recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Soiuz 3** 1968ko urriak 26an Baikonurreko kosmodromotik jaurtitako Soiuz 7K-OK espaziontzi baten misio eskifatu bat izan zen. Eskifatutako Soiuz baten bigarren jaurtiketa izan zen Soiuz 1aren zorigaiztoko hegaldiaren ondoren, non espazio-ontzi honen eskifaia-kide bakarra hil zen. Kapsula berriro marraztu eta eskifatu gabeko zenbait hegaldiren ondoren, **Soiuz 3** jaurti zen.

Soiuz 3ren misioa eskifatu gabeko Soiuz 2rekin orbitan bildu eta elkartzea zen, baina huts egin zuen. Elkartze akotsa kapsulako eskifaia-kide bakarra zen Beregovoik Soiuzen eskuzko kontrola hartu zuelako izan zen, ontzia Soiuzen elkartze-sistema automatikoak baliogabetzen zituen jarrera batean sarritan jarri zuena eta ia erregai guztia lehen elkartze-saialdian agortu zuena. Hegaldian ontziaren sistemak eta zenbait hegaldi prozedura probatu ziren.

Eskifaia
--------

* Georgi Beregovoi

Laguntza eskifaia
-----------------

* Vladimir Xatalov

Bitxikeriak
-----------

Badago Soiuz 3 espaziontziak Ilargian zehar hegaldi bat egin zuela dioen hiri kondaira bat, ontziak, satelitearen inguruan 60 buelta emanez. Harrigarria bada ere, erabat faltsua den istorio hau Encarta entziklopediak biltzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q619811
* Commonscat Multimedia: Soyuz 3

---

 |

* Wd Datuak: Q619811
* Commonscat Multimedia: Soyuz 3

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Soiuz 1** | **Soiuz programako hegaldi tripulatuak**1968ko ekainak 26tik 30era | Ondorengoa**Soiuz 4** |
Eukaristian, kalizako ardoa Kristoren Odol bihurtzen da transubstantziazioarekin.
**Kristoren Odola,** kristau teologian**,** deboziozko objektua da, eta bi kontzepturi aplikatzen ahal zaio: batetik, Jesusek gurutzean isuritako odola bera izan daiteke, eta hura ustez gorde izan duten erlikiak gorde izan dira tradizioan; eta, bestetik, eukaristian presente dagoen odol sakramentala. Kristautasunaren adar batzuek Kristok gurutzean isuri zuen odol bera dela uste dute.

Eliza Katolikoak "transubstantziazio" terminoa erabiltzen du ogiaren eta ardoaren aldaketa Kristoren gorputzean eta odolean deskribatzeko, egiazki gertatzen den fenomenoa dela dio ortodoxia katolikoak.

Ikonografia
-----------

Kristoren Odolaren agerpen ikonografikoak ugariak dira tradizio kristauan, esate baterako Bizitzaren Iturriaren sinboloa eta Jesus haurrari lotutako odolaren sinbolismoak.

* Kristoren odolaren erlikia, Santa Maria della Scallan, Sienan.Kristoren odolaren erlikia, Santa Maria della Scallan, Sienan.
* Alessandro Alloriren margoa, Kristoren pasioaren sinboloak.Alessandro Alloriren margoa, Kristoren pasioaren sinboloak.
* Bizitzaren Iturriaren margo bat, Mexiko, 19. mendea.Bizitzaren Iturriaren margo bat, Mexiko, 19. mendea.
* Jesus haurtxoak eusten dion kardantxiloan, marka gorria isuriko duen odolaren sinboloa da.Jesus haurtxoak eusten dion kardantxiloan, marka gorria isuriko duen odolaren sinboloa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Dictionary of the Middle Ages.*  ISBN 0-684-19073-7. PMC 8474388. (Noiz kontsultatua: 2020-08-28).
2. ↑   **(Ingelesez)** «The goldfinch: symbol of salvation yet thrice-cursed, ‘enjailed in pitiless wire’» *That's How The Light Gets In* 2013-10-19 (Noiz kontsultatua: 2020-08-28).
**Solsonako elizbarrutia** (latinez: *Diocesis Celsonensis*) eliza katolikoaren barruti eklesiastikoa da Katalunian, Tarragonako metropoli-artzapezpikutzaren bidez antolatua eta Solsonako gotzaina buru duena. 1593an sortu zen eta gotzainen egoitza Solsonako katedralean da, Solsonako udalerrian. Xavier Novell Gomà gotzainak uko egin zion kargua arrazoi pertsonalengatik 2021eko abuztuan, eta Romano Casanova Casanova izendatu zituzten, Vic-eko egungo gotzaina, *administratzaile apostoliko* gisa, hutsik dagoen egoitzan.

Elizbarrutia
------------

Kataluniaren erdialdean dago, eta landa-eremuko populazioa du. Urgelleko lautadatik hasi eta Cadíko mendietaraino eta Llobregateko iturrietaraino luzatzen da elizbarrutia, Pla d'Urgell, Urgell, Segarra, Solsonès, Bages eta Berguedà eskualdeetatik. Lurralde eremua 3.536 kilometro karratukoa da, 174 parrokiatan banatua, 6 artziprestazgorekin multzokatuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    23 agost 2021.
2. ↑    *La diòcesi.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q388663
* Commonscat Multimedia: Roman Catholic Diocese of Solsona

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125582566

 |

* Wd Datuak: Q388663
* Commonscat Multimedia: Roman Catholic Diocese of Solsona
Sistema diedrikoan egindako marrazketa
**Sistema diedrikoa** errepresentazio sistema geometriko bat da, eta pieza baten bistak planoan irudikatzean datza, hau da, hiru dimentsioak bistetan bi dimentsiotan egongo diren irudiengatik ordezkatzen ditu proiekzio ortogonalen bitartez.

Oinarrizko sei bista posible ditugu baina normalean hiru bista erabiltzen dira eta posible denean gutxiago lana sinplifikatzeko neurri guztiak akotatzea posible bada. Beraz oinarrizko hiru bistak hauek dira:

* aurretiko bista
* ezkerreko bista
* goiko bista.

Hauetatik oso ondo aukeratu behar da aurretiko bista, informazio gehiena ematen duena izan behar baita.

