recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nicolas Rémy**, baita ere *Nicolaus Remigius* bezala ezagututa latinez idatzitako testuetan (Charmes (Vosges), 1530 - 1616) magistratu frantses bat izan zen. Haren ospea sorginak harrapatzeko egin zituen ahaleginen ondorioz sortu zen; zentzu horretan Jean Bodin eta Pierre de Lancre parekoa izan zen.

Biografia
---------

Tolosako Unibertsitatean zuzenbidea ikasi ondoren, 1563 eta 1570 artean Parisen lan egin zuen. Urte hartan bere osaba ordezkatu zuen Vosgesko lotinant jeneral moduan eta 1575ean Karlos III.a Lorrenakoak bere idazkari izendatu zuen.

Poemak eta historiari buruzko liburuak idatzi arren, 1595ean Lyonen argituriko *Daemonolatreiae libri tres* liburuari esker ezaguna da. Bertan 1576 eta 1591 artean sorginkeriaren aurkako bere epaiketen kontakizunak bildu zituen. Urte horietan bere ekintzen ondorioz 900 pertsona inguru akabatu zituen, guztiak sorgikeriaren akusaziopean. Bere liburuan gutxienez ehun kasu aipatu zituen. Haren liburuan jasotzen den arabera pertsona horiek mota askotako gaiztokeriak egiten zituzten:

* Uztak galarazten zituzten intsektu saldoen bitartez.
* Hodeietako ura izoztu egiten zuten kazkabarra sortzeko.
* Sorginak hodeietara erratzen gainean egan egiten ailegatzen ziren.
* Etxeetan sartzen ziren gaiztokeriak egiteko.
* Sabbatera joaten ziren.

Nicoals Remyk, Pierre de Lancre, Pierre Grégoire eta beste magistratu batzuekin batera, sorginkeriaren delituari behin-betiko forma eman zion. 1592 bere lan hiltzailea utzi zuen eta landan bere esperientzi guztiak liburuan biltzeko ahaleginak egin zituen.

Bibliografia
------------

* Julio Caro Baroja: *Las brujas y su mundo*. Madril: Alianza, 1966.
* Nicholas Rémy: *Demonolatriae libri tres*. Frankfurt: 1596. University Books argitaletxeak berrargitaratuta, 1974.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Julio Caro Barojak beste datak ematen ditu, 1544-1600, 155.or.
2. ↑  Julio Caro Baroja, 155 or.
3. ↑  Julio Caro Baroja, 155-156 or.

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**
* **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65334
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9902179
* ISNI: 0000 0001 0796 9525
* BNE: XX5565814
* BNF: 12232893x (data)
* GND: 128451513
* LCCN: n85305096
* NKC: ola2010616302
* SUDOC: 031032745
* ICCU: RMLV024193
* Open Library: OL5300955A
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 23740

 |

* Wd Datuak: Q65334
**Kōsaka Masanobu** (japonieraz: 高坂 昌信?, 1527 - 1578ko ekainaren 12a)
, baita **Kasuga Toratsuna** (japonieraz: 春日 虎綱?)
 ere, Japoniako historiako Sengoku Aroan, Takeda Shingenen zerbitzaririk leialenetako bat izan zen, eta honen hogeita lau jeneraletako bat bezala hartua izan zen. Etengabe ematen zaio Kōyō Gunkan lanaren egiletza, Takeda klanaren historia eta bere taktika militarrak erregistratzen dituena, baina, berriki eginiko ikerketa batzuk, jatorrizko idazleek, liburuari sinesgarritasuna emateko Kōsakaren izena erabili zutela diote.

Masanobu eta Shingenen arteko harremana, 1543an hasi zen, Masanobuk 16 urte eta Shingenek 22 urte zituenean, euren artean egon zen maitasun harreman baten ondorioz. Harreman mota hauek, modako egon ziren Japonia aurremodernoan, eta shudo izenarekin ezagutzen ziren. Biek sinatutako maitasun ituna, Tokioko Unibertsitateko Artxibategi Historikoan dago.

Kaizu gazteluaren kargu zegoen jeneral bezala, Masanobuk paper garrantzitsua izan zuen Kawanakajimako laugarren guduan, ke seinaleekin informatuz Uesugi Kenshinen mugimenduei buruz hau hurbiltzen zihoanean, eta, beraz, ustekabeko eraso bat prestatu zuten Saijo-yaman. Taktika honek huts egin zuen arren, Masanobu, bere soldaduen buru joan zen Uesugiren tropak atzeguardiatik erasotzera, eta, beraz, Takedatarrak garaile irten ziren.

Kosaka Masanobuk, argi eta garbi kritikatu zuen Takeda Katsuyori zenbait alditan, eta, beraz, honen zerbitzutik "erretiratzera" behartua izan zen 1578an. Masanobu, beranduxeago hil zen, urte horretan bertan.

| * i
* e
* a
Takedaren hogeita lau jeneralak |
| --- |
| 
* Akiyama Nobutomo
* Amari Torayasu
* Anayama Nobukimi
* Baba Nobuharu
* Hara Masatane
* Hara Toratane
* Ichijō Nobutatsu
* Itagaki Nobukata
* Kōsaka Masanobu
* Naitō Masatoyo
* Obata Toramori
* Obata Masamori
* Obu Toramasa
* Oyamada Nobushige
* Saegusa Moritomo
* Sanada Yukitaka
* Sanada Nobutsuna
* Tada Mitsuyori
* Takeda Nobushige
* Takeda Nobukado
* Tsuchiya Masatsugu
* Yamagata Masakage
* Yamamoto Kansuke
* Yokota Takatoshi

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2477835
* Commonscat Multimedia: Kosaka Masanobu

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 68851369
* ISNI: 0000 0000 8258 2614
* LCCN: nr99023425
* NDL: 00380807
* CiNii: DA08636949
* SUDOC: 245414258

 |

* Wd Datuak: Q2477835
* Commonscat Multimedia: Kosaka Masanobu
**Carlos Basabe Tovar**, futbol munduan **Basabe** izenarekin ezagutzen dena, 1940ko eta 1950eko hamarkadetan Espainiako Lehen Mailako hainbat taldetan jokatu zuen futbolari profesionala izan zen.

103 partida jokatu zituen eta 31 gol sartu zituen Espainiako futboleko kategoria gorenean 8 denboralditan.

Bizitza
-------

1924an jaio zen Deustun, gaur egun Bilboko auzoa da eta garai hartan oraindik udalerri independentea zen.

1946an iritsi zen Madrilgo Atletikora, 22 urte zituela. Ezer jokatu gabeko lehen denboraldiaren ondoren, Espainiako Lehen Mailan debuta egin zuen 1947ko irailaren 21ean. Taldean eman zituenhiru denboraldietan 21 partida jokatu zituen eta 2 gol sartu zituen.

