**Parveen Shakir** urduz: پروین شاکر‎ (Karatxi,  1952ko azaroak 24 - Pakistan, 1995eko abenduako 26 ) Pakistango poeta, irakasle eta gobernuko funtzionarioa izan zen. Urdu literaturaren barruan emakumeen olerkiei tokia emateagatik eta "maitale" hitzaren genero gramatikal femeninoa erabiltzeagatik ezaguna da. 

Hil zenetik, urtero *Parveen Shakir Urdu Literature Festivala* antolatzen dute Islamabaden bere oroimenez.

Ibilbidea
---------

Parveen Shakir gaztetan hasi zen idazten. Prosa eta poesia idazten zituen eta horretaz gain, bertako egunkari batzuetan zutabe batzuk egin zituen urdueraz eta hainbat egunkari ingelesetan ere artikuluak idatzi zituen. Hasieran, "Beena" ezizenaz idazten zuen.

Bederatzi urtez irakasten eman ondoren, Pakistango Zerbitzu Zibilean sartu eta aduanetako departamentuan lan egin zuen. 1986an, Aurrekontuen Batzorde Nagusiko (orain Aurrekontuen Batzorde Federala) bigarren idazkari izendatu zuten Islamabaden (Pakistan).

1976an, Parveen Shakir-ek arrakasta handiz argitaratu zuen *Khushbu* (Fragantzia) poesiaren lehen liburukia. Pakistango ohorerik handienetako bat, Ordezkaritza Saria, jaso zuen, literaturan egindako ekarpen garrantzitsuengatik. Ondoren, beste poesia-liburu batzuk argitaratu zituen, *Sad-barg* (*Marsh Marigold*) 1980an, *Khud Kalm* (*Soliloquy*) eta Inkardatz (*Denial*) 1990ean. Poesia-liburu horiek *Māh-e-Tamām-en* (*Ilargi betea* ) biltzen dira. Bere egunkariko zutabeen bilduma bat ere argitaratu zuen, *Gosha-e-Chashm* (Rincón del ojo) izenekoa. Parveen hil ostean, Kaf-e-Aina (*The Mirror's Edge*) kaleratu zuten bere egunkari eta aldizkarien lanekin.

Poesia estiloa
--------------

Ghazal eta zoitsua (bertso librea) izan ziren gehien erabili zituen estiloak. Hauetan hainbat literatura-teknika erabili zituen, eta gai delikatuak aztertu zituen, emakumeen bizi esperientziaren irudi osoa osatzeko asmoz.

### *Ghazliat*

Shakir-en olerki hauek "tradizio klasikoaren eta sentsibilitate modernoaren arteko konbinazioa" dira. Maitasunari eta emakumeen maitasunari buruzko ikuspegia eta gai elkartuak ere azaltzen dituzte, hala nola, edertasuna, intimitatea, bereizketa, hausturak, distantziak, mesfidantza, desleialtasuna. eta desleialtasuna.

Shakir-en *ghazliāt* gehienek 5-10 bertso parekatuak dituzte, sarritan elkarrekin lotuta. Batzuetan, elkarren segidako bertso parekatuak oso desberdinak izan daitezke esanahiaren eta testuinguruaren aldetik; horren adibide bat pareatu hauetan ikus daiteke:

|  |  |
| --- | --- |
| **Ingeleserako itzulpena** | **Urdu** |
|  |  |

G*hazliāt-en* oinarria metaforak eta konparazioak dira, idazleak behin eta berriz eta modu bizigarrian erabiltzen ditu bere lanei indarra eta lirismoa emateko. Horren adibide ona da bere koplarik ezagunenetako bat:

|  |  |
| --- | --- |
| **Ingeleserako itzulpena** | **Urdu** |
|  |  |

Hemen, Shakir-ek lurrina maitale desleial batekin lotzen du, airea desleiala den pertsonaren maitasun sekretuekin eta lorea engainatutako pertsonarekin. Shakir-ek erabili ohi dituen beste metafora batzuk hauek dira: Romeorentzat *titlī* (tximeleta), *bādal* (hodeia) norberaren maitasunerako, maitasunerako *bārish* (euria), zailtasunerako *āṅdhī (ekaitza)* eta bakardaderako *chāṅd* (ilargia). Adibide honetan ilargiaren metafora erabiltzen du bakardadea azaltzeko 

