**Helen Gibson**, jaiotzaz **Rose August Wenger** (Cleveland, Ohio, AEB, 1892ko abuztuaren 27a - Roseburg, Oregon, AEB, 1977ko urriaren 10a) estatubatuar aktore eta produktore zinematografikoa izan zen, vaudevilleko eta irratiko artista, baita AEBetako rodeoko zaldizkoa ere. Izaera profesionaleko lehen emakume espezialista da.

Biografia
---------

Benetako izena Rose August Wenger zuen, eta Cleveland-en (Ohio) jaio zen. Suitzar eta alemaniar jatorriko bikote baten bost alabetako bat zen, Fred eta Annie Wenger.

Lan ibilbidea
-------------

### Rodeoko zaldizkoa

Aitak seme bat nahi izan zuen, eta, beraz, gizonezko jarrerak hartzera bultzatu zuen. Helenek 1909ko udan ikusi zuen Far Westeko lehen ikuskizuna Cleveland-en, eta Miller Brothers 101 arrantxoaren iragarki bati erantzun zion *Billboard* aldizkarian, bere ikuskizunean murgiltzeko neska bila ari baitzen. Muntatzen irakatsi zioten, eta berak Miller Brothers 101 arrantxoaren lehen ikuskizunean parte hartu zuen, San Luisen (Missouri), 1910eko apirilean.

Hollywood
---------

### Cowboy espezialista

Miller-Arlington ikuskizuna 1911n bat-batean itxi zenean, interpreteetako asko Venice-n (Los Angeles) geratu ziren. Thomas Harper Ince New York Motion Picture Companyko ekoizleak guztiak hartu zituen asteko 2.500 dolar ordainduta guztiengatik. Langileak Topanga Canyonera joan ziren filmazioak egitera. 1912an, helenek 15 dolar irabazi zituen astean, kreditu-tituluak zituen lehen paperarengatik: Ruth Roland-en ahizparena, *Ranch Girls on a Rampage* filman*.*

Beste cowboy berezi asko bezala, Helenek rodeoetan jarraitu zuen filmatzen ez zuenean. 1913an, Los Angelesko Bigarren Rodeoan, Standing Woman lasterketan parte hartu zuen. Oso ondo aritu zen eta, ondorioz, rodeo-bira bat finantzatu zioten. Pendletoneko bere arrantxoan, Oregonen, Helenek zaldiekin lan egiten zuen egunero, eta muntatzeko trikimailu berriak ikasi zituen. Pendletonen, 1913ko ekainean, Hoot Gibson ezagutu zuen. Elkarrekin hasi ziren lanean, eta Salt Lake Cityko rodeoan sari guztiak lortu zituzten .

### Hoot Gibson

Uda hartan, bikoteak Winnipeg-en (Kanada) eta Boisen (Idaho) lan egin zuen, eta Pendletonera itzuli ziren Pendleton Round-Up hasi baino egun batzuk lehenago. Hoteleko gela gutxi zegoenez, ezkontzea erabaki zuten, ostatu hartzeko lehentasuna izateko. Los Angelesera itzultzeko adina diru irabazi zuten. Hootek Tom Mixen cowboy berezi eta bikoitz gisa lan egin zuen Selig Polyscope Companyrentzat. Helenek Selig eta Kalem Company taldeentzat ere lan egin zuen Glendalen (Kalifornia).

### Espezialista lana eta *Hazards of Helen* seriea

*The Capture of Red Stanley* (1916)
The Hazards of *Helen* (1916)
To Save the *Road* (1916)
*Daughter of Daring* (1917)
*In the Path of Peril* (1917)
1915eko apirilean, Kalem Companyrentzat Helen Holmes The Hazards of *Helen* abentura-seriean bikoiztuz, Gibsonek akrobaziarik arriskutsuena egin zuen: jauzi bat geltoki baten teilatutik mugitzen ari zen tren baten sabairaino, *A Girl’s Grit* atalean. 

