recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Monasterioaren erorkinak.
**Rupertsbergeko monasterioa** (alemanez: *Kloster Rupertsberg*) Bingen am Rheineko (Alemania) Rupertsberg mendia zegoen San Benediktoren erlijiosoen komunitatea eta eraikina zen. Komentua emakumeentzat bakarrik zen eta Hildegarda Bingengoa izan zen haren sortzailea, 1150 urtean. Hau izan zen gizonen monasteriotik erabat autonomoa izan zen moja etxea.

Historia
--------

Komentu berria IX. mendean botatako beste baten gainean eraiki zen, Ruperto Bingeneko hilobiaren gainean. Monasterioko eliza 1152an kontsakratu zen. Hildegarda Bingengoa hil zenean monasterioaren dekadentzia hasi zen eta 1632an, Hogeita Hamar Urteko Gerran, suediarrek erabat bota zuten. 1857an gelditzen ziren erorkinak ezabatu ziren Sarre eta Bingen arteko trenbidearen trazaketa errazteko. Monasterioan, 1632 arte, Hildergarden gorpuzkinak gorde ziren; urte horretan Eibingenen, Rheingaun, egin zen monasteriora eraman zituzten. Gaur egun gorpuzkiak Eibingengo Santa Hildegarda eta San Joan Bataiatzailearen elizan gordetzen dira.

Aztarnak
--------

Monasterioko elizaren bost arku gordetzen dira, Würth lantegiaren museoan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   .

Kanpo loturak
-------------

* **(Alemanez)** hildegard.org
* **(Alemanez)** regionalgeschichte.net

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q557972
* Commonscat Multimedia: Kloster Rupertsberg

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 257793146
* GND: 7645107-0

 |

* Wd Datuak: Q557972
* Commonscat Multimedia: Kloster Rupertsberg
**Ruperto Salzburgokoa** edo **Ruperto Wormsekoa** (edo **Ruprecht**, **Hrodperht**, **Hrodpreht**, **Roudbertus**, **Rudbertus**, **Robert**) (660? - 710) gotzaina izan zen, Salzburgoko hiriaren sortzailea, eta eliza katolikoak eta ortodoxoak santutzat hartua. Txildeberto III.a frankoen erregearen garaikidea izan zen.

Bizitza
-------

Tradizioaren arabera, Ruperto merovingiarreen errege-familiakoa zen. eta Santa Erentrudisen osaba izan zen. Wormseko gotzaina zen 697 inguruan. Ratisbonara (Bavariara) bidali zuten misiolari gisa. Bavariako Teodoro dukea bataiatu zuen, eta lurraldea ebanjelizatzen jarraitzeko baimena eman zion. Bertan beste noble batzuk bataiatu zituen. Hortik Altöttingera joan eta bertako biztanleak bihurtu zituen, eta misiolari lanetan jarraitu zuen Danubio ibaiaren arroan. Erlijioa, hezkuntza eta beste erreforma batzuk ere sartu zituen. Abandonatutako *Juvavum* hiri erromatarretik gertu zeuden gatz-meategiak suspertu zituen. Hiria birfundatu zuen, bere ekonomia meategien ustiapenean oinarrituta, eta *Salzburgo* izena eman zion ("gatzaren hiria"). 

```
710eko Pazko igandean hil zen.
```

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Entzilopedia Katolikoa*k jasotzen duenez, ez dago oinarririk tradizio honetarako.
2. ↑  Delehaye 1911.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q44947
* Commonscat Multimedia: Saint Rupert

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 47562221
* ISNI: 0000 0000 2139 9218
* GND: 119006634
* LCCN: nr91010748

 |

* Wd Datuak: Q44947
* Commonscat Multimedia: Saint Rupert
*Artikulu hau militarrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Jean Irazabal».*

**Jean Irazabal**, orduko grafian **Jean Iraçabal**, (Anhauze, 1851ko urriaren 24a - Baigorri, 1929ko maiatzaren 8a) Nafarroa Behereko militarra izan zen.

Biografia
---------

1872an armada sartu baino lehen mugazaina izan zen. Zenbait erregimentutan izan zen eta 1884rako jada azpitenientea izan zen.

Millot jeneralaren talde espedizionarioan boluntario, 1885eko urtarrilaren 20an Tonkinen konpainia baten aginte lortu zuen. 1890ean itzuli baino lehen hainbat operaziotan parte hartu zuen.

1892an kapitain izendatua, Sudanera bidali zuten. Logistikaz aritu zen eta hiltzekotan izan zen. Aberriraturik, 1894an Ohorezko Legioa eman zioten.

1895eko maiatzean Madagaskarren lehorreratu zuten. Antananarivoko guduetan izandako jarrerari esker komandante izendatu zuten.

Hainbat unitate zuzendu zituen 1911n erretiratu arte. 1914an, 63 urte zituen arren, itzuli eta Marneko guduan izan zen. 1918an erretiratu zen armadan 66 urte eman ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Revue historique des armées - Le Train.*  Vincennes, 253 or..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3172743
* **Identifikadoreak**
* Léonore: [LH//1335/47 LH//1335/47]

 |

* Wd Datuak: Q3172743
**Jean Tortel** (Saint-Saturnin-lès-Avignon, Vaucluse, 1904ko apirilaren 4a - 1993ko martxoaren 2a) frantses poeta izan zen. Avignonen igaro zuen haurtzaroa. Erregistro-funtzionario izan zen Gordesen, 1926-1934 bitartean. Lau urtez erbestean bizi izan zen, Toulen. *De mont vivant*en erredakzio batzordeko kide izan zen (1942). 1964tik aurrera, berriz, Avignon inguruan bizi izan zen, erretiraturik. 1987an Poesiako Sari Nazionala irabazi zuen. Haren poesia Raymond Queneauk sortu zuen OULIPO higikundearen barruan koka daiteke. Maurice Scèverenganako miresmena aitortu zuen *L'Amour unique de Maurice Scève* (1961, *Maurice Scèveren maitasun bakarra*) obran, François de Malherbe-renganakoa *Le Préclassicisme français*-en (1952, *Frantses preklasizismoa*), Francis Pongerenganakoa *Ponge cinq fois* (1984, *Ponge bost aldiz*) izenekoan. Beste zenbait lan aipagarri: *Cheveux bleus* (1931, *Ile urdinak*); *Votre future image* (1938, *Zure etorkizuneko irudia*); *Naissances de l'objet* (1955, *Objektuaren sorkuntzak*); *Limites du regard* (1971, *Begiradaren mugak*); *Le Discours des yeux* (1982, *Begien diskurtsua*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3174815
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64012486
* ISNI: 0000 0001 2027 228X
* BNF: 11926851t (data)
* GND: 119263769
* LCCN: n85117461
* NDL: 00458964
* NKC: jcu2011638092
* SUDOC: 027166074
* BIBSYS: 90374339
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05676/eu\_t\_1460/t1460

