***Ganbera gorriko ametsa*** (紅樓夢/红楼梦, *Hóng lóu mèng*), Cao Xueqin (txineraz: 曹雪芹) idazlearena, Txinako lau eleberri klasiko handietako bat da. XVIII. mendearen erdialdean idatzi zen, Qing dinastiaren garaian. Txinako literaturako maisulantzat jotzen da; oro har, txinatar fikzioaren gailurra dela onartzen da.

1791n argitalpena inprimatu arte, eleberria eskuizkribuzko kopietan zabaldu zen hainbat izenbururekin. Gao E-k prestatu zituen lehen eta bigarren edizio inprimatuak bere bazkide Cheng Weiyuanekin, 1791. eta 1792. urteetan, eta 40 kapitulu gehitu zituen eleberria osatzeko.

*Ganbera gorriko ametsa* erdi-autobiografikoa dela uste da, Cao Xueqin egilearen familiaren gorakada eta gainbehera islatzen duena eta, hedaduraz, Qing dinastiarena Lehenengo kapituluan egileak zehazten duenez, gaztaroan ezagutu zituen neskatoen oroitzapena izan nahi du: adiskide, senide eta zerbitzari izan zituen neskatoena. Eleberria aipagarria da, bere pertsonaia kopuru itzelagatik eta irispen psikologikoagatik ez ezik, XVIII. mendeko txinatar gizarteko bizitzaren eta gizarte egituren behaketa zehatzagatik ere.

Hizkera
-------

Lana txineraren herri-hizkuntzan edo baihuan idatzi zen, txinera klasikoan edo literarioan idatzi ordez. Cao Xueqinek ondo ezagutzen zituen poesia txinatarra eta txinatar klasikoa, eta estilo erdiliterarioan idatzi zuen. Eleberriko elkarrizketak Pekineko mandarin dialektoan idatzi ziren, ahozko txinera modernoaren oinarri bihurtu zena. XX. mendearen hasieran, lexikografoek mandarin estandar berriaren hiztegia ezartzeko erabili zuten lanaren testua, eta erreformatzaileek eleberria herri-hizkuntzaren idazketa sustatzeko erabili zuten.

Gaiak
-----

Nobelaren lehen kapituluan, binakako hau agertzen da:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | 假作真時真亦假，無為有處有還無。 |  » |
| Gezurra egiatzat hartzen denean, egia faltsu bihurtzen da;izatea ezerezetik sortzen denean, izatea ezereza geratzen da. |

Kritikari baten arabera, binakako horrek esan nahi du «ez egia eta faltsukeriaren arteko zatiketa gogor eta azkarra, ez errealitatearen eta ilusioaren artekoa, baizik eta edozein mundutan, fikziozko nahiz benetako munduan, ezinezkoa dela bereiztea».​ Familia nagusiaren izena, Jia (賈, jiǎ ahoskatua), jiǎ 假 karakterearen homofono bat da, gezurra edo itxurazkoa esan nahi duena; hori beste familia batekin gertatzen denaren kontrakoa da, zeinaren abizena Zhen den (甄, zhēn ahoskatua), (真) *erreala* hitzaren homofono bat. Iradoki izan da eleberriko familia dela hausnarketa errealista bat zein Caoren beraren familiaren fikziozko edo ametsezko bertsioa.

Eleberriaren izenburua *Hóng lóu mèng* da (紅樓夢), hitzez hitz «ganbera gorriaren ametsa» esan nahi duena. «Ganbera gorria» adierazpenak zenbait esanahi ditu; horietako bat babestutako pabilioiei buruzkoa da, non familia ospetsuen alabak bizi baitziren. Baoyuk bosgarren kapituluan duen amets bati buruz ere ari da, non «pabiloi gorri» batean gertatzen eta pertsonaia askoren patuak iragartzen diren. «Ganbera», batzuetan, etxe handi bihurtzen da, 樓 karaktere txinatarraren definizio anitzengatik. Hala ere, «etxe handi» hitza *hónglóu* esaldiaren interpretazio txar bat dela uste da, eta, Zhou Ruchang-en arabera, zehatzago ganbera edo gela gisa itzuli beharko litzatekeela.

Eleberriak, biziki, Txinako garaiko kulturaren alderdi asko deskribatzen ditu, hala nola medikuntza tradizionala, gastronomia, tearen kultura, festak, *chengyua*, mitologia, konfuzianismoa, budismoa, taoismoa, pietate filiala, opera eta musika txinatarra, arkitektura, hilobi-errituak, pintura, literatura klasikoa eta Lau Liburuak eta Bost Klasikoak. Guztien artean, eleberria nabarmentzen da poesia asko erabiltzeagatik.

