recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Akkadiako Rimush erregearen garaipenak, K.a.2270. urtean.
**Buztinezko taulatxoak** idazteko euskarriak izan ziren, K. a. 5500. urtetik aurrera erabiliak. Tartariako taulatxoak (Vinča kultura) ezagutzen diren zaharrenak dira. Espezialista askoren ustetan hauek izango lirateke idazteko metodo zaharrenak. Dena dela, gai polemikoa da oraindik orain. Garbi dago, bestetik, sumertar zibilizazioan helburu horrekin erabili zirela eta sumertarrek hainbat mendez iraungo zuen tradizioa ireki zutela. Taulatxo horiek, sumertar kulturan hasita, Mesopotamian, zibilizazio Hititan, Zibilizazio minoikoan eta Mizenastar zibilizazioan erabili ziren. Dena dela, Zibilizazio minoikoan eta Mizenastar zibilizazioan kontabilitatea eramateko erabili ziren bakarrik.

Erabilera
---------

Tablatxo hauek estileteak edo sastakaiak erabiliz grabatzen ziren (gr. *stylós*). Grabatu ondoren airean lehortzen ziren edo labean egosten ziren. Jaso diren historiaren lehenengo artxiboak euskarri horietan aurkitu dira. Horrela izan ziren ere bai lehendabiziko liburutegiak. Mesopotamian aurkitutako taulatxoak idazkera kuneiformez idatzita daude. Gaur egun 500.000 baino gehiago jaso diren taulatxoak.

Tărtăriako taulatxoak (Errumania).

Ikus, gainera
-------------

* Alexandriako Liburutegia

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Frantsesez)**:Vatikanoko Museoen informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1570005
* Commonscat Multimedia: Clay tablets

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4203040-7
* LCCN: sh85026875
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1570005
* Commonscat Multimedia: Clay tablets
|  |
| --- |
| **Cafés Baqué** |
|  |
| Taldearen informazioa |
| UCI kodea | BAQU |
| Herrialdea |  EH |
| Sorrera | 1978 |
| Modalitatea(k) | Errepidea |
| Maila | Amateur - 23 urte azpikoa |
| Organigrama |
| Manager nagusia | Erkaitz Elkoroiribe |
| Kirol zuzendariak | Ruben GorospeJon Zengotitabengoa |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **Maillot-a** |

 |

 |

**Cafés Baqué** (UCI kodea: **BAQU**) txirrindularitza talde amateur euskalduna da. Bere egoitza Durangon (Bizkaia) dago.

Durangoko Txirrindulari Elkartearen barruan dagoen talde honek Cafés Baqué enpresa du babesle nagusia. 1978ko martxoaren 17an sortu zutenetik hainbat profesional pasa dira bertatik (tartean Julian Gorospe, Igor Astarloa, David Etxebarria, Iban Mayo, Joseba Beloki, Iñigo Landaluze, Mikel Zarrabeitia, Unai Etxebarria edo Pedro Horrillo).

2003 eta 2004ko denboraldietan talde profesional bat atera zuen, talde amateurrak jarraitu arren. Talde profesionalaren emaitza nagusienak Félix Cárdenas kolonbiarrak lortu zituen. 

Taldeak, txirrindularientzat baserri bat jarri zuen, Txakurzulo Baserria. Bertan, 8 logela daude. Lau literekin eta beste lau bakarkakoak. Hamar urteko alokaerako kontratua egun zuten 2003ean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   www.esciclismo.com. *El Cafés Baqué no seguirá en el pelotón profesional la próxima temporada por falta de un segundo patrocinador.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8254880

 |

* Wd Datuak: Q8254880


| * i
* e
* a
2011ko Euskal Herriko txirrindularitza talde amateurrak |
| --- |
|  Araba | Naturgas Energía |
|  Bizkaia | Seguros Bilbao • Opel Ibaigane • Cafés Baqué • Koplad-Uni2 |
|  Gipuzkoa | Bidelan-Kirolgi • Belca-Oriako • Debabarrena-Gipuzkoa • Zarauztarra |
|  Nafarroa | Lizarte-Cromados Oreja • Caja Rural • Azysa-Ceteya-Conor • Reyno de Navarra-Telco.M-Conor |
**Cafèambllet** (euskaraz, kafesnea) 2004ean sortu zen hilabetekari bat da. Hasiera batean, Gironako eskualdean gertatzen ziren ekintza eta berrien inguruan informazioa emateko sortu zen, La Selva eta Maresme eskualdeetan gertatzen zenaren berri ere ematen zuen.

2011ean Kataluniako osasun publikoaren inguruan hainbat ikerketa egiten hasi zen, bertan zegoen ustelkeria aztertzeko, besteak beste. Ikerketa hauen ondorioz, aldizkari hau eskualde jakin batzuetako informazioa ematetik Katalunia guztiko berriak ematen hasi zen, horrela, 2014ean 145.000 ale banatu zituen aldizkariak, Katalunia guztian zehar.

Parte hartzaileak
-----------------

Aldizkari honetan, hainbat pertsonek beraien iritzia eman izan dute sarritan, horien artean ditugu, Alba Ferrara, Eduard Panames, Eli Parera, Enric Murgades, Jordi Alum, Josep Duran, Mireia Balliu, Oriol Junqueres, Pau Vidal eta aldizkariaren zuzendaria, Albano Dante Fachin.

Ikus, gainera
-------------

Albano Dante Fachin

Katalunia

Aldizkaria

Kanpo estekak
-------------

Cafèamblleten webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13473047
* Commonscat Multimedia: Cafè amb llet

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 313502971
* LCCN: no2015013481

 |

* Wd Datuak: Q13473047
* Commonscat Multimedia: Cafè amb llet
**Casa-torre Toscano** edo **Torre Toscano** dorretxea Volterra hiriko dorre urbano bat da, Toscanako Erdi Aroko ohituran eraikitako hainbaten aztarnetako bat.

