recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Urko Aristi Urdampilleta** (Ibarra, Gipuzkoa, 1977ko maiatzaren 6a) euskal herritar kazetari eta telebista aurkezlea da.

Nahiz eta Ibarran (Gipuzkoa) jaioa izan, lau hilabetetara gurasoekin batera Nafarroako Arribe herrira bizitzera joan zen, eta bere burua nafartzat du. Idatzizko hedabideetan ere aritu izan da, adibidez bere eskualdeko *Mailope* aldizkarian. Mailoperen bidez tokiko komunikabideekin izandako loturagatik, Tokikom elkartean presidente izan zen 2014-2017 artean.

Telebistan
----------

Lan egin izan du ETB1en telebista saioak aurkezten, nahiz ETB1, ETB2 eta ETB3 kateetan eguraldi gizon edo aurkezle lanetan ere jardun du.

ETBko albistegietarako berriemaile gisa Iruñeko korrespontsalian bi urtez jardun zuen. Hasiera batean denboraldi batetarako Ana Urrutia ordezkatuz eguraldi aurkezle hasi eta gaur egun arte eginkizun horretan dabil.

Bestalde, ETBn hainbat saioetan jardun izan du: *Bertatik Bertara* (bi urtez), EITB Kulturan gidoigile, edota *Bi errepidean* saioa Alex Sardui musikariarekin batera aurkeztu zuen.

2012ko udan *Bizirik* izeneko saioa estreinatu eta aurkeztu zuen, bertan saio bakoitzeko Euskal Herriko 1.000 biztanle azpiko bina herri bisitatu zituen, eta herri hauetako bizimodua, ohiturak eta bitxikeriak erakusten ziren, adibidez: Sara, Altzo, Elantxobe, Arano, Lapuebla de Labarca, Alkiza, Bastida, Ziortza-Bolibar, Bidegoian, Etxalar... denera lehenbiziko denboraldian Bizkaiko hiru herri, Gipuzkoako hiru herri, Iparraldeko hiru herri, Nafarroako hiru herri eta Arabako bi herri bisitatu zituen.

Irratian
--------

Irratiari dagokionez Aralar Irratia eta Euskalerria Irratian jardun zuen lehenbizi. Irratigintza publikoan, gaztelaniaz, Radio Euskadiko *Graffiti* magazina aurkeztu zuen. 2017ko urtarrilean EITBko irrati taldearen zuzendari izendatu zuten, eta 2022 arte hartu zuen ardura hori.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Urko Aristi. Eguraldia. Aurkezleak. Eitb.com
2. ↑  "Ya estoy acostumbrado a tener el mapa detrás, ahora me toca recorrerlo". Urko Aristi. Noticasdenavarra.com
3. 1 2    Berria.eus. «Urko Aristi izango da EITBko irrati taldeko zuzendariordea» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2018-06-11).
4. ↑    Urkizu, Urtzi. «Maite Goñi EITBko Audio eta Digitaleko zuzendari izendatuko dute» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-03-30).

Kanpo estekak
-------------

* Urko Aristik aurkeztutako *Bizirik* saioari buruzko informazioa. Eitb.com
* Urko Aristiri elkarrizketa Noticias de Navarra egunkarian. 2012ko ekainaren 17a. **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268680

 |

* Wd Datuak: Q12268680
***Que te vote Txapote*** 2023ko Espainiako hauteskunde orokorretan, eskuineko alderdien lelo ez-ofizial moduko bat bilakatu zen. PSOEri eta Pedro Sanchez hautagai eta gobernuburuari zuzendutako kritika izan zen, ustez EH Bildurekin bat egin zuelako aurreko legealdian PSOEk, eta Bildu lotzen dutelako ETArekin, zeinaren kide izana den Javier Garcia Gaztelu, *Txapote.* Leloaren erabilpena kritikatu zuten ETAren biktimen zenbait elkartek, hala nola Covitek edo Fernando Buesa Fundazioak, baina beste batzuek kritika legitimotzat jo zuten, hala nola Marimar Blancok.

Idatziz elastikoetan-eta zabaltzeaz gain, ahotsez ere zabaldu zen, The White Stripes taldearen 2003ko *Seven Nation Army* abestiaren leloarekin lotuta (aurretiaz futbol munduan zabaldutako lelo bat). Sintonia eta lelo hau 2023koa San Fermin jaietan zabaldu ziren adibidez.

Espainiako hauteskunde hori igaron ondoren ere, leloa eskuineko kantu tipiko gisa geratu zelako zantzuak agertu ziren. Esate baterako, 2023ko abuztuan Lisboan egindako Gazteen Mundu Jardunaldira (topaketa katoliko bat) Espainiatik joandako gazteen artean kantatu ohi zutela agertu zen hedabideetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El lema 'que te vote Txapote' divide a las víctimas del terrorismo» *www.antena3.com* 2023-07-12 (Noiz kontsultatua: 2023-08-01).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bardaji, Jordi.  (2023-07-26). «Forbes borra su post relacionando a Jack White con "Que te vote Txapote"» *jenesaispop.com* (Noiz kontsultatua: 2023-08-01).
3. ↑   **(Ingelesez)** Gómez, Marcos.  (2023-07-08). «"¡Que te vote Txapote!" se hace viral en los 'sanfermines'» *www.esdiario.com* (Noiz kontsultatua: 2023-08-11).
4. ↑   «Jóvenes cristianos corean "Que te vote Txapote" en la JMJ de Lisboa - Público TV» *www.publico.es* (Noiz kontsultatua: 2023-08-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q120640520

 |

* Wd Datuak: Q120640520
**Karla Leanne Homolka** edo **Karla Leanne Teale** (Port Credit, Ontario, Kanada; 1970eko maiatzaren 4a), serieko hiltzaile kanadar bat da, bere senar Paul Bernardorekin batera gutxienez hiru neska adingabe bortxatu eta hil zituena 1990 eta 1992 artean. Biktimen artean Tammy Homolka bere ahizpa zegoen. Senarraren aurkako testigantza osoa ematearen truke epaia murriztu zioten Karla Homolkari eta ez zuten inoiz bortxaketagatik zigortu. Bernardok biziarteko kartzela zigorra jaso zuen eta Homolkari, berriz, 12 urteko kartzela zigorra ezarri zioten hilketagatik errudun egotzita.

