recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cass konderria** (ingelesez: *Cass County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cassopolis da. 2010eko zentsuaren arabera 52.293 biztanle zituen, Cass kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cass konderriak 1.316,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 47,28 ura dira. Beste 1.269,25 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 39,72 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 52.293 pertsonetatik 47.274 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.570 dira. 2.776 beltzak edo afroamerikarrak. 476 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 334 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 70 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.357 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q167583
* Commonscat Multimedia: Cass County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124327414
* LCCN: n80002523
* NARA: 10036773
* **Lekuak**
* OSM: 1801748
* TGN: 1002243

 |

* Wd Datuak: Q167583
* Commonscat Multimedia: Cass County, Michigan
**Zikiratzaile-txilibitua** Euskal Herrian ere tradizioa duen musika tresna da, Panen flauta antzekoa. Tradizionalki, baserriz baserri joaten ziren zikiratzaileek erabiltzen zituzten, eta labanak eta bestelako tresnak zorrozten zituzten txorroskileroen berbera da. Ez da oso ohikoa izan herri musikan, baina badu tradizioa Galizian, bereziki Ourensen.

Egitura
-------

Sasi trapezoidala den ezpelezko taulatxoa da. Goialdeko ertzean luzera ezberdinetako eta bertikalki egindako zuloak ditu. Behealdeko muturra txoriburu itxurarekin erremataturik izan ohi du.

Jotzeko era
-----------

Esku batekin hartzen da. Ezpainak goialdeko ertzaren kontra jarrita haizea botatzen da zuloen ertzen kontra.

Erabilera herri musikan
-----------------------

Gaur egun, euskal herri-musikan ez da erabiltzen Pan flauta motako tresnarik, baina garbi dago antzina, XX. mendearen hasiera arte erabili izan dutela euskal ahuntzain eta zikiratzaileek.

Galiziako zorrotzaileek, beraien etorrera adierazteko erabiltzen dituztenen oso antzekoak dira tresna hauek, eta Euskal Herrian ere ofizioaren adierazgarritzat erabili ohi ziren. Galiziako tresnaren grabazioak Alan Lomax folkloristak grabatu zituen, eta famatu egin ziren, beranduago, Miles Davisek *Sketches of Spain* diskoan horren bertsioa egin zuelako.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Galego, Campo.  (2022-12-01). «El silbato del capador que sonaba en Ourense e inspiró a uno de los grandes del jazz» *Campo Galego* (Noiz kontsultatua: 2022-12-19).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bizarro, David. ««Asubíasme de lonxe»: el eco de Alan Lomax en Galicia» *Agente Provocador* (Noiz kontsultatua: 2022-12-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105322847
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 151875

 |

* Wd Datuak: Q105322847
Tundrako otsoa (***Canis lupus albus***) Eurasiako tundratik hedatzen den otso azpiespeziea da, batez ere Siberiatik Eskandinaviaraino.

Azpiespezie handia da, arrak 118-137 zentimetro luze dira, 40-50 kilo pisatuz. Emeak, ordea, 112–136 cm luze dira eta 37-41 kilo artean pisatzen dute.

Europako otsorik handiena gisa kontsideratzen zen, baina, berriki, neurri berdineko eta handiagoak diren beste azpiespezie batzuetako aleak neurtu dira.

5-9 alez osaturiko taldetan antolatzen da eta elur-oreinak, erbiak, azeriak eta abereak ehizatzen ditu elikatzeko.

Erreferentziak
--------------

IUCN-ko mehatxaturiko espezieen zerrenda gorria **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q932176
* Commonscat Multimedia: Canis lupus albus
* Wikispecies Espezieak: Canis lupus albus

---

* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 460494
* EOL: 1268417
* GBIF: 6164200
* ITIS: 726809
* MSW: 14000740

 |

* Wd Datuak: Q932176
* Commonscat Multimedia: Canis lupus albus
* Wikispecies Espezieak: Canis lupus albus
**Cass konderria** (ingelesez: *Cass County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fargo da. 2010eko zentsuaren arabera 149.778 biztanle zituen, Cass kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cass konderriak 4.578,84 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,67 ura dira. Beste 4.571,17 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 32,71 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 149.778 pertsonetatik 138.545 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.015 dira. 3.372 beltzak edo afroamerikarrak. 1.681 amerikar natiboak ziren eta 49 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3.524 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 140 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.467 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28285
* Commonscat Multimedia: Cass County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143141099
* LCCN: n85283409
* NARA: 10039516
* **Lekuak**
* OSM: 1740276
* TGN: 2001565

 |

* Wd Datuak: Q28285
* Commonscat Multimedia: Cass County, North Dakota
**Celtic punk** (euskaraz *Punk zelta*) zelta musika eta punk musika elkarnahastuz sortutako musika mota da. Musika mota honen sortzailea 1980ko hamarkada hasieran irlandar jatorriko Londresko The Pogues talde ezaguna izan zen. Celtic punk musika taldeak maiz irlandar eta eskoziar folk abesti herrikoien egokitzapenak, politikari buruzko abestiak (bereziki Irlandako musika matxinoa) nahiz heurek sorturiko abestiak jo ohi dituzte. Musika talde hauen ohiko gaiak honako hauek dira: politika, historia, kultura, edanzaletasuna edo zurruta eta langile klasearen harrotasuna.

Musika talde hauek Irlanda, Eskozia, Gales, Bretainia edota herrialde horretako etorkinak bizi diren herrialdekoak izan ohi dira, bereziki AEB, Kanada eta Australia, baina 1990eko hamarkadan Ekialdeko Europan ere ugari sortu ziren, adibidez Serbia nahiz Txekiar Errepublikan.

Celtic punk musika talde ezagunak
---------------------------------

* The Pogues,  Ingalaterra /  Irlanda
* Roaring Jack,  Australia
* The Real McKenzies,  Kanada
* The Men They Couldn't Hang,  Ingalaterra
* The Mahones,  Kanada
* Dropkick Murphys,  AEB
* Flogging Molly,  AEB
* Flatfoot 56,  AEB
* Young Dubliners,  AEB
* Mill a h-Uile Rud,  AEB
* Oi Polloi,  Eskozia
* Blood or Whiskey,  Irlanda
* Les Ramoneurs de menhirs,  Bretainia
* Pipes and Pints,  Txekia
* Orthodox Celts,  Serbia
* Irish Stew of Sindidun,  Serbia

Kanpo estekak
-------------

* CFPAM Celtic Folk Punk Radio
* Celtic Folk Punk and More
* Celtic Punk Rock, erderaz
* Irish Punk.ie
* Shite 'n' Onions
* Paddy Rock
* The Scallywag Show
*Zorionak zuri* abestia sarritan zorioneko tarta bat urtebetze festako mahaira eraman eta urteak betetzen dituen pertsonak tarta honetako kandelei putz egin baino lehenagotik abestu ohi da.
***Zorionak zuri*** urtebetetze ospakizunean abestu ohi den abesti herrikoia da, ingelesezko *Happy birthday to you* abestiaren euskarazko bertsioa.

