recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kintai zubia** (japonieraz: 関門橋, *Kintai-kyō*?)
 Iwakuni hirian dagoen zubi famatua da, Japoniako zubi tradizionalen artean ezagunena.

Egitura
-------

Egurrezko arkuak harrizko zutabeen gainean ezarrita daude eta ertzetako zutabeak egurrezkoak dira. Hiru arku dituen zubia da, bakoitzak 35'1 metroko luzera dauka. Arkuak ibaiertzarekin lotzen dituzten zati biek 34'8 metro daukate.

Historia
--------

1608an Kikkawa Hiroie jauntxoak Iwakuniko gaztelua eraiki zuen eta Nishiki ibaia zeharkatzeko egurrezko hainbat zubi eraiki ziren baina uholdeak behin eta berriro suntsitzen zituen. 1673an Kikkawa leinuko hirugarren jaunak, Kikkawa Hiroyoshik, harrizko zutabeak zituen zubia eraiki zuen.

Hurrengo urteko uholdeak zubia suntsitu zuen eta gogorragoa izango zen diseinu berria jarraitu zuten eta zerga berezi bat ezarri zen zubia etengabeko berriztatzeko. Ordutik 20 urtean behin erdiko hiru arkuak berrizten dira eta 40 urtean behin ertzetako zatiak.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren gobernuak zubiaren mantenua deskuidatu zuen eta 1950eko *Kijia* tifoiak sorturiko uholdeak zubia suntsitu zuen. 1953an zubia berreraiki zuten 1673ko diseinu bera errepikatuz baina oraingoan metalezko iltzeak erabili zituzten.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1196460
* Commonscat Multimedia: Kintaikyo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 255940463
* NDL: 00954055
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1196460
* Commonscat Multimedia: Kintaikyo
Suedia, horiz. Danimarka eta Norvegiako erresuma, gorriz. Suediak, Trondheim eta Bornholm uhartea itzuli behar izan zituen (berdez).
**Kopenhageko Hitzarmena**, 1660ko ekainak 6an sinatu zen, eta Hogeita Hamar Urteko Gerraren edo Iparraldeko Bigarren Gerraren amaiera suposatu zuen, Suedia alde batetik eta Danimarka eta Norvegiako Erresuma eta Bi Nazioen Errepublika edo Polonia-Lituaniako Mankomunitatearen aliantzaren artean. Hitzarmen hau, Roskildeko Hitzarmenaren ondorio txiki bat izan zen, hitzarmen honek, Danimarka, Norvegia eta Suediako muga ofizialak adierazi zituelarik, ia gaur egungoak direnak modukoak.

Aurrekariak
-----------

Karlos X.a Gustavo Suediakoa Suediako erregeak, 1658ko otsailean sinatutako Roskildeko Hitzarmenak zioena baino gehiago nahi zuen. Honela, urte horretako udan, berriz eraso zuen Kopenhage, Sjaeland urtean zituen tropekin, hiriaren lehen setioaren ondoren. Baina hiriak eutsi egiten dio, herbeheretar ontziek suediar flota defendatu eta Kopenhage babestera dihoazen bitartean. Gainera, Jutlandian, daniarrak suspertu egin ziren, eta armada suediarraren atzetik hasi ziren. Karlos X.a Gustavo, 1660ko otsailean hil zen, Kopenhagen, eta beraz, bere seme Karlos XI.a Suediakoa, Suediako errege bihurtu zen, lau urterekin.

1660ko ekainak 6an, Ingalaterraren eta Frantziaren egidapean, Algernon Sidneyk Ingalaterratik eta Hugues de Terlonek Frantziatik ordezkatua, Karlos XI.ak gobernatutako Suedia eta Frederiko III.a Danimarkakoak gobernatutako Danimarkaren artean bake hitzarmen bat sinatu zen:

* Danimarkak, Suediari, Eskania, Bohuslän, Blekinge eta Halland eman zizkion, Roskildeko Hitzarmena berretsiz.
* Danimarkako erregeak, Bornholm uharte suediarra, Eskaniako lurrengatik trukatu zuen, daniar nobleenak zirenak.
* Trondheim, garai hartan suediarra, Norvegiara itzuli zen.
* Suediak, Danimarkako konkistei uko egin zien.

Ondorioak
---------

Danimarkan, ahuldutako noblezia, erresumaren galeren orotariko errudun bihurtu zen. Honela, estatu kolpe baten bidez, Frederiko III.ak, monarkia hereditario eta absolutua ezarri zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q829702
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q829702
**Sebastian Aguilera de Heredia** (1561-1627) espainiar organista eta musikagilea izan zen.

Aguilera Zaragozan (Espainia) jaio zen 1561eko abuztuaren 15ean 

Ez dakigu asko bere hasierako bizitzaz. 1584ko urtarrilean apaiztu zen. 1585ean, Huescako katedraleko organo-jotzailea izan zen, eta 1588an katedraleko organo berri baten eraikuntza gainbegiratu zuen. 1603an, Zaragozako La Seoko katedraleko apaiz eta organo-jotzailea izan zen. Katedraleko organoa zaintzen zuen eta askotan lanak egiten zituen hura hobetzeko. Katedralean egon zen 1627ko abenduaren 16an hil zen arte.

Bere konposizio guztiak elizarakoak ziren: bai organo-musika, bai ahots-musika. Bere organo-lanek erakusten dute Antonio de Cabezón bezalako konpositoreengandik ikasi zuela, baina ideia berriak eta modernoak jarri zituen bere musikan, eta gerora Correa de Arauxo bezalako konpositore gazteagoetan eragina izan zuten. Bere ikasleak katedraleko organo-jotzaile bihurtu ziren hil ondoren, eta 100 urte baino gehiago iraun zuen tradizio eta jotzeko estilo baten parte ziren. 

Teknika berri garrantzitsu bat erabili zuen: teklatu zatitu bat (erdiko erregistroa), teklatuaren goiko erdian eta beheko erdian soinu ezberdinak ahalbidetzen zituena (gaurko organoetan bi eskuzko organo bat beharko litzateke efektu bera lortzeko). Magnificataren 36 konposizio idatzi zituen,  *Canticum Beatissimae Virginis Deiparae Mariae* (1618) izenekoa.  Bere ahots lanak polifoniaren erabilera trebea erakusten du.

