recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Greater Los Angeles Auto Show** (Los Angeleseko Auto erakusketa) urtero AEBetako Los Angeles hiriko Konbentziogunean ospatzen den auto erakusketa bat da. Erakusketa hau urtarrilean ospatzen ohi zen, Detroiteko Auto Erakusketarekiko egun gutxiko diferentziarekin. 2006an bi edizio egon ziren: bata urtarrilean eta bestea azaroan, azken hau "100. urteurrena" deitua. 2007tik aurrera Los Angeleseko Auto Erakusketa azaroan ospatzen da.

Organisation Internationale des Constructeurs d'Automobilesek ofizialki errekonozitu zuen 2006ko azaroko edizioa, eta gauza bera egin zuen 2009koarekin. Detroitekoaz gain, AEBetako beste erakusketa batek ere ez du jaso errekonozimendu hori.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Sitio oficial del Los Angeleseko Auto Erakusketaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1187258
* Commonscat Multimedia: Greater Los Angeles Auto Show

---

 |

* Wd Datuak: Q1187258
* Commonscat Multimedia: Greater Los Angeles Auto Show
**Prokusto** (antzinako grezieraz: Προκρούστης, *Prokroústês*, literalki *luzatzailea*), batzuetan **Damastes** (*kontrolatzailea*), **Polipemon** (*min handiak*) edo **Prokoptas** greziar mitologian Atikako bandido eta ostalari bat zen (bertsio batzuetan Eleusisen kanpoaldean bizi zen). Poseidonen semea zen, bertsio batzuetan erraldoi bat. Bere emaztea Silea zen eta bere semea Sinis.

Prokustok bere etxea mendietan zuen eta bidaiari bakartiari ostatua eskaintzen zion. Bertan zegoela, bere burdinezko ohean etzatera gonbidatzen zuen. Bidaiari lo zegoela ohearen lau ertzetara lotzen zuen. Biktima altua bazen eta ohea baino luzeagoa bazen, kanpoan geratzen ziren gorputzaren atalak mozten zituen: oinak, eskuak eta burua. Baina motzegia baldin bazen, mailu batekin apurtzen zituen artikulazioak gorputza luzatzea lortzen zuen arte. Beste bertsio batzuetan inor ezin zen bere ohean ondo sartu, bi zituelako: bata oso luzea eta bestea oso motza.

Prokustok terrorea eragiten zuen bidaiarien artean ahalik eta Teseok Prokustoren jokoari buelta eman zion arte: bere ohean sartzeko gai ote zen galdetuta, ostalaria etzan eta Teseok ohera lotu zuen. Ondoren aizkora batekin hankak eta burua moztu zion. Teseok Atenasera egin zuen bidaiaren azken abentura izan zen.

Mitoaren erabilera
------------------

**Prokustoren ohea** izenarekin, oro har, ergonomiaren aurkakoa adierazi nahi da, non gizakiak diren tresnetara egokitu behar direnak, eta ez alderantziz.

Molde berean egindako gauzak edo sistemak izendatzeko ere erabiltzen da, "guztientzat berdina" den sistema batek sortzen dituen arazoekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q271949
* Commonscat Multimedia: Procrustes

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154145601906501321472
* BNF: 15082663j (data)
* GND: 1083040162
* SUDOC: 241556058
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q271949
* Commonscat Multimedia: Procrustes
Barnea.
**Guayaquilgo Katedral Metropoliarra** (gaztelaniaz *Catedral Metropolitana de Guayaquil*), ofizialki **San Petri katedrala** (*Catedral de San Pedro*) Guayaquil hiriko katedral da, Ekuadorren. 1547an eraikia izan zen eta estilo erdi gotikozko dorre ederrak ditu. XVI. mendearen erdialdean jatorrizko eliza izan zen.

Jatorrian, katedrala, zurez eraiki zen. 1590ean, eraikina, Santa Ana muinoan zegoen, Kabildoaren Etxea eta Plaza Nagusiaren ondoan. Ondoren, tenplua, sute izugarri batek suntsitu zuen 1692an.

Egungo eraikina, 1924 eta 1937 bitartean eraiki zen, eta Chimborazo kalean dago Abuztuak 10 etorbidea eta Clemente Bailen kalearen artean.

Kanpo estekak
-------------

* Guayaquilgo artxibarrutia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3278408
* Commonscat Multimedia: Guayaquil Cathedral

---

 |

* Wd Datuak: Q3278408
* Commonscat Multimedia: Guayaquil Cathedral

2°11′40″S 79°53′03″W﻿ / ﻿2.1945°S 79.8841°W﻿ / -2.1945; -79.8841
**Prokne** (antzinako grezieraz: Πρόκνη, *Próknē*) greziar mitologiako pertsonaia da,Pandion Atenasko errege mitikoaren alaba, Traziako errege Tereoren emaztea. Filomela eta Prokneren elezaharreko protagonista nagusia da.

Tereo senarrarekin eta Filomela ahizparekin istorio tragiko baten protagonista da. Ovidio poeta latindarraren *Metamorfosiak* lanean aurki daiteke Filomela, Prokne eta Tereoren istorio hori. Euskaraz, Juan Mari Mendizabalek itzuli zuen *Ipuin Ankerrak* bilduman, *Filomela eta Prokne* izenburuarekin. Xerezaderen Artxiboa literatur podcast-ean grabatu zuen halaber Ana Morales itzultzaileak.

Prokne Trazian zelarik Tereorekin ezkondua, ahizpa Filomela joan zitzaion bisitan, eta Tereok Filomela bortxatu egin zuen, eta bortxatu ondoren, mihia moztu krimena sala ez zezan. Baina tapiz bat ehunduz Prokne ahizpari jakinarazi zion gertatua Filomelak, eta ahizpek mendekua egin zuten. Proknek Tereorekin zuen semea hil egin zuten, eta sukaldatu erregeari jaten emateko. Oturuntza antropofagikoa amaitzeko, jakin zezan Tereok zer gertatu zen, semearen burua zerbitzatu zioten plater batean.

Tereok, amorruak erotuta, aizkora bat hartu eta ahizpak hil nahi izan zituen. Ihes egin zuten Filomelak eta Proknek basorantz, eta ihesi zihoazela laguntza eta barkamena eskatu zieten jainkoei, txori bihurtzeko, arren, ihes egiteko. "Filomela basoetako urretxindor bilakatu zen; Prokne, berriz, enara bihurtu eta bere jauregiko dorrean pausatu zen", dio Ovidiok. Jainkoek, gainera, Tereo bortxatzailea ere txori bihurtu zuten, minik gehiago egin ez zezanː argi-oilar bihurtu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Ipuin ankerrak, Herodoto - Ovidio» *armiarma.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-03-02).
2. ↑    «FILOMELA ETA PROKNE, Ovidio» *blogak.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-03-02).
3. ↑   «Ipuin ankerrak, Herodoto - Ovidio» *armiarma.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-03-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1231743
* Commonscat Multimedia: Philomela and Procne

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 74791230
* BNF: 15725808n (data)
* GND: 124669700
* LCCN: sh88004644
* SUDOC: 114636567
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1231743
* Commonscat Multimedia: Philomela and Procne
Lurmuturraren ikuspegia itsasertzetik.
Labarretako leizeak.
**Greco lurmuturra** (grezieraz: Κάβο Γκρέκο, turkieraz: *Poyraz Burnu*) Zipre uhartearen ekialdean dagoen lurmutur bat da, Zipreko Errepublikak ekialderen duen puntua.

