recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Victoriano Flamarique Biurrun** (Beire, 1872ko urtarrilaren 12a - Tarazona, Zaragoza, 1946) nafar apaiza eta kooperatibismoaren aitzindaria izan zen.

Biografia
---------

Erriberriko apaiza izan zen 1903-1927 urteetan era Tarazonako kalonjea 1927-1947 urteetan. Erriberriko biztanleak, laborariak gehienak, gatazkan bizi ziren XIX. mendeaz geroztik salgai zeuden herri lurrak zirela eta.

Flamariquek 25 urte eman zituen Eliza katolikoaren elkarlana kooperatibista erabili nahian. Horretarako, erakunde ezkertiarren sindikatuek eta ELA-STV sindikatu kristauak ez bezala, klaseen arteko adostasun eta elkar-ulertzearen bila lan egin zuen. 1904. urtean Erriberriko *Caja Rural* delako kutxa sortu zuen; hurrengo urtean Larragako kutxarekin egin zuen bat; 1908an 40 ziren. 1911. urtean 140 bazkide zituen *Bodega Cooperativa Olitense* sortu zuen.

1920ko hamarkadako krisiak eman zion amaiera Flamariquek gogotik bultzatu zuen Erriberriko kooperatibismoari.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑    *Victoriano Flamarique Biurrun.*  navarrosilustres.wordpress.com (Noiz kontsultatua: 2016-03-08).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268863
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 65669
* Lur: 02187/eu\_f\_0760/f0760
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q12268863
**Ultramemia** Def Con Dos rapcore taldearen diskoa da. 1996an grabatu zuten eta Belgikako Jet Studios-en nahastu zuten. Diskoa gaztelaniaz da, baina galiziera, kataluniera eta euskarari ere lekua egin zioten: *Ultramemia (en gallego)*, *Ultramemia (en catalán)* eta *Ultramemia (en euskera)* abestietan hurrenez hurren.

Ultramemia hitza gaztelaniazko "*memo*" hitzetik (lelo, ergel edo memelo euskaraz) sortu zuten. Ultramemia abestiak egungo gizarte hierarkizatu, manipulatu eta gizatasunik gabekoari kritika egiten dio.

Kantuen zerrenda
----------------

1. *Ultramemia*
2. *Señores*
3. *Que no te cojan*
4. *Basta de nacimientos*
5. *Doctor Tricornio*
6. *Promiscuidad*
7. *Trabajando para Dios*
8. *A.M.V. (Agrupación de Mujeres Violentas)*
9. *Menos yo*
10. *Quemé el Liceo*
11. *Tus monsergas*
12. *Ultramemia (en gallego)*
13. *Ultramemia (en catalán)*
14. *Ultramemia (en euskera)*
15. *Miedo a un planeta Def 96*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9091204

 |

* Wd Datuak: Q9091204
**Vernon konderria** (ingelesez: *Vernon County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Viroqua da. 2010eko zentsuaren arabera 29.773 biztanle zituen, Vernon kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Vernon konderriak 2.114,48 kilometro koadro ditu. Horietatik 64,3 ura dira. Beste 2.050,18 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,08 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 29.773 pertsonetatik 29.267 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 394 dira. 106 beltzak edo afroamerikarrak. 53 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 92 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 237 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501587
* Commonscat Multimedia: Vernon County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155945792
* ISNI: 0000 0004 0431 8243
* LCCN: n81025940
* NARA: 10039883
* **Lekuak**
* OSM: 1792817
* TGN: 2002358

 |

* Wd Datuak: Q501587
* Commonscat Multimedia: Vernon County, Wisconsin
|  |
| --- |
| Uranio-235Uranio-235 |
| Oro har |
| Izena, ikurra | Uranio-235, 235U |
| Neutroiak | 143 |
| Protoiak | 92 |
| Datuak |
| Ugaritasun naturala | 0,72& |
| Erdibizitza | 7.038·108 urte |
| Desintegrazio produktua | Torio-231 |
| Isotopoaren masa | 235.0439299(20) u |
| Spina | 7/2- |
| Energia gehiegia | 40914.062 ± 1.970 keV |
| Lotura energia | 1783870.285 ± 1.996 keV |
| Degradazio modua | Degradazio energia |
| **Fisio espontaneoa** | n/a MeV |
| **Alfa degradazioa** | 4.679 MeV |

**Uranio-235** edo **235****U,** uranioaren isotopoetako bat da. Uranio natural guztitik %0.72 baino ez da uranio-235, gainerako guztia uranio-238 da batez ere.

Isotopo hau Arthur Jeffrey Dempsterrek aurkitu zuen 1935ean.

Uranio-235a ohiko fisio-erreaktoreetan erregai gisa erabiltzen den uranio-isotopoa da, uranio-238ak baino askoz errazago fisionatzen baita, eta baldintza jakin batzuetan erraz lortzen du kate-erreakzioa. Uranio nukleo batek neutroi bat xurgatzen duenean, bi nukleo arinagoetan banatzen da eta honi fisio nuklearra deritzo. Uranio nukleo bat haustean bi edo hiru neutroi askatzen ditu; inguruan uranio gehiago baldin badago, neutroi horiek inguruko uranio-235 nukleoak jo eta hautsiko dituzte, nukleo horiek ere neutroi gehiago jaurtiz, kate-erreakzioa sortuz. Erreaktore nuklearretan, kate-erreakzioa mantsotu eta kontrolatzen da neutroiak xurgatzen dituzten elementuak erabiliz.

Erreaktore nuklear arruntetan uranio aberastua erabiltzen da erregai gisa. Normalean uranio-235 erregaiaren %3 eta %6 arteko kontzentrazioan izan arte aberasten da, erreaktibitatea handitzeko eta erreakzioak denbora gehiagoz irauteko erregaia aldatu beharrik gabe. CANDU motako erreaktoreetan uranio ez aberastua erabiltzen da, baina ohiko erreaktoreek ez bezala ur astuna erabiltzen dute moderatzaile gisa. Halere, kontzentrazio handiagoan ere erabiltzen da, adibidez itsaspeko nuklearretan; itsaspeko nuklearrek uranio-235aren %60-70eko kontzentrazioa izaten dute. Bonba nuklearretan, aldiz, %90eko kontzentrazioan erabiltzen da.

