recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Alaskako oliobidea lurretik gora eginda dago, animalien migrazioa ez eragozteko.
**Oliobidea** diametro handiko hodi-instalazio luze bat da petrolioa, haren produktu eratorriak eta biobutanola distantzia luzeetan garraiatzeko erabiltzen dena. Gas naturala garraiatzen duenean, aldiz, gasbidea deitzen da.

Hodien barnealdeko korrosioa eragozteko, fluidoari korrosioaren aurkako substantzia kimikoak (polimeroak) gehitzen zaizkio. Kanpoaldeko korrosioa eragozteko, ordea, oliobideek babes-geruza bat izaten dute (harrikatz-mundruna, petrolioa, zinta plastikoak, etab.). Petrolio gordina daramaten hodiak ez dira lehertzen, baina, apurtuz gero, petrolioa isuri eta kutsadura-arazo larriak eragin ditzakete inguruko uretan eta lurretan. Oso deribatu lurrunkorrak daramatzatenak, berriz, bai lehertu daitezke, eta segurtasun-neurri zorrotzak hartu behar dira hori ez gertatzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1262090
* Commonscat Multimedia: Petroleum pipelines

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph229506
* AAT: 300387351

 |

* Wd Datuak: Q1262090
* Commonscat Multimedia: Petroleum pipelines
**Onan** Aitor Aranak 2000. urtean argitaraturiko narrazio liburua da. Jorratzen duen gaiari dagokionez liburu erotikotzat har daiteke, eta horrela sailkatzen du txalapartak berak ere literotura sailaren barnean. Historiaren haria Onan, 11 urteko mutikoak, bere sexualitatearen aurkitkuntzan eta explorazioarekin hasten da. Euskal literaturazko LGTB liburu edo liburu homoerotikotzat har daiteke, nahiz eta ez izan oso-osorik eta inplizituki horrela.

Argumentua
----------

Onan 11 urteko mutikoa da liburuko pertsonai nagusia. Onanek aurkeztuko dizkigu lehen pertsonan bere bizipenak 11 urteretatik 20 urte bitarteraino. Onanek kontatzen dituen bizipenak hasiera-hasieratik sexualitatearen inguruan eginiko aurkikuntzen ingurukoak izango dira, eta liburan zehar istorio kokntaketa ezberdinak lotuz bere nerabezaroan zehar bizitako esperientzien berri ematen du. Protagonistak ausardiaz eta konplexurik zein aurreiritzirik gabe sexu munduaren inguruko bizpe, ideia eta esperientziak kontatzen dizkigu.

Bibliografia
------------

*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216508

 |

* Wd Datuak: Q65216508
Oliwako monasterioko gela, non ituna sinatu zuten
**Olivako Bakea** edo **Olivako Hitzarmena** (alemanez: *Vertrag von Oliva*; polonieraz: *pokój oliwski*; suedieraz: *Freden i Oliva*), Oliwa (latinez: *Oliva*) hirian sinatutako bake hitzarmen bat izan zen, Gdansketik gertu, Errege Prusian, Poloniar-Lituaniar Mankomunitatea probintzian, 1660ko Maiatzaren 3an. Sinatu zutenak, Leopoldo I.a Habsburgokoa enperadorea, Frederiko Gilen I.a Brandeburgokoa hauteslea, Karlos X.a Gustavo Suediakoa eta Joan II.a Kasimiro Poloniakoa izan ziren. Oroitzapen plakak honako hau jartzen zuen: *PACIS OLIVIENSIS AD GEDANUM IN PRVSSIA*.

Hitzarmenean, Joan II.a Kasimirok, Suediako errege izateko nahiari uko egiten zion, bere aita Sigismundo III.a Vasak 1599an galdu zuena. Poloniak, gainera, formalki, Livonia Suediari ematen zion, Riga hiriarekin batera, suediarren kontrolpean egon zena 1620ko hamarkadatik. Hitzarmenak, Iparraldeko Gerrak, (1655-1660), Poloniar-Suediar Gerra (1629-1650) eta 1598-1599ko Karlos IX.a Suediakoa eta Sigismundo III.a Vasaren arteko gerretatik konpondu gabe geratu ziren Suedia eta Poloniaren arteko gatazkak konpontzen zituen.

Brandenburgoko Hohenzollerndarrek, gainera, euren independentzia eta Prusiako Dukerriari buruzko subiranotasun onartuak ikusi zituzten; aurretik, lurraldea domeinatu zuten, Poloniako erregearen feudo bezala. Familia desagertuz gero, lurraldea, Poloniako koroarena izango litzateke berriro.

Olivako Hitzarmenak, urte horretan bertan onartu zen Kopenhageko Hitzarmenarekin batera, suediar boterearen punturik gailenena adierazi zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17335
* Commonscat Multimedia: Treaty of Oliwa

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 125821802X
* LCCN: sh85094632
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q17335
* Commonscat Multimedia: Treaty of Oliwa
Borroka honetako lekuko izan zen boluntario karlista Lichnowsky printze poloniarraren oroipenetan (Frankfurt, 1841) oinarritutako kontakizuna.
**Oriamendiko gudua** 1837ko martxoan Oriamendin, Donostiatik eta Hernanitik hurbil dagoen muino batean, gertatu zen Lehen Karlistaldiko guda bat da. Guda horretan karlistek eta liberalek borrokatu zuten elkarren aurka. Guda horretan liberalen tropa nagusia Erresuma Batuko dibisio bat izan zen. Karlistek martxoaren 16an lortu zuten balore estrategiko handiko mendia hartzea. Hortik aurrera karlistek Donostia setiatu zuten, baina hala ere ezin zuten hartu gerrak iraun artean.

Gudu honek garrantzi handiagoko beste batzuk baino ospe handiagoa jaso zuen karlismoaren ereserki bihurtuko zen Oriamendiko Martxarekiko loturarengatik.

Gudua
-----

1837ko martxoan, armada liberala gerrari amaiera emateko ahaleginetan zebilen eta horretarako karlisten errege-kuartela konkistatu nahi zuten. Honela, inguratzeko maniobra bat antolatu zuten: Sarsfield jenerala Iruñetik, Espartero Bilbotik eta Lacy Evans Donostiatik. Britainiar Legio Laguntzailearen arduraduna zen Evans. Liberalek hiri inguruko muinoak konkistatu zituzten, karlistek gogor aurre egin arren. Hilaren 15ean Oriamendiko gotorlekua menderatzea lortu zuten, eta karlistek Santa Barbarako gotorlekuan eta Hernanin babestu behar izan zuten.

