recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Oscar Fredrik Torp** (Skjeberg, 1893ko ekainaren 8a – Oslo, 1958ko maiatzaren 1a) norvegiar politikaria izan zen. Norvegiako lehen ministroa izan zen 1951tik 1955era.

Lehen hezkuntza jaso zuen eta hamahiru urterekin hasi zen lanean. Mugimendu sindikalarekin eta Alderdi Laboristarekin bat egin zuen eta udal karguetan egon zen.

1923tik 1945era alderdiko burua izan zen eta 1935etik 1936ra Oslo alkatea. 1936an Stortingeko kide hautatu zuten eta Gizarte Gaietarako (1936-1939) eta Finantza (1939-1942) ministro izendatu zuten. Alemaniak Norvegia inbaditu zuen 1940an eta Torp arduratu zen Norvegiako Altxorraren ebakuazioa antolatzeaz. Norvegiar gobernuaren Defentsa ministroa izan zen erbestean, Londresen.

Erbestetik itzuli ondoren, Alderdi Laboristaren buruzagitzan ordezkatu zuten eta Berreraikuntza eta Hornikuntza ministro izendatu zuten. 1948an kargua utzi eta probintziako gobernadore izendatu zuten. Garai hartan, Norvegia NATOn sartzearen bultzatzaileetako bat izan zen.

1951n Einar Gerhardsen lehen ministroak dimisioa eman ondoren, Torp oinordeko izendatu zuten. Herrialdea lau urtez gobernatu zuen, 1955ean Gerhardseni kargua itzuli zion arte. Ondoren, Stortingeko presidente izan zen.
Berlingo harresia erori ostean, **Berlinen birmoldaketa** sakona egon da.

Gunea
-----

East Side Galleryk, mundu osoko aire zabaleko galeria luzeena, 1961. urtetik 1989ra Berlin hiria bera nahiz Europako mendebaldea eta ekialdea bitan zatitu zuen Berlingo harresiak bat egiten dute Friedrichshain-Kreuzberg auzoko mugan.

Birmoldaketak
-------------

Harresia eraitsi zuteneko euforia eta itxaropen sentimenduak gogorarazteko, mundu osoko 100 artistak baino gehiagok 1,3 kilometroko horma zatia apaindu zuten 1990ean.

Media Spree eraikitze planak etxe orratz, hotel, loft eta bulegoz bete nahi du ibaiertza. 2008. urtean, *Spree Ufer für alle* (Spreeko bazterrak guztiontzat) plataformak antolatu zuen galdeketan, Friedrischain-Kreuzberg auzoko bizilagunek ezezkoa eman zioten proiektuari, ibai bazterrak eraikinez libre utzi nahi zituztela adieraziz. Hala ere, eraikitze prozesua ez da gelditu.

Living Bauhaus enpresa luxuzko apartamentuak eraikitzen ari da. Herritarren presioaren ondorioz eraispen lanak egun batzuetan gelditu zituzten arren, galeriaren bi zati kendu ziren 2013ko otsailean, kamioi eta langileei sarrera ahalbidetzeko. Living Bauhausen proiektuaren alboan, Alon Mekel inbertitzaile israeldarrak 120 metroko altuera izango duen hotela eraikiko du.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Nerea Menor, «Berlin berriaren «harrokeria»», *Berria*, 2014-11-02

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2886320

 |

* Wd Datuak: Q2886320
**Naroa Iturri Lizarribar** (Hernani, Gipuzkoa, 1976) euskal herritar kazetaria da.

ETB 1eko *Bertatik Bertara* telebista saioan hasi zen bekadun. Ondoren *Ikusgela* telesaioan erreportari egon zen eta honen aroa bukatzean, *Sut&Blai* saioan jarraitu zuen. Andoni Aizpuruk aurkezten duen *Horrelakoa da bizitza* telesaioan kolaborazioak egin zituen kazetari bezala. 2009tik 2017ra, Hamaika Telebistako erredaktore burua izan zen eta Donostiako zuzendaria.

Egun Askabide Klinikan egiten du lan eta 2019tik aurkezle gisa ari da Ekhiñe Atorrasagasti zuzentzen duen *Kolpez kolpe* saioan. 

2015 urtetik aurreran, **Askabide Klinikako** zuzendaritzan dago. Emakumeen sexu askatasuna bermatzea du bertan egiten duen lanak helburu. 

KZK Ekhine Atorrasagasti eta Naroa Iturri

Kanpo estekak
-------------

* Naroa Iturrirekin elkarrizketa ARGIA astekarian.
* Naroa Iturrirekin elkarrizketa Gaztezulon.[*Betiko hautsitako esteka*]
* Horrelakoa da bizitza telesaioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12264719

 |

* Wd Datuak: Q12264719
**Biarritz En Eté** Biarritzen uda aldean ("eté" uda da frantsesez) ospatzen den pop musika jaialdia da. Lehenengo ekitaldia 2018an uztailaren 20tik 22ra antolatu zen Miladyko hondartzan.

Big Festival jaialdiak utzitako lekua bete zuen Biarritz en Ete!, Miarritzeko festibalak. Antolatzaileek jakitera eman zutenez, bi agertoki atonduko zituzten, eta 40 bat artista igaro ziren bertatik. Atabal gaurko musika zentroarekin izandako inizitiba horrek Super! agentzia artistikoaren eta Les Nouvelles Editions Indépendantes media-taldearen laguntza izan zuten egitasmoa garatzeko. Aurkeztu zituzten lehenengo musika taldeak hauek izan ziren: Phoenix, Etienne Daho, Cigarettes After Sex, Juliette Armanet, Lomepal, The Black Madonna, L'Imperatrice, Angele, Agar Agar, Caballero & JeanJass, Yellow Days, Malick Djoudi eta Kepa. Antolatzaileek berek azaldu zutenez, egitarauan «nazioarteko eta Frantziako» taldeak uztartu nahi zituzten, eta baita «artista ospetsuak eta hazten ari direnak» ere. Jaialdia Ozeanoaren Hiriaren eta Milady hondartzaren inguruan egin zen.
Biarritzeko musika jaialdi honetan guztira, berrogei talde inguru aritu ziren, hainbat agertokit

Antolatzaileek jakitera eman zutenez, 2018ko jaialdiak poztasuna, pop musika eta ozeanoa izango zituen ardatz.

Biarritz en Éte! jaialdiak hiru ezaugarri nagusi ditu: "pop musika, euskalduna, ekologikoa"..

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070293

 |

* Wd Datuak: Q61070293
**Ibon Rodríguez García** (Sestao, 1978) musikari eta kultura eragile euskalduna da. Bakarka ari denean musikan, **IbonRG** izena erabiltzen du.

Musikari gisa
-------------

Hainbat musika tresna jotzen ditu parte hartzen duen taldeetan eta kolaborazioetan. Bakarkako saioetan ahots hutsezko esperimentazioak egin ohi ditu, inprobisaziotik abiatuta, baina baita molde zaharreko konposizioak ere, ahots hutsa zein pianoa lagun.

