recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Paz en la guerra*** (Bakea gudan) Miguel Unamunok 1897an plazaratutako bere lehen eleberria da. Liburuan jasotzen dituen informazioak bere haurtzarokoak dira. Bigarren karlistaldiarekin lotutako gertaerak. Liburu hau argitaratu ondoren, gaiak eta estiloa aldatuz, nivolak hasi zen idazten.

Argumentua
----------

1874an Bilbok karlisten setioa pairatu zuen. Unamunok orduan hamar urte zituen. Liburu honek garai hartako oroimenak eleberri moduan jasotzen ditu. Juan Pablo Fusiren hitzetan Unamunoren ikuspuntutik liburu hau "Euskal Herriari buruzko bere hausnarketarako saiakera handiena izan zen". Liburuan liberalen eta karlisten arteko gatazka erakusten da. Liberalak, orokorrean, merkatariak eta hiritarrak dira; karlistak, baserritarrak. Liburuan egileak ez du batzuen edo bestetzuen alde kokatzen. Gerraren inguru horretan Unamunok bere haurtzaroko oroimenak kokatzen ditu.

Liburuaren kritika euskaraz
---------------------------

*Bakea gudan. Unamuno, historia eta karlismoa* izenburuaz Joxe Azurmendi argitaratu zuen liburuaren inguruko azterketa Txalapartan, 2012an. Argitaletxeak berak komentario hau plazaratu zuen saiakeraren edukia laburbilduz: "Aipatu eleberria azkeneko karlistadari eta, bereziki, Bilboko setioari buruzko nobela da eta, ondorioz, karlismo vs. liberalismo gatazkaren interpretazio saio bat. Hala, bada, Euskal Herriaren eta Modernitatearen interpretazio saioa. Baina Unamunok XIX. mendeko ikuspegiarekin aztertu eta baztertu du euskal arazoa. Horra hor gerora egindako hainbat kritikaren eta interpretazioren arazoa."

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Eleberriaren sarrera, Alianza Editorial, 1988, 7.or.
2. ↑  Bakea gudan. Unamuno, historia eta karlismoa

Kanpo estekak
-------------

* Salazar Arechalde, José Ignacio (2008): "Historia y paisaje de Bilbao en *Paz en la guerra*", Bidebarrieta: Revista de humanidades y ciencias sociales de Bilbao, 19, 2008, 181-202 orr. ISSN 1137-4888

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216331

 |

* Wd Datuak: Q65216331
*Lepiota subgracilis*

Sinonimoak: *Lepiota kuehneriana*

Ez da gomendagarria kontsumitzea, balio gastronomiko oso kaskarra baitu. Autore batzuek toxikoa izan daitekeela uste dute.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 50 mm arteko diametrokoa, hasieran koniko-globo itxurakoa, gero ganbila, azkenik laua, baina erdiko titi nabarmena mantenduz; ertza lehenik kurbatua, laster zuzena, soberekin pixka batekin eta gutxitan errezel orokorraren hondarrekin; kapelaren gainazala, ezkata finez apaindua, zentrokideki antolatuta, marroia edo marroi-gorrixka kolorekoa, diskoan ilunagoa, garatzean hondo zurixka edo krema koloreko bat ikusten uzten du, batez ere ertzerantz.

**Orriak:** Estu, lamelulekin, libreak, sabeldunak, zurixkak edo krema kolorekoak, ertza osoa eta kolore berekoak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 60 mm arteko garaierakoa eta 9 mm arteko diametrokoa, zilindriko samarra, pixka bat loditua oinarrirantz, lehenengo betea, gero barnehutsa, zurixka eta fibrilosoa goialdean, fibrilosoagoa behealdean eta marroi koloreko zerrenda batzuekin oinarrirantz; eraztun iheskorra, goialdea zurixka eta kortiniformea, behekoa kotoizkoa eta flokulosoa, ertz marroiarekin.

**Haragia:** Urria, zurixka edo krema kolorekoa; fungiko usain arin batekin eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Lepiota* terminoa grezierazko "lepis" "lepidos" hitzetatik dator eta "oús" eta "otós ear" hitzetatik, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen onddoa.

Toxikotasuna
------------

Toxikoa.

### Nahasketa arriskua

*Lepiota brunneoincarnata* delakoarekin nahas daiteke. *Lepiota cristata* espeziearekin ere bai, honek mintzezko eraztun osoa du eta lizun usain gogorra eta desatsegina. *Lepiota clypeolarua* handiagoa da eta honen kapelaren azalak kolore gutxiago du.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan eta bakanago koniferoen azpian, nutriente ugari duten lurzoruetan, Oso urria.

### Banaketa ewremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 284 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   style="background:#F99;vertical-align:middle;text-align:center;" class="table-no"|Ez  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia..
**Andresito** Gasteizko San Frantzisko komentu zaharrak orain okupatzen duten eraikinei lotutako mamu baten izena da. Eraikin horien gainean daude gaur egun Ogasunaren eta Espainiako Polizia Nazionalaren bulegoak. Hainbat poliziek esan dute 10 urteko ume baten itxura duen mamua ikusi dutela bertan.

Eraikinaren historia
--------------------

San Frantzisko komentua Gasteizko antzinako eraikina zen, Gasteizko harresiaren kanpoan 7.000 metro karratu okupatzen zuena. Tradizioak dio 1214an sortu zela, baina lehenengo datuak 1236koak dira. Bere tamainarik handiena XVIII. mendean iritsi zen. XIX. mendean komentuaren gainbehera etorri zen, batez ere gerren ondorioz. Iberiar Penintsulako Gerran militarrek okupatu zuten, eta berriro ere 1833an Lehen Karlistaldian, ondasunen galerarekin. 

1845ean estatuaren eskuetara pasa zen, eta kuartel gisa erabiltzen hasi ziren. 1927an udalaren eskuetara pasa zen, eta alkateak eraikina desegitea proposatu zuen. 1930ean eraitsi zen, bi eraikin berri egiteko proposamenarekin. Beranduago bertan eraiki ziren administrazioari lotutako hainbat eraikin, tartean Espainiako Polizia Nazionalaren bulegoa eta Ogasunarena.

