recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Arkaitzetako Bisigotiko Baselisak Araban***, 1976an Jose Maria San Sebastian "Latxaga" apaizak plazaratutako arkeologiari buruzko liburua da. Lana hiru hizkuntzetan plazaratu zuen, La Gran Enciclopedia Vasca argitaletxearen eskutik.

Gaia
----

Liburua gizakiak egindako leizeen fenomeno historikoari hurbilketa izan zen. Egileak landa lana egin zuen eta bildutako argazkiekin fenomeno honi azalpen historikoa eman nahi izan zuen. Multzoari Euskal Kapadozia izendatu zuen, Turkiako Kapadoziarekin konparatuz. Latxagaren ustez arkaitzetako elizatxo horiek Euskal Herriarentzat esanahi handia dute zeren eta hemengo lehen kristauen aztarnak izan baitira. Bere ustez, bisigodo horiek ez zituzten eremu arabarrak konkistatzaile gisa okupatu, baizik eta penintsularen inbasio arabiarraren iheslari gisa.

Bibliografia
------------

* Jose Maria San Sebastian: *Arkaitzetako Bisigotiko Baselisak Araban. Iglesias rupestres visigóticas en Álava. Eglises rupestres wisigothiques en Alava.* Bilbo: La Gran Enciclopedia Vasca, 1976, 175 or. ISBN: 84-248-290X.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  152 or.
2. ↑  146 or.

Kanpo estekak
-------------

* Liburu osoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111589015

 |

* Wd Datuak: Q111589015
*Artikulu hau Bitiniako edo Turkiako mendebaldeko antzinako hiriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Apamea (argipena)».*

**Apamea Bitiniakoa** edo **Apamea** **Mirlea** (greziera zaharrean, Απάμια Μάλλνa) antzinako hiri greko-erromatar bat zen, Kios golkoko hegoaldeko kostan, eta egungo Bursa hiriaren ipar-mendebaldean, Bitinian, 21. mendeko Turkian Mudanya deritzon herriaren kokapenean.

Kolofon hiriko biztanleen kolonia gisa sortu zen, Mirlea izenarekin (Μκρλνα), Plinio Zaharrak dioenez. Filipo V.a Mazedoniakoak hiria hartu eta Bitiniako Prusias I.a erregeari uzi zion, Pergamoren aurkako gerran laguntzearen truke. Prusiasek izena aldatu zion Apamea deitu zion, bere emaztearen omenez.

Erromatarrek kolonia bihurtu zuten Apamea, segur aski Augustoren garaian, baina Julio Zesarren garaian ere izan zitekeen, Iulia titulua daramaten txanponak aurkitu baitituzte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Dictionary of Greek and Roman Geography (1854), ABACAENUM, AORNUS, APAMEIA» *www.perseus.tufts.edu* (Noiz kontsultatua: 2022-03-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q617524
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 241497291
* GND: 4140281-9
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 21214

 |

* Wd Datuak: Q617524
**Anuket** (Anukis grezieraz), uraren jainkosa da, Niloren jainkosa, bereziki Aswango ur-jauziena, bereziki gurtua zen eskualdea, baita haragikeriaren jainkosa ere, egiptoar mitologian.

* Izen egiptoarra: **Anuket**. Izen greziarra: **Anukis**.

Ikonografia
-----------

Papirozko zetro bat eta ankha zeramatzan lumazko koroa zilindriko bat zeraman emakumea. Bere animalia sakratua, gazela izan zen.

Mitologia
---------

Nubiar jatorrikoa, "Nubiako gobernaria" zen eta "Estua" ezizena zuen arren, Niloren zintzurren antzera, haragikeriaren jainkosa izan zen, zelaiak emankortzen zituena uholde garaian. Garairen batzuetan, "Erregearen Ama" deitua izan zen, ama itxurarekin, erregeari titia ematen erakusten baitzen.

Anuketek, bere guraso Khnum eta Satisekin (batzuetan Satisen ahizpa bezala), Elefantinako hirukoa osatzen zuen Egiptoko Inperio Ertainaren garaitik, lehenago, Ra eguzki jainkoaren alaba bezala gurtzen zen arren.

Epitetoak
---------

"Nubiako Gobernaria", *Nebt Satet* "Seheleko Anderea" Elefantinan eta "Estua" deitua izan zen.

Sinkretismoa
------------

Isisekin identifikatzen zen Denderan eta Filae uhartean. Beranduagoko garaietan, Neftisekin identifikatua izan zen.

Gurtza
------

Elefantina, File, Komir, Deir el-Medinan eta ia Nubia osoan gurtua izan zen. Gurtza gune garrantzitsu bat, Sehel uhartean zegoen bere tenplua da. Bere jaia, Thot hilabeteko zazpigarren egunean ospatzen zen, Niloren goraldian: jendeak, ibaira, urrea, bitxiak eta objektu preziatuak botatzen zituen, bizi sorrarazle zen uragatik esker on bezala. Egun horietan, arrain zehatz batzuk jateko debekua eraginik gabe uzten zen, errituaren zati bezala jaten ziren arrainak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211611
* Commonscat Multimedia: Anuket

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 67259146
* BNF: 12653482h (data)
* GND: 118649760
* SUDOC: 078608023

 |

* Wd Datuak: Q211611
* Commonscat Multimedia: Anuket
| Apple II |
| --- |
| Apple II ordenagailu pertsonala. |
| Mota | Ordenagailu Pertsonala |
| Garatzailea | Steve Wozniak |
| Merkaturatua | 1977ko ekainaren 10a |
| Deskatalogatua | 1993 |
| Prozesadorea | MOS Technology 6502 |

**Apple II** edota **Apple II Saila**, 1977an AEBetako Apple Computer konpainiak ekoitzi eta merkaturatutako ordenagailu pertsonal sail bat da. Nagusiki Steve Wozniak ingeniariak diseinatu zuen. Berez, 1976ko Apple I ordenagailuaren ondorengoa da eta 1980an Apple III modeloak jarraitu zion.

1970eko hamarkadako eta 1980ko hamarkadaren lehen erdiko ordenagailu pertsonal saldu eta arrakastatsuenetako bat izan zen.

Sail handitan ekoitzitako lehenbiziko ordenagailu pertsonala izan zen. Etxeko erabiltzaileen artean sekulako ospea bereganatu zuen, noizbehinka negoziogizonei ere saldua izan zen. Lehenbiziko kalkulu-orria izan zen VisiCalc programa merkaturatzearekin batera, Apple II ordenagailuaren salmentek sekulako hazkundea izan zuten.

Gainera, gaur egun guztiz ohikoa den baina garai hartan oso ehoikoa zen QWERTY teklatua zuen. Ordenagailuak gainean, bi diskete unitate eta pantaila bat zeramatzan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q201652

 |

* Wd Datuak: Q201652
Greziar mitologian, **Egialeo**, **Apsirto** edo **Absirto**, Kolkidako (egungo Georgia) printze bat zen, Eetes erregearen eta Asterodea ninfaren semea.

