recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Genoak** (antzinako grezieraz: γένος, pluralez gene "γένη", hau da, klan). Badirudi gene gehienak familia noblez osatuta egon direla. Herodotok hitza erabiltzen du familia nobleak izendatzeko — eta antzinako greziar politikaren zati handi bat geneen arteko borroketan sartuta egon dela dirudi. Geneak hobeto egiaztatuta daude Atenasen, non Herodototik Aristotelesera iritsi ziren autoreak haietaz arduratu baitziren.

Historialari modernoek diote gene horiek izango zirela Greziar Aro Ilunean finkatu ziren tribu doriar eta jonikoen oinarrizko antolaketa-taldea, baina aditu berrienek ondorioztatu dute geroago sortu zirela familia batzuek leinu noblea izateko eskubidea aldarrikatu zutenean. Denborarekin, batzuk, baina ez gene guztiak derrigorrez, apaiz-funtzio hereditarioekin erlazionaturik egon ziren, hala nola Zerizeak eta Eumolpidak Eleusisen.

Ikus, gainera
-------------

* Fratria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1502484

 |

* Wd Datuak: Q1502484
Kaiman uharteetako itsas hobiaren satelitezko irudia
**Kaiman uharteetako itsas hobia**, Jamaika eta Kaiman uharteen artean, Karibe itsasoaren mendebaldeko zatian, itsas ohantzean goragune dibergente bat duen faila transformanteko gune konplexu bat da.

Itsas hobia Ipar Amerikako plakaren eta Karibeko plakaren arteko muga tektonikoaren zati da. Haizeen Pasabidea deritzon itsasartetik, Sierra Maestraren hegoaldean gurutzatuz, Kuban, Guatemalaraino hedatzen da. Elementu geografikoak, lurrazalean jarraitzen du, han Motagua faila deritzo, Guatemala zeharkatzen duena eta Ozeano Barean sartzen da, non Erdialdeko Amerikako itsas hobiaren subdukzio gunearekin mozten den. Fosa hau, nahiko estua da, eta ekialde ipar-ekialdetik mendebalde hego-mendebalderanzko noranzkoan doa. Fosak, 7.686 metroko gehienezko sakonera du, Karibe itsasoko punturik sakonena delarik. Fosaren barnean, itsaspeko goragune bat dago, motelki garatzen dena iparraldetik hegoalderanzko noranzkoan, eta falla nagusiaren gainean muntatutako 420 kilometro inguruko faila baten ondorio izango litzatekeena.

Eozenoan, itsas hobiak, Kaiman uharteetako mendilerroaren sumendi arkua eta Sierra Maestrako lurralde bolkanikoa Kuban, iparraldean eratu zituen subdukzio gune bat zuen. Ipar-ekialderantz mugitzean, Karibe Plakak, Kubako mikroplakan zehar subdukzio bat jasan zuen (Sigurdsson).

Zientzia fikziozko *The Abyss* filma, 1989an egina, itsas hobi honen sakoneratan girotua dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q119167
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q119167

18°30′N 83°0′W﻿ / ﻿18.500°N 83.000°W﻿ / 18.500; -83.000
*Hau kanbodiar izen bat da; abizena* Kaing *da. Kanbodiar tradizioan, pertsona hau deitzeko bataio izena erabiltzen dute.*
**Kaing Guek Eav** (khmereraz: កាំង ហ្គេកអ៊ាវ, *Kang Guekaub* ahoskatua), gerra izena ***Duch*** (Kompung Chen, Kompung Thom probintzia, 1942ko azaroaren 17a - Phnom Penh, 2020ko irailaren 2a), kanbodiar politikari komunista, torturatzailea eta gerra kriminala izan zen, Khmer Gorriak taldearen buruzagietako bat. Khmer Gorrien erregimeneko errepresio bortitzaren arduradun nagusietakoa izan zen.

Bizitza
-------

1976-1979 bitartean, Phnom Penhgo Tuol Sleng isilpeko galdeketa eta exekuzio zentroko zuzendaria izan zen. Erregimeneko buruzagi garrantzitsuenek bakarrik ezagutzen zuten zentro hau, eta S-21 kodea eman zioten. Kanbodiako Dokumentazio Zentroaren arabera, Khmer Gorrien erregimenak iraun zuen lau urteetan 14.000 pertsona baino gehiago atxilotu eta eraman zituzten, euren familiekin batera, Tuol Sleng kartzelara, torturaren bidez galdekatzeko eta ondoren exekutatzeko. Galdeketa eta exekuzio guztiak Kaing Guek Eaven komandoak egin zituen.

1999an atxilotu zuten, baina 2007an aurkeztu zituzten haren kontrako akusazioak ofizialki. 2009ko otsailaren 17an, Nazio Batuen Erakundeak bultzatutako Kanputxeako Auzitegietako Ganbera Bereziak haren kontrako epaiketa hasi zuen. Defentsak absoluzioa eskatu zuen, Khmer Gorrien hierarkia gogorraren menpe aritu zela arrazoituta. 2010eko uztailean, 35 urteko espetxe zigorra ezarri zioten, gizateariaren aurkako krimenak, hilketak eta torturak leporaturik. Hala ere, legez kanpo atxilotua egon zela eta Justiziari lagundu diola argudiatuta, epaitegiak 35era jaitsi zuen fiskaltzaren 40 urteko eskaera. 2012an, biziarteko kartzela zigorra eman zioten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Khmer Gorriaren buruzagietako bati 35 urteko espetxe zigorra ezarri diote.*  *Berria*, 2010eko uztailak 26, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-10-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q336412
* Commonscat Multimedia: Kang Kek Iew

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61284746
* ISNI: 0000 0001 2341 8192
* BNF: 165356935 (data)
* GND: 130618829
* LCCN: no2005088985
* SUDOC: 165046589
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q336412
* Commonscat Multimedia: Kang Kek Iew
Jakobsonen komunikazioaren eskema klasikoa.
**Kanal** edo **bide**a esaten zaio, komunikazioaren teorian, giza-komunikazioak behar duen bide materialari. Mezuak igorlearen eta hartzailearen artean dagoen tartea igarotzeko, bide bat, kanal bat behar izaten du. Aurrez aurreko komunikazioa kanala airea izaten da, non soinu-uhinek igorlearen mezua eramaten duten, igorlearen ahots-kordetatik entzulearen belarrietaraino. Irratia, telebista, edo mezuak transmititzeko beste edozein bide izan daitezke komunikazio-kanal.

Norabide bakarreko komunikazioa kanalak daude (irratia eta telebista, esaterako) eta bi norabideetako kanalak (telefonoa, esate baterako).

Datuak transmititzeko erabiltzen den bidea, kanala, mezuari oztopo handiagoak edo txikiagoak jar diezazkioke. Kanal batzuean, osagai hauek txertatu daitezke: kodetzaile eta deskodetzaileak, tarteko memoriak, multiplexadore eta demultiplexadoreak, modulagailu eta demodulagailuak, eta abar.