Fenomenoa
---------

Mamu baten historia argitaratzen lehena Prudencio Muguruza izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)**  *EL FANTASMA DE ANDRESITO DE VITORIA-GASTEIZ – HISTORIAS DE VITORIA-GASTEIZ.*  2017-02-15 (Noiz kontsultatua: 2024-01-23).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Un fantasma en comisaría» *ELMUNDO* 2016-01-29 (Noiz kontsultatua: 2024-01-23).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *CONVENTO DE SAN FRANCISCO DE VITORIA-GASTEIZ (DESAPARECIDO) – HISTORIAS DE VITORIA-GASTEIZ.*  2016-11-12 (Noiz kontsultatua: 2024-01-23).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Munain, Gorka López de.  (2018-03-17). «El convento de San Francisco de Vitoria en el siglo XIII» *Álava Medieval / Erdi Aroko Araba* (Noiz kontsultatua: 2024-01-23).
5. ↑   García Fernández, Ernesto.  (1996). «Dominicanos y franciscanos en el País Vasco (siglos XIII-XV)» *VI Semana de Estudios Medievales: Nájera, 31 de julio al 4 de agosto de 1995, 1996, ISBN 84-89362-11-4, págs. 213-234* (Instituto de Estudios Riojanos): 213–234. ISBN 978-84-89362-11-6. (Noiz kontsultatua: 2024-01-23).
6. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** Deporte, Ministerio de Cultura y.  (2008). «Biblioteca Virtual de Patrimonio Bibliográfico» *bvpb.mcu.es* (Noiz kontsultatua: 2024-01-23).

Kanpo estekak
-------------
Tiroketa oroitzeko eginiko monumentua
**Huế hiriko Phật Đản eguneko tiroketak** izenarekin ezagutzen da 1963ko maiatzaren 8an Hego Vietnameko Huế hirian Ngô Đình Diệmen gobernuaren indarrek armarik ez zeramatzaten bederatzi zibil budisten aurka egindako tiroketa. Armadak eta poliziak pistola eta granadekin erasotu zioten budistez osatutako jendetza bati. Hauek Phật Đản egunean bandera budista aireratzeko debekuaren aurrean protestan zeuden. Egun horretan Gautama Buddharen jaioteguna ospatzen da. Diệmek ez zuen bere gain hartu bertan gertatutakoa eta Việt Cộngari egotzi zion gertatutakoa. Horrek budisten artean haserrea areagotu zuen.

Gertaera honek budisten protesten garrantzia handitu zuen, Diệmen gobernu Erromatar Katolikoaren aurka, eta Budisten krisia izena eman zitzaion, desobedientzia gertakari handiak sortuz. 1963ko azaroaren 1ean, sei hilabetez gobernuaren aurkako oposizioa hazi ondoren, Hego Vietnameko Errepublikako Armadako hainbat jeneralek estatu kolpea eman zuten eta Diệm erail.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4388358

 |

* Wd Datuak: Q4388358
Hortzetako pasta.
**Hortzetako pasta** hortzak garbitzeko erabiltzen den orea, ia beti Hortzeskubila erabiliz. Osagaiak hauek izaten dira: fluorra sodio monofluorfosfato moduan (Na2PO3F), buztina, kuartzo pixka bat, Sodio fluoruro (NaF) eta garrantzitsuena, marmola.

Lehen hortzetako pasta duela 4.000 urte sortu zuten egiptoarrek, eta *klisterate* deitzen zioten. Egiteko, pumita hautseztatua, gatza, piperbeltza, ura, idi-azazkalak, arrautza-oskola eta mirra nahasten ziren. Hala ere, dentifrikoa ez zen XIX. mendera arte ohikoa izan.

XIX. mendearen hasieran, hortzetako pasta urarekin erabiltzen zen, baina ahoko antiseptikoek laster hartuko zuten ospea. Etxetik ibiltzen ziren dentifrikoek klariona, adreilu txikitua eta gatza zituzten osagai komun gisa. 1866an, *Home Cyclopedia*k egur ikatz birrindua gomendatu zuen, eta zenbait dentifriko patentatu eta komertzialek kalteak egiten zituztela ohartarazi zuen.

Kanpo estekak
-------------

* Hortzetako pastaren historiari buruzko artikulua *Argia*n

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35855
* Commonscat Multimedia: Toothpaste

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4190510-6
* LCCN: sh96010366
* NDL: 00562879
* AAT: 300265584
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D014100

 |

* Wd Datuak: Q35855
* Commonscat Multimedia: Toothpaste
**Kondaira** historiari buruzko euskarazko aldizkari akademikoa da. Formato elektronikoan plazaratzen da.

Aldizkaria 2003an sortu zuen Udako Euskal Unibertsitateko (UEU) historia sailak, Bizkaiko Foru Aldundiaren diru-laguntzari esker. Hurrengo urteetan Gipuzkoako Foru Aldundiak babestu izan zuen. Lehen zuzendaria Jurgi Kintana izan zen, eta 2008. urtean Mikel Aizpuruk hartu zuen ardura hori.

Aldizkariak bi garai ditu. Lehenengo garaian (1-10. zenbakiak), aldizkariak webgune propio bat zuen eta bertan historia-artikuluak ezezik, historia materialak ere eskaintzen ziren, hala nola, testu historikoak, mapak, apunteak... Zenbait arazo teknikoren ostean, webgunea itxi behar izan zen 2013-2014. urteetan.

Bigarren garaia, 11. zenbakitik aurrerakoa, aldizkaria OJS plataformaren bitartez argitaratzen da. Aldizkari zientifikoak argitaratzeko gaur egun oso zabalduta dagoen plataforma da hori, kode irekikoa ere badena. Estandar oso zabalduak erabiltzen ditu eta gainera euskaraz lokalizatuta dago. Bigarren garai horretan, erabilitako azpiegituraren ondorioz 'historiako testu eta material historikoen atala' kanpo geratu zen, material hori UEUren Otarrea zerbitzuan eskuragarri jartzen da eta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Sarean da historiaren gaineko aldizkari elektroniko berria» *sustatu.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-12-06).
2. ↑   «EUSKADI.-UEUk Kondaira.com euskarazko historia aldizkari elektronikoaren seigarren alea kaleratu du» *www.europapress.es* 2007-12-04 (Noiz kontsultatua: 2018-12-06).

Ikus, gainera
-------------

* Historia
* Udako Euskal Unibertsitatea

* Osagaiz aldizkaria (osasun-zientziak)
* Uztaro aldizkaria (giza- eta gizarte zientziak)
* *Aldiri, Arkitektura eta abar* aldizkaria (arkitektura)
* *Ekaia* aldizkaria (zientzia)
* BAT aldizkaria (soziolinguistika)
* Eleria aldizkaria (Zuzenbidea)
* Udako Euskal Unibertsitatea

Kanpo estekak
-------------

* *Kondaira*ren webgunea
* Latindex zientzia aldizkarien sarea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261568

 |

* Wd Datuak: Q12261568
**Iparraldeko espedizioa** (1926-1927) Txinako Armada Nazionalaren kanpaina militar bat izan zen, Chiang Kai-shek-ek zuzendua, iparralderantz aurrera egin zuena Kantonetik Yangtze ibairaino Txinako iparraldeko buruzagi militar boteretsuei aurre eginez. Espedizioak herrialde osoa gobernu beraren pean biltzeko helburua lortu zuen, nahiz eta teorikoki eta modu prekarioan baino ez: gerra-jaun askok Kuomintang-era batu besterik ez zuten egin, beren tropak eta beren lurraldeen kontrola mantenduz.