Historia
--------

13. mende hasierakoa da, eta izena latinezko idazkun batek ziurtatzen dio: Giovanni Toscano delako bat izan zen bere jabea, eta Giroldo da Lugano eraikitzailea. 14. mendean Rapucci familiarena izan zen, eta Caffanecci delakoena 15.ean. Eraikinak parte modernoago bat ere badu, 18. mendean eraikia. 19. mendetik zenbait erakunde publiko edo zibikoren jabetzakoa izan da, eta oraindik erabilpen publikoak ditu: esate baterako, *manga* lantzeko ikasketak ematen dituen Accademia Europea di Manga ikastetxearen egoitza da
.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Italieraz)** «Casa Torre Toscano» *Volterracity* (Noiz kontsultatua: 2020-08-28).
2. ↑   **(Italieraz)** Informazio errotuloa.  (). *Accademia Europea di Manga.*  (Noiz kontsultatua: 2020-08-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27994100
* Commonscat Multimedia: Casa-torre Toscano (Volterra)

---

 |

* Wd Datuak: Q27994100
* Commonscat Multimedia: Casa-torre Toscano (Volterra)
Zientzia juridikoak eta zuzenbidea (56)
=======================================

5601 Zuzenbide kanonikoa
------------------------

00 Zuzenbide kanonikoa
5602 Teoria eta metodo orokorrak
--------------------------------

01 Common law
02 Zuzenbide erkatua
03 Zuzenbidearen filosofia
04 Antzinatasunaren zuzenbidea
05 Zuzenbide naturala
06 Legegintza
99 Beste batzuk (zehaztu)
5603 Nazioarteko zuzenbidea
---------------------------

01 Zuzenbide aeronautikoa
02 Itsas zuzenbidea
03 Lurraz haraindiko espazioari buruzko zuzenbidea
04 Itsas hondoari buruzko zuzenbidea
99 Beste batzuk (zehaztu)
5604 Zuzenbidezko antolaketa
----------------------------

01 Justiziako funtzionarioak eta prozesu judizialak
02 Magistratura
03 Auzitegiak
99 Beste batzuk (zehaztu)
5605 Nazioko zuzenbidea eta legeak
----------------------------------

01 Administrazio zuzenbidea
02 Zuzenbide zibila
03 Merkataritza zuzenbidea
04 Konstituzio zuzenbidea
05 Zigor zuzenbidea
06 Zerga zuzenbidea
07 Zuzenbide publikoa
08 Zuzenbide pribatua
99 Beste batzuk (zehaztu)
5699 Zuzenbideko beste espezialitate batzuk (zehaztu)
-----------------------------------------------------

00 Zuzenbideko beste espezialitate batzuk (zehaztu)
Ikus, gainera
-------------

* UNESCO sailkapena
* 6 digituko UNESCO sailkapena

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252676

 |

* Wd Datuak: Q12252676
Carrowkeeleko bi hilobi
**Carrowkeel** (irlanderaz *An Cheathrú Chaol*) Irlandako hilobi megalitikoa da. Sligoko konderrian badago ere Roscommoneko Boyle herritik oso gertu dago.

Egitura
-------

Irlanderazko *An Cheathrú Chaol* izenak "gela estua" esan nahi du. Carrowkeeel Irlandako lau korridorezko hilobietako bat da, besteak Brú na Bóinne, Loughcrew eta Carrowmore dira, eta guztiak garai beretsuan eraiki ziren. Karbono-14 bidezko datazioaren arabera, hilobi hauek k.a. 3400 eta 3100 artean eraiki ziren. Hamalau korridorezko hilobi aurkitzen dira Caarrowkeelen eta sei gehiago daude alboan dagoen Keshcorran multzoan.

Kokapena
--------

Carrowkeel Arrow aintziraren ondoko muinoaren gainean dago eta hilobiak *Cuil Irra* penintsulari begira daude, mendebaldera beraz. Norabide hartan dago Carrowmore hilobia ere.

Ikus, gainera
-------------

* Irlandako monumentu megalitikoak

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q261318
* Commonscat Multimedia: Carrowkeel, County Sligo

---

 |

* Wd Datuak: Q261318
* Commonscat Multimedia: Carrowkeel, County Sligo
**Caja Castilla-La Mancha** edo **CCM** (Gaztela-Mantxako Aurrezki Kutxa), izen bereko erkidegoko aurrezki kutxarik garrantzitsuena da. 1992ko ekainaren 26an sortu zen, Albacete, Cuenca, Ciudad Real eta Toledoko aurrezki kutxek bat egitean.

Eskuhartzea
-----------

2009ko martxoaren 29an, Espainiako Bankuaren eskuhartzea gertatu zen, aurrezki kutxaren porrota galerazteko, erakundeak aurrezki kutxaren zuzendaritza hartu zuen. Aste batzuk lehenago, Espainiako Bankua eta Espainiako gobernua, aurrezki kutxa PSOEk zuzenduriko beste aurrezki kutxa batekin batzen saiatu ziren, baina Unicajarekin mantenduriko negoziaketek porrot egin zuten.

Ikus, gainera
-------------

* CajaSur

Erreferentziak
--------------

1. ↑  [ *El Banco de España interviene Caja Castilla-La Mancha*
para garantizar su futuro *El Mundo egunkariko albistea.]*
2. ↑  *Unicaja abre contactos "informales" con Caja Castilla-La Mancha* El Pais egunkariko albistea.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Aurrezki kutxaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8254948
* Commonscat Multimedia: Caja Castilla-La Mancha

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX114033

 |

* Wd Datuak: Q8254948
* Commonscat Multimedia: Caja Castilla-La Mancha
**Callejón de Huaylas** Andeetako haran alubial estu eta luze bat da, Peruko Ancash departamenduan dagoena. Santa ibaiak eratzen du goi Andeetako Conocochan duen iturburutik Cañón del Patoraino. Haran hau Cordillera Negrak mendebaldetik eta Cordillera Blancak ekialdetik inguratzen dute, azken hau, mundu osoko mendikate tropikalik garaiena da, elurrez eta izotzez estalitako 6000 metrotik gorako altuerako mendiekin, Cordillera Negran 5100 metro arteko mendiak dauden bitartean, elurrik ez izateagatik bereizten direnak, hilabeterik hotzenetan mendikate honetako tontor handienetako batzuetan itxura zurixka ematen dieten txingor eta antzigar metaketa handiak biltzen diren arren.

Aipatu beharra dago Santa ibaiak bere ibilbidea jarraitzen duela Ozeano Barean itsasoratu arte, baina sektore hau jada ez da Callejón de Huaylasen zatitzat hartzen, ibaiaren garrantzia ezinbestekoa da inguruko herri eta hiriak mantentzen dituzten aktibitate ekonomikoen garapenerako, azken urteetan ibaiaren kutsaduraren arazoa areagotzen doa Huaraz hiriaren inguruan.

Mendikate tropikalik garaiena den Cordillera Blancako mendi elurtu eta aintzirek eta Callejón de Huaylasko gainontzeko paisaiak erakargarritasun turistiko handiak dira perutar bisitarientzat zein paisaia eder eta ikusgarri hauen ontasunak ezagutzen dituzten atzerritarrentzat. Haranaren erdian dagoen Huaraz hiria da Huascarango Parke Nazionaleko erakargarritasun ugarietan barneratzen diren espedizio askoren abiapuntu nagusia.

