recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Brasil-Argentina partida** 2022ko Munduko Futbol Txapelketako Conmebolen sailkapen fasean Brasilgo futbol selekzio nazionalaren eta Argentinako futbol selekzio nazionalaren artean 2021eko irailaren 5ean jokatu beharreko partida izan zen. COVID-19 pandemiaren inguruan hartutako nazioartean bidaiatzeko neurrien ondorioz bertan behera geratu zen jokatzen hasi eta 6 minutura, Ingalaterratik etorritako Argentinako jokalari batzuek euren herrialdeko sarrera dokumentazioan gezurra esan zutela argudiatuz.

Aurrekariak
-----------

Sakontzeko, irakurri: «Argentina-Brasil futbol etsaitasuna»
Argentina-Brasil futbol etsaitasuna nabarmena izan da historian zehar. Bi futbol taldeak Hego Amerikan titulu gehien irabazi dituztenak dira eta euren arteko partidek jarraipen zabala dute. Euren arteko partidei *Ameriketako Superklasikoa* izena eman ohi zaie. FIFAren arabera, futbol etsaitasunaren esentzia izan ohi dira bi talde hauen arteko partidak, eta *ESPN FC*ren artean, munduko bigarren etsaitasunik nabarmena da, Eskoziaren eta Ingalaterraren artean dagoenaren atzetik.

2022ko Munduko Futbol Txapelketaren sailkapen fasean, bi taldeen artean jokatu beharreko partida 2021eko irailaren 5erako zegoen aurreikusia Sao Pauloko Arena Corinthians estadioan. Hala ere, COVID-19 pandemiaren ondorioz hartutako nazioarteko bidaia mugen ondorioz, Anvisa osasun agentziak salatu zuen Brasilgo lau jokalarik gezurra esan zutela herrialdean sartzeko dokumentazioan, ez zutelako deklaratu aurretik Erresuma Batuan izan zirela. Izan ere, Emiliano Martínez, Giovanni Lo Celso, Cristian Romero eta Emiliano Buendía futbolari argentinarrek Premier Leaguen jokatzen zuten denboraldi horretan.

Partida bertan behera uztea
---------------------------

Partida hasi eta bost minutura Brasilgo Anvisa agentziako funtzionarioak joko-zelaian sartu eta partida bertan behera uzteko eskatu zioten epaileari, argudiatuz Emiliano Martinez, Aston Villako jokalaria eta Cuti Romero eta Giovanni Lo Celso Tottenham Hotspur Football Clubeko jokalariak zelaian zeudela, ilegalki sartu ostean herrialdean. Argentinako jokalariek zelaia utzi zuten eta Brasilgoek beroketa lanak egiten jarraitu zuten. Anvisaren esanetan, jokalari horiek berrogeialdia egin behar zuten jokatu aurretik, Erresuma Batuan aurreko 14 egunetan egon baitziren; gainera, jokalariek gezurra esan zutela adierazi zuten, ez zutelako adierazi nondik zetozen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La explicación de por qué se ha parado el Brasil - Argentina» *MARCA* 2021-09-05 (Noiz kontsultatua: 2021-09-06).
2. ↑   «Estadísticas del Partido | CONMEBOL» *www.conmebol.com* (Noiz kontsultatua: 2021-09-06).
3. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Irigoyen, Naiara Galarraga Gortázar, Rodolfo Borges, Juan I..  (2021-09-05). «Esperpento mundial: se suspende el Brasil-Argentina por el protocolo sanitario» *EL PAÍS* (Noiz kontsultatua: 2021-09-06).
4. ↑   «Top 10 international rivalries - CNN.com» *edition.cnn.com* (Noiz kontsultatua: 2021-09-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108427035

 |

* Wd Datuak: Q108427035
**Brookings konderria** (ingelesez: *Brookings County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Brookings da. 2010eko zentsuaren arabera 31.965 biztanle zituen, Brookings kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Brookings konderriak 2.084,77 kilometro koadro ditu. Horietatik 32,97 ura dira. Beste 2.051,8 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,33 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 31.965 pertsonetatik 30.149 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 636 dira. 246 beltzak edo afroamerikarrak. 272 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 866 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 22 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 401 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489069
* Commonscat Multimedia: Brookings County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157112217
* LCCN: n81018589
* **Lekuak**
* OSM: 1739793
* TGN: 2001775

 |

* Wd Datuak: Q489069
* Commonscat Multimedia: Brookings County, South Dakota
**Belémgo Kultura Zentroa** Portugalgo erakunde kultural bat da, Portugalgo nagusia (portugesez: *Centro Cultural de Belém*, CCB), Lisboako Belèm barrutian dagoena, 1992an sortua. Lisboako alderdi historiko nagusietako batean dago kokatua, Inperioko plazaren aldeetako bat ixten duela, paisaia- eta arkitektura-ingurune paregabean: Tajo ibaiaren estuarioa, Belémgo Dorrea, Jeronimoen monasterioa, Itsas Armadaren Museoa, Planetarioa, Orgen Museoa, eta XVI. mendeko etxe-sail zaharberritu zoragarri bat.

Kultura-zentroaren arkitektura Vittorio Gregotti eta Manuel Salgadorena da, eta barrualdea Daciano Costarena. Askotariko elementuz osatuta dago, baina elementuok elkarren osagarri dira, eta eraikuntzak malgutasun eta funtzionaltasun handia eskaintzen du: Bilera Zentroa, Ikuskizun Zentroa eta Erakusketa Zentroa.

Bilera Zentroak beste zenbait areto eta zerbitzu ditu inguruan, eta enpresa-sektorearen eta arlo askotako profesionalen arteko harreman estua eta dinamikoa bermatzen du. Ikuskizun Zentroak bi auditorio ditu: Auditorio Handia ohiko ikuskizun-aretoa da, italiar erakoa, 1.500 lagunentzako lekua du, eta opera-, antzerki-, dantza- eta zinema-ikuskizunak eskaintzeko prestatua dago; Auditorio Txikiak, berriz, 400 lagunentzako lekua du, eta zenbait modutara antola daiteke: agertoki zentrala eta zirkua; agertoki italiarra eta promenadea. Erakusketa Zentroa 35.000 metro karratuko erakusleku balioaniztuna da. Haietatik, 8.000 m2 aldi baterako erakusketetarako dira. Espazio eta galeria zabalak ditu, eta arte plastikoen, arkitektura-, argazki- eta diseinu-erakusketak eskaini ohi ditu aldi berean. Beste zenbait zerbitzu ere eskaintzen ditu: Pedagogia eta Animazio Zentroa, irakaskuntza-zentroekin eta beste zenbait erakunderekin harreman estuan; Jacques Delors Dokumentazio eta Informazio Zentroa; jatetxeak, dendak, lorategiak.

