recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hego Kurdistanen independentziarako 2017ko erreferenduma** irailaren 25ean administratiboki Irakeko lurraldea den Hego Kurdistanen egindako erreferenduma da. Erreferendum horren helburua estatu burujabe kurdu bat sortu ala ez erabakitzea izan zen. Emaitza loteslea izatea espero zen Kurdistango Eskualde Autonomoarentzat (KRG), baina Irakeko Gobernu Federalak uko egin zion erreferenduma legezkotzat jotzeari.

Galdeketa Iraken menpeko zazpi lurralde kurduetan egin zuten: batetik, lurralde autonomoko Dohuk, Erbil, Suleimaniya eta Halabjan; bestetik, Irakek Kurdistango lurralde gisa aitortzen ez zituen Kirkuk, Diyala eta Niniven. Guztira, 5,3 milioi herritar zeuden bozetara deituta.

Erreferendumaren egunean, Irakeko Parlamentuak bi eskari egin zizkion Gobernuari: Kurdistanera tropak bidaltzeko eta Irakek Kurdistango lurralde autonomoarekin duen muga ixteko. Turkiak bestalde, petrolio esportazioak etetearekin egin zion mehatxu Kurdistani.

Emaitzak
--------

Parte-hartzea % 72,16 izan zen.

Behin-behineko emaitzak, barrutien % 6,16ko datuak kontuan hartuta (behin betiko datuak irailaren 28an jakinaraziko dituzte).

Emaitzak| Aukera | Boto-kopurua | % |
| --- | --- | --- |
| Bai | 263,094 | 93.29% |
| Ez | 18,923 | 6.71% |
| Boto baliodunak |  |  |
| Boto baliogabeak |  |  |
| Parte-hartzea |  |  |

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Masoud Barzani: Why It’s Time for Kurdish Independence.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-25).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Senior Kurdish official says Kurdistan independence referendum going ahead despite opposition - ARA News» *ARA News* 2017-07-26 (Noiz kontsultatua: 2017-09-25).
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Turkey warns Iraqi Kurdish referendum will ‘have a cost’.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-25).
4. ↑   **(Ingelesez)** «Iraqi parliament rejects Kurdistan independence referendum» *The National* (Noiz kontsultatua: 2017-09-25).
5. 1 2   «Bukatu da independentziari buruzko bozketa Iraken menpeko Kurdistanen» *Berria* 2017-09-25 (Noiz kontsultatua: 2017-09-25).
6. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18206659

 |

* Wd Datuak: Q18206659
Anomalia 560 kilometro inguruko altueran
**Hego Atlantikoko Anomalia** (HAA) edo ingelesez South Atlantic Anomaly (SSA) Lurraren Van Allen erradiazio gerrikoak lurrazalera gehien hurbiltzen diren eremua da, lurrazaletik 200 kilometroko altueraraino jaisten direlarik. Honek partikula energetikoen fluxua handitzen du eskualde honetan eta eremu hau orbitatzen duten sateliteak ohikoa baino erradiazio maila handiagoaren eraginpean jartzen ditu.

Posizioa eta forma
------------------

Van Allen erradiazio gerrikoen zeharkako ikuspegia, Hego Atlantikoko Anomalia gertatzen den puntua adierazita dago.
Van Allenen erradiazio gerrikoak simetrikoak dira Lurraren eremu magnetikoaren ardatzarekiko, hau da, Lurraren biraketa-ardatzarekiko 11° graduz okertuta daude gutxi gorabehera. Lurraren biraketa-ardatzaren eta ardatz-magnetikoaren elkargunea ez dago Lurraren zentroan, bertatik 450-500 km-tara baizik. Asimetria hori dela eta , barruko Van Allenen gerrikoa lurrazalera gehien hurbiltzen da Ozeano Atlantikoaren hegoaldean, non 200 km-rainoko altuerara jaisten den eta lurrazaletik urrunen dago Ozeano Barearen iparraldean.

Ondorioak
---------

Hego Atlantikoko Anomaliak eragin handia du Lurra orbitatzen duten satelite eta beste espazio-ontziengan. Hauen orbitak periodikoki anomalia-eremua zeharkatzen baitute eta Vann Allenen gerrikoan harrapatuta dauden protoien ondorioz sortutako erradiazio gogorra jasan behar baitute minutu batzuez bertatik igarotzen diren bakoitzean. Nazioarteko Espazio Estazioak adibidez, 51,6º-ko inklinazioko orbitan dagoenez, shielding gehiago behar du arazo honi aurre egiteko eta Hubble Espazio Teleskopioak ez du behaketarik egiten HAA zeharkatzean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   NASA/TM-2015-217547, GSFC-E-DAA-TN28435.
3. ↑    ISBN 978-0-521-76224-3..
4. ↑   «HubbleSite: News - Hubble Achieves Milestone: 100,000th Exposure» *hubblesite.org* (Noiz kontsultatua: 2018-07-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1468412
* Commonscat Multimedia: South Atlantic Anomaly

---

 |

* Wd Datuak: Q1468412
* Commonscat Multimedia: South Atlantic Anomaly
*Artikulu hau Europako eskualde historikoari buruzkoa da; Ipar-mendebaldeko Europako estatua gaitzat duena beste hau da: «Herbehereak»*
Herbehereak
**Herbehereak** (nederlanderaz:  *de Lage Landen*, frantsesez:  *les Pays-Bas*) mendebaldeko Europako eskualde historikoa da, historia eta kultura komuna daukana. Oso muga zehatzak ez izan arren, gaur egungo Belgika, Herbehereak eta Luxenburgo -Benelux-, Frantziako Westhoek eta mendebaldeko Alemaniako lurralde batzuk hartzen ditu. Termino egokia da Erdi Aroa eta Aro Modernoarentzat, garai horietan eskualdea politikoki aski bateraturik zegoelako.

Ikus, gainera
-------------

* Benelux
* Hamazazpi Probintziak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q476033
* Commonscat Multimedia: Low Countries

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9585150325558810090001
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q476033
* Commonscat Multimedia: Low Countries
Herbehereetar esportazioak 2006an.
2018an **Herbehereetako ekonomia** munduko 18. handiena izan zen.

