recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**José Ignacio de Gorriti jenerala** (1770; 1835eko azaroaren 9a) argentinar estatu-gizona, soldadua eta abokatua izan zen. 1816ko uztailaren 9an Argentinako Independentzia aldarrikatu zuen Tucumango Kongresuko ordezkaria izan zen.

Biografia
---------

Gorriti Jujuyn jaio zen Feliciana Coeto eta Ignacio de Gorriti Navarro-ren, herriko nobleziako kideen, semea. Bera eta bere anaia Juan Ignacio de Gorriti (geroago apaiz eta legegile ezaguna) Kordobako Montserrat eskolan ikasi zuten. 1788an Chuquisacako Unibertsitatean sartu zen eta zuzenbide kanoniko eta zibilean graduatu zen. Aita hiltzean Jujuy-ra itzultzera behartu zuten, familia eta haien interesak zaintzeko. 1802an Facunda Zuviríarekin ezkondu zen.

1810ean, Maiatzeko Iraultzaren ondoren, Gorriti kausa iraultzailearen aldeko aktibo eta ozen bihurtu zen. Iparraldeko Armadarekin eta Martín Güemes jeneralarekin batera kanpaina egin zuen, eta ondoren esker oneko Saltak Tucumango Kongresurako hautatua izan zen, 1816an deklaraziorako. 1817an Kongresua Buenos Airesera joan zenean, dimisioa eman zuen Saltan Güemesekin lanean jarraitzeko. Kanpainan paper nabarmena izan zuen, gautxoen zalditeria antolatuz eta 1820an erregezaleen aurkako borroka giltzarri bat irabazi zuen.

Gorriti Saltako Probintziako gobernadore izendatu zuten 1822an, eta ospetsua izan zen, 1827 eta 1829 artean bigarren agintaldia izan zuen. Hainbat arrakasta militar gehiago izan zituen bai espainiar indarren aurka bai Juan Facundo Quirogaren agindupeko federalen aurka. Hala ere, Quirogaren ondorengo arrakastak Boliviara erbesteratzera behartu zuen, non zentaborik gabe eta seme-alaba askorekin hil zen.

Gorritiren alaba Juana Manuela Gorriti idazlea izan zen, eta Manuel Isidro Belzu Boliviako presidente izango zenarekin ezkondu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1519944
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 67887

 |

* Wd Datuak: Q1519944
**Gastón Damián Aguirre** (Adrogué, 1981eko azaroaren 11) Argentinako futboleko atzelaria da, San Martin de Burzaco taldean jokatzen duena.

Karrera
-------

Aguirrek 2000. urtean hasi zuen bere jokalari ibilbidea Temperleyrekin Argentinako futboleko 3. maila erregionalizatuan. 2002an, Argentinako Primerako Olimpo de Bahía Blanca-k fitxatu zuen eta denboraldi amaieran Rosarioko Newell's Old Boys taldean sartu zen.  Aguirre 2007an sartu zen San Lorenzon eta lehen taldeko ohiko jokalari gisa ezarri zen. 

Aguirrek 2008. urte amaieran lortu zuen ospea, Tigre eta San Lorenzoren arteko partida batean zelaian zutik zegoen uso talde bat ustekabean jo zuenean, eta tiroaren eraginez txorietako bat hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Argentine Primera statistics
2. ↑  Varios que no siguen en el Lechero, mundoascenso.com.ar, 29 April 2019
3. ↑    *Gaston Aguirre’s Right Foot is Deadly. To Pigeons.* .

Kanpo estekak
-------------

* Argentinako Primerako estatistikak
* Futbol-Hamaikako jokalariaren profila
* **(Ingelesez)** Gastón Aguirre, *Soccerway* webgunean
**Bryan Robert Rohena Pérez** (Carolina, Puerto Rico, 1998ko apirilaren 5a) Bryant Myers modura ezagutzen den abeslari eta konpositorea da. Reggaetoia eta trap latinoa abesten du.

Biografia
---------

Bryan Myers Lomo Alta, Carolina, Puerto Ricoko auzo batean jaio eta hazi zen, zonalde arriskutsu batean: kale eta kalexka

> "Batzuetan ez genuen gosaltzen ezta bazkaltzen, nire amak ezin zituen oinetako berriak erosi, horrek diru asko irabazteko gogoak pizten zizkiten nire familia mantendu ahal izateko. Nire ama eta nire anaiak ezer ez galtzeko". Bryant Myers argentinako hedabideei egindako elkarrizketa batean. *Infobae*.
> 
> 
> 

Abestiak idazten hasi zen bere etxean ikasten ari zenean, geroago Jose M Lazaro Dr. ikastetxean ikasketak utzi zituen bere musika ibilbidea jarraitzeko. lann izeneko anai bat du. Saskibaloia asko gustoko du, txikitatik praktikatzen duelako.

Bera kristautasun fedean sinisten zuen. 2013an grabatzen hasi zen eta bere sare sozialetan bideoak igotzen zituen instagramen, youtuben… Baina 2015an ofizialki musika munduan sartu zen.

Musika ibilbidea
----------------

### Hasiera

Bere lehenengo etapan artista bezala, kolaborazio bat egin zuen eta remix batzuk argitaratu zituen. Bryant Myers 2010-20ko hamarkadaren erdian "trap latino" estiloa difunditu zituzten abeslarien artean dago. 

Genero berri hauek, azken hamarkadan komertzialki gehien hazi dena izanik, musika mota hau eskatzen zuten trap-entzule berrien harrera eragin zuen Bryant Myersek. Myers eta trapa paraleloki definitu ziren.

### Arrakastak

16 urte zituenean bere lehenengo abestia argitaratu zuen, "Esclava" izenekoa. Abesti hau ikastolan idatzita dago, goiz horretan bere lehengusua aurkeztu zuen, Luis Beauchamp Llanos; Artistikoki Anonimus izena moduan ezaguna 2015ean abestia elkarrekin kaleratzea erabaki zuena. «Esclava-k» orain 360 millio bisita ditu.

2016an musika ibilbidea jarraitu zuen, "Cuatro Babys" abestiarekin. Maluma, Noriel eta Juhnerekin kolaboratuz.

Gaur egun abeslari oso famatu bat da eta hainbat abesti gehiago argitaratu ditu.

Diskografia
-----------

### Estudioko albumak

* 2018: *La oscuridad*
* 2020: *Bendecido*

### Elkarlaneko albumak

* 2019: *Cambio de Clima* ( Miky Woodz- egaz)
* 2023: *KR & Bryant MA (Kevin Roldán-egaz* )

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Hadad, Por Camila.  (2017-07-06). «La conmovedora historia de vida de Bryant Myers, el pionero del trap» *infobae* (Noiz kontsultatua: 2023-11-15).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Bryant Myers.*  2023-11-14 (Noiz kontsultatua: 2023-11-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q53567275
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6331157162083078980007
* ISNI: 0000000465972521
* LCCN: no2019153221
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: bryant-myers

 |

* Wd Datuak: Q53567275
**Conchita Balparda** (Portugalete, Bizkaia, 1942ko azaroaren 22a) abeslaria izan zen. sopranoa.