Medeak Jasonekin ihes egin zuenean urrezko ahari-larrua eramanez, Eetes erregeak, bere semeari, haien atzetik joateko esan zion eta bueltan ekar zitzala. Apsirtok, Danubio ibaiaren itsasoratzean harrapatu zituen, baina alferrikako heriotzak eragozteko, argonautekin tregoa bat adostu zen, honen bidez, tokiko errege baten borondatean utziz Medeak bere aitarekin itzuli eta urrezko ahari larrua itzuli edo Jasonekin jarrai ote zezakeen erabakitzea. Baina Medeak, bere nahiak zapuztuak gera zitezkeela ikusirik, bere anaiordeari mezu bat bidali zion, benetan, argonautek bahitua zutela esanez, eta berarekin oso gustora itzuliko zela gau horretan aparte zegoen baso batean berarekin biltzen bazen. Printze inozoa tranpan erori zen, eta Jasonek hil zuen, Medeak esandako tokian bere zain zegoena, ordutik aurrera, Apsirto izena daraman ibai baten ertzean. Traizioagatik salatua ez izateko, Jasonek, Apsirtok, lehorreratu eta toki hartara joan zenean tregoa hautsi zuela argudiatu zuen.

Beste bertsio batek dioenez, Apsirto ume bat zen oraindik Medeak, berarekin eta argonautekin ihes egin zezan konbentzitu zuenean. Baina, Eetesen armadak harrapatu behar zituela ikusi zuenean, hil egin zuen, bere gorpua zatitu eta itsasoan sakabanatuta bota zituen. Eetes erregea, ikaratua, bere semearen zatiak banan-banan biltzen hasi zen, argonauten espedizioari, ihes egiteko denbora eman ziolarik.

Medea, alhadurengatik edo Argo ontziaren orakulu mastak, purifikatua izan arte garraiatzeari uko egin ziolako, bere izebarengana joan zen, Zirtze aztia, hilketa nardagarriagatik purifika zezan, horretarako ustekabean joan zirelarik, eta ez zioten biktimaren izenik esan. Beharrezko zeremoniak eta garbiketak egin ondoren, Zirtze, benetako istorioaz ohartu zen, eta bere gortetik kanporatu zituen Jason eta Medea, euren zain zeuden argonautekin itzuli zirenak.

Estrabonek, Apsirtoren heriotza askoz beranduago gertatu zela dio, espedizioa, printzearen omenez, Apsirtida izena jaso zuten Adriatikoko uharte batzuetan zegoenean.

Egileren batzuk, gaztea Egialeo deitzen zela diote, eta Apsirto (*jaurtia* esan nahi duena) bere heriotzaren ondoren jarri zioten izena dela.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q333658
* Commonscat Multimedia: Absyrtus

---

 |

* Wd Datuak: Q333658
* Commonscat Multimedia: Absyrtus
**Delfino Pescara 1936** Italiako futbol taldea da, Abruzzo eskualdeko Pescara hirian 1936an sortu zena eta 2003an birsortu behar izan zena. Historia luzea izan arren titulu bakarra irabazi du, 1970eko liga.

Etxeko partidak Stadio Adriatico – Giovanni Cornacchia berriztuan jokatzen ditu.

Historia
--------

1936an sortu zen eta m,aila apaletan aritu zen hamarkada luzez harik eta 1977an Serie A-ra igotzea lortu zuen arte. Ordutik aurrera gutxitan izan da maila gorenean eta mantentzea lortu duen aldi bakarra 1988an izan zen, hurrengo urtean berriz jeisteko.

1999an Serie B maila galdu zuen eta ordutik aurrera gainbehera hasi zen, diru arazo larrien erruz. 2003an talde birsortu behar izan zen. Hasierako urteetan arazo handiekin jarraitu zuen baina 2012an Serie B irabazi eta maila gorenera itzuli zen. 2016an berriz lortu zuen igotzea baina urte bakarrerako izan da.

Palmaresa
---------

### Italian: 0

* Serie A (1): hamabigarrena 1988an.
* Serie B (2): 1987, 2012

Ikus, gainera
-------------

* Italiako futbol taldeen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2710
* Commonscat Multimedia: Delfino Pescara 1936

---

 |

* Wd Datuak: Q2710
* Commonscat Multimedia: Delfino Pescara 1936
**Delfina Bunge de Gálvez** (1881eko abenduaren 24a - 1952ko martxoaren 30a) argentinar idazlea, olerkaria, saiakera-egilea eta filantropoa izan zen.

Biografia
---------

Buenos Airesen jaio zen, Raimundo Octavio Bunge-ren, Argentinako Auzitegi Goreneko magistratuaren, eta Maria Luisa Justa Rufina de Arteaga-ren alaba izan zen. Gutxienez hiru neba izan zituen: Carlos Octavio Bunge, publizista, soziologoa eta historialaria, baita Augusto Bunge eta Alejandro Bunge ere, herrialde hartako gertaeratan parte hartu zutenak; Gainera, ahizpa bat ere izan zuen, Julia Bunge de Uranga. Sagrado Corazón Eskolan ikasi zuen.

Bunge Manuel Gálvez-ekin ezkondu zen. Aldizkari eta egunkarietan argitaratutako lehen bertso batzuk frantsesez zeuden. 1961ean Parisen agertu zen Simplement lehen poema liburua. 1933an, Julia ahizparekin lankidetzan, Bunge-k El arca de Noé argitaratu zuen; 1918an, bigarren bertso liburu bat argitaratu zuen frantsesez, La nouvelle moisson, Buenos Airesen; eta geroago, Historia y Novena de Nuestra Señora de Lourdes argitaratu zuen.

Alta Gracia-n hil zen 1952an eta 1983an Argentinako zigilu batean agertu zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3021555
* Commonscat Multimedia: Delfina Bunge de Gálvez

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 13785567
* ISNI: 0000 0000 7818 9721
* BNA: 000057879
* BNE: XX1563012
* GND: 132142759
* LCCN: n86024554
* SUDOC: 132889285

 |

* Wd Datuak: Q3021555
* Commonscat Multimedia: Delfina Bunge de Gálvez
**Hirișeniko Mariaren lokartzearen zurezko eliza**, 1642an eraikitako eraikin erlijiosoa da. Gaur egun, eliza Chișinăuko herri museoa da, Moldaviako Errepublikan.

Hirișeniko herritarrek eraiki zuten eliza 1642an, eta hasieran Hîrjaucako monasterioan kokatuta zegoen. 1928ra arte erabili zen, eta harrizko eliza eraiki zen arte. Jendeak zurezko eliza bisitatzen jarraitzen zuen, hilerriaren ondoan, paraklesiserako leku gisa.

