recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Loa loa txuntxurun berde*** (batzuetan **tuntxurrun**; bertsio batzuetan ***Loa loa*** sinpleki) euskarako haur kanta tradizional bat da. Aita Donostiak jasotaResurrección Maria Azkuek bere *Cancionero Popular Vasco* liburuan ere bildu zuen. Hainbat abeslarik egin dituzte bertsioak, tartean Gorka Knörr *Gogoaren Taupadak* diskoan, Haizeak izen bereko diskoan edo La Oreja de Van Goghek *Nuestra Casa a la Izquierda del Tiempo* diskoan.

Kantan ama batek ume bati kantatzen dio. Sehaska kanta bat da eta *lo* hitzak duen zentzu lasaigarria erabiltzen duen bere musikan. Abestiaren letran aitak ama Gasteizera eramaten du, mando baten gainean, eta hantxe saltzen du, diru askorekin etxera bueltatuz. Bertsolaritzan ere erabilia izan da, zortziko handi eta lau puntuko handi gisa.

Musika
------

 \relative c''
  {
  \autoBeamOff
  \key d \major
  \tempo "Moderato"
  \time 4/4
    b8 a8 b8 cis8 d4 cis8 b8 d4 cis2 r4 b8 a8 b8 cis8 d4 b4 cis2 (cis8) r8 r8 cis8 cis8 d8 e8 e8 fis4 fis8 d8 
    \bar "|."
  \time 3/4
    cis8[ d8] e4 e8 d8
    \bar "|."
  \time 4/4
    b4 cis8 d8 b4 a4 b2 r4 r8 cis8 b2 r4 r8 \times 2/3 {cis16 [d16 cis16]} b1( b8) r8 r4 r4 r8 b8
    b8 a8 b8 cis8 d4 cis8 b8 d4 cis2 r8 b8 b8 a8 b8 cis8 d4 b4 cis2 (cis8) r8 r8 cis8 cis8 d8 e8 e8 fis4 fis8 d8
    \bar "|."
  \time 3/4
    cis8[ d8] e4 e8 d8
    \bar "|."
  \time 4/4
    b4 cis8 d8 b4 a4 b2 r4 r8 cis8 b2( b8) r8 r8 \times 2/3 {cis16 [d16 cis16]} b1( b8) r8 r4 r2
    \bar "|."
}
  \addlyrics {
Lo -- a lo -- a txun -- txu -- run ber --de,
Lo -- a lo -- a ma -- sus -- ta, --
Ai -- ta gu -- re -- a Gas -- te -- iz -- en da
a -- ma man -- do -- an har -- tu -- ta:
lo ----- lo -------
Ai -- ta gu -- re -- a Gas -- te -- iz -- en da
a -- ma man -- do -- an har -- tu -- ta: --
ai -- ta gu -- re -- ak di -- ru as -- ko du a -- ma
bi -- de -- an sal -- du -- ta:
lo ----- lo -------
}
Audio playback is not supported in your browser. You can download the audio file.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2     *Loa loa txuntxurrun berde I - Doinutegia - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea.*  Bertsozale Elkartea (Noiz kontsultatua: 2018-02-02).
2. ↑   Azkue, Resurreccion Maria. *Cancionero popular vasco / de Resurrección Ma. de Azkue y dedicado a su amigo D. Ramón de la Sota y LLano..* .
3. ↑    *Gogoaren taupadak.*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-02).
4. ↑   gurihon.  (2010-11-05). *HAIZEA - LOA LOA.*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-02).
5. ↑    *Haizea.*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-02).
6. ↑   Frank VG.  (2012-04-14). *La Oreja de Van Gogh - Loa Loa (Con letra) (HD).*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-02).
7. ↑   **(Gaztelaniaz)** Sarasola, Juan Cruz Iguerabide.  (2003). «Haur poesia eta ahozko tradizioa» *Sancho el sabio: Revista de cultura e investigación vasca* (18) ISSN 1131-5350. (Noiz kontsultatua: 2018-02-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069658

 |

* Wd Datuak: Q61069658
**"Zenbat gera?"** abestia Benito Lertxundik sortu eta Orioko gipuzkeraz kantatzen zuen abestiaren izenburua da, Ez Dok Amairu garaietakoa. 1971. urtean argitara emandako abestia da, Ez Dok Amairu diskoan.

1965 eta 1972 bitartean jardun zuen Euskal Herriko kultura mugimendu abangoardista izan zen, lau urte lehenago abiatutako Euskal Kantagintza Berriaren barruan sortua. Hainbat artistek osatu zuten; abeslariek eta idazleek nagusiki. Ez Dok Amairu taldeak une hartan hain azpiratua zegoen euskal kultura suspertu eta berritu zuen. Batez ere kultura arlokoa izan zen arren, eragin handia izan zuen politikan, Francoren diktaduraren amaierako aldi hartan. Sekulako lan berritzailea egin zuten: euskaraz ordu arte egindako aipagarrienetakoa izan zen, eta mugarri bihurtu zen. Besteak beste, *Nova Cançó Catalana* mugimenduko Setze Jutges taldearen eragina jaso zuten.

Izena, San Martinen estutasuna ipuin herrikoitik hartu zuten, amaiera aldera ageri den esalditik zehazki: [...] Martintxo: *esaik hamahiru*, eta Martintxok: *eztok amairu*, «Ez dok amairu» (ez dago malefiziorik). Jorge Oteizak proposatu zuen izena. "Apur dezagun euskal kulturaren kontra dagoen malefizioa" adierazteko-edo. 

1971an, Benito Lertxundik Ez Dok Amairu (Elkar) izeneko diskoa argitara eman zuen; besteak beste, Zenbat gera eta Urak dakarrena abesti ezagunak zekartzan. 

1972an desegin zuten Ez Dok Amairu taldea, artean diktadura amaitu ez zela. Ordutik, hainbat partaidek euren ibilbidea segitu dute, eta erreferentzia bihurtu dira euskal musika eta kulturaren arloan.

Hitzak
------

Zenbat gera?, lau, bat,
hiru, bost, zazpi,
Zer egin degu? Ezerrez.
Zer egiten degu? Alkar jo.
Zer egingo degu? Alkar hil.
Zer egingo degu? Alkar hil.
Gure asmoak, esperantzak:
Herria, Askatasuna,
Justizia, Pakea
Egia, Maitasuna...
Mitoak. Hitz hutsak.
Zenbat gera...
Hori ez, hori ez, hori ez,
hori ez, hori ez, hori ez...
(**Oharra**: hemen erabili diren puntuazio markak zalantzazkoak dira).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Azkue, Resurrección María de. *Cancionero popular vasco.* , 150 (ikus 7. or.) or..
2. ↑   «hamahiru - OEH - Orotariko Euskal Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-02-11).

Ikus, gainera
-------------

* Zenbat Gara elkartea.
* Ez dok amairu (diskoa).
* Ez Dok Amairu kultura taldea.
* Cancionero Popular Vasco

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109330824

 |

* Wd Datuak: Q109330824
"I love sluts" edo "Prostitutak atsegin ditut".
Puten martxa New Yorken.
Kiton, 20153an.
**Puen martxak** (ingelesez: *SlutWalk*) mundu osoan emakumeen eskubideen defentsan eta emakumeen biolentziaren aurkako egiten ekintza erreibindikatiboak dira. Lehen aldiz Toronton, Kanadan 2011an antolatu zen.

