|  |  |
| --- | --- |
| **Marmola edo haitzurdina** | Mineral infotaula irakurtzeko eraMineral infotaula irakurtzeko era |
| Marmola edo haitzurdina |
| Arroka metamorfikoaa |
| **Mineral garrantzitsuak** | Kareharria |
| **Dentsitatea** | 2,7 g/cm3 |
| Maximoa | >2,8 g/cm3 |
| Minimoa | <2,6 g/cm3 |

**Haitzurdin** edo **marmola** kareharria metamorfizatzean sortzen den harri metamorfikoa da. Oso erabilia arkitektura eta ertian (batez ere eskulturan) arroka.

Etimologia
----------

Grekerazko μάρμαρον (mármaron) hitzetik dator eta "harri beirakara" edo "harri distiratsua" esan nahi du, baina izenaren jatorria lehenagokoa dela esaten duenik ere badago.

Ezaugarriak
-----------

Arroka sedimentario karbonatatuen eraldaketaz sortzen da, kareharritik edo dolomiatik batez ere, izan ere haitzurdinaren osagarri nagusia kaltzio karbonatoa baita, %90 gutxienez. Mineral osagarriak ere ager daitezke, grafitoa, klorita, talkoa, mika, kuartzoa, pirita, korindoia, granatea eta zirkonita kasu. Harri sedimentarioak zenbat eta kaltzio karbonato portzentaje handiagoa eduki, hainbat eta zuriagoa izango da haitzurdina, aldiz buztin, harea edo burdin oxidatu trazak baditu haitzurdinak hainbat kolore azalduko ditu. Magnesio kopurua handia bada koloreak berderantz joko du.

Haitzurdin-motak
----------------

Hauek dira haitzurdin-mota ezagunenak, tartean Euskal Herriko haitzurdina ere badago, Markinako marmol beltza.

| Haitzurdina | Kolorea | Kokapena |
| --- | --- | --- |
| Carrara | zuria edo urdin-grisa | Italia Carrara |
| Connemara | berdea | Irlanda Connemara |
| Creole | zuria eta urdina/beltza | Ameriketako Estatu Batuak Pickens konderria (Georgia) |
| Etowah | arroxa | Ameriketako Estatu Batuak Pickens konderria (Georgia) |
| Markinako beltza | beltza | Euskal Herria Markina |
| Murphy | zuria | Ameriketako Estatu Batuak Pickens eta Gilmer (Georgia) |
| Paros | oso zuria | Grezia Paros |
| Penteliko | oso zuria | Grezia Penteliko eta Atika |
| Purbeck | gris/marroia | Ingalaterra Purbeck uhartea |
| Ruskeala | zuria | Errusia Ruskeala (Karelia) |
| Rușchița | zuria edo gorrixka | Errumania Poiana Ruscă mendiak |
| Siena | horia eta morea/gorria/urdina/zuria | Italia Siena |
| Sivec | zuria | Ipar Mazedoniako Errepublika Prilep |
| Suediako berdea | berdea | Suedia Kolmården |
| Sylacauga | zuria | Ameriketako Estatu Batuak Talladega konderria (Alabama) |
| Vermont | zuria | Ameriketako Estatu Batuak Proctor (Vermont) |
| Yule | oso zuria | Ameriketako Estatu Batuak Marble (Colorado) |
| Wunsiedel | zuria | Alemania Wunsiedel |
| Makrana | zuria | India Makrana (Rajastan) |

Erabilera
---------

Taj Mahal.
Bereziki preziatua izan da eskulturgintzan eta arkitekturan.

Eskulturak antzinatik egin izan dira haitzurdinez hainbat arrazoirengatik; lantzeko erraza da, material homogeneoa da eta apurtzeko zaila ere bada. Daukan errefrakzio indizeari esker argi izpiak hainbat milimetro sartzen dira harriaren barnean eta eskulturek "bizirik" dauden antza ematen dute.

Arkitekturan ere hamaika eraikin egin dira haitzurdinez, denetan ezagunena Taj Mahal da, Indiako Agra hirian dagoen mausoleoa. Bitxikeria gisa aipatu Turkmenistango hiriburua den Asgabat hiria 2013ko Errekorren Guinness Liburuan agertzen dela munduan haitzurdinezko eraikin kopuru handiena duen hiria delako.

* Fontana di Trevi (Erroma).Fontana di Trevi (Erroma).
* Michelangeloren David.Michelangeloren David.
* Laocoonte eta bere semeak.Laocoonte eta bere semeak.
* Venus Milokoa.Venus Milokoa.
* Lincoln Memorial.Lincoln Memorial.

Ekoizpena
---------

Mundu mailako ekoizle nagusiak lau herrialde dira, hauen artean %50a baino gehiago ekoizten baitute. Italia da nagusi (mundu guztiko %20a), ondoren Txina (%16a), India (%10a) eta Espainia (%6a).

Iruditegia
----------

* Haitzurdin zuria.Haitzurdin zuria.
* Carrarako marmol harrobia.Carrarako marmol harrobia.
* Markinako beltza.**Markinako beltza**.
* Wunsiedelgo haitzurdin zuria.Wunsiedelgo haitzurdin zuria.
* Suediako haitzurdin orlegia.Suediako haitzurdin orlegia.
* Etowah haitzurdin arrosa.Etowah haitzurdin arrosa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40861
* Commonscat Multimedia: Marble

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX532315
* BNF: 11976514t (data)
* GND: 4168954-9
* LCCN: sh85080941
* NDL: 00561217
* NKC: ph524161
* AAT: 300011443
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 308068-21-5
* RTECS: EV9580000
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 308068-21-5

 |

* Wd Datuak: Q40861
* Commonscat Multimedia: Marble