recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pierre Xavier Emmanuel Ruffey** (Paris, 1851ko martxoaren 19a - Paris, 1928ko abenduaren 14a) frantziar armadako jenerala izan zen, Lehen Mundu Gerraren hasieran Hirugarren Armada zuzendu zuena.

Biografia
---------

Saint-Cyrreko akademia militarrean ikasi zuen eta 1873an graduatu zen, aurrerago Madagaskarren denbora bat emanez. Ondoren, *Ecole de Guerre-ko* irakaslea izan zen. 1901ean koronel izendatu zuten, lau urte geroago dibisio-buru bihurtu zen eta 1913an Frantziako Gerra Kontseilu Goreneko kide izendatu zuten.

  

Ruffey hegazkin eta artilleria astunaren aldeko sutsua zen, eta artilleriaren erreforma eta produkzioa hainbat aldiz eskatu zuen Kontseiluan egon zen bitartean, artilleria arinaren aldekoek nagusitu baziren ere. Ruffeyk, Lanrezac-ek bezala (eta Gallienik Lehen Mundu Gerra baino lehen), Belgika gurutzatuko zuen mendebaldera zihoan alemaniar mehatxuaz ohartarazi zuen. Honekin ere, *generalissimo* Joseph Joffrek, Ardenetan zehar eraso frontala nahi zuena, argi ezan zion "okertuta zaude". 

Ruffeyri Hirugarren Armadaren agintea eman zioten gerra hastean, eta Montmedytik Rocroirainoko lerroan erasotzea agindu zioten. Hirugarren armada IV. V. eta VI. gorputzek, VII. Zalditeria Dibisioak eta erreserbako hiru dibisioko talde batek osatzen zuten. Bere armada alemaniarren presiopean egon zen abuztuaren erdialdetik aurrera, porrota jasan zuelarik Ardenetako guduan, Mugetako guduaren zati bat. Abuztuaren 23an, Ruffeyk bere armadaburuei abisatu zien ez bidaltzeko infanteriarik baioneta kargetan artilleriaren su-laguntzarik gabe, ezta arma txikirik ere.

Tanant koronelak, Ruffeyren bigarrena Hirugarren Armadan, hari buruz hurrengoa esan zuen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | "azkarra eta mila ideiaz betea, horietako bakarra bikaina. Arazoa zen hura topatzea" |  » |

Bere armada Verdunera atzeratu behar izan zen borroka gogorren ondoren; Joffrek Ruffey oso "urduri" eta "minduta" aurkitu zuen bere menpekoen errendimenduagatik, eta, beraz, agintetik kendu eta Maurice Sarrailek ordezkatu zuen. Ruffey, Louis Bonneau eta abuztuan ordezkatutako beste hainbat general bezala, Limogeko hirira mugitu zen, atzeragoardia lanak egiteko. Hemendik datoz zehazki Frantzian oso ohikoa den esamoldea: *Limogé* (Kaleratua) 

Ruffeyk bere porrota Lorraineko Armadari (40.000 gizon) erreserbako bi dibisio atzean eusteari egotzi zion. Aurrerago Joffreri esan zion bi dibisio horiek eta Zalditeriako 7. Dibisioa edukiz gero, etsaiaren ezkerreko hegala "akabo" ahal izan lukeela. Joffrek "*chut*, *il ne faut pas le dire"* ("Isildu, batek ez luke hura esan behar") —, ez dago argi Joffre Ruffeyrekin ados zegoen ala ez.

Ruffeyk ez zuen beste postu aktiborik heldu gerran eta 1928n zendu zen. Les Invalides-en lurperatuta dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Tuchman 1962, p261
2. ↑  Tuchman 1962, p182
3. 1 2  Doughty 2005, p65
4. ↑  Tuchman 1962, p376

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2183103
* Commonscat Multimedia: Emmanuel Ruffey

---

* **Identifikadoreak**
* Léonore: [LH//2424/52 LH//2424/52]

 |

* Wd Datuak: Q2183103
* Commonscat Multimedia: Emmanuel Ruffey
2018ko taldea.
**FC Kairat Almaty** (kazakhera‎z Қайрат Алматы Футбол Клубы) Kazakhstango futbol talde onenetakoa da, Almaty hirikoa. Kazakhstango 2 Liga eta 9 Kopa irabazi ditu, kopa gehien irabazi dituena da.

Historia
--------

*Lokomotiv Almaty* izenarekin sortu zen 1954an, eta beste toketako Lokomotiv guztiak bezala Estatuko garraio ministerioak babesturiko taldea zen. Hortik iritsi zen beren lehenengo garaipena, 1971ko Europako Trenbide-langileen Kopa hain zuzen ere. Rapid București garaitu zuen finalean 2-1 emaitzarekin. Sobietar Batasuneko bigarren maila 1976 eta 1983an irabazita urte gutxi batzuk ere lehen mailan eman zituen eta 1988an Ligako Koparen pareko zen Sobietar Batasuneko Federazio Kopa irabazi zuen.

1992an Kazakhstango txapelketak abiatu ziren eta Kairatek lehenengo Liga eta Kopa eskuratu zituen. Ordutik beste liga bat irabazi du, 2004an, baina batez ere arrakastarik handiena Kopa txapelketan lortu du, beste inork baino garaipen gehiago lortu baititu, 9 kopa guztira.

Hainbat urtetan maila apalagoan ibili arren 2013an hirugarren egin zuen ligan. 2014an berriz hirugarrena izan da ligan baina kopa irabazi du. Hurrengo urteetan ligan bigarren postuak eskuratu zituen baina hiru kopa berri irabazi zituen, palmaresean aurrena jarriz. Bost urtetan jarraian bigarren izan ondoren 2020an Liga irabaztea lortu zuen.

Palmaresa
---------

### Sobietar Batasunean: 2

* Sobietar Batasuneko Federazio Kopa (1): 1988.
* Europako Trenbide-langileen Kopa (1): 1971.

### Kazakhstanen: 15

* Kazakhstango Liga (3): 1992, 2004, 2020.
* Kazakhstango Kopa (10): 1992, 1996, 1999, 2001, 2003, 2014, 2015, 2017, 2018, 2021.
* Kazakhstango Superkopa (2): 2016, 2017

Kanpo estekak
-------------

* (kazakheraz)**(Errusieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q420594
* Commonscat Multimedia: FC Kairat

---

 |

* Wd Datuak: Q420594
* Commonscat Multimedia: FC Kairat
**Shelbourne Football Club** (irlanderaz *Cumann Peile Shíol Broin*) Irlandako futbol talderik onenetakoa da 13 Liga eta guztira 10 Kopa irabazi baititu.

Historia
--------

Mr. James Rowanek sortu zuen taldea 1895ean Ringsend auzoan. Izena *Shelbourne Road* kaleak ematen dio. Hasieran gazteen taldeak izan zituen baina 198an senior mailan jokatzen hasi zen. Berehala talde indartsua bihurtu zen eta 1905ean Kopako finalera iritsi zen. Urte hartan Belfasteko Distilleryk irabazi bazuen ere hurrengo urtean Shelbourne izan zen garaile. Lehenengo aldia zen Ipar Irlandakoa ez zen talde batek irabazten zuena. Hurrengo urteetan beste bi garaipen etorri ziren, 1911eakoa eta Irlandaren Banaketaren aurretik jokatu zen azkena, 1920koa hain zuzen ere.

