recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Roque Arregui** (Mercedes, 1950eko abuztuaren 16a) Uruguaiko irakaslea eta Fronte Zabaleko politikaria da.

Karrera
-------

Mercedeseko Institutu Normalean irakasle lizentziatu zen 1969an. 1970az geroztik irakasle lanetan aritu da; fisikako irakaslea ere bada 1972tik. Irakaskuntza-jardueratik baztertu zuen diktadura zibiko-militarrak. 1985ean leheneratu zuten. 

Irakasle sindikalista gisa ibilbide bikaina izan du.

Jarduera politikoa
------------------

1970ean Uruguaiko Alderdi Sozialistan afiliatua. 1971n, sortu berri den Fronte Zabala taldean sartu zen. 1987an Sorianoko Alderdi Sozialistako Departamenduko Idazkari Politiko aukeratu zuten, 1994ra arte berriro hautatua izan zen. 1993az geroztik, Alderdi Sozialistako Batzorde Zentraleko kidea da.

1994ko hauteskundeetan Sorianoko departamenduko diputatu hautatu zuten, 1999an eta 2004an berriro hautatua izan zen. 2006an zehar Ganberako presidenteordeetako bat da. 2009ko martxoaren 1ean, Uruguaiko Ganberako presidente hautatu zuten. 

2009ko urrian, 2010-2015 aldirako berriro hautatu zuten diputatu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *[Legisladores 90 ] Biografía.* .
2. ↑    *Autoridades uruguayas.*  Rulers.org.
3. ↑    *Senadores y diputados electos para la XLVII Legislatura.*  La República 27 de octubre de 2009.

Kanpo estekak
-------------

* Roque Arregui diputatua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5638582
* Commonscat Multimedia: Roque Arregui

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 49147121684326390678
* GND: 1122119976
* LCCN: no2016097431

 |

* Wd Datuak: Q5638582
* Commonscat Multimedia: Roque Arregui
**Älvsborg gotorlekua** edo **Elfsborg gotorlekua** (suedieraz: *Nya Älvsborg*, "Älvsborg berria") Suediako gotorleku historikoa da Göteborg hirian dagoena.

Kokapena
--------

Rivö fiordoan kokaturik dago, Göta ibaiaren ahoan.

Historia
--------

Erdi Aroan Suediak Ipar Itsasora zeukan irteera bakarra babesteko eraiki zen 1653 eta 1701 artean eta 1869 artean erabili zen.

Hasierako gotorlekua (suedieraz: *Älvsborgs fästning*), XIV mendekoa, kontinentean kokaturik zegoen eta gaur egungo Göteborgen aurretik egon ziren asentamenduak babestu zituen, Lödöse, Nya Lödöse, Älvsborg eta Karlos IX.aren Göteborg. Gaur egun hondarrak baino ez dira gelditzen.

XVII mendean gotorleku zaharra eraitsi eta estuarioko uharte txiki batean kokatzea erabaki zen. 1621 urtean sortu berria zen Göteborg berria babestea zuen helburu.

Iruditegia
----------

* Älvsborg gotorlekua.Älvsborg gotorlekua.
* Älvsborg gotorlekua.Älvsborg gotorlekua.
* Patioa.Patioa.
* Dorre nagusia.Dorre nagusia.
* Mapa.Mapa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1481707
* Commonscat Multimedia: Nya Älvsborg

---

* **Ondare historikoa**
* FMIS: raa/bbr/21300000008358

 |

* Wd Datuak: Q1481707
* Commonscat Multimedia: Nya Älvsborg
*La Paz* estantzia, Córdobatik gertu dagoena.
Ingeniero Maury estantzia, Quebrada del Toro-n (Salta)
**Estantziaren** esanahia pixka bat aldatzen da tokiaren edo herrialdearen arabera. Hego Konoan, Argentina, Bolivia, Brasil, Txile, Paraguai eta Uruguai barne, estantziak landa- establezimendu handi bati egiten dio erreferentzia, batez ere behi, ardi eta zaldien hazkuntza estentsiborako zuzenduta dagoena, larrean eta zaire abalean hazitakoa, urte osoan. Gutxienez "kasko" bat egotearen ezaugarria du, hau da, etxeak, siloak, ukuiluak, zalditegiak edo biltegiak eta erlazionatutako beste eraikuntza batzuk barne hartzen dituen eraikuntza-gunea. Batzuetan —bere tamainaren arabera— jabetza postuetan banatzen da. Jatorria Yapeyú-ko redukzioaren Jesuiten misio guaraniaren Ekialdeko Misioetan du jatorria. Alderdi honetan baditu antzekotasun batzuk, baina baita aldeak ere, Mexikoko edo Espainiako haciendarekin, Brasilgo "fazendarekin" eta Ameriketako Estatu Batuetako Mendebaldeko ganadutegiarekin. Puerto Ricon, ordea, estantzia bat "fruitu txikiak" hazten ziren baserria zen, hau da, saltzeko eta tokiko kontsumorako fruituak, herrialde barruan.

Espainiar garaian, izen honen bidez konkistatzaileentzako kokaleku —esaterako, kanpamentua— balio zuen lekua finkatzeko erabili zen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Estancias históricas en la Pampa (en inglés)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q613739
* Commonscat Multimedia: Estancias

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q613739
* Commonscat Multimedia: Estancias
Marian Galarraga Saralegi
-------------------------

Marian Galarraga Saralegi Altzon (Gipuzkoa) jaio zen 1947ko abuztuaren 16an eta bizitza osoa eman du euskararen aldeko aktibismoan; 70. hamarkadan euskara irakasle izaten hasi, eta zine eta telebista bikoizle, bikoizketa irakasle eta zuzendari, eta euskarazko filmen banatzaile ere izan da. 

1980ko udazkenean Donostian sortu zen Irrati-Telebista Eskolako lehenengo promozioko ikasle izan zen Galarraga eta bertan trebatu zen bikoizle moduan. Eskolaren itzalean antolatu zen FIBIZEn (Filmak Bikoizteko Zerbitzuan) parte hartu zuen, ETBren lehenengo urteetako bikoizketa produktuak sortuz.

Mikel Mendizabalekin batera bikoizle irakasle izateko aukeratu zuten FIBIZEko hurrengo promozioak trebatzeko. Galarraga izan zen Euskal Herrian "take" bat bikoiztu zuen lehenenengo pertsona.

FIBIZEko lanak amaitu eta Donostiako Eresoinka bikoizketa enpresan lanean hasi eta bertan urte batzuk pasa ondoren Galiziara joan zen TVG telebistaren sorreran hango bikoizleak trebatzera. 

Handik Euskal Herrira itzulita, Galdakaoko K2000 enpresan sartu zen bikoizketa kalitate arduradun eta bikoizle zuzendari bezala. 

1993an Tinko Euskara Elkartea sortu zuen, Euskara zinema aretoetan sarrarazi eta euskararen normalkuntza sustatzeko helburudun elkartea. 2012an jubilatu zen arren, elkarteko lehendakari izaten jarraitzen du gaur. Aipagarria da Tinko izan zela euskarara bikoiztutako filmak areto komertzialetan sartzen aintzindari eta horren erakusgarri, zirkuitu komertzialean ikusi zen lehenengo euskarazko filma Alargunaren Gailurra (Widows' Peak - John Irvin, 1994). 

