recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bolxoi Uzen** (errusieraz: Большой Узень; kazakheraz: Үлкен Өзен, *Úlken Ózen*) Errusiako Saratov oblasta eta Kazakhstango Mendebaldeko Kazakhstan probintzia zeharkatzen dituen ibaia da. 650 kilometroko luzera du eta 15.600 km²-ko arroa. Ibaia, Obxtxi Sirt mendilerroan jaiotzen da, eta, orokorrean, hegoalderantz doa, Kaspiar sakonuneko estepen zehar. Mendebaldeko Kazakhstanen amaitzen da Kamix-Samarkije izeneko laku eta zingira txikien sare batean. Mali Uzen Mali Uzen ibaiaren paraleloan doa, 50 kilometro mendebaldera.

Ibaiak daraman ur gehienen jatorria elurraren urtzearena da. Ur goraldien garaia apirilean izaten da, udan partzialki lehortuz. Novouzensk hiriaren parean, batez besteko emaria 7,3 m³/s eta 393 m³/s artekoa da, eta izotzaren azpian egoten da normalean abendua eta martxoaren amaiera eta apirilaren hasiera bitartean.

Ibaiko ura edateko urez hornitzeko eta ureztatzeko erabiltzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzandiaren errusieraren **transkripzio-taularen** arabera egindako itzulpena

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1514184
* Commonscat Multimedia: Bolshoy Uzen

---

 |

* Wd Datuak: Q1514184
* Commonscat Multimedia: Bolshoy Uzen
**Furongiarra** Kanbriarreko laugarren eta azken saila eta garaia da. Miaolingiarraren gainetik eta Behe Ordoviziarraren azpitik dago. Nazioarteko Estratigrafia Batzordeak bere hasiera duela ~ 497 milioi urte, eta bere amaiera duela ~ 485,4 ± 1,9 milioi urte definitzen ditu. Hiru estaitan banatzen da: Paibiarra, Jiangshaniarra eta 10. estaia, oraindik izen ofizialik gabea.

Izena
-----

Furongiarra Kanbriarreko «4. saila» izenez ere ezagutzen da, izen formalaren aurretik, eta antzinako «Goiko Kanbriarra» terminoagatik, «Hunaniarra» terminoaren baliokidea dena. "Furongiar" izena Nazioarteko Estratigrafia Batzordeak berretsi zuen 2003an. Furong-ek (芙蓉) txineraz «uso-belar» esan nahi du, eta Hunan eskualdeari buruz ari da, «uso-belar estatua» izengoitiz ezagutzen dena.

Definizioa
----------

Furongiarraren beheko muga saileko lehen estaiko (Paibiarra) GSSParen berdina da. *Glyptagnostus reticulatus* trilobite espeziearen lehen agerpenarekin hasten da, duela ~ 497 milioi urte inguru. Goiko muga beheko muga eta hurrengo serieko lehen solairuko GSSPa da, Ordoviziarreko Tremadoca, *Iapetognathus fluctivagus* konodontoaren lehen agerpenarekin, duela 485,4 ± 1,9 milioi urte inguru.

Biostratigrafia
---------------

Furongiarreko hiru estaietako biren hasiera trilobite baten lehen agerpena da. Paibiarraren hasiera *Glyptagnostus reticulatus* lehen agerpena da, eta Jiangshaniarraren hasiera *Agnostotes orientalis* espeziearena da. Oraindik izenik gabeko 10. estaiko hasiera *Lotagnostus americanus* trilobitearen edo *Eoconodontus notchpeakensis* konodontuaren lehen agerpena da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Geologic Timescale Foundation. *GSSP Table - Paleozoic Era.* .
2. 1 2   Peng, Shanchi; Babcock, Loren; Robison, Richard; Lin, Huanling; Rees, Margaret; Saltzman, Matthew.  (2004-11-30). «Global Standard Stratotype-section and Point (GSSP) of the Furongian Series and Paibian Stage (Cambrian)» *Lethaia* 37 (4): 365-379. doi:10.1080/00241160410002081..
3. ↑   **(Ingelesez)**  *GSSP for the Paibian.* .
4. ↑   **(Ingelesez)**  *GSSP for the Cambrian - Ordovician Boundary.* .
5. ↑   **(Ingelesez)**  *GSSP for Jiangshanian.* .
6. ↑   Landing, E.; Westrop, S.R.; Adrain, J.M..  (2011-9-19). «The Lawsonian Stage - the Eoconodontus notchpeakensis FAD and HERB carbon isotope excursion define a globally correlatable terminal Cambrian stage» *Bulletin of Geosciences*: 621-640. doi:10.3140/bull.geosci.1251..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1269670
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1269670
**József Koszta** (Brașov, 1861eko martxoak 27 – Budapest, 1949ko uztailak 29) margolari hungariarra izan zen. Bere lan garrantzitsuenen artean daude: *Neska geranioekin* eta *Emakumea platerak lehortzen*.

Biografia
---------

The Koszta József Múzeum, Szentes hirian, 2007
József Koszta hainbat arte eskoletan hezi zen, esate baterako, Municheko Arte Ederren Akademian, beka baten bidez 1891n. Gyula Benczúr Maixu eskolan ere ikasi zuen eta Károly Lotz eta Bertalan Székely artistekin. Szolnok Arte Koloniako kide bihurtu zen eta denbora luzez lan egin zuen bere kontura landetxe batean, paisaiak margotzen zituen István Nagy margolariarekin batera.

Lana
----

József Kosztaren ikuspuntu artistikoa 1920ko hamarkadan bilakatu zen. Errealismoa zuen lanerako estiloa eta nekazarien lana erretratatu zuen, tono indartsuko koloreen bidez eta argiaren eta itzalaren arteko kontrastea azpimarratuz. Bere lana aurrera zihoala, kolore argiak erabiltzen hasi zen, hondo ilunen gainean. Bere lana joria izan zen eta arlo ia guztiak jorratu zituen: erretratuak, genero margolanak, bodegoiak eta paisaiak.

Oroitzapenak eta omenaldiak
---------------------------

1949ko uztailaren 29an, bere heriotza baino lehen, Szenteseko museoari eman zizkion bere lanak eta, horregatik, bere omenez izena aldatu zioten eta Koszta József Múzeum izena jarri zioten.

