recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Isturitz. Cuadernos de Prehistoria-Arqueología** Eusko Ikaskuntza elkarte zientifikoaren arkeologiari buruzko aldizkari zientifiko bat izan zen. 1982tik 2012ra argitaratu zen.

Eusko Ikaskuntzaren "Saileko Koadernoak" 1982an sortu ziren, sailkako argitalpen gisa, Sail Zientifikoetako ikertzaileek buruturiko ikerketak eta lanak ezagutzera ematearren. Era berean, koaderno horietako batzuek ale monografikoak bildu zituzten, eta horietan jardunaldien aktak, ikerketa bekak eta omenaldiak agertu ohi ziren. 

Lehenengo "Cuadernos de Sección. Antropología-Etnografía. Prehistoria-Arqueología" agerkaria 1982an argitaratu zen. Bigarren aletik seigarreneraino (1984-1996), "Cuadernos de Sección. Prehistoria-Arqueología" (1984-1997) izenburuarekin plazaratu zen. Zortzigarrenetik aurrera (1997), izenburua aldatu zuen: **Isturitz**. Cuadernos de Prehistoria-Arqueología. 2012an aldizkaria, azkena, formatu digitalean argitaratu zen.

Eusko Ikaskuntzak bere web-gunean eskuragarri ditu aldizkariaren ia ale guztiak, lehenengoaren faltan, web-gunearen "argitalpenak" atalean.

Aldizkarien digitalizazioa Foru Aldundiaren laguntzarekin egin zen, aleen PDF artxiboak online jartzeko. Bilaketak errazteko, batetik Indizeak web orrietan testu eta esteka moduan gehituta daude, eta bestetik, aldizkari bakoitzaren PDFaren testua ez da irudi moduan utzi, testu elektroniko moduan baizik

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Isturitz. Cuadernos de Prehistoria-Arqueología - Eusko Ikaskuntza» *www.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-11-27).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Dos nuevas revistas vascas, Isturitz y Vasconia, ya están en la red, gracias a la Biblioteca Digital de Euskomedia» *Euskal kultura* (Noiz kontsultatua: 2023-11-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123565543
* **Identifikadoreak**
* ISSN: 1137-4489

 |

* Wd Datuak: Q123565543
**2004ko** otsailaren 29an **Haitin izandako estatu-kolpearen** ondorioz, zenbait astetako gatazkaren ondoren, Jean-Bertrand Aristide lehendakaria kargutik kendu zuten. Otsailaren 5ean, Haitiko Askapenerako eta Berreraikuntzarako Fronte Nazional Iraultzailea izeneko talde matxinatu batek Haitiko hiri handiena, Gonaïves, kontrolatu zuen. Otsailaren 22rako, matxinatuek Haitiko bigarren hiri handiena, Cap-Haïtien, harrapatu zuten, eta Port-au-Prince hiriburua otsailaren amaieran setiatu zuten. Otsailaren 29ko goizean, Aristidek uko egin zion polemikaren erdian, eta Ameriketako Estatu Batuetako militarrek herrialdetik atera zuten. Erbestera joan zen, lehenengo Afrika Erdiko Errepublikara, Hegoafrikan finkatu baino lehen.

Gero, Aristidek esan zuen Estatu Batuetako indarrek "bahitu" egin zutela, haren kontra estatu-kolpe bat antolatu izana leporatuta, Estatu Batuetako funtzionarioek ukatu egin zuten baieztapen hori. 2022an, Haitiko eta Frantziako dozena bat funtzionariok *New York Timesi* esan zioten Aristideren aurreko konponketa-eskaeren ondorioz Frantzia Aristideren aurkarien ondoan lerratu zela eta Estatu Batuekin lankidetzan aritu zela boteretik kentzeko, baina Estatu Batuek Haitin une horretan zuten enbaxadoreak, James Brendey Foleyk ukatu zuen informazio hori.

Aristide irten ondoren, behin-behineko gobernua jarri zen, Gérard Latortue lehen ministroak eta Boniface Alexandre presidenteak zuzendua.

1. ↑    *Aristide related articles.*  Democracy Now!.
2. ↑   Steve Miller; Joseph Curl.  (2004). «Aristide accuses U.S. of forcing his ouster» *The Washington Times*.
3. ↑   «Embattled Aristide quits Haiti» *BBC News* 29 February 2004.
4. ↑   «Aristide arrives in Central African Republic after fleeing Haiti» *USA Today* 1 March 2004.
5. 1 2    *Aristide says U.S. deposed him in 'coup d'etat'.*  CNN 2 March 2004.
6. ↑   «After Aristide, what?» *The Economist* 4 May 2004.
7. ↑   **(Ingelesez)** Méheut, Constant; Porter, Catherine; Gebrekidan, Selam; Apuzzo, Matt.  (2022-05-20). «Demanding Reparations, and Ending Up in Exile» *The New York Times* ISSN 0362-4331..
8. ↑   **(Ingelesez)** Foley, James.  (2022-05-24). «No, the U.S. did not try to overthrow President Jean-Bertrand Aristide in Haiti» *Miami Herald*.
**James Harrington** (Upton, Northamptonshire, 1611ko urtarrilaren 3a - Westminster, 1677ko irailaren 11) ideologia errepublikar *klasikoarekin* lotutako teorialari politiko ingelesa izan zen. Kontzepzio ordezkari modernoaren aitzindarietako bat da.

Bereziki aitortzen zaio ***Ozeanaren Errepublika*** lanagatik, 1656an argitaratu zen Karlos I.aren exekuzioa eta bere seme Karlos II.aren berrezarkuntzaren artean ireki zen garai ez monarkiko laburrean, eta Oliver Cromwell-i eskainia dago.

Pentsamendu politikoa
---------------------

Bere ideia errepublikazaleak (karguen txandakatzeari, botere-banaketari, ganbera biko kongresuari, etab.), Ingalaterrako Whig alderdian eragina izan zuten eta erabakigarriak izan ziren Ipar Amerikako ingeles kolonien finkapen politikorako XVII. mendean, baita XVIII. mendeko Ipar Amerikako eta Frantziako iraultzetarako ere.

