recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ladoga** (errusieraz: Ла́дожское о́зеро, *Ladozhskoye ozero* edo Ла́дога, *Ladoga*; finlandieraz: *Laatokka*) ur gezako aintzira da, Errusian dagoena, Kareliako Errepublikaren eta Leningradoko oblastaren artean, Finlandiako mugaren gertu. Europako aintzirarik handiena da, eta munduko hamabosgarrena.

Geografia
---------

Ladogak 17.700 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 660 uharte ditu,, 435 kilometro koadro denera. Uharte gehienak ipar-ekialdeko kostaldean daude; nagusiak Riyekkalan-Sari, Mantsinsari, Kilpola, Tulolansari eta Valaam dira. Aintziraren hustubidea Neva ibaia da, Baltikoko Finlandiako golkoan itsasoratzen dena.

Ladogak 276.000 kilometro koadroko arroa dauka. Bertan 50.000 aintzira eta 10 kilometro baino handiagoak diren 3.500 ibai daude; baina uraren %85 hiru ibaiadar nagusiek eramaten dute:

* Svir ibaia, Onega aintziratik (hego-ekialdea)
* Vuoksi ibaia, Finlandiako Saimaa aintziratik (mendebaldea)
* Volkhov ibaia, Ilmen aintziratik (hegoaldea)

Ladoga aintzira nabigagarria da, eta Baltikoa eta Volga elkartzen dituen Volga-Baltiko bide nabigagarriaren zati da.

### Hiri nagusiak

Sortavala, Priozersk, Siasstroi, Pitkiaranta, Novaya Ladoga eta Shlisselburg dira aintziraren ertzetako hiri nagusiak. San Petersburgo 40 kilometrora dago.

Historia
--------

Baregoen lurraldea eta Bizantziar Inperioa lotzen zituen merkataritza bidea Ladogatik pasatzen zen. Errusiako antzinako hiriburua, Staraya Ladoga, aintziratik hartu zuen bere izena. 1617-1721 bitartean, Errusia eta Suedia arteko muga zen, eta 1812-1940 bitartean, Finlandia eta Errusia artekoa.

Leningradeko Setioan (1941-1944), izoztutako Ladoga aintziran barrena zihoan hiria hornitzeko bide bakarra; hori dela eta, Biziaren Bidea izena eman zioten. Bigarren Mundu Gerra eta gero, Finlandiak Kareliako Errepublikako eskualdea galdu zuen. Finlandiar gehiengoa erbesteratua izan zen, nahiz eta bertako batzuk SESBen geratu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *159. araua.*  Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-10-14).
2. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15288
* Commonscat Multimedia: Lake Ladoga

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 625149196284174790808
* BNF: 119476559 (data)
* GND: 4111182-5
* LCCN: sh85073903
* NKC: xx0078640
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1754729

 |

* Wd Datuak: Q15288
* Commonscat Multimedia: Lake Ladoga
**Errekorren Guinness Liburua** edo **Munduko Errekorren Guinness Liburua** (euskaraz *Guinness World Records*, 2000. urterarte *The Guinness Book of Records* bezala ezaguna) urtero argitaratu ohi den mundu mailako erreferentzia liburua da. Munduan zehar gizakien ekintza eta naturaren muturreko gertakariei buruzko errekor bilduma bat da. Liburuak berak bere berezko errekorra du, garai guztietako egile-eskubideak dituen libururik salduena baita. Bitxikeri modura, Estatu Batuetako liburudenda eta liburutegietan libururik lapurtuena dela aipatu daiteke.

Historia
--------

Guinness World Records erakundeak bere buruaz dioenez, 1951ko egun batean sortu omen zen, garaiko Guinness garagardotegiko sir Hugh Beaver zuzendariak bere lankideekin batera ehizera joan zenean. Aldi hartan, txirri urreztatua Europako ehiza txoririk azkarrena ote zenaz ezatabaidan hasi ziren. Beaverrek fidagarria zen erantzunik ez zuen aurkitu ahal izan, hortaz mota honetako gaiak bilduma batean erregistratuta zituen liburu bat oso saldua izango zela gogoeta egin zuen.

Beaverren ideia egi bilakatu zen: Guinness garagardotegiko Christopher Chataway langileak Norris eta Ross McWhirter ikasle bikiei eginkizun hori eskaini zien, hauek bitxikeri eta gertakari bilaketan trebea zen Londoneko agentzia batetara zuzendu ziren. McWhirter anaiak 1954ko abuztuan argitaratu zen Guinness Book of Records liburua bildumatu eta idazteko arduradunak bihurtu ziren.

Londoneko Fleet Street kaleko 107. zenbakian Guinness Book of Records argitaletxea sortu ondoren, 1955ko abuztuaren 27an 197 orrialde zituen lehen argitalpena kaleratu zuten eta urte hartako gabonetarako Britainia Handiko liburu salduenen zerrendaren barnean kokatu zen. "Gure burua iragartzeko modu bat zela suposatzen zen, ez diru iturri bat" aipatu omen zuen Beaverrek. Hurrengo urtean Estatu Batuetan 70.000 kopia saldu ziren. Laster, munduko errekorren informazio iturri fidagarriena bilakatu zen.

Liburua bera berezko errekor bihurtu da. Guinness Errekorren liburuak 100 herrialdeetan zehar 100 milioi gorako salmentak lortu ditu eta 37 hizkuntzerara itzulia izan da.

2009ko Guinness World Record liburuan datozen betaurrekoekin bertan dakartzan hiru dimentsiotan (3D) hautatutako irudiak ikus daitezke.

Ikusi
-----

* Arthur Guinness
* Guinness garagardoa

Kanpo estekak
-------------

* Webgune Ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41675
* Commonscat Multimedia: Guinness World Records

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q41675
* Commonscat Multimedia: Guinness World Records
**Mugiro** (lehen: *Muguiro*) Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geraleku zahar bat da, Larraun ibarreko Mugiro herrian kokatuta dagoena.

Gaur egun, Plazaolako bide berdearen barruan dago.

Historia
--------

Iruña-Donostia burdinbideko Plazaola eta Iruña–Hiria geltokien arteko zatia 1914ko urtarrilaren 19an inauguratu zen.

1953ko urriaren 13 eta 14 artean eginiko euriteen ondorioz burdinbidearen azpiegitura oso kaltetuta geratu zen (euste-hormak, lubetak, zubiak...). Jabea zen enpresak hainbat saiakera egin zituen tokiko erakundeekin, azpiegitura konpontzeko asmoarekin. Baina, negoziazio hauek ez zuten emaitzarik eman eta zerbitzua geldi geratu zen, uholdeek eragindako kalteak ez zirelako konpondu.

