recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Altzairuzko alanbrezko kable-bilgailua Mourame-n, Finlandia erdian
JO-JO Kable-bilgailu automatikoa, Jacob Jensenek diseinatua.
**Kable-bilgailua** objektu biribila da, danbor formakoa, hainbat motatako kable elektrikoak garraiatzeko erabiltzen den bobina bat bezalakoa. Kable elektrikoak, zuntz optikozko kableak eta alanbrezko produktuak garraiatzeko erabili izan dira urte askoan, danbor ere deituak. Oro har, lau motatakoak izaten dira kable-bilgailuak, eta bakoitzak bere erabilera du: zurezkoak, kontratxapatuzkoak, plastikozkoak eta altzairuzkoak.

Zurezko danborrak
-----------------

Zurezko danborrak hiru motatakoak dira: erabilera anitzeko altzairuak, atzerrira bidaltzeko esportaziozkoak eta bidaia bakarreko danborrak. Egurrezko danborrek karga astunak eraman ditzakete eta egur erretxinaz eginda daude.

Askotan, baztertutako zurezko danbor hauek merkeak izaten dira, eta, formari esker, altzari gisa erabiltzen dira (normalean, kafe-mahaiak) unibertsitateko ikasleentzat eta altzari merkeak bilatzen dituztenentzat.

Kable-bilgailu erretraktilak
----------------------------

Kable-bilgailu batzuk uzkurdura-mekanismo batekin eraikitzen dira. Kasu gehienetan, gurdi horien kableek korronte elektrikoa eramaten dute, nahiz eta antzeko mekanismoa erabiltzen den aire-mahuketarako. Kable erretraktilezko eskorgak bereziki erabilgarriak dira elektrizitaterako edo airerako sarbidea leku askotan beharrezkoa den inguruneetarako. Mahuka atzeragarriko txirrika guztiek indar konstanteko malguki bat erabiltzen dute gurdiari bihurdura emateko, eta bandak finkatzeko mekanismo bat, kablea erabiltzen den bitartean ez dadin uzkurtu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5015689
* Commonscat Multimedia: Cable reels

---

 |

* Wd Datuak: Q5015689
* Commonscat Multimedia: Cable reels
**Anne Lukin** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 2001eko uztailaren 24a) abeslaria da. TVE espainiar telebistako *Operación Triunfo* lehiaketan parte hartu zuelako famatu da.

Bizitza
-------

Ikus-entzunezko Komunikazioko ikaslea zen Euskal Herriko Unibertsiatean. Abeslaria izateaz gain, biolina, txeloa eta ukelelea jotzen ditu. Abesti bat konposatu zuen "Operacion Triunfon" zegoen bitartean , "Salte" izenekoa. Horretaz aparte, hainbat kanta kaleratu ditu: "Vover a mí" eta "Lento", azken hau irailaren 29an argitaratua. Gaur egun, bere diskan lan egiten ari da, printzipioz hurrengo urteko urtarrilaren amaieran argitaratuko dena.

Bere musika-erreferenteak Operacion Triunfon esan zuen bezala Adele, Queen eta Elton John  dira.

  

2020. urtean, TVEko *Operación Triunfo* izeneko *talent show*an parte hartu zuen. Bigarren galan Maialen Gurbindo abeslariarekin batera abestu zuen Ken Zazpi taldearen *Ilargia* kantua eta hau izan zen *talent show*an euskaraz abestutako lehen aldia. Anne seigarren galan joan zen, "Unchained melody" abestia interpretatu ondoren.

*Operación Triunfo* saioan sartu baino lehen, 16 urte zituela, *Convénceme* telesailean agertu zen, Mercedes Milá kazetariarekin.

*Operación Triunfo*ko galak
---------------------------

| GALA | ABESTIA | LAGUNTZAILEA | BIDEOA |
| --- | --- | --- | --- |
| 0 | Moon River |  |  |
| 1 | Another Love | Flavio Fernandez |  |
| 2 | Ilargia | Maialen Gurbindo |  |
| 3 | Podria ser peor | Bruno Carrasco |  |
| 4 | Wicked game | Gèrard Rodríguez |  |
| 5 | Looking Paradise | Rafa Romera |  |
| 6 | Unchained melody |  |  |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Anne Lukin» *Operación Triunfo Wiki* (Noiz kontsultatua: 2020-04-03).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q89360422

 |

* Wd Datuak: Q89360422
Jostuna
*«jostura» orriak hona dakar. prozedura kirurgikoari buruzko artikulua hau da: «sutura»*
**Joskintza** bi oihal edo gehiago elkartzeko metodoa edo lanbidea da zulaketak eginez, eta hari bat gurutzatuz, normalean orratz baten laguntzarekin. Larruak, olana edo bestelako material malguak lotzeko ere erabil daiteke. Bere erabilera ia unibertsala da giza populazioen artean, garai paleolitikoetatik (21.000+ BP).

Joskintza, batez ere, arropa eta etxerako artikuluak ekoizteko erabiltzen den artea da, hala nola errezelak, oherako arropa, tapizeria eta mahai-zapiak. Industriako jostura gehienak josteko makinekin egiten dira. Jeans bat egiteko, adibidez, bost josteko makina baino gehiago behar dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q652122
* Commonscat Multimedia: Sewing

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11931803z (data)
* GND: 4171095-2
* LCCN: sh85120542
* NDL: 00569991
* NKC: ph127803
* NARA: 10645230
* AAT: 300053658
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q652122
* Commonscat Multimedia: Sewing
**Anne Arundel konderria** (ingelesez: *Anne Arundel County*) Marylandko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Annapolis da. 2010eko zentsuaren arabera 537.656 biztanle zituen, Anne Arundel kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Anne Arundel konderriak 1.522,4 kilometro koadro ditu. Horietatik 447,81 ura dira. Beste 1.074,59 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 353,16 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 537.656 pertsonetatik 422.288 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 32.902 dira. 81.819 beltzak edo afroamerikarrak. 1.365 amerikar natiboak ziren eta 392 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 18.154 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 880 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 12.758 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488701
* Commonscat Multimedia: Anne Arundel County, Maryland

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130063823
* ISNI: 0000 0004 0616 986X
* GND: 16008560-3
* LCCN: n80034405
* NARA: 10045824
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 936313
* TGN: 7014651

 |

* Wd Datuak: Q488701
* Commonscat Multimedia: Anne Arundel County, Maryland
Jōa edo Japoniako arte martzialetako bastoi laburra
Musō Gonnosuke Katsuyoshi
**Jōa** (japonieraz: 杖:じょう?)
, gutxi gora-behera, 1,20 metroko luzera duen bastoi bat da, Japoniako arte martzial batzuetan erabiltzen dena, jojutsu edo aikidoan, adibidez. Bastoi labur bezala ere ezagutzen da, bōa edo bastoi luzearen oposizioz, azken hau, 1,80 metroko luzeraduna.

