recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Antxeta irratiaren instalazioak.
**Antxeta irratia** Bidasoaldeko irratia da. Hendaian du egoitza. 2001. urtean hasi zituen emankizunak. Euskara hutsez emititzen du. Antxeta irratia Irunen, Hondarribian, Hendaian, Biriatun, Pausun eta Beran entzun daiteke 89,7 FM eta 90,5 FM frekuentzietan.

Sarrera
-------

Antxeta Irratia, elkarte hedabide bat da. Hedabideen hirugarren sektorean kokatua dago (hedabide komunitarioak, libreak edota sozialak). 2002ean Hendaian sortu zen, eta Bidaso Beherea eskualdeko euskara hutsezko irratia da. Antxeta Irratiak Hendaiako, Irungo, Hondarribiko, Pausuko eta Biriatuko bizilagunentzat dihardu. Gainera, Euskal Irratien federazioan parte hartzen du, Irulegiko irratiarekin, Xiberoko Botzarekin eta Gure Irratiarekin batera.
Antxeta Irratia, AMARC (asociación mundial de radios comunitarias) erakundeko kidea da.
2002.urtean sortu zen herri komunikabide bat da Antxeta Irratia. Gure Irratiaren Entzun Ikus elkartearen eta Pausumedia elkartearen sostenguz abiatu zen komunikazio proiektua.
Egoitza Hendaian kokatzen den arren (14 De Gaulle etorbidea), Irun, Biriatu, Pausu eta Hondarribia, gure hedapen eremuak ere badira. Behe Bidasoa eskualdeko, euskarazko irratia da, Antxeta Irratia.
Elkarte izaera eremu errealera eramanez, bere ateak beti zabalik ditu Antxetak. Eragile, elkarte, norbanako eta herri mugimendu ororentzako, besteak beste.
Irratiak komunikazioa, eskubide gisa defendatzen du egunerokoan, eta ez hedabide erraldoien menpeko elementu bat balitz bezala. Herritar orok du komunikatzeko eskubidea. Eskualdeko euskaldunon kasuan, guztiok dugu euskaraz komunikatu eta komunikazioa euskaraz jasotzeko eskubidea. Hala, ildo horri bide eginez, euskararen normalkuntza prozusuan aktiboki parte hartzea da Antxeta Irratiaren lehentasun nagusia.
Laburki, herritarren zerbitzura dagoen komunikazio egitasmo xume bezain sendoa da Antxeta Irratia.

Helburuak
---------

Antxeta Irratia, Behe Bidasoa eskualdean du bere ekinbide eta jarduera nagusia, hortaz, egitasmo honen helburu nagusiak eremu honetara mugatzen dira gehien bat.
AMARC erakundean parte hartzearekin, nazioarteko lankidetza egitasmo ezberdinetan ere parte hartzen du

* Euskararen normalizazioa esparru komunikatiboan
* Bidasoaren bi aldeetako elkarte, eragile,instituzio edota herritarren arteko harremanak sustatzea.
* Komunikazio eskubidea bermatzea: gizarte zibilak, komunikatzeko beharrezkoak dituen bitartekoak eskeini eta zabaltzea

Kanpo estekak
-------------

* Antxeta irratiaren webgunea.
* *Antxeta irratia erronkaz beterik* Bidasoamedia webguneko albistea.[*Betiko hautsitako esteka*]
* Euskal Irratiak
* Antxeta Irratiaren 20. urteurrena: "Akuilu soziala Bidasoan" erreportajea Argia astekarian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253690

 |

* Wd Datuak: Q12253690

43°21′33.03″N 1°46′33.29″W﻿ / ﻿43.3591750°N 1.7759139°W﻿ / 43.3591750; -1.7759139
**Aesara Lukaniakoa** (grezieraz Αἰσάρα, *aisara*) K. a. III. mendeko idazle eta filosofo pitagorearra izan zen. Joan Stobikoaren K. a. V. mendeko *Antogolia* idazlaneko aipamen batengatik bakarrik dugu haren berri. Bertan, Stobikoak Aesara *Giza Naturari buruz* izeneko tratatu baten egilea dela dio, eta lanaren pasarte bat zitatzen du. Duela gutxira arte, egile gehienek, Holger Thesleff filologo finalndiarraren teoriari jarraiki, Stobikoaren *Aesara* irakurketa *Aresas* Lukaniako gizonezko filosofo pitagorearraren izenaren korrupzio bat zela uste zuten, eta Aesara, beraz, ez zela sekula esistitu. Stobikoaren eskuizkribuek, ordea, aho batez eskaintzen dute *Aesara* irakurketa, eta gaur egungo ikerlariek ez dute arrazoirik ikusten Aesara Lukanikoa benetan esistitu zen emakume filosofoa izan zela baieztatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Plant, Ian.  (2004). *Women writers of ancient Greece and Rome : an anthology.* , 81 or..
2. ↑   Joan Stobikoa. *Antologia.* , 1.49.27 or..
3. ↑   Thesleff, Holger.  (1961). *An introduction to the pythagorean writings of the hellenistic period.* , 77 or..
**Arraio Irratia**, 80 hamarkadan sortu zen Zarauzko irrati kate libre bat da. Hala ere, emititzea utzi zuen 2000ko hamarkadan herritar talde batek irratia berpiztea erabaki zuen arte. Horrela, 2006ko maiatzaren 20an egin zuen salto Fm-ra, naiz eta lehenago internet bidez emititzen zen.

Arraio irratiaren bigarren jaiotza honek, Zarauzko Gaztetxetik igortzen du, 99.3 FM frekuentzian. Programazioa, elkarrizketa eta musikaz osatzen da, eta baita ere, Gaztetxeko kontzertuak zuzenean ematen ditu kateak.

2022ko uda bukaeran irrati libreak eten bat egin behar izan zuen, Putzuzulo gaztetxea eraitsi egin baitzuten. 2023an gaztetxe berrian hasi zuten ibilbidea estudio berriarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Urkizu, Urtzi. «Zarauzko Arraio irrati librea gaztetxe berritik ari da emititzen» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-02-03).

Ikus, gainera
-------------

* Euskarazko irrati kateak

Kanpo estekak
-------------

* Arraio Irratiaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254067

 |

* Wd Datuak: Q12254067
Porfiro zati bat
Porfiro testura granitoan. Feldespatozko fenokristalak, kristalak baino handiagoak dira inguruko matrizean. Hau Sierra Nevadakoa da, Rock Creek arroilakoa.
**Porfiro** (latinezko *porphyra*tik, *"harri gorrindola"*) arroka igneo mota da, izate desberdineko bi gaiz osatua: kristal pikor larriak (hala nola, feldespatoa edo kuartzoa) eta pikor finak (masa feldespatikoa).

