recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kontrakantxa gaztetxea** Hernaniko gaztetxea izan zen.

Historia
--------

2006ko uztailean Gaztetxe Martxa Hernanitik pasatzen zela-eta herriko gazte batzuek euren eskuekin literalki eraiki zuten Gazte Txabola aldarrikapen gisara. Hilabete batzuen buruan ordea, Hernaniko udalak behera bota zuen, gazteei inolako argibiderik eman gabe. Hainbat gazteren ilusioei esker, hernaniarrentzako hain enblematikoa den Paradorreko gaztetxe zaharraren lur soroan sortu zen "espazio liberatu" berri hura. Udalak egindakoa gazteen borrokaren amaiera ez zela izango erabaki zuten gazteek eta borrokaren jarraipen eta hasiera bezala definitu zuten gertaera hura.

Lan horretan hainbat ekimen kolektibo bultzatu zituzten: bizikleta martxak, mendi irteerak, koadrilen arteko bertso bazkariak, manifestazioak, etab. Beti ere gazteen aldarrikapen oihuak zabaltzeko asmo argiarekin.

Honela beraz, 2006ko abenduaren 16an pauso berri bati ekin zion Hernaniko Gazte Asanbladak, bi urte baino gehiago geldirik zeraman udal jangela zaharra okupatuz. Atsegindegiko arkupean 100 lagunetik gora bildu ziren okupazioa prestatzeko. Okupazioa gauzatu ondoren herri batzarra egin zuten eta jarraian liberatutako espazio berri hura Hernaniko Kontrakantxa gaztetxea bezala izendatu zuten.

Bi hilabete geroago Hernaniko Gazte Asanbladak udaletxearekin negoziatzeko ordezkari bat izendatu zuen. Orotara bi bilera formal ospatu ziren, eta ez ziren akordio batetara ailegatu. Udalak elkarrizketak egin bitartean gaztetxea birritan tapiatzen saiatu zen, nahiz eta gazte batzuek berriz ere sartu ziren gaztetxean.

2007ko maiatzean udal hauteskundeak ospatu ziren Hernanin eta horietatik udal talde berri bat sortu zen. Alkatetza berriak etendako negoziazioei eutsi zien Hernaniko Gazte Asanbladako arduradunekin. Abenduaren 8an Kontrakantxak bere lehen urteurrena ospatu zuen.

2012ko maiatzaren 24an Hernaniko Gazte Asanbladak jakinarazi zuen Kontrakantxa gaztetxeak ateak itxi egingo zituela.

2013ko maiatzaren 12an Hernaniko Gazte Asanbladak jakinarazi zuen,herriko gazte talde batek Kontrakantxa gaztetxea txukundu eta gero berriz ere ateak zabalduko zituela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Hernaniko Kronika. «Gazte Asanbladak ´Kontra Kantxa’ izenarekin bataiatu duen Gaztetxea okupatu du» (Noiz kontsultatua: 2013/04/16).
2. ↑   Hernaniko Gazte Asanblada. «Gaztetxearen itxiera» (Noiz kontsultatua: 2013/04/16).
3. ↑   Hernaniko Kronika. «Kontrakantxa Gaztetxeak gaur irekiko ditu berriro ere ateak.» (Noiz kontsultatua: 2014/05/12).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261590

 |

* Wd Datuak: Q12261590


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Karmel mendia** (hebreeraz: הר הכרמל, *Har Ha'Karmel*; arabieraz: جبل الكارمل *Jabal al-Karmil*; grezieraz: Κάρμηλος, *Kármēlos*) Israelgo mendilerroa da, Mediterraneo itsasoaren hurbil dagoena. Triangelu formakoa, 26 km-ko luzera eta 7 km-ko zabalera du. Alturarik handiena 550 metrokoa da. Haifa hiriaren zati bat bertan dago eta baita Nesher edo Tirat Karmel herriak ere. Bere izenaren osagaiak *karmen* "baratza" eta *El* "Jainkoa" dira.

2012an UNESCOk bertan dauden Nahal Me'arot / Uadi el-Mughara leizeak Gizateriaren Ondare izendatu zituen.

XII. mendean, Elias profetak Karmel mendian ikusi zuen laino zuria Sortze Garbiaren promesa izan zela gogoratzeko, kristau talde batek (agian ermitau edo gurutzatuak) bertan Karmel mendiko Andre Mariaren anaien ordena ezarri zuen, Karmengo Ama Birjinaren debozioa hedatu zuena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia.* .
2. ↑  EODA: Karmelo
3. ↑   Unesco.org. *Twenty-six new sites inscribed on UNESCO World Heritage List this year.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q185318
* Commonscat Multimedia: Mount Carmel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155110210
* BNF: 120787749 (data)
* GND: 4110021-9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 43280

 |

* Wd Datuak: Q185318
* Commonscat Multimedia: Mount Carmel
**Krumperk gaztelua** (eslovenieraz: *Grad Krumperk*, italieraz: *Kreutberg*) Domžale hiritik gertu dagoen gaztelua da, Gorjuša herrixkan dagoena.

Historia
--------

Koprivnik-eko Rabensbergs nobleak eraiki omen zuen XIII mendearen bukaeran, baina 1338an aipatzen da lehen aldiz. XIV eta XV mendeetan hainbat eskutatik pasa zen eta XVI mendean Rauber etxearen atal zaharrenak eskuratu zuen. Raubertarrek gaztelu zaharra bota eta berria eraiki zuten 1580an.

Hurrengo mendeetan berriz ere hainbat jabe izan zituen eta 1928an Stanka Pogačnik-ek erosi zuen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren nazionalizatu egin zuen Jugoslaviako gobernuak.

Inguruak
--------

Gazteluaren zelaiak Krumperk zalditegiak erabiltzen du eta bi leize ere badaude inguruan; Burdin leizea (*Železna jama*) eta Sorgin leizea (*Babja jama*).

Kanpo estekak
-------------

* **(Eslovenieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3402569
* Commonscat Multimedia: Krumperk Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q3402569
* Commonscat Multimedia: Krumperk Castle
Izeiaz egindako kontratxapatua.
**Kontratxapatua,** edo **txapola** izenez ere ezagutzen dena, zuntzekin bata bestearen gainean gurutzatuta itsatsitako egur indartuzko xafla meheez egindako ohola da, erretxina sintetikoekin presio eta bero handia erabiliz. Teknika honek taularen dimentsio-egonkortasuna hobetzen du nabarmen, egur trinkoaren itxura lortuz.

