recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Amonal** 1987. urtean Oñatin sortutako musika taldea da.

Taldekideak Mikel Atxa (bateria), Bull Biain (bajua eta ahotsa) eta Koki Irizar (gitarra) ziren hasiera batean. Beranduago Jimmy sartu zen (bateria eta ahotsa), eta urte batzuk pasata, baita Marti (gitarra) ere.

Historia
--------

1988ko urrian egin zuten zuzenean debuta, eta abenduan izan zen bigarren kontzertua, ordurako Jimmy sartu zutelarik abeslari bezala (Kokiren anaia). Hurrengo urtean hainbat kontzertu eman zituzten toki ezberdinetan. 1990ean Mikel Atxak taldea utzi zuen, Jimmy baterian hasiz, eta urtebete berenduago taldea lozorro luze batean sartzen da. Bakoitzak bere bidea hartzen du (Jimmyk eta Kokik Argi Ibili eta Hor Konpon taldeekin kolaboratuz, Bull-ek Latzenekin, etab.), baina musika bigarren mailara pasatuko da euren bizitzetan.

Hamar urte berenduago, 2002. urtean, Bull eta Jimmyk 1989 hasierako grabaketa bat berreskuratu eta kontzertu bat antolatzeari ekingo diote, Martiren laguntzarekin (Latzen, Klorofila, Potemkin).

2004ko uztailean izan zen itzulerako kontzertua, Oñatiko musikari ugariren laguntzarekin, urtebete beranduago DVD formatuan kaleratu zena. Ordutik hainbat kontzertu eman dituzte, talde ezagunen ondoan: Soziedad Alkoholika, Gatillazo, Angelic Upstarts, Los Gramones, Potemkin, Los Cretinos, etab.

2007an Jimmyk eta Bullek Latzen taldearen itzulerako egitasmoarekin bat egiten dute, lehena roadie bezala, eta bigarrena Hellmuga DVDan agertuko diren bi dokumentalen egile bezala.

Kanpo estekak
-------------

Webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253374

 |

* Wd Datuak: Q12253374

Argazkiak
Amonio ioia
**Amonioa** katioi monobalente bat da, amoniakoaren molekulatik abiatuta eratuta dagoena (*NH3*), non nitrogenoak, erdialdeko atomoa dena, bere banatu gabeko elektroi parea, protoi batekin (H+) lotura kobalente datibo bat osatzeko erabiltzen dituen, honela, amonio ioia sortuz: NH4+. Molekulako nitrogenoak hibridazioa aurkezten du *sp3*:

Amonioa gernuaren osagaietako bat ere bada, urea, sodio eta kloruroarekin batera.

*h2 → H+*

*h1 — H* 

*h1 — H* 

*h1 — H* 

Amonioa uretan, orekan dago honako erreakzio honen arabera:

*NH4+ ⇔ NH3 + H2O*

(*NH4 ⇔ *NH3 + H+*)*

Brønsted-Lowryren azidoa da, protoi hau inguruneari uzten baitio. Honako azidotasun konstantea duen azido ahula da: *Ka = 1,8·10-5*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190901
* Commonscat Multimedia: Ammonium ion

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12406920p (data)
* LCCN: sh85004546
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 14798-03-9
* ChEBI: 28938
* ChemSpider: 218
* PubChem: 223
* UNII: 54S68520I4
* KEGG: C01342
* SMILES: [NH4+&zoom=2.0&annotate=none ID]
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 14798-03-9

 |

* Wd Datuak: Q190901
* Commonscat Multimedia: Ammonium ion
***Cuadernos Hispanoamericanos*** 1948an sortutako aldizkari kultural espainiarra da. Hilabetekaria da eta gaur egun Agencia Española de Cooperación Internacional para el Desarrollo instituzioak plazaratzen du. Aldizkariaren sorrera frankismoaren urte ilunetan eman zen, erregimena Amerikari begira beste irudi emateko asmoz eta, halaber, erbesteratuek Mexikon plazaratzen zuten *Cuadernos Americanos* (1942-1986) aldizkariari erantzun bat emateko. Orokorrean, frankismo garaian, ofizialtasunatik oso gertu egon zen.

Historia
--------

Lehen zenbakia 1948ko urtarrilean atera zen eta gaur egun horretan darraio. Hasiera batean Instituto de Cultura Hispánica zelakoan plazaratzen zuen eta haren lehen zuzendaria Pedro Laín Entralgo irakaslea izan zen. Laster utzi zuen postua eta Luis Rosales poetak ordezkatu zuen; azken honek aldizkariaren orientazioa markatu zuen. Rosalesek 1963ko gertaerak izan ondoren, postua utzi behar izan zuen eta José Antonio Maravall historialariak hartu zuen. Gaur egun Kanpoko Aferetako Ministerioaren menpe dagoen AECIDek argitaratzen du. Interneten Biblioteca Virtual Miguel de Cervantesen irakur daiteke.

Zentsura
--------

Oso ezaguna izan zen 1963an izandako gertaera. Urte horretan Ramón de Garciasolek Federico García Lorcaren hilketa saiakera batean aipatu zuen. Ondorioz, aldizkarai erretiratu zen eta aipatutako lanaren ordez, tamainu bereko bat jarri zen, Rafael Cansinos Assensena. Hori egiteko argitatutako guztiak jaso egin ziren eta banan banan Rosalesena kendu zen Cansinosena sartzeko. Rosalesek postua utzi behar izan zuen.

Zuzendariak
-----------

* Pedro Laín Entralgo
* Luis Rosales
* José Antonio Maravall
* Félix Grande
* Blas Matamoro
* Benjamín Prado
* Juan Malpartida

Kolaboratzaileak
----------------

Zerrenda oso luzea da. Hona hemen batzuk:

* Ramón Menéndez Pidal,
* Martin Heidegger,
* Francisco Soler Grima,
* Octavio Paz,
* Julio Cortázar,
* Ives Bonnefoy,
* Charles Tomlinson,
* George Steiner,
* Roberto Juarroz,
* Enrique Molina,
* Alejandro Rossi,
* Fernando Savater,
* Pere Gimferrer,
* José Ángel Valente, ea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Correo para la muerte. (Carta amarga a José Luis Hidalgo), by Ramón de Garciasol", ed. Daniel Eisenberg, *Journal of Hispanic Philology*, 14. liburuki, 1990, 129-141 or.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:*Cuadernos Hispanomericanos*, AECIDeko Liburutegi Digitala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16491656
* **Identifikadoreak**
* ISSN: 0011-250X
* CCBAE: 4627
* NLM: 100967289
* Latindex: 5779
* ERIH PLUS: 439634
* Norwegian Register: 439634
* ACNP: 48780
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 387
* BVMC: 235792

 |

* Wd Datuak: Q16491656
**Helduen adopzioa** bi pertsona heldu edo gehiagoren arteko adopzio modu bat da, jaraunsletza-eskubideak eta ahaidetasuna transferitzeko egiten dena hainbat herrialdetan.

