recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Guillaume Cornelis van Beverloo** (Lieja, 1922ko uztailaren 3a - Auvers-sur-Oise, Frantzia, 2010eko irailaren 5a) herbeheretar gurasodun belgikar margolari eta grabatzaile bat izan zen, ***Corneille*** ezizenagatik ezagunagoa.

Corneille artea noiz behinka ikasten 1940an hasi zen Amsterdamen. Han Karel Appel eta Constant Nieuwenhuys bezalako beste margolari batzuk ezagutu zituen.

Édouard Pignon, Henri Matisse eta Pablo Picassoren lanagatik interesatua, Corneille bere lana erakusten 1946an hasi zen. Handik gutxira Hungaria bisitatu eta surrealismoa ezagutu zuen, era berean Paul Klee eta Joan Miróren lanean inspiratuz.

Beste batzuen artean Appel eta Constantekin batera Corneillek herbeheretar "Experimental Group"eko (Talde Esperimentala) kide izan zen, baita *Reflex* aldizkarikoa ere. Jada aipaturikoekin Corneillek, ondoren, CoBrA mugimendua osatu zuen 1948an.

Taldea 1951n desagertzen da, eta Corneille Parisera joan zen, afrikar artea erosiz 1949an Ipar Afrikara eginiko bidaia baten ondoren. Era berean, 1953an akuaforteetan grabatuak egiten hasi zen, baita zeramikazko lanak ere hurrengo urtean. Bere afrikar bildumaren eragina 1950eko hamarkadaren amaierako lanaren eboluzioan ikus daiteke, pixkanaka bere paisajismo abstraktua utziz eta estilo irudimentsu bat erakusten hasiz, hegazti begiekin ikusitako paisaiekin, animalia exotikoekin eta forma oso lirainduekin.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Guillaume Cornelis van Beverloo*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q469335
* Commonscat Multimedia: Corneille

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7388679
* ISNI: 0000 0001 3920 2425
* BNE: XX1251466
* BNF: 118977036 (data)
* GND: 118638513
* LCCN: n82025072
* NLA: 36083626
* SNAC: w66t3bxb
* SUDOC: 027286495
* ULAN: 500048093
* BPN: 60023361
* RKD: 18369
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q469335
* Commonscat Multimedia: Corneille
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Gripearen aurkako txertoa** gripea ekiditeko edo bere ondorioak arintzeko erabiltzen den txertoa da, urtero hartu behar dena (ez baitu betiko immunitatea ematen).

Gripea hiru birus motak sortzen dute. Gainera, aldakortasun genetiko handia dutenez, gripearen birusek andui kopuru ugari dute; horrek txerto baten behin betiko eraginkortasuna nabarmen zailtzen du. Horregatik, txertoa urtero prestatu behar da, neguan agertzen diren birus mota nagusiekin (Gripearen Jagoletzaren Nazioarteko Sareak munduan zehar urtero agertzen diren gripearen birusak identifikatzen ditu).

Txertoa hiru andui desberdinekin egin ohi da, eta formolez inaktibatutako birusekin ekoizten da.

Euskal Herrian txertoa udazkenean jarri ohi da. Gripearen intzidentziaren gailurra neguan denez, txertoa lehenago jarri behar da, gorputzak astia izan dezan birusaren aurkako antigorputzak sortzeko (antigorputzen odol-kontzentrazio handiena lortzen baita txertoa jarri eta 1-2 hilabete geroago).

Txertoaren ezarpena gomendatuta dago arrisku-taldeetan. Hauek dira gripearen ondorio larrienak pairatu daitezkeenak:

* adineko jendea (65 urte baino gehiago dutenak)
* immunogutxituak (HIESa dutenak, transplantatuak, minbizidunak...)
* haurdun dauden emakumeak
* gaixo kronikoak (kardiopatiak dituztenak, biriketako, gibeleko edo giltzurrunetako gaitzak dauzkatenak...)
* osasun langileak eta hirugarren adineko egoitzetan lan egiten dutenak. Langile horiek babesteko ez ezik (gripearen birusarekin harreman gehiago dituztelako), baita haiek ospitaleko edo egoitzetako barnealdeko populazioa ez kutsatzeko ere txertoa jarri behar zaie

Txertoaren eraginkortasuna %100a ez izan arren, bere aplikazioak beti arintzen du balizko gripearen intentsitatea eta agertu daitezkeen konplikazioak ere

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Gripearen aurkako txertoa Osakidetza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q383260
* Commonscat Multimedia: Influenza vaccines

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85066132
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007252
* **Kimikako identifikadoreak**
* ATC: J07BB

 |

* Wd Datuak: Q383260
* Commonscat Multimedia: Influenza vaccines
**Gwalior gotorlekua** Indiako Madhya Pradesh estatuko Gwalior herrian dagoen gotorleku monumentala da. Gunearen elementu nagusiak VIII. mendetik aurrera altxatu ziren, batez ere Man Singh Tomar Rajáren agindupean. Garrantzi Nazionaleko Monumentua da.

Ezaugarriak
-----------

11 metroko harresiak ditu eta 3 kmko zabalera okupatzen du, arkaitz baten gainean, Vindhya mendikatean, herrialdearen erdi-erdian.​

Gunean mota askotako eraikinak ikus daitezke: jauregiak, tenpluak, harresiak, atariak... Bereziki garrantzitsuak hauek dira: Man Mandir zitadela eta Gurjari Mahal biak Man Singh Tomarrek eraikiak. Garai batean 15.000 soldaduk defenditu zuten.

Historia
--------

Gotorlekuaren lehenengo erreferentzia 525. urtekoa da. 1857an Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiaren zerbitzuan zeuden Zipaioen matxinada gertatu zen. Lakshmibai, emakume errebeldea, Jhansiko rani bezala ere ezaguna, 1858ko maiatza-ekainean gotorlekua konkistatu zuen; handik egun gutxitara Lakshmibai hil egin zen britainiarrek gotorlekua hartu zutenean zauritua izanez gero.

Iruditegia
----------

Ikuspegi panoramikoa.
* Jain tenpluko estatuak, harrian zizelkatuak.Jain tenpluko estatuak, harrian zizelkatuak.
* Ate nagusiaren ikuspegia, Hathi Pul edo Elefantearen Ataria.Ate nagusiaren ikuspegia, Hathi Pul edo Elefantearen Ataria.
* Gotorlekuaren bastioiak.Gotorlekuaren bastioiak.
* Sas-Bahu tenplua.Sas-Bahu tenplua.
* Tenplu txikiak.Tenplu txikiak.
* EskulturakEskulturak
* Teki Mandir-eko AtariaTeki Mandir-eko Ataria
* Teli ka Mandirren aurreko ikuspegia.Teli ka Mandirren aurreko ikuspegia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .
4. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Argazkien bilduma.
* **(Ingelesez)**:Informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Gwalior gotorlekua*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2487545
* Commonscat Multimedia: Gwalior Fort

---

 |

* Wd Datuak: Q2487545
* Commonscat Multimedia: Gwalior Fort
**Penteo**, greziar mitologian, Tebaseko errege bat zen, espartoetatik indartsuena zen Ekionen eta Agabe, Kadmo,Tebasen fundatzaileta Harmoniaren alaba zenaren semea.

