recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
XIX. mendeko Mumbaiko Isiltasunaren Dorreen marrazkia
**Isiltasunaren Dorreak** (dakhma, dokhma edo doongerwadi bezala ere ezagutuak), zoroastrismoko hil eraikinak dira, batez ere Indiako Mumbai hirian, eta Irango Yazd eta Kerman probintzietan direnak. Indiakoak parsienak dira, eta Irangoak irandar zoroastroarrenak.

Zoroastroar erlijioak, giza gorpua, elementu ez purutzat hartzen du, eta, beraz, debekatuta dago hauek, lur eta su elementu tradizionalak kutsatzen uztea. Arrazoi honegatik, gorpuak, Isiltasunaren Dorreetara eramaten dira, non, euren haragia, putreek jaten duten. Behin hezurrek kolore zuria hartzen dutenean, eguzkia eta haizearen eraginez, eraikinaren erdialdean dagoen hezurtegira jaurtitzen dira.

Zoroastrismo irandarra
----------------------

Irango zoroastrismoko tradizioan, Isiltasunaren Dorreak, muinoen edo mendi txikien tontorrean eraikitzen dira, basamortu erako tokietan, populatuetako tokietatik urruti. XX. mendearen hasieran, fede horren jarraitzaileek, tradizio hori alde batera utzi zuten, euren hildakoak, hilerrietan lurperatzen hasiz, eta, batzuk, euren senideak erraustera iritsi dira, gatha direlakoek, espreski debekatzen duten arren.

Parsiak
-------

Isiltasunaren dorreak, Irango Yazd hiriaren kanpoaldean.
Parsien tradizioen barnean, dorreak, baso eta lorategiz inguratutako eraikin zanpatuak dira, bertara, soilik gorpuen eramale gutxi batzuk baino ezin sar daitezkeelarik. Gorpuak, dorre hauetan, dorrea osatzen duten zirkuluetako bakoitzean uzten dira: Kanpoaldean, gizonak, erdikoan, emakumeak eta barneren dagoenean, umeak.

Azken urteetan, Indian, putreen biztanleria biziki jaitsi da, diklofenakoaren erabileraren ondorioz (herrialde horretan 2005etik debekatua dagoena), iraungitze arriskuan dagoen espezietzat hartzeraino. Honek, parsi elkarteak, animalia hauen lagundutako ugaltzearen aukera oso kontutan hartzera eraman dituzte, euren hil errituekin jarraitzeko asmoz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1157739
* Commonscat Multimedia: Towers of Silence

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85038836
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1157739
* Commonscat Multimedia: Towers of Silence
*Berria* egunkarian Ekologistak Martxan taldeak egindako lan baten aipu grafikoa.
**Ekologistak Martxan (Euskal Herria)** Espainiako 300 taldetik gora batzen dituen Ekologistak Martxan konfederazio ekologistaren Hego Euskal Herriko federazioa da. Erakunde askotarikoa eta asanblearioa dugu; alderdi politiko edota erakunde guztiekiko independentea dena. Bertako kideak borondatez aritzen dira lanean eta, beraz, lider esanguratsurik ez du. "Ekologismo soziala" aldarrikatzen duen gizarte mugimendua dugu, hau da, ingurumen arazoen sorburu bezala produkzio eta kontsumo eredu globalizatu hau jotzen dute eta, aldi berean ere, hainbat arazo sozialen sorburu: Ipar eta Hegoaren arteko ezberdintasunak, gizarteko desoreka soziala, etab. Beraz, krisi ekologiko bat galarazteko beharrezkoa ikusten dute sistema hau aldatzea.

Horretarako, Ekologistak Martxanek ingurumena erasotzen duten edozein ekintzen aurkako sentsibilizazio-kanpainak, salaketa publikoak edo lege mailakoak burutzen ditu, eta, era berean, naturarekin bat egiteko ahaleginetan alternatibak proposatzen ditu.

Arerioak
--------

Ekologistak Martxan bezalako presio talde ekologistek arerio bera dute: sistema kapitalista. Izan ere, kapitalismoak dakarren eredu ekonomikoak (kapital metaketa deskontrolatua, betiereko hazkundea, indibidualismoa, berekoikeria, mozkin pribatuak/kanpotasun publikoak, eta abar), neurri handi batean krisi ekologiko bat eragin du. Kapitala denez guztia erabakitzen duena, ekologista askok beharrezko jotzen dute haren kontra agertzea eta salatzea. XX. mendearen erdialdeaz geroztik ekologistek ohartarazi zuten sistema honek ekarri ditzaken ondorio ekologiko tragikoez, baina zorotzat hartu zituzten. Egun, jada beranduegi askorentzat, gizarteko sektore oso handi batek —zientzialari asko barne direla— onartzen du krisi ekologiko batek ondorio tamalgarriak dakartzala gizakiarentzat ere.