Dena den, trenak jarraitu zuen zenbait zerbitzu lokal egiten zazpi urtez, esate baterako Elduain eta Andoain artean egurra garraiatzeko. Honetako bidaia batean, trenak Andoaingo parrokoa zen Rosendo Rekondo harrapatu zuen, 1957ko uztailean. Azkenean, konpainiak burdinbidea kentzeko eta burdinbidea behin betiko ixteko baimena jaso zuen 1958ko irailaren 5ean. Ondorioz, geraleku hori behin betiko itxi zen.

Egoera
------

Geralekua Iruña—Donostia burdinbidearen 34,9 kilometro-puntuan zegoen, 623 metroko altueran, Latasa eta Lekunberri geltokien artean. Tartea bide bakarra da eta ez zegoen elektrifikatuta.

Geralekua
---------

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Iruñetik Plazaolara, Andoainera eta Lasarterako burdinbidea» *web.archive.org* 2017-01-09 (Noiz kontsultatua: 2020-11-10).
2. ↑   Kabexoi, Xabier. «Plazaolako trenako historia» *www.plazaola.net* (Noiz kontsultatua: 2020-11-10).
3. ↑   «Geralekuko fitxa *Euroferroviarios* webgunean» *euroferroviarios.net* (Noiz kontsultatua: 2020-12-01).

Ikus, gainera
-------------

* Mugiro
* Iruña—Donostia burdinbidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q103487351

 |

* Wd Datuak: Q103487351

| * i
* e
* a
   **Iruña — Donostia burdinbidea** |
| --- |
| ***Iruña–Hiria*** • **Iruña–Iparralde** • *Aitzoain • Berriogoiti • Oteitza • Saratsa • Eritze • Saratsate • Gulia • Aizkorbe • Irurtzun • Latasa • Mugiro • **Lekunberri** • **Leitza** • Areso • Plazaola • Bizkotx • Ameraun • Beiñes • Ollokiegi* • **Andoain** • **Lasarte** • Añorga • **Amara–Donostia** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Latasa | **Mugiro** | Lekunberri |  |  |  |
|  | Iruña–Hiria |  |  |  |  |  | Amara–Donostia |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |

 |
**La Cacha** Argentinako ezkutuko atxiloketak egiteko gune bat izan zen.

Izenaren jatorria
-----------------

*La Cacha* izena errepresiogileek berek jarri zioten, ume txikiak desagerrarazten zuen marrazki bizidunetako sorgin batean oinarrituta.

Funtzionamendua
---------------

*La Cacha* atxilotze eta tortura zentroak diktadura militarraren hasieran funtzionatu zuen, 1976 eta 1978. urteen artean. 2014ko epaiketan frogatutzat jo zutenez, gune horretan gutxienez 128 lagun atxiki zituzten, eta, torturatu ondoren, exekutatu. Hildakoen artean emakume gazte asko zeuden, legez kanpoko presondegi ez ezik ezkutuko ama-ospitalea ere izan zelako *La Cacha*; haurdun zeuden atxilotuak han gordetzen zituzten, eta erditu ondoren exekutatu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Garzón, Baltasar; Romero, Vicente.  (2008). *El alma de los verdugos.*  Buenos Aires: Del Nuevo Extremo ISBN 9876090836..
2. 1 2   Aranburu, Iker.  (2014-10-26). «Bizi osorako zigorra La Cacha atxilotze zentroko arduradunentzat» *Berria*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5962615

 |

* Wd Datuak: Q5962615
**Lamiako** Leioako (Bizkaia) auzoa da, **Lamiako-Txopoeta** barrutiaren parte dena eta herriko beheko aldean dagoena, Areetako (Getxo) mugan. Auzoaren izenaren sorburua *lamina* + *-ko* atzizki txikigarria dela uste da (eta ez leku-genitibo atzizkia).

Padura eremua izan zen antzina, azkenean ibarra lehorturik geldituz eta bertara jendea bizitzera joanez. Oraindik ere, aitzinekoko padura ez baina hezegune bat geratzen da eta Lamiakoko padura deitzen zaio.

Lamina txiki baten estatua topa daiteke Lamiakoko metro geltokiaren alde batean eta metro geltokiaren beste aldean Bilboko Athletic futbol taldearen omenez eraikitako plaza dago. Ingurukoek esaten dute inguru horietan hasi zirela XIX. mendearen bukaera aldera, lehen aldiz Iberiar penintsulan, futbolean ibiltzen gizonezko batzuk.

Ondarea
-------

* Lamiako zelaia: Bilboko Athletic Klubaren antzinako zelaia izana.
* Lamiakoko padura.

Garraiobideak
-------------

### Trenbide sarea

Aintzina Euskotren enpresak ustiatzen zuen *Bilbo-Plentzia* linearen barruan *Lamiako* izeneko geltokia zegoen, trenbide hori gaur egun Bilboko metroaren 1. lineari dagokiona. Metroaren Lamiakoko geltokia tren geltokia zegoen tokitik mugituta dago, eraikin berri bat ere egin zelarik.

### Autobusak

Udalak *Leioabus* autobus zerbitzua eskaintzen du, Leioako Txorierri auzoa eta Getxoko Areeta auzoen arteko ibilbidea egiten duen **A2171** lineraren bitartez. Bestalde, Bizkaibus hiri-arteko autobusen hurrengo lineak ere auzotik pasatzen dira:

* A2161 Bizkaia Zubia - EHU
* A3472 Getxo - Gurutzeta (Areetatik)

Kale nagusiak
-------------

* Langileria kalea
* Autonomia etorbidea

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3396186
* Commonscat Multimedia: Lamiako

---

 |

* Wd Datuak: Q3396186
* Commonscat Multimedia: Lamiako


| Leioako auzoak |
| --- |
| Aketxe · Aldekoena · Artatza · Artatzagana · Basaez · Elexalde · Ibaiondo · Lamiako · Lertutxe · Mendibilbarri · Mendibile · Ondiz · Peruri · Pinueta · Santi Mami · Santsoena · Sarriena · Telleria · Txopoeta · Txorierri · Udondo · Zuatzu |

1. 1 2   «Ekologistak Martxan Bizkaiak Lamiakoko padura berreskuratzea eskatu du • Ekologistak martxan» *Ecologistas en Acción* 2022-05-06 (Noiz kontsultatua: 2022-06-04).
**Kino** programa aske bat da, bideo digitalaren edizio ez lineala duena, GTK+rekin lan egiten du. Haren ikustea da: "*DV fitxategien edizio fidagarri eta erraza Linux-en idazmahairako, proiektuak zenbait formatu baliagarritara esportatzea baimentzen duena.*" Programak, edizioaren oinarrizko zereginen gehiengoa eta bideoaren muntaia onartzen ditu .

