recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Beneditar lekaideak bezperak abesten
**Orduen liturgia** (latinez: *Liturgia horarum*) edo **eliz-otoitzak** (latinez: *Officium divinum*), kristautasunean, otoitz ofizialen multzoa da, ordu jakin batzuetan egin behar direnak "egun eta gau osoaren joana Jainkoaren gorespenari sagaratzeko". Salmoz, ereserkiz, irakurketetez, bestelako otoitzez eta antifonez osaturik dago. Mezarekin batera, Elizaren jendarteko otoitzaldi nagusia da, eta monasterioetako otoitz-bizitzaren ardatza.

Izen batekin edo bestearekin, mendebaldeko eta ekialdeko tradizioetako eliza kristau ugarik daukate era honetako liturgiarik, hala nola, erromatar katolikoak, ekialdeko katolikoek, ortodoxoak, asiriarrak, anglikanoak eta luteranoak. Erromatar Eliza Katolikoan, Vatikanoko II. Kontzilioaren ondoren, hauek dira otoitzerako ordu kanonikoak:

* Ordu nagusiak
	+ Matutiak (*Matutinum*), argitu baino lehen edo egunsentian.
	+ Gorespenak (*Laudes*), goizean
	+ Bezperak (*Vesperae*), arratsaldean
	+ Konpletak (*Completorium*), egunaren amaieran
* Ordu txikiak
	+ Goizerdikoa (*Tertia*)
	+ Eguerdikoa (*Sexta*)
	+ Arratsalde-erdikoa (*Nona*)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Baraiazarra, Luis. *Vatikanoko II. Kontzilio Ekumenikoa.*  Erlijio Kulturaren Bilduma, Deustuko Unibertsitatea, books.google.es (Noiz kontsultatua: 2018-12-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q45774
* Commonscat Multimedia: Liturgy of the hours

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525944
* BNF: 133189430 (data)
* GND: 4132719-6
* LCCN: sh85038591
* NKC: ph114301

 |

* Wd Datuak: Q45774
* Commonscat Multimedia: Liturgy of the hours
**PFC Cherno More Varna** (bulgarieraz *Професионален футболен клуб Черно Море Варна*, "Cherno More Varna Futbol Klub Profesionala"), Bulgariako futbol taldea da, Varna hirikoa. XX mendearen hasieran Bulgariako lau liga irabazi zituen, baina ordutik titulu bakarra du, 2015eko Kopa.

Historia
--------

1913an Varnako itsas akademian sortu zen taldea. *SC Vladislav Varna* izenarekin hiru liga irabazi zituen 1920ko hamarkadan eta 1938an laugarren bat, oraingoan *Tcha Varna* izenarekin. Bigarren Mundu Gerraren ondoren hiriko taldeen arteko hainbat fusio gertatu ziren eta taldearen izenak aldaketa handiak izan zituen. Kirol emaitzak ordea apalak izan ziren.

2006an Bulgariako Kopako finala jokatu zuen eta 2008an ere finalista izan zen, baina bietan galtzaile atera zen. Urte honetan bosgarren bukatu zuen liga eta UEFA Kopan aritu zen. Hurrengo urtean hirugarren egin zuen, orain arteko posturik onena. Azken denboraldietan erdi-behekaldean aritu da. 2015ean azkenik lortu du Bulgariako Kopa irabaztea, Levski Sofia 2-1 garaituz.

Palmaresa
---------

### Bulgarian: 6

* Liga (4): 1925, 1926, 1934, 1938.
* Kopa (1): 2015.
* Bulgariako Superkopa (1): 2015.

Kanpo estekak
-------------

* **(Bulgarieraz)** webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q290629
* Commonscat Multimedia: PFC Cherno More

---

 |

* Wd Datuak: Q290629
* Commonscat Multimedia: PFC Cherno More
**Zolote** (ukraineraz: Золотé) edo **Zolotoie** (errusieraz: Золотóе) Ukrainako Luhansk Oblasteko Sievierodonetsk Raionean kokaturiko herri bat da. 2021eko estimazioei jarraiki, hiri-biztanleria: 13,203koa da. Egun, Zolote garaian batu ziren hainbar herrik osatzen dute; ondorioz, gaur egun, herri hauek sekuentzia batean zenbatuta daude, Zolote-1etik Zolote-5era. Zolote sortu aurretik, herri hauek Karbonit, Rodina, Stakhanovets, Maryvka eta Partyzansky izena zuten.

Donbasseko Gerran zehar Ukrainako agintariek Zoloteko zati batzuen kontrola galdu zuten Luhanskeko Herri Errepublikak bere independentzia aldarrikatu zuenean. Zolote-5 –formalki, Maryvka– LHEren erabateko kontrolpean geratu zen. Bestalde, Zolote-4 –Patrizansky– eta Zolote-3 –Stakhanovets– alderdi borrokalarien arteko "eremu grisean" kokatu ziren. 2018ko ekainaren 30ean, Ukrainako Lurreko Armadak Zolote-4ren kontrol osoa hartu zuen; hala ere, Ukrainak aitortu egin zuen herriaren hartzea gezurra izan zela, herri-jabegoa ukrainarra baitzen 2014tik.

2014ko urriaren 7an, Luhanskeko Oblastaren gobernantza errazteko, Verkhovna Rada-k aldaketa batzuk egin zituen Ukrainaren administrazio-zatiketetan, gobernuak kontrolatutako eremuetako tokiak barrutietan bilduz; hala, Hirske eta Zolote herriak zein Nyzhnie eta Toxkivka hiri-motako asentamenduak Pervomaisk udalerritik Popasna Raion-ohiera eraman zituzten.

Demografia
----------

2001eko Ukrainako Erroldaren araberako ama-hizkuntza (zerrenda honek Luhanskeko Herri Errepublikak kontrolatutako eremuak ere hartzen ditu barne):

* Errusiera: %50.34a
* Ukrainera: %43.93a
* Bielorrusiera: %0.35a

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  Head of Zolote in Donbas: Gray zone shrinks with liberated village, UNIAN (2 July 2018)
2. 1 2 3 4 5 6   **(Errusieraz)** «Без крыши над головой: как помогают, оставшимся без дома жителям Луганщины» *tribun.com.ua*.
3. ↑  Russian-led forces suffer huge losses within week – JFO, UNIAN (2 July 2018)
4. ↑   Atlantic Council's Digital Forensic Research Lab.  (20 July 2018). *#MinskMonitor: Questions Over Ukrainian Liberation of Village.*  Medium.
5. ↑   **(Errusieraz)**  *Рада изменила границы районов Луганской области.*  Lenta.ru 7 October 2014.
6. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q582033
* Commonscat Multimedia: Zolote

---

 |

* Wd Datuak: Q582033
* Commonscat Multimedia: Zolote
Ohiko PET botilak ordezkatu ahalko zituen.
**Furandikarboxyleta polietilenoa** (**PEF**) biomasa eta CO2-a erabiliz sortzen den plastiko mota bat da. Biomasa landare ez-jangarrietatik edo nekazarien hondakinetatik atera ahal da. Proiektu hau oraindik ezin da eskala handian egin, prozesu honek energia ez-berriztagarri asko kontsumitzen baitu. Standford-eko unibertsitatean, Estatu Batuak, garatzen ari da plastiko mota hau.