Biharamunean, ordea, Sebastian Infanteak Hernaniraino iristea lortu zuen, ibilaldi ezin gogorrago eta luzeago baten ondoren, eta han karlisten tropak sendotu zituen. Kontraeraso odoltsu baten ondoren, karlistek Oriamendi berreskuratu zuten, hildako eta zauritu ugari utziaz Britainiar Legioan. Legioko kideek ozta ozta lortu zuten Donostian babestea. Atzera zihoazela britainiar itsas armadak babesa eman zien, badian zituen ontzietako gizon eta artilleriaren bidez, eta horri esker hondamendia zertxobait apaltzea lortu zen.

Nolanahi ere, liberalek 1.500 gizon inguru galdu zituzten ekintza hartan, eta karlistek erdia baino gutxiago. Eskandalua britainiar parlamenturaino iritsi zen, porrot hura britainiar inperioaren lotsaizuntzat hartu baitzuten. Britainia Handiko hedabideek gogor salatu zuten Lacy Evansen jarduna.

Espartero eta Sarsfield beren goarnizioetara itzuli ziren, eta mugimendu bateratu hura egundoko porrota izan zen azkenean.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

Kanpo estekak
-------------

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. ORIAMENDI. Gipuzkoakultura. Zumalakarregi Museoa CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3751485
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85095599

 |

* Wd Datuak: Q3751485
**Palmerston uhartea** Ozeano Barean, Cook uharteetan dagoen koral atoloia da. Rarotongaren ipar-ekialdean dago. Geografikoki Cook uharteak artxpelagoan kokatzen badira, benetan bien artean dago.

Deskribapena
------------

Atoloian sei harezko uharteak daude: Palmerston edo Home Island, North Island, Leicester, Primrose, Tom's eta Cook's. Puntu garaiena The Mountain izeneko harezko sei metroko muinoa da. Hedadura osoa 2,1 km²koa da.

Historia
--------

Palmerston James Cook almiranteak aurkitu zuen, 1774an. Ez zen inor bizi baina, hala ere, europearrak joan aurreko hilobi eta tresna batzuk aurkitu ziren. Inguruko uhartetan Avarau izena ematen zioten, euskaraz «berrehun kanal»; izen horrek itsasotik barruko aintzira joateko dauden kanalen aipamena egiten du, nahiz eta kanal horietako gehienak itsasontzientzat ezegokiak izan.

1862an Palmerstonen bizitzeko William Masters arotza eta haren hiru emazte maoriak egokitu ziren bizitzeko. Gaur egun biztanle gehienek Masters abizena dute, baita ere inguruko Rarotonga eta Zeelanda Berrian, arotzaren ondorengoak. Pitcairn uharteetan gertatu zen bezala, ondorengoak britainiarren eta polinesiarren mestizoak dira. Lehenengo hizkuntza gisa ingelesa dute. William Masters Gloucesterrekoa zen eta haren ondorengoek haren azentua gorde dute.

Errolda
-------

2001ko erroldaren arabera 62 biztanle zeuden atoloian. Guztiak Palmerston uhartean bizi ziren, gaur egun hiru aldetan banatuta, bat Mastersen emazte bakoitzagatik. Egungo gobernadorea Mastersen ondorengoa da baita ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)**: Palmerston uhartea.
* **(Ingelesez)**: BBC Mundo / Thomas Martienssen - Palmerston, nola bizi munduko uharte urrunena?
* **(Ingelesez)**: Bideoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Palmerston uhartea*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2048265
* Commonscat Multimedia: Palmerston Island

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315125878
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2048265
* Commonscat Multimedia: Palmerston Island
**Yesca** 2006ko apirilaren 23an sortutako Gaztelako gazte antolakunde abertzalea da.

Bere aurretikoak Gaztelau Gazte Iraultzaileak (gaztelaniaz; Juventudes Castellanas Revolucionarias) ziren, Burgosen 1992an sortutakoak.

Gaztela osoan zehar hainbat eta hainbat batzar dauka, Gaztela eta Leon, Errioxa, Gaztela-Mantxa eta Madrilen zehar hedatuak.

Bere borroka politikoa gaztelanismoan, subiranismoan, auzolanean, autogestioan, sozialismoan, feminismoan, ekologismoan, antifaxismoan eta internazionalismoan kokatzen da.

Gaztelau Ezkerra higikunde soziopolitikoaren gazte-antolakundea da.

Oso harreman estuak ditu Ernai, Arran, Isca! eta Briga gazte antolakunde euskaldun, katalan eta galiziarrekin, baita erregimen espainiarraren aurka borrokan dabiltzan gainerako gazte antolakunde ezkertiar eta independentistekin.

Kanpo-estekak
-------------

- Yesca antolakundearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3393189
* Commonscat Multimedia: Yesca

---

 |

* Wd Datuak: Q3393189
* Commonscat Multimedia: Yesca
**"Os Resentidos"** musika talde galiziarra izan zen, Vigon eta 1984an sortutakoa, *a movida viguesa* delakoaren garaian, eta pop-rock estilokoa.

Anton Reixa izan zen taldeko abeslaria eta kide nagusia, Alberto Torrado, Javier Soto eta
Xabier Devesa beste taldekideak izanda.

Galiziera erabili izan zuten euren ibilbide osoan, eta arrakasta lortu zuten Galiziatik kanpo batik bat *"Galicia caníbal (fai un sol de carallo)"* abestiarekin.

1994an taldea desegin zuten, eta abeslariak "Nación Reixa" proeiktuari ekin zion, Kaki Arkarazo euskaldunarekin batera.

Diskografia
-----------

1. *"Surfin' CCCP"*, Siniestro Totalekin batera egindako EP (Grabaciones Accidentales, 1984).
2. *"Vigo, capital Lisboa"* (GASA/DRO, 1984).
3. *"Fai un sol de carallo"* (GASA/DRO, 1986).
4. *"Música doméstica"* (Grabaciones Accidentales, 1987).
5. *"Fracaso tropical"* (Grabaciones Accidentales, 1988).
6. *"Jei"* (Grabaciones Accidentales, 1990).
7. *"Delikatessen"* (GASA, 1991).
8. *"Están aquí"* (GASA, 1993).
9. *"Made In Galicia 1982-1994"*, bilduma (GASA, 1994).