Kadmok, bere kargua Penteoren mesedetan utzi zuen, adinean aurrera baitzihoan. Penteok, Dionisoren gurtza debekatu zuen, bere lehengusua eta Semeleren semea zena, eta ez zuen Kadmeako emakumeek bere errituetan parte hartzerik baimendu. Dionisok, Penteoren ama eta bere izebak ziren Ino eta Autonoe Ziteron mendirantz joatea eragin zuen. Honen ondorioz, Penteok gartzelaratu egin zituen, baina euren kateak erori egin ziren eta gartzelako ateak ireki egin zitzaizkien.

Dionisok, Penteo kanpora erakarri zuen, bakotar errituak zelatatzeko. Kadmoren alabek zuhaitz batean ikusi zuten, eta basapiztia bat zela pentsatu zuten. Penteo, eraitsi eta zatikatu egin zuten, Tebasetik erbesteratuak izatea eraginez. Penteo izenak, Dionisok dioen bezala "penen gizona" esan nahi du, are bere izenak, patu bezala, tragediara bultzatzen du.

Penteoren oinordekoa, bere osaba Polidoro izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q391091
* Commonscat Multimedia: Pentheus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 166130647
* BNF: 16572038g (data)
* GND: 143240374
* LCCN: no2014014859
* SUDOC: 15192211X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q391091
* Commonscat Multimedia: Pentheus
**Goilora** *(Epilobium hirsutum)* Onagraceae landare familiaren landare belarkara bizikor eta loreduna da.

Goiloraren loreak hurbiletik
Askotan koloniatan bizi den eta 2 metro garai izan daitekeen landare bizikorra da. Adarkatzen diren ilez hornitutako zurtoin sendoak ditu. Bere hosto iletsuak 2-12 cm luze eta 0.5-3.5 cm zabal izaten dira, erdialdean muturretan baino zabalagoak, horzdunak eta hosto-txortenik gabekoak. Kandu luzeren muturretan sortzen eta nahiko handiak diren loreek lau petalo arrosa dituzte, normalean 10-16 mm luze. Loreen estigmek lau lobulu zuri dituzte. Haien sepaloak orlegiak dira.

  

Eskandinavian eta Eskoziaren ipar-sartaldean agertzen ez bada ere, izatez, ia Europa osokoa, Afrikaren iparraldekoa eta Asiaren toki batzuetakoa da, baina Iparramerikan eta Australian ere badago sartuta.

Normalean zuhaitzez guztiz estalita ez dauden toki heze edo bustitan hazten da, itsasotik 2.500 metroko garaiera duten lekutara arte. Leku zingiratsu eta ibaien eta erreken bazterretan agertu ohi da.

Ekainetik iraila arte loratzen da, gehien bat uztailean eta abuztuan, eta normalean erleek lorautsestatzen dituzte loreak. Intsektu batzuk, *Deilephila elpenor* espeziekoak barne, bere hostoekin elikatzen dira.

Goiloraren fruituak
Goilora (*Epilobium hirsutum*)  
Berangon (Bizkaian) 2011ko ekainean

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Blamey, Marjorie & Grey-Wilson, Christopher (2003) *Cassell's Wild Flowers of Britain and Northern Europe*, Cassell, London.
* **(Ingelesez)** Press, J. R.; Sutton, D. A. & Tebbs, B. M. (1981) *Field Guide to the Wild Flowers of Britain*, Readers Digest, London.
* **(Ingelesez)** Tutin, T. G. *et al.* (1968) *Flora Europaea*, Volume 2. Cambridge University Press. ISBN 0-521-06662-X
* **(Ingelesez)** Washington State Department of Ecology (2006) *Non-native Freshwater Plants: Hairy Willow-Herb*. Accessed 25/10/07.
* **(Alemanez)**
* **(Alemanez)**
* **(Alemanez)**
* **(Alemanez)**
* **(Ingelesez)** Grieve, 'A Modern Herbal' (1931)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q161366
* Commonscat Multimedia: Epilobium hirsutum
* Wikispecies Espezieak: Epilobium hirsutum

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 17409
* BioLib: 40162
* Dyntaxa: 222068
* EOL: 582985
* Fl. China: 200015085
* GBIF: 3189172
* GRIN:
* IPNI: 611919-1
* ITIS: 27305
* UICN: 164347
* NCBI: 210355
* PlantList: kew-2790521
* W3TROPICOS: 23200135
* USDA Plants: EPHI
* VASCAN: 6776

 |

* Wd Datuak: Q161366
* Commonscat Multimedia: Epilobium hirsutum
* Wikispecies Espezieak: Epilobium hirsutum
**Per Noste** kultura elkarte bat da, Orthezen 1960an sortu zena, *Per Nouste* izenarekin, Gaskoiniako okzitaniar hizkuntza (gaskoia) eta kultura babesteko eta sustatzeko asmoz. Sorrerako lehendakaria Roger Lapassade izan zen. Hogeita sei kide sortzaileen artean ziren Robert Darrigrand, Pierre Tucoo-Chala eta Xavier Ravier. 1965ean Michel Grosclaude batu zitzaien. Laster, hizkuntza irakasteko obrak argitaratu zituzten.

Per Noste IEOren Pirinio Atlantikoetako ordezkari izan zen 2009 arte. Egitasmo asko bultzatu eta lagundu ditu, hala nola Calandretak (escòlas Calandretas, Nadau kantari taldea, Ràdio País irratia, Ostau Bearnés elkartea Pauen…).

Argitalpenak
------------

Per Noste-n logotipoa bere argitalpen lanarentzat
1967 urtean *Per Nouste* aldizkaria abiatu zuen elkarteak. Gerora izena aldatuko zuen: *Per Noste* 1968an, eta *País Gascons* 1979an.

