recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**UHT** (ingelesezko *Ultra High Temperature*, *"Tenperatura Ultra-Handia"*), **ultrapasteurizazioa** edo **uperizazioa** janari batean egon daitezkeen mikrobio patogenoen suntsiketa burutzen duen prozesu termikoa da, janariaren zaporea eta propietateak aldatu gabe. Esnea luzaroan mantentzeko sarrien erabiltzen den sistema da.

Ezaugarriak
-----------

Esnea denbora tarte txiki batean (2-4 segundotan) 135-140°C berotzen da, eta gero laster hoztu. Hau era jarraian egiten da eta eremu itxi batean, produktua ez kutsatzeko ontzi aseptiko batean. Prozesu honek esneari egosi zapore leuna ematen dio, laktosaren karamelizazioa dela-eta.

Tenperatura handiak prozesuaren denbora gutxitzen du, eta forma honekin ere elikagaiak ez dira galtzen. UHT produktu ohikoena esnea da, baina prozesua zukuetan, kremetan, jogurtetan, ardoa, zopa eta lapikokoetan ere aplikatu daiteke.

Pasteurizazioaren antzera, uperizazioak ez ditu mikroorganismo guztiak akabatzen; patogeno gehienak hiltzen ditu, ordea. Hala ere, pasteurizazio klasikoaren aldean uperizazioak hobeto mantentzen ditu janariaren ezaugarri nutritiboak, gutxiago degradatzen baitu tratatutako produktua .

UHT esneak arrakasta handia izan du Europan, non 10 europarretik zazpik edaten baitu. Produktu honen ekoizle nagusia Parmalat da. Ipar Amerikako merkatuan, kontsumitzaileak tenperatura epelean kontsumitzeko ohitura handia izan du, eta ez dira esne honen oso aldekoak izan.

UHT esneak sei edo bederatzi hilabete irauten du, ireki baino lehen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Albero, Josu: Mikrobioen mundu liluragarria, EHUak argitaratuta (2019) 148 orr. ISBN: 978-84-1319-082-2

Ikus, gainera
-------------

* Pasteurizazioa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1562464
* **Identifikadoreak**
* GND: 4187146-7
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1562464
**Paleomagnetismoa** antzinako Lurraren eremu magnetikoa eta geologia-aldietan eremu horrek izan zuen bilakaera aztertzen dituen jakintza da. Lurreko eremu magnetikoak denboran izan dituen aldaketak zehazteko, lurpeko harri-geruza zaharrek dituzten mea ferromagnetikoak ikertzen ditu paleomagnetismoak, horiek kristaltzeko unean Lurreko eremu magnetikoaren norabidean orientatzeko joera dutenez. Hala, harri-geruzak eta jatorriz itsas hondoko bizkarretatik sortuak diren lurrazaleko materialak aztertuz, Lurrak geologia-aldietan izan duen polaritatea eta horren bilakaera ezagutu daitezke. Harri-geruzen magnetismoa aztertuz jakin dute geologoek, nola higitu diren lurrazaleko plaka tektoniko handiak denboran zehar; hortik sortu da plaken tektonikaren teoria eta kontinenteen higiduraren nondik norakoa argitu ahal izan da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q853422
* Commonscat Multimedia: Paleomagnetism

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00566800
* AAT: 300223526

 |

* Wd Datuak: Q853422
* Commonscat Multimedia: Paleomagnetism
**Pennie Smith** (Londres, c. 1949) emakume argazkilaria da. Bere lan ezagunenak musikarekin lotuta daude: 60. hamarkadatik aurrera rock-taldeei ehundaka argazki egin zien; horietako batzuk benetako lan klasikoak bihurtu ziren. Ezagunetariko bat The Clash punk-rock taldearen *London Calling* albumaren azala izan zen; 2002an argazki hori *Q* aldizkariaren irakurleek garai guztietako rock-argazki onena gisa aukeratu zuten.

Biografia
---------

Pennie Smith Londresen jaio zen, 1949 inguruan. 60ko hamarkadan artea eta diseinu grafikoa ikasi zituen Twickenhameko Arte Eskolan. Oraindik oso gaztea zela, argazkilaritzaren alde egin zuen. 1969 eta 1972 artean Barney Bubbles diseinatzaile grafikoarekin kolaboratu zuen *Friends* underground aldizkarian. 1970ean, Led Zeppelin birari jarraituz, bere lehen argazki-lan handia egin zuen; urte berean Pink Fairies taldearen *Never Never Land* albumaren azalan berak egindako argazki bat agertu zen. Bere lan ospetsuena, izan ere, 1979ko irailaren 21ean egin zuen, New Yorken Palladiumen. Clash taldearen "Clash Take the Fifth" bira jarraitzen ari zen eta, kontzertu amaieran, Paul Simonon baxujotzailearen irudia bere Fender Precision gitarra puskatzen egin zuen. Argazkia *London Calling* albumaren azala izan zen.

Argazkietan jasotako taldeak
----------------------------

Bere ibilbidean Pennie Smithek haren argazkietan talde garrantzitsuenak jaso ditu. Hona hemen batzuk: Led Zeppelin, The Rolling Stones, The Who, Iggy Pop, Sweet, The Clash, The Jam, The Slits, Siouxsie Sioux, Debbie Harry, U2, Morrissey, The Stone Roses, Primal Scream, Manic Street Preachers, Radiohead, Blur, Oasis, The Strokes.

Bibliografia
------------

* *The Clash: before & after*, 1980. ISBN 9780316801690.

Erakusketa
----------

Ez da ohikoak bere lanen inguruko erakusketak antolatzea. Salbuespen bat 2009an izan zen. Urte horretan Brooklyngo Museoan *Who Shot Rock & Roll* erakusketa antolatu zen eta bertan bere argazki ospetsuenetariko batzuk jaso ahal ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Green, Jonathan (1998). *Days in the Life: Voices from the English Underground, 1961–1971*. Pimlico. ISBN 978-0-7126-6665-7.
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q542137
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 43145970039832250680
* ISNI: 0000 0000 2287 9264
* GND: 17427369X
* LCCN: n81126678
* NDL: 00456983
* RKD: 401125

 |

* Wd Datuak: Q542137
*Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Tinta (argipena)»*
Hiru tintontzi eta idazluma bat.
**Tinta** hainbat pigmentu (edo koloratzaile) eta likido garraiatzaile bat duen likidoa da. Material baten gainean idazteko edo marrazteko balio du, normalean papera. Edozein inprimazio egiteko erabiltzen da. Tintarik zaharrena txinatarra da, orain dela 5.000 urte baino gehiago asmatua.

