recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Athens konderria** (ingelesez: *Athens County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Athens da. 2010eko zentsuaren arabera 64.757 biztanle zituen, Athens kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Athens konderriak 1.316,86 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,54 ura dira. Beste 1.304,31 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 49,18 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 64.757 pertsonetatik 59.781 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.002 dira. 1.741 beltzak edo afroamerikarrak. 140 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.741 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 67 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.274 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485588
* Commonscat Multimedia: Athens County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124346153
* LCCN: n81089765
* **Lekuak**
* OSM: 911269
* TGN: 2001610

 |

* Wd Datuak: Q485588
* Commonscat Multimedia: Athens County, Ohio
**Dionisio Blanco Ortega** Bizkaitar pintorea izan zen (Trapagaran, 1927ko irailaren 18a - Bilbo, 2003ko apirilaren 10a). Ikasketak Bilbon eta Parisen egin zituen. Erakusketa ugaritan erakutsi ditu bere lanak. 1970. urtean Ibarrola, Larrea eta Cundínekin batera Bizkaiaren ordezkari izan zen Mexikon egin zen Euskal Artisten Erakusketan. 1966an Emen taldearen sorreran parte hartu zuen, Euskal Eskolako Mugimenduaren taldea. Aldi berean, Gipuzkoan Gaur taldea eta Araban Orain taldea sortu ziren. Nafarroan eginahalak egin baziren ere Danok taldea, azkenean, ez zen irmotasunez sortu.

Hil eta hilabetera *Dionisio Blanco 1927-2003* erakusketa inauguratu zen, Dionisio Blancok azken bi urteetan bere lagun eta erakusketaren komisario Xabier Saenz de Gorbearekin soinez soin landutako atzera begirako itzela.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256256
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87388600
* BNE: XX1649323
* Tabakalera ID: 51490
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 14588
* Lur: 01092/eu\_b\_4008/b4008

 |

* Wd Datuak: Q12256256
Estatistikan, **aukera-arrazoia**, 2x2 kontingentzia taula baterako, bi aldagai dikotomikoen arteko asoziazioa edo lotura neurtzen duen estatistiko edo neurri bat da, saiakuntza zientifikoetan, epidemiologian gehien bat, mendeko aldagai bati buruz ustezko faktore edo tratamendu baten efektuaren tamaina aztertzeko erabiltzen dena.

Kalkulua
--------

2x2 kontingentzia taula hau eratu da, 180 pertsonekin botika batekin egindako saiakuntza bat eginik, botikak jasaten duten gaixotasuna arintzeko balio izan duen edo ez aztertu ondoren:


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | arindu | ez arindu |
| botika hartu | 60 | 45 |
| botika ez hartu | 30 | 45 |

Tratamendu ezberdinetarako momioak kalkulatzen dira, gaixotasuna arintze aldera:

{\displaystyle M\_{arindu}(botika\ hartu)={\frac {\frac {60}{90}}{\frac {30}{90}}}=2}
{\displaystyle M\_{arindu}(botika\ ez\ hartu)={\frac {\frac {45}{90}}{\frac {45}{90}}}=1}
Azkenik, momioen arrazoia kalkulatzen da:

{\displaystyle MA\_{arindu}(botika\ hartu)={\frac {M\_{arindu}(botika\ hartu)}{M\_{arindu}(botika\ ez\ hartu)}}={\frac {2}{1}}=2}

Interpretazioa
--------------

Tratamendu baterako aukera-arrazoia zenbat eta handiagoa, tratamendu horren eragina nabariagoa da. Arrazoia 1 denean, tratamenduak ez du inongo eraginik eta bi aldagaiak erabat independenteak direla esan daiteke. 1 baino handiagoa denean, tratamenduak eragin positiboa du aukeratu den ondoriorako eta eragin positiboa hau orduan eta nabariagoa izango da, aukera-arrazoia zenbat eta handiagoa izan. 1 baino txikiagoa denean, tratamenduak eragin negatiboa du aukeratu den ondoriorako.

Arestiko adibidean, arintze aldera botika hartzaren momio arrazoia 2 denez, botika hartzeak gaixotasuna arintzearen alde jokatzen duela egiaztatzen da. Zehatzago, botika hartu dutenetan gaixotasuna arintzeko aukerak (edo zehatzago momioa) botika hartu ez dutenetan bi halako direla esan daiteke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1862216
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D016017

 |

* Wd Datuak: Q1862216
**Bairro Alto** Lisboako auzo historikoa da, hiriko alde zaharrean eta gainaldean kokatutakoa. Halaber, oso leku erakargarria da turismoaren aldetik bere miradoirotatik hiriaren ikuspegi itzelak daudelako.

Historia
--------

XVI. mendeko amaieran eraiki izan zuten. Bi fasetan eraiki zen; lehenengoa 1487an hasi zen, Guedelha Palaçano hil eta haren alargunak hiriko harresietatik kanpora zeuden lurrak saldu zituenean. *Vila Nova dos Andrades* izena hartu zuen hasiera hartan. 1514an Santa Catarina atearen inguruan altxatu ziren lehen etxean eta *Rua das Flores*, *Rua do Cabo*, *Rua do Castelo* eta ondoren *Rua Primeira*, *Rua Segunda* eta *Rua Terceira* kaleak osatu ziren. 1527rako 408 etxe eta 1.600 biztanle zituen.

1531eko lurrikararen ondoren etxe gehiago egiteko beharra ikusi zen eta 1551erako 2.464 etxe eta 20.132 biztanletara iritsi zen auzoa.

Bigarren fasea 1553an abiatu zen jesuitak São Roque parrokian ezarri zirenean. Parrokia honetatik hasi eta Avintesko kondeen jauregiraino eraiki zen.

1755eko Lisboako lurrikarak ez zuen askorik kaltetu Bairro Alto baina Pombalgo markesak eraikin eta kaleak berrizteko aprobetxatu zuen egoera.

Egitura
-------

Batasun administratiborik ez duen arren izaera sozial eta historiko nabaria dauka. Baixa Pombalinatik igogailuen bidez igo daiteke bertara, denetan ezagunena Santa Justa igogailua da. Maldan behera Tajo ibairantz eginez gero Chiado auzora iristen da. Auzo bien arteko muga *Praça Luís de Camões* da.

Fadoa
-----

Bairro Alto eta fadoa elkar lotuta daude, musika mota hau hemen tartean garatu izan delako.

Gaugiroa
--------

80. hamarkadatik aurrera Lisboako gaugiro nagusia Bairro Alton dago izan ere fado-etxeez gain, jatetxe eta taberna ugari baitaude.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Santa Catarina eliza.
* Praça Luís de Camões.