1949an, Real Sociedadek, Lehen Mailan finkatzeko planean, *itzulera operazio* bat hasi zuen, beste eskualde batzuetako taldeetan aktibo zeuden euskal jokalariak fitxatzeko helburuarekin. Basabe klubak eskuratu zuen errefortzuetako bat izan zen. Lehenengo denboraldian titular aritu zen, 20 partida jokatzen zituen Lehen Mailan eta 6 gol sartu zituen. Hala ere, bere errendimendua hurrengo bi denboraldietan beherantz egin zuen. Guztira 35 partida jokatu zituen Realarekin (30 ligan) eta 11 gol sartu zituen. 

1952an Real Oviedok fitxatu zuen, lehen mailara iritsi berria, eta futbolari gisa heldutasuna lortu zuen. Oviedorekin bi denboraldi jokatu zituen aurrelari gisa, ligako 51 partidatan eta 17 gol lortu zituen. Hala ere, 1953-54 denboraldian taldeak kategoria galdu zuen eta Bigarren Mailara jaitsi zen.

Klubak
------

| Kluba | Herrialdea | Urtea |
| --- | --- | --- |
| Madrilgo Atletikoa | Espainia | 1946 - 1949 |
| Real Sociedad | Euskal Herria | 1949 - 1952 |
| Real Oviedo | Espainia | 1952 - 1954 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Carlos Basabe - Perfil del jugador» *\_* (Noiz kontsultatua: 2021-02-26).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑   «Real Sociedad» *www.realsociedad.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-02-26).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5749783

 |

* Wd Datuak: Q5749783
**Eddy Antonio Chavarría Tercero**, ***Chambón*** izenarekin ezaguna (1954 - 2006) Nazio Askapenerako Fronte Sandinistako (FSLN) gerrillari nikaraguar bat izan zen, 1978ko abuztuaren 22an Nikaraguako Kongresu Nazionalaren Jauregia hartzean nabarmendu zena.

Matxinada borrokan parte hartzea
--------------------------------

Granadan jaioa, hogei urte bete berriak eta sozialisten ideiekin sinetsita, FSLNrekin bat egin zuen Somozaren diktaduraren aurkako borrokan.

1978ko abuztuaren 22an, 14. kide gisa, Kongresu Nazionalaren Jauregia hartzean parte hartu zuen, eta ekintza hori inflexio bat izan zen Fronte Sandinistak Nikaraguan zuen askapen borrokan. Ekintza horretan parte hartu zuenetik 1979ko uztailean Iraultzaren garaipenera arte, zenbait gerrilla ekintzatan parte hartu zuen.

Panamara emigratu zuen, bertan *Benjamin Zeledon hegoaldeko frontean* sartu zen, Costa Ricako mugan aritzen zena. Frente hartan zauritu zuten.

Garaipen iraultzailearen ondoren, armadan sartu zen, non kapitain mailara iritsi zen. 1990ean Indar Armatuak berrantolatu ziren, eta Granadako Departamentuan nekazaritza lanetan hasi zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5817585

 |

* Wd Datuak: Q5817585
**Guillermo Sevilla Sacasa** (León, Nikaragua, 1908ko irailaren 11 – Potomac, Ameriketako Estatu Batuak, 1997ko abenduaren 16a ) Nikaraguako diplomazialari bat izan zen.

Biografia
---------

Leonen jaio zen, Nikaraguan, 1908ko irailaren 11n. Ramón Sevilla Castellón eta Dolores Sacasaren semea, eta Roberto Sacasa y Sarria presidentearen biloba. Nikaraguako enbaxadorea izan zen 1943tik 1979ra Estatu Batuetan, Iraultza Sandinistak bere emaztearen familiaren gobernua garaitu eta boteretik kendu zuen arte. "Gorputz Diplomatikoko Dekano" izendatua, eta "munduko enbaxadorerik kondekoratuena" bezala ezagutua.

Washingtonen oturuntza, koktel, gala, zeremonia eta inaugurazio presidentzial gehiagotan parte hartu zuen pertsona ere bada, beste edozein diplomatiko edo presidente amerikar gaindituz.

Bere ahaide Lillian Somoza Debaylerekin ezkondu zen, bere lehengusu Salvadora Debayle Sacasaren eta garai hartan Nikaraguako presidente zen Anastasio Somoza Garcíaren alaba, 1943ko otsailaren 1ean, Managuako Katedralean. Bederatzi seme-alaba izan zituzten.

Heriotza
--------

Potomacen hil zen, AEB, 1997ko abenduaren 16an, 89 urte zituela.

Ikus, gainera
-------------

* Somoza familia

Kanpo estekak
-------------

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5616269
* Commonscat Multimedia: Guillermo Sevilla Sacasa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 62891697
* LCCN: n82080233
* NARA: 10569288

 |

* Wd Datuak: Q5616269
* Commonscat Multimedia: Guillermo Sevilla Sacasa
**Éléonore Marie Desmier d'Olbreuse** (1639ko urtarrilaren 3 - 1722ko otsailaren 5a) Jurgi Gilen Brunswick-Lüneburgekoaren emaztea izan zen. Wilhelmsburgeko kontesa izan zen 1674tik aurrera eta Brunswick-Lüneburgeko dukesa 1676tik aurrera.

Deux-Sèvresen dagoen Olbreuse gazteluan jaioa, Frantzian, higanot familia bateko kidea zen. Bere aita Alexandre Desmier d'Olbreuse zen eta bere ama Jacquette Poussard du Bas-Vandré et de Saint-Marc, biak noblezia txikiko kideak. Parisera joan zen Marie de la Tour d'Auvergneren konpainian egoteko. Marie de la Tourren semea Gilen V.a Hesse-Kasselekoaren alabarekin ezkondu zen eta 1664an elkarrekin joan ziren semea bisitatzera. Bertan Jurgi Gilen ezagutu zuen eta erlazioa sentimental bat hasi zuten.

1666an euren alaba Sofia Dorotea Cellekoa jaio zen. Alaba onartu eta gero Wilhelmsburgeko kontesa izendatu zuten eta, handik bi urtera, ezkondu ziren.

Alaba 1682an Jurgi Luis Erresuma Batukoarekin ezkondu zen, bere aitaren anaiaren semea, arrazoi dinastikoak direla eta. Ezkontza desastrea izan zen eta senarrak emaztea Ahlden gazteluan gartzelaratu zuen bizitza osorako. Éléonore saiatu zen askatzen, baina ez zuen lortu. 1722ko otsailaren 5ean hil zen Cellen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65304
* Commonscat Multimedia: Éléonore d'Olbreuse

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 40183055
* ISNI: 0000 0001 1948 9094
* BNF: 11954615j (data)
* GND: 119200775
* LCCN: n2007057983
* SUDOC: 145631206

 |

* Wd Datuak: Q65304
* Commonscat Multimedia: Éléonore d'Olbreuse
**Ansumane Mané** (Gambia, 1940 - Biombo eskualdea, 2000ko azaroaren 30a) gineabissautar militar eta estatuburu izan zen.