Sistema diedrikoaren barnean bi errepresentazio sistema bereizten dira: europar sistema eta amerikar sistema.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1999437
* Commonscat Multimedia: Graphical projection

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300034063

 |

* Wd Datuak: Q1999437
* Commonscat Multimedia: Graphical projection
**Križna leizea** edo **Gurutzearen leizea** (eslovenieraz: *Križna jama*) Esloveniako leize ezaguna da Lož haranean dagoena, Podlož hiritik gertu. Herrialdeko bigarrena da luzerari dagokionez. Podlož hiriko Gurutze sainduaren elizak ematen dio izena. 1832 urtean aurkitu zuten eta 1926an guztizko explorazioa egin zuten arkeologo esloveniarrek.

Egitura
-------

Leizea bereziki aipagarria da ur esmeraldadun 45 laku elkarloturik dituelako barrenean. Ibilbide guztia egiteko txalupen beharra dago zenbait ataletan. Hartzaren leizean 2.000 hezurretik gora aurkitu dira.

Biodibertsitatea
----------------

45 espezietik gora aurkitu dira leizean eta honek munduko leizeen artean laugarrena egiten du biodibertsiateari dagokionean.

Iruditegia
----------

* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Eslovenieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1779044
* Commonscat Multimedia: Cross Cave

---

 |

* Wd Datuak: Q1779044
* Commonscat Multimedia: Cross Cave
Hendrick ter Brugghen, *Esau, bere maiorazkoa Jacoben saltzen*, c. 1627.
Peter Paul Rubens, *Jakob eta Esauren adiskidetzea*, 1624.
**Jakob eta Esau** arte kristauan oso adierazgarria den atal bibliko multzo baten izen historiografikoa da.

Esau eta Jakob anaia bikiak ziren, Isaaken semeak. Lehen Esau jaio bazen ere, maiorazkoa galdu zuen anaiari saldu baitzion dilista-plater baten truke. Akordio hori beteko zela bermatzeko, Jakobek, Rebekaren laguntzarekin (bien ama), aitaren bedeinkapena lortu zuen engainu baten bidez (itsu zegoen, eta ukitu baino ezin izan zuen egin). Gertatutakoaz konturatzean, ez zuen zuzendu, baizik eta Esauri izaera apalagoko bedeinkapena ematea erabaki zuen. Ondoren, bi anaien arteko liskarrera iritsi zen, eta azkenean ados jarri zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Hasierako 25-33 atalak.
Has 25:28, Has 25:22–23:25:22–23, Has 25:26:25:26, Has 27:1–40:27:1–40,Has 27:37:27:37, Has 27:41:27:41, Has 28:5:28:5
2. ↑  Has 27:34–40
3. ↑  Has 32–33

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6119506
* Commonscat Multimedia: Jacob and Esau

---

 |

* Wd Datuak: Q6119506
* Commonscat Multimedia: Jacob and Esau
**Kritikotasun istripua** fisio nuklearreko kate erreakzio bat da. Batzuetan, eskurtsio kritiko deitzen zaio. Horrelako gertaeretan, material fisileko (adibidez, uranio aberastu edo plutonioko) masa kritikoaren ezusteko metaketa edo uztarketa gertatzen da. Kritikotasun istripuek erradiazio dosi hilgarriak aska ditzakete babes gabeko ingurune batean gertatzen badira.

1946ko Slotin istripuaren itxuraketa
Baldintza normaletan, fisio erreakzio kritiko edo gainkritiko bat (energia iraunkor beregaina edo energia hazkorra dituena) behar bezala babestutako leku batean gertatu beharko litzateke bakarrik, adibidez, erreaktore baten muinean edo test ingurune egoki batean. Kritikotasun istripu bat ezusteko erreakzioan gertatzen da, adibidez, segurua ez den ingurunean edo erreaktore baten mantentze lanetan.

Kritikotasun istripuak Estatu Batuetan lehergailu atomikoa sortzeko esperimentuetan hasi ziren gertatzen, Manhattan Proiektuaren barruan. 1944an gertatu zen lehen aldiz Los Alamosen, ikertzaileak eta langileak babes neurri eskasekin ari zirenean. Horrek erradiazio bidezko pozoitzeak eta heriotzak eragin zituen zenbait kasutan.

Ikus, gainera
-------------

* Deabruaren nukleoa
* Erradiazio kutsadura

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1321523

 |

* Wd Datuak: Q1321523
Jakue II.a Ingalaterrakoa eta VII.a Eskoziakoa, sir Godfrey Knellerek margotua 1684an.
**Jakobiten matxinada** 1688 eta 1746 artean Britainiar uharteetan izandako matxinada eta gerrak izan ziren. Jakobiten helburua Jakue II.a Ingalaterrakoari eta bere ondorengoei Erresuma Batuko tronua itzultzea zen, Stewart leinuari 1688an Iraultza Loriatsuaren ondoren Legebiltzarrak tronua kendu baitzion.

Matxinaden izena *Jakue* izenaren latinezko aldaeraren *Jacobus* hitzetik datorkio. Frantziako armadak gudan 1692 eta 1708 artean hartu zuen parte. Horrexegatik 40.000 iheslari jakobitek alde egin zuten Frantzia aldera 1688 eta 1692 artean, non *Wild Geese* edo *Oies Sauvages* (antzar basatiak) izan zuten ezizena. Louis XIV.a Frantziakoak Jakue II.a Ingalaterrakoa Saint-Germain en Layeko gazteluan kokatu zuen, gorte eta guzti. Hiriak 1700 jakobita inguru zituen 1700. urtean.

Lehendabiziko matxinadak atzerriratze masiboa eragin zuen Eskoziako herrietan: Highland Clearances izeneko mugimendu honek Behe Lurretara eta Ipar Amerikara bidali zituen Lur Garaietako biztanle ugari. Era berean juridikoki ez ezik sozialki ere antzinetik zetorkion klanen egitura desegin zen eta Eskozia eta Ingalaterrako nobleteria lur-jabe handi bihurtu zen.

1692ko Glencoeko sarraskiak ez zuen matxinada giroa bukatu, aldiz, 1714an Hannover leinuak britainiar tronua lortu zuenean jakobiten ezinegona areagotu egin zen. Hala, 1715ean matxinatu egin ziren eta lau urte beranduago beste saiakera bat egin zuten. Azken matxinada 1745ean Charles Edward Stuartek (Bonnie Prince Charlie) zuzendu zuen, Eskoziako gaeleraz *Bliadhna Theàrlaich* ('Karlosen urtea) eta ingelesez *The Forty-Five* ("Berrogeita bosta") izenez ezaguna. Kanpaina 1746an Cullodengo gudua eta gero bukatu zen behin betiko eta horrekin batera Stewart leinuak tronua berreskuratzeko zituen asmoak.