Helduen adopzioa hainbat arrazoirengatik egin daiteke, besteak beste:

* jaraunsletza-eskubideak ezartzeko testamentu gabe;
* gurasoordeen eta seme-alabaordeen arteko harremanak formalizatzeko;
* adoptatutako pertsonen eta haien familia biologikoen arteko jatorrizko harreman juridikoa berreskuratzeko.

Japonian, helduen adopzioa erabil daiteke familia-enpresa baten jarraipena errazteko. Adopzio forma honi *mukoyōshi* (suhiaren adopzioa) deitzen zaio. Jurisdikzio batzuetan, bikote homosexualek ere helduen adopzioa erabil dezakete jaraunsletza-eskubideak ezartzeko.

Jurisdikzio jakin bateko legeen arabera, baliteke helduen adopzioa legezko aukera ez izatea. Espainiako legeak dio emantzipatu gabeko adingabeak bakarrik adoptatu ahal direla. Adin nagusiko edo gazte emantzipatu bat adoptatzea soilik posible izango da emantzipatu edo adin nagusiko bihurtu aurretik etorkizuneko adoptatzaileekin modu egonkorrean bizitzen edo harreran egon bada, gutxienez urtebetez.

Helduen adopzioa legezkoa den tokietan, jaraunsletza-eskubideez gain ahaidetasuna transferi dezake edo ez. Esaterako, Colorado estatuan, 21 urteko edo gehiagoko pertsona adopta daiteke jaraunsletza helburuetarako, baina ahaidetasunari eraginik ez zaio izango. Hala ere, 18 eta 20 urte bitarteko pertsonaren adopzioa jaraunsletza-eskubideak zein ahaidetasun-eskubideak transferitzen zaizkio.

Sexu bereko bikoteek bikote heterosexualen babes juridiko bera jasotzen ez duten hainbat herrialdeetan, bikotekidea adopta daiteke ondasunen transferentzia bermatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Ratliff, S.  (2011). «Adult Adoption: Intestate Succession and Class Gifts under the Uniform Probate Code"» *Northwestern University Law Review* 105 (4).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Healing Families Dismembered By Adoption.* .
3. ↑   **(Ingelesez)** Mehrotra, Vikas; Morck, Randall; Shim, Jungwook; Wiwattanakantangd, Yupana.  (2013). «Adoptive Expectations: Rising Sons in Japanese Family Firms» *Journal of Financial Economics* 108 (3): 840-854..
4. ↑   **(Ingelesez)** «Keeping it in the family» *The Economist*.
5. ↑   **(Ingelesez)** Jacobs, Deborah L.  (2009). «Adult Adoption a High-Stakes Means to an Inheritance» *The New York Times*.
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Adopción en España. Requisitos y procedimiento» *Sánchez Bermejo Abogados*.
7. ↑   **(Ingelesez)** «Article 1 Adoption - Adults, Section 14-1-101 "Adoption of Adults» *Colorado Revised Statutes*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2016/03/09).
8. ↑   **(Ingelesez)** «Article 5 Relinquishment and Adoption, Part 2 Adoption, Section 19-5-201 "Who May be Adopted» *Colorado Revised Statutes*: 301..
9. ↑   **(Ingelesez)** Green, Elon.  (2015). «The Lost History of Gay Adult Adoption» *The New York Times Magazine*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4685912

 |

* Wd Datuak: Q4685912
**Helduen hezkuntza** terminoak, modu hertsian, berariaz pertsona helduei eskainitako oinarrizko hezkuntza (alfabetatzea, ...) eta goragoko mailen prestakuntzarako heziketa eta helduei prestakuntza eta kultura orokorra irakasteko eratzen diren titulaziorik gabeko ikastaroak biltzen ditu, euren kultura eta lanbide prestakuntza orokorra hobetzeari begira. Helduen hezkuntzaren helburua haurtzaroan edo gaztetan hezkuntza osotua jasotzeko aukera izan ez zituzten pertsonei eguneratu eta beste ikasle arruntekin bere kasa ikasteko baliabideak ematea. Besterik gabe, beste helduekin batera hezkuntza gai orokorrak jorratu nahi dituzten pertsonei eskaintzen zaizkien hezkuntza zikloak ere biltzen ditu. Helduen hezkuntza terminotik baztertzen dira, halatan, etengabeko prestakuntza eta berrikuntzarako ikastaroak eta helduek beste ikasle arruntekin batera burutzen dituzten ikasketak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1319035
* Commonscat Multimedia: Adult education

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4015428-2
* LCCN: sh85001028
* NKC: ph162891
* NARA: 10638519
* AAT: 300254108
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 013912
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1319035
* Commonscat Multimedia: Adult education
**Anhembi** Brasilgo enpresa publiko bat da, Latinoamerikako erakustazoka eta biltzar-zentro handienaren jabea dena, **Anhembi Parque-a**, São Paulo hiriko iparraldean dagoena. 400.000 m² -ko azalera osoa du, Brasilen egiten diren ekitaldien % 30 eta Hego-ekialdeko Eskualdean (Brasilgo garatuena) egiten diren ekitaldien % 55.

Anhembi-ko aretoek 1000 ekitaldi baino gehiago jasotzen dituzte urtero, tamaina eta genero askotakoak izanik. Epe horretan 11 milioi pertsona inguru zirkulatzen dutela kalkulatzen da. Kokapen pribilegiatua du, Santana auzoan, aireportuetara, hoteletara eta autobide eta autobide nagusietara sarbide errazarekin. São Pauloko aparkalekurik handiena du, 7.500 lekurekin eta 13.000 ibilgailu egunean gehienez jasotzeko edukiera.