XXI. mendearen hasieran, eraikina oso egoera txarrean zegoen. Ez zuen sabairik, eta egurrezko hormak hondatuta zeuden euria eta elurragatik. Chisinauko Etnografia Museoa Hirișeniko herritarrekin negoziatzen hasi zen, eraikinaren kokapena hiriburura eramateko. Azkenik, ados jarri ziren, eta birkokapena 2009an egin zen, zaharberritze lanak hasi zirenean. Zaharberritze-proiektua Eugen Bâzgu eta Sergiu Vornicov arkitektoek gainbegiratu zuten, eta obra Palankako (Hîraucako komuna) zurezko eliza zaharberritu zuen talde berak egin zuen. Călărași barrutian. Zaharberritze taldeak jatorrizko elementu ahalik eta gehien gorde zituen eta, beraz, jatorrizko arotzeria erabili eta material bereziekin prozesatu zituzten iraunkortasuna hobetzeko. Sabaia zerotik eraiki zen.

Eliza 2011ko udazkenean santifikatu zuten, Andre Mariaren Jasokundea patroiarekin. Moldaviako Errepublikako monumentu historiko erlijiosorik zaharrena da, baita herrialdeko zurezko eliza handiena ere, 27 metrora helduz. Varvara Buzilak, Etnografia Museoko idazkariak, adierazi zuen eliza zela garai hartan (2011) Moldaviako Errepublikan zuen mota bereko bakarra. Berak esan zuen: "Eliza honen estilo Ipar Moldaviarrak Bukovinako elizen estilo antzekoa da. Gaur egun ez dugu horrelako beste elizarik, antzeko altuera edo proportzio antzekoa izango lukeena". Telenești barrutian ere antzeko eliza bat izan zen, baina 1980ko hamarkadan suntsitu egin zuten.

Irudi galeria
-------------

### Elizaren desmuntaketa

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Zaharberritzea

* 
* 
* 
* 
* 

### Irekiera ekitaldia

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Eliza gaur gun

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Biserica medievală "Adormirea Maicii Domnului", Muzeul Satului, or. Chișinău.*  ortodox.md 2012-05-01.
2. ↑    *Biserica de lemn din Hirișeni, montată la Muzeul Satului din Chișinău.*  Jurnal de Chișinău 2011-09-23.
3. 1 2    *O biserica de lemn veche din 1642 poate fi vizitată la Muzeul Satului.*  Timpul de dimineață 2011-09-27.
4. ↑    *Biserica din Hirișeni – strămutată la Chișinău.*  ortodox.md 2014-10-09.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20440432
* Commonscat Multimedia: Wooden church of Hirișeni

---

 |

* Wd Datuak: Q20440432
* Commonscat Multimedia: Wooden church of Hirișeni
Ibaiertzeko basoak Erie lakuan, Amerikako Aintzira Handietako bat.
**Ibarbasoa** edo **ibaiertzeko basoa** ibaiaren ibilguaren ertzetan hazten diren zuhaitz eta zuhaixken multzo estua da. Ibilguaren alboetatik haraindi ez da basorik.  Oso ekosistema aberatsak dira eta ibilgua babesteko ezinbestekoak. Euskal Herrian, orokorrean, babesteko behar handia dute eta lurralde batzutan oso egoera larrian daude.

Munduan sailkatzen diren hamabost bioma motetako bat da.

Ezaugarriak
-----------

Ibaiertzeko basoak ibaiertzeko landarediz osaturik daude. Batez ere lurzoruaren hezetasunari esker bizi da landaredi hori, ez dute euriaren hainbeste dependentzia, eta ibaien ertzetan hazten da, normalean, modu sarrian. Landare-espezieak ibaiaren ibilguari zeharka sortzen dira: ur gehien behar dutenak ibaitik gertuen kokatzen dira, sustraiak arroan bertan hondoratuta (sahatsak), eta, atzerago, ur gutxiago behar dutenak kokatzen dira (haltzak, makalak, lizarrak, zumarrak, milazkak).

Baztan ibaia Oronoz-Mugairin; ezkerrean kanalizazio horma bat ikus daiteke.

Mehatxuak
---------

Ekosistema hauek pairatzen duten arazo nagusia urbanizazio prozesuak: Euskal Herriko toki askotan baso hauek bota dira urbanizatzeko asmoz, esaterako, etxeak eraikitzeko, ibilbideak, bidegorriak, kanalizazioak... Populazio handiago ezagutzen dituzten herrietan ohikoa da baso mota hauek erabat desagertzea. Beste motatako arazoak espezie inbaditzaileek planteatzen dute: fisikoki basoa ez da desagertzen baina bere balio ekologikoa erabat suntsitzen dute. Beste arazoak arrantza, gizakiaren presentzia eta kutsadura dira.

Urbanizazioaren presioa Gobela ibaian, Lamiakon.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Elhuyar Kultur Elkartea: *Ingurugiro hiztegi entziklopedikoa*. Gasteiz: Eusko Jaurlaritza, 1998. 170.or.
2. ↑  Euskadi.eus Basoak

Kanpo estekak
-------------

* Haltzadi kantauriarrak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11177275
* Commonscat Multimedia: Riparian forests

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4003486-0
* LCCN: sh92001320
* NKC: ph122470

 |

* Wd Datuak: Q11177275
* Commonscat Multimedia: Riparian forests
Eugène Viollet-le-Duc-ek Arkitekturako *Hiztegi frantses* ilustratuaren (1856) diskurtso arkitektonikoa
**Arkitekturaren teoria** arkitekturari buruz pentsatzeko, eztabaidatzeko eta idazteko ekintza da. Teoria arkitektonikoa arkitektura-eskola gehienetan irakasten da eta munduko arkitekto nagusiek praktikatzen dute. Arkitekturaren teoriak hartzen dituen forma batzuk hitzaldia edo elkarrizketa, tratatua edo liburua eta paperaren proiektua edo lehiaketarako argudiaketa dira. Arkitekturaren teoria, askotan, didaktikoa da, eta teorialariek hurbil mantentzeko edo eskoletan lan egiteko joera dute. Arkitekturaren teoria antzinatik izan da, nolabait, eta argitalpena arruntago egin zen bezala, arkitekturaren teoriak aberastasun handiagoa lortu zuen. Liburu, aldizkari eta egunkariek XX. mendeko arkitekto eta kritikarien lan ugari argitaratu zituzten aurrekaririk gabe.

Horren ondorioz, estiloak eta mugimenduak ondorengo historiako modu iraunkorrak baino askoz azkarrago eratu eta disolbatu ziren. Espero izatekoa da Interneten erabilerak XXI. mendean arkitekturari buruzko diskurtsoa sustatuko duela.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47537
* Commonscat Multimedia: Architectural theory

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph288764
* AAT: 300055882

 |

* Wd Datuak: Q47537
* Commonscat Multimedia: Architectural theory
**Hiro Mashima** (japonieraz: 真島ヒロ, *Mashima Hiro*?)
(Nagano, Japonia, 1977ko maiatzaren 3a) mangaka japoniar bat da, nagusiki *Fairy Tail* fantasia mangaren sortzailea izateagatik ezaguna. Manga animeari egokitu da eta hirugarren denboraldia igortzen ari da.

