recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Garðarr Svavarsson** (islandieraz: *Garðar Svavarsson*; suedieraz: *Gardar Svavarsson*), jatorria Suedian zuen bikingo bat, Islandian bizi izan zen lehen eskandinaviarra izan zen, Haukr Erlendssonek eginiko Landnámabóken edizioaren arabera, Gardarrek Zeelanden lurrak zituen, eta Hebrida uharteetako emakume batekin ezkondua zegoen. Uharte horietara eginiko bidaia batean, 860an, bere aitaginarrebaren herentzia aldarrikatzeko asmoz, ekaitz baten erdian murgildua geratu zen. Ekaitz horrek, Islandia iparralderantz eraman zuen, azkenik, Skjálfandi badiarantz iritsiz. Han, negu batez bertan bizi izan zen etxe bat eraiki zuen. Ordutik, inguru hartako herririk garrantzitsuena, Húsavík deitzen da, "etxearen badia" esan nahi duena.

Bere jatorrizko herrialdera itzuli ondoren, negu hartan bizi izan zen lurraldea, Garðarshólmi bezala bataiatu zuen. Ez da askoz gehiago ezagutzen bere bizitzari buruz Islandian bizitzen eman zuen garaiaren ondoren, baina bere seme Unik uharterantz emigratu zuela ezagutzen da.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q523104
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02343/eu\_g\_0893/g0893

 |

* Wd Datuak: Q523104
**Cava di Tirreniko Hirutasun Santuaren abadia** (italieraz: *Abbazia territoriale di Santissima Trinità di Cava de' Tirreni*; latinez: *Abbatia Territorialis Sanctissimae Trinitatis Cavensis*) Italiako Salerno probintziako Cava de 'Tirreni udalerrian dagoen beneditar abadia bat da. Askotan, Cavako abadia deitzen zaio, kobazulo batean dagoelako.

XI. mendean sortu zen eta 1394an lurraldeko abadetxearen mailara igo zen.

Historia
--------

### 1011: San Alferioren sorrera

Cavako abadiaren sortzailea Alferio Pappacarbone izan zen, Clunyko abadian sortutako jatorri lonbardiarreko Salernoko noblea, 1011n Arsiccia haitzulo handira erretiratu zena ermitau bizitza bat igarotzeko, honek dizipulu asko erakarri zituelarik monasterio txiki bat eraikitzeko, egungo abadiaren jatorrizko gunea.

### XI.-XIII. mendeak: abade santuak

Abadiaren lehen hiru mendeetako abadeek distira eman zioten abadiari, lehen laurek Elizak onartutako santu izendapena lortuz (Alferio, Leone, Pietro eta Costabile), eta hurrengoetatik zortzi dohatsu bezala onartuak izan zirelarik (Simeone, Falcone, Marino, Benincasa, Pietro II, Balsamo, Leonardo eta Leone II).

Horien artean San Pedro I.a zegoen, Alferioren biloba, monasterioa nabarmen handitu zuena eta irismen handiko kongregazio monastiko bat sortu zuena, Ordo Cavensis (Cavaren Ordena), Italiako hegoalde osoan banatutako ehunka eliza eta monasterio zituena. Honek, bere eragina, penintsulako hegoaldean zehar hedatu zuen, Salernoko printzeen mesederako. 3.000 monje baino gehiagok jaso zuten San Pedroren abitoa. Urbano II Aita Santuak, 1092an Clunyn ezagutu zuena, abadia bisitatu eta basilika sagaratu zuen.

Printzeek eta jaunek lur haien jabetza edo haien gaineko eskubideak eskaini zituzten. Aita Santuak elizbarruti bihurtu zuen, eta, beraz, abadea, gainera, apezpiku izatera pasa zen, gainera, salbuespen pribilegioa emanez. Honela, Cavako abadeak, Aita Santuaren mende bakarrik zegoen jurisdikzio espiritual bat izatera iritsi zen, abadiak ahalmena zuen lur eta elizetan. Bere aldetik, Cava aita santuen gotorleku bat zen, non hauek erabateko konfiantza zuten, aita santuen aurkako espetxe bezala erabiltzeraino.

Irudi galeria
-------------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Italieraz)** «Abbazia territoriale della Santissima Trinità, Cava dei Tirreni» *inCampania* (Noiz kontsultatua: 2020-05-11).
2. ↑   **(Italieraz)** «Cenni storici» *Badia di Cava de' Tirreni* (Noiz kontsultatua: 2020-05-11).
**Gebel Barkal** edo **Jebel Barkal** (arabieraz: جبل بركل‎; euskaraz: «mendi aratza») Napata erresumako toki sakratua izan zen, mendi txiki batean kokatua, hiritik ez oso urruti, iparraldean, Nilo ibaiaren alde berean. Antzinako izena ez da ezagutzen. Sudanen dago, Karima hiritik gertu.

Historia
--------

K. a. 1450ean, Tutmosis III.a egiptoar faraoiaren armada Gebel Barkal ingurura iritsi zen, non Napata sortu zen, eta Egipto oraindik pixka bat gehiago hedatu zen Nilo ibaia jarraituz. Eskualdea, Egiptorena izan zen berrehun urte inguruz, eta, ondoren, Kermaren oinordeko izan zen tokiko erresuma baten hiriburua izan zen. Napatako erregeak Yebel Barkalen bizi ziren, non hamahiru tenplu eta hiru jauregi aurkitu diren. Zenbait piramide meroear eta Amon jainkoari eskainitako kapera ere eraiki ziren.

Hondakin arkeologikoak
----------------------

Bi hilarri aurkitu dira: Tutmosis III.arena (XVIII. dinastiakoa), eta Harsiotefena, XXII. dinastiakoa. Mendiaren oinean, Napata eta Egiptoko erregea zen Taharqok, greziarrek *Thifonion* eta erromatarrek *Thiphonium* deitu zuten tenplu bat eraiki zuten. Izen hori, Seth egiptoar jainkoaren irudiekin apainduta zegoelako eman zioten. Izan ere, Seth jainkoa Tifon izeneko greziar mitologiako pertsonaiarekin lotua zegoen.

Tenplu nagusiak, Typhoniumaz gain, Amonena, Tutankamonek sortua eta beranduago XXV. dinastian berreraikia, Karnakekoa bezain handia dena; Amon eta Mutena, aurrekoaren ondoan, Taharqok eraikia, Muten tenplua, hau ere Taharqok eraikia baina mendiaren harkaitzean zizelkatua eta Hathor, Mut eta Tefnuten irudikapen mordoarekin, eta Natakamirena, Natakami erregeak eraikia (1-20), antzinakoagoa den errege jauregi baten ondoan.

Hondakinei buruz jada informatu zen 1825 inguruan, baina indusketa xehetua George Reisnerrek egin zuen 1916an.