São Pauloko kaleko zirkuituak urtero antolatzen ditu Ipar Amerikako IndyCar Series eserleku bakarreko lehiaketa 2010etik eta GT Brasil 2011tik.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Anhembi.com.br (Anhembi Parque - São Pauloko Udaleko Ekitaldi eta Azoken Zentroa)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q942392
* Commonscat Multimedia: Anhembi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131395896
* **Lekuak**
* OSM: 298420
* IBGE: 3502309

 |

* Wd Datuak: Q942392
* Commonscat Multimedia: Anhembi
Hamarraldi Zitaleko lau presidenteak: Uriburu, Justo, Ortiz eta Castillo
**Hamarraldi Zitala** (gaztelaniaz: *Década Infame*) Argentinako historiako garai bat da, 1930eko irailaren 6an hasi zena, Hipólito Yrigoyen presidentea eraitsi zuen kolpe zibiko-militarrarekin, eta 1943ko ekainaren 4an amaitu zena, Ramón Castillo presidentea erorarazi zuen estatu kolpe militarrarekin. Hamarraldiaren ezaugarri nagusiak izan ziren autoritarismoa, oposizioaren jazarpena, atxilotu politikoen tortura, herrialdearen kanpo-mendekotasuna areagotzea eta burokrazia hazkundea. Depresio Handiaren ondorioek Argentina gogor jo zuten urte horietan, estatuak funts publikoak erabili zituen talde ekonomiko handien interesak babesteko, jaramonik egin gabe familia gehienen gose, langabezia eta miseriari.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Pigna, Felipe. *Los negociados de la década infame.*  elhistoriador.com.ar (Noiz kontsultatua: 2016-12-31).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3295615

 |

* Wd Datuak: Q3295615


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Hamarraldi Zitala*** |
**Amor, curiosidad, prozac y dudas** (euskaraz: «Maitasuna, ikusmina, prozac eta zalantzak») Lucía Etxebarriaren (1966) lehen eleberria izan zen. Arrakasta handi izan zuen. Egileak eleberri feminista bezala definitu zuen.

Sinopsia
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Liburu korala da, hau da, oso emakume desberdinen historiak biltzen ditu, gehienak porrotak markatutakoak. Harreman okerrak, seme-alabekiko dependentzia, beti negarrez dagoen emakumea, aurrera jarraitzeko prozac behar duen emakumearena... Etxebarriak emakume eredu desberdinak aztertzen ditu: etxekoandre perfektua, gauez bizi den emakumea, emakume exekutiboa... hirurak ahizpak dira eta erabat desberdinak. Orokorrean, liburu ezkorra da, galdera bat planteatzen duena: naufragio ondoren berriro bizi daiteke?

Garrantzia
----------

Arrakasta handia izan zuen eta Espainiako X belaunaldiaren barruan izenburu garrantzitsutzat hartua izan da. Belaunaldi horren barruan beste hauek onartu izan dira: José Ángel Mañasen *Historias del Kronen* eta Ray Lorigaren *Caídos del cielo*.

Zinemaratuta
------------

2001ean *Amor, curiosidad, prozac y dudas* izenburupean Miguel Santesmasesek zinemarako moldaketa egin zuen. Lan horretan egileak berak parte hartu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q980243

 |

* Wd Datuak: Q980243
*Artikulu hau Sevillako mendiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gurugu».*
**Gurugu mendia**, Sevillako Maria Luisa Parkean kokatua dagoena, hamarnaka metro gutxi batzuk dituen muino txiki bat da, kupula batean amaitua dagoena, honetara, bertatik parkearen zati handi bat ikus daitekeen eskailera harritsu batetik iristen delarik. Urmael txiki batean amaitzen den ur-jauzi bat du, multzo guztiak, paradisuzko oihan baten sentsazioa ematen duelarik, uraren erorketak ematen duen etengabeko hezetasunari esker bere inguruan existitzen den landaretza trinko eta ezberdinaren ondorioz. 1929ko Sevillako Iberoamerikar Erakusketan tren txiki bat igarotzea ahalbidetzen zuen bide batez inguratua dago, bide hau, bidegorri bihurtzea pentsatuta dagoelarik.

Bere izena, Melilla ondoan dagoen mendi nagusiagatik jasotzen du.

Bertako landaretza, pitosporoz (*Pittosporum tobira*), pinazi pinuz (*Pinus pinea*), enbor lauko almezez (*Celtis australis*), eta terrazak apaintzen dituen erratzez osatua dago.

Ia parkearen erdian kokatua, albo batean, Alvarez Quintero anaiak Glorieta du, eta, aurrean, Jardín de los Leones lorategia. Bere sarreraren aurrean, Amerikako Plazarako sarrera dago.

2005ean, multzoa zaharberritu zen, mendi azpian tunel bat gehituz, honek, pertsonak eta ibilgailu txikiak igarotzea ahalbidetzen duelarik, toki osoa inguratu beharra eragotziz.

Irudi galeria
-------------

* Ur-jauzia, behetik ikusiaUr-jauzia, behetik ikusia
* Ikuspegi orokorra, tunelariekinIkuspegi orokorra, tunelariekin
* Atseden guneaAtseden gunea
* Kupula behatokiaKupula behatokia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9034741
* Commonscat Multimedia: Mount Gurugú, María Luisa Park

---

 |

* Wd Datuak: Q9034741
* Commonscat Multimedia: Mount Gurugú, María Luisa Park
**Cracidae** hegazti familia bat da, Galliformes ordenaren barruan sailktuak. Erdialdeko Amerika eta Hego Amerikako gune tropikal eta azpitropikaletan bizi dira. Espezieetan bat Texaseraino iristen da eta bi Trinidad eta Tobagon bizi dira.

Deskribapena
------------

Animalia handiak dira, orokorrean indioilar baten antzekoak. Batzuk zuhaitzetan bizi dira, baina txikiagoak dira gune irekietan bizi dira. Isatsa nahiko handia dute, eta nagibazioak laguntzen die. Orokorrean luma ez koloretsuak dituzte, baina batzuek aurpegiko lumetan kolore biziak dituzte. Soinu asko egiten dute euren oihuetan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q725342
* Commonscat Multimedia: Cracidae
* Wikispecies Espezieak: Cracidae

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 965
* EOL: 7600
* GBIF: 5237
* ITIS: 175714
* NCBI: 8982
* Paleobiology Database: 39331

 |

* Wd Datuak: Q725342
* Commonscat Multimedia: Cracidae
* Wikispecies Espezieak: Cracidae
**Helen Lindes Griffiths** (Girona, 1981eko abuztuaren 17a), Katalunian jaiotako modelo kanariarra da, 2000. urtean Miss Espainia txapelketa irabazi zuena.

Biografia
---------

Aita andaluziarra eta ama ingelesa ditu eta Gironan jaio zen 1981ean. Torroella de Montgrí herrian bizi izan zen baina bost urte ere ez zituela familia guztia Lanzarotera joan zen bizitzera, Kanariar uharteetara.

