recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Europar Errusia** edo **Mendebaldeko Errusia** (errusieraz: Европейская Россия edo европейская часть России) Europa barruan dauden Errusiako mendebaldeko eremuei dagokien terminoa da. Gutxi gorabehera 3.960.000 km² hartzen ditu (Europa osoaren % 40 eta herrialdearen % 25), eta horrek kontinente horretako naziorik handiena bihurtzen du.

«Europar Errusia» terminoa Errusiar Inperioan erabiltzen zen errusiarren kontrolpean zeuden ekialdeko lurralde eslaviarrei erreferentzia egiteko, bereziki Bielorrusia modernoa eta Ukraina gehiena (Dnieperreko Ukraina deitua).

Ekialdeko muga Ural mendiek mugatzen dute, eta hegoaldean, Kazakhstango eta Kaukasoko mugak, oraindik hegoalderago. Errusiako Federazioaren botere ekonomiko eta politikoaren gune osoa (Asiako zatia edo Siberia barne) Europako aldetik maneiatzen da. Manufaktura arinen, astunen, militarren eta elikagaien industria handiek eta turismoak mugimendu nagusia Europan dute, herrialdeko jarduera ekonomikoaren % 90 erabiltzen baitute.

Banaketa administratiboa
------------------------

Errusiako barruti federalakErrusiako barruti federalak
Hurrengo Errusiako barruti federalak europarrak dira:

| Barrutia | Azalera(km2) | Biztanleria | Biztanleriaren dentsitatea | Kontinente |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Erdialdeko Barruti Federala | 650.200 | 39.209.582 | 59,658 | Europa |
|  | Iparraldeko Kaukasoko Barruti Federala | 170.400 | 9.775.770 | 56,58 | Europa |
|  | Ipar-mendebaldeko Barruti Federala | 1.687.000 | 13.899.310 | 8,25 | Europa |
|  | Hegoaldeko Barruti Federala | 447.900 | 16.428.458 | 33,46 | Europa |
|  | Volgako Barruti Federala | 1.037.000 | 29.636.574 | 28,63 | Europa, batez ere |
|  | Uraletako Barruti Federala | 1.818.500 | 12.345.803 | 6,86 | Asia, batez ere |
|  | Guztira | 3.995.200 | 108.949.694 | 27,22 | Europa, batez ere |
|  |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7    *Population 1 January 2015 Estimate – Federal State Statistics Service Russia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q875134
* Commonscat Multimedia: European Russia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5206154260567824480002

 |

* Wd Datuak: Q875134
* Commonscat Multimedia: European Russia
**Kanadako Astronauten Gorputza** Kanadako Espazio Agentziaren (CSA) unitate bat da, AEBetako eta Errusiako espazio-misioetarako astronautak hautatzen, entrenatzen eta eskaintzen dituena.  Gorputzak lau kide aktibo ditu, Nazioarteko Espazio Estazioan (ISS) zerbitzatzeko gai direnak.

Historia
--------

1983an hautatutako jatorrizko 6 astronautak Kanadako Ikerketa Kontseilu Nazionalaren babespean zeuden. 1989an sortu zenean Kanadako Espazio Agentziara eraman zituzten.

1984tik, Marc Garneau espazioko lehen kanadar bihurtu zenetik, CSAko bederatzi astronautak AEBetako NASAko espazio transbordadoreetan eta Errusiako Soyuz koheteetan ibili dira 15 misiotan.  

2009ko maiatzean, Robert Thirsk Nazioarteko Espazio Estaziora (ISS) hegan egin zuen sei hilabeteko egonaldia egiteko, eta horrela ISSan denbora luzez egon zen lehen kanadarra bihurtu zen. 2009ko abenduaren 1ean, espazioan 188 egun eman ondoren, Robert Thirsk Lurrera itzuli zen Soyuz espazio-ontzi batean. Chris Hadfield astronauta kanadarrak, ISSko lehen komandante kanadarra, mundu osoan ospea lortuko zuen 2013an, David Bowieren "Space Oddity" abestiaren Nazioarteko Espazio Estazioan grabatu zuen bideoklipa kaleratu zuelako. Julie Payette astronauta Kanadako Gobernadore Nagusi gisa aritu zen eta Garneau Kanpo Arazoetarako Ministro izan zen.

  

1983an hautatutako jatorrizko 6 astronautak Kanadako Ikerketa Kontseilu Nazionalaren babespean zeuden. 1989an sortu zenean Kanadako Espazio Agentziara eraman zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Canadian Astronauts - Canadian Space Agency.*  Asc-csa.gc.ca 2011-05-09.
2. ↑    *CSA - Astronauts.*  Asc-csa.gc.ca 2010-07-05.
3. ↑   Hall, Joseph.  (16 April 2011). «The Last Blast» *Toronto Star* (Toronto).

Kanpo estekak
-------------

* Kanadako Astronauten Gorputzaren historia
**Euskaltegiak** euskara ikasteko ikastetxeak dira, bereziki helduei zuzendurikoak. Irudian, euskaltegi bateko ikasleak euskara modu bizian ikasten.
**Euskaltegiak** euskara ikasi eta lantzeko dauden ikastetxeak dira. 1960ko hamarkadan sortu ziren, ikastola mugimenduarekin batera, helduentzako gau eskola moduan. 1980 eta 1990eko hamarkadetan bildu zituzten ikasle gehien, 44.000 pertsonari euskara irakatsiz, helduak gehienak. Geroztik, euskaltegietako ikasle kopurua murrizten joan da.

Denboran zehar, hirietako ikastetxeez gainera, euskara ikasteko beste aukerak ere paratu dituzte euskaltegiek, barnetegiak bereziki. Egun bi motako euskaltegiak daude: publikoak, udalek eta beste zenbait erakunde publikok kudeatutakoak, eta pribatuak.

Gehienetan, euskaltegiak saretan elkartzen dira; horrela AEK, Elkarlan, Batuz eta IKA elkarteak daude, bakoitzak bere baitan hainbat euskaltegi hartzen dituztenak. Era berean, federatu gabeko hainbat euskaltegi daude. EAEn euskaltegien eta tituluen homologazioaz arduratzen den HABE erakundeak diruz laguntzen ditu homologatutako euskaltegi guztiak, publiko zein pribatuak.

Kanpo estekak
-------------

* AEK Alfabetatze Euskalduntze Koordinakundearen webgunea
* HABEren webgunea
* IKAren webgunea[*Betiko hautsitako esteka*]
* Bilboko Gabriel Aresti euskaltegiaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3061005
* Commonscat Multimedia: Euskaltegiak

---

 |

* Wd Datuak: Q3061005
* Commonscat Multimedia: Euskaltegiak
**Andre Maria Mesedeetakoaren komentua** Nafarroako Tutera udalerrian dagoen komentu bat da. Gaur egun bere klaustroan **Salgaien Merkatua** dago (gaztelaniaz *Mercado de Abastos*).Tuterako Alde Zaharrean dago, Mesedeetako eta Concarera kaleetan. XVII. mendean eraiki zen.

