recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
John Perry Barlow, (2006).
"**Ziberespazioaren Independentziaren Aldarrikapena**" azkar hazten ari zen Interneten gobernuek duten aplikagarritasunari (edo aplikagarritasunik ezari) buruzko manifestu goiztiar bat da. Interneteko *24 Hours in Cyberspace* proiektu aitzindariak eskatua, John Perry Barlowk idatzi zuen, Frontier Fundazio Elektronikoaren sortzaileak, eta 1996ko otsailaren 8an argitaratu zen *on line*, Davosetik (Suitza). Estatu Batuetako 1996ko Telekomunikazioen Legeari erantzuteko idatzi zen batez ere. 2014. urtean, Erregistroen Departamentuak Barlow-en audio eta bideo edukia erregistratu eta argitaratu zuen Adierazpena irakurriz.

Edukia
------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Industria-munduko gobernuak, haragizko eta altzairuzko erraldoiak, Ziberespaziotik nator, adimenduaren etxe berritik. Etorkizunaren izenean, iraganari eskatzen diot bakean uzteko. Ez zara ongi etorria gure artean. Ez duzu subiranotasunik biltzen garen lekuan. |  » |
| John Perry Barlow |

Deklarazioak, hamasei paragrafo laburretan, kanpoko edozein indarrek, bereziki Estatu Batuek, Interneten gobernua ezartzea ukatzen du. Dioenez, Estatu Batuek ez zuten gobernatuen baimenik legeak Interneten aplikatzeko, eta Internet edozein herrialdetako mugetatik kanpo zegoen. Internet, aldiz, bere kontratu sozialak garatzen ari zen, bere arazoak nola erabili zehazteko, urrezko arauan oinarrituta. Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Deklarazioaren antza du, bereziki bere azkeneko paragrafoetan. Dokumentuak Telekomunikazioen Legea aipatzen duen arren, Txina, Alemania, Frantzia, Errusia, Singapur eta Italiari ere leporatzen die Internet itotzea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *John Perry Barlow: Is Cyberspace Still Anti-Sovereign?.*  12 February 2018.
2. ↑   «Department of Records» *www.departmentofrecords.co*.
3. ↑   «Limited edition vinyl: John Perry Barlow reads "A Declaration of the Independence of Cyberspace" / Boing Boing» *boingboing.net*.
4. ↑   Barlow, John Perry.  (1996-02-08). *A Declaration of the Independence of Cyberspace.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1188699

 |

* Wd Datuak: Q1188699
Geometrian, **zeharkako zuzena** plano berean dauden bi zuzenetako bi puntu desberdinetan zeharkatzen duen lerro zuena da. Zeharkako zuzenak Euklidear planoko bi lerro zuzen noiz diren paraleloak egiaztatzeko balio du. Zeharkako zuzenaren eta bi lerro zuzenen arteko ebakidura hainbat motako angelu bikote sortzen ditu: ondoz ondoko barne-angeluak, angelu korrespondenteak, eta txandakako angeluak. Euklidesen zuzen paraleloei buruzko postulatuaren arabera, bi lerro zuzenak paraleloak badira, ondoz ondoko barne-angeluak betegarriak dira, angelu korrespondenteak berdinak dira, eta txandakako angeluak berdinak dira.


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |     |  |  |
| Zeharkako zuzenaren zortzi angeluak. |   | Bi zuzen ez-paraleloekiko zeharkako zuzena.Ondoz ondoko angeluak ez dira betegarriak. | Bi zuzen paraleloekiko zeharkako zuzena.Ondoz ondoko angeluak betegarriak dira. |

Angelu korrespondenteak
-----------------------

1. irudia: *m* eta *n* zuzen paraleloak, *t* zeharkako zuzena.
Angeluen bikoteak: <1 eta <5; <2 eta <6; <4 eta <8; <3 eta <7 **angelu korrespondenteak** deitzen dira, eta kongruenteak dira (1. irudia).

Txandakako angeluak
-------------------

Paraleloen "kanpo" egonda haien alde desberdinetan kokatzen dira eta zeharkako zuzenaren alde desberdinetan. Haien artean berdinak dira; hau da, neurri berekoak dira.

### Txandakako kanpo-angeluak

Angeluen bikoteak: <1 eta <7; <2 eta <8 **txandakako kanpo-angeluak** deitzen dira, eta kongruenteak dira (1. irudia).

### Txandakako barne-angeluak

Angeluen bikoteak: <4 eta <6; <3 eta <5 **txandakako barne-angeluak**deitzen dira, eta kongruenteak dira (1. irudia).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1347094

 |

* Wd Datuak: Q1347094
**Zeharkako Sumendi-ardatza** Mexikoko sumendi-lerroa da, 900 kilometroko luzera eta 130 kilometroko zabalera duena, eta ipar latitudeko 19° paralelotik hurbil Ozeano Baretik Mexikoko golkoraino luzatzen dena.

Geografia
---------

Ozeano Barean kokatutako Revillagigedo uharteetan hasirik, Nayarit, Jalisco, Colima, Michoacán, Guanajuato, Querétaro, Mexiko, Hidalgo, Barruti Federala, Morelos, Tlaxcala, Puebla eta Veracruz estatuak zeharkatzen ditu.
Ardatz honetan daude Mexikoko gailurrik handienak, hala nola Citlaltépetl edo Pico de Orizaba (5.610 metro), Popocatépetl (5.500 metro), Iztaccíhuatl (5.220 metro), Malintzin (4.503 metro), Nevado de Toluca (4.690 metro), Cofre de Perote (4.282 metro) eta Nevado de Colima (4.260 metro).

Mexikoko sumendirik handienak. Mendebaldetik ekialdera, hauek daude Zeharkako Sumendi-ardatzean: Nevado de Colima, Parícutin, Popocatépetl, eta Pico de Orizaba

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-05-25). *170. araua: Amerikako toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Mexikoko sumendiak *U.S. Geological Survey*-ren webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q278070
* Commonscat Multimedia: Eje Neovolcánico (mountain range)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315129865
* LCCN: sh88005891

 |

* Wd Datuak: Q278070
* Commonscat Multimedia: Eje Neovolcánico (mountain range)
Cerdá egitasmoaren hasierako proiektua
**Cerdá egitasmoa** Ildefonso Cerdá y Sunyerrek Bartzelona berritzeko aurkeztu zuen egitasmoa izan zen.

Testuingurua
------------

1859an, Bartzelona, Ildefonso Cerdá y Sunyer polifazetikoak –arkitektoa, ingeniaria, urbanista, jurista, ekonomialaria eta politikaria zen– hiria zabaltzeko proiektua aurkeztu zuen, eta zabalgunea hirigintza plan horri jarraituz eraikitzen hasi ziren, errege agindu baten bidez onartu ondoren.

