recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Krisaor**, greziar mitologian (grezieraz Χρυσάωρ, "urrezko ezpata", χρυσός chrysos, urrea, eta ἄορ aorretik, ezpata), erraldoi bat zen, Poseidon eta Medusaren semea. Medusa, berataz haurdun geratu zen, Poseidonek, Medusa, Atenearen tenplu baten lurrean bortxatu zuenean, jainkosak, profanazioagatik haserreturik, Medusa Gorgona bat bihurtu zuen arte. Honela, Krisaor eta bere anaia, Pegaso hegodun zaldia, ez ziren Perseok Medusari burua moztu zion arte jaio. Bertsioren batzuk, odol tantetatik jaio zirela diote, eta, beste batzuk, Medusaren lepotik irten zirela, jaiotza "goragoko" bat, Atenea Zeusen burutik jaio zenean bezala.

Krisaor, Perseoren mitoan agertzen den urrezko ezpataren gerlaria da. Kalirroerekin, Gerion izan zuen.

Ikus, gainera
-------------

* Greziar mitologia
* Medusa
* Gerion
* Greziar tenplu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q320660
* Commonscat Multimedia: Chrysaor

---

* **Identifikadoreak**
* SUDOC: 238333396
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q320660
* Commonscat Multimedia: Chrysaor
Ur erloju greziar baten berregitea. Agoraren Museoa, Atenas.
**Ktesibios Alexandriakoa** (grezieraz Κτησίϐιος/Ktêsíbios) (K.a. 285-K.a. 222), Alexandrian jaioa, Antzinako Greziako asmatzaile eta matematikari bat izan zen, K.a. III. mendean bizi izan zena. Fenomeno naturalen ikerketari buruz eginiko bere ekarpenak, soilik Arkimedesenen azpitik daude. Aire konprimatuari buruzko lehen tratatua idatzi zuen, bere elaboraziorako ponpa pneumatikoak edo baita kanoiak ere erabiliz. Ikerketa hauek, *On Pneumatics* airearen elastikotasunaren entseguekin batera, pneumatikaren aita izatearen ospea eman diote. Bere idazkietako bakar bat ere ez da mantendu, bere *Memorabilia* barne. Bere lanen bilketa, osorik Ateneo Naukratiskoak bildu zuen, nork bere lanean aipatzen duen, Filon Bizantziokoa eta Vitruviogatik ezagutzen den arren.

Biografia
---------

Ktesibios, ziuraski, Alexandriako Museoko pertsonarik garrantzitsuenetako bat izango zen Ptolomeo I.a Soter eta honen oinordeko izan zen Ptolomeo II.aren garaian. Oso gutxi ezagutzen da bere bizitza eta lanari buruz. Esaten denez (ziur aski Diogenes Laertziok), Ktesibios, ile-apainketa zerbitzu bat eman zuen antzinateko lehen pertsona izan zen. Bizargin bezala eman zuen bere bizitzaren garai honetan, kontrapisuzko palanka baten bidez, ispilu doigarri bat asmatu zuen. Bere beste asmakuntzak, hidraulikaren barnean egin zituen, organo hidrauliko edo hydraulis bat, egungo organoaren aurrekaritzat jotzen dena eta klepsidra izeneko ur erloju bat garatu zuen. Klepsidrak, Christiaan Huygens herbeheretar fisikariaren garaira arte asmatu ziren erloju guztien artean zehatzena zen. Fisikari herbeheretarrak, pendulu bat erabili zuen erlojuaren makineria erregulatzeko, XVII. mendean. Sifoiaren printzipioa, Ktesibiosi eman zitzaion.

Ktesibiosen lana aipatzen duten antzinateko azken zientzialariak, Proklo (Euklidesen lan batzuk aipatu zituena) V. mendean eta Heron Alexandriakoa dira.

Literatura
----------

* "The principle of the hydraulic organ", Ch; MacLean,. S.I.M. 1905.
* "The Organ of the Ancients", Henry George Farmer, Isis, Vol. 17, No. 1 (1932), pp. 278-282
* "Histoire mondiale des sciences", Colin Ronan, (1988), 2ª édition, Seuil ISBN-2020362376 (non klepsidren garapenean hobekuntzak lortzeko Ktesibiosen lanak deskribatzen diren).
* "hydraulus dans Dictionnaire des antiquités grecques et romaines" - Daremberg y Saglio 1920.
* "Tittel, article hydraulus, dans Real Encyclopedia der klassichen". Altertum Pauly y Wissowa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41766
* Commonscat Multimedia: Ctesibius

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7774763
* GND: 102386129
* SUDOC: 085620270
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q41766
* Commonscat Multimedia: Ctesibius
**Camlanngo gudua** (galeseraz *Cad Camlan* edo *Brwydr Camlan*) Artur erregea eta bere etsaia eta hiloba zen Sir Mordreden arteko azken gudua izan zen, honetan Artur erregeak Sir Mordred hiltzen du, baina hau hiltzen ari den unean Sir Mordredek Artur erregeari ere zauri hilgarria egiten dio.

Gudua
-----

Arturiar mitologiaren bertsio ezberdinen arabera, gudua Ingalaterrako Somerset edo Salisbury jazo zen. Iturri batzuren arabera gudua bere jeneralaren aginduei kasurik egin ez eta ezpataz suge bat hil zuen gerlari batek piztu omen zuen. Keinu hau ikusirik, Artur erregea eta Sir Mordreden gudarosteak bata bestearen aurka ekin zioten.

Borrokaldia egun osoz luzatu zen, honen ostean, jada oso ahula eta murriztuta zegoen Artur erregearen gudarosteak Sir Mordreden gudarostea menderatu zuten. Bi buruzagiak egunaren amaieran hil ziren, baina Artur, betiere kondairaren arabera, oraindik bizirik zela Avalon uhartera eramana izan zen, han ziurrenik azken borroka gauzatu asmoz bizien mundura itzultzeko zain dago.

