recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Groucho eta ni*** (ingelesez: *Groucho and me*) Groucho Marxek 1959an plazaratutako memoria-liburua da.

Euskarara Meettok argitaletxeak ekarri zuen 2006an. Miren Arratibel eta Aintzane Atelak egin zuten itzulpena, eta hitzaurrea Harkaitz Canok idatzi zuen.

1963an bigarren atal batekin eman zion lehen honi jarraipena: *Memoir of a Mangy Lover*.

Argumentua
----------

*Ezkerretik eskuinera irakurrita:* "ni, Harpo eta suhiltzaileen etxetik lapurtu genuen txakur bat"
28 kapitulutan zehar, Groucho Marxek bere bizitzako zertzeladak, pasadizoak eta bitxikeriak kontatzen ditu, estilo xelebre eta barre-eragilean. Harkaitz Canok hitzaurrean laburbiltzen duen eran: "Ipar Amerikako XX. mendeko gizartea ulertzeko testu aproposa baita *Groucho eta ni*. Ezin hobeto aletzen ditu burtsako espekulazioaren lehen urteak, *showbusiness* mundua, publizitatearena, gizon-emakumeen arteko harreman gatazkatsuak eta beste hainbat, horien artean, bere familiaren gorabeherak eta ibili herrenak: *vaudeville* giroko hasiera zailak, *Mansion hotel* bezalako izen hantusteak zituzten hotel txiki eta pipiak jandakoetan pairatu sufrikariotxoak zein pikareskara lerratutako hainbat pasadizo, Charlie Chaplinekin izandako lehen enkontru hunkigarria barne. Baina, ororen gainetik, bere umore zirtolaria, bizitza ikusteko prisma ironikoa eta pertsonaia bera gailentzen dira".

Liburuak ez du berebiziko ezustekorik, ez da Grouchoren bizitzako sekreturik ezagutarazten. Anekdota-bilduma satirikotik du gehiago, autobiografiatik baino.

Oharrak
-------

Marx anaietako Harpok ere idatzi zuen memoria-liburu bat 1961ean: *Harpo speaks!*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Marx, Groucho.  (2006). *Groucho eta ni.*  Meettok, 192 or. ISBN 84 609 9462 7..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3777143

 |

* Wd Datuak: Q3777143
**Grant konderria** (ingelesez: *Grant County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lancaster da. 2010eko zentsuaren arabera 51.208 biztanle zituen, Grant kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Grant konderriak 3.064,85 kilometro koadro ditu. Horietatik 94,52 ura dira. Beste 2.970,32 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 16,71 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 51.208 pertsonetatik 49.945 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 649 dira. 573 beltzak edo afroamerikarrak. 89 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 300 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 288 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500977
* Commonscat Multimedia: Grant County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141906709
* LCCN: n81119839
* NARA: 10039865
* **Lekuak**
* OSM: 1792814
* TGN: 2002324

 |

* Wd Datuak: Q500977
* Commonscat Multimedia: Grant County, Wisconsin
**González Ortega merkatua** Zacatecas hiriko merkatu bat da. Erdigune historikoan kokatua, 1889koa da. Sute baten ondoren, 1909an berreraiki eta inauguratu zuten. Art Nouveau estilokoa da. Burdinurtuzko egitura du, kanpoaldea harrobikoa den bitartean. Ekialdean Zacatecaseko Katedral Basilikoa dago eta mendebaldean Francisco Goitia Plazatxoa. Zacatecasko Hirigune Historikoan dago.

Historia
--------

1861ean merkatuak hartzen duen espazioa liberalek Erreforma Gerran lortutako garaipena ospatzeko azoka bat egiteko okupatu zen. 1889an, hiru solairuko eraikin bat inauguratu zen, eta, bertan, upeltegiak, merkataritza-lokalak eta ur-hargune bat zeuden goiko solairuan. 1901ean, sute bat izan zen sotoetan, eta, beraz, eraikina erabat berreraiki eta 1902ko abenduaren 22an berrinauguratu zuten. Jesus Gonzalez Ortega militarra ohoratzen du izenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22051723

 |

* Wd Datuak: Q22051723
Interpreteetako batek (ezkerrean) sexu-ekintza filmatzen du, eta horrek ikuspuntu-plano bat lortzen du.
*Gonzo mode d'emploi* filmaren izarrak: Jasmine Arabia, Tiffany Doll, Nikita Bellucci eta, atzean, Titof zuzendari eta aktorea.
**Gonzo pornografia** (ingelesez: *Gonzo pornography*) film pornografiko estilo bat da, ikuslea, filmatzailea, zuzenean eszenan jartzen eta parte hartzen saiatzen dena. Jamie Gillisek gonzo pornografia generoa bere *On the Prowl* sailarekin hasi zuela uste da.

Izenak *gonzo* kazetaritzari erreferentzia egiten dio; bertan kazetaria egiten eta jasotzen ari den ekitaldiaren parte bihurtzen da. Alderatuz, *gonzo* pornografiak kamera zuzenean ikusten da akzioan, askotan parte-hartzaileetako bat edo gehiago filmatzen eta ekintza sexualak egiten. Ezaugarri hori kenduta, ohiko pornoan eta zineman ikusten den kameraren eta interpreteen arteko ohiko harremanak ageri dira. *Gonzo* pornografiak zuzenean amateurreko pornografiaren eragina du, eta gorputz osoko plano askoz gutxiago darabiltza, hurbileko planoen mesedetan. Kamerak genitalen plano estuak biltzen ditu askotan, porno tradizionalean ez bezala.