Iruditegia
----------

* Kale tipikoa.Kale tipikoa.
* Kale tipikoa.Kale tipikoa.
* Kale tipikoa.Kale tipikoa.

Ikus, gainera
-------------

* Lisboako auzo historikoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q652613
* Commonscat Multimedia: Bairro Alto (Lisbon)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123296808
* LCCN: n92069670
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* IGESPAR: 71979
* SIPA: 5019

 |

* Wd Datuak: Q652613
* Commonscat Multimedia: Bairro Alto (Lisbon)
Olaia UrtiagaOlaia Urtiaga
***Baipasa*** Euskadi Irratian ematen den irratsaio bat da. Olaia Urtiagak zuzentzen du saio hau 16:00etatik 19:00etara, astelehenetik ostiralera. Arratsaldero munduko aktualitatea jarraitzeko bidea ematen du irratsaioak,entretenimendutik informaziorako by-passa eginez. 2020ko urtarrilaren 7an eman zen lehen aldiz.

*Izenaren jatorria*
-------------------

*Irratsaioaren izena Bypass* hitzetik dator, berria da 2019an onartu zuen Euskaltzaindiak. Euskaraz idaztea pentsatu zuten baina, nolabait, «bai, pasa gure saiora» esateko.

Aurkezleak
----------

* Olaia Urtiaga
* Lierni Ibargutxi

Taldekideak
-----------

Hauek izan ziren hasierako taldeko partaideak: Maider Segurola, Tere Beloki, Juanjo Sanmiguel, Xiker Esnal eta Unai Iradi kazetariak eta Xabier Iraola eta Xanti Gurrutxaga soinu teknikariak.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** zurekin.  (2020-01-05). «'Baipasa' saioak beteko ditu Euskadi Irratiko arratsaldeak, urtarrilaren 7tik aurrera» *El Correo* (Noiz kontsultatua: 2023-05-25).
2. 1 2    Urkizu, Urtzi.  (2023-05-25). ««Hiru orduko magazin berritzaile bat egiteko eskatu digute»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-05-25).

Ikus, gainera
-------------

* Euskadi Irratia
* Eitb
* Irrati-telebista publiko
* Bypass (filma)

Kanpo estekak
-------------

* webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118677756

 |

* Wd Datuak: Q118677756
**Dinamita pa' los Pollos** Bilboaldeko musika taldea izan zen, 1980ko hamarkada eta 1990ekoa artean jardunean egon zena eta arrakasta handia lortu zuena espainiar estatu mailan ere.

Abesti ezagunen artean "Locomotion", "Bourbon", "Billy Joe" eta "Pandilleros" ditugu.

Ibilbidea
---------

1987an, lehen lana atera zuten: *Bienvenidos al gallinero*, kasete formatuan, Discos Suicidas etxe independentean. Gaur egun, erabat deskatalogatuta dago.

1988an *No molestes a Pa 'cuando está trabajando* izeneko minialbuma agertu zen, Madrilgo GASA konpainiarekin, non *Bienvenidos al gallinero* lanaren bost abesti erreskatatu zituzten, birgrabatu zituztenak, eta gainera *The Loco-Motion* kantu ezagunaren bertsio bat gehitu zioten. Disko honi esker ospetsuago bilakatu ziren. Lan honetan dago *Bourbon* kantu ezaguna.

Gauzak horrela, 1989an, Paco Trinidadek ekoitzitako *Purita Dinamita* agertu zen, aste gutxi barru urrezko diskoa izango zena eta talde bizkaitarrarentzat garaipena suposatu zena. *Billy Joe*, *Toro mecánico* edo *Pandilleros* bezalako kantuei esker irratietan entzungai bilakatu ziren. Lehen urte hauetan, taldea garai haietako Duncan Dhuko bateria-jotzaile zen Juanra Vilesen laguntza izan zuen.

*Sin rodeos* 1990ean agertu zen hurrengo diskoaren izenburua izan zen- Ez zen aurrekoak bezain komertziala, aurreko guztiak baino country rock lasaiago eta landuago zituelako. Paco Trinidadek ere ekoitzi zuen, *Purita Dinamita* egin zuen ekoizle bera. Bi urte geroago Colin Farleyk ekoitzitako *Juntos y revueltos* grabatu zuten, baina diskoak ez zuen aurrekoek bezainbesteko arrakasta izan. Handik gutxira konpainiarekin zuten kontratua amaitu zitzaien, eta ez zuten berritu. Taldea handik gutxira desegin zen, barneko gatazka musikal batzuk agertu zirenean.

Taldekideak
-----------

1. Javier "90" Zaitegui: Abeslaria.
2. Roberto "Capitán mondo" Mata: Gitarra-jotzaile eta konposatzailea.
3. Óscar "Wildcat" Calleja: Baxujolea.
4. Miguel "Tejón" Labanda: Bateriajolea.
5. Nela eta Reyes Torío ("Bloody Marys"): Koroak.

Diskografia
-----------

1. 1987: *"Bienvenidos al gallinero"*.
2. 1988: *"No molestes a pa cuando esté trabajando"*.
3. 1989: *"Purita dinamita"*.
4. 1990: *"Sin rodeos"*.
5. 1992: *"Juntos y Revueltos"*.
6. 1993: *"Los mejores años de nuestras vidas"* (Bilduma)
7. 2002: *"Discografía básica"* (Bilduma)

Ikus, gainera
-------------

* Bilboaldeko musika taldeak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2895426
* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0004 7117 3494

 |

* Wd Datuak: Q2895426
Azetilkolinesterasa tetramer, Mus musculus.
**Azetilkolinesterasa** azetilkolina neurotransmisorea hidrolizatzeaz arduratzen den entzima da. Hidrolisi honen ondorioz kolina eta azetilo talde bat sortzen dira. Kolina hau neuronetara itzultzen da beste azetilkolina molekula baten sintesian erabilia izateko.

Nerbio sistema zentralean dago batez ere, sinapsi kolinergikoa gertatzen den lekuetan. Bere eraginez, sinapsi hau eten egiten da. Azetilkolinesterasa globulu gorrien zelula mintzean ere dago.

Azetilkolina eskasiarekin erlazionatutako gaixotasun ugari daude:

* Alzheimerra
* Glaukoma
* Miastenia gravis.

