recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Osireion** Seti I.a egiptoar faraoiak Abidosen eraikitzea agindu zuen zenotafioaren izena da. Faraoiaren tenpluaren luzetarako ardatzaren luzapenean dago, eta kareharri, hareharri gorrixka eta erdiko kameran granitoarekin egin zen.

Bere egiturak honako hauek ditu: gangatutako korridore bat, Seti I.aren tenplutik abiatuta, aurreganberara iristen dena, pasabide labur bat, erdialdeko kamera handiarekin lotuta dagoena, 17 horma-hilobik inguratuta, eta azken kamera bat, aurreganberarekiko paralelo dagoena.

Sarreren apaindura, harresietan zein sabaian ikus daitekeena, Merenptah, Ramses II.a faraoiaren semeari dagozkio, Ateen Liburuko eszenak nabarmentzen direlarik, XIX. dinastiako errege hilobietako testu erlijioso tipiko bat.

Gaur egun, gainegiturarik gabeko eraikina da, baina litekeena da bere garaian, bertan sahatsak eta Osiris jainkoarekin zerikusia zuten beste landare ikur batzuk landatu ziren tumulu batez eratuta egotea.

Osireionak, bere barne antolakuntzarekin, sorrera egiptoar mitologiaren arabera irudikatzea nahi zuela uste da, jatorrizko uretatik irten zen jatorrizko muinoa irudikatuz.

Eraikuntza mota, bere elementuek eta erabilitako materialek (granitoa), badute antzekotasuna Gizako Kefrenen piramidearen haraneko tenpluarekin, eta, hori dela eta, aditu batzuek, kopia bat izan daitekeela iradoki dute, edo berrerabilitako lehenagoko eraikin bat.

Gaur egun ez dago barnera sartzerik, lurpeko ur geruzaren maila freatikoaren igoerak eragindako uholdeagatik, maila hau, gutxi gora-behera, metro betekoa delarik.

Bibliografia
------------

* Amélineau, E. C. *Le Tombeau d´Osiris*. Paris, 1899.
* Frankfort, H. De Buck, A. & Gunn, B. *The Cenotaph of Seti I at Abydos*, 2 vol. Memoir of the Egypt Exploration Society, Egypt Exploration Society. Londres, 1933.
* Murray, Margaret A. *The Osireion at Abydos*, British School of Egyptan Archeology n°1, Londres, 1904.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Erdiko kameraren 3 dimentsiotako berritzea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2033435
* Commonscat Multimedia: Osireion

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 22160

 |

* Wd Datuak: Q2033435
* Commonscat Multimedia: Osireion
**Teodoroko Printzerria** (grezieraz: *Θεοδóρο*) edo **Gotnia** (grezieraz: *Γοτθία*) Erdi Aroko printzerri txiki bat zen, Krimeako penintsulan kokatua.

Errepaso historikoa
-------------------

Teodoroko Printzerria Krimeako penintsulan sortutako Gotniar estatuaren jarraipena izan zen,garai hartan Krimeako Gotiarra hitz egiten zen, antzinako Germanikoko geratzen zen azken hizkuntza, XVI. mendera arte. Eskualde hau eragin kultural handia jaso zuen, Bizantziar Inperioaren parte alde batetik eta Behe erdi arotik aurrera Genovako kolonizatzaileak ere.

Politikoki Teodoroko Printzerria Trabizondako Inperioaren aliatu handi bat izan zen. XVI mendearen hasieran, egintzen zegoen dinastiaren adar bat Errusiara emigratu zuen, han famatuak egin ziren Fiódor Golovín y Avtonom Golovín.

1475ko Maiatzean Otomandar burua Gedik Ahmet Pasha Caffa konkistatu zuen eta hilabete batzuk ondoren, Doros hiria (handik aurrera Mangup).
Krimeako zati handi bat Krimeako Janatoaren azpian geratu zen, baina Teodoroko Printzerria osatu zuten lurrak Istanbul/Konstantinoplaren azpian geratu ziren.

Teodoroko Printzeak
-------------------

* Demetrios (1362 baino lehen — 1368)
* ?
* Basilio
* Esteban, Basilioren semea, (?—1402)
* Alexios , Basilioren semea, (1402—1434)
* Alexios II, Alexiosen semea, (1434—1444)
* Jon (Turkiarrak "Olubey" deitzen zuten),  Alexiosen semea (1444—1460)
* ?
* Isaac, Alexios I.enaren semea, (1471—1474)
* Alexander,  Alexios II.aren semea, (1475ko ekainatik abendura)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q874954
* Commonscat Multimedia: Principality of Theodoro

---

 |

* Wd Datuak: Q874954
* Commonscat Multimedia: Principality of Theodoro
**Zenbaki lehen sexyak** euren artean 6ko aldea duten bi zenbaki lehen dira. Adibidez, 5 eta 11 biak dira zenbaki lehen sexyak, {\displaystyle 11-5=6} delako. Izena latinez sei esateko erabiltzen den hitzarekin sortutako hitz-joko bat da (sex).

{\displaystyle p+2} edo {\displaystyle p+4} ({\displaystyle p} zenbaki lehen baxuena izanik) lehena bada ere, orduan zenbaki lehen sexyak zenbaki lehen hirukotea osatzen dute.

Taldekatzeak
------------

### Zenbaki lehen sexy bikoteak

500 zenbakitik beherako zenbaki lehen sexyak honakoak dira:

(5,11), (7,13), (11,17), (13,19), (17,23), (23,29), (31,37), (37,43), (41,47), (47,53), (53,59), (61,67), (67,73), (73,79), (83,89), (97,103), (101,107), (103,109), (107,113), (131,137), (151,157), (157,163), (167,173), (173,179), (191,197), (193,199), (223,229), (227,233), (233,239), (251,257), (257,263), (263,269), (271,277), (277,283), (307,313), (311,317), (331,337), (347,353), (353,359), (367,373), (373,379), (383,389), (433,439), (443,449), (457,463), (461,467).
2019ko urrian, ezagitzen zen bikoterik handiena P. Kaiserrek aurkitu zuen, 50.539 digiturekin:

(520461 × 255931+1) × (98569639289 × (520461 × 255931-1)2-3)-1
(520461 × 255931+1) × (98569639289 × (520461 × 255931-1)2-3)+5
### Zenbaki lehen sexy hirukoteak

Lehen azaldutako hirukoteak egin daitezke, kondizio zehatzen arabera. 1.000tik beherakoak hauek dira:

(7,13,19), (17,23,29), (31,37,43), (47,53,59), (67,73,79), (97,103,109), (101,107,113), (151,157,163), (167,173,179), (227,233,239), (257,263,269), (271,277,283), (347,353,359), (367,373,379), (557,563,569), (587,593,599), (607,613,619), (647,653,659), (727,733,739), (941,947,953), (971,977,983).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «A023201 - OEIS» *oeis.org* (Noiz kontsultatua: 2020-07-24).
2. ↑   «A046117 - OEIS» *oeis.org* (Noiz kontsultatua: 2020-07-24).
3. ↑   Batalov, S.. *Let's find some large sexy prime pair[s*. *]**.*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1194842

 |

* Wd Datuak: Q1194842
Matematikan, **zenbaki oparoa** *n* zenbaki arrunta da, zeinaren zatitzaileen batura (1a kontuan hartuta, baina ez zenbakia bera) haren balioa baino handiagoa dena. Beste definizio baliokide hau da: zenbaki oparoek *σ*(*n*) > 2*n* betetzen dute, non *σ*(*n*) zatitzaile funtzioa den, hau da, *n*-ren zatitzaile positibo guztien batura, *n* bera barne. *σ*(*n*) − 2*n* balioa *n*-ren **oparotasuna** deritzo.

Lehenengo zenbaki oparoak hauek dira:

12, 18, 20, 24, 30, 36, 40, 42, 48, 54, 56, 60, 66, 70, 72, 78, 80, 84, 88, 90, 96, 100, 102, …
Adibidez, 24 zenbakiaren zatitzaileak 1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24 dira eta haien batuketak 60 ematen du; batura 2×24=48 baino handiagoa denez, zenbaki oparoa da 24. Eta haren oparotasuna 36 + 24 − 2 × 24 = 12 da.

Zenbaki oparo bakoitirik txikiena 945 da.

Ikus, gainera
-------------

* Zenbaki defektiboa
* Zenbaki perfektua
* Zenbaki laguna

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** The Prime Glossary: Abundant number

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q223722
* Commonscat Multimedia: Abundant number

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q223722
* Commonscat Multimedia: Abundant number
**Stirlingeko zubiko gudua** 1297ko irailaren 11n egindako Lehen Eskoziako Independentzia Gerraren gudua izan zen. Bertan, Andrew Morayk eta William Wallacek zuzendutako eskoziarrek mendean hartu zituzten Surreyko dukea zen John de Warenne-k eta Hugh de Cressingham-ek zuzendutako ingelesak, Stirling inguruan, Forth ibaian.

Gudua
-----

Andrew Morayren eta William Wallaceren gudarosteek zubitik aldi berean 60 zaldun baino gehiago ezin zirela igaro aprobetxatu zuten. Hugh de Cressinghamek zuzendutako zaldunak eta 5.400 oinezko ingeles eta galestarrek osatutako abangoardia helduta, eskoziarrek mendean hartu zituzten.

Surreyk, nahiz eta hegoaldean leku ezin hobean egon, egindako sarraskia ikusita, atzera botatzea erabaki zuen. Bere armadaren zati bat errenditu egin zen; tartean, James Stewart eta Maol Choluim eskoziarrak.

Ondorioak
---------

Stirlingeko zubiko gudua hondamendia izan zen ingelesentzat, lehendabizikoz eta egoera jakin batzuetan infanteriak zalditeria mendean har dezakeela erakutsi zuelako.

Eskoziarrek ia ez zituzten eroriak izan, Andrew Moray buruzagia izan ezik. Wallacek Ingalaterrako iparraldea erasotzea erabaki zuen eta 1298ko martxoan Eskoziako zaindari bihurtu zen. Eduardo I.a Ingalaterrakoak, Flandriatik itzuli, eta uda horretako Falkirkeko guduan Wallace hartu zuen.

Filmetan
--------

Stirlingeko zubiko gudua 1995eko *Braveheart* filmean agertzen da, Mel Gibsonek zuzenduta. Hor, William Wallace jotzen da schiltron formazioaren asmatzailetzat, nahiz eta gudu hartan erabili ez zen (Falkirkeko guduan, berriz, bai).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  H. Maxwell (argitar.), *"The Chronicle of Lanercost 1272 – 1346"*, 1913. I. Liburukia 164. orr.

Bibliografia
------------

* Barrow, G. W. S. *"Robert Bruce and the Community of the Realm of Scotland"*, 1976.
* Brown, C. *"William Wallace"* 2005.
* Ferguson, J. *"William Wallace: Guardian of Scotland"*. 1948.
* Nicholson, R. *"Scotland-the Later Middle Ages"*, 1974.
* Prestwich, M. *"The Three Edwards: War and State in England, 1272–1277"*, 1980.
* Traquair, P. *"Freedom's Sword"*

Ikus, gainera
-------------

* Elizjendearen Adierazpena (Eskozia)
* Roberto de Bruce

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q499626
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q499626
Mekanika kuantikoan, **zenbaki kuantiko nagusia** (*n* sinbolizatua) atomo batean elektroi bakoitzari esleitutako lau zenbaki kuantikoetako bat da, elektroi horren egoera deskribatzeko. Haren balioak zenbaki arruntak dira (1etik aurrera), aldagai diskretu bihurtzen dutena.

Zenbaki kuantiko nagu*s*iaz gain, elektroientzako beste *ℓ* zenbaki kuantikoak azimutal zenbaki kuantikoa, *ml* zenbaki kuantiko magnetikoa eta *s* spinaren zenbaki kuantikoa dira.

Laburpena eta historia
----------------------

*n* handitu ahala, elektroiak ere energia handiagoa du, eta, beraz, nukleoari gutxiago lotuta dago. *n* altuagoa denean, elektroia nukleotik urrutiago dago, batez beste. *n* elementuaren balio bakoitzerako *n*-ren *ℓ* balio onartzen dira (azimutalak) 0 eta n-1 artean, biak barne; beraz, *n* elektroi altuenen egoerak ugariagoak dira. Bi spi*n*-egoera kontuan hartuta, *n* geruza bakoitzak 2n2 elektroi egokitu ditzake.

Ondoren deskribatuko dugun elektroi baten eredu sinplean, elektroi baten energia totala *n* zenbaki kuantiko nagusiaren alderantzizko funtzio koadratiko negatibo bat da, eta, horren ondorioz, n > 1 bakoitzeko energia-maila endekatuak lortzen dira. Sistema konplexuagoetan, nukleo-elektroi Coulomb indarraz besteko indarrak dituztenak honela banatzen dira: Atomo multielektronikoei dagokienez, zatiketa horren ondorioz, *ℓ-k* parametrizatutako "azpigeruzak" lortzen dira. *n* soilik oinarritutako energia-mailen deskribapena pixkanaka desegokia bihurtzen da zenbaki atomikoentzat 5etik aurrera (boroa), eta huts egiten du potasioarentzat (Z = 19) eta Z handiagoen kopuruarentzat.