Gudu honen erreferentzia zaharrena *Annales Cambriae* idazlanean topa liteke, honetan aipatzen denez, gudua 537. urtean gertatu omen zen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Gueith camlann in qua Arthur et Medraut corruerunt |  » |
| Camlanngo liskarra zeinetan Artur eta Medraut hil ziren |

*Historia Regum Britanniae* idazlanean, Godofredo Monmouthekoa historialari galestarrak guduaren nondik-norakoa azaltzen du. Ziurrenik gudu hau gertatu zen, nahiz eta benetako partehartzaileak zein ziren inoiz jakin izan ez den. Gudua jazo zen lekua ere ezezaguna da, halere ustezko leku batzuk badaude. Leku hauetako bat Somerset konderrian, Cadburytik hurbil dagoen Queen Camel da (Kamelot mitikoarekin ere identifikatua). Inguruko muinoetan zehar doan ibaia ere Cam ibaia da. Beste leku batzuk iparralderago dagoen Birdoswald edo Castlesteads lirateke, biak ere Hadrianoren harresitik hurbil (hauetako batek latinezko *Camboglanna* izena darama). Adierazitako beste leku batzuk Kornuallesen mugan dagoen Camel ibaia eta Galesko Eifionydd udalerrian dagoen Camlann ibaia lirateke.

Argibide gehiagorako
--------------------

* Hunt, A. (2005). Gleindik Camlannera: Artur erregearen bizitza eta heriotza. *Vortigern Studies*. **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q862619
* Commonscat Multimedia: Battle of Camlann

---

 |

* Wd Datuak: Q862619
* Commonscat Multimedia: Battle of Camlann
**Luzio Zezilio Firmiano Laktantzio**, latinez *Lucius Caecilius (Caelius?) Firmianus Lactantius*, (245?-325?) latinezko idazle eta kristau apologista bat izan zen.

Biografia
---------

Afrika iparraldean jaio zen eta Arnobio erretorika-maisu afrikarraren ikasle izan zen. Erromatar Inperioko ekialdeko hainbat hiritan erakutsi zuen, Konstantinopolisen barne. Dioklezianok erretorika maisu izendatu zuen Nikomedian, baina kristau bilakatu ondoren, 303ko otsailean kaleratua izan zen. Ondoren, idazle gisa atera behar izan zuen bizitza aurrera, Konstantinok bere seme Krisporen irakasle bilakatu zuen arren. 317an Krispori Treverisera lagundu ziola uste da, azken hau Zesar izendatua izan zenean. Krispo Istrian exekutatua izan zen 326an baina ez dago argi Laktantziok era berean bukatu zuen.

Kristautasunari buruzko bere lanak bakarrik gorde dira. Nabarmenenak *De opificio Dei* (303-304), euskaraz *Jainkoaren lanaz*, *De ira Dei* (*Jainkoaren haserreaz*) eta *Institutiones divinae* (*Instituzio jainkotiarrak*) dira. Azken hau kristau doktrina sistemaren defentsa bat da, harmoniatsu eta logikoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q209102
* Commonscat Multimedia: Lucius Caecilius Firmianus Lactantius

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 100198064
* ISNI: 0000 0001 0928 5960
* BNE: XX980172
* BNF: 119105531 (data)
* CANTIC: a10489654
* GND: 118725831
* LCCN: n50041328
* NKC: ola2002158755
* NLA: 35287525
* CiNii: DA02052887
* SNAC: w6vq4d3n
* SUDOC: 026959348
* ULAN: 500110878
* BIBSYS: 90084219
* UB: a1015186
* ICCU: CFIV074554
* Open Library: OL467204A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 69373

 |

* Wd Datuak: Q209102
* Commonscat Multimedia: Lucius Caecilius Firmianus Lactantius
Esne Bideko Kudadranteak Star Trek telesailaren arabera
Star Treken zientzia-fikziozko unibertsoan, gure galaxia, Esne Bidea, ohi lau **kuadrante galaktiko**tan banatzen da, ondoren, sektoretan banatzen direlarik. Esne Bideak 100.000 argi-urte inguruko diametroa duela kontutan hartuz, kuadrante bakoitzak 50.000 argi-urteko diametroa duela ebaz daiteke. Orduan, kuadrante bakoitza 20 argi-urte inguruko diametroko sektoretan bana daiteke.

Galaxiaren eskema bat honako taula honetan ikus daiteke:

| γ | δ |
| --- | --- |
| α | β |

Alfa kuadrantea
---------------

9 eta 6 orduen artean dago, galaxia erloju orratzen aurkako zentzuan biratzen ari den erloju bat bezala ikuskatuz gero. Kuadrante honetan dago Planeta Elkartuen Federakuntzaren, Kardasiar Elkartearen, Ferengi Aliantzaren, Breenen Konfederakuntzaren eta Bajorarren egoitzak daude. Azpibanaketa honen arabera, Lurra zehazki Alfa eta Beta kuadranteen arteko azken muturreko mugan dago, galaxiaren erdigunetik erdi bide ingurura.

Beta kuadrantea
---------------

6 eta 3 orduen artean dago. Lurra eta Planeta Elkartuen Federakuntza Alfa eta Beta kuadranteen arteko mugako azken muturrean daude. Kuadrante honetan bizi dira Klingonak, Romularrak, Vulkano planeta (gizakiekin lehen harremana izan zuten lehenak izan zirenak eta Federakuntza jaio zen), Gornak, Son'ak eta Metronak. Romularrak edo Klingonak izan Alfa kuadrantearen zati handi batean hedatzen direla aipatu behar da.

Gamma kuadrantea
----------------

12 eta 9 orduen artean dago, Domeinuaren egoitza da, kuadrante osoaren gaineko kontrol estu bat egiten duena. Kuadrante honetan Alfa kuadrantearekin komunikatzen duen espazio tunel bat ere badago, zehazki Bajorar sektorearekin. Zizare zulo honen aurkikuntza "Denoriosen gerrikoa" bezala ezagutzen den espazio kumulu baten garai hartan komandantea zen Benjamin Lafayette Siskori, Federakuntzaren Deep Space 9 espazio estazioaren agintea zuena, eta Jadzia Dax teniente komandanteari ematen zaie. Nabarmendu behar da, baita ere, Bajor planetako biztanleentzat zizare zulo honek duen garrantzi kultural eta erlijiosoa, euren "Zeruko Tenplu"tzat hartzen dutena, non euren "Profetak" bizi diren, jainko nagusiak Bajorar erlijioaren barnean. Kuadrante honen zati handi bat esploratu gabe dago.