Erregai gisa uranio-235 darabilen erreaktore nuklear batean uranio-235 atomo batek 200 MeV = 3,2 × 10-11 J askatzen ditu bataz beste, hau da, 18 TJ/mol = 77 TJ/kg.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Nukleido taula
* Uranio-235
* ATSDR en Español - ToxFAQs™: Uranioa
* ATSDR en Español - Resumen de Salud Pública: Uranioa
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q848497
* Commonscat Multimedia: Uranium-235

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 15117-96-1
* ChemSpider: 55671
* PubChem: 61784
* UNII: 7282157TUJ
* SMILES: [U&zoom=2.0&annotate=none ID]
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 15117-96-1

 |

* Wd Datuak: Q848497
* Commonscat Multimedia: Uranium-235
**Varun Kumar**,  (Punjab, India, 1995eko uztailaren 25a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari indiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Indiako taldearekin, Belgikaren eta Australiaren atzetik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Surender Kumar, Varun Kumar, Birendra Lakra, Vivek Prasad, Dilpreet Singh, Gurjant Singh, Harmanpreet Singh, Hardik Singh, Mandeep Singh, Manpreet Singh, Rupinder Pal Singh, Shamsher Singh, Simranjeet Singh, Nilakanta Sharma, P. R. Sreejesh, Sumit, Lalit Upadhyay eta Amit Rohidas-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Varun Kumar» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Varun Kumar» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27984679

 |

* Wd Datuak: Q27984679
**Varsoviako Errege Gaztelua** (Polonieraz: Zamek Królewski w Warszawie) gaztelu-egoitza izan zen. Mendeetan zehar, errege poloniarrek bizileku ofiziala izan zuten. Gazteluko plazan dago, Varsoviako Alde Zaharraren sarreran. Erregearen bulego pertsonala eta Poloniako Errege Auzitegiaren administrazio bulegoak bertan kokatuta egon ziren XVI. mendetik Poloniako Banaketara arte.
Hasieran Mazoviako Dukeen egoitza izan zen eta, XVI. mendetik aurrera, Poloniar-Lituaniar Batasunaren egoitza: Erregea eta Parlamentua (Diputatuen Ganbera eta Senatua). Bere historia luzean, Errege Gaztelua behin eta berriz eraitsi zuten suediar, Brandenburgeko, Prusiako eta Tsaristen armada inbaditzaileek. 1791ko maiatzaren 3ko Konstituzioa, Europako lehena eta Estatu Batuetako 1789ko Konstituzioaren ondorengo bigarren konstituzio nazional kodifikatu zaharrena, Lau Urteko Sejmek hemen idatzi zuen. XIX. mendean, Azaroaren altxamenduaren kolapsoaren ostean, Tsarraren administrazio-zentro gisa erabili zen eta Errusiako administrazio inperialaren beharretara berriro diseinatu zen. Lehen Mundu Gerrako garaian, Alemaniako Gobernadore Nagusiko egoitza izan zen. 1920-1922an, Errege Gaztelua Poloniako Estatu Nagusiaren egoitza izan zen eta 1926. urtearen eta Bigarren Mundu Gerraren bitartean, Ignacy Mościcki presidente poloniarraren egoitza izan zen.

Poloniako inbasioaren ondoren 1939an Nazi germaniarrek erre eta lapurtu zuten eta 1944an ia erabat suntsitu zuten Varsoviako altxamenduak porrot egin ondoren, gaztelua erabat berreraiki zuten. 1965ean, zutik geratu ziren gazteluaren eta Errege Liburutegiko zatiak, alboko Kobrezko Teilaturen Jauregia eta Kubicki arkupeak gobernuak monumentu historikoak izendatu zituen. Gazteluko berreraikuntza 1971-1984an Gizabidezko Batzordeak zuzendu zuen, Varsoviako berreraikuntzaren arduraduna. AEBetako dohaintzak batez ere jaso zituzten. 1980. urtean, Errege Gaztelua, Alde Zaharrekin batera, UNESCOren Gizateriaren Ondare izendatu zuten. Gaur egun, monumentu historiko eta nazionala da eta urtero 500.000 lagun baino gehiagok bisitatutako museo nazional gisa agertzen da.

Errege Gaztelua, bere itxura ikonikoa eta bere historia luzea dela eta, Varsoviako monumenturik ezagunenetakoa da.

Ikus, gainera
-------------

* Gazteluko Plaza
* San Joan katedrala
* Segismundoren zutabea

Kanpo estekak
-------------

* Errege Gazteluko webgunea
* Errege Gaztelua Varsovian – Museoa at Google Kultur Erakundea
* Zamek Królewski m Warszawie - Muzeum – Google Art Project
* Tour birtuala
* Gazteluak.info— Varsoviako Errege Gaztelua — historia eta argazkiak.
* Google-ko Errege Gazteluko ibilaldi birtuala
**Vasas SC** (izen osoa *Budapesti Vasas Sport Club*) Hungariako futbol talde ezagunenetakoa da, Budapest hiriburukoa. 6 aldiz irabazi du Hungariako futbol liga eta beste 4 aldiz Kopa. Baina famatu bihurtu zen 50. eta 60. hamarkadan sei aldiz irabazi zuelako Mitropa Kopa, beste inork baino gehiago, garai hartako nazio arteko txapelketa garrantzitsuena. Budapesteko 13. barrutian kokaturiko kirol taldea da Vasas. Futbolaz gain, beste zenbait kirol modalitate ere bultzatzen ditu, hala nola eskubaloia, saskibaloia, waterpoloa, izotz-hockeya, boleibola, atletismoa, igeriketa, eskrima, kanoa, gimnastika, boxeoa, borroka, tenisa, aerobika, eskia eta xakea.

Historia
--------

1911ean sortu zen *Vas-és Fémmunkások Sport Clubja* izenarekin (euskaraz "Burdin eta altzairuaren langileen kirol taldea").

Taldearen garai onena 1956 eta 1957an irabazitako Mitropa Kopekin hasi zen. 1958an sortu berria zen Europako Kopako final erdietara iritsi zen. 1960an selekzioen Mitropa Kopa antolatu zuten eta gehienak Vasasekoak izanik berriz irabazi zuten, nahiz eta taldearen palmaresean ez agertu. 60. hamarkadan Hungariako lau liga eta beste hiru Mitropa opa irabazi zituen. Azken tituluak 1977ko Hungariako Liga, 1983ko Mitropa eta 1986ko Hungariako Kopa ditu.

Azken denboraldietan bigarren mailan aritu da baina 2015ean Lehen mailara itzuliz en eta hurrengo urtean mantentzea lortu du. 2017ko Kopako finalera sailkatu da baina penalti jaurtiketatan galdu du.

Palmaresa
---------

### Hungarian: 10

* Liga (6): 1957, 1961, 1962, 1965, 1966, 1977.
* Kopa (4): 1955, 1973, 1981, 1986.

### Nazio artean: 6

#### Europako Kopa

* final erdiak 1958an.

#### Mitropa Kopa

* Txapelduna (6): 1956, 1957, 1962, 1965, 1970, 1983.

