recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kandiyohi konderria** (ingelesez: *Kandiyohi County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Willmar da. 2010eko zentsuaren arabera 42.239 biztanle zituen, Kandiyohi kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kandiyohi konderriak 2.233,48 kilometro koadro ditu. Horietatik 169,82 ura dira. Beste 2.063,66 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 18,91 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 42.239 pertsonetatik 40.674 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.710 dira. 952 beltzak edo afroamerikarrak. 107 amerikar natiboak ziren eta 16 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 167 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 27 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 296 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486313
* Commonscat Multimedia: Kandiyohi County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126667664
* ISNI: 0000 0004 0429 9855
* LCCN: n80076522
* **Lekuak**
* OSM: 1795713
* TGN: 2001032

 |

* Wd Datuak: Q486313
* Commonscat Multimedia: Kandiyohi County, Minnesota
Enkante Zaharrak, Kataluniar Lorien plazaren iparraldean.
**Els Encants Vells** (euskaraz *Enkante Zaharrak*), ofizialki **Mercat Fira de Bellcaire** (*Bellcaireko Merkatu Feria*), Kataluniako Bartzelona hiriburuko kale azoka eta aire libreko merkatu bat da. Hiriko hainbat lekutan ospatzen da.

Jada, 1200. urtean bere berri bada, Sant Jaume enparantzan ospatzen zelarik. 1358an Plaza Berrira lekualdatu zen, eta beste hainbat tokitara lekualdatu ondoren, 1800tik aurrera harresietatik kanpo ospatzen hasi zen. 2013tik aurrera Bellcaireko Feria deritzon eraikinean ospatzen da.

Enkante publikoa aire libreko merkatu honetako interesgune handienetakoa da. Astero, astelehen, azteazken eta ostiraletan, goizeko 7:00-9:00 artean ospatzen da. Honetan, itxi edo ustutako etxe, denda eta pisuetako objektuak salgai daude, bai eta stock apurrak ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17601242
* Commonscat Multimedia: Encants de Barcelona – Fira Bellcaire

---

 |

* Wd Datuak: Q17601242
* Commonscat Multimedia: Encants de Barcelona – Fira Bellcaire

41°24′3.85″N 2°11′10.84″E﻿ / ﻿41.4010694°N 2.1863444°E﻿ / 41.4010694; 2.1863444
**Elijah Harper** (Red Sucker Lake, Manitoba, 1949ko martxoaren 3a- Ottawa, Ontario, 2013ko maiatzaren 17a) kanadar legegilea izan zen. Ojibwa-creeak indiar herriko kidea izan zen. Manitobako Unibertsitatean ikasketak egiten ari zela, ez baitzen indiar ikasleentzako zerbitzurik, indiar ikasketen saila sortu zuen, eta indiar ikasleentzako aholku-bulegoa ere bai. Unibertsitatea utzita, Manitoba indiar anaidiarentzat lan egin zuen, erkidegoa sustatzeko ofizial gisa, Red Sucker Laken (1972-1973). 1974an creeaken aldeko proiektuetan lan egiten hasi zen. 1975etik 1977ra Manitoba probintziako ipar-arazoetarako analista gisa lan egin zuen. Red Sucker Lakera itzuli ondoren hango buruzagi izendatu zuten. 1981ean Manitobako iparraldeko ordezkari hautatu zuten, eta Manitobako Legebiltzarreko lehen indiarra izan zen. 1981-1986 bitartean beste zenbait kargu izan zituen, Iparraldeko Argindarraren Hedapenerako Lan taldeko buru, Indiar Arazoetako Batzordeko lehendakarikide, eta Ipar Arazoetako ministerioko laguntzaile, besteak beste. 1987an Ipar Arazoetako ministro izendatu zuten. Quebeceko autogobernu eskariari erantzunez, gobernu federalak zuzenketa bat egin zion Kanadako konstituzioari Meech Lake ituna deitua Quebec gizarte desberdintzat ezagutzeko eta lege-funtzio batzuk gobernu federaletik gobernu probintzialetara aldatzeko. Ituna gauza zedin, Kanadako eta bere hamar probintzietako Legebiltzarrek eman behar zuten bere onespena. Manitobako Legebiltzarrean Harperrek Meech Lake itunaren aurkako botoa eman zuen, indiarren arazoak aintzat hartuak ez zirelako. Jarrera horrek gobernu federal eta probintziala indiarrei buruzko politikak berriro aztertzera bultzatu zituen, eta Kanadako indiarren batasuna sendotu zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q651597
* Commonscat Multimedia: Elijah Harper

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 25716811
* ISNI: 0000 0003 8587 1560
* GND: 130628670
* LCCN: n94058449
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02678/eu\_h\_0667/h0667

 |

* Wd Datuak: Q651597
* Commonscat Multimedia: Elijah Harper
Astrofisikari dagokionez, **kandela estandar** izena objekturen batzuen propietate fisikoei edo euren barnean gertatzen diren prozesuei erreferentzia egiteko erabiltzen den kontzeptu bat da, eta dauden distantzia kalkulatzeko erabiltzen dena.

Lurretik oso gertu (argi-urte gutxi batzuk) dauden objektuentzako izan ezik, non distantzia prozedura geometrikoen bidez neur daitekeen, edozein distantzia kosmikoren estimazioa oinarritzen den informazio iturrik objektu batengandik jasotzen den argia objektu horrek igortzen duen argiarekin (berezko argitasuna) alderatzean datza. Lehenengoa nahiko zehaztasunez neur daitekeen bitartean, bigarrena ezin da neurtu argitasun horrekin lotuta dagoen objektu igorlearen propietate neurgarri baten bidez izan ezik. Kandela estandar garrantzitsuenetako batzuk zenbait izarren aldakortasun periodoa, batez ere Zefeida izar aldakorrena eta RR Lyrae izar aldakorrena, Ia motako supernobak edo igorpenezko espektru lerro zehatz batzuen zabalera (Tully-Fischer erlazioa) daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q932938
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q932938
**Mineirão estadioa** (izen ofiziala portugesez: *Estádio Governador Magalhães Pinto*) Brasilgo Belo Horizonte hirian dagoen kirol estadio bat da, Minas Gerais estatuko hiriburuan. Estadio honetan, Cruzeirok eta Atletico Mineirok lokal bezala jokatzen dute, eta Brasilgo 2014ko Munduko Kopa ere izan zen.

Ezaugarriak eta datuak
----------------------

1965ean inauguratua, Mineirão-k gaur egun 60.000 pertsonentzako edukiera du. Futbol-estadioetarako FIFA estandaretarako sailkatzeko edukieraren murrizketa nabarmena jasan zuen. Aurretik, estadioak 130.000 pertsona baino gehiagoko edukiera zuen. Zelaiaren neurriak 115 × 76 m dira.