Hortxe du Ekologistak Martxan taldeak bere lana: gizartea kontzientziatzea eta ekologiari egindako kalteak salatzea eta galaraztea. Bide horretan aurkitzen ditu etsaiak, hots, kapitalismoari probetxurik handiena ateratzen dioten subjektuak: boteretsuak, multinazionalak, lobbyak, finantza erakunde handiak, eraikuntza enpresak, ingurumenean txikizio handia eragiten duten eraikuntza proiektu erraldoiak (Abiadura Handiko Trena, Super Sur eta antzeko autobiak, superportuak, zentral nuklearrak, zentral termikoak, makro-urbanizazioak, erraustegiak, animalia mehatxatuen babesa, harrobiak...), eta abar.

Ikus, gainera
-------------

* Bizizaleak ingurumen dokumentazioko zentroa
* Bizizaleak konpartsa
* Ekologismoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Xedea, Ikuspegia eta Baloreak» *Ekologistak Martxan - Euskal Herria* (Noiz kontsultatua: 2021-11-19).

Kanpo estekak
-------------

* Ekologistak Martxan (Hego Euskal Herria) elkartearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256625

 |

* Wd Datuak: Q12256625
**Eau Claire konderria** (ingelesez: *Eau Claire County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Eau Claire da. 2010eko zentsuaren arabera 98.736 biztanle zituen, Eau Claire kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Eau Claire konderriak 1.671,18 kilometro koadro ditu. Horietatik 18,81 ura dira. Beste 1.652,37 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 59,08 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 98.736 pertsonetatik 92.722 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.804 dira. 837 beltzak edo afroamerikarrak. 430 amerikar natiboak ziren eta 30 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3.276 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 50 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.391 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484133
* Commonscat Multimedia: Eau Claire County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141906745
* ISNI: 0000 0004 0451 907X
* LCCN: n81119888
* NARA: 16556497
* **Lekuak**
* OSM: 1798739
* TGN: 2002320

 |

* Wd Datuak: Q484133
* Commonscat Multimedia: Eau Claire County, Wisconsin
**Iruñeko Bibliak** Nafarroako Erresuman XII. mende amaieran argitaratutako latinezko bi Biblia ilustratu dira, eta Antso VII.a erregeak agindu zituen. Horiei XIV. mendeko beste kopia bat ere gehitu behar zaie, Biblia *gotikoa* deitu izan dena. Haien berezitasun handiena da Bibliako kontakizunek ilustrazioak dituztela, ordu arte inoiz ez bezala, ia inork latinez edo/eta irakurtzen ez zekien une batean. Lehen Biblia Antso erregeak Ferrando Petri Funeskoa kantzilerrari agindu zion egiteko, eta hark 1197an amaitu zuen Iruñeko Errege Jauregian. Irudiek latinezko irudi oinak zituzten, egungo komikien modura. Petri Funeskoak marraztu zuen Tomas Urzainkiren arabera, eta zehazki 871 ilustrazio ondu zituen; François Bucher New Yorkeko artearen historiako irakasleak, berriz, lau artista zenbatzen ditu irudikatze lanetan.

Antso miretsita geratu zen Petri Funeskoaren lanarekin, baita hark hala egin ere, baina beste 40 irudi desberdin gehituz. Bibliotako irudiak iturri oso aberasgarriak dira XII. mendeko Nafarroaren berri izateko. Bertan agertzen dira, halaber, Nafarroako santu *nazionalak*: Jondone Saturdi, Done Mikel, San Nikolas, San Zoilo, Santa Nulia eta Santa Alodia, etab. François Bucher irakaslearen arabera, bi jatorrizko Bibliak eta XIV. mendeko kopia berri bat Erdi Aroko Biblia osoenak eta garrantzitsuenak dira. Juan Ainaudek adierazi duenez, artistikoki oso lan baliotsuak dira. Lehen Bibliari "Amiensko Biblia" ere deitu zaio, bertan gorde delako; bigarrenari, berriz (1200), "Harburgeko Biblia", arrazoi berarengatik. Hirugarrenari (XIV. mendeko kopia), azkenik, "New Yorkeko Biblia".

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Urzainqui, T. Olaizola, J. 1998, 178-189. or.
2. ↑   **(Ingelesez)** Sonne, Niels H..  (1971-04-11). «The Pamplona Bibles» *The New York Times* ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2020-05-31).
3. ↑     *Iruñeko Bibliak | 31 eskutik.*  (Noiz kontsultatua: 2020-05-31).

