recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Artikulu hau Turkiako Zonguldak probintzian zegoen hiriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Heraklea».*
**Heraklea Pontika** (antzinako grezieraz: Ηράκλεια Ποντική; latinez: *Heraclea Pontica*; turkieraz: *Karadeniz Eregli*), antzinako hiri bat izan zen, Bitiniakoa, Asia Txikian, Kilijsu ibaiaren itsasoratzean. Gaur egungo Karadeniz Eregli herriaren toki berean zegoen, Zonguldak probintzia turkiarrean.

Jatorri mitologikoa
-------------------

Greziar mitologiaren arabera, honela deitu zuten antzinako greziarrek, Herakles infernuetara han jaitsi zela uste baitzuten, Akeronte ibaiak harantz gidatzen zuen leize-zulo batetik.

Historia
--------

Bosforotik 200 kilometro ekialdera kokatua K.a. 560-K.a. 558an sortua izan zen, Megara eta Beoziaren kolonia bezala. Laster menderatu zuten mariandinarrek, jatorria eskualde hartan bertan zutenak, nortzuk oso azkar zabaldu zuten euren nagusitasuna lurralde handi batean.

Hiriak laster lortu zuen oparotasuna eta bere kolonia propioak sortu zituen, Kalatis, Kersoneso eta Kidros, mugakide ziren Bitinia eta Galaziaren gutizia piztuz.

Delosko Ligaren Mitileneko matxinadaren gertaeretako batean eta atenastarrek hartu ondoren K.a. 428an Lamako jeneral atenastarrak, Heraklean ainguratu zituen hamar hiruarraunekoak galdu zituen, erori zen euri indartsuaren ondorioz, Kalete ibaiak gainezka egitea eragin zuena.

Erromaren aliatua K.a. 185etik, asko sufritu zuen Gerra Mitridatikoekin, erromatarrak eta Mitridates VI.a Pontoko erregearen artean izan zirenak. Marco Aurelio Cotta prokontsulak hartua eta suntsitua, ondoren berreraikia izan zen, baina sekula ez zuen bere lehengo oparotasunik izan.

K.a. IV. mendeko Heraklides Pontiko filosofoaren jaioterria, gutxienez hamasei liburuko istorio baten protagonista izan zen, I. mendean Heraklea Pontikako Memnonek idatzitako istorioa. Idazlan honetatik, 9.etik 16. liburura arteko istorioaren laburpen bat baino ez da mantendu, Mirobiblon edo Fozioren Liburutegian dagoena. Laburpenak Klearko Herakleakoaren tiranotik Julio Zesarren azken urteetarainoko epea hartzen du.

Gaur egungo hiria, batez ere, bere antrazitazko ikatz meatzeengatik da ezaguna, honengandik Istanbulek bere ekoizpenaren zati handi bat jasotzen duelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2006-1-27). *Antzinateko hirien euskarazko izenak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q302511
* Commonscat Multimedia: Heraclea Pontica

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144386318
* GND: 4024439-8
* LCCN: n91103547
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 21254

 |

* Wd Datuak: Q302511
* Commonscat Multimedia: Heraclea Pontica
**Hermopolis** edo, batzutan, **Hermopolis Magna**, («Hermesen hiria»; egiptoeraz, **Kmunu**; antzinako grezieraz: Ἑρμοῦ πόλις μεγάλη; gaur egun, **Al-Ashmunayn**). Antzinako Egiptoko hiria, Kairotik 300 km-ra, Tebaidako mugetan, Goi Egiptoko XV. nomoaren hiriburua zena. Antzinateko erlijiogune seinalatua, munduaren sortzaile ziren zortzi jainkoei eskainia (Amon, besteak beste). Gero Tot jainkoari (grekoen Hermes) eskaini zioten, eta, K. a. IV. mendetik, erromesgunea izan zen. Erromatarrek oparoaldia ekarri zioten. Handik 12 km-ra den hiriko nekropolian (gaur egungo *Tuna al-Jabal*), Petosirisen, Alexandro Handiaren garaian Toten apaiz nagusi zenaren hilobia aurkitu da.

Antzinako Egiptoko garrantzi erlijioso eta politiko handiko hiria. Gaur egungo Mallawi hiritik ipar-mendebaldera eta Tell el-Amarnatik 30 kilometro iparraldera zegoen.

Hondar arkeologiko nagusiak
---------------------------

* Dyehuty edo Thot jainkoaren omenezko tenplua: Zenbait zutabe oinarri
* Amon jainkoaren omenezko tenplua. Lehen pilonoa
* Amenemhat II.aren tenplua: Sarrera. XII. dinastia
* Amenofis IV.a edo Akenaton faraoiaren tenplua: Erliebedun blokeen hondarrak. XVIII. dinastia
* Seti II.aren tenplua: Hondarrak. XIX. dinastia
* Beste interesgune batzuk
	+ Katakonbak
	+ Isadoraren hilobia
	+ Petosirisen hilobia (Tuna el Gebel)
	+ Ibisen hilerria (Ibiotafeion)

**Hermopolis** "Hermesen hiria", Antzinako Egiptoko bi hiriren izen greziarra da, non Dyehuty (Hermes greziarraren baliokidea) jainkoa gurtzen zen: Hermopolis Magna eta Hermopolis Parva.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2006-1-27). *Antzinateko hirien euskarazko izenak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q732908
* Commonscat Multimedia: Hermopolis Magna

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4606502-7
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 7534548
* Atlas Digital del Imperio Romano: 21152

 |

* Wd Datuak: Q732908
* Commonscat Multimedia: Hermopolis Magna
**Harry Edwin Wood** (1881eko otsailak 3-1946ko otsailak 27) astronomo ingeles bat izan zen.

Wood Ingalaterrako Manchester hirian jaio zen, 1902an Manchestergo Unibertsitatean fisika karreran lehen mailako ohorearekin graduatu zelarik, 1905ean masterra eginez. 1906an Transvaaleko Behatoki Meteorologikoko arduradun laguntzaile izendatua izan zen, teleskopioak erosi zituena eta Union Observatory bezala ezagutzen denean bihurtu zena. Behatokiko zuzendari izan zen 1928 eta 1941 bitartean, Robert Innesen ordezko bezala.

1909an Mary Ethel Greengrassekin ezkondu zen, hau ere Manchesterreko Unibertsitatean graduatua (1905ean. Ez zuten seme-alabarik izan.

Hegoafrikako Elkarte Astronomikoko presidentea izan zen 1929 eta 1930 artean.

Woodek 12 asteroide aurkitu zituen bere kabuz.