1921-22 denboraldian Irlandako futbol liga abiarazi zuten Errepublikako taldeek eta lehenengo urte hartan hirugarren egin zuten. Hasierako hamarkada hau oso ona izan zen Shelbournerentzako izan ere 1926 eta 1931 artean hiru liga eta kopa bat irabazi baitzuten.

Berrogeigarren eta hirurogeigarren hamarkadetan ere ongi aritu zen taldea eta Europako lehiaketetarako hainbat alditan sailkatu zen, emaitzak oso apalak izan baziren ere. Azken aroa bikaina izan du. 90. hamarkadan kopak irabazten hasi zen eta 2000. hamarkadan lau ligatan nagusitu zen. 1995 eta 2006 artean urtero aritu zen Europako txapelketatan.

2013an azken postuan bukatu eta maila galdu du.

Palmaresa
---------

* Irlanda banatu aurretik:
	+ Irlandako Kopa **(3)**: 1906, 1911 eta 1920.
* Irlanda banatu ondoren:
	+ Liga **(13)**: 1925–26, 1928–29, 1930–31, 1943–44, 1946–47, 1952–53, 1961–62, 1991–92, 1999–2000, 2001–02, 2003, 2004 eta 2006.
	+ Kopa **(7)**: 1939, 1960, 1963, 1993, 1996, 1997 eta 2000.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q394474
* Commonscat Multimedia: Shelbourne FC

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159943955
* LCCN: no2010190508

 |

* Wd Datuak: Q394474
* Commonscat Multimedia: Shelbourne FC
**Kutralla iturria** (azken urteotan yeismoaren eraginez *Kutraia* izena zabaldu bada ere, **Kutralla** du berezko izena iturriak eta ondoko errekak ) Uliako bederatzi iturrietako bat da. Gros auzotik gertu dago, eta 200 urtetik gora ditu, XVIII. mendearen amaierako idazki batzuetan dagoeneko aipatzen baita.

Ezaugarriak
-----------

Kutrallako iturria Uliako ezagunena da. Bidean kokatzen da, itsasertzera begira. Istorio misteriotsuak kontatzen dira haren inguruan. Bi tutu ditu, baina ura horietako batetik bakarrik sortzen da.

Bertan dagoen iturburu bateko ura jasotzeko eraiki zuten, inguruko baserrietako emakumeek arropa han garbitu zezaten. Kutralla zulo batean kokatuta dago, uraren hodiaren azpian garai batean erabiltzen zuten harraska baitago, Uliatik bertatik ateratako hareharrizko hormek inguratuta eta bi eskailerarekin.

Pixka bat beherago dagoen Argi Ura iturria Kutrallatik sortu zen, luizi batek uraren jarioa desbideratu baitzuen.

Historia
--------

Baserrietako arropa ez ezik, latsariek Londres hoteleko arropa garbitzeko erabiltzen zuten harraska hori. Hiriko emakume langileak ziren hotel aristokratikoetako arropa, izarak eta bestelakoak garbitzen zituztenak. Uliakoaz gain, hiriko beste latsarri batzuk ere erabili zituzten horretarako, hala nola, Miramongo basoan berriki berreskuratu dutena. Haien ibilaldietan laguntza handia izan zen 1907an inauguratu zuten transbordadore berezia ere. Aristokratek ez ezik, latsariek ere erabiltzen zuten trena, arropaz kargatuta igo behar izaten baitziren.

Egungo egoera
-------------

Dagoeneko ez da arropa garbitzeko erabiltzen, baina paseatzaileak ura hartzeko balio du oraindik. Gainera, harraska urez beteta egoten denez, anfibioen bizitoki da. Horregatik, gunea zaintzeko arrazoi handia da animalia horiek toki guztietan desagertzen ari baitira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Donostiako udaleren webeko kartografia-mapa.
2. ↑   Donostiako toponimiaz egin zen lana, dokumentuetan iturriak bilatuta.
3. ↑
4. ↑
5. 1 2 3     *Uliako Kutraia: iturri, harraska eta hezegune.*  (Noiz kontsultatua: 2023-11-10).

Kanpo estekak
-------------

* "Beñat Parra: Uliako Kutraia: iturri, harraska eta hezegune", Hirutxuloko Hitza, 2379 zk. 2023/10/10.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123384842

 |

* Wd Datuak: Q123384842
Categoría:Mujeres
**Nelly Marión Evans Risco de Alvarez Calderón** (1943ko abenduaren 21a) peruko erlijioso ohia da, terrorismoagatik kondenatua. Sendero Luminoso talde iraultzaileko kidea izan zen.

Biografia
---------

Stanley Evans Lembcke eta Nelly Risco Bohl-en alaba. Limako Villa María ikastetxean ikasi zuen.

Mariaren Bihotz Garbiaren Ahizpa Zerbitzarien Kongregazioan sartu zen, baina handik alde egin zuen.

Filosofia eta Gizarte Zientzietako espezializazioa duen Bigarren Hezkuntzako karrera ikasi zuen Peruko Unibertsitate Katoliko Pontifizioan.

Carlos Álvarez-Calderón Ayulorekin ezkondu zen, hura ere erlijiosoa izandakoa.

Villa El Salvador barrutiko ikastetxeetan egin zuen lan, eta José María Arguedasen lanen ikasketa-zirkuluak sustatu zituen. Uste da garai horretan errekrutatu zuela Sendero Luminoso erakunde iraultzaileak.

Evansek higiezinak alokatu zituen Abimael Guzmán iraultzalearentzat.

1991ko urtarrilaren 31n harrapatu zuten Chacarilla del Estanque urbanizazioko etxe batean. Bertan, Sendero Luminosoren dokumentuak eta bideoak aurkitu zizkioten.

2006an, 15 urteko espetxe-zigorra eta ehun mila eguzki berriren erreparazio zibila ezarri zizkioten filiazio terroristaren delituagatik. Kondenak iraupen hori izan zuen, terrorismo-deliturako zigorrik handiena zelako Evans atxilotu zutenean.

2006ko martxoaren 10ean kartzelatik atera zuten zigorra bete baitzuen.

Ikus, gainera
-------------

* Sendero Luminoso

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Colaboradora de Abimael Guzmán salió libre tras 15 años de cárcel
2. ↑    *Ex monja Nelly Evans sale en libertad al cumplir pena.* .
**María de las Mercedes Muñoz Sampedro** (Madril, 1896 - ibidem, 1979ko otsailaren 4a) madrildar aktorea izan zen. Pilar Bardem aktorearen izekoa izan zen.

Biografia
---------

Madrilen jaio zen, Miguel Muñoz Sanjuánen eta Catalina Sampedro Álvarezen alaba zela. Guadalupe eta Matilde Muñoz Sampedro aktoreen ahizpa eta Carmen Lozano Muñozen ama, genero komikoko taulen gainean erakutsi zuen bere talentu artistikoa, baina obra eta pertsonaia dramatikoak ere landu zituen.