Delta kuadrantea
----------------

3 eta 12 orduen artean dago. Kuadrantean nagusi diren Borgen egoitza da, eta Kazon, Vidiar, Talaxiar, Ocampa Hirogenoekin eta 8472 Espezieko kolonia basearekin bizi dira. Kuadrante honi buruz ezagutzen diren datu bakarrak USS Voyager ontzitik datoz, istripuz hara garraiatua izan zena eta kuadrantea zazpi urtez esploratzen aritu zena.

Orokorrean galaxiaren banaketa politiko bat honako eskema honen arabera ikus daiteke: potentzia nagusiak Domeinua, Borgak, Klingonak, Romularrak eta Planeta Elkartuen Federakuntza dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q727596

 |

* Wd Datuak: Q727596
Jean Cavalier, *camisard*en burua, Pierre Antoine Labouchèreren margolan batean (1864).
***Camisard*** —«atorduna»; okzitanieraz *camiso* («atorra») izenetik— Cévennesko kalbinista nekazari matxino eman zieten izena da, gau-erasoetan alkandora zuri luzea erabiltzen baitzuten elkar ezagutzeko. Erlijio-askatasuna bermatzen zuen Nantesko ediktua indarrik gabe utzi zenean (1686), higanoten kontrako zapalkuntza bizitu egin zen. Azkenean, kalbinista *camisard*ak Luis XIV.a Frantziakoa erregearen armadaren aurka altxatu ziren 1702an, Jean Cavalier buru zutela. Matxinada 1705. urtean amaitu zen, Cavalierrek eta Villars mariskalak bakea izenpetu zutenean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q374281
* Commonscat Multimedia: Camisards

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4163151-1
* LCCN: sh85019160
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q374281
* Commonscat Multimedia: Camisards
Komodoren kokapena.
Komodo uhartea.
**Komodo** Indonesiako uharte bat da, Sondako Uharte Txikiak izeneko uhartedian dagoena. Ospetsua da Komodoko dragoiak bertan bizitzeagatik. Administratiboki Nusa Tenggara Timur probintziaren administraziopean dago.

Geografia
---------

Komodo mendebaldean duen Sumbawa uhartea eta ekialdean duen Flores uhartearen artean dago. 280 kilometro karratuko azalera du.

Uhartea Ozeano Bareko Suzko Eraztunaren zati da, eta, beraz, jatorri bolkanikoa du. Bertako tontorrik handiena Satalibo mendia (Gunung Satalibo) da, 735 metrokoa.

Klima altuera eta montzoien araberakoa da. Kostalde zatiak nahiko lehorrak dira, mendi tontor eta alboak baso erditropikalez estalita dauden bitartean. Urte osoan hezetasun konstantea mantentzen duten garaierazko basoguneez gain, gainontzeko uharteak 8 hilabeteko urtaro lehor bat du eta urtaroko montzoi-euri indartsuak jasotzen ditu. Azarotik martxora mendebaldeko haizeak jotzen du, eta apiriletik urrira ekialdeko haize lehorrak.

Bertako herri nagusiena Komodo herria da, uhartearen ekialdeko kostaldean, bertako biztanleak arrantzatik eta Komodoko Parke Nazionalarekin lotutako aktibitateetatik bizi direlarik. Bertako biztanleria 30 biztanle ingurukoa zen 1928an, baina eskualdeko beste uharte batzuetako immigrazioari esker 1169 biztanlera iritsi zen 1999an. Uharteko gainontzeko biztanleak uhartearen kostaldean zehar sakabanatutako herrixka gutxi batzuetan banatuta daude.

Biztanleak
----------

Uharteko biztanleak, gaur egun 2000 inguru direnak, Sumbawatik, Floresetik eta Sulawesi hegoaldetik datoz. Sulawesiko biztanleak Sku Bajau eta Bugis etnietakoak dira. Komodoko jatorrizko biztanleak Ata Modoak dira, beste uharte batzuetako etorkinekin eta uhartera erbesteratuak izan ziren presoekin nahastu zirenak. Biztanleriaren gehiengoa musulmana da, eta gutxiengo kristau eta hindu bat dago.

Ekologia eta turismoa
---------------------

Komodok eta gertu dituen Rinca, Gili Damasi, Gili Motang eta Padar uharteek, 1980tik Komodoko Parke Nazionala osatzen dute. Flores uharteko zatiren batzuekin batera, Parke hau da Komodoko dragoiaren habitat natural bakarra, animalia bakarra, gune hau UNESCOk Gizateriaren Ondarearen zerrendan sartzea justifikatu duena. Gainera, uhartea toki ospetsua da urpekarien artean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107640
* Commonscat Multimedia: Komodo (island)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 166144649194609328313
* BNF: 120490860 (data)
* GND: 4202964-8
* LCCN: sh85072879
* NKC: ge874016
* SUDOC: 028710274
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 4633057

 |

* Wd Datuak: Q107640
* Commonscat Multimedia: Komodo (island)

8°34′37″S 119°27′04″E﻿ / ﻿8.576942°S 119.451111°E﻿ / -8.576942; 119.451111
**Gilramos Libkath** Star Wars film sagako pertsonaia bat da.

Gilramos Libkath Nute Gunrayren aholkularia izan zen neimoidiar bat zen hau Geonosisen egon zenean. Libkath Gunrayren finantza aholkulari garrantzitsua zen, eta bere sorlekua Kato Neimoidia planeta zen. Eurentzat zorionez, biek ihes egin zuten Errepublika Galaktikoak Geonosis planetari egin zion erasotik.