Elaborazioa
-----------

Enborrak ebaketa egiteko biratzen dituen makina batean muntatzen dira, xafla-orria sortzeko, neurri egokietara mozten dena. Ondoren, xafla hori zur-berogailuan prozesatzen da, petatxatzen edo konpontzen da izan ditzakeen akatsetan eta, azkenik, presiopean eta 140 °C tenperaturan itsatsi egiten da, horrela kontratxapatua ohola osatuz. Ohol hauek moztu, petatxatu, leundu eta abar egin daitezke, nahi dugun erabileraren arabera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q219803
* Commonscat Multimedia: Plywood

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4155715-3
* NDL: 00562527
* NKC: ph124903
* AAT: 300012849
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q219803
* Commonscat Multimedia: Plywood
**Pakistan** (bengaleraz: পাকিস্তান অধিরাজ্য, *pakistan ôdhirajyô*; urduz: مملکتِ پاکستان‎‎, *mumlikāt-ē pākistān*) edo **Pakistango Agindupeko Lurra** (ingelesez: *Dominion of Pakistan*) 1947 eta 1950 artean Britainiar Inperioak hegoaldeko Asian zuen agintepeko lurra izan zen, Commonwealtharen parte bat zena. Egungo Pakistan eta Bangladesh herrialdeen aurrekaria izan zen.

Indiako gobernu britainiarra 1947an amaitu zenean, hura ordezkatzeko bi agintepeko lur sortu ziren: Pakistango eta Indiako Agindupeko Lurrak. Bi estatuak britainiar parlamentuaren 1947ko Indiako Independentzia Aktak sortu zituen eta euren banakako konstituzioak onartu arte existitu ziren. Indiaren kasuan, hori 1956an gertatu zen, noiz Pakistango Islamiar Errepublika eratu zuten. 1971n Ekialdeko Pakistan Bangladesh bilakatu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2006542
* Commonscat Multimedia: Dominion of Pakistan

---

 |

* Wd Datuak: Q2006542
* Commonscat Multimedia: Dominion of Pakistan
**Kontrol Unitatea** konputagailuaren burua da. Memoria nagusitik heltzen diren instrukzioak exekutatu, kontrolatu eta interpretatzen dituen prozesaketa unitate zentralaren (PUZ) osagaia da.

Funtzionamendua
---------------

Kontrol unitateak, datu busetik instrukzioaren kode bitarra hartzen du. Gero instrukzio deskodetzaileak instrukzioaren kontrol memoria deitzen den ROM memoria bateko posizioak aukeratzen ditu, eta hemen, instrukzioa osatzen duten mikroinstrukzioen kontrol seinaleen kodeak gordeta daude.

Sekuentziadorea, mikroinstrukzio bakoitzaren kontrol seinaleak ateratzeaz eta sistemako elementuei banatzeaz arduratzen da.

Kontrol unitate barruan, programaren kontagailua dago, eta hurrengo instrukzioaren memoriako posizioa helbide busetik bidaltzen du.

Bere betebeharrak betetzeko ondorengo informazioa erabiltzen du:

* Instrukzioa: egin behar den eragiketa
* Egoera erregistroa: Aurreko eragiketako emaitzaren informazioa
* Periodo kontagailua (kontadorea)
* Sarrera/Irteera seinaleak: Periferikoekin elkarrizketa ahalbidetzen dute.

Kontrol unitatea diseinatzeko motak
-----------------------------------

* Logika kableatua: Ate logikoak eta sistema konbinazionalen eta sekuentzialen diseinu teknika erabiltzen du.
* Mikroprogramazioa: Instrukzio bakoitzaren kontrol seinaleen informazioa memorian gordetzen da. Memoria hau memoria hila da. Orduan instrukzio bat exekutatzeko kontrol memoria irakurri behar da, bere mikroaginduak betetzeko.

Ikus,Gainera
------------

* PUZ

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q676838
* **Identifikadoreak**
* GND: 4183234-6
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q676838
**Bálojávri** edo **Palojärvi** aintzira Finlandiako Enontekiö udalerrian dagoen aintzira bat da. Pöyrisjärvi eta Tarvantovaara eremu basatien artean dago, Palojärvi herrixkaren ondoan. Nahiz eta aintzira ez dagoen babestutako eremu batean, bertan, hegazti babestu asko aurki daiteke; hala nola, borrokalariak, istingor arruntak, kuliska pikartak, mendebal-txori mokomeheak, laponiako berdantzak, elur-berdantzak, elur-hontzak, eper zuriak, txirri lepokodunak, zapelatz galtzadunak, larre-buztanikarak, mendi-txontak, negu-txirtak, papourdinak, txirritxo handiak, txoka gorriztak, urre txirri arruntak, ahate gorriztak, ahatebeltzak, beltxarga oihulariak, zerra txikiak eta antzara hankagorriztak, hankahoriak, muturzuriak eta nanoak.

Beste ohiko biztanle batzuk azeri zuri eta gorriak, bisoi amerikarrak, elur-orein etxekotuak, erbinude arrunt eta zuriak, hartz arreak, ipar-katamotzak, jatunak eta otsoak dira .

Lijankijärvi hegoaldean eta Näkkäläjärvi aintzira ekialdean **Palojärvi**ren bizilagun nagusiak dira. Inguruko muinoen gailurretatik erortzen den urak betetzen du aintzira; bestalde, ateratzeko orduan, ura Palojoki ibairen bidez, Könkämäenora isurtzen da, azkenik, Botniako Golkoraino iristeko.

Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da aintzira eta bertako hiru uharteak zuhaizti txiki bilakatzen dira lurzoru izoztuaren gainean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pöyrisjärven erämaa[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265473

 |

* Wd Datuak: Q12265473


| Enontekiöko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Saana mendixkako ikuspegi urtsuakSaana mendixkako ikuspegi urtsuakMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraAilakkajärvi • Guoskatjávri • Iso Salankijärvi • Iso Leveä • Kalaton • Kalatonjärvi • Kaura**Kelottijärvi** • Ketojärvi • **Kilpisjärvi** • Kivijarvi • Lijankijärvi • Marsujärvi • Marttajärvi • MelajärviMuotkajärvi • Näkkäläjärvi • **Ounasjärvi** • Palojärvi • Pasmajärvi • Peerajärvi • PeltojärviPeriläjärvi • Pitsusjärvi • **Pöyrisjärvi** • Riimmajávri • Salttijärvi • Seitavuopio • SomasjärviSotkajärvi • Termisjärvi • Tuolpajärvi • Tuorkottajärvi • Vuomajärvet • Vuontisjärvi • Ylimmäinen |
**Kontrapasa**, aipamen edo esaldi bat, parte-hartzaileak asmatu behar dituen hitzetatik ateratako hizkien bidez eratzean datzan denborapasa grafiko bat da. Asmatu beharreko hitzak, bakoitzaren definizioaren araberakoak dira, eta hitz horren hizkiak, koadrora pasatzen dira, hizki bakoitzean adierazitako posiziora. Hitz bakoitza, kontrapasaren koadroan bere laukitxoetan agertzen den hizki larri baten bidez identifikatzen da. Honela, kontrapasako laukitxo bakoitzak, bi erreferentzia ditu:

* zenbaki bat, jarraikako ordenan, txikienetik handienera
* hizkia zer hitzetatik datorren adierazten duen hizki bat.