Jatorria
--------

Lehen aldiz Toronton, Kanadan 2011ko apirilaren 11n antolatu zen, hirian ematen ari ziren emakumeen aurkako bortxaketen eta erasoen harira. Kasu gehienetan erasoen ardura emakumeen gainean jartzen zen, haien probokazioen erantzuna izango balira. Lindsay Herrioten esanetan, 2010eko urriatik azaro arte horrelako erasoak bereziki ugariak izan ziren.  Tentsioa Michael Sanguinetti-ren, Kanadako polizia baten esanekin areagotu zen; haren iritziz, Osgoode Hall Law School-en egin zen seguritate inguruko hitzaldi batean, emakumeek, gizonezkoen biolentzia sahiesteko, ez zuten probokatu behar eta horretarako beharrezkoa zen puten gisa ez janztea. Hortik sortu zen Prostituten martxaren izenburua.

Martxa arrakasta handia izan zuen eta berehala beste estatuetan antzekoak antolatu ziren: Israel Amerikako Estatu Batuak, Erresuma Batua, Australia, India, Mexiko, Argentina, Kolonbia, Costa Rica, Peru, Ecuador, Honduras eta Uruguai. Europan ere egin dira horrelako ekintzak, esaterako Frantzian eta Herbehereetan.

Martxen ezaugarri bat janzkera probokatzaileak eramatea da, lema nagusi honekin: "guri ez esan nola portatu behar garen, haiei esan, ordea, gu ez bortxatzeko".

Helburuak
---------

Sakontzeko, irakurri: «Slut-shaming»
Martxa hauen helburu nagusia genero-indarkeria salatzea da eta, horrekin batera, biktima erruduna bihurtzen duen kultura matxista: bortxatzaileari akusatu beharrean biktima da gizartearen kritikak jasotzen dituena, bi aldiz biktima bihurtuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «SlutWalk: Contextualizing the movement». Women's Studies International Forum 53: 22-30. doi:10.1016/j.wsif.2015.08.001
2. ↑
3. ↑  SlutWalk march planned for London BBC
4. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Genero-indarkeria

Kanpo estekak
-------------

* Slutwalk. Puten Martxa
* **(Ingelesez)**: Londresko Puten martxa.
* **(Gaztelaniaz)**: Mexikoko Puten martxa.
* **(Ingelesez)**: Torontoko Puten martxa.
* **(Ingelesez)**: Chicagoko Puten martxa.
* **(Ingelesez)**: Minneapolisko Puten martxa.
* **(Gaztelaniaz)**: La Platako Puten martxa.
* **(Gaztelaniaz)**: Buenos Airesko Puten martxa.
* **(Gaztelaniaz)**: Uruguaiko Puten martxa.
* **(Portugesez)**: Brasilgo Puten martxa.
* **(Gaztelaniaz)**: Peruko Puten martxa.
* **(Ingelesez)**: Australiako Puten martxa.
* **(Gaztelaniaz)**: Panamako Puten martxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152287
* Commonscat Multimedia: SlutWalks

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2015002047

 |

* Wd Datuak: Q152287
* Commonscat Multimedia: SlutWalks
Irisgarritasunaren ikurra.
Iturri modaltua, irisgarria.
**Irisgarritasun** edo **Irisgarritasun unibertsal** edozein baliabide (weba, kutxazain automatikoa, etab.) pertsona guztientzat eskuragarri egotea ziurtatzeko bidea da, modu bateko edo besteko urritasunen bat eduki ala ez. Irisgarritasuna lehen mailako eskubide kontsideratzen da, urritasun fisikoren bat duten pertsonek aukera berdintasuna izan dezaten, eta mendekotasunik bateko bizitza egin ahal izateko.

Arloak
------

Kontzeptua arlo askotan erabiltzen da: arkitekturan, hirigintzan, medikuntzan, administrazioan, garraioetan... Kasu guztietan eskubide demokratiko gisa ulertzen da, zerbitzuak edo aukerak guztientzat izateko bidea. Erreibindikazio horren oinarria 2006an onartu zen Desgaitasuna duten Pertsonen Eskubideei buruzko Nazioarteko Hitzarmena da. Hitzarmen hori aktiboa izateko hogei herrialdeen sinadura behar ziren; hori 2008ko maiatzaren 3an lortu zen.

Arkitektura oztopoak
--------------------

Sakontzeko, irakurri: «Arkitektura oztopo»
Irisgarritasun-hesi mota asko daude baina arkitektura oztopoa edo oztopo arkitektonikoa ezagunena da, ingurune fisikoan baitago eta gizartean agerikoena baita. Gainera, gizakiak eraikitako elementuez osaturik dagoenez, gizakiek konponbidea eskain lezakete. Oztopo arkitektonikoek gizaki guztien mugikortasuna zailtzeaz edo galarazteaz gain, talde jakin batzuei bereziki kalte eragiten diete, hala nola adinekoei, eriondoei, haurdun dauden emakumeei, arazo fisiko jakin batzuk dituztenei, gurpildun aulkiak behar dituztenei... Irisgarritasunaren bidez oztopo horiek guztiak ezabatzea bilatzen da.

Webgune irisgarriak
-------------------

Webguneetan irisgarritasuna hau da: urritasun, ezintasun edo elbarritasunen bat dutenek ere inolako mugarik gabe eskuratu ahal izatea informazioa. Pertsona ugari oso bestelako testuinguruetatik heltzen dira web orrietara:

* entzuteko, ikusteko edo mugitzeko arazoekin
* irakurtzeko edo ulertzeko zailtasunekin
* ez baitira gauza, beharbada, teklatua edo sagua erabiltzeko
* testua bakarrik irakurtzen duen irakurgailua, pantaila txikia edo konexio motela eduki baititzakete;

Irisgarritasuna ezinduen onerako izateaz gain, web gunerako sarrera errazten du oro har.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* *Irisgarritasun Unibertsalaren Euskadiko Estrategia*, 2019. Txostena Gipuzkoa, Bizkaia eta Araba hartzen du kontutan nahiz eta Euskadiko izenburua izan.
* Irigarritasuna eta jabego horizontalari buruzko bideoa.
* *Accesibilidad para todos* bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q555097
* Commonscat Multimedia: Accessibility

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4806684-9
* NKC: ph151457

 |

* Wd Datuak: Q555097
* Commonscat Multimedia: Accessibility
**Yan Shangkun** (Tongnan konderria, 1907ko abuztuaren 3a - Pekin, 1998ko irailaren 14a) txinatar politikaria izan zen. Txinako Herri Errepublikako 4. presidentea izan zen 1988tik 1993ra.

Zientzia politikoa Shanghaiko Unibertsitatean eta filosofia marxista eta taktika iraultzaileak Moskuko Sun Yat-Sen Unibertsitatean ikasi zituen. Bigarren Txina-Japonia Gerran, Liu Shaoqirekin batera aritu zen Japoniako lineen atzean, eta 1941ean Mao Zedongen laguntzaile pertsonal izendatu zuten.

