recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**San Viator Eskaut Taldea** Gasteizko eskaut talde bat da.

Historia
--------

1968an sortu zen. Guraso talde bat San Viatorreko apaiz batzuekin erabaki zuten Eskaut talde bat sortzea, hezkuntza integrala bilatzen, denbora librean hezitzen eta eskultismoaren metodologia erabiltzen zuena. Dena hasi egin zen 'San Jose' ikastetxe zaharrean, geroago San Viator deituko zena. San Viator Eskaut Taldea, ikastetxe txiki batean osatu egin zen, baina gaur egun San Viator ikastetxe askos handiagoa da, ikasle gehiagorekin, emakumeekin (lehan bakarrik mutilak zeunden) eta ikastetxean jarraitzen du egiten hezkuntze lana San Viator Eskaut Taldea. Gaur egun San Viator Euskalerriko Eskautak Arabako talderik zaharrena da.

Nahiz eta San Viator ikastetxe barnean egon, taldeko partaideak Gasteizko leku guztietatik datoz.

Ikastetxea
----------

Taldea ikastetxearen barnean egotean, ikastetxea antolatzen dituen jardueretan parte hartzen du: Pastoral kontseiluan , eskabidearen berrespenetan, Euskal Kultur Astea antolatzen du, inauterietan, San Viator Astean...

Gurasoak
--------

Taldearen arabera, *nahiz eta denbora pasatu taldeak beti izan duen gauzarik garrantzitsuenetariko bat gurasoak izan dira, beti oso inplikatua egon da taldearekiko*.

Oraina
------

Gaur egun, San Viator ikastetxearen barnean jarraitzen du taldeak, eta Euskalerriko Eskautak Araba elkarteko parte da beste lau talderekin.

Lepozapia
---------

San Viator Eskaut Taldearen lepozapia hiru kolorez osatuta dago: berdea, horia eta zuria. Kolore berdea lepozapiaren eskuineko aldean egoten da, eta horia, berriz, ezkerrekoan. Kolore berdea babesa eman zion taldearena da (Jesus Obrero), eta horia ikastetxeari erreferentzia eginez ipini zuten.

Kanpoko loturak
---------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Eskautak*** |

* Eskaut Mugimendu Katolikoa
* Euskalerriko Eskautak
* Euskalerriko Eskautak Araba[*Betiko hautsitako esteka*]
* Esperantza Eskaut Taldea
* Berribide Eskaut Taldea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266947

 |

* Wd Datuak: Q12266947
*Artikulu hau inuit-en kultura aurrekariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Thule (argipena)».*
Thuleen aztarnategi arkeologikoa.
**Thuleak** Kanadako inuiten arbasoak dira. Alaskatik 500 inguruan iritsi ziren, eta Kanadako Nunavut lurraldera 1000 inguruan iritsi ziren. Herri honetako talde batek Groenlandia populatu zuen XIII. mendean. Thule izena Thule herrian sortzen da. Groenlandia iparmendebaldean, Kanada parean, non herri honen lehen hondakin arkeologikoak aurkitu ziren. Thuleen eta inuiten arteko loturak biologikoak, kulturalak eta linguistikoak dira.

Thuleak itsasoko eta lurreko animaliez elikatzen ziren, Dorsetak ordezkatu zituzten, 1902an desagertu zirenak, Europatik Southampton uhartean zegoen azken finkapen dorseta zen Sadlermuit bisitatu zuten baleaontzietan ekarritako gaixotasunen ondorioz.

Thuleen neguko finkapenek ohi etxe bat eta lau artean izaten zituzten, eta 10 biztanle. Finkapenik handienetako batzuk dozena bat etxe baino gehiago izatera iristen ziren, guztiak aldi berean erabiltzen ez ziren arren, 50 biztanleko biztanleria batera iritsiz. Euren etxeak balea hezurrez eginak zeuden, neguko ehizaren ondorio. Beste egitura batzuen artean animaliak hiltzeko tokiak, gordailuak eta denda eramangarrien kanpamenduak zeuden.

Thuleren batzuk hegoalderantz joan ziren *Bigarren Hedapena* deritzonean. XII. mendean edo XIV. mendean gaur egun inuitak bizi diren toki bera okupatu zuten. Europarrekin kontaktuan, hauek eskimal deitu zituzten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q72813
* Commonscat Multimedia: Thule culture

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q72813
* Commonscat Multimedia: Thule culture
***Emden*** Alemaniako Itsas Armadarentzat (Reichsmarine) 1920ko hamarkadaren hasieran eraikitako gurutzaontzi arina izan zen. Bere klaseko ontzi bakarra izan zen, eta Lehen Mundu Gerra amaitu ondoren Alemanian eraikitako lehen gerraontzia izan zen. Wilhelmshaveneko Reichsmarinewerften eraiki zuten; haren gila 1921eko abenduan ezarri zuten eta bere krosko osoa 1925eko urtarrilean itsasoratu zuten. Versaillesko Ituneko murrizketei eta aliatuen armagabetze batzordeak emandako murrizketak errespetatuz eraiki zen. Desplazamendua 6.000 tona luze (6.100 tona) zen, baina, garai hartan eraikitako gerraontzi alemaniar guztiek bezala, *Emden*ek tamaina-mugak gainditu zituen. Lehen Mundu Gerran abandonatutako 15 zentimetroko kalibreko kanoiekin armatuta zegoen, arma bakarreko dorretxoetan muntatuta, potentzia aliatuek ezarritakoaren arabera. 29 korapiloko abiadura maximoa zuen. 

*Emden*ek denbora gehiena entrenamendurako itsasontzi gisa eman zuen. Gerrarteko garaian hainbat bidaia egin zituen munduan zehar kadeteak trebatzeko, askotan Ekialdeko Asia, Amerika edo Ozeano Indikoa bisitatuz. 1937 eta 1938 artean Espainiako Gerra Zibileko ez-interbentzio patruiletan aritu zen. Bigarren Mundu Gerraren hasieran minak ezarri zituen Alemaniako kostalde inguruan, eta bere aurka jo zuen britainiar bonbaketari batek kaltetu zuen. Norvegiako inbasioan hartu zuen parte, 1940ko apirilean, Oslo konkistatzeko taldearen parte.

Gero, ontzia Itsaso Baltikoan jarraitu zuen, 1941eko irailera arte, Flota Baltikoa esleitu ziotenean, eta Sobietar Batasuna inbaditu bitartean alemaniar operazioei laguntzeaz arduratu baitzen. Entrenamendurako funtzioa 1942an hartu zuen berriro, eta 1944ko amaiera arte iraun zuen, Skagerretako minak ezartzeko lanetan parte hartu zuenean. 1944ko abenduan istripu batean kaltetua, Königsbergera joan zen konponketetara. 1945eko urtarrilean, Ekialdeko Prusiako ebakuazioan parte hartu zuen sobietar armadatik ihes egiteko. Kielen konponketak egiten ari zirela, *Emden* behin eta berriz hondatu zuten bonbaketari britainiarrek, eta gero portutik kanpo eraman zuten, hondoratzea ekiditeko. Gerraren azken egunetan alemaniarrek hondoratu zuten, etsaiaren esku eror ez zedin. 1950ean desegin zuten.
**Harald Slott-Møller** (Kopenhage, 1864ko abuztuaren 17a-1937ko urriaren 20a) daniar margolari eta eskultore ospetsua izan zen. Emaztearekin batera, Agnes Slott-Møller margolaria, Den Frie Udstilling (Erakusketa Askea) taldeko kide sortzailea izan zen.

