recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Andijan** (edo ***Andijon***) **probintzia** Uzbekistango probintzietako bat da, herrialdearen ekialdean kokatua, Ferganako haranaren ekialdean. Mugakide ditu Kirgizistan, Fergana probintzia eta Namangan probintzia. Eremuak 4.200 km² hartzen ditu, ia guztia basamortua. Bertan 1.899.000 biztanle inguru bizi dira, Uzbekistango populatuena.

Probintzia 14 barrutitan banatua dago. Hiriburua Andijan da (350.000 bizt). Beste hiri nagusiak honakoak dira: Asaka (Leninsk), Xonobod, Shahrixon (Moskovski) and Qorasuv.

Bertako klima kontinentala da, neguko eta udako tenperaturen artean alde handiarekin

Bertako natura baliabideen artean petrolioa, gas naturala, ozokerita eta kareharria daude. Uzbekistango beste eskualde batzuen antzera, Andijanen kotoi, zereal, bazka-landare, barazki, meloi, kuia, patata, arto, fruta eta mahats landaketak dira nagusi. Gainera, bertan dago Erdialdeko Asiako lehenengo auto-muntaketa fabrika, UzDaewoo uzbekistandar-korear enpresak Asakan irekia. Bertan Nexia eta Tico autoak eta Damas minibusak ekoizten dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q487384
* Commonscat Multimedia: Andijan Region

---

 |

* Wd Datuak: Q487384
* Commonscat Multimedia: Andijan Region


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Uzbekistan | Uzbekistango probintziak | Uzbekistan |
| Andijan  •  Bukhara  •  Fergana  •  Jizzakh  •  Namangan  •  Navoiy  •  Qashqadaryo  •  Samarkanda  •  Sirdaryo  •  Surxondaryo  •  Tashkent  •  XorazmAutonomia errepublika: KarakalpakstanHiriburua: Tashkent |
**Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimendua** (*ATA* edo *Amnistía Ta Askatasuna* siglez ere ezaguna) amnistiaren alde eta errepresioaren aurka lan egiten duen Euskal Herriko herri mugimendu bat da, 2014aren erdialdean sortua, bere burua ezker abertzalearen ideologian kokatzen du, baina ez mugimendu horren barruan. Ezker Abertzaleak ez du talde hau bere barnean kokatzen.

Mugimendu honek amnistiari buruzko bere ikuspegia bi puntutan laburbiltzen du: batetik, preso politiko, deportatu eta iheslari guztien askatasun eta aberriratzea; eta, bestetik, Euskal Herriaren zapalkuntza nazionala eta soziala eragiten duten zergatien gainditzea. Mugimendu honek euskal gatazkaren baitan sortutako presoen izaera politikoa aldarrikatzen du, eta preso politiko direla, nahiz eta preso horiek terrorismoari lotutako kondenak izan.

Hasieratik mugimendu honen sorrerak ezker abertzalearen barruan eztabaidak eragin zituen, izan ere Askatasunaren disoluzioa eta gero Amnistiaren Aldeko Batzordeen sorreratik lehen aldiz ez baitzegoen amnistia lantzeko antolakunde espezifikorik Euskal Herrian. Presoen arloan nahi beste hainbat gaitan gehiengoa daukan Ezker abertzalearen ildoaren aurka azaldu egin da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «ATA replica a los seis presos y se declara «fuera de la IA oficial»» *GARA* 2015-12-03 (Noiz kontsultatua: 2021-06-28).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Otegi: «ATA ya se situó fuera de la decisión de la mayoría»» *GARA* 2017-02-10 (Noiz kontsultatua: 2021-06-28).
4. ↑    *Amnistiaren aldeko kartelak.*  (Noiz kontsultatua: 2015eko ekainaren 8a).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Requeijo, Alejandro.  (2020-05-23). «La venganza cumplida del etarra Patxi Ruiz: "Sortu trata de invisibilizar la disidencia"» *www.vozpopuli.com* (Noiz kontsultatua: 2021-06-28).

Ikus, gainera
-------------

* Herritar Batasuna
* Ezker abertzalea
* Askatasuna
* Amnistiaren Aldeko Batzordeak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25476136

 |

* Wd Datuak: Q25476136
**Amos Tutuola** (Abeokuta, Nigeria, 1920ko ekainaren 20a - Ibadan, Oyo, Nigeria, 1997 ekainaren 8a) nigeriar idazlea izan zen.

Biografia
---------

Denbora labur batez joan zen eskolara. Gaztetan kobrearen galdaketan lan egin zuen, Laosko gobernuaren zerbitzura, eta gero Nigeria Irratiaren biltegi batean zaindari aritu zen, Ibadanen. Bigarren Mundu Gerran, Britainia Handiko Aireko Armadan jardun zuen.

1952an, Nigeria Britainia Handiaren kolonia zela, "Palma-ardoaren edalea" eleberria argitaratu zuen, eta jende askoren arreta erakarri zuen bere fantasia eta originaltasunagatik. Nigeriar literatura, poesia eta haur-ipuinen halako nahasketa bat da, palma-ardoa zerbitzatzen zion pertsona hil zenean, hura aurkitzeko hamaika proba gainditu behar dituen heroi mitiko baten gorabeherak kontatzen dituena. Eleberri haren ondoren, beste zenbait obra idatzi zituen: "Nire bizitza espirituen basoan" (1954); "Simbi eta oihan beltzeko satiroa" (1955); "Afrikar ehiztari adoretsua" (1958); "Urrutiko hiriko sorgina" (1962).

Tutuola herri-kontakizunetan oinarritzen da bere narrazioak sortzeko: ahozko tradizioa afrikar kulturen historiaren barruan topatzen da literaturarekin. Magiaren goraipamenak eta mitoaren tratamenduak halako freskotasun eta originaltasun berezi bat ematen diote, gainera. Tutuolaren obra joruberaz (Nigeriako hizkuntza ofiziala) eta ingelesez idatzia dago. Bere herrikide eta etnia-kide Wole Soyinka idazlearen arabera, 1986ko Literaturako Nobel Saria, Amos Tutuolaren obra Afrikako kulturak XX. mendeko literaturari eginiko ekarpenik handienetako bat da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q361562
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 100272308
* ISNI: 0000 0001 2103 403X
* BNE: XX1142452
* BNF: 120285454 (data)
* CANTIC: a10635907
* GND: 11876327X
* LCCN: n79082237
* NDL: 00459300
* NKC: jn20000605368
* NLA: 35559253
* CiNii: DA01108013
* SNAC: w62f8g2n
* SUDOC: 028453204
* BIBSYS: 90087172
* ICCU: CFIV023541
* Open Library: OL6284835A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05756/eu\_t\_2266/t2266
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q361562
***Angelusa*** Jean F. Millet margolari frantsesaren oso margolan ospetsua da, 1857an eta 1859an artean egina. Lana errealismoan kokatzen da. Gaur egun Pariseko Orsay Museoan erakusten da. Margolana Estatu Batuetako Thomas Gold Appleton arte-bildumagilearen enkargua izan zen. Arte-lana bertsio desberdinak ezagutu zituen gaur egun ospetsua egin dena izan arte. Izenburua ere aldatzen joan zen; lehendabizikoa *Pataten uzta eskertzeko otoitza* izan zen. Lehenengo urteetan ez zen oso baloratua izan.