Andre Maria Mesedeetakoari sagaratua dago.

Historia
--------

1604an mesedeetako ordenako apaizek antzinako San Kosme eta San Damian elizaren solairuan Andre Maria Mesedeetakoaren eliza eraiki zuten. 1821ean bertako kofradia desegin zen, baina 1824ean eliza berrezarri ziren eta 1835. urterarte bertan egon ziren, azkenik eraikinetik joan ziren arte. 1840ean eraikina Merkatu Publikoa bilakatu zuten, gaur egungo Salgaien Merkatua dena. Ia komentu osoa erautsia izan zen, eliza barne, merkatuaren atari izateko zutik laga zen klaustroa salbu.

Eraikina
--------

Komentuko kapera nagusiko erretaula nagusia XVI. mendekoa zen eta Andre Maria Nekanekoari sagaratua zegoen.

Ikus gainera
------------

* Tuterako historia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5550149

 |

* Wd Datuak: Q5550149


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |
**Ainize Txopitea Zendoia** (Donostia, 1977ko urriaren 13a) diseinatzaile grafikoa, artista bisuala eta arte-komisarioa da.

Biografia
---------

Daniel Txopitea eta Begoña Zendoiaren alaba bakarra, goimailako ikasketak Londresen burutu zituen. 2002an bertako University of The Arts London College of Communication-en Diseinua eta Komunikazioan lizentziatu zen.

Poesia bisualeko lanak plazaratuz eman zion hasiera bere ibilbide artistikoari eta teknika ugarirekin esperimentatuz jarraipena: pintura, collagea, fotomuntaia, idazketa… 

Instalakuntza multidiziplinarrak dira sarritan bereak, hitzak, pintzelkadak, orbanak eta errekorteak konbinatzen dituztenak, eta hitz egiten dute emakumeen rolaz, biolentziaz, pertsonen arteko sentimendu eta harremanez… Bere artelanek hausnarketara bultzatzen dute, maitasuna, natura, identitatea, kaosa edota ordena bezalako kontzeptuak ardatz hartuta.

Sormen jardueraz gain erakusketak eta arte tailerrak antolatu eta komisariotzen ditu.

2005etik dihardu bere artelanen erakusketak egiten, bakarkako zein taldeko eta ugariak dira ere eskeini dituen hitzaldi eta parte hartutako mahai-inguruak. Aitaren lan artistikoan sakonduta, bien obra uztartuz ere hainbat erakusketa aurkeztu ditu.

Sariak
------

* 2023an, Zarauzko udaleko Berdintasun sailaren Martxoaren 8ko kartela irabazi zuen, "Memoria emakumea gizartean" izenburuarekin aurkeztuz

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** «About me :: Ainize Txopitea» *www.ainizetxopitea.es* 2023-10-20 (Noiz kontsultatua: 2024-01-19).
2. ↑    «AINIZE TXOPITEAREN ERAKUSKETA IKUSTEKO BISITA GIDATUA ANTOLATU DU PAREKIDETASUN DEPARTAMENTUAK» *Zarautz* (Noiz kontsultatua: 2024-01-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q124317657

 |

* Wd Datuak: Q124317657
*Artikulu hau Turkiako penintsulari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gallipoli».*
**Gallipoli** (hebreeraz: Καλλίπολις‎, *Kallípolis*; turkieraz: *Gelibolu*), Turkiako penintsula txiki bat da. Turkiaren Europako zatiaren hegoaldean dago, eta Dardaneloetako itsasartearen iparraldeko kostaldea eratzen du. Haren iparraldeko zatian Egeo itsasoa dago.

Bertako hiririk handienak penintsulari berari izena ematen dio: Gallipoli edo Gelibolu. Haren mendebaldereneko muturretik, Imbros (edo Gökçeada) uharte turkiarra ikus daiteke.

Historia
--------

Garai klasikoan, ***Trazia Jersoniarra*** (Χερσόνησoς Θράκια) izenaz ezagutzen zen. Alexandro Handiarentzat, K. a. 334an, Asiako bere kanpainarako abiapuntutzat balio izan zuen. Hortik, 30.000 soldadu eta 5.000 zaldunek osatutako armadarekin Dardaneloetako itsasartea zeharkatu zuen.

Kontrako norantzan, handik ia 2.000 urtera, otomandarrek Europan hedatzeko erabili zuten. Gallipoli 1354an konkistatu ondoren, Traziako konkista eta Konstantinoplaren setioa etorri ziren, handik ia ehun urtera: otomandarren eskuetan erori zen.

Penintsula horretan gertatu zen Lehen Mundu Gerran Gallipoliko gudu ospetsua, 1915eko otsailean. Entente Hirukoitzaren tropen inbasioak huts egin eta atzera egin behar izan zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Anatoliako eta Hego Kaukasoko toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192860
* Commonscat Multimedia: Gallipoli (Turkey)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 216145542505796641546
* LCCN: sh85052846
* NKC: ge489600
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 16700063

 |

* Wd Datuak: Q192860
* Commonscat Multimedia: Gallipoli (Turkey)
*Artikulu hau uharteari buruzkoa da; hiria gaitzat duena beste hau da: «Korfu (hiria)»*
**Korfu** (grezieraz: Κέρκυρα, *Kérkyra*, /ˈcercira/ ahoskatua; antzinako grezieraz: Κέρκυρα edo Κόρκυρα; latinez: *Corcyra*; italieraz: *Corfù*) Greziako uhartea, Itsaso Jonikoan dagoena eta inguruko uharteekin batera Korfuko *nomo* edo departamendua (641 km2 eta 100.000 biztanle) osatzen duena. Epiroko penintsulako itsasertzaren parean dago (Korfuko itsasarteak bereizirik). 593 km2-ko eremua du eta 97.102 biztanle. Hiriburua Korfu (36.901 biztanle) da. Nekazaritza (mahastiak, fruta-arbolak, garia), arrantza eta turismoa ekonomia-jarduera nagusiak dira. Veneziar gotorlekuak eta bizantziar elizak aipagarriak dira.