Kasu askotan hauek tratatzeko azetilkolinesterasaren inhibitzaileak diren sendagaiak erabiltzen dira. Farmako hauek modu itzulgarri edo itzulezinean inhibi dezakete azetilkolinesterasa. Horren bidez, sinapsi gunean azetilkolinaren kontzentrazioa igotzea lortzen baita.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22676679

 |

* Wd Datuak: Q22676679
***Don't Forget Your Old Shipmate*** (euskaraz *Ezak Ahaztu Hire Ontzikide Zaharra*) Royal Navy edota Britainiar Itsas Armadako itsasgizonen abesti herrikoi bat da, Napoleondar Gerretan konposatua.

*Master and Commander: The Far Side of the World* (2003) filmaren soinu bandako abestietako bat izan zen.

Hitzak
------

 *Safe and sound at home again, let the waters roar, Jack.*
*Safe and sound at home again, let the waters roar, Jack.*
*Chorus*
*Long we've tossed on the rolling main, now we're safe ashore, Jack.*
*Don't forget yer old shipmate, faldee raldee raldee raldee rye-eye-doe!*
*Since we sailed from Plymouth Sound, four years gone, or nigh, Jack.*
*Was there ever chummies, now, such as you and I, Jack?*
*Long we've tossed on the rolling main, now we're safe ashore, Jack.*
*Don't forget yer old shipmate, faldee raldee raldee raldee rye-eye-doe!*
*We have worked the self-same gun, quarterdeck division.*
*Sponger I and loader you, through the whole commission.*
*Long we've tossed on the rolling main, now we're safe ashore, Jack.*
*Don't forget yer old shipmate, faldee raldee raldee raldee rye-eye-doe!*
*Oftentimes have we laid out, toil nor danger fearing,*
*Tugging out the flapping sail to the weather earing.*
*Long we've tossed on the rolling main, now we're safe ashore, Jack.*
*Don't forget yer old shipmate, faldee raldee raldee raldee rye-eye-doe!*
*When the middle watch was on, and the time went slow, boy,*
*Who could choose a rousing stave, who like Jack or Joe, boy?*
*Long we've tossed on the rolling main, now we're safe ashore, Jack.*
*Don't forget yer old shipmate, faldee raldee raldee raldee rye-eye-doe!*
*There she swings, an empty hulk, not a soul below now.*
*Number seven starboard mess misses Jack and Joe now.*
*Long we've tossed on the rolling main, now we're safe ashore, Jack.*
*Don't forget yer old shipmate, faldee raldee raldee raldee rye-eye-doe!*
*But the best of friends must part, fair or foul the weather.*
*Hand yer flipper for a shake, now a drink together.*
*Long we've tossed on the rolling main, now we're safe ashore, Jack.*
*Don't forget yer old shipmate, faldee raldee raldee raldee rye-eye-doe!*

Kanpo estekak
-------------

* *Don't Forget Your Old Shipmate* abestia entzungai. Youtube.com **(Ingelesez)**
* *Master and Commander: The Far Side of the World* filmean entzungai. Youtube.com **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5291602

 |

* Wd Datuak: Q5291602
Dinamitaren diagrama: A: nitroglizerinaz bustitako zerrautsa; B: babes-estaldura; C: detonagailua; D: detonagailuaren haria
**Dinamita** osagai nagusitzat nitroglizerina duen lehergaia da, meatzeetan, bideetan, harrobietan, eta abarretan erabiltzen dena.

Alfred Nobel zientzialariak asmatu zuen 1866an. Hasieran, nitroglizerinaren xurgatzailetzat diatomea-lurrez nahasitako nitroglizerinarekin prestatzen zen dinamita; gaur egun, amonio nitratoa erabiltzen da nitroglizerinaren ordez, eta xurgatzaileak aktiboak izaten dira (ikatz xehatua, sodio nitratoa, etab.).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q80728
* Commonscat Multimedia: Dynamite

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4699014-8
* LCCN: sh85040322
* AAT: 300015124
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q80728
* Commonscat Multimedia: Dynamite
**Atlantic College** edo **United World College of the Atlantic** (batzuetan UWC Atlantic College edo UWCAC) Batxilergo Ikastetxea bat da Galesko Vale of Glamorganen dagoena. Eskolak, 1960ko hamarkadan Nazioarteko Batxilergo curriculumaren sorkuntzan parte hartzeaz gain, ikasleen parte-hartze komunitarioa bere muinean kokatzen du. 1962an sortu zen, eta Munduko Unibertsitate Batuetatik lehena izan zen, eta munduko lehen hezkuntza-instituzioetako bat izan zen nazioarteko curriculum bati jarraitzen. Hezkuntza liberal, aurrerakoi eta erradikalagatik, etika globalagatik eta tokiko iraunkortasunean eta iraunkortasun globalean duen ikuspegi sendoagatik da ezaguna. 90 herrialde baino gehiagotako 350 ikasle inguru joaten dira bertara. Horietako gehienak Batzorde Nazionalen bidez hautatzen dira, eta beka partzial edo osoen bidez finantzatzen laguntzen dute. Ikasleen %60k finantza-laguntzaren bat jasotzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «www.atlanticcollege.org» *www.atlanticcollege.org* (Noiz kontsultatua: 2021-02-10).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q756361
* Commonscat Multimedia: Atlantic College, Wales

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 181230204
* ISNI: 0000 0004 0516 0767
* GND: 1041313543

 |

* Wd Datuak: Q756361
* Commonscat Multimedia: Atlantic College, Wales
**Atlantic Records** (Atlantic Recording Corporation), Ameriketako Estatu Batuetako diskoetxe bat da, Warner Music Group (WMG) taldekoa.

Pertsonaiak
-----------

**Herb Abramson** izan zen fundatzaileetako bat 1947an. Berau ekoizle bikoteko anbiziotsuena zen, talentu berriak aurkitzeko gogo biziarekin, *National* diskoetxearentzat lan egin zuen bitartean esperientzia handia ere lortu zuelarik. Zoritxarrez, Herbek armadara joan behar izan zuen, eta bi urteren ondoren itzuli zenean, bere postua Jerry Wexlerrek okupatzen zuen, bera han ezer egin ezinik geratuz, eta, beraz, konpainiaren zati bat 300.000 dolarren truke saldu zuen, eta Atlantic Recordsekin harreman oro izateari utzi zion.

Ahmet Ertegün izan zen beste fundatzailea Abramsonekin batera, bazkide kapitalista bezala. Hasieran finantza arloan lan egin zuen, baina handik gutxira artistak kontratatzen eta horiek berak propio ekoizten hasi zen. Ray Charles, Lavern Baker eta Joe Turner bezalako artistak lortu zituen. 1960ko hamarkadan, soinu ingeniari bezala, Tom Dowd eta Arif Mardin kontratatu zituen, eta beraz, bera, gehiago hasi zen konpainiaren zuzendaritzara dedikatzen. 1987an Rockaren Ospearen Aretoko zati izatera pasa zen.