Ibilbide profesionala
---------------------

1999. urtean *Urteko Kirol Modeloa* lehiaketa irabazi zuen eta *Miss Las Palmas* ere bai. Horri esker sailkatu zen hurrengo urteko Miss Espainia txapelketarako. 2000. urtean jokatu zen Las Palmas hirian bertan eta *Miss Espainia* koroatu zuten. Titulu gorenaz gain beste bost titulu ere eskuratu zituen: *Miss Internet*, *Miss Glamour*, *Miss Telegenia*, *Miss Pepe Jeans* eta *Miss Fotogenia*. Urte berean Miss Universo txapelketan hartu zuen parte eta "ohorezko bigarren dama" aukeratua izan zen. *Miss Fotogenia universal* titulua eskuratu zuen gainera.

2002. urtean munduko hiri garrantztsuenetan hasi zen modelo lanetan; Australian izan zen, Parisen, Milanen, Londresen, New Yorken... Espainiara itzuli eta *Al salir de clase* telesailean hartu zuen parte.

2010an *¡Más que baile!* programan hartu zuen parte baina ez zuen finalera iristea lortu. Urte berean Nespresso kafe etxearen iragarkian hartu zuen parte George Clooney protagonistarekin batera.

Bizitza pertsonala
------------------

2015ean Rudy Fernández saskibaloi jokalariarekin ezkondu zen eta 2016an Alan izeneko semea jaio zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Helen Lindes ganó 'Miss España' hace 20 años en una "noche accidentada": "Ha habido un error"» *telecinco* 2020-03-05 (Noiz kontsultatua: 2021-02-12).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Helen Lindes nos recuerda como vivió el certamen de Miss Universo» *HOLA* 2002-05-28 (Noiz kontsultatua: 2021-02-12).
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Carrera « Helen Lindes.*  (Noiz kontsultatua: 2021-02-12).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** redaccionpr. «Helen Lindes... de Nespresso con Clooney» *prnoticias* (Noiz kontsultatua: 2021-02-12).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Helen Lindes y Rudy Fernández dan la bienvenida a Alan, su primer hijo» *abc* 2016-12-22 (Noiz kontsultatua: 2021-02-12).

Kanpo estekak
-------------

* Helen Lindesen webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3784511
* Commonscat Multimedia: Helen Lindes

---

 |

* Wd Datuak: Q3784511
* Commonscat Multimedia: Helen Lindes
**Helen** (antzinako grezieraz Ἕλλην, *Héllên*) heleniarren aitalehen mitologikoa izan zen. Deukalion eta Pirraren semea eta Anfiktion eta Orestesen anaia. Baita Protogenia, Pandora II eta Tiaren neba ere. Bere semeak, Eolo, Juto eta Doro izan ziren. Izenak, el aurrizkia darama, eguzkia esan nahi duena, eta las atzizkia, harria edo harkaitza esan nahi duena. Hitz hau, greziarren beste izendapen bat ere izan da. Bere hiru semeek, Greziako lehen tribuak eratu zituzten: Aeolusek, Eoliarrak, Xuthusek, Akaiarrak eta Joniarrak, beharbada, Xuthusek, ezkontzatik kanpo izan zuen Ion izeneko seme batengandik, eta Dorusek, Doriarrak, Pandora II eta Thyiaren semeekin, Zeusekin batera, eta Hesiodoren *Emakumeen Katalogoa* izeneko liburuan idatzitakoarekin ados egonda, Graekusek, Greziarrak, Makednosek, Mazedoniarrak, eta Magnesek, magnesiarrak. Eurek, Greziarren Ftia lurraldea konkistatu zuten, eta, ondoren, euren arauak beste hiri batzuetara zabaldu zituzten. Inguru hauetako jendea, heleniarrek deituak izan ziren, Helenen ondorengo bezala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q336428
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q336428
**Anguleria jauregia** Larrabetzun dagoen jauregia da.

Deskribapena
------------

Goikoelexeako errepide bazterrean dagoen eraikin dotorea da, exentua, bolumen kubikoduna, lau isurialdetako teilatuduna eta bi solairu eta ganbaraduna.

Etxearen barruko egitura zurezkoa da eta kanpoko aldean silarria, adreilua eta harginlana ageri dira. Silarria, beheko solairuan, fatxada nagusian eta ezkerraldeko fatxadan. Adreilua fatxada nagusiaren goiko solairuetan eta, manposteria berriz, gainerako paramentuetan.

Jauregiaren fatxada nagusia
Fatxada nagusiak argi-patio bat dauka, toskana bidez dinteldutako lehen solairuko galeriara sartzeko. Horren gainean eraikinaren goiko zatiak hegalkina dauka, adreiluzkoa balitz bezala margotua, irudi lirainezko zenefa bat duela. Gai nagusia kuatrilobulo baten barruan dagoen erromatar gurutzea da. Horren gainean 1777 data ageri da idatzita.

Anguleria jauregiaren atzeko aldea
Atzeko aldean lehen solairura igotzeko manposteriazko eskailera dago. Eta sarrera deszentratu horren gainean Meabetarren armarria. Atzeko alde horren alboari itsatsita, altura txikiagoko zati bat dago, lau isurbidetako teilatuduna.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9054583
* Commonscat Multimedia: Anguleria jauregia

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0009007

 |

* Wd Datuak: Q9054583
* Commonscat Multimedia: Anguleria jauregia


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
Listu-guruinak: 1) Parotida guruina, 2) **Guruin submaxilarra**, 3) Mihipeko guruina.
**Guruin submaxilarra** edo **masailezurpeko guruina**, forma ez erregularra eta intxaur baten antzeko tamaina duen listu guruin bat da. Ahoaren zoruaren atzealdean dago. Guruin honek, Whartonen hodia deritzonetik, mukoserosa izeneko jariakin muzinotsu urtsu bat jariatzen du.

Eraketa
-------

Haurdunaldiaren seigarren astearen amaieran agertzen da, eta estomodeoaren zoruan kimu endodermikoetatik abiatuta eratzen da. Azinoak, 12garren astean eratzen hasten dira, eta jariatze lana, 16. astean hasten da. Haurra jaio ondoren ere, hazten jarraitzen du, azino mukitsuen eraketarekin.

Kokapena
--------

Hioide gaineko tokiaren alboan dago. Gelaxka osteozuntsu baten barnean dago. Jatorrian, barnetik, hioglosoarekin lotua dago, eta kanpotik milohioideoarekin.

Guruin misto bat da, parotida guruina bezala azino serotsuz osatua dago, eta ehun konjuntiboz banatutako azino mukitsuz. Bere jariakina, jariatze hodi batzuetatik irteten da. Aurpegiko arteriatik eta kokospekotik datozen arteriek bustitzen dute, non zainak ere amaitzen diren.