Klon Gerrak hasi eta pare bat hilabetera, Gilramos Libkathek Merkataritza Federaziotik desertatu zuen eta Tatooine izeneko urruneko planeta batetara bizitzera joan zen, non esklabo gazteen tratalari bezala lanean aritu zen. Han "Libkath ugazaba" bezala ezagutu zuten bere ume esklaboek, euren eskuetan segurtasun gailuak zeramatzatenak ihesik egiteko aukerarik ez izateko eta hala Libkathentzat lapurtzen zuten.

Jabba Hutta izeneko tokiko trafikatzaile bat galera larriak jasaten ari zen arma kargamentuetan, Libkathen zerbitzariek lapurtzen zituztenak, ondoren armada separatistei bidaliak zirenak. Honela, Libkath ugazaba, zenbait hilabetetan hiru ordainsari bilatzaile baino gehiago saihestu ondoren, oso gaztea zen baten aurrean erori zen, Boba Fett izenekoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3755565

 |

* Wd Datuak: Q3755565
**Gilpin konderria** (ingelesez: *Gilpin County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Central City da. 2010eko zentsuaren arabera 5.441 biztanle zituen, Gilpin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Gilpin konderriak 389,17 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,94 ura dira. Beste 388,23 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,07 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.441 pertsonetatik 5.214 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 267 dira. 28 beltzak edo afroamerikarrak. 34 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 75 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 78 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115577
* Commonscat Multimedia: Gilpin County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148977556
* LCCN: n84185042
* **Lekuak**
* OSM: 1411333
* TGN: 2000215

 |

* Wd Datuak: Q115577
* Commonscat Multimedia: Gilpin County, Colorado
**Komikia Galizian** (*Banda Deseñada Galega*) XXI. mendearen hasieran garapen handia izaten ari da. Izan ere, 2000. urtetik 50 lan baino gehiago argitaratu dituzte bertako egileek.

Halaber, 1988an antolatu zituzten Ourensen lehenengo komiki jardunaldiak, "Xornadas de Banda Deseñada" izenekoak. 1998an *"Viñetas desde o Atlántico"* jaialdia abiatu zuten A Coruñan eta 2001ean "BD Banda" aldizkari elebiduna eta "Polaqia" ekimena martxan hasi ziren.

2002an, oso garrantzitsua izan zen proiektua abian ipini zuten, haurrei zuzenduriko "Golfiño" izeneko argitalpena hain zuzen ere, "La Voz de Galicia" egunkariarekin batera ateratakoa.

2003an, bestela, "Barsowia" aldizkariaren lehenengo zenbakia atera zuten.

Azkenik, aipatzekoa da "Prestige" petroliontziaren hondamendiaren aurrean sortutako "Colectivo Chapapote" ekimena, "Nunca Mais" plataformaren barruan.

Egileak
-------

Komikiaren munduan ezagunak ditugu Miguelanxo Prado eta David Rubin, besteak beste, bai eta Alberto Guitian, Kiko Dasilva, Migeul Porto eta Enma Rios ere.

Argitaletxeak
-------------

Gaur egun gero eta argitaletxe gehiago dago herrialdean, tartean *"El Patito Editorial"*, *"Factoría K"*, *"Xerais"*, *"BD Banda"* eta *"Fuck Cómics"*.

Kanpo estekak
-------------

* **(Galizieraz)** Culturagalega.org
* **(Galizieraz)****(Gaztelaniaz)**BD Banda
* **(Galizieraz)** "Xornadas de Banda Deseñada" (Ourense)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261559

 |

* Wd Datuak: Q12261559
**Laura Cereta** (Brescia, 1469ko iraila — 1499), XV. mendeko Italiako emakumearen aldeko idazlea, Pizkundeko humanismoaren emakume aparta izan zen.

Biografia
---------

Cereta emakumearen inguruko gaiak tratatzean lehen idazlea izan zen. 1449tik 1492 arte espezialista bezala Brescian, Veronan eta Venezian lan egin zuen. Bere estilo oinarria gutuna zen, beste intelektualei idatzitako gutunak, alegia, baina benetako hartzailea publiko orokorra zen. Gutunetan gai pertsonalak eta haurtzaroaren oroipenak ziren gai nagusiak. Beste gai askoren artean emakumearen heziketaz, gerraz eta ezkontzaz idatzi zuen. Bere testuen bidez Laura Cereta ospea bilatzen zuen. Hogeita hamar urte zituela, bat-batean hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Biografia eta bere lanen gaineko komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3778073
* Commonscat Multimedia: Laura Cereta

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 35281942
* ISNI: 0000 0001 1024 7857
* BNF: 12708960x (data)
* GND: 120237873
* LCCN: n81131481
* CiNii: DA1069658X
* SUDOC: 125101473
* BIBSYS: 4077496
* Open Library: OL543086A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3778073
* Commonscat Multimedia: Laura Cereta
Caralgo piramidea.
**Caralgo zibilizazioa** edo **Caralgo kultura** k.a. 3000 eta k.a. 1500 bitartean garatu zen, Peruko ipar-erdialdean edo Norte Chico eskualdean izandako lehen gizarte konplexuen sorreraren adierazpenik argiena delarik. Eremu honetan guztian, Supe ibaiaren harana nabarmentzen da argi eta garbi, Barrancan dagoena, non, itsasotik 40 kilometro eskasera, zibilizazio honetako 20 kokaleku identifikatu dituzten, tamaina eta konplexutasun handienekoa Caral edo Caral-Supe hiria delarik (bertatik eratorria dute kulturaren izena).

