recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Mikel Salegi Donostiako Polloeko hilerrian lurperatuta dago.
**Mikel Salegi Urbieta** (Donostia, 1953-1974ko abenduaren 18a) gaztea Guardia Zibilak kontrol batean Errekalde auzoan tirokatu eta hil zuten. Gaztea beste lagun batzukin Tolosatik bere etxera zihoan. 18 tiro jaso zituen gorputzean eta odoleztua hil zen ospitalera heldu baino lehen. Tiroaldi ondoren guardia zibilek zaurituaren trasladoa oztopatu zuten eta, ondorioz, gaztea salbatzeko denbora asko galdu zen.

Gertaerak
---------

Afari ospatu ondoren, lagunak hiru autotan bueltatzen ari ziren. Gau ilun eta euritsua zen. Guardia Zibilak bazterbidean atxikita zituen bost autoek kontrolaren seinaleak ezkutatzen zituzten. Lehendabiziko bi automobil geldi arazi zituzten; Mikel Salegi hirugarrenean zihoan. Lagunek guaridei esan zieten: "errepidetik datorren auto hori taldeko hirugarrena dela". Guardia batek alto eman zion hirugarrenari baina ez zitzaion ikusten. Kontrola osatzen zuten bost guardia zibilek tiro egin zituzten. Mikelek 18 inpaktu jaso zituen, kontroleko azken ibilgailua ere ez zuen gainditu. Tiro egin ondoren, Guardia Zibilaren okupazio bakarra gidaria atxilotzea eta bahitzea izan zen. Hiru egunez ezkutatu zuten, inork ez zekien non zegoen. Halaber, autoa eraman zuten frogak ezkutatzeko. Zauritua bitartean errepidean botata zegoen. Lagunek beste auto batera igo zuten eta Ospitalera abiatu ziren. Bidean kontrol berri batek geldiarazi zituen, Polizia Nazionalaren hau. Ospitalera iritsi zirenean hilda zegoen. Familiak gorputza ikusi nahi zuen baina poliziak ez zien utzi; poliziek gorpua lapurtu eta Polloeko hilerrira eraman zuten. Hurrengo egunean, gestio ugari egin ondoren, ikusteko baimena lortu zuten.

Hileta
------

Hurrengo egunak oso gogorrak izan ziren Salegi familiarentzat. Horrela azaldu zioten Mikeli idatzitako gutun batean hiletetan gertatutakoa: "Hileta Santa Marian izan zen. Elizaren irteera izugarria izan zen. Polizia nazionala genuen inguruan, eta eskuin muturreko zibilen lehen lerro armatu bat. Jipoitu egin gintuzten. Ama jotzen hasi ziren. Zure lankide batek esan zuen: "Ez ezazue jo, ama da eta". Eta hala egin zuten, bera jo zuten. Haurdun zegoen eta semea galdu zuen. 10 zauritu baino gehiago izan ziren (horietako batek begi bat galdu zuen) eta 200 atxilotu. Emakume bat bihotzekoak jota hil zen sarraski haren aurrean jasotako inpresioagatik".

Erreferentziak
--------------

1. 1 2

Kanpo estekak
-------------

* Familiaren kritikak Donostiako Udalari *Berria* egunkarian.
* **(Gaztelaniaz)**:Gertaerak.
* **(Gaztelaniaz)**:Salegi familiak Donostiako Udalari egindako salaketak, Naiz.info, 2016/10/26.
* **(Gaztelaniaz)**:Familiaren testigantza.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109350346

 |

* Wd Datuak: Q109350346
**SC Tavriya Simferopol** (ukraineraz Спортивний клуб «Таврія») Krimeako Simferopol hiriko futbol talde profesionala da. Ukrainako Liga eta Kopa bana lortu ditu. 2015an birsortu eta Ukrainako Kherson hirian jokatuko duela iragarri zen.

Historia
--------

### Sorrera

Taldea 1958an sortu zen *Avanhard Simferopol* izenarekin. Sobietar aroan lortu zuen emaitzarik onena 1980ko bigarren mailako txapelketa izan zen. Hurrengo urtea Sobietar Batasuneko liga gorenean egin zuen baina ez zuen maila mantentzerik lortu.

### Ukraniako garaia

Ukrainako ligak hastearekin batera lehenengo txapelduna izan zen, 1992an. 1994an Kopako finala jokatu zuen baina penalti jaurtiketetan galdu zuen.

2010an Kopa irabazi zuen luzapenean Metalurh Donetsk 3-2 garaituta. 2014 artean denboraldi guztiak lehen mailan egindako talde bakanetakoa zen, baina Errusiak Krimea okupatu zuenean taldea desegin egin zen. Taldekide batzuek *FC TSK Simferopol* taldea eratu zuten et Errusiako liga sisteman sartu ziren.

2015eko ekainean Ukrainako Futbol Federazioak taldea birsortzeko asmoa azaldu du, krimearekiko mugan dagoen Kherson hiri ukrainarrean egoitza izango duena.

Palmaresa
---------

### Ukrainan: 0

* Ukrainako Liga (1): 1992.
* Ukrainako Kopa (1): 2010.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ukraineraz)****(Errusieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q326156
* Commonscat Multimedia: SC Tavriya Simferopol / Q326156

---

 |

* Wd Datuak: Q326156
* Commonscat Multimedia: SC Tavriya Simferopol / Q326156
| *FlashDomayoNapartarraD-3* |
| --- |
|  Erresuma Batua Espainia Euskal Herria |
| **Ontziola:** | Colby Brothers Co. (Lowestoft) |
| **Mota:** | patruilaontzi |
| **Uretaratze data:** | 1918 |
| **Zerbitzua:** | Eusko Itsas Gudarostea (1937) |
| Ezaugarriak |
| **Desplazamendua:** | 109 t. tona |
| **Luzera:** | 26,25 m |
| **Zabalera:** | 5,68 m |
| **Sakonera:** | 3 m |
| **Abiadura:** | 9,5 korapilo |
| **Eskifaia:** | 10 marinel |

***Napartarra*** motordun eta burdinazko oskoldun arrantzu binakakoa izan zen, Juan Velasco Gutierrez y Cía. S.A. Vigoko enpresarena. Lowestoften (Inglaterra) Colby Brothers Co.k *Flash* patruilaontzi gisa britainiar Armadarentzat eraikia. Espainiari 1927an saldua eta *Domayo* izena jarria. Euzko Gudaroztearen Itsas Zerbitzuaren agindutara jarria (1936ko abuztua), Bilbora iritsi zen Gipuzkoaren ebakuazioaren ondoren. Berehala jarri zen Eusko Itsas Gudarostearen agindutara (1936ko urria) eta Baionara bidali zuten Eusko Jaurlaritzako Lehendakaritzarekin irrati bidezko harremana izateko. *Napartarra* izena jarri zioten ondoren, eta *D-3* zenbakia eman (1937/5/12). Baionan izan zen gerra amaitu arte. Bere armadoreei 1939an itzuli zitzaien. Pasaiako sarreran hondoratu zen 1945ean.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069556

 |

* Wd Datuak: Q61069556
**Pinta** itsasontzia Kristobal Kolonek 1492an Mundu Berrirako lehendabiziko bidaian erabilitako bi karabeletako bat izan zen. Beste karabela *Niña* izan zelarik. *Santa Maria* hirugarren itsasontzia benetan nao edo karraka bat zen eta ez karabela. *La Pinta* zen hiru itsasontzietan azkarrena, askotan beste biei itxaron beharrean izaten zelarik.