 |

* Wd Datuak: Q3174815
**Sagrarioa** (jatorrizko ingelesezko bertsioan Dunharrow), Tolkienen legendariumeko toki bat da, bere Eraztunen Jauna eleberrian agertzen dena. Ered Nimrais mendietan ezkutatutako rohirrimen babesleku bat da, edozein erasoren aurka gotortua dagoena. Rohan existitzen hasi baino mende asko lehenago babesleku bezala erabilia izan zen.

Sagrarioa, Elurtu ibaiaren haranaren gaineko amildegi baten gainean zegoen, eta, bertara iristeko, amildegiaren inguruan biribilkatzen zen bidezidor batetatik igo behar zen, alde batetik bestera, eskailera batean bezala. Bide hau, Druedain edo Pukel gizakien estatuekin estalia zegoen, jatorrian, Ered Nimraiseko gizakiek zizelkatuak. Eskailerak igoz, "Firienfeld" zegoen, soldaduek eta errefuxiatuek kanpatzeko larre berdeen gune handi bat.

Zizelkaturiko harri handiek, Hildakoen Bidezidorretaranzko sarrera adierazten zuten.

Sagrarioan bildu zen Theodenen armada, Minas Tiritherantz abiatu aurretik, eta han gelditu behar izango zuen Eowynek, gainontzeko herriarekin batera, berrien zain, baina ez zuen halakorik egin, eta Rohango zaldun bezala mozorrotuta abiatu zen gerrara, gainontzeko armadarekin batera. Aragornek, gainontzeko Elkarte Grisarekin batera, bizkor zeharkatu zuen, Hildakoen Bidezidorrerantz baitzihoan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2603177

 |

* Wd Datuak: Q2603177
**Jacob Thomas Whetton**, (Brisbane, Australia, 1991ko ekainaren 15a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari australiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Australiako taldearekin, Belgikaren atzetik eta Indiaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Daniel Beale, Joshua Beltz, Tim Brand, Andrew Charter, Tom Craig, Matt Dawson, Blake Govers, Jeremy Hayward, Tim Howard, Dylan Martin, Trent Mitton, Eddie Ockenden, Flynn Ogilvie, Lachlan Sharp, Joshua Simmonds, Jacob Whetton, Tom Wickham eta Aran Zalewski-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Jacob Whetton» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Jacob Whetton» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6119449

 |

* Wd Datuak: Q6119449
**Jackson konderria** (ingelesez: *Jackson County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Gainesboro da. 2010eko zentsuaren arabera 11.638 biztanle zituen, Jackson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jackson konderriak 827,57 kilometro koadro ditu. Horietatik 29,02 ura dira. Beste 798,55 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 11.638 pertsonetatik 11.431 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 164 dira. 29 beltzak edo afroamerikarrak. 52 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 10 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 110 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Jackson County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490306
* Commonscat Multimedia: Jackson County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132577425
* ISNI: 0000 0004 0442 4812
* LCCN: n84173411
* NARA: 10040074
* **Lekuak**
* OSM: 1848182
* TGN: 2001880

 |

* Wd Datuak: Q490306
* Commonscat Multimedia: Jackson County, Tennessee
**Jackson konderria** (ingelesez: *Jackson County*) Oregonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Medford da. 2010eko zentsuaren arabera 203.206 biztanle zituen, Jackson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jackson konderriak 7.256,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 46,88 ura dira. Beste 7.209,36 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 28 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 203.206 pertsonetatik 191.768 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 21.745 dira. 1.227 beltzak edo afroamerikarrak. 1.874 amerikar natiboak ziren eta 562 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.304 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 229 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 5.242 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Jackson County, Oregon age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q450159
* Commonscat Multimedia: Jackson County, Oregon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159440585
* ISNI: 0000 0004 4902 9365
* LCCN: n80013190
* NARA: 10039417
* **Lekuak**
* OSM: 1837116
* TGN: 2001711

 |

* Wd Datuak: Q450159
* Commonscat Multimedia: Jackson County, Oregon
**Itsaski-jan**, batzutan ere **Mariskada** baina gaizki esana , itsaki desberdinen prestaketa deritzogu. Prestaketa desberdinak daude aukeratutako produktuen arabera; ohikoenak hauek dira: txangurru, karramarro, lanperna, txirla... Nahiko plater garestia da eta, ondorioz, ez da egunero jateko modukoa.

Ezaugarriak
-----------

Itsaski egosia osorik edo zatitan zerbitzatzen da. Nahiz eta itsaski-bilketa mota komun bat egon, erretilu berean dena agertzen da, batzuetan itsaski-parrillada bezala ere ezagutzen dena, izenak adierazten duen bezala, parrilan egindako itsaskien sorta bat dena (lurraldearen eta sukaldarien eta/edo jankideen gustuaren araberakoa). Merkea ez den plater bat da, baina eraginkortasun handikoa da, zentzumenentzako atsegina; apetitua asetzen du. Udako hilabeteetan ez da prestaketa egokia, nahiz eta kopuru handian kontsumitu turismoaren iristeagatik. Itsaskiaren denboraldia neguarekin bat dator. Arroz eta ardo zuri ezberdinez lagundua izaten da.

Aurkezpen desberdinak
---------------------

* Plateraren aurkezpen batzuk
* Normandia.Normandia.
* 
* 
* Oursinaden, Proventzan.Oursinaden, Proventzan.
* Mariscada Galizia.*Mariscada* Galizia.