Ezaugarri batzuk
----------------

* Plano subjektiboa eta lehen planoa.
* Kamera filmean ikusten da. Eskuko kameren erabilera.
* Filmatzailea gertakizunetan inplikatu egiten da.
* Eszenatokirik ez.
* Elkarrizketarik eza.
* Aurrekontu txikia.
* Askotan, aktoreak kameraren bitartez ikusleei zuzentzen zaizkie.

Gonzo estiloko zuzendariak
--------------------------

* Mike Adriano
* Belladonna
* Ashley Blue
* Seymore Butts
* Tom Byron
* Christoph Clark
* Raul Cristian
* Ben Dover
* Erik Everhard
* Manuel Ferrara
* Jamie Gillis
* Max Hardcore
* Mike John
* Lexington Steele
* Joanna Angel
* Jules Jordan
* John Leslie
* Rodney Moore
* Pat Myne
* Ed Powers
* Shane (Shane's World)
* Rocco Siffredi
* Joey Silvera
* John Stagliano (Buttman)
* Randy West
* Pierre Woodman

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Robert Jensen, Getting Off: *Pornography and the End of Masculinity*, South End Press, 2007, 56. or.

Ikus, gainera
-------------

* Gonzo kazetaritza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3887864

 |

* Wd Datuak: Q3887864
**Fríasko gaztelua**, ofizialki **Fríasko dukeen gaztelua** (gaztelaniaz: *Castillo de los Duques de Frías*) edo **Velascotarren gaztelua** Burgosko probintziako Frías (Espainia) herrian kokaturiko gaztelua da. Gaztelua La Muela muinoaren tontorrean eraikia dago eta haren inguruan herrixka garatu zen. Bertatik Tobalina harana eta Ebroko pasabidea kontrolatzen zituzten, Iberiar goi-lautada eta Bizkaiko Golkoaren erlaitza lotzen dituen bide nagusia bertatik pasa delako.

Lanak XII. mendean hasi arren, XIII. XV. eta XVI. mendeetan zaharberritu zuten. Harri-hormak oso sendoak dira eta ondo mantenduta daude, inguruan San Vicente eliza izanik. Hala ere, 1830ean zati handi bat etxe batzuen gainean erori zen, 30 pertsona hilda utziz.

1949ko apirilaren 22ko dekretu batek eraikina babestu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3757086
* Commonscat Multimedia: Castle of Frías

---

* **Identifikadoreak**
* PARES: 104938
* **Ondare historikoa**
* Patrimonio Web JCyL: 2207

 |

* Wd Datuak: Q3757086
* Commonscat Multimedia: Castle of Frías
**Grant konderria** (ingelesez: *Grant County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Milbank da. 2010eko zentsuaren arabera 7.356 biztanle zituen, Grant kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Grant konderriak 1.780,71 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,75 ura dira. Beste 1.764,97 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,13 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.356 pertsonetatik 7.240 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 168 dira. 10 beltzak edo afroamerikarrak. 36 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 21 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 49 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490498
* Commonscat Multimedia: Grant County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155932124
* LCCN: n80005662
* **Lekuak**
* OSM: 1739815
* TGN: 2001795

 |

* Wd Datuak: Q490498
* Commonscat Multimedia: Grant County, South Dakota
**Grant konderria** (ingelesez: *Grant County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Medford da. 2010eko zentsuaren arabera 4.527 biztanle zituen, Grant kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Grant konderriak 2.599,27 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,02 ura dira. Beste 2.592,24 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,74 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.527 pertsonetatik 4.300 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 158 dira. 35 beltzak edo afroamerikarrak. 84 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 9 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 97 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486621
* Commonscat Multimedia: Grant County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146593888
* LCCN: n81117312
* **Lekuak**
* OSM: 1820058
* TGN: 2001649

 |

* Wd Datuak: Q486621
* Commonscat Multimedia: Grant County, Oklahoma
VNTR aleloaren luzeraren aldaketak sei indibiduotan.
**Hatz-marka genetikoa** (DNA proba edo DNA analisia ere deitzen zaio) espezie bereko indibiduoak bereizteko erabiltzen den teknika da, bere DNA laginak erabiliz. Bere asmakizuna Leicesterreko Unibertsitateko Alec Jeffreys doktoreari zor zaio, 1984an bere teknika berriaren aurkeztu baitzuen. Auzitegiko medikuntzaren lehen emaitza praktikoak Colin Pitchfork kondenatu zuen hainbat hilketen errudun gisa.

Teknikaren oinarria da bi gizakik DNA sekuentzia oso berdina dutela, eta bi gizabanako bereizteko, minisatelite edo VNTR izeneko sekuentzia oso aldakorren errepikapena ustiatu daiteke. Litekeena da loturarik ez duten bi gizakik minisatelite kopuru bera izatea locus jakin batean. Profilen SSR/STR delakoan, polimerasaren kate-erreakzioa (PCR) hainbat lekutan gertatzen diren errepikapenen kopurua detektatzeko adina DNA lortzeko erabiltzen da. Ausaz sortzeko aukera oso gutxi dituen aukeraketa bat egin daiteke, biki berdinen kasuan izan ezik, profil genetiko berberak izango baitituzte.

Hatz-marka genetikoa auzitegiko medikuntzan erabiltzen da, susmagarriak odol, ile, listu edo hazi laginekin identifikatzeko. Kondenatuen zenbait errugabetze ere eragin ditu. Beste zenbait aplikaziotan ere erabiltzen da, hala nola, giza hondakinen identifikazioa, aitatasun-probak, organo-emateen bateragarritasuna, basa-animalien populazioen azterketa eta elikagaien jatorria edo osaera ezartzea. Historiaurreko gizakien migrazioei buruzko hipotesiak sortzeko ere erabili da.