Historia
--------

La Pintaren erreplika Menphisen
Kolonen 3 karabelak: Pinta, Niña eta Santa María Las Carabelas kaian (Palos de la Frontera)
La Pinta lehen bidaia burutu baino urte batzuk lehenago eraiki zen Paloseko ontziolan. Aurrez alokatu eta ezagutzeko aukera izan zuenez, itsasoan ibiltzeko erakutsi zituen dohainengatik aukeratu zuen Martin Alonso Pinzonek eta Paloseko udalak ordaindu zuen.

Izenari erreparatuz, hainbat historialarik Pinto familiaren jabetza zela pentsatu zuen, baina Gómez Rascón eta Cristóbal Quintero armadoreei alokatutako ontzia izan zen eta hauek bertan joan ziren Ameriketarako bidaian; ziurrenik, *La Pinta* ontziaren benetako izena zen hasiera-hasieratik.

Bela xume eta karratuak zituen karabela nordikoa zen. Trinket eta masta nagusiak tamaina handiko lauki formako haize-oihal bati lotuak zeuden, eta popako mesanak latindar bela bat zeraman.

Pinta, Niña eta Santa María ontzi kolondarren artean haize-oihal handienak zituena zen eta, Ameriketako bidaia historiko hartan, maiz beste bien zain egon beharrean izaten zen, neurri handi batean, Martín Alonso Pinzón kapitainaren trebeziagatik ere izan badaiteke ere. Badakigu urriaren 8an, itsasontzien artean lur berria nork lehenengo aurkituko zuten norgehiagokan, La Pintak 15 itsas milia orduko abiadura lortu zuela (garai hartako milia bat egungo 0,8 itsas milien parekidea da; beraz, ontziaren abiadura 12 itsas milia orduko izango zen), gaurko lurrunezko merkataritza-ontzi arruntak lortuko lukeen abiadura baino handiagoa.

Amerika aurkitu izanaren V. mendeurrena ospatzeko, ontziaren erreplika bat eraiki zen Isla Cristinan, eta Niña eta Santa María ontzien erreplikekin batera, jatorrizko bidaiaren ibilbidea berregin zuten. Kristina infantaren pean egindako ekitaldian, 1989ko abuztuaren 8an uretaratu zituzten Isla Cristinako portuan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501355
* Commonscat Multimedia: Pinta (ship, 1441) / Q501355

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 292381833
* GND: 4198158-3
* LCCN: n92025899
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q501355
* Commonscat Multimedia: Pinta (ship, 1441) / Q501355
| *ArcoD-11* |
| --- |
|  Euskal Herria |
| **Ontziola:** | Constructora Guipuzcoana (Pasaia) |
| **Mota:** | Lurrunontzi |
| **Uretaratze data:** | 1933 |
| **Zerbitzua:** | Eusko Itsas Gudarostea (1937) |
| Ezaugarriak |
| **Desplazamendua:** | 61 t. tona |
| **Luzera:** | 18,50 m |
| **Zabalera:** | 5,05 m |
| **Sakonera:** | 2,30 m |
| **Abiadura:** | 8,5 korapilo |
| **Eskifaia:** | 8-10 marinel |

***Arco*** lurrunezko eta zurezko oskoldun arrantzu binakakoa izan zen, Antonio Elosegui y Cia. donostiar enpresarena. *Iris*en bikia izan zen. Pasaian Constructora Guipuzcoanak eraikia, Bilbora joan zen Pasaiaren ebakuazioan. Minaketari lanetan jarri zuen Eusko Itsas Gudarosteak (1937/1/16) eta *D-11* izena jarri (1937/5/12). Bilbo ebakuatzerakoan Santanderrera pasa zen. BIAren agindutara gelditu zen (1937/8/1), minen miaketan esku hartu zuelarik Santanderren. Handik La Pallicera joan zen (37/8/25) Eusko Itsas Gudarosteko gainerako ontziekin batera, azkenik gerra amaitu arte Rocheforten gelditu zelarik. Bere armadoreei 1939an itzuli zitzaien.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61363098

 |

* Wd Datuak: Q61363098
Ttattola bat San Migel gotorlekuan, Ciudad de Campeche, Mexiko.
**Zaintzaile-etxola**, **ttattola** edo **garita** arkitektura militarreko dorre txiki bat da; kanoi-zuloak edo gezilehioak dituen dorre txiki bat da, orokorrean gotorleku bateko kanporago dagoen angelu batean kokatua eta zaintzailea babesteko eginkizuna du.

Erdi Aroko gotorlekuen zaharrenetan bazeuden ttattolak, eta, ustez, hasierakoak, zurezkoak ziren, matakanak bezalakoak; gerratean jartzen zituzten.

Gaur egun, izen bera dute nazioarteko mugen sarreran erabilitakoak, esaterako, San Ysidro Tijuanako Garita, Mexiko eta AEB artekoa.

* San Basilio Magno Eskola ( Alcalá de Henares ) San Basilio Magno Eskola ( Alcalá de Henares )
* La Mota gaztelua ( Donostia ) La Mota gaztelua ( Donostia )

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q729998
* Commonscat Multimedia: Bartizans / Q729998

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300003636

 |

* Wd Datuak: Q729998
* Commonscat Multimedia: Bartizans / Q729998
| *Marce* |
| --- |
|  Euskal Herria |
| **Ontziola:** | Constructora Guipuzcoana, Pasaia |
| **Mota:** | Arrantza-ontzi |
| **Uretaratze data:** | 1933 |
| **Zerbitzua:** | Eusko Itsas Gudarostea (1936-1937) |
| Ezaugarriak |
| **Desplazamendua:** | 133 t. tona |
| **Luzera:** | 24,90 m |
| **Zabalera:** | 5,82 m |
| **Sakonera:** | 2,87 m |
| **Abiadura:** | 9,5 korapilo |
| **Eskifaia:** | 9 marinel |

***Marce*** arrantzurako motordun eta burdinazko oskoldun binakakoa izan zen, Francisco Acebal y Cía. pasaitar enpresarena. Pasaian Constructora Guipuzcoanak 1933an eraiki zuen. Gipuzkoako ebakuazioan Bilbora joan zen. Minaketari lanetan aritu zen Bizkaiko Defentsa Batzarrak erabakita (1936/9/17). Azaroan Eusko Itsas Gudarosteak bere gain hartu eta praktikoen zerbitzurako erabili zuen. Lanari abenduaren hasieran utzi zion eta berriz ere arrantzuan hasi zen. Bere tripulazioa *Danak-Batian*era pasa zen, lan bera ordezkatuz. Bilbo ebakuatzean Santanderrera pasa zen eta ondoren Frantziara. Bere armadoreei 1939an itzuli zitzaien.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61363283

 |

* Wd Datuak: Q61363283
Miletoko erdigunearen planoa, Berlineko *Pergamon Museoa*n agertzen den bezala. Hipodamok antolatutako sare ortogonala gune publikoan bakarrik eten egiten da
**Hipodamo Miletokoa** edo soilik **Hipodamo** (grezieraz Ἱππόδαμος, *Ippodamos*) K.a. V. mendean bizi izan zen greziar hirigile eta arkitektoa zen. K.a. 460 eta 440 artean lan egin omen zuen aktiboki. Berak egin zuen hainbat heleniar kolonietako hirien planeamendua. Esanguratsuena Egeo itsasoaren aurreko Miletoko hiri-plan berria izan zen, egungo Turkian.