Itsaski ohikoenak
-----------------

Hauek dira:

* Itsas datila
* Abakandoa
* Otarraina
* Otarrainxkak
* Txangurrua
* Nekorak
* Buia
* Lanpernak
* Bieirak
* Santio txikiak
* Zigalak
* Ostrak
* Txirlak
* Berberetxoak
* Karrakelak
* Ostrak

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Txoriene saioaren errezeta.
* **(Gaztelaniaz)**:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5999282
* Commonscat Multimedia: Plateau de fruits de mer

---

 |

* Wd Datuak: Q5999282
* Commonscat Multimedia: Plateau de fruits de mer
*Artikulu hau animaliari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Sagu (argipena)».*
**Sagu** izenarekin hainbat ugaztun karraskari izendatzen dira, Muridae familiakoak. Gehienak *Mus* eta *Apodemos* generoaren barrukoak dira, baina badira ere *Micromys*, *Akodon*, *chibchanomys*, *Oligoryzomys*, *Oryzomys*, *Peromyscus* eta *Caenolestes* martsupiala bezalako generoak, non sagu izena erabiltzen den.

*Microcebus* lemur familiako generoari ere lemur-sagu izendatzen zaio.

18 cm inguru luze izaten da, isatsaren 9ak barne. Ile sarri leuna du, kolorez bizkarrean gris iluna eta sabelaldean gris argia. Ezkata txikiez eta ile labur tentez estalia izaten du isatsa. Oso animalia ugalkorra da; 20-24 eguneko ernarialdia izaten du, eta 4, 6 edo 8 ume izan ditzake aldiko. Zernahi jaten eta karraskatzen du, eta galera handiak egiten ditu dabilen lekuan. Gizona heldu den leku guztietan bizi da.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Sagu*** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21168492

 |

* Wd Datuak: Q21168492

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
Persiar Hilezkor bat, lantza, ezkutu, daga, gezitoki eta arkuarekin.
**Hilezkorrak** izenekoak, Mediar Gerretan borrokatu zuten errege goardiako pertsiar errejimendu bat zen. *Hilezkorrak* izena, Herodotogandik dator, *Hamar Milak* edo *Athanatoi* (literalki, Hilezkorrak) deitu zituena. Persiarrek eurek, ziuraski ez zuten hitz hau erabiltzen, ziuraski, *anusiya* edo lagunak hitzaren eraldatze bat izan daitekeena.

"Sagarreramale" ezizena zuten, zeramatzaten lantzen oinarriak, fruita horren forma baitzuen.

Herodotok, Hilezkorrak, Hidarnes buruzagi zen beti 10.000 soldaduko kopurua zuen infanteria astuneko tropa bat zela aipatzen du: hildako, zauritutako edo larriki gaixo zegoen partaide bakoitza, berehala, beste bategatik ordezten zen, honengatik, itxura batean behintzat, sekula hiltzen ez zirelarik. Errejimenduak, persiar edo mediar partaideak bakarrik onartzen zituen.

Arkulari persiarrak Darioren jauregiaren frisoan, gaur egun Louvren.
Hilezkorren armak honako hauek ziren: larru eta zumezko ezkutu bat, lantza labur pat, burdinezko muturduna eta kontrapisu bat kontrako muturrean, arku bat eta gezitoki bat geziekin, eta, azkenik, daga edo ezpata labur bat. Errejimenduaren jantzia, feltrozko kapela edo tiara bat, brodatudun tunika luze bat, praka batzuk eta metalezko sare kota batetaz osatuta zegoen. Bere ohiko taktikak, etsaiaren aurkako aurrez-aurreko karga zen, atzegoardian zeuden hegalek, laguntza gisa, geziak jaurtitzen zituzten bitartean.

Errejimenduari, gurdi, gamelu eta mando karabana batek jarraitzen zion, euren emazte eta zerbitzariak zeramatzana eta janari berezi bat jasotzen zuena. Hilezkorrek, Maraton eta Termopiletako guduetan parte hartu zuten, eta Mardonioren agindupean, K. a. 479an Grezia okupatu zuten persiar tropen zati izan zen. Alexandro Handiak garaitu zituen Issosko guduan K. a. 333an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q213165
* Commonscat Multimedia: Immortals (Achaemenid soldiers)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q213165
* Commonscat Multimedia: Immortals (Achaemenid soldiers)
**Jesuiten eliza** (alemanez: *Jesuitenkirche*) Baden-Württemberg estatuko bigarren hiria den Mannheim hiriko eliza barrokoa da. Ignazio Loiolakoaren eta Frantzisko Xabierkoaren omenez sagaratu zen.

Historia
--------

Eliza 1733 eta 1756 artean eraiki zen, eta 1760an sagaratu. Alessandro Galli da Bibiena izan zen arkitektoa. 1906an eliza berriztua izan zen eta Bigarren Mundu Gerrako bonbaketen ondoren berreraikia izan zen.

 Aldare nagusia

Eliza
-----

Harearri gorriz eginiko fatxadan bi dorre ditu. Kupulak 75 metrotako altuera hartzen du eta goian Paul Egell arkitekto barrokoaren "Fama" du. Barrualdean marmolezko zutabeak daude eta dekorazioa barrokoaren hasierako garaitakoa da. Ignazio Loiolakoaren bizitzaren pasarteak ikus daitezke, baita Frantzisko Xabierkoak Indian izandako misioaren margoa ere.

Johann Michael Steigerrek 1754ean egindako kanpai barroko handia bonbaketek hainbeste kaltetu zuten Frederick William Schillingek bost kanpai egiteko erabili zuela 1956an. Gaur egun zortzi kanpai daude Jesuiten elizan. handienak 2 metroko diametroa dauka eta ia 5 tona.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q538329
* Commonscat Multimedia: Jesuitenkirche Mannheim

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 235201665
* GND: 4361868-6
* LCCN: n78054464
* SUDOC: 109976371

 |

* Wd Datuak: Q538329
* Commonscat Multimedia: Jesuitenkirche Mannheim
**Jesus Montes Iribarren** (Irun, 1940ko ekainaren 27a) gipuzkoar margolaria da.