Manék Portugalen aurka borrokatu zuen independentzia-gerran, João Bernardo Vieiraren ondoan, eta 1980an estatu kolpe batean boterea hartu zuenean babestu zuen. 1998an Senegalgo Casamanceko separatistei kontrabandoko armak saltzea leporatu zioten, eta armadako buruzagi kargutik kendu zuten. Manék gerra zibil labur bat eragin zuen matxinada militar baten buru izan zen. 1999ko maiatzaren 7an Vieira kargutik kendu zutenean, Mané behin-behineko estatuburu bihurtu zen astebetez, Malam Bacai Sanhák zin egin arte. Mané buru zuen Junta Militarrak boterean jarraitu zuen presidente berria aukeratu arte, eta Mané demokraziaren zaindari bere burua izendatu zuen. Kumba Ialák hauteskundeak irabazi zituen eta Manéren eraginaz libratzen saiatu zen, gobernua babestu nahi izan baitzuen. Mané berriro matxinatu zen 2000ko azaroan, eta hilaren 30ean hil zuten presidentearen tropa leialek.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q570433

 |

* Wd Datuak: Q570433



| * i
* e
* a
Ginea-Bissauko presidenteak |
| --- |
| 
* Cabral
* Vieira
* C. Pereira\*
* Vieira
* Mané†
* Sanhá\*
* Ialá
* Seabra†
* Rosa\*
* Vieira
* R. Pereira\*
* Sanhá
* R. Pereira\*
* Kuruma†
* Nhamadjo\*
* Vaz
* Embaló

 | Ginea-Bissauko bandera |
| 
* \* bitartekaria
* † militarra

 |
**Hellicha Wittelsbachekoa** (txekieraz: *Hellicha z Wittelsbachu*, alemanez: *Heilika von Wittelsbach*; 1160 - 1198ko abuztuaren 13a) Bohemiako dukesa ezkontidea izan zen 1189tik heriotzera arte, Konrado II.a Bohemiakoarekin ezkondu eta gero.

Bavarian jaioa Oton VII.a Wittelsbachekoaren eta Benedikta Donauwörthekoaren alaba zen. Konradorekin ezkondu zen, garai hartan Znojmoko dukea, 1176a baino lehen, 16 urte zituela eta bere senarrak 41. 1182an Moraviako lehen margravesa izendatu zuten, bere senarra margrave izendatu zuenean Frederiko I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak. 1189an senarra, enperadorearen eta noblezia lokalaren babesarekin, Bohemiako duke izendatu zuten, eta Hellica dukesa.

1191an Konrado IIa Frederiko I.aren seme Henrike VI.a Siziliako Erresumaren aurkako kanpainan lagundu zuen, eta ez itzuli, Napoliko setioan hil baitzen irailarn 9an. Helicha 1198ko abuztuaren 13an hil zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3510900
* Commonscat Multimedia: Hellicha of Wittelsbach

---

 |

* Wd Datuak: Q3510900
* Commonscat Multimedia: Hellicha of Wittelsbach
**Antso Ramiritz Viguerakoa** (? - 1002 eta gero) Viguerako bigarren erregea (991 - 1002) izan zen.

Biografia
---------

Remiri Garzeitz lehendabiziko Viguerako erregearen seme nagusi eta oinordekoa izan zen. Aita hil ondoren, Antso Garzeitz bere osaba eta Gartzia bere anaiaren agirietan agertzen da.

Duela gutxi arte 999 hil zela uste zen, baina agiri aurkitu berriari esker 1002an bizirik zegoela probatu da. Urte hartan, Gartzia II.a 1000 agertu zen azken aldetik eta 1004an Antso III.a lehendabizikoz agertu arte, Viguerako Erresuma baino handiagoa zen lurralde bateko erregetzat hartzen da. Batzuen ustez, hori zela eta Iruñeko Erresumako erregeordetzat hartzen da, Semero Garzeitz Nafarroakoak Gartzia I.a gaztea zenean egin zuen moduan. 1002ko agirian azkenekoz agertzen denez, suposatzen da hortik gutxira hil egingo zuela.

Iruñeko erregeen eskutitzetan agertzen den Antsa Santxitz izeneko emakumea bere alabatzat jo dute, baina hori oraindik ezezaguna da.


| ⛭Zuhaitz genealogikoa |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Gartzia II.a Santxitz |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  | Ramiro Gartzeitz Viguerakoa |  | Antso Ramiritz Viguerakoa |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Teresa Leongoa |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *192. araua: Iruñeko eta Nafarroako Erresumako errege-erreginen izenak.* .

Bibliografia
------------

* Cañada Juste, Alberto. "Lucubraciones en torno a un documento milenario", Vianako Printze Erakundea, 63 (2002), 339-344 orr..
* Cañada Juste, Alberto. *"Un milenario navarro: Ramiro Garcés, rey de Viguera"*, Vianako Printze Erakundea, 42 (1982), 21-37. orr.
* Ubieto Arteta, Antonio. *"Monarcas navarros olvidados: los reyes de Viguera"*, *Hispania* X (1950), 8-25. orr.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2579924

 |

* Wd Datuak: Q2579924
**Dédée Bazile**, **Défilée** edo **Défilée-La-Folle** izenez ere ezaguna, jaiotzaz **Marie Sainte Dée Bazile** (Saint-Domingue, Haiti, XVIII. mendea - XIX. mendea (fl. 1806)) Haitiko Iraultzaren heroia izan zen. Guraso esklaboen kaleko zerbitzaria zen. Gogora ekartzen dute, Jean-Jacques Dessalines enperadorearen gorpua lurperatu zuelako, Pont Larnagen hil ondoren.

Biografia
---------

Dée Bazile Haitiren lurmuturretik hurbil jaio zen. Guraso esklaboen alaba zen, eta Dessalinesko armadan kantinera lan eginda bizi zen. Bere eromenaren erregistroak daude; kondairaren arabera, Déé Bazilek buru-nahaste bat garatu zuen 18 urterekin nagusiak bortxatu ondoren, edo, bestela, Donatien Rochambeau jeneralak Dessalinesko armadaren porrotaren ondoren, senide batzuk hil zituenean.

Dessalinesen hilketa
--------------------

1806ko urriaren 17an, kide izandako Alexandre Pétion, Pierre Boyer, André Rigaud eta Bruno Blanchet lankideek Dessalines enperadorea segada edo enboskada batean sartu zuten. Ondorioz, zoritxarreko tiroa jaso zuen Port-au-Prince iparraldean. eta hatzak moztu zizkioten urrezko eraztunak kentzeko. Gorpua hirira eraman zutenean, jendetzak harrikatu egin zuen. Nahasmendiaren erdian, Dédée Bazilek enperadorearen gorpua hartu eta Port-au-Prince hilerrian lurperatu zuen, Pétion jeneralak eta soldadu-talde batek lagunduta.