Kinok AVI eta DV fitxategiak inportatu ditzake, baita kamera digitalen bideoak harrapatu ere, raw1394 eta dv1394 liburutegiak erabiltzen, eta bideoak kameretara esportatu ieee1394 bideo liburutegiak edo video1394 erabiliz.

Kinoren webaren arabera Firewirerekin erabil daiteke, aurretiko urratsen batzuk jarraituz.

Kino GNU/Linux banaketako zenbait pakete-repositoriotan sartuta dago, Debian eta Ubuntu barne.

Ikus, gainera
-------------

* Kdenlive

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** Kino HOWTOs.

Kanpo estekak
-------------

* Kino official website
* Import/export tutorial
* Kino - 2003 Tutorial on professional video editing, from Linux Magazine (PDF)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1742252
* Commonscat Multimedia: Kino (software)

---

 |

* Wd Datuak: Q1742252
* Commonscat Multimedia: Kino (software)
**Esther Olavarria** kubatar estatubatuar abokatua da. Kuban jaioa, 1962an Estatu Batuetara emigratu zuen bere familiarekin.

Karrera
-------

Esther Olavarria immigrazio eta errefuxiatuen alorrean lan egin du hamarkadetan irabazi asmorik gabeko erakundeetan eta gobernu federalean. Miamin (Florida) immigrazio abokatu gisa hasi zuen bere karrera, asilo-eskatzaileak eta etorkinak ordezkatzen dituzten irabazi asmorik gabeko hainbat erakundetan lanean. 1986 eta 1998 bitartean Haitiko Errefuxiatuen Zentroko langileen abokatua izan zen, Florida Immigrant Advocacy Center-eko fundatzaile eta abokatu kudeatzailea, eta Miami Handiko Zerbitzu Juridikoetako langilea, American Immigration Lawyer Pro Bono Project-eko abokatu zuzentzaile gisa. 1998an Washingtonera joan zen bizitzera, eta Edward Kennedy senatariaren immigrazio aholkulari gisa aritu zen Senatuko Botere Judizialaren Batzordean, non ekimen ugaritan lan egin zuen, zentzu onaren immigrazio erreforma barne. 2009an Obamaren Administrazioan sartu zen, Esther Segurtasun Saileko eta Etxe Zuriko Barne Politikarako Kontseiluko goi karguetan aritu zen, non administrazio eta legegintzako ekimenak lantzen lagundu zuen. Immigration Hub, Amerikako Aurrerapen Zentroan eta UNHCR, Errefuxiatuen NBEren Agentzian ere lan egin du.

2020ko azaroan, Olavarria Joe Biden presidentetzarako trantsizio agentziaren berrikuspen taldeko kide boluntario izendatu zuten, Segurtasun Sailarekin lotutako trantsizio ahaleginak laguntzeko. 

1983an Floridako Unibertsitatean Arteetan lizentziatua eta 1986an Floridako Levin College of Law-en Juris Doctor titulua lortu zuen. Gaur egun, Olavarria aholkulari independentea da Washingtonen.

Olavarria *Shari Robertson eta Michael Camerini zinemagileen How Democracy Works Now: Twelves Stories dokumentalean agertu zen.* *Filmaren bertsio bat 2010eko martxoan estreinatu zen HBOn, "The Senator's Bargain" izenburupean.*

Seriearen bidez agertzen den beste film batzuk hauek dira:

* Story 5: "The Kids Across the Hill"
* Story 7: "Ain't the AFL for Nothin'"
* Story 8: "The Road to Miami"
* Story 11: "The Senate Speaks"

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Agency Review Teams» *President-Elect Joe Biden*.

Kanpo estekak
-------------

* *Demokrazia orain nola funtzionatzen duen: hamabi istorio* - Seriearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5401263

 |

* Wd Datuak: Q5401263
**Kriptograma** norbaitek deszifratu arte ulertezin den mezu zifratu bat da.

  

Normalean, edukia eredu bat jarraituz ulergaitz bilakatzen da. Mezuaren esanahia askatzeko, zifratzeko eredu jakinda lor daiteke.

Egunkarien eta aldizkarietan aisialdirako atalean mezu originala aurkitu behar den buruhausgarriak dira honen adibide.

Historia
--------

Kriptogramak ez dira jaio aisialdirako, baizik eta informazioa ezkutatzeko.

Kristo aurreko 5. mendean Espartarrek erabiltzen zuten. Paperez kiribildutako makila baten idazten zuten mezua gero, papera kendu eta mezua ulergaitza da. Mezua deszifratzeko diametro bereko makilarekin nahikoa da.

Julio Zesarrek ordezkapeneko zifratzea asmatu zuen: Zesar zifratu.

Ikus, gainera
-------------

* Kriptografia simetrikoa
* Kriptografia asimetrikoa
* Kriptoanalisia
* Zifratze algoritmo
* Esteganografia
* PGP
* SSL

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Kriptopolis Webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q540623
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph121975
* AAT: 300252952

 |

* Wd Datuak: Q540623
**Erredingo Armagintzako Kaporalgo jauregia** Lizoainibarko Erredin lekuan Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

XV. mendean, leinu horretakoak Joan II.a Nafarroakoaren ondoan borrokatu ziren Oibarren beaumontarren aurka, eta Lizarrako gaztelua gaztelarren aurka defendatu zuten. 1453. urtean, erregeak Erredingo jaunari Biotzariko baroiaren titulua eman zion. Jauregia kuartelen bidalketa gisa idatzi zen 1513an diruzainaren roldean. Don Karlos Erredin Flandrian eta Milanen armekin zerbitzatu zuen erregea, eta Lepantoko gudu gogoangarrian aurkitu zen. 1582an Isabel Cruzat, Esparza eta Artieda ezkondu ziren, eta haien seme-alabetatik, besteak beste, Martin Erredin Cruzat, Filipe IV.aren jenerala eta Maltako Ordenako Maisu Handia 1657an, eta Tiburcio Erredin, Santiagoko zalduna eta Errege Armadako almirantea, 1637an munduko hutsalkeriak utzi zituena kaputxinoen ordenan sartzeko.

40 000 marabediko oheratzeaz gozatzen zuen, besteak beste. 1625ean, Biotzariko baroi titulua Karlos Redin Cruzati eman zitzaion, lehen aipatutakoen anaiari. XVII. mendearen erdialdean Gendulaingo kondaira-etxean lotura izan ondoren, titulu zaharra Gendulainen seme zaharrenak edo oinordekoak bereizteko erreserbatu zen, bere gurasoak bizirik zeudela. Armarriaren arabera, armarria urdinezkoa zen, eta urrezko eta gulezko gurutze kuartelatua edo kontrapalofajatua. Oraindik ere ikus daiteke Erredintarrek Iruñean zuten jauretxean, Kale Nagusian.