Sobietar aholkulariek Iparraldeko espedizioan parte hartu zuten eta SESBk armak bidali zizkien indar abertzaleei. Iparraldeko guda-jaunak garaitu ostean, armada abertzaleak Erresuma Batuari protesta egin zion potentzia inperialista izateagatik eta bere etsai nagusi bihurtu zuen. Horren harira, britainiarrek Hankou eta Jiujiang-en zituzten kontzesioak itzuli zituzten, baina Shanghai defendatzeko prestatu ziren, eta uko egin zioten Chiang-en gobernu berriari lagatzeari.

Kuomintang-ek uztailean hasi zuen erasoa Hunan-en aurka eta abuztua eta iraila bitartean borroka gogorra izan zen Wuhango hiru hiriak hartzeko, azkenean Wu hegoalderantz joan zen, baina beranduegi Kuomintang-ari eusteko, 1926ko irailaren 6an, haietako bat hartu baitzuen, Hanyang, arsenal oso garrantzitsua zuena.  Hegoaldekoen garaipenen zati bat etsaien unitate batzuen erresistentzia faltari zor zitzaizkion, beren lerroetan batu edo borrokarik gabe alde egin zutenak, eta guda-jaunen armaden zapalkuntzaz nazkatuta, biztanleriaren sinpatia ere eragina izan zuen, oro har, pozez hartu baitzuten beren unitateen aurrerapena. 

Komunisten eta nazionalisten arteko aliantza kanpainan desegin zen, sindikatu komunistek Shanghai hartu eta Chiangek eraso eta erreprimitu zituenean. Geroago, bere Gobernu berria Nanjingen ezarri zuenean, komunistak kanporatu zituen, horrela 1923an hasitako koalizioari amaiera emanez.

Kanpo estekak
-------------

1. ↑  Wou 1978, 141 orr. .
2. ↑  Tuchman 1971, 95 orr. .
K.a. 415ean Atenastarrek Sizilara egindako espedizioa irudikatzen duen mapa.Espedizio-gorputza orbita baten barruan mugitu behar da, hura antolatu eta urrutiko lurretara borrokatzera bidali zuen nazio edo estatuarekiko independentzia osoz.
**Espedizio militarra** (latinezko *expeditiotik)* gatazka-lekua aberritik edo operazio-basetik bereizten den edozein gerra-ekintza da, komunikazio-lerro guztiak moztuta egonik.

Itsasoa da lerro hori hautsi dezakeen oztoporik handiena, eta nabigazioaren aurrerapen modernoek oztopo horren garrantzia asko murriztu badute ere, espedizio-taldeak orbita baten barruan mugitu behar da, hura antolatu eta urrutiko lurretara borrokatzera bidali zuen nazio edo estatuarekiko independentzia osoz.

Eragin bera dute lurreko distantzia handiek, non armada espedizionarioa aberritik nahitaez lagun edo gutxienez neutral izan behar duten lurraldeek banatzen duten.

Espedizio izenaren barnean sartzen dira erasoak edo Destakamentuak, non indar gutxi-asko handi batek bigarren mailako operazio militar bat burutzen duen armadaren muinetik urrun. Beraz, espedizio militarra gorputz nagusitik urrun talde batek egindako operazio partziala izan daiteke, gerra-lekutik bereizita dagoen lurralde batean, gerra bera operazio-leku batean, urrun edo aberritik bereizita.

Urrutiko lurraldeetara edo itsasoz haraindiko herrialdeetara doazen armada osoekin egindako espedizioek benetako gerraren alderdi guztiak eskaintzen dituzte, izan ere, laburbilduz, herrialdetik itsasoak edo lur hedadura handiek bereizten dituzten operazio-lekuetan egindako kanpainak baino ez baitira.

Erreferentziak
--------------

Txantiloi:Espasa
**Bolesława Maria Lament** (Łowicz, 1862ko uztailaren 3a – Białystok, 1946ko urtarrilaren 29a) poloniar moja katolikoa izan zen, Familia Santuaren Ahizpa Misiolarien kongregazioaren sortzailea.

Bizitza
-------

Bolesława Maria Lament 1862an jaio zen Łowiczen, Marcin Lament eta Łucja Cyganowskaren familian, zortzi seme-alabetatik zaharrena. Fede katolikoaren ukazio etengabeko giroan hezi zen, eta askotan diskriminatu zuten erlijioagatik. Varsovian jostun moduan trebatu zen, eta Łowiczera itzuli zen Stanisława ahizparekin jostun-denda bat irekitzeko. 1884an, moja egitea erabaki zuen, eta Mariaren Familiaren kongregazioan sartu zen. 1893an, betiko botoak baino lehentxeago, zalantzan jarri zuen bere bokazioa eta etxera itzuli zen.

Etxerik gabeko pertsonak zaintzen aritu zen, eta Varsoviara joan zen, hamarkada batez. Han beste jostun-denda bat ireki zuen Maria ahizparekin. Aita kolera-epidemia batean hil zen 1894an, eta Bolesławak familian arduratu behar izan zuen. 1900ean nebaren heriotzak komentura itzultzeko nahia piztu zuen, eta hilkutxaren aurrean erlijio-bizitzara itzultzeko hitza eman zuen.

1905eko urrian, beste emakume batzuekin eta Felice Wiercinski jesuitarekin erlijio-kongregazio bat sortu zuen kristau-batasuna sustatzeko, pobreei laguntzeko eta neskei kristau-bizitzari buruz irakastea. Kongregaio hori Polonian bizkor hedatu zen. 1907an San Petersburgora joan zen Errusian ordena zabaltzeko.

Lehen Mundu Gerrak eta Errusiako Iraultzak kristau guztien jazarpena ekarri zuten, eta 1921ean, Bolesława Poloniara itzultzera behartu zuten. 1941ean paralizatuta geratu zen, eta hurrengo bost urteak ohean etzanda eman behar izan zituen. 1946an hil zen, eta Ratowoko komentuko San Antonio elizan hobiratu zuten.

