recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Choctaw konderria** (ingelesez: *Choctaw County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ackerman da. 2010eko zentsuaren arabera 8.547 biztanle zituen, Choctaw kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Choctaw konderriak 1.087,42 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,35 ura dira. Beste 1.083,07 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,86 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.547 pertsonetatik 5.879 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 76 dira. 2.571 beltzak edo afroamerikarrak. 10 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 8 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 76 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q130083
* Commonscat Multimedia: Choctaw County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153619619
* LCCN: n81127554
* NARA: 10039656
* **Lekuak**
* OSM: 1833616
* TGN: 2001095

 |

* Wd Datuak: Q130083
* Commonscat Multimedia: Choctaw County, Mississippi
**Clay konderria** (ingelesez: *Clay County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Brazil da. 2010eko zentsuaren arabera 26.890 biztanle zituen, Clay kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clay konderriak 933,23 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,2 ura dira. Beste 926,03 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 28,81 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 26.890 pertsonetatik 26.453 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 307 dira. 85 beltzak edo afroamerikarrak. 57 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 60 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 217 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q499542
* Commonscat Multimedia: Clay County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151281393
* LCCN: n81089832
* NARA: 10039325
* **Lekuak**
* OSM: 1111455
* TGN: 2000540

 |

* Wd Datuak: Q499542
* Commonscat Multimedia: Clay County, Indiana
**Clay konderria** (ingelesez: *Clay County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Manchester da. 2010eko zentsuaren arabera 21.730 biztanle zituen, Clay kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clay konderriak 1.220,11 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,76 ura dira. Beste 1.215,34 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,81 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.730 pertsonetatik 20.591 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 402 dira. 900 beltzak edo afroamerikarrak. 32 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 26 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 173 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491966
* Commonscat Multimedia: Clay County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151297174
* LCCN: n82144156
* NARA: 10038869
* **Lekuak**
* OSM: 1846513
* TGN: 2000782

 |

* Wd Datuak: Q491966
* Commonscat Multimedia: Clay County, Kentucky
**Alkè** Italiako kamioi eta bestelako ibilgailu elektrikoen fabrikatzailea da, Paduan (Italia) egoitza duena. Enpresa 1992an sortu zen.

Ibilgailu elektrikoak
---------------------

 Santander Cycles bizikletak birbanatzeko Londresen erabiltzen den Alkè ibilgailu erabilgarria.
Alkè-k fabrikatutako auto elektriko batzuk (adibidez, Alkè ATX 100 E) erabiltzen dira:

* Anbulantzia irekiak futbol estadioetan
* Londreseko bizikletak alokatzeko sisteman (beste auto eta furgoneten ondoan) bizikleta banatzeko atoiak eramateko.

Mugikortasun iraunkorra
-----------------------

Ibilgailu elektrikoek erabiltzaileengandik jasotzen duten arreta esponentziala eta etengabea dela eta, Alkè mugikortasun iraunkorreko proiektu askotan parte hartzen ari da, elektrizitate berriztagarriarekin eta ibilgailu elektrikoekin, baita administrazio publikoetan ere, hala nola Cargohopper proiektuan (eguzki energiaren bidez elikatutako ibilgailua Utrechteko hiriko erdigunean) edo sektore pribatuan trafikorik gabeko eremuetan mugikortasuna lortzeko.

Motor ikuskizunak
-----------------

Alkè ibilgailuak maiz ikus daitezke Europako auto elektrikoaren erakusketa handietan, hala nola: Pollutec, Saltex, GaLaBau, Kommunalmesse, Bluetech, Electri Motor Show (Finlandia); errege familiek ere asko eskertzen dute.

Kanpo estekak
-------------

* Youtube bideoa Cargohopper erakusketarako
* Alkè webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4727747
* Commonscat Multimedia: Alkè

---

 |

* Wd Datuak: Q4727747
* Commonscat Multimedia: Alkè
**All-American Canal** 132 km-ko akueduktu luzea, Kaliforniako hego-ekialdean kokatua. Colorado ibaitik Imperial Haranera eta bederatzi hiritara garraiatzen du ura. Haran Inperialaren ur iturri bakarra da, eta Alamo kanala ordezkatu zuen, gehienbat Mexikon kokatuta zegoena. Presa Inperiala, 30 milia inguru (48 km) Yumako ipar-ekialdean, Arizonan, Colorado ibaian, ura All-American kanalera desbideratzen du, Kaliforniako Calexicotik mendebaldera doana, bere azken adarra nagusiki iparraldera Imperial Valleyra joan baino lehen. All-American Canaletik adarkatzen diren bost ubide txikiagoek ura Inperial Haranera eramaten dute. Ubide-sistema hauek 630.000 akre (250.000 ha) arte ureztatzen dituzte, eta laborantza-lurren eta laborantza-errendimendua asko handitzea ahalbidetu dute eremu honetan, jatorriz Lurreko lehorrenetako bat. Munduko ureztatze-ubiderik handiena da, gehienez 26.155 oin kubiko segundoko (740,6 m3/s). All-American kanaletik nekazaritza isurketak Salton itsasora isurtzen dira.

All-American kanala Mexiko-Kalifornia mugarekin paraleloan doa hainbat kilometrotan. Amaitu zenetik kanalean 500 pertsona baino gehiago itota, "AEBetako ur-masarik arriskutsuena" izendatu dute 

Kaliforniako Ingurumen Osasunerako Arriskuen Ebaluaziorako Bulegoak abisu bat eman du All-American Canalean harrapatzen den edozein arrainentzat, merkurio, PCB eta selenio maila altuengatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  All-American Canal, California-Mexico border Portions of the public domain text of this US government article have been incorporated into this article.
2. ↑   «The Deadly Passage of the All-American Canal» *CBS News* 30 April 2010.
3. ↑   Admin, OEHHA.  (2018-12-17). «All-American Canal» *OEHHA*.

Kanpo estekak
-------------

* Colorado ibaitik Salton itsasora: Imperial Valley-ren uraren istorioa (diaporama)
* All-American Canal - Mavenen Koadernoa
* "Munduko lubakirik handiena zulatu", 1936ko urria, Popular Science
* - 60 Minutes Atala: The All-American Canal (2010eko maiatzaren 2a, 17:00)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3611909
* Commonscat Multimedia: All-American Canal

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 142365682
* LCCN: nr2006008518
* NARA: 10042218
* SUDOC: 203396332

 |

* Wd Datuak: Q3611909
* Commonscat Multimedia: All-American Canal
**Chusé Lera Alsina** (Huesca) aragoiar musikari bat da, *Grupo Val d'Echo* taldeko zuzendaria, Juan José Lagrabarekin batera *Gramática de lo Cheso (fabla altoaragonesa)* (1990) idazlanaren egilea ere bada, baita cheso aragoieraren 10.000 hitz inguru dituen *Aplego. Diccionario de Resistencia y Gramática sobre lo cheso* (2004) izeneko hiztegiarena ere.

