**Compañía Explotadora del Baker** —Sociedad Explotadora del Baker izenez ere oker ezagutzen dena— 1904an Ayséngo kolonizazioan sortutako enpresa txiletarra izan zen. Baker ibaiaren harana kolonizatzeko lehen saiakeraren arduraduna izan zen, hura hasi eta urte batzuetara izugarri porrot egin zuen proiektua.

1906ko neguan, enpresak lanetarako kontratatutako 59 txiloetar langile hil ziren inguru horretan osasun arrazoiengatik, inoiz argitu ez zirenak. Gorpu gehienak Tortel kala txikitik 3 km ipar-mendebaldera dagoen Los Muertos uhartea izenez ezagutzen den tokian lurperatu zituzten.

Aurrekariak
-----------

Aysén Eskualdeari dagozkion lurraldeen kolonizazioa berandu hasi zen, abeltzaintza txikia ezarri ondoren Magallanes lurraldean XIX. mendeko azken hamarkadetan lortutako arrakasta ekonomikoen ondorioz. Interes hori lurralde izugarri haiek kolonizatzeko kontzesioen konstituzioan agertu zen. Estatuak bigarren mailako eginkizuna izan zuen lehen urte haietan, kontzesioak ematera mugatu eta kolonizazioaren beraren garapenaren aurrean jarrera pasiboa mantenduz.

Konpainiek edo sozietateek lursail handien kontzesioa eskatu zuten, dohainik, 20 urte baino ez gehiagorako, Ogasunak bakoitzak ehunka mila hektareako lursailak okupatzeko kontzesioak egin zituen, inolako plani men egin gabe eta horiek baimentzen zituen legerik gabe, ia beti eskubideak atzerriko kapitalei eskualdatzeko negozioa sortuz.

Historia
--------

1904an, Baker ibaia kolonizatzeko lehen saiakera, Aysén hegoaldean, Txileko Estatuak 1903an Punta Arenaseko herritarrari, Juan Bautista Contardiri, eman zion okupazio baimenarekin hasi zen, gero Juan Tornerori eta bere iloba Florencio Tornerori laga zion, Compañía Explotadora del Bakerren eraketa kudeatzeaz arduratzen dena, jatorrizko estatutuen arabera sozietatearen benetako izena. Emakida horrek jatorri anglosaxoiaren 40 kolono bakarrik ezartzea eskatzen zuen eremuan. Haren akziodun eta kudeatzaile nagusia Julio Subercaseaux Browne zen, Francisco Subercaseaux aitaren jabetzako Banco Mobiliarioko zuzendari nagusia.

Inguruan bazegoen beste emakida bat, Juan Tornerori berari emana, baina bere izaera "kolonizazioa" zen eta mila kolono sartzea pentsatu zuen. Bi kontzesioak Baker ibaiaren bi ertzetan zeudenez, nahasmena sortu da Compañía Explotadora del Bakerren eragiketak sortu zituenari dagokionez. Ustiategiko arduradunek 1.400.000 hektaretan kalkulatu zuten Estatuak entregatutakoaren guztizko hedadura. Horietatik 135.000 baino ez ziren erabilgarri, Ricardo Michell ingeniariak egindako kalkuluen arabera, enpresak kontratatutako azterketa produktiboa egiteko. Inguru horretan bazegoen bide bat, Michell ingeniari berak 1900-1902an ireki zuena, beraz, enpresak berrerabili besterik ez zuen egin.

Baker ibaiaren bokaleko lanak 1905. urte amaieran hasi ziren, bospasei hilabeterako lan egiteko kontratatutako 200 txiloetar langile baino gehiago iritsi zirelarik. Langile kontingente hori eremutik kendu behar izan zuen enpresak, baina Florencio Tornero haien arduradunak abandonatuta eta hornidura gutxirekin utzi zituen.

### Langileen heriotza

1906ko neguan, osasun-tragedia bat gertatu zen langileen kanpamenduan, eta ondorioz haietako asko hil ziren. Historia ofizialak eta ahozko kontakizunek hildakoen kopurua 120 esan arren, guztira 59 pertsona hil ziren Bajo Pisaguako kanpalekuan. *La Alianza Liberal* Puerto Montt egunkarian argitaratu zuten haien zerrenda.  34 langile Bakerren bokaleko irla batean lurperatu zituzten eta 25 oraindik aurkitu ezin izan den beste hileta gune batean. Orain arte, heriotzaren benetako kausa ez da argitu; 1906ko prentsak gosea eta eskorbutoa zela adierazi zuen, baina ahozko memoriak nahita pozoitu zirela dio. Lehen 34 langileak lurperatu zituzten uhartea Los Muertos uhartea izenaz ezagutzen da gaur egun. 

Konpainiaren porrot-aitorpena 1908an gertatu zen eta bere konkurtsoa 1911 edo 1912ra arte luzatu zen, Germán Riesco presidente ohia porrotaren abokatua izanik. Juan Contardiri emandako jatorrizko emakida 1911. urte amaieran iraungi zen.

Ondorengo gertaerak
-------------------

1914an, ziklo berri bat hasi zen Baker lursailetan, Contardi kontzesio zaharraren lurren errentamenduaren enkantearekin. Julio Vicuña Subercaseaux izan zen enkantea irabaztea lortu zuena eta berehala bere eskubideak Sociedad Colectiva de Estancias Posadas, Hobbs y Cía-ra laga zituena, 1916an gobernuak onartu zuena. Enpresa berri horren bazkide nagusiak Ernesto Hobbs eta Mauricio Braun izan ziren. Bakerren eraikitako Estantziaren hasierako administrazioa Carlos Woodek zuzendu zuen, hil zuten, eta horrek Esteban Lucas Bridges eremura iritsi arazi zuen, Bridges & Reynolds familia-enpresako ordezkari gisa, azken finean. negozioa hartuko du, Bajo Pisagua berriro portu gisa erabilita, bere instalazioak 1932an erre zituzten. Hamarkada horietan legez kanpoko lehen kolonoak eremua hartzen hasi ziren eta, horregatik, enpresak ordaindutako lehen poliziak iritsi ziren. Azken batean, emakida 1927an egokitu zen, okupatzaileei lurraldea emanez. 

Aysénen behin betiko kolonizazioa 1917an hasi zen eta enpresa handien lana izan zen batetik, eta aitzindari langilerena bestetik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Los muertos de Baker. Pedimos Justicia.*  Puerto Montt 11 de octubre de 1906, 1 or..
2. ↑   «Investigador revela misterio en la tragedia que le dio el nombre a la Isla de los Muertos del Río Baker» *El Mostrador* 6 de enero de 2016.
3. ↑   Hartmann, Peter. *De Tortel a La Moneda, un largo camino.* .

Bibliografia
------------

* Osorio, Mauricio (2015). *Bajo Pisaguako langile klasearen tragedia.* *Baker ibaia, 1906* .
* Ivanoff, Danka (2011). *Caleta Tortel eta bere Hildakoen uhartea* .
* La Alianza Liberal egunkaria, 1906ko urriaren 11koa.

Kanpo estekak
-------------