recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Fagor Edesa edo Edesa Industrial, enpresaren azken lantegi eta instantzia Euskal Herrian, Arrasaten egon zena 2014-2018 urteen artean.
**Edesa** etxetresnen marka da, ia 75 urtez Euskal Herrian ekoitzia, baina 2014. urtetik CNA izeneko talde atzerritarraren parte dena eta jada Euskal Herrian produkziorik ez duena.

Historia
--------

1941. urtean sortu zen Basaurin, Fabricación de Electrodomésticos S.A. (Fabrelec) izenarekin. Edesa marka sortu zuen produktu propioak ekoizteko, besteak beste ezagunak egin ziren garbigailuak, eta halaber lantegiak berogailuak eta beste tresna batzuk egin zituen beste marka batzuentzat, hala nola White-Westhinghouse, Festor, Otsein, Balay, Linx, Agni, Super Ser eta Crolls.

Fagor Etxetresna Elektrikoak kooperatibak bereganatu zuen 1989an, enpresaren egitura kooperatiba bilakatuz. 2014an, Fagor etxetresnen krisia gertatu zen, eta Edesa ere koloka geratu zen. Fagor etxetresnak Amica talde poloniarrak erosi zuen, eta Edesa CNA taldeak. Basauri utzi, eta enpresaren produkzioaren parte batek jarraitu zuen Gipuzkoan, Edesa Industrial eta Fagor Edesa izenak erabiliz (hasieran Fagor marka erabiltzeko baimena ere erosi baitzuen CNAk) eta termoak egiten, baina ekoizpen hori 2018an amaitu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Casi 75 años de historia enterrados en doce meses» *Deia* 2014-12-17 (Noiz kontsultatua: 2022-10-17).
2. ↑    «Fagor, Edesa, Aspes eta Splendid markak erabiliko ditu CNAk - Debagoiena» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-17).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Los trabajadores denuncian que CNA vendió la marca Edesa a una filial en octubre» *Expansión.com* 2018-01-13 (Noiz kontsultatua: 2022-10-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5337049
* Commonscat Multimedia: Edesa (company)

---

 |

* Wd Datuak: Q5337049
* Commonscat Multimedia: Edesa (company)
**Eitbnet, S.A.** Interneterako edukiak ekoizteko eta banatzeko enpresa izan zen, bai eta Eusko Jaurlaritzaren mendeko Euskal Autonomia Erkidegoko komunikazio-talde publikoaren komunikazio- eta zerbitzu-euskarri berriak ere. Sozietate anonimoaren figura juridikoa zuen, merkataritza-sozietatearen izaerarekin eta erregimen erkide pribatuarekin. Eusko Irratia-Radiodifusión Vasca S.A. Gasteiz Irratia-Radio Vitoria, S.A. irratia ekoitzi eta zabaltzeko sozietate publikoenekin batera, Euskal Telebista-Televisión Vasca, S.A. telebista emititu eta ekoizteko zena, Euskal Telebista-Televisión Vasca SA euskal komunikazio publikoko taldea osatzen zuen.

2003ko ekainaren 25ean sortu zuten, Eusko Jaurlaritzak hala erabakita, eta 2020an desegin zen, Euskal Telebista-Televisión Vasca, S.A.n sartzeko. Harrezkero, Eusko Legebiltzarraren eta Eusko Jaurlaritzaren mendeko euskal komunikazio-talde publikoa sortu zen, EITB Media, S.A.U. hain zuzen ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Eusko Jaurlaritza.  (2003-5-28). «DECRETO 100/2003, de 6 de mayo, de autorización al Ente Público Euskal Irrati Telebista para la creación y toma de participación en la Sociedad Pública Eitbnet, S.A.» *EHAA* (103).
2. ↑   Eusko Jaurlaritza. *DECRETO 92/2020, de 14 de julio, de extinción de las sociedades públicas Eusko Irratia-Radiodifusión Vasca, S.A. Gasteiz Irratia-Radio Vitoria, S.A. y Eitbnet, S.A. y de autorización para la modificación de los estatutos sociales de la sociedad pública Euskal Telebista-Televisión Vasca, S.A..* .

Kanpo estekak
-------------


| * i
* e
* a
Euskal Irrati Telebista |
| --- |
| Zuzendaritza | Zuzendari Nagusia (Andoni Aldekoa de la Torre) • EITB Bilbo |
| Telebista kateak | ETB 1 [HD/SD] • ETB 2 [HD/SD] • ETB 3 [SD] • ETB 4 [SD] • ETB Basque |
| Irrati kateak | EITB Musika • Euskadi Irratia‎ • Euskal Kantak • Gaztea • Radio Euskadi • Radio Vitoria |
| Beste egoitzak | EITB Donostia • EITB Gasteiz • EITB Iruñea • EITB Baiona • EITB Madril |
| Desagertuak | EITB Iurreta • ETB HD • ETB Sat • Canal Vasco |
**EiTB Euskal Kantak** EITB Media taldearen irrati katea da. 2019an sortua, euskaraz egindako musika garaikide esklusiboa ematen duena, genero mota askotakoa, eta, noizbehinka, euskal kultur arloko pertsonaia ospetsuen eskutik horiei buruzko apunte edo gogoeta pertsonalak. Internet bidez bakarrik emititzen duen taldearen kate bakarra da.

EiTBko irratien fonotekan badira 30.000 euskarazko kantu gehiago, horietatik 4.000 diskotik ateratako abestiak, alegia. Egunean, bataz beste, 400 abesti entzungo dira segidan. Hasiera batean, 3.000 kanta desberdinen bilduma osatu dugu, baina helburua denborarekin bilduma hori eguneratu, eta fonotekako uzta guztia, entzulearen eskuetan jartzea da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   EiTB.  (2019/12/05). *EiTB Euskal Kantak irrati berria sortu da.* .

Kanpo estekak
-------------


| * i
* e
* a
Euskal Irrati Telebista |
| --- |
| Zuzendaritza | Zuzendari Nagusia (Andoni Aldekoa de la Torre) • EITB Bilbo |
| Telebista kateak | ETB 1 [HD/SD] • ETB 2 [HD/SD] • ETB 3 [SD] • ETB 4 [SD] • ETB Basque |
| Irrati kateak | EiTB Musika • Euskadi Irratia‎ • EiTB Euskal Kantak • Gaztea • Radio Euskadi • Radio Vitoria |
| Beste egoitzak | EITB Donostia • EITB Gasteiz • EITB Iruñea • EITB Baiona • EITB Madril |
| Desagertuak | EITB Iurreta • ETB HD • ETB Sat • Canal Vasco |
**Imanol Alvarez Arruti** (Ermua, Bizkaia, 1967ko maiatzaren 19a) eskubaloi jokalari ohia eta entrenatzailea da, nesken Bera Bera taldearen lehen entrenatzailea eta Espainiako selekzioaren bigarrena.

Biografia
---------

Manolo eta Arrateren bost seme-alabetan zaharrena, aita Ermua futbol taldeko entrenatzailea zuen eta, umetan kirol horretan aritu bazen ere, 13 urterekin hasi zen eskolan eskubaloira jokatzen, Teodoro Zuazua ikastetxeko irakasle batek pilota eta futbolaren ondoan "kirol berritzat" aurkeztu zienean. Ezkertia zen eta hori abantaila zen eskubaloian, jokalari gutxi egoteaz gain posizio batzuk betetzeko mesederako delako.