Hitzen hasierako hizkiek, aipamenaren egilearen izenarekin akrostiko bat era dezakete, aipamena igartzeko pista gehigarri bat delarik.

Teknikak
--------

Kontrapasa ebazteko teknikak, ahal bezain beste hitz identifikatu eta koadrora pasatzean datza. Ondoren, ebazpen bidez, oraindik osatu gabeko esaldiaren zenbait hizki aurkituko dira, eta euren hitzetara pasako dira, gainontzekoa ebaztea errazteko. Hauek, berriz, koadrora pasako dira, eta hala, esaldia osatu arte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8353505

 |

* Wd Datuak: Q8353505
Joaquín Domínguez Bécquerren 1849. urte inguruko margolan kostunbrista
**Kostunbrismo** artelana herri edo lekuetako ohitura tipikoen islada izan dadila helburua duen mugimendu artistiko edo joera da. Errealismo artistiko eta erromantizismoarekin uztartua, askotan jarrera satirikoak azaltzen ditu. Espainiako kulturan sortua, literaturan Hispanoamerikara zabaldu zen.

Kostunbrismoa euskal literaturan
--------------------------------

Noizbait korronte honen barruan kokatu izan dira Txomin Agirreren *Kresala* (1901) eta *Garoa* (1907) nobelak, eta espekulatu ere izan da Peredaren eragina izan ote zuen. Euskal literaturak izan du halako kutsurik, batez ere XX. mendearen hasierako antzerki-lan barregarrietan.

Anjel Lertxundiren hitzetan gurean "ez dugu kostunbrismo aurrerakoirik izan, ez dugu gure ohiturak islatu eta ohitura alde txarrei buruz ironizatu zuen joerarik ezagutu". Gure kostunbrismoak "ez du errealitatea islatu, eder ustez mozorratu baino, beti ere iraganekiko liluraren eta ohitura onen eredupean: ideologikoki, gure kostunbrsimoak progresoaren bizkar eta aurka garatu du bere jardun litararioa, eta, horregatik, Mogelengandik hasi eta ia garurdaino, desiozko pertsonaiak eraiki ditu, haragizkoak baino gehiago. Euskaldun jatorraren eredua zehaztu eta erabaki behar zen, nonbait".

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Escobar, José. *Costumbrismo entre Romanticismo y Realismo.*  in: *Bibioteca Virtual Miguel Cervantes*..
2. ↑   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Kostunbrismo.* .
3. ↑  *Hontzaren orduak* liburuaren hitzaurrea, Txiliku, Donostia: Elkarlanean, 1999. 9.or.

Ikus, gainera
-------------

* Ohitura eleberri

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1136545
* Commonscat Multimedia: Costumbrismo

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph121902
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1136545
* Commonscat Multimedia: Costumbrismo
1754ko planoa.
Kungsholmen uhartearen ibaiertza.
Stockholmgo udaletxea.
**Kungsholmen** Suediako Stockholm hiriburuan dagoen uharteetako bat da, Gamla Stan alde zaharretik gertu, mendebaldean. Stockholmgo udaletxea uhartearen hego-ekialdeko muturrean kokaturik dago.

Datuak
------

3'9 km²-ko azalera dauka eta puntu garaienak 47 metrotako altuera. Populazioari dagokionez 56.754 biztanle (2007) ditu

Historia
--------

*Kungsholmen* izenak "Erregearen uhartea" esan nahi du, baina ez da beti horrela izan. XV mendean monje frantziskotarrak bizi ziren bertan eta uhartea *Munklägret* (monjeen kanpalekua) izenaz ezagutzen zen, baina Erlijio Erreformaren ondoren 1527an monjeak kanporatuak izan ziren eta erregeak eskuratu zuen uhartea.

XVI. mendean Joanes III.a Suediakoak adreilu lantegi bat ezarri zuen bertan eta 1635ean zubia eraiki zen, uhartea gainerako hiriarekin lotuz. Hurrengo urteetan jauregi eta lorategi ederrak sortu zituen koroak. 1644an ekialdeko muturra Stockholmeko udalari eman zitzaion eta hiru urte beranduago uharte guztia jaso zuen udalak.

XVIII mende hasieran Suediar Inperioaren kolapsoa gertatu zen eta bultzada ekonomiko berria eman nahian Kungsholmeneko eraikinak lantegi bihurtu ziren, keramika eta kotoi ekoizpena bultzatu zen batez ere. Ordura arte biztanle gutxi baziren ordutik aurrera langile auzoak eraiki ziren uhartean. Biztanleriak nabarmen egin zuen gora, 1860an 4.000 biztanle zirenak 1890an 26.000 bihurtu ziren. Ordurako uhartea gainbehera hasia zen eta superpopulatua zegoen, ondorioz *Svältholmen* ezizena hartu zuen, "gosearen uhartea".

XX mendearen hasieran berregituraketa erradikala burutu zen. Lantegiak eraitsi ziren eta instituzio publikoek hartu zuten haien lekua. 1907an Stockholmgo udaletxea eraiki zen uhartearen hego-ekialdean, Gamla Stan alde zaharrari begira. 1930 hamarkadan Fredhäll eta in Kristineberg eremu erresidentzialak eraiki ziren. Zubi gehiago eraiki ziren eta Stockholmeko metroa ere iritsi zen bertara.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Stockholmgo udaletxea
* Suediako Epaitegi Gorena
* Dagens Nyheter Tower: Suediako hamargarren eraikin altuena (84 metro).

Iruditegia
----------

* Stockholmgo udaletxea.Stockholmgo udaletxea.
* Suediako Epaitegi Gorena.Suediako Epaitegi Gorena.
* Dagens Nyheter Tower.Dagens Nyheter Tower.
* Kristineberg jauregia.Kristineberg jauregia.
* San Erik jauregia.San Erik jauregia.
* Kungsholms eliza.Kungsholms eliza.
* Saint Göran ospitalea.Saint Göran ospitalea.
* Norr Malarstrand parkea.Norr Malarstrand parkea.
* Judutarren hilerria.Judutarren hilerria.
* San Erik kapera.San Erik kapera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q666729
* Commonscat Multimedia: Kungsholmen

---

* **Lekuak**
* OSM: 6158761

 |

* Wd Datuak: Q666729
* Commonscat Multimedia: Kungsholmen


| Stockholmeko uharteak |
| --- |
| Beckholmen  •  Djurgården  •  Helgeandsholmen  •  Kastellholmen  •  Kungsholmen  •  Långholmen  •  Lilla Essingen  •  Reimersholme  •  Riddarholmen  •  Skeppsholmen  •  Södermalm  •  Stadsholmen  •  Stora Essingen  •  Strömsborg |
*Artikulu hau Oñatiko etxeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Jausoro (argipena)».*

**Otadui Jausoro etxea** Gipuzkoako Oñati udalerrian dagoen jauregi bat da. Oñatiko Alde Zaharrean dago, Kale Barriko 30. zenbakian. Eraikinaren iparraldeko fatxada Kale Barrian dago, hegoaldekoa Atzeko kalean.

