recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gasteizko hidrologiaren** elementu egituratzaile nagusia Zadorra ibaia da. Gasteizko erreken sarea, Arabako Lautada osokoa bezala, isurialde mediterraneoan dago eta Ebro ibaira isurtzen ditu bere urak.

Zadorra ibaiak ekialdetik mendebalderako ibilbidea betetzen du Gasteizko udalerrian barrena. Arratzu-Ubarrundia udalerriko Dura herritik sartzen da Gasteizera, hirigunearen iparraldetik igarotzen da Gamarra Nagusia, Abetxuku, Gobeu, Aztegieta eta Krispiña herrien albotik, eta azkenean udalerritik irteten da Trespondera joateko.

Gasteizera sartu baino lehen, Zadorra ibaiaren eta bere zenbait ibaiadarren urak urtegiratu egiten dira Zadorrako urtegien sisteman. Urtegi hauek Uribarri Ganboakoa, Urrunagakoa eta Albinakoa dira.

Hidrogeologiari dagokionez, elementurik garrantzitsuena Gasteizko akuifero kuaternarioa da. Arabako Lautadaren azpian kokaturik dagoen akuifero hau 10-15 metroko potentzia daukaten alubioi-metaketez eta ibai-metaketez osatuta dago. Bi atal dauzka, mendebaldekoa, Zaias ibaiaren eta Zadorraren artean dagoena, eta ekialdekoa, hirigunearen azpian eta bere ekialdean dagoena eta Dulantziraino hedatzen dena. Bestalde, Badaia mendilerroaren azpian Subillako akuifero karstikoa dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258254

 |

* Wd Datuak: Q12258254
**Francisco de Arruda** (?-1547), Portugalgo arkitekto eta eskultorea izan zen. Haren biografiaren datu asko ezezagunak dira. Manueldar estiloaren oinarri asko bere lanetan aurki daitezke. Bere lana da Belémgo dorre ospetsua, egun Gizateriaren Ondarea.

Biografia
---------

Francisco eraikitzaileen familia baten parte izan zen. Anaia ere, Diogo de Arruda, arkitektoa izan zen; bigarren honek Tomarko gazteluaren eraikitze prozesuan parte hartu zuen. Semea, bestetik, Miguel de Arruda, militar ingeniari gisa, Belémgo dorrearen lanen arduraduna izan zen. 

Arkitektura militarrean lan asko egin zuen Francisco de Arruda. Horrela, Portugalen, Moura, Mourão eta Porteleko gotorlekuetan lan egin zuen; Marokon, bestetik, Azemmourko gotorlekuan lan egin zuen. Balistikaren aurrerapen aurrean, eraikinak hobeto babesteko, dorre borobilak sartu zituen.

Alor zibilean ere lan egin zuen. Hauek dira berak egin zituen eraikin batzuk: Casa dos Bicos Lisboan, Quinta da Bacalhoa, Portelgo gazteluaren jauregia... Arkitektura erlijiosoan Elvasko katedrala altxatu zuen.

Obra nagusiak
-------------

* Belémgo dorrea
* Água de Pratako akueduktoa
* Amoreirako akueduktora
* Nossa Senhora da Assunção eliza (Elvas)
* Mazagãoko gotorlekua

Iruditegia
----------

* Casa dos Bicos, Lisboa.Casa dos Bicos, Lisboa.
* Quinta da Bacalhoa, Azeitãon.Quinta da Bacalhoa, Azeitãon.
* Elvasko katedrala.Elvasko katedrala.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2885210
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96544769

 |

* Wd Datuak: Q2885210
**Grant konderria** (ingelesez: *Grant County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Carson da. 2010eko zentsuaren arabera 2.394 biztanle zituen, Grant kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Grant konderriak 4.314,71 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,56 ura dira. Beste 4.297,15 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,55 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.394 pertsonetatik 2.332 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 7 dira. 1 beltzak edo afroamerikarrak. 27 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 31 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48834
* Commonscat Multimedia: Grant County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131373212
* LCCN: n82104478
* **Lekuak**
* OSM: 1740283
* TGN: 2001575

 |

* Wd Datuak: Q48834
* Commonscat Multimedia: Grant County, North Dakota
**Ezker Sindikalaren Konbergentzia** (**ESK**) Hego Euskal Herriko langile sindikatua da. "Kandidatura unitario" delakoetan ditu sustraiak sindikatuak. Horietan, CCOOetik eta ezkerreko sindikatu erradikaletatik (SU edo CSUT, adibidez) zetozen langileak batu ziren, 1985ean **Ezker Sindikalaren Koordinakundea-Coordinadora Unitaria de lzquierda Sindical** (**ESK-CUIS**) sortzeko. 1998an, ESK-CUISi CCOOeko Ezker Sindikala sektoretik etorritako militanteak batu zitzaizkion, orduan egungo izena hartuz.

2010eko ekainaren 3an Nafarroako ESKren baitan zatiketa izan zela jakinarazi zuten ESK-ko zuzendaritzak eta Nafarroako zuzendaritzak. Azken honek ESK utzi eta Solidari sindikatua sortzea erabaki zuen, eta militanteen esku utzi zuten sindikatu berrira pasa edo Nafarroako ESKn segitzea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  ESK zatitu eta Solidari sortzea erabaki dute Nafarroan, *Berria.info*, 2010eko ekainaren 3a

Bibliografia
------------

* Jon Las Heras, Ignacio Messina & Xabier Renteria-Uriarte (2022) The formation of Ezker Sindikalaren Konbergentzia: radical unitary unionism in the Basque Country and Navarre, Labor History,
* Satrustegi Andres, Imanol (2022). Unitary unionism in the transition: a general approach from Navarre, *Labor History*,

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8847222

 |

* Wd Datuak: Q8847222
**Goiatz** Gipuzkoako erdialdeko herri bat da, Bidania-Goiatz udalerria osatzen duten bi herrietako bat, Tolosaldeko eskualdekoa. 1964ko abenduaren 21ean udalerri izateari utzi zion, ondoan zegoen Bidania auzoarekin batu baitzen. Bi herrietako elizak 750 metroko distantziara baino ez daude, eta inguruan ez dute beste herririk, Oria eta Urola haranen arteko mendietan baitaude.

Goiatzek 3,71 kilometro koadroko azalera zuen, eta batzerakoan 200 bat biztanle zituen. Bidania-Goiatz udalerria sortzean, udaletxe berria Bidanian jarri zuten, lurraldez eta biztanleriaz handiagoa baitzen.

Gaur egun ez da udalerria, baina hala ere erraza da Bidanitik ezberdintzea, bien herriguneen artean ez baitago bat-egiterik.

