recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Triana** Espainiako Andaluzia autonomia erkidegoko hiriburu den Sevillako auzo bat eta hiri hau administratiboki banatuta dagoen hamaika barrutietako bat da. Hiriaren mendebaldean dago. Hegoaldean Los Remedios barrutiarekin, ekialdean Casco Antiguo eta Macarena barrutiekin, iparraldean Norte barrutiarekin eta Santiponce udalerriarekin, eta, mendebaldean, Camas, Tomares eta San Juan de Aznalfarache udalerriekin muga egiten du.

Trianak bere izena izen bereko ohiko auzoagatik jasotzen du, Guadalquivir ibaiaren ondoan dagoena, nukleo historikoaren beste ertzean, eta hiriko auzorik ezagunenetakotzat hartua dena, oso izaera bereizgarria izateagatik. Gaur egun, Sevillako Udalaren auzo banaketa ofizialaren arabera, barrutiak Triana Casco Antiguo, Barrio León, El Tardón-El Carmen, Triana Este eta Triana Oeste auzoak hartzen ditu.

Kokapena
--------

Triana Guadalquivir ibaiaren eskuinaldeko ertzean eta antzinako hiriko hirigune historikoaren mendebaldean dago. Gaur egun hiriaren erdigunearekin ibaia zeharkatzen duen Isabel II.aren Zubiaren bidez (arruntuki "Trianako Zubia" bezala ezagutzen dena) lotua dago. Ibaiaren ertz berean eta Trianaren mugakide, Los Remedios auzoa dago.

Etimologia
----------

Mitologiaren arabera, Astarte jainkosa, beraz maitemindua zegoen eta hiriaren sortzaile mitologikoa izan zen Herkulesengandik ihesi, Guadalquivir ibaiaren eskuin ertzera etorri zen babestera Triana sortuz.

Ikertzaileentzat bere izenaren jatorriak ere interesa piztu du. Ohi, Italican jaiotako erromatar enperadorea izan zen Trajanok sortutako erromatar kolonia bezala izan zuen iraganarekin lotu izan da, *Trajana-Triana* izenarekin. Egile batzuen arabera, izena zeltiberiar eta erromatarren arteko konpromisozko formula batetik letorke, *Tri*, latinez hiru esan nahi duena, eta Ana, zeltiberiarren artean ibaia esan nahi duena, inguru horretan ibaia hirutan banatzen baitzen. Hau da Justino Matute Gavirak bere *Aparato para describir la historia de Triana y de su iglesia parroquial* lanean defendatzen duena:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | beste batzuk bere izena *Trans amnem*etik datorrela diote, latindarrek ibaitik haratuago zegoena adierazteko erabiltzen zuten esaera... eta arabiarrek ere arrazoi honegatik beragatik Triana *Ma wara an-nahr* deitzen zuten, ibaitik haratuago dagoena esan nahi duena, arrunkiago *Atrayana* edo *Athriana* deitzen zuten arren. |  » |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q957828
* Commonscat Multimedia: Triana District

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143108152
* LCCN: n83183248

 |

* Wd Datuak: Q957828
* Commonscat Multimedia: Triana District


| * i
* e
* a
Sevillako barrutiak |
| --- |
| 
* Bellavista-La Palmera
* Casco Antiguo
* Cerro Amate
* Este-Alcosa-Torreblanca
* Los Remedios
* Macarena
* Nervión
* Norte
* Sur
* Triana
* San Pablo-Santa Justa

 |
**Madison konderria** (ingelesez: *Madison County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Canton da. 2010eko zentsuaren arabera 95.203 biztanle zituen, Madison kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Madison konderriak 1.921,2 kilometro koadro ditu. Horietatik 70,64 ura dira. Beste 1.850,56 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 49,55 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 95.203 pertsonetatik 56.093 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.806 dira. 36.227 beltzak edo afroamerikarrak. 124 amerikar natiboak ziren eta 18 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.029 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 70 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 642 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491190
* Commonscat Multimedia: Madison County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143088497
* LCCN: n82067428
* NARA: 10039433
* **Lekuak**
* OSM: 1833638
* TGN: 2001130

 |

* Wd Datuak: Q491190
* Commonscat Multimedia: Madison County, Mississippi
**Líber Seregni** (Montevideo, Uruguai, 1916ko abenduaren 13a - 2004ko uztailaren 31) militarra eta politikaria izan zen.

Bizitza
-------

Armadan egin zuen karrera. 1936rako, tenientea zen, eta, 1963an, jeneral izendatu zuten. Hala ere, ideia liberalengatik nabarmendu izan zen beti. Horren erakusgarri, Pacheco lehendakariaren gobernuak armadari ematen zizkion eskumenekin eta haren jardunbide zapaltzailearekin ados ez zegoenez, erretiroa eskatu zuen 1968an.

Armada alde batera utzirik, hautagai aurkeztu zuen bere burua 1971ko lehendakaritzarako hauteskundeetan, Frente Amplio ezkerreko koalizioaren buruzagi gisa. Arrakasta handia lortu zuen, bigarren gelditu baitzen. 1973an, militarrek estatu-kolpea eman zuten, eta, Seregni kolpearen kontra agertu zelarik, atxilotu eta espetxeratu egin zuten. 1975ean aske utzi zuten, baina 1979an berriro atxilotu, eta 15 urteko espetxe-zigorra ezarri zioten. 1984an gelditu zen aske, eta, harrezkero, demokraziaren aldeko jarrera erakutsi zuen. Frente Amplio taldearen hautagaia izan zen 1984ko hauteskundeetan, nahiz eta gobernu militarrak horretarako debekua ezarri zion. 1989an lortu zuen hauteskundeetan parte hartzeko baimena, bere hautagaitza zela-eta koalizioan barne-liskar asko izan ondoren; hirugarren gelditu zen (botoen % 21).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q615568
* Commonscat Multimedia: Líber Seregni

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87995660
* ISNI: 0000 0001 1436 2721
* BNE: XX981229
* BNF: 12286652s (data)
* GND: 1026761441
* LCCN: n85092894
* SUDOC: 081085664
* autores.uy: 10959
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05366/eu\_s\_1852/s1852
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q615568
* Commonscat Multimedia: Líber Seregni
**Madison konderria** (ingelesez: *Madison County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Huntsville da. 2010eko zentsuaren arabera 15.717 biztanle zituen, Madison kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Madison konderriak 2.168,03 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,32 ura dira. Beste 2.160,71 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,14 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.717 pertsonetatik 15.210 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 759 dira. 27 beltzak edo afroamerikarrak. 171 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 81 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 211 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61484
* Commonscat Multimedia: Madison County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129021526
* LCCN: n82006815
* NARA: 10038556
* **Lekuak**
* OSM: 1818419
* TGN: 2000148

 |

* Wd Datuak: Q61484
* Commonscat Multimedia: Madison County, Arkansas
***Madonna Dreyfus***, baita ere ***Mingranako Ama Birkina*** izenburuaz ezagutua, ohola gainean margotutako olioa da. Bere tamainua txikikoa da eta Italiako Pizkundekoa da. Washingtongo Arte Galeria Nazionalean erakusten da, Samuel H. Kress-ek, 1952an, museo honi arte-lana eman ondoren. Margolanaren izena bere lehenengo jabearen izenetik dator, Parisen bizi zen Gustave Dreyfus.