Cruzeiro Esporte Clube-k Mineirão-n jokatzen du, *Brasileirão*, Brasilgo Kopa, estatuko txapelketa eta Libertadores edo Sudamerikako Kopa lehiatuz.

1960ko hamarkadan Minas Geraiseko gobernadorea izan zen José de Magalhães Pintoren omenez du izena. Estadioa 2013ko apirilaren 24an ireki zen berriro Brasilgo taldearen eta Txileko selekzioaren arteko partida batekin, 2:2ko berdinketarekin amaituz.

Hemen, 2014ko uztailaren 8an, 2014ko Futbol Munduko Koparen lehen finalaurrekoan, Brasil anfitrioiak bere porrotik txarrena jaso zuen Alemaniaren aurka 7-1, Mineirazo bezala gogoratzen den pasartea.

### Instalazioak

Mineirão estadioak 6.000 eguzki plaka instalatu ditu bere teilatuan. Sistemak, 1,5 MW-ko potentzia duena, estadioko elektrizitate-eskaria eguzki-energia fotovoltaikoz hornitzeko aukera ematen du.   Eguzki plantek ekoizten duten elektrizitatea banaketa elektrikoaren sarean injektatuko da, eta sorkuntza fotovoltaikoaren %10 gutxi gorabehera estadioan kontsumituko da. 

Eguzki panelak instalatu diren 2014ko Munduko Kopako beste estadio batzuk Brasiliako Mané Garrincha estadioa, Rio de Janeiroko Maracanã estadioa eta Pernambucoko Itaipava Arena dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Yingli Green Energy trae la energía solar al estadio Arena Pernambuco, sede de la Copa Mundial de la FIFA 2014.*  Energíadehoy.com 24 de marzo de 2014.
2. ↑    *Se completa la primera planta fotovoltaica que suministrará electricidad al estadio Itaipava Arena en Brasil.*  Suelo Solar Diciembre de 2013.
3. ↑    *Inaugurada la primera central fotovoltaica en un estadio del Mundial de Brasil.*  PV magazine 22 de mayo de 2013.
4. ↑    *First Brazil 2014 World Cup Solar Powered Stadium Opens.*  Clean Technica 27 de mayo de 2013.
5. ↑    *Brasilia’s Remodeled National Stadium Will Be a Solar Showcase For The 2014 World Cup.*  Inhabitat.
6. ↑    *Los principales estadios de Brasil, equipados con inversores fotovoltaicos de Ingeteam.*  Ingeteam 13 de junio de 2013.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q910370
* Commonscat Multimedia: Mineirão

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133719869
* LCCN: n82162133
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* Infopatrimônio: belo-horizonte-estadio-magalhaes-pinto-mineirao

 |

* Wd Datuak: Q910370
* Commonscat Multimedia: Mineirão
**Kane konderria** (ingelesez: *Kane County*) Utahko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Kanab da. 2010eko zentsuaren arabera 7.125 biztanle zituen, Kane kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kane konderriak 10.641,01 kilometro koadro ditu. Horietatik 306,37 ura dira. Beste 10.334,64 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,67 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.125 pertsonetatik 6.902 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 263 dira. 15 beltzak edo afroamerikarrak. 103 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 31 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 70 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26628
* Commonscat Multimedia: Kane County, Utah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144263849
* **Lekuak**
* OSM: 1744362
* TGN: 2002113

 |

* Wd Datuak: Q26628
* Commonscat Multimedia: Kane County, Utah
**Mineralogia** mineralak aztertzen dituen geologiaren adarretako bat da. Jatorri inorganikoa, konposizio kimiko zehatz bat eta egitura kristalino zehatza duen materia da minerala. Solidoa eta modu kristalinoan aurkeztu ohi da, baina batzuk likido eran ager daitezke.

Mineralak identifikatu eta sailkatzeko hainbat prozedura ezberdin daude. Adibidez, mineralogia fisikoan klasto (harri) tamainako laginen ezaugarri fisiko, kimiko eta optikoak aztertzen dira, eta mineralogia optikoan berriz, xafla meheetan dauden mineralak ikertzen dira, mikroskopio bidez.

Azpiadarrak
-----------

* Kristalografia
* Mineralogia
	+ Mineralogia fisikoa
	+ Mineralogia kimikoa
	+ Mineralogia deskriptiboa
	+ Mineralogia determinatzailea
	+ Mineralogia optikoa

Ikus, gainera
-------------

  

* Petrologia

* Sedimentologia

* Geologia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q83353
* Commonscat Multimedia: Mineralogy

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11932504q (data)
* GND: 4039457-8
* LCCN: sh85085589
* NDL: 00566086
* NKC: ph115320
* AAT: 300054552
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 8826
* HDS: 024471
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q83353
* Commonscat Multimedia: Mineralogy
Mictlantecuhtliren estatuatxoa Londresko British Museumean.
Mictlantecuhtliren estatua Mexikoko Tenplu Nagusiko museoan
**Mictlantecuhtli** (Mictlaneko jauna-hildakoen tokia, miquiz hitzetik, "hil" eta tlan hitzetik "tokia", datorrena, azteka, zapoteka eta mixteka kulturako behe munduaren eta hildakoen jainkoa da (infernuaren kontzeptu katolikorik ez zuten). Popocatzin ere deitzen zen, "popo" hitzetik datorrena eta "kea" esan nahi duena. Beraz ilunpeetako jainkoa zen. Bere emazte Mictecacihuatlekin batera lurrazpiko mundua edo Mictlana gobernatzen zuen. Bere subirautza erabiltzen zuen "lurrazpiko bederatzi ibaien" eta hildakoen arimen gainean. Hortz askoko burezurra duen giza hezurdura bezala irudikatzen da. Armiarmekin, hontzekin eta saguzarrekin lotua, marraztua zenean ile beltzarekin eta begi izartu edo izarrekin irudikatzen zen. Mictlantecuhtli aldi berean gizona eta emakumea zela ere uste zen, Mictlantecuhtli gizona zenean eta Tlantecuhtli emakumea zenean.

Ezkerreko eskultura Arranoen Etxea deritzonean aurkitu zen, Mexiko-Tenochtitlaneko Tenplu Nagusia zegoen barruti sakratuaren barnean,

Gobernua denboran
-----------------

10 zenbakia gobernatzen zuen, Itzcuintli deitua (zakurra), hamargarren hamahirukoa eta bere data berezia (jaiotzakoa) 6 etxea zen. Maia kulturako bere baliokidea Ah Puch zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q591056
* Commonscat Multimedia: Mictlantecuhtli

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q591056
* Commonscat Multimedia: Mictlantecuhtli
Koazerbatuak
**Koazerbatuak** disoluzio koloidal batean agertzen diren tanta esferiko txikiak dira, disolbatzailean disolbatzen ez diren molekula organikoz osatuak. Tanta horiek molekula hidrofoboz osatutako mintzak dituzte.