Tinko Euskara Elkarteak Gipuzkoako Foru Aldundiaren Abadia saria jaso zuen 2004 urtean, zineman euskararen erabilera sustatzeko egindako lanagatik eta 2016an Beste Begiradak sari berezia jaso zuen Marian Galarragak. 

Marian Galarraga "Beste Begiradak" saria jasotzen, Blanca Zaragüetarekin. 
1996an REC Grabaketa Estudioa sortu zuen Jose Luis Rubio eta Joxe Felipe Auzmendirekin batera eta bertan bikoizketa zuzendari eta bikoizle lanetan aritu zen 2006ra arte. 

Bere alaba Izaskun Arandia, IZAR Films ekoiztetxearen sortzaile, film zuzendari eta ekoizlea da eta bere semea Iñigo Arandia, Kaixomaitia euskaldunon harremanetarako webgunearen sortzaile eta Tinko Euskara Elkarteko zuzendaria da.

Bikoiztutako Aktoreak
---------------------

Ingrid Bergman (Anastasia), Meryl Streep, Diane Keaton (Reds), Natasha Richardson (Alargunen Gailurra), Maureen O'Sullivan (Tarzan), Jacqueline Bisset, Carmen Maura (800 Balas), Barbra Streisand (Funny Lady)

Marian Galarraga bikoizten

Erreferentziak
--------------


Bikoizketa (Wikipedia)

Kanpoko estekak
---------------

Marian Galarragari elkarrizketa - Tolosako Ataria

Tinko, beste 20 urtez - Zinea.eus

Marian Galarraga, euskaraz ahotsa jartzen - Tolosako Ataria 2022

Pello Gutierrez eta Marian Galarraga izan dira 'Zurriolako butaka'-n - Berria

"Zinema gakoa da euskararen normalizazioan, ametsak eragiten dituelako" - Gaur8 NAIZ

1. ↑   Txantiloi:Cas Cueto, Kepa. *Diccionario del doblaje vasco.* .
Gozogile bat lanean.
**Gozogile** edo **pastizer** sukaldaritzan gauza gozoak edo gozokiak egiten dituen langilea da, hau da, gozogintzan aritzen den sukaldaria da. Pastak, gozokiak eta zenbait edari egiten dituena da (bereziki, jantokietako sukaldean postreak edo azkenburukoak egiten dabilen sukaldari espezialista). Bere funtzioetan ere postreko ardoa aukeratzea dago, bestetik. Okina ere profil honetan sar daiteke.

Gozogile ezagunak
-----------------

* Pierre Hermé
* Philippe Conticini
* Jean-Paul Hévin
* Christophe Michalak
* Paco Torreblanca
* Maria Selyanina
* Albert Adriá
* Yann Couvreur
* Maison Ladurée
* Maison Lenôtre
* Eba Argiñano
* Iñaki Meabe
* Leyre Belaustegi
* Jordi Roca

Gozogileen txapelketak
----------------------

Asko daude baina hauek ezagunenak izan daitezke:

* World Pastry Team Championship
* Coupe du Monde de la Pâtisserie

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2
4. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Postreko ardoa
* Gozogintza

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Munduko 10 gozogile ezagunenak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1191511
* Commonscat Multimedia: Pastry chefs

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4032040-6

 |

* Wd Datuak: Q1191511
* Commonscat Multimedia: Pastry chefs
**Bizkaia-Gipuzkoa desafioa** Bilbon 2013ko ekainaren 21ean jokaturiko estropada berezia izan zen. Bizkaiko lau traineru onenak Gipuzkoako lau onenen aurka lehitau ziren erreleboka, **Elecnor Saria** eskuratzeko asmotan.

Estropada
---------

Hasieran sailkapen estropada bat antolatu zen erreleboak zein ordenetan eman erabakitzeko. Probintzia bakoitzean hirugarren geldituriko traineruak izango ziren lehenengoak, ordoren bigarrenak eta azkenik lehen postuan gelditurikoak. Gizonezkoek bukatzerakoan emakumezkoak lehiatu eta hauen denbora gehitu zitzaien.

### Sailkapen estropadak

Bizkaitarren aldetik:

| # | Taldea | Patroia | Denbora |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Portugalete | Lur Uribarren | 4:58:36 |
| 2 | Kaiku | Cristian Garma | 5:00:96 |
| 3 | Urdaibai | Eneko Bilbao | 5:10:19 |
| 4 | Bizkaia (emakumezkoak) | Iraide Ruiz | 6:00:00 |

Gipuzkoarren aldetik:

| # | Taldea | Patroia | Denbora |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Orio | Irakoitz Etxeberria | 5:05:66 |
| 2 | San Pedro | Ugaitz Mendizabal | 5:06:46 |
| 3 | Hondarribia | Eneko Bilbao | 5:10:19 |
| 4 | Zumaia (emakumezkoak) | Nagore Osoro | 5:49:00 |

### Desafioa

Bi txanda jokatu ziren kaleen artean diferentzia egon zitekeela aurrikusita. Lehenengo txandan Gipuzkoarrak lehenengo kaletik aritu ziren eta 23 segunduko abantaila atera zuten gizonezkoek eta beste 19koa emakumezkoek. Guztira 42 segunduko abantaila beraz.

Bigarren txandan kaleak trukatu eta bizkaitarrak izan ziren nagusi, gizonezkoetan 21 segundutako abantaila atereaz eta emakumezkoetan bi segundu.

Hauek izan ziren beraz emaitzak:

| Txanda | Taldeak | Denbora | Taldeak | Denbora |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. Txanda | Gipuzkoa (gizonezkoak) | 14:32 | Bizkaia (gizonezkoak) | 14:56 |
| 1. Txanda | Gipuzkoa (emakumezkoak) | 2:53 | Bizkaia (emakumezkoak) | 3:12 |
| 2. Txanda | Gipuzkoa (gizonezkoak) | 14:56 | Bizkaia (gizonezkoak) | 14:35 |
| 2. Txanda | Gipuzkoa (emakumezkoak) | 3:02 | Bizkaia (emakumezkoak) | 3:00 |
| **Guztira** | GIPUZKOA | 35:26:38 | BIZKAIA | 35:45:38 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16516664

 |

* Wd Datuak: Q16516664
**Insalus Bandera** Donostian 2001ean eta Lekeition 2002an jokatu ziren estropada bereziak izan ziren. Taldeek ez zituzten beren ohiko kolorek erabiltzen, esate baterako. Esan bezala ideiak ez zuen jarraipenik izan eta bi ekitaldi baino ez zituen izan.

Sailkapena
----------

Gipuzkoa eta Bizkaiako bina traineruk hartzen zuten parte traineru zein trainerillatan. Traineruei dagokienez 2001eko ekitaldirako El Diario Vasco Bandera erabili zen. Bigarren bizkaitarra zen Urdaibaik uko egin zion parte hartzeari eta beraz Isuntza sartu zen. 2002ko sailkapena berriz 2001eko Gipuzkoako Txapelketaren arabera egin zen gipuzkoarren artean, eta El Corte Ingles Banderaren arabera bizkaitarren kasuan.

