recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Arbide dorreak** Gipuzkoako Donostia hiriburuan dauden itxura berdineko bi eraikin gira.

Kokalekua
---------

Miramon auzoan daude, hain zuzen ere, Miramongo Parke Teknologikoaren hegoaldeko muturrean, Mikeletegi pasealekuaren 67-69. zenbakietan.

* Dorreetako bat.Dorreetako bat.
* Dorreetako bat.Dorreetako bat.
* Gargolak.Gargolak.
* Atea.Atea.

Historia
--------

1904ean eraiki ziren, baina garai hartan Erdialdean zeuden, Foruen pasealekua, San Martzial kalea eta Etxaide kalearen elkargunean.

1972-1975 artean kokalekuz aldatuak izan ziren. Gipuzkoako Aurrezki Kutxa Munizipalak erosi eta gaur egungo kokalekuan berrezarri ziren. Horretarako bere harri guztiak (6.300 inguru) kontu handiz banan-bana lekualdatu ziren. Jada kokaleku berrian zela, 1979an berrireki ziren.

Aranzadi Elkarteak lehenbizi erabili zituen, mikologiako erakusketa bat burutzean. Gaur egun Kutxaren jabetzakoak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Arbide dorreak, 40 urte zutik Miramonen. 2013ko apirilaren 9a. Diariovasco.com **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28025309
* Commonscat Multimedia: Torres de Arbide

---

 |

* Wd Datuak: Q28025309
* Commonscat Multimedia: Torres de Arbide
**Andrés Nagel Tejada** (Donostia, Gipuzkoa, 1947ko abuztuaren 15a - ) Euskal Herriko eskultore, margolari eta grabatzailea da.

Arkitektura Iruñeko Nafarroako Unibertsitatean ikasi ondoren, bidaiatu eta artista bilakatu zen. 1968an lehendabiziko erakusketa egin zuenetik hainbat erakusketa izan ditu; galeria, museo eta azoka askotan erakutsi ditu bere obrak.

Bere ibilbide artistikoaren hasieratik, forma tradizionalak hautsi nahi izan ditu, eta iraultza estetikoa bultzatu du bere artelanekin. Surrealismoaren (begirada harrigarri umoretsuak), abstrakzioren, espresionismoren, pop artearen (koloretsua eta kaletarra) edota dadaismoaren eraginak bateratzen ditu bere lanean. Azken urteotan sortutako lanak 1999an erakutsi zituen, Donostiako Koldo Mitxelena Kulturuneak eskaini zion *Fuera de Servicio* erakusketa handian.

Eskulturak
----------

### Bartzelonan

Bartzelonan "El Drac" dago, txirrista moduko eskultura. Espainia Industrialaren plazan dago jarrita.

### Donostian

Ibaeta auzoko Europa plazan "Izenbururik gabe" eskultura dago. Eskultura 1996tik dago kalean jarrita. Hiru hanketako zaldi erraldoi bat da. Biribilgunearen urbanizazioak eskulturari inguru naturala eskaini dio, pinu batzuen artean. Hasierako urtetan lainoa sortzeko sistema zuen baina, arriskutsua zela eta, kendu egin zen.

### Amorebieta-Etxano

2003tik erdigunean dago kokatuta. Eskultura polemikoa izan zen zeren eta egilearen baimenik gabe, udalak tokiz aldatu zuen. Herrian "Patata" bezala ezagutzen dute.

Iruditegia
----------

* Donostiako Campuseko biribilgunean Andres Nagelen eskultura dago.Donostiako Campuseko biribilgunean Andres Nagelen eskultura dago.
* Donostiako Europa Plazako biribilguneko eskultura (Izenbururikgabea)Donostiako Europa Plazako biribilguneko eskultura (Izenbururikgabea)
* Amorebieta-Etxanoko "Patata".Amorebieta-Etxanoko "Patata".
* "El Drac", Bartzelonan."El Drac", Bartzelonan.
* Bartzelonako eskulturaren beste ikuspuntua.Bartzelonako eskulturaren beste ikuspuntua.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  www.euskomedia.org/aunamendi/97686|Auñamendi Entziklopedia
2. ↑   Martin, Xabier.  (2006-02-03). «Sentsazioen mundu bat» *Berria*.[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑

Kanpo loturak
-------------

* Andres Nagelen webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5675986
* Commonscat Multimedia: Andrés Nagel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 114939112
* ISNI: 0000 0000 8183 3370
* BNE: XX930580
* BNF: 12352956k (data)
* GND: 119362899
* LCCN: n82239003
* Tabakalera ID: 56325
* SUDOC: 032514263
* ULAN: 500158816
* UB: a1246202
* RKD: 233522
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 97686
* Lur: 04347/eu\_n\_0089/n0089

 |

* Wd Datuak: Q5675986
* Commonscat Multimedia: Andrés Nagel
Plaka honetan A.L. 5916 irakur daiteke, gure egutegian, *Anno Domini*, 1916.
Framazonen oroitarria Anno Lucisen aipamenarekin.
**Anno Lucis** edo **Framazonen Egutegia** (euskaraz "Argiaren Urtea" edo "Benetako argiaren urtea") framazonerian gehien erabiltzen den egutegia da. Egutegiaren sistema oso erraza da: urte arruntari lau mila urte gehitu behar zaizkie; esaterako 2000. urtea, *Anno Lucisen* arabera 6000.a izango litzateke. Egunak eta hilak berdin agertzen dira. Egutegi honek *Anno Mundiren* adigaiarekin lotura estua du. *Anno Lucis* adigaiak framazonerian balio sinbolikoa du; horren bidez «denbora sakratua» eta «denbora profanoa» bereizi nahi dituzte.

Jatorria
--------

Urte hori XIX. mendean erabaki zen, munduaren sorreraren urtea jakiteko egin ziren kalkuluen ondorioz. Kalkulu horietan juduen eta arabiarren egutegiak ere hartu ziren kontuan baina batez ere Ussherren kronologia. Data hau finkatzeko James Ussherrek, 1580an Dublinen jaiotako apaiza, Bibliaren gainean kronologia bat sortu zuen hasieraren liparra zehazteko. Horren bidez denbora-eskala erabatekoa sortu nahi zuen. Hainbat teoria aztertuta data hori adostu zen azkenean. Beraz, lehen urtea, munduaren sorrerarena da hargin beltzentzat. Urte hasiera, bestetik, martxoaren 1ean kokatzen dute. Hilak zenbakiez izendatzen dira, esaterako martxoa 1.a da. Egutegi horretan, azkenik, bi jai daude, udako san Joanes Bataiatzailearena (06-24) eta, neguan, san Joan Ebanjelaria (12-7); biekin bi solstizio markatzen dituzte. Gogoratu behar da framazoneriaren barruan hainbat ohikune eta joera dagoela eta, ondorioz, egutegi ezberdinak ere badirela.