Gipuzkoako kultura ondasuna izendatua dago.

Historia
--------

XVI. mendeko bigarren erdialdean eta XVII. mendearen hasiera aldera eraiki zen. Avilako Deanaren etxea izan zen, Otadui Gotzainaren iloba zena.

Eraikina
--------

Etxe-izkinako balkoidun jauretxea da. Fatxada nagusiko beheko solairua harlanduz egina dago eta beste bi solairuetan adreiluz ageri da.

Beheko solairua besteengandik bozelezko inposta baten bidez bereizten da. Lehen solairuan behekoarekin ardatzak osatzen dituzten beste bi bao daude, eta izkinean balkoi ederra. Honela etxadian nagusitzen den fatxadaren angelua indartzen da. Balkoiko firmea eta balkoiko burdinezko baranda hondatuta daude. Bertan azulejozko ezkutua dago; bertan, zuhaitza, izar polarra, oreinari eraso egiten dion arranoa eta Alcantarako gurutzea irudikatzen dira, eta baita idazkina eta elizaren kapelo tinbrea ere (kanpoko apaindura):

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | "de Abila/ otaduy Jaunsoro/dean de Abila" |  » |

Ikus gainera
------------

* Gipuzkoako kultura ondasunak
* Gipuzkoako jauregi eta dorretxeen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474273
* Commonscat Multimedia: Otadui-Jausoro Etxea

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001540

 |

* Wd Datuak: Q25474273
* Commonscat Multimedia: Otadui-Jausoro Etxea
**San Galoren abadia** (alemanez: *Abtei St. Gallen*) Suitzako Sankt Gallen hirian kokaturiko beneditar abadetxea da. Karolingiar monasterioa 719an eratu zuten eta mendeetan zehar beneditar abadetxe nagusienetariko bat izan zen. Bere liburutegia Erdi Aroko liburutegirik inportanteenetariko bat da. Hiria abadetxearen inguruan sortu eta hazi zen. 1800an sekularizatua, 1848an hiriko katedral bihurtu zen. 1983an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

Deskribapena
------------

Karlomagno hil (814) eta berehala, Indenen eta Aachenen bildu zen Elizaren kontzilioa (816-817), eta han finkatu ziren erromatar liturgia eta monasterioetako arauak. Sankt Gallen abade-etxerako egindako planoa da monasterioetan ordena jartzeko borondate horren erakusgarri behinena. 820 aldera marraztu zuten, eta bertan laburtu zen kontzilioan monasterioei buruz erabakitakoa. Karolingiar arkitekturako eredutzat hartzen da.

Planoan aurreikusita eta jasota daude komentu batean sor daitezkeen beharrizan guztiak: logela, jangela, sukaldeak, eritegia, kalostra eta eskola, erromes eta bisitarientzako egoitza, ukuiluak eta beste hainbat eraikin, abadearen egoitza, eta, erdiko aldea eta espazio guztiaren ia erdia hartzen duela, eliza. Elizak badu berrikuntza bat, mendebaldeko dorrearen tokian abside bat baitu, ekialdekoari kontrajarrita. Eraikina mendebaldera orientatzeko formula hori erromatar ereduetatik hartu bide zuten, eta karolingiar liturgia erromatartu izanaren frogatzat hartzen da. Basilika bat da eliza, eta gurutzadura eta korua ditu ekialdean. Erdiko habearteak eta alboetakoek -zeinetan ere aldare asko dauden- ez dute espazio bakar jarraitu bat osatzen, baizik eta esparruka daude zatituak, hesi moduko batzuen bitartez. Ate eta sarbide asko zituen : mendebaldeko absidearen ondoan bi, eta beste hainbat iparraldetik bezala hegoaldetik. Mendebaldeko absidea San Petriri eskainita dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Codices Electronici Sangallenses

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q155699
* Commonscat Multimedia: Fürstabtei St. Gallen

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 266765811
* ISNI: 0000 0001 2110 3496
* BNF: 119477934 (data)
* GND: 4131449-9
* LCCN: n80144986
* NKC: kn20050510064
* SUDOC: 027436055
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 008394
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 268

 |

* Wd Datuak: Q155699
* Commonscat Multimedia: Fürstabtei St. Gallen


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Suitza | Gizateriaren Ondarea Suitzan | Suitza |
| Alpeen inguruko historiaurreko palafitoak1 • Lavaux Mahasti Terrazak • Suitzako Alpeak-Jungfrau-Aletsch • La Chaux-de-Fonds / Le Locle • Bernako Hiri Zaharra • San Galoren abadia eta katedrala • San Joanen abadia • Burdinbide erretikoa Albula eta Bernina paisaietan2 • Sardonako suitzar faila tektonikoa • Monte San Giorgio • Bellinzonako gaztelu eta harresiak
1 Frantzia, Alemania, Italia, Eslovenia eta Austriarekin batera • 2 Italiarekin partekatua. |
**Kukulkanen piramidea** edo **Kukulkanen tenplua** XII. mendean maia itzátarrek Chichén Itzá antzinako hirian eraikitako tenplua da, gaur egungo Mexikoko Yucatán estatuan. ***El Castillo*** (euskaraz: «Gaztelua») izenez ezaguna ere bada, espainiarrek XVI. mendean erabili zuten izena, Europan ezaguna zen antzekotasun arkitektonikoren bat bilatuz. Arkeologoek **5B18 egitura** izendatzen dute.

Piramide forma du, bederatzi maila edo basamentu, lau fatxada nagusi, horietako bakoitza erdian eskailerak dituelarik eta tenplutxo batez amaitutako goiko plataforma bat ditu. Eraikin honetan Kukulkan maia jainkoa gurtu zen (maiazko "lumadun sugea"), honen ondorioz, apainduran suge irudiak ikus daitezkeelarik. Bestalde, Haab (nekazaritzako eguzki egutegia) eta Tzolkin egutegietan eta egutegi gurpilean erabilitako zenbakirik garrantzitsuenei erreferentzia egiten dieten sinbolismoak ere baditu. Piramidearen eraikuntzaren lerraketak zenbait eta argi itzal fenomeno ikustea ahalbidetzen du, hauek bere gorputzean gertatzen direlarik urteroko ekinozio eta solstizioetan.

