recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Montenegroko armarria**
**Montenegroko armarriaren** egungo bertsioa ofizialki onartu zuen parlamentuak 2004ko uztailaren 12an , 1990eko hamarkadako armarria ordezkatuz. Bulgaria , Georgia , Errumania , Errusia eta Serbiako armarrietan bezala , Montenegron monarkiaren ( Montenegroko Erresumaren ) elementu heraldikoak berreskuratu dira , zaharberritu ez den arren.

Ezkutua urrezko buru biko arrano batez osatua dago , metal bereko mokoa eta atzaparrak eta gules mihia dituena. Arranoak Petrović dinastiari lotuta zegoen armarri bat dauka paparrean , urrezko xafla batek banatutako zelaia da. Bere goiko tabian, haundiagoa dena, azurrez , igarotzen den urrezko lehoia; behekoa, sinoplea. Arranoak bere atzaparretan urrezko zetro bat eta urdinezko orba bat ditu , bere ekuatorearekin eta urrezko erdimeridianoarekin, metal bereko gurutze batekin errematatuta. Arranoaren buruetan, errege koroaitxia, urrea Montenegroko banderaren erdian armarria agertzen da .

Montenegroko Printzerria-Gotzaindegiaren, Montenegroko Printzerriaren eta Montenegroko Erresumaren armarria
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------

**Montenegroko Printzerria-Gotzaindegiaren armarria : 1696 - 1735**
**Montenegroko Printzerriko armarria : 1852 - 1910**
**Montenegroko Erresumaren armarria: 1910 - 1916**

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

  

**Montenegroko Estatu Federalaren armarria : 1945 - 1947**
**Montenegroko Herri Errepublikaren armarria 1947 - 1963**
**Montenegroko Errepublika Sozialistaren armarria : 1963 - 1974**
**Montenegroko Errepublika Sozialistaren armarria 2 : 1974 - 1994**

Montenegroko Errepublika Sozialistaren armarria: 1946-1994
----------------------------------------------------------

  

Itsasotik altxatzen den harkaitz gris baten gainean Petri II.a Petrovic-Nejgošren mausoleoa agertzen da , trikolore nazionalaren zinta duen urrezko erramu koro batez inguratuta. Goian izar gorria urrez marraztuta dago. Lovćen mendian dagoen Nejgošen mausoleoa Montenegroren subiranotasunaren ikurretako bat da. Ziurrenik ikurra banderarekin batera onartu zen , 1946ko abenduaren 31n , eta Đorđe Andrejević-Kun- ek diseinatu omen zuen , garai hartako Jugoslaviako ikur guztiak diseinatzea ere bai.
**William Alexander "Billy" McKinlay** (Glasgow, Eskozia, 1969ko apirilaren 22a-) futbol entrenatzailea da.

Futbolari ibilbidea
-------------------

Hamilton Thistleen harrobian hasi zen eta 1985ean Dundeek sinatu zuen. Dundeerekin 222 partida jokatu zituen. 1995ean, Dundee bigarren mailara jaitsi ondoren Ingalaterrako Blackburn Roversek sinatu zuen McKinlay. 2000 eta 2005 arte hainbat klubetan, eskoziar bezain ingeles, ibili zen. 2005ean erretiratu zen. Eskoziako futbol selekzio nazionalarekin 29 partida jokatu zituen.

Entrenatzaile ibilbidea
-----------------------

2007an Fulhamen bigarren entrenatzailea bilakatu zen baina 9 egun beranduago ordezkatuta zuten. McKinlay Fulhamen bigarren taldeaz arduratu zen. 2012an Ipar Irlandako futbol selekzio nazionalaren entrenatzaile laguntzailea bilakatu zen. Postu hau utzi gabe Fulham entrenatu zuen 2 Premier League partidetan. 2014ean Ipar Irlanda entrenatzen utzi zuen eta zortzi egunez Watford F.C. entrenatu zuen. 2014ko azaroan McKinlay Errealaren lehen taldeko staff-era batu zen.

Ikus gainera
------------

* David Moyes

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Billy McKinlay lehen taldeko staff teknikora batuko da *Realsociedad.com* 2014-11-27

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q773304

 |

* Wd Datuak: Q773304
**José Arribas** (Bilbo, 1921eko urtarrilaren 16a - 1989ko irailaren 28a) euskal herritar futbolari eta entrenatzailea izan zen, batez ere FC Nantes taldean ezarritako *jeu à la nantaise* estilo arrakastatsuarengatik ezaguna.

Biografia
---------

Bilbon jaio zen 1921ean baina 14urte zituela Gerra Zibilaren erruz Frantziara errefuxiatu joan eta Nantesen gelditu zen.

1948an bigarren mailako US Le Mans taldeak fitxatu zuen eta bertan egin zituen lau urte. Erdilaria zen. Le Mans uzterakoan entrenatzaile bihurtu zen. US Saint-Malo eta Noyen-sur-Sarthe taldeak gidatu zituen harik eta 1960an bigarren mailan zegoen FC Nantesek fitxatu zuen arte. Arribasek 1963an Nantes Lehen mailara jaso zuen aurreneko aldiz eta berehala iritsi ziren Liga garaipenak, 1965 eta 1966an. Joko azkarra, teknikoa, erasokorra eta inteligentea egiten zuen, *jeu à la nantaise* (Nantes erako jokoa) izenaz ezagutu zena. 1976 arte egon zen bertan eta beste liga txapelketa bat ere irabazi zuen. 1966an Frantziako futbol selekzio nazionalaren lau partidu zuzendu zituen.

Nantes utzita Olympique Marseillakoa eta Lille OSC zuzendu zituen eta 1982an erretiratu zen.

Entrenatzaile ibilbidea
-----------------------

* 1952-1954 : US Saint-Malo
* 1954-1960 : Noyen-sur-Sarthe
* 1960-1976 : FC Nantes
* 1966 : Frantziako futbol selekzio nazionala (bitartekoa, Jean Snellarekin batera)
* 1976-1977 : Olympique de Marseille
* 1978-1982 : Lille OSC

Tituluak
--------

* Frantziako Liga (3): 1965, 1966, 1973.
* Trophée des champions (Frantziako Superkopa) (1): 1965.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q332222

 |

* Wd Datuak: Q332222
**Eduardo Celmi Camavinga** (Miconge,Kanbinda, 2002ko azaroaren 10a) Angolako futbol jokalari frantseza da, Real Madrilean jokatzen du erdilari moduan. Laligan jolasten du, espainako lehenengo mailan. Frantziakoa selekzio absolutuarekin jokatzen du 2020tik. Frantseza izan aparte, baita angolako nazionalitatea du, bere jaiotzagatik eta kongoko nazionalitatea du, bere jatorriarengatik.

Gaur egun proiekzio handiena duen futbolarietako bat da, 2020ko abenduan, bosgarren sailkatu zuten golden boy-rako, 21 urtetik beherako Europako futbolari onenaren saria, eta nazioarteko jokalari gazteentzat Urrezko Baloitzat konsideratzen dena eta finalista izan zen 2021ean.