Trainerillei dagokienez txapelketa probintzialak izan ziren sailkatzeko erabilitako probak.

2001
----

Donostiako uretan izan zen uztailaren 22an. Honako hauek izan ziren sailkapen orokorrak:

* **Trainerutan:**

1. P. Donibane Koxtape, 20:50:39
2. Orio, 20:57:82
3. Santurtzi, 21:08:59
4. Isuntza, 21:21:01

* **Trainerillatan**

1. Orio, 11:35:57
2. Zarautz, 11:52:51
3. Santurtzi, 12:16:68
4. Ondarroa, 12:31:45

2002
----

Lekeition jokatu zen uztailaren 21ean. Honako hauek izan ziren sailkapen orokorrak:

* **Trainerutan:**

1. Orio, 20:35:62
2. Santurtzi, 20:42:61
3. Ondarroa, 21:02:46
4. Zumaia, 21:07:29

* **Trainerillatan**

1. Zumaia, 11:39
2. Orio, 12:11
3. Ondarroa, 12:22
4. Arkote, 12:39

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259632

 |

* Wd Datuak: Q12259632
**Salma Kikwete** (1963ko azaroaren 30a) Tanzaniako hezitzaile, aktibista eta politikaria da, eta Tanzaniako lehen dama izan zen 2005etik 2015era, Tanzaniako presidente Jakaya Kikweteren emazte gisa.

Biografia
---------

Salma Kikwete irakaslea izan zen hogei urte baino gehiagoz. 2005ean, gobernuak kanpaina nazional bat abiarazi zuen Dar es Salamen GIB/hiesaren borondatezko probak egiteko. Salma Kikwete eta bere senarra izan ziren ebaluatuak izan ziren lehenetakoak herrialdean. 2009tik, GIB/hiesaren aurkako Afrikako lehen damen erakundeko (OAFLA) Ekialdeko Eskualdeko presidenteordea izan zen. 2012an, Salma Kikwete lehen dama, Festus Mogae Botswanako presidente ohia eta Afrikako beste hamar pertsona Unescorekin eta ONUSIDArekin elkartu ziren, Ekialdeko eta Hegoaldeko Afrikak gazteentzako GIBaren eta sexu-osasunaren prebentzioari buruz hartutako konpromisoa babesteko. Konpromiso hori 2011ko azaroan abiarazi zen.

Kikwetek *Wanawake na Maendeleo* edo *Women in Development (WAMA)* ere sortu zuen, emakumeen eta haurren arteko garapena sustatzeko irabazi-asmorik gabeko erakundea.

Bere senarrak kargua utzi eta urtebetera, John Magufuli presidenteak Batzar Nazionaleko eserleku baterako izendatu zuen Salma Kikwete 2017ko martxoaren 1ean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   «State Visit of the President of the United Republic of Tanzania, His Excellency Jakaya Mrisho Kikwete :: Profile» *web.archive.org* 2012-08-04 (Noiz kontsultatua: 2023-06-04).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Tanzanian leader takes Aids test.*  2007-07-14 (Noiz kontsultatua: 2023-06-04).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Leaders to lobby for HIV Prevention and Sexual Health for Youth in Eastern and Southern Africa - Zimbabwe | ReliefWeb» *reliefweb.int* 2012-06-28 (Noiz kontsultatua: 2023-06-04).
4. ↑   Mngodo, Esther Karin. *"The Salma Kikwete story".*  The Citizen.

Salma Kikwete eta bere senarra Erresuma Batuaren eta Tanzaniaren Inbertsio Goi Bileran, Londresen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7405361
* Commonscat Multimedia: Salma Kikwete

---

 |

* Wd Datuak: Q7405361
* Commonscat Multimedia: Salma Kikwete
Gegenschein
***Gegenschein*** (alemanezko hitza, *kontrako* + *distira* hitzak lotzen dituena; ˈɡeːɡn̩ˌʃaɪn ahoskatua) edo **argitasun antisolarra** argiune ahula da, biribila edo luzanga, gauez zeruan puntu antisolarrean agertzen dena eta mendebaldeko eta ekialdeko argi zodiakalak elkartzen dituena. Alexander von Humboldtek horrela deitua, fenomenoa 1854an azaldu zuen Theodor Brorsen astronomo daniarrak.

Historia
--------

Gegenschein lehen aldiz Esprit Pezenas jesuita eta irakasleak deskribatu zuen 1730ean. 1799tik 1803ra Hego Amerikara egin zuen bidaian zehar, Alexander von Humboldt esploratzaile alemaniarrak fenomeno honi buruzko hainbat ohar egin zituen. Humboldtek ere eman zion bere alemaniar izena fenomenoari, *gegenschein* hain zuzen ere.

Theodor Brorsen astronomo daniarrak 1854an argitaratu zituen *gegenschein* fenomenoari buruzko sakoneko lehen ikerketak. Halaber, zodiako-argiak zeru osoa besarkatu dezakeela ikusi zuen lehena izan zen, baldintza ia perfektuetan bada ere, eta argi zodiakala eta *gegenschein* lotzen dituen argi-zubi ahul bat ikus daitekeela. Gainera, Brorsenek *gegenschein* delakoaren azalpen zuzena proposatu zuen (planeten arteko hauts-islapenak).

Garai modernoetan, argi-kutsadura dela eta, munduko eskualde populatuenetan ezin dugu *gegenschein* ikusten.

Behaketa
--------

Gegenschein hain ahula denez, ezin da ikusi ilargi-argi edo argi-kutsadura apur bat badago, edo Esne Bidetik gertu agertzen bada.

Fenomenoa eskualde obal bat bezala agertzen da, leunki distiratsua, gradu gutxi batzuetako zabalera eta 10-15ºko luzera duena, ekliptikaren planoan zehar orientatua.

Azalpena
--------

Zodiakoko argia bezala, *gegenschein* planetarteko hautsak islatzen duen eguzkiaren argia da. Bereziki, Lurra-Ilargia sistemako L2 Lagrangeren puntuetan dagoen hautsa. Horrela, planeten arteko hauts hau Lurraren inguruan biratzen ari da Ilargia baino 60° lehenago eta 60° geroago, hurrenez hurren. Zodiakoko argia Eguzkiaren norabidean ikusten da, ilunabarrean, *gegenschein* kontrako norabidean ikusten den bitartean. *Gegenschein*en intentsitatea nahiko hobea da honako kasu hauetan:

* hautsaren partikula bakoitza Ilargi betearen aldian ikusten da;
* dispertsio geometrikoak eraikuntza-interferentziara darama.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2017]
2. 1 2 3   **(Ingelesez)** Sheehan, William.  (1995). *The immortal fire within: the life and work of Edward Emerson Barnard.*  Cambridge University Press, 69–70 or. ISBN 0-521-44489-6..
3. ↑   Kopal, Zdeněk.  (1962-6-14). «Communications on the Moon» *New Scientist* (291): 573..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1061350
* Commonscat Multimedia: Gegenschein

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1061350
* Commonscat Multimedia: Gegenschein
Etxahun Iruri (Pierre Bordazarre)
Benito Lertxundi
***Oi Ama Eskual Herri*** Pierre Bordazarre (Etxahun Iruri) zuberotarrak idatzi zuen abestia da, ***Anaia etxen da ezkuntü*** izenpean. Urteak pasata Benito Lertxundi kantautoreak 1981ean moldatu zuen abestia ***Oi Ama Eskual Herri*** izenburuarekin, eta *Altabizkar/Itzaltzuko bardoari* bere laugarren albumean argitaratu zuen. Etxahun Irurik Mireille Mathieu frantses abeslariaren *Acropolis adieu* hartu zuen doinurako oinarri.