1988an, UNESCOk Chichén Itzá maia hiria Gizateriaren Ondare izendatu zuen. Ia 20 urte beranduago, Bernard Weber suitzar zinegileak New Open World Corporationen bidez "munduko hautaketa" bat deitu zuen Munduko Zazpi Mirari Berriak hautatzeko, eta maia hiria irabazleetako bat izan zen 2007ko uztailak 7an, "Mundu Garaikideko Zazpi Mirari Berrietako" bat bezala izendatua geratuz. Kukulkanen piramidea da tokiko egiturarik nagusienetako bat.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1128327
* Commonscat Multimedia: Chichen Itza - Castillo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 172535962
* LCCN: sh90004340
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1128327
* Commonscat Multimedia: Chichen Itza - Castillo
San Patrizioren gurutzea: ondo zuriko gurutze gorria.
**San Patrizioren bandera** edota **San Partzioren gurutzea** ondo zuriko San Andres gurutze gorri batez osatutako bandera bat da. San Patrizioren omenezko bandera da, eta santu hau Irlandako santu zaindaria denez, Irlandako uhartea ordezkatzeko erabili izan den bandera da.

Halere, jatorriz 1983an sortutako San Patrizioren ordenari lotutako bandera ere bada, hau Jurgi II.a Erresuma Batukoak sortutako zaldun orden bat denez, irlandar errepublikarrek bandera hau "ingeles asmakizunetzat" jotzen dute. Usadioz, gaur egungo Irlandako Errepublikako bandera sortu aurretik, irlandar nazionalistek usadioz harpadun bandera berdea nahiago eta erabiliagoa izan dute.

1800ko Batasun Agiriaren bidez Britainia Handiko Erresuma eta Irlandako Erresumak bategin zutenean, Britainia Handiko Erresumako bandera eta Irlandako San Patrizioren banderak ere bategin, eta Britainia Handiko eta Irlandako bandera sortu zen. Arrazoi hau ere irlandar nazionalisten oso gustuko bandera ez izatearen atzean egon liteke.

Nahiz eta 1922an Irlandako Estatu Askeak independentzia lortu, Ipar Irlandako lurraldea Erresuma Batuaren barnean jarraitu zuenez, San Patrizioren banderaren gurutzea gaur egun ere Erresuma Batuko banderan jarraitzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1585890
* Commonscat Multimedia: Saint Patrick's Saltire

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1585890
* Commonscat Multimedia: Saint Patrick's Saltire
4 atakako ethernet hub-a 
 D-link markako hub
**Hub** edo **kontzentratzailea** konputagailu-sare baten kable guztiak konektatzeko gailua da.

Funtzionamendua
---------------

**Hub**-a errepikatzaile moduan funtzionatzen du, hau da, heltzen zaion datu-paketea edo trama konektatuta dauden ordenagailu guztiei bidaltzen die, hots, ordenagailu guztiek informazio bera jasoko dute. Gailu honek talka seinale bat bidaltzeaz arduratzen da, baldin eta talka suertatu dela antzematen badu. Fisikoki izar topologiaren itxura du, baina praktikan (logikoki) bus topologiaren portaera du. Hub-en alternatiba moduan existitzen dira beste sistema batzuk daude, non ordenagailuak seriean konetatuta dauden. Honi multiportu errepikatzailea deritzo, hiru motatakoak existitzen dira.

* **Pasiboak**: Ez dute elikadura elektrikorik behar.
* **Aktiboak**: Elikadura behar dute.
* **Adimentsuak**: "smart hubs" deiturikoak, prozesadorea duten hub aktiboak dira.

OSI ereduaren arabera **hub**-ak maila fisikoan egiten du lan, egiten duen bakarra heltzen zaizkion seinaleak errepikatzean datza.
Hauek oso erabiliak izan ziren bere momentuan baina switch-ak heldu eta prezioak egokitu bezain laster azken hauek hub-en lekua hartu zuten.

Ikus, gainera
-------------

* Switch
* Router
* Gateway
* LAN
* Bridge

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q128003
* Commonscat Multimedia: Ethernet hubs

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4358104-3

 |

* Wd Datuak: Q128003
* Commonscat Multimedia: Ethernet hubs
**San Martin eliza** Esteribarko Inbuluzketa kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

Eraikina
--------

Erdi Aroko eraikina da, eta bere aztarnak geratzen dira, XVII-XVIII. mendeetan zehar aldatu zena, gaur egungo itxurara iritsi arte. Habearte bakarra du, bost ataletan banatua, burualde poligonala eta oinplano karratuko kanpandorrea oinaldean, habeartearen lehen atalaren gainean. Sarrera epistolaren aldetik dago, arku zorrotzeko ate xume batekin, arkibolta lauekin, tenpluaren lehen garaikoa izan zitekeena. Alde horretan bertan, ertz-gangaz estalitako kapera bat eta kapera nagusiarekin lotzen den sakristia daude. Habeartea ilargixka-gangaz estalita dago, oinaldeko atalean izan ezik. Bertan, korua dago, dorrearekin bat datorrena, eta teilatu lauz estalita dago. Kapera nagusiak hiruki formako horma-ataleko ganga du, oinplano poligonalari egokituta.

Erretaula nagusia egurrezkoa da, polikromia ondorengoa du, eta XVII. mendearen lehen erdian egindako lan interesgarria da. Nafarroan garai hartako estetika erromanistari jarraitzen dio, hein handi batean. Geroago, zokalo bat eta lehen bankua gehitu zitzaizkion, altuera handiagoa emateko, bai eta erakustoki handi bat ere, jatorrizko sagrarioaren lekuan, haren behealdera mugituta geratu zena. Banku altua, hiru kaleko gorputza eta gailurra ditu, alboetan erliebeak eta irudi exentuak erdiko kalean eta teilatupean.

Sagrarioan, San Pedro eta San Paulo artean dagoen Kristo berpiztua irudikatzen da. Bankuan, Kristoren Pasioa, Printzipioa eta Eskarnioak gurutzearen oinean agertzen diren erliebe bana dago. Erretaularen gorputzean, erdiko horma-hobia tenpluaren titularra den San Martinen tailu eseriarekin okupatzen da, eta, alboetan, bere elezaharraren erliebeekin, tunika zaharra eta txiroari bere kaparen dohaintza mahuka berriekin estaltzen dioten aingeruek laguntzen dioten meza. Koroatzean, alboetan profeten bi irudi dituen Kalbarioko taldea dago.

Ebanjelioaren aldeko horman erretaula bat dago mazoneria errokokoarekin. Erretaula horretarako, taula gaineko pintura eder bat baliatu zen, Donostiako martirioari eskainia, Dioklezianoren aginduz. Joera manierista duen beste bat, paisaia-hondo eder bati buruzko pertsonaia ugarirekin, Juan de Landaren tailerrarekin lotu daitekeena, Hiriberri Arakilgo margolari naturala, Iruñeko bizilaguna, Nafarroako naturalismo protobarrokorako igarobidea adierazten duena.

Erreferentziak
--------------

* *Gran Enciclopedia de Navarra | INBULUZKETA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Inbuluzketa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65970873
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-273

 |

* Wd Datuak: Q65970873
Plazaren ikuspegia.
**Konstituzio Plaza** Malagako plaza bat da, hiriko Centro barrutian dagoena.

Plaza Nagusi zaharra da, hiriko Erdigune Historikoaren erdian dagoena, XV. mendetik hiriko gune politiko eta publikorik garrantzitsuena izan dena.