Gizateriaren Ondare
-------------------

Balio arkeologiko handia du, eta, horregatik, UNESCOk, 2003an, Gizateriaren Ondare diren tokien zerrendan sartu zuen, menditik gertu aurkitzen diren Meroe eta Napata hiri historikoekin batera.

Gebel Barkaleko tenpluaren oinplanoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q499019
* Commonscat Multimedia: Jebel Barkal

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12649786z (data)
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 1073-001

 |

* Wd Datuak: Q499019
* Commonscat Multimedia: Jebel Barkal
Bilbon 2014ko urtarrilaren 11an bildutako jendetzaren zati bat Zabalburu plaza parean.
**Giza eskubideak, Konponbidea martxa** 2014ko urtarrilaren 11an Bilboko kaleeetan barna burutu zen martxa edo mobilizazioa erraldoia izan zen. La Casillan arratsaldeko 18:00etan hasi eta Bilboko udaletxearen aurrean amaitu zelarik.

Aurreko egunean Espainiako Auzitegi Nazionaleko Eloy Velasco epaileak Auzitegi Nazionaleko epaileak Tantaz Tanta ekimenak urtarrilaren 11rako antolatua zuen manifestazioa debekatu ostean burutu zen. Martxa hau EAJ, Sortu, Eusko Alkartasuna, Aralar, Alternatiba eta Geroa Bai alderdiek, eta ELA eta LAB sindikatuek antolatu zuten.

Ikus gainera
------------

* Tantaz Tanta
* 2014ko Erabakitzeko Eskubidearen Aldeko Giza Katea

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Manifestazioa gaur 18:00etan, Casillatik. 2014ko urtarrilaren 11. Berria.info

Kanpo estekak
-------------

* *Giza eskubideak, Konponbidea* martxaren irudiak ikusgai. Berria.info

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492257

 |

* Wd Datuak: Q20492257
**2014ko Kaliforniako gobernadore kargugabetze hauteskundeak**  2014ko azaroaren 4an izan ziren, Kaliforniako gobernadore kargua hautatzeko. 

Jerry Brown jarduneko gobernadore demokrata bigarren agintaldi oso baterako aurkeztu zen berriro. Gobernadoreak bi agintaldiko biziarteko zerbitzu batera mugatuta dauden arren, Brown 1975etik 1983ra gobernadore izan zen, eta legeak 1990eko azaroaren 6aren ondoren emandako aginduei bakarrik eragiten die.

2014ko ekainaren 3an egin ziren hauteskunde primarioak. Kaliforniako primarioen legearen arabera, hautagai guztiak txartel berean agertzen dira, alderdia edozein dela ere. Primarioetan, boto-emaileek edozein hautagairen alde bozka dezakete, afiliazio alderdikoia edozein dela ere. Lehen bi sailkatuak (alderdia edozein dela ere) azaroko hauteskunde orokorretara igaroko dira, baita hautagai batek hauteskunde primarioetan emandako botoen gehiengoa jasotzea lortzen badu ere. Washington da sistema hau duen beste estatu bakarra, "lehen bien primarioak" deiturikoak (Louisianak antzeko "oihaneko primarioak" ditu). Brown eta Neel Kashkari errepublikanoa lehenengo eta bigarren geratu ziren, hurrenez hurren, eta Brownek irabazi zituen hauteskunde orokorretan elkarren aurka aritu ziren. Gobernadore bezala 1986tik lortu zuen garaipenik handiena, "ia existitzen ez zen kanpaina bat egin arren".

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5021262
* Commonscat Multimedia: California gubernatorial election, 2014

---

 |

* Wd Datuak: Q5021262
* Commonscat Multimedia: California gubernatorial election, 2014
*Artikulu hau Gebara herriko jauregiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gebara (argipena)».*

**Gebaratarren dorretxea** Euskal Herriko Arabako iparraldeko Gebara herriko jauregia da, Barrundia udalerrian kokatua. Gebarako gazteluaren mendipean dago, eta XII. eta XIV. mendeen artekoa da. Gaur egun eraitsita dago. 1984an monumentu izendatu zuten.

Historia
--------

Dorretxe hau antzinako Gebaratarren egoitza izan zen, baita Gebarako Markesa eta Oñatiko Kondeen bizilekua ere.

Gebaratarren leinua antzinakoa da, eta garrantzi handia izan zuen Arabako Lautadan. XI. mendean Gebarako gaztelua eraiki zuen. Arriagako Biltzarreko agirietan aipatzen da 1262, 1291 eta 1332 urteetan. Gebaratarrak Nafarroako Erresumaren tenenteak ziren eta Lautada ekialdeko Ganboatarren buru bihurtu ziren. Lurraldea gaztelarrek konkistatu ondoren 1481 urtean Errege Katolikoek Oñatiko konde titulua eman zioten Eneko Belitz Gebarakoari. Orduan gaztelua berreraiki eta nabarmen handitu zuen.

Lehen Karlistaldian, 1839ko azaroaren 30eko arratsaldeko ordu biak aldera Zurbano jeneral liberalak 288 arroba bolboraz eraitsi zituen gaztelua eta dorretxea.

Dorretxe-jauregiaren ezaugarriak
--------------------------------

Gebaratarren bizilekua izango zen jauregia XIII. mendearen amaieran edo XIV. mendearen hasieran eraiki zen. Egitura errektangularra zuen eta lau erpinetan dorreak zituen. Ateak (oraindik mantentzen denak) arku puntaduna du eta antzina Gebara leinuaren bi ziklopek eusten zuten armarria zuen. Ziklopeak giza buruen gaineko zutabe batzuen gainean zeuden.

Patioan ongi kontserbaturiko tximinia bat ikusten da eta biltegia izango zenaren hondarrak ere bereizten dira.

1964 urtean Arabako Foru Aldundiak ipar-mendebaldeko dorrea berreraiki zuen, bai eta harresi zati bat ere.

Gebaratarren dorretxea; atzeko mendiaren gainean, Gebarako gazteluaren hondarrak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  barrundia.eus
2. 1 2 3 4 5    *www.castillosnet.org.* .
3. ↑    *www.turismo.euskadi.eus.* .

Ikus, gainera
-------------

* Gebarako gaztelua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7829614
* Commonscat Multimedia: Palace of Guevara

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0005120

 |

* Wd Datuak: Q7829614
* Commonscat Multimedia: Palace of Guevara


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Araba** |
**1998ko Errioxako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 38 edizioa izan zen, 1998ko apirilaren 30tik maiatzaren 3ra bitartean ospatu zen. Nahiz eta itzuli txikia izan munduko txirrindulari on batzuk etorri ziren, Abraham Olano, Haimar Zubeldia, Richard Virenque, Raimondas Rumsas edota Roberto Heras bezala.

