recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bonboi kafea** esne kondentsatua eta kafea (normalean espresa) nahastean egiten den prestakuntza da.  Beira gardenezko ontzian zerbitzatu ohi da, kafe eta esne geruzak agerian utzi (likidoen dentsitate ezberdinen eraginez kafea goialdera joaten baita, eta esne kondentsatua beherantz).

Izendapena
----------

Bonboi kafeak beste zenbait izen ere jasotzen ditu, hala nola *cafe llépol* (euskaraz: «kafe gozozalea») edo "biberoi kafea".

Jatorria
--------

Bonboi kafeari Alacanteko jatorria aitortzen zaio (Valentziako Erkidegoa), baina XX. mende amaieratik Katalan Herri osoan eta hortik kanpora ere hedatu da.

Aldaerak
--------

 Bonboi kafea Baileys- ekin.
Batzuetan, esne kondentsatuaren ordez, Baileys motako esne-krema likorearekin, krema katalan likorearekin edo hortxatarekin zerbitzatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  José María Pérez Pascual, (2001), *«HOSTELERÍA Técnicas y Calidad de Servicio»*
2. ↑  Bonboi kafea
3. ↑   **(Ingelesez)** by. *Café Bombón – Spanish Coffee with Condensed Milk | The 30 Minute Dinner Party.*  (Noiz kontsultatua: 2021-02-17).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** HISC, Horchatas.  (2017-03-14). «El bombón valenciano ya no lleva leche condensada, sino horchata - valenciaoberta.es» *Horchatas HISC* (Noiz kontsultatua: 2021-02-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3821876
* Commonscat Multimedia: Café Bombon

---

 |

* Wd Datuak: Q3821876
* Commonscat Multimedia: Café Bombon
Patagoniako hegoaldeko muturrean yaganen kokapena erakusten duen mapa.
**Yagán**, **yagan**, **jagan** edo **yámana**, Suaren Lurraldeko uhartediko herri indigena bat da, Txile eta Argentinan. Bere bizimodu tradizionala nomada zen, kanoetan mugitzen ziren; ehiza, bilketa eta arrantzan aritzen ziren. Bere aurrekoek, 6.000 urte ingurutik, Beagle kanalaren hegoaldean dauden uharte eta kanalak zeharkatzen zituzten, Hornos lurmuturreraino. Beagle kanalaren mendebaldean dauden kanaletara ere joaten ziren, kawésqarren lurraldea, Magdalena eta Cockburn kanaletaraino iritsiz, sua pizten zuten burdinazko piritaren bila.

Yaganen egungo ondorengoek komunitate bat osatzen dute Villa Ukikan, Puerto Williamsetik gertu, Navarino uhartean (Txile). Ushuaian (Argentina) 2014ko azaroaren 25ean Yagan Paiakoala komunitate indigena eratu zen. Punta Arenasen (Txile) bizi da Yagan Lom Sapakuta komunitatea, 2015eko otsailaren 14an eratua.

Jatorria
--------

Historia
--------

### Aurrekariak

Aintzatespen-bidaiak eta batzorde hidrografikoak

 Yagan familia kanoa batean.
### Baleazaleak eta Otsozaleak

 Jemmy Button, HMS Beagle espedizioak bahitutako yagana 1830ean, hura "zibilizatzeko" asmoz.
### Misiolariak

 Neska yagana.
 Yagan emakumeak.

Lurraldea
---------

 Txileko jatorrizko herriak

Hizkuntza
---------

Jagan hizkuntzaren azken hiztuna zena, Cristina Calderón, 2022an hil zen 93 urterrekin. Lidia González Calderón alabak jakinarazi zuen. Txileko Biltzar Konstituziogileko kide zen, eta hizkuntza hori berreskuratzeko deia egin zuen.

Txileko Kultura eta Arteen Kultura Kontseiluak 'bizi den ondare' izendatu zuen Calderón andrea 2009an. 1928an jaio zen, Villa Ukikan, Puerto Williamsetik gertu, eta han bizi izan zen beti; saskigile izan zen. Berak 9 urte izan zituen arte ez zuen ikasi gaztelania, baina Txileko agintariek ia desagertzeraino eraman zuten hizkuntza XX. mendean, eta transmisioa eten egin zen.

Kultura
-------

### Jantziak

### Elikadura

### Kanoak edo *anan*

 Yagan kanoaren erreplika, Vicuña (Txile) hiriko Gabriela Mistral museoan ikusgai.
 Magallaesen gindo edo coigüe bat, zeinaren azalarekin yagandarrek kanoak eraikitzen zituzten.
### Tresnak

 Arpoi puntak ( La Platako Museoa ).
### Sinismenak

### Sendatzaileak eta hileta

Arkeologia
----------

 Ushuaiako Yámana Museoa.
### Behartutako giza exhibizionismoa

### Gizarte antolaketa

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Ordoñez Garmendia, Jon. «Azken jagan hiztuna hil ostean, hizkuntza hori berreskuratzera deitu du haren alabak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-02-18).
2. ↑   «Chile: fallece la última hablante nativa del idioma indígena yagán | Servindi - Servicios de Comunicación Intercultural» *www.servindi.org* (Noiz kontsultatua: 2022-02-21).

Erabilitako bibliografia
------------------------

Kanpo estekak
-------------

* Azken yámana - Argia 2778 zk.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q580659
* Commonscat Multimedia: Yamana

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 122582218 (data)
* LCCN: sh85148911
* AAT: 300018031
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q580659
* Commonscat Multimedia: Yamana
Bubblegum pop nerabeei zuzendutako musika da.
**Bubblegum pop** (euskaraz "Txikle-pop") edo **bubblegum musika** edo, besterik gabe, **bubblegum**, pop musikaren genero musikal bat da, melodikoa eta erritmo bizikoa, nerabezaro eta nerabeak erakartzeko merkaturatua. Askotan muntaketa-lineako prozesu batean ekoizten da, sarritan abeslari ezezagunak erabiltzen dituzten ekoizleek bultzatuta.

Historia
--------

Bubblegumaren aldi klasikoa 1967tik 1972era izan zen. Bigarren bubblegum oldea bi urte geroago hasi zen, eta 1977ra arte iraun zuen; nolabait, disco musikak eta punk rockak fenomenoarekin bukatu zuten.

