recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lur masa** (**ML** edo **M🜨**, zeinetan  astronomian Lurrari egokitzen zaion ikurra den) masa neurtzeko astronomian erabiltzen den unitate bat da eta haren unitate bat Lurraren masa baten baliokidea da. Lur masa bat M🜨 = 5.9722×1024 kg dira azken neurketen arabera, betiere 6×1020 kg-ko errore tarte absolutuarekin eta 10−4-ko errore tarte erlatiboarekin. Hortik ondorioztatu daiteke Lurraren batez besteko dentsitatea 5515 kg⋅m−3-koa dela.

Balioa zehazten joan da azken mendean zehar, horren lekuko 1976an onartutako balioa (5.9742±0.0036)×1024 kg-koa zela. Astronomian beste planeten masa neurtzeko erabiltzen da Lur masa, bereziki planeta harritsuena eta exoplanetena. Eguzkiak 333.000 Lur masa ditu, hortik dator Eguzki masa unitatea. Lur masak ez du bere baitan hartzen Ilargiaren masa. Ilargiaren masa Lurrarenaren %1,2koa dela jakinik, Lurra+Ilargia sistemarena 6.0456×1024 kg ingurukoa dela ondoriozta daiteke.

Lurraren masari ekarpenik handiena burdinak eta oxigenoak egiten diote (%32 bakoitzak), magnesioa eta silizioa dituzte atzetik (%15 bakoitzak) eta atzerago daude kaltzio, aluminio eta nikela (%1,5 bakoitzak).

Lurraren masa zehaztasun osoz kalkulatzea zaila da, grabitazio konstantearen mende baitago eta hura baita zehaztasun gutxienarekin dakigun fisikako oinarrizko konstantea. Zehaztasun falta hori grabitazio indarraren ahuldadearen ondorio da. 1770ko hamarkadako Schiehallion esperimentuak lortu zuen lehen aldiz Lurraren masa zehatz kalkulatzea (errore tartea %20koa baino baxuagoa zelarik). Ehuneko bateko errore tartearekin kalkulatu zuen Cavendish esperimentuak 1798. urtean.
**Lyon konderria** (ingelesez: *Lyon County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Emporia da. 2010eko zentsuaren arabera 33.690 biztanle zituen, Lyon kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lyon konderriak 2.215,52 kilometro koadro ditu. Horietatik 20,57 ura dira. Beste 2.194,95 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,21 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 33.690 pertsonetatik 31.459 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.755 dira. 731 beltzak edo afroamerikarrak. 144 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 759 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 25 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 561 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q374442
* Commonscat Multimedia: Lyon County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145431455
* ISNI: 0000 0004 0408 9540
* LCCN: n81140164
* **Lekuak**
* OSM: 1070375
* TGN: 2000715

 |

* Wd Datuak: Q374442
* Commonscat Multimedia: Lyon County, Kansas
**Maison de l'Étoile d'Or**, nederlandera **De Gulde Sterre**, euskaraz **Urrezko Izarraren Etxea**, Belgikako Brusela hirian dagoen etxe barrokoa da, Vieille Halle aux Blés plaza ospetsuan kokatuta.

Historia
--------

XVIII. mendean Vieille Halle aux Blés plazan diligentzia zerbitzu bat zegoen; handik posta herrialde desberdinetara eramaten zen: Hegoaldeko Herbeheretara, Frantzia, Luxemburgo, Alemania, Suitza... Ondorioz, beste motarako zerbitzuak sortu ziren inguruan: ostatuak, posta etxeak, e.a. Denda eta etxe horien artean De Gulde Sterre edo l'Étoile d'Or zegoen. Etxe horretatik Mons, Ath, Tournai, Lille, Luxenburgo eta beste herrialdetara zihoazten diligentziak ateratzen ziren. De Gulde Sterreren eraikina zaharragoa zen, XVII. mendekoa, alegia.

Gaur egungo eraikina 1960. hamarkadan zaharberritua izan zen. Arduraduna V.G Martiny arkitektoa izan zen. 1975ko urriaren 16tik monumentua izendatua izan zen, 2043-0039 erreferentziarekin.

Maison de l'Étoile d'Or.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Le Patrimoine monumental de la Belgique, Bruxelles, 1C liburukia, Pentagone N-Z*, Pierre Mardaga éditeur, 1994, 441 or.
2. ↑   Bruselako monumentuak eta leku babestuak.

Ikus, gainera
-------------

* Vieille Halle aux Blés plaza

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16508727
* Commonscat Multimedia: Maison de l'Étoile d'Or

---

 |

* Wd Datuak: Q16508727
* Commonscat Multimedia: Maison de l'Étoile d'Or
**Malaysiako penintsula** edo **Malakako penintsula** (malaysieraz *Semenanjung Tanah Melayu*, tailandieraz: คาบสมุทรมลายู) Hego-ekialdeko Asiako penintsula handia da. Batzuetan Kra penintsula izenaz ere ezaguna da eta iparraldetik hegoaldera doa Kra istmoaren bitartez.

Bere kostaldeak Thailandiako Golkoan, Hegoaldeko Txinako Itsasoan, Johor itsasarteetan, Singapurreko itsasarteetan, Malakako itsasartean eta Andaman itsasoan daude.

Politikoki eskualdea hurrengo estatuen artean banatuta dago:

* Ipar-mendebaldean Myanmar.
* Ipar-ekialdean eta erdialdean Thailandia
* Hegoaldean Malaysia.

Malaysierazko *Tanah Melayu* hitzak politikoki Malay herri guztien batasuna adierazi nahi du, hau da, penintsularen bateratzea. Badaude Malay gehiengo bat hegoaldeko Thailandian, eta gutxiengo bat Singapurren, baina penintsulan beste herri batzuk ere bizi dira (bugisak, txinatarrak edo indiarrak adibidez).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18758
* Commonscat Multimedia: Malay Peninsula

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 241440803
* GND: 4072231-4
* NARA: 10046209
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q18758
* Commonscat Multimedia: Malay Peninsula
Sei maisukari dituen gabi-ardatza.
Burdinoletan, **maisukaria**, **mazukaria** edo **mazokabia** ardatz hidraulikoen hortzetako bakoitza zen, ardatza biratzerakoan gabiari edo hauspoei eragiten ziena.