Oso zabaldua dagoen elezahar baten arabera, XVII. mendearen hasieran, Musō Gonnosuke Katsuyoshik asmatuko zuen joa, Miyamoto Musashi ospetsuaren aurka borrokatu eta galdu ondoren, Katsuyoshik, Musashiren bi sableen aurka bo bat erabiliz. Arma laburrago baten abantailak ikusirik, Katsuyoshik, beranduago, beste behin borrokatu zuen Musashiren aurka, oraingo honetan, bastoi labur berria erabiliz irabaziz.

Katsuyoshik sortutako eskola Shintō Musō-ryū deitu zen.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Shinto Muso Ryuari buruzko artikulua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1126517
* Commonscat Multimedia: Jō

---

 |

* Wd Datuak: Q1126517
* Commonscat Multimedia: Jō
**Annaleen eskola** (frantsesez: *École des Annales*), 1929an Lucien Febvre eta Marc Bloch frantziarrek sortutako historiografia korronte bat da, XX. mendeko frantziar historioagrafia ia osoan nagusi izan dena, eta Mendebaldean hedapen zabala izan duena. Izena *Annales d'histoire économique et sociale* (*Ekonomia eta gizarte historiaren analak*) aldizkaritik datorkio, 1994tik Annales. Histoire, Sciences sociales berrizendatua, hartan korronte honetako lehen planteamenduak argitaratu baitziren. «Annaleen eskolari» Historia Garaikidearen ikerketa burutzekoan jada ez zaizkio politika gertaera edo gizakia bera ohiko protagonistatzat interesatzen, aldiz, hasieran batean, gizarte egitura eta prozesuekiko jakinmina du, eta ondoren Gizarte Zientzien metodologia lanabesen bere hurbilketak ikertzea ahalbideratu dizkion gai multzo zabala. Korronte honetako historialaria konpontzeko arazoak edo erantzuteko galderak aurkezten dituen historia idazteko modu baten jarraitzailea da, zientzia zehatzetatik hartutako jokaera, eta bestalde, gizarte zientzietatik ere bai. Gainera, historiografia klasikoak ez bezala, historialari hauek iraganari buruz zehatz-mehatz idazten ez direla ari jabetzen dira, hura interpretatzen baizik, beren berezko kontzeptu eta subjektibitatean oinarrituz, bai eta teorietan, honela lan egiten ari diren fenomeno historikoaren beren bertsioa idatziz.

Iturriei dagokionez, Annaleen eskolak edukitzea zilegizkoak diren baliabide koputua areagotu zuen. Agiri idatziak beren oinarri enpirikoan elementu oso garrantzitsua izaten jarraitzen duten arren, ikerketan proba erabilgarriak izan litezkeen gainontzeko elementu guztiak ere barne hartzen dira. Adibidez, igitaiak nekazaria deskribatzen du, jazkerak anderea eta musika-tresnak musikaria.

Geografia, gizarte, ekonomia, kultura, demografia, psikologia, etnografia eta politika historia ekoitzi zen, baina azken hau era klasikotik modu oso ezberdinean.

Annaleen eskolaren korronteak XX. mendean garatutako gizarte zientzien ikerketen analisian berebiziko garrantzia du, eta historiagintzaren disziplinan metodologia eta ikuspuntu mota ugari agertzeko bidea irekia laga zuen. Baina mendearen amaieraldera, disziplina atomizazio honek metodologia eta epistemologia gatazka bat piztuarazi zuen, ondorioz kritika postmodernoaren krisia agertuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q336241
* **Identifikadoreak**
* BNF: 122538520 (data)
* GND: 4685024-7
* LCCN: sh90006104
* NDL: 00576848
* NKC: ph686810
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q336241
**Jon Bilbao Lopategui** (Ribeseya, Asturias, 1972) erdal idazlea da. Bilbon bizi da gaur egun eta itzultzaile eta gidoilari lanetan dihardu.

Meatzeen Ingeniaritza ikasi zuen Oviedoko Unibertsitatean, eta ondoren Filologia Ingelesa.

2005. urtean, Edaf argitaletxeak Espainiako idazleen elkartearekin batera argitaratu zuen *Ficciones* liburuan hartu zuen parte Bilbaok, beste hainbat idazlerekin batera. Urte berean eman zioten Asturias Joven saria narratiba sailean.

Haurrentzat lau biografia idatzi ditu El Rompecabezas argitaletxearekin: *Leonardo da Vinci, el inventor* (*Leonardo da Vinci asmatzailea* euskaraz, Katixa Agirreren eskutik, Txertoa argitaletxeak ateratakoa), *Stanley, el explorador de África*, *Lewis y Clark a la conquista del oeste* eta *Shakespeare, el maestro del teatro* (*Shakespeare, antzerkiaren maisua*, hau ere Txertoa argitaletxeak argitaratuta).

2008 urte hasieran bi liburu argitaratu zituen Salto de Página argitaletxearekin: *El hermano de las moscas* eleberria eta *Como una historia de terror* ipuin-liburua. Azken honengatik eman zioten "Ojo Crítico de Narrativa" saria.

2010ean bere bigarren ipuin-liburua kaleratu zion Salto de Páginak, *Bajo el influjo del cometa* izenburuarekin. Liburu honi esker Tigre Juan Saria eta Euskadi Saria irabazi zituen.

Bigarren eleberria izango zuena etorri zen gero, handik urte betera, 2011an, *Padres, hijos y primates* izenekoa, hori ere Salto de Páginarekin ateratakoa. "Otras voces, otros ámbitos" saria eman zioten liburu honengatik.

*Shakespeare y la ballena blanca* nobela historikoa izan zen bere hurrengo argitalpena Tusquets argitaletxearen eskutik, 2013an.

Handik urtebetera eman zuen argitara *Física familiar* liburua, Salto de Páginarekin ostera ere, 2014ean.

Impedimenta argitaletxeak atera dizkio bere azken hiru liburuak: *Estrómboli* (2017), *El silencio y los crujidos* (2018) eta *Basilisco* (2020).

Hainbat ipuin antologiatan ere parte hartu du.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6453309
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 83617243
* ISNI: 0000 0001 2141 5908
* BNE: XX1767824
* GND: 1162066318
* LCCN: no2009042952
* SUDOC: 152218254
* UB: a1315931

 |

* Wd Datuak: Q6453309
**Kardinala**|   |
| Kolore koordenatuak |
| Hamaseitarra | #C41E3A |
| RGB | (r, g, b) | (196, 30, 58) |
| CMYK**N** | (c, m, y, k) | (0, 85, 70, 23) |
| HSV | (h, s, v) | (350º°, 85%, 77%) |

**Kardinala** —edo **kardinal kolorea**— kolore bat da, gorriaren ñabardura bat, gorri bizi iluna; hain zuzen ere, kardinal katolikoek duten jantzien kolorea.