Biografia
---------

Bilboko Kontserbatorioan ikasi zuen kantua Aurora Abasolo durangarrarekin, ondoren Madrilera eta Milanera joan zen ikasten jarraitzera.

Berrogeita hamarreko hamarkadan egin zuen debuta Bilboko San Bizente Aretoan. 1959an Coruñako Colón antzokian Verdiren Rigoletto abestu zuen eta Pucciniren La Bohème Alfredo Krausekin batera, eta hurrengo urtean Verdiren La Traviatako Violetta abestera itzuli zen. Urte horretan bertan, La Bohème eta La Traviata abestu zituen Bilboko Opera Denboraldiak kontratatuta.

1958ko urrian Federico Moreno Torrobaren Luisa Fernanda Zarzuela Antzokian abestu zuen, Duquesa Carolinaren paperean Isabel Garcisanz eta Estrella Alsinarekin txandakatuz, eta Dolores Perezek Luisa Fernandarena Gloria Aizpuru eta Amparo Azconekin tartekatuz.

Zarzuela batzuk grabatu zituen. Federico Moreno Torroba konpositoreak zuzenduta, La Marchenera grabatu zuen Odon Alonso eta Benito Lauretekin Amadeo Vivesen La generala eta Francisco Alonsoren La picarona.

Diskografia
-----------

* La generala (1958)
* La picarona (1959)
* La marchenera (1960)

Sariak
------

* *Bilboko Kontserbatorioko Kantu Karrera Amaierako Saria* jaso zuen
* *Ibáñez de Betolaza saria* jaso zuen.

Erretiroa
---------

Bost urte besterik ez zeraman ibilbide artistiko arrakastatsuan, eta espainiar estatuko sopranorik onenetakotzat jotzen zuten, familiaren egoerak erabaki zorrotza hartzera bultzatu zuenean. Sinatuta zituen kontratuak bete zituen, Milango Scalan eta beste antzoki garrantzitsu batzuetan abesteko eskaerak baztertuz, baita Olaetako baletarekin Estatu Batuetatik bira bat egitea, eta bere giza kalitate handiagatik gidatuta, Portugaleteko bere etxera erretiratu zen behar zuten gurasoak zaintzera.
2018ko Portugaleteko egutegian gogoan izan zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «A Toda Zarzuela: Conchita Balparda» *A Toda Zarzuela* (Noiz kontsultatua: 2021-10-07).
2. 1 2   Portugalete, El Mareómetro.  (2020-03-09). «El Mareometro Blog: EL "BEL CANTO" EN PORTUGALETE TIENE NOMBRE DE MUJER: CONCHITA BALPARDA Y MARIA BRAVO» *El Mareometro Blog* (Noiz kontsultatua: 2021-10-07).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108855022
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 21546

 |

* Wd Datuak: Q108855022
*Beowulf* gesta kantaren eskuizkribua.
**Gesta kantak** Erdi Aroko Europa mendebaldeko kanta epikoak dira. Ahoz aho trasmititzen ziren. Edukien aldetik, iraganeko gerra ekintza loriatsuei eta gertaera harrigarriei buruzkoak ziren, baina kondairak eta legendak nahastuz. Soziologikoki, atzean noblezia eta aristokrazia feudala zeuden, haien jatorriaren irudi heroikoa zabaltzeko asmoz. Poema hauen heroiek noble horien ispilu izan nahi dute eta, ondorioz, nobleak ziren poema horien lehenengo hartzaileak nahiz eta, denboraren poderioz, herri tradizioa bihurtu eta jende xehe artean zabaldu.

Juglareak
---------

Koblakariak edo juglareak Erdi Aroko Europako antzezleak ziren, musika tresnak jotzeko, kantatzeko eta istorioak eta elezaharrak kontatzeko dohaina zutenak. Horiek Erdi Aroko koblakarien poesia sortu zuten. X. mendea eta XIII. mendearen lehen erdialdea arteko Erdi Aroko lehen etapan juglare epikoak ziren nagusi (izatez olerkari ikasiak), ohi olerkaritza narratibo, tartean gesta kantak, edo biografikoko zatiak eta atalak errezitatzen zituztenak.

Gesta kantek luzera handia izaten zuten (2.000 eta 20.000 lerro artekoak) eta, ondorioz, juglareek trikimailu desberdinak erabili behar zituzten egun desberdinetan zatiak kantatzeko. Hori da behintzat zenbait pasarteren zentzua: horietan aurreko ataletan gertatutakoaren laburpena egiten da, ziur aski entzuleei poemaren argumentua gogorarazteko. Poemak kapituluen moduko errima asonanteko multzoz antolatzen ziren. Denborarekin, askoz beranduago, poema horiek idatzi egin ziren eta horri esker ezagutzen ditugu gaur egun.

Gesta kanta ezagunenak
----------------------

### Frantzia

* *Errolanen kantua* *(La Chanson de Roland)*

### Espainia

* *Mio Ciden eresia* *(Poema del Mio Cid)*

### Alemania

* *Nibelungoen kanta* (*Nibelungenlied*)

### Ingalaterran

* *Beowulf*

### Errusia

* Igorren kanpainako egitandien kantorea (*Слово о плъку Игоревѣ*)

Mio Ciden eresiaren lehenengo orria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Erdi Aroko koblakarien poesia

Kanpo estekak
-------------

* Erdi Haroko literatur generoak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q651019
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11947470n (data)
* GND: 4147562-8
* LCCN: sh85022540
* NDL: 00560975
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 3060
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q651019
Trần dinastiaren mapa (1225-1400)
**Trân dinastia,** **Trân Etxea** izenaz ere ezaguna, Erdi Aroko errege-klan vietnamdarra izan zen. 1225etik 1400era bitartean agindu zuen. Dinastia sortu zen Trần Thái Tông enperadoreak tronua hartu zuenean, bere osabak, Trần Thủ Độ-k, Lý dinastia agindutik kendu ondoren. Dinastiaren azken enperadorea Thiếu Đế izan zen, bost urte zituela, tronutik abdikatu behar izan zuenean bere aitonaren alde, Hồ Quý Ly. Trân dinastiak hiru mongoliar inbasio garaitu zituen, bereziki 1288an, Bạch Đằng ibaiaren bataila erabakigarrian. Trân dinastiak Txinako bolbora hobetu zuen, horri esker hegoalderantz hedatu eta Champatarrak garaitu eta basailatu zituelarik. Halaber, txanpon-papera erabiltzen hasi ziren lehen aldiz Vietnamen. Trân aroa urrezko arotzat hartu izan da Vietnamgo hizkuntza-, arte- eta kultura arloei dagokienez. Izan ere, Vietnamgo hizkuntza eta identitatea gehiago garatzeko eta sendotzeko oinarriak ezarri zituen.