Euskal Herriko burdinoletako gabi-ardatzak 4 maisukari izan ohi zituen. Era horretan, gabiak 120 kolpe inguru jotzen zituen minutuko. Gabiaren erritmoak garrantzi handia zuen, geldoegia izanez gero burdina goria hozten baitzen. 1514 aldean, Markos Zumalabe balmasedarrak gabi txikiago bat asmatu zuen, erritmo handiagoan lan egiten zuena, ardatzean sei maisukari zituelako. Denborarekin horrelako mazoen erabilpena hedatu zen burdinola txikietan, burdin totxoak lantzeko eta tiratzeko (mehartzeko).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Cabezón, Xabier. *Ferrerías hidraúlicas.*  leitzaran.net (Noiz kontsultatua: 2020-11-18).
2. 1 2    *Burdingintzaren historia Euskal Herrian.*  hiru.eus (Noiz kontsultatua: 2020-11-18).
3. ↑    *Mazukari.*  Eibar aldeko hiztegia, eibarko-euskara.eus (Noiz kontsultatua: 2020-11-18).
4. ↑   Garmendia Larrañaga, Juan. *Mazokabi.*  Auñamendi Encyclopedia [on line], 2020, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2020-11-18).
5. 1 2   Urteaga, Mertxe. *El homo faber (I). La cultura del hierro en el País Vasco: de don Julio Caro Baroja a la actualidad.*  *Cultura y patrimonio de los pueblos de España*, Seminario conmemorativo del centenario de don Julio Caro Baroja, academia.edu (Noiz kontsultatua: 2020-11-16).
**Mandasko dukearen jauregia** Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen jauregi bat da. Egia auzoko Kristinaenea parkean dago. Mandasko dukearen bizileku izan zen.

Gaur egun, eraikinaren beheko solairu Cristina Enea Fundazioaren egoitza dago, ingurumen eta garapen iraunkor arloan lan egiten duena.

Historia
--------

1890an Jose Osinalde arkitektoaren diseinuen arabera eraiki zuten. Gaur egun beheko solairuan Cristinaenea Fundazioa dago.

Eraikina
--------

Jauregiaren sarrera nagusitik harrera-gelara sartzen da, honetan goiko solairuetara doan egurrezko eskailera handi bat dago. Bigarren solairuan Mandasko dukaren bulegoa zena eta bi erakusgela daude. Eraikinak erakusketerako areto bat ere badu.

Iruditegia
----------

* Jauregia.Jauregia.
* Jauregia.Jauregia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474481

 |

* Wd Datuak: Q25474481


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Donostia** |

**Luanda errorea in Modulu:Navbar at line 58:Invalid title Donostiako leku interesgarriak.**
Interneteko kulturan **Mandela efektu**a esaten zaio psikologian sasioroitzapen edo gezurrezko oroitzapen deitzen den efektuari, efektu hau kolektibitateetan antzematen denean. Psikologian Elizabeth Loftus eta beste hainbat psikologoren lanen ostean, frogatutzat eman da gizakiok benetan gertatu ez diren sasigertakizunak gogoratzen ditugula batzuetan. Batzuetan gezurrezko oroitzapen horiek kolektiboak izaten dira. 2013. urtean, jarraitzaile eta irakurle asko zituen Fiona Broome izeneko blogari batek Mandela Hegoafrikako kartzela batean hil zela gogoratzen zuela azaldu zuen publikoki, (harritu egin zen Mandelaren heriotza benetan nola gertatu zen jakin zuenena). Fiona Broome blogariaren irakurle askok ere berdin gogoratzen zutela ikusi zen. Handik aurrera askotan ikusi da gezurrezko oroitzapen batzuk kolektiboak izaten direla eta fenomeno **Mandela efektu**a bezala ezagutzen da,

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54765858

 |

* Wd Datuak: Q54765858
**Carlos Larraín** Berrikuntza Nazionaleko (Renovación Nacional) presidentea izan zen.

Biografia
---------

Carlos Larraín Peñak zuzenbideko lizentziatura Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifikalean 1967an, eta Université catholique de Louvain-eko masterra 1968an lortu zituen.

1994an, Larrain y Asociados Ltda. abokatu-bulegoa sortu zuen. 1996an, Las Condesen zinegotzi hautatu zuten, eta 2000, 2004 eta 2008an berriro hautatu zuten . Gaur egun, Berrikuntza Nazionaleko presidentea da. 

Larraín familiako kidea da.

Victoria Hurtadorekin ezkonduta dago eta hamabi seme-alaba ditu. Erromatar katoliko zintzoa eta Opus Deiko kidea dela adierazten du.

Bere semeak, Martín Larraínek, jeeparekin gizon bat harrapatu zuen eta hil zuen, 2013ko irailean autobide batean. 1. eta 2. prozesu judizial baten ondoren bere semea alkoholaren eraginpean gidatzea leporatuta absolbitu zuten. Azken horrek frogatzen du larrialdi zerbitzuetara deitu zuela 50 minutuz, gero ihes egin zuela, eta bi lagun utzi zituela gertatutakoaren berri emateko.  Ez zen berehalako odol-azterketa egin, beraz, ez zen odoleko alkohol-maila ezarri. Bi lagun ohiei justizia oztopatzea leporatu zieten gero.  Kasua sare sozialetan eta komunikabideetan publikoa izan zen  eta 2016ko *Aquí no ha pasado nada* filma inspiratu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Renovación Nacional leadership
2. ↑    *Martín Larraín fue absuelto en segundo juicio por mortal atropello.* .
3. ↑
4. ↑    *Las claves para entender qué cambió en los dos juicios contra Martín Larraín.*  23 December 2014.

Kanpo estekak
-------------

* Blog ofiziala
* **(Gaztelaniaz)**Txileko Larraín familiaren genealogia Genealog.cl-en

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5042263
* Commonscat Multimedia: Carlos Larraín

---

* **Identifikadoreak**
* Biografías BCN: url

 |

* Wd Datuak: Q5042263
* Commonscat Multimedia: Carlos Larraín
**Carlos Alberto Monteiro Dias da Graça** (Sao Tome, 1931ko azaroaren 22a - Lisboa, 2013ko apirilaren 17a) saotometar politikaria izan zen. Sao Tome eta Principeko 6. lehen ministroa izan zen 1994tik 1995era.

Sao Tome eta Principe Askatzeko Mugimenduaren sortzaileetako bat izan zen. 
1974ko Portugalgo Krabelinen Iraultzaren ondoren, independentzia prestatu zuen trantsizio-gobernuko kideetako bat izan zen, eta 1975ean independentzia iritsi zenean, Gizarte Gaietako ministro izendatu zuten.

Herrialdea diktadura marxista-leninista bihurtzearen aurka agertu zen, eta 1977an erbesteratu behar izan zuen. Manuel Pinto da Costa presidenteak 1987an herrialdera itzultzeko eskatu zion, alderdi anitzeko demokraziarako trantsizioa prestatzeko.