Historia
--------

Erdi Aroaz geroztik, bizantziarren, greziarren, veneziarren, napolitarren eta, berriro ere, veneziarren mende egon zen, hurrenez hurren. Joniar uharte guztiak bezala, Frantziaren esku egon zen 1797-1799 eta 1807-1815. urteetan, eta ingelesen mende 1815. urtetik 1864 arte. Lehen Mundu Gerran han osatu zen berriro serbiar armada eta frantsesen mende egon zen 1916-1918 bitarteko urteetan. Frantziak Austriako gerra-ontzidia Itsaso Adriatikotik irtetea eragotzi zuen urte horietan, austriarrek aliatuen aurka borrokatzeko asmoa agertu baitzuten. 1929an, uhartea italiarrek bonbardatu eta okupatu zuten uhartea, eta gauza bera egin zuten italiarrek eta alemaniarrek Bigarren Mundu Gerran (1941-1944). Greziaren mende geratu zen 1944. urtean. 1945ean lurrikara bat izan zen, eta haren ondorioz eraikuntza ugari suntsitu ziren.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia. *Europako toponimia fisikoa.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q121378
* Commonscat Multimedia: Corfu

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 237254241
* BNF: 11962920p (data)
* GND: 4073728-7
* LCCN: sh85032594
* NKC: ge138038
* NARA: 10045651
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 966358
* Atlas Digital del Imperio Romano: 41190

 |

* Wd Datuak: Q121378
* Commonscat Multimedia: Corfu
**Holger Peter Roed** -**Holger Roed** izenarekin ezagunagoa- (Kopenhage, 1846ko azaroaren 2a – 1874ko otsailaren 20a) Danimarkako margolaria izan zen. Aita Jørgen Roed margolaria zuen eta ama Emilie Mathilde. Margolaritzan etorkizun oparoa izateko gaitasuna izan zuen baina 27 urterekin zendu zen.

Roed etxeko kultura giroan hazi zen, bere arreba Helena Nyblom-rekin batera.

1861 urtean ikasketak Danimarkako Errege Arte Akademian (*Det Kongelige Danske Kunstakademi*) hasi zituen. 1864 urtean zilarrezko saria irabazi zuen eta 1866 urtean ikasketak burutu. 1868 urtean  *Seme iriolea* "*Den fortabte Søn*"  margolanarekin urrezko domina irabazi zuen baita 1870 urtean *Uholde baten irudia*  "*Optrin af Syndfloden*" margolanarekin ere, biak hala biak egun Akademiako bilduman ikusgai.

Akademiak emandako beka bati esker, 1870-1872 urte bitartean, Italiara joan egin zen (Erroma eta Napoli). Bidaiaren bukaeran, gaixo jarri eta etxera itzuli zen. Osasuna indartzeko asmotan mendialdean egonaldi bat igaro zuen baina 1874 urteko otsailaren 20an zendu zen, Vordingborg inguruko Iselingen sabeleko hantura batek jota. 

Eskolan egindako margolanez gain, bere bizitza laburrean, ondoko margo aipagarri hauek egin zituen:  "*Udsigt fra Knippelsbro*" (" Knippelsbro zubiko ikuspegia"), "*Portræt af en ung Musiker*" ("Musikari gazte baten erretratua") eta "*Et Jagtparti*" ("Ehiza irudia"), azken hau bere aitak amaitu izan zuen.

Erreferentziak
--------------

* MUTIL Kunst-Indizea Danmark ("Artea Indizea Danimarka")
* Danimarkako Biografiko Entziklopedia ("*Dansk biografisk Leksikion*")

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4994411
* Commonscat Multimedia: Holger Roed

---

* **Identifikadoreak**
* KulturNav: id

 |

* Wd Datuak: Q4994411
* Commonscat Multimedia: Holger Roed
**Irati Martin Rodriguez** (Durango, Bizkaia, 2003ko uztailaren 6a) bizkaitar futbolaria da, eta Eibarko taldean jokatzen du aurrelari. 2021-2022 denboraldia sekulakoa egin zuen Euskal Ligan, eta mailako *Pitxitxia*, golegile nagusia izan zen. 18 urterekin lehenengo taldean hasi zen.

Biografia
---------

### Futbolari ibilbidea

Landako eskolan eman zizkion lehenengo ostikadak baloiari. Handik Ezkurdi klubera pasatu zen eta kadete adina zuenetik Eibarren dabil.  2021eko ekainaren 19an egin zuen debuta lehenengo taldeaz, Malen Olañeta eta Uxue Guezalarekin batera.

2021-2022 denboraldian mailako golegile nagusia izan zen Euskal Ligan, Pitxitxia, 25 gol sartuta. Horrek lehenengo talderako atea zabaldu zion 18 urterekin. 

Irati Martin Rodriguez zelaian, 2022 iraila
2022-2023 denboraldiaurrea gogorra izan zen, baina beteranoen babesa izan zuen Jujuba Cardozo zelaitik kanpo eta Sheila Elorza, Ane Pérez, Noelia García eta Ane Camposek zelai barruan. Azken horiek taldearekin bat egiten lagundu zioten. Eibar taldearen helburua lehenengo Mailara bueltatzea da. Gainera formatua aldatu berri dute, estatu osorako multzo bakarra baitago eta urrutiago bidaiatu beharko baitute: Andaluziara, Galiziara… Eibarrek entrenatzaile berria du aurten, Antiguoko mutilen taldea entrenatzetik etorritako 29 urteko Yeray Martin andoaindarra. 

Golerako sena duen Irati Martineren ustez, badu zer hobetu:

> *"Fisikoki asko hobetu behar dut, kategoria batetik bestera dagoen alderik handiena horixe delako. Eta baloia dudanean azkarrago pentsatzen eta gauzak arinago egiten ahalegindu behar dut."*
> 
>

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 2021-2022 denboraldiko Euskal Ligako *Pitxitxia.*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Irati.*  Txapeldunak.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Irati Martín | SD Eibar - Web Oficial» *Irati Martín | SD Eibar - Web Oficial* (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).
3. ↑    «"Eibarren aurtengo jokamoldea ondo datorkit, jokalari azkarra naizelako" - Durango» *Anboto.org* (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Martin Rodriguez, Irati» *Scout10* (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).
5. ↑   «Irati - S.D. Éibar B :: Fútbol de Castilla y León ::» *www.lapreferente.com* (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).
6. ↑   «IRATI: Irati Martín Rodríguez (Delantera) / Jugadora Fútbol Femenino» *www.txapeldunak.com* (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).
7. ↑   **(Gaztelaniaz)** «[dotb.eus Las durangarras Irati Martín y Nahia Larrinaga y la berriztarra Uxue Guezala debutan en el Eibar | dotb Durangaldeko Telebista»] *dotb.eus* 2021-06-19 (Noiz kontsultatua: 2022-09-25).

Kanpo estekak
-------------

* Profila Ligan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q98092162

 |

* Wd Datuak: Q98092162
Dominatrix prestatuta.
XX. mende hasieran estetika hori asko zabaldu zen.
**Dominatrix** (latinetik *dominatrix*, ‘subiranoa’ edo ‘anderea’; pluralean *dominatrixak*), edo **emakume menderatzailea** bondage, sadomasokismo, diziplina ingelesa, menderatze edo men egite sexu-praktiketan menderatzaile papera betetzen duena da; praktika hauek BDSM akronimoarekin izendatzen dira. Menderatzailea gizona bada "maisu" esaten zaio. Batzutan **domme** hitza erabiltzen da. Menperatuak gizonak zein emakumeak izan daitezke.