Cerdá egitasmoa
---------------

Osasun baldintzak hobetzeko, erdian patio zabala zuten "etxebizitza uharteak" diseinatu zituen. Kaleek hamar metrotik gorako zabalera izango zuten –ordura artekoak gutxitan iristen ziren lau metrora– eta errailen gaineko zirkulazioa ere aurreikusi zuen. Ez da jakin egungo trafikoa aurreikusiko ote zuen, baina egun, Bartzelonako zabalguneko kaleek oraindik autoentzat egokiak direla erakusten dute. Etxebizitza blokeetan angelu zuzenak ebaki zituen. Hala, kale-gurutze guztiak plaza oktogonal modukoak bihurtu zituen. 20 edo 25 bloketik bat ekipamenduetarako bideratu zuen. Lana eta bertan bizitzea uztartzea ahalbidetzen zuen hiria diseinatzea izan zuen xede. Proiektu progresista zen, baina gizakiaren neurrira egina. Aldirietan antolatutako hiriak baino arrazionalagoa eta humanoagoa zen.

Egitasmoaren eragina eta onarpen eza
------------------------------------

Hurrengo urtetan zenbait hirik Cerdáren plana aintzat hartu zuten Erdi Aroko harresiak bota eta zabaltzen hasi zirenean, besteak beste Donostiak (1864) eta Iruñeak (1901). Hala ere, oro har, Cerdáren ekarpenak ez zuen merezitako onarpenik jaso. Jarduera ekonomikoa eta atsedena uztartzeko ahalegina alde batera utzi eta hiri sateliteak bultzatu ziren, kasurik onenetan. Bartzelona bustitzen duen Mediterraneo itsasoaren kostaldean kontrolik gabeko urbanismo basatia nagusitu da gaur arte.

Hirigintza plan horren balioaz eta ordutik burutu diren gehiegikeriez jabetuta, Kataluniako instituzioek 2009a Cerdáren urtea izendatzea erabaki zuten.

Garaiko instituzioek ez zuten begi onez ikusi proiektua eta Espainiako gobernuak nahiz Bartzelonako Udalak ez zioten urtetako lan eskergagatik zor zioten soldata ordaindu. Ildefonso Cerdá sosik gabe hil zen 1876an.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5  Nagore Irazustabarrena, «Bartzelona berriak 150 urte», *Argia*, 2009-11-15, CC-BY-SA lizentzia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q782766
* Commonscat Multimedia: Pla Cerdà

---

 |

* Wd Datuak: Q782766
* Commonscat Multimedia: Pla Cerdà
Asentamenduaren ikuspegia.
Europa asentamendu ilegak handiena da.
**Cañada Real** Espainiako Madrilgo eskualdeko txabola-auzo handi bat da, Errioxa eta Ciudad Real lotzen dituen abelbidean. 15 kilometroko luzera duen etxebizitza informalen segida lineala da. Europako hiri bateko legez kanpoko asentamendurik handiena da. Coslada, Rivas-Vaciamadrid eta Madril udalerrietan zehar hedatzen da.

Ezaugarriak
-----------

Madrilgo Errege Abelbidearen egungo herria legez kanpoko eraikuntzen segida da, txaboletatik hasi eta txaletetaraino, baita pisu-blokeak ere, 15 kilometroko ibilbidean zehar. Cosladako Abelbidearen hiribidetik Madril eta Getafeko udal-mugaraino hedatzen da, Coslada, Rivas-Vaciamadrid eta Madril udalerriak zeharkatuz. Zati horren aurretik, Cosladako udalerrian, Cañada hiribidea dago, zeina Errege Abelbidearen ibilbidearen zati ere baden, eta lehenago ere legez urbanizatu zen. Une horretan, ez zen kontuan hartzen abelbideak zer babes hartzen zuen, eta udalerriko hirigunean erabat integratuta geratu zen.

Biztanleria
-----------

2012an 8.628 biztanle, 2500 adin txikikoak, eta 2.650 etxe inguru zituen, eta garai hartan Europako hegoaldeko txabola auzorik handienatzat hartzen zen Cañada Real. Biztanleria ia espainiar jatorririk gabeko nahasketa da. Bertan, espainiar ijitoak eta legez kanpoko etorkinak (Marokotik etorritakoak batik bat) bizi dira batez ere. 2017an 7.283 biztanle zituen.

Droga trafikoa
--------------

Valdemingómez, Cañada Realeko erdigunean dagoen auzoa, droga taldeek kontrolatzen dute, eta indarkeriak markatzen du. Madril inguruko droga-kontsumitzaileak maiz joaten dira bertara drogen merkatuak bisitatzera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Cañada Realen dagoen kale legal bakarra.
* **(Gaztelaniaz)**:Bi urte argindarrik gabe Cañada Realen.
* **(Gaztelaniaz)**:Cañada Realari buruzko bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5759515

 |

* Wd Datuak: Q5759515
**Hizkuntza eta kultura Okzitandarraren Lanbide Heziketa Zentroa** edo **CFPÒC** (okzitanieraz, *Centre de Formacion Professionau en lenga e cultura OCcitanas*) hizkuntza eta kultura okzitandarra bultzatzeko xedea duen elkartea da. Horretarako helduen okzitaniera irakaskuntza bermatzen du, zeinahi delarik okzitaniera mota (gaskoia, langedoziera...).

Gaur egun lau CFPÒC-ez osatu sare bat existitzen da: CFPÒC Lengadòc, CFPÒC Miègjorn-Pirenèus, CFPÒC Novèla Aquitània eta CFPÒC Auvèrnhe.

Historia
--------

Lehen CFPÒC elkartea 1994an sortu zen Besièrs-en (Languedoc). Ondotik sortu ziren CFPÒC Miègjorn-Pirenèus (1997, Tolosa), CFPÒC Novèla Aquitània (1999, Ortheze) eta CFPÒC Auvèrnhe (2013, Aurillac).

Jarduerak
---------

Helduentzako formakuntza profesionalaren kari, okzitaniera ikasteko hainbat formatu ezberdin proposatzen ditu: hiru egun edo astebeteko ikastaldi trinkoak, astean zeharreko kurtsoak zein Okzitanieraren Gaitasun Agiria prestatzeko kurtsoak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Okzitanieraz)** «Qui èm ? | CFPÒC Nouvelle-Aquitaine» *CFPÒC Nouvelle Aquitaine* (Noiz kontsultatua: 2020-01-12).
**Chapeau el "*esmirriau*"** (gaztelaniaz) Mortadelo eta Filemonen seigarren abentura luzea da, Francisco Ibáñez kataluniar komikigileak idatzi eta marraztua.

Istorioa
--------

Superrak Mortadelo eta Filemonen zaintzapean uzten du oso antzinakoa eta baliotsua den txanpon bat.