1660 Wood asteroidea bere omenez izendatua da.

Aurkitutako asteroideak
-----------------------

**Aurkitutako asteroideak: 12**| 715 Transvaalia | 1911ko apirilak 22 |
| 758 Mancunia | 1912ko maiatzak 18 |
| 790 Pretoria | 1912ko urtarrilak 16 |
| 982 Franklina | 1922ko maiatzak 21 |
| 1032 Pafuri | 1924ko maiatzak 30 |
| 1096 Reunerta | 1928ko uztailak 21 |
| 1241 Dysona | 1932ko martxoak 4 |
| 1305 Pongola | 1928ko uztailak 19 |
| 1595 Tanga 1 | 1930eko ekainak 19 |
| 1663 van den Bos | 1926ko abuztuak 4 |
| 2193 Jackson | 1926ko maiatzak 18 |
| 3300 McGlasson | 1928ko uztailak 10 |
| 1. 1 Cyril Jacksonekin
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q499172

 |

* Wd Datuak: Q499172
**Hiru Sareta** Ipar Euskal Herriko plataforma edo bilgune bat da, euskarazko irakaskuntzak frantses administraziotik pairatzen dituen arazoei aurre egiteko 2004an sortua.

Kideak
------

Plataforma sortu zuten elkarteak hiru dira, izenak adierazten duen bezala:

* Seaska Ipar Euskal Herriko ikastolen federazioa.
* Biga Bai hezkuntza publikoko adar elebidunetako gurasoen elkarteetako bat.
* Euskal Haziak eskola giristino edo kristauetako adar elebidunak biltzen dituena.

Helburuak
---------

Bost eskaera nagusik bildu zituzten elkarte hauek: euskara hizkuntza ofiziala izatea, hiru sareen bidez euskararen eta euskarazko irakaskuntzaren eskaintza sistematikoa lortzea, hiru sareetako baliabideak ezagutzea, ikastetxeetan euskararen presentzia balioestea eta ikastetxeetan euskararen erabilera bultzatzea. Horiek guztiak frantses estatuko Hezkuntza Ministerioari zuzendutakoak dira.

Kanpo estekak
-------------

* Hiru Saretak bultzatutako Deiadar ekimenaren webgunea.
* Artikulua Hik Hasi aldizkarian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259168

 |

* Wd Datuak: Q12259168
**Anders Jonas Angstrom** (Lödgö, Suedia, 1814ko abuztuaren 13a - Uppsala, Suedia, 1874ko ekainaren 21a), suediar fisikari eta astronomo ospetsu bat izan zen.

Biografia
---------

Angstrom 1814ko abuztuaren 13an jaio zen Lödgön, Suedian eta Uppsalako Unibertsitatean ikasi zuen. Bertan, 1839an fisika irakaslea bihurtu zen. 1842an Stockholmgo Behatokira joan zen non astronomian gehiago praktikatzeko aukera izan zuen.

Magnetismoan interesa agertzen hasten da eta intentsitatearen behaketa asko egin eta Suediako hainbat lekutako lurraren eremu magnetikoa egiten ditu. Arduratu zen, nahiz eta aipaturiko lana bere heriotza baino lehen amaitzera ez heldu, "Eugénie" bere bitarteko 1851 eta 1853 munduren inguruko bidaiako fragata suediarrak lortutako eremu magnetikoaren gaineko datuak analizatzeko Suediako Zientzietako Akademia Erreala....

Angstrom, 1867an, lehena izan zen aurora borealen mamua aztertzean, eta antzeman zuen eta lerro distiratsua hori-berdexka eskualdeko karakteristikak neurtu zuen, nahiz eta erratu bide hori bera, batzuetan bere izenarekin ezagututa, zodiakoko argietan ere ikusiko litzatekeela. 1874ko ekainaren 21ean Upsalan hil zen.

Bere semea Knut Ångström, ezaguna izan zen eguzki-erradiazioan, Eguzkitatiko bero erradiazioan eta lurreko atmosferatik bere xurgatzean Upsalako Unibertsitateko bere lanagatik. Ikerketa honetarako hainbat metodo eta tresna delikatuak garatu zituen, konpentsazio elektrikoagatik bere pirometroa, 1893an asmatuta, eta mamu infragorriaren irudikapen fotografikoa 1895ean lortzeko aparatu bat sartuz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q187258
* Commonscat Multimedia: Anders Jonas Ångström

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64818604
* ISNI: 0000 0000 6678 3352
* BNE: XX1508769
* GND: 119492008
* LCCN: n85811782
* NKC: jn20000700052
* SNAC: w64j85hd
* SUDOC: 080524966
* BIBSYS: 98015896
* MGP: 215690
* Open Library: OL2514486A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00341/eu\_a\_3410/a3410
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q187258
* Commonscat Multimedia: Anders Jonas Ångström
**Custer konderria** (ingelesez: *Custer County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Broken Bow da. 2010eko zentsuaren arabera 10.939 biztanle zituen, Custer kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Custer konderriak 6.671,5 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,93 ura dira. Beste 6.670,57 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,64 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.939 pertsonetatik 10.767 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 216 dira. 28 beltzak edo afroamerikarrak. 31 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 15 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 94 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490671
* Commonscat Multimedia: Custer County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146606517
* LCCN: n82128014
* NARA: 10039494
* **Lekuak**
* OSM: 1425486
* TGN: 2001336

 |

* Wd Datuak: Q490671
* Commonscat Multimedia: Custer County, Nebraska
***Hiru Graziak*** Peter Paul Rubensek 1636tik 1639ra bitartean eginiko olio-pintura barrokoa da, 221 cm x 181 cm dena luze-zabal. Egun, El Prado museoan dago. Margolana artistaren bilduma pribatuan egon zen hura hil zen arte. Orduan, Filipe IV.a Espainiakoak erosi zuen eta 1666an Madrilgo Alcazar jauregira joan zen.

Rubensek hiru graziak irudikatzen ditu obran, genero klasiko bat, baina berritu egiten du irudi biluzien tratamendu barroko baten bitartez, graziak ozta-ozta estalita baitaude eta gorputz haragitsuak azaltzen baitituzte. Bi hiru laurdenetatik ikusten dira eta bat atzetik. Rubensek iturri baten ondoan irudikatu zituen, lore-girlanda baten azpian eta atzealdean paisaia dutela. Aurpegiak eta hazpegiak biribilak eta lodiak dira, eta eskultura klasikoan inspiratuta daude. Koloreak eta argiaren aldaketek gorputzen edertasun plastikoa areagotzen dute, eta nabarmentzen dute nolako kontrastea dagoen atzealdeko paisaia argitsuaren eta aurrealde itzaltsuaren artean.

Ezkerreko pertsonaia inspiratuta dago Rubensen bigarren emaztean (Hélène Fourment), obra ezkondu eta gutxira egin baitzuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2268524
* Commonscat Multimedia: The three Graces by Peter Paul Rubens

---

 |

* Wd Datuak: Q2268524
* Commonscat Multimedia: The three Graces by Peter Paul Rubens
**Holy Cross abade-etxea** (ingelesez *Holy Cross Abbey*, irlanderaz *Mainistir na Croise Naofa*) Irlandako Thurles herriaren ondoan dagoen abade-etxea zistertar berriztua da.