Bibliografia
------------

* Brian Lavery (2001). *"Maritime Scotland"*. B T Batsford Ltd.. ISBN 0-7134-8520-5.
* Fitzroy MacLean (1991). *"Scotland, A Concise History"*. Thames and Hudson. ISBN 0-500-27706-0.
* Fitzroy Maclean (1989). *"Bonnie Prince Charlie"*. Canongate Books Ltd.. ISBN 0-86241-568-3.
* Murray G. H. Pittock (1995). *"The Myth of the Jacobite Clans"*. Edinburgh University Press.
* John Prebble (1973). *"The Lion in the North"*. Penguin Books.
* W. A. Speck (1981). *"The Butcher: The Duke of Cumberland and the Suppression of the 45"*. Blackwell.
* Daniel Szechi (1994). *"The Jacobites"* Manchester University Press. ISBN 0-7190-3774-3.
* Smith, Hannah (2006). *"Georgian Monarchy: Politics and Culture, 1714–1760"*, Cambridge Studies in Early Modern British History, Cambridge University Press
* Linda Colley (1994). *"Britons: Forging the Nation 1707–1837"*, Yale University Press,

Ikus gainera
------------

* Jakobita

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** www.jacobitecampaign.com
* **(Ingelesez)** Jakobitak
* **(Ingelesez)** The Jacobite Heritage
* **(Ingelesez)** BBC Radio: "The Jacobite Rebellion — could it have succeeded?"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7470324

 |

* Wd Datuak: Q7470324
Yorkeko arrosa zuria, jakobiten sinboloa
**Jakobitismo** (Irlandako gaeleraz: *Seacaibíteachas*; Eskoziako gaeleraz: *Seumasachas*) Ingalaterra, Eskozia eta Irlandako tronuetan Jakue II.a Ingalaterrakoa eta bere ondorengoak jartzearen aldeko mugimendu politikoa izan zen.

Jakue II.a Estuardo erregearen eta haren ondorengoen jarraitzaileei eman zitzaien izena. Estuardo leinuari loturiko giro aristokratikoetatik kanpora, indarra izan zuten jakobitek Eskozia, Gales eta Irlandan, eta 1688-1745 urteetan izan ziren indartsuen. Euskal Herriko karlistadetan gertatu zen bezala, nazio-arazoak tartekatu ziren azalez erregetzarako lehia eta erlijio-gatazka ziren auzi honetan.

Jakobitek Ingalaterran eta Eskozian Estuardo etxekoak berrezartzea zuten helburu, Jakue II.a 1688an erregetzatik kendu baitzuten eta haren suhi protestante Gilen Orangekoak erreinatu baitzuen Jakue II.aren alaba Mariarekin ezkonduta.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Jakobiten matxinada

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q212983
* Commonscat Multimedia: Jacobitism

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85069222
* NDL: 00574972
* NKC: ph1052645
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q212983
* Commonscat Multimedia: Jacobitism
**Jacques Godbout** (Montreal, 1933ko azaroaren 27a) kanadar olerkari, eleberrigile, saiakera-idazle eta zinemagilea da.

Bere sorterrian egin zituen ikasketak, baina Addis Abebako Unibertsitatean lan egin zuen, Etiopian, frantseseko eskolak ematen, 1954tik 1957ra, eta hainbat bidaia egin ditu Egipto, Grezia eta Antilletan barrena. *L'aquarium* eleberria da Godbouten liburu nagusietako bat eta, beste zenbait sariz gainera, France-Canada saria irabazi zuen lan hari esker. 1962an Frantses Hizkuntzaren Mugimendu Laikoaren (Mouvement laïque de langue française) aitzindari izan zen, eta Idazle Quebectarren Batasunaren (L’Union des écrivaines et des écrivains québécois) sorreran parte hartu zuen, orobat, 1977an; *Liberté* aldizkariaren sortzaileetako bat izan zen. Godboutek frantsesez idatzi du, eta bere obretan bere garaiko kulturaren inguruko arazoak islatu ditu, besteak beste, idazlearen hizkuntzarekin zerikusia duten identitate-arazoak. Ingurune elebidunean eta bi kulturakoan idazten duen sortzailearen egoera aztertu du arreta bereziz.

Haren literaturan diskurtsoa antolatzeko baliabide berrien bilaketa nabarmentzen da, eta azpimarratzekoa da estiloaren bizkortasuna, tonu, erregistro eta baliabideen aniztasuna, eta azkenik, umorea. Olerkigintzaren alorrean egindako lanetik azpimarratzekoak dira *Carton-pâte* (1956, *Kartoi orea*); *Les pavés secs* (1958, *Kale lehorrak*); eta *C'est la chaude loi des hommes* (1960, *Gizonen lege beroa*); eta eleberrietan, berriz, *L´aquarium* (1962, *Akuarioa*); *Le couteau sur la table* (1965, *Labana mahai gainean*); *Salut Galarneau* (1967, *Agur Galarneau*); *D´amour, P. Q.* (1972); eta *Les têtes de Papineau* (1981). Godboutek idatziak dira, halaber, *La Grande Muraille de Chine* (1969, *Txinako Harresi Handia*); *Le réformiste, textes tranquilles* (1975, *Erreformista, testu lasaiak*); *Souvenirs shop, poèmes et proses 1956-1980* (1984, *Souvenir denda, olerkiak eta prosak*) eta *Une histoire américaine* (1986, *Historia amerikar bat*).

Aurrekoaz gain, lau film luze eta 30 dokumental egin ditu.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Jacques Godbout Internet Movie Database-ren web-orrian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3159008
* Commonscat Multimedia: Jacques Godbout

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 76316318
* ISNI: 0000 0001 0916 8879
* BNF: 119052238 (data)
* CANTIC: a11133934
* GND: 119132605
* LCCN: n50033612
* NDL: 00684308
* NKC: mub2010614653
* NLA: 35129231
* SUDOC: 026894920
* BIBSYS: 90076792
* UB: a1252311
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02474/eu\_g\_2207/g2207
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3159008
* Commonscat Multimedia: Jacques Godbout
**La Unión Vasco-Navarra** (euskaraz, Euskal-Nafar Batza) 1880ko ekainaren 5ean Bilbon sorturiko gaztelaniazko egunkari foruzale bat izan zen, "Correo Vascongado" egunkaria ordezkatu zuena. Bilboko Euskal-Erria elkartearen agerkaria izan zen. Bere lehen zuzendaria Eladio Lezama kazetaria izan zen. Garai hartan euskal herrialdeek foruak galduak zituztenez, egunkaria sortu zen unetik bertatik zigorrak jasotzen hasi zen. Egunkariaren azken helburua euskaldun eta euskal alderdi guztiak batzea zen, hala, galdutako foruak berreskuratzeko. Horretarako, Bilbo, Donostia, Gasteiz eta Iruñea gaitzat zituzten zutabe bereziak idazten zituen, bertako berriak kontatuz.