Erreferentziak
--------------

* The New Grove Dictionary of Music and Musicians, ed. Stanley Sadie; 1980,ISBN 1-56159-174-2

1. 1 2  Great Aragonese Encyclopedia OnLine: Aguilera de Heredia, Sebastian - page speech - Great Aragonese Encyclopedia OnLine, accessdate: January 4, 2016
2. ↑  AllMusic: Sebastián Aguilera de Heredia | Biography & History | AllMusic, accessdate: January 4, 2016

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1797599
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 12490663
* ISNI: 0000 0001 1862 7934
* BNE: XX1725805
* BNF: 13890613t (data)
* GND: 134311566
* LCCN: n79139221
* NKC: jx20100406001
* SUDOC: 15252777X
* UB: a1102008
* ICCU: CFIV125154
* Open Library: OL6127530A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 336
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q1797599
**Karakorum** erdialdeko Asiako mendi sistema da, Himalaiaren mendebaldean dagoena, Pakistan, India, Txina, Afganistan eta Tajikistanen artean hedaturik. 500 kilometro inguruko luzera du eta, poloak kenduta, glaziar gehien duen munduko eskualdea da. Lau mendikate dira, harkaitz kristalinoz eta sedimentuzkoz osatuak, ipar-ekialdetik hego-ekialderako norabidea dutela. Mendi garaiena Dapsang da (K2 ere deitua), 8.611 metro dituena.

Izena
-----

Turkieraz *legar beltza* esan nahi du; izan ere, bertako glaziar gehienak harri txingorrez estaliak daude.

Esplorazioa
-----------

Dituen altueraren eta gogortasunaren ondorioz, oso jende gutxi bizi da han. Europar esploratzaileak XIX. mendearen hasieran iritsi ziren aurrenekoz Karakorumera, eta britainiar topografoak 1856an heldu ziren. Muztagh Igarobide deritzona 1886an zeharkatu zuen lehen aldiz Francis Yonghusband koronelak zuzendutako espedizio batek, eta Hunza ibaiaren gaineko haranak General Sir George K. Cockerill arakatu zituen 1892an. 1910eko eta 1920ko hamarkadetan egindako azterketek hein handi batean eskualdearen geografia zehaztu zuten.

Geologia eta glaziarrak
-----------------------

Karakorum eta Himalaia eskualdeak hainbat arrazoirengatik dira garrantzi handikoak Lurra aztertzen duten zientzialarientzat. Geologikoki munduko eskualderik aktiboenetako bat da, talka egiten duten bi kontinenteren arteko muga baita. Ondorioz, plaken tektonika ikertzeko eskualde garrantzitsua da. Horrezaz gain, glaziarren azterketa aldaketa klimatikoa neurtzeko baliagarri da, hauen urtzea eta tenperaturan eta prezipitazio kopuruan epe luzeko aldaketak, hain zuzen ere, dira aldaketa horren adierazle.

Gailurrik garaienak
-------------------

Karakorumeko mendirik garaienetako batzuk honako hauek dira:

* K2 (8611 m)
* Gasherbrum I (8068 m)
* Broad Peak (8047 m)
* Gasherbrum II (8035 m)
* Gasherbrum IV (7925 m)
* Distaghil Sar (7885 m)
* Masherbrum (7821 m)
* Rakaposhi (7788 m)
* Kanjut Sar (7761 m)
* Saser Kangri (7672 m)
* Chogolisa (7665 m)
* Haramosh Peak (7397 m)
* Ogro (7285 m)
* Muztagh Tower (7273 m)
* Trango dorreak (6286 m)

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).
2. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

* Karakorams

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5469
* Commonscat Multimedia: Karakoram

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 247643385
* GND: 4073227-7
* LCCN: sh85071593
* NKC: ge143955
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q5469
* Commonscat Multimedia: Karakoram
**Kopenhageko Opera Etxea** (danieraz *Operahus København* edo *Operaen på Holmen*) Kopenhagen dagoen opera areto nazionala da. 2005ean inauguratu zen eta inoiz eraiki den opera antzokirik garestiena da, izan ere 340 milioi euro kostatu baitzuen. Amalienborg jauregiaren parean kokaturik dago, Holmen uharteko kaiaren ertzean, Indre By barrutiko Christianshavn auzoan.

Historia
--------

Henning Larsen arkitektuak diseinatu zuen Ramboll eta Buro Happold ingeniariak eta Theatreplan Antzoki aholkulariaren laguntzarekin. Eraikuntza 2001eko ekainean hasi zen eta 2004ko urriaren 1ean bukatu ziren lanak. 2005eko ekainaren 15ean inauguratu zen Mærsk Mc-Kinney Møller, Anders Fogh Rasmussen (Danimarkako lehen ministroa) eta Margarita II.a erregina bertan zirela. 2006ko apirilaren 7an Plácido Domingo tenoreak abestu zuen bertan Richard Wagnerren *Die Walküre* operako Sigmund pertsoiana antzeztuaz.

Ezaugarriak
-----------

Eskenatoki nagusi bat du eta beste bost txikiago ere bai honekin elkarturik. Orkestraren tamaiaren arabera 1492 eta 1703 besaulkiren artean ditu. 110 musikaritako orkestrarentzako tokia ere badu. Teloia Per Arnoldi eta Per Kirkeby artistek diseinatu zuten eta *foyer*-ko brontzezko eskulturak Olafur Eliasson artista daniar-islandiarrarenak dira.

Eskenatoki txiki bat ere badu antzerki experimentalak egiteko, *Takkelloftet* edo *kutxa beltza* izenekoa, izan ere publikoarentzako eremua erabat beltza baita. 200 besaulki inguru ditu.

Eraikinaren inguruan kanal artifizialak eraiki dira, Opera Etxea dagoen uhartea eraikina baino gutxi haundiagoa delako itxura eman nahian.