Hilen izenak
------------

Gorago aipatu bezala, hilak izendatzeko gehien batean zenbakiak erabiltzen direla baina hori ez da orokorra. Framazoneria barruan badaude euren izendatze zerrendak duten joerak. Hau da adibide bat:

1. Martxoa= Nissam
2. Apirila= Ijar
3. Maiatza=Sivan
4. Ekaina=Thamuz
5. Uztaila=Ab
6. Abuztua= Eliul
7. Iraila=Tishri
8. Urria=Heshvan
9. Azaroa=Kislev
10. Abendua=Theved
11. Urtarrila=Schevat
12. Otsaila =Adar

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «ANNO LUCIS - Is Its Meaning a Masonic Secret?» *www.masonic-lodge-of-education.com* (Noiz kontsultatua: 2021-02-19).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Adriano.  (2013-01-18). «Sin dogmas ni doctrinas: El calendario masónico» *Sin dogmas ni doctrinas* (Noiz kontsultatua: 2021-02-19).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *EL CALENDARIO MASÓNICO.*  (Noiz kontsultatua: 2021-02-19).

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4769581

 |

* Wd Datuak: Q4769581
**Shori Hamada** (Kirishima (Japonia), 1990eko irailaren 25a) judo borrokalari japoniarra da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina lortu zuen ≤78 kg-ko emakumezkoen kategorian, Madeleine Malonga frantziarraren (zilarrezkoa) eta Anna-Maria Wagner alemaniarraren eta Mayra Aguiar brasildarraren aurretik (elkarbanatutako brontzezkoa).  
 Japoniako taldearekin, berriz, zilarrezkoa lortu zuen talde mistoko kategorian, Frantziako taldearen atzetik (urrezkoa) eta Alemania eta Israelgo taldeen (elkarbanatutako brontzezkoa) aurretik. Honako hauek osatzen zuten Japoniako taldea: Uta Abe, Shohei Ono, Chizuru Arai, Shoichiro Mukai, Akira Sone, Aaron Wolf, Tsukasa Yoshida , Miku Tashiro, Shori Hamada, Hifumi Abe, Hisayoshi Harasawa eta Takanori Nagase-k.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 01 !1. postua, urrezko domina | ≤78 kg, emakumezkoa |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Mistoa taldeka, |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Shori Hamada» JudoInside.com-en 2021-11-01ean begiratua **(Ingelesez)**
2. ↑  «Shori Hamada» *olympedia.org* 2021-11-01ean begiratua**(Ingelesez)**
3. ↑  «Shori Hamada» Olympics.com 2021-11-01ean begiratua **(Gaztelaniaz)**
4. ↑  "Judoa, ≤78 kg, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**
5. ↑  «Judoa, mistoa taldeka, emaitzak 2020» olympedia.org **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18817984

 |

* Wd Datuak: Q18817984
**Antso Azkarraren etorbidea** Nafarroako Iruñea hiriburuko Iturrama eta Donibane auzoetan dagoen etorbide bat da.

Izena
-----

Izena Antso Azkarra (1154-1234) nafar erregearen omenez darama.

Kokapena
--------

Foruen plazan hasten da, Iruñeko Erruki Etxearen parean, bertan Yanguas Miranda kalea, Gaztelugibela, Abejeras kalea, Zaragozako etorbidea, Julian Gaiarre kalea eta Galizia etorbideak bat egiten du, ondoren Iturrama auzoaren iparraldea alderik-alde igaro, [[[Pio XII.aren etorbidea (Iruñea)|Pio XII.aren etorbidea]] zeharkatu ondoren Donibane eta Mendebaldea auzoen artean doa, Europa plazako biribilgunean amaituz, bertan Baiona etorbidea, Arcadio Maria Larraona kalea eta Barañaingo etorbidearekin bate egiten du.

Ibilbidean zehar kale ugari batzen zaizkio: Erletokieta kalea, San Juan Bosco kalea, Ezkirotz kalea, Eneko Aritza kalea, Fuente del Hierro kalea, Pio XII.aren etorbidea, Aita Tomás Esteban kalea eta Vadoluengoko Monasterioaren kalea.

Ondarea
-------

* Foruen plaza
* Iruñeko Erruki Etxea
* Santa Bizenta Maria eliza
* Basoko dorrea
* San Juan de la Cadena ikastetxe publikoa
* Europa plaza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479344

 |

* Wd Datuak: Q25479344


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Iruñea** |
Garezurra neurtzeko tresna, ikerketa antropologikoetan erabilia 1910eko hamarkadan
**Antropometria** giza gorputzaren neurri eta proportzioak aztertzen dituen antropologiaren adarra. Antzinatik sortu zitzaien zientzialariei giza gorputzaren neurriak eta haien arteko proportzioak ezagutzeko grina. Klasiko bilakatu diren proportzioak ere finkatu ziren, baina horiekiko desberdintasun handiak ageri dira arrazaren, pertsonaren eta batez ere, adinaren arabera, eta gaur egun jakina da neurrian eragin handia duela inguruneak. Dena dela, neurtu beharrekoa aldatzen bada ere, kasu batean eta beste batean erabiltzen den teknikak berdina behar du izan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6656244
* Commonscat Multimedia: Anthropometry

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119384800 (data)
* LCCN: sh85005588
* NKC: ph118532
* AAT: 300054324
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000886

 |

* Wd Datuak: Q6656244
* Commonscat Multimedia: Anthropometry
**Amparo Gastón Echevarría**, ***Amparitxu***, (Donostia, 1921eko maiatzaren 15a - Madril, 2009ko azaroaren 24a) intelektual eta poeta izan zen. 40 urtez izan zen Gabriel Celayaren bikotekide eta lankide izan zen eta haren memoria zaindu zuen.

Biografia
---------

Amparo Gastón Echevarría, Amparitxu, Donostian jaio zen 1921eko maiatzaren 15ean. Familia komunista baten senan jaio zen Amparo eta Espainiako Gerra Zibilaren ukitua jasan zuten denek; bai bera eta baita anaia ere kartzelan egon beharrean izan ziren.

1946ko urriaren 8an ezagutu zuen Amparok Rafael Múgica Celaya Donostiako liburudenda batean eta eta 1986ra arte ez baziren ezkondu ere, harremanetan hasi ziren berehala. Eragin izugarria izan zen poetarentzat eta hark eman zion dizdira. Bien artean sortu zuten *Norte* poesia aldizkaria Donostian eta hainbat ekintza eta tertuliatan hartu zuten parte. 1966an, Antonio Machadori Baezan eginiko omenaldian izan ziren eta baita 1968an Lorcari Brasilean egindakoan ere.

1956an, Donostia utzi eta Madrilera joan ziren bizitzera. Celayak utzita zuen, jada, familiaren enpresan burutzen zuen ingeniari-lana eta literaturan murgildu ziren biak.