Pierre Bordazarrek (1908-1979) bereak ziren 100 kantu baino gehiago bildu zituen *Khantan* liburuan 1977an. Horietatik ezagunenak dira, seguruenik, *Agur Xiberua*, *Goizian argi hastian* eta *Oi ama Eskual Herria*. Harmonika eta txirula jotzen ere ikasi zuen. Bigarren Mundu Gerran soldadu aritzea egokitu zitzaion, eta gerra horretan galdu zuen anaia. **Pierre** bederatzi hilabetez preso egon zen Alemanian, Euskal Herritik urruti. Ogibidez laboraria eta artzaina zen.

Benito Lertxundiren bertsioak, segur aski zabalduenak, akats batzuk ditu letretan. Etxahun Iruriren hau oso kanta ezagun bilakatu zen eta 2005ean Euskal Telebistak antolatu zuen Euskal Kanturik Onena saioan doinu hautatuen zerrendan egon zen. Doinu goxoa izan arren, 2012an Donostiako eztegu batean istilu bat sortu zuen .

Hitzak
------

                I

Anaia etxen da ezkontü, 

Bortxatü niz orai joaitera

Ene opilaren egitera, 

Pariserat banoazü

  

                *Errepika*

O ama Eskual-Herri goxoa, 

Zütarik hürrün tristerik banoa,

Adios ene etxondoa, 

Adios Xiberoa

  

                II

Pariseko bizitzea, 

Lan kostüz irus bagoatzü

Hargatik berantzen zitadazü, 

Zure berriz ikustea.

  

                III

Bena denbora da llabürxko, 

Otoi ama entzün nezazü

Xoko bat haüta ezadazü, 

Azken egün horientako

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Khantan - Etxahun-Iruri» *armiarma.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-04-17).
2. ↑    Bordazarre, Pierre.  (1977). *Khantan.*  I.P.A. Jakes Larrondo agertzailea.
3. ↑   «La boda acabó en pelea multitudinaria» *Diario Vasco* 2012-10-30.

Ikus, gainera
-------------

* *Agur Xiberua*
* *Goizian argi hastian*
* *Laida pilotaria*
* *De Trevilleren azken hitzak*,
* *Ama Euskadi.*

* *Etxahun Koblakari pastorala*
* *Iparragirre pastorala*

Kanpo estekak
-------------

* Oi ama Euskal Herri Benito Lertsundi, (Gabi de la Maza, Youtube)
* Oi ama Euskal Herri (Bankako menditarrak). Benito Lertsundi, (Gabi de la Maza, Youtube)
* 2012an Donostiako eztegu batean istilu bat sortu zen, beste arrazoi batzuengatik eta kantu hau jarri edo ez jartzeagatik.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25475475

 |

* Wd Datuak: Q25475475
**Zornoztegi** Aguraingo herri hustua da.

Historia
--------

Herri honen idatzizko lehen aipamena 1025 urtekoa da, *Zornoztaegi* izenaz aipatzen baitzen Donemiliagako goldean. Hala ere, 2005 eta 2009 artean Euskal Herriko Unibertsitateak egindako ikerketa arkeologikoek antzinagoa zela egiaztatu dute. Bertako muino batean topaturiko aztarnak k. a. III. milurtekoa omen dira.

Erromatarren garaian herria berriro birpopulatua izan zen, baina VIII. mendera arte ez zen handia izan. Orduko herrixkak hektarea bat eta erdiko zabalera zuen.

XI. mendetik aurrera, herriak aurrera egin zuen eta XII. menderako Santa Maria Zornoztegikoaren eliza eraikia zuten. Hala ere, XIII. mendeko bigarren erdian edo XIV. mendean, ziur asko Agurain eratu zenean, bertakoek herria utzi zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   EHUko arkeologia taldea. *El despoblado de Zornoztegi.* .
2. ↑   López de Guereñu Galarraga, Gerardo.  (1989). *Toponimia alavesa seguido de Mortuorios y despoblados y Pueblos alaveses.*  in: *Onomasticon Vasconiae*. Euskaltzaindia, 581 or. ISBN 9788485479481. (Noiz kontsultatua: 2019ko maiatzaren 12a).
3. ↑   «Las excavaciones de Zornoztegi, en Salvatierra, se reanudarán a finales de agosto» *El Correo* 2007-5-9.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11705496
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5110156497251017740002

 |

* Wd Datuak: Q11705496
**Euskal Herriko Mendi Bizikleta Txapelketa**, 1990eko hamarkadetatik hona ospatzen da. Lasterketa itxia da, honek esan nahi du, Euskal Herriko txirrindulariak soilik parte har dezaketela. Joseba Albizu eta Alexander Ordeñana (lau aldiz, bigarren) podiumean izan dira behin baino gehiagotan, baina ez dute inoiz irabazi.

2021. urtean, ez egiteko arriskua dago, COVID-19 pandemia dela eta.

Palmaresa
---------

### 2001 Lizarra

1.Iñaki Lejarreta

### 2002 Tolosa

1.

### 2003 Heredia

1.Fernando Egiluz (Bikezona.com).

2.Aitor Urruzola (Katmandu M.T.B.-Trintxerpe C.A.).

3.Emmanuel Itoiz

### 2004 Muzkiz

1.Fernando Egiluz (Bikezona-Alpinestars).

2.Jose Luis de Abajo (Bikezona-Alpinestars).

3.Urko Munduate (Ciclos Iñaki Allerru).

### 2008 Ancin

### 2009 Tolosa

1.Patxi Cia.

2.Unai Yus.

### 2011 Oiartzun

1.Patxi Vila

2.Aitor Hernandez

### 2012 Izurdizaga

1.Patxi Cia

2.Alexander Ordeñana

3.Marcos Dominguez

### 2013 Pasaia

1.Julen Zubero

2.Patxi Cia

3.Aitor Hernández

### 2014 Getxo

1.Javier Ruiz de Larrinaga

2.Patxi Cia

3.Ismael Esteban

### 2015 Izkue

1.Aitor Hernández

2.Alexander Ordeñana

3.Diego Latasa

### 2016 Zalla

1.Aitor Hernández

2.Alexander Ordeñana

3.Iñigo Gomez

### 2017 Aramaio

1.Ismael Esteban

2.Jon Erguin

3.Julen Latorre

### 2018 Amurrio

1.Jhon Jairo Castaño

2.Alexander Ordeñana

3.Joseba Albizu

### 2019 Oion

1.Jesus Torres

2.Joseba Albizu

3.Patxi Plazaola

### 2020 Izkue

1.Iker Ezkibel

2.Patxi Cia

3.Iñigo Sagardoy

Garaipenak
----------

* Patxi Cia 2
* Aitor Hernández 2
* Fernando Egiluz 2

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Berria. «Vila, mendi bizikletako Euskal Herriko txapeldun» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-02-24).
2. ↑    «Euskadiko mendi bizikleta txapelketa jokatu da» *EITB Euskal Irrati Telebista* (Noiz kontsultatua: 2021-02-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109331569

 |

* Wd Datuak: Q109331569
ELISAren bidez antzematutako **titulua**: adibide honetan, titulua 1:128 da
**Odol-serum baten titulua** immunologia klinikoan erabiltzen den prozedura da odol edo serum baten antigorputzen kontzentrazioa neurtu ahal izateko .