Lurraldea oso mugatua izanik ere, ekonomia indartsua garatu dute nederlandarrek, garraioan, finantza zerbitzuetan eta industrian oinarritua, emaitza bikainak ematen dituena. Nekazaritzak oraindik ere garrantzi handia du: oso intentsiboa da, eta barazki langintzarekin lotu du behi eta zerri hazkundea. Laborantza gaien munduko hirugarren esportatzailea da Herbehereak, eta aurreneko lekuan dago gazta, lekadun eta loreen esportazioan. Gas naturala da lurpeko baliabide nagusia (bosgarrena 1996. urtean); Groningeneko hobi zabalak, iparraldean, oraindik gasaren bi heren ematen ditu, baina ekoizpena agortzen ari da; aldi berean ordea, indartzen ari dira Ipar Itsasoan dauden gas hobiak. Gas hori, nazioko esportazioen % 10 edo dena, inguruko europar herrialdeetan banatzen da.

Herbehereek oso tradizio zaharra dute negozioetan, eta orobat da han antzinakoa merkataritzako kapitalismo dinamikoa: bertakoak dira Shell, Unilever eta Philips bezalako multinazional handiak. Usadio horietan oinarriturik, industria ahaltsua garatu da: industria horretan usadiozko espezialitateak (diamante langintza adibidez) eta ekoizpen sorta oso zabala elkartzen dira, esportazio guztien % 50 ziurtatzen dutenak. Hirugarren sektoreak enpleguaren % 69,2 eta NPGren % 65,7 hartzen zuen 1994. urtean, eta nazioarteko merkatari eta finantza bulego asko sortu ditu atzerrian; hala, asko dira holandar holding-ak, trataera fiskal abantailatsu batek erakarriak. Rotterdamen dago munduko lehen portua, garraio sare bikain batez osatua, eta hantxe dago halaber petrolioaren negozioaren nazioarteko gune nagusia. Zor publiko handia zela-eta, plangintza bat jarri zen abian 1991-1994 urteetan. Horrekin batera, gizarte krisi bat gertatu da: izan ere, gizarte babesak, oso zabala izanik, eragotzi egiten du ekonomiaren aurreramendua. Bestalde, ekologia arazoen larritasuna dela-eta, ingurugiroa zaintzeko nazio plangintza bat aplikatu da 1990-2000 aldirako. Herbehereak Europar Batasuneko kide dira 1957. urteaz geroztik.

Oso herrialde industrializatua da; gas naturalaren ekoizpena munduko handienetakoa da, eta esku-hartze garrantzitsua du petrolio langintzan, findegi handiak baititu Antilletan eta Rotterdamen. Hain zuzen ere, Rotterdam da olio gordinaren merkatu librearen munduko gune nagusia (*spot market*). Pestiziden erabilera masiboa dela-eta, lurpeak nitrato kutsadura handia du; ibai nagusiek berriz era guztietako hondakinak daramatzate, organikoak nahiz industrialak, asko Europako beste herrietatik datozenak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2018-12-23 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q676699
* Commonscat Multimedia: Economy of the Netherlands

---

 |

* Wd Datuak: Q676699
* Commonscat Multimedia: Economy of the Netherlands
**Miami konderria** (ingelesez: *Miami County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Troy da. 2010eko zentsuaren arabera 102.506 biztanle zituen, Miami kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Miami konderriak 1.061 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,97 ura dira. Beste 1.053,04 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 96,61 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 102.506 pertsonetatik 97.249 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.341 dira. 2.063 beltzak edo afroamerikarrak. 173 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.213 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 110 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.685 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489595
* Commonscat Multimedia: Miami County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131369867
* LCCN: n82059556
* **Lekuak**
* OSM: 911306
* TGN: 1002662

 |

* Wd Datuak: Q489595
* Commonscat Multimedia: Miami County, Ohio
**Hipotiposi** hitza grezieratik dator (úποτúπωσις), "eredua" euskaraz. Figura erretorika hau estiloko figura bat da. Honen oinarria gertaera baten, pertsona baten edo gauza baten deskribapena da baina oso modu biziaz azalduta, zehastasun askorekin. Irudiak oso plastikoak izaten dira, oso itxura errealekoak baina, aldiz, izaera abstraktoko kontzeptuak adierazteko; modu horretan, irakurleak, entzuleak hobeto uler dezake zentzumenetik kanpo dauden gauzak. Batzutan elemento aluzinatoriak ere ager daitezke. 

 Fernando Katolikoa Gernikan Foruak zin egiten Francisco Vázquez de Mendieta margolariaren arabera.
Hipotiposia sarritan, esaldi baten gainetik, enumerazio luze baten itxura har daiteke, orrialde askotan azalduta. Kintiliano hizlariaren arabera, hainbeste zehaztasun aurrean entzuleak ulertu baino gehiago adierazitakoa ikusten du. Hona hemen "Arbola bat" poematik hartutako Nikolas Ormaetxea Orixeren adibide bat:

Arbola bat zan Paradisuan
Jaunak apropos jarria;
mundu guziak artu egion
lotsa ta itzal andia.
Bere azpian bizitea zan
Aita Adan'en gloria:
andik kanpora zer topau eban
ezpada negargarria?
Hemen Orixek Paradisuko zuhaitz baten deskribapen "errealista" egiten du, benetan ezagutuko balu bezala. Ondoren, zuhaitz hori Gernikako arbolarekin parekatuko zuen.

Margolanetan askotan hipotiposia erabili izan da, batez ere gertaera epiko, esaterako batailak edo jende askok parte hartutako gertaeren deskribapenetan, edota erlijioko irudi sinbolikoak erakusteko. Dena dela, ez dugu ekfrasiarekin nahastu behar: ekfrasian koadro bat deskribatu egiten da, margolan bat, bere elementu guztiez.

Ikus, gainera
-------------

* Ekfrasi

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*, 199.or.
2. ↑  *Euskaldunak poema eta olerki guziak*. Donostia: Auñamendi, 1972. 197.or.

Bibliografia
------------

* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*. Bartzelona: Ariel, 1982.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1641487

 |

* Wd Datuak: Q1641487
**Hego Konoa**: zentzu hertsian, berde iluneko lurraldeak (Argentian eta Txile) hartzen ditu; zabalean, Paraguai eta Brasilgo eskualde zenbait (berde argiagoz) hartzen ditu. Brasil berde argiz agertzen da.
**Hego Konoa** (gaztelaniaz: *Cono Sur*) Hego Amerikako hegoaldean dagoen kono itxurako lur-eremu handia da, penintsula itxurakoa, historia, kultura eta egitura ekonomiko eta soziala homogeneoa duena. Bere baitan hartzen dituen herrialdeak eta eskualdeen zerrenda eztabaidatua da; gutxienez, Argentina, Txile eta Uruguai hartzen ditu. Beste batzuen iritziz, Paraguai eta Brasilgo eskualde batzuk ere sartzen dira. Ekonomia arloan, Mercosur izeneko elkartea osatzen dute eskualde horiek.