Irudi galeria
-------------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Dinastía Tran» *Google Arts & Culture* (Noiz kontsultatua: 2022-01-31).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Tran Dynasty | Vietnamese history | Britannica» *www.britannica.com* (Noiz kontsultatua: 2022-01-31).

Kanpo estekak
-------------

* Fiestas ceremoniales en honor de dinastía Tran. (2016)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3111454
* Commonscat Multimedia: Trần dynasty / Q3111454

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh97003453
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3111454
* Commonscat Multimedia: Trần dynasty / Q3111454
*Artikulu hau sarrailak irekitzeko tresnari buruzkoa da; torloju eta antzekoetarako lanabesa gaitzat duena beste hau da: «Giltza (lanabesa)»*
**Giltza** edo **gakoa** sarrailak irekitzeko eta ixteko erabiltzen den metalezko tresna da. Ohiko giltzak bi atal ditu: sarrailan sartzen den hagatxoa, giltza bakoitzean forma berezia duena, eta burua edo heldulekua, erabiltzaileak giltzari heldu eta biratzea ahalbidetzen duena. Giltza bakoitza sarraila bat irekitzeko desinatuta egoten da gehienetan, nahiz eta ate bat baino gehiagorako balio duten giltza nagusiak ere existitzen diren.

Giltzek segurtasun-sistema merke eta sinplea eskaintzen dute, nahiz eta segurtasun-maila oso handia ez izan. Etxeetara, ibilgailuetara, kutxetara eta beste hamaika elementutara sartzeko kautotze-metodoa osatzen dute, eta oso arruntak dira jabego pribatua nagusi den munduko eskualde guztietan. Sarri jendeak bere eguneroko jardueretarako behar dituen giltza guztiak aldean eramaten ditu, giltzatako batean.

Tekla
-----

Hedaduraz, **giltza**, **tekla** (Heg.) edo **atzol** deritze hatzekin sakatuta ekintzaren bat egiten duten peza txikiei. Giltzak errenkadan edo multzoka bilduta daudenean, **giltzadi**, **klabier** (Ipar.) edo **teklatu** (Heg.) deritze. Horren adibide dira, adibidez, pianoaren teklatua edo ordenagailuetan hizkiak, zenbakiak eta beste ikur batzuk idazteko erabiltzen dena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Sarasola, Ibon.  (1997). *Euskara batuaren ajeak.*  Alberdania, 164-165 or. ISBN 84-88669-50-X. PMC 433866014. (Noiz kontsultatua: 2022-01-22).

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q132041
* Commonscat Multimedia: Keys / Q132041

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12285432c (data)
* GND: 4179757-7
* AAT: 300033579
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q132041
* Commonscat Multimedia: Keys / Q132041
**Maria Teresa Mendizabal** **Aracama** (Gasteiz, Araba, 1940ko irailaren 22a) euskal herritar zientzialari eta fisikaria da.

Fisikan doktorea eta ikerketa-irakaslea Espainiako CSICen.

Ibilbidea
---------

Bere lanak lursoroaren higaduran, lurraren degradazioan eta desertifikazioan kokatu dira, baita ikerketa zientifiko eta teknologikoaren planifikazioan eta kudeaketan.

CSICen laborantza-zientzietan aritzen zela erakunde horren idazkariorde orokorra eta lehendakariorde izan zen. Garai hartan, batez ere, egin zituen ekarpen nabarmenak ikerketa zientifiko eta teknologikoaren planifikazioan eta kudeaketan.

Teresa Mendizabalen lana berebiziko garrantzia izan zuen Desertifikazioari buruzko Nazioarteko Aditu-Panelean. Mundu osoko hamasei espezialista ziren eta Nazio Batuek 1994an onartu zuen Desertifikazioaren kontra Borrokatzeko Konbentzioa prestatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Teresa María Mendizabal Aracama, física | Efemérides» *Mujeres con ciencia* 2017-09-22 (Noiz kontsultatua: 2021-09-21).

Kanpo estekak
-------------

* Espainiako emakume fisikari, kimkari eta matematikariak
* IGUAL.es. Hor argazki modernoago bat dago.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267903
* Commonscat Multimedia: Teresa Mendizabal / Q12267903

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7315309
* BNE: XX1059632
* LCCN: nr2001008568
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 94877
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 763581

 |

* Wd Datuak: Q12267903
* Commonscat Multimedia: Teresa Mendizabal / Q12267903
*Russula versicolor*

Ez da jangarria.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, berehala zabaltzen da eta lautu egiten da, mamitsua eta trinkoa. Ertza mehea, zeharrargitsua, pixka bat ildaskatua. Kapelaren herenean bereiz daiteke azala, oso distiratsua, likatsua eguraldi hezean, zimur samarra, more-lila, more-ardo kolorekoa edo lila-grisaxka, tonu okre-berdexkak edo okre-horixkak izateko joerarekin.

**Orriak:** Itsatsiak, sabeldunak, orrien artean zainekin, oso hauskorrak, krema kolorekoak, gero okreak eta, azkenik herdoil kolorekoak.

**Hanka:** 3 eta 7 cm bitarteko garaierakoa et 1 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa, ez oso trinkoa, barnehutsa, gainazal zimurtsu-zaintsua du, zuria, baina hori-azafrai kolorez zikindua.

**Haragia:** Ez oso trinkoa eta nahiko hauskorra, zurixka, horia oinaren oinarrian. Fruta usaina du, zaporea berriz batzuetan erabat gozoa; beste batzuetan pixka bat mina, mastekatze aldi baten ondoren, beste batzuetan berriz nahiko minak, batez ere orrietan. Erreaktiboak: Guyako, azkarra eta indartsua (G+++); sulfato ferroso, laranja nahiko bizia.

**Etimologia:** Latinetik dator Russula hitza russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako russula generoko espezie askok.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Bere kolore moreak, horitzeak, batez ere oinean, eta urkien azpian hazteak, oso ondo bereizten dute.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean, eremu zingiratsuetako urkien azpian.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa..*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 62 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  AVM Asociacion Vallisoletana de Micologia 1986.
**On Kixote** *On Kixote Mantxakoa* liburuko pertsonai nagusia da. *On Kixote Mantxakoa* Miguel de Cervantes espainiar idazle ospetsuaren idazlan nagusia da. Bi zatitan argitaratu zen, lehenbizikoa 1605ean eta bigarrena 1615ean. Aditu askoren arabera, historiako eleberririk onenetako bat da. Munduko hainbat hizkuntzatara itzulita dago, tartean euskarara; halaber, ugari izan dira zinemara eraman dituzten liburuaren bertsioak.