Deskribapena
------------

Lan honetan Millet margolariak nekazal inguruko eszena bat azaldu nahi izan zuen; bere obraren lehenengo garaian ohikoak izango dira horrelako gaiak. Urte horietan nekazarien mundua, langileenaren aurka, postiibotzak jotzen zen, mundu naturala, usteldu gabekoa. Mezu hori burgesiaren gustukoa zen, jakina. Egileak nekazari pobreak erakutsi nahi ditu, modu batez haien irudia goraipatuz.

Eszenan nekazari bikote bat ikusten dugu. Haien lanean geldiune bat egin dute angelusen otoitzak egiteko. Otoitz horrekin Mariari egiten zitzaion omenaldia eta egunero, eguerdian, egiten zen. Bikotea soro lainotsu eta ireki batean dago. Haien artean saski bat ikus daiteke eta atzean gurdi bat. Gizonaren eskuinean sardea ikusten da. Oso atzean kanpandorre bat ikus daiteke eta zeruan hegazti talde bat.

Protagonisten aurpegian iluntasunean gelditzen dira, horrela haien jarrerak eta debozioa azpimarratuz.

Lehenengo bertsioa
------------------

Hasieran lanaren gaia desberdina zen. Gaur egun saskia ikusten dugun tokian hildako haur bat ikusten zen. Nekazariak haren gurasoak ziren eta otoitza haren arimaren alde zen. Irudia inpakto handia sortu zuen ikusleen artean eta zentsuraren beldurrak Millet eraman zuen lanaren gaia aldatzera.

Salvador Dalí eta *Angelusa*
----------------------------

Margolari katalanak behin baino gehiagotan hitz egin zuen obra honi buruz. Haren esanetan, *Angelusa* berarentzat benetako obsesioa izan zen. Ondorioz lanaren interpretazio desberdinak egin zituen eta 1932 - 1935 artean honi buruzko saiakera idatzi zuenː *El mito trágico del Angelus de Millet*. Beste liburu batean, *Confesiones inconfesables*, durduzagarri eta sakona bezala definitu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**ːOrsay Museoaren webguneko fitxa.
* **(Gaztelaniaz)**ːMargolanari buruzko komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2571560
* Commonscat Multimedia: L'Angélus by Jean-François Millet

---

 |

* Wd Datuak: Q2571560
* Commonscat Multimedia: L'Angélus by Jean-François Millet
**Angeluko basoa**, **Xibertako basoa** edota **Lazaret pinudia** Lapurdiko Angelu udalerriko Xiberta kokalekuan dagoen pinudi baso bat da.

Historia
--------

XIX. mendean zehar gizakiaren eskuek landatutako pinudia da, bertako jatorrizko padurak idortzeko asmoz, eta Atturri ibaiaren bestaldean dagoen Landetako basoaren zatitzat har liteke.

2020ko uztailak 30eko arratsaldean, sute bat piztu zen Xibertako basoan, Atturri ibaiaren bokaletik gertu. Suteak basoaren zati handi bat kiskali zuen: 165 hektarea. Blancpignon auzoko 24 etxebizitza ere kaltetu zituen; hamasei lagun ospitaleratu behar izan zituzten kea arnasteagatik, baina denak etxera itzuli ziren biharamunean. Pirinio Atlantikoetako Departamenduko eta inguruko departamenduetako 208 suhiltzaile eta bi sute hegazkin aritu ziren Angelun sua itzaltzen. Abuztuaren 8an, adingabe bat espetxean sartu zuten sutearekin lotura zuelakoan.

Basoa
-----

Gaskoniako Landen zatitzat har liteke, hura bezala gizakiaren eskuz landutako basoa da eta Atturriz bestaldera hedatzen den Landetako baso erraldoiaren hedapena litzateke, gaskoieraz baso mota honi *pignade* deitzen zaio, horregatik bertakoek Angeluko basoa maiz *Pignade de Lazaret* edo *Pignade* izenaz soilik deitu ohi dute.

Biarritz-Angelu-Baiona hirigunearen bihotzean dagoen eremu berde zabala da. Aldamenean, mendebalde edo itsasaldera Xibertako aintzira du.

Angeluko basoa, Xibertako aintzira eta Atturri ibaiaren bokalaren aireko ikuspegia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Sua piztu da Angeluko basoan» *Berria* 2020-07-30 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
2. ↑   «Xiberta oihaneztatuko dute» *Berria* 2020-08-07 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.
3. ↑   «Angeluko sutearen susmagarria espetxeratu dute» *Berria* 2020-08-08 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492465

 |

* Wd Datuak: Q20492465
**Super Bowl XLVII** futbol amerikarreko Super Bowlaren 47. edizioa eta National Football Leagueko aro modernoko urteroko txapelketaren 43. partida. NFLko 2012ko denboraldiko azken partida izan zen.

Edizio honetan lehen aldiz bi entrenatzaile, Harbaugh anaiak, aritu ziren elkarren aurka Super Igande baten, John, Ravens taldekoa eta Jim, 49ers taldekoa. Prentsak Harbaugh Bowl deitu zuen. Harbaugh anaiak jada, aurretik, jokoan, 2011ko Esker emate egunean elkarren aurka aritu ziren arren, Baltimore Ravensek 16-6 irabaziz San Francisco 49ersi.

Sekula galdu ez zuten bi talderen arteko lehen Super Bowla izan zen, Ravensak 1-0 eta 49ersak 5-0

2013ko otsailak 3an ospatu zen New Orleanseko Mercedes-Benz Superdome estadioan. Baltimore Ravensek 34-31 irabazi zion San Francisco 49ersi.

Ravens taldeko quarterbacka zen Joe Flacco izan zen Super Bowl honetako jokalaririk baliotsuena (MVP) bezala izendatua, 33 pasetatik 22 pase on emanez 287 iarda eta hiru touchdownekin.

Super Bowl XLVIIa gutxi gora-behera 108,69 milioi teleikuslek ikusi zuten AEBetan Nielsen Companyren arabera, 164,1era igoz jokoko azken sei minutuetan.

