recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Osteopatia** gaixotasunei aurre egiteko sendabide-sistema bat da, barruko organoen eta hezurduraren gaitzen arteko harremanean oinarritzen dena. Osteopatia jatorriz sendagintza alternatiboa da, herrialde batzuetan sendagintza arauduntzat aintzatetsi dena. Osteopatia ehunen eta gorputz-egituren higikortasun murriztuak osasunaren gaineko eragin kaltegarria daukalako hipotesian oinarritzen da. Osteopatek euren eskuekin halako disfuntzioak hauteman eta, berriro ere, higikorrago egiten ei dituzte. Maila-txikian sendabide-sistema honen eraginkortasunari buruzko ikerketa zientifikoak egiten ari dira.

Hura antzinako grezieratik dator, *osteo* (ὀστέον) "hezur" esan nahi duena, eta *patia* (-πάθεια) "sentikor" edo "erantzuten duena" esan nahi duena.

Osteopatia anatomia, enbriologia, neurologia eta fisiologiaren abiaburuetan oinarritutako eskuzko metodoa da. Ikerketa eta sendabidea minari osorik helduz egiten dira. Horretarako, *hezur- eta gihar-sistema* (hezurrak, giltzadurak eta giharrak), *organo-sistema* (barne-organo odol-hodidunak eta sistema linfatikoa) eta *sistema kraniosakrala* (burezurrak, meningeak, bizkarrezur-muinaren mintza eta isurkari zerebroespinalaren sistema) higidura-urritasunak hautemateko aztertzen dira. Abiapuntua gorputza bakarra eta osoa dela da (holismo). Aitatutako hiru sistemak zeharo nahaspilatuak daude, eta elkarri eragiten diote.

Osteopatarenera joateko arrazoirik ohikoenak bizkarreko mina (lunbalgia, ziatika) eta estresarekin lotutako arazoak izaten dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «osteopatia» *Euskaltzaindiaren Hiztegia* (Noiz kontsultatua: 2021-05-19).
2. ↑   **(Ingelesez)** Licciardone, John C..  (2007-3). «Responding to the challenge of clinically relevant osteopathic research: efficacy and beyond» *International journal of osteopathic medicine : IJOM* **10** (1) doi:10.1016/j.ijosm.2007.01.002. ISSN 1746-0689. PMID 18311324. PMC 2084062. (Noiz kontsultatua: 2021-05-19).
3. ↑  The word 'osteopathy', Tucker EE, Osteopath 1904, May:194–196.
4. ↑  The Theory of Osteopathy, E.E. Tucker and P.T. Wilson, Kirksville, Missouri, 1936.
5. ↑  Exposition of Still's thought: the word "osteopathy", Chila AG. J Am Acad Osteopath 2003, 13(2):2.
6. ↑   **(Nederlanderaz)** «Stand van zaken voor de osteopathie en de chiropraxie in België» *kce.fgov.be* (Noiz kontsultatua: 2021-05-19).

Ikus, gainera
-------------

* Holismo
* Kiropraktika

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q325253
* Commonscat Multimedia: Osteopathy

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11952833j (data)
* GND: 4500118-2
* LCCN: sh85095977
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D010021

 |

* Wd Datuak: Q325253
* Commonscat Multimedia: Osteopathy
**Stine Ruscetta Skogrand**,  (Bergen, Norvegia, 1993ko martxoaren 3a), eskubaloian aritzen den kirolari norvegiarra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen eskubaloian Norvegia ordezkatuz; Frantziako taldearen (urrezko domina) eta ROCko taldearen (brontzezko domina) atzetik sailkatu zen Norvegiako taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Norvegiako taldea: Henny Reistad, Veronica Kristiansen, Marit Malm Frafjord, Stine Skogrand, Nora Mørk, Stine Bredal Oftedal, Silje Solberg, Kari Brattset Dale, Katrine Lunde, Marit Røsberg Jacobsen, Camilla Herrem, Sanna Solberg-Isaksen, Kristine Breistøl, Marta Tomac eta Vilde Johansenek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Eskubaloia, emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Stine Skogrand» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  "Stine Skogrand"[*Betiko hautsitako esteka*] *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21622909
* Commonscat Multimedia: Stine Skogrand

---

 |

* Wd Datuak: Q21622909
* Commonscat Multimedia: Stine Skogrand
Aitzgain II trikuharria.
Aitzgain tumulua.
Urtapotolueta I trikuharria.
**Orkaitzategiko Estazio Megalitikoa**. Aztarna megalitiko batzuk ikus daitezke Elgeako mendilerroan. Guztira sei dira ezagutzen direnak. Dena dela, gehiago ere egon daiteke.

Historiaurreko monumentuak
--------------------------

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

Kokapen geografikoa
-------------------

Elgeako menditik iparralderuntz irtetzen den espoloi bat da. Geologikoki Kurutzeberriko Estazio Megalitikoa hartzen duen espoloi bera bada ere, paisaia mailak bereizten ditu.

Sailkatutako monumentuak
------------------------

Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Trikuharriak

Guztira bi dira:

* Aitzgain II eta
* Urtapotolueta I

### Tumuluak

Guztira lau dira:

* Aitzgain
* Linatza
* Urtao
* Urtapotolueta II

Egoera legala
-------------

Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan sei monumentu aipatzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070840

 |

* Wd Datuak: Q61070840
**Orlagatu**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Balkoi moduko bat da Orlagatu inguruko mendien gainetik, baita Pirinio hurbiletatik ere.
Itzalle herritik abiatuko gara.
Herria ekialderantz zeharkatu eta ateratakoan, zabalgune baten ezkerretara (hor utz dezakegu autoa), zubi zahar bat ikusiko dugu, errekasto baten gainean.
Zubia zeharkatu eta pista batean barrena igoko gara, hegoalderantz, Berroeta eta Iburtu haitzek estuturiko Tobo arroilean gora.
Oso bide ederra da, batez ere euria egin duen egunetan, urjauzi ikusgarriak bertatik bertara ikusteko aukera izanen baitugu, bideak zeharkatzen baititu.
Urjauziak gaindituta, bidea estutu egiten da, baina ez da erabat galtzen.
Toki zabalago batera helduta, bideak Ekialdera egiten du -kairnak- eta Iburtu eta Orlagatu arteko lepora iristen da.
Lepora helduta, hegoaldera joko dugu, eta Orlagatuko goialdera iritsiko gara.
Bertan Adoaindik datorren bidea aurkiko dugu.
Ekialderantz, harrizko gandor eroso batean barrena, Orlagatuko gailur ederra ikusiko dugu.
Jaisteko, Iburtu lepora jaitsi eta bertan hasten den bidexka bat hartuko dugu (kairnak) pista zabal batera eramanen gaituena.
Pista horrek zuzenean Itzalleko errepidera jaitsiko gaitu.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

