recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Heihe-Tengchong lerroa
**Heihe-Tengchong lerroa** (Txineraz: 黑河-腾冲线, pinyin: *xiàn Heihe-Tengchong*), baita ere **Aihui-Tengchong lerroa** bezala ezagututa, bi zati ia berdinetan banatzen duen Txina irudikatutako lerroa da. Heihe hiritik Tengchong barrutira doa. Txina osoa diagonalean zeharkatzen du. Hu Huanyong geografo txinatarrak 1935ean asmatu zuen.

Lerro geodemografikoa
---------------------

Lerroak Txina demografikoki oso desberdinak diren bi zonaldetan banatzen du. Zabaleraz antzekoak dira baina ez populazioaren ikuspuntutik. Hauek ziren 1935ko datuak:

* Lerroaren mendebaldean: hedaduraren %57an populazioaren %4a bizi zen.
* Lerroaren ekialdean: hedaduraren %43an populazioaren %96a bizi zen.

2002an datuak oso antzekoak izan ziren:

* Lerroaren mendebaldean: hedaduraren %57an populazioaren %6a bizi zen.
* Lerroaren ekialdean: hedaduraren %43an populazioaren %94a bizi zen.

Nahiz eta 80 urte igaro egungo datuak oso antzekoak dira. Handitze txiki bat eman da mendebaldean. Aldaketa hori Han etniari egotzi zaio zeren eta Tibet eta Xinjiang lurralde autonomoetan hiri aldera mugitu omen direlako. Lerroaren mendebaldeak jarraitzen du pobreago eta nekazal ingurukoa izaten; ekialdeak, aldiz, aberatsago eta hiritarragoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Ikus, baita ere
---------------

* Txinako geografia

Kanpo estekak
-------------

* Numerical Simulation of Population Distribution in China
* Hu Huanyong lerroa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q980531

 |

* Wd Datuak: Q980531
Lunar Orbiter 1ak ateratako argazkia.
**Hilbert** kraterra meteorito baten eztandak sorturiko krater bat da, Ilargiaren alderdi ikusezinean kokaturik dagoena. Lur planetatik ezin da zuzenean ikusi. 

Hilberten kokapena
Hilbert kraterra, Pasteur kraterrarekin lotuta dago hegoaldetik. Bere diametroaren erdia du gutxi gorabehera aipatutako kraterrak. Hego ekialdean, Alden deitzen zaion krater bat du eta ipar mendebaldean, Backlund kraterra ikus daiteke.

Hilbert kraterraren zatirik handiena esan daiteke berri berria dagoela, hau da inolako higadura edo eztandarik gabe, baina zonalde batzuetan, adibidez, hegoaldean oso higatutako tokiak aurki daitezke. Erdigunea zapala da, baditu, halere, hainbat krater txiki, beste meteoritoen eztandek eraginak. Hilbert izena duten beste hainbat krater ditu barnean edo ondoan, horien adibide ditugu, Hilbert W, Hilbert Y edo Hilbert H kraterrak, hirurak ere Hilbert krater nagusiaren barruan kokatuak daude. Bestalde, Hilbert E kraterra, adibidez, Hilbert krater nagusitik ekialdera kokaturik dago.

Satelite kraterrak
------------------

Lehen esan bezala, Hilbertek alboan krater txiki asko ditu, krater satelite ere deitzen zaie aipatutako kraterrei. Krater hauetariko bakoitzak, bere kokapenaren arabera letra bat hartzen du izen gisa. 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Satelite kraterrak | 

| Hilbert | Koordenatuak | Diametroa |
| --- | --- | --- |
| A | 15°54′S 108°42′E﻿ / ﻿15.9°S 108.7°E﻿ / -15.9; 108.7﻿ (Hilbert A) | 11 km |
| E | 16°30′S 111°48′E﻿ / ﻿16.5°S 111.8°E﻿ / -16.5; 111.8﻿ (Hilbert E) | 49 km |
| G | 19°00′S 114°00′E﻿ / ﻿19.0°S 114.0°E﻿ / -19.0; 114.0﻿ (Hilbert G) | 50 km |
| H | 18°12′S 109°36′E﻿ / ﻿18.2°S 109.6°E﻿ / -18.2; 109.6﻿ (Hilbert H) | 14 km |
| L | 21°12′S 108°54′E﻿ / ﻿21.2°S 108.9°E﻿ / -21.2; 108.9﻿ (Hilbert L) | 32 km |
| S | 18°06′S 105°48′E﻿ / ﻿18.1°S 105.8°E﻿ / -18.1; 105.8﻿ (Hilbert S) | 12 km |
| W | 17°06′S 107°36′E﻿ / ﻿17.1°S 107.6°E﻿ / -17.1; 107.6﻿ (Hilbert W) | 20 km |
| Y | 15°36′S 107°30′E﻿ / ﻿15.6°S 107.5°E﻿ / -15.6; 107.5﻿ (Hilbert Y) | 28 km |

 |

Ikus, gainera
-------------

* Ilargiaren geologia
* Kraterrak
* Geologia

Kanpo estekak
-------------

* Kraterraren UAI erreferentzia
* LPI Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon
* LROC mapa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1618151
* Commonscat Multimedia: Hilbert (crater)

---

* **Astronomia**
* Gazetteer of Planetary Nomenclature: 2503

 |

* Wd Datuak: Q1618151
* Commonscat Multimedia: Hilbert (crater)
Lekeitio Marierrota Boleibol Kirol Elkartea 2005ean sortu zen kirol proiektuaren ondorioa da. Boleibola zabaltzeaz gain herrian neskek taldeko kirola egiteko aukera bezala planteatu genuen.

Gaur egun maila guztietan parte hartzen duten taldeak jolasten dute boleibolean ( jubenilak izan ezik ), txikienetatik hasi eta nagusienetararte. Benjamin eta Alebin mailetako neskatoek denboraldian zehar hilabetean behin prestatzen diren boleibol topaketetan parte hartzen dute.

Infantil eta kadete mailetakoak ordea eskolar mailan jolasten dute bizkaiko beste taldeekin batera. Martxo inguruan kirol federatuko txapelketan ere parte hartzen dute.

Nagusien taldeak berriz "Euskal lehenengo mailako "B" multzoan" parte hartzen dute. Bertan euskal herriko taldeez gain kantabria eta Errioxako taldeek parte hartzen dute.