Zentroaren zaintza, administrazioa eta garapena interes publikoko erakunde pribatu baten esku dago, Aurkikuntzen Fundazioaren esku, hain zuzen.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1054277
* Commonscat Multimedia: Centro Cultural de Belém

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148748096
* ISNI: 0000 0004 0632 8373
* GND: 5178743-X
* LCCN: n94002391
* NKC: kn20030529013
* CiNii: DA14996927
* SUDOC: 095208585
* **Lekuak**
* OSM: 10093261
* **Ondare historikoa**
* IGESPAR: 72418
* SIPA: 55

 |

* Wd Datuak: Q1054277
* Commonscat Multimedia: Centro Cultural de Belém
**Lucien Bodard** (Chongqing, Txina, 1914ko urtarrilaren 9a - Paris, 1998ko martxoaren 2a) kazetari eta idazle frantsesa izan zen.

Biografia
---------

Aita diplomatikoa zuen, eta lehenengo urteak Txinan eman zituen. Ondoren, Frantziara joan zen, eta han, zientzia politikoetako diploma lortu zuen.

Afrika iparraldera lehenbizi eta Londresa bidaiatu zuen ondoren, eta 1944an kazetari gisa hasi zen lanean, behin-behineko, gobernuaren prentsa-informazioko sailean.

1946an *France Illustration* aldizkarian idazten zituen zutabeekin egin zen ezaguna; haietan Afrika iparraldeko deskolonizazioa ezinbestekoa zela adierazten zuen. Handik bi urtera, *France-Soir* aldizkariko kide izan zen. Erreportari-lanen ondorioz, XX. mende erdialdeko fronte gogorrenetara joan behar izan zuen: Indotxina (1948-1954), Hong Kong, Maoren Txina, iparraldeko Afrika, Hego Amerika eta abar. Bidaia horietan milaka artikulu eta hainbat liburu idatzi zituen.

1957an *La Chine de la douleur* (*Oinazearen Txina*) idatzi zuen, Maoren garaiko izua salatzen duena. 1963tik 1967ra bitartean, Indotxinako gerrari buruzko trilogia idatzi zuen: *L´Enlisement* (*Hondamendia*), *L´Humiliation* (*Iraina*), *L´Aventure* (*Abentura*). Lan horietan eleberrigile handien adimena eta energia erakusten du, kazetariaren jardueraren mende.

Aipagarriak ditu, bestalde, Txina inspirazio-iturri izan zuten *Monsieur le Consul* (1973, *Kontsul jauna*), *La Vallée des roses* (1977, *Arrosen bailara*) eta *Anne Marie* (lan horri esker 1981ean Goncourt Saria irabazi zuen) lanak.

Bere azken liburua, hura ere Txinan oinarritua, hil eta hilabete batzuetara argitaratu zen, *Le Chien de Mao* (*Maoren zakurra*), diktadorearen alargunaren biografia.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3142466
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 71387620
* ISNI: 0000 0001 1029 0855
* BNF: 118924991 (data)
* GND: 120958635
* LCCN: n50010045
* NKC: xx0013818
* SUDOC: 035221623
* Open Library: OL283568A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01103/eu\_b\_4119/b4119

 |

* Wd Datuak: Q3142466
Loukanikos desfile batean.
Thodoris (Θοδωρής), beste txakur, polizien kolpeak jasotzen.
**Loukanikos** (Λουκάνικος), *Kanellos* edo **Greziako txakur anarkista** (2004?-2014) Atenaseko Syntagma plazan 2011an egin ziren protestaldietan ezaguna egin zen.

Lukaniko hitzak grezieraz bertako "txerriki saltxitxa" esan nahi du eta hori zen txakur honi jarri zioten izena. Animalia kaleko txakurra zen, mestizoa, tamaina erdikoa.

Bizitza
-------

Animalia 2008tik bizi zen plaza horretan eta gatazkak hasi ziren lehen unetik manifestarien alde jarri zen. Haren irudia ospetsu egin zen manifestazio guztien buruan jarrita poliziei zaunka egiten. Protesta haien ikonoa bihurtu zen.

Exarcheia auzoko gizon jubilatu batek, Akiles jaunak, bere etxean jaso zuen. Loukanikos telebista askoren erreportaietan agertu zen (CNN, BBC, Al Jazeera), eta 2011an *Time* aldizkariak urteko ehun pertsonalitateen artean jarri zuen, "The riot dog" izenburupean (Istiluen txakurra); Greziako *To Vima* aldizkariak, bestetik, "2011ko urteko pertsonalitatea" izendatu zuen.

Protestetan parte hartzeak txakurraren osasuna kaltetu zuen. Bere albaitariaren arabera gas negar-eragileek animaliaren arnas aparatua kaltetu zuen. 2014ko maiatzean, bihotzekoak jota, Akiles jaunaren etxean hil zen.

Oharrak
-------

1. ↑  Batzuen iritziz 2008koa eta 2011koa txakur desberdinak ziren, bata Kanellos eta bestea Lukanikos.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Lukanikosen heriotza *Publico* aldizkarian.
* Lukanikosen irudiak You Tuben.
* Lukanikos BBCren bideoetan.]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2501596
* Commonscat Multimedia: Loukanikos

---

 |

* Wd Datuak: Q2501596
* Commonscat Multimedia: Loukanikos

Ikus, baita ere
---------------

* 2008ko Greziako istiluak
***Lotus dorycnium***, *Dorycnium pentaphyllum* izenaz ezaguna, Fabaceae familiako *Lotus* generoko landare belarkara iraunkorra da.

Deskribapena
------------

*Lotus* dorycnium-en batez besteko altuera 10-70 zentimetrokoa da. Zurtoinak eta adarrak zurezkoak dira. Hostoak bost segmentuz osatuta daude eta bi aldeetan ilunak dira. Loreak txikiak eta zuriak dira, zurtoin labur batean 5-20 loreko azken atalaseetan. Loraldia maiatzetik uztailera bitartekoa da. Fruituak marroi gorrixkak dira, 3 eta 6 milimetro bitartekoak, eta hazi bat edo bi izaten dituzte.

