recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zifra** edo **digitua** (hatza latinez) zenbakiak idazteko erabiltzen den sinboloetariko bakoitza da.

Zenbaki-sistema hamartarrean, arabiar zifrak 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 eta 9 dira. Horrela, 157 zenbakia hiru zifraz osatuta dago 1, 5 eta 7.

Zenbaki-sistema hamaseitarreko zifrak 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, A, B, C, D, E eta F dira.

Zifra erromatarrak I, V, X, L, C, D eta M dira.

Zenbakiak zifra bakarrekoak nahiz zifra anitzekoak izan daitezke; adibidez, zazpi zenbakia zifra bakar batez adierazten da: 7; zazpiehun eta hogeita hamabi zenbakia, berriz, hiru zifraz adierazten da: 732.

Grafia sinboloak
----------------

Zenbaki-sistematan, zenbakiak adierazteko **digituak** konbinatzen dira. Balioa digituaren posizioak ematen badu, posizio-notazioa dela esaten da. Digituek balio finkoa baldin badute, posizioaren menpean ez dagoena, gehitze-notazioa dela esaten da; erromatar zenbaki-sistema, esaterako.

| Balioa | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 20 | 30 | 40 | 50 | 60 | 70 | 80 | 90 | 100 | 200 | 300 | 400 | 500 | 600 | 700 | 800 | 900 | 1 000 | 10 000 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Arabiar zifrak, mendebaldeko alfabetoa |  | ا | ب | ج | د | ه | و | ز | ح | ط | ي | ك | ل | م | ن | ص | ع | ف | ض | ق | ر | س | ت | ث | خ | ذ | ظ | غ | ش |
| Arabiar zifrak, ekialdeko alfabetoa |  | ا | ب | ج | د | ه | و | ز | ح | ط | ي | ك | ل | م | ن | س | ع | ف | ص | ق | ر | ش | ت | ث | خ | ذ | ض | ظ | غ |
| Ekialdeko arabiar zifrak | ٠ | ١ | ٢ | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ | ٧ | ٨ | ٩ |
| Ekialde Urruneko arabiar zifrak | ۰ | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ |
| Txinatar edo japoniar zifrak | 〇 | 一 | 二 | 三 | 四 | 五 | 六 | 七 | 八 | 九 | 十 |  |  |  |  |  |  |  |  | 百 |  |  |  |  |  |  |  |  | 千 | 万 |
| Europar zifrak | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| Greziar zifra jonikoak |  | α | β | γ | δ | ε | ϛ | ζ | η | θ | ι | κ | λ | μ | ν | ξ | ο | π | ϟ | ρ | σ | τ | υ | φ | χ | ψ | ω | ϡ |
| Hebrear zifrak |  | א | ב | ג | ד | ה | ו | ז | ח | ט | י | כ | ל | מ | נ | ס | ע | פ | צ | ק | ר | ש | ת | (ך) | (ם) | (ן) | (ף) | (ץ) |
| Erromatar zifrak |  | I |  |  |  | V |  |  |  |  | X |  |  |  | L |  |  |  |  | C |  |  |  | D |  |  |  |  | M |  |
| Thailandiar zifrak | ๐ | ๑ | ๒ | ๓ | ๔ | ๕ | ๖ | ๗ | ๘ | ๙ |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q82990
* Commonscat Multimedia: Numerals

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4477778-4
* NDL: 00571787
* NKC: ph128227
* AAT: 300194307

 |

* Wd Datuak: Q82990
* Commonscat Multimedia: Numerals
**Alfred Einstein** (Munich, 1880ko abenduak 30 - El Cerrito, Kalifornia, 1952ko otsailak 13) alemaniar musikologo eta musika kritikari garrantzitsu bat izan zen.

Biografia
---------

Alfred Einstein Münicheko merkatari familia baten jaio zen eta Albert Einstein fisikari ospetsuaren urruneko senidea zen. Zuzenbidea ikasi zuen, baina bere bizitza guztia musikologiara dedikatu zuen. Bere Doktore titulua Municheko Unibertsitatean XVI. mendean eta XVII. mendean viola da gambari buruzko tesi batekin lortu zuen.

1933an, lehenik Ingalaterra eta Italiara joan zen, 1939an behin betiko Ameriketako Estatu Batuetan ezarri aurretik.

Berta Heubergerrekin ezkondu zen, honekin alaba bat izan zuelarik: Eva Einstein (Munich, 1910eko abenduak 5-Orinda, Kalifornia, 2005eko azaroak 23). Berau bere gurasoen ondarea antolatzeaz arduratu zen eta Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitateari eman zion.

Bere lana
---------

Liburu ugari argitaratu zituen, bereziki konposatzaile ospetsuen biografiak. Zenbait konposatzaileren lanak ere editatu zituen. Zeitschrift für Musikwissenschafteko erredaktorerik ezagunenetako bat izan zen, zeinen erredakzio buru izan zen 1918tik 1933an erbesteratu zen arte, Hitler boterera iritsi ondoren. Alemanian Münchner Posteko (1918tik) eta Berlinr Tageblatteko (1927)tik musika kritikaria ere izan zen.

Bere Wolfgang Amadeus Mozarten biografia eta Ludwig von Köchelek eginiko konposatzaile honen lanen katalogoaren erreforma sakona (Köchel Katalogoa edo Köchel-Verzeichnis ezaguna) mugarriak dira XX. mendeko musikologian.

Einsteinen meriturik handienetako bat musikagatik interesatuak zeuden pertsonentzat idazten jakitea izan zen, pertsona hauek adituak izan ez arren. Horregatik sarritan aipatua da. Bere biografia eta saiakerak bere epaiketa pertsonal eta ausartengatik bereizten dira, etengabeko interesa ematen diotena.

Iturriak
--------

* Malina Gehring: German-speaking musicologists in exile: Was Europe's loss America's gain?, in: The Orel Foundation, Januar 2010.
* "Alfred Einstein", in *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, ed. Stanley Sadie. 20 vol. London, Macmillan Publishers Ltd. 1980. ISBN 1-56159-174-2

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60197
* Commonscat Multimedia: Alfred Einstein

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61634867
* ISNI: 0000 0001 2135 7701
* BNA: 000035393
* BNE: XX1722499
* BNF: 124095898 (data)
* CANTIC: a11410644
* GND: 116425725
* LCCN: n50030286
* NDL: 00438729
* NKC: ola2002161255
* NLA: 35059692
* CiNii: DA0233411X
* SNAC: w68h98tz
* SUDOC: 033206074
* BIBSYS: 90092363
* UB: a1280205
* ICCU: DDSV267613
* Open Library: OL136348A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 43522

 |

* Wd Datuak: Q60197
* Commonscat Multimedia: Alfred Einstein
**Juan Maria Urdangarin Berriotxoa** (1932ko irailaren 19a, Zumarraga, Gipuzkoa - 2012ko maiatzaren 10a, Gasteiz, Araba) euskal enpresaburu bat izan zen. Administrazioan diplomatutako ingeniaria industriala zen, bai eta jeltzalea ere.