Geografia
---------

Eskualdean dauden area nagusiak honako hauek dira:

* Andeetako mendilerroa.
* Pampa eta Gran Chaco ordokiak.
* Patagoniako goi-ordokia, Suaren Lurraldea tartean.
* Brasiliako mendigunearen hegoaldea.
* Ibai eta bokale handiak: Rio de la Platako bokalea eta Parana, Paraguai, Uruguai, Iguazú, Pilcomayo, Bermejo eta Iparraldeko Salado ibaiak.
* Argentinako itsasoa.
* Patagoniako glaziarrak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-05-25). *170. araua: Amerikako toponimia.*. Amaierako -a ez da berezkoa. Beraz, deklinatzeko: Hego Konoan, Hego Konoaren… baina Hego Konoko, Hego Konora…

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q236118
* Commonscat Multimedia: Southern Cone

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85125614

 |

* Wd Datuak: Q236118
* Commonscat Multimedia: Southern Cone
Paper jarraituan inprimatutako programa informatikoa .
**Paper jarraitua** inprimagailu matrizialekin eta lerrokako inprimagailuekin erabiltzeko diseinatutako paper mota da. Orri ugariz osatuta dago (normalean 500 edo 1000) tolestuta eta orri amaigabe bakarrean elkartuta. Orri bakarrekoa izan daiteke, edo orrien artean karbonikoa duen orri anitzekoa, bi, hiru edo kopia gehiago lortzeko. Azken kasu horretan, paper kimikoarekin edo karbonikorik gabeko kopiekin ere egin daiteke.

konposizioa eta forma
---------------------

Paper jarraitua zeharka zulatuta dago tarte erregularretan, ertz ahula (trokela) osatzen duten zulo txikien lerro batekin, eta orri bakoitzaren hasiera eta amaiera definitzen dute, erraz bereizteko aukera emanez. Orri lau eta jarraitu batean zabaltzen denean, zulaketa-lerro hori "desagertu" egiten da, eta inprimagailuari aukera ematen dio zulatutako ertzetik inprimatzeko, gelditu edo trabatu gabe.

Paperak normalean inprimagailua bertikalki elikatzen du, orriaren alboek ezkerreko eta eskuineko ertzak osatzen dituztelarik.

Papera ere luzetara zulatuta dago bi ertzetan, 4 mm-ko diametroko zuloekin, 12,7 mm-tik behin aldian-aldian. Zulo horiek papera elikatzen duten gurpil horzdunekin lotzen dira, eta papera inprimagailuaren barrura (edo kanpora) bota edo bultza dezakete. Zuloak, era berean, ertz zerratuko patroi batekoak izan daitezke (ekoizpen zaharreko makineria) edo ertzak leunduta dituztenak (belaunaldi berriko ekoizpen-metodoa).

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1340619

 |

* Wd Datuak: Q1340619
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Miastenia** giharretako astenia, mugitzeko zailtasuna, nekea eta giharren ahuldura ezaugarri dituen eritasuna. Larria izan daiteke, batzuetan giharren paralisia gertatzen baita. Ez dago oso argi zein den eritasun honen jatorria, baina, dirudienez, nerbioek giharrak uzkur daitezen behar den azetilkolina bidaltzeko gaitasuna galtzen dutelako gertatzen da. Botiken edo ebakuntzen bidez sendatu ohi da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263512

 |

* Wd Datuak: Q12263512
***Midasen epaia. Apolo eta Marsias arteko lehiaketa musikala*** Cima da Conegliano margolari italiarraren oholtza gaineko olioa da. 1507-1509 urtetan egin zuen. Gaur egun Danimarkako Statens Museum for Kunst museoan ikus daiteke. Lanak Midas erregea Apolo eta Marsias satiroaren artean erakusten du; azken biak lehian daude ea nork musika-tresna hobeto jotzen duen ikusteko.

Gaia
----

Margolanaren oinarria gertaera mitologikoa da. Apolo eta Marsias satiroa haien arteko lehiari ekin zioten ikusteko zeinek jotzen zuen hobeto. Gertaeraren inguruan bertsio desberdinak ezagutzen dira: batzuek Midasek bere iritzia eman zuela diote, hori inork eskatu gabe; bestetzuek lehian epaile moduan aritu zela diote eta bigarren bertsio hori da, alegia, margolanean erakusten dena. Dena dela, bi bertsioetan amaiera berdina da: Midasek Marsiasen alde egin zuen eta, ondorioz, Apolo erabat haserretu zen.

Paisaia
-------

Margolanaren erdian lau pertsonaia ikusten dira eta atzean hiri inguruko baten paisaia, margolariaren garaikidea. Eszena erabat ohikoa da; ez dirudi ezer berezirik gertatzen ari denik: atzean zaldun bat zaldiz paseatzen ari da, uretan ontzi bat dabil, ikusle bakarra dago lehia ikusten...

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3769191

 |

* Wd Datuak: Q3769191
Mastozitoak mikroskopio optikoan ikusita
**Mastozitoak** immunitate-sistemaren zelulak dira, alergia eta anafilaxi prozesuetan zeregin garrantzitsua dutenak. Mikrobio patogenoak suntsitzen laguntzen diote immunitate-sistemari, eta hantura prozesuetan ere parte hartzen dute.

Mastozitoak ez dira mugikorrak eta ehun batzuetan pilatzen dira, ugariagoak izanik ehun konektiboan. Kapilarren ondoan kokatzen dira.

Haien zitoplasman pikor handiak dituzte, eta hori dela-eta "*zelula gizenduak*" izenarekin ere ezagutzen dira.

Histamina eta proteasa batzuk (triptasa, kimasa...) dituzte pikorretan. Substantzia horiek alergia eta anafilaxi prozesuetan askatzen dira, eta prozesu horien sintomatologia eragiten dute. Bestalde, mastozitoek errezeptore bereziak dituzte azalean, Ig E antigorputzak atxikitzen dituztenak (aipaturiko immunoglobulinak ere funtsezko zeregina burutzen dute prozesu alergikoetan)

Histamina sortzeaz gain, mastozitoek heparina ere ekoizten dute, ezaugarri antikoagulatzaileak dituen substantzia, medikuntzan erabiltzen dena.