Ordena eta erregulartasuna uztartu zituen, ordura arteko hirietan ez bezala, gerora plan edo trazadura hipodamikoa deituko dena. Aristoteleren arabera, Hippodamo hiri planeamenduaren artearen sortzailea da, eta 10.000 hiritarrentzako hiria diseinatu zuen. Hiria hiru klase sozialetan banatzen zuen (soldaduak, artisauak eta senarrak); lurra ere beste hirutan (sakratua, publikoa eta pribatua).

Ortogonalki gurutzatzen ziren kale zabalen hiri planeamendua proposatu zuen lehenengotzat hartua da Hipodamo. Berak sortutako kale sareari, sare edo bilbe hipodamikoa deitzen zaio.

Miletokoaz gain, beste hainbat hiri helenistikoren zabalguneek ere eredu bera jarraituko zuten ondoren, besteak beste, Olintok edo Prienek. Sare hipodamikoak, halaber, jarraitutasuna eduki izan zuen erromatarren zenturiazioaren bidez.

Hipodamok Pireoren trazatua ere egin omen zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** *Aproximación al urbanismo griego* (José Miguel Muñoz)
2. ↑  Aristoteles. Cit in Morris, AEJ (2010): *Hiri-formaren historia*, EHU, Bilbo, 43. or.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Hipodamo Miletokoari buruzko bi artikulu *www.cervantesvirtual.com* web gunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q298071
* Commonscat Multimedia: Grid plan / Q298071

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86149366340385602271
* ISNI: 0000000067080034
* BNE: XX971228
* GND: 118774506
* LCCN: n81007258
* SUDOC: 130152080
* ULAN: 500257256
* BIBSYS: 90525681
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 13150

 |

* Wd Datuak: Q298071
* Commonscat Multimedia: Grid plan / Q298071
Soldadu erromatarren erorikoa, festako une ezagunenetariko bat.
**Hondarribiko Aste Santua** Gipuzkoako ipar-ekialdeko Hondarribiko herrian Aste Santuan ospatzen den erlijio festa da. Erritua 1602. urtetik dago dokumentatuta; lehenagotik dator, beraz. XX. mendean ospe handia hartu zuen, eta, gaur egun, ibilbide osoan ikusle ugari biltzen ditu. Ostegun Santuan Jesus gurutzetik eraistea irudikatzen dute, eta Ehorz­keta Santuaren prozesioa harresiz inguratutako hirigunean egiten dute.

Jarduerak
---------

Horrela deskribatzen dira eginkizunak Udalaren webgunean: "Ostiral Santuan, arratsaldeko 5etan, Jasokundeko eta Sagarrondoko Andre Maria elizan ekintza liturgikoak egiten dira, tartean presbiterioan egiten den Eraistearen [[auto sakramentala]ren antzezpena. Antzezpena Udaletxeko arkupeetatik abiatzen da: 19 soldadu, antzinako martxa solemne eta erritmiko batez, Kale Nagusiaren puntan dagoen Elizara joaten dira, horrela eginkizunari hasiera emanez. Soldaduek kaskoarekin, sare-begizko gonarekin, gerrikoarekin eta polainekin jantzita egiten dute bidea. Bi nagusik, ezpatarekin ezkutuari kolpeak emanez, pausoa markatzen dute; gainontzekoek lantzarekin lurra kolpatzen duten. Behin elizan, biak aldarearen ondoan kokatzen dira. Bertan Kristoren Eraistea gurutzetik antzezten da. Kristo giltzatuaren eta gurutzearen irudiak frai Jeronimo Estellak oparitu zion hiriari, 1777an. Ondoren, erabateko isilunean murgilduta, arantzazko buruntza, gurutzeko inskripzioa eta iltzeak kentzen zaizkion eta gorpua, errezel batekin estalita dagoen kristalezko zerraldoan sartzen dute".

Arratsaldeko 6ak inguruan bijilia amaitu ondoren, elizatik bertatik abiatuta, isilik eta poliki-poliki, XIV. eta XVII. mende bitarteko irudiak dituzten zazpi pauso ateratzen dira, Alde Zaharreko kaleak zeharkatzeko. Isiltasunaren Prozesioa izenarekin ezagutzen da.

Ibilbidea Elizan bukatzen da berriz ere eta bertan Kristoren Ehorzketa egiten da. Ondoren, "Zutik gurutze ondoan" abestiarekin amaiera ematen zaie Ostiral Santuko zeremoniei.

Parte-hartzaileak
-----------------

Prozesioaren pausoak 42 pertsonen esku daude. Guztian parte hartzen duten 227 pertsonen artean; herriko arrantzaleek eta baserritarrek 12 apostoluen paperak egiten dituzte. Horiei hainbat penitentzia-kofrade eta Jaungoiko Guardatzaileak gehitu behar zaizkio, 19 erromatar zenturioiak antzezten dituztenak.

Iruditegia
----------

* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Isiltasunaren Prozesioa 2022an. You Tubeko bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Hondarribiko Aste Santua*** |


|  |  |
| --- | --- |
| **Aste Santua Euskal Herrian** | Txinako Herri Errepublikaren bandera |
| **Araba:** | Añana | Gasteiz | Guardia | Lagrán | Mañueta | Moreda Araba |
| **Bizkaia:**: | Arkotxa | Balmaseda | Berango | Bermeo | Bilbo | Durango |
| **Gipuzkoa:**: | Azkoitia | Ernio | Hondarribia | Mutriku | Segura | Pasai Donibane | Urgull mendia |
| **Nafarroa:**: | Andosilla | Cabanillas | Corella | Iruñea | Luzaide | Tutera |
**Eisteddfod** (pluralean, *eisteddfodau*) galeserazko kultur jaialdia da, literatura eta musikaren ingurukoa eta lehiaketaren modukoa, poesia arlo nagusia izanda.
Lehenengo aztarnak XII. mendekoak dira. Gaur egun, Galesen urtero antolatzen dute jaialdi nazional moduan, eta herrialdetik kanpo ere tokian tokiko ekitaldiak egiten dituzte.

Historia
--------

1877ko posterra.
1176an, Cardigan/Aberteifi hirian jaialdi horren lehendabiziko ekitaldi dokumentatua egin zuten.