Familia
-------

Claire Françoise Liebaert Courtain belgiar jatorriko aristokratarekin ezkondua egon zen, zazpi-seme alabaren gurasoak izan zirelarik, horien artean ezagunena Iñaki Urdangarin, Palma de Mallorcako dukea. Juan Mariren gurasoak Laureano Urdangarin Larrañaga eta Ana Berriotxoa Elgarresta izan ziren. San Balendin Berriotxoaren ondorengoa zen.

Ibilbide profesionala
---------------------

Bere ibilbide profesionala Fuchs alemaniar multinazionalean 25 urtez garatu zuen, aurretik Hispanoquímica enpresan egon zelarik, honetan zuzendari nagusia eta ordezko aholkulari karguetan aritu zelarik.

1980ko hamarkadaren hasieran Bartzelonan sektore kimikoaren inguruko lanpostua laga eta bere familiarekin batera bizilekua Gasteiz hirian ezarri zuen. 1996ko apirilaren 19a eta 2000ko apirilaren hasiera bitartean Vital Kutxako presidentea izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Juan Maria Urdangarin Berriotxoa, Iñaki Urdangarinen aita, hil da. 2012ko maiatzaren 11. Eitb.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11686549

 |

* Wd Datuak: Q11686549
**José Horn Areiltza** (1880, Cagsana, Filipinak - 1936ko uztailaren 30a, Bilbo) euskal herritar politikari jeltzale eta abokatu izan zen.

Deustuko unibertsitatean Zuzenbidea ikasi eta Euzko Alderdi Jeltzaleko kide bilakatu zen. 1909an alderdi hori ordezkatuz Bilboko alkate bilakatu zen, gainera Abando barrutiko errejidorea ere izan zen, 1911, 1913 eta 1917an. Horretaz gain, Bizkaia ordezkatuz 1931, 1933 eta 1936ko hauteskundeetan aukeratua izan ondoren Espainiako Gorteetan diputatu izan zen. 1930ko hamarkadan zehar Espainiako Gorteetan diputatu gisa Euskal Herriarentzako Sortarauaren defentsa hitzaldiak burutu zituen, 1933an Euskal Ordezkaritzaren bozeramaile izendatu zutelarik.

Bestalde, 1918ko urriaren 25ean Woodrow Wilson estatubatuar presidenteari zuzendutako mezua sinatu zuten abertzaleetako bat izan zen.

*Euzkadi* egunkarian idatzi zuen, abokatu gisa ekintzaile abertzaleak eta egunkari hartako zuzendaria zen Pantaleón Ramírez de Olano ere defendatu zituelarik. 1930eko hamarkadaren hasieran Francisco Idiakez getariar euskal preso politikoa ere defendatu zuen, nahiz eta Ángel Ossorio y Gallardo legegilea aurkari izan, Idiakez absolbitzea lortu zuelarik. Banco Guipuzcoano eta Euskalduna ontziola enpresetako kontseilaria ere izan zen.

Kanpo estekak
-------------

* Jose Horn abokatua eta politikariaren biografia. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org **(Gaztelaniaz)**

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Gregorio Ibarretxe Ugarte** |  **Bilboko alkatea**1909ko ekainaren 29a - 1909 | Ondorengoa**Eugenio Martínez Sevilla** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11035698
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 59831

 |

* Wd Datuak: Q11035698
*Inocybe terrigena*

*Inocybe* ia guztiak bezala, ez da jangarria.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 5 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, haragitsua edo titi apur batekin, ezkatatsua, beixetik okre antzeko-arrexkara doan kolorekoa.

**Orriak:** Oliba antzeko kolorez tindatuak.

**Hanka:** 7 cm inguruko garaierakoa eta 0,8 cm inguruko diametrokoa, kolore berekoak, kapelan dituen antzeko ezkataz estalia eraztuneraino (pulbiniformea).

**Haragia:** Horixka, lur usaina eta zapore latza.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Ibaien ondoan legarra duen lurzoruan eta koniferoen azpian, humusean.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 234 or. ISBN 84-282-0865-4..
**Santa Aines** edo **Aines Bohemiakoa** (txekieraz: *Anežka Česká*; Praga, 1211ko urtarrilaren 20a – *ibidem*, 1282ko martxoaren 2a) Bohemiako Erresumako printzesa eta moja klaratarra izan zen.

Bizitza
-------

Otakar I.a Bohemiakoaren alaba zen. Zortzi urte zituela, Henrike VII.a Alemaniakoarekin eman zieten elkarri ezkon-hitza. Henrikek hamar urte zituen eta Alemaniako errege koroatu berri zioten. 

Aines Leopoldo VI.a dukearen gortera bidali zuten. Leopoldok, ordea, Henrike gaztea haren alaba Margaritarekin ezkontzea nahi zuen. Sei urte igaro ondoren, Henrike eta Ainesen ezkon-hitza bertan behera geratu zen, eta ondorioz Otakar erregea Babenbergen aurkako gerrara joan zen 1226an. Otakarrek, orduan, alaba Henrike III.a Ingalaterrakoarekin ezkontzea pentsatu zuen, baina enperadoreak hori debekatu zuen, berak ere Ainesekin ezkondu nahi baitzuen. Agnesek uko egin zion ezkontzeari, bizitza Jainkoari eskaintzea erabaki zuen eta Gregorio IX.a aita santuari laguntza eskatu zion. 

1232an edo 1233an San Frantzisko ospitalea sortu zuen Pragan. Geroago ospitaleari atxikitako frantziskotar monasterio bat eraiki zuen. 1234an moja klaratar bihurtu zen eta hurrengo urtean Pragako klaratarren abadesa. 1282an hil zen Pragan.

Kanonizazioa
------------

1874an, Pio IX.a aita santuak dohatsu izendatu zuen, eta 1989ko azaroaren 12an, Joan Paulo II.a aita santuak kanonizatu zuen. Haren eguna martxoaren 2an ospatzen da.