Kanpo Arazoetako ministro izan zen 1988tik 1990era. 1994ko hauteskundeak irabazi eta urriaren 25ean lehen ministro karguaren zina egin zuen. 1995eko abuztuaren 15etik 21ra arte kargutik kendu zuten, Manuel Quintas de Almeidak zuzendutako estatu-kolpe militar baten ondorioz. Kolpearen porrotaren ondoren, kargua berreskuratu zuen, eta bertan egon zen 1995eko abenduaren 31ra arte.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q709745
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7149234
* ISNI: 0000 0000 6775 2056
* GND: 106092806X
* LCCN: no2006083185
* SUDOC: 112944914

 |

* Wd Datuak: Q709745
1895eko Madagaskar eta Frantziaren arteko gudako afixa
**Madagaskarko historia** IV. mendean, edo, agian, lehentxeago hasi zen. Edonola ere, argi dago Kristo jaio baino lehenagoko gizakien arrastorik ez dagoela. Heldu ziren lehendabiziko herriak Indonesiatik etorriak ziren. Hori dela eta, egungo madagaskarrek ezaugarri fisiko eta hizkuntza zein ohitura asiarrak dituzte.

Beste herri batzuk migratu ziren hurrengo mendeetan, tartean pertsiarrak, eta, 1000 urtearen inguruan, arabiarrak. Horregatik, gaur egun irlako iparraldean islama da erlijio nagusia. Europarrekiko harremana XVI. mendean hasi zen, Diogo Dias kapitainak Indiarako bidetik alde egin zuela irla ikusi zuenean.

Frantziar Ekialdeko Indiako Konpainiaren buru zen François Caron 1665ean abiatu zen Madagaskarrera. Konpainiak ezin izan zuen koloniarik ezarri Madagaskarren bertan, baina bai aldameneko Reunion eta Maurizio uharteetan. Alabaina, XVII. mendearen amaierako, Madagaskarreko ekialdeko kostaldean salerosketa-guneak ezarri zituzten frantziarrek.

Ekialdeko Afrika, Ekialde Hurbila eta Indiako merkataritzari esker, Madagaskarko jauntxo batzuek bere menpeko lurraldea zabaldu zuten irlan. Baina Andrianampoinimerinaren erregealdira arte (1786–1810), uhartea ez zen batu.

Frantziak Madagaskar 1883an inbaditu zuen, frantziar herritarrei bahitutako ondasunak itzultzeko aitzakian. Gerraren amaieran, Madagaskarrek Antsiranana (Diego Suarez) Frantziari utzi zion. Frantziak Madagaskarren gaineko protektoratua 1885ean onartu zuen Britainia Handiak, Zanzibarren kontrolaren truke. Bitartean, Europan, diplomaziak Afrika banandu zuen herrialde nagusien artean. Honela, Frantziaren alde muzin egin zion Britainia Handiak Madagaskarri, Zanzibarko sultanerri osoa lortzeko.

Hori zela eta, 1895ean, Frantziak armada eraman zuen Madagaskarrera, eta Antananarivo, hiriburua, ustekabean hartu zuen. Erabateko kontrola hurrengo urterako ezarri zen. 103 urteko monarkia amaitu zen Aljeriako herbestean.

Bigarren Mundu Gerran, madagaskarrek Frantziaren alde Frantzian, Marokon eta Sirian egin zuten borroka. Frantziako erorketaren ondoren, Alemaniak Europako judu guztiak Madagaskarrera eramateko plana (Madagaskar Plana) garatu zuen, baina ez zen inoiz abian jarri. Britaniar tropek uhartea okupatu zuten, japoniarrek bereganatu baino lehen.

Frantziako izen ona, hala ere, jaitsi zen gerra zela medio. 1947an nazionalistak matxinatu ziren, baina 8.000 lagun hil ostean, altxamendua itzali zen. 1956an, legedia aldatu zen Madagaskar independentziaren alde indarkeriarik gabe mugi zedin. Frantziako Erkideagoaren barnan, Madagaskarko Errepublika aldarrikatu zen 1958ko urriaren 14an. Independentzia osoa, 1960ko ekainaren 26an lortu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q769743
* Commonscat Multimedia: History of Madagascar

---

 |

* Wd Datuak: Q769743
* Commonscat Multimedia: History of Madagascar


| Afrikako herrialdeen historia |
| --- |
| 
Oharra: Zerrenda honetan herrialde nagusien historia ageri da, beraz, baliteke herrialde burujabe guztiak ez agertzea. |
***Carioco*** komiki sail baten protagonista izan zen, ***El loco Carioco***, alegia (euskaraz ***Carioco zoroa***). Carlos Contik, nahiko ezaguna egin zen komiki-sail hau, 1949an sortu zuen. Sortzaileak bere Carioco Bruguera argitaletxearen aldizkarietarako prestatu zuen. Pertsonaia *Pulgarcito* aldizkarian agertzen zen. 1951tik aurrera ere beste aldizkarietan agertu zen, esaterako *Super Pulgarcito*n eta *El DDT*n.

Gertakizunak
------------

**Carioco**, komikiaren protagonista, eroetxe batean bizi den eroa da; handik askotan ihes egiten du eta horrela gertatzen zaizkion mota askotako abenturak. Fisikoki, hile-zapa du buruan askotan laztu egiten zaion. Beti jantzi beltzez eta gorbataz jantzita joaten da. Cariocoren eromena atsegina da eta bestei laguntzen saiatzen da, bereziki emakume gazteei. Haren eromena egiten dituen gauza arraroetaz ikusten da, esaterako eskupeta batez arrantza egitea edo ehizan ibiltzea arrantzarako kainaberaz. Cariocok ez du familiarik eta gutxi dira agertzen diren beste pertsonai finkoak, eroetxearen zuzendaria eta Cariocoren psikoanalista kenduta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: El maravilloso mundo de los tebeos webgunea.
* **(Gaztelaniaz)**: Gabonetako komikia, 1959.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11912354

 |

* Wd Datuak: Q11912354
**Mamen Mendizabal** (Madril, 1976ko urtarrilaren 15a) kazetaria eta telebistako aurkezle espainiarra da.

Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean kazetaritzan lizentziatu zen, bere hastapen profesionala SER irrati kateko *Hoy por hoy* ("Gaurko egunez") irratsaioan Iñaki Gabilondorekin bat erredaktore postuan izan zelarik. Irrati kate horretan 2005eko irailetik 2006ko urtarrila arte *La Ventana* ("Leihoa") irratsaioan Gemma Nierga kazetariak amatasun-bajaren ondorioz utziriko postuan egon zen. Aurretik urte berdineko uztaila eta abuztuko hilabeteetan kazetari berbera ordezkatua zuen.

2004an Espainiar Telebista Publikoak *59 segundos* ("59 segundo") eztabaida saioa aurkezteko kontratatu zuen, honen aurrean 2006ko hasiera arte mantendu zelarik, une honetan sortu berria zen La Sexta telebista katera iragan zen.