> *"Ume askok, alaitasunezko oihu handien erdian, harriz oihukatzen zituzten Dessalinasen arrasto zorigaitzak, Gobernuko plazan, eta Desfile izeneko emakume eroa igaro zen. Haurren erakarpenera hurbildu zen [...]. Dessalinas zela esan zioten. Begi urratuak bat-batean lasaitu ziren; arrazoimen-izpi batek distira egin zuen bere ezaugarrietan. Bera poltsa baten bila joan zen arin batean, plazara itzuli zen, gorpuzkiak odoleztatu zituen eta hiriko hilerrira eraman zituen. Pétion jeneralak hainbat militar bidali zituen hara, eta, batuketa txiki baten truke, lurperatu zuten.*
> 
>

Eragina
-------

Bazile 1816 inguruan hil zen eta Port-au-Princen lurperatu zuten, baina haren hilobia galdu egin zen. Haren seme-alaba ugariek bizirik iraun zuten; horietako bat Condol Bazile koronela izan zen, Faustin Soulouque presidentearen polizia-ofiziala. Haitiko independentziaren lau heroi sinbolikoetako bat da, Sanité Belair (askatutako esklaboa eta armadako teniente), Catherine Flon (bandera diseinatu zuen jostuna) eta Cécile Fatiman (sacerdotisa, Haitiko Iraultzaren abiapuntuko vudu-zeremonian partaidea) heroiekin batera.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Braziel, Jana Evans.  (2005-10-05). «Re-membering Défilée: Dédée Bazile as Revolutionary Lieu de Mémoire» *Small Axe* 9 (2): 57–85.  doi:10.1353/smx.2005.0014. ISSN 1534-6714..
2. ↑   Webmaster. «Femmes d'Haiti : Défilée, Dédée Bazile» *www.haiticulture.ch*.
3. 1 2    *Défilée, Dédée Bazile.*  Memoire de femmes.
4. ↑   **(Ingelesez)** «Mémoire de Femmes» *Jasmine Claude Narcisse, PHD* (Noiz kontsultatua: 2022-11-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4937776

 |

* Wd Datuak: Q4937776
**Jorge Astaburuaga** **Vergara** (La Serena, 1855 - Santiago, 1924ko azaroaren 10a) abokatu, diputatu, intendente eta diplomatiko txiletarra izan zen.

Familia
-------

Francisco Solano Astaburuaga Cienfuegos eta María del Rosario Vergara Rencoreten semea zen. Rosalia Lyon Pérez-Rosalesekin ezkondu zen eta sei seme-alaba izan zituzten: Jorge, Luz, Ricardo, Arturo, María eta Luisa.

Ikasketak
---------

Institutu Nazionalean ikasi zuen. Abokatu graduatu zen Txileko Unibertsitatean 1885ean.

Diplomatikoa, intendentea eta diputatua
---------------------------------------

Txileko legazioko idazkaria izan zen Mexikon eta Erdialdeko Amerikan, eta Txileko legazioko langileen ondokoa Estatu Batuetan (1879).

1884an Santiago udalerriko idazkari izendatu zuten. Ideal kontserbadoreei atxikia, Coelemu eta Talcahuanoko diputatu hautatu zuten 1885ean, eta 1888an San Carlos departamentuaren izenean aukeratu zuten.

Aconcaguako probintziako intendentea 1890ean. Diru Etxeko superintendente izendatu zuten 1891n, Txileko legazioko idazkari gisa Washingtonera joan zen urte berean, Jorge Montt Álvarezen gobernu berriak izendatua, 1891n arrakasta izan zuen iraultzaren ondoren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5934528
* **Identifikadoreak**
* Biografías BCN: url

 |

* Wd Datuak: Q5934528
**Richeza Bergekoa** (c. 1095 - 1125eko irailaren 27a) Vladislav I.a Bohemiakoaren emaztea eta Bohemiako dukesa izan zen. Henrike I.a Begekoaren eta Adelaida Mochentalekoaren alaba zen. Ezkontza 1111 baino lehen izan zen, eta bere ahizpa Sofia Bergekoa beste premislidar batekin ezkondu zen, Oton II.a Moraviakoa. Hirugarren ahizpa, Salomea Bergekoa Poloniako dukea zen Bolesław III.a Poloniakoarekin ezkondu zen.

1125an Vladislav I.a hiltzen ari zela bere ahaide Oton II.a Moraviakoa aukeratu zuen ondorengo, Richezaren adostasunarekin. Świętosława Poloniakoa amak ideia aldaerazi zion eta bere anaia Sobeslav I.a Bohemiakoa izendatu zuen ondorengo bere ordez.

Vladislaven heriotzaren ostean Richeza Zwiefaltengo monasteriora bizitzera joatea erabaki zuen, baina 1125eko irailaren 27an hil zen, bidean zela.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2613844
* Commonscat Multimedia: Richeza of Berg

---

 |

* Wd Datuak: Q2613844
* Commonscat Multimedia: Richeza of Berg
**Auriol** —latinez: *Aureolus*— (? - 809) Aragoiko lehendabiziko kondea (802 - 809) edo frankoen buruzagia Aragoin izan zen.

Biografia
---------

798 eta 802 frankoek eskualdean zegoen anarkia aprobetxatu eta marka bat ezarri zuten. 798an Zaragozan Bahlul ibn Marzuqek Kordobako emirerriaren aurka matxinatu eta 800an Banu Salamaren eskutan zegoen Huesca kon konkistatu zuen. 801an emirrak Amrus ibn Jusuf jeneral huescatarrak bidali eta Zaragoza eta Huesca berreskuratu zituen. Bahlul Pallars Jussàra ihes egin eta Jalaf ibn Rashidek bere laguntzaileak 802an erail zuen.

Egoera aprobetxatuz, frankoek Jaka eta beste gotorleku eta Auriol Périgueauxekoaren semea zen Auriol *comes* edo konde izendatu zuten. Titulua frankoek jarritako izena besterik ez edo Sobrarbe inguruan benetako jauna bazen esatea zaila da, iturri bakarra *"Annales Regni Francorum"* delako.

809an hil zenean, frankoek Azeari I.a Garindoitz jarri zuten oinordeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1248130
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 1593
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q1248130

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Lehendabizikoa** | **Aragoiko kondea**802 - 809 | Ondorengoa**Azeari I.a Garindoitz** |
**Bakartxo Etxeberria Otaño** (Andoain, Gipuzkoa, 1922ko azaroaren 25a - Donostia, Gipuzkoa, 1978ko azaroaren 20a) erraketista profesionala izan zen. Bartzelona, Kordoba, Sevilla eta Madrilgo frontoietan jokatu zuen "Echeve" goitizena erabiliz.