Hegagorri (*Cardinalis cardinalis*) arrak kolore honetako lumak ditu.

Kardinal kolorea kulturan
-------------------------

Kardinalen, hau da, Eliza Katolikoko goi kargudunen sotana gorri honetakoa da, Jesukristok isuri zuen odolaren sinbolotzat.

Antzina, kolore honi *purpura* zeritzon (*kardinal purpura*). Horregatik, zenbait hizkuntza eta kulturatan kolore honi *purpura* deitzen zaio, baina euskaraz purpura edo gorrindola beste kolore bat da, gorriaren beste ñabardura bat, kardinal kolorea baino biziagoa (ikus artikulu honen behealdeko kolore taula).

Ikus, gainera
-------------

* Purpura

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1426821

 |

* Wd Datuak: Q1426821


|   | Gorriak |   |
| --- | --- | --- |
| Gorriluna | Falun gorria | Borgoina | Gorrimina | Kardinala | Terrakota |
|   |   |   |   |   |   |
| Herdoila | Korala | Gorria | Eskarlata | Gorribizia | Gorrindola |
|   |   |   |   |   |   |
| Magenta tinta | Fuksia | Arrosa bizia | Magenta | Arrosa iluna | Arrosa |
|   |   |   |   |   |   |
**Joaquín Vaquero Palacios** (Oviedo, 1900eko ekainaren 9a - Madril, 1998ko urriaren 28a) espainiar pintorea, eskultorea eta arkitektoa izan zen. Rubén Daríoren iloba baten senarra eta Joaquín Vaquero Turcios pintore eta eskultorearen aita. Artista berezia izan zen, aldi berean landu baitzituen pintura, eskultura eta arkitektura. Espainiako Arte Ederretako Akademiaren zuzendariordea izan zen Erroman. Arkitekto gisa, aipagarriak ditu, Grandas de Salime, Miranda, Proaza, Aboño eta Tanesko indarretxeak (Asturiasen denak), haren eskulturez eta pinturez apainduak eta hornituak guztiak. Beste lan aipagarrienetako bat Santiagoko azoka du. Pintore gisa, bigarren domina eskuratu zuen 1941eko Arte Ederretako Erakusketa Nazionalean, eta Gudarostearen Domina 1948an. Italiar paisaiaren atzerritarrentzako pintura erakusketan, Viarregion (1945), bi obra saritu zizkioten. 1969an San Fernandoko Arte Ederretako Akademiako kide izendatu zuten. Asturiar Ikasketetako Institutuko ohorezko kidea zen eta Oviedoko Unibertsitateko *honoris causa* doktorea. Espainiako Arkitekto Elkarteak Arkitekturako Urrezko Domina eman zion.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3326735
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6268501
* ISNI: 0000 0001 1803 8419
* BNE: XX1061291
* BNF: 149682109 (data)
* LCCN: n82006104
* Tabakalera ID: 48010
* SUDOC: 230656641
* ULAN: 500002095
* RKD: 79433
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05958/eu\_v\_0165/v0165
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 11759
* Dialnet: 139146

 |

* Wd Datuak: Q3326735
**Kareaga dorretxea** (herri hizkeran *Karia*) Markina-Xemeingo (Bizkaia) etxe gotortua da.

Kokapena
--------

Kareaga dorretxea (edo hobe esanda haren hondakinak, aurri egoera oso aurreratuan baitago) Markina-Xemeindik Durangorantzko errepidea hartuta, herritik atera eta Kareaga izeneko industrialdearen bazter batean ikus daitezke (2011 urtera arte futbol zelaia egon zen lekuan).

Historia
--------

Kareagatarren aipuak 1353 urtean badaude ere, leinu gerren testuinguruan, dorretxearen lehen erreferentziak XVI. mendekoak dira. 1639an Catalina Kareagak Pedro Fernandez de Mugartegiri saldu zion 10.500 dukatetan. Honen seme Nicolasek, edo hauen ondorengoek guztiz erreformatu zuten XVII. mendean. 1796ean jabea Pedro Valentin Mugartegi zen. 1991ean, berriz, Markina-Xemeingo Udalarena zen, eta Jose Mari Urkidi bizi zen bertan.

Ezaugarriak
-----------

Kareaga dorretxea, 2014 urtean
Kareaga landa-jauregi barrokoa da, Erdi Aroko dorre baten gainean egina.

Karratu formako oina du, eta 3 solairu zituen. Sarrera bi zituen, bata fatxada nagusian eta bestea atzekoan (harrizko eskailera batekin; agian jatorrizko dorrearena). Baoak ateburu zuzenekoak ziren. Dorrearen hormak harlangaitzezkoak ziren nagusiki, harlanduak ertzetan eta beheko solairuko baoetan erabili zirelarik.

Atxekitutako eraikin bat zuen, adreiluz egina.

Egoera
------

Kareaga dorrea utzia dago aspalditik, eta 1990eko hamarkadatik aurrera hormen zatirik handiena erori da. Babesteko neurriak proposatu diren arren, eraikina aurri egoeran dago.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Torre Kareaga - CastillosNet» *www.castillosnet.org* (Noiz kontsultatua: 2020-01-06).
2. ↑   «Kareaga dorrea. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-01-06).
3. ↑    *Markina-Xemeingo Kareaga IIIko 41. industria-areaurbanizatzeko programari eta eremuarenbirpartzelazio eta urbanizazio-proiektueihasierako onespena.*  (Noiz kontsultatua: 2020ko urtarrilaren 6a).[*Betiko hautsitako esteka*]
4. ↑   Urizar Rementeria, Hiart.  (2012). *Las guerras de bandos en Markina: una aproximación.* .[*Betiko hautsitako esteka*]
5. ↑    *Torre de Careaga.*  (Noiz kontsultatua: 2020ko urtarrilaren 6a).
6. ↑   Zubikarai, Augustin.  (1991). *Markina-Xemein II.*  Autoedizioa.
7. ↑    *Markina-Xemein.*  (Noiz kontsultatua: 2020ko urtarrilaren 6a).
8. ↑    Blogak.eus. «JASANGARRITASUN ETA HAZKUNDE OREKATU BATEN ALDE, PLAN OROKORRAREN HASIERAKO ONARPENARI EZARRITAKO ALEGAZIOAK» *blogak.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-01-06).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65562268
* Commonscat Multimedia: Markina-Xemein

---

 |

* Wd Datuak: Q65562268
* Commonscat Multimedia: Markina-Xemein
**Jesús Gallego Rodríguez** (Valladolid, Espainia, 1919ko urriaren 6a - Donostia, Gipuzkoa, 2004ko abuztuaren 23a) Gaztelan jaiotako donostiar margolaria eta irakaslea izan zen.

