recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Arabako babarrun nabarren katilukada bat.
**Arabako babarrun nabarra** (zenbait tokitan **Arabako babarrun pintoa** idatzita ageri da) Araban garatu den babarrun-mota bat da.

Babarrun-aleak biribilak eta txikiak dira. Haien kolorea gorri iluna da, eta orbantxo zurixkak eduki ohi ditu, izenak adierazten duen bezala.

Landare aihenmotza da, maiatzetik irailera arte lantzen dena, gutxi gora-behera 100-110 egunetako zikloan. Beroa eskertzen du eta hotzak kalte nabarmena egiten dio. Hazkuntza-sasoiko klimatologia oso kaltegarria ez bada, ez du landare-osasunerako tratamendu gehiegirik behar.

Argazkien galeria
-----------------

* LursailaLursaila
* LandareaLandarea
* LekatxoakLekatxoak
* LoreakLoreak

Ikus gainera
------------

* Gernikako babarruna
* Tolosako babarruna

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Arabako babarrun nabarraren informazioa Arabako ekoizleen webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253773

 |

* Wd Datuak: Q12253773
**Allaisen paradoxa** itxarondako baliagarritasunaren teoriako independentziaren axioma kolokan jartzen duen aurkako adibide bat da.

Paradoxaren azalpena
--------------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| **A saiakuntza** | **B saiakuntza** |
| **1A aukera** | **2A aukera** | **1B aukera** | **2B aukera** |
| **Irabaziak** | **Prob.** | **Irabaziak** | **Prob.** | **Irabaziak** | **Prob.** | **Irabaziak** | **Prob.** |
| 1.000.000 | 100% | 1.000.000 | 89% | 0 | 89% | 0 | 90% |
| 0 | 1% | 1.000.000 | 11% |
| 5.000.000 | 10% | 5.000.000 | 10% |

 | 

|  |  |
| --- | --- |
| **A saiakuntza** | **B saiakuntza** |
| **1A aukera** | **2A aukera** | **1B aukera** | **2B aukera** |
| **Irabaziak** | **Prob.** | **Irabaziak** | **Prob.** | **Irabaziak** | **Prob.** | **Irabaziak** | **Prob.** |
| 1.000.000 | 89% | 1.000.000 | 89% | 0 | 89% | 0 | 89% |
| 1.000.000 | 11% | 0 | 1% | 1.000.000 | 11% | 0 | 1% |
| 5.000.000 | 10% | 5.000.000 | 10% |

 |

Erabaki-hartzaile bati bi egoera desberdin aurkezten zaizkio: A saiakuntza eta B saiakuntza. Saiakuntza bakoitzean, erabaki-hartzaileak aukeran eskaintzen zaizkion bi loterietatik, emaitza eta probabilitate desberdinekin, bat aukeratu behar du. Pertsona gehienek 1 aukera hartuko lukete A saiakuntzan eta 2 aukera B saiakuntzan. Erabaki bereizi hauek guztiz *arrazionalak* dira, gainera. Baina bi saiakuntzak batera hartzen badira, aurreko aukeraketa ez litzateke *logikoa* izango, independentziaren axiomaren arabera, aldi berean A1 eta 2B hartzea, eskubiko taulan erakusten den bezala, non ezkerreko taula beste modu batera aurkeztu den, lehenengo lerro komuna osatuz: A eta B saiakuntzetan, lehenengo lerroa kenduta, bi aukerak berdinak dira eta, hartara, A saiakuntzan hartzen den aukera eta B saiakuntzan hartutakoa berdinak izan beharko lirateke. Axiomak ezartzen duen erabaki-berdintasuna ez da betetzen praktika arrazionalean eta hortik sortzen da paradoxa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1890213

 |

* Wd Datuak: Q1890213
| **Aretxabaleta** |
| --- |
|  |
| **Izen osoa:** | Andoni Aretxabaleta Aramendi |
| **Jaiotza data:** | 1992ko urriaren 25a (30 urte) |
| **Jaioterria:** | Markina (Bizkaia) |
| Pilotaria |  |
| **Modalitatea:** | esku huskako pilota |
| **Egungo enpresa:** | Asegarce |
| **Postua:** | atzelaria |
| **Altuera:** | 1,95 m |
| **Pisua:** | 96 kg |
| **Debutatze data:** | 2011ko uztailaren 17a |
| **Debutatze pilotalekua:** | Markinako Pilotaren Unibertsitatea |

**Andoni Aretxabaleta Aramendi**, pilota arloan **Aretxabaleta** deituraz ezaguna (Markina, Bizkaia, 1992ko urriaren 25a) esku huskako pilotari profesionala da, atzelaria, Asegarce enpresakoa. Estatistika ofizialen arabera, 1,95 metro luze da, eta 96 kg pisatzen du. 2009an Mendinuetarekin batera Diario Vasco txapelketako finala irabazi zuenean piztu zuen Asegarceren arreta, eta ordutik Bilboko enpresarekin aritu da entrenatzen. Hobekuntza nabarmena egin zuen, eta profesionaletako lehendabiziko partida 2011ko uztailaren 17an jokatu zuen, Markinako pilotalekuan, 18 urte besterik ez zuela.

Kirol ibilbidea
---------------

Beti izan da pilotari segurua, oso pilotaria, bi eskuekin pilota luze jotzen duena, eta debutean bertan estelarra jokatu zuen. Eskuko gaitzek jota, ez zuen maila handirik eman hurrengo urtean. 2013ko udan, ordea, Josetxu Areitio prestatzailearen laguntzaz, eta 2013ko ekainaren bukaeran kontratua urtebeterako soilik luzatu ziotela ikusteak akuilatuta, hobekuntza nabarmena egin du berriz ere bere jokoan, eta ia-ia atzelari hoberenen pare jokatzen ari da. Horri esker, estelarrak jokatzen ditu. Pilotari segurua eta jotzailea izateaz gainera, oso ondo mugitzen da kantxan. Aurreko koadroetan harrapatzen dituen pilotak hobeto aprobetxatzea eta ezker eskuarekin aurkako aurrelariari pilota hobeto kentzea ditu hobetu beharreko arlo nabarmenenak.

Ematen ari zen maila bikainari esker, 2014ko binakako txapelketa nagusian parte hartzeko hautatu zuen bere enpresak, Aimar Olaizola aurrelaria lagun. Finaleraino iritsi ziren, eta txapeldunorde bukatu zuten, Irujoren eta Barriolaren aurka 22-13 galduta.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Jon ORMAZABAL: « Aretxabaleta eta Mendizabal, jauzi bera egiteko bi era desberdin», *Gara*, 2011-07-17.
2. ↑  Imanol MAGRO: «Bi muturren korapiloa», *Berria*, 2011-07-14.
3. ↑  **(Gaztelaniaz)** Jokin VICTORIA DE LECEA: «El cambio de Aretxabaleta», *Deia*, 2013-11-25.

