Marie François Sadi Carnot, Théobald Chartranen erretratuan
**Marie François Sadi Carnot** (Limoges (Frantzia), 1837ko abuztuaren 11 – Lyon (Frantzia), 1894ko ekainaren 25a) frantses politikaria izan zen. Errepublikako diputatua izan zen Frantziako Biltzar Nazionalean (1871). Gero, ministro izan zen, eta, azkenik, Errepublikako lehendakari egin zuten (1887), kargu horretan hil zuten arte (1894).

Biografia
---------

Marie François Sadi Carnot Limogesn jaio zen, Frantzian, 1837ko abuztuaren 11n. Carnot familia ospetsuko kide, aita Lazare Hippolyte Carnot estadista izan zuen eta aitona, berriz, Lazare Carnot matematikari eta politikaria (la Gran Carnot), Frantziako Iraultzaren defentsa antolatzeko ardura izan zuena. Sadi Carnot fisikaria, Nicolas Léonard Sadi Carnot, Termodinamikaren sortzailea, osaba zuen. Izen bera jarri zioten haren omenez.

Amaren aldetik, Charente eta Vienne Garaia departamentuetatik iritsitako familia zen eta hantxe jaio zen lehendakari izan zena. Ama Jeanne-Marie Dupont-Savignat (1816-1897) izan zuen, François Dupont-Savignat-en (1769-1846) alaba. Savignat sendiak Chabanais-tik gertu dagoen gaztelu bati ere izena eman zion (Savignac).

Familian ohikoa zen bezala, heziketa teknikoa jaso zuen eta École Polytechnique eta École des Ponts et Chaussées ikastegietan ikasi zuen ingeniari zibila izan zelarik. Ikasketetan nabarmendu zen eta estatuko ingeniarien zerbitzuan sartu zen.

Familia errepublikazale sutsua, Marie François Sadi Carnot harro zegoen horretaz eta, 1870ean, gobernuak Eure, Calvados eta Senako departamentuen erresistentzia ardura eman zion eta 1871ko urtarrilean, Senako prefekto izendatu zuten.

Hurrengo hilabetean, Frantziako Nazio Biltzarreko kide hautatu zuen Côte-d'Or departamenduak eta une horretan hasi zen bere ibilbide politiko arrakastatsua. 1878ko abuztuan, Obra Publikoen ministeritzako idazkari egin zuten eta, 1880ko irailean, bera izendatu zuten Obra Publikoen ministro. 1885eko apirilean, berriz, Finantza ministro egin zuten eta kargu horretan egon zen Charles de Freycinet eta Jules Ferryren administrazioen garaian, 1886ko abendura arte.

Lehendakaritza
--------------

1887ko abenduan, hainbat eskandaluren ondorioz, Jules Grévyren gobernua erori zen eta Marie François Sadi Carnotek eta familiak izen ona zuten, errepublikako lehendakaritzarako. Georges Clemenceau eta beste hainbaten laguntza lortu zuen eta 827tik 616 boto lortu zituen Biltzar Nazionalean. Momentu larria zen hura errepublikarako eta asaldura nagusi zen, Boulanger jeneralak eraso egiten zion bitartean.

Agintaldiaren hasieran, Boulangier jeneralaren zaleekin izan zituen istiluak. Katolikoen babesa lortu bazuen ere, gatazka handiak izan zituen, ondoren, anarkistekin eta sindikatuekin.

Carnoten lehendakaritzak oso harrera ona izan zuen eta Boulangerrek eragiten zuen ezegonkortasunarekin bukatzeko erabakiak indar gehiago eman zion lehendakariari. Ondo zaindu zuen bere irudia eta inaugurazio eta agerraldi publikoetan ateratzeari ekin zion, irudi hori sendotzeko xedean. Azkenean, 1889an, Boulanger erbesteratu beharrean izan zen eta Carnotek ospakizun publikoekin segitu zuen: Frantziako Iraultzaren mendeurrena eta Parisko Erakusketa Unibertsala (Eiffel dorrea eraiki zutena). Espero bezala, Frantziako lehendakari popularrenetakoa bilakatu zen eta Frantziako Errepublikaren iraupenarekin identifikatu zuten.