Biografia
---------

Mutiko zela, bere familia Valladolidetik Bordelera joan zen bizitzera eta handik, 1927an, Donostiara. Bere kabuz ikasi zuen gaztetan margotzen, eta gerra-garaian Parisa erbesteratu zen. 1940ko hamarkadaren erdialdera Donostiara itzuli eta gero, Donostiako Arte eta Lanbide Eskolan ikasi zuen, eta Parisen osatu zuen bere prestakuntza.

Fauvismoaren eragin handia nabari zen haren gaztetako lanetan, heldutasunean figurazioaren esparrura itzuli bazen ere. 1960ko hamarkadaren erdialdera, ordea, abstrakziora jo zuen, eta, figurazioa erabat alboratu ez bazuen ere, 1965etik 1985era ziklo abstraktua osatu zuela esan daiteke. 1986tik aurrera errealismoa izan zen haren lanean nagusi, eta estetikaren bidez eduki sozial handiko aldarrikapena egin zuen marjinazioaren, drogaren eta beste arazo sozial batzuen inguruan. Garrantzi eta eragin handia izan zuen gerra ondoko euskal herritar margolari askorengan. Urte askoan belaunaldi baten baino gehiagoren maisu ere izan zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260375
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 55953
* Lur: 02305/eu\_g\_0514/g0514

 |

* Wd Datuak: Q12260375
**Juan Mario Gómez Esteban**, (Portugalete, Bizkaia, 1958ko otsailaren 15a) euskal xakelaria da, Nazioarteko Maisu Handia. 2008ko urriko FIDEren zerrenda munduko 761.a zen, 2498ko ELOarekin.

1980an eta 1992an Espainiako txapelduna, bederatzi aldiz izan da Euskadikoa: 1988, 1990, 1997, 1998, 2001, 2003, 2005 eta 2006an.

Euskal Herriko lau xake jokalarik lortu dute Nazioarteko Maisu Handia titulua: Txelu Fernandez bilbotarrak, 1986an; Felix Izeta zestoarrak, 1994an; Mario Gomez portugaletetarrak, 2004an; eta Mikel Huerga, 2021ean. Lehenengo hirurak lehia ofizialetatik erretiratuta daude, nahiz eta noizean behin Gomezek eta Fernandezek taldeka partidaren bat jokatzen duten. Izeta, berriz, Euskadiko eta Eskoziako selekzioen artekoan aritu zen 2014an. Baina, salbuespen horiek kenduta, esan daiteke 2010eko hamarkadan ez dela egon Euskal Herriko Maisu Handirik lehiaketa ofizialetan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Tornay, Josu. «Bidea, luzea bezain aberasgarria» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-10-16).

Ikus, gainera
-------------

* Txelu Fernandez
* Felix Izeta
* Mikel Huerga

Kanpo estekak
-------------

* FIDE webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3751041

 |

* Wd Datuak: Q3751041
Amala bikoitza Khajurahoko Devi Jagadambi tenpluaren gainean 
 Amalaka Lingaraja tenpluan, Bhubaneswaren 
 Puri-n, Jagannath tenpluko amalaka gainean, banderak. 
 Siddheshwar Mukteshwar eraikinen gainean, amalakak Bhubaneswarren 
**Amalaka** segmentutan banatutako edo koskadun harri bat da, orokorrean ertzak ditu eta *shikhara* edo indiar tenplu baten gainean kokatzen da. Interpretazio batzuen arabera, amalakak lotoaren adierazpenak dira, hortaz, jainkoaren eserleku sinbolikoa izango litzateke. Beste interpretazio baten arabera, eguzkia sinbolizatzen du, beraz, zeruko munduan sartzeko atea izango litzateke. 

Amalaka bera, Kalasha (erraboildun itxurako baso bat)  du goiko aldean eta askotan tenpluaren estandartea zintzilik du.

Sinbolismoa
-----------

Tenplu hinduen arkitekturaren beste alderdi batzuekin gertatzen den bezala, interpretazio sinboliko eta mistikoa dago amalankaren inguruan. Santutegiaren barruan dagoen jainkoaren irudiaren eraztun gisa ikusten da, eta tenpluaren goiko aldetik zerura heltzen da.  

* Amalaka harria Durga tenpluanAmalaka harria Durga tenpluan
* Amalaka biribila eta amalaka karratua beheko ertzetan, VIII. mendean. Galaganatha, Pattadakal, Karnataka tenpluaAmalaka biribila eta amalaka karratua beheko ertzetan, VIII. mendean. Galaganatha, Pattadakal, Karnataka tenplua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .; Kramrisch, 348-356
2. ↑   Kramrisch, 350, 355
3. ↑   Kramrisch, 348-356. Horren zati txiki bat besterik ez da hemen laburbiltzen.

Kanpo estekak
-------------

* Khajuraho Arkitektura

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2840939
* Commonscat Multimedia: Amalaka

---

 |

* Wd Datuak: Q2840939
* Commonscat Multimedia: Amalaka
**Antonio de Montesinos** (Espainia, c. 1475 - Venezuela, 1540ko ekainak 27) fraile eta misiolari espainiar bat izan zen. Fray Pedro de Córdoba buru duen Amerikako Dominikarren lehen komunitatearekin batera, Espainiako kolonizatzaileek La Española uhartean bertako indigenen aurkako tratu txarrak eta gehiegikeriak salatu zituen.

Antonio de Montesino Predikatzaileen Ordenan gordailatu zen Salamancako San Esteban komentuan, eta han egin zituen bere ikasketa guztiak H astapen-urtearen amaieran, Dominikar erlijioso gisa egin zuen lanbidea 1502ko uztailaren 1ean. Geroago, teologia ikasketa bukatu ondoren  eta dagoeneko apaiz izendatuta, 1509an ,beste fraile askorekin, Santo Tomas de Ávila Errege Komentura bidali zuten, hartan, duela gutxi sortua.

1510ean, Mundu Berrira abiatu ziren Dominikar misiolarien lehen taldearen parte izan zen, 1509ko otsailaren 11ko Errege Dekretua eskuratu ondoren, 15 erlijioso eta 3 laikoren menpe eman zietena. Fray Pedro de Córdoba buru zuen dominikar talde aitzindari hau Fray Antonio Montesino, Fray Bernardo de Santo Domingo eta Fray Domingo de Villamayorek osatzen zuten. Santo Domingoko bidaian, Erlijiosoek bidaiatzen zuten Espíndola itsasontziak San Juan uhartean geldialdia egin zuen. Taldea Hispaniolako Ozamako Santo Domingoko portura iritsi zen, 1510eko irailaren azken egunetan. Ondorengo espedizioetan beste erlijiosoak iritsi ziren 15 fraileren kopurua osatu arte.