Erreferentziak
--------------

* *Gran Enciclopedia de Navarra | ERREDIN.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Erredin

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109302875

 |

* Wd Datuak: Q109302875
**Kontsumoak** Espainian XIX. mendean ezarritako zeharkako zerga baten izena da, 1845 ( Mon-Santillánen zerga-erreforma ) eta XX. mendearen hasiera artean indarrean egon zena; 1868ko iraultzan etenaldi tartearekin. Tokiko etenaldiak ere jasan zituen. Zerga hau kudeatzeko era desberdinek, eta zergaren beraren izaerak, koordinazio eta eraginkortasun eza handia eragin zuten. Espainiako ogasunean zegokion proportzioa apala zen (errenta arrunten %12a 1874an).

Zerga hau oso kritikatua izan zen oinarrizko beharrak zergapetzen zituelako (*jatekoak, edatekoak eta erretzekoak*): janaria, edari alkoholdunak, erregaia eta gatza. Espainiako liberalismoaren joera ezberdinen arteko eztabaidagai politikoa, ekonomikoa eta soziala izan zen. Haren aurkako protestak kontsumoen matxinadak deitu ziren. 

Serrano jeneralaren gobernuak 1868an abolitu zituen, klase herrikoien aspaldiko eskaera baitzen -Canalejasek berak "proletariotzaren espoliazioa" zela uste zuen-. Kontsumoak ordezkatuko zuen hiri-errenten gaineko zerga progresiboaren legearen onarpena lortzeko, klase aberatsek ordaindu beharko luketena, Canalejasek gogor lan egin behar izan zuen proiektuaren aurka zeuden bere alderdiko diputatuekin, mehatxu eginez "[Lege hau] bozkatzen ez duena nire aurrean dago eta alderdi liberaletik kanpo dago, bere borondatez nire zuzendaritzaren menpeko". Dena den, hogeita hamar diputatuk aurka bozkatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Rafael Ángel Simón, *El cupo de consumos y el consumo de mercancías en Alcalá de Henares: 1868-1936*
2. ↑  Tusell, Javier (1997). «El reinado de Alfonso XIII (1902-1931)». En Feliciano Montero; Javier Tusell, ed. *Historia de España. Vol. IX. La Restauración. De la Regencia a Alfonso XIII*. Madrid: Espasa Calpe. pp. 279-280. ISBN 84-239-8959-3.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5914586

 |

* Wd Datuak: Q5914586
Psikologian, **errefortzua** portaera edo erantzun psikologiko baten probabilitatea gehitzen duen estimulu bat da. Errefortzu positiboan, zerbait egitean estimulu *atsegina* edo *gustagarria* ematen zaio pertsonari edo animaliari, etorkizunean hura egiteko probabilitatea gehitu egiten duena (adibidez, ataza bat ongi egitean animalia bati janari gustagarria ematen zaionean). Errefortzu negatiboan, berriz, zerbait egitean estimulu *desatsegina* kentzen zaio pertsonari edo animaliari, etorkizunean hori egiten jarraitzeko probabilitatea handitzeko (adibidez, haur bati hatzamarrekin jaten duenean errieta egiten bazaio, baina azkenean koilarearekin egiten duenean ez, koilararekin jateko portaera bultzatu egiten da). Errefortzu negatiboa eta zigorra bereizi egin behar dira: zigortzen denean zerbait desatsegina eransten da, portaera bat bultzatzeko; errefortzu negatiboan berriz, giroan desatsegina dagoen zerbait kentzen da helburu berdinarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)**  Maisto, Albert A..  (2001). *Introducción a la psicología.* , 156-159 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1321905
* Commonscat Multimedia: Reinforcement (psychology)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4130203-5
* LCCN: sh85112459
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D012054

 |

* Wd Datuak: Q1321905
* Commonscat Multimedia: Reinforcement (psychology)
**Morehouse parrokia** (ingelesez: *Morehouse Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bastrop da. 2010eko zentsuaren arabera 27.979 biztanle zituen, Morehouse Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Morehouse parrokiak 2.087,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 28,88 ura dira. Beste 2.058,87 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,4 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 27.979 pertsonetatik 14.506 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 255 dira. 13.078 beltzak edo afroamerikarrak. 36 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 98 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 240 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Morehouse Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1125008
* Commonscat Multimedia: Morehouse Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124351706
* LCCN: n82010760
* NARA: 10039609
* **Lekuak**
* OSM: 1826824
* TGN: 2000887

 |

* Wd Datuak: Q1125008
* Commonscat Multimedia: Morehouse Parish, Louisiana
**Essouk** Maliko Kidal eskualdeko udalerria da. Adrar des Ifoghasen dago, Kidaletik 45 km ipar-mendebaldera. Oso biztanleri urriko eremuan dago: 25.000 km²ko azaleran 4.782 lagun bizi dira, gehienak abeltzain nomadak. Izan ere, lehorreko nekazaritza ezin da garatu, euri gutxiegi egiten duelako. Herriak 2.383 biztanle zituen 2009an.

Arkeologia aztarnategia garrantzitsua da. Besteak beste, aipagarriak dira haitzetako grabatuak. Herritik bi km ipar-ekialdera **Tadamakat** (edo **Tadmekka**), Erdi Aroko hiriaren hondakinak daude. IX. eta XV. mendeen artean, Tadamakat garrantzi handiko pausalekua izan zen Sahara zeharkatzen zuten karabanentzat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Plan de Securite Alimentaire Commune Rurale de Essouk 2007-2011 Commissariat à la Sécurité Alimentaire, République du Mali, USAID-Mali, 2007
2. ↑
3. ↑  Es-Souk Unesco.org

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2008646
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2017004108

 |

* Wd Datuak: Q2008646
**Erripaldako Armagintzako Kaporalgo jauregia** Zaraitzu ibaxako Gorza udalerriko Erripalda etxaldean Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

Nafarroako Erresumako nomina ofizialean armagintza lurmutur gisa agertzen da, eta 1513an kuarteletatik bidalitako orube gisa. Salbuespena 1621ean berretsi zioten, eta garai hartan Luis Erripaldakoa eta bere semea eta izen bereko oinordekoa ziren. Nafarroako Kontuen Ganberak 1723an egindako zerrendan Erripaldako kondea agertzen da jabe gisa, garai hartan Esteban Joakin Erripaldakoak sortutako titulua. 1745ean Jokin Velaz Mendranokoak errebate bat eskatu zuen, bere aurrekoak gozatu zuen moduan. Armarria, Armagintzako Liburuaren arabera, urrezkoa zen, hiru zerrenda gulekin eta bi lisekin, lehen zerrendatik jaioa, eta beste bat bigarrenetik. Arma horiek ziren jauregiak XVI. mendean zekartzanak.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ERRIPALDA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Erripalda
* Zaraitzu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110917180

 |

* Wd Datuak: Q110917180
**Laodize I.a** (antzinako grezieraz: Λαοδίκη), Antioko II.a Theos seleukotar erregearen lehen emaztea, eta, ziur asko, lehengusina izan zen.

