recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Akemenestar Inperioko satrapien mapa
**Eber-Nari** edo **Ebir-Nari** (akaderaz: 𒆳𒂊𒄵𒀀𒇉, *Eber-Nāri [KUR.e.bir.ID₂]*), **Abar-Nahara** (arameraz: עבר-נהרה) edo **'Ābēr Nahrā** (asirieraz) mendebaldeko Asiako antzinako eskualdea eta Akemenestar Inperioko satrapia izan zen, gutxi gorabehera Mediterraneoko sortaldearekin bat zetorrena. Bere izenak «ibaitik haratago» esan nahi du, «ibaiaren beste aldetik», akadieraz zein arameeraz, hau da, ikuspegi babiloniko eta persiarretik Eufrates ibaiaren mendebaldean dagoen eremua.

Toponimoa, Asarhaddon k.a. VII. mendeko asiriar erregearen idazkun batean agertzen da. K.a. 535. urtean, Ziro Handia persiar erregeak, antzinako Neobabiloniar Inperioko lurralde konkistatuak, satrapia bakar batean bildu zituen, «Babilonia eta Eber-Nari» izenekoan. Satrapa Babilonia hirian bizi zen, gobernadoreordeak Eber-Nari administratzeaz arduratzen ziren bitartean (hauen artean, Tattenai nabarmentzen da, Biblian eta Babiloniako dokumentu kuneiformeetan aipatzen zuten funtzionarioa). Antolaketa hau k.a. 485 arte aldatu gabe egon zen (Xerxes I.aren erregealdia), baina k.a. 450 urtearen inguruan satrapia bitan banatu zen: Babilonia eta Eber-Nari.

Herodotok emandako zerrendan agertzen den bosgarren zerga-barrutia Eber-Narirekin bat dator. Honek Siria, Fenizia, Palestina eta Zipre hartzen zituen (satrapian ere sartuta zegoena). Herodotok ez zituen bere zerrendan sartu qedaritarekin identifikatutako tribu arabiarrak, zergak ordaintzen ez zituztenak baina intsentsuarekin "opari" gisa laguntzen zutenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Tuell eta 1991, 51
2. 1 2 3  Dandamaev, 1994
3. ↑  Olmstead, 1944
4. ↑  Stolper, 1989
5. ↑  Dumbrell, 1971
6. ↑  Tuell, 1991

Bibliografia
------------

* Dandamaev, M (1994): "Eber-Nari", E. Yarshater (ed.) *Encyclopaedia Iranica* vol. 7.
* Drumbrell, WJ (1971): "The Tell el-Maskuta Bowls and the 'Kingdom' of Qedar in the Persian Period", *BASOR* 203, pp. 33-44.
* Olmstead, AT (1944): "Tettenai, Governor of Across the River", *JNES* 3 n. 1, p. 46.
* Stolper, MW (1989): "The Governor of Babylon and Across-the-River in 486 B.C.", *JNES* 48 n. 4, pp. 283-305.
* Tuell (1991): "The Southern and Eastern Borders of Abar-Nahara", *BASOR* n. 234, pp. 51-57.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q957854

 |

* Wd Datuak: Q957854


| * i
* e
* a
Akemenestar Inperioko satraperriak(Behistungo, Persepolisko, Naqsh-e Rostamgo, Susako eta Daivako idazkunen arabera) |
| --- |
| Akaufaka • Arabia • Arakosia • Aria • Armenia • Asiria • Babilonia • Baktria • Dahae • Drangiana • I. egiptoar satraperria / II. egiptoar satraperria • Eber-Nari • Elam • Gandhara • Gedrosia • Hindush • Hirkania • Jonia • Kapadozia • Karia • Korasmia • Kuadia • Libia • Mazun • Media • Partia • Persia • Saka • Sardis • Satagidia • Skudra • Sogdiana • Yehud | Akemenestar Inperioaren hedapen handiena |
*Rickenella fibula*

Sinonimoa: *Mycena fibula*

Ez da erabiltzen sukaldean haragi gutxi duelako (kapela nanoa, oin liraina)

Deskribapena
------------

**Kapela:** Oso txikia (1mm-tik beherakoa), lehenengo erdiesferikoa eta ondoren lau-ganbiletik deprimitu-unbilikatura. Ertza soberakinekin, inkurbatua, batzuetan izurtua, pixka bat koskaduna eta ildaskatua gardentasunagatik. Azal leuna, matea, pixka bat zetaduna, erradialki ildaskatua, laranja kolore ilunekoa eta zertxobait horixka ertzerantz.

**Orriak**: Okertuak, nahiko lodiak, oso dekurrenteak, zuritik kremara doan kolorekoak. 

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Oso luzea eta liraina, zilindrikoa, batzuetan kurbatua, leuna, zertxobait pruinaduna, laranja kolorekoa.

**Haragia:** Hutsala, laranja kolorekoa. Usain nabarmenik gabea eta zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Rickenella* terminoa Adalbert Ricken (1851-1921) mikologo alemanari eskainia dago. Fibula epitetoa latinetik dator, eta hau esan nahi du: hanka luzeko onddo gisa eta kapela gisa.

Jangarritasuna
--------------

Ez du sukaldaritzarako balio.

### Nahasketa arriskua

*Mycena acicula* delakoarekin nahas daiteke, baina honen orriak ez dira dekurrenteak, eta adar eta hosto hiletan hazten da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberri eta udazken euritsuetan. Gune oso heze eta freskoetako goroldioetan. Lurzoru buztintsuetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 129 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 415 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
4. ↑   Calvo Pérez Javi.  (2006). *El mundo de las setas.*  Asociacion Micológica Fungipedia, Es or..
**Urrezko Horda** (mongolieraz: Алтан Орд, *Altan Ord*; tatareraz: Altın Urda; errusieraz: Золотая Орда, translit.: *Zolotaya Orda*) 1240ko hamarkadan osatutako khanerria izan zen, Mongolen Inperioaren mendebaldean, egungo Errusia, Ukraina, Moldavia, Kazakhstan eta Kaukasian.

Urrezko Horda errusiarrek XVI. mendetik aurrera erabilitako esapidea da. Arabiarrek eta pertsiarrek *Ulus Juchi* edo *Kipchakeko Khanerri* deitzen zioten.

Historia
--------

Genghis Khan hildakoan mongolen inperioa lau semeren artean banandu zen. Mendebaldean mongolek okupatutako lurrak, egungo Errusia eta Kazakhstan, seme zaharrenek jaso zituzten: Horda Urdinaren buru bihurtuko zen Batuk, eta Horda Zuriaren buru bilakatuko zen Ordak.

Batuk, Subedei jeneral bikaina lagun, mendebalderago konkistatzeari ekin zion. Baxkirak eta Volgako Bulgariarrak azpiratu zituen 1236an. Hortik, egungo Ukrainako hegoaldeko estepak bereganatu zituen, kumandarrak mendebaldera joanaraziz. Gero iparralderantz jo zuen, eta 1240an Kiev arpilatu eta suntsitu zuen. Hiru urtez Batuk errusiar printzerri nagusiak konkistatu zituen.