1986an ezkondu ziren, baina hasieratik bizi ziren elkarrekin. 1991n hil zen Celaya eta Amparitxuk hartu zuen haren lanen ardura. Gipuzkoako Aldundia da poetaren liburutegi eta dokumentuen jabe eta alargunak izango du haiekiko harremana. Era berean, urtero jarraituko du uda Donostian pasatzen, senarra bizirik zuenean egiten zuten bezala.

2009ko azaroaren 24an hil zuen Madrilen gaixotasun luze batek.

Celayarekin batera argitaratutako lanak
---------------------------------------

* *Ciento volando* (1953)
* *Coser y cantar* (1955)
* *Música celestial* (1958)

Horrela idatzi zuen Celayak:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Con todo me identifico*
*y respiro por la herid*a
*y digo que mis poemas*
*son un vivir otras vidas*
*y un recrecerme en lo vasco*
*de Amparitxu y su delicia.*
*Cuando lean estos versos*
*no piensen en quién los firma*
sino en mi Euzkadi y mi Amparo. |  » |

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21001728
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 66069232
* ISNI: 0000 0001 1661 3555
* BNE: XX944813
* LCCN: no96062287
* SUDOC: 075053152
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 37561

 |

* Wd Datuak: Q21001728
Estatistikan, **alemaniar tankeen ebazkizuna** inferentzia estatistikoko ebazkizun klasiko bat da, behatutako elementuen orden-zenbakian oinarritua, elementu guztien kopurua zenbatesten duena. Ebazkizunak II. Mundu Gerran hartu zuen izena, indar aliatuek harrapatutako alemaniar tankeen matrikula edo zenbakia ikusita, zehatzago zenbaki handiena behatuta, alemaniar armadak zuen tanke kopurua zenbatetsi nahi zutenean. Estatistika terminoetan, helburua banaketa uniforme diskretu bateko baliorik handiena zenbatestea da, populaziotik jasotako datu zenbaitetan oinarriturik.

Soluzioa
--------

Demagun tankeei edo bestelako elementuei modu ordenatuan 1-etik N-ra bitarteko zenbakia esleitu zaiela; *m* behatutako zenbaki edo matrikula handiena eta *k* jasotako datu kopurua izanik, bariantza txikieneko zenbatesle alboragabea (eta beraz, zenbatesle hoberena) hau da:

{\displaystyle {\hat {N}}={\frac {k+1}{k}}m-1=m+{\frac {m}{k}}-1}
Adibidez, behatutako tankeen matrikulak 23, 126, 83 et 62 izanik, guztira dauden tanke kopuruen zenbatespen egokiena hau da:

{\displaystyle {\hat {N}}=126+{\frac {126}{4}}-1=156.5\ tanke}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3751512

 |

* Wd Datuak: Q3751512
**Solentiname** (nahuatlez: Celentinametl') Nikaraguako Cocibolca aintziraren hego-ekialdean kokatutako uhartedia da. San Carlos udalerriaren barruan dago, Río San Juango departamenduan. Ekologikoki balio handiko eskualdea da. Kulturalki, Ernesto Cardenal idazleak inguru horretan lan erraldoia darama aurrera; Cardenalen liburu ezagunenetariko batek *El Evangelio en Solentiname* («Ebanjelioa Solentinamen») izenburua du.

Uharteen deskribapena
---------------------

Artxipelagoak 36 uharte eta uhartexka ditu, denetara 190 km²ko eremua hartuz. Uharte nagusiak hauek dira: Mancarrón, Elvis Chavarría eta Donald Guevara (bertakoek San Fernando eta La Venada deitua). Punturik garaiena 257 metrora dago. Populazio txikiko eskualdea da. Aktibitate ekonomiko nagusiak nekazaritza, arrantza eta eskulangintza dira.

Solentiname, bere balio naturalak direla eta, eremu babestua da. Bertako arrainek balio berezia dute. Aipagarrienak *Carcharhinus leucas* marrazoa, *Pristis perotteti* zerra-arraina eta *Megalops atlanticus* dira. Basoak tropiko hezekoa eta tropiko lehorrekoaren arteko ezaugarriak ditu. Urteko prezipitazioa 1400-1800 mm artean izaten da, eta gehiena maiatzetik abendura egiten du. Urteko batezbesteko tenperatura 26 °Ckoa da.

Kultura
-------

Solentiname uharteetan, Cocibolca aintzirako beste uharte batzuetan bezala (esaterako Zapatera eta Ometepen), kolonaurreko kulturen aztarnak aurkitu dira. Aipagarrienak petroglifo ugariak dira. Irudi hauetan txoriak, tximuak eta pertsonak agertzen dira.

1966tik aurrera, Ernesto Cardenalen eskutik, uharteak artista askoren bizileku bihurtu ziren eta berezko margolaritza-mugimendua sortu zen. Hasiera batean kontenplaziozko komunitate erlijiosoa bazen ere, ondoren Nikaraguako arte mugimendu aintzindari bihurtu zen, nahiz eta Somozatarren diktadura garaian komunitatea txikitu eta desegin zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Jean-Michel MAES: Fauna entomologica del Archipielago de Solentiname[*Betiko hautsitako esteka*] Generoyambiente.org

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Amaia MORALES: *La revolución de Solentiname* Otramerica.com
* **(Gaztelaniaz)**: Ernesto CARDENAL (1978): *Lo que fue Solentiname. (Carta al pueblo de Nicaragua)* Journalmural.com
* **(Gaztelaniaz)**: *Ernesto Cardenal y Solentiname: ¿Existió la utopía de Waslala?* Buscando.waslala.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1607245
* Commonscat Multimedia: Solentiname Islands

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 78145857819623021069

 |

* Wd Datuak: Q1607245
* Commonscat Multimedia: Solentiname Islands
**Andrés Dorantes de Carranza** (Béjar, Salamanca, ca. 1500 - ca. 1550), Pánfilo de Narváez-en arrakastarik gabeko espedizioko kideetako bat izan zen eta bizirik atera ziren eta Álvar Núñez Cabeza de Vacarekin batera ibili zen lau naufragoetako bat izan zen gaur egungo Estatu Batuetako hego-mendebaldetik eta Mexikoko iparraldetik (beste biak Alonso del Castillo Maldonado eta Estebanico esklaboa ziren).

Biografia
---------

Andrés Dorantes de Carranza Béjar-en (Salamanca) jaio zen, Pablo Dorantesen semea. Bere garaiko gazte asko bezala, Mundu Berrian bere fortuna bilatzen saiatu zen eta, horretarako, 1527an kapitain mailarekin izena eman zuen Pánfilo de Narváezek Florida aldera porrot egindako espedizioan.

Flota Sanlúcar de Barramedan (Espainia) itsasoratu zen 1527ko ekainaren 17an, Narváezek agindutako bost ontziz eta seiehun gizonez osatutako flota. Aste batzuk nabigatzen ibili ondoren, Mexikoko Golkoko uretan sartzean, ontzi bat jarri zuten *Dorantes* eta Alonso del Castillo Maldonado kapitainen agindu bateratuan. Ez zen asko behar izan Dorantesek agindutako ontzi arin eta hauskorra ekaitzak harrapatu eta hondoratu egin zuen Galveston (Texas) uhartetik gertu.