Kirol ibilbidea
---------------

Hainbat taldetan jokatu du: Eibarko Arraten, Barakaldon, Arrasaten, Gasteizko Caja Vital eta Castelloko Vinaros taldeetan hain zuzen. Arratekoekin Euskadiko Liga irabazi zuen.

Jokatzen zegoela oso garbi zuen entrenatzaile izatea nahi zuela eta horretan formatzeari ekin zion. 1992an Espainiako Entrenatzaile Nazionalaren karneta eskuratu zuenetik trebatu izan ditu talde amateurrak eta profesionalak, neskenak zein mutilenak, eskola kirolekoak, Euskal Herri mailakoak, Estatukoak… 

Ermuan neska txikiekin hasi zen, Eibarren gero mutil gazteak hartu zituen eta Arrasaten beste talde bat. 1998tik 2006 beste lan batzuetan aritu zen, Eibartik deitu zioten arte, Asobal ligako profesionalak entrenatzeko. 2013an Donostiako nesken Bera Bera taldearen eskaintza jaso zuen, Reyes Carrere ordezkatuz.

Hasi eta urte betera semea jaio zen eta aldi batez laga egin zuen Donostiako ekipoa, Ermuko nesken Errotabarri taldearen ardura hartuz. 2018an Bera Berara itzuli zen eta harrezkeroztik bertako lehen entrenatzailea da. 2017an Espainiako Selekzioko gazteak entrenatzen hasi zen eta 2021etik Espainiako nesken lehen selekzioa.

Aitortzak
---------

* 2023an Eskubaloiko Espainiako Federazioak zilarrezko intsignia eta domina eman zion selekzio junior eta absolutuarekin garatutako lanaren aitorpen gisa

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Drogetenitturri, 213 - Prentsa - drogeten.eus» *drogetenitturri.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-01-05).
2. ↑   «Drogetenitturri, 323 - Prentsa - drogeten.eus» *drogetenitturri.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-01-05).
***Xake partida*** (alemanez: *Die Schachpartie*) Lucas van Leyden Pizkundeko pintore holandarraren olio-pintura txiki bat da; 1509an egina, ordurako margolariak hamalau urte zituen. Holandako genero-margolanaren lehen erakusketetako bat gisa onartua izan da lau hau. Berlingo Gemäldegalerie museoan erakusten da. Koadroa nahiko maiz erreproduzitu da xakearen historiari buruzko lanetan.

Deskribapena
------------

Xake partida bat irudikatzen du lanak, Alemanian XIII. mendean eta Herbehereetan XVI. mendearen hasierara arte sortutako aldaera batean. Eszenan dama baten eta aurkari baten arteko lehia agertzen da. Jokalarien inguruan zenbait behatzaile dago, horien artean beste dama bat, toka zuriarekin. Eskuinean eserita dagoen neska beltzekin jolasten ari da, gizon batek aholkatuta, ziurrenik bere aitak. Aurrean, atzera egiten duen bitartean begiak erdi itxita agure bat, ezkongai potentziala, irudi zuriekin jolasten ari da. Garai hartan, xakearen aldaera hura, *kurierspiel*, maitasun-segizioaren metafora bat zen. Piezen posizioaren azterketa moderno batek ondorioztatu zuen beltzak irabazten ari direla; neska gaztea aurkariari dorre batekin xakea ematear dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Partidaren azterketa.
Narciso Bonaplataren enpresa taldeko logotipoa.
**Narciso Bonaplata i Curiol** (Bartzelona, 1807-Sevilla, 1869) Kataluniako enpresari izan zen. XIX. mendean Sevillan Apirileko Feria sortzen lagundu zuen.

Biografia
---------

16 urte zituela, familiaren pintaketa-tailerrean lan egin zuen, eta, ondoren, *Bonaplata, Rull Vilaregut y Cia* lantegian sartu zen. Enpresa horrek Espainiako lehen lurrunezko ehungailua eraiki zuen. Fabrika *El Vapor* izenez ezagutzen zen.

1836an, garai hartako Frantzia, Italia eta Espainiako antzokietan ospe handia zuen kontralto frantziar batekin, Palmira Michel de Berquins paristarrarekin, ezkondu zen. Bere dotea apenas zen bere arropa, baina senarrak 400.000 erreal emango zituen. Maila sozial apalagoko pertsona batekin ezkontzeagatik familiaren errezeloak zirela eta, BartzelonatikValentziara joan zen bizitzera. 1837an, bikoteak lehen semea izan zuen Valentzian, Óscar Bonaplata y Michel. 1839an, José eta Ramón anaiekin batera, *Bonaplata Hermanos* enpresan, Madrilera joan zen bizitzera, eta komentu desamortizatu batean eraiki zuen fabrika. 1840an Narcisok Sevillan lantegi berri bat zuzentzeko eskaintza onartu zuen. Hiriburuan fabrika bat eraiki zuen desamortizatutako beste komentu batean, San Antoniokoan, burdina eta kobrea galdatzekoa, eta hiriko garrantzitsuena izango zena 1857 arte; urte horretan Portilla White anaiena eraiki zen. Bere fabrikak 1850ean Isabel II.aren Zubiko burdinak sortu zituen, 1852an eraikia.

Bonaplatak 1861ean 30 karda, 810 ardatz eta kotoizko tindaketa txiki bat izango zituen artilezko haria sortu zuen hirian. Sevillak industrialaria liluratu zuen. 1846an, José María Ybarrarekin batera, hirian abeltzaintza-lehiaketa bat egitea erabaki zuen. Bere arrakastari esker, 1847an azokako pribilegioa lortu zuen, eta hori da gaur egungo Sevillako Apirileko Azokaren jatorria.

Narciso Bonaplata Sevillan hil zen, Arma kaleko 35. zenbakiko bere etxean, 1869ko azaroaren 12an, "sabeleko erraien afekzio oso larriak" jota. San Fernando hilerrian lurperatu zuten, eta, ondoren, Sevillako San Lazaro ospitalera eraman zituzten. Ospitale horretan daude gaur egun.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Jordi Nadal: «Los Bonaplata, tres generaciones de industriales catalanes en la España del siglo XIX»
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* José María Ybarra

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16610780

 |

* Wd Datuak: Q16610780
**L3 Technologies**, lehenago **L-3 Communications Holdings**, aginte eta kontrol, komunikazio, adimena, zaintza eta arakatze ( C3ISR ) sistemak eta produktuak, abionika, ozeano produktuak, prestakuntza gailuak eta zerbitzuak, tresneria, aeroespaziala eta nabigazioa produktuak hornitzen zituen konpainia estatubatuarra izan zen. Bere bezeroen artean Defentsa Saila, Segurtasun Saila, Estatu Batuetako Inteligentzia Komunitatea, NASA, kontratista aeroespaziala eta telekomunikazio eta haririk gabeko bezero komertzialak zeuden. 2019an, Harris Corporation- ekin batu zen L3Harris Technologies sortzeko. 