Paul Ehrlich-ek lehenbizikoz deskribatu zituen mastozitoak, 1878an, ehun konektiboaren zelulak ikertzen ari zela.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191989
* Commonscat Multimedia: Mast cells

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85081982
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D008407
* FMA: 66784

 |

* Wd Datuak: Q191989
* Commonscat Multimedia: Mast cells
**Masuji Ibuse** (Fukuyama, 1898ko otsailaren 15a - Tokio, 1993ko uztailaren 10a) japoniar idazlea izan zen.

Hasieran pinturak erakarri zuen baina gero literaturaren bidea hartu zuen, Shimazakiren poesiaren eraginez. Herri xume aldagaitzaren, jende arruntaren behaketa samur eta lotsatia da bere lanaren muina, nekazariena nahiz arrantzaleena, eta askotan boteretsuek manipulatutako bizimoduetako gertakizun xumeena; horretan oinarrituta, gizartearen aldaketa deskribatzeaz gainera, japoniar ordenaren satira egin zuen, lan hauetan esate baterako: *Sansho-uô* (1929, *Arrabioa*); *Hyomin Usaburo* (1954-1955, *Usaburo. Urperatze baten kronika*), *Honjitsu Kyûshin* (1950, *Gaur ez dago kontsultarik*). Urteak aurrera joan ahala, erregimen militarra nagusitu zenean eta gerra garaian, kronika historikoak egin zituen, aurreko belaunaldiko Ogai Mori egilearen eragina nabari dutenak. *Kuroi Ame* (1966, *Euri beltza*) jotzen da bere maisulantzat. Bertan, Hiroshimako eztanda nuklearretik bizirik atera zirenengan astiro-astiro heriotzak darizkion lana osatu zuen hitz ekonomia handiz; Shohei Imamura zinemagileak izen bereko filma egin zuen 1989an, nobela horretan oinarrituta. Autobiografia bat (*Gorpuzkinak kokatzeko artea*, 1936) eta oroitzapen liburu bat (*Iogi herria, Toyotamako auzoa*, 1981) ere idatzi ditu.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q705464
* Commonscat Multimedia: Masuji Ibuse

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 19718006
* ISNI: 0000 0001 1439 124X
* BNE: XX4726670
* BNF: 12165011q (data)
* CANTIC: a1122163x
* GND: 118953206
* LCCN: n50082720
* NDL: 00016840
* NKC: jo20000075502
* CiNii: DA00499957
* SUDOC: 030181291
* BIBSYS: 90226061
* ICCU: LO1V130512
* Open Library: OL1195435A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02942/eu\_i\_0183/i0183
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q705464
* Commonscat Multimedia: Masuji Ibuse
**Mani** edo **Manes** (persieraz: مانی‎, *Māni*, kurdueraz: *Manî*, antzinako grezieraz: Μάνης, latinez: *Manes*; baita ere antzinako grezieraz: Μανιχαίος, latinez: *Manichaeus*, asiriera klasikoz: ܡܐܢܝ ܚܝܐ‎, *Mānī ḥayyā* "Living Mani";216-274) buruzagi erlijiotsu persa bat izan zen, manikeismoaren fundatzailea. Manikeismoa antzinako erlijio gnostikoa da, eta egun desagertua dagoen arren hedadura handia izan zuen bere garaian. Bere idatziak galdurik daude, baina honen irakaspenaren zati batzuk Egiptoko Koptoen zenbait idazkitan gorde dira, eta baita beranduagoko manikeismoko zenbait testutan ere, Txinan garatua berau (Turfango eskualdean bereziki).

Mani-k Syzygos edo "bikia" zeritzon izpiritu bategatik jaso zuen errebelazioa, eta 25 urte inguru zituela doktrina berria zabaltzera ekin zuen. Doctrina honen oinarria, salbamena hezkuntzaren bidez lor zitekeela zen, norbere buruaren ukapena, barazkizaletasuna, baraualdi eta kastitate bidez. Gerora, bere burua "Azken Profeta" bezala agertu zuen (Jainkoak bidaliriko profeta multzoko azkena, zeinaren barnean Set, Noe, Abraham, Sem, Nikotheos, Henoc, Zoroastro, Hermes, Platon, Buda eta Jesus zeudelarik). Bere fedea Persian, Palestinan, Sirian eta Egipton zabaldua izan zen bizi zen hartean.

Bahram I.a emperadorearen aginduz hil zen gartzelan, exekuzio metodoa argi ez badago ere.

Ikus, gainera
-------------

* Gnostizismo
* Dualismo
* Zoroastrismo
* Manikeismo

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** electricpulp.com. *SASANIAN DYNASTY – Encyclopaedia Iranica.*  (Noiz kontsultatua: 2017-03-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q203922
* Commonscat Multimedia: Mani (prophet)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 56618185
* ISNI: 0000 0001 2143 8931
* BNF: 119477129 (data)
* CANTIC: a10536243
* GND: 118577069
* LCCN: n79065286
* NKC: uk2005277078
* NLA: 35930548
* SUDOC: 027435067
* BIBSYS: 90064957
* UB: a1254746
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04029/eu\_m\_0740/m0740
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q203922
* Commonscat Multimedia: Mani (prophet)



|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Mani*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Manio Kurio Dentato** (K.a. 270ean hila), Manioren semea, Erromatar Errepublikaren lehen garaietako heroi plebeio bat izan zen, Samnitar Gerrekin amaitzeagatik eta Pirro Epirokoa erregea kanporatzeagatik ospetsua.

Plinio Zaharraren arabera, hortzak zituela jai zen, eta, beraz, *Dentato* cognomen edo ezizena hartu zuen.