Bere karrera zinematografikoari esker, nahiz eta ez izan hain emankorra, XX. mendeko zinemagile espainiar garrantzitsuenetako batzuen agindupean lan egin zuen, hala nola Luis García Berlanga eta José María Forqueren agindupean.

Filmografia
-----------

* 1964 *Fin de semana*
* 1963 *La hora incógnita*
* 1963 *Rocío de La Mancha*
* 1963 *Han robado una estrella*
* 1960 *Un trono para Cristy*
* 1959 *Camarote de lujo*
* 1957 *Un marido de ida y vuelta*
* 1957 *Un abrigo a cuadros*
* 1957 *El inquilino*
* 1956 *Manolo guardia urbano*
* 1956 *La chica del barrio*
* 1954 *Un día perdido*
* 1954 *Novio a la vista*
* 1953 *Aeropuerto*
* 1951 *Servicio en la mar*
* 1949 *Jalisco canta en Sevilla*
* 1947 *Luis Candelas, el ladrón de Madrid*
* 1946 *El crimen de Pepe Conde*

Antzerkia (hautaketa)
---------------------

Enlaces externos
----------------

* Fitxa IMDb-n
* Obituarioa ABC egunkarian

Erreferentziak
--------------
*«Zerkausi» orriak hona dakar. Bestelako esanahiei buruzko orria hau da: «Azoka»*

**Zerkausia** edota **Zerkausiko merkatua** (gaztelaniaz *Tinglado* eta herri hizkeran *Tinglau*) Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen eraikina da. Tolosako eraikin eta ikur herrikoi ezagunenetako bat da.

Kokalekua
---------

Alde Zaharrean dago, Oria ibaiaren ertzean, eta Aldundiaren jauregia, Triangulo plaza, Gaztelako atea eta Naparzubiaren artean.

Historia
--------

1899-1900 artean Juan Alejandro Mujika arkitektoak proiektatu zuen.

* Zerkausia eta Santa Maria eliza.Zerkausia eta Santa Maria eliza.
* Zerkausiko pasabidea.Zerkausiko pasabidea.
* Oria ibaia eta Zerkausia.Oria ibaia eta Zerkausia.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Barnealdea.Barnealdea.

Azoka
-----

Larunbateko bertan Tolosako azoka ospatzen da.

Eraikina
--------

Egiturari dagokionez, hiru aldetatik irekia den oinplano luzeko eraikina da, Oria ibaiarekiko paraleloki dago eta erdipuntuko arkuak ditu.

Ibaiaren gaineko zutoinetan esekitua dago, honek Nafarroako zubiarekin batera ikuspegi bikaina osatzen du. Metalezko egitura du, zutabe fin eta dotoreko hiru ilara ditu, eta haietan eserleku korrituak txertatzen dira, azken hauek burdinezkoak eta lurrari atxikiak. Zerkausiaren bi muturretan XX. mendearen hasierako itxura apaineko bi dorre eta barandila daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18341365
* Commonscat Multimedia: Zerkausia (Tolosa)

---

 |

* Wd Datuak: Q18341365
* Commonscat Multimedia: Zerkausia (Tolosa)
Haurren arreta deitzeko tresnak dira.
**Txintxirrinak** soinuak sortzen dituzten haurrentzako tresnak edo jostailuak dira.

Historia
--------

Historikoki ezagutzen diren zaharrenak Antzinako Egipton aurkituak izan dira, Egiptoko Inperio Berriaren garaian (K.a. 1550-K.a. 1070). Europan zaharrenak 2.500 urte dituzte, lusaziar kulturakoak (gaurko Polonian). Kultura guztietan ezagutu dira horrelako tresnak. Indusketetan aurkitutakoak normalean buztinez eginak daude eta animalien irudiak erreproduzitzen dituzte: zerriak, hegaztiak, hartzak, e.a. Aristotelesek Arkitas Tarentokoak sortu zuela zion. Antzinako Grezian eta Erroman ohikoa zen zerriaren irudia erabiltza; animalia hori Demeter jainkoasaren ikurra zen haurrei babesteko errituetan protagonista.

Erabilera
---------

Txintxirrina hautxoen zentzumenak lantzeko jostailua da: koloreek bista eragiten dute, soinuek entzumena, formak ukimena eta usaina usaimena. Zentzu horretan haurtxoen garatzeko prozesuan oso tresna egokia da, beti ere seguritate arauak betetzen badituzte, hau da, ez baditu elementu txikiegiak edo toxikoak.

XVI eta XVII. mendeko txintxirrinak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Txintxirrinen onurak haurtxoentzako.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Txintxirrin*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Bologna Itzulpen Zerbitzua** Europako proiektu bat da, eta helburua du itzulpen automatikoko zerbitzua eskaintzea goi-mailako irakaskuntzako erakundeek beren ikasketa-programak ingelesera itzuli ahal izateko.  (Information and Communication Technologies Policy Support Programme - Multilingual Online Services (CIP-ICT-PSP.2010.6.2).)

Gero eta behar handiagoa dago hezkuntzaren arloko erakundeek ikasturteko edukiaren dokumentazioa eta beste hainbat informazio ingelesez emateko. Ikasturteko edukiaren eta gradu programen itzulpenak izatea erabakigarria da, unibertsitateek atzerriko ikasleak erakartzeko, eta are garrantzitsuago, erakundeek irudi ona lantzeko nazioarte mailan.

Zifren eta joeren arabera, ohiko giza itzulpen-zerbitzuetan inbertitzea garestiegia da. Ondorioz, ikasturteko materialak eta gradu programak sarritan tokiko hizkuntzetan ematen dira bakarrik.

Bologna Itzulpen Zerbitzua proiektuaren helburua da irteera bat ematea arazo horri. Horretarako eskainiko du koste baxuko, Webean oinarritutako eta goi-mailako kalitatezko itzulpen automatikoa. Zerbitzu hori bereziki egokituko da ikasketa programak edo ikasturteko syllabi-ak itzultzeko. Proiektuaren helburua da itzulpen-plataforma bat garatzea sarean ondoko hizkuntzak ingelesera itzultzeko: nederlandera, finlandiera, frantsesa, alemana, portugesa, espainiera eta turkiera; baita ingelesetik txinerara itzultzeko ere.

Partzuergoa
-----------

Bologna Itzulpen Zerbitzua martxan jarri duen partzuergoa industria arloan eta hezkuntzan diharduten hainbat bazkideekin osatua dago. Denek egiten dituzte garrantzi handiko ekarpenak, esperientzia eta ezagutza mailan, zerbitzuaren alderdi batean edo bestean.