Biografia
---------

Bakartxoren gurasoak Francisco Etxeberria Fernández eta Concepción Otaño Aranguren izan ziren, haren neba-arrebak: Koldobika, Begoña, Agustin eta Joan Mirena Etxeberria Otaño, eta Juan Bautista eta Sabino Etxeberria Lizarribar. Bere argazkia Andoaingo Txitibar tabernan ikus daiteke

Aitzindariak
------------

Emakume kirolari antzindariak izan ziren erraketistak. Arrakastaz beteriko hiru edo lau hamarkada bizi izan zituzten. 1940ko eta 1950eko hamarkadak izan ziren erraketisten urrezko aroa. Bartzelonan eta Madrilen zazpina frontoi zeuden orduan. Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino. Garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin zutenak. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte. Azken urteotan aldiz, hainbat erakusketa eta omenaldi ari dira antolatzen erraketisten jaioterrietan.

Omenaldiak
----------

* 2018an Andoaingo Bastero kultur etxean erakusketa antolatu zen erraketista izandakoak bistaratzeko eta dokumentala ere erakutsi zen, besteak beste Andoaingo Maria Luisa Rodriguez eta Bakartxo Etxeberria agertzen dira irudietan.

Erraketistak

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Egilea / autor: Juanan Lazkano Ajamil - PDF Free Download» *docplayer.es* (Noiz kontsultatua: 2021-06-25).
2. ↑   «La historia de las raquetistas, en Bastero» *El Diario Vasco* 2018-06-09 (Noiz kontsultatua: 2022-10-29).

Kanpo estekak
-------------

* Apostando por ellas. Historia de las raquetistasBideoa
* Raquetistas lehen eta orain(Trailerra)
* Erraketistak emakume aitzindariak pilota munduan Bideoa
* Emakume erraketistak. ErakusketaBideoa
* Aintzina lanbide. Emakume erraketistakBideoa
* Azken erraketistak. Mende hasierako kirolari profesional, Argia, 2017

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107345903

 |

* Wd Datuak: Q107345903
**Adelaida Italiakoa** edo **Adelaida Burgundiakoa** (931 - 999ko abenduaren 16a) Oton I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren bigarren emaztea izan zen. 962. urtean Joan XII.a aita santuak Enperatriz izendatu zuen. X. mendeko Europako emakumerik garrantzitsuenen artean, bere bilobaren erregente izan zen 991tik 995ra bitarte.

Orben jaioa, Burgundia Garaian (gaur egun, Suitza) Rodolfo II.a Burgundiakoaren alaba zen, eta Welfeko etxeko kidea. Bere ama Berta Saubiakoa zen. Hamabost urterekin Lotario II.a Italiakoarekin ezkondu zen, bere aitaren aurkaria Italian. 948an euren alaba Emma Italiakoa jaio zen. Berengario Ivreakoak bere senarra pozoitu zuen, eta nahi izan zue Adelaida bere seme Adalberto Ivreakoarekin ezkontzea. Adelaidak ospa egin zuen, baina atxilotu eta lau hilabete eman zituen preso Comon.

Ihes egitea lortu zuen eta Oton I.ari mezu bat bidaltzea ortu zuen, Ekialdeko Frantziari babesa eskatuz. Pavian aurkitu ziren Oton eta Adelaida eta 951. urtean ezkondu ziren. Joan XII.ak Oton enperadore koroatu zuenean, Adelaida ere koroatu zuen. Alemanian Otonen semea zen Liudolfo Suabiakoak abiarazi zuen matxinada moztu zuten eta Adelaidaren posizioa indartu zen. 966an Italiara espedizioa egin zuten eta, bertan, Joan XIII.a aita santua bere tronoa berreskuratzen lagundu zuten, baita bertatik bota zutenak exekutatu ere. Adelaida Erroman geratu zen sei urtez eta Otonek bere erresuma Italiatik kudeatu zuen. 967n euren seme Oton II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa ko-enperadore izendatu zuten eta Bizantzioko Teofanu Sklerainarekin ezkondu zen 972an, Italiako hegoaldean bi inperioek zuten gatazka konponduz eta ondorengotza ziurtatuz. Adelaida eta bere senarra Alemaniara itzuli ziren eta Oton 973. urtean hil zen.

983n Oton II.a ere hil zen eta Adelaidaren biloba Oton III.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak hartu zuen agintea, baina Adelaidaren errainak agin du zuen, erregente. Teofanu 991an hil zen, eta Adelaidak erregentzia hartu zuen lau urtez, Oton III.a adinez nagusia izan arte. 995an gertatu zen.

Rodolfo III.a Burgundiakoa lehengusua laguntzera zihoala hil zen, Selz Abadian, 999ko abenduaren 16an. Adelaida, oso fededuna, 1000. urtean Kristoren Bigarren Etorrera egongo zela uste zuen. Bizitzan zehar lan handia egin zuen eslaviar herrien kristautzeko. Eliza ortodoxoaren zismaren aurretik Europa Zentralean kultura erlijiosoa eraikitzen jardun zuen. Bere santuaren eguna abenduaren 16a da.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q76802
* Commonscat Multimedia: Adelheid von Burgund

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 263941057
* ISNI: 0000 0003 8195 5230
* BNF: 13607926g (data)
* GND: 118646974
* LCCN: n90679721
* NKC: xx0039778
* NLA: 61540002
* SUDOC: 055325009
* BIBSYS: 8048981
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 010231
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q76802
* Commonscat Multimedia: Adelheid von Burgund
**Paula Etxeberria Martínez** (Ordizia, Gipuzkoa, 1997ko ekainaren 10a) euskal abeslari, aktore eta tiktokerra da. Bere ahizpa Aitana Etxeberriarekin batera *Twin Melody* musika taldeko kidea da.

Biografia
---------

Ordizian jaio zen. 2013ko urtarrilean YouTuben kontu bat ireki zuen bere ahizparekin batera, *Twin Melody* izenekoa, eta bertan biek abestutako zenbait abesti partekatzen hasi ziren. Hor sortu zen gaur egun ezaguna den *Twin Melody* talde musikala.

2014an ETB 1 telebista-kateko *A ze banda!* saio musikalean hartu zuten parte, eta lehenengo edizioko irabazleak izan ziren. Horren ostean, 2015ean, Telecinco kateko beste musika-lehiaketa batean hartu zuten parte, *Caza Stars* deiturikoa, saio hau ere irabazi egin zuten eta Alejandro Sanzen kontzertu bateko telonero gisa jardun zuten.

Aktore lanetan lehen aldiz *Go!azen* telesailean aritu zen. Pixkanaka telebistan zein YouTuben arrakasta handia lortzen hasi ziren, eta 2017an Sony musika ekoizle enpresak fitxatu zituen bikiak. YouTuben 1.82 milloi jarraitzailetik gora dituzte euren kanalean, eta puri purian dauden nazioarteko abeslarien bertsioak egiten dituzte.