Era berean, Szentes hirian, bere omenez kale bati eta eskola bati jarri zioten bere izena. 1999an, Budapest hiriak bere omenezko memoriala eraiki zuen. 2005ean, Szentes hiriak Oroimen lore koroa bat jarri zuen József Kosztaren hilobian, hala ere, geroagoko ikerketek azaldu dutenez, József Koszta beste leku batean hilobiratu zuten, izenik gabeko hilobi batean. Hori horrela, 2008an bere aztarnak lekualdatu zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *"Koszta József sztéléje - 1969 - szentesi-barangolo".*  (Noiz kontsultatua: 2021-03-23).
2. ↑    *Koszta József Múzeum.* .
3. ↑    *Google Maps.* .
4. 1 2    ". *koszta-szentes webgunea.* .[*Betiko hautsitako esteka*]
5. ↑    *"Látogatás nagyjaink sírjainál".* .
6. ↑    *"Hazahozták Koszta József földi maradványait".* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1119767
* Commonscat Multimedia: József Koszta

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 121867211
* ISNI: 0000 0001 1701 9830
* BNF: 16984089r (data)
* GND: 1018230823
* LCCN: nr90024754
* SNAC: w6cz4gr2
* SUDOC: 253193451
* ULAN: 500003198
* RKD: 129028

 |

* Wd Datuak: Q1119767
* Commonscat Multimedia: József Koszta
**Kalifornia Behereko basamortua** Mexikoko Kaliforniako penintsulako ekoeskualde bat da. Ekoeskualdeak 77.700 kilometro koadro hartzen ditu, Hego Kalifornia Beherea eta Kalifornia Beherea estatu gehienak hartzen ditu.

Kokapena
--------

Kaliforniako penintsularen mendebaldeko malda gehiena hartzen du. Ozeano Bareak mugatzen du mendebaldean, eta Independentziaren mendilerroak ekialdean. Iparraldetik, Kalifornia Behereko basamortutik Kaliforniako txaparral eta basoetarako trantsizioak. Penintsulako hegoaldeko muturra San Lucano sastraka xerofilo ekoeskualdearen barruan dago. Iparralderantz, Juarez mendilerroa eta San Pedro Martiria pinu-enbrinozko basoak daude.

Klima
-----

Klima lehorra eta subtropikala da. Euriteak urriak badira ere, Ozeano Bareak hezetasun apur bat eskaintzen du eta tenperatura moteltzen du Sonorako basamortuarekin alderatuta, Independentzia mendikatearen ekialdeko hegalean dagoena.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q804072
* Commonscat Multimedia: Baja California Desert

---

* **Lekuak**
* WWF: NA1301

 |

* Wd Datuak: Q804072
* Commonscat Multimedia: Baja California Desert
**Kenosha konderria** (ingelesez: *Kenosha County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Kenosha da. 2010eko zentsuaren arabera 166.426 biztanle zituen, Kenosha kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kenosha konderriak 1.952,89 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.248,44 ura dira. Beste 704,45 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 85,22 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 166.426 pertsonetatik 149.484 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 19.592 dira. 10.655 beltzak edo afroamerikarrak. 513 amerikar natiboak ziren eta 67 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.343 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 177 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.187 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495315
* Commonscat Multimedia: Kenosha County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127855270
* ISNI: 0000 0004 0395 6307
* LCCN: n81118417
* **Lekuak**
* OSM: 1799448
* TGN: 1002537

 |

* Wd Datuak: Q495315
* Commonscat Multimedia: Kenosha County, Wisconsin
Kazakhstango mapa
Kazakhstan munduko bederatzigarren estatu zabalena da, gaur egun 2,7 kilometro karratuko azalera baitu. Sarri, *Asia Erdialdeko* herrialdetzat jotzen da dituen lotura linguistiko, kultural eta politikoak direla-eta, batez ere SESBeko herrialde ohiekin. Baina mendebaldea Europako zati bat da, kontinentea Ural mendietan amaitzen dela esaten baita. Horrela, Kazakhstan Asia eta Europan kokatzen da, hots, Eurasian.

Estatu itsasgabetzat jotzen da, Kaspiar Itsasoa ez baitago munduko beste itsaso eta ozeanoekin lotua.

Mugak
-----

Aral Itsasoa, duela 50 urteko azaleraren erdira txikitua.
Lehorreko mugak 12.012 km luze dira. Hauetatik:

* 6.846 km Errusiarekin,
* 2.203 km Uzbekistanekin,
* 1.533 km Txinarekin,
* 1.051 km Kirgizstanekin,
* 379 km Turkmenistanekin.

Kazakhstanek kostalde luzea du bi itsaso itxiekin:

* 1.894 km Kaspiar Itsasoarekin,
* 1.070 km Aral Itsasoarekin, bi zatitan banatua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1800196
* Commonscat Multimedia: Geography of Kazakhstan

---

 |

* Wd Datuak: Q1800196
* Commonscat Multimedia: Geography of Kazakhstan
Harrapatutako ale bat.
**Karramarro gorri erraldoia**, **Kamchatkako karramarroa**, edo **Alaskako txangurru**, (***Paralithodes camtschaticus***) krustazeo decapodo litodido espeziea da. Bering Itsasoan bizi da. Haren arrantzak garrantzi handia du zeren eta espeziea gastronomian oso baloratua baitago, baita gurean ere. Errusiatik potoetan mundu osoan saltzen da. Komertzialki **Errege Karramarro Errusiarra** eta **Urre Gorria** izenekin zabaldu da. Jendartean **txaka** esaten zaio, izen komertzial baten moldaketa (*Chatka*).

Ezaugarriak
-----------

Oso karramarro handia da: oskolaren zabalera 28 zm-koa izan daiteke eta hanken banaketa 1,8 metrokoa. Animaliaren kolorea ez da gorria baina sukaldatu ondoren kolore hori hartzen du. Naturan Borgoina kolorekoa da. 12 kilo izan ditzake eta 20 urteko biziraupena iza dezake.

Banaketa
--------

Jatorriz Bering Itsasoan bizi da, Ozeano Barearen iparraldean, Kamtxatka penintsulatik eta Alaskatik gertu. Bere balore komertzial handia dela eta, artifizialki, beste zonaldetan ere sartu da, esaterako Murmansk fiordoan eta Barents itsasoa. Halaber, itsaoaren beroketari esker espeziea zabaltzen ari da arazo ekologiko handiak sortuz.