Alabaina, kutxa gotorrean utzi bezain pronto, **Chapeau el esmirriau**k, bertatik edozein gauza, pertsona edo animali irten daitekeen kapela harrigarri bat duen tipo baxu bat dena, txanpona lapurtu egiten du.

Mortadelo eta Filemonek Chapeauri eta honen kapelari aurre egin beharko diote, kapelak, bere barnean, agenteen zain dauden trikimailu ugari dituelarik. Milioika plan egiten dituzte bi agenteek, baina kapelak edo Mortadeloren axolagabekeriak beti zapuzten dituzte txanpona berreskuratzeko saiakerak. Azkenean, Mortadelok, kapelak detektatzen ez duen ezkutatutako misil bat jaurtitzen dion arte, txanpona berreskuratzea lortuz.

Azkenean, bazirudien txanpona Bacterio profesorearena zela, eta soilik makina banatzaile bati ziria sartu eta hala tabakoa dohain erosteko baino balio ez zuela. Filemonek, txanpon horrek sufriarazi zionagatik haserre, Bacterio bolborazko zigarro bat "erretzera" behartzen du, Mortadelok heldu egiten dion arren.

Beste medio batzuetan
---------------------

* Hezur eta haragizko aktoreekin eginiko La gran aventura de Mortadelo y Filemón filmean Superraren deskapotablea suntsitzen dute, komikian ere gertatzen dena.

* Aurreko filmearen jarraipena den Mortadelo y Filemón: Misión salvar la Tierra filmean kapela daraman edonor erasotzen duen zakur bat agertzen da, komikian bezala (komikian Mortadelok Chapeau atxilotzeko entrenatu zuen arren).

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**La historia de Mortadelo y Filemón** | **Mortadelo eta Filemonen abenturak**1971 | Ondorengoa**La caja de los diez cerrojos** |
**Zehar-aipamena** Erretorika klasikoan pentsamendu figuren artean sailkatzen zen figura literarioa da, baita **allusio** bezala ezagututa ere, kasu horretan "joko" edo "josteta" esanahiaz. Baliabide hau tropoekin badu loturaren baten bat ere bai. Baliabide honen bidez gauza edo errealitate bati erreferentzia egiten zaio hari erreferentzia egiten dion beste baten bidez. Zerbait zeharka aditzera ematean datza. Horren arabera, ez da argi edo espresuki azaltzen, hartaz pentsarazten duen zerbaiten bidez baizik.

Adibide batzuk
--------------

Esaterako, esaten badugu gizon bat "Kixotea" dela zera adierazi nahi dugu: gizon hori idealista eta errealitatetik kanpo dagoen pertsona dela. Hori guztia ez dugu zuzenean esaten eta, gainera, ahal da interpretazio desberdinak egin, esaterako, zoratuta dagoela.

Beste adibide batzuk:

* "Fitipaldi" : oso azkar dabilela (edo kontrakoa, alegia)
* "Tarzan" : giharrak dituen pertsona, akrobaziak egiten dituena (edo kontrakoa)
* "Haurrak aingeru moduan begiratzen ninduen": horren arabera pentsa dezakegu ume zintzoa zela, inozentea.

Zehar-aipamen motak
-------------------

* Formaren arabera:
	+ Metaforikoak
	+ Metonimikoak
	+ Sinekdokekoak
	+ Alegorikoak

* Edukieraren arabera:
	+ Historikoak
	+ Mitologikoak
	+ Literarioak

Zehar-aipamena Artean
---------------------

Pintura eta arte grafikoetan sarritan eman da errekurtso hau. Esaterako Asterixen komikietan zehar-aipamenak zamatzen dira uneoro. Zineman ere ohikoa da errekurtsoa bai ikusleari egiten zaion keinu bezala baita ere omenaldi moduan. Adibidez, Alfred Hitchcocken *Psycho* filmearen dutxako eszena ospetsua askotan agertu da beste filme desberdinetan. Pinturan ere ez da baliabide arraroa. Ondoren adibide bat ikus daiteke: Édouard Manetek *Le Déjeuner sur l'herbe* margotu zuen eta, ondoren, omenaldi gisa, Paul Cézannek *Le déjeuner sur l'herbe d'après Manet* egin zuen; bien artean lotura, zehar-aipamena, oso garbi ikusten da.

* Le déjeuner sur l'herbe, Édouard Manetek egindako margolana.*Le déjeuner sur l'herbe*, Édouard Manetek egindako margolana.
* Le déjeuner sur l'herbe, Cézannek egindakoaLe déjeuner sur l'herbe, Cézannek egindakoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Xabier Altzibar, 743.or.

Bibliografia
------------

* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 743.or. Xabier Altzibarren artikulua.
* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*. Bartzelona: Ariel, 1982. 22.or.

Kanpo estekak
-------------

* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506667
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85003729
* AAT: 300055815
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q506667
George Wallace gobernadoarea Alabamako Unibertsitatean integrazioa saihesten saiatzen, Foster Auditorioaren aurrean dago argazkian, Nicholas Katzenbach Diputatuaren aurrean.
Vivian Malone Jones bere inskripzioa egitera heldu zen unibertsitatera.
**Zutik Eskolako Atean** edo ingelesez ***Stand in the Schoolhouse Door*** Alabamako Unibertsitatean 1963ko ekainaren 11an izan zen gertakari bat izan zen. Alabamako Gobernadorea (Ameriketako Estatu Batuak) zen George Wallacek berak esandako "banaketa arraziala orain, banaketa arraziala bihar eta banaketa arraziala betiko" esaldia bete nahi izan zuen, Vivian Malone Jones eta James Hood ikasle beltzen sarrera blokeatzen saituz.

Gertakari honek George Wallace komunikabideen aurrean jartzea ekarri zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Elliot, Debbie. Wallace in the Schoolhouse Door. NPR. 11 June 2003. Accessed 19 February 2009.
2. ↑  Governor George C. Wallace's School House Door Speech. Accessed 19 February 2009.

Ikus, gainera
-------------

* Afroamerikarren eskubide zibilen aldeko mugimendua (1955-1968)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1583429
* Commonscat Multimedia: Stand in the Schoolhouse Door

---

 |

* Wd Datuak: Q1583429
* Commonscat Multimedia: Stand in the Schoolhouse Door
Estatistikan, **zeinuen proba** hipotesi kontraste ez parametrikoa da, banaketa binomialean oinarritzen dena. Banako edo elementu berdinen gainean, tratamendu baten aurretik eta ondoren, neurtzen den aldagai koantitatibo edo ordinal bati buruz aldaketarik izan den erabakitzeko erabiltzen da. Testa tratamenduak aldagaiaren balioa gehitu edo murriztu (+ edo - alegia, eta hortik *zeinuen test* izena) egin duen bakarrik kontuan hartuz burutzen da. Aldagaiaren balioan tratamenduaren ondoren aldaketarik izan ez duten elementuak baztertu egiten dira.