Filmografia
-----------

### Telebista

#### Lehiakide bezala

* *A ze banda!* (2014). ETB 1. Irabazlea.
* *Caza Stars* (2015). Telecinco. Irabazlea.

#### Aktore bezala

* *Go!azen 3.0* (2016 - 2017). Haizea Jauregi. (10 atal)
* *Go!azen 4.0* (2017 - 2018). Haizea Jauregi. (13 atal)

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Twin Melody, 'A Ze Banda!' saioko irabazle.* .
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Así son 'Twin Melody', las ganadoras de 'Caza Stars', que telonearán a A. Sanz.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33636984

 |

* Wd Datuak: Q33636984
**Mercedes Corominas** (Espainia, 1886 - Brasil, 1926) Espainiako emakume hegazkinlari eta aeronautikoetatik lehenetariko bat izan zen, Portugalen egindako erakusketengatik ezaguna.

Biografia
---------

Mercedes Corominas Espainian jaio zen 1886an. Zirkoko akrobata gisa prestatu zen eta, XX. mendearen hasieran, Espainiako Circo Calderónen parte hartzen zuen. 1904an Bartzelonan egin zuen bakarrik aire-igoera, eta bakarka globoan igoera bat egin zuen lehen emakume espainiarra izan zen. 1906an aireko akrobaziak egiten hasi zen, globo aerostatiko baten azpian esekitako trapezio batean zintzilik. Lehen erakusketa-seriea, "Aerostatic Ascensions" izenekoa, Portugalen izan zen; horiek arrakasta handia izan zuten eta Corominasek aireko akrobaziak egin zituen Portugalgo zenbait hiritan. Gero Europako beste leku batzuetan akrobaziak egiten jarraitu zuen.1909ko irailaren 12an beste igoera bat egin zuen bakarka, eta Santanderko zezen-plazatik Montgolfier globo batean igo zen, bere izenarekin bataiatuta. Handik gutxira, antzeko igoerak egin zituen Kantabriako herrietan, hala nola Escobedon, Gajanon eta Mogron.

Francisco Pedro Monteiro zirku portugaldarreko artista batekin ezkondu zen 1911n. Urte horretan bertan, Corominasek akrobaziak egin zituen Brasilen. Herrialde horretan zeudela, bikoteak hor bizitzea erabaki zuen eta, azkenik, zirko-konpainia bat osatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Patentes Curiosas - Museo Virtual - Oficina Española de Patentes y Marcas» *historico.oepm.es*.
2. ↑   «A tiros con el globo en Valadares» *La Voz de Galicia* 2011-10-01.
3. ↑   Eventos, Bh. «Notícia: COM MAIS DE 100 ANOS DE TRADIÇÃO NO CIRCO, FAMÍLIA MONTEIRO VIRA TEMA DE VÍDEO» *BH Eventos*.
4. ↑   Bordas, David Lavín.  (2015-08-15). «Preaviación: 1ª Ascensión de una mujer en Santander (1909)» *pioneros*.
5. ↑   «O Paiz (RJ) - 1910 a 1919 - DocReader Web» *memoria.bn.br*.

Kanpo estekak
-------------

* Pioneros de la Aviación Española.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28358075
* Commonscat Multimedia: Mercedes Corominas

---

 |

* Wd Datuak: Q28358075
* Commonscat Multimedia: Mercedes Corominas
**Martin Elizakoetxea** (Azpilkueta, 1679 - Michoacán, Espainia Berriko Erregeorderria, 1756ko azaroaren 19a) nafar elizgizona izan zen. 1736-1745 bitartean Durangoko apezpikua eta 1745-1756 bitartean Michoacángoa izan zen.

Biografia
---------

Baztan bailarako Azpilkueta herrian jaio zen, 1679an. Gurasoak Juan Elizakoetxea eta Katalina Dorre Etxebarria izan zituen. 1698an, 19 urte zituela, Alcaláko unibertsitatean sartu zen. Hiru urteren buruan Arteetako batxiler titulua erdietsi zuen, eta ondoko urtean lizentzia. 1706an eman zioten ikasle laguntza bati esker, teologia ikasi ahal izan zuen; 1711n doktoregoa lortu zuen. Zenbait urtez ordezko irakasle izan ostean, 1714an doktrina tomistaren katedra lortu zuen Arteetako fakultatean.

1716an Espainia Berrira joan zen, Mexikoko Katedraleko kalonje kargua hartzera. 1726an Mexikoko Unibertsitateko kantzelerario izendatu zuten, eta 1729an Katedraleko dean. 1736ko otsailaren 28an Klemente XII.ak Durangoko Elizbarrutiko apezpiku izendatu zuen. Oso apezpiku ibiltaria izan zen: 1737ko garizuma eta 1738ko martxo artean elizbarruti osoa bisitatu zuen, 2.000 legoa baino gehiago ibiliz.

1745ean Michoacángo apezpiku izendatu zuten. Orduan oso auzi luze eta korapilatsua piztu zen Elizakoetxea eta Durangoko Katedraleko kalonjeen artean. Azkenik, 1755ean, arrazoia eman batzitzaion ere, afera hau kolpe latza izan zen azpilkuetarraren eliz karrerarentzat. Michoacángo gotzainaldian ia elizbarruti osoa bisitatu eta parrokia guztietan lehen hezkuntzako eskolak ireki zitezen agindu zuen. Santa Rosa ikastetxeko eliza eta San Pedro apaizgaitegia eraikitzeko dirua eman zuen. 1756ko azaroaren 19an hil zen.

Sorterrira igorri zuen diruaren bitartez, Azpilkuetako San Andres eliza birmoldatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  Luis Miguel GUTIÉRREZ TORRECILLA: Martín de Elizacoechea, un navarro obispo en América (1679-1756) Príncipe de Viana aldizkaria, 202 (1994). Dialnet.unirioja.es
2. ↑  Azpilkuetako San Andres parrokia Baztangoudala.eu

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16518326

 |

* Wd Datuak: Q16518326
**Josep Pascó i Mensa** (Sant Feliu de Llobregat, 1855 - Bartzelona, 1910eko ekainaren 23a) Kataluniako marrazkilari, kartelgile eta dekoratzailea izan zen.

Biografia
---------

1855ean jaio zen, Bartzelona probintziako San Feliú de Llobregat herrian. Hormetako industria-pintore gisa hasi zen, baina pintura artistikoaren alde egin zuen laster. Bartzelonako Lonja Eskolan trebatu zen Simon Gómezekin; Josep Planella eszenografoaren tailerrean ere ikasi zuen.

Denbora batez paisaia-pinturari ekin zion, baina dekoratzaile gisa zituen baldintzek leku bikaina eman zioten liburuen ilustrazioan eta apainduran, gazte-gaztetatik antzerki amateurraren konpainia txikientzako dekoratuak margotuz.

