recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Azken guda dantza*** Kortatu taldearen laugarren diskoa da. Zuzenean grabatu zuten 1988ko urriaren 1ean Iruñeko Anaitasuna polikiroldegian, taldearen ibilbidean zuzenean grabaturiko disko bakarra izan zelarik. Taldekideek Kaki Arkarazoren laguntza izan zuten, orduan M-ak taldearen kitarrajolea zena.

AEBetako *Maximum Rock&Roll* aldizkariak inoiz grabaturiko zuzeneko disko onenen artean aukeratu zuen.

Abestiak
--------

Nola!-k urtearen bukaeran argitaraturiko CDan ez zen LP bikoiztuan zegoen *Hernani 15-VI-84* abestia agertu, espaziorik ez zegoelako. Era berean *Ehun Ginen* abestia ez zen inongo formatutan agertu, *single* batean agertu zelako.

*Azken guda dantza* frankismo ostean estatu espainiarrak zentsuraturiko diskoetako bat izan zen, ikus-entzuleak *Aizkolari* abestian ETAri bibaka aritu zirelako eta atzeko azalean orduko Espainiako erregea agertu zelako.

Zentsura hau 1992an Esan Ozenkik egindako berrargitalpenean desagertu zen.

Hona hemen 25 abestien zerrenda:

1. *After-boltxebike*
2. *Oker nago*
3. *Etxerat!*
4. *Equilibrio*
5. *Mr. Snoid entre sus amigos los humanos*
6. *La línea del frente*
7. *Gernika 37-87*
8. *Makurtu gabe*
9. *Hotel Monbar*
10. *Sospechosos*
11. *A la calle*
12. *La familia Iskariote*
13. *Desmond Tutu*
14. *Platinozko sudurrak*
15. *Aizkolari*
16. *Jimmi Jazz*
17. *Denboraren Menpe*
18. *Zu atrapatu arte*
19. *Tatuado*
20. *Nicaragua sandinista*
21. *Hay algo aquí que va mal*
22. *A.E.K.ko beteranoak*
23. *Jaungoikoa eta Lege Zaharra*
24. *El último ska*
25. *Kolpez kolpe*

Taldekideak
-----------

* Fermin Muguruza - Gitarra eta ahotsa.
* Kaki Arkarazo: Gitarra
* Iñigo Muguruza - Bajua, Gitarra eta ahotsa.
* Treku Armendariz - Bateria.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Soto, Mikel.  (2010-01-30). ««Azken guda dantza»» *Gara*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753030

 |

* Wd Datuak: Q3753030
**Preah Vihear tenplua** (khmereraz: ប្រាសាទព្រះវិហារ, *Prasat Preah Vihear*) XI. mendeko tenplu hinduista da, Dângrêk mendietan Thailandia eta Kanbodiaren arteko mugan dagoena.

Estatus legala
--------------

Tenpluaren jabetza legala Hagako Nazioarteko Justizia Auzitegiaren epai garrantzitsuenetako baten xede izan da. Auzitegiak, 3ren aurkako 9 botorekin tenplua Kanbodiarena zela erabaki zuenak, aurrekari garrantzitsu bat ezarri zuen Estatuen aldebakarreko egintzei buruz, *estoppel by representation* figura juridikoaren adibide argia den honetan. Thailandiak (orduan Siamek) Frantziari gutun geofisikoak jaso zituela adierazi zionean, Kanbodian Preah Vihearren tenplua kanbodiar gisa ezagutzeko sentimendua sortu zuen, horrela zehazten baitzen gutun frantsesetan.

2008ko uztailaren 7an, astelehena, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen, Munduko Ondarearen Batzordeak Quebec hirian urtero egiten duen XXXII. bileran. Gertaera horren ondorioz, Noppadon Patttama Thailandiako Kanpo Arazoetako ministroak dimisioa eman zuen, Kanbodiako agintariek tenplua Gizateriaren Ondare izendatzeko UNESCOri egindako eskaera sinatu zuela jakin ondoren.

Gaur egun, tenplua kokatuta dagoen lurraldean subiranotasun-gatazka dago oraindik bi herrialdeen artean, eta 2008ko uztailean, Kanbodiak eta Thailandiak ehunka soldadu zabaldu zituzten tenplutik hurbilen dagoen mugako pasabidearen bi aldeetan. 2008ko urriaren 15ean armada horien arteko liskar militarra gertatu zen. 2009ko apirilean, mugako liskarrak errepikatu ziren, eta thailandiar soldadu bat hil zen. 2011ko otsailean, tiro-trukeak aurrera jarraitu zuen, eta Preah Vihear tenpluaren inguruko gatazka gogortu egin zen mugaldean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** UNESCO Culture Sector. *Temple of Preah Vihear.* .
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Soldados camboyanos y tailandeses intercambian disparos en la frontera» *El Mundo* 2008-10-15.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Camboya y Tailandia protagonizan un nuevo enfrentamiento en la frontera» *El País* 2009-04-03.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Camboya y Tailandia continúan con su enfrentamiento armado en la frontera» *Europa Press* 2011-02-06.

Kanpo estekak
-------------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Kanbodia | Gizateriaren Ondarea Kanbodian | Kanbodia |
| Angkor  •  Preah Vihear tenplua |
Cassilis meatzea, 1900. urtea.
**Australiako urre sukarra** (ingelesez *Australian gold rushes*) 1851an Edward Hargraves ingeles urre-bilatzaileak Hegoaldeko Gales Berria estatuko Bathurst hiriaren inguruan urrea topatu zuela iragarri zuenean hasi zen, hain zuzen ere, hark Ophir deitutako leku batean.

Sei hilabete geroago, Victoria estatuan urrea topatu zen. Hargraves baino aurretik, jada 1841an Branwhite Clarke erreberendoak urre koputua handia topatu omen zuen, 1844an beste hainbat topaketa ere gauzatu zirelarik. Clarkek Hegoaldeko Gazle Berriko gobernadorea zen George Gippsi bere aurkikuntzaren berri eman zionean, Gippsek honela erantzun zion: *""Eskutatu ezazu, Clarke jauna, edo zintzurra moztuko digute!"*.

Urrearen aurkikuntzak liskarrez beteriko gizarte batean ez zen albiste ona izan. Hegoaldeko Gales Berriko eta Victoriako gobernuek gerora bere topaketarengatik Clarke saritu arren, bere diru-sariak ez ziren Hargravesek jasotakoak adinakoak izan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2914928
* Commonscat Multimedia: Australian gold rushes

---

 |

* Wd Datuak: Q2914928
* Commonscat Multimedia: Australian gold rushes
***Leptoglossus occidentalis*** Coreidae familiako intsektu hemiptero espezie bat da. **Pinuaren amerikar zimitz** izenaz ere ezaguna da. Ipar Amerikako mendebaldean sortu zen, Mendi Harritsuetatik eta Kaliforniatik Columbia Britainiarrera eta Idahora arte, baina, duela gutxi, Ipar Amerikako ekialderaino hedatu du banaketa-eremua, Connecticut eta New Hampshire bezalako eremuetan, Mexikora, eta, istripuz, Europara iritsi da. Europan, espezie exotiko inbaditzaile gisa hartzen da, eta pinaburu pinudietan hazten da. Europako lehen agerraldia Italian izan zen 1999an. Asian, 2008an aurkitu zuten lehen aldiz, Japonian. Hego Euskal Herrian ere aurki daiteke. Espainiako 630/2013 Errege Dekretuak araututako Espezie Exotiko Inbaditzaileen Espainiako Katalogoan dago.