  

* CrossLang NV (Belgika)
* Convertus AB (Suedia)
* Applied Language Solutions, Ltd. (Erresuma Batua)
* Koç University (Turkia)
* Eleka Ingeniaritza Lingusitikoa, SL (Espainia)

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Informazio gehiago
------------------

* Bologna Translation Service: Online translation of course syllabi and study programmes in English, EAMT 2011: proceedings of the 15th conference of the European Association for Machine Translation, 30-31 May 2011, Leuven, Belgium
* BOLOGNA TRANSLATION SERVICE: AN ENABLER FOR INTERNATIONAL PROFILING AND STUDENT MOBILITY H. Depraetere, J. Van de Walle, INTED 2012: proceedings of INTED2012 (6th International Technology, Education and Development Conference, 5 - 7/3/2012, Valencia, Espaina [*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

* Bologna Project Website
* "Gara" egunkaria (gaztelaniaz)
* "Noticias de Gipuzkoa" egunkaria (gaztelaniaz)
* "Belga Media Support": "CrossLang NV aan het roer van de Bologna Translation Service" (nederlanderaz), 2012/2/6

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q891525

 |

* Wd Datuak: Q891525
**Ekonomisten Euskal Elkargoa** legez aitortutako ekonomisten erakunde profesionala da. Euskadin ekonomisten lanbidea antolatu, ordezkatu, defendatu eta sustatzeaz arduratzen da. Zuzenbide Publikoko Korporazioa da, Eusko Legebiltzarrak onetsitako legeen arabera eta irabazi asmorik gabeko erakundea. Espainiako Consejo General de Economistaseko kide da.

Kideak
------

Ekonomia eta Enpresa Fakultateetako unibertsitate-titulazio ofizialak dituzten profesional elkargokideek osatzen dute ekonomista lanbidea, oro har, honakoak dituztenek: Enpresa Administrazio eta Zuzendaritza (ADE), Ekonomia, Finantza, Marketin, Fiskalitatea, Aktuariala eta bestelako arlo batzuetako gradu, lizentziatura eta diplomaturak.

Ekonomisten Euskal Elkargoak Euskadiko ia 5.000 profesional biltzen ditu bere baitan, ekonomiaren inguruko espezializazio eta garapen arlo ezberdinetan antolatuta: Kontabilitatea, Marketina, Ikuskaritza, Fiskalitatea, Lan arloa, Finantzak, Hirigintza, Bulego Profesionalak, Irakaskuntza eta Ikerkuntza, Enplegua, Ekintzailetza…

Helburu eta jarduera
--------------------

Elkargoak garatutako lankidetza-eredu hau topaleku bilakatzen da Euskadiko profesionalentzat, eta, funtsean, profesional edo elkargokideentzako parte-hartze eta konpromisoan oinarrituta dago. Horrela, besteak beste, garapen pertsonal eta profesionalerako zerbitzu espezializatuak definitzen dira (prestakuntza, laneratzeko laguntza, informazio profesionala, ...), eta, aldi berean, erreferente izaten saiatzen da, gizarte osoari ekonomia arloan ekarpen, interpretazio eta ikuspegia eskainita.

Erreferente izateko jarduerak
-----------------------------

2014tik Ekonometroa argitaratu zuen seihilean behin, profesionalen iritziak plazaratuz, bai EAEko koiuntura ekonomikoaz, bai unean-uneko egunerokotasun gaiez ere. 2023tik, urtean behingo maiztasunera pasa zen.

2015etik Ekonomista Saria banatzen du elkargoak, ekonomistek lanbideari eta gizarteari egindako ekarpena aitortze aldera.

### Ekonomistak Sariaren irabazleak

Elkargoak ondorengo ekonomialari hauek ohoratu ditu sari horrekin:

* 2014: Jesus Mari Gonzalez Villambrosa
* 2015: Mari Carmen Gallastegi Zulaika
* 2016: Jose Ignacio Martinez Churiaque
* 2017: Pedro Luis Uriarte Santamarina
* 2018: Sara de la Rica Goirizelaia
* 2019: Koldo Unzeta Satrustegi
* 2020: Jose Luis Larrea Jimenez de Bikuña
* 2021: Joseba Madariaga Ibarra
* 2022: Ibon Galarraga Gallastegi
* 2023:

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Consejo General de Economistas.* .
2. ↑   «Ekonomisten Euskal Elkargoa - Colegio Vasco de Economistas» *www.ekonomistak.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-10-14).
3. ↑    *Ekonometroa. Galdetegi eta emaitzak.* .
4. ↑    Martin, Xabier.  (2017/02/01). «Pentsio-sistema propioa bideragarritzat jotzen dute euskal ekonomistek» *Berria*.
5. ↑    «Erreferenteak, Ekonomistak saridunak» *Ekonomistak.eus*.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85965881

 |

* Wd Datuak: Q85965881
Ubabako amildegia edo Pilatosen balkoia.
**Ubabako begiratokia**, **Ubabako amildegia** edo **Otsaportilloko Pilatosen balkoia**, Urbasa-Andia natura parkean dagoen behatoki eta amildegi bat da, Urbasa mendilerroaren hegoaldeko isurialdean eta Nafarroa Garaian. Bakedano kontzejuaren lursailetan dago, Urederra ibaiaren iturburitik hurbil. Urederra iturburuko ur-jauzia ere amildegiaren beheko aldean dago. Behatoki honetatik Ameskoa eskualdearen ikuspegi bikainak daude.

924 metroko garaieran dago, eta amildegiak 300 metro garaierako erdi-zirkulu itxurako harkaitzezko zirkua osatzen du. Amildegiaren hormak ohiko putre eta sai zurien bizilekuak dira, eta zortea izanez gero ugatzak ere ikus daitezke.

Mendizale, ibiltari eta zikloturisten ohiko helmuga da. Urteko edozein garai da egokia bazter horretaz gozatzeko; hala eta guztiz ere, elurra dagoenean ez joateko gomendatzen da errepidea itxita izaten delako eta arriskutsua izaten ahal baita.

1936ko Gerrako erailketak
-------------------------

1936ko Gerran, estatu kolpearen aldekoek bertatik amilarazi zituzten errepublikaren aldeko nafar, gipuzkoar eta arabarrak, bizirik ala hilik.

* Ameskoa eskualdearen ikuspegia Pilatosen balkoitik.Ameskoa eskualdearen ikuspegia Pilatosen balkoitik.
* Pilatosen balkoia.Pilatosen balkoia.
* Pilatosen balkoia.Pilatosen balkoia.

  

Balbino García de Albizu etnografo eta dibulgatzailea. (Arg: Dani Blanco, Argia,

Bibliografia
------------

* García de Albizu, Balbino; Aranzadi, Telesforo de.  (2010). *Conociendo el pasado amescoano.*  Lamiñarra ISBN 978-84-613-9872-0.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29512030
* Commonscat Multimedia: Balcón de Pilatos

---

 |

* Wd Datuak: Q29512030
* Commonscat Multimedia: Balcón de Pilatos

42°48′02.03″N 2°08′19.23″W﻿ / ﻿42.8005639°N 2.1386750°W﻿ / 42.8005639; -2.1386750
Akadtar Inperioaren hedaduraren mapa, Sargonen konkistekin eta ondorengo matxinada nagusiekin. Akadtar nagusitasunezko 150 urteek, oroitzapen sakona utzi zuten Mesopotamiako mentalitatan, ondorengo mendeetan, bata bestearen etorritako inperioen sorleku izango dena, inperio horien erregeentzako, Sargon eta honen biloba Naram-Sim ohiko enperadore ereduak izango direlarik. Lehenari buruz, jarraitu beharreko bertuteak nabarmentzen dira, mito bihurtuz, bigarrenari dagokionez, berriz, matxinadak apaltzen nekatutako inperioaren anti-eredua nabarmentzen da.
**Sargon Akadekoa** (𒈗𒁺 / *Šarru-kīnu*, "*errege legitimoa*", "*benetako erregea*") (K.a. 2334-K.a. 2279 kronologia laburraren arabera), historian, inperio bat sortu zuen lehen erregistratutako pertsona da. Zehazki, Akadtar Inperioa sortu zuen. Bere inperioak, Tigris eta Eufrates ibaien ibarra eta egungo Turkiaren zati bat hartu zituen. Haren hiriburua Akad izan zen.