Besteen artean, "S'ha feito de nuei" (euskaraz "Gaua egin da", 1980) abesti ospetsuaren egilea da. Academia de l'Aragonés erakundeko koordinazio batzordekidea ere bada.

Grupo Val d'Echo taldearen diskografia
--------------------------------------

* 1981: Subordán
* 1984: Nugando
* 1990: Selva de Oza
* 1996: Flor de Nieu

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Aragoieraz)** *Academia de l'Aragonés* erakundeko kideak.

Kanpo loturak
-------------

* *S'ha feito de nuei* abestiaren bideoa entzungai eta ikusgai **(Aragoieraz)**
* *S'ha feito de nuei* abestiaren partitura eta hitzak **(Aragoieraz)**
* Grupo Val d'Echo musika taldearen webgunea **(Aragoieraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3573262
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87898586
* BNE: XX939708

 |

* Wd Datuak: Q3573262
**Al amanecer... seguir soñando. 13** Doctor Deseo musika taldearen hamahirugarren diska da, 2012. urtean taldeak argitaratutakoa. Liburu formatua zuene eta karpetan egile desberdinen testuak eta irudiak biltzen ziren. Diskoak liburua izan nahi du, "Ipuin liburua", alegia, plastika, argazkilaritza, idazketaren nahasketa bat.

Partaideak
----------

* Francis Díez (ahotsa)
* Aitor Agiriano "Toro" (gitarra)
* Josi Jiménez (baxua)
* "Txanpi" (bateria)
* Raúl Lomas (teklatuak)

Azala
-----

Jesus Mari Lazkanoren *Los sueño del deseo* lana. Margolan horretan Lazkanok Caspar David Friedrich margolari erromantikoaren *Biadaiaria laino-itsasoaren aurrean* margolanean oinarritzen da, zehaztasun desbedinak sartuz; esaterako bidaiariak sonbreirua jarrita du. Azalean margolanaren silueta ikus daiteke; barruan, lan osoa azaltzen da.

Testuen bilduma
---------------

Karpetan bertsoz zein prosazko testuak biltzen ziren. Hauek egileak:

* Itziar Ziga
* Bernardo Atxaga: *La reina Mab* poema
* Edorta Jiménez
* Kirmen Uribe: *Lainoa*

Beste ilustrazioak
------------------

* Roscubas anaiak: Collage
* Cristina Alfaro: *Lovely Rita*
* Oier Ituarte: Izenbururik gabe
* Fermin Moreno: Izenbururik gabe
* Ismael Iglesias: Izenbururik gabe
* La Lengua Ignacia: Izenbururik gabe

Kantuen zerrenda
----------------

Kanta guztien egilea Francis da, bederatzigarrena izan ezik: *Nola ez duzu inoiz ulertu...*, Marta Ortizena.

1. *Hoy seremos tan valientes*
2. *¡Cuánto frío hace en Saturno!*
3. *Soñar, desear y atreverse*
4. *Sigo temblando por ti*
5. *Sueño con niños y elefantes*
6. *Aprendiendo a caer de pie*
7. *Contra viento y marea*
8. *Al amanecer seguir soñando*
9. *Nola ez duzu inoiz ulertu...*
10. *El perdedor (un as en el bolsillo)*

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:*Al amanecer... seguir soñando*, You Tuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56696694

 |

* Wd Datuak: Q56696694
**Graham konderria** (ingelesez: *Graham County*) Arizonako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Safford da. 2010eko zentsuaren arabera 37.220 biztanle zituen, Graham kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Graham konderriak 12.020,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 47,83 ura dira. Beste 11.972,47 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,32 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 37.220 pertsonetatik 30.803 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 11.320 dira. 633 beltzak edo afroamerikarrak. 5.074 amerikar natiboak ziren eta 49 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 193 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 33 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 435 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58692
* Commonscat Multimedia: Graham County, Arizona

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157112264
* NARA: 10038605
* **Lekuak**
* OSM: 1832191
* TGN: 2000094

 |

* Wd Datuak: Q58692
* Commonscat Multimedia: Graham County, Arizona
Alkoxidoen egitura orrokora eta sodio metoxidoa eta litio metoxidoa
Kimika organikoan **alkoxido** edo **alkoholato** esaten zaio alkohol batek hidroxilo taldearen hidrogenoa metal batez ordezkatzean eratzen den konposatuari (RO−M+): adibidez, CH3ONa, sodio metoxidoa. Halaber, RO− anioiari ere alkoxido deritzo eta dagokien alkoholaren base konjugatuak dira. Alkohola fenolikoa bada, *fenoxidoak* edo *fenolatoak* eratzen dira.

Alkoxidoak base sendoak dira eta R oso handia ez bada, baita nukleozale eta estekatzaile onak ere. Fenoxidoak, ordea, base eta nukleozale ahul samarrak dira.

Nomenklatura
------------

Alkohoxidoak izendatzeko erradikalaren izenaren erroari '*oxido*' atzizkia eransten zaio, etsenplurako, *metoxido*, *etoxido* edo *isopropoxido*.

Sintesia
--------

Alkoxidoak hainbat bideri segika presta daitezke alkoholetatik abiatuta. Metal oso erreduktoreek zuzenean erreakzionatzen dute alkoholarekin metal alkoxidoa emanez. Sodioak damaigu adibide tipiko bat, metanolari metala zuzenean eransten zaionean.

{\displaystyle {\ce {2CH3OH + 2Na -> 2CH3ONa + H2 ^}}}

Metal hidruroak usatuz, NaH adibidez, emaitza bera erdiesten da.

{\displaystyle {\ce {CH3CH2OH + NaH -> 2CH3CH2ONa + H2 ^}}}

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Alkoxido.*  .
2. ↑    *The chemistry of metal alkoxides.*  Kluwer Academic Publishers 2002 ISBN 0-306-47657-6. PMC 53033402. (Noiz kontsultatua: 2022-12-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q278540
* Commonscat Multimedia: Alkoxides

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4141898-0
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q278540
* Commonscat Multimedia: Alkoxides
*Artikulu hau jauregiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Borgen».*
**Christiansborg jauregia** (danieraz: *Christiansborg Slot*) Kopenhageko Slotsholmen irlan (gazteluaren irla) dagoen jauregia da. Danimarkako gobernuaren egoitza da eta bertan daude halaber *Folketing* (parlamentua) eta Epaitegi Gorena.