Tinten likido garraiatzailea hainbat alkoholen eta uraren arteko nahasketa da. Nahasketa horietan gehien erabilitakoak etanola, metanola, isopropanola, etilen glikola eta ura dira. Likido garraiatzaileak tinta likido egoeran mantentzen du papera bezalako gainazal porotsu batekin ukipenean ez dagoenean.

Idazteko tintak kolorea ematen dion koloregai edo pigmentu berezi bat izaten du. Normalean tinta gehienak isurkariak izaten dira, baina badira ore bigunen modukoak ere. Tinta guztiek azido tanikoa izaten dute kopuru txikietan, eta horren eginkizuna koloregaia paperean finkatzea da. Tipografiako tintek bi osagai nagusi dituzte: batetik, gai solidoa edo pigmentu kolore emailea, eta bestetik, gai likatsua edo ore biguna.

Historia
--------

Tinta oso antzinatik erabili izan da idazteko; Txinako tinta K. a. 2500. urte inguruan asmatu zen, baina badirudi garai bertsuan egiptoarrek ere erabiltzen zutela, Egiptoko faraoien hilobietan tinta beltzez eta gorriz idatzitako papiro zaharrak aurkitu baitira. Greziarrek eta erromatarrek ere ezagutzen zuten idazteko tinta, eta hori lortzeko moduak eta teknikak deskribatu zituzten.

Erdi Aroaren hasieran burdinatik ateratako gai bat eta potaren edo txibiaren tinta erabili ziren idazteko. Erdi Aroan, azido tanikoz egiten zen tinta beltza, baina kalitate txarrekoa zenez, garai hartako eskuizkribuak kolorea galduz joan dira denborarekin.

XVIII. mendean asko hobetu zen tintaren kalitatea. Gaur egun, kalitate handiko tinta mota asko egiten dira.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Tinta ikusezina.
* Tinta txinatarra.

Kanpo estekak
-------------

* Tinta (www.zientzia.net)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q127418
* Commonscat Multimedia: Ink

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11963465h (data)
* GND: 4185528-0
* LCCN: sh85066453
* NDL: 00564135
* NKC: ph202182
* AAT: 300015012
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007281

 |

* Wd Datuak: Q127418
* Commonscat Multimedia: Ink
**Pavloven Zakurrak** Donostian 2015ean sortutako rock eta rap taldea da. Kontzertu ugari eman ondoren, Gipuzkoako herrietatik beraiek ekoitzitako disko bat atera zuten 2018ko hasieran, Chan estudioan grabatua.

Taldea
------

Abeslaria, bi gitarra, baxua, bateria eta DJ batez osatuta dago taldea eta kantetan erritmo ugari nahasten dituzte. Letrak euskaraz eta gaztelaniaz daude eta, orokorrean, ildo politiko batzuei jarraitzen diete. Euskal Herriaren independentzia, planteamendu iraultzaileak eta mezu antikapitalistak oso agerikoak dira.

Rocka, rapa, funky hardcorea eta metala nahasten dituzte: Rage Against The Machine, Molotov edo Def Con Dos taldeak haien erreferente dira.

Ibilbidea
---------

Pavolven Zakurrak 2015ean sortu zen arren, partaideak Gipuzkoako beste talde batzuetatik datoz, eta urteetan lan musikalak hainbat estiloz egin dituzte. Adibidez, Belebeltz abeslaria Donostiako *Sahats Soul* rap taldean hasi zen musika argitaratzen eta, taldearen desendakoan, bakarka segitu zuen kantak ekoizten eta kontzertuak ematen. Mr. Evil eta Xumai gitarra-jotzaileei dagokienez, urteetan ibili ziren gitarra (Mr. Evil) eta teklatua (Xumai) jotzen Ezustean rock taldean, baita eta elektrotxarangetan ere. Mala baxu-jotzaile denbora luzean ibili zen *Goragaleak* eta *Pelayo y sus malditos* rock taldeetan, beren jarduna amaitu zuten arte; Taco bateria-jotzailea, Malarekin batera, *Pelayo y sus malditos* taldean ibili zen, eta haien bi diskoetan esku hartu zuen. Azkenik, Dj Keko DJa Donostian ezagun egin zen azken urteetan, jai askotan aritu baitzen, bereziki Guardetxean Kubeba taldeak antolatutakoetan, techno underground hainbat estilo jarriz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Pavloven Zakurrak» *Pavloven Zakurrak* (Noiz kontsultatua: 2018-04-14).
2. ↑   .
3. ↑   **(Ingelesez)** «Sahats Soul» *SoundCloud* (Noiz kontsultatua: 2018-04-16).
4. ↑   Koronkon Keko.  (2016-05-16). *kubebafest II @ Guardetxe Urgul - Jamal Mufasa.*  (Noiz kontsultatua: 2018-04-16).
5. ↑   Ezustean taldea.  (2016-03-14). *EZUSTEAN ft. Pello Armendariz (Skakeitan) - Shambala.*  (Noiz kontsultatua: 2018-04-16).
6. ↑   «Goragaleak, by Goragaleak» *Goragaleak* (Noiz kontsultatua: 2018-04-16).
7. ↑   «Andate con ojo, by Pelayo y sus Malditos» *Pelayo y sus Malditos* (Noiz kontsultatua: 2018-04-16).
8. ↑   Kubeba Productions.  (2017-01-16). *15- Go DJ!! - DJ Keko - Kubeba All Stars Vol 1.*  (Noiz kontsultatua: 2018-04-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61364707

 |

* Wd Datuak: Q61364707
**Tintinnabulum** bat (latinezko *tintinnabulum*-etik, txilina) txilin bati eusten dion makila bat da, katolizismoko objektu liturgiko bat, prozesioetan eta (Gorpuztikoan adibidez) pertsona batek bi eskuekin eutsiz ateratzen duena. Erroma Klasikoan erabiltzen zen *tintinnabulum* paganoarekin alderatuta, oso objektu desberdina da.

Erabilpena
----------

Ez da izaten tintinnabulumik eliza guztietan. Egoitza Santuak basilikaren duintasuna eskaintzen dien elizei ematen dien intsignia bat da, konopeo edo umbraculum delakoarekin batera. Basilika batean konopeoarekin batera, aldare nagusian kokatzen da tintinabulo, Aita santuaren duintasunaren sinbolo gisa eta harekin duen loturaren erakusgarri gisa. 

Ohikoan tintinabuloaren goialdean basilikako santuaren edo adbokazioaren irudiaz gain, kanpaidorre baten antza duen elementu arkitektoniko txiki bat egon daiteke, eta beran zintzilik txillina.