Biografia
---------

Kopenhagen jaioa, Slott-Møller Carl Emil Møller merkatariaren eta Anna Maria née Møllerren semea zen. Danimarkako Arte Ederren Errege Akademian prestaketa-ikastaroa egin ondoren (1883), hiru urtez margotu zuen Peder Severin Krøyerren eskutik.

Slott-Møller-ek 1886an antolatu zuen lehen erakusketa Charlottenborgeko Udaberriko Erakusketan eta arreta erakarri zuen 1888an *Fattigfolk i Fattiglægens Venteværelse* (Pobreak medikuaren itxarongelan) lan handiarekin; lan hau Kunsthal Charlottenborg-en erakutsi zuen, Den Frie Udstilling taldearekin batera, banakako erretratuekin eta paisaiekin. 

Estilo aldaketa bat gertatu zen 1890eko hamarkadaren hasieran, Anne Marie Brodersen eskultorearen erretratuan ikus daitekeenez, non bere ile garbia urrez estalita baitago, bere paisaietako arto-soroak bezalaxe. Ondoren, 1890eko pinturan parte-hartzaile nagusietako bat bezala lekua ziurtatu zion pintura sorta bat etorri zen: *Tre kvinder* (Hiru emakume), *Foraaret* (Udaberria) eta bere lan sinboliko nabarmena *Primavera* (sic) (1901). Slott-Møller Hego Jutlandiako eta Hegoaldeko Schleswigeko pertsonaia ezagunen erretratuengatik gogoratzen da, sarritan atzealde pertsonalizatuak dituztenak, hala nola paisaiak edo eraikin egokiak.

Gainera, 1902tik 1906ra Aluminia fabrikan lan egin zuen Christian Joachimekin batera elementu aipagarri batzuk diseinatzen. Ondorioz, Slott-Møller-ek aitorpen zabala lortu zuen mende hasierako artista nagusietako bat bezala. Margotzen jarraitu bazuen ere, bere lanari buruzko iritziak gero eta lagungarriagoak ziren, neurri batean arrazoi artistikoengatik, baina baita publikoarekiko zuen jarreragatik ere.

1919an, Dannebrog-eko Zaldun bihurtu zen. Den Frie Udstilling (Erakusketa Askea) taldearen kide sortzailea izan zen. Holmens hilerrian lurperatua dago.

Irudiak
-------

* Udako eguna, 1888.*Udako eguna*, 1888.
* Adam eta Eba, 1891.*Adam eta Eba*, 1891.
* Primavera (jatorrizko izenburua), 1901.*Primavera* (jatorrizko izenburua), 1901.
* Hondartzan, 1907.*Hondartzan*, 1907.
* Neskak biluzik, 1910 inguruan.Neskak biluzik, 1910 inguruan.
* Picnic, 1919.*Picnic*, 1919.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Varnedoe, Kirk; Corcoran Gallery of Art; Brooklyn Museum; Minneapolis Institute of Arts (1982). *Northern light: realism and symbolism in Scandinavian painting, 1880-1910*. Brooklyn Museum. 212 or. ISBN 978-0-87273-094-6.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4027439
* Commonscat Multimedia: Harald Slott-Møller

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 178149196251874790139
* ISNI: 0000 0000 7054 7758
* GND: 1122141548
* LCCN: no2014049670
* ULAN: 500008551
* KulturNav: id

 |

* Wd Datuak: Q4027439
* Commonscat Multimedia: Harald Slott-Møller
**Independência Futebol Clube** Brasilgo futbol talde bat da, Acreno Txapelketan jokatzen duena , Acre estatuko lehen mailan.

Historia
--------

1946ko abuztuaren 2an, Rio Branco (Acre) hiriko enpresaburu talde batek sortu zuen, **Ypiranga Futebol Clube** izenarekin eta bere lehen presidentea Tufic Assmar kazetaria izan zen.  Bere uniformea eta koloreak Rio de Janeiroko Fluminense FCren omenaldia dira.

Urtebete beranduago lehiaketa ofizialetan debutatu zuten, eta 1954an Acean Txapelketako lehen titulua lortu zuten, estatuko txapelketako talderik garaileenetako bat izanik. 1994an lehen aldiz parte hartu zuen Brasilgo B Serieko Txapelketan non bigarren itzulian kanporatua izan zen, eta 1995ean Brasilgo C Serieko Txapelketan parte hartu zuen lehen aldiz, non bigarren itzulian kanporatua izan zen.

1994an Brasilgo Kopan parte hartu zuen lehen aldiz, laugarren itzulian kanporatua izan zen, eta hiru urte geroago Iparraldeko Kopan parte hartu zuen lehen aldiz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Independência Futebol Clube.*  Arquivo de Clubes.

Kanpo estekak
-------------

* **(Portugesez)** Independência Futebol Clube at Arquivo de Clubes

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3150038

 |

* Wd Datuak: Q3150038
**Farida Khalaf** (arabieraz: فريدة خلف‎; 1995 inguru) 2014an Estatu Islamikoak bahitu eta esklabotzat saldu zuen emakume yezidiaren izengoitia da. Iheslarien esparru batera ihes egin zuen, eta 2016an bere esperientziari buruzko liburua argitaratu zuen, *Das Mädchen, das den IS besiegte* izenekoa.

Bizitza
-------

Irakeko Kocho herrian hazi zen. 2014an, 18 urte zituela, Estatu Islamikoak bere herria inbaditu zuen. Jihadistek herriko gizon eta mutil guztiak erail zituzten, Faridaren aita eta neba barne. Emakume eta neska ezkongabeak, Farida eta bere laguna Evin barne, Ar-Raqqara eraman eta sexu-esklabotzat saldu zituzten. Behin bahitzaileek hain gogor kolpatu zuten, non begi batean ikusmena galdu baitzuen, eta ezin izan zen ibili bi hilabetez. 