Historia
--------

1167. urtean Roskildeko Absalon apezpikuak gaztelua eraiki zuen tokian dago Christiansborg jauregia. Absalonen gazteluak piraten eta Hansako Ligako hirien erasoak jasan zituen eta erabat suntsitua izan zen 1369. urtean. 1417an Erik VII.a apezpikuaren botereari aurre egin eta gaztelu berria eraiki zuten, Kopenhageko gaztelua, hiria errege familiaren eskutan gelditu zelarik. Gazteluak hainbat hedapen eta berreraikitze izan zuen hurrengo urteetan.

### Lehen jauregia

XVIII. menderako gaztelua egoera eskasean zegoen eta 1733 eta 1745 artean Kristian VI.a erregeak aurreko gaztelua bota eta bere izeneko jauregia eraiki zuen, Christiansborg Slot (Christiansborg jauregia) izena ezarriz. Hala ere 1794. urtean sute batek erabat suntsitu zuen. Errege familia orduan Amalienborg jauregira joan zen bizitzera, hasieran denboraldi baterako baina azkenean bertan izan dute beren egoitza gaur egunera arte.

### Bigarren jauregia

1803. urtean bigarren Christiansborg jauregia eraikitzen hasi ziren Christian Frederik Hansen arkitektoaren gidaritzapean. 1828. urtean bukatu zutenean Frederik VII.ak bertan ez bizitzeko asmoa azaldu zuenez hantxe kokatu zen *Folketing* parlamentua. Baina jauregi honek ere sute bat izan zuen 1884. urtean eta eraikinaren zati gutxi batzuk baino ez ziren salbatu, tartean kapera.

### Hirugarren jauregia

Thorvald Jørgensen arkitektoak diseinatu zuen, horretarako lehiaketa irabazi ondoren, eta hau da gaur egunera iritsi den jauregia. 1907 eta 1928 artean eraiki zuten neo-barroko estiloan.

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q940733
* Commonscat Multimedia: Christiansborg Palace

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248714774
* GND: 4477662-7
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* FBB: 3099807

 |

* Wd Datuak: Q940733
* Commonscat Multimedia: Christiansborg Palace
Vladimir Maiakovskiren agitprop horma-irudiatled: "Nahi al duzu? Gurekin bat egin"   
"1. Nahi al duzu hotza garaitu?  
2. Nahi al duzu gosea garaitu?  
3. Nahi al duzu jan?  
4. Nahi al duzu edan?  
Elkartu berehala langileen eredu diren talka brigadetara!"
**Agitprop**, errusieraz агитпроп, *Agitpróp*, "agitazio" eta "propaganda" hitzen elkarketatik sortua, errusieraz: отдел агитации и пропаганды, *otdel agitatsii i propagandy*, Sobietar Batasunean sortu eta bereziki komunismoak erabilitako politika estrategia bat da, orokorrean hedabide, literatura, zinema eta artearen bidez zabaldua. Mendebaldeko herrialdeetan maiz esanahi ezkorrarekin erabiltzen den izendapena da, eta eskuin eta eskuin muturreko antikomunistek ezkertiarren aurka jotzeko erabiltzen dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q374278
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300055540
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q374278
Gas baten agitazio termikoa erakusten duen animazioa. Bost partikula, gorriz margotu dira, euren mugimenduak jarraitzea errazteko.
**Agitazio termikoa**, molekulek, tenperatura eta materiaren egoeraren arabera duten mugimendu kaotikoa da.

Mugimendu kaotiko bezala, ordenik gabeko mugimendu bat ulertzen da, bakoitza zentzu batean mugitzen da, eta, etengabe, euren mugimendu zentzua eta norantza aldatzen dute.

Tenperaturaren mende egoteari dagokionez, zenbat eta tenperatura altuagoa izan, agitazio termiko handiagoa gertatzen dela esan nahi du, eta alderantziz.

Materiaren egoeraren mende egoteari dagokionez, molekulen arteko elkarreraginei lotua dago gas, likido eta solido egoeran. Gas egoeran, molekulen arteko elkarreragin txikiagoa dago, eta molekulak "askeagoak" dira nahi eran mugitzeko, eta, beraz, agitazio termiko handiagoa gertatzen da. Solido egoeran, molekulen arteko elkarreraginak handiagoak dira, eta agitazio termikoa, bibrazio soil bat baino ez daiteke izan, esate baterako "elkarren artean ez direla aske mugitzen uzten". Eta, likido egoeran, gas eta solido arteko egoera bat da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8191421

 |

* Wd Datuak: Q8191421
**Agirre Andra Mariren baseliza** Bizkaiko Gorliz udalerrian dagoen baseliza bat da. Izen berdineko Andra Mari edo Agirre auzoan dago, Gandia auzoa eta Plentziaz gain, Gorlizko badia eta Butroe ibaiaren itssoratzea ikus daitezkeen lekuan, itsas mailatik 52 metroko garaieran.

Baseliza Edurneko Ama Birjinari sagaratua dago.

Historia
--------

Jada XI. mendean leku honetantxe bazen baseliza bat. Butroe Etxearen lehenengo eliza izan zen. Haren alboan ontziak itsasotik Plentziako portura gidatzeko suak pizten ziren.XX. mendearen amaieran zaharberritu aurretik, baselizan arrantzaleek egindako hitzemateen ondorioz heuren eskeintzak gordetzen ziren, tarte
an miniaturazko itsasontzik .