Egile ezezaguna
---------------

Gaur egun egilearen izenaz espezialistak ez dira ados jartzen. Iritzi oso desberdinak eman dira, besteak beste, margolana Leonardo da Vincirena, Verrocchiorena edo Lorenzo di Credirena dela esan da. Kritikari gehienentzat Haurtxo Jesusen errepresentazioa ez da oso ona eta horrek bati edo besteari egoztea mugatzen du. Zenbait iritziren arabera Leonardoren gazte garaiko lana izan daiteke. Hori izan zen Wilhelm Suidaren iritzia, 1929an. Beste arte-historiadoreen ustez, esaterako Shearman eta Morelli, margolana Verrochiorena da.

Deskribapena
------------

Ama eta haurra etxe baten barruan daude baina leihoetatik kanpoko paisaia ikusten da. Paisaia, pizkundean ohikoa izaten zen moduan, oso ordenatua eta gizakiaren neurrira egina da. Ama begi itxita edo beheko aldera bedira ditu, eserita dago eta haren zangoen gainean haurra biluzik eta zutik dago. Emakumeak, oso gaztea, XV. mendeko arropak jazten ditu eta eskuan mingrana bat du, emankortasunaren sinboloa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  www.lahornacina.com/semblanzasdavinci.htm
2. ↑  Milena Magnano, Leonardo, collana I Geni dell'arte, Mondadori Arte, Milano 2007. ISBN 978-88-370-6432-7

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Margolana museoaren webgune ofizialean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1487435
* Commonscat Multimedia: Madonna Dreyfus

---

 |

* Wd Datuak: Q1487435
* Commonscat Multimedia: Madonna Dreyfus
**Lake konderria** (ingelesez: *Lake County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Crown Point da. 2010eko zentsuaren arabera 496.005 biztanle zituen, Lake kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lake konderriak 1.622,78 kilometro koadro ditu. Horietatik 330,48 ura dira. Beste 1.292,3 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 305,65 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 496.005 pertsonetatik 356.825 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 82.663 dira. 125.506 beltzak edo afroamerikarrak. 913 amerikar natiboak ziren eta 63 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5.981 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 463 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 6.254 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q512951
* Commonscat Multimedia: Lake County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126686597
* LCCN: n82018418
* NARA: 10036369
* **Lekuak**
* OSM: 963485
* TGN: 1002569

 |

* Wd Datuak: Q512951
* Commonscat Multimedia: Lake County, Indiana
**Lake konderria** (ingelesez: *Lake County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Two Harbors da. 2010eko zentsuaren arabera 10.866 biztanle zituen, Lake kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lake konderriak 7.745,7 kilometro koadro ditu. Horietatik 2.282,65 ura dira. Beste 5.463,04 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,4 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.866 pertsonetatik 10.638 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 80 dira. 16 beltzak edo afroamerikarrak. 50 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 31 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 129 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491178
* Commonscat Multimedia: Lake County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152430283
* LCCN: n79058430
* NARA: 10039654
* **Lekuak**
* OSM: 1796051
* TGN: 2001036

 |

* Wd Datuak: Q491178
* Commonscat Multimedia: Lake County, Minnesota
**Burrunan izurdea** (***Tursiops australis***) *Tursiops* genereko izurde espezie bat da, berriki deskribatua Victoria estatuko zenbait lekutan, Australian.

Burrunan izurdea *Tursiops* generoko bi izurde-espezieetako baten barruan zegoela uste zen, baina garezurren azterketak, kanpoko ezaugarriek eta lagin zahar eta berrietan DNAren azterketak erakusten dute espezie desberdina dela. Azken 100 urteetan aurkitu eta deskribatu den hirugarren izurde-mota da.

Hasieran, espezie hori *Tursiops australis* izendatu zuen Monash Unibertsitateko Kate Charlton-Robb aurkikuntzaren egile den ikertzaileak. *Burrunan* izen arruntaren jatorria inguruko hizkuntza aborigenetan dago, eta *mazopa motako itsasoko arrain handia* esan nahi du.

Orain arte bi populazio bakarrik identifikatu dira, bata Port Phllipen eta bestea Gippslandeko aintziretan, 100 eta 50 ale, hurrenez hurren.

Deskribapena
------------

Burrunan izurdea gris-urdinxka da bizkarraldean, bizkar-hegatsetik gertu, eta ezaugarri hori gorputzaren buruan eta albo batean zabaltzen da. Erdiko lerroan zehar kolorea gris argia da eta alboetara zabaltzen da bizkar-hegatsaren erdian. Sabela krema-kolorekoa da, eta batzuetan begiaren eta bular-hegatsen gainetik iristen da. Izurde handia baino txikiagoa da, baina Indo-Pazifikokoa baino handiagoa, 2,2 metro ingururekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Descubren nueva especie de delfín en Australia, ABC, 15 de septiembre de 2011
2. ↑  EMOL: Científicos descubren una nueva especie de delfín en Australia
3. ↑  Descripción de la especie (en inglés)
4. ↑   Charlton-Robb, K.; Gershwin, L.; Thompson, R.; Austin, J.; Owen, K.; McKechnie, Stephen.  (2011). «A New Dolphin Species, the Burrunan Dolphin *Tursiops australis* sp. nov. Endemic to Southern Australian Coastal Waters» *PLoS ONE* (Public Library of Science) **6** (9): e24047. doi:10.1371/journal.pone.0024047..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1016955
* Commonscat Multimedia: Tursiops australis
* Wikispecies Espezieak: Tursiops australis