Bere *ghazliāt* batzuek estatus ikonikoa irabazi dute urdu literaturan. Hurrengo bertso parekatua sarritan aipatzen da belaunaldi gazteenaren ezagutza eta kontzientziari buruz hitz egiteko:

|  |  |
| --- | --- |
| **Ingeleserako itzulpena** | **Urdu** |
| En el fin de catching los firmes de los estudios en las que se trabajen
Gure agurreko txilibitua arakatu egin da |  |

### Bertso librea

Bere *ghazliāt -ekin* alderatuta, askoz ausartagoa da Shakir-en bertso librea, gai sozialak eta tabuak aztertzen ditu, genero-ezberdintasuna, diskriminazioa, arbetzaletasuna, engainua, prostituzioa, giza psikea eta gaurkotasuna barne. Pakistanen modernotzat jotzen den moduan idatzita dago.

Emakumeen feminitateari eta sexualitateari buruzko gaiez gain, Shakir-ek bertso librea ere erabili zuen desberdintasun ekonomikoekin eta gizarteak ahulak eta behartsuak esplotatzeko duen joerarekin lotutako gaiak idazteko. Haren zenbait olerkik deitoratu egiten dute munduan diru-sarrera txikiak dituzten langile askok duten errealitate gogorra. Adibidez, "Steel Mills Worker" olerkiak langileek egunero egin behar dituzten baldintza negargarriei eta ordu luzeei buruz hitz egiten du. Olerkiak ere deskribatzen du nola erabiltzen dituzten langile horiek helburu baterako. Poemaren azken lerroek gordinkeriaz margotzen dute koadro hori.

Haren beste poema batek, We Are All Dr Faustusek, gai horretan sakontzen du, eta pertsona dirudunen eta boteretsuen zirkuluetako ustelkeriaren prebalentzia aztertzen du zuzenean. Esan zuen aberatsek beren helburuak oso prezio altuan lortzen dituztela, eta argudio horiek erabili zituen kapitalismoa bezalako sistema ekonomikoak kritikatzeko.

Shakir-en bertso libreko poemen luzera aldatu egin daiteke bertso gutxi batzuetatik askora. Gehienak gai nagusi batekin idatzita daude, eta batzuk kontzientzia-fluxuaren moduan idatzita daude.

Parveen Shakir ezaguna da pop-kulturaren erreferentziak eta ingelesezko hitzak eta esaldiak erabiltzeagatik. Praktika hori desegokitzat jotzen da eta kritikatu egiten da urdu poesian. Adibide bat Departmental *Store Mein* poema da (Departamentu-denda batean), eta izen hori ematen zaio, nahiz eta titulua haren baliokide den urdu-rekin ordezka zitekeen. "Arrosa naturala", "esku-lozioa", "itzala", "aroma" eta "paketea" hitzak ere erabili zituen, eta Pearl, Revlon, Elizabeth Arden eta Tulip markak aipatu zituen poeman. Beste adibide batzuk *Ecstasy*, *Nun*, *Duty*, *Flower show* eta *Picnic* dira.

Shakir-en bertso librean, beste autore batzuen itzulpenak edo haiek inspiratutakoak diren lan eta poema batzuk ere badaude. Hona hemen adibide batzuk: "Wasteland", Elliot "*Benasab Wirsay Ka* Bojh"-en izen bereko poeman inspiratutako poema (Herentzia ez-legitimoaren karga), Yeats-en "Leda eta zisnea"-ren itzulpen bat, eta "Banhidafshay Ka Phool" (A Morswden), "Wordswden.