Azaleko zati handi batez eta zati sakon txikiago batez osatua dago. Konpartimendu submaxilarrak babestu edo estalia dago.

Hodi submaxilarrak, gutxi gora-behera, 5 zentimetroko luzera du, eta bere horma, parotidaren hodiarena baino meheagoa da. Guruinaren zati sakonaren erdialde inguruan sortzen da, mihipeko guruina eta geniogloso giharraren artean sartzen da, eta ahoaren zoruan amaitzen da, mihi hariaren alboan dagoen mihipeko papilaren ertzean dagoen zulo estu batetik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q579886
* Commonscat Multimedia: Submandibular glands

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4187007-4
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D013363
* TA: A05.1.02.011
* FMA: 55093

 |

* Wd Datuak: Q579886
* Commonscat Multimedia: Submandibular glands
**Conor Paul Maynard** (Brighton, 1992ko azaroaren 21a) abeslari eta konpositore britainiarra da. 2006an ezaguna bihurtu zen bere YouTube kanalean hainbat abestiren bertsioak egin eta gero. Hala ere, 2011an izan zen Pharrell Williams eta Ne-Yo-k bere talentua aurkitu zutenean eta *Parlophone* deituriko diskoetxearekin sinatu zuenean. Izan ere, gaur egun oraindik bere aholkulariak dira.

Geroago, 2012an "Can’t Say No", "Vegas Girl" eta "Turn Around" bezalako zenbait single estreinatu zituen, eta UK Singles Chart-en postu bat lortu zuten asteroko hamar arrakasten artean. Gainera, bere album debuta "Contrast" lehen posturaino heldu zen UK Albums Chart-en.

Biografia
---------

Bere gurasoek Gary Maynard eta Helen Maynard dute izena eta bi anaia-arreba gazteago ditu, Jack eta Anna Maynard. Haurtzaroan eta nerabezaroan Hoven kokatua dagoen Cardinal Newman eskolan ikasi zuen. Musika interesa hasi aurretik, Maynard larunbatetan drama eskola batera joaten zen, baina 15 urte zituela arreta musikan jartzea erabaki zuen. Denbora librean, abesti desberdinetako bertsioak egiten zituen, eta 2010eko otsailaren 15ean, Lee Carr-ren "Breathe" abestiaren bertsioa bere YouTube kanal ofizialera igotzea erabaki zuen.

Bisitaldi ugari izan zituenez, Usher eta Stevie Wonder bezalako abeslarien bertsioak egiten jarraitu zuen. Horrela erakarri zuen Pharrell Williams eta Ne-yoren arreta. 2012ko martxoaren 1ean Maynard-ek bere lehen singlearen musika bideoa argitaratzea erabaki zuen.

Maiatzaren 1ean, "Drowning" abestia argitaratu zuen, eta bere jarraitzaileek digitalki doan deskargatu ahal izan zuten albumaren lagin gisa. Abeslariaren bigarren singlea, "Vegas Girl", uztailean estreinatu zen eta abuztuan Erresuma Batuan laugarren postura heldu zen. Urrian, "Turn Around" abestia UK Singles Chart-en zortzigarren tokira iritsi zen, Maynarden hirugarren top 10 izanda.

2013ko urtarrilean, "Animal" estreinatu zuen, "Contrast" albumaren laugarren singlea, eta lau astetan Erresuma Batuko seigarren postua lortu zuen. Urteko lehen seihilekoan, bere bigarren estudioko diskoa izango zen lanean jarraitu zuena. Gainera, Rita Ora eta Calvin Harrisekin lan egin zuela gehitu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55337
* Commonscat Multimedia: Conor Maynard

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 252217953
* ISNI: 0000 0003 7580 6693
* BNF: 16698622s (data)
* GND: 1024386740
* LCCN: no2013135182
* NKC: xx0156670
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: conor-maynard

 |

* Wd Datuak: Q55337
* Commonscat Multimedia: Conor Maynard
Indusketak baselizaren barrualdean.
**Ama Xantalen baseliza**, gaztelaniaz Santa Elena baseliza, Irungo Alde Zaharretik gertu dago, Estebenea errekaren ertzean. Toki berean, I. mende aurreko erromatarren garaitik erlijio leku garrantzitsua egokitu da. Halaber, X. mendeko elizaren aztarnak aurkitu dira, Gipuzkoako bakarra. Gaur egungo eraikina XIV. mendekoa da.

Ezaugarriak
-----------

Egungo eraikina XIV. mendekoa dela uste dute. Oinplano angeluzuzena eta lau isurkiko estalkia ditu. Hormak harlanduzkoak dira eta portada, berriz, isabeldar gotikokoa. XX. mendeko 70eko hamarkadan hainbat indusketa egin ziren ermita barruan eta, lan horien ondorioz, erromatarren garaiko nekropoli bat eta erromatarren lehen mende aurreko eliza baten hondakinak aurkitu zituzten.

Ama Xantalen museoa
-------------------

Aztarnategian material asko topatu dira:txanponak, lanabesak, zeramika... Hauek baselizan bertan ikus daitezkeen. horretarako antolatutako museoan. Espezialista batzuen ustez, Erromatarren garaian egun Irun dagoen lekuan Oiasso izeneko herri bat egon zela erakusten duten elementuak dira. Ama Xantalen museo bezala Oiasso Erromatar Museoaren beste dependentzia da.

Museoaren datuak:Helbidea: Ermita kalea, 2. Telefonoa: +34 943 639 353 (Oiasso Erromatar Museoa). Helbide elektronikoa: info-oiassomuseo@irun.org.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Ama Xantalen iturria
* Oiasso Erromatar Museoa

Kanpo estekak
-------------

* Museoa bisitatzeko ordutegia.
* **(Gaztelaniaz)**:Baselizan egindako berrikuntzen inguruko erreportaia. *Noticias de Gipuzkoa*, 2023/02/12/.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40738442
* Commonscat Multimedia: Hermitage of Santa Elena, Irun

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0005145

 |

* Wd Datuak: Q40738442
* Commonscat Multimedia: Hermitage of Santa Elena, Irun

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |
***Ama Euskal Herria***, Anje Duhalde euskal musikariaren abesti bat da. Musika Anje Duhaldek konposatu zuen eta hitzak Xalbador bertsolariarenak dira. 

1987ko *Erroz eta oroz* diskoan argitaratua izan zen. 1993ko Zuzenean diskoan ere sartu zen abesti hau, baita 2017ko Erroa diskoan ere.