Bakarrik 21 urte zituenean, bere lehen manga, Rave Tail, argitaratu zuen. Kōdansha argitaletxeak argitaratu zuen 1999ko eta 2005eko *Weekly Shonen* aldizkarian. Seriea gero animera egokitu zen. Baina azkenean animea bertan behera utzi zuten.

2014an *Monthly Fairy Tail* hileko aldizkaria argitaratu zen. Mashima berak Fairy Tailen spin-off bat argitaratu zuen, *Fairy Tail Zero* izenekoa, Mavisen laguntzaz gremioaren jatorria azaltzen duena. 2018an *Edens Zero* izeneko beste manga bat marraztu eta argitaratzen hasi zen. Hogeita zazpigarren kapitulutik dago.

Ikus, gainera
-------------

* Edens Zero
* Fairy Tail

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q471137
* Commonscat Multimedia: Hiro Mashima

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 32225957
* ISNI: 0000 0000 4075 0982
* BNE: XX1740081
* BNF: 14491263z (data)
* CANTIC: a19274427
* GND: 128688262
* LCCN: n2005006590
* NDL: 00795795
* NLA: 53749543
* CiNii: DA17210493
* SUDOC: 084049634
* BIBSYS: 8015244
* Open Library: OL1437137A

 |

* Wd Datuak: Q471137
* Commonscat Multimedia: Hiro Mashima
|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikiproiektu bat abian da **Arkitektura** gaiari buruz. |

Abadia jauregia, Hendaian.
Artzain Onaren katedrala, Donostia.
Westminster Jauregia, Londres.
**Arkitektura neogotikoa** XIX. mendean agertutako arkitektura mugimendu bat da, Erdi Aroko arkitektura gotikoaren biziberritzean datzana. Arrazionalismo neoklasikoa arbuiatzea dutenez, erromantizismoarekin lotutako estilo bat da, eta, bere lotura politikoengatik, nazionalismoarekin. Arkitektura historizista bezala, estilo gotikoko propioak ziren arkitektura elementuak jatorrizkoak ziren formekin irudikatzen zuen berrelaborazio bat zen.

Ingalaterran agertu zen osotasunean XVIII. mendearen erdialdean, baina herrialde hartan gotikoa ez berez desagertu, beste estiloekin nahastuta agertu baitzen XV. mendetik. Europan, berez, XIX. mende hasieran hasi zen hedatzen estilo honetako grina. Frantzian, Eugène Viollet-le-Ducen lan zaharberritzaile eta berreraikitzailea nabarmendu zen.

Lan nagusiak
------------

Neogotiko estiloko mundu mailako eraikinik azpimarragarrienen artean, honako hauek daude:

* Maredsous abadia, Belgika
* Koloniako katedralaren zaharberritzea, Kolonia
* Eliza Botiboa, Viena
* Sainte-Chapelle errege-kaperaren zaharberritzea, Paris
* Cambridge eta Oxfordeko unibertsitate eraikin ugari.
* Westminster jauregia, Londres
* Guayaquileko Katedral Metropoliarra, Guayaquil, Ekuador
* Familia Sakratuko absidea eta Astorgako Jauregi Episkopala, Espainia
* Sobrellanoko Jauregia, Comillas, Kantabria

### Euskal Herrian

* Abadia jauregia, Hendaia
* Maria Sortzez Garbiaren katedrala, Gasteiz
* Artzain Onaren katedrala eta Miramar jauregia, Donostia
* Baionako katedralaren zaharberritzea.
* Bilboko Done Jakue katedraleko aurrealdea eta dorrea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q186363
* Commonscat Multimedia: Gothic Revival architecture

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX541613
* GND: 4171559-7
* LCCN: sh85055996
* NKC: ph123343
* AAT: 300021452
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q186363
* Commonscat Multimedia: Gothic Revival architecture
Probabilitate teorian, **De Moivre-Laplace teoremak** {\displaystyle \scriptstyle B(n,p)} banaketa binomial batean *n* saiakuntza-kopurua aski handia denean, probabilitate binomialak banakuntza normalaren bitartez nola hurbiltzen diren frogatzen duen teorema bat da. Horren arabera probabilitate binomialak {\displaystyle \scriptstyle {\mathcal {N}}(\mu =np,\sigma ={\sqrt {np(1-p)}})} banaketa normalarekin hurbildu daitezke, *p* 0 edo 1 ez den baldintzarekin. Limitearen teorema zentralaren kasu berezia da.

Teorema
-------

{\displaystyle \scriptstyle X\_{n}} zorizko aldagaiak {\displaystyle \scriptstyle B(n,p)} banaketa bati jarraitzen badio, *n* parametroa infiniturantz jotzean, honako hau betetzen da, non {\displaystyle \scriptstyle \Phi (t)} {\displaystyle \scriptstyle {\mathcal {N}}(0,1)} banaketa normal estandarraren banaketa-funtzioa den:

{\displaystyle \lim \_{n\to \infty }\operatorname {P} \left({\frac {X\_{n}-np}{\sqrt {npq}}}\leq t\right)=\Phi (t)}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1855610

 |

* Wd Datuak: Q1855610
Zurubiak arkitektura oztopo izan daitezke haien alternatibarik ez badago edo bide alternatiboak oso deserosoak baldin badira.
Arkitektura oztopo asko topa daitezke hirietan: espaloi estuak, hiri-altzariak, espaloietako zintarri altuak, errepideetako edo espaloietako konponketa lanak, txarto aparkatutako autoak...
Arkitekturaren eta hirigintzaren esparruan, **arkitektura oztopo** edo **oztopo arkitektoniko** esaten zaie biztanle-talde jakin batzuk hiri-espazio batetik, eraikin batetik edo haren zati batetik iristea, sartzea edo mugitzea eragozten duten oztopo fisikoei. Irisgarritasuna oztopatzen duen edozein arkitektura elementu aipatzeko erabiltzen den terminoa da. Irisgarritasun-hesi mota asko daude baina arkitektura oztopoa edo oztopo arkitektonikoa ezagunena da, ingurune fisikoan baitago eta gizartean agerikoena baita. Gainera, gizakiak eraikitako elementuez osaturik dagoenez, gizakiek konponbidea eskain lezakete.