Kanpo estekak
-------------

* **(Hungarieraz)** webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q255296
* Commonscat Multimedia: Budapesti VSC

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146564410

 |

* Wd Datuak: Q255296
* Commonscat Multimedia: Budapesti VSC
Ohiko ur-dorrea.
Ur-dorre tipiko baten eskema:  
 1. Ponpatzegunea  

2. Biltegia  

3. Uraren erabilera
**Ur-dorrea** ura metatzeko erabiltzen den ontzi erraldoia da. Ontzi horretan ura kantitate handitan gordetzen da. Ontzi horrek garaiera handian egon behar du uraren banaketa sistemak presurizatzeko. Presurizazioa uraren igoerarekin lortzen da: 10 zentimetro igota pascal bat lortzen da; horren arabera, 30 metrorekin 300 kPa lortzen dira; horrekin nahikoa da ur-banaketa presioaren bidez lortzeko.

Alde batzuetan, New Yorken esaterako, eraikuntza bakanetan ur-dorre txikiagoak eraikitzen dira.

Ur-dorre ezagunak
-----------------

Hauek dira ur-dorre ezagun batzuk:

* Chisináuko ur-dorrea
* Esbjerg-eko ur-dorrea
* Haukilahtiko ur-dorrea
* Oranjestadeko ur-dorrea
* Outjoko ur-dorrea

Galeria
-------

* Torre de les Aigües, Bartzelona, 1870Torre de les Aigües, Bartzelona, 1870
* Bergedorf, AlemaniaBergedorf, Alemania
* GlückstadtGlückstadt
* GeesthachtGeesthacht
* GentbruggeGentbrugge
* DeventerDeventer
* DokkumDokkum
* LjouwertLjouwert
* Chrasteko ur-dorrea (1662)Chrasteko ur-dorrea (1662)

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Ur-dorrearen simulazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q274153
* Commonscat Multimedia: Water towers

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX556391
* BNF: 11979541f (data)
* GND: 4064809-6
* LCCN: sh85145660
* NKC: ph293212
* AAT: 300006204

 |

* Wd Datuak: Q274153
* Commonscat Multimedia: Water towers
Muskizko findegia airetik.
**Petrolio findegia** petrolioa fintzen duen plataforma industrial bat da. Prozesu egokien bitartez, petrolioaren eratorri desberdinak lortzen dira (gasolioa, kerosenoa, etab.). Produktu horiek lortzeko, zatikatutako destilazioa deituriko metodoa erabiltzen da.

Gordina
-------

Petrolioa konposatu kimiko oso konplexua da, egoera solidoan, likidoan eta gaseosoan aurkitzen da. Konposizio ugari daude eta gordinaren jatorriaren araberakoa dira. Orokorrean, nahiz eta nagusiki hidrokarburoz osatuta egon, nitrogenozko, sufrezko, oxigenozko eta metalezko beste proportzio txiki batzuk izan ditzake.

Itsas organismoek petrolioaren sorkuntza eragin dute. Duela milioika urte, itsasoetan bizi ziren animalien gorpuzkiak, hare, lupetz eta sedimentuekin nahastu ziren. Materia organiko depositu hauek lehenengo haitz bihurtzen dira eta gero petrolio gordin.

Petrolioa, forma naturalean, arroka sedimentarioetan aurkitzen da. Ez daude petroliozko lakurik, haitz porotsuetan dauden aleetan ezkutaturik dago. Beraz, petrolio gordina egoera likidoan aurki daiteke.

Destilazioa
-----------

Destilazioa, osagaien irakite puntuaren arabera, petrolio gordina banatuko duen prozesua da. Likido sendo bat berotzen denean, osagai lurrunkorrenak bizkorrago galtzen dira, gordinaren hasierako balioa galtzen dute. Horregatik lurrun hau biltzen da, berriro hozteko eta likido egoera berreskuratzeko, lortutako osagaien purutasuna handitzen da.

Gas likidotuak destilaziotik jasotzen diren lehenengo osagaiak dira, butanoa eta propanoa, hain zuzen ere. Geroago naftak lortuko dira, produktu kimiko ugarien lehengaia izango da, baita gasolinaren oinarria ere. Ondoren, kerosenoa lortuko da, altitude altuetan dauden motorretarako balio du, bere irakite puntu baxuaren ondorioz.

Gasolioa lortuz gero, kotxegintzan eta etxeko berogailuetan erabiltzen diren erregaiak eskuratuko dira. Fuel-olioak, petrolioaren parterik pisutsuenean dauka bere jatorria. Bere helburua galdara- edo energia-instalazio baten erregaia izatea da.

Azkenik, parterik pisutsuena, dorrearen hondoan geratzen diren soberakinak dira, errepideak egiteko erabiliko direnak. Produktu hauek guztiak ez dira soilik destilazio batetik ateratzen, beste tratamendu batzuk ere erabiltzen dira, adibidez, sufrearen eliminazioa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12353044
* Commonscat Multimedia: Oil refineries

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q12353044
* Commonscat Multimedia: Oil refineries
**Victor Nicky Wegnez**, (Brusela, Belgika, 1995eko abenduaren 25a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari belgikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen belar-hockeyan Belgikako taldearekin, Australiaren eta Indiaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Gauthier Boccard, Tom Boon, Thomas Briels, Cédric Charlier, Félix Denayer, Nicolas De Kerpel, Arthur De Sloover, Sébastien Dockier, John-John Dohmen, Simon Gougnard, Alexander Hendrickx, Antoine Kina, Loïck Luypaert, Augustin Meurmans, Victor Wegnez, Vincent Vanasch, Florent Van Aubel eta Arthur Van Doren-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Victor Wegnez» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Victor Wegnez» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38041015

 |

* Wd Datuak: Q38041015
**Txorroskilo** 2013an Donostiako Antigua auzoan sortu zen punk-rock taldea da.

Historia
--------

Txorroskilo 2013an Donostiako Antigua auzoan sortu zen punk-rock taldea da. 2014ko azaroan beren lehen maketa kaleratu zuten. Oiartzungo Ijitu-Baita estudioan grabatuta dago eta sei abestiz osatuta dago. Arrakasta handiena izan duen abestia "Donosti Es Una Mierda" da. Beraien bigarren lana "Martxa baten azken notak" single-a da, 2016ko maiatzean grabatu zuten. Azken lana, "Grabazioak" 2017ko apirilean kaleratu zuten. Grabazio hau 2014tik 2016eko bukaeraraino emandako zuzeneko abestiez osatuta. Beraiek idatzitako abestiez gain bertsioak ere agertzen dira.