2012an, Paula Todd kazetariak aurkitu zuen Homolka Antilletan bizi zela Leanne Bordelais izenaren pean eta Thierry Bordelais senar berriarekin eta haren hiru seme-alabekin. Azkenaldian argitaratutako albisteen arabera, besteak beste, 2016an Homolka Châteauguay-n (Quebecen) bizi zen, eta 2017ko maiatzean jakinarazi zenez, Homolka Montrealgo lehen hezkuntzako eskola batean boluntario gisa lanean ari zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** CHIDLEY, JOE. «BERNARDO THE UNTOLD STORY | Maclean's | SEPTEMBER 11, 1995» *Maclean's | The Complete Archive* (Noiz kontsultatua: 2021-11-06).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Robyn Urback on Karla Homolka: Who would marry a murderer?» *nationalpost* (Noiz kontsultatua: 2021-11-06).
3. ↑   «CityNews» *toronto.citynews.ca* (Noiz kontsultatua: 2021-11-06).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q262691
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 63896872
* ISNI: 0000 0000 8927 0648

 |

* Wd Datuak: Q262691
**Okapi**a (*Okapia johnstoni*) *Okapia* generoko ugaztuna da, Artiodaktiloen barruko *Giraffidae* familian sailkatua. Fosil biziduntzat jotzen da, Miozenon agertutako lehenengo girafidoen antza handia duelako. Kongoko Errepublika Demokratikoko iparraldeko oihanetan bizi da. Haren generoko kide bakarra da.

Morfologia
----------

Jirafaren antza du, baina hankak eta lepoa motzagoak ditu. Ilaje gorrixka du gorputz osoan, hanketan eta ipurdialdean izan ezik. Atzeko aldetik, ipurdia eta hankak zuri-beltzak ditu, zebrenen antzekoak.

20-30 cm-ko luzerako mihi urdinxka du, zuhaitzetako eta zuhaixketako hostoak jateko: hain luzea du, ezen belarrien barrualdea garbi dezakeen puntaz. Okapiek 1,90 - 2,15 m-ko luzera izaten dute helduaroan, 1,50-1,70 m-ko altuera eta 250-300 kg-ko pisua. Jirafek bezala, okapi arrek bi adar dituzte buruan, ilez estalita. 

Nahiko animalia bakartiak dira: araldian edo kumeak zaintzen dituztenean baino ez dira elkartzen. Emeak kume bakarraz erditzen dira 435 eta 445 egunen arteko ernaldiaren ondoren, 15 hilabete gutxi gorabehera.

Kumea emea bada, bi urterekin garatuko da; arra bada, ordea, lau urterekin. Kumeak oso gazteak direnean, ezin dute ama beste emeengandik bereizi, eta ama hil bazaio, beste okapi batek adopta lezake. 30-35 urte bitarteko bizi-itxaropena dute.

Garatuen duten zentzumena usaimena da. Kumeek hainbat hots desberdin egiten dituzte amarekin komunikatzeko. Helduak, berriz, ia mutuak dira, hotsak ernaltzeko bakarrik egiten dituzte.

Belarjaleak dira: ehun landare espezietako hostoak eta zurtoinak jaten dituzte. Espezie horietako batzuk pozoitsuak dira gizakientzat.

Populazioaren egoera
--------------------

Kongoko Errepublika Demokratikoko Aruwimiko oihanetan bizi dira. Mundu osoan 10.000-20.000 okapi geratzen direla jotzen da. UICNk dioenez, espezie kaltebera da, baina hori bakarrik estimazioa da, ez dagoelako nahiko daturik. Segurua da haien bizilekua gerra zibilen erasoa pairatzen ari dela eta, beraz, habitata suntsitzen ari zaiela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   P. L. Sclater.  (1901). in: *1*. 1901 Proc. Zool. Soc. Lond. 50 or..

Ikus, gainera
-------------

* Giraffidae

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:johnstoni'ri buruzko informazioa *National Geograhic* aldizkarian.[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q82037
* Commonscat Multimedia: Okapia johnstoni
* Wikispecies Espezieak: Okapia johnstoni

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4172534-7
* NDL: 01092792
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Okapia\_johnstoni
* BOLD: 462591
* BioLib: 33523
* EOL: 308387
* GBIF: 2441207
* ITIS: 625037
* UICN: 15188
* MSW: 14200484
* NCBI: 86973
* Paleobiology Database: 149380
* uBio: 106096

 |

* Wd Datuak: Q82037
* Commonscat Multimedia: Okapia johnstoni
* Wikispecies Espezieak: Okapia johnstoni
*Artikulu hau bi objektu itsasten dituen substantziari buruzkoa da; kaxak eta objektu batzuk zigilatu eta ixteko erabiltzen den zinta gaitzat duena beste hau da: «Zinta itsasgarri»*
Nitrozelulosazko itsasgarria tutu batean
**Lekeda**, **kola** edo **itsasgarria** bi elementu edo gehiago itsasten dituen konposatu likido edo erdilikidoa da, eta naturala edo sintetikoa izan daiteke. Itsasgarri modernoak oso indartsuak dira, eta gero eta garrantzi gehiago daukate industrian eta eraikuntzan. Mota askotako materialak lotzeko erabiltzen dira, baina batez ere material meheak itsasteko dira erabilgarriak.

Itsasgarriek tenperatura kontrolatua behar dute egoera solidora igarotzeko. Eroale termikoak eta elektrikoak izan daitezke.

Kanpo estekak
-------------

* Adhesives manufacturer (ingelesez)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131790
* Commonscat Multimedia: Adhesives

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX524580
* BNF: 11930826c (data)
* GND: 4031003-6
* LCCN: sh85000865
* NDL: 00570848
* NKC: ph122238
* SUDOC: 027218341
* AAT: 300014801
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000269

 |

* Wd Datuak: Q131790
* Commonscat Multimedia: Adhesives
**Michel Tremblay** (Montreal, 1942ko ekainaren 25a) kanadar idazlea, eleberrigilea eta antzerkigilea da. Quebeceko idazle garrantzitsuenetako bat.

Literatura klasikoko ikasketak egiten hasi zen, baina bukatu gabe utzi zituen, linotipia batean lanean hasteko. Bere lanetan, pertsonaiak ingurune jakin batean kokatzen ditu beti: bera jaio zen auzoan eta kalean. Eleberrietan eta antzerki-lanetan Québeceko mikrokosmosa azaldu du, bera hazitako hiri eta familia-giroaren gordintasun osoarekin. Antzerkigile gisa, 1960an egin zuen debuta, *Le train* (*Trena*) obrarekin. Obra hark Quebeceko Idazle Gazteen saria irabazi zuen. *Belles-Soeurs* (1968, *Ezkon ahizpak*) obran bere lanik onena, beharbada *joual* hizkera erabili zuen, frantsesa eta ingelesa nahasten dituen hizkuntza-mota. Ordu arte *joual*a ez zen inoiz erabili antzerkian, baina harrezkero Quebeceko kulturaren ezaugarri nagusitzat erabiltzen hasi zen. Gainera, *Belles-Soeurs* garrantzi handikoa da, lotsarik gabe erakutsi zuelako errealitate sozialaren miseria, estalia ordu arte. Haren dramak, beraz, errealismo sozialaren barruan sar daitezke, eta kanadar frankofonoen bizitza arakatzen dute. 1973an, obra horren ingelesezko bertsioa estreinatu zen Toronton, txalo handien artean. Obra hain arrakastatsua gertatu zenez, beste bederatzi pieza idatzi zituen, *Ezkon ahizpen zikloa* deitu zuenaren barruan. Lanik aipagarrienak: *A toi, pour toujours, ta Marie-Lou* (1971, *Zurea betiko, zure Marie-Lou*); *L'impromptu d'Outremont* (1980, Kanadako burgesiaren azterketa); *Albertine en cinq temps* (*Albertine bost alditan*); *Le vrai Monde?* (*Benetako mundua*). Bestalde, antzerki-lanak idazteaz gainera, Michel Tremblayk antzerkigile handien lanak egokitu ditu: hasi Aristofanestik eta Tennesse Williamseraino. Eleberrigile gisa *Chroniques du Plateau Mont Royal* trilogia (1978-1982, *Mont Royal ordokiko kronikak*) du lanik aipagarriena.

