recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pasio hutsa** (frantsesez: *Passion simple*) Annie Ernaux idazle frantsesak 1991n Gallimard argitaletxean plazaratu zuen eleberri laburra da. 2002an Joseba Urteagak euskaratu zuen.

Argumentua
----------

*Passion simple* Annie Ernaux-en eleberri autobiografikoa da. Bertan heroiaren eta A. Ekialdeko Europako enpresaburu atzerritar ezkondu baten arteko pasio debekatua kontatzen du. Kritika nahasiak izan arren, liburuaren 200.000 ale saldu ziren eta Europa oson itzuli zen, baita Estatu Batuetan eta Japonian ere. Gerora, hainbat alditan egokitu zen antzerkira eta baita ere zinemara.

Moldaketak
----------

* 2017an antzerkirako egokitu zen, Émilie Charriot aktore eta zuzendariaren eskutik; hark bete zuen
* 2022an zinemarako egokitu zen, *Passion simple*, Danielle Arbidek zuzendutako lana. Paper nagusiak Laetitia Dosch eta Sergueï Polounine aktoreek egin zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, baita ere
---------------

* *Passion simple* filma.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60222267
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 209897898
* GND: 4649574-5

 |

* Wd Datuak: Q60222267
***Bako*** Michelangelok 1496 eta 1497 urteetan marmolez egindako eskultura da. Tamainua 203 zm-koa da. Gaur egun Florentziako Bargelloren jauregiaren museoan (Italia) ikus daiteke. Gaia Bako jainko erromatarra da.

Historia
--------

Eskultura hau Michelangelok Erroman egon zen lehenengo aldian egin zuen. Erroman aintzinako eskulturak ezagutu zituen eta ziur aski hortik etorri zitzaion *Bako* egiteko inspirazioa zeren eta oso nabaria da garai haietako lanen interpretazioa egiteko ahalegina. Gogoratu behar dugu urte haietan Erroman indusketak ari ziren egiten eta, ondorioz, horrelako irudi batzuk ezagutu ziren.

Eskultura Riario kardinalaren enkargua izan zen. Bukatuta honek ez zuen lana onartu eta, orduan, Jacopo Galli bankariak erosi zuen haren jauregiko lorategietan jartzeko. 1532aren inguruan Martín Heemskerck artistak marrazki bat egin zion eta lan horretan eskuineko eskua falta zaiola ikus daiteke. Ondoren, 1572an, Francisco I.a Medicik erosi zuen. 1873an Bargelloren jauregian kokatu zuten.

Deskribapena
------------

Bakoren errepresentazio honek aintzinako testuen deskribapenak jarraitzen zituen: begirada sensuala, begirada iheskorra... Aurpegian mozkortuta dagoela ikus daiteke. Eskuineko eskuan kopa bat eusten du, edateko prest egongo balitz bezala eta, halaber, kopa besteoi eskainiko zigula ematen du. Buruan mahatsak ditu apaingarri gisa. Ezkerreko eskuan mahats-mordoa du. Bakoren atzean satiro txiki bat ikusten dugu, bihurri eta alaia, jolasteko prest. Satiroa ziur asko Sileno zen, Bakoren irakasle izan zen.

Eskulturaren modeloak itxura androginoa erakusten du; ezaugarri hau Michelangeloren obra osoaren ezaugarria izango zen. Aintzinako jainkoak ere anbiguotasun bera erakusten zuen, misteriotsua.

Balorazioa
----------

*Bako* Michelangeloren lehen maisu-lana izan zen. Nabaria da berean sexualitatearen indarra, hedonismo klasikoaren sinboloa. Urte horietan, aldiz, Florentzian Girolamo Savonarola eta haren jarraitzaileak erabat horren aurka zeuden eta hiritik ezabatzeko prest zeuden.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Obraren komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1144620
* Commonscat Multimedia: Michelangelo's Bacchus / Q1144620

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1144620
* Commonscat Multimedia: Michelangelo's Bacchus / Q1144620
***Ostreopsis ovata*** *Ostreopsis* generoko alga dinoflagelatu espezie bat da, hark ekoizten dituen palitoxinengatik, azalean narritadura eragiten duten fikotoxinengatik, ezaguna. Espeziea lehenengo aldiz Y. Fuyukok deskribatu zuen, 1981. urtean.

Espezie hau itsaso epeletan bizi da: Mediterraneoan, Kanariar uharte eta Madeirako kostetan, Brasilen, Indotxinan, Thailandian, Indonesiako artxipielagoan eta Karibe itsasoan. Hala ere, klima-aldaketaren ondorioz Euskal Herrira iritsi eta bertan loratze toxikoak eragin ditu, Donostian 2021. urtean esaterako.

Euskal Herrian
--------------

2020an agertu zen lehen aldikoz Euskal Herriko itsasbazterrean *Ostreopsis* alga. Baina, Emmanuel Alzuri Bidarteko auzapez eta Euskal Hirigune Elkargoko ur sailaren hautetsi delegatuak 2022ko uztaila azpimarratu du, bereziki, Lapurdiko hondartzei dagokienez: «Aitzinetik batere abisurik ukan gabe, alga horren boom edo loraldi bat agertu zitzaigun; uztaileko igande arratsalde batez behar izan genituen hondartzak eta urak jendez hustu, Biarritzen, Bidarten eta Donibane Lohizunen».

*Ovata* motako *Ostreopsis* itsas belarra da garatu Euskal Herriko ur hegietan. Motarik toxikoena. Ifremer erakunde zientifikoan gaia lantzen duen Elvire Antajan laborategi zuzendariak erran duenez, lehen aldia da Europako ipar atlantikoan agertzen dela. *Ovata* horra arte Mediterraneoko uretan zen ezaguna, eta «2013an Portugalen hegoaldean agertu zen».

Ikerketa
--------

Euskal Hirigune Elkargoa, Pirinio Atlantikoetako Departamendua, Gipuzkoako Foru Aldundia eta zientzia erakundeak ere biltzen dituen Itsasbazterreko Interes Zientifikorako Taldeak Europako diru laguntza gotorra erdietsi du *Ostreopsis* itsas belarra ikertzeko, Ostreobila ikerketa programarako. 2,2 milioi euroko aurrekontu orokorrean, 1,4 milioi eman ditu Europak (%65).