Sargonen elezahar sumertarrak, bere aita, La'ibum bezala aurkezten du. Sargon, Sumerren Kisheko errege zen Urzababaren kopari nola bihurtu zen deskribatzen du. Sargonek, amets bat izan zuen, non Inanna jainkosak bere alde egiten zuen, Urzababa odol iturri batean itotzen duena. Sargonek Urzababari kontatzen dio, eta hau, Sargon hiltzen saiatzen da, baina Inannak ohartarazi egiten du. Urzababak, Sargonengana, Urukeko Lugal-zage-si erregea bidaltzen du, Sargon hiltzeko mezua daraman buztinezko taulatxo batekin. Baina gutun-azalak oraindik ez ziren asmatu (dirudienez, elezaharra, puntu honetan galduta dago, ustez, Sargon errege bihurtzera nola iristen den deskribatzen du).

Sumertar errege zerrendatik: "Agaden, Sargon, aita lorezaina zuena, Urzababaren koparia, Agadeko errege izatera iritsi zen, Agade eraiki zuena, 56 urtez gobernatuz". Ulertzeko zaila bada ere, Urzababa eta Lugal-zage-si errege bezala agertzen dira zerrendan, baina zenbait belaunaldiko tartearekin, hala ere, uste denez, Urzababak Kisheko jauregian bizi behar izan zuen Sumerreko bere erresuma galdu eta handik denbora askora.

Sargon da Lugal-zage-siren oinordekoa eta dinastia berri baten sortzailea. Bere seme-alabak Rimux, Manixtuxu eta Enheduanna dira, azken hau, zenbait akadtar ereserkiren egilea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2014-03-28). (PDF) *175. araua: Antzinateko pertsona-izenak eta izen mitologikoak (I): Mesopotamia, Mediako Inperioa, Akemenestar Inperioa eta Lidia.*  Bilbo, 3 or..

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Lugal-zage-si(Ummaren nagusitasuna)** | **Sumerreko erregea**K.a. XXIV. mendea | Ondorengoa**Rimux** |

Ikus, gainera
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Sargon Akadekoa*** Aldatu lotura Wikidatan |

Akadtar Inperioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q199461
* Commonscat Multimedia: Sargon of Akkad

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 33262444
* ISNI: 0000 0000 2470 1726
* GND: 129199583
* LCCN: n78080775
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05287/eu\_s\_1066/s1066
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q199461
* Commonscat Multimedia: Sargon of Akkad
**Samariarrak** (hebreeraz: שומרונים‎, *Shomronim* arabieraz: السامريون‎, *as-Sāmariyyūn*) Israelgo hamabi leinuetako baten ondorengotzat hartzen den talde etniko eta erlijiosoa dira. Arabiera eta hebreera modernoa hitz egiten dute. Euren liturgian samariar hebreera eta samariar aramera erabiltzen dute.

Historia
--------

Tradizioaren arabera Manases eta Efraimen ondorengoak dira, Josefen semeak, K.a. 926an Salomonen semea zen Roboam erregearen aurka altxatu ziren iparraldeko leinuak. Altxamendu honetatik bi erresuma sortu ziren, Israelena iparraldean, hiriburua Siquem zutelarik (gaur egungo Nablus) eta Juda hegoaldean, Jerusalem hiriburuarekin. K.a. 875ean Israelgo erregea zen Omrik hiriburua Samariara mugitu zuen.

K.a. 740an asiriarrek Israelgo hamar leinuak konkistatu zituzten. Bibliaren arabera jatorrizko herriak erbesterako bidea hartu zuen (berez elite intelektualak egin zuen) eta kanpoko jendea ekarri zuten eremua betetzera eta juduen antzeko formazio erlijiosoa eman zitzaien. Nahasketa honetatik eratorritako samariar herriak Tora onartzen zuen, baina ez zen ongi etorria izan gainontzeko juduen aldetik. Berez elite erlijioso eta intelektualak bakarrik ihes egin zuen asiriarrengandik; jakintza ortodoxoaren jabe zirenak deserriratu zirenez, lidergo berriak juduen ikasgaiak zituen, baina ez zuen jakintza ortodoxorik, beraz atzerriratuko eliteek hauen legez kontrako nahasketatzat hartu zuten.

K.a. IV. mende eta VIII. mendeen artean samariarren hizkuntza arameraren mendebaldeko adar bat izan zen, hitz egiteko zein idazteko erabilia. Modu honetan samariarren Targuma itzuli zen. Ondoren hizkuntza arrunta arabiera bilakatu zen, eta idazkietan arabierak eta hebreerak influentzia izan zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182651
* Commonscat Multimedia: Samaritans

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4051468-7
* LCCN: sh85116998
* NKC: ph118070
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q182651
* Commonscat Multimedia: Samaritans
**St Patrick's Athletic Football Club** (irlanderaz *Cumann Peile Lúthchleas Phádraig Naofa*) Irlandako futbol talderik onenetakoa da 8 Liga eta 3 Kopa irabazi baititu.

Historia
--------

St Patrick's Athletic F.C. 1929an sortu zen Dublinen. Hasiera batean Phoenix parkean jokatzen hasi zen baina 1930an bertan Richmond Parkera aldatu zen. 1951 arte ez zen Irlandako Liga gorenean sartu eta hamarkada bikaina osatu zuen hiru liga eta kopa bat irabaziz.

Hurrengo hamarkadetan beherakada nabarmena izan zuen. 1986an Brian Kerr entrenatzailea fitxatu eta taldeari bultzada eman zion 1990ko liga lortu arte. Berriz ere bolada onari ekin zion eta beste hiru liga etorri ziren. 2002an ere liga irabaziko zukeen baina jokalariak zelairatzerakoan izandako irregulartasunengatik 15 puntutako zigorra jaso zuen eta azkenean hirugarren egin zuen sailkapenean.

Azken urteetan berriz ere talde indartsua osatu du eta 2013ko liga eta 2014ko kopa irabazi ditu.

Palmaresa
---------

* Liga **(8)**: 1951–52, 1954–55, 1955–56, 1989–90, 1995–96, 1997–98, 1998–99, 2013.
* Kopa **(4)**: 1959, 1961, 2014, 2021.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q394452
* Commonscat Multimedia: St Patrick's Athletic F.C.

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315944934

 |

* Wd Datuak: Q394452
* Commonscat Multimedia: St Patrick's Athletic F.C.
Magna Graecia (latinez) edo **Grezia Handia** (antzinako grezieraz: Μεγάλη Ελλάς, *Megálê Ellás*) Antzinaroan Italiar penintsula hegoaldean eta Sizilian kokaturiko eta K.a. VIII. mendean jaiotako *polis* edo hiri grekoek osatzen zuten lurraldeari zeritzon.