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q838297
* Commonscat Multimedia: Copenhagen Opera House

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 271149294369680522388
* GND: 4845971-9
* LCCN: no2007053871

 |

* Wd Datuak: Q838297
* Commonscat Multimedia: Copenhagen Opera House
**Sebastián Jurado Roca**, (Veracruz (Mexiko), 1997ko martxoaren 2a), futbolean aritzen den kirolari mexikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen futbolean Mexiko ordezkatuz; Brasilgo taldearen (urrezko domina) eta Espainiako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Mexikoko taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Mexikoko taldea: Luis Malagón, Jorge Sánchez, César Montes, Jesús Angulo, Johan Vásquez, Vladimir Loroña, Luis Romo, Carlos Rodríguez, Henry Martín, Diego Lainez, Alexis Vega, Adrián Mora, Guillermo Ochoa, Érick Aguirre, Uriel Antuna José Joaquín Esquivel, Sebastián Córdova, Eduardo Aguirre, Ricardo Angulo, Fernando Beltrán, Roberto Alvarado eta Sebastián Juradok.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Futbola, gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Sebastián Jurado» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Sebastián Jurado» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60676984

 |

* Wd Datuak: Q60676984
**Kootenai konderria** (ingelesez: *Kootenai County*) Idahoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Coeur d'Alene da. 2010eko zentsuaren arabera 138.494 biztanle zituen, Kootenai kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kootenai konderriak 3.407,45 kilometro koadro ditu. Horietatik 185,18 ura dira. Beste 3.222,27 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 40,64 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 138.494 pertsonetatik 132.722 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.268 dira. 381 beltzak edo afroamerikarrak. 1.570 amerikar natiboak ziren eta 117 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 925 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 117 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.662 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494460
* Commonscat Multimedia: Kootenai County, Idaho

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141908488
* ISNI: 0000 0004 0511 5800
* NARA: 10039100
* **Lekuak**
* OSM: 1539997
* TGN: 2000479

 |

* Wd Datuak: Q494460
* Commonscat Multimedia: Kootenai County, Idaho
*Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Kopa (argipena)»*
Beirazko kopa
**Kopa**, **baso zangodun** edo **godalet zangodun** edalontzi mota bat da, oinduna. Hedaduraz, kopa batean sartzen den isurkari kantitateari ere kopa deitzen zaio (adibidez, kopa bat ardo edan), edukiera-neurri ofiziala ez izan arren.

Historia
--------

Nahiz eta garagardoa edateko lehen ontziak (ardoaren aurrekoak) pitxer motakoak, K.a. 3000 urte inguruan agertzen dira, K.a. II. milurtekora arte ez dira kopak berez agertzen.

Antzinako Egiptoko gonbidatuei ardo-kopak eskaintzen zitzaizkien, hainbat forma eta material izan zitzaketenak, hala nola kubo bakuna, kristalezko kopa sofistikatuak, zeramika, brontzea, letoia eta baita zilarra ere (Genesiaren arabera, 44:2, 5 Joserek zilarrezko kopa bat zuen: eta nire kopa, zilarrezko kopa). Aukera gutxien zutenek buztinezko kopak erabiltzen zituzten. Normala zen ospakizunen edo oturuntzen hasieran kopak eskaintzea, eta bazkarian ere edaten zen (Genesia 43:34 Haiek edan eta poztu egin ziren beren konpainian).

Brontze Osoko Bilkuran, kultura armatuak (Espainiako hego-ekialdean) buztin egosidun kopak egin zituen. Zibilizazio horren fase aurreratuko hileta-ostilamenduen objektu bereizgarriak dira.

Mendebaldeko bilakaera

Egurrezko edo brontzezko ontzietatik harago, Erromatarrak eta fenizioak kopa bakarra erabiltzen zuten familia osoarentzat, eta mahaiaren erdian jartzen zuten denek erabiltzeko. Garestia zenez, familia aberatsek baino ezin zuten bat baimendu, luxuzkoa eta oso astuna normalean.

Errenazimenduan, material berriak zituzten diseinu ikusgarriak agertu ziren; eta XVIII. mendetik aurrera, beirak kristal distiratsuagoa eta malguagoa zuen.

Dastalekuak

1977an dastalekuak ziurtatu ziren. Forma, kristalaren lodiera eta koparen kolorea erabakigarriak dira ardoa dastatzeko orduan eta dastatzaileak edariari buruz duen pertzepzioan.

Protokolozko mahai batean kopak antolatzea

Ohiko protokolo-arauekin, leku batetik bestera alda daitezkeen arren, ardo beltzaren kopak uraren kopen eskuinean daude. Ardo zuriaren eta cavaren kopak ardo beltzaren kopen eskuinaldean daude. Ardoa ez da koparen heren bat baino gehiago bete behar.

Kopa motak
----------

* Baloi-kopa
* Txirula-kopa
* Tulipan kopa
* Ostalaritzako kopa
* Jerez kopa

Mitoak eta superstizioak
------------------------

Erdi Aroan, uste zuten nahikoa zela kopa bat edatea kornio bakarreko adarrekin, edozein pozoiak eragindako kalteetatik askatzeko.

Kopa ospetsuena Santu Beroarena (edo Santo grial) izango da, Jesusek Azken Afarian erabiltzen duen kopa mitikoa, eta naturaz gaindiko botereak ematen zaizkio, hala nola gaixotasunak edo betiko bizitza sendatzea.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2100893
* Commonscat Multimedia: Stem cups

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300043202

 |

* Wd Datuak: Q2100893
* Commonscat Multimedia: Stem cups
**Kevin Kam Møller**,  (Løgumkloster, Danimarka, 1989ko ekainaren 20a), eskubaloian aritzen den kirolari danimarkarra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen eskubaloian, Danimarka ordezkatuz; Frantziako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Espainiako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Danimarka.

Tokion, honako hauek osatzen zuten Danimarkako taldea: Lasse Andersson, Mathias Gidsel, Jóhan Hansen, Mikkel Hansen, Jacob Holm, Emil Jakobsen, Niklas Landin Jacobsen, Magnus Landin Jacobsen, Mads Mensah Larsen, Kevin Møller, Henrik Møllgaard, Morten Olsen, Magnus Saugstrup, Lasse Svan eta Henrik Toft Hansenek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Eskubaloia, gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Kevin Kam Møller» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  "Kevin Kam Møller" *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15934271
* Commonscat Multimedia: Kevin Møller

---

 |

* Wd Datuak: Q15934271
* Commonscat Multimedia: Kevin Møller
**Keixtui-Gaña** Elgeako mendilerroan dagoen mendi bat da. Mendilerro honen ekialdeko muturrean dago, Urkilla mendilerrora igaro aurretik, Elgeakoan dagoen azkeneko mendia da. Bere garaiera, 1.132 metrokoa da.