Orlagatu, .
**Tatiana Vladimirovna Bakalchuk** (Moskuko Oblasta, 1975eko urriaren 16a) errusiar enpresaburua da. Wildberries online merkataritzako enpresaren sortzaile eta zuzendari nagusia da. 2020an bere fortuna Forbes -ek 1.400 milioi dolarrekoa zela kalkulatu zuen, Errusiako emakumerik aberatsena eta negozio propioarekin bilakatutako lehen emakumezko *billionaire* delakoa (zentzu amerikarrean, mila milioi dolarren jabe). Gainditu zuen aurreko emakume aberatsena, Jelena Baturina, profil desberdinekoa da zeharo, Estatuarekin izandako negozioekin eta 1990eko hamarkadan aberastutako oligarken taldekoa kontsideratzen baita Baturina. Aldiz, Bakaltxukek uko egin die oligarken taldeen inbertsio funtsei.

Biografia
---------

Tatiana Kim 1975ean jaio zen, Koryo-Saram gutxiengo etniko errusiar-korearrarekoa da, eta Kim du jaiotzako deitura, tipikoki korearra. Ezkontza bidezko abizena du Bakaltxuk. Kolomnako Unibertsitatean ikasi zuen, eta ondoren ingeleseko irakasle lanetan hasi zen. 2004an, 28 urte zituela, *Wildberries* sortu zuen bere Moskuko apartamentutik amatasun bajan zegoela, esaten denez, eta emakumezkoentazko arropak saltzea izan zen bere lehen negozioa. 

Wildberries Errusiako merkataritza elektronikoko saltzaile handiena da. 2020ko zenbakien arabera, 750.000 eskaera prozesatzen zituen egunero orduan, eta 48.000 langile zeuzkan. Hala ere, Errusiako merkataritzaren %5 bakarrik zen orduan online. Errusiaz gain, Wilberriesek lan egiten du baita ere Bielorrusia, Armenia, Polonia, Kirgizistan eta Kazakhstanen. Bakaltxuk konpainiaren %100aren jabe da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Errusieraz)** «Elena Baturina is no longer Russia's richest woman» *en.vestikavkaza.ru* (Noiz kontsultatua: 2022-03-08).
2. 1 2   Seddon, Max.  (2020-05-11). «How Tatyana Bakalchuk took Russia’s ecommerce throne» *Financial Times* (Noiz kontsultatua: 2022-03-08).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61788477
* Commonscat Multimedia: Tatiana Bakalchuk

---

 |

* Wd Datuak: Q61788477
* Commonscat Multimedia: Tatiana Bakalchuk
Zaldibaloia
**Zaldibaloia** edo **horseball** zaldi gainean jokatzen den jokoa da, non baloi bat maneiatzen den eta puntuak lortzen dira 1 m-ko diametroa duen uztai batetik jaurtiz. Kirola poloa, errugbia, netball eta saskibaloiaren konbinazioa da. Zaldi Kirolen Nazioarteko Federazioak ofizialki onartutako hamar diziplinetako bat da.

Jatorria
--------

Kirolaren aurrekoa, patoa, Argentinan sortu zen 1700eko hamarkadaren hasieran. 1790ean legez kanpo utzi zuten jokalarien hilkortasun handia zela eta. 1941ean Argentinako Pato Federazioa sortu zen. 1953an Argentinako joko nazional izendatu zuten. "Pato" jokoaren izena kirol modernoan erabiltzen den sei heldulekuko pilotaren ordez ahate bizia erabiltzeatik dator. Gaur egun ezagutzen den jokoa, animalia baten ordez pilota erabiltzea barne, 1930eko hamarkadan definitu zen. Arrakasta lortu zuen eta Europan eta atzerrian zabaldu da. Nazioarteko Zaldi Federazioak hemezortzi kide ditu, tartean zortzi Europatik kanpo: Aljeria, Argentina, Australia, Brasil, Kanada, Txina, Kirgizistan eta Mexiko .

Jokatzeko arauak
----------------

Oinarrizko arauek 4 jokalariko talde batek (gehi 2 ordezko behar izanez gero) bere taldeko 3 jokalari ezberdinen artean gutxienez 3 pase egiten ditu eta, ondoren, uztai bertikaleko ate baten bidez gola sartzea. Jokoa gainazal leun eta irristagaitz batean jokatzen da, normalean harea. Zelaia angeluzuzena da, gutxi gorabehera 65m x 25m.

Partida bat bilketa batekin hasten da, lehen bilketa egiteko arauak sinpleak dira; zaldiak galopean ibili behar du (edo trostan taldeak kategoria askoz gazteagokoak direnean, normalean jokalariek 13 urte baino gutxiago dituztenean). Aurkako taldeak gola egiteko aukera saihestuz defenda dezake, bai aurkariak jokatzeko eremutik kanpora botaz zaldiaren pisua erabiliz, bai jokalari baten ondoan jarriz eta baloia erasotzaileari helduz. Egoera horretan, zaldizko bakoitzak zelan eserita egon behar du; jokalari batek zela uzten badu penaltia emango du. Biak eserita geratzen badira eta atzelariak 3 segundoz baloiari eustea lortzen badu, bere taldeak penalti bat irabazten du.

 *Ramassage*, hau da: baloia jasotzea
Baloia lurrera erortzen denean, edonork jaso dezake, baldin eta baloia erortzen zenean jokoaren noranzko berean egiten badu. Hau da, norbaitek hartzen ari den bitartean zaldizkorik aurrez aurre etortzea saihesteko eta talkarik ez izateko. Jokoan baloia jasotzen duen bitartean jokalaria ez da geldirik egon behar.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *FIHB | Home | Horseball.* .