Generoa, batez ere, albumen ordez disko singleen fenomenoa izan zen, nerabeek eta aurre-nerabeek albumetan gastatzeko diru gutxiago zutela eta, beraz, albumak baino gehiago singleak erosteko joera zutela uste baitzuten. Gainera, talde asko estudioko musikariekin prestatu izan ziren. Bubblegum kantu ugari arrakasta bakarreko fenomenoak izan ziren.

Ezaugarriak
-----------

Bubblegum generoaren ezaugarri nagusiak hauek dira:

* pop edo rock musika da baina nerabe eta aurre-nerabeak erakartzeko egina eta merkaturatua
* ekoizleek bultzatutako muntaketa-lerroko prozesu batean ekoitzia izaten da; horrek estilo "prefabrikatua" izatearen kritikak ekarri dizkio
* erritmo bizikoa
* taldean abesteko koruak
* haurren itxurazko tematika eta inozentzia landua
* batzuetan abestiek mezu sexuala dute
* bubblegumak oso gutxitan izaten ditu gitarra-soloak, normalean organoa izaten dute, eta, askotan, txaloak erabiltzen ditu perkusio-tresna gisa.

Taldeak
-------

* The Archies, gezurrezko taldea zen. Bere abesti ezagunena "Sugar, Sugar" izan zen.
* 1910 Fruitgum Company
* The Ohio Express
* Lio

XX. mende amaieran
------------------

Musica dance estiloaren agerpenarekin bubblegum dance garatu zen ere bai; azken estilo honek Aqua taldearen «Barbie Girl» abestiarekin mundu mailako arrakasta lortu zuen. Bubblegum pop, bestetik, teen pop generoarekin lotuta dago. Teen popen arrakasta handiko abeslariak ezagunak egin dira: Justin Bieber eta Marina Diamandis bakarlariak edo One Direction gisako taldeak. Esparu berean Disney faktoriak bultzatutako artista gazteak daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Cooper, Kim (2001). Feral House, ed. *Bubblegum Music is the Naked Truth: The Dark History of Prepubescent Pop, From the Banana Splits to Britney Spears*. ISBN 0-922915-69-5 [].
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:"Sugar, Sugar" abestia Youtuben.
* **(Frantsesez)**:"Banana Split" abestia Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q997481

 |

* Wd Datuak: Q997481
**Will konderria** (ingelesez: *Will County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Joliet da. 2010eko zentsuaren arabera 677.560 biztanle zituen, Will kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Will konderriak 2.199,49 kilometro koadro ditu. Horietatik 31,9 ura dira. Beste 2.167,58 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 308,05 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 677.560 pertsonetatik 561.394 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 105.817 dira. 74.419 beltzak edo afroamerikarrak. 814 amerikar natiboak ziren eta 104 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 30.458 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 751 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 9.620 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Will County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q483942
* Commonscat Multimedia: Will County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143067558
* ISNI: 0000 0004 0432 0773
* GND: 7663253-2
* LCCN: n80107500
* NARA: 10037141
* **Lekuak**
* OSM: 963483
* TGN: 1003024

 |

* Wd Datuak: Q483942
* Commonscat Multimedia: Will County, Illinois
**Cabernet sauvignon** mahats beltz barietate ezaguna da. Ia mahastizaintza-eremu handi guztietan hazten da, hainbat klima-espektrotan, Okanagango bailaratik (Kanada) Bekaa haranera (Libano). Cabernet sauvignon Bordeleko ardoan egoteagatik ezaguna egin zen, non askotan merlotarekin eta cabernet francarekin nahasten dituzten. Frantziatik, mahatsa Europan eta Mundu Berrian zehar zabaldu da, eta Kaliforniako Santa Cruz mendietan, Napa haranean, Zeelanda Berriko Hawkes badian, Australiako Margaret ibaian eta Coonawarra eskualdean, eta Txileko Maipo eta Colchagua haranetan kokatu da. XX. mendearen zati handi batean, munduko *premium* mahats tinta landatuena izan zen, 1990eko hamarkadan merlotak aurreratu zuen arte.

Industrian duen garrantzia gorabehera, barietate berri samarra da, Frantziako hego-mendebaldean XVII. mendean zehar cabernet franc eta sauvignon blanc delakoen arteko gurutzaketa baten emaitza. Bere ospea, sarritan, bere laborantza errazari eta barietatearen izaera adierazten duten trinkotasun eta zaporeei egozten zaie.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Robinson, J. ed. *The Oxford Companion to Wine.*  (3. argitaraldia) Oxford University Press, 119 or. ISBN 0-19-860990-6..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207310
* Commonscat Multimedia: Cabernet Sauvignon (cépage)

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85018562

 |

* Wd Datuak: Q207310
* Commonscat Multimedia: Cabernet Sauvignon (cépage)
**Willebrord Snel van Royen** (Leiden, 1580ko ekainaren 13a - Leiden, 1626ko urriaren 30a) **Snellius** bezala ere ezaguna, astronomo eta matematikari herbeheretar bat izan zen, bere izena daraman errefrakzioaren legeagatik ezaguna.

Lurraren tamainari buruzko aurkikuntza garrantzitsuak sartu eta Kalkuluari aplikatutako metodoan hobekuntzak egin zituen.

Leideneko unibertsitatean Zuzenbide ikasketak hasi arren, matematikengatik interes handia agertu zuen, bere ikasketetan ari zenean ere erakusten zuen diziplina. 1613an, bere aita Rudolph Snel (1546-1613 ordeztu zuen Leideneko unibertsitateko matematika irakasle bezala. 1615ean, triangelaketa bidez kalkulaturiko meridiano arku baten luzeraren adierazpenaren bidez Lurraren erradioa neurtzeko metodo berri bat ideiatu eta aurrera eraman zuen, geodesiaren sorreratzat hartzen den lana, bere idazlan *Eratosthenes Batavus, sive de terræ ambitus vera quantitae*an, 1617an argitaratua, erabilitako metodoa eta lortutako emaitza deskribatzen ditu (107,395 km gaur egungo 111ren aurrean). Gainera, Snel, matematikari bezala nabarmendu zen, antzinako jakitun greziarrek πren kalkulurako erabilitako metodoa hobetuz; 96 aldeko poligono batekin 7 emaitza zuzen lortu zituen, metodo klasikoekin, 2 baino lortu ez ziren bitartean. 1621ean, argiaren errefrakzioaren legea adierazi zuen, Christiaan Huygensen arabera, (*Dioptrika* 1703) Rene Descartesi aurreratuz, hasieran, aurkikuntza, azken honi eman zitzaiolarik 1637an argitaratuz.