Magmaren solidotzetik sortutako harri bat da. Arroka magmatikoen artean sailkatuta dago, magmaren solidotzetik eratzen baita, hau da, lurrazalaren barnean tenperatura oso altuetan dagoen jatorri bolkanikozko ore fluido bat. Igneoen artean, arroka filoniarrren taldekoa da, sumendiaren zainetan solidotzen baita, azaletik nahiko gertu. Bere hoztea, oso poliki hasten da, oso sakon, magmaren solidotzea eta mineral osagaien kristalen eraketa abiaraziz.

Erabilera
---------

Erromatarrek *"harri gorrindol"* deitu zuten, bere koloreagatik, nabarmentze zeinu bezala erabili zen harri hau. Porfiroaren erabileraren jatorria, asiriar-babiloniar, egiptoar eta erromatar zibilizazioetan dago. Aurkikuntza arkeologikoek eta material honekin eginiko monumentuek, hala baieztatzen dute.

Antzinako egiptoarrek, material hau aurkitu eta faraoientzako erabiltzen hasi ziren, beste batzuengandik, koloreagatik eta granitoa baino erresistenteagoa eta gogorragoa izateagatik bereizten baitzen. Ezaugarri hauek, ia betiereko bihurtzen dute, baita oso erabilera baldintza gogor eta zorrotzetan ere, mekanikoak zein girokoak.

Porfiroaren erabilera, monumentu megalitikoak eraikitzeko, oso antzinako garaietatik ezagutzen da. Sarritan erabiltzen da kaleen zoladuran. Mexikon, Guanajuaton esplotatzen da, zehazki San Luis de la Pazen.

Ikus, gainera
-------------

* Porfirogenetaren jauregia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q337238
* Commonscat Multimedia: Porphyry

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12010154v (data)
* GND: 4449809-3
* LCCN: sh85105029
* AAT: 300011232
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q337238
* Commonscat Multimedia: Porphyry
**Luzio Elio Sejano** (latinez: *Lucius Aelius Seianus*) (Volsinii, Etruria, K.a. 20 - K. o. 31ko urriaren 18an) militar erromatarra izan zen, Tiberio enperadorearen laguna. Adiskidetasuna horri esker, garaiko erromatarrik beso luzekoena bihurtu zen.

Bere aita, Luzio Seio Estrabon, *equite* klasekoa, pretoriar prefektu izendatu zuten Augustoren garaian. Elio familiak semetzat hartuta, haien izena jaso zuen.

Seiano ere pretoriar prefektu izendatu zuten Tiberioren igotzearekin batera. Handik boterea eskuratzen hasi zen. K. o. 23ko, Druso, Tiberioren semea, hil zenerako, Sejanok Senatuaren gaineko autoritatea bazeukan. Pretoriar Guardia osoa, lehen Erroman zehar sakabanaturik zegoena, Viminalgo Atearen ondoan bildu zuen.

Drusoren alargunarekin, Livilarekin, ezkontzea lortu ez bazuen ere, Tiberioren erretiroak Sejanoren boterea handitu zen. Bere egoera politikoa indarturik, saiatu zen Germanikoren alarguna Agripina Zaharra eta semeak Neron eta Druso politikoki hiltzen. Seme gazteena, Gaio Kaligula, ordea, benetan saiatu zen hiltzen.

K. o. 31an, *equite* jatorria bazuen ere, Tiberiorekin partekatu zuen kontsulatua. Ukiezina zelakoan, boterea bereganatzeko konspiratu zuen. Tiberiok konspirazioa aurkitutakoan Makro jarri zuen Sejanoren lekuan. Senatuak Sejano auziperatu eta hiltzera zigortu zuen. Gau horretan, Sejano itoarazi ondoren, gorpua kalean utzi zuten, non jendeak txikitu ahal izan zuen. Sejanoren hire seme-alabak ere hil zituzten. Haren lagun eta senitarteko askok ihes egin edo haien burua hil behar izan zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Latin eta greziar pertsona-izen klasikoak....* .

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Sejano*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q120015
* Commonscat Multimedia: Sejanus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 13551480
* ISNI: 0000000079707316
* BNF: 179856126 (data)
* GND: 118796070
* LCCN: n50005907
* SUDOC: 120843404
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 74352

 |

* Wd Datuak: Q120015
* Commonscat Multimedia: Sejanus
**Zentro Demokratikoaren Batasuna (UCD)** (gazteleraz: *Unión de Centro Democrático*) Espainiako alderdi politikoa izan zen, 1977 - 1983 urteen bitartean.

Eskuindar moderatuen koalizio gisa aurkeztu zen 1977ko hauteskundeetan eta irabazi egin zituen. Adolfo Suarez gobernuburua hautatu zuten presidente (1978).

1979ko hauteskundeak ere irabazi egin zituen eta 1983an desegin zen alderdia.

Historia
--------

1977ko bozka-papera.
1977an kontserbadoreek, demokristauek, liberalek eta sozialdemokratek sortu zuten *Centro Democrático* koalizioan oinarri hartuta ezkerraren eta erreformismo frankistaren alternatiba gisa eratu zena.

1976az gero Espainiako gobernuko lehendakari zen Adolfo Suárezen zuzendaritzapean 1977ko eta 1979ko hauteskundeak irabazi zituen.

Garaile atera bazen ere, alderdi barneko tirabirek eta, besteak beste, 1980ean Euskal Herriko eta Kataluniako Legebiltzarretarako hauteskundeetan izan zituen emaitza kaskarrek alderdia zatitu zuten.

1981ean Suárezek gobernuko eta alderdiko lehendakaritzak utzi zituen eta, otsaileko estatu kolpe saioaren ondoren, Calvo Sotelok hartu zuen gobernukoa.

UCDko barneko zatiketa alderdi berriak sortzean gauzatu zen (Suárezek *Centro Democrático y Social* sortu zuen 1982an). Horrenbestez, 1982ko hauteskundeetan botoen % 7,14 baino ez zuen irabazi, eta 1983an desegin zen.

Ikus, gainera
-------------

* Zentro Demokratiko eta Soziala

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q549209
* Commonscat Multimedia: Unión de Centro Democrático

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 168764701
* ISNI: 0000000122054972
* BNE: XX140911
* GND: 511001-4
* LCCN: n81110131
* SUDOC: 028703820
* BIBSYS: 99028603
* PARES: 138539
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 12520
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 3380972

 |

* Wd Datuak: Q549209
* Commonscat Multimedia: Unión de Centro Democrático
*Pholiota astragalina*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, hasieran ganbila, gero laua eta disko forman; gainazal hezea, leuna, gorri-odol kolorekoa edo gorri-azafrai kolorekoa, erdigunean ilunagoa, ertza hori zurbil kolorekoa, lehenbizi haritsu-zetaduna errezel iheskorraren hondarrengatik.