Erdi Aroan, tintinabuloak funtzioa zuen prozesioetan Aita Santuak Erromako herriarekiko zuen hurbiltasuna iragartzekoa. 

21. mendeko basilika katolikoen liturgian ez dago derrigortasunik edo arau zehatzik tresna erabiltzeko. 



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ezkerreko Brujasko prozesioan, ezkerrean eusten dio gizon batek tintinabuloari. Bestea, Salamancako Katedralekoa da. |  | Ezkerreko Brujasko prozesioan, ezkerrean eusten dio gizon batek tintinabuloari. Bestea, Salamancako Katedralekoa da. |
| Ezkerreko Brujasko prozesioan, ezkerrean eusten dio gizon batek tintinabuloari. Bestea, Salamancako Katedralekoa da. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Salamancako Katedrala, Informazio panela.  (2023-01-02). *Tintinábulo.*  (Noiz kontsultatua: 2023-01-16).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Sevilla, Diario de.  (2012-03-06). «Las obligaciones del título» *Diario de Sevilla* (Noiz kontsultatua: 2023-01-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q262991
* Commonscat Multimedia: Tintinnabulum (catholicism)

---

 |

* Wd Datuak: Q262991
* Commonscat Multimedia: Tintinnabulum (catholicism)
**Tripp konderria** (ingelesez: *Tripp County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Winner da. 2010eko zentsuaren arabera 5.644 biztanle zituen, Tripp kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tripp konderriak 4.189,49 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,27 ura dira. Beste 4.176,22 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,35 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.644 pertsonetatik 4.736 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 60 dira. 6 beltzak edo afroamerikarrak. 769 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 12 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 119 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q426360
* Commonscat Multimedia: Tripp County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151267679
* LCCN: n80067558
* NARA: 10040203
* **Lekuak**
* OSM: 1425418
* TGN: 2001831

 |

* Wd Datuak: Q426360
* Commonscat Multimedia: Tripp County, South Dakota
*Artikulu hau dirurik gabe gaiak eta objektuak trukatzeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Truke (argipena)».*
Bildumazaleak orri-markagailuak trukatzen.
**Trukea** edo **trukatzea**, ekonomian, ondasunak eta zerbitzuak hartu eta haien ordez beste batzuk ematea da, tartean dirurik erabili gabe. Gehienetan bi alderen artean gertatzen da, baina bi alde baino gehiagok har dezakete parte. Diruan oinarritutako sistemekin batera existitzen da, nahiz eta bere tamaina ez den oso handia.

Krisi ekonomikoetan, batzuetan trukeak dirua ordezkatzen du ekonomiaren bideratzaile nagusi modura, normalean dibisa ezegonkorra denean edo eskuragarri ez dagoenean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484830
* Commonscat Multimedia: Barter

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX529017
* BNF: 11978389n (data)
* GND: 4117176-7
* LCCN: sh85011981
* NKC: ph221985
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q484830
* Commonscat Multimedia: Barter
**Passionflower** ( *Passiflora caerulea* ) edo **pasioaren lorea**, loredun landare mota bat da. Hego Amerikan ( Peru, Uruguai, Brasil, Argentina ) jatorria duen landare igokaria da. passifloràcia motako landareen artean lorezaintza gehien landatzen dena da, sendabelar moduan aldiz *Passiflora incarnata* da gehien erabiltzen da. Bere izen espezifikoa *caerulea* bere lorea urdina dela adierazten du. Hedatzen da haziaz, hilabete bat behar dela hartu ahal izateko. Landare hau àssioneren arteko indartsuena da izozteetan irauteko, -15 °C-raino jasota ere izoztearen ondoren lurretik errebotatzen da. Hibrido ugari daude. Jangarria da, baina koipetsua da.

Morfologia
----------

15-20 metroko altuera har dezake euskokapen alternoarri batera helduta hazten denean. Hostoak kokapen alternoa dute, palmatuak dira eta pentalobulodunak (batzuetan hirutik zazpirainoko lobuluak) guztira 10-18 cm luze. Hostoen oinarriak 5-10 cm luze den eraztuna du euskarriari itsatsi ahal izateko.

Lorea konplexu eta lurrintsua da 10 cm ingurukoa diametroarekin, bost sepalo eta petalo zurixkekin, korolan harizpi urdin edo moreak ditu baita bost estamine horixka berde eta hiru estigma more. Klima tropikaletan urte osoan loratzen da, klima mediterraneoetan udaberritik udazkenera arte bakarrik. Drupe laranja modukoa da fruitua, 6 cm luze eta 4 cm-ko diametroarekin.

Irudiak
-------

* P. caerulea 'Constance Elliott'*P. caerulea* 'Constance Elliott'
* Lore begiakLore begiak
* Lorearen xehetasunaLorearen xehetasuna
* Fruituak Bartzelonako teilatu bateanFruituak Bartzelonako teilatu batean
* Fruitu irekitaFruitu irekita

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q161120
* Commonscat Multimedia: Passiflora caerulea
* Wikispecies Espezieak: Passiflora caerulea

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00577420
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 114640
* Dyntaxa: 264529
* EOL: 593295
* Fl. China: 242336197
* GBIF: 2874199
* GRIN:
* IPNI: 321949-2
* ITIS: 22245
* NCBI: 159428
* PlantList: kew-2559649
* W3TROPICOS: 24200188
* USDA Plants: PACA22
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: J217913T43

 |

* Wd Datuak: Q161120
* Commonscat Multimedia: Passiflora caerulea
* Wikispecies Espezieak: Passiflora caerulea
**Periläjärvi** aintzira Finlandiako Enontekiö udalerrian dagoen aintzira bat da. Pöyrisjärvi Eremu Basatiaren mugan dago, Ounasjärvi aintziratik eta Hetta hiriburutik hurbil. Nahiz eta aintzira ez dagoen babestutako eremu batean, bertan, hegazti babestu asko aurki daiteke; hala nola, borrokalariak, istingor arruntak, kuliska pikartak, mendebal-txori mokomeheak, laponiako berdantzak, elur-berdantzak, elur-hontzak, eper zuriak, txirri lepokodunak, zapelatz galtzadunak, larre-buztanikarak, mendi-txontak, negu-txirtak, papourdinak, txirritxo handiak, txoka gorriztak, urre txirri arruntak, ahate gorriztak, ahatebeltzak, beltxarga oihulariak, zerra txikiak eta antzara hankagorriztak, hankahoriak, muturzuriak eta nanoak.