Beatifikazioa
-------------

1991ko ekainaren 5ean, Joan Paulo II.a aita santuak dohatsu izendatu zuen Białystoken. Bolesława Maria Lament dohatsuaren eguna urtarrilaren 29an ospatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6   **(Ingelesez)** «Blessed Bolesława Maria Lament» *CatholicSaints.info* (Noiz kontsultatua: 2024-01-21).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Life» *Missionary Sisters of the Holy Family* (Noiz kontsultatua: 2024-01-21).
3. 1 2   **(Italieraz)** Pettiti, Gianpiero. «Beata Boleslava Maria Lament, Fondatrice» *Santi e Beati* 2009-07-19 (Noiz kontsultatua: 2024-01-21).

Kanpo estekak
-------------
*Lactarius sphagneti*

Sinonimoak: *Lactarius subdulcis var. sphagneti*

Hasieran gozoa den arren, haragia kalitate ertainekoa da

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, kanpai itxurakoa, gero lau-ganbila, lehenengo titi zorrotzarekin, gero ia obliteratua, ertza beherantz biribilduta, azal glabroa, gantz-distiratsua, marroitik hori-gorrixkara edo laranja kolorekoa edo lehoi-laranja zikin kolorekoa.

**Orriak:** Estu, bigunak, itsatsiak, hori-arrosakara kolorekoak eta arre argi kolorekoak.

**Hanka:** 4 eta 7 cm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,8 cm bitarteko lodierakoa, loditua oinarrirantz, leuna, pruina pixka batekin, arre-gorrixka argi kolorekoa edo haragi zurbil kolorekoa, barrubetea, barnehutsa, hauskorra.

**Haragia:** Usaingabea, okre-arre zurbil kolorekoa. Latexa, zuri urtsua, zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis", esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Sphagneti* epitetoa latinetik dator, goroldioa, esan nahi duen "sphagnum" hitzetik. Bere habitatagatik.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

*Lactarius theiogalus* delakoarekin nahas daiteke, hau, habitat berdinean hasten da, baina latex gozoa du eta espora desberdinak.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Goiko zohikaztegietan, urkien, sahatsen eta pinuen azpian; taldekoia.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 92 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** 1987.  (Cetto, Bruno). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 313 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
*Lepiota griseovirens*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 1,2 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, koniko-kanpai itxurakotik lau-ganbilera, titiduna. Ertza soberakinekin, zurixka. Kapelaren azala belusatu-tomentuduna, gris ilun kolorekoa, marroi grisaxka edo oliba-grisaxka kolorekoa, erdigunea ilunagoa.

**Orriak:** Libreak, sabeldunak eta biribilduak oinaren ondoan, eta hor iduneko moduko bat osatzen dute; zuriak edo pixka bat krema kolorekoak, batzuetan tonu grisaxkekin, eta zahartzean arre-laranja kolorez zikintzen dira. Ertza fin flokosoa.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 20 eta 60 mm bitarteko garaierakoa eta 2 eta 5 mm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa eta lodiagoa oinarrian, fistulosoa; goiko erdialdean, leuna, krema-arrosa kolorekoa, eta behealdean, zerrenda edo ezkata oso sakabanatuen bidez apaindua, gris-beltz edo gris-marroi kolorekoak; oinarrian, mizelio kordoi zuriekin.

**Haragia:** Zurixka-grisaxka, apur bat arrosa oinean. Gaztetan fruta usaina, gero kautxuarena. Zaporea gogorra eta desatsegina.

**Etimologia:** *Lepiota* terminoa grezierazko "lepis" "lepidos" hitzetatik dator eta "oús" eta "otós ear" hitzetatik, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen ondoa.

Jangarritasuna
--------------

Toxikoa den susmoa dago. Baliteke hilgarria izatea ere.

### Nahasketa arriskua

Kapelaren koloreagatik eta oinean ezkata ia beltz deigarriak dituelako nabarmentzen da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean eta neguaren hasieran. Oso urria. Pinuz eta artez osatutako baso mistoetan, lur hareatsu edo nutrienteetan aberatsak diren lohitsuetan. Taldekoia.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 284 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  AVM Asociacion Vallisoletana de Micologia 1986.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). *Catalogo micológico.*  Banco de setas.
*Lepiota helveola*

Sinonimoa: *Lepiota pseudohelveola*

Toxikoa. Sindrome parafaloidianoa.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Oso txikia. 3,5 cm arteko diametrokoa (kapelatik bereiz daitekeen oina). Erdiesferikoa edo laua, irregular samarra, ertz flokosoarekin eta erdian titi batekin. Kapelaren azala ezkatatsua, trinkoagoa erdian, kobre koloreko tonuekin, gorrixkekin edo moreekin.

**Orriak:** Libreak (lepoko bat uzten dute), itxiak, ugari eta zuriak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Luzea (6 cm artekoa), barnehutsa, zuntzezkoa, erraboilduna, zuri-kobre kolorekoa, ezkata zuriekin eta kobre koloreko ertza dutenak behealdean. Eraztun iheskorra, zuntzezkoa, estua, gutxi garatua. Errezel gabe.

**Haragia:** Titiaren azpian zuria eta gorritua eta oinaren kanpoaldean, ebakitzean gorrixka bihurtzen da. Irinaren usainekoa. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Lepiota* terminoa grezierazko "lepis" "lepidos" hitzetik dator eta "oús eta otós ear" hitzetatik, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen onddoa.

Toxikotasuna
------------

Toxikoa.

### Nahasketa arriskua

*Bruno incarnata* Lepiota txikien zuri taldekoa da, oso toxikoak. *Lepiota josserandii* delakoaren antzekoa da (espora handiagoak ditu). *Lepiota pseudohelveola* espezieak ekologia eta mikroskopia desberdinak ditu. *Macrolepiota procera* jangarriaren antza ere badu, baina askoz handiagoa da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean, uda erditik aurrera. Espezie hau ez da ugaria, baina Iberiar penintsula osoan dago.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 286 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 151 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). *Catalogo micológico.*  Banco de setas.
**Neokolonialismoa** Bigarren Mundu Gerraren amaieran kolonia zaharren deskolonizazio-prozesuaren edo koloniek independentzia politikoa lortu ostean sortutako kolonialismo modu berriari deritzo. Neokolonialismoa merkantilismoa, enpresa-globalizazioa eta inperialismo kulturala erabiltzeaz arduratzen den praktika geopolitikoa da, hizkuntza bera hitz egiten duten eta neo-kolonizatuen herritartasun bera duten pertsona gutxiko taldeek populazioak zuzentzeko eta lurrak bereganatzeko elite bat ezartzen duten herrialde batean eragiteko.

XVIII. mendeko lehen hamarkadetan, inperialismo militar, politiko eta kulturalak inperialismo ekonomikoari bide eman zion. Horrela, potentziek nahiago izan zuten beren koloniak industrietako produktuentzat merkatu izatea beste militar eta politiko batzuk baino. Egoera hau lurralde kolonizatu independentistek euren lurraldeetan nagusitasun militar eta politikoarekin amaitu zutelako gertatu zen.

