recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bohemiako kristala** Bohemia eta Silesia eskualdeetan egindako beira da. Bohemiako kristala XIII. mendearen amaieran hasi ziren egiten, baina ez zuen oihartzun handirik lortu XVI. mendearen amaierara arte. Hurrengo bi mendeetan, Bohemiak Europan erabateko nagusitasuna izan zuen mota horretako industrietan. Barroko aroko (1685etik 1750era) ebaketa eta grabatuak bereziki nabarmenak dira. XVII. mendearen hasieran, Caspar Lehmann harribitxi moztaileak, Pragan Rodolfo II.a enperadorearen babesa zuenak, kobrea eta brontzea beirarekin nahasten dituen beiratze eta grabaketa tipikoaren teknika sortu zuen, gaur egun *tiefsctt* ("ebaki sakona") bezala ezagutzen dena.

Ezaugarriak
-----------

Kristal honen espezialitatea beiraren erabateko gardentasuna da, harri-kristala imitatuz, eta hutsunean edo erliebean piezarik onenei aplikatzen zaien grabatu edo tailatu sakon eta perfektua. XVII. mendearen amaieran, Bohemiak bere estilo berezia alde batera utzi eta Veneziako beiren kolorea hartu zuen. Bere produkziorik nabarmenenak kopa dotoreak izan ziren, aldeetan grabatu eta ebakiak, baina gehigarri fantastikorik gabe eta veneziarren arintasunik gabe.

Beiren hasierako kolorazioan erabilitako koloreak urdin turkesa, horia eta arrosa ziren (arrosa ez zuten 1840. urtera arte ekoiztu). XIX. mendearen erdialdean izugarrizko arrakasta emango zion opalinarekin lan egiteari ekin zioten. Europako beira-industriaren aurkari asko Bohemiako kristalaren isla opalino biziak kopiatzen saiatu ziren arrakastarik gabe.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "*Bohemian Glass*", Sylva Petrová, Jean-Luc Olivié, 1990, Flammarion, ISBN 2-08-013502-3
2. ↑   **(Ingelesez)** Geary, Theresa Flores.  (2008). *The Illustrated Bead Bible: Terms, Tips & Techniques.*  New York: Sterling Publishing, 106 or. ISBN 978-1-4027-2353-7..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2583393
* Commonscat Multimedia: Bohemian glass

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2583393
* Commonscat Multimedia: Bohemian glass
Putz egite artisaua.
**Beirari putz egitea** beira urtuan burbuila edo barrunbe bat sortuz beirazko piezak fabrikatzeko teknika da. Hodi luze batez beirazko piezaren barruan airea injektatuta lortzen dira burbuila horiek, bai makina bat erabiliz, bai hodiaren beste muturretik ahoz putz eginez.

Bere lehen erabilera, oso antzinakoa, imitaziozko bitxitarako zen. Urtzean hainbat mineral gehituz kolore, tamaina eta forma desberdinetako kontuak lortzen zituzten. Teknika honen jatorria ez da ezagutzen, ezagutzen diren daturik zaharrenak Siria ingurukoak dira, K.a. I. mendekoak. Erromatar Inperioan zehar Mediterraneo osoan zehar hedatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Beiragintza Hiztegia] [2021]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12185286
* Commonscat Multimedia: Glassblowing

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4157421-7
* LCCN: sh85055120
* NKC: ph125595
* AAT: 300053932
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q12185286
* Commonscat Multimedia: Glassblowing
Kimikan, substantzia **anfoteriko**a azidoekin zein baseekin erreakziona dezakeena da. Hitzaren jatorria grezieran dago: ampho- (*αμφί-*) aurrizkiak "biak" esan nahi du.

Adibideak
---------

Ura molekula anfoterikoa da. Metal askok (zinkak, eztainuak, berunak, aluminioak, berilioak) eta metaloide batzuk ere oxido anfoterikoak eratzen dituzte. Esaterako, zink oxidoak (ZnO) modu batera edo bestera erreakzionatzen du pH disoluzioaren arabera:

* Azidoetan: ZnO + 2H+ → Zn2+ + H2O
* Baseetan: ZnO + H2O + 2OH- → [Zn(OH)4]2-

Efektu hau katioi ezberdinak banatzeko balia daiteke, adibidez zinka eta manganesoa bereizteko.

Anfoterikoak diren konposatu kimiko ugari dago, sinpleena ura bera:

* Basea (protoi-hartzailea): H2O + HCl → H3O+ + Cl−
* Azidoa (protoi-emailea): H2O + NH3 → NH4+ + OH−

Izatez, biak aldi berean egin ditzake: 2H2O → H3O+ + OH−)

Beste adibide bat, aluminio hidroxidoa:

* Basea (azido bat neutralizatzen): Al(OH)3 + 3HCl → AlCl3 + 3H2O
* Azidoa (base bat neutralizatzen): Al(OH)3 + NaOH → NaAl(OH)4

Ikus, gainera
-------------

* Anfiprotiko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182677
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q182677
***Bridge over Troubled Water*** Simon and Garfunkelen estudioko bosgarren eta azken albuma da. Hasiera batean 1970eko urtarrilaren 26an argitaratu zen. Ia 800 grabazio-ordu erabili ziren horretarako. Albumak arrakasta izan zuen mundu osoan; Estatu Batuetan bakarrik zortzi milioi kopia inguru saldu ziren, eta hogei milioi inguru mundu osoan. *Billboard* aldizkariko zerrendetan lekurik altuena lortu zuen eta 10 astez iraun zuen, eta urteko album onenaren Grammy sarietako urteko diskorik onenarena eta soinu-ekipo onenarena irabazi zituen; albumari titulua ematen dion abestiak, berriz, urteko kantarik onenaren saria irabazi zuen 1971ko sari-banaketan. Album hori eta gero, bikotea, ofizialki ez bada ere, desegin egin zen. Art Garfunkelek bere karrera zinematografikoarekin jarraitu zuen, eta Paul Simonek bakarlari gisa hasi zen.

Simon and Garfunkel (1968)
2003an, Rolling Stone-ren araberako bigarren mailako 500 diskorik onenen zerrendako 51. lekua lortu zuen albumak.

«Cuba Si, Nixon No», «Groundhog» eta «Feuilles-O» demoa grabazio-saioetan grabatu ziren, baina ez ziren albumean argitaratu. «Cuba Si, Nixon No» geroago argitaratu zuten Simon and Garfunkelek 1969ko azaroaren 11n Miamiko Unibertsitatean emandako kontzertuaren kopia batean; «Feuilles-O»ren demoa, berriz, 1997ko urriaren 4an argitaratu zuten Old Friends albumean.

2001ean albumaren bertsio zabaldua argitaratu zen CDan, eta «Feuilles-O» demoa ere bazuen, eta «Bridge of Troubled Water» abestiaren beste demo bat lehenago ordura arte argitaratu gabe zegoena.