Irudia
------

Gaur egungo irudi esterotipikoan dominatrixek gomazko edo larruzko catsuit darama, takoi luzeetako botak edo lentzeria beltza, galtzerdi beltzak eta takoi luzeak. Dominatrix profesionalek horrelako janzkera eramaten dute. Estetika hau, «Larruzko Venua»rena, XX. mende hasieran zabaldu zen. Urte haietan, 20. eta 30. hamarkadetan, zigorkatze gaia erakusten zuten argazkiak eta irudiak asko zabaldu ziren.

Harremana
---------

Menderatuek, emakumeak zein gizonak, errespetuzko adierazpenekin zuzentzen zaizkie: «*madame*» edo «*maîtresse*». Dominatrix asko profesionalak dira: horrelako joku erotikoetan parte hartzeagatik kobratzen dute. Normalean, profesional horiek ez dituzte kontaktu sexualak izaten zeren eta hori prostituzioa izango bailitzateke.

Dominatrix ospetsuak
--------------------

* Theresa Berkley (?-1836)
* Eugénie Guillou (1861-1933 inguru)
* Catherine Robbe-Grillet (1930)
* Gala Fur (1948)
* Maîtresse Françoise, Annick Foucault-en izengoitia.
* Maîtresse Nikita (1960)
* Maîtresse Cindy

Zineman
-------

Underground zinemako adibide asko daude (*Preaching to the Perverted* (1997), Barbet Schroederen *Maîtresse* (1975), e.a.). Zinema komertzialean Stephen Lancek 2014an zuzendutako *My Mistress* filma dugu. Roman Polanskiren *Bitter Moon* filmean mundu horren erreferentziak badira ere.

Literaturan
-----------

* Marika Moreski idazle frantziarra BDSM gaia duten liburuak idatzi ditu.
* Catherine Robbe-Grilletek, Jeanne de Berg izengoitiaz, horrelako eleberriak idatzi ditu, esaterako *Cérémonie de femmes*, 1985ean plazaratuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* BDSM
* Emakumezkoen dominazio

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Dominatrixei buruzko artikulua.
* **(Gaztelaniaz)**:Zer da dominatrix bat?

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q540391
* Commonscat Multimedia: Femdom

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4329349-9

 |

* Wd Datuak: Q540391
* Commonscat Multimedia: Femdom
**Sukhoi** (errusieraz: Сухой, sʊˈxoj ahoskatua), ofizialki **PAO Sukhoi konpainia** (errusieraz: ПАО «Компания Сухой») Moskun egoitza duen armagintza eta hegazkingintzako enpresa bat da. 
Pavel Sukhoi ingeniariak sortu zuen 1939an, Moskun, gaur egun egoitza ofiziala duen hirian, eta diseinu-bulego bat izateaz gain, lantegiak ditu Irkutsken, Novosibirsken eta Komsomolsk-na-Amuren. 1996an taldeak Beriev aireontzi anfibioen konpainia osatu zuen. 2006az geroztik, Aireontzi Batuen Korporazioko kide da, Mikoyan edo Tupolev bezalako beste konpainia aurkari historiko batzuekin batera.

Enpresaren azken ereduak 1993tik Moskutik gertu egiten den MAKS erakustaldian aurkezten dituzte, industria aeronautikoko beste enpresa batzuekin batera.

Ekoiztutako hegazkinak
----------------------

### Hegazkin militarrak

* Su-2
* Su-7 Fitter eta Su-7 UTI Moujik
* Su-9 / Su-11 Fishpot eta Su-9 UTI Maiden
* Su-15 / Su-21 Flagon
* Su-17 / Su-20 / Su-22 Fitter
* Su-23 Fitter
* Su-24
* Su-25
* Su-26
* Su-27 (Flanker A/B) → J-11 (Txina)
* Su-29
* Su-30
* Su-31
* Su-33
* Su-34
* Su-35
* Su-37
* Su-39
* Su-47

### Hegazkin komertzialak

* S-80
* Sukhoi Superjet 100

### Hegazkin zibil akrobatikoak

* Su-26
* Su-29
* Su-31
* Su-49

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Moscow Defense Brief» *mdb.cast.ru*.
2. ↑   «Novedades por los aires» *es.rbth.com*.

Kanpo estekak
-------------
Ikusmen kutsadura
-----------------

**Ikusmen kutsadura** kutsadura mota bat da. Ikusmen kutsadurarik ohikoena ingurunea elementu artifizialekin eraldatzea eta ikusmenerako desatseginak izan daitezkeen osagaiak jartzea da. Elementu hauek, kartelak, kableak, tximiniak, antenak edo bestelakoak izaten dira.Oso txarra izaten dira osasunarentzako.

Elementu hauek ez dute berez kutsadurarik sortzen, baina gizakiaren eraginez (tamaina, banaketa edo jartzeko ordena aldatzea) osagai kutsakor bihur daitezke.
Elementu ez arkitektonikoei referitzen da,elementu hauek paisaiaren estetika aldatzen dute.Arazo hauen kausa gizartea da,Kontsumozko eta progresozko gizarte bat da, arazo hauen kausa.Gainera orain jendea ez dauka kontzientzia ambientala eta honen ondorioz osagai kontaminanteak sortzen edo agertzen dira.Logikoki ikusmen kutsadura ez da herrietan gertatzen hiri edo metropolis handietan baizik.
Kutsadura honek negatiboki influitzen du gizakian eta bizitzazko kalitatea murrizten du.
IKusmen kutsadura dagoen hiri batean pertsonek bizi-giro kaotiko batean bizitzen dutela nabaritzen dute.

New Yorkeko ikusmen kutsadura
Fatxada asko hondatutak ikusten dira edo kartel guztien ondorioz ezkutatuta eta zerua ez da ikusten antena eta kableekin.Panorama hau oso txarra da gizonarentzat ba pentsatu behar dugu ze txarra izango den ume edo pertsona heldua batentzat.

Kausak
------

Kutsadura mota honetako kausak hurrengoak dira:hesi publizitarioak,aire-zirkulazioa,kableak,telebistako antenak ,pararrayoak,basureroak,graffitiak,señaleak...Arazo honen errudun nagusienak politikariak dira.Beraiek dira gauza hauek jartzen edo legalizatzen dituztena.

ondorioak
---------

Ondorio asko daude:akcidenteak daude,estetica aldatzen du,gizakiaren sistema nerviosora afektatzen dio,buruko mina sortzen du,umore txarra eta gizartearen gainbehera ere sortzen du pertsonak umore txarrez eta haserre daudelako.

konponbideak
------------

Konponbideak ez dira izan behar oso zailak.Publizitatea,antenak,graffitiak...eta gauza guztiak kendu.Horretarako norma batzuk jarri beharko dira.