Testaren alde biko bertsioan, hipotesi nulupean *p=0.5* hartzen da (*Ho:p=0.5*), *p* tratamenduak aldagaiaren balioa gehitzeko (edo murrizteko) probabilitatea izanik. Hau da, hipotesi nulupean tratamenduaren ondoren sortutako aldaketak (gehitu edo murriztu) erabat zorizkoak direla jotzen da egiazkotzat, beste hitzetan, tratamendu aurretik eta ondoren aldagaiaren medianak berdinak direla. Hipotesi nulua gehikuntza kopurua oso handia zein oso txikia denean baztertuko da, gehikuntza kopurua *B(n,0.5)* banaketa binomialaren araberakoa izanik.

Zeinuen testaren alde bakarreko bertsioan, tratamenduak gehitu *ala* murriztu egiten duen erabaki behar denean alegia, gehikuntza kopurua oso handia (hipotesi nulupean tratamenduak aldagaiaren balioa gehitu egiten duela ezartzen bada) edo oso txikia (hipotesi nulupean tratamenduak aldagairen balioa murriztu egiten duela ezartzen bada) denean bakarrik erabakiko da tratamenduak eragina duela.

Adibidea
--------

12 urteko haur batzuek igande batean jan duten goxoki kopurua jaso da. Astean zehar, azukre gehiegi jataren arriskuaren berri eman zaie filme baten bitartez. Hurrengo igandean jan duten goxoko kopurua jaso da haur berdinen gainean. Emaitzak hauek dira: 5 haurrek goxoki kopuru berdina jan zuten, 9 haurrek goxoko gutxiago jan zituzten eta 1ek goxoko gehiago jan zituen. Filmeak goxoki gutxiago jatera bultzatu zituela baiezta al daiteke?

Adierazgarritasun maila %5 izanik,

{\displaystyle P[1\ gehikuntza\ EDO\ 0\ gehikuntza]=0.5^{9}\cdot 0.5^{1}\cdot {\frac {10!}{9!1!}}+0.5^{1}0\cdot 0.5^{0}\cdot {\frac {10!}{10!0!}}=0.01074}

Kalkulaturiko probabilitatea adierazgarritasun maila baino txikiagoa denez, filmeak eraginik izan ez duelako hipotesia baztertu egiten da. Eta beraz, filmeak goxoki kontsumoa murrizteko balio izan duela erabakitzen da.

Ohartu behar da kontrastea alde bakarrekoa dela, tratamenduak, filmeak alegia, murrizketa dakarren erabaki behar baita. Hau dela eta, probabilitatea adierazgarritasun maila osoarekin eraktu behar da. Alde biko kontrasteetan, probabilitatea adierazgarritasun maila erdiarekin eraktu behar da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2301904

 |

* Wd Datuak: Q2301904
**Charlotte Berend** edo **Charlotte Berned-Corinth** (Berlin, 1880ko maiatzaren 25a - New York, 1967ko urtarrilaren 10a) alemaniar margolaria eta Berlingo Sezesioko partaidea. Senarra Lovis Corinth margolaria izan zen.

Bizitza
-------

Charlotte Berendek arte eder ikasketak Berlingo Errege Arte Eskolan egin zituen, baita Berlingo Kunstgewerbemuseumen ere; bertan irakasle Eva Stort eta Max Schäfer izan zituen. 1901 urtean Lovis Corinth margolariak ireki berri zuen eskola pribatuan lehendabiziko ikasle izan zen eta elkarrekin maitemindu ziren. Hala bada, Lovisen margoen modelo izan zen eta 1903 urteko martxoaren 26an ezkondu egin ziren. Urte bereko urriaren 13an Thomas Corinth semea jaio zen eta 1909. urteko ekainaren 13an, Wihelmine alaba.

1906. urtean Berlingo Sezesioan bere margolanak aurkeztu zituen. 1912 urtean Sezesioko kide egin zen, senarra mugimenduko buru bihurtu zen garaian. Hainbat ilustrazio liburu margotu zituen, besteak beste  Max Pallenberg, Fritzi Massary, eta Valeska Gert artistentzat, eta bestalde, Michael Bohnen, Werner Krauss, Paul Bildt eta Paul Graetz aktoreentzat erretratuak margotu zituen .

1919. urtean Lovis Corinthek Walchenseeko Urfelden etxe bat erosi, bertara joan eta emaztearekin batera Berlingo bizitza alde batera utzi zuten. Hemen Charlottek paisaiak, erretratuak eta izadi hilak margotu zituen.

1925. urtean Herbehereetarako bidaia batean senarra pneumonia batek jota hil egin zen.

1933. urtean Amerikako Estatu Batuetara emigratu zuen, non Thomas semea jada bizi zen.

1958. urtean, senarraren margolanen bildumaren liburu bat argitaratu zuen.

1967. urteko urtarrilak 10ean hil egin zen.

Iturriak
--------

* Pfefferkorn, Rudolf (1972). *Hil Berliner Anaiei. Eine Epoche deutscher Kunstgeschichte.* Berlin: Haude & Spenersche Verlagsbuchhandlung
* Korintoko, L. Schuster, P.-K. Vitali, C. & Butts, B. (1996). *Lovis Korintoko*. Munich: Prestel. ISBN 3-7913-1682-6

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215045
* Commonscat Multimedia: Charlotte Berend-Corinth

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 36998031
* ISNI: 0000 0000 8115 647X
* BNF: 12376559w (data)
* GND: 118655809
* LCCN: n80125294
* SNAC: w6cc12kv
* SUDOC: 032807813
* ULAN: 500008039
* BIBSYS: 90385108
* Open Library: OL142399A
* RKD: 6760

 |

* Wd Datuak: Q215045
* Commonscat Multimedia: Charlotte Berend-Corinth
**Chattooga konderria** (ingelesez: *Chattooga County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Summerville da. 2010eko zentsuaren arabera 26.015 biztanle zituen, Chattooga kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Chattooga konderriak 812,11 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,57 ura dira. Beste 811,54 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 26.015 pertsonetatik 22.632 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.043 dira. 2.886 beltzak edo afroamerikarrak. 48 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 108 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 24 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 315 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486179
* Commonscat Multimedia: Chattooga County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158287136
* GND: 7755540-5
* LCCN: n81093381
* NARA: 10039285
* **Lekuak**
* OSM: 1059837
* TGN: 2000318

 |

* Wd Datuak: Q486179
* Commonscat Multimedia: Chattooga County, Georgia
**Charlotte Constance Wahlström** (1849ko azaroaren 17a - 1924ko otsailaren 22a) suediar margolaria izan zen.

