recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Herpesbirusak** ***Herpesviridae*** familian sailkatzen diren birusak dira. Animaliak eta gizakia infektatzen dituzte, eta azken hauengan gaixotasun ugari sorrarazten dituzte: besteak beste, herpes arrunta, herpes zosterra, mononukleosi infekziosoa, barizela, etab.

Herperbirusen taldean gizakia infektatzen duten 8 birus daude. Hauetako bat onkobirusa da, Epstein-Bar birusa, hain zuzen ere (mononukleosi infekziosoaren eragilea).

Material genetikoari dagokionez birus hauek harizpi bikoitzeko DNA dute. Honen gainetik kapside ikosaedrikoa (162 kapsomeroz osatua), eta glukoproteinaz osatutako kanpoko bilgarria, kapsidea inguratuz.

Herperbirusek berezko ezaugarria dute, birus gehienek ez dutena: infektatu ondoren gorputzean sor egoteko gaitasuna. Horrek esan nahi du ostalaria infektatutakoan birusak ez direla desagertzen, sor egoeran geratzen baitira ostalariaren zeluletan. Egoera horretan urteetan iraun dezakete, harik eta une jakin batean berpiztu arte. Hau gertatzen denean infekzioa berraktibatzen da.

Barizela-zoster birusa eta herpes birus soila dira aipatutakoaren ohiko adibideak, infekzio errepikatuak sortzen baitituzte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q149348
* Commonscat Multimedia: Herpesviridae
* Wikispecies Espezieak: Herpesviridae

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX533805
* BNF: 119652821 (data)
* GND: 4159627-4
* LCCN: sh85060462
* NKC: ph135329
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 44236
* EOL: 5016
* GBIF: 7761
* NCBI: 10292
* WoRMS: 600007
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D006564

 |

* Wd Datuak: Q149348
* Commonscat Multimedia: Herpesviridae
* Wikispecies Espezieak: Herpesviridae
***Cittaslow*** (*citta* italierazko hitza- "hiria"- eta *slow* ingelesezko hitza- "geldoa"- hitzen lotunea) 1999ko urrian Italian sortutako mugimendua da. Slow Food erakundean inspiratzen da; Cittaslowren helburuek hirietako bizi-kalitatea hobetzea barne hartzen dute, homogeneizazioari eta estandarizazioari aurre egiten dieten bitartean. Kultura-aniztasuna ospatzea eta babestea, eta hiriaren eta bere barnealdearen ezaugarriak Cittaslowen balioen muina dira.

2023ko urtarrilean sareak 287 hiri elkartzen zituen, gehienak Italian baina baita Australian, Austrian, Belgikan, Hego Korean eta beste herrialdetan ere. Euskal Herrian Balmaseda, Lekeitio eta Mungia mugimenduaren kideak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   cittaslow.org.  (2012). (pdf) *Cittaslow International Network.* .

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q677741
* Commonscat Multimedia: Cittaslow

---

 |

* Wd Datuak: Q677741
* Commonscat Multimedia: Cittaslow
**Hospitality Club (HC)**, literalki abegi kluba esan nahi duena, internet bitartez ezagutzen den komunitatea da. Webgunea: hospitalityclub.org da. Helburu nagusia, bidaiariak laguntzea izan da beti. Couchsurfing erakundeak ospea hartu zuenean, garrantzia galdu zuen, baina, gaur egun, irekita jarraitzen du eta mota horretako bigarren komunitate handiena dela esaten da. 

Erabiltzaileek webgunean erreferentziak utzi ditzakete.

Historia
--------

Ideia berdintsua izan zuten erakundeak sortu ziren XX. mendeko bigarren erdian eta XXI. mendeko lehen urteetan. Hauetako bat Polonian sortu zen: Hospex erakundea (gaur egun desagertua). Hitchhiking community izan zen mota horretako beste erakunde bat (baita gaur egun desagertua ere). 

Erakundea, Veit Kuhne deituriko ikasle batek sortu zuen 2000ko uztailean. Lehen urteetan denbora asko irauten zuen pertsona berri batek erakundean sartzeko eta lehenengo bi edo hiru urteetan komunitateak ehundaka pertsona besterik ez zituen izan. Claudio Pachiegak sistema hobetu zuen 2002 urtetik aurrera. Sei urte geroago, komunitateak 155.000 erabiltzaile zituen. 2013 urtean, 200 herrialde desberdinetako 500.000 erabiltzaile inguru zituen. Milioi bat pertsona elkartzeko helburu dauka orain komunitateak.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q744312
* Commonscat Multimedia: Hospitality Club

---

 |

* Wd Datuak: Q744312
* Commonscat Multimedia: Hospitality Club
***Grândola, Vila Morena*** José Afonso musikari portugaldarrak sortutako abestia da. Krabelinen iraultzaren ikurra bihurtu zena. Irratian emititu zutenean izan zen militar batzuek aldez aurretik adostutako zeinua zenbait urrats garrantzitsu aurreratzeko. Salazar diktadorearen erregimenaren kontra.

Historia
--------

José Afonso, "Zeca" goitizenez, musikari eta abeslari portugaldarrak konposatu zuen abestia Krabelinen Iraultza baino urte batzuk lehenago. Sortzez, Grândola hiriko musika elkarte bati omenaldia egiteko sortu zuen abestia. Salazar diktadorearen erregimenak José Afonsoren hainbat abesti zentsuratu zituen baina abesti hori disko batean agertu zen Frantzian, 1971n, eta Krabelinen Iraultza baino egun batzuk lehenago, iraultzan parte hartu zuten zenbait militarrek entzun zuten zuzenean.

### Nola erabili zuten Krabelinen Iraultzan

1974ko martxoaren 29an, *Grândola, Vila Morena* izan zen Lisboako Coliseoan eginiko zuzeneko emanaldiko azken abestia. Han ziren MFA ('Movimento das Forças Armadas) taldeko zenbait militar, eta handik ia hilabetera, apirilaren 25ean, Krabelinen iraultzari hasiera emateko seinalea izanen zela erabaki zuten. Lisboako Coliseoko emanaldian José Afonsok ezin izan zituen bere abestietako batzuk plazaratu, Salazar erregimenaren zentsurak debekatua baitzituen: *Venham mais Cinco* ("Hona bostekoa"), *Menina dos Olhos Tristes* ("Begi tristeetako neskatila"), *A Morte Saiu à Rua* ("Heriotza kalera irten zen") eta *Gastão Era Perfeito* ("Gastoi perfektua zen").

1974ko apirilaren 25ean, 0:20an, *Limite* ("Muga") izeneko irratsaioan, Radio Renascença irrati kateak *Grândola, Vila Morena* aireratu zuen. Horixe zen bigarren eta azken seinalea, Salazar diktadorearen erregimenari kolpea emateko. Kolpeak arrakasta izan zuen, eta Portugal eta koloniak diktadura hartatik askatu ziren.