Oztopo arkitektonikoek gizaki guztien mugikortasuna zailtzeaz edo galarazteaz gain, talde jakin batzuei bereziki kalte eragiten diete, hala nola adinekoei, eriondoei, haurdun dauden emakumeei, arazo fisiko jakin batzuk dituztenei, gurpildun aulkiak behar dituztenei... Adibidez, espaloietako zintarriak askotan oztopo arkitektonikoak dira, gurpildun aulkiak dituzten pertsonak hirietan zehar erraz mugitu ahal izatea eragozten baitute. Arrapala malkartsuak edo igogailuen bidezko ibilbide alternatiborik gabeko eskailerak ere oztopo izan daitezke. Badira beste oztopo batzuk ere, hala nola espaloi estuegiak edo mugikortasuna oztopatzeko moduan jarritako hiri-altzariak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5408362
* Commonscat Multimedia: Architectural barriers (accessibility)

---

 |

* Wd Datuak: Q5408362
* Commonscat Multimedia: Architectural barriers (accessibility)
Arku apaldua. 
 Medina Azahara ataripean arku apaldua. 
**Arku apaldua** edo **arku beheratua**, batzuetan gaztelaniaren eraginez *arku eskartzanoa*, arku simetriko mota bat da, zirkulu-sektore profila eta zentroa inpostaren azpitik dituena.

Ezaugarriak
-----------

Hortaz, arku apaldua zirkulu-sektore bat da. Erdi puntuko arkuaren zentroa inpostaren (arkuaren oinaren) maila berean dago, arku apalduan aldiz, beherago dago, horrela bada, salmer harriek ez dute zirkuluarekin tangentziarik sortzen. Alboetako muturrak direla eta, zenbaitek diote erakargarritasun gutxiko arkua dela.  Zubietan ohikoak dira, izan ere errepidea altxatu gabe erdi puntuko arkua baino drainatze ahalmen handiagoa du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2003]
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** Tomás Vicente Tosca i Mascó, (1786), *Tratados de arquitectura civil, montea y cantería, y reloxes*, Valencia, págs. 86-89

Ikusi ere
---------

* Arku karpanel
* Arku konopial

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2767147
* Commonscat Multimedia: Segmental arches

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300001059
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2767147
* Commonscat Multimedia: Segmental arches
**Horma-belar sendagarria** (*Parietaria officinalis*), **pareta-belarra** ere izendatua, *Parietaria* generoko landare belarkara da. Urticaceae landare-familian sailkatzen da.

Erdi eta beheko Europan, Afrikako iparraldean eta ekialdeko Asian zehar hedatzen da. Oso ohikoa da horma zaharretan.

Landare honen izena latinetik dator (*paries* = horma, murrua).

Ezaugarriak
-----------

Landare belarkara eta hosto iraunkorrekoak. Zurtoina gorri kolorekoa da, eta 70 cm inguruko garaiera, gehienez, badu. Hostoek berde kolore iluna dute, peziolatuak, iletsuak azpialdean. Loreak berdeak dira, batzuetan arrosa kolorekoak ere, eta martxotik urrira arte irauten dute. Landare berean ar loreak, eme loreak eta lore hermafroditoak daude.

Landare honen polena alergia eragiten dio hainbat pertsonari.

Erabilera terapeutikoa
----------------------

Pareta-belarrak taninoak, flabonoideak, muzilagoak, azido glikolikoa, oxalato kaltzikoa eta potasio nitratoa ditu.

Ezaugari diuretikoak ditu, txizagura eragiten du. Horregatik harri edo kalkuluen aurkako terapeutikoan erabiltzen da.

Gibeleko gaitzak sendatzen laguntzen omen du (hepatitis, zirrosi...). Euskal Herriko medikuntza tradizionalak belar honek gibelarentzako dituen onurak azpimarratzen baditu ere, medikuntza klasikoak landare honen ezaugarri sendagarriak ez ditu abalatzen.

Ezaugarri anti-inflamatorioak omen ditu. Era topikoan ere zauriak eta makadurak tratatzeko erabiltzen da.

Erabiltzeko orduan %1eko infusioan prestatzen da (10 gr/litroko) Ezti-ura egiteko ere erabiltzen zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q158578
* Commonscat Multimedia: Parietaria officinalis
* Wikispecies Espezieak: Parietaria officinalis

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 197977
* BioLib: 3533
* Dyntaxa: 1161
* EOL: 594856
* GBIF: 5361803
* GRIN:
* IPNI: 854958-1
* ITIS: 19168
* NCBI: 13187
* PlantList: kew-2546423
* W3TROPICOS: 33400018
* USDA Plants: PAOF
* WoRMS: 425909
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 2C839WQ03N

 |

* Wd Datuak: Q158578
* Commonscat Multimedia: Parietaria officinalis
* Wikispecies Espezieak: Parietaria officinalis
***De facto*** "izatez" esan nahi duen latinezko lokuzioa da. Zuzenbide arloan, "egiatan, baina ez legeak aginduta" edo "jardutean, baina ez ofizialki eratuta" esan nahi du. Kontrako esamoldea *de iure* da ("legeak aginduta" esan nahi duena) eta normalean legeak, gobernuak edo gertaerak definitzeko erabiltzen da. Egoera legala adierazteko, *de jure* legeak agindutakoa azaltzen du, *de facto*, aldiz, egiatan gertatzen dena azaltzen du.

Gobernuak definitzeko esamoldea hau Argentinako Konstituzioak erabili zuen lehendabizikoz, antzinean izandako zenbait gobernu definitzeko.

Analogia erabiliz, beste gizarte zientziek ere esamoldea erabili dute: adibidez, ekonomian *de facto*zko monopolioa ekoizle asko duen baina merkatuaren menderatzaile bakarra duen sistema da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  James A. Ballentine *"30 Am Jur 181. Law Dictionary"*, 2. Edizioa, 1948, 345. orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q712144

 |

* Wd Datuak: Q712144
***Ibaia euri-erasoetan liburua*** Jose Luis Padrón egilearen poesia lana da. Liburu honek 1998]an, Euskaltzaindia antolatu zuen Felipe Arrese Beitia saria irabazi zuen.

Estiloa
-------

Itxuraz maitasunezko poesia da liburu honetan jaso dena, baina ez zentzu erotikoan, filosofikoan baizik. Maitasuna denboraz eta honen igarotzeaz hitz egiteko aitzakia da, azken finean. Estilo zuzena eta itxuraz erraza erakusten du liburuak. Funtsean, amodioaren eta ibaiaren arteko lotura azaltzen digu poetak; jakina, ibaia eta denbora bat dira. Orokorrean, poema laburrak dira, atal desberdinetan antolatuta:

* "Ibai beroak"
* "Ibai hotzak"
* "Leihoa ireki duzu"
* "Euria"

Poemetan sinbolismo da nagusi, baina oso sinbolismo klasikoa eta, askotan, naturarekin lotuta: seaska, euria, ibaia, udazkena, ekaitza, arratsa...

Bibliografia
------------

* *Ibaia euri-erasoetan*. Euskaltzaindia-Bilbao Bizkaia Kutxa Fundazioa, 1999, 72 or. ISBN:84-89476-78-0.

Kanpo loturak
-------------

* Liburuaren poema batzuk Zarauzko Idazleak webgunean.
**Antonio Juan Arriaga Gurbista** (Lezama, Amurrio, 1727ko ekainaren 23a - Tinta, Peru, 1780ko azaroaren 10a) arabar militarra izan zen. Hainbat agintari postu izan zituen Ameriketan.