Elkartearen jarduera nagusia da okzitanieraren gaskoi dialektoan idatzitako liburuak eta Gaskoiniari buruzko liburuak argitaratzea. Dagoeneko 100 liburu baino gehiago ditu argitaratuak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Robert DARRIGRAND, *Vie et œuvre de Roger Lapassade, Actes du colloque d’Orthez*, p. 15-29, Toulouse, CELO, 1998.
2. ↑  Joan EYGUN, *Espiar au delà deus gaves: occitanisme e bearnitat de 1950 a 1970*, Actes du colloque d’Orthez, 31-40, Toulouse, CELO, 1998. orr.
3. ↑  Robert DARRIGRAND, *Prumerias de Per Noste*, País Gascons 235 Janvier et février 2007, 9. orr.

Kanpo estekak
-------------

* Per Noste elkartearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q255319
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143796647
* BNF: 118668895 (data)
* LCCN: n85010896
* SUDOC: 026418037

 |

* Wd Datuak: Q255319
**Pomona** fruituen jainkosa italiar-erromatarra, batez ere zuhaitzen laborantzan hazitakoak (sagarrak, etab.) Haren flamena garrantzi gutxienekoa zen denen artean, itxuraz bere jarduera-eremua arrantzi txikikoa zelako edo. Leku sakratua zuen, *Pomonal* izenez ezaguna, Erromatik 20 Km.tara zegoena, *Ostiensis* bidean.

Pomona ez da jainkosa nagusietakoa, eta ikerle batzuek "ninfa" edo "hamadriade" bat dela esaten dute.

Vertumnus eta Pomona
--------------------

Ovidiok bere Metamorfosiak idazlanean, Vertumno eta Pomona arteko sedukziozko istorioa kontatu zuen. 

Gai hori, hainbat eskultura, koadro eta tapizetan irudikatu da, besteak beste Peter Paaul Rubensen "Vertumno eta Pomona" izeneko taula, Prado Museoan gordetzen dena,, artista beraren mihisea edo izan bereko Francesco Melziren mihisea, edota Luca Giordanorenfresko batean. Camille Cludelek eta ere eskultura bat egin zuen gai honekin. Parke eta lorategietan Ponomaren irudiak jarri izan dira sarritan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *minimus*, Festus Gloss. Lat. 272–3
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Pomona | Oxford Classical Dictionary.*  Oxford University Press.
3. ↑   **(Ingelesez)** Gentilcore, Roxanne 
Published By: Classical Association of Canada.  (1995). «The Landscape of Desire: The Tale of Pomona and Vertumnus in Ovid's "Metamorphoses"» *Phoenix* 49,2. zk. (Uda, 1995): 110-120..
4. ↑   «Vertumno y Pomona - Colección - Museo Nacional del Prado» *www.museodelprado.es* (Noiz kontsultatua: 2022-10-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q171239
* Commonscat Multimedia: Pomona

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 8274261
* BNF: 149241169 (data)
* GND: 122641248
* LCCN: no2021007020
* SUDOC: 14528610X

 |

* Wd Datuak: Q171239
* Commonscat Multimedia: Pomona
**Gonbad-e Qabus** (persieraz: برج گنبد قابوس‎ *Bërj gonbad-e qâbus*) izen bereko herrian dagoen hil-monumentu bat da, XI. mendean Qabus sultan ziyariak eraikia. Dorre itxura du eta 15 m garaiko muino biribildu baten gainean kokatua dago, herriko parke nagusian.

Egitura honek matematikaren eta eraikuntzaren garapena erakusten du islamdar arkitekturaren hastapenetan, eta estalkia eredu bihurtu zen eskualdeko hilobi eta mausoleoentzat.

2012an, Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen

Ezaugarriak
-----------

Ebaketa
Oinplanoa
Altxaera
Dorrea adreilu egosi ez-berniztuz eraikia dagoguztira. 53 m garai da eta hortaz munduko garaiena soilik adreiluz egina. Oinplanoa dekagonala da, 10 puntako izar itxurakoa, eta oinarriaren diametroa 17 m da eta tontorrean 15,5 m. Gailurrean teilatu konikoa du, adreiluzkoa ere bai.

Dorrearen hormak 3 m lodi dira. Barnealdea hutsik dago, eta *muqarna* izeneko elementuak ditu.

Dorrearen oinarrian idazkun bat dago, arabiera kufikoz idatzia:

هذا القصر العالي – لامير شمس المعالي – الامير قابوس ابن وشمگير – امر به بنائه في حياته – سنه سبع و تسعين – و ثلثمائه قمريه و سنه خمس و سبعين و ثلثمائه شمسيه

"*Jauregi garai hau Xams ul-Ma'ali, Amir Qabus ibn Wuxmgir printzearentzat, bere bizian eraikitzeko aginduta, ilargi-Hegirako 397. urtean eta eguzki-hegirako 375. urtean.*"
Nahiz-eta idazkunak ez duen baieztatzen printzearen hilobi izateko eraiki zela, esaten denez sultanaren hilotza beirazko hilkutxa baten ipini eta dorreko sabaitik zintzilik zegoen.

* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Unescoren fitxa
2. ↑  Skyscraper gunea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q606763
* Commonscat Multimedia: Gonbad-e Qabus

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 1398
* Patrimonio Nacional de Irán: 86

 |

* Wd Datuak: Q606763
* Commonscat Multimedia: Gonbad-e Qabus


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Iran | Gizateriaren Ondarea Iranen | Iran |
| Armeniar monasterioen multzoa Iranen  • 
Bam eta bertako kultura paisaia  • 
Behistun  • 
Chogha Zanbil  • 
Maimand eta bertako kultura paisaia  • 
Golestan jauregia  • 
Gonbad-e Qabus  • 
Isfahango Meskita Nagusia  • 
Naqsh-e Jahan plaza  • 
Pasargada  • 
Persepolis  • 
Persiar lorategiak  • 
Xahr-i Sokhta  • 
Safi al-Din xekearen hilobia  • 
Soltaniyeh  • 
Xuxtarreko sistema hidrauliko historikoa  • 
Susa  • 
Tabrizko bazarra  • 
Takht-e Soleiman  • 
Persiar qanatak  • 
Lut basamortua  • 
Yazd  • 
Sasandar paisaia arkeologikoa Fars eskualdean |
1888-89ko taldea, *The Invincibles*.
**Preston North End Football Club** Ingalaterrako futbol taldea da, Preston hirian egoitza eta zelaia (Falmer Stadium) dituena. Ingalaterrako aurreneko bi ligak irabazi zituen.

Historia
--------

*Preston North End* taldea 1863an sortu zen kriket talde bezala eta 1877an errugbi taldea eta ondoren 1880 urtean futbol taldea eratu zituzten. Berehala iritsi ziren emaitza onak, Ingalaterrako lehenengo bi ligak eta Kopa bat ere irabazi baitzuen. 1889an Kopa eta Liga irabazteaz gain ez zuen partida bakar bat ere galdu, eta *The Invincibles* (garaitezinak) ezizena hartu zuen. 1891, 1892 eta 1893an ligan bigarren egin zuen baina ordutik aurrera taldearen maila asko jeitsi zen. Taldearen azken titulua 1938ko Kopa izan zen.