Irakeko iparraldeko iheslarien esparru batera ihes egitea lortu zuen eta bizirik zeuden senitartekoekin elkartu zen. Komunitatekoen artean, ordea, familiaren desohoretzat jo zuten bortxatu izanagatik. Alemaniara joan zen bizitzera, eta han matematika irakasle bihurtuko dela espero du. 2016an, *Das Mädchen, das den IS besiegte* liburua idatzi zuen Andrea C. Hoffmann alemaniar idaztearekin batera, eta Jamie Bullochek ingelesera itzuli zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** MacGabhann, Frank. «The Girl Who Beat Isis by Farida Khalaf» *The Irish Times* 2016-10-29 (Noiz kontsultatua: 2023-09-22).
2. 1 2   **(Ingelesez)** Aspden, Rachel. «The Girl Who Beat Isis: My Story by Farida Khalaf and Andrea C Hoffmann – review» *The Guardian* 2016-07-07 (Noiz kontsultatua: 2023-09-22).
3. ↑   **(Ingelesez)** Ayed, Nahlah. «'They raped us; they killed our men': Psychologist helps Yazidi women recover from trauma of ISIS captivity» *CBC* 2017-01-09 (Noiz kontsultatua: 2023-09-22).
4. ↑   **(Ingelesez)** Philp, Catherine. «The Girl Who Beat Isis: My Story by Farida Khalaf» *The Times* 2016-07-16 (Noiz kontsultatua: 2023-09-22).
5. ↑   **(Ingelesez)** Sheridan, Colette. «Book review: The Girl Who Beat Isis» *The Irish Examiner* 2017-01-28 (Noiz kontsultatua: 2023-09-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48968897
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 63146635507641980981
* LCCN: n2016027919
* NKC: ola2016917561
* SUDOC: 197909310

 |

* Wd Datuak: Q48968897
Kamikaze bat USS Missouri korazatuaren aurka jotzeko zorian

*Artikulu hau pilotu suizidari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kamikaze (argipena)».*
***Kamikaze*** (japonieraz: 神風?, kamiꜜkaze ahoskatua)
 japonierazko hitz bat da, *kami* (jainko) eta *kaze*tik (haize) eratorria, eta "haize jainkotiar" gisa itzuli ohi izan da. Jatorria XII. mendean Japonia mongoliar inbasio batetik salbatu zuen tifoi batean datza, hauen itsas armada guztia ondoratu zuena. Mendebaldean Bigarren Mundu Gerrako pilotu suizidak izendatzeko erabiltzen da, baita pilotu suizidak eta suizidak orokorrean ere.

Japoniak pilotu suizida hauek Bigarren Mundu Gerraren azken urteetan erabili zituen, ordurako Estatu Batuen nagusitasun militarra eta teknologikoa nabaria baitzen. Pilotu hauek hegazkinak misilak bailiren itsasontzi etsaien aurka talkatzen zituzten. Gerraren amaieran, denera 34 itsasontzi hondoratu zituzten eta 288 kaltetu.

Japoniar pentsamenduan ohorearen eta obedientziaren kontzeptuak oso sustraituta daude, eta horregatik kamikazeentzat misio hauek hiltzeko era ohoretsuak ziren, esanahi espiritual handikoa. "Bizia, heriotzaren bidez konkistatzen" zuten.

Japoniarren determinazio honek izua zabaldu zuen marinel estatubatuarretan, edozein unetan eraso suizida baten helburu izan baitzitezkeen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    ISBN 9780850451634..

Kanpo estekak
-------------

* "Kamikaze" hitzaren jatorriaz *Argia* astekarian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q133194
* Commonscat Multimedia: Kamikaze

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 14487697m (data)
* LCCN: sh2002009826
* NDL: 00572513
* NKC: ph230303
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q133194
* Commonscat Multimedia: Kamikaze
Franc Rode kardinala cappa magna daroala 2010. urtean.
Cappa magna (laltinez, "kapa handia"), kardinale, apezpiku eta ohorezko beste zenbait prelaturentzat propio eginikoa, atzealde oso luzeko jantzi bat da, kardinaleen kasuan gorria izan ohi dena, beren kalota bezala.

Cappa magna ez da berez jantzi liturgiko bat, prozesioetan edo "koroan" erabiltzekoa baizik, hau da, elizkizunen batean jantzi daiteke, baina ez da meza ospatzen duen gotzaina kapa hori erabiltzen duena. Kardinalen kasua kolore gorrikoa da cappa magna da eta gotzainentzat bioleta. Kardinalek eta aita santuen nuntzioek ureztaturiko zetazko *cappa magna* bat janzteko eskubidea dute, baina norbearen eskumenekoa da, ez betebehar liturgikoa.

1969. urtean Paulo VI.a aita santuak kapa hau ez erabiltzeko aholkatu zuen. Ondorioz, 21. mendean gutxi ikusten da, baina Espainian, adibidez, Antonio Cañizares Toledoko artzapezpikuak (2002-2008 kargu horretan) 2007an erabili zuen eta hedabideetan arreta deitu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «La capa magna» *liturgiapapal.org* (Noiz kontsultatua: 2023-09-11).
2. ↑   «La capa magna del arzobispo Cañizares causa furor en Twitter» *www.publico.es* 2014-08-30 (Noiz kontsultatua: 2023-09-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2257370
* Commonscat Multimedia: Cappa magna

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300299300

 |

* Wd Datuak: Q2257370
* Commonscat Multimedia: Cappa magna
*Artikulu hau ahoskatzean silaba eta hitzei ematen zaien enfasiari buruzkoa da; azentu-marka gaitzat duena beste hau da: «Diakritiko»*
Hizkuntzalaritzan, **azentu**a hitzen silaba jakin bati edo batzuei, edo esaldi batean zenbait hitzi ematen zaien enfasi fonikoa da. Andres Alberdik horrela definitu du: "Prosodiako elementua da azentua ere, eta honela defini daiteke: modu adierazgarrian silaba bat besteetatik nabarmentzea, tonuz nahiz intentsitatez".

Azentu motak
------------

Hitzen barruan kokatutako azentuei **azentu lexikal** edo **hitzen azentu** ere deritzo; esaldietan hitzek duten azentuari, berriz, **azentu prosodiko** edo **esaldien azentu** deritzo. Azkena prosodiaren hiru osagaietako bat da, erritmo edo isokroniarekin eta intonazioarekin batera. Azentuaren kokapena eta erabilera hizkuntzen arabera aldatu egiten da.

Euskararen azentua
------------------

Gaiaren inguruan, Andres Alberdik haren zailtasuna azpimarratu du: auzi zaila da azentuarena, molde asko baita euskaraz; azentu-sistema bat baino gehiago, alegia. Idatzia bakarra izan arren –horretarakoxe dugu euskara batu estandarra–, hizkerak askotarikoak dira, azentua barne. Euskalki bakoitzak, eskualde bakoitzak, baita auzo bakoitzak ere, bere prosodia du gurean, bere azentu-doinuera; modu zainduan ala zaindugabean ari garen ere, ez dugu prosodia bera erabiltzen". Euskara batuan eta Euskaltzaindiaren ikuspuntutik "arautu gabeko kontua da".