Arriskua
--------

*Ostreopsis* algaren sasoien dinamika ulertu nahi dute ikerketaren bidez, eta itsas belar horren garapena laguntzen duten ingurumen baldintzak deskribatu. Horrez gain, gizakiaren osasunean zer ondorio izan ditzakeen ikusi nahi dute, gero hori nola kudeatu jakiteko. Hats bideetako erredurak eragiten ditu nagusiki. Larrukoak ere ekar ditzake. Itsas langarrak, gainera, uretik urrunago garraia ditzake molekula toxikoak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Y. Fukuyo, « Taxonomical study on benthic dinoflagellates collected in coral reefs », *Bulletin of the Japanese Society of Scientific Fisheries*, no 47,‎ 1981, p. 967-978

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1462884
* Commonscat Multimedia: Ostreopsis ovata / Q1462884

---

* **Datu taxonomikoak**
* AlgaeBase:
* EOL: 901139
* GBIF: 3206034
* OBIS: 110068
* NCBI: 114202
* WoRMS: 110068

 |

* Wd Datuak: Q1462884
* Commonscat Multimedia: Ostreopsis ovata / Q1462884
**Todos Tus Muertos** (TTM), 80ko hamarkadan sortutako Rock talde Argentinarra da. Beraien ibilbide guztian 6 disko kaleratu zituzten. 2004ean, TTM-ko hiru partaide originalek, taldea berpiztu zuten eta bira bat ekin zuten beraien zuzeneko diska berria aurkezteko.

TTM-ren musikak, Reggaea, Rocka edota Punka nahasten du, beti ere kritika soziala alde batera utzi gabe.

Historia
--------

Taldea 1985 inguruan sortu zen, Felix Gutierrez, Horacio Villafañe, Cristian Ruiz eta Fidel Nadalen bitartez. Hasiera batean Punk talde bat zen, baina denbora pasa ahala Reggae doinuak sartzen hasi ziren.

Lehen disca, *Todos Tus Muertos* (1988) izan zen. Diska honekin, ospe nahikoa lortu zuten beste lurralde batzuetatik birak egiteko.

1992an, Mano Negra taldearekin jotzeko aukera izan zuten Argentinan. Bertan, bi taldeen artean sortu zen laguntasunaren ondorioz, Fidel eta Felixek, Mano Negraren *Casa Babylon* diskoan parte hartu zuten. Honen ondorioz, Manu Chaok berdina egin zuen TTM-ren *Dale aborigen* diskoan. Diska honetan , Fermin Muguruzak eta Los Fabulosos Cadillacsek ere parte hartu zuten.

*Dale aborigen* diskoaren ostean, Pablo Molina taldean sartu zen Koroetan eta Perkusioan lagunduz. Formazio honekin, Europan eta Hego Amerikan bira egin zuten. Bira hauen zuzenekoetatik beraien *Argentina te asesina* diska kaleratu zuten.

Bi urte geroago, gustoko zituzten taldeen bertsioez osaturiko *Subversiones* diska kaleratu zuten. Oraingo honetan, beraien diskoetxe propioarekin (TTM Discos) kaleratu zuten diska hau.

1998an diska berria kaleratu zuten (*El camino real*). Diska honetan, Fermin Muguruzak berriz hartu zuen parte *Dignidad* abestian. Urte honetan taldea desegin egin zen eta bertako partaideek bide ezberdinak hartu zituzten.

2004an berri itzuli ziren. Kasu honetan ordea Pablo Molina soilik abesten du.

Taldekideak
-----------

- Pablo Molina - Ahotsa

- Felix Gutierrez - Bajua eta koroak

- Horacio «Gamexane» Villafañe - Gitarra eta koroak

- Christian Fabrizio - Bateria

- Germán Álvarez - Teklatua eta koroak

### Lehenagoko taldekideak

- Fidel Nadal - Ahotsa

- Pablo Potenzoni - bateria

Diskografia
-----------

	* Todos Tus Muertos (Universal Music, 1988)
	* Nena de Hiroshima (Universal Music, 1991)
	* Dale aborigen (Esan Ozenki-Gora Herriak, 1994)
	* Argentina te asesina (Esan Ozenki-Gora Herriak, 1995)
	* Subversiones (TTM Discos, 1996)
	* El camino real (TTM Discos, 1998)
	* Re-unión en vivo (Maldito Records, 2006)
Kanpo estekak
-------------

**(Gaztelaniaz)** TTM-ren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 

	* **Wikimedia proiektuak**
	* Wd Datuak: Q3179668
	* **Identifikadoreak**
	* WorldCat
	* VIAF: 147959045
	* ISNI: 0000000099624868
	* LCCN: n2005077126
 |

	* Wd Datuak: Q3179668
**Idoia Beratarbide** **Arrieta** (Oiartzun, Gipuzkoa, 1977ko uztailaren 29a) euskal herritar artista eta ilustratzailea da. 1999an Arte Ederretan Lizentziatu zen. Ilustratzaile lanaz gain, hainbat zeregin bete ditu kulturgintzaren barruan: Errenteriako Mikelazulo kultur elkarteko kudeatzaile eta eragile izan zen; *Edo!* argitaletxean editore lanak egin zituen; Metrokoadroka kolektiboaren bultzatzaile eta taldekide da eta honen baitan aktore, koordinatzaile, diseinatzaile eta arropa egile lanak egin ditu. 2013an 100tze espazioa zabaldu zuen Oiartzunen haurren sormena garatzeko helburuarekin.

Ilustratzaile
-------------

Ilustrazioaren alorrean, Euskal Haur Literaturako hamar liburutik gora ilustratuak ditu. Azkenekoen artean daude *Lur beldur* (Uxue Alberdi, Erein, 2015), *Koldo* (Joxemari Carrere, Errenteriako Udala, 2016) edota *Igel marroitxo* (Pello Añorga, Haziak, 2016). Haurrentzako liburu eta albumak ilustratzeaz gain, helduentzako literatur lanak ere ilustratu ditu. Eta orokorrean, azalak eta kartelak ere egiten ditu liburu, egunkari eta talde ezberdinentzako.

Berria egunkariaren *erresistentzia kutxa* orrialdean Idoiaren ilustrazioa 2020ko martxoaren 26an 

Lino plazan (Agirre lehendakaria) Idoia Beratarbideren diseinuarekin egindako murala.
Ilustrazioarekin lotuta muralgintzan ere lanak egin ditu, aipatzekoa da Errenteriako Agirre Lehendakaria plazan Errenteriako Udalaren eskariz egindako horma-irudi erraldoia. Egileak esandakoaren arabera, muralak Errenteriako emakumeen historia garaikidea jarraitzen du, lihozko ariak gidaturik, eta eskuek, garai ezberdineko emakumeak, gertaera historikoak lotzen dituzte, eta amaieran eskuz esku eraikitako bideak gaur egungo emakumeengan eta haurrengan izan duen eragina islatzen du. 

Errenteriarekin lotutako beste lanak egin ditu, aipatutako *Koldo*, zein *Errenteriako emakumeen aztaznak: narrazioak* liburuak ilustratu ditu, azken hori Allende Arnaizekin batera, eta *Asteme, Katuko eta Oilarqueen* pertsonaiak diseinatu ditu, Joxemari Carrerek sortutako istoriotik abiatuta.