Abade-etxea beneditar monjeek sortu zuten 1169an. baina berehala zistertarrek hartu zuten, 1180an hain zuzen ere. Angoulêmeko Isabel erreginak (Joanes Lur Gabearen alargunak) gurutze santuaren ezpal bat ekarri zuen 1233an eta hortik datorkio izena abade-etxeari. Erlikia honi esker erromes lekua bihurtu zen, eta Erreforma Protestantearen garaian ihesi zetozen katolikoen babeslekua ere bai.

Gurutze santuaren ezpala azken aldiz 1632an erakutsi zen publikoan eta Cromwelldar gerraren ondoren abade-etxea bertan behera gelditu zen. 1740etik aurrera hilerri funtzioak egin zituen bertako jendearentzako. 1880an mantendu beharreko monumentua" zela, "errezatzeko erabiliko ez zena" erabaki zen. Baina bere berreraikuntza ez zen 1969 arte martxan jarriko. Vatikanoko sakristauak gurutze santuaren ezpal berri bat eman zion.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q839896
* Commonscat Multimedia: Holy Cross Abbey

---

 |

* Wd Datuak: Q839896
* Commonscat Multimedia: Holy Cross Abbey
**Anderson konderria** (ingelesez: *Anderson County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lawrenceburg da. 2010eko zentsuaren arabera 21.421 biztanle zituen, Anderson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Anderson konderriak 529,06 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,31 ura dira. Beste 522,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 40,49 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.421 pertsonetatik 20.602 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 288 dira. 427 beltzak edo afroamerikarrak. 29 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 104 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 242 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486099
* Commonscat Multimedia: Anderson County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125515846
* LCCN: n82139246
* NARA: 10036783
* **Lekuak**
* OSM: 1846523
* TGN: 1002147

 |

* Wd Datuak: Q486099
* Commonscat Multimedia: Anderson County, Kentucky
***Cáceres et al. v. Paraguay*** (**2751/2016** komunikazioa) Nazio Batuen Erakundearen giza eskubideen kontseiluak 2019an ikusitako kasua izan zen. Kasuan, Paraguaiko nekazari familia batek Nazio Batuen Giza Eskubideen Batzordearen aurrean eskatu zuen nekazaritza eta abeltzaintzako sektoreko inguruko enpresa handiek agrotoxikoak (pestizidak eta herbizidak) masiboki erabiltzeak bertako egoiliar ugari pozoitu zituela eta Ruben Portillo Cáceres ahaidea horren eraginez hil zela. Familiak lurrak jaso zituen Colonia Yerutí izeneko gunean, eta genetikoki eraldatutako soja masiboki landatzen zuten hainbat esplotazio zituzten inguruan.

Komiteak ikusi zuen urratu egin zirela senideek bizirako, pribatutasunerako, familiarako eta bizilekurako zituzten eskubideak, bai eta baliabide eraginkor bat ere, eta adierazi zuen Estatuak ez zuela behar bezala eskatu ingurumen-erregelamenduak betetzea, eta ez zituela behar bezala konpondu eragindako kalteak. Diktamenaren arabera, Cáceres familiak bere fruta-arbolekiko, animaliekiko eta euren lurretan zegoen urarekiko dependentzia zuten eta, beraz, hauek euren etxebizitzatzat hartu beharko lirateke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Potrillo Cáceres y otros v. Paraguay.*  2019-08-09 (Noiz kontsultatua: 2023-04-18).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Comité de Derechos Humanos de la ONU ve violaciones al derecho a la vida debido a fumigaciones masivas de cultivos en Paraguay» *Red-DESC* (Noiz kontsultatua: 2023-04-18).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Rights, Defending Peasants'.  (2022-11-28). «El Comité de Derechos Humanos de la ONU protege el derecho a la tierra en Paraguay mediante la UNDROP» *Defending Peasants' Rights* (Noiz kontsultatua: 2023-04-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116270241

 |

* Wd Datuak: Q116270241
**Anderson konderria** (ingelesez: *Anderson County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Palestine da. 2010eko zentsuaren arabera 58.458 biztanle zituen, Anderson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Anderson konderriak 2.792,01 kilometro koadro ditu. Horietatik 39,88 ura dira. Beste 2.752,13 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 20,94 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 58.458 pertsonetatik 45.079 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 9.287 dira. 12.222 beltzak edo afroamerikarrak. 192 amerikar natiboak ziren eta 16 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 283 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 37 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 629 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108391
* Commonscat Multimedia: Anderson County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141899780
* LCCN: n81025934
* NARA: 10036784
* **Lekuak**
* OSM: 1839608
* TGN: 1002148

 |

* Wd Datuak: Q108391
* Commonscat Multimedia: Anderson County, Texas
**Amrod** Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da, Noldor printze bat, Fëanor eta Nerdanelen semea eta Amrasen anaia bikia. Bere aitarekin eta bere beste anaiekin Melkor Erdialdeko Lurraldera jazarriko zutela zin egin zuen, suntsitu eta silmarilak berreskuratzeko.

Beleriandera iristean, bere anaia Amrodekin Gelion eta Aros ibaien arteko eskualdea okupatu zuen, honen zati bat, ondoren, gizakien hiru etxeei eman zitzaielarik. Baina Nirnaeth Arnoediad guduan Glaurungek gudalosteek lurralde hori kendu zioten, Ossiriandera kanporatua izan zelarik.

Bere bizitza alderraia Thingol hil ondoren silmarila bere seme Dior Eluchilen eskuetara pasa zenean utzi zuen, eta Celegormek honen berri izan zuenean bere anaiak bildu zituen eta Menegrothera joan ziren silmarila berreskuratzeko prest, Elfoen Arteko Bigarren Gudua izan zena.

Une horretan ezin izan zuten silmarila berreskuratu, Diorren alaba zen Elwingek bitxia salbatuz ihes egin baitzuen, baina hau Sirion ibaiaren itsasoratzean bizi zela jakin zutenean, biziraun zuten anaiak berriz batu ziren eta Fëanorren bitxia berreskuratzen saiatzera joan ziren; eta han anaien arteko hirugarren sarraskia gertatu zen, non Amras erori zen.
**Ampuero Jauregia** Getxo udalerriko Neguri auzoko Atxekolandetako 9. zenbakian dago. Manuel María Smith arkitektoak egin zuen 1928. urtean, José Joaquín Ampuero del Río eta Casilda Gandarias Durañona senar-emazteentzat. Senarra enpresa buru ezaguna eta politikari tradizionalista zen, eta emaztea Juan Tomás Gandarias industrialaren, meatzariaren eta politikariaren arreba.