Irispideak
----------

Arantzazutik, izen bereko labarraren oinera jeitsi behar da. Hemendik, hormigoizko bidea jarraitu behar da, mendebalderantz, handik gutxira, bide hori utzi eta Azpilloste leporaino joateko. Hegoalderantz jarraituz, Gainlabur leporaino iritsi behar da. Azkenik, hemendik berehala heltzen da mendi honen tontorrera

Barriatik, herrixka honen amaieran dauden baserrien ondotik doan bidea hartu eta Gaboño mendia beti aurrean dagoela jarraitu behar da. Los Segundoseko hesia igaro behar da eta, gorago, Baltiako Eskortaren hondakinak zeharkatu beharko dira. Gorantz jarraitu ahala, eta muino luzanga bat igotzen jarraitzen den heinean, bidea belartsu bihurtuko da. Zelairik zelai igaro beharko da Gaboñorako bidea, honen tontorrera iritsi arte. Behin Gaboñoren tontorrean, ekialdera hartzea baino ez da geratzen, Keixtui-Gaña mendiaren tontorrera iristeko.

Beste izen batzuk
-----------------

* Geriztui

Berezitasunak
-------------

Tontorrean, mugarri bezala funtzionatzen duen harri bat dago, postontzitik gertu.

Kanpo estekak
-------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261410

 |

* Wd Datuak: Q12261410
**Servio Sulpizio Rufo**, latinez *Servius Sulpicius Rufus*, (K.a. 105-K.a. 43) errepublika garaiaren amaierako legelari erromatar bat izan zen, Zizeronen laguna. K.a. 51. urtean, kontsul aukeratua izan zen.

Biografia
---------

Servio Sulpizio Rufo, patrizioa zen, bere familia patrizioa baitzen, bere aita, zaldun klasekoa zen arren. Dialektika eta erretorika ikasi zituen Rodaseko Apolonio Molonekin, eta foruko hizlari bezala hasi zuen bere karrera.

Erromatar Errepublikaren garaian ospe handiko legelaria izan zen. Zizeronek, laudorio asko eskaini zizkion, legelaritza, zientzia mailara igo zuen lehentzat hartuz, garai klasikoan barra-barra aipatua izan zelarik, Gaioren aldetik, beste batzuen artean, bere garaian, zuzenbidearen irudi handia Kinto Muzio Eszevola zen arren (Publio Muzio Eszevolaren semea), Servio Sulpiziok aurkari bezala zuelarik. Bere inguruan, eskola serviniarra sortu zuen, Kinto Muziorenaren gainetik geratu zena. Honek, legelariak emandako erantzunetara, entzule eta auditoreak (*auditores Servii*) joatean zetzan.

Zenbait ikasle izan zituen, horien artean, Aufidio Manusa eta Labeonen aita zen Pakuvio Labeon aipa daitezkeelarik. Ofiliok, zaldun klasekoa eta Zesarren laguna zenak, ediktua komentatu zuen bere irakaslearena baino lan zabalagoan. Bere ikasle guztien artean, Alfeno Varo nabarmentzen da, Vicente Arangio-Ruizek adierazten duen bezala. Alfeno Varoren Digesta izeneko lanean, erantzun eta erabaki eskolastiko mordoa aurki daitezke, moldatuak eta sistematikoki ordenatuak (agian, neurri handi batean, Servio berarenak). Hauen zati zabalak kontserbatzen dira aipaturiko Digestan, baita Justinianoren Corpus Iuris Civilisen ere.

Lana
----

Ehun ta laurogei liburu inguru ematen zaizkio, baina lauren izenburuak baino ez dira ezagutzen, Kinto Muziori buruzko kritikak adibidez, *reprehensa Scaevoliae capita*.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Kneo Ponpeio Magno eta Kinto Zezilio Metelo Eszipion** | **Erromatar Errepublikako kontsulaMarko Klaudio Martzelorekin**K.a. 51 | Ondorengoa**Luzio Emilio Lepido Paulo eta Gaio Klaudio Martzelo** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q435163
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 10638837
* ISNI: 0000 0001 0124 0346
* BNF: 13516380d (data)
* GND: 118620010
* LCCN: n85294050
* SUDOC: 170694992
* ICCU: CUBV045081
* Open Library: OL6035499A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q435163
**Iliturgi** edo **Iliturgis** iberiar hiria izan zen. Tiberio Sempronio Grakok birfundatu zuen, Hispania Ziteriorreko pretore izan zenean (k.a. 181-179). Betis ibaiaren (gaur egungo Guadalquivir) ondoan eta hegoaldean zegoen, egungo Mengíbar udalerrian. Erromatarren populazioa «Encomienda de Maquiz» deituriko aztarnategian zegoen, eta iberiera, berriz, 2017an La Muela muinoan aurkitu zuten. Hala ere, denbora luzez Andújar inguruan zegoela uste izan zen, antzinako Isturgi hiriarekin nahastuta.

Historia
--------

Bigarren Gerra Punikoan, erromatarren alde jarri zenez, kartagotarrek setiatu egin zuten. Hala ere, setioak altxatu egin ziren. Publio eta Gneo Kornelio Eszipion anaiak garaitu zituztenean, Iliturgi eta Cástulo kartagotarren alde jarri ziren. Gainera, erromatar iturrien arabera, Iliturgiko hiritarrek gerran zehar babes bila bertara ihes egin zuten erromatarrak exekutatu zituztela esaten da. Eszipion Afrikarrak k.a. 206. urtean hiria berreskuratu zuenean, bere biztanle guztiak hilarazi eta gorpuak erre zituen.

Erromatar hiri bezala, Iliturgi Betika probintziaren zati izan zen, eta tamainan hazi zen.

Eufrasio Iliturgikoa bere lehen gotzain kristaua izan omen zen. VII. mendean, Sisebuto errege bisigodoak Iliturgin eliza bat eraiki zuen Eufrasioko hilobiaren gainean, baina VIII. mendean, musulmanek Iberiar penintsularen konkistatu zutenean, Eufrasioren erlikiak Galiziara lekualdatu zituzten.