Harringtonentzat gobernu forma ideala errepublika da, Senatu batek eta herri batzar batek osatua. Bere lanak ezaugarri protomarxistak ditu, gobernua gizartearen interesen egituran oinarritutako gainegitura bat dela eta estatuaren arrazoia bien arteko harremana dela baieztatuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q969183
* Commonscat Multimedia: James Harrington

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 59159677
* ISNI: 0000 0001 2280 5828
* BNE: XX964935
* BNF: 12353119d (data)
* GND: 118546112
* LCCN: n50027747
* NDL: 00649723
* NKC: jn20000700673
* NLA: 35656514
* CiNii: DA0147361X
* SNAC: w6cw9rs1
* SUDOC: 032516215
* UB: a1027169
* ICCU: CFIV061115
* Open Library: OL767754A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 1029
* **Ondare historikoa**
* FMIS: LSH/agents/66583

 |

* Wd Datuak: Q969183
* Commonscat Multimedia: James Harrington
**Diana Pey Casado** (Madril, 1922ko martxoaren 8a - Miami, Estatu Batuak, 1988) pianista eta musikagilea izan zen, Espainiako Gerra Zibilaren ondoren erbesteratua. Lehenbizi Txilen bizi izan zen, eta gero Estatu Batuetan.

Biografia
---------

*Winnipeg* itsasontzia, 1939an.
1939ko irailaren 3an iritsi zen Txilera, *Winnipeg* ontzian, Espainiako Gerra Zibileko beste errefuxiatu askorekin batera. Manuela Casado amarekin, Víctor eta Raúl nebekin eta Lorenzo Colli senarrarekin bidaiatu zuen.

Txilen, Vitalicia Irrati Kooperatiban lan egin zuen, pianoa jotzen kantariak laguntzen. Txileko Unibertsitateko Arte Fakultateko Musika Kontserbatorio Nazionalean ikasi zuen, eta dekanorde eta dekano subrogatzailea izatera iritsi zen.

1988an hil zen, 65 urte zituela, Miamin, Estatu Batuetan, Txiletik erbesteratua izan ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Boenke, Heidi.  (1988). *Flute Music by Women Composers: An Annotated Catalog.*  ABC-CLIO.
2. ↑   Bradanovic, Tomás. *Grandes ariqueños: Raúl Pey Casado.* .
3. 1 2 3 4   Gálvez Barraza, Julio. «Por obra y gracia del Winnipeg» *rediris.es*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20906761

 |

* Wd Datuak: Q20906761
**Joakin Madurga Oteiza** (Deikaztelu, Nafarroa, 1938ko urtarrilaren 24a – Logroño, 2017ko ekainaren 9a) nafar apaiz, irakasle eta musikaria, oso ezaguna 1977tik Iruñeko Kontzejuaren Plazatik igarotzen den San Fermin Amienskoa prozesioan abesten den *Jota de San Fermín* abestiaren sortzailea bezala.

Biografia
---------

10 urte zituela Iruñeko apaizgaitegian sartu zen; han ikasi zuen eta apaiza izateko formakuntza jaso zuen. 1961ko abenduaren 21ean ordenak hartu zituen. Erromako Pontificia Studiorum Universitas a Sancto Thoma Aquinate in Urbe unibertsitatean Filosofia ikasi zuen eta, ondoren, Valentziako Unibertsitatean Filosofia eta Letrak ikasketak egin zituen. Bolada bat Arguedasen eman ondoren, 1963tik, bere apaiz bizitza guztia Iruñeko Txantrea auzoko Done Jakue parrokian egon zen. Han, 1975an, Coral de Santiago (Done Jakue Abesbatza) sortu zuen; abesbatza horrekin disko batzuk grabatu zituen, gehienak musika erlijiosoarekin. 1978an elizaren erretore izendatu zuten.
Txantreako urteetan ere, Iruñeko Seminarioan eta Virgen del Camino Lanbide Heziketaren ikastetxean klaseak eman zituen. Erabat inplikatu zen auzoko aktibitateetan eta "Auzotegi" kulturgunea eta Txantreako lehenengo Olentzeroren antolaketan parte hartu zuen. Politikan ere hartu zuen parte.

1985an, bihotzeko arazoak zituela eta, elizako lana utzi behar izan zuen. Orduan, Madrilera bizitzera joan zen, komunitate erlijioso batera. Madrilen bere ikasketekin aurrera jarraitu zuen, bereziki Jesús Romo Raventós irakaslearekin. Azkenik Logroñora joan zen non San Pablo parrokian bosteko bat sortu zuen. Han, 2017ko ekainaren 9an, hil zen.

Abesti ezagunenak
-----------------

* *Jota de San Fermín*
* *Himno de la Chantrea* zortzikoa (1975), auzoaren 25. urtemuga ospatzeko.
* *Dicen que se muere el mar* (1996), Torreviejako Habaneren Nazioarteko Lehiaketan konposizio lehen saria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: *Jota de San Fermín* Youtuben.
* **(Gaztelaniaz)**: Biografia eta diskografia[*Betiko hautsitako esteka*]
* **(Gaztelaniaz)**: Elkarrizketa musikariarekin *Txantrea Auzolan* aldizkarian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30192144
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87488526
* ISNI: 0000000059857229
* BNE: XX1725763
* ICCU: BVEV024257

 |

* Wd Datuak: Q30192144
**José Perula y de la Parra** (Sesma, 1830 – Baños de Mondariz, Coruña, 1881) nafar jeneral karlista izan zen.

Bizitza
-------

José Perula Sesman jaio zen 1830. Karlos errege-nahiaren zalditeriaren kapitaina zen 1855ean, baina atxilo hartu eta Kubara bidali zuten soldadu. 1858an itzuli zen, amnistia bati esker, eta Marokoko gerrara jo zuen urte berean. 1860an, kapitain izendatu zuten San Carlos de la Rápitako altxamenduan, baina matxinada-ahaleginak huts egin zuenean, Corellara joan zen notario.

1868ko Iraultzaren ondoren, Elisabet II.arekin erbesteratu zen, baina Karlos Borboikoaren agindupean jarri zen Parisen. Ez zuen Zornotzako ituna onartu eta, berriro ere, erbesteratu zen, baina Nicolás Ollo brigadierrarekin itzuli zen 1872an. 

Allo, Montejurra, Somorrostro, Calahorra eta Lakarko guduetan parte hartu zuen, eta guztietan garaile atera; ondorioz, jeneral izendatu zuten 1875ean. Urte hartan bertan, Trebiñun eta Miravalles-Orikainen garaitua izan eta gero, dimisioa eman zuen. 1876an, berriz, Mañerun gailendu zitzaien liberalei, baina 1877ko otsailean Frantziara erbesteratu behar izan zuen, hirugarrenez.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11929187
* Commonscat Multimedia: José Pérula

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 114526
* Lur: 04835/eu\_p\_1525/p1525
* GEN: 16663
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q11929187
* Commonscat Multimedia: José Pérula
**Beatriz Arzamendi Zeziaga** (Arrasate, 1961eko urtarrilaren 24a) gipuzkoar musikagilea da.