Lehenengo etapan, esprinterrak tarteko helmugak eta sprint bereziak topera lehiatu zituzten (Tonissteiner-saxon taldeko Jan Hordijk eta Lokosphinx taldeko Edouard Gritsoun). Helmugan, Serguei Smetaninek irabazi zuen. 

Bigarren etapan, Serguei Smetaninek berriz irabazi zuen.

Hirugarren etapan, hiru iheslari izan ziren buruan Herrerako mendatera arte. Bertan, Iñigo Chaurreau, Euskaltel-Euskadiko txirrindularia izan zen. Vitalicio eta Banesto taldeak lanean aritu ostean iheslariak harrapatu zituzten. Herreran, 11 txirrindulari bereizi ziren eta Haroko helmugan Juan Carlos Dominguez gailendu zen. Etapa honetan, Abraham Olanok Serguei Smetanineren "maillot Rioja" eskuratu zuen eta Jose Jaime Gonzalezek mendiko sailkapenaren lidertza Stefano Verziagiri kendu zion. Gainera, Lokosphinx taldeko txirrindulari bat atzean geratu zen zulatu baten ondorioz eta taldeak beste txirrindulari bat berarekin joateko urtzi zuen, baina egun osoa denbora galdu ostean, biak kontroletik kanpora heldu ziren.

Laugarren eta azken etapa (Logroño-Logroño) lasaia izan zen, eta sprintean amaitu zen, Logroñon. Bertan, Iñaki Barrenetxea zetorren pelotoiaz tiraka eta sprintean, Jan Hordijk, bere taldekideak, garaipena lortu zuen. Garaipen hori bere taldeko lehena izan zen urte horretan.

Beste sailkapenetan, Jan Hordijk (tarteko helmugak), Edouard Gritsoun (sprint bereziak), Jose Jaime Gonzalez (mendiko sailkapena), Serguei Smetanine (erregulartasuna) eta Banesto (taldeka) gailendu ziren.

Taldeak
-------

* Euskaltel-Euskadi
* Banesto
* Vitalicio Seguros
* Once
* Kelme
* Pinturas Banaka
* Saunier Duval
* Estepona
* Mroz
* CAI
* Recer-Boavista
* Sky Blue-ACR
* Collstrop
* Lokosphinx
* Tonissteiner-Saxon.

Sailkapen nagusia
-----------------

1. Abraham Olano
2. Juan Carlos Dominguez
3. Santiago Blanco

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109331881

 |

* Wd Datuak: Q109331881
**François-Eugène Moncla** (Baiona, 1796ko martxoaren 3a - Paris, 1873ko apirilaren 21a), **François Eugène Garai de Monglave** izengoitia zuena, lapurtar idazlea izan zen.

Biografia
---------

Zuzenbide-ikasketak egin zituen. Espainian, Brasilen eta Portugalen ibili zen soldadu. Frantziara itzuli eta *Diable boiteux* (1823) eta *Journal de l´Institut historique* (1834) egunkariak sortu zituen. Azken honetan argitaratu zuen *Altabiçcaren cantua* (1834), Orreagako gudua gai duen kantu apokrifoa. Orreagako garaipenaren denboratik, ahozko tradizioaren bidez kontserbatu omen zen kantu zaharra. *La Tour d’Auvergne* ospetsuarena zen pergamino batean irakurri omen zuen Garaik, baina argitaratu zuen testuan Pirinioen bi aldeetan bildutako ahozko aldaerak kontuan hartzen zituen. Inork ez zuen, alabaina, halako pergaminorik ikusi ezta ahozko kantu hori ezagutzen ere. Egia bestelakoa zen: Garaik ez zekien euskaraz eta Parisen, Euskal Herriko ikasleen artean egin ohi ziren bileretan irakurria zuen berak frantsesez konposaturiko obra. Gero, bilera haietako kide batek, Ezpeletako Luis Duhaldek, ahapaldi libretan euskaraz eman zuen aipatu kantua. Asmakeriak zeresan handiak sortu zituen orduko espezialisten artean denbora batez, F. Michel eta Jose Manterola ere engainatu zituelarik. 1883. urtean, Wentworth Websterrek argitu zuen guztia Madrilgo Real Academia de la Historiako aldizkarian egin zuen artikuluaren bidez.

Kantuak, asmatua izan arren, eragina izan du zenbait autorerengan, hala nola Kanpionengan.

Garairenak dira, halaber, *Historie de l’Espagne* (1825, *Espainiako historia*), *Chants Nationaux basques* (1846, *Euskal kanta nazionalak*), *Fantaisie poétique sur l’Espagne* (1853, *Espainiari buruzko fantasia poetikoa*), eta *Les légendes des Pyrénées* (1857, *Pirinioetako elezaharrak*) obrak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27996551
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 32176875
* ISNI: 0000 0001 1856 2499
* BNF: 137440028 (data)
* GND: 115348174
* LCCN: n88612563
* SUDOC: 067393764
* Open Library: OL2497831A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 60598
* Lur: 02329/eu\_g\_0751/g0751
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 75160

 |

* Wd Datuak: Q27996551
**Celjeko gaztelua** (eslovenieraz: *Celjski grad*) Celje hirian dagoen gaztelua da, dagoeneko hondarretan dagoena. Garai batean Esloveniako gaztelurik handiena izan zen, Celjeko kondeen egoitza.

Kokapena
--------

Laško harana zeharkatzen duen Savinja ibaiaren meandro batean kokatzen da etahiru muino hartzen ditu.

Historia
--------

Celjeko gazteluaren lehen aipamena 1322koa da. Dena dela XIII menderako jadanik gotorleku bat bazen bertan baina ziurrenik erre egingo zen Sanneck eta Auffenstein jaunen arteko borroketan.

Gaztelu berria gotortu egin zuten eta iparraldean dorrea ere eraiki zuten. 1341 urtean Celjeko kondeek jauregi bihurtu zuten beraien egoitza izan zedin. Ekialdean hiru solairutako dorrea eraiki zuten, gaur egun ondoen kontserbatzen dena. Hegoaldean San Andres dorrea eraiki zuten. 1348ko lurrikarak jauregiaren zati bat suntsitu zuen baina berreraiki egin zuten.

XVI menderako Esloveniako gaztelu garrantzitsuena ezezik Ekialdeko Alpeetako garrantzitsuena ere izan zen. 5.500 m²-ko azalera zeukan. Baina hurrengo mendean garrantzia estrategikoa galdu zuen eta gaztelua poliki poliki bertan behera utzia izan zen. XVIII mendean herritik gertuen zegoen zatia berriztu zuten. 1803an Andrej Gorišek nekazariak erosi zuen harrobi gisa erabiltzeko. 1846an Estiriako gobernadoreak erosi zuen eta 1882an Celjeko museoa bertan ezarri zen.