Baina ez da soilik natura bertan ikus daitekeena, eta aire garbia arnastea ahalbidetzen duena, baizik eta espainiarren aurreko lekukotza arkeologikoak ere badaudela, Wilcahuaingo hondakinak kasu, Amerikako nekazaritza aztarnarik antzinakoenetako bat aurkitu den Guitarreroko leize-zuloa, Inken bideen ondo kontserbatutako zenbait zati ere badaude beste lekukotza kultural ugariren artean.

Hiri eta herri garrantzitsuak
-----------------------------

Afaltaturiko bidea hegoaldetik iparraldera jarraituz, Conocochako aintziratik honako toki hauetara iris daiteke:

* Recuay
* Huaraz
* Marcará
* Carhuaz
* Mita
* Mancos
* Ranrahirca
* Yungay
* Caraz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1027232
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236435456
* NKC: ge128485
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1027232
*Judith Behofing Holofernes*, Caravaggio-k egina, 1598-1599. Antzinako Artearen Galeria Nazionala, Barberini Jauregia, Erroma.
**Caravaggiozaletasuna** barrokoaren barneko korronte piktorikoa da, Caravaggioren obran inspiratutako artisten estiloa izendatzen duena. Pintore hauei tenebristak ere deitzen zaie, argi-iluneko teknika erabiltzeagatik. Beste batzuetan, bere naturalismoa edo errealismoa aipatzen dira. Margolari Caravaggiozaleek irudia errealismo handiz erreproduzitzen dute, oro har, atzeko plano monokromoaren gainean eta argi bortitz batez argiztatuta irudikatzen dute.

Erroman sortu zen XVII. mendearen hasieran, gutxi gorabehera 1590 eta 1650 artean garatuz. Margolari caravaggiozale nagusiak Bartolomeo Manfredi, Orazio Gentileschi, Artemisia Gentileschi, Gerrit van Honthorst, Hendrick ter Brugghen, Giovanni Serodine, Battistello Caracciolo eta José de Ribera izan ziren. Maisuarekin lotutako beste margolari batzuk Mario Minniti, Giovanni Baglione, Orazio Borgianni, Carlo Saraceni, Domenico Fetti, eta Adam Elsheimer dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q62506
* Commonscat Multimedia: Caravaggeschi

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300386054

 |

* Wd Datuak: Q62506
* Commonscat Multimedia: Caravaggeschi
Matematikan, 0,999... (koma bereizle hamartarra izanik) bat balio duen zenbaki hamartar periodikoa da. Bestela esanda, "0,999..." eta "1" sinboloak zenbaki erreal beraren bi errepresentazio ezberdin dira. Berdintasun honen frogapen matematikoak zehaztasun maila ezberdinekin formulatu dira, zenbaki errealak, hasierako hipotesiak eta suposizioak, testuinguru historikoa edo hartzailea definitzeko aukeratutako metodoaren arabera.

Zenbaki erreal batzuk digitu sekuentzia batez baino gehiagoz irudikatu ahal izatea ez da sistema hamartarrera mugatzen. Fenomeno bera oinarri guztietan gertatzen da, eta matematikariek ere 1 idazteko moduak oinarri ez-osoetan kuantifikatu dituzte. 1 zenbakira mugatutako fenomenoa ere ez da: zenbaki hamartar ez-baliogabe orok biki bat du, bederatzi amaigabeekin, adibidez: 2 eta 1,999... bi zenbaki naturala ordezkatzen dute; 28,3287 eta 28,3286999... zenbaki hamartar bera ere ordezkatzen dute. Sinpletasunaren mesede, hamartar finitua, ia beti, irudikapen gogokoena da, irudikapen bakarra dela oker interpretatzen lagun dezakeena. Bestalde, zenbaki baten forma ez terminalak zati batzuen hedapen hamartarraren patroiak errazago aztertzeko aukera ematen du; hiru oinarrian, adibidez, Cantor multzoaren egitura hirutarra adierazteko aukera ematen du, fraktal sinple bat. Errepresentazio anizkoitza kontuan hartu behar da zenbaki errealen zenbakitasun ezaren demostrazio klasikoan. Modu orokorragoan, zenbaki errealen edozein zenbaketa posizionalek errepresentazio anizkoitzak dituzten zenbakien kopuru infinitua dauka.

0,999... = 1 berdintasuna aspalditik onartu dute matematikariek eta testuliburuetan sartu dute. Azken hamarkadetan, matematikako irakasleek ez dute ikasleen artean berdintasun horren pertzepzioa aztertu nahi izan, eta horietako askok zalantzan jarri edo ukatu egin dute. Asko testuliburuen eta irakasleen autoritatearekiko apelazio baten bidez edo arrazonamendu aritmetikoen bidez konbentzitzen dira. Hala ere, batzuk ez dira konformatzen eta, beraz, geroko justifikazio bat bilatzen dute.

0,999... = 1 berdintasuna oso lotuta dago baliogabeak ez diren zenbaki erreal infinitesimalen gabeziarekin. Zenbaketa-sistema alternatibo batzuek, zenbaki hipererrealek adibidez, bai dituzte infinitesimal ez-deusezak; sistema horietan, errealetan ez bezala, egon daitezke zenbaki batzuk 1etik zenbaki arrazionaletara dagoen aldea baino txikiagoa dutenak. Beste sistema batzuek, adibidez zenbaki p-adikoek, "hedapen hamartarraren" beste forma bat dute, zenbaki errealen hedapenaren oso bestelakoa dena. Nahiz eta zenbaki errealak analisi matematikoaren esparruan aztergairik ohikoena izan, hipererrealek eta p-adikoek aplikazioak dituzte arlo honetan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q713113
* Commonscat Multimedia: 0.999…

---

 |

* Wd Datuak: Q713113
* Commonscat Multimedia: 0.999…
**Japoniar Lorategia** (gaztelaniaz: *Jardín Japonés*) Buenos Aireseko Palermo auzoan dagoen Bosques de Palermo delakoan eraiki zen, 1967an, garai hartan, Japoniako oinordeko printzeak, eta, gaur egun, enperadoreak diren Akihito eta Michikoren bisitaren omenez. Gaur egun, Lorategi Japoniarra dagoen tokia, *Palermo Bizia* bezala ezagutzen da, Palermoko auzo "ez ofizial" bat delarik.

Sarrera, ordaindutakoa da, eta, sarreragatik ordaindutako dirua, gunearen beraren mantenurako erabiltzen da. Buenos Aireseko Lorategi Japoniarrak, gainera, lorategi handi bat du, baita aktibitate kulturaleko zentro bat duen eraikin bat, jatetxe bat, haztegi bat, non bonsaiak eros daitezkeen eta orotariko gauzak eros daitezkeen denda bat ere.