Bibliografia
------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q733553
* **Identifikadoreak**
* GND: 4186649-6
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q733553

* **(Gaztelaniaz)** Restrepo Ángulo, Jairo (2007). *Análisis de los procesos básicos de un sistema de comunicaciones*. Universidad de Medellín. (10. or.) ISBN 9589801064.
* **(Gaztelaniaz)** Arroyo Cantón, Carlos; Berlato Rodríguez, Perla (2012). «La comunicación». In Averbuj, Deborah. *Lengua castellana y Literatura*. Oxford University Press. (407. or.) ISBN 9788467367966.
**Kaskadia**, Kanadako Britainiar Kolunbiak eta AEBetako Washington eta Oregon estatuen bateratzearen bidez eratuta egongo litzatekeen Estatu subirau independente batentzako proposatutako izena da. Proposatutako kaskadiaren mugen ezarpenak, ezinbestean, Columbia ibaiaren uren isurialdeen banalerroa hartuko luke, eta, beraz, Kaskadiaren barnean, Idahoko beste lurralde batzuk, mendebaldeko Montana eta Wyoming, Utah eta Nevadako iparraldeko zatia egongo lirateke. Columbia ibaiaren isurialdeen banalerroa barnean izatea, funtsezkoa izango litzateke Kaskadia osorik mantentzeko eta bere ekosistemaren osasunerako.

Kaskadia estatu independente edo autonomoa ezartzeko jatorrizko ideia, Thomas Jefferson presidentearena izan zen, Lewis eta Clark, Ozeano Barearen kostaldera bidali zituenean, hauen esplorazio bidaian, 1804 eta 1806 bitartean. Jeffersonek, Ipar Amerikako azpikontinentearen mendebaldeko zatian nazio independente baten ezarpena irudikatu zuen, *Ozeano Bareko Errepublika* deitu zuena. Jeffersonen jatorrizko ideia, orohar, antzerako xedeak dituzten zenbait taldek hartu dute. Talderen batzuk, "Kaskadia"ren interpretazioa hedatzeaz arduratu dira, Kalifornia iparraldeko zatiak, eta are Alaska ere hartzeko.

Kaskadia, 15 milioi pertsona baino gehiagoren bizilekua izango litzateke, eta, urtean, 450 milioi dolar eratzen dituen ekonomia bat du, munduko 20 ekonomiarik indartsuenen hartean egotea eragingo lukeelarik. Kaskadia, geografikoki, bioeskualde bat da, eta, beraz, kultura herrikoian, bere sorrera politikoa, utopia ekologiko bezala ikusten da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1128483
* Commonscat Multimedia: Cascadia

---

 |

* Wd Datuak: Q1128483
* Commonscat Multimedia: Cascadia
Kaduzeoa
**Kaduzeo** hitza grezierazko κηρυκειον hitzetik dator, "olibondozko haga girlandekin apaindua" esan nahi duena. Haga hau beti eramaten zuten heraldoek, Merkurio heraldo bat eta jainkoen mezulari zenez erromatar mitologian, bereziki kaduzeoaren ezaugarria ematen zaio. Baina, kasu honetan, girlandak bi sugerengatik ordeztuak dira, fabularengatik: Merkuriok bi suge borrokatzen ikusi zituen eta modu baketsuan banandu zituen kaduzeoarekin. Sugeek, une horretan bertan borrokatzeari utzi zioten eta banandu egin ziren.

Kaduzeoko elkarlotutako bi sugeek, 8 zenbakia irudikatzen dute, indar antagonikoen arteko orekaren ikur ere badira. Gainera, birsortze eta infinitozko betiereko oinarrizko mugimendu kosmikoa irudikatzen dute. Infinitoaren bertikalitate formala da.

Batzuetan, medikuntzan erabilitako Eskulapioren hagarekin nahasten da.

Greziar mitologia
-----------------

Greziar mitologiaren arabera, kaduzeoa, Apolok Hermesi oparitu zion bastoi bat zen, Pan jainkoaren txirularen truke, siringaren truke, kaduzeoa, Olinpoko jainkoen heraldoaren ikur bihurtuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q238577
* Commonscat Multimedia: Caduceus

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q238577
* Commonscat Multimedia: Caduceus
**Gau-lorea** (*Mirabilis jalapa*) Nyctaginaceae familiako landare bizikor belarkara da, batez ere lorategietan apaingarri landatzen dena. Jatorria Ameriketan du eta Europan XVI. mende amaieran barneratu zuten.

Ezaugarriak
-----------

Gau-lorea Hego Amerika tropikalekoa izanik ere, mundu osoko eskualde tropikal eta epeletan bertakotu da. Eskualde freskoagoetan, lehenengo hotzaldiekin hiltzen da, baina hurrengo udaberrian tuberkuluetatik berriz hazten da. Gehienera 90cm garai izaten da eta egutera maite du. Bihotz itxurako hosto punta-zorrotz ertz osokoak ditu.

Loreak zuriak, gorriak, horiak, laranjakarak, moreak edo fuxiak izan daitezke, eta batzuetan bi koloretakoak batera lore berean. Gainera, egun osoan itxita egon ostean, ilunabarrean irekitzen dira (horregatik izena) eta lurrin gozoa egozten.

Hazia
Hazi bakarreko fruituak esferikoak eta beltzak dira heltzean, horixka-horiak heldugabeak badira. Toxikoak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  www.bbc.co.uk

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13710
* Commonscat Multimedia: Mirabilis jalapa
* Wikispecies Espezieak: Mirabilis jalapa

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 18399
* BioLib: 38456
* Catalogue of Life: 418090
* Dyntaxa: 220821
* EOL: 479784
* Fl. China: 200007009
* GBIF: 3086240
* GRIN:
* IPNI: 162591-2
* ITIS: 19648
* NCBI: 3538
* PlantList: kew-2502156
* W3TROPICOS: 22500289
* USDA Plants: MIJA
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 0F7H3SM0G0

 |

* Wd Datuak: Q13710
* Commonscat Multimedia: Mirabilis jalapa
* Wikispecies Espezieak: Mirabilis jalapa
**Kazango Khanerria** (tatareraz Qazan xanlığı, *Qazan xanlığı*; arabieraz: قازان خانليغى; errusieraz Казанское ханство, *Kazanskoie khanstvo*) (1438-1552) antzinako Volgako Bulgariaren lurraldean kokatutako estatu tartariar bat izan zen, hiriburu Kazan zuena. Egungo Tatarstan, Mari El, Txuvaxia, Mordovia, Udmurtiaren zati bat eta Baxkortostan hartu zituen.