Gezurrezko karramarroa
----------------------

Azken urtetan surimiz egindako imitazioa zabaldu da. Sabore eta nutrizio aldetik ez du ezer ikusirik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Jensen, Gregory (2004). "Order:Decapoda". In Hutchins, Michael. Grzimek's Animal Life Encyclopedia. 2. Detroit: Thomson-Gale. p. 208. ISBN 0-7876-5362-4.
4. 1 2
5. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q721171
* Commonscat Multimedia: Paralithodes camtschaticus
* Wikispecies Espezieak: Paralithodes camtschaticus

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85003169
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Paralithodes\_camtschaticus
* BOLD: 25186
* Dyntaxa: 245264
* GBIF: 2224359
* GlobalSpecies: 1062737
* ITIS: 97935
* NCBI: 6741
* WoRMS: 233889
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 5773W04U1H

 |

* Wd Datuak: Q721171
* Commonscat Multimedia: Paralithodes camtschaticus
* Wikispecies Espezieak: Paralithodes camtschaticus
***Kaz II*** "mamu belaontzi" bezala ezagututa 9,8 metroko katamarana, hau da, errekreo itsasontzia zen. Kaz II hutsik Australiako ipar ekialdean agertu zen, lehorretik 163 kilometrora, 2007ko apirilaren 20an. Antza bertan hiru gizon egon behar ziren baina ontzia inor gabe aurkitu zen. Hiru gizon horien zoria ez da ezagutzen eta horrek kasuari misterio kutsu handia eman dio. Jende askok Mary Celeste mamu ontziaren kasuarekin parekatu du.

Historia
--------

*Kaz II* Airlie Beachtik atera zen, 2007ko apirilaren 15ean. Bidaiaren lehenengo helburua Townsville zen baina asmoa Australiako iparraldetik mendebalde aldera joatea zen. Hiru egun ondoren, apirilaren 18an, helikoptero batek itsasontzia ikusi zuen eta nora ezean zebilela informatu zuen, Koral Hesi Handiatik gertu; azken horrek arrisku handia suposatzen zuen eta, ondorioz, bilaketa aktibatu zen. Apirilaren 20an itsas autoritateek katamarana aurkitu eta abordatu zuten. Bertan ez zegoen inor. Queensland Emergency Management Officeren arabera, katamaran barruan dena zegoen ondo: mahaia jateko prestatuta, ordenagailua piztuta, motorra martxan. Emergentzia sistemak eta GPSa ondo zeuden, bestetik. Elementu arraro bakarrak bela baten urradurak eta salbatxaluparen eza; dena dela, ezin izan zen jakin portutik atera zirenean salbatxalupa zuen ala ez. Itsasotzian ere bideo bat aurkitu zen eta horri esker, noraezean gelditu baino lehen, hiru gizonak lasai asko zeudela ikusten zen.

Egoera ikusita, bilaketa opezio handi bat martxan jarri zen, bai itsasoan baita itsasertzean ere. Ez zuten ezer aurkitu eta apirilaren 25ean bilaketa bertan behera utzi zuten.

Azalpen ofizialak behin-betiko ondorioak ezin dutela eman onartzen du. Txosten horren arabera dena istripu kate bat izan zen; ondorioz hiru gizonak uretara erori ziren eta han, igerilari onak ez zirenez, ito egin ziren. Itsasotik itsasontzira igotzea laguntzarik gabe, bestetik, ezinezkoa da.

Tripulazioa
-----------

Tripulazioko kideak Perthekoak ziren, Australiako mendebaldean: Derek Batten (56 urte), katamaranaren jabera, Peter Tunstead (69 urte) eta Jaymes Tunstead (63 urte) anaiak. Hiru gizonak hiltzat emanak izan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Kasuari buruzko txosten ofiziala.
* Kaz II itsasontzia Townsvillen forenseen ikerketarako.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3307784

 |

* Wd Datuak: Q3307784
**Biarrizko merkatua** Lapurdiko Biarritz hirian dagoen merkatu edo azoka bat da. Des Halles karrikan kokatua dago, bi eraikinetan banatuta, lehenbizikoan arrainak saltzen dira eta bigarrenean gainontzeko elikagaiak.

Euskal gastronomiako eeta bereziki Ipar Euskal Herriko ohiko jakiak salgai daude. Merkatu koloretsua da, saltzaileek heuren saltokiak Ikurrinaren hiru kolore gorri, zuri eta berdeekin eta Biarritz Olympique hiriko errugbi talde ezagunaren koloreekin apaintzen dituzte.

Ordutegia
---------

Astelehenetik Igandera: goizeko 8:00etatik 13:00etara

Iruditegia
----------

* Baionako xingarra Biarrizko merkatuan salgai.Baionako xingarra Biarrizko merkatuan salgai.

Ikus gainera
------------

* Baionako merkatua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Biarrizko merkatuaren ordutegia **(Frantsesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17490557
* Commonscat Multimedia: Biarritz Market Hall

---

 |

* Wd Datuak: Q17490557
* Commonscat Multimedia: Biarritz Market Hall
Karramarroak ontzi batean harrapatuta.
**Karramarroaren mentalitatea**, baita **Karramarroak ontzian** eta **Karramarrokeria** giza taldetan ematen den fenomenoa adierazteko erabili izan den irudia da. Nolabait, pertsonek ontzi batean harrapatuta dauden karramarro multzo baten gisa funtzionatzen dute, haien artean oztopatzen inork ihes ez egiteko. "Nik ezin badut izan, zuk ere ez" esaldiak fenomeno hau adierazten du.

Metafora
--------

Metaforak karramarroak dituen kubeta bati egiten dio erreferentzia. Animalia horiek banaka erraz ihes egin dezakete kubetatik, baina, horren ordez, karramarroak beren artean saboteatzen dira, elkarri oztopatzen. Nolabait, inork ihes egin ez dezan alferrikako lehia batean elkarri helduz, azkenean kolektiboaren suntsipena ziurtatzen dute.

Errendimenduan eragina
----------------------

Karramarroen mentalitateak erakunde baten errendimenduan eragiten du, gizakiak karramarroen antzera jokatzen baitute, bereziki talde sozialetan. Karramarroaren mentalitateak errendimenduan duen eragin kaltegarria Zeelanda Berriko ikerketa batek 2015ean kuantifikatu zuen; azterketako ikasleek batez beste % 18ko puntuazio handiagoa lortu zuten azterketetan, argitaratutako rankingetan anonimotasuna bermatzeko urratsak eman zirenean, eta horrela, parekideen jazarpena izateko aukera arintzen zen.