Gibraltarretik Zipreraino doan "European Long Distance Trail E4" ibilbide luzearen amaieran kokaturik dago.

Etimologia
----------

Izenak "Greziarren lurmuturra" esan nahi du italieraz.

Geografia
---------

Famagustako badiaren hegoaldeko muturra da eta Ayia Napa udalerriari dagokio. Turismoguneak diren Ayia Napa eta protaras herrien artean kokaturik dagoenez babesteko Natur Parkea izendatu zen 1993an eta Natura 2000 programaren barnean sartu zen.

Kostaldean urpeko sakanak daude eta 10 metrotako altueran "jauregi" esaten zaien leizeak agertzen dira, itsasoak higatu dituenak. Itsasotik baino ezin da berauetara sartu.

Fauna eta flora
---------------

Greco lurmuturreko Natur Parkeak 385 km2-ko azalera du. Antzina ipuru baso batek estaltzen zuen, baina 1910 eta 1920 artean gehiena moztu eta erre egin zen Paralimni eremuan zeuden irin-errotei eragiteko. Ordutik poliki bada ere basoa berriz osatuz joan, baina ipuru eta pinuak baino gehiago zuhaixkak eta altuera txikiko landareak nagusitzen dira, tartean Zipreko 14 espezie endemiko. Landare ugariena Ziprekoa ez den akazia mota bat da (*Acacia saligna* edo *Acacia cyanophylla*) eta inbaditzailea denez berau erauzteko ahaleginak egiten ari dira.

Natur Parkean ehiza debekaturik dago eta ugaztunen artean ugarienak azeriak, erbiak eta trikuak dira. Hegazti migratzaileentzako pausaleku garrantzitsua da eta 71 espezie zerrendatu dira. Muskerrak eta tximeleta espezie ugari ere aurkitzen dira.

Historia
--------

Indusketa arkeologikoek erakutsi dute Zipreko asentamendu zaharrenak bertan izan zirela. 2007an II. mendeko untzi baten hondarrak aurkitu ziren kostaldean.

Britainiarrek itsasargi bat eraiki zuten, Pafosko gazteluan ezarritakoaren ondoren Zipren eraikitako bigarrena izan zen.

Ondasun nabarmenak
------------------

Honako eraikin hauek aurktzen dira Greco lurmuturrean:

* Saint Anargyroi kapera
* Afroditaren tenpluaren hondarrak
* Itsasargia

Iruditegia
----------

* Airetiko ikuspegian penintsula itxura nabarmen ikusten da.Airetiko ikuspegian penintsula itxura nabarmen ikusten da.
* Haitzuloa.Haitzuloa.
* Haitzuloa.Haitzuloa.
* Haitzuloa.Haitzuloa.
* Itsasargia.Itsasargia.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** «Cape Greco Peninsula» *Cyprus Island* 2017-03-15 (Noiz kontsultatua: 2020-12-19).
2. 1 2 3 4 5    *Cape Greco or Cavo Greco - Explore Cape Greco in Ayia Napa.*  .
3. 1 2 3   **(Ingelesez)** «Cape Greco National Forest Park Ayia Napa» *Love Ayia Napa* (Noiz kontsultatua: 2020-12-19).
4. ↑   «Cape Greko» *HeartCyprus - Where Your Heart Belongs* (Noiz kontsultatua: 2020-12-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1672526
* Commonscat Multimedia: Cape Greco

---

* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 41340

 |

* Wd Datuak: Q1672526
* Commonscat Multimedia: Cape Greco
**Prisko**, latinez *Gaius Julius Priscus*, Erromako jenerala izan zen, zeinek, Deziok Filipo Arabiarra (Priskoren anaia) boteretik kentzean, tronua bere buruarentzat aldarrikatu zuen.

Siriako probintzian jaioa, aitaren izenak ezezaguna darraio, nahiz eta eskualdeko garrantzi samarreko hiritarra omen zen. Filipo Arabiarra enperadorea Priskoren anaia izan zen. Prisko zaharragoa omen zen, anaiari politikan sartzeko ateak zabaldu baitzizkion.

242 inguruan, Prisko Pretoriar Goardian sartu zen, Gordiano III.aren agintaldian. Timesiteo, pretoriarren prefektua hil zenean, Priskok anaia prefektu berria izenda zezaten lortu zuen. Urtebete batean, Prisko eta Filipo Arabiarra Inperioko *de facto*ko gobernatzaileak izan ziren, Gordiano III.aren atzetik.

244an, Gordiano III matxinatutako soldaduek hil zuten, eta Filipo Arabiarra enperadore berria bihurtu zen. Priskok ekialdean jarraitu zuen, egundoko boterea eskuetan (inskripzioetan *rector Orientis* bezala agertzen da) partiarrei aurre egin ahal izateko. Priskoren politikak Iotapianoren matxinada eragin zuen, baina Priskok bertan behera utzi ahal izan zuen.

Filipo Arabiarra Deziok garaitutakoan, Priskok bere burua izendatu zuen enperadore. Deziok ezin izan zuen matxinada hori berehala kontrolatu, eta Priskok indarrak bildu ahal izan zituen. Dezioaren aurka egiteko, godoekin bat egin zuen, hauek Mesia probintzia erasotzen ari zirela. Dezio hil zen arren, Priskok ez zuen arrakastarik izan. Ziurrenik Treboniano Galoren agintaldian hil zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118422

 |

* Wd Datuak: Q118422
Akademiaren lehenengo zortzi kideak: Alphonse Daudet, Gustave Geffroy, Paul Margueritte, Joris-Karl Huysmans, Léon Hennique, J.-H. Rosny aîné, J.-H. Rosny jeune eta Octave Mirbeau.  
 *L'Illustration*, 1896ko abuztuaren 1a.
**Goncourt Akademia** (frantsesez: '**Société littéraire des Goncourt *edo* Académie Goncourt'**) 1990an sortutako Literatura akademia frantsesa da. Urtero prestigio handia duen Goncourt Saria ematen du.

Historia
--------

Akademiaren lehenengo bilkura 1900eko apirilaren 7an ospatu zen. Dena dela, haren behin-betiko onarpen ofiziala 1903ko urtarrilaren 19 arte ez zuen lortuko. Aurretik Edmond de Goncourt idazlearen oinordekoekin judizial aferak bukatu behar izan zuten. 1903an, beraz, Akademiaren estatutu ofizialak argitaratu ziren, Estatuko Ministroen Batzarraren burua zen Émile Combesen sinadurarekin.