Montesino, Santo Domingo, kezkatuta zegoen bertakoak defendatzeagatik. Fray Pedro de Córdoba eta bere erlijio erkidegoaren izenean predikatu zituen bertakoak esklabo egiten zituzten lurzatietan, sistema kolonizatzaileei ezarritako betebeharrak saihestuz Diego Colón erregeordeak Fray Pedro de Córdobarekin hitz egitera joan zen Dominikar komentura Fray Antonio de Montesinos uhartetik kanporatzeko, eta hurrengo igandean Hitzaldia askoz ere beldurgarriagoa bota zuen eta bost printzipio zabaldu zituzten ahots ozen batez. Kolonoek Uharteko frantziskotarren goi mailako Fray Alonso de Espinar konbentzitu zuten auzitegira joateko beren interesak zaintzera. Dominikariek gauza bera egin zuten, Montesinori bidali zuten agintari kolonialen eta horien aldekoak argudiatzeko.

Polemika horren emaitza teologo batzordea eratzea izan zen, eta hortik dator 1512ko abenduaren 27an onartutako Burgoseko Legeak.

Gaur egun Antonio de Montesinos estatua garrantzitsu bat dauka Santo Domingon, Dominikar Errepublikan .Estatuan bost printzipioak zabaltzen irudikatuta dago.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q130273
* Commonscat Multimedia: Antonio de Montesinos

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 35847286
* ISNI: 0000 0000 7873 6983
* BNE: XX5226476
* BNF: 16683236z (data)
* GND: 130055263
* LCCN: n84030550
* SUDOC: 219441197
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q130273
* Commonscat Multimedia: Antonio de Montesinos
**Jose Ramon Agirretxe Pikabea**, ofizialki *José Ramón Aguirreche Picavea* (Portbou, 1896- Irun, 1970) euskal politikaria izan zen. Karlista ideologikoki, Irungo (Gipuzkoa) alkate izan zen, bai eta tokiko Aldundiko lehendakari frankismoan zehar. Gaur egun, Irungo plaza inportanteenetako batek bere izena darama oraindik, 'Jose Ramon Agirretxe Alkate Jauna Plaza'.

Biografia
---------

Agirretxe Portboun jaio zen (Girona, Herrialde Katalanak) 1896an. Familia irundarrekoa, laster bueltan zen bere gurasoen sorterrira, eta bertan egin zituen ikasketak.

Karlista ideologikoki, Tradizionalisten Biltzarreko kide izan zen, eta 1934an Irungo alkate, 36ra arte mantendu zuen kargua. Behin Espainiako Guda Zibila amaituta alkatetza lortzen du berriz ere, Angel Fernandez Casadevante ordeztuz. Ordutik, hiria 1962ra arte gobernatuko du.

1943an Gipuzkoako Aldundiak Espainiar Gorteetara bidaltzen du prokuradore, I. Agintaldirako (1943-1946). Bertan probintziako udalerriak ordezkatzea izango du ardura.

Aldundiko gestore izanik, 1946ko maiatzaren 13an ospatzen diren Tokiko Administrazioaren Ordezkarien Hauteskundeetan 9 boto lortzen ditu 14ren artetik, II. Agintaldirako Gorteetako prokuradore kargua berrestuz (1946-1949).

Irunen zendu zen, 1970an.

Bere figura gaur egun
---------------------

Bere iragan frankista leporatu izan zaio, nahiz eta zintzotasuna eta kemena berezko izan omen zituen. Bere figura ez da polemikatik libratu, ezein 2014an Irungo ezkertiar eta abertzaleek udalbatzara eraman zuten hiriko kaleetatik Frankismoarekin lotutako izenak kentzeko proposamena (horien artean, Agirretxerena). Batzaren bozketaren ondoren, berorren izena mantentzea adostu zuten sozialistek, jeltzaleek eta eskuindarrek, abertzalearen abstentzioarekin.

Bibliografia
------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Azulgaray, Juan José.  (2003). *Personajes de mi vida.*  Encuentro, 197 or..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Espainiako Gobernua.  (1942ko urriak 15). *Espainiar Gorteen Eraketa Legea. 1942ko urriaren 14ko dekretua, udalerriak ordezkatzen dituzten Gorteetako prokuradoreen izendapenari buruzkoa.*  BOE, 288.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Espainiako Gobernua.  (1946ko martxoak 26). *1946ko martxoaren 22ko dekretua, zeinaren bidez Probintzietako Aldundietako eta Kanarietako Irlarteko Elkargoak ordezkatzen dituzten Gorteetako Prokuradoreen hautaketa erregulatzen den.*  BOE, 85.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morondo, Iñigo.  (2014/02/15). «Tres militares franquistas saldrán del callejero local» *El Diario Vasco* (Noiz kontsultatua: 2018/12/29).

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Irungo kale-izendegia (Agirretxe Plaza).
* **(Gaztelaniaz)** J.R. Agirretxeren fitxa, Espainiako Diputatuen Kongresuko webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60199723

 |

* Wd Datuak: Q60199723
**Antonio Álvarez Méndez** (Madril, 1929ko uztailaren 18a - 2020ko martxoaren 30a) —**Antonio Álvarez Solís** izenaz ezaguna— espainiar kazetari bat zen, azken urteetan Euskal Herrian lan egiten zuena.

Biografia
---------

Madrilen jaio bazen ere, bere burua Mierestartzat (Asturias) zuen

Zuzenbidea ikasi zuen Bartzelona eta Santiago de Compostelan, nahiz eta lanean kazetari moduan hasi zen, Bartzelonako *La Vanguardian,* hogeita zazpi urterekin erredaktore-burua izatera iritsiz. Berrogei urtez Katalunian bizi izan zen.

Ondoren, *Interviú* aldizkariko zuzendari-sortzailea izan zen, eta baita *Por favor* aldizkariaren sortzaileetako bat ere. Bertan, hirugarren orrian idatzi zuen, aldizkaria desagertu arte. Halaber, *Economía Mediterránea* aldizkariaren sortzaile eta zuzendaria zen, gastronomia eta turismoari buruzko beste bi aldizkariz gain. *El Periódicoren* sorreran ere parte hartu zuen.

Hainbat urtez TVEn lan egin zuen, María Teresa Camposekin batera, eta tertulia ugaritan parte hartu zuen zenbait komunikabidetan: RNE, COPE, Onda Cero, Radio Miramar, SER, eta abar. Azken urteetan, Euskal Herrian egin izan ohi zuen lan, hasieran ETBn eta Radio Euskadin, eta EiTBtik kanporatua izan ostean, *Gara* egunkarian. Azken horretan, astero iritzi artikuluak idatzi zituen hil arte.

Politikari dagokionez, aktiboa izan zen. 2011ko udal eta foru hauteskundeetan Bilduren hautagaia izan zen Bilboko udalerako zerrendan, azken postuan.