Kate honetan *La Sexta Noticias* ("La Sexta Albisteak") albistegiaren bigarren edizioaren ardura eman zitzaion, bai eta Sexto Sentido ("Seigarren Zentzua", 2006) saioarena ere. Halaber, kate honetan bertan hainbat albistegi eta ikerkuntza saioen aurkezle ere izan da, esate baterako "Viva la República" ("Gora Errepublika") dokumentala aurkeztu zuen.

2010eko apirilaren 5etik aurrera La Sextan eguneroko albisteei buruzko 'Debate: al límite' ("Eztabaida: muturreraino") saioa aurketu ohi du, saio honek edizio bakoitzeko lau esatarien parte-hartzea izan ohi du.

2005an "59 segundos" saioari esker, Albistegietako Komunikatzaile Onenaren ATV sarirako izendatua izan zen, 2006 eta 2008an "La Sexta Noticias" albistegiari esker Albistegietako Aurkezle Onenaren Urrezko TP sarietarako izendatua izan zen.

Telebista eta irratiko beste agerraldi batzuk
---------------------------------------------

* *Buenafuente (LaSexta)*
* *El Intermedio (LaSexta)*
* *Splunge (TVE)*

Kanpo estekak
-------------

* Mamen Mendizabalen IMDB fitxa ikusgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3396310

 |

* Wd Datuak: Q3396310
Galesko maitasun koilara bihotzekin, giltzarrapoarekin eta gurpilarekin
**Maitasun Koilara**, galeseraz **Llwyau Caru**, zurezko koilara apaingarri landutakoa da, tradizionalki asmo erromantiko baten opari gisa aurkeztua. Koilara normalean maitasunaren ikurrekin apainduta dago, eta egilearen trebetasuna islatu nahi du. Diseinu korapilatsuengatik, Maitasun koilarak jada ez dira koilara gisa erabiltzen eta gaur egun artisautzazko elementu apaingarriak dira.

Jatorria
--------

Maitasun koilara XVII. mendeko eskulan tradizionala da. Belaunaldiz belaunaldi, dekoraziozko tailak gehitu zitzaien eta jatorrizko erabilera praktikoa galdu zuten eta horma batean zintzilikatutako altxor apaingarri bihurtu zen.

Galesko antzinako maitasun koilara ezagun zaharrena, Cardiff hiritik gertuko Sain Ffagango Historia Museo Nazionalean erakusten dena, 1667koa da, nahiz eta tradizio hori askoz lehenagokoa den. Mundu osoko maitasun koilarik zaharrena Alemanian du jatorria eta 1664. urteko da.

Sinboloak
---------

Maitasun koilara ezkongaiak emakume gazte bati emandakoa zen. Garrantzitsua zen neskatoaren aitarentzat mutil gaztea familia eta egurra lantzeko gai zela ikusteko.

Marinelek maiz maitasun koilarak lantzen zituzten beren bidaietan zehar, horregatik aingurak sarritan agertzen dira tailuetan.

Sinbolo batzuek esanahi espezifikoak dituzte: ferra zorterako, gurutzea federako, kanpaiak ezkontzarako, bihotzak maitasunerako, gurpila maitatua babesteko eta giltzarrapoa segurtasunerako, besteak beste. Pilotek kaiolan espero zuten haur kopurua adierazten zuten. Beste taila zailak, hala nola, kateak, zentzu sinbolikoz gain egileraren trebetasunaren erakustaldia ere ziren.

Galesko maitasun koilara ezagunena den arren, eskandinaviar jatorriko maitasun koilara tradizionalak ere badaude, baita Ekialdeko Europako zenbait tokitan ere, estilo eta teknika bereziak dituztenak maitasun koilaretarako.

Gaur egun, maitasun koilarak ezkontzako eta urteureneko opariak dira, baita urtebetetzekoak, haurrentzako opariak, Gabonetakoak edo San Valentin eguneko opariak ere. Gaur egun, herri artisautza gisa ikusten dira.

Ezkontza koilarak
-----------------

Norvegiako taila-estiloko ezkontza koilarak
Aintzinean, Norvegian bikote ezkondu berriak elkarrekin lotutako koilarekin jaten zuten beren ezkontzaren lotura sinbolizatzeko. Sarritan, koilarak eta katea egurrezko zati bakar batez eginak ziren, egurrezko artisautza azpimarratuz.

Antzeko loturiko koilarak museo etnografiko batzuetan aurki daitezke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3400987
* Commonscat Multimedia: Lovespoons

---

 |

* Wd Datuak: Q3400987
* Commonscat Multimedia: Lovespoons
Louis Léopold Boilly margolariaren *La Toilette intime ou la Rose effeuillée*
**Bidet** (frantsesetik «*bidet*», "zalditxoa") konketa antzeko bainugelako lanabesa da. Konketek bezala iturriko ura eta urak ustutzeko isurbide ditu ere. Diferentzia nagusia bere garaiera da: askoz baxuagoa da, pertsona haren gainean esertzeko modukoa. Bideta ugaltze-aparatua, ipurdia edo oinak garbitzeko pentsatuta dago. Portzelanaz edo lozaz egiten dira.

* Bidet europarraBidet europarra
* Bideo gehigarriaBideo gehigarria
* Bidet modernoaBidet modernoa

Etimologia
----------

*Bidet* frantsesetik dator, *bidet* hitzatik alegia, euskaraz "zalditxoa". Izenaren zergatia lanabesa erabiltzeko pertsonak hartzen duen jarreratik dator, zaldiz ibiltzeko modukoa. Askoren ustetan frantses zaharreko "zalditxo" kontzeptutik dator, alegia, emakumeek eta haurrek erabiltzen zituzten zaldi txikietatik, "bidet".

Erabilera
---------

Ez da mundu osoan erabiltzen. Nahiko zabalduta dago Europa mendebaldean (Grezia, Italia, Espainia eta Portugal)), Amerikako zenbait herrialdetan (Argentina eta Uruguai) eta Asiako zonalde batzuetan, batez ere Japonian. Espazio arazoak direla eta, gero eta gutxiago jartzen da. Ohituren aldaketak ere horren aurka jokatu du zeren eta egunero dutxatzea ohikoagoa bihurtu baita.