Aleksandr Oparin zientzialari sobietarrak koazerbatuek biziaren sorreran izan zuten garrantzia azpimarratu zuen bere *Lur Gaineko Biziaren Jatorria* liburuan (1922an). Oparinen ustez, koazerbatuak egitura aurre-biologikoak ziren, molekula organikoen eta zelularen arteko erdiko bidean zeudenak.

Oparinen ustez koazerbatu horiek ozeanoen salda primitiboan agertu ziren eta hazteko gaitasuna zuten, beste polimero edo molekula ez-disolbagarriak harrapatzen zituztenean 

1960ko hamarkadan Sidney Fox ikerlari estatubatuarrak polipeptidoak lortu zituen aminoazidoen soluzioak berotuz.. Polipeptido horiek koazerbatuen antzeko egiturak eratzen zituzten disoluzioan jartzerakoan. Foxek "mikro-esferak" deitu zizkien, eta zelula prokarioto baten neurria (2 mikra) zutela ikusi zuen. Protozelula horiek hazi eta ugaldu zitezkeen, ur-disoluziotik polinukleotidoak eta beste molekula organiko batzuk harrapatuz. Oparinen koazerbatuen antzekoak ziren, desberdintasun bakar batekin: polipeptidoz bakarrik osatuta zeuden.

Orokorrean, barnean molekula organiko ugariz eta substantzia hidrofoboz (lipidoen antzekoak) osatutako mintza dituen tanta batek koazerbatu bat osatuko du. Adibidez, koazerbatuak sor daitezke gelatina bezalako proteina batek Arabiako gomarekin erreakzionatzen duenean.

Koazerbatuen mintza, disoluzioan haren molekulek hartzen duten orientazio espazialaren ondorioa da. Koazerbatuak osatzen dituzten molekulek (proteinek, lipidoek…) talde hidrofoboak eta talde hidrofiloak dituzte. Disoluzioan talde hidrofiloak disolbatzailerantz orientatzen dira, talde hidrofoboak koazerbatuaren barnean geratzen diren bitartean.Gaur egungo zelula prokarioto eta eukariotoen mintzek orientazio molekularraren printzipio berdina dute.

Koazerbatuen ezaugarri bitxi bat, laborategian egiaztatua, haien zatiketa ahalmena da: ingurumenetik molekulak hartzen dituenean, tanta koloidala hazi egiten da, neurri bateraino; neurri hori gaindituta tantatxoa bitan zatitzen da, prozesu fisiko huts batez. Sortutako tanta "kume" bakoitzak jatorrizko tantatik eramaten ditu molekula batzuk. Prozesu honek antza handia du bakterioen erdibiditze prozesuarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Stephen J. Dick, "The Biological Universe", 1999, 340 orr.
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** Carlos Alvarez: *Origen de la vida. Teorías científicas a través del pensamiento científico*, 2005.
3. ↑  **(Ingelesez)** Walsh, J. Bruce (1995) «Part 4: Experimental studies of the origins of life», *Origins of life (Lecture notes)*. Tucson, AZ: University of Arizona.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1154463
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1154463
**El corralito foral. Las tripas del navarrismo, al aire: un ecosistema al servicio del capital** 2015an Iván Giménez kazetari eta sindikalistak idatzitako saiakera eta ikerketa-kazetaritzako liburu bat da. Pamiela argitaletxeak argitaratu zuen.

2016ko martxoaan jada bere 5. argitalpenean zihoan.

Nafarroako Foru Erkidegoan azken 20-25 urteetan Nafarroako Gobernuan nagusi izan den UPNren erregimena eta oroar nabarrismoarekiko kritikoa den liburua da, tartean "nafartasuna" ukitzen duten hainbat gai ere jorratzen ditu: txupinazoa, Xabierraldia, Osasuna eta abar, hauen benetazko jatorriko historikoa zein den eta nondik-norakoak azalduz.

Ikus gainera
------------

* Nabarrismoa

Kanpo estekak
-------------

* *El corralito foral* liburuari buruzko bloga **(Gaztelaniaz)**
* *El corralito foral* liburua Pamiela argitaletxearen webgunea  **(Gaztelaniaz)**
* *El Corralito foral* liburuari buruz Euskalerria irratian egileari eginiriko elkarrizketa. Youtube.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25476345

 |

* Wd Datuak: Q25476345
**El circo** Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen abentura bat da.

Istorioa
--------

T.I.A.k herrialdean kontrabando ugari sartzen ari dela jakin du. Kontrabando gaiek muga "Sidral Circus"en gauzen artean pasatzen ari direla eta erruduna bertako langile bat dela susmatzen da. Mortadelok eta Filemonek ikertzera joan beharko dute, horretarako zirkuko langileen zati izaten saiatu beharko dute. Euren trakeskeriaren ondorioz, Mortadelo eta Filemon bata bestearen atzean zirkuko ikuskizun guztiak zapuzten doaz, erabat suntsitzen duten arte. Azkenean, kontrabando gaia aurkitzea lortzen dute, zirkuaren jabeari suntsitzeagatik milioietako kalte ordainak ordaindu beharko dizkieten arren.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**El elixir de la vida** | **Mortadelo eta Filemonen abenturak**1973 | Ondorengoa**El antídoto** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3457616

 |

* Wd Datuak: Q3457616
**Dyrhólaey itsasargia** (islandieraz: *Dyrhólaeyjarviti* {{Islandia]]ko Hegoaldeko kostaldean, Ipar Ozeano Atlantikoan dagoen eraikina da. Islandiako Suðurland eskualdean dago. Mýrdalshreppur udalaren Vík í Mýrdal herrian dago, Dyrhólaey penintsulan.

Ezaugarriak
-----------

Hormigoizko dorre karratu bat du, zuriz margotuta eta zerrenda gorri batekin. Itsasargia zaintzeko dorrearen ezkerraldean eta eskuinaldean bi espazio daude. Metalezko linterna gorri bat jarri zuten dorrearen goialdean. Argiaren plano fokala 118 metrokoa da. Eraikinak 13 metroko altuera du. Lekua, baina ez dorrea, bisitarientzat irekita dago.