L3-k Murray Hill-en (Manhattan) zuen egoitza, New York hirian .

Historia
--------

L3 **L-3 Communications** izenarekin sortu zen 1997an, Lockheed Martinen negozio-unitate batzuk eskuratzeko, aurretik Loral Corporation-en parte izan zirenak. Unitate hauek Lockheed Corporation eta Martin Mariettarenak ziren, hiru urte lehenago batu zirenak 1993an. Frank **L** anzak eta Robert **L**aPentak sortu (eta izena eman) zuten **L** ehman Brothers- ekin lankidetzan. Lanza eta LaPenta biak izan ziren Loral eta Lockheed-en zuzendari gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «History of L-3 Communications Holdings, Inc. – FundingUniverse» *www.fundinguniverse.com*.

Kanpo estekak
-------------
**Usa jingū** (japonieraz: 宇佐神宮?)
 edo **Usa Hachiman-gū** (宇佐八幡宮) Japoniako Ōita prefeturan dagoen santutegi xintoista da, Usa hirian dagoena.

Historia
--------

Nara Aroan fundatu zen Usa jingū santutegia, 708 eta 714 artean. 779an ondoan Miroku-ji tenplu budista eraiki zuten. Santutegi mixtoa izan zen 1868an zati budista kentzera behartu zuten arte. 1871 eta 1946 artean lehen mailako santutegia Kanpei-taisha (官幣大社) izan zen.

Santutegia bera Ojin enperadorearen (*Hachiman*, "gerlarien jainkoa") omenez egin zen lehenengoa izan zen eta gaur egun 40.000 Hachiman santutegi inguru daude Japonian.

Jaialdia
--------

*Hōjō-e* (放生会) jaialdia da ezagunena. Jaialdi budista bat da eta txoriak eta arrainak askatzen dira *kagura* dantza sakratuak egiten diren bitartean. Ekitaldi honen bidez urtean zehar hil diren arrantzaleei omenaldia egiten zaie. Gaur egun beste hainbat santutegitara zabaldu den jaialdia da, baina jatorria Usan du.

Egitura
-------

Eraikin nagusia eta Kujaku Monkei eraikina Japoniako Altxor Nazional izendaturik daude. Kanpotik begiratura bi eraikin paralelo independiente diruditen arren lotura badute eta berez eraikin bakarra dela esan daiteke.

Aurrealdean badago *ge-in* izeneko egitura bat, bertan omen dago jainkoa egunez. Atzealdean *nai-in* izeneko egitura dago, jainkoaren lotarako gela omen dena.

Gaur egungo eraikinak XIX mendekoak dira.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q715632
* Commonscat Multimedia: Usa Shrine

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 538146998393218941586
* NDL: 00630246
* CiNii: DA15959835

 |

* Wd Datuak: Q715632
* Commonscat Multimedia: Usa Shrine
**Emilia Augusta Clementina Broomé**, Lothigiene jaioa (Jönköping, 1866ko urtarrilaren 13a - Stockholm, 1925eko ekainaren 2a), Suediako politika liberala, feminista eta bakearen aldeko aktibista izan zen. Riksden (Suediako Batzar Legegilea) lehen emakumea izan zen 1914an.

Ibilbidea
---------

Broomé 1866ko urriaren 13an jaio zen Jönköping-en. Jönköpingen hazi zen, eta hango nesken eskolan ikasi zuen. 1883an Wallinska skolan titulua lortu zuen eta 1884an Upsalan filosofia eta medikuntzan graduatu zen. Ordutik aurrera irakasle aritu zen Anna Whitlocken Stockholmeko eskolan.

Stockholmsföreningen för kvinnans politiska rösträtt (Suediako Emakumeen Sufragiorako Elkarte Nazionalaren Stockholm-en adarra) sortu zenetik (1902) 1906 arte izan zen presidente. Centralförbundet för Socialt Arbete (Gizarte Ongizaterako Elkartea) elkarteko zuzendaritza-batzordeko kide izan zen 1904-1925ean, eta Stockholmeko Hezkuntza Zuzendaritzako kide.

Suediako Emakumeen Bakearen aldeko Batasuneko lehendakaria ere izan zen, 1898an sortu zuenetik 1911n Suediako Bakearen aldeko Elkartearekin bat egin zuen arte, eta Suediaren ordezkari gisa jardun zuen 1899an Hagako Nazioarteko Bake Konferentzian.

Stockholmeko Udalerako hauteskundeetarako izendatu zuten 1910ean eta 1911n. Hiriko kontseilurako hautatua izan zen eta 1911tik, 1924ra bitartean zerbitzatu zuen. Emakume liberalen lehendakaria izan zen 1917tik 1920ra bitartean.

Broomé izan zen Lagberedningen (Suediako Estatuko Legegintzako Batzordea) parte hartu zuen lehen emakume suediarra. Lege berriak prestatu zituen, eta kide izan zen 1914-1918an. 1920an, ezkontza-legearen erreformaren erredakzioan parte hartu zuen. Lege horretan, gizonak eta emakumeak berdindu ziren eta emakume ezkondua adinez nagusi deklaratu zen; 1921ean, gizon eta emakumeen arteko soldata-berdintasunaren legean; eta 1923an, emakumeei lanbide ofizial guztietarako eskubidea eman zien Behörighetslagen legean.

Ikus gainera
------------

* Bakearen aldeko emakume bakezale eta aktibisten zerrenda

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «skbl.se - Emilia Augusta Clementina Broomé» *skbl.se*.
2. ↑   «Göteborgs universitetsbibliotek: Emilia Broomé» *www2.ub.gu.se*.
3. 1 2   «Emilia Broomé» *Göteborgs universitetsbibliotek*.
4. ↑   «Emilia Broomé» *Women In Peace*.
5. ↑   Rosengren, H.. «Emilia A C Broomé (f. Lothigius)» *Riksarkivet*.
6. ↑   Steinrud, Marie. «Emilia Augusta Clementina Broomé» *Svenskt kvinnobiografiskt lexikon*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4940821
* Commonscat Multimedia: Emilia Broomé

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 50175135
* ISNI: 0000000054854387
* GND: 124975208
* LCCN: nb2004307286

 |

* Wd Datuak: Q4940821
* Commonscat Multimedia: Emilia Broomé

[[Kategoria:1866} jaiotzak]][[Kategoria:1925} heriotzak]]
***Nahiago nuke negar egitea BMW batean*** Txinako Herri Errepublikan 2010ean oso famatu egin zen esaldia da. Esamoldea Ma Nuo izeneko 20 urteko neska gazte batek erabili zuen *Fei Cheng Wu Rao* telebista saioan. Saioaren helburua bikotekidea aurkitzea da. Bertan, bere mutil-laguna izan nahi zuen gazte langabe batek galdetu zion ea "nahi ote zuen berarekin bizikletan ibili" zita erromantiko batean. Ma Nuok erantzun zion "Nahiago nuke negar egitea BMW batean bizikleta baten gainean irribarre egitea baino" (txinera tradizionalez: 寧在寶馬車裏哭，也不在自行車上笑).