Olug Mohammed khanak sortu zuen 1437 edo 1438an Urrezko Horda bezala, desegina amaituko zuena. Teoria alternatibo batek iradokitzen duenez, XIV. mendearen amaieran edo XV. mendearen hasieran Volgako Bulgariako antzinako lurraldeek (Kazan Ulus edo Kazango Dukerria Urrezko Hordaren barnean) independentzia erlatiboa izan zuten. Printzerria autonomoa zen, dinastia bulgariar batek gobernatua. Olug Mohammedek tronua usurpatu zuen tokiko nobleziaren laguntzarekin. Botere transferentzia, Mohammeden seme Mäxmüden agintepean, 1445ean amaitu zela diotelako zantzuak daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q186537
* Commonscat Multimedia: Khanate of Kazan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144261978
* LCCN: n81148905

 |

* Wd Datuak: Q186537
* Commonscat Multimedia: Khanate of Kazan

55°47′N 49°09′E﻿ / ﻿55.78°N 49.15°E﻿ / 55.78; 49.15
Nan eta Gay Talese 2009an. Gay Talese kazetaritza berriaren aitzindarietako bat izan zen.
**Kazetaritza berria** (ingelesez: *New Journalism*) kazetari-korrontea da. 1960ko hamarkadan hasi zen mugimendu hau AEBtan. Garai horretan bizi izan ziren aldaketa sozial eta kulturalen eta Truman Capoteren 'Odol hotzean' (*In Cold Blood*) ondorioz. Ez fikziozko eleberri honetan elementu literarioak kazetari-ikerketara berezko beste batzuekin konbinatzen ziren.

Izenak Tom Wolfek asmatu zuen 1973an *The New Journalism* izeneko artikulu-bildumarako, bereak eta Truman Capote, Hunter S. Thompson, Norman Mailer, Joan Didion, Terry Southern, Robert Christgau, Gay Talese eta besteen artikuluak biltzen zituena.

### Ezaugarriak

Bereizgarria da fikzio-literaturaren eta beste korronte batzuen baliabideak eta teknikak ematea, kazetaritza tradizionalean orduan arte oker ikusia. Horregatik, kazetaritza berria iraultza bat da erreportajeen, kroniken eta elkarrizketen kontakizunetan. Horrela, kazetari-berriaren bi gakoak:

#### Dimentsio estetikoa

Generoko kazetariek bere erreportajeak idazten dituzte kontaketak izango balira bezala. Errealismo handiko elkarrizketak, oso deskribapen zehatzak eta hiri-hizkuntza erabiliz

#### Ikerketa

Saiatzen dira informazio posible handiena erabiltzen, kalera irteten eta gertaeretako lekuan egoten. Mark Kramer kazetariak Literary Journalism-en, ikerketako etapan kontuan hartzeko elementu batzuk proposatzen ditu. Etapa honen helburua, jendeak, bere esperientziak eta perspektibak, ohikoa dena haientzat eta pentsatzen dutena ulertzea da.

**Lehen pertsonaren erabilera**

Nahiz eta hura ez esan, testu guztiak lehen pertsonan dira. Idazten den edozer bertsio subjektiboa da. Baina, subjektibotasuna saihetsezina da. Norbait idatzitako atzean ez egotearen alegia egitea amorala da.

#### Kazetariaren jarrera

Begiratzea zentrala da kronikari batentzat esaten du Martin Caparros-ek. Zentzu sendoan begiratzea. Hala ere, ikustearen eta begiratzearen artean desberdintasun erradikala dago. Begiratzea bilaketa da, inguruan dagoena ikasten saiatzeko borondatezko jarrera kontzientea da. Kronikari batentzat, indar posible guztiarekin begiratzea da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1044646
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1044646
**Buenaventura Zapirain Uribe** (Lekeitio, Bizkaia, 1873ko uztailaren 14a - Donostia, Gipuzkoa, 1937ko uztailaren 8a) euskal konposatzaile eta organista bat izan zen. 1899an euskarazko lehenbiziko opera musikatu zuen: *Txanton Piperri*, hitzak Toribio Altzagak idatzi zituelarik.

Biografia
---------

Musikalki bere anaia Jose Luisekin batera Lekeitioko elizan lehenbiziko hezkuntza jaso zuen. Hamalau urte zituela anaiarekin batera Kantabriako Cóbreces udalerrira joan zen, Jose Luis anaia bertako San Bernardo ikastetxeko kapelau izendatu baizuten. Buenaventura organoa jotzen ikasten hasi zen. Denboraldi baten ondoren, Donostiara lekualdatu zen, eta 1891an Burgos hirira joan zen, han urte batez San Jeronimo seminarioko organista izan zelarik.

Berriz ere Donostiara itzulita, Marianisten ikastetxean zegoela, bertan kargu berberan egoteaz gain musika irakasle ere izan zen. BHan zegoela zenbait musikalan erlijiotsu sortuz bere konposatzaile ibilbideari hasiera eman zion, horien artean Salve bat dagoelarik, gainera abesbatzetzanko musikalan profanoak ere konposatu zituen (haietako bat *"Uxo gaxoa"*), bai eta orkestra eta bandetarako musikalanak ere, hortaz gain Toribio Altzagaren liburua oinarritzat hartuz euskarazko lehenbiziko opera konposatu zuen: *Txanton Piperri*, 1899an Donostiako Zentru Katolikoan lehenbizikoz estreinatu zelarik. Ondoren, hiri honetako Principal antzokian ere taularatu zuen, bai eta Bilbon ere. Handik aurrera maiz entzun zen, esate baterako Donostiako Orfeoiak abestua eta baita Bilbon ere, 1919 eta 1920an, eta 1952ko abenduaren 25an Gipuzkoako hiriburuko Kursaal kasinoan ere.

Bere musika ekoizpen lirikoari esker Donostiako Udala eta Gipuzkoako Foru Aldundiak bere hezkuntzak areagotzeko bekak eman zizkioten, ondorioz Paris hirira joan eta han Alexandre Guilmantek kontrapuntu eta fugei buruzko ikastaroak eman zizkion, ondoren Madrilera joan eta Valentin Arin gipuzkoarrarekin batera instrumentazioa perfekzionatu zuen. 1905an Donostiako Bernardotarren Ikastetxeko irakasle izendatu zuten, 1928. urterarte kargu horretan egon zelarik. Euskarazko bigarren opera bat konposatu zuen: *Anboto*, 1909ko maiatzaren 20an lehenbiziko aldiz Bilbon estreinatu zelarik. Musikalan honetako *Eskaria* izeneko zatia oso goraipatua izan zen.

Kanpo estekak
-------------

* Buenaventura Zapirain. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255515
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX1457054
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 146114

 |

* Wd Datuak: Q12255515
Karum aintzira inguruetako gatz-lautada.
**Gatz-lautada** arro hidrografiko endorreiko bat da, isurketa baino lurrunketa handiagoa duena, non gatzak (boratoak, kloruroak, nitratoak, sulfatoak, etab.) daramatzaten urak iristen diren. Ura lurruntzen denean, tokian tokiko gatzen kontzentrazioa handitzen da. Gatza, behin betiko lehorra egon daiteke, ura aldizka jaso eta mantendu dezake, edo gatz kontzentrazio handiko lakua izan daiteke.