Herriko aitortza
----------------

2018ko udalekuetako haur talde batek bere izena eraman zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Idoia Beratarbide, Galtzagorri webgunea.
2. ↑   «100Tze | Idoia Beratarbide Arrieta» *idoiaberatarbide.com* (Noiz kontsultatua: 2018-03-05).
3. ↑    Beratarbide, Idoia. «Erresistentzia Kutxa» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-03-26).
4. ↑     *Errenteriako 700. urteurreneko legatuaren parte izango den muralaren proiektua aurkeztu dute | Herribizia.*  (Noiz kontsultatua: 2021-08-06).
5. ↑   **(Ingelesez)** «Oiartzun urtekaria 2019 by Oiartzungo Udala - Issuu» *issuu.com* 2019-09-11 (Noiz kontsultatua: 2023-08-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23907931
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87403569
* ISNI: 0000000060654592
* BNE: XX1665521
* LCCN: nb2019006200
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 25836

 |

* Wd Datuak: Q23907931
**Eudy Simelane** (KwaThema, 1977ko martxoaren 11 – *ibidem*, 2008ko apirilaren 28a) hegoafrikar futbolari eta LGBT ekintzailea izan zen, KwaThemako lehen lesbiana irekietako bat. 2008an bortxatu eta hil zituzten bere sexu-joeragarik.

Kirol ibilbidea
---------------

Springs Home Sweepers FC taldean jokatu zuen erdilari postuan eta emakumezkoen selekzio nazionaleko kide ere izan zen. Herrialdeko emakume futbolari ospetsuenetako bat bihurtu zen. Gainera, lau talde entrenatzen zituen eta epaile izateko ikasten ari zen.

Hilketa
-------

Eudy Simelaneren gorpua erdi biluzik aurkitu zuten KwaThemako erreka batean. Gaizkile talde batek bortxatu eta kolpatu zuen, eta ondoren 25 labana zauri egin zizkioten aurpegian, bularrean eta hanketan eta gorpua uretara bota zuten. Handik gutxira, ActionAid nazioarteko erakunde publikoak, Hegoafrikako Giza Eskubideen Batzordearen laguntzarekin, txostenean iradoki zuen krimena gorrotoz egin zela biktimaren sexu-joeragatik. Human Rights Watch nazioarteko erakundeak antzeko ikuspuntu bati atxikitzen dio, motibazio hori begi-bistakoa dela adieraziz.

Epaiketa 2009ko otsailaren 11n hasi zen Delmas herrian, Mpumalanga probintzian. Auzipetuetako batek bere errua aitortu zuen eta 32 urteko espetxe-zigorra ezarri zioten. 2009ko irailean, bigarren kriminala bortxaketa, hilketa eta lapurreta egotzita epaitu zuten eta biziarteko kartzela zigorra gehi 35 urtekoa ezarri zioten. Beste bi auzipetu absolbitu egin zituzten.

Omenaldiak
----------

2009an, Simelaneren oroimenez, zubi memorial bat eraiki zuten hil zuten lekutik gertu.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Ingelesez)** Kelly, Annie. «Raped and killed for being a lesbian: South Africa ignores 'corrective' attacks» *The Guardian* 2009-03-12  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2012-07-27) (Noiz kontsultatua: 2024-04-17).
2. 1 2 3 4   **(Ingelesez)** «Stop the Violence — Live Updates from South Africa» *Human Rights Watch* 2009-02-11  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2013-07-04) (Noiz kontsultatua: 2024-04-17).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Tribute To The Late Former Banyana Banyana Player, Eudy Simelane» *Tribute* (SAFA) 2008-05-01  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2011-09-29) (Noiz kontsultatua: 2024-04-17).
4. ↑   **(Ingelesez)** «Joburg Pride Wall of Rememberance» *GMax* 2008-10-03  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2012-02-15) (Noiz kontsultatua: 2024-04-17).
5. ↑   **(Ingelesez)** «Life for killing lesbian activist» *News24* 2009-09-23  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2012-07-27) (Noiz kontsultatua: 2024-04-17).
6. 1 2   **(Ingelesez)** «Remembering Eudy, KwaThema’s brightest, killed on its darkest night» *The Global Game* 2009-08-30  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2012-07-27) (Noiz kontsultatua: 2024-04-17).

Kanpo estekak
-------------
*Amanita abietun*

Sinonimoa: *Amanita phanterina var. abietum*

Deskribapena
------------

**Kapela:** Haragitsua, ganbil-laua, 15 cm arteko diametrokoa, likatsu samarra, leuna eta distiratsua, arre-sepia kolorekoa, geroago arre-arrosakara kolorekoa, garatxo zuri txikiekin, iheskorrak. Ertza, luzaroan leuna (pixka bat ildaskatua amaieran bakarrik).

**Orriak:** Estu, sinuatuak, solteak, nahiko zabalak, zuriak, meheak.

**Hanka:** Betea, gero muindun-barrubetea, lodia eta sendoa, goialdean pixka bat mehetua, eraztunean fin-fin flokosoa, pikortsua behealdean, bolba lodia, oboidea, garbi marjinatua. Eraztun zabala eta mintzezkoa, zabala, ez ildaskatua, gero kapelaren kolore berekoa goialdean, iraunkorra.

**Haragia:** Lodia, nahiko biguna, zuria, zapore gozokoa eta biroso edo errefauaren usain antzekoarekin.

**Etimologia:** Amanita terminoa grekotik dator eta Silizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta, Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa. *Abietum* epitetoa latinetik dator, izeia esan nahi duen "Abies" hitzetik. Bere habitatagatik.

Toxikotasuna
------------

Toxikoa, *Amanita pantherina* bezala. Intoxikazio neurotropikoa eragiten du.

### Nahasketa arriskua

*Amanita pantherina* tipikoarekin nahas daiteke honek kapelaren ertzean ildaska nabariak izaten ditu, eta marjinatutako bolba ez du, besteak beste.

Sasoia eta lekua
----------------

Goiztiarra udan. Taldeetan mendiko izeien azpian.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 11 or. ISBN 84-282-0541-X (T.3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Lotina, Roberto.  (1985). *Mil setas ibericas.*  Diputacion foral de vizcaya, 162 or. ISBN 84-505-1806-7..
Penny Lane kalea.
Suedian sarritan lapurtutako seinalea.
Demoek Baionan frantse hutsean zeuden seinaleak kentzen.
**Trafiko-seinaleen lapurreta**, batez ere ezohikotzat edo dibertigarritzat jotzen diren trafiko-seinaleek jasaten duten fenomenoa da. Bildumagileek ebatsi ditzakete seinale horiek, batzuetan behin eta berriz, dekorazioko elementu jatortzat hartzen baitira, batez ere ikasleen artean. Sarritan, egileek txantxatzat hartzen dituzte lapurreta horiek, baina garestiak izaten dira, eta, batzuetan ere, arriskuak sortzen dituzte.

Aktibitate ilegala da, delitua da, eta, harrapatuak izanez gero, lapurrek isunak jaso ditzakete.

Modak lapurreta horiek eragin ditzake zuzenean. Musika-banda batzuek, hala nola The Beatles edo Lynyrd Skynyrd taldeek, trafiko-seinaleen lapurretak elikatu dituzte nahi gabe, haien abesti eta album batzuek benetako toponimoak baitituzte, hala nola «Penny Lane», «Abbey Road», edo «Brickyard Road». Kale-izenak dituzten ikus-entzunezko produkzioek nabarmen areagotu ohi dute seinale horien lapurreta. Hiri batzutan ere oso ezagunak diren talde eta musikariei eskainitako kaleekin arazoak pairatzen dituzte.

