recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Paço dos Távoras** jauregia Portugalgo Mirandela udalean dago, Bragançako barrutian. Kultura ondarea eta udalaren egoitza. XVII. mendeko eraikina da.

Historia
--------

Jauregi hau XVII. mendean eraiki zen. Zenbait espezialisteen ustez, jatorriz 1282ko inguruko Dionisio I.a Portugalgoaren gotorlekua zegoen toki berean. 1768ko apirilaren 28an, ondasunak, baita maiorazkoren gainerako ondasunak ere, Varonia de Távoraren jabe ziren São Vicenteko kondeen jabetzara pasa ziren. 1860an São Vicenteko kondeek, Roberto Saldanha administratzailearen bidez, jauregia zaharberritu zuten eta, 1758 arte, Távorako armarria aurkitutzen zen leku berean, gaur egun, 1863ko datarekin, São Vicenteko kondearen armarria dago.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10347031
* Commonscat Multimedia: Paço dos Távoras

---

* **Ondare historikoa**
* IGESPAR: 74265
* SIPA: 198

 |

* Wd Datuak: Q10347031
* Commonscat Multimedia: Paço dos Távoras
**Payne konderria** (ingelesez: *Payne County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Stillwater da. 2010eko zentsuaren arabera 77.350 biztanle zituen, Payne kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Payne konderriak 1.805,15 kilometro koadro ditu. Horietatik 31,78 ura dira. Beste 1.773,37 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 42,85 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 77.350 pertsonetatik 64.645 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.990 dira. 2.757 beltzak edo afroamerikarrak. 3.494 amerikar natiboak ziren eta 34 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.679 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 71 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.670 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495873
* Commonscat Multimedia: Payne County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138394408
* LCCN: n82047527
* **Lekuak**
* OSM: 1822235
* TGN: 2001682

 |

* Wd Datuak: Q495873
* Commonscat Multimedia: Payne County, Oklahoma
**Payette konderria** (ingelesez: *Payette County*) Idahoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Payette da. 2010eko zentsuaren arabera 22.623 biztanle zituen, Payette kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Payette konderriak 1.062,61 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,83 ura dira. Beste 1.053,78 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,29 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 22.623 pertsonetatik 21.751 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.363 dira. 41 beltzak edo afroamerikarrak. 185 amerikar natiboak ziren eta 15 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 187 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 429 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491432
* Commonscat Multimedia: Payette County, Idaho

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159463358
* NARA: 10039130
* **Lekuak**
* OSM: 1742104
* TGN: 2000489

 |

* Wd Datuak: Q491432
* Commonscat Multimedia: Payette County, Idaho
Grafo bateko **parekatzea** erpin edo puntu komunik ez duten ertzen multzo bat da, elkarren ondokoak ez diren ertzen multzo bat alegia.

Erpin bat **parekatua** dela esaten da parekatzearen ertz baten mutur batean badago. Bestela **parekatu gabe** dagoela esaten da.

**Parekatze maximoa** ahalik eta ertz kopuru handiena biltzen duen parekatzea da. Grafo batean parekatze maximo bat baino gehiago izan daiteke. Honako irudian parekatze maximo bana azaltzen da hiru grafotarako:

**Parekatze maximala**, bere barnean ez dagoen ertz bat gaineratzen bada, parekatze izaten jarraitzen ez duen parekatze hura da. Honako irudian parekatze maximal bana azaltzen da hiru grafotarako:

**Parekatze osoa** grafoko ertz guztiak hartzen dituena da.

**Txandakazko ibilbidea** parekatutako eta parekatu gabeko ertzak txandakatzen dituena da.

**Ibilbide gehitzailea** parekatu gabeko ertz batean hasi eta bukatzen den txandakazko ibilbidea da.

Elementu ezberdinak lotu edo parekatu behar direlarik, parekatzeen kopurua handiena izatea bilatzen denean erabiltzen dira parekatzearen alorreko kontzeptuak. Adibidez, langile ezberdinak lan ezberdinetara esleitu nahi ditugunean, burutu beharreko lan kopurua maximotu nahi denean erabil daiteke parekatzea. Esleipen bakoitzak kostu edo etekin ezberdinak dituenean, esleipen ebazkizuna sortzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1065144
* Commonscat Multimedia: Matching (graph theory)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4831446-8
* LCCN: sh85082044

 |

* Wd Datuak: Q1065144
* Commonscat Multimedia: Matching (graph theory)
**San Diego del Pitiquito misioa** Sonorako basamortuko jesuiten misioetako bat da. Jatorriz, 1694an sortu zen, Eusebio Francisco Kino aita jesuitak egindako bisitarekin batera. Orduan San Diego del Pequín izena eman zitzaion. Eraikina Pitiquito herriko plazan dago, Sonorako ipar-mendebaldean. Pitiquito Heroica Caborca eta Altar herrien artean dago. Denborarekin, zehaztu ez den datan, misioa suntsitu egin zuten, baina frantziskotarrek berreraiki egin zuten.

Historia
--------

1706ko martxoaren 14an, tenplua eraikitzen ari ziren, baina 1730erako ez zegoen. 1760an beste eraikin bat altxatu zen, baina ez zen nahikoa apaizaren egoitzarako. 1768an frantziskotarrek hartu zuten elizaren ardura eta lekua Pitikitoko San Antonio izenez ezagutzen zen. Herriko tradizioaren arabera, herriak "Piti" edo "Pitic" indiar buruzagi ospetsuaren izena hartzen duela esaten da; eliza eraiki zen hura bizi izan zen arrantxerian.

Deskribapena
------------

Elizak ez du apaingarririk kanpoaldean, baina ezaguna da XVIII. mendean santutegiko hormetan margotutako antzinako irudi sinbolikoengatik. Ate nagusiak zirkuluerdiko arkua du, zutabe pare batez markoztatuta, eta, horien gainean, landarez apaindutako friso bat eta erlaitz bat. Erlaitz horren gainean koru erako leiho bat dago.