Neshui Ertegün, Ahmeten anaia, 1956an sartu zen konpainiako kide bezala, Los Angelesen bere konpainia propioa, *Jazzman* izenekoa sortu ondoren. Gehiago dedikatu zen jazz grabazioetara, Charles Mingus, John Coltrane edo The Modern Jazz Quartet eta Miles Davis bezalako artistekin. Zenbait postu bete zituen konpainian, eta konpainiak, beste batzuen artean Warner eta Elektrarekin izan zituen elkarteetan. Denbora gehien iraun duen exekutiboetako bat da. 1991n pasa zen Rockaren Ospearen Aretoko kide izatera.

Jerry Wexler, hasieran, Billboard aldizkariko rhythm and blueseko komentaristarik ospetsuenetako bat zen. Honek eta musikari zion maitasunak konpainiako irudi handienetako bat bihurtzea eragin zuten. Lavern Baker eta Dusty Springfield daude bere kurrikulumean, baina bere ospe handia Aretha Franklinekin batera egin zuen lanarekin iritsi zitzaion. Denborarekin, ekoizpenean duen talentuak musikaren industrian pertsonaia mitiko bihurtu du. Rockaren Ospearen Aretoko kide da 1987tik.

Artistak
--------

* AC/DC
* Jason Mraz
* Jet
* Jewel
* Laura Pausini
* Page & Plant
* Ray Charles
* Cody Simpson
* Bad City
* Lykke Li
* Bruno Mars

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Disketxearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q202440
* Commonscat Multimedia: Atlantic Records

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13873775z (data)

 |

* Wd Datuak: Q202440
* Commonscat Multimedia: Atlantic Records
Zelula diploideek kromosoma bakoitzaren bi kopia dituzte.

  

**Zelula diploideak** (*2n*) kromosoma bakoitzaren bi kopia dituztenak dira. Zelula haploideak (n), aldiz, kromosoma bakoitzaren kopia bakarra dute (gametoak, adibidez).

Gizakiaren zelula somatikoek 46 kromosoma dituzte, 23 bikoteetan (23 x 2) agertuak. Hori da haien zenbaki diploidea. Meiosian sortutako gametoek kopuru horren erdia dute, 23, prozesu meiotikoan kromosomek haien bikotea galtzen dutelako.

Orokorrean, izaki diploideek karaktere edo ezaugarri bakoitzarentzat bi gene (alelo) dituzte, bana kromosoma-bikotean. Bi alelo berdinak direnean izakia homozigotoa da, eta desberdinak direnean heterozigotoa.

Bizidun eukariotoen zelula gehienak diploideak dira. Horrek babesten die hautespen naturalaren aurrean, material genetikoan sortzen diren akatsak ez baitira beti fenotipoan agertzen (kromosomaren bigarren kopiari esker).

Ikus, gainera
-------------

* Haploide

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q504520

 |

* Wd Datuak: Q504520
***Autoerretratu hori-arrosa*** (alemanez: *Selbstbildnis gelb-rosa*) Max Beckmann margolari alemaniarraren mihise gaineko olioa da. 1943an Herbehereetan egina, gaur egun esku pribatuetan gordetzen da.

Historia
--------

Bere emaztea Mathilderekin batera, Max Beckmann Herbehereetara erbesteratu zen 1937an, nazien gobernuak bere lanak arte endekatu gisa deklaratu ostean. Biek oporretan ari zirela bazirudien ere, benetan Estatu Batuetara alde egiten saiatzen ari ziren. Hori Bigarren Mundu Gerraren ostean bakarrik lortuko zuten, 1947an. 1943an Beckmannek *Autoerretratu hori-arrosa* margotu zuen Amsterdamen, Estatu Batuetarako bisa baten zain zegoela. Erretratua bere bigarren emaztea zen Mathilde "Quappi" von Kaulbachentzat egin zuen. Max Beckmannek bere emaztea Mathilderi aurkeztu zion autoerretratua, eta hark gorde zuen 1986an hil zen arte. 1996an Suitzako bildumagile pribatu baten esku geratu zen. 

Erretratua merkatuan egotea nahiko harrigarria izan zen, eta salgai Alemanian ez zegoen Beckmannen pareko lanik Bigarren Mundu Gerra amaitu zenetik. Enkantean bere prezio potentziala 20 eta 30 milioi artean kalkulatu zen. Berlingo Villa Grisebach enkante etxeak 2022ko abenduan saldu zuen 20 milioi euroren truke. Alemanian saldutako edozein margolanaren preziorik altuena izan zen eta bigarren altuena Max Beckmannen margolan batena. Reinhold Würthek erosi zuen, Würth konpainiako eraikuntza-enpresariak. Erretratua konpainiaren arte bilduman ikusgai zegoela esan zen eta publikoarentzat doan jarri zen.

Deskribapena
------------

Beckmannek bere burua irudikatu zuen besoak gurutzatuta marko gorri batean eta ispilu baten aurrean. Janzten duen jantzia horia da. Kolore ilunez margotutako bere aurreko autoerretratuen aldean, hau kolore biziz margotu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116233184

 |

* Wd Datuak: Q116233184
**Aukera Guztiak** 2005eko Euskal Autonomia Erkidegoko hauteskundeetara aurkezteko sortutako hautesle taldea izan zen.

Bere bultzatzaileek euren burua aurkeztu zuten Batasuna legez kanpo uztearekin ados ez zeuden herritar talde bezala, aipatutako alderdia dagoeneko ezin zelarik aurkeztu.

Aukera Guztiak, hala ere, euskal herritar guztiek nahi zuten aukera politikari boto emateko aukera izan zezaten aldarrikatzen zuen. Honela, Batasuna hauteskundeetan ez egoteak hutsune demokratiko larria zekarrela uste zuten, eta AGren bidez Batasunaren eta bere jarraitzaile guztien ahotsak entzunaraztea defendatzen zuten, eta hortik bere izena.

Hautagai-zerrenda aurkeztu zenetik hainbat ahots kritikok AG Batasunaren "zerrenda zuri" bat zela salatzen zuten, alderdi honen "erre" gabeko kideek osatua, aurretik inon ez aurkeztutakoak, eta Batasunak zuzendua zela ere esan zen. ETAren iharduera argi ez gaitzesteagatik ere kritikak jaso zituzten. AGren "aurpegiak" bere hiru zerrendaburuak ziren: Ana Arbulu, Lurdes Agirrezabal eta Marije Rodríguez de Lera.