Hitzak
------

|  |  |
| --- | --- |
| Grândola, vila morena
Terra da fraternidade
O povo é quem mais ordena
Dentro de ti, ó cidade
Dentro de ti, ó cidade
O povo é quem mais ordena
Terra da fraternidade
Grândola, vila morena
Em cada esquina um amigo
Em cada rosto igualdade
Grândola, vila morena
Terra da fraternidade
Terra da fraternidade
Grândola, vila morena
Em cada rosto igualdade
O povo é quem mais ordena
À sombra duma azinheira
Que já não sabia a idade
Jurei ter por companheira
Grândola a tua vontade
Grândola a tua vontade
Jurei ter por companheira
À sombra duma azinheira
Que já não sabia a idade | Grândola, hiri beltzarana,
senidetasunaren lurraldea,
herria da gehien agintzen duena
zugan, hiri hori.
Edozein txokotan, lagun bat;
aurpegi bakoitzean, berdintasuna;
Grândola hiri beltzarana,
senidetasunaren lurraldea.
Arte baten gerizpean
—inork ez zekien jada haren adina—
adiskide izango nuela zin egin nuen
Grândola, zure borondatea.
 |

Ikus gainera
------------

* Krabelinen Iraultza

Kanpoko loturak
---------------

* **(Gaztelaniaz)** Grândola, vila morena
* **(Portugesez)** Abestiaren audioa; José Alfonso eta kideak zuzenean Coliseoan

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1551276

 |

* Wd Datuak: Q1551276
**Pub session**, irlanderaz: *seisiún* eta manxeraz *seshoon*, literalki *taberna emanaldia*, pub edo taberna bateko musika folk edo herrikoi emanaldi bat da. Irlanda eta Eskozian bereziki, eta baita Gales, Ingalaterra eta Man Uhartean, aspalditik oso errotua dagoen ohitura da, gainera Irlandar eta Eskoziar Diasporan dauden herrialdeetako irlandar eta eskoziar komunitateen tabernetan ere ohikoak dira, tartean AEB, Kanada, Australia eta Zeelanda Berria.

Emanaldi hauetako musika-tresna ohikoenak biolina, akordeoia, kontzertina, zeharkako txirula, tin whistle txirulak, uilleann pipes gaitak, irlandar banjo tenorea, gitarra, irlandar mandolina, irlandar bouzoukia eta bodhrán danborra dira.

Ohitura legez musikariek emanaldiaren truk edariak doain izaten dituzte, nagusiki garagardoa. Emanaldi hauetako musikariak gehienetan zaletu soilak dira, alegia, bere eguneroko bizitzan beste lanetan jardun eta musikatik bizi ez den jendea, eta musika-tresnak jotzen maila apaletik hasi eta benetako profesionalen maila izatera irits daitezke. Emanaldi hauen helburua aurrez ezagutzen diren lagun taldea edo tabernan bertan topatu diren zaleak elkarrekin musika herrikoia joz gozatu eta jendaurrean beren trebezia erakustean datza, bidebatez tabernariak ere bere tabernara jendea eta musikazaleak erakarriz.

Emanaldi batzuk musikaz gain reel edo gida dantzez nahiz Sean-nós abestiez lagundurik ere burutzen dira.

* Dublin hiriko pub session bateko kideak.Dublin hiriko pub session bateko kideak.
* Irlandako taberna bateko pub session bateko zaletuak musika herrikoia jo eta garagardoa edanaz.Irlandako taberna bateko pub session bateko zaletuak musika herrikoia jo eta garagardoa edanaz.

Kanpo estekak
-------------

* thesession.org – Mundu osoko pub session emanaldiei buruzkoa informazioa.
* UKSessions.net – Erresuma Batuko pub session emanaldiak.
* Irlandako pub session emanaldiak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3480596

 |

* Wd Datuak: Q3480596
**Gosearen Kontrako Ekintza** (frantsesez: *Action Contre la Faim*) Nazioarteko Gobernuz Kanpoko Erakunde pribatua, apolitikoa, akonfesionala eta irabazi asmorik gabekoa da. Haren helburua munduko edozein lekutan gosea, miseria, eta gizon, emakume eta haur babesgabeei eragiten dieten arrisku-egoerak amaiaraztea da.

GAEk naturako nahiz gizakiak eragindako krisialdi larrietan esku hartzen du, biztanleriaren elikadura-segurtasuna arriskuan dagoenean eta laguntza humanitarioa bizirik irauteko ezinbestekoa denean. Gaur egun 500 lankide boluntario ditu, eta 500 langile, berrogei herrialde baino gehiagotan.

Frantziar doktore, zientzialari eta idazle talde batek sortu zuen 1979an, Alfred Kastler Nobel Sariduna lehenengo presidentea izanik.

Ikus, gainera
-------------

* Gosetea

Kanpo estekak
-------------

* Action Against Hunger US website
* Action Against Hunger UK website
* Love Food Give Food website
* Action Contre la Faim France website
* Acción Contra el Hambre Spain website
* Action Contre la Faim Canada website
**Posta Bulego Nagusia** (antzinako *Arte eta Lanbideen Eskola*) Donostiako posta bulego nagusiaren eraikina da.

Kokalekua
---------

Erdialdean dago, Koldo Mitxelena Kulturunearekin batera Artzain Onaren plazaren atzealdea itxiz. Urdaneta kaleko 7. zenbakian dago.

Historia
--------

Domingo Agirrebengoak diseinatu eta 1906-1909 urteen artean eraiki zen. 1909-1945 artean Arte eta Lanbideen Eskolaren egoitza izan zen, 1909-1959 artean Merkataritza eta Lan Eskolarena, eta 1960tik gaurdaino Posta Bulego Nagusia da.

  

Posta Bulego Nagusiaren eraikinaren aurrealdea.

Eraikina
--------

Silarriz eraikia dago, estaldurak frantziar arkitekturaren ezaugarri nagusienetako bat du: mansardak. Eraikinak Posta Bulego Nagusia bilakatzeko barnealdean aldaketa sakonak izan zituen, halere kanpoaldeko jatorrizko lau fatxadak bere hartan eta ongi mantendu dira.

Keramikazko frisoa Daniel Zuloagak egin zuen.

Ikus gainera
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Donostia** |

* Artzain Onaren plaza
* Koldo Mitxelena Kulturunea
* Artzain Onaren katedrala
* Posta Bulego Nagusia (Bilbo)
* Posta Bulego Nagusia (Gasteiz)
* Posta Bulego Nagusia (Iruñea)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20900070
* Commonscat Multimedia: Posta Bulego Nagusia, Donostia-San Sebastián

---

 |

* Wd Datuak: Q20900070
* Commonscat Multimedia: Posta Bulego Nagusia, Donostia-San Sebastián

**Luanda errorea in Modulu:Navbar at line 58:Invalid title Donostiako leku interesgarriak.**
Post-it orri tipikoena mezu batekin.
Kolore eta tamaina desberdineko post-it-ak, proiektu plangintzan erabiliak.
**Post-it** 3M konpainiaren marka komertziala da, dimentsio, forma eta kolore askotako paper itsaskorreko orri txikiak identifikatzen dituena, kolore biziak nagusi diren arren. Itsatsitako hainbat orritako paketeetan datoz.