Zenbaki kuantiko nagusia atomoaren Bohr eredu semiklasikoan erabiltzeko sortu zen lehen aldiz, eta energia-maila desberdinak bereizten ditu. Mekanika kuantiko modernoaren garapenarekin, orbital atomikoen teoria konplexuago batek ordeztu zuen Bohr-en eredu sinplea. Hala ere, teoria modernoak zenbaki kuantiko nagusia eskatzen du oraindik.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q867448
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q867448
**Teofilo Alexandriakoa** (†412ko urriaren 15a) Alexandriako aitalehen bat izan zen, Egipton, 385etik 412 arte. Eliza Ortodoxo Koptoak santutzat hartzen du.

Kristauen, berriki nagusi zirenak, eta Alexandriako gizarte jentilaren arteko gatazkaren garaiko aita santu kopto bat zen, bakoitzak, Alexandriako biztanleriaren zati baten babesa zuelarik.

391n, Teofilok (Rufino Akileiakoa eta Sozomenoren arabera), ezkutatutako tenplu jentil bat aurkitu zuen. Bere jarraitzaileekin batera, publikoari objektu jentilak, trufaka erakutsi zituen, jentilei, kristauei erasotzeko hainako haserrea eragin zielarik. Kristauek, jentilak Serappeumera erretiratzera behartuz kontraeraso zuten. Enperadoreak, Teofilori gutun bat bidali zion, non jentilak barkatu baina tenplua suntsi zezala zioen.

Serappeumaren suntsipena, antzinako zein egungo egile askok, Kristautasunaren beste erlijio batzuen gaineko garaipenaren irudikapen bezala ikusi dute. Hipatia Alexandriakoa filosofoa alexandriar jende multzo batek lintxatu zuenean, Teofiloren biloba eta oinordekoa zen Zirilo Alexandriakoa "Teofilo berria" bezala aldarrikatu zuten, hiriko azken idolatria hondarrak suntsitu baitzituen.

Teofilo, Origenesen jarraitzaileengandik banandu zen, denbora batez haien alde egin ondoren. Bere iloba Zirilok lagundu zion Konstantinoplara 403an, eta han presiditu zuen "Arteko Sinodoa" (*Synodus ad quercum*), Joan Krisostomo kargutik kendu zuena.

Mantendu diren bere lanak
-------------------------

* Gutunak Jeronimo Estridongoa eta Anastasio I.a eta Inozentzio I.a aita santuekin
* Krisostomoren aurkako tratatua
* San Jeronimok itzulitako sermoiak (Migneen lanean mantentzen direnak)
* Beste homilia edo sermoi batzuk, bakarrik koptoz eta Ge'ezerako itzulpenean mantentzen dira

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Timoteo I.a** | **Alexandriako Aitalehena**385-412 | Ondorengoa**Zirilo I.a** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Teofilo Alexandriakoa*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q365941
* Commonscat Multimedia: Theophilus of Alexandria

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 15565199
* ISNI: 0000 0003 7407 5120
* BNF: 12345072v (data)
* GND: 118756915
* LCCN: no96005068
* NLA: 50119429
* CiNii: DA17040688
* SUDOC: 087208679
* BIBSYS: 5094904
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q365941
* Commonscat Multimedia: Theophilus of Alexandria
**Takanori Nagase**, japonieraz 永瀬 貴規, (Nagasaki (Japonia), 1993ko urriaren 14a) judo borrokalari japoniarra da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), brontzezko domina lortu zuen, Sergiu Toma Arabiar Emirerri Batuakeko ordezkariarekin elkarbanatuz, ≤81 kg-ko gizonezkoen kategorian, Khasan Khalmurzayev errusiarraren (urrezkoa) eta Travis Stevens estatubatarraren (zilarrezkoa) atzetik sailkatuz.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina lortu zuen ≤81 kg-ko gizonezkoen kategorian, Saeid Mollaei mongoliarra (zilarrezkoa) eta Shamil Bortxaxvili austriarra eta Matthias Casse belgikarra garaituz (elkarbanatutako brontzezkoa).  
 Japoniako taldearekin, berriz, zilarrezkoa lortu zuen talde mistoko kategorian, Frantziako taldearen atzetik (urrezkoa) eta Alemania eta Israelgo taldeen (elkarbanatutako brontzezkoa) aurretik. Honako hauek osatzen zuten Japoniako taldea: Uta Abe, Shohei Ono, Chizuru Arai, Shoichiro Mukai, Akira Sone, Aaron Wolf, Tsukasa Yoshida , Miku Tashiro, Shori Hamada, Hifumi Abe, Hisayoshi Harasawa eta Takanori Nagase-k.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil Brasil | 03 !3. postua, brontzezko domina | ≤81 kg, gizonezkoa |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 01 !1. postua, urrezko domina | ≤81 kg, gizonezkoa |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Mistoa taldeka, |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Takanori Nagase» JudoInside.com-en 2021-11-01ean begiratua **(Ingelesez)**
2. ↑  «Takanori Nagase» *olympedia.org* 2021-11-01ean begiratua**(Ingelesez)**
3. ↑  «Takanori Nagase» Olympics.com 2021-11-01ean begiratua **(Gaztelaniaz)**
4. ↑  "Judoa, ≤81 kg, emaitzak 2016" olympedia.org **(Ingelesez)**
5. ↑  "Judoa, ≤81 kg, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**
6. ↑  «Judoa, mistoa taldeka, emaitzak 2020» olympedia.org **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17226182

 |

* Wd Datuak: Q17226182
Estatistikan, **zenbateslea** edo **estimatzailea** laginketaz jasotako datuen funtzio edo estatistiko bat da, parametro baten balio ezezaguna kuantifikatzeko erabiltzen dena. Adibidez, populazio bateko batez besteko ezezaguna (parametroa) zenbatesteko, lagin-batez bestekoa erabil daiteke.

Parametroak eta zenbatesleak notazio honi jarraiki izendatzen dira:

{\displaystyle parametroa:\ \theta ,\ \ zenbateslea:\ {\hat {\theta }}\,}
Adibidez, populazio batez bestekoaren zenbatesle gisa lagin-batez bestekoa erabiltzen bada honela idatziko da:

{\displaystyle {\hat {\mu }}={\overline {x}}\,}
Parametro baterako hainbat zenbatesle asma daiteke. Inferentziaren helburua, besteak beste, parametro baterako zenbatesle *egoki* bat aukeratzea da. Zenbatesle egokia aukeratzeko, zenbatesleen propietateak eta hobezintasun-irizpideak erabiltzen dira.