Historiako serialik luzeena, *The Hazards of Helen*-en 119. atalak istorio autonomoak ziren. Seriea Helen Holmesekin hasi zen lehen 49 ataletako protagonista gisa, baina Gibsonek Holmes bi filmetan ordezkatzeko aukera izan zuen, gaixotasun bat zela eta: *A Test of Courage* eta *A Mile a Minute*, astean 35 dolarreko soldatarekin. Kalemek New Yorken zuen bulegoa txundituta geratu zen bere lanarekin, horregatik, Helen Holmesek eta haren senarrak, Hazards of *Helen*, J. P. McGowan, enpresa utzi eta beren konpainia sortu zutenean, Gibsonek jarraitu zuen seriean aktore lanean.

Estudioak aldatutako 'Helen' izen artistikoarekin, aktore ona zela erakutsi zuen, eta, beste film batzuk filmatu ondoren, film labur baterako istorio bat idatzi zuen, zaldiak zituen akrobazia arriskutsu baten inguruan. Horri esker, Kalemek bere soldata 50 dolarrera igo zuen astean.

Gibsonek*The Hazards of Helen-en* beste 69 ataletan lan egin zuen, harik eta telesaila 1917ko otsailean amaitu zen arte. Horren ondoren, Kalem bera protagonista zuen beste serie bat ekoizten saiatu zen, *The Daughter of Daring*. Produkzio berri horretan, bere akrobaziarik onenetako bat egin zuen: motor batean ziztu bizian bidaiatu zuen tren baten atzetik, eta bagoi batera jauzi egin zuen.

Garai hartan, Kalemek, bobina bakarreko filmen ekoizleak, finantza-arazoak zituen, eta produkzioa utzi egin zuen 1917an, eta Vitagraphi saldu zion. Universal Picturesek hiru urteko kontratua eskaini zion Gibsoni, astean 125 dolar kobratuz, 1919 arte bi eta bost bobinako filmak egiteko. Titulu horien artean 1919ko bi film zeuden, *Rustlers* eta *Gun Law* John Fordek zuzenduak. Universalekiko kontratua 1919ko neguan amaitu zen. Horren ondoren, Capital Film Companyrekin sinatu zuen astean 300 dolar ordainduta, nahiz eta konpainia hori 1920ko maiatzean desagertu zen arazo ekonomikoengatik.

1920an, Gibson senar-emazteak banandu egin ziren, etaHoot Gibson 1922an Helen Johnson izeneko emakume batekin ezkondu zen, sarritan Helen Gibsonekin nahastu izan dena.

### Ekoizle

1920an, *Helen Gibson Productions* sortu zuen Gibsonek, bere filmak ekoizteko. Lehena *No Man's Woman* izan zen, western melodrama bat. Filma amaitu baino lehen amaitu zen dirua, eta Gibsonek porrot eginda. Urtebete geroago, beste estudio batek estreinatu zuen filma, beste izenburu batekin, *Nine Points of the Law*. 1921eko martxoan, Spencer Production Companyk Gibson kontratatu zuen *The Wolverine* filmaren protagonista izateko. Oso lan ona egin zuen, eta astean 450 dolar ordaindu zizkioten. Hala ere, bigarren film bat filmatzen hasi aurretik, aktoreak peritonitisa izan zuen eta ospitaleratu egin behar izan zuten. Hori zela eta, estudioak ordezkatu egin zuen.

Zaldi-akrobaziak
----------------

Kirurgiatik sendatu ondoren, Gibsonek lehen aktore gisa zuen ospea galdu egin zen. 1921eko irailean, enpresa independente batek bost bobinako film batean lan egiteko kontratatu zuen, baina porrot egin zuen, eta ez zen banaketara iritsi. Gibsonek bere altzariak, bitxiak eta autoa saldu behar izan zituen. 

1924ko udaberrian, Gibsonek zaldi-akrobata gisa lan egin zuen Ringling Brothers and Barnum & Bailey Circus mendebaldebasatiren ikuskizunean, beste cowboy batzuekin batera, hala nola Ken Maynard, zirkoan bi urte eta erdian aritu zela. 1926ko irailean, Gibsonek Hopi indiar batzuekin bat egin zuen eta Bostongo vodevil-zirkuituan lan egin zuen.