Asmakuntza
----------

Spencer Silver 3Mko zientzialariak akrilatozko lekedak hobetzen saiatzean bilatzen ari zenetik zerbait desberdina aurkitu zuen 1968an: ia itsasten ez zen lekeda bat egin zuten. 1974an, lekeda eskas harekin gogoratu zen 3Mko beste zientzialari elizkoi bat, Arthur Fry, mezetako liburuan markak jartzeko papertxoak galtzeaz nazkatuta. Baztertutako lekeda hartu, paperari eman eta eliz liburuan itsatsita geratzen zen, baina erraz kentzeko moduan. Produktu berri bat sor zitekeela pentsatuz, azkenean 3M-n orri lekedadunak elkarrekin industrialki paketatzeko modua aurkitu zuten, eta merkaturatzeari ekin.

Lehen merkatu aprobak Estatu Batuetako zenbait hiritan *Press 'n Peel* izenarekin 1977an. *Post-it Notes* izena 1979an asmatu zuten, eta merkaturatze zabala (eta arrakasta),1980an hasi zen AEBetan, eta hurrengo urtean Europan eta Kanadan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Ana, Galarraga Aiestaran.  (2019-09-17). «Post-it bat mikrouhin-labearen atean» *Zientzia.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-12-18).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *History Timeline: Post-it® Notes.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181331
* Commonscat Multimedia: Post-it notes

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh96007291

 |

* Wd Datuak: Q181331
* Commonscat Multimedia: Post-it notes
**Postojnako leizea** (eslovenieraz: *Postojnska jama*) Esloveniako leize ezaguna da Postojna hirian dagoena. Herrialdeko luzeena da eta Esloveniako turismogune garrantzitsuenetakoa ere bai. Pivka ibaia da kobazuloaren egilea.

Historia
--------

Johann Weikhard von Valvasor naturalista esloveniarrak deskribatu zituen lehen aldiz XVII mendean. 1818an Frantzisko II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren bisita izan zuen. Urte berean Luka Čeč postojnarrak leizearen zati berri bat aurkitu zuen eta 1819an leizeetako lehen gida ofiziala bihurtu zen.

1872an tren txiki bat ezarri zen eta 1884an sistema elektrikoa ere bai, Ljubljanan bertan baino lehenago gainera. Honek leizeak oso famatu bihurtu zituen.

Bigarren Mundu Gerran alemaniarrek okupatu zituzten leizeak eta bertan hegazkinentzako 1000 fuel upela gorde zituzten. 1944an partisano esloveniarrek leizeak hartu zituztenean suntsitu egin zituzten. Baina suak zazpi egunez iraun zuen eta leizearen zati handi bat suntsitu zuen. Sarrera bera ere belztuta gelditu zen.

Fauna
-----

Leizeetan hainbat ornogabe aurki daitezke, denak ere txikiak eta pigmentazio gabekoak.

Baina animalia bat aipatzekoa bada, Proteus anguinus-a da, "giza arraina" ezizenaz ere ezagutzen dena. Anfibio erabat akuatikoa da eta hau ere pigmentazio gabekoa da. Aurkitu zutenean dragoi kumeak zirela pentsatu zuten. Bisitaldian zehar akuario bat badago proteusak ikus daitezkeenak.

Egitura
-------

Hiru maila ditu eta erdikoa bakarrik bisitatzen da, izan ere goiko mailan zati asko erorita baitaude eta azpiko maila urpean baitago. Aretorik aipagarriena kontzertuen aretoa da, 10.000 ikusle sartzeko edukiera daukana. Noizbehinka kontzertua egiten dituzte bertan.

Postojnako leizetik pasatzen den Pivka ibaiak berehala Planina leizea eratzen du. Biek batera 31 kilometro luze den sistema karstikoa eratzen dute.

Trena
-----

1872an tren txiki bat ezarri zen, hasieran gidek beraiek bultzatzen zutena, baina XX mendearen hasieran gas bidezko lokomotora ezarri zuten. 1963an lokomotora elektrikoa hartu zuten, gasezkoak askatzen zuen kea zela eta. Gaur egun bi kilometro inguru egiten ditu leizearen barnealdera eta barruan bisitaldia egin ondoren berriz kanpora ateratzen du jendea.

Iruditegia
----------

* Kobazuloaren sarrera.Kobazuloaren sarrera.
* Ibilbidea.Ibilbidea.
* Gortinak.Gortinak.
* Estalagmita "dizdiratsua".Estalagmita "dizdiratsua".
* Leize barneko trena.Leize barneko trena.
* Proteus anguinus.Proteus anguinus.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Frantsesez)****(Eslovenieraz)****(Alemanez)****(Italieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15903
* Commonscat Multimedia: Postojna Cave

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248255634
* BNF: 14645301z (data)
* GND: 16112763-0
* LCCN: sh2009008750
* SUDOC: 11063988X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1103338

 |

* Wd Datuak: Q15903
* Commonscat Multimedia: Postojna Cave
Ilunbeko kandelako argia bezala, bizitzako asmo eta desira bati buruz itxaropena galtzen den azkena dela esan ohi da.
***Post tenebras spero lucem*** (euskaraz *Iluntasunaren ostean argia espero dut*) latinezko esaldia da. Itxaropenari egiten dio erreferentzia.

Historian
---------

Esaldia Kalbinismoaren eta gero Erreforma protestante askoren goiburu edo lema bihurtu zen, gehienetan beste aldaera batean: ***Post tenebras lux***.

Literaturan
-----------

Askotan erabili izan da topiko bihurtu zen esaldi hau literaturan. Esate baterako, Bernardo Atxagak erabili zuen bere *Obabakoak* liburuko ipuin baten izenburuan.

Esaldia Miguel de Cervantesen On Kixoten ere agertzen da.