1950. hamarkada maila gorenean egin zuen eta 1953 eta 1958an bigarren postuak eskuratu zituen. Kopa final bi ere jokatu zituen 1954 eta 1964an, baina bietan galtzaile atera zen, 1954an West Bromwich Albion-en aurka 3-2 galduta eta 1964an West Ham United-ek emaitza berarekin garaituta. Ordutik aurrera behe mailatan ibili da.

Irabazitako txapelketak
-----------------------

### Ingalaterran: 4

* **Ingalaterrako Liga (2):** 1889, 1890.
* **Ingalaterrako Kopa**
	+ Txapelduna (2): 1889, 1938.
	+ Finalista (5): 1888, 1922, 1937, 1954, 1964.
* **Charity Shield (Superkopa) (0):** finalista 1938an.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19612
* Commonscat Multimedia: Preston North End F.C.

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 156189731
* LCCN: nb2005009422
* NKC: ko2016917351

 |

* Wd Datuak: Q19612
* Commonscat Multimedia: Preston North End F.C.
**Prime time**a telebistak audientzia gehien duen ordutegia da. Jende gehien telebistari begira dagoen eguneko momentua.

Audientzia handieneko ordutegia, izar-ordutegia edo erdiko ordutegia, soilik familiari eskainitako programazioari eskainitako denbora-tarte edo telebista-espazio bat da, hainbat herrialdetan familia-programazio mota eta transmititzen den ordutegia aldatzen dira.

Telebista-kateek ordu-banda horretan txertatu ohi dituzte beren saio izarrak, betiere herrialde bakoitzaren eta bertako kulturaren arabera. Adibidez, Espainia bezalako herrialdeetan, prime time-a 22:00etatik goizaldeko 1:00ak arte izango da, herrialdearen bizi-erritmoa dela eta, espainiarrak telebistaren aurrean jartzen baitira ordu horretatik aurrera. Bestalde, lanaldi desberdinak dituzten herrialdeetan prime time delakoa aldatu egingo da.

Ordutegi zentrala Espainiaren arabera
-------------------------------------

### Ordutegi nagusia

Espainian, ordutegi nagusia nahiko berandu hasten da, herrialde gehienekin alderatuta, 10: 00etatik 1: 00etara. Espainiako albistegi gehienak 9: 00etan hasten dira, ordubete geroago ordutegi nagusiari jarraituz. Hala ere, albistegietako lehia handia dela eta, batez ere kate pribatuetakoen artean, etxeetara itzultzeko denbora gehiago eta kontingentzia-edukien eskari handiagoa egoteaz gain, azken urteetan 10:40 eta 11:00 PM bitartean ere atzeratu da. Kanal gehienek ordutegi nagusia atzeratzen zuten soilik euren saio izarrek TVEko UEFA Txapeldunen Liga bezalako kirol ekitaldiei aurre egin ez ziezaien. Iberiar penintsulako telebistaren berezitasunetako bat, bazkaltzeko denbora luzeak direla eta, goizeko ordutegiak beste herrialde batzuetakoak baino ikusle gehiago izatea da. Ordutegi honetan magazinak, serie zaharrak, telenobelak (batez ere mexikarrak), farandulazko albisteak eta programak (edo "bihotzekoak") agertzen dira. Espainian ere bigarren prime time bat izango litzateke 15: 00etatik 17: 00etara bitartean, bazkaltzen eta siesta egiten.

#### Garapena

Baina hori ez da beti izan 'prime time' ordutegia gure herrialdean, izan ere, azken bi hamarkadetan atzeratu egin da, laurogeita hamarreko hamarkadan baino ordu bat eta 15 minutu beranduago. 1990ean 21,22 ordu ingurukoa zen, 1999an 22:00ak arte atzeratua zegoen bitartean. Duela 10 urte 22,15 ordu ingurukoa zen eta gaur egun 22,35 ordu ingurukoa.

#### Zergaitia

Telediarioek erantzukizun handia dute gure herrian 'prime time' -a finkatzeari dagokionez. Hamarkada askotan zehar, hau 20: 30ean hasten zen (TVE bakarrik zegoenean), baina kanal pribatuen sarrerarekin 21: 00ak arte atzeratu zen. 90eko hamarkadaren erdialdean ere luzatu zen telediarioen iraupena, 35 minututik 45 minutura.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q745818

 |

* Wd Datuak: Q745818
**Guatemalako Santiago Katedral Basilika Metropolitarra** Guatemalako hiriburuan dagoen katedrala da. Guatemalako Errepublikaren eliza ama da. 1743tik 1913ra Ertamerikako Katedral Primada deitua izan zen, istmoko metropolitar bakarra izan baitzen. Konstituzio Plazaren ekialdeko aldean dago, Guatemala Hiriko Zentro Historikoan.

Eraikina 1782 eta 1815 artean eraiki zen, eta dorreak 1867an osatu ziren; neoklasikoaren berezko elementuak ditu. Lurrikara ugari jasan ditu eta, ondorioz, kalte handiak izan ditu; hori eraikinaren ezaugarriei esker izan da: metro bat baino gehiagoko lodiera duten hormen eta zutabeen lodieragatik. 1917ko eta 1976ko otsailaren 4ko lurrikara suntsitzaileek kalte handia egin zioten; 1917-1918ko sismoek garai hartan zuen kupula eliptikoa kolapsatu zuten. Katedralaren aurrean hamabi idulki daude, eta horietan hamabi apostoluetako bakoitzaren bi metro baino gehiagoko altuera zuten estatuak zeuden; 1917ko lurrikarak estatua horiek suntsitu zituen.

Katedralak Alemaniako Walcker etxeko XX. mendeko gelditzen den tubular organo (Organo Opus 2534) bakanetako bat du, 1937koa.

Iruditegia
----------

* Barruko korridoreaBarruko korridorea
* Arku eta margolanakArku eta margolanak
* KupulaKupula
* AldareaAldarea

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Guatemala de Ayer (2011). «Catedral Metropolitana». *Guatemala de Ayer* bloga.

Kanpo estekak
-------------

* Katedralari buruzko bideoa.
* **(Gaztelaniaz)**:Katedralaren historia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2942341
* Commonscat Multimedia: Catedral de Guatemala

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152872327

 |

* Wd Datuak: Q2942341
* Commonscat Multimedia: Catedral de Guatemala
**Golf Mundialaren Ospearen Aretoa**, AEBetako Florida estatuko Saint Augustine herrian dago, eta gizonak zein emakumeak dituen kirolari buruzko ospearen areto bakarra da. Mundu osoko 26 golf erakundek osatutako partzuergo batek kontrolatzen du.