Biografia
---------

Wahlström Suediako Södermanland-eko Svärta parrokian jaio zen. Anders Wahlström eta Carolina Setterbergen alaba zen.  Stockholmeko Suediako Arte Ederren Errege Akademian ikasi zuen. 

1885ean Parisera, Bretainiara, eta geroago Alemaniara, Herbehereetara eta Belgikarara bidaiatu zuen beka batekin. 1889an, Barbizoneko artisten kolonian egon zen denboraldi batez. Wahlströmek bere lana Arte Ederren Jauregian erakutsi zuen Chicagoko (Illinois) 1893ko Munduko Koloneko Erakusketa-en. Brontzezko domina eman zioten Erakusketa unibertsalean St. Louis-en (Missouri) 1904an.  Wahlström 1924an hil zen Stockholmen eta Norra begravningsplatsen lurperatu zuten.  

Bere arteak paisaia nabarmenak ditu sarritan Skåneko motiboekin.

Wahlström Göteborgeko Arte Ederren Museoan eta Stockholmeko Nationalmuseumen eta Östergötland, Malmö, Östersund eta Örebroko museoetan dago.

Galeria
-------

* Aintzirako paisaia iluntzean, 1887*Aintzirako paisaia iluntzean*, 1887
* Udako goiza, Falsterbon*Udako goiza, Falsterbon*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Charlotte Wahlström.*  Idum; F 25 (340) 22 June 1894.
2. 1 2   **(Ingelesez)** «Charlotte Constance Wahlström» *RKD*.
3. 1 2   Nichols, K. L.. *Women's Art at the World's Columbian Fair & Exposition, Chicago 1893.* .
4. ↑   «Wahlström, Charlotte (1849 - 1924)» *KulturNav*.
5. ↑   **(Ingelesez)** «Charlotte Constance Wahlström Charlotte Wahlström» *Nationalmuseum*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4990097
* Commonscat Multimedia: Charlotte Wahlström

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 173016447
* GND: 1259839109
* ULAN: 500179015
* KulturNav: id
* RKD: 276436

 |

* Wd Datuak: Q4990097
* Commonscat Multimedia: Charlotte Wahlström
**Wyandot konderria** (ingelesez: *Wyandot County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Upper Sandusky da. 2010eko zentsuaren arabera 22.615 biztanle zituen, Wyandot kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wyandot konderriak 1.055,56 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,78 ura dira. Beste 1.053,78 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,42 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 22.615 pertsonetatik 22.231 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 504 dira. 42 beltzak edo afroamerikarrak. 27 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 133 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 174 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q403319
* Commonscat Multimedia: Wyandot County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123179736
* LCCN: n82111259
* SUDOC: 253863406
* **Lekuak**
* OSM: 911296
* TGN: 1003039

 |

* Wd Datuak: Q403319
* Commonscat Multimedia: Wyandot County, Ohio
**Ángel Picazo Alcaraz** (Murtzia, 1917ko uztailaren 1a - Madril, 1998ko urriaren 22a) espainiar antzezlea izan zen.

Biografia
---------

Farmaziako ikasketak hasi zituen, baina utzi egin zuen karrera hura, antzerkirako zuen zaletasunak bultzatuta. Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, López Llauderren antzerki-konpainian sartu zen, eta Enrique Jardiel Poncelaren *Los ladrones somos gente honrada* ("Lapurrak jende zintzoa gara") antzerki-lanean parte hartu zuen. Ahots berezia eta edonolako pertsonaietara egokitzeko gaitasuna izan zituen ezaugarri nagusiak, eta ezaugarri haiei esker hasi zen Emilio C. Espinosaren konpainian antzezle nagusi gisa. Ondoren, Rafael Rivellesen eta Madrilgo María Guerreroren konpainietan lan egin zuen, sei urtez azken horretan. Lara, Goya eta Infanta Isabel antzokietako konpainietan ere jardun zuen.

Orotara ehun bat obra antzeztu zituen, komediak eta dramak, eta arrakasta handia eta sari ugari eskuratu zituen (Espainiako Antzerkiko Sari Nazionala 1956an, Villa de Madrid antzerki-saria 1982an eta abar). Aipagarriak dira ondoko hauek: *La loca de la casa* ("Etxeko eroa"), *Vísperas de domingo* ("Igande bezperak"), *Los pobrecitos* ("Gizajoak"), *La bella Dorotea* ("Dorotea ederra") eta abar. Zineman egindako lanen artean azpimarratzekoak dira 1940ko hamarraldian egindako *Las tinieblas quedaron atrás* ("Atzean gelditu ziren ilunak"), *Pacto de Silencio* ("Isiltasun-hitzarmena"), *Treinta y nueve cartas de amor* ("Hogeita hemeretzi gutun amodiozko"), *Estambul 65* eta *Las últimas horas* ("Azken orduak"). Telebistarako lanak ere egin zituen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3754157
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87232873
* BNE: XX1506519
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04854/eu\_p\_1714/p1714
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3754157
**Zinerama** filmak proiektatzeko prozedura da, irudiak sinkronizaturiko 35 mm-ko hiru proiektorek, bakoitzak film batean harturiko irudiak, pantaila kurbatu bakarrean, proiektore bakoitzak pantailaren herena hartzen duela, proiektatzean datzana.

Historia
--------

1935ean Fred Waller argazkilariak asmatu zuen; zineraman egindako lehen filma 1952an estreinatu zen. Garai hartan arrakasta handia izan zuen, irudiek eta zazpi pista magnetikotan grabatutako soinu estereofonikoek errealismo handia ematen baitzieten filmei, baina, oso garestia zela-eta, 1960an prozesu hau baztertu eta 70 mm zabaleko filmak hasi ziren erabiltzen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q224655
* Commonscat Multimedia: Cinerama

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300375203
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q224655
* Commonscat Multimedia: Cinerama
2014ko itxiera ekitaldia sari banaketarekin.
**Zinema Ikusezinaren Nazioarteko Jaialdia** ("Film Sozialak") Kultura, Communication eta Desarrollo (KCD) izeneko gobernuz kanpoko erakundeak antolatzen du Bizkaian urtero 2009tik. GKE honek egoitza nagusia Barakaldon dauka, eta zinemaldiarena Bilbo.

Jaialdi honek gizarteen errealitate sarritan ezkutatuak plazaratzen ditu, hala nola generoen arteko desberdintasuna, injustizia soziala, giza eskubideen bortxaketak, kulturartekotasuna, elkartasuna, nazioarteko lankidetza eta ingurumen arazoak. Arazo unibertsalak eta milioika pertsona kaltetzen dutenak, askotan ikusezinak eta entzunezinak izan arren.