Beste ohiko biztanle batzuk azeri zuri eta gorriak, bisoi amerikarrak, elur-orein etxekotuak, erbinude arrunt eta zuriak, hartz arreak, ipar-katamotzak, jatunak eta otsoak dira .

Vuontisjärvi eta Tuolpajärvi iparraldean **Periläjärvi** aintziraren bizilagun nagusiak dira. Ura Ounasjoki ibaiaren bidez husten da, azkenik, Botniako Golkoraino iristeko.

Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da aintzira eta bertako uhartea zuhaizti txiki bilakatzen da lurzoru izoztuaren gainean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pöyrisjärven erämaa[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265752

 |

* Wd Datuak: Q12265752


| Enontekiöko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Saana mendixkako ikuspegi urtsuakSaana mendixkako ikuspegi urtsuakMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraAilakkajärvi • Guoskatjávri • Iso Salankijärvi • Iso Leveä • Kalaton • Kalatonjärvi • Kaura**Kelottijärvi** • Ketojärvi • **Kilpisjärvi** • Kivijarvi • Lijankijärvi • Marsujärvi • Marttajärvi • MelajärviMuotkajärvi • Näkkäläjärvi • **Ounasjärvi** • Palojärvi • Pasmajärvi • Peerajärvi • PeltojärviPeriläjärvi • Pitsusjärvi • **Pöyrisjärvi** • Riimmajávri • Salttijärvi • Seitavuopio • SomasjärviSotkajärvi • Termisjärvi • Tuolpajärvi • Tuorkottajärvi • Vuomajärvet • Vuontisjärvi • Ylimmäinen |
***Pastel de nata*** (portugesezko ahoskera: [pɐʃˈtɛɫ dɨ ˈnatɐ]; euskaraz: «esnegainezko pastela»; plurala: *pastéis de nata*, [pɐʃˈtɛjʃ dɨ ˈnatɐ]) edo ***pastel de Belém*** (euskaraz: «Belémgo pastela»; plurala: *pastéis de Belém*) arrautzazko pastel bat da, kanela hautsez estalia, Portugalen sortua. euskaraz krema opila bezala deitu dezakegu. Opil hauek Portugalen jatorria duten 8 cm inguruko opilak dira. Portugaldik kanpora, oso zabalduta dago Mendebaldeko Europan, Asian eta Portugalen kolonia izandako herrialdeetan. Pastel honen oinarria hostorearekin prestatzen da, eta ondoren labearen beroarekin arrautzarekin mamitzen da. Epelak edo hotzak jaten dira.

Errezeta
--------

Sukaldaritza\_liburua/Errezetak/Krema\_opila

Kanpo estekak
-------------

* **(Portugesez)** *Pastéis de Belém* («Belémgo pastelak»), webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1421401
* Commonscat Multimedia: Pastéis de nata

---

 |

* Wd Datuak: Q1421401
* Commonscat Multimedia: Pastéis de nata
**The Master of Ballantrae** (euskaraz *Ballantraeko Jauna*) 1953ko William Keighley estatubatuar zinema zuzwndariaren abenturazko filma bat da. Robert Louis Stevenson eskoziar idazlearen *Ballantraeko premua* eleberrian oinarrituta dago. Bertan, Errol Flynn, Roger Livesey, Anthony Steel, Beatrice Campbell eta Yvonne Furneaux aktoreek antzeztu zuten.

Filma Eskozian girotua dago, izen berdineko Ballantrae herrian. Halere, herrialde hartan dagoen Eilean Donan gaztelua, Kornualles eta Eskoziako Lur Garaietan filmatu zen, aldiz, piraten eszenak Siziliako Palermo hirian filmatuak izan ziren.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Eskozia, XVIII. mendea, Jakobiten matxinada garaia. Ingalaterrako tronuaz jabetzeko borrokan bi erregegai daude: bata, Hannover etxeko Jurgi II.a Erresuma Batukoa, eta bestea Estuardo etxeko Karlos Eduardo Estuardo printzea.

Jamie Durrisdeer (Errol Flynn) Ballantrae Jaurerriko eskoziar oinordekoa da. Estuardotarren aldekoa, borroka eta abenturazalea, Jamiek eskoziar jakobita gudarostearekin batera Cullodengo guduan ingelesen aurka borrokatuko da, baina ingelesek garaitu eta Eskozia osoaz jabetuko dira. Orain Jamie agintari berrien jomugan dago, Jessie izeneko maitale jeloskor batek Jamie salatu eta honek ozta-ozta bere jarraitzaileengandik ihes egitea lortuko du, baina ihesaldian zauriturik mendian ezkutatuko da. Halere, zauriak baino, Jamie bere anaia Henryk (Anthony Steel) sumintzen du, jaurerria eta bere emaztegai Alisonen (Beatrice Campbell) truk ingelesei saldu baidu... Burke (Roger Livesey) irlandar kolonela eta adiskideari esker Jamiek Eskoziatik ihes egitea lortuko du.

Jada erbestean, piratekin hainbat abentura izan ondoren, Jamie espainiar galeoi batetaz jabetu eta sorterrira itzuliko da. Ballantraen ingelesek Jamie eta Burke atzeman eta atxilotuak izango dira. Baina Henryk bere anaiarekiko traizioa onartu eta ihes egiten lagunduko die. Azkenean, Jamiek bere anaiari atzerrian lortutako espainiar bitxien zati bat eta Ballantrae jaurerria bera eman eta Burke eta Allisonekin batera Ameriketara joango da.

Aktoreak
--------

* Errol Flynn: Jamie Durrisdeer
* Roger Livesey: Francis Burke kolonela
* Anthony Steel: Henry Durrisdeer
* Beatrice Campbell: lady Alison
* Yvonne Furneaux: Jessie Brown
* Felix Aylmer: lord Durrisdeer
* Mervyn Johns: MacKellar
* Charles Goldner: Mendoza
* Ralph Truman: Clarendon maiorra
* Francis de Wolff: Matthew Bull
* Jacques Berthier: Arnaud
* Moultrie Kelsall: MacCauley kapitaina
* Gillian Lynne: Marianne

Kanpo estekak
-------------

* *The Master of Ballantrae* filmaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q659930

 |

* Wd Datuak: Q659930
| Eguraldia |
| --- |
|  |
| Urtaroak
* **Klima epela**: Udaberria • Uda • Udazkena • Negua
* **Klima tropikala**: Urtaro lehorra • Urtaro hezea

 |
| Ekaitzak
* Enbata
* Trumoi-ekaitza
* Tornado
* Traganarrua
* Zikloi tropikala
* Zikloi ez tropikala
* Elur-ekaitza
* Bisutsa
* Izotz-ekaitza

 |
| Prezipitazioa
* Lainoa
* Zirimiria
* Euria
* Euri izoztua
* Elurbustia
* Ihintza
* Antzigarra
* Txingorra
* Elurra
* Virga

 |
| Artikuluak
* Hodeiak
* Haizea
* Presio atmosferikoa
* Klima
* Tenperatura
* Klimatologia
* Atmosfera
* Airearen kutsadura

 |
| * i
* e
* a
 |

**Trumoi-ekaitza** edo **trumonada** bat-bateko atmosferako deskarga elektriko bat edo gehiago argi-pirrinta (oinaztu) eran eta soinu supituko edo burrunbatsu (trumoi) gisa nabaritzen den fenomeno meteorologikoa da.