Gatazka ugari izan zituen karlistekin eta zenbait erakunde kristaurekin, adibidez, Gasteizko *Euskal-Nafar Astekari Kristauarekin* (gaztelaniaz *Semanario Católico Vasco-Navarro*). Foruak berreskuratzeko arrazoi ugari plazaratu zituen, baina horietatik esanguratsuenak ondorengoak izan ziren:

* Euskal foruek gure herriaren historia eta eskubide historikoak gorpuzten zituzten.
* Euskal erakundeek Euskal Herriari onura ekonomiko, politiko eta sozial ugari ekarri zizkioten.
* Euskal foruak ziren euskaldunon kultura babesteko modu bakarra.

Egunkariak ez zuen jarrera independentistarik, baina zenbait arlori begiratuz gero, ideologia abertzalea zuela egiaztatu dezakegu. Gainera, funtsezkotzat zuen gaztediak foruen izana eta hauen inguruko xehetasunak ikastea, hala, belaunaldiz belaunaldi transmititu zitezen, berreskuratu arte. Gaztelako banderak euskal lurretan egotea ere sarritan kritikatu eta gaitzetsi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «La Unión Vasconavarra». Bilbaopedia **(Gaztelaniaz)**
2. 1 2 3    «La Unión Vasco-Navarra - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-04-11).

Ikus, gainera
-------------

* Euskalduna (aldizkari foruzalea)

Kanpo estekak
-------------

* «La Unión Vasco-Navarra» egunkariaren ale guztiak Bizkaiko Foru Liburutegiaren liburutegi digitalean irakurgai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63098564
* Commonscat Multimedia: La Unión Vasco-Navarra

---

 |

* Wd Datuak: Q63098564
* Commonscat Multimedia: La Unión Vasco-Navarra
**La Crosse konderria** (ingelesez: *La Crosse County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua La Crosse da. 2010eko zentsuaren arabera 114.638 biztanle zituen, La Crosse kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

La Crosse konderriak 1.243 kilometro koadro ditu. Horietatik 73,14 ura dira. Beste 1.169,86 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 92,23 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 114.638 pertsonetatik 106.158 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.741 dira. 1.553 beltzak edo afroamerikarrak. 438 amerikar natiboak ziren eta 27 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4.727 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 85 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.650 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500871
* Commonscat Multimedia: La Crosse County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129031605
* ISNI: 0000 0004 0417 6863
* LCCN: n82136925
* NARA: 16556506
* **Lekuak**
* OSM: 1792816
* TGN: 2002331

 |

* Wd Datuak: Q500871
* Commonscat Multimedia: La Crosse County, Wisconsin
Jacques HerzogBartzelonako Fòrum eraikina, Jacques Herzogek eta Pierre Meuronek diseinatua
**Jacques Herzog** (Basilea, 1950eko apirilaren 19a) suitzar arkitektoa da.

Zurichen egin zituen ikasketak. Aldo Rossiren eta Dolf Schnebliren ikasle izan zen, eta, ikasketak amaituta, bigarrenaren estudioan lan egiten hasi zen, laguntzaile gisa. Hurrengo urtean, bere estudioa sortu zuen, Pierre de Meuronekin: Herzog & de Meuron Architecture Studio. Urte horretan bertan, Joseph Beuys ezagutu zuen, handik aurrerako bere lanetan izugarrizko eragina izango zuen artista. Irakasle gonbidatu eta hizlari gisa lan egin zuen Harvardeko Unibertsitatean, Pierre de Meuronekin (1989an), eta Tulane Unibersityn, New Orleansen (1991n). 1987an, Berlingo Akademie der Kunste akademiaren saria irabazi zuen, arkitektura-lan oparoarengatik. Herzog & de Meuron ospe handiko enpresa bihurtu zen 1995ean, Londresko Banskide Power Station indar-etxea erakustoki bihurtzeko Tate Galleryk antolatu zuen lehiaketa irabazi ondoren. Lan nagusiak hauek ditu: harrizko etxea Tavolen, Italian (1982-1988); etxe bat harresi batean Hebeltrasseko patioan, Basilean (1984-1988); Antipodes I ikasleen egoitza Borgoinako Unibertsitatean, Dijonen (1991-1992); arte-bilduma pribatu baterako galeria, Munichen (1991-1992); seinaleen dorrea, Basilean (1992-1995) eta Tate Modern Museoaren birmoldatzea, Londresen (1981). Bartzelonako Fòrum eraikina ere Herzogek eta Meuronek diseinatu zuten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Jacques Herzog*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Herzog & de Meuron arkitektoen web-orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2745982
* Commonscat Multimedia: Jacques Herzog

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 118759
* ISNI: 0000 0001 0598 0747
* BNE: XX970114
* BNF: 12518770j (data)
* GND: 122229517
* LCCN: n93002275
* NKC: stk2008441940
* Tabakalera ID: 60535
* CiNii: DA13906689
* SUDOC: 034431187
* ULAN: 500082477
* RKD: 240650
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02785/eu\_h\_1739/h1739
* Britannica: url
* **Arkitektura**
* COAM: 0699

 |

* Wd Datuak: Q2745982
* Commonscat Multimedia: Jacques Herzog
**Jacques Mercanton** (Lausana, 1910eko apirilaren 16a - *ibidem*, 1996ko apirilaren 27a) suitzar idazlea izan zen. Hogeita bost urtez, literatura-irakasle izan zen Lausanako Unibertsitatean. Grinen poesia eta tragedia azaldu du obra guztian, hala kontakizunetan —*Le Secret de vos coeurs* (1942, *Zuen bihotzeko sekretua*), *La Sibylle* (1967, *Sibila*), *L'Amour dur* (1980, *Amodio gogorra*)— nola eleberrietan —*Thomas l'incrédule* (1943, *Tomas sinesgabea*), *L'Eté des Sept-Dormants* (1974, *Zazpi lotien uda*)—. Istorio horietan, bikoteak azaltzen dira beti, eta haien zoriona arriskuan jartzen du eritasunak edo heriotzak. Bikoteen asmoak, hausnarketak eta ametsak dira, hain zuzen, testuaren muina. Obra gehienak idazleak ongi ezagutzen dituen paraje ezagun eta maiteetan kokatuta daude: Italian, Suitzako Engadinan, Bavarian eta Pragan, adibidez. Eleberrigile aparta izateaz gainera, saiakeragile bikaina da, Thomas Mann, T.S. Elliot, Lawrence Arabiakoa, On Kixote eta Frantziako klasiko handiei buruzko idazlanetan erakutsi duenez.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118302
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 10173740
* ISNI: 0000 0001 2120 5337
* BNE: XX1029844
* BNF: 11915612x (data)
* GND: 11899381X
* LCCN: n81110782
* NKC: jn19990005614
* SUDOC: 027023443
* Open Library: OL480538A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 016200
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 63825