Ondoren, kumanoen migrazioa aitzakia zuela, are mendebalderago egin zuen. Polonia eta Hungaria arpilatu zituen, Legnikako eta Muhiko borroketan. Nolanahi ere, 1241ean, Ögedei Khan Handia hil zen Mongolian. Vienako setiotik itzuli behar izan zuen Batuk ondorengotzari buruzko eztabaidetan parte hartzeko, Pest suntsitu eta Bulgaria menperatu ondoren. Batuk Sarai hirian kokatu zuen Urrezko Hordaren hiriburua, Volga ibaiaren behealdean, khazarren Atil hiriburutik hurbil.

Möngke Khan hil ondoren (1259), Kublai Khan eta Ariq Bökeren arteko gatazkak mongolen inperioaren batasunari amaiera ekarri zion. Berehala, 1262an, Berke Khan buru zuen Urrezko Horda eta Hulagu Khan buru zuen Ilkhanerriaren arteko borroka piztu zen. Ondoren, Urrezko Horda estatu independente bilakatu zen.

Une gorenean Urrezko Hordak europar Errusiaren gehiena hartzen zuen barne, Karpatoetatik Uraletaraino, eta ekialderantz Siberiaren zati handi bat ere. Hegoaldean Itsaso Beltza, Kaukaso eta Ilkhanerriarekin zuen muga. XV. mendean khanerri txikiagotan (garrantzitsuenak Krimea, Astrakhan eta Kazan) zatitu zen. 1502an Krimeako Khanerriak Urrezko Hordaren azken hondarrak suntsitu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2008-05-30). *154. araua: Europako eskualde historiko-politiko nagusiak.* .
2. 1 2  Golden Horde Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc. 2012. Web. 2012ko ekainak 7

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q79965
* Commonscat Multimedia: Golden Horde / Q79965

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146778791
* GND: 4093721-5
* LCCN: n2003032748
* NKC: ge211216
* SUDOC: 027842940
* AAT: 300021794
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q79965
* Commonscat Multimedia: Golden Horde / Q79965
*Stropharia inuncta*

Sinonimoa: *Agaricus inunctus*

Deskribapena
------------

**Kapela:** Garatutako aleetan 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, hasieran ganbil-kanpai itxurakoa, laster erabat ganbila eta bukaeran laua, erdiko eremua nabarmenduta mantenduz eta titi kamuts batekin. Kapelaren azala glutinosoa garai euritsuetan, biskositate apur bat mantenduz urik gabe ere, batez ere grisaxka kolorekoa, baina lila edo more koloreko ñabardurekin, erdialdeko titi ingurua gainerakoa baino okre antzeko kolore ilunagokoa, erraz bereiz daiteke haragitik. Estaldura glutinosoaren ondorioz soberakinekin dagoen itxurako ertz erregularra.

**Orriak:** Adnatuak, ez estuegi eta ez zabalegi, zabal samarrak, eta luzera ezberdinekoak, hasieran nahiko kolore argiarekin, zurixkak edo krema kolorekoak, baina denborarekin kolore ilunagoak hartzen dituzte espora-jalkinagatik, marroi kolorekoa edo erabat arrea, ertza argiagoa izaten dute, zurixka.

**Hanka:** Zilindrikoa eta luzanga, kapelaren diametroa bikoiztu dezake, kolore argikoa, ia zuria, gutxi apaindua, betea, denborarekin barnehutsa, beheko herenean bihurgunetsurako joerarekin, Gehienetan, goiko herenean ageriko eraztun batekin, baina normalean eraztunaren eremua soilik geratzen da.

**Haragia:** Mehea, zurixka, ez oso trinkoa, frutaren usain atseginarekin eta zapore gozoarekin.

**Etimologia:** *Stropharia* terminoa, neskatoek bularra estutzeko erabiltzen zuten "strofilo" hitzetik dator, onddo hauen eraztunagatik edo eraztunaren arrastoengatik.

Jangarritasuna
--------------

Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua

Berezitasunak kontuan hartuta, beste edozeinekin nahastea zaila da. *Stropharia* *albonitens* delakoak nolabaiteko antza izan dezake bere kapelaren azal glutinosoagatik, baina erraz bereizten da tonu more faltagatik.

Sasoia eta lekua
----------------

Larre goroldiotsuetan. Oso urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 250 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Calvo Pérez Javi.  (2006). *El mundo de las setas.*  Asociacion Micológica Fungipedia.
**Dzungaria** (mongolieraz: Зүүнгарын нутаг; txinera tradizionalez: 準噶爾; txinera sinplifikatuz: 准噶尔; pinyinez: *Zhǔngá'ěr*; uigurreraz: جوڭغار‎, *Junghariyä*; errusieraz: Джунгария, translit.:  *Dzhungariya*) edo **Beijiang** (txinera tradizionalez: 北疆; pinyinez: *Běijiāng*; hitzez hitz: «Iparraldeko Xinjiang») Txinako lurraldea eta ordoki zabala da, Tian Shan mendien eta Altai mendialdearen artean dagoena.

Mendebaldeko muturrean Dzungariako Atea (Chun-ka-erk-men) zabaltzen da, Erdialdeko Asiako mendi hesiak uzten duen sarrera bakarra, hain zuzen. Hango biztanleria mongoliarrek, turkiarrek eta txinatarrek osatzen dute, musulmanak batzuk eta budistak besteak.

Historia
--------

XVII. mendean, dzungariar talde mongolek Dzungariako khanerria erreinu burujabea sortu zuten, baina txinatarrek suntsitu zuten 1759an.

Ekonomia
--------

Ekonomia-jarduera nagusiak nekazaritza eta artzaintza dira.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q284027
* Commonscat Multimedia: Zungharia / Q284027

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ge138882
* **Lekuak**
* TGN: 6001821

 |

* Wd Datuak: Q284027
* Commonscat Multimedia: Zungharia / Q284027
***Josefen tunika*** (gaztelaniaz: *La túnica de José*) Diego Velázquez Sevillako margolariaren lana da. El Escorial monasteriokoko Sakristia Nagusiaren museoan gordetzen da, Madrilgo El Escorial herrian. Artistaren beraren ekimenez margotu zuen, eta 1634 arte mantendu zuen bere esku. Garai hartan, Koroari saldu zion, *Vulkanoren sutegia* eta beste egileen lan batzuekin batera, Buen Retiroko jauregi berria apaintzeko.

Deskribapena
------------

Irudietako bi gizon, bata bizkarra emanda eta bestea bularra agerian, bere anatomia, bere muskulatura biluzteko joera erakusten digu artistak, *Bakoren garaipena* edo *Vulcanoren sutegia* bezalako lanetan bezala. Pixkanaka-pixkanaka, Velazquezen obretan lekua hartzen joango da italiarren eragin hau; Michelangelori erreferentzia egitea saihestezina da.