Pertsonaiak
-----------

Qing dinastiaren 1889ko zurezko grabatua. Nobelaren eszena bat irudikatzen du, non Xue Baochai tximeleten atzetik dabilen (27. atala).
*Ganbera gorriko ametsa*k pertsonaia-kopuru handia du: ia 40 pertsonaia nagusitzat hartzen dira, eta, gutxienez, 400 pertsonaia gehiago daude. Eleberria pertsonaia femeninoen erretratu konplexuengatik ere ezaguna da.​ Lu Xunen arabera, *Fikzio txinatarraren historia laburra* lanaren gehigarrian, *Ganbera gorriko ametsa*k Txinako fikzio tradizionalaren pentsamendu eta teknika imajinagarri guztiak hautsi zituen; haren karakterizazio errealistak aurkezten ditu «erabat onak edo erabat txarrak» ez diren baina mundu errealaren parte direla ematen duten pertsonaiak.

Zerbitzarien izenak pinyin transkripzioan eta David Hawkes-en itzulpenean ematen dira.

***Jia Baoyu eta Jinling-en hamabi edertasunak***

* **Jia Baoyu** (txinera sinplifikatua:贾宝玉; txinera tradizionala: 賈寶玉; pinyin: Jiǎ Bǎoyù; Wade – Giles: Chia Pao-yu; esanahia: Jade ederra)

Protagonista nagusiak 12 edo 13 urte ditu eleberrian aurkezten denean. Jia Zheng-en eta haren emazte Lady Wang-en seme nerabea da, eta, ahoan, jade (Harria) argitsu baten zatiarekin jaio da. Baoyu, izan ere, Rongguo Etxearen oinordekoa da, itxuraz. Aita konfuziar zorrotzak gaizki ikusita, Baoyuk *Zhuangzi* eta *Mendebaldeko Ganberako Erromantzea* irakurtzen ditu ezkutuan Txinako hezkuntza klasikoaren Lau Liburuen ordez. Baoyu oso azkarra da, baina ez zaizkio aitaren etxera joaten diren burokrata losintxariak gustatzen. Gizabanako sentibera eta errukiorrak, hala, harreman berezia du etxeko emakume askorekin.

* **Lin Daiyu** (林黛玉; Lín Dàiyù; Lin Tai-yu ―Jade urdin-beltza).

Jia Baoyuren lehengusina propio gazteena eta benetako maitasuna da. Lin Ruhairen (林如海), *Yangzhou* bat (gatza gobernatzen duen aditu ofiziala), eta Lady Jia Min-en (賈敏) alaba da (Baoyuren aitaren izeba). Txinatar literatura klasikoan, espiritualtasun- eta adimen irudi bat da: zoragarria, sentimentala, sarkastikoa eta autoestimu handiarekin. Hark ere arnas gaixotasun bat du. Eleberria, berez, 3. atalean hasten da, ama hil eta gutxira Rongguo etxera Daiyu iristean. Eleberriaren historia alorrean, Daiyu, izan ere, Crimson Pearl maitagarriaren haragiztatzea da, eta bere gizaki artera jaiotzearen helburua da Baoyuri malkoz ordaintzea bere aurreko haragitzean zeruetan ureztatzeagatik Shenying jainkosa gisa. Gaixorik eta jelosiaz jota, Daiyu, hala ere, oso poeta trebea eta burutua da.

* **Xue Baochai** (薛寶釵; 薛宝钗; Xuē Bǎochāi; Hsueh Pao-chai ―Bitxiak dituen hile-urkila).

Jia Baoyuren beste lehengusina propio bat. Izeba Xueren (薛姨媽) alaba bakarra, Baoyuren amaren arreba, Baochai Daiyuren kontrastea da. Daiyu ez da konbentzionala eta zintzoa da; Baochai, berriz, mundutarra eta oso diskretua da, eredu den dontzeila feudal txinatarra. Eleberriak eder eta handinahi gisa deskribatzen du. Baochaik aurpegi biribila du, azal argia, begi handiak eta, batzuek diotenez, irudi haragikoia, Daiyuren leuntasun lirain eta lerdenarekin kontrajarrita. Baochaik urrezko erlikiontzi bat darama berekin, barruan haurtzaroan monje budista batek emandako hitzak dituena. Baochairen urre-koloreko erlikarioak eta Baoyuren jadeak mundu materialean elkarren osagarri izan zitekeen inskripzioak dituzte. Liburuan, Baoyurekin duen harremana predestinatutzat jotzen da.

* **Jia Yuanchun** (賈元春; 贾元春; Jiǎ Yuánchūn; Chia Yuan-chun ―Lehenengo udaberria).

Baoyuren ahizpa zaharrena, hamarkada batez, gutxi gorabehera. Hasieran, jauregi inperialeko ohorezko dametako bat, gero, Yuanchun ezkonlagun inperial bihurtu zen, bere bertutearekin eta ezagutzarekin enperadorea hunkitu ondoren. Enperadorearen kutunena izatea da Jia familiaren botereen gorespena. Izen handiko posizioa izan arren, Yuanchun preso sentitzen da jauregi inperialean, eta berrogei urte dituela hilko da. Lau ahizpa elkarturen izena *Yarn-Ying-Tan-Xi* homofono bat da, eta *Ustez hasperen egitea* du izen.