Ospearen aretoaren museoak, historian zehar golfak izan duen eboluziori buruzko erakusketa iraunkor bat du, bere merituengatik Ospearen Aretora sartu diren partaideetan kontzentratzeaz gain. Museoak, denbora baterako erakusketak ere hartzen ditu, beti ere, golfarekin zerikusia dutenak.

Historia
--------

**Golf Mundialaren Ospearen Aretoa**, jatorrian, Ipar Karolinako Pinehursten zegoen, eta Diamondhead Corp konpainiak administratzen zuen, garai horretan, Pinehurst Resorteko jabeak zirenak. Bere ateak, 1974an ireki zituen, une horretan, 13 partaide baino ez zituelarik. Jada 1983an, USPGA arduratu zen Aretoaz, erabaeko kontrola, 1986an lortuz.

Garai honetan batu zitzaizkion *klub* honi, USPGAk 1940an sortu zuena eta Emakumezkoen Golfaren Ospearen Aretoa, LPGAk 1951n sortu zuena eta lau partaide zituena: Patty Berg, Betty Jameson, Louise Suggs eta Babe Zaharias.

1994an, golfaren industria mundialak, World Golf Foundation izeneko irabazi asmorik gabeko elkarte bat ezarri zuen, kirol hau bultzatzeko. Bere xede nagusienetako bat, ordurarte existitzen zen Ospearen Aretoa hobetzea zen. Saint Augustineko bere egoitza berriaren eraikuntza, 1996an hasi eta 1998ko maiatzak 19an inauguratu zen.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Golf Mundialaren Ospearen Aretoaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q258851
* Commonscat Multimedia: World Golf Hall of Fame

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151400409
* LCCN: n90632764
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q258851
* Commonscat Multimedia: World Golf Hall of Fame
**Goliad konderria** (ingelesez: *Goliad County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Goliad da. 2010eko zentsuaren arabera 7.210 biztanle zituen, Goliad kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Goliad konderriak 2.225,76 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,05 ura dira. Beste 2.206,71 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,24 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.210 pertsonetatik 6.799 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.462 dira. 310 beltzak edo afroamerikarrak. 29 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 11 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 55 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27233
* Commonscat Multimedia: Goliad County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125497757
* LCCN: n81050294
* NARA: 10036492
* **Lekuak**
* OSM: 1828427
* TGN: 1002413

 |

* Wd Datuak: Q27233
* Commonscat Multimedia: Goliad County, Texas
**Gustavianum** Uppsalako Unibertsitatearen eraikin nagusi ohia da. Gaur egun unibertsitateko museo bihurturik dago.

Historia
--------

Gustavo II.a Adolfo erregeak emandako dirulaguntzarekin eraiki zen 1622 eta 1625 artean, hortik bere izena. Uppsalako katedralaren parean eraiki zuten. Hasieran unibertsitatearen eraikin nagusia izan zen 1887an eraikin berria altxatu zuten arte. 1997an museo bihurtu zuten, *Museum Gustavianum*.

Theatrum Anatomicum
-------------------

Kupularen azpian 1655 urteko *Theatrum Anatomicum* ederra dago, anatomia irakasteko gela berezia. Munduko zaharrenetakoa da. Olaus Rudbeck medikuntza irakasleak diseinatu zuen.

Bildumak
--------

Bilduma klasiko, ejipziar eta iparraldekoak ditu ikusgai, bai eta Zientziaren historia azaltzen duena ere.

Zientziaren atalak garrantzia berezia dauka, batez ere astrionomian oinarriturikoa. Celsiusen teleskopio zaharrak, munduko teleskopio akromatiko zaharrena, Kopernikok eklipseen inguruan idatzitako liburua eta Antiziterako mekanismoaren erakusketa, ezagutzen den tresna astronomiko zaharrena.

Honetaz gain Carolus Linnaeusen erakusketa zabala ere badago.

Iruditegia
----------

* Gustavianum neguan.Gustavianum neguan.
* Kupula.Kupula.
* Theatrum Anatomicum.*Theatrum Anatomicum*.
* Gustavianum eta Uppsalako katedrala elkarren ondoan.Gustavianum eta Uppsalako katedrala elkarren ondoan.

Ikus, gainera
-------------

* Uppsalako Unibertsitatea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1506922
* Commonscat Multimedia: Gustavianum

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 85149066506565601148
* ISNI: 0000 0001 1323 2394
* GND: 1050830210
* LCCN: n2001006276
* BIBSYS: 14000280
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1506922
* Commonscat Multimedia: Gustavianum
**Gorgofone** (grezieraz Γοργοφόνη, "Gorgonaren heriotza"), greziar mitologiako pertsonaia bat da.

Perseoren alaba zen. Perieresekin ezkondu zen, Meseniako errege zen Eoloren semea, norekin Afareo eta Leuzipo izan zituen seme bezala. Alargun geratu zen, eta ezkondu zen lehen alarguna izan zen. Bere bigarren senarra, Ebalo izan zen, Espartako erregea. Honekin, Tindaro eta Ikario izan zituen. Bere hilobia Argosen zegoen, bere aita Perseok Medusaren gorpua lurperatu zuen tokitik gertu.

Apolodorok igorritako beste tradizio batek, Ebalo Perieresekin identifikatzen du, azken hau, lehen aipaturiko Gorgofoneren lau semeen aita delarik.

Interpretazio historikoa
------------------------

Pertsonaia honen garrantzia, bere bigarren ezkontzatik dator. Grezia inbaditu zuten lehen heleniarrek, akaiarrek, eurekin, emakume alargunak ezkontzeko debekua ekarri zuten, euren senarrak hil ondoren, sutan erretzera heltzeraino, Evadne eta Polixenaren mitoetan ikus daitekeen bezala. Ohitura hau, pixkanaka, baztertu egin zen, Gorgofone, ohitura aldaketa honen irudikapena delarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q950523

 |

* Wd Datuak: Q950523
Berdez, Götaland delakoaren zabalera tradizionala.  
 Arrosaz, Gotland uhartea.  
Gorriz, Wielbark Kulturaren zabalera III. mendean.  
Laranjaz, Chernyakhov Kulturaren hedadura, IV. mendean.  
Urdinez Erromatar Inperioa.
**Godoak** (gotikoz: 𐌲𐌿𐍄𐌰𐌽𐍃, *Gutans*) ekialdeko germaniar tribu bat izan zen. Haren kondairaren arabera, Eskandinaviatik zetozen. Hegoaldera migratuta, Erromatar Inperioa konkistatu zuten.