Lehen aldiz, plebearen tribuno bezala aipatua da K.a. 295 eta K.a. 291 arteko uneren batean, Apio Klaudio Zentsorearen egitasmoa zen kontsul bezala bi patriziar izendatzea garaitu zuenean. Kontsul bezala, samnitar eta sabinarrak garaitu zituen, urte horretan bertan, bi garaipen ospatuz. Dentato, K.a. 284an, pretore, kontsul sufekto edo diktadore bezala aukeratua izango zen, zelten aurrera egitea oztopatuz Arretiumgo guduaren ondoren. Berriz kontsul bezala aukeratua izan zen K.a. 275ean eta Pirro Epirokoaren aurka borrokatu zuen, honen aurka, Beneventoko guduan borrokatuz, non Italiatik greziar erregea kanporatu zuen. Lukaniarrak garaitu zituen hurrengo urtean eta hirugarren aldiz kontsul aukeratua izan zen. K.a. 272an, zentsore aukeratua izan zen.

Erroman, Dentato, K.a. 289an Velino Lakua drainatzeaz arduratu zen, eta, K.a. 272an, Anio Vetusaren eraikuntza hasi zuen, Erromako bigarren akueduktua.

Suposatzen denez, bizimodu ustelgaitz eta xalo bat mantendu zuen. Antzinako iturrien arabera, samnitarrek, Manio euren alde jartzeko opari arranditsuekin enbaxada bat bidali ziotenean, arbi bihotzak txigortzen aurkitu zuten. Ordezkaritzaren arrazoia azaldu ziotenean, Dentatok opariei uko egin zion, opari horiek bidali zizkiotenak erortzen ikustea nahiago zuela argudiatuz. Istorio honen benetakotasuna oso eztabaidatua dagoen eta Katon Zaharraren asmakuntza bat izango litzatekeen arren, historian zehar, margolari askorentzako inspirazioa izan da, horien artean, Jacopo Amigoni, Govert Flinck eta beste batzuk daudelarik.

Bere praenomen edo izena, sarri, "Marcus"ekin nahasten da, "M" laburdura, bientzat erabiltzen baita.

Gaur egun, *Dutch Study Association S.V.T.B. Curius*, Delfteko Teknologia Unibertsitatean dagoenak, izena, Manioren omenez du.

Iturriak
--------

* Plinio Zaharra vii. 16
* Luzio Anneo Floro ii. 18
* Iuvenalis xi.78
* Polibio ii.19
* Eutropio ii.9,14
* Tito Livio epitomea 11-14
* Plutarko *Pyrrhus*, 25
* Zizeron *De Senectute*, 16
* Valerio Maximo iv. 3,5, vi.3,4

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Manio Kurio Dentato*** Aldatu lotura Wikidatan |
***Manifiesto por la lengua común*** (euskaraz, *Hizkuntza komunaren aldeko manifestua*) Espainiako politikari, intelektual, katedradun eta beste pertsonaia zenbaitek, erakunde batzuekin batera, 2008 urtean plazaratu eta sinatutako manifestu bat, non gaztelania Espainiako komunitate guztien ondare moduan aldeztu eta gaztelaniaz ikasi eta bizitzeko eskubidea eta gaztelaniaz jakiteko obligazioa aldarrikatzen zituena, Espainian ofizialak ziren katalan, euskara eta galiziera hizkuntza ofizialen aldean. Manifestuak gaztelaniaren nagusitasuna bermatzeko legezko ekimenak eskatzen zizikien instituzioei. Hasierako sinatzaileak Mario Vargas Llosa, José Antonio de la Marina, Aurelio Arteta, Félix de Azúa, Albert Boadella, Carlos Castilla del Pino, Luis Alberto de Cuenca, Arcadi Espada, Alberto González Troyano, Antonio Lastra, Carmen Iglesias, Carlos Martínez Gorriarán, Jose Luis Pardo, Álvaro Pombo, Ramón Rodríguez, Jose Mª Ruiz Soroa, Fernando Savater eta Montserrat Caballé izan ziren. Manifestuari atxikimendua erakutsi zioten euskal herritarren artean, Milagros García Crespo, Francisco Llera, Javier Corcuera, Emiliano Fernández de Pinedo, Felipe Serrano, Eduardo Vírgala, Federico Valenciano, Santos Zunzunegi, Juan Carlos Peral Alonso eta Francisco Velasco EHUko katedradunak izan ziren.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** *Manifiesto por la lengua común*, *www.elpais.com* webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3729309

 |

* Wd Datuak: Q3729309
**Anne-Marie "Marie" Tussaud** (Estrasburgo, Frantzia, 1761eko abenduaren 1a - Londres, Erresuma Batua, 1850eko apirilaren 16a) frantziar artista bat izan zen.

Biografia
---------

1761eko abenduaren 1ean, Estrasburgon (Frantzia) Anne Marie Grosholtz, gero Marie Tussaud izenez ezaguna izango zena, jaio zen. Aita bi hilabete lehenago hila zen, Zazpi Urteko Gerran, eta ama Bernara joan zen bizitzera alabarekin batera. Oso gazte hasi zen Philippe Curtiusen etxean lanean. Curtius medikua zen eta anatomia irakasteko argizarizko irudiak egiten zituen. Gero argizarizko erretratuak ere egiten hasi zen.

1765ean medikua Parisera joan zen eta argizarizko figuren erakusketa prestatzen hasi zen. Urte hartan bertan Luis XVI.a Frantziakoaren amorante Madame du Barryren erretratua egin zuen, gaur egun oraindik erabiltzen den molderik zaharrena. 1767an Grosholtz eta ama ere Parisera joan ziren Curtiusen babesean. Lehen erakusketa 1770ean zabaldu zuen hark, eta arrakasta handia izan zuen. Grosholtz argizaria modelatzen trebatu zuen Curtiusek. Talentua lagun, haren laguntzaile izan zen eta 1778an argizarizko bere lehen figura osatu zuen, Jean-Jacques Rousseaurena.

1780tik aurrera Luis XVI.a Frantziakoaren arrebaren arte irakaslea izan zen eta berehala Versaillesen bizitzeko gonbita egin zioten. 1789an Frantziako Iraultza piztu zenean, Grosholtz errege jauregian bizi zen. Frantziar monarkiarekin zeukan lotura zela eta, Izualdian atxilotu zuten. Lepoa gillotinatik oso gertu izan zuen eta buruko ilea ere kendua zioten. Baina argizariarekin zuen trebeziak bizia salbatu zion; gillotinaren biktimen maskarak egiteko agindu zioten. Hala, Luis XVI.aren, Marie Antoinetteren, Maraten eta Robespierren hil ondorengo argizarizko erretratuak egitera behartu zuten.