Gaixotasun infekziosoak harrapatzerakoan odoleko antigorputzen kontzentrazioa, mikrobio patogenoaren aurkakoa, igo ohi da. Klinika eta ospitaletako laborategietan batzuetan ez da zuzenean bilatzen gaitz infekzioso baten mikrobio eragilea: horren ordez mikrobio hori zeharka identifika daiteke, odolean agertzen diren mikrobio horren aurkako antigorputzak antzematerakoan.

Gizabanako batek mikrobio baten aurkako antigorputzak odolean baldin baditu, infektatuta izan den zantzua da. Infekzioa aspaldian gertatu bazen, antigorputzen kontzentrazioa txikia izan ohi da, eta berria baldin bada kontzentrazioa handiagoa izan ohi da. Halere, antigorputzen kontzentrazioaren neurketa bakar batek gaixoa inoiz infektatuta izan den adieraziko digu soilik. Infekzioa aktiboa den ala ez ikusteko neurketa desberdinak egin beharko dira, eta antigorputzen kontzentrazioa igo egiten dela ziurtatzea.

Gaitz infekzioso guztiek antzemateko ez du balio prozedura honek, hainbat mikrobioren infekzioek (Neisseria gonorrhoeaerenak, adibidez) ez baitute erantzun immunitario nabarmena eragiten.

Odol-serum baten titulua kalkulatzeko odol-serumaren diluzioak prestatzen dira lehenik eta behin (1/20, 1/40, 1/80, 1/160....) Diluzio bakoitzean, jakina, antigorputzen kontzentrazioa txikiagoa izango da (horren arabera, 1/80 titulua duen serumak 1/160 titulua duenaren baino antigorputz gutxiago ditu). Diluzio hauetako bakoitzari antigeno kopuru bera jartzen zaio, eta aglutinazioa aztertzen da: serumaren titulua aglutinazioa ematen duen azken diluzioa izango da (adibidez, 1/160).

Test serologiko honen beste aplikazioa gaixotasun autoimmuneen azterketan datza: gaitz horietan garrantzitsua da autoantigorputzen kontzentrazioa jakitea, eta teknika hau aplikatuz jakiten da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Título de anticuerpos en sangre Medline Plus
2. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. Brock *Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua:868 orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3991932

 |

* Wd Datuak: Q3991932
**Staple Inn** Londresko Tudor garaiko eraikin ikusgarria da. Hirian dauden lau Inns of Court eraikinetako baten atala da, *Gray's Inn*-ena hain zuzen ere. Inns of Court hauek *barrister* abokatuen formakuntza instituzioak dira.

Holborn barrutian dago kokaturik, Camden udalerriaren hegoaldean, City of London eta Westminster Hiriarekiko mugan.

Historia
--------

Staple Inn eraikina 1585koa da. Hasiera batean artilea pisatzeko eta honen gaineko inpostuak zehazteko erabili zen (*the wool staple*), hortik bere izena. 1666ko Londresko Sute Handitik salbu geratu zen baina 1944an alemaniar hegazkien bonbaketek nabarmen kaltetu zuten. Berehala berreraiki zuten ordea.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Informazio praktikoa
--------------------

* Metro geltokia:  Chancery Lane

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7600449
* Commonscat Multimedia: Staple Inn

---

* **Ondare historikoa**
* NHLE: 1246103

 |

* Wd Datuak: Q7600449
* Commonscat Multimedia: Staple Inn
**Guaguancó** Kubako Habanan sortutako erritmoa da. Rumbaren barietate bat da, eta afro-kubatar erritual profano batzuen fusioa du. Rumbaren beste barietateak hauek dira: 
*Yambú* eta *Columbia*.

Historia
--------

Guaguancó Habanan 1886an sortu zen, esklabotzaren abolizioarekin batera. Erritmo hau Afrikatik indarrez eramandako pertsonen ondarea da. 

XX. mendeko 40. hamarkadan Arsenio Rodríguezek erritmo mota hau zabaldu zuen munduan. 60. hamarkadan New Yorken ezaugarri propioak garatu zituen, beste barietate bat sortuz.

Ezaugarriak
-----------

Guaguancó, normalean testu anonimoekin, hiru *tumbadurekin* interpretatzen da, kaxoi izeneko egurrezko kaxa mota batekin, zotzekin edo eskuekin perkutitua. Perkusio jotzaileekin batera koro bat dago bakarlari bati erantzuten diona. Dantzariek koreografia bat aurkezten dute, non gizona emakumearen atzetik ibiltzen den mugimendu oso erotikoekin. Hasieran uko egiten badio ere, azkenean onartu egiten du. Ekintza horrek gizonak emakumeari egindako "konkista" adierazten du, eta txertoaren izena hartzen du.

Konposizio zaharrenak, "Guaguancó del tiempo de España" izenekoak, Espainiak Kuban zuen aro kolonialaren amaierarekin bat datoz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Artículo sobre el guaguancó
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:"El solar de los 6", Guaguancó.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3322619
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3322619
Morez tindatutako bakterio gram-positiboak eta arrosaz tindatutako bakterio gram-negatiboak.
**Bakterio gram-negatiboak** gram tindaketa proban emaitza negatiboa lortzen duten bakterioak dira. Gram tindaketa tradizioz erabili izan da bakterio guztiak bi kategoria nagusitan sailkatzeko, bakterioen zelula hormaren ezaugarriak kontuan izanda.

Bakterio gram-positiboen paretan gram tindaketan erabilitako kristal more koloratzailea harrapatuta geratzen da, horregatik more kolorez ikusten dira mikroskopioarekin behatzerakoan. Hala gertatzen da koloratzailea estuki atxikita geratzen baita zelula hormaren peptidoglikano geruzari; izan ere, dekoloratzailea ez da kristal morea eramateko gai.

Bakterio gram-negatiboek ezin dute koloratzailea atxikita mantendu dekoloratzailea gehitu ostean; urrats horretan erabilitako alkoholak gram-negatiboen zelulen kanpoko mintza degradatzen du, zelula-pareta porotsuagoa bilakatzen du eta kristal more koloratzailea atxikita mantentzea eragozten du. Gram-negatiboen peptidoglikano geruza askoz meheagoa da, eta gainera, barne mintzaren eta kanpo mintzaren artean kokatzen denez, koloratzaile berria (safranina edo fukzina) bertan harrapatuta geratzen da. Kasu horretan, kolore arrosaz ikusiko dira mikroskopioan aztertzerakoan.