Antolaketa
----------

Akademian hamar kide daude. Ez dute horren truke dirurik jasotzen eta ezin dute ere ez aldi berean Frantses Akademiaren kideak izan. Kide bat hiltzen denean kontsulta bat egiten da haren ordezkoa bilatzeko. Partaidea izateko derrigorrezkoa da frantsesezko idazlea izatea; hala ere, nazionalitatea ez da garrantzitsua: esaterako Jorge Semprún idazle espainiarra Akademiaren kidea izan zen 1996tik 2011
arte.

Bilkurak Parisko Drounant jatetxearen saloi propioan egiten dira. Egoitza 1914ko urriaren 31an ezarri zen. Toki horretan hilabeteroko lehen asteartean biltzen dira. Sariaren irabazlearen izena azaroaren bilkuran aldarrikatzen dute, afalduez gero.

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Goncourt Saria
* Edmond de Goncourt

Kanpo loturak
-------------

* **(Frantsesez)**: Goncourt Akademiaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q621737
* Commonscat Multimedia: Académie Goncourt

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125143376
* ISNI: 0000 0001 2151 4797
* BNF: 12013737n (data)
* LCCN: n81117544
* NKC: mzk2003195152
* SUDOC: 028266048
* ICCU: IEIV023034

 |

* Wd Datuak: Q621737
* Commonscat Multimedia: Académie Goncourt
Calahorrako gurutze estalia, Errioxan.
**Gurutze estali** bat teilatu batez estalitako bideko gurutze mota bat da, guruztoki mota bat, egitura arkitektoniko kristau ireki bat.

Ezaugarriak
-----------

XV. mendetik aurrera, bideko gurutzeak teilatu batez babesten hasi ziren, lau edo hiru zutabez (eta batzuetan hormez) eutsiak.

Iberiar penintsulan ohikoak dira, eta pieza gehienak gotikoak eta errenazentistak dira, baina barrokoak ere badaude. Euskal Herrian ere badaude adibideak.

Euskal Herriko gurutze estali nabarmenak
----------------------------------------

* Zabalateko guruztokia, Zanbranan.Zabalateko guruztokia, Zanbranan.
* Aramendiako Guruztokia.Aramendiako Guruztokia.

Beste batzuk:

* Eulateko guruztokia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Katalanez)** «creu de terme» *L'Enciclopèdia.cat.*  Bartzelona: Grup Enciclopèdia Catalana .
2. ↑   «Turismo Tierra Estella - Lizarraldea. Consorcio turístico de Tierra Estella. Turismo en tierra estella - Navarra» *turismotierraestella.com* (Noiz kontsultatua: 2021-10-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105768301
* Commonscat Multimedia: Wayside crosses porches

---

 |

* Wd Datuak: Q105768301
* Commonscat Multimedia: Wayside crosses porches
**Publio Kornelio Lentulo** (latinez: *Publius Cornelius Lentulus*, **Sura** ezizenduna; K.a. 114-K.a. 63ko abenduaren 5a) Erromatar Errepublikaren amaiera aldeko erromatar politikari bat izan zen, Katilinaren azpijokoaren pertsonaiarik nagusienetako bat.

Bere ezizena, Luzio Kornelio Silak, (honengandik, K.a. 81ean, kuestore kargua jaso zuelarik), diru publikoa xahutu izana leporatu zionean, honi buruz, txintik ere esateari uko egin ziolarik, lotsagabeki bernatik heltzen zen bitartean, baloiarekin jokatzen zutenean, hutsegiteren bat izanez gero, zigortzen zen gazteen gorputz atal bat. Ondoren, pretore (K.a. 75ean), Siziliako gobernari (K.a. 74an) eta kontsul (K.a. 71n) izendatua izan zen.

K.a. 70ean, beste kargu batzuen artean, moraltasun ezagatik Senatutik kanporatua izan ondoren, Katilinari batu zitzaion. Sibilek, hiru *Cornelii* Erromako gobernari izango zirela esan zuten iragarpen bati kasu eginez, Lentulok, orduan, Luzio Kornelio Sila eta Luzio Kornelio Zinaren ondorengoa izango zela uste izan zuen. Katilinak, Zizeronek bere aurka egin zuen lehen hitzaldiaren (*In Catilinam*) ondoren ihes egin zuenean, Lentulok hartu zuen bere tokia konspiratzaileen buruzagi bezala hirian. C. Kornelio Zetegorekin batera, Zizeronen erailketa eta Erromaren sutea planifikatu zituen, azken plan honek, bere diskrezio faltagatik eta ahalketasunagatik huts egin zuen arren.

Galiar alobrogiarren enbaxadore batzuek, une horretan Erroman zeudenak, zapalkuntzagatik bere probintziako gobernarien aurkako kexu formal baten eramaile bezala, eurengandik laguntza armatua lortzeko Lentuloren iradokizunak jaso zituzten. Bere proposamenak onartzen zituztelakoa eginez, enbaxadoreek, konspiratzaile nagusiek sinatutako idatzitako akordio bat lortu zuten, eta euren buruzagia zen Kinto Fabio Sanga informatu zuten, hau Erromara itzuli zenean, Zizeroni, bere aurkako konspirazioaren berri eman ziolarik.

Konspiratzaileak, honela, atxilotuak, eta euren erruduntasuna onartzera behartuak izan ziren. Lentulo, bere pretore kargua uztera behartua izan zen, eta, hau erreskatatzeko saiakeraren baten beldur, Tullianumen exekutatua izan zen K.a. 63ko abenduak 5ean.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Luzio Gelio Publikola eta Gneo Kornelio Lentulo Klodiano** | **Erromatar kontsula Gneo Aufidio Orestesekin**K.a. 71 | Ondorengoa**Gneo Ponpeio Magno eta Marko Lizinio Kraso Drives** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q366203
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 525150323816909972229
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q366203
***Publications of the Astronomical Society of the Pacyfic*** (**PASP** laburtua; euskaraz: «Ozeano Bareko Elkarte Astronomikoaren Argitalpenak») hilero argitaratzen den aldizkari zientifiko bat da, astronomiari buruzko ikerketen, instrumentazioaren, aurrerapen tekniko eta eztabaiden laburpenei buruzko artikuluak argitaratzen dituena. Chicagoko Unibertsitateko Prentsak argitaratzen du.

