"Jainkoa hil da" (alemanez: Gott ist tot). ), Jainkoaren heriotza gisa ere aipatzen da, normalean Friedrich Nietzsche filosofo alemaniarrari eta Hegel filosofo alemaniarrari (Fenomenología del espíritu) egozten zaie, baita Dostoievskiri ere (Karamazov anaiak). Estatuko hirien kolapsoaz eta haien ordena autonomoaz ari da. Erromatar panteoian plastikoki adierazten den une bat da, probintzietako jainko guztiak biltzen zituen esparru zirkularra, inori lehentasunik eman gabe. «Jainkoa hil da» esaldi mingarria da, Gogoaren irudietako baten adierazpen gisa balio duena, «zoritxarreko kontzientzia» izenekoa: «Jainko indibidual haiek guztiak eta substantziaren atributu guztiak panteoi batean biltzen dituen patu tragikoa da, espiritu autokontzientea izpiritu gisa» .1 Irudi edo une espiritual bat da, bere kontrario dialektikotik at ulertezina, «kontzientzia kosmikoa», Erromatar Inperioa bildu zuen ordena mitologiko eta teokratiko desberdinek preso zeukaten forma ankilosatuen espirituaren askapena sinbolizatzen duena: «erabateko izurik eza, arrotza den guztiaren esentziarik eza, eta kontzientziaren ongizate eta ongi sentitzea, komedia honetatik kanpo inoiz aurkituko ez diren bezala» .1 Nietzschek esaldia berridatzi zuen Ayan (Nietzschek). Zarathustrak, esaldia ezagutarazteaz arduratzen den liburuak, Horrela hitz egin zuen. «Zoroan» adierazitako ideia honako hau da: Jainkoa hil egin da. Jainkoak hilda jarraitzen du. Eta guk hil egin dugu. Nola indarberrituko ginateke, hiltzaile guztien hiltzaileok? Munduak izan duen santuena eta boteretsuena odolustu egin da gure labanen azpian: nork garbituko du odol hau gugandik? Zer ur garbituko digu? Zer erritu expiatorio, zer joko sakratu asmatu beharko genituzke? Ez al da egitate honen handitasuna handiegia guretzat? Haren duin agertu behar dugu? Nietzsche, La gaya ciencia, 125 atala Azalpena «Jainkoa hil da» ez du hitzez hitz esan nahi «Jainkoa benetan hilda dago»; Nietzscheren modua da esateko Jainkoaren ideia ez dela gai kode moral edo teleologikoaren iturri gisa jarduteko (teleologia). Nietzschek Jainkoaren heriotzak existitzen diren kontsiderazio moraletarako suposatzen duen krisia aitortzen du, zeren "kristau fedea baztertzen denean, kristau moraltasuna ahazten da. Moraltasun hori ez da berez begibistakoa. Kristautasunaren kontzeptu nagusi bat hautsiz, Jainkoarenganako fedea, batek eskema hausten du: beharrezko ezer ez da baten eskuetan mantentzen» .2 Horregatik, «Eroan» , eroa ateoengana zuzentzen da — arazoa edozein balio sistema mantentzea da, ordena jainkotiar bat ez dagoenean. Jainkoaren heriotza gizakiak jada ez direla edozein ordena kosmikotan sinesteko gai esateko modua da, beraiek ezagutzen ez dutenetik. Nietzschek dioenez, Jainkoaren heriotzak, ordena kosmiko edo fisiko batean sinestea baztertzeaz gain, balio absolutuak arbuiatzea ekarriko du, gizabanako guztien gain gauzatzen den objektibotasun eta lege moral unibertsalean sinestea arbuiatzera. Horrela, moraltasunaren oinarri absolutua galtzeak nihilismora garamatza. Nietzschek nihilismo hori landu zuen giza balioen oinarrien errebaluazioari irtenbidea aurkitzeko. Honek, Nietzscherentzat, kristau balioen oinarririk sakonenak bilatzea esan nahi du, berak sentitzen zituenak baino haratago, kristau gehienek bezala. Aforismoa 125 Aforismo nietzschearra 125. atalean dago bereziki eta funtsezko moduan. Izenburuaren itzulpena «El frenético» edo «El hombre loco» izan daiteke. Gizon horrek, ero edo ero, goiz batean azokara gidatzen uzten dio bere buruari. Eskuetan linterna bat zuela, oihu egiten zuen etengabe: «Jainkoaren bila nabil !» Ateo asko zegoen han, eta ez zioten barre egiteari utzi. Sinistu gabeek, elkarri zirkinik egin gabe begiratuz, elkarri esaten zioten: "Galdu egin al da?" «Galdu al da ?». Eta gehitzen zuten: «Ezkutatu egingo zen». «Edo beldur izango da». «Agian ontziratuta edo emigratuta egongo zen». Eta barre-algarak aurrera zihoazen. Zoroari ez zitzaizkion iseka horiek gustatu, eta, haien artean oldartuz, esan zien: «Zer izan da Jainkoarena ?». Begiradaz ñirñirka esan zuen: "Esango dizuet. Hil egin dugu. Zuek eta biok hil dugu. Lurralde hau bere eguzkirik, ordenarik, gidaririk gabe utzi dugu... Itsasoa hustu dugu? Ezerez amaigabe batean zehar bezala ibiltzen gara». Eta galderaz eta enfasiz jarraitu zuen esanez hutsunearen ufadak ukitzen gaituela, gaua gauago eta sakonago bihurtzen dela, eta ezinbestekoa dela egun betean esku-argiak piztea. Ehorzleak Jainkoa lurperatzen entzuten direla adierazi zuen, eta agian Jainkoaren ustelduraren tufo desatsegina usaindu beharko dugula, jainkoak ere usteltzen baitira, jakina. Eta jarraitu zuen esaten sakratuena eta sakonena odolustu egin dela gure labanaren azpian, eta aldi berean galdetu zuen ea aurkitu ote zitekeen labana hiltzailearen odola garbitzeko moduko urik. Eta berehala jarri zuen zalantzan egintza horren handitasuna berez gizatiarra zenik. Eta uste zuen geroko guztiak goratzen zirela egintza horren handitasunarekin. Sutan jarri eta linterna lurrera bota zuen, eta gizonen artean oso goiz sartu zela onartu uste izan zuen. Giza belarriak egia horiek entzuteko prest ez zeudela sumatzen zuen. Izan ere, tximistak, trumoiak, izarren argiak eta gizakien ekintza heroikoek denbora behar dute heltzeko. Eta aipatutako azken egintza hori urrunagoko ekintzak baino urrunago dago. Gizonek ez dakite ezer haiei buruz, eta haiek egin dute ekintza. Zoroa hainbat egunetan sartu omen zen.