Bere profil psikikoa, zoroarena baino gehiago, ameslariarena da, haluzinazioak gorabehera, buru-argitasun uneak dituena, non gauza oso zentzudunak edo zoroak esaten dituen. Funtsean, bere erokeria erlatiboa ez da pertsona normaletatik pasatzen diren gainerako pertsonaiena baino askoz handiagoa. Gainera, irudimen handia du, eta horrekin errealitatea nahi bezala aldatuko du zaldun ibiltari handia izateko ametsa gauzatu ahal izateko. Bere lagun Santxo Panza du ezkutari, abenturetan dabilena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*.
2. ↑    *La mejor novela de la historia.*  in: *El País, 2002-05-08*. elpais.com (Noiz kontsultatua: 2015-07-04).
3. ↑   García Argüello, Xabier. *On Kixote euskalduna.*  in: *El País, 2005-01-10*. elpais.com (Noiz kontsultatua: 2015-07-04).

Kanpo estekak
-------------
**Amaia Ezpeldoi** Itxaro Bordak sortutako fikziozko pertsonaia bat da, detektibe bat. Pertsonaia lehen aldiz 1994. urtean argiratutako *Bakean utzi arte* liburuan agertu zen, eta harrezkero hiru hamarkadatan, Bordaren sei eleberritan eta hamar bat ipuinetan agertu izan da. 2021eko *Euri zitalari esker* nobela, pertsonaiaren azkena izango zela adierazi zuen egileak.

Iratxe Retolaza kritikariaren iritziz, "Ezpeldoiren eleberriek hainbat azpi-genero literarioren parodia egiten dute, azpi-genero horiek gobernatzen dituzten kodeak urratu". Detektibe-kide gizonezko askoren joera eta jarrera oso antzerakoak baditu ere (edatea atsegin du, bakarrik eta lotura afektiborik gabe bizi da, maitaleei ez die fideltasunik gordetzen), bere izaera emakumezko eta lesbianak urraketa hori iradokitzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Arrese, Gorka. ««Amaia Ezpeldoik aldez alde kanbiatzen ikusi du Euskal Herria»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-01-31).
2. ↑     *Amaia Ezpeldoi.*  (Noiz kontsultatua: 2023-01-31).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116513914

 |

* Wd Datuak: Q116513914
**Henri Proglio** (1949ko ekainaren 29a -) Frantziako enpresaburua da, Électricité de France-ko Kontseiluko presidente ohia eta CEO ohia eta Veolia Environnement-eko zuzendari nagusia.

Bizitza eta ibilbidea
---------------------

Italiar jatorrikoa, Henri Proglio Antibesen jaio zen. HEC Parisen graduatu zen (1971ko klasean).

1972an, Compagnie Générale des Eaux-en hasi zen lanean, eta presidente eta zuzendari nagusi izan zen 1990ean. 1999an, Vivendi Universal-eko presidenteorde eta Vivendi Water-eko presidente eta zuzendari nagusi izendatu zuten. 2000. urtean, Veolia Environnement-eko presidente izan zen; Hiru urte geroago bere zuzendari nagusi ere bihurtu zen.

CNP Assurances, Dassault Aviation eta Natixis-en zuzendari ez-exekutibo gisa aritzen da. 2009ko azaroan Électricité de France-ko presidente eta zuzendari nagusi izendatu zuten. *Association Française des Entreprises Privées*-eko kidea da. Proglio Pictet Ur Funtsaren aholkularitza batzordean ere badago.

Ohorezko Legioaren Merezimenduaren Ordena Nazionaleko komandante kondekoratua izan zen.

2014ko abenduan, Proglio Thales Taldeko bigarren komandante eta presidente izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Henri Proglio, un patron tenace
2. ↑  Le CV d'Henri Proglio
3. ↑  Henri Proglio
4. ↑  HENRI PROGLIO, PDG D'EDF
5. ↑  QUI EST ? … Henri Proglio
6. ↑  Thales appoints Proglio as chairman, Caine as CEO

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q203359
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 85745325
* ISNI: 0000000058083786
* BNF: 15550520r (data)
* GND: 1043563229
* NKC: xx0068293
* SUDOC: 114618038

 |

* Wd Datuak: Q203359
**Fester Addams**, baita ere **Uncle Fester**, *The Addams Family* serieko fikziozko pertsonaia bat da, Charles Addams karikaturagile estatubatuarrak *The New Yorker*ren, 1930. hamarkadan sortutako fikziozko gizona.

Historia
--------

Jatorrizko seriean, Morticiaren osaba gisa aipatzen da Fester. Zure abizena ez da inoiz agertzen jatorrizko seriean. Baina beste bertsio guztietan Fester Gomezen anaia eta Pugsley eta Wednesdayren osaba da, eta Addams abizena ematen zaio. Fester seriearen egokitzapen filmikoetan rol garrantzitsua du beti.

Pertsonaia
----------

Fester pertsona burusoil bat da, potoloa, begiluzea, eta larruzko beroki luze bat janzten du. Nortasun arrotza du, itxuraz masokista da eta torturatua izatea gustatzen zaio, piromanoa ere bada, leherketak maite baititu. Gai da elektrizitatea gidatzeko eta ahoarekin bonbillak pizteko. Kalte fisiko handi bati aurre egiteko gehiegizko gaitasuna du. Telesailean Thingen ("Eskua") ren laguna da.

Jatorrizko seriean, Morticiaren osaba gisa aipatzen da Fester. Bere abizena ez da agertzen jatorrizko seriean. Baina beste bertsio guztietan Fester Gomezen anaia eta Pugsley eta Wednesdayren osaba da, eta Addams abizena ematen zaio.

Aktoreak
--------

Bikain antzeztu zuten Jackie Cooganek jatorrizko sailean, Christopher Lloydek lehen bi filmetan, Patrick Thomasek hirugarrenean, *Addams Family Reunion*, eta Michael Roberdsek *The New Addams Family* telesailaren remake-an eta, azkenik, Fred Armisenek Netflixen *Wednesday* telesail berrian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Morticia Addams
* Pugsley Addams
* Gomez Addams
* Addams amona
* Cousin Itt
* Lurch
* Wednesday Addams
* Thing

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500471
* Commonscat Multimedia: Uncle Fester / Q500471

---

 |

* Wd Datuak: Q500471
* Commonscat Multimedia: Uncle Fester / Q500471
**Thing T. Thing**, sarritan **Just Thing** edo **Gauza** deritzona, *The Addams Family* serieko fikziozko pertsonaia bat da. Gauza, jatorriz, izaki oso bat bezala planteatu zen (beti atzealdean ikusten zen), pertsonan ikusteko izugarriegia zena. Onargarria zen zati bakarra giza eskua zen (1964ko telesailean ikus daiteke hori). Addamsek "Gauza" deitu zion identifikatu ezin zen zerbait zelako. 1991ko eta 1993ko Addams Family filmetarako gauza gorpuztu gabeko esku batera aldatu zen, ondorengo egokitzapenetan mantendutako irudikapena.

Pertsonaia
----------

Beti esku bakar bat gisa agertzen. Erabat inpendentea da eta komunikatzeko, mintzatzen ez denez, zeinuak eta keinuak egiten ditu. Behatzen puntez mugitzen da.

