recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Oin-ohar bat paperezko idazlan batean.
Oin-ohar baten adibidea, testu elektroniko batean.
**Oin-ohar** edo **oin ohar** bat orrialdearen behealdean agertzen den ohar bat izan ohi da, beste oin-ohar batzuekin batera idazten dena; oin-oharrak normalki zenbakien bidez ordenatuta ageri dira. Batzuetan oin-oharrak, kapitularen bukaeran jartzen dira, eta beste batzuetan, liburuaren azken orrietan. Azken kasuan "amaierako oharrak" direla esaten da. Testu elektronikoetan, baliteke oharra iztukatua egotea eta pantailaratu ahal izateko beharrekoa izango da kurtsorea zenbaki edo seinalatutako testu gainetik pasatzea edo klik egitea. Kasu horretan, ohar bat dela esango dugu, baina funtzioa eta helburua berdinak dira.

Oin-oharren helburu orokorrak hiru hauetan laburbil ditzakegu: testua gehiegi ez zamatzea, zeharkako argudio edo adibideka ematea eta erreferentzia bibliografiako edo aipamenak sartzea. Testu barruan, oharra bere deiaren bidez identifikatuko duzu,. gorago esan bezala Deia zenbakitxo bat izaten da eta horren erreferentzia orrialdearen beheko aldean agertuko zaizu.

Amaierako testu osoaren atzeko aldean, bibliografiaren aurretik, idazten dira. Informazio eta iruzkin luzeagoak egiteko aukera emango dizute.

Tipografiaren ikuspegitik, oin-oharra testuarena baino txikiagoa den gorputz (dimentsio) batez idazten da, eta ohar-dei baten bidez adierazten da: izartxo bat, zenbaki bat, letra edo beste edozein zeinu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Soto, Iñaki. *Filosofian aritzeko oinarriak: gida bibliografiko eta metodologikoa.*  UEU, 370 or. (Noiz kontsultatua: 2023-03-12).

Ikus, gainera
-------------

* *Et alii*
* *Op. cit.*
* *Ibidem*
* Bibliografia
* Oin-ohar
* Erreferentzia bibliografikoen kudeatzailea
* Estilo-liburu
* Erreferentzia-lan
* Laguntza:Erreferentziak (Wikipedian erreferentziak nola erabili)
* ISBN
* ISSN
* DOI
* APA estiloa
* Chicago estiloa
* ISO 690
* Harvard estiloa
* MLA estiloa
* AMA estiloa

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25424643
* Commonscat Multimedia: Footnotes

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4200645-4

 |

* Wd Datuak: Q25424643
* Commonscat Multimedia: Footnotes
**Elias Howe** (Spencer, Massachusetts, 1819ko uztailaren 9a – Brooklyn, New York, 1867ko urriaren 3a) kremaileraren antzeko mekanismo bat patentatu zuen lehena izan zen.

Biografia
---------

 kremailera
Elias Howe Spencerren jaio zen, Massachusetts, 1819ko uztailaren 9an. Aita Elias Howe doktorea izan zuen eta ama, berriz, Polly Howe (Bemis)

Massachusettsen eman zituen haurtzaro eta gaztaroa eta, 1835 hasieran, Lowelleko oihal fabrika batean aritu zen lanbidea ikasten.

1837ko izualdian, ekonomia larri zebilen eta fabrika itxi egin zuten, Howe Cambridgeera (Massachusetts) joan zen bizitzera eta kardatzeko makinen mekaniko izan zen han, bere lehengusua zen Nathaniel P. Banksen ondoan ikasten.

1838an, berriz, Cambridgeeko maisu mekaniko zen Ari Davisen tailerrean aritu zen ikasten, kronometro eta beste prezisio tresna batzuen fabrikazio eta konponketan espezializatu zelarik. Orduan jabetu zen josteko makinaren ideiaz.

1846ko irailean, josteko makinaren lehen patentea lortu zuen, baina, 1850ean, salatu egin zuten, asmakuntza Walter Huntena baitzen eta Howek hobetu eta berdiseinatu besterik ez baitzuen egin.

1951n, kremaileraren antzeko zerbait patentatu zuen. Hasiera hartan ez zegoen erroparentzat pentsatuta, oinetakoentzat baizik. Zaila zen bi aldeak zerbaitekin lotzea eta botoiei ekidin nahi zitzaien
.

1867ko urriaren 3an, hil zen eta New Yorkeko Gravesend hilerrian eman zioten lur.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)**
2. ↑  **(Gaztelaniaz)**
3. ↑  **(Gaztelaniaz)**

Ikus gainera
------------

* Kremailera

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q360359
* Commonscat Multimedia: Elias Howe

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37696118
* ISNI: 0000 0000 5133 540X
* BNF: 15860293v (data)
* GND: 117535524
* LCCN: nr93045047
* SNAC: w6qz3t6r
* SUDOC: 234381949
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q360359
* Commonscat Multimedia: Elias Howe
**Khalil Sakakini Zentro Kulturala** ( arabieraz, مركز خليل السكاكيني الثقافي) ) arte eta kultura palestinarren erakunde nagusia da. Kultura askatzaile pluralista eta kritikoa sortzea du helburu, ikerketaren, galdeketak eta parte-hartzearen bidez, eta gune ireki bat eskaintzen du komunitateak eduki kultural bizigarriak eta askatzaileak sor ditzan. 

Ramallahn dago, eta arkitektura palestinar tradizionalean oinarrituta XX. mende hasierakoa eraikin berritu batean dago. Hasieran, Palestinako Kultura Ministerioaren sukurtsal gisa ezarri zen 1996ko maiatzean, eta 1998an irabazi-asmorik gabeko gobernuz kanpoko erakunde (GKE) gisa erregistratu zen. Zentroak Khalil Sakakini akademiko, poeta eta nazionalistaren izena darama.

Zentroan arte erakusketak, liburuen irakurketak, poesia irakurketak, haurrentzako jarduerak eta pelikulen proiekzioak daude. Epe luzeko proiektuez gain, bere jardueretako batzuk Ramallah-tik kanpoko instalazioetara ere transferitu ditu, hala nola Birzeit, Gaza eta Bethleemera, Israelek ezartzen dituen mugekin proiektuekin jarraitu ahal izateko.

Adila Laidi zentroaren lehen zuzendaria izan zen 1996 eta 2005 bitartean. Yazan Khalili izan da zuzendaria 2015etik.

Ikus gainera
------------

* Khalil al-Sakakini
* Palestinako Ondarearen Zentroa

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Khalil Sakakini Cultural Center» *Artfactories* 26 August 2005.
2. ↑   Laïdi-Hanieh, Adila.  (2007). «Paradigm Shift: Building Inclusive Cultural Practices» *European Cultural Foundation*.
3. ↑   «Khalil Sakakini Cultural Center» *digi-arts* (UNESCO).
4. ↑   **(Ingelesez)** Johal, Am.  (12 October 2004). «Culture and dissent: Khalil Sakakini Center looks towards creative resistance» *The Electronic Intifada*.
5. ↑   «Khalil Sakakini Cultural Centre» *Art Places*.
6. ↑   **(Ingelesez)** Patience, Martin.  (7 February 2006). «Palestinians consider life under Hamas» *BBC*.
7. ↑   Kalman, Matthew.  (27 April 2006). «Israeli barrier draws artists to a cause: Many Palestinians object to paintings as disguising reality» *Boston.com - The Boston Globe*.