AGk hauteskundeetara aurkezteko behar ziren sinadurak bildu zituen 2005eko martxoan, eta behin hautagai-zerrenda formalki aurkeztuta, Estatuaren abokatutzak helegitea aurkeztu zuen. AGk aurkezteko zeukan eskubidea aurrekanpainiako gai nagusia izan zen eta alderdien arteko tirabira handiak sortu zituen.

Auzitegi Gorenak helegitea onartu zuen aho batez, Batasunak AG kontrolatzen zuela frogatutzat emanez eta alderdi honen jarraipen hutsa zela adieraziz, AGren ilegalizazioari bidea zabalduz. "Arrazoietako" bat zerrenda aurkezteko sinatu zuten pertsonen zerrenda izan zen. Bestea, grabatutako telefono elkarrizketak. Sinadurak argumentu bezala erabiltzeak kritikak sortu zituen hainbat sektoretan, horrek demokrazian atzerapausu bat zela esaten zutenak.

Hala ere, Aukera Guztiak legez kanpo utzi eta egun batzuetara, hauteskundeetarako aste bi ere falta ez zirenean eta ofizialki kanpainian, ordura arte ezezaguna zen alderdi batek, Euskal Herrialdeetako Alderdi Komunistak, AGren lekukoa hartzeko eta Eusko Legebiltzarrean Batasunaren ahotsa izateko konpromezua hartu zuen.

EHAK aurkezten zelarik, AGk ez zuen agerpen gehiagorik egin jendaurrean eta alderdi honentzat eskatu zuen bozka, bere asmo nagusi biak betetzen zituelakoan: Demokrazia eta Bakea. EHAKri ez zitzaion harremanik atzeman Batasunarekin, eta 9 legebiltzarkide lortu zituen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4892535

 |

* Wd Datuak: Q4892535
**Autodesk Maya** (Maya izenaz ere ezaguna) ordenagailu bidezko programa bat da, 3D ordenagailuko grafikoak, efektu bereziak, animazioa eta marrazkia garatzera zuzenduta. PowerAnimator-en bilakaeratik eta Alias eta Wavefront, ordenagailu bidezko grafikoetara dedikatutako Kanadako bi konpainien bat egitetik sortu zen. Geroago Silicon Graphics (gaur egun SGI), erraldoi informatikoa, Alias-Wavefront xurgatu zuen, eta azkenean Autodesk-ek hartu zuen, 3D Studio Max-eko jabeak, 182 milioi dolarrren truke.

Mayak bere indarra eta bere interfazearen eta tresnen hedapen eta pertsonalizazio aukerak ditu ezaugarri. MEL (Maya Embedded Language) Mayaren muina osatzen duen kodea da eta horri esker scriptak sortu eta paketea pertsonaliza dezakezu.

Programak modelatzeko, animatzeko, renderizaziorako, arropa eta ilea simulatzeko, dinamika (fluidoen simulazioa ) eta abarretarako hainbat tresna ditu.

Gainera, Maya da Oscar sari bat jaso duen 3Dko software bakarra da, zinemaren industrian ikusizko efektuen tresna gisa izan duen eragin izugarriari esker, erabilera zabaldua baita zabaltze eta pertsonalizazio ahalemen handiagatik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q272597
* Commonscat Multimedia: Autodesk Maya

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph168775

 |

* Wd Datuak: Q272597
* Commonscat Multimedia: Autodesk Maya
**Dinara** edo **Sinjal** (1.831 m) bere homonimoa den mendi multzoko mendia da, Dinariar Alpeetan dagoena. Mendi multzoko garaiena izan gabe, Kroaziako mendirik altuena da. Bosnia-Herzegovinako mugatik hurbil dago.

Jakingarriak
------------

Dinara mendi multzo luzean lau talde nagusi daude eta haietako batek izen bera du; taldeko tontorrik altuenak bi izen ditu, **Dinara** edota **Sinjal**. Kroazian badago ere, Bosnia-Herzegovinako muga oso hurbil dago. Grezieraz mendiak *Adrian oros* zuen izena; gaur egun duen bigarren izena, "Sinjal", tontorrean seinalea eta erpin geodesikoa dagoelako ipini zitzaion; izendapen hau nahiko zabalduta dago Kroazian.

Taldea geografikoki oso ondo zehaztuta dago; 20 bat km luze eta 10 bat km zabala da. Ipar-mendebaldean Derala mendateak (965 m, Knin eta Bosansko Grahovoren artean) Ilica mendi taldetik banatzen du eta hego-ekialdean Privija (1230 m) mendateak Troglaveko taldetik. Ipar-ekialdean alde guztietatik mendiek inguratutako Grahovsko Polje izeneko karst zelaia dago, Bosnia-Herzegovinan; hego-mendebaldean Knin hiria, Krčićibaia eta Suho Polje daude.

Administratiboki mendia Šibenik-Knin eskualdean dago; gaur egun kroaziarrak erabat nagusi badira ere, 1990eko hamarkada arte serbiarrak gehiengoa ziren zenbait lekutan eta Kroaziaren independentziaren kontra zeudenez Knin hiriburuan zentratuta "Serbiar Krajinako Errepublika" sortu zuten, baita kostaldeko hiri kroaziarrak handik bonbardatu ere; gero kroaziarren garaipen militarrarekin serbiar askok alde egin behar izan zuten; **Dinara** gertaera latz horien lekuko izan zen.

Igoera
------

Mediterraneotik erlatiboki hurbil badago ere, eguraldia gogorra izaten da eta neguan elurra barra-barra egiten du; horri haizea gehituta -30 °Cko tenperaturara ere hel daiteke. Udan, ordea, kontrakoa gertatzen da eta izugarrizko beroa egin dezake, 40 °Craino. Beraz, teknikoki igotzea urte osoan zehar posible bada ere, hilabeterik onenak maiatza eta urria dira, tarteko tenperaturak daudenean.

Hiru ibilaldi nagusi daude Kroaziatik:

* Kninetik Novakovića Stanera eta hortik gorago doan errepidetik. Mendia bere mendebaldetik igotzen da.
* Kninetik Kijevorako errepidetik ezkerretara Lazića Stanetik. **Sinjal** herritik ipar-ekialdera dago.
* Glavašetik gorantz joanda, mendia hego-mendebaldetik igota.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *SummitPost*.
2. ↑  Hiru igoeren mapa *SummitPost* webgunean.
3. ↑  Knin aldetiko igoera *Komando Kroketaren* eskutik.