Erreibindikazio gisa
--------------------

Ipar Euskal Herrian eta Nafarroa Garaian, batzutan, euskararen normalizazioaren aldeko kanpainak egin dira, frantses edo gaztelera hutsez dauden seinaleak kenduz. Esaterako, 2000ko abuztuaren 12an, Demoek frantses hutsean zeuden trafiko-seinale ugari kendu zituzten Nafarroa Beherea eta Lapurdin. Seinaleak, ondoren, Urruñako Signature SA enpresaren atarira eraman eta han utzi zituzten.

Ekintza horiek ez dute ezer ikusirik ohiko trafiko-seinaleen lapurretarekin zeren eta helburu politiko batekin egiten baita.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3178948
* Commonscat Multimedia: Road sign theft / Q3178948

---

 |

* Wd Datuak: Q3178948
* Commonscat Multimedia: Road sign theft / Q3178948
**Carl Friedrich Philipp von Martius** (Erlangen, 1794ko apirilaren 17a – Munich, 1868ko abenduaren 13a) alemaniar botanikaria izan zen.

1814an, Erlangengo Unibertsitatean graduatu zen, unibertsitateko lorategi botanikoko landareen katalogo kritikoa zen tesi batekin. 1817 eta 1830 bitartean, Johann Baptist von Spixekin bidaiatu zuen Brasilen, Maximiliano I.a Josef Bavariakoa erregeak eskatuta. 10.000 kilometro egin zituzten Rio de Janeirotik eta Amazonastik, espezie botanikoak biltzen.

Europara itzulita, Municheko lorategi botanikoaren eta herbarioaren kontserbatzaile izendatu zuten, eta 1826tik 1824ra hiriko unibertsitateko botanika-irakaslea izan zen.

Botanika-liburuak eta Brasilen egindako bidaiaren kontakizuna argitaratu zituen. Haren lanik ezagunena Historia naturalis palmarum da, palmen deskribapen ilustratua. Urtebetetze-egunean Palmen Nazioarteko Eguna ospatzen da. 1840an hasi zen bere lanik garrantzitsuena idazten, Flora Brasiliensis. Hil ondoren, 1906an amaitu zen.

Landare-bildumarekin Herbarium Martii osatu zen, 36.000 espezieko 600.000 espeziez osatua. 1870ean Belgikako gobernuak erosi zuen.
2014ko uztailaren 23an, **TransAsia Airwaysen 222 hegaldiak (GE222/TNA222)** Txinako Kaohsiung eta Magong aireportuen arteko hegaldia izan behar zuen baina hegazkina larrialdiko lur hartzea egiten saiatu zen Magong aireportuan, Penghu irlan (Taiwan mendebaldea).

Gertaera
--------

Hegazkina Taiwaneko aireportu batetik atera zen ordubeteko atzerapenarekin, Matmo tifoiaren ondorioz, eta ordu erdi geroago irlan lur hartzea zen aurreikusitakoa. Tokiko agintarien arabera, lur hartzeko bigarren saiakeran erori zen hegazkina.

Istripuaren jatorria
--------------------

Tifoiaren ondorioz orduko 100 kilometroko abiadura harrapatzen zuen haizeak eta eurite gogorrak jo zuen irla. Gainera, bi hildako, dozenaka zauritu eta 5.000 pertsona etxetik atera zituzten tifoiaren ondorioz. Agintarien guztiz ziurtatu ez arren, tifoia jotzen zuten istripuaren eragiletzat.

Bidaiariak eta eskifaia
-----------------------

Hasiera batean, Yong Peng Penghuko Suhiltzaileen buruak 51 hildako zeudela jakinarazi zuen, baina Garraio ministroak, behin-behinean, 47 direla esan zuen. TransAsia Airways konpainia taiawandarreko ATR 72 hegazkinean 54 bidaiari (lau haur tartean) eta eskifaiako lau kide zihoazen.

**TransAsia Airwayseko 222 hegaldian zihoazen bidaiaren nazionalitatea**| Nazionalitatea | Pertsonak |
| --- | --- |
| Taiwan Taiwan | 56 |
| Frantzia Frantzia | 2 |
| **Guztira** | **58** |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Gutxienez 47 pertsona hil dira hegazkin-istripuz Taiwanen», *Berria*, 2014-07-23
2. ↑  «Gutxienez 47 lagun hil dira Taiwanen izandako hegazkin istripu batean», *Berria*, 2014-07-23
3. ↑  Kopuru honetan hegazkineko 4 eskifaia sartzen dira, taiwandar nazionalitatekoak eta 52 bidaiari, hauek ere taiwandarrak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17404012
* Commonscat Multimedia: TransAsia Airways Flight 222 / Q17404012

---

 |

* Wd Datuak: Q17404012
* Commonscat Multimedia: TransAsia Airways Flight 222 / Q17404012
**Ramón de Zabalo Zubiaurre** (South Shields, 1910eko uztailaren 28a - Viladecans, 1967ko urtarrilaren 1a) 1930eko hamarkadako futbolari kataluniar nabarmena izan zen.

Biografia
---------

Bere jaiotegunaren eta dataren inguruan desadostasunak egon arren, teoriarik seguruena da Ramón de Zabalo South Shieldsen (Ingalaterra) jaio zela 1910ean, txikitan Bartzelonako Fort Pienc auzora joan zela.  Bere auzoko taldearekin hasi zen, UA Horta fitxatu aurretik. 1928an FC Barcelonan sartu zen, non 236 partida jokatu zituen eta aparteko eskuineko atzelari bihurtu zen, espezialistek gerra aurreko onenetarikotzat jotzen zutena. Garai horretan Frantziara erbesteratu zen eta bertan paper handia jokatu zuen Parisko Racing-en Frantziako kopa bat irabaziz. 1944an Barçara itzuli zen eta bertan denboraldi bat gehiago jokatu zuen Viladecansera erretiratu aurretik. 

11 aldiz izan zen nazioartekoa. Italian 1934ko Munduko Kopako azken fasean parte hartu zuen, Italiaren aurkako partida jokatuz. 1967an hil zen Viladecansen .

Tituluak
--------

* 5 Kataluniako Futbol Txapelketa: 1930, 1931, 1932, 1935, 1936.
* 1 Espainiako Futbol Liga: 1945.
* 1 Frantziako Futbol Kopa: 1940.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Galeria de internacionales.*  Mundo Deportivo 2 d'agost de 1988.
2. ↑    *Ramón de Zabalo. Condominio hispano-británico.*  Fernando Arrechea (CIHEFE) Gener de 2014.
***Ender's Game*** (euskaraz *Enderren Jokoa*, 1985) Orson Scott Carden eleberririk ezagunena da. Zientzia fikziozko bi sari garrantzitsuenak irabazi zituen, Nebula Saria 1985ean eta Hugo Saria 1986an. Eleberriaren jatorria Analog Magazinen argitaraturiko zientzia fikziozko ipuin bat izan zen, 1977an. Ipuinak Ignotus Saria irabazi zuen 1994an.