Ibilaldia
---------

### **Biografia**

Miconjen jaioa, Kabinda probintzian (Angola), Kongoko Errepublika Demokratikoaren, Kongoko Errepublikaren eta Ozeano Atlantikoaren artean dago, eta Angolako eta Kongoko nazionalitateak ditu. Bere gurasoak, Celestino eta Sofia, Kongotik irten ziren jaio aurretik Miconjeko errefuxiatu-gune batera joateko.

  

5 anai daukaz. Familia (Eduardo eta bere bost anai-arrebekin) Angolatik Frantziara abiatu zen 2003an. Lehenik Lillera joan ziren bizitzera Fougèresera joan aurretik, Bretainiako ipar-ekialdera, eta han Eduardek haurtzaro osoa eman zuen. 2019ko azaroaren 4an, 17 urte bete baino egun batzuk lehenago, berak eta bere familiak frantziar nazionalitatea lortu zuten, 2020ko uztailaren 7an, berriz, ekonomia eta gizarte zientzietako batxilergoa lortu zuen Renneseko Akademian.

Selekzio nazionala
------------------

2019ko urriaren 31n frantsesa nazionalizatu ondoren, azaroaren 11n deitu zuten lehen aldiz Frantziako 21 urtez azpiko selekzioa ordezkatzeko, Georgia eta Suitzaren aurkako partidetarako.

  

2020ko abuztuaren 27an deitu zuten lehen aldiz selekzio absoluturako. Azkenik, 2020ko irailaren 8an, UEFAko Nazioen Ligako 2020-21 partidan debuta egin zuen Kroaziaren aurka, eta 1945etik Frantziako selekzioarekin jokatzen duen jokalaririk gazteena bihurtu zen, 17 urte, 9 hilabete eta 29 egunekin.

Estadistikak
------------

| Taldeak | Partiduak | Gol. | Asist. | 🟨 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Real Madrid | 40 | 2 | 2 | 11 |
| Frantzia sub 21 | 10 | 2 | 0 | 4 |
| Frantzia | 3 | 1 | 0 | 0 |
| Stade Rennais | 95 | 2 | 4 | 14 |
| Stade Rennais ll | 13 | 4 | 0 | 2 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *Afrik-Foot* 2019-10-04 (Noiz kontsultatua: 2022-06-03).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El Barça gana al Rosenborg (0-3) en el último amistoso de pretemporada» *Mundo Deportivo* 2021-08-28 (Noiz kontsultatua: 2022-06-03).
3. ↑   **(Frantsesez)** «Eduardo Camavinga, le nouveau phénomène de la Ligue 1» *RFI* 2019-08-19 (Noiz kontsultatua: 2022-06-03).
4. ↑   **(Frantsesez)** «Football : Eduardo Camavinga, l'Angola en Bretagne» *InfoMigrants* 2019-12-27 (Noiz kontsultatua: 2022-06-03).
5. ↑   **(Frantsesez)** Geffrotin, Thibaut.  (2019-08-24). «Camavinga, le nouveau phénomène du foot français» *Le Point* (Noiz kontsultatua: 2022-06-03).
**Nahid Munir al-Rayyis** (arabieraz: ‌ناهض الريس‎, 1937 – 2010) politikari, filantropo, idazle eta poeta palestinar bat izan zen. Lehenago Palestinako Aginte Nazionaleko Justizia ministroa izan zen. 

  

Gutxiengo-taldeetako kideak berriak eta berdingabeak izan ohi dira gehiengo-taldeetako kideen begietan; hori dela eta, erraz jasan dezakete bereizgarritasuna eta sozialki nahi ez diren ezaugarriak eta jokabideak lotzen dituzten prozesu kognitiboen eragina.

Biografia
---------

Al-Rayyis Gaza hirian jaio zen, Palestinako Britainiar Mandatuan, 1937an 1954an Egiptora joan zen eta 1958an Kairoko Unibertsitatean lizentziatu zen Zuzenbidean.  

Ondoren, al-Rayyis Palestinako Askapenerako Erakundearen (PAE) talde armatuan sartu zen eta Libanoko Beiruten (Libano) taldeko buruzagi bihurtu zen. PAEko beste ehunka buruzagirekin batera, Libanotik Tunisiara erbesteratu zen Libanoko Gerra Zibilaren ondoren.  1996an Gazara itzuli zen eta Palestinako Legegintza Kontseiluko presidenteorde izendatu zuten Gaza hiria ordezkatuz, Yasser Arafat Palestinako presidentearen gidaritzapean eta Palestinako Auzitegi Goreneko aholkulari gisa.  1997ko urtarrilean, Fatahen bigarren gobernu-organo goreneko kide izendatu zuten, Kontseilu Iraultzailean. 

Al-Rayyis Palestinako Aginte Nazionaleko larrialdi gobernuko Justizia ministroa izan zen 2003ko urrian. Hala ere, 2004an dimisioa eman zuen, berari eta bere ministerioari funtzionamendua zailduz onartutako lege berriak eta atzerriko interesen presentzia areagotu zelako (bere arabera, Israel, Estatu Batuak eta Europar Batasuna barne). 

Politikaz gain, poeta ezaguna izan zen. Bere lan gehienak Palestinako borroka politikoaren eta Palestinako kulturaren inguruan izan ziren. Palestinako hiriei buruzko hainbat abesti idatzi zituen eta *Palestine in the Critical Period* (Palestina garai kritikoan*)* liburua idatzi zuen. 

Osasuna okertzeagatik ospitaleratu ostean, al-Rayyis Gazan hil zen 2010eko apirilaren 13an. Haren heriotzaren ostean, Palestinako fakzio guztietako dignatarioek (Fatah eta Hamas barne, Gazako zerrendan *de facto* kontrola daukana) eta parlamentu-bloke batzuek doluminak luzatu zizkioten al-Rayisen familiari.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. ↑  Nahid al-Rayyes Profile. Jerusalem Media & Communication Centre. 2010-01-04.
3. 1 2  Parsons, p.135.
4. ↑  Interview with Palestinian Justice Minister Nahed al-Rayyes. *Electronic Intifada*. 2004-09-02.

Bibliografia
------------

* ISBN 0-415-94440-6..
**Garaia**, geologian, denbora neurtzeko erabiltzen den unitate geokronologiko formal bat da. Garai baten iraupenak, serie geologiko baten iraupena ere adierazten du. Hainbat garai geologikok periodo geologikoak osatzen dituzte, eta garai geologikoak edade geologikoetan banatzen dira.

Gaur egun, 38 garai geologiko daude ofizialki onartuta Fanerozoikoan. Aurrekanbriarrean, ezin izan da garairik ezarri, datu eta informazio faltarengatik. Garaien arteko bereizketak, normalean, garai batetik bestera dauden harrien kosnposizioarengatik zehazten dira. Garai bakoitzak, gutxi gorabehera, 13 eta 35 milioi urteko iraupena du.

Garai batzuen izena leku baten izenetik dator: Guadalupearra eta Lopingiarra adibidez. Beste batzuena, denbora horretan izan zen faunatik dator: Paleozenoa, Eozenoa, etab. Baina garai geologiko gehienen izena haien periodoaren barnean duten posizioari dagokio, adibidez, Jurasiko Berantiarra edota Jurasiko Goiztiarra.