Nazariar garaian jada bazen plaza nagusi bat, Lau Kaleen Plaza edo Plaza Publikoa bezala ezagutua. 1812an jaso zuen Konstituzio Plaza izena, historiaren igaroan etenik gabe izenez aldatu zen arren: Askatasunarena, Errepublika Federalarena, Apirilak 14koa eta José Antonio Primo de Riverarena, demokraziara iritsi arte, non berriz Konstituzio Plaza izena jasotzen duen.

XIX. mendean, desamortizazioarekin, aldaketa batzuk jasan zituen. Zenbait eraikin bota ziren eta Pasaje de Heredia eta Pasaje Chinitas bezalako merkataritza galeriadun etxeak eraiki ziren. Plazan, antzina, Malagako udala (1869 arte), Korregidorearen etxea, gartzela eta Audientzia egon ziren.

Plazaren inguruan dauden eraikinen artean Jesuiten Antzinako Eskola eta Kontsulatuaren Etxea nabarmentzen dira. 2003an plaza eta ondoan duen Marqués de Larios kalea peatoientzako eraberritu ziren, eta bertan birkokatu zuen Fuente de Génova iturria.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9060974
* Commonscat Multimedia: Plaza de la Constitución, Málaga

---

* **Lekuak**
* OSM: 8239463

 |

* Wd Datuak: Q9060974
* Commonscat Multimedia: Plaza de la Constitución, Málaga
**Pasileku** izeneko plaza, gaztelaniaz ofizialki fundatu zenean **La Unión**, Gernikako erdiguneko plaza publikoa da.

*Unión* izena, *batasuna* euskaraz, 1883an inauguratu zenetik datorkio, aurreko urtean Lumo eta Gernika herriek udalerri bakarrean bat egin izana ospatzeko eman baitzitzaion izen hori. 1883an Gernikan egindako urbanizazio lan nabarmenen parte izan zen.

Eskola Publikoen eraikin bat zuen alde batera 19. mendean, eta kontrako aldean Eskola Publikoen bigarren eraikinarekin osatu zen 1923. urtean. Mendebaldeko aldean eskilarak daude, Gernikako Batzarretxera igotzeko.

2018an, Gudariei Omenaldia eskultura ezarri zen Pasileku plazan. Lorezaintzako elementuak zituen biribilgune handi baten erdia kokatu zuten, eta protestak izan ziren Pasilekuko espazioa gehiegi okupatzen zuela-eta. 2019rako, monumentuaren biribilgunea kendu egin zuten, eta eskulturak espazio txikiagoa okupatzen du plazan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Breve historia de Gernika | Gernika y su historia» *gernika-historia* (Noiz kontsultatua: 2019-08-04).
2. ↑    Berria. «Gudarien omenez eskultura bat jarri dute Gernikan» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2019-08-04).
3. ↑   «Pasilekue bizirik» *touch.facebook.com* (Noiz kontsultatua: 2019-08-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65559712
* Commonscat Multimedia: La Union plaza

---

 |

* Wd Datuak: Q65559712
* Commonscat Multimedia: La Union plaza
**Konyaspor** Turkiako futbol taldea da, Konya hirikoa.

Historia
--------

Taldea 1922an sortu zen *Konya Gençlerbirliği* izenarekin baina 1981an berregituratu egin zen gur egungo taldea osatuz.

1988an bigarren mailako txapelduna izan zen eta lehen aldiz Superligara igo zen. Bost urte egin zituen bertan. 1993an Kopako finalerdietara ere iritsi zen baina txapeldun izango zen Beşiktaşek kanporatu zuen. Hurrengo hamar urteak bigarren mailan egin ondoren 2003an itzuli zen lehen mailara eta sei urte egin zituen bertan. Ordutik aurrera igo eta jeitsi ibili da baina emaitzari onena 2016an lortu zuen, hirugarrena izan baitzen.

2017an Kopa irabazi zuen penalti jaurtiketak baliatuta.

Palmaresa
---------

### Turkian: 7

* Turkiako Liga (0): hirugarrena 2016an
* Turkiako Kopa (1): 2017.
* Turkiako Superkopa (1): 2017.
* TSYD Kopa (5): 1988, 1999, 2000, 2001, 2002

Kanpo estekak
-------------

* **(Turkieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q513840
* Commonscat Multimedia: Konyaspor

---

 |

* Wd Datuak: Q513840
* Commonscat Multimedia: Konyaspor
Aznavour 1961ean.
***La Bohème*** Frantziako amodiozko abestia da, Charles Aznavourek konposatu eta Jacques Plantek idatzitakoa. Gaia bizitza bohemioa da. Aznavourrek 1966an grabatu zuen lehen aldiz. Aznavourren abesti ezagunetariko bat da, baita frantsesezko abesti ezagunenetako bat eta frantsesezko oinarrizko abesti bat ere.

Gaia
----

Charles Aznavourek Parisko Montmartre auzoko margolari gazte baten bizitza bohemioko oroitzapen nostalgikoak kontatzen ditu, nolabait bere gaztaroa ere azalduz.

Historia
--------

Abesti hau Georges Guétaryk abesteko pentsatu zuen, 1965ean Parisko Théâtre du Châteleten Charles Aznavouren *Monsieur Carnaval* operetan, Frédéric Darden libretoarekin. Abesti honek 200.000 kopia baino gehiago saldu zituen Frantzian. Nazioarteko arrakasta izan zuen, bestetik, bost hizkuntzatan: ingelesa, alemana, italiera, gaztelania eta portugesa.

Duetoak
-------

Aznavourrek abeslari desberdinekin egin ditu abesti honen duetoak:

* 1971: Demis Roussos ;
* 1999: Muriel Robin ;
* 1999: Trio Esperança taldearekin;
* 2008: Concha Buikarekin ;
* 2008: Josh Grobanekin;

Zineman
-------

Abestia film desberdinetan jasoa izan da. Hona hemen bi adibide:

* 2015: *Demolition*, Jean-Marc Valléeren filma, Jake Gyllenhaalekin. Abestia filmaren amaieran entzuten da.
* 2019: *Play*, Anthony Marcianoren filma.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Abestiaren bideoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2635232

 |

* Wd Datuak: Q2635232
*Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Kontzientzia (argipena)»*
**Kontzientzia** prozesu kognitibo bat da, non norberaren filosofia moralak parte hartzen duen.

Ikuspuntuak
-----------

### Erlijiosoa

Budismoan garrantzi handia dauka.

Marko Aurelio erromatarrak, bere *Meditazioak* liburuan, honako hau idatzi zuen kontzientziari buruz: kontzientzia printzipio arrazionalarekin bizitzeko giza gaitasuna da.

Musulmanen Taqwa kontzeptua kontzientziarekin erlazionaturik dago. Koran liburuan, Taqwa-k jokabide ona esan nahi du, eta baita norberaren zaintzaile edota maltzurkeriaren kontrako zaindaria izatea ere.