Gatz-lautadak gatzunetako zati likido batez, urak arrora eramandako gatz ezberdinen dekantazioz irudikatutako gatz-zati batez eta hareaz, lohiz eta buztinez osatutako zati solido batez osatuta daude.

Arro hidrografikoaren, gatz-garraiatzearen, jariatzearen, lurruntzearen, sedimentazioaren eta mineralen eta gatzen ustiapenaren fenomenoaren konplexutasunaren ondorioz, "gatz-lautada" terminoa hainbat testuingurutan erabiltzen dute.

Ezaugarriak
-----------

Esan bezala, gatz-lautada arro hidrografiko endorreiko bat da, isurketa baino lurrunketa handiagoa duena eta ondorioz gatzak denboran zehar pilatzen direna. Arroa endorreikoa izanik, urak ez du berezko irteerarik, eta lurrundu arte bertan geratzen da, gatzen metaketa gertatuz.

Uraren emaria txikia izaten da gatz-lautada osatzen duen arroan, euri urak, mendialdeko ur lasterrak (ez ohikoak) eta lurpeko ur emariek osatzen dute.

Gatz-lautadan hiru eremu bereiz daitezke, tokiaren eta unearen arabera aldakorrak izan daitezkeenak:

* Muga edo ingurumaria, ondar-sedimentu ugari dauden gunea eta landaredia ager daitekeena.
* Hondartza, sedimentu xeheagoak eta gatz kontzentrazio handiagoa dagoen gunea.
* Deposito nagusia, gatz kontzentrazio handikoa eta gune sakonenean kokatua. Tokiaren arabera, hezetasuna ukan dezake. Gatzaren ustiaketa ekonomikoa bertan eman ohi da.

### Gatz-lautadetako urmaelak

Atacamako gatz-lautadako putzu bat.
Ohikoak ez badira ere, batzuetan urmaelak topa daitezke gatz-lautadetan. Hiru motatakoak izan daitezke:

* Sakonera handi xamarreko urmaelak. Hondoa iragazgaitza dute eta hamar metro baino gehiagoko sakonera ukan dezakete. Urmael egonkorrak izan ohi dira.
* Azaleko urmaelak, sakonera txikikoak. Zentimetro gutxitako sakonera dute.
* Putzuak. Gazura disolbatzean sorturiko ur-zulo bertikalak, hainbat metrotako sakonera dutenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mariana M. & Cervetto S.. *Caracterización hidrogeológica e hidrogeoquímicade las cuencas.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q935277
* Commonscat Multimedia: Salt flats

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85116880
* AAT: 300132351
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q935277
* Commonscat Multimedia: Salt flats
Fortsas katalogoaren azala.
**Fortsas gezurra** Binchen, Belgikan, 1840an eman zen txantxa intelektual handia izan zen. Txantxaren biktimak liburu arraroen erosleak eta bildugileak izan ziren. Gezurra asmatu zuena Renier Hubert Ghislain Chalon, erretreta hartuta zuen militar eta antigoalekoen saltzailea izan zen.

Liburu arraroen enkantea
------------------------

Europako liburu arraroen erosleek eta bildugileek enkante berezi baten berri jaso zuten. Helburu horrekin oso liburu bereziak zituen katalogoa zabaldu zen; antza denez, liburu horiek Binchen enkantean saldu behar ziren. Bidalitako katalogoaren arabera, Jean Nepomucene Auguste Pichauld, Fortsasko kondea, liburu arraroen bildumagile izan zen, kopia ezagun bakarreko liburuen bildumagile, alegia. Hil zenean, 1839ko irailaren 1ean, 52 ale bakar zituen. Jaraunsleek, ez baitzuten interesik jaraunspenaren edukian, bilduma enkantean jartzea erabaki zuten. Enkantea 1840ko abuztuaren 10erako ezarri zen katalogoan.

Enkantearen eguna
-----------------

Data horretan, bildumagile eta intelektual ugari hurbildu ziren Binchera, enkantean parte hartzeko irrikaz. Iritsi eta denbora gutxira, konturatu ziren enkantea egingo zen notarioaren bulegoa ez zela existitzen, ezta ustez notarioa zegoen kalea ere. Zirkular bat egin zen egun hartan bertan, eta enkantea ez zela egingo azaldu zen, Bincheko liburutegi publikoak bilduma osoa erostea erabaki baitzuen. Jakin-min eta bibliofilo askok, liburutegi horren bila joatean, adierazitako liburutegirik ere ez zegoela ikusi zuten. Geroago jakin zuten Fortsasko kondea ere ez zela existitu.

Azkenean, Renier Hubert Ghislain Chalon izeneko antikuario eta ofizial erretiratu batek prestatu eta burutu zuen txantxa.

Katalogoaren balorea
--------------------

Paradoxikoki, Chalonek bere txantxaren biktimei bidali zizkien liburu bakarren fikziozko katalogoa bibliofiloek gutiziatutako bitxikeria bibliografiko bihurtu da. Ondoren, katalogoaren hainbat edizio egin dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Chalon, Renier Hubert Ghislain; Lessing J. Rosenwald (1970). *The Fortsas Catalogue: a Facsimile, with an introduction by Lessing J. Rosenwald*. North Hills, PA: Bird & Bull Press. OCLC 427315360.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3647333

 |

* Wd Datuak: Q3647333
**Katu Begi Nebulosa**| Katu Begi Nebulosa |
| Datuak |
| **Igoera zuzena** | {{{igoera zuzena}}} |
| **Deklinazioa** | {{{deklinazioa}}} |
| **Distantzia** | 3.3 ± 0,9 mila argi-urte |
| **Itxurazko magnitudea** | 9.8B |
| Itxurazko tamaina | {{{tamaina}}} |
| **Konstelazioa** | Draco (konstelazioa) |
| Izen teknikoaNGC | NGC 6543 |
| Izen teknikoaM | M |

**Katu Begi nebulosa** (**NGC 6543**) Draco konstelazioan dagoen nebulosa planetario bat da. Bere egiturari dagokionez, ezagutzen den nebulosarik konplexuenetako bat da, non Hubble espazio teleskopioaren oso erresoluzio handiko irudiek korapiloak, material zurrustadak, burbuilak eta arku formako egiturak bezalako egitura nabarmengarriak erakutsi dituen.

William Herschelek aurkitu zuen 1786ko otsailak 15ean, eta bere espektroa ikertu zen lehen nebulosa izan zen, lan hau William Hugginsek 1864an egin zuelarik.

Egungo ikerketek izaera konplexu bat adierazten dute, erdiko izarrak lagun izango lukeen izar bitar batek kanporatutako materialak eragindako izan daitezkeen egitura korapilatsuekin. Alabaina, ez dago izar lagun horren presentziaren froga zuzenik. Gainera, metodo ezberdinen bidez lortutako elementu kimikoen ugaritasunaren neurriek euren arteko desadostasun nabarmena dute, oraindik nebulosa honen zenbait ezaugarri oraindik ulertu gabe jarraitzen dutela adieraziz.