Independentziarekin ustez "libre eta subirano" izan behar ziren herrialdeek inoiz baino mendekotasun ekonomiko eta politiko handiagoa jasan zuten. Merkantzia- eta pertsona-fluxuak lurralde-muga guztiak gainditzen dituen testuinguru batean, herrialde zentralen eta periferikoen arteko banaketa adierazpen gorenera iritsi da.

Sistema kapitalistaren mundializazioarekin lotuta, potentziek hegemonia politiko, ekonomiko eta militarra ahalbidetzeko, kolonialismoaren garaian baino modu sotilagoan, erakundeen sare bat eratu dute. Ideologia kolonizatzailea ezartzen jarraitzen da "misio zibilizatzailearen" aitzakiaren bidez, edo, besterik gabe, egungo botere-harremanetan duen posizioari esker. Azpigaratuta edo "garatze-bidean" dauden herrialdeak mundu-merkatuan sartzen dira baina modu periferikoan, besteen beharrei makurtuta; beraz, baliabide naturalen aberastasuna izanda ere, erabateko pobrezian jarraitzen dute.L

Multinazionalen etorrerak ekosistemaren narriadura ekarri du, esportazio masiboak bultzatu da naturaren gaineko presioa muturreraino eramanez. Ondorio sozialen aldetik, globalizazio kapitalistak globalizazio kulturala ere ekarri du, bertako tradizioak eta bizitzeko erak baztertuz.

Ikus, gainera
-------------

* Inperialismoa
* Deskolonizazioa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190586
* **Identifikadoreak**
* GND: 4115362-5
* NKC: ph173956
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q190586


| Inperio kolonialakKolonialismoa - Inperialismoa |
| --- |
|  Alemaniarra             Belgikarra             Britainiarra             Daniarra             Errusiarra             Espainiarra Frantziarra           Herbeheretarra           Italiarra           Japoniarra           Portugaldarra           Suediarra |
**Bergarako Musika Eskola** (ofizialki, "Boni Laskurain" Bergarako Musika Eskola) 1983an Bergaran sortutako ikastetxea da. Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak baimendutako ikastetxea da eta irabazi asmorik gabeko erakundea.  2020an 3 urtetik gorako 500 ikasle baino gehiago zituen; 28 instrumentu baino gehiagoko eskaintza eta euskal dantzak irakasten zituzten. 

Elkarteak hainbat musika ekitaldi antolatzen ditu urtean zehar Bergaran herriko ospakizunekin bat eginez, hala nola, Gabonetako kontzertuan, Santa Zezilia kontzertuan, Erramu Zapatuko Ferian, Iñauterietan etab. egiten dituzten txarangak, dantzak eta abesbatzak. 

Herriko hainbat musika entitateen harrobi ere izan da: Bergarako orfeoia, Aritzeta Abesbatza, Udal Musika Banda, Udal Txistulari Banda, etab.

Bergara Antzerki Musikala Elkartearekin batera oihartzun handiko hainbat antzerki musikal antolatu dituzte 1993tik (Miserableak lehena).

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Izaera – Bergarako Musika Eskola.*  (Noiz kontsultatua: 2024-01-05).
2. 1 2   , 44 or..
3. ↑    «'Miserableak' musikala izango da protagonista Bergarako Musika Eskolaren Gabonetako kontzertuan - Bergara» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-01-05).
*Lactarius cyathuliformis*

Ez da jangarria.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 1 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, hasieran ganbila eta gero zabaltzen joaten da, pixka bat deprimitua, zilborra gogorarazten duen erdiko papila batekin beti. Ertza bat eginda beti eta erregularra, ale helduetan krenatua. Azal lehorra eta opakua, zimurtsua edo ertzerantz ildaskatua, arre-fuliginoso kolorekoa edo arre-arrosa kolorekoa, tonu okre-laranja kolorekoetara koloregabetuz. 

**Orriak:** Apur bat dekurrenteak, sabeldunak eta zabal, lamelulekin, ale gazteetan krema kolorekoak edo okre-laranja kolorekoak, zahartzean ilunduz joaten dira.

**Hanka:** 1 eta 4 cm bitarteko luzerakoa eta 0,5 cm inguruko lodierakoa, oinarrian loditua, zimurtsua, kolore aldakorrekoa, okre-laranja, arre-horixka edo arre-laranja kolorekoa, arre-oliba antzeko koloreko esfumatura batzuekin.

**Haragia:** Mehea eta oso urria, harroa, krema-haragi kolorekoa edo krema laranja kolorekoa, usain ahula, pixka bat gomarena, zapore gozoa. Latexa, nahiko urria, zuria, urtsua, isolatuta krema horixka bihurtzen da denbora baten ondoren. Gozoa.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis", esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Oso hurbil dauden eta inguru alpinoetan hazten diren espezie txikiekin nahas daiteke, baina kapelan duen papila bereizgarriagatik ezagutzen da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan. Espezie alpinoa da, zohikaztegietako eremuetan goroldioaren azpian hazten da.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 98 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  AVM Asociacion Vallisoletana de Micologia 1986.
**Federico Clavería Maldonado** (Mexiko Hiria, 1908ko ekainaren 13 - Santa Barbara, Kalifornia, 1994ko ekainaren 5) Ameriketako Estatu Batuetako Marineen Gorputzeko eusko-estatubatuarra izan zen. Pazifikoko Gerran parte hartu zuen, gerra-korrespontsal gisa.

Biografia
---------

Federico Claveriaren aita Saturnino Clavería Razquin altsasuarra izan zen, 1886an jaioa eta Mexikora emigratu zuena. Bertan ezkondu zen María Maldonado Lópezekin. Federico 1908an jaio zen, baina Mexikoko Iraultzaren osteko ezegonkortasun politikoa zela eta, 1912ean Ameriketako Estatu Batuetara mugitu zen familia osoa. Hasiera batean Texasera joan ziren bizitzera, baina beranduago Kaliforniara emigratu zuten. 

1930eko hamarkadan RKO Service Corporationen eta Warner Bros. Picturesen lanean aritu zen Los Angelesen. Pearl Harborko erasoaren ostean, Marineetan boluntario aurkeztu zen, baina ez zuten onartu ez zelako AEBko herritarra. 1942an lortu zuen herritartasuna eta berriro aurkeztu zen. Marineek onartu zuten, daltonikoa izan arren, zinemagintzan zuen esperientzia zela eta. Behin Marineen Gorputzean gerra korrespontsal gisa lan egin zuen, "Denigen Demonioak" izeneko taldean. Marineen 4. Dibisioko 24. erregimenduan lan egin zuen argazkilari eta kamera laguntzaile gisa Kwajelaingo guduan, Saipango guduan eta Tiniango guduan, zortzi hilabetez. Bertan ere ezagutu zuen Lawrence Erburu, beste eusko-amerikar bat. Bere erregimentua Iwo Jimako guduan izan zen, baina bera ez, beste argazkilari batzuei aukera emateko. Hala ere, Wake atoloiaren kudeaketa Japoniaren eskuetatik AEBra pasa zenean, bertan izan zen ekitaldia dokumentatzen.