Zenbatesleen bitartez bi motako zenbatespenak egin daitezke:

* **puntu zenbatespenak**: datuak zenbatesleari aplikatuz besterik gabe, parametroaren estimazio puntual eta zehatz bat ematen denean;
* **tarte zenbatespenak**: zenbateslearen lagin-banakuntzan oinarrituz, parametroa egon daitekeen tarte bat zehazten denean, konfiantza jakin batez.

Orobat, zenbatesleak parametro bati buruzko estatistika frogak ebazteko erabiltzen dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1130160

 |

* Wd Datuak: Q1130160
152/13 obusa, Italiako Armadak Lehen Mundu Gerran erabilia.
**Obusa**, kanoiak ez bezala, tiraketa kurbo baten bidez eraso dezakeen artilleria atala da. Tiraketa ez zuzen baten bidez, parabola bat eratuz, lurraren oztopo natural edo artifizialen gainetik, bere jaurtigailua bota dezake. Berez, 45º baino angelu handiagoetara hel daiteke.

Obusa, XIX. mendearen lehen erdialdean agertu zen lehen aldiz adiera honetan, baina Lehen Mundu Gerran hartu zuen berebiziko garrantzia, artilleriako atal garrantzitsuena bezala. "Goitik" eraso egitea ahalbidetzen zuen, erdi lurperatuta zeuden gotorlekuei batez ere. Hauek, kanoi tradizionalentzako, helezinezko jopuntua ziren.

Lehen, obusek jaurtitako jaurtigailuen irteerako abiada, neurri bereko kanoi batena baino txikiagoa zen tiro zuzenean, baina, oraingo aurrerapenei esker, irteera abiada handiagoa lortzen da, propultsio karga gehigarriak erantsiz, honekin, jopuntu bat behera botatzeko distantzia handiagoak lortuz. Orain, artilleria atal gehienak mistoak dira, kanoi-obusak, tiro zuzenean edo ez zuzenean tiratzea ahalbidetzen baitute

Jaurtigaiak
-----------

Lehen Mundu Gerrako obusak (ezker-eskuin):  
- 90 mm obus metrailaduna  
- 120 mm obus suemaile burdinurtua (77/14 modeloa)  
- 75 mm obus lehergarria (16 modeloa)  
- 75 mm obus baladuna (97 modeloa)
Obus izenarekin, orokorki forma zilindrokonikoa duen munizioari ere deitzen zaio, esfera formako balengandik ezberdintzeko. Beharbada, hitz hau, artilleria atalari zegokiona hasiera batean, Gerra Karlistetan Espainian erabili ziren obusek botatzen zuten munizioetan erabili zelako hartu zen.

Ikus, gainera
-------------

* Kanoi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q180126
* Commonscat Multimedia: Howitzers

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4248925-8
* NKC: ph211952
* NARA: 10664575
* AAT: 300036958
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q180126
* Commonscat Multimedia: Howitzers
***Orreagako kantua*** (gaztelania eta nafar erromantzez **Cantar de Roncesvalles**) XIII. mendearen hasieran nafar erromantzeren ezaugarriak zituen Erdi Aroko gaztelaniaz idatzitako poema-epikoa da.

Ramón Menéndez Pidalen ikerketen arabera, 5.500 bertso inguru zituen. Horietatik ehun bat baino ez dira gaur egun ezagutzen.

Argumentua
----------

|  |
| --- |
| **Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.*  |

Carolus Handiak Hispania osoa Zaragoza izan ezik konkistatu zuen. Hara Errolanekin joan zen. Errolanen aitabitxia Ganelon zen, Zaragozako errege mairua zen Marsinekin azpijokoan zebiltzala. Orreaga zeharkatzen, gudua hasi eta heroiek ez ezik Reinaldos, Baldovinos eta Beltranek ere bertan borrokatu zuten. Mairuek sarraskia egin zuten frantziarren lerroetan, nahiz eta Errolanek gogor eutsi. Errolanek bere deiadarra jo zuen Carolusen laguntza izateko. Oliveros eta Reinaldos hil ziren. Enperadorea ailegatzen ari zela konturatu zirenean, mairuek ihes egin zuten. Turpinek hildakoak bedeinkatu eta Errolanek azken ohoreak egin zizkien. Zauririk ez bazuen ere, Carolus Handia heldu zenerako Errolan hilda zegoen eta Frantziara itzuli ziren. Alda anderea, Errolanen emaztea zena, bere ehorzketan hilko zen.

Ezaugarriak
-----------

Egun geratzen den testua, bere iloba Errolanen galeraren ondoriozko Carolusen *planctus* edo intziria da.

Orreagako kantua ez dago *Errolanen kantua*n oinarrituta, ezta *Codex Calixtinus*en *Historia Caroli Magni*n ere. Izan ere, adituen ustez, litekeena da kondaira XII. mendean Proventzan sortua izatea.

Hizkuntzalaritzaren ikuspegitik nafar erromantzeren ezaugarriak zituen Erdi Aroko gaztelaniaz idatzita dago. Nafar erromantzezko *clamó, exa, Li, vuestra amor* (femeninoa), *cueyta, crebantando, colpe, me conuerto* eta beste hainbat hitz ditu. Nafar grafia ere badu, nahiz eta karaktere gehienak gaztelaniakoak izan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Carlos Alvar, José Manuel Lucía Megías. *Diccionario filológico de literatura medieval española*. Editorial Castalia, 2002. ISBN 84-9740-018-6

Ikus gainera
------------

* Orreagako gudua
* Errolanen kantua

Kanpo estekak
-------------

* Jatorrizko bertsioa: *Cantar de Roncesvalles*, gaztelaniazko *wikisource* webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3292158
* Commonscat Multimedia: Cantar de Roncesvalles

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 183045224
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 17809
* GEA: 20284

 |

* Wd Datuak: Q3292158
* Commonscat Multimedia: Cantar de Roncesvalles
**Oneida konderria** (ingelesez: *Oneida County*) Idahoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Malad City da. 2010eko zentsuaren arabera 4.286 biztanle zituen, Oneida kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Oneida konderriak 3.112,14 kilometro koadro ditu. Horietatik 4 ura dira. Beste 3.108,14 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,38 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.286 pertsonetatik 4.199 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 126 dira. 9 beltzak edo afroamerikarrak. 21 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 20 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 35 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491331
* Commonscat Multimedia: Oneida County, Idaho

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155955478
* **Lekuak**
* OSM: 1742102
* TGN: 2000487

 |

* Wd Datuak: Q491331
* Commonscat Multimedia: Oneida County, Idaho
Zela-tutua 
**Zela-tutua**, normalean, aluminiozko edo altzairuzko hodi bat da, bizikletaren zela eta bizikletaren koadroaren eserlekuko hodia lotzen dituena. Fabrikatzaile beraren barruan ere diametro asko daude, 21.15 mm-tik 31.8 mm-ra bitartekoak; beraz, aldatu behar izanez gero, garrantzitsua da datu hori zehatz-mehatz kontuan hartzea. Balio txikienak kalitate txarragoko bizikletei dagozkie.