Goiaztar ospetsuak
------------------

* Manuel Egiguren (1930-2012), fraide frantziskotarra, misiolaria eta Beniko (Bolivia) gotzain laguntzailea.
* Juan Mari Arzallus Egiguren (1946-), itzultzailea.
* Iñaki Otaegi *Gibitegi* (1958-), harri-jasotzailea.

Jaiak eta ospakizunak
---------------------

* Abuztuaren 15an, Andre Mariaren Jasokundearen jaiak.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |

Argazki galeria
---------------

* Goiazko plaza. Goiazko plaza.
* Kalea. Kalea.
* Udazkena, Goiatzen. Udazkena, Goiatzen.
* Bikarioaren etxea. Bikarioaren etxea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2843998

 |

* Wd Datuak: Q2843998
**Goiaingeru** edo **arkanjelu** (grezieraz: ἀρχάγγελος, literalki *aingeru nagusia*) bat goi mailako aingeru bat da. Goiaingeruak hainbat erlijiotan aurki daitezke, edo mitologikoki antza duten izakiak, baina goiaingeru hitza erlijio Abrahamikoei lotuta dago, hau da, Judaismo, Kristautasun eta Islamarekin.

Mikel eta Gabriel judu, musulman eta kristau gehienek onartzen dituzte. Tobiasen liburua (Katoliko zein Ortodoxoek Biblian onartua baina Protestanteen arabera aprokrifoa) Rafael ere aipatzen du, goiaingeru gisa. Mikel, Gabriel eta Rafael Erromako Eliza Katolikoak ospatzen ditu irailaren 29an (1921etik 1969ra martxoaren 24a Gabrielentzat eta urriaren 24a Rafaelentzat), eta Ekialdeko Eliza Ortodoxoak azaroaren 8an ospatzen da (egutegi juliarraren arabera, azaroaren 21a litzateke gregoriar egutegian). Islameko Gabriel, Mikel, Israfil eta Azrael goiaingeruek berezko izena dute. Juduen literatura, Enochen Liburuan Metatron agertzen da goiaingeru gisa, "aingeru gorena" izenarekin, nahiz eta fedearen adar guztietan ez den onartzen. Zoroastrismoan testuek diote Ahura Mazdak sei Amesha Spenta handi dituela.

Goian aipatutako fede batzuetan guztira 7 goiaingeruren existentzia aipatzen da, baina zeintzuk diren aldakorrak dira, iturriaren arabera. Rafael, Gabriel eta Mikel beti aipatzen dituzte, besteak aldatuz. Gehienek Uriel izena ere sartzen dute, Esdrasen Liburuaren 2. atalean agertzen dena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q178342
* Commonscat Multimedia: Archangels

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh97007612
* NKC: ph305410

 |

* Wd Datuak: Q178342
* Commonscat Multimedia: Archangels
**Fremont konderria** (ingelesez: *Fremont County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cañon City da. 2010eko zentsuaren arabera 46.824 biztanle zituen, Fremont kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Fremont konderriak 3.972,86 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,24 ura dira. Beste 3.970,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,08 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 46.824 pertsonetatik 43.417 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.770 dira. 1.805 beltzak edo afroamerikarrak. 686 amerikar natiboak ziren eta 16 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 274 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 19 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 607 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115583
* Commonscat Multimedia: Fremont County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157129010
* LCCN: n82093770
* **Lekuak**
* OSM: 1411349
* TGN: 2000213

 |

* Wd Datuak: Q115583
* Commonscat Multimedia: Fremont County, Colorado
**Goiena Komunikazio Taldea** 2000. urtean Debagoienean (Gipuzkoa) sortutako euskarazko hedabide taldea da. Enpresa honek sortu zuten Debagoieneko euskara elkarteek ibarreko euskarazko komunikabideak indartu eta garatzeko asmoarekin. Elkarteek kooperatiba bat bultzatu zuten bertan eskualdeko udalak eta Goienako langileak integratzeko asmotan.

Urte hauetan guztietan, **paperean** garapen handia erdietsi du, bere produktuak astean bi egunez kaleratuz (*Goiena* eta *Puntua*). **Telebistan** (Goiena Telebista) eskualde osora zabaldu da eta seinalea, Lurreko Telebista Digitalaren bidez eta zuntz optikoz Debagoieneko barrutian ez ezik, Euskal Autonomia Erkidego osoan hedatzen delarik. Interneten ***Goiena.eus*** eskualdeko ataria sareratu du. Horretaz gain, Arrasateko Udalarena den **Arrasate Irratia** ere kudeatzen du Goienak.

Zerbitzuak
----------

* Prentsa idatzia: *Puntua*, *Goiena.*
* Telebista: Goiena Telebista.
* Internet: Goiena.eus, Sustatu.com eta Zugaz.
* Irratia: Arrasateko Udalarena den Arrasate Irratia kudeatzen dute.

Zuzendaritza
------------

Multimedia taldea da GOIENA eta bertako kazetariek edozein hedabidetarako lantzen dituzte albisteak. 2005eko aurrekontua bi milioi eurotakoa da.

**Presidentea**: Monika Belastegi

**Zuzendari nagusia:** Iban Arantzabal

**Gizarte baliabideak-Administrazioa:** Agurtzane Gaintzarain

**Eduki zuzendaria:** Eneko Azkarate

**Telebistako zuzendaria:** Oihane Agirre

**Komertzial saileko zuzendaria**: Mireia Larrañaga.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Goienak 'Puntua' astekaria banatuko du ostiralero», *Berria*, 2015-01-17
2. ↑    *Goiena Komunikazio Taldea- Nortzuk Garen.* .

Kanpo estekak
-------------

* Goiena Komunikazio Taldea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258599

 |

* Wd Datuak: Q12258599
**Fremont konderria** (ingelesez: *Fremont County*) Idahoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Saint Anthony da. 2010eko zentsuaren arabera 13.242 biztanle zituen, Fremont kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Fremont konderriak 4.909,8 kilometro koadro ditu. Horietatik 83,29 ura dira. Beste 4.826,51 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,7 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.242 pertsonetatik 12.967 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.694 dira. 24 beltzak edo afroamerikarrak. 86 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 27 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 118 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494508
* Commonscat Multimedia: Fremont County, Idaho

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141909839
* NARA: 10039323
* **Lekuak**
* OSM: 1242991
* TGN: 2000473

 |

* Wd Datuak: Q494508
* Commonscat Multimedia: Fremont County, Idaho
**Gobernadorearen jauregia** Lizarra (Nafarroan) dagoen Pizkundeko eraikina da. 1608 eta 1613 artean eraikia, Rua kalean, 2002. urtean Nafarroako Gobernuak Nafarroako Kultura ondasuna izendatu zuen. Done Jakue Bidearen ibilbidean dago kokatuta.