1966an, horma zurien koloregabetzeak uste den XIX. mendekoak direla horma-irudi batzuk agerian utzi zituen: Ama Birjina, ebanjelisten irudiak, Kristoren pasioa, deabruaren irudia, eskeleto baten irudia, letra batzuk. Agerian dauden beste sinbolo batzuk ez dira deszifratu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115270908

 |

* Wd Datuak: Q115270908
LIFE programaren logotipoa
**LIFE programa** Europar Batasunak ingurumenaren aldeko proiektuak finantzatzeko darabilen tresna da, 1992an sortua. Helburu orokor hau du: Europar Batasunak ingurumen arloan dituen politika eta legeak gauzatzen, eguneratzen eta garatzen laguntzea. Horretarako, Europako balio erantsia duten proiektu pilotuak edo proiektu erakusgarriak finantzatzen laguntzen du.

Europar Batasuneko kide diren Estatuetako, kide izateko hautagai diren Estatuetako, eta Europar Batasunak mugakide dituen herrialdeetako proiektuak finantzatzen ditu.

Euskal Herrian ere hainbat proiektu finantzatzen lagundu du, hala nola Araban ur ipurtatsa babestekoa, Aiako Harriaren natura parkean pagadi azidofiloak eta harizti galaikoportugesak kontserbatu eta lehengoratzekoa, eta Nafarroan ur ipurtatsa babestekoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *About LIFE*, LIFE programaren webgunean.
2. ↑  LIFE programaren webguneko hasiera orria.
3. ↑  Eneko Imaz Amiano eta Uhaina Atxotegi Alegria: «Iraungo ote du bisoi europarrak?»[*Betiko hautsitako esteka*], *Elhuyar*, 189. zenbakia, 2003-07-01.
4. ↑  LIFE Aiako Harria proiektuaren webgunea.
5. ↑  *Nafarroako Gobernuak Bruselan sari bat jaso du ur-ipurtatsa defendatzeko proiektuarengatik*, Nafarroako Gobernuak emandako prentsa oharra, Nafarroako Gobernuaren webgunea, 2009-06-25.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1798134

 |

* Wd Datuak: Q1798134
*Sarda sarda* atuntxikia
**Lanpoa** edo **atuntxikia** Scombridae familiako eta *Euthynnus*, *Katsuwonus* eta *Sarda* generoetako itsas arrainen izen arrunta da. Atunen antz handia dute eta batzuk jangarriak dira..

Euskal Herriko uretan hiru espezie bizi dira:

* Lanpo bularpikarta (*Euthynnus alletteratus*)
* Lanpo haginzorrotza (*Sarda sarda*)
* Lanpo sabelmarraduna (*Katsuwonus pelamis*)

Ezaugarri orokorrak
-------------------

### Itxura

Atuntxikien silueta beste tunidoena baino luzangagoa da, burua luzekara eta aho handiagoa, arrailduagoa edo irekiagoa. 70-80cm baino luzeagoak ez dira izaten, 3-4 kg ingurukoak, baina 10 kg izatera irits daitezke. Mediterraneokoak, Pazifikokoekin eta Atlantikokoekin alderatuak, hegatsak eta marren itxura desberdinak dituzte.

### Bizilekua

Batez ere Pazifikoan aurkitzen dira, eta baita ere Mediterraneoan, Atlantikoan baino ugariago. Arrain migratzaileak dira eta ur azaletik gertu igeri egiten dute.

### Elikadura

Batez ere sardinak, korrokoiak eta arrain hegalariak

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Lanpo.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261861

 |

* Wd Datuak: Q12261861
**Seminole konderria** (ingelesez: *Seminole County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sanford da. 2010eko zentsuaren arabera 422.718 biztanle zituen, Seminole kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Seminole konderriak 894,31 kilometro koadro ditu. Horietatik 93,43 ura dira. Beste 800,88 lurra dira.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 422.718 pertsonetatik 352.909 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 72.457 dira. 44.196 beltzak edo afroamerikarrak. 995 amerikar natiboak ziren eta 194 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 15.451 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.202 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 7.771 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q280596
* Commonscat Multimedia: Seminole County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144249818
* ISNI: 0000 0004 0632 0013
* LCCN: n80150361
* **Lekuak**
* OSM: 389022
* TGN: 1002881

 |

* Wd Datuak: Q280596
* Commonscat Multimedia: Seminole County, Florida
**Santurtziko Butano biltegiaren leherketa** Bizkaiko herri horretan 1967ko urtarrilaren 17aren arratsan gertatu zen. Istripuak kalte handiak sortu zituen herrian, herritarren ihesaldia eta hildako bat: bihotzekoak jota udaltzainen burua hil zen. Leherketaz ikerketa seriorik ez zen egin. Albistea nazioartean zabaldu zen baina autoritate frankistak gertatutakoa makillatzen saiatu ziren.

Butano-leherketa
----------------

1967ko urtarrilaren 17an, 20:45ean, arrazoi ezezagunak tarteko, sutea sortu zen. Nasaren aurrean butano likidotuz betetako hainbat gordailu zituen tren batek su hartu eta barruko ontziak lehertzen hasi ziren bata bestearen atzean; larriena CAMPSAko erregai-gordailuetara zabaltzeko arriskua handia zegoela. Bigarren leherketa, bortitzagoa, 22:30ak aldian izan zen. Arriskua ikaragarria zen eta ordurako inguruko etxeak hustuak ziren. 

Suhiltzaileen lanari esker, suak gordailuen kanpoko aldea bakarrik hartu zuen, barruko gai sukoiak ez zituen hartu.

Bilboko suhiltzaileen lanari esker, sutearen eta eztanden ondorioz ez zen hildakorik gertatu. Geroago, Santanderreko eta Donostiako suhiltzaileak joan ziren laguntzera, sutea guztiz amatatzera.

Kalteak
-------

Istripuan hildako bakarra egon zen, Vicente Gajate, udaltzain buru santurtziarra, zein bihotzekoak jota hil zen. Dena dela, izua herrian zabaldu zen. Istripuak kalte handiak eragin zituen: 295 etxebizitza suntsitu zituen eta 20.000 pertsona inguru herritik ebakuatu zituzten. 778 pertsona zaurituak gertatu ziren, batez ere ihesaldian gertatutako istripu txikietan. Suhiltzaile bat erredura larriak izan zituen. 800 pertsona etxe gabe gelditu zen.

Inguruko herrietan ere ondorioak nabarmendu ziren. Algortako eta Areetako eraikin askoren kristalak puskatu ziren. Herria argindarrik gabe gelditu zen. Santurtziko 14 hektarea erabat suntsituta geratu ziren.

