recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Miren Bartolome Garaioa** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1998ko urtarrilaren 2a) atleta da. Pertika jauzian aritzen da; gaur egun, Grupompleo Pamplona Atletico taldearekin dihardu, eta Francis Hernández du entrenatzaile.

2019an eta 2020an oso indartsu aritu zen, baina, gero, COVID-19a nozitu zuen; indarrik gabe geratu zen, eta hutsetik hasi behar izan zuen. Horrez gain, pandemiak baldintzatu zuen denboraldia, hainbat txapelketa bertan behera geratu baitziren.

2021ean, ezin izan zituen aurreko bi urteetako garaipenak errepikatu.

Ibilbidea
---------

2017an, Espainiako errekorra 20 urtetik beherako kategorian, aire zabalean (4,30 m). Era berean, Espainiako txapelduna pista estalian nahiz aire zabalean.

2018an, Espainiako txapelduna izan zen 23tik beherako kategorian.

2019ko udan, Espainiako txapelduna, aire zabalekoa, La Nucian (Herrialde Katalanak), 4,42 metroko jauzia eginda.

2020ko otsailean, pertika jauziko Espainiako txapelduna pista estalian; Nafarroako atletak 4,32ko jauzia egin zuen Ourensen (23 urtez azpiko Espainiako errekorra), Malen Ruiz de Azua eta Maialen Axpe gipuzkoarren aurretik geratuta.

Bizkarreko mina zuela eta, Miren Bartolome Espainiako txapelketaren kanpo geratu zen aire zabalean
2021ean, zilarrezko domina lortu du pista estaliko Espainiako Txapelketan, 4.38ko jauziarekin, Nafarroako Indoor errekor berria. Grupompleoko pertikalariak ezin izan du iazko titulua errepikatu, baina zilarra lortu du lehiaketa ikusgarri batean, eta Malen Ruiz de Auzak irabazi du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «NORTASUN AGIRIA» *Berria* 2020-05-26 (Noiz kontsultatua: 2021-09-15).
2. ↑    Etxeberria, Julen. «Eutsi, jausi, altxa eta jauzi» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-09-14).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Noticias, Diario de. «Miren Bartolomé: "Tengo todos los síntomas del coronavirus. Cuando me recupere, volveré a entrenar"» *www.noticiasdenavarra.com* (Noiz kontsultatua: 2021-09-14).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** SL, TAI GABE DIGITALA.  (2020-02-29). «Miren Bartolomé, campeona de España de salto con pértiga» *naiz:* (Noiz kontsultatua: 2021-09-14).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Noticias, Diario de. «La pertiguista navarra Miren Bartolome, campeona de España» *www.noticiasdenavarra.com* (Noiz kontsultatua: 2021-09-14).
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** Noticias, Diario de. «Miren Bartolomé, plata y récord navarro en el Campeonato de España bajo techo» *www.noticiasdenavarra.com* (Noiz kontsultatua: 2021-09-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q94112413
* **Kirolariak**
* IAAF: 14677414

 |

* Wd Datuak: Q94112413
**Miren Arantzazu Goñi Auzmendi** (Tolosa, Gipuzkoa, 1925eko ekainaren 24a - Bergara, 2017ko urtarrilaren 13a) etnografoa izan zen.

Donostiako Merkataritza Eskolan Peritu ikasketak egin zituen. Jose Migel Barandiaran Gipuzkoara itzuli ondoren, Aranzadi Zientzia Elkarteko Etnografia Sailean aritu zen. Etniker-Gipuzkoa taldeko kide izan zen; talde horren esku zegoen kanpo-ikerketa egitea, Barandiaranek prestaturiko galdeketa aurrera eramateko. Bergarako Elosu auzoko ikerketa etnografikoa landu zuen. 1991n Etniker-Gipuzkoako lehendakaritza hartu zuen bere gain. Eusko Ikaskuntzako Antropologia eta Etnografia Saileko lehendakaria izan zen 1993tik 1995 arte. Sail horretako koadernoaren idazketa-batzordeko kide ere izan zen. Askoren artean eginiko *Atlas Etnográfico de Vasconia* osatzen parte hartu zuen, beste zenbait lan argitara emateaz gainera.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑    «Goñi Auzmendi, Mirentxu - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-09-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263693
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 148570
* Lur: 02513/eu\_g\_2591/g2591

 |

* Wd Datuak: Q12263693
**Minskeko protokoloa** bake-itun bat izan zen, Ukrainako, Donetskeko eta Luhanskeko herri errepubliketako eta Errusiako ordezkariek 2014ko irailaren 5ean Minsken sinatu zutena, Bielorrusiako hiriburuan, Donbasseko gerrari amaiera emateko. ESLA Europako Segurtasun eta Lankidetzako Antolakundearen ordezkariak bitartekariak izan ziren. Hamabi puntu zeuzkan, eta hurrengo egunetan egin zituzten negoziazioetan memorandum bat gehitu zioten puntuetako batzuk nola bete zehazteko.

Protokoloan berehalako su-etena eta eremu desmilitarizatu baten sorrera adostu baziren ere, borrokek jarraitu zuten Donetsken eta Luhansken. 2015eko otsailaren 12an, Minsk II akordioa sinatu zen.

Protokoloaren testua
--------------------

Hauek ziren puntu nagusiak:

**1.** Bi aldeen su-eten bat berehala bermatu..

**3.** Boterearen deszentralizazioa; horren barne, Donetskeko eta Luhanskeko oblastetako (probintzietako) eremu batzuetan (matxinoen kontrolpekoetan) aldi baterako estatus berezia indarrean sartzeko legea onartzea Ukrainako Parlamentuan.

**4.** Ukrainaren eta Errusiako Federazioaren mugako eskualdeetan segurtasun eremuak ezarri, eta ESLAk horiek etengabe gainbegiratuko zituela bermatu.

**9.** Donetskeko eta Luhanskeko oblastetako eremu batzuetan (estatus berezia zeukatenetan) hauteskunde lokalak eginen zirela bermatzea, Ukrainako legea betez.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5    *Minskeko protokoloa.*  *Berria*, 2014ko azaroak 5, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-2-25).
2. ↑    *Minskeko bake akordioak "hilda" daude, errusiazaleen arabera.*  *Berria*, 2015eko urtarrilak 28, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-2-25).
3. ↑   Garcia, Adrian. *Itxaropena, zalantzek belztuta.*  *Berria*, 2015eko otsailak 14, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-2-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18001626
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 102145541826996600741
* LCCN: nb2016000949

 |

* Wd Datuak: Q18001626
Igerileku publikoa
**Igerilekua** urez betetako lur-zuloa da. Orokorrean lurra zulatu eta gero, txukun uzteko, axuleiuak erabiltzen dira.

