recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Wiseman eta Shelhamer, hegaldi parabolikoaren esperimentuan parte hartzen probako subjektu gisa, 2021
**Jennifer J. Wiseman** (Montain Home, AEB, XX. mendea) estatubatuar astronomoa da.

Biografia
---------

### Ikasketak

Massachusettseko Institutu Teknologikoak fisikako gradua eman zion eta 1995ean Harvardeko Unibertsitatean astronomiako doktoretza egin zuen. 

### Aurkikuntza

1987an graduatu aurreko ikerketa-laguntzaile gisa lanean ari zela, Wisemanek 114 P/Wiseman-Skiff aldizkako kometa aurkitu zuen. 

### Lan ibilbidea

Gero, astrofisika seniorra izan da NASAren Goddard hegaldi espazialeko zentroko astrofisika seniorra da, non Hubble teleskopio espazialaren proiektuaren zientzialari senior gisa jarduten baitu. Lehenago zuzendu zuen Izarretako exoplaneten eta astrofisikaren laborategia. Gure galaxiaren izar-eraketako eskualdeak aztertzen ditu irrati-teleskopioen, optikoen eta infragorrien, bidez, eta interes berezia dute hodei molekularren nukleoetan, protoestreldeetan eta jetetan. Orion konstelazioaren izar-formazioko eskualde bat kartografiatu zuen azterlan garrantzitsu bat zuzendu zuen.

Wisemanek ere interesa du zientzia-politikan, dibulgazioan eta zientzia publikoarekiko konpromisoan. American Physical Societyko Zientzia Kongresuko kide izan da, American Astronomical Societyko kontseilari hautatua eta American Association for the Advancement-eko elkarrizketa publikoko burua. Astronomiaren emozioari eta aurkikuntza zientifikoari buruzko hitzaldiak ematen ditu, eta zientzia- eta albiste-programa askotan agertu da, besteak beste, *The New York Times*, *The Washington Post*, *NUEVA* eta *National Public Radio* programetan.

### Erlijioa

Wiseman Estatu Batuetako Afiliazio Zientifikoaren bazkide eta kristaua da. 2010eko ekainaren 16an, Zientzia Aurrerapenerako Estatu Batuetako Elkartearen Zientzia, Etika eta Erlijioari buruzko Elkarrizketaren zuzendari berri gisa aurkeztu zen Wiseman.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Garner, Rob.  (2016-01-21). «About - The Hubble Team | Dr. Jennifer J. Wiseman» *NASA* (Noiz kontsultatua: 2022-09-10).
2. ↑   «Google Acadèmic» *scholar.google.com* (Noiz kontsultatua: 2022-09-10).
3. ↑    «Wiseman, Jennifer; Sewilo, Marta «Multi-molecular views of a stellar nursery» (en anglès) - Bilatu» *www.bing.com* (Noiz kontsultatua: 2022-09-10).
4. ↑  Jennifer J. Wiseman, "How You Can Help Young Christians in Science," *Perspectives on Science and Christian Faith* **51.1** 2 - 5 (3/1999)
5. ↑  AAAS, "Re-Envisioning the Science and Religion Dialogue"

Kanpo estekak
-------------

* «Personal website» *Goddard Space Flight Center, NASA*.
* Hrybyk, Bill. «Dr. Jennifer J. Wiseman - Hubble Senior Project Scientist» *Goddard Space Flight Center*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q542993
* Commonscat Multimedia: Jennifer Wiseman

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 311448625
* GND: 106052094X

 |

* Wd Datuak: Q542993
* Commonscat Multimedia: Jennifer Wiseman
**José Francisco Gana López** (Santiago, 1791ko azaroaren 13a - *ib.*, 1864ko urtarrilaren 20a) Txileko militarra eta politikaria izan zen. Agustín Gana Darrigrandi eta Dolores López Guerreroren semea zen. Aitona, José Francisco Gana Ametzaga, plentziarra zen. 1808an armadan sartu zen Erresumako erregimentuko tenienteorde bezala. 1812an zerbitzutik erretiratu zen, bere aita errealistek preso hartu eta Callaoko kartzelara bidali zutelako; berak lagundu zion eta presoen matxinadan parte hartu zuen.

Bizitza militarra
-----------------

1820an Txileko armadan sartu zen eta Peru Askatzeko Espedizioan parte hartu zuen, non zenbait ekintzatan parte hartu zuen, kapitain mailara iritsiz. Yungayren garaipenaren ondoren, Peru Garaiko kanpainetan parte hartu zuen, eta sarjentu nagusi bihurtu zen.

Txilen, 1825ean, gerrilletan "Los Pincheira" izeneko gaizkile taldearen aurka jardutea egokitu zitzaion. 1826an Ramón Freirerekin batera joan zen Chiloéra tropa errealisten aurka egin zen behin betiko kanpainara, Pudeto eta Bellavistan garaituak izan zirenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Familia Gana | www.genealog.cl» *www.genealog.cl* (Noiz kontsultatua: 2021-04-01).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5939784
* Commonscat Multimedia: José Francisco Gana López

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 735145858160623022452
* Biografías BCN: url

 |

* Wd Datuak: Q5939784
* Commonscat Multimedia: José Francisco Gana López
**Bixente Goikoetxea Errasti** (Ibarra, Aramaio, Araba, 1854ko apirilaren 5a – Valladolid, Espainia, 1916ko apirilaren 9a) musikagilea izan zen.

Zuzenbide ikasketak egin eta hainbat enpresatan legegizon moduan aritu zen, musikarako grina bide batez lantzen zuelarik, hogeita hamabost urte zituela apaiz izateko erabakia hartu zuen aurretik. Valladolideko katedraleko musika zuzendaritza 1890an oposaketan irabazi ondoren, eliz kantagintzaren duintasuna zaintzea izan zuen amets. Goikoetxea izan zen XIX. mendean gainbehera nabarmena jasandako eliz musikaren berreskuratzaile nagusia. Obra asko konposatu zuen, denak erlijioso arloan sortuak.

Guztiz pertsonal eta bere-berea zuen musika egiteko era. Bere armoniari euskal musikarien sena zerion eta, doinu iturri aberatsa erakutsiz, ezin hobeto darabil kontrapuntu klasikoaren zorroztasuna, Gasteizko apaizgaitegia da haren musika-eskubideen onuraduna.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko musika klasikoa
* Arabar ospetsuen zerrenda

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255300
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 149561

 |

* Wd Datuak: Q12255300
Undureine
**Jeanne Ündüreine** (Ündüreine, Hauze, Zuberoa, 1701eko azaroaren 9a - ?) Zuberoako nobleziako emakume izan zen XVIII. mendean, neska protagonista *Maitia, nun zira* abestian.