*Ender's Game* lau liburuko saga baten lehenengoa da, Enderren saga.

Istorioa
--------

Geroan, gizateri osoa estralurtar arraza bortitz baten mehatxupean dago, *intsektoreak* (*buggers*, jatorrizko bertsioan). Andrew Wiggin (*Ender*) sei urteko adinarekin errekrutatzen dute *Bataila Eskolan* hezia izan dadin. Eskola honek talentu aparteko umeak hezten ditu euren haurtzarotik hurrengo guda zuzentzeko.

Komikia
-------

Marvel argitaletxe amerikarrak eleberri ezagun honi buruzko komiki bat argitaratuko du. Chris Yostek idatziko du gidoia Orson Scott Carden gainbegiratzearekin. Marrazkilaria Pasqual Ferry katalana izango da.

Zinema
------

2013an eleberri honetan oinarritutako izenburu berdineko *Ender's Game* filma estreinatu zen, bertan Asa Butterfield, Harrison Ford, Ben Kingsley, Viola Davis, Hailee Steinfeld eta Abigail Breslin aktoreek antzeztu zutelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Pelikulari buruzko informazioa IMDBen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q816016
* Commonscat Multimedia: Ender's Game / Q816016

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 178950173
* LCCN: nr95020869
* Open Library: OL49676W

 |

* Wd Datuak: Q816016
* Commonscat Multimedia: Ender's Game / Q816016
1375eko *Atlas Català de la Corona de Catalunya i Aragó* portulanoaren XIX. mendeko kopia
**Portulano** bat, Erdi Aroan eta Pizkundean marinelek erabili ohi zuten itsas mapa da, non portuen geografia ezaugarriez gainera, bestelako datu batzuk adierazten ziren (ekonomia, arriskuak, itsaslasterak etab.). Gainera, ezaugarri grafiko nagusia da nabigazio-lerroak erabiltzea itsas azalera banatzeko, haize-arrosak erabiliz. Hasieran, batez ere Mediterraneoa eta hurbileko itsasoak zeuden adierazita, euskal kostaldea barne, gerora hedatuz joan ziren xehetasunez adierazitako kostaldeak.

Portulano mapa nautiko zaharrena 1290koa da, *Carta Pisana* izenekoa eta beharbada Genovan egina, egun Frantziako Liburutegi Nazionalean gordea. Bertan, xehetasun handiz ageri da Gurutzaden garaiko Mediterraneoa ageri da xehetasun handiz, Ekialdearen eta Mendebaldearen arteko elkartruke ugarien erakusgarri.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q266680
* Commonscat Multimedia: Portolan charts / Q266680

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13336914b (data)
* NKC: ph751419
* AAT: 300137376
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q266680
* Commonscat Multimedia: Portolan charts / Q266680


1. ↑  Portulano Zehazki hiztegian (noiz kontsultatua: 2024-02-20)
2. ↑  **(Frantsesez)** Mireille Pastoureau, *Voies océanes*, Paris, 1990, 13 or.
**Andre Mariaren Jasokundearen eliza** Irurre herriko eliza da, Gesalatzen, Nafarroa Garaian.

Deskribapena
------------

17. mendeko eraikina da, guztiz ordezkatu zuena aurretiaz hondatuta zegoen eliza bat. 1648an hasi ziren lanak, eta 1662an amaitu ziren. Gurutze latinokomplanta du, hiru gorputzetan, manierismo berantiarreko XVII. mendeko estilo soilean dago eraikia.

Eraikinaren garaikoa da erretaula nagusia, ustez Calahorratik ekarri zutena. Jasokundearen irudi bat nabarmentzeb da bertan, baina XVIII. mendekoa da. Kapera batean Txamarkoko Andre Maria edo Udarearen Andre Maria esaten zaion irudi bat dago, XV. mendekoa, inguruko gune jendez hustu batean duena jatorria. Baseliza desagertu batetik ekarritako San Martinen irudi bat ere badago.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Lebrel Blanco, Fundación. «Valle de Guesálaz» *www.lebrelblanco.com*: Atlas del Patrimonio Histórico-Cultural de los reinos, condados y vizcondados bajo la autoridad de Catalina I de Navarra Foix-Grailly-Béarn. (Noiz kontsultatua: 2024-04-18).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «IRURRE - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-04-18).

Kanpo estekak
-------------
1976ko AEBetako Ozeano eta Atmosfera Administrazioaren Puerto Ricoko Vieques itsasartearen nabigazio-mapa.
**Karta nautikoa** edo **nabigazio-mapa** ur nabegagarrien eta inguruko kostaldeen eskalara egindako errepresentazio bat da. Normalean uren sakontasuna eta lur lehorraren altuerak adierazten ditu, bai eta ur ondoen izaeran, kostaldeetako xehetasunak, portuen ezaugarriak, arriskuen eta itsasargien kokapenak eta beste hainbat nabigazio laguntza ere. Nabigazio-mapak itsagizonen jardunean ezibestekoak dira.

Usadioz, nabigazio-mapak paperezkoak ziren, baina gaur egun teknologiaren aurrerakuntzei esker ordenagailuetan ikusgai dauden datu-baseetan gordeak ere badaude.

Ikus, gainera
-------------

* Portulano

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q728502
* Commonscat Multimedia: Nautical charts / Q728502

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX524637
* BNF: 11959623c (data)
* GND: 4180642-6
* LCCN: sh85090331
* NDL: 00564696
* NKC: ph169370
* NARA: 10658758
* AAT: 300028325
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q728502
* Commonscat Multimedia: Nautical charts / Q728502
**Maria Ângela Guterres Viegas Carrascalão** (1951ko apirilaren 10a) timortar kazetari, idazle, irakasle eta politikaria da, Ekialdeko Timorko Justizia Ministro ohia.

Bizitza
-------

1951ko apirilaren 10ean jaio zen. Timorrera erbesteratu, timorar batekin ezkondu eta 13 seme-alaba izan zituen Manuel Viegas Carrascalão portugaldar anarkistaren alaba da.

1978tik 2002ra, Notícias de Portugal, Agência Noticiosa Portuguesa eta Lusa albiste-agentzietan lan egin zuen, baita Sociedade Independente de Comunicação (SIC) telebista katean*, Jornal Expresso* aldizkarian eta *Público* egunkarian ere. *Lia Foun* egunkari elebiduneko editoreaeta Australiako SBS irratiko berriemailea izan zen. Dokumentalista eta interprete gisa lan egin zuen Ekialdeko Timoko Akordio, Berdintasun eta Adiskidetasun Batzordean.

2007an, Timor Batasun Demokratikorako hautagai gisa aurkeztu zen hauteskunde legegileetan eta hurrengo bi urteetan Ekialdeko Timorko 4. Gobernuko Defentsarako Estatu Idazkaritzako kabineteburu izan zen.