1945 eta 1965 artean Txinako Alderdi Komunistaren Bulego Nagusiko zuzendaria izan zen eta 1945etik 1956ra Batzorde Militar Zentraleko idazkari-nagusia. Hamabi urte eman zituen preso Iraultza Kulturalean, eta 1978an politikara itzuli zen, Deng Xiaopingen aliatu gisa eta Mao hil ondoren alderdi komunistan nagusi izan zen Zortzi Zaharretako bat bezala.

Guangzhouko alkatea izan zen 1979tik 1981era, eta Batzorde Militar Zentrala zuzendu zuen 1981etik 1989ra. 1989tik 1993ra izan zen herrialdeko presidente, eta erreforma ekonomikoa defendatu zuen, nahiz eta edozein erreforma politikoren aurka agertu. Hasierako zalantza batzuen ondoren, Tiananmen plazako protestak zapaltzearen arduradunetako bat izan zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q377935
* Commonscat Multimedia: Yang Shangkun

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 18602139
* ISNI: 0000 0000 6347 0633
* GND: 1162446102
* LCCN: n83171875
* NKC: xx0210928
* NLA: 36622047
* CiNii: DA11771986
* NARA: 10568451
* SNAC: w6gf2kf8
* SUDOC: 188979131
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q377935
* Commonscat Multimedia: Yang Shangkun
**Misionesko oihana** edo **Argentinako oihana**, egungo Misiones probintzian dagoena eta Corrientes probintziako ipar-ekialdeko muturreko zati txiki batean   (Argentinako ipar-ekialdean), Argentinan, baso atlantikoaren landareen formazio Neotropikalaren parte da,  Brasil eta Paraguairekin partekatua. Parana oihanaren hegoaldeko luzapena da, XX. menderen erdialdera arte gaur egun Brasilgo Paraná, Santa Catarina, Hegoaldeko Rio Grande-eko iparraldeko muturra eta Paraguai ekialdea denaren zati handi bat hartzen zuen. Misiones oihana Misionesko igarobide ekologikoan dago. 

Argentinako biodibertsitate handieneko eskualdeetako bat da,  3.000 landare baskular eta 500 hegazti espezie inguru ditu. Jaguarraren habitata da  eta Argentinan espezie horren ale kopuru handiena biltzen den tokia. 

Misiones oihana tropikala da, uda oso beroak eta negu nahiko freskoak dituena.  Materia organikoz oso aberatsa den lurzorua, eguzki asko eta klima epel eta hezea (urtean 3000 mm-ko prezipitazio baino gehiago) onuragarria da landareen formaziorako. Baso trinko eta oparoa du. Latitude tropikaletan, Misiones oihanak oihan tropikal baten ezaugarri asko mantentzen ditu erramu basoen antzeko eremuekin eta hostozabal ugarirekin.

Misiones oihana gaur egun Misiones probintziako lurraldearen % 35 hartzen du. XIX. mendearen erdialdera arte oihanak egungo Misiones probintzia osoa hartzen zuen. 1950 inguruan, Misioneseko baso indigenak 2.700.000 hainguru hartzen zituen. 90eko hamarkadan basoa %44 murriztu zen.

Baso-soiltzearen arrazoiak nekazaritza-jarduerak ezartzea, hala nola tea, tabakoa eta belar mate landaketak, eta zuraren industriaren jarduerak dira. Baso-soiltzeak hainbat momentu izan zituen, nekazaritza praktikak ezarri eta belar matearen laborantza bultzatzen zuten jesuiten misioetatik hasi eta XIX. mendearen amaierako zibilizazio eta aurrerapen idealetaraino, oihana ustiapen ekonomikorako azkar konkistatu behar zen toki ezegoki gisa ikusten zuena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  "Selva misionera: características, ubicación y problemas ambientales que la aquejan" - Diario clarín (10/Noviembre/2021). Disponible al 17/Febrero/2023.
3. ↑   «Flora y fauna» *www.misiones.tur.ar*.
4. ↑   «CORREDOR VERDE» *Ministerio de Ecología - Misiones* 26 de marzo de 2018.
5. 1 2   Gil, Guillermo.  (Septiembre de 2019). «Misiones posibles: investigar, difundir, conservar» *Aves Argentinas*.
6. ↑   Satelier, Diego. «Selva Misionera» *Red Yaguarete*.
7. ↑   «Hay más yaguaretés!» *Proyecto Yaguareté* 2 de diciembre de 2019.
8. ↑   Wilde, Guillermo.  (2007-06). «De la depredación a la conservación: génesis y evolucion del discurso hegemónico sobre la selva misionera y sus habitantes» *Ambiente & Sociedade* 10 (1): 87–106.  doi:10.1590/S1414-753X2007000100006. ISSN 1414-753X..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6124420

 |

* Wd Datuak: Q6124420
***Castilla, revista regional ilustrada*** Toledon 1918 eta 1919 artean argitaratutako gaztelaniazko argitalpena izan zen.

Historia
--------

Santiago Camarasa (1895-1957) kazetariak zuzendu eta argitaratu zuen 1918 eta 1919 bitartean, hau da, oso gazte zela, Toledon. Camarasak aldi berean argitaratu zuen aldizkari hau, bertako beste batekin, *Toledo* izenekoarekin. Aldi berean bi aldizkariren mantentzea, inprimaketa zaindua eta paper onarena, oso garestia zen eta *Castilla* aldizkaria argitaratzeari utzi zion.

Gaztelako probintzia guztietan izan zituen korrespontsalak eta gaztelar guztiei Gaztela errebindikatzeko bide bat eskaintzen saiatu zen, bertatik berpizkundea lortzeko, «Dena Gaztelagatik eta Gaztelarako» lelo oso elokuente baten pean.

Aldizkari honek Gaztelako hainbat probintziatan izan zituen azpi-zuzendariak (beste askoren artean, Ángel Vegué Madrilen, Narciso Alonso Cortés Valladoliden, Francisco Herencia Ciudad Realen, Juan Giménez de Aguilar Cuencan, Blas Taracena Aguirre Sorian, Fermín Herrero Bahillo Ávilan, etab.) eta kolaboratzaileak, esaterako, Andrés Bravo del Barrio santanderarra, Juan Díaz Caneja leonarra, etab. 

1919ko apirilean, Alderdi Erregionalista iragankorreko Burgosko gazteek -Zirkulu Erregiolistari lotuta- Toledoko aldizkari honetan *A la juventud castellana (Gaztelako gazteei)* manifestua argitaratu zuten, non Gaztelako gazteak kausa erregionalistarekin bat egitera gonbidatzen zituzten. 

Ia bost hamarkada lehenago, 1870ean, Toledoko hiriak beste argitalpen gaztelanista bat izan zuen: *El Comunero de Castilla*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Sánchez, Isidro. "Camarasa, Toledo y Castilla, una arrebatadora relación". En: *Archivo secreto, revista cultural de Toledo*, nº 2 (2004), p. 199-235
2. ↑  *Castilla, revista regional ilustrada*, nº 27 (abril de 1919), p. 58-59; *Archivo secreto, revista cultural de Toledo*, nº 2 (2004), p. 264

Bibliografia
------------

* «Índice de Castilla. Revista regional ilustrada (1918-1919)» *Archivo secreto: revista cultural de Toledo* (2): 242-273. ISSN 1695-4742..