**Orriak:** Estu, itsatsiak edo dekurrenteak koskekin, hori-okre kolorekoak, gero arre-kanela kolorekoak, ertza lehenengo flokosoa, heteroformoa.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 5 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 0,4 eta 0,7 cm bitarteko diametrokoa. Zilindrikoa, oinarrira mehetua, pixka bat okertua, laster barnehutsa, horixka, arrea eta haritsua oinarrian.

**Haragia:** Zurbila, arabarba kolorekoa oinarrian, ebakitzean edo apurtzean azkar belzten da (ale gazteetan). Zapore mingotsekoa.

**Etimologia:** *Pholiota* terminoak, belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du. *Astragalina* epitetoa grezieratik dator, karnaba, esan nahi duen, "astragalinos" hitzetik. Ziurrenik bere kolore biziengatik.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Erraz identifikatzen da kapelaren kolore laranja ederragatik, baina batez ere haragiagatik, ebaki ondoren minutu gutxira belztu egiten delako

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Koniferoen motzondoetan, soropildua edo taldeetan estu, mendietan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 258 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 111 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  AsoJaen, Asociación Botánica y Micológica de Jaén.
**Euskal Ezkerra (EuE)** 1992n Euskadiko Ezkerrako hainbat kidek sortutako alderdia izan zen.

EEko kide gehienek PSE-EErekin bat egitea onartu zutenean, kongresuan galtzaile izan zen **Auñamendi sektoreak** EEtik ateratzea erabaki zuen, eta Euskal Ezkerra alderdia sortu zuten.

EuEn EEko sektorerik abertzaleena bildu zen, hauetarik asko EEko hautetsi eta alderdiaren zuzendaritzako kideak; Martin Auzmendi, Patxi Baztarrika, Xabier Gurrutxaga eta Kepa Aulestia haien artean.

1993ko hauteskundeetara aurkeztu ziren Eusko Alkartasunarekin batera, baina emaitzak ez ziren izan EE eta EAren bozen baturagatik espero zirenak. Izan ere, EAk 1989an izan zituenak baino boz gutxiago lortu zituzten, eta EAk Espainiako Kongresuan zituen bi ordezkarietatik bat galdu zuen.

Emaitzek koalizioa desegitera bultzatu zuten, eta EuE handik gutxira desegin zen.

Ikus, gainera
-------------

* Euskadiko Ezkerra

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3322790

 |

* Wd Datuak: Q3322790
**Enkore** 2009an Bilboko (Bizkaia) Errekalde auzoan sortutako musika taldea da, rock estilokoa.

Ibilbidea
---------

EP bi eta single bat autoekoitzi zituzten, 2012an *Faktore komunak* (Baga-biga) diskoa kaleratu zuten; eta 2014an, *Kanala* (Elkar/Oihuka) diskoa. Azkeneko diskoetan arrakasta handiko zenbait kantu bildu dituzte: "Beti Gazte", "Dantzan, dantzan!", "Gure ereserkia", "Muxurik muxu", "Airea", "Ozen oihukatu"… Gehienek Gaztea irratiko Top Gaztea zerrendako lehenengo postuak lortu dituzte Euskal Herri osoko entzuleen botoei esker.

2011an XX. Gaztea maketa lehiaketako epaimahaiaren saria lortu zuten, aurretik beste hainbat lehiaketetan ere sarituak izan ostean. 2012an "Liet International" jaialdian aritzeko hautatuak izan ziren, Euskal Herria eta Euskara ordezkatzeko Europa mailan; eta 2013an, gauza bera egin zuten Portugaleko Minde herrian ospatu zen "Endangeraged Languages Music Festival" jaialdian.

Haien ibilbide laburrean euskal eta europar agertokian lekutxo bat egiten joan dira nazioarte mailako eszenatoki esanguratsuenetarikoak zapalduz (BBK Live, Fábrica Emídio da Silva Raposo, Ciudad de la Cultura Xixón, Gernikako-, Azkoitiko-, Basauriko-… plaza nagusiak…).

Orain arte 100 kontzertu baino gehiago eta 4 bira egin dituzte. Momentu honetan buru belarri dabiltza haien 5. biran, ETour izenekoan.

Taldekideak
-----------

* Xabi Hoo: ahotsa
* Urtzi Iza: gitarra
* Aitor Gallastegui: baxua
* Alvaro Olaetxea: bateria (2012 - )
* Ekaitz Portillo: bateria (2009 - 2012)

Diskografia
-----------

* *Faktore komunak* (2012, Baga-Biga)
* *Kanala* (2014, Oihuka)
* *E* (2016, Baga-Biga)

Sariak
------

* Gaztea maketa lehiaketa: 2011

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Enkore», *Kafeantzikia.eus*.
2. ↑    «Maketa Lehiaketa, 27. irabazlearen bila» *Euskal Irrati Telebista* (Noiz kontsultatua: 2020-11-14).
3. ↑    «BIO» *Enkore* 2013-10-01 (Noiz kontsultatua: 2017-11-15).[*Betiko hautsitako esteka*]
4. ↑    *Faktore komunak.*  (Noiz kontsultatua: 2018-04-11).
5. ↑    *Kanala.*  (Noiz kontsultatua: 2018-04-11).
6. ↑    *E.*  (Noiz kontsultatua: 2018-04-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474722

 |

* Wd Datuak: Q25474722
**Christopher Mark Luxon** (Christchurch, 1970eko uztailaren 19a) zeelandaberritar politikaria da. Zeelanda Berriko lehen ministroa da 2023tik.

Canterburyko Unibertsitateko Merkataritza ikasi zuen, eta Unilever eta Air New Zealand enpresetako zuzendaria izan zen. Alderdi Nazionalarekin bat egin zuen, eta 1978an hautatu zuten diputatu. Alderdiaren buruzagitza lortu zuen eta 2023ko hauteskundeak irabazi zituen. Azaroaren 27an lehen ministroaren kargua zin egin zuen.



| * i
* e
* a
Zeelanda Berriko lehen ministro eta *premier*rak |
| --- |
| 
* Sewell
* Fox
* Stafford
* Fox
* Domett
* Whitaker
* Weld
* Stafford
* Fox
* Stafford
* Waterhouse
* Fox
* Vogel
* Pollen
* Vogel
* Atkinson
* Grey
* Hall
* Whitaker
* Atkinson
* Stout
* Atkinson
* Stout
* Atkinson
* Ballance
* Seddon
* Hall-Jones
* Ward
* Mackenzie
* Massey
* Bell
* Coates
* Ward
* Forbes
* Savage
* Fraser
* Holland
* Holyoake
* Nash
* Marshall
* Kirk
* *Watt (bitartekaria)*
* Rowling
* Muldoon
* Lange
* Palmer
* Moore
* Bolger
* Shipley
* Clark
* Key
* English
* Ardern
* Hipkins
* Luxon

 | Zeelanda Berriko armarria |
**Purroy** (aragoieraz: *Purroi*) Morés udalaren herria, Zaragozako probintzia, Calatayudeko komunitatean. 2014an 31 biztanle zituen. Purroyko Baroigoak Nafarroan garrantzia handia izan zuen; horren testigu Lizarran Juan de Chávarri y Larraínek, Purroyko Lehen Baroiak eraiki zuen Gobernadorearen Jauregia.