Bakarka ari denean **IbonRG** izena erabili ohi du. Bikote gisa, Ibon Agirrerekin batera, Borbor taldea osatu du. Era berean, Ibon Rodriguez partaide da Eten, Le Noise, Txaranga Urretabizkaia, Gargara eta Plu de Mekanisms taldeetan; eta kolaboratzen du Maite Arroitajauregi *Mursego*-rekin eta Xabier Montoiarekin, disko eta kontzertuetan. Disko-ekoizle lanak ere egin izan ditu, adibidez Mursegorentzat (*100% Oion* diskoan).

2019an disko bikoitz bat argitaratu du, *Hil zara* (I eta II). 2024an *Iaquin vahu* diskoa atera zuen, euskaraz inprimatutako lehen liburua, Linguae vasconum primitiae, osorik musikatu zuen 80 minutuko albumean.

Kultura eragile gisa
--------------------

Kultura eragile gisa, Leire Lopez Ziluagarekin batera, *Kafea eta Galletak* egitasmoaren bultzatzaile izan zen, eta haren ondorioa izan zen *Kafe aleak* liburuaren edizioa.

*Kafea eta Galletak*, egitasmo bezala, 2008an sortu zen. Diskoak leku publiko batean (Gernikako Astran) entzutea zen koska, bolumen onean eta ondoren, horiei buruzko tertulia egitea. Filosofia beretik abiatuz, 121 lagunek beste hainbeste diskori buruz idatzitako testuak bildu zituzten Rodriguezek eta Lopez Ziluagak, eta horixe izan zen *Kafe Aleak* liburua.

Diskografia
-----------

* *Hil zara I* (2019, Repetidor).
* *Hil zara II* (2019, Repetidor).
* *Iaquin vahu* (2024, Repetidor).

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Etxeparek 1545ean idatziak, Ibon RGk 2024an cantatzeco» *Berria* 2024-04-17 (Noiz kontsultatua: 2024-04-17).
2. ↑   «'Kafe Aleak' argitaratu da, 121 musika zaleren testuak biltzen dituen 'disko isila'» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2018-02-26).
3. ↑    «Etxeparek 1545ean idatziak, Ibon RGk 2024an cantatzeco» *Berria* 2024-04-17 (Noiz kontsultatua: 2024-04-17).

Kanpo loturak
-------------

* IbonRG.net
* Ibon Rodriguez Twitterrenː Tiutaka
* Kafea eta Galletak / Kafe Aleak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q50184845

 |

* Wd Datuak: Q50184845
***Paris brûle-t-il?*** (Erretzen ari da Paris?) Dominique Lapierre eta Larry Collins egileek 1964an plazaratutako liburua da. Robert Laffont eskutik plazaratu zuten, «Ce jour-là» bilduman.. Liburua benetan gertatutako gertakizunetan oinarritzen zen eta arrakasta handia lortu zuen Best-seller izanik. Ondoren, 1966an, liburuan oinarrituta, izenburu bereko filma egin zen.

Gaia
----

Liburuak Bigarren Mundu Gerran barruan, 1944ko abuztuko egunak deskribatzen ditu eta, batez ere, Indar Aliatuek, Frantziar Indar Askeek eta gehien batean Frantziako Alderdi Komunistari atxikiak zeuden barne Erresistentziako mugimenduak Paris askatu aurreko orduak.

Izenburua
---------

«Paris brûle-t-il?» zen Hitlerrek 1944ko abuztuaren 25ean Rastenburgeko (Ekialdeko Prusia) Kuartel Nagusi Handian bildutako bere jeneralei egindako galdera zen. Une hartan, Hitlerrek, lau urteko okupazioaren ondoren, uko egiten zion Paris galtzeari. Egoera kritikoa bihurtu zen alemaniarrentzat: hiria zaintzeko unitaterik ezean, Dietrich von Choltitz jeneralak Hitlerren agindua jaso zuen, azken gizon galdu arte aliatuei aurre egiteko eta hiriko monumenturik garrantzitsuenetan jarritako karga leherkorren bidez Paris suntsitzeko; era berean, alemaniar armadek askapen-tropen erresistentzia eta laguntza aurkitzen zuten auzoak suntsitu behar zituen.

Egitura
-------

Kazetaritza estiloa erabiliz, eleberriak hainbat ikuspuntutatik erakusten du gatazka: Parisko biztanleak, Leclerceko soldaduak, Eisenhowerrekoak, alemaniarrak eta, bereziki, Von Choltitz jenerala, eleberriko narratzaileak eta protagonistak dira. Horretarako, gertakarien dozenaka lekuko eta protagonista elkarrizketatu zituzten egileek. Aberatsa da, bestetik, hutsalak diruditen xehetasunetan, baina, oro har, Parisek, bertako biztanleek eta okupatzaileek askapenaren aurreko egunetan bizi izan zuten giroa islatzeko.

Zineman
-------

1966an zinemara eraman zuen René Clément-ek, nazioarteko aktore ospetsuen zerrenda zabalarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Anne Sinclair, *21, rue La Boétie*, Paris, Grasset, 2012, 236 or. (ISBN 978-2-253-17331-1), 14.or.
4. ↑
5. ↑

Kanpo estekak
-------------
**Honour Moderations** (edo *Mods*) Oxfordeko Unibertsitateko azterketa multzo bat dira, gradu-ikastaro batzuen lehen zatiaren amaieran (adibidez, Greats edo *Literae Humanores*).

Honour Moderationetarako hautagaiek klase saritua dute (horregatik dira ohoreak). Hala ere, horrek ez du azken maila arte balio. Beste kurtso batzuetan, Prelimins (i.e. atariko azterketak) lehen azterketa multzoa da, baina ez dute horretarako inolako eskolarik esleituta. Lehen azterketa horiei «First Public Examinations» (Lehen azterketa publikoak) deitzen zaie. Lehen Azterketa Publikoak igaro ondoren, ikasleek 'Bigarren Azterketa Publikoak' egiteko ikastaroa hartzen dute. Normalean, azken azterketak dira. Finalak Oxfordeko lehen mailako kurtso guztien amaieran egiten dira, arteari buruzko gaiak lantzeko, eta bigarren, hirugarren eta, bidezkoa bada, laugarren urteko azterketetan bana daitezke zientzia-gai batzuetarako.

Klasikoetako Honour Moderations-ei munduko azterketa zailenetako batzuk deitu izan zaie. Hala ere, azken urteetan, gaia aldatu egin da, latinezko nahiz grekozko hizkuntzetan gaitasuna beharrezkoa ez izateko, eta azterketako artikulu-kopurua murriztu da, eta amaitzeko baimendutako denbora luzatu egin da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Special Regulations for the Honour School of Literae Humaniores, University of Oxford, UK.
2. ↑  Regulations for the Honour Moderations in Classics, University of Oxford, UK.
3. ↑   Mount, Harry.  (4 October 1999). «A few things pointy-heads should know» *New Statesman*.
4. ↑   Pyper, Lottie.  (21 February 2013). *Classics Mods become less intense.*  Cherwell.org.
**Artista** **interpretatzaileak**, **Jabetza Intelektualeko Eskubideak Kudeatzeko Erakundea** (AISGE) Espainiako aktore, bikoiztaile, dantzari eta eszena-zuzendarien jabetza intelektualaren eskubideak kudeatzen dituen erakundea da. Barne Ministerioak elkarte gisa 1990eko irailaren 20an baimendu zuen Jabetza Intelektualaren Legearen babesean 1990eko azaroaren 30eko agindu baten bidez (urte horretako abenduaren 8ko BOEn argitaratua). AISGEko bazkide izan daitezke ikus-entzunezko euskarrian zehaztutako emanaldiak dituzten artistak. Izen ematea guztiz doakoa da. 