Euskararen azentua intentsiboa da. Ezin da erraz azaldu zertan datzan, zubereraz izan ezik, euskalki horretan azentuazioa finkoa baita, hitzeko azkenaurreko silaban. Beste euskalkietan, arau hauek dute indarra:

1. hitzaren erroa monosilabikoa denean, hitzak berak silaba gehiago izanik ere, azentua lehen silaban doa: *lúrra < lurr-a*, *lúrretan < lurr-etan*;
2. erroa bisilabikoa bada eta bokalez bukatzen bada, kasu horretan ere lehen silaban doa azentua: *méndi*, *áte*;
3. beste kasuetan, silaba anitzetako hitzetan, azentua azkenaurreko silaban doa (*gizón, gizóna*) eta hitzaren bukaeran bigarren mailako azentu bat gehi dezakete, hitzak lau silaba edo gehiago dituenean (*gizónarentzàt*).

Bibliografia
------------

* ALBERDI, Andres: *Ahoskera*, Ikasmaterialetako hizkuntzaren egokitasun-irizpideak finkatzeko Aholku Batzordea, Gasteiz: Eusko Jaurlaritza, 2014, Webgunean:

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Ahoskera*, 46.or.)
2. ↑  Alberdi, 46 or.
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181767
* **Identifikadoreak**
* BNF: 119759527 (data)
* BNC: 000000078
* GND: 4122777-3
* LCCN: sh85000352
* NDL: 00577092
* NKC: ph120167
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q181767
***Méduse*** 1816ko uztailaren 2an Mauritaniako kostaldean hondoratu zen fragata frantsesa izan zen. 390 pertsona hilik suertatu ziren eta 15 pertsonek bizia salbatu zuten.

Gertaerak
---------

1816ko ekainean, Rocheforten (Frantzia); *Argus*, *Écho* eta *Méduse* ontziek osatutako konboia portutik abiatu zen Senegalerantz. *Méduse* fragataren buru Hugues Duroy de Chaumereys bizkondea aukeratu zuten, irizpide garbirik gabe, hogei urte nabigatu gabe eman ondoren.

Espedizioaren helburua Senegal britainiarren eskuetatik berreskuratzea zen. Britainiarrek hala zuten onartua Parisko Itunean, eta ez zen gorabeherarik espero bidaian. Eguraldi ona lagun, Chaumereysek beste ontzien aurretik joatea erabaki zuen. Baina kapitainaren trebetasun ezak medio *Méduse*k joaira galdu zuen, eta uztailaren 2an hondarpe bat jo zuen egungo Mauritaniako kostaldetik gertu.

Hiru egunez hondartutako ontzia askatzen saiatu ondoren, salba-txalupetan kostaldera iristen saiatzea erabaki zuten. Baina eskifaia 400 lagunek osatzen zuten eta txalupetan 250entzako tokia besterik ez zegoen; beste 150ek, presaka, almadia modukoa prestatu behar izan zuten.

Salba-txalupek baltsa atoiontzian eraman behar zuten, baina bide laburra egin ondoren, erdi hondoratuta zegoen almadia txalupetara lotzen zuten amarrak askatu egin ziren (edo norbaitek askatzeko agindua eman zuen). Baltsan gaileta pakete bat, bi bidoi ur, bi ardo upel eta ehundik gora gizon geratu ziren.

Jakiek egun bat besterik ez zuten iraun, baltsa gobernaezina zen, hondoratzeko arriskua oso handia zen, eta tentsioak eztanda egin zuen. Liskarretan hainbat gizon sastakatu zituzten, beste batzuk kareletik bota, eta tirabira horietan ardo upelak itsasoan galdu ziren. Bizirauteko aukera gutxi zutela ikusita bere buruaz beste egin zuenik ere izan zen. Beste elikagairik ezean, bizirik geratzen ziren geroz eta marinel urriagoak hildakoen haragia jaten eta haien odola edaten hasi ziren, laguntza iritsi arte eusteko itxaropenez.

*Méduse* hondartuta geratu eta hamahiru egunera, espedizio bereko *Argus* ontzia almadiaraino iritsi zen. Jitoan geratutako 150 lagunetatik hamabost geratzen ziren soilik. Ozta-ozta iritsi zitzaien erreskatea, baina bizirik ateratzea lortu zuten.

Galeria
-------

* Théodore Géricaulten Le Radeau de la Méduse, Louvre museoaThéodore Géricaulten *Le Radeau de la Méduse*, Louvre museoa
* Méduse fragataren irudia.*Méduse* fragataren irudia.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6   Irazustabarrena, Nagore.  (2013-02-17). «Itsas tragedia erromantizismoaren ikono» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1572828
* Commonscat Multimedia: Méduse (ship, 1810)

---

 |

* Wd Datuak: Q1572828
* Commonscat Multimedia: Méduse (ship, 1810)
Munduko populazioaren dentsitatearen mapa.
Populazio handiko lurraldeak, 1994.urtean kalkulatuta.
Ugalkortasun-tasaren mapa.

  

**Gainpopulazioa** biztanle dentsitatea ahal baino gehiago hazten den puntuari deritzo, ingurumenari kalte egiten hasten denean, bizi-kalitateak behera egin duenean edota populazioa erortzen hasten denean. Biztanle dentsitateaz haraindi, biztanleriak ingurumenarekin duen erlazioarekin ere loturik dago. Adibidez, 10 lagunen populazio batean, bakarrik 9 lagunentzako janaria eta edaria badago, gainpopulatuta dago; beste ingurune batean 100 indibiduoko bizi badam janaria 200 pertsonentzat badago ingurunea ez dago gainpopulatuta.

Gainpopulazioaren arrazoi nagusi bat jaiotza tasaren igoera batekin bat datoz eta heriotza-tasaren jaitsiera batekin medikuntzaren aurrerapenengatik, baita ere etorkinen kopuruagatik eta baliabideen agortzearekin.

Populazioaren igoerarekin gizakiek ingurune natural asko desagertu dira, animalik kanporatuz eta desagerraraziz.

Ikusi gainera
-------------

* Aztarna ekologikoa
* Aztarna hidrikoa

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** «Sobrepoblación Humana»
* **(Ingelesez)** «List of population concern organizations», ingeles wikipedia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q331439
* Commonscat Multimedia: Human overpopulation

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4078497-6
* LCCN: sh93000647
* NKC: ph932542

 |

* Wd Datuak: Q331439
* Commonscat Multimedia: Human overpopulation
**Beauséjour** Frantziako herrixka bat izan zen, batzutan etxalde moduan azaldua, Lehen Mundu Gerran deseginda gelditu zena. Herri hau Minaucourt-le-Mesnil-lès-Hurlus (Marne) komunitatearen barruan zegoen. Txikizioa aurretik herria hustu egin zen.

Historia
--------

1820an sortua, 1914an eta 1915ean alemaniarren, frantsesen eta ingelesen arteko konfrontazioen eszenatokia izan zen. Gerraren ondoren ez zen berreraikia. Gaur egun leku historikotzat jotzen da eta oroimenerako espazioa bezala zaindua. Azken urtetan prentsan berriro ere agertu da, Frantziako gizon zaharrena, Maurice Floquet, bertan borroka egin zuelako eta bizirik iraun zuelako 111 urte izan arte; 2006an hil zen gizona.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Beauséjour etxaldearen oroigarriak.
* **(Frantsesez)**:Beauséjourren historia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4094990
* Commonscat Multimedia: Beauséjour, Marne

---

 |

* Wd Datuak: Q4094990
* Commonscat Multimedia: Beauséjour, Marne
**Sara Nieto** (Bilbo, Bizkaia, 1998ko ekainaren 10a) bilbotar aktore eta abeslaria da. Zorrotzako neska honek bere bideo umoretsuengatik eta bere aurpegia margotzeko kemenagatik lortu zuen ospea.