Kanpo loturak
-------------

* Pilotariaren fitxa, Asegarce enpresaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492528

 |

* Wd Datuak: Q20492528
**Andoni Arrizabalaga Basterretxea** (Ondarroa, Bizkaia, 1941eko abuztuaren 22a - Couloir Gervasutti, Mont Blanc, Frantzia, 1984ko uztailaren 31) etakide historikoa izan zen, eta jasan zituen torturen kasuan oinarritzen da *Itziarren semea* abestia.

Bizitza
-------

Hiru aldiz atxilotu zuten Francoren diktadura garaian. Aurreneko aldian, 1964an, pintaketa batzuk egiten atzeman zuten eta bere esanetan hiru egunez torturatu zuten Bilboko kuartelean.

Telesforo Monzónek idatzitako *Itziarren semea* abestian aipatutako torturak, ordea, bigarrenez atxilotu zutenean egin zizkioten Arrizabalagari, 1968an. Ondarroan atxilotu eta gero, zortzi egunez torturatu zuten, lehenbizi Ondarroako bertako kuartelean, Zarauzkoan gero. Horren ostean Donostiako Antigua auzoan zegoen Guardia Zibilaren kuartelera eraman zuten, eta beste hamalau egun izan zuten han.

Burgosko prozesua baino 14 hilabete lehenago heriotzara kondenatua izan zen, molotov koktel bat hutsik zegoen Guardia Zibilaren kotxe batean sartzeagatik. Zigorra kommutatu zioten. Azkenik, 1977an amnistia eman zioten.

Kartzelatik irten ostean mendizaletasunari eutsi zion. 1984ko uztailaren 31n istripu batean zendu zen, Gerbasutti pasabidea eskalatzen ari zela, Mont Blanc mendian (Frantziako Alpeak). Berarekin batera, 25 urteko Iurretako Jose Ignacio Mazaga Azpitarte "Txasio" ere hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Joseba Sarrionaindia: «Itziarren semea askatua», *Argia*, 739. zenbakia, 1977-05-22.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Unzueta, Patxo.  (1984-08-01). «Muere en accidente en los Alpes el ex 'etarra' Arrizabalaga» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2020-08-01).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** «Muere en accidente en los Alpes el ex 'etarra' Arrizabalaga», *El País*, 1984-08-02.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253492

 |

* Wd Datuak: Q12253492
***Aldaketa 16*** informazio orokorreko euskarazko astekaria izan zen, Cambio16 taldeak argitaratua. Lehenengo alea Donostian aurkeztu zen 2003ko urriaren 7an bere zuzendariaren eskutik Gorka Landaburu. Manuel Domínguezek editatutako aldizkariak, bi milioi euroko inbertsioa izan zuen eta momentu gorenean 30 pertsona lan egiten zuten eta 15.000 ale saltzen zituen batazbeste.

Aldizkariaren helburua Euskal Herriko kiosko guztietan salgai egotea izan zen. Honez gainera Bartzelona eta Madrileko leku zehatz batzuetan eta guztira 67 herrialdetan. Politika, ekonomia, kultura eta gizarte gaiak landu ziren, eta helburu bikoitzarekin jaio zen: euskal informazioaren merkatuan era horretako argitalpenen alorrean zegoen hutsunea betetzea batetik, eta bestetik, nazioartean euskara hedatu eta euskal nortasunaren zantzuak, sinboloak, erakundeak, kultura eta tradizioa defendatzeko bailiabiderik eragingarriena bilakatzea.

Beraien asmoa, aurkezpenean esan zuten moduan hau zen: "Aldaketa16 euskaldun guztien arteko lotura izatea da, hala Euskal Herrian bizi direnena nola munduan sakabanatuta dauden euskaldunen komunitateena. Euskararen normalizazioarekin eta hedapenarekin batera, Aldaketa16 agertoki libre eta independente izan dadin nahi dugu, askotarikoa eta egiatia, iritzi eta planteamendu guztiak plazaratzeko gunea, betiere errespetuz eta askatasunez adierazita".

Aldi berean zera defendatzen zuten, betiere beraien hitzen arabera: "Aldaketa16 aldizkarian gauzei beren izenez deituko diegu, baina horretarako irakurle eta berriemaile izango zareten guztien laguntza behar dugu. Zeuen irizpideekin bat datorren komunikabidea eskaini nahi dizuegu, norberak bere iritziari eutsita, elkarrekin garapenean eta elkarbizitzan, bakean eta askatasunean aurrera egiteko".

Gorka Landaburu Aldaketa 16ko zuzendaria izan zen 2003-2010 artean. Urte honetan, arazo ekonomikoak tarteko, aldizkaria editatzeari utzi zioten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. 1 2

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21533950

 |

* Wd Datuak: Q21533950
Analfabetismoaren banaketa munduan (2000), UNESCOren arabera.
**Analfabetismoa** idazteko eta irakurtzeko ezgaitasuna da, normalean ikasketa faltagatik ematen dena. Derrigorrezko eskolatzea duten herrialdeetan, biztanle bakoitzeko analfabeto kopuru gutxien dutenak dira.

Hala ere, herrialde batzuetan irakurrizko ulermen eskasa gerta daiteke, nahiz eta analfabetismo maila txikia izan.

Analfabetismoa eta garapena
---------------------------

Erpuruarekin sinatzen. Analfabetismoa gainditzeko, dokumentu ofizial batzuk irakurtzeko eta sinatzeko gaitasuna lortzea izaten da urrats garrantzitsu bat.
Zaila da herri batek garapen ekonomikoa eta industriala lortzea, analfabetismo maila handia badu. 1978an 800 bat miloi analfabeto zeuden munduan, eta horietatik 500 miloi, hau da, % 60, emakumezkoak ziren. Analfabetismoaren eta garapenaren arteko harremana garbi ikus daiteke Sobietar Batasuna izaneko herrietan eta Estatu Batuen kasuan: lehenengoan tsarren garaian analfabetismoa % 76 zen, 1981 urtearen inguruan % 2; Estatu Batuetan 1870ean biztanleriaren % 20 analfabetoa zen, eta gaur egun, SESBaren kopuru bera.

UNESCOren datuen arabera, analfabetismoa gorantz doa: Afrikan % 85 dira analfabeto, Nepalen % 95...