Eraikina
--------

Ekaina ekialde-mndebaldeko norantzan dago. Bere oinplanoa 8,15 x 16,30 metrokoa da. Hormak bistako harri-hormaz eginak daude. Zati nagusian bi uretako teilatua du, bai eta behe-teilatua aurreko atarian eta Evangelioko alboan ere. Kanpai-horma harlanduzkoa da eta bi kanpaientzako lekua du. Iparraldean eta mendebaldean dinteldun ateak ditu, hegoaldean bi leiho dinteldun eta mendebaldeko erdigunean, kanpai-hormaren azpian, leiho zirkularra. Zoladura terrazoz egina du. Hormigoizko korua du, burdinezko balaustradaz. Aurraldean honako gaztelaniazko idazkina duen plaka du: «*NTRA. SRA. DE AGUIRRE Y DE LAS NIEVES ANDRA-MARI».*

Elizkizunak
-----------

Baselizan igandero meza ospatu ohi da. Bataio-harria eta sagrarioa ditu. Urtero, abuztuaren 5an abestutako meza eta erromeria ospatzen dira, bai eta hurbileko egunetan inguruko zelaietan hainbat jaialdi ere. Otsailaren 3an, San Blas Egunez, kordoi eta karameluak bedeinkatu ohi diren meza ospatzen da, usadioaren arabera, eztarria babasten omen dute. Maiatzaren 15an, San Isidro Laborari Egunez, Abeltzainen Anaitasunak baselizan urte osoko bilera ospatu ohi du, eta hilen aldeko meza burutzen da.

Bibliografia
------------

* Gurutzi Arregi Azpeitia (1987) *Ermitas de Bizkaia*, II. bilduma, ISBN 84-398-9631-X, 173 eta 174. orr. Bizkaiko Foru Aldundia eta Labayru Insititutua. Bilbo.
* Gorlizko Udala: Leku interesgarriak: Agirre Andra Mariren baseliza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16562775

 |

* Wd Datuak: Q16562775
**Grundy konderria** (ingelesez: *Grundy County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Morris da. 2010eko zentsuaren arabera 50.063 biztanle zituen, Grundy kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Grundy konderriak 1.114,85 kilometro koadro ditu. Horietatik 32,13 ura dira. Beste 1.082,73 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 44,91 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 50.063 pertsonetatik 48.622 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.096 dira. 577 beltzak edo afroamerikarrak. 68 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 318 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 25 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 441 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q261380
* Commonscat Multimedia: Grundy County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133691498
* LCCN: n80113193
* NARA: 10036524
* **Lekuak**
* OSM: 1800061
* TGN: 1002430

 |

* Wd Datuak: Q261380
* Commonscat Multimedia: Grundy County, Illinois
Hindenburg sua hartzerakoan, 1937ko maiatzaren 6an.
**Aire-istripua** edozein aireontzirekin gertatzen den ustekabeko gertakaria da, lehorrean edo hegaldian. Hegazkin-gertakari bat honela definitzen da: istripu bat ez bezala, eragiketen segurtasunari eragiten dion edo eragin diezaiokeen aireontzi baten eragiketari lotuta dagoen gertakari bat.

Aireontzi batek hain kalte larria jasaten duenean, eta kalte hori erabateko hondamentzat hartzen denean (konponketa ekonomikoki bideragarria ez denean), edo guztiz suntsituta dagoenean eta erroldetan ezgaitasuna eman zaionean, "kroskoa istripuz galtzea" (ingelesez: *hull loss accident*) esaten zaio. Horrek gertaera istripu gisa erroldatzen dela esan nahi du, nahiz eta biktima larririk edo zauritu larririk ez egon; esate baterako, kalte konponezina dakarren nahitaezko lurreratze batean gertatuko litzatekeen bezala. Aire-segurtasunean izandako hobekuntzek istripu- eta biktima-kopurua murriztuz joan dira.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** AirSafe.com.  (2009-1-23). *Definitions of Key Terms Used by AirSafe.com.* .
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «2017 ha sido el año más seguro para la aviación civil: un accidente por cada 7,36 millones de vuelos» *El País* 2018/01/02.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q744913
* Commonscat Multimedia: Aircraft accidents

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119658115 (data)
* GND: 4017688-5
* LCCN: sh85001323
* NDL: 00566478
* NARA: 10638243
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000060

 |

* Wd Datuak: Q744913
* Commonscat Multimedia: Aircraft accidents
**Alfredo Espinosa Oribe** (Bilbo, 1903ko irailaren 6a - Gasteiz, 1937ko ekainaren 26a) euskal herritar politikari errepublikarra eta medikua zen. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailburua, frankistek erail zuten Gerra Zibilean.

Biografia
---------

Medikuntza ikasi zuen Madrilgo Unibertsitatean, non Alfonso XIII. eta Miguel Primo de Rivera Erregimenen aurkako ikasle-taldeetan parte hartu zuen. 1926an ikasketak bukatu zituenean, Bilbora itzuli eta erradiologia saileko nagusi izendatu zuten Basurtuko Ospitalean.

1931ko apirilaren 12an zinegotzi hautatua, Espainiako Bigarren Errepublika aldarrikatu eta berehala, Bizkaiko Foru Aldundiko Biltzar Kudeatzaileko kide bihurtu zen. Gero Burgos eta Logroñoko Gobernadore Zibila izango zen. 1934an Unión Republicana sortu zenean, Bizkaiko presidente bihurtu zen eta Gerra Zibila hasi ondoren, Bizkaiko Defentsa Biltzarraren Komunikazio Delegatu izendatu zuten 1936ko abuztuan eta gero Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailburu.

Bere agintaldian (1936ko urritik 1937ko ekainera) Euskal Autonomia Erkidegoko Gurutze Gorriaz, baserri-higienez, laguntza sozialaz eta Bilboko Unibertsitatean Medikuntza Fakultatea sortzeaz arduratu zen. Errepresio arbitrarioa saihesteari ere ekin zion.

1937ko ekainaren 21ean, hegazkinez Frantziako Tolosatik Santanderrera bidaiatzen hasi zela, Eusko Gudarostearekin biltzeko, abioiak Zarauzko hondartzan lurrartu zuen, José María Yanguas pilotuaren saldukeriagatik. Frankistek atxilotu eta Gasteizko kartzelara eraman zuten. Epaitua herioz-zigorra jaso zuen "altxamenduarekin bat egiteagatik". 1937ko ekainaren 26an erail zuten, atxilotu eta bost egun geroago.

Bere omenez izendatu zuten Urdulizko ospitalea Alfredo Espinosa Ospitalea modura.

Bibliografia
------------

* "Comment est mort un ministre basque". *Euzko Deya. La Voz de Euzkadi. La Voix des Basques*, Paris, III.urtea, 131.zk. 1938ko urriaren 23an.