Istiluak
--------

Hurrengo egunean tailerrak eta lantegiak itxi egin ziren. Urtarrilaren 22an protesta egin zen. Herriak Butano biltegiak ixtea edo, gutxienez, urruntzea eskatzen zuen. Manifestazioa udaletxea aurrean amaitu zen. Udaltexetik, alkateak lasaitasuna eta legea betetzea eskatu zuen. Manifestarien erantzuna harriak botatzea izan zen eta, orduan, Guardia Zibila oldartu zen. Atxilotu asko izan ziren baina egun berean aske gelditu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Ander Leon Nanclaresen erreportaia Argia aldizkarian, 2002ko apirilaren 3an.
* Istripuaren ondorioen irudiak Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111450323

 |

* Wd Datuak: Q111450323
**Schleicher konderria** (ingelesez: *Schleicher County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Eldorado da. 2010eko zentsuaren arabera 3.461 biztanle zituen, Schleicher kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Schleicher konderriak 3.394,6 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,09 ura dira. Beste 3.394,52 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.461 pertsonetatik 3.408 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.536 dira. 32 beltzak edo afroamerikarrak. 1 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 16 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110760
* Commonscat Multimedia: Schleicher County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152444167
* LCCN: n80107389
* NARA: 10046992
* **Lekuak**
* OSM: 1814812
* TGN: 2002070

 |

* Wd Datuak: Q110760
* Commonscat Multimedia: Schleicher County, Texas
**Larbost harana** (frantsesez eta ofizialki, **vallée du Larboust**, baina **vallée de Larboust ere** erabil daiteke, eta batez ere **Larboust** ) Luishonés eskualdeko haran piriniarra da, Garona Garaiko departamenduan dagoena. Peyresourde portuan (1.569 m) hasten da, Pirinio Garaiak departamenduaren ertzean, Arreau noranzkoan Louron bailaratik barrena. Bagnères-de-Luchon-en ( 630m) *Pique-ra* isurtzen *den One* ibaiari dagokio.

Geografia
---------

Hegotik ekialderako norabidea duen harana da. Lutxonen amaitzen diren haran esekien artean altuena da. Jatorri glaziarrekoa da, Larbosten gainean dagoen Oo haran garaiko glaziarrek osatua. Herriak morrenetan (harrizko terrazetan) kokatua daude, batez ere One ibaiaren ezkerraldean. Luchonen gainean bigarren mailako haran bat dago, Oueil bailara. One-ak Oô bailararen ura () jasotzen du eskuineko ertzetik, eta gero Oueil ibarreko ura ezkerreko ertzetik, Pikan abiatu aurretik.

Herri nagusiak
--------------

Larbost haraneko herri nagusiak hauek dira, okzitanierazko izenekin eta frantsesezko izen ofizialarekin, urrenez urren: Portèth de Luishon/Portet-de-Luchon, Jurvièla/Jurvielle, Pobòu/Poubeau, Catervièla/Cathervielle, Guaus de Larbost/Gouaux-de-Larboust, Casaus de Larbost/Cazeaux-de-Larboust, Garin, Castillon-de-Larboust/Castilhon de Larbost, Sent Avantin/Saint-Aventin, Trebòns de Luishon/Trébons-de-Luchon.

Bailara inguratzen duen eta Banhèras de Luishon eta Banhèras de Bigòrra lotzen dituen errepidea, *Pèira Sorda* pasabidetik, XVIII. mendean eraiki zen Antoine Mégret d'Étigny intendenteak hala erabakita.

* Portèth de LuishonPortèth de Luishon
* JurvièlaJurvièla
* PobòuPobòu
* Casaus de LarbostCasaus de Larbost
* GarinGarin
* Castilhon de LarbostCastilhon de Larbost
* Sent AvantinSent Avantin
* Trebòns de LuishonTrebòns de Luishon

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Nérée Boubée, *Souvenir obligé de Luchon*, Luchon, Dulon, 1857

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3554075

 |

* Wd Datuak: Q3554075
***Lardasketa: parrez ta negarrez Bedayo'tar batek Argentinan idatzia*** (sarritan ***Lardasketa*** bezala bakarrik aipatua) Jose Ramon Zubillaga bedaiotar idazleak 1964. urtean argitaratutako euskarazko lan autobiografikoa da. Argentinan idatzi zuen eta Tolosan argitaratu zen, *Auspoa* liburu sailean. Egileak lana bere anai Faustino Zubillagari eskaini zion.

Sinopsia
--------

Egileak bere bizitza kontatzen du lanean, lan autobiografiko bat izaki. Berrogeita bederatzi ataletan banatuta dago liburua, hitzaurrea eta eskaintza zenbatu gabe. Hitzaurrean egileak Ameriketara joandako euskaldunei buruz egiten du gogoeta, biztanleriaren galera horrek Euskal Herriari egindako kaltea azpimarratzen du, herri handiagoa izan zitekeelakoan halako emigrazioak gertatu izan ez balira. Euskaldun asko beste kontinentera igaro zirela esaten du, inoiz ez bueltatzekotan eta horiek izandako istorio guztiekin euskarazko liburu bana egin izan balitz, euskal literatura zenbat aberastuko zatekeen hausnartzen du. Hutsune hori betetzera dator bere lana eta euskaldunei gogorarazten die Euskal Herria ez dela soilik gune geografiko jakin batean dagoen herria, mundu osora zabaldu dena baizik, euskal diasporari esker.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Lardasketa: parrez ta negarrez Bedayo'tar batek Argentinan idatzia - Liburutegia - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» *bdb.bertsozale.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-11-26).

Bibliografia
------------

* Lardasketa. EIMA katalogoa.
* Lardasketa. Euskaltzaindia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q96621749

 |

* Wd Datuak: Q96621749
**LGBT Harrotasunaren Nazioarteko Eguna** askotan ospatu da **Euskal Herrian** 1978tik, 1977an manifestazioak egon baziren ere.

Historia
--------

1977ko azaroaren 25ean izan zen LGBT kolektiboak Euskal Herri mailan antolatu zuen lehenengo manifestazioa. Arriskutasun eta Birgizarteratze Legearen kontra egin zuten, homosexualitatea zigortzen baitzuen. 4000 lagun inguru bildu ziren, eta poliziak manifestazioa sakabanatu zuen. Azaroan izan zen arren, LGBT kolektiboko kideek Euskal Herriko lehenengo harrotasun egun bezala aitortzen dute.