Kanpoko loturak
---------------

* Khalil Sakakini Cultural Centre [Web-gune ofiziala][
**Espiritu Santuko katedrala** edo **Los Altosko katedrala** Gaztelako konkista ondoren altxatutako eraikina da. Gaztelarrek hiri bera Espiritu Santuari eskaini zioten. Hau Tecun Uman kondairazko heroi indigenari garaitu ondoren izan zen. Eraikina 1532 urte ingurukoa da.

Historia
--------

Eliza hau Quetzaltenangon sortu zen lehenetarikoa da, eta Quetzaltenangoko irudi gurtuenetako bi ditu: Jainkozkoa Epailea Justua eta Arrosarioko Ama Birjina. Bi irudiak prozesioan ateratzen dira Ostiral Santuan eta urriko jaietan, hurrenez hurren.

Gaur egungo katedralak hiru aldaketa ezagutu ditu gutxienez, eta azkenekoan bakarrik fatxada utzi zen. Horregatik, kanpotik, bi eliza desberdin direla ematen du, nahiz eta bakarra izan.

Kondaira
--------

Kondairak dioenez, Antigua Guatemalatik lurrikara katastrofiko baten ondoren Nueva Guatemala de la Asunciónera zeramatela Arrosarioko Ama Birjinaren irudiak Quetzaltenangon geratzea erabaki zuen. Ordutik, Arrosarioko Ama Birjina hiriko zaindaria da. Arrosarioko Ama Birjinaren irudia Aldare Nagusian zegoen, baina geroago, katedralaren barruko kapera batera eraman zuten.

Iruditegia
----------

* Ikuspegi orokorra.Ikuspegi orokorra.
* Fatxada koloniala.Fatxada koloniala.
* Katedralaren fatxada berria.Katedralaren fatxada berria.
* Barruko ikuspegia.Barruko ikuspegia.
* Arrosarioko Andre Maria.Arrosarioko Andre Maria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Espiritu Santuko katedrala Wikiguate webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5411522
* Commonscat Multimedia: Quetzaltenango Cathedral

---

 |

* Wd Datuak: Q5411522
* Commonscat Multimedia: Quetzaltenango Cathedral
Alemaniako *Juztisbus* bat, presoen garraiorako autobus leihorik gabea, Espainian *kanguro* esaten zaionaren parekidea
**Kunda** esaten zaio Hego Euskal Herrian eta Espainian (gaztelaniaz, presondegietako hizkeran, *cunda*) **presoen garraio** antolatuari, espetxe batetik bestera presoak eramateko prozedura multzo eta sistemari. Espainian erabiltzen den termino tekniko ofiziala *conducción* da (gidatzea edo gidaritza), eta espetxeko hizkerak hori *cundación* bihurtu zuen, *cunda* edo *kunda* bilakatu aurretik.

Espainiako espetxe sisteman, preso bat espetxe batetik bestera mugitu behar denean, ez da egiten garraio pertsonalizaturik. Aldiz, beste herrialde batzuetan bezala, berezitutako autobus batzuk erabiltzen dira, eta hauek ibilbide jakin bat jarraitzen dute, geltoki bakoitzean (espetxe bakoitzean, alegia) preso batzuk jasoz eta utziz. Autobus berezi horietan, ziega txiki eta indibidualetan gatibu doaz presoak. Espetxeetako hizkeran, *kanguro* esaten diete Espainian autobus hauei. Normalean Guardia Zibila enkargatzen da kundaz, eta erakunde honen irudia daramate kanguro autobusek. Presoentzat kunda prozedura neketsu, deseroso eta gogorra da besteak beste oso luzea delako.

Sistema honek azaltzen du, adibidez, 2018an preso independentista katalanak (Oriol Junqueras, Jordi Cuixart eta beste batzuk) Espainia erdialdeko kartzeletatik Kataluniara gerturatu zituztenean, ez zutela bidaia zuzena egin, baizik eta geldialdia egin behar izan zutela Zaragozako Zuera espetxean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Argot o jerga carcelaria - LoQueSomos» *LoQueSomos* 2015-02-01 (Noiz kontsultatua: 2018-07-03).
2. 1 2 3 4    Gorosabel, Oier. «Kundia — Eibar.ORG | Eibarko peoria» *eibar.org* (Noiz kontsultatua: 2018-07-03).
3. ↑    «Oier Gorosabel on Twitter» *Twitter* (Noiz kontsultatua: 2018-07-04).
4. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Diccionario taleguero | Infoprision» *www.infoprision.com* (Noiz kontsultatua: 2018-07-04).
5. 1 2   «Junqueras, Romeva, Sànchez i Cuixart ja són a la presó de Zuera, a Saragossa» *RAC1* (Noiz kontsultatua: 2018-07-03).
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ereñaga, Amaia.  (2023-08-11). ««Todo lo que he hecho ha sido por vivir y por ser como nací»» *www.naiz.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-11-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1497870
* Commonscat Multimedia: Transport of prisoners

---

 |

* Wd Datuak: Q1497870
* Commonscat Multimedia: Transport of prisoners
**King's Quest V: Absence Makes the Heart Go Yonder!**, euskaraz: «Erregearen Bilaketa V: Urrunaldiak Bihotza Urrutirago Joan Dadin Ahalbideratzen du!», 1990eko azaroaren 9an Sierra Entertainment estatubatuar bideo-joko konpainiak merkaturatutako abentura grafiko bat izan zen. King's Quest saileko 5. abentura grafikoa da, gainontzekoak bezala hau ere Roberta Williams bideo-joko diseinatzaileak idatzi eta sortua izan zen.

King's Quest IV: The Perils of Rosella (1988) abentura grafikoaren ondorengoa da, era berean, King's Quest VI: Heir Today, Gone Tomorrow (1992) abentura grafikoak jarraitu zion.

VGA (256 kolore) grafikoak izan zituen saileko lehenbiziko abentura grafikoa izan zen, horrek garai hartarako sekulako grafiko eta irudi harrigarri eta ederrak izatea ahalbideratu zion, gainera orduan oraindik abentura grafiko gutxik eskeintzen zuten VGA bertsioa, horrek merkatuan salmenta handiak eman zizkion.

Kanpo estekak
-------------

* King's Quest V. Mobygames.com **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1618401
* **Identifikadoreak**
* BNF: 17101429c (data)

 |

* Wd Datuak: Q1618401
**Evelyn Mawuli** (Toyohashi, Japonia, 1995eko ekainaren 2a), Japoniako saskibaloi-jokalari profesionala da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zen, zilarrezko domina bat irabaziz. Bi gurasoak Ghanan jaio ziren Japonian kokatu aurretik.