Astronomical Society of the Pacyficek (Ozeano Bareko Elkarte Astronomikoa) kudeatzen du, eta hilero argitaratu da 1889tik egundaino (zenbaki bat izan ezik, 1906ko San Franciscoko lurrikararen ondorioz galdu zena eta berrinprimatu egin behar izan zena), denbora horretan soilik zortzi editore buruzagi izan dituelarik. Bere egungo presidentea Paula Szkody da.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Paula Szkody | 2005 | - |
| Anne Cowley eta David Hartwick | 1998 | 2005 |
| Howard Bond | 1991 | 1997 |
| D. Harold McNamara | 1968 | 1991 |
| Katherine Kron | 1961 | 1968 |
| William Bidelman | 1956 | 1961 |
| Seth Nicholson | 1943 | 1955 |
| Robert G. Aitken | 1898 | 1942 |
| Edward Holden | 1889 | 1898 |

  

*Astrophysical Journal*, *Astronomical Journal*, *Astronomy and Astrophysics* eta *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society*rekin batera astronomia ikerketaren arloan aldizkarik garrantzitsuenetako bat da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2116431
* **Identifikadoreak**
* ISSN: 0004-6280
* NLM: 100955719
* ACNP: 6495
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 5281

 |

* Wd Datuak: Q2116431
**Preston konderria** (ingelesez: *Preston County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Kingwood da. 2010eko zentsuaren arabera 33.520 biztanle zituen, Preston kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Preston konderriak 1.687,09 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,69 ura dira. Beste 1.680,4 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,87 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 33.520 pertsonetatik 32.786 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 229 dira. 360 beltzak edo afroamerikarrak. 61 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 48 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 242 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495157
* Commonscat Multimedia: Preston County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131344210
* LCCN: n80032203
* NARA: 10039780
* **Lekuak**
* OSM: 1245076
* TGN: 2002288

 |

* Wd Datuak: Q495157
* Commonscat Multimedia: Preston County, West Virginia
**Predjamako gaztelua** (eslovenieraz: *Predjamski grad*, alemanez: *Höhlenburg Lueg*, italieraz: *Castel Lueghi*) Esloveniako Karniola Beherea eskualdeko Predjama herrixkan (Postojna udalerria) dagoen gaztelu bat da. Postojna hiritik 11 kilometrora eta Postojna leizetik 9 kilometrora. Gaztelua leize baten sarbidean eraikia dago.

Etimologia
----------

Eslovenierazko *Predjama* hitzak "leizearen aurrean" esan nahi du.

Historia
--------

### Sorrera

Gazteluaren lehen aipamena 1274koa da, orduan *Luegg* izen alemaniarra zeukan eta Aquileiako patriarkak eraiki zuen estilo gotikoan. Haitzulo baten sarreran altxatu zuten, harrizko horma bertikal baten gainean, gaztelua konkistatzeko zaila izan zedin. Luegg familia noblea sortu zen eta hauek gaztelua handitu egin zuten.

### Predjamako Erazemen kondaira

XV mendean Erazem Lueger ("Predjamako Erazem") zen gazteluaren jabea eta Habsburgotarrekin borrokan sartu zen armada inperialeko Pappencheim mariskala hiltzean. Matias I.a Hungariakoarekin bat egin eta Habsburgotarren Karniolako herriak erasotzeari ekin zion, Predjama gotorlekua bizileku zuela. Frederiko III.a enperadore austriarrak Triesteko gobernadoreari Erazem hartu eta hiltzeko agindu zion.

Urtebete eta egun batez setiatu zuten Predjamako gaztelua, baina Erazemek ongi eutsi zion, leizeak baliatu baitzituen Vipava herritik hornigaiak ekartzeko. Bukaeran zerbitzari batek traizioa egin zion, gaztelutik kanpora zegoen komunera joan zenean kandela batekin seinalea egin eta setiatzaileen kainoi bala bakarrarekin hil zuten.

### Aro modernoa

Setioaren ondoren gaztelua suntsituta gelditu zen. Hondarrak Oberburg familiak hartu zituen eta ondoren Purgstall familiaren esku gelditu zen. Honek 1511ean gaztelu berria eraiki zuten baina XI mendean bertan lurrikara batek suntsitu zuen. 1567an Philipp von Cobenzl baroiak eskuratu zuen eta 1570an pizkundeko estiloan berreraiki zuen. Hau da gaur egunera iritsi dena. XVIII mendean Cobenzl familiaren udako egotza bihurtu zen.

XIX eta XX mendeetan Michael Coronini von Cronberg kondeak eta Windischgrätz familia izan ziren bertako jabe ta Bigarren Mundu Gerra bukatzean Jugoslaviako agintari komunistek hartu zuten.

Iruditegia
----------

* Predjama gaztelua ahaitzuloan sartuta.Predjama gaztelua ahaitzuloan sartuta.
* Elurretan.Elurretan.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Haitz artean eraikia.Haitz artean eraikia.
* Leihoak.Leihoak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q79217
* Commonscat Multimedia: Predjama Castle

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q79217
* Commonscat Multimedia: Predjama Castle
**Joseph Leabua Jonathan** (Leribe, Basutoland, 1914ko urriaren 30a - Pretoria, 1987ko apirilaren 5a) Lesothoko lehen ministroa izan zen 1965etik 1987ra.

Moshoeshoe I.a errege poligamoaren ondorengo ugarietako bat izan zen. 1937tik Basutolanden tokiko politikan aritu zen eta Londreserako ordezkaritzetan parte hartu zuen autogobernuaren bila. Katolizismora bihurtu zen eta 1959an Basotho Alderdi Nazionala sortu zuen.

1965eko apirilean hauteskundeak irabazi eta hurrengo urtean independentzia lortu zuen. 1970eko urtarrileko hauteskundeak galdu eta baliogabetu egin zituen irregulartasunak argudiatuta. Larrialdi egoera ezarri zuen, konstituzioa bertan behera utzi zuen eta parlamentua desegin zuen. 1973an bitarteko Batzar Nazionala osatu zuen, bere alderdiaren agindupean.

Barne oposizioari Hegoafrikako apartheid erregimenaren aurkako borroka gehitu zitzaion eta 1986an Justin Lekhanya jeneralak agintetik bota zuen estatu kolpe batean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1347953
* Commonscat Multimedia: Leabua Jonathan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 18702531
* ISNI: 0000 0000 3512 1727
* GND: 1210729520
* LCCN: n86072902
* NARA: 10609849
* SNAC: w6rm0n0q
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1347953
* Commonscat Multimedia: Leabua Jonathan
**Elvira Quintillá Ramos** (Bartzelona, 1928ko irailaren 19a – Madril, 2013ko abenduaren 27a) espainiar aktore eta abeslaria izan zen.

Biografia
---------

1941ean hasi zen antzerkian, eta hainbat konpainiatan aritu zen, besteak beste, Conchita Montesenean. 1947an José María Rodero aktorearekin ezkondu zen.