1978ko ekainaren 24an Euskal Herriko Gay Harrotasuneko lehen manifestazio ofiziala izan zen. EHGAMek (Euskal Herriko Gay Askapen Mugimenduak) antolatu zuen Bilbon. Herrialde anglosaxoietan bezala, 28tik hurbilen zegoen asteburuan egin zuten. 1979an 22an eta 23an egin zituzten ospakizunak, ostiralean agerraldia eta larunbatean jaia.

Donostia izan zen, Bilboren ostean, Harrotasuna ospatu zuen lehenengo hiri euskalduna, 1979ko ekainaren 12an. Tuterak ere ospatu zuen urte hartako ekainean. Gasteizek eta Iruñeak 1980ko hamarkadan ospatu zuten lehenengoz. 1982ko ekainaren 25an, Iruñeko LGTB Harrotasunaren Nazioarteko Eguneko lehen manifestazioa egin zuten. Sekulako arrabotsa sortu zuen, 600 lagun batu ziren.

Gaur egun, hegoaldeko lau hiriburuetan egiten da manifestazio bana, 28an. Biarritzen, berriz, bi aste lehenago egiten da, beti larunbatean. Beste herri edo hiri txikietan ere egiten dira manifestaldi eta aldarrikapenak, urtearen arabera. Gaur egun LGBT mugimenduaren aldeko talde askoren artean antolatzen dira martxak.

2015 urtetik aurrera, Bilbon *Pride*-a antolatzen da 28aren astean edo aurrekoan, Bilboko Udalaren eta Bizkaiko Diputazioaren diru-laguntzarekin. Ekitaldi horiek ikuspegi turistiko eta komertziala dute eta, beraz, alde aldarrikatzailea ezkutuan gelditzen da.

Europride
---------

2019ko irailean, EPOA (European Pride Organisers Association) izeneko erakunde pribatuak nazioarteko bilera egin zuen Bilbon, *EuroPride*-a. Kolektibo batzuek, esaterako Harro! izenekoak, bilera horren aurrean oso kritiko agertu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  

k **(Gaztelaniaz)** «EHGAM, MOVIMIENTO DE LIBERACIÓN GAY-LES DE EUSKAL-HERRIA» *Foro Derechos Humanos* 2014-03-17 (Noiz kontsultatua: 2019-03-01).
2. ↑    *YA TENEMOS CINCO AÑOS - Historia labur bat.* , 5 or..
3. ↑
4. ↑   «Sopelako Udala - Ekainak 28, Nazioarteko Sexu Askapenerako Eguna» *www.sopelaudala.org* (Noiz kontsultatua: 2019-03-01).
5. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Homosexualitate
* LGBT askapen mugimendua
* Transexualismo
* Bisexualitate

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216481

 |

* Wd Datuak: Q65216481
**Paul Pen**, (Madril, 1979ko abenduaren 23a) idazle eta telebista-gidoigile espainiarra da. Fnacek Talentu Berria bezala izendatu zuen 2011an *El aviso* (RBA) liburua argitaratu eta gero. ; *El País* egunkariaren Babelia gehigarriak ere bikain bezala agurtu zuen ref></ref>. Dagoeneko, eleberri hori alemanieraz eta italieraz irakur daiteke. 2013an *El brillo de las luciérnagas* (Plaza y Janés), bere bigarren eleberria kaleratu zuen. Biak ala biak zinemarako prestatzen ari dira Morena Fils konpainiaren eskutik. Jorge Gerrikaetxebarria ari da *El aviso* liburuaren gidoia prestatzen. Alberto Marini, bestetik, *El brillo de las luciérnagas* eleberriarena egiten ari da. Haren liburuak thriller moduko eleberriak dira. Roald Dahlen eta Stephen Kinen eragina onartu ditu.

Bibliografía
------------

* *El aviso* (RBA, 2011)
* *El brillo de las luciérnagas* (Plaza & Janés, 2013)
* *OTEL y La sangre del muerto* (RHM Flash, 2013)
* *Il presagio* (Newton Compton Editori, 2012)
* *9 - Die Wiederkehr* (Heyne Verlag, 2013)

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Web ofiziala.
* **(Gaztelaniaz)**: Paul Penen bloga.
* **(Gaztelaniaz)**: Paul Pen Literatura Wikian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17615877
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 295421841
* ISNI: 0000 0003 9998 0127
* GND: 1031289798
* LCCN: no2016072894

 |

* Wd Datuak: Q17615877
**Lardizabal jauregia** Gipuzkoako Segura udalerriko Alde Zaharrean dagoen jauregi bat da, Martin Lardizabal kaleko 8. zenbakian. Gipuzkoako kultura ondasuna izendatua dago. Gaur egun udaletxea da.

XVII. mendean eraikitako gipuzkoar jauregi klasikoaren adibide garbia da. Bere aurrealdea harlanduz egina da eta gainontzeko aldeak harginlanez. Bi solairuko garaiera du eta lau uretako teilatua.

Lardizabaldarren armarria ikusgai du, familia honetako senide nabarmenen jaiotetxea izan zen: Joan Antonio Lardizabal Elortza (Salamancako unibertsitateko katedraduna eta 1733an Mexikoko Artzapezpikua izendatua izatean zendua), Martin Lardizabal Elortza (aurrekoaren anaia, Segurako ongile handienetakoa, Salamancako unibertsitateko Kode katedraduna, eta Caracasko komandante jenerala, 1743an zendua), Migel Lardizabal Uribe (nahiz eta Mexikon jaioa izan, seguratar leinu honetako senidea eta 1811an Errege Kontseiluko ordezkaria iza zen, baita Bergarako Errege Mintegiko zuzendaria ere) eta Ignazio Lardizabal (Lehen Karlistaldian jeneral karlista izana. 1849ko urtarrilaren 24ean Irunen zendua).

* Aurrealdea.Aurrealdea.
* Lardizabaldarren armarria.Lardizabaldarren armarria.

Ikus gainera
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |

* Gipuzkoako kultura ondasunak
* Gipuzkoako jauregi eta dorretxeen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492269
* Commonscat Multimedia: Town hall of Segura (Lardizabal jauregia)

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001566

 |

* Wd Datuak: Q20492269
* Commonscat Multimedia: Town hall of Segura (Lardizabal jauregia)
Langabeziaren eta soldataren arteko aldaketa-tasa, Erresuma Batua 1913-1948 artean. Egilea: William Phillips (1958)
**Phillipsen kurba** ekuazio bakarreko eredu enpirikoa da, inflazioaren eta langabeziaren arteko harremana neurtzen duena eta William Phillipsek izendatu zuena.