### Sekularra

Ikuspuntu laikoak ikuskera psikologikoa, fisiologikoa, soziologikoa, humanistikoa eta autoritarioa batzen ditu.

#### Biologia ebolutiboa

Kontzientzia gizarteetan bizitzeko garunaren funtzio bat da. Gure onaren eta txarraren kontzeptuak darwiniar iraganen ondorio direla uste dute zenbait autorek.

Legea eta ekintza kontzientea
-----------------------------

Amnistia Internazionala kontzientzia presoak babesten saiatzen da.

Desobedientzia zibila kontzientzia ekintza bat da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Hoose, Jayne.  (1990). *Conscience in World Religions.*  University of Notre Dame Press.
2. ↑   **(Ingelesez)** ,, Marko Aurelio.  (2003). *Meditations.*  Weidenfeld and Nicolson.
3. ↑   **(Ingelesez)** Murata, Sachiko.  (2000). *The Vision of Islam.*  ISBN 1-86064-022-2..
4. ↑   **(Ingelesez)** May, Larry.  (1983). «On Conscience» *American Philosophical Quarterly*.
5. ↑   **(Ingelesez)** Dawkins, Richard.  (2006). *The God Delusion.*  Bantam Books ISBN 978-0-618-68000-9..
6. ↑   **(Ingelesez)** Sproul, Barbara C.; Topol, Jachym; Skalnik, Joska; Placak, Petr; Nemec, David; Lamper, Ivan; Brabec, Jan; Havel, Václav. *Prisoners of Conscience | Václav Havel.*  ISSN 0028-7504. (Noiz kontsultatua: 2022-04-06).
7. ↑   **(Ingelesez)** Rawls, John.  (1971). *A Theory of Justice.*  Oxford University Press.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193526
* Commonscat Multimedia: Conscience

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00569868
* NKC: ph126318
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D003242

 |

* Wd Datuak: Q193526
* Commonscat Multimedia: Conscience
Georgiako kontzertu areto bat.
**Kontzertu aretoa** musika zuzenean jotzeko prestatutako lokala da. Normalean, musika klasikoari eskainita egoten dira. Kontzeptua erabiltzeko areto handia izan behar da, gutxienez orkestra sinfonikoak erabiltzeko neurriko; halaber, publikoa eta abesbatza barruan kokatu behar dira.

Historia
--------

Areto hauek Europan sortu ziren, XIX. mendearen hasieran. Musika idatziak gero eta orkestra handiagoak eskatzen zituen eta, aldi berean, kontzertuak gizarte ekintza handiak bihurtzen ari ziren. Kontzertu handi horiek babesle desberdinak izan zituzten: monarkiak, aristokrazia eta, denbora aurrera joan ahala, burgesia. Publikoan agertzeko aitzakia bihurtu ziren.

Europa erdialdeko lehenengo aretoek laukizuzen itxura zuten. Eszenatokia alde batean kokatzen zen eta publikoa alde hartari begira. Kokatzeko modu hau aurretik oturuntza eta ekitazio saloietan erabili zen. Europako eredua 1780an, Leipzigeko Altes Gewandhaus aretoan finkatzen da modu batez; kasu horretan aurretik ziren beste espazioak musika jotzeko birmoldatu ziren.

Berez, helburu horrekin sortutako eraikuntzak 1821an Berlingo Schauspielhaus aretoarekin, gaur egungo Konzerthaus Berlinekin hasten dira. Mende amaieran aretoak zabaltzen eta handitzen doaz. Ereduak hauek dira: Vienako Musikverein (1870), Amsterdamgo Concertgebouw (1888) eta Leipzigko Neues Concerthaus aretoa. Denborarekin laukizun itxurarekin batera beste egitura zabaldu zen, areto zirkularra, alegia. Horren adibide garbia Londresko Royal Albert Hall aretoa 871) dugu.

XX. mendean beste antolaketa desberdinak ezagutu ziren. Esaterako, 1963an, Berliner Philharmonien, orkestra erdia kokatu zen eta publikoa haren inguruan. Eredu berri honetan publikoa musikariengandik gertuago dago.

Berliner Philharmonien publikoa artisten inguruan kokatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mortier, Gerard (2010). «Las nuevas salas de ópera (Victoria Newhouse)». Dramaturgia de una pasión. Madril: Akal. 105-127 or. ISBN 978-84-460-3185-7.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Kontzertu aretoak munduan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1060829
* Commonscat Multimedia: Concert halls

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4128843-9
* LCCN: sh85088909
* NDL: 00576026
* NKC: ph170415
* AAT: 300007102

 |

* Wd Datuak: Q1060829
* Commonscat Multimedia: Concert halls
Koltza alorrak Alemanian
**Koltza olioa** koltzaren (*Brassica napus*) hazietatik ateratzen den olioa da. Espainian ospe txarra hartu zuen 1981ean ehundaka lagun egoera txarrean zegoen olio honen ondorioz hil zirelako. Beranduago Olio toxikoaren sindromea deitu zioten gertaera honi.

Osagaiak
--------

1970eko hamarkada arte koltza olioak azido eruziko (C22 :1) ugari zeukan. Ikerketa batzuek gantz-azido honen kontsumoa bihotzarentzako kaltegarria izan zitekeelako susmoa piztu zuten. Harrezkero eruziko gutxiko koltza barietateak lortu dira, ezagunena Kanadan garatutako "canola" (*Canadian oil, low acid*). Gaur egun koltza olioaren batez besteko gantz-azido osaketa hau da:

| Gantz-azidoak | Ehunekoa |
| --- | --- |
| aseak | azido palmitikoa | %4 |
| azido estearikoa | %2 |
| monoasegabeak | azido oleikoa | %62 |
| poliasegabeak | azido linoleikoa | %22 |
| azido alfa linolenikoa | %10 |

Erabilpenak
-----------

Orain dela 4.000 urte Asian koltza olioa kontsumitzen zen. Erdi Arotik aurrera Europan jateko eta kriseiluetarako erregai gisa erabili zen. Gaur egun, giza elikaduran asko kontsumitzen da. Horrez gainera, bioerregaiak (diester), lubrikagarriak eta disolbatzaileak egiteko, gero eta gehiago erabiltzen da. Beste erabilpen batzuk ere ditu: kosmetikogintza, plastikogintzako gehigarria...

Ikus, baita
-----------

* Olio toxikoaren sindromea.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Canola Thecanadianencyclopedia.com
2. ↑  Fats, Oils, Fatty Acids, Triglycerides Scientificpsychic.com
3. ↑  Les utilisations du colza[*Betiko hautsitako esteka*] Agro.basf.fr

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q697248
* Commonscat Multimedia: Colza oil

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4259393-1
* LCCN: sh85111414
* AAT: 300014326

 |

* Wd Datuak: Q697248
* Commonscat Multimedia: Colza oil
**Kinto Fabio Maximo Emiliano** (latinez *Quintus Fabius Q. f. Q. n. Maximus Emilianus*) Erromatar Errepublikako politikari eta kontsul bat izan zen.