Piarres Lafittek argitaratu zuenez, 1701eko azaroaren 9an Hauzeko elizan bataiatutako Jeanne Ündüreine emakumeari eginiko kanta da *Maitia, nun zira*. Aitoren semea zuen aita, Ündüreineko jauna; eta ama ere, aitoren alaba, Zibozekoa.

Zuberoako aitoren alaba gehientsuenak bezala, **Jeanne** haurra Oloroeko komentu batean hezi zuten. Hain etxe oneko neskatxa ezkontzeko adinetara heltzearekin, hartaz gizon gazte anitz agradatuko ziren. Ororen artetik, hautatu zuen Mixel de Reyau, zuberotar aitoren semea bera ere. Baina hautu hori ez zuen gogoko Jeanneren aitak. Bere baimena errefusatu zuen, eta, kantoreak dioenez, alaba berriz komentuan ezarri. Mixelen auhenak eta Jeanneren erantzunak jasotzen bide ditu, beraz, abestiak.

Lafittek eginiko ikerketen arabera, aitak barkatu zion alabari: azkenean, Jeanne gaixoa ohorezki ezkondu zen.

  

Horrela hasten da kanta:

**Mixel:**

Maitia, nun zira?
Nik etzütüt ikusten
ez berririk jakiten
nurat galdü zira? [bis]

Ala khanbiatü da
zure deseiña?
Hitzeman zenereitan
ez behin, bai berritan
enia zinela! [bis]

**Jeanne:**

Ohikua nüzü
ez nüzü kanbiatü
bihotzian beinin hartü
eta zü maitatü. [bis]

Aita jeloskor batek
dizü kausatü.
Zure ikustetik
gehiago mintzatzetik
hark nizü pribatü. [bis]

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Piarres Lafitte: Euskal literaturaz» *klasikoak.armiarma.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-01-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikiteka**n badira testuak, gai hau dutenak:***Jeanne Ündüreine*** |

* Dulce Pontesek eta Kepa Junkerak abestutako bertsioa, entzungai.
* 2003ko ETBko Kantu Zaharrak saioan abestutako bertsioa, entzungai.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111884867

 |

* Wd Datuak: Q111884867
**José Florit Capella** (Bartzelona, Katalunia, 1941) katalan historialaria da.

Biografia
---------

Historiako ikasketak 1956an egin zituen, eta doktoregoa 1971n lortu zuen, Bartzelonako Unibertsitatean. Irakaskuntza Ertainetako irakasle izan ondoren, 1965az geroztik unibertsitatean jardun du irakasle gisa. 1987az geroztik historia garaikideko sailburu izan da Bartzelonako Unibertsitatean, eta 1992an irakasgai horretako katedra lortu zuen.

Doktore-tesia Espainiako aisialdiari buruz egin zuen, eta hainbat artikulu argitaratu ditu gai horretaz. Bestalde, zenbait ikerketa egin ditu Bartzelonako Ateneoko Artxiboaz, Kataluniako gaur egungo ikonografiaz eta pedagogiaren berrikuntzaz, zinema-informazio iturritzat hartzen duen irakaskuntzaz hain zuzen.

Horiez gainera, aipagarriak dira lan hauetarako idatzi zituen artikulu-bildumak: *La historia día a día* (1965, "Historia egunez egun"), *Los descubrimientos geográficos portugueses* (1969, "Portugaldarren aurkikuntza geografikoak"), *El desarrollo económico de la América inglesa en el siglo XVIII* (1970, "XVIII. mendeko garapen ekonomikoa ingelesen Ameriketan"), *Política exterior de Washington* (1970, "Washingtongo kanpo-politika"), *Protagonistas de la historia* (2 ale, 1982, "Historiako protagonistak"), *Historia Universal* (1982, "Historia Unibertsala"), *Arrels. Historia de Catalunya* (1983, "Erroak. Kataluniaren Historia"). Gainera, "Espainiaren Historia" obraren VI. alearen zuzendari izan da, A. Jutglar eta B. Muniesarekin batera.

Aldizkari espezializatuetan *(Antrhopos, Universitas* eta *Historia y Cinema)* ere idazten ditu artikuluak. Zinemari buruzko mintegi bateko zuzendari ere bada.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260818
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 72656193
* ISNI: 0000 0000 5956 600X
* BNE: XX952085
* LCCN: n78079065
* SUDOC: 237233460
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02193/eu\_f\_0824/f0824

 |

* Wd Datuak: Q12260818
**Jeanloup Sieff** (Paris, 1933ko azaroaren 30a - 2000ko irailaren 20a) frantses argazkilaria izan zen.

Literatura, kazetaritza eta argazkilaritza ikasi zituen, Parisko Vaugirard eskolan eta Suitzako Veveyn. Argazkilari gisa bere kasa hasi zen lanean, baina 1955ean *Elle* aldizkariak kontratatu zuen. Handik hiru urtera, *Magnum* agentzian sartu zen, eta garrantzizko lanak egin zituen, Grezia, Turkia eta Polonian. Lan hura utzi ondoren, New Yorkera aldatu eta hainbat aldizkarirentzat lan egin zuen han eta Europan (*Glamour*, *Harpeer´s Bazaar*, *Vogue*, *Queen*). 1966an Parisa itzuli zen, eta bertan finkatu zen. Lan nagusiak modaren alorrean egin zituen, eta oro har, edertasunaren garrantzia azpimarratu zuen, emozioarekin batera. Jeanloup Sieffen helburua emozio jakin batzuk une jakinetan nola agertzen diren adieraztea zen; haren ustez, gehiegizko ezagutzak emozioak ezkutatzen ditu, eta analisi zorrotzak edertasuna suntsitzen. Erretratua, esaterako, gehien ikusten den gorputz-atalaren, aurpegiaren irudia izaki, egileak nahi dituen sentimenduak eta existitzen ez den edertasuna islatzeko maskara hipokrita zen, haren iritzian, eta horregatik zaletu zen pertsonen ipurdiekin, parterik ezkutuena, kutsurik gabea, soilena delakoan. Horrela, azpimarratzekoak dira Sieffen biluziak, Europako argazkilaritzan iraultza eragin zutenak. Paisaiaren gaia ere landu zuen, maisutasunez, arreta-gune nagusitzat harturik zuri-beltzean oinarrituriko iluminazioa, lurraren testura, erretenek osatzen duten amarauna edo hareazko dunak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1686005
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96547496
* ISNI: 0000 0001 2144 4901
* BNE: XX992617
* BNF: 11924705w (data)
* GND: 118814303
* LCCN: n83143519
* NKC: xx0018779
* Tabakalera ID: 90624
* SNAC: w6w99zqd
* SUDOC: 02754172X
* ULAN: 500116846
* Open Library: OL239468A
* RKD: 214264
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05391/eu\_s\_2107/s2107