Historia
--------

1958. urtean, William Phillipsek *Economica* izeneko aldizkari britaniarrean Erresuma Batuko langabeziaren eta soldaten datuak hartu zituen 1861-1957 epe artekoak. Segida horrek ondorio bat islatu zuen: harreman negatiboa zegoen bi aldagaien artean. Hots, langabezia txikia zen urteetan, soldatek gora egiteko joera izaten zuten, eta alderantziz. Langabe gehiago zegoen urteetan, ordainen hazkundea motelagoa zen. Inflazioaren ordez soldatak hartu zituen, baina ez dago praktikan alde handirik, bien eboluzioa lotuta egon ohi delako.

Aurkikuntza garrantzitsua zen eta argitalpenak jakin-min handia piztu zuen ikerlarien artean, eta, laster, esperimentua berriz egiteko saiakerak jarri ziren martxan zenbait herrialdetan.

1960an, Paul Samuelson eta Robert Solow ekonomistek beste artikulu bat idatzi zuten *American Economic Review* aldizkarirako. AEBetako datuak aztertuta, antzeko harreman negatiboa utzi zuten agerian. Eskaerarekin lotu zuten emaitza. Langabezia txikia ekonomiaren eskaera handiaren eskutik zetorren, eta eskaera indartsu horrek goraka bultzatzen ditu soldatak eta prezio guztiak.

Erabilpen ekonomikoa
--------------------

Inflazioaren aurkako politiketan izan zezakeen erabilpen praktikoa eztabaidagai izan zen. Hau da, agintari ekonomikoek inflazioaren eta langabeziaren artean aukeratu beharko lukete euren politikak diseinatzerakoan. Milton Friedman eta Edmund Phelps zioetenez ezin zen kurba erabili politikak diseinatzeko, harreman negatiboa ez zelako betiko, eta luzera begira desagertzen zelako. Inflazioa edozein izanik ere, luzera begira langabeziak bere tasa «naturalera» jotzen duela esan zuten. Hau da, inflazioa pizteko asmoz diru eskaintza igotzeak ez luke betiko langabezia jaitsiko.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   Santamaria, Ivan.  (2017ko irailak 3 .). «Nondik dator eta zer da Phillipsen kurba?» *Berria* CC BY-SA 4.0 lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q220841
* Commonscat Multimedia: Philips curves

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11972114r (data)
* GND: 4174269-2
* LCCN: sh85100811
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q220841
* Commonscat Multimedia: Philips curves
***Lardizabala*** landare loredunen genero monotipiko bat da. Landare hauek liana hostoiraunkorrak dira, Txile erdialde eta hegoladeko baso epeletan jatorria dutenak.

Espezie bakarra ***Lardizabala biternata*** da (Ruiz & Pav), Txilen bertan izenburua hauek on ezaguna: *Coguil, Cogüilera, Coiye, Coille, Voqui cógüil* edo *Voqui coille.* Gizakiak ere hazten du, dituen fruitu jangarriengatik (*coguil* edo *cógüil* Maputxeraz) eta lore apaingarriengatik.

Izena Migel Lardizabal (1744-1824) euskal-mexikoar historialari eta politikariaren omenez du, Lardizabalaceae familiarekin batera.

Erreferentziak
--------------

 Cheng-Yi, W. & Kubitzki, K..  (1993). «Lardizabalaceae» *Kubitzki, K. Rohwer, J.G. & Bittrich, V. (Editores). The Families and Genera of Vascular Plants. II. Flowering Plants - Dicotyledons..*  Springer-Verlag: Berlín ISBN 3-540-55509-9.

Kanpo estekak
-------------

* "Lardizabala biternata" en enciclopedia de la flora Chilena
* Chilebosque, flora of Chile, with photos, including of fruits
* *Lardizabala biternata*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2603764
* Commonscat Multimedia: Lardizabala
* Wikispecies Espezieak: Lardizabala

---

* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 7306108
* GRIN:
* IPNI: 3953-1
* NCBI: 41783
* W3TROPICOS: 40001984

 |

* Wd Datuak: Q2603764
* Commonscat Multimedia: Lardizabala
* Wikispecies Espezieak: Lardizabala
**Paloma Díaz-Mas** (Madril, 1954ko maiatzaren 9a) Gasteizen bizi den madrildar idazlea da.

Biografia
---------

Kazetaritzan lizentziatu eta Filologian doktore egin ondoren, hizkuntza eta literatura sefardian espezializatu zen, eta kultura horri buruzko lan ugari egin eta argitaratu ditu. Bere lehenengo lana 1973an argitaratu zuen *Biografías de genios, traidores, sabios y suicidas, según antiguos documentos*, eta orduz geroztik argitara eman dituen lanik gehienek sari garrantzitsuak eskuratu dituzte: Rojas Zorrilla antzerki-lan laburren saria *La informante*rekin 1983an; Herralde eleberri sariko finalista *El rapto del Santo Grial*ekin 1984an; Cáceres eleberri saria 1985ean *Tras las huellas de Artorius*ekin; Saiakera sari nazionaleko finalista 1986an *Los sefardíes: historia, lengua y cultura* saiakerarekin; Narratiba sari nazionaleko finalista 1987an *Nuestro Milenio* ipuin-bildumarekin; *Los judíos* saiakera 1992an; Herralde sariaren irabazle *El Sueño de Venecia* eleberriarekin; *Una ciudad llamada Eugenio* eleberria 1992an. 2000. urtean, Eusko Jaurlaritzak ematen duen Euskadi Literatura saria eskuratu zuen, gaztelaniazko narratibari zegokion atalean, 1999ko *La tierra fértil* nobelarekin. Ipuinak (*La visita del Comendador*, 2008) eta saiakerak (*La construcción de una escritora*, 2003) ere idatzi ditu. Euskal Herriko Unibertsitateko Gasteizko campusean irakasle izan da, eta gaur egun, Madrileko Instituto de la Lengua Española del Consejo Superior de Investigaciones Científicaseko (CSIC) ikertzaile titularra da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265472
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 18029508
* ISNI: 0000 0001 0855 6490
* BNE: XX833199
* BNF: 12071498s (data)
* CANTIC: a10375429
* GND: 119341832
* LCCN: n82087053
* NKC: kup19960000021434
* NLA: 35234490
* CiNii: DA08759133
* SUDOC: 028995511
* BIBSYS: 90744555
* UB: a1016124
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01495/eu\_d\_1073/d1073
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 180801

 |

* Wd Datuak: Q12265472
Graf Zeppelin *izenaren beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Graf Zeppelin (argipena)»*