Lurraren tamaina zehazteko bere lanez gain, *Cyclometria sive de circuli dimensione* (1621, eta *Tiphys Batavus* argitaratu zituen, nabigazioari buruzko tratatua non loxodromia aztertzen duen (1624); *Coeli et siderum in eo errantium observationes Hassiacae* (1618) Hesseeko William IV.a landgravearen behaketa astronomikoekin eta *Villebrordi Snelli doctrinaæ triangulorum canoniæ libri quatuor* (1627) bera hil ondoren argitaratutako trigonometriari buruzko tratatua.

Bere omenez, Ilargiko krater batek *Snellius* izena darama.

* Cyclometricus, 1621*Cyclometricus*, 1621

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q244152
* Commonscat Multimedia: Willebrord Snellius

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 27367208
* ISNI: 0000 0001 0882 4790
* BNE: XX1753029
* BNF: 15336105f (data)
* GND: 118797794
* LCCN: n50082010
* NKC: mzk2003200061
* NLA: 35796564
* CiNii: DA11898830
* SUDOC: 060285745
* BIBSYS: 10015139
* MGP: 125302
* ICCU: BVEV060253
* BPN: 58856411
* Open Library: OL4814418A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05431/eu\_s\_2500/s2500
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 60870
* **Ondare historikoa**
* FMIS: LSH/agents/42900

 |

* Wd Datuak: Q244152
* Commonscat Multimedia: Willebrord Snellius
***Vinca difformis*** Apocynaceae familiako landare loredun bat da, inkonte-belarren generokoa. Mediterraneoan du jatorria, baina munduko beste leku batzuetan ere aurki daiteke, baita lorategietan ere.

Deskribapena
------------

*Vinca difformis* lurrean zehar zabaltzen da, hosto biribildu, distiratsu eta kontrajarriz estalitako adar luzeekin. Loreak urdin leunak dira, batzuetan zuriak dirudite, bost lobulu asimetrikotan irekitzen den hodi luze bat dute, helize baten irudia apur bat gogorarazten dutenak. Neguan eta [[udaberri[[an loratzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1350136
* Commonscat Multimedia: Vinca difformis
* Wikispecies Espezieak: Vinca difformis

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 131995
* EOL: 2867567
* GBIF: 6421637
* GRIN:
* IPNI: 82683-1
* NCBI: 141628
* PlantList: kew-213148
* W3TROPICOS: 1802510

 |

* Wd Datuak: Q1350136
* Commonscat Multimedia: Vinca difformis
* Wikispecies Espezieak: Vinca difformis
**Webster konderria** (ingelesez: *Webster County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Greenville da. 2010eko zentsuaren arabera 36.202 biztanle zituen, Webster kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Webster konderriak 1.537,84 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,11 ura dira. Beste 1.534,73 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 23,54 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 36.202 pertsonetatik 35.081 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 612 dira. 320 beltzak edo afroamerikarrak. 221 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 70 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 493 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497979
* Commonscat Multimedia: Webster County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139607285
* LCCN: n84145662
* NARA: 10039424
* **Lekuak**
* OSM: 1180458
* TGN: 2001256

 |

* Wd Datuak: Q497979
* Commonscat Multimedia: Webster County, Missouri
***Blossom*** (euskaraz literalki *Lore*) AEBetako telesail bat da. Don Reo estatubatuar gidoilari eta ekoizleak sortu eta Mayim Bialik, Joey Lawrence, Michael Stoyanov, Jenna von Oÿ, David Lascher, Portia Dawson, Barnard Hughes, Finola Hughes eta Ted Wass aktoreek antzeztu zuten.

1991ko urtarrilaren 3tik 1995eko maiatzaren 22rarte NBC katean aireratu zen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

*Blossom* Russo (Mayim Bialik) neska nerabea, ikasle fina eta buruargia, bere italiar-estatubatuar familiako senideekin batera bizi da: Nick aita (Ted Wass), lanbidez musikaria; bi anai nagusiak, Anthony (Michael Stoyanov), iraganean alkohola eta drogekin arazoak izan zituen; eta Joey (Joseph Lawrence) eder bezain tentela, ikasle kaskarra, kirolari ona eta neskazalea. Bestalde, Blossomen lagunminena den Six LeMeure (Jenna von Oÿ) neska urduri eta hitzontzia ere etxean bisitan maiz egon ohi da.

Aktoreak
--------

* Mayim Bialik: Peneloppe «Blossom» Russo
* Michael Stoyanov: Anthony Russo
* Joseph Lawrence: Joey Russo
* Ted Wass: Nick Russo
* Jenna von Oÿ: Six LeMeure
* Barnard Hughes: Buzz Richman
* David Lascher: Vinnie Bonitardi
* Finola Hughes: Carol
* Portia Dawson: Rhonda

Kanpo estekak
-------------

* IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q885450

 |

* Wd Datuak: Q885450
Lautadako Baserria
**Béla Endre** (Szeged, 1870eko azaroaren 19a - Mártély, 1928ko abuztuaren 12a) hungariar margolari eta diseinatzailea izan zen, Ordoki Handiko Eskolaren ordezkari garrantzitsuenetako bat.

Biografia
---------

Szegedeko Etxe Beltza (Szeged) ospetsuan jaio zen, bere aitonak, Ferdinand Mayer merkatariak (1817–1903) eraikitakoan. Hasiera batean ingeniaritza karrera bat egitera bideratua, artea egitea aukeratu zuen; pintura ikasketak inguruan urte batzuetan, gero Urbinoko Raffaello Akademian 1895etik 1897ra eta Parisko Julian Akademian 1898tik 1900era. 1901ean, Hódmezővásárhely-n kokatu zen, eta han János Tornyai eta Gyulá Rudnay [hu]-rekin partekatzen zuen estudio bat zuen.

1912an, "Majolika eta Buztinezko Artisten Elkartea" (Művészek Majolika és Agyagipari Telep-ének) sortzen lagundu zuen eta Hódmezővásárhely-n egin zuen bere lehen erakusketa. Erakusketa gehiago egin zituen Makó (1913) eta Araden (1914), bere estudioko kideekin batera egindako erakusketa bat izan zen.