Musikariak
----------

* Paul Simon: bokalista, gitarra
* Arte Garfunkel: bokalista
* Urubamba talde inka: tresna peruarrak
* Joe Osborn: baxua
* Larry Knechtel: pianoa
* Fría Postero, Jr.: gitarra
* Hal Blaine: bateria
* Jimmy Haskell eta Ernie Freeman: soka

Abestien zerrenda
-----------------

1. «Bridge over Troubled Water» (4:52)
2. «El Cóndor Pasa» (3:06)
3. «Cecilia» (2:55)
4. «Keep the Customer Satisfied» (2:33)

«So Long, Frank Lloyd Wright» (3:41)
------------------------------------

1. «The Boxer» (5:08)
2. «Baby Driver» (3:15)
3. «The Only Living Boy in New York» (3:57)
4. «Why Don't You Write Me» (2:45)
5. «Bye Bye Love» (2:55)
6. «Song for the Asking» (1:39)

Sariak
------

* Bost Grammy sari 1971n:
	+ Urteko grabaziorik onena («Bridge over Troubled Water»)
	+ Urteko albumik onena
	+ Urteko kantarik onena («Lo Cóndor Pasa», «Bridge over Troubled Water»)
	+ Abesti-hitzik onenak («Bridge over Troubled Water»)
	+ Soinu-ekiporik onena

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q655502

 |

* Wd Datuak: Q655502
***Zilar ezpata üdüri*** edo ***Koblakari*** Guk taldeak Etxahun Iruriren omenez 1979ko abenduan kantatu zuen abestia da. Baratze bat albumean argitaratu zen 2000an. Hitzak Beñat Sarasola lapurtarrarenak dira eta airea Pier-Pol Berzaitzena.

  

Pierre Bordazarre (Etxahun Iruri) zendu zen 1979ko urriaren lehenean eta abenduan Azkaineko Pantxoa St-Estebenen zizelan bat jarri zuten Iruriko frontoian. Roger Idiart erretoreak antolatu zuen omenaldi bat eta Guk taldeak kantu berri hau eman zuen. Pantxoa jin zen Iruriko herriaren ezagutzera eta Allandu Bordazarre, Iruriko auzapezarekin adostu zuten frontoi bazterrean kokatzea. Allandu Bordazarre oroitzen da nola 1979 abenduan omenaldi bat egin zuten Pantxoaren obraren ondoan, kantari eta bertsolari batzuekin. Guk taldeak kantatu zuen "Zilar ezpata üdüri", Etxahun Iruriren omenez.

* Etxahun IruriEtxahun Iruri
* Omenezko zizelanaOmenezko zizelana
* Pier Paul BerzaitzPier Paul Berzaitz

Hitzak
------

Beñat Sarasola lapurtarraren hitzak hauek dira:

Zilar ezpata üdüri oihanean goizanko ekia,
Bardin gure artean sartzen poeten begia,
Bihotzean egiten dizü ezin elkiko zauria,
Irustarzün ütürria.
(Errepika)
Koblakari, koblakari, denek zure bihotzean nahi,
Koblakari, koblakari, zütaz gütüzü egarri.
Ama deitzen den bezala, korpitza hozten senditzean,
Zure berotarzüneala jin nüzü bizitzean.
Bizientako amodioaz zük bihotza senditzean,
Sü hartzen deikü güzia.
Orhi mendia bera düzü Hitu Erregeen aitzinean,
Lotsa gabe txütik zira Frantzia eta Espainian,
Zure lanak hegaltatürik betikoz zure lürretan,
Eüskal-Herri güzian.
Bizi denboran beitzüan aterbea etxe batetan,
Hilik ere poeta, bizi hanitxetan,
Heriotza lotsagarriak kentzen badü izatea,
Ez dateke zure kasüa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Berzaitz, Pier Paul.  (2000). «Baratze bat (albuma)» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-08-07).
2. ↑    Davant, Jean-Louis.  (2008). *Zuberoako literaturaz. Antologia laburra.*  Euskaltzaindia, 196 or. ISBN 978-84-95438-49-2..

Ikus, gainera
-------------

* *Goizian argi hastian*
* *Oi ama Eskual Herri* (*Anaia etxen da ezkuntü*)
* *Laida pilotaria*
* *De Trevilleren azken hitzak*,
* *Ama Euskadi.*

* *Etxahun Koblakari pastorala*
* *Iparragirre pastorala*

Kanpo estekak
-------------

* "Agur Xiberüa" *a cappella* entzungai. (Dominika Etxart, Niko Etxart eta Robert Larrandaburu).
* "Agur Xiberüa" abestia entzungai.
* Agur Xiberua, Hitzak. Etxahun-Iruri EKEn
* Agur Xiberua, partitura Partiturak.eus
* Itzulpena frantsesez :

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q121294788

 |

* Wd Datuak: Q121294788
Urrezko Arauaren ingelesezko formulazioa New Yorkeko eliza bateko mosaiko batean.
**Urrezko Araua**, termino etikoetan, honela definitzen den printzipioa da: trata itzazu besteak, haek zu tratatzea nahi zenukeen bezala. Esaldiaren formulazio ezagun bat Mateoren ebanjelioan agertzen da (Mt 12,7). Urrezko Araua ez da nahastu behar *begia begi truk* elkarrekiko ustezko justiziaren ideiarekin, zeinak mendekuaren justifikazioa den azken batean. Urrezko Araua ez da aplikatzen oker bat jasan ondoren, haren zigorra edo kontrakoa planteatu behar denean. Norberak nahi lukeen errespetu eta begirune berarekin besteak tratatzea da kontua.

Historia
--------

Honela dio Mateoren ebanjelioak:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Honela bada, besteek zuei egitea nahi zenuketen guztia, egin zuek ere besteei: horretan datza Liburu Santuek irakatsia |  » |
| Mateo 7,12 |

Hala ere, ez da kristautasuneko printzipio soila, aurrekoa dela uste da. Urrezko arau hori kultura eta gizarte guztietan aurki daiteke, eta, salbuespen gutxi batzuekin, moralaren eta erlijioen kode guztien izendatzaile komuna da. Aipu esplizitu zaharrenak Konfuzioren garaikoak izan daitezke.

Printzipio honi *urrezko arau* deitzearena tradizio ingeles anglikanoa, 17. mendean hasitakoa, eta 1604ko testu batean lehen aldiz dokumentatua.

Urrezko araua da giza eskubideen kontzeptu modernoaren oinarririk funtsezkoena, non gizabanako bakoitzak bidezko traturako eskubidea baitu, eta elkarrekiko erantzukizuna dagoen gizartean besteentzako justizia bermatzeko.

Urrezko arauaren funtsezko elementu bat da arau horrekin bizi nahi duen pertsona batek pertsona guztiak hartzen dituela kontuan, ez bakarrik bere taldeko kideak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Mt 7,7-12 - BIBLIJA.net - Biblia interneten» *www.biblija.net* (Noiz kontsultatua: 2022-06-16).
2. ↑   Gensler, Harry J..  (2013). *Ethics and the golden rule.* , 159 or. ISBN 978-0-415-80686-2. PMC 827527639. (Noiz kontsultatua: 2022-06-16).
3. ↑   Gensler, Harry J..  (2013). *Ethics and the golden rule.* , 84 or. ISBN 978-0-415-80686-2. PMC 827527639. (Noiz kontsultatua: 2022-06-16).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, katalanezko Wikipediako «Regla d'Or» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-01-02ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189573
* Commonscat Multimedia: Golden rule

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 14436962h (data)
* GND: 4021525-8
* LCCN: sh85055762
* NKC: ph548936
* SUDOC: 07706450X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q189573
* Commonscat Multimedia: Golden rule
**"Ikusi nuanian"**, egungo euskara "Ikusi nuenean", Gipuzkoako abesti herrikoia da. Abestiaren edukia barregarria bada ere, doinua nahiko malenkoniatsua da. Testua konparaketa barregarri batzuen sorta herrikoia da: gorputz atalak objektuekin, elementuekin konparatzen dira.