**LZ 127 *Graf Zeppelin*** (*Deutsches Luftschiff Zeppelin 127*) bidaiari-garraiorako zepelin bat izan zen, Alemanian egina, hidrogenoz betea, 1928tik 1937ra hegan egin zuena. Bidaiarien hegaldi transatlantikoko lehen merkataritza-zerbitzua eskaini zuen. Alemaniako nobleziako konde (Graf) zen Ferdinand von Zeppelin zuzendariaren izena jarri zioten; eta Luftschiffbau Zeppelin konpainiako presidente Hugo Eckener doktoreak sortu eta operatu zuen.

*Graf Zeppelin*ek 590 hegaldi egin zituen ia 1,7 milioi kilometrorekin. 36 pertsonako tripulazio batek operatzen zuen eta 24 bidaiari eraman zitzakeen. Munduko globo gidaturik luzeena eta handiena zen eraiki zenean. Munduari bira egin zion lehen globo gidatua izan zen, etaeskalarik gabe airez Ozeano Bareko lehen zeharkaldia egin zuena. Autonomia handitu zioten, erregai gisa Blau gasa erabiliz. Harpidetza publikoaren bidez eta Alemaniako gobernuak bildutako funtsekin fabrikatu zuten, eta haren ustiapen kostuak honako hauekin konpentsatu ziren: bildumagileentzako posta-zigilu berezien salmentarekin, William Randolph Hearst prentsako handikiaren laguntzarekin, eta karga eta bidaiariengatiko diru-sarrerekin.

1928 eta 1932 bitartean hainbat hegaldi luze egin ondoren —besteak beste, Artikora—, *Graf Zeppelin*ek bidaiari- eta posta-zerbitzu komertziala eskaini zuen Alemania eta Brasil artean, bost urtez. Alderdi Naziaren hastapenetan, propagandarako tresnatzat erabili zuten. Hindenburgen hondamendiaren ondoren zerbitzutik kendu zuten 1937an, eta hegazkin militarrak ekoizteko birziklatu zuten 1940an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q721226
* Commonscat Multimedia: LZ 127 Graf Zeppelin

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4430652-0
* WorldCat
* LCCN: n79096922

 |

* Wd Datuak: Q721226
* Commonscat Multimedia: LZ 127 Graf Zeppelin
**Peio Zabaleta** (Iholdi, Nafarroa Beherea, 1961) musikagilea da.

Bizitza
-------

1979an hasi zituen Musika ikasketak, Baionako Kontserbatorioan. Parisko Musika Kontserbatorio Nazionalean Harmonia, Kontrapuntu, Fuga, Instrumentazio eta Orkestrazio ikasketak egin zituen.

Lanak
-----

Musika sinfonikoa, kontzertuak (*Le Vaisseau d’Airain* pianorako kontzertua), orkestrarentzako kontzertua (*Candi Dassa*), opera (*Ilargi Xendera*, 1996), kantata profanoa (*Bidaia*, 1993, koru-orkestrarako musika), balleta (*La chambre d’amour*, Thierry Malandain eta Zentro Koreografiko Nazionalarekin), ganberako musika, piano hutserako musika, organorako musika, eta antzerki eta zinemarako musika ere egin du.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265717
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01231/eu\_c\_0013/c0013

 |

* Wd Datuak: Q12265717
**Santa Fe eliza** Gipuzkoako Zaldibia udalerrian dagoen eliza bat da.

Kokalekua
---------

Herrigunean dago, Herriko Plazan, Amundarain errekaren alboan, antzinako ubera batean buru egiten duela, antza, Lazkaomenditik zetozen bidaiariek erabiltzeko.

Historia
--------

Jatorrizko eliza XIII. mendekoa zen. Egungo eraikuntza XVI. mendean egin zen, aurrez zegoen eliza txiki baten egitura aldatuaz. Elizatxoak Santa Fe Campanynskoa izena zuen. Herrigunea parrokia honen inguruan gorpuztu da.

Eraikina
--------

Latindar gurutzeko oinplanoa du, ia osotasunean gurutzeriazko gangez estalia. Gurutzearen tartea izan ezik, kainoi gangak estaltzen baitu, gainerakoa fajoi-arkuek edertzen dute. Korua jatorriko absidearen parean lekutzen da, eta absidetik leihate gotiko bikaina gorde da. Barruan motibo geometrikoez apainduriko bataiarri bitxia dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29938002

 |

* Wd Datuak: Q29938002
**Santa Fe konderria** (ingelesez: *Santa Fe County*) Mexiko Berriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Santa Fe da. 2010eko zentsuaren arabera 144.170 biztanle zituen, Santa Fe kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Santa Fe konderriak 4.949,13 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,77 ura dira. Beste 4.945,36 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 29,13 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 144.170 pertsonetatik 136.306 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 73.015 dira. 947 beltzak edo afroamerikarrak. 3.271 amerikar natiboak ziren eta 59 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.569 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 335 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.683 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496511
* Commonscat Multimedia: Santa Fe County, New Mexico

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155953731
* ISNI: 0000 0004 0430 5696
* GND: 7851103-3
* NARA: 10039369
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1344186
* TGN: 2001454

 |

* Wd Datuak: Q496511
* Commonscat Multimedia: Santa Fe County, New Mexico
| **Perujuantxo kalea** |
| --- |
|  Donostia, Parte Zaharra |
|  |
| HerrialdeaLurraldea |  Euskal Herria Gipuzkoa |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Perujuantxo kalea is located in Euskal HerriaPerujuantxo kaleaPerujuantxo kalea | Perujuantxo kalea is located in GipuzkoaPerujuantxo kaleaPerujuantxo kalea |
| Perujuantxo kalea is located in Donostiako Parte ZaharraPerujuantxo kaleaPerujuantxo kalea |

 |
| Koordenatuak: | **Coordinates: Missing latitude**Invalid arguments have been passed to the {{#coordinates:}} function
 |

**Perujuantxo kalea** Donostiako Parte Zaharreko kale txiki bat da. Fermin Kalbeton kaletik Ijentea kaleraino doa; tartean, kalearen zabalgune moduan, Lasala plaza dago. Antzoki Zaharraren atzekoak kale honetara ematen du.