Ikus, gainera
-------------

* Pato, zaldibaloiaren eratorria den kirol argentinar lehenagokoa

Kanpo estekak
-------------

* Nazioarteko Zaldibaloia Federazioa
* Deutscher Horseball Verband
* Horseball Portugal (Portugalgo Zaldi Federazioa)
* Belgikako zaldibaloi taldea
* Britainia Handiko Zaldibaloi Elkartea
* Australiako Zaldibaloi Elkartea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q204985
* Commonscat Multimedia: Horseball

---

 |

* Wd Datuak: Q204985
* Commonscat Multimedia: Horseball
**Tensas parrokia** (ingelesez: *Tensas Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Saint Joseph da. 2010eko zentsuaren arabera 5.252 biztanle zituen, Tensas Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tensas parrokiak 1.660,68 kilometro koadro ditu. Horietatik 99,47 ura dira. Beste 1.561,2 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,16 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.252 pertsonetatik 2.243 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 65 dira. 2.957 beltzak edo afroamerikarrak. 6 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 8 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 38 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Tensas Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q512911
* Commonscat Multimedia: Tensas Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127866571
* LCCN: n82114047
* NARA: 10039672
* **Lekuak**
* OSM: 1838161
* TGN: 2000907

 |

* Wd Datuak: Q512911
* Commonscat Multimedia: Tensas Parish, Louisiana
**Orkestra Gorria** edota **Kapera Gorria** (alemanez: *Die Rote Kapelle*) Bigarren Mundu Gerran zehar Naziek Okupatutako Europan eta Suitzan ezarritako nazien aurkako espioitza sare komunista bat izan zen. Espioi batzuk alemaniar komunistak edo ezkertiarrak izan arren, beste asko soilik nazien aurka zeuden hiritar arruntak ziren.

1939an SESBko Inteligentzia Zerbitzuko Leopold Trepper judu-poloniar espioiaren eskutik osatzen hasi zen. Sarearen helburu nagusia Herbehereak, Frantzia, Suitza eta Alemanian ahal bezainbeste informazio biltzea zen. Espioi erakunde honek hiru adar nagusi zituen: frantziar, belgikar eta herbeheretar sarea; Berlingo sarea; eta "Lucy" sarea, azken hau Suitzako eremu seguru eta neutralean jarduten zuen. Japoniar sarea ere egon zen.

Alemanek erakunde honetako kideei "piano-joleak" ezizenez deitzen zieten, beren mezuak telegrafoaren gailua eskuz sakatuz eta pianoak bailiran igortzen baitzituzten. Sareak nagusiki Sobietar Batasunari zerbitzua eman zion, baina Erresuma Batuko aliatuekin ere elkarbanatu zuen.

Bigarren Mundu Gerran zehar Berlingo sarearen garrantzia ezinbestekoa izan zen, Stalingradeko guduan alemaniarren estrategia ezeztatzea ahalbideratu baitzuen (Orkestra Gorriak Ekialdeko Frontean gudulekuko xehetasun estrategikoak bereganatu eta sobietarrei gorriz gutxienez Ardatzeko 250.000 soldaduen heriotza eragin zuen, eta alemaniarren V1 eta V2 suzirien ekoizpenari buruzko informazioa ere igorri zuen).

Jakitez, Alemaniak Sobietar Batasuna zein egun zehatzetan erasotuko zuen data ere jakin zuen, baina Stalini informazioa igortzean ez zuen sinistu nahi izan. Alemaniarrek 1941. urtearen amaiera aldera sarea nahigabean eta Belgikan topatu zuten, ondorengo ikerketak alemaniarrei Aliatuek zuten espioitza sare zabal eta sakonena zela adierazi zien.

Alemaniar kontrainteligentziak Orkestra Gorriaren hirurogeita hamalau irrati estazio topatzera iritsi ziren, gerora bostehun baino gehiago zirela ikusi zuten. Nagusienak, honakoak: Lieja, Gante, Brusela, Istanbul, Atenas, Belgrad, Genova, Viena, Erroma, Paris, Amsterdam, Berlin, Neuchâtel, Madril, Bartzelona, Anberes, Stockholm, Kopenhage, Trondheim, Lyon, Marseilla eta Lille. Parisen bakarrik hogeitamarren bat estazio zeuden.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170155
* Commonscat Multimedia: Rote Kapelle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 241905541
* GND: 4124903-3
* LCCN: nr95005281
* NKC: mzk20201091810
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q170155
* Commonscat Multimedia: Rote Kapelle
**Tenporak** kristau liturgia egutegiko aldiak dira, urtaro bakoitzaren hasieran, bereziki otoitz eta penitentziarako. Tradizionalki, egun hauetako eguraldia urtaroko eguraldia iragartzeko erabili izan da herri meteorologian. Epe luzerako eguraldia iragartzeko herri metodoa da.

Izena
-----

Jatorriz, tenporak latinezko *Tempora* hitzetik dator, *tempus* hitzaren plurala denbora edo aroa esan nahi duena. Jatorriz paganoak izanik Elizak tenporak hartu zituen bazkoaldiak egiteko, urtaro bakoitzaren hasiera eta bukaera ziren eta. Horrexegatik, Kalisto I.a aita sainduak *Quatrotemporas* sortu zituen penitentzia eta baraua egiteko.

Noiz
----

Antzinako tenporak zein *Quatrotemporas* aste bereko hiru egun daramatzate: eguaztena, barikua eta zapatua. Urtaro bakoitzak bere tenporak ditu:

* Udaberrikoak garizumaren bigarren astea izan ohi dira.
* Udakoak Mendekostetik lehenengo astea dira edo Mendekostetik zortzi egunetara.
* Udazkenekoak irailean izan ohi dira, mahats-biltzearekin lotura dutelako, irailaren 14tik hurrengo eguaztenean.
* Negukoak abenduan izan ohi dira, abendualdirekin lotura dutelako, abenduaren 13tik hurrengo eguaztenean.

Irailaren 14 edo abenduaren 13 eguaztena bada, hurrengo asterako uzten da.

Beste batzuen arabera, tenporetako eguaztena, barikua eta zapatua beti "garizumaren lehenengo astea, Mendekostearen astea, irailaren hirugarren astea eta abenduaren hirugarrena" direla.

Eguraldiaren iragarpenerako fidagarritasuna
-------------------------------------------

Ez dago oinarri zientifikorik tenporek eguraldia iragartzeko baliozkoak direla baieztatzean. Epe luzeko iragarpenak egitea ia ezinezkoa izateaz gain, tenporen egunak ere aldakorrak dira, egutegi liturgikoan oinarrituta eta, lekuan leku, aldakorrak. Euskal Herrian, Pello Zabalak horiekiko interesa atxikitzen lagundu du. Jazinto Sagarna Gorbeiako artzainaren eta Miel Sukuntzaren iragarpenak famatuak izan dira eta egunkari askotan argitaratuak izan dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Sobre témporas y predicciones. El Correo» *www.elcorreo.com* (Noiz kontsultatua: 2021-02-28).