Jazza, soula eta pop-rock estiloak atsegin ditu abesteko; dantzarako, ordea, hip-hop eta dancehall estiloak. Agertokian sentitzen duen pasioa jendeari transmititzea gustatzen zaio.

Bizitza
-------

Sara hiru urte zituenean hasi zen dantzan eta abesten. Arte eszenikoak ikasi zituen, kantu eskolak hartu eta pianoa jotzen ere ikasi zuen. Sarak beti dauka musika buruan; esaten duenez, musika behar du "benetako Sara" izateko.

Gurutzetako Salestarretan ikasi zuen. Gero batxilegoa Ibarrekolandan (Batxilergo Artistikoa) egin zuen.

### Bago!az eta Go!azen

2017 Bago!azeko lehengo denboraldian parte hartu zuen. Bere lehengo emanaldian ospe handia hartu zuen Beyonceren "Single ladies" abestu eta dantzatu ostean. Irabazi ez arren, Go!azeneko pertsonaietako bat aurkezteko aukeratu zuten.

### Gaur egun

Gaur egun Madrilen ari da antzerki eta dantza ikasketak egiten. Mundu horretaz aparte famatu bilakatu da bere makillajearen erabileragatik, non izugarrizko maisu lanak egiten dituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q50573294

 |

* Wd Datuak: Q50573294
**Estibaliz *'Esty'* Quesada** (Barakaldo, Bizkaia, 1994ko uztailaren 30a), youtuber eta aktore bizkaitarra da.

Ibilbidea
---------

Youtuben *Soy Una Pringada* izenarekin sortutako kanalagatik egin izan da ezaguna, batez ere Espainiako sare sozialen esparruan. Beste esparru batzuetan ere erabiltzen du izen hori, *Soy Una Pringada,* adibidez disko-jartzaile saioetan.

Pertsonaia eta pertsona inteligentziaz nahasten dituen pertsonalitate bat da Esty Quesadarena, histrionismoa (makillatzeko eta janzteko modu ez ohikoak barne), sarkasmoa eta auto-erreferentziak erabiltzen dituena.

Gaztelaniaz lan egin ohi duena. Euskara ulertzen duela esan izan du, baina "ahaztua" daukala: ondo hitz egingo balu euskarazko bideoak ere egingo zituela esan izan du.

Aktore gisa parte hartu izan du Espainiako zenbait telesailetan, hala nola Paquita Salas, Looser, Terror y Feria, eta Vota Juan.

Aurkezle bazala, 2020an Nuria Rocarekin batera *Road Trip* aurkeztu zuen.

Bi libururen egilea da «Freak» eta «Las cosas que me salvaron la vida» (2018).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Soy Una Pringada: noticias, fotos y vídeos» *FormulaTV* (Noiz kontsultatua: 2019-06-19).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Algar & Soy Una Pringada djs SAD PARTY in Pop Bar, Barcelona 18/05/2019 | SalaRazzmatazz.com» *Sala Razzmatazz* (Noiz kontsultatua: 2019-06-19).
3. ↑    Urkizu, Urtzi. ««Youtube mendi errusiar bat da; dirua lortzeko, lan egin ezazu»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2019-06-19).
4. ↑   SensaCine. «Esty Quesada» *SensaCine.com* (Noiz kontsultatua: 2019-06-19).

Kanpo estekak
-------------

* Soy Una Pringadaren kanala Youtuben.
* Esty Quesada Twitterren.
* Esty Quesada Instagramen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q64712040
* Commonscat Multimedia: Esty Quesada

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6153713692858660475
* BNE: XX5773052

 |

* Wd Datuak: Q64712040
* Commonscat Multimedia: Esty Quesada
**Saavedra** Buenos Airesko (Argentina) auzoa da. Hiriaren iparraldeko muturrean dago, Belgranotik eta Villa Urquizatik gertu. Bere iparraldeko muga *General Paz* etorbidea da. Auzoaren ezaugarri nagusienen artean Saavedra parkea dago, picnic gune handiak eta kirol instalazioak dituena. Buenos Aireseko biztanle asko Saavedra-tik igarotzen dira herrialdeko asteburuetan.

Auzoko seme ospetsuena Roberto Goyeneche tango abeslaria da. Gainera, Platense futbol klubaren sehaska izan zen. Adolfo Bioy Casares-en *El Sueño de los Héroes* eleberriaren protagonista Saavedra-n bizi da.

Panamerikako Autobidearen eta General Paz Etorbidearen arteko lotura Saavedra iparraldeko muturrean dago. Hegoaldeko eremua eraisteko gunea izan zen 1970eko hamarkadaren bukaeran Osvaldo Cacciatore alkate militarraren agintaldian, autobide berri batzuen sarea planifikatu baitzuten, Saavedra auzoan ere, hiriko bizitegi-auzo handienetako batean. Inoiz eraikita, eraitsitako zatia Roberto Goyeneche etorbide bihurtu zen. Saavedran Philips fabrikazio instalazio garrantzitsua ere badago, baita *Dot Baires* merkataritzagunea ere, hiriko handiena.

Irudiak
-------

* Saavedra parkea Saavedra parkea
* Cornelio Saavedra Buenos Airesko Museo Historikoa *Cornelio Saavedra* Buenos Airesko Museo Historikoa
* Familia Santuaren Parrokia Eliza Familia Santuaren Parrokia Eliza
* Dot Baires merkataritzagunea Dot Baires merkataritzagunea
* Luis María Saavedra tren geltokia *Luis María Saavedra* tren geltokia
* Coto Supermerkatuak Coto Supermerkatuak
* Intecons dorrea Intecons dorrea
* Vicuña Makenna Parkea Vicuña Makenna Parkea
* Panamericana Plaza Panamericana Plaza
* Saavedra parkea Saavedra parkea

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Saavedra komunitateko egunkaria
* **(Gaztelaniaz)** Saavedra auzoko gertakariak
* **(Gaztelaniaz)** Saavedra auzoko gertakariak
* **(Gaztelaniaz)** Saavedrako historia
* **(Gaztelaniaz)** Data historikoak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q655297
* Commonscat Multimedia: Saavedra, Buenos Aires