Bere lehen filma, *Fin de curso*, 1943an filmatu zuen, Ignacio F. Iquinoren zuzendaritzapean. Filmografia ez oso zabalarekin (ez ditu berrogei titulu gainditzen), ordea, Espainiako "zazpigarren artearen" historiako zinta garrantzitsuenetako batzuetan parte hartu zuen. Bereziki nabarmena izan zen Luis García Berlangaren *Bienvenido Mr. Marshall filman Eloisa* andereñoaren rola (1952), 1952an senarrarekin batera Rafael J. Salviak zuzendutako eta oso-osorik Katalunian filmatutako *Concierto mágico filma* egin zuen*.*

Bere karrerako beste film garrantzitsu batzuk hauek izan ziren: Berlangaren eta Juan Antonio Bardemen *Esa pareja feliz* (1951); Berlangaren *Plácido* (1961); Pedro Lazagaren *El abuelo tiene un plan* (1972) eta Mario Camusen La colmena (1982)

Telebistan arrakasta 1960ko hamarkadan
1960ko hamarkadan telebistari esker ospe handia izan zuen. Etapa horretan, Televisión Españolako telesailik arrakastatsuenetako batzuen protagonista izan zen, hala nola José Luis López Vázquezekin Noel Clarasóren *Tercero izquierda* (1962-1963), edo Francisco Prosper-en *Escuela de maridos* (1963-1965) lanarekin, eta haren jarraipena, *Escuela de matrimonios* (1967). Ondoren, *El olivar de Atocha* (1989) seriean parte hartu zuen.

Antzerkian, besteak beste, Joaquín Calvo Soteloren *Cuando llegue el día* (1952), Anton Chéjov-en *La gaviota* (1981) eta Gustavo Pérez Puigek zuzendutako Jacinto Benaventeren *Los intereses creados* (1992) obretan hartu zuen parte.

Sariak
------

Zinemako Idazleen Zirkuluaren dominak

| **Urtea** | **Kategoria** | **Filma** | **Emaitza** |
| --- | --- | --- | --- |
| 1953 | Bigarren mailako aktore onena | *Juzgado permanente* | Irabazlea |
| 1955 | Bigarren mailako aktore onena | *El guardián del paraíso* | Irabazlea |
|

* 1960an, Gutxi ezagutzen den arren, Benidormeko 2. Zinemaldiko 1. Interpretazio Saria ere irabazi zuen (*ex aequo* "Los Iruñako" taldearekin).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   La Vanguardia. *Elvira Quintillá.* .
2. ↑    La gaviota*, de Chejov, a la manera sabida.*  2 de enero de 1982.
3. ↑   «Premios del CEC a la producción española de 1953» *Círculo de Escritores Cinematográficos*.
4. ↑   «Premios del CEC a la producción española de 1955» *Círculo de Escritores Cinematográficos*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8775193
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87059294
* ISNI: 0000 0001 1476 8983
* BNE: XX1295924
* BNF: 169742386 (data)
* LCCN: nr2001000207
* SUDOC: 176781099
* UB: a1233310

 |

* Wd Datuak: Q8775193
**Zhong Acheng**, **Ah Cheng** gisa ezaguna, 阿城, (Pekin, 1949ko apirilaren 5a) gizon idazle, eleberrigile eta gidoilari txinatarra da. Dianfei Zhong kritikariaren semea da. 1979an, Ah Cheng "Izarrak" taldearen sortzaileetako bat izan zen, Txinako lehen abangoardiako mugimendu artistikoa, Wang Keping, Huang Rui, Ma Desheng, Li Shuang eta Ai Weiweirekin batera.

Obra
----

Bere eleberri-trilogiak ("Erregeak") arrakasta handia izan zuen "sustraiak bilatzen" literaturaren esparru berrian; joera horretan Europako eraginetik urrundu nahian idazleak Txinako tradiziora hurbiltzen dira. Achengen hizkuntza narratiboaren originaltasuna txinera klasikoaren dotorezia eta ahozko hizkuntzaren adierazgarritasunari eusteko gaitasunean datza, eta irudimena gehien deitzen duten xehetasunei arreta ematen die. Zhong Acheng ipuinen egilea ere bada, horietako asko Biandi fengliu (Beijing, Nanking 1985-86, "Bere bidea galdu") izenburupean bilduak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q300354
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54174011
* ISNI: 0000 0001 0781 6027
* BNF: 12085614n (data)
* GND: 114740429
* LCCN: n86133686
* NLA: 36731360
* CiNii: DA03984744
* SUDOC: 02917516X
* BIBSYS: 90381318
* ICCU: BVEV005326

 |

* Wd Datuak: Q300354
**HMS** ***Fortune*** 1930eko hamarkadaren erdian Royal Navyrentzat eraikitako F motako bederatzi destruktoreetako bat izan zen. Bukatutakoan Etxeko Flotari esleitu zitzaion arren, ontzia Flota Mediterraneora bidali zuten, 1936-39 Espainiako Gerra Zibilean Britainia Handiak eta Frantziak bi aldeei ezarritako arma-blokeoa betearazteko. 1939ko irailean Bigarren Mundu Gerra hasi eta aste batzuetara, *Fortunek U-27* itsaspeko alemana hondoratzen lagundu zuen. Ontziak Bigarren Mundu Gerraren lehen etapetan eskoltatu zituen ontzirik handienak, eta garrantzi txikiagoa izan zuen 1940ko Norvegiako Kanpainan. Ondoren, Gibraltarrera bidali zuten 1940. urtearen erdialdean, eta H Indarraren zati izan zen. Dakarreko guduan parte hartu zuen Vichyko frantziarraren aurka. Itsasontziak Maltako konboi asko eskolatu zituen 1940–41ean, Italiako bonbaketariek larriki kaltetu zuten arte 1941aren erdialdean.

Konponketak amaitu ondoren, *Fortune* Mediterraneoko flotari esleitu zioten labur-labur, 1942aren hasieran Indiako Ozeanoko Ekialdeko Flotara transferitu aurretik. Ontziak hegazkin-ontzi bat ikuskatu zuen Madagaskarreko guduan, urte horren amaieran, eta 1942ko gainerako denboretarako eta 1943ko hasierarako konboi-eskolta lanetarako izendatu zuten. Otsailean itzuli zen etxera, eskolta-destruktore bihurtzen hasteko. Ontzia Royal Canadian Navyra (RCN) transferitu zuten 1943ko erdialdean konpondu zutenean eta HMCS *Saskatchewan* izena hartu zuen. Hurrengo urtean, Ipar Atlantikoan konboiak eskoltatu zituen ontziak, Mantxako Kanalera itzuli baino lehen, 1944ko ekainean Normandiako lehorreratzean konboiak defendatzeko. *Saskatchewanek* patruila alemaneko ontzi batzuen aurka aritu zen hurrengo hilabetean, eta kalte pixka bat egin zioten. Kanadara bidali zuten konponketetarako eta doikuntza orokorrerako, eta 1945eko urtarrilera arte ez zen itzuli Erresuma Batura. Ontziak aurreko funtzioei ekin zien maiatzean gerra amaitu arte, eta, ondoren, tropak eraman zituen Kanadara zenbait hilabetez. *Saskatchewan* soberakina zela iritzita, txatarra gisa saldu zen 1946an.
**Cutty Sark** britainiar belaontzi bat da, luzaroan Txinatik Erresuma Batura artean te kargak ekartzen eta Australiatik artilea ekartzen jardun zuen. Clipper motako ontzia hau munduko itsasontzi ospetsu eta mitikoenen artean dago.