Ingelesezko abestien artean ospetsuena da *Happy birthday to you* (halaxe dago jasota *Errekorren Guinness Liburua*n), hizkuntza askotara itzulia izan da, eta ingeles hiztunak ez diren herrialdeetan ere jatorrizko ingeles hitzekin abesten da askotan. Jatorrizko abestia 1893an Patty Hill eta Mildred Hill estatubatuar ahizpek sortu eta idatzi zuten. Biak lanbidez irakasle zirenez, abestia ikasleek ikasgelan agurra egin ziezaieten sortu zuten. Jatorrizko izenburua *Good morning to all* («Egun on denoi») izan zen.

Abestia domeinu publikoan dago Ameriketako Estatu Batuetan eta Europar Batasunan. Warner Chappell Music saiatu zen lizentzia zuela aldarrikatzen, baina 2015ean egindako epaiketa batean ez zieten arrazoia eman eta 14 milioi dolar itzuli behar izan zituen.

Hitzak
------

Neskatotxoa, bere urtebetetze tartaren aurrean.
### Euskarazko bertsioa

Zorionak zuri,
zorionak beti,
zorionak, Edurne,\*
zorionak beti.
\*Urteak egin dituen pertsonaren izena

### Ingelesezko bertsioa

#### Ezagunena: *Happy Birthday*

*Happy Birthday to You,*
*Happy Birthday to You,*
*Happy Birthday, Mr. President,\**
*Happy Birthday to You.*
\*Urteak egin dituen pertsonaren izena

#### Jatorrizkoa: *Good Morning to All*

*Good morning to you,*
*Good morning to you,*
*Good morning, dear children,*
*Good morning to all.*

Aldaerak
--------

1934an jaiotako Peter Heidrich alemaniar konposatzaileak *Zorionak zuriren aldaerak* izenburuarekin sokazko laukoterako egokitzapen bat sortu zuen, osagai hauek nahasita: Bach, Haydn, Wolfgang Amadeus Mozart, Beethoven, Schumann, Brahms, Wagner, Antonín Dvořák eta Max Reger musikarien musika, Vienako musika, Hollywoodeko musika, jazza, tangoa eta hungariar musika.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Hill, Mildred J..  (1896). *Song Stories for the Kindergarten.*  Clayton F. Summy Company (Noiz kontsultatua: 2021-01-15).

Ikus, gainera
-------------

* *Zorionak*, Kaxiano lizartzar musikariaren abestia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q167545
* Commonscat Multimedia: Happy Birthday to You

---

 |

* Wd Datuak: Q167545
* Commonscat Multimedia: Happy Birthday to You
Zorne zorroa
**Zornea** (etimologia: zauri esne) infekzio-prozesuetan gorputzak eragiten duen substantzia zurixka da. Zorne metaketa ehun barratuan *abzesu* edo *zorne-zorro* deitzen da.

Zorneak leukozito, mikroorganismo hilak eta ehun minduaren hondarrak ditu. Zauri kutsatuei edota zaldarrei darie.

Zorne-jarioa, gehienetan, infekzio baten ondorioa izaten da. Zornea eragiten duten mikrobioei piogeniko deritze (Streptococcus pyogenes eta Staphylococcus aureus bakterioak, esaterako). Mikrobio piogenikoek fagozitosia egiten duten leukozitoak suntsitzeko gai dira, organismoaren immunitate-sistemari aurre eginez; zornearen osagai garrantzitsuenetariko bat, hain zuzen ere, hildako leukozitoak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Koldo Mitxelena (1976). *Fonética histórica vasca*. Donostia: Gipuzkoako Aldundia.

Ikus, gainera
-------------

* Gonorrea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12829829
* Commonscat Multimedia: Pus

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q12829829
* Commonscat Multimedia: Pus
**Cass konderria** (ingelesez: *Cass County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Virginia da. 2010eko zentsuaren arabera 13.642 biztanle zituen, Cass kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cass konderriak 993,95 kilometro koadro ditu. Horietatik 20,58 ura dira. Beste 973,37 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,73 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.642 pertsonetatik 13.121 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.291 dira. 379 beltzak edo afroamerikarrak. 15 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 43 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 78 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110516
* Commonscat Multimedia: Cass County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147736507
* GND: 4323359-4
* LCCN: n79106424
* NARA: 10036771
* **Lekuak**
* OSM: 1800573
* TGN: 1002241

 |

* Wd Datuak: Q110516
* Commonscat Multimedia: Cass County, Illinois
**Cass konderria** (ingelesez: *Cass County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Linden da. 2010eko zentsuaren arabera 30.464 biztanle zituen, Cass kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cass konderriak 2.487,22 kilometro koadro ditu. Horietatik 60,5 ura dira. Beste 2.426,72 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,25 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 30.464 pertsonetatik 24.575 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.053 dira. 5.299 beltzak edo afroamerikarrak. 133 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 89 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 349 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109150
* Commonscat Multimedia: Cass County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143076328
* LCCN: n81066305
* NARA: 10036774
* **Lekuak**
* OSM: 1839456
* TGN: 1002244

 |

* Wd Datuak: Q109150
* Commonscat Multimedia: Cass County, Texas
**Cass konderria** (ingelesez: *Cass County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Logansport da. 2010eko zentsuaren arabera 38.966 biztanle zituen, Cass kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cass konderriak 1.074,45 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,97 ura dira. Beste 1.067,48 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 36,27 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 38.966 pertsonetatik 37.521 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.897 dira. 519 beltzak edo afroamerikarrak. 100 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 407 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 48 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 368 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q505276
* Commonscat Multimedia: Cass County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126658590
* LCCN: n79091851
* NARA: 10036772
* **Lekuak**
* OSM: 1802223
* TGN: 1002242

 |

* Wd Datuak: Q505276
* Commonscat Multimedia: Cass County, Indiana
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Ziguatera** janari-intoxikazio mota bat da, zenbait biotoxina dauzkaten koral uharrietako arrainak kontsumitzeagatik sortzen dena. Beherakoa, goragalea, oka, azkura, espasmoak, mialgia, parestesia, arnasestua, takikardia, hotz eta bero sentipenen alderantzikatzea eta hipotentsioa dira sintomarik ohikoenak. Sintoma neurologiko batzuek hilabeteak iraun ditzakete.