Historia
--------

Purroy, Zaragoza
1609ko urtarrilaren 13an, Felipe III.a Espainiakoak herriaren erosleari, Juan de Chávarri y Larraíni, Lizarrako Betiko Merinoari, Purroyko Baroiaren titulua eman zion. 1610 arte herriko biztanle gehienak moriskoak ziren; urte horretan kanporatuak izan ziren (44 familia) eta, ondorioz, herrian hiru familia bakarrik gelditu ziren. Tokia birpopulatzeko jendea egungo Torralba de Ribota ingurutik eraman zituzten. Denborarekin ere beste herrietako pertsonak Purroyra joan ziren, batez ere Saviñan eta Arándiga herrietatik. Migrazio horretatik abizen desberdinak gelditu ziren Purroyn: Cabello, Langa, Lafuente... 1611ko martxoaren 3an Baroiak eta biztanle berriek "populatze gutuna" sinatu zuten.

Festak
------

Festa nagusiak abuztuaren 16an ospatzen dira, San Roke egunarekin batera. Garrantzitsua da, baita ere, Santa Luzia eguna, abenduaren 13an.

Tradizio berriagoa da Garza abizeneko pertsonak hemen biltzeko ohitura. Abizen horrek herri honetan du jatorria eta mundu osoan, batez ere Mexikon, oso zabalduta dago. Batzarra ez da urtero egiten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Purroy herriaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9064887
* Commonscat Multimedia: Purroy

---

 |

* Wd Datuak: Q9064887
* Commonscat Multimedia: Purroy
**Editorial Televisa, SA de CV** Gaztelaniazko aldizkarien edizio, marketin eta banaketara dedikatzen den Grupo Televisaren filiala da. Editorial Televisaren izenburuak Mexikon, Latinoamerikako hainbat herrialdetan eta Estatu Batuetan banatzen dira. Aldizkariak ekoizteaz gain, 1986tik liburuen eta inprimatutako albumen negozioan sartu zen, orain desagertuta dagoen Salo Txileko enpresarekin batera.

  

En 1960, el periodista venezolano Armando de Armas, el empresario estadounidense Randolph Apperson Hearst y la escritora española Corín Tellado fundaron en Nueva York la **Editorial América**, dedicada a publicar revistas y libros en español para Latinoamérica. En 1992, la empresa de mexicana de telecomunicaciones Televisa adquirió la editorial y se rebautizó como *Editorial Televisa, S.A. de C.V*.

Historia
--------

1960an, Armando de Armas kazetari venezuelarrak, Randolph Apperson Hearst enpresaburu estatubatuarrak eta Corín Tellado idazle espainiarrak **Editorial América** sortu zuten New Yorken, Latinoamerikarako gaztelaniazko aldizkariak eta liburuak argitaratzera zuzenduta. 1992an Televisa mexikar telekomunikazio enpresak argitaletxea eskuratu zuen eta *Editorial Televisa, SA de CV* izena jarri zion.

Erreferentziak
--------------
*Pholiota adiposa*

Deskribapena
------------

**Kapela:** Tamaina ertainetik handirakoa, ganbila edo ganbil-kanpai itxurakoa hasieran, eta gero, lau-ganbila, 5 eta 13 cm bitarteko diametrokoa, oso azal likatsua eguraldi hezean, hori distiratsua edo hori okre antzeko kolorekoa eta ezkata marroi edo burdin kolorekoz estalita, zentrokide samar antolatuta.

**Orriak:** Meheak eta estu, adnatuak edo koska batez dekurrente samarrak, hasieran horiak, baina laster esporengatik okre antzeko kolorekoak edo burdin kolorekoak.

**Hanka:** Zilindrikoa, luzea eta liraina, 8 eta 15 (25) cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa, ia beti oinarrian elkartuta sortak osatuz, oinarritik hasita, okre antzeko kolorea hartuaz doan gainazal hori distiratsu kolorekoa, beheko 2/3etan, marroi-gorrixka edo burdin koloreko ezkata gelatinakara edo likatsuz estalia eguraldi hezean, kapelarekin bat egiten duten lekuan amaitzen dira eta bertan kotoizko eraztun bat uzten dute

**Haragia:** Ez oso lodia, trinkoa, hori argia eta oinaren oinarrian apur bat okre antzeko kolorekoa, usain eta zapore nabarmenik gabea. Espora-jalkina, okre-burdin kolorekoa.

**Etimologia:** *Pholiota* terminoak, belarri ezkatatsua, kapela ezkatatsua esan nahi du. *Adiposa* epitetoa latinetik dator, koipetsu esan nahi duen "adiposus" hitzetik. Kapela likatsuagatik.

Jangarritasuna
--------------

Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua

Bada talde bat, *Pholiota adiposa*, *Pholiota jahnii* eta *Pholiota limonella* oso antzekoak direnak eta mikologo batzuek sinonimotzat hartzen dituztenak, bereizketa oso konplikatua da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean, irailetik azarora urrian momenturik onenarekin. Sortetan garatzen da, motzondoetan edo pago edo pinu enborren oinarrian, logikoki pagadietan, pinudietan eta baso mistoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 256 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 107 or. ISBN 84-282-0540-6X(T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Guia de Setas y Hongos de Navarra.
**Božidar Janković** (ziriliko serbieraz: *Божидар Јанковић* ) Serbiako Hirugarren Armadako serbiar armadako komandante nagusia izan zen Balkanetako Ligaren eta Otomandar Inperioaren arteko Balkanetako Lehen Gerran. 1901ean Armadako eta Itsas Armadako ministro izan zen Defentsa Ministerioan.

Biografia
---------

Estatu Nagusiko Eskola Militarrean graduatu zen. 1902an Serbiako Gai Militarretako Estatu idazkari izan zen. Defentsa Nazionaleko presidente gisa, Mazedoniaren aldeko borrokan txetniketan parte hartu zuen.

Lehen Mundu Gerran 1915eko ekainera arte Montenegroko Komando Goreneko Estatu Nagusiko burua izan zen eta Montenegroko Komando Goreneko Serbiako Aginte Goreneko ordezkaria.