Naufragiotik bizirik atera zirenen artean Dorantes bera, bere esklabo Estebanico, Alonso del Castillo Maldonado eta Álvar Núñez Cabeza de Vaca zeuden. Cabeza de Vacak *Naufragios* liburuan kontatu zuen ibilaldi luze baten ondoren, 1536ko martxoan iritsi ziren gaur egun Mexikoko Culiacán hiria dagoen tokian zegoen espainiar herri batera. Orduko Galizia Berriko gobernadoreak, Nuño de Guzmanek, bere gobernuaren menpe zeuden lurraldeetara espainiar naufrago batzuk iritsi zirela jakin zuenean, zaldiak eta arropa eman zizkien, eta Mexiko Hirira bidali zituen Antonio de Mendoza y Pacheco erregeordeari kontuak ematera.

Antonio de Mendozak naufragoen istorioa entzun ondoren, bisitatu zituzten lurraldeetara espedizio batean laguntzeko eskatu zion Dorantesi. Dorantesek uko egin zion eskaintzari, baina esplorazio bidaian parte hartzeko gomendatu zion bere esklabo Estebanico.

Gero Dorantes Espainiara itzultzen saiatu zen baina ontziaren egoera txarrak eta eguraldiak ontzia Veracruzeko Portura itzultzera behartu zuten. Dorantesek bizi izan zituen esperientzien ondoren, Espainia Berrian geratzea erabaki zuen, eta han ezkondu zen María de la Torre, Alonso de Benavideren alargunarekin.  Alargunak hainbat enkomienda edo laborantza-lurren jabea zen bertako indigenen eskulana barne, beraz, haien ustiapenera dedikatu zen. Emaztea hil zenean, bere lehengusu batekin berriro ezkondu zen, Paula Dorantesekin, Antonio Gómez de Coronaren alargunarekin.

1550 inguruan hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Andrés Dorantes de Carranza en la Real Academia de la Historia

Kanpo estekak
-------------

* Naufragios Álvar Núñez Cabeza de Vacaren "Naufragios" doako liburua, artxiboan (pdf)
* Andres Dorantesi buruzko artikulua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q354615
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q354615
**Andueza ospitalea** Zegamako eraikina da, XVII. eta XIX. mendeen artean ospitalea izan zena.

1606ko maiatzaren 2an, Zegamako parrokiako errektore izan zen Nikolas Aranburuk Zegamako Kontzejuari bere ondasunak utzi zizkion, eta hiru egun geroago, maiatzaren 5ean, 'Memoria' edo ongintzazko obra bat sortu zuen. Apaizak Zegamako bizilagunentzako, umezurtzentzako edo apaiza izateko ikasten ari direnentzako ospitale bat bere etxean egitea agindu zuen, eta ez da arloterik onartzen. Bere kontuez herriko elizgizonek eta justiziak osatutako patronatua arduratu zen. Horretarako, funts batzuk utzi zituen, bere interesekin gastuak ordain daitezen.

  

2012ko urtarrilaren 10ean, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen Donejakue bidearen monumentu multzoaren barnean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «De hospital en el siglo XVII a museo» *Diario Vasco* 2007-2-23.
2. ↑   «Andueza ospitalea. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).
3. ↑    «Anduetzako Ospitalea» *Zegamako udala* (Noiz kontsultatua: 2020-07-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65683796

 |

* Wd Datuak: Q65683796
List
Selfkant
Oberstdorf
Görlitz

**Alemaniako ertz geografikoak** (alemanez *Zipfelbund*) Alemaniako muturreko lau ertz geografiakoak dira, hauek laur hiriez ordezkatuak daude: Alemaniako hiririk iparraldekoena Sylt uhartean dagoen List hiria da, mendebaldeena dagoen puntua Selfkant da, hegoaldeena dagoen udalerria Oberstdorf da, aldiz, ekialdeena dagoen udalerria Görlitz delarik.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ertza | Armarria | Udalerria | Estatua | Koordenatuak | Biztanleak |
| Ekialdea |  | Görlitz | Saxonia | 51° 9' N, 14° 59' O | 56.461 |
| Mendebaldea |  | Selfkant | Ipar Renania-Westfalia | 51° 1' N, 5° 55' O | 10.263 |
| Hegoaldea |  | Oberstdorf | Bavaria | 47° 25' N, 10° 17' O | 9.974 |
| Iparraldea |  | List | Schleswig-Holstein | 55° 1' N, 8° 26' O | 2.462 |

Batzuetan Görlitz hiria Alemaniako muturreko ertzeen sailkapenean sartzeko zalantza egon ohi da, bere ondoan dagoen Neißeaue udalerria 2 kilometro ekialderago baitago.

1999. urtean Wiesbaden hirian ospatutako Alemaniaren Batasun Egunaren parada probestuz, lau alemaniar muturreko ertzeak izendatu ziren. Honela muturreko ertzeetan kokatzen diren lau udalerriak finkatu ziren, hauen artean euren arteko ezagutza bultzatu asmoz elkarlana eta elkarren artean burututako ekintza ezberdinak ezarri zirelarik.

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)** *"Zipfelbundes"* edo Alemaniako ertzeei buruzko webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q205437

 |

* Wd Datuak: Q205437
**Summers konderria** (ingelesez: *Summers County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hinton da. 2010eko zentsuaren arabera 13.927 biztanle zituen, Summers kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Summers konderriak 952,41 kilometro koadro ditu. Horietatik 18,82 ura dira. Beste 933,59 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,62 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.927 pertsonetatik 13.026 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 189 dira. 645 beltzak edo afroamerikarrak. 38 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 28 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 178 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501827
* Commonscat Multimedia: Summers County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134912373
* ISNI: 0000 0004 0441 7612
* LCCN: n84001374
* **Lekuak**
* OSM: 2535275
* TGN: 2002294

 |

* Wd Datuak: Q501827
* Commonscat Multimedia: Summers County, West Virginia
Greziar mitologian **Anfion** Zetoren anaia bikia eta Zeus eta Antioperen semea da.

Beste mitologia batzuetan ez bezala, non bikiek euren arteko izaera ezberdina adierazten duten, zintzotasuna gaiztotasunarekin edo norberekoikeria altruismoarekin orekatuz, Anfionek eta Zetok guztiz kontrakoa irudikatu zuten, anaien arteko ulermenaren eredu izan ziren, euren arteko leiha beharrean, konpentsazio eredua ziren: Zeto, indarrezko lanetan nabarmentzen zen bitartean, Anfion, delikatua zen, musika eta artean interesatua.