Informazio orokorra
-------------------

NGC 6543 oso aztertutako nebulosa planetario bat da. Nahiko distiratsua da 8.1eko irudizko magnitudearekin, baita nahiko altua den oso estrukturala ez den distira tenperatura batekin. 17 ordu 58.6 minutuko igoera zuzeneko eta 66º38'ko deklinazioko koordenatuetan dago. Deklinazio altuak teleskopio handi gehienak eraikiak izan diren ipar hemisferiotik erraz ikus daitekeela adierazten du. Bitxikeria bezala, gure eguzki-sistemako ekliptikaren ipar poloan dago, hau "goitik" nola ikusiko litzatekeen adierazten duten irudikapenek handik nola ikusiko litzatekeen adierazten dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15829
* Commonscat Multimedia: Cat's Eye Nebula

---

* **Astronomia**
* SIMBAD: NGC 6543

 |

* Wd Datuak: Q15829
* Commonscat Multimedia: Cat's Eye Nebula


| * i
* e
* a
Nebulosak |
| --- |
| Aintzira Nebulosa • Armiarma Gorriaren Nebulosa • Arranoaren Nebulosa • Arrautzaren Nebulosa • Eskimalaren Nebulosa • Espirografoaren Nebulosa • Eraztunaren nebulosa • Harea-erlojuaren Nebulosa • Helize Nebulosa • Hontzaren Nebulosa • Inurriaren Nebulosa • Katu-begia Nebulosa • Karramarroaren Nebulosa • Oinatzaren Nebulosa • Omega Nebulosa • Oriongo Nebulosa • Pikuaren Nebulosa • Halteraren nebulosa • Pisu Txikiaren Nebulosa • Karinaren nebulosa • Saturno Nebulosa • Trifida Nebulosa • Zorroztada Bikien Nebulosa |
**Foru Batzordea** (gaztelaniaz: *Consejo Foral*) 1898 eta 1979 artean Nafarroako Foru Aldundiak izan zuen kontsultarako erakundea izan zen, egungo Nafarroako Parlamentuaren aurrekaria izan zena.

XIX. mendearen bukaeran zenbait proposamen izan ziren Nafarroako Foru Aldundiak kontuak emateko ordezkari zen erakunde sortzeko, nolabat jadanik desagertuak ziren Nafarroako Gorteak berpizteko. Hori zela eta, Aldundiak 1898ko uztailaren 16an Nafarroako Batzorde Administratiboa sortu zuen kontsultak egiteko. Nafarroako bost zergadun zergadun nagusiak, Agoitz, Tafalla, Tutera, Los Arcos, Lizarra, Uharte Arakil eta Iruñeko hauteskunde-barrutien udalen ordezkari bana eta zazpi barrutietako hamar zergadun nagusien artean zorteoz aukeratutako zergadunek osatzen zuten. Bere helburua "aurrekontuen sorreran, kontuen azterketan, herri-zorraren jaulkipenean, foruen gaiak eta Aldundiaren aburuz aholkularitza behar duten gai guztietan" parte hartzea zuen; gainera "honek (Aldundiak) emandako araudi eta arau orokorrak, Batzordearen bere lehendabiziko bileran izan behar dira aztergaiak". Aldundiak 1901eko urriaren 16ren agindu bati esker, Batzordea berrantolatzeaz gain herri bozez aukeratutako ahaldun nagusi ohiek ere bertan parte hartzeko aukera zuten
XIX. mendearen

1925eko
1926ko urtarrilaren 15ean Aldundiak Batzorde Administratiboa sortu eta antolatzeko araudi berria eman zuen. Hona hemen bere eginbehar berriak: "Udal kudeaketa eta erregimenari buruzko Araudi, Agindu eta hitzarmen orokor guztiak ontzat ematea, baimen hori gabe ezin izango dute indarrean egon. Aldundiak ere Batzordearen txostenaren azpian jarriko ditu Udal aurrekontu eta kontuak, herri-zorraren jaulkipenean, foruen gaiak eta Aldundiaren aburuz aholkularitza berezia behar duten gai guztiak".

1926ko

1926ko

1935eko

1979ko

* Nafarroako Gorteak

Nafarroako Gorteak

Madril
1962

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3756835
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 7280

 |

* Wd Datuak: Q3756835


1. ↑  Francisco Gómez Antón: *"El Consejo Foral Administrativo de Navarra"*, Rialp, Madril, 1962
Potomac ibaiaren eutrofizazioak berde kolorea ematen dio urari, zianobakterio asko hazten direlako
**Eutrofizazioa** da elikagaiak kontzentrazio handietan pilatzea ekosistema batean, batez ere ur-ekosistemetan (aintziretan, ibaietan, itsasoan...). Materia nutritiboaren sarrera bere kontsumoa baino handiago duen ekosistema bat eutrofiko bihurtzen da denborarekin, elikagaien ugaritasuna dela-eta. Eutrofizazioa eragiten duten elikagai nagusiak nitratoak, fosfatoak eta materia organikoa dira. Lehenengo biak hazkundearen faktore mugatzaileak direnez, beren ugaritasunak landareen hazkundea, batez ere, areagotzen du.

Eutrofizazioa, gehienetan, giza-kutsaduraren ondorio zuzena da. Industriak, nekazaritza-jarduerak eta hondakin-urek, esaterako, fosfato asko dituzten garbigarri edo detergenteak daramatzate, eta baita materia organikoa ere. Nekazaritza-jardueran erabilitako ongarriak, bestalde, nitratoz aberatsak dira. Material horiek guztiek ibai, laku edo itsasora isurtzen direnean beren eutrofizazioa eragiten dute, landareen (batez ere algen) gehiegizko hazkundea sortuz.

Algen eta fitoplanktonen hazkunde handi horrek geruza bat sortzen du uraren gainean, argiaren sarrera oztopatzen duena. Ondorioz, uraren hondoan fotosintesia ez da gertatzen, eta oxigenoa kontsumitzen duten prozesu katabolikoak nagusitzen dira (materia organikoa ugari delako). Modu horretan uraren oxigeno-kontzentrazioa asko jaisten da, giro hipoxikoa -oxigenorik gabekoa- eutrofizazioaren ondorioetako bat izanik.

Oxigenorik eza horrek bizidun askoren heriotza eragiten du (arrainena, adibidez). Eutrofizazioak epe laburrean ur-ekosistemaren bizia areagotzen badu ere, epe luzean kaltegarria da, bizidun askoren desagerpena bultzatzen duelako. Horregatik mundu mailako arazo ekologiko nagusietako bat bihurtzen ari da (Europan, esaterako, lakuen %53ak eutrofikoak dira)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156698
* Commonscat Multimedia: Eutrophication

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11979778b (data)
* GND: 4015799-4
* LCCN: sh85045914
* NDL: 01181998
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D005068

 |

* Wd Datuak: Q156698
* Commonscat Multimedia: Eutrophication
Frantziskotarren ikur edo armarria.
Asisko Frantzisko Francisco de Zurbarán margolariak egindako lan batean.
**Frantziskotar familia** ordena erlijioso katolikoen multzo bat da, Frantzisko Asiskoaren arauei jarraitzen dieten moja, fraide eta laikoak biltzen dituena.