Izan ere, Eskandinaviatik abiatuta, Eszitia erresuma osatu zuten godoek egungo Ukrainan. III. mendean bi zatitan banatu ziren: ostrogodoak Eszitian geratu ziren, eta bisigodoak Daziara (egungo Errumania) joan ziren, non beste erresuma bat antolatu zuten. 267an Konstantinopla arpilatu zuten bisigodoek, baina 271rako bota egin zituzten. Garai haietan, bai ostrogodoak bai bisigodoak erromatartu ziren erromatarrekiko alde guztietako trukeak zirela kausa. Gainera, Inperioko indar armatua bilakatu ziren.

Ikus, gainera
-------------

* Ostrogodoak
* Bisigodoak

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2015-1-30). *174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak.* , 9 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42193
* Commonscat Multimedia: Goths

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4021650-0
* NKC: ph123281
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 6383
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q42193
* Commonscat Multimedia: Goths
**Garbikundeko Andre Mariaren eliza** Ibargoiti ibarreko Besolla herri hustuan XII. mendeko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Aragoiko Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

Eraikina
--------

Biztanleriatik aparte dago. Tenpluak eta etxalde txikia duen etxebizitzarako etxe batek osatzen dute. Eraikin erlijiosoa arkitektura erromaniko berantiarraren adibide bat da (ca. 1200) harlanduz egina, kapiteletan eta portadan zizelkatutako dekorazioarekin. Habearte bakarra eta burualde erdizirkularra ditu, bi ataletan banatuta. Burualdeari Epistolaren aldetik atxikita oinplano karratuko sakristia txiki bat dago, elizaren atzean. Sarrera Epistolaren hormaren bigarren atalean dago, zirkuluerdiko arkuarekin eta landare-motiboekin eta animalia estilizatuekin hesitutako kapitelarekin. Tinpanoa du, erdian krismoia duela, biribilkien mentsulek eusten diotela.

Barrualdea kanoi-ganga zorrotzez estalita dago nabean, fajoien gainean, eta labe-gangaz burualdean. Nabarmentzekoa da kapera nagusiarekin bat egiten duen arku fajoia, atxikitako zutabe-erdietan bermatuta dagoena, eta kapitelek portadaren antzeko ikonografia eskaintzen dute. Erretaula nagusia errenazentista estilokoa da, eta xehetasun platereskoak ditu mazonerian. XVI. mendeko lana da. Jatorrizko pinturak gordetzen ditu taula gainean alboko kaleetan eta gainaldean. Lehenengo solairuan Santa Barbara eta Santa Quiteria irudi esenteak daude, eta bigarrenean Blas eta Antonio Abad santuenak. Teilatupean Kalbarioa dago. XVI. mendeko bigarren hereneko Nafarroako Errenazimenduko maisu baten lanak dira. Aldare nagusiaren erdian, erretaularen aurrean, Ama Birjinaren eta Haurraren arteko hesi gotiko bat dago (XIV. mendea), eserita, garai modernoan bertan egindako zaharberritzeak aldatua.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | BESOLLA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Besolla
* Ibargoiti

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5666767
* **Ondare historikoa**
* Hispania Nostraren zerrenda gorria: url

 |

* Wd Datuak: Q5666767
Mike Godwin 2010ean.
**Godwinen legea** (**Analogia nazien Godwinen legea** izenarekin ere ezaguna) interakzio sozialaren enuntziatua da, Mike Godwinek proposatua 1990. urtean. Beraren arabera:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Interneteko eztabaida bat luzatuz joan ahala, Hitler edota Naziekin eginiko konparazio bat agertzeko probabilitateak batera joateko joera du. |  » |

Usenet talde askotan bada tradizio orokor bat: goian aipaturiko konparazioren bat egitean automatikoki haria itxi egiten da eta naziekin konparazioa egin duenak galdu egiten du eztabaida. Era honetan, Godwinen legeak Usenet taldeetako eztabaiden luzera-limite bat ezartzen du. Askorentzat, horretan datza Godwinen legea, arestian aipaturiko jatorrizko definizioa ezagutu gabe.

Dena dela, ez dago ondo ikusia konparazio hori egitea eztabaida bukatzearen asmo bakarrarekin. Gainera, onartua dagoen korolario bat existitzen da zeinak zera dioen: Eztabaida bat ixteko zio bakarrarekin eginiko Godwinen legearen erabilpen premeditatuak ez du hariaren itxiera lortuko (Quirken salbuespena).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q154619
* Commonscat Multimedia: Godwin's law

---

 |

* Wd Datuak: Q154619
* Commonscat Multimedia: Godwin's law
**Poynting-Robertson efektua** eguzki erradiazioak, Eguzki Sistemako hauts partikulak, espiralean Eguzkirantz bertarantz mugiarazten dituen prozesu bat da. Efektua, hauts partikulen orbita mugimenduagatik gertatzen da. Hauts partikulek eguzki erradiazioaren mugimendu erradiala indargabetzen dute eta, honela, partikula, grabitateak Eguzkirantz erakartzen du. Efektua, bi modutara interpretatu daiteke, erreferentzia puntuaren arabera.

Hauts partikularen ikuspuntutik, eguzkiaren erradiazioa, itxuraz, pixkat okertuta dagoen angelu batetik dator, hauts partikalaren orbitaren planoa, eguzki erradiazioaren aurrera egitearekiko perpendikularra baita. Angelu hau oso txikia da, eguzkiaren erradiazioa argiaren abiaduran mugitzen baita, eta hauts partikula, erradiazioarekin alderatuz, askoz motelago mugitzen baita, baina denboraren igaroan, efektu hau pilatzen joaten da.

Eguzki Sistemaren ikuspuntu orokor batetatik, hauts partikulak eguzkiaren argi guztia norantza erradial batean xurgatzen du, baina hauts partikularen mugimendu erlatiboak Eguzkiarekiko, ondorio bezala, energiaren berbidalketa dakar, oso modu ezberdinean, momentu angeluarrean aldaketa bat eragiten duena.

Poynting-Robertson efektua indartsuagoa da Eguzkiaren inguruan, eta, beraz orbita eliptikoen eszentrikotasuna murrizten du.

Honela, gertaera honen moteltasunaren adibide bat jartzeko, partikula bat, Eguzkitik, Lurraren orbitaren baliokide den distantzia batetara aurkitzen baldin bada, barrualderanzko espirala betetzeko 7 mila urte beharko dituela aipatu behar da.