Ikus, baita ere
---------------

* José María Yanguas
* Alfredo Espinosa Ospitalea

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Auñamendi Entziklopedia
* **(Gaztelaniaz)** Eusko Jaurlaritzaren akordioa lehenengo Jaurlaritzako kideak omenduz
* **(Gaztelaniaz)** Agirre lehendakariari bidalitako eskutitza erahila izan baino lehenago.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Eusko Jaurlaritzako sailburuak (1936) |  |
| **Jose Antonio Agirre** (*Lehendakaritza*) • **Jesus Maria Leizaola** (*Lehendakariordetza eta Justizia eta Kultura*) • 
**Telesforo Monzon** (*Herrizaintza*) • 
**Eliodoro de la Torre** (*Ogasuna*) • 
**Santiago Aznar** (*Industria*) • 
**Juan de los Toyos** (*Lana, Aurreikuspen eta Komunikazioa*) • 
**Juan Gracia** (*Laguntza Soziala*) • 
**Ramon Maria Aldasoro** (*Merkataritza eta Hornikuntza*) • 
**Juan Astigarrabia** (*Herri Lana*) • 
**Alfredo Espinosa** (*Osasuna*) • 
**Gonzalo Nardiz** (*Nekazaritza eta Arrantza*) |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4892461
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 41780

 |

* Wd Datuak: Q4892461
**Christiania hiri librea** Kopenhageko *Christianshavn* auzoan kokaturiko hiri berezia da, bertako 850 biztanlek erdizka autogobernatua. Legalki ez bada ere, beraiek komunitate independentea osatzen dutela esaten dute. Pusher Street inguruan antolaturik dago hiria, bertan baitaude taberna, denda eta kultur elkarteak. Kale honetatik kanpora bidetxo batek biztanleen etxe berezietara eramaten du kanal baten ertzetik doalarik.

Christianiarako sarreraren arkuan hiriaren izena idatzirik dago eta bestaldean *"You're now entering the EU"* (Europar Batasunean sartzera zoaz). Beraiek diotenez Danimarkaren eta Europar Batasunaren barruan ez daudenez, bandera bat asmatu behar eta hiru puntu hori dituen bandera sortu zuten. Puntuak *Christiania* hitzak dituen "i" letren puntuak dira.

Historia
--------

1970. urtean guraso batzuek hesi bat behera bota zuten beren aurrek libreki jolasteko eskubidea aldarrikatuz. Ekintza honek eztabaida sortu zuen Kopenhageko egunkarietan eta 1971. urtean hiri libre bat inauguratu zuten militarrek utzita zeuzkaten barrakoietan, *Christianshavn* auzoan.

Gaur egungo egoera
------------------

Lege propioak dituzte, droga arinak zilegi dira esate baterako, eta ez dute zergarik ordaintzen. Gaur egun, kalamu kontsumoa argudiatuz, Danimarkako gobernuak bertatik bota egin nahi ditu. Hasieran protesta ugari egin arren, hiritarrek beraiek behera bota zituzten kalamu saltzaileen postuak 2004ko urtarrilaren 4.ean, polizia operazioa izan bezperan.

Gobernuak beraien talde izaera baliogabetu eta gizabanako bihurtu ditu legearen aurrean. Bertakoek protestak hasi zituzten eta ondorioz polizia sarekadak egiten hasi da egunero. *The Christiania Café Månefiskeren* tabernan bisita egin dieten patrolak kontatzen hasi ziren eta 2006. urtean esate baterako mila patroletik gora kontatu zituzten. Polizia borrokarako armaturik eta txakurrekin etortzen da aldiro.

2006. urtean errenta bat ordaintzeko agindu zitzaien (1450 koroa hilero / 200 euro inguru) eta bertakoek ezetz esan zuten, Christianiak hiri libre izateari utziko ziola argudiatuz. 2007. urtean ordea Kopenhageko udaletxearen kontrola onartu behar izan zuten.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q202206
* Commonscat Multimedia: Christiania (Copenhagen)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145585126
* BNF: 125063268 (data)
* GND: 4096769-4
* LCCN: n96044181
* SUDOC: 034293426

 |

* Wd Datuak: Q202206
* Commonscat Multimedia: Christiania (Copenhagen)
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Christianson-en Sindromea** mutazio genetiko bat da garunaren garapenean eragina duena. Enbrioia denean garatzen da, garunean eta nerbio-sisteman. Prebalentzia txikia denez, gaixotasun arraroa da. Ezezaguna da nahasmendu honen diagnostikoa berria baita.

Historia
--------

Gaixotasun honen lehen aipamena 1999an izan zen. Baina 2008. urtera arte honen kausa ez zen ezagutu.

Etiologia
---------

X kromosoma:Geneak ADNez osatuta daude. Geneak bata bestearen ondoan antolatzen dira kromosoma egiturak sortuz. 
Sindrome honen kausa kromosometan gertatzen da, zehazki X kromosoman (Xq26.3) eta mutazioa SLC9A6 genean dago. Gen honek NHE6 proteina kudeatzen du eta zelula inguratzen duen mintzean dago. Proteina honen funtzioa endosometan pH kantitatea orekan mantentzea da, sodioa (Na) sartzen utziz eta hidrogenoak (H) kenduz. Orain arte ez da ezagutzen zergatik zelula batean pH-a aldatzeak eragiten dituen arazo neurologiko hain garrantzitsuak.

Epidemiologia
-------------

X kromosomean bakarrik eragiten duenez, gizonei bakarrik eragiten die. Emakumeek, aldiz, bi X kromosoma izatean sindrome hau ez dute garatzen. Munduko 16.000-100.000 gizonezkoetatik bati eragiten dio.

Sintomak
--------

Gaixotasun hau diagnostikatuta  duten pertsonek hainbat sintoma bereizgarriak dituzte:

- Desgaitasun intelektuala dute. 

- Autismoaren espektroaren ezaugarriak dituzte eta sarritan jokaera alaia izaten dute bat-batean probokatu gabeko algara batekin. Angelman-en sindromearekin antzekotasun handiak daude.

-  Mikrozefalia, hau da, garunaren tamaina txikia dute.

- Hiperzinefia dute.

- Epilepsia sufritzen dute

- Bizi itxaropena 20 eta 50 urte artean dago.

- Oreka mantentzen eta ibiltzean zailtasunak dituzte.

- Estrabismoa edota beste zailtasunak begiekin erlazionatuta daudenak.

- Ez dute hitz egiten.

Diagnostiko
-----------

Bi diagnostiko mota daude. Alde batetik, jaioaurreko diagnostikoa, zehazki mutazioa bilatzen duena. Bestalde, SLC9A6 genearen sekuentziazioa ikusteko jaio ondoren odol lagin bat aztertuz egin daiteke. Mutazio hau bi motatakoa izan daiteke: bat-batekoa, berez sortzen dena, edo sortzetikoa, hots, gurasoen genetatik datorrena. Azken motatakoa bada, amaren hamargarren X kromosoma begiratzen da berak sindromearen garraiatzailea den jakiteko.