Gaur egun Londres hirian dagoen Greenwich auzoko kai batean ikusgai dago. 2007ko maiatzaren 21ean zaharberritze prozesuan zegoela sute batek kaltetu zuen.

Izena
-----

Izena Robert Burns eskoziar olerkariaren *Sam O'Shanter* olerkian agertzen den fikziozko pertsonaia den Nannie Dee sorgin hegalariaren "Cutty Sark" ezizenari zor dio. Eskozierazko ezizen honek euskaraz "Atorra Motz" esan nahi du.

Historia
--------

1869an Eskoziako Dumbarton hiriko Scott & Linton ontziolan eraiki eta urte bereko azaroaren 22an itsasoratu zen.

Cutty Sark ontzia garai hartan puri-purian zegoen Txina eta Londres arteko te merkataritzan jarduteko helburuz eraiki zen. Izan ere, merkataritza honek Erresuma Batura zetorren lehenbiziko te denboraldiko karga zekarrenari sekulako dirtzak irabazteko aukera ematen zion, Britainia Handian tearen kontsumoak etengabeko gorakada baitzuen.

Clipper motako ontziak diseinu bereziko ontziak ziren eta ordurarteko belaontziek baino abiadura handiagoak hartzeko gai ziren, Cutty Sark berak bere markarik onena 24 orduko nabigazioan 360 itsas milia (666 kilometro) nabigatzea lortu zuen, bataz besteko 15 korapiloko (27,7 km/ord.) abiaduran.

Baina XIX. mendearen amaieraldera baporeontzien agerpenarekin belaontzien gainbehera geldiezina etorri zen, baporeontziak Suezko kanala igarotzeko gai izateaz gain euren karga eramateak askoz ere fidagarri eta maizagoak baitziren. Orduan *Cutty Sark* ontziak Australiako artile kargak ekartzeari ekin zion. Richard Woodge kapitain trebearen agindupean artile kargak 67 egun eskasetan garraiatzera ere iritsi zen.

1895ean Cutty Sark ontzia Ferreira portugaldar ontziolari saldua izan zen eta honek *Ferreira* izena ipini zion. Halere, portugaldar eskifaiak ontziari *Pequena Camisola* deitu ohi zion, eskozierazko jatorrizko izenaren portugesezko itzulpena.

1916an guztiz zaharberritua eta Hego Afrikako Lurmutur Hiriko portuan goleta bilakatua izan zen, *Maria do Amparo* berrizendatua izan zelarik.

1922an Wilfred Dowman britainiar kapitainak erosi eta bere jatorrizko itxura berrezarri zion.

* 
* 1916an ohialak guztiz zabaldurik.1916an ohialak guztiz zabaldurik.
* 
*

Bitxikeria
----------

*Cutty Sark* ontziak izen bereko Cutty Sark whiskyari izen ematen dio.

Informazio praktikoa
--------------------

* Helbidea: King William Walk, London SE10 9HT
* Ordutegia: 10:00 - 16:15
* DLR geltokia:  Cutty Sark for Maritime Greenwich

Kanpo estekak
-------------

* *Cutty Sark* ontziaren webgune ofiziala **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q171255
* Commonscat Multimedia: Cutty Sark (ship, 1869)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141507222
* GND: 7597982-2
* LCCN: n50078270
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* NHLE: 1079013

 |

* Wd Datuak: Q171255
* Commonscat Multimedia: Cutty Sark (ship, 1869)
**Kepa del Hoyo** (Galdakao, 1970-Badajoz, 2017ko uztailaren 31) ETA erakundeko partaidea izan zen. Bihotzekoak jota Badajozeko espetxean hil zen.

Biografia
---------

Poliziaren arabera Kepa del Hoyo informatzaile gisa Bizkaia komandoaren kolaboratzailea izan zen. Horren arabera Modesto Ricoren aurkako ETAren atentatu batekin kolaboratu zuen. Poliziaren esanetan ere beste pertsonen informazioa bildu zuen eta lehergailu bat jartzeko ekintzan parte hartu omen zuen. 1998ko otsailaren 2an atxilotu zuten, beste hamar pertsonekin batera. Espainiako Auzitegi Nazionalak 30 urteko espetxe-zigorra ezarri zion. 2017an, espetxean kirola egiten ari zenean bihotzekoa izan zuen eta hil egin zen.

Hil ondoren egindako azterketen arabera, bere heriotza baino bost egun lehenago beste bihotzekoa pairatu zuen. Osasun arreta ez zen oso egokia izan, dirudienez.

Ana Maite Sánchezekin ezkonduta, seme bakarra izan zuen, Peru; semeak hilabete t´erdi zuen aita atxilotu zutenean.​ Peru del Hoyok, Ibon Garatekerin batera, 2019an Etxeratek plazaratutako biolentziaren biktima guztiekiko elkartasun adierazpena irakurri zuen, mendeku gogoak gaitzetziz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35571528
* Commonscat Multimedia: Kepa del Hoyo Hernández

---

 |

* Wd Datuak: Q35571528
* Commonscat Multimedia: Kepa del Hoyo Hernández
**Iparraldeko Patruila** (ingelesez: *Northern Patrol*) edo **Cruiser Force B** Britainia Handiko Errege Itsas Armadaren operazioa izan zen Lehen Mundu Gerran eta Bigarren Mundu Gerran. Patruila Alemaniaren gaineko "urruneko" blokeo britainiarraren parte izan zen. Bere zeregin nagusia Alemaniarantz eta Alemaniatik merkataritza galaraztea zen, merkataritza-ontziak eta haien kargamentuak kontrolatuz. Helburua zen, halaber, gerraontziak, erasotzaileak eta beste ontzi alemaniar batzuk Ipar Itsasotik Ozeano Atlantikorako bidea galeraztea edo Ipar Itsasoan sartzea Atlantikotik, Shetlandak inbasiotik babestea eta atzemandako ontzi neutralen informazioa biltzea. 

Iparraldeko Patruila Flota Handiaren agindupean aritu zen Lehen Mundu Gerran. Hasieran, Edgar-klaseko gurutzaontziak erabili ziren, baina ez ziren neguko Eskoziako itsasoetarako eraiki, eta horien ordez, gurutze-ontzi armatuak jarri ziren martxan, merkatari-ontzi armatu gisa.

Bigarren Mundu Gerran, Iparraldeko Patruila Flota Nazionalak gidatu zuen. Beharbada, Iparraldeko Patruilaren ekintzarik ezagunena 1939ko azaroaren 23an armatutako itsas bidaia komertzial bat galtzea izan zen. Edward Kennedy kapitainak, ANC HMS *Rawalpindi*ko komandanteak, erabaki zuen Alemaniako *Scharnhorst* eta *Gneisenau* itsasontzien aurka 11 hazbeteko kanoiekin borrokatzea, amore eman ez zutelako. *Rawalpindiko* tripulazioak kalteak eragin zizkion *Scharnhorsti* borrokaldi labur batean. Itsasontzia hondoratu zuten, eta oso gutxik biziraun zuten.