Deskribapena
------------

*L. occidentalis*en batez besteko luzera 16-20 mm-koa da, eta arrak emeak baino txikiagoak dira. Hegan egin dezakete, eta egiten dutenean burrunba egiten dute. *Leptoglossus* occidentalis kolore arre eta gorrixkakoa da. Erraz identifika daiteke atzeko tibia lauei, atzeko femurren arantzei, sabelaren bi aldeetan hegoen kanpoaldea zeharkatzen duten zerrenda argi eta ilunei eta baita hemielitroetako aulki itxurako marrazki zuriari esker ere. Haren defentsa-metodo nagusia usain desatsegin eta mikatza kanporatzea da; hala ere, ez da Pentatomidae familiakoa, Coreidaekoa baizik. Lehen begiratuan zimitz ehiztariaren nolabaiteko antza badu ere, hala nola *Arilus cristatus* eta Reduviidae familiako bestelako zimitz hiltzaileena, berez ez dute ahaidetasun hertsirik, nahiz eta denek proboszidea duten. Proboszideekin hozka egin dezake zakarki maneiatuz gero, baina zaila da kalterik egitea, zapa zurrupatzeko moldatuta dagoelako eta ez ehizarako. Txilen, Triatominae azpifamiliako zimitzekin nahastu da, eta horrek arrazoirik gabeko alarma eragin du.

Galeria
-------

* Alboko ikuspegiaAlboko ikuspegia
* AbdomenaAbdomena
* Buruaren xehetasunaBuruaren xehetasuna
* Begietako makrofotografiaBegietako makrofotografia

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Bug off! N.H. sees invasion of western conifer seed bug | New Hampshire.* .
2. 1 2
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑   Tadashi Ishikawa. Leptoglossus occidentalis *Heidemann (Hemiptera: Coreidae), a presumable recent invader to Japan.* .
7. ↑    *Real Decreto 630/2013, de 2 de agosto, por el que se regula el Catálogo español de especies exóticas invasoras..* .
8. ↑   Faúndez. *Alien Invasion: The Case of the Western Conifer-Seed Bug (Heteroptera: Coreidae) in Chile, Overreaction, and Misidentifications.*   doi:10.1093/jme/tjz127..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q468719
* Commonscat Multimedia: Leptoglossus occidentalis
* Wikispecies Espezieak: Leptoglossus occidentalis

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2005001437
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Leptoglossus\_occidentalis
* BOLD: 202754
* BioLib: 418602
* Dyntaxa: 266198
* EOL: 609314
* Fauna Europaea: 453704
* GBIF: 5156102
* ITIS: 108343
* NCBI: 236887

 |

* Wd Datuak: Q468719
* Commonscat Multimedia: Leptoglossus occidentalis
* Wikispecies Espezieak: Leptoglossus occidentalis
**Arlete Leona Chimbinda** (Moxico, Angola,1960ko urtarrilaren 1a) angolar irakaslea eta politikaria da, Batzar Nazionaleko diputatua eta UNITAko presidenteordea.

Biografia
---------

Zientzia Politikoetako lizentziaduna da eta masterra du Bruselako Unibertsitate Librean. Ideia Politikoen Historiako unibertsitate-irakaslea izan da Unibeletan.

Ibilbidea
---------

Angolako Independentzia Osorako Batasun Nazionalean (UNITA) militatu zen 1974az geroztik, eta 1986an Alderdiko Batzorde Nagusian sartu zen. JURA erakundeko (1979/1986) Batzorde Betearazle Nazionaleko kide izan zen. Angolako Lurralde Libreetako Gobernuko kide izan zen, eta Emakumearen Baldintzako ministro izan zen (1989/1991). LIMAKO Exekutibo Nazionaleko kidea (1995/1997 eta 2015/2019).

Lehen Legegintzaldian (1997/1998) diputatu izan zen Batzar Nazionalean. Gobernuko kidea Itzalean (2012/2014). IV. Legegintzaldiko Batzar Nazionaleko diputatua.

UNITAko lehen emakume presidenteordea izan da, Adalberto Costa Júnior alderdiko buruak izendatua, XIII. Kongresuan emandako aginduak berritu ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Arlete Chimbinda nomeada vicepresidente da UNITA.* .
2. ↑   **(Thailandieraz)** hmong.wiki. «Arlete Chimbinda» *hmong.es* (Noiz kontsultatua: 2023-02-20).
3. 1 2   «Convidado - Angola: Arlete Chimbinda, uma mulher na direcção da UNITA» *RFI* 2019-11-18.

Kanpo estekak
-------------

* História da primeira vice presidente da UNITA Arlete Chimbinda, Secretariado Provincial da UNITA - Benguela, 10 de marzo de 2021.
*Artikulu hau Portugaleteko merkataritza-guneari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ballonti».*
**Ballonti** 2008an Bizkaiko Portugalete udalerrian zabaldutako merkataritza gunea da. Eraikina Eroskik sustatu eta eraiki zuen, inguruan altxatutako etxebizitza blokeak bezala.

Ezaugarriak
-----------

Guneak 50.000 metro koadro inguru ditu bi solairutan banatuta. Lehen solairuan dendak daude, eta bigarrenean jatetxe, kart pista eta zinema. Bi solairu hauen azpian, estalitako aparkalekua dago eta eraikinaren albo batean Eroskiren gasolindegia.

Eroskik eraikia izan zenez, bertako supermerkatu nagusia Eroski Center da. Horrez gain, orain arte Euskal Herrian dendarik ez zuen Primark arropa katearen denda handi bat dago eta Iruñeko Itaroa merkataritza-gunean bezala, kart pista bat.

Ohiko arropa dendez gain, gunearen sustatzaileek herrian ezarritako denden ezarpena sustatu nahi izan zuten, eta horrela Portugaleteko herrigunean zeuden arropa denda batzuk, Ballontin ere zabaltzea erabaki dute.

Kanpo estekak
-------------

* Ballonti merkataritza-gunearen webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254732

 |

* Wd Datuak: Q12254732


| Euskal Herriko merkataritza-guneak |
| --- |
| Arcco Amara • Artea • BAB2 • Ballonti • Bidarte • Bilbondo • Boulevard • Bretxako azoka • Carrefour OiartzunEl Corte Inglés Bilbo • El Corte Inglés Gasteiz • El Corte Inglés Iruñea • Eroski Iruña • Dendaraba • Garbera • Gorbeia • IbarretaItaroa • Lakua Center • Las Cañas • Los Fueros Boulevard • Mamut Oiartzun • Max Center • MegaparkMendibil • Morea • Puente de la Ribera • San Martingo merkatua • Txingudi • Urbil • Vialia Abando • Zubiarte |
Myanmarreko ordu-estandarra, UTC+06:30.
**Myanmarreko Ordu Estandarra** (**MMT** birmanieraz: မြန်မာ စံတော်ချိန်) UTC baino 6,5 ordu aurrerago dagoen ordu-eremua da. 97°30′E longitudearekin kalkulatzen da ordu-eremua. MMT urte osoan erabiltzen da, Myanmarren ez baitago udako ordutegirik.