Biografia
---------

Gaspar Montesen semea da. Aitarekin lehendabizi, eta gero, Madrilen eta Parisen egin zituen Margolaritza ikasketak. Erakusketa ugaritan (Oslo, Irun, Donostia, Madril, Bartzelona, Zaragoza, Iruñea, Marbella) jarri ditu bere koadroak ikusgai. Lan nagusiak: *El gallo negro*, *Palometa*, *Ziga*, *Caballos*, *Donamaría*, *Iglesia de Zubieta*, *Erasun*, *Pastando*, *La Noche y los caballos*, *Retrato de M. Sánchez Marco*, *Ventana* eta *Agustín Boyer*. Bi urtez behin Irungo galeria batean erakusten du bere lana, baina azken urteotan urteko lana Nafarroako Ziga herrian duen Karakoetxea etxean ere jarri ohi du ikusgai. Izadi hilak eta giza irudiak lantzen jarraitu du azken urteotan ere.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260364
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 60972127
* LCCN: n2006055147
* SUDOC: 088745635
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 81578

 |

* Wd Datuak: Q12260364
**Jesus Gaztañaga Garmendia** —izengoitiz ***Ertziñape*** edota ***Aizarna-zale***— (Asteasu, Gipuzkoa, 1932ko abenduaren 2a - Tolosa, Gipuzkoa, 1992) euskal idazlea izan zen. Gasteizko eta Donostiako apaizgaitegietan egin zituen apaiz-ikasketak. *Euzko Gogoa*, *Jakin*, *Zeruko Argia*, *Goiz Argi*, *Laiaketan* eta *Olerti* aldizkarietan eman zituen argitara lan aipagarrienak 1956. urteaz geroztik. *Jainkoaren erria eta Eliz Misterioa* idatzi zuen P. Zabaletarekin batera. Gaztañagarena eta Nemesio Etxanizena da *Aladino* eta *Munchausen-go jaunaren egintzak* liburuen euskal bertsioa. Kardaberaz taldekoa eta Euskerazaintza elkartekoa izan zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260347
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 62459
* Lur: 02383/eu\_g\_1291/g1291

 |

* Wd Datuak: Q12260347
**Jesus Ioldi Bereau** (Arizkun, 1894ko abenduaren 4a - Víznar, Granadako probintzia, 1936ko urriaren 23a) nafar kimikari eta politikaria izan zen.

Bizitza
-------

Zaragozan batxilergoa ikasi ondoren, 1915ean Kimikako lizentzia burutu zuen hango unibertsitatean. 1917an doktoregoa lortu zuen Madrilgo Unibertsitate Zentralean. Zaragoza, Sevilla eta Cádizeko fakultateetan lan egin eta gero, 1924an Kimika Orokorreko katedra lortu zuen Granadako Unibertsitatean. 1928an Beatriz Pérez Pérezekin ezkondu zen; hiru seme izan zituzten: Jesús, Antonio Luis eta Victoriano.

Unibertsitateko lanaz gain, Granadako bizitza politikoan ere hartu zuen esku. 1932ko apirilaren 27tik irailaren 30era hiriko alkatea izan zen. Uda hartan, argi eta garbi agertu zen José Sanjurjok eman zuen estatu kolpearen aurka. 1934an, Manuel Azañaren Izquierda Republicana alderdian sartu zen.

1936ko uztailean, Frankoren altxamendu militarraren ostean, Guardia Civilak atxilotu zuen Capileiran, emaztearen sorterrian. Uztailetik urrira, Víznarren eraildako errepublikazaleak lurperatzera behartu zuten frankistek. Azkenik, urriaren 23an, bera ere fusilatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Mateo Alarcón, Pedro Luis, Gómez Oliver, Miguel, Mateo Leivas, Lidia, Hidalgo Álvarez, Roque,. *Jesús Yoldi Bereau.*  generacionesdeplata.fundaciondescubre.es (Noiz kontsultatua: 2014-6-15).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Jesus Ioldiren biografia, generacionesdeplata.fundaciondescubre.es

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23649269

 |

* Wd Datuak: Q23649269
**Jesus Mari Markiegi Aiastui** (lagunek ***Motriko*** bezala ezagutzen zuten; Arrasate, 1955eko urtarrilaren 18a - Gernika, 1975eko maiatzaren 14a) ETAko kide arrasatearra zen eta 1975eko maiatzaren 14an Gernikan hil zuen Guardia Zibilak, 20 urte zituela. Garai horietan Axun Arana (Arrasatekoa bera ere) zen bere neska-laguna.

Gernikako sarraskia
-------------------

1975eko maiatzaren 14an, goizaldeko seitan Guardia Zibilak pisu baten miaketa hasi zuen Gernikan. Atarira irten ziren jabeak, Iñaki Garai eta Blanca Salegi, eta Guardia Zibilak inor gehiago ote zegoen pisuan galdetzean, baietz erantzun zuten, bi gazte bazirela. Bitartean, bi gazte horiek, Jesus Mari Markiegi haietariko bat zelarik, leiho batetik alde egiten saiatu ziren, eta etxetik irtetean Guardia Zibilen teniente batekin topo egin zuten, tiroak elkar gurutzatu ondoren tenientea hilda gertatu zen eta bi gazteak zaurituak.

Gazte batek mendi aldera jo zuen, Ajangiz aldera, eta bestea Gernikako hiri barnerantz abiatu zen. Azken honek alde egitea lortu zuen, baina ez lehenengoak.

Guardia Zibilen tenientea Bilboko hospitalera igorri zuten, eta orduan jazo zen azalpen ofizialik gabeko gertaera: Iñaki Garai eta Blanca Salegi tiroz hil zituzten zibilek. Gorbernuaren bertsioan ez da gehiagorik adierazten tiroketa bat gertatu zela baino. Bainan jakina da Iñaki eta Blanca armarik ez zituztela eta ordurako atxilotuak zeudela, horregatik susmatzen da Guardia Zibilak buruturiko exekuzio bat izan zela.

Bi ordu beranduago, zortzi t'erdiak aldera, Jesus Mari Markiegi aurkitu zuten zibilek Ajangiz aldeko baserri batean. Jesus Marik, zauriturik, laguntza eskatu zuen Mendieta auzoan eta bertako txabola batean gorde zen. Guardia Zibilek topatu eta metrailatuz hil zuten. Jesus Marik 20 urte zituen eta bere gorputzari 40 balatik gora sartu zizkioten. Laguntza eskaini eta zauriak osatzen lagundu zizkien auzokideak atxilotuak eta torturatuak izan ziren.