Historia
--------

Eraikin honek garrantzi historiko eta artistiko handia du. Jauregi hau Lizarrak XVI. eta XVII. mendeetan lortu zuen garrantziaren adierazpena da. Garrantzi hori Iruñekoa eta Tuterako parekoa zen. Eraikuntza Juan de Chávarri y Larraín (†1624) Purroyko Lehen Baroiaren lana izan zen, Aragoian Purroyko Jauna, Lizarrako Betiko Merinoa eta Gurutzadaren Kontseiluko Kontadorea. Jauregia baroigokoa 1880 arte izan zen; data horretan beste jabeek erosi zuten. 2000. urtean Udalaren eskuetan gelditu zen. Bigarren Karlistaldian, 1872ti 1875ra, gobernadore militarraren egoitza izan zen.

Jauregia eraikitzeko harriak botatako Lizarrako gaztelutik eta Aizkoa herritik atera zen. Ez dago garbi arkitektoa zein izan zen baina hipotesi zabalduenaren arabera Juan Gómez de Mora izan zezakeen. Juan de Yerategui eta Martin de Sarrote izan ziren lana aurrera eramateko arduradunak.

Karlismoaren Museoa
-------------------

Karlismoaren Museoa gaur egun Gobernadorearen Jauregia zenaren eraikinan egokituta dago. Karlismoari buruzko museo monografikoa da. 2010eko martxoaren 23an inauguratu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Gobernadorearen Jauregia (Lizarra)*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |

* Karlismoaren Museoarn webgunea  **(Gaztelaniaz)**
* Karlismoaren Museoari buruzko orrialdea. Nafarroako Turismo Bulegoaren webgunea
* Visita a un Carlismo sin fuero ni Montejurra **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16615316
* Commonscat Multimedia: Museo del Carlismo de Estella

---

 |

* Wd Datuak: Q16615316
* Commonscat Multimedia: Museo del Carlismo de Estella
Bizidunen gametorik handiena ostruka emeak sortzen du: bere arrautza da.

  

**Gametoak** ugalketa sexualean parte hartzen duten zelulak dira. Gameto ar eta emearen fusioa gertatzen denean, ernalketa prozesuan, zigoto izeneko zelula bat sortzen da.

Animaliengan gameto arrak gameto emeak baino txikiagoak dira. Gameto arrei espermatozoide deritze, eta mugikorrak dira. Gameto emeak edo obuluak aurrekoak baino handiagoak dira, eta ez dira mugitzen.

Landareen gametoak, bestalde, anterozoideak (arrak) eta oosferak (emeak) izaten dira.

Gametoak zelula haploideak dira, meiosiaren bidez sortutakoak meiozito izeneko zelula diploideetatik. Gametoak dira, hain zuzen, animaliek dituzten zelula haploide bakarrak, gainontzeko zelula guztiek (zelula somatikoek) kromosoma kopuru bikoitza baitute. Gogoratu zelula diploideek (2*n*) kromosoma bina dute, bata aitarengandik jasoa eta bestea amarengandik (gizakiaren kasuan 46 kromosoma daude, 23 bikoteetan osatuak). Gametoek, aldiz, haploideak dira (*n*), kromosoma bakoitzak ez baitu bikoterik (gizakiaren kasuan zenbaki haploidea 23 izanik).

Gametoak edo zelula sexualak gonada izeneko organoetan sortzen dira animaliengan (eta landareen gametangioetan); espermatozoideak ar-gonadetan (barrabiletan) eta obuluak eme-gonadetan (obulutegian). Gametoen sorrerari gametogenesi deritzo (espermatogenesi edo obogenesi, hurrenez hurren), eta zenbait hormonen kontrolpean dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211050
* **Identifikadoreak**
* BNF: 123072575 (data)
* GND: 4157017-0
* LCCN: sh85052973
* NKC: ph423156
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q211050
**Fedtxenko glaziarra** (errusieraz Федченко ледник) Pamir mendietako glaziar handi bat da, Tajikistango Goi Badakshan Probintzia Autonomoaren erdi-iparraldean dagoena. Glaziarra luzea eta estua da. Gaur egun 77 kilometrotan zehar hedatzen da eta 700 kilometro karratu baino gehiagoko hedadura du. Polo inguruetako eskualdeetatik kanpo dagoen glaziarrik handiena da. Glaziarraren gehienezko sendoera 1000 metrokoa da, eta Fedtxenko eta bere hamarnak adarren bolumena 144 kilometro kubikotan estimatzen da, Erie lakuaren bolumenaren heren bat gutxi gora-behera.

Glaziarrak, orokorrean, iparralderanzko bidea darrai, Garmo mendiaren (6595 metro) ekialdetik. Glaziarra 6.200 metroko altueran abiatzen da, eta, azkenean, urtu eta Balandkiik ibaian amaitzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q631789
* Commonscat Multimedia: Fedchenko Glacier

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315166671
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q631789
* Commonscat Multimedia: Fedchenko Glacier
**Gobeu-Gebara-San Joan jauregia** Arabako Gasteiz hiriburuan dagoen jauregi bat da. Orain gutxi arte Arabako Arkeologia Museoaren egoitza izan da, gaur egun Bibat museo multzoan dago.

Kokalekua
---------

Alde Zaharrean dago, Hedegile kalearen 116. zenbakian, eta Txikita kalearen arteko izkinan, bai eta Buruileria plazaren alboan ere.

* Txikitxoa kaletik ikusita.Txikitxoa kaletik ikusita.
* Egurrezko balkoiak eta adreiluzko hormak.Egurrezko balkoiak eta adreiluzko hormak.
* Plaka.Plaka.
* Lorategiko hilarriak.Lorategiko hilarriak.

Historia
--------

XVI. mendearen amaieraldera eraiki zen. Izena bere jabeen abizenei zor die.

Eraikina
--------

Behealdeko solairua edo oinarria harginlanez eginak ditu, eta leiho izkinak berriz harlanduz. Gainontzeko fatxadak egurrezko eta adreiluzko egitura batez osatuak daude. Alboan, burdin-hesiz babestutako lorategia du, bertan zenbait hilarri daude.