* 
* 
* EuskaraEuskara

Hitzak
------

Honela hasten dira abestiaren hitzak:

Delikatua baitut egungo sujeta,
hasi aintzin egin dut zonbait gogoeta,
gure arteko asko ele entzun eta,
euskaldun agertzea ez baita josteta.
Badakit askoz ere nukela hobea
nehori ez agertu ene dolorea;
odolaren mintzoa eduki gordea
nahiko nuke, bainan ezin dut ordea
Ama Euskal Herriaz naiz nahigabetua,
uzterat doalakotz betikotz mundua,
bere seme-alabez abandonatua;
nork barka dezaguke gure bekatua?

Beste bertsio batzuk
--------------------

Xabier Letek 2001eko Xalbador albumerako bertsio berri bat sortu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Duhalde, Anje.  (1987). «Erroz eta oroz - Ama Euskal Herria (Xalbador)» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-01-03).
2. 1 2   «Ama Euskal Herria (Xalbador- Xabier Arte)» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-01-03).
3. ↑   Dihalde, Anje.  (1993). «Zuzenean» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-01-03).
4. ↑   «Bilbo Hiria irratia. 20 urtez euskal taupada» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-01-03).

Kanpo estekak
-------------

* *Ama Euskal Herria* abestia entzungai, Youtube.com **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070743

 |

* Wd Datuak: Q61070743
**Alice H. Parker** (Morristown, Estatu Batuak, 1895-1920) asmatzailea izan zen, galdaradun berogailuetan egindako ekarpenagatik ezaguna. Eraikin eta etxe osoetarako berokuntza zentrala ematen zuen galdara asmatu zuen, 1919ko abenduaren 23an patentatua.

Biografia
---------

Parker Morristownen jaio zen, New Jerseyn, eta ikasle izan zen Howard University Academyn, Washington D.C.ko institutu batean, eta ohoreekin graduatu zen 1910ean.

Bere galdara ez zen garai hartako beste labe batzuetakoa bezalakoa, eta aurrerapen handia izan zen, egurra erretzea baino seguruagoa baitzen, labe tradizional batean zura pilatu eta erre beharrik ez baitzegoen. Diseinuak aire-hodiak zituen, beroa egitura osoan zabaltzeko. Parkerren asmakuntzak erretzeko sistema anizkoitza zuen gas naturala erabiliz. Berokuntzaren aitzindari izan zen galdera hau eremukako berogailaren aurrekaria izan zen, tenperatura eraikin bateko hainbat eremutan doi baitzitekeen. 

Ekarpen iraultzailea egin zuen arren, ezer gutxi dakigu bere bizitzaz. Are gehiago, haren heriotzaren data zehatza ere ezezaguna da, baina uste da 1920an hil zela kolapso termiko baten ondorioz.

Aurrekariak
-----------

Alicek galdararako zuen patentea 1919an aurkeztu zuten, Eskubide Zibilen Mugimenduaren eta Emakumeen askapenerako mugimenduaren aurretik. Ameriketako Estatu Batuetan hori, berez, berezia da, emakumeen eta pertsona beltzen kolektibokoa delako, batez ere, orain baino diskriminazio gehiagori aurre egin behar zietenean, eta, batez ere, elkarren arteko harremanari esker.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «[Women’s History Month Meet Alice H. Parker, inventor of gas heating furnace»] *Face2Face Africa* 7 de marzo de 2018.
2. ↑   «Parker, Alice H. (1895-  ?) - The Black Past: Remembered and Reclaimed» *Blackpast.org*.
3. ↑   Hatala, Greg.  (17 de febrero de 2014). *Glimpse of History: Morristown resident's invention keeps us warm to this day.* .
4. ↑   «Heating Furnace» *U.S. Patents and Trademarks* 23 de diciembre de 1919.
5. ↑    *Alice H. Parker – Forging the Foundation of HVAC | EGIA Foundation.* .
6. ↑   Weber, Erika.  (1 de abril de 2018). «Alice H. Parker (1895-?) • BlackPast» *BlackPast*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q52450707
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 30154590152243081786
* GND: 1173790128
* LCCN: n2018012969

 |

* Wd Datuak: Q52450707
Gizon bat *freestyle slalom* praktikatzen Amsterdameko parke batean.
**Gurpil-lerroko irristailua** edo **lineako patin** izenez ezagunagoa den patin gurpildun mota bat da, non bi, hiru edo lau gurpil bata bestearen atzetik jartzen diren (patin klasikoek ez bezala, non lau gurpilek binaka jartzen dira ardatz bakoitzean). Kasu batzuetan irristailua geldiarazteko gomazko ziri bat sartzen dute, (bakar bat) azken gurpilaren atzean kokatua.

Historia
--------

Lineako patinen lehen modeloetako bat John Joseph Merlin ingeniari eta asmatzaile belgikar batek diseinatu zuen XIX. mendearen erdialdean. Estatu Batuetako lehen patentea Ernest Kahlert-i eman zioten 1953ko uztailean,  eta Rollerblade konpainiak Estatu Batuetan merkaturatu zituen lehen lineako patinak 1987an. Gurpil-lerroko irristailua sortu zenean, mundua aldatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Bibliographic data: US2644692 (A) ― 1953-07-07.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q616765
* Commonscat Multimedia: Inline skates

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4452636-2
* LCCN: sh91004765

 |

* Wd Datuak: Q616765
* Commonscat Multimedia: Inline skates
**Alcuescar Komendadorearen jauregia** Cáceres (Extremadura, Espainia) hiriko inguru historiko-monumentalean dagoen Erdi Aroko etxea da. Gaur egun Cáceresco Paradorearen barruan dago.

Historia
--------

Eraikuntza *Alcuéscarreko Komendadorea* zen Diego García de Ulloaren agindupean XIV. mendean hasi zen; izena hortik datorkio. Jauregi gotortua bezala egin zen; eraikinaren elementu zaharrena izkin batean dagoen defentsa-dorre bat da, alegia. Aipatutako dorre horretan Ulloatarren armarriak ikus daitezke. XVI. mendean dorrea zaharberritu zen eta patiu arkupeduna egin zen horrela eraikinaren esanahi militarra aldatuz.

Gaur egun ikus daitekeen fatxada nagusia XVIII. mendekoa da, neoklasizismo estilokoa. Lan horiek *Torreorgaz markesek* bultzatu zituzten, Komendadorearen ondorengoak. Haien armarria fatxadan dagoen balkoiaren gainean ikus daiteke.