XX mendearen bukaeran zati batzuk berriztu eta gaur egun turismoari begira dago. Urtero 60.000 bisitari izaten ditu eta kontzertuak ere antolatzen dira bertan.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Eslovenieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3355366
* Commonscat Multimedia: Celje Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 237023330
* GND: 4748279-5

 |

* Wd Datuak: Q3355366
* Commonscat Multimedia: Celje Castle
Tenplu baten oinplanoan *cella* nabarmendua 
***Cella*** (latinezko "gela") arkitektura klasikoan tenplu baten barruko aretoa da. Greziar arkitekturan *naos* deritzo.

Greziar eta erromatar tenpluak
------------------------------

 Apoloko tenplua , Paestumen; erdigunean cella. 
 Maison Carrée (Nîmes) portiko hexastiloaren atzeko aldean du cella. 
Greziar eta erromatar tenpluetan, eraikinaren erdian dago cella; cellan gurtzaren edo estatuaren irudia dago (hasierako kristauek "idolo" modura gaitzesten zutena) eta, tenpluaren jainko berezia adierazten du.

Cellak zinopariak jasotzeko mahai bat edo plinto bat izan zezakeen, esaterako zinopari estatuak , harribitxiak, kaskoak, lantzak, geziak eta ezpatak. Metatutako eskaintzak altxor birtual bihurtu zituzten greziar eta erromatarren tenpluak, eta horietako asko altxor publiko gisa erabiltzen ziren antzinatasun klasikoan.

Gela sinple eta laukizuzena da cella, leihorik gabekoa eta ate bat edo sarrera bat du fatxadaren portikoaren kolomadiaren parean. Tenplu handiagoetan cella bi kolomadiren bidez banatu zen, alde banatan korridore bat sortuz. Cellak adyton bat ere izan zezakeen, hots, apaizentzako edo tenpluaren zaintzaileentzako sarrera mugatuko eremua.

Salbuespen gutxi batzuk alde batera utzita, greziar tenpluak diseinu peripteroa zuten, beraz cella oinplanoaren erdialdean kokatzen zen, adibidez Partenoia eta Apoloren tenpluak.

Erromatarrek, aldiz, sasiperiptero ziren tenpluak nahiago zuten, portiko baten atzean cella jarriz, esaterako Maison Carree tenplua.

Venus eta Erromaren tenplua, Hadrianok Erroman eraikia, kanpo peristilo bakun baten barruan bi cela itxi zituen.

Antzinako Egiptoko tenpluak
---------------------------

Antzinako Egiptoko Ptolomeotar dinastian, cella tenpluko *sancta sanctorum*-en ("ganbera sakratua") barnean ezkutatuta dago, iluntasun osoan, horrela bada, unibertsoaren sorreraren aurreko egoera adierazten du.

Tenplu etruriarrak
------------------

Vitruviok ( IV.7 liburua ) dioenez, tenplu etruriarrak (esaterako Portonaccion ) hiru cella zituen, bata bestearen ondoan, fatxadan zutabe bikoitza zituela. Honako hau konfigurazio erabat berria da, Etruria eta Italiako Tirrenian dauden beste eraikin batzuekin alderatuta, hots, cella bakarrekoak edo zutabe gabekoak, Greziakoen eta Ekialdekoen antzekoak.

Kristau elizak
--------------

Kristautasunaren hasieran eta bizantziar arkitekturan, eliza erdian liturgiarentzat erreserbatutako eremua zen.

Geroago zelula monastikoari ere izen hori eman zitzaion.

Kanpo estekak
-------------

* Vitruvius, *De architectura*, IV. liburua. 7

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q827125
* Commonscat Multimedia: Cella (architecture)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q827125
* Commonscat Multimedia: Cella (architecture)
Centeotl (Rios Kodexa)
**Centeotl** (**Centeocihuatl** edo **Cinteotl** ere deitua) Erdialdeko Amerikako mitologietan hitzez hitz artoaren jainkoa zen, centli hitzak "artoa" eta teotl hitzak "jainkoa" esan nahi baitute.

Jatorrian jainkosa bat zen, eta jainko bitar bat izatera pasa zen, emakumea eta gizona, edo sarri jada soilik gizonezkoa, emakumezkoa Chicomecoatl izatera pasa zelarik.

Kosmogonia nahuaren arabera, hau da, mexika mitologia, Piltzintecuhtli eta Tlazolteotlen elkartzetik jaio zen. Xochiquetzalen senarra da. Jaio ondoren lurpean babestu zen, jaki ezberdin bihurtuz, artoa horien artean.

Gurtza
------

Bere gurtza Chicomecoatlenarekin batera ospatzen zen Huey tozoztli eta Huey Tecuilhuitl hilabeteetan neska gatibu bat sakrifikatuz.

Ikus, gainera
-------------

* Xochipilli

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1092591
* Commonscat Multimedia: Centeotl

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1092591
* Commonscat Multimedia: Centeotl
Talde baten bilera aurreko gai zerrenda.
**Gai zerrenda** edo **agenda** idatzizko testu bat da, non batzar jakin batean adostutako akordioak eta landuko diren gaiak zerrendatuta ageri diren. Helburu nagusia batzarra aldez aurretik antolatzea da, eta batzarrean denbora ondo aprobetxatzeko bidea prestatzea.

Erabilera
---------

Gai zerrenda behar duten batzar formalak egiten dituzten erakundeak mota askotarikoak izan daitezke. Batzar formal horietan, aldez aurretik, bilerara joango diren partaide guztiek idatziz, dokumentu baten bidez, jakin beharko dute batzarrerako aurreikusten diren nondik norakoak zeintzuk diren.

Gai zerrenda egin eta gero, kopia bana ematen zaie bildutako pertsonei, eta haiek gai zerrendarekiko desadostasuna ager dezakete. Gero, batzarra gai zerrendari jarraikiz egin beharko da eta batzarra gertatzen den bitartean, idazkari batek gai garrantzitsuenei buruz oharrak hartuko ditu, eta, oro har, bilera amaitzean edo amaitu eta denbora gutxira, gai zerrendan oinarrituta, akta bat idatziko du. Batzuetan xehetasunak grabagailu baten edo takigrafo baten bidez biltzen dira. Arrunki, gai zerrenda ez da oso luzea izan behar eta horretarako gai garrantzitsuenetan kontzentratu ohi dira, ia inoiz ez da batzarrean gertatutakoa hitzez hitz idazten, nahiz eta parlamentu bileretan hala egiten den. Batzar oso formaletan, gai zerrendak gorde egiten dira, dokumentu juridiko garrantzitsutzat.