Ikus, gainera
-------------

* Galiziako musika

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3109562
* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0001 0116 2392

 |

* Wd Datuak: Q3109562
***Otium***a latinezko termino abstraktu bat da, hainbat esanahi dituena, pertsona batek, besteak beste, jaten, jolasten, ikusten edo atseden hartzen goza dezakeen aisialdia barne. Batzuetan, nahiz eta beti ez izan, pertsona batek aurretik sektore publikoan zein pribatuan zerbitzua eman ondoren "baztertu" edo erretiratu den denborari egiten dio erreferentzia, eta horrela "bizitza publiko aktiboaren" aurka egiten du. *Otium* denbora-tarte bat ere izan daiteke, noizbehinka. Inplikazio intelektualak, bertutetsuak edo immoralak izan ditzake.

Hasieran, eguneroko negozio batetik (*nec-otium*) edo gai jakin batzuetatik erretiratzeko ideia ematen zuen, artistikoki baliotsuak edo argigarriak ziren jardueretan parte hartu ahal izateko (hau da, eztabaidan, idazketan edo filosofian). Esanahi berezia izan zuen negozio-gizonentzat, diplomatikoentzat, filosofoentzat edo poetentzat.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1751418
* Commonscat Multimedia: Otium

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4170872-6

 |

* Wd Datuak: Q1751418
* Commonscat Multimedia: Otium
**Oceana konderria** (ingelesez: *Oceana County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hart da. 2010eko zentsuaren arabera 26.570 biztanle zituen, Oceana kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Oceana konderriak 3.382,39 kilometro koadro ditu. Horietatik 2.056,14 ura dira. Beste 1.326,26 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,86 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 26.570 pertsonetatik 25.856 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.629 dira. 100 beltzak edo afroamerikarrak. 212 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 60 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 20 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 318 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63951
* Commonscat Multimedia: Oceana County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138386138
* LCCN: n81091879
* NARA: 10039688
* **Lekuak**
* OSM: 1907330
* TGN: 2000984

 |

* Wd Datuak: Q63951
* Commonscat Multimedia: Oceana County, Michigan
| Byten multiploak |
| --- |
| SI | IEC 60027-2 |
| Izena (Ikurra) | SIEstandarra |  Erabilpenainformatikan | Izena (Ikurra) | Balioa |
| kilobyte (KB) | 103 | 210 | kibibyte (KiB) | 210 |
| megabyte (MB) | 106 | 220 | mebibyte (MiB) | 220 |
| gigabyte (GB) | 109 | 230 | gibibyte (GiB) | 230 |
| terabyte (TB) | 1012 | 240 | tebibyte (TiB) | 240 |
| petabyte (PB) | 1015 | 250 | pebibyte (PiB) | 250 |
| exabyte (EB) | 1018 | 260 | exbibyte (EiB) | 260 |
| zettabyte (ZB) | 1021 | 270 | zebibyte (ZiB) | 270 |
| yottabyte (YB) | 1024 | 280 | yobibyte (YiB) | 280 |

**Yobibyte** (**yo**tta, **bi**tarra eta **by**te-ren kontrakzioa) konputagailuen biltegiratze ahalmenean 280) byte adierazten duen informazio unitatea da. Bere laburdura ZiB da.
1 **Yobibyte** = 280 byte = 1.024 zebibyte

**Yobibyte** eta yottabyte
--------------------------

**Yobibyte** yottabyte-rekin zerikusia du, baina berdintzat hartzen diren arren, desberdinak dira. Zettabyte batek 1024 byte da, berriz **Yobibytek** 280 byte.

Sistema internazionala (SI) eta byte terminoaren bilakaera
----------------------------------------------------------

Informatikaren testuinguruan kilobyteren terminoa hasieratik erabiltzen zen 2 10 balioarekin, 1000-ra hurbiltzen delako. Konputagailuen hedatzearekin batera, sistema internazionalak definitutako aurrizkiaren erabilera desegokia ere zabaldu zen, informatika adituetatik erabiltzaile arruntetaraino. Hau dela eta kilobyte bat 1024 byterekin lotzen da nahiz eta 1000 byte da.

Aurrizki bitarra eta hamartarra bereizteko IEC estandarizazio erakundeak IEC 60027-2 dokumentuan zehazten den bezala kibi terminoa asmatu zuen, 1024-ren balioa duen neurria sortuz **Kibibyte** ( 1 KiB=1024 byte ). Baina bere erabilera ez da zabaldu oraindino.

Multzo berdineko unitateak:

* Mebibyte (1 MiB = 220, megabyte-ren parekoa: 106 edo milioi)
* Gibibyte (1 GiB = 230, gigabyte-ren parekoa: 109)
* Eta ondorengoak: Tebibyte, pebibyte, exbibyte, zebibyte, yobibyte.

Biltegiratze produktuetan nahasmena
-----------------------------------

Gaur egun (2007), biltegiratze gailuetan eta euskarrietan biak nahasten dira askotan. Esate baterako, 80 GBko disko gogor batek 80.000.000.000 byte ditu, baina sistema eragileak 74 GB dituela esango du, 1.024ko multiploak erabiltzen dituelako. Beste adibide esanguratsuak:

* Disko gogor baten edukierak 100GB-tetakoa baldin bada 93GiB-tan bihurtzen da.
* 4,7 GB-tako DVD-5-arekin, 4,377 GiB-tan geratzen da.
* 8,5 GB-tako DVD-9-arekin, 7,92 GiB-tan geratzen da.

Ikus, gainera
-------------

* byte
* Kilobyte
* Megabyte segundoko
* Megabit segundoko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q79781

 |

* Wd Datuak: Q79781
**Panjshir harana** (paxtuneraz: درهٔ پنجشير‎, *Dare-ye Panjšēr*, literalki *Bost Lehoien harana*) Afganistango iparraldean dagoen bailara bat da, Kabuletik 150 kilometrora eta Hindu Kush mendietatik gertu. Panjshir ibaiak erdibitzen du. Bertan 100.000 pertsona baino gehiago bizi dira, tartean tajik etniako Afganistango talderik handiena. 2004tik aurrera, Afganistango Errepublika Islamiarra sortu zenean, Panjshir probintziaren muinean bilakatu zen, lehenago Parwan probintziaren parte izanik. 