Ibilbidea
---------

### WJBL

Mawulik Anjon egoitza duen Aisin AW Wings taldearentzat jokatu zuen 2014-15 denboralditik. Han egin zuen debut profesionala. 2017an, Mawulik Nagoyako Toyota Antelopes taldearekin sinatu zuen 2017-18 denboraldirako. Bere ahizpak ere Toyota Antelopes taldean jokatu du.

Selekzio nazionala
------------------

### Gazte maila

Mawulik, 2014an, Indiako FIBA Asia Under-16 (16 urtetik beherako) txapelketan egin zuen nazioarteko debuta, eta Japoniak brontzezko domina irabazi zuen. 

2017an, berriro izendatu zuten Under-16 talderako, FIBA Asia Under-16 txapelketarako, non Japoniak urrezkoa irabazi baitzuen. Mawuli Amsterdamen (Herbehereak) jokatuko zen FIBA Under-17 Munduko Txapelketarako aukeratu zuten. Japoniak laugarren amaitu zuen txapelketa, eta Txapelketa-talderako izendatu zuten Mawuli.

2018an, Munduko Kopa jokatu zuen bederatzigarren postua lortuz,

2019an, FIBA Asiako Txapelketan urrezko domina eskuratu zuen.

Olinpiar Jokoak emaitzak
------------------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabazi zuen Japoniako taldearekin AEBko taldearen (urrezkoa) atzetik eta Frantziakoari (brontzezkoa) irabaziz. Hauek osatzen zuten taldea: Himawari Akaho, Saki Hayashi, Rui Machida, Evelyn Mawuli, Saori Miyazaki, Yuki Miyazawa, Naho Miyoshi, Nako Motohashi, Moeko Nagaoka, Monica Okoye, Maki Takada eta Nanako Todo-k.

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Saskibaloiaemakumezkoa.
  |

Gainerako lorpenak
------------------

| FIBA Asia Under-16 |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba |
| 2014 | IndiaIndia India
  | 03 !3. postua, brontzezko domina | Saskibaloiaemakumezkoa |
| 2017 | IndiaIndia India
  | 01 !1. postua, urrezko domina | Saskibaloiaemakumezkoa |
| FIBA Asiako Txapelketa |
| 2019 | TailandiaThailandia Tailandia
  | 01 !1. postua, urrezko domina | Saskibaloiaemakumezkoa
  |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Evelyn MAWULI at the Tokyo 2020 Women's Olympic Basketball Tournament 2020» *FIBA.basketball*.
2. ↑   «Basketball MAWULI Evelyn - Tokyo 2020 Olympics» *..*.
3. ↑   «馬瓜 エブリン まうり　えぶりん トヨタ自動車 アンテロープス» *WJBL*.
4. ↑    *FIBA U17W – MVP DeShields heads All-Tournament Team.*  fiba.com.
5. ↑  «Evelyn Mawuli» *olympedia.org* 2021-11-21ean begiratua**(Ingelesez)**
6. ↑  «Evelyn Mawuli» Olympics.com 2021-11-21ean begiratua **(Gaztelaniaz)**
7. ↑  "Saskibaloia, emakumezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18235353
* Commonscat Multimedia: Evelyn Mawuli

---

 |

* Wd Datuak: Q18235353
* Commonscat Multimedia: Evelyn Mawuli
**Catalina de la Rosa** edo **Catalina Nicolás** (? - 1646) Espainiako Urrezko mendeko aktorea, antzerkigilea edo komedia egilea eta antzerki enpresaria izan zen.

Catalina Nicolás Pedro de la Rosa-rekin (1613-1675) ezkondu zen eta abizena aldatu zuen. Pedro, semea izan zuten Valladoliden bizi zirela (*Comedias* kalean), 1635eko martxoaren 9an (nagusi egitean frantziskotar fraide egin zena), eta aita eta ama ponteko eta lekuko garaiko aktoreak izan zituen mutikoak (haien artean, Cosme Pérez, *Juan Rana* ezaguna).

Senar-emazte zirela dakigu 1636an elkarrekin, Tomás Fernándezen antzerki konpainia utzi eta "La Compañía de la Rosa" sortu zutenean.

Konpainiak arrakasta handia izan zuen eta errege-erregina (Elisabet Borboikoa (1602-1644), Filipe IV.aren emaztea, oso zaletua zuten), noble nahiz hirientzat antzeztu zuten (jauregietan, antzoietan eta kaleetan). Kontratuetan senar-emazteak ageri ziren eta hurrenez hurren lan egin zuten Madrilen konpainia sortu zuten urtean Korpuseko ospakizun garrantzitsuetan eta, ondoren, 1639, 1641, 1642 eta 1644an; Segovia eta Burgos (1636), Valentzia (1637 eta 1645), Cádiz (1638), Sevilla (1638 eta 1639), Málaga (1640), Granada (1640), Valladolid (1641 eta 1644), Toledo (1642 eta 1644), París (1643), eta Salamanca (1644 eta 1646). Arrakastak jarraitu egin zuen Catalina hil ostean ere. Idazle ezagunen lanak antzeztu zituzten (batez ere komediak eta entremesak).

1645eko azaroaren 19an Catalina eta Pedro de la Rosak memorial bat idatzi zieten errege-erreginei antzeztutako komediak ordaintzeko eskatuz eta poema batekin bukatu zutena:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Que valiéndonos dineros*
*Cuando, con vano aparato,*
*Compre otro el caballerato,*
*Seremos los caballeros*." |  » |

Alegia, zor zieten diruaren truke, nahiago zutela horren pareko zen zaldun pribilegio batzuk jasotzea, etorkizunean errentak izateko.

1660an testamentua egin zuenean, Pedrok deklaratu zuen Catalinarekin ezkondu zenean ez zutela inongo ondasunik ez batak ez besteak eta Catalinaren heriotzaren unean 1.000 dukaten jabe zirela.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   DÍAZ DE ESCOVAR, Narciso.  (1932). «Comediantes de otros siglos: Pedro de la Rosa» *Boletín de la Real Academia de la Historia* 101: 149-183..
2. 1 2    *Catalina de la Rosa, autora de comedias (?-1646).* .
3. ↑    *Orden relativa a la retribución de unas comedias que se han representado en Palacio del Real de Valencia.* .

Bibliografia
------------

* GARCÍA LORENZO, Luciano (ed.) (2000): *Autoras y actrices en la historia del teatro español*, Murcia: Murtziako Unibertsitatea eta Almagroko de Festibala, 133-153. or.
* DOMÉNECH RICO, Fernando (2007): "Viudas, viragos y un poco asesinas: las autoras de comedias", *En torno al Teatro del Siglo de Oro. Jornadas XXI-XXIII. 2004, 2005 y 2006 (Almería)*, Almería: Instituto de Estudios Almerienses, 2007, 51-73. or.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q96473843

 |

* Wd Datuak: Q96473843
**Palestinako Liburutegi Nazionala** (arabieraz: المكتبة الوطنية الفلسطينية‎) Ramallahn dago, Zisjordania eremuan. 2019an ireki zuten eta Surda herrian dago, Ramallahtik gertu. Liburutegiak 4.700 metro koadroko azalera du eta Palestinako kultur ondarearen eta ezagutzaren gordailua da.