Kanpo Loturak
-------------

* Lekebol[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262144

 |

* Wd Datuak: Q12262144
Pio IX.aren hil mozorroa.
**Hil mozorroa** berriki hildako pertsona baten aurpegiaren kopia leial bat da, igeltsuan hustearen teknikarekin lortua eta gero fusio puntu baxuak dituzten material fluidoen bidez irudikatua, erle-argizaria edo material hau berau erretxinekin konbinatua aurpegiaren hiru dimentsiotako erretratu positibo bat lortzeko, hildakoak bizi zenean zuen aurpegiagandik gertuen dagoena.

Historia
--------

Iturri askok aipatzen dute Erdi Aroa gizarteko goi mailako jendearen artean garai arteko gizartean garrantzitsutzat hartua zen pertsonaiaren aurpegiaren kopia leial bat lortzearen hil moda hau hedatu zen garai bezala. Ohitura hau Antzinako Erroman eta faraoien Egipton ere ikusi zen arren. Europan, hildakoaren erretratu leial bat lortzeko ohitura XVIII. mendean eta XIX. mendean bizitu zen.

Antzinako Erroman, Julio Zesarren gorpua material gogortzaileekin estalia izan zen, eta ondoren erle argizarian hustua Marko Antonioren oinean erakutsia izateko Senatuko eskaileretan. Antzinako Egipton, Ptolomeotar dinastiaren ondorengo garaian, teknika bertan, hildakoaren erretratua zuten sarkofagoak eraikitzea zen. Alemania nazian SSen goi dignatarioa zen Reinhard Heynrichen aurpegiak ere hil mozorro tratamendua jaso zuen.

Gaur egun, polizia forentseak teknika hau biktimen eta hiltzaileen aurpegiak berreraikitzeko erabiltzen du teknika informatiko aurreratuen bidez. Teknika hau oraindik bizi diren pertsonen aurpegien kopia biziak egiteko ere erabiltzen da, erretxinak, poliuretanoa eta beste hainbat moduko polimeroak erabiliz. Pertsonaia historiko askok utzi duten hil ondorengo bere aurpegiaren hil mozorro bat. Horien artean:

* Dante Alighieri
* Julio Zesar
* George Washington
* Abraham Lincoln
* William Shakespeare
* Ludwig van Beethoven
* Benjamin Franklin
* Napoleon Bonaparte
* Benito Juarez
* Antoni Gaudí
* Alfred Hitchcock

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40555
* Commonscat Multimedia: Death masks

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4185766-5
* NDL: 00561488
* NKC: ph401815
* AAT: 300047724
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q40555
* Commonscat Multimedia: Death masks
**Holstein** Ipar Germaniar Konfederazioaren antzinako estatua izan zen. Gaur egun Schleswig-Holstein estatuaren baitan dago, Alemaniako iparraldean.

Historia
--------

Saxoiak eta obrodiarrak V. mendetik XII. mendera arte elkarren aurka borrokatu ziren, lurraldeaz jabetu nahirik. XII. mendean Lotario Saxoniako dukeak konderri bihurtu zuen, eta Schaumburgeko Adolfo I.aren esku geratu zen Holstein. Haren leinukoek beren eskuetan eutsi zioten, eslaviarren kontra aurrenik, eta daniarren aurka gero. Ordurako Schleswig beretua zuten daniarrek. Azkenik, Gerardo III.ak, *Handia* zein *Burusoila* deiturikoak, bi lurraldeak batu zituen (1326) bere agintepean.

Adolfo VIII.ak, Schaumburg leinuko azkenak, Kristian I.a Danimarkakoaren esku utzi zituen bi lurraldeak. 1474an Inperio Santuko dukerri izan zen Holstein, eta bertako estatu bihurtu zen, 1806an inperioa desegin zen arte. 1815etik 1864ra bitartean, Germaniar Konfederazioaren kide izan zen, nahiz eta Danimarkara loturik jarraitzen zuen (Danimarkako erregea Holsteingo duke ere bazen).

Frederiko VII.aren heriotzaren ondoren, eztabaida izan zen, Schleswig eta Holstein norentzat geratuko ziren. Handik gutxira, Prusia eta Austria buru zituen Germaniar Konfederazioa Danimarkarekin gerran hasi zen; azkar garaitu zuten Danimarka, 1864an,eta dukerriak itzul zitzan behartu zuten. 1865ean Prusia eta Austria akordio batera iritsi ziren: austriarrek Holstein hartu eta gobernatuko zuten, eta prusiarrek Schleswig. Akordio hori Austria-Prusia Gerra hasi zenean bukatu zen, 1866an; gerra bukatu zenean, Schleswig eta Holstein Schleswig-Holstein estatu bihurtu ziren, eta estatua Prusiaren barne geratu zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2008-05-30). *154. araua: Europako eskualde historiko-politiko nagusiak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111224
* Commonscat Multimedia: Holstein

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ge137087
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q111224
* Commonscat Multimedia: Holstein
Hobbiton, Eraztunen Jaunaren Peter Jacksonen zinerako egokitzean.
**Hobbiton**, Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den fikziozko toki bat da. Hobbita eta Eraztunen Jauna eleberrietan agertzen da. Eskualdeko herririk antzinakoenetako bat da, Mendebaldeko Laurdenean kokatua, Mendigainetik hegoaldera eta Uralde aintziratik iparmendebaldera dagoena. Uribai errekaztoaren bi alboetan hedatzen da eta Muinoa ere hartzen du.

Herriaren izena, *Hobbit* eta *ton* hitzez osatua dago, azken hau, ingelesez "herria" esan nahi duen "town" hitzaren kontrakzioa delarik.

Hobbitoneko tokiak
------------------

Hobbitonek, posta bulego bat zuen, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 3001. urtean, blokeatua geratu zena, Bilbo Zorrozabalek, bere 111. urtebetetzea ospatzeko bidali zituen gonbidapen ugarien ondorioz.

### Muinoa

Muinoa, Eraztunen Jaunaren Peter Jacksonen zinerako egokitzean.
Muinoa, bere izenak dioen bezala, Hobbiton eta Mendigain herrien artean dagoen muino bat da, Hobbitonena den arren. Lorategiz eta baratzez osatua dago. Hegoaldeko magalaren oinetik, Uribai errekaztoa igarotzen da.

Zorrozabal Tiratu kalea, sigi-sagaka igotzen da Muinoko hegoaldeko magaletik, non hiru smial aurkitzen diren. 3 zenbakian bizi zen Gamgee familia. Kalearen amaieran, Zorrozabalenea zegoen, Bilbo Zorrozabalen bizilekua izan zena lehenik eta Frodo Zorrozabalena ondoren.