1. ↑  Hampshire 1980, 17 orr. .
**Dibergentzia Handia** XXI mendetik historialarien artean zabaldutako kontzeptu historikoa da, XVIII. eta XX. mendeen artean Mendebaldeko eta Ekialdeko zibilizazio eta inperioen arteko dibergentzia edo banatzea agerian jartzen duena, Mendebaldea bere nagusitasun teknologiko, politiko eta ekonomikoarekin Ekialdeko zibilizazioei gailendu zitzaienean. Nabarmendu behar da XVIII. mendea baino lehenago, Ekialdeko zibilizazioak, bereziki Txina, izan zirela aitzindari teknologian eta ekonomian, eta Europako herrialdeak atzeratuak zirela haien aldean. XVIII. mendean, berriz, Europan eta Ipar Amerikan izandako aldaketa politiko eta ekonomikoei esker, kapitalismoa eta Industria Iraultza garatzeko kondizioak gauzatu zirela, azkenean Europako eta Ameriketako Estatu Batuetako nagusitasuna ekarriko zuena mundu osoan, lehengo zibilizazio horiek bazterrean utziz eta esan bezala Dibergentzia Handia eraginez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3238584

 |

* Wd Datuak: Q3238584
**Donostiako Aste Nagusia** Donostian abuztuaren 15a - Ama Birjina eguna - hartzen duen aste osoan ospatzen den jaialdi bat da.

Sorrera
-------

1876an hirugarren gerra karlistaren ostean Donostiak erakargarritasun turistikoa berreskuratzeko beharra zuen. Horregatik Jose Arana eskoriatzarrak sustatu zuen jaialdia XIX. mendearen amaieran. Loterian lortutako diruarekin, enpresaburu bihurtu zen. Zezenketen enpresaburu, hain zuzen ere, zezenketak oso gogoko baitzituen. Horren ondorioz, beranduago Atotxa futbol zelaia egongo zen tokian, zezen plaza bat eraiki zuen. Eta bertan eman zituen zezenketa jaialdiak, Donostiako Aste Nagusiaren sorrera hau delarik, hasieran, "Zezenketa Aste Nagusia" deitzen baitzen. Ondoren, denboran aurrera eginez, egun denera pasa zen Donostiako Aste Nagusia.

Aste Nagusiko ospakizunak
-------------------------

Aste Nagusian ospatzen diren ospakizun guztien artean, nabarmenena, su artifizialen lehiaketa da. Zaragoza, Valentzia, Italia eta beste toki askotako enpresa piroteknikoak ia urtero etortzen dira Donostiara, Aste Nagusiko su artifizialen lehiaketan parte hartzera.

Beste ospakizun ezagun batzuk, Saguesen antolatzen diren musika kontzertuak dira.

Donostiako erraldoien konpartsa Antigua auzoan, 2017ko abuztuan.

Abordatzea
----------

Donostiako Piratak martxan ipini ziren 2003an, modu alternatiboan bestelako proposamenak helarazteko hiritarrei, batez ere gazte jendeari. Azken urteotan lortu dute Aste Nagusia piztea, gune berriak eskuratzea (Donostiako portuaren aldean "La Flamenka" txosnagunea. Eta ekitaldi nagusi moduan, piraten "Abordatzea" egiten dute kaialdetik Kontxaraino, modu informalean egindako txalupen bidez.

Ikus, gainera
-------------

* Baionako bestak
* Iruñeko Sanferminak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6124437
* Commonscat Multimedia: Donostiako Aste Nagusia

---

 |

* Wd Datuak: Q6124437
* Commonscat Multimedia: Donostiako Aste Nagusia
**Benjamin Sumner Welles** (New York, 1892ko urriaren 14a - Bernardsville, 1961eko irailaren 24a) Ameriketako Estatu Batuetako Zerbitzu Diplomatikoko funtzionarioa izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako Estatu Departamentuko Estatu Idazkariordea izan zen 1937tik 1943ra bitartean, eta Franklin Delano Roosevelt presidentearen kanpo-politikako aholkulari preziatuenetako bat.

Familia
-------

Benjamin J. Welles-en (1857-1935) eta Frances Wyeth Swan-en (1863-1911) semea zen; bigarren izena Sumner aukeratu zuen bere arbaso ospetsu batengatik, Charles Sumner, Estatu Batuetako Sezesio Gerran Massachusettseko senatari ezaguna eta ondorengo berreraikitze-aldian. Berea oso familia aberatsa zen. Caroline Webster Schermerhorn Astor andrearen biloba zen. Astor goi-mailako dama zen. Haren arbasoen artean zeuden Thomas Welles, Connecticuteko gobernadore koloniala, eta Increase Sumner, Massachusettseko gobernadorea, 1797tik 1799ra.

Welles familia ere Roosevelt familiarekin ahaidetuta zegoen: Sumner Wellesen lehengusina bat James "Rosy" Roosevelt, Jr, Franklin Delano Roosevelt presidente izango zenaren senidea.

Kanpo estekak
-------------
**Cristina Cruz Mínguez** (Espainia, 1983) espainiar aktorea da. Haren interpretazio gogoangarriena haurrentzako *Celia* serie ezagunean izan zen, urrezko TP saria jaso zuen interpretazioa.

Lanak
-----

1993ko urtarrilaren 5ean estreinatu zen, haurrentzako *Celia* serie ezaguna. Lan horretan izen bereko Celia protagonista interpretatu zuen.

Geroago, 1998an, *El abuelo* filmean agertu zen, Benito Pérez Galdosen izen bereko eleberrian oinarritua eta José Luis Garcik zuzendua, hainbat urtez interpretazio-lanik egin gabe egon ondoren.

### Celia eta Elena Fortún

Celia seriea, Elena Fortún ezizenez literaturan ezaguna den María de la Encarnación Gertrudis Jacoba Aragoneses y de Urquijo (1886-1952) madrildar idazlearen liburuetan oinarrituta dago. Elena Fortúnek haur eta gazte literatura idatzi zuen batez ere.

Sariak
------

* Urrezko TP saria jaso zuen *Celia* serieko lanagatik.

Errefrentziak
-------------

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** «¿Qué fue de... Cristina Cruz Mínguez (Celia)?» *Ideal* 2016-10-05 (Noiz kontsultatua: 2022-09-27).

Kanpo estekak
-------------

* Cristina Cruz gure bizitzako urterik onenetan (bideoa)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5791444
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX1363702

 |

* Wd Datuak: Q5791444
**Pamela Palenciano** (Andújar, Jaen, 1982) espainiar monologo-egilea, komunikatzailea eta ekintzaile feminista da, nazioartean 'No solo duelen los golpes' lanagatik, non umorearen bitartez genero-indarkeriari buruz kontaketa autobiografikoa egin zuen, ezaguna dena.

Biografia
---------

12 eta 18 urteen artean harreman sentimental bat eduki zuen mutil batekin. Garai honetan bere mutil laguna biolentzia erabiltzen zuen berarekin modu oso ezberdinen bidez.