Mikrosateliteek beste genomako zatiek baino aldakuntza handiagoa dute; izan ere, haietan, errepikapen desberdineko sekuentziak daude, eta birkonbinazio-maila desberdina dute, locusaren ezegonkortasuna dela eta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Jeffreys A, Wilson V, Thein S.  (1985). *Individual-specific 'fingerprints' of human DNA.*  316, 76–9 or. doi:10.1038/316076a0. PMID 2989708..
2. ↑  Colin Pitchfork — first murder conviction on DNA evidence also clears the prime suspect Forensic Science Service Accessed 23 Dec 2006

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q476697
* Commonscat Multimedia: DNA profiling

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4245149-8
* LCCN: sh89001022
* NKC: ph543387
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D016172

 |

* Wd Datuak: Q476697
* Commonscat Multimedia: DNA profiling
**Fu Baorong** (Jilin, Txina, 1978ko ekainaren 3a) Txinako belar-hockey jokalaria da. Hiru Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte (2004an 4. postuan, 2008an zilarrezko domina lortu zuen eta 2012 6. postuan) eta bere taldeekin,(1998an Bangkok Champions trophy, 2003an sydney, Asian games,  2002an busan,  2006an Doha eta 2010an Guangzhou).

Emakumezkoen 2010eko Txina v Germany txapelketako garaikurra
Txinak 6 eta 0 gainditu zuen Espainia Ludueña auzoko estadioan, hirian egiten ari den Munduko Hockey Txapelketa dela eta. Tantoak Yibo Mak (lau aldiz sartu zuen gola), Li Hongxia eta Baorong Fuk egin zituzten.

Orain, Txinak Koreako emaitzaren zain egon beharko du bidegurutzea nolakoa izango den jakiteko. Aldi baterako, Sang Ryul Kimek zuzendutakoak eskualdeko hirugarren tokian daude, eta, beraz, munduko txapelketako bosgarren postua lortzeko jokatuko lukete. Espainia, 2006ko Madrilen laugarrena, txapelketako azkena ez izaten saiatuko da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «España no fue rival para China» *Diario El Ciudadano y la Región* 2010-09-06 (Noiz kontsultatua: 2022-02-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3360906

 |

* Wd Datuak: Q3360906
**Grant konderria** (ingelesez: *Grant County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ulysses da. 2010eko zentsuaren arabera 7.829 biztanle zituen, Grant kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Grant konderriak 1.489,62 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,89 ura dira. Beste 1.488,72 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,26 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.829 pertsonetatik 7.679 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.439 dira. 31 beltzak edo afroamerikarrak. 31 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 26 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 60 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q375803
* Commonscat Multimedia: Grant County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155956134
* LCCN: n82018402
* **Lekuak**
* OSM: 1070351
* TGN: 2000693

 |

* Wd Datuak: Q375803
* Commonscat Multimedia: Grant County, Kansas
**Groot** Marvel Comics-ek argitaratutako komiki amerikarrean agertzen den fikziozko superheroi bat da. Stan Leek, Larry Lieberrek eta Jack Kirbyk sortua, pertsonaia lehen aldiz Tales to Astonish saileko 13. atalean agertu zen (1960ko azaroan). Jatorriz, zuhaitz estralurtar sentikorra zen, lurrera gizakiak harrapatzeko asmoz heldua, haiekin esperimentuak egiteko.

Hasieran arerioa bazen ere, haren jatorria aldatu eta heroi bihurtu zuten gerora (2006an). Geroago komiki Guardians of the Galaxy izeneko taldeko kide egin zuten. Groot Marveli loturiko salgai eta produktu ugaritan agertu da, animazio telesail, jostailu eta txarteletan, esaterako. Bi filme arrakastatsutako pertsonaietako bat izateak badu zerikusirik horrekin.

Bere gaitasunei dagokienez, aipagarri dira egurra xurgatzea (elikagai moduan), suari erresistentzia, zuhaitzen gaineko kontrola eta adimen handia, bere izena besterik ahoska ez badezake ere.

Filmeetarako moldaketetan, Vin Dieselek eman zion ahotsa bai 2014ko Guardians of the Galaxy filmean baita 2017ko segidan ere, Guardians of the Galaxy vol. 2 filmean. Pertsonaia ordenagailu bidez animatua da, eta Krystian Godlewski da mugimenduak sortzeko erabilitako antzezlea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3116935
* Commonscat Multimedia: Groot

---

 |

* Wd Datuak: Q3116935
* Commonscat Multimedia: Groot
**Funtsezko botika,** OMSren arabera, biztanleriaren oinarrizko beharrei erantzuteko beharrezkoak diren botikak dira. Erakunde horrek sendagai hauek uneoro eta beharrezkoak diren kantitateetan, osasun sistemetan egon behar direla aholkatzen du; halaber, garantia guztiekin eta gaixoek ordaindu dezaketen prezioan egon behar dira.

Aukeraketa
----------

Botiken aukeraketa Adituen Batzordeek egiten dute irizpide desberdinetan oinarrituta:

* garrantzia osasun publikorako
* eraginkortasun eta seguritatea erakutsia izan behar dute
* diruz balio duenarekin konparatuta eskaintzen duten eraginkortasuna

Mundu osoan
-----------

1977ko urriaren 21ean, Adituen Batzordeak lehen aukeraketa onartu zuen. Geroztik zerrenda desberdinak onartu izan dira, azkena 2013ko apirilean plazaratu zen: helduentzako hemezortzigarren zerrenda eta haurrentzako laugarrena.