Giza jokabidearen metafora da: Talde bateko partaideak besteengandik haratago arrakasta lortzen duen edozein kideren auto-konfiantza murrizten saiatzen dira. Inbidia, erresumina, mespretxua, konspirazioa edo lehia-sentimenduak, denak balio du bestearen aurrerapena geldiarazteko. Adibidez, erretzeari uzten saiatzen bazara, lagun erretzaileek hori ezinezkoa dela esango dizute. Akzioak erosten dirua irabazten baduzu, kontuz ibiltzeko esango dizute, dena galtzeko arriskuan zaudela errango dute. Zerbait berri ikasten arrakasta izanez gero, zertarako hori ikasi esango dizute, zauden bezala ondo baldin bazaude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  L. Douglas Wilder: *Son of Virginia: A Life in America's Political Arena*. Lyons Press. 185 or. ISBN 978-1-4930-1952-6.
2. ↑
3. ↑  Semantic Scholar webgunea. "Name-and-Shame"-Spacey/3e43a0f74b4111c41513f2e0d0a13c92e79efb18

Ikus, gainera
-------------

* Presoaren dilema

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5180244

 |

* Wd Datuak: Q5180244
**Karrantza Zabala** |  |
| --- |
| Siglak: | KZ |
| Sorrera: | 2007 |
| Buruzagia: | Raúl Palacio |
| Eremua: | Karrantza |
| Egoera: | Aktiboa |
|

**Karrantza Zabala (KZ)** Karrantzako alderdi politikoa da.

Historia
--------

Karrantza Zabala Karrantza Naturala izeneko plataforma sozial-ekologistaren bilakaera izan zen. Elkartea 2002an jaio zen Ordunteko mendilerroan 44 MWko haize-parke bat eraikitzearen aurka egiteko.

Eusko Jaurlaritzak lanak utzi zituenean, elkartearen euskarria handitu eta 2007an alderdia sortu zuten. 2007ko Udal Hauteskundetan botoen %30a eta hiru zinegotzi (Raúl Palacio, Sergio González eta Jonathan Martínez) lortu zituen, EAJ eta gero udalerriko bigarren alderdia izanik.

Ideologia
---------

Karrantza Zabalak bere burua mugimendu soziala eta plurala du, Karrantzaren interesak kanpokoak baino babesten dituena. Herri partaidetza bultzatzen du eremu guztietan, beste alderdien gobernuaren portaerak gogorki salatuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Karrantzako Udalaren webgune ofiziala[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑  www.elcorreodigital.com
3. ↑  www.deia.com[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11687094

 |

* Wd Datuak: Q11687094
**Karratua** 4 alde berdin dituen irudi geometrikoa da. Bere angelu guztiak zuzenak dira.

Berez laukizuzen mota berezi bat da. Era berean bere alde guztiak luzera berekoak direnez erronbo bat ere bada.

*a* aldea duen karratu baten *A* azalera kalkulatzeko formula honakoa da:

{\displaystyle A=a\times a=a^{2}}

*a* aldea duen karratu baten *L* perimetroa kalkulatzeko formula honakoa da:

{\displaystyle L=4\times a}

Karratu baten diagonalaren balioa beti izango da {\displaystyle {\sqrt {2}}} aldiz handiagoa *s* aldea baino. Fenomeno hau Antzinako Grezian aurkitu zuten eta hau da ezagutu zen lehenengo zenbaki irrazionala. Hona hemen azalpena:

Laukiaren diagonalaz eta bi aldeez osatutako triangelu karratu ACD bat hartzen, eta AD eta CD aldeak *s* neurtzen badute, Pitagorasen teorema erabil dezakegu diagonala ikusteko:

{\displaystyle \ d^{2}=a^{2}+a^{2}}

Orduan:

{\displaystyle \ d^{2}=2a^{2}}

{\displaystyle \ d={\sqrt {2a^{2}}}}

{\displaystyle \ d={\sqrt {2}}\times {\sqrt {a^{2}}}}

{\displaystyle \ d=a{\sqrt {2}}}

|  |
| --- |
| Eraikitze grafikoa |
| Irudi honetan ikus daiteke nola marrazten den karratu bat konpasa eta erregela erabiliz.
 |

Kanpo estekak
-------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q164
* Commonscat Multimedia: Square (geometry)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 16529362t (data)
* GND: 4129044-6
* LCCN: sh85127084
* AAT: 300055637
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q164
* Commonscat Multimedia: Square (geometry)
Frantziako Errepublikako gala-karroza (1896).
**Karroza** berlinaren antzeko zalgurdi bat da, baina bere uhalerian eta apaingarrietan aberastasun handia duena, baita lau linterna ere.

Bere albo guztiak zortzi edo zazpi kristalez itxita daude, kasu honetan, atzeko buruhorma taula bat denean. Gezian edo lantzan jarritako lau, bost edo zaldi gehiagok tiratzen dute. Atzeko taula bat du, kutxari lotutako tiranteei helduta zutik doazen bi lekaiorentzat. Esekidura bikoitzeko zortzi malgukien edo lau balezta itxiren gainean muntatzen dira.

Gala erdiko karroza
-------------------

Aurrekoaren antza du, baina bost beira edo argi ditu.

Historia
--------

XI. mendearen hasieran, Alberto de Itimiano arkulariak, karroza asmatu zuen, "*carroccio*", hasiera batean, izaera sakratuko eta tamaina handiko ibilgailu militarra zen. Bi ardatz eta lau gurpileko 24 zaldik tiratuta, bi altuerako etxe baten tamaina zuen. Guztiz korazatua zegoen, erdian dorre bat zuen, aurretik Kristoren irudi bat edo bi metro edo gehiagoko gurutze bat zuena, eta aldare bat zuen.

 Karroza bat desfilean 
Baina XII. mendetik aurrera, karroza, tamainaz txikituz baina luxuzko izaera mantenduz, botere ekonomiko eta posizio sozialaren ikur bihurtu zen ibilgailu batentzat eredu bezala erabili zen, bereziki modan jarriz printzesen artean, euren karroza belusez eta urre eta zilarrezko motiboz estalarazten zutenak. Beirazko leihateak zituzten karrozak XVII. mendean agertu ziren lehen aldiz Italian. Karroza luxuzko zalgurdi bat zen, klaserik erosoena garraiatzeko.

Egungo erabilera
----------------

XX. mendeaz geroztik, *karrozaren* erabilera erreserbatu zen ospakizun handietarako errege familien garraiorako.

Kalejietan eta desfiletan oso apaindutako plataformei karroza ere deitzen zaie.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q235356
* Commonscat Multimedia: Carriages

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph138620
* AAT: 300185335
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q235356
* Commonscat Multimedia: Carriages
**Flavio Biondo** (Forlì, 1392, Erroma, 1463ko ekainaren 4a) italiar Puzkundeko humanista, arkeologo eta historialaria izan zen.