Ikus, gainera
-------------

* Analfabetismo funtzional
* Alfabetatzea

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Analfabetismoaz UNESCOren webgunean

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485100
* Commonscat Multimedia: Illiteracy

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11930885w (data)
* GND: 4001863-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 867

 |

* Wd Datuak: Q485100
* Commonscat Multimedia: Illiteracy
Jean Agélou argazkilariaren lana, XX. mende hasierakoa.
Gizonezko modeloa, Wilhelm von Plüschow argazkilariaren lana, 1896-1907.
**Argazkilaritza erotikoa**, izenak berak adierazten duen bezala, pertsona biluziak edo sasi biluziak jarrera sentsualetan jasotzen dituen argazkilaritza da. Helburua kitzikagarria izatea da. Lehenengo argazkiak XIX. mendean agertu ziren; 1845ean lehenengo dagerrotipo erotikoak agertu ziren. Genero bat da eta badira espezializatutako argazkilariak. Azkotan espezializatutako modeloak dira protagonistak.

Lehenengo modeloak
------------------

Daguerrek berak 1839an irudu bilutz batzuk atera zituen baina horretarako eskulturak erabili zituen, ez benetazko modeloak. Lehenengo dagerrotipo erotikoetan agertzen ziren modeloak normalean prostitutak izaten ziren, Nahiz eta Parisko giro liberala, hauek izaten ziren bakarrak horrelako lanetan agertzeko prest. Garaian oso merkatu indartsua zegoen zeren eta dirudunek prest zeuden horrelako irudien truke diru-kantitate handiak ordaintzeko. Argazkiak klandestinitatean saltzen ziren.

1845etatik aurrera argazkiak saltzeko beste aitzakia erabiltzen zen: ikerketa zientifikoetarako zirela esaten zen. 1850etatik aurrera paperezko kopiek kosteak merketu zituzten eta argazkilaritza erotikoa asko zabaldu zen.

Argazkilari ospetsuak
---------------------

Hona hemen oso ezagun izan diren batzuk:

* Ken Marcus
* Andrew Blake
* Helmut Newton
* Jean Agélou
* Julian Mandel
* Michael Ninn
* Philip Mond
* Radley Metzger
* Tinto Brass
* Irina Ionesco

Argazki zaharrenak
------------------

* Félix-Jacques Moulinek egindago dagerrotipo koloreztua, c.1851–1854 Félix-Jacques Moulinek egindago dagerrotipo koloreztua, c.1851–1854
* Recumbent female nude, Amélie Félix-Jacques Moulinen argazkia, c.1852–1853*Recumbent female nude, Amélie* Félix-Jacques Moulinen argazkia, c.1852–1853
* XIX. mendeko argazkia. Egilea ezezagua.XIX. mendeko argazkia. Egilea ezezagua.
* Neska gaztea. Egile ezezaguna.Neska gaztea. Egile ezezaguna.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Pin-up

Kanpo estekak
-------------

* Argazki erotikoak egiteko aholkuak.
* Szilvia Schafferren argazki erotikoak.
* **(Gaztelaniaz)**:Argazkilaritza erotikoaren hamar maisu.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1361392
* Commonscat Multimedia: Erotic photography

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85101279

 |

* Wd Datuak: Q1361392
* Commonscat Multimedia: Erotic photography
**Antonia Gaztea** (latinez: *Julia Antonia Cretica Minor*; Atenas, K.a. 36ko urtarrilaren 31a - Erroma, K. o. 37ko iraila edo urria) Klaudio enperadorearen ama eta Kaligularen amona izan zen. Oktavia Gaztea (Augustoren arreba) eta Marko Antonioren alaba gazteena izan zen. Antoniaren bertute eta edertasunak Augustoren biloba kutunena bihurtu zuten. *Minor* edo Gaztea goitizena jaso zuen Antonia Zaharraz, Neronen amonaz, bereizi ahal izateko.

Atenasen jaio zen Antonia. Ez zuen aita inoiz ezagutu, K.a. 32an gurasoak dibortziatu zirelako eta K.a. 30ean, Kleopatrarekin batera bere buruaz beste egin zuelako Marko Antoniok. Antonia ama, osaba Augusto eta izeba Livia Drusilarekin hazi eta hezi zen.

K.a. 16an, Druso jeneralarekin ezkondu zen. Druso Livia Drusilaren semea, Augustoren semeordea eta Tiberioren anaia izan zen. Seme-alaba franko izan arren, hiruk baino ez zuten haurtzaroa igaro: Germaniko jeneral ospetsua, Livila eta Klaudio enperadorea. Halaber, Antonia Kaligula eta Agripina Gaztearen amona izan zen, eta Neron enperadorearen berramona. Druso K.a. 9an hil zen Germanian borrokatzen ari zela. Augustok berriro ezkontzera bultzatu arren, Antonia alargun geratu zen.

Erroman hezi zituen seme-alabak Antoniak, Tiberioren zaindaritzapean. K. o. 19an, Germaniko hil zenean, Tiberiok eta Livia Drusilak hiletara joatea debekatu zioten. Livia Drusila hiltzean, K. o. 29an, Kaligula, Julia Drusila, Julia Livila eta Klaudia Antonia, bere berrilobak, hezitzeko ardura hartu zuen Antoniak.

K.a. 31n, bere alaba Livilak eta Sejano prefektu pretoriarrak antolatutako konspirazioa Tiberiori ezagutarazi zion Antoniak. Sejano hil zuten Tiberioren aginduei jarraiki eta Livila Antoniaren esku utzi zuten. Kasio Dio historialariaren arabera, Antoniak Livila gela batean itxi zuen, gosez hil zen arte.

Geratzen zitzaion seme bakarra Klaudio zen, baina etengabe mespretxatzen zuen haren gaixotasuna eta herrentasunarengatik. "Naturak hasi baina amaitu ez zuen munstroa" deitzen zion, edo "nire Klaudio baino memeloagoa" esaten zuen.

Kaligulak, enperadore bihurtutakoan, ohore asko eskaini zion. Baita *Augusta* titulua ere, baina Antoniak muzin egin zion. Kaligularen apetez eta suminduraz asperturik, bere buruaz beste egin zuen Antoniak.

Enperadore izendatu ondoren, Klaudiok Augusta titulua eman zion amari. Haren urtebetetzea festa publikoa bihurtu zuen, non jokoak ospatzen ziren.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Antonia Gaztea*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q229836
* Commonscat Multimedia: Antonia Minor

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 72184927
* ISNI: 0000 0000 1058 8806
* BNF: 12376580q (data)
* GND: 118503480
* LCCN: n92000105
* NKC: jx20100419001
* SUDOC: 077862058

 |

* Wd Datuak: Q229836
* Commonscat Multimedia: Antonia Minor
**Antoni Bonet i Castellana** (Bartzelona, 1913–1989) Kataluniako arkitektoa izan zen, diseinatzailea eta hirigilea. 