Kokapena
--------

Urte askoan, Iliturgi egungo Andújar hirian zegoela pentsatu zuten, baina, ondoren, Mengíbar udalerrian zegoen «Encomienda de Maquiz» aztarnategiarekin identifikatu zuten. Hipotesi hori oraindik indarrean dago, eta arkeologo eta historialari gehienek onartzen dute. 2019an, egile batzuek proposatu zuten egungo Jaén hiriaren azpian egon zitekeela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** López, Javier.  (2017-7-19). «Descubierta en Jaén una ciudad íbera destruida por Escipión durante la Segunda Guerra Púnica» (html) *ABC*.
2. ↑   Mangas Manjarrés, Julio.  (1995). *De Aníbal al emperador Augusto: Hispania durante la República romana.*  in: *Historia de España*. Madril: Historia 16, 28 or. ISBN 84-7679-278-6..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Olaya, Vicente G..  (2018/11/21). «El proyectil que resolvió un enigma» *El País* ISSN 1134-6582..
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Muñoz, Raúl.  (2019/05/31). «Iliturgi, ni Andújar ni Mengíbar» *Cadena SER*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3068185
* Commonscat Multimedia: Iliturgi

---

* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 22232

 |

* Wd Datuak: Q3068185
* Commonscat Multimedia: Iliturgi
**Rudy Pamkow** amerikar aktore bat da. "Outer Banks" Netflix-eko gazte seriean JJ Maybaks-en paper protagonistagaitik da ezaguna, gaur egun 2 denboraldi daukazana.

Biografia
---------

### Haurtzaroa

**Rudy Pankow** 1998ko abustuaren 12an jaio zen Alaskan, Estatu Batuetan. Bere anai-arreba Alec eta Henning-ekaz hazi zen. Eskolako hezkuntzarako, Ketchikan High Schoolera (Alaska) joan zen. Garai hartan, ikasle oso atletikoa izan zen, pistako ekitaldietan parte hartzen eta futbolean ere jokatzen zuen. 

### Antzezlan Ikasketak

Bere antzezteko interesa YouTube-ko bideoak ikusten hazi zen. Hasiera batean sukaldaritza eskolara joateko asmoa zuen, baina 2016-17an aktorea izatea aukeratu zuen, eta antzezlan eskolara joan zen. Horren ostean, Michael Woolson Studios-en Los Angeles izena emon zuen, bere antzezlan trebetasunak hobetzeko. Kurtso honen ondoren antzokietan lan egiten hasi zen, bertan experientzia asko lortu zuen.

Ibilbide profesionala
---------------------

2017.urtean Aaron interpretatu zuen Sunny Family Cult kortometrajean. Gero beste kortometraje batzutan parte hartu zuen, beste batzuen artean, Abe Wooldridge moduan Nobody Knows-en, Jesse moduan Not Me-en, Dylan moduan Last Summer-en, edo Marcel moduan Deviant-en. 

Gero, lagun baten bitartez Muse musicaleko zuzendaria esagutu zuen, honen esker papel txiki bat lortu zuen, The Politician seriean, lehen debonboraldiko, bosgarren kapituluan.

**Rudy Pankow** ezagun egin zuen papera JJrena izan zen, 2020ko Netflix-eko Outer Banks abenturazko nerabeen seriean. Serieak, beste batzuen artean, Madelyn Cline eta Madison Bailey aktoreak ere parte hartu zuten.

Filmografia
-----------

### Pelikulak

| Year | Title | Role | Notes |
| --- | --- | --- | --- |
| 2022 | *Uncharted* | Sam Drake |  |
| 2020 | *Space Waves* | Joey Kite |  |
| 2018 | *Not Me* | Ashton | Short |
| 2018 | *Last Summer* | Dylan | Short |
| 2018 | *Deviant* | Marcel | Short |
| 2018 | *Muse: Thought Contagion* | Lead Guy | Video Short |
| 2017 | *Nobody Knows* | Abe Wooldrigde | Short |
| 2017 | *11:47* | Jesse | Short |
| 2017 | *Do Good Things* | Mike | Short |
| TBA | *The Crusades* | Leo Grecco | Post Production |
| TBA | *Chocolate Lizards* | Erwin Vandeveer |  |
| TBA | *Space Waves* | Joey Kite | Post-production |

### Telebista

| Year | Title | Role | Notes |
| --- | --- | --- | --- |
| 2017 | *Sunny Family Cult* | Aaron | Short |
| 2019 | *The Politician* | Other Kid | 1 episode |
| 2019 | *Solved* | Freddy / Robert | 2 episodes |
| 2020–present | *Outer Banks* | JJ Maybank | Main Role |

Erreferentziak
--------------
*Artikulu hau Turkiako ibaiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ibai Gorria (argipena)».*
**Kizil-Irmak** ibaia (turkieraz Ibai Gorria), Turkiako ibairik luzeena eta energia hidroelektrikozko iturri garrantzitsu bat da. Denboran zehar, zenbait izenekin ezagutu izan da, horien artean, hititerazko **Marassantiya** eta grezierazko **Halys** nabarmentzen direlarik.

Kizil-Irmakek, Anatolia, 1150 kilometrotan zeharkatzen du, penintsulako ekialdeko mendietan jaio eta Itsaso Beltzean itsasoratuz. Bere ibilbideak, lehenik hegomendebaldera daroa, eta ondoren iparmendebaldera, azkenik, Turkiako iparrekialdean amaitzeko, non bere ibaiadar nagusiena den Deliceren urak jasotzen dituen.

Antzinatean, lehenik, hititen ibai nagusiena bezala nabarmendu zen, euren hiriburu zen Hattusasetik gertu. Ibai honek mugatutako lurraldea, hititar inperioaren erdigunetzat hartzen zen. Ondoren, Persia eta Lidiaren arteko muga bezala balio izan zuen, azken hau, Halys ibaiko gudua bezala ezagutzen den guduan garaitua izan zen arte.