Hitzak
------

Hau da, agian, bertsio ezagunena:

Ikusi nuanian  

zure belarria   

iruditu zitzaidan maitia   

azaren orria.  

Ikusi nuanian   

nik zure ahoa   

iruditu zitzaidan maitia   

karobi zuloa.   

Ikusi nuanian   

zure bekokia   

iruditu zitzaidan maitia   

sartagi ipurdia.  

Ikusi nuanian   

nik zure sudurra   

iruditu zitzaidan maitia   

lukainka muturra.   

Ikusi nuanian   

zure ile latza   

iruditu zitzaidan maitia   

sorginen erratza.   

Ikusi nuanian   

nik zure kokotza   

iruditu zitzaidan maitia   

gaztaina morkotsa.  

Ikusi nuanian   

nik zure bekaina   

iruditu zitzaidan maitia   

gauaren kamaina.   

Ikusi nuanian   

nik zure bularra   

iruditu zitzaidan maitia   

basoan txondorra.  

Ikusi nuanian   

nik zure mokorra   

iruditu zitzaidan maitia   

Azpiroz malkorra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Bibliografia
------------

* Jesus Maria Arozamena-Tomas Garbizu: *Viejas canciones donostiarra. Donostiko kantu zarrak*. Donostiako Aurrezki Kutxa, Donostia, 1971, 122-123 or.

Kanpo estekak
-------------

* 
* 
*
**Zazpikatu** Bilboko Alde Zaharreko Erronda kalearen ondoan, Solokoetxeko eskilaretan dagoen gaztetxea da.

Historia
--------

2004. urtean Bilboko Alde Zaharreko Gazte Asanblada sortu zen, eta bertan hartutako erabakien ondorioz okupatu zen Unamuno plazako Geltoki gaztetxea, 7katu gaztetxearen aitzindaria. Ertzainek 4 egunen buruan hustu bazuten ere, Alde Zaharreko gazteek ez zuten amore eman: urtebete eskas pasata okupatu zen Unamuno plazan 7 Katu I izena jaso zuen gaztetxea. Gaztetxeak 12 egun iraun zituen agerian utziz Gazte Asanbladaren indarra; izan ere, denbora gutxian atondu zuten urteak eta urteak hutsik zeraman pisua. Ikastaroak, kalejirak, bazkariak...antolatu zituzten; bizi laburra baina emankorra izan zuen 7 Katu I gaztetxeak.

Gaur egungo Zazpi Katu gaztetxea, autogestioan eta antolakuntzan oinarritua, 2007ko Urtarrilaren 13an zabaldu zuten. Geroztik 4 aldiz indarrez hustua izan da, eta hainbat izan dira proiektu hau oztopatzeko egindakoak: multak, epaiketak, etengabeko jazarpena, kriminalizazioa... Baina Bilboko Alde Zaharreko gazteen laguntzaz oraindik irekia jarraitzen du gaztetxe honek.

Egutegia
--------

| Astelehena | Asteartea | Asteazkena | Osteguna | Ostirala | Larunbata | Igandea |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| X | X | 17:00tan kaxoi tailerra eta 18:00tan txalaparta tailerra | 19:00tan pandero ikastaroa eta Ostegun Kulturalak (antzerkiak, jai tematikoak, bertso-hop, jam-session...) | X | X | X |

Kanpo estekak
-------------

* Zazpikatu gaztetxearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269244

 |

* Wd Datuak: Q12269244

Ikus, gainera
-------------

* Bilboko Okupazio Mugimendua
* Gaztetxe
* Kukutza III Gaztetxea
Zazpiribai kantu-ikuskizunerako afixa (1972)
Ipar-Hego Euskal Herrietako hainbat abeslari Zazpiribai kantu-ikuskizunerako bildu ziren 1972an, Ez Dok Amairu desegitean. Parte hartzaileak: Manex Pagola, Ugutz Robles-Arangiz, Patxika Erramuzpe, Peio Ospital, Pantxoa Carrere, Iñaki Urtizberea (txistularia eta txirularia), Lourdes Iriondo, Xabier Lete, Benito Lertxundi.
**Zazpiribai** edo **Zazpiri bai** 1971n eta 1972an Euskal Herrian eginiko euskarazko kantu-ikuskizun abertzale bat izan zen. Izenak «zazpi herrialdeei bai, Eskual Herriari bai» esan nahi du.

Ez Dok Amairu taldeak Baga Biga Higa ikuskizunarekin izandako arrakasta ikusita, Ipar Euskal Herrian antzeko zerbait sortzea otu zitzaion Manex Pagolari 1970eko hamarkadaren hastapenetan. «Guk ere ez ote dugu horrelako zerbait abiatzen ahal, sortzen ahal? Ikusteko gure entzuleak hobeki zerbitzatzen ditugula, eta gu kantariok poxi bat gehiago trebatzen, kantu edertiak aitzinatzen. Batzuk besten ondotik kantuz aritzea ez da segur bazter utzi behar...», idatzi zuen Pagolak beste hainbat kantariri bidalitako gutun batean, 1971n.

Pantxoa Carrerek dioenez, 1950eko hamarkadan «Benito, Laboa, Lete, beste aldeko kantariak hona etortzen hasi zirenean, hemengo jendeak "zein ondo kantatzen duen kantari espainol horrek" esaten zuen. Ideia hori hautsi nahian, euskaldunak ginela erakutsi nahian, bi aldeetako kantariak bildu nahi izan genituen eta Zazpiribai —zazpi herrialdeei bai, Eskual Herriari bai— antolatu genuen. Ikuskizunak izugarrizko arrakasta izan zuen».

Horrela abiatu zen Zazpiribai kantu-ikuskizuna sortzeko bidea. Pagolarekin batera, Pantxoa Carrere eta Peio Ospital, Ugutz Robles-Arangiz, Iñaki Urtizberea, Patxika Erramuzpe, Benito Lertxundi, Xabier Lete eta Lourdes Iriondo bildu ziren egitasmo hartan. Bederatzi aldiz eman zuten, Donibane Garazin, Baionan, Hazparnen, Maulen, Hendaian eta Donibane Lohizunen. Arrakasta handia lortu zuten, eta zenbait lekutan birritan eman behar izan zuten ikuskizuna. «Guk bagenekien euskal kulturaren altxorra ederra dela. Euskal edertasun hori kantagintzarekin zerbitzatu nahi genion herriari. Lehengoa eta gaurkoa ez genituen aurka ematen», esana du Pagolak.