Hermes izan zen bere jagolea, esaten denez, jainkoak propio oparitu zion lira bat eta jotzen erakutsi zion, eta hain ondo egiten zuen, ze, Tebasen eraikuntzan (berak eta bere anaiak sortutakoa eta non biak elkarrekin erregeak izan ziren) Zetok bloke astunak eraman behar zituen bitartean, Anfionek egiten zuen bakarra, bere lira jotzea zela, modu batean, ze harriek jarraitu egiten zioten eta euren tokian jartzen ziren.

Anfion Nioberekin ezkonduta egon zen, Lidiako erregearen alaba, norekin seme-alaba mordoa izan zuen. Zoritxarrez, zortea ez zen bere aldeko egon, eta bere seme-alaba guztiak oso modu tragikoan hil ziren.

Bere zoritxarreko historia gora-behera, Anfion erotu egin zen eta Tebaseko Apoloren tenplua suntsitu nahi izan zuen bere amorrua askatzeko, baina jainkoak, honegatik, zigortu egin zuen Tartaroan.

Izen bereko beste pertsonaia batzuk
-----------------------------------

* Argonauta bat, mazedoniarra, Pellakoa, Hiperaspio eta Hipsoren semea (Higinio *Fabulak* 14 Valerio Flako i.367)
* Akaiar bat, Eliseko epearren komandantea (Homero *Iliada* xiii 692)
* Zentauro bat, Foloren ardoa arpilatzen saiatu zena eta Heraklesek hil zuena (Diodoro Sikulo iv. 12.7)
* Troiako Zaldia eraiki zuen Epeo arkitekto ospetsuaren lagun bat. Eneasen esku hil zen (Esmirnako Kinto x. 111)
* Zazpiak Tebasen aurkako defentsore bat (Estazio *Tebaida ix. 778*)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *82. araua. Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q242835
* Commonscat Multimedia: Amphion and Zethus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 187552066
* BNF: 15082691s (data)
* GND: 1015771033
* SUDOC: 241534674

 |

* Wd Datuak: Q242835
* Commonscat Multimedia: Amphion and Zethus
**Anfield**, Liverpool portu hirian kokatzen den futbol zelaia da, Ingalaterrako ipar-ekialdean dagoen Merseyside gune metropolitarrean kokatua dagoelarik. Ingalaterrako Premier Leaguean jokatzen duen Liverpool Football Club talde ezagunaren egoitza eta jokaleku da.

Anfield estadioa lau harmailetan banatzen da: Spion Kop ("Egoera Etsia"), Main Stand ("Armaila Nagusia"), Centenary Stand ("100. Urteurrenaren Armaila") eta Anfield Road ("Anfield Bidea").

Historia
--------

Anfield futbol zelaia 1884 urtean eraiki zen, Stanley Parkearen (Stanley Park) aldamenean, eta lehenbizikoz Everton FC taldearen jokalekua zen (Liverpool hiriko beste talde nagusia). Halere Everton F.C.-ek 1892an arazo ekonomikoak medio futbol zelaia utzi beharrean aurkitu zen. Egoera honela zegoela, zelaiaren nagusia zen John Houlding-ek bere klub edo futbol elkartea sortzea erabaki zuen, hau da, Liverpool F.C. taldea izango zena.

1906an, Liverpool F.C.-ko zaleek futbol zelaiko harmailetako bat Spion Kop ("Egoera Etsia") izenaz bataiatu zuten, Bigarren Boer Gerrateko gudetan hil ziren Lancashire Errejimenduko 300 gizonen oroimenez. Gizon haietako gehiengoa Liverpool-ekoa baitziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Bleacherreport. *Ranking the Top 10 Most Iconic Stadiums in World Football.* .

Kanpo estekak
-------------

* Bira bistuala Anfield estadioan zehar
* Estadioari buruzko gida artikulua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q45671
* Commonscat Multimedia: Anfield (stadium)

---

 |

* Wd Datuak: Q45671
* Commonscat Multimedia: Anfield (stadium)
**Andrés Ibarra Rodríguez del Toro** (Caracas, 1807ko abuztuaren 17a- *ib*, 1875eko abuztuaren 23a) venezuelar militarra izan zen. Vicente Ibarra eta Ana Teresa Tororen semea. Bolivarrekin borrokatu zuen eta bere defentsan zauritu zuten. Gainera, Fernando Rodríguez del Toro eta Francisco Rodríguez del Tororen (del Toro markesa) iloba zen, eta Diego Ibarraren anaia, Venezuelako armadako ofizial bezala ere aritu zena independentzia-gerran.

Jose Maria Vargas presidentea agintetik kendu zuten armadako hamahiru ofizial gorenetako bat izan zen, eta, Erreformen Iraultzan, Gobernuaren indarren aurka borrokatu zuen herrialdearen ekialdean eta Camorucon. Bere alaba, Ana Teresa Ibarra Urbaneja, Antonio Guzmán Blanco jeneralarekin ezkondu zen.

Hezkuntza
---------

Bere gaztaroan Estatu Batuetan ikasi zuen eta Europan zehar bidaiatu zuen. Kolonbia Handira itzultzean, armada abertzalean sartu zen.

Karguak
-------

* Venezuelako armadako ofiziala Independentzia Gerran.
* Bolivarren "edecana"
* Mariano Montilla jeneralaren teniente koronela.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28924669
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4808101
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 72127

 |

* Wd Datuak: Q28924669
1940ko hamarkadan, Muxikan, Gernikatik hurbil dagoen herri batean, **Andrés López Larruzea**. izeneko erlojugile itsu bat bizi izan zen. Bai, lehen erlojugile itsua eta, beharbada, bakarra Europan!

Muxikako baserri handi batean bizi zen, Bilbotik Gernikarako errepidetik 25 metrotara. Itsutasuna zela medio, nekazaritzan lan egitea ezinezkoa zenez erlojugile izatea erabaki zuen.

Ordua ematen duten eliza-kanpaiak entzuten zituen bakoitzean, haiengatik erakarrita sentitzen zen eta erlojuak konpontzearen gaineko pentsamenduak bere buruari etortzen zitzaizkion. Jainkozale zenez Jainkoari eskatzen zion pazientzia bere helburua betetzeko egiazki behar izango luke eta. Urteak eman zituen erlojuak konpontzen ikasten baina, azkenean lortu zuen eta aditu bihurtu zen.

Hain handia zen bere entzutea erlojuak konpontzen, ezen inguruetako herrietatik eramaten baitzizkioten erlojuak eta gure erlojugileak inoiz ez zuen egiten porrot.