Josep Lluís Sert eta Josep Torres Clavérekin hasi zuen bere ibilbidea. GATCPACeko kidea zen. 1936an Parisen Le Corbusierren atelierra sartu zen. Ondoren Argentinan eta Uruguain lan egin zuen. 

"BKF" Butterfly aulkiaren diseinatzaileetako bat zela gogoratzen da, Grupo Austral-en barruan, Buenos Airesen, Argentinan, 1938an, Juan Kurchan eta Jorge Ferrari Hardoy bazkideekin batera.

1971tik 1975era, bere estudioa Bartzelonan, Miguel Cervantes Martinez Brocca estudioko buruak zuzendu zuen, eta orduan Espainiako Arte Ederren Bulego Nagusiko buru izan zen arkitekto uruguaitarra. Bonetek La Manga Campo de Golf-erako beheko apartamentuak diseinatu zituen, baita klubaren gaineko Cabeza Blanca goiko apartamentuak ere. Knoll 1940ko hamarkadan Buenos Airesera iritsi eta Butterfly aulkia ekoizteko eskubideak erosi zituenaren istorioa kontatu zuen. Bonet ez zen inoiz pozik egon eskubide horiengatik ordaintzen zutenarekin, baina beti harro bere diseinuaz.

Benetako "maisu" bat zen eta La Mangako beheko apartamentuetan lan egitea Ayn Rand eleberri bateko zerbait bezalakoa zen diseinuaren oso xehetasunetara bideratutako ikuspegi honetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  ADChasan

Kanpo estekak
-------------

* Fitxa Design Hub Barcelona-ko Diseinu Industrialaren bilduman
* Antoni Bonet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8201037
* Commonscat Multimedia: Antoni Bonet i Castellana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 20564719
* ISNI: 0000 0000 6638 7843
* BNE: XX1742794
* BNF: 17811829w (data)
* CANTIC: a10052288
* GND: 122484924
* LCCN: n97077260
* SNAC: w63v06v2
* SUDOC: 155876465
* ULAN: 500035947
* UB: a1239684
* autores.uy: 8578
* Open Library: OL423626A
* PARES: 2364
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url
* Britannica: url
* **Arkitektura**
* COAM: 0224

 |

* Wd Datuak: Q8201037
* Commonscat Multimedia: Antoni Bonet i Castellana
**Angula**, **txardieta** edo **txitxardina** aingiraren arrainkumea da, arrantza ditzaketen arrainkume bakarra legearen arabera hain zuzen ere. Saltzen dutenean, gramo bateko pisua, 8 zentimetroko luzera eta bi edo hiru urte ditu.

Euskal gastronomian oso jaki estimatua da, besteak beste oliba olioa eta baratxuriarekin edo arrautzopilean. Egosiak saltzen dira, bizirik daudenean gardenak direlako. Oso arrain garestia delako, surimizko suzedaneo merkea du, *"gula"* izen komertzialez ezaguna.

Biologia
--------

Angula gaztea
Angula aingiraren arrainkumea da. Aingira erruntzeko bidaia luzea egiten du Europako ibaietatik hasita eta Karibe itsasoan dagoen Sargazoen itsasoraino. Azken 140 milioi urte bezala, angulak Europaraino itzultzen dira, 2 edo 3 urte dirauen 5.000 kilometroko bidea eginez. Ibilbidean ez dute elikagairik behar. Gero lehorrean kilometroak egin ditzakete azalaren bitartez arnastuz.

Jaio direnean denak emeak badira ere, denboraren poderioz batzuk sexuaz aldatzen dira. Koloregabeak, 5 eta 6 zentimetro arteko luzera dute. Ibaietan bizi direnean kolorez aldatzen dira: horitik berdera eta, azkenean, zilar-kolorera.

Gastronomia
-----------

Angularen arrantza Sèvre niortaise ibaian
Euskal sukaldaritzan bere ospea zela eta, inguruko herrialdeetara zabaldu zen angulak jatea. Errezeta nagusia angulak Bilboko eran da, baratxuriak eta pipermina dituena. Espainian, Frantziako Nantes, Arroxela eta Bordeleko eskualdetan eta Alemaniako Saxonia Beherean angulak jatea zabalduta dago.

Normalean aurrez prestatutakoak erosten dira, non kolore zuria edo erdi-beltza duten. Kolorea ibaian emandako denboraren arabera aldatzen denez, beltzak garestiagoak izan ohi dira. Bizirik erosten badira, hiltzeko uretan disolbatutako tabakoa erabiltzen da. Gero garbitu eta gatzunetan egosten dira kolore zuria izateko.

Jateko entsaladan edota arrain eta itsaskiekin batera ere.

Suzeadaneoa
-----------

Gulak
Azoketan oso garestiak direlako eta geroz eta gutxiago daudelako, surimizko suzedaneo merkea saltzeari ekin zioten. Surimia egiteko Alaskako abadira erabiltzen dute. Ordezkoa saltzeko lehendabiziko enpresak *"gula"* izen komertziala erabili zuenez, izen horretaz ere ezaguna da. Kilo bat surimi prestatzeko bost kilo arrain beharrezkoak dira. Pixkanaka-pixkanaka suzedaneoa jatorrizko angularen itxura hartzen ari da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Barrutia, Eneko.  (2003). «Arrainen izenak Bizkaian XX. mendean» (pdf) *Zainak* (Donostia: Eusko Ikaskuntza) (25) ISBN 8484198790. ISSN 1137-439X. Bibcode: 1137-439X..
2. ↑  Angula
3. 1 2  Buber: *For the eel, it's a long, long way to Spain and plate*
4. 1 2 3 4  Gastronomia Vasca

Ikus, gainera
-------------

* Aingira

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1529341
* Commonscat Multimedia: Elvers

---

 |

* Wd Datuak: Q1529341
* Commonscat Multimedia: Elvers
**Angelina konderria** (ingelesez: *Angelina County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lufkin da. 2010eko zentsuaren arabera 86.771 biztanle zituen, Angelina kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Angelina konderriak 2.239,58 kilometro koadro ditu. Horietatik 173,34 ura dira. Beste 2.066,24 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 38,74 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 86.771 pertsonetatik 72.034 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 17.145 dira. 12.840 beltzak edo afroamerikarrak. 255 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 744 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 94 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 795 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108379
* Commonscat Multimedia: Angelina County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132513817
* LCCN: n79118144
* NARA: 10036785
* **Lekuak**
* OSM: 1840971
* TGN: 1002149

 |

* Wd Datuak: Q108379
* Commonscat Multimedia: Angelina County, Texas
**María de los Ángeles Sorazu**, jaiotza izena **Florencia Sorazu Aizpurua** (Zumaia, 1873ko otsailaren 22a - Valladolid, 1921eko abuztuaren 28a), gipuzkoar lekaimea eta gaztelaniazko idazle mistikoa izan zen. 1988ko apirilaren 13tik dohatsu aitortua izateko kausa irekirik du.