Liburuak
--------

* *Mujeres, ultramarinos y coloniales*, Txalaparta, 2010.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Procesados el director de "Interviu" y el periodista Santiago Miró" *El País*
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** SL, TAI GABE DIGITALA.  (2020-03-30). «El colaborador de GARA Antonio Álvarez-Solís ha fallecido» *naiz:* (Noiz kontsultatua: 2020-03-30).
3. ↑  **(Gaztelaniaz)** El periodista Antonio Álvarez Solís cierra la lista de Bildu en Bilbao, *Público*, 2011ko martxoaren 26a.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** "Mujeres, ultramarinos y coloniales" liburuaren aipamena

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8201895
* Commonscat Multimedia: Antonio Álvarez Solís

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 93022424
* ISNI: 0000 0001 0925 3512
* BNE: XX875921
* LCCN: n50054529
* UB: a1244632
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 1654643

 |

* Wd Datuak: Q8201895
* Commonscat Multimedia: Antonio Álvarez Solís
Bi erle kardulatzaren lore baten gainean.
**Kardua** Asteraceae familiako hainbat espezieri ematen zaien izena da, oro har hosto konposatuak, lore more-urdinkarak eta fruitu arantzatsua dutenak. Landare belarkarak dira, nahiz eta tamaina handikoak izatera irits daitezkeen. Arantzak dauzkate hostoetan, zurtoinean eta infloreszentziako brakteetan. Infloreszentzian loreak kapitulu trinkoak osatuz bilduta daude.

Kardu espezierik tipikoenak *Carduus* eta *Cirsium* generoetakoak dira. Kardu jangarriak, berrriz, *Cynara* generokoak dira. Azken talde honetan baratze-kardua (*Cynara cardunculus*) eta orburua (*Cynara scolymus*) daude.

Espezieak
---------

Hona hemen espezie batzuk:

* Baratze-kardua (*Cynara cardunculus* edo *Cynara cardunculus* var. *sylvestris*)
* Orburua (*Cynara scolymus* edo *Cynara cardunculus* var. *scolymus*)
* Txori-kardua (*Cnicus benedictus*)
* Astalikardua (*Silybum marianum*)
* Astakardua (*Cirsium vulgar*)
* Kardulatza (*Cirsium arvense*)

Etimologia
----------

"Kardu" hitza latineko "cardŭus, -i" hitzetik dator, zentzurik zabalenean, hau da, Carduus generoa bakarrik ez ezik, hainbat familiatako landare batzuk ere hartzen ditu barruan (Asteraceae, Dipscaceae, Umbelliferae eta abar). Badirudi hitzak ez duela jatorri indoeuroparra, baizik eta gaur egungo Tunisia izan zitekeen Afrikako probintzia latinoa (Kartago izan zena), non "cerda" edo "cherda" hitzak *arnika* kardua izendatzeko erabiltzen zen; hitz horren jatorria amazigera edo puniera litzateke, hizkuntza horietan "krd" erroaren esanahia "ziztatu" da, eta *cardus* eta *carduus*-era eboluzionatuko zuen, aldi berean, bere erabilera beste landare arantzadunetara hedatuko zen. Plinio Zaharrak,bere Naturalis Historia-n (19, 54, 152, 153), *cardus* hitza erabili zuen orburuak eta **karduak** izendatzeko, batez ere Kartagon eta Kordoban hazitakoak aipatuz ("... Cardinals apud Carthaginem Magnam Cordubamque ... »), *cǐnăra hitzaren* ordez, klasikoagoa zena, aipatutako probintziako jatorria indartuz.

Hortik eratortzen dira hainbat hizkuntza eta dialektotako hitz baliokideak, batez ere europarrak: *chardon* frantsesez, *tcherdon* flandrieraz, *kardono* Ido hizkuntzaz, *cardi* italieraz, *card* katalanez, *karduo* Esperantoan, *cardo* portugesez, *kardu* euskaraz eta abar.

Kardua Eskozia eta Lorrenako lore nazionala da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Catálogo florístico de Vizcaya - Bizkaia.eus

Ikus, gainera
-------------

* Kardabera
* Kardu ziza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q538906
* Commonscat Multimedia: Thistles

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 01050350
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q538906
* Commonscat Multimedia: Thistles
**Alfredo Schürig estadioa**, **Parque São Jorge** edo **Fazendinha** ere deitua, Tatuapeko Parque São Jorgeren barruan dagoen estadio bat da, Brasilgo São Paulo hiriaren ekialdean, Sport Club Corinthians Paulistarena da eta 18.000 lagunentzako lekua du.. 

Estadioa Corinthianseko kide elkartuen diru laguntzarekin eraiki zen eta Jacareíko bizilaguna zen eta Florêncio de Abreu kalean denda zuen ongilearen izena jarri zioten. 33.000 contos de Réis-en zenbatekoarekin, lurrak erosi zituen 1926an. Estadioan publiko kopurua 28.000 pertsona errekorra da, 1947an Corinthians-en eta Santosen arteko partida batean. Gaur egun estadioa lehen taldearen entrenamendu gisa eta ligako partidetarako erabiltzen da beheko kategorietan soilik, dituen mugak direla eta. Hala ere, bere hobekuntza orokorrerako proiektuak daude, besteak beste, 20.000 lagunentzako harmailak handitzea, 2009tik aurrera asistentzia txikiagoa duten jokoetan erabili ahal izateko.

Historia
--------

Estadioa, artean argirik gabe, 1928ko uztailaren 22an inauguratu zuten. América-RJren aurkako lagunarteko partidan. Partida 2-2 berdinduta amaitu zen eta bi mila lagunek ikusi zuten, garai hartako estadioaren gehienezko edukiera. Bi golak De Maria australiarrek sartu zituzten, lehenengoa lehen denboratik 29 segundora. Estadioaren argiztapena 1961eko otsailaren 25ean inauguratu zen, Corinthians taldearen gala gauean, Flamengo de Ríori 14-2 irabazi zion. 

São Jorge Parkeak 158 mila metro koadroko azalera eraikia, hainbat epaitegi, bi gimnasio, jatetxe zabal bat, egoitza sozial eta administratiboa eta Brasilgo ur-parke handienetako bat ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Estadio Alfredo Schürig» *soccerway.com*.
2. ↑   «Jogo inaugural da Fazendinha como casa do Corinthians completa 87 anos» *www.corinthians.com.br*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q911676
* Commonscat Multimedia: Estádio Alfredo Schürig

---

 |

* Wd Datuak: Q911676
* Commonscat Multimedia: Estádio Alfredo Schürig
Itsasondoan bizi den dragoi erregearen alabetako bat. Utagawa Kuniyoshik egina. (1797-1861).
**Japoniar mitologia** sinesmen sistema biziki konplexu bat da. Shinto panteoia bera bakarrik 8 milioi kami (jainko edo izpirituak japonieraz) baino gehiagoz osatua dago. Antzinako txinatar zibilizazioaren eragina gora-behera, japoniar mitologia eta erlijioaren zati handi eta garrantzitsu bat bakarrak dira. Tradizio shinto eta budistak ditu, nekazal sinesmen herrikoiez gain. Beste alde batetik, greziar mitologian, eskandinaviar mitologian eta egiptoar mitologian ez bezala, oso zaila da japoniarrek mitotzat zein hartzen duten ezberdintzea.