Kokapen topografiko paregabea du, eustormarantz aurreratzen baita. Horri esker, ongi ikusten da. Gerra Zibilaren aurretik, Arriluzeko erlaitzean eraikitako azken jauregia da.

Eraikina
--------

Alde guztiak agerian dituen eraikina da, "L" formako oina du eta hainbat altueratan egokituriko gorputzez osatua da. Teilatua isuri askotakoa da eta teilategal zabalak tailaturiko harburuetan etzaten dira. Teilatuetatik gora bi dorre asimetriko altxatzen dira, eta dorreen goiko partean uhin-formako gailurreria ikusten da. Altxaeran, erdisotoa, behe-oina eta beste bi altuera dauzka, inposta-lerro bik bereiziak, eta baoak ausaz irekitzen direla ematen du. Baoak oso aberatsak dira formetan: erdi-puntuko arkuak, arku konopialak, lobulatuak eta bikiak, eta bao dinteldunak, etzanak eta angeludunak. Hormak silarriz eginak dira, eta silarriak ere erabiltzen dira eskantzuetan, katea eta orejeta itxurako baoen inguruetan, hurrenez hurren. Itsasoari begira dagoen fatxadak dorre bat du ezker angeluan, eta erdisotoan arkuteria beheratuko galeria bat zabaltzen da. Horren gainean, behe-oinean, leihate eskartzanuez inguraturiko terraza handi bat dago, eta lehenengo solairuan harrizko oriel-window bat zabaltzen da. Atxekolandetari begira dagoen fatxadak beste dorre bat du, eta dorrearen behe-oinean dago sarrera nagusia, hiru arku, erdikoa molduratua, dauzkan ataripe poligonalaren pean, eta haren gainean, harrizko balkoi burdinsaredun bat eta mailakaturiko alfiza duen ate bat ikus daitezke. Horma batez inguraturik dagoen balio handiko lorategia du inguruan, eta horma horren aurrean Arriluzeko eustormaren atala dago.

Galeria
-------

* Ikuspegi orokorra.Ikuspegi orokorra.
* Ikuspegi orokorra.Ikuspegi orokorra.
* Ikuspegi orokorra.Ikuspegi orokorra.
* Ikuspegi orokorra.Ikuspegi orokorra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. 1 2

Kanpo estekak
-------------

* Eusko Jaurlaritzaren Ondarea webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65559969
* Commonscat Multimedia: Palacio Ampuero

---

 |

* Wd Datuak: Q65559969
* Commonscat Multimedia: Palacio Ampuero
**Coniopterygidae** Neuroptera ordenaren barruan Pterygota (intsektu hegaldunak)familiakoak dira. Bizirik dauden 460 espezie ezagutzen dira. Oso intsektu txikiak dira eta, ondorioz, identifikatzeko lupa bat erabili behar da, horrela hegaletan zainen banaketa ikusteko; horrela genero mailaraino aztertu daitezke. Espezieak bereizteko, aldiz, mikroskopioa ezinbestekoa da.

Deskribapena
------------

Intsektu helduen itxura Neuroptera ordenaren besteekin konpatatuta nahiko desberdina da. Txikiak dira (1,8mm eta 5mm artekoak), hegalak marroiak eta zeharrargitsuak dira, normalean ezkatak eta hautsez estalia. Horregatik, haien itxura Aleyrodidae edo euli zurienekin nahastu daiteke, nahiz eta haien artean ez izan ezer. Bereizteko biak *Coniopterygidae* espeziek helgalak pausaldian daudenean erabat elkarturik daudela ezaugarri bat izan daiteke; euli zuriek, aldiz, modu horizontaleak izaten dituzte.

Ekologia
--------

Coniopterygidae espezieak egurrezko landarekin lotuta egoten dira; normalean horietan bizi dira. Emeek arrautzak banan-banan ostoetan eto landareen azalan jartzen ditu. Larbek 3,5 mm-ko luzeraino izan dezakete. Ahoaren piezak tutu laburrak eta zuzenak dira; horietatik jakia, beste intsektuen fluidoak, xurgatu egiten dituzte. Ilunabarreko ohiturak dituzte. Ornogabe txikiak jaten dituzte, esaterako *Coccoidea* generokoak, landare zorriak, eta akaroak, baita artropoden arrautzak. Jateko ohitura horiek direla eta, beste espeziak kontrolatzeko esperimentuak egin dira, hau da, kontrol biologikoa egiteko, baina esperientziak ez dira ondo atera.

Urtean bi belaunaldi sortzen dituzte.

Espezieak
---------

Ezagutzen diren taxon asko Jurasiko Berantiar aurrerako fosilak dira. Orokorrean, baita ere gaur egungoak zailak dira familiaren filogenian kokatzeko.

* *Alboconis* (fosil)
* *Apoglaesoconis* (fosil)
* *Archiconiocompsa* (fosil)
* *Archiconis* (fosil)
* *Conwentzia*
* *Gallosemidalis* (fosil)
* *Glaesoconis* (fosil)
* *Heminiphetia* (fosil)
* *Hemisemidalis* (fosil)
* *Juraconiopteryx* (fosil)
* *Libanoconis* (fosil)
* *Libanoseminalis* (fosil)
* *Pararchiconis* (fosil)
* *Phthanoconis* (fosil)
* *Semidalis*
* *Spiloconis*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Engel, Michael S. & Grimaldi, David A. (2007): "The neuropterid fauna of Dominican and Mexican amber (Neuropterida, Megaloptera, Neuroptera)". *American Museum Novitates* **3587**: 1-58. PDF fulltext

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Coniopterygidae intsektuei buruzko informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2061605
* Commonscat Multimedia: Coniopterygidae
* Wikispecies Espezieak: Coniopterygidae

---

* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Coniopterygidae
* BOLD: 246673
* Dyntaxa: 2001114
* EOL: 943
* Fauna Europaea: 11826
* GBIF: 5204
* ITIS: 115075
* NCBI: 279441
* Paleobiology Database: 134020

 |

* Wd Datuak: Q2061605
* Commonscat Multimedia: Coniopterygidae
* Wikispecies Espezieak: Coniopterygidae
| Apple I |
| --- |
| Eskuz egur karkasa batean osorik muntatutako Apple I ordenagailua. |
| Mota | Ordenagailu Pertsonala |
| Garatzailea | Steve Wozniak |
| Merkaturatua | 1976ko apirilaren 1a |
| Deskatalogatua | 1977ko irailaren 30a |
| Prozesadorea | MOS 6502 @ 1 MHz |
| Memoria | 4 KB estandarra8 KB era 48 KB-era txartelen bidez hedagarria |
| Salneurria | 666,66 dolar(2016ko 2.806 dolar) |

**Apple Computer 1**, gerora **Apple I** edota **Apple-1** izendapenez ezaguna, 1976an AEBetako Apple Computer Company (gaur egungo Apple Inc.) konpainiak merkaturatutako ordenagailu pertsonal bat da. Lehenbiziko ordenagailu pertsonaletako bat izan zen, baita mikroprozesadorea, teklatua eta pantaila batera erabili zituen ordenagailu pertsonala ere. Steve Wozniak ingeniariak diseinatu eta eskuz muntatu zuen, jatorriz bere erabilera pertsonalerako.