Denbora neurtzeko erabiltzen diren unitateen taula
--------------------------------------------------

Jarraian, geologian, Lurraren historia azaltzeko erabiltzen diren unitateen taula.

| Geologian erabiltzen diren unitate geokronologiko
eta kronoestratigrafikoak |
| --- |
| Geokronologikoak 
(Denbora Neurtu) | Kronoestratigrafikoak 
(Harroka motak sailkatu) |
| Eoia | Eonotema |
| Aroa | Eratema |
| Periodoa | Sistema |
| **Garaia** | Seriea |
| Edadea | Pisua |
| Krona | Kronozona |

Ikus, gainera
-------------

* Geologiaren historia
* Lurraren historia
* Garai geologikoen taula
* Lurraren historia egun bakar batean

Kanpo estekak
-------------
**Nivelle Ofentsiba** (1917ko apirilaren 16tik maiatzaren 9ra iraun zuena) Lehen Mundu Gerran Mendebaldeko frontean armada franko-britainiarrek antolatutako erasoaldi bat izan zen. Robert Georges Nivelle frantziar jeneral nagusiaren omenez izendatu zen, Ekialdeko frontean Brusilov Ofentsibarekin egin zen bezala. Erasoaren parte frantziarrak estrategikoki erabakigarria izateko helburua zeukan Aisne ibaiaren frontean. Haren helburua erasoa hasi eta 48 ordu igaro baino lehen Alemaniar Inperioaren defentsak apurtzea zen eta 10.000 gizonen galera gutxi-gora-behera eragingo zuela uste zen. Frantziako Hirugarren Armadak San Quintinen aurretiazko erasoa egin beharko zuen Britainiar Lehen, Hirugarren eta Bosgarren Armadek Arrasen berea egiten zuten bitartean, lur garaiak harrapatzeko. Honen helburua alemaniarrak Aisne ibaiako forteetatik tropak mugitzea izan zen. Egiazko eraso nagusia frantziarrek Chemin des Dames mendilerroan (Andereen Bidea euskaraz) abiarazi behar zuten. Eraso honi Aisneko bigarren gudua izena eman zioten, baita "Andereen Bidearen gudua" ere (*Bataille du Chemin des Dames).* Aisneko lehen gudua 1914an gertatu izan zen eta, oraindik ere, hirugarren bat gertatuko zen hurrengo urtean. Laugarren Armadak bigarren mailako erasoa garatu beharko zuen: Xanpainako hirugarren gudua, hain zuzen. Erasoaren azken fasea britainiar eta frantziar tropak berriz elkartzean emango zen, alemaniar mugara zuzenean abiatuko zena. 

Borroka ikuspuntu taktiko batetik armada frako-britainiarren garaipena izan arren, Aliatuek ezin izan zuten lortutako lurrak denbora luzez mantendu, alemaniarrek kontraeraso latzak antolatu zituzten hauek berreskuratzeko. Britainiarrek Arrasen kilometro batzuk kontrolatzea lortu zuten baino Robert Nivellek, ofentsibaren burua, nahi zuen garaipen estrategiko "totala" ez zen lortu, Aliatuen aldeak galera erraldoiak jasan izan behar honen ondorioz. Nivelle jeneralak bere postua galdu zuen handik gutxira lubakietan haren aurka emandako matxinadengatik, fronte osoaren mantentzea larri mehatxatu zutenak.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Doughty, Robert.  (2005). *Pyrrhic victory: French Strategy and Operations in the Great War..*  Belknap Press ISBN 9780674018808...
2. ↑   **(Ingelesez)** Clayton, Anthony.  (2003). *Paths of Glory, The French Army 1914–18.*  Cassell ISBN 9780304359493..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2005867
* Commonscat Multimedia: Nivelle Offensive

---

 |

* Wd Datuak: Q2005867
* Commonscat Multimedia: Nivelle Offensive
**B eremua** ( hebreeraz: B שטח‎ ) Osloko Akordioek definitutako terminoa da, Israelek Palestinako Aginte Nazionalaren kontrol zibilaren esku utzitako lurraldea deskribatzen eta aipatzen duena, baina estatu israeldarrak merkataritza eta pertsonen mugimendua kontrolatzen duena.

Eremuaren antolaketa
--------------------

B eremuak lurralde sakabanatu eta etanak dira (ikus mapan alde gorri ilunak), Palestinar Enklabeetako artxipelago modukoaren parte handi bat, eta Zisjordaniaren % 22 inguru hartzen du Osloko Akordioetan ezarritako lehen fasearen arabera. A eremua, hauxe delarik Palestinar Enklabeen muina, Zisjordaniako lurren %18 da. Israelen mendeko kontrol osoko C eremua Zisjordaniako lurraldearen %61 da gutxi gorabehera,

Eremu honek 440 herri palestinar eta haien inguruak hartzen ditu gutxi gorabehera, eta ez dago Israelgo asentamendu judurik.  Palestinako Aginte Nazionalak arabiar bizilagunen gaineko eskumen politikoa, administratiboa eta poliziala du, baina Israelgo poliziak eta militarrek soilik egin ditzakete atxiloketak B eremua osatzen duten lurraldeetan 

Arabiar bizilagunak Palestinako Aginte Nazionalaren legeen menpe daude, kuotak eta zergak ordaintzen dizkiote eta A Eremuko palestinarrei eskaintzen dizkien zerbitzu publiko berberez baliatzen dira. 

A eta B eremuetako palestinarrek garapenerako, eraikuntzarako eta nekazaritzarako beharrezkoak diren lurren premia larria dute. Palestinako komunitate askorentzat erabilgarri izan daitekeen lur bakarra C eremuan dago eta Israelek arabiar egoiliarrei ezarritako murrizketa gogorrak garapen eta bizitza arrunterako traba latza dira.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, errumanierazko wikipediako «Zona B (Cisiordania)» artikulutik itzulia izan da, 2019-07-19 data duen 12974988 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2019-07-19 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑    *Palestine Introduction.*  Parlamentul European.
2. 1 2 3    *Knowing your ABC: A primer to understand the different areas of Judea and Samaria.*  Jerusalem Post.
3. ↑    *Planning Policy in the West Bank.*  B'Tselem.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85970828
* Commonscat Multimedia: Area B (West Bank)

---

* **Lekuak**
* OSM: 3791784

 |

* Wd Datuak: Q85970828
* Commonscat Multimedia: Area B (West Bank)
**Marcos Gándara Enríquez** (Latacunga, Ekuador, 1919ko azaroaren 6a) Ekuadorko militar eta estatuburu ohia da.

Biografia
---------

Eloy Alfaro Eskola Militarrean hasi zen ikasketak egiten, eta Turingo Artilleriako Akademian eta Madrilgo Bide, Ubide eta Portuetako Eskolan (1948-1950) osatu zituen. Ondoren Ekuadorrera itzuli eta irakasle gisa lan egin zuen hango Unibertsitate Zentralean eta Eskola Politeknikoan. 1958an bidaia egin zuen Costa Ricara eta Nikaraguara, ikuskatzaile gisa.