Mito japoniar arruntak Kojiki, Nihon Shoki eta beste liburu gehigarri batzuetan oinarritzen dira. Kojikia, literalki "antzinako gauzen erregistroa" esan nahi duena, Japoniako historia, elezahar eta mitoei buruzko liburu ezagunik antzinakoena da, eta Nihon Shokia bigarren antzinakoena. Shintoshuak japoniar jainkoen jatorriak ikuspegi budista batetik azaltzen ditu, Hotsuma Tsutaek mitologiari buruzko bertsio ezberdin bat erregistratzen duen bitartean.

Japoniar mitologiaren emaitza nabarmengarri bat familia inperialaren jatorria azaltzen duela da, eta jainkoen seme-alaba bezala irudikatzen ditu. Enperadore hitzarentzako japoniar hitza *tenno* da (天皇 japonieraz) "zeruko erregea" esan nahi duena (天 karaktereak "zerua" esan nahi du).

Izen propioen idazketa
----------------------

Jainko asko agertzen dira japoniar mitologian, horietako askok izen ugari dituzte eta gainera, euren izenetakoren batzuk oso luzeak dira. Jarraian nabarmenenak agertzen dira, eta laburtuak:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Adibidez, *Ninigi* edo *Ame-Nigishikuni-Nigishiamatsuhiko-Hikono-ninguno-**Ninigi**-ningu'n-Mikoto* honela ere labur daiteke: Hikoko-no-Ninigi edo Hono-Ninigi |  » |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q814158
* Commonscat Multimedia: Mythology of Japan

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12652113m (data)
* LCCN: sh85089404
* NDL: 00571176
* NKC: ph121293
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q814158
* Commonscat Multimedia: Mythology of Japan
**Ariarates V.a Eusebio Filopator**, Kapadoziako errege bat izan zen K.a. 163tik K.a. 130 arte. Bere jaiotza izena, Mitridates zen. Tito Livio historialariaren arabera, Ariarates V.a Erroman hezia izan zen (Liviok, beste Ariarates bat esan nahi zuela eta Ariarates V.ak, benetan, Atenasen ikasi zuela iradokitzen den arren. Edozein kasutan, Ariarates V.a, bere izaera finagatik eta filosofia eta artean aritzeko interesagatik bereizten zen. Demetrio I.a Soter seleuzidar erregearen arrebarekin ezkontzeari uko egin zion, nork gerra adierazi zion eta, Kapadozian, Orofernes ezarri zuen errege bezala K.a. 158an. Orduan, Ariaratesek, Erromara ihes egin zuen. Erromatarrek, bere tronua aldarrikatzen lagundu zioten, Apio eta Polibio kronistek, Orofernesek eta Ariaratesek, denbora batez elkarrekin gobernatu zutela dioten arren. Ariarates V.a, greziarzale porrokatua zen, eta Atenaseko ohorezko hiritartasuna zuen. Kapadozian bi hiri birfundatu zituen, Mazaca eta Tirana, Eusebia izen greziarra emanez. Bere oinordekoa, bere emazte alarguna Nisa izan zen, bien seme-alabetako bost hil zituena tronuan mantentzeko. Nisaren erailketarekin amaitu zen matxinada baten ondoren, biziraun zuen bere seme bakarra izan zen bere oinordekoa, Ariarates VI.a izenarekin.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ariarates IV.a** | **Kapadoziako erregea**K.a. 163-K.a. 130 | Ondorengoa**Ariarates VI.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q337108
* Commonscat Multimedia: Ariarathes V

---

 |

* Wd Datuak: Q337108
* Commonscat Multimedia: Ariarathes V
**Arnaldo Pambianco** (Bertinoro, 1935eko abuztuaren 16a - *ibidem*, 2022ko uztailaren 6a) italiar txirrindularia izan zen. 1958tik 1966ra profesionala izan zen. Arnaldo, emaitza oso onak izan zituen profesionaletara pasa baino lehen (Italiako txapelketa, bigarren postua munduko txapelketan eta zazpigarren Melbourneko Joko Olinpikoetan, adibidez).

Lehenengo urteetan, Ercole Baldini eta Gastone Nenciniren mesedetan aritu zen arren, 1960ko Italiako Giroan eta Frantziako Tourren zazpigarren amaitu zuen. Hurrengo urteko Italiako Giroko 14. etapan ihesaldi batean sartu zen eta *maglia rosa* lortu zuen. Ondorengo egunetan, Jacques Anquetil handiaren erasoak eutsi zituen eta Giroa irabazi zuen.

Taldeak
-------

* Legnano (1958-1960).
* Fides (1961).
* Ignis (1962).
* Salvarini (1963-1966).

Palmaresa
---------

### 1960

* Milan-Turin.
* 2. Sardiniako Giroan.
* 7. Italiako Giroan.
* 7. Frantziako Tourrean.

### 1961

* Italiako Giroa.
* 2. Sardiniako Giroan.

### 1963

* Italiako Giroko etapa 1.
* Sardiniako Giroa.

### 1964

* Flèche Brabançonne.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

Arnaldo Pambianco - *ProCyclingStats*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q690564
* Commonscat Multimedia: Arnaldo Pambianco

---

 |

* Wd Datuak: Q690564
* Commonscat Multimedia: Arnaldo Pambianco
**Ariane Ochoa Torres** (Bilbo, 1998ko ekainaren 22a) surflaria da, Espainiako 18 urte azpikoen junior txapelduna, Europako txapeldunordea 18 urte azpiko selekziotan 2016an, eta brontzezko domina 2017ko munduko txapelketan Australian, junior kategorian.

Biografia
---------

Ariane Ochoa Torres Bilbon jaio zen baina Etxebarrin bizi da. 5 urterekin hasi zen surf egiten.

Bidea
-----

8 urterekin hasi zen lasterketetan lehiatzen. Europako Junior zirkuitua, Europako selekzioetan, Espainiako txapelketan eta euskal zirkuituan aritzen da orain.

2014. urtean Europako Txapelduna izan zen 16 azpikoetan: Europa Rip Curl Groms Search zirkuituan, Espainiako Txapelduna 18 azpikoetan, eta Euskadiko Txapelduna 16 azpikoetan.

2015ean bosgarrena izan zen, Brasilgo Maresias hondartzan jokatuko Rip Curl Gromsearch Nazioarteko txapelketan.