Antzinatik erabilitako eraikuntza da hau, eta horrezkero, munduan zehar, tradizio handia du bainu-eraikuntza bezala. Nabarmentzekoak dira termak, hainbat lekutan topa daitezkeenak, Batheko hiri ingelesean esaterako, hiriaren izena bertatik hartzen duelarik.

Gaur egun, dena den, igerilekuek nabarmen egin dute aurrera teknologiaren arloan, batez ere, uraren arazketaren kontuan. Garbitasuna mantentzeko kloroaren deribatuak erabiltzen dira. Horrez gain uraren pH-a kontrolatzen da eta sarritan uraren tenperatuta ere.

Halaber, igerileku-mota asko dago, finkoak, garraiagarriak eta desmuntagarriak besteak beste. Gainera material desberdinez eginiko igerilekuak ere badaude, honako hauek adibide gisa: poliesterra, hormigoia edo gogordura, mosaikoz estalia, etab.

Kirol-munduan hiru igerileku-mota handi bereizi ditzakegu: 50 metroko igerilekua edo igerileku olinpikoa, honako izen hau Olinpiar Jokoetako igerileku ofiziala izatearren datorkio, 25 metroko igerilekua eta hirugarrenez salto-igerilekua, nahiko txikiagoa dena. Kirol-esparruan, igerilekuen erabilera oso zabala da, eta hainbat kirol praktikatzen dira, horrezkero, beraietan. Igeriketa, waterpolo-a, igeriketa sinkronizatua (baita igeriketa bateratua edo aldiberetua) edo jauzia adibidez.

Igerilekuaren zaintza
---------------------

Igerilekuetako uren zaintzan hainbat parametro izan behar dira kontuan:

  


| Igerileku bateko parametro normalak |
| --- |
| Kloro askeko portzentajea | 1,5 - 2,0 mg/L (1,5 - 2,0 ppm) | Kloroa zuzenean gehitu daiteke, edo bestela, gatz-hidrolisiaren bidez. |
| Gazitasuna | 4 g/L (4 kg/m³) | Noizean behin, Gatz-ekarpena beharrezko bihur daiteke. |
| pH-a | 7,2 - 7,6 (xedea: 7,2 - 7,4 artekoa) | Azidoa gehituz murriztu daiteke, eta Bikarbonato sodikoa,NaHCO3 formuladuna, bezalako basea (pH +) gehituz ugaritu daiteke. |
| TAC, Erabateko alkalinotasuna | 8 - 15 ºf (80 - 150 ppm) | Alkalinotasun handiak, pH maila ezegonkorra eragiten du. |
| TH, gogortasuna | < 40 ºf (<400 ppm) | Uraren gogortasuna murrizteko (bigundu), sodio karbonatoa gehituz, Na2 CO3 formuladuna, deskarbonatatze prozesua eroaten da aurrera. |

Baio hauek lortzeko, produktu batzuk beharrezkoak dira:

* Kloro-egonkortzailea
* Itsasbelarren aurkako tratamendua
* Tratamendu flokulatzailea
* Karearen aurkakoa
* Horma-zinkinunearen aurkakoa
* Argitzailea
* Onddoen aurkako tratamendua

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Igeriketa
* Waterpoloa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1501
* Commonscat Multimedia: Swimming pools

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX526336
* BNF: 119354432 (data)
* LCCN: sh85131230
* NDL: 00569237
* NKC: ph118787
* NARA: 10644085
* AAT: 300007376
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D013551

 |

* Wd Datuak: Q1501
* Commonscat Multimedia: Swimming pools
Željezničarren aurkako partida.
**HŠK Zrinjski Mostar** (izen osoa *Hrvatski športski klub Zrinjski Mostar*) Bosnia-Herzegovinako futbol talde bat da, Mostar hirikoa. Bosnia-Herzegovinako lau liga eta kopa bat irabazi ditu.

Historia
--------

Taldea 1905 urten sortu zen eta beraz Bosnia-Herzegovinako futbol tale zaharrena da. Kroaziarren taldea eratu nahi izan zuten eta beraz *Zrinjski* familia kroaziar historikoaren izena hartu zuen. 1941 urtean Kroaziako liga sortu zen eta bertan aritu zen Zrinjski.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren Jugoslaviako gobernu komunistak izen nazionalistak erabiltzea debekatu zuen eta taldea desegin zen.

1992an Bosnia-Herzegovina independizatzean Zrinjski birsortu zen. Lehenengo titulua 2005 urteko liga izan zen eta ondoren beste bost etorri ziren, azken hiruak jarraian. Kopa bat ere irabazia badu 2008an, jokaturiko final bakarra irabazi baitzuen. 2022an berriz izan zen ligako txapelduna eta 2023an Liga eta Kopa irabazi zuen.

Uniformea
---------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2017-19** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2019-21** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2022-** |

 |  |

Palmaresa
---------

### Bosnian: 10

* Lipa (8): 2005, 2009, 2014, 2016, 2017, 2018, 2022, 2023.
* Kopa (2): 2008, 2023.

Kanpo estekak
-------------

* **(Kroazieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q399282
* Commonscat Multimedia: HŠK Zrinjski Mostar

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305755082

 |

* Wd Datuak: Q399282
* Commonscat Multimedia: HŠK Zrinjski Mostar
**Puente Mayorga** auzoko hondartzatik Gibraltar eta Algecirasko badiako ikuspegi bikainak daude.
**Puente Mayorga** Cádizko San Roque herriko auzo bat da, Algecirasko badiako ertzetan kokatzen dena. Historian, arrantzaleen herrixka moduan sortu bazen ere, egun eremu industrial baten inguruetan kokatzen da, zentral elektriko eta petrolio birfindegi baten ondoan. Industrialde honek sortutako kutsadurak ingurumen eta osasun arazo larriak sortu izan ditu. 2009ko datuen arabera, 2.071 biztanle zituen.