Esaldia Txinaren garapen ekonomiko azkarraren adibide gisa hartu zuten iruzkingile askok. Chen Zhigangek, adibidez, adierazi zuen "Ma Nuok bere buruaz hitz egiten al du soilik? Ez. Bere iritzia gazteekin lotzen da; ondasun materialak azkar metatzen ari den gizarte batean hazi zira. Dirua, kotxeak eta etxeak miresten dituzte, garapen azkarreko ekonomiak horrela egin dituelako. 

Kritikariek "Txinako gizarte-balioen degradazioaren" leiho gisa aipatu zuten esaldia, eta gobernuaren zentsoreen arreta ere erakarri zuen, eta, azkenean, ekoizleak programaren formatua birdiseinatzera behartu zituzten, moralki eztabaidagarriak ziren edukiak "garbiago" eta profesionalago izan zitezen. Esaldiak ere nabarmendu zuen Ma, eta haren ustezko argazkiak Internet osoan agertzen hasi ziren, nahiz eta ikusleak asko haserretu. Columbia Britainiarreko Unibertsitateko Jinhua Zhao irakasleak Pekingo biztanleek beren bizikletak garraiobide gisa baztertzeko azken hamarkadan izan duten joerari buruz hitz egin zuen, eta "bizikletak orain galtzaileentzat" direla esan zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «China smitten by TV dating - USATODAY.com» *usatoday30.usatoday.com* (Noiz kontsultatua: 2024-01-16).
2. ↑   «The Dating game by Jiangsu TV» *www.chinadaily.com.cn* (Noiz kontsultatua: 2024-01-16).
3. ↑   **(Ingelesez)** Wong, Edward.  (2011-12-31). «China TV Grows Racy, and Gets a Chaperon» *The New York Times* ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2024-01-16).
4. ↑   Bruno, Debra. «The De-Bikification of Beijing» *www.bloomberg.com* (Noiz kontsultatua: 2024-01-16).

Kanpo estekak
-------------
**Hasdrubal** (latinizatua: *Hasdrubal Calvus*; Punikoeraz: 𐤏𐤆𐤓‬‬𐤁‬𐤏𐤋‬, ʿAzrubaʿal, *Baalen Laguntza*) Masinisaren biloba zen amaren aldetik, baina jaiotzez eta aitaren aldetik, kartagotarra. K.a. 149. urtean, hiriko komandante izendatu zuten erromatarren erasoa hasi zenean, non erresistentzia gogorra jarri baitzuen. K.a.148. urtean, Hasdrubal Boetarka, Neferisen bi garaipenen ondoren, zuzendaritza militar gorena eskatu zuen eta Hasdrubal bere koinatuaren, Gulusaren, bitartekaritzarekin etsaiei mesede egiteaz egotzi zion. Halako ustekabeko salaketa baten aurrean ezer esan ezinik, istilu batean eraso zioten eta ez dago jakiterik zein izan zen bere patua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  HUSS (1985): 566 or.

Bibliografia
------------

* HUSS, Werner (1985): *Geschichte der Karthager*, Munich: C.H. Beck, ISBN 9783406306549. (alemanez)

Ikus, gainera
-------------

* Beste Hasdrubal batzuk

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Hasdrubal (Masinisaren biloba)*** |
Bakteriorrodopsinaren konformazio-aldaketa
**Bakteriorrodopsina** Halobacterium generoko arkeobakterioek (eta beste Halobacteria batzuek) duten purpura koloreko pigmentua da, egitura proteikoa duena.

Proteina hau arkeobakterio horien zelula mintzean dago, eta -klorofilaren antzera- argiaren bidezko ATP-sintesian parte hartzen du. Protoi-ponpa baten antzera jarduten du, argiaren energia hartzen baitu protoiak mugiarazteko. Protoi-gradiente horrek energia kimikoa sortzen du .

Halobacterium-ek bi metabolismo mota ditu: oxigenoaren aurrean, kimiorganotrofo gisa jarduten du, materia organikoaren oxidazioa burutuz ATPa sintetizatzeko; oxigenoaren ezean, aldiz, fotosintesi bereziren bat burutzen du, bakteriorrodopsinari esker, protoien gradientea erabiliz energia kimikoa (ATP) lortu ahal izateko.

Bakteriorrodopsinak begiko errodopsina antzeko egitura eta funtzioa du, erretinal izeneko molekula bat izanik (indar protoi-higiarazlearen sorrera katalizatzen duena)  Argi espektroaren zati berdean xurgatzen du argi gehien (570 nm inguruan).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. *Brock Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua: Glosarioa.
2. ↑   Bacteriorhodopsin: Pumping Ions
3. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. *Brock Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua: 551-552 orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q242310
* Commonscat Multimedia: Bacteriorhodopsin

---

 |

* Wd Datuak: Q242310
* Commonscat Multimedia: Bacteriorhodopsin
**Aitana Etxeberria Martínez** (Ordizia, Gipuzkoa, 1997ko ekainaren 10a - ) euskal abeslari, aktore eta antzezlea da. Bere ahizpa Paula Etxeberriarekin batera *Twin Melody* musika taldeko kidea da.

Biografia
---------

Ordizian jaio zen. 2013ko urtarrilean YouTuben kontu bat ireki zuen bere ahizparekin batera, *Twin Melody* izenekoa, eta bertan biek abestutako zenbait abesti partekatzen hasi ziren. Hor sortu zen gaur egun ezaguna den *Twin Melody* talde musikala. 2014an ETB 1 telebista-kateko *A ze banda!* saio musikalean hartu zuten parte, eta lehenengo edizioko irabazleak izan ziren. Horren ostean, 2015ean, Telecinco kateko beste musika-lehiaketa batean hartu zuten parte, *Caza Stars* deiturikoa, saio hau ere irabazi egin zuten eta Alejandro Sanzen kontzertu bateko telonero gisa jardun zuten. Aktore lanetan lehen aldiz *Go!azen* telesailean aritu zen. Pixkanaka telebistan zein YouTuben arrakasta handia lortzen hasi ziren, eta 2017an Sony musika ekoizle enpresak fitxatu zituen bikiak. YouTuben 1 milioi jarraitzailetik gora dituzte euren kanalean, eta puri purian dauden nazioarteko abeslarien bertsioak egiten dituzte. Horretaz gainera, musical.ly sare sozialean 14 milioi jarraitzailetik gora dituzte, eta bertan shuffle estiloko dantzak eta beste bideo batzuk sortu ohi dituzte.

Filmografia
-----------

### Telebista

#### Lehiakide bezala

* *A ze banda!* (2014). ETB 1. Irabazlea.
* *Caza Stars* (2015). Telecinco. Irabazlea.

#### Aktore bezala

* *Go!azen 3.0* (2016 - 2017). Elene Jauregi. (10 atal)

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Twin Melody, 'A Ze Banda!' saioko irabazle.* .
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Así son 'Twin Melody', las ganadoras de 'Caza Stars', que telonearán a A. Sanz.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33638708

 |

* Wd Datuak: Q33638708
***Pyrolobus*** arkeobakterioen genero bat da, Crenarchaeota filumenean eta Pyrodictiaceae familian sailkatzen dena. Genero horren mikrobioen ezaugarririk nabarmenena da oso termofiloak direla, hots, tenperatura oso altuetan hazten direla, 100º C-en ingurukoa.