Antiokok, Laodize eta honekin zuen semea arbuiatu zuen, Egiptoko Ptolomeo II.arekin K.a. 250ean lortutako adostasun baten ondorioz, Antioko, Egiptoko printzesa zen Berenize Sirarekin ezkondu zenean. Harreman honen ondorioz, seme bat izan zuen, tronurako oinordekoa zena. Honek, inongo zalantzarik gabe, Laodizegan gorrotoa eta mendeku gosea piztu zuen, handik urte batzuetara bete zuena.

Ptolomeo II.a K.a. 246an hil zenean, Antioko II.a, berriz Laodizerekin ezkondu zen. Antioko, ezarri den bezala, Laodizek pozoitua hil zen; eta beste hainbeste gertatu zitzaien Berenizeri eta honen semeari, garai hartan 4 urte baino ez zituena, baita Berenizerekin iritsi zen gainontzeko egiptoar gortetarrei ere.

Laodizeren semea, matxinatu egin zen, Laodizear gerra edo Hirugarren gerra Siriarra deritzonean. Esaten denez, Laodizek, tropak altxatu zituen Anatolian gerra honetarako.

Ptolomeo III.ak, Berenizeren neba, Siria inbaditu eta Antiokia hartzen du, non Laodize eta bere semea, mendeku batean hilak diren.

Laodizeren semeak, Seleuko II.a Kaliniko bezala gobernatu zuen, soilik Seleuko II.a bezala ere ezaguna.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q237156
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q237156
**Erriberriko harresiak** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Erriberri herriko Erromatar Garaian eta Erdi Aroan eraikitako defentsa sistema da.

Nafarroako harresi-barrutirik osoena eta hobekien kontserbatuena da.

Deskribapena
------------

I. mendeko eraikuntza da, trapezoide-formako oinplanokoa, hiriaren iparraldeko sektoreko goragune txiki batean kokatua. Jatorrizko egoeran 20 dorre zituen, bakoitza bere horma-atalarekin, eta sarrerako bi sarrera, iparraldean eta hegoaldean. Gaur egun, ia osorik kontserbatzen dira jatorrizko konfigurazioa, 12 dorreren aztarnak eta harresi-oihal txikiren bat. 600 metroko perimetroa du, eta 2 hektarea inguruko edukiera. Kuxin-formako harlanduak ditu.

Iparraldean, motzena (80 metro), sartzeko bi atarietako bat zegoen (San Frantziskoko atea, XVII. mendea). Ez da garaiko elementurik kontserbatzen. Mendebaldeko sektorean (150 metro), lau dorreetatik hiru kontserbatzen dira, baina horietako bat, hegoaldekoa, joan den mendearen erdialdean berreraikia. Hegoaldeko sektoreak, luzeenak (250 metro), egungo Karlos III.a enparantza zeharkatzen zuen, eta hor zegoen sartzeko beste atea, gaur egun Erlojuaren ataria eta Txapitela dorrea, kuxin-formako harlanduz egindako mihise eder bat atxikirik. Plazako 3. zenbakiko etxearen barruan dorretxe bat dago, eta egitura egoera onean mantentzen du 10 metrora arte. Gainera, jatorrizko lodiera mantentzen duen harresi-zati bakarra 2,5 metrokoa da. Alde hori Andre Maria Erregina elizaren dorrean amaitzen da, eta kuxinduriko harlanduen beheko maila kontserbatzen da.

Ekialdeko sektorean (160 metro) *Praetorium* edo gotorlekua dago, gailentzen diren lau dorrez inguratuta. Lau dorreetako lehen harlandu ilarak originalak dira, eta horrek jatorrizko forma berresten du. Bisigodoen garaian eta Errege Jauregi gisa berrerabili zuten errege nafarrek XII. mendetik aurrera. Judutegiaren erruko 11. zenbakidun etxebizitzaren barruan, beste dorre baten barruko angelua kontserbatzen da, eta bertatik zimendu-oinetakoa ikusten da.

Harlanduak kantoi lehorrean elkartzen dira, eta aparailu bat osatzen dute honako hauetan: «Quadratum»; horietako askok kuxin-lana dute. Harlandu handienak dorreen behealdean eta angeluetan daude, hormari sendotasuna eta sendotasuna emanez. Oso litekeena da dorreak zeharkatu eta komunikatuko zituen erronda-bide bat egotea, mendebaldeko sektoreko dorreetan kontserbatutako ateen antzeko irekigune batzuk daudela ematen duen bezala.

Kardo maximoak, edo kale nagusiak, iparraldetik hegoaldera zeharkatzen zuen barrutia, sarrerako atariak (San Frantzisko eta Txapitela) lotuz. Harresiz inguratutako barrutiak edo «Oppidum» delakoak komunikazio-bideen defentsa-funtzioa beteko luke, eta bertan, ziurrenik, goarnizio militar bat kokatuko litzateke.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ERRIBERI.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus, gainera
-------------

* Erriberri
* Nafarroako Erresuma

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66317901
* Commonscat Multimedia: Olite city walls

---

 |

* Wd Datuak: Q66317901
* Commonscat Multimedia: Olite city walls
|  |  |
| --- | --- |
| **Erriolita** | Mineral infotaula irakurtzeko eraMineral infotaula irakurtzeko era |
| Erriolita |
| Arroka igneoa |
| **Mineral garrantzitsuak** | kuartzofeldespato |

**Erriolita** arroka igneo bolkaniko bat da.

Aurkikuntza
-----------

Aintzinarotik Ipar-Ameriketan ustiatua izan bazen ere, Ferdinand Paul Wilhelm Richthofen esploratzaile alemaniarrak 1860 hamarkadan Estatu Batuetako Mendi Harritsuetan aurkitu eta deskribatu zuen eta bere omenez *Rhyolite* izena eman zitzaion.

Ezaugarriak
-----------

Kolore argia dauka, grisa edo arrosa. Ehundura trinko eta gogorra kuartzo fenokristal handien ondorioa da, naiz eta beiraren gisako ehundura ere ukan dezakeen.

