Rosario eta Antonio, 1943 inguruan.
**Florencia Pérez Padilla**, ezaguna **Rosario** ezizenez (Sevilla, 1918ko azaroaren 11 - Madril, 2000ko urtarrilaren 24a) sevillar flamenko-dantzaria, aktorea, enpresaburua eta irakaslea izan zen. Bikote profesionala osatu zuen Antonio flamenko-dantzari handiarekin 1928 eta 1952 artean, Rosario eta Antonio goitizenarekin.

Biografia
---------

### Hasiera

Sevillan jaio zen 1918an eta Madrilen hil zen 2000ko urtarrilaren 24an. Bere haurtzaroko oroitzapenak familiaren dantzarako zaletasunen eta inguruko bisitari artistikoen artean banatzen dira; hain zuzen ere, 'Ronco' goitizena zuen Manuel Pérez aitak, auzoan zuen edari-kioskokoak. "Gauero, jendea kafetegi kantarietatik ateratzen zenean, aitaren kioskora joaten zen jaia jarraitzera. Bere hitzetan:

> *Hantxe zeuden beti Ortega, Gallo edo Cagancho familiak. Estrellita Castrok balkoira irten eta kantatu egiten zuen, eta nire etxetik La Niña de los Peines eta Niño Ricardo asko pasatzen ziren. Baina gehien gogoratzen dudana Manolo Caracol da, nik baino bi urte gehiago zituena... Bera zen nire maitea".*
> 
>

Lan ibilbidea
-------------

### Dantzari

Bederatzi urterekin Realitoren Akademian hasi zen dantza-ikasketak egiten, eta hamar urterekin Antoniorekin bikotea osatu zuen, hurrengo hogeita hamar urteetan bere dantza-bikote egonkorra izango zenarekin. Rosariok zioenez, bere maisuak, Realitok, ez zuen asko irakasten, "birak ematen genituen, batetik, eta, bestetik, txaloak jotzen genituen eta beste zeozertxo", baina hain izaera bizia zuen, oso konpainia onak ematen zizkiona. "Argala zen, gauza gutxi, baina beti oso ondo jantzita egoten zen, kapela eta kapa zuela, eta festa guztietan izena ematen zuen, non emakumeak diruz liluratzen baitzituen dantzatzen erakusteko." Sevillako *Los chavalillos* izenarekin hasi zuen karrera profesionala bikoteak. 1928an egin zuen lehen emanaldia, Sevillako Duque antzokian. Urte horretan bertan, Ekialdeko Pasajean dantza egin zuten, Karlos infantearen omenez egiten zen jai batean, eta urte berean ere lehen irteera egin zuten atzerrira, Liejako Nazioarteko Ferian (Brusela) dantza egitera.

1929an, Alfontso XIII.aren eta Victoria Eugenia Batteenbergekoaren aurrean dantzatu zuten, Espainiako erregeen aurrean, Sevillako Erakusketa Iberoamerikarrean (1929), antzerki-emanaldiekin batera, kontzertu kafetegietan, jai pribatuetan eta Gurutzetako maiatzeko jai tradizionaletan dantzatzen zuten. Hainbat irakaslerekin, hala nola Oterorekin, bere parekintzailetasunarekin jarraitzen zuten bitartean, Periket-en dinastiaren fundatzailearenetik, Angel aitonarenetik, igaro ziren, eta harekin ikasi zuten Bolera Eskola, orduan "zapatillazko dantzak" deiturikoa eta Espainiako dantza klasikoa. Juana la Macarrona ospetsuaren etxera ere joaten zen Rosario. Artista horrengandik ikasi zituen haren ikusleek hainbeste maite zituzten *pozak*, eta Frasquillo maisuaren klaseetara joaten zen Antonio. Frasquillo maisuak bere urte distiratsuetan hainbesteko ospea eman zion *farruca* dantzatzen erakutsi zion.

'Sevillako mutikoak' Quica artistaren ondoan hasi ziren Sevillan Kursaal tablao flamenkoan, baita Pastora Pavón, Pepe Pinto edo Manuel Vallejo flamenko-kantariaren ondoan. Ordura arte flamenkoa zuten aurkezpen-gutun, eta *pozak*, *farruca* eta Bolera-eskolako errepertorio horrekin noizean behin Bartzelonara joan ziren 1930eko hamarkadan. Vicente Reyes maisuarekin topo egitea funtsezkoa izan zen bere karreraren bira artistikorako. Harekin hasi ziren musika klasikoko koreografia-lanak dantzatzen, hala nola Ravelen *Boleroa* edo Enrique Granadosen *V. dantza*.