2005ean, beste eleberri-sorta bat osatu zuen, *The Cahiers* (*Le Cahier noir*, *Le Cahier rouge*, *Le Cahier bleu*), Montrealgo Iraultza Lasaiaren (1960ko hamarkada) garaiko aldaketez diharduena.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Michel Tremblay sarrera The Canadian Encyclopedian[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q560434
* Commonscat Multimedia: Michel Tremblay

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7397839
* ISNI: 0000 0001 2119 2767
* BNE: XX1456848
* BNF: 119270390 (data)
* GND: 119067862
* LCCN: n50011637
* NKC: xx0008182
* NLA: 35091729
* SNAC: w6sn0746
* SUDOC: 027627055
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05704/eu\_t\_1743/t1743
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q560434
* Commonscat Multimedia: Michel Tremblay
Espainiako 1936ko altxamenduak 1939an garaipena lortu zuen. Preso ugari sartu zituzten kontzentrazio eremuetan eta kartzeletan. Hauetako asko "Batallon de trabajadores" delakoetara bidali zituzten haien zigorrak betetzeko.

Errepublikaren alde borrokatu ziren preso gehienek esklabo bilakatu zuten. Francok zigorrak eta heriotza mehatxuak erabili zituen eta gatibu lan merkearen bitartez, berak eragindako hondamendiak konpondu, armadak behar zituen azpiegiturak eraiki eta enpresari konplizeen beharrak asetzeko.

Espainian 550 "langile batalioi" sortu zituzten. Horietatik 60 baino gehiago Euskal Herrian. Oarsoaldean 18 batailoi antolatu zituzten. 12.500 pertsona 4 urtez aritu ziren gatibu lanetan, errepide eta gotorlekuak eraikitzen. Egoera tamalgarrian aritu ziren, heriotza zigor, gose eta gaixotasunen mehatxupean, Pikoketako, Aritxulegiko, Lanbarreneko eta Jaizkibeleko errepideak egiten.

Trabajadoriak Lezon
-------------------

1939tik 1946ra, 1936ko gerra amaitu eta hurrengo urteetan alegia, 1.500 lagunetik gora behartutako esklabotza lanak egiten aritu ziren Lezoko hainbat lekutan. Gerran preso hartutako edota soldadutza urte haietan egitea tokatu zitzaien "errejimenari atxikimendurik ez zioten" pertsonak ziren; frankismoaren esklaboak, edota herriak esaten zien bezala, "Trabajadoriak". Lezon, egun GI-3440 izenaz ezagutzen dugun errepidearen Errotetatik Guadalupeko santutegira bitarteko zatia eraikitzen aritu ziren hauetako langile gehienak.

Herriko memoria historikoa berreskuratzeko eta ezagutzera emateko helburuz,  Etxetxo, Lezoko Memoria Historikoaren Elkartea sortu zen 2016an. Ordutik, hainbat eta hainbat ekimen burutu dituzte Etxetxoko kideek. Horien artean, auzolanean arituta, Iparragirreko basoaren inguruetako barrakoiak berreskuratu dituzte, bertako sasi eta zuhaitz txarrak kenduta, pilatuta zegoen zabor guztia aterata eta barrakoien jatorrizko zorua azaleratu ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Trabajadoriak» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2023-07-13).
**Celinda Adela Arregui Quezada, "Celinda Arregui de Rodicio"** izenarekin ezaguna (Santiago, Txile, 1864ko uztailaren 25a - 1941eko apirila ) Txileko politikaria, idazlea, irakaslea eta aktibista feminista izan zen, Txilen emakumeen eskubideen alde egindako lanagatik ezaguna.

Biografia
---------

Celinda Arregui Santiagon jaio zen 1864an, Balbino Arregui eta Isabel Quezada izan ziren haren gurasoak- 1891ko Gerra Zibilean espioi gisa parte hartu zuen Quillotako telegrafoan, Kongresuaren aldeko Batzorde Iraultzailearentzat.1903ko irailaren 26an Pegerto Rodicio Pérez espainiarrarekin ezkondu zen.

1919an, Eloísa Díaz, Beatriz Letelier, Hayra Guerrero de Sommerville, Isaura Dinator de Guzmán, Juana de Aguirre Cerda, Carmela de Laso eta Fresia Escobarrekin batera, Emakumeen Kontseilu Nazionala sortu zuen. "Emakumeen eskubideen defentsan aktiboki parte hartu zuena" 1924an Emakumeen Alderdi Demokratikoaren sortzaileetako bat izan zen Rebeca Varas, E. Brady eta Gabriela Barrosekin batera, besteak beste; emakumeek bozkatzeko eskubidea lortzeko lehen lege proiektuetako bat idatzi zuten.

1927an *Bando Femenin*o izenekoa sortu zuen, hainbat emakume feminista biltzen zituen erakundea eta 1920ko hamarkadaren amaieran emakumeen eskubideen aldeko mugimenduaren inguruan indarrak batzea zuen helburua; gainera, 1929an Santiagon egin zen *Emakumeen Amerikar Arteko Kongresua* antolatu zuen

Lanak
-----

* *Manual de telegrafía eléctrica, teórico práctico: con los últimos adelantos sobre la telegrafía sin hilos para los estudiantes del ramo* (Valparaíso: Impr. Gillet, 1901).
* *La telegrafia sin hilos: sistema Marconi y Telefunken prácticamente al alcance de todos* (Santiago: Editorial Zig-Zag, 1916).
* *Los niños vagabundos y la criminalidad infantil* (1918).
* *Laborando* (Santiago: Impr. Cervantes, 1921).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Aniversario quillota2013» *Issuu* (Noiz kontsultatua: 2020-11-26).
2. ↑   «Partidos políticos femeninos» *fc.aulavirtualpucv.cl* (Noiz kontsultatua: 2020-11-26).
3. ↑   Rodicio, Celinda Arregui de.  (). *La telegrafia sin hilos: sistema Marconi y Telefunken practicamente al alcance de todos.*  Emp. zig-zag (Noiz kontsultatua: 2020-11-26).
4. ↑   Yumpu.com. «laborando-celinda-arregui-de-rodicio» *yumpu.com* (Noiz kontsultatua: 2020-11-26).