Motriko erail ondoren ugariak izan dira bere omenez egindako egitasmoak; baina, denetan ezagunena *Kapitalismoak* abestiari egindako bertsioak izan dira. Abesti horren letrak eta musika Jesus Marik egin zituen eta besteak beste Gontzal Mendibilek eta Kloratita taldeak bertsionatu izan dute. Jarraian ageri dira euskal herritarren artean hain ezaguna egin zen abestiaren hitzak.

  

Kapitalismoak dakarren
  
katai ta zapalketa
  
izan dadila guretzat
  
indar askatzailea.

Nagusi lantokietan
  
baserri ta eskoletan
  
gure herriko nausiak
  
izan arte aurrera.

Aurrera langiledia
  
aurrera herri-gizona
  
etsaiak puskatu arte
  
jo dezagun aurrera.

Langile, nekazariak
  
euskaldun guztiak
  
ez dezagun gura herrian
  
klase diferentziak
  
egin dezagun biharko
  
Euskadi sozialista bat.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492156

 |

* Wd Datuak: Q20492156
**Saint-Germain-de-la-Rivièreko aztarnategi paleolitikoa** Okzitaniako Saint-Germain-de-la-Rivière herrian dago, eta bertan aurkitutako emakumez gazte baten hilobiagatik da ezaguna.

Saint-Germain-de-la-Rivièreko dama
----------------------------------

*Saint-Germain-de-la-Rivièreko dama* izenarekin ezagun den hilobiratzea leize batean aurkitu zen, eta 16.000 urteko antzinatasuna kalkulatu zaio. Gorpua okre gorriz estali zuten lurperatzeko, eta molusko oskolez eta orein hortzez egindako apaindurazko elementuren bat zeraman, zeinetarik 70 orein hortz kontserbatu diren. 

Inguruko garaiko faunarekin alderatuta, oreinen presentzia oso deigarria suertatzen da, ez direlako seguruenik bertako ehiza ohikoa. Izatez, arkeologoek uste dute oreinak Euskal Herriko kostaldeko eremu batekoak direla (gertueneko haztegia ugaztun haientzat), leizetik 300 kilometro ingurura.

Emakumea lurperatutako apainduraren aberastasunak paleolito garaiko estraitifikazio sozialaren falta zalantzan jartzen duen Europako hilobietako bat da. Alde horretatik, Errusiako Sungirreko hilobiekin eta Arene Candide Liguriako leizean aurkitutako *Printzearekin* lotzen da *Saint-Germain-de-la-Rivièreko dama*.

#### Mapa

Saint-Germain-de-la-Rivièreko damaren ehorzketa gunea, eta orein-hortz apaingarrien jatorria.

MapSaint-Germain-de-la-Rivièreko damari aurkitu dizkioten orein-hortzak, adituen aburuz, gertuenik, Euskal Herriko mendebaldeko isurialde kantauritarrekoak lirateke.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *INÉGALITES SOCIALES AU PALÉOLITHIQUE SUPÉRIEUR : LES PARURES DE SAINT-GERMAIN-LA-RIVIÈRE (GIRONDE).*  Paleo (Noiz kontsultatua: 2022-01-31).
2. ↑   **(Ingelesez)** Graeber, David.  (2021). «3. Unfreezing the Ice Age» *The dawn of everything : a new history of humanity.*  ISBN 978-0-374-72110-7. PMC 1284998482. (Noiz kontsultatua: 2022-01-31).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22920334
* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00083748

 |

* Wd Datuak: Q22920334
**Jean-Phillipe Auclair** (1977ko abuztuaren 22a - 2014ko irailaren 29a), **JP Auclair** bezala ezaguna, Sainte-Foyn, Quebecen jaiotako akrobazia eskiatzaile kanadarra izan zen. JPk 1998an Salomon lagundu zuen akrobazia eskian iraultza suposatu zuen 1080 eskia ateratzen. 2002an, Tanner Hall eta beste eskiatzaile batzuekin akrobazia eskian zentratutako Armada enpresa sortu zuen, eta bere talde profesionaleko kidea izan zen. Hainbat eski filmetan parte hartu zuen, tartean 2012an Sherpas Cinemak atera zuen *All.I.Can* filmean.

2014ko irailaren 29an hil egin zen Andreas Fransson eskiatzailearekin batera Cerro San Lorenzon, Txilen, eroritako elur-jausi batean. Apogee Skiing websaila filmatzen ari ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «X Games 2000 - J.P. Auclair» *espn.go.com* (Noiz kontsultatua: 2018-05-31).
2. ↑    *JP Auclair | ARMADA SKIS.*  2013-01-17 (Noiz kontsultatua: 2018-05-31).
3. ↑    *Sherpa Shop | Sherpas.*  2012-12-17 (Noiz kontsultatua: 2018-05-31).
4. ↑    *Auclair, Fransson Confirmed Dead - POWDER Magazine.*  2014-10-02 (Noiz kontsultatua: 2018-05-31).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6108752
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 232090982
* LCCN: no2012024464

 |

* Wd Datuak: Q6108752
**Johnston konderria** (ingelesez: *Johnston County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Smithfield da. 2010eko zentsuaren arabera 168.878 biztanle zituen, Johnston kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Johnston konderriak 2.060,35 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,89 ura dira. Beste 2.049,46 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 81,97 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 168.878 pertsonetatik 139.683 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 21.814 dira. 25.082 beltzak edo afroamerikarrak. 689 amerikar natiboak ziren eta 33 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 976 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 231 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.184 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497938
* Commonscat Multimedia: Johnston County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124330220
* LCCN: n80043418
* NARA: 10039542
* **Lekuak**
* OSM: 2528713
* TGN: 2001509

 |

* Wd Datuak: Q497938
* Commonscat Multimedia: Johnston County, North Carolina
**Santa Maria baseliza** Esa udalerrian Erdi Aroko kristiau baseliza bat da.

Kokalekua
---------

Erronkariarren zubitik hurbil dago.

Historia
--------

Erdi Aroan bertatik igarotzen ziren erromesen ospitale izan zen.

Eraikina
--------

Oinplano luzea du, 1200an jatorrizko nabeari egindako handitzea, hartatik inpostan pilastra bat eta egurrezko sapaia eusten duen arku fajoi ebakia bakarrik gelditzen dira. Sakristia epistolaren aldetik hormaburuari atxikia dago, eta zerupeko estalitako gela laukizuzena da.

