recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Wallace konderria** (ingelesez: *Wallace County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sharon Springs da. 2010eko zentsuaren arabera 1.485 biztanle zituen, Wallace kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wallace konderriak 2.366,49 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,14 ura dira. Beste 2.366,35 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,63 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.485 pertsonetatik 1.462 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 108 dira. 2 beltzak edo afroamerikarrak. 7 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 12 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q374471
* Commonscat Multimedia: Wallace County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146572579
* ISNI: 0000 0004 0409 2133
* LCCN: n79126308
* NARA: 10039015
* **Lekuak**
* OSM: 1070353
* TGN: 2000759

 |

* Wd Datuak: Q374471
* Commonscat Multimedia: Wallace County, Kansas
**Liztor alemaniarra** (*Vespula germanica*) Vespidae familiako intsektu himenoptero sozial moduko bat da. Espezie honen izen arrunta *Vespula* eta *Dolichovespula* generoetako beste liztor batzuei ere aplikatzen zaie, antzeko itxura morfologikoa baitute. Espezie honek jatorri mediterraneoa du.

Zabalkunde
----------

Espezie honek jatorri mediterraneoa du, eta Europa, Afrikako iparraldea eta Asiako eremu epelak hartzen ditu. Gaur egun Ipar Amerika (Estatu Batuetako ekialdea), Hego Amerika (Txilen eta Argentinan bereziki), Australia hegoaldea eta Zeelanda Berria inbaditu ditu. Oro har, espezieak hartu duen lekuetan, izurritetzat hartzen da, hala nola nekazaritzan, abeltzaintzan, erlezaintzan eta turismoan. Espezie horrek duen arrakasta inbaditzailea, beharbada, ingurumeneko hainbat egoeratara oso egokituta dagoelako eta etsai naturalik ez duelako izan daiteke.

*Vespula germaniko*ak arazoak eragin diezazkieke pertsonei eta animaliei, baita uztak kaltetu ere. Gizakiarekiko jokabide erasokorrik ez badu ere, eraso egin dezake gogaituta sentitzen bada. Animalia eta intsektuekiko erasokorra da, erlezaintzari eragiten dion egoera, adibidez, erleekiko. Frutagintza ere arazo bihur daiteke, azukreekiko duen zaletasunagatik, eta portaera hori ohikoagoa da udazkenean.

Morfologia
----------

Liztor arrunt eta Liztor alemaniarraren arteko desberdintasunakAurpegian hiru puntu liztor alemaniarrean.Liztor arruntak ez ditu hiru puntu.
*Vespula germanikoa*k hanka horiak ditu, hegan egitean tolesten dituenak. Antena beltzak hamabi edo hamahiru segmentu ditu sexuaren arabera, eta ia ez du ilerik hanketan eta gorputzean. Burua, torax eta sabela du. Banda horiak eta beltzak ditu; sabelaldea handia da. Normalean, *Polistes dominula* liztorrarekin nahasten da (morfologia oso berdintsuko liztorra da, baina ohitura desberdinetakoa, ez baita sarraskijalea, hanka eta antena horiak ditu, eta sabelaldea ez da hain handia).

Sabelaldearen azken aldean eztena dauka, eta horrekin ziztatu ohi du oso toxikotasun handiko pozoi bat inokulatuz. Pozoi horrek, gizakiengan, hantura txiki batetik shock anafilaktiko bateraino eragin dezake.

*Vespula germanikoa* bizi den lekuetan oso ohikoa da liztor arrunta edo *Vespula vulgaris* aurkitzea. Funtsean, bi espezieek oso antzeko biologia dute, eta ezaugarri morfologiko batzuek bereizten dituzte. *V. germanikoa*ren bekokian hiru puntu eta *V. vulgaris* aingura formako orban beltz bat daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Discover Life.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1130274
* Commonscat Multimedia: Vespula germanica
* Wikispecies Espezieak: Vespula germanica

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 153470
* BioLib: 69867
* Catalogue of Life: 343714
* Dyntaxa: 232877
* EOL: 2738663
* Fauna Europaea: 167807
* GBIF: 1311649
* ITIS: 154265
* NCBI: 30212
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 7MH5L1596L

 |

* Wd Datuak: Q1130274
* Commonscat Multimedia: Vespula germanica
* Wikispecies Espezieak: Vespula germanica
**Nassau konderria** (ingelesez: *Nassau County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fernandina Beach da. 2010eko zentsuaren arabera 73.314 biztanle zituen, Nassau kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Nassau konderriak 1.880,13 kilometro koadro ditu. Horietatik 200,16 ura dira. Beste 1.679,97 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 73.314 pertsonetatik 66.790 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.380 dira. 4.581 beltzak edo afroamerikarrak. 248 amerikar natiboak ziren eta 46 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 619 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 98 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 932 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488818
* Commonscat Multimedia: Nassau County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148941361
* LCCN: n82024110
* **Lekuak**
* OSM: 1210720
* TGN: 2000280

 |

* Wd Datuak: Q488818
* Commonscat Multimedia: Nassau County, Florida
**Subaru** (japonieraz: スバル?)
, Japoniako automobil-ekoizlea.

1956an sortu zen enpresa, Fuji Heavy Industries taldeko kide da, eta Subaru Impreza modelo enblematikoagatik da ezaguna Mendebaldean.

Taurus konstelazioko izar-multzo baten japonierazko izena da Subaru, eta *elkartuta* esan nahi du. Horren erakusgarri da, hain zuzen ere, 6 izarrez osatutako Subaruren logotipoa.

1953an sortu zen enpresa. Munduko automobil-ekoizleen sailkapenean, 19. postura igo zen 2004an, 601.505 ibilgailu ekoitzi baitzituen.

1966an, Japonian masiboki fabrikatu zuten aurreko trakziodun lehen automobila (1000 modeloa) merkaturatu zuten. 1972an aurkeztutako SW 4WD kamioneta ere nabarmentzeko moduko gertaera izan zen: lau gurpiletako trakzioa zuen munduko lehen automobila izan baitzen.

Subaru aitzindaria da turismoetan erabateko trakzioa erabiltzen. Subaruren modelo guztiek dute sistema hori.