1945eko otsailean , *Cuadernos de relojería* agerkariko kazetariak galdetu zion nola ikasi zuen erlojuak konpontzen eta berak hala erantzun zion:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Inork ez ezer zidan irakatsi, neure kabuz ikasi nuen egonarri handiz. Luze eman nuen iratzargailu batekin adiskide gisa. Guztiz desmuntatu nuen eta piezaz pieza jakin nuen nola funtzionatzen zuen, eta atzamarrekin ezin izaten nuenean, ahoan jarri eta mihiarekin lagunduta, zulo txikienetara iristen nintzen. Horrela, zehaztasunez lortu nuen ezagutzea osagai guztien itxura, tamaina eta gogortasuna. Eginkizun horrek denbora luze eraman zidan baina, horrekin tematu egin nintzen erlojuaren mekanismoa sakon ezagutu arte. |  » |

Muxikako erlojua konpondu izana berari esleitzen zaio, baita ehunka iratzargailu, horma erloju, kuku-erloju ere, bai bere herritatik bai inguruetako herrietatik auzokoek eramaten zizkioten haien erlojuak konpontzera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25473759

 |

* Wd Datuak: Q25473759
**Andrés Montes González** (1955eko azaroaren 27a, Madril - *ib.*, 2009ko urriaren 16a) espainiar kazetaria eta kirol esataria izan zen.

Ibilbidea
---------

Aita galiziarra (Antonio Montes Seoane) eta ama Zenaida González Manfugás kubatar pianojolea izan zituen. 1980. urtetik aurrera COPE, Radio Cadena Española, Radio Marca edo Antena 3 Radio (azken honetan José María García irrati esatariarekin batera) hedebideetan jardun zuen. 1995ko abenduaren 1etik aurrera, Antoni Daimiel eta Santiago Segurola kazetariekin batera Espainian Canal + katean NBAko saskibaloi partidak jarraitu zituen.

2006ko apirilean LaSexta espainiar telebista kateak bere fitxaketa iragarri zuen, kate honetan Julio Salinas euskal herritar futbolari-ohia eta Antonio Esteva kazetaria lagun izanik Alemaniako 2006ko Munduko Futbol Txapelketako partiden jarraipena egin zuen. Juan Manuel López Iturriaga euskal herritar saskibaloi jokalari-ohia eta Juan Domingo de la Cruz lagun zituelarik 2006ko Munduko Saskibaloi Txapelketaren jarraipena ere burutu zuten. 2007ko udaldean Iturriaga y Epi jokalari-ohiekin batera Eurobasket 2007 txapelketaren jarraipena gauzatu zuten.

Kirol esatari gisa, bere gaztelaniazko esaldi itsaskor eta umoretsuak zirela eta oroitua da: ¡Porque la vida puede ser maravillosa! ("Bizitza ederra izan daitekelako"), ¿Dónde están las llaves Salinas? ("Non zeudek giltzak Salinas? (Julio Salinas), "¡Fútbol, pasión de multitudes!" ("Futbola, jendetzaren grina"), ¡Fútbol con fatatas! ("Futbola fatatekin!"), ¡Tiki-taka!, ¿Qué me cuentas capitán Narváez? ("Zer diok Narváez kapitaina?"), ¡Tiburónnnnnn! ("Tiburoiiiiii!"), ¡Que vienen los sioux! ("Siouxak badatoz!"), ¡Jugón! (Jokalari!), ¡Wilma, ábreme la puerta! ("Wilma, ireki iezadan atea!!), ¡Ratatatatatatatabere beste ezaugarrietako bat, beti gorbataxo deigarri eta betaurreko bitxiak zeramatzala zen, bai eta ilea zerora moztutako burusoila ere.

Kanpo estekak
-------------

* Andrés Montes kazetariaren ataria **(Gaztelaniaz)**
* Andrés Montes kazetariaren IMDBko fitxa irakurgai **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2428999

 |

* Wd Datuak: Q2428999
**Anfitrion**, greziar mitologiaren arabera, Tirintoko errege zen Alzeoren eta Astidamiaren semea zen. Gainera, Perseoren biloba zen, eta, beraz, Zeusen birbiloba.

Anfitrion, Alkmenaren hitzemandako mutilaguna zen, bere osaba Elektrion Mizenasko erregearen alaba, Elektrion, Pterelaok eraso zuenean, erregearen iloba eta erregegaia zena. Gatazkan, bi buruzagien seme-alabak hil ziren. Bere seme-alaben heriotza mendekatzeko, Elektrionek, tafiarren aurkako kanpaina bat antolatu zuen, Pterelao buru zutela Mizenas inbaditzen saiatu zirenak. Bera falta zen bitartean, bere ondasunen kargu Anfitrion uztea pentsatzen zuen. Baina Anfitrion, tafiarrek lapurtutako behi batzuk berreskuratzetik itzultzen ari zenean, animalietako bat haserretu egin zen. Anfitrionek, behi hura geldiarazteko, makila bat jaurti zion, baina makila honek punpa egin eta Elektrion hil zuen. Argoseko errege zen Estenelok, Mizenas honen mende zegoelarik, egoera probestu zuen, Anfitrion erbesteratuz.

Honen ondoren, Anfitrion Tebasen ezarri zen Alkmenarekin. Honek, bere neba guztiak mendekatuak izan arte entregatuko ez zela zin egin zuenez, Anfitrionek beste kanpaina bat abiatu zuen tafiarren aurka. Garaile zetorren gauean, Zeusek, Anfitrionek baino lehenago izan zituen harreman sexualak Alkmenarekin, Anfitrionen forma eta itxura bera hartuz. Ondoren, benetako Anfitrionek beste hainbeste egin zuen. Bi harreman hauetatik, Zeusen seme izango zen Herakles eta Anfitrionen seme izango zen Ifikles jaio ziren. Pertsonaia honek, Anfitrionen konplexuari izena eman zion. Plautoren antzezlan bat ere inspiratu zuen: Anfitrion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *82. araua. Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q206214
* Commonscat Multimedia: Amphitryon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54939219
* CANTIC: a19397094
* GND: 118502646
* LCCN: no2019004112
* SUDOC: 02721902X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q206214
* Commonscat Multimedia: Amphitryon
**Soto linea** izango da Iruñeko Lezkairuko auzo berria eta erdi aldea lotuko dituen bidegorri linea.

Ezaugarri orokorrak
-------------------

Bizikleta bide hau Nafarroako Foru plazan hasiko da, eta Julian Gayarre kalean zehar jaitsi ondoren, Nafarroako Unibertsitate Publikora iritsikoa da. Gero, Lezkirura joko du bi adarretan bereiziz: bat hegoaldera joanez eta bestea zuzen jarraituz. Azkenean, biak bat egingo dute eta Bigarren Zabalgunerantz joan. Apaizgaitegian bukatuko da linea hau eta han hego konexioarekin batu.

Proiektua
---------

Bidegorri linea hau ez dago guztiz bukatua. Iruñeko Udalak aurkeztu duen proiektuaren araberakoa dira datu hauek. Proiektu hau, **Iruñeko Ziklabilitate Plana**, Soto linea ez ezik beste batzuk hartzen ditu bere baitan.