Kanpoaldetik, baseliza, harlandu luzituzko eraikin horizontal luzea da, barnealdeko fajoiarekin bat datorren kontrahormaz eta dobel erradiala duen puntadun atearekin.

Garai batean baseliza honetan zegoen Santa Mariaren irudia gaur egun Esako Doneztebe eliza berrian dago. Baselizan aldare nagusiaren gainean irudia kokatua zegoen horma-hobia ikusgai dago.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ESA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Esa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31189001

 |

* Wd Datuak: Q31189001
**Santa Maria Magdalena eliza** Nafarroako Ablitas udalerriaren herrigunean dagoen eliza bat da. Gotiko estiloko eraikina da Lehenengo eraikenetik gelditzen den arrasto bakarra elizaren ezkerreko aldean dagoen harrizko pareta da; kanpotik ikus daiteke. 1564tik hasita berrikuntza handiak egin ziren, eta gotiko-errenazentista itxura eman zitzaion, habearte handia alboetan kaperak zituelarik. XVI. mendearen bukaeran, bigarren handiagotze bati ekiten zaio, Honetan, bina ataleko hiru habearte eraikitzen dira. XVIII. mendean barrualdea berritu zen. Eliza osatzen da XVI. mendeko sakristiarekin. Kanpo aldea xumea da; harrizko paretak ditu, lehenengo eraikinarenak direnak, eta gainerakoa adreiluzkoa da. Bere kanpandorrea nabarmentzen da.

Erretaula, XVII. mendekoa, Francisco Gurreakoak, Juan Gurreakoaren semeak, Jeronimo Estagaranen diseinua jarraituz egindakoa da. Badirudi erretaula bere tokian jartzerakoan eztabaida bat sortu zela Ablitaseko Kondearen eta herritarren artean, hark bere armarria erretaulan jartzea nahi baitzuen; modu batera edo bestera, bere nahia betetzea lortu zuen, zeren, atikoan dagoen Ecce Homoren ohial batean, Kondea eta bere emaztea agertzen dira, hark bularrean bere armarria duelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *i. Merindad de Tudela.*  in: *Catalogo Monumental de Navarra*. Institución Principe de Viana, 1 or..

Kanpo estekak
-------------

* Ablitas Santa Maria Magdalena elizari buruzko orrialdea **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492696

 |

* Wd Datuak: Q20492696
**István Csók** (Sáregres, 1865eko otsailak 13-1961eko otsailak 1) hungariar margolari inpresionista bat izan zen. Csok Parisen bizi izan zen eta han egin zituen erakusketak bere bizitzaren zati handi batean. Hungarian ospetsuago egin zuen bere biluztu, erretratu eta Balaton aintziraren paisaiengatik. Csokek nazioarteko erakusketa ugari egin ditu zenbait hiritan, Erroma, Londres, San Francisco eta Pittsburgh kasu. Bi aldiz irabazi zuen Kossuth Saria.

Gaur egun Mendebaldean ikustea oso arraroa den arren, Csóken lanaren adibide bat 1971ko Drakula Kondesa filmearen hasierako kredituen ondoren ikus daiteke. Bertan Elisabet Báthory kondesa saileko hiltzaile bat bezala erakusten duen margolan bat dago, non emakume gazte batzuk torturatzen gozatzen ari den. Bere gazteluetako bateko barne patio batean, biluzik dauden neska batzuk urez bustitzen ari dira, eta elurretan hotzez hiltzen uzten dira. Jatorrizko margolana Bigarren Mundu Gerran suntsitua izan zen.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***István Csók*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q876170
* Commonscat Multimedia: István Csók

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 45477621
* ISNI: 0000 0000 7853 4695
* BNF: 16191629n (data)
* GND: 132977907
* LCCN: n92026491
* SUDOC: 251424693
* ULAN: 500002294
* Open Library: OL853047A
* RKD: 19537
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q876170
* Commonscat Multimedia: István Csók
**Jantziaren Zentroak** Euskal Herriko janzkera zein modaren historia gertutik ezagutzeko helburua duen museoa da. Errenteriako Udalaren babespean jaiotako ekimena da. Iraultza dantza taldeak kudeatzen du eta jantzi bildumagilea da. XVIII.-XX. mendeen arteko jantzien bilduma gordetzen du..

Eraikina
--------

Kapitain etxea izeneko eraikinean kokatuta dago, Errenteriako alde zaharreko XVII. mendeko eraikin barroko batean, 1638 urtean altxatua. Museoak, Jantziaren zentroak, 2017ko apirilaren 1ean zabaldu zituen ateak. Instalazioei dagokionez, atariko solairuan, harrera gunea eta aldi baterako erakusketak daude. Lehen pisuan, ikus-entzunezko bat ikusteko aukera du bisitariak. Horretan, Jantziaren Zentroa nola sortu zen, eta bertako erakusketak nola prestatu diren azaltzen da. Bigarren solairuan, XIX-XX mende artean herri xeheak janzten zuen arropa ikus dezakegu. Sarreran, Xanti eta Maialen Errenteriako erraldoi ezagunek ongi-etorria emango diote bertaratzen denari. Hirugarren, eta azken pisuan, modaren historiaren errepaso laburra XVIII-XX mendeetako goi mailako herritarren bizi-modua, ohiturak, janzkera ezagutzeko aukera.

Bilduma
-------

Bilduma Errenteriako Iraultza Dantza Taldearen lanari esker lortu da, 20 urtez Euskadiko janzkeraren historia aztertu baitu bere jardunerako: argazki zahar, idatzi, dokumentu eta jatorrizko arropak ikertu eta bildu ditu. Lan horren ondorioz, bilduma osatu eta Jantziaren Zentroan gorde egin du emaitza. Jantzi bakoitza kokatzeko garai berean, Europan indarrean zegoen moda aztertu du, Jantziaren Zentroan ikusgai dagoen erakusketaren inguruko azalpen zuzenak emateko.  Dohaintzak ere jasotzen ditu eta horregatik ezin da bilduma itxi gisa hartu.