Historia
--------

Antzinako erromatarren arrastoak (labeak, kaia, hilobiak) aurkitu dira herrian, auzotik gertu, Guadarranque auzoan hain zuzen, kokatzen den Carteia hiri zaharrarekin lotuak. Puente Mayorga izena 1540 urtean turkiarrak auzoan lehorreratu eta ardo-zahagi ugari lehertu eta inguruetan zeuden txerriak akabatu zituztenean agertzen da. Auzoa zeharkatzen duen *Arroyo de los Gallegos* errekako gaineko zubia XVIII. mendekoa da. San Hiszio santuaren izena daraman parrokia dago.

Jaiak
-----

* Uztailaren 16an, Karmengo Ama Birjinaren eguna ospatzen da, auzoan zehar prozesioa eginez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Ecologistas denuncian el 'humo negro y denso y un olor fortísimo' que sufren desde hace días en Puente Mayorga (Cádiz), 2010-07-29an kontsultatua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4806493
* Commonscat Multimedia: Puente Mayorga

---

 |

* Wd Datuak: Q4806493
* Commonscat Multimedia: Puente Mayorga
**Pueblo konderria** (ingelesez: *Pueblo County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Pueblo da. 2010eko zentsuaren arabera 159.063 biztanle zituen, Pueblo kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pueblo konderriak 6.210,26 kilometro koadro ditu. Horietatik 30,28 ura dira. Beste 6.179,98 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 159.063 pertsonetatik 151.865 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 65.811 dira. 2.646 beltzak edo afroamerikarrak. 985 amerikar natiboak ziren eta 111 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.123 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 264 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.069 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312731
* Commonscat Multimedia: Pueblo County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151269122
* ISNI: 0000 0004 0643 7158
* LCCN: n80087592
* **Lekuak**
* OSM: 1411328
* TGN: 2000242

 |

* Wd Datuak: Q312731
* Commonscat Multimedia: Pueblo County, Colorado
**Mont-aux-Sources** Afrikako mendilerro bat da, Drakensberg mendien zatirik garaienetako bat osatzen duena.

Mont-Aux-Sources hala deitu zuten 1836an eskualdea bisitatu zuten misiolari frantziarrek. Mendia bera, Drakensberg mendietako malkarretik 7 kilometrora dagoen mendi ez oso interesgarri bat da, eta Tugela ibaiaren eta Orange ibaiaren iturriak ditu. Orange ibaia Ozeano Atlantikoan itsasoratzen da Hegoaldeko Afrikako mendebaldeko kostaldean, Tugela ibaia Indiako ozeanoan itsasoratzen den bitartean, azpikontinenteko ekialdeko kostaldean. Bere iturritik 7 kilometrora, Tugela ibaia 947 metroko urjauzi batean erortzen da, jauzi sail batez osatua (Tugelaren jauzia) Natal Real Parke Nazionalean. Munduko ur-jauzirik garaienetan bigarrena da, Angel ur-jauziaren ondoren.

Mendi honetara Witsieshoeketik gertu dagoen Sentinel Car Parketik iris daiteke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q599532
* Commonscat Multimedia: Mont-Aux-Sources

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q599532
* Commonscat Multimedia: Mont-Aux-Sources
**Montgomery konderria** (ingelesez: *Montgomery County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Christiansburg da. 2010eko zentsuaren arabera 94.392 biztanle zituen, Montgomery kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Montgomery konderriak 1.008,19 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,83 ura dira. Beste 1.002,36 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 93,63 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 94.392 pertsonetatik 83.627 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.536 dira. 3.631 beltzak edo afroamerikarrak. 154 amerikar natiboak ziren eta 21 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5.089 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 117 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.753 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495120
* Commonscat Multimedia: Montgomery County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127853345
* ISNI: 0000 0004 0391 3817
* LCCN: n81094803
* NARA: 10040213
* **Lekuak**
* OSM: 2532629
* TGN: 2002174

 |

* Wd Datuak: Q495120
* Commonscat Multimedia: Montgomery County, Virginia
**Ilse Kaschube** (Altentreptow, Alemaniako Errepublika Demokratikoa, 1953ko ekainaren 24a) alemaniar kirolaria da, ur bareen modalitatean piraguismoan lehiatu zena. 1972ko Municheko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen eta 1973ko eta 1974ko Munduko Piraguismo Txapelketan urrezko bi domina irabazi zituen.

Bizitza
-------

Ilse Kaschube Ekialdeko Alemaniako ur lauko piraguista bat izan zen, eta Petra Grabowskirekin K-2 500 proban zilarrezko domina irabazi zuen 1972ko München Olinpiar Jokoetan. Urtebete beranduago, biek ere lortu zuten Ekialdeko Alemaniako titulua eta Munduko Txapelketa. 1974an Kaschubek beste munduko titulu bat gehitu zuen K4an. Ekialdeko Alemaniako K-1 titulua ere irabazi zuen 1970ean eta K-2 titulua Dorethea Oltmann ez olinpikoarekin. Carola Zirzow-ekin K-2 titulu nazionalak irabazi zituen 1972 eta 1974an.

Kaschube beranduago Klaus Zeisler taldekide ez olinpikoarekin ezkondu zen eta VEB Kleiderwerke Altentreptow (arropa ekoizlea) saileko buru izan zen. Elkartu ostean, eraikuntza enpresa bat sortu zuen senarrarekin.

Ibilbidea
---------

| Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea | Lekua | Domina | Gertaera |
| 1972 | Múnich ( RFA) |  | K2 500 m |
| Munduko Txapelketa |
| Urtea | Lekua | Domina | Gertaera |
| 1973 | Tampere ( Finlandia) |  | K2 500 m |
| 1974 | Ciudad de México ( México) |  | K4 500 m |

Kanpo estekak
-------------

* Ilse Kaschube. olympedia.org (ingelesez).
* Ilse Kaschube CanoeResults.eu webgunean (ingelesez).
* Piraguismoko olinpiar eta munduko dominadunen zerrenda (1936-2007): 1. zatia, 2. zatia. Piraguismoko Nazioarteko Federazioa (ingelesez)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115011

 |

* Wd Datuak: Q115011
**Miriam Lidia Catalina Sienra Zavala** (Concepción, Paraguai, 1939ko martxoaren 27a - 2020ko abenduaren 10a), **Myriam Sienra** izenez ezaguna, paraguaitar aktorea eta kazetaria izan zen. Erromako Silvio D'Amico Arte Dramatikoko Akademia Nazionalean ikasi zuen.

Antzezpen ugari egin zituen 75 antzezlan baino gehiagotan eta hainbat film luzetan.