Genealogia
----------


| ⛭Zuhaitz genealogikoa |
| --- |
| 

Не задан идентификатор сущности entityId (страница не связана с Викиданными)

 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *66. araua: Santutegiko izen ohikoenak.*  Euskaltzaindia, 6 or. (Noiz kontsultatua: 2024-01-03).
2. ↑   **(Ingelesez)** Farmer, David Hugh.  (2004). *The Oxford Dictionary of Saints.*  Oxford University Press, 46 or. ISBN 978-0-19-860949-0. (Noiz kontsultatua: 2024-01-03).
3. 1 2   **(Ingelesez)** Toch, Michael.  (1999). «Welfs, Hohenstaufen and Habsburgs» in Abulafia, David; McKitterick, Rosamond. *The New Cambridge Medieval History: c.1198-c.1300.*  5 Cambridge University Press, 384-385 or..
4. ↑   **(Ingelesez)** «Saint Agnes of Bohemia» *Franciscan Media*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2018-12-14) (Noiz kontsultatua: 2024-01-03).
5. 1 2   **(Ingelesez)** Donovan, Stephen.  (1907). «St. Agnes of Bohemia» *Catholic Encyclopedia* (New York: Robert Appleton Company) 1 (Noiz kontsultatua: 2024-01-03).
6. 1 2   **(Ingelesez)** «Saint Agnes of Prague» *CatholicSaints.info* (Noiz kontsultatua: 2024-01-03).
7. ↑   **(Ingelesez)** «757 years of the Order of the Knights of the Cross with the Red Star» *Blessed Gérard and his "Everlasting Brotherhood": The Order of St. John* (Noiz kontsultatua: 2024-01-03).
8. ↑   **(Ingelesez)** Horáková, Pavla. «The life and legacy of Saint Agnes of Bohemia» *Radio Prague International* 2011-08-11 (Noiz kontsultatua: 2024-01-03).

Kanpo estekak
-------------
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Silikosia** edo **Grinderren eritasuna** lanak sortutako arnas gaixotasuna da, silize libreak edo kuartzo kristaldunak eraginda eta batez ere meatzari, harri-zulatzaile, hargin eta harrobietan diharduten langileak kaltetzen dituena.

Bernardino Ramazzinik deskribatu zuen lehenengo aldiz 1705ean Italian, *"De Morbis Artificum Diatriba"* ("Langileen gaixotasunetaz") liburuan deskribatuz.

Bilakaera
---------

Gaixotasunak bilakaera akutua eta hilkortasun tasa altua eduki dezake, edota mota kronikoa garatu. Azken kasu honetan, fibrosi noduluduna agertu daitezke biriketako goiko lobuluetan tipikoki, bai eta adenopatiak ere.

Funtzionalki, patroi murriztaile edota buxatzaile garatuko dituzte silikotikoek.

Azkenik, silikosi kronikoa duten pazienteek joera handiagoa daukate tuberkulosia ere jasateko.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Silikosia American Review of Respiratory Diseaseen webgunean.
**Joakin Iturbe**, ***Santua*** ezizenaz ezaguna (Elgeta, Gipuzkoa, 1758 - Donostia, Gipuzkoa, 1799?) bidelapurra izan zen.

Bizitza
-------

Harakin aritu zen hainbat urtez, Ermuan. Artean gazte zela, Lapurdiko itsasontzi kortsario batean ibili zen, harik eta ingelesek Lisboan espetxeratu zuten arte. Gero, bederatzi urtez soldadu izan zen Espainiako Armadako Farnesio erregimentuan, baina bidelapur jardunetan egin zen ospetsu.

Gordetako dokumentuek 1796 eta 1799 bitartean elgetarrak egindako okerkeriak biltzen dituzte. Aramozko mendilerroan eta Mendaro eta Mutriku aldean egiten zuen lapurreta. Urte horietan hainbatetan atxilotu eta espetxeratu zuten Santua, baina elgetarra iheslari trebea zen: Tolosako eta Mutrikuko espetxeetatik alde egitea lortu zuen (Mutrikukotik, birritan). Azkenean, Donostiako Mota gazteluan espetxeratu zuten; fiskalak Iturberentzat eskatutako heriotza zigorra ez zioten ezarri, baina kartzela hartan hilko zen.

Robin Hooden kondairen antzekoak dira Santuarenak. Asko zeukatenei lapurtu eta behartsuei ematen zien. Famatua da Santuak Mendaroko Emezabal baserrian egindakoa aipatzen duen kondaira:

Mendaroko Emezabal baserria

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Baserrian bizi ziren laborariek errenta ordaindu behar zioten hilero lurjabeari. Guardia taldea baserrira joan zen errentaren bila, eta bertakoek afari ederra prestatu zieten ardo eta guzti. Gabean bueltatzerakoan, Goikola aldean zain zituzten Santua eta bere bidelapurrak. Guardiei dirua kendu eta Emezabal baserrira bueltatu zuten. Emezabalkoek diruaren parte bat Santuari eman zioten egindakoa eskertzeko. |  » |

1799ko irailaren 23an Pedro Urkiaren etxean atxilotu zuten, Mallabiako Areitio auzoan, eta itsasoz Donostiara eraman zuten, Mota gaztelura; hantxe hil zen, dirudienez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Nagore IRAZUSTABARRENA: «Harakina, lapurra eta "santua"», *Argia*, 2223. zenbakia, 2010-03-21.
2. ↑  Santiago AIZARNA ECHAVEGUREN: *Crimenes truculentos del Pais Vasco*, Txertoa, 2010.
3. ↑  Iñaki EGAÑA: *Quén es quién en la historia del país de los vascos*, Txalaparta, 2005. Ikus 268. orrialdea.
4. ↑  Javier María SADA ANGUERA: *Historia de la ciudad de San Sebastián a través de sus personajes*, Alberdania, 2002. Ikus 221. orrialdea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260403

 |

* Wd Datuak: Q12260403
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Kolestasia** behazun bideen erabateko edo neurri bateko oztopoaren eraginez duodenora iristen den behazun fluxuaren gutxitzea da. Kolestasiaren eragileak arrazoi desberdinak izan daitezkeen arren, sintoma nagusia ikterizia da, hau da, azal eta mukosen kolorazio horia.

Zergatiak
---------

Kolestasiaren eragileak bi jatorri desberdin izan ditzake.

### Gibel barnekoa

Asalduraren sorrera hepatozitoaren mintza eta gibeleko behazun bidearen artean dago. Honen arrazoia zenbait sendagai (fenotiazidak esaterako) edo lobulu arteko porta behazun hodien desegite autoimmunea izan daiteke. Ohikoa da zirrosi edo hepatitisean.

### Gibel kanpokoa

Gibel kanpoko behazun bideen butxaduraren ondorioz. Butxadura hau koledokoko litiasiak, behazun bideetako minbizi edo arekoak, pankreatitisak, behazun estenosiak edo parasitoek eragindakoa izan daiteke.