Afganistango Errepublika Demokratikoaren garaian, bertan Gobernuaren indarrek eta Sobietar indarrek mujahidinen aurkako Panjshir ofentsiba egin zuten, Afganistango gerraren baitan, 1980 eta 1985 artean. Ahmad Shah Massoud komandante lokalak bailara babestu zuen eta lortu zuen sobietarrek ez hartzea. Afganistango Gerra Zibilaren baitan, Talibanaren eta Iparraldeko Aliantzaren arteko guda baten lekuko izan zen, Massoud komandantearen gidaritzapean, berriro ere Talibanek eskualdea hartzea ekidin zuenean. Afganistango Errepublika Islamiarraren garaian, herrialdeko eskualderik seguruena zela esan ohi zen, eta 2021eko abuztutik ere Panjshir erresistentziaren gune nagusia da Afganistango Emirerri Islamiarraren aurka.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Xinhua - English» *web.archive.org* 2006-10-16 (Noiz kontsultatua: 2021-08-18).
2. ↑   *lcweb2.loc.gov* (Noiz kontsultatua: 2021-08-18).
3. ↑   **(Ingelesez)** Nast, Condé.  (2007-12-03). «Massoud's Last Conquest» *Vanity Fair* (Noiz kontsultatua: 2021-08-18).
4. ↑   «Foreign kayakers surprise Afghans in the Panjshir Valley» *The National* (Noiz kontsultatua: 2021-08-18).
5. ↑   **(Ingelesez)** «The Panjshir Valley: what is the main bastion of resistance against the Taliban advance in Afghanistan» *Market Research Telecast* 2021-08-16 (Noiz kontsultatua: 2021-08-18).
6. ↑   **(Ingelesez)** «As Taliban takes over, one Afghan province is still standing strong - Here\» *Free Press Journal* (Noiz kontsultatua: 2021-08-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q974525
* **Identifikadoreak**
* NARA: 10044457

 |

* Wd Datuak: Q974525
Opritxininako lurraldeak 16. mendeko Errusian,
Opritxnina Ivan IV,a tsarrak, Ivan Izugarriak, zuzenean kontrolatutako lurralde errusiarraren zati bat izan zen 16. mendean. 

Lurraldea *opritxnik* izeneko indar armatu gupidagabe batek zuzentzen zuen, eta indar hori etsai politiko zenbait kontra erabili zuen Ivan tsarrak. Harrezkero opritxnikak polizia politikoen aurrekaritzat hartu izan dira Errusian, eta Opritxinina botere despotiko oso eta ankerraren sinonimo.

Historia
--------

1565ean Ivan Tsarrak bi zonaldetan banatu zuen Errusia: Zemstxina (=Lurraldea), eta Opritxnina (= Apartekoa). Zemstxina ohiko erakunde aristokratikoen kontrolpean geratu zen, bereziki boiardoen Duma edo asanbladaren mendean. Opritxnina berriz aginpide zuzeneko lurtzat hartu zuen Ivanek, eta bere gortea ere Moskutik eskualde berriko Vologda hirira eraman zuen.

Opritxninako opritxnik indarrak erabili zituen Ivanek boiardoen kontrako bere politiketan, eta baita Novgorod hirian bere kontrako konspirazioa izan zela jakin zuenean, hiri hartan sarraskia eragiteko.

Opritxnina kontrolpean izateak zentzu ekonomikoa ere bazuen, ipar-ekialderantz Siberiarekin lotzen zuten bideak kontrolatzen zituelako, eta hori funtsezkoa zen garaiko negozio handiarentzat: larruen inportazio eta esportazioa. Era berean, esportaziorako Itsaso Zuriko Arkhangelsk iparraldeko kaia ere Opritxninan zegoen, eta hori zen bidea larruak Europara ontziz bidaltzeko. Era berean Opritxnina iparraldekoak esklabe edo barrendegi bat zeukan ekialderago, Kazandik Siberiara bidean, Stroganov lurraldeak; eta hori ere Siberiako merkataritzaren kontrolerako zen.

Dena dela, sistemak urte gutxi iraun zuen, eta Krimeako khanerri tatariarren inbasio baten ondoren, Opritxnina ezabatu zuen Ivanek 1572an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Walter Leitsch. "Russo-Polish Confrontation" in Taras Hunczak, ed. "Russian Imperialism". Rutgers University Press. 1974, p.140.
2. 1 2   kamilkazani.  (2022-02-25). «How did Russia get so big?» *Why is Russia so big?* (Noiz kontsultatua: 2022-02-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q611162
* Commonscat Multimedia: Oprichniki

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4172648-0
* WorldCat
* LCCN: n2002023613
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q611162
* Commonscat Multimedia: Oprichniki
**Nimlot II.a**, Tebasen Amonen Apaiz Goren izan zen, Tebas eta Herakleopolis Magnako gobernaria, K.a. 855etik K.a. 845 edo K.a. 840 arte, Antzinako Egiptoko XXII. dinastiaren garaian.

Osorkon II.a eta Dyedmutesanjen semea da. Tentsepehrekin ezkondua, zenbait seme-alaba ditu: Takelot, Tebasen Amonen Apaiz Gorena izan zena, Ptahudyanjef (Dyedptahienjaf), Herakleopoliseko erregea, Karoma III Meritmut, bere osaba Takelot II.arekin ezkondu zena, eta, agian, baita ere Shepensopdu eta Sheshonq IV.a

Osorkon oinordeko printzea, Nimlot II.ak izendatua, kontra altxatuko diren tebastarren zati batek inpugnatuko dute. Taniseko errege bezala nahi zuten bere anaia Sheshonq III.aren ordez. Matxinadak, indarrez menderatua, hamabost urte iraungo duen eta herrialdea are gehiago hondoratuko duen gerra zibil bat sortu zuen.

...du/aut... Tebaseko Amonen Apaiz Gorenaren ondorengoa izan zen, eta, Nimlot beraren ondorengoa, Osorkon izan zen, Osorkon II.aren seme bat.

Osorkon II.a eta Takelot II.aren garaikidea zen.

Bere aitak, Tebasen bere omenezko kapera bat eraiki zuen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**...du/aut...** | **Amonen Apaiz Gorena**K.a. 855-K.a. 845 edo K.a. 840 | Ondorengoa**Osorkon** |

Titulatura
----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Amonen Apaiz Gorena:* |  | ḥm nṯr tpi n imn rˁ nsu nṯru ...nmlt  (Hem Necher Tepi en Amón Ra Nesu Necheru ...Nimlot)  **Amon-Raren Apaiz Gorena, ...Nimlot** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1690865

 |

* Wd Datuak: Q1690865
**Moko-tximeleta argia** (*Muschampia lavatherae*) Hesperiidae familiako lepidopteroen espezie bat da. Europa erdialdean eta hegoaldean aurkitzen da, Marokotik Anatoliako penintsulararte.

Eugenius Johann Christoph Esper naturalista alemaniarrak deskribatu zuen 1783. urtean. *Carcharodus* generoaren barnean zegoen tximeleta hau baina 2020ko ikerketa baten ondoren *Muschampia* generora aldatu zuten.