Jauregia salgai
---------------

2017ko otsailean jauregia salgai jarri zuen Kutxabankek, 1.500.000 euroko prezioan.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gasteiz** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23921998
* Commonscat Multimedia: Palacio Gobeo-Guevara-San Juan

---

 |

* Wd Datuak: Q23921998
* Commonscat Multimedia: Palacio Gobeo-Guevara-San Juan



1. ↑   .
Gerard Manley Hopkins
**Gerard Manley Hopkins** (Stratford, Essex, 1844ko uztailaren 28a - Dublin, 1889 ekainaren 8a) ingeles poeta izan zen. Oxforden ikasten ari zela, protestantismoa utzi eta katolikoen fedea hartu zuen. Gero jesuiten nobiziatuan sartu zen eta 1874an apaiz ordenatu zuten. Grekoko irakasle izan zen Dublingo unibertsitatean. Hopkinsen obra hil ondoren baino ez zen zabaldu. Berritzaile eta esperimentu zalea izan zen, eta XX. mendeko ingeles poesian eragin handia izan zuen, batez ere T. S. Elioten belaunaldian. Bizitza espiritualari zegozkion gaiak landu zituen; bere baliabide espresiboak anitzak eta aberatsak dira. Hona Hopkinsen poema lanetako batzuk: *The Wreck of the Deutschland* (1876, *Deutschland hondoratua*), haren poemarik luzeena eta itsasoan galdutako bost mojaren historian oinarritua dena; *God´s Grandeur* (*Jainkoaren handia*); *The Windhover* (*Zapelatza*); *Pied beauty* (*Era askotako edertasuna*); *Bynsey poplars* (*Binseyko zumarrak*); *Spring and fall* (*Udaberri eta udazken*) eta *Soneto ilunak*. Hopkinsen obra Pound eta Elioten ondoren aitortua eta ezagutua izan da.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Gerard Manley Hopkins*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
**Globomedia** Espainiako telebista ekoizlea da. Lantegi honek arrakasta handiko fikzio telesailak. filmak, iragarkiak eta entretenimendu saioka ekoiztu ditu. Globomediak ikusentzunezko alorrean lan egiten du eta munduko 150 herrialdetan presentzia du. 1993an sortu zen.

Globomediaren ekoizpenak
------------------------

Hona hemen lantegi honen arrakasta batzuk: *Águila roja*, *7 vidas* eta honen *spin-off* *Aída*, *Vis a vis*, *El Barco*, *El internado*, *Los Serrano*, *Un paso adelante*, *Periodistas*, *Los hombres de Paco*, *Policías, en el corazón de la calle*, *Compañeros*, *Médico de familia* eta *Anclados*.

Beste artean programa hauek ekoiztu dituzte: *El Intermedio*, *El objetivo*, *Zapeando*, *El Club de la Comedia*, *Los mayores gamberros*, *59 segundos*, *Sé lo que hicisteis...*, *El informal*, *Caiga quien caiga*, *¡Qué me dices!*, *El Gran Juego de la Oca*.

Filmak: *3MSC*, *Pájaros de papel*, *Águila Roja: la película*, *Fuga de cerebros* eta Fuga de cerebros 2, beste batzuen artan.

Euskaraz *Martin* telesaila ekoiztu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3772373

 |

* Wd Datuak: Q3772373
**Gayssot Legea** (frantsesez: *Loi Gayssot*) 1990eko uztailaren 13an onartua, delitutzat hartzen du Frantzian 1945eko Londresko Gutunean definitutako gizateriaren aurkako krimenen kategoriaren existentzia edo tamaina zalantzan jartzea, zeinaren 9. artikuluari jarraiki Nazioarteko Auzitegi Militarrak nazien buruzagiak epaitu zituen, Nurembergen, 1945-46an.

Xedapenak
---------

Jean-Claude Gayssot legebiltzarkide komunistak proposatu zuen legea; hala, holokaustoa ukatzea debekatzen duten Europako legeetako bat da. Bere lehen artikuluak horrela dio: "Debekatuta dago talde etniko, nazio, arraza edo erlijio bateko kide izatean edo kide ez izatean oinarritutako edozein diskriminazio". Legeak, gainera, 1947an sortutako *Commission Nationale Consultative des Droits de l'Homme*k (euskaraz, lit.: Giza Eskubideen Aholku Batzorde Nazionala), urtero, Frantziako etnien arteko harremanei buruzko txostena argitaratzea eskatzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Loi n° 90-615 du 13 juillet 1990 tendant à réprimer tout acte raciste, antisémite ou xénophobe» *www.legifrance.gouv.fr* (Noiz kontsultatua: 2022-04-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q428276

 |

* Wd Datuak: Q428276
Gayangos herriaren ikuspegia.
**Gayangos** Burgosko probintzian (Gaztela eta Leon) dagoen herri txiki bat da. Merindadeak eskualdean dago kokatuta, eta Merindad de Montija taldea sortzen duten herriekin batera dute udaletxea, Villasante herrian, hain zuzen.

Antzinako zerbitzuak
--------------------

Antzina, herri txiki honek biztanleentzako hainbat zerbitzu zituen, horien artean hurrengo hauek: eskola bat, bainuetxe bat, errota bat, labeak, garbitegia, ospitale bat eta eliza bat.

Bainuetxea tuberkulosoak garbitzeko erabiltzen zen Espainiako Guda Zibilean.
Herriko errota, herritarren artean batzen zuten garia lantzen zuten, zaldalea (asto eta zaldientzako pentsua) lortzeko, hau da, animaliei jaten emateko.
Herritarren artean, hiru labe eraiki zituzten ogia egiteko herritar guztiek lortzen zuten garia erabilita.
Herrian hiru garbitegi zeuden, zehatz-mehatz emakumeek erabiltzen zituztenak arropa garbitzeko…
Ospitale bat zegoen, bertan, garai hartako herritar gehienak jaio ziren. Zoritxarrez, Gerra Zibilaren ostean, ospitalea itxi zuten eta herritarrak etxeetan berriro jaiotzen hasi ziren. Herrian jaio zen azkenengo umea, 1974ko ekainaren 15ean jaio zen, ondorengo ume guztiak Bilbon jaio ziren legeak behartuta.
Herria sortu zenean, eraiki ziren lehenengo eraikinen artean, eliza zegoen. Eliza herriaren zentroan dago kokatuta, alegia, herriko plazan.

Demografia
----------

2007ko erroldan udalak 67 biztanle zituen, 2012an, ordea, 60.

Gaur egungo herria
------------------

Gaur egun, herria, bi zatitan dago bananduta herria zeharkatzen duen CL-629 errepidearen eraginez. Herriaren zonalde esanguratsuena herriko plaza da, bertan, eliza eta iturria baitaude. Gayangos beste herri batzuen artean ezaguna egiten duena zera da; hiru taberna daudela. Izan ere, inguruko herrietan tabernarik ez dago. Honen eraginez, jende ugari joaten da herrira lagunekin egotera.