Erreferentziak
--------------

* *Radiation in the Solar System: Its Effect on Temperature and Its Pressure on Small Bodies*, de J. H. Poynting. Serie A, 202 525-552. Royal Society of London Philosophical Transactions (1903).
* *Dynamical Effects of Radiation in the Solar System*, de H. P. Robertson. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 97. zenbakia, 423-438 orrialdeak, (1937).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1127701
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1127701
**Goen kalea**, bertakoek **Goenkale** deitua, Gipuzkoako Ordizia udalerrian dagoen kale bat da.

Kokalekua
---------

Ordiziako Alde Zaharrean dago, Plaza Nagusia eta Kale Nagusiaren artean hedatzen da.

Kalea
-----

Garai batean eta 1990eko hamarkadaren hasiera arte, Goen kalean merkatu txiki bat eta arrandegia zeuden, hain zuzen ere, gaur egun Jorge Oteitza oriotar eskulturgilearen Nikolas Lekuona, Jose Sarriegi eta Maria Dolores Katarain "Yoyes" ordiziarren omenezko *2 gaineko 1, multzo hirukoitza* eskultura dagoen plazatxoan.

Eraikin eta eskultura interesgarriak
------------------------------------

Goen kalean honako eraikin edo monumentu hauek daude:

* Plaza Nagusia
* Gazteluzar jauregia edo Ibarbia etxea.
* *2 gaineko 1, multzo hirukoitza*.

  

* Plaza Nagusia.Plaza Nagusia.
* Gazteluzar jauregia edo Ibarbia etxea.Gazteluzar jauregia edo Ibarbia etxea.
* 2 gaineko 1, multzo hirukoitza monumentuaren plaka.2 gaineko 1, multzo hirukoitza monumentuaren plaka.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479691

 |

* Wd Datuak: Q25479691


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |
Matematikan, **poloniar notazioa**, **aurrizki notazioa**, **idazkera poloniarra** edo **prefixu bidezko notazioa** notazio mota bat da logikarako, aritmetikarako eta aljebrarako. Poloniar notazioan ez da adierazi behar parentesirik, ez beste mugatzailerik aurrena egin behar diren kalkuluak adierazteko; hala ere, ez dago anbiguotasunik ebazte ordenaren gainean. Eragileak zenbakizko balio elkartuen aurretik joan behar dira. Jan Łukasiewicz poloniar matematikariak sortu zuen notazio mota hori 1920aren inguruan, matematika eragiketen logika errazteko. Ez da asko erabiltzen egiunezko matematikan, baina bai erabiltzen da asko informatikan.

Notazioa
--------

Eragileak zenbakien aurretik joan behar direnez, batuketaren poloniar notazioa hau da:

{\displaystyle \,\!{+}\ a\ b}
Egiunezko notazioan (artizkia) hau da:

{\displaystyle \,\!a+b}

Eragiketen ordena
-----------------

Zenbat eta "barnekoagoa" den eragiketa, orduan eta lehenago exekutatu behar da.

Orduan, poloniar notazioa:

{\displaystyle \,\!\cdot \ {+}\ a\ b\ c} edo {\displaystyle \,\!\cdot \ c\ {+}\ a\ b}
Egiunezko notazioan, hau da, hurrenez hurren:

{\displaystyle \,\!\left({a+b}\right)\cdot c} edo {\displaystyle \,\!c\cdot \left({a+b}\right)}

  


**ERAGIKETEN ZENBAIT ADIBIDE ETA NOTAZIO**| Eragiketa | Egiunezko notazioa | Poloniar notazioa | Alderantzizko poloniar notazioa |
| --- | --- | --- | --- |
| {\displaystyle \,\!a+b} | a+b | + a b | a b + |
| {\displaystyle \,\!{a+b} \over c} | (a+b)/c | / + a b c | a b + c / |
| {\displaystyle \,\!{{a\cdot b}-{c\cdot d}} \over {e\cdot f}} | ((a\*b)-(c\*d))/(e\*f) | / - \* a b \* c d \* e f | a b \* c d \* - e f \* / |

Ikus, gainera
-------------

* Alderantzizko poloniar notazioa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q214510
* Commonscat Multimedia: Polish notation (mathematics)

---

 |

* Wd Datuak: Q214510
* Commonscat Multimedia: Polish notation (mathematics)
**Green Lake konderria** (ingelesez: *Green Lake County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Green Lake da. 2010eko zentsuaren arabera 19.051 biztanle zituen, Green Lake kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Green Lake konderriak 984,97 kilometro koadro ditu. Horietatik 79,93 ura dira. Beste 905,04 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,34 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 19.051 pertsonetatik 18.733 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 743 dira. 79 beltzak edo afroamerikarrak. 46 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 85 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 97 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500891
* Commonscat Multimedia: Green Lake County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148970949
* ISNI: 0000 0004 0430 7712
* LCCN: n84064163
* **Lekuak**
* OSM: 270627
* TGN: 2002325

 |

* Wd Datuak: Q500891
* Commonscat Multimedia: Green Lake County, Wisconsin
**Prismatikoak** urrutiko objektuak ikusteko tresna optiko binokularra, hau da, bi leiarrek osaturikoa. Bi leiarrei esker, prismatikoek gizakiaren begien ikusmen estereoskopikoa ahalbidetzen dute.

Funtzionamendua
---------------

Begi hutsez ondo ikusten ez diren objektuak urrutira ikusteko balio du tresna honek. Argiak lenteak zeharkatzen dituenean lortzen da hedapena. Prismek irudia zuzentzen dute posizio egokian jarriz, barne-islapen osoaren printzipioaren bidez, teleskopioek ez bezala, alderantziko irudia erakusten baitute. Tradizioz, modelo gehienek bi prisma "porro" erabiltzen dituzte. Kamera bakoitzeko okularra ez dago objektiboarekin lerrokatuta, eta prismak argia S forman islatzen du okularrerantz.

Eredu askok okularren arteko distantzia erabiltzailearen aurpegira egokitzeko aukera ematen dute. Irudia enfokatzeko biratzen den fokuratze-gurpil bat ere badute. Oro har, eskuineko okularrak dioptrika zuzentzen duen eraztuna du, eta biratu egiten da ezkerreko okularrean dioptria desberdina lortzeko eta bi begiekin behatutako irudia are gehiago hobetzeko.

Gainera, teleskopio errefraktore txikiak direnez, euste-hodia laburtzeko eta alderantzizko ikusmena saihesteko prisma sistema bat dutenez, teleskopio batek baino ahalmen txikiagoa dute handitzeko, baina ikuseremu handiagoa dute. Bibrazioak saihesteko argazki-tripode batean finkatzea komeni da.

Binokularrek lenteak eta prismak konbinatzen dituzte irudiak handitzeko. Lenteek argia bideratzen dute eta handitutako irudia behatzailearen begietara bideratzeko aukera ematen dute.