Curtius hil zenean, 1794an, bilduma Grosholtzeri utzi zion. Ezagun bihurtuko zen abizena, aldiz, urtebete geroago eskuratu zuen, François Tussaudekin ezkondu zenean. 1802an Londresera egin zuen bidaia eta, Napoleonen gerrak medio, ezin izan zuen Frantziara itzuli. Urtetan bere bilduma Britainiar Uharteetan erakutsi ondoren, 1935ean Londresko Baker Streeten erakusketa iraunkorra jarri zuen. Madame Tussaud 1850eko apirilean hil zen, 88 urte zituela. Haren izena daukan museoa Londresko gune turistiko nagusietakoa da gaur egun eta adarrak ditu munduko hiri askotan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Irazustabarrena, Nagore.  (2010-09-05). «Argizarizko paparazzia» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q219572
* Commonscat Multimedia: Marie Tussaud

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96273854
* ISNI: 0000 0001 1690 6913
* BNF: 11939749x (data)
* GND: 118763253
* LCCN: n79081894
* NKC: jn20000701852
* NARA: 10581909
* SNAC: w6db8g2q
* SUDOC: 027332675
* ULAN: 500082556
* Open Library: OL2404741A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 030997
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q219572
* Commonscat Multimedia: Marie Tussaud
**Middlesex konderria** (ingelesez: *Middlesex County*) Connecticutko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua (Connecticut) da. 2010eko zentsuaren arabera 165.676 biztanle zituen, Middlesex kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Middlesex konderriak 1.137,17 kilometro koadro ditu. Horietatik 180,68 ura dira. Beste 956,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 165.676 pertsonetatik 150.978 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 7.834 dira. 7.256 beltzak edo afroamerikarrak. 210 amerikar natiboak ziren eta 53 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4.207 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 290 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.682 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54238
* Commonscat Multimedia: Middlesex County, Connecticut

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137207081
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2554043
* TGN: 1002664

 |

* Wd Datuak: Q54238
* Commonscat Multimedia: Middlesex County, Connecticut
Hertzsprung-Russell diagrama
Izar-mota
Nano marroiak
Nano zuriak
Nano gorriak
Azpinanoak
Sekuentzia nagusia  
("nanoak")
Azpierraldoiak
Izar erraldoiak
Erraldoi argitsuak
Supererraldoiak
Hipererraldoiak
Magnitude  
abso-  
lutua  
(MV)

**Hipererraldoi hori** bat izar hipererraldoi mota bat da, bere espektru mota A eta K artean aldatzen dena eta 20 eta 50 eguzki masa arteko masa duena. Izar mota hau oso arraroa da, bere eboluzioaren oso fase goiztiarrean bait dago, eta bi mota daude: sekuentzia nagusitik supererraldoi hori fasera eboluzionatzen ari direnak (Magallanesen Laino Handian dagoen HD 33579rekin gertatzen den bezala) eta izar supererraldoi gorri oihen nukleotzat hartzen direnak, fase horretatik izar aldakor urdin argitsura eboluzionatzen ari direnak, edo Wolf-Rayet izarrera, edo baita aurresupernobara ere (Rho Cassiopeiae, IRC+10420 edo HR 8752rekin gertatzen den bezala) kasu honetan masa galera handia jasanez.

Eboluzioa
---------

Izar hauek Hertzsprung-Russell diagraman *Hustasun Ebolutibo Horia* (Yellow Evolutionary Void ingelesez) bezala deritzon esparru baten daude, non nolabaiteko ezegonkortasuna erakusten duten, gutxienez supererraldoi gorri fasetik eboluzionatzen ari direnen kasuan, euren itxurazko argitasunaren eta euren azaleko tenperaturaren bariazioak dakartzana, izarraren argitasuna, gutxi gora-behera iraunkor mantentzen bada ere, baita materia galera suposatzen duten aldikako eztandak ere. Euren ondorengo eboluzioa materia galtzen jarraitzea da, masa baxuko izar aldakor urdin argitsu bihurtzeko, eta hortik Wolf-Rayet izar, supernoba bezala eztanda eginez amaitzeko, baina gerta daiteke, baita ere, supernoba bezala eztanda egitea oraindik hipererraldoi hori diren bitartean, aipaturiko beste etapa horietatik pasa gabe.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1196680

 |

* Wd Datuak: Q1196680
**Hipermnestra** (antzinako grezieraz: Ὑπερμνήστρα) greziar mitologiako pertsonaia bat da, Danao Argoseko erregearen 50 alabetako bat, danaideen artean nagusiena. Ezkontza orokor bat adostu zen Danaoren 50 alaben eta bere anaia Egiptoren 50 semeen artean. Mitoaren arabera, Hipermnestra izan zen, bere aitak, ezkon gauean, Egiptoren semeak hiltzeko agindua obeditu ez zuen bakarra, Artemisa jainkosaren aholkuz, bere senar Linzeok, Hipermnestraren birjintasuna errespetatu baitzuen ezkon gauean. Linzeok, itsasargi bat pizteko froga bete ondoren, Hipermnestra, berarekin eta bere aitarekin biltzen da, eta, honek, azkenik, ezkontzea baimentzen die. Linzeorekin, seme bat izan zuen, Abante izenekoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q472784
* Commonscat Multimedia: Hypermnestra (mythology)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 30471962
* GND: 12447490X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q472784
* Commonscat Multimedia: Hypermnestra (mythology)
**Hipernoba** oso izar masiboak (100 eguzki masa baino gehiagokoak) euren bizitzaren amaieran kolapsatzen direnean gertatuko litzatekeen supernoba teoriko mota bat da. Supernoba bezala eztanda egin ondoren, hipernobaren nukleoa zuzenean zulo beltz bezala kolapsatuko litzateke, bere poloetatik argiaren abiaduratik gertuko abiaduran bi plasma zurruztada igorriz. Zurruztada hauek gamma izpi indartsuak eragingo lituzkete, eta gamma izpi erupzioentzako balizko azalpen bat izango lirateke. Hain izar masiboak oso arraroak dira, eta, beraz, hipernobak ere oso arraroak izango lirateke: mota honetako gertakari bat gure galaxian 200 milioi urtetik behin gertatuko litzatekeela uste da. Eta Carinae izarra, gure galaxian dagoena, hipernoba bezala kolapsatzeko hautagai izan liteke. Hipernoba bezala eztanda egiteko beste hautagai on bat R136a1 da, 2010eko uztailean aurkitua eta 265 eguzki masako masa harrigarria duena. Pistola izarra edo LBV 1806-20 ere hamarnaka edo ehundaka milaka urtetara hipernoba bezala eztanda egiteko hautagai izan daitezke.