Irabazi asmorik gabeko erakunde hau, 20 kontseilarik osatzen duten Administrazio Kontseiluak zuzentzen du. Organo hori demokratikoki aukeratzen da, eta lau urtez behin berritzen da, hauteskunde-prozesu baten bidez. 2018ko ekainetik aurrera, Emilio Gutiérrez Caba aktorea izango da buru. Pilar Bardem aktorearen ondorengoa izan zen, karguan 16 urte eman ondoren.

Eginkizunak
-----------

Ikus-entzunezko euskarri batean finkatu diren emanaldiak edo interpretazioak dituzten artistek diru kopuru bat jasoko dute, ikus-entzunezko lan horretan egiten duten lanaren araberakoa. Entitateak bere bazkideen eskubide moralak ere babestu eta defendatzen ditu. Gainera, AISGEk laguntza eta sustapen jarduerak sustatzen ditu bere kideen artean. *AISGE Fundazioa* arduratzen da lan horretaz.

Polemikak
---------

2009an, gaixoei telebista jartzeagatik ospitale pribatuei kanon digitala kobratzeko asmoa nabarmendu zuen, eta Justiziak eskaera hori ezetsi zuen azkenean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *AISGE Estatutos.* .
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** DÍAS, CINCO.  (2011-03-10). «Los hospitales no pagarán derechos de autor por la TV en la habitación» *Cinco Días* (Noiz kontsultatua: 2024-04-17).

Kanpoko loturak
---------------

* AISGE erakundearen orrialde ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5707047

 |

* Wd Datuak: Q5707047
Mendozatarren dorrea**Arabako heraldika museoa** 1963tik 2007ra Arabako Mendoza herriko Mendozatarren dorrean zegoen museoa izan zen.

Eraikina
--------

Mendozatarren dorretxea eraikin esanguratsua da eta Arabako dorrerik zaharrenen artean dago, XV. mendeko lehenengo hamarkadetan eraiki baitzen. Oinplanoa ia karratua da, hamaika metro luze ditu albo banatan, eta hogeita bat garaieran. Dorrea zaharberritua izan zen 1963. urtean, Arabako ezkutu eta armarrien kontserbaziorako. Ezkutuen bilaketan lan handia egin zuen Micaela Portilla gasteiztar historialariak.

Aldundiak espazioa behar museistiko berrietara egokitu zuen, eta ezkutuak eskuratzeko beharrezkoak ziren baliabideak zuzendu zituen, horietatik asko beraien jabeek dohaintzan emanak babesteko eta zaintza egokia emateko zituzten arazoak zirela eta. Beste batzuk etxe, eliza eta kaperetatik ekarri ziren; hauek beraien jatorrizko lekuetatik kanpo galtzeko puntuan zeudelarik.

Nolanahi ere, museorako bisitak itxi egin behar izan ziren, eraikinak ez baitzion irisgarritasun araudiari erantzuten.

Bilduma
-------

Beheko solairuan eta lehen solairuan harresiaren barnealdeko perimetroan kokaturik, museoak argiki arabarrak diren abizenak eta familien berrogehita hamar bat harrizko ezkutu erakusgai jarri zituen. Berpizkunde eta barroko garaiko adbide bikainak, nahiz eta zaharrena, Gaonatarrena, XIV. mendekoa izan. Pieza hauek, ondo katalogatuak egoteaz gain, beraien jatorria, deskribapena, esanahia eta bestelako ezaugarrien berri ematen zuten errotuluez lagundurik zeuden.

Mendozatarren dorrean erakusten ziren piezez gain, argazki, irudien eta bideoproiekzioen bidez arabarrak diren beste ezkutu asko ikus zitezkeen, beraien azalpenekin batera. Horrez gain, lehen solairuan Arabako Erdi Aroko jantziak zeuden.

Bilduma hau Villanañeko elizara eraman zen bertan museoa kokatzeko asmoarekin, baina oraindik ez dute museoa ireki.

Kanpo estekak
-------------

* Euskonews. Heraldika museoa (gaztelaniaz)
* Auñamendi. Arabako heraldika museoa (gaztelaniaz)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Góngora, F.. «La iglesia de Villanañe acogerá el Museo de Heráldica de Álava» *El Correo* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069840

 |

* Wd Datuak: Q61069840
***Figaroren ezkontzak*** (italieraz: *Le nozze di Figaro*) Wolfgang Amadeus Mozart musikagilearen lau ekitaldiko opera bufo bat da, Lorenzo da Ponteren italierazko libretoa duena. Berez Pierre Augustin Caron de Beaumarchaisen *La Folle Journée, ou le Mariage de Figaro* antzezlanean oinarrituta dago. 1785 eta 1786 artean idatzia, 1786ko maiatzaren 1ean estreinatu zuten Vienan, Mozartek berak zuzendua.

Mozarten konposiziorik onenetako bat eta musikaren historiako operarik garrantzitsuenetako bat da. Bere garaian kritika asko jaso zituen arren, arrakasta handia lortu zuen antzezpenetan. Obra honekin hasten da Mozarten eta Da Ponteren arteko lankidetza, operaren historiako emankorrenetako bat, zeinetatik generoko hiru maisulan atera ziren: *Figaroren ezkontzak*, *Don Giovanni* eta *Così fan tutte*.

Sinopsia
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Istorioa Sevillan garatzen da, XVIII. mendearen bigarren erdian, eta Almavivako kondearen jauregian kokatzen da. Rosina bere emazte bihurtu da dagoeneko, kondesa, baina kondea Susanna gaztearen mesedeen bila dabil, Figaroren emaztegaia baita, kondearen morroia. Istorioa korapilatu egiten da Almavivako kondeak jakiten duenean bere morroi Cherubinok interes handia duela kondesarengan, eta, horregatik, aldamenetik kendu nahi du gerrara bidaliz. Figaro, Susanna eta kondesa ados daude kondearen asmoak oztopatzeko eta bere desleialtasuna agerian uzteko. Baina, bitartean, Figaro Bartolo eta Marcellinarekin eztabaidatzen ari da, eta honek Figaro bien semea dela jakiten du. Egunaren amaieran, protagonista guztiak jauregian daude, eta han izaten dira nahasteak, azkenean kondea eta kondesa adiskidetu eta Figaro eta Susanna ezkon daitezkeen arte.