Bizitza
-------

Historia hiru alditan (Antzinakoa, Erdi Arokoa eta Modernoa) banatu zuen lehen historialarietako bat izan zen, baita lehen arkeologoetako bat ere. Milango egonaldi labur batean, *Brutus*, Zizeronen eskuizkribu ezagun bakarra, aurkitu eta transkribatu zuen. 1433an iritsi zen Erromara eta 1444an Eugenio IV.aren kantzelaritzako idazkari izendatu zuten. Aita Santuarekin batera erbestera joan zen Ferrara eta Florentzian, eta, ondoren, Nikolas V.a, Kalisto III.a eta Pio II.a Aita Santuek enplegatu zuten.

Arkeologia-lanak
----------------

Antzinako Erromako hondakinen eta topografiaren hiru gida entziklopediko, sistematiko eta dokumentatu argitaratu zituen.
Lehenengo lana *De Roma instaurata* (3 liburuki, 1444–1448) izan zen.
Bigarren lana *De Roma triumphante* (1479) izan zen. Garai hartako erreforma militar eta gobernuetarako eredutzat aurkeztu zuen Erroma paganoa. Aita Santua Erromatar Inperioaren jarraipen gisa ere definitu zuen.

Flavio Biondoren hilobia, Santa Maria in Aracoeli eliza, Erroma

Historia-lanak
--------------

*Italia illustrata* (1474) egilearen bidaietan oinarritutako geografia da, eta Italiako hamalau eskualderen historia. Estrabon eredu zela, Italiaren kontzeptua penintsularen osotasun gisa berpiztu zuen. Topologiaren bidez, antzinaroa bere garaiarekin lotu zuen, Errepublika eta Erromatar Inperiotik, barbaroen inbasioetaraino, Karlomagnoraino eta germaniar erromatar enperadoreetaraino.

Beste lan garrantzitsu bat *Historiarum ab inclinatione Romanorum imperii decades* izan zen, 1483an argitaratua.

Bere lan nagusia *Historiarum ab Inclinatione Romanorum Imperii* (Venezia, 1483) izan zen, Europaren historia 32 liburukitan, 410ean bisigodoek Erroma arpilatu zutenetik Italia garaikideraino (1442). 

Bertan, hiru aldien kontzeptua erabili zuen, Italiak Biondoren garaian biziz eta lehen bi etapetako askatzaileak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q434834
* Commonscat Multimedia: Flavio Biondo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 27092943
* ISNI: 0000 0001 1850 1944
* BNE: XX4756939
* BNF: 12431564m (data)
* CANTIC: a10858817
* GND: 118658867
* LCCN: n82152360
* NKC: ola2002153946
* NLA: 36054323
* CiNii: DA1643664X
* SUDOC: 033451672
* ULAN: 500234040
* BIBSYS: 3111819
* ICCU: CUBV020790
* Open Library: OL2305289A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 32052

 |

* Wd Datuak: Q434834
* Commonscat Multimedia: Flavio Biondo
**Gabino Jacinto Ezeiza**, *"Negro Ezeiza"* goitizenez, (Buenos Aires Hiria, San Telmo auzoan, 1858ko otsailaren 19a - *ibidem*, Flores auzoan, 1916ko urriaren 12a) Argentinako musikaria eta paialaria izan zen.

Biografia
---------

Gabino Ezeiza afro-buenosarirestarra zen jaio, San Telmo auzoan (esklabo auzo ohia) jaio zena, eta bizi izan zen garai hartan beltz afro-ondorengo mordoxka bat ziren gaur egungo Buenos Aires Handian. Bere Paiadaren hastapenean irakaslea, Afro-buenosairestarra ere izan zen, Pancho Luna.

Ezeiza paialari ospetsuenetarikoa izan zen, bai bere lurraldean, bai Uruguain. Bere kontrapuntuak ospetsu bihurtu ziren eta publiko ugariren lekuko izan zen Juan de Nava abeslari uruguaitarrekin 1884ko uztailaren 23an ospatu zena. hango topaketan, Ezeizak gero ezaguna izango zen Heroico Paysandú abestia inprobisatu zuen. Nava garaitu zuen eta historiako paialari garrantzitsuenetarikoa bihurtu zen. Uztailaren 23a "Paialarien eguna" izendatu zuten Argentinako Errepublikako lurraldean zehar kontrapuntu historiko horren omenez.

Bere paiada gogoangarrienetariko bat Buenos Aires probintziako Pergaminoko Antzerkian Pablo J. Vázquezekin izandakoa izan zen 1894an.

Nabarmentzekoa da hil zen egun berean, Hipólito Yrigoyenek Argentinako Nazioaren Lehendakaritza bereganatu zuela.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1393468
* Commonscat Multimedia: Gabino Ezeiza

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 307370261
* ISNI: 0000 0004 2974 6615
* BNA: 000031562
* GND: 1057666440
* LCCN: no2018019598
* ICCU: CUBV061116

 |

* Wd Datuak: Q1393468
* Commonscat Multimedia: Gabino Ezeiza
**Bloodhound Gang** Pennsylvanian 1992an sortutako rock musika taldea da. Euren estiloa zaila da zehazten, rock alternatiboa, hip-hopa, hardcorea eta dance musika nahasten baitituzte. Taldearen ezaugarrienetako bat letren umorea da, jeneralean sexuarekin erlazionatuta.

Lehen diskoa, *Use your fingers*, 1995ean plazaratu zuten Columbia Records etxearekin. Hurrengo urtean, 1996an, bigarrena, *One fierce beer coaster* izenekoa, atera zuten Republic Records labelpean. Album horrekin arrakasta ezagutu zuten lehen aldiz, "Fire water burn" kanta izugarri zabaldu baitzen AEBetan.

Hala ere arrakastarik handiena *Hooray for boobies* hirugarren diskoarekin lortu zuten, 1999an kaleratuta. Horko "The Bad Touch" kanta are arrakastatsuagoa izan zen mundu osoan. Azken albuma, 2005ean kaleratu zuten: *Hefty Fine*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q157497
* Commonscat Multimedia: Bloodhound Gang

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145034268
* ISNI: 0000 0001 2293 7564
* NKC: xx0038557
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: bloodhound-gang

 |

* Wd Datuak: Q157497
* Commonscat Multimedia: Bloodhound Gang
**Garbikundeko Andre Mariaren eliza** Urraulbeitiko Santsoain lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Parrokiak trantsizio-estilo bat du, ojiba-formakoa portadan, baketoiek eta kapitel lauek zeharkatzen dituzten arku zorrotzak dituena. Tenpluaren barruan eta oinaldean korua dago, goian, eta bertara eskailera batetik iristen da. Eskailera horrek harrizko eskudelak ditu, eta kanpoaldean nobleen armarri batzuk landu eta polikromatu dira. Era berean, koruaren karela nabarmentzen da, sakonera eta lauorriak dituena.