Plastiko mota honek ohiko plastikoa (PET) baino oxigeno zigilatzaile hobeagoa da, beraz,botilaratzeko egokiagoak izan daiteke, elikagaien oxidazioa gehiago mantentzen baitu.

PEF-a polietilenoaren ~~(~~CH2-CH2~~)~~n-ren bariazio bat da,PET-a bezala.

Jatorriak
---------

"Coca-cola" marka hasi zuen mota honetako proiektu hau lehen aldiz. Proiektu horren emaitza %30-an biomasaz osatutako plastiko bat izan zen, PlantBottle izenekoa.Ideia hau Standfordeko unibertsitateak garatu duenaren antzekoa da. Garapen honetan Coca Cola, Danone eta ALPLA enpresa garapen honetan parte hartu dute. Baina Standfordeko Unibertsitatea lortu zuen plastiko honen sintesia. PlantBottle-a PET bezala kontsideratzen da, bere landare osaketaren portzentaia ez baita oso altua.

Kanpo Loturak
-------------

* Berria Computerhoy aldizkarian
* Standford-en egindako erreportaia
* PlantBottle atera zenean egindako erreportaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25112485

 |

* Wd Datuak: Q25112485
Malaria sortzailea den parasitoa odol lagin batean.
**Parasitologia** parasitismoa aztertzen duen biologiaren adarra da. Parasito moduan jarduten duten organismo biziak aztertzen ditu, hala nola, protozoo, helminto (trematodo, zestodo eta nematodoak) eta artropodoak eta baita hauek ostalariarekin duten harremana ere. Gainerako, organismo parasitarioak, birus, prokarioto eta onddoak, mikrobiologiak aztertzen ditu.

Biologiaren adar hau irakasgai desberdinez osatuta dago: biologia zelularra, bioinformatika, biokimika, biologia molekularra, immunologia, genetika, eboluzioa eta ekologia.

Zientzia honen ikerketen atal handi bat medikuntza eta albaitaritzara zuzenduta dago, izan ere parasitoek gizaki eta animaliengan gaixotasunak sor ditzakete. Gaixotasun parasitario hauen epidemiologia ere oso garrantzitsua da, bizkarroien banaketa eta maiztasuna ezagutzea beharrezkoa baita gaixotasun hauek diagnostikatu eta tratatu ahal izateko.

Gaixotasun hauetatik gehienak tropikalak dira eta neurri handi batean herrialde azpigaratuetako higienen faltarekin erlazionatuta daude.

Zenbait gaixotasun parasitario:

* Malaria
* Tripanosomiasi afrikarra
* Tripanosomiasi amerikarra
* Eskistosomiasia
* Leishmaniasia
* Toxoplasmosia
* Onkozerkosia

Ikus, gainera
-------------

* Parasitismoa
* Parasitoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q180502
* Commonscat Multimedia: Parasitology

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11933905d (data)
* GND: 4122308-1
* LCCN: sh85097922
* NKC: ph123968
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D010274

 |

* Wd Datuak: Q180502
* Commonscat Multimedia: Parasitology
**Moore konderria** (ingelesez: *Moore County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Dumas da. 2010eko zentsuaren arabera 21.904 biztanle zituen, Moore kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Moore konderriak 2.355,91 kilometro koadro ditu. Horietatik 25,72 ura dira. Beste 2.330,19 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,3 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.904 pertsonetatik 19.912 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 11.542 dira. 287 beltzak edo afroamerikarrak. 107 amerikar natiboak ziren eta 18 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.323 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 61 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 196 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156464
* Commonscat Multimedia: Moore County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138384188
* LCCN: n81066288
* NARA: 10046937
* **Lekuak**
* OSM: 1809485
* TGN: 2002045

 |

* Wd Datuak: Q156464
* Commonscat Multimedia: Moore County, Texas
Mooreren legea Intelen mikroprozesadoreen bilakaerarekin alderatuta.
**Mooreren legea** zirkuitu integratu trinko berrien transistore kopurua bi urtero bikoiztuz doala dioen aurreikuspen edo behaketa da. Iragarpenaren egilea Gordon Moore estatubatuar ingeniari eta enpresaburua da, Fairchild Semiconductor eta Intel enpresen sortzaileetako bat. Hortaz, haren abizenak ematen dio izena aurreikuspenari.

Hala ere, Mooreren hasierako iragarpena ez dator bat gaur egungoarekin. Izan ere, 1965eko Mooreren hasierako aurreikuspenak zioen zirkuitu integratu trinkoen transistore kopurua urtez urte bikoiztuz joango zela. 1975ean, ordea, iragarpena zuzendu zuenean, transistore kopurua bi urtero bikoiztuz joango zela iragarri zuen. Iragarpenaren azken zuzenketa hau da oraindik gaur egun balio duena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q178655
* Commonscat Multimedia: Moore's law

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7595667-6
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q178655
* Commonscat Multimedia: Moore's law
**Parque Patricios** Argentinako hiriburua den Buenos Aires hirian dagoen *auzoa* da.

Geografia
---------

Hiriaren hegoaldean dago eta San Cristóbal auzoak mugatzen du iparraldetik, Constitución-ek ekialdetik, Barracas-ek hego-ekialdetik, Nueva Pompeya-k hego-mendebaldetik eta Boedo-k mendebaldetik. Auzoa Juan de Garay, Entre Ríos, Vélez Sársfield, Amancio Alcorta, Lafayette, Miravé, Lavardén, General Belgrano trenbidearen, Cachi, Almafuerte eta Sánchez de Loria kaleen artean dago.