Janković 1920ko uztailaren 7an hil zen Herceg Novi herrian. Kosovoko Elez Han herriari 'Đeneral Janković' izena eman zioten haren omenez. Bere semea Milojko B. Jankovic (1884 - 1973) Jugoslaviako Erresumako armadako armadako jenerala izan zen.

Arrano Zuriaren Ordena eta beste hainbat kondekorazio eman zizkioten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1279640
* Commonscat Multimedia: Božidar Janković

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 310508619
* GND: 1054341702

 |

* Wd Datuak: Q1279640
* Commonscat Multimedia: Božidar Janković
*Artikulu hau Kaukasoko antzinako herrialdeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Albania (argipena)».*

Kaukasoko erresumak, 300. urtearen inguruan.
**Kaukasoko Albania** ( grezieraz Ἀλβανία, *Albania* ; azerbaijaneraz: '**Albaniya'**  ; armenieraz: Աղվանք , *Aghvank*  ; georgieraz: ალვანია *Alvania*) deitzen zaio antzinako erresuma bati, zeinaren lurraldea gaur egunean banatzen da Azerbaijan, Georgia eta Hegoaldeko Dagestan (Errusia) herrialdeen artean.

Historia
--------

Kaukasoko Albania ekialdeko herri kaukasiarrek osatzen zuten orduan, hau da, Dagestango eta Azerbaijango biztanle indigenek. Kaukasoko albaniera zaharraren testuak ezagutzen dira, eta alfabeto propioa ere bazuen, eta haiek galdu ziren arren, egungo Udi hizkuntzarekin lotura estua nabarmendu dute adituek. 

Kaukaso Albaniako lehen arrasto historikoak K.a. IV. mendekoak dira, eta beraien hasierako hiriburua Kabalaka gisa ageri da identifikatua. Geroago hiriburua hegoaldera joan zen Partaw/Partav zeritzonera (gaur egunean Barda).

Kristau garaiko lehen mendeetan, Armenia eta Georgiarekin batera, Albania Kaukasoko hirugarren erresuma kristau handi gisa bilakatu zen. Halarik ere, armeniarrak eta georgiarrak ez bezala, kaukasiar-albaniarren identitatea beste kultura batzuetan urtu zen zenbait mendetako prozesu luze batean. Albaniar talde banandu batzuk armeniar eta georgiar kulturekin bat egin zuten bitartean, Albania izan zenaren zati handi batek herri inbaditzaileen alderdi kultural ezberdinak hartu zituen: Islam erlijioa arabiarren agintearen garaian (700-800), persiar hizkuntza persiarren menpean (1.100 inguruan) eta, azkenik, XII. mendetik aurrera, turkiar azerbaijandarrar bihurtu ziren, turkiar oghuz hizkuntzako taldeak iristen hasi zirenean Turkmenistandik, Kaspio ibaiaren beste aldetik, mongoliar migrazioen zati bezala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «11.3 Udi Language - Comparing Ancient Albanian with Contemporary Udi by Zaza Alexidze» *www.azer.com* (Noiz kontsultatua: 2022-01-09).
2. ↑   **(Ingelesez)** Foundation, Encyclopaedia Iranica. «Welcome to Encyclopaedia Iranica» *iranicaonline.org* (Noiz kontsultatua: 2022-01-09).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Barda City» *Ulduz Tourism Azerbaijan Tour Operator* 2017-10-14 (Noiz kontsultatua: 2022-01-09).
4. ↑    Txurruka, Jesús Perez de Viñaspre.  (2021-02-07). «Azerbaijan (1). Azerbaijandar nortasunaren aurrekari historikoak» *Nabarralde* (Noiz kontsultatua: 2022-01-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q177076
* Commonscat Multimedia: Caucasian Albania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153675747
* GND: 4210019-7
* LCCN: n85237705
* NKC: ge959711

 |

* Wd Datuak: Q177076
* Commonscat Multimedia: Caucasian Albania
**Amanda Marsalis** (AEB, XX. mendea) estatubatuar zinema-zuzendaria eta argazkilaria da.

Biografia
---------

Marsalis San Frantziskoko East Bayn hazi zen eta Los Angelesera joan zen 12 edo 13 urte zituela.

### Ibilbidea

### Argazkilari

Kaliforniako Arte eta Lanbideen Eskolara joan zen Marsalis, eta Larry Sultan eta Jim Goldbergekin ikasi zuen. Haren lanak *Vogue*, Conde *Nast* Traveler, GQ eta The *New York Times Magazinen* argitaratu ziren.

### Lanbide orientazioa

Marsalisek *Echo Park* filmarekin egin zuen debuta, Mamie Gummer eta Tony Okungbowa protagonista zituela. Ekoizlea Rebecca Walker izan zen, aurretik ere berarekin lan egindakoa. Los Angelesko 2014ko Zinemaldian estreinatu zen filma. ARRAYk erosi zuen, 2016. urtean banatzeko.

2015ean, Marsalisek Reese Witherspoon for *Glamour-i* buruzko dokumental labur bat sortu zuen eta Glamor Mujer del Año Saria eman zioten ekitaldiaren 25. urteurrenean.

Marsalisek Netflix Ozark serie txalotuaren sei atal zuzendu zituen, azken denboraldiko 4 atal barne.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Jaworowski, Ken.  (2016-04-14). «Review: ‘Echo Park,’ the Story of an Early Romance» *The New York Times* ISSN 0362-4331..
2. 1 2   **(Ingelesez)** Harris, Aisha.  (2016-04-18). «Echo Park Director Amanda Marsalis on Making Her First Film, Gentrification, and Working With Ava DuVernay» *Slate* ISSN 1091-2339..
3. 1 2 3   **(Ingelesez)** «Reese Witherspoon Is Leading the Way in Hollywood: A Must-See Mini-Documentary» *Glamour* 2015-11-09.
4. ↑   Patten, Dominic.  (3 February 2016). *Ava Duvernay's Array Acquires Indie Drama 'Echo Park'.* .
5. ↑   Lowry, Brian.  (29 April 2022). «'Ozark' cements its place among Netflix's best dramas with its final episodes» *CNN*.
6. ↑   **(Ingelesez)** O'Connell, Sean.  (2022-05-13). «Ozark Director On The Possibility Of More Episodes And Her Interpretation Of The Show's Final Scene» *CINEMABLEND*.

Kanpo estekak
-------------
**Inesa Gaxen** (Bastida, Nafarroa Beherea, 1566 – Lapurdi, XVII. mendea) sorgintzat hartu zuten emakume nafarra izan zen.

Bio kaixo
---------

Sorgina zela egotzita kargu hartu zioten Hendaian, eta Bordeleko parlamentuan epaitu zuten hemezortzi urte zituela; baina, frogarik ez zutelarik, libre utzi zuten azkenean. Bere egoeran zeuden emakume asko bezala, Bidasoaz bestaldera igaro, eta Irunen bizi izan zen hogei urtez. Beste zazpi urtez egon zen Hondarribian.