Gram-positiboen peptidoglikano geruza gram-negatiboena baino lodiagoa den arren, gram-positiboak sentikorragoak dira antibiotikoekiko, kanpo mintzik ez dutelako.

Bakterio gram-negatibo askok gaixotasunak eragiten dituzte, tartean gonorrea (*Neisseria gonorrhoeae*), meningitis (*Neisseria meningitidis*) arnaseko gaxiotasunak (*Moraxella catarrhalis*, *Haemophilus influenzae*, *Klebsiella pneumoniae*, *Legionella pneumophila*, *Pseudomonas aeruginosa*), gernu-gaixotasunak (*Escherichia coli*, *Proteus mirabilis*, *Enterobacter cloacae*, *Serratia marcescens*), gaixotasun gastrointestinalak (*Helicobacter pylori*, *Salmonella enteritidis*, *Salmonella typhi*) edota infekzio nosokomialak (*Acinetobacter baumanii*). Bakterio gram-negatiboen artean espezie asko daude..

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [1999]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q632006
* Commonscat Multimedia: Gram negative bacteria

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 120391204 (data)
* GND: 4158020-5
* LCCN: sh85056256
* NKC: ph258172
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D006090

 |

* Wd Datuak: Q632006
* Commonscat Multimedia: Gram negative bacteria
**Soinu-efektua** edo **audio-efektua** artifizialki sortutako edo eraldatutako soinua da, zinemagintzan, telebistan, musika grabaziotan, bideo-jokoetan, marrazki bizidunetan, zuzeneko antzerki edo musikaletan eta bestelako euskarrietan helburu artistikoarekin edo edukiak sortzeko erabiltzen den soinua. Zineman eta telebistako produkzioetan, soinu-efektuak grabatu eta erreproduzitu egiten dira eduki narratibo edo sortzailea emateko, elkarrizketarik edo musikarik gabe. Terminoa grabazio batean erabilitako prozesuari aplikatzen zaio maiz, ez grabazioari berari. Zinema eta telebistako produkzio profesionalean, elkarrizketa, musika eta soinu-efektuak elementu bereizi gisa tratatzen dira.

Soinu-efektuak zineman
----------------------

Zinema-produkzio batean entzuten ditugun ia soinu guztiak postprodukziokoak dira, hau da, ez dira benetako ekintzakoak. Horri foley soinua deitzen zaio zineman irudiaren arabera sinkronizatzen diren soinu-efektuen sortzailea Jack Foley izan zelako. Foley Artistek grabatzen dituzte soinu horiek.

Soinu-efektu horiek hiru ataletan bana daitezke:

* *Zarata diegetikoa:* ekintzari dagokio, den bezalakoa da. Haizea, airea, sua...
* *Zarata ez-diegetikoa:* objektua ikusi gabe gogo-aldartea sortzeko. Erlojua, urratsak...
* *Zarata deskribatzailea:* soinu irrealak erreproduzitzeko asmatua

Bideo-jokoetako soinu-efektuak
------------------------------

Bideojokoetako soinuaz hitz egiteko, soinuaren diseinua aipatu behar da. Ezin da musikaz bakarrik hitz egin, entzun ditzakegun zaratak asko dira : jauziak, pausoak, ateak, elkarrizketak, soinu-banda eta giro-soinua. Laburbilduz, gure bideojokotik datorren edozein soinu.

Erabileraren arabera bana daitezke:

* Ekintza bat testuinguruan kokatzea: gertaera bati soinu jakin bat esleitzea
* Espazio bat definitzea: espazio jakin bat definitzen duen elementu gisa soinua erabiltzea
* Gertaera bat markatzea: zerbaiti arreta eta interesa sortzeko
* Giro bat sortzea: bideojokoaren hainbat unetan sentsazioa eman eta emozio zehatzak transmititzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Aprendercine.com.  (2018-01-01). «Efectos de sonido en el cine» *Aprendercine.com* (Noiz kontsultatua: 2023-08-22).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Los efectos sonoros en el cine, creatividad e imaginación para dar vida a un género -» *Sound&Pixel* (Noiz kontsultatua: 2023-08-22).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** de 3DJuegos, El equipo.  (2020-11-21). «Hablamos del sonido en los videojuegos: su evolución, cómo funciona y su capacidad de influir en el jugador» *3DJuegos* (Noiz kontsultatua: 2023-08-22).

Ikus, gainera
-------------

* Audio-editorea
* Soinu-txartela

Bibliografia
------------

* Konigsberg, Ira (2004). Diccionario técnico Akal de cine. trad. Francisco López Martín y Enrique Herrando Pérez. AKAL. ISBN 978-84-4601-902-2.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q768807
* Commonscat Multimedia: Sound effects

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300263880
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q768807
* Commonscat Multimedia: Sound effects
**Alashkert FC** (armenieraz Ալաշկերտ Ֆուտբոլային Ակումբ) Armeniako futbol taldea da, Erevan hiriburukoa. 2016ko liga irabazi du.

Historia
--------

Alashkert FC 1990an sortu zen Martuni herrian eta amateur mailako txapelketetan ibili ondoren 2000an desegin zen.

2011 urtearen amaieran Martunikoa den Bagrat Navoyan negoziogizonak birfundatu zuen eta 2013an Erevan hiriburura ekarri zuen. Urte horretan lehen mailara igotzea lortu zuen eta hurrengo urtean Europako txapelketan aritzeko txartela lortu ere bai. 2016an bere aurreneko titulua irabazi zuen, Liga, eta hurrengo biak ere jarraian. 2019an Kopa eskuratu du.

Palmaresa
---------

### Armenian: 7

* Armeniako Liga (4): 2015-16, 2016-17, 2017-18, 2020-21.
* Armeniako Kopa (1): 2019.
* Armeniako Superkopa (2): 2016, 2018.

Kanpo estekak
-------------

* **(Armenieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2035339
* Commonscat Multimedia: FC Alashkert

---

 |

* Wd Datuak: Q2035339
* Commonscat Multimedia: FC Alashkert
**Valladolideko Errege Entzutegi eta Kantzelaritza** (gaztelaniaz: *Real Audiencia y Chancillería de Valladolid*) 1371n Henrike II.a Gaztelakoak ezarritako epaitegia izan zen, Gaztelako Kontseiluak kontuan hartu gabe Gaztelako Koroa osoan konpetentzia zuena.

Valladoliden egoitza zuen epaitegi goren honek Erdi Aroan eta Aro Modernoan iraun zuen, 1834an Espainiako Auzitegi Gorenak ordezkatua izan arte.

XV. mendean bere jurisdikzioaren zati bat galdu zuen, hasieran Ciudad Realen, gero Granadara eraman zutena, beste Kantzelaritza sortu zutelako.