Eraztunaren Gerran eta Sarumanek Eskualdea inbaditu zuenean, Muinoko lorategi eta zelaiak eta Zorrozabal Tiratu suntsituak izan ziren. Gerra amaitutakoan, Eskualdearen onbideratzea hasi zen, eta lehen lanetako bat, Muinoaren zaharberritzea izan zen, Zorrozabalena garbituz, hobbit zulo berriak eraikiz eta Zorrozabal Tiratu berreraikiz, Tiratu Berri izenarekin berrizendatuz.

Jaiaren zelaia
--------------

Jaiaren zelaia, Muinoaren oinean, Zorrozabalenearen parean hedatzen den larre bat da. Bere izena, Bilboren 111. urtebetetzearen jaiagatik jasotzen du, han ospatua izan zena. Aire libreko sukalde erraldoi batetaz gain, muinoa pabilioiz betea izan zen, horietako bat, hain handia, tokian altxatzen zen zuhaitza, ordutik aurrera Jaiko Zuhaitza deitua, bere barnean sartzen zela.

Eraztunaren Gerran, Sarumanen gaizkileek Jaiaren Zuhaitza moztu zuten. Baina, Eskualdearen onbideratzea hasi zenean, Sam Gamgeek, zelaian lurperatu zuen Galadriel damak Lothlorienen eman zion intxaurra. Intxaur horretatik, mallorn zuhaitz bat sortu zen, eta Eskualdeko alde guztietako Hobbitek, bidaia luzeak egin zituzten zuhaitz hori ikusteko.
**Clube do Remo**, edo besterik gabe **Remo**, Brasilgo Pará estatuan dagoen Belém hiriko futbol talde bat da. Kluba 1905eko otsailaren 5ean sortu zen **Grupo do Remo** bezala eta 1914an gaur egungo izena hartu zuen. Klubak beste kirol batzuk ere eskaintzen ditu, hala nola arrauna, igeriketa eta saskibaloia, besteak beste. Brasilgo C Serieko Txapelketan jokatzen du .

Historia
--------

Kluba 1905eko otsailaren 5ean sortu zen **Grupo do Remo** bezala. 1914an berrantolatu eta gaur egungo izena hartu zuen. **Lehoi urdina** deitzen zaio eta horrek klubaren maskota eta kolore ofizialari egiten dio erreferentzia. Estádio Evandro Almeidako jabea da eta bere partidak ere Mangueirãon jokatzen ditu. Haien aurkari nagusia Paysandú da, zeinaren RexPa klasikoa Brasilgo futboleko lehia handienetakotzat hartzen da. 

Brasilgo iparraldeko eta ipar-ekialdeko talde ezagunenetako bat da. Futbol profesionalean titulu ugari ditu, besteak beste: 46 Paraenses Txapelketa, Brasilgo C Serieko Txapelketa, Ipar-Ipar-ekialdeko Txapelketa eta hiru Iparraldeko Txapelketa. Estatuaren barruan, **Arraunak** titulu bikainak ditu, hala nola zazpi aldiz txapelketa (1913-1919); 90eko hamarkadako hegemonia historikoa (zortzi titulu hamar urtean, penta barne) eta titulu profesionala %100eko arrakastarekin 2004an.

Txapelketa nazionaletako parte-hartzeetan, Brasilgo A Serieko Txapelketako 14 ediziotan egon da 1971tik, 21 B Serieko parte-hartzeetan eta Brasilgo Koparen 23 ediziotan. Bere kanpaina onenen artean 1993an Brasilgo A Serieko Txapelketako zortzigarren postua eta 1991n Brasilgo Kopako finalaurrekoa nabarmentzen dira.

Estadioa
--------

Taldeak bere partidak Evandro Almeida estadioan jokatzen ditu, **Baenão** izenez ezagutzen dena, 18.000 lagunentzako edukiera duena eta klubaren jabetzakoa. Edukiera handiagoa eskatzen duten partidetarako, klubak 45.007 ikusleentzako lekua duen Mangueirão estadioa erabiltzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Archive for the ‘Remo vs Paysandu’» *fichadojogo.wordpress.com*.

Kanpo estekak
-------------

* Remo 100%
* Leão Azul News

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2552872
* Commonscat Multimedia: Clube do Remo

---

 |

* Wd Datuak: Q2552872
* Commonscat Multimedia: Clube do Remo
**Hashing** informatika arloan, hash algoritmoa edo funtzioa erabiliz probabilitatearen bidez datu (mezu) bat identifikatzeko edo laburtzeko prozedura bat da.

Hash funtzioa informazio multzo handia identifikatzeko funtzio matematikoa da, bere emaitza originala baino multzo txikiago da.

Hashing funtzioaren propietate nagusi bat zera da: hash funtzioen emaitza bi desberdinak badira funtzio bera erabiliz, orduan sarrerako datuak ere desberdinak dira. Alderantzizkoa ezin da bermatu, hau da, nahiz eta sarrerako datuak desberdinak izan emaitza desberdina dela, zeren eta funtzioaren emaitzen multzoa mugatua da eta talkak eman daitezke, oso zaila suerta daitekeen arren.

Aplikazioak
-----------

Kriptografian, sinadura digitalean, elkartze-array-etan, audio fitxategiak alderatzeko eta datu prozesaketan besteak beste. Hash funtzio on bat hash talka gutxi sortzen duena da.
Segurtasun informatikoarekin zerikusia duten sistemek hash funtzioak edo taulak erabiltzen dituzte.

Hash funtzio adibidea
---------------------

Erraz ulertzeko hash funtzioa, adibide bat azalduko dugu.

F(x) = x mod 1021
Funtzio hau (mod edo modulua) zenbaki baten hondarra lortzeko eragiketa da. Honela funtzioak -F(x)- 0 eta 1020 zenbaki osoak emango ditu eta ausazkoak, zeinak sarrerako zenbakiekin lotzen diren. Ohartu nola 1021 zenbaki lehena den, kriptografian zenbaki lehenak maiz erabiltzen dira haiekin oinarritutako algoritmoak askatzeko.

Ikus,Gainera
------------

* Hash taula
* MD5
* Kriptografia
* Sinadura digital

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Hash funtzioak hash tauletan bilatzeko

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q183427
* Commonscat Multimedia: Hashing

---

 |

* Wd Datuak: Q183427
* Commonscat Multimedia: Hashing
**Hasdrubal** (punikoeraz: 𐤏𐤆𐤓𐤁𐤏𐤋, ʿAzrubaʿal, *Baalen Laguntza*) kartagotar ofiziala izan zen Bigarren Gerra Punikoan. Tizinoko guduaren ostean, Hanibalek bere armada ekialdera zuzendu zuen Po ibaian zehar, erromatar armada harrapatzeko. Armada zeharkatzeko toki egokia aurkitu zenean almadiak eraikitzen hasi ziren. Hasdrubalek indar nagusiaren zeharkaldia gainbegiratu zuen.