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 648677
* GBIF: 5846985
* NCBI: 1086039
* Paleobiology Database: 288409
* Species+: 67922
* WoRMS: 584858
* Zoobank: 54BA663A-BDE6-4E12-A9D2-84F6793EF4EA

 |

* Wd Datuak: Q1016955
* Commonscat Multimedia: Tursiops australis
* Wikispecies Espezieak: Tursiops australis
**Lake konderria** (ingelesez: *Lake County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Waukegan da. 2010eko zentsuaren arabera 703.462 biztanle zituen, Lake kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lake konderriak 3.544,34 kilometro koadro ditu. Horietatik 2.395,24 ura dira. Beste 1.149,1 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 198,47 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 703.462 pertsonetatik 598.688 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 139.987 dira. 46.989 beltzak edo afroamerikarrak. 1.058 amerikar natiboak ziren eta 228 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 43.954 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.547 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 10.998 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484263
* Commonscat Multimedia: Lake County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155943518
* ISNI: 0000 0004 0432 3165
* LCCN: n80002989
* NARA: 10046098
* **Lekuak**
* OSM: 536313
* TGN: 7013855

 |

* Wd Datuak: Q484263
* Commonscat Multimedia: Lake County, Illinois
68°29′11″N 22°17′16″E﻿ / ﻿68.48633°N 22.28787°E﻿ / 68.48633; 22.28787
**Markkina** (iparraldeko samieraz: *Márkan*) Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen herrixka bat da. Natura basatiaren erdian dagoenez, oso zaila da bertara iristea eta, ondorioz, antzinean izan zituen ospe eta nagusitasun osoak galdu egin ditu azken mendeotan.

**Markkina**ren jatorriari buruz samitarren herrixka garrantzitsuenetarikoa izan zela dakigu; izan ere, hildako landare zein animaliek denbora asko behar izaten dute deskonposatzeko, eta hori dela eta, mantenugai gutxi izan ohi du lurzoruak. Honenbestez, elur-oreinak neguan, Ozeano Artikoaren kostaldera (Norvegiara) eraman behar izaten zituzten samitarrek eta bide luze horretan merkatu-herri bezala ezarri zen **Markkina** ibilbidearen erdian. Bere izenak, **Markkinat**, finlandieraz merkatu esan nahi du.

Kristautasuna XVI. mendean Suediako Erresumaren eraginaren ondorioz hedatzen hasi zenean, Enontekiöko lehen elizak eraikitzen hasi ziren. Lurraldearen zabalera zela eta, eliza asko eraiki behar izan zituzten eskualdean erlijioa egonkortzeko; **Markkina**koa izan zen lehena, bere kokaleku estrategikoagatik 1611.urtean. Honela, eliza bertan eraiki zuten samitar sinesgabeei "egiazko bidea" erakustearren.

Hala ere, XX. mendean herrixkaren gainbehera heldu zen. Laponiako Gerran jasandako suntsiketatik ez zuen burua altxatzea lortu eta inguruko herrixkek jasandako zerbitzuen eraberritzeak, herrixkako biztanleria Hetta eta Kaaresuvanto bezalako herrietara joatea eragin zuen.

Gaur egun, herrixka txiki bat baino ez da Enontekiö udalerri zabalaren barnean.

Kanpo estekak
-------------

* Markkinako eliza **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2713084
* Commonscat Multimedia: Markkina

---

 |

* Wd Datuak: Q2713084
* Commonscat Multimedia: Markkina


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Enontekiöko herrixkak** |  |
| Hettako elizaHettako elizaEnontekiöko aireportuaEnontekiöko aireportua**Hetta** • Jatuni • **Kaaresuvanto** • Kelottijärvi • Ketomella**Kilpisjärvi** • Kultima • **Kuttanen** • **Leppäjärvi** • LuspaMarkkina • Maunu • Muotkajärvi • Näkkälä • Nartteli • **Nunnanen**Palojärvi • **Palojoensuu** • **Peltovuoma** • Raittijärvi • RopinsalmiSaivomuotka • Sonkamuotka • Vähäniva • **Vuontisjärvi** • Yli-Kyrö |
**Marko Kalpurnio Bibulo** (latinez: *Marcus Calpurnius Bibulus*) Berant Errepublikako erromatar politikaria izan zen. Katon Minorren suhia, *Optimates* taldearekin bat egin zuen.

K.a. 59an, *Optimates*-ek lagunduta, kontsul izendapena lortu zuen, Julio Zesarrekin batera (honek talde horren laguntzarik ez zuen jaso jakina). *Optimates*-en etsaiek Julio Zesarren laguna, Luzio Luzeio, nahi zuten posturako. Bibulori aurre egiteko, Zesarrek Ponpeio eta Krasorekin batera Lehen Triunbirato osatu zuen.

Kontsulatuan aritu zenean, Zesarrek proposatutako Ponpeioren beteranoei lur-soroen banaketa galarazten saiatu zen Bibulo. Horretarako, Asanblada Zenturiatua festa erlijiosoetan bildu behar zela agindu zuen Bibulok. Nolanahi ere, Zesarrek asanbladari proposapena espero bezala luzatu zion. Bibulok prozesua moztu nahi zuen, baina jendeak txistuka eta istiluka hasi zen. Bibulok, asanbladatik ihes eginda, Zesarren esku bakarretan utzi zuen kontsulaldia. *Populares*-ek, Zesarren aldekoek hain zuzen ere, urte horretako kontsulak "Julio" eta "Zesar" zirela esaten zuten txantxetan. Bibulo etxean babestu zen aurkarien erasoetatik.

K.a. 52an, Ponpeioren alde egin zuen Bibulok, Zesarrengandik urruntzen ari zelako. Bibulok zein Katon Minorrek utzi zion Ponpeiori kontsul bakarra izatea, Klodio Pulkerren hilketa gorabehera. K.a. 51n, Siria probintziako gobernatzaile izendatu zuten Bibulo. Hor, armada iraindu zuen bera iritsi baino lehen irabazitako batailaren ohorea aldarrikatuz.