Historia
--------

Lanabesa Frantzian agertu zen, 1710 urtearen inguruan. Asmatzaileak bezala izen desberdinak aipatu izan dira. Marc Jacoud eta Christophe des Rosiers horietako bi dira. Hasiera batean nobleziaren geletan jartzen zen baina XX. mendearen hasieratik bainugelara baztertu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Bideta nola erabili.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q371213
* Commonscat Multimedia: Bidets

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300052630

 |

* Wd Datuak: Q371213
* Commonscat Multimedia: Bidets
**Mariblanca Sabas Alomá** (Santiago, Kuba, 1901eko otsailaren 10a - *ibidem* 1983ko uztailaren 19a) feminista, kazetaria eta poeta izan zen. Ekintzaile gisa ere jardun zuen. Karterarik gabeko ministro izan zen Ramón Grau eta Carlos Prioren gobernu kubatarrean. Haren idazkiak emakumearen eskubideen kausari buruzkoak izan ziren, bereziki bozkatzeko eskubideari buruzkoak.

Lehen urteak
------------

Santiagoko aborigena zen. Haren gurasoak Francisco Sabas Castillo eta Belén Alomá Ciados izan ziren. Habanako Unibertsitatean, Columbia Unibertsitatean eta Puerto Ricoko Unibertsitatean ikasi zuen. Grupo Minoristaren kide fundatzailea eta presidente ere izan zen. *La Mujer* argitaletxeko editorea. Zutabeak idatzi zituen ezkerreko zenbait egunkaritan, hala nola *Social* eta *Carteles* izenekoetan. Carteles egunkarirako, homofobiari buruzko zenbait artikulu egin zituen, 1928an; eta, gainera, emakumeen homosexualitateari buruz, lesbianismoa gizarte-eritasun gisa identifikatuz. *Bohemia* eta *Avance-*rako ere idatzi zuen (1920-1930 artean), eta *Astral* aldizkaria sortu zuen (1922). 1923an, poesia arloko urrezko bi domina irabazi zituen, Kubako Santiagoko Lore Jokoetan. 1919an, gurasoen heriotzaren ondoren, Habanara joan zen bizitzera. 1923an, Sabas Alomá Kubako Emakumeen Lehen Kongresu Nazionalean izan zen.

Azken urteak
------------

1924tik 1927ra bitartean hainbat egunkari eta aldizkaritan lan egin ondoren, denbora librea hartu zen bere kazetaritza-karreran, literatura-ikasketak egiteko; Mexikon, AEBko Columbia Unibertsitatean eta Puerto Ricoko Unibertsitatean. Habanara itzuli zenean, *Carteles* egunkarian lan egiteko kontratatu zuten. Haren idazkera burgesiaren (gizarte-elitearen) kritika zen, eta emakume gehienen sufrimendurako ekarpen gisa hartzen zituen. Hala eman zioten epitetoa *Feminista* *Gorria,* *Carteles* eta *Bohemian* idatzitako idatziengatik, ikuspegi feminista indartsua eta ezkerreko ikuspuntua zituelako. Bere idatzietan, feministen estereotipoen aurka protesta egin zuen, biluztasuna defendatu zuen, elitismoa baztertu zuen, eta maskulinotasunaren eta feminitatearen kategoriak errotik berrikustearen alde agertu zen. 1949. urtean, karterarik gabeko gobernu-ministro izan zen.

Argitalpenak
------------

* *La rémora. Estudio conceptuoso y analítico de la religión en sus distintas fases, creadas por los que viven a costa del fanatismo* (1921)
* *Feminismo, cuestiones sociales* (1930)
* *Lectura comentada de prosa y verso de Gabriela Mistral* (1931)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Hernández, Publicado por Hortensia. *Mariblanca Sabas Alomá feminista, periodista, y poeta cubana.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-10).
2. ↑   Alonso, Nancy.  (2018). *Damas de social: intelectuales cubanas en la revista Social.*  ISBN 978-959-294-170-0. PMC 1042243325. (Noiz kontsultatua: 2021-12-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15430690
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 21856162
* ISNI: 0000 0000 4838 7698
* GND: 1057602051
* LCCN: no2004062030
* SUDOC: 081362013
* Open Library: OL4971196A

 |

* Wd Datuak: Q15430690
*Artikulu hau antropologoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Manuel Gutiérrez».*

**Manuel Gutiérrez Estévez** (Madril, 1943) espainiar antropologoa da. Latinoamerikako herri indiarretan espezializatua. Politika-zientzietako ikasketak egin zituen Madrilgo Unibertsitatean, eta handik Ameriketako antropologia ikertzera igaro zen. Irakasle izan zen eta bere diziplinaren lehen berritzaileetako bat, Espainiako Gerra Zibilak (1936-1939) utzitako hutsunearen ondoren. 1970eko hamarraldian Ameriketako indiarrei buruzko ikerketak egiten hasi zen (kitxuak, kitxeak, maia-yucantadarrak), mitologia eta indiarren xamanismoa aztertzeaz gainera. Erakunde eta antolakunde indiar batzuk sortu zituen Espainian: *Survival International España* eta *Aula Bartolomé de Las Casas*, besteak beste.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262976
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02605/eu\_g\_3512/g3512
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 21722

 |

* Wd Datuak: Q12262976
Bidezidor kirola: homologaturiko bidezidorretan nondik jo azaltzen duten markak daude tarteka. Irudian, GR 11ko zidorraren jarraibidea erakusten duen marka.
**Bidezidor kirola** edo **xendazaletasuna** aire libreko aisia eta kirol jarduera bat da, lehiakorra ez dena, non eskualde bateko ingurune naturalak oinez zeharkatzen diren, horretarako ibilgailu handiak ibiltzen ez diren zidor eta bide tradizionalak erabiliz. Maiz, bidezidorrak homologaturik daude, bidea adierazten duten marka eta arrastoak nahiz bidezidorreko inguruneei buruzko argibideak azaltzen direnean. Homologaturiko bidezidor horiek ibilbide luze edo laburrekoak diren sailkatzen dira.

Ikus, gainera
-------------

* Mendi-ibili
* Zeharkaldi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12014035
* Commonscat Multimedia: Hiking

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX550508
* GND: 4064532-0
* LCCN: sh85060793
* NDL: 00562805
* NKC: ph124864
* NARA: 10637285
* AAT: 300252249
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 016339
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q12014035
* Commonscat Multimedia: Hiking
C bandako antena.
**C banda** mikrouhinen espektro elektromagnetikoaren tarteetako bat da. Tarte horrek 3,7 eta 4,2 GHz bitarteko eta 5,9 eta 6,4 GHz bitarteko maiztasuna barne hartzen du. Satelite bidezko komunikazioetan erabili zen lehendabiziko maiztasun tartea izan zen. Satelitea errepikagailua bailitzan erabiltzen da, honek seinaleak banda altuan jaso eta Lurrerantz berrigortzen ditu banda baxuan, 2,225 GHzko maiztasun aldearekin. Orokorrean, polarizazio zirkularra erabiltzen da maiztasun berdineko seinaleen zerbitzu kopurua bikoizteko.