Fabio, adopzioz, *Fabia* gens patrizioko kidea zen, baina jaiotzaz Luzio Emilio Paulo Mazedonikoren eta honen emazte Papiriaren seme nagusia eta Publio Kornelio Eszipion Emilianoren anaia nagusia zen. Kinto Fabio Maximo Alobrogikoren.

Fabio, K.a. 168an, bere aita biologikoaren agindupean aritu zen Hirugarren Mazedoniar Gerran, eta bere aitak Erromara Pidnan lortutako garaipena iragartzera bidali zuen.

Fabio pretore izan zen Sizilian K.a. 149 eta K.a. 148 artean, eta kontsul bihurtu zen K.a. 145ean Luzio Hostilio Manzinorekin batera, bere probintzia Hispania izan zelarik.

Bere kontsulaldiaren ondoren Hispaniako prokontsultza lortu zuen, non Viriatoren aurka borrokatu eta hau garaitu zuen Lusitaniar Gerretako gudu batean, baina Viriato liderra harrapatzerako orduan huts egin zuen eta gerrak jarraitu egin zuen bere anaiak Numantzia erraietaraino suntsitu zuen arte hamar urte beranduago.

Fabio eta bere anaia Polibio historialariaren patroi eta ikasleak ziren, anai batasun eredu bat bezala deskribatu zituena, bere adopzioaren ondorioz etxe ezberdinetan hazi ziren arren.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Gneo Kornelio Lentulo eta Luzio Mummio Akaiko** | **Erromatar errepublikako kontsula Luzio Hostilio Manzinorekin**K.a. 145 | Ondorengoa**Servio Sulpizio Galba eta Luzio Aurelio Kota** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q459836

 |

* Wd Datuak: Q459836
**Laixiar Irrati Librea**
**Laixiar Irrati Librea** Iurreta herrian kokatua dagoen eta era autogestionatuan antolatua dagoen irrati libre bat da, bertako herrikideek sorturikoa, herriak erabili ahal izateko. 

* Kokalekua: Iurreta, Bizkaia
* Sorrera: 2020. Urtea
* Emisio formatua: Sarean eta zuzenekoak
* Antolakuntza: Autogestionatua eta askea
* Sarea: Arrosa Irrati Sarea
* Emisiogunea: Abadetxea

Sorkundea
---------

2020-an Iurretako gazte talde batek sorturiko plataforma da. 2006-ko abenduaren 31 batean, Iurretako gaztetxea zen Abadetxea erre egin zen tamalez. 2019. urtean, Iurreta Plazaratu izeneko herri ekimenak, Abadetxea zenaren errautsetan kultur eskaintzaren hazia landatu izan zuen eta honekin batera, herriko espazio soziokultural hau berreskuratu zuen, herriari berriro ateak irekiz. Laixiar Irrati Librea, errauts hauetan landatutako hazien kimu bat da, herriko gazteen nahietatik abiatuta eta herrian dauden baliabide sozialak erabilita sortutako proiektua. Irrati hau era guztiz librean eraikia izan da, eta ateak parez pare zabalik ditu herriak erabili dezan. Laburbilduz, irrati herrikoi bat da, herritik eta herriarentzat sortua.

Formatua
--------

Laixiar Irratiko grabaketa saioa

  

  

Haisera batean Laixiar Irratia sare bidezko irrati bat izan zen, hau da, materiala grabatu eta ondoren sareetara igotzen zen, jendeak gozatu zedin. Gaur egun, sareen bidezko formatua mantentzen da, baina zuzenekoen bidezkoa, hau da, sareetara igotzeaz gain eta diferituan entzuteaz gain, zuzenean materiala entzun eta jarraitzeko aukera dago. Etorkizun batean ohiko irrati baten funtzionamendua izatea du helburu Laixiar Irratiak.

Saretzea
--------

Arrosa Irrati Sarearen ekitaldia Iurretako abadetxean
Laixiar Irrati Librea, berez modu autonomoan abiatu zen mundura, ilusioz beteriko proiektua zen hau baina inongo babes eta laguntza gabekoa. Gauzak honela, Arrosa Irrati Libreen Sarera batzea erabaki izan zuen, eta gaur egun sare honetako kide da Laixiar Irratia, beste hainbat eta hainbat irrati bezala. Ikus

Eskaintza
---------

* Laixiartzen Magazina
* Kantu Emanak
* Hik Hop
* Teilatuan
* Trikitilari
* Laixiar Olgantzak
* Orri Zurixe
* Nik Baditut Sei
* Zintzo Gara Mintzo
* Estolderria

Kanpo estekak
-------------

* 
* Zuzenekoak bertan entzungai: halabedi.eus:8000/laixiar.mp3
**Katalabrox**, baita ere **Katalinbrox** eta **Katalanbrox**, Luzaiden egiten den pastela da.

Etimologia
----------

Katalabrox hitza frantsesetik dator, gâteau a la broche edo burruntziko pastela. Europan ere badaude antzeko errezetak. Alemanian, adibidez, Baumkuchen dago (Zuhaitz pastela), Suedian Spettekaka, Hungarian Kürtőskalács, Polonian Sękacz, Lituanian šakotis. Batzuk, Ingalaterako Trayne roste bezalakoa, desagertutzat ematen dira. Gâteau a la broche oraindik Pirinioetako toki askotan egiten da, Nafarroatik Okzitaniara.

Errezeta
--------

Kono formako bizkotxoa da. Beheko suaren txingarretan egiten da, mantso-mantso, eta geruzak eransten zaizkion, kono edo izei forma eman arte. Lehen egun berezietan egiten zen, batez ere ezkontzetan. Mozterakoan, koloreen arabera, barruko eraztun desberdinak bereizi egin daitezke. Gozopil espektakularra zen: bukaeran metro bateko luzera izan zitekeen eta bazkaria bukatu arte mahai gainean apaingarri giza jartzen zen. Gainean sagar bat jartzen zen. Etnikerrek egindako ikerketen arabera, XX. mendo erdialdera arte otoruntzetan ezinbestekoa zen katalabrox. Egitea neketsua zen eta lan horretan emakume askok hartzen zuen parte. Gaurregun ez da prestatzen.

Osagaiak hauek ziren: 20 pertsonentzat pastel bat egiteko 250 gramo gurin, arrautz dozena bat, azukre 600 gramo, irina 600 gramo eta almendra txikitua, 15 koilarakada. Azken osagai hau Luzaideko propioa zen eta hori zen gâteau à la broche pastelatik bereizi zuena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Bibliografia
------------

* Francisco Abad Alegría: *Tradiciones en el fogón*. Iruñea: Pamiela, 1999. ISBN: 9788476813157.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216477

 |

* Wd Datuak: Q65216477