Ibilbide artistikoa
-------------------

Bere herrialdean eta nazioartean ezagunak diren *Miss Ameriguá* (1994), *O Toque do Oboé* (1998), *Miramenometokei* (2003) eta *7 cajas* (2012) filmetan antzeztu zuen.

Antzezlanetan egindako antzezpenei dagokienez, hauek zituen nabarmenenak: *Velada de Aregúa* (1974), *La casa de Bernarda Alba* (1983), *Las troyanas* (1984), *Las viudas* (2015), *Casi, casi una familia normal* (2017) eta *El hijo de la novia* (2018).

Horrez gain, lau disko argitaratu zituen poemekin eta musika jesuitarra eta indigenarekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61832080

 |

* Wd Datuak: Q61832080
Fase-diagrama tipikoa. Kurba gorriak substantzia baten sublimazio-tenperaturaren aldaketa erakusten du. Kurba berdeak izozte-puntuaren aldaketa markatzen du (puntudun kurba berdeko zatiak uraren portaera anomaloa adierazten du), eta kurba urdinak, irakite-puntuarena. Ikus daitekeenez, sublimazio-tenperatura, izozte-tenperatura eta irakite-tenperatura aldatu egiten dira presioaren arabera. Hiru kurben arteko lotura-puntua. gorria, berdea eta urdina, puntu hirukoitza da. Puntu kritikoa kurba urdinaren eskuineko muturrean ikusten da.
Termodinamikan eta fisikokimikan, **puntu kritiko** bat da likido baten bolumena lurrun-masa berdina den muga bat, edo, bestela esanda, likidoaren eta lurrunaren dentsitateak berdinak dituena. Likidoaren eta lurrunaren dentsitateak tenperaturaren arabera neurtzen badira eta emaitzak adierazten badira, tenperatura kritikoa zehaztu daiteke bi kurben elkargunetik abiatuta.

Puntu kritikoaren matematika-baldintzak
---------------------------------------

Puntu kritikoan hau egiaztatzen da:

{\displaystyle \left({\partial P\; \over \partial v\;}\right)\_{T=T\_{c}}=0}

{\displaystyle \left({\partial ^{2}P\; \over \partial v^{2}\;}\right)\_{T=T\_{c}}=0}

non {\displaystyle P} kontuan hartutako sistemaren presioa, {\displaystyle v} bolumen molarra, {\displaystyle T}tenperatura eta {\displaystyle T\_{c}} tenperatura kritikoa diren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111059
* Commonscat Multimedia: Critical point (thermodynamics)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11978882m (data)
* GND: 4140476-2
* LCCN: sh85034141
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q111059
* Commonscat Multimedia: Critical point (thermodynamics)
**Puntu materialaren dinamika** mekanika newtondarraren parte da non sistemak aztertzen dira partikula sistema puntual bezala aldiuneko distantzietara indarrak egiten dituztenak.

Partikula bakarreko sistema
---------------------------

Partikula material baten mugimendua aztertzen bada erreferentzi sistema inertzial batekiko, mugimenduaren oinarrizko ekuazioa Newtonen bigarren legea izango da.

{\displaystyle {\displaystyle m{\frac {d^{2}\mathbf {r} (t)}{dt^{2}}}-\mathbf {F} =0}}

Non r partikularen kokapena adierazten du, t aldiuneko denbora posizioa neurtzen denean, eta F indarra. Partikula horren partikula beste eragin baten isolatuta baldin badago, ez dira egongo partikularen gaineko indarrik, eta Newtonen bigarren legea ondoko hau izango da:

{\displaystyle {\displaystyle {\frac {d^{2}\mathbf {r} (t)}{dt^{2}}}=0\Rightarrow {\frac {d\mathbf {r} (t)}{dt}}=\mathbf {v} \_{0}\Rightarrow \mathbf {r} (t)=\mathbf {v} \_{0}t+\mathbf {r} \_{0}}}

Beraz, partikula horrek lerro zuzen baten gainean mugituko da abiadura konstantean, Newtonen lehenengo legea (edo inertziaren legea) adierazten duen bezala. Eta horrela, behatzaile batek finkatutako edozein magnitude fisiko, abiaduraren araberakoa dena, denboran zehar konstante mantenduko da (partikula isolatu batentzat hori energiarekin, une linealarekin eta momentu angeluarrarekin gertatzen da, besteak beste).

Kasu erlatibista eta kasu kuantikoaren laburpena
------------------------------------------------

Partikula materialen tratamendua mekanika klasikora mugatzen da. Eta ezin da behar bezala orokortu mekanika erlatibistara edo mekanika kuantikora.

Mekanika erlatibistan, urrutiko indarrak ez dira posible, nahiz eta abiadura txikiko partikulen sistemetarako (argiaren sistemekin alderatuta) puntu materialaren dinamika gutxi gorabeherako tratamendu gisa erabil daitekeen. Abiadura handiko partikula elektrikoen kasuan, beharrezkoa da energia eta eremu elektromagnetikoarekin lotutako unea kontuan hartzea, kargatutako partikula azeleratuek erradiazio elektromagnetikoa igortzen baitute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5807506

 |

* Wd Datuak: Q5807506
**Hondarrezko Basamortu Handia** (ingelesez: *Great Sandy Desert*) Australiako ipar-mendebaldean dagoen 360.000 km² basamortua da. Mendebaldeko Australiako Mendebaldeko basamortuaren eskualdean kokatzen da, Pilbara eta Kimberley mendi harritsuen artean. Hego-ekialdean Gibson basamortua eta Mackay lakua, ekialdean Tanami basamortua eta hego-mendebaldean Dora lakua eta River Rudall Parke Nazionala ditu. Eskualdeak ia ez du biztanlerik.

Biztanleria
-----------

Nahiz eta kostaldean ardi-borda bakarti batzuk egon, eskualdeko jatorrizko eta benetako biztanleak aborigeak dira: mendebaldean Martuak eta ekialdean Pintupiak. Hizkuntzalaritza arloan, guztiek mendebaldeko basamortuaren hizkuntzaz aritzen dute. XX. mendean zehar, biztanle askok Iparraldeko Lurraldeko Papunya bezalako erreserbak erbesteratuak izan ziren. Hala ere, azken urteotan batzuk itzuli dira Punmu bezalako komunitateak eratzeko.