Jatorria
--------

Esaldi hau Bibliaren bertsio latindar klasikoaren, Vulgataren, pasarte bat da: Job: 17-12.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | 17 Joben itxaropena lur jota
11 «Badoaz nire egunak,
porrot dagite nire egitasmo eta ametsek.
12 Gaua egun bihurtuko omen da,
**ilunpea uxatuko duen argia ba omen dator**.
13 Zer itxaron? Hildakoen Egoitza dut etxe, ilunpea etzaleku.
14 "Aita" deitzen diot hobian usteldutakoari,
"ama, arreba" jango nauten harrei.
15 Non zaude, ene itxaropen? Nork ikusiko zaitu berriro?
16 Hildakoen Egoitzaren hondo-hondoraino jaitsiko zara,
biok batera lurpean murgil gaitezenean». |  » |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Job - *BIBLIJA.net* - Biblia interneten» *www.biblija.net* (Noiz kontsultatua: 2021-04-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2122280
* Commonscat Multimedia: Post tenebras lux

---

 |

* Wd Datuak: Q2122280
* Commonscat Multimedia: Post tenebras lux
**Postojna** (pɔˈstoːi̯na ahoskatua, alemanez: *Adelsberg*, italieraz: *Postumia*), Esloveniako hiria da, Karniola Beherea-Kostaldea eskualdeko hiri handiena. 2012ko erroldaren arabera 9.189 biztanle ditu. Herritik lau kilometrotara dagoen Postojnako leizea Esloveniako turismogune garrantzitsuenetakoa da.

Geografia
---------

Esloveniaren hego-mendebaldean kokaturik dago Karst lurraldearen erdian eta Karniola Beherea lurralde tradizionaleko hiriburua da. Pivka ibaiak zeharkatzen du.

Dinariar Alpeetako 30 kilometrotako pasabide estu batean kokaturik dago, pasabide horri **Postojnako atea** esaten zaio. Pasabide hori 606 metrotako altueran dago eta bi isurialde banatzen ditu, mendebaldean Adriatikoa eta ekialdean Panoniako ordokia eta ondorioz Itsaso Beltzeko isurialdea.

Historia
--------

Paleolito garaitik populatuak izan ziren Postajnaren inguruko leizeak.

Idatzizko lehenengo aipamena XIII mendeko agiri batean dago. 1432ko beste agiri batean barrutia dela aipatzen da baina ez zen herri bihurtu 1909 arte. Erdi Aroaren bukaeran Karniola dukerriaren parte izan zen, Habsburgotarren inperioan zegoen beraz.

1918an Austria-Hungariako Inperioa desegin zenean Italiaren esku gelditu zen eta *Postumia* izena hartu zuen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren Jugoslaviak eskuratu zuen eta hasieran Triesteko probintzian sartua izan zen baina 1954an probintzia hori desagertu eta Esloveniako Errepublika Sozialistaren parte bihurtu zen.

Ondasun nabarmenak
------------------

Postojna nazioartean ezagun egin duena bere leizea izan da. Postojnako leizeak 20.570 metrotako luzera du eta Pivka ibaiak sortu du. Esloveniako turismogune garrantzitsuenetakoa bihurtu da. Honi lotuta beste leize bat ere badago, Planina leizea.

Postojnatik gertu Predjamako gaztelua dago, haitzulo baten sarreran kokaturiko eraikin ikusgarria.

Iruditegia
----------

* Titov enparantza.Titov enparantza.
* Postojnako leizea.Postojnako leizea.
* Postojnako leizea.Postojnako leizea.
* Leizeko sarrera.Leizeko sarrera.
* Planina leizea.Planina leizea.
* Predjamako gaztelua.Predjamako gaztelua.

Kanpo estekak
-------------

* **(Eslovenieraz)** **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15901
* Commonscat Multimedia: Postojna

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148987060
* BNF: 166471286 (data)
* GND: 4068410-6
* LCCN: n85101656
* NKC: ge582923
* SUDOC: 110639782
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q15901
* Commonscat Multimedia: Postojna
**Hastings Kamuzu Banda** (Kasungu, 1898ko otsailaren 15a – Johannesburgo, 1997ko azaroaren 25a) malawiar mediku eta politikaria izan zen. Malawiko agintaria izan zen 1964-1994 bitartean, lehen ministroa hasieran, eta presidentea ondoren.

Bizitza
-------

Haren jaioteguna gutxi gorabeherakoa da. Chewa etniako nekazari familia batean jaio zen. Estatu Batuetan eta Britainia Handian medikuntza ikasketak egin zituen, eta azken herrialde horretan lan egin zuen mediku gisa. 1958an bere herrira itzuli zenean, zurien mendean zegoen Rhodesia eta Nyassalandiako Federazioaren aurkako kanpaina gidatu zuen. 1959ko matxinaden ondoren, koloniako agintari britainiarrek atxilotu egin zuten; Malawi Congress Party (Malawiko Batzarraren Alderdia) sortu zuen urte berean. 1960an askatu zuten, Nyassalandiako independentziaren trantsizioaldian laguntzeko.

1963an, gobernuaren buruzagitza bereganatu eta, 1964ko uztailaren 6an, Nyassalandia, Banda lehen ministro zuela, Commonwealtheko kide independente bilakatu zen Malawi izenarekin. 1966an, Malawi errepublika aldarrikatu eta presidente bilakatu zen Banda. 1970ean, bizitza guztirako luzatu zuen kargua. Haren politika diktatoriala izan zen, eta errepresioa erabili zuen oposizioaren aurka.

1967an Hegoafrikara hurbiltzen hasi zen, eta 1971n bera izan zen Hegoafrika ofizialki bisitatu zuen Afrikako lehen estatuburua. 1980ko hamarkadan gogorki gobernatu zuen, baina hurrengo hamarkadaren hasieran oposizioa eta Malawin giza eskubideak babesteko nazioarteko presioa areagotu egin ziren, eta 1994an, independentzia lortu zenetik Malawin egin ziren alderdi anitzeko lehen hauteskundeetan, lehendakaritza galdu zuen. Gobernatu zuen urteetan dirutza bereganatu zuen, 320 milioi dolar zenbatespenen arabera. Hegoafrikako ospital batean hil zen, 1997ko azaroaren 25an.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑    *In Memoriam, When Nelson Mandela met Hastings Kamuzu Banda.*  malawipage.com (Noiz kontsultatua: 2019-6-27).
2. ↑    *Malawi profile.*  bbc.com (Noiz kontsultatua: 2019-6-27).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Hastings Banda*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q184945
* Commonscat Multimedia: Hastings Banda

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 28320128
* ISNI: 0000 0000 6328 3555
* BNF: 144372546 (data)
* GND: 118657003
* LCCN: n50082034
* NKC: jo2017965520
* NLA: 35974981
* SUDOC: 079860575
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00759/eu\_b\_0677/b0677
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q184945
* Commonscat Multimedia: Hastings Banda
Grafoak maila bakoitiko 2 puntu ditu: A eta D. Beraz, ertz guztiak distantzia txikienez zeharkatzeko zirkuituan AD ertzetik 2 aldiz igaro beharko da, maila guztiak bikoitiak eta ondorioz zirkuitu eulertarra izan dadin. Distantzia txikieneko ibilbidea beraz, ADCBAEDA da.
Grafo-teorian, **postari txinatarraren ebazkizuna** edo **bide ikuskapen ebazkizuna** noranzkorik gabeko grafo haztatu batean ertz edo lokarri guztiak zeharkatzen dituen ibilbide itxi edo zirkuitu laburrena bilatzeko ebazkizuna da.