Hollywooderako itzulera
-----------------------

1927an itzuli zen Hollywoodera, eta Louise Fazenda, Irene Rich, Edna May Oliver, Marie Dressler, Marjorie Main, May Robson, Esther Dale eta Ethel Barrymore bezalako izarrak bikoizten hasi zen. Etengabe aritu zen lanean bikoizketan eta paper txikietan, kredituetan agertu gabe. Beste garai batzuetan bezala, Gibson gonbidatu gisa aritu zen ongintzako rodeoetan eta urteroko Santa Barbara Horse Showean, besteak beste.

Gibson 1935ean Clifton Johnsonekin ezkondu zen, estudioko elektrizista batekin. 1940an Johnsonek Bigarren Mundu Gerran lan egin zuen eta, bitartean, Helenek extra-lanak jarraitu zuen.

Universalen *Hollywood* Story produkzioan (1951), erretiratutako zinema mutuko aktore bat interpretatzeko aukeratu zuten, Francis X. Bushman, William Farnum eta Betty Blythe aktoreekin batera. Estreinaldian, Tony Curtis, orduan ezezaguna, Gibson eta Blythe Academy Award Antzokira laguntzeko izendatu zuten, bi emakumeei Hollywoodeko Merkataritza Ganberak plaka bana eman zien Hollywoodeko zinemari eta garapenari egindako ekarpenagatik.

Erretiroa
---------

Gibsonek aktore eta extra gisa lan txikiak egiten jarraitu zuen 1954ra arte. Gero senar-emazteak Tahoe lakura joan ziren osasun arrazoiengatik. Arrakasta eskasarekin ondasun higiezinak saltzen saiatu ondoren, etxe bat erosi zuten Panorama Cityn, Los Angelesen. Gibsonek iktus txiki bat izan zuen 1957an, eta horrek ez zion eragotzi zinemarako eta telebistarako lanean jarraitzea.

1961eko udazkenean iritsi zen bere azken papera John Ford *The Man Who Shot Liberty Valance* filmean. 69 urte zituen, eta 1962ko urtarrilean erretiratu zen. Roseburgen, Oregonen, bizi izan zen bikotea. Hantxe eman zituen azken urteak arrantzan eta noizbehinkako elkarrizketak eskainita. Helen Gibson bihotzeko gaixotasun baten ondorioz hil zen, 1977an iktus baten ondoren, 85 urte zituela.