K.a. 48an, Zesarrek Rubikon ibaia zeharkatu ondoren, Bibulok Ponpeioren alde jo zuen ezbairik gabe. Itsaso Adriatikoko armadaren burua izan zen. Zesarren itsas-armada atzeman zuen. Baina alferrikako garaipena bihurtu zen hori, Zesarrek Farsalus bataila erabakigarria irabazi zuelako. Urte horretan bertan hil zen Bibulo.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q316775
* Commonscat Multimedia: Marcus Calpurnius Bibulus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 420144647695234910481
* NKC: jo2015885589
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q316775
* Commonscat Multimedia: Marcus Calpurnius Bibulus
**Martin Barré** (Nantes, 1924ko irailaren 22a - Paris, 1993ko uztailaren 8a) frantziar margolaria izan zen. Jaioterriko Arte Ederretako eskolan hasi zituen ikasketak, baina 1948. urtetik aurrera Parisa joan zen. 1955ean egin zen ezaguna artista gisa, La Rouen egin zuen erakustaldi baten bidez. Erakustaldi hartara koadro abstraktuak eraman zituen, irudi ia-ia geometrikoak, kolore neutroekin. Baina, garai hartan Parisen arte informala eta abstrakzio lirikoa ziren gailen, eta Barréren lanak geometrikoak, egitura soilekoak ziren, eta kolore aukera oso txikia erabiltzen zuen. 1958an bidaia bat egin zuen Herbehereetara eta Danimarkara, eta bidaia hartan ezagutu zuen Frans Halsen lana, aurrerantzean bere lanean eragin handia izango zuena. 1963tik 1967ra bitartean, [aerosol beltz baten bidez arrasto bat edo gehiago egiten zituen gainalde zuri baten gainean. 1967. urtetik aurrera, horrenbestekoa zen Barréren pinturaren ekonomia-maila, ezen bere buruari ere galdetzen zion pintatzeak zertarako balio zuen. Garai horretan argazkigintzaz baliatu zen, batez ere. Hala, 1972. urtera arte ez zen berriz pinturan aritu. Urte horretatik aurrera eta hil zen arte koadro-sailak egin zituen, egitura jakin batetik abiatuta: lerroak, puntuak, kolore-zerrendak, forma geometriko soilak. 1979an Parisko Arte Modernoko Museoak Barréren lan osoaren erakusketa bat antolatu zuen. 1988an Arteen Sari Nazionala jaso zuen. 1989ko apiriletik 1990eko urtarrilera, haren lanaren erakusketa ibiltari bat antolatu zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3295337
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 49496637
* ISNI: 0000 0000 8381 1124
* BNF: 14968907b (data)
* GND: 119189828
* LCCN: n84239256
* SUDOC: 032024614
* ULAN: 500015737
* RKD: 4628
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00795/eu\_b\_1032/b1032

 |

* Wd Datuak: Q3295337
Marko Emilio Lepidoren estatua Italiako Reggio Emilia hirian.
*Artikulu hau politikariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».*

**Marko Emilio Lepido** (latinez *Marcus Aemilius Lepidus*), K.a. II. mendeko erromatar politikari bat izan zen. Regium Lepidi (Reggio Emilia) hiriak, bere izena hartu zuen.

Aktibitate politikoa
--------------------

K.a. 200ean, Bigarren Mazedoniar Gerraren aurrtik Filipo V.a Mazedoniakoari ultimatuma jaurti zion kontsul ordezkaritzaren zati izan zen. K.a. 191n, Siziliako gobernari izan zen, pretore bezala. K.a. 187an erromatar kontsul aukeratua izan zen. Bere kide zen Gaio Flaminiorekin batera, Etruria eta Galia Zisalpina mehatxatzen ari ziren liguriarren aurkako garaipena lortu zuen. Zentsorea izan zen K.a. 187tik K.a. 153 arte, Pontifex Maximus K.a. 180tik K.a. 152 arte, eta, K.a. 179an, Princeps senatus izendatua izan zen. K.a. 175ean bigarren aldiz aukeratu zuten kontsul bezala

Aktibitatea zentsore bezala
---------------------------

K.a. 187tik K.a. 185 arte, Via Emilia izeneko bidea eraiki zuen Placentia (Piacenza eta Ariminium (Rimini) artean, bide honetan zehar, Parma eta Modena koloniak sortu zirelarik. Lehen erromatar antzokia eraiki zuen, Marteren Zelaian, eta, bere kide Marko Fulvio Nobiliorrekin, Erromatar foroan Emilia Basilika eraiki zuen. Erromako hirugarren akueduktuaren lanak ere hasi zituen, amaitzerik izan ez zituenak Marko Lizinio Krasoren oposizioagatik, honek ez baitzion bere jabegoak zeharkatzen utzi.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Gaio Livio Salinator eta Marko Valerio Mesala** | **Erromatar kontsula Gaio Flaminiorekin**K.a. 187 | Ondorengoa**Espurio Postumio Albino eta Kinto Martzio Filipo** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Gneo Kornelio Eszipion Hispalo eta Kinto Petilio eta Gaio Valerio Laevino kontsul suffectus bezal** | **Erromatar kontsula Publio Muzio Eszevolarekin**K.a. 175 | Ondorengoa**Espurio Postumio Albino Paululo eta Kinto Muzio Eszevola** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Marko Emilio Lepido (kontsula K.a. 187an)*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Manuel Larramendi Kultur Bazkuna** kultura elkartea da, 1992ko azaroaren 5ean sortua; Andoain, Amasa-Villabona, Zizurkil, Asteasu, Aduna eta Larraulgo euskaltzale batzuen eskutik, eta Beterriko eskualde zabalean euskararen erabilera suspertu eta zabaltzeko eta euskal kultura bultzatzeko helburuarekin jaio zen. 2004an, Urnietara zabaldu zen, Iñistorra Euskaltzaleen Biltzarra izenarekin. Manuel Larramendi Kultur Bazkuna eskualde mailako euskara- eta kultura-elkartea baino gehiago da, hainbat ekimen Gipuzkoara eta Euskal Herri osora hedaturik antolatzen baitu; badu nazioarteko ekimenik ere. Zuzendaritza eskualde eremuko egituraz antolatzen da; herriz herriko ahaldunak ditu herriko arduradun gisa.

Helburuak
---------

Hauek ditu helburu nagusiak: euskal hizkuntza suspertu, osatu eta hedatzea, bere erabileraren erabateko normalizaziora heldu asmoz; euskal kultura indartu eta arnasberritu eta bere jardunaz zein gainerako kulturekiko harremanaz aberastea; Manuel Larramendi euskaltzale eta euskalariak herri baten hizkuntza, izaera eta berezkotasunen alde ahaleginduz utzi zuen kemen, arrazoibide eta senezko lan eta mezuari uztartu eta haren gizabide eta arrazoizko jardun eredugarria jakitera eman eta zabaltzea, hark hasitako ildoari gaurgerorako zantzua emanaz.