 |

* Wd Datuak: Q118302
**Kolinahr** (ko-li-naar ahoskatua) emozien arrasto guztiak ezabatzeko erabiltzen den vulkaniar errituala da. Hala, burua emozioetatik aske mantentzea ahalbidetzen duen diziplinari ere baderitzo. Haurtzaroan Kahs-wanerako entrenamendu zorrotz baten ondoren, vulkaniar heldu bat logika hutserako bere azken bidaia egiteko prest dago. Honen iraupena 2 eta 6 urte artekoa (edo gehiago) izan daiteke.

T'Klass izan zen lehen maisuetako bat, Surak ere ezaguna den arren. Momifikatutako bere hondakinak T'Karath Santutegiko katakunbetan daude, horien kokapen zehatza adierazten ez den arren.

Spock jaunak bere kolinahr prozesu errituala 2269 aldean Izarretako Flotatik erretiratu zenean hasi zuen. 2273an Spockek kolinahrraren erritual guztiak bete zituen azkena izan ezik, eta betetzeari uko egin zion espaziotik seinale telepatiko bat jaso ondoren (benetan V'Ger delakotik zetorrena eta emozio indartsuak sentiarazten zizkiona).

Tuvokek Pon farra jasan zuen bere erritualaren seigarren urtean, hau behar baino lehenago utziz, eta, adostasun baten ondoren, bere emaztea izango zenarekin ezkonduz.

Tuvok eta T'Pelen alaba zen Asil kolinharrera iritsi zenean, bere aitaren laguna zen Kathryn Janeway aurrean zegoen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3752840

 |

* Wd Datuak: Q3752840
*Artikulu hau haranari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Somorrostro».*
**Somorrostro harana** 1805 arte izan zen Bizkaiko Enkarterriak osatzen zituzten hamar errepubliketako bat.

Banaketa administratiboa
------------------------

Harana bi erakundetan zatituta zegoen:

* **Hiru Kontzejuak**: Santurtziko San Jorge, Sestaoko Andra Mari eta Trapagarango San Salbadore.
* **Lau Kontzejuak**: Muskizko San Julian, Zierbenako San Roman, Abantoko Santa Juliana (edo Susoko Abanto) eta Abantoko San Pedro (edo Yusoko Abanto).

Portugalete ere Somorrostro Haranako zati bat izan zen 1322an hiribildua eratu arte.

  

Abanto eta Muskizko (Somorrostro harana) zati baten ikuspegia El Campillotik, Gallarta, Abanto.

Historia
--------

Goi Erdi Aroan Haranaren arazoak konpontzeko Somorrostroko bizilagunek bertoko batzarrak egiten zituen erakunde biek, Hiru Kontzejuak Uriosteko San Bernabe Ermitan eta Lau Kontzejuak Muskizko Iturrian edo Muskizko El Casal auzoan. Enkarterrietako beste errepublikak bezala, 1394ko Enkarterrietako Foruak Somorrostroko Harana zuzendu zuen, Bizkaiko Foru Zaharra idatzi baino laurogeita hamazortzi urte lehenagokoa.

1799 urtean, Somorrostro Haranako zazpi kontzejuak Gernikako Batzarrera joan ziren, Bizkaia beste elizateekin batera, lehen Enkarterrietako Sindikoa eskualdeko ahaldun bakarra zen eta. 1874an, Somorrostro Haranan izen bereko bataila egin zuten. Bataila erabakigarria zen Bigarren Gerra Karlista erabakitzeko. Behin Somorrostro galduta, karlistek Bilbo galdu zuten.

Gaur egun, 1979ko Gernikako Estatutua onartua, Somorrostro Harana Bilbo-Handiko Ezkerraldeko eskualdearen zati bat da. Orainaldiko udalak honako hauek dira: Barakaldo, Alonsotegi (1991ean Barakaldotik bereizia), Sestao, Portugalete, Santurtzi, Ortuella (1901ean Santurtzitik bereizia), Abanto-Zierbena, Zierbena (1995ean Abanto-Zierbenatik bereizia), Muskiz eta Trapagaran.

Izenaren akatsa
---------------

Ohituraz, *Somorrostro* hitza Muskiz (Muskizko San Julian antzinako kontzejua) deitzeko erabiltzen da. Berez akats bat da. Akatsaren jatorria Muskizko auzo nagusia San Juan edo Donibane lehen Somorrostroko San Juan izena zelako (gaur egun Muskizko San Juan edo Donibane da).

Ikus gainera
------------

* Katalunia Somorrostro, Kataluniako Bartzelona hiriburuko auzoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3025757
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 109362

 |

* Wd Datuak: Q3025757
**Sinfonietta** (Sinfonietta militarra edo Sokol Jaialdia azpizenburua duena) orkestra handiarentzako lan bat da, alaia eta adierazpen handikoa. Leoš Janáčekek idatzi zuen. "Txekoslobakiar indar armatuei" eskainia dago, eta egileak "gizaki garaikide askea, bere edertasun izpirituala eta alaitasuna, garaipena lortzeko bere indar, kemen eta grina" adierazi nahi zituela esan zuen.

Bere jatorria Janáčekek banda bat entzun zuenean dago, eta hala bera propio fanfarriak idazteko inspiratu zen. Sokoleko Gimnasia Jaialdiko antolatzaileek lan bat enkargatu ziotenean, berak bere *Sinfonietta* lanean idatzitako materiala garatu zuen.

Beranduago, "militar" hitza kendu zuen izenburutik. Lana Pragan estreinatu zen 1926ko ekainak 26an Vaclav Talichen zuzendaritzapean Meza Glagolitikoarekin batera. Ohi 20 eta 25 minutu artean irauten du.

Lan hau garrantzi handikoa da Haruki Murakami japoniar idazlearen 1Q84 eleberrian.