Sintomak
--------

Lehen aipatu bezala sintoma nagusia ikterizia da, baina horretaz gain behazun gatzek sortarazitako hazkura bizia ere agertuko da.

Koluria eta akolia ere izango dira. Lehen kasuan, kolore iluneko gernua izango dela esan nahi du behazuna pilatzen delako bertan eta bestean, kolore argiko gorozkiak bilirrubinarik ez dutelako.

Horretaz gain, kolesterol totalaren gehikuntza bat emango da eta kasu batzuetan kolesterol hau larruazalaren azpian pilatuko da xantelasma agertuz. Eta azkenik behazun bideen infekziorako joera handituta egongo da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1075923
* Commonscat Multimedia: Cholestasis

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85024651
* NKC: ph344894
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:13580
* CIE-10: K83.1
* CIE-9: 576.2
* DiseasesDB: 9121
* MedlinePlus: 000215
* eMedicine: 927624
* MeSH: D002779

 |

* Wd Datuak: Q1075923
* Commonscat Multimedia: Cholestasis
**Otl Aicher**, **Otto Aicher** bezala ere ezaguna (Ulm, 1922ko maiatzak 13 - Rotis, 1991ko irailak 1) alemaniar diseinatzaile grafiko eta tipografo bat izan zen, non bere diseinu estudioa ezarri zuen.

Biografia
---------

Eskultura Akademie der Bildenden Kunsten (Arte Ederren Akademia) ikasi zuen Münichen Bigarren Mundu Gerraren ondoren. Inge Aicher-Schollekin ezkondua 1946an Max Bill eta intelektual talde batekin Hochschule für Gestaltung sortu zuen, Ulmeko diseinu eskola bat, Alemanian, 1953 eta 1968 artean diseinu hezkuntzako zentru liderretako bat bihurtuko zena, eta Bauhaus eskolaren kasuan ez bezala, bere geletatik artea eta formaren goraipamena baztertu zituena eta diseinuaren funtzio eta sarreran murgildu zen industria munduan funtsezko faktore bezala.

Lana
----

Otl Aicherrek Municheko Olinpiar Jokoetarako eginiko piktogramak, Atenasko aireportuan erabiliak.
Rotis sans-serif tipografia mota.
Aicherrek analogikoa eta zehatza digitala eta abstraktuaren aurretik jartzen du. Asmo filosofikoz egiten du. Arrazoi hutsaren papera erlatibizatzen du, eta modernitatearen arrazionaltasuna pentsaera abstraktu soil baten nagusitasunaren ondorio bezala kritikatzen du. Aicherren ustez, abstraktua zehatzaren aurretik jartzeak kulturarentzat konponezina den ordena edo hierarkia faltsu bat sortzen du. Digitala edo abstraktua ez da analogikoa edo zehatza baino handi edo garrantzitsuagoa. Bere lanen funtsezko ezaugarri bat "egitearen filosofia" batean finkatzea da, Gilen Ockhamgoa, Immanuel Kant edo Ludwig Wittgenstein bezalako pentsalariek inspiratua. *Mundua proiektu bezala* izenburuko liburuaren egilea ere bada.

Bere sorkuntzen artean, Braun, Lufthansa, ERCO eta Municheko Udako Olinpiar Jokoetako irudi korporatiboak daude. *Zeinu sistemak komunikazio bisualean* eta *Analogikoa eta digitala* lanen egilea ere bada.

Tipografiari dagokionez, berea da *Rotis* familia, non zenbait sans-serif familia serif eta semi-serifekin uztartzen diren. Berak sortutako beste tipografia bat *Traffic* izenekoa da, Municheko aireportuan eta hiri honetako garraio publikoan erabilia. Bilboko metroko seinaletika ere diseinatu zuen.

Sariak
------

* 1954: Ohorezko Saria Milango X. Trienalean
* 1955: Alemaniako Errepublika Federaleko kartelik hoberenentzako saria
* 1958: Innsbruckeko tipografia lehen saria.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Otl Aicher*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61191
* Commonscat Multimedia: Otl Aicher

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9869092
* ISNI: 0000 0001 0868 6121
* BNF: 120595361 (data)
* CANTIC: a1631704x
* GND: 118501208
* LCCN: n82248195
* NKC: ola2004161197
* NLA: 35001981
* Tabakalera ID: 46722
* CiNii: DA02138392
* SNAC: w6tf228x
* SUDOC: 028844009
* ULAN: 500058307
* BIBSYS: 90101398
* UB: a1002244
* ICCU: CFIV023681
* RKD: 128598
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q61191
* Commonscat Multimedia: Otl Aicher
**Pedro Manuel Soraluze Zubizarreta** (XIX. mendearen erdialdera, Donostia, Gipuzkoa – 1919ko abenduaren 1a, Donostia, Gipuzkoa) euskal historialari, kazetari eta iragarkigile bat izan zen.

Nikolas Soraluzeren semea eta Kandido Soraluze musikariaren iloba izan zen, baita Jose Maria Usandizaga donostiar konposatzaile ospetsuaren osaba ere (bere arreba haren ama baitzen).

Ibilbidea
---------

Gaztetatik hainbat egunkari eta aldizkarietan lan egin zuen. 1902an Donostiako San Telmo museo sortu berriaren lehenbiziko zuzendaria izen zen, kargu honetan lan bikaina eginez bere heriotzararte egon zelarik. 1914an Espainiako Errege Akademiako Euskal etnografia saila sortu eta 1919ko azaroaren 5an Donostiako Kronikaria izendatu zuten. Bere idazlan ugarien artean *Euskal-Erria* aldizkarian Gipuzkoako erromatar arkeologia, biografiak, itsasoa eta arrantzaleei gaiak eta artxibategiei buruzko ikerketen artikuluak nabarmentzen dira, orokorrean, historia gaitzat zituzten atal guztiak ukitu zituelarik.

Kanpo estekak
-------------

* Pedro Soraluzeren biografia irakurgai. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265700
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 109463

 |

* Wd Datuak: Q12265700
**Tito Livio**, edo **Livio**, latinez *Titus Livius*, (Padua, K.a. 59 - K.o. 17) erromatar historialari bat izan zen. Erromaren historia itzela idatzi zuen, *Ab Urbe condita* izenekoa, Aeneasen legendaren arabera hiria fundatu zenetik (K.a. 753) Augustoren agintaldira arte.

Salustio eta Kornelio Tazitorekin, batera, Erromako historialari handienetako bat da.