Kanpo estekak
-------------

* Pello Zabalaren *Baserriko meteorologia*
* **(Gaztelaniaz)** Herriko meteorologia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q142954
* **Identifikadoreak**
* GND: 4176649-0
* LCCN: sh85042677
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q142954
Kopenhageko barrutiak  

A: Indre By  

B: Østerbro  

C: **Nørrebro**  

D: Bispebjerg   

E: Brønshøj-Husum  

F: Vanløse  

G: Valby  

H: Vesterbro/Kongens Enghave   

I: Amager Vest   

J: Amager Øst

**Nørrebro** Kopenhage hiriko 10 barrutietako bat da, hiriaren ipar-mendebaldean kokatzen dena, Østerbro auzoaren eta Frederiksberg udalerriaren artean. Ez du itsasorako irteerarik. Historikoki auzorik burgesena izan da. 3'82 km²-ko azalera du eta 71.891 biztanle dituenez dentsitate handiko auzoa da.

Demografia
----------

Østerbro burgesaren ondoan langile auzoa izan da beti. Gaur egun *Nørrebrogade* kale nagusia erabat multietnikoa da, arabiarrak, turkiarrak, pakistandarrak, somaliarrak, bosniarrak eta albaniarrak bizi dira bertan besteak beste.

Historia
--------

 Istiluak Nørrebron
Nørrebro landa eremua izan zen mendeetan zehar baina 1852an Kopenhage hiriak bere mugak gainditzean etxegintza boom handia ezagutu zuen eremu honek. Hirira lan bila etorri ziren langileentzako milaka etxe eraiki ziren bertan.

Ezagun egin zen 1980ko hamarkadan okupazio mugimenduaren eta polizien artean. Istilu gogorrak izan ziren. Hurrengo hamarkadetan ere istiluak izan dira. 1993an Danimarkak Europar Batasunari baiezkoa ematearen ondorioz sortu ziren. Poliziak ez zituen aurreikusi eta inor hil ez bazen ere zaurituak ugari izan ziren. Poliziak 113 tiro egin zituen armaz.

2006 eta 2007an ere okupazio mugimenduarekin borroka latzak izan dira.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Assistens hilerria: Bertan daude H. C. Andersen, S. Kierkegaard, C. W. Eckersberg eta Niels Bohrren hilobiak.
* Blågårds Plads enparantza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2006997
* Commonscat Multimedia: Nørrebro

---

 |

* Wd Datuak: Q2006997
* Commonscat Multimedia: Nørrebro
**Orleans konderria** (ingelesez: *Orleans County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Albion da. 2010eko zentsuaren arabera 42.883 biztanle zituen, Orleans kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Orleans konderriak 2.117,11 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.103,76 ura dira. Beste 1.013,36 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 20,26 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 42.883 pertsonetatik 39.415 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.757 dira. 2.368 beltzak edo afroamerikarrak. 199 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 173 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 32 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 689 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115125
* Commonscat Multimedia: Orleans County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130208402
* LCCN: n82087114
* **Lekuak**
* OSM: 68855
* TGN: 1002752

 |

* Wd Datuak: Q115125
* Commonscat Multimedia: Orleans County, New York
**Zallako frutagintza estazioa** Eusko Jaurlaritzaren mende dagoen erakundea da baina, historikoki, Bizkaiko Foru Aldundiak sortu zuen, 1903an, Zallaren Mimetiz auzoan. Gaur egun lantegi horretan sagarrondoen eta madariondoen bildumak jaso dira, ikertzeko eta barietateak babesteko. Zuhaitz horiekin batera beste landareekin esperimentatzen dute: kiwiondoak, mahastiak... Estazio barruan Upategi esperimental ekimena jarri da martxan baita ere.

Historia
--------

1903an Bizkaiko Foru Aldundia Zallan lur batzuk erosi zituen nekazariei informazio praktikoa eskaintzeko eta, bestetik, hainbat nekazaritza esperientzia eta saiakuntza burutzeko. 1968an proiektua handitu zen, 6 hektarea hartuz. 

2005ean EM-p patroia jarraituz, sagarrondoak hezteko 53 multzo antolatu zituzten. Helburua, mahai-sagarra sortzea zen baina ez edozein motatakoak: bereziki garrantzitsutzat jotzen zen bertako barietateak gordetzea, kanpoloekin batera. Barietate bakoitzatik bi sagarrondo daude. 

Gaur egun estazioaren funtzio nagusia azpisektoreko elkarte eta erakunde desberdinei (hala nola, frutagintzako elkartea (Bialka), txakolin egileen elkartea (Bialtxa), sagardo natural egileen elkartea (Bizkaiko Sagardogileak) eta Bizkaiko Txakolina eta Euskal Sagardoa jatorri deiturak) teknologikoki lagundu eta aholkatzean datza.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Estazioaren lan lerroak, 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97177933

 |

* Wd Datuak: Q97177933
**Thar basamortua** (rajasthaneraz: थार मरुधर; hindiz: थार मरुस्थल; urduz: صحراےَ تھر‎; sindhiz: ٿر ريگستان) Indiako ipar-mendebaldearen eta Pakistango ekialdearen artean hedatzen den basamortua da. Iparraldean Sutlej ibaiak, ekialdean Indus ibaiak, hegoaldean Kutch-eko Rann laku gaziak (Kutch-eko Rann Handia eta Kutch-eko Rann Txikia) eta ekialdean Aravalli mendiek mugatzen dute desertua.

Ezaugarriak
-----------

Thar desertuak Indian 805 kilometroko luzera eta 485 kilometrotako zabalera du eta basamortuaren %85a hartzen du. Pakistango zatiak aldiz Cholistan izena hartzen du eta 16.000km²-ko azalera du, eremu osoaren %15a. Hareazko dunak ditu eta landaretza oso urria eta sakabanatua da. Punturik altuena Aravalli mendien mugan du, 457 metroko altuera, eta punturik baxuena aldiz *Kutcheko Rann* aintziran, 61 metro.

Klima
-----

Prezipitazio urria eta guztia montzoi garaiko ekaitzetan iristen dena, urteko 250mm gehienez. Montzoi garaira mugatzen dira prezipitazio hauek. Uztailean 52'8 °C-ko tenperaturara ere iristen da termometroa.

