi altxagarria eta kapera ere garai hartan eraikitakoak dira. Gaztelua Otomandar Inperioari aurre egiteko erabili zen, bai eta nekazarien matxinaden aurka ere.

### Aro modernoa

1797an armada frantsesak eskuratu zuen Napoleondar Gerretan eta hurrengo hamarkadan Ljubljana Iliriar Probintzietako hiriburu bihurtu zen. Urte haietan gaztelua militarren barrakoi eta ospitalea izan zen. 1815 urtean Austria-Hungariako Inperioaren barnean gelditu zen eta XIX mende guztian zehar gartzela funtzioa bete zuen. Gazteluko dorrea orduan eraiki zen, 1848an, eta guardien etxebizitza izan zen. Bertako kanoiak hirian agerturiko suteren bat iragartzeko edo hirira etorritako bisitari ilustreei omen egiteko erabili ziren.

Dena dela gazteluaren garrantzia nabarmen jeistiz joan zen eta hiritarrek ere asko maite ez zutela ikusirik 1905 urtean udaletxeak erosi zuen hiriko museoa bertan ezarri asmoz. Egitasmoa ez zen aurrera eraman eta hiriko familia behartsuenak ezarri ziren bertan.

### Berrizte lanak

1960 hamarkadan berriztatze lanak hasi ziren eta 35 urte inguru iraun zuten. 1990 hamarkada bukaeran ezkontzak egiteko erabili zen eta ordutik aurrera ekintza kultural ugari antolatu izan dira gazteluan. 2006an funikularra eraiki zen, katedral ingurutik abiatzen dena.

Iruditegia
----------

* Gazteluaren ikuspegia.Gazteluaren ikuspegia.
* Barneko patioa.Barneko patioa.
* Gazteluko eraikinak.Gazteluko eraikinak.
* Dorrea.Dorrea.
* Harresiko dorreak.Harresiko dorreak.

Kanpo estekak
-------------

* **(Eslovenieraz)****(Ingelesez)****(Italieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2075156
* Commonscat Multimedia: Ljubljana Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316594618
* LCCN: sh96007971
* NKC: ko20221159182

 |

* Wd Datuak: Q2075156
* Commonscat Multimedia: Ljubljana Castle
**Loraldi Emakume Elkartea** 1990ean sortu zen Urduñan.

Ibilbidea
---------

Loraldi Urduñako Emakumeen Elkartea da. Elkartea 1990ean sortu zen kideen garapen kulturala eta soziala bultzatzeko, emakumeen sustapenean oinarrituta.

Elkartea sortu zenetik hainbat ikastaro, tailer eta bidaia egin dituzte, betiere emakumeak batu, prestatu eta sarean lan egitea helburu duten ekintzak: psikologia eta sexologia tailerrak, eskulanak eta pintura ikastaroak, teknologia berriei buruzkoak.

Loraldi Elkarteko kideek Urduñako Parekidetasun Batzordean parte hartzen dute, gainerako elkarte eta taldeekin batera. Hala, martxoaren 8ko eta azaroaren 25eko kanpainetan ere kolaboratzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Ayuntamiento de Orduña - Asociaciones» *www.urduna.com* (Noiz kontsultatua: 2019-11-12).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «DE MUJERES DE ORDUÑA» *www.euskadi.eus* 2011-10-21 (Noiz kontsultatua: 2019-11-12).
3. ↑   «Urduñako Udala - Loraldi emakume elkarteak hainbat ikastaro prestatu ditu ikasturte berrirako» *www.urduna.com* (Noiz kontsultatua: 2019-11-12).
4. ↑   «Urduñako Udala - Igualdad» *www.urduna.com* (Noiz kontsultatua: 2019-11-12).
5. ↑     *Urduña M8 – Kontzentrazioa zaratatsua, Emakumeen bazkaria, Kont.*  (Noiz kontsultatua: 2019-11-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97206976

 |

* Wd Datuak: Q97206976
**Norte Apache** euskaraz eta gaztelaniaz kantatzen duen euskal rap musika taldea da. Bizkaian sortu zen Ray Sai MC bilbotarra eta Gaizka MC santurtziarra batu zirenean. Geroago Aitor batu zitzaien DJ postuan. Aritz Sound Systemekin eta 121 krew taldearekin kontzertuak ematen aritu ziren Euskal Herrian zehar Euskal Rap Euskaraz (E.R.E.) lelopean, harik eta 2015ean taldea desegin zen arte.

Ibilbidea
---------

Norte Apache Gaizkak eta Raycok sortu zuten 2007. urtean. Bi MC hauek bakoitza bere kabuz ibili ziren euskarazko rap musika egiten (Raycoren lehenengo erreferentzia 2005ean "kanporatzea debekatua" demoarekin), euren indarrak batu zituzten arte. 2008.urtean Gaizkaren joanarekin batera, bi taldekide berri ailegatu ziren taldera: Aitor (DJ) eta Ibon (MC).

2009. urtean lehenengoa diskoa kaleratu zuten"Hesiaren beste aldean" eta 2 urteko biraren emaitza izan zen haien 2.diskoa Norte Apache Zuzenean. Kontzertuekin jarraitu dute Euskal Herrian barna eta aurten 3. diskoa kaleratuko dute, Quilombo izenekoa. 10 abestiz osatutakoa, tartean kolaborazio desberdinekin, abeslarien artean Endika Lahaine (121 krew), Jon (MAK), Aiora (Zea Mays) eta Miren Amuriza. Kitarjole moduan Piti (Zea Mays) eta Iker (Abrakadaver). Produkzio lanetan Hawa (121 Krew) Dj Alf (MAK). Diskoaren produkzio nagusia eta masterizaioa Iker Ezkurzak egin ditu eta maketazioa eta diseñua Unai Bergararen eskutik. Azkenik argazkiak Powell (artdekline) egin ditu.