Gayangos eskualdetik at ezaguna izatea eragiten dutenak, Antuzanoko urmaelak dira. Jende askok bisitatzen du herria Antuzanoko urmaelen bila. Hiru urmael dira Antuzanoko urmaelak, hirurak tamaina desberdina dute eta hauek ikusteko, inguruko mendietan begiratoki ugari eraiki dituzte berauek ikusteko. Leku aparta da hegazti migratzaileak ikusteko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5876447
* Commonscat Multimedia: Gayangos

---

* **Identifikadoreak**
* PARES: 71487
* **Lekuak**
* TGN: 7336640
* INE: 09214000700

 |

* Wd Datuak: Q5876447
* Commonscat Multimedia: Gayangos
***Gay nauzu*** 1999ko martxoan Iñigo Lamarcak plazaratutako liburua da. Liburua aitortza ez ezik, homosexualitatea normaltasun osoz bizitzeko eskubidearen aldarria izan zen. Liburua arrakasta izan zuen zeren eta urte berean berrargitaratu izan baitzen. Gaztelanieraz eta katalanez 2009an argitaratu zen.

Edukia
------

Liburuak Lamarkaren haurtzaroko eta gaztaroko gertaerak biltzen ditu, bere armairutik ateratzeko prozesua eta ibilbidea azaltzeko, nolabait, kolektiboaren erreibindikazioaz. Lamarcak bere bizitza du kontagai, denboraren aldetik muga argi batzuk jarri dituelarik. Hamar urte zituenetik, hogeita hamar urte bete arte, hau da, homosexualitatea bere baitan sentitzen hasi zenetik, bikote-harreman iraunkor bat hastea lortu zuen arte.

Bibliografia
------------

* Iñigo Lamarka (1999): *Gay nauzu*, Zerberri bilduma, Alberdania argitaletxea, 96 or. ISBN: 978-84-88669-74-2.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Liburuaren pasarteak Google Boks webgunean.
* Liburuaren inguruko Javier Rojoren komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q120669157

 |

* Wd Datuak: Q120669157
***Gora Herria*** Negu Gorriak taldeak 1991eko abenduan argitaraturiko maxi singlea izan zen.

*Gure Jarrera* argitaratu ondoren, taldeak Gora Herria/Power to the People Tour 91 bira egin zuen non Euskal Herria, Frantzia, Norvegia, Italia, Alemania, Erresuma Batua, Irlanda, Kuba eta Espainia bisitatu zituen. Biraren ondorioz maxi singlea argitaratu zituen.

Abestien zerrenda
-----------------

|  |  |
| --- | --- |
| **Jatorrizko maxi singlea, 1991**1. «Euskal Herria nerea»
2. «Gora herria» (remix)
3. «B.S.O.» (dub)
4. «Beste kolpe bat»
5. «Seinalea»
6. «B.S.O.»
7. Zu atrapatu arte
 | **CD, 1996ko berrargitarapena**1. «Euskal Herri nerea»
2. «Gora Herria (Remix)»
3. «B.S.O. (dub)»
4. «Beste kolpe bat»
5. «Seinalea»
6. «B.S.O.»
7. «Zu atrapatu arte»
8. «Apatxe gaua»
 |

«Gora Herria» abestian Manu Chaoren ahotsa, Joseba Tapiaren trikitia eta Carlos Mejía Godoyren *sampler* bat agertzen dira. B aldean biran zuzenean grabaturiko lau abesti agertu ziren: «Beste kolpe bat» eta «Seinalea» abestiak Madrien urriaren 29an, «B.S.O.» abestia Habanan urriaren 16an eta «Zu atrapatu arte» (Kortatu taldearen abestia dena) abestia Bilbon azaroaren 9an grabatu zituzten.

1991n binilo moduan argitaratua, 1996an CD batean berrargitaratu zutenean abesti estra bat zuen: «Apatxe gaua» (Bérurier Noir taldearen «Nuit apache» abestiaren bertsioa) hain zuzen ere, Inadaptatsekin egindako singlean («Apatxe gaua» / «Descendents del carrer», Esan Ozenki, 1994) jadanik argitaratua.

Taldeak abesti guztiak moldatu zituen, «Zu atrapatu arte» (Kortatu) eta «Euskal Herria nerea» (Antón Reixaren *sampler* bat) izan ezik. Hitzak ere taldearenak dira, Fermin Muguruza eta Treku Armendarizek idatzitako «Zu atrapatu arte» izan ezik.

Parte-hartzaileak
-----------------

### Musikariak

|  |  |
| --- | --- |
| **Negu Gorriak:*** Fermin Muguruza: ahotsa.
* Iñigo Muguruza: gitarra eta ahotsa.
* Kaki Arkarazo: gitarra eta ahotsa.
* Mikel "Anestesia": baxua eta ahotsa.
* Mikel "Bap!!": bateria.
 | **Laguntzaileak*** Antón Reixa: «Euskal Herria nerea» abestian ahotsa.
* Joseba Tapia: «Gora Herria (remix)» abestian trikitia.
* Manu Chao: «Gora Herria (remix)» abestian ahotsa.
 |

### Teknikariak

* Negu Gorriak: ekoizleak.
* Anjel Katarain: «Beste kolpe bat», «Seinalea» eta «Zu atrapatu arte» abestietan soinu teknikaria.
* Ernesto Nodarse: «B.S.O.» abestian soinu teknikaria.
* Javier León: «B.S.O.» abestian soinu teknikaria.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8964717

 |

* Wd Datuak: Q8964717
**Glizeraldehido-3-fosfato** bizidunen metabolismoaren funtsezko molekula da, C3H7O6P formula duena. Glukolisian, glukoneogenesian eta fotosintesiaren Calvin zikloan, esaterako, parte hartzen du, bide metaboliko garrantzitsuenak aipatzearren.

Glukolisi
---------

Glukolisian glizeraldehido-3-fosfatoa fruktosa 1-6 difosfatotik abiatuta sortzen da, fruktosa difosfato aldolasa izeneko entzima batek katalizatutako errakzio honetan:

Fruktosa-1,6-difosfato ⇌ Dihidroxiazetona-fosfato + Glizeraldehido-3-fosfato
Glizeraldehido-3-fosfatoarekin batera dihidroxiazetona-fosfatoa ere agertzen da goiko erreakzioan.

Gero, eratutako dihidroxiazetona-fosfatoa glizeraldehido-3-fosfato bihurtzen da isomerasa batek katalizatutako erreakzio honetan:

Dihidroxiazetona-fosfato ⇌ Glizeraldehido-3-fosfato
Modu honetan glukosa molekula batek bi molekula glizeraldehido-3-fosfato sortzen ditu glukolisian.

Glukoneogenesi
--------------

Glukoneogenesian glizeraldehido-3-fosfatoak glukolisiaren kontrako norabideko erreakzioak burutzen ditu, fruktosa 1-6 difosfatoa sortuz.