* **Jia Tanchun** (賈探春; 贾探春; Jiǎ Tànchūn; Chia Tan-chun ―Udaberriaren bila).

Baoyuren erdi ahizpa, Zhao ohaidearen aldetik. Oso egiatia, Wang Xifeng bezain trebea da. Wang Xifeng berak zoriondu du pribatuan, baina «umetoki okerrean jaio zela» atsekabetzen du, bada, ohaideak ez baitira lehen emazteak bezain errespetatuak. Poeta oso trebea ere bada. Tanchun-i *Larrosa* deitzen diote, bere edertasunagatik eta nortasun arantzatsuagatik. Geroago, familia militar bateko kide batekin ezkontzen da, Hegoaldeko Itsasoan, etxetik urrun.

* **Shi Xiangyun** (史湘雲; 史湘云; Shǐ Xiāngyún; Shih Hsiang-yun ―Xiang ibaiaren hodeiak).

Jia Baoyuren lehengusina txiki gazteena. Jia amonaren biloba. Umezurtz haurtzaroan, bere aitaren aldeko osaba aberatsez eta ankerkeriaz tratatzen du izebaz bizi da. Hala ere, Xiangyun zintzoa eta alaia da. Edertasun androginoa, Xiangyun ondo ikusten du bere burua gizonezko jantziekin (behin, Baoyuren arropa jantzi, eta Jia amonak gizona zela pentsatu zuen), eta edatea gustatzen zaio. Zintzoa da, eta ez du kontu handirik, baina bere izaera bihozberak bere iruzkin kasual eta egiazkoak ezkutatzen ditu. Olerkari trebe eta ongi hezia da, Daiyu eta Baochai bezala. Senar gaztea ezkondu eta gutxira hiltzen da, eta alargun leiala izango dela hitzematen du.

* **Miaoyu** (妙玉; Miàoyù; Miao-yu; Jade zoragarria/argia; Hawkes/Minforden itzulpena: Adamantina)

Rongguo etxeko klaustro budistetako moja gazte bat. Ederra eta jakintsua bada ere, hotza da, harroa, ez oso lagunkoia, eta obsesio bat du garbiketarekin. Eleberriak dio bere gaixotasunak moja bihurtzera behartu zuela eta komentuan babesten dela arazo politikoak saihesteko. Bidelapur bidez bahitu ondoren, ez da gehiago haren berririk.

* **Jia Yingchun** (賈迎春; 贾迎春; Jiǎ Yíngchūn; Chia Ying-chun ―Ongi etorri udaberria).

Yingchun-en ondoren, Jia familiaren belaunaldiko bigarren emakumea da. Yingchun, izan ere, Jia She alaba da, osaba Baoyu, eta, beraz, lehengusina propio zaharrena. Diotenez, Yingchun, pertsona zintzoa eta borondate ahulekoa, izaera zurruna du, eta gai mundutar guztiekiko nahiko gogogabea dirudi. Oso polita eta kultua den arren, ezin da adimenez eta asmamenez bere lehengusinekin alderatu. Yingchun-en ezaugarririk ezagunena, dirudienez, bere familiaren kontuetan sartzeko borondate falta da. Azkenean, Yingchun gorteko funtzionario batekin ezkontzen da, eta ezkontza Jia familiaren ondasunak handitzeko aitaren etsipenezko ahaleginak besterik ez da. Yingchun ezkonberria, senar anker eta gehiegizkoaren, etxe-abusuaren eta etengabeko indarkeriaren biktima bihurtu da.

* **Wang Xifeng** (王熙鳳; 王熙凤; Wáng Xīfèng; Wang Hsi-feng; ―Fenix ​​zoragarria) Goitizena: Feng ahizpa.

Baoyuren lehengusina nagusia, Jia Lianen (Baoyuren aitaren lehengusu propioa) emazte gaztea eta Lady Wang-en iloba. Beraz, Xifeng Baoyurekin lotuta dago, bai odolez, bai ezkontzaz ere. Xifeng emakume ederra da, adimentsua, alaia, hiztuna eta, batzuetan, lizuna eta krudela. Zalantzarik gabe, eleberriko emakumerik mundutarrena, Xifeng Rongguo etxearen eguneroko funtzionamenduaz arduratzen da, eta familiaren barruko botere ekonomiko eta politikoa du. Jia amonaren kutunetako bat izanik, Xifengek, bai Lady Wang, bai amona Jia txantxa etengabeekin eta solasaldi dibertigarriekin entretenitzen ditu, eta errain maite-perfektuaren papera interpretatzen du, eta, Jia amonari, atsegin ematen dio. Etxe osoa burdinezko ukabilarekin gobernatzen du. Eleberriko pertsonaia polifazetiko garrantzitsuenetako bat, Xifeng, zintzoa izan daiteke pobre eta babesgabeekin. Bestalde, Xifeng hiltzeko bezain krudela izan daiteke. Izaera borrokalaria, barre gogorra eta edertasun handia ez datoz bat XVIII. mendeko literatura txinatarraren edertasun ahul askorekin. Dirutza egiten du lukurreriazko maileguen bidez, eta familiari hondamendia dakartza. Gobernua familiaren ondasunez jabetu eta gutxira hiltzen da.