1910etik hil zen arte, Mártélyn igaro zituen udak, Hungariako Ordoki Handiko jendea eta paisaiak margotuz. Bere lanek Mihály Munkácsyren eta Nagybányai-ko Arte Koloniaren artisten eragina erakusten dute; nahiz eta zenbait ezaugarri Postinpresionista ere badituzten.

Lan gehienak Tornyai János Múzeum [hu]-en daude, baina Hungariako Galeria Nazionalean eta Móra Ferenc Múzeum-en ere ikus daitezke, besteak beste. 1970ean, bere jaiotzaren 100. urteurrena ospatzeko, oroimenezko erakusketak egin ziren Hódmezővásárhely, Budapest eta Szeged-en. 2005ean, oroigarri iraunkor bat ireki zen Ópusztaszer Ondare Nazionalaren Parkean.

Iturriak
--------

* László Emőke: *Endre Béla festészete*. Móra Ferenc Múzeum (1968) Online ISSN 2064-8480
* László Emőke: "Endre Béla", Art Library, Vol.85, Corvina Kiadó (1973) Zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* Körber Ágnes, *Magyar művészeti kislexikon kezdetektől napjainkig*, Enciklopédia Kiadó, 2002ISBN 963-8477-66-0 Sarean
* Ohar biografikoak @ Magyar életrajzi lexikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q989627
* Commonscat Multimedia: Béla Endre

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 14685301
* ISNI: 0000 0000 7911 7623
* LCCN: nr98033351
* ULAN: 500071175
* Open Library: OL1833271A
* RKD: 123116

 |

* Wd Datuak: Q989627
* Commonscat Multimedia: Béla Endre
**Webster konderria** (ingelesez: *Webster County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Preston da. 2010eko zentsuaren arabera 2.799 biztanle zituen, Webster kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Webster konderriak 544,58 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,97 ura dira. Beste 541,61 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,19 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.799 pertsonetatik 1.590 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 98 dira. 1.177 beltzak edo afroamerikarrak. 0 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 24 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491514
* Commonscat Multimedia: Webster County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157113694
* LCCN: n81037018
* NARA: 10039264
* **Lekuak**
* OSM: 1074324
* TGN: 2000443

 |

* Wd Datuak: Q491514
* Commonscat Multimedia: Webster County, Georgia
**Webster konderria** (ingelesez: *Webster County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fort Dodge da. 2010eko zentsuaren arabera 38.013 biztanle zituen, Webster kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Webster konderriak 1.860,72 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,28 ura dira. Beste 1.853,44 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 20,43 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 38.013 pertsonetatik 35.656 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.446 dira. 1.435 beltzak edo afroamerikarrak. 90 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 241 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 35 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 549 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485726
* Commonscat Multimedia: Webster County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144253836
* LCCN: n81035036
* NARA: 10038881
* **Lekuak**
* OSM: 1789197
* TGN: 2000654

 |

* Wd Datuak: Q485726
* Commonscat Multimedia: Webster County, Iowa
**Webster konderria** (ingelesez: *Webster County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Webster Springs da. 2010eko zentsuaren arabera 9.154 biztanle zituen, Webster kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Webster konderriak 1.440,63 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,15 ura dira. Beste 1.433,48 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,35 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.154 pertsonetatik 9.037 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 48 dira. 14 beltzak edo afroamerikarrak. 6 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 90 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495137
* Commonscat Multimedia: Webster County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127825846
* LCCN: n79018507
* NARA: 10039822
* **Lekuak**
* OSM: 2535276
* TGN: 2002300

 |

* Wd Datuak: Q495137
* Commonscat Multimedia: Webster County, West Virginia
**Bosnia Mendebaldeko Probintzia Autonomoa** (bosniera, kroaziera edo serbieraz: Autonomna Pokrajina Zapadna Bosna, Аутономна Покрајина Западна Босна) edo sinplifikatuz, **Bosnia mendebaldea** onartu gabeko entitate politikoa izan zen Bosnia-Herzegovina ipar-mendebaldean. Velika Kladuša herria eta inguruko zenbait herrixkek osatzen zuten eta 1993 eta 1995 artean existitu zen Bosniako gerran, Bosniako gobernu zentralaren aurkako Fikret Abdićen politika sezesionisten emaitza modura. Hiriburua Velika Kladuša zen, gaur egun Una-Sana kantoian kokaturik dagoena.

Historia
--------

Probintzia Autonomoak Serbia eta Kroaziarekin kooperatu zuen gobernu bosniarraren aurka Karađorđevoko itunaren itzalpean, zeinaren helburua Bosnia-Herzegovina Kroazia eta Serbiaren artean banatzea zen. Fikret Abdićen gobernu bosniarra ahultzearen rola, erregimen kroaziar eta serbiarrek bultzatu zuten. Bere enpresari, aduanarik gabeko merkataritza-gunea eman zitzaion Rijeka portu kroaziarrean, baita merkataritza librea ere Serbiak kontrolaturiko guneekin. Bosnia Mendebaldeko lurraldea 1994ean gobernu bosniarreko soldaduek hartu zuten, baina berriz bota zituzten urte horretan, beranduago eta probintzia autonomoa berrezarri zen.

1994ean Franjo Tuđmanek Bosniarekiko bere politikak aldatu zituen, Amerikako Estatu Batuak eta Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluak eginiko presio diplomatikoagatik. Oso zaila bihurtu zen Bosnia Mendebaldearen etorkizuna bermatzea, Fikret Abdićek ezin bazuen bere babesleetariko baten laguntza militar edo finantzarioa lortu. 1995ean probintziak **Bosnia Mendebaldeko Errepublika** izena hartu zuen (*Republika Zapadna Bosna*, Република Западна Босна) eta urte berean Krajina Serbiarreko Errepublikaren azken defentsa lerroa izan zen. Militarki zanpatua izan zen Tiger operazioan eta gero guztiz akabatua Kroazia eta Bosnia-Herzegovinak batera eginiko Storm operazioan. Bere lurraldea Bosnia-Herzegovinara lotu zitzaion (gaur eguneko Una-Sana kantoia). Fikret Abdićek -orduko Kroaziako presidentea zen Franjo Tuđmanekin erlazio ona zuena- Kroaziako hiritartasuna eskuratu zuen eta Kroazian bizitzeko gai izan zen. Tuđman 1999an hil zenean, eta bere alderdia zen Kroaziako Batasun Demokratikoaren hauteskunde galeraren ondoren (2000. urtean), Abdić atxilotu eta gobernuari leialak izren bosniakoen aurkako eginiko gerra-krimenengatik kartzelara bidali zuten. Gaur egun, 2002an jarri zioten zigorra dago betetzen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192262
* Commonscat Multimedia: Republic of Western Bosnia

---

 |

* Wd Datuak: Q192262
* Commonscat Multimedia: Republic of Western Bosnia
Xilofonoa
**Xilofonoa** (grezieratik ξύλον, *xýlon*, "*zur*" + φωνή, *foné*, "*hots*") perkusiozko musika tresna da, soinu zehatzeko laminofonoa, jatorria XVIII. mendean duena. Zurezko xafla bakoitza eskala kromatikoaren musika nota zehatz baten arabera gozatzen da. Xaflen ordena, piano baten teklatuaren oso antzekoa da.