Estadioa
--------

Partida honen egoitza izateko hautagaitzak honakoak izan ziren:

* Mercedes-Benz Superdome, New Orleansen, Luisiana
* Phoenixeko Unibertsitateko Estadioa, Glendalen, Arizona
* Sun Life Stadium, Miamin, Florida.

Hiru hauetatik, New Orleans izan zen aukeratua 2009ko maiatzak 19an Floridako Fort Lauderdalen egin zen batzar batean.

Super Bowla New Orleansen ospatu zen hamargarren aldia izan zen, edizio gehien hartu dituena izan delarik. Katrina hurakanak eragindako hondamendiaren ondoren New Orleansen ospatu zen lehen aldia izan zen. Super Bowla Superdomean ospatu zen lehen aldia ere izan zen estadioaren izenaren eskubideak Mercedes-Benz auto konpainiari saldu ondoren.

Partidaren hirugarren laurdenean erreflektoreen eta pantailen argiak itzali ziren elektrizitate sistemak izandako arazo bategatik, partida 34 minutuz bertan behera geratuz. Edizio hau *Itzalaldi Bowla* bezala ere ezagutu zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Super Bowl XLVI** | **Super Bowlaren edizioak**2013ko otsailak 3 | Ondorengoa**Super Bowl XLVIII** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q126291
* Commonscat Multimedia: Super Bowl XLVII

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q126291
* Commonscat Multimedia: Super Bowl XLVII
*Apolo Liziarra*ren tradizioaren estatua txikia, Atenaseko Agoran aurkitutakoa.
Louvren gordetzen den *Apolo Liziarra*ren eskultura.
**Apolo Liziarra** lehenengoa Praxitelesi egotzitako estatua mitologiko mota bat da. Egile batzuk Praxitelesen garaikidea zen Eufranori egotzi diote ere bai. Asko dira eredu hori jarraituz egin diren kopiak eta irudiak. Lan horietan jainkoa euskarri batekin deskantsatzen erakusten da. Euskarria normalean enbor edo tripode bat izan daiteke. Apolok eskuineko besoarekin buruaren goiko partea ikutzen du. Hilea txirikordetan jasota erakusten du, haurra edo oso gaztea izango balitz bezala.

Mitologia
---------

Apolo Antzinako Greziako jainko garrantzitsuenetariko bat zen. Zeus eta Leto ren semea, gaixotasunen sortzailea zen alde batetik baina baita Egiarena, Eguzkiarena eta Osasunarena ere. Horregatik, errepresentazio asko ezagutu zituen eta bere irudia toki askotan erakusten zen. Liziarra izenaren zergatia, bestetik, ez dago Lizia zonaldearekin lotuta.

Etimologia
----------

Hitza Luzianok egindako Atenasen Lykeionen zegoen eskultura baten deskribapen bati esker zabaldu zen, baizik.
Dena dela hau ez da izenaretzat proposatu den hipotesi bakarra. Esaterako "Lyk" hitzak argia esan nahi du eta, horren arabera, "Apolo argitsua" izango litzateke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

∗Apolo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3814239
* Commonscat Multimedia: Lycian Apollo

---

 |

* Wd Datuak: Q3814239
* Commonscat Multimedia: Lycian Apollo
**Apo-mahatsa** (*Dioscorea communis*) ñamearen Dioscoreaceae familiako landare loreduna da, Europa, Afrikako Ipar-sartalde eta Asiako Sartaldekoa.

Apo-mahatsa 2-4 m-rainoko garaiera izaten duen landare igokari belarkara da, aihen biribilduduna. Hostoak bihotz formakoak ditu, kiribilduak, 10 cm-ko luzera eta 8 cm-ko zabalera izan daitezkeenak eta 5 cm-rainoko luzera izan ahal duen txortena dutenak. Landare dioikoa da, landare ar eta emeak dituena. Bakarka gutxi nabarmentzen diren lore laru berdexkak ditu, 3-6 mm-ko diametroko eta sei petalokoak; lore arrak 5-10 cm-ko luku lirainetan, emeak talde laburragotan. Fruituak baia gorri eta distiratsuak dira, 1 cm-ko diametrokoak. Landarearen zati guztiak, baita nahiko handiak diren bere tuberkuluak ere, pozoitsuak dira.

Erreferentziak
--------------

* Blamey, M. & Grey-Wilson, C. (1989). *Flora of Britain and Northern Europe*. Hodder & Stoughton. ISBN 0-340-40170-2.
* Flora Europaea: *Tamus communis* distribution

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q161378
* Commonscat Multimedia: Dioscorea communis
* Wikispecies Espezieak: Dioscorea communis

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 156939
* BioLib: 445568
* Dyntaxa: 6011367
* EOL: 1121107
* GBIF: 2755063
* GRIN:
* IPNI: 20005752-1
* NCBI: 55634
* PlantList: kew-239990
* W3TROPICOS: 50232719
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 85G3RJK70X

 |

* Wd Datuak: Q161378
* Commonscat Multimedia: Dioscorea communis
* Wikispecies Espezieak: Dioscorea communis
**Storey konderria** (ingelesez: *Storey County*) Nevadako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lovelock da. 2010eko zentsuaren arabera 4.010 biztanle zituen, Storey kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Storey konderriak 682,83 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,87 ura dira. Beste 680,96 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,87 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.010 pertsonetatik 3.760 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 228 dira. 40 beltzak edo afroamerikarrak. 57 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 66 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 73 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484431
* Commonscat Multimedia: Storey County, Nevada

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159528640
* NARA: 10037150
* **Lekuak**
* OSM: 166470
* TGN: 1002921

 |

* Wd Datuak: Q484431
* Commonscat Multimedia: Storey County, Nevada
**Aparein** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da. Antzerako garaierako bi tontortxok eratzen dute mendi honen tontorra, ekialdekoa zertxobait garaiagoa den arren. Mendiaren oinean, mendiaren iparraldeko aurpegian, Ormazarretako borda dago. Espeleologia aldetik, interes handiko tokia da, bertan Ormazarretako osina baitago, 576 metroko sakonera eta 6700 metroko garapenarekin. Gipuzkoako osinik sakonentzat hartzen da.

Irispideak
----------

Guardetxetik, ibilbide erraz bat abiatzen da. Intzazelaiko lautaden ibilbidea jarraitu behar da, modu erratuan, Pagomari deituak, eta Mandarrateko lepora igo, Errenagako babeslekuetarako bidetik. Hemendik, muinoa mendebalderantz jarraitzen da, pagaditik irten arte, Apareingo tontorretik ez oso urruti, hemendik, igoera leun bat duena. Lizarrustitik, igoerak, Errenagako babeslekuetarako ohiko bidea jarraitzen du, Urrustatso leporarte. Hemendik, ekialdetik igo behar da tontorrera zuzenean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253724

 |

* Wd Datuak: Q12253724
**Antioquiako hego-mendebaldea** Kolonbiako Antioquia departamendua banatzen den 9 azpieskualdeetako bat da. Azpieskualde honek Paisa kulturaren tradizio handiko lekua osatzen du, eta Kolonbiako kafearen ardatzaren parte da.