Beraien hastapenetatik gaur egunera arte kontzertu ugari eman dituzte Euskal Herrian zehar eta taldea bere laugarren lana lantzen ari da.

Taldekideak
-----------

* Jaime - Gitarra eta ahotsa.
* Zubi - Gitarra eta ahotsa.
* Iriarte - Baxua eta ahotsa.
* Azpi - Bateria.

Diskografia
-----------

* *Doktrina neuro-terrorista* (2019, autoekoizpena)

### Aurretik

* Grabazioak 2014-2016
* Martxa Baten Azken Notak
* Maketa

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Doktrina neuro-terrorista» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-10-26).

Kanpo estekak
-------------

* BandCamp
* Twitter
* Facebook

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61364808

 |

* Wd Datuak: Q61364808
**Villa Rosalba jauregitxoa** (gaztelaniaz: *Palacete Villa Rosalba*) Mercosurrek Paraguaiko Asuncion hiriburuan duen eraikinetako bat da. Mercosurreko Berrikuspen Auzitegi Iraunkorraren lehenengo egoitza izan zen. Asunciongo ondare historikotzat hartzen da.

Historia
--------

Villa Rosalba 1919an inauguratu zen José Emilio Pérezen familia-etxea gisa. 1943ko otsailaren 23an Paraguaiko botere betearazleak Gerra eta Marina Ministerioari baimena eman zion eraikina erosteko Indar Armatuen Komandoburuaren egoitza izateko. Horrela izan zen 1987ra arte.

1996 eta 2004 bitartean Paraguaiko Justizia Militarraren Auzitegi Gorenaren egoitza izan zen. 2005eko ekainaren 19an Paraguaiko Errepublikak eta Mercosurrek Berrikuspen Auzitegi Iraunkorraren egoitza bertan ezartzea adostu zuten. 2016an Mercosurreko Berrikuspen Auzitegi Iraunkorrak egoitza utzi zuen eta Asunciongo beste eraikin batean ireki zituen ateak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25449343
* Commonscat Multimedia: Palacete Villa Rosalba

---

 |

* Wd Datuak: Q25449343
* Commonscat Multimedia: Palacete Villa Rosalba
**Txorrotxeta** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1273 metroko garaiera duena. Txameni mendiaren mendebaldeko gailurrean dago, azken mendi honen aurretontorra delarik. Urdangoene leporanzko jeitsieran dago.

Irispideak
----------

Albi izeneko tokian kokatuak, Guardetxera heldu baino justu lehenxeago dagoena, Baraibartik igotzen den errepidearen ondoan, seinalatutako bide bat hartu behar da, Erregeneako baso trinkoetatik Urdangoene lepora daroana. Bidea, Bustintzako txabolara heltzen da eta Gersagako haizpitarte harritsua zeharkatzen du, ondoren, Urdangoene leporantz igotzen den harantxo belartsurantz iristeko. Ez da beharrezkoa bertara iristea, ezkerretik igo baitaiteke Lerritzeko gailurraren bila, izen honekin ezagutzen baita Txameniren mendebaldeko ezproia. Toki honetan, Lerritzeko trikuharria dago. Inongo zailtasunik gabe, toki honetatik tontorrera, Txorrotxetak adierazten duen aurrealde harritsurantz abiatu behar da. Txameniranzko jarraipena oso erraza da. Gailurra jarraitu baino ez da egin behar, erdialdeko tontorra ezkerretara utzita, eta zuahitztxo batzuk dituen lenarretik igo Txameniren tontorreraino. Guardetxetik, posible da Erregeneako basoak euren erdialdetik igarotzea Albitik datorren bidearekin batzeko.

Guardetxetik, baita ere, ibilbidea, Intzazelaiko lautadetara daroan bidetik has daiteke, tradizionalki Pagomari bezala ezagunagoak direnak. Hemen, ordurarteko bidea utzi eta Txamenira igotzen den bidea hartzen da. Gailurra ekialderantz jarraituz, Txorrotxetara heltzen da.

Kanpo estekak
-------------

* euskal-herria.org webgunean

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268427

 |

* Wd Datuak: Q12268427
**Usher Etxearen hondamena** (ingelesez *The Fall of the House of Usher*) Edgar Allan Poe estatubatuar idazlearen kontakizun labur bat da. 1839ko irailean *Burton's Gentleman's Magazine* aldizkarian argitaratu zen.

2000an Koro Navarrok euskarazko itzulpena Poeren kontakizun laburrez osatutako *Kontakizunak* liburuaren argitaratu zuen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Jaun gazte bat bere haurtzaroko lagun baten etxalde zaharrera gonbidatua izan da: Roderick Usher artista erdi gaixo eta bitxia da. Roderick etxaldetik atera gabe bizi da, osasunez ere gaizki dabilen Lady Madeline arrebarekin batera. Usherrek zehaztu gabeko gaixotasun bat du, hortaz denak haren osasunaz kezkaturik daude, baina azkenean arreba hilko da. Bere gorpua kripta batera eramango dute, baina handik gutxira zoritxarreko amaiera bat eragingo duten gertakizun izugarriak gertatuko dira.

Zinema
------

* *House of Usher* (1960)

Kanpo estekak
-------------

* *Usher Etxearen hondamena* kontakizun laburra euskaraz irakurgai. *Kontakizunak*, Koro Navarro, Ibaizabal, 2000[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1197735
* Commonscat Multimedia: The Fall of the House of Usher

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 177363850
* GND: 4416784-2
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1197735
* Commonscat Multimedia: The Fall of the House of Usher
**Untzeta etxea** edo **jauregia** XVII. mendeko jauretxea da. Bergarako Bidekurutzetako 46. zenbakian dago eta Zabalotegi bidearen aurrean kokatuta dago. Ezaguna da izkina batean koloredun beiraz hornitutako behatokia duelako. Elementu hori 2019. urtean zaharberritu eta bere lehengo itxura berreskuratu zuen.

Behatoki hori jauregiko lorategi zabal begiratzeko diseinatu zen, nahiz eta gaur egun ez da hori nabaritzen, lorategia errotik aldatu zuelako kale berri baten irekierak.

### Untzeta etxearen lorategia

Arrizuriaga parkea izenarekin ezagutzen den arren, Untzeta jauregiaren lorategia da. XIX. mendearen bigarren erdialdean obra garrantzitsuak egin ziren Untzeta etxearen barruko zein kanpoko aldean. Beste birmoldaketa batzuen artean, paisaia motako lorategia diseinatu zuten garaiko modari jarraituz. Ortuak izandako lursailetan egin zuten, etxearen albo baten, nahiz eta gaur egun berriki eraikitako errepideak banatu egiten dituen jauregia eta haren lorategia.