---

* **Identifikadoreak**
* BNA: 000030893
* **Lekuak**
* OSM: 2222167

 |

* Wd Datuak: Q655297
* Commonscat Multimedia: Saavedra, Buenos Aires
|  Barakaldoko tranbia |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  | **Urbinaga**  Bilboko metroaren 2. linea       LEIOA |
|  |  |  |  |  |
|  Bilboko metroaren 2. linea Bagatza |  |  |  | Galindoko ibarra |
|  |  |  |  |  |
| San Eloy |  |  |  | Labe Garaiak |
|  |  |  |  |  |
| Done Bikendi |  |  |  | Desertu |
|  |  |  |  |  |
| Lorategi botanikoa |  |  |  | Artzain Ona     |
|  |  |  |  |  |
| San Vicente dorreak |  |  |  | Serralta |
|  |  |  |  |  |
| Megapark |  |  |  | Ansio  Bilboko metroaren 2. linea  |
|  |  |  |  |  |
| Ribera etorbidea |  |  |  | Euskadi etorbidea |
|  |  |  |  |  |
| Zuazo |  |  |  | Retuerto |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |

Barakaldoko tranbia sarearen mapa.
**Barakaldoko tranbia** Sestao eta Barakaldoko udalerrietan eraikiko den tranbia linea zirkularra da. 9 kilometroko luzera eta 17 geltokiduna, Sestaoko Bilboko metroaren Urbinagako geltokian hasi eta Arrontegi, Lutxana-Burtzeña, Errekaortu, Arteagabeitia-Zuazo, Done Bikendi eta Beurko-Bagatzako barrutiak lotuko ditu.

Urbinagako geltokian Leioako tranbiarekin, Bilboko metroarekin eta Renfe Aldiriekin lotunea egongo da. Bestalde, lotuneak ere izango ditu Bagatzako eta Ansioko geltokian.

Aurrekariak
-----------

Barakaldoko udalerria Bizkaiko bigarren hiririk handiena da, biztanleriari dagokionez. Hainbat auzo ez dago garraio publiko bidez ondo hornituta, eta tranbia linea eraikiz arazoa konpontzeko nahia dago. Hala, tranbiak ibilbide zirkularra izango du, garraio publikoaren saretik aldenduen dauden auzoak lotuz, eta gainontzeko garraioekin lotuz.

Tranbia martxan hasten den bitartean, Barakaldoko Udalak Kbus zerbitzua eskaintzen du 2010eko irailetik. Autobus zerbitzu honek tranbiak egingo duen antzeko ibilbidea egiten du.

Historia
--------

Tranbia proiektua auzo-elkarte batek aurkeztu zion Eusko Jaurlaritzari 2007an, eta honek ez zuen proposamena onartu. Atzera bota zen arren, 2009ko hauteskundeen ondoren, gobernu aldaketa gauzatu eta Jaurlaritza berriak proiektua onartu zuen. Urte horretako azaroan proiektua aurkeztu zuen gobernuak, 6 kilometro eta 16 geltoki, eta 70 milioi euroko kostuarekin.

2011ko martxoaren 17an proposatutako ibilbideari aldaketa bat egin zitzaion, Galindo ibaiaren bazterretik pasa beharrean Done Bikendi barrutiaren erdialdetik pasarazteko.

Euskal Trenbide Sareak 2012an informazio azterlana idatzi eta aurkeztu eta gero, gaur egun eraikitze azterlana egiteke dago, eraikuntzarekin hasi ahal izateko.

Ikus, gainera
-------------

* Leioako tranbia
* Euskotren Tranbia
* Kbus

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Barakaldo Tranvia auzo-elkartea. «El Gobierno Vasco afirma que el tranvía de Barakaldo es viable y se ponen en marcha los siguientes pasos para su construcción» (Noiz kontsultatua: 2013-01-28).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

* Euskotranen webgunea
* **(Gaztelaniaz)** Barakaldoko tranbia bultzatzeko auzo-elkartea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3812823

 |

* Wd Datuak: Q3812823
**San Augustin katedrala** (ingelesez: *Cathedral of Saint Augustine*) AEBetako Arizona estatuko Tucson hirian dagoen eliza katolikoa da. 1776an sortu zen.

Historia
--------

Katedraleko parrokiaren historia Tucsongo San Agustin errege presididioaren ermitaren sorrerarekin hasi zen, 1776an eraiki baitzen. 1850eko hamarkadan bien arteko lotura amaituta zegoen eta bien erabilera ere gutxitua zegoen. Parrokia gisa antolatzeko beharra ikusi zen, orduan, 600 pertsona baitzeuden. 

Joseph Machebeuf apaiza 1860ko hamarkadan bidali zuten zonaldearen egoera aztertzera. Santa Feko apezpikuari aholkatu zion apaiz bat kokalekuari esleitu behar zitzaiola. Eliza Peter Bourgade gotzainak berreraiki zuen 1897an; jatorrizko planek egitura gotikoa nahi zuten, baina orratzak ez ziren osatu. 1928an soilik bihurtu zen adreiluzko egitura Mexikoko egungo forma barrokoa, hormigoizko fatxada barne, Mexikoko Querétaro katedralean inspiratu zena. Zaharberritze proiektu batek eraikina erabat eraitsi eta berreraiki zuen, fatxada eta dorreak izan ezik; hori jatorrizko elizaren amaieraren mendeurrenean gertatu zen. 1966an hasi eta 1968an amaitu zen.

Elizan Iruñeako Gurutzea izenez ezagutzen den XII. mendeko Kristoa dago, Iberiar Penintsulatik eramana.

Iruditegia
----------

* Habearte nagusiaHabearte nagusia
* PresbiterioaPresbiterioa
* Iruñeako GurutzeaIruñeako Gurutzea
* Fatxadaren zehaztasunaFatxadaren zehaztasuna

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   Jacome, C.J.; Dolores Dixon; Douglas Gann. "History of St. Augustine Cathedral". St. Augustine Cathedral.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5052348
* Commonscat Multimedia: Cathedral of Saint Augustine (Tucson)

---

 |

* Wd Datuak: Q5052348
* Commonscat Multimedia: Cathedral of Saint Augustine (Tucson)
Paparrekoak
**Paparrekoa** edo, forma luzean, **paparreko orratza**, xede estetiko batekin arropan krokatzen den bitxi bat da. Emakumeek erabiltzen dute gehienbat.

Oro har, bi zatik osatzen dute: aurrean ikus daitekeen zati apaingarria eta atzean ezkutatuta geratzen den lotailua (batzuetan, segurantzazko buru-orratza) bitxiari, enkolatu edo soldadura bidez lotzen zaiona.

Paparrekoa, garrantzi, forma eta materia aldagarrietakoa da, lotze moduak (orohar metalezkoa), kateorratz baten antzekoa izaten jarraitzen duen arren.

Paparrekoaren arbasoa, *fibula* da eta, lehenengoak, Brontze Aroan egin ziren.