Historia
--------

Dyrhólaeyko argi geltokia 1910ean sortu zen. Lehen itsasargia Suedian aurrefabrikatutako altzairuzko dorre bat izan zen. Gaur egungo itsasargia 1927an eraiki zen.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3378211
* Commonscat Multimedia: Dyrhólaviti

---

* **Itsasargiak**
* ARHLS: ICE034
* NGA: 115-18040
* UKHO: L4780

 |

* Wd Datuak: Q3378211
* Commonscat Multimedia: Dyrhólaviti
**Karlos VIII.a Suediakoa** (suedieraz: *Karl Knutsson Bonde*), bere garaian **Karlos II.a** bezala ezagutua, eta Norvegian **Karlos I.a** bezala (Ekholmen gaztelua, Uppsala, 1408ko edo 1409ko urriaren 1a - Stockholm, 1470eko maiatzaren 15a) Suediako eta Norvegiako erregea izan zen.

Knut Tordsson Bonde zaldunaren eta Margareta Karlsdotterren semea izan zen. 1434tik aurrera, bere eragina handitzen joan zen eta goi karguak bete zituen herrialdean.

1448an Kristobal Bavariakoa Suediako erregea ondorengorik gabe hil ondoren, Karlos Suediako errege aukeratu zuten. Norvegiako tronurako borrokatu zuen Kristian I.a Danimarkako errege berriarekin. 1449an herrialdearen zati batek Norvegiako errege aukeratu zuen, eta azaroan Trondheimgo katedralean koroatu zuten. Suedian ez zuen babes handirik jaso, eta hurrengo urtean Norvegiako tronua Kristiani eman zion.

1457an matxinada batek ihes egitera behartu zuen eta Kristian errege izendatu zuten bere ordez. 1463an beste matxinada batek Kristian kargutik kendu eta Karlos itzultzeko eskatu zuen. Suediara itzuli zen mertzenario alemaniar eta poloniarren agindupean, baina zenbait guduren ondoren, 1465ean erbesteratu zen berriro. Bere hirugarren eta amaiera erregealdia 1467tik 1470ean hil zen arte igaro zen.

Suediako noblezian nazionalismoaren aldeko joera baten parte izan zen. Lehenik eta behin, nagusitasuna bilatu zuten Eskandinavian, baina gero Kalmarko Batasunaren desegitea eta Suediako independentzia bultzatu zituzten.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q310433
* Commonscat Multimedia: Charles VIII of Sweden

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37976215
* ISNI: 0000 0000 5483 9726
* GND: 128616016
* LCCN: nr2003000459
* SUDOC: 073011428
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: c03398/eu\_k\_0853/k0853
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q310433
* Commonscat Multimedia: Charles VIII of Sweden
**Monoplacophora** molusku klase bat da. Behe-kanbriarrean agertu zen eta gaur egun arte dirau. 11 espezie ezberdin atzeman dira klase honen barruan. Monoplacophora guztiak itsastarrak dira, eta oso urriak dira erregistro fosilean; hau da, gaizki kontserbatzen direnez, ez daude monoplacophora fosil asko.

Morfologia
----------

Lapen antzeko maskor konikoa dute. Molusku guztiak bezala, oin bakarra dute, oso gihartsua dena. Ahoan **erradula** izeneko kitinazko hortzak dituzte, janaria karraskatzeko erabiltzen dituztenak. **Mantua** izeneko ehun batek errailak estaltzen dizkie monoplacophoroei; honen kanpoko azalak animalia babestuko duen oskola sortzen du.
Mantuaren eta oskolaren artean dagoen barrunbeak zakatzak inguratzen ditu.

Gorputza segmentatua duten molusku bakarrak dira.

Ikus, gainera
-------------

* Molusku
* Filum

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q194308
* Commonscat Multimedia: Monoplacophora
* Wikispecies Espezieak: Monoplacophora

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Monoplacophora
* BOLD: 304487
* EOL: 2676
* GBIF: 347
* ITIS: 78802
* NCBI: 358446
* Paleobiology Database: 57663
* WoRMS: 415
* uBio: 509559

 |

* Wd Datuak: Q194308
* Commonscat Multimedia: Monoplacophora
* Wikispecies Espezieak: Monoplacophora
**Mesopotamiako padurak** Irak hegoaldean, eta, neurri baten Iran hego-mendebaldean dauden hezeguneek osatzen dituzte, Tigris eta Eufrates ibaiak elkartzen diren inguruan, Mesopotamia Beherean.

Historikoki, padura hauek, nagusiki, elkarrengandik bananduta baina ondoan dauden Hawizeh eta Hammar padura zentralek osatzen dituzte, eta Eurasia mendebaldeko hezegune ekosistemarik handiena dira.

Padura hauek ur freatiko maila handia dute, eta lur zingiratsuak dira nagusi. Basamortuan arraroa den ur paisaia bat da, paduretako arabiarrentzat eta bizidun basatien populazio garrantzitsuentzako habitat bat sortuz.

Historia
--------

K. a. IV. milurtekoan idazkera sistemadun lehen gizarteak agertu ziren lehen aldiz Mesopotamia beherean, sarritan zibilizazioaren sorlekutzat hartzen dena, bertan lehen hiriak garatuz estatu burokrazia konplexuekin batera Uruk Aroan. Kokagune geografiko eta Ilgora Emankorraren (Egiptoko Niloko haranean hasi eta iparralderantz, Mediterraneo itsasoan zehar Palestina eta Israel hartuz, eta berriz hegoaldera Eufrates eta Tigris ibaiak jarraituz Pertsiar Golkoraino hartzen duen ilargi erdi formako lurralde bat), faktore ekologikoen ondorioz, zibilizazioak garai hartarako oso aurreratuak ziren nekazal eta teknologia programak garatzeko gai izan ziren. Honen bultzatzaile nagusia, landare jangarrien espezie basatien eskuragarritasuna izan zen. Nekazaritza laster sortu zen Ilgora Emankorrean kopuru handian labore basati eta etxekotzeko errazak ziren eta espezie elikagarrien existentziagatik.

Paduren zati baten drainaketa 1950eko hamarkadan hasi zen, eta 1970eko hamarkadan jarraitu zuen nekazaritzarako eta petrolio esploraziorako lurrak berreskuratzeko xedearekin. Alabaina, 1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadan, Saddam Hussein presidentea zenean, lan hau handitu eta bizkortu egin zen musulman xiitak paduretatik botatzeko. 2003 baino lehenago, zingirak euren jatorrizko tamainaren %10era drainatuak izan ziren.

2003an Saddam Husseinen erregimena erori ondoren, 2004an, Nazio Batuen Ingurumen Programak inguru haren zaharberritze programa bat bultzatu zuen. 2006 amaieran 10.000 kilometro karratu lehengora itzuli ziren, eta 100.000 pertsona inguru itzuli ziren han bizitzera.