Iruñeko Elizbarrutiko Museoan, Santsoaingoak, Erdi Aroko bi tailu gordetzen dira. Santa Mariakoa trantsizio erromaniko-gotikoaren ohiko adibidea da. Bigarrena, Arrosarioko Andre Mariaren eskultura gotikoa da, barrokoan oso eraldatua izan zena, jatorrizko itxura galarazi dioten oihal kolatuak gehituz.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | SANTSOAIN.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Santsoain
* Urraulbeiti

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110278747

 |

* Wd Datuak: Q110278747
Propaganda poster honetan, Adolf Hitler ageri da, naziek erabili ohi zuten lelo politiko honekin: *Ein Volk, ein Reich, ein Führer!* («herri bat, inperio bat, buruzagi bat!»).
***Führer*** alemanezko izen arrunt bat da (*führen* aditzetik eratorria), eta «buruzagi» edo «gidari» esan nahi du. Uste zabaldua den arren, alemanez ez du «diktadore» esan nahi, eta Alemanian edozein atal edo sailetako buruak izendatzeko erabiltzen da.

Alemaniar hizkuntzatik at erabiltzen denean, Hirugarren Reicharen agintari nagusi Adolf Hitler izendatzeko erabili ohi da. Izan ere, Alemania Nazian *Führerprinzip* («agintaritzaren printzipioa») ezarri ondoren Hitlerrek titulu edo maila hierarkiko hauxe hautu zuen. Printzipio horri jarraituz, *der Führer* («Buruzagia») zen botere guztiak beregan batzen zituena, Estatua hezurmamitzen zuena eta alderdi bakarraren —Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialistaren— buru bakarra. Hala, bada, Hitler aipatzeko, besterik gabe *der Führer* («buruzagia») esaten zen Alemania Nazian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484079
* **Identifikadoreak**
* GND: 4155570-3
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q484079
**Kanariar palmondoa** (*Phoenix canariensis*) Arecaceae familiako palmondo bat da, jatorria Kanariar Uharteetan duena. Datil-palmondoaren (*Phoenix dactylifera*) hurbileko senidea da.

Kanariarekin batera, Kanarietako ikur ofizialetako bat da.

Ezaugarriak
-----------

Hosto iraunkorreko zuhaitz handia da kanariar palmondoa: 20 m garai izatera izan daiteke.
Adaburua tamaina handikoa da, eta hosto -palma- luze eta ugari ditu.

### Zurtoina – Azala

Palmondoaren zurtoin luze eta bakarrak estipe izena du. Enborra gorantz hazten da -palmondo mota guztietan bezala-, eta ez zeharka; hori dela eta, palmondo guztiek enbor bakarra eta luzea dute, baina ez alboko adarrik. Gorantz bakarrik hazten da, ez zabalean.

Zurtoinak zartadura horizontalak ditu: azpiko hostoek erortzean, utzitako seinaleak dira. Azala marroi-grisa da.

### Hostoak

Palmondoaren hostoak oso handiak eta pinatuak dira: 150-200 inguru foliolo dituzte -zurrunak eta puntazorrotzak-.

### Loreak

Palmondo mota hau zuhaitz dioikoa da, eta panikula horiak, handiak eta zintzilikariak osatzen dituzte loreek.

### Fruituak

Fruitua -drupa erakoa- laranja kolorekoa da, eta sorta ederretan sortzen da. Lehorra eta janezina da, eta urtebete behar du heltzeko.

Habitata
--------

Kanariar Uharteetan du jatorria palmondo mota honek.
Izotzik gabeko klima epelak, eta udaren eta neguaren artean tenperatura alde handirik ez duten klimak dituzte berezkoak palmondoek; hau da, klima tropikalak eta ekuatorialak.

Euskal Herrian lorategi batzuetan aurki ditzakegu, eguteran.

Erabilera
---------

Lorategiak eta parkeak apaintzeko erabiltzen dira palmondo hauek.
Kanariar uharteetan, eztia egiten dute loreekin, eta erratzak palmekin.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat Botanika.wikispaces.com webgunetik hartu da, CC BY-SA 3.0 lizentziapean.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27657
* Commonscat Multimedia: Phoenix canariensis
* Wikispecies Espezieak: Phoenix canariensis

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 33228
* Catalogue of Life: 425358
* EOL: 1135089
* GBIF: 6109529
* GRIN:
* IPNI: 668909-1
* ITIS: 504333
* UICN: 13416997
* NCBI: 113250
* PlantList: kew-152655
* W3TROPICOS: 2401073
* USDA Plants: PHCA13
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: K87X7MJL2V

 |

* Wd Datuak: Q27657
* Commonscat Multimedia: Phoenix canariensis
* Wikispecies Espezieak: Phoenix canariensis
**Kamakshi** jainkosa hindua da, batez ere India hegoaldean eta bereziki tamilen artean gurtua. Ekialdeko Indian, *Kamakhya* izenarekin ezagutzen da. Eskualde batzuetan *Lalitambika* edo *Tripurasundari* izenez ere ezagutzen da.

Gurtza eta ohiturak
-------------------

Hasiera batean, Kamakshi jainkosa basati eta odolzaletzat hartzen zen, Shankara santuak otzan eta forma arin batean eraldatu omen zuena. Erritu brahmaniko hutsez gain, Kamakshi gurtzak elementu tantrikoak ere biltzen ditu.

Batzuetan Kamakshi Parvatiren forma gisa errepresentatzen da, baina bere gurtza nagusi den tokian, Tamil Nadun, forma espezifikoa du, tenplu zehatz bati lotua Kanchipuram hirian: Ekambareswarar tenplua. Kondairak dio han Kamakshi gurtza egiten ari zela mango zuhaitz baten azpian hondarrez egindako lingam baten ondoan, eta horrek Shiva jainkoaren etorrera ekarri zuen, eta harekin ezkontza gauzatu zen tokian bertan. Kanchipuram hirian baita, bada Kamakshiren omenezko beste tenplu nagusi bat, Kamakshi Amman deritzona, eta honetan inspiraturik, Hamm hirian Alemanian, Sri-Kamadchi-Ampal-Tempel izeneko eraikuntza modernoa ere bai.

Kamakshi edertasunaren, lasaitasunaren eta bakearen adierazgarri da. Kamakshiren gurtzak ez du sakfriziorik edo penitentziarik eskatzen, bere irudiari maitasuna eta adeitasuna adierazi behar dio fededunak erritualean, eskaerak bete nahi izanez gero. 