XIX. mende amaieran Arrizuriaga jauregia eraiki zuten Untzeta jauregiaren lorategian; hortik izena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Arrizuriaga parkea txukundu eta herritarrendako zabalduko dute - Bergara» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-07-01).
2. ↑  Jardín del palacio de Untzeta (Bergara). Hemen ikusgai:

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65714713
* Commonscat Multimedia: Untzeta etxea

---

 |

* Wd Datuak: Q65714713
* Commonscat Multimedia: Untzeta etxea
**Pissis mendia** (gaztelaniaz: *Monte Pissis*) Argentinako Catamarca eta La Rioja probintzien arteko mugan kokaturiko geruza-sumendia da. 6.795 metroko altuera duenez, Andeetako hirugarren mendirik garaiena eta munduko bigarren sumendirik altuena da.

Izena
-----

Pissis baino lehen, **Nacimientos del Jagüe** eta **Pillanhuasi** (kitxuaz: *Pillanhuasi*) izenak izan zituen. Gaur egungo izena, *Comisión Chilena de Exploración del Desierto* delakoak jarri zion 1885ean, Pierre Joseph Aimé Pissis frantziar geografoaren omenez.

Ezaugarriak
-----------

Pissis mendia Argentinan dago osorik, Catamarca (iparraldean) eta La Rioja (hegoaldean) probintzien arteko mugan. Eskualde horretan munduko sumendirik garaienak daude:

* Ojos del Salado (6.891 m)
* Cerro Bonete Chico (6.759 m)
* Tres Cruces (6.749 m)
* Walther Penck (6.669 m)
* Incahuasi (6.610 m)

Andeetako mendilerroa eta Atacamako basamortuaren artean kokatuta dagoenez, eskualdeko klima lehorra da oso, eta ia ez du elurrik.

Igoerak
-------

Stefan Osiecki eta Jan Szcepanski poloniar mendizaleak izan ziren Pissis mendiaren gailurrera iristen lehenbizikoak, 1937ko otsailaren 7an.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Pissis, monte.*  montipedia.com (Noiz kontsultatua: 2015-09-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q586212
* Commonscat Multimedia: Monte Pissis

---

 |

* Wd Datuak: Q586212
* Commonscat Multimedia: Monte Pissis
**Varvara Nikolaievna Jakovleva** (errusieraz: Варвара Николаевна Яковлева) (1884 – 1941 edo 1944) errusiar boltxebikea izan zen.

Biografia
---------

1904tik alderdi horren kide izan zen. 1906an, 1910an eta 1913an atxilotu egin zuten (azken bietan presondegitik ihes egin zuen), eta azkenik 1914an atxilotu eta Astrakhan hirira deserriratu zuten, 1916a arte. Askatu zutenean, Moskuko boltxebikeen antolakundeko idazkari kargua eman zioten. 1917ko urriaren 10ean, Alderdi Boltxebikearen Komite Zentralak matxinatzea erabaki zuen bileran, aktak jasotzeko arduraduna izan zen.

Urriko Iraultzaren egunetan, Moskuko kaleko borroketan parte hartu zuen barrikadetan. 1918an, Brest-Litovskeko Ituna sinatzearen kontrakoa izan zen (ezkerreko komunistekin lerratu zen). 1918ko maiatzean, Txeka (Kontrairaultzaren eta Espekulazioaren Aurkako Errusia-Osoko Ohiz-kanpoko Komisioa) polizia sekretuan sartu zen, eta 1918ko maiatzetik 1919ko urtarrilera Txekako lehendakariorde (Dzerzhinskiren ondokoa) eta Petrogradeko Txekako buru izan zen.

Urte horretako martxoan, 1919an, Hornikuntzarako Herri-Komisariotzaren goi-kargudun izan zen, beraz Errusiako Gerra Zibilan politikan garrantzia handia izan zuen, elikaduraren banaketa eta soberakinen konfiskazioa gerra irabazteko erabakigarriak izan baitziren.

1920ko hamarkada hasieran, alderdiaren barneko ultraezkerreko joerarekin bat egin zuen, adibidez, sindikatuen inguruko eztabaidan. 1930tik 1937ra Sobietar Batasuneko Finantzetarako Herri Komisarioa (ministroa) izan zen. Hala ere, alderdiaren kontrako oposizio-zirkulu baten altxamendu planekin bat egiten zuela eta, 1937an atxilotu eta 1938an 20 urteko kartzela-aldiaz zigortu zuten, eta Bigarren Mundu Gerra zenean exekutatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5  Jakovleva, Varvara, *K17* 2017-05-16. CC0 Domeinu Publikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4536967
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 62441618
* ISNI: 0000 0000 1253 0173
* GND: 12290107X
* NKC: xx0264168

 |

* Wd Datuak: Q4536967
Urre orri bat.
**Urre orria** gainazalak urreztatzeko erabiltzen den urrezko xafla fin-fina da. Gehienetan 22 edo 23 kilateko urrea izaten da.

Urre orriak kolore askotakoak izan daitezke, hainbat metalen itxura emateko. Urre gorriko orriak (urrekarak) %92 urre hutsa izaten da, urre zuriko orriak (zilarkarak) %50 urre hutsa.

Artean
------

22k urre orriak idi ilezko eskuilaz ezartzen.
Urrezko orriak urreztatze sistema ohikoena izan da, Antzinako Greziako eskultura kriselefantinoetan edo X. mendeko Essengo Urrezko Ama Birjina estatuan esaterako. Erdi Aroko eskuizkribu marrazkidunek urre eta zilar ugari zuten, nahiz eta azken honek ez iraun oxidazioa dela-eta. Erdi Aroko margolanetan ere, sarri zerua urrekara izaten zen, batez ere margolan erlijiosoetan, XIV. mendeko Italian irudikapen egiazkoagoak erabiltzen hasi ziren arte. Gainazal urrekara marrazki geometrikoz estanpatuta zeuden sarri. Urre kolorea santu eta profeten buruko haloa adierazteko erabiltzen zen, edo jantzietako apaindurak egiteko.

Urre orriak zurezko estatua, lauki eta erretaulak edertzeko ere erabili izan da sarritan.

Arkitekturan ere erabili izan da, eraikuntza elementuak urreztatzeko, kanpoaldean eta barnealdean (kupulak, xehetasunak, burdinlanak...)

Sukaldaritzan
-------------

Urre orriak ez-toxikotzat hartzen dira janari-labela badute eta janaria apaintzeko erabili daitezke, sarri azkenburukoetan (pastelak eta). Indian adibidez, plater nagusia urre orriekin estaltzen da zerbitzatzeko unean, batez ere eztei oturuntzetan.