Ziguatoxina eta maitotoxina dira ziguatera eragiten duten toxinak, eta koral uharrietako dinoflagelatu espezie batzuek ekoizten dituzte. Dinoflagelatu horietaz elikatzen diren arrainen erraietan metatzen dira, eta kontzentratuz joaten dira kate trofikoan zehar; besteak beste, meroan, txitxarro arruntean, txelba arruntean, lehoi arrainean, berdel erraldoian eta barrakudan izan daitezke toxina kontzentrazio handiak. Arrain horiek jan ezkero, intoxikazioa gertatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Arrisku emergentea: ziguatera.*  elikagaiensegurtasuna.elika.eus (Noiz kontsultatua: 2020-12-28).
2. ↑   Pearn, J.. *Neurology of ciguatera.*  Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry 2001; 70:4-8, jnnp.bmj.com (Noiz kontsultatua: 2020-12-28).
3. ↑    *Ziguatera intoxikazioaren arriskua murrizteko neurriak – FDA 2013.*  FDA, 2013ko apirilak 3, elikagaiensegurtasuna.elika.eus (Noiz kontsultatua: 2020-12-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181831
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DiseasesDB: 31122
* MedlinePlus: 002851
* eMedicine: 813869
* MeSH: D036841

 |

* Wd Datuak: Q181831
Ernaldutako giza-obulu bat. (XIX. mendeko irudia). Ernaldutako giza-obulu bat. (XIX. mendeko irudia).
**Zigotoa**, biologian, gameto arra eta emea elkartzerakoan sortzen den zelula da, ugalketa sexualean. Bere zitoplasma eta organuluak obuluarenak dira.

Zigotoaren nukleo zelularra bi gametoen nukleoek elkartu eta bat egiten dutenean sortzen da. Kromosomen kopuruari dagokionez, beraz, zigotoa diploidea da (*2n*), gametoak haploideak (*n*) diren bitartean.

Animaliengan, zigotoa obulua eta espermatozoidea elkartzerakoan sortzen da. Mitosiaren bidez behin eta berriz zatitzen da, eratzen diren zelulak baturik mantenduz. Zatiketa hauek egitura desberdinak sortuko dituzte, enbrioiaren bilakaera osatuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170145
* Commonscat Multimedia: Zygote

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11972070z (data)
* GND: 4328479-6
* LCCN: sh85150089
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D015053
* FMA: 72395

 |

* Wd Datuak: Q170145
* Commonscat Multimedia: Zygote
Funai gazteluaren *hitojichi-yagura* eta tenshu edo dorre nagusiaren oinarria.
**Yagura** (japonieraz 櫓) dorrearentzako hitz japoniarra da, orokorrean gaztelu japoniarren multzo barnean dauden egiturei erreferentzia egiteko erabiltzen den arren. Bon Odori jaia dela eta altxatzen diren tenplutxoak ere yagura bezala ezagutzen dira, baita antzeko jaietan erabiltzen diren antzeko egiturak ere. Yagura-daikoa edo yagura baten tontorrean jotzen diren taiko danborrak sumo lehiaketa tradizionalen ohiko zati da.

Etimologia
----------

Hitza gotorlekuetako dorreen jatorrizko erabileratik dator: geziak (矢, ya) biltegietan (倉, kura), eta, ondorioz 矢倉 idazten zen. Gaur egun, etxe orratzak edo telekomunikazio dorreak bezalako dorre modernoei erreferentzia egiteko ingelesetik eratorritako hitza den *tawā* (タワー) hitza erabiltzen da, eta ez yagura.

Dorreak gazteluetan
-------------------

Yagurak forma, erabilera eta tamaina ezberdinekoak izan zitezkeen. Batzuk talaia bezala erabiltzen ziren, baita beste zenbait erabilera militarretarako ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q603192
* Commonscat Multimedia: Yagura (Japanese castle)

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 001301746

 |

* Wd Datuak: Q603192
* Commonscat Multimedia: Yagura (Japanese castle)
**Colorado Hotel** Estatu Batuetako Coloradoko Glenwood Springsn dagoen eraikin historikoa da. 1893an eraiki zen eta Colorado estatuko hotel zaharrenetariko bat da. Gune Historikoen Izendegi Nazionalean jasota dago.

Historia
--------

1893an italiar estiloan altxatu zen. Eraikuntza 1891an hasi zen eta kostua 350.000 dolarrekoa izan zen. Sortzailea Walter Devereux bankaria eta zilarraren magnatea izan zen. Arkitektoa Edward Lippincott Tilton izan zen; haren lanean Medici familiaren etxea hartu zuen eredutzat. Elementu asko kanpotik eraman ziren, alfonbrak eta larrosak esaterako.

Hoteleko mamuak
---------------

Colorado Hotela ere ospetsua da bertan agertzen omen diren mamuei esker. Badago, adibidez, neska gazte bat, biktoriar jantziekin, pilota betekin jolasten ikusten zaiona. Zenbait geletan emakume bat gizonezkoen lo zaintzen agertzen omen da. Bosgarren solairuan ere presentzia bat omen dago. Kanpandorreko bi suiteak sorginduta omen daude ere bai. Igogailua bere kabuz bidaiarik gabe mugitzen da. Gonbidatuek ere usain arraroak eta soinuak entzun dituztela esan ohi dute. Emakume baten garrasiak maiz entzuten dira; antza, maitasun triangelu batean sartuta zegoen ganbera neskato bat zela eta bere maitaleren batek erail zuela. Emakumea hil zela uste den logela, bertan gertatutako gertakari paranormalen historia dela eta, gaur egun trasteleku bihurtu da.

2006ko irailean, CCPI Paranormal Investigations taldeak hotela bisitatu zuen eta energia elektromagnetiko altuko bi eremu grabatu zituzten, bata 325 gelaren aurreko korridorean eta bestea 551. gelaren kanpoaldean.