Wozniaken adiskidea zen Steven Jobs enpresariak salgai jartzea otu zitzaion. Honela bada, Apple konpainiaren lehenbiziko produktua bilakatu zen. 1976an Homebrew Computer Club elkartean aurkeztua izan zen.

1977an Apple II modeloak jarraitu zion.

Iruditegia
----------

* Apple I ordenagailuaren txartel nagusia.Apple I ordenagailuaren txartel nagusia.
* Iragarkia.Iragarkia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18981
* Commonscat Multimedia: Apple I

---

 |

* Wd Datuak: Q18981
* Commonscat Multimedia: Apple I
**Antonio Garamendi Lekanda** (Getxo, Bizkaia, 1958ko otsailaren 8a) enpresari bizkaitarra da.

Biografia
---------

Energiaren alorrean da aditua. Gaur egun, CEOEren batzorde energetikoaren burua da, eta Espainiako enpresa txiki eta ertainen konfederazioaren (CEPYME) presidenteordea ere bada. Gainera, CONFEMETALen diruzaina ere bada.

### 2014ko CEOEko hauteskundeak

2014ko azaroaren 5ean hauteskunde-prozesua hasi zen CEOEn. Hautagaitzak aurkezteko epea zabaldu zen eta bera aurkeztu zen. CEOEren zuzendaritzaren kudeaketak kritikak jaso zituztenez estatu osoko hainbat patronalek beste eredu baten aldeko hautagaitza adostu zuten, Garamendirena hain zuzen ere.

Eraikuntzako, metaleko eta teknologiako Espainiako konfederazioek babestu zuten bera hauteskundeetan baita EAEko (Confebask), Andaluziako (CEA) eta Gaztela-Mantxako (CECAM) patronalek ere. Baina azkenik Juan Rosell izan zen garailea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  www.antoniogaramendi-ceoe2014.es
2. ↑   «El vizcaíno Antonio Garamendi, candidato a presidir la CEOE» *El Mundo* 2014/10/22.
3. 1 2 3   EiTB.  (2014-12-23). *Antonio Garamendi, CEOEko presidente izateko hautagaia.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492586
* Commonscat Multimedia: Antonio Garamendi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 273096373
* ISNI: 0000 0003 8398 6540
* BNE: XX5248313
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 322680

 |

* Wd Datuak: Q20492586
* Commonscat Multimedia: Antonio Garamendi
**Appomattox konderria** (ingelesez: *Appomattox County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Appomattox da. 2010eko zentsuaren arabera 14.973 biztanle zituen, Appomattox kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Appomattox konderriak 866,95 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,2 ura dira. Beste 863,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,27 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.973 pertsonetatik 11.650 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 167 dira. 2.998 beltzak edo afroamerikarrak. 28 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 35 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 23 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 235 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490325
* Commonscat Multimedia: Appomattox County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145432154
* ISNI: 0000 0004 0390 7740
* LCCN: n81149516
* NARA: 10040094
* **Lekuak**
* OSM: 2534165
* TGN: 2002141

 |

* Wd Datuak: Q490325
* Commonscat Multimedia: Appomattox County, Virginia
**Anxo Manuel Quintana González** (Allariz, Ourense, Galizia, 1959ko otsailaren 25 - ) politikari nazionalista galiziarra da, Bloque Nacionalista Galegoko buruzagia eta 2005 eta 2009 artean Galiziako Xuntako lehendakariordea izan dena.

Medikuntza ikasi zuen bi urtez Santiago de Compostelako Unibertsitatean eta erizaintzako lizentzia Vigoko Unibertsitatean lortu zuen. Ostean, Ourenseko Cristal Piñor ospitalean lan egiten hasi zen.

1977an nekazaritzako sindikalismo nazionalistaren esparruan ibili zen. Bost urte geroago, 1982an, Bloque Nacionalista Galego alderdi politikoaren sorreran parte hartu zuen.

1989an, Allarizen, herri errebolta batek alkatea kargutik bota zuen, eta Anxo Quintana alkate aukeratua izan zen hura ordezkatzeko. Gertakari horrek Anxo ezagutzera eman zuen. Anxo, 1983tik Allarizko zinegotzi zena, 2000ra arte alkatetzan egon zen. Bere agintaldian, Allarizek Hirigintzako Europar Saria irabazi zuen Alde Zaharra zaharberritzean egindako lanengatik. Gainera, 1995tik 2000ra arte Galiziako Udalen eta Probintzien Federazioko lehendakari hautatu zen. 2000tik 2005eko irailaren 5a arte BNGko senataria izan zen senatuan.

Aldi berean, postuak igotzen joan zen bere alderdian. 2002 eta 2003 artean BNGko zuzendaritza nazionaleko koordinatzailea izan zen. 2003ko azaroaren 23an, BNGko bozeramale nazional aukeratua izan zen, Xosé Manuel Beiras ordezkatuz, eta postu horretan egon zen 2009ko hauteskundeen ostean dimisioa eman arte.

2005eko ekainaren 19ko hauteskundeetan BNGko lehendakarigaia izan zen Galiziako Xuntarako. Partido dos Socialistas de Galicia-PSOE eta BNGren arteko koalizioari esker, 2005eko abuztuaren 2an Galiziako Xuntako lehendakariorde bilakatu zen.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Anxo Quintana*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3305593
* Commonscat Multimedia: Anxo Quintana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305874775
* CANTIC: a11383628
* UB: a1276879

 |

* Wd Datuak: Q3305593
* Commonscat Multimedia: Anxo Quintana
Ankhuren irudia duen hilarria
**Ankhu**, Sebekhotep II.a faraoia zerbitzatu zuen XIII. mendeko chaty baten izena da, eta bere semea ere, Sebekhotep III.a eta Sebekhotep IV.aren erregealdietan chatya izan zela frogatua dago.

Beste chaty baten semea, Mereritekin ezkondu zen, eta, honekin, bi seme izan zituen: Meru III.a eta Resseneb, hauek ere chatyak izan zirelarik, baita Senebhenas izeneko alaba bat ere, armadako ofizial bat zen Upuaut-Hotepekin ezkondu zena, honen familia, faraoiarenarekin senidetua zegoelarik.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Bere kargua zenbait erregealditan bete zuela ziurtatzen duten Khendyer eta Sebekhotep II.aren zenbait monumentu ezagutzen dira. Boulaq 18 papiroan ere agertzen da, funtzionario judizialen buru. Papiroa, Sebekhotep II.aren erregealdian datatua dago eta Aya erregina aipatzen du, beste hilarri baten arabera, Ankhuren familiakoa zena.