* **Jia Qiaojie** (賈巧姐; 贾巧姐; Jiǎ Qiǎojiě; Chia Chiao-chieh)

Wang Xifeng eta Jia Lianen alaba da. Neska txikia da eleberriaren zati handi batean. Jiaren etxearen hondamendiaren ondoren, Gao E eta Cheng Weiyuanen bertsioan, landa-familia aberats baten semearekin ezkontzen da, Liu amonak aurkeztutakoa, eta bizitza zoriontsua eta landa-eremuko gorabeherarik gabea biziko du.

* **Li Wan** (李紈; 李纨; Lǐ Wán; Li Wan; ―Zeta Zuria).

Baoyuren koinata nagusia, Baoyuren anaia zaharrenaren, Jia Zhuren (賈 珠), alarguna da. Lan semea hazi, eta lehengusinak zaintzea da haren lana. Eleberriak Li Wan, hogei urte inguruko alargun gaztea, nahi eta desiorik gabeko emakume epel baten moduan irudikatzen du, doluan dagoen alargun egoki baten ideal konfuziano perfektua. Azkenean, estatus sozial altua lortzen du, bere semeak azterketa inperialetan izandako arrakastaren ondorioz, baina eleberriak pertsonaia tragiko gisa ikusten du, bere gaztaroa jokabide estandar zorrotzei eutsiz alferrik galdu zuelako.

* **Qin Keqing** (秦可卿; Qín Kěqīng; Ch'in K'o-ching ―begiratu maitasunari).

Jia Zhen-en amaginarreba. Eleberriko pertsonaia guztien artean, bere bizitzako inguruabarrak eta heriotza goiztiarra dira misteriotsuenetakoak. Antza denez, oso emakume polita eta limurtzailea da, bere aitaginarrebarekin harremana izan du, eta eleberriaren bigarren laurdena baino lehen hiltzen da. Bere logela emakume oso sentsualak diren artefaktu ordainezinez jantzita dago, historikoak zein mitologikoak. Ohean, Bao Yuk *Ilusioaren Lurraldera* bidaiatzen du lehen aldiz, eta, bertan, Bi-batean-ekin sexu-topaketa bat du, Xue Baochai eta Lin Daiyu ordezkatzen dituena. Bi-batean izena Keqing ere da, eta horrek Qin Keqing ere pertsonaia esanguratsu bihurtzen du Bao Yu-ren sexu-esperientzian. Jatorrizko hamabi abestiek iradokitzen dute Qin Keqingek bere buruaz beste egin zuela zintzilikatuz.

***Jinling-en hamabi edertasunak***
Jinling-en Hamabi Edertasunak izenez ezagutzen den *Ganbera gorriko ametsa'* eleberriko emakumezko pertsonaia nagusien erretratuak, Qing dinastiako artista anonimo batek eginak Carnegie Mellon Unibertsitateko Posner Zentroaren bilduma .
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

#### Beste pertsonaia nagusiak

* **Jia amona** (賈母; 贾母; Jiǎmǔ), Shi jaioa.

Matriarka edo alarguna ere deitzen zaio, Shi Jinling-eko markesaren alaba. Baoyuren eta Daiyuren amona da; Rongguo etxean bizi den autoritate gorena, eta klan guztiko zaharrena eta errespetatuena, baina baita pertsona maitekorra ere. Bi seme-alaba ditu: Jia She eta Jia Zheng, eta alaba bat, Min, Daiyuren ama. Daiyu Jia familiaren etxera eraman dute Jia amonak eskatu duelako behin eta berriz, eta, Daiyuri eta Baoyuri, amonak laguntzen die haur jolaseko lagun gisa eta, geroago, arima biki gisa elkartzen. Gobernuak bere ondasunak konfiskatu ondoren, hil baino lehentxeago, familiakoen artean banatzen ditu aurrezkiak.

* **Jia She** (賈赦; 贾赦; Jiǎ Shè; Chia Sheh).

Alargunaren seme zaharrena. Jia Lian eta Jia Yingchunen aita da. Gizon desleial, diruzale eta gonazalea da. Jeloskor dago anaia gaztearengandik, amak hura laguntzen baitu. Geroago, titulua kendu, eta gobernuak bota egiten du.

* **Jia Zheng** (賈政; 贾政; Jiǎ Zhèng; Chia Cheng).