Galeria
-------

* LandareaLandarea
* LoreakLoreak
* LoreakLoreak

Banaketa
--------

*Lotus dorycnium*ek banaketa Mediterraneo zabala du.

Habitata
--------

Landare hauek muino erdi idorrak, larre eguzkitsu eta lehorrak eta ingurune mediterraneoa nahiago dituzte eta mota guztietako lurzoruak onartzen dituzte. 0–1.300 metroko altueran aurki daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  "*Lotus dorycnium* L.". *Plants of the World Online*. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 2018-10-03.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21976198
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 165987
* GBIF: 5632022
* GRIN:
* IPNI: 503605-1
* NCBI: 181254

 |

* Wd Datuak: Q21976198
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Lotura itsaskorra** edo **tirita** (Heg.) luzapen laburreko zinta itsasgarria da, erdian apositu esterilizatu bat duena, zauri txikiak tratatzeko erabiltzen dena.

Produktua Earle Dickson estatubatuarrak garatu zuen 1917an, Johnson & Johnson laborategietarako lan egiten zuenak, bere emaztea sarritan mozten zela sukaldean lanean ari zela eta erraz askatzen zitzaizkion hesgailu deigarriak erabiltzen zituela konturatu zenean.

Ikus, gainera
-------------

* Esparatrapu

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hipermerkatuetako Produktuak Hiztegia] [2009]
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** Medio siglo de apósitos en Mataró[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216054
* Commonscat Multimedia: Adhesive bandages

---

* **Kimikako identifikadoreak**
* ATC: V07AA

 |

* Wd Datuak: Q216054
* Commonscat Multimedia: Adhesive bandages
**Bongoa** (gaztelaniaz: *bongó*) musika-tresna menbranofonoa da, zurezko bi danbor txikiz osatuta dago. Danbor horiek pixka bat konikoak dira, bata bestea baino txikiagoa, egurrezko pieza batekin elkartuta. Goiko ahoak —diametro handienekoak— larru solidoz estalita daude. Larru hori metalezko eraztun beltz batekin tenkatzen da bongoaren giltza metalikoen bidez. Bongoa jotzen duen musikariak bongolari du izena. Bongoa eskuekin kolpatzen da. Horretarako, belaunen artean jarri behar da, eserita, adabakirik akutuena (txikiena) ezkerrean, 45º-ko angeluan, soinua ateratzeko.

Bongoa, Fernando Ortizen esanetan —etnografoa eta historialari kubatarra—, «musika afrokubatarrak lortutako danbor bikien bilakaeraren sintesirik baliotsuena» da. Kubako ekialdean du jatorria, non, sonaren garapenarekin batera, Habanara 1905etik aurrera iritsi zenean lortu baitzuen behin betiko forma eta distira handiena.

Normalki, exekutatzaileak zintzarri kubatarrarekin txandakatzen du bere erabilera, soka bat erabiliz, eta exekutatzailearen hanka batetik zintzilik jartzen ditu eserita, danborrak haren bi aldeetan geratzen direla.

Kubako mendixkaren agerpenarekin eta ospearekin estu lotuta egon da haren bilakaera. Son-taldeen bidez, dantza-aretoetara iritsi ziren, eta handik orkestra handietara. Kubako eta Latinoamerikako erritmoak (salsero deritzenak) interpretatzen dituzte gaur egun. Jotzaile ezagunen artean aipa daitezke Roberto Roena puertoricarra edo Cheo Navarro Venezuelarra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Musika Hiztegia] [2011]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q243998
* Commonscat Multimedia: Bongos

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12471054r (data)
* GND: 4716320-3
* LCCN: sh85015558
* AAT: 300041839
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q243998
* Commonscat Multimedia: Bongos
**Braxton konderria** (ingelesez: *Braxton County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sutton da. 2010eko zentsuaren arabera 14.523 biztanle zituen, Braxton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Braxton konderriak 1.337,14 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,14 ura dira. Beste 1.323 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,86 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.523 pertsonetatik 14.273 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 67 dira. 59 beltzak edo afroamerikarrak. 38 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 24 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 121 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494138
* Commonscat Multimedia: Braxton County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123180165
* LCCN: n82116957
* **Lekuak**
* OSM: 1913179
* TGN: 2002256

 |

* Wd Datuak: Q494138
* Commonscat Multimedia: Braxton County, West Virginia
**Loinazko Andre Mariaren baseliza** Beasaingo (Goierri, Gipuzkoa) Loinatz auzoan dagoen baseliza bat da. Baselizaren lehenengo aipamena 1565ekoa da. Oraingo tenplua, Pedro Karrerakok 1729an berreraikia da, eta 1979an berritu zuten, hainbat herritarren ekimenez.

Aipatzekoa da Loinazko Andre Mariaren imajina: 0,75 metroko altuera duen taila polikromatu hori, dirudienez, XIII. mendekoa da. Ama Birjinarekin batera ageri da Berreroslea, baina Andre Mariak ez du haurrarekin inolako komunikaziorik adierazten, eta eskuineko eskuan lore bat du, garbitasun ikur. Haurrak bedeinkatzeko jarrera du.

Arkitekturaren aldetik, eliza soila da, nabe bakarrekoa, apaingarri askorik gabea. Oinplano angeluzuzena du, eta lau isurkiko teilatua. Ia osorik harlangaitzez eginiko eraikina da, baina harlanduzkoak ditu izkinak eta leihateak. Sabaiko erdi-puntuko hiru arkuek Andre Mariaren irudirantz zuzentzen dute bisitariaren begirada. Aurrerago, bada erdi-puntuko beste arku bat, presbiterioko sarrera egiten duena. Elizaren atearen gainean, Arriarango jauretxearen armarria dago, Loinazko eliza txiki horren babesle baitziren. Aipagarria da, orobat, zurezko eliz ataria.