Biografia
---------

Oso gaztetik hasi zen marinan, bere anaiak bezala. Buenos Airesen zegoela, 1753an, Jose Andonaegi gobernadoreak hiriaren babeserako kapitain izendatu zuen. 1756an *Nuestra Sepora de Begoña* barkuan Montevideora joan zen, tropa, armak eta elikagaiekin. 1758 eta 1760 bitartean Argentinako kostaldea bisitatu zuen eta planoak egin zituen. 1762an argentinar amerindien konpainia bat antolatu zuen ingelesen aurka borrokatzeko. Montevideo defendatu zuen ingeles eta portugesen aurka, eta lehenengoek atxilotu zuten.

Espainiak Canchisko probintziaren korregidore izendatu zuen. Bertan agintari zela Tupac Amaru II.a altxatu eta Arriaga urkatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Arriaga Gurbista, Antonio Juan de» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Auñamendi Eusko Entziklopedia) (Noiz kontsultatua: 2018-11-04).
2. ↑   Angel. Martínez Salazar,.  ([1988?]). *Presencia alavesa en América y Filipinas (1700-1825).*  Diputación Foral de Alava, Servicio de Publicaciones ISBN 8478210075. PMC 20391783. (Noiz kontsultatua: 2018-11-04).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58215128
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 143312

 |

* Wd Datuak: Q58215128
**Armand Salacrou** (Rouen, Frantzia, 1899ko abuztuaren 9a - Le Havre, Frantzia, 1989ko azaroaren 23a) frantses antzerkigilea izan zen.

Biografia
---------

Frantziako alderdi komunistako kide egin zen 1920an.

1923an politika utzi eta mugimendu surrealista frantsesetara hurbildu zen. Charles Dullinen adiskide izan zen, eta haren eraginez hasi zen antzerkigintzan. Bai lehenengo komediarekin, *Tour à terre* (1925, "Dorre eroria"), bai bigarrenarekin, *Le Pont de l'Europe* (1927, "Europako zubia"), izugarrizko porrota izan zuen, gai filosofikoetan oinarritutako lan trinko eta zailak zirelako.

1925tik 1928ra Wieneren zuzendari-laguntzaile izan zen, eta ondoren egin zituen *Patcohuli* (1930) eta *Atlas Hôtel* (1932). Baina ez zuen arrakastarik lortu harik eta 1934. urtean *Une femme libre* ("Emakume aske bat") lana aurkeztu zuen arte, senar-emazte burges batzuei buruzko eta maitasunari buruzko obra. Ondoren egin zituen *L'Inconnue d'Arras* (1936, "Arraseko ezezaguna"), zorionaren bilaketari buruzkoa, eta *La terre est ronde* (1938, "Lurra biribila da"), Jainkoari eta bekatuari buruzko drama historikoa.

1940an gudarostean sartzera behartu zuten, preso egin zuten, ihes egin zuen eta erresistentzian sartu zen. Gerraren ondoren, *Les Nuits de la colère* (1946, "Koleraren gauak") egin zuen. Odéoneko zuzendari izan zen 1947an. Urte horretan bertan egin zuen *L'Archipel Lenoir* ("Lenoir uharteak") komedia. *La Beauté du diable* ("Deabruaren edertasuna") filmaren gidoia egin zuen 1950ean. 1960ko hamarraldian filosofia-gaietara itzuli zen: *Boulevard Durand* (1960) eta *Comme les Chardons* (1964, "Karduak bezala").

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q867202
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 92516056
* ISNI: 0000 0001 2143 640X
* BNE: XX1196217
* BNF: 119234332 (data)
* GND: 118794191
* LCCN: n50021323
* NDL: 00525809
* NKC: ola2003169794
* NLA: 35472421
* CiNii: DA0406782X
* SNAC: w6xp9bmq
* SUDOC: 027119467
* BIBSYS: 90229033
* RKD: 323119
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05218/eu\_s\_0378/s0378

 |

* Wd Datuak: Q867202
Semiramis erregina Ara ederraren gorpu hilari begira, Vardkes Sureniants margolariaren lanean.
**Ara ederra** (armenieraz Արա Գեղեցիկ, *Ara Geghetsik*) Armeniar heroia da. Armeniar literaturan bere kondaira maiz agertzen da. Semiramis Asiriako erregina Araren edertasunaz maitemindu zen baina Ara ederrak behin eta berriz ukatu zuen erregina. Azkenean, Semiramis erreginak (armenieraz *Shamiram*) guda bat hasi zuen Ara ederra lortzeko helburuz.

Batzuetan Ara K. a. IX. mendean bizi zen Arame izeneko Urartuko erregearekin lotu da.

Kondaira
--------

Semiramis Ninevahko erregina (Asiriako erregina) Ara Armeniako errege ederrarekin maiteminduta zegoen baina Ara ederrak behin eta berriz ukatu zuen erregina. Azkenean, Semiramis erreginak guda bat hasi zuen Ara ederra lortzeko helburuz. Ararat izeneko Armeniako herrialdean hasi zen guda. Ara erregea bizirik harrapatzeko agindua eman zuen arren, bere semeetako batek hil zuen. Bere gorpua gudu-zelaian topatu zuten. Armeniarrek erregearen heriotza mendekatu nahi zutenez, Semiramisek armeniarrak baretzeko honakoa esan zuen: "Jainkoei otoitz egin diedanez, Araren zauriak miazkatuta berpiztu egin dezaket."

Semiramis erreginak bere sorgin ahalmenetan sinesten zuen. Araren heriotzak amorrua sentiarazi zion eta berpiztu zezakeela sinistu nahi zuen. Erregearen gorpua usteltzen hasi zenean amorruz zoratu zen. Zerbitzariei gorpua hilobi sakon batean lurperatzeko agindu zien eta zerbitzarietako bat errege gisa jantzi zuen. Armeniarren aurrean honakoa esan zuen: "Erregearen zauriak miazkatu ditudanez, jainkoek bizitza itzuli diote, gure nahirik sakonenak asez. Zoriontsu egin gaituztenez, oraindik lehen baino gehiago gurtu behar ditugu."

Jainkoei estatua berria eraiki zien eta Ara salbatzeagatik sakrifizio asko eskaini zizkien. Herriak Ara berpiztu zela uste zuen eta Seminamisek bere aurkako guda berri bat ekidin zuen honela.

Ararekiko maitasuna betiko gordetzeko, Araren emaztearengandik jaio zen Karthos Araren semeari Araren izena ipini zion eta momentu hartan umeak hamabi urte izanda ere, Armeniako errege izendatu zuen.