Anaia Txikien Ordena eskeko ordena 1207-1209an sortu zuen San Frantziskok, eta Inozentzio III.ak 1216an eta Honorio III.ak 1223an onartu zuten. Pobretasun erabatekoa eta predikuan ibiltzea ziren frantziskotarren oinarriak. Beste kristau adarretan ere, hala nola anglikanoen eta luteranoen artean, frantziskotar ordenak daude.

Gaur egun hiru sail dituzte frantziskotarrek beraien lehenengo ordenan: anaia txikiak (OFM); kaputxinoak (OFMCap) eta komentukoak (OFMConv). Badira emakumeak ere frantziskotarren bigarren ordenan: Santa Klararen klaratarrak, eta kontzepzionistak), bai eta sekularrak ere hirugarren ordenan.

Frantziskotarren sailkapena
---------------------------

Gaur egun hiru sail nagusi dituzte frantziskotarrek:

### Lehenengo ordena

Lehenengo ordenak (Ordo Fratrum Minorum, O.F.M.), gizonezkoena, hiru adar nagusi dauka:

* Anaia txikiak (O.F.M.): Ordenaren oinarrizko zutabea da, 1209an sortua.
* Anaia txiki komentualak (Ordo Fratrum Minorum Conventualium, O.F.M.Conv.), 1209an sortua.
* Anaia txiki kaputxinoak (Ordo Fratrum Minorum Capuccinorum, O.F.M.Cap.), 1525ean sortuak.

### Bigarren ordena

Bigarren ordena, emakumezkoena, erlijiosoek (Lekaimeek) bakarrik osatzen dute, bereziki:

* Klaratarrak (Ordo Sanctae Clarae, O.S.C.)
* Sorkundetarrak (Ordo Inmaculatae Conceptionis, O.I.C).

### Hirugarren ordena

Hirugarren ordena: gehienbat emakume zein gizon sekularrek osatutakoa, "Frantziskotar sekularrak" bezala ezagunagoak (emakumeak zein gizonak izan daitezke), hala ere erlijiosen adar bat dago multzo honetan.

* Frantziskotar sekularren ordena (Ordo Franciscanus Saecularis, O.F.S.)
* Frantziskotar hirugarren ordena erregularra (Tertius Ordo Regularis, T.O.R.)

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016/01/17 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Gaztelaniaz)****(Italieraz)** Ordo Fratrum Minorum, ofm.org
* **(Gaztelaniaz)** Arantzazuko frantziskotar probintzia
* Arantzazuko frantziskotarrak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9263172

 |

* Wd Datuak: Q9263172
**Karl Schmidt-Rottluff** —**Karl Schmidt** 1905 urteraino— (Rottluff, Chemnitz, 1884ko abenduaren 1a – Berlin, 1976ko abuztuaren 10a) margolari espresionista eta marrazkilaria izan zen, *Die Brücke* artista taldearen lau sortzaileetako bat.

Bizitza eta lana
----------------

Rottluffen jaioa, gaur egun Chemnitz auzoan eta Karl Schmidt izena izan zuen 1906 urtera arte.

Dresdenen arkitektura ikasketak hasi zituen baina epe baten ostean ikasketak utzi eta  *Die Brücke ("Zubia")* talderaren lau sortzaileetako bat izan zen; gainerakoak, arkitekturako ikaskide hauek izan ziren, Ernst Ludwig Kirchner, Fritz Bleyl eta Erich Heckel. Taldea Dresdenen sortu zen 1905 urteko ekainaren 7an eta antolatu zuten lehendabiziko erakusketa urte bereko azaroan Leipzigen izan zen.

1906 urtean, abizenari "Rottluff" izena gaineratu zion. Urte hartako uda Alsen uhartean eman zuen Emil Nolderekin batera. 1907 urtetik 1912 urtera, udako aldiak Dangast kostaldean eman zuen,  Bremendik gertu. 1911ko abenduan, Die Brücke taldekideekin Dresdenetik Berlinera joan zen. Taldea 1913 urtean desegin egin zen.

1915 urtetik 1918 urtera Lehen mundu Gerratean parte hartu izan zuen, ondoren Berlinera itzuli izan zen eta bertan eman zuen bizitza osoa, Bigarren Mundu Gerrako aldian izan ezik, garai hartan Rottluffera itzuli baitzen bere estudioa aire eraso bat jaso ostean. 1924 urtean, Rosa Scahpire arte historialariak, Schmidt-Rottluffren lanen katalogo bat argitaratu zuen.

Lehen Mundu Gerraren ondoren,  Schmidt-Rottluffren espresionismo lanak goretsiak ziren baina naziek boterea hartu zutenean gaitzetsiak izan ziren; izan ere 1933 urtean Prusiako Arte akademiatik bota egin zuten.

Naziek 1937. urtean Schmidt-Rottluffen 608 margolan museoetatik kendu zituztenen eta haietako batzuk  "arte endekatua" ("Entartete Kunst") erakusketetan aurkeztuak izan ziren. 1941 urterako margolari gremiotik bota eta margotzea debekatu zioten.

Gerraren ondoren, 1947. urtean, Schmidt-Rottluff , Berlin-Charlottenburg arte unibertsitateko irakasle izan zen eta horren bidez artisten belaunaldi berriengan eragin handia izan zuen.

1976. urtean Berlinen hil egin zen.

Oharrak eta erreferentziak
--------------------------

1. 1 2 3  Carey, Frances; Griffiths, Anthony (1984)
2. ↑  "Schapire, Rosa"
3. ↑  Karl Schmidt-Rottluff Arte Modernoko Museoa, New York.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q161143
* Commonscat Multimedia: Karl Schmidt-Rottluff

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4964287
* ISNI: 0000 0001 0864 5901
* BNE: XX1440277
* BNF: 12127491z (data)
* GND: 118759795
* LCCN: n50006738
* NKC: ola2003172395
* Tabakalera ID: 62147
* SNAC: w6kh0tkt
* SUDOC: 029723957
* ULAN: 500005940
* BIBSYS: 90355514
* UB: a1121272
* Open Library: OL485763A
* KulturNav: id
* RKD: 70712
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q161143
* Commonscat Multimedia: Karl Schmidt-Rottluff
**Katu Akustiko Operazioa** (*Acoustic Kitty* ingeleraz) CIAk sorturiko operazio bat izan zen. Gerra Hotzaren garaian CIAren Zientzia eta Teknologia zuzendaritzak garatu zuen. Ideia nagusia arriskutsuak izan zitezkeen konbertsazioak grabatzeko sistema bat eratzea zen, horretarako katuak erabiliz. 2001ean proiektu honen garapena azaltzen zuen dokumentua desklasifikatu zen, baina oraindik ere hainbat atal zentsuratuta ditu, CIAk ez dituelako argibide guztiak eman nahi.