Historia
--------

Myanmarrek ez zuen ordu estandarrik Birmaniar britainiarraren garaian. Eskualde bakoitzak bere ordu lokala zuen, Myanmarko Egutegi Tradizionalaren arauak jarraituz: egunsentia, eguerdia, ilunabarra eta gauerdia. Eguna 3 orduko zortzi segmentutan banatzen zen, *baho* (ဗဟို) izenekoak edo, bestela 24 minutuko hirurogei zatitan, *nayi* (နာရီ). Egutegia milisegundora arte zatitu bazitekeen ere, *baho* eta *nayi* ziren banaketa ohikoenak. *Nayi* bakoitzean gong bat jotzen zen, eta *baho* bakoitzean danbor bat (စည်) eta kanpaia handi bat (ခေါင်းလောင်း).

| Mota | Ordua | Birmanieraz | Deskribapena |
| --- | --- | --- | --- |
|
| Eguna | 1:00 | နံနက် တစ်ချက်တီး | egunsentitik eguerdira |
| 2:00 | နေ့ နှစ်ချက်တီး | eguerdia |
| 3:00 | နေ့ သုံးချက်တီး | eguerditik ilunabarrera |
| 4:00 | နေ့ လေးချက်တီး | ilunabarrera |
| Gaua | 1:00 | ည တစ်ချက်တီး | ilunabarretik gauerdira |
| 2:00 | ည နှစ်ချက်တီး | gauerdia |
| 3:00 | ည သုံးချက်တီး | gauerditik egunsentira |
| 4:00 | နံနက် လေးချက်တီး | egunsentia |

### Garai koloniala eta independentzia

Ordua bateratzeko saiakerak Birmania britainiarrean hasi ziren XIX. mendearen amaieran. 1892an ordu hori GMT+6:24:40 zen, Yangonen behatoki bat ireki zenean. Baliteke, hala ere, lehenago ordu ofizial bat egotea, Yangonetik Pyayera doan trenbidea 1877ko maiatzaren 2an ireki baitzen. 1905eko uztailaren 1ean ordu ofizial berria ezarri zen, Birmaniako Ordu Estandarra (BST) izenekoa, GMT+6:30 hartuta. Herrialde osoan zehar hedatu zen, baina Rangoonek oraindik bere GMT+6:24:40 erabili zuen, gutxienez 1927ra arte. Japoniaren okupazioaren garaian (1942-1945) Japoniako Ordu Estandarra (UTC+09:00) erabili zen. 

Gerra amaitu ostean ordu estandarra GMT+6:30ra mugitu zen berriro. Horrela jarraitu zuen ere independentziarekin, 1948an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *The Nautical Almanac for the Year 2014.*  Government Printing Office 2013-05-17 ISBN 978-0-16-091756-1. (Noiz kontsultatua: 2023-12-24).
2. ↑   Clancey, J. C..  (1906-01-01). «The Burmese calendar» *The Observatory* 29: 54–59. ISSN 0029-7704. (Noiz kontsultatua: 2023-12-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4205542

 |

* Wd Datuak: Q4205542
Australiako ordu-eremuak, neguko eta udako ordutegiekin.
**Australia**ko hiru ordu-eremu erabiltzen ditu: Australiako Ekialdeko Ordu Estandarra (**AEST**; UTC+10:00), Australia Erdiko Ordu Estandarra (**ACST**; UTC+09:30) eta Australia Mendebaldeko Ordu Estandarra (**AWST**; UTC+08:00).

Ordua estatu bakoitzeko gobernuak erregulatzen duenez, badaude estatu batzuek udako ordutegia erabiltzen dutenak. Hala egiten duten estatuetan, ordu bat gehitzen dute urriko lehen igandetik, apirileko lehen igandera. 

* Hegoaldeko Gales Berriak, Victoriak, Tasmaniak, Jervis Badiako Lurraldeak eta Australiako Hiriburuko Lurraldeak Australiako Ekialdeko Udako Ordutegia (**AEDT**; UTC+11:00) hartzen dute.
* Hego Australiak Australia Erdiko Udako Ordutegia hartzen du (**ACDT**; UTC+10:30).

Ordu estandarra 1890ko hamarkadan sartu zen, Australiako kolonia guztiek onartu zutenean. Lehenago, hiri bakoitzak bere ordua definitzen zuen, batezbesteko ordu lokalaren bidez. 

Lehen aipatutako ordu eremuez gain, Cocosak UTC+06:30 ordu-eremuan daude urte osoan, Christmas uhartea UTC+07:00n eta Norfolk uhartea UTC+11:00n dago neguan eta UTC+12:00 udan. Australiar Lurralde Antartikoak UTC+05:00, UTC+07:00 eta UTC+08:00 erabiltzen dute, lekuaren arabera. Lord Howe uharteak UTC+10:30 erabiltzen du neguan, baina UTC+11:00 udan, soilik 30 minutu gehiago. Eyre autobidean dauden herrietako batzuek, adibidez Euclak, ofiziala ez den UTC+08:45 erabiltzen dute, lotzen duten bi lurraldeen arteko konpromiso gisa. Indian Pacific trenak bere ordu-eremu propioa erabiltzen du, UTC+09:00.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «tz/australasia at main · eggert/tz» *GitHub* (Noiz kontsultatua: 2023-12-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q187180

 |

* Wd Datuak: Q187180
**Heliox**a, Helioz (He) eta Oxigenoz (O2) osatutako gaseoso arnasgarri konposatua da. Medikuntzan erabili izan da 1930ko hamarkadatik. Nahiz eta hasieran arnasketaren eragozpenak arintzeko erabiltzen hasi, honen erabilpenak zabaldu egin dira harrezkero, gasaren dentsitate baxuaren ondorioz batik bat. Urpekaritzan ere erabili ohi da.

Medikuntzan
-----------

"Heliox" itsas-mailako airean dagoen oxigeno proportzio berdina erabiltzen da medikuntzan (%21a, alegia). Hala ere, beste nahasketa batzuk ere daude erabilgarri.
Helioxa, arnasketa bidearen diametroaren txikiagotzea inplikatzen duten baldintza medikuetan erabiltzen da orokorrean. Hauek dira helioxaren erabilpena behar duten gaixotasun batzuk: asma, biriketako gaixotasun buxatzaile kronikoa (BGBK) eta mota honetako arnasketa gaixotasun ugari.