Ninevah lurralderako itzulerako bidaian, Van lakuaren ekialdeko ertzetik pasatzen ari zela, Asiriako erregina inguru horretako edertasunarekin liluratuta geratu zen. Milaka langile eta arkitekto ekarri zituen amildegiaren gainean udako jauregi bat eraikitzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q745637

 |

* Wd Datuak: Q745637
**Demokrata Progresistak** (*Progressive Democrats* ingelesez edo *An Páirtí Daonlathach* gaeleraz) alderdi politiko irlandarra da. Gizarte zein ekonomia alorretan joera liberala daukate; estatuaren esku hartzea baino enpresa pribatua bultzatzea hobe dela uste dute.

Desmond O'Malleyk sortu zuen alderdia 1985ean, Fianna Failek alderditik kanporatzean. Alderdiaren beste sortzaileak Fianna Faileko kideak ziren ere bai. 1987ko hauteskundeetan emaitza onak izan zuten eta *Daileko* hirugarren alderdia bilakatu zen. 1889an koalizio gobernu bat osatu zuten Fianna Failerekin, 1992raino iraun zuena. 1997an FF-PD koalizioa errepikatu zuten, 2007ra arte gobernuan egon dena.

2007ko hauteskundeetan alderdiak inoizko porrotik handiena izan zuen, bere zortzi eserlekuetatik sei galduta. 2009ko udal eta europar hauteskundeetara buruzagi berri batekin joan nahi zutela adierazi arren, zenbait eskandaluren ondorioz, zuzendaritzak alderdia desegiteko proposamena aurkeztu zuen 2008ko irailean. 2008ko urrian egingo de kongresuan eztabaidatuko da puntu hori.

Alderdiburuak
-------------

### *Liderra*

* 1985–1992: Des O'Malley
* 1993–2006: Mary Harney
* 2006– : Michael McDowell

### *Deputy Leaderr*a

* 1986-1989: Michael Keating
* 1989-1992: Pearse Wyse
* 1992–1994: Pat Cox
* 2006– : Liz O'Donnell

### Presidentea

* 2002–2006: Michael McDowell
* 2006– : Tom Parlon

Kanpo estekak
-------------

* www.progressivedemocrats.ie

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q661973
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* LCCN: no2006004271
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q661973


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Irlandako Errepublika | Irlandako Errepublikako alderdi politikoak | Irlandako Errepublika |
| Fianna Fáil · 
Fine Gael · 
 Alderdi Laborista · 
Demokrata Progresistak 
 Berdeak · 
Sinn Féin · 
Alderdi Sozialista |
**Demòcrates Valencians** (**DV**, euskaraz *Valentziar Demokratak*) Valentziar Erkidegoko alderdi politiko zentrista eta valentzianista da, 2013ko irailaren 18an sortua. Nahiz eta oraindik ez den inongo hauteskundeetara aurkeztu, zenbait herritako hautagaitza independenteekin erdietsitako akordioen ondorioz alkatetza bat eta 17 zinegotzi ditu. Alderdiko kontseilu politikoaren presidentea Roger Mira da.

Historia
--------

2013ko otsailaren 15ean Valentziako Vincci Lys hotelean *Proposta per un Centre Democràtic Valencià* (Valentziar Zentro Demokratiko Baterako Proposamena) izeneko manifestua aurkeztu zuten tradizio politiko valentzianistako hainbat pertsonak, alderdi poltiko berri bat sortzeko deia eginez, valentzianismo moderatua ardatz izango zuena.

Hurrengo hilbateetan zehar alderdi berria sortzeko kudeaketak egin ziren, eta azkenean 2013ko irailean erregistratu zen, idazkari nagusi gisa Ferran Gonzàlez zuelarik. Alderdiaren helburua 2015eko udal hauteskundeetara eta hauteskunde autonomikoetara aurkeztea zen, eta zenbait herritako hautagaitzekin bilerak mantendu zituzten arren, azkenean 2015eko hauteskundeetara ez aurkeztea erabaki zuten, unerik egokiena ez zela iritziz. Une honetatik aurrera alderdia inaktibo geratu zen.

2016ko urriaren amaieran alderdia berriz aktibatu zen, Compromís koalizio valentzianista ezkerrera zeuden posizioetara gehiegi hurbildu zela salatuz eta valentzianismo zentrista bat aldarrikatuz, Unió Democràtica del País Valencià aurrekaria eredutzat hartuz. Valentziako Gorteetan David de Miguel Ciudadanoseko diputatu ohiak alderdiaren izenean galderak egitea onartu zuen. Alderdiaren kontseilu politikoko burua Roger Mira da, BLOC alderdiko kide ohia eta Compromís koalizioko zerrendaburu izandakoa 2011ko hauteskundeetan.

2019ko Europako Hauteskundeetan EAJ, Coalición Canaria, Compromiso por Galicia, Geroa Bai eta Proposta per les Illes-ekin batera aurkeztuko da Europa Solidaria hautagaitzan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Katalanez)** «La resurrecció del valencianisme liberal» *El Temps* (Noiz kontsultatua: 2019-04-07).
2. ↑   **(Katalanez)** «Demòcrates Valencians, la nova opció política nacionalista» *El Periòdic d'Ontinyent* 2017-09-28 (Noiz kontsultatua: 2019-04-07).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** S.L, EDICIONES PLAZA. «El ex de Cs David de Miguel acepta registrar preguntas de Demòcrates Valencians en Les Corts» *Valencia Plaza* (Noiz kontsultatua: 2019-04-07).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Roger Mira, líder de Demòcrates Valencians: "Las fotos de buen rollo ahora en Castellón son pura estética"» *ELMUNDO* 2019-02-04 (Noiz kontsultatua: 2019-04-07).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El acuerdo del PNV y Geroa Bai refuerza la candidatura para Europa. Deia, Noticias de Bizkaia» *Deia* (Noiz kontsultatua: 2019-04-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14158434
* Commonscat Multimedia: Demòcrates Valencians

---

 |

* Wd Datuak: Q14158434
* Commonscat Multimedia: Demòcrates Valencians
ArmaLite armagintza enpresaren AR-18 modeloko eraso-fusila, 1970eko hamarkada eta 1980ko hamarkadan IRAren ekintzaileen artean arma gogokoenetakoa izan zena, ezizenez *Alargungilea*.
**Armalite and ballot box strategy** (euskaraz *Armalitea eta hautetsontziaren estrategia*) 1980ko hamarkada eta 1990eko hamarkadaren hasieran Irlandan mugimendu errepublikarrak jarraitu zuen estrategia deitzeko erabili zen lelo edo izendapena da. Estrategia honen arabera, Sinn Fein alderdia Ipar Irlanda eta Irlandako Errepublikako hauteskundeetan aurkezten zen bitartean, IRAk Britainiar Armada, Ulstergo Errege Polizia eta Ulstergo talde paramilitar loialistaren aurkako borroka armatuari jarraituko zion.