Hego-mendebaldeko Geografia
---------------------------

Antioquiako hego-mendebaldea Mendebaldeko mendikatearen ekialdeko isurialdearen eta Erdialdeko mendikatearen mendebaldeko isurialdearen artean dago, Cauca ibaiaren arroila eta San Juan ibaiaren arroa osatzen dutenak, Antioquia departamenduaren hego-mendebaldean.

Ekonomia
--------

Bere jarduera ekonomiko nagusiak kafe-hazkuntza, ikatz meatzaritza, turismoa, platanoen ekoizpena, panela-kanabera, fruta-arbolak, babarrunak, barazkiak, mandioka, patata eta artoa dira; era berean, abeltzaintzak, zuraren industriak eta merkataritzak ekonomiaren beste ildo batzuk osatzen dituzte. 

Azken urteotan turismo-jarduera sustatu da, kafe-ustiategiak hotel bihurtuz, edo El Jardín bezalako udalerrietan, hiriguneko etxeak, enplegua sortu duena.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Cotelco Antioquia, Antioquiako hego-mendebaldea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1451925

 |

* Wd Datuak: Q1451925
**Anna Miełżyńska** (c. 1600 - c. 1640) Nowina leinuko poloniar noblea izan zen, Remigian Zaleskiren emaztea, Łęczycako gazteluzaina eta Teresa Zaleskaren ama, Katalina Opalińskaren birramona izan zena, Estanislao Leszczyski Poloniako erregearen erregina kontsortea.

Bere aita Łukasz Miełżyński izan zen (c. 1560-1628), Gnieznoko gazteluzaina (batzuetan konte gisa agertzen da). Bere ama Elżbieta Czacka izan zen (c 1575-1612 eta gero).

Genealogia
----------


| ⛭Zuhaitz genealogikoa |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Wojciech Mielzynski |  | Q97815985? |  | Anna Miełżyńska |  | Teresa Zaleska |  | Zofia Czarnkowska Opalińska |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

Juan Carlos I.a Espainiakoaren arbaso matrilineala da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4767349

 |

* Wd Datuak: Q4767349
**Aparizio** euskal abizen bat da. Gaztelaniaz **Aparicio** grafiarekin idazten da, eta batez ere hala barreiatua dago munduan zehar. Katalanezko idazkera **Aparici** da

Jatorria eta esanahia
---------------------

Aparizio abizena latineko *Apparitio* izenetik dator, erdi aroan Epifania jaiari izen hori ematen zioten. Izen hori aipaturiko jai egunean jaiotakoei ipintzen zieten (Urtarrilaren 6an).

Abizen honen lehenengo etxeak Bizkaiko Enkarterrietan kokatuta egon ziren. Etxe hauek harresi handiak zituzten. Moroen erasoei, gertatzekotan, aurre egiteko benetako gotorlekuak ziren. Pelaio errege asturiarra Covadongan babestuta zegoela aditu zutenean, Bizkaiko Enkarterrietatik Asturiaseko mendietara joan ziren, Iberiar penintsulako inbasore musulmanen aurkako armada antolatzeko asmoz. Beraz, Bizkaiko Aparizioek, Pelaioren ondoan, moroen aurkako batailetan borrokatu zuten.

Pertsonen deitura
-----------------

### Politika

### Literatura, musika, artea

* José Aparicio Inglada, (1773-1838), espainiar margolaria.
* Juan Manuel Aparicio (Makoki), euskal musikagilea.

### Zinema, telebista

* Rafaela Aparicio (1906-1996), espainiar aktorea.

### Kirola

### Besterik

* Iñaki Albisu Aparizio, Donostiar arkitektoa.

Leku izena
----------

* Aparicio, Argentinako Buenos Airesko probintziako herria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindiak, euskara baturako, *Aparizio* onartu du deitura horren grafiatzat. Ikus Euskal Onomastikaren Datutegia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8202296
* Commonscat Multimedia: Aparicio (surname)

---

 |

* Wd Datuak: Q8202296
* Commonscat Multimedia: Aparicio (surname)
**Suzko bataioa** gudari batek gatazka armatu bateko ekintza batean (dela erasotzea, dela etsaiaren erasoei aurre egitea) parte hartzen duen lehen aldia da. Esamoldea Joan Bataiatzailearen aipamen batetik dator, Mateoren Ebanjelioan:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Nik urez bataiatzen zaituztet bihozberri zaitezten; baina nire ondoren datorrena ni baino ahaltsuago da, eta ni ez naiz inor hari oinetakoak eranzteko ere; horrek Espiritu Santuaz eta suz bataiatuko zaituzte. |  » |
| —Mateo 3:11 |

Esaldia Lukas 3:16n ere agertzen da, eta Jaungoikoaren begietara fededuna purifikatzeko egin behar den sufrimenduaren erreferentzia bat dela uste da.

Erabilera militarra XIX. mendetik ezagutzen da, eta gaur egun beste eremu batzuetan ere erabiltzen da. Orokorrean zerbait publikoki egiten den lehen aldiari aipamen egiteko erabiltzen den esamoldea da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1409751
* **Identifikadoreak**
* GND: 4154280-0

 |

* Wd Datuak: Q1409751
**Antioko VIII.a Grifo**, Seleuzidar dinastiakoa, Siriako erregea izan zen K.a. 125etik K.a. 96 arte.

Bizitza
-------

Demetrio II.a Nikatorren semea, bere anaia Seleuko V.a Filometorren oinordekoa izan zen nerabe bat baino ez zenean, hau, bien amak hil ondoren, Kleopatra Teak. Ptolomeo VIII.a Egiptoko faraoiaren laguntzarekin, honen alaba zen Kleopatra VI.a Trifenarekin ezkondu zelarik, Alexandro II.a Zabinas gainetik kendu zuen, eta, berehala, baita bere ama ere, Kleopatra, hau, bere semea pozoitzen saiatu zena, baina Antiokok, bere pozoia edatera behartu zuen K.a. 123an.