Urpekaritzan
------------

Urpekaria helioxa duen botila erabiltzen.
Urpekaritza profesionalean ere erabili ohi da gas hau, nitrogeno-narkosi eta oxigeno-pozoitze arriskuak murrizteko. Nitrogeno-narkosia gutxiagotzen da nitrogenoaren zati bat beste gas batzuen nahastearekin ordezkatzean. Helioaren kostu altuaren ondorioz, helioxa urpekaritza sakon komertzialean nahiz urpekaritza deportiboan erabiltzen da eskuarki. Nahaste baten oxigeno-proportzioa alda daiteke urpekaritza planaren arabera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q905892

 |

* Wd Datuak: Q905892
*Artikulu hau itsasguneari buruzkoa da; Kantauri ezizena duen etakidea gaitzat duena beste hau da: «Jose Javier Arizkuren»*
 Zarautz Kantauri itsasoaren ertzean
 Gaztelugatxe, iluntzean
 Comillasko kaia
 Llanesko Torimbia hondartza
**Kantauri** edo **Kantauri itsasoa** Galiziako Estaca de Bares muturretik Aturriraino doan kostaldeko itsasgunea da, Bizkaiko golkoaren zati dena. Kantauri itsasoa ez da Bizkaiko golkoarekin nahastu behar. Lehenengoa bigarrenaren zati bat da. Izen hau gehienbat Espainian erabiltzen da, gainerako lurraldeetan izen hau ia-ia ezezaguna da eta "Bizkaiko golkoa" hitzak erabiltzen dira honen ordez.

Etimologia
----------

*Cantabricus Oceanus* izena erromatarrek ezarri zioten K.a. I. mendean, kostaldean bizi zen kantabriar leinuarengatik.

Ezaugarriak
-----------

Iparraldeko itsaso hotzen eta hegoaldeko itsaso tropikalen artean kokaturik dago. Britaniar uharteetako behe presio gunearen eta Azoreetako antizikloiaren arteko talkak haizearen norabidea konstante mantentzen du eta honek 2-3 metrotako altuera duten olatuak sortzen ditu. Itsaso zakarra da beraz eta marea biziak nabariak izaten dira, bai eta enbatak ohikoak ere. Golkoko itsaslasterrak ere eragina badu.

Ekialdera joan ahala udan ura beroagoa da (22-24ºC) eta neguan hotzagoa (10-12ºC), eta bere gazitasuna %35ekoa da. Itsasaldien anplitudea handia da. Itsaso sakona da, plataforma txikia duena.

Herri nagusiak
--------------

* Lugoko probintzian:
	+ O Vicedo
	+ Viveiro
	+ Burela
	+ Foz
	+ Ribadeo

* Asturiasen:
	+ Navia
	+ Ḷḷuarca
	+ Luanco
	+ Gijón
	+ Ribeseya
	+ Llanes

* Kantabrian:
	+ San Vicente de la Barquera
	+ Comillas
	+ Santander
	+ Santoña
	+ Laredo
	+ Castro Urdiales

Euskal Herriko kostaldeko herriak
---------------------------------

* Bizkaian:
	+ Muskiz
	+ Zierbena
	+ Santurtzi
	+ Portugalete
	+ Getxo
	+ Sopela
	+ Barrika
	+ Plentzia
	+ Gorliz
	+ Lemoiz
	+ Bakio
	+ Bermeo
	+ Mundaka
	+ Ibarrangelu
	+ Elantxobe
	+ Ea
	+ Lekeitio
	+ Ondarroa

* Gipuzkoan:
	+ Mutriku
	+ Deba
	+ Zumaia
	+ Getaria
	+ Zarautz
	+ Orio
	+ Donostia
	+ Pasaia
	+ Hondarribia

* Lapurdin:
	+ Hendaia
	+ Ziburu
	+ Donibane Lohitzune
	+ Getaria
	+ Bidarte
	+ Miarritze

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Euskaltzaindia. *159. araua: Europako toponimia fisikoa.*  (Noiz kontsultatua: 2010-10-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2090594
* Commonscat Multimedia: Cantabrian Sea

---

* **Lekuak**
* OSM: 4674330

 |

* Wd Datuak: Q2090594
* Commonscat Multimedia: Cantabrian Sea
**Joule moleko**a (ikurra: J/mol-1) materia-kantitatearen funtzioan dagoen energia-unitatea da. SItik (Nazioarteko Unitate Sistema) eratorritako unitatea da. Energia joule-tan neurtzen da eta materia-kantitatea mol-etan neurtzen da.

J/mol-1-etan neurtzen diren zenbait kantitate fisiko:

* Irakite-entalpia
* Urtze-entalpia
* Ionizazio-potentziala

Mol batean {\displaystyle 6{,}02214179\times 10^{23}} partikula daudenez gero (izan atomo, molekula edo ioi), Joule moleko bat Joule bat {\displaystyle 6{,}02214179\times 10^{23}} zatitu behar da, eta beraz {\displaystyle 1{,}66054\times 10^{-24}} Joule daude partikulako. Energia kopuru hau hain da txikia, ezen beste unitate batzuk erabiltzeko joera dagoen, bereziki elektronvolt (eV).

Erosotasunagatik, eta unitate honekin neurtzen diren magnitudeak ikusita, gehienetan kJ/mol moduan erabiltzen da. Esaterako, urtze- eta irakite-entalpiak 10 kJ/mol-en ordenakoak dira, lotura-energiak 100 kJ/mol-en ordenakoak eta ionizazio-energiak 1.000 kJ/mol-en ordenakoak.

Baliokidetza
------------

Unitate hau elektronvolt-etara bihur daiteke ondoko formula erabiliz:

1 eV = 1 J/C = *F* J/mol elektroi = (96485.38 ± 0.02) J/mol elektroi

non *F* Faradayren konstantea den.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Chemical thermodynamics. Vol. 1, Review of the recent literature published up to December 1971.*  Chemical Society 1973 ISBN 978-1-84755-582-3. PMC 237073041. (Noiz kontsultatua: 2023-03-17).
2. ↑   **(Ingelesez)** Chemistry, International Union of Pure and Applied. «IUPAC Gold Book - electronvolt» *goldbook.iupac.org* (Noiz kontsultatua: 2018-12-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13035094

 |

* Wd Datuak: Q13035094


| * i
* e
* a
Nazioarteko Unitate Sistema (SI) |
| --- |
| Oinarrizkounitateak | 
* ampere
* kandela
* kelvin
* kilogramo
* metro
* mol
* segundo

 | The SI logo |
| Izen berezikounitate eratorriak | 
* becquerel
* Celsius gradu
* coulomb
* estereorradian
* farad
* gray
* henry
* hertz
* joule
* katal
* lumen
* lux
* newton
* ohm
* pascal
* radian
* siemens
* sievert
* tesla
* volt
* watt
* weber

 |
| Bestelakounitate onartuak | 
* dalton
* dezibel
* egun
* elektronvolt
* gradu sexagesimal
* hektarea
* litro
* minutu sexagesimal
* minutu
* neper
* ordu
* segundo sexagesimal
* tona
* unitate astronomiko

 |
| Ikus, gainera | 
* 2019ko SI oinarrizko unitateen birdefinizioa
* SI aurrizkiak
* Unitate bihurketa

 |
**Luteroren Kristau-ikasbide Txikia** (alemanez: *Der Kleine Katechismus*) Martin Luterok 1529an umeei kristautasuna irakasten hasteko idatzi zuen kristau-ikasbidea da. Gizaldirik gizaldi irakasmaterialik garrantzitsuenetariko bat izan da, bai eliza luthertarretan, bai eremu protestanteetako herri-ikastetxeetan; gainera, gaur egun ere, eliza luthertar eta batuetako sendotza-eskoletan sarri erabiltzen da. *Ausburgeko Sinesbideaz* gain, eliza luthertar guztietako sinesbide-idazkietako bat da, elizaren irakasbidearen oinarri direnak. Suediako Elizan sendotza-emandakoentzat 1960ko hamarkadara arte nahitaezkoa izan zen.