Ekonomia
--------

Eskualdean zenbait mea daude: urre Telferren, kobre Niftyn eta uranio Kintyren.

Hondarrezko Basamortu Handia IBRA eskualdeetako bat da (*Interim Biogeographic Regionalisation for Australia*).

Historia
--------

Basamortua zeharkatzeko lehendabiziko europarra Peter Warburton zen, 1873an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q326896
* Commonscat Multimedia: Great Sandy Desert

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315526396
* LCCN: sh87000660
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q326896
* Commonscat Multimedia: Great Sandy Desert
**Mixel Etxebest** (Maule-Lextarre, 1961eko urriaren 8a -) Euskal Herriko enpresaburu eta politikaria da. 2008tik 2020ra Maule-Lextarreko auzapeza izan zen.

Biografia
---------

Jatorria Gotaine Berrueta etxean duen familia nekazari bateko kidea da; nekazaritza ikasketak egin zituen eta amaitu ostean ardien hazkuntzari ekin zion. Euskaltzale, gau-eskoletan irakaslea izan zen eta Seaskan inplikatu zen. Lasterka Maulen elkarteko kidea da.

Artzainak lantegi taldeko burua izateagatik ezagun egin zen; arlo ekonomikoan Herrikoa elkarteko presidentea ere bada. Tokiko politikan aspalditik sartu zen; 1999an zerrenda abertzalean eta beste birritan hautagai izan ostean (2002an bere zerrendako zinegotzi bakarra izan zen), 2008an Maule-Lextarreko auzapez kargua hartu zuen *Agir ensemble pour Mauléon* zerrenda independentearen izenean. Taldeak ez zuen etiketa politikorik eta sentsibilitate desberdinak bildu zituen, haien artean zerrendarik aurkeztu ez zuen eskuin frantseszalearena; Etxebesten taldeak zinegotzi guztiak lortu zituen. Urte horretan Euskal Herriko herrialdeetako hiriburuetako alkateen artean euskaldun bakarra zen. 2011n Hautetsien Biltzarreko lehendakariordea bihurtu zen, eta 2017an Euskal Hirigune Elkargoa sortu zenean Elkargoko 15. lehendakariordea eta ekonomia eta lurralde garapeneko batzordeko burua izan zen hautatua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaraz hala idatzi dute erreferentzia ugarik; euskaraz *Michel Etxebest* ere topa daiteke. Frantseserako sortutako grafiaren arabera *Michel Etchebest*.
2. ↑  *Les 100 qui font bouger le Pays Basque*, L'Express, 2001eko otsailaren 15a.
3. ↑  Philippe Etxegorriren bloga.
4. ↑  *Mozione bat Eüskal-Herriko Haütesien partez*, Xiberoko Botza, 2011ko azaroaren 14a.
5. ↑   «Beñat Arrabit izanen da hizkuntza politikaren buru Euskal Elkargoan» *Berria* 2017ko otsailaren 15a.

Ikus, gainera
-------------

* Maule-Lextarreko herriko etxea

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** *Agir ensemble pour Mauléon* zerrendaren webgunea.
* Elkarrizketa interneten.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263730

 |

* Wd Datuak: Q12263730
**Michael Schwartz** (San Frantzisko, Kalifornia, 1970eko apirilaren 4a), **Mix Master Mike** goitizenez, estatubatuar DJa eta turntablista da. *Beastie Boys* hip hop musika taldearekin lan egiteagatik ezaguna da.

Bizitza
-------

San Frantziskon (Kalifornia) jaio zen alemaniar eta filipinar jatorriko familia batean.

1992an hasi zen ospetsu egiten, New Yorken egin zen *New Music Seminar/Supermen Inc. DJ Battle for World Supremacy* lehiaketa irabazi zuenean. Urte berean ere, bere turntablism-taldeak, *Rock Steady DJs* izenekoak, DMC Munduko DJ Txapelketa irabazi zuen. Ondorioz, bere izena etorkizun handiko DJ bikainenen artean agertzen hasi zen. Hurrengo urtean, DJ Qbertekin bikotea osatuz, DMC Munduko DJ Txapelketa berriro irabazi zuen.

DJ Qbertek, DJ Apollok eta hirurek *Invisibl Skratch Piklz* izeneko turntablism-taldea sortu zuten. Horrez gain, Mix Master Mikek *Beastie Boys* hip hop taldearekin lan egin zuen *Hello Nasty* (1998), *To The 5 Boroughs* (2004) eta *Hot Sauce Committee Part Two* (2011) diskoetan.

2018an *Cypress Hill* taldera batu zen.

Diskografia
-----------

### Diskoak

* *Juko* (1991)
* *Anti-Theft Device* (1998)
* *Eye of the Cyklops* (2000)
* *Spin Psycle* (2001)
* *Return of the Cyklops* (2002)
* *Bangzilla* (2004)
* *NaPALM ROCKETS (DubStep)* (2010)
* *The Magma Chamber* (2015)
* *Conquest* (2019)

### EPak, singleak eta Mixtapeak

* *Neck Thrust One*
* *Rescue 916*
* *Terrorwrist Delivery Service*
* *Memoirs of a Serial Wax Killer*
* *Mixmasterpiece: Muzik's Worst Nightmare* (1996)
* *Surprise Packidge* (1999)
* *30 Minute Massacre* (2001)
* *Plazma Ryfle* (2015)

### Mixtapeak

* *Live! Beatdown volume 1* (2006)
* *Neckthrust One*
* *Rescue 916*
* *The Bolt-117* (2012)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q704963
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 51081732
* ISNI: 0000 0000 3606 0225
* LCCN: n2004076919

 |

* Wd Datuak: Q704963
*Promptuario de la theologia moral / compuesto por el P. Fr. Francisco Larraga Orden de Predicadores* (Iruñea, 1706). Francisco Larraga (1671-1724) erlijioso domingotarrak Iruñean plazaratu zuen 1706an. 

Lehehengo edizioa Joan Josef Ezkerroren inprimategian egin zen. Jatorrizko testua latinez zegoen baina ondorengo edizioetan, esaterako 1852koan, gaztelaniazko itzulpena egin zitzaion. Liburu honek zabalkunde handia ezagutu zuen Euskal Herrian eta edizio ugari ezagutu zituen. Urteekin handitzen eta aldatzen joan zen, dena dela. Horrela, 1852an Bartzelonan eginiko edizioan Antonio María Clareten zuzenketak izan zituen Magin Ferreren mezeei buruzko «Tratado de las reglas de la iglesia vigentes» gehitu zitzaion. Gaztelaniazko edizio horietan zenbait pasarte latinez mantendu ziren, bereziki sexuarekin lotuta zeudenak.