Tratamendua
-----------

Ez dauka tratamendu espezifikorik. Ikerketak aurrera doazen heinean, gehiago jakingo da baina momentuz, sintomak, adibidez epilepsia, tratatu behar dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28065629
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:0060825
* CIE-10: Q87.8
* CIE-9: 759.89
* OMIM: 300243
* MeSH: C537450
* Orphanet: 85278
* **Kimikako identifikadoreak**
* KEGG: H01914

 |

* Wd Datuak: Q28065629
**Clydebank** (Eskoziako gaeleraz: *Bruach Chluaidh*, eskozieraz: *Clidbaunk*), Eskozia mendebaldeko udalerria da, Mendebaldeko Dunbartonshiren dagoena. Glasgow hiriaren mugan kokaturik dagoenez Glasgow Handiaren parte da.

2011ko erroldaren arabera 28.799 biztanle ditu baina inguruko herriak hartuta 45.000ko langa pasatzen du.

Historia
--------

Antoninoren Harresia bertatik pasatzen zen eta erromatarren gotorleku bat ere izan zen bertan.

XIX menderarte ordea nekazal eremua baino ez zen, asentamendu eta granja txiki batzuk baino ez zituena. Nekazaritza nagusi izan arren meategi familiar batzuk, kotoi errotak eta ontziola txikiren bat ere bazen.

1870an Glasgowko industria eta merkataritza Clyde ibaia erabiltzen hasi zen eta merkatal itsasontziendako kaiak eraiki ziren Clyde ibaiaren ertzetan, bai eta ontziola handiak ere, lehenengoa Clyde Bank izenekoa ("Clyeden ertza"). Honek langile ugari ekarri zituen eta egoera hau areagiotu egin zen 1882an trenbidea iritsi zenean. 1886an polizia burgoa eratzea eskatu zuten eta honekin herri berria eratu zen, guztia sortarazi zuen Clyde Bank untziolaren izena hartu zuena.

Etorritako langileek indar haundia hartu zuten eta Eskoziako mugimendu sozialistaren erdiguneetako bat bilakatu zen Clydebank. Singer josteko makinen lantegian 11.000 langile zebiltzan eta protesta egin zuten 12 langile emakumeri alkartasuna erakusteko greba sonatua egin zuten. Greba bukatu zenean enpresak 400 langile kaleratu zituen, horien artean Arthur McManus, gerora Eskoziako alderdi komunistaren buruzagi izango zena.

1941eko martxoaren 13 eta 14an nazien hegazkinek hiria bonbakatu zuten ontziolak suntsitzeko asmoz. 528 pertsona hil ziren eta 617 zauritu.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Forth eta Clyde arteko ubidea

Iruditegia
----------

* Udaletxea.Udaletxea.
* Herriaren erdigunea.Herriaren erdigunea.
* Forth eta Clyde arteko ubidea.Forth eta Clyde arteko ubidea.
* Titan Clydebank garabia.Titan Clydebank garabia.
* Kaialdea.Kaialdea.

Hiritar ezagunak
----------------

* Wet Wet Wet musika taldea Clydebanken sortu zen, taldeko lau partaideak Clydebankeko eskolan ikasten ari zirela.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q996502
* Commonscat Multimedia: Clydebank

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158379072
* GND: 7673429-8
* LCCN: n88080586
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q996502
* Commonscat Multimedia: Clydebank


| * i
* e
* a
Mendebaldeko Dunbartonshire konderriko udalerriak |
| --- |
| Udalerri nagusiak | 
* Alexandria
* Balloch
* Bonhill
* Clydebank
* Dumbarton

 |  |
| Udalerriak eta auzuneak | 
* Bowling
* Dalmuir
* Duntocher
* Faifley
* Gartocharn
* Hardgate
* Jamestown
* Milton
* Old Kilpatrick
* Renton

 |
*Artikulu hau seguratasun-gailuari buruzkoa da; filmari gaitzat duena beste hau da: «Airbag (filma)»*SEAT Ibiza baten airbag hustua, 0,3 segundo baino gutxiago behar ditu puzteko
**Airbag-a** autoetako segurtasun-gailua da, istripua gertatuz gero bidaiariak babesteko diseinatua. Airbagak bidaiarien segurtasunerako hobekuntza handitzat hartu ziren Estatu Batuetan lehenengoz erabiltzen hasi zirenean, 1977an, eta laurogeita hamarreko hamarraldian haien segurtasuna zalantzan jarri bazen ere, egun auto berri bakoitzean nahitaez jarri beharreko gailua da.

Airbag-a autoak talka eginez gero bidaiariak aginte mahaiaren, leihoen edo haizetakoaren kontrako kolpeetatik babesteko diseinatu zen. Nylonezko poltsa moduko bat da, eta bolantean, aginte-mahaian eta (auto batzuetan bederen) atzeko ateetan edo alboetan jartzen da. Autoak aurrez aurre eta indar handiz talka eginez gero 40 milisegundotan (0,04 segundo) puzten da poltsa. Sodio-oxidoak hasten du putzaldia eta nitrogenoak berehala betetzen du. Poltsa kolpearen ondoren husten da berehala. Poltsaren zabaltze-lastertasuna 320 kilometro ordukoa da.

Airbag-ak erabiltzen hasi zirenean, auto-industriak iragarri zuen heriotza arriskua %40 gutxituko zela auto istripuetan. Bi hamarraldi geroago ikusi da aurreikuspenak baikorregiak zirela. 1990 ondoko urteetan eztabaida handiak izan ziren eta zalantzan jarri zen airbaga, zauriak eta are heriotza ere eragin zuelako zenbait auto-istriputan. Airbagak hildako gehienak haurrak edo gazteak ziren. Haurrak aurreko eserlekuan arrisku handian ziren, airbagaren bat-bateko putzaldiaren kolpeak berak hil zitzakeelako.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q99905
* Commonscat Multimedia: Air bags

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 01179609
* NKC: ph386377
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D017278

 |

* Wd Datuak: Q99905
* Commonscat Multimedia: Air bags
**Alaba Eskibel jauregia** Arabako Gasteiz hiriburuan dagoen jauregi bat da.

Kokalekua
---------

Alde Zaharrean dago, Errementari kalearen 23. zenbakian, eta San Pedro elizatik hurbil.