*Magna Graecia* erromatarrek erabilitako terminoa izan zen Graiatik (Γραία) etorritako immigrante helenoek sortu zuten greziar kolonizazio zonaldea deskribatzeko. Siziliako eta italiar penintsulako kolonizatutako zonaldeak termino horren esker ezagutu ziren.

Hain zuzen ere, Grezia eta greko hitzak eratorria dute *Magna Graecia* terminotik.

Gaur egun, hiri greko horien jaraunspen kulturala bide diren hizkuntza greziarrak mintzatzen dira han: grikoa eta grekokalabrera.

Historia
--------

Kolonia berrietako askok hiri ahaltsu eta oparoetan bihurtu ziren, adibidez, Neapolis (Νεάπολις, Napoli) edo Sibaris (Σύβαρις). Sirakusa (Συρακούσσες), Akragas (Άκραγας, Agrigento), Selinonte (Σελινοΰς), Taras (Τάρας, Tarento), Locros (Λοκροί), Regis (Ρήγιον, Reggio di Calabria), Crotona (Κρότων), Turios (Θούριοι), Elea (Ελαία), Mesana (Messina), Taormina (Ταορμίνα) eta Himera (Ἰμερα) Magna Greziako beste polis edo hiri garrantzitsuak izan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2004/XII/16). *142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak.*  Bilbo.
2. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q184313
* Commonscat Multimedia: Magna Graecia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 246532659
* GND: 4074449-8
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q184313
* Commonscat Multimedia: Magna Graecia
**Melanina** melanozito izeneko zelulek ekoizten duten pigmentua da, kolore ilunekoa, ilean, erretinan eta larruazalean, besteak beste, dagoena. Gizakiarengan ez ezik, animalia gehienetan ere badago (ornodun zein ornogabeengan).

Melanina pigmentu fotobabeslea da, eguzkiaren izpi ultramoreen kalteak ekiditen dituena (izpi horiek mutagenoak baitira, eta melanomak sortzen dituzte), Melaninak izpi ultramore kaltegarriak xurgatzen ditu. Melanina gutxi dutenek (albinoek, larruazal zuriaren pertsonek eta zaharrek -melaninaren kopurua adina aurrera joan ahala gutxitzen baita-) aukera gehiago dute melanoma gaiztoak garatzeko.

Melanina sortzeko prozesuari melanogenesi deritzo, eta izpi ultramoreek eragiten dute.

Egitura kimikoari dagokionez, melanina tirosina aminoazidotik dator.

Melaninaren gabezia albinismo izeneko gaitzarekin lotuta dago. Melanina ugaria da larruazal iluneko gizabanakoengan.

Izpi ultramoreez gain, zenbait hormonak ere melanogenesia areagotzen dute (hipofisiak, esaterako, MSH -melanotropina- izeneko hormona jariatzen du, melanozitoen jarduera bizkortzen duena).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q187526
* Commonscat Multimedia: Melanins

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11936432n (data)
* LCCN: sh85083376
* NDL: 00567607
* AAT: 300013128
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 002256
* MeSH: D008543
* FMA: 62295
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 25179
* KEGG: C01693

 |

* Wd Datuak: Q187526
* Commonscat Multimedia: Melanins
**Ponpeioren Zutabea** Alexandriako (Egipto) parke arkeologikoan dago, Antzinatean Serapeoko tenplua zegoen tokian. Asuango granito gorriz egindako zutabe bat da, eta mota honetako Erroma eta Konstantinoplako hiriburu inperialetatik kanpo eraikia handiena da.

Dimentsioak
-----------

Neurriak 20,46 metroko altuerakoak dira, eta 2,71 m-ko diametroa dute oinarrian. Oinarria eta kapitela barne, koloma 26,85 metroko altuerara iristen da.

Jatorria
--------

Zutabeari emandako izena gurutzatuek Ponpeio lurperatu zuten tokia seinalatzen zuela uste zutelako da. Ptolomeo XIII.ak, Kleopatra ospetsuaren anaia eta senarrak; Ptolomeok Ponpeioren burua Zesarri garaipen handi gisa aurkeztu omen zion.

Baia badira beste teoriak ere: Beste tradizio batek zutabe hau Alexandriako liburutegiko atari bateko 400 zutabeetatik zutik dirauen bakarra izatea dio. Suposatzen da, baita ere, Diokleziano enperadorearen omenez eraiki zela (245-313), urte bat lehenago Egiptoko enperadore izendatu zen Akileo jeneralaren aurka 296. urtean lortutako garaipen handia ospatzeko. Teoria hori oinarriko inskripzio batean oinarritzen da.

Hala ere, XIX. mendeko ikertzaileek frogatu zuten fustea benetan Serapiseko Zutabekoa dela, Alexandriako Serapeumaren hondakinetatik datorrena, 391n suntsitua, Dioklezianoren erregealdiaren ondoren. Zutabeak, beste monumentu batzuetatik datozen zatiekin egindako basamentu bat du: Seti I.a eta saitar dinastiako faraoi baten izenak dituzten hieroglifoen aztarnak ikus daitezke. Berrerabilitako elementuen nahasketa honek elizbarrutiko inskripzioa azalduko luke, hau ere beste monumentu batetik etorriko litzatekeena. G. Botti ikerkariak egungo zutabearen altxatzea Arkadio enperadorearen erregealdiaren inguruan kokatzen du (395-408).

Iruditegia
----------

* Ponpeioren Zutabea, Alexandriarekin hondoan 1850. inguruan.Ponpeioren Zutabea, Alexandriarekin hondoan 1850. inguruan.
* Grezierazko idazkuna.Grezierazko idazkuna.
* Zutabea 1911n.Zutabea 1911n.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  THIEL, Wolfgang (2006): "Die 'Pompeius-Säule' in Alexandria und die Viersäulenmonumente Ägyptens. Überlegungen zur tetrarchischen Repräsentationskultur in Nordafrika", in: Boschung, Dietrich; Eck, Werner: *Die Tetrarchie. Ein neues Regierungssystem und seine mediale Präsentation*, Wiesbaden: Reichert Verlag, ISBN 978-3-89500-510-7, 251–254. or..
2. ↑  ADAM, Jean-Pierre (1977): "À propos du trilithon de Baalbek: Le transport et la mise en oeuvre des mégalithes", *Syria*, 54.liburukia, 1/2 zk. 31–63 or.
3. ↑  G. Botti, *Fouilles à la Colonne Theodosienne*, 1896

Ikus, gainera
-------------

* Alexandriako Serapeuma
* Alexandria

Kanpo estekak
-------------
**Blanca de Silos** (Gasteiz, 1914ko abuztuaren 3a - Segovia, 2002ko irailaren 13a) arabar antzezlea izan zen.

Bizitza
-------

Blanca de Silos Errioxa kaleko 23. zenbakian jaio zen. Gazte-gaztetandik erakarri zuen Blanca antzerkiaren munduak, baina familiak ez zion hura onartu eta ez zion antzezle izaten uzten, harik eta gerra zibila bete-betean zegoela, Segovian, hara bidali baitzuten bere aita, auto sakramental batzuetan parte hartu ahal izan zuen arte. Halaxe hasi zen bikaina izango zen Blancaren antzezle karrera. Izan ere, Madrilgo Teatro Español eta María Guerrero antzokietan jo zuen gailurra, eta, horrez gainera, hainbat antzerki konpainiatan ere lan egin zuen, besteak beste, Lópe de Vegan.