Ikus, gainera
-------------

* Dinara
* Dinariar Alpeak
* Šibenik-Knin eskualdea

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Dinara *SummitPost* webgunean.
* **(Kroazieraz)** Mendia[*Betiko hautsitako esteka*] *Hribi.net* webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3183447
* Commonscat Multimedia: Sinjal

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 245453720

 |

* Wd Datuak: Q3183447
* Commonscat Multimedia: Sinjal
**Dotorekoa etxea** Zarauzko eraikin bat da. Juan Ortiz Zarauz doktoreak XVI. mendean eraiki zuen, eta hortik datorkio izena. Bere garaian Zarauzko hiriaren mugan kokatua zegoen, gaur egun Alde Zaharreko sarrera dena.

Historia
--------

XVI. mendean eraiki zuen Juan Ortiz Zarauz doktoreak, Castro Urdiales eta Laredoko korrejidorea zena eta Errege Kontseiluko kidea, Zarauz familiako kidea. Lehen euskal jauregietako ezaugarriak ditu, pareta lodiekin eta estilo gotiko batzuekin. Zigordia kaleko aldean Zarauz familiaren armarria ikus daiteke.

Familia loturak direla eta Berroeta-Aldamar familiaren esku geratu zen beranduago.

1982an Laboral Kutxaren bulego bilakatu zen, eraikina guztiz eraberritu zutenean.

Eraikina
--------

Oinplano laukia du, harriz guztiz eraikia. Hiru solairu ditu eta teilatuak lau aldeetara ematen du. Egurrezko teilatua heltzen lau gargola txiki ditu.

Ondarea
-------

Eusko Jaurlaritzak izendatutako ondarea da.

Argazki galeria
---------------

* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Jonathan.  (2010-06-26). «Casa Dotorecoa (Zarauz)» *Historia de Guipúzcoa* (Noiz kontsultatua: 2019-09-12).
2. ↑   «Dotorekoa etxea. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65684015
* Commonscat Multimedia: Dotorekoa etxea

---

 |

* Wd Datuak: Q65684015
* Commonscat Multimedia: Dotorekoa etxea
**Auvers-sur-Oiseko eliza**, frantsesez: *L'Église d'Auvers-sur-Oise*, 1890eko Vincent van Gogh herbeherear margolariaren margolan bat da. 94 cm-ko altuera eta 74-cm-ko zabalera duen olio-pintura bat da. Gaur egun, Paris hiriko Orsay museoan ikusgai dago.

1890eko maiatzaren 16an Vicentek Saint-Rémy-de-Provence ospitalea laga eta Frantziako hegoaldetik iparraldera lekualdatu zen. Parisen Theo van Gogh anai bisitatu ostean, Camille Pissarro adiskidearen aholkuz Auvers-sur-Oise udalerrira joan zen, bertan Paul Gachet medikuak osatu zezan. Bertan, Vicentek bere bizitzako azken hamar asteak igaro zituen, denboraldi labur honetan ehunen bat margolan margotuz. Denbora batez Gauchet doktorearen lorategiko loreak margotu zituen, ondoren udalerriko biztanleak eta ingurua. Honela, bertako eliza topatu eta margotzea erabaki zuen: *Auvers-sur-Oiseko eliza*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1213917
* Commonscat Multimedia: The Church at Auvers by Vincent van Gogh

---

 |

* Wd Datuak: Q1213917
* Commonscat Multimedia: The Church at Auvers by Vincent van Gogh
**Auxesko Dama**, Korai Auxerrekoa bezala ere ezaguna, kareharriz egindako greziar eskultura bat da, tamaina txikikoa (75 cm-ko altuera), jatorrian margotuta zegoena, aro arkaikokoa. Louvre Museoan dago, Parisen.

Artilea, K. a. VII. mendekoa da. K. a. 38an, Grezia Aro Iluna deitzen den horretatik irteten ari zenean. Daliko estilokoa den estatua kretar bat dela ezarri da.

Irudiaren nortasuna zalantzazkoa da: jainkosa bat izango zela proposatu da, ekialdeko jainkosak irudikatzen dituzten terrakotazko irudiekin nolabaiteko analogiagatik, baina, era berean, otoitz egiteko jarreran eskainia izango zen emakumea edo ugalkortasun gurtza baten zerbitzaria izango zela iradoki da.

Estatua Frantzian egotearen inguruabarrak ilunak dira: oso litekeena da estatua Eleuternan aurkitu izana XIX. mendean, antzinako hiri horretako nekropoli batean aurkitutako material arkeologiko ezberdinen antzekotasunagatik. Ezagutzen da, estatua, 1895ean, Auxerreko antzokiko atezainak erosi zuela, eta, operetako dekorazio bezala erabili ondoren, Auxerreko museora pasa zela, non, 1907an, Louvreko Museoko langile batek aurkitu zuen. 1909an Louvreko Museora pasa zen Henri Harpigniesen margolan batek trukatu ondoren.

Bibliografia
------------

* Jean-Luc Martinez, 2000. *La Dame d'Auxerre* (Réunion des Musées Nationaux)

Kanpo estekak
-------------

* Louvre museoko orria: Auxerreko dama (frantsesez)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2020438
* Commonscat Multimedia: Lady of Auxerre

---

 |

* Wd Datuak: Q2020438
* Commonscat Multimedia: Lady of Auxerre
Auverniako okzitanieraren banaketa
Okzitanierazko dialektoen mapa. Auverniakoa horia da.
Auverniakoa (okzitaniarrez: *auvernhat*, frantsesez: *auvergnat*) hizkuntza literario bat da.

Konparaketa
-----------

Atal honetan aurkezten da testu bera hainbat aldaeraz:

Gizon batek bi seme zituen. Gazteenak esan zion aitari: 'Ordua da neure jabe izan nadin eta dirua eduki dezadan: joateko gauza izan behar dut, mundua ikusteko. Banatu zeure ondasunak eta emaidazu dagokidana. 'Ene semea', esan zuen aitak, 'nahi duan bezala, seme txarra haiz eta izango duk zigorra'. Ondoren, tiradera bat ireki zuen eta bere jabetzak bitan banatu zituen.
Auverniera (auvernhat), hegoaldekoa
Un ome avio mè dous drolle. Lou mai jiouve diguè à soun paire: ‘Lou moument es vendiùt que sàio moun mèstre e qu'ajo d’argent; me chau poudér partï e vèire de païs. Partajiat vouste be e dounat-me ço que diùve avèdre.’ ‘O moun filh,’ dïguè lou paire, ‘coumo vóudràs; ès un meissont e saràs chastigat.’ Puèi badè un tïradour, partagiè soun be e n'in faguèt dous boucis.
Languedocekoa (okzitaniera estandarra)
Un òme aviá pas que dos dròlles. Lo pus jove diguèt a son paire: ‘Es ora per jeu de me governar sol e d’aver d’argent: me cal poder partir é véser de païs. Despartissètz lo vòstre ben e donatz-me çò que devi aver.’ ‘O mon filh,’ diguèt lo paire, ‘coma voldràs tu; siás un marrit e seràs castigat.’ Apuei dubriguèt una tireta, despartiguèt lo sieu ben e ne faguèt doas parts.
Limosín (lemosin) hegoaldekoa
Un òme aviá mas dos filhs. Lo pus jòune dissèt a son pair: ‘Es temps qu’iou siá mon mèstre e qu’age de l’argent; chau que puesche me’n anar e que vege del païs. Partissètz vòstre ben e donatz-me çò que devi aver.’ ‘O mon filh,’ dissèt lo pair, ‘coma voudràs; sès un maichent e siràs punit.’ Puei drubiguèt una tireta, partiguèt son ben e ne’n faguèt doàs parts.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35359
* Commonscat Multimedia: Auvergnat (occitan dialect)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119439555 (data)
* GND: 4669634-9
* AAT: 300387894