Baoyuren aita, alargunaren seme gazteena. Diziplina eta konfuzion aditua da. Bizirik atera den oinordeko bakarra gaiztoa izango ote den beldur, arau zorrotzak ezartzen dizkio semeari, eta, noizbehinka, gorputz-zigorrak erabiltzen ditu. Emaztea du, Lady Wang, eta ohaide bat: Zhao. Aditu konfuziarra da, eta, bizitza, pertsona zuzen eta zintzo gisa bizitzen saiatzen da, baina errealitatearekin kontaktua izan gabe eta etxean eta gortean parte hartzen ez duen pertsona gisa.

* **Jia Lian** (賈璉; 贾琏; Jiǎ Liǎn; Chia Lien).

Xifeng-en senarra eta Baoyuren lehengusu nagusia aitaren aldetik. Emakumezale ospetsua, eta arazo ugari sortzen dizkio emazte jeloskorrari, emazteak ezagutzen ez dituen gizonak barne. Azkenean, haurdun den ohaidea, hil egiten da emaztearen jokuengatik. Jia Lian eta bere emaztea arduratzen dira kontratazioari eta diru-esleipenari buruzko erabaki gehienez, eta, sarritan, botere horrengatik borroka aritzen dira. Izaera akastuna du, baina, oraindik, kontzientzia du.

* **Xiangling** (香菱; Hawkes / Minford-en itzulpena: Caltrop ―ur lurrinduaren besarkada)

Xues-en neskamea, Zhen Yinglian izenez sortua (甄英蓮 ―merezitako errukia), Zhen Shiyinen (zelaiko zalduna 1. kapituluan) alaba bahitu eta galdua (甄 士隱, ―egia ezkutatuz). Xue Pan-en emazte lotsagabeak, Xia Jinguik (夏金桂), Qiuling-era (秋 菱) aldatzen dio izena, zeina jeloskor dagoen eta pozoitzen saiatzen den. Xue Panek etxeko jabe bihurtze du Jinguiren heriotzaren ondoren. Laster hiltzen da, erditzean.

* **Ping'er** (平兒; 'Peace'; Hawkes/Minford-en itzulpena: Pazientzia).

Xifengen neskame nagusia eta isilmandatari pertsonala da; Xifengen senarraren, Jia Lianen, ohaide ere bada. Jatorriz, Xifengen zerbitzaria Wang etxean, Xifengenekin doa ezkonsari gisa, Xifeng Jia etxera ezkontzen denean. Neskak graziaz moldatzen ditu bere arazoak, trebeki laguntzen dio Xifeng-i, eta badirudi etxeko zerbitzari gehienen errespetua duela. Bera da Xifengengana hurbil daitekeen pertsona bakarrenetako bat. Botere nabarmena du etxean, Xifengen laguntzailerik fidagarriena baita, baina, bere boterea, neurriz eta justiziaz erabiltzen du. Oso leiala zaio nagusiari, baina onberaga eta gozoagoa da.

* **Xue Pan** (薛蟠; Xuē Pán; Hsueh Pan; kiribildu ―herensuge gisa).

Baochairen anaia zaharrena; Jinling herriko liskarzalea zen, lizun eta nagia. Gizon zein emakumeekin oheratzeagatik zen ezaguna. Ez bereziki ongi hezia; behin, zerbitzari (Xiangling) batengatik, gizon bat hil, eta, hilketaren kasua, diruz isilarazi zuen.

* **Granny Liu** (劉姥姥; 刘姥姥; Liú Lǎolao).

Wang familiatik urrun dagoen ahaide landatar bat; Rongguo etxeko damekin kontraste komikoa eskaintzen du bi bisita egiten dituen bitartean. Azkenik, Qiaojie amaren osabatik askatzen du, saldu nahi baitzuen.

* **Lady Wang** (王夫人; Wáng Fūren).

Budista, Jia Zhengen emazte nagusia. Jinlingeko lau familia ezagunenetako baten alaba. Ustezko osasun txarra dela eta, Xifeng ilobari ematen dio etxearen ardura azken hori Jia familiarekin ezkondu bezain laster, baina Xifengen gaien gaineko kontrol orokorrari eusten dio; horrela, hark berri guztiez informatu beharko dio beti. Lady Wang maitale amorratua eta ama maitekorra dirudien arren, ankerra eta bihozgabea izan daiteke bere agintaritza zalantzan jartzen denean. Baoyuren neskameei arreta handia jartzen die, hark harreman erromantikorik izan ez dezan haiekin.

* **Aunt Xue** (薛姨媽; 薛姨妈; Xuē Yímā), jaiotzez Wang.

Amaren aldetik Baoyuren izeba, Pan eta Baochairen ama eta Lady Wang-en arreba. Gehienetan, atsegina eta adeitsua da, baina, bere seme gaiztoa kontrolatzea, zail egiten zaio.

* **Hua Xiren** (花襲人; 花袭人; Huā Xírén (Gizonak erasotzen duen lorea); Hawkes/Minforden itzulpena: Lurrina).