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ekambareswarar tenpluan, Kamakshi Shivarekin ezkondu zeneko tokia, irudikapena eta hura gertatu zeneko mango zuhaitza. |  | Ekambareswarar tenpluan, Kamakshi Shivarekin ezkondu zeneko tokia, irudikapena eta hura gertatu zeneko mango zuhaitza. |
| Ekambareswarar tenpluan, Kamakshi Shivarekin ezkondu zeneko tokia, irudikapena eta hura gertatu zeneko mango zuhaitza. |

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «Kamakshi» artikulutik itzulia izan da, 2020-11-18 data duen 205643371 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2020-11-18 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. 1 2  Martin Baumann, Brigitte Luchesi, Annette Wilke (Hrsg.): *Tempel und Tamilen in zweiter Heimat. Hindus aus Sri Lanka im deutschsprachigen und skandinavischen Raum,* Würzburg 2003, ISBN 3-89913-300-5, Anette Wilke, Zum Beispiel Seite 132
2. ↑   **(Ingelesez)** «The place where Lord Shiva and Devi Kamakshi's marriage took place! - Review of Ekambareswarar Temple, Kanchipuram, India» *Tripadvisor* (Noiz kontsultatua: 2022-10-19).
3. ↑  Axel Michaels, *Der Hinduismus – Geschichte und Gegenwart*, C.H. Beck Verlag München 1998, 2. Auflage 2012, ISBN 978-3-406-54974-8, Seite 256

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1722818
* Commonscat Multimedia: Kamakshi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 46087114
* GND: 119352443

 |

* Wd Datuak: Q1722818
* Commonscat Multimedia: Kamakshi
cc-by-sa-3.0Furo tradizional pribatu bat
**Furo** (風呂) edo **ofuro** (お風呂) japonieraz "bainua" esan nahi duen hitza da. Japoniako bainu bero berezi baten izena (43 °C edo gehiagokoa), gorputzeko tentsioen lasaigarri gisa hartzen dena. Etxeetako ohitura ere bada furo bainua; familiako kide guztiak bainatu ohi dira hurrenez hurren, etxeko zaharrenaren ondoren. Bainu-etxe publikoetan, 10 lagun baino gehiago sartu ohi dira bainu bakoitzean. Garbitasuna zaintzearren, garbitu egin behar da gorputza bainuan sartu aurretik.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2637646
* Commonscat Multimedia: Furo

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2637646
* Commonscat Multimedia: Furo
**Fougèresko gaztelua** (bretainieraz: *Kastell Felger*, frantsesez: *Château de Fougères*) Bretainiako Fougères hirian dagoen gaztelu bat da. Europako gaztelu handienetakoa da. 1862an Frantziako monumentu historiko izendatu zuten.

Historia
--------

Fougèresko gaztelua X mendean aipatzen da lehen aldiz, Amboiseko Etxeak eraiki zuena. Nançon ibaiaren gainean harkaitz batean estrategikoki kokaturiko egurrezko gotorleku txiki bat baino ez zen.

Bretainiako mugan egonik 1166an Henrike II.a Ingalaterrakoak erasotu eta gotorlekua suntsitu zuen. Raul II.a Bretainiakoak orduan gaztelu handi bat eraiki zuen. Raul II.ak bere astoak ekarri zituen etagaur egun oraindik astoak ikus daitezke gaztelu barneko zelaietan.

1449an Ehun Urteetako Gerran mertzenario ingeles batek eskuratu zuen sorpresaz gaztelua. 1488an setio baten ondoren berreskuratu zuten frantsesek. Bretainiak eta Frantziak bat egiterakoan bere garrantzia militarra galdu egin zuen.

1820 urtean Pommeureul familiak erosi zuen eta 1892an udaletxeari saldu zion.

Arkitektura
-----------

400 urtetan zehar eraikitzen joan denez arkitektura militarraren estilo ugari jaso ditu. Hasierako dorreak errektangularrak ziren, ondoren zilindrikoak egin zituzten eta azkenik ferra itxurakoak. Guztira hamairu dorre ditu gazteluak, aipagarrienak honako hauek dira:

* Haya-Saint-Hilaire (XII mendea)
* Melusine (XIV mendea)
* Raoul (XV mendea)
* Amboise (XV mendea)

Harresiak granitoz eta eskistoz eginak daude eta oso ondo kontserbatu dira. Jauntxoaren etxea hondarretan aurkitzen da baina dorreek zutik diraute.

Iruditegia
----------

* Gazteluaren harresi eta dorreak.Gazteluaren harresi eta dorreak.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Haya-Saint-Hilaire dorre errektangularra.Haya-Saint-Hilaire dorre errektangularra.
* Melusine dorrea.Melusine dorrea.
* Raoulen dorrea.Raoulen dorrea.
* Jauntxoaren etxearen hondarrak.Jauntxoaren etxearen hondarrak.
* Errota.Errota.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q724929
* Commonscat Multimedia: Castle of Fougères

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1773154329451826970007
* LCCN: sh2015000132
* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00090557

 |

* Wd Datuak: Q724929
* Commonscat Multimedia: Castle of Fougères
**Bradley konderria** (ingelesez: *Bradley County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cleveland da. 2010eko zentsuaren arabera 98.963 biztanle zituen, Bradley kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bradley konderriak 858,45 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,96 ura dira. Beste 851,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 115,28 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 98.963 pertsonetatik 92.253 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.664 dira. 4.116 beltzak edo afroamerikarrak. 247 amerikar natiboak ziren eta 45 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 821 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 112 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.369 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Bradley County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494803
* Commonscat Multimedia: Bradley County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154776311
* ISNI: 0000 0004 0442 007X
* LCCN: n81024913
* NARA: 10039992
* **Lekuak**
* OSM: 1848168
* TGN: 2001842

 |

* Wd Datuak: Q494803
* Commonscat Multimedia: Bradley County, Tennessee
**Boko I.a** Mauritaniako Erresumako erregea izan zen K.a. 110 eta K.a. 80 bitartean.

Numidiako erregea zen Iugurtaren aitaginarreba, zalantzan egon zen Iugurtari honek erromtarren aurka izan zuen gerran laguntza emateari buruz, baina azkenean laguntza hori eman zion K.a. 108an, bere suhiaren erresumaren heren bat jasoko zuenaren promesarekin.

Biak Gaio Mariok bi aldiz garaitu zituen. Orduan, Erromarengana hurbiltzeko prozesua hasi zuen. Luzio Kornelio Silaren bidez, garai hartan Marioren kuestorea zena, enbaxadak bidali zituen Erromara, non aliantza bultzatu zen, hori merezi zuela frogatzeko baldintzarekin. Silarekin negoziaketa gehiago egin ondoren, mezu bat bidali zion Iugurtari, bere presentzia exijituz. Hau tranpan erori zen eta Silak preso hartu zuen K.a. 106an.