Orkestrazioa
------------

Lanak 2 zehar txirula, piccolo bat, 2 oboe, korno ingelesa, 2 klarinete, mi bemolean afinatutako klarinete bat, klarinete baxu bat, 2 fagot, 4 tronpa, don afinatutako 9 tronpeta, fan afinatutako 3 tronpeta, 2 tronpeta baxu, 4 tronboi, 2 tuba tenore, tuba baxua, tinbalak, txindatak, kanpaia, harpa eta harizko musika tresnak behar ditu.

Egitura
-------

5 mugimendutan banatua dago, eta bakoitzak deskribatzen duen izenburu bat du.

1. Allegretto (fanfarria)
2. Andante (gaztelua Brno)
3. Moderato (erreginaren monasterioa, Brno)
4. Allegretto (gaztelura daraman kalea)
5. Andante con moto (udaletxea, Brno)

Grabaketa diskografikoak (hautaketa)
------------------------------------

* Sony 88697 58952 2 George Szell / Cleveland Orchestra
* Supraphon 3684 Karel Ančerl / Txekiar Orkestra Filarmonikoa
* EMI 5-66980-2 Simon Rattle / Philharmonia Orchestra
* London 410138-2 Charles Mackerras / Vienako Orkestra Filarmonikoa
* Telarc CD-80174 Andre Previn / Los Ángelesko Orkestra Filarmonikoa
* Supraphon 110282-2 František Jílek / Brnoko Orkestra Filarmonikoa
* Virgin VC791506-2 Libor Pešek / Philharmonia Orchestra
* Decca 425 624-2 Claudio Abbado / London Symphony Orchestra

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113286
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* LCCN: n83046543

 |

* Wd Datuak: Q113286
**Sitgeseko Nazioarteko Zinemaldia** edo **Kataluniako Nazioarteko Fantasiazko Zinemaldia** (katalanez *Festival Internacional de Cinema Fantàstic de Catalunya*) Kataluniako kostaldean dagoen Sitges udalerrian urtero egin ohi den zinemaldi bat da, fantasiazko eta beldurrezko zinemako filmak aurkeztu ohi dituena. Genero horretako zinemaldi garrantzitsuenen artean sailkatzen da.

1968. urtean *Setmana Internacional de Cinema Fantàstic i de Terror de Sitges* ("Sitgeseko Fantasia eta Beldurrezko Nazioarteko Zinemaldia") izenez sortu zen, eta urtero etenik gabe urriaren hasieran egin izan da. Mundu mailan fantasia eta beldurrezko zineman ospetsu bilakatu diren zinema zuzendari eta aktore ugari beren lehenbiziko urratsak zinemaldi honetan eginikoak dira.

Ikus gainera
------------

* Donostiako Beldurrezko Astea

Kanpo estekak
-------------

* Sitgeseko Nazioarteko Zinemaldiaren webgunea **(Katalanez)** **(Gaztelaniaz)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q975945
* Commonscat Multimedia: Sitges Festival Internacional de Cinema de Catalunya

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 261436007

 |

* Wd Datuak: Q975945
* Commonscat Multimedia: Sitges Festival Internacional de Cinema de Catalunya
**Shu**, "Argia", jainko kosmiko bat da, atmosferako airea eta argiaren pertsonifikazioa egiptoar mitologiaren arabera.

* Izen egiptoarra: **Shu**. Izen greziarra: **Sos**, **Sosis**. Jainko greziarra: Agatodemon

Ikonografia
-----------

Uas zetroa, ankha eta buruan lau lumako burukoa daraman gizona. Zerua bere eskuekin eusten duen gizon bezala ere agertzen da, belaun bat lurrean duelarik. Beste batzuetan, lehoi forman.

Mitologia
---------

Bortitzak ez diren fenomeno atmosferikoen arduraduna da; Ra eguzki jainkoagandik iristen diren izpiak pertsonifikatzen ditu, udako bero kiskalgarria eta eguerdiko Eguzkiarena eta airearen lehortasuna. Khnum jainkoaren *ba* bezala, ipar haizearen hoztasuna eta bizidunen bizi printzipioa ere bai.

Atum-Ra jainko gorenaren zati bezala unibertsoa animatzen duen bizi indarra sinbolizatzen du, eta, Sarkofagoetako Testuetan, jainko sortzaile bezala agertzen da.

Bere amaigabeko ardura, Nut, zerua, eta Geb, lurra, bananduta mantentzea da, unibertsoaren kaosa eragozteko, Hilen Liburuan hala adierazten den bezala, Hermopolis, Shuk "zerua jaso zuen" tokia delarik.

Hil jainko bezala, Osirisen epaiketan parte hartzen zuen, fiskal bezala.

Atum-Raren semea zen, honen arreba bikia Tefnuten senarra eta Geb eta Nuten aita (Heliopolis). Heliopoliseko eneadaren zati zen, Atumek sortutako lehen bikotearen zati maskulinoa zelarik. Osiris, Isis, Neftis, Seth eta Horusen jaiotzen atzerapenaren arduraduna da.

Gurtza
------

Jatorria Leontopolisen zuen, eta Heliopolis, Dendera, Menfis eta Edfun ere gurtua izan zen, ramesidar garaian oso gurtua izan zelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170138
* Commonscat Multimedia: Shu

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 135155767380327761221
* LCCN: sh2003006484
* SUDOC: 235049336
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q170138
* Commonscat Multimedia: Shu
**Single-II** Motorsex musika taldearen 2. single-a da, 2004. urtean taldeak berak argitaratutakoa.

Iraupen motzeko honek 3 kantu ditu, eta hirurak copyleft linzentziapean argitaratu ziren. Letrak taldearenak eta **Oscar Beorleguirenak** dira. Ekoizperna **Motorsex** eta **Carlos Creatoren** eskutik egin zen. 3. abestia Ramones taldearen *Somebody Put Something In My Drink* kantuaren bertsio bat da.

Taldeak berak argitaratu zuen CD-R formatuan, baina argitalpen oso mugatua izan zen. Bestalde hiru abesti hauek eta diskoaren grafismo guztia taldearen web gunetik jaitsi daiteke , bertan *Muertos* abestiaren hiru bertsio ezberdin aurki daitezke

Taldekideak
-----------

* Joakin (gitarra).
* Niko (baxua eta koruak).
* Bernar (bateria).
* Koldo (ahotsa).

Kantuen zerrenda
----------------

1. Muertos
2. Motorsex156
3. Somebobo

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Taldearen web gune ofiziala
* iSOUND gunea
* MySpace gunea
* elHood gunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267436

 |

* Wd Datuak: Q12267436
Lehen **kuestoreak**, hilketa, matxinada edo traizio gailenen kasuetaz arduratzen ziren epaileak ziren. Denboran aurrera, euren ohiko izendapena *Decumviri Perduilionis et parricidii* izan zen. Kasu bakoitzerako izendatuak ziren, eta ez zen magistratura iraunkor bat.