Aurrekoez gainera, baditu bitarteko helburu eta ekimen zenbait ere, hiru eremutan antolatu ohi dituenak: herriz herrikoak (Andoain, Amasa-Villabona, Urnieta...); Beterri eskualde eremukoak, edota, Euskal Herri eremukoak. Jarraian, ekimen horietako batzuk:

* *Aiurri* aldizkaria;
* Rikardo Arregi Aldizkaritegia;
* Lekukotzak bilduma;
* Euskal Herrian Barrena egitaraua;
* Manuel Larramendi Ikerketa saria;
* 111 Akademia (euskal literatura zaleen akademia).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262986

 |

* Wd Datuak: Q12262986
*Artikulu hau politikariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».*

**Marko Emilio Eskauro** (latinez: *Marcus Aemilius Scaurus*) Berant Errepublikako politikari erromatarra izan zen.

Izen bereko aita gazte galdu zuen Eskaurok. Gaztearen heziketaz lagunak arduratzen ziren. Ponpeio Handiak, arreba dibortziatutakoan ere, Eskauro gaztearengan interesatzen jarraitu zuen.

Hirugarren Gerra Mitridatikoan, Ponpeiok Eskauro tribuno militarra izendatu zuen. Nolanahi ere, Eskauro Judeako kuestorea zen. Garai horretan, Judea probintzia Hirkano eta Aristobulo anaien arteko gerra zibila jasatzen ari zen. Eskaurok Ponpeiori Aristobuloren alde egitea eskatu zion. Aristobulok, ordea, Eskaurori 100 talenturen lapurreta leporatu zion. Ponpeiok Eskaurorengan fidatuz, Hirkanori eman zion Judea.

K.a. 62an, Ponpeio Erromara itzulitakoan, Eskaurok Nabatearen kontra egin zuen gerra. Baina 300 talentoko ordaina jaso ondoren borroka bertan behera geratu zen.

K.a. 58an edil hautatu zuten. K.a. 56an pretore eta hurrengo urtean propretore izendatu zuten. Lehen Triunbiratoren alde egin bazuen ere, extorsioa leporatu ziotenean, Zizeronek defenditu zuen. K.a. 53an erbesteratu zuten. Erbestean hil zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q542038
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3264257
* GND: 118653040
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q542038
*Artikulu hau germaniar sazerdotesari buruzkoa da; kosmetika enpresa gaitzat duena beste hau da: «Weleda»*
**Veleda**, bruktero tribu germaniarreko völva edo profeta andere sakratu bat izan zen.

Historia
--------

Lau enperadoretako urtean, Erromatar Inperioa 69. urtean astindu zuen krisialdi dinastikoa izan zena, Rhineko muga, zaintzarik gabe geratu zen Kaio Julio Zivilis erromatartua buru zuen Bataviar Matxinada sorraraziz. Dirudienez, Veledak, matxinada eta germaniarren hasierako garaipenak bultzatu edo iragarri zituen.

Veledak, bere izena testuetan mantendu den germaniar apaiz andere urrietako bat, jainkosa bizi tratua jasotzen zuen, eta, Rhin ibaiaren ibaiadarra den Lupia ibaitik gertu zegoen dorre baten tontorrean ezkutatuta, bere iragarpenak igortzen zituen kontsultak igortzen zizkioten eta bere iragarpenak adierazten zituzten gizonezko senideen parte hartzearekin. 77an, bataviarren altxamenduak huts egin eta urte batzuetara, Veleda, Rutilius Gallicusen erromatar tropek harrapatu zuten, eta, 98an, Tazitok denbora luzea hilda zeramala idatzi zuen.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Veleda*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q267711
* Commonscat Multimedia: Veleda

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 40178928
* GND: 139114610

 |

* Wd Datuak: Q267711
* Commonscat Multimedia: Veleda
**Velenje** (vɛˈlɛːnjɛ ahoskatua, alemanez: *Wöllan*), Esloveniako bosgarren hiria da, Savinja eskualdeko hiri handiena. 2014ko erroldaren arabera 32.862 biztanle ditu.

Geografia
---------

Ljubljana hiriburutik 85 kilometro ipar-ekialdera kokaturik dago, Celjetik 25 kilometrotara. Hainbat aintzira ditu inguruan, Velenje, Družmirje eta Škale.

Historia
--------

XIII mendean hainbat alditan aipatzen da Celje eta Karintiaren arteko bidean kokaturik zegoen gaztelua, *Weln*, *Welan* eta *Welen* izenekin. XVI mendean Wagen von Wagensberg familiak hartu zuen gaztelua eta pizkundeko estilora berriztu zuten.

Velenjeren alde zaharra dena 1899an gazteluaren azpian kokaturik zegoen 364 biztanleko merkatu-herri txikia baino ez zen. XX mendea hastearekin batera lignito meategiak ireki ziren eta herria zabaltzen hasi zen.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren hiriak garapen handia izan zuen eta hiri modernoa bihurtu zen. Erdiko plazan Titoren munduko estatua handiena ezarri zuten, 10 metroko altuerakoa. 1981ean herriari izena aldatu zioten eta *Titovo Velenje* ("Titoren Velenje") bihurtu zen. Esloveniak independentzia lortzean berriz ere *Velenje* izena hartu zuen.

Kirolak
-------

Velenjeko kirol talde arrakastatsuena RK Gorenje eskubaloi taldea da. Hiru aldiz irabazi du Esloveniako Liga eta 2009an Europako EHF Kopako finalista izan zen.

Bi aldiz antolatu da bertan Europako Kros Txapelketa, 1999 eta 2011 urteetan.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Velenjeko gaztelua: XIII mendean eraikia.
* Velenje aintzira.
* Ikatz meategiaren museoa.

Iruditegia
----------

* Velenjeko gaztelua.Velenjeko gaztelua.
* Velenje aintzira.Velenje aintzira.
* San Martin eliza.San Martin eliza.
* Ikatz meategia (1958).Ikatz meategia (1958).

Hiri senidetuak
---------------

* Esslingen am Neckar (Alemania)
* Neath Port Talbot (Gales)
* Split (Kroazia)
* Udine (Italia)

Kanpo estekak
-------------

* **(Eslovenieraz)** **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15928
* Commonscat Multimedia: Velenje

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125632327
* BNF: 166170378 (data)
* GND: 4495292-2
* LCCN: n92085605
* NKC: ge795279
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q15928
* Commonscat Multimedia: Velenje
**María Luz Cristóbal Caunedo** (Máñores, Tineo, Asturias, 1948ko abuztuaren 30a) Asturiasko tonada-kantari ezaguna da.

Asturiasko ospe eta garrantzi handienetariko asturiar kanta lehiaketak irabazi ditu.