Pyrolobus fumarii da genero honen mikrobiorik termofiloena: 113º C-etan bizi daiteke, eta ez da hazten 90º C-tik behera (hortik behera, tenperaturak hotzegiak baitira!). 1997an aurkitu zuten zientzialariek mikrobio hau urpeko fumaroletan (bizia lehenbizikoz agertu zen tokietan), Atlantiko Ozeanoaren dortsaletan. Orokorrean, itsas ondoko eremu hidrotermaletan bizi dira Pyrolobus guztiak .

Kimiolitotrofoak dira, eta energia lortzen dute hidrogenoa oxidatzerakoan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. *Brock Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua: 566-567 orr.
2. ↑   Viviendo a altas temperaturas Xataka Ciencia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q863715
* Wikispecies Espezieak: Pyrolobus

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 101363
* GBIF: 1000010
* ITIS: 951576
* NCBI: 54251
* WoRMS: 573338

 |

* Wd Datuak: Q863715
* Wikispecies Espezieak: Pyrolobus
**Jose Ignazio Viar Mendiguren**, gaztelaniaz Jose Ignacio de Viar Mendiguren (Bilbo, 1745eko ekainaren 7 - Filadelfia, 1818) diplomazialaria, Espainiako Erresumarako ordezkapen lan ugari egin zituen.

Biografia
---------

Jose Ignazio Viarren gurasoak bilbotarrak ziren. Haurra San Anton Abadea elizan batailatu zuten. Oso gazte Bilboko "Joseph Gardoqui e hijos" lantegian hasi zen lanean. Diego María Gardoki, Bilboko kontsuletxeko arduradun nagusiarekin, Londresen kontsul-lana egin zuen. 1784an, José de Jaúdenes-ekin batera, laguntzailea izendatu zuten eta Gardokiren idazkari ez-ofiziala izan zen. Gardoki Ameriketako Estatu Batuetan Espainiako Gobernuaren ordezkari izendatu zuten eta Viar harekin joan zen. Gardokiren lana 1789an bukatu zen eta Viarrek Espainiarekiko komunikazioa mantetzeko ardura hartu zuen, 1791 arte. Geroagoa Viar eta Jaúdenes ofizialki ordezkari diplomatikoak izendatu zituzten. 1794an Viar Kontsul Orokorra izendatu zuten; bere bizitoki Charlestownen zegoen. 1801an, 56 urte zituelarik, erretreta eskatu zuen; diplomatikoaren osasuna ez zen ona eta hori izan zen erretretaren eskaera justifikatu zuena. Penintsulan, ordea, egoera larria zen eta, horregatik, Estatu Batuetan gelditzeko baimena eskatu zuen. 1809an lanera itzuli zen, orduan Washingtongo Negozioen Arduraduna bezala. Behin betiko erretreta 1814an hartu zuen eta lau urte geroago hil egin zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  1794an, Filadelfian, izurrite bat eman zen eta, haren ondorioz, bilbotarrak arazo hepatikoak zituen.; Mª Jesus Cava, 30.or.

Ikus, gainera
-------------

* Diego María Gardoki

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Auñamendi Entziklopedian.
* **(Gaztelaniaz)**:Maria Jesus Cava Mesaren artikulua *Bilbao* aldizkarian, 2017ko abuztuan, 30-31 or.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q36431635
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 142216
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q36431635
Eskualdearen mapa bat ingelesezko terminoekin.
**Eskualdea** (**The Shire** ingelesezko jatorrizko bertsioan) Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den fikziozko toki bat da, hobbiten jatorrizko eskualdea. Hobbita eta Eraztunen Jauna lanetan agertzen da. Euskarazko izen hori Agustin Otxoa Eribekoren itzulpenean agertzen da.

Kokapena
--------

Tolkienen legendariumaren zatirik handiena gertatzen den Arda munduko kontinenteetako bat den Erdialdeko Lurraldearen iparmendebaldean dagoen. Era berean, Eriador lurralde handiaren barnean zegoen, antzina Arnor erresuma existitu zen tokia. Bertan soilik hobbitak bizi dira, gizakiekin lotuta dagoen arraza bat, bere altuera baxuagatik bereizten dena. Eguzkiaren Hirugarren Aroaren erdialde inguruan sortua, bere historia ezaguna oso laburra da, eta gertaera garrantzitsurik gabekoa, bertako biztanleen izaera baketsua dela eta, Eraztunaren Gerran gertatutako jazoerak izan ezik.

Izena
-----

Hobbitek, batzuetan Sûza (Eskualde) edo Sûzat (Eskualdea) deitzen dute, jatorria rohanera hizkuntzan duten hitzak, Rohaneko hizkuntza, Eskualdea kolonizatu aurretik ezagutu zutena. Bestalde, elfoen sindarin hizkuntzan *i Drann* deitua da. Lau Laurdenak ere deitua da, bere lurralde banaketari erreferentzia egiten dion izena. Ingelesez *farthing* direnak, euskaraz *laurdenak*, lau dira, Iparraldekoa, Hegoaldekoa, Ekialdekoa eta Mendebaldekoa.

Berez Hobbita lanean espreski aipatzen ez den arren, Tolkienek jada bazuen buruan Eskualdea nolakoa izango zen ideia bat, "ofizialki" Eraztunen Jauna lanaren lehen atalean sortua eta nagusiki Birmingham hiriko Sarehole auzoan inspiratua, idazlea bera bere haurtzaroan bizi izan zen tokia.

Geografia
---------

Eskualdeak 193 kilometro (120 milia)ko luzera zuen Urruneko Muinoetatik Baranduinen Zubiraino, eta 241 kilometro (150 milia) iparraldeko mortuetatik hegoaldeko uharketaraino. Orotara, egile batzuen arabera, 21.400 milia karratu edo 55.000 kilometro karratuko azalera zuen.

Baranduin ibaia (hobbitek Brandiarno deitzen zutena) Eskualdearen ekialdeko muga zen, hobbit batzuk Oreinetan ere bizi ziren arren, ibaitik ekialdera eta Hesi Garaiaren mendebaldean kokatua, azken hau, handik gertu zegoen Oihan Zaharretik zetozen inbasioen aurka Eskualdeko lurrak babesteko balio zuena. Dena den, Oreineta ez zen Eskualdearen zati bezala onartu Eraztunaren Gerra amaitu arte, Elessar erregeak ofizialki eman zituenean. Iparrean eta mendebaldean, Eskualdeak ez du inongo muga topografikorik, baizik eta hegoaldeko eta ekialdeko bide zaharrek eta ezaugarri geografiko pobre batzuk mugatzen dutela, Dorreko Muinoak kasu.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Eraztunen Jauna III, eta Tolkienen lanaren euskarazko itzulpena» *sustatu.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-01-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q218728
* Commonscat Multimedia: The Shire

---

 |

* Wd Datuak: Q218728
* Commonscat Multimedia: The Shire
***Sulfolobus*** (latinetik: sulfur, "sufre" eta lobus "lobulu") arkeobakterioen genero bat da, Sulfolobaceae familiakoa. Bere ezaugarri nabarmenena mikrobio extremofiloa izatea da, hots, muturreko habitatetan bizi ahal izatea: azidofiloa da (pH oso bajua -2 edo 3- duten ingurugiroetan dago) eta termofiloa (75-80 °C bitarteko tenperaturetan hazten da). Oso gutxi dira baldintza horietan bizi daitezkeen bizidunak.