Kanpo estekak
-------------

* Laborando (1921) Oviedoko Unibertsitateko Biltegian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8343361
* Commonscat Multimedia: Celinda Arregui

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3161096659229102726
* BNE: XX1197505

 |

* Wd Datuak: Q8343361
* Commonscat Multimedia: Celinda Arregui
**Juri Vladimirovitx Zitsar** (errusieraz: Ю́рий Влади́мирович Зы́царь, translit.: *Juri Vladimirovitx Zytsar*; Kuibyxev, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboa, 1928ko apirilaren 14a - San Petersburgo, Errusia, 2009ko ekainaren 23a) errusiar hizkuntzalaria eta euskalaria zen. 1992ko otsailaren 1etik, ohorezko euskaltzaina zen.

Jurik frantsesa, alemana eta ingelesa ikasi zituen. Ondoren, Sobietar Batasuneko gobernuak Vietnamen errusiera irakasteko enkargua bidali zion. Han, Vietnamgo Akademiak ohorezko kide egin zuen.

Hainbat urtez, bere jaioterriko Institutuaren zuzendaria izan zen. Lehendabizi Siberiako leinuek erabiltzen zituzten zenbaki-sistemak aztertzen aritu zen baina euskararen berri izan zuenean, hau ikasteari ekin zion. 1955ean euskarari buruzko tesia plazaratu zuen 1955ean Leningradon.

Euskararekiko zuen interesa zela eta, Tbilisira bidali zuten euskara ikasteko eta berpizteko. Georgiako Errepublika Sozialista Sobietarreko Hizkuntza Akademiak euskara-saila baitzuen. Garai horretan, Gabriel Aresti euskal idazlearen *Nire aitaren etxea* errusierara itzuli zuen eta bere ikasleek kaukasiar hizkuntza batzuetara itzuli zituzten. Tamara Makharoblidzek georgierara itzuli zuen.

Tbilisin Xabier Kintana euskaltzain osoarekin harremanetan jarri zen eta hango unibertsitatean euskarari buruzko klaseak eman zituen.

Koldo Mitxelenarekin harreman luzea izan zuen gutun bidez. Koldo Mitxelenak *Euskera* eta *Fontes Linguae Vasconum* aldizkarietan artikuluak argitaratzen zizkion.

1982an Euskaltzaindiak antolatutako Biltzarrera gonbidatu zuen Shota Dzidzigurirekin batera. Zitsar Sobietar Batasuneko ordezkaria izan zen.

1990ean, Georgian gerra piztu zen eta San Petersburgora alde egin behar izan zuen. San Petersburgon Tekhnitxiski Universitet unibertsitateko irakaslea izan zen erretiroa hartu zuen arte, 1995era arte hain zuzen. Bertan euskara irakasten eta doktoregoak eta tesiak zuzentzen ibili zen batez ere.

Ukrainako Akademiaren ohorezko kide ere bazen.

2009ko ekainaren 23an hil zen gaixotasun luze baten ondorioz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4194921
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 40944209
* ISNI: 0000 0003 8574 1133
* BNE: XX5233541
* BNF: 16666590w (data)
* LCCN: n88249433
* SUDOC: 192290355

 |

* Wd Datuak: Q4194921
**Mekauen**  |  |
| --- |
| Sorrera: | 1991 |
| Txupinera: | Patricia Lezama, 2011 |
| Egoitza: | Errondabide 12 (Bilboko Alde Zaharra) |
| Leloa: | Logoa kolonaurreko eguzki bat. |
| Koloreak: | Kamiseta berdea logotipoarekin. |
| Egoera: | Aktiboak |
| Webgunea: | mekauen.org |
|

**Mekauen** 1991n sortutako konpartsa internazionalista da, mundu internazionalistatik jende multzo anitz batek beraien jarduera Bilboko Aste Nagusian ere hedatzeko asmoz. Izan ere, Komite Internazionalistak erakunde internazionalistarekin harremana du.

Konpartsaren izena "Mecagüen el Quinto Centenario" kanpainan du jatorria. Urte horretan Ameriketako "aurkikuntzaren" bosgarren mendeurrena ospatu zuten estatu administrazioek. Diskurtso ofizialari aurre egiteko kontrakanpaina bat antolatu zuten talde internzionalistek 500 urtetako genozidioa salatzeko, aurkikuntza baino sarraskia izan zela azpimarratuz eta Latinoamerikan erresistentzia hasi zela jakinaraziz.

Egun, Bilbon antolatzen diren jai ekitaldietan parte hartzen du. Konpartsan ehun kidetik gora aritzen dute eta Aste Nagusia eredu herrikoi eta partehartzailea defendatzeko helburua dute.

Historia
--------

Nikaragua, Kuba edota El Salvadorren egindako elkartasun brigadetatik ekarritako borroka, aldarrikapen, erritmo, zapore eta giroa gure Aste Nagusiarekin uztartu nahi izan zituzten.

Geroztik, hamaika herrirekiko elkartasun sareak josi dituzte, hala nola Amerika Latinoko hainbat herrialde, Palestina, Kurdistan edo Grezia besteak beste. Beti ere ikuspuntu antikapitalista, antinperialista eta feministatik.

Ikus, gainera
-------------

* Bilboko Aste Nagusia
* Komite Internazionalistak

Kanpo estekak
-------------

* Mekauen konpartsaren webgunea
* Komite Internazionalisten webgunea
* Bilboko Konpartsen Federakundearen webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263343

 |

* Wd Datuak: Q12263343
**Dmitry Piterman** (ukraineraz: Дмитро Пітерман, translit.: *Dmytro Piterman*; Odesa, 1963ko abenduaren 18a - ) ukrainar enpresaburua da, estatubatuar herritartasuna duena. Hamabi urte zituela, gurasoekin Estatu Batuetara joan zen eta Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn ikasi zuen.

1991n Palamós CF erosi zuen eta handik Racing de Santanderrera eta Deportivo Alavésera pasa zen. *Chuchi* Cos entrenatzailearekin batera etorri eta arazoak izan zituen futbolari eta zaleekin. Klubeko presidentea izan zenean Alavesek 25 milioi euro inguruko zorra pilatu zuelako. Horren ondorioz, kluba Konkurtso Legean sartu zen, eta desagertzetik gertu ere egon.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Carreras denuncia el "trato vejatorio" de Piterman» *20 Minutos* 2006-12-1.
2. ↑   «Dimitri Pitermanek 6,8 milioi euro ordaindu beharko dizkio Alavesi» *Berria* 2012-04-18.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Dmitry Piterman*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5285764

 |

* Wd Datuak: Q5285764
**Stepantxikovo auzoa eta hango auzotarrak** (errusieraz: Село Степанчиково и его обитатели, *Selo Stepantxikovo i ego obitateli*) Fiodor Dostoievski idazlearen eleberri bat da, 1859an argitaratua.