Bizitza
-------

*Gallia Cisalpina* probintziako Padua (garai hartako *Patavium*) hirian jaio zen. Augusto eta Horazioren adinekoa zen gutxi-gorabehera, eta Virgilio eta Mezenas baino zertxobait gazteagoa. Gaztetan latinez zein grekeraz egin zituen ikasketak. Erroman erretorika eta filosofia ikasi zituen eta Klaudio enperadorea izango zenaren heziketaz arduratu zen.

Idazlanak
---------

*Ab Urbe Condita* idazlanak (Batzuetan Hamarkadak izenez ezaguna, latinez: *Decadas* ) 142 liburu zituen (papiro-biribilkiak), hamarkadatan edo hamar liburuko taldetan banatuta. Sorreratik K.a. 9. urtera bitarteko multzo zabal horretatik hamarkada batzuk baino ez zaizkigu iritsi: lehenengo hamarkada baino ez zaigu iritsi (I-X liburuak, hiriaren hasieratik K.a. 293. urtera arte), hirugarrena (XXI - XXX, bigarren guda punikoa), laugarrena eta bosgarrenaren erdia (XXXI-XLV liburuak, K.a. 167 arte, *Lucius Aemilius Paullus*ek Mazedonia konkistatu zuen garaia), eta zati isolatu btzuk. kazetariaren ondoren. Gainerako narrazioak, geroago *Periochae* izena ematen zaie eta *Florok* K.o. II. mendean idatzi omen zituen laburpenen bidez ezagutzen dugu .

Oharrak
-------

1. ↑  Edo "Tito Livioren Epitomea"

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Latin eta greziar pertsona-izen klasikoak... Euskaltzaindiaren 76. araua
2. ↑   **(Ingelesez)** «Livy | Roman Historian & Author of Ab Urbe Condita | Britannica» *www.britannica.com* (Noiz kontsultatua: 2023-09-05).
3. ↑   **(Frantsesez)** Larousse, Éditions. «Tite-Live en latin Titus Livius - LAROUSSE» *www.larousse.fr* (Noiz kontsultatua: 2023-09-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2039
* Commonscat Multimedia: Titus Livius

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 99942145
* ISNI: 0000 0001 2283 4055
* BNE: XX1131412
* BNF: 11886799m (data)
* BNC: 000143342
* CANTIC: a1011354x
* GND: 118573624
* LCCN: n79015690
* NDL: 01085697
* NKC: jn19981001759
* NLA: 35309107
* CiNii: DA01827541
* SNAC: w6xm04rx
* SUDOC: 026662019
* ULAN: 500404165
* BIBSYS: 90121378
* UB: a1381412
* ICCU: CFIV021177
* Open Library: OL127331A
* KulturNav: id
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05646/eu\_t\_1164/t1164
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 11369
* Gutenberg proiektua: 3707
* Galiciana: 13649

 |

* Wd Datuak: Q2039
* Commonscat Multimedia: Titus Livius
**Francisco Jiménez de Cisneros** edo **Cisneros kardinala** (Torrelaguna, Madril, Espainia, 1436 - Roa, Burgos, Espainia, 1517ko azaroaren 8a) espainiar elizgizona eta politikaria izan zen.

Biografia
---------

Familia handiki batean sortu zen. Alcala de Henaresen eta Salamancan egin zituen apaiz-ikasketak. Frantziskotar ordenatu, eta ordena horretako herrialde-burua (1494), Toledoko artzapezpikua (1495), kardinala eta Gaztelako Inkisidore Nagusia (1507) izan zen. Fernando Katolikoa erregea hil zenean, Aragoiko erregeorde egin zuten, 1516. urtean.

Berrikuntza handiak bultzatu zituen monasterio eta erlijio-ordenetan eta, erlijio-jendearen ezjakintasuna zuzentzeko, Alcala de Henaresko Unibertsitatea sortu zuen (1498); teologiaren, grekoaren eta hebreeraren irakaskuntza indartu zituen han (Salamancatik eta Paristik ekarri zituen irakasleak). Bibliaren argitalpen berri bat agindu zuen (Alcalako *Biblia Políglota Complutense*).

1499tik aurrera, gogor jokatu zuen islamiarren aurka; Granadako eta Alpujarretako matxinadak gupidarik gabe zapaldu zituen (1502an arabiar guztiak kristautu egin behar zutela agintzen zuen errege-pragmatika eman zuen). Estatu-gizon nagusi bihurtu zen Elisabet Katolikoa erregina hil ondoren (1504). 1507tik aurrera, Ipar Afrika konkistatzeko ahaleginak egin zituen, Espainiako Inperioa Mediterraneo aldera zabaldu nahi izan zuen Fernando Katolikoaren gogoaren aurka. Espainiako Inperio katolikoaren babesle porrokatua zelarik, Nafarroaren burujabetasunaren aurkako erasoen alde azaldu zen, eta Ipar Afrikaren konkistari ekin zion, Bizargorri berbereak hutsean utziko zuen saioa gertatu bazen ere. 1516an Fernando erregea hil eta, erregeorde gisa, gogor zapaldu zuen Nafarroako erregea Joanes III.a Nafarroakoa Iruñera itzultzeko ahalegina. Cisneros kardinala 1517an hil zen, Karlos I.a Espainiako errege berria Espainiara etorri eta berehala.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Francisco Jiménez de Cisneros*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q342392
* Commonscat Multimedia: Francisco Jiménez de Cisneros

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86852237
* ISNI: 0000 0001 2282 6450
* BNE: XX1137193
* BNF: 12073336f (data)
* CANTIC: a10465571
* GND: 118712152
* LCCN: n80093618
* NKC: jx20041208006
* NLA: 36419763
* SNAC: w6kk9b0h
* SUDOC: 029019680
* ULAN: 500315892
* UB: a1163154
* ICCU: PARV365783
* Open Library: OL5000605A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 31021
* Lur: 01291/eu\_c\_0616/c0616
* DBE: url
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 36232

 |

* Wd Datuak: Q342392
* Commonscat Multimedia: Francisco Jiménez de Cisneros
**Melchor Rafael de Macanaz** (Hellín, Espainia, 1670ko urtarrilaren 31 - 1760eko abenduaren 5a) politikaria eta gaztelaniazko idazlea izan zen.

Filosofia-ikasketak egin zituen Valentziako Unibertsitatean, eta zuzenbidekoak Salamancan. Filipe V.a Espainiakoaren idazkari izan zen. Macanazek erregearen eskubideak Elizaren eskubideen gainetik zeudela zioen, eta jarrera horrek arazoak ekarri zizkion. Bestalde, politika zentralista bultzatu zuen. 1707an Valentziako eta Aragoiko foruak deuseztatu zituen.