Abidosen aurkitutako eta Khendyerren erregealdian datatutako beste hilarri batek, Ankhuk, Osirisen tenpluan zuzendu zituen lanei buruz informatzen du. Karnakeko Amonen tenpluan, bere buruaren, bere aita Zamonten eta bere ama Henutpuren estatuak altxa zituen. Azken hau, bere estatua tenplu honetan agertzen den emakume urrietako bat da.

Ankhu, chaty baten semea eta beste biren aita zen: familiak, auzitegi goreneko funtzionarioen dinastia sendo bat eratu zuen. Badago boterearen benetako jabetzat hartzen duena karguan egon zen bitartean, eta berak bere burua hartzen zuen administrazio egonkor baten eredu bezala, baina, berriki eginiko ikerketak, zuhurragoak dira adierazpen hauei buruz. Hala ere, ez dago zalantzarik bere familia boteretsuak herrialdea zuzendu zuela hiru belaunaldiz.
***Anthurium*** landare loredunen genero bat da, Araceaearen familia barrukoa. Jatorriz Amerikako eremu tropikal eta azpitropikaletakoa da, Mexikotik Argentinararte zabaltzen dena. Dagoeneko 600 eta 800 espezie artean deskribatu dira, baina urtero aurkitzen dira berriak eta Araceae familian dagoen genero zabalena eta konplexuena da. Landare apaingarri gisa erabiltzen da.

Taxonomia
---------

Costa Rican aurkitu zen lehenengoz. Heinrich Wilhelm Schott botanikari austriarrak deskribatu zuen aurrenekoz 1829an.

Deskribapena
------------

Landare hostoerorkorrak dira, belarkarak edo zurkarak, tenteak edo igokariak, oso talde anitza da. Gehienak epifitoak dira, beste landare baten gainean bizi direnak. Hostoak oso apaingarriak dira, gogorrak eta lodiak, handiak, obalatuak eta geziaren puntaren itxurakoak. Bitxia da duten *espadize* tentea, han kokatzen dira inflorezentzia txiki ugariak.

Espadizeko lorretatik sortzen diren fruituak baia zukutsuak dira. Kolore desberdinak ditu espezie bakoitzak, baina orokorrean bi hazi izaten dituzte barnean.

Landare pozoitsuak dira, kaltzio oxalatoa metatzen dutelako. Landarearen izerdia narriagarria da azalarentzako eta begientzako.

Erabilera
---------

Lorategietan apaigarri gisa erabiltzen dira. *Anthurium* generoko landareek duten hosto koloretsuengatik eta batez ere espadizearengatik erakarrita hasi ziren landatzen. Klima hotzetako tokietan etxe barruko landareak izaten dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Abstract» *www.aroid.org* (Noiz kontsultatua: 2022-09-03).
2. ↑   «Tropicos» *www.tropicos.org* (Noiz kontsultatua: 2022-09-03).
3. ↑   «Anthurium» *www.aroid.org* (Noiz kontsultatua: 2022-09-03).
4. ↑   «Poisonous Plants: Anthurium spp.» *web.archive.org* 2013-10-03 (Noiz kontsultatua: 2022-09-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q239835
* Commonscat Multimedia: Anthurium
* Wikispecies Espezieak: Anthurium

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00577485
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 188185
* EOL: 39835889
* GBIF: 2872218
* GRIN:
* IPNI: 2696-1
* ITIS: 42558
* NCBI: 78377
* W3TROPICOS: 40016525
* USDA Plants: ANTHU

 |

* Wd Datuak: Q239835
* Commonscat Multimedia: Anthurium
* Wikispecies Espezieak: Anthurium
**Hori eta okerrago** (gaztelaniaz: ***Esto es peor***) Francisco Goya pintorearen(1746–1828) grabatu bat da. 1812 eta 1815 artean osatu zuen, 1863 arte argitaratu ez zen arren, Gerraren hondamenak seriearen parte da. Goyak 1808ko Maiatzaren Biko Altxamenduaren eta ondorengo Iberiar Penintsulako Gerraren aurkako protesta gisa sortu zuen serie hori, 1808tik 1814ra.

Irudia Chinchonen 1808ko abenduan gertatutako eszena batean oinarritzen da, Goyaren anaia parroko gisa han bizi zenean. Bi soldadu frantses matxinatuek hil zituztenean, frantsesek errepresaliak hartu zituzten tokiko gizonak sarraskituta. Goyak matxino baten gorputz moztua erakusten du zuhaitz bateko adar batean zutoin sartuta, bere uzki eta sorbaldaren artean. Biktimaren burua irudiaren ikuslearengana bueltatuta dago, Desastres serieko *Ezin da begiratu* izeneko beste lan baten izenburuaren berri ematen duen motibo batean. Eskuineko besoa ukondoaren gainetik moztu dute. Atzealdean soldadu frantsesek sarraskiarekin jarraitzen dute. Marrazkian, ñabardura sexualak ageri dira, bortxatua izan baita biktima .

Belvedereko Torso mutilatua, eragina izan zuen Goyaren irudian 
Hildako gizakiaren irudia, hein batean, Atenasko eskultore baten Belvedere Torso izeneko biluzi maskulino baten zatian oinarritzen da. Goyak lehenago beltzean egin zuen estatuaren marrazki-azterketa, Erromara egindako bisita batean. Hala ere, gerra-artean erabilitako motibo klasiko hori aldatzen du, antzerki-maila bat gehituz – adarra uzkian zehar, sorbalda bizidunak eta hurbileko enkoadraketa. Gizona biluzik dago, XIX. mendeko Espainiako artearentzako aurkezpen ausarta.