Ikus, gainera
-------------

* Urrebits
* Urrekara

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q929186
* Commonscat Multimedia: Gold leaf

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4243640-0
* LCCN: sh85055729
* NDL: 00565850
* AAT: 300264831
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q929186
* Commonscat Multimedia: Gold leaf
errodiozko kanpo geruza bat duen urre zuria.
**Urre zuria** edo **elektroa** (grezierazko ελεκτρον, anbarra) urre eta beste metal zuriren batekin, zilarra, platinoa, paladioa edo nikela kasu, eginiko aleazio bat da, askotan, dizdira handiko rodioz estalia (ispilu amaitua), nahasketa batzuetan emaitza bezala lortzen den metalaren dizdira leunki itzaliagatik. Aleazio hau, bitxigintzan asko erabiltzen da, bereziki platinoarentzako alternatiba merke bezala, platinoak, kopuru berean, hiru aldiz gehiago balioko bailuke. Denbora batez oso erabilia izan zen nahasketa batek, bi eta lau urre zati artean eta zilar zati bat du.

Kilateak
--------

Urrea, berez, 24 kilatekoa da, baina maneiagarri eta bigunegia da, eta, beraz, bitxigintzarako ez da batere egokia. Bitxigile, Zilargile eta Erlojugileen Espainiar Elkartearen arabera, Espainian gehien erabiltzen dena, 18 kilatekoa da, "lehen legeko urrea" bezala ezagutzen dena, eta %75 urre purua du, beste %25a, beste metal batzuei dagokielarik. Aleaziorik noble eta garestiena, paladioarekin da, argitu eta kolore zurixka bat ematen diona, "urre zuri" bezala ezaguna, zilarra erabiltzen denean lortzen denaren antzerakoa. Urrea eta kobrearen arteko aleazioari, "urre gorri" deritzo.

Azaleko narritadura
-------------------

Pertsona batzuk (gutxi gora-behera %13,5ak), urre zuriari alergia diote, edo oso minberak dira. Hau, aleazioren batzuk duten nikelaren erreakzioagatik gertatzen da. Erreakzioak, arinak izaten ohi dira eta erupzio batzuetara baino ez dira mugatzen. Hala ere, gaur egun, azala narritatzeko aukerak murrizten dituzten aleazioak egiten dira.

Zaintzak
--------

Batzuetan, urre zuria, 0,05 eta 0,5 nanometro arteko sendoera duen errodiozko kanpo geruza batekin galbanizatua dago. Sendoera txiki horren ondorioz, geruz honetan marraduraren bat gertatuz gero, metala laster herdoil daiteke, eta honek, are gehiago ahulduko du errodiozko geruza. Egokiena, 2 nanometroko geruza bat izango litzateke, denbora gehiago iraun dezan. Errodioa duen urre zurizko bitxi bat, berriz birlandu daiteke bitxitegi batzuetan.
Mizenasko lepokoa, K.a. XII
**Urregintza** **urregileek** edo **urreginek** metal preziatuekin edo horien aleazioekin egiten duten lan artistikoa da. Artisauak lantzen dituen metalak zilarra eta urrea edo metal preziatuak dira, edo sintesiak, esaterako, elektroa.

Historia
--------

Urrearekin eta zilarrarekin, historiaurretik, ontziak, apaingarri piezak, bitxiak, txanponak eta estatuak bezalako ugari fabrikatzen ziren, garaiko eta erabiltzen zituen herriaren estilo, apainketa eta gustuari jarraituz, zibilizazio nagusietatik igarota ikus daitekeen bezala .

Jatorriz, urre lanetan erabiltzen ziren teknikak oso sinpleak ziren. Hotzean mailutzeak forma desberdinak har zezaketen xaflak eta hariak ematen zituen. Geroago, baina garai goiztiarrean, berotzea eta fusioa erabili ziren. Aurrerapen teknikoek formen dibertsifikazioa suposatu zuten. Iberiar penintsulan, Brontze Aroaren amaieratik, pieza konposatuak eta lehen aleazioak dokumentatzen dira.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11202319
* Commonscat Multimedia: Goldsmiths

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4113771-1
* NKC: ph127641
* AAT: 300054048
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 9644

 |

* Wd Datuak: Q11202319
* Commonscat Multimedia: Goldsmiths
*Artikulu hau Gasteizko plazari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Plaza Berria».*

**Plaza Berria** edo **Espainia plaza** Arabako Gasteiz hiriburuko plaza bat da.
Zabalgunean dago, Andre Maria Zuriaren plazaren alboan, eta bertan dago Gasteizko udaletxea.

Neoklasiko estiloko plaza bat da, 62 m x 62 m inguruko oinplano laukizuzena du (220 x 220 oin gaztelar, zehazki). Urteen joan-etorrian, izen ugari izan ditu.

Historia
--------

1781an, orduko alkatea zen Ramon Maria Urbinak, Alamedako markesak, gainerako udal arduradunei plaza bat eraikitzeko proiektua aurkeztu zien, *Plaza Berria* izenaz. Izan ere, gasteiztarrentzat *Plaza Nagusi* bat egiteko ideia zuen, ordu arteko *Plaza Zaharra* (gaur egun Andre Maria Zuriaren plaza) zena ordezkatzeko.

1791an Justo Antonio Olagibel arkitektoak eraiki eta *Plaza Berria* izena jaso zuen, XIX. mendearen lehenbiziko bi hamarkadetan izen horrekin ezagutu zutelarik. 1820an aldiz Udalak 8 urte aurretik 1812ko Espainiako Konstituzioa edo *La Peparen Konstituzioa* aldarrikatu zenez *Konstituzio Plaza* izenez berrizendatzea erabaki zuen, plaza izen horrekin 1927 arte mantendu zelarik.

1927an garai hartako Alfontso XIII.a Espainiakoaren omenezko *Alfontso XIII.a plaza* izena jaso zuen. Ez zen hura errege baten ondorioz plazari izena aldatu zitzaion abagune bakarra izan, jada 1828an Fernando VII.a Espainiakoak Gasteiz bisitatzean *Jauregiaren Plaza Zentrala* izena jaso baitzuen.

1936ko abuztuaren 26an Espainiako Gerra Zibilaren hasieran frankistak Gasteizen nagusi bilakatzean, plazak lehenbizikoz *Espainia plaza* izena jaso zuen.

Azken garai honetan plazaren hasierako *Plaza Berria* izenera itzultzeko ahaleginak egin dira, baina ezin izan da horretarako adostasunik lortu. Hala ere, gasteiztarren artean izen herrikoi hori erabiltzeari inoiz ez zaio utzi.

Iruditegia
----------

* Gauez.Gauez.
* Gasteizko udaletxea.Gasteizko udaletxea.
* Arkupea.Arkupea.
* Sarrera.Sarrera.