Arrasate Musical Akademian hasi zituen Musika ikasketak, eta biolina landu zuen bereziki. Ondoren, Donostiako Goi Kontserbatorioan eta Madrilgo Goi Errege Kontserbatorioan jarraitu zituen bere ikasketak. Harmonia, Kontrapuntu eta Konposizioko goi-mailako irakasle titulua eta Abesbatza eta Orkestren Zuzendaritza titulua eskuratu zituen Madrilen. 1985ean, Madrilgo Udaleko Musika Liburutegiko Ganbera Orkestra sortzeko lanean ibili ondoren, bertan dihardu, eta lehendabiziko biolina da. 2006. urtetik aurrera emakume konpositoreen musikaren zabalkunde-proiektuan lanean dihardu.

2021ean SGAE Fundazioak eta AEOSek Beatriz Arzamendi aukeratu zuten estatu mailako orkestren errepertorio sinfoniko garaikidea handitzeko, Nafarroako Orkestra Sinfonikoak egindako proposamenari jarraituz aukeratu zuten eta S*orginen soinua* izenburua jarri zion obra sortu zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑    «Beatriz Arzamendi: "Egun, obra sinfoniko bat sortzea opari bat da" - Arrasate» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-01-24).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254896
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158914700
* ISNI: 0000000105998824
* BNE: XX4977387
* LCCN: no2011135848
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 23877
* Lur: 00535/eu\_a\_5357/a5357

 |

* Wd Datuak: Q12254896
**Bob Edme** argazkilari eta fotokazetari lapurtarra da. Argazkiak argitaratzen ditu Associated Press nazioarteko berri-agentzian baita egunkarietan ere (Euskaldunon Egunkaria, GARA, Berria eta Mediabask).

**Edmek** argazkilaritza profesionalarekin duen harremana duela hiru hamarkada baino gehiago hasi zen. 1985eko apirilean hasi zen, Egin egunkariko erredaktoreburuak erreportaje bat egiteko eskatu zidan GALen garaian, Xabier Galdeano hil zutenean. ‘Egin’ eta Ipar Euskal Herriko kazetariak argazkilari baten bila zebiltzan lan hori egiteko.

Argazkilaritza
--------------

Baionako Museoko hormetan argazki erakusketa antolatu zuen 2017an 1987tik berak kazetari moduan egindako 90 argazkirekin. Hainbat gai azaldu ziren argazkietan: uso-ehiztarien irudiak, euskal preso politikoen aldeko adierazpenak, olatu erraldoia, haur palestinarrak, pilota-partidak, Juan Pablo II aita santua, dantzariak... Horietako batzuk lehenago urte hartan bertn azaldu ziren Euskal Herriko Seaska federazioaren 50.000 kopietan argitaratutako egutegian.

Lehen urteetako argazkiak zuri-beltzezkoak ziren. Argazki batzuk negatiboz eginda zeuden, arrantzaleena bezala, eta gainerakoak argazki digitalak ziren.

Bere esanetan, prentsako argazkilariak ere kazetariak dira, informazioa ematen dute, kalean gertatzen denaren lekuko dira, eta beren inguruan ikusten dutena kontatzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «bob edme "Associated Press" at DuckDuckGo» *duckduckgo.com* (Noiz kontsultatua: 2024-01-24).
2. ↑    Edme, Bob.  (1990-2003). «Bod Edmeren 1100 argazki. Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka. 1990-2003.» *Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka* (Berria.eus) (Noiz kontsultatua: 2024-01-24).
3. ↑   «bob edme site:naiz.eus - Google Bilaketa» *www.google.com* (Noiz kontsultatua: 2024-01-24).
4. ↑   «bob edme site:berria.eus - Google Bilaketa» *www.google.com* (Noiz kontsultatua: 2024-01-24).
5. ↑   «bob edme "mediabask - Google Bilaketa» *www.google.com* (Noiz kontsultatua: 2024-01-24).
6. 1 2 3 4 5   **(Gaztelaniaz)** SA, Baigorri Argitaletxea.  (2017-01-12). «30 años de fotoperiodismo recogidos en la exposición de Bob Edme en el Museo Vasco» *GARA* (Noiz kontsultatua: 2024-01-24).

Kanpo estekak
-------------
**EITB Media, S.A.U.** sozietate anonimo publikoa da, Euskal Autonomia Erkidegoko Gobernuaren mendekoa. Euskal Irrati Telebista (EITB) erakunde publikoarekin batera, Eusko Jaurlaritzako komunikazio talde publikoa osatzen du.

EITB Media S.A.U. Euskal Telebista-Televisión Vasca, S.A. sozietate publikoak Eusko Irratia-Radiodifusión Vasca S.A. Gasteiz Irratia-Radio Vitoria, S.A. eta Eitbnet, S.A. sozietate publikoak bereganatu ondoren sortu zuten, 2020ko uztailaren 14ko 92/2020 Dekretuaren bidez emandako desegitearen ondoren. Izapide burokratikoak urte bereko azaroan amaitu ziren, eta enpresa berrien eskriturak Merkataritza Erregistroan egin zituzten 2020ko urtarrilaren 1era arteko atzeraeraginezko ondorioekin. Egoitza Bilboko Basurtuko Kaputxinoen kalean du, EITBrekin batera, eta lantokiak Donostian, non Miramongo zentroa dagoen, Gasteiz Radio Vitoriaren instalazioetan eta korrespontsalietan, Euskal Herriaren barruan, Iruñean eta Baionan; Espainian Madrilen eta Bartzelonan; Europan Parisen, Bruselan, Londresen eta Berlinen, eta presentzia AEBetan, Latinoamerikan, Asian eta Ekialde Ertainean.