Modelo apartekoena Legacy da; 2010ean aurkeztu zuten modelo horren bosgarren belaunaldia, Outback-ekin batera. Bi auto horiek motor ahaltsuak eta osagarri ugari dituzte, eta erdiluxuzko automobilen segmentuan sailkatuta daude.

Lau gama egiten ditu Subaruk Japoniatik kanpo esportatzeko: Impreza (C segmentuko turismoa), Legacy (D segmentuko turismoa), Outback (kiroletako auto utilitarioa) eta Forester (kiroletako auto utilitario konpaktua). Azken nobedadea B9 Tribeca 4 x 4 ibilgailua izan da, gamako modelorik handiena.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Subaruren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q172741
* Commonscat Multimedia: Subaru

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph378912

 |

* Wd Datuak: Q172741
* Commonscat Multimedia: Subaru
Antzinako Suabia gaur egungo Alemaniaren mapa batean: urdinez, Baden-Württemberg, horren ekialdeko erdia gutxi gora-behera antzinako Suabiaren atala zen; arrosaz, Bavariako Suabia barrutia.
**Suabia** (alemanez: *Schwaben* edo *Schwabenland*) Alemaniako hego-mendebaldeko Baden-Wurtemberg eta Bavaria estatuen artean banatuta dagoen eskualde historikoa da. Gaur egun, Suabia Bavariako estatu libreko eskualde administratiboetako bat da, hiriburu Augsburg duena.

1572ko mapa.

Historia
--------

Antzina zeltak, sueboak, alamanak eta frankoak bizi izan ziren Suabian. IX. mendean dukerri bihurtu zen eta Erdi Aroko Alemaniako bost dukerri handietakoa izan zen. 1079tik 1268ra Hohenstaufendarren mendean izan zen, harik eta familia hura desagertu zenean dukerria barruti independenteetan bereizi zen arte.

Erdi Aroan Suabiako ligak eratu ziren, garrantzi handia izan zutenak; hiri handienek aitoren semeen eta dukeen aginpidea murrizteko ligak eratu zituzten, baina Habsburgotarrek noble talde bat eratu zuten eta bi taldeen artean borrokak izan ziren. 1389an ligak antolatzea debekatu zen, baina 1488an Suabiako liga garrantzizkoena, Suabiako Liga Handia sortu zen, salerosketa eta Suabiako barrutien arteko bakea sustatzeko; gudaroste, epaitegi eta konstituzio berezia zuen.

1533an desegin zen katolikoen eta protestanteen arteko tirabiren ondorioz, eta lurraldea bi alderditan banatua gelditu zen; alderdi protestantea, Württembergeko dukea buru zuena, eta katolikoa, Austriaren aliatua. Dukerria 1648ko Westfaliako bakearen ondoren desagertu zen.

Napoleondar gerren ondoren, eskualdearen zati bat, Bavariari emana izan zen 1803an.

Alemania naziak Suabia Berria deitzen zuen Antartikako lurralde baten gaineko subiranotasuna aldarrikatu zuen.

Ikus, gainera
-------------

* Suabia (Bavariako eskualdea)

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11812551
* Commonscat Multimedia: Swabia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 242538500
* GND: 4053668-3
* NKC: ge131573
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q11812551
* Commonscat Multimedia: Swabia
**Silverado** 1985eko Lawrence Kasdan estatubatuar zinema zuzendariaren filma bat da. Bertan honako aktore hauek antzeztu izan zuten: Kevin Kline, Scott Glenn, Rosanna Arquette, John Cleese, Kevin Costner, Brian Dennehy, Danny Glover, Jeff Goldblum eta Linda Hunt.

Filma hau 1980ko hamarkadan filmatu zen, hain zuzen ere Western generoan erabateko gainbeheran zegoen garaian, ziurrenik urte beretxuan Clint Eastwoodek zuzendu eta antzeztutako *Pale Rider* filmarekin batera hamarkada horretako Western filma nabarmena izan zelarik. Kasdanek filma honetan Western generoko antzinako filmen pertsonaia, gaiak eta errolak berreskuratzen saiatu zen, gutzi honi Mendebaldeko Urruneko paisai mugagabe eta ederren irudiak gehitu zizkiolarik, horren adibide argiena filmaren hasierako kredituen paisasia irudi ikusgarriak dira.

Filmak ikusle eta kritikaren aldetik arrakasta izan zuen, jada 1990eko hamarkadako *Dances with Wolves* eta *Unforgiven* filmek suposatutako Western generoaren berreskupenaren aurrekaria izan zelarik.

Argumentua
----------

1980, Mendebalde Urruna. Silverado herria bertako McKendrick jauntxoaren soldatapeko sheriff ustelak kontrolpean duen herria da. McKendrick inor eta ezerrengatik ikusmirarik ez duen ganaduzaina da, Silverado herria bere azienda edo ganaduarentzat garbi mantentzeko asmoz estatubatuar lege federalen arabera ereiteko lursailak eskuratu nahirik bertaratzen diren kolono guztiak kaleratzen ditu.

Iragan erabat ezberdinak dituzten lau gizon herrira iritsi eta injustizi horri amaiera jartzea erabakiko dute: Paden, pistolari-ohia eta sherifaren laguna, iraganean pistolari talde berberakoak baitziren; Mal, arraza beltzeko pistolaria eta Silveradon lursailak ereiten zituen familia bateko kidea, jada McKendricken mehatsupean; eta Jake eta Emmett anaiak, lehenbizikoak duela urte batzuk McKendricken aita hil zuen, Jake anaia bizkarretik tiroz hiltzera baizihoan).

Aktoreak
--------

* Kevin Kline, Paden.
* Scott Glenn, Emmett.
* Danny Glover, Malachi "Mal" Johnson.
* Kevin Costner, Jake.
* Jeff Goldblum, Calvin "Slick" Stanhope.
* Rosanna Arquette, Hannah.
* Linda Hunt, Stella.
* Brian Dennehy, Cobb sheriffa.
* Ray Baker, Ethan McKendrick.
* Joe Seneca, Ezra Johnson.

Sariak
------

1985an Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Sarirako izendatua izan zen, baina azkenean saria *Out of Africa* filmak irabazi zuen.