Anaia guztiak ez dira agertzen, bost bakarrik.

Olio mihise gaineko teknika erabili zuen. Tamainua: 223 x 250 zm.

Historia
--------

Margolana Velazquezek 1629-1631 urteen artean Italiara egin zuen lehen bidaia egin ondoren margotuta izango zen. Artistaren beraren ekimenez margotu zuen, eta 1634 arte mantendu zuen bere esku. Urte hartan, Koroari eman zion.

Badirudi Velazquezek argi-iluna alde batera utzi zuela eta argi orokor batek gertakaria gertatzen den gela inbaditzen duela. Era berean, koloreek (urdina, laranja, horia) Veneziako artisten eragin handia zuten, bai errege-bilduman zeuden koadroena, bai Velazquezek Italiako penintsulara egindako bidaian izan zituenena, Venezian eta Erroman geldialdiak egin baitzituen.

Gaia
----

Itun Zaharreko gai bat da, Jakoben semeak aitaren aurrean agertzen direnean bere seme kuttuna, Josef, otso batzuen erasoaren ondorioz hil dela esateko. Josefen anaiek, bere anaiak etengabe izaten zituen ametsez apur bat nekaturik, paretik kentzeko, merkatari egiptoar batzuei saltzea erabaki zuten. Haien bertsioa zuritzeko, froga gisa, Josefen arropak erakutsi zizkioten aitari, lehentxeago bildots baten odolez zikindu zituztenak.

Jakob, albistea jasotzen duen unean bertan dago margolanean jasota; horregatik, dagoen aulkitik altxatzeko keinua egiten du, besoak altxatuz, harridura keinuz bere seme kuttunaren heriotzaren berri izatean. Velazquezek koadroan sartutako txakurrak, agian gezurraz konturatuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Patrimonio Nacional webguneko fitxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2273901
* Commonscat Multimedia: La túnica de José (Velázquez) / Q2273901

---

 |

* Wd Datuak: Q2273901
* Commonscat Multimedia: La túnica de José (Velázquez) / Q2273901
Mojak Henriette Browneren margolan batean.
**Moja** edo **lekaimea** aszetismoa praktikatzen duen emakumea da, gehienetan beste moja batzuekin batera, monakotzaren arauen arabera. Era berean bizi diren gizonei monje deritze. Pertsona hauek kristautasun, budismo eta beste erlijio batzuetan aurki daitezke. Mojak apaizak izan daitezke ala ez, horretarako botoak egiten ala ez dutenaren eta erlijio taldearen arabera.

Ordenak
-------

Eliza Katolikoan hurrengo ordenak daude, besteak beste, euretako asko tradizionalki hezkuntzan ibili izan eta ibiltzen direnak. Ordena batzuk izen bera hartzen dute gizon zein emakumeentzat:

* Agustindarrak
* Beneditarrak
* Eskolapioak
* Gurtzaileak
* Frantziskotarrak
* Hirukoiztarrak
* Jesusen Alabak
* Jesusen Urtsulinak
* Karmeldarrak
* Karitatearen Ahizpak
* Klaretarrak
* Mariaren Konpainia
* Mesedetakoak
* Pasiotarrak
* Salletarrak
* Txiroen Ahizpak

Ikus, gainera
-------------

* Monakotza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191808
* Commonscat Multimedia: Nuns / Q191808

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 123160478 (data)
* GND: 4075434-0
* LCCN: sh85093287
* NKC: ph128281
* NARA: 10664820
* AAT: 300025770
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D065831

 |

* Wd Datuak: Q191808
* Commonscat Multimedia: Nuns / Q191808
**Khanka** edo **Xingkai** (errusieraz о́зеро Ха́нка;txinera tradizionalaz: 兴凯湖; pinyinez: *Xīngkǎi Hú*) Ekialdeko Asiako aintzira da, Txinako ipar-ekialdean dagoen Heilongjiang probintzia eta Errusiako Primorieko krai artean kokatuta. Aintzirak 4.190km² azalera du, honetatik 3.030 km² Errusian eta 1.160 km² Txinan. Eskualdea ekologikoki oso leku interesgarria da eta herrialde bietan Natura Erreserba izendatu dute.

Bere arroa 16.890 km² da, honetatik %97a Errusian. 23 ibai baino gehiagok (8 Txinan eta 15 Errusian) dute bere ahoa lakuan, baina hustubidea bakarra da: Song'acha ibaia (Ussuri ibaiaren bidez Amur ibaiaren sisteman parte hartzen duena).

Urteko tenperaturarik altuena 21,2 °C da eta txikiena −19,2 °C.

Neolitoan, inguruko eskualdean Bohai kultura garatu zen. Honek nuzhen eta mantxu herrien sorrera zen.

Ikus, gainera
-------------

* Asiako geografia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Europako toponimia fisikoa.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q201843
* Commonscat Multimedia: Lake Khanka / Q201843

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4303593-0
* LCCN: sh2016001658
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1125603

 |

* Wd Datuak: Q201843
* Commonscat Multimedia: Lake Khanka / Q201843
**Jeanne Roques** (Paris, 1889ko otsailaren 23a - 1957ko abenduaren 11), artistikoki **Musidora** izenez ezaguna, aktore, zuzendari, idazle, ekoizle eta zuzendari frantsesa izan zen.

Irma Vep pertsonaia gorpuzten *Les Vampires* filmean (1915) egindako lanagatik egin zen ezaguna.

Jeanneren aita Jacques Roque sozialismoaren teorialaria eta konpositore izan zen, eta Adèle Porchez ama (1855-1928), margolari eta lider feminista. Gurasoek literaturarekiko zaletasunean hezi zuten Jeanne. Margotzea, idaztea eta eskultura zizelkatzea ere gustatzen zitzaion, baina, batez ere, ikuskizunen mundua. Théophile Gautier irakurrita, *Fortunio* laneko heroinaren izen artistikoa aukeratu zuen beretzat, Musidora. 

1910ean, Aristide Bruant-en La *loupiotte* antzezlanean aritu zen, eta, bi urte geroago, Bataclan antzokian Ça grise kabaretean aritu zuen, Coletterekin batera.

Bere karrera zinematografikoa 1913an hasi zen, baina benetako bultzahda Louis Feuillade zuzendariak *La* *Revue Galante* kabaretean ikusi zuelarik antzezten Folies-Bergèren. Orduan eman zion aukera, 1915ean hasita, Irma Vep-en papera eginean *Les Vampires* film labur mutuen sorta. 

  

1916an, berriro hasi zen lanean Luis Feuilladerekin, *Judex* mutuen sortan. 

Zuzendari gisa hasi zenean, Coletteren eleberrien egokitzapen zinematografikoak egin zituen.