Granitoaren osagai berak ditu (kuartzoa, feldespatoa- normalean > %69 SiO2- eta mika).

Eraketa
-------

Labazko lasterretan azaltzen da batez ere, basaltoarekin eta andesitekin nahastuta. Munduan osoan zehar aurkitzen bada ere ez da ohikoa izaten. XX mendean esate baterako hiru erupziotan baino ez da agertu, Papua Ginea Berriko St. Andrew Strait sumendian, Alaskako Novaruptan eta Txileko Chaiténen.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
* Erriolita arroxa.Erriolita arroxa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190727
* Commonscat Multimedia: Rhyolite

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300011211
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q190727
* Commonscat Multimedia: Rhyolite
**Erriberriko Ertaroko Jaiak** 1994az geroztik ospatzen diren Nafarroa Garaiko Interes Turistikoko Jaiak dira, egun horretan ospatu baitzen 1439ko irailaren 30ean Karlos Bianako Printzearen eta Ines Klevekoa printzesaren ezkontzaren 555. urteurrena. Erriberri Nafarroako Errege Gortearen egoitza izan zeneko distira itzultzea bilatzen duten jaiak dira.

Asteburu bateko jardunaldietan, antzinako hainbat une erreproduzitzen dira hiri osoan zehar, apainduta eta horretarako girotuta. Hainbat antzezpen egiten dira, inaugurazio desfileekin, errege, printze eta printzesen, malabaristen, arkularien, zetreroen eskutik. Ohikoa da dantzak hainbat kale eta plazatan ikustea.

Era berean, ospatutako beste jarduera batzuk 70 postu baino gehiagoko Erdi Aroko girotze azokak, jokoak (xakea kasu) eta arku tiroko erakustaldiak dira. Azken edizioan girotutako desfileetan 150 pertsona baino gehiagok parte hartu zuten, Erriberriko bizilagunak, kasu askotan herriko hainbat kolektibo eta elkarteren bitartez.

Erreferentziak
--------------

* «Lexnavarra. 33E/2018 Foru Ordena» *www.lexnavarra.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2022-04-26).
* «Erriberriko Ertarokoak, Nafarroako Interes Turistikoko izendatuak.» *web.archive.org* 2019-08-22 (Noiz kontsultatua: 2022-04-26).

Ikus, gainera
-------------

* Erriberri
* Nafarroako Erresuma
* Erriberriko Antzerki Jaialdia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60828335
* Commonscat Multimedia: Fiestas medievales de Olite

---

 |

* Wd Datuak: Q60828335
* Commonscat Multimedia: Fiestas medievales de Olite
*Artikulu hau 1926ko filmari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Emak Bakia (argipena)».*
***Emak Bakia*** (euskaraz jatorrizkoan) Man Ray zinemagileak 1926an egin zuen film esperimentala da. Rayografoak, esposizio bikoitzak eta fokuratze teknikak erabili zituen. Lapurdiko kostaldeko etxe bat da Emak Bakia, eta filmaren plano batzuetan agertzen da. Oskar Alegria zinemagile nafarrak dokumentala egin zuen 2012an (*Emak Bakia baita*), etxea eta Rayren filma elkarlotuz.

Sinopsia
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

*Emak Bakiak* fluidoen mekanikako elementuak erakusten ditu, biraka dabiltza objektua eta eguneroko objektuek izan ditzaketen erabilera hutsalak agertzen ditu. Alice Prin (Montparnasseko Kiki) aktoreak kotxe bat eramaten du hirian zehar. Filmaren erdialdean Jaques Rigaut emakume jantziekin agertzen da. Ondoren filmean *La raison de cette extravagance* jartzen du (*nabarmenkeri honen arrazoia*). Ondoren kotxe bat iristen da eta pertsona bat jaisten da maleta batekin eraikin batean sartuz. Maletan krabatak daramatza eta erditik mozten ditu. Ondoren hauen esposizio bikoitzak agertzen dira.

Oharrak
-------

Filmean Pablo Picassoren eskulturak agertzen dira eta Man Rayren beraren objektu matematikoak. Filma estreinatu zenean buruko mina ematen ziola zioen ikusle baten eta isiltzeko eskatu zion beste baten artean borrokaldia izan zen.

Kanpo estekak
-------------

* *Emak Bakia* filma, online ikusgai.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1334558

 |

* Wd Datuak: Q1334558
*Artikulu hau Bidarteko eraikinari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Emak Bakia (argipena)».*

**Emak Bakia etxea** Lapurdiko kostako muino batean dagoen jauregi erako etxea da. Getaria eta Bidarte artean dago, Bidarteko udalerriaren barruan, Parlamentua hondartzaren parean.

Historia eta ezaugarriak
------------------------

Grégoire Gradisteanu Errumaniako aristokrataren enkarguz eraiki zen 1912. urtean, eta Errumaniako estilo jakin batean (Brâncovenesc esaten zaiona) eraiki zen arren, inguruko ohitura etxeei euskarazko izena ematea zelakoan, Gradisteanuk *Emak Bakia* aukeratu zuen, lasai utz zezaten nahiko baitzuen.

1926an Man Rayk film esperimentala egin zuen etxearen izenarekin, eta etxearen hiruzpalau plano agertzen diren arren, ez dago etxearen kokapenaren pista zuzenik filmean. Gai horri eutsi zion Oskar Alegria zinemagileak 2012an beste film dokumental bat egiteko: Emak Bakia baita. Film honetan Gradisteanuaren biloba agertzen da, emakumezko edadetu bat, 94 urteko printzesa alemana nonbait.

21. mendean, Frantziako enpresa bateko enplegatuen oporraldietarako erabiltzen da etxea, baina beste bezero batzuek ere aloka dezakete.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** «La renaissance d’Emak Bakia au Pays basque» *SudOuest.fr* (Noiz kontsultatua: 2018-09-06).
2. ↑    Iturria, Mikel. «Emak Bakia baita filma egin du Oskar Alegriak — Eibar.ORG | Eibarko peoria» *eibar.org* (Noiz kontsultatua: 2018-09-06).
3. ↑    «Izarren argipean ikusi zen New Yorken "Emak Bakia" pelikula, Brooklyngo Rooftop Films jaialdian» *Euskal kultura* (Noiz kontsultatua: 2018-09-06).
4. ↑   **(Frantsesez)** «Maison Familiale CE de Socata BIDART (64210), Centres de loisirs...» *www.118712.fr* (Noiz kontsultatua: 2018-09-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56489317

 |

* Wd Datuak: Q56489317
**Erdara** euskara ez den edozein hizkuntza da; bereziki, gaztelania Hego Euskal Herriko euskaldunentzat, eta frantsesa Ipar Euskal Herrikoentzat. Berez, «hizkuntza arraroa edo atzerrikoa» esan nahi du, inor edo ezer gutxiesteko asmorik gabe. Hitz elkarketan, ***erdal*** forma hartzen du maiz (adibidez: *erdal idazleak* —erdaraz idazten dutenak—, *erdal musika* —erdaraz kantatzen dena—, eta abar). Eta euskaraz jakin gabe erdaraz badakitenei ***erdaldun*** deritze.

