Leloren kantua Ibarguen-Cachopin kronikan
***Ibarguen-Cachopin kronika*** kronika eskuizkribatua da, García Fernández de Cachopín Laredoko kronikagilearen semeak Juan Iñigez Ibarguen bizkaitar eskribauaren eta besteren laguntzarekin 1558-1610 bitartean idatzitakoa.

Egiazko izena *Crónica General Española y Sumaria de la Casa de Vizcaya, y su antigua fundación y Nobleza* da. Eskuizkribu ezagun bakarra, denborak, hezetasunak eta bestek aski hondatua, bi artxibotan sakabanaturik dago. Jatorriz 184 koaderno eta hiru liburutan banatuta zegoen, baina egun 70 koaderno baino ez dira ezagutzen, 65 Bizkaiko Foru Agiritegian gordeak eta beste bostak Madrilgo Liburutegi Nazionalean. Guztira 1.794 folio dira, gehienak alde bietatik idatziak.

Euskarazko edukia
-----------------

Gaztelaniaz idatzia izan arren, euskarazko eta euskarari buruzko hainbat eduki biltzen ditu:

### Kantuak

*Leloren kantua*, baladak edo balada zatiak (*Arrasateko erreketaren kantuak*, *Errodrigo Zaratekoaren kantua*, etab.), *Juan Diaz Harokoaren eresia*, *Salinasko kondearen kantua*, *Marti Juanes Labierukoaren hilartitza*, *Andramendiko idazkiak*.

### Hizkuntza

Hainbat esaera, esaldi eta beste, gehi bi hiztegi labur.

### Izen eta deiturak

Euskarazko izen-deiturak eta horien gaztelaniazko formak biltzen ditu:

- **Anso** eta **Saonch** (< Sanoitz): "*Anso Saonch*, que en castellano quyere dezir *Sancho Saez*".
- **Eneco** eta **Enecoch** (< Enekoitz): "*Eneco* Pagoetantayco bere arma gueçi barriacas / *Iñigo* de Pagoetantai con su lança y dardo", "*Eneco* Saonch, que quiere dezir en romançe *Iñigo*  Saez"; "Juan *Iñiguez* de Ibargüen y por sobrenonbre de alçima le dixieron Polibro *Enecoch*", "Maria *Iñiguez*, por sobrenonbre *Henecocha*".
- **Herrandoch**: "Ansso *Herrandoch*, que quiere tanto dezir en bascuençe como en castellano bulgar Sancho *Hernandez* o *Fernandez*".
- **Onsalu** eta **Onsaluch** (< \*Onsaluitz): "Ochoa *Onsaluch* burua dala, aren urrengo anage lastanac: Anso, Joane, *Onsalu* / Ochoa *Gonçales*, siendo cabeça de todos los demás de su linage, y despues dél muy çercanos sus hermanos queridos y amados Sancho y Juan y *Gonçalo*","Gomez *Honsaluch* Gogorra, que quiere dezir en castellano Gomez *Gonzalez* el Fuerte".
- **Semero** eta **Semeroch**: "¿Como, don *Ximeno*, agora que es menester el ardimiento e bulliçio, desmallais e falleçe para contra los moros, e para contra nos, ca somos unos, hos mostrais furioso? Con razon hos llamara buestro padre don *Semero*, pues tal hazeis", "Iñigo *Semeroch* de Mecaur de Morga".
- **Adamich**, **Joanech** eta **Perich**.

Edizioa
-------

Mendeetan argitaragabe egon ondoren, salbu eta tarteka plazaratu ziren euskal zatiak, 2006an Julen Arriolabengoak lehendabiziko edizioa atondu zuen bere doktore-tesian, kronikaren eta batez ere euskarazko pasarteen azterketa egiteaz gainera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Koldo Mitxelena.  (1990). *Fonética histórica vasca.*  Donostia: ASJU, 293 or..

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | El nombre *Anso* ( < *Sanso*) tiene como patr. *Sanoyz*, atestiguado con frecuencia en documentos medievales de Navarra: la pérdida de la sibilante interior fue suficientemente antigua para que su *-n-* aparezca tratada como intervocálica en vizc. ant. *Saonch* Sánchez < \**Sãõch* < \**Sãõitz*. |  » |
2. 1 2   Koldo Mitxelena eta Aingeru Irigarai.  (1955). *Nombres vascos de persona.*  Donostia: ASJU.

Kanpo estekak
-------------

* Arriolabengoa, Julen, 2006, *Ibarguen-Cachopín kronika. Edizioa eta azterketa*.
* Arriolabengoa, Julen, 1996, *Erdi Aroko kanta ezezagunak Ibarguen-Cachopin kronikan (1570-1620)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25476169

 |

* Wd Datuak: Q25476169