Kanpo estekak
-------------

* *Silverado* filmaren IMDBko fitxa irakurgai. **(Ingelesez)**
* *Silverado* filmaren iragarkia ikusgai. **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q260548

 |

* Wd Datuak: Q260548
**Whitman konderria** (ingelesez: *Whitman County*) Washingtonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Colfax da. 2010eko zentsuaren arabera 44.776 biztanle zituen, Whitman kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Whitman konderriak 5.639,96 kilometro koadro ditu. Horietatik 47,94 ura dira. Beste 5.592,02 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,94 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 44.776 pertsonetatik 38.800 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.040 dira. 721 beltzak edo afroamerikarrak. 272 amerikar natiboak ziren eta 99 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3.449 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 42 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.393 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484153
* Commonscat Multimedia: Whitman County, Washington

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137212817
* ISNI: 0000 0004 1797 9059
* **Lekuak**
* OSM: 1150529
* TGN: 2002252

 |

* Wd Datuak: Q484153
* Commonscat Multimedia: Whitman County, Washington
**Silvana Lacarra** (Bragado, Buenos Aires, Argentina, 1962) artista bisual argentinarra da eta lan kolektibo desberdinetan parte hartu du, nazionalak zein nazioartekoak. Bere obrak abstrakzioaren eta sentikortasunaren arteko loturak aztertuz bereizten dira, gizartearen lehentasun estetikoei erreferentzia eginez.

Ikasketak eta jardunbidea
-------------------------

Marrazketa eta pintura ikasi zuen Buenos Aireseko Probintziako Saint Josepf Institutuan, Bragadon  eta bere prestakuntza jarraitu zuen Alberto Cedronek La Bpcan duen tailerrean. Guillermo Kuitcak zuzendutako artista gazteen programako kide izan zen 1998tik 1997ra. 2007an, Fundación Telefónica-ren artista bisualentzako Intercampos programako parte izan zen.  eta Vytlacil Campuseko artisten egoitza ere lortu zuen New Yorkeko The Art Student League-n. Une horretatik aurrera, arte bisualetara erabat dedikatzea erabaki zuen.  Bere jardunbidean zehar arte mota desberdinak burutu ditu arte abstraktua ardatz hartuta, talde eta banakako lanak ere egin ditu nazio zein nazioarte mailan, hala nola, Brasil, Estatu Batuak, Txile, Venezuelaren kasua, besteak beste, egoitzetan parte hartuz, arte-aretoak eta bilduma pribatu eta publikoak. 2006an OSDE Fundazioaren Arte Plastikoen Argentinako Sarian lehen postua jaso zuen, baita urtebete lehenago Argentinako Pintura Garaikideko Lehiaketan ohorezko aipamena ere.

Haren erakustaldi batzuk
------------------------

Bere banakako erakustaldiak honako hauek dira:

* Superficie (Birdhouse Gallery, Austin, Texas, 2010).
* Retorno (Dabbah Torrejón, Buenos Aires 2009).
* Dys/Functional (Miami 2008).
* Domus/casa (Fundación Klemm, Buenos Aires 2008).
* Sobremesa (Dabbah Torrejón, Buenos Aires, 2007).
* Cuarto Punto (Fondo Nacional de las Artes, Buenos Aires, 2004).
* Catorce unidades mixtas (Dabbah Torrejón, Buenos Aires, 2002).

Nazioko eta nazioarteko talde erakustaldi ugaritan parte hartu du, adibidez:

* The constructive élan (Alejandra von Hartz Gallery, Miami 2010).
* Dialogues: chapters of Latin American art in the MOLAA permanent Collection (Museo de Arte Latinoamericano, Los Angeles 2009).
* Los ejes de mi carreta (CCEBA, Buenos Aires, 2007).
* Civilización y Barbarie (MACRO, Rosario, 2006).
* Artamericas 2006 (Alejandra von Harz Gallery, Miami, 2006)
* Itinerancia 2005 (Museo del Canal, Panamá, 2005)
* Itinerancia 2004 (Espacio Cultural Renato Russo, Brasilia, 2004) entre otras.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Currículum Silvana Lacarra.* .
2. 1 2  Residencias de Arte
3. ↑  El infinito viajar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28933229

 |

* Wd Datuak: Q28933229
**Somerset konderria** (ingelesez: *Somerset County*) New Jerseyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Somerville da. 2010eko zentsuaren arabera 323.444 biztanle zituen, Somerset kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Somerset konderriak 789,58 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,88 ura dira. Beste 781,69 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 409,64 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 323.444 pertsonetatik 243.940 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 42.091 dira. 27.480 beltzak edo afroamerikarrak. 285 amerikar natiboak ziren eta 72 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 45.473 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 786 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 5.408 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502414
* Commonscat Multimedia: Somerset County, New Jersey

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137206588
* ISNI: 0000 0004 0440 4352
* GND: 4451143-7
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 963378
* TGN: 1002903

 |

* Wd Datuak: Q502414
* Commonscat Multimedia: Somerset County, New Jersey
**Weld konderria** (ingelesez: *Weld County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Greeley da. 2010eko zentsuaren arabera 252.825 biztanle zituen, Weld kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Weld konderriak 10.403,45 kilometro koadro ditu. Horietatik 76,55 ura dira. Beste 10.326,9 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 252.825 pertsonetatik 242.507 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 71.680 dira. 2.054 beltzak edo afroamerikarrak. 1.419 amerikar natiboak ziren eta 158 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.873 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 359 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.455 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q94783
* Commonscat Multimedia: Weld County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123153377
* GND: 4306389-5
* LCCN: n80076172
* **Lekuak**
* OSM: 1411334
* TGN: 2000253

 |

* Wd Datuak: Q94783
* Commonscat Multimedia: Weld County, Colorado
**Sinestunen Printzea** (arabieraz **أمير المؤمنين amīr al-mu'minīn**), **emir** bezala ere itzulia, islamiar titulu bat da, tradizionalki kalifarenari lotua, daramana, musulmanen artean autoritate erlijioso gorena dela adierazten duena.