Baseliza barrutik ikusteko, giltza eskatu behar da baselizaren behealdean dagoen Loinaz baserrian; 15. zenbakia duen etxean, alegia.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  «Loinazko Amaren baseliza»[*Betiko hautsitako esteka*], Eusko Jaurlaritzaren turismo webgunea.
2. 1 2 3  «Kultura: Herriaren gunea», Beasaingo Udala.
3. ↑  «Loinazko Ama Birjinara Erromeria», Donostia Turismoa.
4. ↑  Loinazko Andre Mariren baselizari buruzko argibideak, Kulturweb webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262550

 |

* Wd Datuak: Q12262550
**Lutxi Mancisidor** (Zumaia, Gipuzkoa, 1937) gipuzkoar musikologoa da.

Biografia
---------

Donostiako Kontserbatorioan egin zituen Musika ikasketak. 1961ean misiolari egon zen, eta geroago Madrilen egin zituen goi-mailako ikasketak José Cubilesekin. Gregoriar kantuan, musika-formetan eta musikaren historia gaietan diplomatu zen Le Manseko San Gregorio eskolan. Liturgia Musika Berritzeko Kontzilio ondoko Batzordean parte hartu zuen ondoren.

1969-1975 bitartean Zairen egon zen misiolari, eta irakasle aritu zen Kinshasako Kontserbatorioan, eta Zaireko Nazio Museoko Ikerkuntza Sailaren arduradun izan zen musika-arloan. Euskal Herrira itzuli zenetik musikaren pedagogiaren berrikuntza izan du eta du bere lanaren helburu nagusi.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262742
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 91527
* Lur: 04023/eu\_m\_0688/m0688

 |

* Wd Datuak: Q12262742
**Bryan konderria** (ingelesez: *Bryan County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Durant da. 2010eko zentsuaren arabera 42.416 biztanle zituen, Bryan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bryan konderriak 2.444,8 kilometro koadro ditu. Horietatik 102,23 ura dira. Beste 2.342,57 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,35 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 42.416 pertsonetatik 33.401 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.107 dira. 640 beltzak edo afroamerikarrak. 5.366 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 214 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.766 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491616
* Commonscat Multimedia: Bryan County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130160777
* LCCN: n77010437
* **Lekuak**
* OSM: 1822193
* TGN: 2001629

 |

* Wd Datuak: Q491616
* Commonscat Multimedia: Bryan County, Oklahoma
Zaldi-saltoak Loiolako hipikan 1965ean. Atzean Ametzagaina mendia.
**Loiolako hipika**, *Real Sociedad Hípica* elkarteak kudeatzen dituen zalditeriak dira. Donostiako Loiola auzoan dago, garai bateko Kapuene eta Kapuene Berri baserrien lursailetan. Zalditeriez gain, baditu beste kirol instalakuntza batzuk, hala nola, tenis eta paddle kantxak eta arku-tiroa egiteko eremua.

Historia
--------

*Real Sociedad Hipica de San Sebastián*, 1916an sortu zen kirol elkarte bezala eta hasieratik izan zuen lotura bai Espainiako erregetzarekin eta bai armadarekin ere. Hasieran instalakuntzak Zubieta auzoko Donostiako Hipodromoan eta Ondarretako hondartzan izan bazituen ere, 1944ko abuztuaren 4an, Pimentel jeneralaren esku-hartzeari esker, gaur egungo Loiolako eremuan ezarri zen. Horretarako Kapuene eta Kapuene Berri baserriak bota ziren, itxura denez, nahiko era bidegabean desjabetu zirenak. 

Lan horietan Txalet soziala, ukuiluak, pistak, zaldi-hezitegi estalia, 40x80 metroko pista nagusia, 3 tenis kantxa, pisina eta abar eraiki ziren. 80. hamarkadan beste zaldi-hezitegi txikiago bat eraiki zen ere.

Izaera elitista izan duen elkartea izan da oraintsu arte. Hala, bertan klaseak hartu zituzten Joan Karlos erregea, Álvarez de Toledo, Gaylan de Ayalatarrak, Veragua-ko dukea, Vergarajauregui eta Bohorquez familai, Gort-eko eta Guaqui-ko dukeak...

80. hamarkadan hainbat zaldi-lehiaketa ziren, nazioartekoak tartean. Nazioarteko lehiaketak bertan behera utzi behar izan ziren 1988tik aurrera eta hurrengo 3-4 urtean zeren zaldi-izurria eraginez debekua ezarri baitzen.

Jarduerak
---------

Hezkuntza jarduerez gain, gaur egun zaldi lehiaketa ugari egiten da; hilean behin. Garrantzitsuenak Donostiako Nazioarteko Jauzi Lehiaketa (uztaila), Aste Nagusiko Jauzi Lehiaketa (abuztua) eta Garrido Jeneralaren Memoriala (urria) dira.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  **(Gaztelaniaz)** RSHSSaren webgunea. 2015-12-28an ikusia.
2. ↑  *Behin batean Loiola... Txomin-enea* ELEJALDE,F. (1998): "Behin batean Loiolan", pasado, presente y futuro de Loiola.
3. ↑  *Behin batean Loiola...Elkarteak* ELEJALDE,F. (1998): "Behin batean Loiolan", pasado, presente y futuro de Loiola.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24050626
* Commonscat Multimedia: Loyola Military Riding Club

---

 |

* Wd Datuak: Q24050626
* Commonscat Multimedia: Loyola Military Riding Club

**Coordinates: Missing latitude**  
Invalid arguments have been passed to the {{#coordinates:}} function
**Bryan konderria** (ingelesez: *Bryan County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Pembroke da. 2010eko zentsuaren arabera 30.233 biztanle zituen, Bryan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bryan konderriak 1.177,04 kilometro koadro ditu. Horietatik 47,89 ura dira. Beste 1.129,15 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 30.233 pertsonetatik 24.782 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.336 dira. 4.210 beltzak edo afroamerikarrak. 81 amerikar natiboak ziren eta 22 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 473 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 62 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 603 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486848
* Commonscat Multimedia: Bryan County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139566273
* LCCN: n81097995
* NARA: 10039238
* **Lekuak**
* OSM: 1028123
* TGN: 2000306

 |

* Wd Datuak: Q486848
* Commonscat Multimedia: Bryan County, Georgia
**Brunswick-Lüneburgeko Hauteslerria** —**Hannoverko Hauteslerria** izenaz ere ezaguna— Ipar Alemaniako antzinako estatua izan zen, Behe-Saxoniako hegoaldean zegoena. Germaniako Erromatar Inperio Santuko bederatzigarren hauteslerria zen.