Baoyuren neskame nagusia, eta haren ohaide ez-ofiziala. Oraindik alargunaren neskamea bada ere, alargunak Baoyuri eman zion; beraz, praktikan, bere neskamea Xiren da. Beti Baoyurekin kezkatuta, nerabezaroko lehen sexu-harremanaren bikotekidea da 5. ataleko bizitza errealean. Baoyu desagertu ondoren, jakin gabe, Jiang Yuhan aktorearekin, Baoyuren lagunetako batekin, ezkontzen da.

Qingwen, Xu Baozhuan-ek margotua
* **Qingwen** (晴雯; Qíngwén; (Kolore anitzeko hodei eguzkitsuak); Hawkes/Minforden itzulpena: Zeruko argia).

Baoyuren neskame pertsonala. Lotsagabea, harroa eta etxeko zerbitzari ederrena, Qingwenek, hala, Daiyuren antz handia duela diote. Baoyuren zerbitzari guztietatik, bera da Baoyurekin eztabaidatzera ausartzen den bakarra errieta egiten diotenean, baina baita haren erabat sutsua ere. Qingwenek mespretxatu egiten du Xiren familian duen estatusa handitzeko Baoyurekin duen sexu-harremanaz baliatzeko saiakera. Gero, Lady Wangek susmatu zuen Baoyurekin abentura bat zuela, eta kaleratu egin zuen arrazoi horregatik; tratu bidegabe eta haren umiliazio eta kalumnien ondorioz, Qingwen Jia etxea utzi eta handik gutxira hiltzen da gaixotasun bat dela eta.

* **Yuanyang** (鴛鴦; 鸳鸯; Yuānyang; Ahate mandarin bikotea; Hawkes/Minforden itzulpena: Leiala).

Alargunaren neskame nagusia. Jia She lizunari (Jia amonaren seme zaharrena), ez dio ezkontzeko proposamena onartzen (ohaide gisa), eta alarguna hil eta berehala bere buruaz beste egiten du.

* **Mingyan** (茗煙; 茗烟; Míngyān; Tearen lurruna; Hawkes/Minforden itzulpena: Te hostoa).

Baoyuren morroia. Bere nagusia esku-ahurra baino hobeto ezagutzen du.

* **Zijuan** (紫鵑; 紫鹃; Zǐjuān; Tzu-chuan; Errododendro morea edo kukua; Hawkes/Minforden itzulpena: Urretxindorra).

Daiyuren zerbitzari leiala, alargunak bilobari utzitakoa. Geroago, moja bihurtzen da Jia Xichun zerbitzatzeko.

* **Xueyan** (雪雁; Xuěyàn; Hawkes/Minforden itzulpena: Elurrezko antzara).

Daiyuren beste neskamea. Yangzhoutik etorri zen Daiyurekin, eta neska gazte eta gozo gisa aurkezten da. Baoyu engainatzeko eta Daiyurekin ezkonduko dela sinetsarazteko, Baochai beloz andregaiari laguntzeko eskatzen diote.

* Zhao ohaidea (趙姨娘; 赵姨娘; Zhào Yíniáng).

Jia Zhengen ohaide bat. Jia Tanchun eta Jia Huan Baoyuren anaierdien ama da. Familiako buruaren ama izan nahi du, baina ez du lortuko. Baoyu eta Xifeng magia beltzez hiltzeko asmoa du, eta planak bizia kostatu ziola uste da.

Galería
-------

* Xiren pertsonaia. Zuran egindako inprimaketa Qin dinastiako garaia. Gai Qi (1773).**Xiren pertsonaia.**Zuran egindako inprimaketa Qin dinastiako garaia. **Gai Qi (1773).**
* Margotutako eszena,  Xu Baozhuan. ( 1810).**Margotutako eszena,** Xu Baozhuan. **( 1810)**.
* Margotutako eszena, Xu Baozhuan.**Margotutako eszena,** **Xu Baozhuan.**
* Qingwen: emakume pertsonaia  Xu Baozhuanek margotua.**Qingwen:**emakume pertsonaia Xu Baozhuanek **margotua.**

Harrera eta eragina aro modernoan
---------------------------------

Youzheng bertsioaren inprimatutako edizio baten azala, 1912koa
XIX. mendearen amaieran, Hong Lou Meng-en eragina hain hedatua zen, non Liang Qichao erreformatzaileak, *Water Margin* beste eleberri klasiko batekin batera, eraso egin baitzion «lapurreta eta lizunkeriarako bultzatzaile gisa», eta mendebaldeko estiloko eleberrien sarrera itotzeagatik, sozialki arduratsuagoak zirenak. Wang Guowei jakintsu entzutetsuak, ordea, literatura interpretatzeko metodo berri bat lortu zuen 1904ko saiakera berritzaile eta apurtzaile batean, zeinak Arthur Schopenhauerren filosofiari erreferentzia egiten zion. Wangek «tragedien tragedia» deitu zion eleberriari, aurreko drama eta fikzio gehienen amaiera oparoen aldean. Wangek, gainera, eleberria aldarrikatzen du: «Txinako artearen barruan, maisulan handitzat hartzea merezi du».