### Amerikako egonaldia

Bartzelona izan zen 12 urtez baino gehiagoz ikusi zuten Espainiako azken hiria. Izan ere, gerra zibila hastearekin, Frantziako hegoaldera joan ziren. Han, errepublikar agintariek errekrutatuta, galatan dantzatu zuten, kanpainako ospitaleetarako dirua biltzeko. 1937an, Marquesi barietate-enpresaburuak bikotea kontratatu zuen Amerikan bira bat egiteko, eta hamabi urtez egon ziren han.

Argentinarantz abiatu ziren Maravillas antzokian debutatzeko, *Las maravillas del Maravillas* ikuskizunarekin, Carmen Amaya eta beste artista espainiar batzuekin batera. Argentinatik Txile, Peru, Kolonbia, Venezuela, Kuba eta Mexikora igaro ziren. Interin batean Argentinara itzuli ziren, Teatro Esplendido eta Buenos Aireseko Ateneo Antzokian kantatzeko. Hantxe eman zuten lehen Dantza Kontzertua. Hego Amerikako bira Brasilen errematatu zuten, 1939an.

Amerikan, Rosariok, ospea ez ezik, maitasuna ere aurkitu zituen. 1942an, Silvio Masciarelli pianista italiarrarekin ezkondu zen, Rafael Solé gitarristarekin Buenos Airesen elkartu ondoren. Eztei-lekuko izan ziren Pedro Vargas eta Mario Moreno "Cantinflas". Handik urtebetera, Rosariok izan zuen seme bakarra erditu zuen, Rafael, eta Encarnación López la *Argentinita* mitikoak babestu zuen. 

Berrogeiko hamarkadan, New Yorkeko Waldorf-Astoriako Jai Aretorako kontratatu zituzten. Hala, Estatu Batuetako ateak ireki zizkieten, eta zazpi urte eman zituzten Hollywooderako bidaiekin areto horretan, izen artistikoa aldatu zuten Rosario eta Antonio, ordena aldatuta, eta hiru filmetan parte hartu zuten: *Las chicas de Zigronawd* , James Steward eta Lana Turner-ekin; *Hollywood's canteen* (1944) Bette Davis, Joan Crawford eta Ronald Reagan protagonistekin eta *Panamericana*.

> "Tyrone Power, Gina Lollobrigida *eta* Judy Garland-en *lagun handia ginen.* *Filmatzen amaitzen genuenean, haiek gure kamerinora etortzen ziren sevillanak dantzatzen ikastera. Eta gauez, Ciro's dantzalekura joaten ginen eta oso ondo pasatzen genuen*". 
> 
> 

1943an, New Yorkera itzulita, Carnegie Hall antzokian aurkeztu ziren, talde handixeago batekin, eta *Corpus Christi* antzezten zuten Sevillan ( Isaac Albéniz). Lortu zuten arrakastak kontratu ugari ekarri zizkien, 1944 eta 1946 artean, Estatu Batuetako hiri garrantzitsuenetan jarduteko, Etxe Zurian Franklin Delano Roosevelt presidentearen aurrean. New Yorken, Rosario eta Antoniok Salvador Dalirentzat posatu zuten, eta hark erretratu bikaina egin zien.

1946an Mexikora joan ziren, eta *Sarasateren Zapateatu* ospetsua estreinatu zuten Arte Ederren Antzokian, banakako dantzako koreografia nagusia. Kuban, Uruguain, Perun, Txilen eta 1948an bigarren aldiz Argentinan, Buenos Aireseko Udal Antzokian eta Colonen. 

Amerikako hamabi urte horietan, bikote horren lan koreografiko eta adierazgarria oso zabala izan zen. Zapateatuaz gain, Larragako *Viva Navarra jota* eta *Zorongo ijitoa* funtsezko bi pieza izan ziren bere ibilbidean. Granadosen *Goyesca* delakoen aukeraketa zuten eta Joaquín Turinaren, IX. eta VII. dantzak (Valentziakoak), Albénizen *el* *Sacromonte*, l*a Malagueña* eta *Sevilla*. *El Café de Chinitas*, Federico García Lorcaren letrekin. Eskolako dantzena: Mantxako segizioak, *okinak*, boleroak, *sevillanak* eta Huelvako fandangoak. Manuel de Fallaren *El amor brujo* eta *El sombrero de tres picos* filmen aukeraketak ere egin zituzten, artean ballet moduan ebatzi gabe. Eta azkenik, inspirazio amerikarraren eta karibetarraren testigantza *El* *manisero* eta *Jarana yucateca* dantzetan.