Kale historikoa
---------------

Perujuantxo kalearen izena 1630ko Udal Ordenantzetan agertzen da lehen aldiz. 1813ko hiri-hondamendiaren ondoren "Perujuantxo kale berria" izeneko kalea ireki zen. 1896ko apirilaren 28an Udalak "Perujuantxo kalea" izena eman zion.

Izenaren jatorria
-----------------

Nahiz eta zehatz-mehatz izenaren jatorria ez ezagutu, oinarri historikoak dituen hipotesia badago. Antza, pertsona baten izena zen Perujuantxo. Kontua da XVI. mendetik inguru horretan Juan Martinez de Oyanederren armarria zuen etxea zegoen. Berria horrela jaso zuen Joaquín Antonio de Camino y Orellana doktoreak (Donostia, 1754-Lugo,1819) bere hiriaren historian. Beste historialari batek, Eugenio Llaguno, *Noticias de los arquitectos y arquitectura de España* liburuan, etxe horretaz hitz egin zuen baina jabearen izena desberdina da: Peru. Aipatutako idazlea zera dio: etxearen atarian inskripzio batek zera zion: "Pedro Martinez de Oyaneder me fecit,1530". 1630ean eginiko Ordenantzetan, bestetik, "Entrando por la callejuela y vanela que llaman de Perujuantxu y en todo por las espaldas de las casas principales de Peru..." esaten da. Datu horien arabera, pentsatzekoa da etxearen jabea Peru Juantxo de Oyaneder zela eta hortik kalearen izena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Liburuaren izenburu osoa: *Historia de San Sebastián Historia Civil-Diplomático-Eclesiástica Anciana y Moderna de la Ciudad de San Sebastián con Varias Noticias Particulares Pertenecientes a la Provincia de Guipuzcoa*.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Kalearen ezaugarriak Donostiako Udalaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474252

 |

* Wd Datuak: Q25474252
Kureteek dantza egiten dute Zeus umearen inguruan. Jane Ellen Harrisonen marrazkia.
**Kureteak** greziar mitologian, batzuetan Koribante edo Daktiloekin nahasten diren jainkoak dira.

Eubean jaioak, Soko eta Konberen seme-alabak ziren. Euren aitak bota zituen, eta, euren amak lagunduta, Frigiara heldu ziren, Dioniso jainkoa hezteko. Beranduago, Atikan, Zekrope erregeak, euren aitaz mendekatzen lagundu zien, eta, hortaz, euren herrira itzuli ahal izan zuten.

Kronosek bere seme Zeus jan zuela uste zuenean (benetan, Reak emandako harri bat jan zuen), Kureteei, euren armekin zarata egiteko esan zien, dantza eginez eta musikarekin, umearen negarra entzun ez zezan.

Herak aginduta, Epafo, Zeus eta Ioren semea bahitu zuten. Zeusek, haserre bizian, hil egin zituen.

Izen bereko beste pertsonaia batzuk
-----------------------------------

Kurete bezala, Pleuron hiriko biztanleak ere ezagutzen dira (Iliada IX 529-599)ren arabera Kalidongo basurdearen ehizan parte hartu zutenak, eta, ondoren, Kalidontarren aurka borroka egin zutenak, batzuek eta besteek, basurdearen hondarrak izatearen nahiak eragindako gerra batean, behin basurdea hil ondoren. Kalidontarrek, Meleagro buruzagi bezala zutela, garaitu zituzten Kureteak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q247617
* Commonscat Multimedia: Curetes

---

* **Identifikadoreak**
* SUDOC: 050585673
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q247617
* Commonscat Multimedia: Curetes
**Pelennorreko Zelaietako gudua** Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den gudu bat da, Eraztunen Jauna eleberriaren hirugarren zatia den Erregearen Itzuleran kontatzen dena.

Gudua Sauronen tropek Gondorreko hiriburua den Minas Tirith asaltuz hartu zutenean hasi zen, Eraztunaren Gerraren amaiera aldean, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 3019. urteko martxoak 14 eta 15 bitartean, Pelargirreko gudua gertatu eta bi egunera baino ez, non Aragornek, konpainia grisak eta hildakoen armadak Unbarreko kortsarioak garaitu zituzten, hauen itsasontziak hartuz. Gertakari hau Eraztunaren Gerrako gudurik handiena bihurtu zen.

Pelennorreko Zelaiak (Hiriko Zelaiak), Minas Tirith gotortuaren eta Rammas Echor izeneko antzinako kanpo harresi baten arteko lautada batean daude.

Gudua
-----

### Guduaren garapena

Sauronen armada, 200.000 orkok osatzen zutena, Nazgûlen jaunak eta Minas Morguleko erregeordea zen Gothmogek zuzendua, Pelennorreko zelaietan sartu zen zuzenean Minas Tirithera joanez. Gudu honetan Mordorrek zituen aliatuak ekialdeko Rhûn eta Khandeko gerlariak eta hegoaldeko Haradrimak ziren. Hiriaren defentsaren buru Gandalf zen, hiriko seneskala zen Denethor II.a erotu egin baitzen bere seme Faramir hilda zegoela uste izateagatik eta jaun beltzak palantirraren bidez erakusten zizkion ikuskarien ondorioz.

Aragorn eta konpainia grisa Anduin ibaian zehar joanez Minas Tiritherako bidea hasteko hegoaldeko feudoetan zeuden Gondorreko armadari batu zitzaizkien. Bitartean, Sauronen armadak Minas Tirith setiatu zuen, hiriko atetzar nagusia suntsituz, harresien atzean babestuta zeuden gondortar tropen aurkako borroka latzean. Hain zuzen ere atetzarra erortzean iritsi ziren rohirrimak euren gudu adarren soinu artean, iparraldetik zaldian joanez Gondorreko armadari laguntzeko. Zalduneria lerro batean zabaldu ziren, euren erregea zen Theodenek emandako animo batekin, hiria setiatzen ari ziren Mordorreko tropen aurka abiada bizian joan zelarik. Zaldunek Mordorreko orkoen aurka talka egin zuten, talka horretan orko asko hilez eta beste asko handik ihesaraziz.