XX. mendearen hasieran, Kultura Berriaren Mugimenduak konfuziar klasikoen ikuspegi kritikoa hartu bazuen ere, Hu Shih adituak testu-kritikaren tresnak erabili zituen eleberria guztiz bestelako argi batean jartzeko kultura nazionalaren oinarri gisa. Hu eta bere ikasleek, Gu Jiegang eta Yu Pingbo, Cao Xueqin zela lanaren egilea ezarri zuten lehen aldiz. Hu eta bere ikasleek, Gu Jiegang eta Yu Pingbo, Cao Xueqin lanaren egilea zela ezarri zuten lehenik. Egiletzaren auzia serio hartzeak fikzioarenganako errespetu berri bat islatzen zuen, literatura-modu apalak ez baitzitzaien, tradizioz, gizabanako partikularrei egotzi. Hu ―irakurketa-testu fidagarriak prestatzeko― oinarritu zen Cai Yuanpeik hasierako edizioetako inprimaketaren historiari buruzko ikerketetan. Azken zeregina, eta zenbait alderditan garrantzitsuena, Caoren Pekingo dialektoaren hiztegia eta erabilera aztertzea izan zen, mandarin modernoaren oinarri gisa.

1920ko hamarkadan, adituek eta irakurle sutsuek Hongxue edo Redologia arlo jakintsu eta herri-zaletasun bihurtu zuten. Irakurle amorratuen artean, Mao Zedong gaztea zegoen, geroago eleberria bost aldiz irakurri zuela esan zuen, eta Txinako literaturaren lanik handienetako bat gisa goraipatu zuen. Nobelaren gaien eta estiloaren eragina nabaria da Txinako prosako lan moderno askotan. 1950eko hamarkadaren hasieran, aldi aberatsa izan zen Redologirentzat, Yu Pingboren ikerketa nagusiak argitaratu baitziren. Zhou Ruchang-ek, aditu gaztea zela 1940ko hamarkadaren amaieran Hu Shih-ren arreta piztu zuenak, 1953an argitaratu zuen bere lehen ikerketa, best seller bihurtu zena. Baina, 1954an, Maok zuzen kritikatu zuen Yu Pingbo bere «idealismo burgesarengatik», eleberriak gizarte *feudalaren* dekadentzia eta klase borrokaren gaia agerian uzten zuela azpimarratu ez zuelako. Ehun Loreen Kanpainan, Yu-k kritika gogorrak jasan zituen, baina bere lanari egindako erasoak hain zabalak eta aipamenez beteak izan ziren, non Yu-ren ideiak zabaldu baitzituzten haien existentziaz jakingo ez zuten jende askori.

Iraultza Kulturalean, hasiera batean eleberriak kritikak jaso zituen, nahiz eta hurrengo urteetan azkar berreskuratu prestigioa. Zhou Ruchang-ek bere bizitzako lanarekin jarraitu zuen, azkenean hirurogei ikerketa biografiko eta kritiko baino gehiago argitaratu zituen. 2006an, Zhou, Gao E-ren edizioez aspalditik mesfidati zena, eta Liu Xinwu eleberrigilea, eleberri ikerketa ezagunen egilea, 80 kapituluko bertsio berri bat ekoizteko elkartu ziren, Zhou-k Cheng-Gaoren zuzenketak ezabatzeko editatu zuena. Liuk Caoren jatorrizko asmoari ustez leialagoa zen amaiera bat osatu zuen. Nobelak eragina izaten jarraitzen du Txinako poeta garaikideetan, hala nola «Generazio Ertainako» An Qi, zeinek omenaldia egin baitzion *To Cao Xueqin* poeman.