Bileraren amaieran edo hurrengo bileraren hasieran, gai zerrenda irakurtzen da eta horren behin betiko onarpenari buruz hitz egiten da. Gai zerrenda idazkariaren eta bilera deitu zuenaren sinadurak izan behar ditu eta batzuetan bilerara joan ziren guztiena ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Gai zerrenden ereduak.
* **(Gaztelaniaz)**: *Manual de la secretaria eficaz* G. Bercovici eta C. Harache. Bartzelona:Planeta, 2005.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1758159
* Commonscat Multimedia: Agenda (meeting)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4627891-6

 |

* Wd Datuak: Q1758159
* Commonscat Multimedia: Agenda (meeting)

Ikus, baita ere
---------------

* Akta (bilera)
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 1997ko Kataluniako Volta |  |

 |
| Datu orokorrak |
| Lasterketa | 77. Kataluniako Volta |
| Txapelketa | Hors catégorie |
| Datak | ekainak 19 – 1997.eko ekainak 26 |
| Luzera | 1.167,5 km |
| Herrialdea | ESP Espainia |
| Irteera-lekua | Vila-seca |
| Helduera-lekua | Andorra la Vella |
| Emaitzak |
| Txapelduna | ESP Fernando Escartín (Kelme-Costa Blanca-Eurosport) |
| Txapeldunordea | ESP Ángel Casero (Banesto) |
| Hirugarrena | EU Mikel Zarrabeitia (ONCE) |
| ◀ 1996 | 1998 ▶ |
| Dokumentazioa  |

**1997ko Kataluniako Volta**, itzuli honetako 77. edizioa izan zen. Itzulia Vic-eko erlojupekoa eta Pal mendateko helmuga zituen zailtasun gisa.

Ján Svorada esprinterrak lehenengo etapa irabazi zuen eta beraz lehenengo liderra izan zen. Bigarren etapan, Chris Boardman irabazi zuen erlojupekoa eta lider izan zen egun batzuk.Geroago, Platja d'Aron, Fernando Escartin irabazi zuen baina Boardmanek lidertzarekin jarraitu zuen. Hurrengo egunean, Pal mendateko etapa luzean (237km), Fernandok lidertza eskuratu zuen eta Angel Caserok 2 segundora geratu zen.

Bertan, ONCE taldeko bi txirrindulari bizkaitar nabarmendu ziren. Batetik, Alberto Leanizbarrutia, 8. egin zuen Bartzelonako helmugan eta 3. Vic-eko erlojupekoan. Bestaldetik, Mikel Zarrabeitia Pal mendateko helmugan hirugarren izan zen eta egun guztietako esfortzua eta gero, hirugarren bukatu zuen sailkapen nagusian, irabazlearengandik 26 segundora bakarrik.

Sailkapen nagusia
-----------------

1. Fernando Escartín (Kelme)
2. Ángel Casero (Banesto) 2s
3. Mikel Zarrabeitia (ONCE) 26s

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20100223

 |

* Wd Datuak: Q20100223
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 1997ko Meatze Haranetako Itzulia |  |

 |
| Datu orokorrak |
| Lasterketa | 33. Meatze Haranetako Itzulia |
| Data | 1997 |
| Herrialdea | ESP Espainia |
| Emaitzak |
| Txapelduna | ESP José Manuel Uría González (Estepona - Cafés Toscaf) |
| Txapeldunordea | ESP David Cañada (ONCE) |
| Hirugarrena | ESP Marino Alonso (Banesto) |
| Dokumentazioa  |

**1997ko Meatze Haranetako Itzulia** itzuli honen azken ekitaldia izan zen.

Lehenengo etapa, Casa del Puertoko mendatean bukatu zen eta Ramontxu Gonzalez Arrieta bigarren bukatu zuen Coque Uria garailearen atzetik. Bigarren etapa Gradon bukatu zen eta David Etxebarriak bigarren egin zuen Marino Alonsoren atzetik. Hirugarren etapa, Pola de Lena eta Gijon artean jokatu zen. Bertan, David Etxebarriak eta Laurent Jalabert ihesi atera ziren eta liderraren taldeak lan egin behar izan zuen. Momentu batzuetan, Davidek lidertza eskuratu zuen, baina helmugan ez zuten hainbeste denbora lortu eta etapako garaipenarekin bakarrik geratu zen.

Azken etapan, Igor Gonzalez de Galdeano eta Kiko García ihesi joan ziren eta beraien artean jokatu zuten garaipena esprint estu batean. Garailea Igor izan zen.

Sailkapen nagusia
-----------------

1. Coque Uria
2. David Cañada
3. Marino Alonso
4. Cesar Solaun
5. Roberto Laiseka

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109318586

 |

* Wd Datuak: Q109318586
**Geminazio** (latinetik eratorri zen: *gemino* «bikoizten du») kontsonanten bikoizketa da fonetikan. Horregatik kontsonantea luzeago ahoskatzen da eta horrek hitzaren esanahia aldatu dezake hizkuntza batzuetan.

Munduko hizkuntzetan
--------------------

Hizkuntza batzuetan geminazioa oso garrantzitsua da hitzen esanahiak aldatu ditzakelako, adibidez, finlandieran: *tu**l**i* «su» — *tu**ll**i* «aduana». Hitzak aldatzen direnean geminazioa jaso edo galdu dezakete: *a**n**taa* «eman» — *a**nn**at* «ematen duzu».

Estonieran hiru geminazio maila daude eta idazketan hizki ezberdinez adierazten dira: *b*, *d*, *g* kontsonante laburrak adierazteko erabiltzen dira, *p*, *t*, *k* — kontsonante luzeak adierazteko, eta *pp*, *tt*, *kk* — kontsonante luzeenak adierazteko.

Hebreerak eta arabierak ikur bereziak erabiltzen dituzte beren idazketetan (alfabeto arabiarra eta alfabeto hebrearra) geminazioa adierazteko.

Gaztelaniak geminazioa ditu batzuetan: *pe**r**o* «baina» — *pe**rr**o* «txakur, or», baita beste erromantze hizkuntza batzuek ere.

Errusieran gutxitan agertzen da, baina garrantzitsua da ere: ввести ***vv**esti* «sartu (zerbait)» — вести ***v**esti* «bideratu». Geminazioarekin lotutako bitxikeriak aurki daitezke: жжёт ***zhzh**ot* «(zerbait) erretzen du» forma zuzena da eta жгёт ***zh**gjot*, berriz, ez da zuzena (forma biak erabiltzen dira gaur egun), baina дожди *do**zh**di* «euriak» forma zuzena da eta дожжи *do**zhzh**i*, berriz, ez da zuzena.

Alemanieran bi morfema edo hitzen artean agertzen da –*a**m M**i**tt**ag* [ˈam‿mɪtɑːk] «eguerdian»–, baina ez da garrantzitsua.