17 urterekin lortu zuen bere lehen garaipena bere karrera profesionalean, lasterketa junior,  azken txandan garaitu zuen Carol Henrique, Brasilgo jatorria duen portugaldarra. Praia da Baía-n (Portugal) antolatu zen Pro Junior Espinho txapelketa hori.

2016an Espainiako Junior Txapelduna izan zen junior 18 azpikoetan, txapeldunordea Europako selekzioetako 18 azpikoetan, eta brontzezko domina munduko junior txapelketan Australian.

2017an Ariane hirugarrena izan zen Munduko Junior Txapelketan, Australian Kiama-ko uretan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .
4. ↑   .[*Betiko hautsitako esteka*]
5. ↑   .
6. ↑   .
7. 1 2   .

Kanpo estekak
-------------

* Conoce a Ariane Ochoa elkarrizketa Markan
* Ariane Ochoa Torres erabiltzailearen orria, Facebook zerbitzuan
* Ariane Ochoa Torres erabiltzailearen profila, Twitter zerbitzuan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29180319

 |

* Wd Datuak: Q29180319
**Ariane Mnouchkine** (Boulogne-sur-Seine, Frantzia, 1939ko martxoaren 3a) frantses antzerki eta zinema zuzendaria da.

Biografia
---------

Ariane Mnouchkine Alexandre Mnouchkine errusiar Zinema ekoizlearen eta June Hannen alaba da. Ariane izena, era berean, bere aitak sorturiko ekoizpen konpainiaren izena da, "Ariane Films" hain zuzen.

Mnouchkinek psikologia ikasi zuen Ingalaterrako unibertsitatean, bere sustrai zen antzerkira itzuli aurretik. Bere ikasketak L'École Internationale de Théâtre Jacques Lecoq eskolan jarraitu zituen, non 1964an Théâtre du Soleil (Eguzkiaren Antzerkia) sortu zuen bere ikasle batzuekin. Antzerki kolektiboak gaurdino jarraitzen du tokiko eta munduko kulturen kritika sozial eta politikoa egiten. Théâtre du Soleilen ekoizpenak maiz gimnasio edota ukuiluetan interprtetatzen dira, Mnouchkinek ez baitu gogoko antzezpena ohiko eszenatokiarekin murriztua egotea. Era berean, antzerkia ezin dela "laugarren horma"-ra mugatu uste du. Hala, ikusleak Mnouchkinen ekoizpen bat ikustera sartzean, askotan aktoreak prestatzen (makilatuz, mozorroak prestatzen) aurkitzen dituzte beren begien aurrean.

*Théâtre du Soleilen* buru zela, ikuslearekin harreman berria bilatzen duten lanak osatu zituen: Arnold Weskerren *La Cuisine* (1967, 1789, 1970, 1793, 1972), *L'Âge d'or* (1975).

1980ko hamarraldian, ekialdeko tradizioetara jo zuen. Zineman, *Molière ou la Vie d'un honnête homme* (1977) lana egin zuen. Desberdintasun sozialen biktimen, artista esetsien eta politika kulturalek arriskuan utzi dituzten taldeen alde lan egin du batez ere.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ariane Mnouchkine*** Aldatu lotura Wikidatan |

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q179449
* Commonscat Multimedia: Ariane Mnouchkine

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 84234485
* ISNI: 0000 0001 2096 5174
* BNF: 11916343m (data)
* BNC: 000179271
* GND: 119044714
* LCCN: n88039440
* NKC: js20050523017
* CiNii: DA08152035
* SNAC: w60m105n
* SUDOC: 027032582
* BIBSYS: 90692659
* UB: a1369168
* ICCU: UFIV073598
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04230/eu\_m\_2753/m2753
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q179449
* Commonscat Multimedia: Ariane Mnouchkine
**Ariarates IV.a Eusebio**, Kapadoziako errege izan zen K.a. 220 eta K.a. 163 bitartean, Ariarates III.aren semea. Haur bat zela koroatu zuten, eta 57 urte inguruz gobernatu zuen. Antiokisekin ezkondu zen, Antioko III.a Handia seleuzidar erregearen alaba zena. Ezkontza honen ondorioz, Kapadoziak Seleuzidar Inperioari lagundu zion honen Erromaren aurkako borrokan. Antioko K.a. 190ean garaitua izan zenean, Ariaratesek, Erromarekin bakea eskatu zuen, K.a. 188an lortu zuena, Pergamorekin zuen harremanagatik, garai horretan, Erromaren aliatua zena, bere alaba Estratonize, Eumenes II.a Pergamokoarekin ezkondu baitzen.

K.a. 183an, bere suhi Eumenesi lagundu zion honek Farnatzes I.a Pontokoaren aurka izan zuen gerran.

Polibiok, K.a. 164an erromatar enbaxada bat aipatzen du, Antioko IV.a Epifanes hil ondoren. Urte bete beranduago, Ariarates IV.a hil zen, honen oinordekoa, bere seme Ariarates V.a izan zelarik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ariarates III.a** | **Kapadoziako erregea**K.a. 220-K.a. 163 | Ondorengoa**Ariarates V.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q380368
* Commonscat Multimedia: Ariarathes IV

---

 |

* Wd Datuak: Q380368
* Commonscat Multimedia: Ariarathes IV
**Ariel García Valdés** (Saint-Gaudens, 1946) espainiar antzerki-antzezle eta -zuzendaria da. Oso gazterik hasi zen antzerkigintzan. Karrera gehiena Frantzian egin du, eta Alpeetako Elkarte Dramatiko Nazionalaren zuzendari izan zen, Grenoblen, 1998tik 1990era. Era askotako testuak antzeztu ditu, autore klasikoenak zein abangoardiazkoak, eta baita operak ere. Konpainia bat sortu zuen bere testuak idazteko eta muntatzeko, ezagunenetako bat Frantziako antzerki modernoan. Katalunian lan asko egina da. Ia urtero Bartzelonan izaten zen, hango konpainien lana bertatik bertara ezagutzeko. 1993an, *Cuarteto* obraren antzezpena gidatu zuen, Bartzelonako Teatre Lliurerekin elkarlanean, Europar Antzerki Batasunaren II. Jaialdian (Budapesten). Urte hartan bertan, Antzerki Iberoamerrikarraren Jaialdian parte hartu zuen, Andaluziako Antzerki Elkartearekin elkarlanean, *Bodas de sangre* obraren gidaritzan. 1996an, Granadako Nazioarteko 46. Musika eta Dantza Jaialdian, *El retablo de maese Pedro* obra eta Kixoteren ataletako baten egokitzapen musikala gidatu zituen. Ibilbide artistiko luzea saritzeko, Frantziako Gobernuak Merituaren Ordena Nazionalaren zaldun izendatu zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2861245
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02341/eu\_g\_0872/g0872

 |

* Wd Datuak: Q2861245