EITB Media Irrati eta Telebista Erakunde Autonomikoen Federazioko (FORTA) kide da, eta federazio horren sortzaileetako bat izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  DECRETO 92/2020, de 14 de julio, de extinción de las sociedades públicas Eusko Irratia-Radiodifusión Vasca, S.A. Gasteiz Irratia-Radio Vitoria, S.A. y Eitbnet, S.A. y de autorización para la modificación de los estatutos sociales de la sociedad pública Euskal Telebista-Televisión Vasca, S.A. **Medio**: Web Gobierno vasco **Fecha de la consulta**: 24 de marzo de 2021

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107171432

 |

* Wd Datuak: Q107171432


| * i
* e
* a
Euskal Irrati Telebista |
| --- |
| Erakundea | Edukiak: EITB Media • Zuzendari Nagusia: Andoni Aldekoa de la Torre • Egoitza nagusia: EITB Bilbo |
| Telebista kateak | ETB 1 [HD/SD] • ETB 2 [HD/SD] • ETB 3 [SD] • ETB 4 [SD] • ETB Basque |
| Irrati kateak | EiTB Musika • Euskadi Irratia‎ • EiTB Euskal Kantak • Gaztea • Radio Euskadi • Radio Vitoria |
| Beste egoitzak | EITB Donostia • EITB Gasteiz • EITB Iruñea • EITB Baiona • EITB Madril |
| Desagertuak | EITB Iurreta • ETB HD • ETB Sat • Canal Vasco • Eusko Irratia |
**Carl Andre** (Quincy, Massachusetts, AEB, 1935eko irailaren 16a -) estatubatuar eskultorea da.

Biografia
---------

Massachusettsen ikasi ondoren, 1954an Europara etorri eta Stonehengeko hondakinak eta neolitoko beste aztarnategi batzuk bisitatu zituen, eta gero bere lanean eragin handia izango zuen antolamendua aurkitu zuen han. 1957an New Yorkera joan zen bizitzera, eta 1959an Frank Stella ezagutu eta urte batzuetan estudio berean lan egin zuten biek. Garai honetan hasi zen, Stellaren koadro minimalisten eraginez, tamaina handiko eskulturak egiten. Egurrez landutako lehen eskultura haiek (*Last Ladder* eta *Pyramid*, 1959), Brancusiren obrak beregan pizten zuen interesa erakusten dute.

Gero Pennsylvaniako tren-konpainian aritu zen lanean lau urtez (1960-1964), eta harrezkero bere eskulturak horizontalean eta modulu multzotu eta errepikatuetan oinarriturik antolatu zituen. Pixkanaka, bertikaltasuna utzi eta Andreren eskulturak leku-eskultura bilakatu ziren, non erabilitako materialak (altzairua, kobrea, egurra, adreiluak) sistematikoki antolatzen baitira lurrean.

1964an handik gutxira *minimalismo* izenaz ezagutuko zen joerako egileen talde-erakusketa batzuetan parte hartu zuen, eta 1965ean bere bakarkako lehen erakusketa egin zuen New Yorken. 1966an adreilu erregogorrez egindako *Lever* eskultura erakutsi zuen New Yorkeko *Primary Structures* erakusketan. Erakusketa hau erabakigarria izan zen Andreren lana onartu eta talde minimalistaren barruan sailkatzeko. Geroago Haga (1968), Kassel (1968) eta Bernako (1969) erakusketetan ere parte hartu zuen.

Eskulturaz gain, Andrek ere poesia idatzi zuen, hitzekin irudiak egiten zituen, gramatika-ordenari jaramonik egin gabe.

1988. urtean, Andre bere emaztea (Ana Mendieta) hiltzeagatik epaitua eta absolbitua izan zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Carl Andreren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Carl Andre*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q315348
* Commonscat Multimedia: Carl Andre

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 100954627
* ISNI: 0000000121455571
* BNE: XX939346
* BNF: 12064953q (data)
* CANTIC: a12188323
* GND: 118830686
* LCCN: nr90000138
* NKC: ola2002145034
* NLA: 35006825
* Tabakalera ID: 80693
* CiNii: DA0602409X
* SNAC: w6st7z5q
* SUDOC: 028911687
* ULAN: 500011651
* BIBSYS: 90219555
* UB: a1368349
* Open Library: OL264384A
* RKD: 1677
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00329/eu\_a\_3291/a3291
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q315348
* Commonscat Multimedia: Carl Andre
Beste Nobel Sariak ez bezala, **Ekonomiako Nobel Saria** ez da Alfred Nobelen borondaterari jarraiki eman beharreko sarietako bat. 1969 urtean eman zen lehenengo aldiz. Hala ere, gainontzeko Nobelen sari bera du, zortzi milioi suediar koroa, eta besteekin batera ematen dute.

2021-2030
---------

2023 Claudia Goldin
2022 Ben Bernanke, Douglas Diamond eta Philip Dybvig
2021 Joshua Angrist, David Card eta Guido Imbens

2011-2020
---------

2020 Paul Milgrom eta Robert B. Wilson
2019 Abhijit Banerjee, Esther Duflo eta Michael Kremer
2018 William Nordhaus eta Paul Romer
2017 Richard Thaler
2016 Oliver Hart eta Bengt Holmström
2015 Angus Deaton
2014 Jean Tirole
2013 Eugene F. Fama, Lars Peter Hansen eta Robert J. Shiller
2012 Alvin E. Roth eta Lloyd S. Shapley
2011 Christopher A. Sims eta Thomas J. Sargent

2000-2010
---------

2010 Peter Diamond, Dale Mortensen eta Christopher Pissarides
2009 Elinor Ostrom (sari hau irabazi duen lehenbiziko emakumea) eta Oliver E. Williamson
2008 Paul Krugman
2007 Leonid Hurwicz, Eric S. Maskin, Roger B. Myerson
2006 Edmund Phelps
2005 Robert Aumann, Thomas Schelling
2004 Finn E. Kydland, Edward C. Prescott
2003 Robert F. Engle, Clive W. J. Granger
2002 Daniel Kahneman, Vernon Smith
2001 George Akerlof, Michael Spence, Joseph Stiglitz
2000 James Heckman, Daniel McFadden

1990-1999
---------

1999 Robert Mundell
1998 Amartya Sen
1997 Robert C. Merton, Myron Scholes
1996 James Mirrlees, William Vickrey
1995 Robert Lucas
1994 Reinhard Selten, John Nash, John Harsanyi
1993 Robert Fogel, Douglas North
1992 Gary Becker
1991 Ronald Coase
1990 Harry Markowitz, Merton Miller, William Sharpe

1980-1989
---------

1989 Trygve Haavelmo
1988 Maurice Allais
1987 Robert Solow
1986 James M. Buchanan
1985 Franco Modigliani
1984 Richard Stone
1983 Gerard Debreu
1982 George Stigler
1981 James Tobin
1980 Lawrence Klein

1969-1979
---------

1979 Theodore Schultz, Arthur Lewis
1978 Herbert Simon
1977 Bertil Ohlin, James Meade
1976 Milton Friedman
1975 Leonid Kantorovich, Tjalling Koopmans
1974 Gunnar Myrdal, Friedrich Hayek
1973 Wassily Leontief
1972 John Hicks, Kenneth Arrow
1971 Simon Kuznets
1970 Paul Samuelson
1969 Jan Tinbergen, Ragnar Frisch

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Angus Deatonek jaso du Ekonomiako Nobel saria» *Berria* 2015-10-12.
2. ↑   «Ekonomiako Nobel saria, Jean Tiroleri» *Berria* 2014-10-13.
3. ↑   «Famak, Hansenek eta Shillerrek jaso dute Ekonomiako Nobel saria» *Berria* 2013-10-14.
4. ↑   «Alvin E. Roth eta Lloyd S. Shapley amerikarrek irabazi dute Ekonomiaren Nobel saria» *Berria* 2012-10-15.