Ibilbidea
---------

Tineoko Mañoresen jaio zen. Aita Marcelino pikatzailea zen eta ama Isolina etxekoandrea. 15 urte zituenean Gijonera joan zen bizitzera eta itsasoa deskubritu zuen. Familiatik zetorkion kantu zaletasuna, baina 28 urte bete arte ez zen jendaurrean kantuan hasi, nahiz eta txiki-txikitatik kantatzen zuen etxeko ospakizunetan eta lagunartean. Emakume izateagatik baztertua ere sentitu zen, ez baitzegoen ondo ikusia emakumeek oholtzan abestea.

Bere ibilbide diskografikoa Asturiasko musika tradizionaleko kantari garrantzitsuenekin hasi zen lankidetzan: Enrique García Palicio *L'Abogáu*, Luis Estrada, Jorge Tuya edo José Manuel Collado, eta gaitaz lagundu zioten Luis de Arnizo, Manolo Quirós, Alberto Varillas, Vicente Prado *El Pravianu* edo El Gaiteru de Veriñak

*Colectivu* Muyeresek argitaratu zituen hiru diskoetan grabatu zituen abestiak.

Berak interpretatutako lehen diskoa *La Misa de gaita* izan zen (1998an grabatua). Disko honetan Pedro Panguak danborraz lagundu zion eta El Gaiteru de Veriñak gaitaz.

1999an, *Onde la ñublina posa* grabatu zuen. Disko horretan, Asturiasko musikari tradizional onenek parte hartu zuten, eta Asturiasko musikaren barruan jarduteko beste modu bat markatuko zuen diskoa izan zen.

*Cantar de Seronda* ere kaleratu zuen, 18 abesti dituen diskoa, 24 musikariren laguntzarekin.

Lorienteko Interzeltiar Jaialdian Asturias ordezkatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Llegó'l discu de Mariluz Cristobal Caunedo» *Asturies.com* (Noiz kontsultatua: 2021-09-17).
2. ↑   «Cristóbal Caunedo, Mari Luz» *www.biografiasasturias.es* (Noiz kontsultatua: 2021-09-17).
3. ↑   ««Para los nervios, los veteranos nos mandaban tomar un Tío Pepe»» *El Comercio* 2017-11-05 (Noiz kontsultatua: 2021-09-17).
4. ↑   «Mari Luz Cristóbal Caunedo apuesta nel so segundu discu pola anovación serena de la tonada» *Asturnews* 2006-01-04 (Noiz kontsultatua: 2021-09-17).
5. ↑    *Mariluz Cristóbal Caunedo – La Misa de gaita.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-17).
6. ↑   «Suplemento Asturias - Revista FUSION - MUSICA. Mariluz Crist�bal Caunedo, cantante de tonada» *www.revistafusion.com* (Noiz kontsultatua: 2021-09-17).

Kanpo estekak
-------------

* Mari Luz Cristóbal Caunedo ''Caleyucu, caleyucu'' YouTube
* Mari Luz Cristóbali omenaldia YouTube

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9028833

 |

* Wd Datuak: Q9028833
*Artikulu hau Muxikako auzo eta elizateari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ugarte (argipena)».*

**Ugarte** Bizkaiko auzoa da, Muxikako udalerrian kokatutakoa. Muxika Ugarteko elizate zaharraren herrigune nagusia eta jatorria zen Ugarte, eta Muxika udalerri modernoa sortu zenean (Gorozika eta Ibarrurirekin bat egindakoan, 1966an), udaletxeak bertan jarraitu zuen.

Deskribapena
------------

Herrigune nagusia den arren teorikoki, Ugarte BI-635 errepidearen ardatz nagusitik aparte dago, kilometro batera puntu horretatik, Kurtzero auzotik, eta Kurtzeron daude 21. mendean etxebizitza berri gehienak, ikastetxea eta beste merkataritza aukera batzuk. 

Kurtzero eta Ugarte arteko errepidean etxe berriz (20. mendeko Frankismoo eraikinak) osatutako Balentin Berriotxoa auzunea dago, *Etxe Barrijjek* bertakoentzat. Beste nukleo txiki bat ere bada, aparteko auzo markatua *Muxikako Toponimoen Mapa eta Kale Izendegian*

Ugartek plaza zabal bat du, udaletxearekin, eta baserri edo etxe bikainez inguratua dago. Horien artean, abadetxea galtzen ari da abandonuan. San Bizente Martiriaren eliza, Muxikako eliza handiena da.

Oiune errekak zeharkatzen du Ugarte.

Iruditegia
----------

* Ugarte 1919. urte inguruan, Indalezio Ojangurenek erretratatua.Ugarte 1919. urte inguruan, Indalezio Ojangurenek erretratatua.
* Muxikako udaletxea, Ugarteko plazan.Muxikako udaletxea, Ugarteko plazan.
* Oiune erreka, Ugarteko etxeen artean.Oiune erreka, Ugarteko etxeen artean.
* San Bizente eliza.San Bizente eliza.
* Abadetxea.Abadetxea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «MUXIKA - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-10-31).
2. ↑    Enbeita, Onintza; Fernandez, Luistxo. «Hiru elizate Muxikakoak» *Eibar.ORG | Eibarko peoria* (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).
3. ↑    Eusko Jaurlaritza, Geoeuskadi.  (2016-10). *MUXIKAko toponimoen mapa eta kale izendegia.*  GeoEuskadi / Muxikako udala / Eusko Jaurlaritza / Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2021-12-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268515
* Commonscat Multimedia: Ugarte (Muxika)

---

 |

* Wd Datuak: Q12268515
* Commonscat Multimedia: Ugarte (Muxika)
Bi torloju boladun erakusten dituen argazkia. Txertatutako irudiak goiko torlojuaren bola-multzoaren lehen planoko argazkiak dira. Ezkerreko txertaketa: birzirkulazio-hodia kendu da euste-euskarria, bola solteak eta hodia erakutsiz. Eskuineko txertaketa: azkoinen barrunbearen ikuspegi hurbilagoa.
**Torloju boladuna** biraketa-higidura higidura lineal bihurtzen duen eragingailu lineal mekanikoa da, marruskadura gutxirekin. Ardatz hariztatu batek zehaztasun torloju gisa jarduten duten errodamendu boladunetarako bide helikoidala eskaintzen du. Bultzada handiko kargak aplikatzeko edo jasateko gai izateaz gain, barne-marruskadura minimoarekin egin dezakete. Perdoiak estutzeko eginda daude eta, beraz, doitasun handia beharrezkoa den egoeretan erabiltzeko egokiak dira. Bola multzoak azkoin gisa jokatzen du, ardatz hariztatua torlojua den bitartean. Ohiko torloju-azkoinen aldean, torloju boladunak nahiko handiak izan ohi dira, bolak birzirkulatzeko mekanismo bat eduki beharra dagoelako.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1791122
* Commonscat Multimedia: Ball screws