Historia
--------

Hasieran, germaniar herriak bizi izan ziren han; gero, saxoien aginpidean Brunswick dukerriaren barne gertatu zen. Brunswick etxekoen artean banatuta zeuden lurraldeak Ernesto Augustok batu zituen XVII. mendearen bukaeran, eta Hannover hiriburu ezarri. Jakobo I.a Estuardoren alaba Sofiarekin ezkondurik, Jorje Luis haien semea Britainia Handiko errege izatera iritsi zen.

Halatan, 1714tik 1837ra Hannoverko hauteslea eta Britainia Handiko erregea pertsona bera izango zen. Garai hori aurrerapen eta oparotasun aldia izan zen Hannoverrentzat, Zazpi Urteko Gerra eta Napoleonen okupazioa jasan behar izan bazituen ere. 1814an erreinu bihurtu zen. 1837an, Gilen IV.a hiltzean, haren alaba Viktoria erreginak ezin izan zuen Hannoverko erregetza beretu, lege salikoa zela eta. Prusiaren eta Austriaren arteko gatazkan, bigarrenaren alde jardun zuen. Prusiako probintzia bihurturik, betiere Prusiaren kontrako oposizioaren gunea izan zen. Egun Behe Saxoniako *land*eko zatia da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q706018
* Commonscat Multimedia: Electorate of Brunswick-Lüneburg

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 242560277

 |

* Wd Datuak: Q706018
* Commonscat Multimedia: Electorate of Brunswick-Lüneburg
**Lematizazioa** hitz bati dagokion oinarrizko lema lortzean datza. Prozesu honek hitzari perpaus baten dagokion kategoria gramatikala definitzeko beharra du, eta beraz, hizkuntzaren gramatikaren ezagutza beharrezkoa du.

Hizkuntza askotan hitzaren bukaeran moldaketak izaten dituzte. Adibidez, euskaraz, *eman* aditza aldaera ezberdinetan ager daiteke, hala nola *ematen*, *emateko*, *emango*, *emanen* edo *emandako*. Oinarrizko forma, *eman*, hiztegi batean agertuko litzatekeen hori, 'lema' dela esan ohi da. Oinarrizko forma hau kategoria gramatikal batekin bateratzean *lexema* izena hartzen du.

Lematizazioak lotura handia du stemming kontzeptuarekin. Ezberdintasun nagusia stemmer batek hitzarengan testuinguruaren ezagutzarik gabe eragitean datza, eta beraz, ezin da esanahi ezberdinak dituzten hitzak ezberdindu. Hala eta guztiz ere, stemmer-ak errazagoak dira sortzeko, azkarrago funtzionatzen dute eta baliteke bere mugek garrantzirik ez izatea hainbat aplikaziorentzako.

Adibidez:

1. "hobe" hitzak "ongi" du bere lema, baina stemming-ak ez du hori antzematen, lematizazioak bai ordea.
2. "ekarriko" hitzak "ekarri" du bere lema, bai stemmer eta bai lematizatzaileak antzematen dutelarik.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** *Lexed* by Lionel Clément

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2554325

 |

* Wd Datuak: Q2554325
**Lucien Vidie** fisikari frantsesa izan zen (Nantes, 1805 - Nantes, 1866ko apirila), Vidie kapsularen asmatzailea 1844an. Horrela, barometro aneroidearen asmatzailea da, Vidie kapsula erabiltzen duena presio atmosferikoen aldakuntzak neurtzeko.

Barometro aneroidearen asmakuntza
---------------------------------

Barometroaren gaineko ikerketekin itsututa, Lucien Vidie-k bere ondare guztia xahutu zuen ikerketa finantzatzeko, eta lagun bati esker lortu zuen jarraitzea. Bere asmakizunaren arrakastaren ondoren, errentagarri bihurtzen du eta fortuna baten aurrean aurkitu zen. Baina asmakizun horrek jasan zituen auzi asko, bere bizitzako lasaitasuna nahastu eta gainerako bizitzarako misantropoa bihurtu zuten. Hainbat auzitara jotzen du bereziki Bourdon jaunaren aurka, 1849. urtean, Vidie kapsularen aldaera bat erabiltzen duen barometro baten diseinatzailea, hodi zapal batez ordezkatuz besterik gabe. 1852an hasi zen borroka legal hori, 1858an amaitu zen Lucien Vidiek garaipena lortuz..

Iturri batzuen arabera, bere heriotza hidroterapiak sendatu behar zuen ohiturak eraginda, ohitura horrek bultzatu zuen itsasoko bainua negu erdian hartzera, zeinaren arrazoia izan baitzen heriotza.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1539469
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 202183941
* ISNI: 0000 0003 5780 7449
* GND: 1089106084
* SUDOC: 112943667

 |

* Wd Datuak: Q1539469
**Brijuni uharteen Parke Nazionala** (kroazieraz *Nacionalni Park Brijuni*, italieraz *Parco nazionale di Brioni*), Kroaziako Parke Nazional bat da, Istriako Brijuni uharteak hartzen dituena.

Geografia
---------

14 uhartek osatzen dute Brijuni uhartedia. Irla handiena **Veliki Brijun Island** (italieraz *Brioni Grande*) da eta 5'6 km² ditu. Kostadean dagoen Fažana herritik bi kilometrotara dago. Gainontzeko uharteak askoz txikiagoak dira.

Historia
--------

Brijuni uharteetan erromatar eraikinen aztarna ugari daude. Mendeetan zehar Veneziak agindu zuen bertan eta uharteetako harria erabili zen Veneziako jauregiak egiteko. 1808an Napoleonek Iliriar Probintzietan sartu zuen uhartedia.

Austria-Hungariako Inperioak bere itsas flota Pulan ezarri zuenean Veliki Brijun uhartean gotorlekua eraiki zuen. 1893an gotorlekua utzi zuenean Vienako Paul Kupelwieser magnateak uhartedi osoa erosi eta udarako Resort bihurtu zuen, hotelak, kasinoak, yate kaiak eta jatetxeak edonon eraikiz. Austriako Riviera deitu zitzaionaren parte zen.