"**Hori eta okerrago**"-ren 1863ko inpresio bat Eskoziako Galeria Nazionalek erosi zuten 1967an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "*This is worse* (*Esto es peor*), Plate 37 of *The Disasters of War* series". National Galleries of Scotland. Retrieved February 7, 2010.
2. 1 2  "*This is worse* (*Esto es peor*), Plate 37 of *The Disasters of War* series". National Galleries of Scotland. Retrieved February 7, 2010.
3. ↑  This image is plate 37 of 82.
4. ↑  Bareau, 45
5. 1 2  Stoichita & Coderch, 95
6. ↑  Cottom, 59
7. ↑  See Goya's *Italian notebook*.
8. ↑  Cottom, 58

Bibliografia
------------

* Bareau, Juliet Wilson.' Estampados de Goya, Tomás Harris bilduma, Britainiar Museoan. Londres: British Museum Publications, 1981.
* Connell, Evan S. *Francisco Goya*: Una vida. New York: Contrapunto, 2004.  ISBN 1-58243-307-0
* Cottom, Daniel. "Gizatiarra ez den kultura". Pennsylvaniako Unibertsitatea, 2006.  ISBN 0-8122-3956-3
* Hughes, Robert. *Goya*. New York: Alfred A. Knopf, 2004.  ISBN 0-394-58028-1
* Stoichita, Victor & Coderch, Anna Maria. Goya: azken inauteria. Londres: Reakton books, 1999.  ISBN 1-86189-045-1

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7786451

 |

* Wd Datuak: Q7786451
***Arctocebus aureus*** edo **Urrezko Angwantiboa** Afrikan bizi den primate txiki bat da. *Arctocebus calabarensis*ekin batera generoa osatzen dute. Nigeria, Kamerun, Kongoko Errepublika Demokratikoa eta Ekuatore Ginean bizi dira batez ere. 266-465 gramo inguruko pisua dute.

Isats oso txikia dute, ohikoak baino motzagoak diren behatz erakusleak, garbiketarako atzapar berezia oinetan eta lerro txuri bat aurpegian. Kolorea dela eta *Arctocebus calabarensis*etik erraz bereizten da: bizkarra gorri-urrekara dute eta gorriagoa sabelean.

Gauez bizi dira zuhaitzetan, lurretik 5-15 metrotara. Jaten dutenaren %85a intsektuak dira eta bestea fruitak. Bestela *Arctocebus calabarensis*en antolaketa oso antzekoa dute.

Ikus, gainera
-------------

* *Arctocebus*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1150343
* Commonscat Multimedia: Arctocebus aureus
* Wikispecies Espezieak: Arctocebus aureus

---

* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Arctocebus\_aureus
* EOL: 326535
* GBIF: 2436631
* ITIS: 572887
* UICN: 2053
* MSW: 12100103
* NCBI: 300161
* Paleobiology Database: 236707
* Species+: 9357
* uBio: 109091

 |

* Wd Datuak: Q1150343
* Commonscat Multimedia: Arctocebus aureus
* Wikispecies Espezieak: Arctocebus aureus
**Antônio Parreiras** (1860–1937) Brasilgo margolari, diseinatzaile eta ilustratzaile ospetsua izan zen. Brasilgo margolaritzan eragin handia izan zuen.

Biografia
---------

Parreiras Jacinto António Diogo Parreiras eta Maria Rosa da Silva Parreirasen semea zen. Familia handia zen zeren eta bederatzi seme-alabak izan zituzten. Rio de Janeiroko Arte Ederretako Akademia Inperialean sartu zen eta 1884an utzi zuen George Grimm irakasle alemaniarrarekin margolaritza ikastaroa egiteko. Irakasleak, ondoren, 1885tik, Brasil barnealdera egin zuen bidaiaren garaian, Parreirasek ikasketak modu autodidaktan jarraitu zituen. George Grimmek paisaia, flora eta fauna margotzen irakatsi zion batez ere. Margolari alemaniarrak Parreiras tradizio akademikoetatik aldentzen lagundu zion, naturaren zuzeneko behaketa, pintzelada libreak eta argitasuna lortzeko. 

Parreirasek Europan zehar bidaiatu zuen zenbait urtez, besteak beste, Alemania, Italia eta Frantzia bisitatuz. 1907an, Pariseko Saloian bere lehen emakume biluziak erakutsi zuen. 1914an Brasilera itzuli zen. 1929an, Urrezko Domina Sevillako Nazioarteko Erakusketan eskuratu zuen.

Parreirasek Niteróien, Brasilen, Escola do Ar Livre eskola sortu zuen. Hiri berean bere obra asko gordetzen dituen museoa sortu zuen, Antônio Parreiras museoa, alegia.

Obra
----

Bere lanen artea biluzi artistiko eta historia-margolan asko daude. Baina, ziur aski, hobeto baloratu zaion arloa paisaiarekin lotutakoa da. Bere lanetan europar eraginak eta Brasilgo estilo propioa konbinatu zituen, batez ere paisaietan.

Iruditegia
----------

* Fantasia (1909)*Fantasia* (1909)
* Erromantzearen amaiera (1915)*Erromantzearen amaiera* (1915)
* Minduta (1909)*Minduta* (1909)
* Paisagem do Campo do Ipiranga (1893)*Paisagem do Campo do Ipiranga* (1893)
* Itsas ikuspegi (1905)*Itsas ikuspegi* (1905)

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Portugesez)**:Museu Antônio Parreiras webgunea.
* **(Portugesez)**:Biografia eta argazkaiak Cultura Niteroi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q612023
* Commonscat Multimedia: Antônio Parreiras

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96556591
* ISNI: 0000 0000 8458 0049
* GND: 1146967454
* LCCN: n82047937
* SNAC: w6w966z9
* SUDOC: 178071293
* ULAN: 500118078
* Open Library: OL94107A
* RKD: 337173

 |

* Wd Datuak: Q612023
* Commonscat Multimedia: Antônio Parreiras
**Anousheh Ansari** (persieraz: انوشه انصاری‎; Teheran, Iran, 1966ko irailaren 12a - ), *CEO of Telecom Technologies, Inc.* (TTI) sortzailetako bat da. Lehenengo emakume espazio-turista eta aldi berean lehenengo iraniarra bilakatu da, 2006ko irailean. 2004ko maiatzaren 5ean, Alan Sheparden orbitapeko espazio-hegaldiaren 43. urteurrenean, bere ezkonneba Amir Ansarirekin milioi askoko laguntza eman zion X-Prizeri. Horren ondoren, X-Prize Ansari X Prize bezala ezagutzen da ofizialki haien omenez.

Biografia
---------

1966an Teheranen (Iran) jaio zen emakumea da. 1979an Iranen agitu zen iraultzagatik, 1984an Estatu Batuetara alde egin behar izan zuen hamasei urte zituelarik. Han, elektrizitate ingeniaritza eta informatika zientziatan lizentziatu zen George Mason Universityn. Masterra lortu zuen George Washington Universityn.

Anoushehk, bere senar Hamid Ansari eta bere ezkonneba Amir Ansarirekin TTI enpresa sortu zuen 1993an. 2000. urtean, *Sonus Networks, Inc.*-ek TTI erosi zien.

2006ko maiatzean, Nazioarteko Espazio Estaziora joateko bi aukeratuetako bat izan zitekeen Charles Simonyirekin, Soyuz TMA-10 espazio-misioan haientzat libre zegoen leku bakarra osatzeko. Baina azkenean Charles Simonyi hautatu zuten, 2007ko martxoaren 9an atera zen misio horretarako.