 |

* Wd Datuak: Q35359
* Commonscat Multimedia: Auvergnat (occitan dialect)
**Bahraingo Nazioarteko Zirkuitua**, **Sakhir** ere deitzen dena, autodromo bat da eta Manama hirian kokatzen da Bahraingo Emirerrian; gaur egun 1 Formulako Bahraingo Sari Nagusiaren egoitza da.

Zirkuitua Bahrainen eraikitzearen ideia, 1 Formularen lasterketak bertan burutzeko, Salman bin Hamad Al Khalifa printzeak bultzatu zuen. Printze oinordekoa motor-kirolen zale handi bat da.
Zirkuituaren antolatzaileek ez zuten uste zirkuitua amaituta egongo zenik 2004ko sari nagusirako, eta Bernie Ecclestoni 2005 arte denbora eskatu zioten, baina Ecclestonek ez zien denbora eman eta 1 Formularen lasterketa 2004an ospatu zen, nahiz eta zirkuitua ez zen guztiz amaitu ordurako.

Hermann Tilkek diseinatu zuen zirkuitua eta 150 milioi dolar kostatu zuen.

Irabazleak
----------

| Urtea | Pilotua | Taldea |
| --- | --- | --- |
| 2004 | Alemania Michael Schumacher | Ferrari |
| 2005 | Espainia Fernando Alonso | Renault |
| 2006 | Espainia Fernando Alonso | Renault |
| 2007 | Brasil Felipe Massa | Ferrari |
| 2008 | Brasil Felipe Massa | Ferrari |
| 2009 | Erresuma Batua Jenson Button | Brawn |
| 2010 | Espainia Fernando Alonso | Ferrari |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q171332
* Commonscat Multimedia: Bahrain International Circuit

---

 |

* Wd Datuak: Q171332
* Commonscat Multimedia: Bahrain International Circuit
Gaueko Erregina, ziur aski Ishtar, Ereshkigal edo Lilitu (K. a. 1792-1750)
**Babiloniar artea** Mesopotamiako Babiloniar Inperioan sortu eta ekoitzitako artea izan zen.

K. a. 1430. urtean, Uruk hirian *Inanna* izeneko tenplua eraiki zuten. Oin laukizuzena zeukan eta iskinetan errefortzu haundiak jarri zizkioten. Lehenego aldiz, kanpo itxurari garrantzi gehiago emango zaio, honela friso dekoratibo bat jarri zioten nitxoetan sarturik dauden irudiak tartekatuz paretan.
Irudi hauek egiteko hormak egiteko erabiltzen ziren adreiluak erabili zituzten. Gero hain ezagunak izango diren persiar adreiluen aitzindari ditugu.
'Babiloni' hiria irizpide eraikitzaile arautuen ondorio izan zen. Hiria harresiz inguratuta zegoen eta Eufrates ibaiak bitan banatzen zuen.

Hirira sartzeko zortzi ate zeuden eta horietako bat Ishtar Atea dugu. Adreilu beiraztatuz estalia zegoen, hauek kolore ezberdinetakoak ziren, hala ere urdina zen nagusi. Bertan lehoiak eta'zezenak ageri dira bejetazio eta beste element geometrikoen artean. Bi animalia hauek Marduk erregearen ezaugarri ziren.

Sarreran azaltzen ziren guda eta piztien gaiek, barruko gai atseginei irekitzen zieten bidea.

Ikus, gainera
-------------

* Babelgo dorrea
* Ishtar Atea
* Babiloniako Lorategi Esekiak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254624

 |

* Wd Datuak: Q12254624
John F. Kennedy presidentea "Aurrerapenarako Aliantzaren" Batzordearen ohorezko harreran mintzatzen (1962).
**Aurrerapenarako Aliantza** (ingelesez *Alliance for Progress*) 1961-1970 artean AEBek Latinoamerikaren laguntzarako bultzarazi zuen laguntza programa bat izan zen. Bere jatorria, 1961eko martxoaren 13an, John F. Kennedy presidenteak Etxe Zurian eta latinoamerikar enbaxadoreen aurrean eman zuen hiltzaldian dago. Voz de América irrati kateak hitzaldia ingelesen aireratu eta gaztelaniaz itzuli zuen.

Aliantzak 10 urte iraun zituen. 20.000 dolarretako inbertsioa proiektatu zen, AEBetako laguntza agentzien bidez, finantza agentzia multilateralak Amerikarteko Garapen Bankua eta beste hainbat) eta sektore pribatukoak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1784516
* Commonscat Multimedia: Alliance for Progress

---

* **Identifikadoreak**
* NARA: 10637129
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1784516
* Commonscat Multimedia: Alliance for Progress
**Babiloniako lorategi esekiak**, Semiramisen lorategiak ere deituak, antzinate klasikoko munduko zazpi mirarietako bat ziren. Babilonian zeuden, gaur egungo Irakeko Al-Hillah hiritik gertu. Antzinako Grezia eta Erromako autoreen (Estrabon, Diodoro Sikulo, Kinto Kurtzio Rufo) izkribuetan agertzen badira ere, existitu ziren ziurtasunik ez da.

Lorategien eraikuntza, Amitisi emazteari bere maitasuna erakutsi nahi zion Nabukodonosor II.a Babiloniar erregeari egotzi zaio. Antza denez, Amitisik Mediako (Kurdistan) bere sorterri menditsuko landarediaren oroimina zuen, Babiloniako ordoki agorren oso desberdina baitzen. Emaztea alaitzeko, K.a. 600 aldean, erregeak lorategi ederrez estalitako muino artifizial hau oparitu zion.