Presak
------

* Kesikköprüko presa
* Altinkayako presa
* Kapulukayako presa
* Derbenteko presa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q257785
* Commonscat Multimedia: Kızılırmak River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 242291110
* GND: 4570734-0
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 158017

 |

* Wd Datuak: Q257785
* Commonscat Multimedia: Kızılırmak River
**Karl Friedrich Louis Dobermannen** (**Tobermann** jaioa; 1834ko urtarrilaren 2 - 1894ko ekainaren 9) Doberman Pinscher txakur arrazaren lehen hazlea izan zen. Txakur-arraza hori Apolda hirian sortu zen, Saxe-Weimar-Eisenacheko dukerri handian, 1890 inguruan, gerra franko-prusiarraren ondoren.

Dobermannek tokiko zergen biltzaile izan zen, lan arriskutsua garai horretan, eta Apoldako txakurtegiaren arduraduna izan zen. Arraza askotako txakurrekin inguruan, arraza ezin hobea sortzea zen helburua, zerga-bilketan bera babesteko, hainbat eremu arriskutsu eta bidelapurrek eragin handia baitzuten. Txakur mota berri bat heztea proposatu zuen, bere iritziz indarra, leialtasuna, adimena eta ferozitatea ezin hobeto barnebilduko izango zena. Geroago, Otto Goeller eta Philip Grueningek arraza garatzen jarraitu zuten, gaur egun ikusten den txakurra izateko.

1894an Dobermann hil ondoren, alemanek Dobermann-pinscher arraza izendatu zuten bere ohorez, baina mende erdi geroago "pinscher"-a erori zen izenetik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Janice Biniok. *The Doberman Pinscher*. Ed. TFH Publications Inc, 2009. ISBN 9780793842537. P. 7

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q77611
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q77611
**Kizilkum** (uzbekeraz *Qyzylqum*, "Hondar gorria"; kazakheraz: *Қызылқұм*) Erdialdeko Asiaren basamortua da, mundu osoko hamaikagarren handiena dena eta Kazakhstango hegoalde, Uzbekistango erdialde eta Turkmenistango iparraldearen artean hedatzen dena.

298.000 km2-ko azalera dauka eta dunak dira nagusi, baina ibai eta oasien inguruan nekazaritza gune batzuk ere badaude.

Kretazeo Berantiarraren garaiko hegaztien fosilak topatu dituzte, eurean artean *Enantiornis martini*, *E. walkeri*, *Kizylkumavis cretacea*, *Kuszholia mengi*, *Lenesornis kaskarovi*, *Sazavis prisca*, *Zhyraornis kaskarovi* eta *Z. logunovi*.

Fauna
-----

  

Natura erreserba dago Bukhara probintzian (Uzbekistan), 101.000 km2 inguru hartzen duena eta 1971an sortua. Bertan topatu daitezke Bukharako oreinak (*Cervus elaphus*en bertako espeziea), basurdeak (*Sus scrofa*), faisaiak (*Phasianus colchicus*) eta arrano beltzak (*Aquila chrysaetus*), besteak beste.

Beste erreserba bat dago hegoalderantz, Djeyran izenekoa, 51.000 km2-koa eta 1977an zabaldua. Espezie arraroagoak daude bertan, Pertsiako gazela goloduna (*Gazella subgutturosa*), Przewalskii zaldiaa (*Equus przewalskii*), Koulan (*Equus hemionus*) eta hubara basoiloa (*Chlamydotis undulata*) euren artean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q184364
* Commonscat Multimedia: Kyzyl Kum

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5991153411799941700005
* GND: 4073929-6
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q184364
* Commonscat Multimedia: Kyzyl Kum
**Knox konderria** (ingelesez: *Knox County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Knoxville da. 2010eko zentsuaren arabera 432.226 biztanle zituen, Knox kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Knox konderriak 1.361,99 kilometro koadro ditu. Horietatik 45,72 ura dira. Beste 1.316,27 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 317,35 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 432.226 pertsonetatik 377.592 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 15.012 dira. 37.648 beltzak edo afroamerikarrak. 1.018 amerikar natiboak ziren eta 277 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7.998 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 561 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 7.132 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Knox County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495003
* Commonscat Multimedia: Knox County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155951185
* LCCN: n81102870
* NARA: 10040087
* **Lekuak**
* OSM: 1848184
* TGN: 2001883

 |

* Wd Datuak: Q495003
* Commonscat Multimedia: Knox County, Tennessee
**Sierra konderria** (ingelesez: *Sierra County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Downieville da. 2010eko zentsuaren arabera 3.240 biztanle zituen, Sierra kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sierra konderriak 2.492,11 kilometro koadro ditu. Horietatik 23,3 ura dira. Beste 2.468,81 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,77 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.240 pertsonetatik 3.124 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 269 dira. 5 beltzak edo afroamerikarrak. 41 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 12 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 55 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156370
* Commonscat Multimedia: Sierra County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125502785
* ISNI: 0000 0004 0381 6929
* GND: 4628701-2
* LCCN: n81118396
* NARA: 10037099
* **Lekuak**
* OSM: 396474
* TGN: 1002894

 |

* Wd Datuak: Q156370
* Commonscat Multimedia: Sierra County, California
**Knox konderria** (ingelesez: *Knox County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Center da. 2010eko zentsuaren arabera 8.701 biztanle zituen, Knox kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Knox konderriak 2.951,87 kilometro koadro ditu. Horietatik 81,25 ura dira. Beste 2.870,61 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,95 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.701 pertsonetatik 7.843 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 155 dira. 8 beltzak edo afroamerikarrak. 722 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 17 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 109 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502569
* Commonscat Multimedia: Knox County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125517649
* LCCN: n82160891
* NARA: 10039510
* **Lekuak**
* OSM: 1425424
* TGN: 2001369

 |

* Wd Datuak: Q502569
* Commonscat Multimedia: Knox County, Nebraska
*Artikulu hau fruituari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kiwi».*

**Kiwi** fruitua Himalaian eta Txinako hegoaldean du jatorria, eta 1904an Zeelanda Berrira eraman zuten. Han, maoriek izena eman zioten. Kiwiak *actinia* generoko landareetatik, batez ere, *Actinidia deliciosa*tik hartzen dituzte.

Nutrizio-propietateak
---------------------

Laranjak baino C bitamina gehiago edukitzeaz gain, luteinan aberatsa da. Minbizi eta ikusmeneko arazoetarako ona da halaber. Zuntz eta kobre anitz dauka, digestiorako onak direnak.