Lau urteko zerbitzuaren ostean sarjentu gisa lizentziatu zuten. Ezkondu eta gero La Tolteca izeneko arto-tortilla fabrika bat ireki zuen. 84 urterekin hil zen, Santa Barbaran, eta bertako hilerrian lurperatu zuten ohoreekin.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   **(Gaztelaniaz)** «El marine navarro Federico Clavería, primer corresponsal en la SGM» *Euskal kultura* (Noiz kontsultatua: 2023-10-19).
2. ↑   Maslowski, Peter.  (1993). *Armed with cameras: the American military photographers of World War II.*  The Free Press ISBN 978-0-02-920265-4. (Noiz kontsultatua: 2023-10-19).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Federico and Bertha Claveria» *UCSB Library* 2011-08-19 (Noiz kontsultatua: 2023-10-19).

Kanpo estekak
-------------

 Biografia hau Sancho de Beurko Elkarteak egindako *Fighting Basques: Memoria de la Segunda Guerra Mundial* ikerketa proiektuaren parte da. Gehiago jakiteko: 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114596007

 |

* Wd Datuak: Q114596007
**Hana Bobková** (Praga, Txekoslovakia, 1929ko otsailaren 19a - 2017ko uztailaren 1) txekoslovakiar gimnasta artistikoa izan zen.

Biografia
---------

Bigarren Mundu Gerraren ostean, Hana Bobková gimnastika praktikatzen hasi zen, eta nazioarteko lehiaketa bakarrean parte hartu zuen, 1952ko Helsinkiko Olinpiar Jokoetan, Txekoslovakia ordezkatzeko aukeratu zutenean. Bertan, taldean, brontzea irabazi zuen, Eva Bosáková-Věchtová, Alena Chadimová, Jana Rabasová, Božena Srncová, Matylda Matoušková-Xínová, Věra Vančurová eta Alena Reichová taldekideekin batera, eta 27. etapako amaiera indibiduala izan zuen. 

Txekoslovakiako titulu nazional bat ere irabazi zuen urte hartan. Lehiaketatik erretiratuta, entrenamendu eta kirol administrazioan lan egin zuen eta  nazioarteko gimnastika arbitro bezala ere jardun zuen, 1960ko, 1968ko eta 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1980ko edizioetan ere. 1990eko hamarkadan, irakasten jarraitu zuen. 2017ko uztailaren 1ean hil zen, 88 urterekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5646751

 |

* Wd Datuak: Q5646751
**Eugenia Golea** (Bucarest, Errumania, 1971ko martxoaren 10a) errumaniar gimnasta artistikoa da, 1988an txapeldunorde olinpikoa taldekako lehiaketan.

Kirolari ibilbidea
------------------

### 1985

Montrealgo Munduko Txapelketan, 1985ean, zilarra lortu zuen taldekako lehiaketan, Sobietar Batasunaren atzetik eta Ekialdeko Alemaniaren aurretik. Taldekideak Laura Cutina, Celestina Popa, Daniela Silivas, Ecaterina Szabo eta Camelia Voinea izan ziren.

### 1987

Rotterdameko 1987ko Munduko Txapelketan, taldekako urrea irabazi zuen —Sobietar Batasunaren eta Ekialdeko Alemaniaren aurretik, taldekideak: Aurelia Dobre, Daniela Silivas, Ecaterina Szabo, Camelia Voinea eta Celestina Popa. Gainera, zaldi-jauzian zilarra lortu zuen.

### 1988

1988ko Seulgo Olinpiar Jokoetan (Ipar Korea) zilarra lortu zuten taldekakoan, Sobietar Batasunaren ondoren eta Ekialdeko Alemaniaren aurretik (brontzea). Taldekideak: Aurelia Dobre, Celestina Popa, Gabriela Potorac, Daniela Silivas eta Camelia Voinea izan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Eugenia Golea.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1150910
* Commonscat Multimedia: Eugenia Golea

---

 |

* Wd Datuak: Q1150910
* Commonscat Multimedia: Eugenia Golea
**Gina Gogean** (Câmpuri, Errumania, 1977ko irailaren 9a) Errumaniako gimnasta artistikoa da, bederatzi aldiz munduko txapelduna 1994tik 1997ra hainbat probatan.

Kirol ibilbidea
---------------

### 1992

Bartzelonan, Olinpiar Jokoetan, 1992an, zilarra eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Talde Bateratuaren ondoren (urrea) eta Estatu Batuen aurretik (brontzea).

### 1993

Birminghameko 1993ko Munduko Txapelketan, zilarra eskuratu zuen banakako jeneralean —Shannon Miller estatubatuarraren ondoren eta Tatiana Lysenko ukrainarraren aurretik—, baita zilarra ere lurrean —berriro ere Shannon Millerren atzetik, eta, oraingoan, Natalia Bobrova errusiarraren aurretik—, eta brontzea Lavinia Milosovici herrikidearen eta Dominique Dawes estatubatuarraren atzetik, oreka-habean.

### 1994

Brisbaneko Munduko Txapelketan, 1994an, urrea eskuratu zuen zaldi-jauzian, Svetlana Khorkina errusiarraren eta Lavinia Milosovici errumaniarraren aurretik, eta brontzea lurrean, Dina Kochetkova errusiarraren eta Lavinia Milosoviciren ondoren. Handik gutxira, Dortmundeko Munduko Txapelketan (Alemania), non taldekako lehiaketa bakarrik egin baitzen, urrea eskuratu zuen, Estatu Batuen eta Errusiaren aurretik.

### 1995

1995eko Sabae-ko Munduko txapelketan, urrea eskuratu zuen lurrean —Ji Liya txinatarraren eta Ludivine Furlon frantziarraren aurretik—, brontzezkoa jauzian —Simona Amanar herrikideak eta Lilia Podkopayeva ukrainarrak urrearekin enpatea egin zutenen ondoren—, eta urrea, taldeka, Txinaren (zilarra) eta Estatu Batuen (AEB) aurretik.

### 1996

1996an San Juanen (Puerto Rico) egindako Munduko Txapelketan, lurreko urrea eskuratu zuen, Simona Amanar herrikidearen eta Annia Portuondo kubatarraren aurretik, eta zoruko urrea, Kui Yuanyuan txinarrarekin berdinduta.