Deskribapena
------------

Tamaina txiki-ertaineko tximeleta da, 26-30 mm arteko hegal zabalera du. Antzeko tximeleta espezieen artean kolore argiena duena da. Kolore zuria, arrea eta gris argi eta ilunak tartekatzen dira xake diseinu batean, baina patroia ez da oso garbia. Aurreko hegalak argiagoak dira eta atzekoak ilunagoak. Hegalen azpialdea zuri-berdexka da. Arra eta emea oso antzekoak dira.

Bizi zikloa
-----------

Belaunaldi bakarra izaten du. Ekaina eta irailaren artean ikusten dira tximeleta helduak hegan. Tximeleta arra oso lurraldekoia izaten da. Tximeleta emeak hostoetan jartzen ditu arrautzak eta handik jaiotzen den beldarrak hostoekin babeslekua egiten du hibernatzeko. *Stachys alpina*, *Stachys recta*, *Stachys germanica*, *Stachys officinalis*, *Stachys sylvatica* eta *Sideritis* landaretaz elikatzen da. Uda iristen denean pupa sortzen du beldarrak izan duen azken babesgunean.

Habitata
--------

Lurzoru karetsuetako zelaiak atsegin ditu. 200 m eta 2.000 m arteko altueran aurkitzen da. Zenbat eta gorago ohikoagoa da moko-tximeleta argia ikustea.

Iruditegia
----------

* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Zhang, Jing; Brockmann, Ernst; Cong, Qian; Shen, Jinhui; Grishin, Nick V..  (2020-03-05). «A genomic perspective on the taxonomy of the subtribe Carcharodina (Lepidoptera: Hesperiidae: Carcharodini)» *Zootaxa* 4748 (1): 182–194. doi:10.11646/zootaxa.4748.1.10. ISSN 1175-5334. (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
2. 1 2 3 4   **(Gaztelaniaz)** Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Carcharodus lavatherae (Esper, 1780)» *Naturaleza y turismo* (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Carcharodus lavatherae» *Butterfly Conservation Armenia* (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97362454
* Commonscat Multimedia: Carcharodus lavatherae
* Wikispecies Espezieak: Muschampia lavatherae

---

* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 11018988
* NCBI: 2705573

 |

* Wd Datuak: Q97362454
* Commonscat Multimedia: Carcharodus lavatherae
* Wikispecies Espezieak: Muschampia lavatherae
**Moja Domingotarren Komentua** eta **Errosarioko Ama Birjinaren Eliza** Tuteran (Nafarroa) XVII. mendean eraikitakoak dira.. Tuterako Alde Zaharrean dago kokatuta.

Historia
--------

Komentua 1623 eta 1635 artean eraiki zen. 1810an, Iberiar Penintsulako Gerran, militar frantsesek, beste hainbeste tokitan bezala, kaserna moduan erabili zuten. Aurreko fatxada, oso hondatuta zegoela, 2000-2001 urteetan berritu egin zen.

Deskribapena
------------

Komentuak latindar gurutzearen planta du, hiru nabekin. Nabeak gurutze formako zutabeez guztia 30 metroko luzerako bost tartetan bereizita daude. Upel erdiko bobeda du gurutzaduran. Estiloa apaingarri barrokozko manierista. Dorre oktogonala du, ladreiluz egina, orratz esferikoaz burututa. Ikusgarriena harriz egindako fatxada nagusia da, XVII. mendeko ohikoa zen manierismo estilokoa; esaten da Madrilgo Mesedeetako Elizaren antzekoa dela. Barruan, erretaula nagusia dago, Francisco Gurrea tuteratarrak egina; barrokoa elementu churriguerescoez egindako obra da. Aipatzekoak dira baita ere Berdusanek 1689an egin zituen margolanak.

Fatxada nagusia ikusgarriena da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  García Gainza, M.A. Heredia Moreno, M.C. Rivas Carmona, J. eta Orbe Sivatte, M. (1980). "Merindad de Tudela". *Catalogo Monumental de Navarra*, Bianako Printzearen Instituzioa, Iruñeko Artzapezpikutza, Nafarroako Unibertsitatea, I. liburuki, 492 or.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Auñamendi Eusko Entziklopedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5913014

 |

* Wd Datuak: Q5913014
**Owino Uhuru** Kenyan dagoen Mombasako 3.000 biztanle inguruko txabola auzoa da. Ezaguna da Metal Refinery EPZ indiar enpresak sortutako berunezko kutsaduragatik.

Owino Uhuru, Mombasa eta Nairobiren arteko errepide nagusiaren ondoan dago.

Berun kutsadura
---------------

Auzoaren ondoan Metal Refinery EPZ enpresa dago eta enpresa horrek autoetako baterietako beruna ateratzera dedikatzen da.

Ingurumen arazoak 2007an hasi ziren. Bateriak birziklatzeko instalazioa ingurumen-lizentziarik gabe hasi zen lanean, eta kontrolik gabeko isurketak egiten ziren komunitateko uretara eta airera. Bizilagunek, orduan, eguneko euro eta erdi batekin bizirautea baino arazo handiagoarekin topo egin zuten: beren osasuna eta bizibideak zaintzea.

Auzoan, hasiera batean, etxeko animaliak hiltzen hasi ziren; oiloak eta untxiak bat-batean hil ziren, eta jabeek ezin izan zuten aurkitu gaitz horren arrazoia, baina arazoa larriagotu egin zen haurrak gaixotzen hasi zirenean.

Jakina da 15 pertsonatik gora hil dela berunaren ondorioz auzoan eta horrek gizarte mugimendu baten sorkuntza bultzatu du jarduera kutsatzaile horren aurka. Sortutako aktibisten artean aipatzeko da Phyllis Omido, Goldman Ingurumen Sariaren irabazlea, hain zuzen, Owino Uhurun egindako lanagatik.

Owino Uhurun oraindik geratzen den berunari dagokionez, auzoa garbitzen saiatzen ari dira; izan ere, hainbat tona hondakin eta txatar kutsatu eraman dira Alemaniara, modu arduratsu eta iraunkorrean birzikla daitezen.