Eboluzioa
---------

Trumoi ekaitza Herbehereetako Enscheden.
Trumoi ekaitz guztiek, axolik ez zein motakoak diren, hiru fase dituzte:

* Kumulu fasea
* Fase heldua, eta
* Lasaiakeria fasea

Atmosferaren egoeraren arabera, fase bakoitzak 20 minututik zenbait ordutara iraun dezake.

Motak
-----

Haizearen arabera, lau trumoi ekaitz motak daude:

* Barrunbe bakanekoak
* Barrunbe anizkunekoak
* Barrunbe anizkuneko lerroak
* Gainbarrunbeak

Kokapena
--------

Trumoi ekaitzak munduko edozein lekutan ager daitezke, eskualde polarretan ere, baina arruntagoak dira baso tropikaletan. Munduan trumoi ekaitz gehiago izan dituzten herriak Ugandako Kampala eta Tororo edo Indonesiako Bogor eta Java dira. Euskal Herrian oso arruntak dira baita ere.

Mitologia
---------

Historian zehar, gizakiok trumoi ekaitzen indarra miretsi izan dugu. Erromatarrek Jupiterrek sortuak zirela uste zuten. Amerindiarrek, era berean, Izpiritu Handiak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskalmeteren definizioa[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑  **(Ingelesez)** "A Haudenosaunee Pantheon "

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2857578
* Commonscat Multimedia: Thunderstorms

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119654054 (data)
* GND: 4124948-3
* LCCN: sh85135120
* NKC: ph124063
* AAT: 300054745
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2857578
* Commonscat Multimedia: Thunderstorms
**Tsukasa Yoshida** (Kioto (Japonia), 1995eko urriaren 5a) judo borrokalari japoniarra da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina lortu zuen, Jessica Klimkait kanadarrarekin elkarbanatuz, ≤57 kg-ko emakumezkoen kategorian, Nora Giakova kosovotarraren (urrezkoa) eta Sarah-Léonie Cysique frantziarraren atzetik (zilarrezkoa).  
 Japoniako taldearekin, berriz, zilarrezkoa lortu zuen talde mistoko kategorian, Frantziako taldearen atzetik (urrezkoa) eta Alemania eta Israelgo taldeen (elkarbanatutako brontzezkoa) aurretik. Honako hauek osatzen zuten Japoniako taldea: Uta Abe, Shohei Ono, Chizuru Arai, Shoichiro Mukai, Akira Sone, Aaron Wolf, Tsukasa Yoshida , Miku Tashiro, Shori Hamada, Hifumi Abe, Hisayoshi Harasawa eta Takanori Nagase-k.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 03 !3. postua, brontzezko domina | ≤57 kg, emakumezkoa |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Mistoa taldeka, |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Tsukasa Yoshida" JudoInside.com-en 2021-11-01ean begiratua **(Ingelesez)**
2. ↑  «Tsukasa Yoshida» *olympedia.org* 2021-11-01ean begiratua**(Ingelesez)**
3. ↑  «Tsukasa Yoshida» Olympics.com 2021-11-01ean begiratua **(Gaztelaniaz)**
4. ↑  "Judoa, ≤57 kg, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**
5. ↑  «Judoa, mistoa taldeka, emaitzak 2020» olympedia.org **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18545936

 |

* Wd Datuak: Q18545936
**Trumbull konderria** (ingelesez: *Trumbull County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Warren da. 2010eko zentsuaren arabera 210.312 biztanle zituen, Trumbull kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Trumbull konderriak 1.648,7 kilometro koadro ditu. Horietatik 47,32 ura dira. Beste 1.601,38 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 127,56 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 210.312 pertsonetatik 188.189 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.801 dira. 17.200 beltzak edo afroamerikarrak. 326 amerikar natiboak ziren eta 36 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 979 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 216 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.366 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q336229
* Commonscat Multimedia: Trumbull County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143088484
* ISNI: 0000 0004 0384 3476
* GND: 4446209-8
* LCCN: n82067389
* NARA: 10037010
* **Lekuak**
* OSM: 911299
* TGN: 1002955

 |

* Wd Datuak: Q336229
* Commonscat Multimedia: Trumbull County, Ohio
**Tsugaruko itsasartea** (japonieraz: 津軽海峡, *Tsugaru Kaikyō*?)
 Japoniako itsasartea da Honshu eta Hokkaido uharteak banatzen dituena. Aldi berean Japoniako itsasoa eta Ozeano Barea lotzen ditu.

Geografia
---------

Hegoaldeko Tsugaru penintsulak ematen dio izena, iparraldean Matsumae penintsula dago. 20 kilometro inguruko tartea dago eta bataz besteko 140 metrotako sakonera dauka.

Itsasartea zeharkatzeko bideak
------------------------------

Ferriak izan dira itsasartea zeharkatzeko bide bakarra harik eta 1954ean *Tōya Maru* ferria urperatu eta 1.172 pertsona hil ziren arte. Orduan ur-azpiko tunela eraikitzea erabaki zen eta 1988an Seikan tunela inauguratu zuten.

Oraindik ere ferri zerbitzuak jarraitzen du, erabiliena Hakodate eta Aomoriren artekoa da.

Fauna
-----

Thomas Blakiston esploratzaile eta naturalista britainiarrak zehaztu zuen Hokkaidoko espezieak Asia iparraldekoen antz handia zutela eta Honshukoen berriz Asia hegoaldekoen antza. Horrela beraz Tsugaruko itsasartea eremu zoogeografikoaren muga kontsideratzen da eta bere omenez *Blakiston lerroa* izenaz ezagutzen da biogeografia mailan.

Uren jabetza
------------

Itsasartean Japoniarrek hiru itsas miliako uren jabetza dauka, ez ohiko 12 miliak, Estatu Batuetako Armadaren gerra untzi nuklearrak pasa ahal izateko, Japoniako nuklearren debekuarekin topo egin gabe.