Handik gutxira, urte horretan bertan, Atlantan (Estatu Batuetan) Olimpiar Jokoetan, zilarra norbanakoen jeneralean —Lilia Podkopayeva ukrainarraren ondoren eta Simona Amanar eta Lavinia Miloúovici errumaniarren aurretik, brontzean berdinduak, brontzea oreka-habean, Shannon Miller estatubatuarraren eta Lilia Podkopayevaren ondoren— eta brontzea taldekakoan, Estatu Batuak (urrea) eta Errusiaren (Zilarra) ondoren.

### 1997

Azkenik, kirol-ibilbide emankor horri amaiera emanez, 1997an Lausanan (Suitza) egindako Munduko Txapelketan hiru urrezko domina eskuratu zituen: lurzorua, oreka-habea eta taldea; horrez gain, brontzezko domina lortu zuen zaldi-jauzian, Simona Amanarren (urrea) eta Zhou Duanen (zilarra) ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Ficha.* .
2. ↑    *Ficha.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q963927
* Commonscat Multimedia: Gina Gogean

---

* **Kirolariak**
* COI: gina-gogean

 |

* Wd Datuak: Q963927
* Commonscat Multimedia: Gina Gogean
**Liudmila Jezhova** (Mosku, Errusia, 1982ko martxoaren 4a) errusiar gimnasta artistikoa da, 2004an taldekako brontze olinpikoko domina jaso zuen, eta bi aldiz 2001ean munduko txapeldunorde izan zen, taldekakoan, eta oreka-habearen proban.

Kirolari ibilbidea
------------------

### 2001

Ganteko 2001eko Munduko Lehiaketan, zilarra eskuratu zuen taldekakoan, Errumaniaren atzetik (urrea) eta Estatu Batuen aurretik (brontzea). Oreka-barran ere zilarra lortu zuen Andreea Raducan errumanieraren atzetik eta Sun Xiaojiao txinatarraren aurretik.

### 2002

Debrecengo 2002ko Munduko Lehiaketako asimetrikoetan brontzea eskuratu zuen, Courtney Kupets estatubatuarraren eta Oana Petrovschi errumanarraren ondoren.

### 2003

Anaheimeko 2003ko Munduko Lehiaketan, oreka-barran brontzea eskuratu zuen, Fan Ye txinatarraren eta Catalina Ponor errumanieraren atzetik.

2004ko Atenasko Olinpiar Jokoetan, taldekako brontzea lortu zuen Errumaniaren eta Estatu Batuen atzetik. Taldekideak: Yelena Zamolódchikova, Svetlana Jórkina, María Kriuchkova, Anna Pávlova eta Natalia Zigánshina izan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Ficha.* .
2. ↑    *Ficha.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q276052

 |

* Wd Datuak: Q276052
**Jelena Sergeievna Produnova** (errusieraz: Елена Сергеевна Продунова; Rostov Don, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboa, 1980ko otsailaren 15a) ospe handiko errusiar gimnasta da. Gimnasia artistikoko talde errusiarrari egindako ekarpenagatik Sidneyn 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan. Bere karrerak 1995etik 2000ra arte iraun zuen, eta hainbat domina olinpiko eta mundial jaso zituen, baita domina ugari beste lehiaketa batzuetan ere.

Kirolari ibilbidea
------------------

### 1995-96

Produnovaren senior mailako lehen lehiaketa handia 1995eko Munduko Txapelketan izan zen, Sabaen (Japonia), eta talde errusiarrarekin 4. amaitu zuen. Esperientzia gutxi zuenz, Produnovak ezin izan zen banakako amaiera bakar batean ere sailkatu. Lehiaketa hori baino lehen, Produnovak 1995eko nazioarteko junior txapelketan ere parte hartu zuen, Japonian. Han, oreka-barran zilarrezko domina lortu zuen, eta 5. postuko marka bi: bat banakako finalean, eta bestea barra asimetrikoetan.

1996an gimnasia artistikoko talde errusiarreko kide izateko hautatu zuten, Atlantako 1996ko Udako Olinpar Jokoetan lehiatzeko, baina orpoko lesio batek Olinpiar Joko haietara joatea eragotzi zion.

Kanpo estekak
-------------

1. ↑  Resultados por equipos del mundial de 1995 en Sabae
2. ↑   Resultados

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q887390

 |

* Wd Datuak: Q887390
**Marianne Noack** (Rostock, Alemania, 1951ko urriaren 5a) gimnasta artistiko alemaniarra da, Ekialdeko Alemaniarekin lehiatuz, 1970ean taldekako txapelketan munduko txapeldunorde izatea lortu zuena.

Kirol ibilbidea
---------------

JJ. OO. Mexikoko 1968k taldekako lehiaketan brontzea lortzen du, Sobietar Batasunaren eta Txekoslovakiaren ondoren, bere bikotekideak izanik: Maritta Bauerschmidt, Karin Janz, Magdalena Schmidt, Ute Starke eta Erika Zuchhold.

1970eko Ljubljanako Munduko Kopan zilarra lortu zuen taldekako lehian, Sobietar Batasunaren ostean eta Txekoslovakiaren aurretik (brontzea), bere taldekideekin: Angelika Hellmann, Karin Janz, Richarda Schmeißer, Christine Schmitt eta Erika Zuchold.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Marianne Noack.*  2020-10-18 (Noiz kontsultatua: 2022-02-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1896861
* Commonscat Multimedia: Marianne Noack

---

 |

* Wd Datuak: Q1896861
* Commonscat Multimedia: Marianne Noack
**Jelena Mikhailovna Zamolodtxikova** (Mosku; 1982ko irailaren 19a) errusiar gimnasta artistikoa da, bi aldiz txapeldun olinpikoa 2000. urtean zaldi-jauzian eta lurzoru probetan, eta bi aldiz munduko txapelduna 1999. eta 2002. urteetan.

Kirolari ibilbidea
------------------

### 1999

Tianjingo 1999ko Munduko Lehiaketan, urrea eskuratu zuen zaldi-jauzian, eta Simona Amanar eta Maria Olaru errumaniarren aurretik geratu zen, brontzea norbanako jeneralean —Maria Olaru eta Ukrainako Viktoria Karpenko—, eta zilarra taldeka —Errumania ondoren eta Ukrainiaren aurretik—.

### 2000

Sidneyko 2000ko Olinpiar Jokoetan, urrea eskuratu zuen jauzi proban —Andreea Rüducan errumanierraren eta Jekaterina Lobazniuk errusiar kidearen aurretik—, beste urre bat lurrean —Svetlana Khorkina herrikidearen eta Simona Amânar errumaniaren aurretik—, eta zilarrezko domina taldekakoan, Errumaniaren aurretik.