Iruditegia
----------

* 1923ko postala.1923ko postala.
* Hotelaren panoramika.Hotelaren panoramika.
* Atzealdeko ikuspegia.Atzealdeko ikuspegia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1630862
* Commonscat Multimedia: Hotel Colorado

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* NRHP: 77000376

 |

* Wd Datuak: Q1630862
* Commonscat Multimedia: Hotel Colorado
Bi dado perfektu batera botako bagenitu (zorizko saiakuntza) eta emaitza erabat zorizkoa izango balitz... Emaitza posibleak 36 dira. Zerk dauka probabilitate handiagoa, puntuen batuketa 8 izatea, 12 izatea edo 3 izatea?
Probabilitate teorian eta estatistikan, **zorizko aldagaiak** (**ausazko aldagaia**, **aldagai aleatorioa** edo **aldagai estokastikoa**) zorizko saiakuntza bateko balizko emaitzetatik eratortzen diren zenbakizko balioak biltzen ditu, hau da, zorizko balioak hartzen dituen aldagai bat da. Zehatzago, zorizko aldagaiak zorizko saiakuntza bateko emaitzen gainean eratutako funtzio mota bat da. Adibidez, txanpon bat bota (zorizko saiakuntza) eta gurutzekoa eta aurpegikoa (emaitza posibleak) suertatzen direnean, 0 eta 1 balioak esleitzen badira (funtzioa), zorizko aldagai bat sortu dela esaten da, aurpegiko/gurutzeko emaitzetatik 0/1 balioak ezartzen dituena.

Zorizko aldagaia neurri teorian
-------------------------------

Matematikako neurri teorian oinarrituriko definizio zorrotzago bat badu zorizko aldagaiak, probabilitate teoriaren garapenean erabili beharrekoa. Definizio hau da jarraian ematen dena.

Bitez {\displaystyle {\big (}\Omega ,{\mathcal {F}},\mathbf {P} {\big )}} probabilitate espazio bat eta {\displaystyle ({\mathcal {}}Y,\Sigma )} be espazio neurgarri bat. **Zorizko aldagaia** {\displaystyle X:\Omega \rightarrow Y} erako funtzio neurgarri bat da.

  

Gehienetan, espazio neurgarria {\displaystyle \mathbb {R} } zenbaki errealei buruzkoa da eta orduan honakoa bete behar du zenbaki errealei buruzko {\displaystyle X:\Omega \rightarrow \mathbb {R} } zorizko aldagaiak:

  

{\displaystyle \{\omega :X(\omega )\leq r\}\in {\mathcal {F}}\qquad \forall r\in \mathbb {R} }

  

Hau da, **X** funtzioak zorizko aldagai izateko honakoa bete behar du: *r* zenbaki erreal orotarako, funtzioaren emaitza *r* baino txikiagoa edo berdin duten ω lagin espazioko elementuen multzoa {\displaystyle {\mathcal {F}}} sigma-aljebraren barnean izan behar da.

Ikus, gainera
-------------

* Probabilitate-banaketa

Kanpo estekak
-------------

* Zorizko aldagaiak, Gizapedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q176623
* Commonscat Multimedia: Random variable

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 121355344 (data)
* GND: 4129514-6
* LCCN: sh85111355
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q176623
* Commonscat Multimedia: Random variable
**Chaturbate** web kamerekin grabatutako emanaldiak eskaintzen dituen webgune pornografiko bat da. Webgune horretan modeloek edo bikoteek biluziak eta sexu-jarduerak egiten dituzte zuzenean. Adibidez, stripteaseak eta solasaldi erotikoetatik hasita sexu-jarduera esplizituagoetaraino, hala nola sexu-jostailuekin masturbatzea. 

Webguneko edukiak sei kategoriatan sailkatuta daude: emakumezkoen kamerak, gizonezkoen kamerak, bikoteen kamerak, transgeneroen kamerak, saio pribatuak eta zelatatzeko saio ezkutuak. Generoaren arabera sailkatutako saioak dohakoak dira. Saio pribatuak eta zelatatzeko saio ezkutuak, aldiz, ordainpekoak dira. Zelatatzeko saio ezkutuetan modeloek eta ikusleek ezin diote elkarri eragin eta horregatik saio pribatuak baino merkeagoak dira. 

Chaturbate ingelesezko *chat* (txat) eta *masturbate* (masturbatu) hitzen elkarketa da. Ikusleek ikuskizunak dohainik ikus ditzakete, saio pribatuak izan ezik. Hala ere, zenbait sexu jarduera ikusteko ikusleak eskupeko (ingelesez: *tip*) delako ordainketa egin dezake eduki hori ikusi ahal izateko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22080762

 |

* Wd Datuak: Q22080762
**Cliegg Lars** Star Wars film saga ospetsuko pertsonaia bat da. Film saga honetako bigarren atala izan zen Klonen Erasoan Jack Thompson aktore australiarrek egin zuen paper hau.

Cliegg Lars Tatooine planetan jaio zen, baina gaztaroan Ator planetara bizitzera joan zen, bertan bere emazte izango zen Aika ezagutuz eta honekin seme bat izanez: Owen Lars. Aika hil ondoren bere seme Owenekin Tatooine planetara itzuli zen.

Cliegg hezeguneko nekazaria zen. Anakin Skywalkerren ama zen Shmi Skywalker esklaboa Wattori erosi zion, askatu egin zuen eta berarekin ezkondu zen. Hareetako biztanleek Shmi bahitu zuten, eta ondorioz, beste 29 kolonorekin batera Shmi askatzeko talde bat osatu zuen. Clieggek berna bat galdu zuen, eta soilik beste hiruk biziraun zuten, Shmi erreskatatzea lortu gabe. Cliegg handik denbora batera hil zen, bere zauriaren ondorioz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2474198

 |

* Wd Datuak: Q2474198
**Clichyko langa** Parisen zerga-kobrantzarako zegoen harresiaren ateetako bat zen.

Kokapena
--------

Langa gaur egun Clichy Enparantza dagoen orubean zegoen.

Izenaren jatorria
-----------------

Izena bertatik Clichy herrira ateratzeko bidea zegoelako da .

Historia
--------

Hesi hau sei zutabeko bi peristilodun eraikin batekin apainduta zegoen. 1793an, iraultza garaian, *barrière de Fructidor* deitu zioten (Frutilis langa).