2014ko edizioa
--------------

6. edizio honetan 78 pelikulak parte hartu zuten, 44 herrialdetakoak, eta %52a emakumeek egindakoak izan ziren. 11.566 ikus-entzule egon ziren, horietatik 3.900 ikasleak eta irakasleak Bigarren Hezkuntzakoak.

Urrian zehar burutu zen 14 egoitzetan, nagusia Alondegia (Bilbo) izan zelarik. Bertan antolatu zuten amaiera ekitaldia sari banaketarekin eta ikuskizun musikalekin. Bilboz gain, Barakaldo, Erandio, Portugalete, Leioa, Mungia, Iurreta eta Elorrio izan ziren.

Sariak banatu zituzten kategoria hauetan, 16.500 euro guztira:

1. Giza eskubideak: "Gotas que agrietan la roca", Antonio Girón (Espainia).

2. Garapen jasangarria: "Damocracy", Todd Southgate (Kanada).

3. Genero berdintasuna: "Bishtar az do saat", Ali Asgari (Iran).

4. Emakume batek egindako lanik onena: "Ella soy yo", Anneli Ström Villaseca (Suedia).

5. Kulturartekotasuna: "Ainu. Caminos a la memoria", Marcos Centeno (Espainia).

6. Euskaraz egindako lanik onena: "Aulki Hutsak", Iñaki Peña (Euskal Herria).

7. Ikasleen saria: "Cuerdas", Pedro Solís (Espainia).

8. Ikus-entzuleen saria: "Aulki Hutsak", Iñaki Peña (Euskal Herria).

2015eko edizioa
---------------

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko zinemaldiak
* Dokumentalak Euskal Herrian

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)**Zinemaldiaren webgunea.
* 2014ko edizioaren laburpena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5860961

 |

* Wd Datuak: Q5860961
**Zinema ekoizlea** film bat egiteko baldintzak sortzen dituen pertsona da. Filmagintzako fase guztietan arduradun nagusia da. Finantziazioa, teknikariak eta aktoreak kontratatzea eta banatzaileekin hitzarmenak ixtea gisako eginkizunak bere gain daude.

Muga lausokoak izanda, arlo askotan zuzendariaren ardurarekin bat egiten du ekoizlearenak. Oro har, ekoizlea filmaketaren burua izaten da eta azken hitza berea du. Zuzendariaren gainetik dago, kontratatzeko edo kaleratzeko ahalmena baitauka. Zuzendaria, berriz, filma benetan filmatzen duena da.

Hollywooden, XX. mendearen lehenengo erdian, film baten azken kontrol artistikoa ekoizleen esku zegoen (Howard Hughesen kasua esate baterako). Baina estudio sistema desegiten zen bitartean, erabaki artistikoa zuzendariena izaten hasi zen. 1970eko eta 1980ko hamarkadetan, deritzon blockbuster filmaren sorrerarekin (aurrekontu handiko filma, jeneralean efektu berezietan eta publizitatean nabarmenduak) boterea ekoizleengana itzuli zen berriro, banaketa eta promozioa gero eta garrantzia handiagoa hartzen joan ziren. Batzuek, Jerry Bruckheimerek adibidez, zuzendariek adina ospe lortu dute.

Ekoizle betearazleak bere gain lege- eta salerosketa-alderdiak hartzen dituztenak dira, nahiz eta ekoizpen handietan konpainiaren ordezkaria izan ohi den. Ekoizpenaren arlo batez arduratzen dena ko-ekoizlea da.
Zubia urrutitik ikusia.

  

**Xihoumen zubia** (txineraz: 西堠門大橋), Txinako Herri Errepublikako Zhejiang probintziako Zhoushan hirian dagoen zubi-sarea da.

Ezaugarriak
-----------

Eraikuntza 2005ean hasi zen eta 2007an egitura guztia eraiki zuten arren zubia ez zen 2009ko abenduaren 25a arte zabalduko. Guztira 5,3 kilometroko luzera dauka, horietatik 2,6 kilometro erdialdeko zubi nagusian.

Zubia eraikitzeko 363 milioi dolar behar izan zituzten. Egiturak Jintang eta Cezi uharteak batzen ditu. Oraindik eraikitzeke dagoen Jintang zubiak Jintang uhartea, Ningboko Zhenhai gunearekin batuko du.

Ikus, gainera
-------------

* Txinako zubien zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Zubiaren fitxa structurae.de webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1343672
* Commonscat Multimedia: Xihoumen Bridge

---

 |

* Wd Datuak: Q1343672
* Commonscat Multimedia: Xihoumen Bridge


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Munduko zubi eseki ospetsuenak |  |
| Akashi Kaikyō zubia • Bizkaiko Zubia • Xihoumen zubia • Belt Handiko zubia • Runyang zubia • Humber zubia • Jiangyin zubia • Tsing Ma zubia • Verrazano-Narrows zubia • Golden Gate zubia • Yangluo zubia |
**Xiguan meskita** (txinera tradizionalez: 西关清真寺; pinyinez: *Xīguān Qīngzhēnsì*), Txina ipar-mendebaldeko Lanzhou hirian dagoen meskita da.

Lanzhou bertako musulmanentzako ezezik kanpotik datozenentzako ere meskita garrantzitsua da, hala erlijio ikasketak egitera datozenentzat eta baita urtero errezatzera etortzen diren milaka musulmanentzat ere.

Historia
--------

Lanzhou hiriaren Xiguan kalearen mendebaldeko muturrean eraiki zuen Ming dinastiako Wanli enperadoreak XVI eta XVII mendeen artean. Qing dinastian zehar (1644-1911) hainbat berriztatze lan izan zituen. 1684 urtean berreraiki egin zen eta 1723 eta 1735 artean handitu egin zuten.

1990 urtean arabiar estiloko kupula gehitu zitzaion.

Deskribapena
------------

Arabiar estiloa eta txinatar estilo klasikoa konbinatzen ditu meskitak. 467 m2-ko azalera du, hauetatik 141 m2 errezutarako aretoak hartzen ditu. Areto nagusiaz gain Imanaren gela, eskola, logelak, biltegia eta idatzien gela ere badaude. Emakumezkoek errezatzeko gela bat ere badu.

Meskitak lau solairu ditu eta eraikinaren altuera 37 metrotakoa da. Lau minarete ere baditu erpin banatan. Errezutarako areto nagusia zirkularra da eta eraikina bera ere bai. 17 metrotako altuera duten 20 arkuk inguratzen dute erabat. Eraikin guztia kolore zurikoa da baina fatxadan irudi geometriko berde eta urdinak ageri ditu.

Meskita erauikinez inguratuta dago. Denda eta hotel ugari aurkitzen dira meskitatik gertu.