### 2001

Ganteko 2001eko Munduko Txapelketan, zilarra eskuratu zuen taldekakoan, berriz ere Errumaniaren atzetik (urrea) eta Estatu Batuen aurretik (brontzea).

### 2002

Debrecengo 2002ko Munduko Txapelketan, urrea eskuratu zuen jauzian, Natalia Zigánshina errusiarraren eta OksanaTxusovitina uzbekaren aurretik.

### 2003

2003ko Anaheimeko Munduko Txapelketan, zilarra eskuratu zuen jauzi proban, Yun Mi Kang iparkorearrarekin berdinduta, biak Oksana Txusovitina uzbeka irabazlearen atzetik:

### 2004

2004ko Atenasko Olinpiar Jokoetan, Errumaniaren eta Estatu Batuen atzetik, taldekako brontzea lortu zuen. Taldekideak Liudmila Yezhova, Svetlana Khorkina, Maria Kriutxkova, Anna Pavlova eta Natalia Zigánshina gimnastak izan ziren.

### 2006

Azkenik, arrakastaz betetako kirolari ibilbideari amaiera emanez, 2006an Aarhusen (Danimarka) egindako Munduko Txapelketan, taldekako lehiaketan, Brontzea lortu zuen, Txinaren (urrea) eta Estatu Batuen (zilarra) atzetik. Taldekideak: Anna Grudkó, Polina Miller, Anna Pavlova, Kristina Pravdina eta Svetlana Kliukina.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Ficha.* .
2. ↑    *Ficha.* .
3. ↑    *Ficha.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q443894
* Commonscat Multimedia: Elena Zamolodchikova

---

 |

* Wd Datuak: Q443894
* Commonscat Multimedia: Elena Zamolodchikova
**Georgina Cassar** (Welwyn Garden City, Erresuma batua, 1993ko irailaren 9a) Gibraltar-ingeles jatorriko gimnasta erritmikoa da. 2010ean, Delhi-n ospatutako Mankomunitatearen jokoetan  Gibraltar taldearekin aritu zen, eta gimnasia erritmikoan Gibraltar errepresentatu zuen. Beranduago, 2012an, Londresen ospatzen ziren udako olimpiar jokoetan hartu zuen parte, Erresuma Batuko taldean.

Bizitza
-------

**Georgina**, 1993ko irailaren 9an jaio zen, Erresuma Batuko Welwyn Garden City loratregi-hirian. Bere ama, britainiarra, Jackie izenekoa da, eta bere aita, maltarra, Franco izenekoa. Gainera, bi arreba gehiago ditu. Nahiz eta Erresuma Batuko Welwyn lorategi-hirian jaio, 1996an Gibraltarrera joan zen bizitzera, 3 urte zituenean. **Georgina**k Governor's Meadow Primary School[*Betiko hautsitako esteka*]-en, Bishop Fitzgerald Middle School-en and Westside School-en jaso zuen bere hezkuntza.

Bide profesionala
-----------------

Georgina Cassar 3 urterekin hasi zen Ballet dantza egiten. Hala ere, bere amak konbentzitu ondoren, gimnasia erritmikoan sartu zen. **Cassar**rek Indiako Delhi-n ospatutako 2010eko Mankomunitate jokoetan hartu zuen parte, Gibraltar errepresentatuz, eta 16. postuan geratu zen. 2012an, Bath-era bidaiatu zuen, Erresuma Batuko taldearekin denbora osoz entrenatzeko. Han, berrogei ordu baino gehiago entrenatzen zuen astero.

### Debut olinpiko-a

Londresen ospatzen ziren udako olinpiar jokoetan hartu zuen parte 2012an, Erresuma Batuko taldearekin. Ezin izan zuen jokoetan Gibraltar errepresentatu, Gibraltarreko Batzorde Olinpikoak ez baitzuen Batzorde Olinpiko Internazionalaren errekonozimendurik. **Georgina** lehen gibraltar atleta izan zen joko olimpikoetan parte hartzen. Hala ere, 12. postuan geratu ziren, eta ezin izan ziren finaletara iritsi.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Georgina Cassar | Commonwealth Games Federation» *thecgf.com* (Noiz kontsultatua: 2022-05-02).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Georgina Cassar» *www.teamgb.com* (Noiz kontsultatua: 2022-05-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q839
* Commonscat Multimedia: Georgina Cassar

---

 |

* Wd Datuak: Q839
* Commonscat Multimedia: Georgina Cassar
**Literatura-agentea** argitaletxeekin loturako lanbidea da. Agentea idazlea eta beste argitaletxeen agenteen arteko bitartekaria da. Bitartekaritza hori nazio edo nazioarteko mailan izan daiteke. Agentearen lana berak ordezkatzen duen idazlearen lanentzako kontratu eta irtenbide egokienak aurkitzea da.  Nahiz eta argitaratzen prozesuan duten garrantzia lanbide hau ez da oso ezaguna.

Lana
----

Literatura-agente baten lanaren oinarriak hauek dira:

* egilearen eta argitaletxearen arteko bitartekaritza;
* egilearen eskubideak defenditzeko arduraduna;
* argitaletxe egokia aurkitzeko arduraduna;
* kontratuak eta baldintzak aztertzeko arduraduna.

Beraz, literatura-agentean egilearen funtzio administratiboak betetzen ditu. Horrela, idazlearen lana sormenan zentratuko da. Horretarako idazlearen erabateko konfidantza izan behar du. Nahiz eta derrigorrezkoa ez izan, idazle profesional gehienek horrelako profesionalen laguntza behar dute. Euskal literaturan gutxi dira horrelakoa dutenak: Bernardo Atxaga, Kirmen Uribe... Erresuma Batuan edo Ameriketako Estatu Batuetan, aldiz, ezinbestekoak dira.

Agente ezagun batzuk
--------------------

Espainieraz
* Carmen Balcells
* Esperanza López Mateos
* Guillermo Schavelzon

Frantsesez
* Andrew Nurnberg
* François-Marie Samuelson

Ingelesez
Lehenengo literatura-agenteak 1880an agertu ziren:

* Gerald Drayson Adams
* George T. Bye
* Barthold Fles
* Rod Hall
* Kurt Hellmer
* Morton L. Janklow
* Otis Adelbert Kline
* Toni Mendez
* Harold Ober
* Larry Shaw
* Toni Strassman
* Virginia Kidd
* Stephen Slesinger
* H. N. Swanson

Italieraz
* Augusto Foà
* Erich Linder

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q278919
* Commonscat Multimedia: Literary agents

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7539342-6
* LCCN: sh85077484
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q278919
* Commonscat Multimedia: Literary agents