Marokon
-------

Sultan almorabideek ere erabili zuten, baina ez hala kalifa titulua, eta ondoren sultanak, orain Marokoko erregea. Marokoar sultanen autoritate erlijiosoa sinestunen printze bezala, hauen autoritate politikoa onartzen ez zuten herrialdeko sektoreek onartua zen. Erresumaren mugetatik haratago ere onartzen zen, berdin onartua baitzen hegoalderago, Saharako tribuen artean, marokoar nazionalismoak argudiatzen duen argudioetako bat delarik Mendebaldeko Sahararen subirautza aldarrikatzeko. Baita Mauritaniak ere (azken kasu honetan halako aldarrikapenik ez dagoen arren).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2081829
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2081829
**Antonio Gumersindo Garay García**, **Sindo Garay** bezala ezaguna, (Santiago de Cuba, 1867ko apirilaren 12a - Habana, 1968ko uztailaren 17a) musikari kubatar ospetsua izan zen. Autodidakta izanik, troba tradizionalaren barruan ospe handia lortu zuen.

Sindo Garay eta Eladio Guarionex Garay Reyes, haren semea, 1906an.

Biografia
---------

Musika berez ikasi zuen Sindo Garayk. Haurtzaroan, Kubako independentziaren aldeko José Maceo koronelaren bitartekari moduan ibili zen. Garai horretan ere José Martí ezagutu zuen; bigarren honi *Semblanza de Martí* konposizioa eskaini zion. Sarritan bere kantak oinarri ideologiko eta politiko sakona dute. Zirko munduan ere aritu zen. Petronila Reyesekin ezkonduta, bost seme-alaba izan zituen. Kubako Iraultzandoren omenaldi asko ezagutu zuen. 1968an hil zen, 101 urte zituelarik.

Obra
----

600 kanata baino gehiago sortu zuen. Kanta horietan kubatareen izaera oso ondo islatzen da. Kubako paisaiak, emakumeak, maitasuna dira bere lanen gaiak. Bere lanen artean hauek azpimarra ditzakegu: *Amargas verdades*, *Mujer bayamesa*, *Guarina*, *La tarde*, *Perla*, *Retorna* y *Tormento fiero*. Agian bere kantu ezagunetarikoa *Ojos negros que fascinan* izan daiteke, nahiz eta urtetan Errusiako egile ezezagunaren lana bezala aurketua izanda.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Sindo Garayren kanta batzuk.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1647843
* Commonscat Multimedia: Sindo Garay

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 10046735
* ISNI: 0000 0000 5934 2567
* BNE: XX1233988
* BNF: 14019630p (data)
* GND: 1042903050
* LCCN: n85171105

 |

* Wd Datuak: Q1647843
* Commonscat Multimedia: Sindo Garay
Sinekdokea tropo bat da, non zerbaiten zatiak haren osotasuna izendatzen baitu, eta alderantziz. Hitza grezieratik dator: συνεκδοχή, euskaraz "ondokoaz ordezkatzea". Metonimiarekin antzekotasun handia du eta batzuetan bereiztea ez da erraza; idazle batzuek biak metonimia bezala aipatzen dituzte. Metonimian bi terminoen arteko lotura kausa, espazio, denbora erlazioetan ematen den bitartean, sinekdoken lotura hori "osoaren eta partearen arteko erlazioan oinarritzen da, hots, osatze kuantitatiboan". Adibidez, "gizakia gaur libreago da" esaten badugu, "gizaki" horren atzean pertsona guztiak daude, espezie osoa dago, gizonak zein emakumeak.

 Norbaiti "lau begi" deitzen badiogu, sinekdoke bidez izena aldatu diogu.
Figura erretoriko hau oso ohikoa da deskribapenetan. Esaterako norbaiti "sudur luze" deituz gero, atal baten bitartez osotasuna adierazten dugu, eta horixe da sinekdokea.

Sinekdoke motak
---------------

* Hitz abstraktua hitz konkretuaren ordez:

"Gazteria oso kritikoa da". Gazteria= gazteak
* Esnahai orokorragoko hitz bat mugatuagoko baten ordez.

"Hiri osoak greba egin zuen". Hiria=biztaleak
* Gaia objektuaren ordez:

"Pistolazaleak berunak atera zituen".
* Singularra pluralaren ordez:

"Emakumeak eskubide guztiak behar ditu".
* Zenbatzaile zehaztu bat zehaztugabe baten ordez:

"Hamaika aldiz erori da".
* Espeziea generoaren ordez eta alderantziz:

"Mutik horrek hamalau apiril ditu". Apirilak=urteak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Xabier Altzibar, 698.or.
2. ↑  Ibidem.

Bibliografia
------------

* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 698-699.or. Xabier Altzibarren artikulua.
* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*. Bartzelona: Ariel, 1982. 383-386.or.

Ikus, gainera
-------------

* Metonimia
* Antonomasia

Kanpo estekak
-------------

* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190068
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300055906
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q190068
**Nicolasa Pradera Mendibe** (Markina-Xemein, 1870eko abenduaren 7a - Madril, 1959), euskal sukaldaria izan zen.

Biografia
---------

Gaztea zela, Gaitan de Ayala familiaren etxean sartu zen lan egitera. Familia honen alaba bat Donostiara ezkondu eta hara joan zen Nicolasa sukaldeaz arduratzeko.

Narciso Dolagarai Pikabea harakina ezkondu eta 1912an Aldamar kalean *Casa Nicolasa* jatetxe ospetsua ireki zuten. Laster ospetsu bilakatu zen.

1932an Maria Urrestarazuri jatetxea saldu eta seme-alabekin batera Kontxa parean "Andia" jatetxea ireki zuen. Gerra Zibilaren ondoren, 1940an, Madrilera joan eta bertan "Nicolasa" jatetxea ireki zuen.

Nicolasa Pradera batez ere ezaguna da idatzi zuen sukaldaritza liburuagatik: *La cocina de Nicolasa*. Ez da edonolako liburua. 1933. urtean egin zen lehen argitarapena eta geroztik 19 alditan berrargitaratu da, azken argitarapena, hogeigarrena, 2001. urtekoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «La casa que creó Nicolasa Pradera y encierra tantos secretos» *Diario Vasco* 2010-10-7.
2. ↑  Gastronomía vasca. La cocina de Nicolasa
3. ↑   Markina-Xemeingo Udala. *Nicolasa Pradera (1870-1959).* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3328338
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87479412
* ISNI: 0000 0000 6100 0021
* BNE: XX1723831
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 118450

 |

* Wd Datuak: Q3328338
**Wat Tambor** Star Warseko pertsonaia bat da.