Halere, uraren eta lurren garbiketa osoa zaila eta oso garestia da eta herrialdeak ez du horretarako baliabide nahikorik. Enpresari dagokionez, legez zegozkion indemnizazioez gain, ez du besterik ordaindu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Wizible; Confidencial, El.  (2016-04-28). «Vidas envenenadas: la tragedia de Owino Uhuru» *elconfidencial.com* (Noiz kontsultatua: 2023-04-28).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Court ruling called a milestone in environmental justice» *OHCHR* (Noiz kontsultatua: 2023-04-28).
3. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Econoticias.  (2016-05-17). «El plomo casi extermina al barrio de Owino Uhuru en Kenia» *Noticias de Ecología y Medio Ambiente* (Noiz kontsultatua: 2023-04-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116579329

 |

* Wd Datuak: Q116579329
**Norbert Ferré** (Marseilla, 1975eko irailaren 23a) frantziar mago, ilusionista, zuzendari artistiko eta talentu-agentea da. Bere nazioarteko ibilbidea "One for two, two for one" umorezko manipulazio ikuskizunarekin hasten da, non bere ikuskizuna bederatzi hizkuntzatan interpretatzeko gai den. Teknikoki, "manipulazio eszenikoaren" arloan espezialista da, karta eta bolekin. Bere aurkezpena originaltasun handiz beteta dago, umorea eta manipulazioa uztartuz.

*Magia hasiberrientzako* frantses liburu ezagunean, "Frantziako magiaren hamar pertsonaia handi" kapituluan aipatzen den magoetako bat da.

Biografia
---------

### lehen urratsak

Marseillan jaio zen 1975eko irailaren 23an, bere aita salmenta-zuzendari gisa lan egiten zuen eta ama erizain pribatua, familiako bi seme-alabetatik txikiena da. Salmenta ikasketak egin zituen, soziologia eta psikologia ikasteaz gain, masterra lortuz. Noizbehinkako lan anekdotikoa izan ezik, bizitza aktiboan hasiko da zuzenean artista profesional gisa.

11 urte zituela, 1986an, Norbert Ferré Christian Preston magoaren ikuskizunera joan zen La Ciotat-en: lehen begiratuan maitasuna izan zen, zalantzarik gabe. Haurrentzako magia trikimailu kaxa bat oparitzeak eta aurkitu zituen magia liburu guztiak irakurtzeak bere pasioa berretsi zuen. 14 urte zituela, Club des Mages de Marseille-n onartu zuten, FFAP-en afiliatuta, eta urte batzuk geroago presidente izango zen 1998tik 2001era. Maginor ezizena erabili zuen garai hartan. baina 1999an bertan behera utziko du bere benetako izena hartzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «La Magie pour les Nuls» de David Pogue, traducido del inglés por Ludovic Gorges y adaptada por Bernard Bilis - Capítulo 19 «Diez grandes personajes de la magia en Francia», p. 378 : Norbert Ferré o el arte de la manipulación.
2. ↑   Fuente: entrevista a la Revista de Magia italiana *Magia Moderna* Mayo 2016 N°2 "Intervista a *Norbert Ferré di Vittorio Marino* páginas 13, 14 y 15, en la revista de magia inglesa *Magicseen* Septiembre del 2009 N°28 Vol.5. N°.4 Página 22 y 23, así como el entrante *Norbert Ferré* del *Diccionario de la Prestidigitación* de Jean de Merry y André Ciocca, Ediciones Georges Proust.

Kanpo estekak
-------------

* Norbert Ferré webgune ofiziala
* Internationale des Sociétés Magiques Federazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47393733
* Commonscat Multimedia: Norbert Ferré

---

 |

* Wd Datuak: Q47393733
* Commonscat Multimedia: Norbert Ferré
Orhi mendia. 2017 m.
***Orhipena, Gure Herria ezagutzen*** Juan Carlos Etxegoien, Xamar, idazle eta irudigilearen lehen liburua da, 1992an Pamiela argitaletxeak editatu eta argitaratua. espainolera, frantsesera, ingelesera eta katalanera itzuli baita. Liburu honek, modu didaktikoan, erakusten ditu Euskal Herriko historiaren, geografiaren, ohituren, kirolen eta, oro har, kultura tradizionalaren hainbat alderdi.

Liburuak 119 orrialde ditu. Orriak Din A-4 neurrikoak dira, gutxi gorabehera, eta dozenaka irudi ditu. Irudi batzuk marrazkiak dira eta beste batzuk marrazki koloreztatuak. Testu guztiak eta irudi ia guztiak Xamar egilearenak berarenak dira.

Ia orrialde guztietan daude irudiak, eta askotan irudiek leku gehiago hartzen dute liburuan testuek baino. Liburuko hizkera xinplea da eta Euskal Herriko historia eta etnografiako hainbat kontu labur azaltzen ditu. Dibulgazio etnografikoa eta historikoa egiteko argitara eman zen lana izan zen, ez ikerkuntza lana.

Ikus, gainera
-------------

* Orhipean (jaialdia)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q95080814

 |

* Wd Datuak: Q95080814
**Panheleniar Jokoak** Antzinako Grezian ospatzen ziren, lau kirol jaialdi ezberdinen taldeari ematen zitzaion izena da. Lau kirol jaialdi hauak, honakoak ziren: Olinpiar Jokoak, Pitiar Jokoak, Nemear Jokoak eta Istmoar Jokoak. Olinpiar jokoak ziren garrantzitsu eta ospetsuenak, lau urtetik behin ospatuak Elisetik gertu, Zeus jainkoaren omenez. Pitiar Jokoak ere lau urtetik behin ospatzen ziren, Delfosetik gertu, Apolo jainkoaren omenez. Nemear Jokoak, hauek ere lau urtetik behin ospatuak, Nemean ospatzen ziren, Zeusen omenez. Istmoar Jokoak, Poseidonen omenez, Korinton ospatzen ziren, hauek ere lau urtetik behin.

Jokoak, Olinpiada bezala ezagutzen den lau urteko epe bakoitzean ospatzen ziren. Antzinako Grezian, olinpiada, denbora neurri bat zen. Epe honetan, ospatzen ziren lehenak, Olinpiar Jokoak ziren, lehen urtean ospatzen zirenak, bigarren urtean zehar, hilabete ezberdinetan, Nemear Jokoak eta Istmoar Jokoak ospatzen ziren, hirugarren urtean, Pitiar Jokoak, eta, laugarren urtean, berriz ospatzen ziren Istmoar eta Nemear Jokoak. Ondoren, zikloa errepikatu egiten zen, berriz Olinpiar Jokoekin hasiz. Honela, jokoak, atletak, guztietan parte hartzeko moduan antolatuta zeuden.

Parte hartzaileak greziar mundu osotik etor zitezkeen, baita Anatolia eta Espainiako greziar kolonietatik ere. Baina parte hartzaileek oso aberatsak izan behar zuten, entrenamendua, garraioa, ostatua eta ordaindu beharreko beste kontu batzuk ordaintzeko. Gainera, emakumeek eta greziarrak ez zirenek, azken kasu honetan, Neron erromatar enperadorea bezalako salbuespenekin, debekatuta zuten parte hartzea.