Ehab Bessaiso da Palestinako Liburutegi Nazionaleko lehendakaria eta 2019an hartu zuen kargua. Liburutegia Liburutegien Elkarte eta Erakundeen Nazioarteko Federazioko kide da 2023ko urtarrilaz geroztik.

Liburutegiko bilduman liburuak, aldizkariak, eskuizkribuak, mapak, argazkiak eta Palestinako historia, kultura eta gizartearekin zerikusia duten bestelako materialak daude. Gatazka arabiar-israeldarrarekin eta diaspora palestinarrarekin lotutako materialak ere jasotzen ditu liburutegiak. Palestinako liburutegirik handiena da eta 200.000 liburu eta bestelako artikulu baino gehiago ditu.

Palestinako Liburutegi Nazionalak hainbat erronkari egin behar die aurre: finantziazio mugatua, langilegoa eta baliabideak, eta egungo israeldar-palestinar gatazkaren ondorioz materialak eskuratzeko mugak. Erronka horiek gorabehera, liburutegiak paper garrantzitsua izaten jarraitzen du Palestinako kultura-ondarearen zaintzan eta mundu osoko palestinarrentzat eta ikertzaileentzat informazioa iturri gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Palestinian National Library to Replace Hospitality Palace, Spurs Debate Rather than Celebration.* .
2. ↑   **(Ingelesez)**  *The National Library of Palestine receives its first collection of historical photographs documenting Palestine.* .
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Palestinians to turn presidential palace into national library.*  27 August 2017.
4. ↑   **(Ingelesez)**  *Palestinian National Library to collect Palestine's scattered archives - Al-Monitor: Independent, trusted coverage of the Middle East.*  24 October 2019.
5. ↑   **(Ingelesez)** Kholi, Alaa.  (2019). *Palestine National Library.* .
6. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56376819
* Commonscat Multimedia: Palestinian National Library

---

 |

* Wd Datuak: Q56376819
* Commonscat Multimedia: Palestinian National Library
Norika erromatar probintziaren kokapena.
**Norika** (latinez: *Noricum*) K.a. II. mendean sortutako tribu zelten federazioa izan zen, egungo Austria iparraldea, Alemaniako Bavaria eta Esloveniaren mendebaldea hartzen zituena. Norikoek mugakide zituen tauriskoekin konfederazio bat eratu zuten.

K.a. 16an, Erromatar Inperioko probintzia bilakatu zen. 

Noricoen txanpona.

Geografia
---------

Muga hauek zituen: iparraldean Danubioa (hau Erromatar Inperioaren eta germaniar herrialdeen arteko muga ere zen); mendebaldean Rhetia eta Vindelizia probintziak zituen, ekialdean Panonia mendebaldean, eta Italia hegoaldean.Hauek dira, gutxi gorabehera, eremu geografiko horretan dauden eskualdeak: Estiria, Carintia, Salzburgoko eskualdea, Behe Austriako eta Goi Austriako zati handi bat, Bavariako ekialdeko muturra eta Esloveniako zati bat.

Gatz eta burdin hobi handiak zeuden eskualdean.

Historia
--------

K.a. VIII. mendean, Hallstatt kulturako herri zeltak bizi ziren bertan.

Zesar Augusto enperadoreak eskualdea aske jarrai zezakeela erabaki zuen, Inperioaren estatu basailu modura. Julio-Klaudiar dinastiaren garaian, ordea, Inperioaren barnean sartu zuten, germaniarren aurkako defentsak hobetzeko.

Marko Aurelio enperadorearen garaian, Markomano Gerretan, kuadoen eta markomanoen presioa jasan zuen. III. eta IV. mendeetan ere pairatu zituen germaniarren erasoak, bereziki alaman herriarenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2004/XII/16). *142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak.*  Bilbo.
2. 1 2   Föll, H.. *Iron and Steel in Early Europe.*  tf.uni-kiel.de (Noiz kontsultatua: 2022ko azaroak 28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131434
* Commonscat Multimedia: Noricum

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126687778
* GND: 4042608-7
* LCCN: n82032234
* SUDOC: 02758013X

 |

* Wd Datuak: Q131434
* Commonscat Multimedia: Noricum

  



|  **120ko Erromatar Inperioko probintziak** |  |
| --- | --- |
| Akaia | Afrika Prokontsularra | Alpe Cottiae | Alpe Maritimoak | Alpe Poenninae | Arabia Petraea | Armenia | Asia | Asiria | Bitinia | Britania | Dalmazia | Dazia | Egipto | Epiro | Galazia | Galia Akitania | Galia Belgika | Lugdunensis | Narbonensis | Germania Beherea | Germania Garaia | Balear Hispania | Hispania Betika | Hispania Lusitania | Hispania Tarraconensis | Italia | Judea | Kapadozia | Komagene | Korsika eta Sardinia | Kreta eta Zirenaika | Likaonia | Lizia | Mauretania | Mazedonia | Mesia | Norika | Numidia | Osroene | Panfilia | Panonia | Pisidia | Ponto | Rhetia | Sizilia | Siria | Sofene | Trazia | Zilizia | Zipre |
|   |
Eskoziako bandera eta *Alba gu bràth* leloa.
**Alba gu bràth** (ahoskera: /ˈal̪ˠapə kə ˈpɾaːx/, Eskoziako gaelikoz hitzez hitz *Eskozia Epaiketa arte* esan nahi du, hots, *Azken Epaiketa* arte; hala ere, ingelesez nahiz euskaraz *Eskozia betiko* edo *Beti Eskozia* gisa itzuli ohi da) Eskoziaren aldeko lelo, deiadar edo esaldi bat da. Eskoziar nazionalismoaren eta independentismoaren leloa ere bada.

Eratorriak
----------

Esaldiak hainbat aldaera ere baditu, adibidez, *Alba go bragh*, *Alba gu bra* edota *Alba go breá*. Irlandan, bertakoek irlanderazko *Erin Go Bragh* (*Irlanda betiko*) esaldia erabili ohi dute.

Bitxikeria
----------

Bitxikeria gisa, 1995. urteko *Braveheart* filmean zehar, Stirling Bridgeko gudua hasi aurretik, Mel Gibson aktoreak antzeztutako William Wallace eskoziar buruzagiak, bere gudarostea ingelesen aurrean adoretu eta oldartu nahian, *Alba gu bràth* esaldia oihukatzen die eta eskoziarrek oihu berarekin erantzuten diote.

Ikus gainera
------------

* Erin Go Bragh
* Cymru am byth

Erreferentziak
--------------

1. ↑  What does 'Alba gu brath' in Braveheart speech mean **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2073084

 |

* Wd Datuak: Q2073084
**Hispania Tarraconensis** Hispaniako probintzietako bat zen erromatarren garaian.