Zazpiribairekin hasitako bideak jarraipena izan zuen Ortziken ikusgarriarekin.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat «Manex Pagola» artikulutik hartua da. Artikulu hark Jon Eskisabel du egile, eta Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 3.0 lizentziarekin argitaratu da Badok euskal kantagintzaren atarian.

1. ↑  «Zazpiribai», Auñamendi Eusko Entziklopedia.
2. ↑  Jon Eskisabel: «Manex Pagola», www.badok.info webgunetik 2010-06-29an hartua.
3. ↑  «Peio eta Pantxoa, hogeita bi urtez elkarrekin kantari»,[*Betiko hautsitako esteka*] *HABE* aldizkaria, 209. zenbakia, 1991ko abendua.
4. ↑  Gorka Erostarbe: «Kantua, herriaren zerbitzura»,[*Betiko hautsitako esteka*] *Berria*, 2008-04-19

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Kantagintza Berria
* Eusko abertzaletasun

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269245

 |

* Wd Datuak: Q12269245
**Zaō mendia** (japonieraz: 蔵王山, *Zaō-san*?)
 Japoniako Honshu uhartearen erdi-iparraldeko sumendia da, 1.841 metrotako garaiera duena. Yamagata hiriaren ondoan dago, Yamagata eta Miyagi prefeturen arteko mugan.

Kraterreko aintzira
-------------------

Estratosumendien multzoa da izatez. Kraterrean Okama aintzira dauka, "bost koloreen putzua" (五色沼, *goshiki numa*) izenaz ezagutzen dena, eguraldiaren arabera kolorea aldatzen baitu. Aintzirak 360 metrotako diametroa eta 30 metrotako sakonera dauka.

Aintziraren uz azidotan *Rotaria rotatoria* eta *Pinnularia spp.* organismo txikiak aurkitzen dira.

Eruzpioa
--------

Honshu uhartearen iparraldeko sumendien artean aktiboena da, azken erupzioa 1940 urtean izan zuen. Gaur egun dakusagun kraterra 1720 urtean izandako erupzio batek sortu zuen.

Aisialdia
---------

Eski estazio ezagunak daude bertan, aipagarriena "elurretako munstroak" (樹氷 Juhyō) izenekoa da.

Iruditegia
----------

* Mendia alurtuta.Mendia alurtuta.
* Aire ikuspegia.Aire ikuspegia.
* Okama aintzira.Okama aintzira.
* Eski pistak.Eski pistak.
* Teleferikoa.Teleferikoa.
* ZaoZao

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q167951
* Commonscat Multimedia: Zao Mountains

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00639906
* **Lekuak**
* TGN: 1107066

 |

* Wd Datuak: Q167951
* Commonscat Multimedia: Zao Mountains
Utsjokiko armarriaUtsjokiko armarria
**Ohcejohkako** edo **Utsjokiko armarria** (finlandieraz, *Utsjoen vaakuna*; ipar samieraz, *Ohcejoga vearjogovva*) Finlandia iparraldeko muturrean dagoen Utsjoki udalerriaren ikur nagusia da.

Armarria 1953. urtean sortu zuen Gustaf von Numers artistak eta bere helburua, bertan agertzen diren irudiekin, udalerriko natura adieraztea izan zen; urte bereko apirilaren 20an, Barne Ministerioak Utsjokiko ikur ofizialtzat hartu zuen. Atzealde beltzaren gainean, zilarrezko lau puntako izarra eta eguzkiaren garrak daude. Lau puntako izarrak Iparrizarra irudikatzen du, neguko gau ilun, hotz eta luzeetan zerua argiztatzen duen argi nagusia; horrek, era berean, udalerriaren kokapena adierazten du, herrialdearen iparraldean eta zirkulu polar artikoa gainean. Bestalde, eguzkiaren gar edo izpiak ipar argiak dira, iparraldeko eskualdeen bereizgarri nagusiak direnak. Horrela, esan daiteke armarriak gau polarra adierazten duela. Azkenik, aipatzekoa da Utsjokiko armarriaren atzealde iluna; izan ere, kolore hitsak (grisa, beltza) Lappiko udalerrietako armarrien bereizgarriak dira, neguko zerua irudikatzen dutenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Utsjoen vaakuna". *Utsjoen kunta*. 2019.01.15
2. ↑    *Suomen kunnallisvaakunat.*  Suomen Kunnallisliitto ISBN 951-773-085-3..

Ikus, gainera
-------------

* Utsjoki
* Zerrenda:Lappiko armarriak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11899749

 |

* Wd Datuak: Q11899749


| * i
* e
* a
Lappiko armarriak |
| --- |
| Udalerriak | Enontekiö • Inari • **Kemi** • **Kemijärvi** • Keminmaa • Kittilä • Kolari • Muonio • Pelkosenniemi • Pello • Posio • Ranua • **Rovaniemi** • Salla • Savukoski • Simo • Sodankylä • Tervola • **Tornio** • Utsjoki • Ylitornio | Lappiko armarria |
| Aspaldikoak | Alatornio • Karunki • Kemijärvi (1960-1972) • Petsamo • Rovaniemi (1930-2005) |
| **Lappi** • **Laponia** • **Finlandia** |
**Arrosa xuriaren azpian** ahozko euskal literaturako erromantze ezaguna da. **Hiru kapitainak** izenarekin ere ezagutzen da.

Historia
--------

Resurreccion Maria Azkuek bildu zuen Donapaleun (Nafarroa Beherea) eta *Cancionero Popular Vasco*-ren 821 alean argitaratu, 1922 urtean. Aita Donostiak Senperen (Lapurdi) bildu zuen. 1977an Haizea taldeak ezagutarazi zuen.

Hitzak
------

Honako hitz hauek Azkuek bildutakoak dira, Euskal Kantutegian daudenak.

*Arrosa xuriaren azpian anderea lokhartu,*  

*elurra bezain xuri, iruzkia bezain ederrik,*  

*hirur kapitainek zeraukaten gortez inguraturik.*  

  

*Kapitainek yoan ziran beren zaldiak harturik*  

*hartu zuten anderea mantoz hontsa trozaturik*  

*gero Pariserat ereman zuten Aitak jakin gaberik.*  

  

*Parisen ostaliersak bazuen salutatu berriak ere galdatu*  

*¿bortxaz ala amodioz jina zara, andrea? Errazu.*  

  

*Ez, ez, ene bihotza arras bortxaz jina duzu:*  

*hirur kapitainek galeriatik harturik jina nuzu.*  

  

*Kapitainek hori entzunik jiten dire andereagana*  

*-Anderea, afal zite eztirik eta trankilik;*  

*hirur kapitain izanen tuzu gaur zure zerbitzari.*  

  

*Anderea ori entzunik hila zuzun erori,*  

*kapitainak yoan ziren beren zaldiak harturik,*  

*nigar egiten zutelarik andereari dolu eginik.*  

  