Bertako elementu guztiek, harmonia eta oreka bilatzen dute. Zubiak, ikurrak dira. Badago bat, oso kurboa eta zeharkatzeko oso zaila dena, *Jainkoaren Zubia* deitzen dena, paradisurako bidea irudikatzen duena. *Zubi moztua* deritzon beste batek, mirarizko konponbideen uhartera darama.

Tokiko zuhaitz zaharrak diren Tipa eta Makila Mozkorra, japoniar landare barietate handia ere aurki daiteke, horien artean, Sakura, Acer palmatunya eta azaleak, eta, animalien artean, kolore ezberdinetako zamo arruntak, arrain hauek, gunean bertan erositako jakiarekin elika daitezkeelarik.

Gunean, samurai estilo argiko irudi batzuk ere ikus daitezke, bata mutil batena, eta, bestea, neska batena.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q604930
* Commonscat Multimedia: Japanese garden, Buenos Aires

---

 |

* Wd Datuak: Q604930
* Commonscat Multimedia: Japanese garden, Buenos Aires
**1814ko eskutitza** Frantziako Luis XVIII.ak Frantziarentzat egin zuen konstituzio bat da. Izatez, ez da konstituzio arrunta, baizik eta erregeak emandako kontzezio bat. Kasu honetan Emandako Karta izena hartzen dute egindako lege berriek.

Luis XVIII.a Frantziako erregeak, 1814ko ekainaren 4an, Napoleon bota eta tronua berreskuratu zuenean izenpetu zuen dokumentua. Antzinako Erregimena berriro ezarri beharrean, Kartak, Iraultzan izandako aurrerapen asko errespetatzen zituen; Legearen aurrean denon berdintasuna, gizabanakoaren askatasuna eta askatasun ekonomikoa, kode zibila, administrazioa, e.a. Kartak erregearen agintea mugatu egiten zuen. Erregeak ministroak eta nobleen ganberako kideak izendatzen zituen, baina beste ganbera bat ere bazegoen, diputatuen ganbera, eta hauek burgesiak aukeratzen zituen. Azken ganbera honen egitekoa legeak eta aurrekontuak onartzea zen. Antzinako Erregimenaren eta berriaren arteko konpromisoa zen Karta.

Goian idatzitakoa laburbilduz, Frantziako Borboien Berrezarkuntza eta gero, nahiz eta ideologia kontserbadorea izan, legeak ez ziren iraganeko absolutismora bueltatu. Konstituzio honetan, nahiz eta Frantziar Iraultzako eskubide batzuk agertu, subirautza erregean datza, eta berak ditu botere guztiak, Jainkozko Eskubidea deitzen zitzaiona.

1814eko ekainaren 4an egidako dokumentuko artikulorik aipagarrienak beheko hauek dira:

"15. art. Aginte legegilea batere dute erregek, Pareen Ganberak (senatuak) eta Departamentuetako Diputatuen Ganberak (behe ganberak).

19. art. Ganberak ahalmena dute erregeri edozeri buruzko legea proposatzeko eta jakinarazteko zer komeni den zehaztea bertan.

27. art. Frantziako Pareak izendatzea erregeari dagokio.

35. art. Diputatuen Ganberako kideak hautatze lekuetan aukeratuko dira; hauteskundeak noiz eta nola deitu legeek zehaztuko dute.

38. art. Ganberan ez da onartuko berrogei urtetik beherako diputaturik ez eta zergetan mila libera zuzenean ordaintzen ez duenik ere.

40. art. Diputatuak aukeratzek, hautesleek ez dute edukiko bozkatzeko eskubiderik zergetan hirurehun libera zuzenean ordaintzen ez badute eta hogeita hamar urtetik gorakoak ez badira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q601516
* Commonscat Multimedia: Constitutional Charter of 1814

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q601516
* Commonscat Multimedia: Constitutional Charter of 1814
**68 Ibilbide Nazionala**, Argentinako errepide bat da, Saltako probintziaren hegoaldean dagoena, Cafayate eta Salta hiriak, 183 kilometroko ibilbide batean elkartuz.

Ibilbide hau, Maskorren Quebrada deritzonetik igarotzen da, mendi eraketa bitxiak ikus daitezkeen 83 kilometroko ibilbide bat: Gazteluak, 19. kilometroan, Leihoak, 20.ean, Obeliskoa 22.enean, Frailea 32.ean, Apoa 34.ean, Anfiteatroa 46.ean eta Deabruaren zintzurra 47.ean, beste batzuen artean.

Hiriak eta herriak
------------------

Hegoaldetik iparralderako ibilbide honek zeharkatzen dituen herri eta hiriak, honako hauek dira:

### Saltako probintzia

68 ibilbide nazionala Maskorren Quebradan.
Ibilbidea: 183 kilometro (0tik 183. kilometroraino)

* Cafayate departamendua: Cafayate (0. kilometroa)
* Guachipas departamendua: ez dago herri edo hiririk
* La Viña departamendua: La Viña (101. kilometroa) eta Coronel Moldes (125. kilometroa)
* Chicoana departamendua: El Carril (149-150. kilometroak)
* Rosario de Lerma departamendua: ez dago herri edo hiririk
* Cerrillos departamendua: La Merced (163. kilometroa) eta Cerrillos (170-171. kilometroa)
* Capital departamendua: Limache (180. kilometroa) eta Salta (183. kilometroa)

Antzinako ibilbidea
-------------------

1980 baino lehenago, 68 ibilbide nazionala, Cafayate eta La Viñaren artean hedatzen zen, gaur egungo ibilbidearen gainontzeko zatia, 9 Ibilbide Nazionalaren zati zelarik. 9 ibilbidearen norantza ekialderago aldatu ondoren, La Viñatik Saltarako zatia gehitu zitzaion 68 ibilbide nazionalari.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q846284
* Commonscat Multimedia: National Route 68 (Argentina)

---

 |

* Wd Datuak: Q846284
* Commonscat Multimedia: National Route 68 (Argentina)
**Campbell gaztelua** (ingelesez: *Castle Campbell*) Eskoziako Dollar herriaren gainean dagoen gaztelu bat da, Clackmannanshire eskualdean. Campbell leinuko nagusien egoitza izan zen XV eta XIX mendeen artean. **A mailako eraikina** izendatu zuten 1960an.

Historia
--------

Hasiera batean *Castle Gloom* izena izan zuen, "amildegiko gaztelua" gaeleraz, arroil estu eta sakona defendatzeko eraiki baitzen. XII menean dorre bat izan zen bertan baina gaur egungo gaztelua 1430 inguruan eraiki zuen John Stewartek.

1465ean Colin Campbellek eskuratu zuen eta honek Campbelldarren boterea handitu zuen Argylletik Eskozia erdialde guztira. 1488an Gloom gazteluak Campbell gaztelua izena hartu zuen Jakue IV.a Eskoziakoaren aginduz. 1493an hegoaldeko zatia gehitzen hasi ziren.