K. Fabio Maximo Verrucosok, diktadore izendatu berria zen 218. urtearen amaieran, Hanibalen balizko neguko kuarteletarako bidea mozteko asmoa zuen. Fabiok zuzen aurkitu zuen Hanibalen armadak zeharkatuko Apeninoetako pasabidea. Hasdrubal armadako laguntzaileekin lan egin zuen egur sortak ganadu adarretara lotzeko. Gauean sortak sutan piztu ziren ganaduak mendia zeharkatzen zuten bitartean. Horrek halako distrazio bat eman zuen, non Hanibalek armada nagusia, bere hornidura guztiekin, gidatu ahal izan baitzuen mendatetik borrokatu beharrik gabe. Goizean, Hanibalek bere iberiarrak bidali zituen lantzariak berreskuratzeko, Hasdrubalekin distrazioa sortzeko gelditu zirenak. Hamar mila erromatar inguru hil ziren lantzariak berreskuratu ahala.

Cannaeko guduan, Hasdrubalek iberiar eta zeltiar zalditeria zuzendu zuen kartagotar armadaren ezkerraldea (Aufidus ibaiaren ondoko hegoaldean). Hasdrubalen zalditeriak 6.500 inguru kide zituen, Hannonena, berriz, 3.500 numidiarrez osatuta zegoen. Hasdrubalen indarrak erromatar zalditeria (hegoaldean) azkar suntsitu ahal izan zuen, erromatarren infanteriaren atzeko aldea gainditu, eta erromatar aliatuen zalditeriara iritsi zen, non Hannonek numidiarrekin borroka egiten baitzuen. Erromatarren eta haren aliatuen zalditeria suntsitu orduko, zalditeri punikoa erromatar infanteriaren atzeko aldera joan zen.

Hamilkar garai hartako arazo militar guztiak zuzendu zituen (ὁ ἐπὶ λειτουρλιῶν τεταλμένος). Berriro agertzen da Geroniumeko guduan kartagotar aginduan, Minuzioren aurkako enfrentamenduan eta Cannaseko batailan ezkerreko hegala zuzenduz (K.a. 216). Borroka honen ondoren ez da berriro agertzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  HUSS (1985): 566 or.

Bibliografia
------------

* HUSS, Werner (1985): *Geschichte der Karthager*, Munich: C.H. Beck, ISBN 9783406306549. (alemanez)
* LAZENBY, J.F. (1978): *Hannibal's War*, London.

Ikus, gainera
-------------

* Beste Hasdrubal batzuk

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6744857

 |

* Wd Datuak: Q6744857
**Lisma** (iparraldeko samieraz: *Lismá*), Finlandiako iparraldean dagoen Inari udalerria osatzen duten herrixkatxo bat da. Lemmenjoki Parke Nazionalaren erdi-erdian dago, Ivalojoki ibaiaren hertzean natura basatiaz inguraturik eta bertako biztanle guztiak samitarrak dira.

Paraje bakandu hartan, antzinako ohiturak eta bizimodua mantentzea lortu da eta Lemmenjoki Parke Nazional babestuaren erdialdean dagoenez, inguru hori ez da mendeetan itxuraldatu.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Inari
 | * Ivalojoki
 | * Lemmenjoki PN
 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3757078

 |

* Wd Datuak: Q3757078


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Inariko herrixkak** |  |
| Akujärvi • Angeli • **Inari** • **Ivalo** • Kaamanen • Keväjärvi • Koppelo • Kuttura • Lisma • Menesjärvi • **Näätämö** • Nellim • Partakko • Riutula • **Saariselkä** • **Sevettijärvi** • **Törmänen** |
Jakob Muffelen erretratua.
***Hieronymus Holzschuherren erretratua*** Albrecht Dürer margolari ospetsuak 1526an egin zuen margolana da. Margolanaren goiko ezker aldean zera irakur daiteke: «HIERONIMOS HOLTZSHVER AÑO DO[ME]NI 1526 ETATIS SVE 57». Erabili zuen teknia ohol gaineko olioa izan zen. Berlingo Gemäldegalerie museoan erakusten da.

Historia
--------

Lana Nurenbergen egin zen, margolariak Johann Kleberger eta Jakob Muffel ere erretratatu zituen urte berean. Hieronymus Holzschuher nuremburgar patrizio bat zen, hiriko senatari eta septemviro, goi mailako familia noble batean jaioa. Jakob Muffelen taularen antzeko neurriek iradokitzen dute bi obrak aukera ofizialen baterako margotuak izan zirela eta herriko areto publiko batean ikusgai egon zirela.

Erretratua margotuaren familiarena izan zen, 1884ra arte. Bermargotzerik, garbiketa txarrik edo zaharberritze desegokirik ez egoteak, bere kontserbazio egoera ezin hobea albideratu du, Durerok zehatz-mehatz zaintzen zituen xehetasun guztiekin, hala nola aurpegiaren erreprodukzio perfektua eta ilez ile margotutako bizar zuria.

Ezaugarriak
-----------

Margolanak 48 × 36 zm. ditu. Protagonistak busto erdia eta hiru laurden ditu, ezkerretara biratuta, begiak ikusleari begira, atzealde neutro baten gainean, gris urdinxka. Obraren izaera ofiziala hurbileko planoak azpimarratzen du.

Azal zabaleko mantu ilun bat janzten du protagonistak, eta begirada harro eta fidakorra erakusten du; Jakob Muffelen erretratuan, aldiz, begirada hutsunean galdutakoa bezala agertu zen: kontraste hori desiratua zen, izan ere, Durerok ondo ezagutzen baitzituen bi gizonak, haien herrikideak, eta, gainera, elkarren lagunak baitziren.

Taularen gainean Holzschuher eta Münzer familien armarriak daude, bi ereinotz-adarren arteko konposizio heraldiko landu baten barruan, garaiko ohituren arabera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Costantino Porcu (argitaratzailea), *Dürer*, Milan, Rizzoli, Milán 2004.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3937568

 |

* Wd Datuak: Q3937568
**Hlidskjalf** edo **Hliðskjálf**, eskandinaviar mitologian, Odinen tronua da, mundu guztiak ikustea ahalbidetzen diona.

Grimnismalen, Odin eta Frigg, Hlidskjalfen eserita daude euren seme Jotunak diren Agnarr eta Geirröd ikusten dituztenean, lehena, leizezulo batean bizitzen erraldoi batekin, eta, bestea, errege izanez. Friggek, orduan, bere senarrari, Geirröd miserable bat zela eta batere abegikorra ez zela leporatu zion. Eta, beraz, esandako hau benetakoa ote zen eztabaidatu ondoren, Odinek, Geirröd bisitatzea erabaki zuen, hobeto jakiteko.