Katuaren manipulazioa
---------------------

Katuak espioitza lana egin zezan hainbat operazio egin behar izan zituzten, kirurgiarekin bere anatomia aldatuz. Belarriaren barruan mikrofono bat jarri zioten eta antena bat buztanean. Hala ere egindako lehen frogetan konturatu ziren katuak azkar ekiten ziola janari bilaketari, eta beraz zientzialariek kirurgia erabili behar izan zuten gose sentsazioa kendu ahal izateko. Katua ere ondo hezi behar izan zuten misioak egin ahal izateko.

Proiektuak 5 urte iraun zituen (1961tik 1966ra) eta 20 milioi dolarreko aurrekontua zuela uste da, nahiz eta beste iturri batzuek 15 milioira jaisten duten zifra hori.

Lehen froga eta porrota
-----------------------

1966an katua askatu zuten Washington DCn SESBek Wisconsin Avenuen zuen enbaxadatik gertu. Bertan zegoen parke batean bi espia sobietarrek bilera egingo zutela bazekiten. Katua nahikoa gerturatu behar zen mikrofonoek elkarrizketa grabatu ahal izateko. Hala ere katua errepidea gurutzatzen ari zela taxi batek jo eta hil zen.

Heriotza honek, milioika dolar xahutzeaz gain, CIAk proiektua behin betiko ixtea ekarri zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2739742

 |

* Wd Datuak: Q2739742
**Gaio Kasio Longino**, K.a. 73ko kontsul erromatar bat izan zen, Marko Terentzio Varron Lukulorekin batera. Kasiok eta bere kideak, *lex Terentia Cassia* deritzon legea onartu zuten, Senatuari, alea Sizilian erostea eta Erroman prezio baxuan saltzea agintzen zuena. Hurrengo urtean, K.a. 72an, Galia Zisalpinako prokontsul bezala, Hirugarren Gerra Serbilean, Kasio, Espartako eta honen jarraitzaileak geldiarazten saiatu zen Modena inguruan, esklabuen armada, okupatu gabeko Galian zehar igarotzea saiatzen ari zenean, baina berebiziko porrot bat jasan zuen, eta ozta-ozta irten ahal izan zen bizirik. Bi urte beranduago, lekuko bezala deklaratu zuen Gaio Verresen aurka, Sizilia gobernatu zuenean izan zuen ustelkeriagatik bere aurka egindako epaiketan. K.a. 66an, Kasiok, *lex Manilia* deritzon legea babestu zuen, Mitridates VI.a Pontokoaren aurkako gerraren agintaritza, Ponpeio Handiari ematen ziona. Zizeronen lagun handi bat izan zen, honek, pretore bezala, Kasio babesteko hitzaldi ospetsu bat egin zuelarik.

Kasio Longino hau, ziuraski, Julio Zesar hil zuen Gaio Kasio Longinoren aita izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Luzio Lizinio Lukulo eta Marko Aurelio Kotta** | **Erromatar kontsula Marko Terentzio Varron Lukulorekin**K.a. 73 | Ondorengoa**Luzio Gelio Publikola eta Gneo Kornelio Lentulo Klodiano** |
Pluton planeta nanoa aurkitzeko erabili zen Lowell Behatokiko kliska mikroskopioa.
**Kliska mikroskopioa** edo **estereokonparagailua**, astronomian zeru objektuetan mugimenduak edo distira aldaketak neurtzeko erabiltzen den tresna bat da. Estereokonparagailua oso erabilgarria zen kometak, izar bikoitzak, asteroideak, izar aldakorrak eta izarren desplazamendua detektatzeko.

Tresna hau, oinarrian modu optikoan bi argazki plaka gainjartzen diren mikroskopio bat da, azkar aldatuz batetik bestera. Honela bi irudiak alderatu eta euren artean diferentziak detekta daitezke. Gaur egun tresna hau funtsean lan bera baina abiadura eta zehaztasun gehiagoz egiten duten konputagailuen erabileragatik aldatu da.

Funtzionamendu printzipioa
--------------------------

Gaueko zeruaren eremu baten argazkiak hartzen dira une edo garai ezberdinetan, ondoren argazkiak sekuentzia azkar edo "kliskatan" aztertzen dira okular baten bidez. Hala posible da objektu baten distira edo posizioan aldaketak aurkitzea.

Pluton planetaren aurkikuntza
-----------------------------

1930ean Clyde Tombaughek Pluton planeta estereokonparagailu bat erabiliz aurkitu zuen. Bere aurkikuntzarako alderatu zituen argazkiak 1930eko urtarrilak 23 eta 29ko gauetan hartuak izan ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q884408
* Commonscat Multimedia: Blink comparators

---

 |

* Wd Datuak: Q884408
* Commonscat Multimedia: Blink comparators
Kataluniar Errepublikaren iragankortasun juridikoa eta sortzearen legearen prozesu konstituziogilea.
**Errepublikaren iragankortasun juridikoa eta sortzearen legea**, katalanez: *Llei de transitorietat jurídica i fundacional de la República*, baita **Kataluniar erregimen juridikoaren legea** (*Llei de règim jurídic català*) izenez ezaguna ere, Katalunia estatu independientea bilakatzeko trantsizio prozesuan zehar, segurtasun juridikoa eta administrazioen ordezkatze ordenatua eta zerbitzu publikoen jarraipena bermatzea helburu duen legearen izendapena da.

Lege honen 1. artikuluaren arabera, «Kataluniak zuzenbidezko Errepublika demokratiko eta sozial bat osatuko du».

2016ko abenduaren 29an agiriaren zirriborroa argitaratu zen, eta 2017ko abuztuaren 28an Kataluniako Parlamentuan aurkeztu. 2017ko irailaren 8an Kataluniako Parlamentuan bozkatua eta onartua izan zen, eta 2017ko urriaren 1eko Kataluniaren independentziari buruzko erreferenduman baiezkoak irabaziz gero indarrean jarriko zen.

Egitura
-------

Egitura hitzaurre bat eta bederatzi epigrafeetan egituratua dago:

* I Titulua: Xedapen orokorrak, lurraldetasuna eta herrialdetasuna
* II Titulua: Antolamendu eta eta administrazio segidak
* III Titulua: Eskubideak eta betebeharrak
* IV Titulua: Erakunde sistema
* V Titulua: Lege boterea eta justizia administrazioa
* VI Titulua: Finantzak
* VII Titulua: Prozesu konstituziogilea
* Amaierako xedapenak

Kanpo estekak
-------------

* Llei de transitorietat jurídica i fundacional de la República **(Katalanez)**
* Law on Juridical Transition **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28091116

 |

* Wd Datuak: Q28091116
**Blarney harria** (ingelesez *Blarney Stone* eta irlanderaz *Cloch na Blarnan*), modu herrikoian **Etorriaren harria** ezizenez ezagutua, Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderrian dagoen Blarneyko gazteluan kokatzen den harri urdin bloke bat da. Gaztelu hau Cork hiritik 8 bat kilometrotara dago.