Lanak
-----

Debuta zineman Italian egin zuen, 1939. urtean, *Frente de Madrid* filmean, Edgar Nevilleren zuzendaritzapean. Hurrengo urtean, Manuel García Viñolésen *Boda en Castilla* dokumentalean, zeina Veneziako Zinemaldian saritu baitzuten, poema bat errezitatu zuen. 1941. urtean, Madrilen jadanik, José Buchsen "Flora y Mariana" filmean parte hartu zuen, Luis Marquinaren *Su hermano y él* filmean, zeinean Concha Catalá beste gasteiztar antzezlearekin batera lan egin zuen, eta Antonio Románen *Escuadrilla* filmean. 1942an Florián Reyren *Eramos siete a la mesa* lanean agertu zen. 1943an Antonio Románen *Intriga* eta *La casa de la lluvia* filmetan lan egin zuen, eta Jerónimo Mihuraren *Castillo de naipes* lanean. Lau urteko tarte baten ondoren, 1947. urtean azaldu zen berriz José Luis Sáenz de Herediaren *Mariona Rebull* filmean, eta Alejandro Perlaren *El duende y el rey* filmean. 1948. urtean Ladislao Vadjaren *Sin uniforme* lanean parte hartu zuen, eta Jerónimo Mihuraren *En un rincón de España* filmean. 1952an, Rafael Gil *50 años de Real Madrid* filmean, ikusle papera egiten zuen, Fernando Fernán Gómez eta Fernando Sanchoren aldamenean.

Ordurako ia erabat utzia zeukan zinemako lana, eta 1959. urteko film batean baino ez zen agertu, Jack Pinoteauren produkzio frantses-espainolean, Darry Cowlen ondoan, *Robinson et le triporteur* izenekoan, zeina gaztelaniaz *¡Hola Robinson!*, tituluarekin estreinatu baitzen, Alfredo Mayorekin, eta beste behin agertu zen gero pantailan, 1968an, Esteban Farréren *Sábado en la playa* lanean..

Filmografia hautatua
--------------------

* *Raza* (1942)
* *Intriga* (1942)
* *Castillo de naipes* (1943)
* *La casa de la lluvia* (1943)
* *Orosia* (1944)
* *Mariona Rebull* (1947)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Blanca de Silos,actriz» *El País* 2002/09/14.
2. ↑  (1983). Álava en sus manos Gasteiz
3. ↑   Manzanos Arreal, Paloma.  (2001). *Emakumeak Vitoria-Gasteizen mendeetan zehar.*  Vitoria-Gasteizko Udala ISBN 84-95577-21-6..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18645679
* Commonscat Multimedia: Blanca de Silos

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 24285119
* ISNI: 0000 0000 4588 9852
* BNE: XX5337055
* LCCN: no2003027800
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 109994

 |

* Wd Datuak: Q18645679
* Commonscat Multimedia: Blanca de Silos
**Burcharderen uholdea** edo **Bigarren Grote Mandrenke** (behe-saxoieraz /ɣroːtə mandrɛŋkə/ ahoskatua; danieraz: *anden Store Manddrukning*, euskaraz: «bigarren gizonen itotze handia») 1634ko urriaren 11 eta 12 arteko gauean gertaturiko zikloi estratropikala izan zen. Ipar Itsasotik zetorren sagailo zikloniko itzel batek Nordfriesland garbitu zuen.

Dikeak gainditu zituen eta kostalde osoa eta milaka lagun (8.000 eta 15.000 pertsona artean itota) arrastaka eraman zituen kalte material katastrofikoak eragiten zituen bitartean. Strand uhartearen zatirik handiena (1362an beste ekaitz-marea batek sortua), suntsitua geratu zen, Nordstrand eta Pellworm eta zenbait Halligen uharteak eratuz (hamar uharte alemaniarrak, dike babeslerik gabe).

Ekaitzak iraun zuen bitartean, ura Ribeko katedraleko pulpitura iritsi zen, eta horma horietako batean itsasgoraren markak ikus daitezke oraindik.

Anna Ovena Hoyer poeta ebanjelikoak Apokalipsiaren hastapenentzat hartu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Alemanez)** Riecken, Guntram.  (1991). Hinrichs, Boy; Panten, Albert eds. *Flutkatastrophe 1634: Natur, Geschichte, Dichtung.*  (2. argitaraldia) Neumünster: Wachholtz, 11–64 or. ISBN 978-3-529-06185-1..
2. ↑   **(Alemanez)** Hinrichs, Boy.  (1985). «Anna Ovena Hoyer und ihre beiden Sturmflutlieder» *Nordfriesisches Jahrbuch* 21: 195–221..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6740

 |

* Wd Datuak: Q6740
Karolingiar kodex baten miniaturak
**Arte prerromanikoa** edo **aurrerromanikoa** Europako Goi Erdi Aroko artearen garai bat izan zen, Erromatar Inperioaren erorialditik (K.o. 476) erromanikoa hasi zen arte (1000. urtearen inguruan) iraun zuena. Ez da arte estilo bakarra, baizik eta Europako mendebaldeko herrialdeetan garai haietan izan zen arte estiloen multzoa.

Ikerlariek bi ezaugarri nagusi ikusten dizkiote: alde batetik, erromanikoaren aurrekari edo aitzindaria dugu; eta, bestetik, Antzinaroko artearen jarraipena.

Europan garai zailak izan ziren, inbasio ugari izan baitziren Erromatar Inperioaren barruan. Herri berri haiek beren artea ekarri zuten:

* Karolingiar artea
* Lombardiar artea
* Otondar artea

Espainian ere baziren hainbat arte mota une hartan. V. mendean germaniarrak sartu ziren lehenengo mugimendu batean, eta bigarren batean bisigodoak azaldu ziren. Ezegonkortasun handiko garaiak izan ziren. Arteari dagokionez, lau bereiz ditzakegu:

* Arte bisigotikoa
* Asturiar artea
* Mozarabiar artea
* Birpopulaketaren artea

Euskal Herrian
--------------

Leiho monolitikoa horma bateanAistra auzoko San Julian eta Santa Basilisa baselizan dagoen leiho monolitikoa.
Europako inbasio barbaroen eskema
Euskal herrian zaila da garai artako eraikin osoak aurkitzea, baina eraikuntza berritan berrerabili diren osagai batzuk gugana iritzi dira, hala nola maiz aurkitzen diren leiho monolitikoak. Hauek Bizkaian agertu dira batez ere, naiz eta badiren horrelakoak hegoaldeko beste lurraldetan ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «prerrománico», *Zehazki* hiztegia.
2. ↑  «aurrerromaniko», *Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa*.
3. ↑  GARCIA CAMINO,Iñaki; GONZÁLEZ CEMBELLÍN, Juan Manuel eta SANTANA EZQUERRA, Alberto**,** 1986**.** La arquitectura prerrománica vizcaina**.** *Kobie (Serie Bellas Artes)*. Bilbao-Deusto**:** Bizkaiko Foru Aldundia**,** 4, 7-36.