Krutxieran –hizkuntza eraikian– geminazioak ukapena adierazten du batzuetan: *taize**d**a* «debekatu» — *taize**dd**a* «**ez** debekatu».

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Ahoskera
* Bokal
* Fonetika
* Fonologia
* IPA
* Silaba

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q852201

 |

* Wd Datuak: Q852201
**François Duvalier** (Port-au-Prince, 1907ko apirilaren 14a – Port-au-Prince, 1971ko apirilaren 21a), ezizenez ***Papa Doc***, haitiar sendagile eta politikaria izan zen. Haitiko presidente konstituzionala izan zen 1957tik aurrera, eta diktadorea 1964tik 1971n hil zen arte. Jean-Claude Duvalier semea izan zuen ondorengo.

Bizitza
-------

1934an, medikuntzan lizentziatu zen Haitiko Unibertsitatean. Gaixotasun infekziosoen arloan nabarmendu zen bere herrialdean bertan; hori dela-eta, "Papa Doc" ezizena jaso zuen. 1946an, Osasun Zerbitzu Nazionaleko zuzendari nagusi izendatu zuten, eta Osasun Publikoko ministro 1949an. 1950ean, Paul Eugène Magloireren estatu kolpearen aurka azaldu zen.

Magloire lehendakaria agintetik kendu ondoren, presidente hautatu zuten 1956an, eta hurrengo urtean hartu zuen kargua. Oposizioaren buruzagi gehienak egotzi zituen herrialdetik, eta konstituzioa egokitu zuen. Agintekeriarekin jokatu zuen ordutik aurrera, eta komunismoaren eta atzerritarren aurka borrokatu zen, hainbat pertsona jazarriz; esparru askotako profesional ugari bota zituen herrialdetik. AEBekin harreman gorabeheratsuak izan zituen eta, Afrikara begira, Panafrikanismoaren sustatzaile agertu zen.

Vuduaren jarraitzailea izan zen, eta Eliza Katolikoaren aurkako politika eraman zuen aurrera. Agintzeko izua erabili zuen eta horretarako Tonton Macoute erakunde paramilitarra osatu zuen. 1964an, diktadura ezarri ondoren, bizi guztirako lehendakari izendatu zuen bere burua, eta Jean-Claude semea ondorengotzat hartu zuen. Hil ondoren, Jean-Claudek hartu zuen aitak utzitako lekua, baina 1986an Frantziara erbesteratu behar izan zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2018/1/9 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***François Duvalier*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q187697
* Commonscat Multimedia: François Duvalier

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4942868
* ISNI: 0000 0000 8338 9330
* BNE: XX1251114
* BNF: 12019797z (data)
* GND: 118860453
* LCCN: n50070288
* NARA: 10582426
* SNAC: w6fj4g88
* SUDOC: 028343115
* UB: a1396043
* Open Library: OL1216851A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01605/eu\_d\_2173/d2173
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q187697
* Commonscat Multimedia: François Duvalier
**François Augiéras** (Rochester, 1925eko uztailaren 18a - Périgueux, 1971ko abenduaren 13a) frantses idazle eta margolaria zen.

Bizitza
-------

Aita pianista frantsesa zen, ama etxekoandre poloniarra. 1933an, aitaren heriotzak bultzatuta, ama Frantziara itzuli zen, Perigueux herrira.

Augiéras, bere bizitzako azken urteak jaioterriko leize batean eman bazituen ere, Algerian, Malin, Mauritanian eta Grezian bizi izan zen. Greziako Athos mendian fraide gisa emandako denboraldia ez ezik —kanporatua izan zen— Afrika ere izan zen bere bizitzaren eta lanaren paisaia.

Lanbide ugari izan zituen Afrikan. Artzain eta ehiztari ibili zen tarteka, baina bere zeregin nagusia idaztea, margotzea eta gorputzaz gozatzea izan zen. Haren idatziek garbi erakusten digute bere bazterrekotasunaz kontziente zela. Putetxe batetik irtetean jasotako jipoia, eraikuntzako langileekin izandako sexu-harreman debekatuak... Augiérasen *Le voyage des morts* liburu eder eta basatian desertuko hautsaren poetika eta sifilia sendatzeko erabiltzen zuen penizilinaren zaporea nahasten dira.

### Margolaritza eta eragina

Augiéras margolaria ere bazen. 1950eko hamarkadan, Afrikako eremu ezezagun batean, Bigarren Mundu Gerrako alemaniar bunker baten barruko aldea guztiz margotu zuen. Hamarkada bat geroago itzuli zenean, keaz ilunduta eta pintadaz gainezka topatu zuen. Berriro margotu zuen bunkerra, guztiz itxi, eta hondarraz estali eta ezkutatu zuen.

Augiérasen miresle den Miquel Barceló artista eta Isaki Lakuesta zinegilea bunker ezkutuaren bila abiatu ziren. Barceló, Augiérasen alter egoaren moduko bat bihurtuta, margolan ezkutuaren bilaketa-bidaiari ekin zion. Emaitzarekin *Los pasos dobles* izenburuko filma osatu zuten.

Lanak
-----

* *Le Vieillard et l'Enfant*, 1954
* *Zirara*, 1957.
* *Le Voyage des morts*, 1959
* *Une adolescence au temps du Maréchal et de multiples aventures*, 1968
* *Un voyage au Mont Athos*, 1970
* *L'Apprenti sorcier*, 1976 (hil ostean)
* *Domme ou l'Essai d'occupation*, 1982 (hil ostean)
* *Les Barbares d'Occident*, 1990 (hil ostean)
* *Lettres à Paul Placet*, 2000 (hil ostean)
* *Le Diable ermite*, 2002 (hil ostean)
* *La Chasse fantastique*, 2005 (hil ostean)

Kanpo loturak
-------------

* François Augiéras elkartea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1108068
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 26911260
* ISNI: 0000 0001 2125 0541
* BNE: XX840361
* BNF: 11889535j (data)
* GND: 119143348
* LCCN: nr89013991
* NKC: jx20061214001
* Tabakalera ID: 101405
* SUDOC: 026696339
* Open Library: OL789273A

 |

* Wd Datuak: Q1108068
**François Billetdoux** (Paris, Frantzia, 1927ko irailaren 7a - 1991ko azaroaren 26a) antzerkigile frantsesa izan zen.

Xarma gozoa zen Billetdouxen lanaren ezaugarria, eta irakurleei adierazten zien gizakiak eta gauzak, zaletasunak eta gorrotoak, lausotu egiten direla denboraren poderioz. Azkenik, gizakiaren eta munduaren zentzugabetasuna frogatzen saiatzen zen Billetdoux.

Biografia
---------

Zinema-ikasketak egin zituen Parisen, eta 1946. urtetik aurrera irratian aritu zen lanean.