Fauna eta flora
---------------

Hainbat mendilerro eta muinok zeharkatzen dutenez habitat aniztasun handia du eta ohiko basamortuetan baino landaretza eta animalia aberastasun handiagoa du. 23 musker espezie eta 25 suge espezie eremu honetako endemikoak dira. Ugaztunak ere badaude, antilope indiarra, Bennetti gazela, Indiako onagroa eta gizakiak garraiobide gisa erabiltzen duen dromedarioa.

141 hegazti espezie ere zerrendatu dira, arranoak, belatzak, zapelatzak, saiak... Pauma basatiak ere ikusten dira ugari. Pauma Indiako hegazti nazionala izendatuta dago.

Eremu lehor honetan sastrakadi xerofiloak nagusitzen dira. Basamortuan orbanak osaatzen dituzte eta prezipitazioak izaten direnean orban horiek asko handitzen dira.

Ekonomia
--------

Laborantza (garia, garagarra, kotoia, azukre kanabera), abere hazkuntza (behi eta gamelu aziendak) eta lurpeko aberastasunen ustiakuntza (gatz, marmol eta zilar hobiak) dira ekonomia jarduera nagusiak.

Tharren edertasuna

Erreferentziak
--------------

1. ↑   La Gupta, Mohan.  (2008). *Rajasthan Jyankosh.*  Jodhpur: Jojo Granthagar, 69 or. ISBN 81-86103-05-8..
2. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).
3. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q172691
* Commonscat Multimedia: Thar Desert

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2133154075983711860007
* LCCN: sh85134504
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* WWF: IM1304

 |

* Wd Datuak: Q172691
* Commonscat Multimedia: Thar Desert
Kimikan **zortzikotearen araua** elementu kimikoen loturen osaketa seinalatzen duen arau enpiriko bati esaten zaio. 

Zortzikotearen arauak dioenez, edozein atomok, hidrogenoak izan ezik, 8 elektroiz inguratzeko joera du loturak eratzeko unean. Honela arrazona daiteke zortzikotearen araua: gauza jakina da, helioak izan ezik, gas noble guztiek 8 balentzia-elektroi dituztela eta beren geruza elektronikoak beteta dauzkatela. Gas hauek oso egonkorrak dira, eta ez dute erreakzionatzeko joerarik. Hortaz, atomo guztiek 8 elektroiz inguratzeko joera hurbileneko gas noblearen egitura hartzeko izango litzateke. 

Zortzikotearen araua baliagarria da, molde erraza ematen duelako molekula inguruko elektroien antolaketa deskribatzeko printzipio sinpleen bidez, baina ezin beti aplikatu. Badira salbuespenak. Adibidez, 2. periodokoak ez diren elementuek ez diote beti segitzen arauari. Fosforoak bi kloruro formatzen ditu: PCl3 eta PCl5. Azken horretan, fosforoa 10 elektroiz inguratuta dago. Nola entendi daiteke hau? Fosforoaren balentzia-elektroien konfigurazio elektronikoa 3s23px13py13pz1 da, baina d orbitalen energia ez da p orbitalena baino askoz altuagoa, eta d orbital horiek erabil daitezke balentzia-orbital gisa: 3s13px13py13pz13d1. Beste salbuespen bat BeH2 da: hidrogenoak eta berilioak ezin dute 8 elektroiz inguratu. Bi hidrogeno-atomoek elektroi bana jar ditzake balentzia-geruzan eta berilioarekin konpartitzeko bi elektroi baino ez dira egongo. Honen ondorioz, BeH2-an lau balentzia-elektroi bakarrik daude berilio-atomoaren inguruan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-11-20).
2. ↑    *Kimika orokorra.*  Udako Euskal Unibertsitatea 1996 ISBN 84-86967-71-6. PMC 431201681. (Noiz kontsultatua: 2022-11-20).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208348
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q208348
Tolkienen Fikziozko Unibertsoan, **Thargelion**, ekialdean Ered Luin eta mendebaldean Gelion ibaiaren artean eta iparraldean Rerir Mendia, non Gelion ibaiaren besoetako bat, Gelion Handia, jaiotzen zen tokia, eta, hegoaldean, Dolmed Mendian jaiotzen zen Askar ibaiaren artean dagoen eskualde zabala da.

Thargelion hitzak, sindarin hizkuntzan ***"Gelionetik Haratagoko Lurraldea"*** esan nahi du, ***Dor Karanthir*** ere deitua, han ezarri baitzuen bere bizilekua Maedhrosen anaia zen Karanthirrek, Helevorn Lakuaren ertzean. Elfo Grisek ***Talath Rhunen*** deitzen zuten, *Ekialdeko Harana*.

Han finkatu ziren, baita ere, Gizakiak, Edainen Bigarren Gudalostea, Haladinak. Baina Morgoth edo Melkorrek Ered Luin mendien bidez bidalitako orkoek eraso zituzten, Maedhrosen Mugako hesitura gainditu eta Gizakiak erasotzeko, Karanthirrek laguntzagatik izan ez balitz, erabat suntsituak izango zirenak. Bizirik irten zirenak, Halethek gidatuak, Thargelion utzi eta Estoladera abiatu ziren.

Dagor Bragollatx guduan, Thargelion osoa Glaurungen gudalosteek suntsitu zuten, Helevorn lakua kutsatua izan zen eta Noldor Elfoek hegoalderantz ihes egin behar izan zuten.

Ikus, gainera
-------------

* Targelion

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q987380

 |

* Wd Datuak: Q987380
**Orleans konderria** (ingelesez: *Orleans County*) Vermontko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Newport da. 2010eko zentsuaren arabera 27.231 biztanle zituen, Orleans kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Orleans konderriak 1.867,81 kilometro koadro ditu. Horietatik 72,25 ura dira. Beste 1.795,56 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,58 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 27.231 pertsonetatik 26.444 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 305 dira. 152 beltzak edo afroamerikarrak. 116 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 90 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 17 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 403 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q513758
* Commonscat Multimedia: Orleans County, Vermont

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 168180613
* GND: 5027065-5
* NARA: 10036550
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 62019
* TGN: 1002753

 |

* Wd Datuak: Q513758
* Commonscat Multimedia: Orleans County, Vermont
**Tentenublo** edo **tente nublo**, tradizioz, txingor-ekaitzak urruntzeko asmoz egiten zen kanpai-hotsa da. Batez ere Gaztela eta Leon, Gaztela-Mantxa eta Aragoiko eskualdeen bereizgarria zen. Kanpai-hotsarekin batera otoitzak egiten zizkioten Santa Barbarari, eta letaniak ere bai, hala nola: *«Si lluvia traes ven para acá, si piedra, vete para allá»* (euskaraz: «Euria badator, zatoz hona, harria bada, zoaz harantz»). Gaur egun kanpai-hotsa egiten duten parrokien kopurua asko jaitsi da.