Ekialdeko Timorko Unibertsitate Nazionalean ikasi zuen. 2010ean doktoretza lortu eta hurrengo urtean Zuzenbide Fakultateko irakasle egin zen.

2013an, Taur Matan Ruak presidenteak Ekialdeko Timorko Irrati-Telebistako Kontseiluko kide izendatu zuen lau urterako.

2017an, Francisco Guterres presidenteak Justizia Ministro izendatu zuen. Urriaren 17an hartu zuen kargua, eta hurrengo urtean amaitu zen bere agintaldia.

Sariak
------

* 2021: Lusofoniako Merezimenduaren Saria

Lan hautatuak
-------------

* *Timor, os Anos da Resistência* (2002)
* *Taur Matan Ruak: a vida pela independência* (2013)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Portugesez)** «Ministra da Justiça, Maria Ângela Guterres Viegas Carrascalão» *East Timor Law & Justice Bulletin* 2017-10-23 (Noiz kontsultatua: 2024-04-18).
2. 1 2 3   **(Portugesez)** «Biografia de Sua Ex. Ministra da Justiça (Biography of former Ministers of Justice): Maria Ângela Guterres Viegas Carrascalão» *Ministério da Justiça* (Noiz kontsultatua: 2024-04-18).
3. 1 2 3   **(Portugesez)** «Maria Ângela Carrascalão» *Wook* (Noiz kontsultatua: 2024-04-18).
4. 1 2   **(Portugesez)** «Presidente timorense nomeia quatro últimos membros do Governo» *Diário de Notícias* 2017-10-13 (Noiz kontsultatua: 2024-04-18).
5. ↑   **(Portugesez)** «República Democrática de Timor-Leste. Decreto Presidente 5/2013» *Jornal da República* 2013-02-04 (Noiz kontsultatua: 2024-04-18).
6. ↑   **(Portugesez)** «PR timorense empossa últimos cinco membros do VII Governo constitucional» *Diário de Notícias* 2017-10-17 (Noiz kontsultatua: 2024-04-18).
7. ↑   **(Portugesez)** «VII Governo Constitucional» *Governo de Timor-Leste* (Noiz kontsultatua: 2024-04-18).
8. ↑   **(Portugesez)** «V edição da Gala Prémios da Lusofonia» *União das Cidades Capitais de Língua Portuguesa* 2021-10-25 (Noiz kontsultatua: 2024-04-18).

Kanpo estekak
-------------
***Amanita rubescens var. annulosulphurea*** *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da. Gordinik toxikoa, gutxienez 20 minutuz egosi behar da, hemolisina lurrundu dadin (globulu gorriak suntsitzen ditu)

Sinonimoa: *Amanita rubescens var. magnifica*.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Globo itxurako gorri argitik hemisferikora (okrea) eta lau-ganbilera (gorri bizia). Kapela leuna, ez ildaskatua, errezel zuri-gris koloreko arrastoekin.

**Orriak:** Ia libreak, nahiko estu, gaztetan zuriak eta gorrixkak zahartzean.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Arrosa kolorekoa, oinarrian erraboildun bolbarekin, gorri-ardo koloreko tonuekin (erraz erasotzen diote arrek). Mintzezko eraztunarekin, oso ildaskatua, iraunkorra, tonu horixkekin.

**Haragia:** Zuria. (arrosa kolorekoa bihurtzen da ebakitzean). Usain fungikoa du eta zapore gozoa hasieran eta gero mingots samarra.

**Etimologia:** *Amanita* terminoa grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta, Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa.

Jangarritasuna
--------------

Jangarria, baina kontuz ibili beharrekoa.

### Nahasketa arriskua

Taxoi nominalak zuritik arrosara doan koloreko eraztuna du (inoiz ez horia) eta ez da hain mehea. *Amanita franchetii* edo *aspera* (toxikoa den susmoa) espezieak ere tonu horiak dituen eraztun bat du, baina bere zuria ez da kolorez aldatzen, ebakitzean ez da arrosa kolorekoa bihurtzen. *Amanita pantherina*-k (toxikoa) ez du ardo koloreko tonurik. *Amanita spissa*-k ez du ardo koloreko oinarririk eta haragia ere ez zaio gorritzen.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberrian eta udan. Hostogalkorren edo koniferoen basoetan.

### Banaketa aremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Euskal Herriko perretxiko eta onddoak*, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza  •   *Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak*, A.D.E.V.E. 2012  •   Euskalnatura  •   *Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos*, Luis García Bona, Kriselv, 1987  •   *Catálogo micológico del País Vasco*, Aeranzadi, 1973  •   *Mendizalearen Hiztegia [mikologia]*, Ostadar Mendi Taldea.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Lotina, Roberto.  (1985). *Mil setas ibericas.*  Diputacion foral de vizcaya, 165 or. ISBN 84-505-1806-7..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Ttan ttakun irratia** (ttan ttakun izena txalapartaren onomatopeiatik dator) Donostiako Irrati Euskaldun Librea da.

1995 urtean jaio zen Egiako Gazte Lokaleko lantegitzat, baina ondoren Donostiako irrati libre bakartzat finkatuko zen. Bere kokalekua Egia auzoko Karmengo Ama kaleko Gazte Lokalean du. Irratia modu asanblearioan antolatzen da **hilabeteko lehen asteartean 20:00** irratiko lokal berean **bilera irekia**k eginez. 17 bat irratsaio osatzen dute egungo programazio parrilla, eguneko 24 ordutan etengabe emititzen direlarik zuzeneko irratsaioak, errepikapenak eta musika estilo bati eskainitako musika tarteak. Irratsaioei dagokionez mota desberdinetakoak ditugu magazineak, aktualitatearen ingurukoak, sukaldaritzari buruzkoak, teknologia berriak edota musika estilo konkretu bati eskainiak. Seinalea Donostiako bazter gehienetara ondo iristen da (zulo beltz batzuk izan ezik: Altza, Bidebieta) FM-ko 106.8-an hasiera batean eta horrez gain inguruko herrietara ere (Zarautz, Hernani eta abar) iristen da. Azken urteetan irratiak udal antena publikoan txoko bat izatea lortu du. Horrela emisio arazoak gainditzea lortu du, eta Donostia osora eta inguruetara iristen da orain, frekuentzia ere aldatu delarik: egun, **107.2 FM**-an emititzen du.

Irratiak Webgunea du eta saio batzuk egin eta berehala igo eta entzungai izaten dira bertatik, webgunean bertan irratia internet bidez zuzenean entzuteko aukera dago.

Irratiak urtean zehar ekimen desberdinak antolatzen ditu; bai irratia ezagutzera emateko eta baita ere suposatzen dituen gastu desberdinei aurre egiteko. Horien artean nabarmenena duela 9 urtetik hona Egiako Gazte Eszena kontzertu aretoan antolatzen den Irratiaren Festa. Urtarrilaren bigarren asteburuan izan ohi da festa hau, lokalak dituen bi areto ezberdinak aprobetxatuz, bi giro ezberdin eskaintzen ditu, batetik Punk eta Rock inguruko doinuak eta bestetik Doinu dantzagarriagoak Reggae, Dub, Funky edota Elektronikoa.