Joko bakoitzeko kirol nagusiak gurdi lasterketak, borroka olinpikoa, boxeoa, pankrationa, *stadion*a beste oinezko lasterketa batzuekin batera eta pentatloia ziren (hau, borroka, stadion, luzera jauzia, xabalina jaurtiketa eta disko jaurtiketa probez osatua). Gurdi lasterketetan izan ezik, gainontzeko probetan partehartzaileak biluzik zihoazen.

Olinpiar Jokoen idatzizko historia K.a. 776an hasten da, baina, benetan, askoz lehenago sortu ziren. Beste hiru jokoak K.a. VI. mendean sortu ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q508557
* Commonscat Multimedia: Panhellenic Games

---

 |

* Wd Datuak: Q508557
* Commonscat Multimedia: Panhellenic Games
**O’Donoghue’s Pub** Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen pub edo taberna entzutetsu bat da. Bere ospea irlandar folk musikarekin duen loturatik datorkio, musika genero honetako zaletuentzat garrantzia handia duen lekua baita, bertan gaur egun aski ezagunak diren musika talde ugarik beren lehenbiziko kontzertuak eskeini baizituzten.

Kokalekua
---------

St. Stephen's Green parketik gertu dagoen Merrion Row kaleko 15. zenbakian kokatzen da. 1789an espezie biltegi gisa eraiki zuten eta

Historia
--------

1934an O’Donoghue familiaren zuzendaritzapean egun osoz irekia egoten zen pub edo taberna bilakatu zen.

Taberna
-------

Taberna Irlandar Musika Herrikoiari estuki lotuta dago, bestalde 60. hamarkadaren hasieran The Dubliners irlandar folk talde ospetsuak bere lehen pausoak hemen eman zituen. Beste hainbat Irlandar musikariek ere taberna honetan musika emanaldi bikainak burutu izan dituzte, horien artean: Christy Moore, The Fureys, Seamus Ennis, Joe Heaney eta Phil Lynott... euren argazkiak tabernaren hormetan zintzilikaturik ikus daitezkelarik. Azken hauen artean The Dubliners taldeko betiko kide ezagunak daude: Ronnie Drew, Luke Kelly, Ciaran Bourke, John Sheahan eta Barney McKenna, bai eta beranduago gehitu ziren beste kideenak ere: Eamonn Campbell and Sean Cannon. Eszenatokia tabernako sarreraren eskubikaldean kokatzen da eta bertan irlandar musika zaletuen gozamenerako gaueroko musika emanaldiak eman ohi dira.

1988an O’Donoghue’s taberna enkantera atera eta Oliver Bardenek erosi zuen.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | **O’Donoghue’s**It was August 1962When I first set foot in O’Donoghue’sA world of music, friends and boozeOpened up before meI never could’ve guessed as I walked through the doorJust what the future had in storeA crossroads for my life I sawLying there to taunt me.*1962ko abuztua zen**O’Donoghue’s lehenbizikoz zapaldu nuenean**Musika, lagun eta edarien mundua**Nire aurrean ireki zen**Inoiz ez nuen asmatuko atetik igaro nintzenean**Etorkizunak prestatua zidana**Nire bizitzaren bidegurutzea ikusi nuen**Hortxe neuri irakasteko zain* |  » |
| Andy Irvine, 2004 |

Iruditegia
----------

* The Dubliners musika taldeko kideen irudiak tabernaren barnealdean.The Dubliners musika taldeko kideen irudiak tabernaren barnealdean.
* Merrion Row kalea eta tabernaren kanpoaldea.Merrion Row kalea eta tabernaren kanpoaldea.

Erreferentziak
--------------

Pepper, Barrie (1998). *Irish Pubs.* Eric Dobby Publishing Ltd. ISBN 1-85882-046-4

Kanpo lotura
------------

* O'Donoghue's Pubaren webgune ofiziala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2005419
* Commonscat Multimedia: O'Donoghue's Pub

---

 |

* Wd Datuak: Q2005419
* Commonscat Multimedia: O'Donoghue's Pub
**ODESSA** (alemanez: *Organisation der ehemaligen SS-Angehörigen*, *SSko Kide Ohien Elkartea*) 1946an sortutako kode-izen bat da. Bigarren Mundu Gerran SSko kideei Hirugarren Reichetik Hego Amerikara ihes egiten laguntzeko sortutako sarea izendatzeko erabili zen. Nagusiki Argentinan, Brasilen, Paraguain eta Txilen jarri ziren bizitzen, eta helmuga horietara iristeko zubi-lana egin zuten herrialdeak Frantzia, Espainia, Portugal eta Italia izan ziren.

Ustez, Rodolfo Freude izan zen antolatzaile nagusia, Juan Perón argentinar presidentearen aholkulari hurbilenetako bat. Simon Wiesenthal nazi-ehiztari juduak sare honen berri eman, nazi iheslariak atzeman eta epaileen aurrera eraman zituen.

Iheslari nabarmenak
-------------------

* Heinrich Müller
* Richard Glücks
* Eduard Roschmann
* Adolf Eichmann

Literatura
----------

* *The Odessa File (1972, Frederick Forsyth)*

Zinema
------

* *The Odessa File* (1974)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q159658
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 121871250
* GND: 4729396-2
* LCCN: no2006082713
* NKC: xx0053238
* SUDOC: 176466339

 |

* Wd Datuak: Q159658
**Owyhee konderria** (ingelesez: *Owyhee County*) Idahoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Murphy da. 2010eko zentsuaren arabera 11.526 biztanle zituen, Owyhee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Owyhee konderriak 19.935,09 kilometro koadro ditu. Horietatik 81,51 ura dira. Beste 19.853,58 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,58 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 11.526 pertsonetatik 10.846 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.979 dira. 18 beltzak edo afroamerikarrak. 432 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 56 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 159 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491316
* Commonscat Multimedia: Owyhee County, Idaho

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152459352
* GND: 4441765-2
* NKC: ge448297
* NARA: 10039129
* **Lekuak**
* OSM: 1742103
* TGN: 2000488

 |

* Wd Datuak: Q491316
* Commonscat Multimedia: Owyhee County, Idaho
**Palmer Lurraldea** ohiko ipar muga bezala Agassiz lurmuturra eta Jeremy lurmuturra lotzen dituen lerroa duen penintsula antartikoaren zatiak jasotzen duen izena da. Palmer Lurraldearen definizio hau 1964an adostu zuten Erresuma Batuko *Antarctic Place-names Committee* eta AEBetako *Advisory Committee on Antarctic Names*en artean, non penintsula antartikoa iparraldeko Graham Lurraldea eta hegoaldeko Palmer Lurraldearen artean banatua izan zen. Urte horretara arte, bi herrialdeek bakoitzak euren izena (Graham eta Palmer) penintsula osoari ematen zioten.