Padurak partziali berreskuratu dira, baina lehorteak, uretan gora presak eraiki izanarekin eta Turkian, Sirian eta Iranen ureztatze intentsiboarekin batera prozesua zaildu dute.

Ikus, gainera
-------------

* Xatt al-Arab
* Irakeko geografia
* Paduretako gudua
* Mesopotamiako geografia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3290315
* Commonscat Multimedia: Mesopotamian Marshes

---

* **Lekuak**
* WWF: PA0906

 |

* Wd Datuak: Q3290315
* Commonscat Multimedia: Mesopotamian Marshes
**Karioka** ( ahoskera : /kaˈɾjoka/ ) Jatorriz Txileko karta jokoa da karioka. Bertan, jokalari guztiek, 12 karta jasotzen dituzte eta joko ezberdinak sortu beharko dituzte.

Partida puntuazio sisteman oinarritzen da, helburua puntu gutxien sortzea da.

Bi karta-sortekin jokatzen da (54 karta dituen karta-sortarekin)naipe ingelesekin, alegia. 2 edo 3 jokalarik ere joka dezakete, partida aurreikusgarriagoa eta sinpleagoa den arren; edo 5, 6, 7 edo 8, baina zenbat eta gehiago izan, orduan eta konplexuago izango da.

Helburua karta guztietaz desegitea litzateke. Kartak berrantolantzeko baldintza bakarra, bere jokaldia burutu baino lehen egitea da.

Jokalari baten bat, karta gabe geratzen bada, bera ezik jokoan parte hartzen ari diren guztiei puntuak gehituko zaizke. Guztiek ez dute berbera gehituko. Bakoitzak, bere kideak partida amaitu duen jokaldi horretan zituzten karta guztien artean batura egingo litzateke.

Hori horrela, puntuak papel batean idatzi ondoren, partida gehiago jokatuko dira. Zenbat partida jokatuko diren argitu ondoren, horiek guztiak amaitzean, tanto gutxien lortu dituen jokalaria izango da garaile.

Txartelen balioa
----------------

Txartelak balio desberdina dute, kentzen saiatzean, deskargatu ezin dituzunean zeure buruari gehitzea bezala. Aho batez irakasten den jokoa denez, karten balioa alda daiteke jokatzen den eremuaren arabera. Balio ohikoenak hauek dira:

* link= = 2 puntu
* = 3 puntu
* = 4 puntu
* = 5 puntu
* = 6 puntu
* = 7 puntu
* = 8 puntu
* = 9 puntu
* = 10 puntu
* = 10 puntu
* = 10 puntu
* = 10 puntu
* = 20 puntu
* = 30 puntu
Gilen II.a, Alemaniar Inperioko azken enperadorea.
**Kaiser** (emakumezkoak **Kaiserin**) alemanez *enperadorea* izendatzeko erabili ohi den hitza da. Errusieraz ko tsar hitza bezala, latinezko *Caesar* (Zesar) hitzetik eratorria da, honela alemanez enperadore hitzaren parekide gisa edozein testuinguru edo egoeratan erabili ohi da, adibidez, alemanez Txinako Pu Yi enperadorea zenaren autobiografiari *Ich war Kaiser von China* deritzo ("Ni Txinako enperadorea izan nintzen"), alemanezko *Liste der byzantinischen Kaiser* ("bizantziar enperadoreen zerrenda") historia liburuan bezala.

Aldiz, euskaraz, alemana ez beste gainontzeko hizkuntzetan bezala, kaiser tituluaz 1871-1918 arteko Alemaniako enperadoreak izendatzen dira, hots, Otto von Bismarcken gidaritzapean gauzatutako Alemaniaren bateratzetik hasi eta 1918-1919ko Alemaniako Iraultza arte, azken hau 1919-1933ko Weimar Errepublikaren aurrekaria izango zelarik. Honela, euskaraz, kaiser izendapena honako hauek daramate:

* Gilen I.a Alemaniakoa (1871-1888)
* Frederiko III.a Alemaniakoa (1888)
* Gilen II.a Alemaniakoa (1888-1918)

Ikus gainera
------------

* Reich

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q138340
* Commonscat Multimedia: Emperors

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300264269

 |

* Wd Datuak: Q138340
* Commonscat Multimedia: Emperors
**Mikel Agirre Arizmendi** (Anberes, Flandria, 1955) euskal ekonomilari bat da. Jose Antonio Agirre lehendakariaren iloba da, bai eta Gorka Agirre jeltzalearen anaia ere. EiTBen luzaroan lan egindakoa eta EAJren inguruko gizona da. Gurasoak Belgikan erbesteratu behar izan zutelako herrialde hartan jaio zen.

1984. urtean ETB erakunde publikoan sartu zen, bertan ibilbide profesional luzea duelarik. Harrezkero, harreman profesionalak izan ditu Euskadiko, Espainiako eta Europako ikus-entzunezkoen sektoreekin, batik bat Europako Irrati Hedapeneko Batasunaren (UER) esparruan. Soslai teknikoa du, eta orain arte Esplotazio eta Ingeniaritza zuzendari izan da.

Gaur egun, Vicomtech teknologia zentroko kide fundatzaile eta FORTAren Batzorde Teknikoko, Eiken kluster teknologikoko eta Industria Ministerioaren TDT elkarguneko kide ere bada.

Aldez aurretik, Itelazpi enpresa publikoaren (Eusko Jaurlaritzaren telekomunikazio azpiegiturak kudeatzen ditu) sorreran parte hartu zuen, eta horren Administrazio Kontseiluko kide izan da.

2013. urte hasieran EAJak EiTBko zuzendari izateko aukeztu zuen hautagaia izan zen, 2013ko otsailaren 18an EAJ eta PSE-EEk bere aukeraketarako adostasunera iritsi eta otsailaren 19an zuzendari gisa izendatua izen zelarik. Mikelek ez zuen kargua onartu eta Maite Iturbe izendatu zuten azkenean EiTB-ko zuzendari nagusi.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Profila: Mikel Agirre, EiTBn ibilbide luzea egin duen profesionala. 2013ko otsailaren 18a. Eitb.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263590

 |

* Wd Datuak: Q12263590


  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | EITBko zuzendariak |  |
| Josu Zubiaur (1982) • Andoni Arizaga (1982-1985) • Jose Maria Gorordo (1985-1987) • Josu Ortuondo (1987-1991)Iñaki Zarraoa (1991-1999) • Andoni Ortuzar (1999-2008) • Bingen Zupiria (2008-2009, jarduneko zuzendaria)Alberto Surio (2009-2013) • Maite Iturbe (2013-2014) • Pello Sarasola (2014) • Eduardo Barinaga (2014-2021) • Unai Iparragirre (2021- |
Ekialdeko Turkestanen independentziaren aldeko ikurrina. Ordezkapenik Gabeko Nazio eta Herrien Erakundean ordezkaritza dute.
**Ekialdeko Turkestan** (uigurrez, *Sherqiy Türkistan*) —*Uigurstan* eta *Uiguristan* izenez ere ezaguna— Txinako Xinjiangen eta Asia erdialdearen ekialdeko muturrean dagoen Turkestan zatiari emandako izenetako bat da. Eremu honetan, nagusiki, uigurrak bizi dira (turkiar herriak). Marko Polo italiar esploratzaile ospetsuak Turkestan zeharkatu zuen 1272an.