Ebazpena
--------

Grafoak Euler-en zirkuitua duenean, zirkuitu hori bera izango da soluzio hobezina.

Grafoak maila bakoitiko erpinak baditu, erpin hauek bisitatu edo lotu behar dira, binaka, beraien artean distantzia txikienez, guztira zeharkatutako distantzia txikiena izan dadin.

Zuhaitz erako grafo batean, soluzio hobezinerako ertz bakoitza bi aldiz zeharkatu behar da.

Ikus, gainera
-------------

* Saltzaile ibiltariaren ebazkizun

Kanpo estekak
-------------

* Bide ikuskatzearen problema, Gizapedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q901096
* Commonscat Multimedia: Route inspection problem

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q901096
* Commonscat Multimedia: Route inspection problem
Grange harrespila
**Grange harrespila** (ingelesez *Grange Stone Circle*, irlanderaz *Lios na Grainsi*) Limerickeko konderrian dagoen Gur aintziraren ondoan dagoen harrespila da, Irlandako handiena hain zuzen ere. Bruff herritik 4 kilometro eskasera dago.

Egitura
-------

45 metrotako diametroa dauka eta guztira 113 harri zenbatu dira. Harririk handienak 2'8 metrotako altueraraino iristen dira eta 40 tonako pisua dute. Honetaz gain lurreko buztina 60 cm-ko sakoneraraino iristen dela ikusten da. Udako solstizioarekin lerrokaturik dago harrespila, egun hartako egunsentian eguzki izpiek zirkuluaren erdian jotzen baitute.

Indusketak
----------

Bi giza bihotzen aztarnak aurkitu dira, erretako hezur batzuk ere bai, hala gizakienak nola animalienak. Honetaz gain Brontze Aroko eta Neolito garaiko eramikazko tresneria ere bai.

Ikus, gainera
-------------

* Irlandako monumentu megalitikoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2341283
* Commonscat Multimedia: Grange stone circle, Lough Gur

---

 |

* Wd Datuak: Q2341283
* Commonscat Multimedia: Grange stone circle, Lough Gur

52°30′51″N 8°32′31″W﻿ / ﻿52.514238°N 8.5418895°W﻿ / 52.514238; -8.5418895
**Hans Klok** (Purmerend, 1969ko otsailaren 22a) holandar aktorea eta ilusionista da .

Nerabezaroan hasi zuen bere mago-karrera eta 16 urterekin dagoeneko hainbat lehiaketa garrantzitsu irabazi zituen.

23 urterekin, egungo Holandako umorista ospetsuenetako batekin emanaldi baten parte zen. Ikuskizunak arrakasta handia izan zuen eta Europan zehar bira handia egin zuen.

1994an, Las Vegasen agertu zen lehen aldiz, "The World's Greatest Magic" ("Munduko magiarik handiena") ikuskizunaren aktoreen taldearen barruan. NBC AEBetako telebista kateak zuzenean eman zuen ekitaldia Caesar's Palace kasinotik 60 milioi ikusleren audientziari.

Klok Europan eta Txinan ibili zen hurrengo 10 urteetan, Las Vegasen eta Alemaniatik eta Monte-Carlotik telebistako saio nagusietan ere agertuz.

Alemanian 2006ko Munduko Koparen inaugurazio ekitaldian, 152 herrialdetako ia 500 milioi zalek ikusi zuten Klok FIFAk kopako irabazleari ematen dion 18 kilateko urrezko garaikurra ezerezetik agertaraziz.

Klok-en azken ikuskizuna, "Magiaren edertasuna", Las Vegasen estreinatu zen 2007ko ekainaren 1ean Planet Hollywood Casinon. Ikuskizuna abuztuaren amaierara arte luzatuko zen, baina abenduaren erdialdera arte luzatu zen.

Ikuskizunaren arrakasta, neurri batean, Pamela Anderson aktore eta modelo estatubatuarraren (Baywatch saioko izarretako bat) parte hartzeari zor zaio, nor agertzen da ikuskizunean bainujantzi eskotatu bat jantzita azti-laguntzaile gisa aritzeko.

Klok aurretik beste pertsona ospetsu batzuekin lan egin zuen bere ikuskizunetan, Carmen Electra barne.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Hans Klok: The Beauty of Magic featuring Pamela Anderson» *www.pamelaanderson.com*.

Kanpo estekak
-------------

* "Magiaren edertasuna" ikuskizunaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1366683
* Commonscat Multimedia: Hans Klok

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 287891032
* ISNI: 0000 0003 9360 0824

 |

* Wd Datuak: Q1366683
* Commonscat Multimedia: Hans Klok
**Pentastomidoak** (**Pentastomida**, grezieratik *penta*, bost, eta *stomos*, ahoa) Krustazeo maxillopodoen azpiklase dira baina parasitismoaren ondorioz, oso aldatuta daude. Horren ondorizo, urtetan, onikoforoekin lotutako filo independente gisa sailkatu zitzaien. Gaur egun 144 espezie ezagutzen dira eta beste zortzi fosilak.

Ezaugarriak
-----------

Espezie hauek parasitoak dira. Ugaztunen, hegaztien eta narrastien arnas aparatuan egokitzen dira. Haien gorputzak 13 zentimetroko luzeraino eduki dezake eta har itxura osoa dute. Ostalariaren gorputzean heltzeko kitinazko azazkalak dituzte bi luzakin pare baten bukaeran. kutikula oso porotsua da eta kitinarik ez du. Ahoak, bestetik, barailarik ez du.

Hematofagoak dira, ostalariari odola xurgatzen diote. Dioikoak dira. Parasitismoa dela eta, beste krustazeoek dituzten elementu asko ez dituzte: ez antenarik, ez zirkulazio-aparatua, ez arnas aparatu, ezta ere gernu-aparatua.

Pentastomideoak krustazeoak direla erakusteko molekula-ikerketak eta kladistikoak egin dira (ernal-hazia, larbak, kutikula). Agian brankiuroetatik eratorriak.