Zenbait urtez, Sirian bakea eta lasaitasuna nagusitu zen, K.a. 116an, bere anaiorde eta lehengusua zen Antioko IX.a Eusebio, Zizikoko bere erbestetik itzuli eta tronua aldarrikatu zuen arte, Antioko Grifok, bere etsaia, kostaldeko gune batzuetan harrapatzea lortu zuen gerra zibil berri bat hasiz K.a. 108an. Antioko IX.aren emaztea, Kleopatra izenekoa, Kleopatra VI.a Trifenaren ahizpaorde bat zen, Dafneren tenpluan hiltzea agindu zuena, Antiokiaren kanpoaldean. Antioko IX.ak, mendeku bezala, beste hainbeste egin zuen Trifenarekin. Azkenik, bi Antiokoak geratu ziren, eta elkarren artean banatu eta gobernatu zuten inperioa, Grifo, bere ministro Herakleonek K.a. 96an hil eta Antioko IX.a errege bakar bezala geratu zen arte.

Hala ere, bere semeetako bost, handik garai batera errege izan ziren: Seleuko VI.a Epifanes, Antioko XI.a Epifanes, Filipo I.a Filadelfo, Demetrio III.a Eukarios eta Antioko XII.a Dioniso.

Abilezia politikorik sekula izan ez zuen arren, Antioko VIII.a Grifo errege ospetsu bat izan zen. Txanponetan duen lerdotutako itxurak (ohikoa azken seleuziden artean) eta bere luxuzko oturuntzei buruzko istorioen ondorioz, beranduagoko garaiek, bere dinastia, gainbehera zihoana bezala epaitu izana eragin zuen. Baina, nahita jarritako arrazoi propagandistiko bat zela aipatu behar da, azken seleuzidek, euren irudiarekin lotu nahi zuten Trife edo bizitza onaren ideia, euren erregealdiak markatu zituzten gerra zibil eta etengabeko gatazkak gora-behera.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Seleuko V.a Filometor** | **Seleuzidar erregea**K.a. 125-K.a. 96 | Ondorengoa**Antioko IX.a Eusebio** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Antioko VIII.a Grifo*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q311112
* Commonscat Multimedia: Antiochus VIII

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2857510
* GND: 102379998
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00354/eu\_a\_3547/a3547

 |

* Wd Datuak: Q311112
* Commonscat Multimedia: Antiochus VIII
**Antioko I.a Soter** ("salbatzailea" esan nahi duena) (K.a. 324-K.a. 261), seleuzidar dinastiaren sortzailea izan zen Seleuko I.a Nikatorr eta Apameren semea zen, azken hau, Sogdianako printzesa eta Espitamenesen biloba. Antioko, bere amaorde zen Estratonizerekin ezkondu zen.

Historiak adierazten dituen epigonoetako bat zen. Ezaguna da, batez ere, galaziarren aurka Asia Txikian lortutako garaipenagatik (Europatik joandako herri galiarra, gaur egungo Turkiako erdialdean finkatu zena K.a. III. mendean), hauen inbasioa, garaiz geratu zuelarik. Galaziarrak, greziarren aurkako espedizio batetatik zetozen, eta haiek garaitu zituzten. Baina porrot egindako inbasio honen babespean, estatu independente txikiak sortzen hasi ziren, Antiokoren ondorengoen erregealdietan sendotzen joango diren estatuak.

Beste epigonoetako bat izan zen Ptolomeo II.a Egiptokoaren etsaia izan zen, eta honen aurka izan zituen gerretan, Antiokok lur mordoa galdu zuen, eta, horretaz gain, Egiptoko erregeak Mediterranioko nagusitasuna lortu zuen.

Borrokan hil zen Eumenes I.aren aurkako gerran, hau, Asia Txikiko Pergamoko erresumaren gobernaria zelarik. Seleuzidar inperioko erregetzan bere ondorengoa, bere seme Antioko I.a Teos (jainkoa) izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Seleuko I.a Nikator** | **Seleuzidar Inperioko erregea**K.a. 281-K.a. 261 | Ondorengoa**Antioko II.a Teos** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Antioko I.a Soter*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211488
* Commonscat Multimedia: Antiochus I

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 13100715
* ISNI: 0000 0000 8090 7665
* GND: 11864534X
* LCCN: n83206552
* SUDOC: 197820077
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00358/eu\_a\_3586/a3586
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q211488
* Commonscat Multimedia: Antiochus I
**Artequin Museoa** mendebaldeko margolaritzaren lan bereizgarrien erreprodukzioen bidez bisitariek mugimendu artistiko ezberdinen arlorik garrantzitsuenak ezagu ditzaten eta hauen historian sakontzea helburu duen museo interaktibo bat da. 1992an inauguratu zen eta Santiago hiriko Quinta Normal Parkean dagoen Paris Pabilioian instalatua dago.

Bere bilduma XV. mendetik XX. mendea arteko lan unibertsal bereizgarrien argazkizko erreprodukzioez osatua dago.

Eraikina
--------

Museoa Paris Pabilioian dago, 1889an Frantzian eraikitako eraikina, Txile Frantziar Iraultza abiarazi zuen Bastillaren hartzearen mendeurrena ospatu zuen Parisko Erakusketa Unibertsalean ordezkatzeko. Parisko erakusketa unibertsaleren ondoren, desmuntatua eta Valparaisora ontziratua izan zen, jarraian Santiagora bidaltzeko. 1894an Quinta Normalen berregin zen, Meatzaritza eta Metalgintza Erakusketa hartzeko, urte horretan bertan egina. Behin erakusketa hau amaitu ondoren zenbait erakundek erabiltzeko utzi zen. 1968tik 1992 arte Aeronautika eta Espazioaren Museo Nazionalak okupatu zuen.

1986an Txileko Hezkuntza Ministerioak Monumentu Historiko Nazional izendatu zuen eraikina.

Ikus, gainera
-------------

* Artequin Viña del Mar Museoa

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9046779
* Commonscat Multimedia: Museo Artequin

---

 |

* Wd Datuak: Q9046779
* Commonscat Multimedia: Museo Artequin
Antsa Aragoikoaren sarkofago honetan identifikatu dituzte bere amona Antsa Oibarkoaren gorpuzkiak.
**Antsa Oibarkoa** (Oibar, Nafarroako Erresuma, 995 - Aragoiko Erresuma, 1070) Antso III.a Gartzeitz iruindar erregearen maitalea izan zen, eta Aragoiko lehen agintari subirauaren ama, Ramiro I.arena. Aragoiko zenbait hilobitan egindako azterketen ondorioz, bere gorpuzkiak ADN bidez identifikatu ahal izan dira Jaka hiriko sarkofago batean, bere biloba Antsa Aragoikoaren hilobian.