Paparrekoa, sarri, sortze lantegietan egiten den objektua da. Baina bitxigintzako objektua ere izan daiteke, eta metal preziatuez eginda eta harribitxi edo erdiharribitxiz apaindua egon.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q499916
* Commonscat Multimedia: Brooches

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119777405 (data)
* GND: 4146703-6
* LCCN: sh85017194
* NKC: ph538783
* NARA: 10647765
* AAT: 300045995
* KulturNav: id
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q499916
* Commonscat Multimedia: Brooches
Bi pixontzi.
**Pixontzi** edo **gauontzi** pixa jasotzeko erabiltzen den ontzia da. Izendondoa moduan ere pixa asko egiten duen persona da. Pixontziak ontzien itxura dute eta ohe azpian edo ohetik gertu gordetzen zen, mesanotxe batean esaterako, gauez komuneraino joateko beharra mugatzeko. Ohean egon behar diren gaixoek, bestetik, pixontzia erabil dezakete. Pixontziaren beste sinonimo batzuk: edarra, kaka-leku, kakontzi, kutxu, ohapeko, ohazpiko, orinal, zerbitzu. Pixontziak material askoz egin daitezke: metalaz, plastikoaz, zeramikaz...

Historia
--------

Bourdaloue izeneko pixontziak, emakumentzat moldatutakoak.
Ezagutzen den lehenengo pixontzia XI. mendekoa da baina etxeko ontzi hau antzinatik ezagutzen da. Esaterako, Pompeiako ormetan objektu horren marrazkiak ikus daitezke. Antzinako Grezian Kristo aurreko VI. mendean ezagutzen ziren, izen desberdinak dira horren testigu: ἀμίς, οὐράνη, οὐρητρίς, σκωραμίς, χερνίϐιον.

Antzinako Erroman ere ezagunak ziren; garai horietan etxearen jabearen aberastasuna adierazteko urrezko eta zilarrezko pixontziak egiten ziren. Pixontzi horiek ere eskuak garbitzeko erabiltzen ziren.

XX. mendean, komunak zabaltzearekin batera, pixontziak desagertzen joan ziren. Mendebaldeko herrietan gaur egun dezente baztertu da ontzi honen erabilera. Esan daiteke gehien batean haurrekin erabiltzen direla, haien beharrak egiten irakasteko prozesuan. Haurrei begira egindako pixontziak alaiak izaten dira, koloretakoak, marrazkiez apainduta.

"Bourdaloue" pixontzia
----------------------

Pixontzi mota hau emakumeak erabiltzeko asmatu zen; horretarako, aurreko aldetik luzeagoa zen bertan pikotxean jarrita edo zutik gernu egiteko. Bourdaloue hitza XVII. mendeko Louis Bourdaloue (1632-1704) apaiz katolikoarekin lotu izan da. Antza, apaiz horren sermoiak oso luzeak izaten ziren eta jasan ahal izateko aristokraziako emakumeek haien neskameei pixontzia gona azpian jartzeko eskatzen zieten, horrela tokitik alde egin gabe gernu egiteko.

Pixontziaren museoa
-------------------

2007ko apirilean, Ciudad Rodrigon, Espainian, Pixontziaren Museoa ireki zen. Bertan, 27 herrialdetatik ekarritako 1.300 objektu erakusten dira, besteak veste, pixontzi zaharrak zein modernoak, zeramikakoak, plastikokoak, metalekoak…

Gaur egun Ciudad Rodrigon ikus daitezkeen pixontzi batzuk.

Ikus gainera
------------

* Listuontzi

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  .
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Haurrei fardela kentzeko gomendioak.[*Betiko hautsitako esteka*]
* **(Gaztelaniaz)** Pixontziaren Museoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152475
* Commonscat Multimedia: Chamber pots

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4499116-2
* NKC: ph1075667
* AAT: 300198893

 |

* Wd Datuak: Q152475
* Commonscat Multimedia: Chamber pots

* Koreako Yogang. Koreako *Yogang*.
* Edo garaiko pixontzi japoniarra. Edo garaiko pixontzi japoniarra.
* Edo garaiko pixontzi japoniarra.Edo garaiko pixontzi japoniarra.
* Amar-mùin*Amar-mùin*
**Ainara Ortega Barrenetxea** (Hernani, Gipuzkoa, 1981eko martxoaren 3a) aktorea, musikaria, musikagilea, moldatzailea eta abeslaria da.

Ibilbidea
---------

Biolin ikasketak amaitutakoan Psikologiako ikasketei ekin zien. Jazz musikarekiko zuen grinak Gorka Legarretarekin topo egitera eraman zuen. Musikenen Ohorezko tituluarekin lizentziatu zen lehenbiziko promozioan. Ordurako lau urtez aritu zen Mac Jeara's Band dixieland taldean abeslari, klaké dantzari eta banjo jole gisa. Eszenatokietan Amaia Zubiria, Niko Etxart, Karlos Jiménez, Pascal Gaigne, Iñaki Salvador, Hasier Oleaga, Angel Unzu, Petti, Mitxel Longaron, Javi Area, L.M. Moreno "Pirata", Luis Camino, Eñaut Elorrieta, Nere Alberdi edo Maria Berasarterekin lan egin du.

2004an, Lesakako zubigainean lehendabiziko kontzertua eskeini ondoren, Iñaki Salvador piano-jolearen alboan proiektu desberdinetan lanean aritu izan da ("Bihotzetik II", "Te doy una canción", "Kantaginjazz",...)

2016an *Eskamak kentzen* telesailean parte hartu zuen.

Diskografia
-----------

* *Onin* diskoa. Lesakako ibaiari, bizitzari eta heriotzari eskainitako lana.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Bio - Ainara Ortega Barrenetxea.*  (Noiz kontsultatua: 2023-01-30).
2. ↑    Aldabaldetreku, Ane Delgado. ««Ibaiaren korronteak ekarritakoak eraman egiten ditu batzuetan»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-01-30).
3. ↑   «Ainara Ortega: «Estaba tan aburrida de la etiqueta de jazz que he ido a despistar»» *El Diario Vasco* 2021-05-10 (Noiz kontsultatua: 2023-01-30).
4. ↑     *"Onin" Ainara Ortega Barrenetxea.*  (Noiz kontsultatua: 2023-01-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61433627
* Commonscat Multimedia: Ainara Ortega

---

 |

* Wd Datuak: Q61433627
* Commonscat Multimedia: Ainara Ortega
**Aili Ansa Inkeri Ikonen** (San Petersburgo, 1913ko abenduaren 19a – Helsinki, 1989ko maiatzaren 23a) finlandiar film eta antzerki aktore saritu bat izan zen. Hiru hamarkadako ibilbidean zehar, bere garaiko aktore ospetduenetakoa bilakatu zen. Ansa Ikonen eta Tauno Palo finlandiar zinemaren urrezko bikote bihurtu ziren.

Biografia
---------

San Petersburgon jaio zen finlandiar etorkinen familia batean, baina Errusiako Iraultza gertatu zenean Finlandiara itzuli ziren. Musika irakasle izateko ikasketak egin zituen baina ez zuen horretan lanik egin, zinema gustukoago baitzuen.