Jeanne Roques 1921ean iritsi zen Espainiara, non 1926 arte bizi izan zen. Julio Romero de Torres margolari kordobarra ezagutu du, eta margolan bat baino gehiago egin zuen modelo gisa. Romero de Torresen lagunartean, Antonio Cañero burtzikaria ezagutu zuen, Codobako aberats bat, etamaitaleak izan ziren.

Hiru film egin zituen Espainian tarte horretan, eta hiruetan gidoilari, zuzendari, ekoizle eta aktore protafonista izan zen: *Une aventure de Musadora en Espagne*, *Soleil* et ombre (1922) eta *La tierra de los toros* (1924). 

Clément Marot medikuarekin ezkondu ondoren, 1927an, zinematik alde egin eta, batetik, antzerkira dedikati zem 1952 arte, eta bestetik idazle bilakatu zen:

Bi eleberri argitaratu zituen, *Arabella* *et Arlequin (*1928), eta *Paroxysmes* (1934), abesti ugariren idazle izan zen, eta poema liburu bat ere argitaratu zuen, *Auréoles* (1940). 1944tik aurrera, Cinémathèque françaisen lan egin zuen.

Musidora 1957ko abenduaren 11n hil zen Parisen.

André Breton, Louis Aragon eta mugimendu surrealistako gainerako kideek biziki miresten zuten Louis Feuillade eta *Les Vampires* film sorta, eta ondorioz Musidora musatzat ere hartu zuten. Aragon eta Bretonek 1929an antzerki-lan bat idatzi zuten, *Le Trésor des Jésuites* aktoreari omenaldia zena, non pertsonaia guztiek Musidoreren anagramak ziren izenak baitzituzten (Mad Souri, Doramusi, etab.). 

Musikariaren irudia garrantzitsua izan zen femme fatale eta *vamp* arketipoaren eraikuntzan, ukitu feminista boteretzaile batekin beriere.1973an, emakume zinemagileen Musidora taldea sortu zen, hark inspiratuta. 




1. ↑    *Las mujeres y Julio Romero de Torres: Jeanne Roques "La Musidora".*  Artencordoba.com.
2. ↑   Arantzazu Ruiz, Paula.  (2019-07-26). «Todas las vidas de Musidora» *Cinemanía*.
3. ↑   «Musidora: bien plus qu’une vamp» *Telerama* 2013-11-16.
**Josiah Wedgwood** (Burslem, Ingalaterra, 1730eko uztailaren 12a – Etruria, Ingalaterra, 1795eko urtarrilaren 3a) eltzegile eta diseinatzaile ingeles ospetsua izan zen XVIII. mendean

Biografia
---------

XVII. mendetik zeramika egiten ari zen familia batean jaio zen, 12 anai-arrebetatik gazteena zen. Bere aita hil zenean, 1739an, familiaren fabrikan hasi zen lanean eta bost urteko ikastaldiaren ondoren Josiasek Thomas Whieldon eltzegile ospetsu batekin elkartzea erabaki zuen. 1754 inguruan bere zeramika-esperimentuak egiten hasi zen eta horien artean zegoen beira berdearen formula.

1759an Ivy House Works-en lantegi propio bat sortu zuen, eta bertan itxura berri samarreko zeramika-mota bat egiten hasi zen, luxuzko beira distiratsu batekin. Honek Charlotte erreginaren arreta erakarri zuen, hark enkargatu baitzituen material horren kolore txigortuko te- eta kafe-jokoak. 1765ean Josiasek materialari *erreginaren zeramika* bezala izendatzeko baimena jaso zuen.

Eskaria handitu zenez, Wedgwood-ek bere enpresa eraikin handiago batera eramatea erabaki zuen: Burslemeko Brick House Works-en. Bertan ekoizteko metodoak eta merkatu komertziala hobetzen hasi zen. Bere zeramikarekin ere gehiago esperimentatzen hasi zen, oxidoak erabiliz harri bitxiak imitatzeko. 1768an Thomas Bentley Liverpooleko merkatariarekin bat egin zuen bere koloretako zeramika neoklasiko berria merkaturatzeko.

1769an Etruriako (Staffordshire) fabrika sortu zuen; moldeen laguntzaz zeramikazko piezak fabrikatzeko lurrun-makina instalatu zuen lehen fabrika. 1774an bere *Jasper ware* kameu piezak aurkeztu zituen. George Stubbs edo John Flaxman bezalako artistek pieza hauetarako ereduak diseinatu zituzten.

XXI. mendean, Wedgwood anaien fabrikak mahai-tresnak eta dekorazio-objektuak fabrikatzen jarraitu zuen.

Charles Darwinen amaren aldeko aitona eta Emma Wedgwood emaztearen aitaren aldeko aitona zen.

Erreferentziak
--------------

* Charlotte Fiell; Peter Fiell (2006). El diseño industrial de la A a la Z. Taschen. ISBN 3-8228-5055-1.
* Biografía de Josiah Wedgwood[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

* Wedgwood zeramikak
* Wedgwood museoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q319331
* Commonscat Multimedia: Josiah Wedgwood / Q319331

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 17248967
* ISNI: 0000000108746147
* BNF: 12086078g (data)
* GND: 119248212
* LCCN: n50022707
* NDL: 00650028
* NKC: xx0091489
* NLA: 35596367
* CiNii: DA03917951
* SNAC: w6b573qz
* SUDOC: 032072872
* ULAN: 500062605
* Open Library: OL1975688A
* RKD: 289894
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Museo del Prado: b489b3b3-01e1-4345-8c3f-f740084e5e27
* **Ondare historikoa**
* FMIS: LSH/agents/31041

 |

* Wd Datuak: Q319331
* Commonscat Multimedia: Josiah Wedgwood / Q319331
Aurtzaka taldeko dantzariak, Igartzako zubian (Beasain) dantzan, atzean Dolarea dutela.
**Aurtzaka** euskal dantza talde bat da, Beasaingoa (Gipuzkoa), 1979an sortua, aurretik urte askoan lanean aritutako Goierri eta Salleko Adiskideak taldeak elkartzearen ondorioz. **Aurtzakak**, tradiziozko euskal dantzen bilduma zabala ezagutu eta mantentzeaz gain, Goierri eskualdeko dantza-tradizioa jasotzen eta lantzen dihardu nagusiki. Gaur egun, 170 haur eta gaztetxok eta 60 helduk osatzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mikel SARRIEGI ETXEZARRETA: «Aurtzaka dantza taldea», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.

Kanpo estekak
-------------

* Aurtzakaren webgunea.
* Aurtzakako dantzariak, Goierriko dantzak egiten, Nafarroaren Egunean (Baigorri, 2012-04-29): paseoa, Sanjoan zortzikoa, brokel-makilena, lau aldeetako zortzikoa, makil haundiena. *Youtube*. 6 minutu eta 31 segundoko bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16516388

 |

* Wd Datuak: Q16516388
Esklabistetaik ihes doan gizon beltz armatu baten grabatua
Ameriketan esklabistetatik ihes egin zuten Afrikar eta afrikarren ondorengoei **zimarroi** edo **beltz zimarroi** esan zitzaien. Oro har, taldeetan bizi ziren, leku ezkutuetan palenque edo quilombo deituriko herrixketan. Kuban *jíbaro* hitza erabili zuten egoera bera adierazteko. 