Pertsonaiak
-----------

| Pertsonaia | Tesitura | Estreinaldiko aktore-multzoaZuzendaria: Wolfgang Amadeus Mozart |
| --- | --- | --- |
| Figaro | baxu-baritono | Francesco Benucci |
| Susanna | soprano | Ann Storace |
| Rosina kondesa | soprano | Luisa Laschi |
| Almavivako kondea | baritono | Stefano Mandini |
| Cherubino | mezzosoprano | Dorotea Bussani |
| Marcellina | mezzosoprano | Maria Mandini |
| Don Bartolo | baxu sakon | Francesco Bussani |
| Don Basilio | tenore buffo | Michael Kelly |
| Antonio | baxu buffo | Francesco Bussani |
| Barbarina | soprano | Anna Gottlieb |
| Don Curzio | tenore buffo | Michael Kelly |
| Herritar, saltzaile eta zerbitzariak |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  baluarte.com
2. ↑  gara.naiz.eus

Kanpo estekak
-------------
**Bodu Bala Sena** antolakunde politiko monastikoa da. 2012an sortu zen Kolonbon. Ideologikoki sinhalar nazionalistak dira eta erlijioaren aldetik, budistak.

Muturreko sinhalar budisten, tamil hinduen eta musulmanen arteko harremanak
---------------------------------------------------------------------------

Tamil hinduak bezala muturreko sinhalar budista hauek jomugan dituzte musulmanak. Erakunde honen partetik bazterkeria jasan dute musulmanek eta baita indarkeria ere 2014ko ekainean, esaterako. Musulmanak biztanleen %9 inguru dira, eta hainbat iturrik tamiltzat dituzte, tamila baitute haien ama hizkuntza. Beste iturri batzuek diote, ordea, VIII. eta XV. mende artean uhartera iritsitako arabiarren ondorengoak direla.

Muturreko sinhalar budisten indarkeria
--------------------------------------

2014ko ekainean muturreko talde budistek haien aurkako oldarraldi kanpaina hasi zuten. Hego-ekialdeko kostaldeko Aluthgama herrian musulmanen etxeak erre zituzten, eta lau lagun hil. Bodu Bala Sena (BBS) muturreko talde budistaren buruak, Galagodaatte Gnanasara monjeak, emandako hitzaldiaren ondotik hasi zuten oldarraldia.

Armada bidali zuten herrira, eta etxean geratzeko agindua ezarri. Halere, ez zeuden lasai hango musulmanak, uste baitzuten gobernuak muturreko talde horiek babesten zituela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Bodu Bala Sena, muturreko monjeen azorria»[*Betiko hautsitako esteka*], *Berria*, 2014-07-25

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4936751
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3698153775052561550009
* LCCN: n2018244993

 |

* Wd Datuak: Q4936751
**I Am Legend** (euskaraz *Kondaira Naiz*) 1954ko Richard Matheson estatubatuar idazleak idatzitako beldurrezko eleberri post-apokaliptiko bat da. Banpiro eta zonbiei buruzko literaturaren eragina ere badu.

Filmak ageriko kontakizunaz gain, zenbait gai filosofiko sakon ere azaleratzen ditu, tarten bakardadea eta isolamendua, Mendebaldeko Gizartearen krisia, gizateriaren gainpopulaketa, bai eta normaltasuna eta anormaltasuna nahiz ongia eta gaizkiaren binomiak, eta ezezagunaren aurrean agertzen diren izua eta naharmenaren sentipenak ere.

Eleberriak arrakasta handia izan zuen, horren lekuko maiz zinemaratu izana: *The Last Man on Earth* (1964), *The Omega Man* (1971), *I Am Legend* (2007) eta *I Am Omega* (2007). *Night of the Living Dead* (1968) filmaren inspirazio iturrietako bat ere izan zen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Robert Neville, planeta osoa sarraskitu eta bizirik atera diren gainontzeko gizakiak banpiro bilakatu dituen, mundu bateko gizon bakarra da. Bere bizitza egunez ahal bezainbeste izaki odolzale hiltzen saiatzea eta gauez bere etxean gotortu eta haien erasoei aurre egitera mugatu da. Beretzat izakia izugarriak izan arren, izakientzat monstruoa Neville bera da, alegia, ezarritako orden berriari muzin egin eta iraganeko gizateriaren gizartearen oroimina berekin batera duela bizirauten saiatzen den planetako azken gizakia.

Zinema
------

* *The Last Man on Earth* (1964)
* *The Omega Man* (1971)
* *I Am Legend* (2007)
* *I Am Omega* (2007)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q734493
* Commonscat Multimedia: I Am Legend / Q734493

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 174897132
* BNF: 35479292d (data)
* GND: 7622122-2
* SUDOC: 235160539
* Open Library: OL64225W

 |

* Wd Datuak: Q734493
* Commonscat Multimedia: I Am Legend / Q734493
***Sumisioa*** (frantsesez: *Soumission*) Michel Houellebecqek 2015ean Flammarion argitaletxearen eskutik plazaratutako eleberri polemiko eta distopikoa da. "Politika fikziozko eleberri bat da, une poetikoak, komikoak eta melodramatikoak biltzen dituen fabula politiko eta morala. Houellebecq-ek gogoeta egiten du mende hasierako gizaki guztiok geure bizitzan sumatzen ari garen eraldaketa sakonaren inguruan".

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

François, Paris III Unibertsitateko literatura katedradunak, Huysmans idazle dekadentean espezializatua, bere maitasun bizitzaren amaiera iritsi dela uste du. Hainbat urte igaro dira unibertsitateko bere azken paper garrantzitsua sortu zuenetik. Bere neska-lagunak Israelera emigratzea erabaki du eta bere gurasoak hil egin dira. Egoera hauek guztiek bere buruaz beste egiten amaituko duen beldurra eragiten diote.

Baina 2022an Frantziak, Mohammed Ben Abbes, fikziozko Anaia Musulmanen alderdiko politikari karismatikoak Frantziako presidentetzarako hauteskundeak irabazi eta nazioaren kudeaketa bereganatzen du. Behin karguan, hainbat aldaketa egin zituen: Frantziako nazioaren bakegintzan lan egin zuen, Frantziako unibertsitate nagusia pribatizatu, unibertsitate islamiar bihurtuz, lege batzuk aldatu zituen, gizon eta emakumeen arteko berdintasunerako eskubidea indargabetu zuen poligamia ahalbidetuz. Europar Batasuna "Erromatar Inperio" islamiar berri bat egiteko asmoa du, Frantzia ardatz nagusia izanik.

Gizarte berri honetan, François Robert Rediger-en laguntzaz Islamera bihurtzen da, eta horrek bere bizitzan bigarren aukera bat eskainiko dio: oso ondo ordainduta, ospe handiko lan bat plazaratuko du eta hainbat emakumez gozatzeko aukera izango du.

Nobelak fikzioa eta errealitatea nahasten ditu. Hainbat politikari pertsonaia gisa agertzen dira, besteak beste, François Hollande, Marine Le Pen, François Bayrou eta Jean-François Copé barne.