Inplante zibernetikoz betetako Skakoan arrazako estralurtar hau Tekno Batasunaren buru zen. Hau, teknologia altuko planeta bat zen Metalornen egoitza zuen erakunde boteretsu bat zen. Tambor, jatorriz, Skako izeneko planeta urrun batekoa zen, non presio atmosferikoa, gainontzeko planetekin alderatuz oso ezberdina zen. Bere jantzi zibernetikoak beste mundu batzuetan egoten zenean deskonpresiorik jasatea eragozten zuen.

Wat Tambor Senatu Galaktikoko kidea izan zen bere konpainia ordezkatuz Errepublika Galaktikoaren aurrean eta beste aldetik ia monarkikoki zuzenduz.

Dooku kondeak zuzendutako separatistak agertu ondoren, Tamborrek aukera on bat ikusi eta Senatua utzi zuen. Wat Tambor Geonosisera joan zen, non hitzarmen separatista sinatu eta Sistema Independenteen Konfederakuntzarekin bat egin zuen, Klon Gerretan Errepublikaren aurka borrokatu zuena.

Mustafar planetan hil zen, Lord Darth Vader iritsi ondoren, kontseilu separatistaren azken biltzarrean. Darth Vaderri nahi duena eskaintzen dio, baina honek Watek eskaintzen dionean ez du inongo interesik eta Wat hiltzen du honi burua eta besoak moztuz. Ondoren, Vaderrek eskaintza eskertzen dio.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2257113

 |

* Wd Datuak: Q2257113
**Sortzez Garbiaren eliza** Izarbeibarrako Tirapu udalerrian kokatutako XVI. eta XVII. mendeen arteko kristau eliza bat da. Antzinako eliza erromanikoaren gainean (XII-XIII. mendeak) egungo eliza eraiki zen, Ama Birjinaren Sortzez Garbiari eskainia.

Eraikuntza
----------

1591 eta 1609 urteen artean eraiki zuten, eta hainbat harginek parte hartu zuten. Elizak gurutze latindar formako oinplanoa du, kanpoko kontrahormekin eta kanpandorrearekin. Pizkundear estilokoa da. Barrura sartzeko, zirkuluerdiko arkua duen ate bat dago, XVIII. mendean eraikitako elizpearekin babestuta.

Erretaula nagusia erromanista estilokoa da. Pablo González eta Juan Bengoetxea eskultoreek egin zuten 1638an, Juan Antxietaren jarraitzaileek. Alboko erretaulak Juan Bengoetxeak egin zituen 1660an. Elizako altzariei dagokienez, Sagrarioko Ama Birjinaren irudi bat aipatu behar da, estilo erromaniko aurreratukoa, xiii. mendekoa, egur polikromatukoa. Era berean, zilarrezko prozesio-gurutze eder bat aipatu behar da, gotizista erresabiatuekin, XVI. mendearen lehen erdikoa, Sagrarioko Ama Birjina bezala, Iruñeko elizbarrutiko museoan zaintzen direnak.

Parrokiako sakramentu-liburuak Iruñeko elizbarrutiko artxiboan gordetzen dira. Hildakoen lehenengo liburua 1604an hasi zen, ezkontzena 1605ean, bataiatuena 1606an eta berretsitakoena 1634an.

Patronatua
----------

Goñi familia noble eta dotoreak Tirapuko elizaren gaineko patronatua izateko eskubidea zuen. Maiorazkoaren titularrari, patroi bakarra zenez, erretoreari aurkezteko eskubidea zegokion, eta hark bizitza osorako balioko zuen. Eta eskubide hori erabili zuen XVI. mendean eta XVII. mendearen lehen erdian. XVII. mendearen bigarren erdian, Goñitarrak zuzeneko ondorengorik gabe hil zirenean, jaurerria, zegokion patronatu-eskubidearekin, Cortesko markes eta Granadako Egako dukearen esku geratu zen, eta, XX. mendean, Villahermosako dukearen esku. Jaun hauek izan ziren 1508tik 1925era parrokoen izendapena ia erabaki zutenak. Iruñeko gotzaina hautagaia aztertzera eta erakunde kanonikoa ematera mugatzen zen.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | TIRAPU.*  (Noiz kontsultatua: 2022-12-28).

Ikus gainera
------------

* Tirapu
* Izarbeibar
* Izarbeibar-Novenera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115942220

 |

* Wd Datuak: Q115942220
**Nitrobacter** generoa bakterio Gram negatiboz osatua dago, bazilo itxura dutenak eta kimiolitotrofoak direnak. Beste nitrobakterio batzuen antzera (Nitrosomonas, Nitrospira...) bakterio hauek funtsezko zeregina burutzen dute nitrogenoaren zikloan.

Genero honetako bakterioek behar duten energia (ATP) nitrogeno erreduzitua oxidatuz lortzen dute; zehazki, nitritoak (NO2-) nitrato (NO3-) bihurtzen dituzte:

NO2- + 1(1/2) O2 → NO3- + energia

Nitrobacter-ek aurreko oxidazioan lortzen duen energia atmosferako CO2 finkatu ahal izateko erabiltzen du, Calvin zikloaren bidez (autotrofoa da, landare guztien antzera).

Bakterio hauek lurzoruan zein ur gezatan bizi ohi dira.

Genero honetako espezie gehienak autotrofo hertsiak badira ere, beste batzuk mixotrofoak dira; horrek esan nahi du bide autotrofoa zein heterotrofoa -biak- osatzeko gai direla: hots, ingurugiroan materia organikoa dagoenean hori ere erabil dezakete karbono zein energia iturri modura.

Gemazioaren bidez ugaltzen dira eta batzuetan mugikorrak dira .

Nitrobacter-ek, *Nitrosomonas*, *Nitrococcus* eta *Nitrospira* generoekin batera, bakterio nitrifikatzaileen taldea osatzen du. Bakterio hauek guztiek nitrogedun konposatu inorganiko erreduzituak oxidatzen dituzte energia lortzeko, era kimiolitotrofoan. Sergei Winogradsky mikrobiologoak erakutsi zuen lehenengo aldiz bakterio horiek gai zirela ingurune inorganiko batean hazteko, atmosferako CO2 erabiliz eta konposatu inorganikoak ( NH3, NO2-, NH2OH...) oxidatuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. Brock *Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua:461 orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q146274
* Commonscat Multimedia: Nitrobacter
* Wikispecies Espezieak: Nitrobacter

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 97744
* GBIF: 3221044
* ITIS: 57
* NCBI: 911
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009576

 |

* Wd Datuak: Q146274
* Commonscat Multimedia: Nitrobacter
* Wikispecies Espezieak: Nitrobacter
Greziar mitologian, **Nefele** (grezieraz Νεφέλη, νέφος néfos hitzetik, "hodeia" esan nahi duena) nagusiki Frixo eta Heleren istorioan agertzen zen hodeietako jainkosa zen. Atamanterekin ezkondu zen, baina hau beragandik banandu zen Inorekin ezkontzeko.

