Hiztunak entzuleari, edo idazleak irakurleari, informazio bat eskatzen diola eta solaskidearen erantzun baten zain gelditzen dela adierazten duen perpaus-mota.

Perpausak adierazpen soilak izan beharrean, galderazkoak ere izan daitezke; alegia, galderak egiteko perpausak ere badira. Galde-perpausak informazioa eskatzeko osatzen dira.

Galdera-motak
-------------

Funtsean, bi galdera-mota bereizten dira: zati-galderak eta aukera-galderak.

### Zati-galderak

**Zati-galderak = galde-hitz baten bidez eratzen direnak**
Adibidez:

* a. *NOIZ iritsi zinen atzo etxera?*
* b. *NORI bota diote atzoko sutearen errua?*
* c. *ZENBAT diru gastatu duzu herriko jaietan?*

Perpaus horietako osagai bat galde-hitzaz osatua dago. (a)-n eta (b)-n galde-hitzak berak, besterik gabe, osatzen du sintagma: NOIZ eta NORI. (c)-n, berriz, galde-hitza izen-sintagmaren barruan dagoen determinatzailea da: [*ZENBAT diru*]. Kasu batean zein bestean, galderazko sintagma hori, osorik, galdegaia da, eta, horrenbestez, adizkiaren aurrean kokatzen da. Beraz, gaizki eratuak egongo lirateke, adibidez, honako hauek:

* a. *\*NOIZ atzo etxera iritsi zinen?*
* b. *\*NORI atzoko sutearen errua bota diote?*
* c. *\*ZENBAT diru herriko jaietan gastatu duzu?*

#### Zati-galderen interpretazioa

Esaterako, hartu *NOIZ iritsi zinen atzo etxera?* perpausa. Atzo etxera NOIZBAIT iritsi zinela aldez aurretik jakintzat emanik, NOIZBAIT adberbio horren erreferentzia zein den eskatzen du galdegileak. Galde-hitzak erreferentzia erabat zehaztugabea du, eta, galderazko perpaus batean kokatua dagoenean, solaskideari erreferentzia hori zehazteko eskatzen zaio. Normalean, perpaus bakoitzean galde-hitz bakarrerako lekua izan ohi da. Galde-hitz bat baino gehiago erabili nahi bada, alegia, galdera bat baino gehiago egin nahi bada, galde-hitzak juntatu behar dira. Adibidez:

* *NOIZ eta NOLA izan da istripua?*

Edo bi galde-perpausak ere junta daitezke. Hori izan ohi da, hain zuzen, normalena: galdera bakoitzerako perpaus bat erabiltzea:

* *NOIZ izan da istripua eta NOLA (izan da istripua)?*

Hala ere, zenbait testuingurutan, badirudi zilegi dela **galde-hitz bat baino gehiago ezartzea perpaus bakar batean**:

* *NORK NORI deitu dio «txerrikume»?*

Horrelakoak normalago gertatzen dira mendeko perpausetan, zehar-galderetan alegia:

* *Ez dakigu NORK NORI deitu zion «txerrikume».*

### Aukera-galderak

**Aukera-galderak = bi osagairen artean aukera egitea eskatzen dutenak**
Aukera-galdera izenekoak bi motatakoak izan litezke: juntadurazkoak eta bai-ez erako galderak:

* a. *Aitak ala amak esan zizun?* (Juntadura da: [*aita ALA ama?*]).
* b. *Aitak esan al zizun?* (Hor ez dago, agerian behintzat, juntadurarik, baina bai eta ez-en artean aukera egin behar da. Horregatik deritze bai-ez erako galdera).

#### Aukera-galderen interpretazioa

Bai-ez erako galderetan, deiturak ongi adierazten duen bezala, «bai» edo «ez» erantzutea eskatzen zaio solaskideari. Hauetan ez dago galde-hitzik. Hortaz, solaskideari ez zaio eskatzen perpausean zehaztu gabe gelditu den osagai baten erreferentzia zehazteko. Oraingoan, zehaztu gabe dagoena perpausaren baiezkotasunaren eta ezezkotasunaren arteko hautua da:

* *333 kilometroan izan al da istripua?*

Hor ere jakintzat eman liteke istripua nonbait izan dela, baina ez zaio eskatzen inori nonbait horren erreferentzia zehaztea, baizik eta 333 km-an bai ala ez zehaztea.

Horregatik, bestalde, horrelako galde-perpausen ordez, **ala** juntagailuaren bidez juntaturiko perpausen bidez adieraz daiteke gauza bera:

* *333 km-an izan da istripua ala ez (da 333 km-an izan istripua)?*

#### AL partikula eta -A atzizkia

Galde-perpaus hauetan AL partikula ezar daiteke adizkiaren aurrean. Horrelakoetan, perpausak azkenaldera ez du goranzko doinuera hartzen, beheranzkoa baizik.

Beste euskalki batzuetan, adizkiari -A partikula gehitzen diote:

* *Ikusi duka Joseba?* (= *Ikusi (al) duk Joseba?*)

Azkenik, inongo partikularik gabe ere osa daitezke horrelako galde-perpausak:

* a. *Ikusi duk Joseba?*
* b. *333 km-an izan da istripua?*

Jakina, oraingoan inolako marka gramatikalik gabe, galde-perpaus bat dela adierazteko, intonazioa beste biderik ez dago.
Halako galde-perpausen intonazioaren bereizgarririk nabarmenena perpausak azken aldean hartzen duen goranzko doinuera da, ez zati-galderek ez AL edo -A partikulaz osatzen diren galde-perpausek ez dutena.

### Galde-perpausak eta bai-ez-kotasuna

Galde-perpausak baiezkoak nahiz ezezkoak izan daitezke. Zati-galdera ezezkoetan EZ elementua agertuko da galde-hitzaren eta adizkiaren artean:

* a. *NORK EZ du jaso oraindik a*zterketa-papera?
* b. *NORK behar du paper gehiago?*

Bai-ez galderetan, berriz, AL partikula aditzaren aurre-aurrean joango da, EZ edo BA- elementuaren ondoren, hortaz:

* a. *EZ AL zenekien igandeetan itxi egiten dugula?*
* b. *BA AL zenekiten etortzeko zela?*

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2304610

 |

* Wd Datuak: Q2304610