Mendiko bizikletek baino lasterketako bizikletek gehiago erabiltzen dituzte karbono-zuntzezko zela-tutuak, eta arinagoak izan arren, ez dira gomendagarriak mendiko bizikletarako, errazago hausten baitira kolpekatzen baditugu.

Bizikletako zela-tutu gehienek marka bat izaten dute: lerro txiki batzuk, irits daitekeen altuera-muga adierazten dutenak. Muga hori gaindituz gero, heldulekua eskasa izateko arriskua dago, eta, ondorioz, bizikletatik erori edo bizikleta hauts daiteke.

Kanpo estekak
-------------

* Zela-tutuaren tamainen datu-basea Sheldon Brown-ek eginda **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1317537
* Commonscat Multimedia: Bicycle seatposts

---

 |

* Wd Datuak: Q1317537
* Commonscat Multimedia: Bicycle seatposts
Obulutegi motak: I: obulutegi superoa; II: obulutegi semi-inferoa; III: obulutegi inferoa .
**Obulutegia**, landare angiospermoetan, karpelo batek, bere ertzak elkarri soldatuta, edo zenbait karpelok, elkarren artean soldatuta, eratzen duten ontzitxoa da, pistiloaren oinean dagoena. Obuluak, obulutegi barneko lokuluetan kokatzen dira. Polinizazioa gertatu ondoren eraldatu egiten da: obuluak hazi bihurtzen dira eta obulutegia fruitu. Landare gimnospermoetan, aldiz, ez da obulutegirik, eta kanpoaldeko zulogune batzuetan daude gordeta obuluak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2013/07/20 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q148515
* **Identifikadoreak**
* GND: 4312154-8
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q148515
**Oneida konderria** (ingelesez: *Oneida County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Utica da. 2010eko zentsuaren arabera 234.878 biztanle zituen, Oneida kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Oneida konderriak 3.257,31 kilometro koadro ditu. Horietatik 117,14 ura dira. Beste 3.140,18 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 72,11 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 234.878 pertsonetatik 210.073 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 10.819 dira. 13.682 beltzak edo afroamerikarrak. 499 amerikar natiboak ziren eta 49 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6.522 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 244 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.809 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115043
* Commonscat Multimedia: Oneida County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158274110
* GND: 4406527-9
* LCCN: n80073548
* NKC: ge601923
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1838104
* TGN: 7014287

 |

* Wd Datuak: Q115043
* Commonscat Multimedia: Oneida County, New York
**Obu Toramasa** (japonieraz: 飯富虎昌?, 1504-1565eko azaroaren 11)
 Japoniako historiako Sengoku aroan, Takeda klanaren aginduetara egon zen samurai japoniar bat izan zen.

Iitomi klanekoa, Toramasa, Obu klanak eta Takeda Nobukadoren agindupean hazia izan zen. Nobukadoren heriotzarekin eta honen seme zen Takeda Shingen klaneko buruzagi bihurtuz, Toramasa, aholku jakintsuak ematen zituen pertsona bezala errekonozitua izan zen, eta, ondorioz, baita Takeda Shingenen hogeita lau jeneraletako bat bezala ere, eta klaneko oinordekoa izango zen Takeda Yoshinoburen tutore bihurtu zen. Toramasa, gainera, Shinano probintziako Uchiyama gazteluko buruzagi izendatua izan zen, non soilik goardiako 800 soldaduregin, Uesugi Kenshinen armadaren erasoa kanporatu ahal izan zuen, 8.000 soldadu baino gehiago zituena, eta, beraz, Toramasak, errespetu handia bereganatu zuen, baina baita mesfidantza handia ere. 1561ean gertatu zen Kawanakajimako laugarren guduaren ondoren, Yoshinobu, bere aita kritikatzen hasi zen gudu zelaian eginiko ekintzengatik, eta bere aitaren aurka ospea lortzen saiatu zen. Toramasa izan zen Yoshinobu manipulatu izanaren susmagarria, eta, beraz, 1565ean, seppukua egitera behartu zuten.

Bere heriotzaren ondoren ere, bere soldaduak, gorrindol erako gorri koloreko armajantzi batekin bereizteagatik oso ezaguna izan zen, bere anaia txikia Ii Naomasagandik adoptatu zuena.

| * i
* e
* a
Takedaren hogeita lau jeneralak |
| --- |
| 
* Akiyama Nobutomo
* Amari Torayasu
* Anayama Nobukimi
* Baba Nobuharu
* Hara Masatane
* Hara Toratane
* Ichijō Nobutatsu
* Itagaki Nobukata
* Kōsaka Masanobu
* Naitō Masatoyo
* Obata Toramori
* Obata Masamori
* Obu Toramasa
* Oyamada Nobushige
* Saegusa Moritomo
* Sanada Yukitaka
* Sanada Nobutsuna
* Tada Mitsuyori
* Takeda Nobushige
* Takeda Nobukado
* Tsuchiya Masatsugu
* Yamagata Masakage
* Yamamoto Kansuke
* Yokota Takatoshi

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2105694

 |

* Wd Datuak: Q2105694
Caracaseko teleferikoa (Venezuela)
**Teleferiko** kableetatik zintzilik airean ibiltzen diren bagoiez osaturiko garraiobidea da. Teleferikoa, bestelako garraiabideak erabili ezin diren toki malkar bihurrietan, jendea nahiz gaiak garraiatzeko erabiltzen da. Lehengaiak (ikatza, egurra, nekazaritzako gaiak eta bestelakoak) garraiatzeko oso erabilia da; hala ere, azken urteetan garrantzi handia hartu du jendearen garraiabide gisa, neguko kirolak direla eta, asko hedatu baita. Teleferiko batek parte edo atal nagusi hauek ditu: kableak, kableei eusteko dorreak, geltokiak, motorrak eta bagoiak. Kableak ondo tenkaturik egoten dira; haien eginkizuna bagoiei airean eustea eta abiapuntutik helmugara eramatea da. Eusteko dorreen eginkizuna kableei eustea da eta ibilbidea bideratzea, horregatik ibilbidean zehar hainbat dorre izaten dira tarteka jarrita. Geltokiak ibilbidearen bukaeran goian, tartean eta hasieran behean izaten dira; hasierako edo bukaerako geltokian kablea mugiarazten duen motor eragilea eta segurtasuneko motorra egoten dira; tarteko geltokiak, berriz, norabide aldaketa handiak egin behar diren tokietan jartzen dira.