Harrera
-------

Liburua plazaratu ondoren, arrakasta itzela ezagutu zuen. Adibidez, Amazon.com atarian Frantziako lehen salduena bihurtu zen. Halaber, polemika handia eragin zuen bai Frantzian baita ere Europa osoan. Irakurle eta kritikari batzuen ustez, bereziki eskuinekoen ustez, liburuak azaltzen duen egoera, egun hurbil batean errealitate izan daiteke.

Euskarazko bertsioa
-------------------

2015ean berean Gerardo Markuletak Mettok argitaletxearen eskutik, euskarazko bertsioa zabaldu zuen. (ISBN 10: 8494073397 ISBN 13: 9788494073397, 286 or.)

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Hedoi Etxarteren komentarioa *Argia* aldizkarian, 2015/11/20.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18643289
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1773145424634786830116
* BNE: XX5522994
* BNF: 17106259z (data)
* GND: 1119370442
* LCCN: no2015142407
* SUDOC: 22061251X
* Open Library: OL20000335W

 |

* Wd Datuak: Q18643289
**"Campanades a Morts"** abestia izen bereko albumean Lluís Llach abeslari katalanak 1977an plazaratu zuen. Abestiaren gaia poliziek eragindako Gasteizko martxoaren 3ko sarraskia da. Abeslariak sarraskiaren gau berean konposatu zuen. 1977an Mendizorrotzeko kiroldegian eman zuen lehen aldiz, Mikel Laboak lagunduta. Albumari izenburua ematen dion abestiak A alde osoa hartu zuen. 30 urte geroago, 2006ko martxoaren 3an, Llachek konposizio hori interpretatu zuen Gasteizko Fernando Buesa Arena pabiloian, gertakari horiek oroitzeko.

Historia
--------

Lluis Lach, errepresio frankistak jazarritako kantautorea, Kataluniara itzuli berria zen Parisen erbesteratuta egon ondoren. Letra eta musika jarri zizkion "Campanades a morts" -i gertakariak gertatu ziren egun berean. Abestiak hiru hildakori buruz hitz egiten du –gau hartan ezagutu zirenak–, nahiz eta gero kopurua bostera igoko litzatekeen.

1976ko martxoaren 3an, greba orokor baten ondorioz, ehunka langilek batzarra egin zuten Arabako hiriburuko eliza baten barruan, Zaramagako Asisko San Frantzisko elizan. Poliziak eliza uzteko agindu zuen. Barrura jaurtitako gas negar-eragilezko poteek bultzaturik, tenplutik atera ziren, nahas-mahas, izututa eta itolarriaren sintomekin. Kanpoan izua eta heriotza zituzten zain.

1976ko martxoaren 3an, Llachek abesti bizi eta tragiko bat egin zuen, tira-bira batez, Francorik gabeko frankismoaren gau luzean ikono eta erreferentzia izango zena, eta, batez ere, ahanzturaren aurkako adierazpen politiko indartsu bat. Urtebete geroago, diskoan grabatu zen, Manel Camp zuzendutako orkestra sinfoniko batekin eta Sant Jordi Abesbatzarekin , Oriol Martorell zuzendariaren eskutik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* *Campanades a Morts* albuma.
* Gasteizko martxoaren 3ko sarraskia

Kanpo estekak
-------------

* **(Katalanez)**:Abesti osoa Youtuben.
* **(Katalanez)**:Abestiaren letra katalanez eta gaztelaniaz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123494990

 |

* Wd Datuak: Q123494990
Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da.Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen klik eginez gero.Simone de Beauvoirren bizitza eta pentsamenduari buruzko bideoa.
***Bigarren sexua*** (jatorrizko izenburua, frantsesez: *Le Deuxième Sexe*) Simone de Beauvoirrek idatzitako liburu bat da. Filosofian, XX. mendeko obrarik garrantzitsuenetarikotzat jotzen da. Salmentak arrakasta handia izan zuen. Lan hori idazten hasi zen beretzat emakume izatea zer izan zen aztertu eta hari buruz hausnartu zuenean. Historian emakumezkoek bizi izan dituzten egoerak ikertu zituen, eta horri buruzko saiakera luzea idatzi zuen. Bertan jaso zituen emakumezkoak nola irudikatu izan diren, zein egoera bizi izan dituzten, eta nola lor daitekeen haien bizimoduak hobetzea bai eta haien askatasunak zabaltzea ere.

Feminismoaren funtsezko lanetako bat da hau, eta existentzialismoarekin lotutako kontzeptuak erabiltzen ditu gizateria-erdi horren bizimoduan arakatzeko. Lan entziklopedikotzat ere jo izan da, emakumeen identitateaz eta sexu-desberdintasunaz aritzen delako psikologiaren, historiaren, antropologiaren, ugalketaren zein harreman sexu-afektiboen ikuspuntuetatik.

Simone de Beauvoirren ustez emakumezkoa edo, zehatzago, emakumetzat jotzen duguna (atsegina, polita... izatea) sozialki eraikitako produktu kultural bat da. Emakumezkoa beti beste zerbaitekiko konparatuz definitu izan da historian zehar: ama, emaztea, alaba edo ahizpa. Hortaz, emakumezkoaren zeregin nagusia da bere identitate propioa berreskuratzea, betiere haren irizpidearen arabera. Emakumezkoek dituzten ezaugarri horietako asko eta asko ez baitira berezkoak, ez dira genetikoak, jaso duten heziketak baldintzatuta baizik. Teoria hori laburbiltzen duen esaldia ezaguna da: «Emakume ez da jaiotzen: egin egiten da».

Irene Arrarats Lizeagak 2019an itzuli zuen. Eskafandra bildumaren barruan argitaratu zuten euskaraz, Jakinen eta Elkarren eskutik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Euskarara heldu da 'Bigarren sexua'» *Berria* 2019-11-29 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q470098
* Commonscat Multimedia: Le Deuxième Sexe / Q470098

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 185451435
* BNF: 12048552t (data)
* GND: 4099129-5
* LCCN: no2016128952
* NLA: 35489408
* SUDOC: 028703693
* Open Library: OL767941W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q470098
* Commonscat Multimedia: Le Deuxième Sexe / Q470098
*Boletus badio-rufus*

Sinonimoa: *Xerocomus badio-rufus*

Deskribapena
------------

**Kapela:** Handia, 12 eta 15 cm bitarteko diametrokoa. Globo itxurakoa, belusatua eta uher kolorekoa gorri-purpuraz tindatua, ertza oso bereizgarria den azpildura zuri batez apaindua.

**Tutuak:** Laburrak eta dekurrenteak eta oinaren goialdean erretikulu faltsu bat osatzen dute, xehetasun hau ere bereizgarria da.

Tutu dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten tutuak.

**Poroak:** Hori-grisaxka kolorekoak eta ukitzean pixka bat urdindu egiten dira eta gero grisak bihurtzen dira.

**Hanka:** Luzea, pixka bat puztua, ertza sustrai antzekoarekin eta lurrean sakon sartuta. Oso haritsua da, hori-oliba kolorekoa puntutxo marroiekin eta erretikulu motz bat darama goialdean.