Jaialdi nazionala
-----------------

Jaialdi nazionala, hau da, Galesko Eisteddfod Nazionala (*ingelesez "National Eisteddfod of Wales"*, galesez *"Eisteddfod Genedlaethol Cymru" eta euskaraz Galesko Eisteddfod Nazionala*) Galesen urtero antolatzen dute, abuztuko lehenengo astean, horretako herrialdeko iparraldeko eta hegoaldeko hiriak tartekatuz.

Europako poesia eta musika jaialdirik handiena da. Adibidez, 2006ko ekitaldian 6.000 pertsona inguru lehiatu ziren, 150.000 ikus-entzuleren aurrean, Denbigh/Dinbych hirian.

Nazioarteko jaialdia
--------------------

Nazioarteko jaialdia (*"International Eisteddfod"* edo *"Eisteddfod Ryngwladol"*) Llangollen hirian (Denbighshire/Sir Ddinbych) urtero antolatzen dute 1947tik, beti ere uztailean.

Beste batzuk
------------

Argentinako Patagonian jaialdia antolatzen dute hiri batean baino gehiagotan Chubuteko probintzian: Gaiman-en irailero gazte-ekitaldia, Chubuteko Eisteddfod nagusia Trelew-n urrian eta beste urteroko jaialdi bat Trevelin-en.

Australian eta Idahon (AEB) ere ekitaldiak egiten dituzte.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Lore Jokoak

Kanpo estekak
-------------

* **(Galeseraz)****(Ingelesez)** Eisteddfod Jaialdi Nazionalaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q670265
* Commonscat Multimedia: Eisteddfodau / Q670265

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q670265
* Commonscat Multimedia: Eisteddfodau / Q670265
Erhu baten alboko ikuspegia, huqin mota arrunta.
**Huqin-a** (胡琴; pinyin: húqín) Txinako musikan erabiltzen den hari instrumentuen familia bat da. Zubi luze bat lotzen zaion erresonantzia-kaxa biribil, hexagonal edo oktogonal batez osatuta dago. Familiako instrumentuek bi hari dituzte, binaka afinatutako lau hari dituen sihua izan ezik. Kaxak normalean suge-larruaz edo egurrezko laminatuz estaltzen dira. Bi afinazio-larako dituzte, bat hari bakoitzeko. Gehienek arkua harien artean igarotzea ahalbidetzen dute.

Hugin arruntenak *erhu* deitzen dira, funtsean txinatar biolin gisa deskribatu daitekeena, *zhonghu-a* edo txinatar biola, eta *gaohu-a*, Kantoneko musikan erabili ohi den soinu altuagoko instrumentua. Hogeita hamar huqin mota baino gehiago dokumentatu dira.

Familia *xiqin* (奚琴) izeneko instrumentuaren ondorengoa dela uste da, jatorriz Xi -ek, Asia erdiko herri nomada batek, erabilia.

XX. mendean, *dihu-a*, *gehu-a* eta *diyingehu-a* bezalako baxu-instrumentuak garatu ziren Txinako orkestra modernoan erabiltzeko. Horietatik, *gehu-a* eta *diyingehu-a*, funtsean, biolontxelo eta kontrabaxuen bertsioak dira, *huqin* tradizionalaren soinuarekin bat egiten duen tinbrea izateko diseinatuta. Oro har, lau hari eta traste dituzte, eta mendebaldeko instrumentuen antzera jotzen dira.

Oso antzeko musika-tresnak erabiltzen dira inguruko herrialdeetan, hala nola Mongolian, Korean, Japonian, Vietnamen, Laosen, Thailandian eta Kanbodian.

Txinako familiako instrumentuak
-------------------------------

* Erhu (二胡)
* Gaohu (高胡)
* Banhu (板胡)
* Jinghu (京胡)
* Zhonghu (中胡)
* Yehu (椰胡)
* Erxian (二弦)
* Tiqin (提琴)
* Daguangxian (大广弦)
* Datong (大筒)
* Datongxian (大筒弦)
* Hexian (和弦)
* Huluhu (tradizionala: 葫盧胡; sinplifikatua: 葫芦胡)
* Maguhu (tradizionala: 馬骨胡; sinplifikatua: 马骨胡)
* Tuhu (土胡)
* Jiaohu (角胡)
* Zhuihu (tradizionala: 墜胡; sinplifikatua: 坠胡)
* Zhuiqin (tradizionala: 墜琴; sinplifikatua: 坠琴)
* Leiqin (雷琴)
* Sihu (四胡)
* Sanhu (三胡)
* Dahu (大胡)
* Dihu (低胡)
	+ Xiaodihu (小低胡)
	+ Zhongdihu (中低胡)
	+ Dadihu (大低胡)
* Zizhonghu
* Gehu (革胡)
* Diyingehu (低音革胡)
* Laruan (拉阮)
	+ Dalaruan (大拉阮)
* Paqin
* Xiqin (奚琴)
* Niutuiqin edo *niubatui* (牛腿琴 edo 牛巴腿) (Guizhou)
* Matouqin (馬頭琴) (mongolia)
* Aijieke (艾捷克) (Xinjiang)
* Sataer (萨它尔) (Xinjiang)

Asiako beste nazio batzuetan erlazionatutako tresnak
----------------------------------------------------

* Đàn gáo (Vietnam)
* Đàn hồ (Vietnam; *hồ* txinera *hutik* dator)
* Đàn nhị (Vietnam; *đàn cò* ere deitua)
* Haegeum (korea; *xiqin*-etik eratorria)
* Kokyu (Japonia)
* Saw duang (Thailandia)
* Saw ou (Thailandia)
* Saw sam sai (Thailandia)
* Tro (Kanbodia)
* Tro Khmer (Kanbodia)

Kanpo estekak
-------------

* Huqin argazkiak (1. orrialdea)
* Huqin argazkiak (2. orrialdea)
* Huqin argazkiak (3. orrialdea)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1255518
* **Identifikadoreak**
* NDL: 00566270
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1255518
**Ordizia Rugby Elkarteko emakumezkoen taldea** Gipuzkoako errugbi taldea da, egoitza Ordizian duena, Goierri eskualdean. 2023-24 denboraldian Euskal Ligan jokatzen ari da.

Historia
--------

Ordizia Rugby Elkarteak emakumezkoen taldea izan zuen 1980ko hamarkadan, baina desagertu zen. Ondoren emakumezkoen taldea sortzeko ahalegin ugari izan ziren, baina ez zuten fruiturik eman. 2016an bultzada eman zioten proiektuari, eta erantzuna ona izan zen. Osatu zuten taldea eta, gogor entrenatu ostean, Euskal Ligan jokatzen hasi ziren.

2018-19 denboraldian ez zuten taldea osatzerik izan. 2019an, Landarbaso Rugby Taldea proiektua eratu zuen Atlético San Sebastian, Hernani eta Txingudirekin batera. 2023-24 denboraldian, berriz, Bera Berarekin atera zuten taldea.