Hala ere, dena ez zen erraza izan: ministro-gabineteak behin eta berriz erori ziren; sozialistak indartzen ari ziren, antisemitismoa nabarmentzen joan zen —Dreyfus afera...—. Nolanahi ere, Carnot ukitu zuen krisi bakarra 1892ko Panamako eskandalua izan zen: haren integritateak ezbairik gabe segitu bazuen ere, estatuaren izen ona erabat deseginda geratu baitzen.

Heriotza
--------

1894ko ekainaren 24an, Carnot bere ospearen gorenean zegoen, baina Lyonen izandako bazkari publiko batean emandako hitzaldian, ez zuela berriro hauteskundeetara aurkezteko asmorik esan zuen. Sante Geronimo Caserio izeneko italiar anarkistak labankadaz hil zuen. Ekainaren 25eko gauerdian hil zen Carnot eta Frantzia osoa hunkituta geratu zen. Jendaurreko hiletak egin ondoren, Parisko Panteoian eman zioten lur.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Marie François Sadi Carnot*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑
2. ↑
3. ↑

| * i
* e
* a
Frantziako Estatuburuak |
| --- |
| 1871tik Errepublikako Presidente deitua, hauetan ezik: 1940–44 (Estatuburu) eta 1944–47 (Behin behineko Gobernuko Mahaiburu) |
| Lehen Errepublika(1792–1804) | 
* Konbentzio Nazionala
* Direktorioa
* Kontsulatua

 | Frantziako armarri presidentziala |
| Lehen Inperioa(1804–1815) | 
* Napoleon I.a
* Napoleon II.a

 |
| Borboien Berrezarkuntza(1815–1830) | 
* Luis XVIII.a
* Karlos X.a

 |
| Uztaileko Monarkia(1830–1848) | 
* Luis Filipe I.a

 |
| Bigarren Errepublika(1848–1852) | 
* Jacques-Charles Dupont de l'Eure
* Biltzar Betearazlea
* Louis-Eugène Cavaignac
* Louis-Napoléon Bonaparte

 |
| Bigarren Inperioa(1852–1870) | 
* Napoleon III.a

 |
| Defentsa Nazionaleko Gobernua(1870–1871) | 
* Louis Jules Trochu

 |
| Hirugarren Errepublika(1871–1940) | 
* Adolphe Thiers
* Patrice de Mac Mahon
* *Jules Armand Dufaure*
* Jules Grévy
* *Maurice Rouvier*
* Sadi Carnot
* *Charles Dupuy*
* Jean Casimir-Perier
* *Charles Dupuy*
* Félix Faure
* *Charles Dupuy*
* Émile Loubet
* Armand Fallières
* Raymond Poincaré
* Paul Deschanel
* *Alexandre Millerand*
* Alexandre Millerand
* *Frédéric François-Marsal*
* Gaston Doumergue
* Paul Doumer
* *André Tardieu*
* Albert Lebrun

 |
| Vichyko Gobernua(1940–1944) | 
* Philippe Pétain

 |
| Behin Behineko Gobernua(1944–1947) | 
* Charles de Gaulle
* Félix Gouin
* Georges Bidault
* Vincent Auriol
* Léon Blum

 |
| Laugarren Errepublika(1947–1959) | 
* Vincent Auriol
* René Coty

 |
| Bosgarren Errepublika(1959–egun) | 
* Charles de Gaulle
* *Alain Poher*
* Georges Pompidou
* *Alain Poher*
* Valéry Giscard d'Estaing
* François Mitterrand
* Jacques Chirac
* Nicolas Sarkozy
* François Hollande
* Emmanuel Macron

 |
| *Etzanez* bitartekoak izan direnak |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215778
* Commonscat Multimedia: Sadi Carnot (statesman)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1743147270637235700001
* ISNI: 0000000083573883
* BNF: 12466621f (data)
* GND: 119221225
* LCCN: n91065548
* SNAC: w6571jmv
* SUDOC: 033547343
* ICCU: UTOV536342
* Léonore: C/0/6
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01263/eu\_c\_0330/c0330
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 409045

 |

* Wd Datuak: Q215778
* Commonscat Multimedia: Sadi Carnot (statesman)