Nafarroan, urtetan, Larragako prontuarioa aipatzea intrasigentzia morala adieraztearen sinonimoa zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pérez Goyena: *Ensayo de Bibliografía Navarra*, Iruña, 1951. III, 47-50 or.
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113712583
* **Bilduma digitalak**
* Handle: url

 |

* Wd Datuak: Q113712583
**Morningside Heights** Manhattan (New York) uharteko auzoa da. Upper West Side auzoak mugatzen du hegoaldetik, Harlem auzoak iparraldetik, Riverside parkeak mendebaldetik, eta Morningside parkeak ekialdetik. Broadway kaleak ipar aldean zeharkatzen du.

Morningside Heights batzuetan Upper West Side-ren zati sinpletzat hartzen da, Central Parkeko mendebaldeko eta ipar-mendebaldeko alde osoa hartzen duena. Barrutiak "Academic Acropolis" ezizena du, Manhattango punturik altuenetarikoa eta hainbat erakunde akademiko garrantzitsuen egoitza baita. Columbia Unibertsitateko campusak zatirik handiena hartzen du, itsasertzean beste hainbat eraikin dituena. Barnard College (neskentzako erreserbatuta), Union Theological Seminary, Jewish Theological Seminary, Manhattan School of Music eta Bank Street College of Education auzoan ere daude.

Helburu turistiko nagusia Saint John the Divine Katedrala da, Munduko katedral anglikanorik handiena eta kristautasunaren laugarren handiena dela ziurtatzen duena. 1892. urteaz geroztik eta Bigarren Mundu Gerraren artean eraiki zuten estilo neogotikoko eraikin erlijioso haundi hau. Ez da osatu eta berreraikuntza lanak oraindik ere etengabe ari dira.

Auzoan *Battle of Harlem Heights* izeneko bataila nabarmena izan zen, 1776ko irailaren 16an, Independentzia Gerra|Independentzia Gerraren garaian.

Ikus, gainera
-------------

* Jane Jacobs

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q748485
* Commonscat Multimedia: Morningside Heights, Manhattan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146748781
* LCCN: n96068216

 |

* Wd Datuak: Q748485
* Commonscat Multimedia: Morningside Heights, Manhattan
Gizon bat queleshe txanoarekin.
**Qeleshe** Europako zenbait herrialdetan erabiltzen den txano tradizionala da. Gizonek bakarrik daramate. Besteak beste, herrialde hauetan ikus daiteke: Albania, Serbia, Montenegro, Ipar Mazedonia eta Italiako arbëresh herrietan. Izena albanieratik dator, "lesh", euskaraz "artila".

Ezaugarriak
-----------

Txanoa feltro zati bakar batekin egiten da, buruan berean moldatuta. Normalean zuria da. Albaniako hegoekialdean txanotik konkor bat ateratzen da. Batzutan ere buruaren inguruan zerrenda bat lotzen da.

Qeleshe desberdinak
-------------------

Lurraldeen arabera txanoaren itxura desberdina izan daiteke:

* Albaniako iparekialdean eta Myzeqe lurraldean kono laburragoa da.
* Albaniako hegoekialdean luzeagoa, batez ere Gjirokastër eta Vlorë lurraldetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Stipčević, Aleksandar (1977). The Illyrians: History and Culture. History and Culture Series. Noyes Press. p. 89. ISBN 0815550529.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q399148
* Commonscat Multimedia: Qeleshe

---

 |

* Wd Datuak: Q399148
* Commonscat Multimedia: Qeleshe
**Myo Ko Ko San** (birmanieraz: မျိူးကိုကိုစန်း) (Mandalay, Myanmar, 1994ko irailaren 1a) birmaniar modeloa eta LGBT pertsonen eskubideen aldeko ekintzailea da. 2014an emakume transgeneroentzako Miss International Queen nazioarteko edertasun-lehiaketan bere herrialdea ordezkatu zuen.

Bizitza
-------

Myo Ko Ko San 1994ko irailaren 1ean jaio zen Mandalayn, Myanmarren. Jaiotzean gizonezko generoa esleitu zioten. Haurtzaroan genero disforia bizi izan zuen eta 15 urterekin genero trantsizioa hasi zuen eskolara zihoala. 23 urterekin sexua berresleitzeko ebakuntza egin zuen Thailandian. Ingeniaritza zibila ikasi zuen Mandalayko Unibertsitate Teknologikoan.

2013ko urriaren 23an emakume transgeneroentzako Miss Rainbow Ribbon edertasun-lehiaketa irabazi zuen. Garaipen horrek 2014ko Miss International Queen lehiaketan Myanmar ordezkatzeko aukera eman zion. 2022an Miss Unibertso Myanmar edertasun lehiaketan parte hartu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Beauty pageant with a difference» *The Myanmar Times* 2014-09- 29 (Noiz kontsultatua: 2019-03-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q50310801

 |

* Wd Datuak: Q50310801
Pterigoide ahosabaietako hobia
**Pterigoide-ahosabaietako hobia** sudur-barrunbe eta loki azpiko hobiaren sakontasunean kokatzen den espazio txikia da, erlazio asko beste zuloekin.

Mugak
-----

* Aurreko muga: Masailezurraren tuberositatea.
* Atzeko muga: Esfenoide hezurraren pterigoide irtengunea.
* Erdialdeko muga: Sakonalderago sartuta dago eta hortaz muga hau ahosabai hezurarren xafla zutarekin kontaktuan egongo da.

Edukia
------

* Pterigoide-ahosabaietako gongoila
* Masail nerbioaren erroak V2
* Masail arteria bere adarrekin

Patologia
---------

PTERIGOIDE-AHOSABAIETAKO HOBIKO SCHWNOMA 

Nerbio sistema periferikoan kokatzen diren Schwann zeluletatik eratorritako hazkuntza geldoko tumore neurogenikoak dira. Schwanomen %60 gara nerbioen neurileman sortzen dira. Gehienbat nerbio sentsorialak kaltetzen ditu. Tumore intrakranealen %8-10 hartzen dute. Buru eta lepoan agertzen dira gehienbat (organismoko guztiko schwannomen artean % 25-35), batez ere, V, IX, X, XII gara nerbioetan. Pterigoide-ahosabaietako hobian prebalentzia oso baxua da, eta, kasu honetan, Gasser gangoilaren edo trigeminoaren hiru adarretako baten sustraian sortuko da. 