Skirnismalen, Frey da Hlidskjalfen esertzen dena Jötunheimerantz begiratzen duenean eta Gerd erraldoi ederra ikusten duenean, honetaz berehala maiteminduz.

Gylfagginingen, Snorri Sturlusonek, tronua, olerkiaren lau zati ezberdinetan aipatzen du. Lehendabizi, tronuari, bizileku bezala erreferentzia egiten diola dirudi:

"Jauregi bat dago, Hlidskjalf deitua, eta Odin han eseri zenean, tronuan, kanporantz begiratu zuen, mundu osorantz, eta gizaki bakoitzaren ekintzak ikusi zituen, eta ikusitako gauza guztiak jakin zituen".

Baina, olerkian, aurrerago, tronuari berari erreferentzia egiten dio.

Beste bizileku bat dago han, Valaskjalf deitua dena. Odinena da egoitza hori. Jainkoek, zilar hutsez egin eta estali zuten, eta jauregi honetan dago Hlidskjalf, hala deitzen baita tronua. "Guztien aita" han esertzen den bakoitzean, mundu guztiak aztertzen ditu.

Hlidskjalf aipatzen den hirugarren aldia, Gerden sedukzioari buruzko Snorriren istorioan da, Skirnismalen.

Azkenik, Snorrik, Odinek, tronua, Loki, Baldur erahila izan ondoren ihes egin zuenean aurkitzeko nola erabili zuen kontatzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q872135

 |

* Wd Datuak: Q872135
**Charles Lescat** (1887ko otsailaren 19a - 1948) argentinar herritarra izan zen, Frantzian ikasi eta *Je suis partout* aldizkarian idatzi zuena, Robert Brasillachek zuzentzen zuen aldizkari ultra-kolaborazionista.

Biografia
---------

**Carlos Hipólito Saralegui Lesca** bezala jaioa Buenos Airesen, Frantziako Armadako boluntario aritu zen Lehen Mundu Gerran. Bertan, Lescat Charles Maurrasen lagun pertsonala bihurtu zen, *Action française* (AF) mugimendu monarkistaren buru. AFko partez*, Je suis partout-*eko administrazio kontseiluko buru izan zen, eta berrikuspen honen editore-buru izan zen denbora batez. 1941ean *Quand Israël se venge* (Israel mendekua hartzen duenean) liburu antisemita argitaratu zuen, Éditions Grasset argitaletxearen bitartez.

Parisen liberazioaren ostean Alemanian errefuxiatu zen Espainia frankistara bidaiatu aurretik. 1946an heldu zen Uruguaira, eta gero Juan Peronen Argentinan kokatu zen. Bertan, kolaboratzaileek eta nazien iheslariek erabiltzen zituzten ratlineetako bat antolatu zuen. Lescatek Pierre Dayeri lagundu zion Argentinan aterpea aurkitzen.

1947ko maiatzean heriotza zigorra *in absentia* ezarri zion Parisko Auzitegi Nagusiak, baina, Frantziak estradizio eskaerak egin zituen arren, Lescat, bertako argentinar herritarra, ez zuten inoiz estraditatu. Argentinan hil zen 1948an.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2753038
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 24735738
* ISNI: 0000 0000 8103 5985
* BNF: 13008925b (data)
* LCCN: nr89002882
* SUDOC: 068030002

 |

* Wd Datuak: Q2753038
Hobelex LibreOfficen instalatzerakoan Huspell SpellChecker motorra desgaitzea komeni da.
Hobelex zuzentzaile lexikoa erabiltzerakoan, ezagunak ez diren hitzak gorriz azpimarratuak agertuko dira eta urdinez azpimarratutako hitzei, erabat zuzenak ez direlakoan, beste aukera batzuk eskainiko zaizkie.
**Hobelex** euskararako lehen lexiko-zuzentzailea da, UZEIk garatua. Zuzentzaile ortografikoa eta lexikoa da, euskaraz akats ortografikorik gabe idazten eta, gainera, lexiko zuzen eta eguneratuarekin idazten laguntzen duen tresna.

Euskaltzaindiaren arauak eta Eusko Jaurlaritzako Terminologia Batzordearen erabakiak dira Hobelexen zuzenketa-proposamenen oinarri nagusiak. Hobelex etengabe eguneratzen da eta, beraz, bertsio berriak deskargatzen joan ahala eguneratutako proposamenak egiten ditu zuzentzaileak.

Erabilerraza da, izan ere, idatzi ahala egiten ditu hobekuntza-proposamenak, eta erabiltzaileak aski du azpimarratutako hitzaren gainean klik egitea proposamena onartzeko. Hiztegi pertsonala sortzeko aukera ere badu. Hasieran PCetarako Word testu-editorean eta Microsoft Officeko beste programetan erabil zitekeen. Geroago, LibreOffice paketean txertatzeko aukera ere eskaini zen.

Oso erraz instalatzen da.

Ezer instalatu gabe ere, online erabil daiteke.

Zuzentzaile ortografiko hutsek ez bezala, Hobelexek hobespen lexikoak ere egiten ditu, eta hori testuaren egokitasuna bermatzeko lagungarria da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  UZEIBerba, «Hobelex, lexiko zuzenarekin idazteko tresna», *Zuzeu*, 2014-10-22, CC-BY-SA lizentzia
2. ↑  *Berria.eus* 2016-06-26 "LibreOfficerako ere egokitu dute Hobelex zuzentzailea"
3. ↑  *Sustatu.eus* 2016-06-21 "HOBELEX LibreOffice-rako: euskarazko zuzentzaile zehatzena, software libreko testu-editore erabilienean eskaini zuen"
4. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Xuxen.

Kanpo estekak
-------------

* Hobelexen webgunea
* Hobelexen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492010

 |

* Wd Datuak: Q20492010
**Lilavati** (sanskritoz: |लीलावती, Līlāvatī) Bhaskara II.a indiar matematikariak idatzitako matematika tratatu bat da. Lilavati Bhaskara II.aren *Siddhanta Shiromani* (Sanskritotik "Tratatuen koroa") lan nagusiaren lehenengo liburukia da. Lan horren beste liburukiak *Bijaganita*, *Grahaganita* eta *Goladhyaya* dira.