Beste zenbait kargu politikoz gainera, Segurtasun Kontseiluko idazkaria eta gudarostearen senatari izan da Gándara. Militarrek 1963an emandako estatu-kolpearen ondoren, gobernuko batzorde militarreko kidea izan zen 1966. urtea arte. Berehala erakutsi zuen, gainera, bera zela Batzorde Militar hartako kiderik eraginkorrena, eta agintaldi hartako berrikuntza gehienen aitzindaria izan zen. Hasieran begi onez hartu zituzten haren ekimenak herritarrek, komunismoaren mehatxuari aurre egiteko hartuak zirelakoan, baina izugarrizko gehiegikeriak egin ziren giza eskubideen kontra eta askatasun indibidual zein politikoen kontra, eta horrela, 1966. urtean militarrek aginpidea utzi zutenean Traizioaren Koronelak ezizena zuten batzordeko agintariek.

Aginpidean aritu zen bitartean, Gándarak gogor esetsi zien ezkerreko mugimenduei; 1963ko batzorde militarraren garaian jasan zuen Ekuadorko ezkerrak XX. mendeko zapalkuntzarik handiena eta luzeena. Gobernua utzi ondoren irakasle gisa lan egin zuen harik eta epaitu, zigortu eta azkenik Bolivia eta Argentinara erbesteratu behar izan zuen arte.

1970ean itzuli zen sorterrira; Integral C. Ltda. konpainia sortu zuen, eta hainbat idazlan eman ditu argitara; besteak beste, *Hidráulica General* (1945, "Hidraulika orokorra"), *Topografía militar* (1945 eta 1947, "Topografia militarra"), *Motores hidráulicos* (1948, "Motor hidraulikoak"), *Democracia y Dictadura en el Ecuador* ("Demokrazia eta diktadura Ekuadorren"), eta orobat idatzi ditu historiari buruzko artikuluak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263018
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02313/eu\_g\_0599/g0599

 |

* Wd Datuak: Q12263018
**Ekialdeko Eliza** (asiriera klasikoz: ܥܕܬܐ ܕܡܕܢܚܐ‎, *ʿĒḏtā d-Maḏenḥā*), **Ekialdeko Eliza Siriakoa**, **Seleuzia-Ktesifongo Eliza**, **Persiar Eliza**, **Asiriar Eliza**, **Babiloniar Eliza** edo **Nestoriar Eliza** ekialdeko erritu siriakoa jarraitzen zuen Mesopotamiako ekialdeko eliza izan zen.

Ekialdeko Eliza I. mendean sortu zen, eta tradizioaren arabera, Tomas eta Bartolome apostoluek ezarri zuten Tadeo Edesakoarekin batera. Diaspora juduak goi Mesopotamiaren ebanjelizazioa erraztu zuen eta kristautasunaren lehen urteetan komunitateak sortu zituzten Edesa bezalako hirietan. III. mendean jada baziren kristau komunitateak Partiar Inperioan, Mesopotamiatik Gilaneraino. Liturgikoki, Eliza ekialdeko erritu siriakoari atxiki zitzaion (Addai eta Mariren liturgia). Teologikoki, nestorianismoaren doktrina difisita onartu zuen, Jesusen jainkotiar eta giza izaeren banaketa nabarmentzen duena.

V. eta VI. mendeetako eztabaida kristologikoetatik sortutako ekialdeko kristautasunaren hiru adar nagusietako bat izan zen, ekialdeko eliza ortodoxoekin eta kaltzedoniar elizekin batera. Aro moderno goiztiarrean, zenbait zismek bizpahiru patriarkatu arerio sortu zituzten. XX. mendearen bigarren erdialdetik, Iraken oinarritutako hiru Elizak Ekialdeko Elizaren herentzia aldarrikatzen dute eta, Indian, bertoko ekialdeko eliza sirikoek ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Baumer, Christoph.  (2016-09-05). *The Church of the East: An Illustrated History of Assyrian Christianity.*  Bloomsbury Publishing, 25 or. ISBN 978-1-83860-933-7..
2. ↑   **(Ingelesez)** Baum, Wilhelm; Winkler, Dietmar W..  (2003). *The Church of the East: A Concise History.*  Londres-New York: Routledge-Curzon, 112-113 or. ISBN 9781134430192..

Kanpo estekak
-------------
Categoría:Mujeres

Concepción Ramírez
**Concepción Ramírez Mendoza** (Santiago Atitlán, 1942ko martxoaren 8a–Ib. 2021eko irailaren 10a) Guatemalako ekintzailea izan zen, eta haren aurpegia herrialde horretako 25 zentaboko monetan grabatuta dago.

Biografia
---------

Santiago Atitlánen jaio zen 1942ko martxoaren 8an, Tzanjuyu kantoian. Haren gurasoak etnia zutujilekoak ziren. *Chonita andrea* ezizenarekin ezagutzen zen. Aita predikari ebanjelikoa zen eta amak eskulan tradizionalak erakutsi zizkion etxean. 1965ean Miguel Ángel Reanda Sicayrekin ezkondu zen eta sei seme-alaba izan zituzten. Guatemalako gerra zibilean hil zituzten aita eta senarra.'

1959an, batzorde bat izendatu zuten Santiago Atitlánera joateko, emakume indigenarik ederrena bilatzeko eta argazkiak ateratzeko, Guatemalako numismatikan sartzeko. Orduan, 17 urte zituen, eta batzorde horrek hautatu zuen 25 zentaboko txanponean grabatzeko. 791-97 zenbakiko Gobernu Akordioari esker, Ramírez nabarmendu ahal izan da Estatuan eta nazioartean, eta hainbat erakundek omenaldia egin diote.

  

Alargun geratu nintzenetik nire seme-alabekin borrokatu dudan emakume umila naiz. Jakin ezazue emakumeok balio handiak ditugula, eta horregatik eskatzen dizuet aurrera jarrai dezagula eta gure bizitzengatik borroka egin dezagun.

— Concepción Ramírez

*Soy una mujer humilde que he luchado con mis hijos desde que me quedé viuda. Quiero que sepan que las mujeres tenemos grandes valores, por lo que las insto a que sigamos adelante y luchemos por nuestras vidas*. 

Concepción Ramírez. 
Omenaldi gisa, Santiago Atitlángo udal eta departamentuetako agintariek omenaldia egin zioten Concepción Ramírez Mendozari, eta Erreinu Tzutujilgo Udal Agindua eman zioten.

25 zentaboko txanpon-estatua Santiago Atitlanen
Jarduera horren osagarri gisa, erdiko parkearen birmoldaketa inauguratu zen, eta bertan monumentu zehatz bat garatu zen —Q0.25 fitxa bat—, metro bateko diametrokoa, Ramírezi eskainia. 2007an, Concepción Ramírezek Bakearen Arrosaren aldaketa egin zuen Kulturaren Jauregi Nazionalean, barne-gatazka armatuari buruzko dokumentua ematean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Pérez Marroquín, César.  (10 de septiembre de 2021). «Fallece en Santiago Atitlán Concepción Ramírez, el rostro de la moneda de Q0.25 – Prensa Libre» *Prensa Libre*.
2. 1 2 3 4 5   «Concepción Ramírez, rostro de la moneda de 25 centavos» *Santa Cruz Barillas* 2019-11-19.
3. 1 2    *Chonita, el rostro de la moneda de 25 centavos – Prensa Libre.*  3 de enero de 2020.
4. ↑   Ortíz, Grecia.  (2021-09-11). «Fallece Concepción Ramírez Mendoza "el rostro" de la moneda de 25 centavos» *La Hora*.
5. ↑  Txantiloi:Cita publicación
*Artikulu hau plataformari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Batera».*
**Batera** Ipar Euskal Herriko plataforma da, 2002ko abenduaren 14an Baiona-Euskal Herriko Merkataritza Ganbaran sortu zena. Bateraren sortze eskutitza 110 elkarte, sindikatu eta mugimendu anitzek sinatu zuten. Eskutitzak lau aldarrikapen nagusi plazaratzen zituen:

* Euskararen koofizialtasuna Ipar Euskal Herrian.
* Euskal Departamendu baten eraketa.
* Laborantza Ganbera baten eraketa. Orain arte lortu den aldarrikapen bakarra da, 2005ean Euskal Herriko Laborantza Ganbera sortu baitzen.
* Ipar Euskal Herriarentzako unibertsitate bat.