Sailkapena
----------

Martin & Davis-en arabera pentastomidoak horrela sailkatzen dira:

**Cephalobaenida** ordena Heymons, 1935

Cephalobaenidae familia Fain, 1961
Reighardiidae familia Heymons, 1935
**Porocephalida** ordena Heymons, 1935

Armilliferidae familia Fain, 1961
Diesingidae familia Fain, 1961
Linguatulidae familia Heymons, 1935
Porocephalidae familia Fain, 1961
Sambonidae familia Fain, 1961
Sebekiidae familia Fain, 1961
Subtriquetridae familia Fain, 1961

Bibliografia
------------

* **(Ingelesez)**:Martin, J. W. & Davis, G. E. (2001). *An Updated Classification of the Recent Crustacea*. Natural History Museum of Los Angeles County. pp. 132 or.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Brusca, R. C. & Brusca, G. J. 2005. *Invertebrados*, 2. ediz.. McGraw-Hill-Interamericana, Madril, XXVI+1005 or. ISBN 0-87893-097-3.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q222975
* Commonscat Multimedia: Pentastomida
* Wikispecies Espezieak: Pentastomida

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph448245
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Pentastomida
* Dyntaxa: 5000030
* EOL: 2630868
* Fauna Europaea: 13267
* ITIS: 155455
* NCBI: 7561
* Paleobiology Database: 133238
* WoRMS: 22602
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D057078

 |

* Wd Datuak: Q222975
* Commonscat Multimedia: Pentastomida
* Wikispecies Espezieak: Pentastomida
**Gustave Clément Louis Henri Uhart** (Uhartehiri, 1791ko uztailaren 17a - Limoux, 1860ko maiatzaren 5a) euskal funtzionario eta politikaria zen.

Biografia
---------

Gustave Uhartek Zuberoakoa zuen familia: aita Jean-Bernard Uharteko markesa (1765-1834) eta ama Louise-Pétronille-Étiennette d’Angosse (1772-1793).

Gaztetan hasi zen Administrazioan, osaba Charles d'Angosse Landetako prefetaren idazkaria izanik; gero, Ehun Egunetan, Rhin Garaikoa izango zena. Berrezarpenean lanbiderik gabe geratu zen baina laster berreskuratu zuen, Prades (1821-1828) eta Baionako (1828-1832) suprefet izanik. Gero prefetaren idazkari Pauen (1842-1846) eta suprefeta Bazasen (1846-1848) bihurtu zen.

1848ko Iraultzaren ondoren, Euskal Herrian Kontseilari Orokor hautatu zuten, baina 1848ko abuztuaren hauteskundetan postua galduko du. Berriro Limouxeko suprefet izendatuko zuten 1850 eta 1852 artean.

Aita markesa 1834an hil eta gero, Gustevek baroi titulua erabili zuen. 1820an, Alexandrine Ségalas ezkondu zuen Donapaleun eta lau seme-alabak izan zituen. Azkena, Victorrek, markesa titulua erabili zuen eta 1878an ondorengorik gabe hil zuen Buenos Airesen. Gustave Uhart Ohorezko Legioaren zalduna zen.

### Lanak

Gustave Uhartek lan hauek idatzi zituen:

* *Le Mémorial des Pyrénées* liburuan:
	+ *«Les Eaux-Bonnes»* (1833ko urriaren 4)
	+ *«Les Basques, leurs illustrations modernes»* (1837ko azaroaren 11).
* *L’Album pyrénéen* liburuan:
	+ *«Jacques de Béla et ses œuvres inédites»* (1840)
	+ *«La vallée d’Ossau»* (1841).
* Aire euskalduna zuten abesti asko frantsesez moldatu zituen
* Zuberoako poema herrikoak frantsesera itzuli zituen (Jean Dominique Julien Salaberri, *Chants populaires du Pays basque*, Baiona, 1870).

Bibliografia
------------

* Jean Jaurgain, «À propos de "Los Refranos de Sauguis"», *Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria*, 1909.
* Diane de Maynard, *La descendance de Jean-Paul marquis d’Angosse (1732-1798)*, Paris, Christian argitaletxea, 1998.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3121363

 |

* Wd Datuak: Q3121363
**Hays konderria** (ingelesez: *Hays County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua San Marcos da. 2010eko zentsuaren arabera 157.107 biztanle zituen, Hays kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hays konderriak 1.760,99 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,04 ura dira. Beste 1.755,95 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 89,22 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 157.107 pertsonetatik 147.463 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 55.401 dira. 4.970 beltzak edo afroamerikarrak. 502 amerikar natiboak ziren eta 104 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.699 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 226 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.143 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27018
* Commonscat Multimedia: Hays County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152430055
* LCCN: n79053949
* NARA: 10036582
* **Lekuak**
* OSM: 91858
* TGN: 1002463

 |

* Wd Datuak: Q27018
* Commonscat Multimedia: Hays County, Texas
**Guayaquileko Probintzia Askea** (batzuetan **Guayaquileko Errepublika**) Hego Amerikako estatu independiente eta burujabea izan zen 1820tik 1822ra. Peruko Erregeordetzatik independizatu ziren eta, beraz Espainiaren aginduetatik kanpo geratu ziren. Kolonbia Handira batu arte behin-behineko konstituzioa izan zuen. Quitoko Presidentziaren independentzia bultzatu zuten ere bertatik. Guayaquileko departamendua osatu zuen Kolonbia Handiaren barruan. Beranduago Quitorekin batera bereiztu eta Ekuador sortu zuten.

Espainiako Inperioaren garaian Guayaquileko Gobernua osatzen zuen eremu bera hartu zuen Guayaquileko Probintzia Askeak. Gaur egungo Ekuadorreko Guayas, Santa Elena, Manabí probintziak osorik hartzen zituen eta Los Ríos, El Oro, Cañar eta Esmeraldas probintzien alde batzuk. Simon Bolívar eta José de San Martín libertadoreek interes berezia zuten eremu honetan, Ozeano Barean zuen sarrera ona zela eta.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3892131

 |

* Wd Datuak: Q3892131
*Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Gautxo (argipena)»*
Gaúchoak jantzi tradizionalekin
**Gaúcho** edo **gautxo** Brasilgo hegoaldeko muturreko Rio Grande do Sul estatuko biztanleak izendatzeko erabiltzen den jentilizio herrikoia da. Haientzat jentilizio hau ohikoa da, benetako jatorri gautxorik ez badu ere. "U" letraren azentua portugesak gaztelaniazko gaucho hitzari egindako ekarpena da.

Jentilizio hau idiosinkrasia komun baten adierazlea da, eta agerian uzten du Argentinako itsasertzak, Paraguaik eta Uruguaiko iparraldeak Brasilgo hegoaldean izan duten eragina, eta, era berean, Brasilgo inguru horrek ere aipatutako eskualdeetan izandakoa. Idiosinkrasia honen adibideak matea (chimarrão), musika folklorikoak (chamamé), guaranierak (batez ere Paraguaiko mugan) eta landarako zaletasuna dira. Izaera honen ezaugarriak aurki ditzakegu guarani jatorriko biztanleen artean eta baita Europako ondorengoen artean ere, hala nola Polonia, Italia, herrialde eslaviar eta Alemaniako komunitateetan (eta, noski, portugaldarretan eta espainiarretan ere). Eredu kultural garrantzitsu honek oso erregionalismo partikularra sortu du eskualdean, batzuetan baita independentziazalea ere, XIX. mendeko Rio Grande do Sul-eko iraultza federalista sorraraziz.