 Horazio Vernet: *Clichyko langa* (Louvre Museoa).
1814an, Seigarren Koalizioko Gerraren azken batailan, Frantziar Inperioaren aurka zetozen indar errusiarrek Clichyko langa eraso zuten. Pariseko defentsaren azken pasarteetako bat izan zen, eta langa Guardia Nazionalak defendatu zuen Moncey mariskalaren aginduetara. Ausardia handiarekin borrokatu ziren, eta ez zuten amore eman Parisen kapitulazioaren berri izan arte.

Clichy defendatu zuten guardia nazionalen artean Henri Castro lapurtarra zegoen; bestalde Horace Vernet margolaria, bonapartista sutsua eta margolan militarrengatik famatua, Parisko defendatzaile zibiletako bat izan zen . Napoleonek Ohorezko Legioa eman zion horregatik 1814ean. Gertaera hori irudikatzen du *Clichyko langa* margolanak (1820, Louvre ). Margolanaren erdialdean, Moncey mariskalak aginduak ematen dizkio Claude Odiot urregile eta Guardia Nazionaleko koronelari; margolana honek enkargatu zuen .

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Paris en 1790 avec le mur des Fermiers généraux, *paris-atlas-historique.fr*.
2. ↑    *Biographie.* ..
3. ↑    *Tableau au Louvre.* ..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13403

 |

* Wd Datuak: Q13403
**Chantillyko jauregia** (frantsesez: *Château de Chantilly*) Chantilly (Frantzia) hirian kokatutako gaztelu historikoa da.

Guneak bi eraikin erantsi ditu: Petit Château (gaztelu txikia) 1560 inguruan Anne Montmorencykoak eraikia, eta Grand Château (gaztelu handia), Frantziako Iraultzaren garaian suntsitu zutena eta 1870. urtean berreraikia.

Frantziako Institutuaren jabetza da, gazteluko etxeetan Condé museoa du. Frantziako arte galeriarik onenetakoa da eta publikoa da.

Historia
--------

Montmorency familiarekin duen harremana 1484. urtean hasi zen. Lehenengo jauregia (ez zuen asko iraun, orain Grand Château eraikinak ordezkatua) 1528-1531 urteetan eraiki zen (Anne Montmorencyko kondestablearentzat Pierre Chambigesek egina). Petit Château ere eraikia izan zen harentzat, 1560 inguruan, seguruenik Jean Bullantek egina. 1632. urtean, Henrike II.a hil ondoren, Condé Handiarengana heldu zen, Charlotte Marguerite Montmorencykoa bere amarengandik oinordetzan.

Hainbat historiaren zati interesgarriak XVII. mendean gazteluarekin lotzen dira. Molièren antzezlana, *Les Précieuses ridicules*, 1659. urtean hemen eman zuen lehenengo emanaldia. Sévignéko andereak bere memorien arabera, 1671. urtean Luis XIV.a Frantziakoa bisitatu zuenean, François Vatel, Condé Handiaren ganberazaina, suizidatu egin zen arraina beranduegi zerbitzatua izango litzatekeen beldurrez.

Jatorrizko jauregia Frantziako Iraultzan suntsitu zuten. Azken Condé-k modu apalean konpondu zuen, baina 1853 eta 1872 urteen artean jabetza osoa konfiskatu zion Orléanseko familiak, eta tarte horretan, Couttsena, ingeles banku batena izan zen. Chantilly 1875-1882an Henrike Orléansekoak, Aumaleko dukeak (1822–1897), berreraiki zuen, Honore Daumeten diseinuarekin. Gaztelu berria kritika mistoekin bildu zen. Boni de Castellanek pentsamendua lerro batean laburbiltzen du: "Gaur egun, marvel bat gure garaiko arkitekturaren adibiderik kaskarrenetakoa da: bigarren solairuan sartzen zara eta areto handietara jaisten zara". Azkenean, Aumaleko dukeak 1897. urtean Frantziako Institutoari eman zion jabetza.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q766938
* Commonscat Multimedia: Château de Chantilly

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144471966
* GND: 4222712-4
* LCCN: n2007081278
* NKC: kn20100612002
* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00114578

 |

* Wd Datuak: Q766938
* Commonscat Multimedia: Château de Chantilly
**Zaintzapeko Bakea**, Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jauna izeneko bere lanaren eranskinetan, Erdialdeko Lurraldearen historian, Eguzkiaren Hirugarren Aroan, Dunedain eta Elfoek Sauron eta bere aliatuen aurkako gerran izan zuten bake erlatibo bati deritzo.

Hau, Gandalf Istaria, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2063an Dol Guldurren sartu zenean posible izan zen. Han, Sauron ekialdera itzuli zela jakin zuen, eta Kontzilio Zuria informatu zuen, talde honetako partaideek, Sauronen gotorlekuaren gaineko zaintza zorrotz batz ezartzea erabaki zutelarik. Nazgûlak, Morgûleko Haranean ezkutatua mantendu ziren.

Zaintzapeko Bakea, Eguzkiaren Hirugarren Aroako 2460 arte mantendu zen, Sauron Dol Guldurrera armada handiago batekin itzuli eta Gondor erasotzen hasi zenean.

Gondorren, lehen Seneskalek gobernatzen zuten, Eradanetik hasi eta Denethor I.araino arte, nortzuk, neurri batean, euren kaltetutako nagusitasuna berrezarri ahal izan zuten.

Iparraldean, Arnor jada ez zen existitzen, baina, Eskualdean, oparotasuna zen nagusi, Tuk Familiako lehen Thainaren gobernupean. Brandioreindarrek Oreinak izeneko gunea kolonizatu zuten, eta bertan finkatu ziren.

Durinen leinuko nanoek, Thrain I.ak zuzenduak, Erebor uzten dute, eta Mendebaldeko gainontzeko familiekin biltzen dira, Mendi Grisetan.
**Zalama** mendia Ordunteko mendilerroaren mendebaldeko muturrean dago, eta Kantabria, Burgos eta Bizkaia arteko muga markatzen du.

1.336 metrorekin Bizkaiko hirugarren mendirik altuena da, Gorbeia eta Aldamin aurretik eta Anboto atzetik dituela. Enkarterriko tontorrik garaiena da halaber, gainetik eskualdearen ikuspegi bikaina dagoelarik.