1611. urtean, haur batzuek sorgina zela esan eta preso hartu zuten berriro ere, beste emakume batzuekin batera. Beste emakumeek ez bezala, hasieratik bururaino ukatu zituen Inesa Gaxenek salaketa guztiak, berarekin atxilo hartutako emakumeenak barne, era guztietako presio eta torturak jasan behar izan bazituen ere. Hondarribiko epaiek Logroñoko Inkisizioaren eskuetan utzi zuten auzia, eta, espero ez zen bezala, kargurik gabe utzi zituzten salaturiko emakume guztiak, Inesa Gaxen tarteko. Hondarribiko herritar askok ez zuen epaia onartu, eta, azkenean, Hendaiako mugan utzi zituzten Inesa Gaxen eta beste emakumeak.

Herri kulturan
--------------

2021ean Eñaut Elorrietak eta Uxue Alberdik *Inesa Gaxen* izeneko abestia kaleratu zuten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   «Inesa Gaxen (ft. Uxue Alberdi)» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-22).

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259607
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 62324
* Lur: 02378/eu\_g\_1247/g1247

 |

* Wd Datuak: Q12259607
**Tigrayren Askapenerako Herri Frontea** (tigrinyeraz: ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ, *ḥəzbawi wäyanä ḥarənnät təgray*; ingelerazko siglak: TPLF) batzuetan modu iraingarrian Etiopian **Woyane** edo **Weyane** deitua, Etiopiako alderdi politiko bat da. Azken hauteskunde legegileetan alderdia Etiopiako Herriaren Fronte Demokratiko Iraultzailearen parte izan zen.

2005ko abuztuan Tigray eskualdean eginiko hauteskundeetan jokoan zeuden 152 eserlekuak lortu zituztela aldarrikatu zuten.

TAHFk *politburo* edo Komite Zentral bat du. Etiopiako Gerra Zibilean irabazi ondoren lau antolakunde erregionaletan zegoen banatua, horietako 3 Tigrayn bertan eta laugarrena Tigraytik kanpo. Kanpo komite honek Sudan, Ekialde Hurbila, Europa eta Ipar Amerikako militatne tigrinyak koordinatzen ditu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1699287
* Commonscat Multimedia: Tigray People's Liberation Front

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1699287
* Commonscat Multimedia: Tigray People's Liberation Front
**Hungariako Langileen Alderdia** (hungarieraz: *Magyar Munkáspárt*) 1989an sortutako Hungariako alderdi politikoa da, Hungariako Langile Alderdi Sozialistatik bereizia. Kapitalismoaren aurka azaldu da beti, eta, eraentza aldatu zenetik, ez du Hungariako Biltzar Nazionalean ordezkaririk lortu. Higikundeantiinperialistan gogotsu esku hartzen du. Alderdiaren agerkariak *A Szabadság* (euskaraz: «Askatasuna») du izena.

Alderdiaren izenaren laburdura **Langileen Alderdia** (*Munkáspárt*) da. 1989tik 1993 arte bereizi zen alderdiaren izena hartu zuen, Hungariako Langile Alderdi Sozialista (*Magyar Szocialista Munkáspárt*), hain zuzen. 1993tik 2005ra arte alderdiak arte egun laburduratzat duen izena, Langileen Alderdia, hartu zuen. 2005etik 2013 arte **Hungariako Langile Alderdi Komunista** (*Magyar Kommunista Munkáspárt*) izena izan zuen. Izan ere, Fidesz alderdiaren gobernuaren komunisten aurkako errepresio-politikaren ondorioz; komunista, sozialista, askapen eta abarreko hitzen gainean debekua ezarri zuen.

Hungariako Langileen Alderdia Hungaria NATOn eta beste erakunde militarretan sartzearen aurka dago. 1996an, alderdiak herrialde osotik izenpe-bilketa antolatu zuen Hungaria NATOn sartzea bozkatuko zen erreferendumera deitzeko. Azkenean, erreferendumera deitu zen, eta "bai" aukera herrialdea NATOn sartzea irabazi zuen.

Alderdiak atzerrian dauden Hungariako tropak atzera ekar ditzaten hainbat kanpaina antolatu ditu, baita Hungariako Estatuaren gastu militarrak txikiagotzeko ere. Hungariako Langileen Alderdiak NATOk Jugoslavian Slobodan Miloševićen aurka egindako kanpainen aurka eta 2003ko Irakeko inbasioaren aurka azaldu zen.

Kanpo-politikan honako hau aldarrikatzen dute:

* Konponbide baketsua eta justua Ekialde Ertaineko krisiari, aurrerabidean dauden arabiar herrialdeen alde.
* Mundu osoko herrialdeekiko harreman onetan oinarritzen den kanpo-politika. Horiez gain, Hungariako Gobernuaren politikak gaitzesten ditu, politika ofizialak Japonia, Errusia, Txinako Herri Errepublika eta arabiar herrialdeak baztertzen duela aldarrikatzen du.
* Europar Batasunetik irtetea.

2006ko Hungariako legegintza-hauteskundeetan botoen %0,41 lortu zuen. 2009an, Hungariako Langileen Alderdia Europako Ezkerraren Alderdia utzi zuen.

Hauteskunde-emaitzak
--------------------

2010eko hauteskundeetako Alderdiaren hautagaiak.
* 1990: % 3,68
* 1994: % 3,18
* 1998: % 3,95
* 2002: % 2,16
* 2006: % 0,41
* 2010: % 0,11
* 2014: % 0,58
* 2018: % 0,25

Kanpo estekak
-------------

* Hungariako Langileen Alderdiaren web gunea **(Hungarieraz)**
* Hungariako Langileen Alderdiaren web gunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q584730
* Commonscat Multimedia: Munkáspárt

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 797156253561508110001
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q584730
* Commonscat Multimedia: Munkáspárt
*Panaeolus ater*

Sinonimoa: *Panaeolus fimicula var. ater*

Ez dago argi bere toxikotasuna. Psilobizina (haluzinogenoa) dauka. Hobe ez kontsumitzea.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 4 cm arteko diametrokoa, hemisferikotik ganbilera eta kanpai itxurako zabalera, titi gabe, ertz erregularra. Kapelaren azala arre ilun kolorekoa (ertzera argitu egiten da), irregularki banatutako orban ilunekin.

**Orriak:** Itsatsiak, sabeldunak, arre kolorekoak (zahartzean ilunduaz), ertz zurixka.

**Hanka:** 10 cm arteko garaierakoa, liraina, barnehutsa, hauskorra, pruina zuriz estalia, kapelaren kolorekoa, bihurgune bereizgarri bat izaten du.