Historia
--------

XIX. mendearen bigarren erdialdean, eremuak aire zabaleko zabortegiak hartzen zituen, hirian sortutako zaborrak erre zirenean. 1871n, Buenos Airesek suntsitu zuen sukarra horia izandako epidemiaren ondorioz, gaur egun Florentino Ameghino parkea dagoen *hegoaldeko hilerria* itxi egin behar izan zen gaixotasunaren biktimak lurperatzeko toki gehiagorik ez zegoelako. Hiria hedatzearekin batera, gaur egungo auzoak okupatutako eremua industria eta hiltegi ugariren egoitza bihurtu zen. 1896an Buenos Aires hiriko gobernuak Carlos Thays arkitekto frantsesari enkargatu zion *Los Corrales* hiltegian *Patricio* erregimentuaren izenean kokatutako parke berria diseinatzea, Río de la Plata britainiarren inbasioetan nabarmendu zena. Parke berria 1902an inauguratu zen. 2011az geroztik auzoa Subte H lineak zerbitzatzen du. Hegoaldeko auzoei bultzada berria ematearen asmoz, hiriburuko gobernuak bere bulego administratiboak Parque Patriciosera eraman zituen Norman Foster arkitektoak diseinatutako eraikin batean eta 2015ean inauguratu zuen.

Kultura
-------

#### Museoak

* Umore Grafikoaren Museoa Diógenes Taborda
* Fernando Paillet Argazkigintza Museoa
* Muñiz Ospitalea Museoa
* Tomas Espora Untzi Museoa
* Naum Knop Fundazioaren Museoa
* Félix Bernasconi Institutuko Museoen Multzoa (Juan Teherán Museo Geografikoa eta Ángel Gallardo Natur Zientzien Museoa)
* Antzinako Koralak Museoa
* Giacobino Doktorea Museoa.

Azpiegiturak eta garraioak
--------------------------

Parque Patriciosek Buenos Airesko metroaren H linean lau geltoki ditu.

Kirola
------

Parque Patriciosko kirol klub nagusia Atlético Huracán Kluba da. 1908an sortu zen Nueva Pompeya auzoan. Futbol taldeak, Argentinako garrantzitsuenetako bat, etxeko partidak jokatzen ditu Tomás Adolfo Ducó estadioan, *auzoaren* mugetan kokatuta. Parque Patriciosen presente dagoen beste kirol klub bat Atlético Piraña Kluba da, 1942an sortua.

Irudi galeria
-------------

* Tomás Adolfo Ducó estadioa Tomás Adolfo Ducó estadioa
* Caseros kartzelako antzinako eraikina Caseros kartzelako antzinako eraikina
* 1871ko Sukar Horiaren Biktimen Monumentua. 1871ko Sukar Horiaren Biktimen Monumentua.
* Etxea Etxea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2054024
* Commonscat Multimedia: Parque Patricios, Buenos Aires

---

* **Identifikadoreak**
* BNA: 000030833
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2223088

 |

* Wd Datuak: Q2054024
* Commonscat Multimedia: Parque Patricios, Buenos Aires
**Parque Avellaneda** Argentinako Buenos Aires hiriburuko hego-mendebaldean dagoen auzoa da. 53.229 biztanle ditu (2010etik aurrera), eta 5,2 km²-ko azalera du, hau da, 10.236,35 bizt/km²-ko biztanle-dentsitatea. Auzoa 9. Komunean dago. Auzo eguna urtero ospatzen da martxoaren 3an.

Historia
--------

Parque Avellaneda Nicolás Avellaneda Argentinako lehendakari ohiagatik izendatu zuten.

Auzoaren historia 1755ean hasi zen, gaur egungo Avellaneda Parkearen eremua Jesukristo Gure Jaunaren Karitate Santuaren Ermandadera transferitu zenean, bertan kapera bat eraiki baitzuen. 1822an, ermandadeak bere jabetza Ongintza Elkarteari eskualdatu zion, eta hark 1828an Domingo Olivera jaunari saldu zion. Don Oliverak, inguruko lur-jabe handienetako batek, nekazal ikerketarako institutu bat jarri zuen han. 1912ko martxoaren 7an, hiriak jabetza erosi zion Olivera familiari, eta 1914ko martxoaren 28an 30 hektareako parke publikoa ireki zuen, artean "Olivera" izenarekin. Urte bereko azaroaren 14an parkeari "Parque Avellaneda" izena eman zitzaion eta inguruko auzoari parkearen izena eman zitzaion.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q597824
* Commonscat Multimedia: Parque Avellaneda, Buenos Aires

---

* **Identifikadoreak**
* BNA: 000030860
* **Lekuak**
* OSM: 2222250

 |

* Wd Datuak: Q597824
* Commonscat Multimedia: Parque Avellaneda, Buenos Aires
Agriparen Panteoiaren marrazkia

*Artikulu hau eraikinari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Panteoi».*
**Panteoia** (grezierazko παν, *pan*, "*guztia*" eta θεών, *theon*, "*jainkoena*") pertsona bat baino gehiago ehorzteko den hilen omenezko eraikina da.

Beste zentzu batean, erlijio politeista bateko jainko guztiei eskainitako tenplu edo eraikin bat da. Monumentu handietan izan ezik, bere egungo esanahia, hil eraikinarena da, ohi hilerri batean, non familia edo talderen bateko gorpuak lurperatuta dauden. Beharbada, panteoi hitza azken erabilera honekin lotu izana, antzinako erromatar erlijiotik etor liteke, non arbasoen izpirituak "etxeko jainko"tzat hartzen ziren. Beste bertsio batek, bere jatorria, Rafael artista ospetsuak, Erromako panteoian (Agriparen Panteoia) lurperatua izatea eskatu izanean, hala gertatu zen bezala, dagoela dio.

Gaur egun, hitza, nagusiki, hiru eraikin deskribatzeko erabiltzen da:

* Agriparen Panteoia, jatorrian II. mendean eraikia, erromatar jainko guztientzako tenplu bat bezala, eta eliza kristau bezala erabilia VII. mendetik. Zutabedun bere fatxadak eta bere kupula handiak, Pizkundetik aurrera eraikitako gainontzeko panteoi guztien eredu izan ziren.
* Parisko Panteoia, XVIII. mendeko eraikin bat, gaur egun, frantziar pertsona ospetsuak lurperatzeko erabiltzen dena.
* Londresko Panteoia, XVIII. mendeko eraikin bat, gaur egun, antzoki bezala erabiltzen dena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Panteoi.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18133227
* Commonscat Multimedia: Pantheons

---

 |

* Wd Datuak: Q18133227
* Commonscat Multimedia: Pantheons
Ingeles parrokia zibilen eta galestar komunitateen mapa
Ingalaterran, **parrokia zibila** lurralde-izendapena da, barrutietako eta eskualdeetako beheko toki-gobernu maila txikiena, edo beren forma konbinatua, autoritate unitarioa dena. Parrokia administratiboa da, eliza-parrokia ez bezala. 