 |

* Wd Datuak: Q1686005
**Estroboskopioa** jiratzen edo mugitzen ari den gauzaki bat tarteka argitzen dituen tresna da, gauzaki horren mugimendua, biraketa-abiadura edo dardaren maiztasuna aztertzeko balio duena. Azkar mugitzen ari den makina bat edo makina baten atal bat, adibidez, poliki mugitzen ari delako edo gelditu egin delako itxuran ikus daiteke, argitze motz eta distiratsuak eginez, mugitzen ari den zatia beti leku berean argituz gero. Argazkigintzan oso erabilgarria da laster mugitzen ari diren gauzakien argazkiak egiteko.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q178873
* Commonscat Multimedia: Stroboscopes

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00571780
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q178873
* Commonscat Multimedia: Stroboscopes
Jeanne Calment
**Jeanne Louise Calment** (frantsesezko ahoskera: [ʒan lwiz kalmɑ̃]; Arles, Frantzia, 1875eko otsailaren 21a – Arles, Frantzia, 1997ko abuztuaren 4a), dakigula orain arte gehien bizi izan den gizakia izan zen, 122 urte eta 164 egunekin (guztira, 44.724 bizitza-egun).

Arlesen (Frantzia) bizi izan zen bizitza osoan zehar, eta bere alaba eta iloba baino luzeago bizi izan zen. Famatua egin zen 113 urte zituenetik aurrera, Vincent van Goghek Arlesi egindako bisitaren 100. urteurrenaren ospakizunak kazetariak ekarri zituenean udalerrira.

Errekorren Guinness Liburuan sartu zen 1988an, eta 1995eko urriaren 17an inoiz ezagutu den gizakirik zaharrena bihurtu zen (Japoniako Shigechiyo Izumi gainditu ondoren). 1995eko uztailaren 12an (Japoniako Tane Ikai hil ondoren), 1870eko hamarkadan jaiotako bizirik zegoen azken pertsona izan zen.

Calmenten bizitza ikerkuntza zientifiko ugaritan jasota dago.

Ikus, gainera
-------------

* Zahartzaroa

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Jeanne Calmenten argazkiak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182260
* Commonscat Multimedia: Jeanne Calment

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 77460224
* ISNI: 0000 0000 9328 4583
* BNF: 12467507v (data)
* GND: 131908057
* LCCN: n95088531
* SUDOC: 033860904

 |

* Wd Datuak: Q182260
* Commonscat Multimedia: Jeanne Calment
Famili baratze txikia Brasilgo Avarén
**Baratzezaintza** barazkien ekoizpenaren inguruko zientzia, teknologia eta negozioak dira.

Azken hamarkadetan hiri edo kale baratzezaintza asko zabaldu da, baita Euskal Herrian bertan ere. Herri eta hiri barneko baratzezaintza berri honek zer ikusirik dauka lorezaintzarekin, ingurumen eta elikadura burujabetzarekin. Euskal udal askok baratze parkeak ari dira sortzen bertako herritarren artean baratzezaintza bultzatzeko.

Barazatzezaintza frutagintzengatik bereizten da zeren eta baratzezaintzak belarki-laboreak lantzen dituen bitartean, frutagintzak berriz zurki-laboreak zaintzen ditu fruituak lortzeko.

Bi jarduerak ezberdintzen dira bai erabilitako gaiengatik, jarduerengatik zein aurrera eramateko eskakizunengatik. Zehazki baratzezaintzak, izenak adierazten duenez, baratzetan landutako landarez arduratzen da. Hala ere hainbatek beste hainbat landareen hazkuntza zuzenki kokatzen dute baratzezaintzan, frutagintza barne

Baratzezaintzaren ikerketa eta lan arloak
-----------------------------------------

Baratzezaintza Zientzien Nazioarteko Elkartearen arabera (ISHS), bost ikerketa arlo dauzka:

* Lorezaintza.
* Baratzezaintza.
* Fruituzaintza.
* Usai gozoko landareak, sendabelarrak eta Lurringintza, beti ere landarei loturik.
* Uzta eta geroko fisiologia.

Ikus, gainera
-------------

* Baratze
* Barazki
* Baratze parke

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48803
* Commonscat Multimedia: Horticulture

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119320437 (data)
* GND: 4019294-5
* LCCN: sh85062204
* NDL: 00561945
* NARA: 10637846
* AAT: 300054512
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 6876
* HDS: 013939
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000080802

 |

* Wd Datuak: Q48803
* Commonscat Multimedia: Horticulture
**Erasotutako Haur Errugabeen Nazioarteko Eguna** Nazio Batuen Erakundeak ekainaren 4ean ospatzen duen eguna da, 1982ko abuztuaren 19an sortua.

Historia
--------

Hasiera batean, 1982ko Libanoko Gerraren biktimei bideratu bazen ere, geroago "abusu psikologiko, fisiko eta emozionalaren biktima diren mundu osoko haurrek jasandako mina antzematera" zabaldu zen. Egun horretan, Nazio Batuek haurren eskubideak babesteko hartutako konpromisoa berresten dute".

### Nazio Batuen E-7/8 ebazpena. Erasoaren Biktima diren Haur Errugabeen Nazioarteko Eguna

1982ko abuztuaren 19an, Nazio Batuen Batzar Nagusiaren, 31. osoko bilkuran, Palestinaren auzia aztertu ondoren eta "Israelgo eraso-ekintzen biktima diren haur palestinar eta libanoar ugaria" oroituz, ekainaren 4ean Haur Errugabeen Nazioarteko Eguna ospatzea erabaki zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  UN event page noting this day
2. ↑   General Assembly of the United Nations.  (25 August 1982). *International Day of Innocent Children Victims of Aggression : resolution.*  United Nations.