XX. mendean, 80. hamarkadan, berritzeko beste lanak egin ziren. 1989an, Ovando Perero familiaren etxearekin batera, Cáceresco Paradorea sortu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Ikus, gainera
-------------

* Ovando Perero familiaren etxea

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Jauregiari buruzko informazioa.
* **(Gaztelaniaz)**:Santos Benítez hiriko kronistaren artikulua.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Alcuéscarreko Komendadorearen jauregia*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6058527
* Commonscat Multimedia: Palacio del Comendador de Alcuéscar

---

 |

* Wd Datuak: Q6058527
* Commonscat Multimedia: Palacio del Comendador de Alcuéscar
**Hertford konderria** (ingelesez: *Hertford County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Winton da. 2010eko zentsuaren arabera 24.669 biztanle zituen, Hertford kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hertford konderriak 933,31 kilometro koadro ditu. Horietatik 18,89 ura dira. Beste 914,42 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 26,43 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 24.669 pertsonetatik 9.123 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 644 dira. 14.845 beltzak edo afroamerikarrak. 271 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 127 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 46 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 256 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q751202
* Commonscat Multimedia: Hertford County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 173137472
* LCCN: n82017635
* NARA: 10036366
* **Lekuak**
* OSM: 1242000
* TGN: 1002474

 |

* Wd Datuak: Q751202
* Commonscat Multimedia: Hertford County, North Carolina
Hertzsprung Russell diagrama
**Hertzsprung-Russell diagrama**k (ohi **H-R diagrama** bezala laburtua), izar baten magnitude absolutuaren eta bere azaleko tenperaturaren artean dagoen erlazioari buruzko behaketa ugariren emaitza erakusten du.

1911n egin zuen Ejnar Hertzsprung astronomo daniarrak, eta, modu independentean, bi urte beranduago, 1913an, Henry Norris Russell astronomo estatubatuarrak. Hertzsprungen diagramak, izarren argitasuna, bere kolorearen arabera erakusten zuen, Russellenak, bere espektro motaren arabera erakusten zuen bitartean. Biak, baliokideak dira.

Diagramaren erabilerak
----------------------

H-R diagrama, izar motak ezberdintzeko eta izar eboluzioa ikertzeko erabiltzen da. Diagramaren azterketa batek, izarrek, diagramaren toki zehatz batean taldetan bilduta aurkitzeko joera dutela erakusten du. Nagusiena, goiko eta ezkerreko ertzetik (beroa eta dizdiratsua), beheko eta eskuineko ertzera doana da (hotza eta ez hain dizdiratsua), eta honi, sekuentzia nagusi deritzo. Talde honetan, euren energia, hidrogenoa helio bihurtzeko egiten dituzten erreakzio termonuklearretatik lortzen duten izarrak daude. Beheko eta ezkerreko ertzean, nano zuriak daude, eta, sekuentzia nagusiaren gainetik, erraldoi gorriak eta izar superrerraldoiak daude.

Kumuluen H-R diagramak
----------------------

H-R diagrama bat egiterako orduan dagoen zailtasunetako bat, ardatz bertikaleko kopurua, magnitude absolutua, zuzenean ezin dela ikusi da. Behatutako kopurua, bandaren batean dagoe itxurazko magnitudea da, eta magnitude absolutu bat lortzeko, distantzia bat behar da. Distantziak, astronomian, lortzen biziki zailak dira. Nahiko gertu dauden norbanako izarren kasuan, dagoen metodo bakarra, paralajea da. Baina, gutxi gora-behera distantzia berera aurkitzen diren izarren kasuan, kumulu globular eta kumulu irekiak kasu, ardatz bertikalean itxurazko magnitudea jartzean, ezagu daitekeen diagrama bat dago. Diagrama hori diagrama teoriko batekin alderatzean, kumulu baten distantzia eta bere adina ebaz daitezke.

Diagrama teorikoa diagrama esperimentalaren aurka
-------------------------------------------------

Jatorrizko diagramak, bere ardatzetan, kopuru behagarriak ditu: magnitudea eta espektro mota edo kolorea. Baina, izar barnealdeen eboluzioaren simulazioek, bi kopuru ezberdin eragiten dituzte: argitasuna eta tenperatura. Bere ardatzetan bi kopuru horiek dituen H-R diagrama, batzuetan, H-R teorikoa deitua da. Itxuraz, behaketen bidez lorturikoaren nahiko antzerakoa da, baina bien arteko harreman zehatza, erabilitako izar atmosfera ereduaren xehetasunen mende dago, eta ez da txikikeria.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3270143
* Commonscat Multimedia: Hertzsprung–Russell diagram

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3270143
* Commonscat Multimedia: Hertzsprung–Russell diagram
***Anschluss*** (alemanez «lotura»), ***Anschluss Österreichs*** ere deitua, Alemania naziak egindako Austriaren anexioa izan zen, 1938ko martxoaren 15ean gauzatu zena. Adolf Hitlerek desiratutako Alemaniaren hedapenaren urrats bat izan zen gertaera hau, 1935ean, plebiszitu baten ostean, Sarre eskualdea bereganatu ostean. Geroagokoak izan ziren Sudeteen auzia (1938ko urria), Txekoslovakiaren inbasioa (1939ko martxoa) eta Poloniaren inbasioa (1939ko iraila), Bigarren Mundu Gerra abiarazi zuena.

Historia
--------

Nahiz naziak, Arthur Seyß-Inquart buru, anexio honen alde aspaldian ari ziren, Frantzia eta Ingalaterrako oposizioak hainbat urtez galarazi zuen Alemania eta Austriaren arteko batasuna. Alemaniaren presioa zela-eta, tentsio politiko handiko garaia izan zen Austrian. Kurt Schuschnigg gobernu buru austriarrak horrelakorik nahi ez bazuen ere, Hitlerrek behartu zuen Seyss-Inquart Barne ministro izenda zezan. Austriaren independentziari eusteko azken ahalegin gisa, Schuschniggek
Anschluss-ari buruzko erreferenduma iragarri zuen. 1938ko martxoaren 10ean, Hitlerrek Schuschnigg kargua uztera behartu zuen eta Seyss-Inquarten gobernu berria ezarriz batera, Alemaniako armadako blindatuak sartu ziren Austrian. Martxoaren 12an Viena hartu eta 15ean, Hitlerrek berak aldarrikatu zuen Vienan Anschluss-a. 1938ko apirilaren 10ean eginiko erreferendumean, austriarrek Reicharekiko batasunaren aldeko botoa eman zuten (%99,73).