---

 |

* Wd Datuak: Q1791122
* Commonscat Multimedia: Ball screws

  


| * i
* e
* a
Engranajeak |
| --- |
| Sistemak | 
* Eguzki eta planeta engranajea
* Engranaje ez-zirkular
* Engranaje harmoniko
* Engranaje planetario
* Engranaje zikloidal
* Engranaje zuzen
* Kremailera eta piñoi
* Torloju amaigabe

 |
| Formak | 
* Helikoidala
* Hortz angeluarrezkoa
* Konikoa
* Koniko helikoidala
* Koroa
* Zuzena

 |
| Hortzen profilak | 
* Bilkarizko engranaje
* Engranaje zikloide

 |
| Mekanika | 
* Akoplatze
* Bizikletako martxak
* Diferentzial
* Engranaje tren
* Transmisioa
* Transmisio aldakor jarrai

 |
| Erabilera adibideak | 

|  |  |
| --- | --- |
| Bizikletak | 
* Ardatz bidezko transmisiodun bizikleta
* Barne-aldagailu
* Desbideragailu
* Piñoi
* Piñoi-talde

 |
| Horologia | 
* Gurpil-tren

 |

 |
| Ikus, gainera | 
* Piñoi aske
* Torloju-azkoin
* Torloju boladun
* Torloju nibelatzaile
* Transmisio-uhal
* Transmisio-kate

 |
**Mari Maestra Enea etxea** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen etxe bat da. Orioko Alde Zaharran dago, Kale Nagusia kaleko 16. zenbakian. Pilliku plazan dago, Uzkun etxearen alboan.

Historia
--------

Etxe hau Kontzejuarena izan zen. Hemen Maria Camino Arregiren (1883-1962) haurtzaindegia zegoen, ezizenez *Maria Maestra*, haren irudia Pilliku plazan bertan dago.

Eraikina
--------

Hiru solairutako etxea da, alde bakoitzean antek mugatua. Bi lehenengoen fatxada hareharrizko silarria da. Hirugarren solairua izkinetan silarriz edertua dago. Beheko solairuan ate dobeladuna dago, alde bakoitzean leiho leihoburuduna duela. Lehen solairuko leiho guztiak leihoburudunak dira, eta txikienek erremat konopialak dituzte.

Pilliku plazako Maria Maestraren irudia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474074
* Commonscat Multimedia: Mari Maestra etxea

---

 |

* Wd Datuak: Q25474074
* Commonscat Multimedia: Mari Maestra etxea
**Torloju ponpa** bat, mugimendu positibokotzat hartutako ponpa hidrauliko mota bat da, ohikoetatik edo ponpa zentrifugoetatik ezberdintzen dena. Ponpa honek, atorra baten barnean mugitzen den eta likidoa torlojua eta atorraren artean mugiarazten duen torloju helikoidal eszentriko bat erabiltzen du.

Bereziki egokia da fluido likatsuak ponpatzeko, solido kopuru handiak dituztenak, mugitzerik behar ez dutenak edo astindutakoan, bitsak eratzen dituztenak. Torloju ponpak likidoa mugitzen duenez, honek ez du mugimendu zakarrik jasaten, mahats ale osoak ere ponpa ditzakeelarik.

Bere erabileretako bat, araztaileetako etapa ezberdinetako lokatzak ponpatzea da, iragazki-prentsetatik datozen %22tik 25era bitarteko lehortasuna duten deshidrataturiko lokatzak ere ponpa ditzakeelarik.

Halako ponpak, mundu osoan erabiltzen dira petrolioaren industrian, biziki likatsua den eta solido kopuru handia duen petrolioa ponpatzeko. Ponpa hauen garapen berriek, ponpaketa faseanitza ahalbidetzen dute.

Ponpa mota hauek, euren deskargarako isuri finkoekin lan egin dezakete, presio aldagarriko sare baten aurka ponpatzen badute ere, petrolio bilketa sareetan erabil daitezkeen ponpaketa ekipo bikain bihurtuz. Ponpa zentrifugoen kasuan, emandako isuria, bere deskargarako presioaren araberakoa da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1385603
* Commonscat Multimedia: Progressive cavity pumps

---

 |

* Wd Datuak: Q1385603
* Commonscat Multimedia: Progressive cavity pumps
Magreb, arabiar munduaren mendebaldeko aldea.
Kus-kus Magrebeko jaki ezagunena da.
**Magrebeko gastronomia** Magreb (arabieraz: المغرب‎) izeneko lurraldeko etnien eta herrialdeen sukaldaritzari deitzen diogu. Espazioa hau ekialdean dagoen Mashreq izeneko lurraldetik bereizi egiten da.

Ezaugarriak
-----------

Magrebeko sukaldaritzak iparraldean Dieta mediterraneoko ezaugarrik ditu baina, halaber, Afrikako gastronomiaren ezaugarriak ere baditu. Beste eraginen artean hauek aipa daitezke:

* Berbere herriaren eragina
* Arabiarren eragina
* Turkiako gastronomiaren eragina, Otomandar Inperioaren garaikoa. Horri esker Magreben dolmak eta baklavak ezagutzen dira.

Osagaiak
--------

Erabiltzen diren osagaiak islameko halal arauak jarraituz erabiltzen dira. Horregatik, txerrikia ez da jaten eta, aldiz, arkumea eta hegaztiak ohikoak dira. Magrebeko osagai ezagunena Kus-kusa da. Beste osagai arruntak Magrebeko gastronomian hauek dira: harissa pasta eta arrainen marinatuak, Chermoula ezinbesteko osagaia izanik. Menda haragiarekin oso zabaldua dago Marokon, Aljeria ekialdean eta Tunisian. Hiru herrialde horietan haragia gordetzeko eta sikatzeko *gedîd* teknika erabiltzen da, hau da, haragia gatzarekin eta espeziakin nahastuta eguzkitan lehortua.

Tajine jaki oso zabaldua da Magreb osoan. Jatetxe guztietan aurki daiteke. Argan olioa ere oso arrunta da ongailu moduan.