1999an, 156 estatuek funtsezko botiken zerrenda ofizialak zituzten.  135 estatuetan gaixotasun eta sintoma arrunteenen aurrean tratamenduak onartuak izan dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  WHO Model List of Essential Medicines 18th list (2013ko apirila).
2. ↑  WHO Model List of Essential Medicines for Children 4th list (2013ko apirila)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35456
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D018954

 |

* Wd Datuak: Q35456
**Grant konderria** (ingelesez: *Grant County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sheridan da. 2010eko zentsuaren arabera 17.853 biztanle zituen, Grant kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Grant konderriak 1.639,28 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,9 ura dira. Beste 1.636,38 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,09 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.853 pertsonetatik 17.193 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 392 dira. 385 beltzak edo afroamerikarrak. 75 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 47 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 149 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61296
* Commonscat Multimedia: Grant County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154787363
* LCCN: n82019910
* **Lekuak**
* OSM: 1826723
* TGN: 2000131

 |

* Wd Datuak: Q61296
* Commonscat Multimedia: Grant County, Arkansas
**Funk musika** 1970eko hamarkadaren hasieran Estatu Batuetan sortutako musika estiloa da. James Brown izan zen, 60ko hamarkadaren erdialdean, funkaren oinarriak jarri zituena. Rock and rollaren eszenaren zati bat izan arren, aiseago dantzatzekoa zen erritmoa eta kanta errazagoak garatu zituen. Donna Summer, K.C. and the Sunshine Band, MFSB, The Three Degrees, The O’Jays, Barry White, Gloria Gaynor, CHIC edo The Trammps bezalako taldeek disco musikaren estiloa osatu zuten. Bapatean, disco erritmo dantzagarria zeukaten abesti andanak arrakasta lortu zuen, eta dantzalekuak –horren aurretik Europako fenomenoa zirenak- AEBetan zehar hedatu ziren. Famatuena New Yorkeko Studio 54 izan zen, herrialdean eredua ezarri baitzuen.

Disco musikaren estilori gehien lotzen zaion taldea The Bee Gees da. *Saturday Night Fever* filmarentzat egindako musikak garaiko puntu gorena markatu zuen. The Rolling Stones, Rod Stewart, Queen edo The Grateful Dead gisako korrente nagusiko taldeek discoaren erritmoa bereganatu zuten, modarekin bat egiteko nahian.

Generoaren ospeaz baliatuta, talde gehiegik uztartu zuten euren burua disco musikarekin. Batez beste, musika horren kalitatea amildu zen. Hamarkadaren bukaerako, disco musikaren kontrako mugimendua sortu zen. Haren ospea galduta ere, soinu dantzagarriak iraun zuen. Disco musika, bere eran, gaur egun ezagutzen dugun hip hop musika (edo rap musika) eragin zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q164444
* Commonscat Multimedia: Funk

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX536782
* BNF: 124751002 (data)
* GND: 4303520-6
* LCCN: sh95005189
* NKC: ph321774
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q164444
* Commonscat Multimedia: Funk
**Funts putreak** zorra oso salneurri baxuan erosten dieten funtsak dira. Behin egoera bere onera etorritakoan oso-osorik eta interesekin berreskuratu nahi izaten dute.

Funts hauek enpresen edota estatuen zor publikoa euren balio nominalaren %20 edo %30aren truke erosten dute. Ondoren, estatu edota enpresa horiek balioaren %100a ordaintzera behartzeko ahaleginak egitek dituzte, beharrezkoa bada auzitara joz.

Zorra berreskuratzen dutenean, estatuek egiten dituzten akordioetatik kanpo geratzen dira, modu honetan, balio osoa berreskuratzeko. Horregatik, *Holdouts* (kanpoan geratzen direnak) bezala ere ezagunak dira *funts putreak*.

Auziak
------

### Argentinako auzia

Argentinan, funts putreek zor publikoaren zati bat oso prezio baxuan erosi zuten bere garaian, eta 2001ko krisi ekonomikoak hasi zenean, funts putreek zorra ordaintzeko eskatu zioten Argentinari.

2001ean, Argentinak ordainketa eten egin zuen, 102.000 milioi euroko zorrarekin. Historiako ‘default’ik handiena izan zen. 2005. eta 2010. urteetan, zorraren zati handi bat berregituratzea lortu zuen Argentinak. Gainera, hartzekodun gehienek (%92,4) zorraren %65a barkatu zioten Argentinari.

Hala ere, funts putreek ez zuten akordioa onartu. Honek afera luzatzea ekarri zuen. Epaileak hartzekodun denei modu berberean ordaintzeko agindu zion Argentinari, baita berregituraketa nola egin zen onartu ez zituztenei ere, hau da, funts putreei. Argentinako afera horretan, American Task Force Argentina (AFTA) zegoen eta, horren atzean NML eta Elliot Capital Management zeuden, munduko funts putre handienak.

### Peru eta Kongoko auziak

American Task Force Argentina (AFTA) Peru eta Kongoko auzietan ere parte hartu zuen. Peruko kasua oso ezaguna izan zen, 5 milioi dolar ordaindu ondoren, 58 milioi irabaztea lortu zuelako. Kongon ere, 2,3 milioi dolarren truke, 100 milioi eskuratu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Iker GOMEZ, «Zer dira funts putreak?», *EiTB*, 2014-08-01

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1256825

 |

* Wd Datuak: Q1256825
**Hard to Kill** (euskaraz *Akabatzeko Zaila*) 1990eko Bruce Malmuth estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. Steven Seagal, Kelly Le Brock, William Sadler eta Frederick Coffin aktoreek antzeztu zuten.