Parrokia zibila 80.000 biztanle inguruko hiri handi baten eta ehun bat biztanle baino gutxiago dituen herrizka baten artean egon daiteke. Kasu kopuru mugatu batean, parrokiak hiri oso bat har dezake barnean, monarkak emandako hiri estatusa daukanean. Horrelako izaera aintzat hartuta, parrokia zibila hiri, herri, auzo edo gizatalde gisa ezaguna izan daiteke, parrokiako kontseiluaren ebazpenaren arabera. Ingeles biztanleen %35a inguru parrokia zibil batean bizi dira. 2015eko abenduaren 31n 10.449 parrokia zeuden Ingalaterran.

2014ko apirilaren 1ean, Queen's Park Londres Handiko lehen parrokia zibila bihurtu zen. 2008 aurretik, beren sorkuntza Londresko barrutian ez zen onartzen.

Ikus gainera
------------

* Komunitate (Gales)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1115575
* Commonscat Multimedia: Civil parishes in England

---

 |

* Wd Datuak: Q1115575
* Commonscat Multimedia: Civil parishes in England
*Artikulu hau musika tresnari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Organo».*

Donostiako katedraleko organoa, Organería Española Sociedad Anónima-(O.E.S.A.)-k egina
**Organoa** (grezieratik *όργανον*, *organon*, "*organoa, tresna, lanabesa*") tekla instrumentu bat da. Soinuak luzera ezberdinetako hodietatik (milimetro gutxi batzuetatik zenbait metrora arte neur dezaketenak) airea pasaraziz sortzen dira. Haizezko musika tresna bezala sailkatua dago teklatuzko musika tresnen kategorian, baita intsuflatutako haizezko azpikategorian ere, akordeoia eta armonioarekin batera.

Erregistro edo soinu ezberdinak ditu, hauen tinbrea, soinua sortzeko mekanismo, materiala, tamaina edo formaren araberakoa izango delarik. Eskuekin jotzeko teklatu bat edo gehiagorekin jotzen da, baita oinekin jotzeko beste batekin ere, pedalez osatua dagoena. Erregistro ezberdinak, jotzailearengandik gertu dauden botoi edo palanka batzuen bidez abiarazten dira.

Organoaren hodiak ilaratan antolatuak izaten dira, neurriaren arabera; haietatik haizea igaroarazten denean soinu egiten du; haizea baliabide mekanikoz edo elektrikoz eragiten da. Organoak teklak eta pedalak ditu, eskuez eta oinez jotzen direnak, eta haizearen zuloak ireki edo ixten dituzten balbulei teklen mugimendua transmititzen dien mekanismo bat ere badu. Esan bezala, hodiak sailetan edo errejistroetan antolatuak daude, eta horiei esker soinuaren tinbrea eta indarra alda daiteke.

Ikus, gainera
-------------

* Hammond organo
* Organo eramangarri

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q281460
* Commonscat Multimedia: Pipe organs

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4043844-2
* NKC: ph126989

 |

* Wd Datuak: Q281460
* Commonscat Multimedia: Pipe organs
*Artikulu hau informatika buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Horma irudi».*
Pantailako atzeko plano animatu bat Windows 10 sistema eragilean txertatuta. (Hirugarren baten softwarea erabiliz sortutako horma-papera).
Informatika munduan, **pantailako atzeko plano**a, pantailako **horma-papera** edo pantailako **horma irudia** esaten zaio, ordenagailu pertsonaletan, tabletetan eta komunikazio gailuetan, pantailan ezartzen den argazki edo irudi apaingarriari. Sistema eragileek horma irudi bat edo batzuk izaten dituzte lehenetsita eta normalean erabiltzaileari horma irudi berri bat ezartzeko, pertsonalizatzeko, aukera eskaintzen dute.

Gehien erabiltzen diren pantailetako horma-paperak argazkiak izaten dira, edo argazkien segida automatikoak. Irudi infografikoak, infografiak eta animazioak ere erabiltzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** «Terminology Search - Microsoft | Language Portal» *www.microsoft.com* (Noiz kontsultatua: 2019-11-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1139104
* Commonscat Multimedia: Commons featured desktop backgrounds

---

 |

* Wd Datuak: Q1139104
* Commonscat Multimedia: Commons featured desktop backgrounds
**Javako lehoinabarra** (***Panthera pardus melas***) lehoinabar azpiespezie gisa definitu berri da, duela gutxiko azterketak direla medio.

Hedapena
--------

Javako uhartean bakarrik bizi da azpiespezie hau, Borneoko eta Sumatrako uharteak muga naturalak izanik. Bi uharte horietan ez dago felido honen presentziarik, eta Javako uhartean bakarrik bizitzearen arrazoietariko bat, uharte hori gainontzeko kontinentetik duela urte asko banandu izana da.

Iraute egoera
-------------

Azpiespezie hau uharte mugatu batean isolatuta dagoenez, desagertzeko arrisku larrian dago, azpiespeziea egonkortzeko lanak egiten diren arren.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q841950
* Commonscat Multimedia: Panthera pardus melas
* Wikispecies Espezieak: Panthera pardus melas

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 1271387
* GBIF: 5219441
* ITIS: 726469
* UICN: 15962
* MSW: 14000256

 |

* Wd Datuak: Q841950
* Commonscat Multimedia: Panthera pardus melas
* Wikispecies Espezieak: Panthera pardus melas
Txuleta parrilan erretzen
**Parrilan erre** sukaldaritza teknika bat da, ikatzaren berotasunean, eta honen ketan osagaia erretzea, kanpotik txigortu eta kurruskari, barrutik samur eta heze utziz. Teknika hau erabiltzeko osagaiak xamurrak eta ezin dute txikiegiak izan. Haragi, arrain, itsaski  eta  barazkientzat bereziki,  nahiz eta,  gaur egun, gero eta osagai gehiago eta bereziagoak erretzen diren parrilan. Txuleta, bisigua, erreboiloa, untxia, oilasko izterrak, piper gorriak, tipulinak, perretxikoak, otarrainxkak ..... Kasu honetan, ezingo dugu osagaiak galdutako zukua berreskuratu.

| Osagai nagusia+ gatza, koipearekin igurtzi + parrila beroan jarri + puntuan egin |
| --- |

Parrilan erretzeko hainbat aholku
---------------------------------

* Gehiegizko txigortzea kaltegarria izan daiteke, bai zaporearentzat eta baita, osasunarentzat ere.
* Ketu zapore, usaina eta  hagak uzten dizkion markak,  teknika honen berezitasun nagusia izango dira.
* Parrillaren kasuan, tenperatura neurtzea zaila denez, ikatza beroegia dagoenean,  altuerarekin jokatu behar da.
* Parrillan erre beharreko osagaiak bereziki haragiak,  aldez aurretik, denbora bat epelean edukitzea komeni da, ondoren, parrillan denbora gutxiago behar izateko, eta, beraz, gutxiago lehortzeko.
* Nahi izanez gero, erre aurretik edo ondoren,  ongailu desberdinen nahasketaz igurtz daiteke, honen zapore berezia jaso dezan.