Calvin zikloa
-------------

Fotosintesiaren ilunpeko fasean glizeraldehido-3-fosfatoa honako erreakzio honetan sortzen da:

  
1,3-difosfoglizerato + NADPH + H+    NADP+ + Pi +   
Glizeraldehido-3-fosfato
Garrantzi handiko molekula da sortutako glizeraldehido-3-fosfatoa. Calvin zikloan sortzen diren molekula batzuek zikloan jarraitzen dute, baina beste batzuek ziklo honetatik ateratzen dira eta funtsezko prozesu biosintetikoetan (gluzidoenak, lipidoenak eta aminoazidoenak) parte hartzen dute.

Ikus, gainera
-------------

* Calvin zikloa
* Glukolisia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q794810
* Commonscat Multimedia: Glyceraldehyde 3-phosphate

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D005986
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 591-59-3
* ChEBI: 17138
* ChemSpider: 709
* PubChem: 729
* UNII: 7466PL1110
* KEGG: C00661
* SMILES: ID
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 591-59-3

 |

* Wd Datuak: Q794810
* Commonscat Multimedia: Glyceraldehyde 3-phosphate
Alacanteko Sant Nicolau elizako ezkila-gurpila.
**Ezkila-** edo **kanpai-gurpilak** eliza batzuetan aurki daitezkeen musika-tresnak dira. Erdi Aroan dute jatorria eta Europa Mendebaldeko zenbait eskualdetan gorde dira erabilgarri 21. mendera arte, bereziki Bretainian eta Herrialde Katalanetan (Valentzian eta Mallorcan bereziki, non *roda de campanetes*, *rogle*, *rotlle* eta beste zenbait izenekin ezagunak diren).

Gurpil baten inguruan jarritako kanpai txiki batzuen bidezko mekanismo bat dira, eta gurpila biratuz kanpaiek jo egiten dute. Doinu desberdineko kanpaiak izan daitezke, karilloi baten eran, eta hortaz melodia jakin bat eman biraka ari direla.

Antxon Agirre Sorondo etnografoak halako objektu baten argazkia bildu zuen bere lanetan, Errenteriakoa jatorriz, *Santa Katalina gurpila* izena emanez. Objektuak ezkilak ditu ez bakarrik gurpilaren zirkunferentzian, barruko uztai batean ere bai. Valentziako *rotlle*-en artean bada bat behintzat, Valentzia hiriko Mare de Déu dels Desemparats basilikan, estilo berekoa, uztai kontzentrikoetan dituenak kanpaiak. Izenari dagokionez, Santa Katalina gurpilaren torturaz hil zuten martiri kristaua izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Inventari general de rogles» *campaners.com* (Noiz kontsultatua: 2020-08-13).
2. ↑   Amengual, Miquel Pou.  (2018). «La roda de campanes: pervivències d’un objecte litúrgic de la Mallorca medieval» *SVMMA. Revista de cultures medievals* (11): 28–50. ISSN 2014-7023. (Noiz kontsultatua: 2020-08-13).
3. ↑   Sorondo, Antxon Aguirre. «Errenteriako Santa Katalina gurpila (Gipuzkoa)» *www.3digitala.com* (Noiz kontsultatua: 2020-08-13).
4. ↑   Joanbanjo.  (2014-05-02). *Català: Rotgle de campanes, basílica de la mare de Déu dels Desemparats, València..*  (Noiz kontsultatua: 2020-08-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3443123
* Commonscat Multimedia: Wheel bells

---

 |

* Wd Datuak: Q3443123
* Commonscat Multimedia: Wheel bells
**GNU Affero General Public License, lizentzia libre** bat da, copyleft mota bat bezala har daitekeen lizentzia librea da. Lizentzia mota hau Free Software Foundation erakundeak argitara eman zuen 2007ko azaroan, eta GNU Lizentzia Publiko Orokorraren 3. bertsioan oinarrituta dago eta Affero General Public License lizentzian ere bai.

Free Software Foundation erakundeak gomendatu du **GNU AGPLv3** hau kontuan hartzea sare batean exekutatu ohi den edozein softwaretan. Free Software Foundation erakundeak lizentziaren beharra azaltzen du zerbitzari batean programa libre bat exekutatzen den bakoitzean:

> **GNU Affero General Public License** GNU GPL arruntaren 3. bertsioaren aldaera da. Eskakizun gehigarri bat du: zerbitzari batean aldatutako programa bat exekutatzen baduzu eta beste erabiltzaileekin bertan komunikatzen uzten baduzu, zerbitzariak bertan exekutatzen den bertsio aldakorrari dagokion iturburu kodea deskargatzeko baimena ere eman behar die.
> 
>  **GNU Affero GPL** honen xedea zerbitzarietan erabili ohi diren doako programa garatzaileei eragiten dien arazoa prebenitzea da.
> 
> 

*Open Source Initiative*-k **GNU AGPLv3** hau kode irekiko lizentzia gisa onartu zuen 2008ko martxoan, Funambol enpresak Fabrizio Capobianco zuzendari nagusiaren bidez aztertzeko aurkeztu ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** Zergatik erabili Affero GPL

Ikus, gainera
-------------

* GNU Free Documentation License
* GNU Lesser General Public License
* GNU Lizentzia Publiko Orokorra
* GNU

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** GNU Affero General Public License (GNU AGPL) gune ofiziala.
* **(Ingelesez)** GNU lizentzien itzulpen ez ofizialak, (tartean euskara).
* **(Ingelesez)** GNU lizentzien zerrenda
* **(Ingelesez)** GNU lizentziei buruz

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1131681
* Commonscat Multimedia: AGPL

---

 |

* Wd Datuak: Q1131681
* Commonscat Multimedia: AGPL
**FC Midtjylland** (izen osoa *Football Club Midtjylland*) Danimarkako futbol taldea da, Herning hirikoa. Lau aldiz izan da Kopako finalista eta 2015ean liga irabaztea lortu du.

Historia
--------

Taldea 1999an sortu zuten Johnny Rune eta Steen Hessel negoziogizonek 2000 urtean lehen mailara igo zen eta 2003 et 205ean kopako finalera iritsi zen *Herning Fremad* (1918) eta *Ikast FS* (1935) elkartzean. Aurrez Ikast FS ere kopako finalean hiru aldiz izana zen eta hiruretan galtzaile atera zen, 1986, 1989 eta 1997an.

XXI mendean futbol daniarreko talde indartsua izan da, hiru liga irabazi ditu eta bost aldiz Kopa finala jokatu ondoren 2019an penalti jaurtiketetan nagusitu zen.