Zibilizazio honen existentzia 1996tik aurrera ezagutarazi zen, Ruth Shady buru zuen arkeologo talde baten lanei esker. Ikerketek zibilizazio hau munduko beste antzinako zibilizazio batzuekin (Egipto, India, Sumer, Txina kasu) garaikidea dela frogatu dute, baina hauek ez bezala (euren lorpenak elkar trukatu zituztenak) Caralgoa erabateko isolamenduan garatu zen. Amerikan, zibilizazio prehispanikoen artean antzinakoena da, olmeka zibilizazioa 1.500 urtez gaindituz. Perun bertan, denbora luzez "Andeetako zibilizazioen ama"tzat hartua zuten Chavín kultura baino zaharragoa da. Gaur egun, zantzu guztien arabera, Caralgo zibilizaziotik abiatuta andetar zibilizazioa sortzen dela baiezta daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Del Busto, José Antonio.  (2011). *Perú preincaico.*  Lima: El Comercio ISBN 978-612-306-033-6..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q153836

 |

* Wd Datuak: Q153836
**Gove konderria** (ingelesez: *Gove County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Gove City da. 2010eko zentsuaren arabera 2.695 biztanle zituen, Gove kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Gove konderriak 2.775,84 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,25 ura dira. Beste 2.775,6 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,97 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.695 pertsonetatik 2.660 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 42 dira. 7 beltzak edo afroamerikarrak. 2 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 11 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 14 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376004
* Commonscat Multimedia: Gove County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136027607
* LCCN: n79036849
* **Lekuak**
* OSM: 1070405
* TGN: 2000691

 |

* Wd Datuak: Q376004
* Commonscat Multimedia: Gove County, Kansas
**Lafayette konderria** (ingelesez: *Lafayette County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Oxford da. 2010eko zentsuaren arabera 47.351 biztanle zituen, Lafayette kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lafayette konderriak 1.759,14 kilometro koadro ditu. Horietatik 123,02 ura dira. Beste 1.636,12 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 26,92 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 47.351 pertsonetatik 34.611 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.073 dira. 11.155 beltzak edo afroamerikarrak. 87 amerikar natiboak ziren eta 16 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.003 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 43 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 436 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485383
* Commonscat Multimedia: Lafayette County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126683232
* LCCN: n81127993
* NARA: 10039759
* **Lekuak**
* OSM: 1833631
* TGN: 2001121

 |

* Wd Datuak: Q485383
* Commonscat Multimedia: Lafayette County, Mississippi
**Lafayette konderria** (ingelesez: *Lafayette County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lexington da. 2010eko zentsuaren arabera 33.381 biztanle zituen, Lafayette kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lafayette konderriak 1.654,86 kilometro koadro ditu. Horietatik 27,22 ura dira. Beste 1.627,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 20,17 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 33.381 pertsonetatik 31.742 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 740 dira. 726 beltzak edo afroamerikarrak. 131 amerikar natiboak ziren eta 45 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 125 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 20 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 592 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490009
* Commonscat Multimedia: Lafayette County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131348347
* LCCN: n80090148
* **Lekuak**
* OSM: 1180551
* TGN: 2001212

 |

* Wd Datuak: Q490009
* Commonscat Multimedia: Lafayette County, Missouri
Emakume baten kariotipoa; kromosoma homologoak bikoteetan kokatzen dira
**Kromosoma homologoa** organismo eukarioto diploideetan dagoen kromosoma-bikoteko bakoitza da. Meiosiaren lehenengo profasean kromosoma homologoak elkartu eta elkargurutzaketaren bidez geneak trukatzen dituzte.

Organismo baten zelula somatikoetan eskuarki kromosomak bikoteetan daude. Hots, zelula horiek bi kromosoma sorta dituzte. Kromosometako bikote horiek itxura eta neurria bera dute, eta kariotipoa egiterakoan elkarrekin sailkatu ohi dira.

Gametoek, aldiz, kromosometako sorta bakarra dute. Zelula hauek ez dute kromosoma homologorik.

Bestalde, zelula diploideetan aleloak kromosoma homologoetako leku berean (locus) kokatzen dira.

Kromosoma homologoek jatorri ezberdina dute; bat amarengandik dator (obulu batetik), eta bestea aitarengandik (espermatozoide batetik).

Gizakiok 22 pare kromosoma homologoak ditugu (autosomak), eta beste pare bat kromosoma sexual. Emakumezkoek bi kromosoma sexual berdinak dituzte (X), beraz haien kasuan kromosoma sexualak ere homologoak dira. Gizonezkoek, aldiz, X kromosoma bat eta Y kromosoma bat dute. Azken bi hauek ez dira homologoak, X kromosoma Y kromosoma baino askoz handiagoa baita.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q849622
* Commonscat Multimedia: Homologous chromosomes

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q849622
* Commonscat Multimedia: Homologous chromosomes
|  |
| --- |
| **Landetxo Goikoa** |
| Landetxo Goikoa |
| Landetxo Goikoaren fatxada nagusia. |
| **Kokalekua** |
| **Lurraldea** |  Bizkaia |
| **Eskualdea** | Mungialdea |
| **Udalerria** | Mungia |
| **Auzoa** | Landetxo |
| **Garaiera** | 31 m |
| Landetxo Goikoa baserria is located in BizkaiaLandetxo Goikoa baserriaLandetxo Goikoa baserriaLandetxo Goikoa baserria (Bizkaia) |
| **Ezaugarriak** |
| **Garaia** | XVI. mendea |
| **Estiloa** | gotiko­-pizkundetar |
| **Oinplanoa** | laukizuzen |
| **Katalogatua** |
| **Eusko Jaurlaritza** | 1996ko uztailaren 9a |

**Landetxo Goikoa** Mungiako Landetxo auzoan dagoen baserria da.
1510. urtean eraiki omen zuten lehen aldiz. 1996ko uztailaren 9an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Egun *Izenaduba* izeneko parke-tematikoaren barnean dago, non Olentzeroren etxearena egiten du.

Ezaugarriak
-----------

Landetxo Goikoa baserria Euskal Herrian gelditzen diren landa-etxe zaharrenetariko bat da.

Seguruenik XVI. mendean eraiki zen eta baserri gotiko-­errenazentisten artean sailka daiteke.

Eraikinak oinplano laukizuzen luzanga du. Teilatuari dagokionez, bi isuraldekoa da eta gailurra fatxada nagusiarekiko perpendikularra da. Altueran bi solairu eta ganbara ditu.