Xilofonoak, danbor gozagarriaren eta mailu aurrerakuntza teknikak erabiltzen ditu.

Xilofonoak, bere ahaide marinbak baino doinu biziagoa du, eta musika notak, askoz gutxiago mantentzen dira. Oraingo xilofonoek, perkusio xafla laburrak dituzte. Marinbarena baino erregistro baxuagoa duen xilofonoari, *xilorinba* deitzen zaio.

Xilofonoak garrantzi handia du hainbat musika klasikoetan. Ezagunenetarikoak *Danse macabre* eta *Carnival of the Animals*, Camille Saint-Saënsenak, eta Gustav Mahlerren 6. sinfonia dira.

Xilofonoaren familiakoa metalofonoa da.

Irakaskunta musikala
--------------------

Xilofonoa, Orff metodoa erabiltzeko prestatua dagoenean, laukizuzen formako kutxa akustiko baten gainean jartzen dira. Normalean, hiru mota daude: sopranoa, altua eta baxua, horietako bakoitza, eskala eta erdiarekin.

Ikus, gainera
-------------

* Marinba
* Glockenspiel

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q165666
* Commonscat Multimedia: Xylophones

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 16902810j (data)
* GND: 4190396-1
* LCCN: sh85148860
* NKC: ph1035372
* AAT: 300041976
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q165666
* Commonscat Multimedia: Xylophones
**Bossier parrokia** (ingelesez: *Bossier Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Benton da. 2010eko zentsuaren arabera 116.979 biztanle zituen, Bossier Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bossier parrokiak 2.246,09 kilometro koadro ditu. Horietatik 70,35 ura dira. Beste 2.175,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 52,08 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 116.979 pertsonetatik 88.017 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 7.026 dira. 24.245 beltzak edo afroamerikarrak. 533 amerikar natiboak ziren eta 154 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.873 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 128 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.029 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Bossier Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498042
* Commonscat Multimedia: Bossier Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145409719
* LCCN: n80007659
* NARA: 10038900
* **Lekuak**
* OSM: 1827484
* TGN: 2000861

 |

* Wd Datuak: Q498042
* Commonscat Multimedia: Bossier Parish, Louisiana
**Bosforo** (turkieraz: *Boğaziçi*, grezieraz: Βόσπορος, *Vosporos*, bulgarieraz: Босфора, *Bosfora*) Europa eta Asia bereizten dituen Istanbul hiriko (Turkia) itsasartea da. Marmara itsasoa (turkieraz: *Mármara Denizi*, grezieraz: Θάλασσα του Μαρμαρά) eta Itsaso Beltza (turkieraz: *Karadeniz*, grezieraz: Μαύρη Θάλασσα) lotzen ditu. Errusiak eta Ukrainak Mediterraneo itsasora duten irteera bakarra da.

30 kilometroko luzera du eta 3.700 metroko zabalera handiena Itsaso Beltzeko sarreran, 750 metroko zabalera txikiena Anadoluhisarı eta Rumelihisarı otomandar gazteluen artean. Bere sakonera 36 eta 124 metroen artekoa da. Itsasarteko bazterrak jendetsuak dira oso, Istanbulek 11 milioi biztanle baititu.

Bosforok zubi bi ditu: lehendabizikoa, Bosforoko zubia, 1.074 metrokoa, 1973an bukatu zuten eta, bigarrena, Fatih Sultan Mehmed zubia 1.014 metrokoa, 1988an.

Gaur egun, Marmaray, 13,7 kilometroko Trenbide Tunela, eraikitzen ari dira eta 2013ko urrian bukatuta izango delakoan daude. Tuneleko ia 1.400 metroak itsasartearen azpian izango dira, 55 metroko sakoneran.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Europako toponimia fisikoa.* .
2. ↑  Bosforo itsasartea Lur Hiztegi Entziklopedikoa
3. ↑   David BRIGINSHAW: Istanbul’s Bosphorus rail link to open next year Railjournal.com

Ikus, gainera
-------------

* Dardaneloak
* Urrezko Adarra

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35958
* Commonscat Multimedia: Bosphorus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 304916055
* BNF: 152399830 (data)
* GND: 4007830-9
* LCCN: sh85015919
* NKC: ge399174
* NARA: 10038195
* SUDOC: 029821630
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q35958
* Commonscat Multimedia: Bosphorus
**Veríssimo Correia Seabra** (Bissau, 1947ko otsailaren 16a - *ibidem*, 2004ko urriaren 6a) gineabissautar militarra izan zen. Ginea-Bissauko estatuburua izan zen 2003ko irailean.

1963an, hamasei urterekin, PAIGCVra batu zen eta gerrillan borrokatu zen portugaldarren aurka. Ondoren ingeniaritza elektronikoa ikasi zuen Bulgarian eta 1971n Sobietar Batasuneko Artilleria Eskolara joan zen. Independentziaren ondoren, Lisboako ofizialen eskolara joan zen.

1980an Luis Cabral kargutik kendu zuen estatu-kolpean parte hartu zuen bere ibilbide militarrean. Angolan kasko urdinetako gineabissautar soldaduen buruzagiordea izan zen 1991-92an.

1998an Ansumane Mané jeneralarekin bat egin zuen João Bernardo Vieiraren aurkako matxinada batean eta 1999an Vieira kargutik kendu zuen estatu-kolpean parte hartu zuen.