### Azken urteak

| Denboraldia | Liga | Postua |
| --- | --- | --- |
| 2016-17 | Euskal Maila | 3.a |
| 2017-18 | Euskal Maila | 8.a |
| 2018-19 | - | - |
| 2019-20 | Euskal Maila | 8.a |
| 2020-2022 | - |  |
| 2022-23 | Euskal Errugbi Txapelketa (2. maila) | 6.a |
| 2023-24 | Euskal Maila |  |

Oharrak
-------

1. ↑  Landarbaso
2. ↑  Bera Bera-Ordizia

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Emakumezkoen errugbiari bultzada.*  Goierriko Hitza, 2017ko urtarrilak 9, goierri.hitza.eus (Noiz kontsultatua: 2024-4-1).

Kanpo estekak
-------------

* Ordizia Rugby Elkartearen webgunea, ordiziarugby.eus  **(Gaztelaniaz)**
**Jack Beal** (Richmond, Virginia, AEB, 1931ko ekainaren 25a - Oneonta, New York, 2013ko abuztuaren 29a) estatubatuar margolaria izan zen.

Biografia
---------

Gaztetan oso osasun kaskarra izan zuen, eta amak zera esaten zion: «marraz ezazu, minaz ahazteko». Horrela zaletu zen marrazkigintzarekin eta trebatu zen alor horretan. Hala ere, ez zuen aparteko prestakuntzarik jaso, harik eta William and Mary eskolako irakasle batek eskola uzteko eta Chicagoko Arte Institutuan izena emateko aholkatu zion arte. Hala, hiru urtez ikasi zuen Arte Institutuan. Bitarte horretan, estilo espresionista abstraktuaren bideari heldu zion.

Azkenik, figurazioaren bidea hartu zuen bere lanetan, eta gaur egun margolari errealistatzat jotzen da. Kezka nagusia, halere, nahi adinako naturaltasunik ezin lortu izatea zen. Oro har, eta errealismorako duen grina dela eta, XVII. mendeko holandar margolariak izan zituen eredu; izan ere, Bealen iritzian, guk jan edo edan egiten dugun naturaltasun berberaz margotzen zuten haiek. Eragin handia izan zuen bere obran, halaber, Errenazimentuko arteak.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Jack Bealen webgunea

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260115
* Commonscat Multimedia: Jack Beal / Q12260115

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 79413441
* ISNI: 0000000078611953
* GND: 119176173
* LCCN: n50005714
* SNAC: w62r5305
* SUDOC: 193273918
* ULAN: 500010820
* RKD: 5295
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00846/eu\_b\_1542/b1542

 |

* Wd Datuak: Q12260115
* Commonscat Multimedia: Jack Beal / Q12260115
Ipar Kataluniaren kokapena Kataluniarekin alderatua
**Ipar Katalunia** (katalanez *Catalunya Nord*) administratiboki Frantziako lurraldean dagoen Kataluniako lurraldea da. Ekialdeko Pirinioak departamenduan kokatua da, Languedoc-Roussillon eskualdean. 4.116 km2-ko azalera du.

392.803 biztanle zituen 1999an. Hiriburua Perpinyà da (116.700 biztanle 2005ean).

Etimologia
----------

"Ipar Katalunia" terminoa Alfons Mias 1930 urtetan asmatu zuen,  *Catalunya del Nord* bezala, historikoki *Roselló* deitu ohi zaio, bai frantsesez edo beste hizkuntzetan, baita historiografia munduan ere.

Eskualdeak
----------

Ipar Katalunia bost eskualdez osatuta dago, Fenolledarekin Ekialdeko Pirinioak departamendua osatzen dutenak:

* Alta Cerdanya
* Capcir
* Conflent
* Fenolleda
* Rosselló
* Vallespir

Eskualde guztietan katalan hizkuntza hitz egiten da, Fenolledan izan ezik. Lurralde hori okzitaniar hizkuntza eta kulturakoa baita.

Hiri nagusiak
-------------

* Perpinyà
* Ceret
* Prada
* Els Angles
* Montlluís
* Sant Pau de Fenollet

Inguru naturala
---------------

Canigó mendia, Ipar Kataluniako ikurra
Ekialdeko Piriniotako azken tontor nagusiak bertan daude, Gironako probintziaren mugan: Puig Pedros, Puigmal eta Pic de Bastiments, hirurak 2.900 metro ingurukoak.

Canigó mendia (2.784 metro) da Ipar Kataluniako ikur nagusietako bat, urtero ekainaren 23an bertara igotzea dute ohitura *Flama del Canigó* (Kanigóren garra) izeneko zeremonia egiteko.

Kostaldean Costa Vermella izenekoa dago, Mediterraneo itsasoaren ertzean eta Costa Bravako atarian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Katalanez)** Alfons Mias (1904–1950), creador del nom de país Catalunya del Nord, consultado el 26 de julio de 2008

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Katalunia** |

* **(Katalanez)****(Ingelesez)****(Frantsesez)** Catalunya-Nord webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15580
* Commonscat Multimedia: Northern Catalonia / Q15580

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 312801592
* LCCN: no2007005700
* **Lekuak**
* OSM: 11745120

 |

* Wd Datuak: Q15580
* Commonscat Multimedia: Northern Catalonia / Q15580

  



| Ipar Kataluniako eskualdeak |
| --- |
| Alta Cerdanya | Capcir | Conflent | Rosselló | Vallespir |



| Katalan Herriak |
| --- |
| 
Katalunia • Ipar Katalunia • Valentziako Erkidegoa • Balear Uharteak • Andorra • Sartaldeko Zerrenda • L'Alguer • El Carxe |
**Josef Čapek** (Hronov, 1887ko martxoaren 23a – Bergen-Belsen, 1945eko apirila) txekiar, margolari eta idazlea izan zen. Karel Čapek anaiak literaturan sartu zuen "robot" hitza asmatu zuen.

Kubista estiloko margolaria izan zen hasieran, geroago estilo minimalista propioa garatu zuen arren. Karel anaiarekin kolaboratu zuen antzezlanetan eta ipuinetan, eta *Izen askoko lurraldea* antzezlan utopikoa idatzi zuen. Eleberri eta saiakera kritikoak ere idatzi zituen, inkontzienteaz, umeez eta basatiez aritu zelarik. Haur literaturako marrazkilari eta ilustratzailea ere izan zen.

Nazionalsozialismoaren aurkako jarrera kritikoa izan zuen eta 1939an atxilotu zuten Alemaniak Txekoslovakia inbaditu ondoren. Bergen-Belsengoo kontzentrazio-esparruan sartu zuten, eta han idatzi zuen *Poemak kontzentrazio-esparru batetik*. Esparruan hil zen 1945ean. 1945eko ekainean, emaztea eta Rudolf Margolius haren bila joan ziren, baina ezin izan zuten gorpuzkirik aurkitu. 1948an, justiziak 1947ko apirilaren 30ean ezarri zuen heriotzaren data ofiziala.
**Farzana Wahidy** (Kandahar, Afganistan, 1984) fotokazetari afganistandarra da.

Nazioarteko agentzia batentzat lan egin duen lehen emakume argazkilari afganiarra, bere herrialdeko emakumeen eta nesken egunerokoan egindako dokumentazio-lanagatik da ezaguna.