2015eko urtarrilaren 9an, hiri elkargoa egituraketarako lehen urrats moduan bultzatuko zuela Baterak jakin zen. Ipar Euskal Herriarentzako lurralde elkargo bat aldarrikatzen jarraitu arren, baina Frantziako lurralde erreformaren testuinguruan prefetaren proposamena onartzea erabaki zuten eta mobilizazioak iragarri zituzten

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑     *Hiri elkargoa egituraketarako lehen urrats gisa bultzatuko du Baterak.*  Berria 2015eko urtarrilaren 10a.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Batera plataformaren gunea
* **(Frantsesez)** Bateraren 10. urteurrena ospatzeko bideoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2891190

 |

* Wd Datuak: Q2891190
*Entoloma turci*

Sinonimoak: *Leptonia turci*, *Rhodophyllus turci*, *Entoloma turci var. marginado*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2,5 eta 5 (6) cm bitarteko diametrokoa, lehenengo kanpai-formakoa, ondoren, enbor-konikotik lau-ganbilera, apur bat deprimitua erdian, ertz mehea, zorrotza, inbolutua, heldugabean oso arin ildaskatua; kapelaren azala matea, gardentasunaren ondorioz ildaskatu gabea, fibrilosotik ezkata-finetara forma erradialean, heltzerakoan diskoan mantentzen dituenak, gris-marroi lun kolorekoa edo marroi-gorrixka.

**Orriak:** Estu, estuak, maiz adnatuak, koska batez dekurrenteak, sabeldunak, lehenik krema-zurixkak, gero okreak tindu arrosekin, bukaeran arrosakarak, okre-laranjaz zikintzen dira zaurietan eta marruskaduretan, ertz osoarekin eta kolore berekoarekin.

**Hanka:** 30 eta 60 mm bitarteko garaierarekin eta 4 eta 6 mm bitarteko lodierarekin, zilindrikoa edo konprimitua, pixka bat loditua oinarrirantz, mehea, fibrilosua, pruina pixka batekin goialdean, gris-marroi kolorekoa, okre-laranjaz zikintzen da zurietan, oinarria zuri-tomentuduna.

**Haragia:** Ez oso sendoa, urria, krema-okre antzeko zurbil kolorekoa ebakitzean, okre-laranja zahartzean; usain eta zapore berezirik gabea.

**Etimologia:** *Entoloma* terminoa grekotik dator; ertza barrurantz biribildua. *Turci* epitetoa, margolari eta gastronomo Turko-Lazaritar baronesaren omenez da,

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Udan, talde txikitan belardi naturaletan, askotan biofritoen artean. Oso urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 194 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.* .
**Buruzko kalkulua** burmunina soilik erabiliz kalkulu matematikoak egitean datza, beste tresna batzuen laguntzarik gabe, hala nola kalkulagailuak edo arkatza eta papera edo hatzak erraz zenbatzeko. buruzko kalkuluak askotan arazo mota jakinetarako diseinatutako teknika espezifikoak erabiltzea dakar. 

 *Buruzko kalkulua.* *S. A. Rachinski eskola publikoan*, 1895eko Nikolai Bogdanov-Belskyren margolana, non haur batzuk arbelean adierazpenaren emaitza buruz kalkulatzen saiatzen diren, {\displaystyle {\frac {10^{2}+11^{2}+12^{2}+13^{2}+14^{2}}{365}}} .
Buruzko kalkuluak egiteko gaitasun ohiz handia duten pertsonei buruzko kalkulatzaileak deitzen zaie. Zenbait kalkulatzailek eragiketa matematiko oso konplexuak egin ditzakete (adibidez, 5 zifra edo gehiago dituzten zenbakien biderketak) buruzko kalkuluaren bidez. Hala ere, matematikari onenak askotan ez datoz bat kalkulatzaile onenekin.  Era berean, kalkulatzaike bikainak ez dira oroitzapen onenak dituztenak , buruzko kalkuluren teknikak eta oroimena hobetzeko teknikak desberdinak baitira. Munduko txapeldunak eta bi espezialitateetan (kalkulua eta oroimena) Errekorren Guinness Liburuan daudenak beti desberdinak izan ohi dira.

Buruzko kalkuluaren praktikak hainbat estrategia jartzen laguntzen dio ikasleari. Bere onurak aipagarriak dira: zenbaki zentzua eta trebetasun intelektualak garatzea, hala nola arreta eta kontzentrazioa, baita matematikarako zaletasuna ere. Irakaskuntzarako komeni da arau mnemoteknikoen aurkikuntza erakustea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Mastrothanasis, Konstantinos; Geladari, Athina; Zervoudakis, Konstantinos; Strakalis, Panagiotis.  (2018). «Primary school pupils’ strategies for mental addition and subtraction computations» *International Journal of Education and Research* 6 (8): 43–56..
2. 1 2   «Cálculo ultrarrápido» *ANECDOTARIO Y CURIOSIDADES MATEMÁTICAS*.

kanpo estekak
-------------

* Kalkulu mentalak lantzeko JavaScript orria
* Buruz kalkulatzeko trikimailuak (ingelesez)
* Matematika berria: matematika ikusteko beste modu bat (ingelesez)
* Ohiko buruzko kalkulua denbora kontrolarekin
*Artikulu hau Leizea ipuinari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Baroja».*
***Leizea***, gaztelaniazko jatorrian ***La sima***, Pío Barojaren ipuina da, sineskeriaren eta erlijioaren aurkako mezu garbia duena.

Sinopsia
--------

Iluntzean ahuntzain batek, mutil laguntzailarekin batera, ahuntzak jeisten ditu menditik herrira. Bidean akerrak ihes egin eta leize baten ertzean gelditzen da. Akerraren jabea sorgina omen den herriko emakume bat da. Harrapatu nahina, mutila eta akerra biak erortzen dira leize barrura. Ahuntzaina herriko gazteluan babesten diren artzainen bila doa laguntza bila eta leizera inguratzen dira, baina gazte bat bakarrik ausartzen da jeistera. Guztiz beldurtuta igotzen da, ordea, deabrua ikusi duela kontatuz. Herritarrak ere inguratzen dira leizera, apaiza buru dutela eta otoitz eginez, baina ez dute ezer egiten haurra erreskatatzeko, ondorengo hiru egunetan zehar mutilaren garrasiak entzun ziren arren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262137

 |

* Wd Datuak: Q12262137
Kaulitz
=======

**Tom Kaulitz** (Leipzig, Sajonia, Alemania, urriaren 1 a, 1989. urtean) Tokio Hotel talde alemaniarraren konpositore, gitarrista, pianista eta ekoizleada. Reebok markaren modeloaizan zan. Gaur egun Palms Springsen bizi da, Los Angelesen, Bill Kaulitz bere anaiatxikiarekin.