Los Arcosko eta Puentedey-ko *tente nublo*
------------------------------------------

Kanpai-hots hau mantentzen den herrietako bat Nafarroako Los Arcos hiribildua da, non, maiatzaren 3tik irailaren 14ra, egunero, eguerdia iragarriz, Santa Maria elizako kanpaiak jotzeko ohitura zegoen. Gaur egun, meza nagusiaren ondorengo igandeetan egiten dute kanpai-hotsa. Ohitura horren arrazoia zera da, ekaitzei eutsi, desegin edo, behinik behin, leundu egiten zitzaiela, landari kalte beldurgarririk egin gabe. Kanpai-soinua entzutean, biztanleek honako letania hau errezitatzen dute: *«Tente nublo, tente en ti, no te caigas, sobre mi, guarda el pan, guarda el vino, guarda los campos, que están floridos»*. Done Jakue bidean zihoazen erromesentzat ere orientazio gisa balio zuen, Los Arcosena ibilbide horren ia derrigorrezko etapa baita.

Burgosko Puentedeyko herrian Tentenublok aldaketa txiki dauka: han Tentenube izena dauka tradizioak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cerrud, Ana.  (2016-2-25). «Repique de "tentenublo" para ahuyentar las tormentas en tiempo de cosecha» *La Información* (Madril).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cariñanos, Félix.  (2006-7-10). *Tentenublo.*  in: *campaners.com*..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La Vera Cruz traerá mañana a Los Arcos el "tentenublo"» *Diario de Navarra* (Iruñea) 2011-9-13.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6149015

 |

* Wd Datuak: Q6149015
**Ottawa konderria** (ingelesez: *Ottawa County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Grand Haven da. 2010eko zentsuaren arabera 263.801 biztanle zituen, Ottawa kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ottawa konderriak 4.225,33 kilometro koadro ditu. Horietatik 2.765,96 ura dira. Beste 1.459,37 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 62,43 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 263.801 pertsonetatik 248.917 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 22.761 dira. 3.551 beltzak edo afroamerikarrak. 806 amerikar natiboak ziren eta 64 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6.576 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 170 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.717 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q94673
* Commonscat Multimedia: Ottawa County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145427468
* LCCN: n81091925
* NARA: 10036551
* **Lekuak**
* OSM: 1907337
* TGN: 1002760

 |

* Wd Datuak: Q94673
* Commonscat Multimedia: Ottawa County, Michigan
*Artikulu hau figura erretorikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Non sequitur (argipena)».*
***Non sequitur*** (**(Latinez)**, "ez zaio jarraitzen"; "ez da, noski, aurrekotik ondorioztatzen") baliabide literarioa, figura erretorikoa eta dialogikoa da, eta maiz erabiltzen da arreta lortzeko edo helburu umoristikoetarako. 

Lehen esandakoarekin bat ez datorren zerbait esatea da, eta horregatik da dibertigarria edo harrigarria. Entzuleak edo irakurleak jauzi logikoa antzematen du eta horrek irria edo harridura piztuko du, jakin-mina piztuko du.

Adibideak
---------

Adibide bat topa daiteke gure balada klasikoan:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | 1. Haltzak eztü bihotzik,
2. ez gaztanberak hezürrik.
3. Ez nian uste erraiten ziela
4. aitunen semek gezürrik. |  » |
| —*Bereterretxen khantoria* |

Agerikoa da jauzi logiko itzela dagoela lehen bi lerro eta hurrengo bi lerroen artean.

Ikus, gainera
-------------

Bi kontzepturen arteko aldea nabarmendu behar da: badago alde batetik ***Non sequitur* logika** alorrekoa, falazia mota ezaguna, eta beste aldetik literaturaren teorian erabiltzen den figura erretoriko hau.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1780448

 |

* Wd Datuak: Q1780448
**Tenperatura-sentsore** aplikazio askotan erabiltzen ditugun transduktoreak dira, batez ere labeetan. Bai labe industrialetan bai etxeko labeetan. Beroarekin lortzen den tenperatura (magnitude fisikoa) magnitude elektriko bihurtu behar dugu, tenperaturaren erregulazioa edo neurketa egin ahal izateko. Tenperatura-sentsore nagusiak termopareak eta Pt-100 platinozko erresistentziak dira.

Termopareen funtzionamendua SEEBEk edo efektu termoelektrikoan oinarritzen da eta honetan datza: Metalezko bi eroale edo aleazio desberdin (A eta B) soldaduraz baturik badaude bi muturretan, mutur horien tenperatura desberdinen arabera indar elektroeragile (i.e.e.) termoelektrikoa sortzen dute bien artean.
Pt-100 platinozko erresistentzien funtzionamendua erresistentziek tenperaturarekiko duten menpekotasunean oinarritzen da. Ondoko espresioak dioen bezala, erresistentziaren balioa, handitu egiten da tenperatura handitzen denean.

R = R0 (1 + a tº) non 'R0' eroalearen erresistentzia den 0º C-ra; 'a' eroalearen materialaren tenperatura-koefizientea den eta tº tenperatura 0º C-tik gora.
PT-100ak altzairu herdoilgaitzezko geruzarekin babestutako platinozko erresistentziak besterik ez dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267887

 |

* Wd Datuak: Q12267887
*Artikulu hau logikari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Non sequitur (argipena)».*
Belarjalea da, beraz, behia ere bada.
Logikan, ***non sequitur*** (latinetik «ez zaio jarraitzen», hau da, nolabait "ez dauka aurrekoarekin zerikusirik") argumentu mota bat da, non ondorioa ez baita premisetatik benetan ondorioztatzen. Zentzu zabalean, edozein arrazoibide inkontsekuente edo baliogaberi aplikatzen zaio, hau da, falazia oro *non sequitur* bat dela esan daiteke.

Adibideak
---------

Hona hemen *non sequitur* adibide erraz bat:

* A bada, orduan B ere bada.
* B da.
* Beraz, A ere bada.

Horrela:

* Behia bada, orduan belarjalea ere bada.
* Belarjalea da.
* Beraz, behia ere bada.

Ume txiki batek ere ikus dezake lehen lerroa egia izateari *ez diola jarraitzen* beste bi lerroak ere egia izatea.

Beste adibide erraz bat.

* A-n baldin banago orduan B-n ere banago.
* B-n nago.
* Beraz, A-n ere banago.