Ikus, gainera
-------------

* Nobel saria

Kanpo estekak
-------------

* Saridunen orri ofizial

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47170
* Commonscat Multimedia: Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q47170
* Commonscat Multimedia: Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel
*Leucoagaricus bresadolae*

Sinonimoak: *Lepiota haematosperma*, *Leucoagaricus haematosperma*, *Leucoagaricus americanus, Lepiota bresadolae*, *Lepiota badhmii*

Batzuek jangarritzat jotzen dute, baina ez da gomendagarria, toxikazio gastrointestinala eragiteko arriskua baitauka.

Deskribapena
------------

Forma, kolore eta testura ezberdinak izan dezake, baina ezaugarri komuna oinaren goiko aldean duen mintzezko eraztuna da, kanpotik arre kolorekoa eta barrutik zuria.

**Kapela:** 12 (20) cm arteko diametrokoa, hasieran hemisferikoa edo kono zapalaren formakoa eta ondoren laua, titi arrexka handi batekin. Karpoforo heterogeneoa, oinetik bereizteko modukoa. Kapelaren azala lehorra eta leuna, arre argi kolorekoa, ezkata zentrokideetan pitzatu egiten da haztean (ertzerantz tarte handiagoarekin).

**Orriak:** Libreak, sabeldunak, zuri-krema kolorekoak gaztetan, gero horixkak laranja kolorekoak edo marroi-more kolorekoak zahartzean.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Garaia, 10 eta 15 cm bitartekoa, bihurria edo kurbatua, gainazal fibrilosoa, sustrai antzeko bat du, kapelaren kolorekoa (zuritik arre ilunera). Eraztunarekin.

**Haragia:** Zuria, ebakitzean arre kolorekoa edo marroi-more kolorekoa bihurtzen da. Usaina ez du desatsegina eta zaporea garratz samarra. Espora-jalkina zuri-krema kolorekoa.

**Etimologia:** *Leucoagaricus* terminoa grekotik dator, zuria, argia, esan nahi duen "leukós" hitzetik eta "agaricus" hitzetik. Perretxiko zuri bat.

Jangarritasuna
--------------

Jangarria, baina arriskutsua.

### Nahasketa arriskua

*Leucoagaricus badhamii* delakoarekin nahas daiteke, honek marruskadurarekin gorri distiratsu kolorea hartzen du lehenik eta 1-2 minuturen ondoren marroia. Desberdintasun mikroskopikoak ere baditu *Makrolepiota rhacodes* espezieak bezala.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Espezie urria da, baina agertzen denean oso nabarmena. Larre belartsuetan, ongarritutako eta ureztatutako baso soilguneetan eta zelaietan. Zerrauts piloetan ere bai, zerrategietan, zabortegietan edo sasietan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 288 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Caroline Celestia Ingalls Swanzey**, ezagunagoa **Carrie Ingalls** izenez (Montgomery County, Kansas, AEB, 1946ko ekainaren 2a) Caroline eta Charles Ingallsen hirugarren alaba izan zen. 

Laura Ingalls idazle eta erreportari nabarmenaren ahizpa txikia zen, zeinek *Little House on the Prairie (Landako etxe txikia)* liburu autobiografikoan bere familiaren bizitza kontatu zuen. 1935ean argitaratu zen lehen liburua, Garth Williamsek ilustratua

1970eko hamarkadan ospea izan zuen *Little House on the Prairie (Landako etxe txikia)* telesailak. Carrie Ingalls familiako hirugarren alaba zen.

Biografia
---------

Carrie Ingalls Swanzey txikia, mehea eta hauskorra zela esaten zuten, eta, Lauraren liburuen arabera, Ingalls familiako kide gehienek bezala, bizimodu gogorra bizi izan zuen, 1880-1881eko negu gogorraren ondorioz. Carrie Ingalls ez zegoen beti gaixorik, baina ez zuen inoiz osasun fisiko sendorik izan bere bizitzan. Hainbat tokitara joan zen helduaroan, klima erosoago baten bila, hala nola, Colorado eta Wyoming.

Charles Ingalls familiaren Dakotako lehen etxea
De Smet eskola, De Smet-eko lehen eskola 

  

1912an, David N. Swanzey alargunarekin ezkondu zen. Amaorde bihurtu zen Swanzeyren bi seme-alabentzat: Mary eta Harold. Harold izan zen aitari Rushmore mendia tailatzen lagundu zuen langileetako bat, eta bere izena monumentuaren azpiko granitozko hormetan aurki daiteke. Geroago, auto-istripu batean hil zen Keystonen, Hego Dakotan, 1938ko apirilaren 9an. David ere hil zen 1938an.

Grace ahizparen laguntzarekin, Swanzeyk Mary ahizpa itsua zaindu zuen, ama 1924an hil ondoren.

Grace eta Laura bezala, Swanzeyk ere diabetesa izan zuen, eta Keystoneren (Hego Dakota) gaixotasun horren ondorioz hil zen, 1946ko ekainaren 2an, 75 urte zituela. De Smet hilerrian lurperatu zuten.