2006ko abuztuaren 21ean, laugarren espazio-turista izan behar zen Daisuke Enomoto kanporatu zuten 2006ko iirailaren 14an irten behar zuen Soyuz TMA-9 espazio-misiotik, medikuntza-azterketak ez gainditu ondoren. Hurrengo egunean, Ansari hautatu zuten Daisuke Enomoto ordezkatzeko. Irailaren 18ko 6:09etan aireratu zen.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Anousheh Ansari*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17519
* Commonscat Multimedia: Anousheh Ansari

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 90449194
* ISNI: 0000 0000 7882 043X
* GND: 133790754
* LCCN: n2009038828
* NKC: js20070209001
* SUDOC: 159069297
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q17519
* Commonscat Multimedia: Anousheh Ansari
Degurixako mendebaldeko zatia.
**Deguria** edo ***Degurixa*** Gipuzkoako haran bat da, Debagoiena eskualdean dagoena. Eskoriatza eta Oñati artean dago, Mendebaldetik Ekialderako norantzan. Mendebaldeko sarrera, Arlutz mendiak adierazten du. Ekialdekoa, berriz, Maruatx mendi bakartiak adierazten du. Deguria edo Degurixa, 975 metroko garaieran dago, Zaraiako mendilerroaren erdi-erdian.

Hegoaldean, Elgeako mendilerroak harana ixten du, Arabako mugan.

Irispideak
----------

Deguria edo Degurixara heltzeko ibilbiderik argiena eta errazena, Aitzorrotz menditik gertu dago. Eskoriatzako herrigunetik irten, eta, Bolibar elizaterantz doan bidearen hasieran, eskuinetara, Agiriano baserri ondoan amaitzen den aldapa bat dago. Aldapa hau amaitu eta ondoren, eskuinetara hartu behar da. Hor, bi bide daude, gorago, bihurgune batean batzen direnak. Bihurgune horretan, aurrera joan behar da, eta, handik gutxira, beste bidegurutze bat dago. Eskuinetara doan bidea hartu behar da. Eta handik, denbora guztian gora eta gora segitu. Bidearen eskuinaldean, 700 metro inguruko garaieran, Aitzorrotz mendirantz doan bidea dago, bidearen ezkerraldean, garaiera txikiagoan, Gomixtiturriko Iturria dagoelarik. Bi bide hauek atzean utzi, eta aurrera jarraitu behar da, Urizar edo Uxarko bidegurutzera heldu arte. Hara helduta, Alabita jartzen duen bidea hartu behar da, bidegurutzearen ezkerraldean. Eta aurrera jarraitzea baino ez da. Handik berrogeita hamar minutu ingurura, Lizargarateko bidegurutzera heltzen da. Eta bidegurutze haren parean dago gas hodiaren bidea, aldapa batetik doana. Aldapa hori igo, ezkerretara hartu eta zuzen jarraitu behar da, parean Arlutz mendiarekin topo egin arte. Orduan, eskuinetara hartu eta, malda luze bat jaitsi ondoren, Degurixan sar daiteke.

Beste bide eroso bat ateratzen da Urkuluko uharkatik, Goroeta auzotik (Aretxabaleta) hegoalderantz, Kurtzebarri mendebaldean eta Ametzueta eta Iruaitz mendiak ekialdean daudelarik. Lehenik eta behin Ugaztegi aldera iritsi eta gero aurrera Andarto mendirantz Degurixara ailegatzen da.

Azkenik, Araotzetik (Oñati) ateratzen dira bide bat baino gehiago Degurixa aldera. Ezagunena, Santikurtz ermitatik pasatzen da.

Inguruko mendiak
----------------

* Arlutz
* Andarto
* Andarto Txiki
* Aranguren
* Aranguren Txiki
* Atain
* Aizkorri II edo Axkorri.
* Bizkarlatza
* Erlaitz
* Maruatx
* Maiputz

Ikus, gainera
-------------

* Gipuzkoako mendiak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256122

 |

* Wd Datuak: Q12256122
**Demokrazia Europan 2025 Mugimendua** edo **DiEM25** (ingelesez: *Democracy in Europe Movement 2025*), europar mugimendu politikoa da,  2015ean  Gianis Varufakis Greziako finantza ministro ohiak bultzatu zuena. Mugimenduaren aurkezpen ofiziala 2011ko otsailaren 9an egin zen Berlingo Volksbühne antzokian. Mugimenduaren helburua Europar Batasuna erreformatzea da ordezkaritza zuzena izango duen Parlamentu burujabe bat sortzeko, Parlamentu nazionalekin eta gainerako eskualde edo tokiko erakundeekin boterea partekatuko duena".

Mugimendu honek Europaren ideia berrindartu nahi du demokraziaren arabera arautuko den jendearen batasuna bezala eta ez mugimenduak deitoratzen duen gaur egun Europar Batasuna; aginduak ematen dituen teknokratez osatutako estatu bat. Argumentu hori indartzeko, zortzi aspektu desberdin aipatzen dira gobernantza, konsentimentuz baino, elkarrekintzaren bitartez egiteko.

Mugimenduak Europako zenbait intelektualen, aktibisten eta politikoen babesa jaso du, hala nola, Julian Assange, Toni Negri italiar filosofoa, Saskia Sassen herbeheretar soziologoa, Brian Eno ingeles musikaria, James Galbraith estatubatuar ekonomilaria, Stuart Holland parlamentari laborista ohia edo Slavoj Žižek eslovakiar filosofoa, besteak beste.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Yanis Varoufakis: EU no longer serves the people.*  The Guardian 9 February 2016.
2. 1 2   **(Ingelesez)**  (PDF) *The EU will be democratised. Or it will disintegrate!.*  Democracy in Europe Movement⋅2025 (Berlin) 2016-02-09 (Noiz kontsultatua: 2015ko otsailaren 9a).
3. 1 2 3   Oltermann, Philip.  (2016ko otsailaren 10a). «Yanis Varoufakis launches pan-European leftwing movement DiEM25» *The Guardian*.
4. ↑   **(Alemanez)** Van Laak, Claudia.  (2016ko otsailaren 9a). «Gründung von DiEM25 in Berlin:Varoufakis lädt zur Demokratiebewegung (DiEM25-en sorrera Berlinen: Varoufakis-ek demokraziaren aldeko mugimendu batera deitzen du» *Deutschlandfunk* (Noiz kontsultatua: 2016ko otsailaren 12a).

Ikus, gainera
-------------

* Paneuropeismo

  

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** **(Frantsesez)** **(Gaztelaniaz)** Webgune ofiziala
* **(Ingelesez)**Yanis Varoufakis *TED Talk: Capitalism will eat democracy – unless we speak up*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22674451
* Commonscat Multimedia: Democracy in Europe Movement 2025

---

 |

* Wd Datuak: Q22674451
* Commonscat Multimedia: Democracy in Europe Movement 2025