Fatxada nagusia hiru modulok osatzen dute. Alboetako biak, erdikoa baino aurreratuagoak, harri-hormaz eginda daude, silarrizko eskantzuekin. Beheko solairuan jatorrizkoa ez den bao bana dute, dintelduna, eta goikoetan bao ojibal geminatuak, silarri monolitikoetan landutako kiribil bikoizdunak.

Erdiko gorputzean karrerapea dago, dinteltzat habe handi bat duena. Kontserbatu egin dira zurezko piezez egindako bastidorea, irudi geometrikoz hornitua, eta goiko solairuaren itxidura osatzen zuten zenbait ohol eta arkutxo. Itxidura berezi hori hiru erregistrotan antolatutako zurezko pantaila batek osatzen zuen, lama eta ohol arremetuez osatua.

Aldenik alden suhesi sendo bat dago eta eraikinaren sekzio lodiko haritzezko zutabez osatutako jatorrizko egituraren zati batzuk kontserbatzen dira. Halaber, lehenengo solairuan ohol arremetuz osatutako panelak gordetzen dira.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8341972
* Commonscat Multimedia: Landetxo Goikoa baserria

---

 |

* Wd Datuak: Q8341972
* Commonscat Multimedia: Landetxo Goikoa baserria
**Carroll konderria** (ingelesez: *Carroll County*) Marylandko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Denton da. 2010eko zentsuaren arabera 167.134 biztanle zituen, Carroll kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Carroll konderriak 1.172,45 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,19 ura dira. Beste 1.159,26 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 142,55 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 167.134 pertsonetatik 156.791 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.363 dira. 5.229 beltzak edo afroamerikarrak. 288 amerikar natiboak ziren eta 47 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.402 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 150 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.227 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501323
* Commonscat Multimedia: Carroll County, Maryland

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136047911
* LCCN: n81018765
* NARA: 10036758
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 936281
* TGN: 1002238

 |

* Wd Datuak: Q501323
* Commonscat Multimedia: Carroll County, Maryland
Gurdwara
**Gurdwara**, sikh erlijioko jarraitzaileen gurtza tokia da. Gurdwara bakoitzak, Adi Granth liburuaren kopia bat du, eta gurtzarako elkargune bezala balio du, baita errezitazioa, kantua eta idazteun sakratuaren argipenerako ere.

Eraikin hauetan, erantsita, amankomuneko sukalde bat eta, batzuetan, eskola bat dute. Etxe pribatuetan, gela bat uzten da bereziki gurtzarako, hau ere gurdwara deitzen delarik. Sarri, sikhen guruen bizitzarekin lotura duten gurdwaratara erromesaldiak egiten dira, bereziki Urrezko Tenplura.

Espainian, Bartzelona, Madril edo Palma de Mallorca moduko hirietan, zenbait gurdwara daude, non, igandero, sikhismoaren jarraitzaileak biltzen diren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q337986
* Commonscat Multimedia: Gurudwaras

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4361346-9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q337986
* Commonscat Multimedia: Gurudwaras
**Gurbitza** (*Callophrys avis*) Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Europa hego-mendebaldean eta Afrika iparraldean aurkitzen da.

Thomas Algernon Chapman entomologo eskoziarrak deskribatu zuen 1909. urtean.

Deskribapena
------------

Ikusten zaila den tximeleta da, alde batetaik tamaina txikia duelako eta bestetik hegalen azpialdea berdea duelako, ertz marroiekin, eta bikain kamuflatzen da landaretza artean. Hegalek lerro zuri ez jarraitu bat erakusten dute. Gainaldetik marroi iluna da, baina gutxitan ikusten zaio, hegalak itxita izaten baititu pausatzen denean. 

Beldarra berdea da eta marra argiak ditu. Bizkarraldean puntu gorri batzuk ageri ditu.

Habitata
--------

Zuhaixkak dauden eremu lehorretan ikusten da eta bereziki atsegin ditu gurbitz (*Arbutus unedo*) asko dagoen eremuak, hortik tximeletaren izena.

Bizi zikloa
-----------

Belaunaldi bakarra izaten du urtean. Martxoa eta ekaina artean ikusten dira tximeleta helduak. Ondoren arrautzak jartzen dituzte landare helduetako hosto berrietan, lore lehorretatik edo fruituetatik gertu. Udazkenean beldarra atera eta landare hauetaz elikatzen da. Negua igarotzeko pupa eratzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Callophrys avis - LepiWiki» *lepiforum.org* (Noiz kontsultatua: 2022-11-05).
2. ↑   **(Frantsesez)** «Thècle de larbousier. Callophrys avis (Chapman, 1909)» *www.malaga.es* 2022-05-11 (Noiz kontsultatua: 2022-11-05).
3. ↑   «Callophrys avis on euroButterflies by Matt Rowlings» *www.eurobutterflies.com* (Noiz kontsultatua: 2022-11-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3526230
* Commonscat Multimedia: Callophrys avis
* Wikispecies Espezieak: Callophrys avis

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 253575
* BioLib: 51397
* EOL: 262699
* Fauna Europaea: 441182
* GBIF: 1932393
* NCBI: 700180

 |

* Wd Datuak: Q3526230
* Commonscat Multimedia: Callophrys avis
* Wikispecies Espezieak: Callophrys avis
**Carroll konderria** (ingelesez: *Carroll County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Carroll da. 2010eko zentsuaren arabera 20.816 biztanle zituen, Carroll kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Carroll konderriak 1.476,98 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,15 ura dira. Beste 1.474,84 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,09 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 20.816 pertsonetatik 20.452 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 333 dira. 82 beltzak edo afroamerikarrak. 20 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 92 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 165 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q430113
* Commonscat Multimedia: Carroll County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124341210
* GND: 1102270385
* LCCN: n81022689
* NARA: 10039049
* **Lekuak**
* OSM: 1789548
* TGN: 2000574

 |

* Wd Datuak: Q430113
* Commonscat Multimedia: Carroll County, Iowa
**Carla Fernanda Ochoa Peñailillo** (Santiago, 1979ko martxoaren 21a) Miss Chilen parte hartu zuen txiletar ikuskizun emakumea da. 2007an, Coquimboko Pampilla Jaialdiaren Erregina lehiaketa irabazi zuen. Emakume ikuskizun gisa, *Morandé con Compañía* eta *Mekano* bezalako telebista saioetan agertu da. *Pelotón* muturreko reality show-ean ere agertu zen.