Diskografia
-----------

* *Hesiaren beste aldean* (2009, MusikHerria)
* *Norte Apache Zuzenean* (2010, MusikHerria)
* *Quilombo* (2011, MusikHerria)
* *Errima* (2014, Taupaka)
* *Juanito Laguna* (2015, Taupaka)

Kanpo estekak
-------------

* Taldearen MySpacea
* Norte Apacheren web gunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12264921

 |

* Wd Datuak: Q12264921


|  |  |
| --- | --- |
| Euskal musikaEuskal musika | Artikulu hau **Euskal musika Wikiproiektuari** lotuta dago. Honelako artikuluekin lagundu nahi baduzu, jo ezazu wikiproiektuaren orrira. |
*Miehle* offset prentsa, Montrealgo *le Samedi* egunkaria inprimatzeko, 1939.
**Offseta** inprimatzeko prozedura modernoa da. Prozedura honetan tintak ez du ukitzen papera, zilindro kate baten bidez (offset prentsa) inprimatzen baita irudia.

Zuri-beltzean inprimatzeko offset prentsak hiru zilindro ditu. Aurreneko zilindroan moldearen xafla jartzen da eta tinta isurtzen da han; hortik kautxuzko geruza bat duen bigarren zilindro batera igaroarazten da irudia eta, azkenik, zilindro hori ukituz hirugarren bat da, presiokoa deitzen dena; hala, papera bi zilindroen artean pasatzen denean, irudia inprimatzen da presioz.

Egunkarietako errotatibak eta inprimategietako makinak offset prentsak dira, eta oso bizkor inprimatzen dute; gainera, makinara sartzen den papera, orriz orri pasa beharrean, bobina batean bilduta egoten da eta etengabean automatikoki pasa daiteke zilindroetatik.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016/06/16 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190408
* Commonscat Multimedia: Offset printing

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119688305 (data)
* GND: 4133335-4
* LCCN: sh85094211
* NDL: 00568795
* NKC: ph238390
* AAT: 300053279
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q190408
* Commonscat Multimedia: Offset printing
***Lorategiko festa eta beste kontakizun batzuk*** (ingelesez: *The Garden Party and other stories*) Katherine Mansfield (1888-1923) emakume idazleak 1922an plazaratutako ipuin bilduma da. Urte beteko geroago idazlea hil zen. Anton Garikanok euskaratu zuen. Mansfield izan zen XX. mende hasierako Ingalaterrako idazlerik puntakoenetakoa, eta garaiko emakumearen egoera ondoen jaso zuena. Burgesian zuen jatorria, baina ikuspegi kritiko batez behatzen dio bere klaseari eta haren konbentzionalismoari.

Liburuan jasotako ipuinak
-------------------------

Jatorrizko liburuan bezala, hamabost dira bildutako ipuinak:

* "Badian"
* "Lorategiko festa"
* "Koronel zenaren alabak"
* "Uso jaun-andreak"
* "Neska gaztea"
* "Ma Parkerren bizitza"
* "Ezkontza à la mode"
* "Bidaia"
* "Brill andereñoa"
* "Lehenbiziko dantzaldia"
* "Kantu lezioa"
* "Arrotza"
* "Jai eguna"
* "Familia ideal bat"
* "Etxekoandrearen neskamea"

Gaiak
-----

Bilduman gai asko jorratzen dira: bizitza, heriotza, ezkontza, errealitate distortsionatua, damua, etsipena, betebeharra, generoa...

Euskarazko bertsioa
-------------------

Anton Garikano plazaratuta bi edizio desberdinak ezagutu ditu. Lehenengoa "Klasiko Unibertsalak" bilduman argitaratu zen, 1998an. Hamalau urte geroago, bigarren edizio zuzendua "Urrezko Biblioteka"n agertu zen (Elkar, 2011, ISBN: 978-84-15337-16-4).

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* 1994ko edizio osoa, Anton Garitanoren hitzaurrearekin.
* **(Ingelesez)**:Jatorrizko testua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7735828
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q7735828
**Nortasun juridikoa** deritzo, pertsona, sozietate edo enpresa batek, jarduteko ahalmena (obligazioen aurrean erantzun, libreki jarduteko...) duenean eta hirugarrenen aurrean erantzuteko eta jarduteko gaitasuna duenean lortzen duen nortasuna.

Besterik gabe, nortasun juridikoa, legearen aurrean zure burua, zure aurrean naiz beste hirugarrenen aurrean ordezkatzeko gai zarela azaltzen duen ikuskizuna eta noski legearen onarpenaz lortzen den titulu edo egoera juridikoa da. Azken finean, pertsona juridikoa hainbat betebehar eta obligazioen multzoa da, pertsona batek edo gehiagok osatuko dutena hain zuen ere, juridikoki eta legalki jardun ahal izateko.

Pertsona juridiko izateko lehenengo baldintza agintari administratibo baten aitorpena eta honen inskripzioa izango lirateke.

Ikus, gainera
-------------

* Sinadura digital.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3778211
* Commonscat Multimedia: Legal entities

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11972101d (data)
* GND: 4177269-6
* LCCN: sh85100169

 |

* Wd Datuak: Q3778211
* Commonscat Multimedia: Legal entities