Termoazidofiloa izanik, sufrea duten iturri termaletan egon ohi da (sufrez aberats diren iturri bero eta azidoetan bizi da) .

Thomas Brock mikrobiologoak aurkitu zuen estreinakoz arkeobakterio hau 1971ean, AEB-etako Yellowstone Parke Nazionaleko iturri beroetan.

Ezaugarriak
-----------

Sulfolobusek itxura lobuluatua eta esferikoa du, irregularra, sarritan ameba baten antzekoa. Flageloen bidez mugitzen da.

Mikrobio Gram negatiboa da eta ez du esporarik sortzen.

Bere metabolismoari dagokionez, kimiolitotrofoa da. Sufrearen konposatu erreduzituak (H2S, adibidez) oxidatu egiten ditu era aerobioan, energia lortuz. Konposatu horiek ugariak dira bizi den tokietan. Bestalde, espezie gehienak autotrofoak badira ere (hots, atmosferako CO2 da haien karbono iturria, eta Calvin zikloa burutzen dute) beste batzuk heterotrofoak dira, hauen karbono iturria materia organikoa izanik (kasu honetan kimiorganotrofo moduan jarduten dute).

Sufrearen edo konposatu organikoen arnasketa aerobioa egiteaz gain, Sulfolobusek ioi ferrosoa (Fe++) ioi ferrikoa (Fe+++) oxida dezake. Honek aplikazio praktikoak ditu meatzaritzan, burdina lixiabiatzeko .

Mikrobio honen horma zelularrak ez du bakterioek duten ohiko glukopeptidoa. Horrek erresistentzia handiagoa ematen dio beroarekiko zein pH bajuekiko.

Termoegonkorrak direnez, Sulfolobusen proteinak oso preziatuak dira bioteknologiako laborategietan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. *Brock Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua:564-565 orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1209791
* Commonscat Multimedia: Sulfolobus
* Wikispecies Espezieak: Sulfolobus

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 97597
* GBIF: 1000050
* ITIS: 951581
* NCBI: 2284
* WoRMS: 559458
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D016944

 |

* Wd Datuak: Q1209791
* Commonscat Multimedia: Sulfolobus
* Wikispecies Espezieak: Sulfolobus
**Gris perla**|   |
| Kolore koordenatuak |
| Uhin-luzera | nm |
| Hamaseitarra | #D3D3D3 |
| RGB | (r, g, b) | (211, 211, 211) |
| CMYK**N** | (c, m, y, k) | (0, 0, 0, 17) |
| HSV | (h, s, v) | (°, %, %) |

*Artikulu hau koloreari buruzkoa da; musika taldea gaitzat duena beste hau da: «Gris Perla»*
**Gris perla** edo **gris argia** tonu grisa da. Zilar kolore argia dela esan daiteke. Koloreen nahasketa gehigarrietan (adibidez, telebistetan eta ordenagailu-pantailetan), gris perla hiru kolore primarioak nahastuz sortzen den kolore tertziarioa da. Ostutako koloreen nahasketan (adibidez, inprimatzeko teknikan) gauza bera aplikatzen da teorian, baina praktikan beltz pixka bat bakarrik erabiliz gris argi bat sortzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2003]

Kanpo estekak
-------------

  


|  |
| --- |
| **Espektro elektromagnetikoa**
 gamma izpiak • X izpiak • ultramoreak • argia • infragorriak • mikrouhinak • irrati uhinak **Koloreak** |
|   | ultramorea | morea | urdina | berdea | horia | laranja | gorria | infragorria |   |
Uraniborgeko jauregia eta lorategiak erakusten dituen akuarela.
Uraniborgen eraikin nagusiaren ikuspegia.
**Uraniborg** (suedieraz: *Uraniborg*, Uraniaren gaztelua), 1576 eta 1580 artean Frederiko II.a Danimarkakoak eraikitako eta Danimarkako Hveen uhartean kokatutako jauregi bezaala eraikitako behatoki astronomiko bat zen. Uharte hau Seeland eta Eskania arteko Oresundean dago. Bere eraikuntza Tycho Brahe astronomoak (1546-1601) erabaki zuen. Uraniborg jauregiak bere izena Uraniagatik jasotzen du, greziar mitologian astronomiaren musa zena. Jauregiak alkimia lanetarako laborategiak ere bazituen, eta lorategiak kontu handiz diseinatu ziren landare eta belarren patroi geometrikoekin. Garaiko ideiak jarraituz, Tychok astroen azterketa hauen eraginpeko metalen azterketarekin uztartzea nahi zuen.

Jauregian luxu harrigarri bat margolan eta estatuekin apaindutako gelekin eta Tychok diseinatutako neurketa tresnak eraikitzeko behar ziren tresna eta lantegiekin nahasten ziren. Laster, Uraniborg harranditsua "ikerketa institutu" oso bihurtu zen, bere ikerketa lanak argitaratzeko bere inprenta propioa ere bazuelarik. Hain ospe handia zuen lurralde askotako ikasle eta astronomoak erakarri zituela, bertako instalakuntzetan aldi berean 40 ikertzaile ere egoteraino. Bertako ikaslerik ezagunena Longomontano izan zen (Christen Sörensen Longberg, 1562-1647).

Stjerneborgen ikuspegia.
Ondoren, Tychok *Stjerneborg* (Izarren gaztelua) behatokia eraikitzea agindu zuen, Uraniborgen kokapena bere zehaztasun tresnentzat behar bezain egonkorra ez zela deskubritu zuenean. Tresna gehienak lurpeko aretoetan zeuden. 1597an Tychok Christian IV.a Danimarkakoa erregearen mesede galdu zuen eta Hveen uhartea utzi zuen. Uraniborg eta Stjerneborg behatokiek arpilaketak jasan zituzten arrantzaleen aldetik, laster soilik hondakinetan geratuz. 1671n Parisko Zientzia Akademiak Jean Picard bidali zuen Tychoren behatokiaren latitudea aurkitu eta astronomoaren behaketa batzuk egiaztatzeko. Frantziar astronomoak, gazteluaren hondarrik ez zegoela eta zimentuak aurkitzeko lurra zulatu behar izan zutela adierazi zuen.