Bibliografia
------------

* Urzainqui, Tomas; Olaizola, Juan M.  (1998). *La Navarra marítima.*  Pamplona: Pamiela ISBN 84-7861-284-1..

Ikus, gainera
-------------

* Nafarroako Erresumaren inbasioa (1199-1200)
* *Vulgata*
* Yehuda Halevi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q95984329

 |

* Wd Datuak: Q95984329
**Eguzki-lore luzea** (*Carlina acaulis*) landare loredunen espezie botaniko bat da, Asteraceae familiako *Carlina* generoko belarkara. **Astalarra**, **basalarra** edo **kardalora** izenak ere baditu. Eguzki-lorea 5 eta 30 zentimetro arteko altuera har dezake. 5 cm lore zuria izaten du. Abuztua eta urria artean loratzen dena. Mendian (1100 - 2400 m) bizi da.

*Carlina acanthifolia* edo eguzki-lore labur ere eguzki-lore bada.

Mitologia
---------

Euskal Herriko mitologian eguzki-loreak ikur gisa garrantzi handia du. Bere itxurak eguzkia irudikatzen zuen, horregatik antzinako sineskeren arabera etxeak, baserriak eta bordak sorgin eta izpiritu edo izaki gaiztoez babesteko asmoz ateetan jartzeko ohitura zegoen, bestalde sorginkeria, aztikeria eta madarikazioen aurkako babeslea ere ba omen zen. Gaur egun oraindik baserri giroko leku askotan jarri ohi da. Sineskera horien arabera, eguzki-lorearen babes ahalmena San Joan eguneko goizaldean urte osoan baino indartsuagoa izan ohi zen.

Sineskera hau orokorrean Mendebaldeko Europako herrialde askotan jasotzen da: adibidez, Pirinio mendietako bi alboetan, Aragoin bai eta Alpeetako eskualdean ere, betiere sorgin eta izaki gaiztoen inguruko babesle gisa. Aragoin *Cardo de bruixas* edo *Cardo machico* deitu ohi zaio, Alpeetako zenbait lekutan *Alpeetako eguzkia* ere deitzen zaio.

Iruditegia
----------

* Eguzki-lorea Araitz bailarako ate batean.Eguzki-lorea Araitz bailarako ate batean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q670377
* Commonscat Multimedia: Carlina acaulis
* Wikispecies Espezieak: Carlina acaulis

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph589565
* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 41472
* Dyntaxa: 222384
* EOL: 6207226
* GBIF: 3105433
* GRIN:
* IPNI: 189213-1
* NCBI: 538471
* PlantList: gcc-46634
* W3TROPICOS: 2717269
* uBio: 5900516
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 76020V237M

 |

* Wd Datuak: Q670377
* Commonscat Multimedia: Carlina acaulis
* Wikispecies Espezieak: Carlina acaulis
2011ko ekainaren 7an SDO espazio-behatokiak atzemandako eguzki-sugarra muturreko ultramorean.
**Eguzki-erupzioa** edo **eguzki-fulgurazioa** (batzuetan **eguzki-sugarra** edo **eguzki-garra** bezala izendatua) Eguzkiaren distiraren bat-bateko areagotze handia da, gehienetan haren gainazaletik hurbil ikusten dena eta eguzki-orbanen batetik gertu kokatuta. Terminoa zabaldu eta beste izarretako garrak izendatzeko ere erabiltzen da. Sugar indartsuak sarritan koroa-masaren eiekzioek lagunduta agertzen dira, baina ez beti. Eguzkiaren kasuan, sugarrik indartsuenak ere ozta-ozta bereiz daitezke Eguzkiaren irradiazio osoan, baina izar ñirñirkarien kasuan erraz bereiz daitezke euren garrak, normalean izar horiek distira ahula baitute eta haien sugarrak proportzionalki askoz sendoagoak izan ohi direlako.

Eguzki-sugarrak lege potentzialeko magnitudeen espektro batean gertatzen dira; ohikoak diren 1020 jouleko energia askapena nahikoa da erraz ikusi daitekeen gertakari bat sortzeko, 1025 jouleko askapena edo handiagoa egiten bada, gertakaria aipagarria izango da.

Sugarrak lotuta daude Eguzkiko korotik kanpo-espaziora askatzen diren plasma eta partikulekin. Sugarrek irrati-uhinak ere igortzen dituzte aberastasunez. Eguzki-sugarra Lurrera begira askatzen bada, askatzen diren partikulak goi atmosferan sar daitezke eta hala, aurora distiratsu eta ikusgarriak eragin, eta agian, urruneko irrati-komunikazioak eteteko ahalmena izango du. Eguzki-sugarren partikulek egunak behar izan ohi dituzte Lurrera iristeko. Energia handiko partikulak, zeinak erlatibistak izan daitezkeen, erradiazio elektromagnetikoarekin batera hel daitezke ia.