Sintomatologiari dagokionez, lehendabizi entzumen galera gertatzen da; jarraia edo noizbehinkakoa izan daiteke. Ondoren, beste sintoma batzuk agertu daitezke: aurpegiko hipoestesia, aurpegiko paralisia edo irensteko zailtasuna.

Dena den, esan bezala, pteirigoide-ahosabai hobian sortutako tumoreek oso prebalentzia baxua daukate. Ohikoagoa da garezur barneko oinaldeko edo sudur sinuetako tumoreak hedatu eta pterigoide-ahosabai hobiraino iristea.

Eremu honetako tumoreak teknika kirurgiko ezberdinak erabiliz kentzen dira, besteak beste, rinotomia laterala, Weber-Ferguson teknika eta teknika endoskopikoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Martínez Ferreras, A.; Rodrigo Tapia, J. P.; Llorente Pendás, J. L.; Suárez Nieto, C..  (2005-01-01). «Abordaje de un schwannoma de la fosa pterigopalatina por cirugía endoscópica nasal» *Acta Otorrinolaringológica Española* 56 (1): 41–43. doi:10.1016/S0001-6519(05)78569-1. ISSN 0001-6519. (Noiz kontsultatua: 2022-05-04).
2. ↑   Rosique-López, L.; Rosique-Arias, M.; Sánchez-Celemin, F. J..  (2010-10). «Schwanoma de la fosa pterigopalatina: Abordaje endoscópico» *Neurocirugía* 21 (5): 405–410. ISSN 1130-1473. (Noiz kontsultatua: 2022-05-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q780355
* Commonscat Multimedia: Pterygopalatine fossa

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D056739
* TA: A02.1.00.025
* FMA: 75309

 |

* Wd Datuak: Q780355
* Commonscat Multimedia: Pterygopalatine fossa
*Pteridinium simplex*-en fosila, Namibiako Nama aztarnategian aurkiturikoa.
***Pteridinium*** Garai Ediakarikoan bizi izan zen animalia genero bat da, gaur egun iraungita dagoena. Hainbat espezie ezagutzen dira.

Aurkikuntza
-----------

Georg Gürich paleontologoak 1930 urtean aurkitu zuen Namibian eta *Zeitschrift der Deutschen Geologischen Gesellschaft* liburuan *Pteridium simplex* izenarekin deskribatu zuen. Giovanni Scopoli naturalistak 1777 urtean *Peteridium* izena erabili zuen iratze arrunta izendatzeko eta beraz 1933 urtean Georg Gürich-ek izena aldatu behar izan zuen eta *Pteridinium* aukeratu zuen.

1973 urtean Ipar Carolina estatuan (Estatu Batuak) John Brattain ikasleak bi *Pteridinium* fosil aurkitu zituen. Joseph St. Jean geologoak ordea trilobiteak zirela uste izan zuen eta *Paradoxides carolinaensis* izena eman zien. Ondoren *Pteridinium* generoari zegokiola ikusi eta akatsa zuzendu zuen. 1974an hirugarrenespezie bat aurkitu zen, *Pteridinium nenoxa*.

Planeta osoko Kanbriarraurreko estratuetan oso fosil arrunta da. Namibian, Australia hegoaldean, Itsaso Zuriaren ertzetan (Errusia), Ipar Carolinan, Kalifornian eta Ipar-mendebaldeko Lurraldeetan (Kanada) aurkitu izan dira besteak beste.

Deskribapena
------------

Hiru lobuloz osaturiko gorputza zuen, baina fosiletan zapalduta egoten denez bi lobulo soilik ikusten zaizkio. Lobulo bakoitzaren ardatzetik sahiets paraleloak ateratzen zitzaizkion. Unitate berriak gehituz hazten zen animalia. Fosilik bikainenetan ere ez zaio aho, uzki, begi, hanka edo antenarik ikusi.

Bizimodua
---------

Lurrari itsatsita egongo zela uste da, sakonera gutxiko itsasoetako sedimentuetan. Ez da erabaki fotosintesi bidez elikatzen zen edo osmosiaren bidez itsasoko uretatik elikagaiak eskuratzen zituen.

Taxonomia
---------

Hasierattik Cnidaria filumari zegokiola pentsatu zen baina ez zaio marmoka edo polipoekiko ahaidetasun garbirik aurkitu. Ediacararreko biotak gainerako generoekiko antzekotasunak topatzea ere ez da erraza, agina *Dickinsonia*, *Spriggina* edo *Tribrachidium*-ekin erlazionatu daiteke nolabait.

Hiru espezie ezagutzen dira:

* *Pteridinium simplex* (Gürich, 1933)
* *Pteridinium carolinaensis* (St. Jean, 1973)
* *Pteridinium nenoxa* (Keller, 1974)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Ingelesez)** Kowalewski, Michał; Xiao, Shuhai; Laflamme, Marc.  (2009-08-25). «Osmotrophy in modular Ediacara organisms» *Proceedings of the National Academy of Sciences* 106 (34): 14438–14443. doi:10.1073/pnas.0904836106. ISSN 0027-8424. PMID 19706530. (Noiz kontsultatua: 2019-04-03).
2. ↑   St. Jean, Joseph.  (1973). *A New Cambrian Trilobite From The Piedmont of North Carolina.* .
3. 1 2 3 4   «Pteridinium from the White Sea Region of Russia» *ucmp.berkeley.edu* (Noiz kontsultatua: 2019-04-03).
4. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** «Pteridinium» *Wiki Prehistórico* (Noiz kontsultatua: 2019-04-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q680300
* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 8027112
* Paleobiology Database: 4722

 |

* Wd Datuak: Q680300
Iratzea
**Pteridofito** iratzeak, azeri-buztana, ekisetoak, likopodidoak eta antzeko landare baskular eta kriptogramak hartzen dituen landareen erreinuko dibisioko landarea da(Pteridophyta dibisioa). Benetako zurtoina, hostoak eta sustraiak ditu, eta isurkariak bideratzeko hodi-sistema. Pteridofitoak lurralde askotan izaten dira, tropiko aldean batez ere, leku hezeetan. Gaur egun espezie asko desagertu dira. Landare pteridofitoak bi aldi izaten ditu, batean (fase haploidea) gametoak dituen landarea da (gametofitoa) eta hurrengoan (fase diploidea) esporak dituena (esporofitoa), eta ez dute hazirik sortzen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q178249
* Commonscat Multimedia: Pteridophyta