Ikus, gainera
-------------

* Bizantziar artea
* Arte paleokristaua
* Arte erromanikoa

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Ars Summum: Artearen historiaren irudien galeria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q708807
* Commonscat Multimedia: Pre-Romanesque art

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525320
* GND: 4279376-2
* NKC: ph213346
* AAT: 300020760
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 024562

 |

* Wd Datuak: Q708807
* Commonscat Multimedia: Pre-Romanesque art
**Varsoviaren bonbardaketa Bigarren Mundu Gerran** Poloniaren inbasioan gertatu zen, Alemania Naziak Varsovia 1939ko irailean zehar bonbardatu zuenean, zati luze batean Varsoviako setioaren baitan. 1944an, Varsoviako Altxamenduaren testuinguruan, berriro ere bonbardatu zuten.

Varsoviaren aurkako bonbardaketa etengabea izan zen setioan zehar, irailaren 7, 9, 10, 13, 16, 17, 20, 23 eta 25ean. Azken egun horretan 400 hegazkin erabili zituen Alemaniak bonbardaketan, inoiz gerra batean erabilitako kopururik handiena. Bonbardaketak helburu militarrak deuseztatu zituen, baina helburu zibilak ere asko izan ziren, tartean ospitaleak, elizak edo gune historikoak. Gerran zehar hiriaren %85 inguru suntsitu zen, bonbardaketa, artilleria eta eraikinen suntsiketa planifikatuaren bidez. 

Hiriburuaren defentsan "Warsaw" defentsa sistema zegoen. Irailaren 6ra arte, Jazarpen Brigada egon zen ere. Varsoviaren aurkako eraikin gehienak Luftflotte 1 eta Luftflotte 4 hegazkin unitateek egin zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Txantiloi:Pl-PL «Strona główna - English Section - polskieradio.pl» *polskieradio.pl* (Noiz kontsultatua: 2023-10-11).

Kanpo estekak
-------------
**Hezbola** (arabieraz: حزب الله‎, *ḥizbu-llāh*, euskaraz: «Jainkoaren Alderdia») Libanoko erakunde islamista bat da, Siriaren eta Iranen aldekoa, adar politiko bat eta beste armatu bat dituena. 1979an Iranen eta 1982an Libanon sortu zen, orduko israeldar okupazioari erantzuteko asmoz. Gaur egungo Hassan Nasrallah du lider nagusi.

Ruhola Khomeini aiatolaren (Irango Iraultzako liderra) ideologia islamista xiitari jarraitzen dio. Amal mugimenduarekin batera (Siriaren aldekoa eta Hezbolaren aliatua), Libanoko komunitate xiitaren ikur politiko eta militar nagusia da (xiitak herrialdean jarraitzaile gehien duen erlijio taldea dira).

Hezbola Libanoko Gerra Zibilean agertu zen lehen aldiz, Khomeiniren jarraitzaile xiiten miliziatzat. Erakundearen hiru helburu nagusiak ondorengo hauek dira: Libanon mendebaldeko kolonialismoarekin zer ikusia duen guztia deuseztatzea, Kataeb alderdia zigortzea eta Libanon errepublika islamikoa ezartzea.

Bandera
-------

Hezbolaren banderak, beste kolore batzuetakoa ikusi izan bada ere, erdian berde koloreko erakundearen irudia du hondo hori baten gainean. Irudiaren gainean eta azpian bi testu txiki ditu, gorri kolorekoak (zenbaitetan berdeak ere bai).

Testu hauek arabieraz idatzita daude. Ikurraren gaineko testuak honela dio: فإن حزب الله هم الغالبون (*Ziur izan Jainkoaren Alderdia izango dela garaile*). Beheko hitzak hauek dira: المقاومة الإسلامية في لبنان (*Erresistentzia islamikoa Libanon*).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **Hezbola** da arabieratiko euskarazko transkripzioa. Beste sistema batzuetan, honako transkripzio hauek ematen ditu: *Hizbullah*, *Hezbollah*, *Hizbollah*, *Hezballah*, *Hizballah*, *Hisbollah*, *Hizb Allah*

Ikus, gainera
-------------

* Jihada
* Libano
* Xiismoa

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Arabieraz)**
* Hezbolari buruzko erreportajea Argia astekarian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41053
* Commonscat Multimedia: Hezbollah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139513420
* ISNI: 0000 0001 1882 1876
* GND: 5110433-7
* LCCN: n88191600
* NKC: kn20070126010
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q41053
* Commonscat Multimedia: Hezbollah
**Xbox One** Microsoftek plazaratu duen bideokontsolarik berriena da. 2013ko azaroaren 22an atera zuten Austrian, Brasilen, Kanadan, Frantzian, Alemanian, Irlandan, Italian, Mexikon, Zeelanda Berrian, Espainian, Erresuma Batuan eta AEBetan. Europako beste 8 herrialdetan, 2014ra arte atzeratu zuten: Belgika, Danimarkan, Finlandia, Herbehereak, Norvegia, Errusia, Suedia eta Suitza. Bere prezioa dolarretan 499koa zen baina eurotan 399. Xbox 360rekin konparatuz hau bakarrik erabili ahal da kinectekin, xbox kamara antzerako bat mugimendiak eginez jolasteko.

Xbox one GPU bat sartuta dauka dagoela oinarrituta AMD tekonolian, hau da, HD7790 xbox 360 baina 10 aldiz potentzia gehiagokoa. GPUa dauka 768 Shaders y 1,31 TFLOPS/s-eko potentzia dauka.Microsoftek DirectX 12rekin lankidetzan dago beraz Xbox ere dauka microsofteko lainoa beraz, honekin kapaz dira kalkulatzeko eta askatzeko kontsolen prozezamendua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13361286
* Commonscat Multimedia: Xbox One

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2014000242

 |

* Wd Datuak: Q13361286
* Commonscat Multimedia: Xbox One

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Xbox 360** | **Xbox One**2013 - gaur egun | Ondorengoa**Xbox One X** |
**Israelgo juduak** (hebreeraz: יהודים ישראלים‎, *Yehudim Yisre'elim*) Israelgo Estatuko biztanle juduak dira, 1948an independentzia aldarrikatu zenetik gaur egun arte. Biztanleria judua Israelgo biztanleriaren %75,4 inguru da.

Demografia
----------

Israelgo Estatistika Bulego Nagusiaren arabera, 2009an, Israelgo 7 milioi biztanleetatik % 75,4 edozein jatorritako juduak ziren. Horietatik % 68 sabrak dira (Israelen jaiotakoak)- gehienak bigarren edo hirugarren belaunaldiko israeldarrak- eta gainerakoak olimak dira (etorkin juduak Israelen) - % 22 Europakoak eta Amerikako kontinentekoak, eta % 10 Asiakoak eta Afrikakoak, arabiar herrialetakoak, Iran, Turkia eta erdialdeko Asiakoak barne. Berrehun mila baino gehiago Etiopia eta Indiako juduen ondorengoak dira.

Azken hamarkadetan, Israelgo judu asko atzerrira joan dira. Emigratzeko arrazoiak aldatu egiten dira, baina, oro har, kezka ekonomiko eta politikoen konbinazioari buruzkoak izaten dira.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------