Iruditegia
----------

* Meskita.Meskita.
* Mendebaldeko sarrera.Mendebaldeko sarrera.
* Areto nagusia.Areto nagusia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Xiguan Mosque in Lanzhou» *lanzhou.china.org.cn* (Noiz kontsultatua: 2019-10-16).
2. 1 2   **(Ingelesez)** «Xiguan Mosque | Tickets, Deals, Reviews, Family Holidays» *TRIP.COM* (Noiz kontsultatua: 2019-10-17).
3. ↑   «Xiguan Mosque Xiguan Mosque» *www.muslim2china.com* (Noiz kontsultatua: 2019-07-07).
4. 1 2 3 4   «Xiguan Mosque Xiguan Mosque» *www.muslim2china.com* (Noiz kontsultatua: 2019-06-24).
5. 1 2   **(Ingelesez)** «Xiguan Mosque | Lanzhou Xiguan Mosque – Wendy Wei Tours» *Wendy Wei Tours: Private Guilin Tours with amazing experiences across Southern China* (Noiz kontsultatua: 2019-10-17).
6. 1 2   **(Ingelesez)**  *Lanzhou Xiguan Mosque, West Cross Mosque Lanzhou « China Travel Tips – Tour-Beijing.com.*  (Noiz kontsultatua: 2019-06-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19841057
* Commonscat Multimedia: Lanzhou Xiguan Mosque

---

 |

* Wd Datuak: Q19841057
* Commonscat Multimedia: Lanzhou Xiguan Mosque
Zeluloide
**Zeluloidea** nitrato material plastikoaren zelulosaren izen komertziala da, nitrozelulosa eta kanforra erabiliz lortu zena.

Zeluloidea material hauskaitz garden eta malgu bat da, hezetasunari erresistentea, baina oso sukoia da, eta hau da haren erabilera mugatzen duen ezaugarria.

Historia
--------

1863an edo 1868an asmatu zuen (oraindik ez dago argi) John Wesley Hyattek (New York, Estatu Batuak, 1837ko azaroaren 28a - Short Hills, New Jersey, Estatu Batuak, 1920ko martxoaren 10ean Starkey).

1887an, Hannibal Winston Goodwinek (Taughannock, New York, Estatu Batuak, 1822ko apirilaren 21etik - 1900eko abenduaren 31rarte) material hau erabili zuen argazki-filmen euskarri legez, argazkigintzaren mundua irauliz eta zinemaren jaiotzari bidea zabalduz.

Zeluloidea euskarri zinematografiko legez erabili zen 1940 arte. Urte horretatik aurrera zelulosa triazetatoa erabiltzen hasi zen, horrela zinemetako eta film biltegietako sute arrisku handiak konponduz.

Orain zelulosa triazetatoa poliesterra ordezkatzen ari da, material hau ekonomikoagoa delako, baina irudiaren kalitatea txikitzen du eta proiekzioarena ere.

Zeluloidearen beste erabilera batzuk hauek dira: jostailuak, osasun-artikuluak, etxeetarako objektuak eta artean bolia, maskorrak eta korala ordezkatzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q146612
* Commonscat Multimedia: Celluloids

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4147452-1
* LCCN: sh85021702
* NDL: 00570830
* NKC: ph644332
* AAT: 300014447
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q146612
* Commonscat Multimedia: Celluloids
*Artikulu hau Mississippiko konderriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Yazoo (argipena)».*

**Yazoo konderria** (ingelesez: *Yazoo County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Yazoo City da. 2010eko zentsuaren arabera 28.065 biztanle zituen, Yazoo kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Yazoo konderriak 2.419,74 kilometro koadro ditu. Horietatik 29,32 ura dira. Beste 2.390,42 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,6 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.065 pertsonetatik 11.778 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.301 dira. 15.893 beltzak edo afroamerikarrak. 59 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 124 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 202 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486466
* Commonscat Multimedia: Yazoo County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130209325
* LCCN: n82098958
* NARA: 10039364
* **Lekuak**
* OSM: 1833667
* TGN: 2001167

 |

* Wd Datuak: Q486466
* Commonscat Multimedia: Yazoo County, Mississippi
*Artikulu hau Pop taldeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Yazoo (argipena)».*

**Yazoo** (AEBetan **Yaz** izenarekin ezaguna) Basildon-en (Essex) sortutako synth-pop bikotea izan zen 1980ko hamarkadan, Vince Clarkek (teklatuak) eta Alison Moyetek (ahotsa) osatua.

Ibilbidea
---------

Bikotea 1981aren amaieran sortu zen: Depeche Mode-tik zetorren Clarke eta musika aldizkari batean Moyetek jarritako iragarkiari erantzun zion. Hala ere, biek eskola egunetatik ezagutzen zuten elkar, eta Clarkek entzuna zuen Moyeten ahots indartsua eszena punk lokalean.

Hurrengo 18 hilabeteetan bikoteak bi disko kaleratu zituen, *Upstairs at Eric's* and *You and Me Both*, kritikaren oniritzia jaso zuten, eta zenbait single arrakasta handia izan ziren.

1983an haserre bukatu zuten. Moyetek bakarkako karrera arrakastatsua izan zuen ondoren, eta Clarkek Erasure sortu zuen. 2008 eta 2011n agerpen bateratuak egin zituzten, aspaldiko haserreak gaindituta.

Euren musika ibilbidea laburra izan zen arren, eragina utzi zuten. Clarkeren sintetizatzaile doinuak Moyet-en ahotsaren blues eta soul- ukituekin nahastuta, geroago ohikoagoa bihurtu zen konbinazio berritzailea izan zen orduan.

Hainbat talderen inspirazio izan ziren, hala nola LCD Soundsystem, Hercules and Love Affair, La Roux, Shiny Toy Guns eta Blaqk Audio.

Clarkeren jotzeko estiloa, serio eta ia hieratiko teklatuen atzean, inspirazio izan zen beste batzuentzat, rolaren ezaugarri berezkia kasik (adibidez Chris Lowe teklatuetan Pet Shop Boys taldean).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «The Quietus | Features | A Quietus Interview | Alison Moyet Interviewed: Only You - The Story & End Of Yazoo» *The Quietus* (Noiz kontsultatua: 2021-01-06).
2. ↑   **(Ingelesez)** Inc, Nielsen Business Media.  (2007-10-13). *Billboard.*  Nielsen Business Media, Inc. (Noiz kontsultatua: 2021-01-06).
3. ↑   **(Ingelesez)** «SUDDEN CREATION Synth Boys Don't Smile» *THE ELECTRICITY CLUB* 2015-11-27 (Noiz kontsultatua: 2021-01-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1410055
* Commonscat Multimedia: Yazoo (musical group)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150683261
* ISNI: 0000 0001 1942 1997
* BNE: XX212556
* BNF: 13907586r (data)
* GND: 5502309-5
* LCCN: n90627007
* NKC: xx0016469
* NLA: 35508618

 |

* Wd Datuak: Q1410055
* Commonscat Multimedia: Yazoo (musical group)
Cannesko Zinemaldiko sarreran jartzen duten tapiz gorria.
**Zinemaldia** film aurkezpen antolatu bat da, zinema edo proiekzio areto batean edo gehiagotan egina, eskuarki hiri edo eskualde bakar batean. Gero eta gehiago, zinemaldietan filmak aire zabalean erakusten dira. Filmak berriak izaten dira maiz, eta, zinemaldiaren gai nagusiaren arabera, nazioarteko eta nazioko lanak barne har ditzake. Zinemaldi batzuen ardatza film-egile edo genero zehatz bat da (adibidez, zinema beltzaren zinemaldiak), edo gai zehatz bat (adibidez, Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldia). Zinemaldi batzuk espezializatuta daude gehienezko luzera zehaztuta duten film laburretan. Zinemaldiak urtean behin egin ohi dira.