Frixo, Atamante eta Nefeleren semea, bere arreba bikia zen Helerekin batera, euren amaordea zen Inok biziki gorrotatzen zituen, beraietaz libratzeko azpikeria maltzur bat pentsatu zuena, hirietako hazi guztiak xigortuz haz ez zitezen. Nekazariak, goseteagatik beldurtuta, gertuko orakulu bati laguntza eskatu zioten. Inok orakulura bidalitako pertsonak gezurra esateko, eta, gainera, besteei orakuluak Frixoren sakrifizioa eskatzen zuela esateko erosi zituen. Baina, Frixo sakrifikatua izan aurretik, berau eta bere arreba Hele Nefelek, euren benetako amak bidalitako ahari hegalari batek salbatu zituen. Hele ahari gainetik Helesponton erori zen (honela bere omenez deitua, "Heleren itsasoa" esan nahi bait du) eta ito egin zen, baina Frixok Kolkidarainoko bide guztian iraun zuen, non Eetes erregeak hartu eta oso modu maitekorrean tratatu zuen, bere alaba Kaltziope emazte bezala emanez. Esker on bezala, Frixok erregeari ahariaren urrezko larrua eman zion, Eetesek zuhaitz batean zintzilikatu zuena.

Izen bereko beste pertsonaia batzuk
-----------------------------------

* Zeusek Heraren irudi bezala Ixion engainatzeko sortu zuen lainoa, hau jainkosa bortxatzen saiatzen ari zenean. Ixionek eta Nefelek zentauroak sortu zituzten, euren amak berak lagundu zituena hauek Heraklesen aurka izan zuten borrokan.

* Artemisa jainkosaren segizioa osatzen zuten nefeleetako bat

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q624551
* Commonscat Multimedia: Nephele (mythology)

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2003003514
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q624551
* Commonscat Multimedia: Nephele (mythology)
**Stoddard konderria** (ingelesez: *Stoddard County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Shelbyville da. 2010eko zentsuaren arabera 29.968 biztanle zituen, Stoddard kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Stoddard konderriak 2.147,15 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,02 ura dira. Beste 2.132,13 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,96 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 29.968 pertsonetatik 29.287 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 356 dira. 274 beltzak edo afroamerikarrak. 91 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 51 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 260 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497646
* Commonscat Multimedia: Stoddard County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145429696
* LCCN: n81119878
* **Lekuak**
* OSM: 1180521
* TGN: 2001248

 |

* Wd Datuak: Q497646
* Commonscat Multimedia: Stoddard County, Missouri
Matematikan, **sorta** bat espazio topologiko bateko multzo irekiei atxikita dauden eta haiekiko lokalki definituta dauden datuak (multzoak, talde abeliarrak, eraztunak) sistematikoki arakatzeko tresna da. Adibidez, multzo ireki bakoitzerako datuak multzo ireki horretan definitutako funtzio jarraituen eraztuna izan daitezke. Datu horiek ondo portatzen dira multzo ireki txikiagoetan soilik erabil daitezkeelako, eta, gainera, multzo ireki bati esleitutako datuak multzo ireki txikiagoen bildumei esleitutako datu-bilduma bateragarri guztien baliokideak dira, jatorrizko multzo irekia estaltzen baitute (intuizioz, datu bakoitza bere zatien batura da). 

Sortak aztertzen dituen matematikaren eremuari sorten teoria deitzen zaio.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.. «Sheaf» *mathworld.wolfram.com* (Noiz kontsultatua: 2022-12-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q595298
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85121203
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q595298
**Nefertum** "Atum ederra", egiptoar mitologiako jatorrizko jainkoa, Eguzkiaren jaiotza sinbolizatzen zuena.

* Izen egiptoarra: **Nefertum**. Izen greziarra: **Iftimis**. Jainko greziarra: Prometeo

Ikonografia
-----------

Bi luma garai eta loto lore urdin batekin koroatutako gizon bezala irudikatua izan zen, edo baita lehoi burudun gizon bezala ere, Sekhmeten seme bezala, eta loto lore bat, bi luma eta bi menat lepokoz osatutako burukoarekin, gozamena eta ugalkortasunaren ikur bezala, edo lehoi baten gainean jarria. Batzuetan, sable kurbo bat darama, Egiptoko ekialdeko mugen zaindari bezala. Batzuetan, loto lore baten gainean dagoen ume bezala ere irudikatzen da.

Mitologia
---------

Menfiseko teologiari lotzen zaio, non, Egiptoko Inperio Berriaren garaitik, Ptah eta Sekhmeten semea zen, hauekin hiruko bat osatzen zuelarik, sarri bere tokia, Imhotepek hartzen zuen arren. Buton, Uadyet eta Raren semea da.

Jatorrizko jainkoa, hasiera batean demiurgotzat har ezin daitekeen arren, ekialdeko mugak zaintzeko arduraduna zen. Eguneko bigarren orduko babeslea ere bazen.

Bere izenak "Atum ederra" esan nahi duen jainkoa, lotoa ordezkatzen du, jatorrian, umetako Atumi lotua baitzegoen. Herakleopolis eta Hermopolisko mitoen arabera Nunetik irten zen lototik irten zen ume honek, eguzkiaren jaiotza sinbolizatzen du. Hermopolis Magnan, bere kosmogoniaren beste bertsio batean, loto batetik jaiotzen zen eguzkia zen, eta hazi eta garatzen den orori bizia ematen zion energia ordezkatzen du, baina baita suntsitzen zuen sua ere.