Komunikabideetan
----------------

Carrie telebista eta zinema egokitzapenetan aktore hauek interpretatu zuten:

* Fikzioan Lindsay Greenbush eta Sidney Greenbush bikiak interpretatu zuten, *Little House on the Prairie (Landako etxe txikia)* telesailean eta haren zinema-ondorioetan
* Haley McCormick, *Beyond the Prairie: The True Story of Laura Ingalls Wilder*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Pechan, Bev.  (3 July 1991). «Laura Ingalls' younger sister lived in Keystone» *Rapid City Journal* (Rapid City, SD).
2. ↑  Txantiloi:Cite magazine
3. 1 2   Pechan, Bev.  (3 July 1991). «Laura Ingalls' younger sister lived in Keystone» *Rapid City Journal* (Rapid City, SD).
4. 1 2   «Three killed, three injured in Hills accidents» *The Rapid City Daily Journal* (Rapid City, SD) 17 April 1939.
5. 1 2   Pechan, Bev.  (3 July 1991). «Laura Ingalls' younger sister lived in Keystone» *Rapid City Journal*.
6. ↑   **(Ingelesez)** «Swanzey funeral at 2 P.M. DST» *Rapid City Journal* 5 June 1946.
7. ↑   **(Ingelesez)** «Memories of Ingalls family live on through Laura Ingalls Wilder pageant» *Rapid City Journal* 4 July 1976.

Kanpo estekak
-------------

* Carrie Ingalls-en orria
* Ingalls familiari buruz (Sarah S. Uthoff)
**Mary Amelia Ingalls**, ezagunagoa **Mary Ingalls** izenez (Pepin, Wisconsin, AEB, 1865eko urtarrilaren 10a – Keystone, Hego Dakota, AEB,1928ko urriaren 20a) estatubatuar idazlea izan zen.

1970eko ospea izan zuen *Little House on the Prairie (Landako etxe txikia)* telesaileko Ingells familiako alaba nagusia zen.

Biografia
---------

Gurasoak Caroline Ingalls (Caroline Lake Quiner irakaslea eta autobiografialaria) eta Charles Ingalls izan ziren. Bost seme-alabetako nagusiena zen. Neba-ahizpak Mary, Laura, Freddie, Carrie eta Grace izan ziren.

Laura Ingalls idazle eta erreportari nabarmena izan zen. *Little House on the Prairie (Landako etxe txikia)* liburu autobiografikoan bere familiaren bizitza kontatu zuen. 1935ean argitaratu zen lehen liburua, Garth Williamsek ilustratua

  

Ikusmena galdu

14 urte zituela, Mary Ingallsek gaixotasun bat izan zuen —ustez, eskarlatina—, eta ikusmena galdu zuen. Pediatrics aldizkarian argitaratu zen 2013ko azterketa baten arabera, Maryren itsutasunaren arrazoia benetan meningoentzefalitisa izan zen, kazetaritza-txostenetako ebidentzietan, eskola-erregistro garrantzitsuetan eta itsutasunari eta gaixotasun infekziosoei buruzko datu epidemiologikoetan oinarrituta. 1881 eta 1889 bitartean, Mary *Iowa Braille and Sight Saving School*en izan zen, Vintonen (Iowa). 

Erregistro historikoek ez dute asko esaten tarte horretako urte batean zergatik ez zen eskolara joan Mary, baina ikasketak amaitu eta 1889an graduatu zen. De Smetera (Hego Dakota), etxera itzuli zen, eta gurasoekin bizi izan zen hil arte. Maryk familiari diru sarrerak izaten lagundu zion zaldien eulien aurkako maskarak eginez. Gurasoak hil ondoren, Grace ahizparekin bizi izan zen, eta, ondoren, beste ahizparekin, Carrierekin. Inoiz ez zen ezkondu. 1928ko urriaren 20an hil zen, 63 urte zituela, pneumonia baten ondorioz. De Smet hilerrian lurperatuta dago.

Fikzioan
--------

1970eko hamarkadako telesailean, Melissa Sue Anderson aktoreak interpretatu zuen Mary Ingalls. Bizitza errealean ez bezala, telebistako Mary Ingalls, itsuen eskola batean irakasle jardun zuen, eta Adam Kendall lankidearekin ezkondu zen, Linwood Boomer aktoreak interpretatuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Dell’Antonia, Kj.  (1359954070). «Scarlet Fever Probably Didn't Blind Mary Ingalls» *Motherlode Blog*.
2. ↑   «What Really Caused Mary Ingalls to Go Blind?» *www.aap.org*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Los Ingalls*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q433524
* Commonscat Multimedia: The Ingalls

---

 |

* Wd Datuak: Q433524
* Commonscat Multimedia: The Ingalls

[[Kategoria:1865} jaiotzak]][[Kategoria:1928} heriotzak]]
**Arousa uhartea** (galizieraz: *A Illa de Arousa*) izen bereko itsasadarrean dagoen uhartea da, Rias Baixas eta A Illa de Arousa udalerrian.

Etimologia
----------

E. Bascuasen arabera, Arousa jatorri paleoeuroparreko hidronimo bat da, *\*er-* 'mugitu' sustrai indoeuroparretik eratorria. Toponimo hori 899an "Insulam Arauza" gisa idatzi zuten.

Geografia
---------

7 kilometro karratuko azalera du, gutxi gorabehera, eta biztanleak istmo estu batean eta inguruetan bizi dira. Istmoak penintsula txiki bat lotzen du, udalerriko punturik garaiena (69 m) eta uhartearen gainerakoa elkartzen dituena. 1985ean inauguratu zuten bi kilometroko zubi baten bidez Iberiar penintsularekin lotzen da. 36 kilometro inguruko kostaldea du, eta horietatik 11 hondartzakoak dira, maskorrez eta hondar fin eta zuriz egindako hondartza batekin. Udalerriaren zati dira beste irlatxo batzuk, hala nola Areosoko uhartetxoa.

Turismoa
--------

Kostaldeko bere 36 kilometroei eta hondartzei esker, Europar Batasunak erreserba natural izendatu zuen uhartea. Bere paisaia eta hondartzak direla eta, uhartea Galiziako helmuga turistiko nagusietako bat da, Sanxenxo eta O Salnés eskualdeko beste udalerri batzuekin batera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  mapcarta
2. ↑  OpenStreetMap
3. ↑  Mondonedoferrol.org[*Betiko hautsitako esteka*] 540 eta 541 orr. "La Hidronimia de Galicia: tres estratos .."
4. ↑  Guiapueblos.es

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16530160
* Commonscat Multimedia: A Illa de Arousa

---

 |

* Wd Datuak: Q16530160
* Commonscat Multimedia: A Illa de Arousa
Kobie aldizkaria Bizkaiko aldizkari zientifikoa da. 1969an sortu zen, Bizkaiko Foru Aldundiak babestuta eta finantzatuta, Bizkaiko Espeleologia Taldearen buletin gisa. Ildo editorial berri bat ireki zen horrela, Nestor de Goikoetxea y Gandiagaren zuzendaritzapean, Geomorfologiarekin, Hidrologiarekin, Historiaurrearekin edo Arkeologiarekin zerikusia zuten gaien hedapena sustatzen zuena. Helburu horri begira jarraitu zen lanean 1984ra arte, urtean zenbaki bat argitaratuz, harik eta erabaki zen arte, aldizkariari egindako harrera ona ikusirik, argitalpena bi sailetan banatzea: Paleoantropologia (1985etik orain arte) eta Natura Zientziak (1985etik 1995era bitartean), eta beste bi sail berri eranstea: Arte Ederrak (1983tik 2001era bitartean) eta Antropologia Kulturala (1987tik orain arte); hori guztia Ernesto Nolte y Arambururen zuzendaritzapean. Egoera horrek 2009ra arte iraun zuen, eta orduan Bizkaiko Foru Aldundia Kobie aldizkariaren jabe egin zen. Aldundiko Kultura Ondarearen Zerbitzuak kudeatzen du zuzenean aldizkaria.