Enkomiendetatik ihes egin zuten indigenek ez zuten izen hori hartu.

Memoria eta erresistentzia
--------------------------

Zimarroiek Afrikan zituzten ohiturak mantentzeko ahalegina egin zuten, nortasuna nolabait mantenduz. Granada Berrian zein beste lurraldeetan emakumeek ilea txirikorda bihurrietan biltzen jarraitu zuten, baina Karibean erabilera berri bat eman zioten. Izan ere, mapak osatu zituzten haien ilea baliatuz:

> Hala, etxaldetik urruntzeko aukera zutenean, erliebeari erreparatzen zioten, errekei, landarediari, edozein motatako mugarriri… eta, ikusitakoa eta ibilitakoa gogoan hartuta, elementu horiek txirikordetan marrazten zizkieten elkarri.
> 
>

Zigorrak
--------

Ihes egin ondoren harrapatzen zituzten esklabizaturiko beltzek zigor desberdinak jasotzen zituzten, besteak beste, hanka bat moztu egiten zieten. Horrez gain, emakumeei bularrak moztu ohi zizkieten, baita gizonak kastratu ere.

Zimarroi ezagunak
-----------------

* Ganga Zumba
* Francisco de Arobe
* Bayano
* Benkos Biohó
* Felipillo

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Askatasuna txirikordatan» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2023-10-25).
2. ↑   P, María Cristina Navarrete.  (2003). «Los palenques. Reductos libertarios en la sociedad colonial, siglos XVI y XVII» *Memoria y Sociedad* 7 (14) ISSN 2248-6992..

Bibliografia
------------

* Zeuske, Michael. «The Cimarrón in the Archives: A Re-Reading of Miguel Barnet's Biography of Esteban Montejo» en: *New West Indian Guide/Nieuwe West-Indische Gids*, vol. 71, no. 3 & 4 (1997), pp. 265-279.
* Zeuske, Michael. «El "Cimarrón" y las consecuencias de la guerra del 95. Un repaso de la biografía de Esteban Montejo» en: *Revista de Indias*, vol. LVIII, enero-abril de 1998, núm. 212, pp. 65-84.
* Zeuske, Michael. «Novedades de Esteban Montejo» en: *Revista de Indias*, vol. LIX, mayo-agosto de 1999, núm. 216, pp. 521-525.
* Mann, Charles C. y Hecht, Susanna. «Donde los esclavos reinaban» *National Geographic en español*. 3012, abril. pp. 70-77.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Beltz zimarroi*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q445485
* Commonscat Multimedia: Maroons / Q445485

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85081396

 |

* Wd Datuak: Q445485
* Commonscat Multimedia: Maroons / Q445485
**Franziska Becker** Mannheim hirian, 1949ko uztailaren 10ean jaiotako alemaniar komikigilea da, umore eta satira generoak jorratzen dituena. Ilustratzaile, margolari eta idazlea ere bada.

Bizitza
-------

Aita medikua eta ama etxeko andre zirela, txikitatik pintura gogoko zuen. Besteak beste, Wilhelm Busch poeta eta karikaturista alemaniarra, Carl Barks komikigile amerikarra, Walter Trier britaniarra, Olaf Gulbransson, Jeanne Mammen alemaniar margolaria edo George Grosz margolari eta karikaturistaren lanak gogoko zituen. Osasun teknikari gisa ikasketak egin zituen baina 1972tik 1976ra bitartean Karlsruheko Arte Akademian ikasketak egin zituen, besteak beste, Markus Lüpertzekin.

1977 urtean EMMA bihilabetekari feministaren sorreran lan egin zuen. Bertan argitaratutako tira komikoek ezaguna bilakatu zuten. Ondoren, tirada handiago zuten Titanic, Stern edo Kölner Stadt-Anzeiger agerkarietan hasi zen argitaratzen bere lanak. Bere lanarik ezagunena da **Feminax y Walkyrax**, Asterix eta Obelixen parodia..

Ordurako engaiatua zegoen mugimendu feministarekin non Alice Schwarzer ezagutzen zuen, EMMA aldizkariko erredaktore burua.
1985ean Kolonian bizitzera eta lan egitera joan zen. Egun Kolonia eta Filadelfiaren artean bizi da.

Lanak
-----

Komikiez gain, marrazki bizidunak, liburuen ilustrazioak eta margolanak egin ditu, orokorrean umorezko begirada satirikoaz eginak.

* Hallo, Moppi!‏‎: Postkartenbuch‏ ‎

‎\* Männer‏ ‎

* Hin und her‏
* Rheinsagen‏
* Führungshandbuch für Ärztinnen‏ : Gesunde Führung in der Medizin‏ ‎
* Männer und andere Katastrophen‏ ‎
* New York, New York‏ ‎: e. Reisetagebuch‏
* Feminax & Walkürax‏ ‎
* Ich will ein Baby‏ : Kinderwunsch und Fruchtbarkeit
* Zu kurz! ... dafür aber als Erster fertig!‏ ‎

‎\* Weiber‏

* Coole Zeiten‏ : Cartoons‏ ‎
* Tierisch‏
* Dieœ 68er in Cartoons‏ ‎
* Dieœ Achtundsechziger‏ ‏
* Power!‏ ‎
* Letzte Warnung

Sariak
------

* 1986 : "Wilhelm Busch" saria alemanierazko komikigilerik onenari
* 2012 : "Göttinger Elch" saria bere obra osoari aitortza
* 2013 : "Wilhelm Busch" umorezko saria jaso duen lehenbiziko andrea izan zen

Kanpo loturak
-------------

* Webgune ofiziala

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Horren azala ikusgai dago Komikien datu-basean datu-basean; kontsulta data 2019-06-30

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110209
* Commonscat Multimedia: Franziska Becker / Q110209

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 23011589
* ISNI: 0000000108789673
* GND: 121969142
* LCCN: n83181171
* SUDOC: 074339354
* RKD: 217106

 |

* Wd Datuak: Q110209
* Commonscat Multimedia: Franziska Becker / Q110209
**Ibai Lorak Dantza Taldea** Zallako (Bizkaia) euskal dantzetako taldea da, 1965ean sortua. Adin askotako jendeak osatzen du taldea, bai gazteak bai nagusiak, eta Enkarterriko herrietako jaietan dantzatu ohi dute.

Gaur egun, taldea 160 lagunek osatzen dute, eta herriko jende asko ibilia da taldean.

Urtean zehar, Ibai Lorak Dantza Taldeak ekitaldi askotan parte hartzen du, antolatzen nahiz laguntzen.