Ikus, gainera
-------------

* Israeldarren eta palestinarren arteko gatazka
* Haurren eskubideak
* Umearen eguna

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q950257

 |

* Wd Datuak: Q950257
**Enpresa txiki eta ertainak** (edo **ETEak**) tamainaz mugatuta sailkatzen diren enpresak dira. Europar Batasunean 250 langile baina gutxiagoko enpresak hartzen dira aintzat. Izan ere, 2005etik hona salneurria eta produktibitatea ere hartzen dira kontuan. 

Halaber, hiru azpikategorietan sailkatzen dira. 10 langile baino gutxiagokoak mikroenpresak dira, 50 langile baino gutxiagokoak enpresa txikiak, eta 250 baino gutxiagokoak, ertainak. 

Amerikako Estatu Batuetan beste muga batzuk erabiltzen dira; 500 langile baino gutxiagokoak ertainak dira, 250 langile baino gutxiagokoak txikiak eta 10 langile baino gutxiagokoak, hauek bai, mikroenpresak.

ETEak oso arruntak dira, munduko enpresen %99 osatzen dute, eta munduko Barne Produktu Gordinaren %40-50.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** Europar Komisioa. *Recommendation 2003/361/EC: SME Definition.*  (Noiz kontsultatua: 2010-10-26).
2. ↑   Espainiako Gobernua. *ETEen definizioa.*  (Noiz kontsultatua: 2010-10-26).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q622439
* Commonscat Multimedia: Small and medium-sized enterprises

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11934172k (data)
* GND: 4031031-0
* NDL: 00573948
* NKC: ph115211

 |

* Wd Datuak: Q622439
* Commonscat Multimedia: Small and medium-sized enterprises
**Jose Maria Iparragirre Patxi Andion'en era** 1973an plazaratutako Patxi Andion kantariaren estudioko grabazioa da, seigarrena bere ibilbidean eta euskaraz argitaratutako bakarra nahiz eta guran beste kantak izan. Madrildarra jaiotzez beti Euskal Herriarekin lotu izan zen kantaria. Lan honetan Jose Maria Iparragirreren betiko kantekin batera aurkitutako berriak sartu zituen, esaterako "Trapu zarrak". Luis Iriondok eraman zuen diskoaren hizkutza gainbegiratze lana. Garaian disko honek arrakasta handia izan zuen nahiz eta ikuspuntu berritzailearen ondorioz kritika dezente jaso ere bai.

Kantuen zerrenda
----------------

### A aldea

1. 01 - "Nere amak baleki"
2. 02 - "Gora Rioja"
3. 03 - "Nere etorrera"
4. 04 - "Gitarra zahartxo bat"
5. 05 - "Trapu zarrak"
6. 06 - "Ezkongaietan"
7. 07 - "Ume eder bat"

### B aldea

1. 08 - "Agur Euskalerriari"
2. 09 - "Errukarria"
3. 10 - "Zu, maitea"
4. 11 - "Nere izarra"
5. 12 - "Oi, nere zoragarria"
6. 13 - "Zugana Manuela"
7. 14 - "Gernikako arbola"

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Diskoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25475212

 |

* Wd Datuak: Q25475212
**Enrike Albizu Perurena** (Valentzia, 1926ko uztailaren 15a- Irun, 2014ko otsailaren 4a) gipuzkoar margolaria izan zen, Bidasoko Eskolako kidea.

Biografia
---------

Valentzian jaio zen, eta gerra ondoren familia Iruna aldatu zen. Montes Iturriozen ardurapean zegoen Irungo Udal Margoketa Akademian egin zituen lehenengo Pintura ikasketak. Geroago, Valentziako Academia San Carlosera joan zen, eta lau urte eman zituen han ikasten. Madrilgo San Fernando Goi Eskolan amaitu zituen ikasketak. Ameriketan, Alemanian eta Parisen izana da, Boursier de l'lnstitut Françaisek beka bat emanda. Gipuzkoako Foru Aldundiak emandako laguntza bati esker Erroman ere izan zen.
1956 urtean Caracasera joan zen bizitzera eta 1960 urtean Gipuzkoara itzuli zen. .Lan egiteko estudioa egin zuen Hondarribian, *Pinpirin* izenekoa..

Bere lanean Gipuzkoako kostaldeko arrantzaleen erretratuak landu ditu gehienbat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** «Fallece el pintor hondarribitarra Enrique Albizu», *Diario Vasco*, 2014-02-05.
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** Arozamena Ayala, Ainhoa.- Auñamendi Entziklopedian
3. ↑  **(Gaztelaniaz)** Seisdedos, Juan Luis (1974).- *Albizu próximo y lejano*, *Albizu: óleos y dibujoas* katalogoan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256874
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 60801386
* ISNI: 0000 0000 5926 2575
* BNE: XX1055028
* LCCN: n95116603
* Tabakalera ID: 50626
* ULAN: 500038212
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 8169
* Lur: 00209/eu\_a\_2092/a2092

 |

* Wd Datuak: Q12256874
**Bembrive**, Vigoko udalerriaren menpe dagoen parrokia bat da. Espainiako, Galizia Autonomia erkidegoan dago kokatuta, zehazki Pontevedrako probintzian.

Datu nagusiak
-------------

Bembriven 2010. urteko datuetan, 4362 biztanle bizi ziren, 15 zonaldeetan banatuak. Bere azalera 9km2-koa da eta biztanleriaren dentsitatea 484,67 biztanlekoa km2-koa. Herriko patroia Santiago da, beraz, herriko jaiak uztailaren 23tik 26ra ospatzen dira.

Geografia
---------

Eifonso errekaren aranaren jabe da Bembriveko parrokia, Vigoko erdigunean kokatzen den baso zabalaren jabe. Bembrivek, autonomia berezi bat du, bertako erakunde propioak edukitzen uzten diona, bakarrik 9 parrokiek dute eskubide berezi hau Galiziako erkidego osoan.

Bembriveren ondasun nabarmenetako bat Eifonso errekaren basabidea da, honek bere baitan antzinako herrixkak, errota zaharrak, San Cibran ermita eta landaredi zein fauna ikusgarria hartzen baititu.

Autonomia
---------

Bembriveko parrokiak, pedania alkatetza deritzon instituzio bat du. Instituzio honek parrokiak esklusiboki dituen konpetentziak zuzentzen ditu, aurrekontu bat ere badu, urtero, instituzio honek. Gaur egun, Bembriveko alkatea, Roberto Ballesteros (PSOE) da.