Kristau-ikasbideak honako hauek jasotzen ditu: Hamar Aginduak, Apostoluen Kredoa, Gure Aita, bataioa, giltzen ahalaren elizkizuna eta aitortza, eta eukaristiaren sakramentua; bai eta Gogaidetasunaren Liburua ere. 

Erreforman agertu ziren Bibliaren interpretazio desbideratuek kezkatuta, Martin Luterok, idazlan honen bitartez, Jainkoaren Hitza ahal zen jende gehienari eta erarik errazenean iritsarazi nahi zion: "Sendiburu batek bere sendiari oso errazenik irakasteko moduan", idazlanean zehar sarri aipatzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Suedieraz)** «Lilla katekesen» *www.svenskakyrkan.se* (Noiz kontsultatua: 2021-10-08).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Iglesia Evangélica Pueblo Nuevo» *web.archive.org* 2012-06-30 (Noiz kontsultatua: 2021-10-08).

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q528092
* Commonscat Multimedia: Luther's Small Catechism

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 186152138568010981226
* GND: 4031068-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q528092
* Commonscat Multimedia: Luther's Small Catechism
**Udako eskola,** oporrak aprobetxatuz udan irakasleen hobekuntzarako egiten diren ikastaroen multzoa da.

Kataluniako Printzerrian, *Eladi Homs*-ek AEBn nola funtzionatzen zuten ikusi ondoren, 1914an sartu zituen **udako eskolak**, eta Bartzelonako Diputazioak eta Kataluniako Mankomunitateak antolatu zituzten.

1924 eta 1929 artean ez ziren egin arrazoi politikoengatik, Primo de Riveraren diktadura erregimenaren ondorioz.

1930ean berrezarri ziren Bartzelonako Diputazioaren ekimenez eta Kataluniako Generalitateak antolatu zituen 1931tik aurrera. Bigarren aldi hori 1935era arte luzatu zen, urte horretatik aurrera Espainiako azken Gerra Zibilaren ondorioz gelditu baitziren.

Frankismoan ez zen berriro udako eskoletaz hitz egin 1966ra arte, urte hartan Rosa Sensat Irakasle Elkarteak berreskuratu zituen 1968tik aurrera Kataluniako beste herrialdeetara eta geroago Espainiako estatu osora zabaldu zen tradizioa.

Garai guztietan, **udako eskolak** berrikuntza pedagogikoaren termometroa izan dira eta eskola herriko errealitate soziokultural eta soziolinguistikoarekin lotzeko ahalegina egin dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Monés i Pujol-Busquets, Jordi: *Diccionari abreujat d'educació*. Col·lecció Guix, núm. 10. Graó Editorial, Barcelona. ISBN 84-85729-43-9, plana 37.

Kanpo estekak
-------------

* **(Katalanez)** Recull informatiu de les diferents escoles d'estiu organitzades al Principat de Catalunya durant el 2007.[Enllaç no actiu]
* **(Katalanez)** Informació històrica sobre les diferents escoles d'estiu organitzades per l'MRPTE (Moviment de Mestres de les Terres de l'Ebre per a la Renovació Pedagògia)a les Terres de l'Ebre.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q647882
* **Identifikadoreak**
* GND: 4331584-7

 |

* Wd Datuak: Q647882
2014-15 denboraldiko taldea.
**Paris Saint-Germain Féminines** Paris Saint-Germain FC futbol taldearen emakumezkoen futbol taldea da. Frantziako talde indartsuenetakoa den arren ez du oraindik ligarik irabazi.

Historia
--------

Paris Saint-Germain taldearen emakumezkoen atala 1991an sortu zen eta lehenengo urteetan lehen maila eta bigarren mailaren artean ibili zen. 2001ean maila gorenera igo eta ordutik bertan ari da.

Gaur egun Olympique Lyonnais-en ondoren Frantziako talderik indartsuena da, azken lau urteetan ligan bigarren egin baitu. Ez du ordea ligarik irabazi. 2015ean Txapeldunen Ligako finala jokatu zuen baina FFC Frankfurt taldeak 2-1 emaitzaz garaitu zuen. 2017an berriz jokatu zuen finala baina 0-0 egin ondoren Olympique Lyonnaisek penalti jaurtiketetan garaitu zuen (7-6). Lortu duen titulu bakarra 2010ko Kopa zuen baina 2021ean Liga irabazi zuen zortzi aldiz bigarren izan ondoren. Irene Paredes jokalari legazpiarrak jaso zuen garaikurra, bera izan baitzen kapitaina.

Palmaresa
---------

* Txapeldunen Liga:
	+ Txapelduna (0)
	+ Finalista (2): 2015, 2017.
* Frantziako Liga
	+ Txapelduna (1): 2021
	+ Bigarrena (8): 2011, 2013, 2014, 2015, 2016, 2018, 2019, 2020.
* Frantziako Kopa:
	+ Txapelduna (2): 2010, 2018.
	+ Finalista (2): 2008, 2014.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3365295
* Commonscat Multimedia: Paris Saint-Germain FC Ladies

---

 |

* Wd Datuak: Q3365295
* Commonscat Multimedia: Paris Saint-Germain FC Ladies
I*nocybe lanuginosa*

Sinonimoa: *Agaricus lanuginosus*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 0,5 et 2 cm bitarteko diametrokoa, hasieran hemisferikoa, ondoren konikotik ganbilera, azkenean lau-ganbila, titi nabarmen samarrarekin. Kapelaren azala feltro latz batekin gaztetan, ondoren ezkata txiki eta haritsuekin, arre koloretik arre-beixera doan kolorekoa, ertzerantz argiagoa.

**Orriak:** Itsatsiak eta okertuak, beix kolorekoak gaztetan, zahartzean arrexka kolorekoak bihurtzen dira.

**Hanka:** 6,5 cm inguruko garaierakoa eta 0,6 cm inguruko diametrokoa, erregularra, zilindrikoa, oinarrirantz loditua, bertan, kolore zurixkako mizelio hondarrak ikusten dira, ile finekin edo feltroduna, haritsua, beix kolorekoa, baina azkenean kapelaren kolorekoa.

**Haragia:** Mehea, haritsua, zurixka kapelan, arre kolorekoagoa oinerantz. Espermatiko usainarekin eta zaporea pixka bat azidoa.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen, "is inós" hitzetik eta burua, esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberritik udazkenera. Hostozabalen (*Fagus*, *Betula*) eta koniferoen (*Abies*, *Picea*) basoetan, baso mistoetan ere bai. Urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 242 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  AVT Asociacion Vallisoletana de Micologia 1986.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
***Amnirense qore li kdwe li*** (*ca.* K. a. 57 - *ca.* K. a. 10) **Amanirenas**, **Amanirenes** edo **Amanirena** ere idatzia, Kux Erresumako *Qore (gobernadore) eta Kandake* (erregina) izan zen.