Hauek dira linea guztiak:

Ibilgu orokorrak:

* Ipar konexioa
* Done Jakue bidea konexioa
* Hego konexioa
* Mendebalde konexioa

Barne-lineak:

* Donibane linea
* Txantrea linea
* Mendillorri linea
* Soto linea
* Zabalgune linea
* Arrosadia linea
* Iturrama linea
* Unibertsitate linea
* Yamaguchi-Ospitaleak linea
* Mendebaldea-Etxabakoitz linea
* Sanduzelai-Landaben linea
* Buztintxuri linea
* Errotxapea linea
* Bus-Txirrindu linea

Espero da proiektua 2013. urtean bukatzea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267552

 |

* Wd Datuak: Q12267552
**Anemia faltziforme** edo **drepanozitosia** eritrozitoen itxura deformatzen duen gaixotasun hematologikoa da, oinarri genetikoa duena. Anemia mota honetan hemoglobinaren egitura molekularra ezohikoa da, β kate polipeptidikoetan aminoazido bat aldatuta dagoelako (glutamina egon beharrean balina baitago).

Hemoglobinaren aldaketa molekular horrek eritrozitoen desitxuratzea dakar: globulu gorriak ez dira biribilak, luzeak baizik, eta igitaiaren itxura hartu ohi dute (hortik gaitzaren izena). Hemoglobina eta eritrozito ezohiko horiek gaitzaren arazoak eragiten dituzte: odolean oxigenoaren garraoia okertzen da, odol-zirkulazioa ere bai (odol-hodiak buxatu egiten dira), anemia azaltzen da (eritrozito faltziformeek bizitza laburragoa dutelako), etab.

Genetika
--------

Gaitzaren transmisio genetikoa.
Anemia faltziformeak oinarri genetikoa dauka. Hemoglobinaren β kateen sintesia kodetzen duen genea okerra da (HbS), eta gene normalaren aldean (HbA) azpirakorra.

Hiru dira hemoglobinaren genotipoak:

* HbA HbA (genotipo normala)
* HbA HbS (genotipo heterozigotoa)
* HbS HbS (anemia faltziformearen genotipoa)

Azpirakorra izanik, HbS geneak ez du gaitzik sortzen gizabanako heterozigotoengan (HbA HbS). Homozigoto azpirakorrengan (HbS HbS), aldiz, zelula faltziformeen anemia eragiten du. Mendelen legeen arabera transmititzen da gaitza: bi guraso eramaileen (HbA HbS) seme-alaben artean %25ak gaitza izango du (HbS HbS). Arraza beltzeko gizabanakoen artean gaitz honen prebalentzia handiagoa da.

Duela gutxi arte gaixotasun honen pronostikoa txarra bazen ere, azken urteotan terapia genetikoak eta zelula amen erabilerak bide berriak ireki dituzte anemia mota honen tratamenduan

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Anemia faltziforme.*  *Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoa", zthiztegia.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2020-7-1)**.*
2. ↑   La drépanocytose: une maladie de l'hémoglobine Hôpitaux de Lyon, 2008ko martxoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q185034
* Commonscat Multimedia: Sickle-cell anemia

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11964930g (data)
* GND: 4181157-4
* LCCN: sh85122294
* NARA: 10666376
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:10923
* CIE-10: D57
* CIE-9: 282.6
* OMIM: 603903
* DiseasesDB: 12069
* MedlinePlus: 000527
* eMedicine: 1918423
* MeSH: D000755
* Orphanet: 275752
* **Kimikako identifikadoreak**
* KEGG: H00229

 |

* Wd Datuak: Q185034
* Commonscat Multimedia: Sickle-cell anemia
***Ametsa*** (frantsesez: *Rêve*) 1888. urtean  Jean-Baptiste Édouard Detaille egindako margolana da.  Gaur egun, Louvre-Lens Museoa-n dago,  Parisko Orsay Museoak maileguan utzita.

Deskribapena eta gaia
---------------------

Ametsa, militar margoa da,  Édouard Detaille-ren espezialitateetako bat.  Frantziako soldadu talde bat  kanpamendu batean lotan adierazten du pinturak.  Zehazki, soldadugaiak dira  Frantziako Hirugarren Errepublika garaian udako maniobrak egiten, ziurrenik, Txanpaina-n. Euren aurrekoen loriarekin eta 1870. urteko franco-prusiar gerra-ren mendekua lortzearekin amets egiten dute.  

Mota honetako pintura garaiko boulangista giroaren barnean kokatzen da, Frantzia garailearen eta batuaren oroimina adierazten du, eta Napoleonen kondairaren oinarrietako bat azaleratzen du, zeren   Frantzia mitiko baten gogora ekarri nahi duten irudi edo elementu guztiak biltzen ditu.  Egileak honela, "jarrera politiko zuzena" erakusten du, Georges Boulanger-ekiko bere babesa eta armadarekiko ospakizuna adieraziaz.

Erosketa, erakusketa eta mantentzea
-----------------------------------

Frantziako gobernuak 1888-an erosi zuen, Musée d ' orsay, gorde zen eta lehenengo Luxenburgo museoa-ren bildumaren parte izan zen 1889-1926 bitartean, ondoren Armadaren museoa-ren parte (1926-1986)  eta  azkenik Louvre museoa  iritsi zen 1986an.

Pintura Parisko Artista frantsesen Aretoan izan zen ikusgai 1888an, egilea bertan medallista izan baitzen, Parisko Erakusketa Unibertsalan eta 1915eko San Franciscoko Erakusketa Unibertsalan ere. Margolana, hainbat komunikabideetan erreproduzitu zen Lehen Mundu Gerra eta gero, Louvre-Lens museoa-n dago egun ikusgai.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Edouard Detaille : Le Rêve.*  Musée d'Orsay (Noiz kontsultatua: 2016-6-30).
2. 1 2    *Edouard Detaille : Le Rêve (notice).*  Musée d'Orsay (Noiz kontsultatua: 2016-6-30).
3. ↑  "A quoi rêvent les soldats français", Jean Lopez en artikulua, *Guerres & Histoire* 17. zbk, 2014ko otsaila

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15709560

 |

* Wd Datuak: Q15709560
**Ametzueta** Zaraiako mendilerroako mendi ugarietako bat da. Aretxabaletako herrian kokatua, Iruaitz eta Orkatzategi mendien artean dago. Mendilerroko ia mendi guztiek bezala, harrizko tontorra du. 807 metroko garaierarekin, Zaraiako mendilerroko seigarren mendirik txikiena da. Orkatzategitik, Urtao edo Urtapotolueta pasabideak banatzen du.

Irispideak
----------

Bide errazena, Urkulu urtegitik doa. Urtegi honen hegoaldeko muturretik, Arbeko labarra igo behar da lehenik, Ugaztegiko bidegurutzera heldu arte. Behin Ugaztegiko bidegurutzera heldu ondoren, ezkerretara doan bidea hartu behar da. Hemendik, bidea zuzen doa denbora guztian, Iruaitz, Ametzueta eta Orkatzategirantz. Iruaitz igaro ondoren, eskuinetara hartu eta tontorra bertan, begi bistan agertzen da.