Isabel Bawlitza Miss Txile ohiaren eta Mariela Montero Pelotóneko lehiakide ohiaren lagun mina da.  26 urte zituela, Ochoak Josefa izeneko neska bat erditu zuen. Duela gutxi, 2010eko otsailean, Carlak 2010eko Viña del Mar Nazioarteko Abesti Jaialdiko erregina hauteskundeetan parte hartu zuen,  non 2. postua lortu zuen, irabazlea Carolina Arregui izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Carla Ochoa Fotos.* .
2. ↑    *Carla Ochoa's interview by LaNación.cl.* .

Kanpo estekak
-------------

* Carla Ochoaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5041089
* Commonscat Multimedia: Carla Ochoa

---

 |

* Wd Datuak: Q5041089
* Commonscat Multimedia: Carla Ochoa
**Casadevante jauregia** edo **Casadevante etxea** Gipuzkoako Hondarribia udalerriko Alde Zaharreko Kale Nagusian dagoen jauregia da. Itxuraren arabera, XVI. mendearen bukaeran edo XVII. mendean eraiki zen. Hondarribiko udaletxea eta Zuloaga jauregia parez-pare du, eta Jasokundeko eta Sagarrondoko Andre Maria eliza alboan.

Gaur egun hotela da.

Eraikina
--------

Harlanduz egina dago, eta izkinetakoak apainduak daude, irudi zirkularrekin eta landare irudiekin (txandakatu egiten dira). Gorengo harriak, ordea, lehoi baten irudia du lau izkinetan.

* Casadevante etxea.Casadevante etxea.
* Casadevante etxearen aurrealdea.Casadevante etxearen aurrealdea.

Hiru solairu ditu, eta bat bukatzen eta beste hasten den mugan, inpostak. beheko solairuan, leiho bat dauka atearen alde bakoitzean. Ateak zutabe toskanarrak ditu, eta horien gainean, taulamendu bat, lore eta landare irudiz apaindua. Gorago, berriz, hiruki formako frontoia. Lehen solairuan hiru balkoi ditu, eta horiek ere hiruki formako frontoia dute gainean (erdikoa etena dago, armarria jarri ahal izateko). Bigarren solairuan ere hiru balkoi daude. Hegalari eutsiz, bi harburu ilara ageri dira. Izkinetakoak harrizkoak dira, eta erronbo eta obalo klasizistak dituzte zizelkatuak. Erlaitza molduraz apaindua du, eta, ziurrenik, XVIII. mendekoa izanen da, teilatu hegala bezala.

Aurrealdean plaka bat du, eta honako idazkia ageri da: *"En esta casa negociaron los emisarios del Príncipe Condé y las autoridades de la plaza los términos de la tregua que siguió al heroíco sitio del año MDCXXXVIII"* (*"Printze kondearen ordezkariek eta hiribilduaren ordezkariek etxe honetan negoziatu zuten MDCXXXVIII. urteko setio heroikoaren ondorengo suetena"*).

Ikus gainera
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |

* Gipuzkoako kultura ondasunak
* Gipuzkoako jauregi eta dorretxeen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492255
* Commonscat Multimedia: Casa de Casadevante

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001503

 |

* Wd Datuak: Q20492255
* Commonscat Multimedia: Casa de Casadevante
**Greene konderria** (ingelesez: *Greene County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Stanardsville da. 2010eko zentsuaren arabera 18.403 biztanle zituen, Greene kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Greene konderriak 406,38 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,71 ura dira. Beste 404,68 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 45,29 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.403 pertsonetatik 16.566 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 781 dira. 1.160 beltzak edo afroamerikarrak. 38 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 247 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 46 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 344 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q163097
* Commonscat Multimedia: Greene County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141920716
* LCCN: n82139052
* NARA: 10040170
* **Lekuak**
* OSM: 2534180
* TGN: 2002165

 |

* Wd Datuak: Q163097
* Commonscat Multimedia: Greene County, Virginia
**Greenbrier konderria** (ingelesez: *Greenbrier County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lewisburg da. 2010eko zentsuaren arabera 35.480 biztanle zituen, Greenbrier kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Greenbrier konderriak 2.653,47 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,8 ura dira. Beste 2.640,67 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,37 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 35.480 pertsonetatik 33.752 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 422 dira. 973 beltzak edo afroamerikarrak. 88 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 142 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 20 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 497 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494203
* Commonscat Multimedia: Greenbrier County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153612065
* LCCN: n81023232
* **Lekuak**
* OSM: 2535265
* TGN: 2002264

 |

* Wd Datuak: Q494203
* Commonscat Multimedia: Greenbrier County, West Virginia
**Gutxiago gehiago da** (ingelesez: *less is more*) arkitektura munduan sortuta eta oso zabaldutako esaldia da. Antza denez, Mies van der Rohe arkitekturarekin lotuta sortu zuen nahiz eta gaur egun arteen eta diseinuaren munduan oso erabilia izan. Minimalismo mugimenduaren benetako lema da.