Eusko Jaurlaritzak parke eoliko bat eraiki nahi izan zuen Zalama mendia eta Ordunte bitartean, baina Karrantzako herritarren aurkako iritzia dela eta, bertan behera geratu zen.

Karrantzako ibarraren hego-mendebaldean kokatuta dago.

Abiapuntuak
-----------

* Los Tornos mendatetik (Ordu 1 15 min.).
* Aguera de Montijatik (Ordu 1 45 min.).
* Lanzas Agudasetik (2 ord. 30 min.).
* Campo Calerotik (3 ord.).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  EODA: Karrantza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9097437

 |

* Wd Datuak: Q9097437


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Cipóko mendilerroa** (portugesez: *Serra do Cipó*) Minas Gerais estatuan dagoen mendilerroa da, Itambé do Mato Dentro, Jaboticatubas, Morro do Pilar, Nova União eta Santana do Riacho udalerrien artean. Espinhaçoko mendikatearen zati da. Bere historia geologikoa konplexua da eta Kanbriarraurrearen garaikoa da, duela 1,7 bilioi urte baino gehiago itsas metakinek eratutako hareazko haitzak ditu.

Garrantzia geologikoaz gain, Cipóko mendilerroa São Francisco eta Doce ibaietako arro hidrografikoen zatitzaile naturaltzat hartzen da. Bere landarediaren aniztasuna oso handia da, eta espezie asko bertan bakarrik aurkitzen dira. Fauna adierazgarria da eta desagertzeko arriskuan dauden hainbat espezie biltzen ditu. Ondare natural hori gordetzeko, Serra do Cipó Parke Nazionala sortu zuten. Ehun mila hektarea *cerrado* (Brasilgo sabana), *campo rupestre* (euskaraz: «harkaitzetako landaredia») eta baso daude, baita ibaiak, ur-jauziak, arroilak, kobazuloak eta kontserbatutako gune arkeologikoak ere.

Geografia eta kokapena
----------------------

 Grande ur-jauziaren ikuspegia, Serra do Cipó-n 
Serra do Cipó (lehenago Cardeal Mota) eskualdean kokatuta dago, Soberbo errekaren arroan, Cipó ibaiaren arro hidrografikoan, eta horrek eskualdeari izena ematen dio. Santana do Riacho udalerrian da, eta sarbidea asfaltozko errepide baten bidez egiten da, gutxi gorabehera, 30 kilometroko bide batean. Parke nazionalarekiko gertutasuna dela eta, Morro da Pedreira ingurumena babesteko guneak mugatuta dagoen eskualdean da.

Gailurrak
---------

### Pico da Lapinha gailurra

Pico da Lapinha gailurra 1686 metrokoa da eta Pico do Breuren ondoren Cipóko mendilerroko bigarren puntu altuena da. Gailurra Santana do Riacho auzoan dagoen Lapinha da Serra herritik gertu dago.

### Pico do Breu gailurra

Pico do Breu gailurrak 1.687 metroko altuera du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56491129

 |

* Wd Datuak: Q56491129
***Comfortably Numb*** 1979an Pink Floyd britainiar musika taldeak The Wall diskoaren barnean kaleratutako abesti bat da. Piezak 6:21 minutuko iraupena du, eta David Gilmour-ek konpondu zuen (hitzak Roger Waters-enak izanik).

1980ko elkarrizketa batean Roger Waters-ek azaldu zuen nola bururatu zitzaion abesti honen testua: Filadelfian kontzertu bat eman aurretik, eta hepatitis bortitz baten ondorioz min zorrotza zuela, mediku batek lasaigarri bat eman zion; horrek sedazioa eta erdi-paralisia eragin zion, eta zailtasun biziak sortu kontzertu eman ahal izateko. Gaiaren hitzak, hain zuzen, sedazio egoera bati aipamena egiten diote, Waters-en gustuko ohiko lengoai kriptikoan.

Comfortably Numb Pink Floyden abesti arrakastatsu eta entzunenetakoren bat izaten da. Gaiaren bukaeran David Gilmour-ek jotzen duen gitarra-soloa historiako onenetariko bat da kritiko askoren ustez, eta *Guitar World* aldizkariak historiako 4. hoberena aukeratu zuen. Era berean, 1989an *The Amazing Pudding* aldizkariaren irakurleek Comfortably Numb aukeratu zuten laukote britainiarraren lanik onena.

Gai hau ohikoa izan zen urte askotan taldearen zuzeneko kontzertuetan, ezinbestekoa. Modu berean David Gilmour-ek eta Roger Waters-ek, haien bakarkako emanaldietan ere jo ohi zuten.

Kanpo estekak
-------------

* Comfortably Numb abestia entzungai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q643167

 |

* Wd Datuak: Q643167
Azteka mitologian **Cipactli** munstrozko itsas izaki primitibo eta jatuna zen, erdi arraina eta erdi krokodilo. Beti zegoen gosez, eta bere hamazortzi gorputzak elkartzen zituen lotura bakoitzean, aho batek apaintzen zuen.

Tezcatlipocak oin bat sakrifikatu zuen erakartzeko amu gisa erabili zuenean.

Bere izena, azteken egutegi sakratua den Tonalpohualliko lehen egunaren izena ere bada.

Munduaren sorrera
-----------------

Cipactliren gorputzarekin jainkoek Lurra sortu zuten. Honela, munduari forma emateko beharra ikusi zutenean, toki bat, zoru bat, Cipactli erdibitu egingo zela erabaki zen: erdi bat bestearen gainean, lurra eta zerua lortuz. Arazoa, gizakiarentzat lekurik ez zegoela zen. Orduan, bi zuhaitzekin, bi erdiak banatzen zituen toki bat sortu zen. Honela, goitik zeuden bederatzi gorputzen, "gure gainean dauden bederatziak" (chicnauhtopa) eta behetik zeuden beste bederatziren artean, "hildakoen bederatzi munduak" edo chicnauhmictlan, mitologiak ezartzen zuen gizakiaren bizitza.