Epitetoak
---------

Bere izenak, soilik "Lotoa" esan nahi du, beste batzuentzat "Erabateko Akatsgabetasuna" esan nahiko lukeen arren. "Lurrinen Jauna" bezala ere hartzen zen, eta hala agertzen da Piramideetako Testuetan (266. sekzioa) eta Hilen Liburuan "Raren sudurrean dagoen loto lorea" bezala. Sarri, "Atum gaztea" deitua izan zen.

Sinkretismoa
------------

Hermopolisko teologian, Atum edo Ra gaztearekin lotua izan zen, eta, bi kasuetan, lototik jaiotzen den Eguzki berriarekin, Jatorrizko Itsasotik sortuz. Horhekenu, Horusen forma bat, Nefertumekin identifikatua izan zen Menfis eta Bubastisen.

Gurtza
------

Orokorrean Menfiseko teologiarekin lotzen den arren, Hermopolis Magnan ere gurtua izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q464227
* Commonscat Multimedia: Nefertum

---

* **Identifikadoreak**
* SUDOC: 241032245
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q464227
* Commonscat Multimedia: Nefertum
**Khasekhemra Neferhotep** edo **Neferhotep I.a**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1705etik K.a. 1694 arte gobernatu zuena, Kraussen arabera.

Errege hau, Turineko Errege Kanonean Khasekhemra Neferhotep bezala agertzen da, VI.25 erregistroan, hamaika urte eta hilabete bateko erregealdiarekin.

Neferkara edo Sebekhotep IV.aren anaia nagusia zen, eta erregealdi nahiko luze bat izan zuen, dinastia bereko beste faraoi batzuk izan zutenarekin alderatuta, hamaika urte ingurukoa.

Bere tronu izenak, *Khasekhemra*k "Boteretsua da Raren itxura" esan nahi du.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Bere erregealdiko zantzuak aurkitu dira Sehel uhartean (bere izena, harkaitzetan grabatua dago zazpi aldiz), Abidoseko bi hilarritan (bere erregealdiko bigarren eta laugarren urtekoak), eta Bibloseko beste batean. Faraoi honen hirurogei eskarabeo inguru eta, gutxienez, bi zigilu zilindriko daude. Elefantinan aurkitutako estatua bat eta Karnaken aurkitutako beste bi ere kontserbatzen dira.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Sebekhotep III.a** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XIII. dinastia | Ondorengoa**Sahathor** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q355429
* Commonscat Multimedia: Neferhotep Khasekhemre

---

 |

* Wd Datuak: Q355429
* Commonscat Multimedia: Neferhotep Khasekhemre
**Nitrifikazioa** amonio edo amoniakoaren oxidazio biologikoan datza, nitritoak eta gero nitratoak sortzeko. Nitrogenoaren zikloaren etapa bat da. Sergei Vinogradski mikrobiologo errusiarrak aipatu zuen estreinakoz 1888an.

Bakterio berezi batzuek (nitrifikatzaile deritzonak) eta hainbat arkeobakteriok besterik ez dute egiten nitrifikazioa. Bakterio nitrifikatzaileak kimiolitotrofoak dira: amonioaren oxidazioan lortzen dute energia (ATP), eta haien karbono iturria CO2 da, Calvin zikloaren bidez finkatzen dutena (aurreko etapan lortutako ATP erabiliz).

Nitrifikazioa bi etapetan burutzen da:

NH3 + O2 → NO2− + 3H+ + 2e−

NO2− + H2O → NO3− + 2H+ + 2e−

Lehenengo etapan Nitrosomonas eta Nitrococcus izeneko bakterioek parte hartzen dute (eta hainbat arkeobakteriok). Bigarren etapa, batez ere, Nitrobacter generoko bakterioek osatzen dute (nitratoa agertuz).

Amoniakoa oxidatzen duen bakteriar generoak nitritoa oxidatzen duen bakterioari substratua ematen dio (gehienetan genero biak elkarrekin bizi dira lurzoruan).

Bakterio nitrifikatzaileak autotrofo hertsiak dira eskuarki, eta materia organikoak haien hazkuntza murrizten du. Nitrifikazioa prozesu aerobioa da.

Bestalde, nitrifikazioa funtsezko prozesua da lurzoruen emankortasuna bermatzeko. Izan ere, landare gehienek ezin dute nitrogenoa haienganatu NH3 moduan, NO3 moduan baizik.

Horretaz gain, nitrifikazioak zeregin oso garrantzitsua burutzen du ibai kutsatuen NH3 mailak jaisteko. Ibai horietan isuri industrialek edota materia organikoaren pilaketak NH3 mailak igotzen dituzte, bakterio nitrifikatzaileek eraldatzen dutena. Era berean, NO3-ren pilaketak ibai edo lakuaren eutrofizazioa eragiten du, kaltegarria dena (algen gehiegizko hazkundea eragiten baitu). Arazo hori saihesteko hondakin-uren tratamenduan NO3 sortu ondoren desnitrifikazio prozesu bat burutzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q668677
* **Identifikadoreak**
* GND: 4042382-7
* NKC: ph323325
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D058465

 |

* Wd Datuak: Q668677
**Sortzez Garbiaren baseliza**, Trebiñuko San Vicentejo herrian dagoen baseliza erromanikoa da. 1963. urtean zaharberritua, muino batean dago, herrigunetik hurbil.

1994an Espainiako gobernuak Kultur Intereseko Ondarea izendatu zuen.

Historia
--------

Sortzez Garbiaren baseliza XII. mendearen bigarren zatian eraiki zuten, izan ere, hegoaldeko fatxadan 1162koa dela esaten duen idazkun bat dago. Inskripzio epigrafiakoak hauxe dio: IN NOMINE DOMINI NOSTRI JHESU CHRISTI AEDIFICATUM EST HOC TEMPLUM IN HONOREM SANCTI VICENTII ERA MILESIMA CC.

Eraikina
--------

Habearte bakarreko eraikina da, zirkuluerdiko abside, bost tarteko arkuteria itsua eta hiru zatiko arku goratuak dituena (goialdekoa trilobulatua, beste zorrotza eta azkena erdi puntukoa).

Hiru zutabeko sortaz osaturiko kontrahormak ditu, erdialdekoa poligonala izanik. Kapitelak oso aberatsak dira. Erlaitzeko muturrak geometrikoak dira, apaindurarik gabekoak. Kanoi-ganga du. Erdialdeko leihoak arkiboltak dituzte, apaindura begetalez.