*Erdara* hitzak euskara ez beste hizkuntza guztiak izendatzeko balio duen arren, euskaldunek hurbilen dituzten erdal hizkuntzak aipatzeko erabili ohi dute gehien-gehienik. Horrenbestez, Hego Euskal Herrian gehienetan gaztelaniaren sinonimo da *erdara;* eta Ipar Euskal Herrian, ordea, frantsesarena.

Erdarakada
----------

Sakontzeko, irakurri: «Erdarakada»
Erdarakada da euskaraz erabilitako hitza edo esamoldea, erdararen eraginez euskararen ohiko arauak betetzen ez dituena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «erdara» *Euskaltzaindiaren Hiztegia* (Noiz kontsultatua: 2019-08-21).

Ikus, gainera
-------------

* Euskaldun zahar
* Euskaldun berri

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3056032

 |

* Wd Datuak: Q3056032
Hainbat ertzen adibide, orientatuak eta ez-orientatuak.
Matematikan, grafo teorian, **ertza** grafo baten bi erpinen arteko erlazio bati dagokiona da. Ertza, erpinekin batera, grafoa osatzen duen oinarrizko elementua da: grafoa puntu eta lerro multzo batez osatutako egitura matematikoa da, non lerro bakoitzak bi puntu lotzen dituen; puntuei erpin deitzen zaie eta lerroei ertz. Ertzek norabidea badute, grafo orientatua dugu, eta ez badute, grafo ez-orientatua.

Definizioa
----------

Biz {\displaystyle G=(V,E)} grafoa , non {\displaystyle V}={{\displaystyle {V\_{1},V\_{2},V\_{3},\ldots ,V\_{n}}}} erpinen edo nodoen multzoa den eta {\displaystyle E}={{\displaystyle {(V\_{a},V\_{b}),(V\_{c},V\_{d}),\ldots ,(V\_{k},V\_{j})}}} erpinen bikoteen multzoa.
{\displaystyle E} multzoko elementu bakoitzari, hau da, {\displaystyle (V\_{a},V\_{b})} bakoitzari, **ertza** deritzo, beraz, grafoaren bi erpinen (ez derrigorrez desberdinak) lotura da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3297804
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3297804
**Ertzetatik** Huntza taldearen lehenengo diska da, 2016. urtean taldeak argitaratutakoa.

Partaideak
----------

* Josune Arakistain (trikitixa, ahotsa)
* Uxue Amonarriz (panderoa, ahotsa)
* Aitor Huizi (biolina)
* Aitzol Eskisabel (gitarra)
* Inhar Eskisabel (baxua)
* Peru Altube (bateria)

Grabaketa eta abestiak
----------------------

Taldea 2014 urtean sortu zen Bilboko kaleetan, baina taldekide guztiak gipuzkoarrak dira. Taldearen lehen agerpena 2016ko martxoaren 8an izan zen, *Harro gaude* kantua plazaratuz. Abesti honekin oholtza gainera salto egin zuten lehen emakumeak omendu zituzten. Hasiera apal honek, ateak ireki zizkien jarraian etorriko ziren kontzertu eta agerraldiei. 

2016ko azaroan *Aldapan gora* kantuaren bideoklipa kaleratu zuten eta arrakasta itzela izan zuen. Haritz Hurreguy soinu teknikariaren eskutik Usurbilgo Higain estudioetan egin zuten lehen diskoaren grabaketa eta *Ertzetatik* Durangoko Azokan plazaratu zuten. Trikiti doinuak nagusitzen diren arren beste eragin batzuk ere nabari dira, hala nola, pop-rock (*Kalabazak* eta *Hautsetatik*), valsa (*Zarako apretak*), ska-rock (*Herri unibertsitatea* eta *Gaztetxeak bizirik*)...

Diskako abesti ezagunenak aipaturiko *Aldapan gora* kantuaz gain *Iñundik iñoare* eta *Gaztetxeak bizirik* izan ziren.

Azala
-----

Taldearen aurkezpen diskoa izanik huntz hosto berde bat agertzen da hondo urdinean.

Kantuen zerrenda
----------------

1. *Iñundik iñoare*
2. *Kalabazak*
3. *Aldapan gora*
4. *Ipuinetan*
5. *Zarako apretak*
6. *Herri Unibertsitatea*
7. *Hautsetatik*
8. *Gauerdiko biolinak*
9. *Gaztetxeak bizirik*
10. *Harro gaude*
11. *Beste bat*
12. *Parent(h)esiak*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Ertzetatik.*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-26).
2. ↑   «Huntza» *Mauka agitaletxea* 2016ko azaroa.
3. ↑    «Huntza – Ertzetatik | Mauka Musikagintza» *www.maukamusik.com* (Noiz kontsultatua: 2018-02-26).
4. ↑   Insonoro.com. «Huntza - Ertzetatik» *Insonoro.com* (Noiz kontsultatua: 2018-02-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069815

 |

* Wd Datuak: Q61069815
***La Voz de Euskadi*** bi egunkari frankisten itxiera ondoren haien langileek bultzatutako proiektua izan zen. 1980an, operazio politiko baten ondorioz, *La Voz de España* eta *Unidad* itxi egin ziren. Egunkari horien langile ezkertiarrek beste proiektua plazaratzea erabaki zuten. Publikazioa 1983ko maiatzaren 25ean plazaratu zen. Egunkari berriak arazo eta blokeo handiei erantzun behar izan zien eta, azkenik, 1985ko martxoaren 6an itxi behar izan zuten. Ibilbide guztian Pepe Rei izan zen zuzendaria. Ideologikoki plurala bazen ere, bere joera ezkerrara zen.

Historia
--------

1980an UCDren gobernuak *La Voz de España* eta *Unidad* itxi egin zituen. *La Voz* Gipuzkoako egunkari salduena zen baina, hala ere, ixtea erabaki zen batez ere eskuineko beste proiektu bat bultzatzeko, El Diario Vasco, eta ezkerrera jotzen zuen egunkari baten proiektua bertan behera gelarazteko. Ofizialki egunkariaren jabea gobernuarekin lotura zuzena zuen MCSE (Medios de Comunicación Social del Estado) erakundea zen.