Europako txapelketetan ere jokatu du baina ez du emaitza onik izan. Aipatzeak merezi du ordea 2008-09ko UEFA Kopako bigarren kanporaketan Manchester City-ri 0-1 irabazi zion Ingalaterran, talde ingelesak Europako txapelketetan etxean izandako lehen porrota izan zen. Ondoren Herningen 0-1 galdu zuen eta penalti jaurtiketatan ingelesak 4-2 nagusitu zitzaizkion.

2004an *FC Midtjylland* taldeak herrialdeko lehenengo futbol akademia sortu zuen.

Palmaresa
---------

* Daniar superliga:
	+ Txapelduna (3): 2015, 2018, 2020
	+ Bigarrena (5): 2007, 2008, 2019, 2021, 2022
* Danimarkako Kopa:
	+ Txapelduna (2): 2019, 2022
	+ Finalista (7): *1986*¹, *1989*¹, *1997*¹, 2003, 2005, 2010, 2011.
		- ¹ *Ikast FS*

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q618520
* Commonscat Multimedia: FC Midtjylland

---

 |

* Wd Datuak: Q618520
* Commonscat Multimedia: FC Midtjylland
**Gregory konderria** (ingelesez: *Gregory County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Burke da. 2010eko zentsuaren arabera 4.271 biztanle zituen, Gregory kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Gregory konderriak 2.728,63 kilometro koadro ditu. Horietatik 99,9 ura dira. Beste 2.628,73 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,57 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.271 pertsonetatik 3.856 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 38 dira. 6 beltzak edo afroamerikarrak. 312 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 11 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 85 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495234
* Commonscat Multimedia: Gregory County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140709667
* LCCN: n79106729
* NARA: 10040186
* **Lekuak**
* OSM: 1425388
* TGN: 2001796

 |

* Wd Datuak: Q495234
* Commonscat Multimedia: Gregory County, South Dakota
*Artikulu hau Erandioko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Goierri (argipena)».*

**Goierri** Erandioko laugarren auzorik populatuena da. Baserrien gunea izanda, herri kirolak bizirik daude inguru honetan, bereziki sokatira.

Martiartu, Alkatena eta Degollaena auzuneek Goierri osatzen dute.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 580 biztanle ditu, gehienak euskaldunak izanik.

Mugakideak
----------

Iparraldean Berango, Urduliz eta Laukizko udalerriak, hegoaldean Erandio Goikoa, mendebaldean EHUko Bizkaiko Campusa (Leioa) eta ekialdean Loiuko udalerria mugakide ditu.

Unbe mendia (302 m) auzoko ipar-ekialdean kokatuta dago, Laukizko mugan.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Goierriko biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 508 | 515 | 486 | 466 | 561 | 585 | 606 | 580 |

Kultura
-------

### Ondarea

Martiartu dorretxea XVI. mendekoa da, gehienbat pizkundetar arkitekturako estiloan egindakoa, baina osagarri gotikoekin. 18 metroko altuera dauka eta arku zorrotza duen atea. Kanpoaldeko eskailerak ere baditu. Alboan, Martiartuko San Antonio baseliza dago. Madalena auzoan Kristobal Deuna eta Madalena Deunaren baselizak daude. Leioako mugan Santi Mami baseliza dago.

### Jaiak

Goierriko jaiak ekainaren 13an (San Antonio) eta uztailaren 10ean (San Kristobal) izaten dira.

Argazki galeria
---------------

* Txakolinerako mahastia Goierrin.Txakolinerako mahastia Goierrin.
* Martiartu dorretxea eta San Antonio baseliza.Martiartu dorretxea eta San Antonio baseliza.
* Martiartu dorretxeaMartiartu dorretxea
* Martiartuko errota zaharra.Martiartuko errota zaharra.
* Kristobal Deuna baseliza.Kristobal Deuna baseliza.
* Madalena baseliza.Madalena baseliza.
* Airetiko ikuspegia.Airetiko ikuspegia.

Ikus, gainera
-------------

* Ibai-Eskuinaldea
* Uribe Kosta

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Erandioko udal webgunea
* Sokatira taldeko argazkiak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258608
* Commonscat Multimedia: Goiherri (Erandio)

---

 |

* Wd Datuak: Q12258608
* Commonscat Multimedia: Goiherri (Erandio)


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Erandio | Erandioko auzoak | Erandio |
| Altzaga · Arriaga · Astrabudua · Asua · Erandiogoikoa · Goierri · Lutxana-Enekuri |
**Game & Watch** edo **G&W**, 1980ean Nintendo japoniar bideo-joko enpresak merkaturatutako joko elektroniko eramangarri bilduma bat da. Gunpei Yokoi diseinatzaileak sortu zituen. 1980ko hamarkadan zehar, munduko herrialde askotan sekulako arrakasta eta salmentak izan zituen, tartean Euskal Herrian bertan.

1980-1991 artean ekoitzi ziren, guztira 59 joko argitaratuz. Gehienek LCD pantaila batean joka zitekeen joko bakarra zeukaten. Erlojua eta alarma ere bazituzten.

Game & Watch bildumako zenbait joko: Donkey Kong, The Legend of Zelda, Mario Bros, Micky Mouse, Balloon Fight, ... Zerrenda osoa ikusteko Game & Watch bildumako jokoen zerrenda.

* Donkey KongDonkey Kong
* Oil PanicOil Panic
* Life BoatLife Boat
* ZeldaZelda

  

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**-** | **Game & Watch**1980 - 1991 | Ondorengoa**Game Boy** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215034
* Commonscat Multimedia: Game & Watch

---

 |

* Wd Datuak: Q215034
* Commonscat Multimedia: Game & Watch
Glasgow Handia metropoli eremua.
Glasgow erdialdearen ikuspegia.
Paisleyren ikuspegia.
Clyde ibaia, Glasgow ekialdetik pasatzen.
Glasgowko Nazioarteko aireportua.
**Glasgow Handia** (ingelesez: *Greater Glasgow*, Eskoziako gaeleraz: *Mór-Ghlaschú*, eskozieraz: *Greater Glesga*) Eskozian dagoen metropoli eremu handiena da eta Erresuma Batuko bosgarrena eta Europar Batasuneko 32.a. 2001eko erroldaren arabera 1.199.629 biztanle ditu eta 368'5 km²-ko azalera. Ez du gobernu administratiborik, hirien kontzentrazio handia baino ez da, bakoitzak bere gobernua duelarik.

Geografia
---------

Eskozia erdialdeann kokaturik dago, mendebaldeko ertzean. Clyde ibaiak zeharkaten du.