Aldi berean, harresia zeharkatu ahal izan zuten erasotzaileak patiotik kanporatuak izan ziren, eta Dol Amrotheko zaldunek, Minas Tiritheko gainontzeko defendatzaileek jarraituta, Morguleko tropei eraso zieten. Orkoek, une horretan, erretret orokor bat hasi zuten.

Bitartean, hegoaldeko haradrimak rohirrimen aurka joan ziren, zalduneria euren olifante edo mûmakilek jarraitua. Rohirrim zalduneria Haradeko zaldunak garaitzeko gai izan zen. Gainera, Theodenek haradrimen erregea hiltzea lortu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q931519

 |

* Wd Datuak: Q931519
*Kurentiak*
**Kurentovanje** Eslovenia guztiko inauteri ezagunenak dira. Ptuj hiri historikoan eta inguruko herrixketan ospatzen da eta urtero 100.000 bisitari inguru hartzen ditu.

Historia
--------

1960ko otsailaren 27an ospatu zen lehen aldiz. Maskara desfile tradizional bat antolatu zuten, aurrean lantzariak eta ondoren nekazariak, hartza, iratxoak, oilarrak eta azkenik *Kurentiak* zihoazela. Arrakasta handia izan zuen eta 1962an inguruko herrietako pertsonaia gehiago sartu zituzten.

1994an programazioa handitu eta bi egun baino gehiagoko jaialdia antolatu zen. 1999tik aurrera Inauterietako printzea aukeratzen da azaroaren 11an, San Martin egunean.

Gaur egun hamaika egun hartzen ditu eta ekintza ugari izaten dira. Desfile nagusia larunbatean egiten dute, baina haurren desfilea eta inauterien lurperatzea ere jarduera garrantzitsuak izaten dira.

Kurentiak
---------

Hamar egun irauten duen jaialdia da eta aintzinako eslaviarren erritu paganoak ditu oinarrian. Inauterietako pertsonaia nagusiak *Kurentiak* edo *Korentak* dira, Euskal Herriko zanpantzarren antzeko pertsonaiak, eta etxez etxe ibiltzen dira beren zintzarriekin izpiritu gaiztoak uxatzeko asmotan. Ptuj inguruko Haloze eta Lancova herrixxketan adarrak dituzte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2593801
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2593801
**San Martin eliza** Nafarroa Garaiko Orbaibar ibarreko Garinoain udalerrian kokatutako XIII. mendeko kristau eliza bat da.

Eraikina
--------

Herriaren erdigunea San Martin eliza da. Meltxor Maritxalar harginak eta Santiago Zelaietak eraiki zuten 1773an, Manuel Larrondo gotzaindegiko obren ikuslearen arrastoen eta baldintzen arabera. Eliza honek Erdi Aroko beste bat ordezkatu zuen, nahiz eta eraikuntza berrian dorrearen beheko aldea aprobetxatu zen, barrualdean oinaldeko zatiarekin bat datorrena. Tenpluak gurutze latindar formako oinplanoa du, burualde pentagonala eta kanoi-erdiko gangaz estalia.

Elizaren ostilamenduari dagokionez, bi bataiarrietako bat aipatu behar da, Katalaindik datorren XIV. mendeko gotikoa. Bere katiluan, dekorazio-motiboak dituzten arkutxo trilobulatuak daude. Urregintzako bildumak estilo eta kronologia desberdineko piezak biltzen ditu. Zaharrena San Blasen beso erlikiarioa da, XVI. mendekoa; hurrengo mendearen lehen erdian, diseinu baxenazentista duten zilarrezko bi koroa datatzen dira. Bada beste zilarrezko koroa bat, XVIII. mendeko egitura barrokoa duena. Mende horretakoa da XIX. mendeko ekontsorio baten gizasemea ere, Mexikon landua eta 1711 inguruan Martin Zabala Zuntzarrenek dohaintzan emandakoa. Hiru dira herri honetako Erdi Aroko Birjinak, zaharrena 1200 inguruko tailu erromanikoa da, Iruñeko Elizbarrutiko Museoan kontserbatzen dena, eta beste biak XIV. mendeko gotikoak dira. Mendiko Ama Birjina da, Santa Zezilia ermitatik datorrena, eta Andre Maria Zuria, berearen antzinako titularra, oso ukituak izan dira, eta gaur egun parrokian zaintzen dira.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | GARINOAIN.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Garinoain
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112164119

 |

* Wd Datuak: Q112164119
Kimikan **Le Chatelierren printzipioak** dio orekan dagoen sistema batean parametro bat aldatzen bada (adibidez, kontzentrazioa, tenperatura, bolumena edo presioa), sisteman delako aldaketaren emaitzaren kontrako erantzuna sortzen dela.

Henry-Louis Le Châtelier kimikari frantsesak eman zuen 1884an.

Azalpena eta adibidea
---------------------

Oreka kimiko batean erreaktibo edo produktu baten kontzentrazioa jaisten badugu, erreakzioaren oreka desplazatuko da galdutako kontzentrazioa berreskuratze aldera. Aldiz, erreaktibo edo produktu horren kontzentrazioa emendatzen bada, oreka erantsitako osagaia kontsumitze aldera desplazatuko da. Adibidez, hidrogeno eta iodo molekularrak hidrogeno ioduroarekin duten oreka-egoeran hidrogenoa eransten bada, erreakzioa eskuinerantz desplazatuko da hidrogenoa kontsumituaz eta hidrogeno ioduroa sortuaz.

{\displaystyle {\ce {H2{}\_{(g)}+ I2{}\_{(g)}<=> 2 IH{}\_{(g)}}}}

Hidrogenoa kentzen badugu, ordea, sistema ezkerrerantz desplazatuko da hidrogeno gehiago sortuaz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Le Chatelierren printzipioa. «ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-05-24).
2. ↑   Imaz Josu Jon; Irazabalbeitia, Inaki & Iriarte, Marian.  (1987). *Kimikaren oinarriak landuz U.B.I..*  Elhuyar, 188-192 or. ISBN 84-7529-481-2. PMC 435181405. (Noiz kontsultatua: 2021-05-24).

Ikus, gainera
-------------

* Oreka kimiko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192690
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q192690