Nahirqo Nubiako lehenengo erregina izan zen, Amanishajeto ezagunena eta Amanirenas erreginarik nabarmena.

Naqa-ko Leoiaren Tenpluan Aminarenas agertzen da irudikaturik, etsaien burua moztu aurretik hauen ilea ebatuz eskumako eskuarekin, bahitutakoen ilara bat ageri da ukondoak lepoan ebaturik eta Horus jainkoaren babespean.

### Erromako Inperioaren aurkako borroka

Kuxeko Erresumak, Aminarenas eta bere semearen agintaritzapean, Ptolomeotar Egipto eta Nubia Behea erasotu zituztelaren zantzuak omen daude. Estrabonen arabera Syene, egungo Aswan, Elefantina eta Filae erasotu zituzten, Kux eta Egiptoren arteko ohiko mugan zeuden lurraldeak. Ama eta semea Meroera itzuli ziren, bahitu ugarirekin eta lapurtutako aberastasunekin, Augusto enperadorearen brontzezko estatua bat barne, sinbolikoki behin eta berriro zapaltzeko lurperatu zutena. Hurrengo urtean, Publio Petroniok, Aelius Gallusen ondorengoak Syenetik bota zituen. Horrez gain, eta beti ere Estrabonen arabera, Pselchis-era arte mugiarazi zituen, egungo El-Dakka.

### Bake akordioa

Semea hil eta gero, K.a. 24ean, Aminarenas beste hamalau urtez aritu zen erregina eta bake akordioari ekin zion. K.a. 21 eta 20 urte artean sinatutako akordioaren arabera, Kux-eko herritarrek Erromako zergak ordaintzetik salbu zeuden eta erromatarrek lur guztiak bueltatzeko konpromisoa adierazi zuten, baita Premnis-ko gotorlekua.

Aminarenasek lortutako akordioa III. mendearen amaiera arte egon zen indarrean, hau da, Kuxeko Erresuma desagertu zen arte.

Ikus, gainera
-------------

* Nzinga Mbande
* Tassin Hangbè
* Shanakdakhete

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «The Nubian Queen Who Fought Back Caesar's Army» *HISTORY* 2022-03-23 (Noiz kontsultatua: 2023-10-28).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** admin.  (2021-07-20). «Amanirenas, la reina guerrera nubia que se enfrentó a Roma» *Revista de Historia* (Noiz kontsultatua: 2023-12-01).
3. 1 2 3 4 5   **(Gaztelaniaz)** «La Kandake Amanirenas: la desconocida guerra entre Roma y Kush | Universidad del Rosario» *urosario.edu.co* 2017-09-13 (Noiz kontsultatua: 2023-12-01).
4. ↑   **(Ingelesez)** Kuckertz, Josefine.  (2021-04-27). «Meroe and Egypt» *UCLA Encyclopedia of Egyptology* 1 (1) (Noiz kontsultatua: 2023-12-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q175784
* Commonscat Multimedia: Amanirenas

---

 |

* Wd Datuak: Q175784
* Commonscat Multimedia: Amanirenas
**Friedrich Kasiski** (1805eko azaroaren 29a, Człuchów, Polonia - 1881ko maiatzaren 22a, Neustettin Alemania) Prusiako infanteriako ofiziala zen, baita kriptografoa eta arkeologoa ere.

1863. urtean Kasiskik 95 orritako liburua publikatu zuen, "*Die Geheimschriften und die Dechiffrierkunst*" (euskaraz, *"*Idazketa sekretua eta deszifratzearen artea") deitutakoa. Ordezkatze polialfabetikoko metodoak deszifratzeko publikatu zen lehen liburua izan zen, gehienbat Vigenére-ren metodoa erasotzekoa (hala ere, aipatzekoa da Charles Babbagek lortua zuela, baina ez zuela publikatu).

Metodoak errepikatutako sekuentzia zatiak analizatzen zituen, eta honek gakoaren luzera lortzeko aukera emanez. Teknika hau "Kasiskiren analisi" izenaz ezagutzen da. Kasiskiren lorpenak ez ziren baloratu une hartan, eta arkeologian hasi zen. Hurrengo urteak Neustettin-en eman zituen. *The codebreakers* liburuan, David Kahnek hurrengoa esan zuen: "Kasiski maiatzaren 22an hil zen, 1881. urtean, kriptografian matxinada bat eragin zuela jakin gabe".

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q64352
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7762481
* ISNI: 0000 0000 0453 2996
* GND: 101882769
* SUDOC: 084531037
* Open Library: OL6658590A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q64352
Sanjurjo eta beste ofizial batzuk erruztatuen aulkian
**Sanjurjada** 1932ko abuztuaren 10ean José Sanjurjo eta beste militar batzuek antolatu zuten estatu kolpea da.

Espainiako Bigarren Errepublikaren garai horretan ezkerra zegoen agintean. Eskuineko indarrek Manuel Azañaren gobernuaren erreformen kontra jotzen zuten eta, kasu batzuetan, Errepublika beraren aurka ere bai. 1932an eman zuten lehen abisua, Sanjurjada izenekoa. Sanjurjo jenerala Sevillan matxinatu zen armada eta nekazaritza erreformen aurka; baita estatutu katalanaren kontra ere, Espainiaren batasunari kalte egiten ziola-eta.

Hasiera batean, Sanjurjadak arrakasta lortu zuen Sevillan, baina porrota izan zuen Madrilen eta Huelvan atxilotu zituzten bera eta bere semea, Portugalerantz ihes egiten saiatzen ziren bitartean.

Gobernuak heriotza zigorra ezarri zion Sanjurjori, baina zigor hori baliogabetu eta espetxe zigorra eman zioten azkenik.

1933ko azaroan eskuinak irabazi zituen hauteskundeak eta, Alejandro Lerrouxen gobernuak amnistia eman zion, Errepublikako lehendakaria zen Niceto Alcalá-Zamorak Sanjurjo armadara ez itzultzeko baldintza txertatzea lortu bazuen ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Maura, Miguel; Romero Maura, Joaquín.  (2007). *Así Cayó Alfonso XIII.*  Madril: Marcial Pons Historia ISBN 978-84-96467-44-6..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3109574
* Commonscat Multimedia: Sanjurjada

---

 |

* Wd Datuak: Q3109574
* Commonscat Multimedia: Sanjurjada
**Metis** (grekoa: Θήβη), edo **Jupiter XVI**, Jupiter planetaren satelite natural bat da, planetatik gertuen dagoena.

Ezaugarri fisikoak
------------------

Tebek forma irregularra du (60 × 40 × 34 km). Satelitearen konposizioa ezezaguna da, baina Amaltearen dentsitatea duela joz gero, Metis izotzez osatuta legoke eta % 10-15eko porositatea luke.

Gainazala kraterrez josia dago, eta iluna eta gorrizta da. Satelitearen bi hemisferioak asimetrikoak dira. Beti planetaren aurrez aurre dagoen aldearen hemisferioa 1,3 aldiz distiratsuagoa da atzealdekoa baino.