Filmografia
-----------

| Urtea | Titulua | Papera | Konpainia |
| --- | --- | --- | --- |
| 12 | *Ranch Girls on a Rampage* | Ruth Roland-en ahizpa | Selig Polyscope Company |
| 1913 | *A Girl of the Range* |  |  |
| *Old Moddingington's Daughters* | Moddingtonen alaba | Vitagraph Studios |
| 1914–15 | The Hazards of *Helen* (*hainbat atal*) | Espezialista eta bikoizketagilea | Kalem Company |
| 1915 | *Man of God* |  | Manufaktura-konpainia |
| 1915-17 | The Hazards of *Helen* 63 kapitulu | Helen | Kalem Company |
| 1917 | Daughter of Daring 11 atal | Helen | Kalem Company |
| *Wrong Man* |  | Motion Pictures bisoia |
| *Ghost of Canyon Deabrua* |  |  |
| *Border Watch Dogs* |  | Universal Pictures |
| *Perilous Leap* |  | Universal Pictures |
| *Dynamite Speciala* |  | Motion Pictures bisoia |
| *Little Outlaw* |  | Pathe Exchange (banantzea) |
| *The Girl of Gopher City* |  |  |
| *Trail Dibided-a* |  | Pathe Exchange (banantzea) |
| *Fast Mail-a bistaratzea* |  | Motion Pictures bisoia |
| *El End of the Run* |  | Universal Pictures |
| *Fighting Mad'*  | Mary Lambert | Universal Pictures |
| 1918 | *Play Straight edo Fight* |  | Universal Pictures |
| *Midnight Flyer* |  | Universal Pictures |
| *Branded Man* |  | Universal Pictures |
| *Pay Roll Express* |  | Universal Pictures |
| *Bawled Out* |  | Century-filmak |
| *Danger Ahead* |  | Universal Pictures |
| *Under False Pretenseak* |  | Universal Pictures |
| *Fast Mail* |  | Universal Pictures |
| *Dead Shot* |  | Universal Pictures |
| *Silent Sentinel* |  | Universal Pictures |
| *Exekutatu* |  | Universal Pictures |
| *Erregea* |  | Universal Pictures |
| *Wolves of the Range* |  | Universal Pictures |
| 1919 | *Peril Idazkaria* |  | Universal Pictures |
| *Black Horse Bandit* |  | Universal Pictures |
| *The Canyon Mystery* |  | Universal Pictures |
| *Riding Wild* |  | Universal Pictures |
| *Ace High* |  | Universal Pictures |
| *Rusterrak* | Postako administratzailea – Nell Wyndham | Universal Pictures |
| *Gun Law* | Lettya | Universal Pictures |
| *Deskargatu But Not Out* |  | Universal Pictures |
| *Loot* | Neskamea | Universal Pictures |
| 1921 | *Ez Man's Woman* | Neska | Helen Gibson produktuak |
| *The Wolverine* | Billy Louise | Produktu faltsuak |
| 1922 | *Nine Points of the Law* | Du Bois txeriea | Rainbow Film Company, |
| *Thorobred* | Helen |  |
| 1927 | *Heroes of the Wild* | Julia | Mascot Pictures Corporation |
| 1928 | *The Chinatown Mystery* |  | Trem Carr Pictures |
| *The Vanishing West* Ep. 10 Trailaren amaiera | Mr. Kincaid | Mascot Pictures Corporation |
| 1931 | *The Cheyenne Cyclone* | (krediturik gabe) Herritarra | Willis Kent Productions |
| *The Lightning Warrior* Cap. 1 The Drums of Doom | Aitzindaria & espezialista eta bikoizketagilea: Georgia Hale | Mascot Pictures Corporation |
| 1932 | *Objetivos de Human* | ((krediturik gabe)) Dale | Big 4 Filma |
| *The Silver Lining* | Hortz dortothia | Alan Crosland Productions |
| *Law eta Lawless* | Mr. Kelley/molly? | Pictures maiestikoa |
| 1933 | *King of the Arena* | (krediturik gabe) Zaldizkoa zirkoan | Universal Pictures |
| 1934 | *Wheels of Destiny* | (krediturik gabe) Kolonoaren emakumea | Ken Maynard Productions |
| *Rocky Rhodes* | (krediturik gabe) Herritarra | Buck Jones Productions |
| *The Way of the West* | Herritarra | Sartu filmak |
| *365 Nights in Hollywood* | (krediturik gabe) Aktore ikaslea | Fox Film Corporation |
| 1935 | *Cyclone of the Saddle* | Mr. Karterra | Weiss Productions |
| *Drunkard* | Betty | Weiss Productions |
| *Frankensteinen neska-laguna* | (krediturik gabe) Aldeana | Universal Pictures |
| *Fighting Caballero* |  |  |
| 1936 | *Azken* Stand Chs-eko Custerrak. 4-7, 10 | Calamity Jane | Weiss Productions |
| *Lady of Secrets* | (krediturik gabe) Erizaina | Columbia Pictures |
| *Warrens-en azken bertsioa* | (krediturik gabe) Burtsak | Pictures gorena |
| 1937 | *Jungle Jim* | (krediturik gabe) Raymond | Universal Pictures |
| *High, Wide, eta Handsome* | (krediturik gabe) | Paramount Pictures |
| *Danger Valley* | Nana-tenplua | Monograna Pictures |
| 1938 | *Condemned Women* | (krediturik gabe) – eszena arriskutsua | RKO Pictures |
| *Flaming Frontiers* Ch. 9 Toll Of The Torrent | (krediturik gabe) Herritarra | Universal Pictures |
| 1939 | *Eginbidea* | (krediturik gabe) Neska kantinan | Walter Wanger Productions |
| *The Oregon Trail* Ch. 6 Indian Vengeance | (krediturik gabe) Aitzindaria trenean | Universal Pictures |
| 1940 | *Lansariak* | (krediturik gabe) Emakumea trenean | Monograna Pictures |
| *Deadwood Dick* | (krediturik gabe) Herritarra | Columbia Pictures |
| 1940 | *Tombstoneko sheriffa* | (krediturik gabe) Liza Starr | Public Pictures |
| 1942 | *The Valley of Vanishing Men* | (krediturik gabe) Helen | Columbia Pictures |
| 1944 | *The Climax* | (krediturik gabe) | Universal Pictures |
| 1946 | *Scarlet Horseman* | (krediturik gabe) Herritarra | Universal Pictures |
| 1949 | *Cheyenne Cowboy* | (krediturik gabe) | Universal Pictures |
| 1950 | *Krooked River* | Ama | Lippert Pictures |
| *Fast on the Draw* | (krediturik gabe) Ellison | Lippert Pictures |
| *Kansas Raiders* | (krediturik gabe) | Universal Pictures |
| 1951 | *Hollywood Story* | Bera bezala – Izar zaharra | Universal Pictures |
| 1952 | *El Treasure of Lost Canyon* | (krediturik gabe) Ama | Universal Pictures |
| 1953 | *City That Never Sleeps* | (krediturik gabe) Emakumea | Public Pictures |
| *Alamoko The Man* | (krediturik gabe) Emakumea trenean | Universal Pictures |
| 1954 | *Ma eta Pa Kettle* | (krediturik gabe) Emaztea arrantxoan | Universal Pictures |
| 1962 | *The Man Who Shot Liberty Valance* | (krediturik gabe) | John Ford Productions |
|