Kanpo estekak
-------------

* Buenos Aireseko hiriko ikusmen kutsadura
* [ Dijoneko ikusmen kutsadurako inguruan dagoen txostena
* Ikusmen kutsadurako ikerketa Albuquerquen
* Consumer eroski

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2745851
* Commonscat Multimedia: Visual pollution

---

 |

* Wd Datuak: Q2745851
* Commonscat Multimedia: Visual pollution
Razzie Sarien 29. edizioa. Oso glamour berezia du ekitaldiak.
***Golden Raspberry sariak*** (**Urrezko Mugurdia sariak**), baita **Razzies** edo **anti-Oscars** bezala ezagututa ere, John Wilson zinema kritikariak 1980an sortutako sari kritiko eta umoretsuak dira. Era batez Oscar Sarien ifrentzua izaten dira. Sari hauek Estatu Batuetako film, aktore, gidoilari eta zuzendari okerrenak nabarmendu nahi dituzte. Sari hauen zeremonia Oscarrena baino lehen egiten da urtero.

Ezaugarriak
-----------

Sariak urtero ematen dira. Aukeraketa *Golden Raspberry Award Foundation*en partaideak egiten dute. Fundazioko kidea izateko bakarrik harpidetza ordaindu behar da; horrek boto eskubidea edozeini ematen dio. Sariaren izena ingeleseko *blowing a raspberry* esaeratik dator, hau da, ahoz egindako puskerra antzeko soinua, purrustada, zerbait kazkarra edo txarra dela adierazteko. Saria plastikozko mugurdi bat da, golf pilota baten tamainukoa, zeluloide karrete baten gainean itsatsita, guztia urrezko sprayz margotuta. Trofeoaren prezioa $4.89 da (dolar amerikarrak).

Sarien irabazleak trofeoa jasotzeko normalean ez dira aurkezten.

Sariak
------

John Wilson sarien banaketan.
**Gaur egungo kategoriak**

* Film okerrena
* Zuzendari okerrena
* Gidoi okerrena
* Gizonezko aktore okerrena
* Emakumezko aktore okerrena
* Bikote okerrena
* Taldeko aktore okerrena
* Taldeko aktoresa okerrena
* Remake (bertsio berria) edo ondorengo (sequel) filma okerrena
* Berrerospen saria (2014tik): honekin haien interpretazio-lanetan hobekuntza txiki bat egin duten aktoreei saritzen zaie.
* Kameraz egindako lan okerrena

**Etorkizuneko kategoriak**

* Animazio edo marrazki bizidunetako film okerrena
* Animazio-laburmetraia okerrena
* Fikziozko laburmetraia okerrena

**Kendutako kategoriak**

* Kanta original okerrena
* Izar berri okerrena
* Soinu banda okerrena
* Efektu berezi okerrenak

Beste motatako sariak
---------------------

### Karrera baten lorpen okerrenari saria

Sari hau bost aldiz bakarrik eman da: Ronald Reagan 1981an, Linda Blair 1983an, Irwin Allen 1985an, *Jaws filmaren* "Bruce, gomazko marrazoa" 1987an eta Uwe Boll zuzendariak 2009an, "Germany's answer to Ed Wood" filmagatik.

### Gobernadorearen Saria

Sari hau Razzi sarien gobernadoreak emandako aipamen berezia da. Honekin John J. B. Wilsonek beste kategorietatik kanpo gelditu diren pertsonak saritzen ditu. Esaterako, 2003an, *From Justin to Kelly* filmaren "sasi koreografiaren" aipamenez Travis Paynek jaso zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Razzien webgune ofiziala.
* Razzie Awards Internet Movie Database

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40237
* Commonscat Multimedia: Golden Raspberry Awards

---

 |

* Wd Datuak: Q40237
* Commonscat Multimedia: Golden Raspberry Awards
**Fabián Ariel Orellana Valenzuela** (Santiago, Txile, 1986ko urtarrilaren 27a) Eibar KE-en hegaleko jokalari gisa jokatzen duen futbol jokalari bat da. Transfermarkt.es orrialdearen arabera, 2 milioiko balioa du, eta 2020 urtera arteko kontratua.

Ibilbidea
---------

Txileko Audax taldearen harrobian hazi zen. Bertan, 4 urtetan 117 partidu jokatu eta 27 gol sartu zituen. Oso gazte etorri zen Europara, 2009an. Italian eman zituen bi urte, baina bietan Xerez-en (26 partidu, 2 gol) eta Granadan (39 partidu, 8 gol) utzita egon zen. Gero, Grandak fitxatu zuen eta orduan hasi zen bere Espainiako Ligako benetako ibilbidea. 2011tik 2013ra Granadan beste 17 partidu jokatu zituen, lehen denboraldian Celtara utzita joanez. Celtan eman zuen denboraldian, 37 partidu jokatu zituen, eta 13 gol sartu. 2013an, Celtak fitxatu egin zuen eta 4 urte egon zen han. Urte haietan, 120 partidu jokatu eta 19 gol sartu zituen. 2017ko urtarriletik ekainera Celtak Valentziara utzi zuen, eta han 16 partidutan gol bat sartu zuen. 2017ko ekainean Valentziak fitxatu egin zuen, baina ez zuen partidurik jokatu eta denboraldiaren bigarren zatian Eibarrera utzi zuen. Han 17 partidu jokatu eta 3 gol sartu zituen, eta denboraldi amaieran, Eibarrek 1,5 milioiengatik erosi zuen.

Taldeak
-------

| Kluba | Urtea(k) |
| --- | --- |
| Audax Italiano | 2005 – 2009 |
| Xerez CD | 2009 – 2010 |
| Granada CF | 2010 – 2011 |
| Celta de Vigo | 2011 – 2012 |
| Granada CF (utzita) | 2012 |
| Celta de Vigo | 2013 – 2017 |
| Valencia CF | 2017 |
| Eibar KE | 2018 - |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q367851

 |

* Wd Datuak: Q367851
Eguzkiko orbain eta fakulak.
Ceralia Facula Zeres planeta nanoan, Occator kraterraren barruan.
**Fakula** astronomiako terminoa da, era bateko edo besteko forma distiratsu bat adierazten duena.

Eguzkian
--------

Eguzkiaren kasuan, azaleran ikus daitezkeen zatirik distiratsuenak dira. Eremu magnetiko bizien ondorio dira, eta, sarri, eguzki orbanekin lotuak daude. Ikusteko errazagoak dira eguzki diskoaren ertzetan eta uhin luzera laburreko guneetan.

Planeten gainazalean
--------------------

Planeten nomenklaturan, satelite, asteroide edo planetan baten gainazalean nabarmentzen den era bateko edo besteko puntu distiratsua da. Facula eta faculae termino latinoakm erabiltzen dira hauen izendapenean. Esate baterako Zeres planeta nanoan oso nabarmenak dira fakula batzuk, Ceralia Facula eta Vinalia Facula. Era berean, Merkurioko zenbait fakularen izendapenean, euskarazko forma bat aukeratu zen batentzat, Suge Facula.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «facula» *Oxford Reference*  doi:10.1093/oi/authority.20110803095807833. (Noiz kontsultatua: 2021-11-04).
2. ↑   «Planetary Names: Feature Types» *planetarynames.wr.usgs.gov* (Noiz kontsultatua: 2021-11-04).
3. ↑   «Faculae - an overview | ScienceDirect Topics» *www.sciencedirect.com* (Noiz kontsultatua: 2021-11-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q128952
* Commonscat Multimedia: Faculae

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85130471

 |

* Wd Datuak: Q128952
* Commonscat Multimedia: Faculae
{{geografia fisiko infotaula
| irudia = LagoaMirim.jpg

**Merín aintzira** (gaztelaniaz: *Laguna Merín*, portugesez: *Lagoa Mirim*) Uruguai eta Brasil arteko mugan kokaturik dagoen aintzira bat da.