Izena
-----

Aritmetikako Liburu hau Bhaskara II.ak bere alabarentzat Lilavati idatzi omen zuen. Historia dioenez, Lilavati jaio zenean, aitak neskaren horoskopoa kontsultatu zuen, eta horrek ezkongabe hilko zela zioen. Hala ere, Bhaskarak, patuari aurre egin nahian, senar bat bilatu zuen alabarentzat eta klepsidra edo ur-erloju bat prestatu zuen ezkontzako ordu zehatza adieraz dezan. Baina Lilavati, irrikan, klepsidrari gainetik begiratu nahi izan zion eta, konturatu gabe, soinekoko perla bat erori zitzaion barrura. Erloju butxaturik geratu zen eta ezin izan zuen ezkontzako ordua jo. Senargaiak, astronomoek ikaratuta, ihes egin zuen.

Bhaskarak patua onartu zuen baina, alaba kontsolatzeko, haren izena daraman liburu bat idatzi zuen, neskaren eta beraren izenaren oroigarri izan zedin betiko.

*Lilavati* hitzak berez *nire neska polita* esan nahi du (sanskritotik, Līlā = polita, -vatī = nire neska).

Edukiak
-------

Liburuak hamahiru kapitulu ditu, gehien bat definizioak, aritmetika terminoak, interesen kalkulua, progresio aritmetikoak eta geometrikoak, geometria laua, solidoen geometria, gnomonen itzala, kuttaka - ekuazio zehaztugabeak ebazteko metodo bat - eta konbinazioak.

*Lilavati* liburuan modu bitxi batean planteatzen dira aritmetika eta geometriako hainbat problema. hona adibide bat:

*Bihotzeko Lilavati polit horrek, zuk, paumak bezain begi eztiak dituzun horrek, esan iezadazu zein diren 135 eta 12 biderkatzean ateratzen diren zenbakiak. Biderketan iaioa bazara, osorik zein parteka, zatiketa bidez edo zifren banaketaz, esan, neskato zoriontsu, zein da biderkaduraren zatidura bider biderkatzaile bera?*

Kanpo estekak
-------------

* Bhaskara charyaren Lilavati- Jatorrizko liburua ingelesera itzulita
* Bhaskaracharya's Lilavathi[*Betiko hautsitako esteka*] - Liburuaren berrikustea
* Bhaskara
* Khagol Mandal

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3289114
* Commonscat Multimedia: Līlāvatī

---

 |

* Wd Datuak: Q3289114
* Commonscat Multimedia: Līlāvatī
**Lilia Igorevna Akhaimova**, errusieraz Лилия Игоревна Ахаимова, (Vladivostok, Errusia, 1997ko martxoaren 17a) gimnastikan aritzen den kirolari errusiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen *Taldeka* emakumezkoen kategorian, ROC ordezkatuz; AEBko taldearen (zilarrezko domina) eta Erresuma Batuko taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen ROCeko taldea. Honako hauek osatzen zuten gimnasta taldea: Lilia Akhaimova, Viktoria Listunova, Angelina Melnikova eta Vladislava Urazovak. Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Olinpiar Jokoak
---------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | ‘’Taldeka’’, emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Lilia Igorevna Akhaimova» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Lilia Igorevna Akhaimova» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18637072
* Commonscat Multimedia: Lilia Akhaimova

---

 |

* Wd Datuak: Q18637072
* Commonscat Multimedia: Lilia Akhaimova
**Liberapay**, 2015. urtean, Frantzian, Changaco eta Zatalyz programatzaileek sortutako irabazi-asmorik gabeko erakunde bat da. Talde, erakunde eta gizabanakoentzako mikromezenasgo-zerbitzua eskaintzen du.

Liberapay, Gratipayren (hasiera batean, *Gittip* bezala ezaguna) fork gisa garatu zen, azken horrek, legezko arazoak izan zituela eta, Liberapay, Europar Batasuneko lege-esparruetara egokitzen saiatzen da.

Zerbitzuak ez du komisiorik kobratzen, ordainketa-prozesadoreek eskatutakoaz gain. Aldiz, zerbitzuari berari egindako dohaintzen bidez, beste proiektu bat balitz bezala, bere jarduera finantza dezake.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Introduction - Liberapay.* .
2. ↑    *Gratipay, Liberapay - Open source tipping apps struggle.*  2016ko martxoaren 11n.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q34234153
* Commonscat Multimedia: Liberapay

---

 |

* Wd Datuak: Q34234153
* Commonscat Multimedia: Liberapay
**Haraam** (arabieraz حَرَام‎ ḥarām), batzuetan **Haram**, arabierazko hitz bat da, "debekatua" edo "sakratua" esan nahi duena. Islamean fedeak debekatzen duen edozein gauzari buruz esaten da, gutxi gorabehera euskaraz bekatu erabiltzen den bezala. Kontrakoa ḥalāl da.

Termino erlijiosoak honako gaiei erreparatzen die:

* Ekintza batzuk, adibidez adulterioa eta erailketa.
* Homosexualitatea
* Objektu batzuk eta sakrilegioa
* Janari batzuk, txerria eta alkohola bezala.
* Halal izan daitezkeen hainbat jaki, objektu eta pertsona modu ez-egokian landu edo zerbait ez-egokia egin badute.

Haraam termioarekin, urteetan zehar, hainbat adiera gehiago agertu dira. Abidiez "lotsagarria" edo "penagarria" dela esateko erabiltzen da. Umeei ere esaten zaie animaliak edo pertsonak gaizki ez tratatzeko, hori 'haraam' delako.

Haraam da ere modu ez egokian lortutako dirutza. Adibidez tranpak egiten, lapurtzen, korrupzioaren bitartez, erailketa edo beste gizaki bati min egiten lortu bada, diru hori haraam da. Islamak debekatzen die musulmanei diru hori probestea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q223862
* Commonscat Multimedia: Haram (Islam)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q223862
* Commonscat Multimedia: Haram (Islam)
***Libelloides coccajus*** intsektu neuropteroaren espezie da.
Espezie endopterygota da, hau da, holometabolismoa edo metamorfosi osoa duen animalia dela. *Ascalaphidae* familiakoa da.

Banaketa
--------

Europako intsektua da, batez ere hegoaldekoa. Alpeetatik iparraldera bakarrik leku beroetan aurkitzen da. Dena dela oso espezie arraroa da.

Ezaugarriak
-----------

Neuropteroa, 25 mm luzera eta 52ko hego luzera. Duen itxura eta izaera tximeletekin antzekotasuna badu. Bereizteko ikusiko dugu, batetik, gorputza hilez beltzez estalia duela eta hegaletan ezkatak ez dituzte: gardenak, kanpoko lehen herenak horiak dira eta azpialdean arre ilunak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Entomologia Komunitate Birtuala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1310447
* Commonscat Multimedia: Libelloides coccajus
* Wikispecies Espezieak: Libelloides coccajus

---

* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 61166
* EOL: 4129500
* Fauna Europaea: 85237
* GBIF: 2103138
* NCBI: 1504849

 |

* Wd Datuak: Q1310447
* Commonscat Multimedia: Libelloides coccajus
* Wikispecies Espezieak: Libelloides coccajus
**Cheonggyecheon** (Hangul: 청계천), Hego Koreako Seul hiriburuaren erdian dagoen 6 kilometroko parkea da.