Film honek Steven Seagal aktorea mundu mailan ekintza filmeetako aktore ospetsu bilakatu zuen, ordutik aurrera eta batez ere 1990eko hamarkadan zehar genero honetako film ugari antzeztuz.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

1983, Los Angelesko portua, Mason Storm (Steven Seagal) polizia zintzoak kai batean ezkutuko tratua burutzen ari diren mafiaren gizon batzuei zelatatu eta zenbait polizia ere sartuta dauden ustelkeria kasu bat azaleratu eta Kevin O'Malley (Frederick Coffin) lankideari irratiz horren berri emango dio, baina Jack Axel (Charles Boswell) eta Max Quentero (Branscombe Richmond) poliziak ohartu eta mafia gizonei esango diete, hauek Masonen etxea erasotu, haren emaztea eta Mason hiltzorian eta koma egoeran lagako dute, aldiz, Sonny (Zachary Rosencrantz/Geoffrey Bara) semeak ihes egitea lortuko du. Mason ospitalean koman dagoela, Kevinek mafia ospitalera joan eta hil ez dezaten hari eta bere semeari nortasun berriak emango dizkie, honela mafiak eta polizia usteleka jada hila dagoela sinistu dezaten.

Handik zazpi urtetara, Mason koma egoeratik esnatu, bere burua norroka arteetan berrentrenatu eta berau zaindu duen Andy Stewart (Kelly Le Brock) erizainaren laguntzaz bere familia erasotu zuenetaz mendekatzeko asmoa du. Gainera, horrenbeste urtez ezkutuan egon izanak bere abantailak izango ditu, hura akabatzen saiatu zirenek duela zazpi urtetik hila dagoela uste baidute. Masonek han eta eman egurra emanez bere mendekua lortu, semearekin berrelkartu eta azkenean Andy eta bera elkar maiteminduko dira.

Aktoreak
--------

### Nagusiak

* Steven Seagal: Mason Storm
* Zachary Rosencrantz: Sonny Storm
* Kelly Le Brock: Andy Stewart
* William Sadler: Vernon Trent senataria
* Frederick Coffin: Kevin O'Malley tenientea

### Bestelakoak

* Andrew Bloch: Dan Hulland kapitaina
* Branscombe Richmond: Max Quentero
* Charles Boswell: Jack Axel
* James DiStefano: Nolan
* Dean Norris: Goodhart detektibe sarjentua
* Bonnie Burroughs: Felicia Storm
* Lou Beatty, Jr.: Carl Becker
* Nick DeMauro: Calabrese jauna
* Nick Corello: James Valero
* Justin De Rosa: Mikey
* Stanley Brock: Counterman
* Larry Cedar: Bystander
* Evan James:Danny
* Tomas Trujillo: Pistoladun punkia
* Geoffrey Ian Bara: Sonny Storm (5 urterekin)
* Robert LaSardo: Punkia
* Ernie Lively: Los Angeles Hiriko Poliziaren kapitaina

Kanpo estekak
-------------

* IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q783317

 |

* Wd Datuak: Q783317
**Hardee konderria** (ingelesez: *Hardee County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wauchula da. 2010eko zentsuaren arabera 27.731 biztanle zituen, Hardee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hardee konderriak 1.653,29 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,44 ura dira. Beste 1.651,85 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 27.731 pertsonetatik 25.210 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 11.895 dira. 1.877 beltzak edo afroamerikarrak. 91 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 294 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 245 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488792
* Commonscat Multimedia: Hardee County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140734202
* ISNI: 0000 0004 0620 8064
* LCCN: n81139335
* **Lekuak**
* OSM: 1210738
* TGN: 1002452

 |

* Wd Datuak: Q488792
* Commonscat Multimedia: Hardee County, Florida
**Foyle aintzira** (ingelesez *Lough Foyle* eta irlanderaz *Loch Feabhail*) Irlandako iparraldean dagoen aintzira bat da. Irlandako Errepublika eta Ipar Irlandaren artean kokatua dago, Donegalgo konderrian dagoen Inishowen eta Derryko konderria arteko muga delarik.

Herriak
-------

Aintzira izena daraman arren, estuario bat da, itsasorako irtenbidea baitu. Aintzira honako udalerri hauek inguratzen dute: Greencastle, Moville, Quigley's Point, Muff, Greysteel eta Ballykelly.

Europako Ramsar gunea
---------------------

Aintziraremn 2204.36 hektarea Europako Ramsar gune izendatu zuten 1999an. Bertan padura gaziak, areatzak eta lokaztiak sartzen dira, hauek oso garrantzitsuak baitira neguko hegazti migratzaileentzat. Ramsar gunea izateko arrazoi nagusia bertara datozen beltxarga oihularien, branta musubeltzen, kuliska gorrien populazio handiak dira. Hauetaz gain ahate eta limikola ugari hartzen ditu aintzirak.

Arrainek ere garrantzi handia dute estuarioan. Kolaka, astuna eta itsas lanproia dira aipagarrienak. Aintzirara doazen erreketan izokina da nagusi.

Iruditegia
----------

* Roe ibaiaren itsasoratzea Foyle aintziran.Roe ibaiaren itsasoratzea Foyle aintziran.
* Quigley's Point.Quigley's Point.
* Moville.Moville.
* Greencastleko kaia.Greencastleko kaia.

Ikus gainera
------------

* Lough
* Inishowen

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1314643
* Commonscat Multimedia: Lough Foyle

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1314643
* Commonscat Multimedia: Lough Foyle
Roraima goi-ordokia, Venezuela
Albion goi-ordokia Ferrassières inguruan, Vaucluse, Drôme eta Proventza Garaiko Alpeak departamenduetan..
**Goi-ordoki** edo **goi-lautada** eskualde geografiko lau, zabal eta garaia da, hau da, ordoki edo zabaldi garaia. Bertan ibaiek beheragune edo haranak sortzen dituzte.