Haragiaren puntuak parrilan erretzean
-------------------------------------

### Gutxi eginiko haragiak

Haragia plantxan edo parrilan jarri eta odola azalera azaldu baino lehenago buelta eman. Beste aldean berdina egin. Kanpoaldetik zarakar gorritua eta barrutik haragia guztiz gorria. Haragiaren erdian 53-54ºC tenperatura izan behar du. Haragia modu honetan jan nahi badugu, ezinbestekoa da aldez aurretik giro tenperaturan edukitzea.

### Puntuan eginiko haragiak

57-58ºC Haragia lodiagoa edo finagoa plantxa beroan jarriko dugu eta odola kanpora azaltzen hasi orduko, buelta emango diogu. Buelta emanda, denbora gutxiagoan egingo dugu. Haragia kanpotik zigilatuta geratuko da eta barrutik arrosa.

### Ondo eginiko haragiak

Haragia plantxan edo parrilan jarri eta odola azalera ongi ateratzen denean buelta eman. Hemen berriro gauza bera egingo dugu. Haragiaren erdian 62-63ºC izan behar du.

### Oso ondo eginiko haragiak

Haragia plantxan edo parrilan jarri eta odola azalera ongi ateratzen utzi, buelta eman. Hemen berriro ere odola ongi ateratzen utzi.. Haragiaren erdian 70ºC izan behar du.

gainera
-------

Sukaldaritza\_liburua/Teknikak

Kanpo estekak
-------------

gastronomiavasca.net/eu/gastro
**Ny Carlsberg Glyptotek**, Danimarkako hiriburu den Kopenhageko Dantes Plads plazako 7. zenbakian kokatua dagoen museo bat da. 1882an Carl Jacobsenek (1842-1914), Carlsberg garagardo marka ospetsuaren sortzailea izan zen Jacob Christian Jacobsenek fundatutako bilduma pribatu bat da, bere izena, aipaturiko garagardo markatik hartzen duena.

Historia
--------

Carl Jacobsen, Jacob Christian Jacobsen garagardogile eta filantropoaren semea, arte bildumatzaile handia zen eta 1882an bere etxearen ateak publikoari ireki zizkion. Antzinako artearen zalea zen, baina daniar eta frantziar margolan ugari ere bazituen. 1888an bere arte bilduma Danimarkako estatuari eta Kopenagheko Udalari eman zien.

Bere etxearen kokapena ordea ez zuen atsegin, izan ere hiriaren erdigunetik urruti samar zegoela zeritzon, eta gainera hiriko harresiak bota zirenean Tivolitik oso gertu gelditzen zen. Horregatik eraikin berria egitea erabaki zuen, gaur egungoa, eta 1897ko maiatzaren 1ean inauguratu zuen.

Eraikinak 1906an eta 1996an zabalkuntza berriak izan zituen.

Arkitektura
-----------

Hiru zati ditu museoak:

* **Dahlerup:** Museoaren zatirik zaharrena da, adreilu gorriz veneziar pizkundeko estilora egina. Bertan daude frantziar eta daniar artelanak.
* **Kampmann:** Eraikin neoklasikoa. Bertako galeriatan irakurketak, kontzertuak eta sinposiak egiten dira.
* **Henning Larsen:** Barneko patioa osatzen du. Bertan egiten dira bilkura eta jatordu garrantzitsuak.

Bildumak
--------

Museoak, eskultura eta antzinako gauza greziar, erromatar, etruriar, egiptoar eta Ekialde Hurbilekoak ditu. Arte modernoari dagokionez, beste batzuen artean, Paul Gauguin, Edgar Degas, Jean-François Millet, Henri de Toulouse-Lautrec, Auguste Rodin, Alfred Sisley eta Camille Pissarroren lanak erakusten dira.

Iruditegia
----------

* Glyptotekaren sarrera nagusia.Glyptotekaren sarrera nagusia.
* Glyptotekaren atzealdea.Glyptotekaren atzealdea.
* Glyptoteka barneko lorategiak.Glyptoteka barneko lorategiak.
* Erromatar eskulturen gela.Erromatar eskulturen gela.

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)****(Ingelesez)** Glyptoteket

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1140507
* Commonscat Multimedia: Ny Carlsberg Glyptotek

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125405217
* ISNI: 0000 0001 2151 7488
* BNF: 12154530x (data)
* GND: 37724-7
* LCCN: n50052819
* NKC: kn20120217004
* NLA: 36358741
* SUDOC: 033718679
* ULAN: 500305759
* ICCU: UFIV074955
* **Ondare historikoa**
* FBB: 3102752

 |

* Wd Datuak: Q1140507
* Commonscat Multimedia: Ny Carlsberg Glyptotek
**Norberto Oiarbide Mujika** (Idiazabal, Gipuzkoa, 1922ko urriaren 18a - *Ib.* 1995eko abenduaren 27a) trikitilaria izan zen.

Hasierak
--------

Idiazabalgo Benta Txiki izeneko bentan jaio zen. Benta hartan, dendari eta tabernari lan egin zuen. Saltzaile ibiltari ere bili zen, txatarra, erroskillak, ardi-larruak, trapuak eta kutxak saltzen.

Txikitatik zetorkion trikitirako zaletasuna. Etxean, aitak eta anaia zaharrenak ere jotzen zuten. 14 urterekin hasi zen ikasten, hasieran zurezko soinu zahar batekin eta ondoren Guerrini markako soinuarekin.

Emanaldiak
----------

16 urterekin hasi zen ospakizunetan trikitia jotzen; gerrate garaian anaia soldadu joan zenean, haren ordez hasi zen. Batez ere ezkontzetan jotzen zuen soinua.

Jaietan eta plazetan ere jo izan zuen. Berak soinua jo eta beste bi lagunek dirua jasotzen zuten.

Nolanahi, Benta Txikin noiznahi soinua atera, eta bertan dantzaldiak antolatzen zirelako egin zen ezagun Oiarbide. Juanita Oiarbide arrebak ere laguntzen zion panderoa joz.