Biografia
---------

Agirien arabera, nerabe zela izan zuen Antso III.arekin semea, Ramiro. Seme hori ez zen izan sasiko ezagutu gabea, eta aldiz, Antsa Aibarkoak eta Ramirok berak Iruñeko Erresuman kargu inportanteak izan zituzten. Bereziki, Ramiro I.ak Aragoiko konderria jaso zuen, Aragoiko historia independentearen hastapena ezarriz. Antsak berak Santa Ziliaren monasterioa eta Miranda herria. Horregatik Antsa Mirandakoa ere esaten zaio.

Ehorzketa eta identifikazioa
----------------------------

2011. urtean, Zaragozako Unibertsitateak azterketa egin zuen Aragoiko errege-erreginen zenbait hilobiratze lekutan, eta honela zenbait gorpuzki identifikaturik, beraien arteko ahaidetza harreman genetikoak ere ikusi ahal izan zituzten ADN bidez. Horren ondorioz, ikusi ahal izan zuten Jakako Las Benitas monasterioan zegoen Antsa Aragoikoaren hilobian bederatzi pertsonaren gorpuzkiak zeudela, eta horietarik bi Antsaren ahizpak zirela, eta beste bat Antsa Aragoikoaren aitaren parteko amona izan behar zela, Antsa Oibarkoa alegia. Sarkofago hura Jakan baino lehenago Santa Maria de la Serosen egon zen, Aragoiko nobleziako emakumeekin lotutako monasterioan, eta hortaz han ehortzi zutela Antsa pentsa liteke.


| ⛭Zuhaitz genealogikoa |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Antso Ramiritz[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  | Teresa of Aragon |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  | Gartzia Ramiritz |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  | Antsa Oibarkoa |  | Ramiro I.a Aragoikoa |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Antsa Ramiritz |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  | Urraka Ramiritz |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  | Antso V.a Nafarroakoa |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Sancha de Aibar, señora de Miranda» *geni\_family\_tree* (Noiz kontsultatua: 2018-08-23).
2. ↑   ZARAGOZA, EFE.. «Identificada genéticamente la primera dinastía de los Reyes de Aragón» *heraldo.es* (Noiz kontsultatua: 2018-08-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56235827
* Commonscat Multimedia: Sancha de Aibar

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 18334

 |

* Wd Datuak: Q56235827
* Commonscat Multimedia: Sancha de Aibar
**Antioko III.a Handia** (antzinako grezieraz: Ἀντίoχoς Μέγας; Susa, K.a. 241 inguru - Susa, K.a. 187) Seleukotar Inperioko seigarren agintaria izan zen; K.a. 222tik 187ra iraun zuen bere agintaldiak. Seleuko II.a Kalinikoaren semea eta Seleuko III.a Soter Zeraunoren anaia izan zen.

Bizitza
-------

Antioko III.a K.a. 241 aldean jaio zen. Aita Seleuko II.a Kaliniko erregea izan zuen, eta ama Laodize II.a. Ordurako hasia zen Seleukotar Inperioaren gainbehera, Baktriana eta Partia galduak baitzituen. K.a. 225ean, Seleuko III.a, Antiokoren anaia nagusia, bilakatu zen errege. K.a. 223an, ordea, Seleuko erail zuten eta Antioko izendatu zuten errege; 18 urte zituen.

Ahalegin handiak egin zituen Seleukotar Inperioak galdutako eskualdeak berreskuratzeko. K.a. 219an Ptolomeotar Egiptoren mende zeuden Seleuzia eta Tiro hartu zituen, baina K.a. 217an Ptolomeo IV.aren armada nagusitu zitzaion Rafahko guduan; hala ere, Seleuzia atxiki ahal izan zuen. K.a. 212-205 bitartean, Baktriana eta Partia birkonkistatzea erdietsi zuen. *Basileus Megas* («Errege Handia») izendapena hartu zuen.

K.a. 202an, beste ekinaldi bat hasi zuen Siriaren hegoaldea beretzeko; K.a. 200an, Paniumgo guduan, Ptolomeo V.aren armada azpiratu zuen. Hala ere, Antiokok Egipto ez inbaditzea erabaki zuen; horren ordez, Asia Txikiko Zilizia eta Lizia hartu zituen. K.a. 196an, Trazia konkistatu zuen.

K.a. 192-188 bitartean, Hanibalekin elkar harturik, Erromatar Inperioaren aurka borrokatu zen. Erromatarrek bi aldiz garaitu zuten: Termopiletan, K.a. 191n, eta Magnesian, K.a. 190ean. Azken desegigo horrek Antiokoren agintaldiaren gainbehera ekarri zuen. Asia Txikiko Tauro mendien iparraldeko lur guztiak galdu zituen, eta zerga handia ordaindu behar izan zion Erromari. Dirua lortzeko, tenplu batean ebasten saiatu zen, baina herriak hil zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    *Antiochus III the Great.*  livius.org (Noiz kontsultatua: 2017-4-3).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Antioko III.a Handia*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3365
* Commonscat Multimedia: Antiochus III

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 267675043
* ISNI: 0000 0003 8319 4877
* BNE: XX1440309
* BNF: 16682931x (data)
* GND: 118503405
* LCCN: n96001797
* NKC: xx0187481
* SUDOC: 033632421
* ULAN: 500355368
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3365
* Commonscat Multimedia: Antiochus III
Antipoden mundu mapa. Gorriz, ohiko mapa, eta, horiz, dagozkion antipodak.
Lurraren irudikapena eta bere antipodak
Geografian, **antipoda** (grezierazko *anti*, aurkakoa, eta *pous*, oina, hitzetatik) Lurreko toki batekiko, diametralki kontrakoa den tokia da, hau da, lehen toki horrengandik, urrutien dagoen lurrazaleko tokia. Toki hartan bizi den pertsona ere bada.

Deskribapen matematikoa
-----------------------

Lurraren forma, esfera edo esferoide batetik gertu badago, koordenatu geografikoetan (latitudea eta longitudea) (θ, φ) kokatutako toki baten antipoda (θ ± 180°, −φ), edo (−θ, φ ± 180º) bezala idatz daiteke.

Bi puntu horiek elkartzen dituen lerro zuzenak, planetaren erdialdea zeharkatzen du, eta, bien arteko ibilbiderik laburrena, lurrazalean, 20.000 kilometrokoa izango da, lurreko zirkunferentzia erdi baten luzera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q319909
* Commonscat Multimedia: Antipodes maps

---

 |

* Wd Datuak: Q319909
* Commonscat Multimedia: Antipodes maps
| Sundanceko Zinemaldia |
| --- |
|  2002ko Sundanceko Zinemaldia. |
| Sortze data : | 1978 |
| Lekua : | Park City, Utah AEB |
| Sortzailea : | Sundanceko Zinema Institutua |
| Webgunea : |    |
|

**Sundanceko Zinemaldia** (ingelesez *Sundance Film Festival*) urtero urtarrileko azken bi asteetan zehar Estatu Batuetako Utah estatuko Park City udalerrian (Salt Lake City estatu-hiriburutik hurbil) antolatzen den nazioarteko zinemaldia da. Bertan estatubatuar nahiz nazioarteko zinemagintza independienteari bultzada eman nahi zaio.