Antolaketa
----------

Hasieran bakarra izan arren denboraren poderioz gai ezberdinak jorratzen zituzten geletan antolatu zen bere konpetentziak hobeto betetzeko. Zuzenbide zibilaz arduratzen ziren entzuleek Zibileko Gela (*Sala de lo civil*) osatu zuten, era berean, zuzenbide penalaz arduratzeko Krimenen Gela (*Sala del crimen*) eta kaparetasuna frogatzeko Kaparetasunaren Gela (*Sala de la Hidalguía*) sortu zituzten. Bizkaiko Gela (*sala de Vizcaya*) ere bazuen, non entzuleek Bizkaiko Foruan oinarritutako erabakiak hartzen zituzten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3321073
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150955606
* BNF: 120886100 (data)
* LCCN: no2015144748
* SUDOC: 128708751

 |

* Wd Datuak: Q3321073
**Aleksandra Ivošev** (serbieraz: Александра Авов, 1974ko martxoaren 17a -) Serbian jaiotako kirolaria da. Urrezko domina irabazi zuen 50 metroko fusioan hiru posiziotan eta brontzea 10 m aireko fusioan 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan, Atlantan.

Ibilbidea edo Olinpiar Jokoetako emaitzak
-----------------------------------------

1990ean, Junior mailako Europako Txapelketan bigarren postuan amaitu zuen, kalibre txikiko hiru posizioko borrokan. 1991n bi aldiz irabazi zuen urrea Europako Junior Txapelketan: hiru postuko borrokan eta buruz behera. 1996ko Urteko Yugoslav Sportswomanean izena hartu zuen. 1996an Urrezko Baloia irabazi zuen, FR Yugoslaviako kirolaririk onenaren saria eguneroko Sport sariak jaso zuelarik. Lau urte geroago, Sydneyko 2000ko Joko Olinpikoetan, 20º amaitu zuen aire konprimituko erriflearekin eta 22º hiru posizioko ekitaldian. 2001ean bosgarren izan zen berriro Europako etzanda posizio Txapelketan. 2002an zazpigarren amaitu zuen Munduko Txapelketan. Bere nazioarteko ibilbidea 2003an amaitu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Sports Reference | Sports Stats, fast, easy, and up-to-date» *Sports-Reference.com* (Noiz kontsultatua: 2022-02-08).
2. ↑   «Olympedia – Aleksandra Ivošev» *www.olympedia.org* (Noiz kontsultatua: 2022-02-08).
3. ↑   «Aleksandra Ivošev» *wikioes.icu* (Noiz kontsultatua: 2022-02-08).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4715574
* **Kirolariak**
* COI: aleksandra-ivosev

 |

* Wd Datuak: Q4715574
**Serdar** (otomandar turkieraz: سردار ; persiar hitzetik : 'sardar' , سردار ; "komandante ") Otomandar Inperioko maila edo gradu militar bat izan zen eta Montenegron eta Serbian maila noblea zen.

Etimologia
----------

Hitza, persieraz "burua" esan nahi duen ''izan'' aurrizkiak eta arabieraz "abertzalea" esan nahi duen ''dar'' atzizkiak osatzen dute.

Otomandar Inperioa
------------------

Otomandar Inperioan, serdar, barruti jakin bateko jenizaroen komandantearen gradu militar bat zen, baina baita jeneral mailaren pareko goi ofizial bat ere, armadako komandante gorena zena, sultanak izendatua, Sermuek, bereziki, Inperioaren mugetan edo hegoaldeko eslaviar lurretan zerbitzatzen zuten, lurralde horien segurtasunaren erantzule zirelarik. Adibidez, Yakup Ağa, Barbarroja, Jeireddin eta Aruj de Yenice anaien aita.

Serdar-*ı* Ekrem edo (Serdar-*ı* Azam) terminoak, maila altueneko komandanteburua izendatzen zuen, eta, beraz, batzuetan, Otomandar Inperioaren bisir handiaz ari zen. XVIII. mendean, serdar, otomandar armadan, jeneralaren sinonimo bihurtu zen, eta Birinci Ferikek ordezkatu zuen.

Serbia eta Montenegro
---------------------

Serdar hitza Montenegroko Printzerrian eta Serbiako Printzerrian ere erabili zen, ohorezko titulu ez noble gisa, vojvoda titulua baino baxuagoa. XVII. mendekoak dira lehen serdar montenegroarrak, tribu-unitateetako komandante gisa, eta mende honen erdialdean dokumentatuta daude Sava Petrovic eta Vuk Radonjic. XVIII. mendearen amaieran bost serdar montenegroar zeuden.

XIX. mendearen amaieran, Montenegroko estatuko erakunde militar eta zibilak indartzearekin batera, serdar izatea Montenegroko Nikolas I.a erregeak emandako ohorezko titulu bihurtu zen.

Lehen Mundu Gerraren amaieran, Montenegroko Erresumaren independentziaren amaierarekin, Jugoslaviako Erresuma berrian sartua, sei serdar zeuden, horien artean Janko Vukotić, Montenegroko jeneral eta lehen ministro ohia.

Egipto
------

Egipton, serdar titulua "sirdar" bere hizkuntza aldaeran erabiltzen zen (egiptoar arabieraz: سردار), britainiar okupazioaren garaian, egiptoar armadako britainiar buruzagiari esleitu zitzaion XIX.aren amaieran eta XX.aren hasieran. mendeetan. Sirdara Sirdarian bizi zen, Zamalek-en hiru bloke luzeko jabetzan, Egiptoko inteligentzia militar britainiarren egoitza ere bazen.

Herriaren izena
---------------

Serdar oso izen maskulinoa oso ohikoa da Turkian eta Turkmenistanen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2596083

 |

* Wd Datuak: Q2596083
Aliantza Hirukoitza eta Entente Hirukoitza.
1882ko **Aliantza Hirukoitza** (alemanez: *Dreibund*), hasiera batean, Otto von Bismarcken ekimenez, Austriar-Hungariar Inperioak eta Alemaniako Bigarren Inperioak osatu zuten koalizioa izan zen, eta Errusiar Inperioa bertako zati izatera gonbidatu zuena.

Alde batetik, Bismarckek, bere xede diplomatiko garrantzitsutzat, Frantzia isolatuta mantentzea zuen, bestetik, Italiak, aliantzara batu eta Alemaniarekin elkartuz gero, potentzia handi izatera errazago iritsiko zela uste zuen. Italia ez zegoen batere pozik, Frantziak, Tunisiako bere asmo kolonialen aurrean zuen jarrerarekin.

Hiru herrialdeek, elkarlaguntza adostu zuten Frantzia edo Errusiak erasoz gero. Ituna, zenbait alditan berretsia izan zen 1913 arte, Italiaren posizioa, Lehen Mundu Gerra hasi zenean ikusi zen bezala, geroz eta deserosoagoa zen arren. Azkenik, eta hildako mordoa eragin zuten zenbait guduren ondoren, Italiak, aliatuekin batera borrokatzea erabaki zuen 1916an, honela, koalizio hau hautsi eta Entente Hirukoitzaren zati izatera pasatuz.

Italiari, Londresko itunaren bidez, zenbait lurralde agindu zitzaizkion, Parisko Bake Biltzarrean eman ez zirenak, nahigabe nazionalista bat sortuz, Otomandar Inperioa Erdialdeko Inperioei batu zitzaien bitartean. Gerra, Aliantza Hirukoitzaren porrotarekin amaitu zen, betirako desagertu zena.