#### Bembriveko parrokiak dituen konpetentziak

* Mendiaren kudeaketa
* Biztanleria harremanak
* Urbanismoa
* Zerbitzuak eta obrak

Biztanleria ordezkatzeko ere balio du aipatutako instituzioak, udaletxearen aurrean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Gazteleraz, autonomiari *entidad local menor* deritzo. Informazio gehiagorako: Entidad Local Menor (Gazteleraz)
2. ↑  Berez ez dauka alkate titulua, gazteleraz, *pedaño* deitzen zaio instituzio honetako buruzagiari.

Ikus, gainera
-------------

* Vigoko Udala
* Galizia
* Galiziar herriaren batasuna
* Parrokia, erakunde zibila.
* Eifonso errekaren basabidea

Kanpo estekak
-------------

* Bembriveko parrokiaren inguruko informazioa orokorrean
* Bembriveko parrokiaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3398815
* Commonscat Multimedia: Bembrive, Vigo

---

* **Lekuak**
* INE: 36057030000

 |

* Wd Datuak: Q3398815
* Commonscat Multimedia: Bembrive, Vigo
**Johnson konderria** (ingelesez: *Johnson County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Olathe da. 2010eko zentsuaren arabera 544.179 biztanle zituen, Johnson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Johnson konderriak 1.242,93 kilometro koadro ditu. Horietatik 16,89 ura dira. Beste 1.226,03 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 437,82 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 544.179 pertsonetatik 484.993 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 38.949 dira. 23.028 beltzak edo afroamerikarrak. 1.639 amerikar natiboak ziren eta 259 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 22.598 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 864 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 10.798 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q374979
* Commonscat Multimedia: Johnson County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139543524
* ISNI: 0000 0004 0434 8688
* LCCN: n79089049
* NARA: 10038969
* **Lekuak**
* OSM: 1070404
* TGN: 2000705

 |

* Wd Datuak: Q374979
* Commonscat Multimedia: Johnson County, Kansas
Akatsa markatua.
**Biblia Adulteroa** edo **Pekatarien Biblia** 1631n Robert Barker eta Martin Lucasek, Londresko errege inprimatzaileek, argitaratutako Bibliaren edizio bat da, Jakue Erregearen Bibliaren berrinprimaketa bat izateko. Izena, konpositoreek egindako akats baten ondorio da: Hamar Mandamentuetan (Ir 20:14), "Ez duzu adulteriorik egingo" esaldian, "Adulterioa egingo duzu" esaldia aldatuz (ingelesez: *Thou shalt ~~not~~ commit adultery*). Akats hori hainbat kopiatan zabaldu zen. Handik urtebetera, Pektarien Bibliako editoreak Izarraren Ganberara deituak izan ziren eta 300 liberako isuna jaso zuten (50.322 liberaren baliokideak 2019an) eta inprimatzeko lizentziarik gabe geratu ziren. Bibliaren edizio honek hain akats nabarmena izan zuenez, Karlos I.a eta George Abbot, Canterburyko artzapezpikua, sumindu egin ziren.

Biblia Adulteroko ale gehienak berehala ezeztatu eta suntsitu ziren, eta gaur egun existitzen den ale kopurua, bildumagileek oso baliotsutzat jotzen dutena, erlatiboki baxua dela uste da. Ale bat New Yorkeko Liburutegi Publikoko liburu arraroen bilduman dago, eta oso gutxitan eskura daiteke; beste bat Dunham Museo Biblikoan ikus daiteke, Houstonen (Texas, AEB). Londresko Britainiar Liburutegiak ale bat zuen erakusgai, gaizki inprimatutako manamendura irekita, 2009ko irailera arte doako erakusketa batean. Biblia Adulteroa erakusketa mugatuan ere izan zen 2009ko abuztuaren 15etik irailaren 2ra Gadsdeneko (Alabama) Tinta eta Odol Erakusketan. Kopia bat ere erakutsi zen 2011ko ekainaren 18ra arte Ingalaterrako Cambridge Unibertsitateko Liburutegiko erakusketan, Jakue Erregearen bertsioaren 400. urteurrenerako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Kohlenberger, John R. III, 1951-.  (2008). *Zondervan NIV Bible verse finder : concordance.*  Zondervan ISBN 978-0-310-29205-0. PMC 233936867. (Noiz kontsultatua: 2020-10-26).
2. ↑   Ingelhart, Louis E. (Louis Edward).  (1987). *Press freedoms : a descriptive calendar of concepts, interpretations, events, and court actions, from 4000 BC to the present.*  Greenwood Press ISBN 0-313-25636-5. PMC 14967414. (Noiz kontsultatua: 2020-10-26).
3. ↑   **(Ingelesez)** Gekoski, Rick.  (2010-11-25). «The Wicked Bible: the perfect gift for collectors, but not for William and Kate» *The Guardian* ISSN 0261-3077. (Noiz kontsultatua: 2020-10-26).
4. ↑   **(Ingelesez)** Turner, Allan.  (2015-08-31). «Historic Bibles ?' even a naughty one ?' featured at Houston's Dunham Museum» *HoustonChronicle.com* (Noiz kontsultatua: 2020-10-26).
5. ↑   *twitpic.com* (Noiz kontsultatua: 2020-10-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2018175
* Commonscat Multimedia: Wicked Bible

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2018175
* Commonscat Multimedia: Wicked Bible
Joséphine Baker.
**Errebista**, musika, dantza eta, askotan antzerki eszena umoristiko edo satirikoak uztartzen dituen ikuskizun bat da.

Berriki gertaturiko gertaerei edo bizitza politikoari buruzko kritiken antzezpenak izan daitezke, baina beste edozein gairi buruz ere egin daiteke. Errebista, barietate ikuskizunetatik, azken hauek, elkarrekin inongo loturarik ez duten antzezlanak direla eta errebistak gai nagusi bat jorratu izanagatik bereizten da.

Errebista ikuskizunen berezitasuna, antzoki zein kabareterako egokiak izatea da.

Halako ikuskizunak aurkezten dituzten kabareten artean, ospetsuenetako batzuk Lido eta Moulin Rouge dira, biak Parisen, eta, antzokien artean, ezagunenetako bat, Buenos Aireseko Maipo Antzokia da.

Joséphine Baker, dantzaria eta kantaria, eta Maurice Chevalier kantaria eta zineko aktorea, genero honetan nazioartean artista ezagunenetako batzuk izan ziren.