Ikus, gainera
-------------

* Justo Antonio Olagibel
* Gasteizko udaletxea
* Plaza Barria (Bilbo)
* Gazteluko plaza (Iruñea)
* Konstituzio plaza (Donostia)
* Askatasunaren plaza (Baiona)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gasteiz** |

* *Plaza Berria* edo *Espainia plazaren* historia. Blogseitb.com **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7068646
* Commonscat Multimedia: Plaza de España, Vitoria-Gasteiz

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0005112

 |

* Wd Datuak: Q7068646
* Commonscat Multimedia: Plaza de España, Vitoria-Gasteiz
**Vasil Mikhailovitx Ivantxuk** (Ukraineraz: Василь Михайлович Іванчук; errusieraz: Василий Михайлович Иванчук) (Kopitxintsi, 1969ko martxoaren 18a) ukrainar xake jokalaria da eta Nazioarteko Maisu Handia.

80ko hamarkadaren amaieran hasi zen goi mailako xakean nabarmentzen. 1988an eskuratu zuen Maisu Handi titulua, eta urte berean munduko 10 jokalari onenen artean sartzea lortu zuen. 1989an Linaresko Torneo prestigiotsua irabazi zuen Karpoven aurretik. 1991n berriro irabazi zuen torneo hori, Kasparoven aurretik. Ordu arteko ibilbidea ikusita, askok Kasparov eta Karpoven ondorengotzat jotzen zuten, eta munduko txapelketa irabazteko hautagai sendotzat. Alabaina ordutik bere ibilbidea gorabeheratsua izan da. Gaitasun izugarria duen arren, orain artean ez du munduko txapeldun izaterik lortu eta ez da inoiz jokalari onenen zerrendako lehen postuan egon, nahiz eta hainbat aldiz lortu duen zerrendako 2. postuan egotea. Adituen ustez Ivantxukek partida garrantzitsuetan izaten duen urduritasunari zor zaio hori.

2002an FIDEren Munduko Xake Txapelketako finala jokatu zuen Ruslan Ponomariov herrikidearen aurka, non Ivantxuk zen faborito garbia, baina Ponomariov gailendu zen.

2004an Europako Xake Txapelketa irabazi zuen, 2007an Munduko Blitz Xake Txapelketa eta 2016an Munduko Rapid Xake Txapelketa.

SESBeko xake taldearekin urrezko domina irabazi zuen 1988 eta 1990eko Xake Olinpiadetan, eta Ukrainako xake taldearekin 2004 eta 2010ean (1996an zilarrezkoa eta 1998, 2000 eta 2012an brontzezkoa). Horrez gain, SESBeko Ukrainako xake taldearekin urrezko domina irabazi zuen 1989ko Taldekako Munduko Xake Txapelketan, eta Ukrainako xake taldearekin 2001ean (1993 eta 2015ean zilarrezkoa, eta 2011 eta 2013an brontzezkoa).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Vasil Ivantxuk*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Ingelesez)** Chessgames

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208229
* Commonscat Multimedia: Vasyl Ivanchuk

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 38965622
* ISNI: 0000 0000 4634 6649
* GND: 11918849X
* LCCN: no96009937
* NKC: js20211107931

 |

* Wd Datuak: Q208229
* Commonscat Multimedia: Vasyl Ivanchuk
**Vasiugango zingira** (errusieraz: Васюганские болота) mendebaldeko Siberiako lautada zingiratsua da. 53.000 km2-ko azalera du, eta Ob eta Irtyx ibaien artean hedatzen da, Novosibirsk, Omsk eta Tomsk oblasten artean. Hegoaldean Barabako esteparekin egiten du muga.

Bertan Vasiugan ibaiaren iturburua dago eta galzoriko espezie askoen eremua ere bada.

Vasiugango tragedia
-------------------

Aleksandr Solzhenitsinek padura hauek "herriaren etsaien" kanporatze handi baten helmuga zirela aipatu zuen, garaiko sobietar erregimenaren politika pertsona talde handiak kolonizatzeko aitzakiarekin indarrez bizitzeko egoki ez ziren eskualdeetara bidaltzea baitzen. 1930ean, Tomsketik Ob ibaian zehar 10.000 familia baino gehiago (60.000 eta 70.000 pertsona artean) bidali zituzten Vasiugango uhartetxoetara, tundra izoztuaren gainean ibiliz. Egun gutxiren buruan haur gehienak hil ziren, eta gainerakoak, elikagairik eta tresnarik gabe, leku horretan bizirik irautea ezinezkoa zela ikusi zuten. Atzera egin ezinik, itzulerako bidean metrailadore-guneak jarri zituztelako, bere aukera bakarra taiga hotzetan sakonago sartzea izan zen. Inor ez zen bizirik atera. Inguruko eskualdeetako herrixketako biztanleei helduen eta haurren gorpuak jasotzeko agindu zieten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ericson, Edward E. & Daniel J. Mahoney.  (2006). *The Solzhenitsyn reader: new and essential writings, 1947-2005.*  Wilmington: ISI Books, 300 or. ISBN 978-1-93385-900-2..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1363707
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 235233907
* GND: 4674732-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1363707
***Uzta-biltzaileak*** (danieraz: *Høstarbejdere*) Anna Ancher (1859–1935) paisaiaren generoan aditua izan zen margolari daniarraren olio-pintura da. 1905ean bukatu zuen. Ancher Skagengo margolarien partaidea zen. Obra txiki samar da (56,2 x 43,4 zm). Margolaneren elementuak sinbolikak dira. Skagengo museoaren bilduman dago gaur egun.

Anna Ancher eta Skagen
----------------------

Anna Ancher (jaiotzez Brøndum) Skagengo margolariak izenez ezagutzen den artisten taldeko kidea izan zen, Jutlandiako iparraldeko Skagen arrantzale herrian hazi eta loratu zen 1870eko hamarkadatik XX. mende hasierara arte. Bera izan zen Skagen jaio zen taldeko kide bakarra; bere aitak bertako denda orokorra eta hotela zaintzen zituen. Ancher Danimarkako artista piktoriko handienetako bat bezala hartzen da; bere lan asko etxeko eszenetako argi-jolasetan zentratzen dira, baina erlijio-gaiengatik eta bere ama zaharrarekin egindako lanengatik ere ezaguna da.