Pieza zaharrak zituen batez ere gustuko, eta haiek jotzen zituen.

Bitxikeriak
-----------

Gaztetan Arantzazura bizikletan joan zen egun batean, euria hasi eta soinua estaltzeko ezer ez zuenez, Zegamatik Idiazabalaino soinua joaz joan zen bizikletan, manilarra ukitu gabe.

Omenaldiak
----------

1989an omendua izan zen Ordizian, Fernando Goenagarekin eta Paulo Urretabizkaiarekin batera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Soinuaren hotsa - ARGAZKIAK» *trikitixa.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-03-29).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑    *Goierritarra 23.* , 26 - 27 or..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «San Luis Festa - Fondo multimedia - Eusko Ikaskuntza» *www.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-03-29).
4. ↑   Urteaga, Xabier.  (1993ko apirilak 21). *"Lehenagoko trikitixa piezak oraingoak baino politagoak ziren".*  Euskaldunon Egunkaria 735, 32 or..
5. ↑   «Soinuaren hotsa - Omenaldiak» *trikitixa.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-03-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q88977996

 |

* Wd Datuak: Q88977996
***Parviscopa*** Garai Ediakarikoan bizi izan ziren fosilen genero bat da. 580 eta 560 milioi urte artean bizi izan zen. Espezie bakarra ezagutzen da, *Parviscopa bonavistensis*.

Aurkikuntza eta etimologia
--------------------------

2008 urtean aurkitu zen Ternuako Bonavista penintsulan dagoen Mistaken Point aztarnategian. H. J. Hofmann, S. J. O'Brien eta A. F. King paleontologoek deskribatu eta izendatu zuen. Aztarnategi honetatik kanpo ez da beste inon aurkitu oraindik.

*Parviscopa* izenak "adaxkaz egindako erratz txikia" esan nahi du. Espeziearen *bonavistensis* izena aldiz aurkitu zen penintsularen omenez ezarria da.

Deskribapena eta bizimodua
--------------------------

*Parviscopa* organismo sesila zen, lurrean itsatsita bizi zen eta uretan aurkitzen zituen elikagaiak hartzen zituen, iragazketa edo osmosi bidez. Horrelako organismoak bizi ziren tokia sakonegia zen izaki fotosintetikoek kolonizatzeko. Bizpairu zentimetrotako luzera zuen. Ediacarako bizidun sesilek luma itxurako egitura bazuten ere, *Parviscopak* zuhaitzen tankera zuen. Honek egiten du berezia.

Taxonomia
---------

Fosil gutxi batzuk aurkitu dira eta beraz oraindik ez da filum zehatz batean kokatu. *Primocandelabrum*-ekin erlazionatu izan da, baina honek oina iltzatzen den disko basal bat agertzen du eta *Parviscopak* ez. Zientzilari batzuek *Parviscopa* *Primocandelabrum*-en forma jubenila dela proposatu izan dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Fossilworks: Parviscopa bonavistensis» *fossilworks.org* (Noiz kontsultatua: 2019-04-14).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. 1 2   **(Ingelesez)** King, A. F.; O'Brien, S. J.; Hofmann, H. J..  (2008/01). «Ediacaran biota on Bonavista Peninsula, Newfoundland, Canada» *Journal of Paleontology* **82** (1): 1–36. doi:10.1666/06-087.1. ISSN 0022-3360. (Noiz kontsultatua: 2019-04-14).
3. ↑   «ScienceDirect» *www.sciencedirect.com* (Noiz kontsultatua: 2019-04-14).
4. ↑   **(Ingelesez)** Narbonne, Guy M.; Mason, Sara J..  (2016/03). «Two new Ediacaran small fronds from Mistaken Point, Newfoundland» *Journal of Paleontology* **90** (2): 183–194. doi:10.1017/jpa.2016.14. ISSN 0022-3360. (Noiz kontsultatua: 2019-04-14).
5. ↑   Liu, A. G.  (2011). *Understanding the Ediacaran Assemblages of Avalonia: A palaeoenvironmental, taphonomic and ontogenetic study.*  Doctoral Dissertation, University of Oxford..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48805405
* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 4940858
* Paleobiology Database: 121414

 |

* Wd Datuak: Q48805405
**Pedro de Luján** XVI. mendeko idazle eta erasmista espainiar bat izan zen.

Brodatzaile baten semea, Alcalá de Henaresen ikasi zuen, nongo unibertsitatean lizentziatu bezala graduatu zen. 1546an *Amadis de Gaula* zikloko hamabigarren liburua izan zen *Silves de la Selva* argitaratu zuen, 1549an berrinprimatua izan zena, eta 1550ean *Coloquios matrimoniales* izeneko lana, lehen aldiz Sevillan 1550ean inprimatu zena eta ordutik aurrera beste zenbait alditan berrinprimatu zena.

Liburu inprimatzaile izan zen 1550 eta 1560 bitartean, eta Sevillan bere amaren ahizpa baten senarra zen Dominico de Robertisek zuen inprenta heredatu zuen.

Gainera, *Leandro el Bel* zalduneria liburua italieratik gaztelaniara itzuli zuen, 1563an Toledon inprimatu zena, zenbait mendez berak idatzitako liburutzat hartua izan zena. Itzulpena Nieblako kondea zen Juan Claros de Guzmáni dedikatu zion.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9057765
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 51788419
* ISNI: 0000 0000 7975 274X
* BNE: XX830200
* BNF: 12466444j (data)
* CANTIC: a10431792
* GND: 119112043
* LCCN: nr92032310
* SUDOC: 133755746
* BIBSYS: 90579831

 |

* Wd Datuak: Q9057765
**Zafiroa** korindoiaren aldaerei deitzen zaie haien kolorea gorria ez beste edozein denean. Zafiroak aluminio oxidoak dira (Al2O3). Naturan agertzen da, baina modu artifizialean ere sor daiteke kristalezko bola handiak eratuz. Gogortasuna handikoa denez, zafiroak aplikazio asko ditu, esaterako osagai optiko infragorrietan, iraupen luzeko leihoetan edo olata elektronikoetan.

Korindoia aluminio oxido puruz eratuta dago. Beste elementu batzuen (burdina, titanioa, kromoa...) kantitate txikiak baditu, korindoia koloreztatua ageri da eta zafiro deitzen zaio. Korindoitik eratorritako kalitate eta kolore guztietako harribitxi guztiei zafiro deitzen zaie, erabat gorria den aldaerari (honi errubi deitzen zaio) eta laranja arrosakara den aldaerari (padparadscha) salbu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q127583
* Commonscat Multimedia: Sapphire

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4179096-0
* LCCN: sh85117457
* AAT: 300011083
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 1317-82-4
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 1317-82-4

 |

* Wd Datuak: Q127583
* Commonscat Multimedia: Sapphire
Greziar mitologian, **Palas** (antzinako grezieraz: Παλλάς), Krio eta Euribiaren semea eta Estigiaren senarra zen. Zelo, Nike, Kratos eta Biaren aita izan zen (batzuetan, esaten denez, baita Eos eta Selenerena ere). Palas, jakinduriaren jainkoa zen.