Ekialdeko Turkestanen, turkiar kulturako herri eta hiririk garrantzitsuenetako batzuk daude, Kashgar, Khotan, Turfan, Yarkand, Ili (Ghulja), Kumul, Aqsu, Kucha eta Altay kasu.

Zenbait erakundek diote lurralde horien independentziaren aldeko mugimendu armatuek harremanak dituztela Ameriketako Estatu Batuetako gobernuarekin —zehazki, CIAren bidezko finantzaketa—, bai eta Pakistangoarekin ere —ISIren bidez—, gobernu horien lehiakide den Txina ezegonkortu eta banatzeko asmoz. Ustez finantzatutako erakundeak hauek dira: Islamiar Alderdi Erreformista, Ekialdeko Turkestango Nazio Batasunaren Aliantza, Uigurren Askapenerako Erakundea eta Erdialdeko Asiako Uigur Alderdi Jihadista.[erreferentzia behar]

Ikus, gainera
-------------

* Uigurrak
* Turkestan
* Xinjiang

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa Kaiser Abdurusul uigurrari, *Argia* aldizkarian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q840601
* Commonscat Multimedia: East Turkestan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145639303
* ISNI: 0000 0001 0700 0933
* LCCN: n2007009156

 |

* Wd Datuak: Q840601
* Commonscat Multimedia: East Turkestan
**Kitanoumi Toshimitsu** (japonieraz: 北の湖敏満?)
 (Sōbetsu, Japonia, 1953ko maiatzaren 16a - Fukuoka, 2015eko azaroaren 20a), **Toshimitsu Obata** (japonieraz: 小畑 敏満, *Obata Toshimitsu*?)
 jaioa, sumolari handia izan zen, *yokozuna* gisa txapelketa gehien jokatu dituena.

Biografia
---------

Sōbetsu herrian jaio zen, Hokkaido uhartean. Bere jaiotza izena Toshimitsu Obata (小畑 敏満) da. 1967an hasi zen sumoa praktikatzen eta 1972an iritsi zen *Makuuchi* maila gorenera. Lehenengo txapelketa 1974an irabazi zuen eta 21 urte eta bi hilabete zituela Yokozuna bihurtu zen, Taihō handia baino gazteago, hilabete batzuk baino e ziren arren. Lodia zen arren indar ikaragarria zeukan eta ez zuen ia lesiorik izan. 1973 eta 1981 artean 15 txapelketa jarraian egin zituen gutxienez 15 borrokatatik 8 irabazita, hau oraindik errekorra da.

Horrela beraz, 1970ko hamarkadako sumolari onena izan zen. Urterik onena 1978an izan zuen 6 txapelketatatik bost irabazi baitzituen eta 90 borrokatatik 82. 1981ean ordea arerio berria azaldu zen, Chiyonofuji Mitsugu eta Kitanoumiren gainbehera etorri zen. 1984an jokatu zuen azken finala eta 1985ean erretiratu egin zen.

Errekorrak
----------

* Urte batean 6 txapelketatatik bost irabazi baitzituen eta 90 borrokatatik 82 (oraindik errekorra da).
* 1981 artean 15 txapelketa jarraian egin zituen gutxienez 15 borrokatatik 8 irabazita (oraindik errekorra da).
* 21 urte eta bi hilabeterekin bihurtu zen Yokozuna (oraindik errekorra da).
* 63 txapelketa jokatu ditu yokozuna gisa (oraindik errekorra da).
* Guztira 951 borroka irabazi zituen (1987an gainditu zuten errekorra, oraindik historiako hirugarrena da).

Erretiratu ostean
-----------------

Japoniako Sumo Elkarteko kide izendatu zuten. Kitanoumi-beya sumo eskola sortu zuen eta gaur egun ere sumo eskola handiena da. 2002an Japoniako Sumo Elkarteko burua bihurtu zen. Agintaldiari gogor ekin zion eta hainbat eskandalu izan ziren sumo munduan, sumolari baten heriotza edo kalamuaren kontsumoaren aurkako postura. Bere sumolari batek kalamua kontsumitzen zuela jakitean bere kargua utzi zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q664604
* Commonscat Multimedia: Kitanoumi Toshimitsu

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 252291709
* ISNI: 0000 0003 7610 9611
* NDL: 00149126

 |

* Wd Datuak: Q664604
* Commonscat Multimedia: Kitanoumi Toshimitsu
**Edwina Tops-Alexander** (Sydney, 1974ko martxoaren 29a) australiar zaldizkoa da, Olinpiar Jokoetan hiru aldiz aritutakoa.

Bizitza
-------

Edwinaren gurasoek, Pymble Ladies College izeneko eskola pribatu zorrotz batera igorri zuten. 2011ko irailean Jan Tops-eri ezkondu da. Australiako ikusgarrietan jauzilari nagusia da eta munduko emakumezkoen sailkapen nagusienetakoa. 2011 eta 2012 urteetan Global Champions Tour irabazi du.

Kirolari ibilbidea
------------------

Astebururo zaldi kurtsoetara joateak, segitzeko gogoa piztu zitzaion. Zaldiko atleta Australiar apainduenetakoa izateaz gain, milioika euroko sariak lortuz,emazte txirrindulari handienetako bat bilakatu da, milioika euroko sariak lortuz. Munduko bigarren zaldun hoberena da. 13 urterekin irabazi zuen bere lehen txapelketa, Brandy pottokarekin. 1996 urtean bere lehen txapelketa internazionalean parte hartu zuen. Baina 24 urtetan ohartu zen ezin zuela bere karrera aitzinatu. Beraz, Belgikara joan zen bizitzera. 2009 urtean 9. bukatu du Hong-Kongeko Joko Olinpikoetan. 2017 urtean pausa ematen du bere karrerari, Chloé Cornelia Jenifer Tops izeneko neskatxa sortzeko denbora.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)**  *Edwina Alexander.*  2020-11-02 (Noiz kontsultatua: 2021-04-01).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q529497
* Commonscat Multimedia: Edwina Tops-Alexander

---

 |

* Wd Datuak: Q529497
* Commonscat Multimedia: Edwina Tops-Alexander
**Kirurgia orokorra** espezialitate medikoa da, Kirurgiaren multzoko zabalena. Batez ere digestio-aparatuko eta sistema endokrinorekin lotutako gaixotasunak artatzen ditu, beti ere kirofanoan irtenbidea daukatenak.