Vedette ezagunenen artean, Iris Chacón, Puerto Ricokoa, Amerikako Vedettea bezala ezaguna, Paloma San Basilio, Norma Duval, Celia Gámez, Lina Morgan, Marlène Mourreau eta Barbara Rey Espainiatik eta Susana Gimenez, Moria Casan, Nélida Lobato, Tita Merello eta Rosita Fornés Argentinatik daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q918727
* **Identifikadoreak**
* GND: 4367568-2
* LCCN: sh89002763
* NKC: ph224353
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q918727
**Johnson konderria** (ingelesez: *Johnson County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cleburne da. 2010eko zentsuaren arabera 150.934 biztanle zituen, Johnson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Johnson konderriak 1.902,25 kilometro koadro ditu. Horietatik 25,31 ura dira. Beste 1.876,94 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 79,34 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 150.934 pertsonetatik 142.864 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 27.319 dira. 3.797 beltzak edo afroamerikarrak. 741 amerikar natiboak ziren eta 475 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 951 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 164 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.942 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113843
* Commonscat Multimedia: Johnson County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124343998
* LCCN: n81058598
* NARA: 10036498
* **Lekuak**
* OSM: 1837632
* TGN: 1002526

 |

* Wd Datuak: Q113843
* Commonscat Multimedia: Johnson County, Texas
Gustave Courbet, *Ehorzketa Ornansen*, 1849-1850, olio pintura, 314 x 663 cm. Orsay museoa, Paris. Lehen aldiz 1851n erakutsia, erreakzio itzela eragin zuen eta artistari bat-bateko fama ekarri zion.
**Errealismoa** XIX. mendearen erdialdeko (1830tik 1870era gutxi gorabehera) mugimendu artistikoa izan zen. Oro har, onartzen da Erromantizismoa eta inpresionismoaren arteko iragaitea izan zela. Artista errealisten asmoa da errealitatea sakonean aztertzea eta fideltasunez islatzea.

Frantzian, 1848ko iraultzak ondorioak izan zituen arte arloan ere. Izan ere, neoklasizismoaren erak arbuiatu zituen artista ugarik, errealismoaren alde. Beraz, neoklasizismoaren eredu akasgabe, orekatu eta neurtuaren aurrean, errealismoak antzematen duena erakutsi nahi du ahalik eta objektiboenean, metodo zientifikoren antzera. Hortaz, eguneroko eszenek, jende xeheak eta arruntak ordezkatzen dituzte antzinako balentria eta mito gogoangarriak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2642826
* Commonscat Multimedia: Realism

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300172861

 |

* Wd Datuak: Q2642826
* Commonscat Multimedia: Realism
Gudua gogorarazteko altxatutako piramidea, Épiedsen.
**Ivryko gudua** 1590eko martxoaren 14 eman zen, Frantziako Erlijio Gerretan.
Henrike III.a Nafarroakoa, ondoren Henrike IV.a izango zena, eta higanotek garaipena lortu zuten Liga Katolikoaren eta espainiarren gainean, azken armada hau Mayeneren Dukearen agindupean. Henrikeren indarrak garaile atera ziren eta, horri esker, Parisko setioarekin aurrera jarraitu zuten.

Gertaeren tokia
---------------

Gudua Épiedseko lautadan izan zen, Ivry-la-Bataille, garai hartan Ivry, Normandian. Ivry-la-Bataille Eure ibaiaren gainean dago, Paristik 48 kilometrotara, Île-de-France eta Beucé lurraldeen mugan.

Egoera
------

Mayenneko dukea, Liga Katolikoak Erresumako teniente jeneral izendatu zuen eta Parisko goarnizioko agintea bere eskuetan jarri zuen. Hiriburua Henrike IV.ak setiatu zuen ia urte batez. Inguruko hiri guztiak eta Paris hornitzen zuten probintzia guztiek (Brie, Beauce, Valois, Xanpaina eta Normandia) Henri IV. aren esku zeuden. Paris gosearen mehatxupean zegoen. Orduan, Mayenne Parisko ingurua Henri IV.aren setiotik askatzen saiatu zen. Normandiarako sarbidea blokeatzeko, azken honek Evreux hiria setiatzen saiatu zen. Mayennek erreskatatzera joan zen Ligaren eskuetan ere. Ligako tropen hurbilketa jakiteaz, Henrik setioa altxatu zuen eta handik gertu erretiratzea erabaki zuen, bere indarrak Saint-André lautadan zabalduz. Mayenne hedapena amaitu baino lehenago iritsi zen ingurura baina beranduegi zen bataila hasteko. Gatazka hurrengo egunera arte atzeratu zen.

Guda
----

Bi armaden arteko talka odoltsua izan zen erabat. Zenbait momentutan erregea hilda zegoela zabaldu zen eta guztiz; ez zen horrela gertatu zen Charles de Ramburesi esker. Orduan bere tropen aurrean agertu behar izan zuen Henrike IV.ak berriro ere Ligaren aurka borrokatzeko. Katolikoen porrota erabatekoa izan zen ondoren: Egmont hil zen, infanteria guztia galdu zuten, Mayenne, Nemours eta d'Aumale ihes egin zuten, baxak ikaragarriak izan ziren...

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Jean-Pierre Babelon, *Henri IV*, Paris, Fayard, 1982, 1103 or. ISBN 2-213-01201-6.
2. ↑  Ronald S. Love, « Henry IV and Ivry Revisited : The King as Military Leader », Proceedings of the Western Society for French History, 11.liburuki,‎ 1984, 65–77or.

Ikus, gainera
-------------

* Henrike III.a Nafarroakoa
* Parisko Liga Santua
* Frantziako Erlijio Gerrak

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Ivryko guduaren pasadizoa.
* **(Frantsesez)**:Gudaren inguruko informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q675516

 |

* Wd Datuak: Q675516
**Barracas** Argentinako Buenos Aires hiriko auzoa da. *Regimiento de Patricios Etorbidea*, *Defensa kalea*, *Caseros Etorbidea*, *Vélez Sársfield Etorbidea*, *Almancio Alcorta Etorbidea*, *Lafayette kalea*, *Miravé kalea*, *Lavardén kalea* eta General Manuel Belgrano trenbide lineak, *Zabaleta etorbidea* eta Riachuelo ibaia dira mugak.

Historia
--------

XVIII. mendean, Riachuelo ibaiaren ertzean "barrakak" hasi ziren eraikitzen, larruak eta haragi gazia gordetzeko erabiltzen ziren eraikuntza oso zakarrak eta esklabuen biltegi bezala ere funtzionatzen zuten.