Deskribapena
------------

Lan honetan Anna Ancherrek gizon bat eta bi emakume erakusten ditu, Skagen inguruko soroetan uztarekin hasteko bidean. Ezohikoa da horrelako gaia Skagengo margolarien kanonean; hauek normalean bertako arrantzale komunitatearen bizitzan zentratzen ziren edo, bestela, etxe barruko eszenak irudikatzen zituzten. Irudia bi ataletan dago antolatuta: goiko zeru urdina eta behean zereal horia; uzta-biltzaileen irudiak soilik kolore-zatiak hausten du. Anna Ancherrek uzta-eszena batzuk ekoiztu zituen, guztiak antzekoak: uzta-biltzaileak eszenaren ardatz gisa ezartzen zituen. 

Labore helduen soroek ugalkortasunaren gaiarekin lotzen dute modu naturalean eta, aitzitik, taldearen aurrealdean sega daraman gizonak heriotzaren irudiekin lotzen ditu; Ancher bizitza eta heriotza uztartzen ari da, baina uztaren ordena eta lanaren banaketa ere irudikatzen ari da: tradizionalki gizonak segarekin mozten zuen uzta eta emakumeek lastoa eskuekin edo sardexka batekin biltzen zuten. Ancherren margolanak, gehienetan, ez dira obra sinbolistak, baina hau horrelako elemanutak erakusten ditu: 1893an Martha Johanseni (Viggo Johansen margolari lagunaren emaztea) gutun batean idatzi zuenez, pentsatu zuen «naturari atxikitzeko joera zuela arre, noizean behin Sinbolismo apur batek benetan ez du kalterik egiten».

Ancherrek uzta-eszena bat ekoizteko zuen interesa piztu izana agian Skagenen bere senarrarekin Michael Ancher-ekin partekatzen zuen etxetik gertu baserri asko zeudelako eta uzta garaian soroetatik pasatzen ikusiko zituen langileak. Halaber, beste artista batzuen antzeko gaiei buruzko margolanek ere inspiratu zuten, esaterako Vincent van Goghen lanak.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20890314

 |

* Wd Datuak: Q20890314
**Perifrasi**, grezieratik hartutako hitza, περί eta φράζειν, euskaraz "itzulinguru bidez mintzatzea" esan nahi du. Pentsamendu figuren artean kokatzen den baliabidea da. Baliabidearen oinarria hitz bat esanahi bereko beste hitz multzo batez aldatzean datza; beraz, itzulinguruka hitz egitea da. Perifrasia zehar aipamenarekin dago lotuta.

Adibideak:

Animalien erregea = lehoia
Azken hatsa bota zuen = hil zen
Askotan kontzeptu bat bere ezaugarrien bidez azaldu egiten da:

Munduko felidae azkarrena: gepardo
Gipuzkoako itsas-hezegune nagusiak: Txingudi
Baliabide honekin estiloa hanpatu egiten da eta, aldi berean, errepikapenak saihesteko modua da. Perifrasi literatura-genero guztietan erabiltzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Xabier Altzibar, 642.or.

Bibliografia
------------

* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 641-642.or. Xabier Altzibarren artikulua.
* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*. Bartzelona: Ariel, 1982. 314-315.or.

Kanpo estekak
-------------

* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1095194
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph216781

 |

* Wd Datuak: Q1095194

Ikus, baita ere
---------------

* Zehar aipamena
Proteina globular baten egitura tridimentsionala (hemoglobinarena).

  

**Proteina globularrak** itxuraren arabera sailkaturiko proteinak dira, dauden hiru motatako bat (besteak zuntzezko proteinak eta bitartekoak izanik). Zuntzezko proteinen aldean uretan disolbagarriagoak dira, disoluzio koloidalak osatuz.

Proteina hauen egitura tertziarioa esferikoa da, kate polipeptidiko tolestuek itxura hori hartzen baitute. Proteina hauetan talde apolarrak (hidrofoboak) molekularen barnealdean kokatzen dira, uraren kontaktua saihesteko. Talde polarrak, aldiz, kanpoalderuntz orientatuta daude. Elkarrekintza hidrofobo eta hidrofilo horiek molekularen itxura espazialean eragina handia izaten dute.

Proteina askok egitura globularra dute: entzima gehienek, intsulina hormonak, immunoglobulina guztiek, hemoglobinak, etab.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q901969
* Commonscat Multimedia: Globular proteins

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q901969
* Commonscat Multimedia: Globular proteins
**Victoria "Vicky" Sauze Valdez** (San Miguel de Tucumán, Argentina, 1991ko uztailaren 21a) argentinar kirolaria da, belar hockeyan lehiatzen dena.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu Argentinako taldearekin, Herbehereen atzetik eta Erresuma Batuaren aurretik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Agustina Albertario, Agostina Alonso, Noel Barrionuevo, Valentina Costa Biondi, Emilia Forcherio, Agustina Gorzelany, María José Granatto, Victoria Granatto, Julieta Jankunas, Sofía Maccari, Delfina Merino, Valentina Raposo, Rocío Sánchez Moccia, Micaela Retegui, Victoria Sauze, Belén Succi, Sofía Toccalino eta Eugenia Trinchinetti-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Vicky Sauze» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Vicky Sauze» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q45318907

 |

* Wd Datuak: Q45318907
Philippe Wéry, Belgikako txakurkros txapelduna
**Txakurkrosa** txakur bati lotuta egiten den kross lasterketa da, bereziki neguan praktikatzen dena. Mushing delakoaren modalitateetako bat da. Normalean lurzoru gainean egiten da baina batzutan elur gainean ere lehiatzen da. Orokorrean 5 eta 10 kilometro artean izaten dituzte txakurkros lasterketek. Lasterketa gehienak egun bateko probak izaten dira, baina badaude gutxi batzuk etapa ezberdinetan zehar lehiatzen direnak. Lasterketa hauek erabat lauak izan daitezke edo menditusak eta teknika handiko lasterketak. Euskal Herrian batez ere bigarren motako lasterketak egiten dira, bertako orografiarengatik.

Europa mailan zaletasun haundia duen kirola da, eta Euskal Herrian bertan ere geroz eta ezagunagoa da. 2008 urtean izan zen Euskal Herrian lehiatu zen aurrenengo lasterketa, Errenteriako txakurkrosa. Geroztik kirol hau asko hazi da. Gaur egun Gipuzkoan 6 lasterketa daude eta hauek Gipuzkoako txakurkos liga osatzen dute. Bizkaian beste bi proba lehiatzen dira. Nafarroan ere txakurkros lasterketa bat antolatzen da. Txakurkros taldeei dagokionez, Gipuzkoan 4 txakurkros talde daude.

Ikus, gainera
-------------

* Gipuzkoako Txakurkros liga
* Txakurkrosa Oarsoaldean

Kanpo estekak
-------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q958677
* Commonscat Multimedia: Canicross

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph487831

 |

* Wd Datuak: Q958677
* Commonscat Multimedia: Canicross