Historia
--------

1488an On Pedro Alaba Eskibel eta María Diaz de Eskibel senar-emazteen aginduz eraiki zen. Bere jabe nabarmenen artean Ignacio Maria Araba Saez de Navarrete dago, almirantea eta gerra heroia (Miguel Ricardo Alaba jeneralaren osaba), 1782an atzemandako ingeles ontzi batetik erloju bat ekarri eta gaur egun eraikinaren aurrealdean ikusgai dago.

1953tik aurrera Marokoko Erresumaren jabetzakoa da.

Eraikina
--------

Eraikinak aurrealdean hesitutako lorategia du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23907539
* Commonscat Multimedia: Palacio de los Álava Esquivel

---

 |

* Wd Datuak: Q23907539
* Commonscat Multimedia: Palacio de los Álava Esquivel


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gasteiz** |
Varsoviako ghettoko 1943ko argazkia.
**Ghetto** (italierazko *ghetto*tik, eta hau venezierazko *geto* hitzetik eratorria) arraza, etnia edo erlijio bateko edo testuinguru sozioekonomiko bateko pertsonak bizi diren barrutia da, bazterketa egoeran gehienetan. Ghettoek beren ohitura, arau edo/eta lege bereziak izan ohi dituzte, ingurukoetatik bereiz.

Hitza Veneziako italieratik dator, hiri hartan erabili baitzen lehenengo aldiz juduak bizi ziren auzoak izendatzeko (*Ghetto Nuovo* eta *Ghetto Vecchio*).

Judutegiak
----------

Sakontzeko, irakurri: «Judutegi» eta «Varsoviako ghettoa»
Historikoki eta gaur egun ere juduekin lotuta erabili izan da, eta ezagunak dira Varsoviako ghettoa, Krakovia edo Budapesteko modukoak, tristeki holokaustoaren garaian egindako sarraskiengatik.

Euskal Herrian, *judutegi* hitza hartu izan dute euskaraz juduen bizitokiek, eta ezagunak dira Gasteiz, Gebara, Lizarra, Tutera, Gares, Elo, Zangoza eta Iruñekoak.

Bestelako ghettoak
------------------

Beste giza talde batzuek ere auzo baztertuetan bizi direnean "ghetto" hitza erabiltzen da, famatua izanda afroamerikar ugari bizi diren Harlem (New York) auzokoa.

2021era arte, Danimarkako gobernuak batzuetan "ghetto" hitza erabiltzen zuen bereziki ahulak ziren barrutiak deskribatzeko. Barruti horietako biztanle gehienak Europaz kanpoko herrialdeetatik zetozen eta diru-sarrera eta hezkuntza maila baxua zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Calimani, Riccardo.  (1987). *The Ghetto of Venice.*  New York: M. Evans & Co, 129-132 or. ISBN 0871314843..
2. ↑    «Gebara» *Barrundia*.
3. ↑    Zurutuza, Karlos.  (2021). «Euskal Herriko mahasti ezkutuena» *Naiz*.
4. ↑   **(Danieraz)** «Ghettolisten eller Parallelsamfundslisterne» *Danmarks Almene Boliger*.
5. ↑   **(Ingelesez)** Overgaard, Sidsel.  (2018). «In Denmark's Plan To Rid Country Of 'Ghettos,' Some Immigrants Hear 'Go Home'» *NPR*.

* *"La calle de la judería"*, 1998. Toti Martinez de Lezeak idatzita gaztelaniaz, Gasteizen girotutakoa.

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)****(Ingelesez)** Veneziako ghettoaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152018
* Commonscat Multimedia: Ghetto

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4157319-5
* NKC: ph120057
* AAT: 300000750
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q152018
* Commonscat Multimedia: Ghetto
**Ghaznavidarren dinastia** (persieraz: غزنویان‎ *Ġaznaviyān*) jatorri mamelukoko turkiar dinastia musulmana izan zen, 977tik 1186ra bere hedapenik handienean, Iran, Afganistan, Transoxianaren gehiena eta Indiako azpikontinenteko ipar-mendebaldea gobernatu zituena. Sabuktiginek dinastia eratu zuen Ghaznin, Alp-Tegin samandar jeneral eta bere aitaginarreba Alp Tigin hil ondoren.

Dinastia erdialdeko Asiako turkiar jatorrikoa izan arren, erabat persianazaturik zegoen hizkuntza, kultura, literatura eta azturetan, eta, beraz, "persiar dinastia" bezala hartzen dute.

Sabuktiginen semeak, Mahmud Ghaznikoak, Samandar Inperioarekiko independentzia aldarrikatu zuen eta Ghaznavidarren Inperioa ekialdean Amu Dariaraino, Indus ibairaino eta Indiako ozeanoraino eta mendebaldean Ray eta Hamadaneraino hedatu zuen. Masud I.aren erregealdian, ghaznavidarren dinastiak seljuktarren mesedetan mendebaldeko lurraldeen kontrola galtzeari ekin zion. 1151ean, Bahram Shah sultanak Ghazni galdu zuen Ala al-Din Husayn ghuridar sultanaren alde.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *The Ghurids*, K.A. Nizami, *History of Civilizations of Central Asia*, Vol.4, Part 1, ed. M.S. Asimov and C.E. Bosworth, (Motilal Banarsidass Publishers, 1999), 178.
2. ↑   **(Ingelesez)** Bosworth, C.E..  (2006). *Ghaznavids.*  in: *Encyclopaedia Iranica*..
3. ↑   Spuler, B..  (1970). Holt, P.M.; Lambton, Ann K.S.; Lewis, Bernard eds. *Cambridge History of Islam.*  Cambridge University Press, 147 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q249578
* Commonscat Multimedia: Ghaznavid Empire

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300021551

 |

* Wd Datuak: Q249578
* Commonscat Multimedia: Ghaznavid Empire
**Aldundiaren jauregia**, Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen eraikin bat da. Gaur egun **Antonio Maria Labaien Kultur Etxea** izena du, Antonio Maria Labaien (1898-1994) idazlea, euskaltzaina eta politikari abertzalea eta Tolosa alkatea zenaren omenez.

Kokalekua
---------

Tolosako Alde Zaharraren sarreran dago, Triangulo plazan, eta Gaztelako atearen alboan.