Ezaugarriak
-----------

Cheonggyecheon gunearen erdian, erreka bat dago, eta honen inguruan, udalak eraikitako berdegune handia dago. Hiriaren erdiguneko parkerik garrantzitsuena da, eta 2003ra arte, bertan autobide altxatu bat zegoen.

2003an, hiriko unibertsitateko ingeniari talde batek, autobidea kendu eta honen azpiko ingurunea berreskuratzeko egitasmoa aurkeztu zuen. Udalak proiektua babestu eta bidezubiaren eraisketa hasi zen. Lanek 900 milioi dolarreko aurrekontua izan zuten eta 2005erako amaitu zituzten.

Bidezubiaren eraisketarekin batera, hainbat aldaketa egin ziren hiriko errepide sarean, bidezubiaren desagerpenak eragin zezakeen trafiko arazoak ekiditeko. Autobusentzako erreiak sortu ziren, eta hiriaren erdigunean aparkatzeko ordaindu beharrekoa garestitu zuten.

### Kritikak

Nahiz eta kritika ugari jaso, inguruko dendari eta ekologistengandik batez ere, gaur egun Cheonggyecheon, hiriko gunerik ezagunenetakoa da, eta urtero milaka turistek bisitatzen dute.

Horrez gain, hainbat ekitaldi kultural antolatzen dira gunearen inguruan.

Kanpo estekak
-------------

* Proiektuaren eta gunearen webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495437
* Commonscat Multimedia: Cheonggyecheon

---

 |

* Wd Datuak: Q495437
* Commonscat Multimedia: Cheonggyecheon
**Liberiako Bigarren Gerra Zibila** 1999an hasi zen, bere herrialde bizilagun Gineak babestutako matxino talde batek, Sekou Connehen LURDek, Liberiaren iparraldea konkistatu zuenean.

Garapena
--------

1997an, Liberiako herriak Charles Taylor bere lehendakari gisa hautatu zuen, gizon hau herrialde honetako hiriburura, Monroviara, indarrez sartu ondoren. 1990eko hamarkadan zehar manifestatutako ondoez inplizitua nabarmena zen, ondoez hau herrialdearen ekonomia ahularen beherakadek eta arma eramangarrien trukeko egur zein diamanteen salmentek eragina zen.

Taylor lehendakari gisa hautatua izan zen hauteskundeak ospatu ondoren, gudularien desmobilizatzea eta herrialdea baketzea lortu zen. Hala ere, beste buruzagi batzuk herrialdea uztera behartuak izan ziren eta garai bateko ULIMOren indarrak, LURD izenarekin eraberrituak, Lofa eskualdean borrokatzen hasi ziren, gobernua ezegonkortzeko eta diamante zelaiak menderatzeko helburuarekin. Indar armatu hauek gerra zibilaren hasiera eragin zuten. Aipatzekoa da, gerrak iraun zuen urteetan zehar, jarduera ekonomiko formalak eten egin zirela.

2003. urtearen hasieran, herrialdearen hegoaldean beste matxino talde bat sortu zen, Thomas Nimelyren agindupeko MODEL talde-armatua. Charles Taylorren gobernuak, urte horretako ekaina uztaila bitartean, Liberiako lurralde osoaren heren bat baino ez zuen menderatzen.

Urte horretako uztailaren 14 eta abuztuaren 18 bitartean, LURDek gobernuaren mende zegoen herrialdearen hiriburua, Monrovia, setiatu zuen. Gudu honek mila zibil baino gehiago hil zituen eta nazioarteko indarrak gudulariak gelditzeko eta bake prozesu bat hasteko iritsi ziren arte iraun zuen.

Gerra 2003ko urrian amaitu zen, Nazio Batuek eta estatubatuar indar militarrek matxinoek Monrovia hiriari eginiko erasoa gelditu ondoren (urte horretako uztailaren 14tik abuztuaren 18 bitartean) eta Charles Taylor lehendakaria Nigeriara atzerriratutakoan. 2005ean hauteskunde demokratikoak ospatu ziren, 1980. urtetik ezin izan ziren halako hauteskunderik egin. Lehendakari berriari, Ellen Johnson-Sirleafi, 2004ko urtarrilean aitortu zitzaion esandako kargua, hortik aurrera, Liberiako Iragate-Gobernuak bere boterea galdu zuen.

Ikus, gainera
-------------

* Liberia
* Liberiako historia
* Liberiako Lehen Gerra Zibila
* RUF

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ingelesez: *Armed Forces of Liberia*
2. ↑  Ingelesez: *Revolutionary United Front*
3. ↑  Frantsesez: *Rassemblement des forces démocratiques de Guinée*
4. ↑  Ingelesez: *Liberians United for Reconciliation and Democracy*, mandinkarrez osatua
5. ↑  Ingelesez: *Movement for Democracy in Liberia*, krahnek osatua
6. ↑  Rebels Lift Siege of Starving Monrovia - General News - redOrbit. 2003ko abuztuaren 14.

Kanpo estekak
-------------

* Global Security - Liberia - Second Civil War - 1997-2003 *(Ingelesez)*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1960733
* Commonscat Multimedia: Second Liberian Civil War

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2008005550

 |

* Wd Datuak: Q1960733
* Commonscat Multimedia: Second Liberian Civil War
Clunyko abadia.
**Cluny ordena**ren aurrekaria beneditar ordena da, San Benedikto Nursiakoak VI. mendearen hasieran sortu zuen ordena. 910ean Eliza Katolikoaren barnean ordena monastikoak eraberritzeko borondatea sortu zen. Eta eraberritze hau aipaturiko Benedikto Nursiakoaren Araua oinarri hartuz gertatu zen, monjeen bizitza hauen bizitzak nolakoa izan behar duen zehazten duen araudi bat. Arau honek garapen handia lortzen du Benito Anianekoaren parte-hartzeari esker, baina abadien tradizio propioek eta hauen aplikazioaren errutinak mugatzen dute. Prozesu honetan Clunyko abadiak nagusitzea erabakitzen du komentu ugari elkartuz eta Erdi Aroko ordenarik garrantzitsuena bihurtuz, monasterioak Europa guztian zituena.