Ezaugarriak
-----------

Landarea 9 metro baino luzeagoa da, kiribil eran. Fruitua 6 cm inguru hartzen duen baia obalatua da. Azal marroi-berdexka fin iletsu batek estaltzen du. Barneko haragia berde bizia da eta erdigune zurixkaren inguruan lerrokatzen dira hazi beltz txikiak.

Ekoizle nagusiak
----------------

Ekoizle nagusia Txina da eta bigarrena, Italia: segidan, Zeelanda Berria, Iran, Grezia eta Txile datoz, 2018ko datuen arabera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hipermerkatuetako Produktuak Hiztegia] [2009]

Kanpo estekak
-------------

* Kiwiari buruzko artikulua *Argia*n

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13194
* Commonscat Multimedia: Kiwifruits

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00575731
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 71ES77LGJC

 |

* Wd Datuak: Q13194
* Commonscat Multimedia: Kiwifruits
**Kiyosu** (japonieraz: 清須市, *Kiyosu-shi*?)
, Japoniako hiria da, Aichi prefeturan kokatua dagoena, Nagoiaren ipar-mendebaldeko mugan. 2014ko erroldaren arabera 66.062 biztanle ditu. Hiriko gazteluagatik da ezaguna.

Geografia
---------

Shonai ibaiaren aho ondoan kokatua dago eta bertatik hurbil daude Shi eta Gojo ibaiak ere.

Historia
--------

Kamakura, Kyoto eta Ise santutegi handia elkartzen zituzten Nakasendō eta Minoji errepideek bat egiten zuten tokian kokaturiko posta-hiria izan zen Kiyosu. Muromachi Aroan gaztelua eraiki eta bertatik kontrolatu zuen Oda leinuak Owari probintzia osoa.

Edo Aroan ordea Tokugawa Ieyasuk gaztelua eraitsi eta bertako harriak hegoaldera eraman zituen toki estrategiko hobean Nagoiako gaztelua eraikitzeko. Meiji berrezarkuntza hasi zenean nekazal eremua zen erabat. Kiyosu herria 1889ko abuztuaren 1ean ezarri zen.

2005ean antzinako Kiyosu, Nishibiwajima eta Shinkawa herriak batu eta egungo hiria osatu zuten.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Kiyosuko gaztelua
* Kawara santutegia

Iruditegia
----------

* Kiyosuko gaztelua.Kiyosuko gaztelua.
* Kawara santutegia.Kawara santutegia.

Herritar ezagunak
-----------------

* Akira Toriyama (1955-) manga marrazkigilea

Hiri senidetuak
---------------

* Jerez de la Frontera (Espainia)

Kanpo estekak
-------------

* Kiyosuko webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502407
* Commonscat Multimedia: Kiyosu, Aichi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 253642843
* NDL: 01004397

 |

* Wd Datuak: Q502407
* Commonscat Multimedia: Kiyosu, Aichi
**Kodetzailea**, batzuetan ere **kodifikatzailea** deitua, seinale elektroniko bat (bitstreama adibidez) edota datuak kode bihurtzen duen gailua da. Informazioaren tratamendu automatikoa eta datu-transmisioa errazteko erabiltzen da. Kodetutako informazioa bere jatorrizko formara bihurtzeko, deskodetzailea erabiltzen da.

4 sarrerako eta 2 irteerako kodetzailea
---------------------------------------

Kodetzaile batek 2n sarrerako linea eta *n* irteerako linea ditu. Irteerako lineek sarreran dagoen balioarekin bat datorren kode bitarra sortzen du. 4 sarrerako eta 2 irteerako kodetzaileak sarreran lau bit hartzen ditu eta bi bit ematen ditu irteeran. Beraz, kasu honetan, lau irteera mota existitzen dira eta ondorengo konbinazio hauek dira: 0001, 0010, 0100 eta 1000.

|  |  |
| --- | --- |
| 4 sarrerako eta 2 irteerako kodetzailea ate logikoekin irudikatua. |  |

| A3 | A2 | A1 | A0 | F1 | F0 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 |
| 0 | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 |
| 0 | 1 | 0 | 0 | 1 | 0 |
| 1 | 0 | 0 | 0 | 1 | 1 |

Kodetzaileetan bakarrik sarrera bat aktibatuta egon daiteke. Bi sarrera aldi berean aktibatuta baleude, irteeran edozein bit konbinazio eman lezake. Hori saihesteko lehentasundun kodetzaileak erabiltzen dira.

Lehentasundun kodetzailea
-------------------------

Lehentasundun kodetzaileetan, bi sarrera edo gehiago aldi berean aktibatuta badaude, lehentasun handiagoa duen bita kontutan hartuko du kodetzaileak.

| A3 | A2 | A1 | A0 | F1 | F0 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 0 | 0 | 0 | x | 0 | 0 |
| 0 | 0 | 1 | x | 0 | 1 |
| 0 | 1 | x | x | 1 | 0 |
| 1 | x | x | x | 1 | 1 |

Barne loturak
-------------

* Deskodetzailea
**Kodumudi** Indiako hiria eta Nagar Panchayat (udalerria) da. Tamil Nadu estatuan dago, Erode barrutian. 2011n 13.225 biztanle zituen. Kaveri ibaiaren ertzean dago, Erodetik 38 kilometrotan eta Tirupurretik 66 km.

Demografia
----------

2011ko erroldaren arabera, Kodumudiko biztanleria 13.225 biztanlekoa zen, eta horietatik 6527 gizonezkoak ziren eta 6628 emakumezkoak ziren. Kodumudik % 79,62ko batez besteko alfabetatze-tasa du, Estatuko batez bestekoa ( % 80,09) baino txikiagoa: gizonezkoen alfabetatzea % 87,87 da, eta emakumezkoen alfabetatzea % 71,62.

Ondarea
-------

* Magudeswarar Tenplua

Iruditegia
----------

* Mahudeswarar Tenplua.Mahudeswarar Tenplua.
* Mahudeswarar Tenpluan.Mahudeswarar Tenpluan.
* Elefantea Mahudeswarar Tenpluan.Elefantea Mahudeswarar Tenpluan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2236709
* Commonscat Multimedia: Kodumudi

---

 |

* Wd Datuak: Q2236709
* Commonscat Multimedia: Kodumudi
***Kuba-ko gerra*** Antonio Zavalak atondutako bertso-antologia ezaguna da. 1983an plazaratua, egile desberdinen bertso paperak bildu zituen, euskaldunek Kubako Gerra horretan izan zuten presentzia azaltzeko, hitzaurre interesgarriarekin batera.