Lehenengo urteak eta bizitza
----------------------------

Tom urriaren 1ean jaio zen 1989. urtean, 6:20 orduak. Anai biki bat dauka, Bill Kaulitz. Bere aitak Jörg eta Simone dira, baina 7 urte zituenean dibortziatu egin ziren. Urteak pasa eta gero, Simone Gordon Trümper-egaz eskondu egin zen, eta Gordon Tom-eri gitarra jotzera behartu zuen, eta bere anaiari abestera. 12 urte eukazanean Maderbungora joan ziren lehiaketa batean parte hartzeko, eta Gustav Shäfer eta Georg Listingezagutu zituzten, eta danak batera *Devilish* baina gero 2003an Tokio Hotel izena jarri zituen Sony marka fitxatu ebezelako.

2005en "Schrei" lehenengo albuna hatera zituzten, albumen barruan "Durch den Monsun", eta horren ondorioz gira bat egin eben. Geroago 2007an bigarren albuma atera eben "Zimmer 483" eta beste gira bat egin eben Europa zeharkatuz. Geroago grabatu eben "Schrei" eta "Zimmer 483" ingeleses eta "Scream" albuma atera eben, eta horregaitik "Moonson" abestia oso ospetsua egin zan eta gero 2009. urtean "Humanoid" albuma atera eben euren musika estiloa Rock-etik Rock Pop aldatzeko, horrez gain 100 premio baino gehiago irabazi eban.

Beste lanak
-----------

Gitarrista izan da, baina horretaz gain 2013 *Deutschland sucht den Superstar*epaimaia izan zan, eta animalien tratu txarren aurkako defentzailea da. 

Bizitza pertsonala
------------------

Heidi Klum nazioarteko modeloarekin ezkondu ziren 2018. urtean. "Metalica, Green Day eta The Red Hot Chilli Peppers bezalako talde estatubatuarrak entxiten hazi ginen haiek egiten dutena egiteko aukera izan nahi dogu" izan ziren euren hitzak txikiak zirenean, eta orain euren ametsa lortu egin dabe.

Haurtzaroa
----------

Liskar giroan hazi zen gurasoen liskarrengatik, dibortzioaren ondoren anaiak eta biek oso gaizki pasatu zuten, baina aurrera jarraitu zuten, handik gutxira bere amak gitarra jotzera behartzen dudan beste gizon batekin eta bere anaiakantatzera.

Erreferentziak
--------------

Web orrialdeak:

https://es.salvemusic.com.ua/tom-kaulitz-tom-kaulicz-biografiya-artista/

https://www.musica.com/letras.asp?biografia=23279

Elkarrizketak:
Zentro-ezkerretik hasi eta erloju-orratzen arabera: makulua, entsalada siriarra, hummusa, haloumi eta baba ganouj, pita ogiarekin argazkiaren goiko eskuineko izkinan.
**Makdúss**-a (arabieraz المكدوس ) olioz beratutako berenjenak dituen platera da. Palestina, Siria, Libano eta Turkiakoa da jatorriz, eta intxaur, kaiena, baratxuri, oliba-olio eta gatzez betetzen diren berenjena txikiekin egiten da. Plater honen ahoskera eta idazkera zuzena euskeraz makdousa da. 

Sirian agertu zen lehen aldiz plater hau, batzuek Damaskon eta beste batzuek Homsen. Une zehatza zehaztea zaila da, baina litekeena da makdousa mende askotan existitu izana.

Prestaketa
----------

Makdousaren abantaila da aldez aurretik prestatu daitekeela eta gero esterilizatutako pote batean gorde zenbait hilabetez eta urte oso bat arte.

Errezeta sinplea da eta osagai gutxi ditu, baina prestatzeko denbora luzea behar du, hainbat egunetan banatuta. Izan ere, egosi ondoren, berenjenak presiopean eduki behar dira **24-48 orduz**, ur guztia drainatu dezaten. Urrats hori funtsezkoa da, eta berenjenen gehiegizko azidotasuna ezabatzea ahalbidetzen du, baina baita aurrerago eraginkortasun handiagoz kontserbatzea ere.

Mini berenjenak intxaur, baratxuri eta txile-pasta nahasketarekin bete eta potean jarri ondoren, 8 orduko atsedenaldi gehigarria utzi behar da gainerako likidoa drainatzeko. Azkenik, oliba-olioa ontzira gehitzeko unea izango da, berenjena beteak ondo estaltzeko.

Makdousa **5 egunek**o hartziduraren ondoren dasta daiteke, baina gomendagarria da bi astez itxarotea, zaporeak areagotzeko eta berenjenen mamia bustitzeko denbora emateko. Oro har, hartzidura denbora zenbat eta luzeagoa izan, orduan eta gozoagoa izango da makdousa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Liagre, Laurie.  (2021-06-22). «Makdous» *196 flavors* (Noiz kontsultatua: 2023-11-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4165267

 |

* Wd Datuak: Q4165267
*Artikulu hau Bilboko plazari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Baroja».*

| **Pio Baroja plaza** |
| --- |
|  Uribitarte, Abando barrutia, Bilbo |
| Pio Baroja plazako iturriaren xehetasuna. |
| HerrialdeaProbintziaUdalerria |  Euskal Herria Bizkaia Bilbo |
| Bilbo erdigunea

|  |  |
| --- | --- |
| Pio Baroja plaza is located in Euskal HerriaPio Baroja plazaPio Baroja plaza | Pio Baroja plaza is located in BizkaiaPio Baroja plazaPio Baroja plaza |
| Pio Baroja plaza is located in BilboPio Baroja plazaPio Baroja plaza |

 |
| Koordenatuak: | 43°15′50.32″N 2°55′33.86″W﻿ / ﻿43.2639778°N 2.9260722°W﻿ / 43.2639778; -2.9260722
 |

**Pio Baroja plaza**, Bilboko Uribitarte auzoan dagoen hiruki itxurako plaza bat da, Abando barrutian. Uribitarte pasealekua eta Uribitarte kalearen arteko elkargunean dago. Izena Pio Baroja (1872-1956) donostiar idazle ospetsuaren omenez darama.

Plaza honetan Antzinako Bilboko Aduanaren eraikina nabarmentzen da, gainera bertan eserlekuez gain umeentzako jolaslekua ere badago. Plaza honen alboan Aznar eraikina dago, eta Bilboko itsasadarraren bestaldean, parez-pare, Campo de Volantín pasealekuaren hasiera eta haratago Bilboko udaletxea ikusgai ditu.