1791ko martxoaren 24an egurrezko zubia inauguratu zuten, Río de la Platako ingelesen inbasioetan auzoari balio estrategiko oso garrantzitsua eman zion. 1858an zubiaren zati bat uholdeek suntsitu zuten, 1871an burdinaz egindako beste batengatik ordezkatu zuten. Zubi berri hau 1884an ere suntsitu eta egurrezko beste batez ordezkatua izan zen, harik eta, 1903an, burdinazko zubi altxagarri bat eraiki zen, 1931n egungo eraikuntzarekin ordezkatu zuten arte.

Juan Manuel de Rosas-en garaitik hasi eta XIX. Mendera arte, Barracas auzoa hiriko kategoria gehien zituzten familiak bizi ziren lekua izan zen. Garai horretan ingurua nahiko garrantzitsua izan zen, 1833an Barracas auzoan Rosas gobernadorearen omenez zezenketak egin baitziren.

XIX. mendearen amaieran hiriaren hegoaldeko gune desberdinetan izandako sukar horiren epidemiak erosteko ahalmen handiagoa zuten familiak Buenos Airesko iparraldeko eremuetara joan daitezen egin zuen, Barracas langile klasearen auzo batera pasatuz, etorkinen presentzia handiarekin, XX. mendearen hasieran.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q680964
* Commonscat Multimedia: Barracas, Buenos Aires

---

* **Identifikadoreak**
* BNA: 000030231
* SUDOC: 154219282
* **Lekuak**
* OSM: 2223536

 |

* Wd Datuak: Q680964
* Commonscat Multimedia: Barracas, Buenos Aires
**Johnson konderria** (ingelesez: *Johnson County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Clarksville da. 2010eko zentsuaren arabera 25.540 biztanle zituen, Johnson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Johnson konderriak 1.768,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 59,42 ura dira. Beste 1.708,88 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,07 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 25.540 pertsonetatik 24.422 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.094 dira. 336 beltzak edo afroamerikarrak. 209 amerikar natiboak ziren eta 17 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 175 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 19 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 362 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61048
* Commonscat Multimedia: Johnson County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153610572
* LCCN: n81003519
* NARA: 10038542
* **Lekuak**
* OSM: 1826614
* TGN: 2000140

 |

* Wd Datuak: Q61048
* Commonscat Multimedia: Johnson County, Arkansas
**Eukalipto urdina** (*Eucalyptus globulus*) mirtazeoen familiako eta eukaliptoen generoko zuhaitza da, jatorriz Australia eta Tasmaniakoak.

Ezaugarriak
-----------

Hosto iraunkorreko zuhaitz handia da eukaliptoa: 40 m garai izan daiteke.

### Zurtoina – Azala

Enborra lodia eta zuzena da, eta azala leuna eta gris-berdexka ─zerrendatan askatzen da kanpoko geruza─.

### Hostoak

Eukaliptoaren hosto gazteak aurkakoak eta eseriak dira; eta helduak, berriz, txandakatuak, peziolodunak, larrukarak eta lantza formakoak.
Oso usaintsuak dira hosto guztiak.

### Loreak

Neguan loratzen da eukaliptoa.
Loreak ─zurixkak─ ginbail bakanetan sortzen dira.

### Fruituak

Fruituak
Fruitua kono formakoa da; berde-urdinxka hasieran, eta arrea heltzean.

Habitata
--------

Jatorriz, Australiakoa eta Tasmaniakoa da eukaliptoa.
Klima epela eta hezea behar du eukaliptoak, eta kostaldean kultibatzen da Euskal Herrian.

Erabilera
---------

Erleek eukaliptoen loreen nektarra biltzen dute eztia sortzeko.
Eukaliptoaren zura horixka da, eta parketa fabrikatzeko erabiltzen da.
Papera ere ekoizten da eukaliptoaren egurrarekin.

Hosto eta fruituen infusioak arnas aparatuko hanturak arintzeko erabiltzen dira.
Zingiretan, garrantzi handia izaten dute eukaliptoek: inguruaren hezetasuna txikitu egiten dute ─ur asko behar dute eukaliptoek─, eta, horrela, intsektuen populazioak murriztu egiten dira, eta, bide batez, haiek sortutako gaixotasunak, malaria, kasu.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat Botanika.wikispaces.com webgunetik hartu da, CC BY-SA 3.0 lizentziapean.



|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Eukalipto urdin*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q159528
* Commonscat Multimedia: Eucalyptus globulus
* Wikispecies Espezieak: Eucalyptus globulus

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300374938
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 129051
* EOL: 301421
* Fl. China: 200014782
* GBIF: 3176787
* GRIN:
* IPNI: 592965-1
* ITIS: 27189
* UICN: 61912929
* NCBI: 34317
* PlantList: kew-73008
* W3TROPICOS: 22101717
* USDA Plants: EUGL
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: SI1P2XF3M3

 |

* Wd Datuak: Q159528
* Commonscat Multimedia: Eucalyptus globulus
* Wikispecies Espezieak: Eucalyptus globulus
**Jorge Cortes Izal** (Otsagabia, 1930eko apirilaren 25a - Iruñea, 2010eko urtarrilaren 12a) euskaltzain urgazle nafarra izan zen.

Euskal hiztun izan ez arren, "Nafarroako XX. mendeko euskararen historiako protagonistarik handienetako bat" izan da Roldán Jimenoren arabera. Izan ere, hezkuntza eta hizkuntzaren zabalkuntzaren inguruan probintziako hainbat ekimenen sustatzailea izan da.

Ibilbidea
---------

Komertziala lanbidez, ama euskalduna izan zuen eta haren haurtzaroan euskaraz herrian entzuten zen, nahiz eta berak orduan ikasi ez. Garai hartan etxeko transmisioa eteten hasita zegoen Otsagabian, eta urteekin ekin zion hizkuntza ikasteari Asisko Urmeneta irakasle zuela, Pablo Antoñanarekin eta Jose Maria Jimeno Juriorekin batera.

Nafarroako ikastolen sortzaileetakoa izan zen, 1963an lehenengo euskal eskola sustatzen ahalegindu baitzen. Bi urte geroago, Iruña'ko Euskalerriaren Adiskideak elkartearen babesean, Nuestra Señora de Ujué izena hartu zuen ikastola sorrarazi zuen Atarrabian, gerora San Fermin eta Paz de Ziganda Ikastolen hazia izan zena, eta 1965-66 ikasturtean ikastolako lehendakari izendatu zuten gurasoek. 1966an *"Principe de Viana"* aldizkariaren euskara sustatzeko atalaren arduradun jarri zen, Miguel Javier Urmeneta eta Amadeo Marcoren onespen eta laguntzaz. Hurrengo urteetan probintzian zehar beste ikastola batzuen sorreran parte hartu zuen.