Ondasun-batzordeko kide izan zen; 1711n Zaragozako ekonomia zuzentzeko arduradun izendatu zuten, eta 1713an Gaztelako Batzordeko fiskal nagusi. Urte horretan bertan, Espainiaren ordezkari ahalduna izan zen Utrechteko itunean, eta *Pedimento fiscal* (*Eskabide fiskala*) idatzi zuen, Elizaren eskubide politikoak eta ekonomikoak murriztearen alde; hori zela eta, Giudice inkisidore nagusiak heretikotzat hartu zuen. Halaber, erregearen aginduz, Inkisizioaren betebeharrei buruzko txosten bat idatzi zuen; erakunde horren erreforma eskatu zuen.

Frantziara erbesteratu zen, eta han Filipe V.a Frantziakoaren eta Filipe VI.a Frantziakoaren aholkulari zela, diplomaziako lanak ere egin zituen. 1748an Carvajal lehen ministroak Espainiara itzultzeko agindu zion; atxilotu eta Coruñan sartu zuten preso; espetxean lan asko idatzi zituen. 1760an Elisabet Farnese erreginak aske utzi, eta handik gutxira hil zen. Haren idazlan aipagarrienak hauek dira: *La historia crítica de la Inquisición* (1727, *Inkisizioaren historia kritikoa*) eta *Las regalías de los señores Reyes de Aragón* (1879an argitaratua, *Aragoiko erregeen eskubideak*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753461
* Commonscat Multimedia: Melchor Rafael de Macanaz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 59954663
* ISNI: 0000 0000 6639 4824
* BNE: XX892638
* BNF: 16552492z (data)
* GND: 121996514
* LCCN: n83035205
* NKC: jo2018988696
* SUDOC: 140319832
* UB: a1210235
* Open Library: OL2253631A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03956/eu\_m\_0016/m0016
* GEA: 8304
* DBE: url
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 68309

 |

* Wd Datuak: Q3753461
* Commonscat Multimedia: Melchor Rafael de Macanaz
**Ida Gramcko** (Puerto Cabello, Venezuela, 1924ko urriaren 11 - Caracas, Venezuela, 1994ko maiatzaren 2a) venezuelar idazlea izan zen.

Biografia
---------

Genero asko landu zituen, saiakera, eleberria, antzerkia... baina poesian iritsi zuen goren maila, bai kalitatez bai kopuruz.

Hasierako lanen artean, aipagarriak dira obra hauek: *Umbral* (1941, *Ataria*), *Cámara de cristal* (1944), *Contra el desnudo corazón del cielo* (1944, *Zeruaren bihotz biluziaren aurka*), *La vara mágica* (1948, *Makila magikoa*) eta *Poemas: 1947-1952* (1952, *Poemak: 1947-1952*).

Gero, aldi batez, eleberrigintza eta antzerkigintza saiatu zituen. Aipatzekoak dira, eleberrien artean, *Juan Sin Miedo* (1956, *Joan Beldur Gabea*) eta beste zenbait kontakizun labur; antzerki-lanen artean, berriz, *María Lionza* (1955), *La rubiera* (1956, *Bihurrikeria*) eta *La dama y el oso* (1959, *Dama eta hartza*).

Geroago, errealitatearen transzendentzia sakondu zuen, eta oso lan oparoa egin zuen 1960ko hamarraldian zehar eta 1970ekoaren hasieran, bertsokera sakon mistiko batez: *Poemas de una psicótica* (1964, *Psikopata baten poemak*), *Sol y soledades* (1966, *Eguzkia eta bakardadeak*), *Este canto rodado* (1967, *Errekarri hau*), *Preciso y continuo* (1967, *Zehatza eta jarraitua*), *Salmos* (1968, *Salmoak*), *Los estetas, los mendigos, los héroes* (1970, *Estetak, eskaleak, heroiak*), *Sonetos del origen* (1972, *Jatorriaren sonetoak*), *Mitos simbólicos* (1973, *Mito sinbolikoak*), *Quehaceres. Conocimientos. Compañías* (1973, *Zereginak. Jakitateak. Konpainiak*).

Poesia horrez guztiaz gainera, saiakera-lanak ere egin zituen, herri-kulturaren inguruan, gehienbat. 1977an, Literaturako Sari Nazionala eman zioten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q263699
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9216148997664059870002
* ISNI: 0000 0000 2812 1526
* BNF: 122434295 (data)
* GND: 1057257540
* LCCN: n50037065
* SNAC: w69p3tw7
* SUDOC: 067060242
* BIBSYS: 90810202
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02554/eu\_g\_3008/g3008

 |

* Wd Datuak: Q263699
**Gneo Ponpeio Estrabon** (latinez: *Gnaeus Pompeius Strabo*; Pizeno, K.a. 135 - Erromatik hurbil, K.a. 87) Antzinako Erromako militar eta politikaria izan zen, kontsula K.a. 89an.

Bizitza
-------

Gneo Ponpeio Estrabon Pizenon jaio zen K.a. 135ean. Probintziarren aurkako aurreiritziak gaindituz, senatari hautatua izan zen; *Pompeii* familiako lehenbizikoa izan zen maila hori lortzen. Sardiniako kuestore (K.a. 103), pretore (K.a. 94) eta Siziliako propretorea (K.a. 93) izan zen.

Gaitasun militarra erakutsi baitzuen, kontsul izendatu zuten K.a. 89an, Aliatuen Gerra betean, eta Erromako armadaren burua izan zen Italiako iparraldean. Bertan, Asculum setiatu eta, K.a. 89ko azaroan, hartu zuen. Gudu horretan lagundu zioten Hispaniako 30 zalduni erromatar hiritartasuna eman zien; haien izenak *Ascoliko brontzea*-n jasorik daude.

Gerra amaitutakoan, Pizenora itzuli zen bere soldaduekin. K.a. 87an, Silak laguntza eskatu zion Gaio Mariori aurre egiteko. Hala ere, desadostasunak zirela eta, Silak armadaren buruzagitzatik kendu eta Kinto Ponpeio Rufo jarri zuen haren ordez. Estrabonen soldaduek, berriz, buruzagi berria hil zuten.
Nolanahi ere, urte hartan bertan hil zen Estrabon, izurriteak jota. Orduan, Ponpeio Handiak, Estrabonen semeak, Pizenora eraman zituen aitaren legioak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Pompey.*  1911 Encyclopædia Britannica, Volume 22, en.wikisource.org (Noiz kontsultatua: 2021-1-24).
2. ↑   Amela Valverde, Luis. *La Turma Salluitana y su relación con la clientela pompeyana.*  *Veleia*, 17 (2000), 79-92, addi.ehu.es (Noiz kontsultatua: 2021-1-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q336538
* Commonscat Multimedia: Gnaeus Pompeius Strabo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 251716614
* ISNI: 0000 0003 7512 2654
* GND: 118792784
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 10326
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q336538
* Commonscat Multimedia: Gnaeus Pompeius Strabo
**Edward Drinker Cope** (1840ko uztailaren 28a, Filadelfia, Pennsylvania, Ameriketako Estatu Batuak - 1897ko apirilaren 12a) amerikar paleontologo, herpetologo eta iktiologoa izan zen. Eskola neo-lamarkistaren sortzailea izan zen. Familiako kuakero aberats batean jaio zen eta txikitatik zientziarekiko zuen interesa demostratu zuen. 19 urte zituela bere lehen artikulu zientifikoa argitaratu zuen. Familia Filadelfiatik Haddonfieldera mugitu zen, New Jerseyn, baina berak erresidentzia mantendu zuen Filadelfian.