Ikus, gainera
-------------

* Brasilgo Hegoaldeko Eskualdea
* Rio Grande do Sul-eko iraultza federalista
* Parana estatua
* Rio Grande do Sul estatua
* Santa Katarina estatua
* Gautxo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3759115

 |

* Wd Datuak: Q3759115
**Gaïnas** (400ean hila), Teodosio I.a Handiaren eta honen seme eta oinordeko izan zen Arkadioren erregealdietan zerbitzatu zuen Bizantziar Inperioko buruzagi godo anbiziotsu bat izan zen.

Gaïnasek, bere karrera militarra, oinezko soldadu bezala hasi zuen, eta, aurrerago, Teodosioren armadako barbaroen talde bat zuzendu zuen Flavio Eugenio usurpatzailearen aurka, 394an. 395ean, Flavio Estilikon eta Eutropiorekin indarrak bateratu zituen Ekialdeko pretorioaren prefektua zen Rufino erorrarazteko. 399an, Leoren ordezko izan zen magister militum karguan, azken honek, Tribigildo buruzagi ostrogodoak zuzendutako inbasioak gelditzeko saiakeran huts egin ondoren. Gaïnasek ere huts egin zuen inbasio horiek geldiarazteko orduan, Arkadio enperadorearen aholkularia zen Eutropiori errua bota zion arren. Etsaitasun hau, Gaïnasen eta Eudoxia enperatrizak bultzatutako Eutropioren exekuzioarekin amaitu zen.

Egoera kontrolatzeko bere ezintasunagatik geroz eta atsekabetuago, Gaïnasek, ministro gehiago kargutik kentzea eskatu zuen. Gaïnasek Tribigildorekin zituen konpromisoek, honekin azpijokoan ari zenaren zurrumurruak sustatu zituzten, eta, Konstantinoplara 400ean itzuli zenean, herri matxinada bat piztu zen, eta bere lagunetako 7.000, jendilajeak erailak izan ziren, Eudoxia enperatrizak bultzatu zuena.

Erantzun bezala, Gaïnas eta bere soldaduak, Helespontotik ihes egiten saiatu ziren, baina bere flota, Fravitta izeneko hirugarren buruzagi godo batek aurkitu eta suntsitu zuen. Gudu honen ondoren, Gaïnas eta honi geratzen zitzaizkion soldaduak, Uldin buruzagi zuten hunoek harrapatu zituzten, Danubiotik iparraldera ihes egiten saiatzen ari ziren bitartean. Gaïnas eraila izan zen, eta bere burua, Uldinek bidali zion Arkadiori opari bezala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q531278

 |

* Wd Datuak: Q531278
**Georgiako historia** luzea da, egungo Georgian Harri Arotik etengabe finkatu baita gizakia. Proto-Georgiar tribuak K.a. XII. mendean agertu ziren lehen aldiz idatzitako historian. K.a. VII. menderako, hiriak eta metalurgia garatua zeukaten. K.a. IV. mendean, Georgiako erresuma batua sortu zen.

Kristautasuna goiz iritsi zen Georgiara, eta estatuko erlijiotzat 337an jo zen. Honek, literaturari eta arteei bultzada handia eman zien, eta herrialdearen batasunean ere lagundu zuen. Gainerako mundu kristauarekiko loturak, mundu musulmanarekiko hartu-emanak eta nazioko literaturaren garapenak zein estatuko kontsolidazioak XII. eta XIII. mendeetako Urrezko Aroa ekarri zuten. Pizkunde hau arte eta kultura sekularrean gorpuztu zen, baita filosofia zein politika arloetako aurrerapenak (erlijio eta etnia tolerantzia esaterako).

Garai horri mongoldarren ibasioak ekarri zion amaiera XIII. mendean. Hurrengo sei mendeetan, Georgia pertsiarrek eta turkiarrek konkistatu zuten, eta, ondorioz, estatua hainbat erresuma txikitan banandu zen. Azkenean, 1801ean, Errusiak Georgiako azken lurraldeak bereganatu zituen.

Iraultza Arrosa, Tbilisi
Zenbait hamarkada geroago, elite nazionalista eta modernista bat sortu zen, zeinek antzinako estatu loriatsua berriro eraikitzea proposatzen zuen. 1918an, ametsa gauzatu zen Georgiako Errepublikako jaiotzarekin (1918-1921). Nolanahi ere, Errusiak okupatu zuen berriro, 1922an SESBeko errepublika bat izateko. Azkenean, independentzia Sobiet Batasuna desegitean eskuratu zuen Georgiak 1991n. Gerra Zibilaren eta krisi ekonomiko latzen ostean, 2003an odolik isuri ez zuen Arrosako Iraultzak Mendebaldearen aldeko gobernua ezarri zuen. NATOn sartzea eta bereizitako lurraldeak berriro menderatzea dira haren helburu nagusiak.

**Bibliografía**

Ammon, Philipp: Georgien zwischen Eigenstaatlichkeit und russischer Okkupation: Die Wurzeln des russisch-georgischen Konflikts vom 18. Jahrhundert bis zum Ende der ersten georgischen Republik (1921), Klagenfurt 2015, ISBN 978-3902878458

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q238246
* Commonscat Multimedia: History of Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 120292477 (data)
* LCCN: sh85054250

 |

* Wd Datuak: Q238246
* Commonscat Multimedia: History of Georgia


| Europako historia herrialdearen arabera |
| --- |
| Albania • Alemania • Armenia • Andorra • Austria • Azerbaijan • Belgika • Bielorrusia • Bosnia-Herzegovina • Bulgaria • Danimarka • Erresuma Batua • Errumania • Errusia • Eslovakia • Eslovenia • Espainia • Estonia • Finlandia • Frantzia • Georgia • Grezia • Herbehereak • HungariaIrlandako Errepublika • Islandia • Italia • Kazakhstan • Kroazia • Letonia • Liechtenstein • Lituania • Luxemburg • Malta • Mazedonia • Moldavia • Monako • Montenegro • Norvegia • Polonia • Portugal • San Marino • Serbia • Suedia • Suitza • Turkia • Txekiar Errepublika • Ukraina • Vatikano • Zipre
Estaturik gabeko nazioak: Bretainia • Eskozia • Euskal Herria • Flandria • Gales • Galizia • Irlanda • Katalunia • Korsika • Okzitania • Sardinia |
|  |  |
| --- | --- |
| **Pumita** | Mineral infotaula irakurtzeko eraMineral infotaula irakurtzeko era |
| Pumita |
| Arroka igneoa |
| **Mineral garrantzitsuak** | beira |
| **Dentsitatea** | 0,910 g/cm3 |
| Minimoa | 0,25 g/cm3 |

**Pumita** edo **apar harria** arroka igneo piroklastiko besikular bat da. Dentsitate txikia du eta kolore argia.

Ezaugarriak
-----------

Riolita, trakita edo fonolita eratzen duten magmek sor dezakete, magma felsikoek beraz. Kolore argia izaten du, zuria, horixka, grisa edo gorrixka.
Pumita beira bat da, ez baitu kristalik.