Bagoiak lurretik ibiltzen direnean funikular du izena.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13409250
* Commonscat Multimedia: Aerial lifts

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4180750-9

 |

* Wd Datuak: Q13409250
* Commonscat Multimedia: Aerial lifts
*Nereidak* Gaston Bussiereena

*Artikulu hau greziar mitologiako pertsonaiari buruzkoa da; Neptuno planetaren satelitea gaitzat duena beste hau da: «Nereida (satelitea)»*
Greziar mitologian, **nereidak** (antzinako grezieraz Νηρείδες *Nêreídes* o Νηρηίδες *Nêrêídes*, singularrean Νηρείς *Nêreís* edo Νηρηίς *Nêrêís*, νέεινetik *néein*, ‘igeri egin’), Nereo eta Dorisen berrogeitamar alabak ziren.

Itsasoko lamiatzat jotzen ziren, ozeanoaren sakonean bizi baitziren, baina itsasazalera ere igotzen ziren, marinelei itsaso zurrunbilotsuak igarotzen laguntzeko, argonautak, lagundu zituzten bidaiari ospetsuenak zirelarik, hauek urrezko ahari-larruaren bila zihoazenean. Itsas gizonei, izurdeen eta beste itsas animalia batzuen gainean jarririk aurkezten dira. Greziarrek, aldareetan gurtzen zituzten, itsasertzean eta labarretan, non, ofrenda bezala, esnea, olioa eta eztia ematen zitzaien.

Itsasoan zegoen edertasun eta on guztia irudikatzen zuten: Ahots melodiatsuarekin kantatzen zuten eta euren aitaren inguruan dantza egiten zuten. Koral adarrekin koroatuak eta Poseidonen hiruhortza eramaten irudikatzen dira, jainko honen segiziokoak baitira.

Garrantzitsuenak Tetis (Peleoren emaztea eta Akilesen ama), Galatea (Azisen maitalea eta Polifemo ziklopea maitemindu zuena) eta Anfitrite (Poseidonen emaztea) dira.

Arte klasikoan, ohi, izurdeekin, itsas munstroekin edo hipokanporen batekin daude.

Guzti hauengatik, Neptuno planetaren ilargi batek, Nereida izena du.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Nereidak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54230
* Commonscat Multimedia: Nereids

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9813157583871533970000
* BNF: 12494393m (data)
* SUDOC: 034157867
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q54230
* Commonscat Multimedia: Nereids
Umeak Oilar jokoan jokatzen, Elizondon, Nafarroa Garaia.
**Oilar-jokoa** soinu baten laguntzarekin, leporaino lurperaturik eta begiak estalirik dituen oilar bat aurkitzean datza, lehiakideek begiak ere estalita dituztelarik.

Euskal Herriko lehiaketarik ospetsuena Legazpin egiten da (ikusi Legazpiko oilar jokoa) eta bertan, oilarra ez dago lurperaturik eta lehiakideek ibilbide bat egin behar dute, oilarra dagoen tokira heldu baino lehen. Ibilbidetik irteten bada, lehiakidea kanporatua izaten da.

Egun hortan soilik jotzen den Tranka-Tranka partitura jotzen dute txistulariek, ehiztaria (lehiakidea) soketara hurbildu ahala ozenago eta ondo bideratuta badoa baxuago.

1936ko gerra eta gero, frankisten debekuz, oilar-jokoarekin erlazionatutako bi ohitura galdu ziren: irabazleari aurreskua dantzatzea eta San Joanetan irabazleak sua piztea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265033

 |

* Wd Datuak: Q12265033


| * i
* e
* a
Herri kirolak |
| --- |
| H18K saileko herri kirolak | Aizkora proba • Sega jokoa • Harri jasotzea • Sokatira • Giza-abere probak (giza proba - zaldi proba - idi-dema - asto proba) • Lasto altxatzea • Lasto botatzeaLokotx biltzea • Trontza • Zaku eramatea • Orga joko • Ingude altxatzea • Txinga eramatea • Ontzi eramatea • Harri zulaketa |
| Beste herri kirol eta jokoak | Ahari jokoa • Aker proba • Antzara-jokoa • Artzain-txakurren lehiaketak • Bola jokoa • Estropadak • Igel-toka • Oilar-jokoa • Palanka jaurtiketa • Sagar biltzea • Toka |
**Nerea de Diego** (Iruñea, 1974) artista eta kultur kudeatzailea da. Era berean, Arte Garaikideko Uharte Zentroko zuzendarietako bat izana da.

Biografia
---------

Euskal Herriko Unibertsitatearen Leioa-Erandioko kanpusean Arte Ederrak ikasi zituen eta, ondoren, Ikerketa eta Sormena artean masterra gauzatu zuen unibertsitate berean. Gainera, Arte Ederretan doktoratua da eta, 2016 urtetik aurrera, Arte Garaikideko Uharte Zentroko zuzendarietako bat da.

Gaur egun, sorkuntza artistikoa irakaskuntza eta kultur kudeaketarekin uztartzen du. 

Bere lan artistikoa marrazkia, argazkilaritza, eskultura, instalazioa, bideoa eta interbentzio artean kokatzen da. Bere ibilbide artistikoan zehar, sari ugari jaso ditu, baita nazioarteko egonaldiak egiteko zeinbait beka ere (Mexikon, Pekinen edo Austrian esaterako). Era berean, erakusketa askotan egon da bere lana ikusgai, kolektiboki zein indibidualki. Azken horien kasuan, azpimarratzekoak dira, besteak beste, Moises Peréz de Albeniz galerian, Mexiko Hiriko May Moré eta ArtSpace-n edota Iruñeako zitadelan izan dituen erakusketak.