Anestesiologia espezialitatearekin daukate harremanik handiena.

Kirurgia orokorrak hurrengoak hartzen ditu barne: traktu gastrointestinala, sistema endokrinoa eta sistema hepato-bilio-pankreatikoa; tiroideetako, paratiroideetako, bularretako, giltzurrun gaineko eta digestio-aparatuko bestelako guruinak. Era berean, horma abdominaleko herniak konpontzeaz ere arduratzen da.  Kirurgiako eremu horietan espezialistarik behar ez den arren, zirujau orokorrak horietako batean espezializatzea erabaki dezake.

Kirurgia laparoskopikoaren agerpenetik, Kirurgia Orokorra abordatze-modu berrira egokitu behar izan da, non, kirurgia irekietan lortutako trebetasunek kirurgia-modu berria osatzen duten.

Ondesteko, bularretako eta tiroideetako prozedurek izan ezik, kirurgia orokorreko beste esku-hartzeek antzeko tresneria behar izaten dute. Interbentzio mota bakoitzerako zirujau eta tresneria zehatz eta egokiak erabiltzen dira.

Lotutako gaixotasunak
---------------------

* Apendizitis.
* Goloa.
* Dibertikulitis.
* Herniak.
* Tiroideko tumoreak.
* Tumore digestiboak.
* Ultzeradun kolitis.

Teknikak
--------

* Apendizektomia.
* Gastrektomia.
* Gastrostomia.
* Herniorrafia.
* Kolektomia.
* Kolostomia.
* Laparotomia.
* Laparoskopia.
* Tiroidektomia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Asociación Española de Cirujanos
* **(Frantsesez)** Association Française de Chirurgie

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q932510
* Commonscat Multimedia: General surgery

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph292618
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D013502

 |

* Wd Datuak: Q932510
* Commonscat Multimedia: General surgery
**Kitsap konderria** (ingelesez: *Kitsap County*) Washingtonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Port Orchard da. 2010eko zentsuaren arabera 251.133 biztanle zituen, Kitsap kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kitsap konderriak 1.465,72 kilometro koadro ditu. Horietatik 442,83 ura dira. Beste 1.022,89 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 171,34 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 251.133 pertsonetatik 214.431 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 15.686 dira. 6.329 beltzak edo afroamerikarrak. 3.524 amerikar natiboak ziren eta 2.177 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 12.082 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 423 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 12.167 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484159
* Commonscat Multimedia: Kitsap County, Washington

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130198016
* ISNI: 0000 0004 0428 3626
* LCCN: n81107099
* NARA: 10036572
* **Lekuak**
* OSM: 1153661
* TGN: 1002552

 |

* Wd Datuak: Q484159
* Commonscat Multimedia: Kitsap County, Washington
**Edgar Evans** kontramaisua (Rhosili, Erresuma Batua, 1876ko martxoaren 7a - Antartika, 1912ko otsailaren 17a) Robert Falcon Scott-en laguntzailetako bat izan zen 1911-1912an Hegobururako zoritxarrez amaitu zen espedizioan.

Biografia
---------

Evans Galesen jaio zen, marinel baten semea. 1891an Royal Navy-n sartu zen, eta 1899an HMS Majestic-en hasi zen zerbitzua, non Scott Torpedo teniente izan zen. Evans-ek Scott-en lehen Antartikarako espedizioarekin bat egin zuen, RRS Discovery-n ontziratuz 1901 eta 1904. urteetan zehar. William Lashly-rekin batera, Scott lagundu zuen bere lerazko bidaian "Furthest West-raino" (hurruneko mendebaldea) Victoria Lurraren barruan 1903an.

Roland Huntford-ek, Scott-en biografoak, Evans "zezen lepoko erraldoi bat" eta "emakumezale garagardozale" gisa deskribatzen zuen eta "gutxi falta zitzaiola lodiegi izateko" Scott-en bigarren espedizioaren datan Terra Novarekin. Nova.
Evans Zeelanda Berrian lehorrean geratzeko zorian egon zen mozkortu eta itsasontzitik erori zenean itsasontziratzean. Hala eta guztiz ere, Evans Scott-en gogokoenetako bat zen, gertakari horri ez ikusiarena egitea erabaki zuena.

Scottek Evans aukeratu zuen polora iristeko taldekide gisa, Henry Robinson Bowers tenientearekin, Lawrence Oates-ekin eta Edward Adrian Wilson doktorearekin batera. Hego Polora 1912ko urtarrilaren 17an iritsi ziren baina Roald Amundsen Norvegiarrak hilabete bat lehenago iritsi zela aurkitu zuten. Bueltako bidaia penagarria izan zen. Evansek esku batean ebaki bat egin zuen istripu batean polora iritsi baino gutxi lehenago, eta, eskorbuturen ondorioz, zauria ez zen sendatu. Partidako guztiek hotza eta elikadura falta jasan zuten, baina gehien kaltetu zena Evans izan zen, buruz eta fisikoki hondatzen hasi zenean, zauri bat buruan jasan zitekeena otsailaren 4an errail batera erori zenean, bere egoera okerrera egitea eragin zuena. Atzamarretan eta sudurrean izozteak ere jasan zituen.

Otsailaren 16an, Beardmore Glaziarrean ezarritako basetik gertu, Evansek kolapso bat sufritu zuen. Biharamun goizean, bere lagunek ezin izan zuten esnatu, oso damututa atzean uzteko behartuta egon zirelarik eta bidaia jarraitzeko lerak arrastatuz hurrengo horniduren biltegira; geroago, itzuli ziren lera huts batean hartzeko. Gau hartan hil zen oihal-etxolan. Scotten egunkariak ez du aipatzen gorputzarekin zer egin zuten, eta espedizioko beste kideak ere ez ziren itzuliko bidaiatik bizirik atera.

Edgar Evans ez genuke nahastu behar Edward Evans "Teddy" tenientearekin, Scott-en bigarren agintaria Terra Nova espedizioan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q979325
* Commonscat Multimedia: Edgar Evans

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 21409236
* ISNI: 0000 0000 3516 8330
* GND: 1022066412
* LCCN: n96086189
* SNAC: w6jz3jjc
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q979325
* Commonscat Multimedia: Edgar Evans
Dama kitoi batekin.
**Kitoia** (grezieraz χιτών), Antzinako Greziako jantzi bat da. Gizon zein emakumeek janzten zuten tunika bat da. Garairik antzinakoenetan, hasieran, artilez egina zen, eta, ondoren, lihoz egiten hasi zen. Orduan, luzeago bihurtzen da, gerriko batekin gerrian eramateko.