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Truitt, 1984.
2. ↑  1900 United States Census for Cleveland, Ohio
3. ↑  Roach, Joyce Gibson, 1990.
4. 1 2 3 4 5  [*Esteka hautsia*]
5. ↑  Acker, 1991.
6. ↑  Lahue. 1964.
7. ↑  Singer, 2001.
8. ↑  1920 United States Census for Los Angeles, California, Sheets No. 19A and 10B
9. ↑  Lowe, 2005.
10. ↑  *L.A. Times*, July 22, 1931.
11. ↑  Baxter. 1974.

Bibliografia
------------

* Acker, Ally (1991). Reel Women: Pioneers of the Cinema 1896 to the Present. Londres: Batsford. ISBN 0-7134-6960-9.
* Baxter, John O. (1974). Stunt; the story of the great movie stunt men. Garden City, N.Y: Doubleday. ISBN 0-385-06520-5.
* Gibson, Helen; Mike Kornick.  (1968-01). «In Very Early Days, Screen Acting Was Often a Matter of Guts» *Films in Review - January 1968*.
* *Horse Show Promising.*  22 de julio de 1931.
* Lahue, Kalton C. (1964). Continued Next Week : A History of the Moving Picture Serial. Norman: University of Oklahoma Press.
* Lowe, Denise (2005). An encyclopedic dictionary of women in early American films, 1895-1930. Nueva York: Haworth Press. ISBN 0-7890-1843-8.
* Roach, Joyce Gibson (1990). The Cowgirls. Denton, Tex: University of North Texas Press. ISBN 0-929398-15-7.
* Singer, Ben (2001). Melodrama and Modernity: early sensational cinema and its contexts. Nueva York: Columbia University Press. ISBN 0-231-11329-3.
* Truitt, Evelyn Mack (1984). Who was who on screen. Nueva York: Bowker. ISBN 0-8352-1906-2.
* Ware, Derek; Wise, Arthur (1973). Stunting in the Cinema. Londres: Constable. ISBN 0-09-459090-7.

Kanpo estekak
-------------

* Archivo de imágenes de Helen Gibson
* Filmografía de Helen Gibson

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3129612
* Commonscat Multimedia: Helen Gibson

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 26143827
* ISNI: 0000 0000 6373 8951
* LCCN: n88034626
* SNAC: w64g54cc

 |

* Wd Datuak: Q3129612
* Commonscat Multimedia: Helen Gibson