Ikusteko
--------

Asteburutan eta jaiegunetan zabaltzen da. Bisita gidatuak eskeintzen dira, euskaraz zein gazteleraz, aldez aurretik eskatuta. Parte hartzea sustatzeko Iraultza Dantza Taldeak sortutako hainbat jantzi janzteko proposamena luzatzen die zentroak bisitariei. Instalazioan, haritz egurrez egindako XIX. mendeko armairu bat dago, zabaldu ahal da, eta barruko arropa jantzita, ispiluan norberaren irudia ikusteko aukera dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Museoaren fitxa Gipuzkoako aldundiaren Kultura departamentuan, kontsulta data 2020-08-15
2. ↑   Jantziaren Zentroa, beste begirada bat gure iraganera kontsulta data 202008-15

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109330800

 |

* Wd Datuak: Q109330800
**Janubioko gatzagak** Lanzaroteko hego-ekialdean dauden gatzaga batzuk dira, Yaiza udalerrian daudenak.

Balio paisajistiko eta ekologikoak dituzte, eta, gatz-arkitekturaren konplexutasun eta originaltasunarekin eta sistema hidraulikoen konplexutasunarekin batera, itsas gatz-aparatu berezienetako bat bihurtzen dituzte. Gatzagak Vicente Lleó Benlliurek 1895ean eraiki zituen, eta 1945ean bere ilobari utzi zizkion. Padrón familiak oraindik ere garatzen du jarduera hori.

Gatzagak dauden aintzira sumendi-erupzioek sortu zuten, itsasoaren eta aintziraren artean laba-hesi bat sortuz. Gaur egun 1.000 metro inguruko zirkunferentzia du, eta batez beste hiru metro inguruko sakonera.

*Dunaliella salina* mikroalga halofilari esker, bere urak gorrixkak dira. Kanarietako Gobernuak hegaztientzako babes bereziko eremu izendatu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Kanarietako Gobernua. *Red Canaria de Espacios Naturales Protegidos.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2214424
* Commonscat Multimedia: Salinas de Janubio

---

 |

* Wd Datuak: Q2214424
* Commonscat Multimedia: Salinas de Janubio
Janoren arkua. Atzean, San Giorgio al Velabro eliza ikusten da.
Janoren Arkua, XIX. mendean, goian zuen Erdi Aroko gotorlekua bota aurretik
**Janoren arkua**, latinez *Ianus Quirinus*, antzinako arku erromatar laukoitz bat da, Erroman dagoena, Foro Boarioan, Argentarioen Arkua dagoen tokitik gertu. Erroman kontserbatzen diren erromatar garaipen arku urrietako bat da.

Deskribapena
------------

Arku laukoitza, haitzurdinez eginiko eraikin bat da, bere neurriak, 16 metro garai eta 12 metro zabal direlarik. Egindako azterketen arabera, arkua, ziur aski, K. a. IV. mendean eraiki zen, beharbada, toki berean zegoen beste bat ordezkatuz.

Janoren arkua, ezin daiteke, berez, garaipen arkutzat hartu, baizik eta bere funtzioa, Foro Boarioaren mugetako bat adieraztea izango zela. Egiturak, zenbait horma-hobi ditu, hauen kupula erdiek, maskor forma dutelarik, eta, antzinatean, Erdi Aroan erauziak izan ziren kolomadi txiki batzuk zituzten. Erdi Aroan, zehazkiago XIII. mendean, gotorleku bat eraiki zen arku honen teilatupean.

Arkuaren hego-ekialdeko oinarrian, goragoko mailetara daroan ate bat dago. Arkua koroatuz, teilatupe bat egon behar izan zuen, eraikina, piramide batekin amaitua egon izana litekeena delarik. Jatorrizko inskripzioaren zatiak, gertu dagoen San Giorgio al Velabro elizan daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q580555
* Commonscat Multimedia: Arch of Janus (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 247384869
* GND: 4578137-0
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 43776

 |

* Wd Datuak: Q580555
* Commonscat Multimedia: Arch of Janus (Rome)

41°53′22″N 12°28′58″E﻿ / ﻿41.88944°N 12.48278°E﻿ / 41.88944; 12.48278
**Jakob Gaon** (Gasteiz, Araba, [jaiotza data ezezaguna] – Tolosa, Gipuzkoa, 1463ko maiatzaren 6a) zerga biltzailea izan zen, Tolosan eraila 1463ko maiatzaren 6an.

Bizitza
-------

Gaondarrak Gasteizko familia judu bat ziren. XV. mendean, familiako kide askok Gaztelako erregeen izenean zergak biltzen ziharduen. 1463an, Jakob Gaon Gipuzkoara joan zen *eskaera* izeneko zerga bat kobratzeko asmoz, eta Tolosako hiribilduko biztanleei erreklamatu zien. Haiek erantzun zioten zerga hori ordaintzetik libre zeudela, erregeak onartutako xedapen bategatik. Gaonek mehatxu egin zien; haietako batzuek erail zuten, lepoa moztuta, eta haren burua pikota baten gorenean zintzilikatu zuten, hark tolosarrak ere bere zordunen zerrendaren gorenean jarri baitzituen.

Henrike IV.a erregea Tolosara joan zen, Gaonen heriotza mendekatzeko asmoz, baina egileek ihes egin zuten hiribildutik. Erregeak krimena egin zen etxea eraisteko agindu zuen. Ez zen egileak exekutatzera heldu, Gipuzkoako Batzarren idazki bat heldu baitzitzaion, tolosarrei barka ziezaien erregutzeko eta haien arrazoiak azaltzeko. Henrike IV.ak zerga ordaintzetik libre zeudela onartu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3326764
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 60720

 |

* Wd Datuak: Q3326764
*Artikulu hau uharteari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Salina».*
**Salina** (sizilieraz: *Salina*) Italiako uharte bat da, Eoliako uhartedi bolkanikoko zazpi uharteetariko bat. Tirreniar itsasoan dago, Siziliako iparraldean; Messinako probintziaren hiru udalerriei dagokie, Leni, Malfa eta Santa Marina Salina hain zuzen ere. Lipari artxipelagoko uharte bigarren handiena da, 26,8 km²-ko azalerarekin. Biztanleriari dagokionez ere, bigarren handiena da: 2.300 biztanle daude hiru udalerrietan.