Fundazioa
---------

Cluny ordena, esan bezala, beneditar ordenaren erreforma bat da. 910eko irailaren 11n sortu zen, Akitaniako dukea zen Gilen I.ak Cluny hiribildua aita santuari eman zionean bertan hamabi monje izango zituen monasterio bat sor zezan. Monasterioa Mâconnaisn kokatu zen, Saona eta Loiran. Gilen I.ak egin zuen dohaintza ez zen doakoa, baizik eta horren trukean Aulki Santuaren babesa eta bermea lortu nahi zuela, bere botere oso urria baitzen. Gilen Errukitsua monasterioa laikoek kontrolpean hartzea eragozten saiatu zen. Abadiaren fundazio gutunean monjeek, askatasun osoz, abadea aukera zezaketela ezarrita zegoen; beneditar ordenan berebiziko garrantzia zuen puntua. Gutunak larriki salatzen ditu arau hau apurtzen dutenak. Clunyko dohaintza ez da bakarra. Garai honetan domeinu ugari aita santuari emanak izan ziren, Vézélay kasu. X. mendeko aita santuen ospea oso garrantzitsua da. Erreforma monastikoa San Martin d'Autuneko monasterioak eta Fleury-sur-Loirekoak babestu zuten. 914an Brogneko monasterioa sortu zen eragin handiko gune bihurtuz bere sortzaile izan zen Gérardekin batera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1529391
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 121893974
* ISNI: 0000 0001 1945 1272
* BNF: 11873534j (data)
* GND: 812600-8
* LCCN: n79116003
* SUDOC: 026498278
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 3853
* HDS: 007153

 |

* Wd Datuak: Q1529391


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Cluny ordena*** |
**Hernando konderria** (ingelesez: *Hernando County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Brooksville da. 2010eko zentsuaren arabera 172.778 biztanle zituen, Hernando kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hernando konderriak 1.525,56 kilometro koadro ditu. Horietatik 301,69 ura dira. Beste 1.223,87 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 172.778 pertsonetatik 159.643 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 17.796 dira. 8.165 beltzak edo afroamerikarrak. 483 amerikar natiboak ziren eta 62 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.815 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 244 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.366 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488572
* Commonscat Multimedia: Hernando County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158287311
* ISNI: 0000 0004 0631 7383
* GND: 7843179-7
* LCCN: n81095282
* **Lekuak**
* OSM: 1210700
* TGN: 1002473

 |

* Wd Datuak: Q488572
* Commonscat Multimedia: Hernando County, Florida
***Hemen du atseden Nevaresek. Ipuin antologia bat*** (katalanez: *Aquí descansa Nevares i altres narracions mexicanes*) Pere Calders idazle katalanak 1980an plazaratu zuen ipuin bilduma da. Jasotakoen artean 1967ko *Aquí descansa Nevares* eleberri laburra dago; horrekin batera, aurretik 1957an argitaratutako *Gent de l'alta vall* liburuan plazaratutako bost ipuin bildu zituen. Umorea, ironia eta fantasia dira nagusi ipuin hauetan.

Edukia
------

Liburu honetan bildutako pertsonaiak onberak, fidakorrak, etsi onekoak, erdipurdikoak gehienak dira; bizimodu arrunteko jende arrunta, halako batean egunerokotasunaren arruntasuna urratzen duen gertaera ezohiko edo ustekabekoren bati aurre egin beharrean suertatzen dena. "Ipuin antologia honetako istorioak, errealitateari ertz berriak ateratzen dizkioten kontakizunak, umore eta ironiaz albainduak, muturrekoak, muturreko egoeran ezagutzen baita ondoen giza izatearen muina".

Eusakarazko bertsioa
--------------------

Itzultzailea Antton Olano Irurtia izan zen eta liburua Literatura Unibertsalaren bilduman jaso zen, 169. zenbakian. 2016an plazaratuta, ISBN hau da: ISBN: 978-84-9746-968-5. 256 orri ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Euskal bertsioaren aurkezpenaren bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q86240957
* **Identifikadoreak**
* Open Library: OL4164789M

 |

* Wd Datuak: Q86240957
28°59′20″N 112°22′23″W﻿ / ﻿28.98889°N 112.37306°W﻿ / 28.98889; -112.37306

**Huivulai uhartea** ("Lepo luze" maio hizkuntzaz) Mexikoko Kaliforniako golkoko uhartea da. Administratiboki Benito Juárez herrikoa da, Sonora estatuan. 17 km-ko luzera eta 1,2 km-ko zabalera du. Ezaguna da bertako duna handietan 4x4 ibilgailuak korrika ibiltzen direlako. Izan ere, erreserba naturala da. Maio kulturarentzat inguru sakratua da. Errepide batek lotzen du uhartea kostaldeko Ciudad Obregon hiriarekin.

Ekologia
--------

Ur gaziari esker benetako oasis agertzen da. Argazkian, *Dendrocygna bicolor* bat.
Aipatutako duna handiekin batera, ur gezako iturri bat du, 97 metroko sakonera duena, eta benetako oasis sortzen duena. Inguru horretan datil-palmondoak ikus daitezke. Ur horri esker hegazti ugari ikus daiteke:

* *Dendrocygna bicolor*
* Pelikano arrunt
* Kurriloak
* Albatrosak

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Mexikoko geografia

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Huivulai uhartea*** |

* **(Gaztelaniaz)**:Huivulari uharteari buruzko dokumentala.)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q922963

 |

* Wd Datuak: Q922963
*Artikulu hau erakunde armatuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Hordago (argipena)».*

**Hordago** 1970eko hamarkada bukaerako Ipar Euskal Herrian jardun zuen talde armatu abertzale eta independentista bat izan zen. Hamabost ekintza gauzatu zituen zenbait bankentxe eta Angeluko aldi baterako lan agentzia baten aurka.

Denbora tarte horretan Iparretarrak (IK), Euskal Zuzentasuna (EZ) eta Hordago talde armatuak jardunean zebiltzan Ipar Euskal herrian, eta zenbait urtez hiru erakunde armatu horiek ekintzak egiten aritu ziren aldi berean.

Hordago deus jakinarazi gabe desagertu zen, baina 1981ean bost militanteren atxiloketak eta presondegiratzeak desagertze hori lagundu zuen. Nahiz eta militanteak bazituen, atxiloketen ondorioz, testuinguru politikoaren ondorioz eta giro nahasiaren ondorioz, haien dinamika armatuak ez zuen aitzina jarraitu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Bidegain, Eneko. *Iparretarrak, erakunde baten historia.* .

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Zuzentasuna
* Iparretarrak
* Irrintzi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3140512
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2293153954893205680008

 |

* Wd Datuak: Q3140512