K.a. III. mendean, *decumviri* edo kuestoreek, euren funtzio judizialak galdu zituzten, hauek *triunviri nocturni* direlakoentzat pasa zirelarik.

Kuestore judizial hauekin batera, kuestore administratiboak egon ziren, hauengan, erregeak, funts publikoen administrazioa uzten zuelarik. Errepublikarekin, euren funtzioak kontsulentzat pasa ziren, hauek, bi kuestore zibili eman zizkietelarik (Altxor publikoarentzat) eta beste hainbeste kuestore militarri (Armadaren diru kutxarako). Beranduago, bere izendapena, hauteskunde tribunatuetara pasa zen.

Aipaturiko azken lau kuestore hauek, patrizioak izan ziren, 345 ab urbe condita edo K.a. 408an, plebeioek, lau postu horietatik hiru bete ahal izan zituzten arte.

Itsas Armadako lau kuestore ere egon ziren, lau erromatar itsas baseen administrazioaz arduratzen zirenak.

Azkenik, existitzen ziren kuestoreekin batera, kuestore italikoak ezarri ziren, Erromaren mende zegoen Italia zatiaren erroldak antolatzeaz arduratzen zirenak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189430
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q189430
**Sopho "Sofia" Nizharadze** (georgieraz: სოფო ნიჟარაძე, sɔpʰɔ niʒarad͡zɛ ahoskatua; Tbilisi, Georgia, 1985eko otsailaren 6a) sortzaile eta abeslari georgiarra da. 2010eko Eurovision Abesti Lehiaketan parte hartu du "Shine" abestiarekin, Georgia ordezkatzen. Sofia Nizharadze epaile gisa agertu da 'Georgia's Got Talent', 'Only Georgian' eta 'The X Factor Georgia' telebista programetan.

Bizitza
-------

Tbilisiko Estatu-Kontserbatorio-ko musika akademian ikasketak egon ditu, non pianoa jotzen eta abesten praktikatu zuen. Geroago Academy of Theatre and Arts in Russia-n bere ikasketak jarraitu ditu eta Gnessin Russian Academy of Music-ko gradua atera du.

Sofia-k bere abestiak idazten ditu errusieraz, ingelesez eta georgieraz. Eta bere ahotsa soprano liriko arin bat da.

2010eko Eurovision Abesti Lehiaketan
------------------------------------

2010eko Eurovision Abesti lehiaketan parte hartu du Sofiak, GPB, georgiako komunikabide publikoak hautatu eta gero. Lehiaketan ''Shine'' kantua abesten agertu da, ingeleses. Finalan bederatzigarren postuan geratu da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «სოფო ნიჟარაძე» *musictheatre.ge* (Noiz kontsultatua: 2021-04-27).
2. ↑   «Georgian singer Sofia Nizharadze: personal and creative biography» *ruarrijoseph.com* (Noiz kontsultatua: 2021-04-27).
3. ↑   «Eurovision 2010 Results: Voting & Points» *Eurovisionworld* (Noiz kontsultatua: 2021-04-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q229755
* Commonscat Multimedia: Sofia Nizharadze

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3824156434633112120004
* GND: 1191318346

 |

* Wd Datuak: Q229755
* Commonscat Multimedia: Sofia Nizharadze
**Solwayko fiordoa** (Eskoziako gaeleraz: *Tràchd Romhra*, ingelesez: *Solway Firth*) Eskoziako hegoaldeko Dumfries eta Galloway eta Ingalaterrako Cumbria artean kokatzen da, Irlandako itsasoan. Man uhartea ere gertu dago.

Etimologia
----------

Eskandinaviako *Sulewad* hitzetik dator.

Geografia
---------

Kostaldea muino txikiz osatuta dago eta ingurunearen ekonomia nekazaritzan eta arrantzan oinarritzen da, nahiz eta azken aldian turismoak ere indar handia hartu duen.

Ingalaterrako Eden ibaia eta Eskoziako Esk ibaiaren estuarioek osatzen dute Solwayko fiordoa, baina beste ibai batzuek ere isurtzen dituzten beren urak bertara.

Hiru uharte txiki daude fiordoaren Eskoziako aldean, Hestan, Rough eta Little Ross.

Iruditegia
----------

* Cumbriako kostaldea.Cumbriako kostaldea.
* Solwayko fiordoaren hareatzak.Solwayko fiordoaren hareatzak.
* Rough uhartea.Rough uhartea.
* Nith ibaiaren estuarioa.Nith ibaiaren estuarioa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q195413
* Commonscat Multimedia: Solway Firth

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239040721
* LCCN: sh93000535
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q195413
* Commonscat Multimedia: Solway Firth
**Konposatu organometaliko** esaten zaie metal-karbono lotura bat gutxienez duen konposatu organikoei. Metalen artean alkalinoak, lurralkalinoak eta trantsiziozkoak daude. Konposatu organometalikoen artean sartzen dira ere horren metaliko ez diren elementu batzuk eratzen dituztenak hala nola boroa, silizioa, artsenikoa, selenioa edo eztainua. Grignarden erreaktiboak edo Gilmanen erreaktiboak dira klase honetako konposatu adierazgarrienetako batzuk.

Konposatu organometalikoak sailkatzeko elementuaren izenari organo- aurrizkia ipintzen zaio, adibidez, organopaladio edo organomerkurio konposatuak. Badira salbuespenak: organosiliziko, organoborano eta organolitiko, esaterako.

Konposatu organometalikoak asko erabiltzen dira laborategian zein industrian erreakzioetan substratu legez zein katalizatzaile gisa.

Organokobalto konposatu bat hasarazle gisa erradikalen bidezko polimerizazio batean

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-03-16).
2. ↑   Chemistry (IUPAC), The International Union of Pure and Applied. «IUPAC - organometallic compounds (O04328)» *goldbook.iupac.org* (Noiz kontsultatua: 2021-03-16).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2642710
* Commonscat Multimedia: Organometallic compounds

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12128919v (data)
* LCCN: sh85095561
* NKC: ph123802
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009942

 |

* Wd Datuak: Q2642710
* Commonscat Multimedia: Organometallic compounds
Shabako eskaintza eran erakusten duen estatua. New Yorkeko Arte Museo Metropoliarra.
**Neferkara Shabako** edo **Shabako**, Egiptoko XXV. dinastiako faraoi bat izan zen, Kushtarra. K.a. 716tik K.a. 702 arte gobernatu zuen, Egiptoko hirugarren tarteko aroaren garaian.