* Olentzero Egunean
* Ihauterietan
* Euskal Erromeria eta Bazkari Herrikoia
* Korrika egunean
* Bizkaiko Dantzari Egunean
* Arangurengo jaietan
* Otxarango jaietan
* Karmengo jaietan
* Zallako jaietan
* Elkartasun alardea
* Ezkontzetan

1991n (10. edizioa) eta 2015ean, (34. edizioa) Ibai Lorak Dantza Taldeak, Zallako Udalak eta Bizkaiko Dantzarien Biltzarrak Bizkaiko Dantzari eguna antolatu zuten Zallako herrian. Bizkaiko talde gehienak Zallara hurbildu ziren dantzatzera, 76 talde guztira.

2004ko abenduaren 22an Zallako antzokia martxan jarri zen. Han, Ibai Lorak Dantza Taldeak ia urtero urtero dantza erakustaldi bat prestatzen du.

Antzokian antolatutako ikuskizunetan ez da beti bakarrik aritu, eskualdeko beste taldeak gonbidatzen ditu:

* Eguzki Dantza Taldea, Balmasedakoa
* 2012an, Sa Colla Labritja, Eivissakoa, eta Coros y Danzas de Becerril de la Sierra, Madrilgoa, Herrien Arteko XVI. Folklore Jaialdiaren barruan (Ibarra-Kaldu Elkarteak antolatua).
* 2015ean, Amaiur Dantza Taldea, Iruñekoa, eta Asociacion de Coros de Nuestra Señora de la Soledad, Aceuchalgoa.
* 2017an, Los Jateros, Fregenal de la Sierra.

Azken urteetan taldekide kopurua hazi da, eta atzerriko herrietara ere joan da Euskal Herriko folklorea erakustera:

* 2012: Villasana de Mena (Burgos)
* 2013: Szeged (Hungría)
* 2014: Paris (Frantzia) eta Berlin (Alemania)
* 2015: Iruñea (Nafarroa Garaia) eta Aceuchal (Badajoz)
* 2016: Calarasi "Hora Mare"
* 2017: AWARDS FESTIVAL OF BRACCIANO
* 2018: Festisierra, Fregenal de la Sierra

Taldearen helburua da Euskal Herriko dantzak eta tradizioak Zallan eta bere inguruan mantentzea. Hurrengo belaunaldiei, arbasoengandik jasotako jakinduriak irakastea eta horrela euskal kulturari bizirik eustea. Taldea herriko kultura elkarte aktiboa izatea eta Zallako herrian folklore kultura ezartzea, adin guztietako lagunei elkartzeko eta dantzatzeko aukera bat emanda.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Ibai Lorak Dantza taldea (Zalla)», Euskal Dantzarien Biltzarraren webgunea.
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* Ibai Lorak, Facebooken.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492020

 |

* Wd Datuak: Q20492020
**Arantza Ezenarro** (Donostia, 1980ko ekainaren 24a) gipuzkoar opera abeslaria da. Jaioterriko Musikabin hasi ondoren, Madrilen, Salzburgon eta Munichen ikasi zuen.

Biografia
---------

Arantzak txikitatik ekarri zuen musikarako eta kanturako zaletasuna. Gerora, afizioa ofizio bilakatzeko erabakia hartu zuen. Donostiako San Ignacio Eskolanian hasi zen kantuan. 14 urte zituen, berriz, bere lehenengo kantu ikastaroa jaso zuen Javier Santancanarengantik, Donostiako Musikabi akademian. Hurrengo urratsa Madrilen eman zuen, ondoren Madrilek Salzburgora (Austria) eta Salzburgotik Munichera (Alemania).

2006an urtea amaitu zituen goi mailako kantu ikasketak Madrilgo Kantuko Goi Eskolan eta Aipamen bereziekin amaitu ere.Beka bati esker Salzburgora egindako bidaian eskuratu zuen Alemaniarako txartela. Municheko Hochschule fur Musik und Theater eskolan operako eta kontzertuko kantagintzan master bat egin zuen eta laster hasi zen agertokietan abesten. Alemanian errepertorioa perfekzionatzeko aukera ere izan zuen, bai opera arloan, bai Alemaniako XIX. mendeko kantu lirikoan. 

Etxekoen eta ingukoekin babesa izan du bere ibilbidean zehar. Alemanian ezagututako bikotekidearekin seme bat ere badu. Urtean behin egiten du gutxienez bisita Euskal Herrira.

Diskografia
-----------

* *José Maria Beobide (1882–1967). Musica religiosa para soprano y órgano*
* *José Maria Beobide y su discipulo Antonio José*
* *Felipe Gorriti. Organ Works Vol. 2*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Biain, Aitor. «Arantza Ezenarro» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-06-24).

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q626085
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86251364
* ISNI: 0000000059093716
* GND: 105230317X
* LCCN: n2014056794

 |

* Wd Datuak: Q626085
**Ainhoa Garmendia Insausti** (Legorreta, Gipuzkoa, 1974ko urriaren 26a) euskal soprano eta opera abeslaria da.

Biografia
---------

Kantuaren munduan sartu aurretik, akordeoi- eta piano-ikasketak egin zituen Donostiako Musika-Kontserbatorioan. Donostiako Orfeoiaren partaide izan eta gero, Madrilera joan zen, eta hango Goi-Mailako Kantu-Eskolan Manuel Cid irakaslearekin hobetu zituen kantu-ikasketak. 1977an, Elena Lazarska-rekin eskolak hartu zituen Vienako Musikako eta Arte Dramatikoko Unibertsitatean.

*Don Pasquale*ren Norina pertsonaia jokatuz debuta egin zuen 1995 urtean, eta, 1999. urteaz geroztik, bi urte eman zituen Marseillako Centre National d’Artistes Lyriques Opera-Eskolan bere errepertorioa prestatzen.

2001 urtean, Leipzigeko Operak kontratatu zuen, eta, besteak beste, honako pertsonaia hauek jokatu zituen: Sussana (*Figaroren ezteiak*), Marzelline (*Fidelio*), Änchen (*Frankotiratzailea*), Lisa (*Lo-ibiltaria*) eta Musetta (*La Bohème*). Bi urte beranduago, Marseillako Operan debuta egin zuen *Il turco in Italia*ko Zaide papera antzeztuz.

2004 eta 2005 urteetan, beste hiru ekoizpenetan parte hartu zuen (*Txirula magikoa*, *Fidelio* eta *Temistokle*), eta, Lausanan (Suiza) eta Tolosan (Frantzia), Micaëla (*Carmen*) eta Aspasia (*Temistokle*) antzeztu zituen.

2005-2006 aldian, Ivan Fischeren gidaritzapean, Glyndebourneko Jaialdian eta Royal Albert Hallen debuta egin zuen Despina papera (*Così fan tutte*) jokatuz. Halaber, Marzelline (*Fidelio)* eta Lisa (*Lo-ibiltaria*) paperak antzeztu zituen hurrenez hurren Marseillako Operan eta Berlineko Operan.