Paper txiki batzuk egin zituen Valentin Vaala zuzendariak *Kaikki rakastavat* (1935, "guztiok maite dugu norbait") komedia erromantikoan paper nagusia eman zion, Tauno Palo aktorearen bikote bihurtuz. Arrakasta itzela izan zuen filmeak eta Ansa Ikonen zine izarra bihurtu zen Finlandian. Hurrengo urteetan Tauno Palo eta bera zinemako bikote bihurtu ziren, elkarrekin 12 filme grabatu baitzituzten. Bizitza errealean ez zuten bestelako bikote harremanik izan. Ansa Ikonen-en zuzendari lanak ere egin zituen, adibidez *Nainen on Valttia* ("emakumea da karta basatia") 1944ko filmea.

Filmeak egiten zituen garaian Finlandiako Antzerki Nazionalean ere sartu zen. Ez zuen antzezteko eskolarik jaso baina berehala ikasi zuen ofizioa eta 44 urtetan zehar aritu zen bertan. Londresko Old Vic antzokian ere izan zen 1949an.

Jalmari Rinne aktorearekin ezkondu zen eta bi alaba izan zituen, Katriina Rinne eta Marjatta Rinne. Senarra 20 urte zaharragoa zen eta sarritan alabaren papera egitea tokatu zitzaion elkarrekin grabatu zitutzen filmetan.

Filmografia
-----------

* *Minä ja ministeri* (1934)
* *Syntipukki* (1935)
* *Koskenlaskijan Morsian (1937)*
* *Kuriton Sukupolvi* (1937)
* *Rykmentin murheenkryyni* (1938)
* *Runon kuningas ja muuttolintu* (1940)
* *Oi, Kallis Suomenmaa* (1940)
* *Kulkurin Valssi* (1941)
* *Vaivaisukon Morsian* (1944)
* *Nainen on Valttia* (1944);
* *Soot and Gold* (1945)
* *Pikajuna Pohjoiseen* (1947)
* *Gabriel, tule takaisin* (1951)
* *The Girl from Moon Bridge* (1953)
* *Rakas Lurjus* (1955)
* *Ratkaisun Päivät* (1956)
* *Äidittömät* (1958)
* *Telefon* (1977)

Biografia
---------

1. ↑    *BLF.*  (Noiz kontsultatua: 2017-11-25).
2. ↑   **(Finlandieraz)**  *Tytär kertoo totuuden Ansa Ikosen suhteesta Tauno Paloon | Viihde | Iltalehti.fi.*  (Noiz kontsultatua: 2017-11-25).
3. ↑   Txantiloi:Fi-FI «Ansa Ikosen syntymästä 100 vuotta: Arvoituksellinen Ansa» *Ilta-Sanomat* 2013-12-19 (Noiz kontsultatua: 2017-11-25).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4770489
* Commonscat Multimedia: Ansa Ikonen

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 309577041
* ISNI: 0000 0004 3541 094X
* BNF: 16768476q (data)
* GND: 1080664440

 |

* Wd Datuak: Q4770489
* Commonscat Multimedia: Ansa Ikonen
Isabel Risco, Marián Bañobre-rekin, María Casares Sarien galan, 2014. urtean.
**Isabel Risco**, jaiotzez, **Isabel Martínez-Risco Valdivieso** (Coruña, Galizia, 1975eko apirilaren 7a) aktore galiziarra da. 2014ko Mestre Mateo saria irabazi zuen, *Era ver!* telesailean egindako interpretazioagatik.

Ibilbidea
---------

2005ean Antzerki Pedagogian graduatua, unibertsitate-antzerkian hasi zen 1997an. Gala-aurkezlea, ipuin-kontalaria eta irratian lan egin du.

Hainbat lan egin ditu TVGn, eta programa hauetan parte hartu zuen: L*and Rber, Air Galicia, El show de los Tonechos eta Hasta la cocina, eta Padre Casar, La vida por frente, El Noreste, Era vista!, Caseros, Aguas Calientes* eta *Casa Manola*.

### Zinema

Zineman *Donde Está la Felicidad?*, *Los muertos van deprisa* *eta* *Tourettes* film laburra eta Herkulesen Koruño dokumentalean lan egin du.

### Antzerkia

Bravasen abestu du. Gure historia magaz eta hausteko. 
Sebastián Martín-Riscoren ES garbia.

Bestelako jarduerak
-------------------

BNGrekin batera parte hartu zuen, eta talde nazionalistaren zerrendetan agertzen da, Europako Parlamenturako 2014ko hauteskundeetarako.

Sariak eta izendapenak
----------------------

### Mestre Mateo sariak

| Urtea | Kategoria | Filma | Emaitza |
| --- | --- | --- | --- |
| 2014 | Aktore onena | *Era visto!* | Irabazlea |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ficha en *Cultura Galega*.
2. ↑   E. Teixo.  (4 de abril de 2014). *Isabel Blanco y Miguel de Lira, mejores actores en los Mestre Mateo.* .
3. 1 2   **(Galizieraz)** Diario, Nós.  (2021-04-20). «Isabel Risco: "A historia das mulleres galegas está soterrada"» *Nós Diario* (Noiz kontsultatua: 2022-05-18).
4. ↑    *A actriz Isabel Risco na lista do BNG.* .
5. ↑   «Isabel Risco - Bing video» *www.bing.com* (Noiz kontsultatua: 2022-05-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12390743
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 800152932534809830007
* GND: 1160881200

 |

* Wd Datuak: Q12390743
Jostorratza eta haria.
**Jostorratza** metalezko edo beste material gogorrezko ziria da, tamaina txikikoa, oro har zuzena, alde bata zorrotza duena, eta, bestea, begi batean amaituta, bertatik haria sartu ahal izateko. Historiaurretik, josteko erabili izan ohi da.

Historia
--------

Jostorratza, duela 20 mila urte baino gehiagotik erabiltzen da. Historiaurrean, zurezkoak, harrizkoak edo hezurrezkoak egiten ziren, eta, ondoren, askoz beranduago, burnizkoak edo beste edozein metalezkoak egiten hasi ziren. Altzairuzko jostorratzak erabiltzen lehenak, txinatarrak izan zirela uste da, eta arabiarrak arduratu zirela Europara eramaten. 1730ean, Nuremberg herri alemaniarrean, bazeuden jostorratzgile garrantzitsuak, eta, Ingalaterrako Elizabeth I.aren erregealdian jada bazegoen, Ingalaterran, jostorratzgile asko. Garai hauetan, jostorratzak ez zuen begirik, haria lotzeko kako bat baizik.

Jostorratzari begi bat emateko, oso beharrezkoak izan ziren ondoren gertatu ziren garapenak. Zehazki, jostorratzaren begia, 1825. urteko asmakuntza da, baina, 1885. urterarte, makineria ez zen konpondua izan, jostorratzean begia ondo ezartzeko. Ondoren, josteko makinentzako jostorratzak irten ziren, ohiko jostorratz baten oso antzekoak baina begia behealdean zutelarik.

Fabrikazioa
-----------

Jostorratza, burdinaren edo beste metal baten forjatuaren prozesu bidez fabrikatzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q142690
* Commonscat Multimedia: Needles

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00562976
* NKC: ph493926
* AAT: 300024789
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q142690
* Commonscat Multimedia: Needles