Hispaniako hegoalde eta ekialdea menperatu zituztenean erromatarrek (K.a. 197an) bi probintzia antolatu zituzten: Hispania Citerior eta Hispania Ulterior (hau da, Hispania hemengo aldetik eta hango aldetik, Erromatik ikusita). Lehenengoa ipar-ekialdean eta bigarrena hegoaldean. Hispania Citerioreko hiriburua Tarracon kokatu zuten (gaurko Tarragonan). Hori dela eta, *Hispania Citerior Tarraconensis* bihurtu zen (K.a. 27an). Probintzia hau enperadorearen kontrolpean zegoen (ez Senatuaren menpean) *legatus* baten bidez.

Azkenean penintsula osoa menperatu zuten erromatarrek, eta *Hispania Tarraconensis* egungo Galiziaraino heldu zen. Zabalegia zenez, hiru probintziatan banatu zuten: Gallaecia (K.o. 212an), Carthaginensis (K.o. 293an) (antzinako probintziako hegoaldea) eta Tarraconensis (ipar-ekialdea).

Justiziaren arloan, probintziaren azpieskualde bakoitzari *conventus* deitu zioten; Tarracon, Caesaraugustan (gaurko Zaragozan) eta Clunian (Burgosko probintziako ekialdean) kokatu zituzten *conventus-etako* hiriburuak, bakoitzak *legatus iuridicus* batekin. Caesaraugustako *conventusean* baskoiak zeuden (hau da, Euskal Herriko hego-ekialdea) eta, agian, barduliarrak, eta Cluniakoan *barduliarrak agian*, *karistiarrek* eta *autrigoiak* (hau da, Euskal Herriko hego-mendebala).

III. mendearen amaieran Diokleziano enperadoreak *diocesis-etan* antolatu zuen Inperioa, eta Hispania Tarraconensis Hispaniaren barruan geratu zen. Geroxeago Konstantinok Galietako prefektoaren menpean jarri zituen Galia eta Hispania.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2004/XII/16). *142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak.*  Bilbo.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216791
* Commonscat Multimedia: Hispania Tarraconensis

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236538851
* GND: 4377874-4
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 12056
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q216791
* Commonscat Multimedia: Hispania Tarraconensis

  



|  **120ko Erromatar Inperioko probintziak** |  |
| --- | --- |
| Akaia | Afrika Prokontsularra | Alpe Cottiae | Alpe Maritimoak | Alpe Poenninae | Arabia Petraea | Armenia | Asia | Asiria | Bitinia | Britania | Dalmazia | Dazia | Egipto | Epiro | Galazia | Galia Akitania | Galia Belgika | Lugdunensis | Narbonensis | Germania Beherea | Germania Garaia | Balear Hispania | Hispania Betika | Hispania Lusitania | Hispania Tarraconensis | Italia | Judea | Kapadozia | Komagene | Korsika eta Sardinia | Kreta eta Zirenaika | Likaonia | Lizia | Mauretania | Mazedonia | Mesia | Norika | Numidia | Osroene | Panfilia | Panonia | Pisidia | Ponto | Rhetia | Sizilia | Siria | Sofene | Trazia | Zilizia | Zipre |
|   |
Taldea Alfontso II.a Estekoaren gortean sortu zen.
Luzzasco Luzzaschiren *Quinto libro dei madrigali a cinque voci*  liburuaren azala (Ferrara, 1595).
**Concerto delle donne** edo **Concerto delle Dame** (literalki, emakumeen edo damen taldea), Errenazimentu amaierako emakume abeslarien talde profesional bat izan zen. Italiako Ferrara hirian aktiboa izan zen. Bere birtuosismo tekniko eta artistikoagatik ospe handia izan zuen. Taldea Ferrarako dukea zen Alfontso II.a Estekoak sortu zuen, 1580an, eta aktibo egon zen 1597an gortea desegin zen arte. Giacomo Vincenti editore musikalak emakume hauek goretsi zituen *virtuose giovani* (gazte birtuosoak) bezala, garaiko iruzkingileen sentimenduaren berri emanez.

Jatorria
--------

Taldearen jatorria, 1570eko hamarkadan, dukearen isilpeko musika informalaren testuinguruan, elkarrentzako musika jotzen zuten kortesanoen talde zaletu batean dago. Taldea eboluzionatuz joan zen, gorteko zirkulu txikiko kideentzako eta bisitari garrantzitsuentzako kontzertu formalak ematen zituen emakume abeslarien talde profesional bat bihurtu arte. Bere interpretazio-estilo bereizgarria, apaindura handiko kantua, Ferrarako gortean ospe handia ekartzeaz gain, garaiko konpositore bikainak motibatu eta inspiratu zituen.

Garrantzia
----------

Concerto delle donne emakumeek interpretazio musikal profesionalizatuaren testuinguruan zuten zereginaren iraultza-elementu bat izan zen, eta Este leinu historikoaren tradizioa musika-zentro entzutetsu gisa mantendu zen. Bere ospea Italia osoan zabaldu zen, eta imitazioak inspiratu zituen Medici eta Orsinitarren gorte boteretsuetan. Erakunde hau sortzea izan zen Italiako musika profanoaren gertakaririk garrantzitsuena, XVI. mendearen amaieran, eta gorte horretan gertatu ziren berrikuntza musikalak garrantzitsuak izan ziren madrigal eta sekonda pratikoaren garapenerako.

Taldea *Musica reservata*ren joeran kokatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q579283
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137433347
* ISNI: 0000 0000 9352 7776
* GND: 1087200431
* LCCN: n2008033976
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q579283
**Salvador d'Horta** (gaztelaniaz: *Salvador de Horta*) (Santa Coloma de Farners (Tarragona, 1520ko abendua-Kagliari, 1567ko martxoaren 18a) Kataluniako erlijioso frantziskotarra izan zen, mirari egile ezaguna, Eliza katolikoaren santu bezala gurtua, bere liturgi memoria martxoaren 18an ospatzen da.

