Sandalo zuri (*Santalum album*) esentzia-olioa.
**Esentzia olioa** landareen konposatu kimiko lurrunkorrak dauzkan isurkari hidrofoboa da. Horregatik, **olio lurrunkor** ere deritze. Olio hauek giro-tenperaturan isurkariak dira, baina, berotzean, laster lurrundu egiten dira, eta erraz pizten. Esentzia olioak zein landaretatik atera ziren, eta landare horren olio izena edukitzen dute (e. b. teondo-olioa eta iltze-olioa). Horregatik deritze *esentzia-olio*, landare baten lurrinaren esentzia barnebiltzen dutelako. Isurkari hauei *olio* deitzen bazaie ere, olio lurrunkorrek ez daukate koiperik.

Ezaugarriak
-----------

Olio lurrunkorrak dauzkaten botilatxo batzuk.
Landareen hainbat ataletik ateratzen dira: loretik, fruituetatik, hazitik, hostoetatik, oskoletik, azaletik edo zuretik (enbor, adar edo sustraietakoa). Gehienetan, landareak ez du % 1 baino esentzia-olio gehiago edukitzen, baina, intxaur muskatuaren eta iltzearen kasuan, % 10 baino gehiago edukitzen dute. Batzuetan, landarearen atal bakoitzak olio lurrunkor ezberdinak edukitzen du.

Landare-erreinuaren zati txiki bat (% 10 inguru) baino ez da osagai lurrintsu hauek sortzeko gai. Esentzia-olioa gehienbat honako familia hauen kideetatik ateratzen da: perrexil hezearenetik (*Apiaceae*), izarkarenetik (*Asteraceae*), *Burseraceae*, nekostarenetik (*Cupressaceae*), zapart-belar zuriarenak (*Lamiaceae*), giloriarenetik (*Myrtaceae*) eta errudarenak (*Rutaceae*). Olio lurrunkorren osagai nagusiak monoterpenoak eta hidrokarburo ziklikoak dira, bai eta haien alkohol-, aldheido- eta ester-deribatuak ere.

Olio lurrunkor mota batzuk nahiko garestiak dira, zenbaitetan landare askok olio-kopuru txiki bat ekoitzi behar izaten du-eta. Dena dela, badira olio hauen artean merkeagoak direnak, esaterako, laranja-olioa, ezen laranjen azalak zuku-industriaren hondakinak izaten baitira. Arrosa-olioa, ostera, garestia da, hura ekoizteko, horretarako berariaz landatutako makina bat arrosa behar direlako. Lurrinetarako olioa merkeagoa da, baina usain ahulagoa izaten du. Lurrin-olioak kimikoki formulatuak daude, eta usain gozo bat antzeratzekotan ekoizten dituzte.

Egitura kimikoa
---------------

Isoprenoaren egitura molekularra, terpenoideen unitate kimikoa, esentzia olioen konposatu nagusia.
Terpenoide lurrunkorrez osatuta daude batez ere, 10 karbonoko (monoterpenoideak) eta 15 karbonoko (seskiterpenoideak) egituretan elkartutako isopreno-unitatez osatuak. Usainaren eragile diren substantzien egitura kimikoan talde funtzional bereizgarriak izaten dira: aldehidoak, zetonak, esterrak, etab.

Olio bakoitza gutxienez 100 konposatu kimiko desberdinek osatzen dute, honela sailkatuta: aldehidoak, fenolak, oxidoak, esterrak, zetonak, alkoholak eta terpenoak. Oraindik identifikatu gabeko konposatu asko ere egon daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Zurgintza hiztegia (2021) ikus Euskaltermen

Ikus, gainera
-------------

* Aromaterapia
* Destilazio
* Konposatu organiko lurrunkor (KOL)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170885
* Commonscat Multimedia: Essential oils

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4000637-2
* NDL: 01010558
* NKC: ph136920
* AAT: 300014259
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009822

 |

* Wd Datuak: Q170885
* Commonscat Multimedia: Essential oils