Biografia
---------

Florencia Sorazu Zumaiako familia behartsu batean jaio zen. Aita arrain saltzailea zen, eta ama neskamea. Haurtzaroa Zestoa, Donostia eta Tolosan igaro zuen. Hamahiru urterekin Donostiako etxe batera neskame joan zen. Geroago, Tolosako *Boinas Elosegi* txapel fabrikan aritu zen lanean.

Komentuan sartzea erabaki zuen baina, familia pobrea zenez gero, moja saria ordaintzerik ez zuen. Apaiz batek aholkaturik, musika ikasi zuen, era horretan, doterik gabe ere, onartuko zutelako. Azkenik, 1891ko udan Valladolideko Konzezioko komentuan sartu zen.

Mojek behin eta berriz aukeratu zuten komentuko abadesa izan zedin, baina artzapezpikuak ez zuen izendapena onartzen, gazteegia zelako. Azkenean, 1904ko otsailean komunitateko abadesa bihurtu zen, eta hil arte kargu horretan jarraitu zuen, hiru urtetik hiru urtera beti hautatua izaten zelako. Urte horietan komentua asko hazi zen, bai bokazioetan bai mojen espiritualitatean.

Komentuan hil zen, 1921eko abuztuaren 28an, minbiziak jota.

Idazlanak
---------

Haurtzaroan eskolan gutxi ibili zen arren, gaztelaniazko idazle mistiko onenetako bat da, zenbait adituren arabera. Hauek dira bere idazlanik garrantzitsuenak:

* *La vida espiritual* (1918).
* *Exposición de varios pasajes de la Sagrada Escritura* (1926).
* *Opúsculos marianos* (1928).
* *Autobiografía Espiritual (1929, 1990ean berrargitaratua)*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  [
Ángeles Sorazu Aizpurua] Auñamendi Eusko Entziklopedia
2. 1 2 3  María de los Ángeles Sorazu Franciscanos.org
3. 1 2  Luis VILLASANTE: Angeles Sorazu (1873-1921) RIEV, 42, 2, 1997. Euskomedia.org

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Angeles Sorazuri buruzko webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3394045
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 88915528
* ISNI: 0000 0001 1281 7577
* BNE: XX1154718
* BNF: 12187655w (data)
* GND: 11896447X
* LCCN: n82110119
* SUDOC: 110838637
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 109527

 |

* Wd Datuak: Q3394045
***Anatema*** Espainiako beldurrezko pelikula bat da. Sony Picturesentzat egina. Prime Video
-n eskuragarri egotea, Jimina Sabadúk zuzendua eta Alex de la Iglesiak ekoiztua.

Sipnosia
--------

Artzapezpikutzaren enkargu misteriotsu batek Madril zaharreko eliza zahar batera eramango du, jatorri ezezaguneko pasabide-sare baten gainean eraikia. Han, Juanak ikusiko du eraikinaren erraietan leku hari buruzko elezaharrak baino lehenagoko zerbait dagoela.

Produkzioa
----------

Anatema 'Pokeepsie Filmsek (Banijay Iberia) ekoitzi du Sony Pictures International Productionsekin elkarlanean, Amazon Prime Videoren partaidetzarekin, eta Sony Pictures Entertainment Iberiaren eskutik iritsiko da zinema-aretoetara. Zinema-aretoetan egon ondoren, Prime Video-n egongo da ikusgai.

Aktoreak
--------

### Protagonistak

* Leonor Watling
* Pablo Derqui

### Bigarren mailako aktoreak:

* Keren Hapuc
* Jaime Ordóñez
* Mauro Brussolo
* Mariano Llorente
* Manuel de Blas
* Xoan Forneas
* Ekain Rivera: Mutil #1
* Enetz Zubizarreta: Mutil #2
* Hegoi Zubizarreta: Mutil #3
* Alvaro García: Mutil #4

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Associated Press. «Amazon's Original Series "Alpha House" Debuts Friday» *The Motley Fool*.
**Arbroatheko abadia** (ingelesez: *Arbroath Abbey*) Eskoziako Arbroath herriko abadia historikoa da, bertan sortu baitzen Eskoziako Erresuma 1320an. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Gilen I.a Eskoziakoak 1178an Arbroatheko abadia eraiki zuen. 1197an sagaratu zuten eta lanak 1233 arte luzatu ziren. Erregea bera abadian lurperatu zuten 1214an. Abadiako monjeek eskubidea lortu zuten merkatua egiteko eta kai bat eraikitzeko.

1320ko apirilaren 6an Eskoziako parlamentua abadian bildu zen eta Arbroatheko Aldarrikapenaren bidez Eskozia Erresuma Independentea sortu zen. Eskoziako Erlijio Erreformaren ondoren abadia bertan behera utzia izan zen. 1590tik aurrera bertako harriak Arbroatheko etxeak eraikitzeko erabili ziren harik eta 1815ean eraikinaren hondarrak babesteko araua atera zen arte.

2005ean Gizateriaren Ondare izateko ahaleginak egiten ari dira eta 2010an aurkeztu egin zuten. oraindik ez du titulua lortu.

Deskribapena
------------

Hareharri gorriz eraikia dago. Gurutze itxurako oinarriak 84 metrotako luzera eta 49 metrotako zabalera dauka. Eraikineko leiho borobila gauez piztu egiten dute marinelentzako itsasargia izan dadin. *Round O* izenarekin ezagutzen da.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* Atea.Atea.
* Monymusk erlikarioa.Monymusk erlikarioa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q630683
* Commonscat Multimedia: Arbroath Abbey

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157323913
* LCCN: n2007002956

 |

* Wd Datuak: Q630683
* Commonscat Multimedia: Arbroath Abbey
**Antonio Maria Uranga** (Orio) euskal patroi ezaguna bat izan zen, izan ere Kontxako 3 Bandera irabazi baitzituen, guztiak patroi lanetan. Manuel Olaizolarekin batera Euskal Herriko azken balea ehizatu zuen bost patroietako bat izan zen gainera.