Kobie aldizkariaren etapa berri bat hasi da 2010etik aurrera; hobetu egin dira denboraren buruan zaharkituta geratu diren alderdiak, eta edukien kontsulta bizkortu duten berritasunak erantsi dira. Ildo horretatik, 2013ko ediziotik aurrera, irakurleek Kobie aldizkariaren sail eta monografia guztiak eskura dituzte aldizkariaren web gunean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ariztondo Akarregi, Josune. «Ondare Kulturala - Kobie - Bizkaia.Eus» *www.bizkaia.eus* (Bizkaiko Foru Aldundia) (Noiz kontsultatua: 2024-01-24).

Kanpo estekak
-------------

Kobie aldizkariaren web-gunea Bizkaiko Foru Aldundia
**Basmatxien matxinada** (errusieraz: Басмачество, translit.: *Basmachestvo*, uzbekerako "Basmatxi" hitzatik eratorria, "gaizkileak") Errusiar Inperioaren eta Sobietar Batasunaren aurka Erdialdeko Asian piztutako matxinada izan zen, Islamean oinarrituta.

Mugimenduaren sustraiak 1916ko erreklutamenduaren aurkako biolentzian zeuden, Errusiako Inperioa Lehen Mundu Gerran soldadutzarako musulmanak deitzen hasi zenean lehertu zena. 1917ko Urriko Iraultzaren ondorengo hilabeteetan, boltxebikeek boterea hartu zuten Errusiako Inperioko leku askotan eta Errusiako Gerra Zibila hasi zen. Turkestango mugimendu politiko musulmanak gobernu autonomo bat osatzen saiatu ziren Kokand hirian, Fergana ibarrean. Boltxebikeek eraso bat egin zioten Kokandi 1918ko otsailean, eta 25.000 pertsona inguru hil zituzten bertan. Sarraskiak basmatxien laguntza piztu zuen, gerrilla-gerra eta gerra konbentzionala abiatu zutenak, eta Ferganako eta Turkestango eremu zabalak kontrolatu zituzten. Taldeko buruzagi garrantzitsuenak Enver Pasha eta, geroago, Ibrahim Bek izan ziren.

Mugimenduaren egoera 1920ko hamarkadaren hasieran oso aldakorra izan zen, baina 1923an Armada Gorriaren kanpaina zabalek kalte handiak eragin zizkieten basmatxiei. Armada Gorriaren kanpaina handien eta jarduera ekonomiko eta islamiarren inguruko kontzesioen ondoren, 1920ko hamarkadaren erdialdean, behera egin zuten basmatxien gaitasun militarrak eta herritarren babesak. Errusiaren nagusitasunaren eta sobietarren lidergoaren aurkako erresistentzia, neurri txikiagoan, berriro abiatu zen, Bigarren Mundu Gerraren aurreko garaiko kolektibizazio-kanpainei erantzunez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Parenti, Christian.  (2011-06-28). *Tropic of Chaos: Climate Change and the New Geography of Violence.*  PublicAffairs ISBN 978-1-56858-662-5. (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).
2. ↑   Olcott, Martha B..  (1981). «The Basmachi or Freemen's Revolt in Turkestan 1918-24» *Soviet Studies* 33 (3): 352–369. ISSN 0038-5859. (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q255352
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q255352
**Jean-Marc Orgogozo** (Donibane Lohizune (Lapurdi), 1949 - Bordele, 2022ko otsailaren 9a) medikuntza nuklearrean, neuropsikologian eta psikiatrian lizentziatua, Jean-Marc Orgogozo mundu osoan aintzatetsia izan zen garunaren zahartze normal eta patologikoan, trazuetan eta neuroendekapenezko gaixotasunen inguruan egindako lanagatik. 2004 eta 2010 bitartean, Akitaniako eskualdeko kontseilari izan zen goi-mailako hezkuntza, ikerketa eta berrikuntza arduraduna.

Biografia
---------

Donibane Lohizunen jaio eta gaztetan heldu zen Itsasura, non bere aitak medikuntza lantzen zuen. Orgogozo irakasleak Baionako René-Cassin institutuan ikasi zuen. Bordeleko Unibertsitate Ospitaleko Neurologia saileko buru eta neurozientzia klinikoko zentroko buru izan zen, 1982 eta 2015 artean. Bordelen kokatua, mediku emeritu honek Ikerketa eta Garapen Teknologikorako Eskualdeko Aholku Kontseiluko presidente kargua ere izan zuen. Neurocampus proiektuaren zuzendari izan zen, 2011tik 2014ra. Akitaniako eskualdeko kontseilari izan zen goi-mailako hezkuntza, ikerketa eta berrikuntzaren arduraduna, 2004 eta 2010 artean.

Haren hileta-elizkizunak Biarritzen egin ziren.

Garrantzia
----------

Jean-Marc Orgogozo garunaren zahartzeari, trazuei eta neuroendekapenezko gaixotasunei buruz egindako lanagatik ezaguna izan zen mundu osoan. Jean-Marc Orgogozok Alzheimerraren arrisku-faktoreen gaia ere landu du, nutrizio-faktoreen inguruan bereziki. Orgogozo irakaslea ere ezaguna da ardoaren kontsumo moderatuak adinekoen seniltasun arriskua erdira murrizten duela frogatu zuelako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Ohar nekrologikoa Mediabasken webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110906116

 |

* Wd Datuak: Q110906116
**Reyes Azkoitia** (Martirieta, Azkoitia, Gipuzkoa, 1952ko urtarrilaren 5a) pilotari gipuzkoarra da.