Beste kontu bat izan zen denboraren sorrera, horretaz Oxcomoc eta bere emazte Cipactonal arduratu zirelarik, honela Quetzalcoatlen aholkuarekin, izakiaren omenez hogei eguneko 18 "hilabete"z (360 egun orotara) osatua zegoen osatua zegoen egutegi azteka sortu zuten, hilabete horietatik lehena berari eskainia zelarik, eta bere izena zeramana

Antzeko jainkosak beste mitologia batzuetan
-------------------------------------------

* Tiamat mesopotamiar mitologian
* Jörmungandr eskandinaviar mitologian
* Sedna inuiten mitologian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2487472
* Commonscat Multimedia: Cipactli

---

 |

* Wd Datuak: Q2487472
* Commonscat Multimedia: Cipactli
EHF Errekopa irabazi berritan.
**Club Balonmano Valladolid** Valladolideko eskubaloi taldea izan zen 2014 urtean desagertu zen arte. Goren mailan aritu zen EHF Errekopa bat irabazteraino.

Historia
--------

Espainiako Gerra Zibila bukatu berritan hasi zen Valladoliden eskubaloiarekiko zaletasuna eta 1942an SEU Valladolidek Espainiako hamaikako txapelketa irabazi zuen.

1975 urtean Michelin konpainiaren babesarekin eskubaloi talde bat osatu zen baina 1991 urtean desegin zenean gaur **Club Balonmano Valladolid** eratu zen. Palmares bikaina osatu zuen, Espainiako talde indartsuenetakoa izateaz gain Europako txapelketetan ere bikain ibili zelako, EHF Errekopan bereziki.

2014an diru arazoen erruz desegin beharra izan zuen.

Palmaresa
---------

### Estatuan: 3

* ASOBAL Liga (0)
* ASOBAL Kopa (1): 2003.
* Errege Kopa (2): 2005, 2006.
* Espainiako Superkopa (0): finalista 2001, 2005 eta 2006an.

### Nazioartean: 1

* EHF Errekopa:
	+ Txapelduna (1): 2009.
	+ Finalista (2): 2004, 2006
* EHF Kopa (0): finalista 1999an.
* EHF City Cup (0): finalista 2000an.
* Europako Eskubaloi Superkopa (0): finalista 2003an.

Atlético Valladolid
-------------------

**Club Deportivo Balonmano Atlético Valladolid** 2014ko ekainaren 4an sortu zen *Club Balonmano Valladolid* desagertu zenean. 2016an Zilarrezko mailako txapelduna izan zen eta hurrengo urtean ASOBAL Ligan zortzigarren postua eskuratu du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q787447
* Commonscat Multimedia: BM Valladolid

---

 |

* Wd Datuak: Q787447
* Commonscat Multimedia: BM Valladolid
**Cloughoughter gaztelua** (ingelesez *Cloughoughter Castle*) Irlandako Errepublikako Cavaneko konderrian kokatzen den gaztelua da, Oughter aintziraren barnean dagoena.

Historia
--------

XII mendean O'Rourke klanaren lurrak William Gorm de Lacy anglo-normandiarrak eskuratu zituen. Ez da jakina noiz izan zen eraikuntzaren hasiera baina 1233an bukatu zutenak O'Reillytarrak izan ziren.

Ulsterraren kolonizazioaren barnean Hugh Culmeren esku gelditu zen gaztelua. Honek ez zuen gazteluan bizitzerik nahi izan eta Oughter aintziraren ertzean egin zuen bere bizilekua. 1641ean Phillip O'Reillyk gaztelua setiatu eta 12 urtez bere eskutan izan zuen. Oliver Cromwellen gudalosteak eskuratu zuen azken gotorleku irlandarretako bat izan zen.

1987an berreraikuntza lanak hasi ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3752944
* Commonscat Multimedia: Clogh Oughter Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154078941
* LCCN: nr2006020548

 |

* Wd Datuak: Q3752944
* Commonscat Multimedia: Clogh Oughter Castle
**Club Deportivo Ilumberri** Irunberriko futbol taldea 1924. urtean sortu zen. Tirso Seriola lehen presidentea izan zen.

Lehen garaia (1923-1936)
------------------------

Kondairazko garai hau mamitsua da oso. Ilumberriren berriak garai hartako kasetetan maiz azaltzen ziren. Hiru aldiz eskualdeko txapelduna izan zen eta behin Nafarroakoa, federaturik ez zeuden taldeen artean izan arren. Bestalde, Ilumberri Nafar Futbol Federakundea sortu zutenetariko bat izan zen.

Bigarren garaia (1948-1952)
---------------------------

Bost urte hauetan herrialdeko bigarren mailan aritu zen. Garai honek ez zuen ohiartzun handirik izan prentsan, oso berri gutxi azaltzen da baina inolako dudarik gabe zenbait gaztek, gehienak herriko semeak izanik, berriro Ilumberriren zamarra harro jantzi zutela izan zen berririk hoberena.

Hirugarren garaia (1968-1998)
-----------------------------

Urte batzuk geroago, Irunberrin futbol federatua desagertu zen. 1968an futbola Irunberrira itzuli zen. Hirugarren garaia luzeena da, hogeita hamar urte daramatzate etenik gabe. Urte hauetan momentu onak eta alaiak izan dituzte, adibidez, lehen regionalerako igoera. Era berean momentu txarrak, adibidez, jaitsiera edo jokalari baten heriotza.

### Azken denboraldiak

| Denboraldia | Maila | Emaitza |
| --- | --- | --- |
| 2004-05 | Nafarroako Preferentea | 17.a |
| 2005-06 | Nafarroako Preferentea | 15.a (jeitsi) |
| 2006-07 | Nafarroako Lehen Erregionala | 5.a |
| 2007-08 | Nafarroako Lehen Erregionala | 3.a (igo) |
| 2008-09 | Nafarroako Preferentea | 15.a (jeitsi) |
| 2009-10 | Nafarroako Lehen Erregionala | 2.a |
| 2010-11 | Nafarroako Lehen Erregionala | 3.a |
| 2011-12 | Nafarroako Lehen Erregionala | 5.a |
| **2012-13** | **Nafarroako Lehen Erregionala** | **1.a (igo)** |
| 2013-14 | Nafarroako Preferentea | 11.a |
| 2014-15 | Nafarroako Preferentea | 4.a |
| 2015-16 | Nafarroako Lehen Autonomikoa¹ | 13.a |
| 2016-17 | Nafarroako Lehen Autonomikoa | 11.a |
| 2017-18 | Nafarroako Lehen Autonomikoa | 14.a |

* ¹ 2015-16 denboraldian Nafarroako Preferentea **Lehen Autonomikoa** bihurtu zen eta ondorioz Lehen Erregionala, Nafarroako Preferentea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255869

 |

* Wd Datuak: Q12255869
***Clownhouse*** (euskaraz *Pailazo Etxea*), 1989ko Victor Salva estatubatuarrak zuzendutako slasher film bat da. Nathan Forrest Winters, Brian McHugh, Sam Rockwell eta Michael Jerome West aktoreek antzeztu zuten.