Jupiterren sateliterik barnealdekoena da Metis, eta, beraz, baita barnealdekoena ere Amaltearen taldeko lau sateliteetan. Jupiterren eraztun nagusiaren barnean dago. Errotazio-periodoa eta orbita-periodoa berdinak dira, hau da, sinkronoak dira: bere buruaren inguruan bira oso bat egiten du planetaren inguruan bira oso bat egiten duen bitartean. Beraz, aurpegi bera erakusten dio beti planetari.

Aurkikuntza
-----------

Stephen P. Synnott-ek aurkitu zuen 1979an, Voyager 1 zundak bidalitako argazkiak aztertuta. Voyager 1en irudietan, Metis puntu bat besterik ez da, baina, geroago, Galileo zundak satelitearen ia gainazal osoaren argazkiak egin zituen.

Izendapena
----------

Metis satelite-izena mitologia grekoko Metis pertsonaian du jatorria; Metis ozeanideetariko bat zen, eta Zeusen lehen emaztea izan zen.

Hasieran, S/1979 J 3 izendapen sistematikoa eman zitzaion sateliteari; kode horrek adierazten du 1979an lehen aldiz ikusitako Jupiterren hirugarren satelitea zela. Metis behin betiko izena 1983ko irailaren 30ean eman zion Nazioarteko Astronomia Batasunak.

Kanpo estekak
-------------

* JPL

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16755
* Commonscat Multimedia: Metis (moon)

---

* **Lekuak**
* TGN: 7031624

 |

* Wd Datuak: Q16755
* Commonscat Multimedia: Metis (moon)


| Jupiterren sateliteak |
| --- |
| Metis • Adrastea • Amaltea • Tebe • Io • Europa • Ganimedes • Kalisto • Temisto • Leda • Himalia • Lisitea • Elara • S/2000 J 11 • Karpo • S/2003 J 12 • Euporia • S/2003 J 3 • S/2003 J 18 • Telxinoe • Euante • Helize • Orthosie • Iokasta • S/2003 J 16 • Ananke • Praxidize • Harpalize • Hermipe • Tione • Mneme • S/2003 J17 • Aitne • Kale • Taigete • S/2003 J 19 • Kaldene • S/2003 J 15 • S/2003 J 10 • S/2003 J 23 • Erinome • Aedea • Kallikore • Kalize • Euridome • Kore • Pasitea • Zilene • Euzelade • S/2003 J 4 • Hegemone • Arche • Karme • Isonoe • S/2003 J 9 • S/2003 J 5 • Pasifae • Sinope • Sponde • Autonoe • Callirrhoe • Megaklite • S/2003 J 2
*Ikus, gainera*: Jupiter • Jupiterren eraztunak |
Augustoren Mausoleoa
Augustoren Mausoleoaren kokapena Antzinako Erroman.
**Augustoren Mausoleoa**, K.a. I. mendeko hil tenplu ikusgarri bat da, oinplano zirkularrekoa, Erroman dagoena.

Historia
--------

Mausoleoaren eraikuntza, Augustok berak hasi zuen, K.a. 29an, Alexandriatik itzuli ondoren, K.a. 31n, Aktiumeko guduan Marko Antonio garaitu eta honela Egipto konkistatu ondoren. Alexandrian egon zenean, Alexandro Handiaren hilobi helenistikoa ikusi zuen, ziuraski, oinplano zirkularrekoa, hau, bere hilobi propioa eraikitzeko oinarri bezala hartu zuelarik. Bertan lurperatua izan zen lehen pertsona, Martzelo izan zen, Augustoren iloba, K.a. 23an hil zena. Honen ondoren, Marko Agripa, Druso, Luzio Zesar eta Gaio Zesar lurperatuak izan ziren bertan. Augusto, 14an lurperatua izan zen, jarraian, Druso Gaztea, Livia Drusila eta Tiberio lurperatuak izan zirelarik. Ez da ezagutzen Klaudio enperadorea toki berean lurperatua izan ote zen. Mausoleo honetan lurperatua izan zen azken pertsonaia, Nerva enperadorea izan zen, 98an. Erromatar Inperioko tronuan honen ondorengoa izan zena, Trajano, erraustua izan zen, eta bere errautsak, Trajanoren Zutabearen oinean urrezko kutxa batean utzi ziren.

Gaur egungo egoera
------------------

Beste garai batean, Erromako lurperaketa toki garrantzitsuena izan zena, gaur egun, belar txarrez eta nekostaz betea. Jazoera asko jasan ditu denboran zehar, mahasti, lorategi edo baita Erdi Aroko gotorleku bezala ere erabili izan delarik.

Egitura
-------

Monumentuak, egitura zirkular bat bezala pentsatua, 87 metroko diametroa zuenk, eta, sarreran, bi obelisko zituen. Barnealdea, euren artean lotutako pasabide kontzentrikoz josia zegoen, familia inperialeko pertsonaia ezberdinen errautsak aurkitzen ziren tokia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q770847
* Commonscat Multimedia: Mausoleo d'Augusto (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239172984
* GND: 4349570-9
* LCCN: sh94005170
* **Lekuak**
* OSM: 2709954

 |

* Wd Datuak: Q770847
* Commonscat Multimedia: Mausoleo d'Augusto (Rome)
Neurona artifizial baten diagrama
**Neurona-sare artifiziala** (ingelesez *Artificial neural network*, *ANN*) neurona artifizialen multzo elkarlotua da, modelo metamatikoak erabiltzen dituena informazioa prozesatzeko. Nerbio-sistemak ikasten duen moduan oinarritzen da. Adimen artifizialaren arloan erabiltzen da gehien bat

Sarrera
-------

Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da.Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen klik eginez gero.Adimen artifiziala eta **neurona-sareak** azaltzen dituen bideoa.
Gizaki adituen arrazoitzeko egiturak berregiten saiatzen da, hau da, burmuin eta neuronen egitura berbera ezartzea da bere helburua.

Neurona bakoitza zirkulu batez adierazten da, eta neuronen arteko loturak bektore batez, bakoitzak bere pisua daukana eta bi neurona horien arteko indarra adierazten duena. Neuronak mailaka banatzen dira, altuena emaitzen loturari dagokio, eta baxuena datuen loturari. Aldameneko mailetan beheko neurona bakoitza, goiko neurona guztiekin lotzen da.

Sareek, ondorioak ateratzeko, prozesu bi izaten dituzte:

* **Entrenamendua**: Sarearen parametroen kalkuluan datza, horretarako ezagutu behar diren patroiak erabiliz. Entrenamendua eta gero, sareak lotura batzuk indartuta izango ditu eta beste batzuk, berriz, ahulduta. Adibidez, karaktere-ezagutze prozesuan, sarea karaktere bakoitza ezagutzeko entrenatu behar da.
* **Erantzunen sormena**: Emaitzak lortzea, entrenamenduaren ondoren.