Kanpo estekak
-------------

* *Castilla* en la Biblioteca Virtual de Castilla-La Mancha (Bidicam)
* *Castilla* en Centro de Estudios de Castilla-La Mancha

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2837998
* Commonscat Multimedia: Castilla: revista regional ilustrada

---

* **Bilduma digitalak**
* BIDICAM: 248

 |

* Wd Datuak: Q2837998
* Commonscat Multimedia: Castilla: revista regional ilustrada
**Amalia Anglés y Mayer**, edo **Amalia Anglés y Moya** (Badajoz, 1827ko azaroaren 3a-Stuttgart, 1859ko maiatzaren 1a), Espainiako opera-kantaria eta gitarra-jotzailea izan zen.

Biografia
---------

Badajozen jaio zen 1827an. Bere ahotsa eta musikarekiko zaletasuna Santanderren ezagutzera eman ondoren, hiriburura joan zen Madrilgo Errege Musika Kontserbatorioan ikastera. Han, 1839ko urrian, solfeo-klasean eta 1842ko martxoan, kantuan matrikulatu zen. 

Irakasgai guztietan bikain emaitza lortu ondoren, Maria Cristina erreginak bere bi alaba nagusien irakasle izateko hautatu zuen. Isabel II.a eta Montpensierreko dukesa izango zirenak. [1] Hogeita lau urte eskas zituela, irakasle ospetsua zen, eta Italiara joan zen. La Scala Milango antzokiak kontratatua, hemeretzi gautan, jarraian, abestu zuen, eta Italiako prentsaren laudorioak jaso zituen. 

Kontratu hori bukatuta, Londresera eta Lisboara joan zen, gero Italiara itzuli zen eta ondoren Prusiara eta Alemaniara joan zen, eta bertan hil zen 1859an. 

Hil zenean, Mariano Gelabertek eta Correak artistaren biografia argitaratu zuten, obituarioarekin batera. Besteak beste, hitz hauek eskaini zizkion:

> *Jenioa, jainkotasunaren ezaugarri hori, adimen pribilegiatuak argitzen dituena, Ahalguztidunak bere izaki batzuei ematen dien dohain sublimea, duintasunez bizi izan zen Amalia Anglesen irudimenean eta ariman, eta bere hegoak artista inspiratuaren fronte hutsaren gainean inguratuz, hilezkor egin zuen haren izena.*
> 
>

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Amalia Anglés y Mayer > Información, Biografia, Archivo, Historia.» *WIKIDAT* (Noiz kontsultatua: 2023-09-01).
2. ↑  Díaz y Pérez 1884, 36 orr. .

Bibliografia
------------

* Díaz y Pérez, Nicolás (1884). «Anglés y Mayer (Doña Amalia)». Diccionario histórico, biográfico, crítico y bibliográfico de autores, artistas y extremeños ilustres I. Madrid: Imp. Viuda é hijos de Abiezo. pp. 36-37. Wikidata Q64142181.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28599542
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q28599542
**Escherichia** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, bazilo (kokobazilo) itxura dutenak. Enterobacteriaceae familia barnean sailkatuta daude. Anaerobio fakultatiboak dira eta glukosa ez ezik, laktosa ere hartzitzen dute. Mugikorrak dira eta ez dute esporarik sortzen.

Genero honen barruan 7 espezie daude, *Escherichia coli* ezaguna barne. Bakterio hau giza hestean bizi da, heste-floraren mikrobio garrantzitsuenetariko bat izanik (K bitaminaren sintesian funtsezko zeregina garatzen baitu).

Escherichiak, oro har, ez dira patogenoak, *E. coli*ren zenbait serotipo kenduta (enteritisak -hesteko patologiak- eta zistitisak -gernu infekzioak- eragiten dituztenak).

Ikerketa zientifikoan *Escherichia coli* oso tresna erabilgarria bilakatu da, bakterio horrekin lan eta aurkikuntza ugari burutu baitira biokimika eta genetika arloan.

Kutsadura fekalaren adierazlea
------------------------------

*Escherichia coli*-ren bilaketa oso ohikoa da mikrobiologiako laborategietan, ur eta janarien analisiak egiterakoan. Heste lodian bizi denez, bakterio hau kutsadura fekalaren adierazlea da, koliforme guztien antzera. Analizatutako ur edo janari batean *E. Coli* agertzen bada laginak hondar fekalak dituela ondorioztatu behar da, eta ez da kontsumorako gai.

Kutsadura fekala ez da berez larria, baino patogeno garrantzitsu batzuen balizko agerpena (*Salmonella*, *Shigella*, *Vibrio*...) adierazten du. Gogoratu behar da gorozki-aho bidetik kutsatzen direla kolera, disenteria ala sukar tifoide bezalako gaixotasunak. Hondar fekalek, beraz, arrisku horren berri ematen dute laginetan agertzen direnean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q311055
* Commonscat Multimedia: Escherichia
* Wikispecies Espezieak: Escherichia

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 123031766 (data)
* LCCN: sh85044798
* NKC: ph254771
* **Datu taxonomikoak**
* Dyntaxa: 1016349
* EOL: 97437
* GBIF: 3221780
* ITIS: 280
* NCBI: 561
* WoRMS: 415359
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D004925

 |

* Wd Datuak: Q311055
* Commonscat Multimedia: Escherichia
* Wikispecies Espezieak: Escherichia
*Artikulu hau Uruguaiko herriari buruzkoa da; Kataluniako udalerria gaitzat duena beste hau da: «Girona»*

**Gerona**, **km 110** ere deitua, Maldonado departamenduko Uruguaiko herri bat da, eta Pan de Azúcar udalerriaren barruan dago.

Toponimia
---------

Bere izenak Eusebio Gerona mediku katalana omentzen du, XIX. mendearen amaieran sukar tifoidearen epidemia kontrolatzen lagundu zuena.

Kokapena
--------

Herria Maldonado departamenduko hego-mendebaldean dago, Pan de Azúcar errekaren ondoan eta mendebaldean, Pan de Azúcar hiriarekin lotzen duen tokiko errepide batean eta bertatik 3 km mendebaldera. .

Biztanleria
-----------

Herriak 679 biztanle ditu, 2011ko erroldaren arabera.

Biztanleriaren bilakaera | 1975 | 1985 | 1996 | 2004 | 2011 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 329 | 408 | 459 | 506 | 679 |

Ekonomia
--------

Herriko ekonomia-jarduera nagusi gisa, Porlanaren Konpainia Nazionalaren industria-jarduera nabarmentzen da, Nueva Carraran kokatutako kareharri-harrobien ustiapenetik zementu grisa eta zuria fabrikatzera dedikatzen dena. Enplegu iturri garrantzitsua da bai herriko biztanleentzat, bai ondoko Pan de Azúcar hirikoentzat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Instituto Nacional de Estadística. *Índice toponimico de entidades de población.* .
2. ↑  [*Esteka hautsia*]

Kanpo estekak
-------------

* Estatistika Institutu Nazionala: *Gironako Plana*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1022302

 |

* Wd Datuak: Q1022302
**Serratia** generoa bakterio Gram negatiboz osatua dago, Enterobacteriaceae familia barnean sailkatzen direnak. Anaerobio fakultatiboak dira eta mugikorrak. Bazilo txikiak dira eta ez dute esporarik sortzen.