Biografia
---------

Farzana Wahidy 1984an jaio zen, Kandaharren, Afganistan hegoaldean. Sei urte zituela, Kabulera joan zen bizitzera. Han gerra zibila bizi izan zuen, eta hamabi urtetik aurrera ez zen eskolara joan, harik eta, 2001ean, Talibanen erregimena erori eta Bigarren Hezkuntzara itzuli zen arte.

Orduan ezagutu zuen argazkilaritza, eta, 2002an, lehen promozioa izan zen Aina erakundean izena eman zuen. 500 hautagaitatik 15 hautatu zituzten, tartean bera. Manoocher Deghati-ren eskolak jarraitu zituen, zeina Associated Press (AP) erakundearentzat Ekialde Hurbileko argazkien erredaktoreburu bihurtu baitzen gerora.

Lan ibilbidea
-------------

2004an, Farzana Wahidy Agence France-Pressek (AFP) kontratatu zuen, eta nazioarteko agentzia batean lan egiten zuen lehen emakume argazkilari afganiarra bihurtu zen. Associated Pressekin ere bat egin zuen.

2007an, Kanadara joan zen, Bellevilleko (Ontario) Loyalist College-ren fotokazetaritza-programa segitzeko bi urtez.

2019ko abenduan, Afganistango Argazkilarien Elkartea (APA) sortu zuen Massoud Hossainirekin.*Kharmohra* erakusketa kolektiboan ere parte hartu zuen. Marseillako Mucem-en, bertan bildu zituzten biolentzia irudikatu nahi ez duten artista plastiko eta argazkilari afganiarren lanak.

Farzana Wahidyk Afganistani barrutik ateratzen dio argazkia, bere burkaren pean argazkiak eginez, besteak beste. Bere lanean, emakume eta neska afganiarren eguneroko bizitza dokumentatzen du, haiek balorizatzea zainduz, oro har, biktima gisa baino aurkezten ez zaizkigunean.

Sariak eta goraipamenak
-----------------------

Zerrenda ez da zehatza

* 2022: Anja Niedringhaus Courage in Photojournalism Award

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Shooting Stars: Reza presents Farzana Wahidy.* .
2. ↑    *Farzana Wahidy.* .
3. 1 2    *L’Afghanistan au féminin.* .
4. ↑   Dimitri Beck.  (2020-04-15). *Good Morning Kaboul.* .
5. ↑   «Onze artistes afghans donnent des échos du chaos au MuCEM» *Le Monde.fr* 2019-12-06.
6. ↑    *Au Mucem une exposition raconte la résistance des artistes afghans au travers de leurs peintures, photos et installations.*  2019-11-22.
7. ↑    *Nordic Light 2012- Farzana Wahidy.*  2012-04-26.
8. ↑    *2022 Anja Niedringhaus Honorees - IWMF.* .

Ikus, gainera
-------------

* Gerra
* Kazetaritza
* Fotokazetaria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20966507
* Commonscat Multimedia: Farzana Wahidy / Q20966507

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 307292651
* GND: 1048451798

 |

* Wd Datuak: Q20966507
* Commonscat Multimedia: Farzana Wahidy / Q20966507
**Piotr Nikolajevitx Krasnov** (errusieraz: Пётр Николаевич Краснов; 1869ko irailaren 22agreg./irailaren 10ajul. - 1947ko urtarrilaren 16a), **Piotr Krasnov** moduan ere ezaguna, errusiar jeneral kosako tsarista izan zen.

Biografia
---------

### Kornilov afera eta Urriko Iraultza

Armada tsaristan karrera egin ondoren, Lehen Mundu Gerran, jeneral tituluarekin, zaldizko batailoi kosako batzuk zuzendu zituen. Errusiako Behin-behineko Gobernuaren garaian Kornilov aferan parte hartu zuen eta Urriko Iraultza Sozialista gertatzerakoan, Kerenskik armadako komandante goren izendatu zuen jaiotzen ari zen Iraultza zapal zedin eta boterea Kerenskiri itzul ziezaion ("Kerenski-Krasnov matxinada"). Boltxebikeek preso hartu bazuten ere, Krasnovek Iraultzaren aurka borrokatuko ez zuela hitza eman ostean aske utzi zuten. Hala ere, hitza jan egin zuen.

### Matxinadan parte hartzaile

1918an, Don Eskualdeko Kosakoen Hordako buruzagi izendatuko zuten eta Don Eskualdean matxinada kosako antisobietar bat piztu zuen. 1919an, bere armada kosakoa Denikin jeneralak Ukrainan eta Errusiako Hegoaldean zuzentzen zuen Armada Zuriaren hierarkia pean jarri zuen; hala ere, Armada Zuriarekin desadostasun politiko sakonak izango zituen (itxuraz, Krasnovek "nazionalismo kosakoa" defendatzen zuen, eta hori Armada Zuriko errusiar inperialistek ez zuten ondo ikusten) eta urte horretantxe Alemaniara erbesteratu zen.

### Erbestean

Bertan, zenbait jarduera propagandistiko antisobietarretan sartu zen, Bigarren Mundu Gerra iritsi arte. Guda horretan bere aberriari traizio egin zion eta Sobietar Herria eraso zuten faxista alemaniarren zerbitzura jarri zen; Wehrmachtrako eta Waffen-SSrako kosako antikomunistez osatutako dibisioak eratu zituen. Bigarren Mundu Gerran SESBk Alemania garaitu ondoren, sobietarrek Krasnov bere traizioagatik epaitu, hiltzera kondenatu eta exekutatu egin zuten.

Bestelakoak
-----------

Erbestean zegoela idatzi zuen *Bi buruko arranotik bandera gorrira* eleberria Literaturako Nobel Sarian hautagai izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5  Krasnov, Piotr, *K17* 2017-05-05. CC0 Domeinu Publikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35448
* Commonscat Multimedia: Pyotr Nikolayevich Krasnov / Q35448

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 63998988
* ISNI: 0000000121362914
* BNE: XX974216
* BNF: 11287347g (data)
* GND: 123577284
* LCCN: n82115703
* NDL: 00551908
* NKC: jn19992000524
* SNAC: w60d2c42
* SUDOC: 067352928
* BIBSYS: 90249566
* ICCU: CUBV086486
* Open Library: OL188777A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q35448
* Commonscat Multimedia: Pyotr Nikolayevich Krasnov / Q35448
Kim Peek
**Kim Peek** (Salt Lake City, Utah, 1951ko azaroaren 11 – 2009ko abenduaren 19a) ospe handiko *savant* bat zen (52 bat *savan*t daude bizirik, guk dakigunez), Dustin Hoffmanen pertsonaia inspiratu baitzuen *Rain Man* filman. *Kimputer* ezizenez ere ezaguna da.

Makrozefalia zuen jaiotzez, garuntxoaren gaitz egonkorra eta gorputz kailukararen agenesia. Ez dakigu bere oroimen harrigarriaren arrazoia hau izan daitekeen.