Copek formakuntza zientifiko eskasa zuen, eta landa lanerako trebetasun berezia. Ameriketako Estatu Batuetako mendebaldera hainbat bidaia egin zituen 1870ko hamarkadan eta 1880ko hamarkadan zehar, askotan United States Geological Surveyko kide gisa. Othniel Charles Marshekin batera lehia bizia abiatu zuen fosilak aurkitzeko, Hezurren Gerra izenarekin ezaguna. Dirutza handia galdu zuen lan horretan eta fosil asko saldu behar izan zituen. Arrazoi ezezagunak direla eta hil zen 1897ko apirilaren 12an.

Bere lanak Ameriketako Estatu Batuetako paleontologia definitzen lagun zuen. Asko idatzi zuen, bere bizitza osoan 1.400 argitalpen zientifiko, nahiz eta asko zehatzak ez zirela zioten bere aurkariek. 1.000 ornodun baino gehiago deskribatu zituen, horien artean ehunka arrain eta dozenaka dinosauro. Teoria bat eman zuen ugaztunen hortzen inguruan. Bere izena daraman "Coperen araua", zeinetan esaten den ugaztunen familia guztiek denbora geologikoan handiago egiteko joera dutela, ez da bere lanean zehazki agertzen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q298933
* Commonscat Multimedia: Edward Drinker Cope
* Wikispecies Espezieak: Edward Drinker Cope

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7451022
* ISNI: 0000 0000 8086 3949
* BNE: XX1231954
* BNF: 10522565w (data)
* GND: 116668598
* LCCN: n50017607
* NKC: ola2002161476
* NLA: 35801167
* CiNii: DA12581771
* SNAC: w6kp836z
* SUDOC: 069352410
* BIBSYS: 6059920
* Open Library: OL165553A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 53671

 |

* Wd Datuak: Q298933
* Commonscat Multimedia: Edward Drinker Cope
* Wikispecies Espezieak: Edward Drinker Cope
**Daniel Gil Pila** (Santander, 1930 - Madril, 2004) espainiar diseinatzailea izan zen. Kantabrian jaio zen, baina Madrilen egin zituen Arte Ederretako ikasketak. 1957an, Ulmera aldatu zen, Alemaniara, *Hochschule für Gestaltung* eskolan diseinuko ikasketak egitera, Otl Aicher eta Tomás Maldonado maisuekin, besteak beste. Espainiara itzuli zenean, zenbait aldizkari eta diskoetxerentzat jardun zuen lanean, harik eta 1966an Alianza Editorial argitaletxeak irudi grafikoaren ardura eman zion arte. Gilek enpresa harentzat lan egin zuen buru-belarri 1990era arte, eta 2.000 liburutik gora egin zituen. Azpimarratzekoak dira *martelé* kartoi meheaz egindako azalak, argazki- edo tipografia-konposizio adierazgarrikoak, liburuen edukia gogora dakartenak. 1990ean, bere kasa hasi zen lanean, eta hainbat enkargu garrantzitsu bete zituen, besteak beste, Madrilgo Thyssen-Bornemisza bildumaren irudi korporatiboa eta Mondadori argitaletxearen hainbat libururen azala osatzea. Grafismoaren maisu handienetakoa bat izan da Gil, lanbidea ongi ezagutzen zuela erakutsi zuen, oso obra pertsonala eta independentea osatu zuen, eta surrealismoaren eta zehaztasun zientifikoaren arteko batasuna lortzen asmatu zuen. 2006an, Alianza Editorial sortu zela berrogei urte bete zirenean, Daniel Gilen jatorrizko azalak zituzten "El libro de bolsillo" bildumako zenbait ale berrargitaratu ziren.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753478
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 30450673
* ISNI: 0000 0000 5942 6314
* BNE: XX824298
* GND: 123651085
* Tabakalera ID: 59625
* SUDOC: 19270866X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02436/eu\_g\_1829/g1829

 |

* Wd Datuak: Q3753478
Giotto di Bondoneren "Errege Magoen adorazioa". Giottok 1301ean Halley kometa ikusi eta izarra kometa bilakatu zuen.
**Betleemgo izar** Mateoren Ebanjelioaren Jaunaren jaiotzaren pasartean baino ez den agertzen objetktu astronomikoa da, "sortaldeko jakintsu" (Errege Mago) batzuk Jerusalemera bidaiatzeko goiargitu zituena. Bertan Herodes Handia Judeako erregearekin bildu eta non jaio zen juduen errege jaioberria. Herodesek Mikeasen Liburua erabiliz profezia interpretatu eta Betleemerantz bidaltzen ditu. Haurra zegoen toki gainean gelditu, gurtu eta urrea, intsentsua eta mirra eskaini zizkioten. Gero, Herodesengana ez itzultzeko oharra ametsetan harturik, beste bide batetik itzuli ziren beren herrialdera.

Kristau askoen ustetan izarra mirarizko ikurra izan zen. Teologo batzuek Izarraren Profezia bete zuela adierazten dute. Astronomoek, berriz, hainbat teoria sortu dituzte ezohiko zerutar gertakari batekin lotzeko: Jupiter eta Artizarraren lerrokatzearekin, kometa batekin edo supernova batekin.