Neska bizkaitar mutua
---------------------

Kondaira hau horrela jaso du Martin Anso idazkeak. Bikote bizkaitar bat Horta de Sant Joango komenturaino joan eta Salvadorri alaba sendatzeko eskatu zioten. Neskatoa mutua zen, eta, jainkoarren, mintzamena emateko eskatu zioten. Salvadorrek esan zien kuidadorik gabe joateko, Ama Birjinari bederatziurren bat egiteko eta, horrela, alabak hitz egingo zuela. Halaxe egin dute senar-emazte bizkaitarrek. Bederatzi egunen buruan miraria gertatu omen zen: neskatoak hitz egiten zuen. Hala ere, bizkaitarrak ez zeuden pozik; alabak hitz egiten zuen, baina katalan hutsez, ordea, eta haiek, berriz, euskaldunak ziren. Bizkaitarrak joan ziren berriro komentura eta Salvadorri arazoaren berri eman zioten. Fraideak, aldiz, azkar asko lasaitu zituen: "Ez kezkatu —esan zien—, segi zuen herrira eta, muga pasatu bezain pronto, alabak euskaraz egingo du". Halaxe egin zuten eta, kronikek diotenez, pertsona askok lagundu zieten bidean, mirariaren testigu izan nahi zutelako. Muga pasatu bezain pronto, neskatoa natural-natural euskaraz hasi zen.</ref>

Kondaira honen beste bertsioetan neskatoa eta familia ez dira bizkaitarrak, Gaztelakoak baizik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  <ref>

Kanpo estekak
-------------

* Martin Anso: "Salvador d'Horta, santu eta soziolinguista «avant la lettre»", Hirutxuloko Hitza, 2378 zk. 18.or.
**Frantziska Erromatarra** (italieraz: *Francesca Romana*; Erroma 1384 - Erroma, 1440ko martxoaren 9a), **Francesca Bussa de Leoni** jaioa, beneditar moja eta mistikoa izan zen. Paulo V.a aita santuak kanonizatu zuen, 1608ko maiatzaren 9an; jaieguna, martxoaren 9an du.

Bizitza
-------

Erroman jaio zen, guraso noble eta aberatsak zituela. Hamaika urte zituela, moja izatea erabaki zuen, baina gurasoek Lorenzo Ponzianorekin, Aita Santuaren tropen Erromako komandantearekin, ezkontarazi zuten. Hitzartutako ezkontza izan arren, aski senar-emazte zoriontsuak izan ziren. Frantziska eta Vannozza ezkonahizpek otoitz egin eta behartsu zein gaixoak bisitatzen zituzten; era horretan, gauza bera egitera bulkatu zituzten beste emakume batzuk.

Frantziskaren eskuzabaltasuna 1413-1414. urteetako izurritean nabarmendu zen bereziki. Haren hiru seme-alabetako bi hil ziren Izurri Beltzaren ondorioz, eta sufrimendu horrek behartsuen beharrekiko sentiberatu zuen. Lorenzo zauritua itzuli zen gerratik, eta Frantziskak zaindu zuen, 1436an hil zen arte.

Frantziskak aurrera egin zuen kontenplazio bizitzan. Mirari eta estasiaren dohainak zeuzkan, eta aingeru guardakoaren ikuskaria izaten zuen. Umiltasun, obedientzia eta eroapenagatik nabarmentzen zen. 1425eko abuztuaren 15ean, Jasokundearen egunean, Santa Maria Nova monasterioan, oblatu bilakatu zen beste 9 emakumerekin batera. Hasieran oblatuak nor bere etxean bizi izan ziren, 1433ko martxoan Tor di Specchiko monasterioa sortu zuen arte. Olibeteko oblaten kongregazioak San Benediktoren arauak hartu zituen, eta 1433ko uztailean Eugenio IV.aren onespena lortu zuen. 1436an alargundu zen, eta bera ere Tor de Specchira erretiratu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Santa Francesca Romana.*  in: *Monastero delle Oblate di Tor de' Specchi*. tordespecchi.it (Noiz kontsultatua: 2016-06-10).
2. 1 2    *St. Frances of Rome.*  in: *The Catholic Encyclopedia*. newadvent.org (Noiz kontsultatua: 2016-06-10).
3. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Frantziska Erromatarra*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q239129
* Commonscat Multimedia: Saint Frances of Rome

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 28536348
* ISNI: 0000 0000 8015 4819
* BNE: XX1535229
* BNF: 12152990d (data)
* CANTIC: a1065236x
* GND: 118693018
* LCCN: n85376404
* NKC: xx0030914
* NLA: 47753329
* SUDOC: 030030811
* UB: a1208983
* Open Library: OL5561186A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02226/eu\_f\_1155/f1155
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 22066

 |

* Wd Datuak: Q239129
* Commonscat Multimedia: Saint Frances of Rome
**Simaurraren Atea** (hebraieraz שער האשפות *Sha'ar Ha'ashpot;* arabieraz *باب المغاربة, Bab al-Maghariba* edo Magrebtarren Atea ) Al-Aqsako meskitaren barrutiko ateetako bat da, Jerusalengo hiri zaharreko Tenpluko Mendian.

Biblian Persiar garaiko Jerusalemgo ate bati simaur, gorotz edo zikinaren ate esaten zitzaion, baina adituen arabera egungoa dagoen tokitik 600 metro ingurura zegoen. hebreeraz: שער האשפות‎‎, *Schaʿar haʾAschpot* bihurtzen da

Egungo kokapenean dagoen portale bat aipatzen lehena Al-Muqaddasi da, zeinak *Bab al-Balat* .deitu zion, "Jauregiko Atea" alegia, ate honen atzean kalifen jauregiak zeudelako. Geroago "Magrebtarren atea" arabiar izena zabaldu zen, 1967. urtera arte magrebtarren auzoari baitzegoen atearen alde batean (gaur Mendebaldeko Harresiaren Plaza). 

 Atearen itxura 1940 eta 1946 artean.
Inskripzio batek dio Suleiman I.ak eraiki zuela 1540/41ean. Jordaniako administraziopean frontisean zegoen sei puntako izar bat ere ezabatu zuten eta, 1948an, bere zabalera handitu zuten, Jaffako atea trafikoari itxi ziotenean. 1985ean hartu zuen gaur egungo forma Teddy Kollek alkate zela, berriz ere trafikorako zabalago eginez pasabidea. Aldaketa horien ondorioz motordun ibilgailuak (baita autobusak ere) Mendebaldeko Harresiaren plazara sar daitezke 21. mendean. Suleimanen ate originaletik, kuxinekin eta erroseta batekin diseinatutako arku hautsia ikus daiteke oraindik 1985eko dintelaren gainean. 

Gurutzatuen garaiko beste ate bat dago Simaurraren Atetik 20 metrora. Apaindurarik gabeko pasabide honi0a ( *Larruginaren Atea* ) harresituta egon zen otomandar garaian, baina berriro ireki zuten 20. mendean. 

1. ↑  Max Küchler: *Jerusalem. Ein Handbuch und Studienreiseführer zur Heiligen Stadt* (= *Orte und Landschaften der Bibel*. Band IV / 2), Göttingen 2007, S. 122 f.
2. ↑  Max Küchler: *Jerusalem. Ein Handbuch und Studienreiseführer zur Heiligen Stadt* (= *Orte und Landschaften der Bibel*. Band IV / 2), Göttingen 2007, S. 123.
3. ↑  Max Küchler: *Jerusalem. Ein Handbuch und Studienreiseführer zur Heiligen Stadt* (= *Orte und Landschaften der Bibel*. Band IV / 2), Göttingen 2007, S. 121.
1468-1496 urteen artean egindako alfonbra egiptoarra.
**Arabiar alfonbra** bat (arabieraz : سجاد, Sijjad) Arabiar munduan fabrikazio-teknika tradizionalen bidez egindako ekialdeko alfonbra bat da.