Iruditegia
----------

* Ghoriba.Ghoriba.
* Tajine, menda eta haragiarekin.Tajine, menda eta haragiarekin.
* Ogia era tradizionalean egina.Ogia era tradizionalean egina.
* Kus-kus oilaskoarekin.Kus-kus oilaskoarekin.
* Shakshoka arrautzekin.Shakshoka arrautzekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Ikus, gainera
-------------

* Marokoko gastronomia
* Aljeriako gastronomia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1381737
* Commonscat Multimedia: Cuisine of Maghreb

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12481751v (data)

 |

* Wd Datuak: Q1381737
* Commonscat Multimedia: Cuisine of Maghreb
**Tornetarrak**, Torne ibarreko biztanleak dira, hala Finlandiako ibar zatikoak nola Suediako ibar zatikoak. Berezko duten mintzairari meänkieli deritzo, eta finlandieraren dialektoa da. Izan ere, finlandiarren ondorengo zuzenak dira, denboraren poderioz ibarrean egokitu zirenak. Häme eta Karelia probintzietatik XIV. mende hasieran edo lehenago heldu ziren, novgorodarren eta suediarren arteko ika-mikak zirela kausa. Tornetarrak iristean, samiek iparralderantz jo zuten, eta, horregatik, Torne ibar osoko samitar bakarrak iparraldean bizi dira, adibidez Enontekiö udalerrian.

Tornetarren bandera.
1809. urtean ibarra bitan zatitu zuten. Nahiz eta Finlandiako Dukerri Handiak eta Errusiak ibar osoa eskatu zuten, Suediak ez zuen atzera egin, eta bi herrialdeen arteko muga Tornionjoki ibaian jarri zuten, hitzarmen baten bitartez. Gaur egun ere hortxe dirau muga horrek. Hala, bada, modernizazioarekin bat, Suediar aldeak *suediartzea* jasan zuen 1850etik 1950era bitartean.

Hala ere, XX. mendeko azken hamarkadetan, tornetarrak gogor borrokatu dira euren hizkuntzaren alde. Azkenean, 1999. urtean, hizkuntza gutxitu bezala onartua izan zen Suedian, eta gaur egun ikasleek finlandieraren meänkieli dialektoan ikasteko aukera dute. Horrek Finlandiako gobernuaren kritikak ekarri ditu, arrazoizkoena finlandieraz ikastea litzatekeelakoan.

Tornetar ospetsuena Bengt Pohjanen idazlea da; meänkieliz idazten du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2606233

 |

* Wd Datuak: Q2606233


| * i
* e
* a
Fino-ugriar herriak |
| --- |
| Baltikoko finlandiarrak | 
* Estoniar
	+ Setos
	+ Võros
* Finlandiar
	+ Basoetako finlandiar
	+ Ingriako finlandiar
	+ Kven
	+ Tornetar
* Izhoriar
* Kareliar
	+ Tverreko kareliar
* *Livoniar* †
* Vepsiar
* Votior
	+ *Kreeviniar* †
* *Chud* †

 |
| Samiak | 
* Sami (Inariko sami  •  Kildin sami  •  Lule sami  •  Iparraldeko sami  •  Pite sami  •  Skolt sami  •  Hegoaldeko sami  •  Ter sami  •  Ume sami)

 |
| Volgako finlandiarrak | 
* Mari
* Mordoviar (Erzya  •  Mokxa)
* *Merya* †
* *Mextxera* †
* *Muroma* †

 |
| Permiarrak | 
* Komi (Komi-Permiak  •  Perm Handia)
* Udmurt (Bessermiar)

 |
| Ugriarrak | 
* Hungariar (Csango  •  Székely)
* Khanti
* Mansi

 |
**Magreb Arabiarraren Batasuna** (**MAB**; arabieraz: اتحاد المغرب العربي‎ *Ittiḥād al-Maghrib al-‘Arabī*; frantsesez: *Union du Maghreb arabe*, *UMA*) Afrika iparraldeko Magreb lurraldeko zenbait estatu biltzen dituen erakunde politikoa da.

Ezaugarriak
-----------

1989an sortu zuten, lurralde hartako egoera ekonomiko, politiko, militar, kultural eta soziala sustatzeko, eta etorkizunean Ipar Afrikako merkatu komun bat sortzeko. Estatu sortzaile eta kideak Aljeria, Libia, Maroko, Mauritania eta Tunisia dira. Erakundearen egoitza Tunisiako hiriburuan, Tunisen, dago. Erakundearen organorik gorena Presidentzia Kontseilua da; bost herrialde kideetako buruzagiek osatzen dute, eta bi urtetik behin biltzen dira. Presidentzia Kontseiluaren bilerak prestatzea, Atzerri Ministroen Kontseiluaren betebeharretako bat da. Aholkularitza talde bat ere sortu dute, Aholkularitzarako Kontseilua, herrialde bakoitzeko hamarna ordezkariz osatua. Administrazio lanak Idazkaritza Nagusiaren esku daude. Justizia Auzitegi bat ere bada, herrialde bakoitzeko bina epailez osatua. Erakundearen Presidentzia txandakakoa da. Magreb lurraldeko arazo politiko eta ekonomikoak direla-eta, sorrerako helburuak betetzeko zailtasunak sortu dira. 1994 arte onartuta zeuden egitasmo batzuk: merkataritza librerako eremu baten sorrera, garraiobideen hobekuntzak, airelinea komunak sortzea, mugen batasun baten sorrera eta kanpo merkataritzarako eta inbertsiotarako Magrebeko banku bat osatzea. Lorpen nagusiak izan dira batetik, inbertsiotako magrebiar banku baten sorrera, eta bestetik, Europar Batasunarekiko itun bat, etorkizunean (behin herrialde kideen artean merkataritza eta diru batasuna lortutakoan) negoziaziotan hasteko. Hori lortzeko, ordea, lehendabizi lurralde hartako zenbait arazo konpondu beharko dituzte, Sahara mendebaldekoa eta Aljeriako Gerra Zibila esate baterako.

Kideak
------

| Herrialdea | Azalera (km²) | Biztanleria(milioi, 2011) | BPG (PPP)(USD, per capita) | BPG (nominal)(bilioi USD) | GGI (2014) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Aljeria | 2.381.741 | 37,1 | 7.200 | 183,4 | 0,717 |
|  Libia | 1.759.540 | 6,7 | 14.100 | 177,9 | 0,784 |
|  Mauritania | 1.025.520 | 3,4 | 2.200 | 4 | 0,487 |
|  Maroko | 710.850 | 32,3 | 5.100 | 103,8 | 0,617 |
|  Tunisia | 163.610 | 10,7 | 9.500 | 48,9 | 0,721 |
| MAB | 6.041.261 | 88,5 | 7.620 | 516 | 0,665 |

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2015-10-30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  hdr.undp.org

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q370862
* Commonscat Multimedia: Arab Maghreb Union

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124629025
* LCCN: no94022530
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 6064920

 |

* Wd Datuak: Q370862
* Commonscat Multimedia: Arab Maghreb Union