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Morticia Addams
* Gomez Addams
* Pugsley Addams
* Fester Addams
* Addams amona
* Cousin Itt
* Lurch
* Wednesday Addams

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Thing pertsonaiaren garapena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q967494

 |

* Wd Datuak: Q967494
**The Shadow** (*itzala*) fikziozko pertsonaia da, Walter B. Gibsonek sortua, Maxwell Grant goitizenarekin, 1931tik 1949ra 300 eleberri eta agerkariren bidez. 1930 eta 1940 urteetako *pulp* heroirik ospetsuena da. The Shadow irratiko telenobela bateko heroia izateaz gain, komiki tiradetan eta liburuetan, telebistan eta zazpi filmetan ere agertu izan da.

Historia
--------

The Shadow lehen aldiz 1930eko udan agertu zen, Street & Smith argitaletxeak babesten zuen *The Detective Story Magazine Hour* izeneko irrati-serial batean. Proiektuak arrakasta handia izan zuenez, Walter B. Gibson nobelagilea kontratatu zuten pertsonaia protagonista zuen liburuxka literarioa egin zezan. Horretarako, Gibsonek Maxwell Grant ezizena hartu zuen, eta izen horrekin eleberri sail luze bat argitaratu zuen. 1937an irratiko serial berri bat kaleratu zen, eta horretarako Orson Welles eman zitzaion The Shadow interpretatzeko ardura.

Vernon Greene ilustratzaileak 1940tik 1942ra marraztu zituen '**The Shadow'** komikiak. Ordutik aurrera, Al Bare, Jack Binder, William A. Smith, Frank Robbins, Howard Chaykin, Mike Kaluta eta Bill Sienkewicz bezalako egileek protagonista bereko komikiak egin dituzte.

Pertsonaiaren historia osoan zehar, eslogana bera erabili du: "Who knows what evil lurks in the hearts of men? The Shadow Knows!" (ingelesez: Nork daki zer gaizkia ezkutatzen ditu gizakien bihotzak? Itzalak badaki!). Era berean, pertsonaiaren nortasunaren beste ezaugarri bat leku batean agertu eta/edo desagertzen denean barre egitea da; era berean, borroka fisiko bat hasi aurretik etsaiak beldurtzeko estrategia hori erabiltzen du.

Ikus, gainera
-------------

* *The Shadow (1994ko filma)*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q967116
* Commonscat Multimedia: The Shadow (radio character) / Q967116

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* LCCN: nb2016024343
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q967116
* Commonscat Multimedia: The Shadow (radio character) / Q967116
**Mariano Galarza** (Buenos Airesko 25 de Mayo, 1986ko azaroaren 12a) argentinar errugbi jokalaria da. Blokeoan jokatzen du Frantziako Top 14 Baionako klubean. Bere lehen kluben artean Universitarios de La Plata, Argentinan, Leinster eta Worcester izan dira. Galarza, medikuntzako ikaslea, Los Pumas taldean hautatu zuten 2008ko urte amaierako Europan egindako biran. 2010ean Argentinako selekzioarekin debutatu zuen eta 2011ko Errugbiko Munduko Kopan parte hartu zuen.

  

He signed a deal with Leinster at the start of the 2010–11 season and made his Celtic League debut against Glasgow Warriors in September 2010. After just four caps he left Leinster in February 2011 to play for Argentine side Pampas XV in the Vodacom Cup.

  

Leinsterrekin akordioa sinatu zuen 2010-11 denboraldiaren hasieran eta Celtic Ligako debuta egin zuen Glasgow Warriors-en aurka 2010eko irailean. Lau txapelen ostean 2011ko otsailean Leinster utzi zuen Argentinako Pampas XV taldean Vodacom Cup-en jokatzeko.

2013an, Worcester Warriors talde ingelesarekin sinatu zuen.  2014ko otsailaren 5ean, Galarza Gloucester Rugby bertako arerioak fitxatu zuen, eta horrek Warriors utziko zuen 2013-14 denboraldiaren amaieran. 

2018ko urriaren 4an, Galarzak Gloucester utzi zuen berehalako ondorioekin, Bordele Frantziako taldearekin bat egiteko 2018-19 denboraldirako Top 14an.  Ondoren, Galarzak 2019-20 denboraldiko Top 14 arerio Baionarekin fitxatu zuen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------


1. ↑    *Worcester Warriors sign Argentine lock Mariano Galarza.*  Sky Sports 25 September 2013.
2. ↑    *Gloucester sign Argentina Test lock Mariano Galarza from Worcester Warriors.*  Premiership Rugby 5 February 2014.
3. ↑    *Mariano Galarza to leave Gloucester Rugby to join Union Bordeaux Bègles.*  Gloucester Rugby 4 October 2018.
4. ↑    *Bayonne Sign Puma from Bordeaux.*  Americas Rugby News 23 March 2019.
**María Arántzazu Maciñeiras de Lucas**, ezagunagoa **Arancha del Sol izenez** (Cangas de Onís, Asturias, 1972ko maiatzaren 20a) asturiar modeloa, aktorea eta telebistako aurkezlea da.

Biografia
---------

Humanitateak ikasi zituen Alcalá de Henareseko Unibertsitatean. 

Miss Madrid hautatu zuten 1989an, eta modelo gisa hasi zen. Telebistaren *bidez* izan zituen lehen harremanak ikuskizunen munduarekin, 1991n *El precio justo* lehiaketaren azafata-laguntzaile hasi zen, eta 1991-1992 denboraldian Telecinco kateak fitxatu zuen, Andoni Ferreñorekin batera *Vivan los novios* bikoteentzako lehiaketa aurkezteko.

Denbora-tarte horretan, aipatutako telebista-katearekin lotuta, hurrengo denboraldietan, Telecinco katearen lehen urteetako estiloko hainbat barietate eta lehiaketa aurkeztu zituen, hala nola *Humor cinco estrellas* (1992), *VIP Noche* (1992ko udazkena) edo *La batalla de las estrellas* (1993-1994), eta irratiaren aurpegi ezagunenetako bat bihurtu zen.

Aktore-ibilbidea *Aquí, el que no corre*... (1992) filmarekin hasti zuen. Ondoren Mariano Ozoresen *Pelotazo Nazional* (1993) egin zuen. *Esentzia de poder* (2001) eta *El pasado es mañana* (2005) serieetan hartu zuen parte, biak Telecinco katekoak.

2010ean, *Brujas* antzerki-lanaren muntaketan hartu zuen parte, Santiago Moncadarena eta Manuel Galianaren zuzendaritzapean.

Finito de Córdoba toreatzailearekin ezkondu zen 2001eko urriaren 20an, Kordobako Santa Marina de Aguas Santas elizan. Biek alaba bat dute, Lucía, 2002an jaioa, eta seme bat, Juan Rodrigo, 2008an jaioa.