Argumentua
----------

Izenburuak dioen bezala, istorioa Stepantxikovoko herrian jazotzen da. Jegor Ilitx Rostaniev koronelak San Petersburgon bizi den bere iloba Sergei Alexandrovitxi deitzen dio, bere etxea hankaz gora jarri duen maizter berriari aurre egiteko aitzakian. Maiter berri hau Foma Fomitx da, kontakatilu manipulatzaile bat. Hasieran Jegoren aitaren lagun egin zen, bere burua sasi eruditotzat aurkeztuz, eta hura hiltzean bere emaztearen gainean ia erabateko kontrola lortu zuen. Geroztik, hazienda berea balitz bezala kontrolatzen du, botere despotikoez: zerbitzariak frantsesa ikastera behartzen ditu, eta haserre bizian jartzen da *kamarinskaya* dantza tradizionala dantzatzen harrapatzen baditu.
Gauzak horrela, Osaba Jegorek bere zerbitzari Nastenkarekin ezkontzeko eskatzen dio Sergeiri.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27775
* Commonscat Multimedia: The Village of Stepanchikovo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1063145856995122920830

 |

* Wd Datuak: Q27775
* Commonscat Multimedia: The Village of Stepanchikovo
**César Vallejo** (Santiago de Chuco, Peru, 1892ko martxoaren 16a - Paris, Frantzia, 1938ko apirilaren 15a) Peruko poeta izan zen. Hego Ameriketako literaturako poeta nagusietakoa da.

Biografia
---------

Mestizoa zen eta bere jatorri apalak eragin handia izan zuen bere bizitzan eta lanetan. Literatura eta zuzenbideko ikasketak egin zituen.

Lehen poema liburuan, *Los Heraldos negros* (1918, "Mezulari beltzak"), bere obraren gai nagusia izan zirenak agertu zituen: ama eta anaia hiltzeak sortu zion atsekabea eta segurtasun-falta, bizitzaren mugak eta hustasuna, gizonaren ezintasuna gizarte-zapalkuntza eta justizia-eza gainditzeko.

1920an kartzelan sartu zuten hiru hilabetez, amerindiarren aldeko jarduera politikoa zela eta. Espetxean zela hasi zen *Trilce* poema-bilduma, bere lan nagusietakoa izan zena, idazten; obra horretan, alde batera utzi zuen ohiko erretorika literarioa, eta neologismo, lagunarteko esapide, berrikuntza tipografiko eta irudi erretoriko harrigarriak erabili zituen, gizonaren mugak eta ezintasunak adierazteko baliabide gisa, betiere.

1923an *Fábula salvaje* ("Istorio basatia") eleberri psikologiko laburra argitaratu ondoren, Parisera joan zen, eta ez zen inoiz sorterrira itzuli, bere herriarekiko lotura inoiz hautsi ez bazuen ere. Parisen, garai hartako intelektual nagusiekin harremanak izan zituen, baina politika-arazoak zirela eta, Madrila erbesteratu zen 1930ean. 1931n, gizartea hobetzeko bidea marxismoa zelakoan, Alderdi Komunistan sartu zen. 1932an Parisa itzuli zen, eta ezkutuan bizi izan zen, harik eta 1936an berriro Espainiara joan zen arte; Espainiako Gerra Zibileko bizikizunetan oinarrituak izan ziren *Poemas Humanos* (1939, "Giza poemak"), Vallejoren azken poesia-bilduma osatu zuten olerkiak.

Vallejoren beste zenbait lan aipagarri: *Escalas melografiadas* (1923), *El tungsteno* (1931, "Tungstenoa"), *Paco Yunque* (1931), *Contra el secreto profesional* eta *El arte y la revolución* (1930etik 1932ra bitartean idatziak, hil ondoren argitaratuak).

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***César Vallejo*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q222744
* Commonscat Multimedia: César Vallejo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 46768177
* ISNI: 0000 0001 2096 0533
* BNA: 000034605
* BNE: XX1055525
* BNF: 11927501p (data)
* CANTIC: a10173377
* GND: 118626027
* LCCN: n79120777
* NDL: 001239889
* NKC: jo2002105168
* NLA: 35575294
* CiNii: DA02147495
* SNAC: w66d7k1z
* SUDOC: 027174867
* BIBSYS: 90137362
* UB: a1323789
* Open Library: OL91716A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 137426
* Lur: 05949/eu\_v\_0078/v0078
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 2969

 |

* Wd Datuak: Q222744
* Commonscat Multimedia: César Vallejo
Samuel Teleki kondeak aintzira aurkitu zuenean egindako marrazkia.
**Chew Bahir** (amhareraz ጨው ባሕር) Etiopia eta Kenya arteko mugan dagoen aintzira da. Sakonune endorreiko batean kokaturik dago eta aintzira gazia da.

Geografia
---------

Stephanie basabizitza santutegian (*Stephanie Wildlife Sanctuary*) kokaturik dago. 64 km-ko luzera eta 24 km-ko zabalera duen ur masa da. Aintziraren gehiengoa Etiopian dago eta ur maila igotzen denean Kenya iparraldeko eremuak hartzen ditu. Rift Haran Handiaren iparraldean dauden aintziren artean hegoalderen dagoena da eta Humu mendilerroak bereizten du Turkana aintziraren haranetik.

Weito eta Galana Sagan ibaien urak jasotzen ditu baina sakonune endorreikoan dagoenez ez du hustubiderik, eta uraren lurrunketaren bidez mantentzen da aintzirako uraren maila. Horren ondorioz aintzira gazia da. *Chew Bahir* zenak berez "aintzira gazia" esan nahi du amhareraz. Uraren maila jaisten den sasoietan landaretza halofiloak estaltzen ditu aintziraren eremu zabalak.

Fauna
-----

Flamenko hegaztien populazio handia du eta horrek egin du ezagun Chew Bahir aintzira.

Historia
--------

Samuel Teleki konde hungariarra eta Ludwig von Höhnel ofizial austriarra izan ziren aintzira ikusi zuten lehen europarrak, 1888. urtean. Espedizioa Belgikako Estefania printzesak babestu zuenez haren izena eman zioten lakuari. 1899an eta 1891n egindako espedizio berriek aintzira ia erabat lehorra aurkitu zuten.