Ekoizpen artistikoa
-------------------

Italian egindako egonaldi artistiko baten ondorioz, 1996 urtean, aldare eta monumentu marianoei buruzko interesa izaten hasi zen. Interes horrek, herri-kultuari eta erlijioari buruzko hausnarketak egitera eraman du bere artelan askotan. Bereziki, erritualetan, Maria Birjinaren adorazietan eta hilerri eta aldareetako eskaintzetan zentratu izan da. Eta, ideia horiekin erlazionatuta, bildumazaletasunaren gaiaren inguruan ere egin izan du Nerea de Diegok gogoeta, bere doktore tesian kasu.

Irudi galeria
-------------

* Nerea de Diego, "Mirando al cielo" (2013)Nerea de Diego, "Mirando al cielo" (2013)
* Nerea de Diego, "Schöne arbeiten" (2012)Nerea de Diego, "Schöne arbeiten" (2012)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Nerea de Diego CV.*  (Noiz kontsultatua: 2021-10-23).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *bio | Nerea de Diego.*  (Noiz kontsultatua: 2021-10-23).
3. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «La Gran | Nerea de Diego | Mujer.NODO» *La Gran* (Noiz kontsultatua: 2021-10-23).
4. ↑    «Nerea de Diego» *Emartistak 2000-2020* 2021-10-21 (Noiz kontsultatua: 2021-10-23).
5. ↑   «Nerea de Diego | Tabakalera - Donostia / San Sebastián» *www.tabakalera.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-10-23).
6. ↑   Diego Murillo, Nerea de.  (2016-07-01). *La colección como práctica artística. Una aproximación a los procesos artísticos y comportamientos coleccionísticos desde la experiencia personal..*  (Noiz kontsultatua: 2021-10-23).

Kanpo estekak
-------------

* Nerea de Diegoren webgunea
* Uharte zentroko webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109137943
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130805634
* BNE: XX4664425
* Tabakalera ID: 83432
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 48199

 |

* Wd Datuak: Q109137943
**Yokota Takatoshi** (japonieraz: 横田 高松?, 1487 – 1550eko azaroaren 9a)
 Japoniako historiako Sengoku aroan Takeda klanaren agindupeko zerbitzari bat izan zen.

Takatoshi oso gaztetatik entrenatu zen arte martzialetan, eta beraz urteetan zehar arku eta gezien erabiltzaile trebe bihurtu zen, eta bere zerbitzuen hasieran klanaren armadako autoritate maila bakar batean ere agertu ez zen arren, bere maisuaren miresmena ere lortzen hasi zen zenbait kanpainetan zehar, eta beraz Ashigaru kapitain kargura igoa izan zen eta beranduago Takeda Shingenen hogeita lau jeneraletakotzat errekonozitua izan zen.

1550ean Takeda Shingenek Murakami Yoshikiyo Shinano probintziarantz aurrera egiteko balizko mehatxu bat bezala ikusi zuen eta Takatoshi bidali zuen Sanada Yukitakarekin batera Murakamiren gotorlekua setiatzera, Toishiko setioa bezala ezagutzen den gatazka.

Gotorlekua azkenik 1551n erori zen okupatzaileek amore eman eta defendatzaileek 1000 baja baino gehiago jasan ondoren. Zoritxarrez Takatoshi gudu zelaian hil zen gatazkan zehar.

| * i
* e
* a
Takedaren hogeita lau jeneralak |
| --- |
| 
* Akiyama Nobutomo
* Amari Torayasu
* Anayama Nobukimi
* Baba Nobuharu
* Hara Masatane
* Hara Toratane
* Ichijō Nobutatsu
* Itagaki Nobukata
* Kōsaka Masanobu
* Naitō Masatoyo
* Obata Toramori
* Obata Masamori
* Obu Toramasa
* Oyamada Nobushige
* Saegusa Moritomo
* Sanada Yukitaka
* Sanada Nobutsuna
* Tada Mitsuyori
* Takeda Nobushige
* Takeda Nobukado
* Tsuchiya Masatsugu
* Yamagata Masakage
* Yamamoto Kansuke
* Yokota Takatoshi

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2353855

 |

* Wd Datuak: Q2353855
**Núñez** Buenos Aires Hiri Autonomoko, Argentinako Errepublikako hiriburuko, auzoa da, eta hiri honetako auzorik bereizienetako bat da. Haren iparraldean dago, Río de la Platako ertzean. Arroyo Medrano Errekaren Bokalea kaleak, Leopoldo Lugones etorbideak, Guillermo Udaondo etorbideak, Libertador etorbideak, Congreso etorbideak, Zapiola kaleak, Crisolo Larralde etorbidea, Cabildo etorbideak eta General Paz etorbideak mugatuta dago, eta, gainera, Río de la Plata kostaldeak ere mugatzen du. Belgrano auzoak mugatzen du hegoaldetik, Coghlan-ek mendebaldetik eta Saavedra-k ipar-mendebaldetik, Vicente López udalerriak iparraldetik, eta Río de la Plata-k ekialdetik.

Historia
--------

Jatorrizko herria (gaur egungo auzoa) *Florencio Emeterio Núñez* aberatsak eta enpresaburuak sortu zuen, 1873ko apirilaren 27an ( igandea), Saavedra udalerriarekin (eta gaur egungo auzoa ere) batera, eta bera izan zen lurra ere eman zuena. trenbideak eta tren geltokia — hasiera batean zurezko eraikuntzakoa baina 1888an ordeztua, beste material batzuengatik — kokatzeko.

Igande batean goizeko 11etan irten zen tren berezi baten funtzionamenduarekin *25 de Mayo-ko* geltokitik, inguru horretan finkatzea erabaki zuten 2000 pertsona inguru gidatuz, sortzaileak berak jaso zituen, prozesua inauguratuz. Brindisa eta festa 15 ordu inguru iraun zuten. Horren ostean, lurrak zatitu eta banatu egin ziren, eta horrela lehenengo eraikinak eraikitzen hasi ziren; horregatik, geltokiak eta auzoak hartu zuten bere izena.

Intereseko datuak
-----------------

Eremuak eraikin handi ugariak ditu apartamentu eta merkataritza jarduera handiarekin, batez ere Cabildo *etorbidean* eta *Libertador etorbidean*.

Bi plaza nagusi daude: *Balcarce plaza* eta *Félix Lima plaza* (Jolasekin eta saskibaloi kantxarekin). Libertador etorbidea eta ibaiaren ertzaren artean, aire zabaleko gune zabalak daude eta bertan kirol klubak daude.