Zenbait urtez telebistan agertu gabe egon ondoren, 2024ko otsailean, Telecincoko **Supervivientes 2024** atelerrealitate saiorako lehiakide ofizial gia fitxatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Arancha del Sol.*  Cine.com.
2. ↑    *Arancha y Finito padres por segunda vez.* .
3. ↑    *Arancha del Sol, primer fichaje bomba de 'Supervivientes 2024' en Telecinco.*  El Televisero.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5702286

 |

* Wd Datuak: Q5702286

[[Kategoria:1972} jaiotzak]]
**Saridjah Niung**, **Ibu Soed** edo **Mrs. Soed** izenez ere ezaguna (Sukabumi,1908ko martxoaren 26a - Jakarta, 1993ko abenduaren 12a), indonesiar musikari, irakasle, irrati-esatari, dramaturgo eta, batez ere, artista izan zen. Haurrentzako musika konposatzen zuen, baita aberri-ereserkiak ere. Holandako urte kolonialetan, musika konposatzen zuen Japoniako okupazioari eta Indonesiako independentziari buruz. *Tanah Airku* (Nire Aberria) eta *Berkibarlah Benderaku* (Aira, Nire Bandera) indonesiar ereserkiak ere idatzi zituen.

Google Doodle batekin ospatu zuen Googlek bere jaiotzaren 109. urteurrena, 2017ko martxoaren 26an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Batik: a cultural dilemma of infatuation and appreciation» *The Jakarta Post* 29 November 2016.
2. ↑   **(Ingelesez)** Simanjuntak, Tertiani ZB.  (19 June 2014). «On stage, children sing of tolerance» *The Jakarta Post*.
3. ↑   **(Ingelesez)** Valentina, Jessicha.  (27 March 2017). «Google doodle honors Ibu Sud’s 109th anniversary» *The Jakarta Post*.
4. ↑   «Saridjah Niung’s 109th Birthday» *Google* 26 March 2017.
**Ricardo Luis Amigorena** (Maipú, Mendoza probintzia, Argentina, 1972ko maiatzaren 30a), **Mike Amigorena** izenez ezaguna, aktore argentinarra da.

  

**Ricardo Luis Amigorena** (born May 30, 1972 in Maipú, Mendoza Province, Argentina), better known as **Mike Amigorena** is an Argentine actor.

Biografia
---------

Maipun jaio zen, Mendoza probintzian, aita euskal argentinarra eta ama Italiar argentinarra.  Amigorena bereziki egonezina zen nerabezaroan eta bigarren hezkuntzako hainbat ikastetxetatik kanporatua izan zen. 1992an Maipú utzi zuen Buenos Airesera ospe bila, hasieran hainbat lan txikitan borrokatu zuen, eta sosik aurreratu gabe bizi izan hainbat urtez.

Bizitza pertsonala
------------------

2018ko maiatzetik harremana du Sofía Vitola abeslariarekin. 2020ko otsailaren 4an Miel Amigorena Vitola deitu zioten neska baten guraso bihurtu ziren lehen aldiz.

Karrera
-------

Azkenean modelo agentzia batek aurkitu zuen eta 1992an, Guillermo Francellaren *La familia Benvenuto* tokiko komikiaren protagonistan paper txiki bat eman zioten. Geroago, *Montaña rusa* ("Rollercoaster") drama ezagunean agertu zen, eta 1990eko hamarkadaren erdialdean, antzerki eskola batean matrikulatu zen, Santiago Doriak zuzendutako lehenik, eta, geroago, Alfredo Zemma, Argentinako Aktoreen Elkarteko. 1995ean agertu zen lehen aldiz Buenos Aireseko antzerki eszenan, eta aktore eszeniko emankorra izan zen, batez ere Frank Wedekind dramaturgo alemaniarren *Spring Awakening* 1998ko tokiko ekoizpen batean eta 2004tik 2006ra arteko Shakespeareren ekoizpen konprimitu batean, argentinarra lortu zuena. ACE eta Clarín sariak.  Florencia Di Baja eta Germán Drexler zuzendariek eman zioten bere lehen film papera, *Tus ojos brillaban* (*Begi distiratsuak*) komediako protagonista gisa, 2004an, eta Francellarekin elkartu zen 2005ean, *Casados con hijos* ("Seme-alabekin ezkonduta"), bere sitcom baloratuenean. Bi komedia-filmeko paperak, Gabriel Condrónen *Un peso, un dólar* (2006) eta Tatiana Merenuk-en *Yo soy sola* (*Bakarrik nago*, 2008) komedia erromantikoan protagonista gisa, Martín Pells-en papera eman zioten jarraian Telefeko lehen orduko saioan. sitcoma, *Los exitosos Pells*, 2008ko maiatzean estreinatu zena eta Martín Fierro saria jaso zuena. Amigorena Argentinako aktoreen artean zegoen Francis Ford Coppolaren Buenos Airesen kokatutako *Tetro* (2009) ekoizpenean agertzeko eskatutako aktoreen artean. Bere lagunekin "Ambulancia" izeneko taldea zuen eta bere indie rockean abeslari nagusia zen, azal eta abesti propioak egiten zituzten. 2015ean taldea desegin zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  *Clarín*. Mike Amigorena: "Estoy enchastrado de felicidad" Txantiloi:In lang
2. ↑    Los Andes*: Mike Amigorena {{in lang|es}}.* .
3. ↑  *Alternativa Teatral*: El Niño en cuestión Txantiloi:In lang
**Kontzertu Areto Nazionala**, irlanderaz: *An Ceoláras Náisiúnta* eta ingelesez: *National Concert Hall*, Irlandako Dublin hiriburuan dagoen kontzertu areto bat da, Earlsfort Terrace eremuan, eta St Stephen's Green parketik hurbil.

Irlandako musika klasiko kontzertuen egoitza nagusia da. Jatorriz, 1850ean Dublinen ospatutako Nazioarteko Erakustazokarako eraiki zen. 1908an Irlandako Unibertsitate Nazionalaren sortzearekin batera Dublingo Unibertsitatearen egoitza nagusia bilakatu zen. 1960ean Dublingo Unibertsitatearen Benfield eremuko kanpus berrira lekualdatu zen. 1981ean eraikinea berrireki eta Irlandako Unibertsitate Nazionala eta unibertsitatearen artean elkarbanatua dago.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6971749
* Commonscat Multimedia: National Concert Hall, Dublin / Q6971749

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158468760

 |

* Wd Datuak: Q6971749
* Commonscat Multimedia: National Concert Hall, Dublin / Q6971749
**Judy Rising Reinke** estatubatuar diplomatikoa eta AEBetako enbaxadorea Montenegron da.

Hezkuntza
---------

Reinke Smith College-n Arteetan lizentziatua eta Princeton Unibertsitateko Woodrow Wilson Schooleko Gai Publikoen Masterra lortu zuen 1983an.