Azkoitiako Martirieta auzoko Urteaga baserrian jaio zen. Martirietako pilotalekuan eman zituen lehen pilotakadak Azkoitiak. Umetan pilotan hasi, gero ezkondu berritan berriro pilotari heldu eta semeari segika Bergarako Pilota Eskolako entrenatzaile hasi zen.

Banaka ezezik, Jaione alabarekin batera bikote modura jokatu izan du baita ere.

2018ko ekainaren 9an Bergarako Pilota Eskolako omenaldia jaso zuen.

Bergarako pilotalekuan jokatzen den txapelketa bati Reyes Azkoitia izena eman zitzaion bere omenez.

2020an, Euskal Telebistako Plazandreak telebista saioan parte hartu zuen, emakumezko pilotarien entrenatzaile bezala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Pelota: Reyes Azkoitia, adelante en la Emakume Master Cup a los 66 años» *Mundo Deportivo* 2019-01-28 (Noiz kontsultatua: 2020-07-21).
2. ↑    «Reyes Azkoitia omenduko dute Pelotai Eunean -» *Maxixatzen.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-07-21).
3. ↑    «Reyes Azkoitia sariaren finalak - Bergara - 2019-12-30» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-07-21).
4. ↑   *www.noticiasdenavarra.com* (Noiz kontsultatua: 2020-07-21).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97584422

 |

* Wd Datuak: Q97584422
*Leucoagaricus barssii*

Sinonimoak: *Leucoagaricus macrorhizus*, *Leucocoprinus macrorhizus*

Jangarritzat har daiteke, baina ez du balio gastronomikorik urria delako.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 5 eta 8 cm bitarteko kapela, konikotik ganbilera eta modu irregularrean lautua; ertz kurbatua litsekin edo dekurbatua (gorantz kurbatua). Kapelaren azala, lehorra, marroi-gris koloreko ezkata ugariz estalia (ilunagoa erdiko diskoan) gaztetan esferaerdiko formarekin.

**Orriak:** Libreak estu, lamelulekin, zuria krema zikin kolorerako joerarekin, ertz librea, krema kolorekoa.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 6 eta 8 cm bitarteko garaierakoa, kapelatik bereiz daitekeena, sendoa, fistulosoa, lehorra, leuna, zilindriko-fusiformea, pixka bat meheagoa goian, barrubetea hutsuneekin, lurpean sartzen den sustraia, marroi bihurtzen den zuria. Errezel partzial zuria, fibriloso-mintzezkoa. Eraztun zuria, agerikoa, iraunkorra, mintzezkoa.

**Haragia:** Lodia, zuria, kapelaren azalpean gris kolorekoa. Usain eta zapore fungikoa, atsegina. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Leucoagaricus* terminoa grekotik dator, zuria, argia, esan nahi duen "leukós" hitzetik eta "agaricus" hitzetik. Perretxiko zuri bat.

Jangarritasuna
--------------

Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua

*Leucoagaricus leucothites* delakoarekin nahas daiteke, honek kapela ez du fistuloso-iletsua, ez da hain sendoa, oina ez da egoten ondo errotuta, ureztatutako lurretan hazten da, ez lehorretan eta hareatsuetan. *Agaricus xanthoderma* toxikoarekin ere bai, honek orriak, marroi-beltz kolorekoak izaten ditu helduaroan, horitu egiten da eta fenol usaina jariatzen du zanpatzean.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaren amaieran eta udazkeneko euriteen ondoren. Eremu belartsuetan, lur hareatsuetan, bide ertzetan, landare baratzeetan. Aleppo pinuen azpian. Bakartia edo talde txikietan,

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 288 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). *Catalogo micológico.*  Banco de setas.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia..
**FK Rabotnički** (mazedonieraz ФК Работнички, izen osoa *Fudbalski klub Rabotnički Skopje*) Ipar Mazedoniako Errepublikako futbol talde onenetakoa da, Skopje hirikoa. Ipar Mazedoniako 4 liga eta 3 kopa irabazi ditu.

Historia
--------

1937an sortu zen eta historikoki trenbideko langileen futbol taldea izan da. Jugoslaviaren garaian Mazedoniako liga gehien irabazi zituen taldea izan zen, kontutan hartu behar da Skopjeko beste taldea FK Vardar Jugoslaviako ligetan ari zela.

Mazedoniako txapelketak abiatu zirenean ez zen puntako taldea baina 2005ean liga irabaztearekin batera aro on bati hasiera eman zion eta 2008 artean beste bi liga eta bi kopa eskuratu zituen.

2013 eta 2015 artean Liga bat eta bi Kopa eskuratu zituen.

Palmaresa
---------

### Mazedonian: 7

* Ipar Mazedoniako liga (4): 2005, 2006, 2008, 2014
* Ipar Mazedoniako kopa (4): 2008, 2009, 2014, 2015

Kanpo estekak
-------------

* **(Mazedonieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208574
* Commonscat Multimedia: FK Rabotnički

---

 |

* Wd Datuak: Q208574
* Commonscat Multimedia: FK Rabotnički
*Limacella glioderma*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikoa, gero pixka bat kanpai-itxurakoa, geruza likatsuarekin, marroi-gorrixka kolorekoa edo haragi-laranja zurbiltzeko joerarekin, ertza apur bat ildaskatua, batzuetan errezel zuriaren hondarrak izaten ditu.

**Orriak:** Zabalak, borobildu-itsatsiak, zurbilak edo horixkak.

**Hanka:** 4 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,4 eta 0,9 cm bitarteko diametrokoa, zuria edo haragi koloreko ñabardurekin, eraztun leunaren goitik arrosa kolorekoa, flokoso ezkatatsua azpitik. Eraztun iletsua tentea, galkorra, jiratzea ia ezin da hauteman.

**Haragia:** Zurbila, zapore gozokoa, irinaren usain handiarekin.

**Etimologia:** *Limacella* terminoa "limax" hitzaren txikigarria da, eta barraskilo, bare, esan nahi du: karpoforoaren itsaskortasunagatik da. Glioderma epitetoa grekotik dator, itsasgarri esan nahi duen "glya" hitzetik eta azal esan nahi duen "derma" hitzetik. Geruza likatsuagatik.

Jangarritasuna
--------------

Jan daiteke.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Uda aurreratuan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan, urriagoa koniferoetan, taldekoia, ilaretan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 294 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (Ediciones Omega, S. A. Barcelona). *1987.*  Guia de los hongos de Europa, 55 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Asturnatura 2023.