*Handik hirur egunen buruan andereak aitari*  

*aihu: ai aita, ni orai hemen niagozu,*  

*birjinitatearen nahiz begiratu hilaren egon nuzu.*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Arrosa Xuriaren Azpian - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-02-21).
2. 1 2    «Euskal kantutegia - Eusko Ikaskuntza» *www.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-02-21).
3. ↑    «Euskal kantutegia - Eusko Ikaskuntza» *www.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-02-21).
4. ↑   Haizea.  (1977). «Haizea» *www.badok.eus* (Herri Gogoa) (Noiz kontsultatua: 2023-08-15).
5. ↑   Sanfatiago.  (2014-11-21). *HAIZEA - Arrosa xuriaten azpian (1975).*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-21).
6. ↑   www.iteisa.com. «Letras de Arrosa xuriaren azpian de Haizea | euskal musika, música vasca» *eu.musikazblai.com* (Noiz kontsultatua: 2018-02-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069782

 |

* Wd Datuak: Q61069782
**Su** izen euskaldunarekin izendatutako exoplaneta (**Gliese 486 b** eta ***GJ 486 b*** ere bai) Gar edo Gliese 486 izar nano gorriaren inguruan dabilen exoplaneta bat da. Abiadura erradialaren metodoaren bidez aurkitu zen CARMENES izeneko ikerketaren barruan eta bere existentzia neurketa gehigarriekin eta igarotze metodoaren bidez baieztatu zen. Lurretik begiratuta Virgo konstelazioaren multzoan dago Su. Distantzia Lurretik: 26 argi-urte.

Nazioarteko Astronomia Elkarteak *GJ486* izar / planeta bikotea izendatzeko proposamen lehiaketa ireki zuen 2022an (beste hainbat sistema izandatzeko multzoan), eta Euskal Herriko Unibertsitatetik sortutako ekimen batek planetaretzat Su eta izarrarentzat Gar proposatu zuen, Su eta Gar, alegia, euskarazko bi izen. Proposamen hau onartu egin zen 2023ko maiatzean.

Ezaugarriak
-----------

Su super-lur bero bat da eta bere izar nagusiaren inguruan orbitatzen du egun 1, 11 ordu eta 13 minutuko orbita zirkular ia perfektu batean 2,5 milioi kilometro inguruko distantziara (0,017 AU ). Orbita txiki honek 700 K inguruko oreka-tenperatura (430 °C inguru) sortzen du bere gainazalean, Artizarraren gainazaleko tenperaturaren berdintsua.

Suren masa Lurraren masaren 2,8 bider adinakoa da, bere erradioa, berriz, %30 inguru handiagoa. Dentsitatea ere %30 handiagoa, Lurrarekin alderatuta. Honek iradokitzen du Lurrak bezala nukleo metaliko bat duen planeta harritsu bat dela.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Trifonov, T.; Caballero, J. A.; Morales, J. C.; Seifahrt, A.; Ribas, I.; Reiners, A.; Bean, J. L.; Luque, R. *et al*..  (2021-03-05). «A nearby transiting rocky exoplanet that is suitable for atmospheric investigation» *Science* 371 (6533): 1038–1041. doi:10.1126/science.abd7645. ISSN 0036-8075. (Noiz kontsultatua: 2023-05-26).
2. ↑   **(Ingelesez)** «List of ExoWorlds 2022 - GJ 486» *NameExoworlds* (Noiz kontsultatua: 2023-05-26).
3. ↑    Lartzanguren, Edu.  (2023-05-26). «Planeta bati eta haren izarrari 'Su' eta 'Gar' izenak jartzea onartu du Nazioarteko Astronomia Batasunak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-05-26).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Dos sistemas planetarios reciben nombres españoles | Sociedad española de astronomía» *www.sea-astronomia.es* (Noiz kontsultatua: 2023-05-26).

Ikus, ganera
------------

* Gar (izarra)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105771316
* Commonscat Multimedia: Gliese 486 b

---

* **Astronomia**
* SIMBAD: Wolf 437b
* NASA Exoplanet Archive: GJ 486 b

 |

* Wd Datuak: Q105771316
* Commonscat Multimedia: Gliese 486 b
***Proteus*** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, Enterobacteriaceae familia barnean sailkatzen direnak. Anaerobio fakultatiboak dira eta mugikorrak. Morfologiaren aldetik bazilo txikiak dira. Ez dute esporarik sortzen.

Enterobakterio guztien antzera Proteus giza zein animalien hestean bizi ohi da, komentsal moduan eta inongo kalterik eragin gabe.

Genero honetako ezaugarri biokimiko nagusiak honako hauek dira:

* anaerobio fakultatiboak, Enterobakterio guztien antzera.
* oxidasa (-)
* katalasa (+)
* glukosa hartzitzen dute, CO2 gasa sortuz
* laktosaren hartzidura (-)
* urearen hidrolisia (+)

Proteus-en berezko ezaugarria urea molekula hidrolizatzeko ahalmena da, ureasa izeneko entzima baitu. Ezaugarri hau erabiltzen da sarritan laborategian, bakterio honen bilaketa egiten denean:

CO (NH2)2 + H2O → 2 NH3 + CO 2
CO (NH2)2 urea izanik.
Urea hidrolizatzerakoan amoniako agertzen da, ingurumenaren pH igoz. Proteus-ek erresistentzia handia du pH alkalinoekiko, eta gai da ingurune horietan hazitzeko.

Ureolitikoak izateaz gain, andui asko proteolitikoak dira: aminoazidoak desaminatzen edota deskarboxilatzen dituzte, aminak edo zetoazidoak sortuz. Hori dela eta, zeregin garrantzitsua burutzen dute hilotzen usteltze prozesuetan.

Habitat eta Patogenia
---------------------

Giza zein animalien hesteetan bizitzeaz gain, Proteus batzuk aske bizi dira, uretan edo lurzoruan. Zenbait espezie patogenoak dira, infekzio oportunistak garatuz. Horrek esan nahi du mikrobioa patogeno bihurtzen dela aldeko baldintzak dituenean: pertsona immunogutxituengan, esaterako, patologia desberdinak eragiten ditu.

Gernu-infekzioak eragin ohi dituzte bakterio hauek. Andui batzuk oso erresistenteak dira zenbait antibiotikoekiko.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Proteus (bakterioa)*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q132229
* Commonscat Multimedia: Proteus (bacterium)
* Wikispecies Espezieak: Proteus (Enterobacteriaceae)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 122687822 (data)
* LCCN: sh88023305
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 97448
* GBIF: 3221858
* ITIS: 249
* NCBI: 583
* WoRMS: 571266
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D011511

 |

* Wd Datuak: Q132229
* Commonscat Multimedia: Proteus (bacterium)
* Wikispecies Espezieak: Proteus (Enterobacteriaceae)
**Joanna Moore** (1934ko azaroaren 10a - 1997ko azaroaren 22a) Estatu Batuetako zinema eta telesail aktore bat izan zen. 17 pelikuletan eta telebistako telesaileko ia 100 kapitulutan agertu zen bere lanbidearen urrezko urteetan. Ryan O'Nealrekin ezkondu (1963 - 1967) eta bi seme-alaba izan zituzten: Griffin O'Neal eta Tatum O'Neal.