Ikus, gainera
-------------

* Noba
* Gamma izpi
* Izar eboluzio

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4188

 |

* Wd Datuak: Q4188
**Mattin Partarrieu** (Hazparne, Lapurdi, 1946ko otsailaren 6a) margolaria da.

Bizitza
-------

Hazparnen sortua, 4 urte zituela, bere sendia Parisera aldatu zen. Hubert pintore sonatuaren lantegian, Montparnasseko goi-mailako eskolan, eta Vergeaux eta Chamfleuryko lantegietan ikasi zituen margolaritza, grabatugintza eta litografia. 1970ean pintore gazteentzako Malakoff saria irabazi zuen, eta 1981ean Lutec akademiako urrezko domina jaso. Geroztik artearen munduko hiriburu esanguratsu anitzetan izan ditu bere lanak erakusgai, Donibane Lohizuneko Hordago galeriarekiko atxekimendu bereziarekin.

Estiloa
-------

Partarrieuren estiloa behin baino gehiagotan parekatu Henri Toulouse-Lautrec-enarekin (eguneroko bizitza, kutsu onirikoa, erotikoa...), berak konparazio hau eskertzen duelarik. Halere, bere burua marrazkilaritzat du gehiago, margolaritzat baino; eta oro har bere lanek jarrera umoretsua mantentzen dute. Haietan gai rekurrentea aurkitzen dugu, bere bi munduei erreferentzia eginez: iraganeko baserri giro idilikoa, Pariseko giro kosmopolitarekin kontrajarria. Bere lan gehienetan euskaltasunari apropos eginiko keinuren bat aurkitzen dugu, detaile txikiak oro har.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Partarrieu» *www.spend-in.com* (Noiz kontsultatua: 2021-01-17).
2. ↑   **(Frantsesez)** «Mattin Laurent PARTARRIEU» *EUSKAL BIDEAK* 2013-05-07 (Noiz kontsultatua: 2021-01-17).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Mattin Laurent Partarrieu» *image-design* (Noiz kontsultatua: 2021-01-17).
4. ↑   San Franciscoko Euskal Etxea. *About the artist.*  .

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa Mattin Partarrieuri Argia aldizkarian
* Mattin Partarrieurekin elkarrizketa, bideoan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263241

 |

* Wd Datuak: Q12263241
**Marqués de Larios kalea** edo soilik **Larios kalea** Málagako XIX. mendeko kale bat da. Kalearen izena Manuel Domingo Larios y Lariosen omenezkoa da, Lariosko II. markesa, XIX. mendean zehar ehungintzaren garapena bultzatu zuena.

Historia
--------

Larios kalea irekitzeko lehen proiektua José María Sancha ingeniariak egin zuen, beranduago aldatua izan zen arren. Lehen proiektu horrek kalea, gaur egun bezala, Konstituzio Plazatik abiarazten zuen, baina *Toril*, *Salinas*, *Desengaño* (gaur egun Strachan), *Plaza del Obispo*, *Sancha de Lara* eta *San Juan de Dios* kaleetatik igaroarazten zuen.

Kalea garai hartan Sebastián Souviron Torres alkate zela inauguratu zen, 1891ko abuztuak 27an. Bedeinkapena, elizbarrutiko gotzaina zen Marcelo Spínola y Maestrek egin zuen, beranduago Sevillako Artzapezpiku izendatua izan zena.

1880ko maiatzak 1ean, Alarcón Luján alkate zela, Malagako udalak publiko egin zituen Larios kalea bere omenez erakitzea bultzatzeko elkarte anonimo baten oinarriak. Horren kapitala milioi bat pezetatan ezarri zen, bakoitzak 25.000 pezeta balio zituen 40 akziotan banatuta, horietako gehienak Larios familiak erosi zituelarik, familia hau proiektuaz arduratuz. Esker on bezala, udalak Lariosko Markesaren omenezko monumentu bat altxatu zuen. 1931n Espainiako Bigarren Errepublika aldarrikatua izan ondoren, kalea **Apirilak 14 kalea** bezala berrizendatua izan zen, markesa omentzen zuen estatua jendetzak eraitsi eta uretara bota zuelarik. Bere ordez langilearen estatua jarri zen, ordurarte markesaren estatuaren oinpean zegoena.

Espainiako Gerra Zibila Francisco Francoren garaipenarekin amaitu ondoren, kaleari bere jatorrizko izena itzuli zioten, eta markesaren estatua itsasotik berreskuratu eta bere tokian jarri zuten, gaur egun hala jarraitzen duelarik, Málagako irudirik tipiko eta ezagunenetako bat delarik.

Erakusketak
-----------

Larios kalea erakusketa publikoen ohiko tokia da. Hauen artean, Manolo Valdés, Baltasar Lobo edo Auguste Rodinenak nabarmentzen dira, azkenaren kasuan, bereziki Pentsalaria, baita zine gidoiei buruzko erakusketa bat ere hiriko zinemaldiaren 12. edizioaren omenez.

Merkatal bidea
--------------

Larios kalea Espainiako bosgarren merkatal biderik garestiena da, soilik Portal de l'Àngel, Preciados, Serrano eta Gràcia pasealekuak gainditua. Urteroko zenbakiek Larios kalean ezarritako komertzioentzat bertan lokal bat alokatzeak suposatzen duen garrantziaren ideia bat ematen dute, urtero, alokatutako metro karratu bakoitzeko 1740 euro ordaintzen baitituzte. Europa mailan, Larios kalea kontinente osoko 50 garestienen artean dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11680432
* Commonscat Multimedia: Calle Larios

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236181550

 |

* Wd Datuak: Q11680432
* Commonscat Multimedia: Calle Larios
Hans Sachs.
**Meistersingerra** (alemanez «maisu kantariak» esan nahi du) XIV-XVI. mendeetako Alemaniako olerkari-musikariak ziren. *Minnesinger* izenekoen gainbehera gertatu zenean sortu ziren.

Eskulangile eta merkatari txikiak ziren. 1311. urtean, Mainzen akademia moduko bat sortu zuten, eta horrelako elkarteak sortu ziren geroago Alemania osoan. Kantagintza arautzen zuten lege zorrotzei jarraitzen zieten. *Meister* maila lortzeko, beste maila apalagoak bete behar ziren aurretik. *Meistersinger* ospetsuena Hans Sachs izan zen.