Goi-ordokien mugak garaiera aldaketez osatuta daude, hots, mendiz edo amildegiz.

Ezaugarriak
-----------

Goi-ordokiek hainbat ezaugarri dituzte:

* garaiera erlatiboa
* inklinazioa
* sare hidrografikoa
* haranak
* isurialdeak

Motak
-----

Ezaugarrien arabera, hiru goi-ordoki mota bereiz daitezke:

* Tabularra: azalera laua, haran gutxikoa.
* Uhindua: haranek goi-ordokia zulatzen dute, ibai nagusia sortzeko batzen direnak.
* Ebakia: higadura handia jasan duena, haran ugari eta hurbilek goi-ordokia zulatzen dute.

Sorrera
-------

Goi-ordokiek eratze mota desberdinak izaten dituzte, bai plaka tektonikoen igoeragatik, bai inguruko lurren higaduragatik.

Itsaspeko goi-ordokiak ere badira, batzuetan urazal gaineko ordokien hondoratzetik sortuak. Adibidez, Seychelleak uharteak kontinentetik banandu eta urperatu zen ordoki edo plataforma batean daude,.

Adibideak
---------

Munduko goi-ordoki garaiena eta zabalena Tibeteko Chang Tang da, *munduko sabaia* izenez ezaguna, oraindik eratzen ari dena Indo-Australiar eta Eurasiar plaken talkak bere hartan baitirau. Bigarrena Andeetako goi-ordokia edo altiplanoa da, 3600-4000 m garai. Bertan Titikaka aintzira dago.

Espainian Erdialdeko Goi-Ordokiak (*Meseta Central* izenekoa) herrialde hartako erdialde osoa harten du, batez besteko 600-700 metroko garaieran, eta ia guztiz mendilerroz inguratua.

Ikus, gainera
-------------

* Ordoki

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q75520
* Commonscat Multimedia: Plateaus

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12008662k (data)
* GND: 4160123-3
* LCCN: sh98004963
* NKC: ph1042891
* AAT: 300132339
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q75520
* Commonscat Multimedia: Plateaus
**Henry konderria** (ingelesez: *Henry County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Martinsville da. 2010eko zentsuaren arabera 54.151 biztanle zituen, Henry kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Henry konderriak 995,54 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,3 ura dira. Beste 990,24 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 54,39 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 54.151 pertsonetatik 41.282 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.545 dira. 11.786 beltzak edo afroamerikarrak. 78 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 236 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 43 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 724 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q505841
* Commonscat Multimedia: Henry County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132519408
* LCCN: n80046687
* NARA: 10040183
* **Lekuak**
* OSM: 2532628
* TGN: 2002167

 |

* Wd Datuak: Q505841
* Commonscat Multimedia: Henry County, Virginia
**Henry konderria** (ingelesez: *Henry County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Napoleon da. 2010eko zentsuaren arabera 28.215 biztanle zituen, Henry kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Henry konderriak 1.087,15 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,69 ura dira. Beste 1.077,46 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 25,95 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.215 pertsonetatik 27.721 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.860 dira. 103 beltzak edo afroamerikarrak. 73 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 103 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 205 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113220
* Commonscat Multimedia: Henry County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125479850
* ISNI: 0000 0004 0446 9105
* LCCN: n79100851
* **Lekuak**
* OSM: 911257
* TGN: 1002470

 |

* Wd Datuak: Q113220
* Commonscat Multimedia: Henry County, Ohio
**Harizpi bakarreko eta polaritate negatiboko RNA birusa**, edo **(-)ssRNA virusa**, bere genoman kate bakarreko RNA duen birusa da, norantza negatibokoa, tarteko DNArik erabili gabe erreplikatzen dena. Baltimoreko sailkapeneko V. taldeko birusak dira. RNA genomikoa RNA mezulariaren konplementarioa da birus horietan; beraz, itzulpenaren aurretik RNA positibo bihurtu behar da, RNA polimerasa baten bitartez. Mota honetakoak dira Marburg gaixotasuna, ebola, elgorria, hazizurria, amorrua eta gripea eragiten duten birusak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Baltimore, D. *Expression of animal virus genomes.*  Bacteriological Reviews, 35 (3), 235–241. orrialdeak, 10.1128/MMBR.35.3.235-241.1971, ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2020-5-15).

Ikus, gainera
-------------

* RNA birus
* DNA birus

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9285327
* Commonscat Multimedia: Group V viruses
* Wikispecies Espezieak: Group V: ssRNA(-)

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000086103

 |

* Wd Datuak: Q9285327
* Commonscat Multimedia: Group V viruses
* Wikispecies Espezieak: Group V: ssRNA(-)
*Artikulu hau 1994ko filmari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Fresh».*
***Fresh*** Boaz Yakinek 1994an zuzendutako film estatubatuarra da, Randy Ostrow-k eta Lawrence Bender-ek ekoitzia (cameo batean agertzen da Bender). Stewart Copeland The Police taldeko kideak egin zuen soinu-banda.

New Yorkeko babes ofizialeko etxebizitzetako crack epidemiaren garaian (80ko eta 90eko hamarkaden artean izan zena) kokatutako gangsterren film bat da. Hip hop estiloko film gisa merkaturatu zen, Spike Lee zuzendariak eta beste batzuek irekitako bidearen ildoan, baina polemikarik ere izan zen tartean, *beltzen* *filma* izanik, Yakin zuzendaria judu zuria baitzen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Michael 12 urteko mutikoa da protagonista, *Fresh* ezizenez, (Sean Nelson da aktorea), eta auzoko gangsterrentzat errekaduak egiten ditu droga garraiatzen, batez ere Esteban jauntxoarentzat (Giancarlo Esposito).