Horrela:

* Ondarroan banago orduan Euskal Herrian nago.
* Euskal Herrian nago.
* Beraz Ondarroan ere banago.

Adibide honetan ere erraz ikus dezake lehen lerroa egia izateari *ez diola jarraitzen* beste bi lerroak ere egia izatea. A eta B

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q825737
* Commonscat Multimedia: Formal fallacies

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q825737
* Commonscat Multimedia: Formal fallacies
**Otsoa eta bildotsa** alegia Esopok eginiko alegi bildumako kontakizun labur bat da. 1804. urtean, Bizenta Mogel-ek ipuin onac liburuan euskaratu zituen alegi bidulmen barruan aurki daitekeen alegi bat da hain zuzen ere. Alegia hitzak, engainu esan nahi du eta hori da kontakizun hauetatik atera daitekeen ondorioa. Kontakizunetan gezurraren inguruko hausnarketen ikaskizunak ematen dira.  

Alegietako protagonistak, normalean, animaliak izaten dira. Otsoa eta bildotsaren alegiaren kasuan ere, bi animalien arteko elkarrizketa eta gertaerak kontatzen dizkigu. Normalean, maila ezberdineko animalien artekoak izaten dira. Bertan, engainu, gezur edo iruzur baten egoera kontatzen da.

Gaia
----

**Otsoa eta bildotsa**ren kontakizun labur honetan, otso bat eta bildots bat ibai batetik ura edaten ari dira. Otsoa ibaiaren goiko aldetik ura edaten ari da eta bildotsa, aldiz, beherago. Otsoak bildotsari bere ura lokaztea leporatzen dio nahiz eta ura beregandik bildotsarengadik baino lehenago pasa. Hortaz, ezinezkoa da bildotsak otsoari ura lokaztea. Hortik aurrera, bi animalien arteko harremana, errespetu faltan, larderian eta arrazoirik gabeko erantzun eta ekintzetan oinarrituko da.

Alegiaren testua
----------------

Otsoa ari zan edaten goiko aldetik, eta bildotsa uraz behetik.

Otsoak, ikusirik hasi zala ura edaten, diotsa:

- Zergatik lohitu didazu ura ni edaten nengoan artean?

Bildotsak erantzun zion pakez:

- Nola diozu hori, zure aldetik badator ibaiko ura ni nagoan beheko aldera?

Otso gaiztoak ez entzuna eginik bildotsaren arrazoi eder isilgarriari, esaten dio:

- Zergatik lotsa galtzen didazu? Zergatik niri gaizki esan? Hori da nagusiago bati bidegabe handia egitea.

Bildotsak diotsa:

- Ez dizut nik lotsarik galdu, ez gaizkirik esan.

Orduan bekoki tximurtu eta begirada haserratu batekin esaten dio otsoak:

- Sei hilabete dira zure gurasoak egin zidala beste horrenbeste.

- Nola izan diteke hori —diotsa bildotsak— geroago jaioa banaiz? Zeri eta zertara

dator hori asmatzea?

- Dan bezela dala, zuk galdu didazu nere lartegia belarra janaz —esaten dio otsoak.

Bildotsak berriz:

- Nola hori ere, hortzak irten ez badidate? Nola jan belarra oi huts eta samurrekin?

Ez zedukanean otsoak zer erantzun arrazoi hain argiei, estalkiak kendurik, diotsa:

- Berritsu zitala, ez dakit zer esan, bai ordea haragi zalea naizela, zure haragia bigun eta samurra dala eta zurearekin afaldu behar dedala.

Hau esanda, harrapatu eta sabeleratu zuen.

Kanpo estekak
-------------

* Ipuin onac - Euskaltzaindia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1169449
* Commonscat Multimedia: The Wolf and the Lamb

---

 |

* Wd Datuak: Q1169449
* Commonscat Multimedia: The Wolf and the Lamb
Raasayko MacLeodtarren tartana.
Era modernoko eskoziar Kilt bat, **tartan** *Blackwatch* edo *"Gobernutarran"* oinarrituta egikaritua.
**Tartan** (Eskoziako Gaelikoz *Breacan;* besteak beste Ingelesez, Frantsesez eta Gazteleraz berriz *Tartan*) delakoa eskoziar jatorrizko oihal mota bat da. Gaelikoz salbu ohikoa den *Tartan* izena frantsesezko *Tiretain* hitzetik dator.

Ez da nahastu behar Kilt-arekin. Azken hau koadrodun gona bat da eta *Tartan* delakoak berriz jantzi mota horretarako erabiltzen diren kolore patroiak.

Tartanaren koloreek ordezkatzen duten Eskoziako klanaren koloreak erakusten dituzte. Gizonek beren gorputzaren inguruan biltzen zuten oihal zati handi bat zen, eta soberakina euren sorbaldan zarrailu batez heltzen zuten. Tartan baten ezarrera artetzat hartu ohi da, honetan tolesak egoki jartzen ziren-eta.

Aipatzekoa da usadio handiko Gilwell Park akanpaleku-eskolan McClaren klanaren tartan zati bat buruzapi *scout*aren alboan jartzen dela. Betiere klan horren ohorez, klan honek *eskaut* mugimenduari kokaleku hori eskaini baitzion, bere fundatzailea zen Robert Baden-Powell pertsonan.

Ikus gainera
------------

* Kilt

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216797
* Commonscat Multimedia: Tartans

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4436026-5
* LCCN: sh85132703
* NKC: ph316244
* AAT: 300256600

 |

* Wd Datuak: Q216797
* Commonscat Multimedia: Tartans
**Tenryū ibaia** (japonieraz: 天竜川 , *Tenryū-gawa*?)
 Japonia erdialdeko ibaia da, Chūbu eskualdea zeharkatu ondoren Filipinetako itsasoan itsasoratzen dena. 213 kilometrotako ibilbidea dauka.

Ibilbidea
---------

Nagano prefeturako Suwa aintziran du iturria, 759 metrotako garaieran. Hasierako kilometroak Ina haranean egiten ditu, eruiteak ugariak diren tokian eta nekazaritza oso oparoa da bertan. Kiso mendiak zeharkatu ondoren hegoaldeko lautadansartzen dira, Shizuoka eta Aichi prefeturen artean eta azkenik Hamamatsun itsasoratzen da.

Historia
--------

Nara Aroan *Abare-Tenryū* (暴れ天竜) izena eman zitzaion "Tenryū bortitza", izan ere sarritan uholdeak sortzen baitzituen. Muromachi Aroan uholde hauek ekiditeko neurriak hartzen hasi ziren, batez ere dikeak eta ubideak eraikiz.