Pumitaren porositatea %90a da. Poroak normalean hodi formakoak izaten dira, sumendiko tximiniatan luzatu egiten baita, baina batzutan burbuila esferikoak ere izaten ditu, erupzio garaian lurrin presio handiak jasaten dituenean.

Sorrera
-------

Pumita material piroklastikoa airera jaurtitzen denean sortzen da, gas burbuila ugari izaten dituelako eta azkar solidifikatzen da. Pumita basaltikoa denean eskoria izena jasotzen du, baina hau dentsoagoa da.

Krakatoaren eztandaren ostean Ozeano Barean 25 metroko luzera zuten pumitak igerian egon ziren bi urtez eta batzuetan palmondoak eta belarrak jaio ziren. Pumitaren dentsitatea aldakorra da burbuilen artean dagoen materialaren arabera, baina gehienetan uretan flotatzen du. 1979, 1984 eta 2006an Tongan egon ziren ur-azpiko leherketetan pumitazko zati handiak sortu ziren, batzuk 30 kmko zabalera zutenak eta Fiji inguruan igerian egon zirenak.

Erabilerak
----------

Urratzaile gisa erabiltzen da gorputz garbiketan, edo esfoliazio kosmetikoak sortzen dira eta ehungintzan ere erabiltzen da. Hauts eran hortz oretan edo xaboietan txertatzen da.

Erromatarrek eraikuntzarako ere erabiltzen zuten hormigoitan nahastuta, tenpluak eta akueduktoak egiteko.

Lorategietan lurzoruari gehitzen zaio landareentzako aireazio egokia lortzeko asmoz.

Iruditegia
----------

* Pumitaren poroak.Pumitaren poroak.
* Harresia, Lanzaroten.Harresia, Lanzaroten.
* Stromboliko hondartzako harriak.Stromboliko hondartzako harriak.
* Catamarcako pumita zelaiak, Argentinan.Catamarcako pumita zelaiak, Argentinan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q180044
* Commonscat Multimedia: Pumice

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4203313-5
* LCCN: sh85109056
* AAT: 300011250
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q180044
* Commonscat Multimedia: Pumice
2012ko greba orokor baten aldeko aldarria, LAB sindikatuak egina.
Greba orokorrera deitzen duen egunkaria.
**Greba orokorra** lan-jarduera eta sektore ekonomiko guztietan egiten den greba eta protesta bat da, gehienetan egun bakar batean zehar, gehienetan gobernuak berak hartutako erabaki ekonomiko zehatzen aurka (hala nola, prezioen igoerak, soldaten jeitsiera eta lan erreformak ) edo gizarte osoak krisi ekonomikoak direla eta pairatzen dituen ondorio larrien aurka (langabezia masiboa eta pobrezia, esaterako). Arrazoi politiko hutsengatik eta agintean dagoen gobernuaren aurka deitua ere izan daiteke, Euskal Herrian Espainiako gobernuen politiken aurka maiz deitutako greba orokorrak, adibidez. Lan uzteaz gainera, greba orokorreko egunak borroka egunak ere izaten dira: langileek manifestazioak eta bestelako protesta-ekintzak burutzen dituzte.

Historia
--------

Lehenik eta behin, greba arma-politiko bezala teorizatu zuen pertsona, William Benbow izan zen, 1832ko *Gran National Holiday* obran.

Grebarako deialdia egiten duen Bartzelonako egunkaria.
XIX. mendearen amaieran, langile mugimendu internazionalak greba defendatu zuten, helburu industrial eta politikoekin.

Europan, XIX. mendean, grebak eskubide politikoak (sufragio unibertsala) edo sozialak lortzeko instrumentu bezala erabili zen. Ezker politikoaren barnean, greba orokorra, iraultza soziala hasiko zuen pauso bezala kontsideratzen zen; honek Estatua paralizatu eta langilearen esku-hartzea hasten baitzuen. Georges Sorel izan zen greba orokorraren teoriko nagusia, honek solidaritatea, klase kontzientzia eta espiritu iraultzailea sendotzeko balio duela esanez.

Industria Iraultzaren lehen bi mendeetan, hala ere, greba orokorra zigortuta egon zen eta ez zen izan sozialdemokraziaren zabalpenera arte (XX. mendearen hasieran), eskubide bezala aitortu zen unea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q49775
* Commonscat Multimedia: General strikes

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX554675
* GND: 4156597-6
* LCCN: sh85053769
* NKC: ph128060
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q49775
* Commonscat Multimedia: General strikes
Paradorea eraiki zen garaian.
**Gredos Paradorea** 1928an ireki zen Espainiako lehen Turismo Paradorea da. Gaur egun irekita dago oraindik. Gredosko mendilerroan dago, Risquillo goragunean, Avilako probintziaren Navarredonda de Gredos herrian.

Historia
--------

1911an "Comisaría Regia del Turismo" sortu zen; haren zuzendaritzan Benigno de la Vega-Inclán markesa izendatu zen. 1926an proiektu hau proposatu zen. Espainiako erregeak, Alfontso XIII.a Borboikoak, leku egokiena aurkeratu omen zuen. Aukeratutako tokia ederra zen eta horrela izan zen ere bai eragindako kalte ekologikoa. Lanak 1928ko urriaren 9an amaitu ziren. Hau zen Paradoreen sarearen lehen hotela. 

Paradore hau gertaera historikoen eszenatokia izan zen. Esaterako, 1935eko ekainan, bertan bildu ziren Ofentsiba Nazional-Sindikalistako Batzordeen Espainiako Falangea alderdiaren buruak 1936ko estatu-kolpea prestatzeko. 1978an, bestetik, bertan Espainiako 1978ko Konstituzioaren oinarriak adosteko alderdi politiko nagusien buruak bildu ziren: Miguel Herrero y Rodríguez de Miñón (UCD), Gabriel Cisneros (UCD), José Pedro Pérez Llorca (UCD), Gregorio Peces-Barba (PSOE), Manuel Fraga Iribarne (AP), Jordi Solé Tura (PCE-PSUC) eta Miquel Roca (CDC)

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Gonzalo Redondo, (2005), «Política, cultura y sociedad en la España de Franco (1939-1975)», Madril, 2.lib.
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Gredosko paradorearen informazioa Espainiako Paradoreen webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5556977
* Commonscat Multimedia: Parador de Gredos

---

 |

* Wd Datuak: Q5556977
* Commonscat Multimedia: Parador de Gredos