Historia
--------

Zinemaldi hori hasiera batean 1978an *Utah/US Film Festival* izenaz sortu zen. Geroago, 1980an Robert Redford aktorea eta estatuko gobernadore Scott Mathesonek bultzaturik, Hollywoodeko industria erraldoitik at zeuden zinemagile gazteei aukera eskaintzeko ideia garatu zen. Hasiera batean, Sundance zinemagintza institutu bat izan zen, baina laster gazteen zinema-lanak erakusteko beharra ikusi zen; hortaz 1983an Redfordek Sundanceko Zinemaldia sortu zuen, egun nazioarteko zinema independentearen zinemaldi garrantzitsuena dena.

Sundance izena 1969an Robert Redfordek berak Butch Cassidy and the Sundance Kid filmean antzeztu zuen pertsonaiarengan oinarritzen da (Butchen pertsonaia Paul Newmanek antzeztu zuen).

Urtero aurkezten diren 9.000 filmetatik, 200 aukeratu eta jendaurrean ikusgai ipintzen dira. 50.000 pertsona baino gehiago Utah estatuko Park City, Salt Lake City eta Ogden udalerrietako eta Sundance eski-estazioko zinema aretoetara zuzendu joaten dira. Dokumental, drama eta film laburrak proiektatuz talentu berriak topatzen dira eta bertaratzen den edonork zuzeneko musika, zinema sortzaileen solasaldiak, instalakuntza aurreratuak, eta abar goza ditzake.

Zinemaldi hartatik gaur egun oso ospetsuak diren hainbat zinemagile atera dira, adibide gisa: Quentin Tarantino, Coen anaiak, Robert Rodriguez, Paul Thomas Anderson, Steven Soderbergh, Darren Aronofsky edota Jim Jarmusch. Ezagutzera eman dituen filmeen artean, besteak beste, *Sex, Lies, and Videotape*, *Reservoir Dogs*, *El Mariachi*, *The Blair Witch Project*, *Donnie Darko*, *Saw*, *Little Miss Sunshine*, *(500) Days of Summer*, *Precious*, *Fruitvale Station*, *Whiplash*, *Boyhood*, *Manchester by the Sea* eta *Get Out* daude.

Urtero prentsaurreko askotan aipatu izan den moduan, ez da Hollywooden aurkako zinemaldia.

Kanpo estekak
-------------

* Sundanceko Zinemaldiaren webgune ofiziala **(Ingelesez)**
* Sundance - Festival Virginen Gida **(Ingelesez)**
* Sundance Institutua **(Ingelesez)**
* Sundanceko Zinemaldiaren katea **(Ingelesez)**
* Sundanceko Zinemaldiari buruzko bloga **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189887
* Commonscat Multimedia: Sundance Film Festival

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150734444
* GND: 4781856-6
* LCCN: n95060291
* NKC: kn20100301005
* BIBSYS: 18234
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q189887
* Commonscat Multimedia: Sundance Film Festival
**Tabula Traiana** edo **Trajanoren Taula**, Danubioren ertzean, Burdinazko Ateetan dagoen eta Trajano erromatar enperadorearen omenez latinez idatzia dagoen harlauza bat da. K.o. 100-103 urteen artean egin zen.

Gaur egun beste hainbat erromatar aztarnekin batera Đerdapeko Parke Nazionalean dago, Serbiako Kladovo udalerritik hurbil.

Idazkia
-------

Monumentuak 3,20 metro luze eta 1,80 metro altuera dauzka, eta bi hegaldun izurdez, sei petalodun arrosez eta hegal zabaldudun arrano batez apaindua dago. Frontoi antzeko batek babesten du, honetan «TABULA TRAIANA» hitz modernoagoak daude tailatuak. 

Testua literalki:  

IMP CAESAR DIVI NERVAE F  

NERVA TRAIANVS AUG GERM  

PONTIF MAXIMVS TRIB POT IIII  

PATER PATRIAE COS III  

MONTIBVS EXCISI. ANCO..BVS  

SVBLATIS VIA .E.  

  

Jatorrizko latinezko testua:  

« IMP(erator) CAESAR DIVI NERVAE F(ilius)  

NERVA TRAIANVS AUG(ustus) GERM(anicus)  

PONTIF(ex) MAXIMVS TRIB(unicia) POT(estate) IIII  

PATER PATRIAE CO(n)S(ul) III  

MONTIBVS EXCISI[s] ANCO[ni]BVS  

SVBLAT[i]S VIA[m r]E[fecit] »  

Itzulpena:  

Zesar enperadorea, Nerva jainkotiarraren semea,  

Nerva Trajano Augusto, germaniarren garailea,  

Máximo Pontifize, lauetan tribuniziaren potestateaz izendatua,  

Aberriaren Aita, hirugarrenez kontsula,  

mendiak zulatu eta bide hau  

berregiteko euskarria sartu du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2091689
* Commonscat Multimedia: Tabula Traiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 8455152865756704940003
* GND: 1160740429

 |

* Wd Datuak: Q2091689
* Commonscat Multimedia: Tabula Traiana
**Simpson konderria** (ingelesez: *Simpson County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mendenhall da. 2010eko zentsuaren arabera 27.503 biztanle zituen, Simpson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Simpson konderriak 1.529,31 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,38 ura dira. Beste 1.525,93 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,98 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 27.503 pertsonetatik 17.518 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 387 dira. 9.624 beltzak edo afroamerikarrak. 35 amerikar natiboak ziren eta 34 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 78 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 16 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 198 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490488
* Commonscat Multimedia: Simpson County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137195563
* LCCN: n79089802
* NARA: 10039521
* **Lekuak**
* OSM: 1833654
* TGN: 2001149

 |

* Wd Datuak: Q490488
* Commonscat Multimedia: Simpson County, Mississippi
**Spirochaetes** bakterioen filuma da, **espiroketa** izeneko bakterio guztiak biltzen dituena.

Espiroketak bakterio Gram negatiboak dira. Beste bakterioen aldean itxura berezia dute: helikoidalak dira, kortxo-kentzeko itxurakoak, finak, luzeak eta diametro txikikoak (ikus irudia). Batzuek luzera handia dute (500 µm-etaraino iritsi daitezke), eta beren diametro txikiak ohiko bakteriar iragazkiak zeharkatzeko ahalmena ematen die.