1983an, langile talde batek, tartean zirela Mikel Aramendi eta Pepe Rei, egunkari berria jarri zuten abian. Egunkari berriak lehen unetik arazoak izan zituen. Nahiz eta independentea izateko asmoarekin jaioa, alderdi politiko gehienek ez zuten onartzen. Ekonomikoki ere arazo larriak zituen batez ere publizitatearen eskasiaren ondorioz. Azkenik, publikoan ez zuen hutsune bat egitea lortu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑    Urkizu, Urtzi. «Euskarazko kazeta bat ere nahi zuen Pepe Reik» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-04-14).
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Egunkariaren edizio digitalizatua.
* **(Gaztelaniaz)**:Egunkariaren langileek plazaratutako adierazpena.
* *La Voz de Euskadi*ren arazoak *Jakin* aldizkariaren ikuspuntutik.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109331583

 |

* Wd Datuak: Q109331583
**Muriel E. Mussells Seyfert**, edo **Muriel Elizabeth Mussells** (Danvers, AEB, 1909ko otsailaren 3a – Gainesville, AEB,1997ko azaroaren 9a) estatubatuar astronomoa izan zen, 1936an Harvard College-behatokian lanean ari zela Esne Bidean "nebulosa-eraztuna" (planeta-nebulosa) aurkitu zuelako ezaguna da.

Biografia
---------

Seyfert Galaxya
Muriel 1909ko otsailaren 3an jaio zen Danvers, Massachusetts, George eta Stella Mussellsen alaba.

Murielen arreba Sylvia Mussell Lindsay ere Harvarden konputagailu gisa aritu zen lanean, eta lehen galaxia nanoa aurkitu zuen, eskultura-sistema. Sylvia Mussells Lindsay Eric Mervyn Lindsay astronomoarekin ezkondu zen. 1935eko maiatzaren 20an, Carl Keenan Seyfertekin ezkondu zen, eta haren omenez Seyfert galaxiak eta Seyfert seikotea izendatu zituen. Bi seme-alaba izan zituzten.

Ekarpen zientifikoak
--------------------

Mussells Seyς-ek giza ordenagailu gisa lan egin zuen Harvard College-ko Behatokian. Ezaguna da Esne Bidean nebulosa-eraztun berria aurkitu duelako.

Artista
-------

Nashvillera joan ondoren, Tennessee, senarrarekin, pinturan aritu zen Muriel, eta bere arte-estudioari eutsi zion behatokiaren egoitzan (handik aurrera Murielen Erretiroa deitu izan zitzaion). [4] Bere bi erretratu, bat Arthur Dyer behatokiko notarioetako bat eta bestea senarrarena, Carl Keenan Seyfert behatokiko lehen zuzendaria, Dyer behatokian daude, Seynaut teleskopiora daraman eskailera batean. 

1952ko martxoaren 18an, Ryman auditorioan, Nashvilleko zentroan, gau bateko arte-ikuskizuna egin zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   McFarland, John.  (1 de febrero de 2004). «A modern vision: Eric Lindsay at Armagh» *Oxford Journal* 45 (1): 18–22. ISSN 1468-4004..
2. ↑   *academic.oup.com* (Noiz kontsultatua: 2022-10-02).
3. ↑   «Eric Mervyn Lindsay» *Lindsay's International*.
4. ↑   Fuller, Wesley. «Muriel E. Mussells Seyfert (b. 1909)» *SIA Collections* (Smithsonian Institution Archives).
5. ↑   **(Ingelesez)** «Muriel Mussells Seyfert – Jack of All Trades» *Vanderbilt University* (Noiz kontsultatua: 2022-10-02).
6. 1 2   «Eric Mervyn Lindsay» *web.archive.org* 2016-03-04 (Noiz kontsultatua: 2022-10-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20675619

 |

* Wd Datuak: Q20675619
**Enbaxadoreak** Hans Holbein Gazteak 1533an egindako margolana da. Egun National Gallery-n dago, Londresen. Bi pertsonen erretratua izateaz gainera, koadroak zenbait tresna islatzen ditu zehaztasun handiz (haien esanahia argi ez badago ere) eta, halaber, oso ezaguna den anamorfosi bat ekartzen du, protagonisten oinetan.

Buru-hezur anamorfikoa
----------------------

Koadroaren oinean dagoen garezurra.
Margolan honetan Holbeinen sinbolorik nabarmenena buru-hezur desitxuratua da, konposizioaren behealdearen erdian ageri dena. Buru-hezurra perspektiba anamorfikoan dago marrazturik, Pizkundean asmatu zen teknika batean alegia. Ikusleak albo batetik begiratu behar dio koadroari ikusi ahal izateko pertsona baten garezurra.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1212937
* Commonscat Multimedia: The Ambassadors (Holbein)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 184003340
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1212937
* Commonscat Multimedia: The Ambassadors (Holbein)
***La suma de los días*** Isabel Allendek idatzitako eleberria da. 2007an plazaratu zuen. Liburuak oinarri autobiografikoa du zeren eta hil zen bere alaba Paulari zuzendutako lana baita.

Argumentua
----------

*La suma de los días* narrazio moduan idatzita dago, porfiriak jota hildako Paularen alabarentzat. Bere alaba Paulari hil zenetik bere familiaren egunerokoa kontatzen dio. Irakurlea, egilearekin batera, inspirazio-indarra duen emakume baten gainditze pertsonala bizitzen ari da, beti lagunez eta familiarrez inguratuta. Bere istorioa hunkigarria da, baina umorez azalduta, pertsonaia bitxiz eta konplizitateari, maitasunari, itxaropenari, magiari eta adiskidetasunaren indarrari buruzko pasadizo kaotiko eta dibertigarriz beteta dago. Bizitzak dakartzan erronkei aurre egiteko moduari buruzko ikasgai magistrala.

Liburu berri honetan, idazleak Kalifornian berarekin bizi den bere "tribu" bereziaren bizitza kontatzen du. Amarekin bizi izandako abenturak, Tabra Tunoa bere lagun eszentrikoa ezagutu zuen eta bikotekidea bilatzeko egin zuen bilaketa zoroa, bere bidaiak, Willie senarrarekin bizi izandako abenturak, hausturak, bilerak, desadostasunak, beldurrak eta garaipenak kontatzen ditu, haurtzaroa heldu arte eta nola inspiratu zen bere azken eleberrietan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1111260
* **Identifikadoreak**
* Open Library: OL22860705M

 |

* Wd Datuak: Q1111260