Bestetik urtean zehar ere hainbat ekimen burutzen ditu irratiak San Tomas egunean postua jarri izan du, *Txomin* auzoko jaietan txozna eta kontzertuak antolatzen ditu, eta urtean zehar ere kontzertuak, zine emanaldiak etab. antolatu izan ditu. Irratiak metxeroak, kamisetak etab. ere egin eta saltzen ditu.

2014ko abenduaren 17an jakin zenez, Piratek *Enbata dator* saioa egingo zuten.

Ikus, gainera
-------------

* Euskarazko irrati kateak

Kanpo estekak
-------------

* ttan ttakun irratiaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268260

 |

* Wd Datuak: Q12268260

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Piratek 'Enbata dator' saioa egingo dute Ttan Ttakunen», *Berria*, 2014-12-18
**Tupust!** Donostian sortutako Euskal Herriko komikigileen kolektibo feminista da. Haien lanak euskaraz sortu nahi dituzte.

Helburua
--------

Tradizionalki komikien mundua gizonezkoen esparrua izan da. Errealitate horren aurka Tupust kolektiboa sortu zen, modu batez komikia eta feminismoa uztartuz. Lehene helburu komunitate bat sortzea zen horrela proiektu berriak abiatzeko.

Partaideak
----------

2019ko martxoan argitaratu zuten lehen antologia eta 14 komiki bildu ziren, 20 sortzaileen eskutik: Irati Eguren, Paula Estévez, Arrate Rodriguez, Maite Caballero, Danele Sarriugarte & *Josevisky* Larratxe, Maite Gurrutxaga & Irati Jimenez, Irati F.G. & Regina Salcedo, Nerea Unanua & Amaia Lekunberri, Txakur Gorria, Loinaz Lekuona, Maitane Gartziandia, Ainara Azpiazu *Axpi*, Eider Eibar & Miren Amuriza, Leire Urbeltz & Hedoi Etxarte.

Argitalpenak
------------

* 2019: *Tupust!*, Txalaparta argitaletxea. ISBN: 978 84-17065-66-9.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* *Komikipedia*: Tupust! Kolektiboa
* Liburuaren aurkezpena Donostian. Ainhoa Sarasolaren artikulua *Berria*n, 2019/03/27.
* Lehen liburuaren inguruko komentarioa Eibar.org webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216556

 |

* Wd Datuak: Q65216556
**UCAko martiriak** 1989ko azaroaren 16an Universidad Centroamericanan hil zituzten zortzi pertsonei deitzen zaie.

Biktimak
--------

* Ignacio Ellakuria
* Ignacio Martín-Baró
* Segundo Montes
* Juan Ramón Moreno
* Amando López
* Joaquín López y López
* Elba Ramos
* Celina Ramos

Gertaerak
---------

1979an El Salvadorren gertatutako estatu-kolpea kritikatu zuten Ellacuria eta UCA unibertsitateko jesuitak. Eurek herriaren alde egindako lanaren ondorioz, militarrak eta lur jabe handiak eurekin haserretu egin ziren.

1989ko azaroaren 16an, El Salvadorreko armadako Atlacatl bataloila unibertsitatean sartu eta sei jesuitak, unibertsitateko langile bat eta bere alaba hil zituzten.

Epaiketa
--------

Gaur egun, ez da gertakariengatik epaitua izan. Eloy Velasco Auzitegi Nazionaleko epaileak kasua ikertzen jarritzen du.

2014ko abenduaren 23an, Ellacuria auziaren epaiketa 'iruzurra' izan zela adierazi zuen Velascok. Bere ustez, epaimahaiko kideek mehatxuak jasan zituzten eta froga "erabakigarriak" ezabatu zituzten, tartean, egun horietako erregistro militarrak esaterako.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  «25 urte bete dira El Salvadorreko jesuiten hilketatik», *Berria*, 2014-11-16
2. ↑  «Ellacuria auziaren epaiketa 'iruzurra' izan zela uste du Velascok», *EiTB*, 2014-12-23

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6938093
* Commonscat Multimedia: Mártires de la UCA / Q6938093

---

 |

* Wd Datuak: Q6938093
* Commonscat Multimedia: Mártires de la UCA / Q6938093
***Un soñador para un pueblo*** (Ameslari bat herri batentzat) Antonio Buero Vallejo idazleak idatzitako antzezlana da. Lehenengo aldiz Madrilen estrenatu zen, Teatro Españolean, 1958ko abenduaren 18an. Gertaera historikoetan dago oinarrituta.

Gertakizunak
------------

XVIII. mendean, Karlos III.a Espainiakoaren Finantzetako idazkaria den Leopoldo Esquilachek ohitura zaharrak baztertu nahi ditu herria modernizatzeko asmoz. Helburu horrekin madrildarren janzkerari buruzko lege bat onartu zuen; horren arabera kalean ezingo zen aurpegi ezkuturik ibili. Jendeak neurri berriak ez ditu onartzen eta Esquilacheren aurka altxatu zen. Liburuan Bernardo herri horren ordezkaria izango da. Azkenik, Esquilachek men egin beharko du: gerra sahiesteko deserria onartu beharko du.

Lehenengo errepresentazioak
---------------------------

1958an estrenautakoa, zuzendaria José Tamayo izanik. Interpreteak hauexek izan ziren:

* Carlos Lemos
* Ana María Noé
* Asunción Sancho
* Milagros Leal
* Luis Peña
* Fernando Guillén
* José Franco
* José Caride.

Zineman
-------

* *Esquilache* izenburupean 1989an estrenatu zen. Zuzendaria: Josefina Molina. Interpreteak: Fernando Fernán Gómez, Ángela Molina, José Luis López Vázquez. 1990an bi Goya Sari lortu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Argumentoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6155683

 |

* Wd Datuak: Q6155683
**Schiaparelli EDM** (ingelesezko *Entry, Descent and Landing Demonstrator Module* hitzen laburdura, *Sarrera, Jaitsiera eta Lurrartze Modu Erakuslea*) ExoMars programako jaitsiera modulu bat da, Europako Espazio Agentzia eta Errusiako Espazio Agentzia Federalari Marten lurrartzeko teknologia ahalbideratzen die.

Izena Giovanni Schiaparelli (1835-1910) italiar astronomoaren omenez darama. Italian eraiki zen eta etorkizunean Marten lurrartze gozoak burutzeko probaldian dago.

2016ko martxoaren 14ean ExoMars Trace Gas Orbiter zundarekin batera Errusiako Baikonurreko kosmodromoan jaurtiki zen Proton-M suziriak espazioan ezarri zuen, eta zazpi hilabeteko espazio-bidaiaren ondoren, urriaren 14ean Marten lurrartzeko saiakera burutu zuen. Baina lurrartu behar zuen unean Lurrera seinalea igortzetik utzi zuen, horregatik lurrartze maniobra gaizki burutu, Marteren kontra amildu eta txikitu zela ondorioeztatu da.