Ekologiaren aldetik genero honetako bakterioak oso kosmopolitak dira: ingurune askotan daude (lurzoruan, uretan, landareetan, intsektuen erraietan...), eta baita gizakiarengan ere, patologia batzuk sortuz.

Genero honetako ezaugarri nagusiak honako hauek dira:

* anaerobio fakultatiboak, Enterobakterio guztien antzera
* oxidasa (-)
* katalasa (+)
* laktosaren hartzidura (-)
* urearen hidrolisia (-)
* gelatinaren hidrolisia (+)

Genero honetan hainbat espezie daude, Serratia marcescens ezagunena izanik. Espezie honek berezko ezaugarria dauka, prodigiosina izeneko pigmentu gorri baten ekoizpena, hain zuzen ere. Prodigiosina horrek gorri kolorea ematen dio Serratia marcescens-en hazkuntzari (*ikus irudia*), eta garai bateko hainbat "mirari"ren atzean dago: bakterioa irinean hazten denez (almidoia erabiltzen baitu), "odoletan" zeuden ostien mirariaren atzean Serratiaren hazkuntza besterik ez zegoela esan daiteke egun.

Serratia marcescens ez da patogeno hertsia, oportunista baizik. Horrek esan nahi du patologia sortzen duela immunitate-sistema ahula duten pertsonengan soilik. Hori dela eta, ohikoa da klinika eta ospitaletan, bertako gaixoen artean infekzio nosokomialak sortuz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q134980
* Commonscat Multimedia: Serratia
* Wikispecies Espezieak: Serratia

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 83136
* GBIF: 3221744
* ITIS: 591707
* NCBI: 613
* WoRMS: 415973
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* eMedicine: 228495
* MeSH: D012705

 |

* Wd Datuak: Q134980
* Commonscat Multimedia: Serratia
* Wikispecies Espezieak: Serratia
Xakezaleak parke batean xakean jokatzen.
**Zalea** zerbait atsegin duena da, aparteko joera edo grina duena. Oro har, aisian duen ekintza adierazten du eta horrekin dirurik lortzea xede ez duena, eta maiz egiten dena.

**Zaletasuna** adierazteko, izenari itsatsia agertzen da: *mendizale*, *pilotazale*, *neskazale*, *euskaltzale* eta abar.

Ohiko zaletasunak
-----------------

* Mendizaletasuna
* Pilotazaletasuna
* Kirolzaletasuna
* Akuariofilia
* Xakea
* Brikolajea
* Sukaldaritza
* Bildumagintza
	+ Filatelia
	+ Numismatika
* Damak
* Lorezaintza
	+ Bonsaiak
* Modelismoa
	+ Aeromodelismoa
	+ Tren elektrikoa
	+ Miniaturak
* *Origamia*
* *Papercraft*
* Irratizaletasuna

Aktibitate ugari izan daitezke zaletasunak, eta egiten dituztenak, *zaleak* dira, profesionalekiko oposizioz. Sukaldaritza eta lorezaintza jada aipatu dira. Ordenagailuak programatzea, arotzeria, ardo edo paper fabrikazioa eta beste askoren zale direnak pertsonak ere badaude.

Ikus, gainera
-------------

* Denborapasa
* Amateur
**Jaione Munarriz** **Aramendi** (Idiazabal, Gipuzkoa, 1981eko ekainaren 17a) meteorologoa da Euskalmeten egiten du lan.

Biografia
---------

Beasaingo Txindoki institutuan batxillergoa egin ondoren, Ingurumen Zientzia ikasketak egin zituen Salamancako Unibertsitatean eta Meteorologia Bartzelonakoan. Mendiko kirola da bere zaletasun nagusia: Hueskako Pirinioetako Tena bailarako maratoiko ibilbidea osatu zuen lagun batzuekin, ama izan ostean kirolari berrekiteko helburuz. 

Euskalmeten egin du lan, eta haren esan etan, Euskalmeten 365 egunetan egiten dute lan eta 24 orduz. Zortzi orduko txandatan egiten dute lan, eta haien lana bi zatitan banatzen dute: iragarpena eta jarraipena. Jaionek goizez egiten du normalean lan. Kate lana da, zeren bera iristen denean  gaueko txandakoak iragarpen bat eginda uzten du. Bakoitzak bere interpretazioa egiten du eta lau egunetako iragarpena egiten dute.

> *Ulertu beharko genuke iragarpena probabilitate kontua dela.* 
> 
> 

Azkeneko urteetan teknologia asko garatu da Jaioneren esanetan eta horrek asko laguntzen omen du eguraldiaren iragarpenean. Euskaldunek eguraldiaren berri izateko duten afizioaz Jaionek dio iragarpen okerra egiten dutenean batzuk kexuka hurbiltzen zaizkiola askotan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *GoiBerri 405. zenbakia [PDF*. *] (Noiz kontsultatua: 2022-06-24)**.*
2. ↑   «+TV Digital - Detalles del programa» *programaciontv.cwpanama.com* (Noiz kontsultatua: 2022-06-24).[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑     *«Ulertu beharko genuke iragarpena probabilitate kontua dela».*  (Noiz kontsultatua: 2022-06-23).
4. ↑   Engineering, AKTING. *» Jaione Munarriz "Eguraldi iragarpena asmatzen ez dugunean, maiz geratzen gaituzte kaletik" - Info7 Irratia.*  (Noiz kontsultatua: 2022-06-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112675971

 |

* Wd Datuak: Q112675971
**Isabel Márquez Pérez** (Badajoz, 1967) espainiar astronomoa da.

Biografia
---------

Astrofisikan lizentziatu zen 1990ean Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, eta 1994an lortu zuen doktoretza Granadako Unibertsitatean (doktoretzako sari berezia). Parisko Institut d'Astrophysiquen doktoratu zen.

Lan ibilbidea
-------------

Doktoratu ondoren, Andaluziako Astrofisika Institutuan hasi zen lanean doktoratu ondoko ikertzaile gisa, Ramón y Cajal zientzialari titularra eta, 2009tik, ikertzaile zientifikoa kontratatu zuen. 2017az geroztik, IAAko zientzia-zuzendariordea eta Severo Ochoa proiektuaren zuzendari zientifikoa da 2018az geroztik.

Almeríako Calar Altoko Behatokiko (2007-2011) Denbora Esleitzeko Nazioarteko Batzordeko kide izan zen, eta presidente izan zen (2011-2013), baita Kanarietako Behatokietako eta DBHko KTEko kide ere. Ekonomia eta Lehiakortasun Ministerioko Adituen Batzordean lan egin zuen, astronomia- eta astrofisika-proiektuak ebaluatzeko, eta Azpiegitura Astronomikoetarako Espainiako Sareko Adituen Batzordean (RIA), Espainiako estrategia definitzeko 2015 eta 2025 urteetarako. Europako LHko ikuskatzaile aditua izan zen, Marie Curie ekintzetarako, Zientziarako Belgikako Fundazio Nazionalerako eta NASAren ADAP programarako. Andaluziako Juntaren "Aktibitate kuklearar galaxietan" (2009-2013) bikaintasun-proiektuaren eta Plan Nazionalak finantzatutako zenbait ikerketa-proiekturen ikertzaile nagusia izan zen. Espainiako Astronomia Elkarteko (SEA) Zuzendaritza Batzordeko kidea eta diruzaina (2008-2012) izan zen.