1887an Madrilera joan, Errege Antzokian lan egin zuen. Principe Alfonso antzokia apaintzeko enkargua jaso zuen ere bai. Eszenografia ere egin zuen. 1896an Mexikora joan zen Gran Teatro Nacionaleko dekoratua margotzera, eta penintsulara itzultzean ilustrazioaren alde egin zuen. *Arte y Letras* eta *La Ilustració Catalana* aldizkarien ilustratzailea izan zen ("Brisa" ezizenarekin sinatzen zuen). Baina dekorazioan aritu zen batez ere, adibidez Ramon Casasen Bartzelonako etxean.

Bere lanik originalenetako bat Sitgeseko Cau Ferrat museoaren banderako pintura izan zen. Pergamino-pintore gisa ere lan garrantzitsuak ekoitzi zituen. Bartzelonako Arte eta Industrietako Goi Eskolako irakaslea eta *Hispania* aldizkariko zuzendari artistikoa izan zen. 1910eko ekainaren 22an hil zen, Bartzelonan.

Iruditegia
----------

Hona hemen Josep Pascó i Mensak egindako liburu-azala batzuk:

* Misterios del mar (1891)*Misterios del mar* (1891)
* Al primer vuelo (1891)*Al primer vuelo* (1891)
* La última sonrisa (1891)*La última sonrisa* (1891)
* A los toros (1893)*A los toros* (1893)
* Si yo fuera rico (1896)*Si yo fuera rico* (1896)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mas i Peinado, Ricard: *Els artistes catalans i la publicitat (1888-1929)*. Parsifal Edicions, Bartzelona, 2002. ISBN 84-95554-16-X, plana 12.
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2600865
* Commonscat Multimedia: Josep Pascó i Mensa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95919727
* ISNI: 0000 0000 6974 1617
* ULAN: 500037823
* UB: a1240288
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q2600865
* Commonscat Multimedia: Josep Pascó i Mensa
**Francisco Javier Vidarte Fernández**, **Paco Vidarte** bezala ezaguna, (Sevilla, 1970eko martxoaren 1a - Madril, 2008ko urtarrilaren 29a) filosofoa, idazlea eta LGTBQ eskubideen aldeko aktibista izan zen.

Ibilbidea
---------

Filosofiako lizentziaduna (Lizentziaturako Sari Berezia) Comillasko Unibertsitate Pontifizioan (UPC, Madril), Teoria Psikoanalitikoko masterra Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, eta Filosofiako doktorea (Doktoretzako Sari Berezia) Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionalean (UNED), 1998ko azaroaren 27an, Jacques lanari buruzko lanarekin.

2002tik, Vidarte UNEDko Filosofia Fakultateko Filosofia Departamentuko irakasle titularra zen. Queer teoria, Derrida eta pentsamendu frantses garaikideari buruzko ikastaroak eta mintegiak eman zituen. Gai horiei buruzko 20 liburu eta artikulu baino gehiago idatzi eta itzuli zituen. Nazioarteko txosten, kongresu eta mintegi filosofikoetan parte hartu zuen.

### Ikerketa-eremuak

Jacques Derridaren lanari buruzko hainbat argitalpen idatzi zituen Vidartek. Halaber, LGTB+ taldeetan aktiboki parte hartu zuen, hala nola Radical Gai, eta Espainian queer teoriaren arloko figura aitzindarietako bat izan zen. 
Espainiako gobernu sozialistaren lege-erreformen ondoren, LGTBQ mugimenduaren borrokak ez zela ezkontzeko eskubidearen lorpenarekin amaitzen adierazi zuen. *Etica marica* (2007) , argitaratutako azken liburuan, Espainiako LGTB mugimenduaren zati baten politika asimilazionistei kritika gogorra egin zion, eta, haren ordez, etika bereizlea eta erabat integratzailea defendatu zuen.

2008ko urtarrilaren 29an hil zen Madrilen linfoma baten ondorioz (sistema linfatikoko minbizia).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Paco Vidarte, militante gay
2. 1 2   «Paco Vidarte» *Dialnet*.
3. ↑    *Actividad académica.* .
4. ↑   Véllez-Pellegrini, Laurentino.  (2009). «Francisco J. Vidarte y los orígenes de la teoría Queer en España» *Mientras Tanto* (110/111): 149-171..

Ikus, gainera
-------------

* Kapitalismo arrosa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1442033
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 102707375
* ISNI: 0000 0000 7827 8126
* BNE: XX833434
* BNF: 144022202 (data)
* GND: 139869778
* LCCN: n2002115670
* Tabakalera ID: 90598
* SUDOC: 114520097
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 1063888

 |

* Wd Datuak: Q1442033
**Kensuke Kondo**,  japonieraz 近藤 健介, (Midori-ku - Chiba), (1993ko abuztuaren 9a), beisbolean lehiatzen den kirolari japoniarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen Japoniako taldearekin, AEB eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Kōyō Aoyagi, Suguru Iwazaki, Masato Morishita, Hiromi Itoh, Yoshinobu Yamamoto, Masahiro Tanaka, Yasuaki Yamasaki, Ryoji Kuribayashi, Yūdai Ōno, Kodai Senga, Kaima Taira, Ryutaro Umeno, Takuya Kai, Tetsuto Yamada, Sōsuke Genda, Hideto Asamura, Ryosuke Kikuchi, Hayato Sakamoto, Munetaka Murakami, Kensuke Kondo, Yuki Yanagita, Ryoya Kurihara, Masataka Yoshida eta Seiya Suzuki-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Kensuke Kondo *olympedia.org* **(Ingelesez)**
**Mazlum Doğan** (Seydan, Mazgirt, Dersim probintzia, 1956 - Diyarbakır (Turkia), 1982ko martxoaren 21a) kazetaria, Kurdistango Langileen Alderdiaren kide sortzailea izan zen. Espetxean hil zen, kurduen artean martiria izanik.

Biografia
---------

Uludağ Unibertsitateko Hezkuntza Fakultatean ikasi zuen eta ondoren Ankara Hacetteme Unibertsitateko Ekonomia Sailean ikasi zuen. 1976an ikasketak utzi zituen eta buru belarri ikasle mugimenduetan sartu zen. *Serxwebûn* (Independentzia) PKKren lehen egunkariaren argitaratzailea izan zen.

Atxiloketa
----------

1979an atxilotu zuten erakunde terrorista bat sortu eta liderra izateagatik. Salaketen arabera, Dyarbatır estatu Ospitale bateko kide bati ihes egiten lagundu omen zion eta nortasun agiriak faltsutzeagatik atxilotu zuten.