Filum honetako bakterioen ezaugarririk berezkoena haien mugimendu berezian datza. Plano ezberdinetan garatzen den mugimendu helikoidal eta bihurrikatzailea dute, sugearen antzekoa, gainontzeko bakterioek ez dutena. Mugimendu horren atzean endoflagelo izeneko flagelo bereziak daude, bakterioaren kanpoaldean ez daudenak, zelula horma eta kanpo mintzaren artean baizik. Endoflagelo horiek ardatz-harizpi edo filamentu axial izeneko egitura batean txertatzen dira .

Endoflagelo horien kopurua aldakorra da oso (2-200 artean).

Batzuk ingurugiro urtarretan bizi dira, beste batzuek animalietan eta gizakian. Azken talde honetan daude gure organismoan bizi diren saprofito ez-kaltegarriak, eta baita patogeno arriskutsuak ere. Urtarretarren artean Spirochaeta eta Leptospira generoetako bakterioak daude. Gure gorputzeko saprofitoen artean ahoan dauden hainbat Treponema aipatu daitezke. Patogenoen artean, sifilia eragiten duena (Treponema pallidum), leptospirosiaren eragilea (Leptospira interrogans) eta Lyme gaitzarena (Borrelia burgdorferi) dira aipagarrienak.

Haien metabolismoari dagokionez aniztasun handia dago. Espiroketa gehienak anaerobioak (hertsiak ala fakultatiboak) eta kimiorganotrofoak dira. Batzuek janari eskakizun oso zorrotzak dituzte, eta ezin izan dira orain arte laborategian kultibatu.

Arestian egindako ikerketa batzuek Alzheimer gaitza eta hainbat erotasunen atzean espiroketen infekzioa egon daitekeela aditzera eman dute

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ingraham, J. eta Ingraham, C. *Introducción a la Microbiología* vol. 1, Ed. Reverté, 251-252 orr.
2. ↑   Miklossy, Judith (2011-08-04) Alzheimer's disease - a neurospirochetosis. Analysis of the evidence following Koch's and Hill's criteria Journal of Neuroinflammation 8: 90.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12673556
* Commonscat Multimedia: Spirochaetes

---

* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 217
* ITIS: 956169
* WoRMS: 566339

 |

* Wd Datuak: Q12673556
* Commonscat Multimedia: Spirochaetes
**Apollo 7**, ofizialki AS-205 deitua, Ameriketako Estatu Batuen Apollo programaren lehenbiziko misio eskifatua izan zen.

1968ko urriaren 11an jaurti zen, Saturno I-B bektorearen bidez, Walter M. Schirra (komandantea), Donn F. Eisele eta Walter Cunningham barnean zeramatzan ontzia. Ontzia aparkatze orbitan (230-285kmko altueran) jarri zen, eta Lurraren inguruan osatutako 163 orbitetan aginte eta zerbitzu-moduluaren eta komunikazio-sistemen funtzionamendua aztertu zen.

Era berean, Saturn kohetearen hirugarren fasearekin espazio ahokatzea probatu zen, 15 metroko distantziara hurbildu zelarik, era honetan ilargiratze-moduluarekiko lotura simulatuz.
Hegaldian zehar motore nagusia zortzi alditan piztu zen ibilbidean zuzenketak egiteko. Halaber, estrainekoz maniobra hauek telebistaz eman ziren, eta Lurran milioika pertsonek ikusteko aukera izan zuten.

10 egunen buruan, 1968ko urriaren 22an, iragarritako lekutik 13 kmra itsasoratu zen ontzia. *USS Essex* itsasontziak jaso zuen. Hegaldiak 260 ordu, 8 minutu eta 58 segundo iraun zuen.

Bitxikeriak
-----------

Antza denez, hegaldian zehar astronautek hotzeria garatu zuten eta mukiak zeriotela egon ziren etengabe. Horrez gain, kosmonauten umore-zentzu kaskarrak Lurreko kontrol teknikoekin eztabaidan eta borrokan egotea eragin zuen. Harrezkero, esan ohi da NASAk balizko hurrengo misioetatik banatu zituela.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** The Apollo 7 Flight Journal

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188486
* Commonscat Multimedia: Apollo 7

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* LCCN: no2001081165

 |

* Wd Datuak: Q188486
* Commonscat Multimedia: Apollo 7


| * i
* e
* a
Apollo programaren misioak |
| --- |
| Suziri frogak | 
* SA-1
* SA-2
* SA-3
* SA-4
* SA-5
* AS-203

 | Apollo Program insigniaApollo Program insignia |
| Bertan beherako misioak | 
* QTV
* Pad Abort Test-1
* A-001
* A-002
* A-003
* Pad Abort Test-2
* A-004

 |
| Eredu frogak | 
* A-101
* A-102
* A-103
* A-104
* A-105

 |
| Tripulatu gabeko misioak | 
* AS-201
* AS-202
* Apollo 4
* Apollo 5
* Apollo 6
* Skylab 1

 |
| Lurraren Azpi-orbitako misioak | 
* Apollo 7
* Apollo 9
* Skylab 2
* Skylab 3
* Skylab 4
* Apollo-Soyuz bateratzea

 |
| Ilargiaren orbitako misioak | 
* Apollo 8
* Apollo 10

 |
| Ilargiratutako misioak | 
* Apollo 11
* Apollo 12
* Apollo 14
* Apollo 15
* Apollo 16
* Apollo 17

 |
| Porrot egin duten misioak | 
* Apollo 1 (AS-204)
* Apollo 13

 |
**Annonimatio** jatorri gramatikaleko eta semantikoko figura erretoriko bat da. Funtsean lexema baten errepikapenean datza, horrela bere forma aldatuz. Hona hemen Joan Mari Irigoienen adibide bat:

Gizoaren muturrekoek
egin zuten emaztea
muturreko,
muturreko feminista, noski.
"Muturreko" hitza hiru aldiz errepikatu da baina kasu desberdinetan: lehendabizikoan subjektu transitiboa bezala, Nork kasua, bigarrena ez ergatibo bezala, Nor, eta hirugarrena modifikatzaile bezala, Zer.

Egile beraren beste adibide bat:

Umetan de oca a oca ibiltzen ginen,
eta hala gabiltza egun ere
okatik okara… 
Annonimatio paranomasiatik, poliptotoitik eta figura etimologikotik oso gertu dago bereizketa zaila egiten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas, 27. or.
2. ↑  Letra txikiaz bada ere. Donostia: Elkar, 2002. 210 or.
3. ↑  210.or.
4. ↑  277.or.

Bibliografia
------------

* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*. Bartzelona: Ariel, 1982. 27, 28. or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8200318

 |

* Wd Datuak: Q8200318