Antenaren diametroa jaso behar duen uhinaren uhin-luzerarekiko proportzionala izan behar duenez, C bandan erabiltzen diren antenak Ku bandakoak baino handiagoak izan behar dira.

C banda Ku banda baino fidagarriagoa da eguraldi kaskarra egiten duenean, esaterako kazkabar eta euri-jasa egiten duenean. Hala ere, C bandako maiztasunak pilatutagoak daude eta interferentziak egoteko aukera asko dago.

C bandaren aldaerak
-------------------

Munduan zehar hainbat aldaera daude:


|  |
| --- |
|  **C bandaren aldaerak** |
| **Banda** | **Bidaltzeko maiztasuna(GHz)** | **Jasotzeko maiztasuna(GHz)** |
| C Banda zabala | 5,850–6,425 | 3,625–4,200 |
| C Banda superzabala | 5,850–6,725 | 3,400–4,200 |
| INSAT C Banda | 6,725–7,025 | 4,500–4,800 |
| Palapa C Banda | 6,425–6,725 | 6,425–6,725 |
| C Banda errusiarra | 5,975–6,475 | 3,650–4,150 |
| LMI C Banda | 5,7250–6,025 | 3,700–4,000 |

Komunikazio optikoak
--------------------

C banda komunikazio optikoan ere erabiltzen da, zuntz optikoaren bidez, 1.530 eta 1.565 nm bitarteko uhinak bidaliz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2344775

 |

* Wd Datuak: Q2344775
Calçotak txingarretan sukaldatzen calçotada batean.
**Calçotada** Katalunia mendebaldeko janari tipiko bat da. Bere jatorria Tarragonako probintziako Valls herrian du, Alt Camp eskualdean. Azken hamarkadetan hedatu egin da eta ia erkidego osoan zehar jan daiteke negu amaiera eta udaberri hasiera artean. Calçotak, bereziki asmo honekin landatutako tipulin mota bat, zuzenean xirmenduen garren gainean erretzen eta eskuarekin jaten dira, romeskoaren antzekoa den salvitxada izeneko saltsa bereziarekin onduak. Bitartean, txingarrak, bigarren platererako haragi edo hestebeteak erretzeko probesten dira.

Kanpoaldea kiskali egiten da, barnealdea xamur eta krematsu utziz. Tradizionalki mahaira buztinezko teila batean eramaten dira edo egunkari paperetan biltzen dira, bero mantentzen laguntzen dutenak.

Jate prozedurak, kiskalitako geruza eskuekin kentzea, ezinbestean zikintzea dakar, eta, beraz, tradizionala da lepotik belaunetaraino iristen den adur-zapi bat jartzea.

Tipula gozo mota hau dastatzeko garai tipikoa negu eta udaberriko hilabeteak dira.

Ohitura da kataluniar cava on batekin (calçotentzat) eta inguruko ardo bikainekin (bigarren platerarekin, zenbait puristek "botifarra amb mongetes" nahiago dutela diotelarik).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1027884
* Commonscat Multimedia: Calçots

---

 |

* Wd Datuak: Q1027884
* Commonscat Multimedia: Calçots
*Artikulu hau margolanari buruzkoa da; zubia gaitzat duena beste hau da: «Pablo Alzola jaunaren burdinazko zubia»*

***Burtzeñako zubia***  (gaztelaniaz: *El puente de Burceña*) 1926. urtearen inguruan Aurelio Artetak egindako margolan ezaguna da.  Lan hau Artetaren interes sozialetan kokatu dezakegu. Irudia melankolia handikoa da, ziur aski festa egun baten isla langile-auzategi batean.

Deskribapena
------------

Konposizioa zubiaren burdinazko egiturak erakusten duen erronbo batez markoztatuta dago. Irudiek itxura geometrikoak dituzte, kubismoaren gustukoak nolabait. Koloreek, bestetik, garrantzi handia dute, oso gama zabalean erabiliak baitaude: batzuk nahiko hotzak, grisak eta urdinak, bestetzuk beroak, gorriak eta marroiak. Perspektibak ere garrantzi handia du, lanari sakontasunaren sentsazioa emanik.

Burtzeñako zubia Barakaldo eta Bilbo artean dago, Cadagua ibaiaren gainean. Atzean, langile-etxeak ikusten dira eta lantegi baten tximinia. Paisaia horretan elementu askok melankolia azaltzen dute: pobretasuna nabarmena da, kutsadura... Ikusten den pertsona abailduta ematen du. Izadia paisaiatik baztertuta dago: ibaiak ur horiak erakusten ditu eta ez da begetaziorik ikusten. Zaldi bat eta bere zalduna dira paisaia hil horretan salbuespenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188955

 |

* Wd Datuak: Q31188955
***Buru abstraktu*** (ingelesez: *Abstract Head*) Alexei Jawlensky margolariaren 1921 inguruko margolan espresionista da. Artistaren hasierako lana da, 1917an giza irudia margotzen hasi baitzen. Esku pribatuetan gordetzen da.

Deskribapena
------------

Margolanaren neurriak 30,8 x 24 zentimetro dira. Jawlenskyk olio teknika erabili zuen.

Lehen Mundu Gerraren amaieran (1918), Jawlensky "buru mistikoak" edo "santuen aurpegiak" marrazten hasi zen. *Ilargiaren argia* edo *Barne begirada* bezalako izenburu poetikoak jarri zizkien. Seriean lan egiten zuen Claude Monetek bezala, gai bakarrean kontzentratuta amaitu zuen. Haren itxurak, gutxi gorabehera, berdina izaten jarraitzen zuen, baina aldatu egiten zen pintzelaren erabileran, koloretan eta marrazkian. 

Wassily Kandinsky ez bezala, Jawlensky ez zen inoiz abstrakzio hutsera mugitu eta beti naturan oinarritu zituen bere formak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Chilvers, Ian (2009) [1990]. "Jawlensky, Alexei von". *The Oxford Dictionary of Art and Artists* (Laugarren ed.). Oxford and New York: Oxford University Press. 316.or. ISBN 978-0-19-953294-0.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4669922
* Commonscat Multimedia: Abstract head paintings by Alexej von Jawlensky

---

 |

* Wd Datuak: Q4669922
* Commonscat Multimedia: Abstract head paintings by Alexej von Jawlensky
**Manuel (Imanol) Aznar Acedo** (Bilbo, 1916-2001eko urtarrilaren 12a) bizkaitar kazetaria izan zen, irratian lan egin zuena.