* Aurrealdea.Aurrealdea.
* XehetasunaXehetasuna

Historia
--------

Barrenatxoenea edo Portaletxe etxearen orubean eraikia dago. 1844 eta 1854 artean Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitza izan zen, hain zuzen ere, Tolosa Gipuzkoako hiriburua izan den aldian. 1980ko hamarkadan goitik behera berritu zuten, kultur etxe balioanitza izateko. Gaur egun bertan Antonio Maria labaien Kultur Etxea dago, bai eta Tolosako Udalaren hainbat saila ere.

Eraikina
--------

Angeluzuzen luzatuko itxura duen planta du eraikin honek. Garai bateko harresiaren lerroari jarraituz eraikirik dago, eta, beraz, bere fatxada Tolosko Alde Zaharreko kaleekin perpeendikularra da. Estilo neoklasiko isabeldarrean eraikita dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25478500
* Commonscat Multimedia: Kultur Etxea, Tolosa

---

 |

* Wd Datuak: Q25478500
* Commonscat Multimedia: Kultur Etxea, Tolosa
2002an Alkizan sortutako elkartea da **Alkizako Oilategitik Kultur Elkartea**. Eusko Jaurlaritzaren Elkarteen Erregistroan 2002ko apirilaren 25ean erregistratu zen.

Elkartearen estatutuen 2. artikuluak honela jasotzen ditu bere helburuak:

> *'Elkarte honen helburuak honako hauek dira: euskara eta euskal kultura babestea, bultzatzea, hedatzea eta sustatzea, Alkizako errealitate soziokulturaletik abiatuta.*
> 
> 
> *Helburu horiek lortzeko, jarduera hauek egingo dira, ezarritako legezko betekizunak bete ondoren:*
> 
> 
> * *Euskarari eta euskal kulturaren edozein alderdiri buruzko argitalpenak publikatzea edota produzitzea, formatua eta euskarria edozein direlarik.*
> * *Hitzaldiak, jardunaldiak, mintegiak, ikastaroak eta jakintza hedatzeko edozein klaseko jardunak antolatzea.*
> * *Euskarari eta euskal kulturaren edozein alderdiri buruzko ikerketa-lanak burutzea edota sustatzea.*
> * *Bekak, sariak eta antzekoak antolatzea.'*
> 
> 
> 

Dena dela, elkartea sortzeko helburu nagusia Oilategitik herri-aldizkariari babes legala ematea izan zen eta hori da egungo bere jarduera bakarra.

Hala ere, bestelako jarduerak ere bultzatu izan ditu. XXI. mendeko lehen hamarkadaren amaieran Itxurain izeneko herri-proiektuari aterkia eta babesa eman zion. Proiektu horrek bukatzen ari zen baserritar gizarte tradizionalaren eta gizarte modernoaren arteko zubia egitea zuen helburu, ekimen etno-kultural zehatzen bidez.

Elkartearen sortzaileak eta aldizkariaren bultzatzaileak pertsona berdinak izan ziren, hots, Pello Joxe Aranburu, Eli Elizondo , Imanol Lizardi , Josemari Arantzabe eta Inaki Irazabalbeitia, besteak beste.

Elkartearen lehendakaria Pello Joxe Aranburu izan da hasiera-hasieratik. 2020an elkartearen zuzendaritza batzordea pertsona hauek osatzen dute lehendakariaz gain: Eli Elizondo (lehendakariordea), Xabier Artola (Idazkaria), Sonia Artuzamuoa (diruzaina) eta Aitor Irulegi (bokala).
**Glacier konderria** (ingelesez: *Glacier County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cut Bank da. 2010eko zentsuaren arabera 13.399 biztanle zituen, Glacier kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Glacier konderriak 7.865,6 kilometro koadro ditu. Horietatik 106,16 ura dira. Beste 7.759,44 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,7 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.399 pertsonetatik 4.358 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 241 dira. 17 beltzak edo afroamerikarrak. 8.644 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 26 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 348 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31091
* Commonscat Multimedia: Glacier County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125492269
* LCCN: n80131859
* **Lekuak**
* OSM: 1232200
* TGN: 2001277

 |

* Wd Datuak: Q31091
* Commonscat Multimedia: Glacier County, Montana
Armarriko egungo itxura
**Agoizko armarria** Nafarroa Garaiko Agoitz hiriko armarri ofiziala da.

Historia
--------

Armarria 1479ko ekainaren 22koa da, eta Katalina eta Joanes Albretekoa erregeek eman zioten. Honela dio dokumentuak:

*«Maddalen printzesak, Frantzisko Febo haur erregearen ama eta tutoreak, Agoizko udal dermioan bildu zituen buruzagi agaramondar eta beaumondar nagusiak. Printzesa bertan zela, lurrean sartu zituzten euren ezpatak, bakearen adierazgarri. Esaten da gertakari hau San Roman baselizaren ondoan izan zela. Bakearen sinatzaileak izan ziren, Nafarroako Pedro markesa agaramontarren aldetik, eta Luis Beaumont Leringo Kondea, beaumondarren aldetik»*

Banaketa
--------

1977n argitaratutako Zangozako merindadeko Udal armagintzaren bere liburuan, Jesus Otazuk honela deskribatzen du hiriaren armarria:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Hondo gorri batez eta aurrean bi zilarrezko ezpatez osatuta dago, urrezko helduleku eta gurutzetekin, eta horien artean urrezko koroa bat. |  » |

Deskribapen hau oraindik ere baliozkoa da, hiriko armarria zati hauek osatzen baitute:

* Hondo gorria: gorriak ahul eta menpekoekiko pertsona ospetsu eta agintarien babesa eta laguntza islatzen du.
* Bi ezpata: agaramondarren eta beaumondarren ezpatak irudikatzen.
* Koroa bat: bien arteko ituna Nafarroako erregeen esku-hartzeari esker egin zela sinbolizatzen du.

Beste bertsioak
---------------

* Udalako estilokoaUdalako estilokoa
* Agoitz familiakoaAgoitz familiakoa
* Agoitz-Iruña familiakoaAgoitz-Iruña familiakoa

Erreferentziak
--------------

* Otazu Ripa, Jesús Lorenzo.  (D.L. 1977). *Heraldica municipal, merindad de Sangüesa (I) : Abaurrea-Izalzu.*  Diputación Foral de Navarra, Dirección de Turismo, Bibliotecas y Cultura Popular ISBN 84-235-0076-4. PMC 911388951. (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
* «Armarria» *Agoizko Udala* (Noiz kontsultatua: 2021-12-17).

Ikus, gainera
-------------

* Agoitz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110162463

 |

* Wd Datuak: Q110162463