Karrera
-------

Reinke andrea Atzerriko Merkataritza Zerbitzuko karrerako kidea da. 1983az geroztik Merkataritza Saileko estratega eta defendatzaile gisa lan egiten du. Mundu osoko misioetan lan egin zuen, batez ere Europan eta Asiako hego-ekialdean. Hainbat gaitasunetan aritu da, besteak beste, AEBetako zuzendariorde nagusia eta Atzerriko Merkataritza Zerbitzua/Merkatu Globalak dibisioan. Estatu Batuetako sei misiotan aritu da atzerrian, India, Filipinetan eta Thailandiako Atzerriko Merkataritza Zerbitzuaren operazioak zuzenduz. Atzerriko Merkataritza Zerbitzuko Karrerako Ministro maila du.

### Estatu Batuetako enbaxadorea Montenegron

2018ko uztailaren 27an, Trump presidenteak Reinke izendatu zuen Estatu Batuetako hurrengo enbaxadore Montenegron izateko. 2018ko irailaren 6an, Senatuak bere izendapena berretsi zuen ahots bidez. Montenegroko presidenteari bere kredentzialak aurkeztu zizkion 2018ko abenduaren 20an. Reinke Merkataritza Departamentuko lehen emakumezko atzerri zerbitzuko ofiziala da Misio-buru gisa baieztatu den. 2019ko urrian, Reinke eta AEBetako enbaxadak Mike Pompeo AEBetako Estatu idazkaria hartu zuten, 2006an independentzia lortu zuenetik Montenegro bisitatu zuen lehen estatu idazkaria.

Bizitza pertsonala
------------------

Reinke Edwin Reinkerekin ezkonduta dago eta alaba bat du. Alemana, frantsesa, bahasa Indonesia eta thailandiera hitz egiten ditu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66428176
* Commonscat Multimedia: Judy Rising Reinke / Q66428176

---

 |

* Wd Datuak: Q66428176
* Commonscat Multimedia: Judy Rising Reinke / Q66428176
*Skeletocutis nivea*

Sinonimoak: *Tyromyces semipileatus,* *Tyromyces chioneus*

Deskribapena
------------

**Kapela:** Mehea, 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, apur bat inbrikatua edo inkrustantetzailea eta estuki islatzailea; goialdea leuna edo belusatua, arre-orein-okre antzeko kolorekoa, bistre koloreko eremu zirkular antzekoekin.

**Poroak:** Ñimiñoak, baita ikusi ezinak ere lupa gabe, zuriak, elurra bezalakoak.

**Haragia:** Nahikoa elastikoa, zurixka. 

**Etimologia:** *Skeletocutis* terminoa, zimela edo lehorra esan nahi duen, "Skeleto" hitzetik dator eta larruazala esan nahi duen "cutis" hitzetik. *Nivea* epitetoak berriz zuria esan nahi du. Azalera emankorrak duen koloreagatik..

Jangarritasuna
--------------

Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua

Genero honetako bereizgarrienetako bat da; ala ere, azterketa mikroskopioa behar da erabateko identifikazioa bilatzen bada.

Sasoia eta lekua
----------------

Neguko hilabeteetan ondo sartu arte aurki daiteke. Mota guztietako zuhaitz hostozabalen adar hiletan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 316 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). *Catalogo micológico.*  Banco de setas.
**Lallie Charles**, sortzez **Charlotte Elizabeth Martin** (Irlanda, 1869 – 1919ko apirilaren 5a) argazkilari irlandarra zen. Rita Martin ahizparekin batera, merkataritza-arrakasta handia izan zuen, XX. mendearen hasierako emakumeen argazki-erretratugile gisa.

Biografia
---------

Lallie Charles, sortzez Charlotte Elizabeth Martin, argazkilari komertziala zen. 1896an, *The Nook* izeneko lehen estudioa ireki zuen Londresen. 1897an, bere ahizpa Rita Martin harekin hasi zen lanean. 1906an, Rita Martinek bere estudio propioa ireki zuen Londresen, eta bi ahizpak lehiakide bihurtu ziren.

Alice Hughes izan zen Lallie Charlesen inspirazio. Garai hartan, ahizpaz gainera, beste emakume batzuk ere bazeuden argazkigintzan aitzindari zirenak: Christina Broom, Kate Pragnell eta Lizzie Caswall Smith. Lallie Charlesen ikaslea zen, eta Cecil Beaton gizon gaztea familia-argazki baterako paratu zen, zeinak *Photobiography* liburuan deskribatu baitzuen geroago esperientzia hori.

Ahizpei buruz, hau esan zuen Cecil Beatonek: "Rita Martinek eta haren ahizpa Lallie Charlesek, argazkilari aurkaria bera, kontserbazio-argi leun batean jartzen dituzte haien modeloak, eta eldarniozko ile guztiak modako jarri dituzte argazkietan hartuak izateko".

Herentzia
---------

Lallie Charlesen eta Rita Martinen negatibo sorta bat gordeta dago National Portrait Galleryn, Lallie Charles Cowell ilobak dohaintzan emana 1994an.

Lallie Charlesen erretratu-galeria
----------------------------------

* Anita de BraganzaAnita de Braganza
* Mary GoeletMary Goelet
* Chrissie WhiteChrissie White
* Ellis JeffreysEllis Jeffreys
* Henrietta WatsonHenrietta Watson
* Isobel ElsomIsobel Elsom
* Maud of FifeMaud of Fife
* Pauline ChasePauline Chase
* Stephanie of BelgiumStephanie of Belgium
* Adrienne AugardeAdrienne Augarde
* Edna MayEdna May
* Ruth VincentRuth Vincent
* Princess Victoria of the United KingdomPrincess Victoria of the United Kingdom
* Winifred BarnesWinifred Barnes
* May Leslie StuartMay Leslie Stuart

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Lallie Charles.* ..
2. 1 2 3    *Lallie Charles (1869-1919), Photographer.* ..
3. ↑   Liz Rideal.  (2002). «Mirror, Mirror: Self-portraits by Women Artists» *Watson-Guptill Publications*: 46...
4. ↑    *Women Pioneers.* ..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37449978
* Commonscat Multimedia: Lallie Charles / Q37449978

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 19643256
* ISNI: 0000000077329622
* BNF: 16185736z (data)
* LCCN: nr2007002437
* NLA: 41707509
* RKD: 390144

 |

* Wd Datuak: Q37449978
* Commonscat Multimedia: Lallie Charles / Q37449978
**Mathurin d'Aux de Lescoux**, **Mathurin Romegas** deitua (1525 edo 1528 – Erroma, 1581eko azaroaren 4a) Maltako Ordenako almirantea izan zen.

Armagnaceko kondeekin lotutako familia noble batean jaio zen. 1542an Ospitaleko Zaldunekin bat egin zuen eta 1546an Ordenako zaldun bihurtu zen. Bere bizitzaren zatirik handiena galeren buru izan zen. Musulmanen izua Mediterraneoko ur eta kostaldean bihurtu zen, itsasontziak eta esklaboak harrapatuz.

1546an, Vélez de la Gomera haitza harrapatu zuen, eta handik gutxira, dirutza handiko galeoi otomandar bat. Honen ondorioz, bi urte geroago, Suleiman I.ak armada handi bat bildu zuen Maltako Setio Handia hasteko. Romegasek jarduera nabarmena izan zuen setio garaian. 1571n, Lepantoko guduan parte hartu zuen, Aita Santuaren flotan ontziratua.