Oharrak
-------

1. ↑  Zhao Zhejiang-en (赵振江) arabera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Núñez, Patricia Amate.  (2019-11-21). «La obra Sueño en el Pabellón Rojo y su traducción a la lengua española» *SABIR. INTERNATIONAL BULLETIN OF APPLIED LINGUISTICS* 1 (1): 23–37.  doi:10.25115/ibal.v1i1.2880. ISSN 2695-5695. (Noiz kontsultatua: 2024-04-16).
2. ↑  «From West to East: Conservation of the Chinese novel ‘Dream of the Red Chamber’ - Collection Care blog». *blogs.bl.uk*. Consultado el 13 de mayo de 2021.
3. ↑  Spence 1991, 106-110 orr. .
4. ↑  **(Ingelesez)** David Hawkes, «Introduction», *Story of the Stone*, Volume I (Penguin Books, 1973), 15-19
5. ↑  **(Ingelesez)** Jonathan D. Spence, *Ts'ao Yin [Cao Yin] and the K'ang-Hsi Emperor: Bondservant and Master* (New Haven: Yale University Press, 1966), Caoren aitonari buruzko ikerlana.
6. ↑   **(Ingelesez)** «About *Dream of the Red Chamber*: Introduction» *CliffsNotes*.
7. ↑   «Vale | China Heritage Quarterly» *www.chinaheritagequarterly.org* (Noiz kontsultatua: 2024-04-16).
8. ↑  Levy 1999, 15 orr. .
9. ↑  Zhou 2003, 4 orr. .
10. ↑  Liu 2008, 115 orr. .
11. ↑  Yang, Weizhen; Guo, Rongguang (1986). «Introduction». *zh:《红楼梦》辞典*. 山东文艺出版社. ISBN 7-5329-0078-9
12. ↑    *Women's studies encyclopedia.*  Westport, Conn. : Greenwood Press 1999 ISBN 978-0-313-29620-8. (Noiz kontsultatua: 2024-04-17).
13. ↑  Chen Weizhao (陈维昭), *Hongxue Tongshi* (红学通史, "A History of Redology"). Shanghai: Shanghai People's Publishing House, 2005. ISBN 7208057885
14. ↑  Cao, Xueqin; Gao E (2006). "Chapter 23". *Hong Lou Meng*. 新世界出版社. ISBN 9787801879028
15. ↑  张, 利玲 (2009). "林黛玉形象补论" [A Complementary Discussion on Lin Daiyu's Image]. *红楼梦学刊*. **1** (1): 11–33 – via CQVIP.
16. ↑  Leo Ou-fan Lee, "Literary Trends I: The Quest for Modernity, 1895–1927," in John K. Fairbank, ed. *Cambridge History of China* Vol. 12 Republican China 1912–1949 Pt I (Cambridge: Cambridge University Press, 1983): 455.
17. ↑  Yu 1997, 119–121 orr. .
18. ↑  Wang Guowei, as quoted in Lin Yutang's appreciation of "The Red Chamber Dream", Renditions (Spring 1974), p. 23
19. ↑   Saussy, Haun.  (2003). «The Age of Attribution: Or, How the "Honglou meng" Finally Acquired an Author» *Chinese Literature: Essays, Articles, Reviews (CLEAR)* 25: 119–132.  doi:10.2307/3594284. ISSN 0161-9705. (Noiz kontsultatua: 2024-04-18).
20. ↑  Li Zhisui, *The Private Life of Chairman Mao* (New York: Random House, 1994), p. 82
21. ↑   **(Ingelesez)** Zhou, Ruchang.  (2009). *Between Noble and Humble: Cao Xueqin and the Dream of the Red Chamber.*  Peter Lang ISBN 978-1-4331-0407-7. (Noiz kontsultatua: 2024-04-18).
22. ↑   **(Ingelesez)** Bonner, Joey.  (1976-09). «Yü P’ing-po and the Literary Dimension of the Controversy over Hung lou meng» *The China Quarterly* 67: 546–581.  doi:10.1017/S0305741000035517. ISSN 1468-2648. (Noiz kontsultatua: 2024-04-18).
23. ↑   **(Ingelesez)** Zhou, Ruchang.  (2009). *Between Noble and Humble: Cao Xueqin and the Dream of the Red Chamber.*  Peter Lang ISBN 978-1-4331-0407-7. (Noiz kontsultatua: 2024-04-18).
24. ↑  Conspiracy of the Red Mansions. Danwei (6 December 2006).
25. ↑  Ying, Li-hua (2010). "An Qi". *Historical Dictionary of Modern Chinese Literature*. The Scarecrow Press. p. 5

Bibliografia
------------

* Levy, Dore Jesse.  (1999). *Ideal and actual in the story of the stone.*  Columbia University Press ISBN 0-231-11406-0. OCLC .39905676.
* Liu, Zaifu.  (2008). *Reflections on Dream of the red chamber.*  Cambria Press ISBN 978-1-62499-109-7. OCLC .819325544.
* Spence, Jonathan D..  (1991). *The search for modern China.*  (First Norton Paperback edition. argitaraldia) ISBN 0-393-30780-8. OCLC .24536360.
* Zhou, Ruchang; 周汝昌.  (2003). *Hong lou duo mu hong.*  (Di 1 ban. argitaraldia) Zuo jia chu ban she ISBN 7-5063-2708-2. OCLC .53806390.
* Yu, Anthony C..  (1997). *Rereading the Stone: Desire and the Making of Fiction in Dream of the Red Chamber.*  Princeton, N.J.: Princeton University Press ISBN 0691015619..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8265
* Commonscat Multimedia: Dream of the Red Chamber / Q8265

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 185493528
* BNF: 121451138 (data)
* GND: 4238558-1
* LCCN: n81018539
* NDL: 00627282
* SUDOC: 029929830
* BIBSYS: 90738390
* Open Library: OL16280308W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q8265
* Commonscat Multimedia: Dream of the Red Chamber / Q8265