Joannaren karrerak 1960. hamarkadan urrezko urteak bizi zituen. Urte horietako hainbat telesail ezagunetan parte hartu zuen, adibidez: Alfred Hitchcock Presents, Perry Mason, The Fugitive, Bewitched edo The Real McCoys. 1962tik 1963ra *The Andy Griffith Show* telesailean agertu zen, Peggy "Peg" McMillan pertsonaia jokatuz, Sheriff Andy Tayloren interes erromantiko bezala. Agertu zen beste pelikuletako batzuk hauek izan ziren: Monster on the campus, Ride a Crooked Trail, Follow That Dream edo Walk on the Wild Side.

1970. hamarkadan bere karreraren arrakasta gutxituz joan zen bere alkohol eta drogaren erabilera ezegokiagatik. 1986. urtean egin zuen bere azken lana eta 1997an birikietako minbiziagatik hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Joanna Moore» *IMDb* (Noiz kontsultatua: 2022-05-03).
2. ↑   «Joanna Moore: Her good luck ran out» *major-smolinski.com* (Noiz kontsultatua: 2022-05-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3720497
* Commonscat Multimedia: Joanna Moore

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 29145382
* ISNI: 0000 0001 1469 9703
* BNE: XX4887689
* BNF: 142083673 (data)
* LCCN: no98029050
* SUDOC: 174116934

 |

* Wd Datuak: Q3720497
* Commonscat Multimedia: Joanna Moore
**Shigella dysenteriae** Shigella generoko bakterio patogenoa da, disenteria bakteriarra sortzen duena. Kiyoshi Shiga japoniarrak 1896an lehenbizikoz deskribatu zuen bakterio hau, Japonia astindu zuen disenteriaren izurrite latz batean.

Ezaugarriak
-----------

Shigella dysenteriae bakterio Gram negatiboa da, bazilo txikiaren itxura duena. Anaerobio fakultatiboa da eta ez da mugikorra. Ez du esporarik sortzen eta glukosa hartzitzen du, baina ez laktosa. Glukosa hartzitzen duenean ez du gasik sortzen.

Bakterioak gizakiaren heste-traktua besterik ez du kolonizatzen; animaliengan ez dago. Sortzen duen disenteria, beraz, giza gaitza da.

Exotoxina indartsua ekoizten du, enterotoxina eta neurotoxina dena (Shiga toxina). Toxina horrek kalte izugarriak egiten ditu hesteetako zeluletan, beherako bortitzak sortuz (odola eta mukiarekin) .

Patogenia
---------

Shigella dysenteriaek disenteria eragiten du. Gaitza mikrobioz kutsatutako elikagai eta urak hartzean harrapatzen da (kutsadura fekala duten ur eta elikagaiak). Salmonelosiaren aldean, disenteria harrapatzeko infekzio dosia oso txikia da: Shigella gutxi batzuk (10-200 bakterio) gai dira gaixotasuna sortzeko .

Euliek bektore moduan dihardute: elikagaietan jartzerakoan gorotz-kutsadura eragiten dute, oso arriskutsua izan daitekeena gorotzetan bakterio patogenoak egonez gero.

Bakteriar disenteriaren sintoma nagusiak sabeleko mina, ondoeza, sukarra eta beherako ugariak dira, sarritan muki eta odolarekin. Gaitzak egun batzuk irauten du eta ondo tratatzen da antibiotikoekin (andui erresistenteak agertu arren). Infekzioa hesteetan kokatzen da eta ez du bakteriemia eragiten.

Gaitzaren diagnostikoa laborategian burutzen da koprokultibo baten bidez: bakterioa isolatu behar da hazkuntza-ingurune egokiak erabiliz, eta froga biokimiko eta antigenikoekin konfirmatu behar da.

Gehienetan bakteriar disenteria arazorik gabe sendatzen bada ere, haurrengan konplikazio larriak ekar ditzake.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Hale, Thomas L.; Keusch, Gerald T. (1996). "Shigella: Structure, Classification, and Antigenic Types". In Baron, Samuel. Medical microbiology (4 ed.). Galveston, Texas: University of Texas Medical Branch Medical Microbiology
2. 1 2   Basaran Miren eta Umaran, Adelaida *Mikrobiologia medikoa* E.H.U.ak argitaratuta, 196-198 orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q265094
* Commonscat Multimedia: Shigella dysenteriae
* Wikispecies Espezieak: Shigella dysenteriae

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* Catalogue of Life: 423676
* EOL: 972637
* GBIF: 3221856
* ITIS: 966038
* NCBI: 622
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D012762
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 1EP6R5562J

 |

* Wd Datuak: Q265094
* Commonscat Multimedia: Shigella dysenteriae
* Wikispecies Espezieak: Shigella dysenteriae
**Sopiko Guramishvili**, georgieraz **სოფიკო გურამიშვილი** (Tbilisi, Errusia, 1991ko urtarrilaren 1a) georgiar xake-jokalaria da. Xakean 2009an Maistra Handiaren eta 2012an Nazioarteko Maistra tituluak lortu zituen.

Ibilbidea
---------

Sopiko Guramishvili - Eric Hansen, 2017 (Herbehereak), 2017(e)ko urtarrilaren 28a. Atzeko lerroan: Ian Nepomniachtchi, arbitroa, Loek van Wely, Pentala Harikrishna eta Richard Rapport aurrez aurre.
2003an, emakumezkoen 12 urtetik beherakoen munduko **txapeldunordea** izan zen, eta 2006an emakumezkoen 16 urtetik beherakoen munduko **txapelduna** izan zen.

2015eko urrian, Nazioarteko Xake Federazioko (FIDE) Elo sailkapen zerrendan, 2365 puntuko Elo bat zuen, eta horrek Georgiako 9. jokalaria (emakumezkoa, jardunean), nazioko 40 jokalari absolutua eta emakumezkoen munduko sailkapeneko 101. jokalaria bihurtu zuen. Elo maximoa 2441 puntu izatera heldu zen, 2013ko azaroko zerrendan. 

2017ko Emakumezkoen Munduko Xake Txapelketan parte hartu zuen. Lehen txandan irandar Sara Khadem kanporatzea lortu zuen.

Bizitza pertsonala
------------------

2015eko uztailetik, Anish Giri Nazioarteko Maisu Handiarekin ezkonduta dago Sopiko.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Nota biográfica de Sopiko Guramishvili.* .
2. ↑   «Guramishvili, Sopiko» *ratings.fide.com* (Noiz kontsultatua: 2023-07-28).
3. ↑    *World Youth Chess Championship 2003 - Girls-12.* .
4. ↑    *Ranking de ajedrecistas por federación: Georgia.* .
5. ↑    *Posición en el ranking mundial y evolució Elo de Sopiko Guramishvili.* .
6. ↑    *World Youth Chess Championship 2006 Girls -16.* .
7. ↑    *Another Chess Wedding: Anish Giri becomes a Son in Law of Georgia, and Sopiko Guramishvili Marries One of the World's Top Players.*  18 de julio de 2015.