Emakumeak eta Zientzia arloan, SEAko (2008-2012) "Emakumea eta astronomia" lantaldea koordinatu zuen, Espainiako Fisikako Errege Elkarteko "Emakumeak Fisikan" batzordeko kide izan zen, eta Emakume Ikertzaile eta Teknologoen Elkartearen (AMIT) nodoaren Zuzendaritza Batzordeko kide izan zen Andaluzian eta "Zientzia 2020" delakoan (AMIT).

### Ikerketa eta dibulgazioa

Haren ikerketa-jarduera galaxietako jarduera nuklearra zenbait maiztasunetan (optikoa, infragorria eta X izpiak) aztertzen du, argitasun apaleko muturrean. 155 artikulu baino gehiago argitaratu ditu Sloxeko aldizkarietan, eta 6300 hitzordu baino gehiago ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *www2.ual.es* (Noiz kontsultatua: 2022-10-02).
2. ↑  Isabel Márquez Pérez. European Platform of Women Scientist
3. ↑    *Actividad nuclear en las galaxias.* .

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa Isabel Márquez Pérezi.' Espainiako Astronomia Elkartea.
* Emakumeak VIII. izarretan. Izen-abizenekin (bideoa). UNED kanala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19812731
* Commonscat Multimedia: Isabel Márquez Pérez

---

 |

* Wd Datuak: Q19812731
* Commonscat Multimedia: Isabel Márquez Pérez
**Agustín Sánchez-Lavega** (Bilbo, 1954ko azaroaren 26a) Bilboko Ingeniaritza Goi Eskola Teknikoko (Euskal Herriko Unibertsitatea) Fisika Aplikatuko katedradun eta eguzki-sisteman espezializatutako astrofisikari gailena da.

Ibilbide akademikoa
-------------------

Agustín Sánchez-Lavega Fisika Zientzietan lizentziatu zen 1978an gaur egun EHU den Bilboko Unibertsitatean. 1980 eta 1987 artean Zentro Astronomiko Espainiar-Alemana – *Max Planck Institut für Astronomien* egin zuen lan, Almeriako probintzian dagoen Calar Altoko Behatokian hain zuzen. Aldi berean, 1986an, Fisika Zientzietan doktoratu zen EHUn eta Zientzia Fakultateko Aparteko Doktoretza Saria jaso zuen Saturno planetaren atmosferari buruz idatzi zuen tesiagatik zeinetan Orban Zuri Handia (ingelesez GWS siglez ezagutua) fenomenoa lehenengo aldiz deskribatu zuen. 1987an Bilboko Ingeniaritza Goi Eskola Teknikoko Fisika Aplikatua I departamentuan sartu zen eta harrezkero bertan egiten du lan. 1989an materia ikertzeko Teknika Fototermikoen Laborategiaren sorrera sustatu zuen. 1990eko hamarkadaren erdialdean EHUko Zientzia Planetarioen Taldea sortu zuen eta 2008an Aula Espazio Gelaren eta bere Behatoki Astronomikoaren sorrera sustatu zuen. 2009tik EHUko Fisika Aplikatua I departamentuko zuzendaria da.

Idazlanak
---------

### Liburuak

* *An Introduction to Planetary Atmospheres*, 2010, CRC Press, ISBN 978-1-4200-6732-3

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5660888
* Commonscat Multimedia: Agustín Sánchez-Lavega

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 107966303
* ISNI: 0000 0001 1697 4350
* BNE: XX1066961
* BNF: 165499590 (data)
* GND: 143153560
* LCCN: n2010018916
* NKC: xx0228623
* SUDOC: 149160682
* ORCID: 0000-0001-7355-1522
* BIBSYS: 11052774
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 114338

 |

* Wd Datuak: Q5660888
* Commonscat Multimedia: Agustín Sánchez-Lavega
Napoleon Bonaparte bere txapel bereizgarriarekin, bi gailur «frontal» motakoak. François Delpech-en litografia. (C. 1802).
Alfred von Tirpitz almirantea, aldeko bikornoarekin.
**Bikornioa** edo **bi adarreko kapela** kapela mota bat da. Hasieran hegal zabalak zituen, gorantz bilduak. Goi maila militarreko ofizialek hartu zuten, bereziki armadan, 1790eko hamarkadatik aurrera, eta, geroago, XIX. mende osoan, eta XX. mendea enbaxadoreek eta gainerako diplomatikoek erabili izan dute. Nazioarteko bikornioari ***chapeau de bras*** (beso-kapela) izenarekin deitzen zitzaion, aurreko trikornioa ez bezala, bikornioa erraz tolesten baitzen beso baten azpian eramateko —burutik kentzen zenean—. Herri-kulturan, txapel hori Napoleon Bonaparterekin lotzen da.

Bi bikornio mota bereizi behar dira: lehena trikornioa sinplifikatzea zen, eta oso erabilia izan zen ofizialek eta, are gehiago, Europako herrietako soldadu xeheek XIX. mendearen amaieran. Honek, bi muturrak aurpegiarekiko perpendikularrean zihoazen eta sorbalda bakoitzera begira zeuden, eta oso ezaguna da Napoleon I.aren irudikapenen ondorioz, hark erabiltzen baitzuen; XIX. mendearen hasieratik "saihetsekoa" izan zen ohikoena (puntak buruaren alboetara joan beharrean, frontetik garondora joaten dira), oso erraz tolesten zena, Manuel Belgrano, José de San Martín edo Simón Bolívar jeneralen irudietan ikusi ohi den moduan.

Militarrek asko erabili dute eta berrikiago goi-kargudun askoren gala-uniformeetan agertzen da, sarritan urre-koloreko galoiz eta lumaz apainduta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Google Arts & Culture.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q233104
* Commonscat Multimedia: Bicorne hats

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300210870

 |

* Wd Datuak: Q233104
* Commonscat Multimedia: Bicorne hats
**Yasukuni santutegia** (japonieraz: 靖国神社, *Yasukuni Jinja*?)
 Tokioko santutegi xintoista bat da, Chiyoda auzoan kokaturik dagoena. Japoniaren alde bizitza eman dutenei dedikaturiko tenplua da.

Historia
--------

Meiji enperadoreak agindu zuen 1869an santutegi hau eraikitzea, hasiera batean **Tōkyō Shōkonsha** (japonieraz: 東京招魂社?)
 izenarekin, zeinak "arimak deitzeko tokia" esan nahi duen. Boshin Gerrari esker Tokio eskuratu zuen hurrengo urtean eraiki zuen gerra hartan hildako gudarien omenez. 1879an gaur egungo *Yasukuni Jinja* izenaeman zitzaion, "Nazioa baketzen" esan nahi du.