XVI mendean Argylleko 4. Earlak Eskoziako Erlijio Erreforma bultzatu zuen protestantismoaren agintari nagusietakoa bihurtuz. Mende horretan John Knox eta Maria I.a Eskoziakoa bisitari izan ziren bertan. 1565ean Chaseabout erasoa jasan zuen, Morayko Earlak gidaturiko matxinada eta gaztelua errenditu beharra izan zuten Campbelltarrek. 1590 hamarkadan Archiball Campbell Argylleko 7. Earlak ekialdeko zatia berreraiki zuen.

Archiball Campbell Argylleko 8. Earlak Covenanterren matxinadaren buru bihurtu zen, berriz ere protestantismoaren alde, eta gazteluaren inguruan borroka handia izan zuen James Graham Montroseko 1. markesaren tropa erregezaleekin. Honen armadan Mclean leinuko kide ugari zeuden, Campbelltarren etsai historikoak, baina garaile atera ziren. 1652an Oliver Cromwellen tropak izan ziren gazteluan eta errebeldeek gaztelua erasotu eta su eman zioten kalte handiak eraginez. XVIII mendean bertan behera utzia izan zen gaztelua.

1859an Sir Andrew Orr negoziogizonak erosi zuen. Honen semeak hainbat indusketa egin zituen eta beirate ugari aurkitu zituen. 1948an National Trust for Scotland erakundeak hartu zuen eta berriztatze lanak abiatu zituen. Gaur egun Historic Scotland erakundeak kudeatzen du gaztelua.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Historic Scotland webguneko informazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1975734
* Commonscat Multimedia: Castle Campbell

---

 |

* Wd Datuak: Q1975734
* Commonscat Multimedia: Castle Campbell
Anders Celsius.
**Celsius gradua** edo **gradu zentigraduak**, **°C** ikurrarekin idazten dira. Anders Celsiusek sorturiko unitatea da bere tenperatura eskalarako. Unitate hau Nazioarteko Unitate Sisteman agertzen da eta nazioartean erabiliena da.

Uraren arabera eraikitzen da, 0 tenperatura izotz puntuan jarriz eta 100 gradu irakite-puntuan, biak atmosfera bateko presioan neurtuak. Bien artean dagoen aldea 100 zati ezberdinetan zatitzen da, eta haietako bakoitza Celsius gradu bat da.

Unitateen arteko harremana
--------------------------

Celsuis gradu bat (1 °C) eta kelvin gradu bat (1 K) berdinak dira, lehena eta bigarrenaren definizioa bera baita baina kelvinak zero absolututik neurtzen baitira.

Honela Kelvinetan dagoen tenperatura bat Celsiusetan emateko, edo alderantziz, honako ekuazioa egin behar da:

* Tenp. (°C) = Tenp. (K) - 273,15 (izan ere -273,15 da zero absolutuaren balioa)

Fahrenheit graduetara pasatzeko Celsius tenperatura 1,8gatik biderkatu behar da (9/5) eta ondoren 32 gehitu.

* Tenp. (°F) = 1,8 x Tenp. (°C) + 32

Alderantzizko operazioa egiteko:

* Tenp. (°C) = (Tenp. °F - 32) / 1,8.

Ikus, gainera
-------------

* Zero absolutua
* Fahrenheit gradu
* Kelvin (Lehen *Kelvin gradu*)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25267
* Commonscat Multimedia: Celsius temperature

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q25267
* Commonscat Multimedia: Celsius temperature


| Tenperatura unitateak |
| --- |
| Kelvin • Celsius • Fahrenheit
Delisle • Newton • Rankine • Reaumur • Rømer
Konbertsio formulak |
**Callendar House** Eskoziako Falkirk herrian dagoen jauregia da, izen bereko eskualdean. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Antoninoren Harresiaren gainean eraikita dago. XII mendean Thane House egon zen ekialderago, Callendarren etxea zena, eta 1345ean Dabid II.a Eskoziakoak Sir William Livingstoni lur hauek eman zizkion eta Livingston familia Eskoziako gobernuko dinastia boteretsua bihurtu zen. Callendar House garai hartan eraiki zen.

Hurrengo mendeetan hainbat eskutatik pasa zen. 1783an Forbes burges familiak erosi zuen enkantean. William Forbesek hainbat eraldaketa egin zizkion. 1963an Falkirkeko udalak eskuratu zuen jauregia eta gaur egun arte eta historia museo bat dago barnean.

Pertsona garrantzitsuen ostatu
------------------------------

Hainbat pertsona historiko garrantzitsuk hartu zuten ostatua bertan, hauen artean Maria I.a Eskoziakoa, Oliver Cromwell, Bonnie Prince Charlie eta Viktoria Erresuma Batukoa.

Parkea
------

Callendar Parkeak 2 km²-ko azalera dauka. Txalupaz ibil daitekeen aintzira bat dago eta Antoninoren Harresiaren aztarnak ere ikus daitezke. Hainbat aztarna erromatar aurkitu izan dira berta, hainbat txanpon eta inoiz aurkituriko tartan oihal zaharrena.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5021894
* Commonscat Multimedia: Callendar House

---

 |

* Wd Datuak: Q5021894
* Commonscat Multimedia: Callendar House
**Callaway konderria** (ingelesez: *Callaway County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fulton da. 2010eko zentsuaren arabera 44.332 biztanle zituen, Callaway kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Callaway konderriak 2.194,65 kilometro koadro ditu. Horietatik 33,11 ura dira. Beste 2.161,54 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 20,2 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 44.332 pertsonetatik 41.057 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 707 dira. 2.006 beltzak edo afroamerikarrak. 204 amerikar natiboak ziren eta 15 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 236 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 39 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 775 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485213
* Commonscat Multimedia: Callaway County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141906713
* ISNI: 0000 0004 0400 9168
* LCCN: n81119866
* NARA: 10036715
* **Lekuak**
* OSM: 1180450
* TGN: 1002223

 |

* Wd Datuak: Q485213
* Commonscat Multimedia: Callaway County, Missouri
**Campo Quijano** Saltako probintziako hiria da, Rosario de Lerma departamenduan dagoena, probintziako hiriburua den Salta hiritik 36 km inguru mendebaldera. Udalerri hau probintziako handienetako bat da, eta La Silleta, Campo Quijano (udalerriko hiriburua), Corralito, Río Blanco, Estación Chorillos, Ingeniero Maury, Gobernador Sola, El Alfarcito, Las Cuevas eta Santa Rosa de Tastil herriak eta inguruak biltzen ditu.