Manetonek **Sabakon** bezala aipatzen du, eta, Bakenrenef harrapatu eta bizirik erre ondoren, zortzi urtez gobernatu zuela dio, Sexto Julio Afrikanoren arabera, Sinzelo fraidearen bertsioan, edo hamabi urtez, Eusebio Zesareakoaren arabera, armeniar bertsioan. Herodotok, **Sabakos** deitu zuen.

Bizitza
-------

Shabakoren harria, non Menfiseko teologia aipatzen den.
Shabako, bere anaia Piankhi edo Pijeren oinordekoa izan zen.

Egiptorako inbasio berri bat antolatu zuen, eta Sargon II.aren gobernupean zegoen Asiriar inperioaren mendetik aske mantentzen saiatzen da, neurri handi batean lortu zuena, Sargon II.a, beste eskualde batzuetan sortu ziren gatazkak zirela eta, nahiko arduratua ibili baitzen.

Egiptora iritsi berriak izan arren, Shabako eta bere familia oso interesaturik zeuden Egiptoren iraganagatik, eta bere garaiko arteak, antzinagoko garaiak oroitaraziko dituen estilo bat islatzen du.

Shabako, bere erregealdiko hamabosgarren urtean hil zen, eta El Kurruko bere piramidean lurperatua izan zen. Bere oinordekoa, bere iloba Shabitko izan zen, Piankhiren semea, Kusheko tradizioa jarraituz, non, anaia nagusiaren semearen aurretik, anaia izaten zen oinordekoa.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Shabakoren garaipenaren oroitzapenezko kakalardoa.
Shabakoren erregealdian, Egipto osoan zehar, eraikuntza lan ugari abiatu ziren, bereziki Tebasen.

Shabakoren Harria deritzona, non, erregeak, Egiptoko Antzinako Inperioko zenbait dokumentu mantentzea agindu zuela erregistratuta dagoen, bere erregealdiko objekturik ezagunena da. Bertan, Menfiseko Teologia deskribatzen da.

* Zenbait eraikin Karnaken (Arnold 1999:47)
* Luxorreko tenpluko hedapenak (Arnold 1999:47)
* Medinet Habuko tenpluaren hedapenak (Arnold 1999:47)
* Bere izena daramaten zenbait bloke Edfu, Abidos, Esna eta Menfiseko tenpluetan (Arnold 1999:50)
* Neferkara izena daraman plaka (Petrie Museoa UC13205)

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Piankhi** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XXV. dinastia | Ondorengoa**Shabitko** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q365929
* Commonscat Multimedia: Shabaka

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q365929
* Commonscat Multimedia: Shabaka
**Seán Mac Stíofáin**, jaiotzez **John Edward Drayton Stephenson**, (Londres, Ingalaterra, 1928ko otsailaren 17a - Navan, Meath konderria, 2001eko maiatzaren 18a), irlandar errepublikarra eta 1969-1972 artean Behin-behineko IRAko buruzagia izan zen. Bere irlanderazko izena helduaroan erabiltzen hasi zen.

Londresen jaioa, aita ingeles legegizona eta ama Ekialdeko Belfasteko irlandar protestantea izan zituen. Bere amak haurtzaroan beregan eragin handia izan zuen, Ingalaterran jaio arren irlandar sustraiak erroraino sartu baizizkion, honakoa aipatuz: "Ni irlandarra nauk, hortaz hi ere bai... etzak ahaztu".

Bigarren Mundu Gerraren amaieran RAFen kaporal mailaz zerbitzu militarra egin ondoren Londresera itzuli eta hiri honetako irlandar elkarteen jardueretan parte hartzen hasi zen. Hasieran Conradh na Gaeilge erakundean eta ondoren Banaketaren Aurkako Irlandar Ligan.

Sinn Féin alderdira afiliatu eta 1949an Londres hirian Irlandako Armada Errepublikarraren unitate bat antolatzen lagundu zuen. Hortik aurrera IRAn mailaz eta arduraz gora egiten hasi zen.

Kanpo estekak
-------------

* 1972an Seán Mac Stíofáini egindako elkarrizketa ikusgai, Youtube.com **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3481076
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 60325507
* ISNI: 0000 0000 2161 5769
* LCCN: n50043607
* SUDOC: 080090095
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3481076
Sečovlje gatzagak.
**Sečovlje gatzagak** (eslovenieraz: *Sečoveljske soline*) Esloveniako gatzaga handiena da, eta Mediterraneo itsasoaren inguruan iparralderen dagoen gatzaga ere bai.

Geografia
---------

Adriatikoaren itsasertzean dago, Piran udalerri barnean. Dragonja ibaia itsasoratzen den inguruan 650 hektareatako eremua hartzen du.

Historia
--------

XIII mendean hasi zen gatzaren ekoizpena Gatza lurrunketa bidez ekoizten da, era tradizionalean. Era berean hezegune garrantzitsua da migraziotan ari diren hegaztientzako. Honen ondorioz *Sečovlje gatzagen Paisaia Parkea* eratu da eta 1993an Ramsarko hitzarmenean sartu zuten. Natura 2000 sare ekologikoan ere sarturik dago.

Flora eta fauna
---------------

Landaretza halofitoa da nagusi, gatz kontzentrazio altutara moldaturikoa, esate baterako: *Salicornia europea*, *Arthrochnemum fruticosum*, *Halimione portulacoides*, *Limonium angustifolium*, *Artemisia caerulescens*, *Suaeda maritima* eta *Limbarda crithmoides*.

280 hegazti espezie aurkitu dira Sečovlje gatzagetan, ezagunenak lertxuntxo txikia eta kaio hankahoria.

Aipatzekoa da era berean gatzagetan bizi den *Artemia salina* krustazeo txikia.

Iruditegia
----------

* Sečovlje gatzagak.Sečovlje gatzagak.
* Sečovlje gatzagak.Sečovlje gatzagak.
* lertxuntxo txikia.lertxuntxo txikia.
* Artemia salina.*Artemia salina*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1366155
* Commonscat Multimedia: Sečovlje Salina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315164122
* LCCN: sh2007005934

 |

* Wd Datuak: Q1366155
* Commonscat Multimedia: Sečovlje Salina

45°28′52″N 13°36′11″E﻿ / ﻿45.481°N 13.603°E﻿ / 45.481; 13.603