Anschluss-ak erantzun eskasa izan zuen nazioartearen. Lehen Mundu Gerrako aliatuek protesta diplomatikoak soilik egin zituzten, Anschluss-aren aurkako inolako neurri zehatzik hartu gabe, nahiz eta, berez, Versaillesko Ituna betearaztearen arduradun ziren, zeinak Austria eta Alemaniaren batasuna debekatzen zuen. Austriak 1945eko apirilaren 27an berreskuratu zuen independentzia.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2017/2/9 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q154681
* Commonscat Multimedia: Anschluss of Austria 1938

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4129027-6
* LCCN: sh96004181
* NKC: ph120365
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q154681
* Commonscat Multimedia: Anschluss of Austria 1938
|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  **Brown Bears** |  |

 |
| **Maila** | NCAAko I. Maila |
| **Azpimaila, amerikar futbolean** | Football Championship Subdivision (FCS) |
| **Konferentzia** | Ivy League |
| **Ezizena** | *Lions* |
| **Maskota** | *Roaree the Lion* |
| **Amerikar futboleko estadioa** | Lawrence A. Wien Stadium (17.100 ikusle) |
| **Saskibaloi pabiloia** | Levien Gymnasium (3.408 ikusle) |
|  |

**Columbia Lions** (euskaraz *Columbiako lehoiak*), Columbiako Unibertsitateko kirol taldea da. Lionseko kirol talde ezberdinek, NCAAk antolatutako lehiaketa unibertsitarioetan parte hartzen dute eta Ivy League delakoaren zati dira.

Ezizena
-------

Uste denez, Unibertsitateak, *Lions* ezizena, instituzioaren errege jatorriaren ondorioz hartu zuen. Unibertsitate hau, 1754an Jurgi II.a Erresuma Batukoa erregeak sortu zuenetik, King's College deitu zen. Lehoia, Ingalaterrako armarrian agertzen den animalia bat da. Soilik Amerikar Iraultzaren ondoren pasa zen, instituzioa, Columbia Unibertsitatea deitzera.

Kirol egitaraua
---------------

Lions taldeak, honako kirol hauetan parte hartzen du:

* Gizonezkoetan:
	+ Amerikar futbola
	+ Saskibaloia
	+ Beisbola
	+ Esgrima
	+ Golfa
	+ Atletismoa
	+ Tenisa
	+ Arraunketa
	+ Futbola
	+ Igeriketa eta Jauziak
	+ Borroka librea

* Emakumezkoetan
	+ Saskibaloia
	+ Arku tiraketa
	+ Lacrossea
	+ Golfa
	+ Arraunketa
	+ Futbola
	+ Igeriketa eta Jauziak
	+ Tenisa
	+ Atletismoa
	+ Boleibola
	+ Belar hockeya
	+ Softballa

### Saskibaloia

Columbiak, saskibaloian, bere arrakastarik handiena, 1968an lortu zuen, NCAAko txapelketako final zortzirenetara iritsi zirenean, beranduago, NBAko New York Knicks taldean jokatuko zuen Jim McMillian buru zutela. 2002an, nazio osoko talderik defentsiboena izan zen, aurkarieik, batez beste 57 puntu sartzen utziz soilik partiduko. Aurretik, txapelketa ofiziotsuak lortu zituzten 1903 eta 1904an.

McMillianez gain, Lionseko beste lau jokalari iritsi dira NBAn jokatzera, 1979tik, profesionaletan bakar bat bera ere ez dagoelarik.

### Esgrima

Esgrimako taldea izan da Unibertsitateari titulu gehien eman dizkiona, NCAAko taldekako txapeldun izan baitzen 1992 eta 1993an, gizonezkoen 11 txapelketa irabazteaz gain. Norbanakoen mailan, gizonezkoetan 21 titulu eta, emakumezkoetan 2 lortu dituzte.

### Amerikar futbola

Bere jatorria, 1870ean dago, ordutik, Ivy Leagueko txapelketa behin baino lortu ez duten arren. Bere arrakastarik handiena, 1934ko Rose Bowla irabazi izana da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3242000
* Commonscat Multimedia: Columbia University athletics

---

 |

* Wd Datuak: Q3242000
* Commonscat Multimedia: Columbia University athletics
Almadiak Ezka ibaian, Burgin
**Almadiak** luzera berdineko zuhaitz-enborrez eginiko erreka-ontziak dira. Enbor hauek landare abarrekin elkarlotuta daude eta almadiaren aurreko zein atzeko atalean aurraunez horniturik dago, norabidea zuzentzeko.

Aspaldi, Nafarroa Garaiko Aezkoa, Zaraitzu eta Erronkariko ibarretan basoen ustiapena ekonomiaren zutabe nagusietako bat izan zen. Horrexegatik, almadiak egitea, zura garraiatzeko modurik onena zen.

Almadiazainek Ezka ibaitik jaitsi eta Aragon ibaitik segitzen zuten Ebro ibaira iritsi arte. Han, ibaiertzeko hiriguneetan zura saltzen zuten.

Aragoin (*"nabata"*) eta Katalunian (*"rai"*)ere erabili izan zituzten tradizionalki Pirinio aldean.

Almadia eguna
-------------

Sakontzeko, irakurri: «Almadiaren Eguna»
Urtero Burgiko Udalak nahiz Burgiko Almadiaren Museoak antolatuta apirilaren amaiaera edota maiatzaren lehenbiziko egunetan Almadiaren Eguna jaialdia ospatzen da.

Erronkari, Zaraitzu eta Aezkoako almadiazainak oroitu eta omentzeko asmoz, Almadiaren Eguna egiten hasi zen. 2005ean, Interes Turistikoko Jai Nazionala izendatu zuten. Harrezkero, udaberri oro, apirilaren amaieran edo maiatzaren hasieran, almadiazainek berriro ekiten diote Eska ibaiaren uretatik jaisteari. Ikuskizuna, Burgiko erdi aroko zubian amaitzen da, non beste ekitaldi batzuk antolatzen diren, hala nola: azokak, kontzertuak, herri kirolak, Urrezko almadia saria ematea, eta abar.

Nafarroako almadiazainen kultur elkartea
----------------------------------------

Sakontzeko, irakurri: «Burgiko Almadiaren Museoa»
Almadiaren eguna eta almadieroen eguna antolatzeaz, Burgiko Almadiaren Museoa gestionatzeaz eta almadiei buruzko hitzaldiak, ekitaldiak eta beste hainbeste gauza antolatzeaz arduratzen den kultur elkartea da.

Ikus, gainera
-------------

* Burgiko Almadiaren Museoa
* Almadiaren Eguna

Kanpo estekak
-------------

* Burgiko Almadiaren museoa
* **(Gaztelaniaz)** Nafarroako Almadiak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2893168
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 775

 |

* Wd Datuak: Q2893168