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11979076q (data)
* LCCN: sh85108548
* AAT: 300265699
* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 59
* ITIS: 564826
* Paleobiology Database: 54828
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D064027

 |

* Wd Datuak: Q178249
* Commonscat Multimedia: Pteridophyta
Eskardinio baten igeri-maskuria
**Igeri-maskuria** arrain teleostomo gehienek duten puxika itxurako organoa da; haizez betea dago igeri puxika, eta hesteen hasierako partean dago itsatsia. Animalia ornodunen pisu espezifikoa urarena baino handiagoa denez gero, igeri puxika pisua jaitsarazteko eta presioa ingurunekoaren pareko bilakarazteko erabiltzen dute arrainek.

Eboluzioaren ikuspegitik, biriken homologoa da. Charles Darwinek *Espezieen jatorriaz* bere liburuan jada aipatu zuen homologia.

Sukaldaritza
------------

Bakailaoaren erabilera gastronomikoan, igeri-maskuriari "trinpoil" izena ematen zaio -digestio-aparatuko hesteekin nahastuz-, eta arrabekin batera "trinpoil arraba" edo bakailao tripaki izeneko plateraren oinarria da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
2. ↑   Kardong, KV.  (1998). *Vertebrates: Comparative Anatomy, Function, Evolution.*  (2. argitaraldia) WCB/McGraw-Hill, 12 or. ISBN 0-697-28654-1..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Perelló 1898 | La tripa del bacalao.*  (Noiz kontsultatua: 2020-09-24).
4. ↑   Arrúe Zarauz, Antonio, 1903-1976..  ([2005?]). *Jan-edanak.*  Egan ISBN 84-933964-4-3. PMC 62191772. (Noiz kontsultatua: 2020-09-24).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Tripas o callos de bacalao - Juan Mari Arzak» *Hogarmania* 2011-04-20 (Noiz kontsultatua: 2020-09-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q206732
* Commonscat Multimedia: Swim bladder

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85002603
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q206732
* Commonscat Multimedia: Swim bladder
**Qebehut** "Ur Freskoa", uraren bidez freskura eta purifikazioa pertsonifikatzen dituen hil jainkosa da, egiptoar mitologiaren arabera. Bere izena, *Qebehet*, *Qebhut*, *Kebechet*, *Kebehut* edo *Kebhut* bezala ere idatzia ager daiteke.

Ikonografia
-----------

Suge bezala irudikatua izan zen, edo suge burudun emakume bezala, eta, kasuren batzuetan, gorputza izarrez betea zuela, edo ura zeraman ostruka bezala, hilondura prozedurarekin lotuta zegoen.

### Hieroglifikoa

Mitologia
---------

Anubis hil jainkoaren alaba da. Piramideetako Testuetan, jainkosa hau, zeruko sugetzat hartzen da, Ra garbitzeaz arduratzen dena, ondoren, hildakoen izpirituei ura emateko funtzioa hartu zuen, hauek, euren momifikazioa amaitu arte zain zeuden bitartean.

Sinkretismoa
------------

Qebehut, hil Hathor batekin lotuta dago.

Gurtza
------

Bere gurtza, nomo batzuetan baino ez zen eman, Zinopoliskoan kasu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1353960
* Commonscat Multimedia: Egyptian deities

---

 |

* Wd Datuak: Q1353960
* Commonscat Multimedia: Egyptian deities
*Artikulu hau jariakin biologikoari buruzkoa da; sua egiteko soka gaitzat duena beste hau da: «Muki (soka)»*
zelula kalitziformeak
**Mukia** jatorri biologikoa duen substantzia likatsuari deritzo. Izaki bizidunek sortzen dute gainazalen babesle moduan deshidratazioaren (birikan), eraso kimikoen (urdaileko mukosan), bakteriologikoen (arnas mukositatea) edo marruskaduraren aurka (hestegorri, kolon). Mukia edo mukositatea zelula berezi batzuek sortzen dute, zelula kalitziformeak muki globuluak jariatzen dituztenak.

Glikoproteina eta proteoglikano nahasketa batez osaturik daude erretikulu endoplasmatiko eta Golgi aparatuan sintetizatzen direnak. Mukosa mintzek jariatua antigorputz kontzentrazio altuak dituzte. Zelula kalitziformeak sortu ostean hodixkaren argira jariatzen da exozitosiz eta uran diluitzen da epitelioa gaineztatzeko digestio eta arnas hodiko eragile kaltegarrietatik babesteko. Bere funtzio nagusia epitelioa heze mantentzea da, lehortzea ekiditeko (bereziki arnas bideetakoak).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3649349
* Commonscat Multimedia: Mucus

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX5761992
* BNF: 122689264 (data)
* LCCN: sh85088241
* NDL: 00575298
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009093
* FMA: 66938

 |

* Wd Datuak: Q3649349
* Commonscat Multimedia: Mucus
Afganiar mujahidinak Pakistan eta Afganistanen arteko muga (Durand lerroa) zeharkatzen, 1985an.
**Mujahidina** (Arabieraz: **مجاهد** *muǧāhid*, plurala **مجاهدين**, *muǧāhidīn*, "borrokalaria" edo "jihada egiten duena") bere erlijioaren izenean borrokatzen den gerrillari musulmana da.

Aljeriako Independentziaren Gerran *Front de Libération Nationale*-ko borrokalariei izen hau ematen zitzaien. Mendebaldean 1979 eta 1989 arteko Afganistango gerran asko hedatu zen hitz honen erabilera, Sobietarren aurka borrokatzen ziren partisanoak izendatzeko. Afganiar mujahidinak, Saudi Arabia, Pakistan eta AEBen laguntzarekin, SESBko armada eta sobietarren aldeko erregimenaren aurka borrokatu ziren. Horrez gain, Bosnia, Txetxenia, Iran, Iran, Filipinak, India (Kaxmir), Kosovo eta Somaliako gatazka armatuetan ere erabili izan da termino hau.

Ikus, gainera
-------------

* Islamismo
* Jihad

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42759
* Commonscat Multimedia: Mujahideen

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph490154
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q42759
* Commonscat Multimedia: Mujahideen