Ikus, gainera
-------------

* Adimen artifizial

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192776
* Commonscat Multimedia: Artificial neural networks

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4226127-2
* LCCN: sh90001937
* NDL: 01165604
* NKC: ph115443
* AAT: 300389897
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D016571

 |

* Wd Datuak: Q192776
* Commonscat Multimedia: Artificial neural networks
*Artikulu hau Iruindar santuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «San Fermin (argipena)».*
**Fermin Amienskoa** —batez ere **San Fermin** santu izenaz ezaguna— (Iruñea, 272 - Amiens, 303ko irailaren 25a) misiolari kristaua izan zen. Amiensko lehen gotzaina. Erromatar Eliza Katolikoak bi egun ditu ezarrita San Fermin ospatzeko: irailaren 25a eta uztailaren 7a. Lehenbiziko datan santuaren omenez San Fermin Txikito jaiak ospatzen dira, aldiz bigarren datan, Iruñeko Sanferminak.

31 urte zituela burua moztu zioten. Amiensko eta Lesakako santu zaindaria da. Eta, San Frantzisko Xabierkoarekin batera, Nafarroako zaindaria ere.

Elezaharren arabera, Iruñean jaio zen, eta Firmo izeneko senatari pagano baten semea zen. Hori dela eta, haren omenezko San Ferminen kapera Iruñeko San Lorentzo elizan dago.

Kaleak
------

* San Fermin kalea, Iruñeko Bigarren Zabalgunea

Ikus, gainera
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Fermin Amienskoa*** Aldatu lotura Wikidatan |

* San Fermin Txikito
* Iruñeko Sanferminak
* San Ferminen irudia (Santo Domingoko aldapa, Iruñea)
**Paflagonia** (antzinako grezieraz: Παφλαγονία, *Paphlagonia*) Anatoliako erdi-iparraldeko antzinako lurralde bat zen, Itsaso Beltzaren kostaldean, Bitinia eta Pontoren artean zegoena, eta, Galaziatik, Bitiniar Olinpoaren ekialderanzko luzapen baten bidez banandua. Estrabonen arabera, Partenius ibaiak eratzen zuen lurraldearen mendebaldeko muga, eta ekialdean amaitzen zen, Kizil-Irmak ibaiaren ondoan. Hiri nagusiak Sinope, Gangra, Aurisos eta Amastris ziren.

Historia
--------

K.a. VII. mendearen inguruan, greziarrek koloniak sortu zituzten Paflagoniako itsasertzean. K.a. 546. urtean Persiar Inperioaren mende geratu zen. Alexandro Handiak menderatu zuen K.a. IV. mendean, eta haren ondorengo Seleuko I.a hil zenean, erreinu burujabe izan zen. K.a. I. mendean, liskarrak izan zituen Pontoko erreinuarekin, eta K.a. 72. urtean erromatarrek hartu zuten; hasieran Bitiniako probintzian sartu zuten lurraldea, eta gero Galaziakoan. Behe Inperioaren garaian, erromatar probintzia bilakatu zen Paflagonia.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2004/XII/16). *142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak.*  Bilbo.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q622032
* Commonscat Multimedia: Paphlagonia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123599054
* GND: 4115842-8
* LCCN: nr89015634
* NKC: ge130366
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q622032
* Commonscat Multimedia: Paphlagonia


| * i
* e
* a
Anatoliako eskualde historikoak |
| --- |
| Bitinia • Dorida • Eolia • Frigia • Galazia • Jonia • Kapadozia • Karia • Likaonia • Lidia • Lizia • Misia • Paflagonia • Panfilia • Pisidia • Ponto • Troade • Zilizia |
***Satyrium esculi*** Lycaenidae familiako intsektu lepidoptero espezie bat da, Theclinae azpifamiliakoa eta *Satyrium* generokoa.

Deskribapena
------------

Tximeleta txiki bat da, goiko aldea marroia duena, atzeko hegoetan isats bat duena, eta emeak kobre koloreko marka diskretu bat du aurreko hegoetan. *Satyrium esculi f. powelli* emean eta *Satyrium esculi f. ilioides* emean, aurreko hegala kobrezkoa da, marroiz inguratua, eta atzeko hegalak orban laranjazko lerro submarginal bat du.

Bizi zikloa
-----------

Maiatza eta abuztuaren artean ikusten diratximeleta helduak. Ondoren arrautzak jartzen dituzte eta udazkenean beldarrak jaiotzen dira. Negua igarotzeko *Crematogaster cruentatus* inurriek artatzen dituzte beldarrak.

Landare ostalariak
------------------

Haren landare ostalariak *Quercus* (*Quercus ilex* eta *Quercus* coccifera) dira

Ekologia eta banaketa
---------------------

Ipar Afrikan (Tunisia, Aljeria eta Maroko), Iberiar penintsulan (Espainia, ipar-mendebaldean izan ezik eta Portugal), Frantziako hegoaldean eta Balear uharteetan, Ibizan eta Mallorcan dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Fauna Europaea» *fauna-eu.org* (Noiz kontsultatua: 2021-10-03).
2. 1 2   Tolman, Tom.  (cop. 2009). *Guide des papillons d'Europe et d'Afrique du Nord : 440 espèces illustrées en 2000 dessins en couleurs.*  ([Nouvelle édition revue et augmentée]. argitaraldia) Delachaux et Niestlé ISBN 978-2-603-01649-7. PMC 690679182. (Noiz kontsultatua: 2021-10-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2794652
* Commonscat Multimedia: Satyrium esculi
* Wikispecies Espezieak: Satyrium esculi

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 82088
* BioLib: 51403
* EOL: 4051066
* GBIF: 7552387
* NCBI: 282319

 |

* Wd Datuak: Q2794652
* Commonscat Multimedia: Satyrium esculi
* Wikispecies Espezieak: Satyrium esculi
San Adrian Vadoluengokoa
**Vadoluengoko Ituna** Gartzea IV.a Remiritzek eta Ramiro II.a Aragoikoak sinatutako hitzarmena izan zen. Vadoluengon izenpetu zen, egungo Zangozatik gertu, 1135eko urtarrilean, Orti Gartzeitz Caxalen lanari esker. Itunean Gartzea Remiritzek onartu zuen Ramiro II.aren basailu izatea, Iruñeko errege izatearen truke. Horrezaz gainera, "Gartzearen aita" titulua eman zitzaion Ramirori. Ramiro fraidea zenez gero, hura hil ondoan Aragoiko Erresuma bere eskuetara igaroko zela espero zuen Gartzea Remiritzek. Itunak ez zuen luze iraun, Ramiro II.ak Ines Poitoukoarekin ezkondu eta Petronila Aragoikoa jaio zelako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Gartzea Va Ramirez.*  Lur Hiztegi Entziklopedikoa, CC-BY 3.0, euskara.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-1-28).
2. ↑   Arozamena Ayala, Ainhoa. *Gartzia V.a Ramirez "Berrezarlea".*  Auñamendi Entziklopedia [on line], 2020, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2020-1-27).

Bibliografia
------------

* Elizari Huarte, Juan Francisco.  (1993). *Historia Ilustrada de Navarra.*  Iruñea: Diario de Navarra ISBN 84-604-7413-5..
* Sesma Muñoz, J. Ángel.  (1980). *Aragón en su historia.*  Zaragoza: Caja de Ahorros de la Inmaculada. ISBN 84-500-3905-3..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9054187
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 12605

 |

* Wd Datuak: Q9054187