*Armalite*aren aipamena 1970eko hamarkadan IRAk kopuru handietan bereganatu eta maiz erabili zituen ArmaLite AR-15 (AEBtako Armadaren M-16 fusilaren zibilentzako bertsio eskuragarria) eta ArmaLite AR-18 eraso-fusil modeloen aipamena da, biak ere ArmaLite estatubatuar armagintza enpresak ekoiztuak.

Estrategia honen sorrera 1981eko Irlandako gose grebaren ondoren jazo zen, eta formula gisa lehenbizikoz aipatu zuena 1981eko Sinn Fein alderdiaren Ardfheis, urteko biltzar nagusian, Danny Morrison izan zen, Sinn Fein alderdiko politikaria eta errepublikar ekintzailea:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Who here really believes we can win the war through the ballot box? But will anyone here object if, with a ballot paper in this hand and an Armalite in the other, we take power in Ireland?**Nork pentsa lezake hemen zinez gerra hautetsontzien bidez irabazi genezakela? Baina norbait honen aurka balegoke, hautetsontzi bat esku honetan eta Armalitea bestean dudala, Irlandan boterea geureganatuko al dugu?* |  » |
| Danny Morrison |

Parekotasun bat egitearren, Euskal Herrian ETA erakunde armatuak erabili zuen *Bietan jarrai* lelo edo estrategiaren antzekotasuna du, hots, borroka politiko nahiz armatuan jarraitzea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4792613

 |

* Wd Datuak: Q4792613
**Den Gamle By**, danieraz herri zaharra esan nahi du, Århusen kokaturik dagoen herri tradizionala da, museo gisa funtzionatzen duena. 1914. urtean ireki zen eta urtero 3'5 milioi bisitari izaten ditu, Kopenhagetik kanpora dagoen museorik bisitatuena delarik.

*Den Gamle By* herria ikusita Eskandinaviako beste hainbat tokitan ere antzerako museoak eraiki dira, ezagunenak Bergen (Norvegian) eta Turku (Finlandian).

Deskribapena
------------

Danimarka guztiko 20 hirietako 75 etxe tradizional daude bertan ikusgai, tartean aduana, antzokia, postetxea eta eskola ere bai, balizko herrixka bat osatzen dutelarik. Etxeok 1550 eta 1800 eraikiak izan ziren eta XX mendean Århusera eraman eta berriztu egin ziren. Hona hemen etxe berezienen zerrenda:

* Kopenhageko txanpon lantegiko zuzendariaren jauregia (1683).
* Århusko alkatearen jauregia (1597).
* Århusko merkatarien etxea (1723).
* Aalborgeko merkatarien egoitza (XVI. mendeko bost eraikin).

Historia
--------

Århuseko alkatearen etxea erabiltzeari utzi zitzaion eta botatzea erabaki zuten. Peter Holm (1873–1950) irakasleak berriztu eta museo gisa erabil zitekeela proposatu zuen. Proposamena onartua izan zen eta etxea herritik kanpora mugitu zuten. 1923. urtean Aalborgeko jauregi bat bota behar zutela jakin zuen Peter Holemk eta hau ere Århusera ekartzea lortu zuen. Hurrengo urteetan botatzear zeuden etxeak bilatzen jarraitu zuen, museo berezi honen zuzendari izan zen 31 urteetan 50 etxe salbatu zituelarik.

Erakusketak
-----------

Bost erakusketa iraunkor daude *Den Gamle By* herrian. Garrantzitsuenak **Danimarkako Erlojuaren museoa** (1500. urteko erlojuak dira zaharrenak) eta **Jostailuen museoa** (1800 eta 1960 urte arteko 6.000 jostailu) dira.

Iruditegia
----------

* Daniar etxe tradizionalak.Daniar etxe tradizionalak.
* Etxeak ibai ertzean.Etxeak ibai ertzean.
* Iturri zaharra.Iturri zaharra.
* Farmazia.Farmazia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala[*Betiko hautsitako esteka*]
* **(Gaztelaniaz)** Turismo Google, Den Gamle By-La vieja ciudad[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1186756
* Commonscat Multimedia: Den Gamle By

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 122229718
* ISNI: 0000 0001 2149 7886
* GND: 1007489-2
* LCCN: n83149871
* SUDOC: 185970990

 |

* Wd Datuak: Q1186756
* Commonscat Multimedia: Den Gamle By
*Artikulu hau fruituari buruzkoa da; itsaskia gaitzat duena beste hau da: «Datil (moluskua)»*

Datilak
**Datila** fruitu jangarria da, datil-palmondoak ematen duena. Fruitu mamitsua eta luzanga da, 4-6 zentimetro luze, barnean hezur luzaran bat daukana. Oso energetikoa da, azukre kantitate handia baitu (%70 inguru). Oinarrizko jakia da Ekialde Hurbilean eta Magrebean. Egipto, Iran, Aljeria eta Saudi Arabia dira munduko ekoizlerik handienak.

Aldaerak
--------

200 datil mota inguru daude: batzuk zuriak, handiak, oso azukretsuak eta jateko onak dira, eta beste batzuk txikiak, lehorrak eta azukre gutxidunak; azken horiek behin ehotuz gero irina ematen dute, ogiaren ordez erabiltzen dena. Zapaldu ondoren uretan hartzitzen jartzen badira, datil-ardoa izeneko edaria ematen dute.

Ezaugarri nutrizionalak
-----------------------

Oso azukre eduki handia dute, %70 inguru. Gainera, oso aberatsa dira karbono hidratotan, burdinean, potasioan eta fosforoan. Bitaminak ere asko dituzte: A bitamina, C bitamina, tiamina, erriboflabina, niazina eta triptofanoa

Ezaugarri medizinalak
---------------------

Medikuntzan onuragarritzat hartzen da. Naturopatian, asma, eztul, minbizi, tuberkulosi, bronkitis, sukar, urdaileko min, marranta, begi nekea eta gonokozia kasuetan preskribatzen da. Fruitu ondua, esnetan irakina, arnasbideak xamurtu eta irekitzeko erabiltzen da.

Ekoizpena
---------

Datil ekoizpena herrialdearen arabera, 2012

| Datil ekoizle handienak – 2016(tona metrikoak) |
| --- |
| Egipto | 1.694.813 |
| Iran | 1.065.704 |
| Aljeria | 1.029.596 |
| Saudi Arabia | 964.536 |
| Arabiar Emirerri Batuak | 671.891 |
| Irak | 615.211 |
| Pakistan | 494.601 |
| Sudan | 439.120 |
| Oman | 348.642 |
| Tunisia | 241.000 |
| **Mundu osoa** | 8.460.000 |
| *Iturria:* FAO |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
2. ↑    *FAOSTAT:Crops.*  Elements:Production Quantity / Items:Dates / Years:2016, fao.org (Noiz kontsultatua: 2018-7-8).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1652093
* Commonscat Multimedia: Dates

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 123859020 (data)
* LCCN: sh85035876
* NKC: ph651765
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: H3O7QI5HY7

 |

* Wd Datuak: Q1652093
* Commonscat Multimedia: Dates