Historia
--------

Arabiar alfonbra batzuk, K.a. VII. mendekoak, Ma'rib-en egindako indusketen ostean aurkitu ziren.  "Rihal" al-Hirah-en, Lakhmid-en antzinako hiriburuan, ehundutako alfonbra arabiar mota bat da.  Egipto herrialde nagusitzat hartzen da mota honetako alfonbrak lantzeko.

Materialak
----------

Ardi artilea da alfonbra arabiar tradizionalak egiteko erabiltzen den material nagusia. Alfonbra hauek egiteko beste material batzuk ere erabiltzen dira, hala nola kotoia, gamelu ilea, ahuntz ilea eta lihoa. Zeta dekorazio elementu gisa erabili ohi da, normalean alfonbra horien erdian.

Arabiar kulturan
----------------

Aladinoren alfonbra magikoa arabiar kulturan maiz aipatzen den alfonbra bat da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Textiles en la Arabia pre-Islámica de Mahoma, Reza-ur-Rahim. en: Estudios Islámicos, v. 10 Nr. 1, p. 47-64
2. ↑  Jawad Ali, Al-Mufassal Fi Tarikh al-Arab Qabl al-Islam, v. 9 cap. 50 (p.56 en la versión electrónica)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4783393

 |

* Wd Datuak: Q4783393
**Leyteko gudua izan zen** Bigarren Mundu Gerran, Ozeano Bareko gerrako gudu bat, zeinean AEBetako indarrak Leyte uhartean Filipinetan lehorreratu ziren eta hura japoniarrengandik errekonkistatu zuten. Douglas MacArthur jeneralaren agindupean, guduak 1944ko urriaren 17tik abenduaren 31ra arte iraun zuen, eta Filipinetako kanpaina abiarazi zuen artxipelagoa birkonkistatu eta askatzeko, hiru urtez japoniarren okupatu ondoren.

AEBetako lehorreratze operazioari laguntzeko, Leyte Golkoko gudua izan zen, historiako itsas gudurik handiena, 1944ko urrian, uhartearen ekialdean. *Leyteko gudu* izenez, beraz, lehorreratzeari berari eta uharteko lehorreko operazioei esaten zaie.

Lehorreratzean eta gero lurraldean aurrera egin zutenean, estatubatuar indarrek lagun izan zituzten Japoniako okupatzailearen aurkako Filipinetako erresistentziko gerrillak.

Testuingurua
------------

Leyte uharteak, artxipelagoko handienetako bat, hondartza ugari zituen, eta eraso anfibio baterako egoki suertatzen zen beraz. San Juaniko itsasarteko bideak, Leyte eta Samar lotzen zituenak, blindatuen eta infanteria operazioetarako egokiak ziren. Leyte harrapatzeari esker , Estatu Batuetako Armadako Aire Indarrek uhartedi osoa bonbardatu ahal izateko oinarriak ezartzea ahalbidetuko zuen.

Lehorreratzeko maniobrak urriaren 17an hasi ziren, Leyte Golkoko uharte txikietako komando operazioekin. Horietatik urriaren 20an, hainbat ordutako bonbardaketa-sute gogorraren ostean, 6. Armadako tropak Leyteko hondartzetan lehorreratu ziren goizeko 10etan. 13:30ean, MacArthur pertsonalki lehorreratu zen eta Filipinetako askapenaren hasiera dekretatu zuen.

6. Armadak hainbat egunez aurrera egin zuen, japoniar erresistentzia nahiko nahasia aurkituz. Tacloban, probintziako hiriburua, 21ean hartu zuten. Hilaren 23an, MacArthur-ek Filipinetako administrazioa berrezartzeko ekitaldia antolatu zuen bertan.
Literaturan, **kanona** garaian garaiko ospe handiena dituzten idazlanen multzoa da. Ospe hori denboran zehar aldatzen den heinean, kanona ere aldatu egiten da. Mundu akademikoak eta kritikariak izaten dira kanona zein den ebazten dutenak. Zenbait literatura-sarik ere idazlan batzuk goraipatzeko ahalmena duten heinean, idazlan batzuk kanoniko bihurtzen dituzte denboraren lerroaren une jakin batean.

Literaturan, garai bateko kanona zein den eztabaidatu ohi da. Historiari begiratzen zaionean, eztabaidatzen da zeintzuk diren garai jakin bateko libururik esanguratsuenak, zeintzuk bihurtu diren literatura klasikoak. Behin baino gehiagotan gertatu izan da bere garaian kanonetik kanpo zeuden idazlanak, geroago bere baitan biltzea. Etorkizuneko kanonean sartzeko aukera handia aurreikusten zaien idazlanei abangoardia etiketa jarri izan zaie XX. mendetik aurrera.

Ondorioak
---------

Idazlan bat kanonaren baitan edo kanonetik kanpo kokatzea, ondorio handiak ditu lan horren hedapenean. Kanonean kokatutako lanak izan ohi dira arlo akademikoan irakurtzeko aholkatzen direnak, gehien editatu eta hedatzen direnak. Kanonetik kanpo geratzea baztertuta eta agian betiko ahaztuta geratzea ekar dezake.

Ikus, gainera
-------------

* Klasiko.
* Mendebaldeko kanona.

Bibliografia
------------

* Gabilondo, Joseba: "Kanonaren sorrera egungo euskal literaturan: ETIOPIA-z", *Egan* 1993 (2), 33-65. or.
* ATUTXA, Ibai: *Kanonaren gaineko nazioaz*, Utrisque Vasconiae, 2012.
* **(Ingelesez)** BLOOM, Harold: *The Western Canon: The Books and School of the Ages Riverhead*, 1995.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20080754
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph388304

 |

* Wd Datuak: Q20080754
*Artikulu hau ordenagailuko jokoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Dragamina (argipena)».*
Gnome Linux sistemako dragamina bertsio bat.
***Dragamina*** jokalari bakarrak joka dezakeen bideo-jokoa da. Izena hartzen du gerraontzi mota jakin batetik, eta euskarazko forma Googlek proposatutakoa da.

Ezaugarriak
-----------

Jokoaren helburua da taula lauki sare bat garbitzea da, ezkutuko "minak" edo bonbak dituena, eremu bakoitzean dauden minen kopuruari buruzko pistak erabiliz. 

Jokoa 1960ko hamarkadatik aurrera sortu zen, baina Windows sistema eragilean 1990eko hamarkadan jarritako bertsioekin (*Microsoft Minesweeper*) egin zen ezaguna. Linux inguruneko sistema eragile bertsioetan ere bertsio propioak garatu ziren ondoren.