Iruditegia
----------

* Tappi Misaki lurmuturra (Aomori prefetura).Tappi Misaki lurmuturra (Aomori prefetura).
* Hakodateko badia.Hakodateko badia.
* Estatu Batuetako gerrauntziak.Estatu Batuetako gerrauntziak.
* Virgo ferria.Virgo ferria.
* Seikan tunelaren profila.Seikan tunelaren profila.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q271521
* Commonscat Multimedia: Tsugaru Strait

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 252983604
* LCCN: sh85138341
* NDL: 00641889
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q271521
* Commonscat Multimedia: Tsugaru Strait
Matematikan, bereziki aljebra linealean, **trukatze-matrizea** permutazio-matrizeen kasu berezi bat da, non kontradiagonaleko elementuen balioa 1 dena, eta gainerakoena 0. Beste hitzez, unitate matrizearen bertsio bat da, errenkadak edo zutabeak alderantzikatuak dituena.

{\displaystyle J\_{2}={\begin{pmatrix}0&1\\1&0\end{pmatrix}};\quad J\_{3}={\begin{pmatrix}0&0&1\\0&1&0\\1&0&0\end{pmatrix}};\quad J\_{n}={\begin{pmatrix}0&0&\cdots &0&0&1\\0&0&\cdots &0&1&0\\0&0&\cdots &1&0&0\\\vdots &\vdots &&\vdots &\vdots &\vdots \\0&1&\cdots &0&0&0\\1&0&\cdots &0&0&0\end{pmatrix}}.}

Definizioa
----------

*J* *n×n* trukatze-matrize bat bada, orduan *J*-ren elementuak honela definitzen dira:

{\displaystyle J\_{i,j}={\begin{cases}1,&j=n-i\\0,&j\neq n-i\\\end{cases}}}

Propietateak
------------

* *J*T = *J*.
* *Jn* = *I*, *n* bikoitia denean; *Jn* = *J*, *n* bakoitia denean, non *n* edozein zenbaki osoa den. Hortaz, *J* matrize inboluziogarria da; hau da, *J*−1 = *J*.
* *J*-ren aztarna *1* da, *n* bakoitia denean; eta *0* da, *n* bikoitia denean.

Erlazioak
---------

* Edozein matrize *A*, *AJ = JA* betetzen duena, zentrosimetrikoa dela esaten da.
* Edozein matrize *A*, *AJ = JA*T betetzen duena, persimetrikoa dela esaten da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3750339

 |

* Wd Datuak: Q3750339
Tsukumogamien marrazki bat.
Japoniar mitologian **tsukumogamiak** (japonieraz 付喪神, **Tsukumogami**, Izpiritu Objektua) **yōkai** eta **ōbake** klase oso bat da, etxean dauden gauza arruntak hartzen dituena eta euren mendeurrenean bizidun bihurtu direnak.

Jatorria
--------

Izaki mitiko edo legendariotzat hartzen diren arren, izena duten tsukumogami ia guztiak Edo aroan sortutako ekoizpen artistiko bat dira. Artistarik ezagunena Toriyama Sekien da, baina beste artista batzuk euren izaki propioak gehitu dituzte tsukumogamien zerrendara. Tsukumogamiei buruzko kontakizun herrikoiak arraroak dira, baina existitzen dira ipuin herrikoi batzuetan (adibidez Bakemono-dera).

Biwa-bokuboku.

Tsukumogamien zerrenda
----------------------

Birtualki mugagabea den sailkapen honetan honako hauek daude:

* Bakezouri (lastozko sandaliak)
* Karakasa (aterki zaharrak)
* Kameosa (sake poto zaharrak)
* Biwa-bokuboku, batzuetan Biwa-yanagi bezala ezaguna: biwa deritzona musika tradizional japoniarreko tresna bat da.
* Furu-utsubo (poto zaharra)
* Jotai (mahai tresna pantaila tolesgarrien oihalarekin)
* Morinji-no-okama (teontzia)
* Ungaikyo (ispiluak)
* Kyourinrin (biribilkiak eta paperak)
* Zorigami (erlojuak)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q737776
* Commonscat Multimedia: Tsukumogami

---

 |

* Wd Datuak: Q737776
* Commonscat Multimedia: Tsukumogami
**Perimetroa** irudi geometriko bidimentsionalen azaleren inguruko luzera da. Poligono baten perimetroa bere alde guztien luzeren batura da.

Perimetroaren kalkuluak hainbat aplikazio praktiko ditu. Kalkulatutako perimetro bat patio edo lorategi bat inguratzeko behar den hesiaren luzera da. Gurpil/zirkulu baten perimetroak (bere zirkunferentzia) itzuli batean zein urrun iritsiko den deskribatzen du. Era berean, bobina baten inguruan biribilkatutako soka kopurua bere perimetroarekin lotuta dago; sokaren luzera zehatza balitz, perimetroaren berdina izango litzateke.

Zirkulua
--------

**Zirkulu** baten diametroak 1 neurtzen duenean, haren perimetroa π da.
zirkulu baten perimetroa zirkunferentzia da eta bere ekuazioa hauxe da:

{\displaystyle P=2\cdot \pi \cdot r}
edo

{\displaystyle P=d\cdot \pi }
non:

* {\displaystyle P\,} perimetroa
* {\displaystyle \pi \,} konstante matematikoa, pi zenbakia ({\displaystyle \pi =3.14159265...})
* {\displaystyle r\,} erradioa
* {\displaystyle d\,} zirkuluaren diametroa

Zirkulu baten perimetroa bere diametroa eta π-ren arteko biderketa da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28474
* **Identifikadoreak**
* GND: 7583293-8

 |

* Wd Datuak: Q28474
**Peñíscolako gaztelua**, batzutan **Luna Aitasantuaren gaztelua** ere deitua Espainiako Valentziako Erkidegoko Peñíscola udalerrian dagoen gaztelu bat da.

Kokalekua
---------

Udalerria kokatua dagoen lurmutur txikiaren punturik garaienean dago, itsas mailatik 64 metroko garaieran. 230 metroko perimetroa du.

Historia
--------

1225ean Peníscolako setioan Jakue I.a Aragoikoak bereganatzeko ahaleginean porrot egin zuen, hortaz, Valentziako konkistan erasotzea ekidin, eta azkenik 1233an gotorlekuak bere gisa amore eman zuen.

1960an Anthony Mannek zuzendu eta Charlton Heston eta Sofia Loren aktoreek antzeztutako *El Cid* filmaren kokalekuetako bat izan zen.

Gaztelua eraiki aurretik, bertan jatorriz arabiar alkazaba edo gotorleku bat zegoen.