Lermako bailaran dago, Punarako sarbide praktikoena, eta horrek *Portal de los Andes* "Andeetako ataria" izena eman dio; Hodeietarako Trenak hiria inguratzen du bere bidean, eta bertan dagoen monumentu batek Richard Maury ingeniariaren, trenbidearen eraikitzailearen, oroimena omentzen du.

Aldameneko lurra aberatsa eta emankorra da ipar haizeek kontzentratutako hezetasunari esker, eta horrek mendi klima tropikala ematen dio. Espezie autoktonoak ditu, hala nola, erramua (*Cinamommum porphyria*), ceiboa (*Erythrina falcata*), intxaur kreolea (*Juglans australis*) eta lapatxoa (*Tabebuia impetiginosa*).

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Campo Quijano - turismo Salta..* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2553556
* Commonscat Multimedia: Campo Quijano

---

 |

* Wd Datuak: Q2553556
* Commonscat Multimedia: Campo Quijano
"Uztapide" (eskuman) izan zen txapelduna.
**1959ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa** herrialde hartako lehenengo Bertsolari Txapelketa izan zen. *Zazpi handiak eta zazpikoak* izenaz ezagutzen da txapelketaren ekitaldi hau.

Tokia
-----

Azaroaren 8ko arratsaldean jokatu zen, Eibarren, bertako udaletxe aurreko Untzaga plazan, aire librean. Hotz egiten zuen, baina 5.000 entzule inguru egon ziren bertsolariei adi. Joan Antonio Mogel idazlearen omenez antolatu zen astea izan zen txapelketa jokatzeko aitzakia.

Bertsolariak
------------

Gipuzkoako ospetsuenak bakarrik deitu zituzten, Iñaki Eizmendi "Basarri" izan ezik. Manuel Olaizola "Uztapide", Joxe Joakin Mitxelena, Manuel Lasarte, Akilino Izagirre "Zepai", eta Joxe Lizaso. Azken aldian ongi zebiltzan bi gazte gehitu zizkioten taldeari: Joxe Agirre (Aginan Luistarren txapelketan lehenengo geratu) eta Txomin Garmendia (Ordizian Gipuzkoako bertsolari gazteen txapelketa irabazi zuena).

Sailkapena
----------

| # | Bertsolaria |
| --- | --- |
| 1 | Manuel Olaizola "Uztapide" |
| 2 | Joxe Joakin Mitxelena |

Polemika
--------

Txomin Garmendiak kontatzen duenez, gai jartzaileak lehen aldiz eskatu zien bertsolariei bederatzi puntuko bertsoa botatzeko, eta bertsolariak uko egin zioten, Mitxelenak izan ezik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa – Bertsozale. *Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa (1. 1959) - Aldizkakoa - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea.*  (Noiz kontsultatua: 2017-11-02).

Ikus, gainera
-------------

* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61362174

 |

* Wd Datuak: Q61362174


| Gipuzkoako Bertsolari Txapelketak |
| --- |
| 1959 • 1962 • 1964 • 1967 • 1991 • 1995 • 1999\* • 2003 • 2007 • 2011 • 2015 • 2017\* • 2019\*1999 eta 2017ko ekitaldiak *Herri artekoak* izan ziren. |
***Buenismo bien*** gazteleraz egindako umorezko irratsaioa da, Cadena SERen eta Spotifyen astero igortzen dena podcast formatuan. Halaber, bideo formatuan ere eskuragarri jartzen da You Tube plataforman. Partaideak antzezle eta gidoilaria den Manuel Burque, kazetari eta idazlea den Quique Peinado eta komiko eta guidoilaria den Henar Álvarez dira.

Historia
--------

*Buenismo bien* umorean eta politika oinarritzat dituen elkarrizketako saioa da. Lehenengo aldiz igorri zen 2018ko uztailaren 21ean, eta 2019ko otsailetik aurrera asteartero arratsaldeko 7tan igortzen da. 

2020an, COVID-19 pandemiagatik ezarritako hasierako konfinamendu garaian (martxoa eta maiatza bitartean) taldeak erabaki zuen gauero Skype bidez konektatzea, bizitzen ari ziren ezohiko egoera umorezo ikuspuntu batetik aztertzeko, You Tuben igortzen zuten bitartean. aipatzekoa da egunero konektatzearen ideia, kanfinamendu garaia baino aurretik bururatu zitzaion Henar Alvarez taldekideari "Buenismo diario es necesario" lelopean. Horregatik, konfinatuta zeudela aprobetxatuz Cadena SERek hurrengo komunikatua atera zuen: 

> *"Bizitzen ari garen garai hain zailetan, dena azkar igarotzea nahi dugu, eta barreekin ahal bada, hobe. Egunero 22.00 ordutan Buenismo bien You Tubeko kanalean espero zaituztegu umore dosi batekin. Javi Valera, Manuel Burque, Quique Peinado eta Henar Álvarez etxean geratzen dira, baina zoramenezko minutu pare bat eskaintzen dizkigute Skype bidez denbora pasatzeko. Pijama jantzita, etxeko fondo batekin eta haien artean zapalduz: Buenismoko hoberena COVID-19aren aurka borrokatzeko."*
> *"En tiempos tan complicados como los que estamos viviendo, queremos que todo pase rápido y si es con risas, mejor. Cada día, a las 22.00 horas, os esperamos en el canal de YouTube de Buenismo bien para una dosis de humor. Javi Valera, Manuel Burque, Quique Peinado y Henar Álvarez se quedan en casa, pero nos regalan unos minutos de desvarío por Skype para pasar el rato. En pijama, con un fondo casero y pisándose entre ellos: lo mejor de Buenismo para luchar contra el COVID-19".*
> 
>

Taldekideak
-----------

* Manuel Burque: zuzendari eta aurkezlea.
* Quique Peinado: aurkezlea.
* Henar Álvarez: aurkezlea eta Nanismo naniren zuzendaria
* Javi Valera: gidoilaria.
* Gema Jiménez: produkzioa eta sare sozialak.
* Artur Galocha: diseinu grafikoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Programa Buenismo bien a la carta | Secciones» *Cadena SER* (Noiz kontsultatua: 2022-01-30).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** País, El.  (2019-02-12). «La SER suma dos nuevos programas de humor» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2022-01-30).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Cadena SER convierte ‘Buenismo bien’ en diario desde su canal de YouTube – Guia de la Radio.*  (Noiz kontsultatua: 2022-01-30).

Kanpo estekak
-------------

* Buenismo bien web orrialdea irratian, Cadena SER.
* Buenismo bien You Tube kanala
* Twitter kontu ofiziala.
* Facebook kontu ofiziala
* *Buenismo bien* Apple Podcastean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106729731

 |

* Wd Datuak: Q106729731
**Carmen Artaza Insausti** (Donostia, Gipuzkoa, 1995) mezzosopranoa da.