1887an militarren eskutan gelditu zen eta hauek 1930. hamarkadan beren tenplu nagusietakoa bihurtu zuten. Gazeta ofizialak argitaratzen zituen bertan hilobiratzen zirenak eta heroi gisa tratatuak izaten ziren. 1944 urtean ohitura hau baztertzea erabaki zen. 1945ean Estatu Batuetako okupazio agintariek Estatua eta Xintoismo Agintaritza banatzea eskatu zuten eta santutegia eraitsi eta zakur-lasterketa estadio bat altxatzea ere proposatu zen. azkenean ez zen horrelakorik bete eta 1946tik aurrera Japoniako erlijio elkartearen santutegia izan da eta 1975etik aurrera ez da Japongo enperadorerik bertan izan.

Egitura
-------

6'25 hektareatako lurraldea osatzen du. Hainbat eraikin aipagarri ditu:

* **Haiden:** Errezurako eraikin nagusia da. 1901ean eraiki zen *Irimoya-zukuri*, *Hirairi* eta *Doubanbuki* estiloetan.
* **Honden:** *Kami* sakratuen eraikina da. 1872an eraiki zen.
* **Sanshuden:** Bilera aretoa da.
* **Tochakuden:** Harrera aretoa da.

Iruditegia
----------

* Haiden eraikina.Haiden eraikina.
* Honden eraikina.Honden eraikina.
* Torii atea.*Torii* atea.
* Nogakudo kapera.Nogakudo kapera.

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)** **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q242803
* Commonscat Multimedia: Yasukuni Shrine

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 279316327
* BNE: XX4687457
* LCCN: n82010878
* NDL: 00280826
* NKC: ko2015877167
* NLA: 49283511
* CiNii: DA02575965
* SUDOC: 098134027
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q242803
* Commonscat Multimedia: Yasukuni Shrine
**Sebastián Cal** (Sebastián Jesús Cal Urrutia, Montevideo, Uruguai, 1990eko otsailaren 18a) uruguaiar politikaria, enpresaburua eta pilotu komertziala da.  Maldonadoko Departamentuko Kabildo Irekia alderdiko Agrupación Esperanza Artiguistaren (102. zerrenda)  fundatzaileetako bat da. XLIX Legegintzaldirako (2020-2025) diputatu hautatua izan da.

Biografia
---------

Tornularia lanbidez. Gainera, Merkataritza Pilotu gisa lan egin zuen, Uruguaiko eta Argentinako akademietan ikasi ondoren, hala nola Aeromás Training Center, Hangar UNO, besteak beste. 

Inoiz ez zuen politikan parte hartu, harik eta lagun batek bultzatzen ari zen alderdi politiko berri batean sartzera animatu zuen arte: Kabildo Irekia.  Hau da 29 urterekin diputatu hautatua izatera eramaten duen jarduera politikoaren hasiera. 

Departamenduan dituen asmoei eta kezkei buruz, tokiko irrati batek zera esan du: "Buruzainak gaineratu du departamentuak ezin duela izan "atsedenik" soilik bere bi arlo nagusietan, turismoan eta eraikuntzan, esaterako. Gaur egun Maldonado dena izateko aukera eman digute, baina lan iturri autonomoagoak bilatu behar ditugu, aldameneko ekonomien hainbeste menpe ez daudenak», azaldu du.  "

Esperantza Artiguista Taldeko (102. zerrenda) intendenterako hautagaia izan zen Maldonadoko departamendu intendentziarako. 

Ordezkarien Ganberako kide izateaz gain, Industria, Meatzaritza eta Energia Batzordeko presidentea  eta Berrikuntza, Zientzia eta Teknologia Batzordeko  eta Etorkizunen Batzorde Bereziko kidea da. 

Legegile gisa egindako lanen artean, "Maldonado Trabaja" Programa aipa dezakegu , Maldonado departamenduko biztanleen berregituraketa eta gizarte eta lan gizarteratzea helburu duen plan eredugarria, COVIDak gaur egungo kalteak arintzeko-19 eta lehendik zetozenak ere, proiektu hori oso lotuta dago departamenduaren lan birmoldaketarekin eta baita landa-ingurunean berriro txertatzearekin ere.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   «Sebastián Cal será diputado de Cabildo Abierto; joven que trabaja de tornero y piloto de aviones y helicópteros» *www.fmgente.com.uy*.
2. ↑   Editor. *Largaron: los partidos en carrera a la IDM | Diario Correo de Punta del Este.* .
3. ↑   «Cal» *Parlamento del Uruguay* 2020-02-13.
4. ↑    *Sebastián Cal. Una apuesta a volar alto con educación y trabajo | La Mañana.*  2020-07-09.
5. ↑   RBC.  (2020-02-04). «Gaspar Barrabino y Sebastián Cal candidatos a la Intendencia de Maldonado por Cabildo Abierto» *RBC 1210 AM*.
6. ↑   «INDUSTRIA, ENERGÍA Y MINERÍA» *Parlamento del Uruguay*.
7. ↑   «ESPECIAL DE INNOVACIÓN, CIENCIA Y TECNOLOGÍA» *Parlamento del Uruguay*.
8. ↑   «COMISIÓN ESPECIAL DE FUTUROS» *Parlamento del Uruguay*.
9. ↑   Noticias, Maldonado. «El diputado Sebastián Cal elaboró proyecto un para la reinserción laboral de familias en el campo» *E-max*.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108791683

 |

* Wd Datuak: Q108791683
1920ko iraila: Milaneko langile armatuak Alfa Romeoren lantegiak okupatuz.
**Biennio rosso**, euskaraz Biurte gorri, 1919-1920ko urteetan Italiaren historian gertaeren segida bat izan zen, nagusiki fabrikako kontseiluak protagonista izan zituena. Gorria deitu zitzaion, batez ere Italiako iparraldean gertatu zen joera sozialista eta anarkistako herri-matxinada masiboagatik. Fabrika-kontseilu horiek, lehenik eta behin, Turin hiri osoan hedatu ziren, eta hiriko fabrika guztietan eratu ziren. Italia osoko fabrikak okupatu zituzten milioi erdi bat langilek.

Gertaerak
---------

1920ko irailaren 2an, Milioi erdi bat langilek Italia osoan fabrikak okupatu zituzten, bereziki iparraldean. Turin hiriko Fiaten piztu zen metxa abuztuan, langileek lantokiaren kontrola eskuratu eta fabrikako kontseilua antolatu zutenean. Garai hartan hiri hau Europako auto ekoizle nagusietakoa zen, eta Italia osoko langile klase kontzientziatuenetakoa zeukan. Hiriko gainontzeko fabriketara zabaldu zen langileen ekimena, ondoren Piamonte eskualdera eta gero Lombardiara. Kontseilu hauek arduratzen ziren lantokien kudeaketaz, izan produkzioa edo pertsonal teknikoa, Errusiako soviet-ak eredu hartuta. Egun horretan Biennio rosso gisa ezagutzen den prozesua puntu gorenera iritsi ziren.

Azkenean, faxismoak garaitu zuen mugimendu iraultzailea..