Habeartea abside baino gorago dago, hiru zutabetan kokaturiko parpain-arkuez finkaturiko gila itxurako ganga batekin.

Portada nagusia azken zatian dago, sei arkibolta zorrotz, kapitel, zutabe eta gaizki kontserbaturiko apaindura dituelarik. Bigarren portada hormatuta dago. Habeartearen hegalean zulo bat dago. Elizpea mozarabiar eta ekialdetar apaindurak ditu, harlanduzko lanazkoak.

* Ataria.Ataria.
* 
* 
* Okulua.Okulua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  www.mecd.gob.es
2. ↑   Hiru.com. *Arte erromanikoa Euskal Herrian.* .
3. ↑  www.arteguias.com

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5836468
* Commonscat Multimedia: Hermitage of the Purísima Concepción, San Vicentejo

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0007148-00000
* Patrimonio Web JCyL: 2001

 |

* Wd Datuak: Q5836468
* Commonscat Multimedia: Hermitage of the Purísima Concepción, San Vicentejo
Vital Kutxaren eraikin nagusiaren irudia, Gasteiz hiriko Salburua auzoan
**Vital Kutxa** (gaztelaniaz: *Caja Vital*) edo **Araba eta Gasteizko Aurrezki Kutxa** Arabako aurrezki kutxa nagusia da, 1990ean Arabako Aurrezki Kutxa eta Gasteizko Aurrezki Kutxa batzean sortua. 2007. urteaz geroztik, egoitza nagusia Gasteiz hiriko Salburua auzoan dagoen Vital eraikinean du.

Egungo lehendakaria Jon Urresti García da.

Historia
--------

2008an, Euskadiko Aurrezki Kutxa sortzeko proiektutik kanpo geratu zen, nahiz eta azkenean BBK eta Kutxaren arteko bateratzea gertatu ez.

### Kutxabank bankuaren sorrera

Sakontzeko, irakurri: «Kutxabank»
2011ko martxoaren 23an BBK, Kutxa eta Vital Kutxako presidenteek elkartze birtuala egiteko akordioa sinatu zuten, horretarako hiru elkarteen jarduerak batuko dituen banku bat sortuz.

2011ko irailaren 16an, Vital Kutxaren batzar nagusian Kutxabank bankuaren sorreraren inguruan egin zen botazioan, 95 kontseilarietatik 90ek alde bozkatu zuten, ELAko biek kontra, eta hiru abstentzio izan ziren: LABena eta talde independente batena.

Antso Jakituna fundazioa
------------------------

Sakontzeko, irakurri: «Antso Jakituna Fundazioa»
Antso Jakituna Fundazioa (edo *Sancho el Sabio Fundazioa*) Arabako Vital Kutxaren Gizarte Ekintzak kudeatzen duen fundazio bat da.

Ikus gainera
------------

* Vital eraikina

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Eitb24 webguneko albistea.
2. ↑    *Tramite «historiko» lasaia.*  Donostia: Berria (Noiz kontsultatua: 2011/09/17).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

* Vital Kutxaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8254956
* Commonscat Multimedia: Caja Vital Kutxa

---

* **Identifikadoreak**
* SUDOC: 11645153X

 |

* Wd Datuak: Q8254956
* Commonscat Multimedia: Caja Vital Kutxa
**Stockholmgo liburutegi publikoa** (suedieraz: *Stockholms stadsbibliotek*) areto biribileko (*rotonda*) liburutegia da, Gunnar Asplund arkitekto suediarrak eraikian. Eraikina 1918tik aurrera prestatzen hasi zen, Asplund berak parte hartzen zuen komiteetan. Eraikuntza 1924an hasi zen, eta 1928an amaitu. Stockholmgo eraikin nabarmenenetakoa da eta Asplunden lan garrantzitsuenetakoa.

Berez, Suediako lehen liburutegia izan zen kontsultatzeko apalak jendeari irekiak edukitzen. Une hartatik aurrera, irakurleak berak aukera zezakeen zein liburu hartu, liburuzainen aholkurik eskatu gabe. Kontzeptu hau Asplundek proposatu zuen Ameriketako estatu Batuetan izan eta gero, liburutegiko proiektua egiten hari zen garaian. Asplunden inguruan arkitekto eta artista talde bat eratu zen, proiektuan parte hartu zuenak. Bertako altzariak funtzio eta kokapen zehatz baterako egin ziren. Hegoaldean dagoen parkea Asplundek ere diseinatu zuen eta 1931n inauguratu zen. Liburutegia 1932an amaitu zen, mendebaldeko hegalarekin, eraikinaren itxura laukia betetzen duena.

*Stockholmgo liburutegi publikoa* izena, gaur egun, eraikin hau eta Stockholmgo liburutegi sistema izendatzeko erabiltzen da. 2 milioi liburu eta 2,4 milioi cassette, CD eta audio-liburu ditu guztira.

Handitzea
---------

2006an, nazioarteko arkitektura lehiaketa iragarri zen, liburutegiaren handitzea aurreikusten zuena. 2007ko azaroaren 16an, Heike Hanada arkitekto alemaniar ezezagunak irabazi zuen lehiaketa, *Delphinium* proiektuarekin.

Irudiak
-------

* Liburutegia (2008)Liburutegia (2008)
* Sarrera nagusiaSarrera nagusia
* Ivar Johansson-en erliebeaIvar Johansson-en erliebea
* Fatxadako xehetasunaFatxadako xehetasuna
* ApalakApalak
* Lorategia (1928)Lorategia (1928)
* Rotonda*Rotonda*
* Edateko iturriaEdateko iturria

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Delphinium* proiektua Suediako arkitektoen elkargoaren gunean

Kanpo estekak
-------------

* **(Samieraz)**Stockholmgo liburutegi publikoen sistema
* Liburutegiaren argazkiak
* Asplund eta Liburutegia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1246991
* Commonscat Multimedia: Stockholm Public Library

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 149936200
* ISNI: 0000 0001 2348 5811
* BNF: 123378501 (data)
* LCCN: n81057260
* NKC: osa2014802134
* NLA: 36120627
* SUDOC: 03232751X

 |

* Wd Datuak: Q1246991
* Commonscat Multimedia: Stockholm Public Library