Biografia
---------

Manuel (Imanol) Aznar Gómez Acedo jaioa, Gómez abizena kendu zuen. Bere aita Manuel Aznar Zubigarai nafarra izan zen eta bere semeak José María Aznar López politikaria eta Manuel Aznar López legelaria. Zuzenbidea ikasi zuen eta Gerra Zibila hasi zenean matxinoen ofizial bilakatu zen, Falangeren irratigintza eta propagandaren arduraduna izanik. Gerra ostean, *Hoja Oficial de Alicante* eta *Avance* egunkariak sortu zituen eta SER (1942-1962), Radio Nacional de España (1962-1965) eta Informazio eta Turismoren Ministerioan (1964-1967) lan egin zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Aznar fue del PNV» *El Mundo* 2003-9-28.
2. ↑   «Muere Manuel Aznar Acedo, padre del presidente del Gobierno» *El País* 2001-01-13.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4887280
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 25200
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q4887280
*Ez nahasi Mena Haraneko Burceña herriarekin*.

**Burtzeña** (gaztelaniaz: *Burceña*) Barakaldoko 8. barrutiko auzoa da, Lutxana eta Llanorekin batera. Barakaldoko hegoaldean dago. Barakaldoko Gurutzeta eta Lutxanaz gain, Cadagua ibaiaren beste aldeko Zorrotzarekin ere muga egiten du (azken hau Bilboko auzoa da). Pentsatzen da XIX. mende amaieran edo geroago galduko zela euskara.

Auzoaren ezaugarriak
--------------------

Burtzeña Barakaldoko tradizio industriala mantentzen duen auzo bakanetakoa da, Mebusa edo Gruber bezalako enpresa tradizionalekin. Auzoaren lur gehiena industria jarduerek hartzen dute beraz. Dena den, etxebizitza batzuk ageri dira Zorrotza eta Gurutzetako errepidearen ondoan eta Juan de Garai etorbidean zehar.

2004an, udalak auzoaren berritze prozesuari ekin zion. Proiektu berriak proposatu dira, horietako bat, Bizkaiko Foru Aldundiak eraiki nahi duen Bilbo Handiko enpresa parkerik handiena,. Enpresa parkea eraikitzen hasi aurretik, Iberdrolak 1940ko hamarkadan eraiki zuen zentral termikoa eraitsi behar izan zen. Gaur egun, udala eta foru aldundiaren arteko desadostasunak direla eta, proiektuaren eraikuntza etenda dago.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Pablo Alzola jaunaren burdinazko zubia
* FESA pabiloia

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Enzunza, Aitzol Altuna.  (2020-03-02). «Desaparición del euskera de las enkartaciones, entre Bilbao y Laredo» *Nabarralde* (Noiz kontsultatua: 2020-08-06).

Ikus, gainera
-------------

* Barakaldoren berritzea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8253670
* Commonscat Multimedia: Burtzeña

---

 |

* Wd Datuak: Q8253670
* Commonscat Multimedia: Burtzeña


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Bilbo | Barakaldoko auzoak | Bilbo |
| Arrontegi • Arteagabeitia • Beurko • Burtzeña • Done Bikendi • Errekaortu • Errekatxo • Gurutzeta • Kareaga • La Paz • Larrea • Lasesarre • Llano • Lutxana • Santa Teresa • Urban Galindo • Zaballa • Zentroa • Zuazo |
**Catoosa konderria** (ingelesez: *Catoosa County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ringgold da. 2010eko zentsuaren arabera 63.942 biztanle zituen, Catoosa kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Catoosa konderriak 420,77 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,78 ura dira. Beste 419,99 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 63.942 pertsonetatik 60.618 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.469 dira. 1.356 beltzak edo afroamerikarrak. 191 amerikar natiboak ziren eta 30 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 762 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 49 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 936 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q260871
* Commonscat Multimedia: Catoosa County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150108707
* ISNI: 0000 0004 0407 8112
* LCCN: n81098000
* NARA: 10039270
* **Lekuak**
* OSM: 538625
* TGN: 2000314

 |

* Wd Datuak: Q260871
* Commonscat Multimedia: Catoosa County, Georgia
**Leongo Herria**  
| 

|  |
| --- |
| Leongo bandera |

 |
|  |
| Hiriburu historikoa | Leon |
| Azalera | 38.476 km² |
| Populazioa | 1.071.046 |
| Herritarra | leondarra |
| Administrazioa | Gaztela eta Leonen menpe dago. |
| Junta de Castilla y León |

**Leongo Herria** (leoneraz: *País Llionés*) zenbait erregionalista eta nazionalistak Leon, Zamora eta Salamancako probintziek osatzen duten lurraldeaz aritzeko darabilten izena da. Gaur egun ez du inolako onarpen ofizialik.

Leongo Herriaren hiriburua León da. 1.046.334 biztanle ditu (2005), 38.436 km², eta 27,22 biztanle/km²-ko biztanleria dentsitatea.

Lurralde aldarrikapen hau egiteko, asturleoneraren aldaera den leoneran oinarritzen dira, bai eta Gaztelatik bereizteko nahian ere. Gaur egun, hala ere, hizkuntza hedatuena eta ofiziala gaztelania da. Era berean, historiari erreparatuz, Leongo Erresuma aldarrikatzen dute.

Leonesismoa
-----------

Sakontzeko, irakurri: «Leonesismo»
Egun, **Leongo Herria**ren kontzeptua PREPAL (*Partido Regionalista del País Leonés*), PC-RL (*Partíu Carlista'l Reinu de Llión*) eta UPL (*Unión del Pueblo Leonés*) alderdiek aldarrikatzen dute, azken honen gazte erakundearekin (*Conceyu Xoven*) batera. Horiekin batera, UPLren gertuko UPSa (*Unión del Pueblo Salmantino*) eta PAL-UL (*Partido Autonomista Leonés - Unión Leonesista*) alderdiek ere aldarrikapen bera egiten dute. Talde hauei guzitei *leonesista* deritzaie.


| Alderdi leonesisten emaitzak 2003ko autonomia hauteskundeetan |
| --- |
| Barrutia | Errolda | Parte-hartzea | UPL | PREPAL | Guztira |
| Botoak |  % | Botoak |  % | Botoak |  % |
| Leon | 421.768 | 311.451 | 56.136 | 18,13 | 347 | 0,11 | 56.483 | 18,24 |
| Zamora | 172.067 | 129.518 | 3.921 | 3,06 | 681 | 0,53 | 4.602 | 3,59 |
| Salamanca | 293.000 | 215.989 | - | - | 457 | 0,21 | 457 | 0,21 |
| Guztira | 886.835 | 656.958 | 60.057 | 9,14 | 1485 | 0,23 | 61.525 | 9,37 |



| Alderdi leonesisten emaitzak 2007ko autonomia hauteskundeetan |
| --- |
| Barrutia | Errolda | Parte-hartzea | UPL | PREPAL | UPSa | PAL-UL | Guztira |
| Botoak |  % | Botoak |  % | Botoak |  % | Botoak |  % | Botoak |  % |
| Leon | 417.292 | 298.344 | 40.296 | 13,60 | 396 | 0,13 | - | - | 4.982 | 1,68 | 45.674 | 15,41 |
| Zamora | 167.976 | 123.792 | 686 | 0,56 | 607 | 0,59 | - | - | - | - | 1.293 | 1,15 |
| Salamanca | 291.265 | 209.647 | - | - | 576 | 0,28 | 7.681 | 3,69 | - | - | 8.257 | 3,97 |
| Guztira | 876.533 | 631.753 | 40.982 | 6,49 | 1.579 | 0,25 | 7.681 | 1,22 | 4.982 | 0,79 | 55.224 | 8,74 |