1960an 2.000 km²-ko azalera zuen baina XX.mende amaieran berriz murriztu zuen azalera, zingira bat izateraino. Gaur egun 1.200 km²-ko azalera du, urte sasoiaren arabera aldatzen dena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Krueger, Johanna; Foerster, Verena; Trauth, Martin H.; Hofreiter, Michael; Tiedemann, Ralph.  (2021). «Exploring the Past Biosphere of Chew Bahir/Southern Ethiopia: Cross-Species Hybridization Capture of Ancient Sedimentary DNA from a Deep Drill Core» *Frontiers in Earth Science* 9  doi:10.3389/feart.2021.683010/full. ISSN 2296-6463. (Noiz kontsultatua: 2023-09-22).
2. ↑   Höhnel, Ludwig; Teleki, Samuel; Bell, Nancy R. E. Meugens.  (1894). *Discovery of lakes Rudolf and Stefanie; a narrative of Count Samuel Teleki's exploring & hunting expedition in eastern equatorial Africa in 1887 & 1888.*  London, Longmans, Green and Co. (Noiz kontsultatua: 2023-09-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q662811
* Commonscat Multimedia: Lake Chew Bahir

---

 |

* Wd Datuak: Q662811
* Commonscat Multimedia: Lake Chew Bahir
**Knismolagnia**, baita ere **kilima erotikoak** edo **kilimen fetitxismoa**, ingelesez "tickling", kilimak agertzen diren edozein aktibitate erotikoa definitzeko hitza da. Parte hartzaileek kitzikatzetik jasotzen dute plazer sexuala. Askotan BDSMrekin lotuta dago. Jolas bat izan daiteke baita ere.

Terminologia
------------

Praktika hau ez da zehatz-mehatz sexu-fetitxismoa. Parafilia gisa sailkatzeko pertsona kitzikatzeko ezinbestekoa izan behar da plazerra izateko. Beste kontzeptu gertua *akarofilia* da, hau da, plazerra sentitzea kilimak jasotzeagatik nahiz eta horrek sexu-kitzikapenik ez sortu.

Knismolagnia plazer sexuala gisa ezagutzen den arrasto zaharrena Hatshepsut erregin egiptoarrarren kasuan aurki dezakegu; erreginak eunukoei oin biluzitean kilimak egiteko agintzen zien.

Larruazalaren eta masokismoaren arteko harremana Sigmund Freud-ek aurkeztu zuen *Teoria sexualari buruzko hiru saiakerak* liburuan non Freudek larruazala zona erogeno batekin asimilatzen zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  P. H. Benamou, "Erotic and sadomasochistic foot and shoe", *Médecine et Chirurgie du Pied*, 22. liburuki, 2.zk. / 2006ko ekaina.
3. ↑  Joseph G. Kepecs and Milton Robin, *Studies on Itching: I. Contributions Toward an Understanding of the Physiology of Masochism*, Psychosom Med, 17.libuurki, Issue 2, 87-95, 1955eko martxoaren 1.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Knismolagnia sexu-fetixe gisa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q383762
* Commonscat Multimedia: Tickling

---

 |

* Wd Datuak: Q383762
* Commonscat Multimedia: Tickling
Ezkerretik eskuinera Chamberlain (Erresuma Batua), Daladier (Frantzia), Hitler (Alemania), Mussolini eta Ciano (Italia) Municheko Ituna sinatu baino lehen.
**Municheko Konferentzia**, Txekoslovakiako Sudeteen auzia konpon zedin, 1938an Munich hirian Erresuma Batua, Frantzia, Alemania eta Italia egindako bilera izan zen. Alderdi horien guztien arteko akordioa irailaren 29an sinatu zen.

Izan ere, Adolf Hitlerrek Sudeteen gaineko aldarrikapenak zituen, hango populazioaren gehiengoak alemana baitzuen ama hizkuntza. Gainera, Konrad Heinlein politikari nazia zegoen sudetetarren lidergoan. Frantziak (nahiz eta Txekoslovakiarekin akordio militarra eduki) zein Erresuma Batuak amore eman zuten, gerra saihestu nahian. Hitlerrek, trukean, lurralde gehiagoren gaineko aldarrikapenik ez zuela egingo agindu zuen. Horrenbestez, urriaren 1 eta 10 bitartean Sudeteak okupatu zituzten alemaniarrek. Txekoslovakiako gobernuak, bileran parte hartu ez zuen arren, irailaren 30ean amore eman zuen, beste erremediorik ez zuelakoan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*.
2. ↑  Pacto de Munich de 1938, Europa se rinde a Hitler Laaventuradelahistoria.es

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q154255
* Commonscat Multimedia: Munich Agreement

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 192819380
* BNF: 11939563x (data)
* GND: 4170659-6
* LCCN: n50063330
* NDL: 00567914
* NKC: unn2007414778
* SUDOC: 027329992
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q154255
* Commonscat Multimedia: Munich Agreement
**Aliza Greenblatt** (yiddishez: *עליזה גרינבלאַט*), jaiotzez **Aliza Aronson**, (Ozaryntsi, Errusiako Inperioa, 1888ko irailaren 8a – New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1975eko irailaren 21a) estatubatuar yiddishazko poeta izan zen.

Bizitza
-------

Ozaryntsi herrian jaio zen 1888an Abraham Aronson eta Brokhe Bas-Tsion Rozovskiren familian. 1893an aita hil zitzaion, ama berriro ezkondu zen eta familia Sorocara joan zen bizitzera. 1900ean Aliza Filadelfiara etorri zen aitaorde eta hiru nebaorderekin. Amak eta ahizpa batek 1904an emigratu zuten, eta beste ahizpa bat bere familiarekin etorri zen 1922an.

1907an, Isadore Greenblattekin ezkondu zen. Bost seme-alaba izan zituzten, Herbert, David, Gertrude, Marjorie eta Bernard. 1920an bikotea saiatu zen Palestinako Britainiar Mandatura bizitzera joaten, baina arrakastarik gabe. Hogeita hamar urte geroago, Israel ezarri ondoren, berriro saiatu ziren eta urtebetez borrokan aritu ostean, Estatu Batuetara itzuli ziren. New Yorkera joan ziren bertako yiddish literatur komunitatetik gertuago egoteko. 

Azken urteetan, Greenblatt idazkeran zentratu zen. Bere poemak eta abestiak Estatu Batuetako eta Israelgo egunkarietan agertu ziren. New Yorken hil zen 1975eko irailaren 21ean.

Lanak
-----

* *Lebn mayns* (1935).
* *Tsen lider mit gezang* (1939).
* *Ikh zing* (1947).
* *Ikh un du* (1951).
* *In si-geyt baym yam* (1957).
* *Baym fenster fun a lebn* (1966).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   **(Ingelesez)** Shavelson, Susanne A. «Aliza Greenblatt» *The Shalvi/Hyman Encyclopedia of Jewish Women* (Noiz kontsultatua: 2023-10-03).
2. ↑   Txantiloi:Yi Greenblatt, Aliza; Glitsenshṭeyn, Enriko.  (1966). *Baym fentsṭer fun a lebn.*  Nyu-Yorḳ: Farlag Alizah, 9 or. (Noiz kontsultatua: 2023-10-03).
3. 1 2   **(Ingelesez)** «Papers of Aliza Greenblatt (1885-1975)» *Center for Jewish History* (Noiz kontsultatua: 2023-10-03).