Kumba Ialá presidenteari aurre egin zion soldaduen soldatak ez ordaintzeagatik eta 2003ko irailaren 14an kargutik kendu zuen. Herrialdea hamalau egunez zuzendu zuen Henrique Rosari trantsizio demokratikoa antolatzeko presidentetza eman zion arte.

Seabra hil arte jipoitu zuten, ordaindu gabeko soldatengatik soldaduen matxinada batean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q715042

 |

* Wd Datuak: Q715042



| * i
* e
* a
Ginea-Bissauko presidenteak |
| --- |
| 
* Cabral
* Vieira
* C. Pereira\*
* Vieira
* Mané†
* Sanhá\*
* Ialá
* Seabra†
* Rosa\*
* Vieira
* R. Pereira\*
* Sanhá
* R. Pereira\*
* Kuruma†
* Nhamadjo\*
* Vaz
* Embaló

 | Ginea-Bissauko bandera |
| 
* \* bitartekaria
* † militarra

 |
Cairo Gang taldeko kideak.
**Cairo Gang** (euskaraz *Cairo Taldea*) Irlandar Independentzia Gerran zehar espreski IRA talde armatua eta bereziki erakunde horretako Hamabi Apostuluak izeneko talde bereziaren aurkako ekintzak burutu asmoz Dublin hirian ezarri zen britainiar inteligentziako agente talde bat izan zen. Talde honen izena Lehen Mundu Gerran Cairo hiria nahiz Ekialde Hurbilan zaildutako Britainiar Armadako ofizialez osatuta egotean zetzan. Horiez gain, Royal Irish Constabulary poliziako ofizialek eta irlandar informatzaile zibilek ere osatzen zuten.

Denbora gutxi barru IRAko kontraespioak talde hau bere atzetik zebilela jabetu eta Michael Collinsek Hamabi Apostuluak taldeari agindutako ezusteko ekintza batean 1920ko azaroaren 21ean jazotako Igande Odoltsuan Cairo taldeko hamabi kide erail zituen. Ekintza honek Black and Tans britainiar talde paramilitarraren Croke Park zelaiko berealako erantzuna piztu zuen, egun hartan bertan zeuden ikusleak tirokatu eta haietako hamasei hil zituelarik.

Halere, IRAren Igande Odoltsuko ekintzak sekulako jipoia suposatu zuen Cairo taldearentzat, egun hartan bertan betiko desegin baitzen.

Ikus gainera
------------

* Shankill Butchers
* Black and Tans

Kanpo estekak
-------------

* Cairo Gang taldeari buruzko webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2920646

 |

* Wd Datuak: Q2920646
Kimika organikoan **Zaitseven arauak** dio eliminazio-erreakzio batean alkenorik termodinamikoki egonkorrena sortuko dela nagusiki. Eskuarki, ordezkatuen dagoen alkenoa da egonkorrena alkilo taldeek lotura bikoitzarekin elektroiak elkarbanatzen dituztelako (hiperkonjugazioa). Kasu batzuetan beste lotura bikoitz batzuekin gerta daitekeen konjugazioak ere erregioselektibitateari eragin liezaioke.

Zaitsev-en arauraren adibidea: 2-bromo-2-metilpentanoaren kasua
Arau honek ez du eliminazio bimolekularren kasuan balio baldin eta oztopo esteriko nabarmenik badago, hala nola substratua adarkatua izatea. Kasu horretan Hofmann-en araua aplikatzen da.

Aleksandr Mikhailovitx Zaitsev kimikari errusiarrak eman zuen 1875ean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Alemanez)** Saytzeff, Alexander.  (1875). «Zur Kenntniss der Reihenfolge der Analgerung und Ausscheidung der Jodwasserstoffelemente in organischen Verbindungen» *Justus Liebigs Annalen der Chemie* 179 (3): 296–301. doi:10.1002/jlac.18751790304. ISSN 1099-0690. (Noiz kontsultatua: 2021-05-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q140282
* Commonscat Multimedia: Zaitsev's rule

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1178711579

 |

* Wd Datuak: Q140282
* Commonscat Multimedia: Zaitsev's rule
**Caixanova** 2000ko uztailaren 17an sortutako aurrezki kutxa da, Vigoko aurrezki kutxa (1880an sortua), Ourenseko aurrezki kutxa (1933an sortua) eta Pontevedrako aurrezki kutxak (1930 sortua) bat egin ondoren.

NovaCaixaGalicia 2010eko abenduaren 1ean sortu zen, Caixanova eta Caixa Galicia fusionatu ondoren.

Galiziako lehenengo finantza elkartea Caixanova eta Banco Gallegok osatzen dute, kutxa batek eta banku batek lortutakoa. Izan ere, Banco Gallegoren erdiaren jabea Caixanova da .

Bulegoak
--------

Caixanova, azkeneko urteetan Galizian ez ezik Espainian zehar zabaldu zen. 170 bulego Galiziatik at dauzka, hau da, bulego guztietatik gutxi gorabehera %30a. Kontuan hartu behar da Caixanovak bai Europan, bai Amerikan garrantzizko bulegoak dauzkala.

Enpresei laguntzak
------------------

Alde batetik enpresen finantzaketa, eta bestetik langileen prestakuntza aintzat hartuta, helburua giza kapitalaren gaitasun handitzea da. Baita aholkuak eman, txostenak egin, enpresei nazioarteko harremanetan lagundu eta balio erantsi handiko elkarteen partaidetza erosi.

Gizarte ekintza
---------------

Caixanovak gizarte ekintza ugari egiten ditu, bai bere azpiegituren bidez baita administrazio publikoei eta elkarteei laguntzak emanez.

Caixanovak , 2008. urtean 62,5 milioi banatu zituen eta 3,1 milioi pertsona onuradun izan ziren.

Partaidetzak
------------

Caixanovak hainbat partaidetza ditu Galiziako enpresetan, besteak beste, hauetan:

| Sozietatea | Portzentajea |
| --- | --- |
| Banco Gallego | %50 |
| CLH | %5 |
| Pescanova | %5,138 |
| Elecnor | %6,894 |
| Banco Pastor | %5,002 |
| Adolfo Dominguez, S.A. | %5,79 |
| NH Hoteles | %2,71 |
| General de Alquiler de Maquinaria | %5,010 |
| Itinere | %11,40 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3326720
* Commonscat Multimedia: Caixanova

---

 |

* Wd Datuak: Q3326720
* Commonscat Multimedia: Caixanova
**Verónica Condomí** (Buenos Aires Hiria, Argentina, 1960ko azaroaren 30a) argentinar abeslari, konpositorea, gitarra-jotzailea eta irakaslea da.