1989ko Sundanceko Zinemaldian estreinatu zen, eta zinemetan 1990eko uztailaren 20an. Filmak polemika handia izan zuen, filmatu zen garaian 12 urte zituen Wintersek Salva zuzendaria haurren aurkako sexu-abusuarengatik salatu baitzuen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Casey (Nathan Forrest Winters), Geoffrey (Brian McHugh) eta Randy (Sam Rockwell) anaiak etxe batean gaupasa egitera doaz. Baina gau hartan bertan eroetxetik hiru psikopata hiltzaileek (Michael Jerome West, Bryan Weible eta David C. Reinecker) ihes egin eta Cheezo, Bippo eta Dippo pailazoei beren jantziak lapurtuz eta haietaz mozorrotuz etxe hartan bertaratuko dira. Anaie haietako batek pailazoei izua die eta une hartatik aurrera bere amesgaiztoa zena egi bilakatuko da.

Aktoreak
--------

* Nathan Forrest Winters: Casey
* Brian McHugh: Geoffrey
* Sam Rockwell: Randy
* Michael Jerome West: Cheezo eroa
* Bryan Weible: Bippo eroa
* David C. Reinecker: Dippo eroa
* Timothy Enos: Benetako Cheezo
* Frank Diamanti: Benetako Bippo
* Karl Heinz Teuber: Benetako Dippo
* Viletta Skillman: Ama
* Gloria Belsky: Patu iragarlea
* Tom Mottram: Eraztunen jauna

Kanpo estekak
-------------

* IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2364210

 |

* Wd Datuak: Q2364210
**Celeste Martins Caeiro** (Lisboa, Portugal, 1933ko maiatzaren 2a) 1974ko apirilaren 25ean Portugalgo diktaduraren aurkako estatu-kolpea egin zuten militarren artean krabelinak banatu zituen emakumea da. Ekintza hori dela eta, Marcello Caetano diktadorearen aurkako altxamenduari Krabelinen Iraultza esaten zaio.

Krabelinak kanoietan
--------------------

Mural2
Celeste Caeiro hiru neba-arrebatan gazteena da. Ama espainiarra zuen, eta aita ez zuen ia ezagutu ere egin, emaztea eta seme-alabak utzita alde egin baitzuen.

1974ko udaberri hartan, Celeste Caeirok Lisboako Braancamp kaleko jatetxe batean lan egiten zuen; jatetxea urtebete lehenago inauguratu zuten, 1973ko apirilaren 25ean hain zuzen. Lehen urteurrena ospatzeko, kudeatzaileek bezeroen artean loreak eta Portoko ardoa banatzeko asmoa zuten; baina, altxamendua zela eta, ez zuten jatetxea ireki, eta langileei esan zieten etxera joateko. Bezerorik ez zegoenez, biltegian gordeta zituzten loreak langileei eman zizkieten, eta, hala, langile bakoitza krabelin zuri-gorrien sorta banarekin atera zen jatetxetik.

Etxerako bidean, Caeirok Rossio-rako metroa hartu zuen, eta Chiado auzora joan zen. Han, iraultzaileen tankeekin topo egin zuen. Haietako batera gerturatu, eta zer gertatzen zen galdetu zuen. Soldatu matxino batek erantzun zion: "El Carmo-rantz goaz, Marcelo Caetano atxilotzera. Iraultza da!". Soldaduak zigarreta bat eskatu zion Caeirori, baina berak zigarretarik ez. Zer edo zer eman nahi zion jateko, baina, denda guztiak itxita zeudenez, eskura zeukan bakarra eman zion: krabelin bat. Eta halaxe esan zion: "Nahi baduzu, hemen duzu; edonori eskaintzen zaio krabelin bat". Soldaduak krabelina onartu zuen, eta fusilaren kanoian ipini zuen. Hori ikusita, Caeirok krabelin bana eskaini zien Chiadotik Martirien Elizarainoko bidean aurkitu zituen soldatu guztiei, eta haiek beren fusilen kanoietan paratu zituzten.

Keinu hori dela eta, Caeirori *Celeste dos cravos* [krabelinen Celeste] esaten zioten. 1999an, Rosa Guerreiro Dias poetak "Celeste em Flor" poema eskaini zion.

Celeste Caeiro Lisboako Askatasunaren Etorbidetik metro gutxira dagoen etxe txiki batean bizi da, 370 euroko pentsioarekin.

Erreferentziak
--------------

Artikulu hau portugesezko Wikipediako artikulutik ekarri dugu euskarara. Erreferentziak han aurkituko dituzu.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16337118

 |

* Wd Datuak: Q16337118
**Yelcho** (gaztelaniaz: *Río Yelcho*) ibaia Txileko itsasbazterreko ibai motz bat da, Palena probintziatik iragaten dena, Los Lagoseko X. eskualdean.

Yelcho aintzirako mendebaldeko muturrean sortzen da, eta 40 km kurritu ondoren Corcovado golkoan isurtzen ditu urak, hau euri-erregimen ibai bat da. Bere ibaiadarrak kontuan hartuta, Yelcho ibai sistema - Yelcho aintzira - Futaleufú ibaia 340 km-ra heltzen da (40+34+246 km), goiko ibileraren zati bat Argentinako lurraldean egonez.

Yelchoko arroa trasandina da, Argentinan hasten da, Espolón ibaia jasoz, aintzira homonimoan urak isurtzen dituena. Beste adar batzuk jasotzen ditu, horien artean Quila Seca, Azulado, Enredaderas eta Malito ibaiak. Futaleufú ibaiak Yelcho aintziran isurtzen ditu urak, Puerto Ramirez ondoan. Yelcho aintziraren ondoren, ibaiak beste adar batzuk jasotzen ditu, Michinmahuida esaterako, azkenik, Ozeano Barean isurtzen da, guzti hori 246 kilometro kurritu eta gero.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8051453
* Commonscat Multimedia: Yelcho river

---

* **Lekuak**
* OSM: 9749488

 |

* Wd Datuak: Q8051453
* Commonscat Multimedia: Yelcho river