"Euskalerria irratia"ren sortzaileetakoa ere izan zen (irratiaren ""Larreko Saria" eman zioten 1997an), eta 2008an "Jimeno Jurio saria" jaso zuen Artaxoan, euskararen alde egindako lanagatik. Juan Zelaia kultur proiektu asko bultzatu izan dituen lagunari ere eman zioten saria orduan, laugarren edizioan.

Ikus, gainera
-------------

* Euskararen historia

Kanpo loturak
-------------

* Mikel PERUARENA: "Itzaleko lanean nekaezin"[*Betiko hautsitako esteka*] Paperekoa.berria.info

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260557

 |

* Wd Datuak: Q12260557
*Artikulu hau Oñatiko baserriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Jauregi (argipena)».*

**Jauregi** baserria Oñatiko Murgia auzoan dagoen baserri enblematiko bat da. Bere aurrealde zainduak, kare zuria eta harriak konbinatzen dituena, arku-atari eta leihoekin, baserri arketipikoaren itxura ematen dio.

Baserriaren irudia erabili da 21. mendean batetik Oñatiko udalak bere baserri-auzoen seinaletika markatzeko hautatu duen irudian, eta bestetik Eroskik bere marka zuriko esnea saltzeko. Bi kasuetan, baserriak albo batera duen luzapena ardatzez aldatuta agertzen da, eta leiho eta solairuen agerpena ere ez da guztiz zehatza, baina dudarik gabe Jauregi baserriaren irudiak dira.

* Jauregi baserria.Jauregi baserria.
* Eroski esnearen irudia.Eroski esnearen irudia.
* Oñatiko baserri-auzoetako seinaletika.Oñatiko baserri-auzoetako seinaletika.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Urkia, Jose Angel; Fernandez, Luistxo. «Araotz eta Oñatiko beste auzo batzuetan» *Eibar.ORG | Eibarko peoria* (Noiz kontsultatua: 2021-10-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108772245
* Commonscat Multimedia: Jauregi baserria (Murgia, Oñati)

---

 |

* Wd Datuak: Q108772245
* Commonscat Multimedia: Jauregi baserria (Murgia, Oñati)
Dorretxearen aztarnak eta sarrera zaharrena.
**Jauregia etxea** Zeraingo Jauntxoen bizileku izan zen eraikina da. XV. mendekoa da. Zerain goitik zaintzen du Jauregi etxeak. Aurretik bertan zegoen gaztelu baten tokian eraikia, Euskal Herrian geratzen diren dorretxe tradizional handienetakoa da hau. Egun Zeraingo herriko sinbolo bilakatu da.

Ezaugarriak
-----------

Kareharriz eraikitako zatia, dorretxe originalaren aztarnak aprobetxatuz, eraikuntzaren alderdi deigarriena da. Gipuzkoako eraikin tipikoen patroiak jarraitzen ditu haren arkitekturak. Harria eta egurra nahasten dira Jauregi etxean. Hiru solairu ditu eta beheko solairu bat ere. Beheko solairua da, batez ere, aurretik bertan zegoen dorretxearen lekukoa. Beheko zati horretan ikus dezakegu defentsarako helburuarekin egindako zatia, hortik gorakoak garaiko baserrien itxura du.

XV. mendekoa, jauregiaren zatirik deigarriena dorretxearen parte izan ziren hiru horma dira, harri landuz eginak. Arku gotiko baten azpian dago eraikinaren sarrera nagusia. Arku horretan "Ave Maria llena eres de gracia, bendícenos" irakurri daiteke. Arku horren gainean Zeraingo armarri zaharrena ikus dezakegu. Armarriaren ondoan inork ulertzea lortu ez duen irudi bat dago. Zenbait interpretazioren arabera, itzaltzen ari den eguzki baten irudia eta zortzi puntako izarrez inguratua dagoen ilargi laurden bat ikus ditzakegu. Eraikinari misterio puntu bat ematen dion elementua da. "Eguzki goibela, ilargi laurdenaz besarkatua eta zortzi puntako lau izarrez inguratua".

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑     *Zeraingo Udala | Jauregia.*  (Noiz kontsultatua: 2020-07-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65770426
* Commonscat Multimedia: Jauregi etxea, Zerain

---

 |

* Wd Datuak: Q65770426
* Commonscat Multimedia: Jauregi etxea, Zerain
**Jauregi etxea** Gipuzkoako Bergara udalerrian dagoen pizkundetar eta gotiko estiloko jauregi bat da. Hain zuzen ere, Bergarako Alde Zaharran kokatua dago, Plaza Nagusian eta Bergarako Errege Mintegia, Ondartza dorrea eta Moiua Barrena jauregiaren alboan. Gipuzkoako kultura ondasuna izendatua dago.

Ezaugarriak
-----------

Jauregi Etxea XVI. mende hasieran eraiki zuten. Jatorrian hiru solairu bazituen ere, egungo etxeak bost ditu.
Mendeotan hainbatetan eraberritu dute. Dena den, garai hartako artelan bikainenetako bat mantentzen du oraindik: lehenengo solairuan dagoen erliebea, alegia. Askotariko motiboak ditu: landareak, erregeak koroa eta zetroarekin, basurdearen ehiza, trobadorea eta haren dama eta animalia fantastikoak, besteak beste. Europa erdialdeko grabatu gotiko berantiarrak dira, oso ohikoak ziren garai hartan Alemanian.

Iruditegia
----------

* ArmarriaArmarria
* Erliebearen xehetasunaErliebearen xehetasuna
* Leihoa eta erliebeaLeihoa eta erliebea
* Ikuspegi orokorraIkuspegi orokorra

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Open Data Euskadi. *Jauregi Etxea | Euskadiko Kultur Ondarea | Turismoa Euskadi - Turismoa Euskadin.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-16).

Ikus gainera
------------

* Gipuzkoako kultura ondasunak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25478724
* Commonscat Multimedia: Jauregi Etxea, Bergara

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000255

 |

* Wd Datuak: Q25478724
* Commonscat Multimedia: Jauregi Etxea, Bergara