1970ean MIAko (Musikari Independente Elkartuak) kide izan zen, Liliana Vitalerekin (Lito Vitaleren arreba) bikote bat osatuz. 1980an, Lito Vitalerekin izan zuen alaba, Mariela Vitale (Emme izen artistikoz ezagunagoa), eta MPAn (Musikari Herrikoi Argentinarrak) parte hartu zuen, Jacinto Piedra, Peteco Carabajal, Chango Farías Gómez eta Mono Izarrualderekin batera. 1990ean *La Nota Negra* taldeko kide izan zen Quique Condomí, Irene Cadario, Samy Mielgo eta Abel Rogantinirekin. Javier Malosetti, Oscar Giunta eta Ernesto Snajerrekin batera jo zuen, *Condomí, Snajer, Guevara* hirukotea osatu aurretik. Kantu- irakasle gisa aritzen da, eta ahots-klinikak ematen ditu, kantu kolektiboa berreskuratzeko.

2014ko maiatzaren 25ean, Maiatzaren Iraultzaren urteurreneko festetan parte hartu zuen, Nazioko Kultura Ministerioaren "*Somos Cultura*" showaren esparruan.

2015ean, Bila Saria lortu zuen, Argentinako folkloreko 5 kantari emakumezko onenetako bat.

Diskografia
-----------

### Diskoak musikari independente elkartuekin

* Danzas De Adelina (1981)
* Camasunqui (1984)

### Diskoak Argentinako musikari herrikoiekin

* Nadie Más Que Nadie (1985)
* Antes Que Cante El Gallo (1987)

### Condomí - Snajer - Guevara

* Cielo Arriba (2001)
* De Los Tres (2005)

### Liliana Vitale bikotea - Verónica Condomí

* Humanas Voces (2009)
* Elementales (2017)

### Diskoak bakarlari gisa

* Remedio Pal Alma (2007)
* Camino de Estrellas (2014)

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 2015ean, Bila Saria lortu zuen, Argentinako folkloreko 5 kantari emakumezko onenetako bat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Verónica Condomí visita el Foro» *El litoral.com*.
2. ↑   Ministerio de Cultura de la Nación. *25 de Mayo: Fiesta patria popular en la Plaza de Todos.* .
3. ↑   «Multitudinaria Fiesta Patria Popular en Plaza de Mayo» *Diario de Cultura*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5856056

 |

* Wd Datuak: Q5856056
**Winnebago konderria** (ingelesez: *Winnebago County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Oshkosh da. 2010eko zentsuaren arabera 166.994 biztanle zituen, Winnebago kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Winnebago konderriak 1.498,49 kilometro koadro ditu. Horietatik 373,18 ura dira. Beste 1.125,32 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 111,44 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 166.994 pertsonetatik 157.293 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.784 dira. 2.856 beltzak edo afroamerikarrak. 941 amerikar natiboak ziren eta 52 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3.795 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 88 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.969 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502244
* Commonscat Multimedia: Winnebago County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123156788
* GND: 7695477-8
* LCCN: n80119529
* **Lekuak**
* OSM: 270629
* TGN: 2002363

 |

* Wd Datuak: Q502244
* Commonscat Multimedia: Winnebago County, Wisconsin
**Xabier Orbegozo Aginagalde**, ezizenez ***Arria V.a*** (Errezil, 1977ko uztailaren 22a) aizkolaria da. Hainbat apustu eta txapelketa jokatu ditu, eta, horietako batzuk irabazi. Jose Ignazio Orbegozo "Arria II"-aren semea da.

Bi urte eta hamaika hilabeterekin egin zuen lehen erakustaldia, gerri bueltan 26 zentimetro zituen enborra ebakiaz, aitonak prestatutako aizkora batekin. Zortzi minutu eta sei segundu behar izan zituen horretarako. Proba Pola de Sieron (Oviedo, Asturias) burutu zen.

Apustu mistoetan (aizkora + korrika) artista dela esan daiteke.

2019ko urtarrilaren 18an, Tolosako Kantabriko tabernan, ondorengo errekor saiakera egitea pentsatu zuen, eta, hau aurkeztu:
2019ko martxoaren 17an, goizeko 9etan hasi, Azpeitiko zezen plazan, 20 kanaerdiko (54" ontzako enborrak) moztuaz. Amaitu bezain pronto, Hernioko gurutzera igo, eta, gero, Herniotik Tolosako zezen plazara jaitsi, bertan, beste 20 kanaerdiko egur mozteko. Lanak 5 ordu eta 10 minutuan amaitu nahi ditu. Hala egitekotan, Peru Eskabazioak enpresak 5.000€-ko saria emango dio, lanak amaitzen baditu, 3.000€.

2019ko martxoaren 17an "Azpeitia-Hernio-Tolosa" marka izugarria egin zuen. Goizeko 9ak puntu-puntuan hasi zuen erronka Ibarran bizi den errezildar aizkolariak. Bertan 20 pago enbor kana-erdikoak 47:17 -an ebaki zituen, eta, gero, Aizarnako *Etumeta* auzoko mendi eta belardi ederretatik barrena abiatu zen Ernioko gurutzera bidean.

Bi ordu eta hogeita hamahiru minutuan Hernio mendiko tontorra, gailurra edo gurutzea ikutu, eta, Tolosara jaitsi, Odria aldetik. Hortik, zuzenean, Triangulo izeneko kalera eta hortik zezen plazara (2 ordu eta 33 minutu igoerari zegozkion lanak amaitu zituenean errezildarrak).

Beste hogei kana-erdiko pago egur moztea falta zitzaion, hura ere lan gogorra benetan. Ordubete eta lau minutuan ebaki zituen hogei pago egur horiek eta guztizko denbora hondoko hau izan zuen Xabier Orbegozo "Arria V.a"-k: 4 ordu, 49 minutu, 35 segundo.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61830872

 |

* Wd Datuak: Q61830872
2019 wikiproiektuaren ekimenak
------------------------------

Wikiproiektua abian jartzeko hainbat ekimen burutu dira: prestakuntza digitala, wiki dinamikak eta erreferentzia lanetan aritzeko prestakuntza, dokumentaziogunean bisita gidatua, eta artikuluen edizio bera.