1955ean *À la nuit, la nuit* (*Gauean gaua*) lana estreinatu zuen, eta, 1959an, berriz, *Tchin-tchin* (1959). Lan horietan, alde batetik, malenkonia eta zolitasuna, eta bestetik, iluntasuna eta oinazea nahasten ditu.

1961ean *Va donc chez Törpe* (*Joan bada Törperen etxera*) lanarekin izugarrizko arrakasta izan zuen.

1964an bi lan egin zituen: *Comment va le monde, Môssieu? Il tourne, Môssieu!* (1964, *Nola doa mundua, Môssieu? Biraka dabil, Môssieu!*), eta *Il faut passer par les nuages* (1964, *Hodeietatik igaro behar da*).

Billetdoux musikaria zen, hitzen musikaria eta hori argi eta garbi ikusten da *Rintru pa trou tar, hin* (1971) lanean.

1980an *Ai-je dit que je suis bossu?* (*Esan al dut konkorduna naizena?*) lanaren ondoren, ordea, ikusleekin zuen lotura eten egin zen, eta 1988. urtera arte ez zuen beste lanik aurkeztu. Urte horretan *Réveille-toi Philadelphie* (*Esna zaitez Filadelfia*) lana aurkeztu zuen Colline antzokian, eta bere lan guztiak argitaratu ziren.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q859617
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 114580597
* ISNI: 0000 0001 0937 8016
* BNF: 11892054z (data)
* GND: 118888013
* LCCN: n80020510
* NKC: jn19990000799
* NLA: 35018642
* CiNii: DA09388875
* SNAC: w6126j15
* SUDOC: 026728818
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01042/eu\_b\_3508/b3508
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q859617
**Fulton konderria** (ingelesez: *Fulton County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Rochester da. 2010eko zentsuaren arabera 20.836 biztanle zituen, Fulton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Fulton konderriak 961,57 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,45 ura dira. Beste 954,12 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,67 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 20.836 pertsonetatik 20.320 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 882 dira. 144 beltzak edo afroamerikarrak. 73 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 101 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 185 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506157
* Commonscat Multimedia: Fulton County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144228935
* ISNI: 0000 0004 0644 5238
* LCCN: n78095544
* NARA: 10036464
* **Lekuak**
* OSM: 1802128
* TGN: 1002396

 |

* Wd Datuak: Q506157
* Commonscat Multimedia: Fulton County, Indiana
**Carl Panzram** (1891ko ekainaren 28a – 1930eko irailaren 5a) AEBko serie-hiltzaile ospetsua izan zen. Atxilotuta, Kansasko Leavenworthen, urkamendian hilarazi zuten.

Biografia
---------

Charles Panzram 1891ko uztailaren 28an jaio zen, Polk konderrian jaio zen, Minnesotan. Etorkin prusiarren familikoa, familiako landaetxean hazi zen. Oso ezaguna egin zen laster bere alkoholzaletasunagatik eta, ondorioz, autoritateekin izan zituen arazoengatik. Lapurketa txikien protagonista, hamalau urtekin etxetik alde egin zuen, haren esanetan, kaleko jendearen talde batek bortxatu ondoren. Estatuen arabera izengoiti desberdinak erabili zituen: "Carl Baldwin" Oregonen; "Jeff Davis" Idahon eta Montanan; "Jefferson Davis" Kalifornian eta Montanan; "Jeff Rhodes" Montanan; "Jack Allen" eta "Jefferson Baldwin" Oregonen; "John King" eta "John O'Leary of Nevada" New Yorken. Ofizialki 31 pertsona hil zituen.

Krudelkeria
-----------

Panzramen krimenak erakusten zuen krudelkeriagatik izan ziren ezagunak: biktmak, emakumeak zein gizonak, sexualki bortxatzen zituen. Antza, ohitura horrek ez zuen jarrera homosexuala erakusten, biktimak umilatzeko asmoa baizik.

Panzram zineman
---------------

Thomas E. Gaddis Panzrami buruzko liburua argitaratu zuen 1970an, "Panzram: a journal of murder". 1996an "Killer: A journal of murder" izenburupean liburua zinemara eramana izan zen. Panzramiren papera James Woodsek egin zuen; filme berean Robert Sean Leonardek hartu zuen parte. 2012an John Borowskik hiltzaile honi buruzko dokumentala egin zuen: *Carl Panzram: The Spirit of Hatred and Vengeance*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)**: [\*Carl Panzram: The Spirit of Hatred and Vengeance Filmaren webgune ofiziala.]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q716583
* Commonscat Multimedia: Carl Panzram

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 308180951
* LCCN: no2013107155
* SNAC: w6bs3dqc

 |

* Wd Datuak: Q716583
* Commonscat Multimedia: Carl Panzram
Centzon Huitznahuacen porrota Huitzilopochtliren esku, Florentziar kodexa
**Centzon Huitznahuacak** (nahuatlez *Larehun edo Kontaezinbeste Hegoaldetarrak*) azteka mitologian Hegoaldeko izarren jainkoak ziren. Coatlicueren seme-alabak eta gobernatzen zituen Coyolxauhqui jainkosaren neba-arrebak ziren.

Coatlicue alarguna luma batek haurdun utzi ondoren, bere alaba Coyolxauhquik eta bere semeek, Centzon Huitznahuacek desohoretsu eta nardagarritzat hartu zuten. Ilargiaren jainkosak, orduan, Coatepeceko muinora eraman zituen, Coatlicue zegoen tokia, berau hiltzeko.

Baina horietako bat, Quauitlicac izenekoa, Coatlicueren oraindik jaio gabeko semea zen Huitzilopochtliren alde jarri zen, eta izar-jainko gaizto hauek euren ama hiltzera zetozela esan zion. Plana, izar jainkoak Coatepecera iristean Huitzilopochtli, jada heldua, armatua eta borrokarako prest (greziar mitologiako Atenea bezala) jaio zenean zapuztua geratu zen, eta bere arrebari burua moztu zion eta Centzon Huitznahuac ia guztiak hil zituen.

Hegoaldeko izar jainko hauek iparraldeko izar jainkoak diren Centzon Mimixcoaren aurkakoak dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q604612
* Commonscat Multimedia: Centzon Huitznahua

---

 |

* Wd Datuak: Q604612
* Commonscat Multimedia: Centzon Huitznahua
Zaldiz bultzatutako orga erromatarra.
Gurdiaren gurpildun hedapenaren gutxi gorabeherako mapa historikoa, 2000–500 BCE
**Gerra zalgurdia** gerrarako erabiltzen den zaldiz tiratutako gurdi mota bat da. Ezagutzen diren gurdi zaharrenak Sintashta kulturaren hilobietan aurkitu dira gaur egungo Txeliabinsk oblastan, Errusian, eta K.a 2000. urtekoak dira. Gerra zaldigurdi arinak eraikitzea ahalbidetu zuen behineko asmakizuna gurpil-izpia izan zen.