Hizkuntzak
----------

Gaztelania da hizkuntza hedatuena, baina hizkuntza gutxitu propioa ere badaukate: Leoiera; Asturiera eta Miranderarekin senidetuta eta asturleonera hizkuntza orokorraren osagaia.

Halaber, galizieraren aldaera bat hitz egiten dute Bierzoko eskualdearen hainbat lekutan, Leongo probintziaren mendebaldean.

Ikus, gainera
-------------

* Zelta nazioak
* Gaztela
* Granadako eskualdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2728171
* Commonscat Multimedia: Leonese Country

---

 |

* Wd Datuak: Q2728171
* Commonscat Multimedia: Leonese Country
**Manuel Esteban Ancízar Basterra** (1812ko abenduaren 25a - 1882ko maiatzaren 21a) kolonbiar abokatua, idazlea eta kazetaria izan zen. 1850ean Komisio Korografikoan sartu aurretik argitaletxe bat eta egunkari bat sortu zituen. Granadineko Konfederazioko Kanpo Arazoetarako 4. idazkaria eta Kolonbiako Unibertsitate Nazionaleko lehen dekanoa ere izan zen.

Biografia
---------

Manuel Esteban 1812ko abenduaren 25ean jaio zen Bogotako Fontibonen. Gurasoak José Francisco Ancízar Zabaleta nafarra eta Juana Bernarda Basterra Abaurrea bizkaitarra ziren. 1819an bere aita, Juan José de Sámano y Uribarri Granada Berriko erregeordearen menpe Zipaquiráko *korrejidore* gisa aritua; Kolonbiako Independentziaren garaian, hiriburutik ihes egin behar izan zuten Espainiako indarrak Boyacako guduan erori eta Simón Bolívar jeneralaren indarrak garaile hiriburuan sartu zirenean. Familia Cartagena de Indiasera heldu zen, Manuelen hiru anai-arreba hil ziren bidaia neketsuan; 1821ean berriro ihes egin behar izan zuten espainiar bastioi hori José Prudencio Padilla López almirantearen esku erori zenean. Ancízar Basterra familiak Kuban lehorreratu zen oraingoan, espainiar kolonia seguru batean, non errefuxiatu gisa egoera oso pobrean egon ziren; bere ama eta geratzen zitzaion anai-arreba bakarra urte gutxira hil ziren. 1832an San Jeronimo Unibertsitatean Zuzenbide zibilean lizentziatu zen eta bi urte geroago Zuzenbide kanonikoan lizentziatu zen. 1857ko uztailaren 4an Agripina Samper Agudelorekin ezkondu zen, José María eta Miguel Samper Agudeloren arreba, biak Kolonbiako idazle eta politikari nabarmenak; elkarrekin bost seme-alaba izan zituzten: Roberto, Pablo, Inés, Jorge eta Manuel.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Ancízar, Manuel. «The Pilgrimage of Alpha (Manuel Ancízar) in the Northern Provinces of New Granada, 1850–51» *World Digital Library*.
2. ↑   «none» *Anuario Colombiano de Historia Social y de la Cultura* (National University of Colombia) (26–27): 76. ISSN 0120-2456. OCLC .1586457.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6752381
* Commonscat Multimedia: Manuel Ancízar

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 33525691
* ISNI: 0000 0000 6131 8427
* BNF: 12045517k (data)
* LCCN: n87878482
* SUDOC: 08112984X
* Open Library: OL4981726A

 |

* Wd Datuak: Q6752381
* Commonscat Multimedia: Manuel Ancízar
**Manuel Ballester Boix** (Bartzelona, 1919ko ekainaren 27a - 2005eko apirilaren 5a) kataluniar kimikaria izan zen.

Bartzelonako eta Madrilgo Unibertsitateetan ikasi zuen, eta Estatu Batuetako Harvard Unibertsitatean osatu zuen bere heziketa. Bartzelonako ikasketak amaitutakoan, *Consejo Superior de Investigaciones Científicas* (CSIC) ikerketa-erakundean hasi zen lanean. 1954an Ballesterrek zuzendutako ikertzaile-taldeak errendimendu handiko lehen karbono kloruro alkaromatikoa aurkitu zuen. Aurkikuntza garrantzitsua izan zen, kimika organikoaren barruan eremu berri bat zabaldu zuelako. 1958tik 1973ra arte, Estatu Batuetako gobernuak Defentsa Sailerako agindu zion ikerketa-lan bat egiten aritu zen, eta 1971tik 1985era bitartean, Bartzelonako Kimika Organiko Aplikatuko Institutuko zuzendari izan zen. Kimikaren alorrean egin zituen aurkikuntzen artean, aipatzekoa da plastiko magnetikoarena, eta erradikal aske eta geldo berriak prestatzeko modua ere patentatu zuen. Erradikal aske eta geldoen erabilerak asko lagundu zien, besteak beste, hidrologiari eta elektronika industrialari. Aurkikuntza horri esker, eroale elektriko gisa erabili ahal izan zen plastikoa, ordura arte erabilitako metalen ordez. Sei aldiz izan zen Nobel Sarirako hautagai, eta lau liburu argitaratu zituen, horietako bat Espainian, *Química orgánica física. Fundamentos y espectrometría* (1978, *Kimika organiko fisikoa. Oinarriak eta espektrometria*). 16 patenteren jabe zen Espainian, Estatu Batuetan eta Kanadan, eta hainbat sari bereganatu zituen, horien artean zientzia-arloko Asturiasko Printzea Sariak, 1982an.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3503534
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 25880902
* ISNI: 0000 0000 9378 8036
* BNE: XX831124
* CANTIC: a10045351
* GND: 1056550414
* LCCN: n79055379
* NKC: mzk20201072273
* UB: a1017314
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00754/eu\_b\_0626/b0626
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 4413953

 |

* Wd Datuak: Q3503534