Biografia
---------

Carmenek musikari ibilbidea Donostiako Francisco Escudero kontserbatorioan biolinista gisa hasi zuen eta gerora Araoz Gazte abesbatzan abestuz kantuari aukera bat eman eta ildo horri ekin zion. 2021. urtean Michelle Breedt irakaslearekin ikasten ari da Frankfurteko Hochschule für Musik und darstellende Kunst-en. Opera Ikasketetan masterra du Guildhall School of Drc and Music. Ikasteaz gain kontzertuak ematen dihardu. Berlingo Orkestra Filarmonikoarekin egin zuen debuta. Gerora, Salzburgoko jaialdian (Austria) parte hartu zuen, eta harrezkero garrantzi handiko orkestrekin lan egiteko aukera izan du. Carmenen hitzetan:

> Kantua nire bizitzako gauzarik garrantzitsuenetariko bat da. Ez dut esango kantua dela egiten dudan gauza bakarra, kantuaz gainera, bizitza dudalako. Pasio bat da, oso gustuko dut, eta ohore bat da horretaz bizitzeko eta lan egiteko aukera izatea.
> 
> 

Kantu lehiaketetan ere hartu du parte. Aurkeztu zen lehenengo lehiaketa irabazi egin zuen eta horri esker, Alemaniara ikastera joateko beka lortu zuen. Ondoren hainbat sari jaso zituen, besteak bete, Bartzelonako *Tenor Viñas Nazioarteko Kantu Lehiaketako* irabazlea izan zen. Sari nagusiaz gainera, beste bost sari eskuratu zituen, tartean, Mozart saria, munduko 500 ahotsek baino gehiagok parte hartu zuten lehiaketan.

Kontzertuak
-----------

Pandemia garaian zenbait kontzertu bertan behera geratu zitzaizkion, 2021eko otsailean Berlingo Filarmonikarekin aurreikusita zuen kontzertua adibidez. Hala ere, Berlinen, Frankfurten eta Madrilen errezital ugari ditu hitzartuak. Euskal Herrian abesteko aukera ere ez du baztertzen.

Sariak
------

* Berlingo 45. Nazioarteko kantu lehiaketako sari berezia,
* Berlingo Filarmonika Abesbatzaren talentuen 4. campuseko sari berezia
* Luis Mariano nazioarteko lehiaketako lehen saria.
* Felix Mendelssohn Bartholdy kantu lehiaketako lehen saria.

* 2021ean Nazioarteko Cant Tenor Viñas 58. edizioa irabazi zuen, horrez gain Mozart Saria eta Espainiako abeslari onenari saria ere jaso zituen

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Mallona, Olatz Enzunza. ««Orain nire ibilbideko momenturik gorenean nago»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-02-04).
2. 1 2   Press, Europa.  (2021-01-22). «La mezzosoprano Carmen Artaza, ganadora de la 58 edición del Concurso Internacional de Cant Tenor Viñas» *www.europapress.es* (Noiz kontsultatua: 2021-02-04).
3. ↑   «Carmen Artaza: «Cantar en Salzburgo fue empezar a cumplir sueños»» *El Diario Vasco* 2019-12-28 (Noiz kontsultatua: 2021-02-04).
4. ↑    *Carmen Artaza obtiene el primer premio de canto del Felix Mendelssohn Bartholdy/.* .
5. ↑   Efe.  (). «La mezzosoprano Carmen Artaza triunfa en el Concurs Internacional de Cant Tenor Viñas» *elperiodico* (Noiz kontsultatua: 2021-02-04).

Kanpo estekak
-------------

* Carmen Artaza. Facebook
* Carmen Artazaren biografia ingelesez

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105295458

 |

* Wd Datuak: Q105295458
**Carmen Barrero Aguado** 1939ko abuztuaren 5ean Madrilen erregimen frankistak fusilatutako emakumeetako bat izan zen, momentu horretan modista zen eta 20 urte besterik ez zituen. Errepresaliatutako emakume talde hori Hamahiru Arrosak izenaz ezagutzen da.

Biografia
---------

Cuatro Caminos auzoan bizi zen familia xume baten 9 seme-alabetako bat zen Carmen. Bere aita gerra baino hainbat urte lehenago hil zen; eta bera hil ostean, Carmenek 12 urte zituenetik lan egin zuen bere familia mantentzen laguntzeko. Izan ere familian 8 anai-arreba ziren, haietako 4 Carmen baino gazteagoak. Espainiako Alderdi Komunistaren militantea zen, eta bertan Marina bezala ezagutzen zuten, Carmen Iglesias Diaz identitate faltsua erabiltzen zuen. Gerra ostean, Francisco Sotelo lagunak lan klandestinoarekin jarraitzea proposatu zion, Madrilen alderdiaren emakumeen arduraduna izatea eskainiz. Arduradun bezala emakumeentzako lan plan bat burutu zuen.

1939ro maiatzaren 16an atxilotu zuten eta abuztuaren 5ean fusilatu zuten Madrilgo Ekialdeko Hilerriaren hilarrietan.

Bere anaia, Palmiro Barrero Aguado ere 1940ko apirilaren 8an fusilatu zuten Madrilgo Ekialdeko Hilerri berdinean.

Murala. Gandian

Memoria
-------

Urtero, Abuztuaren 5ean emakume talde honi eta Madrilgo Ekialdeko Hilerrian fusilatu zituzten JSUko beste 43 gazteei omenaldia egiten zaie. Era berean, Espainiako hainbat herritan Hamairu Arrosei eskeinitako kaleak daude. Halaber, beraien historiari buruzko obrak idatzi dira: liburuak, dokumentalak eta pelikulak

2019ko apirilaren 13an Ekialdeko Hilerrian Madrilgo frankismoaren biktimei homenaldia egin zitzaien, Memoria eta Askatasuna kolektiboak 2007tik urtero antolatua. Izan ere, Madrilgo Udalak Fernando Hernandez Holgado historigileari eskatutako ikerketan azaleratzen da Madrilen gerra kontseiluagatik exekutatuko pertsonak 2.936 izan zirela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Madrilgo frankismoaren biktimen zerrenda. Memoria y Libertad-en
2. ↑  NÚÑEZ DÍAZ-BALART, Mirta eta ROJAS FRIEND, Antonio (1997): *Consejo de Guerra. Los fusilamientos en el Madrid de la posguerra (1939-1945)*. Compañía Literaria, Madrid. ISBN 9788482130590. (Dialnet)
3. ↑  Fusilados por el franquismo en el Cementerio del Este de Madrid
4. ↑  Memorial Madrid. Represión franquista y lucha por la libertad
5. ↑  Estas eran Las Trece Rosas
6. ↑  Madrid homenajea a las Trece Rosas en el 74 aniversario de su ejecución
7. ↑  Listado de personas ejecutadas durante la posguerra (1939-1944) en la ciudad de Madrid(Internet Archiven artxibatua)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q90405597

 |

* Wd Datuak: Q90405597
**Carmen Castellote** (Bilbo, 1932) euskal erbesteko poeta emakumea da. Gerra Zibilean Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunera erbesteratu zuten haurra izan zen eta Euskal Herrira inoiz ez zen bueltatu. Egun Mexikon bizi da.