Geografia
---------

Itsasertzean kokaturik dagoen aintzira bat da. 174 km-ko luzera eta 10-35 kilometro arteko zabalera du, guztia 3.750 km²-ko azalera hartuz. Ez du itsasorako irteera naturalik baina 39 km luze den São Gonçalo ubidean itsasgoran Ahateen aintzirarekin (*Lagoa dos Patos*) lotzen du eta haren bidez isurtzen ditu ura itsasora. Hainbat ibai eta errekak ekartzen dituzte urak Merín aintzirara, aipagarrienak Cebollatí ibaia, Yaguarón ibaia eta San Miguel erreka dira.

Ur gezako aintzira da, tarteka São Gonçalo ubidetik ur gazia ere sartzen da. 1977an Centurião esklusa eraiki zenetik ur gazia baino ez da Merín aintzirara sartzen, izan ere Rio Grande eta Pelotas hirietarako ur edangarriaren biltegi handiena baita. Inguruan gainera arroz landaketa handiak daude. Esklusak uholde arriskua ere nabarmen txikitzen du.

Flora eta fauna
---------------

Merín aintziraren inguruan hezegune zabalak daude, Bañado de Taim esate baterako, eta UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
Freikorp paramilitar armatuak, Berlin 1919an.
**Freikorps** (euskaraz: «gorputz aske») izena armada boluntarioei deitzeko erabili zen hasiera batean, baina bi gerra handien artean izan ziren talde paramilitar faxistek eman zieten ospea.

Lehenengo Freikorpsak Frederiko II.a Prusiakoak erabili zituen Zazpi Urteko Gerran eta Napoleonen gerretan ere ikus ditzakegu. Ez ziren armada erregularraren gustuko eta erantzukizun handirik gabeko lanak esleitzen zizkieten.

Hala ere, Freikorpsen esanahia aldatzen joan zen eta 1918ko azaroko iraultzaren ondoren, erakunde paramilitar faxistak izendatzeko erabiltzen hasi zen. Weimar Errepublika garaian haietako talde ugari ezin etsirik zeuden, gerra galdu izana ezin baitzuten irentsi. Gainera, espartakisten altxamendua piztu zenean, Gustav Noske defentsa ministroak Freikorpsen bortizkeria erabili zuen hura itzaltzeko, 1919ko urtarrilaren 19an Karl Liebknecht eta Rosa Luxemburg hil zituztenean.

Freikorps asko izan ziren Baltiko, Silesia eta Prusian Lehen Mundu Gerraren ondoren. 1920an ofizialki desegin zituzten, baina kide ohiek 1923ko estatu kolpean parte hartu zuten eta, gero, alderdi naziko lider asko Freikorps ohiak ziren, Ernst Röhm bezala, Sturmabteilungeko (SA) buruzagia izan zena edo Rudolf Höß, Auschwitzeko komandantea izan zena. Gehienek Hitlerri lagundu zioten, baina askok ezin zuten ahaztu 1919 eta 1920an ez zutela komunisten aurkako borroketan parte hartu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156611
* Commonscat Multimedia: Freikorps

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4155319-6
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 024629

 |

* Wd Datuak: Q156611
* Commonscat Multimedia: Freikorps
lurraren errotazioa GIF animatuan
**GIF** (**G**raphics **I**nterchange **F**ormat) World Wide Webean sarritan erabiltzen den irudientzako fitxategi formatu bat da. Irudi estatikoez gain, animazioak sortzea ere ahalbidetzen du. CompuServek sortu zuen 1987an.

Formatu hau ezagun bilakatu zen LZW konpresio-algoritmoa erabiltzeko zuen aukerari esker, zeina Run-Length Encoding (RLE) baino efizienteagoa den, azkena PCX eta MacPaint bezalako formatuek erabilia. Hobekuntza honi esker, irudiak azkarrago deskargatu zitezkeen.

GIF kalitate galerarik gabeko formatu bat da, beti ere oinarrizko irudiak 256 kolore edo gutxiago dituela kontuan hartuz. Kalitate altuko irudi batek ordea, 24 bitetik gorako kolore-sakonerakoa adibidez, kalitate galduko luke GIF formatura pasatzean.

Gif animatua
------------

Animated gif
**GIF animatua** 1987 urtean sortutako GIF87a erabiliz posible zen animazioa sortzea irudi asko ( hauetariko bakoitzak "frame" izena hartzen duela ) kodetuz GIF fitxategi bakar batean. Bi urte beranduago, GIF89a agertu zenean, ondorengo ezaugarriak batu zitzaizkion:

* Aplikazio bakoitzaren hedapenak GIF fitxategian bertan kodeatuta.
* Frame bakoitzari aurkezpen denbora bat jartzeko aukera
* Testu lerroak eta ez inprimatzeko aginduak sartzeko aukera
* Behin erakutsita, frame-ak zelan desagertuko diren pantailatik adierazteko aukera.
* Frame batetik bestera pasatzea, erabiltzailearen agindu baten menpe egotea ala ez.
* Kolore gardenak

Ikus, gainera
-------------

* TIFF
* JPEG
* Bitmap

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2192
* Commonscat Multimedia: GIF file format

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2192
* Commonscat Multimedia: GIF file format
Mexikoko droga kartelen mapa, 2010eko maiatzeko Stratfor azterlana oinarri hartuta.
     Tijuanako kartela
     Beltrán Leyva kartela
     Sinaloako kartela
     Juárezko kartela
     La Familia Michoacana
     Golkoko kartela
     Los Zetas
     Kontrolik gabeko lurraldea
**Golkoko Kartela** (gaztelaniaz: *Cártel del Golfo*, *Golfos*, edo *CDG*) Mexikoko drogen trafikoko talde kriminala da, akaso antolatutako talde kriminal zaharrena herrialdean. Egun, Tamaulipas estatuan dago oinarrituta.

Hura sortu zuenak, Juan Nepomuceno Guerrak, alkohola eramaten zuen AEBetara kontrabandoz hura legez kanpo zegoelarik. 1970eko hamarkadatik aurrera, drogekin -batik bat kokainarekin- hasi ziren, Juan García Abregoren agindupean.

García Abrego 1996an atzitu ondoren, gatazkak nagusitu ziren kartelaren barruan harik eta Osiel Cárdenas Guillének aginte osoa eskuratu zuen arte. Beste kartelekin liskarrak egon zitezkeela aurreikusita, Cardenasek Mexikoko armadako 30 desertore kontratatu zituen, kartelaren talde armatua izateko. Horiek Los Zetas izan ziren, eta Golkoko kartelaren azpiegituraren barruan egon ziren 2010eko hasierara arte.