Mundu Gerren artean Italiarenak izan ziren Brijuniak eta Bigarren Mundu Gerraren ondoren Jugoslaviarenak. Josip Broz Titok bertan igarotzen zuen uda eta 100 herrialde agintaritik gora izan ziren bertan Tito bisitatzen, bai eta zine izar ugari ere. Indira Gandhik esate baterako bi elefante oparitu zizkion, gaur egun bertako Safari Parkean ikus daitezkeenak. Tito 1980an hil zen eta 1983an eratu zen Parke Nazionala.

Flora eta Fauna
---------------

Mediterraneoko flora tipikoa dago. Veliki Brijun uhartean bertakoak diren 600 landare inguru zerrendatu dira. Aipatu behar da Titok oparitan jasotako landare exotiko ugari ere badagoela uharteetan.

Abeltzaintza handia izan da mendeetanzehar eta Istriako barietateak garatu dira idi, ardi, ahuntz eta astoetan. Safari Perkean mundu guztiko animaliak daude. Aipatzekoa da era berean Brijuni uharteetako itsas hondoa ere babesturik dagoela, Adriatikoan aurkitzen zailak diren hainbat espezie bizi baitira bertan, *Alcyonium brionense* korala eta *Ircinia variabilis fistulata* belakia kasu.

Azkenik *Brijuniko Parke Kretazikoa* ere badago eta bertan dinosauroen 200 oinatzetik gora ikus daitezke.

Kanpo estekak
-------------

* **(Kroazieraz)** Webgune ofiziala
* **(Ingelesez)** Brijuni uharteetako argazkiak
**Brunswick konderria** (ingelesez: *Brunswick County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bolivia da. 2010eko zentsuaren arabera 107.431 biztanle zituen, Brunswick kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Brunswick konderriak 2.719,03 kilometro koadro ditu. Horietatik 525,38 ura dira. Beste 2.193,65 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 39,51 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 107.431 pertsonetatik 92.367 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.549 dira. 12.120 beltzak edo afroamerikarrak. 652 amerikar natiboak ziren eta 33 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 560 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 128 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.571 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q504329
* Commonscat Multimedia: Brunswick County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126668076
* LCCN: n80082459
* NARA: 10039412
* **Lekuak**
* OSM: 2528677
* TGN: 2001472

 |

* Wd Datuak: Q504329
* Commonscat Multimedia: Brunswick County, North Carolina
**Lucas konderria** (ingelesez: *Lucas County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Toledo da. 2010eko zentsuaren arabera 441.815 biztanle zituen, Lucas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lucas konderriak 1.543,31 kilometro koadro ditu. Horietatik 660,5 ura dira. Beste 882,81 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 286,28 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 441.815 pertsonetatik 340.570 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 26.974 dira. 82.541 beltzak edo afroamerikarrak. 955 amerikar natiboak ziren eta 91 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6.676 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 678 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 10.304 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112107
* Commonscat Multimedia: Lucas County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148921035
* ISNI: 0000 0004 0419 4770
* LCCN: n80067438
* NARA: 10036458
* **Lekuak**
* OSM: 350384
* TGN: 1002611

 |

* Wd Datuak: Q112107
* Commonscat Multimedia: Lucas County, Ohio
**Lunes Lilas** (Astehelen Lilak) Iruñeako kolektibo feminista bat da. 2008 urtean sortu zen hileko lehen astelehenean emakumeak elkartzeko.

  

FaceBookeko orrialdean adierazten dutenez, "indarkeria matxista guztien kontra eta berdintasunaren alde borrokatzen duen kolektiboa da".

Historia
--------

Astelehen Lilak 2008an jaio zen. ,Indarkeria matxista esplizitua jasaten ari ziren zenbait emakumek Andrea kolektiboarengana jo zuten indarkeria matxista publikoki salatzeko Nafarroan ez zelako esistitzen.Teresa Saez, beste emakume batzuekin batera, Argentinako Maiatzeko Plazako Amonen ideiari jarraiki, hasi ziren hilero Gazteluko Plazan elkartzen indarkeria matxistaren errealiatea eta zifrak bistaratzeko asmoz..

Sortu eta gutxira Nagore Laffageren hilketa gertatzen da: gertaera hau bere egiten du Lunes Lilas elkarteak eta Nagoreren familia laguntzen du prozesu osoan zehar.

2017an euren ibilbideko 10 urteak biltzeko dokumental bat ekoiztu zuten, eta Youtuben dago ikusgai.

2017an ere SABICAS saria jaso zuten "egunoro emakumeen defentsan eta berauen eskibideen alde borrokatzeagatik" .

Ekintza soziala
---------------

2011 urtean Sanferminetan genero perspektiba kontutan izateko komunikatua kaleratu zuten. Eraso sexistarik gabeko jaiak izan daitezen "partaidetza eta eskubideak bermatzeko emakumeentzat ere aukera berdintasunean".

2018ko Apirilaren 26an, La Manada bezala ezagutzen den erasoaren sententzia irakurtzen zen ordu berean prentsaurreko bat deitu zuen Lunes Lilas kolektiboak "XXI. gizaldiko epai bat eskatzeko eta ez XIX. gizaldikoa, kalean gertatzen ari dena lagundu dezala. Ebazpen hau erreferente bat izango da eta inflexio puntu bat izan daiteke, Nagore Laffage-rena izan zen bezala, eta epai hau bihurtu daiteke ere". 

2018ko Apirilaren 27an Magaly Rodriguez, Lunes Lilas elkartearen buruak, bere haserrea azaldu du La Cuatro telebista katearen kamaren aurrean: epaia abusuagatik kondenatu dutelako "La Manada" eta ez bortxaketa bat bezala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Asociación ANDREA Lunes Lilas.  (2018-02-12). *Lunes Lilas 10 urte-años.*  (Noiz kontsultatua: 2018-04-27).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Pamplona, EFE.. «Lunes Lilas y Andrea, Premio Sabicas por defender los derechos de la mujer» *diariodenavarra.es* (Noiz kontsultatua: 2018-04-27).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Comunicado Andrea y Lunes Lilas | E-mujeres» *e-mujeres.net* (Noiz kontsultatua: 2018-04-27).
4. ↑   Txantiloi:Local «Lunes Lilas: "El fallo de La Manada va a decir si las mujeres podemos o no confiar en la justicia"» *www.elsaltodiario.com* (Noiz kontsultatua: 2018-04-27).
5. ↑   CUATRO.COM. «Magaly Rodríguez (Asoc. Lunes Lilas), indignada con la sentencia de 'La Manada': "Se sigue cuestionando nuestra libertad"» *cuatro* (Noiz kontsultatua: 2018-04-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q52233063

 |

* Wd Datuak: Q52233063
**Los Bichos**, 1987an Iruñean sorturiko musika talde berezia da.