Historia
--------

XIX eta XX mendeetan Glasgow Hiria asko handitu zen eta 1912an milioi bat biztanleko langa gainditu zuen. Europa guztian hori lortzen zuen zazpigarren hiria izan zen, London, Paris, Berlin, Viena, San Petersburgo eta Moskuren atzetik.

50 urtetan zehar milioi bat biztanleren inguruan ibili zen baina 1960an mugak berrezarri ziren eta udalerri berriak eratu eta gaur egun 600.000 biztanle inguruan dabil.

Eskualdeak eta udalerriak
-------------------------

### Eskualdeak

Zortzi eskualde hartzen ditu bere baiten Glasgow Handiak:

* Glasgow
* Ekialdeko Dunbartonshire
* Mendebaldeko Dunbartonshire
* Hegoaldeko Lanarkshire
* Iparraldeko Lanarkshire
* Renfrewshire
* Ekialdeko Renfrewshire
* Inverclyde

### Udalerri handienak

Hauek dira 20.000 biztanletik gora dituzten herriak, 2011ko erroldaren arabera. Gasgowko datua 2015ekoa da.

1. **Glasgow (599.650 biztanle)**
2. Paisley (76.220 bizt.)
3. Rutherglen (31.180 bizt.)
4. Clydebank (28.799 bizt.)
5. Bearsden (27.237 bizt.)
6. Cambuslang (27.610 bizt.)
7. Newton Mearns (24.650 bizt.)
8. Bishopbriggs (22.870 bizt.)
9. Renfrew (21.854 bizt.)

Azpiegiturak
------------

Eskoziako metro bakarra dauka eta bi aireportu ere baditu, Glasgowko Nazioarteko aireportua eta Glasgow Prestwick

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5600557

 |

* Wd Datuak: Q5600557
**Ferdinand Růžička** (Viena, 1941eko martxoaren 10a) austriar fisikaria da. Bere aita Ferdinand zuen izena eta aholkulari fiskala izan zen. Bere ama, berriz, Karoline Hemetzberger deitzen zen. Vienan lehen hezkuntza ikasi eta gero goi mailako bigarren hezkuntzako institutu batera sartu zen. Gaitasun handiko ikaslea izan zen , bereziki fisikan, matematikan eta biologian.

Eskola bukatu ostean Vienako Unibertsitatera joan zen eta bertan fisika ikasketei ekin zion. 1967an ikasketak bukatu eta gero bere doktore lanarekin hasi zen material fluoreszenteak aztertzen.

Bere aktibitate zientifikoei hasiera eman zion mikroskopio elektronikoarekin Ludwig Boltzmann Leuzemiaren eta Hematologiaren Ikerketa Institutuan, Vienan, eta Municheko Erradiazio eta Ingurumen Ikerketarako Gizarte Hematologiaren Institutuan. Bertan mikroskopio elektronikoaren bidez giza kromosoma aztertzeko teknika berria garatu zuen.

Bibliografia
------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257826
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 80587609
* ISNI: 0000 0000 5740 842X
* GND: 136202039

 |

* Wd Datuak: Q12257826
***Genista ausetana*** Fabaceae familiako zuhaixka da.

Deskribapena
------------

1,5 metro gainditu dezakeen zuhaixka tentea, arantzagabea, kolore hauskarakoa. Adar malgu eta ildokatu ugari ditu, zaharrak hostogabeak eta pulbinulo nabariekin, gazteak ilaundunak eta hostotsuak. Hostoak eseriak, txandakatuak, ilaundun-zetakarak azpialdean, estipula gabeak.

Loreak, orokorrean bikoteka, hosto (2-3) faszikulatuen galtzarbean jaiotzen dira, luku luze eta etenak osatuz; pedizeloek bi brakteola dituzte, erdialdera kokatuta; kaliza trinkoki iletsua; estandarteak ile zetakarak ditu erdiko lerroan, eta gilaren luzera berdinekoa da, azken hau ilaunduna izanik. Leka iletsu-zetakara, 2-5 hazirekin.

Maiatzetik uztailera loratzen dira.

Ekologia
--------

Lurzoru mota ezberdinetan agertzen da. Izaera pirofitoa du zenbait lekutan, hau da, erretako lurrak berehala kolonizatzen ditu.

Banaketa
--------

Mediterraneo mendebaldeko espeziea da. Penintsula Iberiarreko mendietan, Frantzia hegoaldean eta Afrika iparraldean hedatzen da. Euskal herrian agertzen dena, subsp. *ausetana* Bolós Vigo, ekialdeko Pirinioak eta Pirinioaurretatik Nafarroa erdi-ekialdera iristen da (Izko mendizerra, Peña mendia).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Iñaki. Aizpuru,.  (1990). *Euskal Herriko zuhaitz eta zuhaisken gidaliburua.*  Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen-Zerbitzu Nagusia ISBN 8475429068. PMC 863179364. (Noiz kontsultatua: 2019-03-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15479213
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 6290689
* GBIF: 5627705
* IPNI: 1008873-1
* PlantList: tro-100341118
* W3TROPICOS: 100341118

 |

* Wd Datuak: Q15479213
**Gordito Relleno** (euskaraz: «Gizentxo Betea») José Peñarroyak 1948an marrazkilari katalanak sortutako komikia da. Komikia Bruguera argitaletxeko *Pulgarcito* (gero *Super Pulgarcito*) aldizkarirako prestatu zuen. Pertsonaiak 60. hamarkadan zehar ere argitaratu zen.

Pertsonaia
----------

Komikiak pertsonai bakar baten inguruan antolatzen da. Lasaia, ezkongabea, zintzoa, buruan onddo kapela txiki bat darama. Antza, ez du lanik egiten. Tolesgabe xamar, bere asmo onak sarritan desastreetan bukatzen dira. Askotan ere, bestetik, iruzurren eta gaiztokerien biktima erraza izaten da. 1950an zehar, komiki batzuetan, Don Berrincherekin batera agertu zen, azken hau Gordito Rellenoren antitesia.

Juan Antonio Ramírez ikertzailearen ustez, Gordito Rellenori komikien "baztertuen" artean kokatu behar zaio. Sail berekoak Bruguerako beste komiki-protagonista hauek izan daitezke: *Carpanta* (1947), *Currito Farola* (1951), *Don Danubio* (1951), *Morfeo Pérez* (1952), *Agamenón* (1961), *Rompetechos* (1964) eta *Pitagorín* (1966). Hauek guztiek inguruarekiko distortsio berezia erakusten dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  RAMÍREZ, Juan Antonio (12/1975). *La historieta cómica de postguerra*. Madril: Cuadernos para el Diálogo argitaletxea, 1975 ISBN: 84-6010-9. 94-103. or.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Gordito Rellenoren bineta batzuk.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66420808

 |

* Wd Datuak: Q66420808