Osiel Cardenas 2003an atxilotuta, Antonio Cárdenas Guillének (Tony Tormenta bezala ezaguna eta Osielen anaia) eta Jorge Eduardo Costilla-Sánchezek lortu zuten boterea kartelean. Alabaina, Tony Tormentaren heriotzaren ondoren, kartela erdibitu zen Cardenasen aldekoen eta Costilla-Sanchezen aldekoen artean. Halaber, Los Zetasen kontra aritzen dira, lurraldea nork bereganatuko.

2012ko irailaren 12an Costilla-Sanchez atzeman zuten.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1473300
* Commonscat Multimedia: Gulf Cartel

---

 |

* Wd Datuak: Q1473300
* Commonscat Multimedia: Gulf Cartel

1. ↑
2. ↑    *Free Article for Non-Members.*  Stratfor (Noiz kontsultatua: 2011-03-28).
**Maribel Aizarna Letamendia** (Aizarna, Zestoa, Gipuzkoa, 1961eko urtarrilaren 12a) euskal kazetari eta telebista aurkezlea da. Euskal Irrati Telebistan ibilbide luzea egindakoa, ibilbide horretako urte gehientsuenak ETB 1eko *Gaur egun* albistegiak aurkezten pasa ditu. ETBren aurpegi beteranoenetakoa izanik, euskarazko telebistaren aitzindaritzat jotzen da.

Biografia
---------

Kazetaritzako laugarren urtea egiten ari zela curriculuma bidali zuen ETBra oposaketak atera zirelako, azterketara deitu zuten eta gainditu egin zuen. Lanean ari zela bukatu zuen karrerako laugarren urtea, eta baita bosgarrena ere. Fakultatera joan behar zenez, asteburuko txandan hasi zen lanean, 1983ko apirilean. Urte bereko ekainean ostiral gauetako *Plaza Berri* programa gidatzen hasi zen, Joxemari Iriondo zuzendari zuela. Asteburuetan, aldiz, *Gaur egun* albistegia eta *Kirolez Kirol* saioa egiten zituen. Era horretan, euskarazko telebistaren aitzindarietako bat izan zen.

Hurrengo urteetan era guztietako albistegi eta informazio saioetan aritu zen. Horretaz gain hainbat bidaia egin zituen atzerrira ETBko berriemaile berezi gisa, tartean AEBra bertako hauteskundeen berri ematera (1988, 2004 eta 2008an). 1989ko martxotik 1991ko udara arte ETBren Madrilgo korrespontsala izan zen, eta Golkoko Lehen Gerraren berri ere eman zuen Kuwaitetik. Gerora *Gaur egun* albistegiaren iluntzeko edizioa aurkeztu zuen, eta azkenik arratsaldeko albistegia aurkeztera igaro zen. 2009an EITBren albiste-zerbitzuetan bestelako lanak egitera pasa zen, 2009ko hauteskundeen ondoren eratutako zuzendaritza berriaren erabakiz.

Bizitza pertsonala
------------------

Ezkonduta dago eta hiru alabaren ama da. Zarautzen bizi izandakoa, gaur egun Aizarna jaioterrian bizi da. Mendira joatea, landareak, lorategia eta baratzea dira bere zaletasunak. Kontxi Aizarna irakaslearen ahizpa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Segurola Errondosoro, Joanes. «Maribel Aizarna - Izena, eta izana» (pdf) *Kapuko Aldizkaria* (Noiz kontsultatua: 2019-06-09).
2. ↑   «Aizarna.com :: Aizarnako kazetaria telebistan» *aizarna.com* (Noiz kontsultatua: 2019-06-09).
3. ↑   «Maribel Aizarna Â«Informaziorako joera berezkoa dela uste dutÂ»» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2019-06-09).
4. ↑   «ETBko informatiboetako lau aurpegi ezagun ez dira pantailan izango denboraldi berrian» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2019-06-09).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La nueva directiva de ETB 'se carga' a los rostros veteranos de sus informativos» *FormulaTV* (Noiz kontsultatua: 2019-06-09).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q64495690

 |

* Wd Datuak: Q64495690
**Ocañako Plaza Nagusia** XVIII. mendeko eraikina da, Espainiako Kultura Ondasunaren izendapenerekin 2002tik. 1777an hasi zen eraikitzen, Karlos III.a Espainiakoaren aginduz. Estetikoki barrokoaren estilokoa da. Herriaren gune nagusia da eta bertan udaletxea dago.

Historia
--------

Beste plaza baten gainean eraiki zen. Proiektua XVI. mendetik eztabaidatzen ari zen baina lanak XVIII. mende arte ez ziren hasi, Karlos III.a Espainiakoaren aginduz eta Francisco Sánchez de Madrid zuzendaritzapean. Plaza Iberiar Penintsulako Gerran, Ocañako guduaren ondoren, 1809an, kalteak pairatu zituen, batez ere mendebaldeko aldean. Obrak mende eta erdi luzatu ziren. 1961an, nolabait plaza bukatu zuten , ekialdeko fatxada inauguratuz. 1969an zolua konpondu zen. 1981an Espainiako monumentu artistikoaren izendapena jaso zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Plazan egindako azken aldaketak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6079670
* Commonscat Multimedia: Plaza Mayor, Ocaña

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: ARI-53-0000531-00000
* Catálogo de Patrimonio Cultural de Castilla-La Mancha: plaza-mayor-de-ocana

 |

* Wd Datuak: Q6079670
* Commonscat Multimedia: Plaza Mayor, Ocaña
**Huthiak** (arabieraz: الحوثيون‎, *al-Ḥūthiyyūn*), **Jainkoaren babesleak** (arabieraz: أنصار الله‎, *Ansar Allah*) bezala ere ezagunak, Yemengo matxinatu xiiak dira.

Historia
--------

Ipar Yemen eta Hego Yemen elkartzean Ansar Ala mugimendua sortu zen, iparraldean xiitek zuten diskriminazioari aurre egiteko. Hussein Badreddin al-Huthi buruzagia 2004an hil zuen armadak, eta geroztik bere izena hartu du mugimenduak..

Ideologia
---------

Xiismoaren adar zaidia jarraitzen dute. Huthientzat ideologia wahabia babesten duten taldeak arriskutsuak dira, izan ere, muturreko islamismo sunita da wahabismoa, eta horregatik ez du onartzen ez beste erlijiorik, ezta berea ez den islamaren beste interpretaziorik. Hori dela kausa, Saudi Arabiaren etsai dira eta mugan zuzenean ere eraso izan die. Zaidismoa Irango xiismoaren adar berekoa ez izan arren, gobernuak eta Saudi Arabiak Irani egozten diote huthiei laguntza ematea.