2021ean, euskarazko bertsio bat dago eskuragarri telefono mugikorretan Google bilatzailearen aukera bat baliatuz aktibatu daitekeena.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Joko sinpleak euskaraz, zure mugikorrean erdi ezkutuan dituzunak» *sustatu.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-09-02).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Microsoft Minesweeper - Wikipedia Republished // WIKI 2» *wiki2.org* (Noiz kontsultatua: 2021-09-02).
3. ↑   Reddit.  (2018-05-27). «Can we just appreciate how much better Linux Mines are than Microsoft Minesweeper» *r/linuxmemes* (Noiz kontsultatua: 2021-09-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q126194
* Commonscat Multimedia: Minesweeper

---

 |

* Wd Datuak: Q126194
* Commonscat Multimedia: Minesweeper
|  |
| --- |
| **Geirangerfjord eta Nærøyfjord**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
|  |
| **Mota** | Naturala |
| **Irizpideak** | vii, viii |
| **Erreferentzia** | 1195 |
| **Kokalekua** |  Norvegia |
| **Eskualdea2** | Europa eta Ipar Amerika |
| **Koordenatuak** | 62°7′16″N 7°7′44″E﻿ / ﻿62.12111°N 7.12889°E﻿ / 62.12111; 7.12889 |
| **Izen ematea** | 2005 (XXIX. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Geirangerfjord** Norvegian kokatuta dagoen fiordo bat da, Møre og Romsdal konderriaren hegoaldeko muturrean, Sunnmøre lurraldean. Storfjord izeneko fiordoaren 15 kilometroko adar bat da. Fiordo honen buruan, Geiranger izeneko herrixka dago.

Fiordoak dira Norvegiako toki turistikoenetako eta bisitatuetako bat, eta UNESCOren Gizateriaren Ondarearen zerrendan dago, Nærøyfjordekin batera.

Fiordo hau, Akerneset mendiaren mehatxupean dago uneoro. Izan ere, mendi honek higadura jasaten du. Mendia fiordorantz amilduko balitz, gertu aurkitzen diren Geiranger eta Hellesylt herrixkak hamar minutuan erabat hondoratuko lituzkeen tsunami bat eratuko litzateke.

Fiordoan zehar, bertan behera utzitako hainbat landetxe dago. *Storfjordens venner* izeneko elkarteak eraman du toki hauen zaharberritzea. Ohi, gehien bisitatuak direnak, honako hauek dira: Skageflå, Knivsflå eta Blomberg. Skageflåra, oinez hel daiteke Geirangerretik. Besteetara heltzeko, berriz, ontzian joan behar da. Gainera, fiordo honek, ur-jauzi harrigarri batzuk ere baditu.

Kotxe garraioa, turismo bidaia ere badena, Fjord1en bidez egiten da. Fiordoaren luzera osoan zehar doa, Geiranger eta Hellesylt herrixken artetik.

Ur-jauziak
----------

Fiordo honetan aurkitzen diren bi ur-jauzirik garrantzitsuenak *Zazpi Ahizpak* eta *Suitor* izenekoak dira, fiordoaren alde banatan.

Argazki galeria
---------------

* Geirangerfjorden muturraGeirangerfjorden muturra
* Zazpi Ahizpen urjauziaZazpi Ahizpen urjauzia
* Zazpi Ahizpen postal zaharraZazpi Ahizpen postal zaharra

Kanpo estekak
-------------

* Geiranger Tourist-Info
* Destinasjon Geirangerfjord - Trollstigen
* Webcam

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193989
* Commonscat Multimedia: Geirangerfjorden

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 246310916
* GND: 4823072-8
* SUDOC: 174581289
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 5246310
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 1195-001

 |

* Wd Datuak: Q193989
* Commonscat Multimedia: Geirangerfjorden


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Norvegia | Gizateriaren Ondarea Norvegian | Norvegia |
| Bryggen eta Bergen (1979) • Urnesko Stavkirke (1979) • Røros (1980) • Altako labar-artea (1980)Vega uhartedia (2004) • Struveren arku geodesikoa (2005) • Geirangerfjord (2005) • Nærøyfjord (2005) |
*Artikulu hau figura erretorikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Anafora».*
**Anafora** hitza grezieratik dator, ἀναφορά, eta errepikapena esan nahi du. Izen horrekin hitzezko figura bat definitu egiten da. Funtsean lerroen hasieran edo esaldien hasieran hitz bat edo gehiago errepikatzea da:

Haurrak, haurrak,
haurrak ederrak,
haurrak nongoak zarete?
Baliabide literario honen helburua adierazpenari enfasia ematea da, modu batez esanahia indartzen. Prosan ere, aipatu dugunez, esaldiak edo sintagmak errepikatuz eman daiteke:

Ez dakit nire inpresioa zorrotza den edo ez; hau da, ez dakit nire inpresioa soziala den edo :pertsonala, baina esango dizuet zein den: aspaldi honetan, iruditzen zait harriak ere :aspertuta daudela euskal politikarekin, euskal politikariekin.
Sintaxi alorrean anafora baliabide sintaktikoa bezala onartua dago eta errepikapenak izenordeen bidez eman daiteke, aurretik azaldutako errepikatuz: "**Ikasleak** ez zuen ezer esan baina **horrek** egia bazekien".

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Xabier Altzibarren artikulua, 43-44 or.
2. ↑  Resurreccion Maria Azkue jasotako herriko kanta.
3. ↑  Joan Mari Irigoien: *Letra txikiaz bada ere*. Donostia: Elkar, 2002.

Bibliografia
------------

* Euskaltzaindia: *Literatura Terminoen Hiztegia*. Bilbo: 2008. Xabier Altzibarren artikulua, 43-44 or.
* Juan GARZIA *Kalko okerrak*. 75. orrialdea eta hurrengokoak.
* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*. Bartzelona: Ariel, 1982. 25.or.

Kanpo estekak
-------------

* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486050
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11938783v (data)
* LCCN: sh85004805
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q486050
**Bardozeko ur gaztelua** edo **Miremonteko ur gaztelua** Lapurdiko Bardoze herrian dagoen dorretzar bat da. Berez, ur depositua da behatoki gisa moldatuta. Horrelako eraikinekin depositu-sare zabal bat dago Frantzian.

Historia
--------

XIX. menderen erdialdean Frantzia aldean, iturriko ura bazter guztietara iristarazteko porlanezko dorretzar horiek eraikitzen hasi ziren. Bardozekoa azken urtetan turismoa erakartzeko prestatu da. Goitik ikuspegi paregabeak eskaintzen ditu.

Ezaugarriak
-----------

Porlanez egina, itsaso mailatik 188 metrora dago. Eraikin bitxia da zeren eta dorre inguruan 77 eskailera metaliko egokitu baitira. Terrazan, bestetik, inguruak interpretatzeko xedez, orientazio mahaiak daude, barandari itsatsita.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Oihaneder jauregia, Gasteizko ur-biltegia aspaldikoa
* Mendillorriko ur biltegia, Iruñeko ur-biltegiak, horietako bi 1895etik martxan dabiltzanak
* Buskando, Donostiako ur-biltegia
* Soroborda, Donostiako ur-biltegia
* Uliako Mintegietako parkea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q96641655
* Commonscat Multimedia: Bardozeko ur-gaztelua
* Wikibooks Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Ibilbideak/Bardozeko ur-gaztelua

---

 |

* Wd Datuak: Q96641655
* Commonscat Multimedia: Bardozeko ur-gaztelua
* Wikibooks Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Ibilbideak/Bardozeko ur-gaztelua