**Haragia:** Gris ilun kolorekoa, nahiko urria, usain arin batekin eta zapore fungikoarekin.

**Etimologia:** *Panaeolus* terminoa, grezieratik dator "panaiolos" hitzetik, "pas pasa pan" = dena, eta "aiolos" = hainbat koloretakoak.

Jangarritasuna
--------------

Zalantzazkoa. Toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua

*Panaeolus fimicola* delakoak kolore gorrixka du, oin zuzena eta erabat koprofiloa (simaurretan).

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Behien eta zaldien zelai eta larreetan. Koprofiloa baino praktikoagoa da.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 264 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Ezkerreko Alderdia** (frantsesez:  *Partie de gauche, PG*) 2009ko otsailean sortu zen eta politikoki ezkerrean kokatzen den alderdi politiko frantsesa da. Jean-Luc Mélenchon eta Marc Dolez parlamentariek bultzatu zuten 2008ko azaroaren 12an, Alderdi Sozialistatik (PS) Reimseko kongresuaren ostera irten ondoren, eta tradizio politiko desberdineko jendeak biltzen ditu. Orientazio politiko nagusiak sozialismoa, ekologismoa eta errepublikanismoa dira. Oskar Lafontaine-k zuzendutako *Die Linke* alderdi alemanaren antzera eratu zen.Alderdi Komunistarekin eta beste zazpi ezkerreko alderdi txikirekin baturik Ezkerreko Frontea (*Front de Gauche*, FG) sortu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q922707
* Commonscat Multimedia: Parti de gauche

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 135365799
* ISNI: 0000000121627054
* BNF: 161180516 (data)
* LCCN: n2010016210
* SUDOC: 14049720X

 |

* Wd Datuak: Q922707
* Commonscat Multimedia: Parti de gauche
**Iñigo Cabacas Herri Harmaila** edo **ICHH** 2013. urtean sorturiko atheticzale talde eta norbanako ezberdinez osatutako kolektiboa da.

Kolektibo honen sorreraren arrazoi nagusia San Mames estadioko azkeneko urteetako giroaren gainbehera suspertzea izan zen. Ondorio honetara iritsi ziren athleticzale talde eta norbanako asko eta prozesu bateratzaile baten bidez Iñigo Cabacas Herri Harmaila kolektibo zabala eratu zuten. Kolektibo honen parte dira, besteak beste: HNT, Piratak, Euskal Lions, Zazpiak Bat, SanJo Buruz, Abertzale Sur zenaren kideak eta norbanako ugari.

Iñigo Cabacas Herri Harmailak San Mames mitikoaren giroa berreskuratu eta San Mames berrira bideratzea du helburu, horretarako hainbat ekimen aurrera ateratzen du. Ekimen horien barruan sar litezke mosaiko ikusgarrien gauzatzea eta herri abestiak berreskuratzeko "San Mames kantari" dinamika, besteak beste.

Egun 800 kide baino gehiagoz osatuta dago, klubak (zuzendaritzak) eskainitako eserleku guztiak hain zuzen ere. Kopuru mugatu eta txiki horrek (53.000 zaleentzako edukiera du San Mamesek) eztabaida eta gogoeta ugari piztu du San Mameseko harmailetan, batez ere ICHH-k okupatutako eremuan. Izan ere, ICHH kolektiboan kide berriak sartzeko zerrenda luzea dago, egungo espazio mugatuak ezinezko egiten duena. Animazio harmailaren kopuru eta tamaina txikiak piztutako haserreari San Mamesen inoiz betetzen ez diren gehiegizko eserleku VIP (animaziora bideratutako eserlekuak baino askoz gehiago) egoteak piztutako gogoeta gehitu behar zaio. ICHH-k beti defendatu du animazioko eremua handiagotzea eta partiduro ia erabat hutsik geratzen diren eserleku VIP-ak murriztea.

Kolektibo honek 2012. urtean Athletic - FC Schalke 04-ren arteko Europako partidu baten ondoren Ertzaintzak pilotakada batez eraildako Iñigo Cabacas Lizeranzu gazte athleticzalearen omenez hartzen du bere izena.

ICHH-k bere burua athleticzale, abertzale, antifaxista eta euskaltzale gisa definitzen du.

Aldarri nagusien artean futbol herrikoiaren defentsa, animazioko eremua handiagotzea, abonoen izaera berreskuratzea, prezio herrikoiak ezartzea eta futbol modernoaren gaitzespena daude.

Erreferentziak
--------------

* El Desmarqueri eginiko elkarrizketa (2016-10-03)

Kanpo estekak
-------------

* Web ataria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188447

 |

* Wd Datuak: Q31188447
**Ikastetxearen hezkuntza-proiektua** (**IHP**) hezkuntza arautua ematen duten zentro guztiek LOEren arabera izan behar duten dokumentua da eta bertan biltzen ditu zentro horren ideologia, hezkuntza-curriculuma, testuinguruaren analisia eta funtzionamendu-arauak. Irakasleek erabili beharreko oinarrizko metodologiari buruzko jarraibideak jasotzen ditu eta eskola-kontseiluak onartu ondoren irakasleen eta familien eskura egon behar du.

Dokumentu honek curriculum-proiektua edo hizkuntza-proiektua bezalako beste batzuen esparru gisa funtzionatzen du eta edozein hezkuntza-jarduerarako erreferentzia-testu gisa funtzionatzen du, ikastetxearen helburuak, nortasuna eta bitartekoak zehazten baititu.

IHPk egitura hau du:

1. Printzipio inspiratzaileak
2. Ingurunearen analisia.
3. AJA (Antolakuntza- eta Jarduera-Araudia).
4. ICP (ikastetxearen curriculum-proiektua).
5. Proiektuak, planak eta hitzarmenak.
6. Familiekin lankidetza.
7. Aurrerapen-adierazleak.
8. Programazio orokorra.

IHPa ikastetxe baten funtzionamendua zehazten duen dokumentua da. Beste ikastetxeetatik bereizten duten printzipio gidariak jasotzen ditu, bertako ikasleen ingurunearen errealitatera egokituta eta irakasleen konbentzimendu pedagogikoen arabera; aniztasunaren arreta-ildoak eta epe ertainerako helburuak azaltzen ditu; antolamendu-ildo nagusiak banatzen ditu, zeinak ikastetxearen curriculum-proiektuan eta ikasturte bakoitzeko ordutegi eta talde-lanetan zehaztuko diren, eta funtzioak hezkuntza-komunitateko kideen artean banatzen ditu. Dokumentu hau irakasleen ordutegiak eta ikastetxean egin daitekeen edozein ekintza bereziren oinarria da eta administrazioak ikuskatu behar du, hezkuntza-erakunde gisa indarrean dauden hezkuntza legeetara egokitzen dela bermatzeko.