Kopurua
-------

Yemengo herritarren %35 inguru dira zaidiak.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Zein da zein» *Berria* 2015/01/25.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3042087
* Commonscat Multimedia: Ansar Allah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315606925
* GND: 1127759302
* LCCN: no2015054905

 |

* Wd Datuak: Q3042087
* Commonscat Multimedia: Ansar Allah
**Marwan Abu-Tahoun Recio** (Madril, 1979ko martxoaren 5a) palestinar jatorriko abeslari eta poeta espainiarra da.

Biografia
---------

Madrilgo Aluche auzoan jaio zen. Aita palestinarra du eta ama espainiarra. Samir anaiak ere poesia liburuak argitaratu ditu. Nerabezaroan hasi zen idazten eta abestiak konposatzen. Heziketa Fisiko eta Kiroletako ikasketak egin eta irakaslea izan zen hainbat urtez.

2001. urtean lehenengo diskoa atera zuen, *Principio y Fin*. Hurrengo urteetan zirkuito independentetan ezagun egiten hasi zen hainbat lanen bidz, *Palabra por palabra* telesaileko hasierako abestia (2004, TVE) eta *Madrid, 11 de Marzo* abestia 2004ko martxoaren 11ko atentatuetako biktimen omenez atera zen *No Os Olvidamos* diskoan sartu zen.

2008an estudioko lehen albuma atera zuen, *Trapecista* izenekoa eta 2011ko *Las cosas que no pude responder* diskoarekin kantautore onenaren Guille saria irabazi zuen. 2013an *La triste historia de tu cuerpo sobre el mío* poemarioa atera zuen eta ordutik diskoak eta poesia liburuak tartekatu ditu. Marwánen liburuak Italian eta Portugalen ere argitaratu dira itzulita. 2018an Europar Parlamentuak "Bakearen aldeko musikaria" izendatu zuen.

Aktibismoa
----------

Palestinaren aldeko ekintza ugaritan hartu du parte, izan ere Marwánen aita Zisjordaniako Tulkarem hiriko errefuxiatuen kanpalekuan jaio zen 1950ean eta 18 urte zituela emigratu zuen Espainiara. Horrela beraz, Marwánek kontzertuak eman ditu Gazako zerrendako errefuxiatuentzako eta UNRWA-ri laguntza emateko eskatu izan du. 2024an *Nana Urgente para Palestina* abestia sortu zuen Espainiako UNRWAren laguntzarekin.

Diskografia
-----------

* *Principio y Fin* (2001)
* *Trapecista* (2008)
* *Las cosas que no pude responder* (2011)
* *Apuntes sobre mi paso por el invierno* (2014)
* *Mis paisajes interiores* (2017)
* *El viejo boxeador* (2020)

Poesia bildumak
---------------

* *La triste historia de tu cuerpo sobre el mío* (2013)
* *Todos mis futuros son contigo* (2015)
* *Los amores imparables* (2018)
* *Una mujer en la garganta* (2021)

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Webgune ofiziala
*Artikulu hau giza taldeari buruzkoa da; Ustaritzeko inauterietako pertsonaia gaitzat duena beste hau da: «Kaskarotak (Ustaritzeko inauteriak)»*
**Kaskarot** jatorri ezezaguneko giza talde bateko kidea da, Lapurdiko kostaldean, bereziki Donibane Lohizune, Ziburu eta Urruñan, bizi zena. Teoria desberdinen arabera, ijitoen azpitalde batekoak, hots, mairu eta ijitoen nahasketatik sortuak edo agot eta ijitoen nahasketatik sortuak lirateke.

Gizonezkoak arrantzaleak eta emakumezkoak arrain-saltzaileak izaten ziren. Beren lege eta ohitura bereziak zituzten: ezkontza, salerosketa eta harremanetan arau zehatzak zituzten, eliza propioa zuten, hitz eta esamolde bereziak, etab.

Beraien ezaugarrien artean dantzarako zaletasuna eta kolore biziko jantziak aipa daitezke. Ez ziren nomadak, eta, gutxiengo taldea izan arren, integratuta bizi ziren lapurtarren artean. Gaur egun, ez dira besteengandik bereizten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   D'antan, Euskal Herria Lehen / Pays Basque.  (2021-05-05). «EUSKAL HERRIA LEHEN - PAYS BASQUE D'ANTAN: LES KASCAROTS AU PAYS BASQUE AUTREFOIS» *EUSKAL HERRIA LEHEN - PAYS BASQUE D'ANTAN* (Noiz kontsultatua: 2021-05-05).

Ikus, gainera
-------------

* Erromintxelak

Kanpo estekak
-------------

* Joseba Aurkenerena: *Kaskarotak Lapurdiko gizartean eta folklorean*. *Naiz*. 2016/03/18
* Joseba Aurkenerena: Kaskaroten rol aldaketa Lapurdiko ihauterian.
* Joseba Aurkenerena: Kaskarotak eta zirtzilak Urruñan, denen pozgarri.
* Joseba Aurkenerena: Kaskarotei buruzko gogoeta zenbait.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5048240

 |

* Wd Datuak: Q5048240
*Manchester Grammar School*-eko goiburua.
Zientziaren aldeko manifestazioa Zagreben, Kroaziako hiriburuan. 2018.
**Sapere aude** latinezko esaera bat da, "Ausartu jakiten" esan nahi duena. "Zeure arrazoi propioa erabiltzeko ausardia izan ezazu" bezala ere interpretatzen da.

Hedapena, Immanuel Kanti zor zaio, bere "Ilustrazioa zer da?" izeneko saiakeran, bere jatorrizko erabilera dirudienez, Horazioren *Epistularum liber primus* izeneko laneko II. gutunean ematen dela dirudien arren.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | **(Latinez)** [...] *Dimidium facti, qui coepit, habet: sapere aude, incipe* [...]
[...] Hasi denak, erdia egin du: ausartu jakiten, hasi [...]. |  » |
| —Horazio. *Epistularum liber primus*. II. gutuna. |

Esaldia, Horaziok sortu zuen K. a. I. mendean, eta bere lagun Loliusi zuzendutako gutun batean aurkitua izan zen. Itzulpen ugari ditu, baina, gutunaren testuinguruan (non, Ulisesek, Troiatik itzultzerakoan, aurre egin behar izan zien froga guztiak gainditzeko erabili izan zituen baliabideez hitz egiten den) "zure pentsatzeko abilezia erabiltzen ausartu" bezala uler daiteke. Beste batzuk, "ausartu pentsatzen" bezala itzultzen dute.

Ordutik, sarri erabiltzen da topiko literario bezala, baita zenbait unibertsitateren lelo bezala ere.

Oharrak
-------

1869an, Dunedineko Otagoko Unibertsitate sortu berriak esaldi hau aukeratu zuen lelo bezala.

Huelvako Unibertsitateko armarrian agertzen da, Miguel de Cervantes Europar Unibertsitatearen leloa da eta Chihuahuako Unibertsitateko unibertsitate klaustroak erabiltzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q310264
* Commonscat Multimedia: Sapere aude

---

 |

* Wd Datuak: Q310264
* Commonscat Multimedia: Sapere aude