Aliantza Hirukoitzaren amaiera
------------------------------

Lehen Mundu Gerraren ondoren, erdialdeko inperioei, zigor zanpatzaileak jarri zitzaizkien, Italiari halakorik egin ez zioten bitartean, Aliantzako beste bi herrialdeekin aliantza zahar bat izan zuen arren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q153867
* Commonscat Multimedia: Triple Alliance (1882)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11941279r (data)
* LCCN: sh85137895
* NKC: ph161995
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q153867
* Commonscat Multimedia: Triple Alliance (1882)
**Polyxeni Loizias** —grezieraz: Πολυξένη Λοϊζιάς— (Limasol, 1855 – 1942) irakasle, idazle eta feminista zipretarra izan zen.

Bizitza
-------

Limasolen jaio zen 1855ean. Lehendabizi Limasoleko nesken eskolan ikasi zuen, gero Esmirnako Agia Fotini eskolan, eta 1878an amaitu zituen bere ikasketak Konstantinoplan, Sappho Leontias irakasle zipretarrarekin.

1878an, Zipre Otomandar Inperiotik Britainiar Inperiora pasa ondoren, Limasolera itzuli zen eta 1859an sortutako Limasoleko nesken ikastetxeko zuzendari gisa aritu zen. Une horretan, emakume zipretar gehienak analfabetoak ziren. 1895era arte ez zuten britainiarrek ikastetxe publikoa ezarri, eta gizarte handikoak ez ziren familia gehienak nesken hezkuntzaren aurka zeuden. Polyxeni Loizias 35 urtez aritu zen irakasle, 1913ra arte.

Zipreko emakumeen hezkuntza aukerak zabaldu zituen. Idazle gisa, emakumeen hezkuntzaren eta lanbidearen aldeko eztabaida publikoan parte hartu zuen, eta zuzendari gisa, erreforma horiek bete zituen ikasleak Greziako unibertsitateetara bidaliz emakumeei goi mailan ikasteko baimena ematen zietenean (Zipren ez zegoen unibertsitaterik garai hartan), eta bere ikastetxean emakume helduentzako irakasleentzako hezkuntza-ikastaroak hasiz.

Lanak
-----

* *Πατριδογραφία Κύπρου*, 1890.
* *Ἡ Δούλη Κύπρος*, 1890.
* *Ἴριδες*, 1901.
* *Ἡ ψυχή τῆς Κύπρου (ἔπος ἤ ἐγκόλπιον τῶν Ἑλληνίδων)*, 1908.
* *Κυπριακή Κυψέλη, περιοδική έκδοση 1912-1920*, 1921.
* *Κυπριακόν Λεύκωμα*, 1924.
* *Μαθητικός Κόσμος*, 1925.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Grezieraz)** «Λοϊζιάς Πολυξένη» *Polignosi* (Noiz kontsultatua: 2023-08-14).
2. ↑   **(Ingelesez)** Vassiliadou, Myria.  (1997). «Herstory: The Missing Woman of Cyprus» *The Cyprus* 9 (1): 95-120..
3. ↑   **(Ingelesez)** Stylianou-Lambert, Theopisti; Bounia, Alexandra.  (2016). *The Political Museum: Power, Conflict, and Identity in Cyprus.*  Routledge ISBN 1315521032..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118136185

 |

* Wd Datuak: Q118136185
**Persephone Papadopulou** —grezieraz: Περσεφόνη Παπαδοπούλου— (Pafos, 1888 – Patras, 1948) irakasle, idazle, kazetari eta feminista zipretarra izan zen.

Bizitza
-------

Pafosen jaio zen 1888an eta Atenaseko Arsakeio ikastetxean ikasi zuen. Ziprera itzuli ondoren, Famagustako nesken ikastetxean aritu zen zuzendariorde gisa 1905-1919 bitartean eta gero Larnakako Scholarcheio ikastetxeko zuzendari gisa. Filosofia, soziologia, fikologia eta pedagogia ikasi zituen Sorbonan. 1924an itzuli zenean, Nikosiako Didaskaleio Thileon ikastetxean lan egin zuen. 1937an Greziako gobernuak gonbidatu zuen Patrasko Arsakeio Lizeoko zuzendari izateko, eta 12 urtez bete zuen kargu hau.

Zipren unibertsitaterik ez zegoen garaian, atzerrian hezitako emakume zipretarren gutxiengo batekoa zen. *Estiades* aldizkaria sortu eta kudeatu zuen 1913tik 1915era. Zipreko lehen egunkari feminista izan zen. Hala ere, audientzia mugatua zuen, Zipreko analfabetismo maila altua zela eta, batez ere emakumeen artean.

Lanak
-----

* *Ἐκπαιδευτικόν ὑπόμνημα. Ἡ ἐν Ἑλλάδι μεταρρυθμιστική κίνησις καί τά κυριώτερα προβλήματα τοῦ Κυπριακοῦ σχολείου* (1930).
* *Πίνακες μαθητικῆς ὠχρότητος καί καχεξίας* (1931).
* *Ἡ φιλοσοφία τοῦ Μπερξόν* (1939).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Grezieraz)** «Παπαδοπούλου Περσεφόνη» *Polignosi* (Noiz kontsultatua: 2023-08-14).
2. ↑   **(Ingelesez)** Agapiou-Josephides, Kalliope.  (2012). «Women's Suffrage in Cyprus» *The Struggle for Female Suffrage in Europe: Voting to Become Citizens.*  Brill, 462 or. ISBN 9004224254..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118136204

 |

* Wd Datuak: Q118136204
**Basajaun Etxearen leizea** Lantzen dagoen erreserba naturala da. Biosferaren Natur Erreserba 1998ko uztailaren 6tik, Nafarroako Natur Erreserba txikiena da, 425 hektarearekin. Aierdi mendiaren iparraldeko hegalean dago, Txorrostarriko erreka aldera, Lanz udalerrian. Nafarroako Katalogo Espeleologikoan Aierdi III izenarekin erregistratuta dago.

Deskribapena
------------

Haitzuloaren ahoa, burdin hesi batez itxia, txikia da, eta bi mailatan 425 metro inguruko garapena duen galeria-sare konplexu bati ematen dio bide; barrualdean, ur-korronte bat isurtzen da, kanporako irteeran hainbat herritako edateko ura hornitzeko aprobetxatzen dena. Haitzuloaren barruan, aragonitoak nabarmentzen dira.

Historia
--------

Barrunbe horren barruan, Foru Erkidegoko kobre aztarnategi garrantzitsuenetako bat dago. Bere barrutik erromatarrek urrea, kobrea eta beste mineral batzuk atera zituzten I. mendetik. Kanpoko urak haitz-zain horien bidez iragazteak kolore berde, urdinxka, okre eta gorriko kristal eta aragoixkak ugaritzea dakar. Bere formazio ederrak zirela eta, XX. mendeko laurogeiko hamarkadan modu basatian espoliatu zuten. Hori zela eta, Nafarroako Diputazioak haitzuloa itxi zuen.

Mitologia
---------

Haranean leizuloa Basajaunaren Etxea gisa ezagutzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  6/1987 Foru-legea.
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Sakon Espeleologia Taldea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q121462066

 |

* Wd Datuak: Q121462066