Poesia-gaiak
------------

Parveen Shakir-en poemak oso ezagunak dira, oso gutxitan aipatzen diren gai sentikorrak sakon aztertzen dituztelako, bereziki emakumeen artean. Haren poemek emakumearen parte guztiak hartu nahi zituzten, inozentziatik hasi eta norberaren sexualitatearen kontzientziaren hasieraraino, baita borroka helduenak ere. Horien artean daude, besteak beste, maitasunaren zailtasunak, emakumeek baino ez dituzten gizarte-murrizketak eta -presioak, eta emakumeak gizartearen eremu guztietan ordezkaritza handiagoa izateko beharra. Shakirren idazkeraren alderdi bat da emakume-izenordainak sartzea, bai lehen pertsonan, bai hirugarren pertsonan, feminitatea poesian normalizatzeko modu gisa, bereziki urdu poesiaren esparruan, tradizioz maskulinoa izan den eremu batean.

Bere ghazalen bidez, batez ere, emakume-ahots bat irudikatzen jarraitu zuen, hauteskunde gramatikalen bidez, emakumeei eta emakumeen esperientziari ahotsa emanez. Shakir-en bizitza pertsonalak eragin handia izan zuen estiloaren eta gaiaren hautaketan. Horren adibide bat haren eta senarraren arteko dibortzio zalapartatsua izan zen, semearen zaintza galdu baitzuen Pakistango legearen ondorioz. Gertaera hori izan zen, neurri handi batean, emakumeek gizartean zuten tokiari dagokionez zituzten arazoak idazteko arrazoietako bat. Bere poema askok deitoratu egiten dute emakumeen diskriminazioa, bereziki herrialde kontserbadoreago batean bizi diren dibortziatuen esperientzia.

Legatua
-------

Parveen Shakir-en poesia ondo hartu zuten, eta, hil ondoren, orain, urdu hizkuntzak sortu duen poeta modernoenetako eta "nabarmenenetako" bat da. "Poetisa handia" dela esan izan da, eta haren poesia Forough Farrokhad poeta irandarrarekin alderatu da. Idazle "aitzindaritzat jotzen da tradizioari aurre egiten, "emakumezkoen esperientzia urdu poesian" adieraztean.

Haien poemak bakarrak ziren, emakumeen arteko adierazpen-askatasuna adierazten eta sustatzen baitzuten. Berak ez zituen gai tabuak baztertu; aitzitik, aldarrikatu eta erabili zituen, emakumeen eta gizonen arteko mendekotasunari aurre egiten dioten poema probokatzaileak sortzeko. Pakistango tradizioarekin izandako esperientziak eraginda, literaturako analistek iradokitzen dute beren poemak erabiltzen saiatu zela misoginiaren aurka borroka egiten duten emakumeei babesa emateko, bereziki Asiako hegoaldeko kulturan.

1. 1 2 3   Farooqi, Mehr Afshan.  (2019-06-02). «COLUMN: A BOUQUET OF POETRY» *DAWN.COM*.
2. ↑   «Parveen Shakir Urdu Literature Festival commences» *www.thenews.com.pk*.
3. 1 2 3    *Profile of Parveen Shakir.*  urdupoetry.com website 2002-02-27.
4. ↑   «Perveen Shakir pioneered use of feminism in poetry» *www.thenews.com.pk*.
5. 1 2    *Parveen Shakir birth anniversary.*  30 May 2013.
6. 1 2   Tejaswani, K..  (2013-02-02). *Woman on Left; Woman on Rights: Poetic Sensibilities of Parveen Shakir.* .
7. 1 2 3   Kiran, Sobia.  (2015-04-20). «A Tribute to Parveen Shakir: Translating Some of Her Poems» *International Journal of Arts & Sciences* 8 (7): 293 - 302..[*Betiko hautsitako esteka*]
8. ↑   Khan, Sharib. «‘Adab Arz hai’» *www.thenews.com.pk*.