Prismei esker, irudiak bi begietatik bereizitako ardatzetatik atera daitezke, ikusten denaren sentsazio estereoskopikoa edo erliebekoa handituz. Lente edo prismek argi guztia xurgatzen dutenean, prismek irudi bihurtzen dute, eta irudi hori handitu egingo da urrutiegi dauden eta giza begiarekin bereizi ezin diren gauzak behatzeko. Horri guztiari estereoskopio deitzen zaio, prismatikoek edo binokularrek informazio bisuala bildu eta 3D irudi bat transmititzeko erabiltzen duten teknika hain zuzen ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q102626
* Commonscat Multimedia: Binoculars

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4724988-2
* NDL: 00571366
* NARA: 10665602
* AAT: 300024587
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q102626
* Commonscat Multimedia: Binoculars
**Gurutze Santuaren baseliza** Nafarroako Tutera udalerrian dagoen baseliza katoliko bat da. XII. mendean sagiendar fraideek eraiki zuten eta Tuterako Alde Zaharretik kilometro bat iparraldera eta Ebro ibaiaren eskuinaldeko ertzean dago. Lehenbiziko baselizak eliza eta parrokia tituluak ere bazituen. Bertan, 1235an sortutako Ballesteroak izeneko kofradia bat bazen. Gaur egungo eraikina XIX. mendearen erdialdekoa da. Kristoren kofradiaren egoitza da, horregatik Kristoren baseliza deitzen zaio.

Eraikina
--------

Lehenbiziko baselizak oinplano laukizuzena zuen, gaur egungoa baina handiagoa zen eta bi sarrera ate zituen, nagusia hegoaldean, Tuterara begira, eta bigarrena mendebaldean. Baselizak bost aldare ditu, nagusia Gurutze Santuari sagaratua.

Historia eta eraikinaren kronologia
-----------------------------------

Gurutze Santuaren baselizaren ataria.
Lehenbiziko baseliza jada 1145an aipatzen da, ziurrenik bere eraikitzaileak izango ziren sagiendar fraideen jabetzakoa zela esanez.1620ean zaharberritua izan zen. 1734ean On Juan de Mur zenaren eskutik baselizako jaiegun eta erromeriaren usadioari ekin zitzaion. 1808an, Iberiar Penintsulako Gerran zehar, frantsesek suntsitu zuten. 1815 berreraikia izan zen, baina 1857an sute batek kiskaldu zuen.

1859an antzinako baseliza zegoen kokalekutik hurbil eraikin berria inauguratu zen, hain zuzen ere, gaur egun dagoena, antzinako baselizaren kokalekua eraikitzera zihoan Zaragoza-Altsasu burdinbidearen linean igarobidean baizegoen. 1972an zaharberritua izan zen.

Ikus gainera
------------

* Tuterako historia

Erreferentziak
--------------

1. ↑  García Gainza, M.A. Heredia Moreno, M.C. Rivas Carmona, J. y Orbe Sivatte, M. (1980). Merindad de Tudela. Nafarroako Monumentu Bilduma, Bianako Printzea Erakundearen argitaletxea, Iruñeko Artzapezpikutza, Nafarroako Unibertsitatea, I. bilduma, 492. orr. 723 lamina.
2. ↑  Martínez-Escalada, J. (1999). Historia de Tudela contada por sus calles. Navarro&Navarro, Zaragoza, 565. orr.
3. ↑  Yanguas y Miranda, M. (1823). Diccionario Histórico-Político de Tudela. Andrés Sebastiánen inprimategia, 336. orr.
4. ↑  Sainz-Pérez, M. (1913-1914). Apuntes Tudelanos. Castro Alava, J.R-ek zuzendutako argitalpena. (1969), Gráficas Mar, Tutera. 3. bilduma, 1430. orr..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5836305

 |

* Wd Datuak: Q5836305
**Griggs konderria** (ingelesez: *Griggs County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cooperstown da. 2010eko zentsuaren arabera 2.420 biztanle zituen, Griggs kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Griggs konderriak 1.855,58 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,76 ura dira. Beste 1.835,82 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,3 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.420 pertsonetatik 2.396 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 9 dira. 7 beltzak edo afroamerikarrak. 8 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48910
* Commonscat Multimedia: Griggs County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158299874
* ISNI: 0000 0004 0642 6213
* LCCN: n82104482
* **Lekuak**
* OSM: 1740284
* TGN: 2001576

 |

* Wd Datuak: Q48910
* Commonscat Multimedia: Griggs County, North Dakota
**Grignarden erreaktiboa** edo **Grignarden konposatua** R−Mg−X formula orokorra duen konposatua da non X halogeno bat den eta R normalean alkilo edo arilo talde bat den. Bi adibide tipiko metilmagnesio kloruroa, Cl−Mg−CH3, eta fenilmagnesio bromuroa, C6H5−Mg−Br, dira. Konposatu organometalikoen mota bat dira.

Grignarden erreaktiboak asko erabiltzen dira kimika organikoan karbono-karbono lotura berriak sortzeko. Adibidez,

Grignarden konposatu puruak solido oso erreaktiboak dira. Normalean dietil eterretan edo tetrahidrofuranotan disolbaturik gordetzen dira eta nahikoa egonkorrak dira ura urrun dagoen bitartean.

Sintesia
--------

Grignarden erreaktiboak prestatzen dira alkil edo aril haluroak erreakzionarazten magnesioarekin eter anhidro batean eta atmosfera geldoan.

Eskema honek azaltzen du erreakziobidea:

R−X + Mg → R−X•− + Mg•+
R−X•− → R• + X−
R• + Mg•+ → RMg+
RMg+ + X− → RMgX

Erreakzioak
-----------

Grignarden erreaktiboen ezaugarri kimiko bereziek erraztu egiten diete karbono elelektropositiboekiko erreakzioak. Karbonilo taldeari eginiko erasoa alkohol bat eratzeko da erreaktibo hauen erreakzio klasikoa.

Hurrengo irudian Grignarden erreaktiboak karbonilo taldearekin izan ditzakeen erreakzioen laburpena irudikatzen da.

Bestetik, Grignarden erreaktiboak eraso dakioke nahikoa elektroizalea den ezein karbonori eta baita metal elektropositiboei ere metal-karbono loturak eratuz. Oxidazio-egoera altuan dauden metalek erreduzitzeko gai ere badira. Hona adibide batzuk.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-03-07).
2. ↑    Anakabe, Eneritz & Arrasate, Sonia.  (2009). *Esperimentazioa sintesi organikoan II.* , 30-31 or. ISBN 978-84-692-7054-7..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1238028
* Commonscat Multimedia: Organomagnesium compounds

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4158201-9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1238028
* Commonscat Multimedia: Organomagnesium compounds