Garraiobideak
-------------

* Pío Baroja geltokia, Bilboko tranbia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30320375
* Commonscat Multimedia: Plaza Pío Baroja

---

 |

* Wd Datuak: Q30320375
* Commonscat Multimedia: Plaza Pío Baroja
**Hernán Urbina Joiro** (Valledupar, Kolonbia, 1965eko ekainaren 16a) kolonbiar humanista da, gaztetatik, poeta, kazetari, mediku, saiakeragile eta akademiko nabarmena.

Biografia
---------

Valledupar-eko Rosario Pumarejo de López ospitalean jaio zen 1965eko ekainaren 16an. 1967ko maiatzaren 3an, bere guraso eta anai-arrebekin San Juan del Cesar-era (La Guajira) Valledupar iparraldetik 55 bat kilometrora bizitzera joan zen bizitzera. 1983an Bogotara bidaiatu zuen Rosarioko Unibertsitatean medikuntza ikastera, non 1989an lizentziatu zen. 1989 eta 1990 artean Valleduparren landa-medikuntza amaitu ondoren, 1991ko urtarrilean Barne Medikuntzako espezializazio-ikasketak hasi zituen Bogotako Ospitale Militar Nagusian, eta garai hartan Merck Sharp and Dohme saria eman zioten XII. Kolonbiako Barne Medikuntzako Kongresuko lanik onenagatik, 1992an, eta Medikuntza Sari Nazionala Shyntesis-Kolonbiako Barne Medikuntzako Elkarteak Kolonbiako ikerketa-proiektu onenagatik 1993an 

1994ko urtarrilean, Mexiko Hirira joan zen Salvador Zubirán Institutu Nazionalean Erreumatologiako azpiespezialitate bat ikastera. Bertan bere lan zientifikoak Erreumatologia aldizkari onenetan argitaratzen hasi zen , baina Octavio Pazen lana ere ezagutu zuen, betirako sartu zuena literatur munduan. Mexiko da bere saiakeraren abiapuntua, kazetaritza-zutabeen, bere aldizkarien oinarria, bere ipuinen eta eleberrien idazketa. 1996an Kolonbiara itzuli eta bere lan humanistikoari ekin zion. 

### Poesia

* Hambruna (1984)
* Caracazo (1989)
* Muro de Berlín (1989)
* Soldado (1991)
* Hija (2003)
* Escucha (2009)
* Mandela. Parte I. (2013)
* Mandela. Parte II. (2013)

### Ipuinak eta eleberriak

* Ocurrió (Ipuina, 2005)
* El Almirante del desierto (nobela, 2019)
* Awakened in Yesterday (Storybook (2019)

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Egilearen orri ofiziala
* Kolonbiako Medikuntza Akademia Nazionala
* Nova et Vetera aldizkaria. Rosarioko Unibertsitatea, Kolonbia
* Gabriel García Márquez Kazetaritza Iberoamerikar Berrirako Fundazioa
* Wikimedia Commons. Doako erabilera egilearen eta bere obraren irudiak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5896303
* Commonscat Multimedia: Hernán Urbina Joiro

---

 |

* Wd Datuak: Q5896303
* Commonscat Multimedia: Hernán Urbina Joiro
**Alzateko jaun** Xabier Lete oiartzuar abeslariaren kantua da. Xabier Lete izeneko haren lehen diskoan agertu zen. Abestia *Altzateko jaun-en kontu zaharra* (jatorrizko edizioan *La leyenda de Jaun de Alzate*, 1922), Pío Barojaren eleberrian oinarrituta dago.

*Xabier Lete* izeneko albuma
----------------------------

Xabier Lete
1974an plazaratutako *Xabier Lete* izeneko albumean 5. abestia izan zen. Euskal kantagintza modernoan eragin itzela izan zuen Xabier Leteren lehen disko hark. *Ez Dok Amairu* taldearen sortu zuteneko garaikoa da. *Ez Dok Amairu* taldean zegoen lankidetza-girotik sortu zen disko honetan Lourdes Iriondo, Antton Valverde eta Marian Arregiren parte hartzea zenbait kantutan. Lete poeta nabarmena izaki, bertso zaharrak berreskuratzen ere lan handia egin zuen. disko honetan Lizardiren bi olerki eta Etxepareren beste bat jaso zituen.

Diskoan hainbat abesti ezagun agertzen dira, esaterako hauek: Ni naiz (Hitzak eta doinua: Xabier Lete), Nafarroa, arragoa (Hitzak eta doinua: Xabier Lete), Izotz-ondoko eguzki (Hitzak: Xabier Lizardi-Doinua: Xabier Lete), Seaska kanta (Hitzak eta doinua: Xabier Lete; Lourdes Iriondoren ahotsarekin), Kontrapas (Hitzak: Bernart Etxepare-Doinua: Xabier Lete; Marian Arregiren akordeoilariaren laguntzaz).

Hitzak
------

Barojaren liburuaren protagonista Erdi Aroko Altzateko Jauna da, familia onekoa eta borrokalaria da, Bidasoa inguruan bizi dena. Bere lagunekin batera ibaiaren inguruko paisaiak eta pertsonaiak, errealak zein mitikoak, jasotzen ditu eta, halaber, bere Euskal Herri ideala azaltzen du. Altzateko Jaunaren arabera, neurri handi batean kristautasunaren eraginez, herriaren nortasuna desegiten ari zen. Historia osoa fantasian eta irrealitatean murgiltzen da, nahiz eta askotan iritzi ironikoak eta, batzuetan, sarkastikoak azaldu.

Ideia horiek ondo azaltzen dira lehenengo hiru bertsoetan:

* Herriaren nortasuna desegiten ari zen:

*Altzateko Jaun / hor zaude nonbait, / zure lurrera itzultzeko zai. / Gure izatearen  / testigu zuzena, / makurtu gabeko / zuhaitz lerdena, / desertuko haizeak / legortu ez zuen lorea, / itsasoaren kolorea / hor zaude zu!*
* Neurri handi batean kristautasunaren eraginez:

*Hamasei salbe, / hamalau kredo, / erderaz entzunagatik, / bazenekizun / hori ez zela / sekulan guretzat egin. / Urrezko dukate / eta dirua / ez dira engainu txarrak, / alde batera / apartatzeko / lehengo sinismen zaharrak.*

*Merkatarien aldamenera, / amildegian, / goitik behera, /ohar gabean / eroriko gera, / baina guztiok / jakin dezagun / bidea nondik / dijoan. / Altzateko Jaun, / hor zaude zu!*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Aurkenerena, Joseba.  (2019-09-29). «Altzateko Jaun» *ZUZEU* (Noiz kontsultatua: 2023-06-30).
2. 1 2 3   «Xabier Lete» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-06-30).
3. ↑   Lete, Xabier.  (1974). «Alzateko jaun (hitzak)» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-06-30).

Ikus, gainera
-------------

* Ni naiz
* Nafarroa arragoa
* Izotz-ondoko eguzki
* Seaska kanta
* Kontrapas

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q120135256

 |

* Wd Datuak: Q120135256
**Sligo Rovers Football Club** (irlanderaz *Cumann Peile Bóithéamaigh*) Sligoko futbol taldea da eta azken urteetan Irlandako talde onenetarikoa bihurtu da, 2010tik aurrera Irlandako Liga bat eta hiru Kopa eskuratu duelarik.