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑    *The international encyclopedia of revolution and protest : 1500 to the present.*  Wiley-Blackwell 2009 ISBN 9781405184649. PMC 226361751. (Noiz kontsultatua: 2018-11-22).

Ikus, gainera
-------------

* Anarkosindikalismo
* Antonio Gramsci

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)**:Biennio rossoren historia laburra.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q391511
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q391511
Kalitate handiko ikus-entzunezko osagaiek zuzeneko kontzertu baten esperientzia erreproduzitzen dute
**Ikus-entzunezkoak** soinua eta ikusmen-osagaia dituzten komunikabide elektronikoak dira, hala nola diapositiba-zinta aurkezpenak,  filmak, telebista-programak, konferentzia korporatiboak, elizako zerbitzuak eta zuzeneko antzerki-ekoizpenak.

Ikus-entzunezko zerbitzu hornitzaileek maiz eskaintzen dituzte web-streaming, bideo-konferentzia eta zuzeneko emisio-zerbitzuak. 

Hezkuntzan ordenagailu bidezko ikus-entzunezko ekipoak sarri erabiltzen dira, ikastetxe eta unibertsitate askok proiekzio ekipoak instalatzen dituzte eta arbel interaktiboaren teknologia erabiltzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Barman, Charles R..  (1984). «Slide-Tape Presentations on a Classroom Budget» *The American Biology Teacher* (University of California Press) 46 (6): 344–346. doi:10.2307/4447864..
2. ↑  Clegg 2014, Audiovisual Services
3. ↑   Alyssa, Borelli.  (2023-06-07). «Should AV Integrators Diversify their Offerings to Include Security?» *commercialintegrator.com* (commercial integrator).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q758901
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph386457
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D059040

 |

* Wd Datuak: Q758901
**Kanan** Indiako tigre eme basati bat izan zen, 1967ko urtarrilaren 4an zooko itxitura batera salto egin zuena, tigre ar batek erakarrita. Kananek bere askatasuna sakrifikatu zuen nahigabean Pradeep tigre gatibuak erakarrita, eta zooko itxituran sartu zen Bhubaneswar hiriko -Nandankanan zooan, Odisha estatuan, Ekialdeko Indian. 

Pradeepek ez zuen Kanan onartu bikote gisa, Sikha izeneko kideko bat baitzuen. Eta Kananek ere ez zuen beste arrik onartu zooan bizi izan zen bitartean. Nandankanan zooan bertan hil zen 1968ko uztailaren 21ean. Zooko plaza batek haren izena darama.

2013. urtean, beste tigre batek (Nandan arra kasu honetan) egin zuen salto oihanetik Bubhaneshwarko zoo barrura, toki berean. Ar hau hobetu egokitu zen, eta kumeak izan ditu eme batzuekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Global Tiger Day: When A Wild Tigress Jumped Into Odisha Zoo, Sacrificing Freedom For A Tiger» *NDTV.com* (Noiz kontsultatua: 2023-08-28).
2. ↑   «Nandankanan zoo gets tiger cub of mixed parentage» *The Times of India* 2016-04-24 ISSN 0971-8257. (Noiz kontsultatua: 2023-08-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97933208

 |

* Wd Datuak: Q97933208
**Pescanova** Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Redondela udalerriko Chapela parrokian egoitza duen arrantza enpresa bat da. Bere arrantza jardueren egoitza aldiz Vigoko portuan du. Itsaski izoztuak merkaturatu ohi ditu.

Historia
--------

1960ean Vigo hirian José eta Antonio Fernández López anai eta enpresaburuak sortu zuen. Aurretik 1941ean Frilugo eta 1951an Frigsa izozketa enpresak sortuak zituztelarik. 1950eko hamarkadan José Fernández arrantza gaietan oso jakituna ez zenez, gaian aditua zen Valentín Paz Andradekin elkartu eta Pescanova enpresa sortu zuten.

Gaur egun Pescanova izoztutako produktuak saltzen dituzten enpresen artean mundu osoko garrantzitsuenen artean sailkatu ohi da. Portugal, Frantzia eta Italian ordezkaritzak ditu eta Namibia eta Hondurassen berriz lantegiak.

Bestalde bere produktuen iragarkietarako bere berezko pertsonaiak ere sortu izan ditu, denborarekin Espainiako telebistako ikusleen artean ospetsu bilakatu direlarik: *Rodolfo Langostino* (1980ko hamarkada) edota *Capitán Pescanova* (1990eko hamarkada) direlakoak.

Kanpo estekak
-------------

* Pescanova enpresaren webgunea **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3326932
* Commonscat Multimedia: Pescanova

---

 |

* Wd Datuak: Q3326932
* Commonscat Multimedia: Pescanova
**Tabaré Aguerre Lombardo** (Montevideo, 1957ko apirilaren 12a) uruguaiar agronomoa, nekazaritzako enpresaburua eta politikaria da .

Uruguaiko Abeltzaintza ministroa izan zen 2010etik  2018ra

Biografia
---------

Aguerre agronomian lizentziatu zen Errepublikako Unibertsitatean, 1981ean. Uruguaiko iparraldeko Bella Uniónko CALNU azukre kooperatiban 15 urtez hedatze teknikari izan zen.

1983an arroz-ekoizle gisa hasi zen enpresa-jarduera Uruguaiko Artigas-en eta geroago abeltzaintza-ekoizle gisa ere. Uruguaiko Arroz-ekoizleen Elkarteko kide oso aktiboa izan zen, bazkidea, gero buruzagia, presidenteordea (1988-2006) eta presidentea (2006-2009) izan zen.

2010eko martxoaren 1ean , Abeltzaintza, Nekazaritza eta Arrantza sailburu kargua hartu zuen José Mujica presidenteak adierazita. 2015eko martxoaren 1ean, Tabaré Vázquez presidenteak Abeltzaintza, Nekazaritza eta Arrantza sailburu gisa berretsi zuen. Aguerre Fronte Zabaleko kide independentea da; 2018ko urtarrilaren 12an  dimisioa eman zuen posizioa jadanik norberak deitutakoen protestak jasaten ari zen landa-ingurunearen esparruan.

Bizitza pribatua
----------------

Ana Luisa Cazesekin ezkonduta dago eta lau seme-alaba ditu.

2016ko maiatzean, inkesta baten arabera, ondoen ebaluatutako Uruguaiko bigarren kargu publikoa izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «MGAP .:. Autoridades del MGAP» *www.mgap.gub.uy*.
2. ↑   «Tabaré Aguerre renuncio como Ministro de Ganadería, Agricultura y Pesca» *www.elobservador.com.uy*.
3. ↑   «Tabaré Aguerre renuncio como Ministro de Ganadería, entra Enzo Benech como Ministro interino» *www.elpais.com.uy*.
4. ↑  Productores protestan contra el gobierno
5. ↑   radiomontecarlo.  (20 de mayo de 2016). *La ministra de Turismo con mayor aceptación.*  Uruguay.
6. ↑   180.  (20 de mayo de 2016). *Sendic es el peor evaluado de los gobiernos del FA.*  Uruguay.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2386389
* Commonscat Multimedia: Tabaré Aguerre

---

 |

* Wd Datuak: Q2386389
* Commonscat Multimedia: Tabaré Aguerre