Aditu modernoen ustetan, berriz, ez da gertakari historiko bat izan baizik eta Mateoren Ebanjelioaren idazleak sorturiko fikzio jainkozalea. Izan ere, jatorrizko grezierazko testuan Jesus παιδίου deitzen du, "haurtxo" (*brephos*) baino "haur" edo "ume" (*paidion*) esan nahi duena. Mendebaldeko tradizio kristauaren arabera, bisita Epifanian (urtarrilaren 6an) gertatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mt 2:1-2
2. ↑  Mt 2:12
3. ↑   **(Ingelesez)** Freed, Edwin D..  (2001). *The Stories of Jesus' Birth: A Critical Introduction.*  Continuum International, 93 or. ISBN 0-567-08046-3..
4. ↑   **(Ingelesez)** «Jesus was born in June» *The Daily Telegraph* (London) 2008-12-09.
5. ↑   **(Ingelesez)** Cross, F. L. ed. *Star of Bethlehem.*  in: *The Oxford dictionary of the Christian church*. New York: Oxford University Press.
6. ↑   **(Ingelesez)** Maier,, Paul L..  (1998). *Herod and the Infants of Bethlehem.*  in: *Chronos, Kairos, Christos II*. Mercer University Press, 171 or..
7. ↑   **(Ingelesez)** Vermes, Géza.  (2006). *The Nativity: History and Legend.*  Londres: Penguin, 22 or..
8. ↑   **(Frantsesez)** Senèze, Nicolas.  (2016-1-6). «"Pourquoi y a-t-il plusieurs dates pour l’Épiphanie?"» *La Croix*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211221
* Commonscat Multimedia: Star of Bethlehem

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4278854-7
* LCCN: sh85127377
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q211221
* Commonscat Multimedia: Star of Bethlehem
**Iñigo Ormazabal** (Añorga, Donostia, Gipuzkoa, 1951 - Zarautz, 2021eko urtarrilaren 30a) margolaria da.

Bizitza
-------

Valladoliden Arkitektura ikasten ari zela hasi zen margotzen, eta hantxe egin zuen 1976an lehenengo erakusketa, Tres Dibujantes taldearen barruan. 1978an Gipuzkoako Artista Hasiberrien Lehiaketaren inguruan eratu ohi zen erakusketa ibiltarirako aukeratua izan zen, eta orduz geroztik sarritan erakutsi ditu bere lanak, gehienetan Hondarribia, Donostia eta Zarauzko galerietan.

1980an Zarautza joan zen bizitzera eta lan egitera. Han zuen estudioan irakasle-lanetan ere aritzen zen, baita, 1982az geroztik, Donostiako Catalina de Erauso Arte Klubean ere. Azken urteotako bakarkako erakusketei dagokienez, aipatzekoak dira 1995an Kutxa Fundazioak Donostiako Garibai kaleko erakustaretoan eskaini ziona, eta 1999an Zarautzen antolatu zutena. 1999ko erakusketan azken bizpahiru urteetan egindako obra berria aurkeztu zuen, 65 koadro guztira. Iñigo Ormazabalek abstrakzioa landu du gehienbat, eta hori da gustukoen duen alorra, baina 1989tik aurrera paisaia figuratiboei ere egin zien tarte bat bere lanean. 2011n ere jarraitzen zuen bere lanen erakusketak egiten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «También nos ha dejado el pintor Iñigo Ormazabal» *El Diario Vasco* 2021-02-01 (Noiz kontsultatua: 2021-02-03).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260098
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 111747
* Lur: 04612/eu\_o\_1537/o1537

 |

* Wd Datuak: Q12260098
*Inocybe squarrosa*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 1,2 cm inguruko diametrokoa, erdiesferikotik ganbilera eta gero zapal-deprimitura, titi batekin. Ertza inbolutotik altxatura. Kapelaren azala marroi ilun kolorekoa errezel zurixka sotil baten azpian; hasieran fibrilosoa, zuntz trinkoekin, baina laster ezkata txikitan disoziatuta, gehienetan tenteak; kapelaren alde marjinalean, disoziazioak ezkata triangeluar handiak eratzen ditu, gainditzean gurpil horzdun baten antzeko itxura hartuaz.

**Orriak:** Nahiko zabal, sabeldun samarrak, oinean adnatuak; marroi argi koloretik okre antzeko kolorera doazenak, koskadun ertza eta zurixka.

**Hanka:** 5 cm inguruko garaierarekin eta 0,2 cm inguruko diametroarekin, lantzeolatua, zilindrikoa, lodiera berdinekoa edo pixka bat gizendua, gainazala erabat fibrilosoa, zurbila, arrosa-more kolore arin bateko edo kapelaren estalduraren koloreko esfumaturekin.

**Haragia:** Oso haragi gutxi du, kanpoko aldean duen kolorekoa. Usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela.

Toxikotasuna
------------

Toxikoa.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

*Alnus*. *Salix*, *Corylus*, *Populus*, *Quercus* zuhaitzen inguruko landare-detrituez osatutako lur hezeetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 238 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). *catalogo micológico.*  Banco de setas.
**Marianne Fritz** (Weiz, Estiria, 1948 - Viena, 2007) austriar idazlea izan zen.

Unibertsitatean ikasteko aukera alde batera utzi, eta bere kasa hasi zen Letrak ikasten eta liburuak idazten. Izenburu bakarrak biltzen du bere obra guztia: *Die Festung* (*Gotorlekua*). Lan horretan, orain arteko mugetatik kanpora eraman du narrazioa; ez da soilik Fritzen bizitzaren eta obraren historia, baizik eta baita Austriako I. eta II. Errepubliken historia, jatorria eta bilakaera deskribatzeko modu erabat berrizale eta ezohikoa. Idatzi zuen lehenengo kontakizuna *Die Schwerkraft der Verhältnisse* (1978, *Gertaeren pisua*) izan zen, *Medea*ren bertsio moderno bat. Obra haren ondoren, *Das Kind der Gewalt und die Sterne der Romani* (1980, *Aginpidearen umea eta erromanien izarrak*) saga argitaratu zuen, gainerako lanak bezala estilo konplexukoa eta gai askoren erreferentziak biltzen dituena. *Dessen Sprache du nicht verstehst* eleberrian (1985, *Zeinaren hizkuntza ez baituzu ulertzen*), Austriako herri batean 1914 aurretik jazotako gertaerak kontatzen ditu. Azken obrak *Naturgemäß I. Entweder Angstschweiß Ohnend oder Pluralhaft* (1996) eta *Naturgemäß II. Es ist ein Ros entsprungen / Wedernoch / heißt sie* (1998) ditu.

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)** Fritzpunkt proiektua

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113426
* Commonscat Multimedia: Marianne Fritz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 113152011
* ISNI: 0000 0001 1497 1797
* BNE: XX5607731
* BNF: 120526505 (data)
* GND: 119018489
* LCCN: n78081396
* NKC: jo2007376771
* SUDOC: 180840096
* ICCU: USMV605283
* Open Library: OL55165A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02237/eu\_f\_1267/f1267

 |

* Wd Datuak: Q113426
* Commonscat Multimedia: Marianne Fritz