Antzinako autoreen arabera, 120 metro luze eta 25 metro garai ziren, eta arkuek eutsitako harrizko terrazez eginik zeuden. Erregearen gazteluaren ondoan zeuden eta Eufrates ibaitik hurbil, bidaiariek ikus ahal zitzaten, sartzea debekaturik zuten eta. Gainaldean ur-biltegi bat zegoen lorategiak ureztatzeko. Estrabonen arabera, Arkimedesen torlojua erabiltzen zen ura Eufratestik igotzeko. Horrela, hezetasun nahikoa izaten zen landaredi joria eta espezie askotako zuhaitz handiak izateko. Egiaz existitu baldin bazen, Babiloniako lautada horietan, oihan itxurako lorategi hau zinez ikusgarria izanen zen.

Urteekin hondatuz joan zen. Lehenengo Persiarren konkistak, denboraren joanak ondoren eta, azkenik, Evemero erregeak hiria konkistatu zuenean, K.a. 125. urtean, eragindako sute batek, monumentu hau osotara suntsitu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Carroll, Maureen.  (2003). *Earthly Paradises:* Ancient Gardens in History and Archaeology*.*  Londres: British Museum Press, 26–27 or. ISBN 0-89236-721-0..
2. ↑   Estrabon. *Geographies.*  XVI.1 Penelope.uchicago.edu.

Ikus, gainera
-------------

* Antzinate klasikoko munduko zazpi mirariak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41931
* Commonscat Multimedia: Hanging Gardens of Babylon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 304928287
* BNF: 161161096 (data)
* GND: 4228412-0
* LCCN: sh2019000109
* SUDOC: 13611928X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q41931
* Commonscat Multimedia: Hanging Gardens of Babylon


| * i
* e
* a
Munduko zazpi mirariak |
| --- |
| Gizako piramide handia • Babiloniako lorategi esekiak • Zeusen Olinpiako estatua • Artemisaren tenplua • Halikarnasoko mausoleoa • Rodasko kolosoa • Alexandriako itsasargia |
| Munduko zazpi mirari berriak |
**Bahram II.a** (?-293) Sasandar Inperioko errege bat izan zen. Haren erregealdiak 276tik 293 arte iraun zuen. Bahram II.aren aita, Bahram I.a, 273tik 276 arte Sasandar Inperioko errege izan zen.

Erregealdia
-----------

Bere erregealdian, Marko Aurelio Karo erromatar enperadoreak persiarrei eraso zien, eta Ktesifontera heldu zen, bai eta Tigris ibaitik haratago ere, baina gaixotasun baten ondorioz hil zen (baldintza arraroetan, ordea). Erromatarrak sasandar lurraldean hainbeste sartzeko gai izan baziren, ia inongo oztoporik gabe, Bahram II.a bere anaia Ormuzen aurkako gerra batean zegoelako izan zen. Karo enperadorearen heriotza misteriotsuaren ondoren, erromatar tropek atzera egin zuten, eta Bahramek matxinada suntsitu ahal izan zuen.

Bere erregealdian zehar desagertu ziren Persiako azkeneko helenismo arrastoak. Garai hartatik, inskripzio teologiko batzuk baino ez dira kontserbatzen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Bahram I.a** | **Sasandar Inperioko erregea**276-293 | Ondorengoa**Bahram III.a** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Bahram II.a*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q299255
* Commonscat Multimedia: Bahram II

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 45093609
* GND: 118505971
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q299255
* Commonscat Multimedia: Bahram II
Frantziako *dragonnades*en irudikapena
***Dragonnades*** Nantesko ediktua indarrik gabe utzi aurretik eta ondotik (1685) Frantziako protestanteen aurka egin ziren jazarraldiei eman zitzaien izena da.

Protestanteen etxeetan, *dragon* edo errege-soldaduak sartzen ziren bizitzera, eta zernahi bortxakeria egin zezaketen etxekoen aurka. Hilabete batzuen buruan, misiolari berezi horiek 38.000 *konbertsio* lortu zituzten. *Dragonnades*ak Poitou lurraldean hasi ziren eta Frantzia osora zabaldu ziren gero. Languedoceko eta Biarnoko jazarraldiak bereziki gogorrak izan ziren.

Ikus, gainera
-------------

* Higanot

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1254921
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1254921
**Aurresate linealeko kodeketa** edo LPC, audio seinale tratamenduan eta ahotsaren tratamenduan metodorik erabilienetarikoa da. Eredu lineal prediktiboaren informazioa erabilita, ahots seinale digital baten espektro inguratzailea modu konprimituan adierazten du. Ahots analizatzaile tekniketatik ahalmentsuenetarikoa da. Kalitate onean eta bit abiadura txikia erabiliz kodifikatzeko metodorik erabiliena da.

Orokorra
--------

LPCk ahots seinalea hodi baten amaieran dagoen burrunba gailu batek sortzen duela suposatzen  du. Bi ahots mota bereizten dira, soinu isilak (ahots-kordak ez dute dardara egiten) eta soinu ozenak (ahots-kordak dardara egiten dute). Eredu hau benetakoarekin alderatuta ez da hain ezberdina. Dardara, glotisak (ahots-korden arteko lekua) sortzen du, honetan intentsitatea eta maiztasuna bereizten dira. Ahots hodia, iragazki moduan funtzionatzen duen barrunbe erresonatzailea da, maiztasun batzuk anplifikatuz edo ahulduz.

Anplifikatuta ateratzen diren maiztasunak, zeinek espektroari forma ematen dioten, formante izena dute.

LPCk ahots seinalea iragartzen du formanteak estimatuz, ahots seinalean duen efektuak ahulduz eta jarraian doan seinalearen intentsitatea eta maiztasuna aurreikusiz. Formanteak ahultzeko prozesua, alderantzizko iragazketa deitzen da eta formanteak ezabatu eta gero geratzen den seinalea, hondakin seinalea deitzen da.

Dardararen intentsitatea, mazitasuna, formantea eta hondakina deskribatzen duten zenbakiak biltegiratu eta beste leku batera transmititu daitezke. LCPk ahotsa sintetizatzen du prozesua alderantzikatuz: dardararen parametroak eta hondakina, iturri seinal bat sortzeko erabiltzen dira; formanteak, iragazkia sortzeko (hodia adierazten duena) eta azkenik, sortutako iturri seinalea iragazkitik igaroz ahotsa sortzen da.

Ahots seinaleak denborarekin aldatuz doanez, prozesu hau seinalearen tarte laburrekin egiten da. Gehienetan 30-50 tarte segundoko abiadurak ulergarria den ahotsa sortzen du.