2009 arte Antartikan Ikertzeko Batzorde Zientifikoak (SCAR) Palmer Lurraldearen eta penintsula antartikoaren hegoaldeko muga bezala Weddell itsasoan dageoen Bowman penintsulako Adams lurmuturra eta Eklund uharteetatik hegoaldera, 73º 24' hego latitudean eta 72º 00' mendebal longitudean dagoen English kostaldeko puntu baten arteko lerroa bezala definitzen du. Penintsularen azalera hobeto islatzeko eta izenik gabeko eremu bat hartzeko, Palmer Lurraldea eta penintsula antartikoa 73º hego latitudean eta 80º mendebal longitudean dagoen Rydberg penintsula 76º 34' hego latitudean eta 75º 00' mendebal longitudean dagoen Evans izotz korrontearen lurrerako konexio lerroarekin lotzen duen lerrorarte hedatua izan zen, Ellsworth Lurraldearekin muga egiten duena.

Bellingshausen itsasoan, Palmer lurraldeko kostaldeak honako hauek dira iparraldetik hegoaldera: Rymill kostaldea eta English kostaldea. Weddell itsasoan, berriz, iparraldetik hegoaldera beste honako hauek daude: Wilkins kostaldea, Black kostaldea, Lassiter kostaldea, Orville kostaldea eta Zumberge kostaldea

Lurralde aldarrikapenak
-----------------------

Argentinak Palmer Lurraldea Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziako Argentinar Antartika departamendu barnean sartzen du, Txilerentzat Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeko Txileko Antartikako Probintziako Antartika hiriaren zati da, eta Erresuma Batuarentzat Britainiar Antartikaren zati.

Herrialde aldarrikatzaileen izendapenak:

* Argentinak penintsula osoa *Tierra de San Martín* deitzen du.
* Txilek *Tierra de O'Higgins*
* Erresuma Batuak *Palmer Land*

Historia
--------

Bere izena Nathaniel Palmer estatubatuar kapitainak *Hero* itsasontzian 1820ko azaroan Decepción uhartetik hegoaldera dagoen penintsula antartikoaren eremua esploratu ondoren jaso zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1551170
* Commonscat Multimedia: Palmer Land

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 278391839
* GND: 1027725856
* LCCN: sh85097237
* NARA: 10038047
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1112113

 |

* Wd Datuak: Q1551170
* Commonscat Multimedia: Palmer Land
**York konderria** (ingelesez: *York County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua York da. 2010eko zentsuaren arabera 13.665 biztanle zituen, York kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

York konderriak 1.491,39 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,6 ura dira. Beste 1.482,79 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,16 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.665 pertsonetatik 13.280 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 555 dira. 149 beltzak edo afroamerikarrak. 48 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 59 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 24 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 101 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489648
* Commonscat Multimedia: York County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132521922
* LCCN: n80080461
* NARA: 10039555
* **Lekuak**
* OSM: 1425436
* TGN: 2001408

 |

* Wd Datuak: Q489648
* Commonscat Multimedia: York County, Nebraska
York etxearen larrosa zuria.
**York etxea** Ingalaterrako errege leinu bat izan zen. XV. mendean York familia Ingalaterrako Gerra Zibilan barneratua egon zen.

Familia Yorkeko Dukea zen Rikardo Yorkekoaren ondorengoa zen eta ikurtzat larrosa zuria zuen. Gerra Zibilan Lancaster etxearen aurka borrokatu zen. York eta Lancaster leinuen arteko lehia 1399an Henrike Lancasterkoa, Henrike IV.a Ingalaterrakoa izenez errege koroatu zutenean hasi zen. Azkenik Bi Larrosen Gerra amaitzean eta Rikardo III.a Ingalaterrakoak 1485ean Boswortheko gudua galtzean, Isabel Yorkekoa gudu hartan garaile atera zen Henrike VII.a Ingalaterrakoarekin ezkondu zen, eta bi hauen ondorengoak XVI. mendean zehar Ingalaterra gobernatu zuten Tudor etxekoak izan ziren.

York etxeko erregeak
--------------------

* Eduardo IV.a Ingalaterrakoa, 1461-1470 eta 1471-1483
* Eduardo V.a Ingalaterrakoa, 1483
* Rikardo III.a Ingalaterrakoa, 1483-1485

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105285
* Commonscat Multimedia: House of York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3361984
* GND: 122737024
* LCCN: sh85149226
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q105285
* Commonscat Multimedia: House of York
**Okinotorishima** edo **Okinotori uhartea** (japonieraz: 沖ノ鳥島, *Okinotori-shima*?)
 Japonian hegoaldeen kokaturiko uhartea da, 20°25′32″N 136°04′52″E﻿ / ﻿20.42556°N 136.08111°E﻿ / 20.42556; 136.08111koordenatuetan, Tokiotik 1.740 kilometrotara eta Oki Daito uhartetik 534 kilometrora hego-ekialdean (gertuen dagoen Japoniar uhartea). Administratiboki Minami Ioshima uhartearena da, 567 kilometrora.

Japonieraz *urrun dagoen txorien uhartea* esan nahi du eta Minamitorishimaren ondoren uharterik urrunena da. Hiru uhartetxo txiki ditu bere baitan:

* Higashikojima (東小島, "Ekialdeko Uhartetxoa", azalera 1,6 m²)
* Kitakojima (北小島, "Iparraldeko Uhartetxoa", mendebaldean, azalera 6,4 m²)
* Minamikojima (南小島, "Hegoaldeko Uhartetxoa", uharte artifiziala)

Uharte hauek 10 edo 20 zentimetro ateratzen dira uraren gainetik marea gora dagoenean, koral uharri baten aintziraren barruan. Badago beste laugarren arroka bat ekialdean.

Japoniak uharte izatea nahi du baina Txinak eskubide hori ukatu eta oraindik gatazkan dago. Japoniarentzat uharte balitz 430.000 km2 izango lituzke esplotazio komertzialerako. Japoniak hala ere milaka euro erabili ditu higadura ekidin eta eraikuntzak sortzeko.

Uhartea lehenengo aldiz Miguel Lopez de Legazpi zumarragarrak aurkitu zuen 1565an eta **Parece Vela uhartea** izena jarri zion.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q908529
* Commonscat Multimedia: Okinotorishima

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 257870985
* NDL: 00630850

 |

* Wd Datuak: Q908529
* Commonscat Multimedia: Okinotorishima