Beraien harremana bukatzea lortu zuen Malagara mugitu zenean unibertsitatean ikasteko. Momentu honetan konturatu zen tratu txarrak jasan zituela. Terapia psikologikoetara eta mugimendu feministetara joaten hazi zen. Honela ulertu zuen bere arazoa ez zela pertsonala modu oso batean, mundu osoari gertatzen zaiola momentu batean edo bestean sozietate patriarkal eta matxista batean bizi garelako.

Lizentziatu ostean, 8 urte egon zen bizitzen El Salvadorren, eta gero bueltatu da Espainiara.

*No solo duelen los golpes*
---------------------------

Bere lanak inspirazioa hartzen du bere psikologoak terapian esan zizkion esaldietako batetik: *No solo duelen los golpes*. Irauli zen erakusketa fotografikoa sentitu zuen eta bizi izandakoa lehenik eta behin izaten hasi zen, argazki horiekin lotutako bortizkeriaren aurkako prebentzioko lantegi bat beranduago bihurtzeko.

El Salvadorren bizi zen bitartean, antzokia aurkitu zuen eta proiektua berriz formulatu zuen hura publikoarentzat bezala Bigarren Hezkuntzako institutuetara oro har hainbeste zuzendutako bakarrizketa bihurtzeko.

Lanean bere esperientziatik ekiten die maitasun erromantikoaren, jelosien, kontrolaren eta edukitzearen mitoari, bortizkeria psikologiko, sexual eta fisikoari, edo tratu txarren emaile batekin, baita ere errekuperazioarekin bizi izateko ondorioa eta beste maitasun-modelo baten establezimendua|ezarpena bezala berezko agresibitateari.

Lana Latinoamerikako hainbat herritan eta Espainiako hiri ugarietan antzeztu dute. Gainera hainbat sari jaso ditu ikasgeletako bortizkeria matxistaren aurkako prebentziorako bere ekarpenagatik.

Liburuak
--------

* *Si es amor, no duele* (2017).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28912158
* Commonscat Multimedia: Pamela Palenciano

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 653157527256327300002
* BNE: XX5749340
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 4713620

 |

* Wd Datuak: Q28912158
* Commonscat Multimedia: Pamela Palenciano
**Normandiako gudua** (**Overlord operazioa** kode-izena zuena) Bigarren Mundu Gerrako Mendebaldeko Fronteko operazio militarra izan zen, Alemaniak okupaturiko mendebaldeko Europako herrialdeak askatzea helburu zuena. 1944ko ekainaren 6an (E-Egunean) hasi zen, Normandiako Lehorreratze famatuan. Jada 1943an erabaki zuten inbasioa egitea eta Dwight David Eisenhower eta Bernard Montgomery jeneralen eskuetan utzi zuten. Aurreko hilabeteetan Bodyguard operazioa martxan jarri zuten distrazio militar moduan. Edonola ere, Adolf Hitlerrek Erwin Rommeli eskatu zion Atlantikoko Harresia indartzea eta defendatzea.

Aliatuek ezin izan zituzten bere helburu nagusiak hartu lehen egunean baina hondartza-buru bat lortu zuten hurrengo egunetan aurrera egiteko. Ekainaren 26an Cherburgeko portu eta uztailaren 21ean Caen hartu zituzten. Abuztuaren 8ko alemaniar kontraerasoak porrot egin zuen eta Wehrmachteko VII. Armadako 50.000 soldadu Falaiseko poltsa ospetsuan harrapatuak izan ziren. Abuztuaren 15ean, hegoaldeko Frantzian, aliatuek Dragoon operazioa hasi zuten eta, pintza horri esker, hilaren 25ean Parisen liberazioa lortu zuten. Abuztuaren 30ean alemaniarrak Sena ibaiko haranetik erretiratu zirenean, Overlord operazioa amaitutzat eman zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8641370
* Commonscat Multimedia: D-Day

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11967283v (data)
* GND: 4115412-5
* LCCN: sh85095004
* NARA: 10644779
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q8641370
* Commonscat Multimedia: D-Day
**Suad Amiry** (arabieraz: سعاد العامري‎) (Damasco, 1951) idazle eta arkitekto palestinar-siriarra, Riwaq Centre for Architectural Conservation-eko sortzailea da.

Amiry jaio aurretik gurasoak Jerusalemen bizi ziren, baina 1948ko Nakbaren ondoren Israelgo indarrek kanporatu zituzten. Amiry Damacon jaio eta Amanen (Jordania). Beiruteko Unibertsitate Amerikarrean, Míchigango Unibertsitatean eta Edinburgoko Unibertsitatean arkitektura ikasi zuen. Doktoratu ondoren, Ramalara itzuli zen 1981ean Birzeiteko Unibertsitatean hasi zen irakasle.

1991an Unibertsitatea utzi eta Riwaq sortu zuen, Palestinako eraikin historikoak zaharberritu, babestu eta katalogatzeko zentroa. Riwaq-eko zuzendaria izan zen, hogei urtez. 1991 eta 1993 urte artean Washingtonen eman ziren Israelgo eta Palestinarren arteko bake-negoziazioetan parte hartu zuen, Palestinako ordezkaritzako kidea gisa. Ondoren, Palestinako Kultura Ministerio an hainbat goi-kargu izan zituen. 2006an, Birzeiteko Unibertsitateko Administrazio Kontseiluko lehendakariorde izendatu zuten.

Bigarren Intifadan, 2001 eta 2002 urte bitartean, Israelgo armadak Ramala okupatu zuenean lagunei bidaltzen zizkien mezu elektronikoetatik, bere lehenengo liburua atera zen, *Sharon y mi suegra: diarios de guerra de Ramala, Palestina,* umore kutsua duena. Liburua 11 hizkuntzetara itzuli da eta 2004an Italiako Viareggio sari ospetsua irabazi zuen.

Argitalpenak
------------

### Narratiba

* *Sharon y mi suegra: diarios de guerra de Ramallah, Palestina*, 2003
* *Earthquake in April*, 2003
* *No hay sexo en Ramallah*, 2007
* *Menopausal Palestine: Women At The Edge*, 2010
* *Nothing to Lose But Your Life : An 18-Hour Journey With Murad*, 2010

### Arkitektura

* *The Palestinian Village Home*, 1989

Bilbliografia
-------------

* Sharon and My Mother-In-Law: Ramallah Diaries by Suad Amiry, BookDragon, Smithsonian Asian Pacific American Center (APAC), 18 de marzo de 2012.
* TEDxRamallah - Suad Amiry - My work My Hobby. Simply look inside you never at others. 27 de junio de 2011 (en inglés).

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *One on One - Suad Amiry.*  Al Jazeera 7 de agosto de 2010.
2. ↑    *Dr. Hanna Nasir elected Chairman of Birzeit University Board of trustees.*  Birzeit University septiembre de 2006.
3. ↑  Véanse Anexo:Ganadores del Premio Viareggio

Kanpo estekak
-------------

* Riwaq Centre for Architectural Conservation