Kirol ibilbidea
---------------

1901 eta 1910 artean Manuel Olaizolak Kontxako 3 Bandera irabazi zituen baina 1911ean gertaturiko istiluen ondorioz ez zen estropada berririk antolatu 1915 arte. Istilu haiek oraindik gogoan zeuden eta Oriok trainerua atera zuen baina patroi berriarekin, Antonio Maria Urangarekin. Hirugarren egin zuen eta donostiarrek iseka galantak egin zizkieten Orio irudikatzen zuen hilkutxa bat kaleetan zehr erabiliz. Hau ikusita hurrengo urtean Manuel Olaizola itzuli zen eta irabazi egin zuen Oriok.

1919an irabazi zuen Olaizolak azkenengo bandera eta ordutik aurrera Uranga izan zen oriotarren patroia. 1923 eta 1925eko Kontxako Banderak irabazi zituen baina ondoren San Pedroren aro izugarria iritsi zen eta Urangarenek ezin izan zuten 20. hamarkadan Kontxa berririk eskuratu. 1930an badu garaipen bat Bilbon, *Kantauriko Txapelketa* izena izan zuena. Abran jokatu zen eta Getaria eta Santurtziri aurrea hartu zien. Donostiako txapelduna zen San Pedro ez zen izan bertan.

1933an iraultza berri bat iritsi zen Oriora eta patroi berria azaldu zen, Domingo Mitxelena, aurrez Urangaren esanetara Kontxak irabazia zena.

Gerra Zibila bukatu berri zela estropada bat inprobisatu zen Donostian eta Antonio Maria Urangak bere hirugarren Kontxako Bandera eskuratu zuen. Tripulazio berak egin zuen arraun Portugaleten eta hango bandera ere eraman zuten Oriora.

Palmaresa
---------

* Kontxako Banderak (2): 1923, 1925, (1939).
* Bilboko estropada zaharrak (2): 1930, 1939.

Ikus, gainera
-------------

* Orio Arraunketa Elkartea
* Kontxako Bandera

Bibliografia
------------

* *Orio en el Remo, 75 años de historia*, Luis Azcue Aldaz

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Auñamendi Eusko Entziklopedia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16516212
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 138303

 |

* Wd Datuak: Q16516212
**Andra Mari plazako olbeak** Aguraingo Hirigune Historikoko arkupe berezi batzuk dira, eraikitako euskal ondare nabarmen gisa katalogatua daudenak.

Etimologia
----------

*Olbea* Agurainen gaztelaniaz gorde zen termino bat izan zen (*las olbeas*), *ohol-beheak* dira izatez. Beste olbea multzo bat ere bada Agurainen, San Juan plazan eta Zapatari kalean, baina Andra Mari plazako hauek desberdinak dira: arkupe hutsak dira, teilatuarekin, non eta beste olbeek gainean etxe eraikiak dituzten.

Ezaugarriak
-----------

Olbea edo arkupeak daude plazaren lau aldeetarik bitan, ipar eta hegoaldean. Arkupe landatarrak dira: egurrezko eta harrizko zutoinak, isurki bateko estalkiarekin, alboetako fatxadei pinoian atxikita. Estalki horien barne egitura egurrezkoa da, sendotasun handiagoa izateko habe egituratu batzuekin. Harroin gainean zuzen zurkaizten dira; harri asko berriak dira. Arkupeen barnealdean eserleku jarraiak dituzte; batzuek, hegoaldeko olbeetakoek adibidez, berriak dirudite.

Andra Mari plaza, ipar aldeko olbeak ikusten direla.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Arkupeak / Olbeas. Andra Mari plaza. Ondarea.» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-16).
2. ↑   «Arkupeak / Olbeas. San Juan eta Zapatari. Ondarea.» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65934876
* Commonscat Multimedia: Olbeak of Andra Mari Plaza

---

 |

* Wd Datuak: Q65934876
* Commonscat Multimedia: Olbeak of Andra Mari Plaza
**Antonio Márquez Salas** (Mérida, Venezuela, 1919ko uztailaren 6a - Caracas, Venezuela, 2002ko otsailaren 12a) venezuelar ipuingilea izan zen. Bere literatura-ekoizpena kopuruz txikia den arren, Venezuelako XX. mendeko ipuingintzaren maisu handitzat hartua da, eta eragin handia izan du, Venezuelan ez ezik, baita Hego Amerika guztian ere. Márquez Salasek Venezuelako ipuinaren generoa eraberritu du, prosako generoetako gaien eta tekniken berrikuntza bilatu nahi zuen venezuelar kontalarien belaunaldi baten joerari jarraituz. Belaunaldi hura *Contrapunto* (1946-1949) aldizkariaren inguruan bildu zen, eta Venezuelako literaturak Europako eta Ipar Amerikako idazle modernoen joerak (Thomas Mann, Aldous Huxley eta John Dos Passos; Martin Heideggerren existentzialismoa) bereganatu zituen, baina beren sorterriko "moderno berrien" (Pocaterra, Meneses eta Uslar Pietri) proposamen estetikoak bilduz aldi berean. Horrela, Venezuelaren kontzientzia historikora hurbildu ziren, eta kanpoko joeren berrikuntzak bereganatu zituzten (batez ere existentzialismoa eta psikoanalisia). Márquez Salasek kontakizun laburrez osaturiko hiru ipuin-liburu eman ditu argitara, *El hombre y su verde caballo* (1947), *Las hormigas viajan de noche* (1956) eta *Cuentos* (1965). Kontakizun horietan irudi berriak erabili zituen, alde batera utzirik criollismoaren eta aurreko belaunaldien abangoardiaren eragina, eta prosa liriko hunkigarria agertzen dute. Hiru liburu haien ondoren bi antologia argitaratu zituen, *Márquez Salas, El día implacable* (1970) eta *Sólo, en campo descubierto* (1964), argitara emandako ipuin hautatuez osatuak biak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8201526
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64248005
* ISNI: 0000 0001 1877 1207
* BNF: 145619178 (data)
* GND: 1011243040
* LCCN: n90612487
* SUDOC: 15913384X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04065/eu\_m\_1109/m1109

 |

* Wd Datuak: Q8201526
Jose Angel Ascunce euskal argitaratzailearen adibidea izan da.
Jose Mari Espartza argitaratzailea.
**Argitaratzailea**, argira ateratzen duena, lan bat, egunkari bat, liburu plazaratzen duen pertsona da, hau da, argitaratze lanez arduratzen den pertsona. Lan horiek argitaratzaileak berak idatzitakoa edo beste pertsonek egindakoa izan daitezke. Kazetaritzan, argitaratzaile arduraduna, bestetik, egunkari batean agintarieen edo epaitegien aurreran erantzukizuna duen pertsona da.