Beste bide bat, Araotzetik datorrena da. Araotzetik, Ugaztegiraino igo, eta, ondoren, eskuinetara hartuz, aurreko bidearekin bat egiten du.

Bide luzeagoak, Mendiola eta Bolibarretik abiatzen dira. Bi elizate hauek bat egiten duten tokitik batik bat. Bide hortatik, Elixabarriko mendatea igoz, San Juan Portaletaña ermitara heltzen da. Hau atzean utzi, eta gorantz jarraitu behar da, Peñakulu igaro ondoren kokatuta dagoen harbidera heldu arte. Hemendik, Kargalekuko lepora heltzen da lehenik. Ondoren, Eskoriatza eta Aretxabaleta arteko muga igaroz, jaisten hasi behar da. Gas hodiaren bideari jarraiki, Andarto Txiki mendiaren azpian kokatuta dagoen etxe batetara heltzen da. Hemendik, aurrera jarraitzea baino ez da, Ugaztegira helduz, aurreko bi bideekin bat egin arte.

Berezitasunak
-------------

Mendiaren inguruan, Urtapotolueta I trikuharria dago. Baita Urtapotolueta II eta Urtaoko tumuluak ere. Azken hau, mendiaren magalean dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253358

 |

* Wd Datuak: Q12253358
**Aomi Hiri Kirol Parkea**, japonieraz 青海アーバンスポーツパーク (Kōtō, Tokio (Japonia), 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetako egoitzetako bat da. Saskibaloi 3x3 formala, hiri kirola eta kirol eskalada osagarria egingo dira bertan. Aomi Hiri Kirol Parkea lehen Aomi Hiri Kirol Kaijo izenez ezagutzen zen.

Historia
--------

2016ko abenduaren 7an NOK 2016ko abenduaren 7an NOKeko Zuzendaritza Batzordeak 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetarako ekitaldi osagarria den skate eta kirol eskaladarako lekua Aomi Urban Sports gunea izango dela erabaki du.
2017ko ekainaren 9an, 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoen lehiaketa ofizialaren osaera NOKen Batzorde Exekutiboak erabakiko du. Ekitaldiaren osaeran, tokia erabakitzeke zegoenez, saskibaloia 3x3 gizon eta emakume eta abar sartu ziren, lokalaren azterketari ekin zitzaion.

2017ko abenduaren 6an, KOIko Batzorde Exekutiboak erabakitzen du saskibaloi 3x3 gunea Aomi Hiri Kirol Parkea izango dela. Skateboarding-en lekua 2016ko abenduaren 7an NOKeko Zuzendaritza Batzordeak onartutako Aomi Hiri Kiroldegitik Ariake BMX Course-ra, geroago Ariake Hiri Kirol Parkea, aldatuko da .
2018ko urriaren 23an TOCOGeko (Tokioko Joko Olinpiko eta Paralinpikoen Antolakuntza Batzordea) 28. Administrazio Kontseiluak erabaki zuen "Aomi Hiri Kirol Parke" izen ofizialera aldatzea, NOKen onespenarekin.

Lekua
-----

Egoitza Qinghai eremuan dago, Hiri Olinpikotik gertu. Tokioko badia ikus daitekeen leku batean kokatua, Tokio 2020 Jokoak sinbolizatzen dituen lekuetako bat da, non saskibaloia 3x3 eta kirol eskalada egiten diren eta mundu osoko gazteak aritzen diren.

Eserlekuak
----------

Olinpiar jokoen garaian, 3x3 saskibaloiak: 7.100, kirol eskaladak: 8.400.
Paralinpiar Jokoen garaian, itsu-futbolaren egoitza izango da.

Sarbideak
---------

* Tokyo Rinkai Shinkotsu Rinkai Line Yurikamomen jaitsi "Aomi geltokian", eta, oinez 10 minutu inguru
* Tokioko Nazioarteko Gurutzetako terminal geltokitik 10 minutu ingurura, Yurikamome Tokyo Seaside New Transit Line-n
* Jaitsi Tokyo Seaside Abiadura Handiko Trenbide Rinkai Linean "Tokyo Teleport Station" eta oinez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *東京2020オリンピック競技会場について.* .
2. ↑    *東京2020オリンピック競技大会の競技会場について.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65227212
* Commonscat Multimedia: Aomi Urban Sports Park

---

 |

* Wd Datuak: Q65227212
* Commonscat Multimedia: Aomi Urban Sports Park
**Anália de Victória Pereira**, ezaguna **Mamá Coragem** izenez (Luanda, Angola, 1941eko urriaren 3a - Lisboa, Portugal, 2009ko urtarrilaren 7a) angolar politikaria izan zen. Alderdi Liberal Demokratikoaren politika sortzaile eta presidentea izan zen. 1992an Angolako Errepublikaren presidentziarako postulatu zen lehen angolar emakumea izan zen.

Biografia
---------

Gurasoak Victor Dayo de Victória Pereira eta Madalena Gomes Caldeira izan ziren. Carlos Caldeira de Victória Pereira; Rui Caldeira Victória Pereira; Privado y Emilio Caldeira de Victória Pereira nebak ditu.

Politikari ibilbidea
--------------------

Bere karrera politikoa 1975ean hasi zen, Portugalera joan zenean, non 1983an Alderdi Liberal Demokratikoaren (PLD) sortzaileetako bat izan baitzen. Erbestean 16 urte eman ondoren, 1991n Angolara itzuli zen, alderdia legeztatu eta 1992ko Angolako Hauteskunde Orokorretara aurkeztu zen. Bere alderdiak hiru aulki lortu zituen Angolako Batzar Nazionalean.

Mamá Coragem izenez ezaguna, Angolako Askapenerako Herri Mugimenduko aberastasun-kontzentrazioari eta ustelkeriari eraso egingo ziela esan zuen.

1992an Angolako Errepublikaren presidentziarako postulatu zen lehen angolar emakumea izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Anália Victória Pereira» *geni\_family\_tree* (Noiz kontsultatua: 2023-02-19).
2. 1 2 3    *Restos mortais de Anália de Victória Pereira já em Luanda.*  10/01/2009.
3. ↑   «Anália de Victória Pereira Biography | HowOld.co» *www.howold.co* (Noiz kontsultatua: 2023-02-19).
4. ↑   *www.myheritage.es* (Noiz kontsultatua: 2023-02-19).
5. ↑   «Anália de Victória Pereira, Date of Birth, Place of Birth, Date of Death» *www.bornglorious.com* (Noiz kontsultatua: 2023-02-19).
6. 1 2   «Angola: Morreu "Mamã Coragem".» *VOA*.
7. ↑   «Página Oficial do Partido Liberal Democrático» *web.archive.org* 2005-05-15.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4778486

 |

* Wd Datuak: Q4778486