**Haragia:** Itxia eta zurixka eta aireak ukitzean pixka bat urdindu egiten da. Kapelaren azalaren azpian hori-laranja kolorekoa da eta gris-iluna oinaren oinarrian.

**Etimologia:** *Boletus* terminoaren etimologia eztabaidagarria da.

Jangarritasuna
--------------

Jangarri ona da eta larbek gutxitan erasotzen diote.

### Nahasketa arriskua

Kapelaren forma, bere azpildura zurixka, tutu dekurrenteak, oineko erretikulu faltsua eta lurrean sakon sartuta egoteak espezie hau erraz sailkatzeko balio duten xehetasunak dira.

Sasoia eta lekua
----------------

Txilardietan eta baso mistoetan hazten da, bakarrik edo bi bizpahiru aleko taldetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Lotina, Roberto.  (1985). *Mil setas ibericas.*  Diputacion foral de vizcaya, 383 or. ISBN 84-505-1806-7..
**Cándida Antonia Bueno Iso** (1912 - Farasdués, Ejea de los Caballeros, Zaragoza, 1936ko irailaren 16a) maistra errepublikano aurrerakoia izan zen, eta Espainiako Gerra Zibilaren hasieran erail zuten.

Biografia
---------

Cinco Villas eskualdeko herrixka zehaztugabe batean jaio zen (Aragoiko zabalena), klase ertaineko nekazaritza-jabeen familia batetik zetorren, eta Nekazaritza Erreforma Errepublikarraren Legearen aldeko uste soziopolitikoak zituen.

Cándida Buenok irakasle-ikasketak egin zituen eta eskolak eman zituen Zaragozako Castiliscar eskola publikoan, metodo pedagogiko berritzaileak aplikatuz, ikasleen berdintasuna eta pentsamendu kritikoa sustatze aldera.

1936an, uztailaren 18ko Estatu-kolpeak bizkor irabazi zuen Aragoiko zati handi batean, eta matxinatuek errepresio bortitza hasi zuten, alkateak, buruzagi politikoak, sindikalistak, irakasleak eta errepublikanoa izan zitekeela uste zuen edozein pertsona masiboki erailez.

Buenok, 23 urte zituen, eta, neska sinesteduna izan arren, 1936ko irailaren 4an atxilotu egin zuten, ikasgeletatik gurutzea atera izana leporatuta. Bere nebekin batera, Manuel, Antonio eta beste batzurekin Ejeako kartzelara eraman zuten, eta han, azken unera arte, torturatu, iraindu eta bortxatu egin zuten. Irailaren 16an espetxetik kanpo eraman zuten eta Farasduesko errepideko Piedra del Canto izeneko lekura eraman zuten. Han fusilatu zuten bi nebekin. Gorpuak hilerriko hobi komun batean lurperatu zituzten eta oraindik ez dira identifikatu.

Aitorpenak
----------

* Laurogeita sei urte geroago, Oroimen Historikoaren Legea betez, Castiliscarko Udalbatzak egintza horiek gaitzetsi zituen eta Candida Antonia Bueno Iso izena ematea erabaki zuen herriko udal eskolei. 2022ko irailaren 17an omenaldia egin eta plaka oroigarria inauguratu zen, bertako eta autonomia erkidegoetako agintariak bertan zirela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Bueno Iso, Cándida – Con Nombre & Apellidos.* .
2. ↑   Sánchez, Cristina.  (2019). «Purificar y purgar: La guerra civil en las cinco villas desde una perspectiva feminista» *Filanderas: Revista Interdisciplinar de Estudios Feministas* (4): 7–25. ISSN 2530-6022..
3. ↑    *Legados de Mujer. Ayuntamiento de Zaragoza.* .
4. ↑   Riomesta, Tulio.  (2022-11-28). *Docentes REPUBLICANOS ASESINADOS en Aragón por el franquismo. Provincia de Zaragoza.* .
5. ↑   Asín, Nuria.  (2006-11-28). *Una guerra que se llevó a cientos de cincovilleses.* .
6. ↑   Riomesta, Tulio.  (2021-09-27). *VIOLENCIA sexuada franquista en las Cinco Villas (Zaragoza). Parte 2, REPUBLICANAS ASESINADAS.* .
7. ↑    *Fosa común - Farasdués.* .
8. ↑    *La escuela de Castiliscar llevará el nombre de su maestra Cándida Bueno, fusilada hace 86 años.*  2022-09-18.
9. ↑    *Lambán asiste al homenaje de la maestra de Castiliscar ejecutada en 1936.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117116906

 |

* Wd Datuak: Q117116906
**Naji al-Ali** (arabieraz: ﻧﺎﺟﻲ ﺍﻟﻌﻠﻲ), baita ere Nayi al-Ali edo Naji Ali gisa, jaiotzez Nayi Salim Hussain al-Ali (Galilea, 1936-Londres, 1987ko abuztuaren 29a) Palestinako marrazkilari ospetsua izan zen erregimen arabiarren eta Israelen kritika politikoagatik. Palestinako marrazkilari onena dela esan izan da, eta, ziurrenik, mundu arabiarreko marrazkilari ezagunena eta errespetatuena da. Londresen tiroz erail zuten.

Handala
-------

Handala Bil'ingo horma batean margotuta.Handala Naji al-Ali-k garatutako komiki-pertsonaia izan zen. Egunkari batean egunero argitaratzen zuen tiran agertzen zen eta Israelen okupazioaren lekuko izan zen: aurpegia ezagutzen ez zitzaion haur errefuxiatu palestinarra zen, beti bizkarrez. Handala ume bat da, txikia, iletsu samarra, oinak oinutsik eta arropak miazkatzen. Zaila da aurpegia ikustea, beti bizkarrez egoten baita. Horrela marrazten zuen Naji al-Alik Hanzala, bere pertsonaia nagusia. Hanzala Najiren ia bineta guztietan dago, mutu baina temati.

Zisjordaniako harresiko grafiti artea, Betleem hirian: Handala eta Askatasunaren Estatua, Pietà gaia irudikatuz.

Hilketa
-------

1987ko abuztuaren 29an, Palestinarrentzat sinbolo bat den Handala pertsonaiaren sortzaile **Naji al-Ali** marrazkilaria hil zuten erbestean, Londresen. Tiro bat jasota, hilabete koman egon zen. Hilketa sekula argitu ez bazuten ere, susmagarri nagusiak halako operazio ugari egin izan dituen Mossadeko agenteak ziren. Israeldar zein arabiar agintariekin kritiko, gatazka palestinarraren inguruko zinta satiriko gordinak egiteagatik zen ezaguna Naji al-Ali.