Haur eta Gazte Literatura 2019: Ekimenak

Ekimenak

Ikasleek landutako artikuluen zerrenda
--------------------------------------

2018-2019 ikasturtean zehar ikasleek eguneratuko dute aurreko hiru ikasturtetan aukeratutako artikuluak, Haur eta Gazte Literatura wikiproiektuan

### 2019ko edizioan landuko diren edukiak

  

#### euskal haur literaturaren pertsonaiak

| Pertsonaiak | Idazlea | Ilustratzailea | Lankideak |
| --- | --- | --- | --- |
| Garmendia | Kirmen Uribe | Mikel Valverde | Ibane Dorronsoro- Ikerr11 |
| Iholdi | Mariasun Landa | Asun Balzola eta Elena Odriozola | KattalingorriA |
| Jonas | Juan Kruz Igerabide | Mikel Valverde | Mtxindo - I. Iraeta-M. Guerrero |
| Munia | Asun Balzola | Asun Balzola | M. Gaztelumendi- KattalingorriD |
| Usoa | Patxi Zubizarreta | Asun Balzola eta Elena Odriozola | Etxeiza- Idoilun- Itziar Altuna |
| Xola | Bernardo Atxaga | Mikel Valverde | Bordaxar- Maider B- Gamitxe |

### Haur eta Gazte literatura unibertsalaren pertsonaiak

  


| Haur eta Gazte Literaturako personaiak | Egilea | Lankideak |
| --- | --- | --- |
| Elmer | David McKee | Saioairiehu- Yaizat4 - Amendir24 |
| Hartz txikia | Else Holmelund Minarik | Pedromiel- Mustiz |
| Nikolas Txiki (en, fr, es) | René Goscinny | Intzirrikide3- Intzirrikide2 |
| Willy Wonka (en, fr, es) | Roald Dahl | Mikel Zubelzu - Goiatzz |

Egindako lanaren estatistikak
-----------------------------

Wikipediak eskaintzen duen Arbela tresnaren bitartez edizioaren estatistikak.

Haur eta Gazte Literatura 2019: wikiproiektuaren jarraipena:

Wikimedia & Education Conference 2019 aurkezpena
------------------------------------------------

Poster English: 
Posterra eus:

en euskera
Bororo gizona.
**Bororoak** Hego Amerikako amerindiar etnia dira. Bororoek beren buruari *boe* esaten diote, eta bororo hizkuntzan mintzo dira. Bororo herria sei leinutan banatua zegoen; gaur egun, ordea, horietako bi desagertuak daude erabat. Brasilgo Mato Grossoko oihanean bizi dira, eta 2.500 lagun inguru dira guztira. Arrantza eta ehiza dituzte bizibide, eta geziak eta lantza pozoidunak erabiltzen dituzte. Klanetan banatua dago bororoen gizartea.

Claude Lévi-Strauss frantses etnologoak bororoen gizartea atertu zuen 1930eko hamarraldian.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q894069
* Commonscat Multimedia: Bororos

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11940862f (data)
* LCCN: sh85015880
* SUDOC: 027347087
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q894069
* Commonscat Multimedia: Bororos

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
**Bilboko Udalaren lehenengo euskara eskolak**, haurrei zuzenduta, 1918an antolatu ziren. Proposamena karlistek eta jeltzaleek eraman zuten udaletxera eta haien botoekin atera zen aurrera. Eskuinekoek eta ezkerrekoek aurka bozkatu zuten; saluespen bakarra Antxon Bandres zinegotzi errepublikazalea izan zen. Proposamena martxoaren 5ean aurkeztu zen udal bilkuran. Eskolak urrian hasi ziren eta 1936 arte mantendu ziren.

Antolaketa
----------

Proosamena aurrera atera zen eta proiektua Irakaskuntza Publikoaren batzordearen esku gelditu zen. Bilboko eskoletan euskara eman ahal izateko sei mila pesetako aurrekontua egin zen. Hasieran proposamena hauxe zen: Muxika eta Indautxuko eskoletan bina talde sortuko ziren, neskena eta mutilena alegia. Talde bakoitzak 40 toki zituen. Ikasleak 10 eta 13 urte arteko umeak izango ziren. Lau irakasle kontratatuko ziren. Eskolak borondatezkoak izango ziren eta irailaren 1ean hasiko ziren, ekaina arte. Eskolak gutxienez ordubete eguneko izango ziren. Uztailan azterketak (ahozkoa eta idatzikoa) egin behar ziren. Ekainean araudia onartu zen.

Lehenengo irakasleak
--------------------

* Maria Jesus Ibaseta
* Eugenia Arrue
* Gregorio Maidagan
* Jose Altuna

Historia
--------

1918an proba gisa hasi bazen, ekimena laster indartu zen, irakasle eta ikasle gehiago hartuz. Ekimenaren ibilbidea frankistek hiria okupatu arte mantendu zen. Salbuspena 1935ean eman zen; urte horren urtarrilean, Ardoaren gerra (1934) zela eta, Espainiako Gobernuak Bilboko Udala bertan behera utzi zuen, udal gestora bat izendatuz. Izendatutako gestorak ekimena bertan behera utzi zuen baina, 1936an, martxoaren 18an, udal batzar berriarekin, euskara eskolak berriro ere martxan jarri ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Bilboko udal eskoletako lehenengo euskara eskolak (1918)*

Bibliografia
------------

* Hektor Ortega: *Gomutan, Bilboko historiaren atal ezezagunak*. Bilbo: Erroak, ISBN: 978-84-948076-0-2.

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Erreportaia Bilbo Hiria Irratian, 2018/03/21.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109331699

 |

* Wd Datuak: Q109331699
**Webster parrokia** (ingelesez: *Webster Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Minden da. 2010eko zentsuaren arabera 41.207 biztanle zituen, Webster Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Webster parrokiak 1.592,43 kilometro koadro ditu. Horietatik 56,49 ura dira. Beste 1.535,94 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 25,88 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 41.207 pertsonetatik 26.737 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 670 dira. 13.756 beltzak edo afroamerikarrak. 138 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 116 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 20 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 432 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Webster Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q513078
* Commonscat Multimedia: Webster Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127858293
* LCCN: n82006595
* **Lekuak**
* OSM: 1827490
* TGN: 2000913

 |

* Wd Datuak: Q513078
* Commonscat Multimedia: Webster Parish, Louisiana