Palas, Atenaren epitetoa ere bazen, batzuetan, hau, haren alaba izan zela uste delarik. Istorio batean, Palas Atena bortxatzen saiatu zen, baina jainkosak hil egin zuen, eta Palasen larruarekin, halakret bat egin zuen, Egida.

Bere zaldiaren izena, Eson zen.

Beste bertsio batean, Palas Atenaren jolas laguna zen, Triton jainkoaren alaba bat. Egun batean, Palas eta Atena boxeoan ari zirenean, Zeus euren artean agertu zen egidarekin, eta Palasek, izututa, ezin izan zuen Atenaren kolpe bat saihestu. Atenak hil egin zuen, eta, dolumin seinale bezala, Palasen irudia zuen estatua bat zizelkatu zuen, Paladioa, eta bere izena jaso zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q457294

 |

* Wd Datuak: Q457294


| * i
* e
* a
Titanak |
| --- |
| Hesiodoren titanak | 

|  |  |
| --- | --- |
| Titanak | Zeo • Krio • Kronos • Hiperion • Japeto • Ozeano |
| Titanideak | Mnemosina • Febe • Rea • Tetis • Teia • Temis |
| *Koionideak* | Asteria • Leto |
| *Krionideak* | Astreo • Palas • Perses |
| *Japetideak* | Atlas • Epimeteo • Eosforo • Menezio • Prometeo |

 |
| Beste titanak
(idazleen arabera) | Ankiale • Anito • Aristeo • Astrea/Dizea • Aura • Dione • Fosforo • Eurinome • Hekate • Lelanto • Fortzis • Ofion • Tifon |
| Ikus, gainera: Titanomakia |
**Paulino Gómez de Segura Beltrán de Heredia** (Bilbo, 1891ko ekainaren 2a - Tolosa, 1963ko apirilaren 26a) euskal okina eta politikari sozialista izan zen.

Biografia
---------

Paulino Gómez de Segura Beltrán de Heredia Bilbon jaio zen, 1891ko ekainaren 2an.

Familia katoliko xumean jaioa, 16 urte besterik ez zituen Ezkerraren Gazteetan sartu zenean eta haustura izan zen hori familiarekiko harremanetan. Okina izan zen Bilbon, baina beste saltzaileen boikota jasan zuen eta Bizkaiko meategietara joan zen lanera, okin eta berogailuak jartzen ere bai.

Bilbora itzuli zenean, okin izatea lortu zuen eta Okinen Elkartearen buru izatea iritsi zen. Ortuellan lan egin ondoren, Langileen Elkartearen Zentroa sortu zuen Bilbon eta Bizkaiko Okinen sindikatuaren buru ere izan zen. UGT-ren 1922, 1927 eta 1928ko kongresuetan izan zen eta elikagai, kamarero, pastelero eta sukaldarien ordezkari izan zen, bai Bizkaian eta baita Araban ere.

UGTko kidea, 1931ko hauteskundeetan zinegotzi aukeratu zuten Bilbo Zaharrean, II. errepublika aldarrikatuko zen garaian.

Indalecio Prietoren aldekoa, errepresaliatua izan zen 1934ko Iraultza zela-eta eta ezin izan zituen bere lanak egin 1936ko otsailera arte.

1936an, Herri Fronteko hautagaietako bat izan zen eta, Gerra Zibila hasi zenean, Bizkaiko Defentsa Batzordeko komisario izendatu zuten eta erbestera jo behar izan zuen frankistak Bilbon sartu zirenean.

Gerra amaitu zenean, Frantziara erbesteratu beharrean izan zen eta ardura postuak izan zituen Lehenbiziko Eusko Jaurlaritzan eta baita UGT eta PSOEn ere. PSOE alderdiko Batzorde Eragileko kide hautatu zuten 1944ko batzarrean. Gisa berean, UGT sindikatuko lehendakariordea eta Euskadiko UGTko lehendakaria ere izan zen. Eusko Jaurlaritzako kontseilari izendatu zuten 1952an, Fermin Zarzarekin batera Gizarte Laguntza Sailburua hain zuzen ere.

Paulino Gómez Tolosan hil zen (Frantzia), 1963ko apirilaren 26an.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. 1 2
2. ↑
3. ↑

Bibliografia
------------

* Fermí Rubiralta i Casas: *Un panadero socialista en el Gobierno Vasco*. Donostia: Hiria, 2014. ISBN: 978-84-9797-536-0.

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Cristina Goikoetxea: "Un panadero socialista en el Gobierno Vasco", *Bilbao* aldizkaria, 2015eko martxoa, 29.or.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12981708
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316456497
* BNF: 16973902w (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 67115
* DBSE: url

 |

* Wd Datuak: Q12981708
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Ordenagailu bidezko Tomografia Axiala** (OTA) edo Eskanerra (Ingelesez *computed axial tomography* edo CT, frantsesez *Tomodensitométrie* edo TDM eta gaztelaniaz *Tomografía Axial Computerizada* edo TAC) proba osagarri erradiologikoa da, irudi ugari ordenagailuaren bidez prozesatzen dituena. Burua, toraxa, abdomena eta pelbisa aztertzen dira atalka normalean, konbinazioak egin daitezkeen arren.

Honen guztiaren emaitza bi edo hiru dimentsiotako irudiak dira.

Historia
--------

Godfrey N. Hounsfield ingeniari britainarra eta Allan M. Cormack fisikari hegoafrikar-estatubatuarra aitzindariak izan ziren, eta antzeko makinak asmatu zituzten bakoitzak bere aldetik 1970eko hamarkadaren hasieran. Hori dela-eta, Medikuntzako Nobel Saria jaso zuten 1979an.