Kimen markak izugarriak dira:

* Irakurri dituen 12.000 liburuetatik % 98 gogoratzen zuen.
* Bi orrialde irakurtzen zituen 8 segundoan, begi bakoitzak orrialde bat hartzen baitzuen.
* Ordubetean liburu bat buruan izateko gai zen, datu historikoak, geografia, literatura eta abar barneraturik.
* 10.000 urteko egutegi zehatza zeukan buruan eta jaiotze data esanez gero, asteko eguna bazekien esaten.
* Kalkulu matematiko harrigarriak egiten zituen oso azkar.

Beste *savant* batzuek ez bezala, Kimek aurrerapen soziologiko galanta erakutsi zuen, ezezagunekin harremanetan jarriz eta bere frogaketak erakutsiz. Barry Morrow izan zen, Kim ezagutu ondoren, *Rain Man* filmaren gidoia idatzi zuena eta Barry Levinsonek eraman zuen pantailara: arrakasta ikusita, Kimek elkarrizketa bat egin zuen telebistako programa batean.

Wisconsingo Mediku Elkarteak hainbat ikerketa egin zizkion. Bere kabuz bizitzeko gaitasun eskasa zuen: ezin zituen alkandorako botoiak bere kasa lotu, gordetzen zituen datuak ez omen zituen benetan ulertzen, ez zezakeen poemarik interpreta edo libururik labur; hala ere, buruz zekizkien. Ez zen iaioa musikan, baina kanta bat entzun orduko, pianoz jotzeko edo segundo gutxi batzuen buruan autorea asmatzeko gai zen. Gehienok baino adimen-koziente baxuagoa zuen, baina datuak gordetzeko gaitasun berezia zuen era berean.

2004an NASAk ere ikertu zuen Kimen kasua, tomografiak eta erresonantzia magnetikoak eginez, ea bere burmuinaren egituran zerbait berezia aurkitzen zioten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Kim Peek*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Kim Peeken heriotza El Mundon
* Kim Peeken heriotza El Paísen
* Kim Peeken aurkezpena Youtuben
* Kim Peek. Dokumentala Youtuben

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q296790
* Commonscat Multimedia: Kim Peek / Q296790

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 24140469
* ISNI: 0000000043152056
* LCCN: no00030570
* NKC: jo2012706636

 |

* Wd Datuak: Q296790
* Commonscat Multimedia: Kim Peek / Q296790
**Kerenski-Krasnov matxinada** Aleksandr Kerenskik gidaturiko altxamendu saiakera bat izan zen, Urriko Iraultzaren ondorioz Petrogradoko sobieten gobernuaren aurka. 1917ko azaroaren 8tik 13ra bitartean gertatu zen. Matxinadak bi zuzendarien izena jaso zuen; aipatutako Kerenski eta Piotr Krasnov, Kerenskiren aldeko jenerala.

Kerenskik Petrogradotik ihes egin zuen Urriko Iraultzaren ondoren, boltxebikeen kontrolpean erori zena. Kerenskik urriaren 25ean bertan (hainbat iturriren arabera, gaueko 9etan), Pskov hirira heldu ostean bildu zuen Krasnoven laguntza (Orlando Figesen arabera "hamazortzi konpainia kosako"), baina ez Iparraldeko Fronteko komandante zen Txeremisov jeneralarena. Joffe historiagilearen arabera, Iparraldeko Fronteko komisario Voitinski (boltxebike ohia bera) izan zen Krasnoven eta Kerenskiren arteko negoziazioak bultzatu zituena. Gainera, Gatxinatik pasa zenean, hango tropek ia-ia atxilotu egin zuten, Robert Daniel eta William Chamberlinen arabera. Kontuan izan behar dugu hiri hauek Petrogradetik gertu zeudelarik, han gertatutakoaren berri izan zutela, eta beraz, bertako Sobietek ere boltxebikeak aintzatetsi zituztela. Petrogradon, urriko iraultzaren aurkariak matxinada bat prestatzen ari ziren, Kerenskiren indarrek hiriaren aurka egindako erasoarekin batera.

Sobietarrek hiriaren hegoaldeko muinoen defentsa inprobisatu eta Kerenskiren tropen erasoari itxaron behar izan zuten. Hauek, goi agintariak ahaleginak egin arren, ez baitzuten errefortzurik jaso. Pulkovo Altueretako liskarraren ondorioz kosakoak erretiratu behar izan ziren. Aldi berean gertatutako Junkerren matxinadak hasi behar baino lehen porrotean amaitu zen, inguruko beste unitateen laguntzarik lortu ez baitzuten. Bi aldeen arteko negoziazioak Kerenskiren ihesiarekin amaitu ziren, bere soldaduek sobietarrei entregatuko zieten beldurrez, eta boteretik kendutako Errusiako Behin-behineko Gobernua itzultzeko saiakerak amaitu ziren. Aldi berean, Krasnov preso hartu zuten, baina laster askatu zuten agintari sobietarren aurka borrokatuko ez zela zin egin ondoren. Promesa berehala hautsi zuen mugimendu antiboltxebikearen liderra bihurtu ostean, nagusiki Don Errepublikaren agintaria bihurtuz.

Kerensky-Krasnov matxinada Urriko Iraultzaren ondorioz sortutako gobernu boltxebikearekin era azkarrean akabatzeko azken saiakera izan zen; handik aurrera Errusiako Gerra Zibila piztuko zen, 1922ra arte iraungo zuena.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Chamberlin, William Henry.  (1976). *The Russian revolution, 1917-1918: from the overthrow of the czar to the assumption of power by the bolsheviks..*  Grosset & Dunlap, 511 or. ISBN 9780448001883..
2. ↑   **(Ingelesez)** Daniels, Robert V..  (1984). *Red October: the Bolshevik Revolution of 1917.*  Beacon Press ISBN 978-0-8070-5645-5. (Noiz kontsultatua: 2024-04-02).
**Mongolia eta Errusia arteko muga** Mongolia eta Errusiako Federazioa banatzen dituen nazioarteko muga da. Muga 3.485 kilometroko nazioarteko muga jarraitua da, eta 1911n sortu zuten, Mongoliak bere independentzia aldarrikatu zuenean.

Historia
--------

Mongolia eta Errusiaren arteko egungo muga 1727an sortu zen, Mongolia oraindik Qing Inperioaren zati zenean, eta herrialde hauen arteko bi hitzarmenen bidez ezarri zuten.

Mongolia eta Tuvaren arteko mugaren zatia, Errusia, 1940an ezarri zuten Mongolia eta Tannu Tuvako Herri Errepublikaren arteko mugako hitzarmen baten bidez, 1958 eta 1976an aldaketa txikiagoak izan zituena.

Mugaren mugaketa 1959-1960an hasi zen Mongolia-Tuva tarterako eta 1977-1979an mugaren gainerako zatirako. Mugaketa 1980ko azaroaren 29an amaitu zen, Mongoliaren eta Sobietar Batasunaren arteko Mugako Ituna sinatuta.