Kanpo estekak
-------------
**San Joan Ante Portam Latinam** Joan Ebanjelariaren martirioa gogoratzen duen izena da. Erromako Latina atearen aurrean olio irakinetan sartuz martirizatu omen zuten, eta Jainkoak inolako kalterik gabe salbatu omen zuen; une horren oroigarri da, hain zuzen, San Joan Ante Portam Latinam izena. Kopisten garaitik, liburugintzan dihardutenen santu zaindaria da (gaur egun, inprimatzaileen zaindaria): izan ere, liburuak eskuz kopiatu behar ziren garai haietan, tinta egiteko osagaiak galdara batean berotuz urtzen zituzten.

Euskal Herrian badira hainbat baseliza, San Joan Ante Portam Latinam gurtzen dutenak:

* **San Joan Ante Portam Latinam**: Abandoko (Bilbo, Bizkaia) baseliza bat.
* **San Joan Ante Portam Latinam** edo **San Joan Txiki**: Mendiolako (Eskoriatza, Gipuzkoa) baseliza.
* **San Joan Ante Portam Latinam** edo **San Joan Txiki**: Lazkaomendiko (Lazkao, Gipuzkoa) baseliza.
* **San Joan Ante Portam Latinam**: Leintz Gatzagako (Gipuzkoa) baseliza bat.
* **San Joan Ante Portam Latinam**: Marindako (Kuartango, Araba) baseliza erromanikoa.

Guardian, San Joan Ante Portam Latinam izeneko aztarnategi arkeologikoa ere badago, izen bereko kofradia bati lotua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  JRequena: «SAN JUAN ANTE PORTAM LATINAM, Patrón de los impresores», 2005-07-31 (2010-07-08an hartua).
**Iñaki Alkorta Andonegi** (Donostian, 1950 - Ibidem, 2023ko irailaren 29a) zuzenbidearen eta enpresa kudeaketaren inguruan egin zituen ikasketak. Bere ibilbide profesionala desgaitasunen bat zutenen laneratzearekin egon da lotuta. Gureak taldearen sorreran eta hedapenean funtsezko pertsona izan zen. 2006tik Gureak taldearen presidentea izan zen eta 1977tik 2011 arte, zuzendari orokorra. EHLABE Euskal Herriko Lan Babestuaren Elkartearen sortzaileetako bat ere izan zen Alkorta, eta gaur egun presidentea zen. Donostiako Goienetxe fundazioaren patronatuko kide ere izan zen.

Atzegi elkartearen gurasoen kezkatik abiatu zen Gureak, desgaitasunen bat zutenentzako lan aukera egonkorrak sortu eta kudeatzeko, eta gaur egun 6.000 pertsona inguruk osatzen dute taldea; horietatik %84k desgaitasunen bat daukate.

Sariak
------

* 2003an enpresabururik onenaren saria jaso zuen, Gipuzkoako Merkataritza Ganberaren eskutik.
* 2015ean, enpresa munduan egindako lana aitortzeko, Joxe Mari Korta saria jaso zuen, Iñigo Urkulluren eskutik. Gureak-ek egindako ekarpena aitortu nahi izan zuen Eusko Jaurlaritzak: «Enpresa talde hori lan aukera egonkorrak eta pertsonen mugetara ahalik eta gehien egokitutako lan aukerak sortzeko eta kudeatzeko sortu zen, eta adimen desgaitasuna duten gipuzkoarrei lehentasuna ematen diete».

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Gureak Taldea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q122899913

 |

* Wd Datuak: Q122899913
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Uretritis ez-gonokozikoa** gonorreak eragiten ez duen uretraren hantura da.

Kausak
------

Hainbat kausa ditu:

* Bakterioak : gehienetan *Chlamydia trachomantis*, *Ureaplasma urealyticum*, *Gardnerella vaginalis* edo *Mycoplasma genitalium*
* Adenobirusak: herpes birus soila
* Bizkarroiak: ezagunena *Trichomonas vaginalis* da.
* Trauma fisikoa (kateterra, zitoskopia, urolitiasia, etab.) edo kimikoa (antiseptikoak, espermizidak, etab.)

Lehen aipatutako agente etiologiko gehienak sexu-harremanen bidez transmititzen dira, preserbatiborik erabili gabe, baina norberaren higiene txarra edo barruko arropa ere kontuan hartu behar dira, erabilera partekatua bada.

Sintomatologia
--------------

Sintoma nagusiak hauek izan daitezke: mina, narritadura, azkura, disuria, usain txarreko jariaketa zurixka edo gardena uretratik ateratzen dena, maskuriko tenesmoa, [[erremina eta mina pixa egitean, sintomak ager daitezke perineo-aldean, ahotik eta sintoma orokor ez-espezifikoak (sukarra, urdaileko mina, etab.). Emakumeen kasuan, bagina-fluxua (uretralaren antzeko ezaugarriak dituena), zerbizitisa, sugarra, mina ager daitezke, eta odoljario oparo batek adieraz dezake infekzioak hanturazko gaixotasun pelbiar batera egin duela aurrera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Burstein GR, Zenilman JM.  (1999ko urtarrila). «Nongonococcal urethritis—a new paradigm» *Clin. Infect. Dis.* 28 (Suppl 1): S66–73.  doi:10.1086/514728. PMID 10028111..

Kanpo estekak
-------------
Catalina de los Rios y Lisperguer, ***La Quintrala***.
**Catalina de los Rios y Lispeguer** 1604an jaio eta 1665ean hil zen. "La Quintrala" ezizenez ezagunagoa den emakume honek, bere izenaren -Calatra- diminutiboaren adar batetik hartu zuen izena.
Bere aitaren lerro biak Txileko konkistaraino heltzen dira.
Historiara pasa diren La Quintralaren ekintzak ulertzeko bere heziketa eta, batez ere, bere izekoren eta amaren nortasuna, Maria eta Catalina Lisperguer, hurrenez hurren, ulertu behar dira. Batak eta besteak salatu egin zuten Alonso de Ribera gobernadore pozointzen ahalegintzeagatik (1604); seguru asko, Riberako Beatrizekin isilpean ezkondu zelako, Maria haserre zegoelako.

Ahizpen atxilotzeko agindua eginda Mariak monje agustindarren zaintza hartu zuen, Catalina, ostera, lehenik Dominikarrekin izan zen, eta gero Mercediarrekin.
Lisperguer ahizpek eliza katolikoaren aurrean zuten inmunitateak eta familiaren harreman ahaltsuek, azkenean, salaketa ezerezean utzi zuten.