Historia
--------

Punkaren lehenengo uholdean Josetxo Ezpondak *Tensión* izeneko taldea sortu zuen, 1978an. Estiloa definitu nahian ibili zen harik eta 1987an *Los Bichos* taldea sortu zuen arte. Zaila da definitzen, letra sikodelikoak eta punkiak musika pop, mexikar eta abarrekin nahasten baitira. Gaztelera eta ingelesa tartekatzen zuten eta "Verano muerto", "Me gustaría llorar" edo "Shadow girl" bezalako kanta bereziak sortu zituzten. Bi diska atera zituzten, *Color Hits* eta *In Bitter Pink*.

Diskografia
-----------

* *Anita Latigazo* (?) - 3 abestiko EP-a
* *Color Hits*, (1989)
* *In Bitter Pink*, (1991) - diska bikoitza

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Taldea, elkar. *Reedición remasterizada de "Color hits" y "In bitter pink" de Los Bichos - PostData.*  (Noiz kontsultatua: 2017-06-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188468

 |

* Wd Datuak: Q31188468
Luna 8K72 espazio zuziaren barne ikuspegiaLuna 8K72 espazio zuziaren barne ikuspegia, hauetako bat erabili zen Lunik 2-a ilargira bidaltzeko.
**Lunik 2**, Sobietar Batasunaren Lunik programaren barnean zegoen bigarren zunda izan zen. Ilargirantz bidalia izan zen. Ilargiaren aurka talka egitera bidali zen zunda honek, Lasaitasunaren Itsasoan talka egin zuen, 29,10º I-0,00º koordenatuetan 1959ko irailak 14an, jaurti eta bi egunera. Arrakasta izan zuen lehen ilargirako misioa izan zen. Lunik 2 zunda, diseinuari dagokionez, Lunik 1aren antzerakoa zen, espaziontzi esferiko bat, gainetik irtetzen diren antenekin eta tresnaren zatiekin. Tresna taldea ere, antzerakoa zen, horien artean, dizdira erakusleak, Geiger kontagailuak, magnetometroa, Cherenkov detektagailuak eta mikrometeorito detektagailuak zeudelarik. Lunik 2an ez zegoen inongo bultzada sistemarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1159927
* Commonscat Multimedia: Luna 2

---

 |

* Wd Datuak: Q1159927
* Commonscat Multimedia: Luna 2
**Lucila Palacios** (benetako izena: **Mercedes Carvajal de Arocha** ; Trinidad, 1902ko azaroaren 8a - Caracas, 1994ko abuztuaren 31) venezuelar idazlea izan zen.

Idazle honen obra guztia gai baten inguruan dago idatzita: emakumea gizartean eta historian. Batzuetan politika gorabeherak daude narrazioaren muinean; beste batzuetan, berriz, emakumearen barne-gorabeherak dira kontagai, haren eleberri ospetsuenean bezala: *Tres palabras y una mujer* (1944, *Hiru hitz eta emakume bat*). Eleberriak emakume ezkondu baten desilusioa kontatzen du, gazte zoriontsu izatetik emazte zorigabe izatera igarotzen den emakume baten historia. *Tres palabras y una mujer* eleberriaren argitalpenak hautsak harrotu zituen Venezuelako kultura-munduan, ez bakarrik bere literatura balioagatik, kritikari askok leporatu zioten "feminismo gehiegizkoagatik" baizik. Dena dela, denek goraipatu zuten Palacios, venezuelar emakume modernoaren psikologian sakontzen erakutsitako trebeziagatik.

*Tres palabras y una mujer* ospetsuaz gainera, beste bi eleberri luze idatzi zituen: *El día de Caín* (1958, *Kainen eguna*), *Tiempo de siega* (1960, *Sega aroa*). Gainera, zenbait ipuin bilduma argitaratu zituen: *Trozos de vida* (1942, *Bizitza pusketak*), *Mundo en miniatura* (1956, *Miniaturazko mundua*), eta *Cinco cuentos del Sur* (1962, *Bost ipuin Hegoko*). Bestalde, zenbait antzerki-lan idatzi zituen haurrentzat.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5402254
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 46825404
* ISNI: 0000 0000 6142 5230
* BNE: XX1366440
* BNF: 122967888 (data)
* GND: 1176238191
* LCCN: n82221495
* SUDOC: 031825052
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04697/eu\_p\_0146/p0146

 |

* Wd Datuak: Q5402254
**Luis Pazos Rodriguez** (Marín, 1968ko azaroaren 16a) traineru estropadetako arraunlari galiziarra da, ibilbide luzea izan duena. Kontxako 4 Bandera, Espainiako 9 txapelketa eta 3 TKE Liga irabazi ditu besteak beste. Jokoan dauden liga eta maila guztiak irabazi dituen arraunlari bakarra da.

Kirol ibilbidea
---------------

1984an hasi zuen arraunlari ibilbidea Moañako Sociedad Deportiva Tirán elkartean. 1998 artean bertan aritu zen eta Galiziako 3 txapelketa eta Espainiako bi eskuratu zituen. 1998an Jose Manuel Franciscok Astillerora eraman zuen. Hamar urte egin zituen Kantabriako taldean eta honekin lortu zituen emaitza arrakastatsuenak, Kontxako bi bandera, 2 TKE Liga eta zazpi Espainiako txapelketa besteak beste. 2010 eta 2011 urteak Urdaibai taldean egin zituen Kontxako bi bandera berri eskuratuz.

2012an Galiziara itzuli zen eta bertako hainbat taldetan aritu izan da ordutik. Galiziako Ligak eta txapelketak eskuratu ditu. 2022an Castropol asturiarrarekin falta zitzaion liga bakarra eskuratu du, Galiziako B Liga hain zuzen ere.