Wagnerrek *Nürembergeko Maisu Kantariak* izeneko operan (1868) deskribatu zituen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1057436
* **Identifikadoreak**
* GND: 4074704-9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1057436
**Pierre Lallement** (Pont-à-Mousson, Nancytik gertu, Frantzian, 1843ko urriaren 25a - Boston, 1891ko abuztuaren 29a) batzuen ustez bizikletaren asmatzailea da.

1862an, 19 urte zituela, Nancyn (Frantzia) haur-kotxeak egiten ari zela, Lallementek norbait ikusi zuen "zurezko zalditxo" (d*raisina*) batekin ibiltzen, eta bere ibilgailua eraikitzeko ideia izan zuen, baina aurreko gurpileko abatzean biradera bat eta pedal batzuk zituen transmisio bat gehituta. Horrela, lehen bizikleta sortu zuen.

Lehen urteak
------------

Pierre Lallement Parisera joan zen 1863an, dirudienez, Olivier anaiekin elkarlanean, zeinek bere asmakuntzan potentzial komertzial handia ikusi zuten. Oliviertarrek elkarte bat osatu zuten Pierre Michauxekin, Lallementen diseinuan oinarritutako bi gurpileko belozipedo bat pilaka ekoizteko. Bizikleta hauek 1864ko Lallementen diseinua edo Pierre Michauxek egindako beste bat erabili bazuten, gai eztabaidagarria da. Lallement Michauxen langile bihurtu bide izan zen denbora labur batez.

Karrera Estatu Batuetan
-----------------------

 Pedalez bultzatutako bizikletaren jatorrizko patentea, Pierre Lallementek aurkeztua. AEBko patentea, zk. 59,915 1866ko azaroaren 20an emandakoa 
Lallement Frantziatik atera zen 1865eko uztailean, eta Estatu Batuetara joan zen, Ansonian (Connecticut) ezarriz, non bere bizikletaren bertsio hobetua sortu zuen. 1866ko apirilean pedaldun bizikletentzako lehen patente estatubatuar bakarra erregistratu zuen, azaroan eman zitzaiona. Londresko Denis Johnsonek eraikitako draisinaren oso antzeko ibilgailua erakusten du patentearen diseinuak. "S" itxurako koadroarekin, ezberdintasun bakarra pedalak eta biradera gehitzea da, eta altzairuzko tira mehe bat egitea koadroan, zela muntatzen den malguki gisa jardunez, gidatze erosoagoa ahalbidetzeko. Bere ibilgailuaren ekoizpenean interesa zuen fabrikatzaile estatubatuar bat gabe, Lallement Parisera itzuli zen 1868an, Pierre Michauxen bizikletak, lehen aldiz Frantzian, bizikletaren moda (Bike boom) sortzen ari zirenean, Europa osoan eta Estatu Batuetan zabaldu zen gogo bizia. Lallement berriz ere Estatu Batuetara itzuli zen 1880. urtea baino lehen, patente-urraketa kasu baten data izan zena, non Albert Augustus Pope demandatzailearen izenean lekukotza eman zuen, honi bere patentearen eskubideak saldu baitzizkion. Garai hartan Lallement Brooklynen bizi zen eta Pope Manufacturing Companyko langile lanetan ari zen. Ahanzturan hil zen 1891n, Bostonen, 47 urte zituela.

Ikus, gainera
-------------

* Belozipedoa
* Karl Drais

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q950330
* Commonscat Multimedia: Pierre Lallement

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2995147907505479210002
* LCCN: nb2016021229
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q950330
* Commonscat Multimedia: Pierre Lallement
**Herritarren Zerrenda** (HZ) 2004ko Europako Legebiltzarreko hauteskundeetara aurkeztutako Euskal Herriko hautesle-plataforma izan zen. Hauteskunde hauek Europa osoan batera egiten dira, eta Estatu bakoitza zirkunskripzio bakarra da. Honengatik HZk zerrenda bat aurkeztu zuen Hegoaldean eta bestea Iparraldean.

HZ ezker abertzalea bildu nahi zuen zerrenda izan zen, baina Estatu espainolean Auzitegi Gorenak legez kanpo utzi zuen (2003an AuBrekin egin bezala), legez kanpo utzitako Batasuna alderdiarekin ikusten zuten loturarengatik.

Iparraldean HZren zerrenda arazo barik aurkeztu zen, bertan Batasuna legala izanik legez kanpo uzteko arrazoirik ez zegoelako.

Hegoaldean HZk bazuen aukera legebiltzarkide bat bat lortzeko, aurreko hauteskundeetan HBk eta EHk lortua baitzuten. Iparraldean ez zirudien aukera hori zegoenik, bertan Ezker Abertzaleak ez duelako hainbesteko indarrik eta Iparraldeak Estatu frantsesean daukan garrantzi demografiko urriagatik.

Ilegalizazioaren ondorioz, HZk baliogabeko boza ematera deitu zuen, Iparraldeko zerrendak erabiliz. Hauteskundeak eta gero, HZ desegin zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3752423

 |

* Wd Datuak: Q3752423
**Pierre Prüm** (Troisvierges, 1886ko uztailaren 9a - Clervaux, 1950eko otsailaren 1a) luxenburgoar politikaria izan zen. Luxenburgoko lehen ministroa izan zen 1925eko martxotik 1926 uztailera.

Anaiarekin batera ikasi zuen Lovainako Unibertsitatean eta biak elkartu ziren anaitasun katoliko batera.

Abokatu gisa lan egin zuen politikan sartu aurretik, Eskuineko Alderdiko diputatu gisa. 1918an alderdi hura utzi eta Alderdi Independente Nazionala sortu zuen.

1925ean lehen ministro izendatu zuten, inongo alderdiren gehiengorik gabeko hauteskundeen ondoren. Frantziara politikoki hurbildu zen eta Locarnoko itunei esker herrialdeak nazioarteko arbitraje-funtzioak bete ahal izan zituen. Neurri sozialak ere onartu zituen, sozialisten babesarekin.

Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, lau urteko kartzela-zigorra ezarri zioten alemaniarrekin kolaboratzea egotzita.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q981324
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 72398196
* ISNI: 0000 0000 1499 4406
* GND: 126867666

 |

* Wd Datuak: Q981324