Edukia
------

Dena dela, edukia ez da bakarrik Kubako gerraren ingurukoa: ia aldi berean Filipinetako Independentzia Gerra ere eman zen eta gatazka hori ere bertso hauetan agertzen da, bertan euskaldunak ibili baitziren ere bai. Bertso batzuk, garai hartako kanta-paperetatik hartuak dira; beste batzuk, orduko egunkari eta aldizkarietatik, besteak beste, *La Voz de Guipúzcoa* *Euskal Erria*, *El Cántabro*, *Euskalzale*... Bertso bakoitzarekin batera Zavalak azalpen ugari eman zuen: non aurkitu zuen, nork idatzi zuen, testuinguru historikoa eta abarreko informazioa bilduz. Orokorrean, testigantza aberatsak bildu zituen liburu honetan.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Liburu osoa Euskaltzaindiaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57670432

 |

* Wd Datuak: Q57670432
| Kuboa - Hexaedro erregularra |
| --- |
| Kuboa |
| Taldea | Solido platonikoa |
| Aurpegi kopurua | 6 |
| Ertz kopurua | 12 |
| Erpin kopurua | 8 |
| Aurpegiak | Karratuak |
| Ertzak erpineko | 3 |
| Simetria-taldea | Oktaedrikoa (*O**h*) |
| schläfli-sinboloa | {4,3} |
| Angelu diedroa | 90° |
| Poliedro duala | Oktaedroa |
| KuboGarapena |

**Kuboa** edo **hexaedro erregularra** 6 aurpegi dituen poliedroa izateaz gain, 6 aurpegi berdinak dituen hexaedroa da. Orduan, luzera, zabalera eta garaiera berdina izango dute.

Kuboaren Bolumena
-----------------

Izan bedi:

a = luzera = zabalera = garaiera

{\displaystyle B=a^{3}}

Kuboaren Azalera
----------------

Kubo bat, sei karratutan zatitu daiteke.

Izan bedi:

a = luzera = zabalera

Karratuaren azalera {\displaystyle A\_{i}=a^{2}}

Orduan, kuboaren azalera: {\displaystyle \sum \_{i=1}^{6}A\_{i}=A\_{1}+A\_{2}+A\_{3}+A\_{4}+A\_{5}+A\_{6}=6\cdot a^{2}}

{\displaystyle A\_{1}=A\_{2}=A\_{3}=A\_{4}=A\_{5}=A\_{6}} delako.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q812880
* Commonscat Multimedia: Cube

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11947058p (data)
* GND: 4079396-5
* LCCN: sh85034644
* AAT: 300133032
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q812880
* Commonscat Multimedia: Cube
**Klavdia Ivanovna Nikolaieva** (errusieraz: Клавдия Ивановна Николаева; San Petersburgo, 1893ko ekainaren 13a - Mosku, 1944ko abenduaren 28a) errusiar boltxebikea izan zen, langile familia batetako alaba, sindikalismoan nabarmendu zena.

Biografia
---------

Lehen aldiz 1908an atxilotu zuten, 15 urte zituela, eta 1909an Alderdi Boltxebikeko kide egin zen. 1905eko iraultzan parte-hartze aktiboa izan zuen, eta 1917eko Otsaileko iraultza arte bete bi aldiz atxilotu zuten. 1917an *Rabotnitsa* ("Emakume Langilea") egunkariaren zuzendari izan zen. Egunkari honek garrantzia handia izan zuen boltxebismoa eta genero-askapena uztartzean, baina baita ere genero-auziez haratago: 1917ko uztailean Behin-Behineko Gobernuak Alderdi Boltxebikea jazarri zuenean, eta honen egunkari eta publikazioak (*Pravda* barne) debekatu zituenean, *Rabotnitsa* izan zen boltxebikeen argitalpen jarrai bakarra (Leninen "Hiru krisi" artikulua egunkari honetan atera zen).

Urriko Iraultzaren ostean, *Rabotnitsa*ren zuzendari izan zen 1924 urtea arte, urte horretan Alderdi Boltxebikearen Komite Zentraleko kide aukeratu baitzuten. 1924-25 artean Alderdi Boltxebikearen Antolakuntzarako Departamenduko kide izan zen, eta 1924 eta 1926 artean Alderdi Boltxebikearen Sindikatuekiko Harremanen Bulegoaren buru izan zen. 1930 eta 1933 artean kargu garrantzitsuago bat izan zuen: Alderdiaren masa-agitaziorako buru izan zen, eta 1936tik aurrera Sobietar Batasuneko Sindikatuen Batasuneko Idazkari. 1933an, Leninen Ordena eman zioten. 1937an, Sobiet Goreneko ordezkari aukeratu zuten, eta 1938an, Sobiet Gorenaren Presidiumen kide. 1944an hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera).* .
2. 1 2 3  Nikolaieva, Klavdija, *K17*, 2017-08-01. CC0 Domeinu Publikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4320205
* Commonscat Multimedia: Klavdia Nikolaeva

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4351154260345524480004

 |

* Wd Datuak: Q4320205
* Commonscat Multimedia: Klavdia Nikolaeva
**Kleberg konderria** (ingelesez: *Kleberg County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Kingsville da. 2010eko zentsuaren arabera 32.061 biztanle zituen, Kleberg kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kleberg konderriak 2.823,62 kilometro koadro ditu. Horietatik 541,04 ura dira. Beste 2.282,58 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,35 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 32.061 pertsonetatik 29.974 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 22.495 dira. 1.070 beltzak edo afroamerikarrak. 51 amerikar natiboak ziren eta 26 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 715 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 28 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 197 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26527
* Commonscat Multimedia: Kleberg County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154778766
* ISNI: 0000 0004 4685 4554
* LCCN: n81056747
* **Lekuak**
* OSM: 1828394
* TGN: 2002022

 |

* Wd Datuak: Q26527
* Commonscat Multimedia: Kleberg County, Texas