Kanpo estekak
-------------

* Sopiko Guramishviliren Xake Federazioko fitxa
* Sopiko Guramishvili ChessGames.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4152234
* Commonscat Multimedia: Sopiko Guramishvili

---

 |

* Wd Datuak: Q4152234
* Commonscat Multimedia: Sopiko Guramishvili
**Adèle Henriette Negrin** (edo Nigrin edo Brassart) (Fontainebleau, 1877ko urriak 4 - Venezia, 1965) arropa diseinatzaile eta oihal artista frantsesa izan zen.

Biografia
---------

Frédéric Albert Nigrin eta Marie Juliette Brassarten alaba zen. 

1897ko urtarrilaren 12an Jean Eusèbe León Bellorgeot-ekin ezkondu zen, baina 1902an dibortziatu ziren.

Henriette Negrin-e Mariano Fortuny Madrazo ezagutu zuen Parisen, XX. mendearen hasieran eta 1902an harekin bizitzera joan zen Veneziara, Palazzo Pesaro degli Orfei jauregira, gaur egun Fortuny jauregia bezala ezagutua eta museoa ere badena eta Negrinek hiltzean Veneziako udalari utzi ziona.

Lana
----

Henriette Negrinek eta Mariano Fortuny Madrazok, biek oihalaren lagintzan interesa zuten. Elkarrekin egon ziren 47 urteetan zehar Negrinek oihalen diseinuetan lana egin zuen.

Henriette Negrinek oihalak tindatzeko pigmentuak ikertu zituen, estanpaziorako egurrezko plantillen bidezko aplikazioaren bidez.

Makina bat patentatu zuten Negrin eta Fortunyk baina Parisko Jabego Industrialaren Institutu Nazionalean 1909ko ekainaren 10ean, baina Fortunyk berak idatzitako ohar batean esaten du asmatzailea emaztea izan zela, baina patentea egiteko presagatik jarri zutela Fortuny beraren izena ere (Biblioteca Nazionale Marcianan gordeta dagoena).

Fortunyk Delphos soinekoan erabilitako plisatuen teknika ere, Henriette Negrinen asmakizuna izan zen eta horrela adierazi zion Elsie McNeill Lee-ri, Estatu Batuetan Fortunyren soineko eta oihalak esklusiban saltzen zituenari.

Fortunyren heriotzaren ondoren, haren arte bilduma inbentariatu eta zaindu zuen. Era berean hainbat museotara ere emanaldiak egin zituen haren alargun gisa: Prado Museora, Kataluniako ArtenMuseo Nazionalera, Reusko museora eta Madrilgo Kalkografia Museo Nazionalera.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Bañares, Silvia.  (2017). «A short biographical note on Henriette Nigrin, creator of Delphos» *Data Téxtil* (Museus Tèxtils i de Moda a Catalunya) 36: 73-84..
2. ↑  Fortuny museoaren webgunea
3. ↑    *Henriette Fortuny: Portrait of a Muse. The Woman behind the Artist.* .
4. ↑    *Fortunyren historia.* .
5. ↑   Arnavat, Albert. *Nuevas donaciones y una exposición de dibujos de Fortuny (1948-55) from FORTUNY Y REUS. LA CONSTRUCCIÓN DE UN MITO |1838-2013..* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43947983
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 913148269681605230001
* GND: 1122115490
* LCCN: no2017043380
* SUDOC: 230485871
* KulturNav: id

 |

* Wd Datuak: Q43947983
**Bulegotika-suite** bat bulegoko lanerako egokitutako programa informatikoen paketea da, bateratuta banatzen dira eta interfaze grafikoa erabiliz elkarren artean bateragarriak dira.

Ez dago bulegotika-suite batek izan behar dituen aplikazioentzako araurik, baina gehienek testu-prozesadore bat eta kalkulu-orrientzako aplikazioa. Honetaz gain, aurkezpenak egiteko aplikazioa, datu-baseak kudeatzeko aplikazioa, agenda eta posta-bezeroa ere izan ditzakete.

Merkatuan nagusitzen dena Microsoft Office da. Honek formatu propioak erabiltzen ditu dokumentuak sortzeko. Hori dela-eta, formatu irekiak darabilten beste suite batzuek Microsoft Officen formatu hau inplementatu behar izaten dute, irakurri eta idazteko arazoak ez izateko. Dena den gero eta gehiago erabiltzen dira software libreko LibreOffice eta online aplikazioak, besteak beste Google Drive eta Microsoft Live.

Bulegotika-suite ezagunak
-------------------------

LibreOffice Writer
### Plataforma-anitzak

* LibreOffice
* OpenOffice.org
* Gnome Office
* StarOffice
* Corel WordPerfect Office
* Lotus SmartSuite
* Papyrus OFFICE

### Macintosh eta Windowserako

* Microsoft Office
* ThinkFree Office

### Macintosherako bakarrik

* NeoOffice
* MarinerPack
* iWork
* AppleWorks

### Windowserako bakarrik

* EasyOffice
* Works

### Unix/Linuxerako bakarrik

* Siag Office
* KOffice

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaraz eskura daiteke: LibreOffice euskaraz

Kanpo estekak
-------------

* Apache OpenOffice suitea jaisteko helbidea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207170
* Commonscat Multimedia: Office suites

---

 |

* Wd Datuak: Q207170
* Commonscat Multimedia: Office suites
**Čakovec** (hungarieraz *Csáktornya*, alemanieraz *Csakathurn*) Kroaziako Međimurje eskualdeko hiriburua da.

Historia
--------

Estrabonek dioenez I. mendean *Aquama* (Ur hiria) izeneko herria zegoen bertan. Herri hau legionario erromatarren postu militarra izan bide zen.

Dimitrius Csáky kondeak ematen dio izena herriari. XIII mendean gotorleku bat eraiki zuen *Čakov toranj* (kroazieraz "Csákyren dorrea"). 1547an Nikola Šubić Zrinski bihurtu zen lurraldearen jabe eta bere familia bertan izan zen XVIII menderarte. Čakovecko alde zaharrari gaur egun *Stari grad Zrinskih* esaten zaio.

XVIII eta XIX mendeak ordea gogorrak izan ziren hiriarentzat, bi lurrikara (1738 eta 1880) eta sute bat (1741) jasan baitzituen. 1848an Josip Jelačićek hungariarrak bidali eta Međimurje eskualdea Kroazian sartu zuen. Hala ere berriz ere Hungariara pasa zen 1918an kroaziarrek berreskuratu zuten arte. Gaur egun iparralderen dagoen eskualdea da.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Zrinski hiri zaharra (*Stari grad Zrinskih*) eta parkea (*Perivoj Zrinskih*)
* San Nikolas eliza (*Crkva Svetog Nikole*)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q167839
* Commonscat Multimedia: Čakovec

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144232352
* GND: 4422097-2
* LCCN: n79049698
* NKC: ge531029

 |

* Wd Datuak: Q167839
* Commonscat Multimedia: Čakovec
**Alice Kellen** (Valentzia, 1989) gazte eta helduentzako literatura erromantiko idazlea da. 2013. urtean hasi zen idazle gisa, *Llévame a cualquier lugar* lanarekin eta argitaratzen jarraitzen du. Dagoeneko hamabost liburu ditu merkatuan.