Mutilaren aita xake azkarreko maisu bat da, Samuel L. Jackson-ek gorpuztua, alkoholikoa, eta hala ere, xakearen bidez semea hezitzen saiatzen da. Xake ikasgaietan inspiratuta egoerari buelta eman nahi dio Freshek, bere arreba adiktoa (N'Bushe Wright) eta bere burua ere gangsterren droga mundutik ateratzeko plan bat prestatzen du, zeinean polizia latino baten laguntza ere izango du (Perez sarjentua, José Zuñigak antzeztua).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La decadencia del poder negro de Spike Lee» *El Confidencial* 2017-04-07 (Noiz kontsultatua: 2019-08-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503199

 |

* Wd Datuak: Q503199
**Greensville konderria** (ingelesez: *Greensville County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Emporia da. 2010eko zentsuaren arabera 12.243 biztanle zituen, Greensville kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Greensville konderriak 768,73 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,09 ura dira. Beste 764,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,93 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.243 pertsonetatik 4.801 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 173 dira. 7.294 beltzak edo afroamerikarrak. 23 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 35 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 79 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q340605
* Commonscat Multimedia: Greensville County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150104733
* ISNI: 0000 0004 0391 2662
* LCCN: n81038767
* NARA: 10036509
* **Lekuak**
* OSM: 2534181
* TGN: 1002425

 |

* Wd Datuak: Q340605
* Commonscat Multimedia: Greensville County, Virginia
**Harizpi bakarreko eta polaritate positiboko RNA birusa**, edo **(+)ssRNA birusa**, bere genoman kate bakarreko RNA duen birusa da, norantza positibokoa, tarteko DNArik erabili gabe erreplikatzen dena. Baltimoreko sailkapeneko IV. taldeko birusak dira. Polaritate positibokoa izatean, birusaren genomak RNA mezulari gisa funtziona dezake, eta berehala itzul daiteke zelula ostalarian. Birus patogeno asko dira mota horretakoak, hala nola, C hepatitisa, dengea, sukar horia, Mendebal Niloko sukarra, Zika sukarra, hotzeria, SARSa eta COVID-19a eragiten dutenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Baltimore, D. *Expression of animal virus genomes.*  Bacteriological Reviews, 35 (3), 235–241. orrialdeak, 10.1128/MMBR.35.3.235-241.1971, ncbi.nlm.nih.gov (Noiz kontsultatua: 2020-5-15).

Ikus, gainera
-------------

* RNA birus
* DNA birus

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9094478
* Commonscat Multimedia: Group IV viruses
* Wikispecies Espezieak: Group IV: ssRNA(+)

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000085102

 |

* Wd Datuak: Q9094478
* Commonscat Multimedia: Group IV viruses
* Wikispecies Espezieak: Group IV: ssRNA(+)
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Hemofilia** odola oso geldiro gatzatzea ezaugarritzat duen eritasuna da, herentziaz transmititzen dena.

Odolean gatzatze-faktore (*antihemofilikoa* edo *VIII. faktorea*) baten falta da gaitzaren sortzailea. Hemofilia duenari odol-isuriren bat gertatzen zaionean, zauriak ixten denbora luzea behar izaten du, eta berez ere izaten ditu hemorragiak; horregatik, VIII. faktorea duen odola sartzen zaie gaixoei. Emakumezkoek bakarrik dira hemofilia-eramaileak, baina ondorioak gizonezkoengan baizik ez dira agertzen.

Azken honen arrazoia zera da: hemofilia eragiten duen genea X kromosoman dagoela, eta azpirakorra da. Horrek esan nahi du emakumeek bi aleloetan eduki behar dituztela gaitzaren geneak hemofilikoak izateko (gutxitan gertatzen da hori), gizonezkoak alelo bakar batekin hemofilikoak diren bitartean (X kromosoma bakarra baitute). Hemofiliarena sexuari loturiko herentziaren kasua da, odolaren gatzapen edo koagulazio faktorearen ekoizpena kontrolatzen duen genea X kromosoman dagoelako.

Gaitzaren transmisioa
---------------------

Hemofiliaren geneak bi alelo ditu, X kromosoman daudenak: normala (XH) eta hemofilikoa (Xh). Alelo normala gainartzailea da, eta hemofilikoa azpirakorra.

Balizko konbinazioak hauek dira:

* XH XH : emakume normala, ez hemofilikoa
* XH Xh : emakume eramailea, ez hemofilikoa
* Xh Xh : emakume hemofilikoa (oso urria)
* XH Y : gizon normala, ez hemofilikoa
* Xh Y : gizon hemofilikoa

Emakumezko eramaileak azpimarratu behar dira. Hemofilikoak ez izan arren, seme-alabak baldin badituzte gaitza transmititu egingo diote mutilen erdiari:

XH Xh x XH Y = XH XH (normala) + XH Y (normala) + XH Xh (eramailea) + Xh Y (hemofilikoa)

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Gai honi buruzko informazio gehiago lor dezakezu **Scholia**n |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q134003
* Commonscat Multimedia: Hemophilia