Tokugawa Ieyasu shogunak Hamamatsu gaztelua hartzerakoan Tenryū ibaiko urak arroz soroak ureztatzeko lanak egin zituen. Hala ere Tokugawa shogunerrian ibai handiak zeharkatzeko zubiak egitea debekatu zuen segurtasun neurri gisa, horregatik ferry zerbitzuak ezarri ziren. Lehenengo zubiak beraz Meiji berrezarkuntzan eraiki ziren.

Erabilera
---------

Tenryū ibaiaren ibilbidean hainbat urtegi eta indar hidroelektriko faktoria eraiki dira ibaiak duen maldak ematen dion indarra aprobetxatzeko.

Babesa
------

Tenryū-Okumikawa Parke Kuasi-Nazionala izendatu zuten 1969ko urriaren 1ean.

Iruditegia
----------

* Suwa aintzira.Suwa aintzira.
* Ibaiaren hasiera.Ibaiaren hasiera.
* Tutuji zubia.Tutuji zubia.
* Yasuoka urtegia.Yasuoka urtegia.
* Hiraoka urtegia.Hiraoka urtegia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13667
* Commonscat Multimedia: Tenryu River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 238499126
* GND: 4309637-2
* NDL: 00642082
* **Lekuak**
* OSM: 3403334
* TGN: 1130748

 |

* Wd Datuak: Q13667
* Commonscat Multimedia: Tenryu River
Abilletako zistaAbilletako zista
**Otsaurte**, *Otzaurte* izenaz ere ezaguna, Gipuzkoako hego-ekialdean dagoen mendatea da, Goierriko eskualdean, eta Zegama eta Altsasuko (Nafarroa) udalerriak errepidez elkarlotzen ditu.

Izena
-----

*Osaurte* da forma dokumentaturik zaharrena (XV. mendekoa), eta *Otsaarte* (*a* luzearekin) esaten diote inguruko euskaldunek.

Mendiak
-------

Otsaurte mendatea Aizkorri eta Aratz mendietara doazen mendizaleen ohiko abiapuntua da, mendatea eta mendi horien tartean Lizarrateko igarobide ederra dago.

Udazkenetan, bertako ostatua inguruko mendietan ehiza egiten duten ehiztarien bilgunea ere bada.

Euskara: Euskalkien muga
------------------------

Historikoki Gipuzkera eta Nafarreraren arteko muga adierazi du. Gaur egun ere, Zegaman Goierriko hizkera eta Altsasun Burundako hizkera mintzatzen baitira.

Errepideak
----------

Mendateak GI-2637 eta N-I errepideak batzen ditu, lehen esan bezala Zegama eta Altsasu lotuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Aimar MAIZ: «Goierriko herrien eta mendien izenak arauz finkatu ditu Euskaltzaindiak», *Goierri Ekialdeko Hitza* 2011-06-16. Ikus Goierriko toponimian aditua den Jose Luis Ugartek artikuluari egindako oharra, orriaren behealdean (Ugarteren oharraren data: 2011-08-29 16:54).

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko mendateak
* Mikelete

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265376

 |

* Wd Datuak: Q12265376

42°56′18.96″N 02°15′35.41″W﻿ / ﻿42.9386000°N 2.2598361°W﻿ / 42.9386000; -2.2598361
**Onkogeneak** minbizia eragiten duten geneak dira, zelula arrunta zelula gaizto edo tumorala bihurtzen dutenak. Onkogeneak beste gene batzuk (proto-onkogeneak) mutatzen direnean agertzen dira. Proto-onkogene horiek zelularen ugalketa prozesua kontrolatzen dute, eta mutazioa gertatutakoan (onkogeneak agertuz) zelularen zatiketa-erritmoa nabarmen bizkortzen da. Gehiegizko ugalketa horrek tumorea sortzen du.

Dena den, tumore bat agertzeko ez da nahikoa onkogene bakar baten agerpena; mutazio batzuk pilatu behar dira proto-onkogene batzuen gain zelula gaiztoak agertzeko.

Onkogeneak ez ezik, beste gene batzuek ere zerikusi handia dute minbiziaren agerpenarekin: tumoreak kentzeko geneak, esaterako. Gene hauek zelulen gehiegizko ugalketa eragozten dute. Mutatzerakoan, baina, ez dago apoptosia galarazten duen generik, eta zelulak etengabe ugaltzen dira tumore bat sortuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207609
* **Identifikadoreak**
* NDL: 01234791
* NKC: ph191232
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009857

 |

* Wd Datuak: Q207609
**Tazewell konderria** (ingelesez: *Tazewell County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tazewell da. 2010eko zentsuaren arabera 45.078 biztanle zituen, Tazewell kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tazewell konderriak 1.346,72 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,91 ura dira. Beste 1.343,81 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 33,47 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 45.078 pertsonetatik 42.988 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 296 dira. 1.330 beltzak edo afroamerikarrak. 54 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 286 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 23 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 391 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506197
* Commonscat Multimedia: Tazewell County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4319267-1
* NARA: 10039879
* **Lekuak**
* OSM: 2532638
* TGN: 2002192

 |

* Wd Datuak: Q506197
* Commonscat Multimedia: Tazewell County, Virginia
Atzealdeko ikuspegia.
**Nuestra Señora de la Asunción eliza** Burgosko Tubilla del Lago udalerrian dagoen eraikina da. XVI. mendekoa, herriaren zaindaria den Andre Mariaren Jasokundeari eskainita dago.

Ezaugarriak
-----------

Habearte bakarreko tenplua da, oinplano angeluzuzenekoa eta gurutze-gangaduna. Burualdearen eskuinaldean sakristia bat dago atxikita, ondoan arku beheratu bat duela, eta dorre erromaniko bat, fatxadan kanpaientzako bi bao dituena.

Barrualdean bataiarri erromanikoa nabarmentzen da, jatorriz San Markos baselizakoa, eta Alcocer familiaren panteoia. Pilastra herrerianoz osatutako arku frankeatu bat du, bi armarriekin. Bere aldare nagusia 1940ko hamarkadan saldu zen, tenplua zaharberritzeko funtsak lortzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q77262399
* Commonscat Multimedia: Iglesia de Nuestra Señora de la Asunción, Tubilla del Lago

---

 |

* Wd Datuak: Q77262399
* Commonscat Multimedia: Iglesia de Nuestra Señora de la Asunción, Tubilla del Lago