Askok uste dute Monumental estadio ospetsua —non1978ko Munduko Kopa jokatu zen eta Club Atlético River Plate-k etxeko partidak, eta Argentinako futbol selekzioa jokatzen duten— Núñez-en dagoela, baina izatez Belgrano-n dago. Club Atlético Defensores de Belgrano klubaren presentzia ere badu, *Bajo Nuñez-*en kokatuta *Libertador* eta *Comodoro Rivadavia* etorbideen izkinean.

Gainera, Núñezek beste berdegune txiki asko ditu, auzoan zehar sakabanatuta daudenak.

Gaur egun arlo hau etxebizitza gainpopulazio prozesu batean ari da, higiezinen erakargarri garrantzitsua delako. Eremu bat da, antzinako etxetzarren estilo bateratua duena. Horietako asko gaur egun oso ezagunak diren PH (jabetza horizontaleko) motakoak partekatuak sortzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2007015
* Commonscat Multimedia: Nuñez, Buenos Aires

---

* **Identifikadoreak**
* BNA: 000030914
* **Lekuak**
* OSM: 2222173

 |

* Wd Datuak: Q2007015
* Commonscat Multimedia: Nuñez, Buenos Aires
**Sutter konderria** (ingelesez: *Sutter County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Yuba City da. 2010eko zentsuaren arabera 94.737 biztanle zituen, Sutter kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sutter konderriak 1.575,98 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,75 ura dira. Beste 1.560,24 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 94.737 pertsonetatik 75.033 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 27.251 dira. 1.713 beltzak edo afroamerikarrak. 925 amerikar natiboak ziren eta 256 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 13.442 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 190 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.178 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156377
* Commonscat Multimedia: Sutter County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130195025
* ISNI: 0000 0004 0638 9117
* LCCN: n81068824
* NARA: 10037178
* **Lekuak**
* OSM: 396478
* TGN: 1002937

 |

* Wd Datuak: Q156377
* Commonscat Multimedia: Sutter County, California
Sutton Hoon aurkitutako kaskoa
**Sutton Hoo**, Erresuma Batuko Suffolkeko toki bat da. Bertan, 1939an, VII. mendeko hil itsasontzi baten hondakinak eta zenbait tresna aurkitu ziren.

Sutton Hook, berebiziko garrantzia izan du Erdi Aroaren historialarientzat, Ingalaterran saxoien garai horri buruzko informazioa eman baitzuen, aurkikuntza hau egin arte, oso dokumentatua ez zegoen garaia. Erresuma Batu osoko aurkikuntza arkeologiko nagusietako bat da, bere antzinatasuna, tamaina, ez ohikotasuna eta garrantzi historikoagatik.

Sutton Hooko altxorra
---------------------

Sutton Hoon topatutako mozorro baten erreplika.
Sutton Hoo, harkaitz batean dago, Deben ibaiaren eskuineko ertzean. 1601ean, toki honetan, zenbait hil muino aurkitu ziren. Ikerketa arkeologiko modernoa, 1938an hasi zen. Urte bete beranduago aurkitu zen hil itsasontzia. 1960ko hamarkadaren amaieran eta 1986 eta 1992an ere indusketak egin ziren.

Toki honetan, hil muino ugari dago, baina Sutton Hoo izenak, 1. muinoan aurkitutako hil itsasontziari erreferentzia egiten dio. Muino hau, aldi berean, beste 20 muino ezberdinez osatua dago, horietako askok, industu gabe jarraitzen dutelarik. Gainera, beste 27 lurperaketa aurkitu ziren toki honetan. 27 hobi hauetako 20ren kokapen zirkularrak, erritu ekintzei zegozkien hobiak zirela suposarazten du. Toki honetan, 2. muinoa ere dago, non gizon eta zaldi baten erraustutako hondarrak aurkitu ziren, eta 3. muinoa, non beste hil itsasontzi bat aurkitu zen, 1860an arpilatua.

Aurkikuntzak, 625. urte inguruan datatuak daude, altxorrarekin batera aurkitu ziren urrezko txanpon batzuei esker. Itsasontziak, 3 metro inguruko luzera du. Estalki ireki bat eta hil kamera bat zituen. Ez da ezagutzen nabigatu ote zuen, baina bai artisau profesionalek egina izan zela.

Sutton Hoon aurkitutako altxorra, zabala da. Aurkikuntza gehienak, British Museumean erakusten dira. Horien artean, urrez eta zilarrez eginiko apaingarri pertsonalak, ezpata eta kaskoak bezalako armak, eta pertzak bezalako etxeko tresnak daude. Mota orotako ehunen hondarrak ere aurkitu ziren.

Aurkikuntzen artean, Bizantzion datatutako idazkun bat duen zilarrezko plater bat ere badago. Zilar eta brontzezko beste objektu batzuk, Mediterraneo aldetik datoz, eta berriagoak dira. Aurkitutako arkuetako bat, zeltar jatorrikoa da. Objekturen batzuk, xehetasun kristauak dituzte: zilarrezko bi goilarak, "Saulos" eta "Paulos" idazkunak daramatzate, greziar hizkietan idatziak.

Zineman
-------

2021ean *"The Dig"* filma egin zuen Simon Stonek aurkikuntza honen istorioa kontatzen, Ralph Fiennes eta Carey Mulligan protagonista lanetan daudelarik.

Kanpo estekak
-------------

* Sutton Hoo Erresuma Batuko Ondare Nazionalaren webgunean ikusgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503256
* Commonscat Multimedia: Sutton Hoo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 241486522
* GND: 4118923-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 4010920
* **Ondare historikoa**
* NHLE: 1006068

 |

* Wd Datuak: Q503256
* Commonscat Multimedia: Sutton Hoo
**Osteritzeko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Esteribarko Osteritz kontzejuan Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

1656an Errege Zedula bat bidali zen, eta kalitate horretako jauregi bihurtu zen Motiluarena izeneko etxea, Filipe IV.aren tropen landa-maisua zen Pedro Fermin Osteritzekoaren etxea, Bredako errendizioan egon zena. Erregeak jauregi berrirako nahiago zuen arrazoi heraldikoa aukeratzeko ahalmena eman zionean, bere seme Martinek « armarri gisa suge batekin, urrezko zelaian, bere zeladarekin heldutako lehoi bat » aukeratu zuen. 1723an, Kontuen Ganberaren zerrendan, Martin Osteritz jauna agertzen da jauregitar gisa, ziur aski lehen saridunaren biloba. 1744an, Francisca Osteritzekoa andreak kuarteletako liskarra izan zuen.

Erreferentziak
--------------

* «Esteribar | Osteritz» *www.esteribar.org* (Noiz kontsultatua: 2021-10-17).

Ikus, gainera
-------------

* Osteritz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108916102

 |

* Wd Datuak: Q108916102