Gerra zalgurdia garraio azkarra, arina, irekia eta bi gurpilekoa zen, bi zaldi edo gehiagok bultzatua, eta alde batetik ala bestetik kolpatu zitezkeenak. Oinarri basikoa zuen: zoru bat eta aurrealdean eta alboetan babesa. Antzinako gerretan erabili zuten hasieran, Brontze eta Burdin Aroan, baina militarki ondoren, gurdiak bidaiatzeko eta garraiatzeko erabiltzen jarraitu zituzten, prozesioetan, jolasetan eta lasterketetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Kuznetsov, P.F..  (2006-09-01). «The emergence of Bronze Age chariots in eastern Europe» *Antiquity* 80 (309): 638–645. doi:10.1017/s0003598x00094096. ISSN 0003-598X..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q203788
* Commonscat Multimedia: War chariots

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11966821q (data)
* GND: 4183649-2
* LCCN: sh85022651
* AAT: 300212699
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 048993
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q203788
* Commonscat Multimedia: War chariots
**Gerra informatikoa**, **zibergerra** edo **ziberasoa** (ingelesez *cyberwar*) ziberespazioan eta informazio teknologiekin gauzatutako gatazka da. AEBetako Richard Clarke segurtasun adituaren arabera, gerra zibernetikoa Estatu batek beste herrialde bateko ordenagailu edo sereetan sartzeko asmoz burututako ekintza multzoa litzateke, kalteak edo aldaketak sortzeko asmoz. Bruce Schneier segurtasun zibernetiko asituaren arabera, maiz gerra zibernetiko definizioa ongi erabiltzen ez dela baieztatzen du, oraindik eremu zibernetikoan gerra bat nolakoa den eta gerra amaituta ziberemu hori nola geldituko ote den ez baidakigu. Gabriela Sandroni ikertzailearen arabera, gerra zibernetikoa ziber eremuaren ezaugarri batzuei atxikitua dago, partaide nagusitzat Estatuak izateaz gain, arrazoi politikoak ditu..

Etsaiaren informazioan eta sistemetan aldaketak eragiteko burutzen diren ekintza multzoa bezala ere definitu daiteke, era berean informazioa erasotzailearen sistemen aurka babesten da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Sandroni, Araujo Gabriela. Prevención de Guerras Cibernéticas. IV Simpósio de Pós-Graduação em Relações Internacionais do Programa "San Tiago Dantas" (UNESP, UNICAMP y PUC/SP). ISSN 1984-9265. Disponible en español en:

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q849340
* Commonscat Multimedia: Cyberwarfare

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2013000988
* NKC: ph601951
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q849340
* Commonscat Multimedia: Cyberwarfare
Zodiakoko hirugarren zeinua

*Artikulu hau zodiakoaren zeinuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gemini».*
**Gemini**, halaber **Bikiak**, astrologian, zodiakoko hirugarren zeinua da. Kontzientzia sinbolizatzen du, eta zeinuaren irudiak Kastor eta Poluxen izarrak irudikatzen ditu. Libra eta Aquariusekin batera, aire elementuari dagokio. Merkuriok zuzentzen du, eta haren aurrez aurreko zeinua Sagittarius da.

Bikien alegoria
Maiatzaren 21a eta ekainaren 20a bitartean jaiotzen direnak izaten dira zeinu honetakoak.

Merkurio planetaren izena latinezko *merx* (merkantzia) hitzarekin dago lotuta. Merkurio merkataritzaren jainkoa da, eta erromatar mitologian jainkoen mezularia izatearekin lotzen da. Mitologia grekoan, Hermes da haren baliokidea. Olinpoko jainkorik jakintsuena izateaz gainera, bidaiarien jainkoa eta oratoriarako ahalmen handia zuen jainkoa izateagatik ere bada ezaguna.

Astrologian, Gemini zeinukoak direnak independenteak, ausartak eta kementsuak izateagatik nabarmentzen dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q129214
* Commonscat Multimedia: Gemini (astrology)

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph116948

 |

* Wd Datuak: Q129214
* Commonscat Multimedia: Gemini (astrology)


| * i
* e
* a
Mendebaldeko Zodiakoa |
| --- |
| 

| * i
* e
* a
Astrologia • Zodiakoaren zeinuak |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 
Aries  
 | 
Taurus  
 | 
Gemini  
 | 
Cancer  
 | 
Leo  
 | 
Virgo  
 | 
Libra  
 | 
Scorpius  
 | 
Sagittarius  
 | 
Capricornus  
 | 
Aquarius  
 | 
Pisces  
 |

 |

 |
| 

| * i
* e
* a

* Astronomia
* Ekliptikaren konstelazioak

 |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 
Aries
 | 
Taurus
 | 
Gemini
 | 
Cancer
 | 
Leo
 | 
Virgo
 | 
Libra
 | 
Scorpius
 | 
Ophiuchus
 | 
Sagittarius
 | 
Capricornus
 | 
Aquarius
 | 
Pisces
 |

 |

 |
| *Ikus, gainera*: Koordenatu ekliptiko • Ekinozioen prezesio • Zodiakoko argia |
**Gaztelako xaboia** (gaztelaniaz: *jabón de Castilla*) oliba olioz, urez eta sodio karbonatoz (edo gaur egun, soda kaustikoz) egindako xaboia da. Gaztelako Koroan eskala handian ekoizten zutelako eta handik Europa eta Amerikako toki askotara esportatzen zelarik, batez ere Aro Modernoan, horrela du izena. Gaztelako Koroa xaboi mota honen ekoizle bakarra ez zen arren, ekoizleen artean nagusia izaten zen.

Ez da Marseillako xaboiarekin nahastu behar, honek jatorri desberdinetako landare-olioak erabiltzen baititu (ez soilik oliba-olioa).

Usadioz, erabilitako sodari *mazacote* (euskaraz: «zapero») edo *barrilla* zioten eta zenbait landareren (askotan salikorniaren) errekuntzatik eratorritako errautsetatik ateratzen zuten. Itsas algen errautsetatik ere lortzen zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bailey, Alton Edward. *Aceites y grasas industriales.* .
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Liliana Delfino & Silvana Masciadri.  (2005-10-7). «Relevamiento florístico en el Cabo Polonio, Rocha, Uruguay» *Iheringia, Série Botânica*: 125..
3. ↑   Agirre Sorondo, Antxon.  (2006-10-13 / 2006-10-20). «Naxari. Xaboiak: Historia» *Euskonews* (365).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3302590
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300266181

 |

* Wd Datuak: Q3302590