Espainiara 1949ko urtarrilaren 27an itzuli ziren, Fontalba antzokira. Saioaren buru izan ziren bi izenak, baina Sevillako *Los Chavalillos* titulua jarri zuten. Ikusleen eta kritiken aldetik arrakasta handia izan zuten, ia bi hilabeteko ustekabeko egonaldiarekin. Aste Santuan Sevillan aurkeztu ziren, San Fernando antzokian, arrakasta handiz. Udaberrian hasi zuten biran Europara joan ziren, Parisko Champs Elysées antzokira, eta Italia, Suitza, Danimarka, Suedia, Ingalaterra, Belgika eta Eskozian jarraitu zuten 1949ko Edinburgoko Jaialdietan eta Herbehereetako Nazioarteko Jaialdian. Israelera joan eta Europan bigarren aldiz ibili ziren: Palais Chaillot, Pérgola eta Cambridge antzokietan barrena. Tangerrerako hegaldia. Estatuko gizonen jaietan dantza egitea eskatu zieten: Espainian, Frantzian, Egipton, Faruk. Hiru urteko bira atsedenik gabe, beti arrakastatsu.

### Antonioren banantzea

Espainiara itzuli eta hiru urtera, Rosario eta Antonio banandu egin ziren. Bere biografian, Rafael Salama autoreak bi artistek protagonista izan zituzten borrokei buruz hitz egin zuen: 

> *"Ikusleen sinesgaiztasunaren aurrean, Rosario eta Antoniok zaplastada ikuskizun tragikomiko erantsia eskaintzen zuten Europako eta Espainiako emanaldien azken zatian. Ikuskizun horietan, teloi-jaitsierak, polizia-eskoltak, baten desegiteak eta bestearen kontratua ez betetzeagatiko apelazioak izan ziren".*
> 
> 

### Enpresaburu

1953an konpainiak sortu zituzten, bakoitzak bere aldetik. Antoniorentzat, dantza espainiarra sorkuntza koreografiko handietan aritu zen, *El amor brujo* edo *El sombrero de tres picos* balletekin egin zuen bezala. Rosariok lan indibidualizatuago baten alde egin zuen, izar gisa agertzen zen muntaien alde, goi-mailako dantzariekin batera, besteak beste, Juan Quintero, Juan Alba eta Miguel Sandoval lagun zituela. 

1955ean, Rosario hautatu zuten Granadako Zinemaldian parte hartzeko Generalifeko lorategietan. Hantxe estreinatu zuen *Sortilegio de la luna* balleta. 1958an Bruselako Erakusketa Unibertsalaren pabiloian dantza egin zuen.

Hainbat urtetan zehar hainbat talde izan zituen, eta horietatik dantzariak gailendu ziren. Baina Rosario enpresaburu gisa ibiltzeak Antoniok baino jarraipen txikiagoa izan zuen. Bere koreografiak, oro har, harentzako eta dantzari batentzako edo birentzako muntaketetara mugatzen ziren, eta ez ziren talde handietara iristen. Hala ere, bi hamarkadatan lan handia egin zuen, bai Espainian bai atzerrian. Hainbat alditan, 1962tik 1965era bitartean, Antonioren konpainian dantzatu zen berriro gonbidatu gisa, eta biek batera arrakasta zaharrak ekarri zituzten gogora.

Rosariok Antoniori buruz esan zuen: 

> *"Gure desberdintasunak gorabehera, beti esango dut Antonio inoiz izan den dantzari espainiar onena izan dela.* *Fenomeno bat zen. Haren atzekoek, denek imitatu dute, nolabait".*
> 
> 

### Irakasle

Eszenatokitik alde egin ondoren, Rosariok irakaskuntzan jardun zuen, eta haren ikasleen artean Elena eta Cristina infantak zeuden, Zarzuela Jauregiara joaten zen eskolak emantera Errege Etxeko auto batean. 

Rosarioren izena eta irudia biziagoa izan zen Antonioren bikotekidea izan zen urteetan. Banantzea onuragarriagoa izan zen Antoniorentzat: Antonio Ruizek Vicente Escuderorekin eta Antonio Gadesekin partekatzen du .Espainiako dantzaren tronua, baina "bere bikotekide" gisa gogoratzen dute beti, bere izena iritzi publiko handira ez da pasatu, bikotekide izan zuen Antoniorekin gertatu den bezala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Roger Salas. Muere la bailarina Rosario, legendaria pareja de Antonio, Diario EL PAÍS 27/1/2000

Kanpo estekak
-------------

* Flamenkoaren hiztegi entziklopediko ilustratua*. Espainia: Cinterco.*
* Flamenkoa bizitzeko artea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20006551
* Commonscat Multimedia: Florencia Pérez Padilla

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 11621641
* ISNI: 0000 0001 1556 2864
* BNA: 000030455
* BNE: XX4579767
* BNF: 14825916k (data)
* LCCN: n98049847
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q20006551
* Commonscat Multimedia: Florencia Pérez Padilla