Ikus, gainera
-------------

* Erresonantzia magnetiko bidezko irudigintza
* Erradiologia
* Eskaner

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Gaztelaniaz)**Pazienteentzako informazioa OTAri buruz.
* Tomografia Axiala aldatzen - CT Cases.net

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q32566
* Commonscat Multimedia: Computed tomography

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4113240-3
* NDL: 00976418
* NKC: ph124509
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* CIE-9: 88.38
* MedlinePlus: 003330
* MeSH: D014057

 |

* Wd Datuak: Q32566
* Commonscat Multimedia: Computed tomography
Palfitoen berreraikuntza Unteruhldingen-ko Palafitoen Museoa Alemania

Palfitoen berreraikuntza *Unteruhldingen-ko Palafitoen Museoa* Alemania
 Palafitoak Inle aintziran (Birmania). 
 Palafitoak, Txileko Castro. 
**Palafitoak** (italieraz: *palafitta*) etxebizitza mota bat dira, ur bareetan, esaterako aintzira, putzu eta ibaien hegietan, zutoinen gainean eraikiak. Baina, egon, badaude ere lehorrean edo itsas bazterrean eraikitakoak, adibidez, Txileko hainbat tokietan eraikitakoak.

2002. urtean Sarno ibaiaren bokalean aurkikuntza garrantzitsu batek agerian utzi zuen Ponpeiako portuko kanal-sistemetan palafitoak bazirela eta horrek Veneziarekin nolabaiteko antzekotasun bat iradokitzen du. [erreferentzia behar]

Historia
--------

Aztarna arkeologiko batzuk agerian uzten dute Historiaurreko Europan palefitoak eraikitzen zituztela, esaterako Alpeetan eta gaur egun Frantzia, Eslovenia, Eskozia, Lituania eta Letoniako eremuetan, oro har lakuen eta hezeguneen inguruan. Palafitoak eraikitzeko arrazoien artean, ustez, harrapari eta lapurrei aurre egiteko ziren.

Ikusi ere
---------

* Garaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33565
* Commonscat Multimedia: Stilt houses

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119474025 (data)
* GND: 4131129-2
* LCCN: sh85074002
* AAT: 300005454

 |

* Wd Datuak: Q33565
* Commonscat Multimedia: Stilt houses
orno arteria
**Orno arteria** arteria subklabioaren adarra da. Aurreko muskulu eskalenoaren atzetik sortzen da, orokorrean 6. iduneko ornoaren (C6) zeharkako zulotik igarotzen da.
Gainontzeko iduneko ornoen (C5-C1) zeharkako zulotik igaro ostean, atlasaren arkuaren gainetik igarotzen da atzeko tuberkuluan dagoen ildo arterialetik igarotzeko.
Eskuineko eta ezkerreko orno arteriek bat egitean, enbor basilarra sortuko da zeinak atzeko garun arteriak ematen dituen.
Gainera, garondoko triangeluaren sakonean ikus daiteke.

Patologia
---------

Sarritan, hiperlordosi zerbikalek orno arteria estutzen dute eta ondorioz odolaren pasoa oztopatzen da. Honek, zorabioak eragin ohi ditu eta normalean adindun pertsonetan gertatzen da.

Funtzioa
--------

Orno muinaren alde zefaliko edo kraneala, entzefalo enborra, zerebeloa eta garunaren atzeko aldea irrigatzen ditu.

Irudi gehigarriak
-----------------

* 
* 
*

Bibliografia
------------

* Dauber, W.: Nomenclatura anatómica ilustrada: Masson(2007) IBSN: 978-84428-1642-4
* Angel Bidaurrazaga, Inmaculada Gerrikagoitia, Rafael Sarria. Giza anatomiako praktika-liburua. Elhuyar fundazioa; 2010

Kanpo estekak
-------------

* Gray's anatomy

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q516546
* Commonscat Multimedia: Arteria vertebralis

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D014711
* TA: A12.2.08.002
* FMA: 3956

 |

* Wd Datuak: Q516546
* Commonscat Multimedia: Arteria vertebralis

* Artery Neuroangio.org
Indiako lehoinabarra  (***Panthera pardus fusca***) Indiako azpikontinentean bizi den lehoinabar azpiespeziea da. Azpiespezie hau Txina, Bangladesh, Bhutan, Nepal eta Pakistango hainbat gunetan zehar barreiatuta dago. Gaur egun, Indian lehoinabar azpiespezie honen 7.000-10.000 ale inguru zenbatu dira, eta beraz, nahiko hedatua eta kopuru osasuntsuaz gozatzen duen lehoinabarra da.

Indiako lehoinabarraren barruan bi azpiespezie berri sailkatu berri dira, aurretik Persiako lehoinabarraren azpiespezie kontsideratzen zirelarik. Horiek *Panthera pardus millardi* eta *Panthera pardus pernigra* dira.

Erreferentziak
--------------

-  Cat Specialist Group (2002). *Panthera pardus*. *Mehatxaturiko espezieen zerrenda gorria (IUCN)*. IUCN 2006 (ingelesez).

- [1] Indiako lehoinabarraren kopuruaren estimazioa, Maiatzak 2010 (ingelesez)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q729553
* Commonscat Multimedia: Panthera pardus fusca
* Wikispecies Espezieak: Panthera pardus fusca

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 1270486
* GBIF: 5219442
* ITIS: 726466
* MSW: 14000253
* NCBI: 421001

 |

* Wd Datuak: Q729553
* Commonscat Multimedia: Panthera pardus fusca
* Wikispecies Espezieak: Panthera pardus fusca
**Pedro Fabo** (Martzilla, 1873ko uztailaren 1a - Erroma, 1933ko irailaren 20a) Nafarroa Garaiko agustindar errekoletoa, misiolaria eta idazlea izan zen.

Bizitza
-------

Bogotako unibertsitatean egin zituen eliza-ikasketak. Literatura-genero bat baino gehiago landu zuen. Ospe handia hartu zuen *El doctor Navascués, Corazón de oro, Amores y Letras* eta *El joven del talento y del amor* eleberriei esker. Poesiaren alorrean *Ruiseñores* obra eman zuen argitara.

Aipaturikoez gainera, *Rufino J. Cuervo y la lengua castellana* (hiru liburuki), *El convento de San Millán, Los agustinos recoletos y la francesada, Historia de Marcilla* (1917), *Historia de la Orden de los Agustinos Recoletos* (hiru liburuki, 1919), *La juventud de San Agustín, Púlpito y tribunal* (bi liburuki) eta *Episodios de un misionero* monografiko historikoak eta biografikoak plazaratu zituen. Agustindar errekoletoen ordenako zuzendari nagusia zela hil zen Erroman 1933. urtean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265670
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 266303468
* ISNI: 0000 0003 8263 4324
* BNE: XX1263223
* CANTIC: a19416210
* GND: 1030229465
* LCCN: no00027569
* SUDOC: 158723899
* UB: a1394116
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 58026
* Lur: 02112/eu\_f\_0014/f0014
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q12265670