Bere zerbitzuen ordainketa bezala, hitzarmen abat adostu zuen erromatarrekin, "Erromaren Lagun" tituluarekin, eta Numidiaren zati bat jaso zuen sari bezala.

Hil ondoren, erresuma bere semeak ziren Boko II.a eta Boguden artean banatu zen.
Urkullu lehendakaria, karrokanpo erakusketa batean Boiseko 2015eko Jaialdian
**Karrokanpo, karro-kanpo** edo **ardi-kanpoa** euskal artzainek Ameriketako Estatu Batuetan erabilitako gurdi batzuk ziren, bizileku funtzioa zutenak etxaldeetatik urrun mendialdean artaldeak zaintzeko denboraldietan. Ingelesez, *Basque shepherd wagon* esaten zaie.

AEBetako euskal familietako askok euren ondareko parte gisa ikusten dituzte karrokanpoak, euren arbasoek honela hasi baitzuten euren ibilbide amerikarra, eta etxe askotan gorde dira. Eusko-estatubatuarren topaketetan erakusketak egin ohi dira.

2006 eta 2011 urteen artean, Idahoko auto-matrikula eredu bat egin zen, kanpokarro bat erakusten zuena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Karrokanpo erakusketa» *Euskal kultura* (Noiz kontsultatua: 2018-03-28).
2. ↑   «Cenarrusa Foundation for Basque Culture» *www.cenarrusa.org* (Noiz kontsultatua: 2018-03-28).
3. ↑    «Uztailaren 1etik aurrera euskal kulturari laguntzen zion matrikula bereziak iraungiko dira Idahon» *Euskal kultura* (Noiz kontsultatua: 2018-03-28).

Kanpo estekak
-------------

* Karrokanpoa, artzainaren etxea. Loren Anasagasti artzainaren kontakizuna, Ahotsak proiektua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1317595
* Commonscat Multimedia: Shepherds huts and shelters

---

 |

* Wd Datuak: Q1317595
* Commonscat Multimedia: Shepherds huts and shelters
Kobe Bryant sakibaloilaria Los Angeles Lakers taldearekin jokatzen. NBAn egindako karrera osoa Los Angelesko frankizian egin zuen Bryant-ek.
**Frankizia-jokalaria** terminoa erabiltzen da, batez ere AEBetako kirol profesionalean, izendatzeko jokalari bat bihurtu dena bere taldeko (edo frankiziako) enblema. Europan ere hedatu egin da terminoa beste kirol batzuetan, futbolean esate baterako. Messi, adibidez, frankizia-jokalaritzat jotzen dute askok.

Jeneralean, frankizia-jokalariek horrelako ezaugarriak izaten dituzte:

* Hainbat urtetarako kontratuak dauzkate, ligako edo euren postuko soldatarik onenak dituztela. Haien kontratuek mugak izan ditzakete jokalaria transferitzeko orduan
* Taldea haien inguruan eraikitzen dira, halako eran non fitxajeak liderraren osagarri izango diren (Bill Russell)
* Hedabideentzat haiek dira erreferentzia, jokalari kontsultatuenak eta gehien agertzen direnak (adibidez, Michael Jordan; salbuespena Tim Duncan)
* Talde edo frankiziaren irudi bihurtzen dira, eta gutxitan transferitzen dira, haien gainbeheran ez bada (Kevin Garnett)
* Alderantziz, frankizia-jokalariak gutxitan utziko du bere taldea

NBA ligan, Magic Johnson, Larry Bird eta David Robinson jokalariek karrera osoa egin zuten frankizia berean, eta erabat identifikatzen dira Los Angeles Lakers, Boston Celtics eta San Antonio Spurs taldeekin, hurrenez hurren.

Goi mailako jokalarien artean, talde desberdinetan jokatu dutenen artean, hauek aipa daitezke: Shaquille O'Neal eta Kareem Abdul-Jabbar. 2010ean, LeBron James ligako jokalaririk onenetakoak utzi zuenean Cleveland Cavaliers frankizia, Cleveland hirian askok traiziotzat hartu zuten erabakia, eta NBAko zenbait izar ohik duintasungabetzat jo zuten.

NFL ligan (AEBetako Futbol Liga Nazionala) frankizia-jokalariaren estatusa definitzen da batez ere bere soldatagatik, eta horrek aukera ematen dio talde edo frankizia bati mugatzeko izarrak taldez aldatzeko duen eskubidea. NBAn, aldiz, estatus hori informala da, prentsak emana, eta ez du baliorik kontratuan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Wikiwix's cache» *archive.wikiwix.com* (Noiz kontsultatua: 2019-06-06).
2. ↑   **(Ingelesez)** Pettigrove, Jason. «Is Barcelona's Lionel Messi Worth $84M Per Year?» *Forbes* (Noiz kontsultatua: 2019-06-06).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Jordan: LeBron's joining Heat reflects new era» *ESPN.com* 2010-07-19 (Noiz kontsultatua: 2019-06-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q509625

 |

* Wd Datuak: Q509625
Karratutxoen jokaldi bat: A jokalariak irabatezn B jokalariak baino karratutxo gehiago egin duelako.
**Karratutxoak** bi jokalariren artean paper eta arkatzez joka daitekeen buru-jokoa da.

Puntuz osatutako sare batean, jokalariek ondoz ondoko puntuak lotzen dituzte txandaka marra bertikal edo horizontal batez. Jokalari bakoitzak bere kolorea erabiltzen du bere marrak jartzeko. Marra batek karratu bat ixten duenean, karratua itxi duen jokalariak ikur batez (bere izenaren lehen letra, esaterako, edo batak borobila eta besteak gurutzea eginez) adierazten du karratua berea dela eta gainera beste marra bat jartzen du. Jokalariek ezin dute "paso" egin, alegia, behartuak dira beren txandan marra bat egitera.

Puntu sarea karratuz bete denean, jokalari bakoitzak bere karratu kopurua zenbatzen du eta karratu gehien duenak irabazten du. Berdinketa badago, bigarren jokalariari ematen ohi zaio garaipena, lehenengo jokalariak lehenengo mugimendua egiteko duen abantaila kontuan hartuz.

Jokalariek erabakitzen dute aurretik nolako puntu sarean jokatuko den. Puntu sareak hainbat tamaina eta eite izan dezake, baina 6×6 karratuko sare bat nahikoa da jokoari mami guztia hartzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1142531
* Commonscat Multimedia: Dots and Boxes

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh00000382

 |

* Wd Datuak: Q1142531
* Commonscat Multimedia: Dots and Boxes