Leipzigeko Operan zortzi urte egin ondoren, 2009. urteaz geroztik, bere kasa dabil operaren zirkuituan.

2014ea Opus Lirica sortu zuen Donostian eta aldi berean Donostiako opera denboraldia, non berak bai soprano eta bai zuzendari artistiko moduan lan egiten duen.

Kanpo estekak
-------------

* Ainhoa Garmendia sopranoaren webgunea **(Ingelesez)**
* Nerea Pikabeak egindako elkarrizketa, *Administrazioa Euskaraz*, 2017ko uztaila, 5-6 or.
* Ainhoa Garmendiari elkarrizketa: Operak egokitu egin du bere mezua Berria, 2022.07.05

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11904523
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 78557339
* ISNI: 0000000080044177
* GND: 141356499
* LCCN: no2007060652
* Tabakalera ID: 120730
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 75691

 |

* Wd Datuak: Q11904523
**Mabel Balfour** Hegoafrikako apartheidaren aurkako sindikalista eta ekintzailea izan zen.

Biografia
---------

Elikagaien sektoreko eta ontziratze-sektoreko langileen ordezkari ziren sindikatuekin egon zen Balfour. Hegoafrikako Sindikatuen Kongresuko (SACTU) buruzagi asko 1956ko traizioagatik Epaiketetan atxilotu ondoren, 1957an Administrazio Batzordean sartu zen. Balfour oso ontzat jotzen zuten, "garai oso zailetan langileen espirituak aintzat hartuta".

Balfour 1958an atxilotu zuten apirileko "Etxean geratu" ekitaldian parte hartzeagatik, eta 20 edo 30 eguneko zigorra ezarri zioten "Randeko langile ez-zuriak bultzatzeagatik". Zigorra bertan behera utzi zen. 1962an, Transvaaleko Afrikako Janariaren eta Ontziratuaren Langileen Sindikatuko (A-FCWU) idazkari nagusi bihurtu zen. 1963an debekatu egin zuten, eta Roodepoorten etxeko atxiloketa ezarri zioten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   Luckhardt; Wall. «Organize... or Starve! - The History of the SACTU» *South African Congress of Trade Unions* (South African History Online).
2. ↑   «Mabel Balfour» *South African History Online*.
**Casa de Vidro** (Beirazko etxea, portugesez) Lina Bo Bardi arkitekto italiar-brasildarrrak diseinatutako etxea da. São Paulo hiriko Morumbi muinoan  1950 eta 1951 artean eraikitako etxe pribatu bat da.

Lina Bo Bardik bertan bere senarrarekin, Pietro Maria Bardirekin, bizitzeko eraiki zuen; bikotea berrogei urte baino gehiago egon zen bertan. Arkitektoa 1992an hil zen, bere senarra zazpi urte geroago, 1999an.

Casa de Vidro ondare gisa du izendatua Brasilgo Ondare Historiko, Arkeologiko, Artistiko eta Turistikoaren Defentsarako Kontseiluak, 1987tik.. Inor bizi ez denetik bertan, Lina Bo Bardi eta Pietro Maria Bardi Institutuaren egoitza izan da, bikotearen lanen eta bildumen zati bat biltzen duena.  .

Hainbat jarduera sustatzen dira eraikinean, hala nola erakusketak, bideoak, hitzaldiak, ikerketa-argitalpenak, topaketak eta bisitak. 

Lina Bo Bardi eta Pietro Maria Bardi Bigarren Mundu Gerraren ostean iritsi ziren Brasilera, 1946an iritsi ziren. Arkitektoak Brasilen egin zuen lehen lana eraikin hau izan zen, 1951n amaitua. 

Casa de Vidro izena beirazko fatxada handitik dator. Etxeak 7.000 m² inguruko lorategi handi bat dauka inguruan , etxeko kristal handitik ikusgai parte handi bat hain zuzen Landarediaren zati handi bat Lina Bo Bardik berak landatu zuen.

Garrantzi arkitektonikoaz gain, denborarekin Casa de Vidro intelektualen topagune ere bilakatu zen, bertan bizi zen senar-emazteen eskutik.. Etxeko bisitari nagusien artean Glauber Rocha zine zuzendaria zegoen.

Hasierako proiektuan, ingurunearen ezaugarri naturalak errespetatzea zen Lina Bo Bardiren asmoa. Eraikinaren atzealdea hormigoizko hormek eusten dute eta etxearen perimetroa baso atlantikoko eremu zabal batek markatzen du  .

Lekuaren diseinuan Europako eraginetako bat Le Corbusier arkitekto frantziar-suitzarra izan zen, bereziki nabarmen eraikuntzako hainbat puntutan gardentasunaren eta opakutasunaren arteko erlazioan. 


1. ↑    23 Luglio 2015.
2. 1 2 3  Características da arquitetura
3. ↑    2015-01-21.
4. 1 2 3   .
**Ainize Gastaka Martínez** (Laudio, Araba, 1985) abokatua eta poltikaria da. 

2023ko ekainaren 17an Laudioko alkate bilakatu zen, 2023ko udal hauteskundeetan, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz eta Omniaren babesarekin.

Biografia
---------

Ainize Gastaka Zuzenbidean lizentziatuta dago eta abokatu espezializatua da arlo zibilean, administratiboan eta penalean. 2012tik, gainera, besteak beste, genero-indarkeriaren biktimei laguntzeko ofiziozko txandako abokatua eta atxilotuari laguntzeko ofiziozko txandako abokatua ere bada. Laudioko gazte asanbladan, Ikastolako euskara batzordean eta gazte eta ikasle mugimenduan parte hartu du.

2023ko urtarrilaren 31n EH Bildu Laudioko Mahai Politikoak Ainize Gastaka proposatu zuen 2023ko Udal Hauteskundeetarako alkategia izateko eta behin epea amaituta, hautagaitza bakarra izan zen. Gauzak horrela, eta EH Bilduren barne araudian jasotzen den bezala,  oinarriak berretsi behar izan zuen proposamena. Bozketa otsailaren 2,3 eta 4an izan zen.  