UNESCOk 2000. urtean Gizateriaren ondare izendatu zuen. Greziarrek Διδύμη (bikiak) zioten, Fossa delle Felci (962 m.) eta Monte dei Porri (860 m.) sumendiek osaturik dagoelako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Morris, Johnny.  (2009-3-9). «Salina, Italy: The great slow food caper» *The Daily Telegraph* in: *Food and wine holidays*..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q505847
* Commonscat Multimedia: Salina Island

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 235216203
* GND: 4505457-5
* LCCN: sh2001004323
* NKC: ge822466
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 3868372
* Atlas Digital del Imperio Romano: 41244

 |

* Wd Datuak: Q505847
* Commonscat Multimedia: Salina Island
**Saline konderria** (ingelesez: *Saline County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Springfield da. 2010eko zentsuaren arabera 24.913 biztanle zituen, Saline kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Saline konderriak 1.001,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 18,03 ura dira. Beste 983,73 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 24,87 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 24.913 pertsonetatik 23.351 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 340 dira. 974 beltzak edo afroamerikarrak. 84 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 100 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 385 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Saline County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484224
* Commonscat Multimedia: Saline County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140728877
* LCCN: n81070821
* NARA: 10039282
* **Lekuak**
* OSM: 1800960
* TGN: 2000530

 |

* Wd Datuak: Q484224
* Commonscat Multimedia: Saline County, Illinois
Pyraminx ebatzia
**Pyraminx**, Rubiken kuboaren motako buruhausgarri mekaniko bat da, Uwe Meffertek asmatu eta patentatu zuen.

Errekorra
---------

Pyraminxen ebazpenaren munduko errekorra, Dominik Górnyek du, 2018an 0,91 segundotan bakarrik ebatzi zuena.

Ebazpen egokiak
---------------

Pyraminx buruhausgarria ebazteko egin beharreko bira kopuru gehiena, 11koa. 933.120 posizio ezberdin daude buruhausgarrian, ordenagailu batek ebazpenik egokiena aurkitu ahal izateko bezain kopuru txikia. Taulan laburbiltzen da bilaketa horren emaitza, *p*, buruhausgarria ebazteko *n* bira kopurua behar duen posizio kopurua delarik.

| *n* | *p* |
| --- | --- |
| 0 | 1 |
| 1 | 8 |
| 2 | 48 |
| 3 | 288 |
| 4 | 1.728 |
| 5 | 9.896 |
| 6 | 51.808 |
| 7 | 220.111 |
| 8 | 480.467 |
| 9 | 166.276 |
| 10 | 2.457 |
| 11 | 32 |
| **Guztira** | 933.120 |

Antzeko beste buruhausgarri batzuk
----------------------------------

* Kuboku
* Dogic
* Square One
* Megaminx
* Skewb
* Skewb diamantea
* Rubiken kuboa
* Rubiken mendekua
* Sakelako kuboa
* Irakaslearen kuboa
* V-Cube 6
* V-Cube 7

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1322820
* Commonscat Multimedia: Pyraminx

---

 |

* Wd Datuak: Q1322820
* Commonscat Multimedia: Pyraminx
Laserrarekin saiakuntzak egiteko isolatzaile optikoa.
**Isolatzaile optikoa** edo **diodo optikoa** argia norabide bakar batean igarotzen uzten duen osagai optikoa da. Oszilagailu optikoetan erabili ohi da nahi gabeko berrelikadura saihesteko, hala nola, barrunbe optikoa.

Teoria
------

Isolatzaile optikoaren ikurra
Isolatzaile optikoaren osagai nagusia Faraday errotagailua da. Errotagailuari ezarritako **{\displaystyle B}** eremu magnetikoak argiaren polarizazioan errotazioa eragiten du Faradayren efektua dela eta. Errotazioaren {\displaystyle \beta } angulua ondoko adierazpenak emana dago:

{\displaystyle \beta =\nu Bd\,},
non, {\displaystyle \nu } errotagailuaren materialaren (amorfo edo kristalinoa; solidoa, likidoa edo gasa) Verdeten konstante den, eta {\displaystyle d} errotagailuaren luzera.

Polarizatzailea eta analizatzailea duen Faraday errotagailua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1934296
* Commonscat Multimedia: Optical isolator

---

 |

* Wd Datuak: Q1934296
* Commonscat Multimedia: Optical isolator
XX. mendearen bukaera aldera Koldo Zuazoren euskalkien mapa honetan, koloretik kolorera ikusten diren muga horietan isoglosa multzorik nabarmenenak, ikerlariaren ustez esanguratsuenak, islatzen dira. Mapa hauek handizkatu egiten dituzte muga horien bi aldeetan dauden dialekto horien arteko diferentziak lurraldeak oso bestelako diren koloreekin irudikatuz; errealitatean antzematen den dialektoen continuuma mapetan zailagoa da irudikatzen

|  |  |
| --- | --- |
| ██ Mendebalekoa██ Erdialdekoa██ Nafarra | ██ Nafar-lapurtarra██ Zuberotarra██ Bonaparteren garaiko hedadura |

**Isoglosa** bat gertakari dialektal batek banandutako eskualde bi banatzen dituen marra da, gertakaria fonologikoa, lexikoa edota beste edozein motatakoa dela.

Isoglosak ez dira halabeharrez lurraldean islatzen orografiak ezarritako banaketetan edo banaketa administratiboetan, banaketa mota bi hauek isoglosan isla badaitezke ere.

Trikuaren izen forma nagusien isoglosak euskaraz.
Askotan hitza ez da zentzu hertsian erabiltzen, eta hizkuntzak edo *dialekto*ak banatzen dituen muga aipatzeko erabiltzen da. Ikuspegi linguistikotik askotan hauek ezin dira zehaztasunez erabaki, hizkuntza bat "elkarrekiko ulergarriak diren dialekto multzo" bezala definitze baita. Eskualdeen arteko ulergarritasuna askotan graduala denez, baliteke aldaerak eta hizkuntzak non hasi eta amaitzen diren erabakitzea ezinezkoa izatea, erabakiak afinitate politiko eta kulturalen arabera hartuz.

Bestalde, "isoglosa nagusia" esaten zaio isoglosa kopuru nagusia biltzen duenari eta hizkuntza edo dialekto mugatzat jo ohi da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q201884
* Commonscat Multimedia: Isoglosses

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4403062-9
* AAT: 300022520
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q201884
* Commonscat Multimedia: Isoglosses