1294-1307 artean Tenpluko Ordenako zaldunek erromaniko estiloan eraiki zuten, eta Benedikto XIII.a edo Luna aitasantuaren egoitza izan zen.

Iruditegia
----------

* Gaztelua eta herrigunea.Gaztelua eta herrigunea.
* Gauez.Gauez.
* Gotorlekua.Gotorlekua.
* Eliza edo kapera.Eliza edo kapera.

Kanpo estekak
-------------

* Peñíscolako gaztelua. Castelló Probintziako Aldundia **(Katalanez)** **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2970221
* Commonscat Multimedia: Castle of Peñíscola

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000510
* IGPCV: 12.03.089-004

 |

* Wd Datuak: Q2970221
* Commonscat Multimedia: Castle of Peñíscola
***Pataten bilketa*** (frantsesez *La Récolte des pommes de terre*) Jean F. Millet margolari frantsesaren margolana da, 1855an egina. Lana errealismoan kokatzen da. Gaur egun Baltimoreko Walters Art Museumen erakusten da. Lan hau 1867an Pariseko Erakusketa Unibertsalean aurkeztu zuen eta horrek egilearen ospea zabaldu zuen.

Deskribapena
------------

Lan honetan Millet margolariak nekazal inguruko eszena bat azaldu nahi izan zuen, haurtzaroan ezagutu zuen munduarena, alegia; bere obraren lehenengo garaian ohikoak izango dira horrelako gaiak. Urte horietan nekazarien mundua, langileenaren aurka, positibotzak jotzen zen, mundu naturala, usteldu gabekoa. Mezu hori burgesiaren gustukoa zen, jakina. Egileak nekazari pobreak erakutsi nahi ditu, modu batez haien irudia goraipatuz. Zentzu horretan lan honetan badago kritika elementu bat baina errealitate bere gordintasun osoz erakutsi gabe.

Barbizon eta Chailly-en-Bière herrien inguruko soroen lanak erakusten ditu. Sei nezkazari patatak ari dira lur azpitik ateratzen eta sakuetan sartzen. Atzean guztiak eramateko erabiliko duten gurdia ikus daiteke. Lehen planoan, zehaztasun handiagoz, bikote bat patatak saku batean sartzen ikus daiteke. Nekazarien janzkera dute. Ondoan beste hiru saku beteta ikusten dira.

Antzeko lanak
-------------

Camille Pissarro (1874) eta Vincent van Gogh (1883) gaia beren margolanetan erabili zuten ere bai.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

**(Ingelesez)**: Margolanaren fitxa Walters Art Museumaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3212566

 |

* Wd Datuak: Q3212566
**Pearl River konderria** (ingelesez: *Pearl River County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Poplarville da. 2010eko zentsuaren arabera 55.834 biztanle zituen, Pearl River kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pearl River konderriak 2.120,96 kilometro koadro ditu. Horietatik 20,84 ura dira. Beste 2.100,13 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 26,32 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 55.834 pertsonetatik 47.547 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.636 dira. 6.853 beltzak edo afroamerikarrak. 281 amerikar natiboak ziren eta 31 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 222 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 48 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 852 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485392
* Commonscat Multimedia: Pearl River County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147767112
* ISNI: 0000 0004 0637 5612
* LCCN: n82058862
* NARA: 10039477
* **Lekuak**
* OSM: 1832972
* TGN: 2001140

 |

* Wd Datuak: Q485392
* Commonscat Multimedia: Pearl River County, Mississippi
**Pfister etxea** (frantsesez: *Maison Pfister*) Colmar hirian (Alsazia, Frantzia) dagoen eraikin historikoa da. Hiriko eraikin ezagunena da.

Historia
--------

Ludwig Scherer kapelagileak Val de Liepvre-ko zilar merkataritzarekin dirutza egin zuen eta etxea eraiki zuen 1537an, horrela dio eskailera-dorreko leiho batean dagoen inskripzioak. 1577an freskoak gehitu zitzaizkion. 1790 eta 1830 artean Johann Jacob Doerner merkatariak izan zuen eta ondoren Charles Macker jostunak.

1841. urtean François Jean Pfister merkatariak erosi zuen. Haren familiak 1892 artean izan zuen etxea eta berriztatze lanak ere egin zituen, horregatik darama Pfister izena. 1909an berriztatze lanak egin zitzaizkion. 1927ko martxoaren 14an Frantziako monumentu historiko izendatu zuten.

Azkenengoz 2012an berriztu ziren fatxada eta dorrea.

Deskribapena
------------

Erdi Aroko etxe baten ezaugarriak baditu ere Colmarko pizkundetar arkitekturaren aurreneko eraikin adierazgarria da Pfister etxea. Rouffach-eko hareharri horiz eta egurrez eraikita dago. Bi solairu ditu eta angelua osatzen den puntuan begiratoki bitxia dago. Alboan dorre bat dauka.

Beheko solairua arkuz osaturik dago. Haren gainean dauden solairuetako lehioak mainel, triplete eta gurutzatu itxurakoak dira. Bigarren solairuak balaustrada itxurako galeria batek zeharkatzen du etxea. Alboko dorreak oin oktogonala du eta gainean sei alde dituen kupula itxurako teilatua.

Begiratokia ere oso bitxia da. Eraikinak osatzen duen angeluan dago eta kanporantz ateratzen da. Gainerako eraikinak bezala bi solairu ditu, azpikoa itxia eta gainekoa irekia. Teilatuak oinarri hexagonaleko punta zorrotza du.

Eraikinean margolan ugari daude, Christian Vacksterffer margolariarenak izan daitezkeenak. XVI. mendeko enperadore germaniarrak ikusten dira, armarriak, lau ebanjelariak, Mendebaldeko elizaren doktoreak, Genesiko eszenak eta fedearen eta justiziaren errepresentazio alegorikoak.