Munduan, zinemaldi ospetsuenak Canneskoa, Berlingoa eta Veneziakoa dira. Euskal Herrian, berriz, Donostiako Nazioarteko Zinemaldia da ospetsuena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Open air cinemas» *Open air cinemas*.
2. ↑   **(Ingelesez)** Anheier, Helmut K. and Mark Juergensmeyer, ed. *Encyclopedia of Global Studies.*  Sage Publications, 566 or. ISBN 9781412994224.  
Aipua: «Cannes, Venice, and Berlin—still hold the most prestigious status as cultural institutions that officially endorse the aesthetic and cinematic values of movies and critical currencies of film directors.».

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q220505
* Commonscat Multimedia: Film festivals

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11977738m (data)
* GND: 4359942-4
* LCCN: sh85088042
* NDL: 00617149
* NKC: ph120194
* AAT: 300263838
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 010479
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q220505
* Commonscat Multimedia: Film festivals
**Challenger espazio anezkaren istripua** 1986ko urtarrilaren 28an izan zen, aireratu eta handik 73 segundora suntsitu zenean. Bidaian zihoazen 7 kideak hil egin ziren. Espazio-ontzia Ozeano Atlantikoaren gainean suntsitu zen, Florida erdialdeko kostatik hurbil, goizeko 11:39tan (16:39 UTC).

Istripua 0-eraztunetan funtzionamendu txar batengatik gertatu zen. Pieza hauek suziri bizkortuen hermetikotasuna ziurtatu behar zuten. Istripuaren aurreko gaua oso hotza izan zen eta junta hauek ez ziren behar bezala itxi eta gas isuri bat egon zen. Gas ihes honek erregaiaren gordeleku nagusia zulatu egin zuen, eta ondorioz su hartu zuen.

Challengerren istripuaren ondoren, 32 hilabetez, ez zen hegaldi gehiagorik egon. Hurrengo bidaia Endeavour espazio-ontziarena izan zen, 1988ko irailaren 29an. Challenger istripu bat jasan zuen lehenengo espazio anezka izan zen, hala ere ez da historiako bakarra izan. Geroago, 2003an, Columbia anezkak beste istripu bat izan zuen.

Istripu honek asko hunkitu zituen munduko pertsona ugari, batez ere estatubatuarrak, anezkan Christa Mc Auliffe lehenengo irakaslea izan zelako espaziora bidaiatu behar zuena.

Eraztunen arazoak
-----------------

STS-51-L eskifaia: (aurreko ilara) Michael J. Smith, Dick Scobee, Ronald McNair; (atzeko ilara) Ellison Onizuka, Christa McAuliffe, Gregory Jarvis, Judith Resnik.
1977an egindako froga batek (ura presioan jarri) frogatu zuen fluido batek juntetatik pasa zezakeela, junten errotazioaren fenomenoagatik.

Kaurtiketa erreal batean fluidoak azelerazioarekin sortutako gasak izango ziren, eta bere zirkulazioa eraztunetan higatu ahal zen bertan zulo bat egin arte. Marshall Space Centerko ingeniari batzuk askotan ohartarazi zioten George Hardyri (azeleratzaileen diseinuen arduraduna) esanez hauen diseinua onartezina zela. Hala ere Hardyk ez zituen informe hauek Morton Thiokoli bidali eta 1980an 0-eraztunak hegaldirako prest zeudela adierazi zuen. Eraztunen higadura ikusi ondoren, ingeniariek ez zizkioten txostenak NASAri bidali prozedurak eskatzen zuen bezala, eta Morton Thiokolekin hitz egin zuten. Nahiz eta 0-eraztuna osagai kritiko bezala klasifikatuta egon Marshalleko inork ez zuen iradoki eraztunak lurrean uztea arazoa konpondu arte.

1985ean Marshalleko ingeniariak kontzienteak izan ziren istripu arriskua zeukatela eskuetan, horregatik juntak berriz diseinatu zituzten eta altzairuzko hiru hazbete jarri zituzten hauek ez birakatzeko. Hala ere ez zuten beharrezkoa ikusi hegaldi guztiak bertan bera uztea *arrisku onargarria* zela zeritzotelako.

Ikus, gainera
-------------

* Challenger

Kanpo estekak
-------------

* NASA History Office.  (2006-11-20). *Challenger STS 51-L Accident.*  NASA.
**Zikloalkenoek** edo **zikloolefinek** lotura bikoitz bat edo gehiago dituzten hidrokarburo ziklikoen izen generiakoa da. Cn H2n−2 formula orokorra dute. Guztietan sinpleena ziklopropenoa da.

Zikloalkenoek maila bereko zikloalkanoak baino fusio-puntu txikiagoa izaten dute. Murrizketa geometrikoen ondorioz zikloalkeno txikienek ia beti *cis* isomeroak dira. Eraztunak 8 atomokoak baino handiagoak direnean *cis-trans* isomeria gertatzen da lotura bikoitzaren inguruan.

Adizioak izaten dira pairatzen dituzten erreakziorik tipikoenak. Ziklobutenoa eta ziklopentenoa monomero modua usatzen dira polimerizazio-erreakzioetan.

Adibideak
---------

| Ziklopropenoa | Ziklobuteneoa | Ziklopentenoa | Ziklohexenoa |
| --- | --- | --- | --- |
| Zikloheptenoa | 1,3-ziklohexadienoa | 1,4-ziklohexadienoa | 1,5-ziklooktadienoa |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-03-28).
2. ↑   Carey, Francis A..  (2000-©2001). *Advanced organic chemistry.*  (4th ed. argitaraldia) Kluwer Academic/Plenum Pub ISBN 0-306-46242-7. PMC 43555205. (Noiz kontsultatua: 2021-03-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q413343
* Commonscat Multimedia: Cycloalkenes

---

 |

* Wd Datuak: Q413343
* Commonscat Multimedia: Cycloalkenes