Filma
-----

1991n, Atef el-Taieb zuzendari egiptoarrak marrazkilariaren izena zuen filma egin zuen, *Nagi el-Ali* alegia. Protagonistaren papera Nour el-Sherif aktore egiptoarrak egin zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Palestina. Arte y Resistencia en Nayi al-Ali.*  Azulejos /Ediciones del Oriente y del Mediterráneo.
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Bibliografia
------------

* *Palestina. Arte y Resistencia en Nayi al-Ali.*  Azulejos /Ediciones del Oriente y del Mediterráneo.

Ikus, gainera
-------------

* Handala

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3335321
* Commonscat Multimedia: Naji al-Ali / Q3335321

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 40183853
* ISNI: 0000000121008229
* BNF: 16523512c (data)
* GND: 11923940X
* LCCN: n84145975
* NDL: 01216772
* NKC: jx20120810013
* SNAC: w6dz28mb
* SUDOC: 157580059
* ULAN: 500722126
* BIBSYS: 12004604
* RKD: 482366

 |

* Wd Datuak: Q3335321
* Commonscat Multimedia: Naji al-Ali / Q3335321
**Chillida Leku** Eduardo Chillida eskultore donostiarraren omenez egindako eta haren lan bilduma batek osatutako museoa da, Jauregi auzoan (Hernani) kokatutakoa.

2002an zabaldu zuten publikora, urte bat lehenago sortutako Eduardo Chillida-Pilar Belzunce Fundazioak abiatutako egitasmoa izanda. 2010eko abenduaren 1ean eskultorearen semeak jakinarazi duenez, krisia ekonomikoak itxiera eragin eta jada langileen erregulazio espedientea tramitatzen hasi zen, itxiera data urte horretako abenduaren 31an ezarri zelarik.

2014ko abenduaren 23an jakin zenez, Eusko Jaurlaritzak espero zuen Chillida Leku 2016an irekitzea, baina Museoa 2019ko apirilean zabaldu da Zabalaga baserriko *Eduardo Txillida. Oihartzunak* erakusketarekin eta Miraia Massague zuzendariaren gidaritzapean.

Zabalaga
--------

Museoaren lorategia eskultura batekin.
Eduardo Chillida eta Pilar Belzunce emazteak 1984an erosi zituzten "Zabalaga" izeneko baserria eta inguruko lursaila. Baserria jatorriz 1543an egindakoa zen, eta artistak erosi zuenerako nahiko hondatuta zegoen jadanik.

Museoa zabaltzean, Zabalaga berriztatuaren barruan hainbat eskultura paratu dituzte, bi solairutan banatuta.

Lorategia
---------

Baserriaren inguruan 12 hektareako lorategi zabala dago, eta bertan 40 eskultura ikusgai daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Chillida Leku museoak ateak itxiko ditu abenduaren 31n
2. ↑  «Jaurlaritzak espero du Chillida Leku 2016an irekitzea», *Berria*, 2014-12-24
3. ↑  «Eskultorearen atzera begirako bat ardatz Chillida Lekuren aro berrian» *Berria*, 2019-04-10

Ikus, gainera
-------------

* Arte garaikidea
* Oteiza Museoa, Altzuza, Eguesibar, Nafarroa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Donostia** |

* Museoaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1072981
* Commonscat Multimedia: Museum Chillida-Leku / Q1072981

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134702497
* ISNI: 0000000106631303
* BNE: XX209734
* BNF: 160565732 (data)
* CANTIC: a18521162
* GND: 10139876-1
* LCCN: n2004008332
* SUDOC: 139806954

 |

* Wd Datuak: Q1072981
* Commonscat Multimedia: Museum Chillida-Leku / Q1072981
**China Railway Construction Corporation** (txinera tradizionalez: 中國鐵建; txinera sinplifikatuz: 中国铁建 edo txinera tradizionalez: 中國鐵道建築總公司; txinera sinplifikatuz: 中国铁道建筑总公司), edo **CRCC** moduan ere ezaguna, Txinako bigarren enpresa publikorik handiena da.

Enpresaren antolakuntza
-----------------------

Korporazio honetako makina guztiak eraikitzen dituzten enpresa nagusiek, CNRk eta CSRk, bat egitea erabaki zuten, mundu mailan arrakasta izateko. 2014ko abenduan, korporazio erraldoi bihurtzeko plana plazaratu zuten. 38.400 milioi euroren aktiboak izango lituzkete, eta, Europako Siemens eta Alstom gaindituta, munduko tren egile handiena izango litzateke. CSRk CNRren akzio guztiak erosiko lituzke.

Proiektuak
----------

### Txina

350 kilometro abiadurako trenak eraiki ditu Txinarako eta 11.000 kilometroko abiadura handiko trenbide sarea ere eraiki du, munduko sare osoaren herena.

2019 bitartean, urteetan 75.000 milioi euroko inbertsioa egingo du, urtero beste 3.000 kilometro eraikitzeko. Ondorioz, 2015 amaieran, AHTaren sarea 16.000 kilometrokoa izango da; 3.000 milioi erabiltzaile urtero, eta 4.800 milioi tona garraio.

### Txinatik kanpo

Adis Abeban (Etiopia) martxan dagoen tranbiaren eraiki zuen eta Angolan 1.344 kilometroko sarea bukatu berri du, 1.365 milioi euroren truke.

3.000 milioi euroko balioarekin, Nigeriak azken belaunaldiko trenbidea lortu zuen kostaldean CRCCek eginda.

2014an, Turkian, Istanbul eta Ankara lotzen dituen CRCCren trenbidea inauguratu zuten. 615 milioi euroko kreditua eman zuen Pekinek proiektu hori egiteko. Urte berean, Nigerian sinatu zuen azken kontratua. 1.400 kilometroko trenbidea izango da Lagos hiriburua eta Calacar lotzeko. 9.500 milioi euroko inbertsioa aurreikusi dute.

2019rako Bostonen (AEB) izango diren metroetako konboiak egiteko asmoa du. Pekin eta Singapur lotuko dituen AHTa ere egiteko asmoa du, baita Argentina zeharkatzen duten eskualdeko trenak egiteko ere. Thailandian 867 kilometroko trenbidea eraikitzeko asmoa ere badu.

Huts egindako proiektuak
------------------------

Mexiko Hiria eta Querétaro batzeko 210 kilometroko trenbidea eraikitzeko hitzarmena egin ondoren (3.000 milioi euroko kontratua), Enrique Peña Nietoren gobernuak atzera egin zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Zigor Aldama, «Txinaren hedapena trenez doa», *Berria*, 2014-12-26
2. ↑  «Mexiko Hiria, berehala ahaztuko ez den porrota»[*Betiko hautsitako esteka*], *Berria*, 2014-12-26

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1073482

 |

* Wd Datuak: Q1073482
Sheikh Jarrah salba dezagun dio pakarta honek, maiatzaren 9an.
**Israel-Palestina Gatazka** berriro ere 2021eko maiatzaren 6an hasi zen. Liskarrak hasieran palestinar manifestarien eta Israelgo poliziaren artean izan ziren. Gatazkaren jatorria Israelgo Epaitegi Nagusiaren Sheij Jarrah Jerusalemgo auzotik kanporatutako palestinarren gaineko erabakia izan zen. Ondorioz, gutxienez 300 pertsona zaurituak izan ziren, gehienak palestinarrak. Gatazkaren maila gora igo zuen hurrengo egunetan, palestinarren eta israeldarren arteko gatazka Israelgo hiri gehiagotara zabalduz. Eskuin muturreko jende saldoak arabiarrak jipoitzen eta dendetako kristalak hausten ibili ziren bitartean, Israelgo armadak Gazaren aurka aritu zen.