Euskal argitaratzaile batzuk
----------------------------

Asko izan dira Euskal Herrian. Hemen adibide gutxi batzuk:

* Ixaka Lopez Mendizabal
* Juan Goyanarte
* Jokin Zaitegi
* Xabier Mendiguren Elizegi
* Elias Amezaga
* Jose Angel Ascunce
* Jose Mari Espartza‎
* Xabier Irujo Ametzaga

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1607826
* Commonscat Multimedia: Editors

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4159575-0
* LCCN: sh90003321
* NKC: ph170452
* AAT: 300025526
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1607826
* Commonscat Multimedia: Editors
**Amon Ethir** ("espioien muinoa" sindarinez) Tolkienek bere legendarium ospetsuan deskribatzen duen eta bere Silmarillion lanean agertzen den fikziozko muino bat da.

Etimologia eta esanahia
-----------------------

*Amon Ethir* izena sindarinezkoa da. *Amon* (muinoa) eta *Ethil* (itsasoratzea) hitzek osatzen dute, honen ondorioz et-tir hartu behar delarik, "zaindu" esan nahi duena.

Fikziozko historia
------------------

Muino artifizial bat da, Nargothrondeko ateetatik ekialdera dagoena, Narog ibaiaren goiko zatian. Noldorrek eraiki zuten Finroden garaian, zaintza gune bezala.

"Silmarillion"en Nargothrond guztia Glaurung herensugeak, Narog ibaiaren uretan sartzean sortutako laino trinko batez ilunduta geratu zela kontatzen da, lainorik gabe soilik muinoaren tontorra geratuz. Han, Mablungek zaldizkoek osatutako zaintza bat jarri zuen Morwen eta Nienorren inguruan, baina hauek damekin batera ihes egiten saiatu ziren haizea aldatzean. Hau oso akats larria izan zen, laino itogarriak itzuli egin baitziren eta zaldiak erotu baitzituzten, sakabanatuz. Nienor muinora itzuli zen bere burua salbu jartzeko, baina han aurrez aurre topo egin zuen herensugearekin, ahazte aztikeri bat jaurti ziona.

Eguzkiaren Lehen Aroaren amaieran, Amon Ethir Belegaerren urpean desagertu zen, gainontzeko Beleriand guztia bezala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2690864

 |

* Wd Datuak: Q2690864
***Andosillako Pasio Biziduna*** Nafarroa Garaiko hego-mendebaldeko Andosilla herrian Aste Santuan egiten den Jesusen pasioaren antzezpena da. Ostiral Santuaren goizeko hamarretan egiten da, aktoreak herriko pertsonak izanik. Antzezpenaren lekuak Alde Zaharreko kaleak dira. Antzezpenak 75 minutu irauten du eta gaztelaniaz egiten da. Emankizunaren prestaketan ehun pertsonak inguru hartzen dute parte. Herriko kaleak, kristo ondorengo 33. urteko Jerusalem antzera apaintzen dira.

Historia
--------

Andosillako gurutze-bide bizidunaren jatorria garai hartan Andosillako parroko Javier Leoz Venturak eta egungo eszena-zuzendari José Ramón Gurpeguik egin zuten San Joanen Ebanjelioaren egokitzapen batean dago. Hortik sortu zen "Marcha Joven" elkartea, ordutik eszenaratzeaz arduratzen dena. Lehen teatralizazioa 1991n egin zen. 2022an antzezpenaren 30. urtemuga ospatu zen.

Antzezpena
----------

Lanean ohiko pertsonaiak agertzen dira: Jesus, Andre Maria, Pontzio Pilatos, Barrabas, Josef Arimateakoa, Petri, Maria Magdalena, lapurrak, Jerusalemgo herritarrak. Gurutzeak 100 kilo inguru ditu. Jantziak herrian bertan prestatzen dira.

Egonaldiak
----------

Ibilbidean, 700 metrotan, 14 egonaldi egiten dira:

| Lekua | Egonaldi |
| --- | --- |
| Foruen plaza | Jesusek heriotza zigorra jasotzen du |
| Felipe Arin kalea | Jesusek gurutzearekin  Jesus lehenengo aldiz erori da |
| Plaza Berria | Jesusen eta bere Amaren arteko topaketa |
| Bakearen kalea | Jesus zirineo batek laguntzen du  Veronikak Jesusen aurpegia xukatzen du |
| Berdura kalea | Jesus bigarren aldiz erori da |
| Kale Nagusia | Jesusek Jerusalemgo alabei hitz egiten die  Jesus hirugarren aldiz erori da |
| Lope Del Val jeneralaren plaza | Jesus biluztuaJesus gurutzatuaJesusen heriotzaGurutzetik jaisteaJesus hilobiratua |
|

Antzezpena bukatu ondoren
-------------------------

Egun horretan bertan, arratsaldez, Hileta Santuaren prozesioa egiten da, herritarrek gainean eramaten dituzten hainbat irudi erlijioso kalera ateraz. Irudi hauetako batzuk, gurutzefinkatzearena esaterako XVI. mendekoak dira. Azkenik, Berpizkundeko igandean, Topaketaren prozesioa antolatzen da, Jesusen piztuera ospatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* 2017ko antzezpenaren bideoa You Tuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111635401
* Commonscat Multimedia: Passion plays in Andosilla