Elkarteak
---------

Hona hemen Luis Pazos arraunean ibili izan den taldeen hurrenkera.

| Taldea | Denboraldia/k |
| --- | --- |
| Galizia Tirán | 1984-1998 |
| Kantabria Astillero | 1999-2000 |
| Galizia Tirán | 2001 |
| Kantabria Astillero | 2002-2009 |
| Euskal Herria Urdaibai | 2010-2011 |
| Galizia Samertolameu | 2012-2014 |
| Galizia Mugardos | 2015 |
| Galizia Samertolameu | 2016-2018 |
| Galizia Ares | 2019-2021 |
| Asturiasko Printzerria Castropol | 2022 |

Palmaresa
---------

* Kontxako Bandera (4): 2003, 2004, 2010, 2011
* Ligak:
	+ TKE Liga (3): 2003, 2005, 2010
	+ Galiziako Traineruen Liga:
		- A Liga (5): 2013, 2014, 2017, 2018, 2019
		- B Liga (1): 2022
	+ KAE Liga
		- 1. maila (1): 2009
		- 2. maila (1): 2008
* Txapelketak:
	+ Espainiako Traineru Txapelketa (9): 1996, 1997, 2000, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2008
	+ Galiziako Traineru Txapelketa (3): 1995, 1996, 1997
	+ Kantabriako Traineru Txapelketa (8): 1999, 2000, 2003, 2004, 2005, 2006, 2008, 2009
	+ Euskadiko Traineru Txapelketa (1): 2011

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113625380

 |

* Wd Datuak: Q113625380
**Mandubiko mendatea** Gipuzkoako erdi-hegoaldean dago, Ezkio-Itsasoko Mandubia auzoan. Itsas mailatik 532 metro gorago dago. Beasain eta Azpeitia udalerriak lotzen ditu GI-2635 errepidetik.

Bertatik eta mendebaldera doan mendi-pista bidez mendate honetatik hurbil dagoen Kizkitzako Ama Birjinaren baselizara joan daiteke. Aldiz, ekialdera doan bidezidor batetik Trikuaizti I eta II tumuluetara, Antxintxurdi mendira, San Gregorio baselizara, Murumendi eta Usurbe mendietara joan daiteke.

Ingurune naturala
-----------------

Mendebaldean Izazpi (967 m), Kizkitza mendia eta inguruko tontorrak daude, Zumarraga alderantz. Hego-ekialdean, berriz, Trikuaizti I eta II tumuluak, Murumendi (868 m), Usurbe eta inguruko tontorrak Beasaineruntz.

Iparraldean Ibai-Ederko urtegia (Azpeitia) eta hegoaldean Arriarangoa (Beasain) ditu.

* Mandubiko mendatea. Ezkerrean, Mandubiko benta.Mandubiko mendatea. Ezkerrean, Mandubiko benta.
* Mandubiko mendatearen ikuspegia.Mandubiko mendatearen ikuspegia.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko mendateak

Kanpo estekak
-------------

* Mandubiko mendatea[*Betiko hautsitako esteka*], Eusko Jaurlaritzaren Mendateen Atlas Digitalean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262944

 |

* Wd Datuak: Q12262944
**Lucile Wheeler** (Montreal, 1935eko urtarrilaren 14a -) kanadar eskiatzailea da. Munduko txapeldun bikoitza izan zen 1958an, munduko titulu bat irabazi zuen lehen iparramerikarra.

Lehenengo urteak
----------------

Bi urterekin eskiatzen ikasita, Wheelerren trebetasunak hain ziren handiak, non laster ari baitzen eski lasterkari zaharrenen aurka lehiatzen. 10 urterekin, zazpigarren amaitu zuen Mont Tremblanten, maldan behera egindako ekitaldi batean, adin guztietako parte-hartzaileei irekita zegoen lasterketa batean. Kanadako junior eski txapelketa irabazi zuen 1947an 12 urterekin eta 14 urterekin Kanadako Munduko Txapelketan lehiatzeko aukeratua izan zen 1950ean Aspen, Coloradon, Europatik kanpo ospatu zen lehen eskiatzaile nagusia. Hala ere, bere gurasoek 15 urterekin gazteegia zela uste zuten eskola huts egiteko eta ez zioten joaten utzi.

Lasterketak
-----------

1950eko hamarkadaren hasieran Kanadako patroientzako baliabideak oso urriak ziren. Gobernuaren finantziazio modu gutxi zegoen eskiatzaileentzako gastuak estaltzeko, mundu mailan lehiatu nahi zutenak edo prestakuntza profesionala ordaindu nahi zutenak. Beren alabaren opariak ezagututa, gurasoek gastatzen zioten negua Kitzbühel herrian, Austrian, entrenatzeko. Eskiatze alpinoko muinoetan Ipar Amerikako lehen domina olinpiko bihurtu zenean ordaindu zuen, 1956an Cortina d 'Ampezzoren (Italia) brontzea irabaziz. Horren atzetik, errendimendu ikusgarria izan zuen 1958an Bad Gasteineko (Austria) World Championships txapelketan, non aldapa behera eta slalom erraldoia irabazi eta konbinazioan zilarra hartu zuen. Handik hilabetera Kanadara itzuli zenean, errezelo zaratatsuak jaso zituen.

Wheelerren errendimendua handitu egin zen eta Kanadako beste eskiatzaile batzuk nazioarte mailan lehiatzeko aukera izan zuten. Bere lorpenak, era berean, herri osoan eta Quebeceko bere herrian kirolaren ospea areagotzeko tresna ere izan ziren, non Laurentiar mendietan behiala urrutiko helmuga izan zena, gutxi batzuentzat, eski eremu trinko bihurtu zen, neguan ehunka mila eskiatzaile erakartzen dituen kalitatezko instalazio ugarirekin. 1959an 24 urterekin lehiatik erretiratu ondoren, Wheeler, Réal Charetterekin batera, eskiatzaile izan zen Banff eski estazioan eginiko film batean, AEBetako Liburutegi Elkartearen saria irabazi zuena. 1960ko kirol film onena bezala. Wheeler CFL Hall of Fame jokalariarekin ezkondu zen 1960ko ekainean, Kaye Vaughan Kansasko Knowton herrian bizi izan zen, baina 1967an Towton hiriko bihotz hezitzailearekin. Bi haurren amak, eski programa bat antolatu zuen Knowlton Institutuan 14 urteko umeentzat.

Erreferentzia
-------------

1. 1 2 3   **(Ingelesez)**  *Lucile Wheeler.*  2021-01-31 (Noiz kontsultatua: 2022-02-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q462203
* **Kirolariak**
* COI: lucille-wheeler

 |

* Wd Datuak: Q462203