Kondairaren arabera, harri hau musukatzen duen edozeinek etorriaren dohaina bereganatu ohi du. Harria, berez, 1446an gazteluaren Ohorezko Dorrean ezarri zen. Bestalde, kondaira honek berak dioenez Scone harriaren zati izan zen.

Iruditegia
----------

* Blarney harria musukatuz.Blarney harria musukatuz.
* Blarney harria behealdetik ikusita.Blarney harria behealdetik ikusita.

Ikus gainera
------------

* Blarneyko gaztelua

Kanpo estekak
-------------

* Blarney gazteluaren webgunea **(Ingelesez)** **(Frantsesez)** **(Alemanez)** **(Gaztelaniaz)** **(Italieraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2369564
* Commonscat Multimedia: Blarney Stone

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85014781
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2369564
* Commonscat Multimedia: Blarney Stone

51°55′45″N 8°34′14″W﻿ / ﻿51.929091°N 8.570564°W﻿ / 51.929091; -8.570564
**Juliana Léveillé-Trudel** (Montreal, Quebec, 1985) emakume idazlea eta hezitzailea da. Frantsesez idazten du.

Biografia
---------

1985ean Montrealen jaioa, kultur ikasketak egin zituen Quebeceko Unibertsitatean, Montreal hirian, eta Quebec iparraldeko Nunavik eskualdean hezitzaile jardun du. Dramaturgia lanak egiten ditu eta Théâtre de Brousse izenekoa sortu zuen. Gaur egun, bigarren eleberria idazten ari da, baita helduentzako hirugarren antzezlana eta haurrentzako antzezlan bat ere. *Nirliit* zuen lehen eleberria (2015), hainbat hizkuntzatara itzuli zuten eta oihartzun handia lortu zuen.

Sariak
------

* Pantagruel Saria 2018an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106857659
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5145003265961300190
* ISNI: 0000 0004 5291 2933
* BNF: 17841283n (data)
* GND: 1104950235
* LCCN: nb2018014729
* NKC: xx0270163
* SUDOC: 248349295

 |

* Wd Datuak: Q106857659
**Bresteko arrada** (frantsesez: *rade de Brest*; bretainieraz: *Lenn-vor Brest*) Finistère departamenduan dagoen 180 km²-ko badia handi bat da. Bresteko bokalea (frantsesez: *Goulet de Brest*) deiturik 1,8 kilometroko zabalera duen pasabide baten bidez Iroiseko itsasoarekin bat egiten du. Ur masa handi hau urte osoan zehar nabigagarria da.

Azken glaziazioaren ondorengo ur-igoerak itsasadarrak (bertan *aber* deituak) sortu ditu eskualdeko ibaien (Penfeld, Élorn...) bokaletan.

Bere itsasertzetan honako udalerriak daude: Daoulas, Irvillac, Plougastel-Daoulas, Hanvec, Logonna-Daoulas, Saint-Eloy, Hôpital-Camfrout, Loperhet, Saint-Urbain, Le Faou, Rosnoën, Lopérec, Pont-de-Buis-lès-Quimerch, Dirinon, Plouédern, La Forest-Landerneau, Saint-Divy, Landerneau, Saint-Thonan, Pencran, Trémaouézan, Guipavas, Le Relecq-Kerhuon, Argol, Lanvéoc, Camaret-sur-Mer, Roscanvel, Crozon, Telgruc-sur-Mer, Landévennec, Brest eta Plouzané.

Île Longue, Frantziako Itsas Armadako itsaspekoen basea, bertan dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** Vacher, Antoine.  (1919). «La rade de Brest et ses abords, essai d'interprétation morphogénique" ,» *Annales de Géographie*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208960
* Commonscat Multimedia: Rade de Brest

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4759147270377035700001

 |

* Wd Datuak: Q208960
* Commonscat Multimedia: Rade de Brest
**Klis gotorlekua** (kroazieraz: *Tvrđava Klis*) Splitetik 17 kilometro ipar-mendebaldera kokaturik dagoen Klis herrian dagoen gaztelu ikusgarria da.

Historia
--------

360 metrotako altuera duen harkaitz baten gainean eraikitako Erdi Aroko gaztelua da.

*Dalmatae* leinu iliriarraren gotorlekua bazen bertan k.a. III mendean eta k.o. 9 urtean erromatarrek eskuratu zuten. 476 arte egon ziren erromatarrak eta ondoren Odoakro, ostrogodoak, Bizantziar Inperioa, eslaviarrak eta avaroak izan ziren gotorlekuaren nagusi.

835ean Mislav I.a Kroaziakoak bertan egoitza hartu eta Erret gaztelu bihurtu zen. Hurrengo erregeak, Trpimir I.a Kroaziakoak, bertatik kristautasuna zabaldu zuen Kroaziako lurretan. Bere erregealdian aipatzen da lehen aldiz "kroata" izena. Trpimirović dinastia osatu zen orduan eta 1102an Kroazia eta Hungariako erresumek bat egin zuten.

Andres II.a Hungariakoa gurutzadetan aritu zen eta 1217an Tenpluko ordena ezarri zuen Klis gotorlekuan Split hiri estrategikoa zaintzeko. 1274an Kroaziako Šubić familiak eskuratu zuen Klis eta dinastia berri bati hasiera eman zion.

1526an Mohácseko guduan Otomandar Inperioak Hungariako armada garaitu zuenean Klis otomandarren aurkako gotorleku estrategiko garrantzitsua bihurtu zen. Uskoci gerlari kroaziarren esku gelditu zen gotorlekua baina 1537an gaztelua errenditu eta Senjko Nehaj gotorlekura atzera egin behar izan zuten. Bosniaren mendpe gelditu zen orduan eta mende batez sanjak bat ezarri zuten bertan otomandarrek agintari. Bertatik veneziarrak erasotu zituzten itsasoz, bai eta Kroaziako lurraldeak ere.

XVII mendean veneziarrek eskuratu zuten Dalmazia guztia, Klis gotorlekua bera 1669an eskuratu zuten. Hala iraun zuen Napoleonek Veneziako Errepublika desegin zuten arte. XIX mendean Austriarren menpe egon zen.

Egitura
-------

Dalmaziako gotorleku garrantzitsuena da. Harkaitz baten gainean eraikita dago eta hiru harresik inguratzen dute.

Iruditegia
----------

* Gotorlekua harkaitzaren gainean.Gotorlekua harkaitzaren gainean.
* Oprah dorrea.Oprah dorrea.
* Hirugarren harresiko dorrea.Hirugarren harresiko dorrea.
* Mendebaldeko harresiak.Mendebaldeko harresiak.
* Kainoia.Kainoia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2712312
* Commonscat Multimedia: Klis Fortress

---

 |

* Wd Datuak: Q2712312
* Commonscat Multimedia: Klis Fortress