Erreferentziak
--------------
**Segura Irratia** Gipuzkoako Segura udalerritik euskaraz emititzen duen irrati kate bat da. Goierri osorako emititu ohi du, gaur egun eskualde honetako sinbolo bilakatu delarik.

Historia
--------

1956ean On Zesareo Elgarresta, Segurako erretorea zen apaiz bergararrak, Segura Irratia *"Jainkoaren hitza eta Goierriko albisteak eskualdean zabaltzeko"* sortu zuen. Lehenbizikoz 1956ko apirilaren 2an emititu zuen.

Ezaugarriak
-----------

Irrati kate honek Goierri eskualdean ospea baldin badu, entzuleek maite edo estimatzen dituzten pertsonen urtemugak zoriontzeko asmoz abestiak dedikatzeko aukera ematen duelako da. Irrati honen beste ezaugarri bat bertan egunero errezatu ohi den errosarioa da, irrati honek, bere hastapenetan behintzat, Eliza Katolikoarekin zuen nolabaiteko loturaren erakusgarria.

Euskaraz emititzea zuen segur aski ezaugarri nagusia, Francoren diktadura bete-betean. Horren trukean, ordea, Europatik heltzen ziren oposizioko irratien seinaleak eragozteko traba seinaleak igortzen zituen.

Diala
-----

* Segura Irratia : 89.2 FM
* Interneten: segurairratia.eus

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Segura Irratia Goierriko ahotsa. Noticias de Gipuzkoa.

Kanpo estekak
-------------

* Segura Irratiaren webgunea
* Segura Irratiaren 50. urteurrenaren inguruko ETBko bideoa ikusgai. Youtube.com
* Segura Irratiari buruzko artikulua irakurgai. Noticias de Gipuzkoa.  **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267273

 |

* Wd Datuak: Q12267273
Bushcraft jardueran maiz erabiltzen diren lanabesetako batzuk, aizkora eta labana.
**Bushcraft**, ingurumen naturalean biziraun ahal izateko gaitasun, trebetasun eta jakintzen erabilera, ezagutza eta ulermenaren erabilera eta praktika dira. Izena ingelesezko *The bush* (Australia, Zeelanda Berria eta Alaskako baso mota) eta *craft* (langintza) hitzen elkarketatik sortua da, eta basoarekin zerikusia duten langintza edo ezagutza multzoa litzateke.

Hortaz, jarduera honek giza bizitzaren oinarri fisiologikoak betetzeko trebetasun eskeintzen ditu: elikagaiak, (bilketa, jarraipena, ehiza, atzematea eta arrantzaren bidez), uraren horniketa eta purifikazioa, aterpeen eraikunta eta eta sua egiteko teknikak. Ezagutza hauei soken ekoizpena eta korpiloak gehitu dakizkie, bai eta egur tailaketa, medikuntza/osasuna eta nabegazio naturala. 

Bushcraft jaduerak zenbait lanabesen erabilera ere barne hartzen ditu, tartean bushcraft labanen eta aizkoren erabilera. Bushcrafter batek lanabes hauek egitura mota ugari eraikitzeko erabil ditzakete, txalupetatik hasi eta aterpetaraino. 

Izendapena hau Hego hemisferioan Les Hiddins australiar soldadu ohi eta biziraupenenan adituak ezagun egin zuen, eta Ipar hemisferioan Mors Kochanski kanadar biziraupen aditu, naturalista eta idazleak, eta Erresuma Batuan Ray Mears ingeles biziraupen aditu eta telebista aurkezleak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q852275
* Commonscat Multimedia: Bushcraft

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph1125638

 |

* Wd Datuak: Q852275
* Commonscat Multimedia: Bushcraft
**San Andres eliza** Txulapain ibarreko Beorburu kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Erdi Aroko eraikuntza da, harrizkoa, habearte bakarra eta burualde karratua dituena. Duela gutxi izandako aurri-egoera zela eta, dorrearen behealdea egokitu zen gurtzarako, eta hara lekualdatu ziren jatorrizko portada eta tenpluko altzari zaharren zati bat. Portadak arku zorrotz samarra du, arkibolta eta krismoiarekin, eta giltzarrian kapitel gehiago ditu, landare-gaiekin eta giza buruekin apainduta. Hasierako burualdea oraindik zutik zegoen, eta estilo erromaniko berantiarreko leiho txiki baten bidez argiztatzen zen. Erdi-puntuko arku txaranbeldua zuen, pometaz apaindutako kapiteldun zutabetxoen gainean.

Barrunbe txikiaren barruan, egurrezko estalkia eta ageriko harrizko hormak dituela, parrokia zaharreko antzinako erretaula nagusitik datozen bi irudi nabarmentzen dira. Gurutziltzatuaren irudia, koroatzea eta San Martin taldea pobrearekin batera hartu ahal izan zituena; biak estilo errenazentista aurreratuan eta Hiriberri Arakilgo mihiztatzaileak, Miguel Marsalek, egindako erretaulakoak dira, 1594an Pedro Moretek eta Martin Elordik berrehun eta hirurogeita lau dukat tasatu zutena. Ama Birjinaren eta Haurraren irudi eseria ere badago, 1981ean zaharberritua, gotiko goiztiarraren eredu estilistiko frantsesei jarraitzen diena; zalantzarik gabe, data aurreratuagoa onartuko lukeen tailer loretsu batekoa dirudi.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | BEORBURU.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-31).

Ikus, gainera
-------------

* Beorburu
* Txulapain

Kanpo estekak
-------------
**Sortzez Garbiaren eliza** Txulapain ibarreko Ollakarizketa kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Eraikin primitiboa da, Erdi Arokoa eta harrizko materiala, eta etxebizitza pribatu bihurtu zen. Oraindik ere tipologia ezaguna da, oinplano angeluzuzenekoa, burualdea burualde zuzenekoa eta kanpandorrea oinaldean. Hegoaldeko hormatik sartzen zen barrura, eta arkibolta lauak zituen ate zorrotz samarra zuen. Gaur egungo eliza, parrokia bezala balio duena, eraiki berria da. Bertan, eliza zaharretik datozen garrantzi artistikoko kultuzko objektu batzuk zaintzen dira. Hala gertatzen da Ama Birjinaren eta Haurraren arteko tailu tronuratu batean, estilo gotiko frantsesekoa, XIV. mendearen hasieran koka daitekeena. Erdi Arokoa dirudi, halaber, harrizko bataiarria, adaburu akailoiduna eta apaingarri geometrikoa dituena, ertzean ebakia, erliebe figuratiboz apaindutako euskarri poligonal baten gainean. Iltzeak gurutziltzatzea eta estetika barroko goiztiarra ere oso garrantzitsuak dira.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | OLLAKARIZKETA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-31).

Ikus, gainera
-------------

* Ollakarizketa
* Txulapain

Kanpo estekak
-------------