Biografia
---------

1932an jaio zen Carmen Castellote, Bilbon. Espainiako Gerra Zibilean, 1937an, Gernikako bonbardaketaren ondoren eta tropa frankistek Bilbori eraso egin zioten zain zeudela, bere gurasoek Espainiako Bigarren Errepublikak antolatutako haurren ebakuazio-kanpainetako batean, "Habana" itsasontzian ontziratu zuten haurra, Sobietar Batasunera. Leningradera eraman zuten; han haur haiek "Haurren Etxean" aterpetu zituzten. 1941ean, Bigarren Mundu Gerra piztu zenean, gatazkatik urruntzeko asmoz, errusiarrek berriz ere Siberiara eraman zituzten haurrak, tartean Carmen.

Historia ikasi zuen Moskun. 1956an sozialista poloniar batekin ezkondu ondoren, Poloniara aldatu zuen bere bizilekua. Azkenik, 1958an, Mexikora joan zen, Gerra Zibila amaitu ondoren bertara erbesteratu zen aitarekin berriro ere elkartzeko. Han ezarri zuen bere behin betiko bizilekua. Hogei urte baino gehiago eman ditu Union Tipografica Editorial Hispano Americana (UTEHA) argitaletxe ospetsuko geografia eta historia saila zuzentzen.

Berrogei urterekin argitaratu zuen Castellotek bere lehen poesia liburua. Haurtzaroa, gerra, trenak, maitasuna, bizitako esperientziak izan dira bere lanen gaiak. Bere obra erabat ezezaguna zen Penintsulan. Castelloteren berreskuratze prozesuan ezinbestekoa izan da Carlos Olalla idazle espainiarraren lana.

Obra
----

### Olerkia

* *Con suavidad de frío*, 1976.
* *Vuelo de nieve al sol*, 1979.
* *Diálogo de la esfinge*, 1983.
* *Acta de renacimiento*, 1985.
* *Kilómetros de tiempo.* Torremozas, Madrid, 2021. Liburu honetan bere poesia guztia bildu da.

### Beste lanak

* *De Pushkin a Tolstoi y Mayakovski*, Universidad Obrera de México, Mexiko, 1987 (saiakera).
* *Ristra de magdalenas*, Egilearen edizioa, Mexiko, 2015 (ipuin bilduma).
* *Cartas a mí misma*. Nuria Capdevila-Argüellesen hitzaurrea. Torremozas, Madrid, 2022.

Aitorpenak
----------

* Pushkin Domeina, Moskun, literaturari buruzko saiakera bati esker.
* 2021ean Carlos Olallak Madrilgo Liburuaren Egunean idazlea gogorarazteko ekimena antolatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Gerrako umeak
* Errusiako umeak

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Beñat Zalduaren artikulua Naiz.eus aldizkarian, 2022ko maiatzaren 22an.
* **(Gaztelaniaz)**:Erbestearen oroimenak, El País aldizkarian, 1991eko apirilaren 12an.
* **(Gaztelaniaz)**:Carlos Olalla Carmen Castelloteri buruz hitz egiten.
* **(Gaztelaniaz)**:Carmen Castelloteren poema gerrako irudiekin.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106614875

 |

* Wd Datuak: Q106614875
**Carlos Fonseca Amador** (1936ko ekainaren 23a - 1976ko azaroaren 8a), irakasle, politikari eta iraultzaile nikaraguarra. Askatasun Nazionalerako Fronte Sandinistaren (FSLN) sortzailea. Anastasio Somoza Debayleren diktaduraren aurka borrokatzen hil zuten. Handik hiru urtera FSLNa Managuan sartu zen iraultza bukatuz.

Gaztetik oso aktiboa izan zen eta Karl Marx eta Friederich Engels irakurri zituen. Historia liburu ugari ere irakurtzen zituen. 1959an Juventud Democrata Nicaragüense taldea sortu zuen, iniziatiba politikodun lehen gazte erakundeetako bat. Apirilaren 2an atxilotu eta Guatemalara deportatu zuten. Hondurasera igaro eta gerrillan sartu zen. Bertan tiro batek birika bat zulatu zion eta Habanara joan zen sendatzera. Ondoren Venezuelan Nikaraguako oposizioarekin harremanak egin eta *Gutxiengo Programa* sinatu zuen. Bertan atxilotu eta Mexikora eraman zuten. Nikaraguara bueltatu eta berriro ere atxilotu eta Guatemalara deportatu zuten, El Salvadorrera ihes egin, hortik Kubara eta berriro sartu zen Nikaraguan.

Guzti honen ondoren *Movimiento Nueva Nicaragua* sortu zuen. Honen bilera batean Askatasun Nazionalerako Fronte Sandinista izena proposatu zuen sortzen ari zen talde armatuarentzat. Ikasle Frontea sortu zuen eta Hiri Gerrillan parte hartu zuen. Atxilotu zuten eta berriro ere Guatemalara deportatu eta El Petenen konfinatu zuten. Bertatik ihes egitea lortu zuen beste militante batzuen laguntzaz eta igerian Tapachulara joan zen, Mexikon.

1968ko urtarrilaren 17an FSLNko buru militarra izendatu zuten. 15 puntuko manifestu bat egin zuen eta horrek asko indartu zuen gerrillaren izaera politikoa. Abuztuaren 31n Kosta Rikan atxilotu zuten eta saiakuntzak egon arren bere kideek ezin izan zuten askatu. Azkenean beste bahitu batzuekin trukea egin eta Kubara joan zen. Bertan idazle moduan jardun zuen ahalik eta 1975an berriro ere Nikaraguara sartu zen arte. Bertan mendiko gerrillan integratu eta 1976an hainbat manifestu idatzi zituen. Azaroaren 7an Zinica herrian egondako batailan hil zuten.

1979an Managuako Iraultzaren Mauseloan lurperatu zuten, 100.000 pertsonen aurrean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Carlos Fonseca*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q370691
* Commonscat Multimedia: Carlos Fonseca Amador

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 36918294
* ISNI: 0000 0000 6303 8023
* BNF: 119030388 (data)
* CANTIC: a11561117
* GND: 119307588
* LCCN: n80079187
* NKC: xx0045866
* SNAC: w6fr7dtt
* SUDOC: 02686830X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q370691
* Commonscat Multimedia: Carlos Fonseca Amador