Biografia
---------

Ez dakigu asko autorearen bizitza pertsonalari buruz, ezta haren izen errealari buruz ere, nahiago baitu bizitza pribatua bizitza profesionaletik bereizita mantendu; izengoiti hori. *Aliceren abenturak Lurralde Miresgarrian* eleberriko *Alice eta* *Marian Keyes* idazlearengatik aukeratu zuen.Artearen Historia ikasi nahi izan zuen, baina Selektibitateko (azterketa) proban nota aski lortu ez zuenez, Espainiako Filologia ikasten hasi zen, eta karrera horrek desengainatu eta bertan behera utzi zuen. Unibertsitateko ikasketak utzi ondoren, marketin-enpresa bat jarri zuen martxan senarrarekin, eta bere lehen liburua argitaratu ondoren idazketan soilik jarduten hasi zen. 

Lehen eleberria *Llévame a cualquier lugar,* komedia erromantikoa da, Amazonen argitaratu zen 2013. urtean, eta gehien saldu zen liburuetako bat izatea lortu zuen. Horrek hainbat argitaletxeren arreta piztu zuen, besteak beste, *Neo*, nobela hurrengo urtean argitaratu zuena.*New Adult* argitaletxearekin harremanetan egon arren, Alicek autoargitaratzen jarraitu zuen, eta bere eleberri batzuk beste argitalpen-zigilu batzuekin argitaratu ziren, hala nola Titaniarekin, azkenean Planeta argitaletxearen zigiluarekin jarri zen arte. Bere lana hamar bat hizkuntzatara itzuli da.

Lanak
-----

### *Volver a ti* seriea

* *33 razones para volver a verte* (2015), Titania (Ediciones Urano).
* *23 otoños antes de ti* (2017), Titania (Ediciones Urano).
* *13 locuras que regalarte* (2018), Titania (Ediciones Urano).

### *Zu* Bilogia

* *Otra vez tú* (2014), Planeta argitaletxea.
* *Tal vez tú* (2017), Planeta argitaletxea.

### *Deja que ocurra* Bilogia

* Todo lo que nunca fuimos (2019), Planeta argitaletxea.
* Todo lo que somos juntos (2020), Planeta argitaletxea.

### Autoondorioak

* *Llévame a cualquier lugar* (2013), Plataforma argitaletxea.
* *Sigue lloviendo* (2015), autoargitalpena.
* *El día que dejó de nevar en Alaska* (2017), Planeta argitaletxea.
* *El chico que dibujaba constelaciones* (2018), Planeta argitaletxea.
* *Nosotros en la luna* (2020), Planeta argitaletxea
* *Las alas de Sophie* (2020), Planeta argitaletxea .
* *Tú y yo, invencibles* (2021), Planeta argitaletxea
* *El mapa de los anhelos* (2022), Planeta argitaletxea
* *La teoría de los archipiélagos* (2022), Planeta argitaletxea
* *Donde todo brilla*  (2023), Planeta argitaletxea

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Biografía" "Fnac.es"
2. ↑  "¿Quién es Alice Kellen?", *actualidadliteratura.com*

Kanpo estekak
-------------

* Alice Kellenen webgunea

* Alice Kellen Twitter

* Instagram Alice Kellen

* Facebook Alice Kellen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108910025
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 311430502
* ISNI: 0000 0004 3998 1838
* BNE: XX5430252
* LCCN: no2015069657
* NKC: xx0278733

 |

* Wd Datuak: Q108910025
**Urtasungo zubia** Esteribarko Urtasun lekuan Erdi Aroko harrizko zubi bat da.

Zubia
-----

Erdi Aroko zubia da, arku bakarrekoa, eta asto-solomoaren profil bereizgarria du. Harlangaitzez egina dago eta, gaur egun, ez ditu bere petrilak.

Uraren eta haren inguruan sortutako eraikuntzen garrantzia toponimian jasota geratu da, inguruko Zubialdean edo Zubiondoan gertatzen den bezala. Lekuen izenek ere gaur egun ikusten ez ditugun elementuak daudela adieraz dezakete. Urtasun, « Iturrotz », « Iturreaga » edo « Iturriadenea » hitzek iturriei egiten diete erreferentzia; « Errotabizkar » edo « Errotalde » hitzek, berriz, ibaian behera dagoen errotari.

Egun eraitsita dagoen presa bat dago, bertako abadearen jabetzakoa, eta 1550etik aurrera egurrak kobratzeko eskubidea du. Urtasundik behera, eskuinaldean, errota-zentrala dago.

Vianako Printzea Erakundeak zaharberritu zuen 2020an.

Erreferentziak
--------------

* «Esteribar | Urtasun» *www.esteribar.org* (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Urtasun
* Arga ibaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108916091

 |

* Wd Datuak: Q108916091
**Sloboda Ukraina** (ukraineraz: Слобiдська Україна, translit.: *Slobids'ka Ukrayina*) ekialdeko Europako eskualde historikoa da, XVII. eta XVIII. mendeetan Errusiar Tsarerriaren hego-mendebaldeko mugan garatu zena.

Historia
--------

XVI. mendearen hasieran, Severiaren hegoaldean hedatzen diren estepak oso lurralde bakartiak ziren. Horretaz baliatzen ziren Krimeako eta Nogaiko tartariarrak errusiar lurraldeetan urteroko erasoaldiak egiteko. Errusia eta Krimearen arteko gerra ugariren ondoren, errusiar monarkek kosakoen kokapena sustatu zuten eskualde honetan, mugazain moduan joka zezaten tatariar oldarraldien aurka. Kosakoez gain, ukrainiar nekazariak ere lurralde honetan kokatu ziren. *Sloboda Ukraina* izena *sloboda* deitutako jendegune motatik dator. Tsarraren mesedez, sloboda batera bizitzera joaten zirenak zergak ordaintzetik salbuetsirik egoten ziren aldi batez. XVIII. mendearen amaieran, Sloboda Ukrainan 523 *slobody* zeuden.

Katalina II.a Errusiakoak, 1765eko uztailaren 28ko aginduaren bidez, errejimentu kosakoak deuseztatu eta pribilejioak indargabetu zituen. Ordura arte lurralde autonomoa zen Sloboda Ukraina probintzia bilakatu zen (hiriburua Kharkiv). Probintzia 1835an deuseztatu zen eta handik aurrera zenbait berrantolaketa izan zituen. Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna eratu zelarik, iparraldea Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboaren barnean gelditu zen eta hegoaldea Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistaren barnean.

Gaur egun, Ukrainako zatiak Kharkiveko oblasta osoa eta Sumi, Donetsk eta Luhanskeko oblasten parte batzuk hartzen ditu. Errusiako zatia, berriz, Belgorod, Kursk eta Voronezh oblasten artean banaturik dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Sloboda Encyclopediaofukraine.com
2. ↑  Slobidska Ukraine Encyclopediaofukraine.com

Kanpo estekak
-------------

* **(Ukraineraz)** Slobodskaya Ukraine, sloboda-ua.livejournal.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q598570
* Commonscat Multimedia: Sloboda Ukraine

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 235657652
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q598570
* Commonscat Multimedia: Sloboda Ukraine