Maria, sorgintzat eta sorgintzailetzat hartu zutena, Juan de Añascorekin ezkondu zen eta Limara bizitzera joan zen.

Bere amaren halabeharra
-----------------------

Catalina Lisperguer eta Flores dirudun batekin ezkondu zen. Gonzalo de lor Ríos zen eta La Ligua eta Longotomako ibarretako oinordekoa zen. Dirudienez, denbora baten buruan Catalinak Gonzaloren alaba sasiko bat hil zuen. Honi dagokionez, Francisco Gonzalez de Salcedo gotzainak honako hau esan zion Indietako Batzordeari 1633 urtean:

*Catalina andre hau, emakume bihozgabea izan zen, senarraren alaba bat zartadaz hil zuelako eta, era berean, gobernadorea hiltzeko belarrak eskatu zizkiolako indigena bati, eta gero hil*

Catalina Lisperguerrek bi alaba ukan zituen, Agueda eta Catalina. Lehena Blas de Torres Altamiranorekin, Limako epaile nagusiarekin, ezkondu zen eta bigarrena la Quintrala izan zen.

Bere aitaren hilketa
--------------------

La Quintrala historiara pasatu zen aita hiltzea leporatu ziotelako. Dirudinez, oilasko pozoitua erabili zuen. Aitaren aldeko izeko batek salatu zuen Quintrala, baina berriro ere ezeztatua izan zen; seguru asko, familiaren harreman ahaltsuengatik.

Catalinaren nortasun oldartsua eta harrigarria bere bizitzan zehar hilketa-sailarekin lotua izan da. Maltako zaldun garrantzitsu bat hilketaren erruduna ere izan liteke. Bere ohera gonbidatu, eta gero hil egin zuen. Hala ere, gertaera honen ardura bere esklaboetako bati leporatu zioten, eta Santiagoko plaza nagusian urkatu zuten.

Ezin konta ahala okerkeria ditu La Quintralak eta dirua eta boterea garai hartan ere bai.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3750823
* Commonscat Multimedia: La Quintrala

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 13167961
* ISNI: 0000 0000 2820 0320
* GND: 121585913
* LCCN: n85236880
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3750823
* Commonscat Multimedia: La Quintrala
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Zerbizitisa** Zerbixko ehunen hantura da. Emakumeen zerbikitisak kausa asko ditu gizonen uretritisaren antzera, eta askotan sexu bidez transmititzen dira.

Kausak
------

Zenbait infekziok eragin dezakete, ohikoenak *chlamydia trachomatis* eta *neisseria gonorrhoeae* izanda. *Trichomonas vaginalis* eta *herpes simplex* ez dira hain ohikoak. Adituek oraindik *mycoplasma genitalium* eta bakterio-baginosiaren rolak ikertzen ari dira.

Sintomatologia
--------------

Gertaera bakoitzaren ikusezintasun-maila pazientearen zirkunstantzia da:

* Fluxu mukopurulento endozerbikala (berde-horixka)
* Pelbiseko minak
* Gerriko mina
* Disuria
* Beherakoa

Baginako infekzio bat zerbizera transferitzea ohikoa denez, ehun horiek sutu eta/edo higadura zerbikal bat sor dezakete, zaurietaraino.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Gaixotasunak Hiztegia] [2015]
2. ↑   **(Ingelesez)** Marrazzo JM, Martin DH.  (2007). «Management of Women with Cervicitis» *Clin Infect Dis* 44 (S3): S102..

Kanpo estekak
-------------
**Juan Kruz Unzurrunzaga Goikoetxea** (Zarautz, Gipuzkoa, 1939ko irailaren 14a - Donostia, Gipuzkoa, 2009ko Uztailaren 13a) euskal kulturgilea izan zen. Zuzenbidea ikasi zuen nahiz eta ez zuen ia praktikatu.

1973an, Salvador Allenderen gobernuak bultzaturiko Osev proiektuan parte hartu zuen Txilen. Proiektu haren helburua helduen alfabetizatzea zen. Bi urtez egin zuen lan bertan.

Euskal Herriko 70eko hamarkadako tentsio politikoa oso gertutik bizi izan zuen. ETA Politiko-Militarreko kidea izan zen. Euskal preso politikoen alde lanean jardun zuen 1975. urtean, bera ere preso sartu zuten arte. Carabanchelgo kartzelan egin zuen espetxealdia. 75eko abenduko amnistiari esker kartzelatik atera eta, presoen abokatu egin zen. 1976an, COPE (Coordinadora de Presos Sociales en lucha) sortzen lagundu zuen eta lehen Amnistiaren Aldeko Batzordeetako kidea izan zen.

1979an, *Infiltración* liburua kaleratu zuen, Mikel Lejarzaren infiltrazioaren gainean. Liburua Montxo Martinez Antia etakideari eskeini zion, urte berean Madrilen hil zen eta.

Honen guztionen ostean, Albaina kultur promotoraren buru izan zen eta Donostiako Zinemaldiarekin ere kolaboratu izan zuen azken urteetan. Zum-Zum promotora ere sortu zuen. Promotora honen bidez, Joan Manuel Serrat, Els Joglars eta La Orquesta Mondragónen kontzertuak antolatu zituen Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan. La Orquesta Mondragón taldearen managerra ere izan zen lau urtez.

Raquel Martinez de Ubago eta Artemio Zarcorekin batera Donostiako Altxerri Galeria ireki zuen. Bertan, Eduardo Chillida eta Bixente Ameztoiren lanak jarri zituzten erakusgai.

1993an, Txilera itzuli zen Ana Herrero eta Jesus Zubeldiarekin batera Sumendi jatetxea sortzeko, Pucos hirian.

1999an, Euskal Herrira itzuli eta Donostiako Ekain Galeria zabaldu zuen.

2009ko Maiatzean Berria egunkariaren erreportaje bati esker jakin zen 1981ean Untzurruntzagak, Bixente Ameztoiren eta hilerriko langile baten laguntzarekin, Joxe Arregik jasandako torturak frogatzen zituzten argazkiak atera zituela. Arregiren gorpua, tortura arrasto nabarmenak zituena, hilobitik atera eta argazkiak atera zizkioten. Argazki horiei esker, Espainiako Poliziaren bertsio ofiziala baliorik gabe gelditu zen. 2009ko Uztailaren 13an hil zen, minbizi baten ondorioz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Joxe Arregiren torturen argazkien egia
2. ↑    Berria. «Gaur bete dira 40 urte Joxe Arregi torturatuta hil zutenetik» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-02-13).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261021
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1313428
* ISNI: 0000 0000 7244 9967
* BNE: XX1143314
* LCCN: n80087028
* SUDOC: 188445951
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 138196

 |

* Wd Datuak: Q12261021