Mugaldeko entitateak
--------------------

Mongoliaren partez, honako *aimag* edo probintzia daude mugan:

* Bayan-Ölgiy
* Uvs
* Zavhan
* Hövsgöl
* Bulgan
* Selenge
* Hentiy
* Dornod

Errusiak, berriz, honako entitateak ditu:

* Altaiko Errepublika
* Tuvako Errepublika
* Buriatiako Errepublika
* Zabaikalski kraia

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Central Intelligence Agency. *The World Factbook.* .
2. ↑   **(Polonieraz)** www.rosjapl.info. *Stosunki Rosji z Chinami - Rosja, Ukraina i kraje b. ZSRR.* .
3. ↑   **(Errusieraz)**  *"ДОГОВОР МЕЖДУ ПРАВИТЕЛЬСТВОМ СССР И ПРАВИТЕЛЬСТВОМ МОНГОЛЬСКОЙ НАРОДНОЙ РЕСПУБЛИКИ О РЕЖИМЕ СОВЕТСКО-МОНГОЛЬСКОЙ ГОСУДАРСТВЕННОЙ ГРАНИЦЫ, СОТРУДНИЧЕСТВЕ И ВЗАИМНОЙ ПОМОЩИ ПО ПОГРАНИЧНЫМ ВОПРОСАМ"(Вместе с "ПРОТОКОЛОМ К ДОГОВОРУ...")(Подписан в г. Москве 26.11.1980) - Сейчас.ру.* .

Kanpo estekak
-------------
*Tricholoma viridilutescens*

Ez da jangarria.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 4 eta 5 (6) cm bitarteko diametrokoa, nahiko haragitsua, ganbila, laster lau-ganbila, erdiko titi aldakorrarekin, kamutsa, zorrotza baino zabala gehiago, ertz sotilarekin, leuna eta osoa, inbolutua eta gero soberakinekin, lobatua. Azal bereizgarria, likatsu samarra, koipetsua, hori-berdexka, gero erdian hondoko kolore gisa, marroi-oliba antzeko kolorekoa, berezko marroi-beltzaxka edo beltz koloreko zuntz finekin, beti argiagoa, hori-berdexka ertzean. 

**Orriak:** Ez oso estu, marjinatu-adnatuak, luzeak, lamelulekin, zuri-hori kolorekoak, argiagoak kapelaren ertzerantz, ertza kolore berekoa, irregularra eta koskaduna.

**Hanka:** 5 eta 9 cm bitarteko luzerakoa eta 0,8 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa, luzanga, zilindrikoa, erregularra, batzuetan okertua, lehorra eta haritsu samarra, zuria eta kapelaren ertzaren antzeko koloreko esfumatura horixkekin, grisaxka oinarrirantz.

**Haragia:** Ez oso trinkoa, ertzean sotila, oinean haritsua, zuria, horia kapelaren azalaren azpian, eta, batzuetan, aireak ukitzean edo zahartzean horixka bihurtzen da. Usaingabea eta zapore gozokoa. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Pinudietako *Tricholoma* bat, *Sejuncta* taldeko beste espezie batzuekin nekez eta zalantzazko bereizketa egiten da, kapela zuntz txiki erradial ilunekin eta tonu horixkak edo hori-berdexkak dituelako soilik bereizten da.

Sasoia eta lekua
----------------

Bakarrik edo ale gutxiko taldetan hazten da. Koniferoen basoetan, batez ere izeietan (*Picea abies*) eta pinuetan (*Pinus sylvestris*), batzuetan urkiekin nahastuta.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 156 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). Banco de setas. Catalogo micológico.
**Nélida Roca** (**Nélida Mercedes Musso** jaiotzean; Buenos Aires, 1929ko maiatzaren 30a - *Ibidem*, 1999ko abenduaren 4a) vedettea izan zen eta errebistako aktorea, Buenos Airesko vaudeville klasikoa Parisko Lido antzera, Argentinari datxezkion ukituekin.

Biografia
---------

Nélida Roca, 1970ean.
50eko, 60ko eta 70eko hamarkadetako Buenos Airesko errebistaren ikono zen. Haren lagunek eta lankideek *La Roca* deitzen zioten, kazetariek eta publikoak *Venus de la Calle Corriente*.

Haurtzarotik artista izan nahi izan zuen, bere aitaren, Genovako (Italia) bere aitaren eta Espainiako amaren aurkakotasunari aurre eginez. *Puccino* deitzen zioten etxean Pucci (italieraz, Pollito).

Julio Rivera Roca jazz piano-jotzailearekin bikotean, bere laguntzarekin bere ametsak bete zituen bere orkestrako abeslaria izanik.

1948an, Luis Cesar Amadorik, Maipo Antzokiaren jabeak, jazza abesten deskubritu zuen Richmond Gozotegian eta show-a ekoiztu zion: *El Teatro Maipo cuenta su historia.* Nélida izarra izanik, lehen ilarako besaulkien prezioa hirukoiztu egin zen, eta legenda bihurtu. Dringue Farías, Adolfo Stray, Jovita Luna eta Beba Bidartekin batera argitaratutako aldizkariak hiriko ondare kulturalaren parte dira.

1960ko hamarkadan, Pipo Manereak elkarrizketa egin zion *Sábados Circulares* (*Larunbat Zirkularrak*) programan, bertan, emakume lotsatiaren bizitzaz, River Plate klubean izandako fanatismoaz eta gosaria eta bazkaria alde batera utzita bere irudiari eusten zion moduaz hitz egin zuen.

Gorputz kultural baten jabea zen, kirurgia estetiko eta silikonorik ez zegoen garai batean. Buenos Airesko mitologiaren arabera, ez zen vedetterik izan errebistan hainbeste garborekin eskailerak jaitsi zituenik. 

Pancho Guerrero zuzendariak konbentzitu egin zuen Canal *Siete y medio* programan parte hartzeko. Programaren ekoizlea Héctor Ricardo García izan zen.

Azken ikuskizuna 1974ko neguan izan zen, *La Revista de Oro* lanarekin, Jorge Porcel eta Susana Giménezekin batera, Astros antzokian. 1981ean Konex Saria jaso zuen, Ikuskizunen Diziplinan Merezimenduaren Diploma: Vedette.

Bizitzaren amaieran artritis erreumatoideoa oso larria izan zuen, eta Kubara joan zen arintze bila.

1962an Aldo Perricone kantari italiarrarekin ezkondu zen, eta gero Hernán de Lafuente doktorearekin, Fortabateko Amalia Lacrozeren lehen senarrarekin.1974an, Alberto Persicorekin ezkondu zen, eta, gero, ikuskizunen mundutik erretiratu eta Europan zehar Espainia eta Italia bezalako lekuetara bidaiatu zuen.

Heriotza
--------

Bihotzekoak jota hil zen 1999ko abenduan, Frantziako ospitalean.

Telebista
---------

* *Siete y medio (Zazpi eta erdi* ) (1969).

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Biografia Maipo Antzokian
* Diario Clarín obituarioa
* Aio a un mito porteño, obituario La Nación

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7071431
* Commonscat Multimedia: Nélida Roca / Q7071431

---

 |

* Wd Datuak: Q7071431
* Commonscat Multimedia: Nélida Roca / Q7071431