---

 |

* Wd Datuak: Q111635401
* Commonscat Multimedia: Passion plays in Andosilla


|  |  |
| --- | --- |
| **Aste Santua Euskal Herrian** | Txinako Herri Errepublikaren bandera |
| **Araba:** | Añana | Gasteiz | Guardia | Lagrán | Mañueta | Moreda Araba |
| **Bizkaia:**: | Arkotxa | Balmaseda | Berango | Bermeo | Bilbo | Durango |
| **Gipuzkoa:**: | Azkoitia | Ernio | Hondarribia | Mutriku | Segura | Pasai Donibane | Urgull mendia |
| **Nafarroa:**: | Andosilla | Cabanillas | Corella | Iruñea | Luzaide | Tutera |
**Argol Perseokoa** Masami Kurumadak idatzi eta marraztutako manga eta animea den Saint Seiyako pertsonaia bat da. Perseuseko zilarrezko zalduna da XX. mendean. Jatorrizko istorioan duen agerpen bakarra zilarrezko zaldunen sagan da. Istorioko protagonista nagusiak diren brontzezko zaldunek berarekin eta beste zenbait zilarrezko zaldunekin topo egiten dute. Zilarrezko zaldun hauek brontzezko zaldunak Lehiaketa Galaktikoan euren onura propioan parte hartzeagatik zigortzera bidalitako zilarrezko zaldunen bigarren taldekoak dira. Ikki Fenixekoak garaitu zituen Dante Zerberokoa eta Capella Aurigakoa eta Argolen aurka borrokatzeko prestatu zen, baina Dante oneratu zen eta Shun Andromedakoak garaitu zuen. Honen ondoren, Argolek Hyôga Beltxargakoa eta Shun harri bihurtu zituen, eta, ondorioz, Shiryu Dragoikoak aurre egin behar izan zion. Borrokaren hasieran, Shiryuk, Argolek aldean zeraman ezkutuan agertzen zen Medusaren irudia ez ikusteko, benda batekin estali zituen bere begiak, baina horrek ez zuen ezertarako balio izan, bere besoetako bat harri bihurtuta geratu bait zen. Horren ondorioz, bere burua itsutu behar izan zuen, ikusmena sakrifikatuz, Medusaren irudia ez ikusteko modu bakarra zena. Hala lortu zuen Argolen aurkako garaipena.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**
**Amherst konderria** (ingelesez: *Amherst County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Amherst da. 2010eko zentsuaren arabera 32.353 biztanle zituen, Amherst kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Amherst konderriak 1.240,21 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,73 ura dira. Beste 1.227,48 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 26,09 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 32.353 pertsonetatik 25.116 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 625 dira. 6.104 beltzak edo afroamerikarrak. 296 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 153 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 44 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 633 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q470626
* Commonscat Multimedia: Amherst County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139587544
* ISNI: 0000 0004 0390 7660
* LCCN: n83001774
* NARA: 10040093
* **Lekuak**
* OSM: 2532613
* TGN: 2002140

 |

* Wd Datuak: Q470626
* Commonscat Multimedia: Amherst County, Virginia
**Anorthosis Famagusta FC** (grekeraz Ανόρθωσις Αμμοχώστου, "Anorthosis Ammochostou") Zipreko futbol talde onenetakoa da, Famagusta hirikoa, baina Turkiak 1974an Zipreren iparraldea inbaditu zuenetik Larnakan du egoitza. 13 aldiz irabazi du Zipreko futbol liga eta beste 14 aldiz Kopa.

Historia
--------

Zipreko futbol talde zaharrenetakoa da, 1911ean sortu baitzen. Greziar abertzaleek sortu zuten eta hasieran izaera politiko nabaria izan zuen.

Futbolari dagokionez bi sasoi on izan ditu. Lehenengoa 50. hamarkadan, 1950 eta 1964 artean 6 Liga eta 4 Kopa eskuratu baitzituen. Bigarrena 1995ko Liga eta Kopa garaipenarekin hasi zuen eta oraindik ere Zipreko talde indartsuenetakoa izaten jarraitzen du Nikosiako APOEL eta Omoniarekin batera.

Azken tituluak 2007ko Kopa eta Superkopa eta 2008ko Liga ditu.

Palmaresa
---------

### Zipren: 31

* Liga (13): 1950, 1957, 1958, 1960, 1962, 1963, 1995, 1997, 1998, 1999, 2000, 2005, 2008.
* Kopa (11): 1949, 1959, 1962, 1964, 1971, 1975, 1998, 2002, 2003, 2007, 2021.
* Zipreko Superkopa (7): 1962, 1964, 1995, 1998, 1999, 2000, 2007.

Euskal taldeen aurkako partidak
-------------------------------

Anorthosisek kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:

| Denboraldia | Txapelketa | Fasea | Etxekoa | Emaitza | Kanpokoa |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1994-95 | UEFA Kopa | 1. itzulia | AnorthosisAthletic | 2-03-0 | AthleticAnorthosis |

Kanpo estekak
-------------

* **(Grezieraz)****(Ingelesez)** webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q141688
* Commonscat Multimedia: Anorthosis Famagusta FC

---

 |

* Wd Datuak: Q141688
* Commonscat Multimedia: Anorthosis Famagusta FC
***Ardithipecus kaddaba*** espeziea Haile Selassie ikerlari etiopiarrak aurkitu zuen Awash izeneko lurraldean. Aurkitutako gorputz zatiak baraila, klabikula, hagin batzuk eta oin eta besoetako falange batzuk izan ziren. Espezie hau da txinpanzea eta gizakiaren arteko sailkapenari hasiera eman ziona zientzialarien ustetan.

Espezie hau baso inguruetan bizi ohi zen txinpantzeekin batera eta haien antzeko itxura zuen. Metro pasatxo neurtzen zuen eta erdi bipedoa zela ondoriozta daiteke honako arrazoi honegatik: oinetako hatz bat guztiz zapala zuen oinaren puntarekin ibiltzen zelako, eta beraz besoak ere erabiltzen zituen laguntzeko noizean behin.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q134987
* Commonscat Multimedia: Ardipithecus kadabba
* Wikispecies Espezieak: Ardipithecus kadabba

---

* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 32371
* EOL: 4454217
* GBIF: 4827632

 |

* Wd Datuak: Q134987
* Commonscat Multimedia: Ardipithecus kadabba
* Wikispecies Espezieak: Ardipithecus kadabba
**Andre Mariaren Jasokundearen eliza** Soraluzen dagoen eliza nagusia da.

Historia
--------

Elizaren aurreneko aipamena XIII. mendekoa bada ere gaur egungo eraikina XVI. mendearen erdialdekoa da. Hainbat harginek hartu zuten parte eraikuntzan, bertakoak ziren Juan eta Andres de Mendiolak beste batzuen artean. 1632an Juan de Ansola Ibaiguren markinarrak kaperak dauden alboko bi habearteak eraiki zituen eta Juan de Aranzeta elgetarrak dorrea 1686an. 1715ean Angiozarko Antoniok koruari eusten dion arkuteria barrokoa eraiki zuen gaur egun duen egitura osatuz.

Erretaula neoklasikoa du, Ventura Rodriguezek diseinatua.

Eliz ataria
-----------

Elizaren elementu aipagarrienetako bat elizaren ataria da, 1666 urtean eraikia. Debako Antonio de Aziondok diseinatu eta Pedro de Aldazabalek egindakoa. 1980. hamarkadan berriztu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Monumentuak — Soraluzeko Udala.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38903434
* Commonscat Multimedia: Church of Santa María la Real, Soraluze-Placencia de las Armas

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0005139

 |

* Wd Datuak: Q38903434
* Commonscat Multimedia: Church of Santa María la Real, Soraluze-Placencia de las Armas