Gizonezkoetan, hanka, izterraren erdialderaino estal dezake, edo oineraino jaitsi. Marrazki geometrikoekin apain daiteke jaiegunetarako, eta *pallium* izeneko beroki batekin eraman daiteke.

Emakumezkoek, luze daramate. Batzuetan, *kitoi joniarra* aipatzen da. Lihoa agertuz batera, pixkana-pixkana, peploa ordezkatzen du, honengandik, bularraren gainean tolesturetan ez erortzeagatik ezberdintzen dena, eta gerrian harrotua eramaten da gerriko bati esker.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q944031
* Commonscat Multimedia: Chiton

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300209824
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q944031
* Commonscat Multimedia: Chiton
**Ellsworth Lurraldea** (ingelesez: *Ellsworth Land*) mendebaldean Marie Byrd Lurraldeak, iparraldean Bellingshausen itsasoak, ipar-ekialdean penintsula antartikoaren oinarriak eta ekialdean Filchner-Ronne izotz hesiaren mendebaldeko muturrak eta Weddell itsasoan dagoen Edith Ronne Lurraldeak mugatzen duten Antartikako zatia da.

Penintsula antartikoko Palmer Lurraldearekin zuen muga 2009an zehaztu zuen Antartikan Ikertzeko Batzorde Zientifikoak (SCAR) English kostaldeagandik banatzen duen Rydberg penintsula Evans izotz korrontearen lurrerako konexio lerroarekin, Zumberge kostaldean elkartzen duen lerroa bezala. 2009 baino lehenago, Zumberge kostalde guztia Ellsworth Lurraldearen zatitzat hartua zen, iparralderantz Adams lurmuturrera iristen zena, Bowman kostaldean, Weddell itsasoan.

Marie Byrd lurraldearekin muga Waite lurmuturra da, King penintsularen ipar-mendebaldeko muturrean, Walgreen kostaldetik banatzen duena.

Edith Ronne Lurraldearekin muga Herkules badiarako hegoaldeko sarrera da.

Zati handi batean izotz ordoki altu bat da, baina bertan daude Ellsworth mendiak eta sakabanatutako zenbait mendi talde: Hudson mendiak, Jones mendiak, Behrendt mendiak, Merrick mendiak, Sweeney mendiak eta Scaife mendiak.

Bellingshausen itsasoan, Ellsworth lurraldeak Bryan kostaldea eta Eights kostaldea ditu. Weddell itsasoan Zumberge kostaldearen zati bat du.

Lurralde hau Lincoln Ellsworth esploratzaile estatubatuarrak 1935eko azaroa eta abendua artean hegazkin hegaldi bat egiteko erabili zuen tokiaren erdigunetik gertu dago. Bere omenez izendatu zuen Advisory Committee on Antarctic Namesek 1962an Dundee uhartetik Ross izotz hesira eginiko kontinentearteko hegaldi historiko hori omentzeko.

Lurralde aldarrikapenak
-----------------------

90º Mendebal longitudetik mendebaldera dagoen Ellsworth Lurraldearen mendebaldeko zatia ez du inork aldarrikatzen. 2009an ezarritako mugen arabera, Argentinak Ellsworth lurraldearen zati txiki bat aldarrikatzen du 74º mendebal longitudetik ekialdera, Fowler penintsularen ekialdeko muturra barne, Argentinar Antartika departamenduaren zati bihurtuz Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziaren barnean. Txilek 90º mendebal longitudetik ekialdera dagoen zatia aldarrikatzen du, Magallanes eta Txileko Antartikako Txileko Antartika probintziako Antartika hirian sartuz. Erresuma Batuak 80º mendebal longitudetik ekialdera dagoen zatia aldarrikatzen du, Britainiar Antartikan sartuz. Hiru aldarrikapenak Itun Antartikoko baldintzen bidez mugatuak daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1134547
* Commonscat Multimedia: Ellsworth Land

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315127959
* LCCN: sh86000666
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1111975

 |

* Wd Datuak: Q1134547
* Commonscat Multimedia: Ellsworth Land
**Elros** (elfoeraz, *Izarren ihintza*), Tolkienen legendariumean agertzen den fikziozko pertsonaia bat da, Silmarillion lanean bereziki. Peredhil edo erdi elfo bat da, baita Numenorreko lehen erregea ere. Tar-Minyatur izenarekin gobernatu zuen.

Elronden anaia bikia zen. Biak, Iluvatarren semeen elkartzetik jaio ziren (elfoak eta gizakiak), euren aita Eärendil baitzen, Tuor eta Idril Zelebrindalen semea, eta, ama, Elwing *ederra*, Beren eta Luthienen seme zen Dior Eluchilen alaba. Hortaz, elfo eta gizakien odola zeraman, eta, horregatik, Melkorren aurkako gerra eta Ardako Eguzkiaren Lehen Aroa amaitu zirenean, Valarrek, bi herrietako zeinetakoak izan nahi zuten aukeratzera eman zieten.

Elrondek, elfo izatea aukeratu zuen, eta, eurekin, bizitza hilezkorra banatzea, baina Elrosek, gizaki izatea erabaki zuen eta Edainak Elenna edo Numenorrerantz gidatu zituen. Dunedainen lehen errege izendatua izan zen (Tar-Minyatur izenak, quenyaz "Lehena eta gorengoa" esan nahi du). Urte gehien bizi izan zen Numenorreko erregea izan zen, 500 urte bizi izan zelarik. Bere ondorengoek, Gondor eta Arnor giza erresumak gobernatuko zituzten.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Inor ez. Lehen erregea** | **Elrosen etxea. Numenorreko erregea**Eguzkiaren Bigarren Aroko 32-442 | Ondorengoa**Vardamir** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1637307

 |

* Wd Datuak: Q1637307
**Miller konderria** (ingelesez: *Miller County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tuscumbia da. 2010eko zentsuaren arabera 24.748 biztanle zituen, Miller kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Miller konderriak 1.553,97 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,16 ura dira. Beste 1.534,81 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,93 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 24.748 pertsonetatik 24.105 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 343 dira. 95 beltzak edo afroamerikarrak. 123 amerikar natiboak ziren eta 36 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 69 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 316 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490108
* Commonscat Multimedia: Miller County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133728950
* LCCN: n83121065
* **Lekuak**
* OSM: 1180449
* TGN: 1002671

 |

* Wd Datuak: Q490108
* Commonscat Multimedia: Miller County, Missouri