Historia
--------

Taldea 1928an sortu bazen ere 1934ean sartu zen Irlandako Ligan. Berehala iritsi ziren emaitzak 1936-37ko liga irabazi eta 1938-39ko ligan bigarren eginez. Kopan ere 1939 eta 1940an finalista izan zen.

Hurrengo sasoi ona 70. hamarkadaren amaieran hasi zuen. 1977ko liga eskuratu zuen eta azkenik bere lehenengo kopa txapelketa lortu zuen 1983an. 1977ko garaipenak Europan jokatzeko aukera ere eman zion.

1986 eta 1993 artean lehen maila eta bigarrenaren artean ibili zen. Azkenik 1994ean goren mailara igotzea lortu eta urte berean bigarren kopa eskuratu zuen. Ez zuen ordea pozak asko iraun eta hurrengo urteetan behe mailan ibiltzea tokatu zitzaion.

2009an kopako beste final bat jokatu zuen eta galdu egin zuen arren ordutik aurrera Irlandako talde indartsuenetakoa bihurtu da, hiru kopa eta liga bat irabaziz.

Palmaresa
---------

* Liga **(3)**: 1936-37, 1976-77 eta 2012.
* Kopa **(5)**: 1983, 1944, 2010, 2011 eta 2013.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q244874
* Commonscat Multimedia: Sligo Rovers F.C.

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 128019722
* LCCN: n98009151

 |

* Wd Datuak: Q244874
* Commonscat Multimedia: Sligo Rovers F.C.
**Huldahko Atea** (hebreeraz: שערי חולדה‎, *Sha'arei Hulda*), Asmondar leinuaren garaian Jerusalemgo Tenpluaren esparrura zeramatzaten ateak ziren, Mishna legeen bilduman izendatuak. Gaur egun, terminoa ondorengo bi ate-multzoen hondakinetarako erabiltzen da, **Ate Hirukoitza** eta **Ate Bikoitza**, Herodesek hasitako Tenpluko Mendiaren hedaduraren zati gisa eraikiak. Bi ate multzoak Tenpluaren Mendiaren zabalgunea inguratzen zuen Jerusalemgo Hegoaldeko Hormaren zati ziren. Ateetatik sabai gangatuak zituzten lurpeko arrapaletara sartzen zen, eta haien bidez zelaigunera igotzen zen. Erdi Aroan arrapalak hormatu zituzten.

Etimologia
----------

"Huldahko ateak" izena Mishnako Tenpluko Mendiaren deskribapenetik hartua dago (Midoteko Ituna 1:3). Izenerako bi jatorri posible iradoki ditu. "Hulda" hitzak "satorra" edo "sagua" esan nahi du hebreeraz; ate horietatik ateratzen diren tunelek animalia horiek erabiltzen dituzten zuloak edo tunelak gogorarazten dituzte. Beste aukera bat da izenak Hulda profetisari erreferentzia egitea, zeinaren hilobia agian inguruan egon zitekeen.

Arkeologia
----------

XIX. mendeko indusketetan, Charles Warrenek korridore batzuk aurkitu zituen Ate Hirukoitzaren azpian, batzuk hormaren azpitik eta Tenpluaren Mendiaren hegoaldeko mugatik haratago zeramatzatenak. Ez da ezagutzen zein helburu eta alditan eraiki ziren. Arkeologo berrienek ezin izan dute ikertu, gunearen egoera politikoa dela eta. Bi ateetako korridoreak meskita gisa erabiltzen dira orain.

Iruditegia
----------

* Ate Bikoitzaran daramatzaten eskailerak.Ate Bikoitzaran daramatzaten eskailerak.
* Egun Ate Bikoitzean ikusten den zatia. Gainontzekoa Erdi Arokoko dorrearekin estali zen.Egun Ate Bikoitzean ikusten den zatia. Gainontzekoa Erdi Arokoko dorrearekin estali zen.
* Ate Hirukoitza.Ate Hirukoitza.
* Ate Hirukoitza 1855ean.Ate Hirukoitza 1855ean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  *Encyclopædia Judaica* (ed. 1972), 15.liburuki, 963-4.or.
4. ↑  *Encyclopædia Judaica* (ed. 1972), 9.liburuki, 1553.or. (Tos. Neg. 6:2)
5. ↑  *Encyclopædia Judaica* (ed. 1972), 9.liburuki, 1525.or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2920336
* Commonscat Multimedia: Huldah Gates

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh00001889

 |

* Wd Datuak: Q2920336
* Commonscat Multimedia: Huldah Gates
**Viniana Naisaluwaki Riwai** (Labasa, Fiji, 1991ko ekainaren 6a), Fijiko futbolaria da, erdilari gisa Rewa FCn eta Fijiko emakumezkoen selekzioan jokatzen duena; zazpiko errugbi jokalaria ere bada, eta Fijiko emakumeen selekzioan jokatzen du.

Futbol ibilbidea
----------------

Riwaik, Fijirentzat, txapela lortu zuen senior mailan 2018ko OFC Emakumeen Nazioen Kopan.

Zazpiko errugbiko ibilbidea
---------------------------

Riwaik nazioarteko senior mailako 2013ko Txinako Emakumeen zazpikoen txapelketan egin zuen debuta Fijiko emakumeen zazpiko errugbi selekzio nazionalean. Fijik 2013ko Rugby World Cup Sevens talderako izendatu zuen. 2016ko eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Fijiar taldeko partaide izan zen.

Olinpiar Jokoak
---------------

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio de Janeiro, Brasil Fijiko selekzioaren partaide izan zen, eta 8. sailkatu ziren.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Ajinomoto Stadium (japonieraz (味の素スタジアム, *Ajinomoto Sutajiamu*), Tokio Stadium ere izendatua), Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina irabaziko du Fijiko taldearekin, Zeelanda Berriko taldearen (urrezkoa) eta Frantziako taldearen  (brontzezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatuko dute Fijiko taldea: Lavena Cavuru, Raijieli Daveua, Sesenieli Donu, Laisana Likuceva, Rusila Nagasau, Ana Naimasi, Alowesi Nakoci, Roela Radiniyavuni, Viniana Riwai, Tokasa Seniyasi, Vasiti Solikoviti eta Reapi Ulunisau-k.

Emaitzak
--------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua 
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Zazpiko-errugbiaemakumeak. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Vula, Timoci.  (29 July 2016). «Riwai just loves to play» *Fiji Times Online*.
2. ↑   «News: Fiji name final squad for Rugby World Cup Sevens in Moscow» *ur7s.com* 17 June 2013.
3. ↑   «RIWAI Viniana» *Rio 2016*.
4. ↑   Vula, Timoci.  (29 July 2016). «Fearless Riwai» *Fiji Times Online*.
5. ↑  «Viniana Naisaluwaki Riwai» *olympedia.org* 2022-02-27an. begiratua**(Ingelesez)**
6. ↑  «Viniana Naisaluwaki Riwai»[*Betiko hautsitako esteka*] Olympics.com 2022-02-27an begiratua **(Gaztelaniaz)**
7. ↑  "Zazpiko-errugbia, emakumeak, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

* Viniana Riwai Olympics at Sports-Reference.com-en (artxibatua)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26250639

 |

* Wd Datuak: Q26250639