2023ko martxoaren 31n hautagaitza aurkeztean Ainize Gastekak adierazi zuen:

> *"Denon artean eta ezberdinen artean ekarriko dugu aldaketa Laudiora"*
> 
> 

2023ko ekainaren 17an Laudioko alkatetza EAJren eskuetatik EH Bilduren eskuetara pasatu zen, Omniaren babesarekin. Talde independentearen batzarrean bildutako 60 lagunek erabaki zuten Ainize Gastaka alkate izendatzea.Arabako bigarren udalerririk handieneko alkatetza berreskuratu zuen Ainize Gastakak bere taldekideen 7 boto eta Omniaren 3 botori esker. Ander Añibarro orain arteko alkateak EAJko kideen 6 boto eta PSEren boto bakarra eskuratu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Hego Euskal Herriko alkatetzen mapa, herriz herri eta alderdiz alderdi» *EITB* 2023-06-18 (Noiz kontsultatua: 2023-07-02).
2. ↑   «Ainize Gastaka, Laudioko alkategia izateko hautagaitza bakarra» *ehbildu.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-07-02).
3. ↑   «Ainize Gastaka: "denon artean eta ezberdinen artean ekarriko dugu aldaketa Laudiora"» *ehbildu.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-07-02).
4. ↑    «Ainize Gastaka izango da Laudioko alkate berria - Aiaraldea» *Alea.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-07-02).
5. ↑   Ortega, David.  (2023-06-15). «Ainize Gastaka (EH Bildu) será la nueva alcaldesa de Llodio» *Diario de Noticias de Álava* (Noiz kontsultatua: 2023-07-02).
6. ↑    *» Ainize Gastaka recupera para EH Bildu la makila en Laudio.*  (Noiz kontsultatua: 2023-07-02).

Kanpo estekak
-------------

* Ainize Gastaka, Laudioko alkate berria YouTube, 2023.06.17
* Elkarrizketa 11 Telebistan: Erdigunean jarriko dugu herritarren parte hartzea 2023.05.25

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q120200761

 |

* Wd Datuak: Q120200761
***The Castle of Otranto*** Horace Walpolek 1764an idatzitako ingelesezko eleberria da. Kritikari askoren uztez liburu honek beldurrezko eleberri gotikoa hasten du. Literatura mota hori oso irakurria izan zen XVIII. mende amaieran eta XIX. mendean, besteak beste Charles Maturin, Ann Radcliffe, Bram Stoker, Edgar Allan Poe eta Daphne du Maurier idazleekin.

Lehenengo edizioaren fikzioa
----------------------------

1764an agertu zen lehenengo edizioak izenburu hau zuen: es *The Castle of Otranto, A Story. Translated by William Marshal, Gent. From the Original Italian of Onuphrio Muralto, Canon of the Church of St. Nicholas at Otranto*. Liburua 1529 an Napolin argitaratutako itzulpena bezala azaldu zen. Esaten zen arabera liburua liburutegi batean berraurkitu zen. Bigarren edizioan, ordea, Walpole egilea zela onartu zen.

Argumentoa
----------

Historia Italian girotuta dago, Goi Erdi Aroan. Otrantoko gazteluaren jabea Gurutzadetan hil omen da eta haren ondasuna Manfredek usurpatu du. Baina gazteluak madarikazio batek jota dago. Manfreden semeak ezkondu egiten da baina ondoren hil egiten da. Bide horretatik abiatuta argumentoa korapilatu egiten du, beti misterioaren eta ekintzaren hobetsiz.

Benetako Otrantoko gaztelua.

Personai nagusiak
-----------------

* Teodoro, nekazari gaztea, ausarta, gazteluaren benetako oinordekoa.
* Jerónimo, gazteluaren monasterioan bizi zen prailea. Manfredoren aholkularia eta Teodoren aita.
* Manfredo, Otrantoko printzea, gazteluaren jauna.
* Matilda, Manfredoren alaba, hemezortzi urteko neska ederra.
* Conrado, seme nagusia eta Manfreden gogokoena.
* Hippolita, Manfredoren emaztea, Matilda eta Conradoren ama.
* Isabella, Vicenzako Markesaren alaba, gurasoek adostutako Conradoren emaztegaia.

Kanpo estekak
-------------

* Testu osoa ingelesez.
* Testua ingelesez Gutenberg Proiektua.
* Entzuteko liburua ingelesez  LibriVox.
**Bosgarren Koalizioko Gerra** 1809an Frantzia Iraultzailea geldiarazteko Europako zenbait boterek zuzendutako ahalegin militarra da, Napoleon boteretik kentzea eta frantziar eragina gutxitzea asmoa zuena. Koalizio hori Austriar Inperioak eta Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batuak zuzendu zuten.

Erresuma Batua jada Frantziaren aurka borrokan ari zen, Iberiar Penintsulako Gerran espainiar matxinoekin aliatuta. Aldi berean, Austriar Inperioak armada berri bat errekrutatu zuen, Pressburgeko Itunarekin amaitu zen aurreko gerraren porrotaren ondoren (Hirugarren Koalizioa) ezarritako baldintza kaskarrak bueltatzeko. Austriak, defentsa motako operazio txikiagoetan garaipen batzuk lortu zituen arren, Errusia eta Prusia koalizioan ez egoteak, austriarren zenbakizko gutxiagotasuna suposatu zuen frantziar armada erraldoien aurrean. Honek, ondoren, Wagramgo guduaren porrota suposatu zuen. Frantziarrek Austria Schönbrunneko Ituna sinatzera behartu zuten, zeinaren ondorioz Napoleonen aurrean are lurralde gehiago galdu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Pereira, Juan Carlos.  (2008). *Diccionario de relaciones internacionales y política exterior.*  Bartzelona: Ariel ISBN 978-84-344-1829-5..

| * i
* e
* a
Koalizioaren Gerrak |
| --- |
| 
* Lehen Koalizioa
* Bigarren Koalizioa
* Hirugarren Koalizioa
* Laugarren Koalizioa
* Bostgarren Koalizioa
* Seigarren Koalizioa
* Zazpigarren Koalizioa

 |

Kanpo estekak
-------------
**Eugenio Gutiérrez Salazar** "Tigre" (Leioa, Bizkaia, 1955 - Idauze-Mendi, Zuberoa, 1984ko otsailaren 25a), sindikalista eta, antza, ETAko kidea, Ipar Euskal Herrian errefuxiatuta, GALen frankotiratzaile batek hil zuen lanetik atera zenean.

Erasoa
------

Sindikalismoan eta Amnistiaren Aldeko Batzordeetan ibilia zen Gutierrez leioarra, harik eta Ipar Euskal Herrian errefuxiatu behar izan zuen arte. Euskara ikasi asmoz, Idauze-Mendin errefuxiatuentzat antolatu zuten barnetegi batean zegoen. Hamaiketakoan kalera atera, frankotiratzaile batek mira teleskopikoz urrutitik tiro egin eta eskolako atarian zauritu zuen. Mauleko ospitalera eraman zuten eta gero Donapaleura, baina bidean hil zen. GALek heriotza beren gain hartu zuten. 29 urte zituen.

Hilketaren ondorioz, istilu handiak izan ziren Pasaian eta Donostian, besteak beste. Ikerketa artxibatu egin zuten auzitegi espainiarrek. Leioan Ikea Barrri plazari bere izena eman zioten eta monolito bat eskaini zitzaion baina 2017an epaile batek kentzeko agindua eman zuen. Udalak bere defentsan Gutiérrez inoiz ez zela ETAkide gisa kondenatua izan erantzun zion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q124657356

 |

* Wd Datuak: Q124657356