Iruditegia
----------

* Pfister etxea.Pfister etxea.
* Balaustrada.Balaustrada.
* Dorrea.Dorrea.
* Margolanak.Margolanak.
* Margolanak.Margolanak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Braeuner, Gabriel,..  (DL 2014). *Colmar.*  I.D. l'Edition ISBN 2-913302-56-4. PMC 892847346. (Noiz kontsultatua: 2022-12-02).
2. 1 2 3   **(Frantsesez)** «Office de tourisme de Colmar en Alsace - Maison Pfister» *www.tourisme-colmar.com* (Noiz kontsultatua: 2022-12-02).
3. ↑   **(Frantsesez)** «Office de tourisme de Colmar en Alsace - Maison Pfister» *www.tourisme-colmar.com* (Noiz kontsultatua: 2022-12-02).
4. ↑   «Maison Pfister» *www.pop.culture.gouv.fr* (Noiz kontsultatua: 2022-12-02).
5. ↑   Toursel-Harster, Dominique.  (1995). *Dictionnaire des monuments historiques d'Alsace.*  Nuée Bleue ISBN 2-7165-0250-1. PMC 34153205. (Noiz kontsultatua: 2022-12-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2350639
* Commonscat Multimedia: Maison Pfister (Colmar)

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00085378

 |

* Wd Datuak: Q2350639
* Commonscat Multimedia: Maison Pfister (Colmar)
Eskuin bertsioa (ohikoena).Ezker bertsioa.
**Ulsterko Esku Gorria** (irlanderaz *Lámh Dhearg Uladh* eta ingelesez *Red Hand of Ulster*) Irlandako heraldika ikur bat da, gaur egun Ulster probintziaren ikur ezaguna. Goranzko norabidea duen bost hatzdun esku gorri batez osatua dago. Ulsterko errege familietako bat izan zen O'Neill leinuaren ikur heraldikoa ere bada, ondorioz *O'Neilldarren Esku Gorria* izendapena ere jasotzen du.

Gaur egun, Ipar Irlandan bai irlandar errepublikarrek nahiz loialistek batera erabiltzen duten ikur bakarrenetakoa da.

Jatorri mitologikoa
-------------------

Irlanda gaelikoan jatorria duen ikurra da, kristautasuna iritsi aurretik Irlandako uhartea jentil edo paganoa zen garaikoa. Hain zuzen ere, irlandar mitologiako Fenian zikloan eta Ulstergo zikloaren kontakizun eta ipuinetan aipatua da.

Irlandan, eta bereziki Ulsterren, oso hedatua dagoen kondaira baten arabera, bere jatorria honakoa omen da: Behinola, Ulsterko Erresumaren tronurako oinordekorik ez zegoen garaian, haren jabetza nork eskuratuko zuen jakiteko txalupa estropada norgehiagoka bat ospatu omen zen, irabazlea izateko baldintza bakarra: Ulsterko kostaldea ukitzen zuen lehenbiziko arraunlaria errege bilakatuko zen. Honela bada, erregegaiek estropadari ekin zioten, eta haietako erregegai batek hain zuen Ulsterko errege izateko irrika eta desira, ezen, estropadaren burutik urruti gelditzen ari zela eta galtzear zegoela ikusirik, bere eskua aiztoaz ebaki eta Ulsterko kostaldera jaurtitzeko inongo zalantzarik izan ez baitzuen. Honela, Ulsterko kostaldea ukitu zuen lehenbiziko arraunlaria eta errege berria bilakatu zen. Horregatik, esku gorriak odolez bustitako eskua irudikatzen du.

Iruditegia
----------

* Ulstergo banderaUlstergo bandera
* Ipar Irlandako bandera (1953-1972)Ipar Irlandako bandera (1953-1972)
* Ulster GAA joko gaelikoetako taldearen armarria.Ulster GAA joko gaelikoetako taldearen armarria.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117037
* Commonscat Multimedia: Red hand of Ulster

---

 |

* Wd Datuak: Q117037
* Commonscat Multimedia: Red hand of Ulster
**Tsurugaoka Hachiman-gū** (japonieraz: 鶴岡八幡宮?)
 Kamakuran dagoen tenplo xintoista da, hiriaren bihotz sinbolikoa osatzen duena.

Historia
--------

Kyotoko *Iwashimizu Hachiman-gū* tenpluaren atal gisa sortu zen 1063an. Hachiman Japoniako mitologiako arku eta gerraren jainko sinkretikoa da. Kamakura shogunerriko Minamoto no Yoritomok 1191ean Tsurugaoka Hachiman-gūra ekarri zuen Hachimanen irudia. Meiji garaian Tenplu ikurren erdiko mailan sartu zuten.

Egitura
-------

Tenplua Feng shui-aren legeen arabera eraiki zen. Iparraldean Hokuzan mendia dago, ekialdean Namerikawa ibaia, mendebaldean Kotō Kaidō errepide nagusia eta hegoaldean Sagami Badiara irekita dago. Norabide bakoitzerako atea jainko batek zaintzen du. Tenpluak hainbat berriztatze izan baditu ere Yorimotoren hasierako antolakuntza zehatz mantendu da.

Tenplua sortu zenean jadanik bazegoen gingko zuhaitz bat, marrazki historiko guztietan ikusten da. 2010ko martxoaren 10eko 4:40tan ekaitz batek indarrez atera eta bota egin zuen.

Wakamiya Ōji (若宮大路) 1'8 kilometrotako etorbidea igaro behar da, gaur egun Kamakura hiria etorbidearen ertzetan zabaldu da. Hiru *torii* zeharkatu ondoren iristen da tenplura. Ondoren hiru zubi txiki daude, bi lauak, jende xehearenak, eta hirugarrena arkuduna, enperadoreak erabili ohi zuena. Zubi hauek Genpei putzuak pasatzen dituzte.

Tsurugaoka Hachiman-gū tenpluak hainbat eraikin ditu:

* Hongū (本宮): Zaharren tenplua, 1828an eraikia. 61 mailatako eskailera igo behar da.
* Wakamiya (若宮): Gazteen tenplua.
* Maiden (舞殿): Ezkontzak eta dantzak egiten dira bertan.
* Shirahata Jinja (白旗神社)
* Maruyama Inari Jinja (丸山稲荷社)
* Yui Wakamiya Yōhaijo (由比若宮遥拝所)
* Hataage Benzaiten (旗上弁財天社)

Hauetaz gain museoak, lorategiak, kafetegiak, bulegoak eta dojoak ere badaude.

Ekintzak
--------

* *Yabusame*: zaldi gaineko arku jaurtiketak.
* *Kyūdō*: Japoniako arkugintza.
* *Kamakura Matsuri* jaialdia.

Iruditegia
----------

* Zaharren tenplua.Zaharren tenplua.
* Gazteen tenplua.Gazteen tenplua.
* Maruyama Inari Jinja.Maruyama Inari Jinja.
* Sarrerako toriia.Sarrerako *toriia*.
* Zubi arkuduna.Zubi arkuduna.
* Lorategiak.Lorategiak.

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q701403
* Commonscat Multimedia: Tsurugaoka Hachiman-gū

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138368232
* LCCN: n80008779
* NDL: 00554038
* CiNii: DA06092282

 |

* Wd Datuak: Q701403
* Commonscat Multimedia: Tsurugaoka Hachiman-gū