Ikus, gainera
-------------

* Astronomiaren historia
* Tycho Brahe

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q79220
* Commonscat Multimedia: Uranienborg

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248743320
* BNF: 133365058 (data)
* GND: 4746896-8
* BIBSYS: 10049631
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* FMIS: raa/bbr/21300000015159

 |

* Wd Datuak: Q79220
* Commonscat Multimedia: Uranienborg

55°54′28″N 12°41′46″E﻿ / ﻿55.90778°N 12.69611°E﻿ / 55.90778; 12.69611
Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da.Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen klik eginez gero.Inflazioa zer den, zergatik gertatzen den eta zer ondorio dituen azaltzen dituen bideoa.Ekonomian, **estanflazioa** hazkunde ekonomikorik gabe inflazio tasa nabarmenak gertatzen direneko egoera makroekonomikoa da. Estanflazio hitz-jokoa "estankamentu" eta "inflazio" hitzen elkarketatik sortzen da: egoera bat non inflazio tasa altua den, hazkuntza ekonomikoa geldoa den eta langabezia geroz eta handiagoa den. Dilema bat sortzen da egoera honetan politika ekonomikoan, inflazioa txikiagotzeko har daitezkeen neurriek langabezia areagotu baitezakete, eta langabezia jaisteko neurriek inflazioa handitu.

Terminoa lehen aldiz Erresuma Batuko Alderdi Kontserbadorearen ministro-ordea izan zen Iain Macleodek erabili zuen, 1965ean Erresuma Batuko Legebiltzarrean egindako hitzartze batean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «the definition of stagflation» *Dictionary.com* (Noiz kontsultatua: 2016-12-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q185245
* **Identifikadoreak**
* GND: 4116594-9
* LCCN: sh85139645
* NKC: ph487757
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q185245
Aitor Zabaletaren oroimenez Anoeta estadioaren inguruan jarritako eskultura
**Aitor Zabaleta Cortázar** errealzalea izan zen, Madrilen eraila 1998ko abenduaren 8an. Familiak Donostiako Ibaeta auzoan jatetxe ezaguna du, Aratz jatetxea alegia.

Gaur egun, Anoeta estadioaren Hego Hondoak bere omenezko Aitor Zabaleta Harmaila izena darama.

Gertaerak
---------

Real Sociedad futbol taldearen jarraitzailea, labankadaz erail zuten 1998ko abenduaren 8an, 28 urte zituela, Madrilen, Vicente Calderón estadioaren inguruetan, UEFAko txapelketaren barruan Atlético de Madrid-Real Sociedad partida jokatu baino lehenxeago. *Ultra* talde faxista batek Errealaren jarraitzaileen aurka indarkeriaz jo zuenean, Aitorrek haur bat babestu zuen. Gero, bere neskalagunarengana joatean, ultra zenbaitek inguratu eta labankadaz zauritu zuten bihotzean. Abenduaren 9an hil zen ospitalean, eta Zegaman (Gipuzkoa) lurperatuta dago.

Hiltzailea Bastión izeneko *ultra* taldeko kide Ricardo Guerra izan zela frogatu zen, haren aurka egindako epaiketan, eta horren ondorioz 17 urteko espetxealdi zigorra ezarri zioten. Geroztik, hango ultra taldeek maiz egiten dituzte Zabaletaren eta euskal herritarren aurkako irain eta oihuak Vicente Calderón estadioan, Erreala bertaratzen denean.

Omenaldiak
----------

* Anoeta estadioaren kanpoaldean oroigarria jarri zuten, Aitorren oroimenez.
* Donostiako Udalak Ibaeta auzoan plaza bat eskaini zion.
* 2014an, urtemugan, beste omenaldi bat egin zioten, plaza horretan plaka berria ezarriz.
* Aitor Gorrotxategik abesti bat eskaini zion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Constant, Alain.  (19 décembre 1998). *L'Atletico Madrid, fief néonazi du hooliganisme à l'espagnole.*  Le Monde, 26 or..
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Aitor Zabaleta Harmaila

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**  *El Crimen de Aitor Zabaleta y el grupo ultra neonazí Bastión,* www.movimentocontralaintolerancia.com, 2011-04-15ean kontsultatua.
* **(Gaztelaniaz)** Ultra taldeak, Zabaletaren eta euskal herritarren aurka oihuka, *www.youtube.com*, 2011-04-15ean kontsultatua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252963
* Commonscat Multimedia: Aitor Zabaleta

---

 |

* Wd Datuak: Q12252963
* Commonscat Multimedia: Aitor Zabaleta
**Seneffeko gudua** 1674ko abuztuaren 11n borrokatu zen frantziar armadaren, Luis II.a Borboi-Condékoaren agindupean, eta Gilen III.a Orangekoaren menpeko herbeheretar-alemaniar-espainiar armadaren artean.

Frantzia-Holanda Gerran, Gilen III.ak Frantziako Iparraldeko lurraldera hegoaldeko Herbehereetan zehar holandar-alemaniar-espainiar armada bat agindu zuen. Frantziak, Luis II.a Borboi-Condékoaren agindupean, lurraldea armada batekin defendatu zuen. Bost astez, bi armadek elkarren aurka borrokatu gabe maniobrak egin zituzten. Abuztuaren 10ean, Gilen III.ak Parisera joatea erabaki zuen etsaia borrokatzera behartzeko.

Condé-k 500 zaldizko destakamentu bat bidali zuen, Seneffe herrixkako holandar abangoardia mantentzeko, Gilen-en aurrerapena blokeatuz. Bitartean, Condé-k 62.000 aliatuen tropak inguratu zituen bere esanerako 44.000 gizonekin.

Zaldizkoek holandar abanguardia mantentzea lortu zuten, baina aliatuen armada nagusia inguratzeak huts egin zuen. Hamar orduren buruan, Condé-k 10.000 hildako eta William-k 14.000 izan zituzten, aliatuen armada guduaz kanpora atzera eginez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1783252
* Commonscat Multimedia: Battle of Seneffe

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85119999

 |

* Wd Datuak: Q1783252
* Commonscat Multimedia: Battle of Seneffe
Aureliano Valleri eskainitako monumentua Doña Casilda parkean, Quintin de Torreren lana.
**Aureliano Valle Tellaetxe** (Bilbo, 1846ko ekainaren 16a - Ibidem, 1918ko martxoaren 22a) musikagilea, abesbatzen zuzendaria eta organista ospetsua izan zen.

Biografia
---------

Solfeo eta piano ikasketak hasi zituen Anakleto Intxaurberekin, Abandoko parrokiako organista zenarekin; Nikolas Ledesmarekin, Bilboko Done Jakue katedralaren kapera-maisuarekin, jarraitu zituen ikasketak: organo, harmonia eta konposizioa. Ia harmonia ezagutzarik gabe, bere dohain musikal miresgarriak ezagutzera eman zuen, *Stabat Mater*ren ahapaldi batzuk idatziz, hiru ahots eta fagotentzat. Urtebetez Teologia ikasi zuen Burgosko Seminario Conciliarren; bitarte horretan bertan behera utzi zuen musika-karrera.

Bilboko San Luis Gonzalaga Kongregazioko organoa jotzen hasi zen. Letaniak, miserere bat eta San Luis Gonzagari eskainitako ereserkia konposatu zituen, horrela Bizkaiko hiriburuan, Gasteizen eta Burgosen ezaguna eginez. Arrakasta lortu zuen, bestetik, zenbait lan profanorekin: Erromantzak, ariak, bikoteak eta lau ahotsetarako barkarola bat.