* Marteko lurrartzearen irudikapena.Marteko lurrartzearen irudikapena.
* Schiaparelli EDM moduluaren kanpo osagaiak ikusgai dituen modeloa.Schiaparelli EDM moduluaren kanpo osagaiak ikusgai dituen modeloa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  'Schiaparelli' Marteren kontra amildu eta txikitu egin zela baieztatu du ESAk. 2016ko urriaren 21a. Berria.info

Kanpo estekak
-------------

* Webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3061991
* Commonscat Multimedia: Schiaparelli EDM lander / Q3061991

---

 |

* Wd Datuak: Q3061991
* Commonscat Multimedia: Schiaparelli EDM lander / Q3061991
**Udalbide** Elkarlan Elkartea Euskal Herriko Udal Erakundea da. Euskal Herriko herrialde guztietako erakunde eta udal euskaltzaleek 2000. urtean sortu zuten kohesio fondoa da. Udalbide Elkarlan Elkartearen ardatz eta ildo nagusia honakoa da: *euskara, euskal kultura eta euskal nortasuna babestu, garatu eta bultzatzea*.

Udalbidek proiektu egonkor eta eraginkorrak sortu eta martxan jarri ditu euskara euskal lurralde guztietan sustatu, euskal nortasuna eta kultura bere lurralde guztietan zaindu eta bultzatzeko, Euskal lurraldeetako erakundeen eta herritarren arteko harremanak garatu eta Euskal Herria lurralde bat gisa ikustera bideratutako ekimenak egituratzeko. Baina halaber, Euskal Herriko eta gure mugetatik kanpoko beste elkarte eta erakundeei aurrera segitzeko behar duten laguntza eta elkarkidetza ematen die.

Udalbidek lau gune nagusitan jarduten du: Euskal Autonomia Erkidegoa, Nafarroa, Ipar Euskal Herria eta 8. herrialdean edo Euskal Diasporan. Arloak berriz: Euskara, hezkuntza, kulturaren bestelako aldaerak, komunikabideak, ekonomia eta lan mundua, Hurbiltzen eta kirola.

2014an, EAJk utzia zuen Udalbide, eta ez zeukan asmorik Udalbiltzan aritzeko. Udalen arloan Eudel EAEko elkartea zen jeltzaleen erreferentziazko instituzioa. Udalbiltzak esan zuen EAJko hautetsiekin lan egiteko bideak jorratuko zituela.

Ikus, gainera
-------------

* Udalbiltza

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Frantsesez)****(Ingelesez)** Udalbideren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268490

 |

* Wd Datuak: Q12268490

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Enekoitz Esnaola, «EAJk utzia du Udalbide, eta ez dauka asmorik Udalbiltzan aritzeko», *Berria*, 2014-10-04
**Ben Youssef madrasa,** Koran ikasteko eskola, Marrakexen (Maroko), Ben Youssef meskitaren ondoan dago. Marokoko artearen eraikin adierazgarrienetariko bat da. Abu al-Hasan ben Uthman sultanak XIV. mendean sortu zuen. Hau Marrakexeko madrasa garrantzitsuena da.

Historia
--------

XIV. mendean Abu al-Hasan ben Uthmanek sortu zuen madrasa hau. Bertan 800 ikaslek Korana ikasten zuten. Saadiek erabat berreskuratu zuten eraikina eta historiarako beren artearen adibide handia utzi zuten. Gaur egun funtzionatzen jarraitzen du nahiz eta bisitariei irekita egon.

Ezaugarriak
-----------

Madrasaren erdian garbiketak egiteko patio handi bat dago. Erdian uraska dago. Eraikinak zedro zurez egina daude, koloretako azulejuekin eta estukoz apainduta. Otoitz aretoak, musulmanak ez direnentzat itxita daudenak, oso dekorazio aberatsa erakusten du. Meka zein aldetan dagoen adierazten duen mihraba ere (paretan izaten den abside edo sartune txikia) erabat apainduta dago.

Alboetako hormetan *basmala* bezalako idazkun ugari ikus daiteke, estukoetan zein azulejuetan.

Argazki galeria
---------------

* 
* Barrualdea.Barrualdea.
* 
* Mosaikoen zehaztasuna.Mosaikoen zehaztasuna.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Dictionnaire insolite du Maroc* - Latéfa Faïz - Edition Cosmopole - 2011ko azaroan - ISBN / 978-2-84630-064-3
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Madrasa
* Marrakexeko medina

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1560540
* Commonscat Multimedia: Ben Youssef Madrasa / Q1560540

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127107195
* BNF: 121918227 (data)
* SUDOC: 030520126

 |

* Wd Datuak: Q1560540
* Commonscat Multimedia: Ben Youssef Madrasa / Q1560540
***Campanades a Morts*** Lluís Llach abeslariak 1977an plazaratu zuen albuma da. Gai nagusia Gasteizko martxoaren 3ko sarraskian oinarrituta dago. Abeslaria sarraskiaren gau berean konposatu zuen. 1977an Mendizorrotzeko kiroldegian eman zuen lehen aldiz, Mikel Laboak lagunduta. Albumari izenburua ematen dion abestiak A alde osoa hartu zuen. Albuma, 1979an, Ràdio 4-k emandako Urteko Disko Katalanaren sariaren lehen edizioa irabazi zuen. 2006ko martxoaren 3an, Llachek konposizio hori interpretatu zuen Gasteizko Fernando Buesa Arena pabiloian, gertakari horien 30. urteurrena oroitzeko.

Beste abestiak
--------------

Albumean, B aldean, "*Campanades a morts*" abestiarekin batera, beste lau konposizio jaso zituen diskoak. "A la taverna del mar", Gabriel Ferraterrek Konstandinos Kavafisen poema baten bertsioa; "Laura", Laura Almerich gitarra-jotzaileari eskainitako kanta; "Vinyes verdes vora el mar", Josep Maria de Sagarraren poema baten musikalizazioa; eta, azkenik, "Cançó d’amor", ziur aski Lluís Llachen lanik konplexu eta arrakastatsuenetako bat.

Abestiak
--------

1. *Campanades a morts*, ia 18 minutu irauten duen kanta.
2. *A la taverna del mar*
3. *Laura*
4. *Vinyes verdes vora el mar*
5. *Cançó d'amor*

Fitxa teknikoa
--------------

* Produkzioa: Movieplay 17.0915/8 LP. 1977 (Fonomusic 892040/9 1989n berrargitaratuta)
* Musika-konponketak: Manel Camp eta Lluís Llach
* Musika zuzendaria: Manel Camp
* Grabazio zuzendaria: G. de la Puerta
* Soinu ingeniariak: Alan Florence eta Joan Sirvent
* Grabazio estudioak: Sonoland i Gema

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Katalanez)**:"Campanades a mort" abestiaren zuzeneko interpretazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20104226

 |

* Wd Datuak: Q20104226