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119597062 (data)
* GND: 4072214-4
* LCCN: sh85060214
* NDL: 00565684
* NKC: ph200879
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* OMIM: 306700
* DiseasesDB: 5555
* MedlinePlus: 000537
* eMedicine: 779322
* Orphanet: 448
* **Kimikako identifikadoreak**
* KEGG: H00219

 |

* Wd Datuak: Q134003
* Commonscat Multimedia: Hemophilia
**Hamilton konderria** (ingelesez: *Hamilton County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Chattanooga da. 2010eko zentsuaren arabera 336.463 biztanle zituen, Hamilton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hamilton konderriak 1.491,52 kilometro koadro ditu. Horietatik 86,63 ura dira. Beste 1.404,89 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 225,58 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 336.463 pertsonetatik 257.147 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 14.993 dira. 67.483 beltzak edo afroamerikarrak. 817 amerikar natiboak ziren eta 150 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5.855 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 396 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.615 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Hamilton County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188376
* Commonscat Multimedia: Hamilton County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130185241
* LCCN: n80097823
* NARA: 10040047
* **Lekuak**
* OSM: 1848181
* TGN: 2001869

 |

* Wd Datuak: Q188376
* Commonscat Multimedia: Hamilton County, Tennessee
Aranpasak eta mertxika zati lehortuakAranpasak eta mertxika zati lehortuak
**Fruitu lehortua** ur gehiena kendu zaion fruitua da. Ura era naturalean kentzen ahal zaio, eguzkitan jarrita, edo era artifizialean, lehorgailuen bidez. Prozesu honen helburuak bi dira: denbora luzean kontserbatzea eta fruituen zaporea indartzea.

Fruituak kontserbatzeko teknika hau Mesopotamian hasi zen erabiltzen, K.a. 4. milurtekoan. Gaur egun oso hedaturik dago. Fruitu lehortu ohikoenak mahaspasak, datilak, aranpasak eta piku, albertxiko, mertxika, sagar eta udare idorrak dira. Lehortzeko modu tradizionalak eguzkitan jartzea edo haize beroko tunelak erabiltzea dira. Beste batzuei, hala nola ahabia, gerezi, marrubi eta mangoari, edulkoratzailea gehitzen zaie lehortu baino lehen. Fruitu lehortu bezala saltzen diren papaiak eta ananak, egiaz fruitu azukreztatuak dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q234901
* Commonscat Multimedia: Dried fruit

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4128776-9
* LCCN: sh85052156
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q234901
* Commonscat Multimedia: Dried fruit
**Hamilton konderria** (ingelesez: *Hamilton County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Jasper da. 2010eko zentsuaren arabera 14.799 biztanle zituen, Hamilton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hamilton konderriak 1.344,35 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,64 ura dira. Beste 1.330,71 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,09 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.799 pertsonetatik 9.430 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.306 dira. 5.038 beltzak edo afroamerikarrak. 70 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 73 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 175 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q257311
* Commonscat Multimedia: Hamilton County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146607475
* LCCN: n82141086
* **Lekuak**
* OSM: 1210742
* TGN: 2000271

 |

* Wd Datuak: Q257311
* Commonscat Multimedia: Hamilton County, Florida
**Hempstead konderria** (ingelesez: *Hempstead County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hope da. 2010eko zentsuaren arabera 22.609 biztanle zituen, Hempstead kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hempstead konderriak 1.919,64 kilometro koadro ditu. Horietatik 35,37 ura dira. Beste 1.884,27 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,08 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 22.609 pertsonetatik 15.483 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.713 dira. 6.623 beltzak edo afroamerikarrak. 77 amerikar natiboak ziren eta 17 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 82 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 20 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 307 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61355
* Commonscat Multimedia: Hempstead County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139564547
* BNE: XX5582386
* LCCN: n81073618
* NARA: 10038526
* **Lekuak**
* OSM: 1826822
* TGN: 2000133

 |

* Wd Datuak: Q61355
* Commonscat Multimedia: Hempstead County, Arkansas
Hemokultiboa egiteko flaskoak.
**Hemokultiboa** odol-kultura mikrobiologikoa da. Mikrobiologia klinikoan erabiltzen den prozedura da, odolean bakterio edo onddoen presentzia antzemateko (hots, septizemia baten diagnostikoa egiteko).

Hemokultiboaren bidez septizemia baten eragile patogenoa jakin daiteke, ezinbestekoa dena sendagileak tratamendu eraginkorra ezar dezan.

Pertsona osasuntsu baten odola esterila da, ez du inongo mikrobiorik. Bakterio edo beste mikrobioen presentziak odol-infekzioa adierazten du.

Odol-kultura egiteko, 10 ml. odol ateratzen dira ahalik eta era aseptikoenean, eta aerobioentzat eta anaerobioentzat hazkuntza-inguru likidoa duten bi flaskoetan sartzen dira. Azkar burutu behar da prozesua, odolaren gatzapena ekiditeko. Hazkuntza-inguruek antikoagulatzaileak dituzte.

Hazkuntza-ingurua duten bi flaskoak 37 °C-tan inkubatzen dira, gutxienez 5 egunetan. Flasko bat ingurugiro aerobioan eta bestea anaerobioan.

Bost egunetan inkubatu ostean, sedimentu bat agertuko da (eritrozitoak dituena) eta likido bat flaskoaren gainaldean, balizko bakterio patogenoak dituena. Likido horren uhertasunak bakterioen presentzia agerian jarriko du (aldiz, likido hori gardena bada ez da ziur aski mikrobiorik izango).

Bakterioak bakartu edo isolatzeko, inkubatutako flaskoetatik ereintza bat egingo da odol-agar edo txokolate agar izeneko hazkuntza-inguruetan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q886695
* Commonscat Multimedia: Blood culture

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 003744
* MeSH: D000071997

 |

* Wd Datuak: Q886695
* Commonscat Multimedia: Blood culture