Parisera joan zen, non pianoa Antonio Marmontelekin hobetu zuen. Halaber, Dupratorekin harmonia eta Ambrosio Thomasekin konposizioa ikasi zuen. Gerra franko-prusiarra hasi zen eta musikariak Frantziako hiriburuan geratzea erabaki zuen. Fusila hartu behar izan zuen Frantziako Errepublikako boluntario gisa. Alemaniarrak Parisen sartu zirenean, presaka Bilbora itzuli zen. Ihesaldian, ekipajea, liburuak eta konposizio batzuk galdu zituen.

1881ean Bilboko Done Jakue katedralaren organista eta kapera-maisu izan zen. 1889an Cleto Zabalaren ondorengoa izan zen Bilboko Koral Elkartearen zuzendaritzan. Abesbatza horrekin behin eta berriz arrakasta lortu zuen, lehiaketetan lehiatzearen baino musika artista hezkuntzaren aldekoagoa izan arren. 1917an Jesus Guridi izan zuen oinordeko.

Musika erlijioso gehiago konposatu zuen, besteak beste, *Kredo* miresgarri batez hornitutako meza bat, hainbat zarzuela eta zortziko, non euskal folklorearen ezagutza erakutsi zuen. 1895ean Resurrección Maria Azkueren *Vizcay 'tik Bizkai' ra* esanguratsuaren estreinaldia zuzendu zuen. 1907an Bilbon *Bide onera* euskal opera estreinatu zuen.

Bere hiriko zinegotzia ere izendatu zuten, bestetik, 1887an.

1922an, Quintín de Torrek bere omenez eraikitako monumentu bat inauguratu zen Iturrizako Casilda parkean.

Obra
----

* 1907: *Bide onera* euskal opera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Bibliografia
------------

* Juan Antonio Zubikarai: *Aureliano Valle. El cruce de puentes de la música de Bilbao*, Bilbo: Muelle de Uribitarte, 2007. ISBN: 978-84-9347-746-2.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Aureliano Valle Auñamendi Entziklopedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55837857
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 75780588
* ISNI: 0000 0001 1674 423X
* BNE: XX826275
* LCCN: n2008000769
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 137337

 |

* Wd Datuak: Q55837857
EA 161, Aziru Amurru Erresuma amorritako erregeak faroiari bidalitakoa.
**Amarnako eskutitzak** (baita **Amarnako korrespondentzia** edo **Amarnako taulak** ere) artxibaturiko buztinezko taulen bilduma da, Inperio Berriaren garaiko egiptoar administrazioaren eta Kanaanen eta Amurrun zituen ordezkarien arteko mezu diplomatikoez osaturik. Eskutitzak Akenaton (K.a. 1350 – 1330) faraoiak sortutako Amarna hirian topatu zituzten. Nahiko bitxiak dira, egiptoeraz baino akadierazko idazkera kuneiformeaz idatzita daudelako. Guztira 382 topatu dituzte, eta hogeita hamar urteko denboraldia hartzen dute barne.

Oso agiri inportanteak dira Biblia eta hizkuntza semitikoak ezagutzeko, akadieraz idatzi arren egileek tokiko hizkuntza eta kulturen berriak ematen baitizkigute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Moran, William L..  (1992). *The Amarna Letters.*  Baltimore: Johns Hopkins University Press, xiv or. ISBN 0-8018-4251-4..
2. ↑   F.M.T. de Liagre Böhl.  (1909). *Die Sprache der Amarnabriefe, mit besonderer Berücksichtigung der Kanaanismen.*  Leipzig.
3. ↑   Dassow, Eva von.  (2004). «Canaanite in Cuneiform» (pdf) *Journal of the American Oriental Society* 124 (4): 641–674..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q235502
* Commonscat Multimedia: Amarna letters

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 209857170
* GND: 1137587407
* LCCN: n80008500
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q235502
* Commonscat Multimedia: Amarna letters
***Potasas de Navarra***, baita ere ***PDN***, (euskaraz: «Nafarroako Potasak»), frankismo garaiko INIk 1957ko maiatzaren 29ko dekretuaren bidez sortu zuen Nafarroako enpresa handia izan zen. Inguruko herrietan eragin handia izan zuen eta bertako langileria Nafarroako eta Euskal Herriko langile mugimenduarentzat benetako erreferentea izan zen. 1985ean itxi egin zen. Enpresaren helbidea Beriainen, Nafarroa Garaian zegoen.

Historia
--------

1957ko maiatzaren 29ko dekretuaren bidez sortu zuten. 1970eko hamarkadan sindikalismo indartsua zuen lantegiak eta bertan aurrera eraman ziren grebak ospetsuak izan ziren. Potasasen langileek borroka bide berriak sortu zituzten, ezagunena mehategietan ixtearena. Protesta mugimendu ezagunena 1975eko urtarrilaren 17an izan zen: urtarrilaren 7tik 47 langile entzerratuta zeudenean, Zizurretik 5.000 pertsonen manifestazioa mehategiraino hurbiltzen saiatu zen. Goardia Zibilen errepresioa horren aurrean oso gogorra izan zen. Estatuan lehen aldiz piloten jaurtigailuak erabili ziren eta errepresiorako zuten material guztia agortu zuten. Errepresio bortitzak mobilizazio handiak eta Nafarroako gizartearen erantzun kritiko zabala ezagutu zituen; horrela, Nafarroa osoan greba orokorraren bi egun antolatu ziren. Azkenean, urtarrilaren 21ean, langileak mehategitik atera ziren. Zalantzarik gabe hau Nafarroan izandako greba handiena izan zen.

Lantegi hau itxi ondoren, urte berean, abenduaren 28an, INIk eta Nafarroako Gobernuak «Potasas de Subiza» sortu zuten. Lantegi berriak 1990ean 533 langile zituen eta ongarriak ekoizten zituen. Azkenik, 1990eko hamarkadan, betiko itxi zuten XX. mendean Nafarroako enpresarik handiena izandakoa.

Ezaugarriak
-----------

Potasa hobi handi bat ustiatu zuen. Oso lantegi mekanizatua zen. Bost izan ziren ireki ziren putzuak: Undiano I eta II, Beriain, Gendulain eta Espartza. Itxi egin zen urtean, 1985ean, 2.021 langile zituen. Hobitik ateratzen zen minerala bertan tratatu egiten zen, ondoren bidaltzeko Pasaiako portura non lantegiak kaiak eta biltegia zituen. Handik munduko toki askotara bidaltzen ziren produktuak: Estatu Batuetara, Ipar Europara, Marokora, Aljeriara...

Getzaurre auzoa
---------------

Getzaurre Beriain udalerriko auzoa da. Gaztelaniaz *Poblado de Potasas* izenarekin jaio zen Beriain herri zaharretik aldenduta eta N-121 errepidearen ertzean *Getzaurre* izeneko parajean. Auzo hau XX. mendearen erdialdean sortu zuen "Potasas de Navarra" enpresak, langileak lantegitik hurbilago egoteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Iturria: Mikel Belasko, *Diccionario etimológico de los nombres de los pueblos, villas y ciudades de Navarra*, Pamiela, Iruñea, 1999; 362.or.

Ikus, gainera
-------------

* Getzaurre
* Potasa

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Bideoa Youtuben.
* **(Gaztelaniaz)**:Sindikalismoa Potasas lantegian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q88593843
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 118648

 |

* Wd Datuak: Q88593843