Gertaerak Laylat al-Qadr edo Patuaren Gauarekin batera eman ziren, musulmanentzat garrantzi handiko festa bitartean. Halaber, egun horretan juduen Jom Jerusalem edo Jerusalem Eguna ospatzen zen.

Gazaren aurkako erasoak
-----------------------

Bonbardaketak egiten eta mugatik lehergailuak botatzen aritu zen Israel, maiatzaren 10etik, Harresien Zaindariaren Operazioa delakoan. Etengabe, bestetik, ari zen handitzen erasoen ondorioz hildakoen kopurua. Gazako Osasun Ministerioaren datuen arabera, 83 lagun hil zituzten jada israeldarrek, eta gutxienez 487 lagun zauritu. Aireko erasoen ondorioz ez ezik, «gas toxikoa» arnastuta ere hil ziren horietako zenbait, ministerioaren arabera. Hildakoen artean Mohammed Abdullah Fayyad Hamassen komandantea zegoen. Palestinako miliziek ere suziriak jaurtitzen ari ziren, baina misilen aurkako Israelen sistemak atzeman zituen gehienak; suziri horiek gutxienez zazpi biktima eragin zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus gainera
------------

* Israel-Palestina Gatazka
* Gazako zerrenda

Kanpo estekak
-------------
**Axelle Kabou** (Duala, Kamerun, Afrikako erdi-mendebaldea, 

1955) kazetaria eta idazlea da.

Karrera
-------

Kabouk ekonomia eta komunikazioa ikasi zituen. 1991ko *Et si l'Afrique refusait le developpement* liburua (*Eta Afrikak garapenari uko egiten badio?*) idatzi zuen. Bertan, afrikarren eta elite afrikarren borondate falta eta ezintasuna aztertzen dira, kontinentearen garapena beren eskuetan hartzeko, kanpoko laguntzaren mende egon gabe..

Gaur egun, zenbait intelektual afrikar, hala nola Roger Tagri, George Ayittey, Andrew Mwenda, James Shikwati eta Chika Onyeani, bat datoz Axellen analisiarekin, eta Robert Mugabe da kritikaren adibide nabarmenetako bat. Liburua alemanera ere itzuli da, Brigitte Erlerrek kanpo-laguntzaren kontzeptu klasikoen kontra egindako kritika indartsua sendotuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Kabou, Axelle. *Et si l’Afrique refusait le développement?*, L’Harmattan, Paris, 1991.
2. ↑  Kabou, Axelle. *Weder arm noch ohnmächtig: Eine Streitschrift gegen schwarze Eliten und weisse Helfer*, Basel Lenos Verlag (1993).
3. ↑  Brigitte Erler, *Tödliche Hilfe, Bericht von meiner letzten Dienstreise in Sachen Entwicklungshilfe*. (Deadly Help - Report of my last foreign aid official journey) Hayit Diskurs, 96 Seiten ISBN 3-87322-081-4

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Axelle Kabou» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.

[[Kategoria:1955} jaiotzak]]
**Djaili Amadou Amal** (Diamaré, Kamerun, Afrika erdi-mendebaldea , 1975) kamerundar idazlea da. 

Biografia

Fulani kulturakoa, Diamaren jaioterria, Kamerungo iparraldeko muturrean, eta Maroua eskualdeko hiri nagusian hazi zen. Fulani kulturari buruz idatzi du. Bere lanak Fulani gizarteko emakumeen arazoei aurre egiten die, baita bere eskualdeko arazo sozialei ere, Saheli, bereziki emakumeen aurkako diskriminazioari. Bere Walaande eleberrietako batek, ezkontza-batasuna aipatzeko fula hizkuntzako hitza denak, poligamia praktikatzen duten fulandarren arteko poligamiaren gaia jorratzen du.

 Lau emazteren istorioa kontatzen du *Walaandek*, "senarra partekatzeko arteari" eman baitizkiote.

Beste eleberrietako bi *Mistiriijo* eta *La* *Mangeuse d'âmes* dira. Gehienbat frantsesez idazten du.

2012an, Kamerungo "Femmes du Sahel" elkartea sortu zuen, ezkontza goiztiarraren eta emakumeen aurkako indarkeriaren aurka borrokatzeko eta Kamerunen iparraldeko emakumeen garapena eta hezkuntza bultzatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Louabalbé, Prospère. *Djaili Amadou Amal, la voix des femmes sans voix.*  Le Septentrion.
2. ↑   Thierry, Raphaël. *Walaande, l'art de partager un mari.*  Africultures.
3. ↑   «Femmes du Sahel» *www.femmesdusahel.org*.
**Pedro Díaz Muñoz** (Iruñea, 1866 - ?) nafar pedagogoa izan zen. *Eco de Navarra* aldizkariko lankidea izateaz gainera, *El Faro Escolar* aldizkaria sortu eta haren zuzendari izan zen (1874). Kargu ugari izan zituen bere bizian zehar: Gironako Llagosterako Goi Eskolako zuzendaria, Salamancako eta Valladolideko Goi Eskolako zuzendaria. Obra nagusiak: *Nociones de pedagogía* (1894), *Nociones de Aritmética* (1895), *Ensayo de Gramática pedagógica* (1895), *El método activo, cuestiones pedagógicas* (1910) eta *Antropología y Pedagogía* (1911). Azken obra honek urrezko domina jaso zuen Bruselako Nazioarteko erakusketan eta Londreskoan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265667
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 44623
* GEN: 8134

 |

* Wd Datuak: Q12265667
**Pedro Egaña kalea** Gasteizko kale bat da.Pedro Egaña Gasteizko politikari liberalaren omenez jarritako izena da.

Kokapena
--------

Alde Zaharrean dago, mendebaldeko mendi-magalean. Jesusen Zerbitzarien kalean kalean hasten da eta Errementari kalean amaitzen da.

Luzera
------

45 metro inguruko luzera du. Ezkerreko aldean San Pedro eliza dago, eskuinean bi atari daude.

Historia
--------

Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako "Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I" (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera, 1891an jarri zitzaion egun duen izena. Aurretik, 1887tik, San Pedro kantoiren parte zen.

Azpiegiturak
------------

### Eraikinak

* San Pedro eliza

Trafikoa
--------

Oinezkoentzako kalea den arren ibilgailu ugari ibiltzen da, gehienbat banaketa kamioiak. Kale honetan ezin da aparkatu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57234536
* Commonscat Multimedia: Calle de Pedro Egaña, Vitoria-Gasteiz

---

 |

* Wd Datuak: Q57234536
* Commonscat Multimedia: Calle de Pedro Egaña, Vitoria-Gasteiz