1575ean galeretako jeneral izendatu zuten eta handik gutxira Tolosako Okzitaniako Prior Handia. 1577an Maisu Handiko Ordezkari aukeratu zuten, bere oinordeko izateko asmoz, baina Ordenaren barruko azpijokoek zapuztu egin zuten.

1581ean matxinada bat gertatu zen eta Jean de la Cassière Maisu Handia kargutik kendu zuten. Amotinatuek Maisu Handi berria izendatu zuten Romegas. Gregorio XIII.a aita santuak Erromara deitu zituen bi aurkariak. Romegas hoztasunez eta erdeinuz tratatu zuten, eta iritsi eta astebetera hil zen, 1581eko azaroaren 4an.
**Wymysorys** edo **wilamowicera** (*Wymysiöeryś*) Poloniako Wilamowice herrian hitz egiten den mendebaldeko germaniar hizkuntzen familiako mikrohizkuntza da. Hizkuntza galzorian dago. Gaur egun 70 hiztun inguru besterik ez ditu, horietatik gehienak adinekoak direla.

Historia
--------

Wymysorys hizkuntza XII. mendeko erdialdeko goi-alemanetik datorrela uste bada ere, behe-aleman, nederlandera, frisiera, poloniera, ingelesa eta eskoziera hizkuntzen eragin nabarmena izan du. Wilamowicetarrak, segur aski, XIII. mendean Poloniara joandako herbeheretarren, alemanen eta eskoziarren ondorengoak dira.

Wymysorysaren erabilera hedatua zegoen 1945era arte, Poloniako agintari komunistek honen erabilera debekatu zutenean. Nahiz eta 1956an debekua kendu, polonierak wymysorysaren lekua hartu zuen, batez ere belaunaldi gazteen artean. 2006ko datuen arabera, bakarrik 70 lagun inguruk zekiten hizkuntza, gehienak adinekoak izanik.

2007ko uztailaren 18an Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuaren Liburutegiak wymysorys hizkuntza erregistratu zuen eta **wym** ISO kodea esleitu zion.

2013ko azaroaren 7an Wymysorysaren Akademia (*Wymysiöeryśy Akademyj*) sortu zuten Varsoviako Unibertsitatean wymysorysaren inguruko informazioa biltzeko eta hizkuntza suspertzeko.

Alfabetoa
---------

| Alfabetoa |
| --- |
| a | ao | b | c | ć | d | e | f | g | h | i | j | k | ł | l | m | n | ń | o | ö | p | q | r | s | ś | t | u | ü | v | w | y | z | ź | ż |
| A | AO | B | C | Ć | D | E | F | G | H | I | J | K | Ł | L | M | N | Ń | O | Ö | P | Q | R | S | Ś | T | U | Ü | V | W | Y | Z | Ź | Ż |

Adibideak
---------

Polonieraz (behean) eta wymysorysaz (goian) idatzitako kartela.
### Sehaska-kantak

|  |
| --- |
|  |
| *Śłöf maj büwła fest!*
*Skumma fremdy gest,*
*Skumma müma ana fetyn,*
*S’Brennia nysła ana epułn,*
*Śłöf dy Jasiu fest!* | *Egizu lo, ene mutiko, seko!*
*Kanpoko bisitariak badatoz,*
*Izebak eta osabak badatoz,*
*Hurrak eta sagarrak dakartzate,*
*Egizu lo seko Jontxo!* |
| edo |
| *Kum zie makja*
*Dü cy mir*
*ych wył kuza*
*abysła myt dir* | *Hator neska*
*Hi nigana*
*Hitz egin nahi nuke*
*Apur bat hirekin* |

Literatura
----------

Wilamowicerazko olerkaririk ezagunenak hurrengoak dira: Florian Biesik XIX. mendean, Józef Kuczmierczyk XX. mendean eta Józef Gara XXI. mendean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56485
* Commonscat Multimedia: Wymysorys language / Q56485

---

 |

* Wd Datuak: Q56485
* Commonscat Multimedia: Wymysorys language / Q56485
**4/2015 Lege Organikoa, martxoaren 30ekoa, Herritarren segurtasuna babestekoa**, herri mailan **Mozal Legea** deitua, 2015eko uztailaren 1ean Espainiar Estatuan ordura arte indarrean zegoen Corcuera Legea ordezkatu zuen lege organiko polemiko bat da. Alderdi Popularrak zuen gehiengo absolutuaz baliatuz onartu zen.

The New York Times egunkariaren arabera, "lege honek Francoren erregimenaren egunik txarrenak oroitarazten ditu eta ez dator bat nazio demokratiko batekin". Amnesty International eta Human Rights Watch nazioarteko giza eskubideen erakundeek lege honek "Espainian askatasun adierazpena eta elkarretaratze baketsuen aurkako zuzeneko mehatxua" suposatzen zuela salatu zuten.

1995eko Espainiako Zigor Kodearen erreformatik Espainiar Zigor Justiziak izan duen eraldaketa sakonena izan da. Jada, indarrean sartu aurretik Espainiako nahiz Hego Euskal Herriko gizarteetan sekulako eztabaida, polemika eta protesta biziak piztuarazi zituen lege aldaketa izan zen, nagusiki Alderdi Popularraren babesa bakarrik zuen eta Espainiako Zigor Kodean aldaketa handiak sartzen zituen legea baitzen.

Polemika eta kritikak
---------------------

Lege hau kritikatzen zuten alderdi, gizarte kolektibo eta mugimenduen artean aipatu ziren kritiken artean honakoak daude:

* Herritarren askatasunak murriztu eta herritarren eta gizartearen protestak kriminalizatzen zituela.
* Lehen zigortzen ez ziren ekintzak isun ekonomiko zigor handiekin zigortzen zirela.
* Demokraziaren murrizketa suposatzen zuela.
* Hiritar ororen kontrol mugagabeari ateak irekitzen zizkiola.
* Disidentzia eta protestak ezeztatzeko espresuki sortutako legea zela.

Hego Euskal Herrian
-------------------

Hego Euskal Herrian 2016 eta 2017ko tarteko urte eta erdian 11.000 prozedura zabaldu dituzte mozal legea erabilita, eta horietatik 4.000 inguruk zerikusi zuzena dute eskubide zibil eta politikoen arloarekin —manifestazioak, protestak, afixak jartzea eta beste—.

Ikus gainera
------------

* Zentsura

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Kontsulta-fitxak] [2015]
2. ↑  «Spain’s Ominous Gag Law.» *The New York Times*. 2016ko martxoaren 29a.
3. ↑  «Spain’s New Public Safety Law Has Its Challengers.» *The New York Times*. 2016ko martxoaren 29a.
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21515159
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2943149235092476690000
* LCCN: n2017020783
* BOE: BOE-A-2015-3442

 |

* Wd Datuak: Q21515159