Historia
--------

Van der Roheren eskutik ezagutzera eman zen, aurretik, beste artistak, Ad Reinhardt espresinionismo abstratuaren artistak, lehen aldiz aipatu zuen. Reinhardten obra ia erabateko erreduzionismoa bilatzen zuen, nolabait minimalismoa iragarriz. Elkarrizketa batean horrela azaldu zituen bere ideiak:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Gero eta gauza gehiago barruan izan, gero eta beteago dagoenean, arte-lana okerragoa izango da. Gehiago gutxiago da. Gutxiago gehiago da. Begia bista zabaltzeko mehatxua da. Biluztea lizuna da. Artea izadia ezabatzen hasten da. |  » |
| —Ad Reinhardt  |

Robert Venturi arkitektoak beste esaldi ospetsu batez erantzun zion: *less is a bore* («gutxiago aspergarria da»),; esaldia maximalismoaren adierazpena da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  in Barbara Rose, *Art as Art: The Selected Writings of Ad Reinhardt* (New York: Viking Press, 1975) ISBN 978-0-520-07670-9.
2. ↑   Anatxu Zabalbeascoa (2014ko uztaila 1). «Mies van der Rohe: Menos es más», *El País*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60691239

 |

* Wd Datuak: Q60691239
**Guttman eskala** psikometrian eta soziologian erabili ohi den galde sorta mota bat da, Louis Guttman soziologoak ikertu zuena. Guttman eskaletan galderak dikotomikoak (hau da bi erantzun posible bakarrik onartzen dituzte: bai ala ez, ados edo ez ados) izateaz gainera, ordena zehatz bati jarraitzen diote, non item edo galdera bati erakutsitako onarpenak modu inplizituan aurreko galdera guztien onarpena ekarri beharko lukeen. Adibidez, honako galde sorta honek Guttmanen eskala bat osatzen duela esan daiteke:

1. Euskal Herrira datozen etorkinak onartu egiten ditut. (Ados - Ez ados)
2. Begi onez ikusten dut nire herrian etorkinak bizitzea. (Ados - Ez ados)
3. Nire auzoko etorkinekin ongi moldatzen naiz. (Ados - Ez ados)
4. Gogoz hartuko nuke nire etxe ondoan etorkinak bizitzea. (Ados - Ez ados)
5. Etorkin batzuk nire lagunak dira. (Ados - Ez ados)
6. Nire seme-alabak etorkin batekin ezkontzea pozez hartuko nuke. (Ados - Ez ados)

Modu honetan, Guttman eskala *metakorra* dela esaten da, galdera batean emandako erantzunak aurreko eta ondorengo galdera guztien erantzunak finkatzen baititu. Likert eskala, berriz, *batukorra* dela esaten da, pertsona bati buruzko ezaugarri bat item edo galdera batzuen bitartez neurtzen da, item bakoitzari 1-5 edo 1-7 bitarteko balorazioa emanez eta azkenean horien batura kalkulatuz, erantzunak independenteak eta askeak izanik. Guttman eskala *dimentsio bakarrekoa* dela ere esaten da, itemak eskala bakar batean daudelako, elkar loturiko erantzunekin. Likert eskalan erantzunak independenteak direnez, *dimentsio anitzekoa* dela esaten da, azkenean item guztien baturaz balio bakarra eskuratzen den arren.

Guttman eskalen praktikan ordea, erantzunak espero ez bezala erantzuten dituzten pertsonak izaten dira: adibidez, arestiko adibideko galderetatik 1. 3. eta 4. galderetan baiezkoa edo adostasuna ematea eta 2. 5. eta 6. galderetan ezezkoa ematea, 2. galderan adostasuna espero daitekeelarik. Hau dela eta, eta ahal den neurrian galde sorta bat Guttman eskalaz behar bezala eratzeko, beharrezkoa da item edo galderak egoki aukeratu eta ordenatzea. Horretarako, **eskalograma** deritzon teknika gara daiteke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1304639

 |

* Wd Datuak: Q1304639
"Kristo gurutzean", Carl Heinrich Bloch (1834–1890), zeru iluna erakusten
Gurutziltzaketaren eklipsea edo gurutziltzatzearen ilunpea ebanjelio kanonikoetako hirutan deskribatutako pasarte bat da, non zerua, egunean zehar, Jesusen gurutziltzatzearen unean iluntzen den. Lehen aipamena Markosen ebanjelioak eman zuen.

197. urtean Tertuliano apologista kristauak pentsatu zuen hau ez zela eklipse bat izan, baizik eta mezu bat bat, erromatar erregistroetan ere agertzen zena. III. mendeko Origenes komentarista kristauakbi azalpen natural eman zituen iluntasunerako: eklipsea izan zitekeen (ustez, 29. urtekoa). Flegron Traleskoak deskribatua, edo hodeiak izan zitezkeen.

Aditu modernoek ez dute Itun Berritik kanpoko iluntasunari buruzko erreferentzia garaikiderik aurkitu, baina honen aipamena aurkitu dute antzinako idazkietan, gaur egun galdutako erreferentzia iturriak, Thallus historialari greziarrarenak kasu, *chamsin* bat (hondar ekaitza) bezalako azalpen naturalak nahiago dituzte. Beste batzuek diotenez, antzinaroan eta Itun Zaharrean antzeko kontakizunak lotu ziren figura nabarmenen heriotzarekin, eta fenomenoa asmakuntza literario bat bezala ikusten dute, Jesusek heriotzaren aurrean duen boterearen sentsazio bat transmititzen saiatzen dena, edo Jainkoak herri juduarekin duen atsekabearen zeinu bat. Kristau askoren ustez mirari bat izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Portugesez)** «Papa Francisco diz que escuridão e medo não devem aprisionar o mundo | NE10» *ne10.com.br* (Noiz kontsultatua: 2020-04-10).
2. ↑   Witherington, Ben, III, 1951-.  (2001). *The Gospel of Mark : a socio-rhetorical commentary.*  W.B. Eerdmans Pub ISBN 0-8028-4503-7. PMC 45137561. (Noiz kontsultatua: 2020-04-10).
3. ↑  Mt 15:38
4. ↑   **(Ingelesez)** b777.  (2008-11-22). «Is there non-biblical evidence of a day of darkness at Christ's death?» *carm.org* (Noiz kontsultatua: 2020-04-10).
5. ↑   **(Ingelesez)** Chambers, George F. (George Frederick).  (2008(e)ko urt. 10(a)). *The Story of Eclipses.*  (Noiz kontsultatua: 2020-04-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1418380

 |

* Wd Datuak: Q1418380