Heriotza
--------

Doğan kazetari kurduak su eman zion Amedeko espetxeko bere ziegari, Noruz egunez, bere buruaz beste eginez. Noruz egunean (Newroz kurduen artean) urte berria ospatzen dute kurduek eta horretarako suak pizten dituzte. Turkiako estatu kolpe militarraren eta espetxe horretako bizi baldintza negargarrien aurkako protesta izan zen. Presondegi hori ezaguna da torturak praktikatzeagatik, eta preso ugari hil ziren bertan. PKK-ko presoek borrokaldia abiatu zuten giza eskubideen urraketak salatzeko, baina munduak jaramonik egin ez, eta borroka zabaltzeko beste modu bat bilatu nahi izan zuen Doğanek. Egun, kurduen martirien artean oso garrantzitsua da.

Alevis taldekoa zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q614925
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 11483078
* ISNI: 0000 0000 2818 2476
* LCCN: n91046685

 |

* Wd Datuak: Q614925
**Olatz Vázquez Aurrekoetxea** (Sopela, 1994 - *ib.*, 2021eko irailaren 3a) bizkaitar kazetari eta argazkilaria izan zen.

Biografia
---------

17 urte zituela modelo moduan lan egin zuen Mara Sáizentzat. Ikus-entzunezko ekoizlea izan zen eta Vogue aldizkarirako Radio 3rako lan egin zuen.

Madrilen bizi zen Vazquez 2019an, eta haizeak zituen, digestioak ez ziren egokiak, tripako mina zuen... Medikuek ez zioten garrantzirik eman. Madrilen jasotzen ari zen arretarekin «aspertuta», Euskal Herrira etortzea erabaki zuen iazko urtarrilean. Osakidetzara jo zuen, analitika bat egin zioten, eta anemia apur bat zuela. Etxera bueltan, familiako medikuari deitu zion, eta esan zion egoera gaina hartzen ari zitzaiola. Gaixo baimena sinatu zion sendagileak, eta gastroskopia baterako bolantea eman zion. Vazquezek esaten zion bere buruari zeukana ez zela larria.

Iritsi zen izurria, eta Espainiako Gobernuak alarma egoera ezarri zuen martxoaren 14an. Osasun sistema kolapsatzear zegoen, eta Vazquezi deitu zioten jakinarazteko gastroskopia atzeratuko ziotela, ez zelako urgentziazkoa. Martxoaren 20a zen. Sintomak areagotu ziren hurrengo asteetan, eta bi aldiz jo behar izan zuen larrialdietara. Eta iritsi zen ekainaren 9an. Egin zioten proba, eta mediku batek handik ordu batzuetara jakinarazi zion minbizia zuela.

Hogei bat kimioterapia ziklo osatu zituen, baina ez zuten espero zuen emaitza eman. Harekin saiakera esperimental bat egin zuten, joan den ekainean, Vall d'Hebron Bartzelonako ospitalean. Bartzelonako saiakera ez zen ondo atera, eta Euskal Herrira itzuli zen. Bizkaiko osasun zentro batean egon zen hilabete batez, abuztuaren 19an etxera itzuli aurretik.

Urte honetan bere bizi esperientzia kontatu du Vazquezek, bere sormen lanari uko egin gabe. Hain zuzen, "Minbizia" izeneko proiektu bisual bat sortu zuen, eta hori Belgradeko Nazioarteko Argazkilaritza Jaialdian erakutsi zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Quién era Olatz Vázquez, la periodista y fotógrafa que se convirtió en un símbolo de la lucha contra el cáncer» *20 Minutos* 2021-09-03.
2. 1 2 3 4   «Olatz Vazquez hil da, minbiziarekin izandako bizipenak sare sozialen bidez kontatu dituen kazetari eta argazkilaria» *Berria* 2021-09-03 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108395583
* **Identifikadoreak**
* Tabakalera ID: 128715

 |

* Wd Datuak: Q108395583
**Dom Pierre Pérignon** (1638ko abendua/1639ko urtarrila, Sainte-Menehould, Frantziako Erresuma - 1715eko irailaren 14a, Hautvillersko San Petriren abadia) frantziar beneditar fraide bat izan zen. Frantziako Champagne eskualdean jaio zen eta gaur egun oso ospetsua den xanpaina (irakindako ardo aparduna) ekoizteko metodoaren sortzailetzat jo ohi da.

Fraide honen izenarekin gaur egun aski ezaguna den Moët & Chandon etxeko Dom Pérignon xanpaina izendatu zen.

Bizitza
-------

1657an Pierrek 19 urte zituela, Verdun udalerriko Saint-Vanne et Saint-Hydulphe beneditar kongregazioan fraide sartzea erabaki zuen. Ondoren eta 1668. urtean zehar Hautvillers udalerrian dagoen Hautvillersko San Petriren abadiara lekualdatu zen. Bertan hil arteraino bizi eta abadiako sotoaren ardura izan zuen (hain zuzen ere, ardo ekoizpena gorde ohi zen lekua). Bere administrazioaren pean abadiak aurrera egin eta bere ardo ekoizpena bikoiztu egin zuen. Bere ohorez eta bere familiari zioten begirunea zela eta, senideak hiltzean, Dom Pérignondarrak abadeentzat bakarrik gordeta zegoen komentuko lursail batean ehortzi zituzten.

Kondairak
---------

Pierrek, beharbada nahi gabe, *chanpenoise* metodoa sortzean eta sotoan gordeta zegoen botiletako ardoa dastatzean bere ingurukoei deituz honakoa erran omen zuen: Zatozte berehala, izarrak edaten ari naiz eta!, hain zuzen ere, ardoaren irakiteak sortutako burbuilei aipamen eginez.

*Chanpenoise* metodoa
---------------------

Historialariak Dom Pérignon *chanpenoise* metodoaren topatzailea izan ote zen ala ez adosteko ez datoz bat, halere, gehienek Hautvilliers abadian sortu zela eta Pierren eskutik jada usadiozkoa den edari goxo honi hasiera eman zitzaiola ontzat jo ohi dute.

Ikus gainera
------------

* Dom Pérignon (xanpaina)
* Moët & Chandon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q348666
* Commonscat Multimedia: Dom Pérignon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64815883
* ISNI: 0000 0000 3915 880X
* BNF: 124639504 (data)
* GND: 11938356X
* LCCN: nb99083335
* SUDOC: 033820716
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04818/eu\_p\_1357/p1357

 |

* Wd Datuak: Q348666
* Commonscat Multimedia: Dom Pérignon
**Imam Abdulaievitx Khataiev**, errusieraz Имам Абдулаевич Хатаев, (Kulary - Txetxeniako Errepublika, Errusia, 1994ko abuztuaren 31), *Erdiastuna* kategorian aritzen den boxeolari errusiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Loren Alfonso azerbaijandarrarekin partekatua) *Erdiastuna* kategorian, ROCen izenean; Tokion, Arlen López kubatarraren (urrezko domina) eta Benjamin Whittaker britainiarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. Kontuan izan Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Gizonezkoa, *Erdiastuna* kategoria.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Imam Khataiev» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera).* .
3. ↑  "Imam Khataiev TheSports.org. **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21645082

 |

* Wd Datuak: Q21645082