Eguzki-sugar ugari edo oso handiak askatzen direnean **eguzki-ekaitz** izena jasotzen du fenomenoak. Eguzki-sugarren maiztasuna aldakorra den arren, badu zerikusirik izar bakoitzaren zikloarekin (eguzki-zikloarekin), zeinak gure izarraren kasuan hamaika urte irauten duen gutxi gorabehera. Ziklo horretan izarrak aldi gorena edo aktiboena izaten du eta orduan eguzki-orbanak ugariagoak dira, eguzki-sugarrak sortzeko aukerak areagotuz.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Euskaltzaindiaren Astronomiaren Oinarrizko Lexikoak onetsitako izenak.
2. ↑   **(Ingelesez)** Kopp, Greg; Lawrence, George; Rottman, Gary.  (2005-08). «The Total Irradiance Monitor (TIM): Science Results» *Solar Physics* 230 (1-2): 129–139. doi:10.1007/s11207-005-7433-9. ISSN 0038-0938. (Noiz kontsultatua: 2020-05-23).
3. ↑   **(Ingelesez)**  *What is a Solar Flare?.*  NASA.
4. ↑   Menzel, D. H.; Whipple, F. L.; de Vaucouleurs, G.; Chapman, Robert D..  (1972-02). «Survey of the Universe» *Physics Today* 25 (2): 54–55. doi:10.1063/1.3070727. ISSN 0031-9228. (Noiz kontsultatua: 2020-05-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q119830
* Commonscat Multimedia: Solar flares

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12163827t (data)
* GND: 4277650-8
* LCCN: sh85124511
* NKC: ph161669
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q119830
* Commonscat Multimedia: Solar flares
Pariseko Victor Chevalier-ek fabrikatutako eguzki kanoi bat 1800 inguruan. Su-marka eguzki-dialean ipar-hego ardatzaren norabide berean dago. 
**Eguzki-kanoia** edo **eguzki-erlojuaren kanoia** eguzki-erloju baten diala da, eta metxa bat duen kanoi bat atxiki zaiona, erantsitako lente baten bidez pizten dena. Lente horrek eguzki-izpiak biltzen ditu, eta kanoiak eguerdian su egiten du, ipar-hego ardatzaren gainean behar bezala orientatuta dagoenean. Kanoiaren tamaina handia edo txikia izan daiteke, kokatuta dagoen lekuaren arabera. Etxeetarako bertsioa etxe handietan erabiltzen zen bazkaltzeko ordua adierazteko. Bertsio handiagoak Europako parkeetan erabili ziren eguerdia adierazteko.

Kanoia Europako errege-erreginen familiak eta ahaideek erabili zuten XVIII. mendean. Mota honetako kanoiak daude Greenwicheko Itsas Museo Nazionalean. Hamilton Watch Companyk eguzki kanoi bat du, Parisko Rousseauk egina, 1650 inguruan. Brontzez eraikitako Rousseau kanoia marmolezko eguzki-erloju baten gainean dago. Marokoko Sultanak Londresko Baker & Sonsek egindako bat du.

Historia
--------

Eguzki-kanoi zaharrenak 1600 inguruan erabili ziren Europan. XVIII. mendean eta XIX. mendearen hasieran Europako parkeetan erabilera modan egon zen. Kanoiaren eta lentearen konbinazioa eguzki-erloju baten gainean zegoen. Gainera, itsasontzietan eguzki-kanoiak erabili ziren eguerdia seinalatzeko. 1979an Dixie Gun Worksek kanoien bertsio miniaturizatuak merkaturatu zituen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28146106
* Commonscat Multimedia: Noon cannons

---

 |

* Wd Datuak: Q28146106
* Commonscat Multimedia: Noon cannons
Kontzeptua Nicolau-Primitiu Gómez i Serrano historialariak sortu zuen.
**Bacavés** Balear Uharteetako, Kataluniako, Valentziako, Andorrako Printzerriko eta Aragoiko Koroa zaharreko beste lurralde batzuetako (hala nola Aragoiko ekialdeko zerrenda, Alguer sardiniar hiria edo Ekialdeko Pirinioetako frantses departamendua) autonomia-erkidegoek partekatutako hizkuntza-sistema edo, zehazkiago, katalana aipatzeko formula sinkretikoa edo konposatua da.

Izendapen hori aipatutako lehen hiru lurraldeetako izenen hasierako letretatik abiatuta eratzen da, hizkuntza-sistema beraren barruan hizkuntza-modalitate desberdinak jasoko dituen izen komuna definitzeko, tokiko sentikortasunak eragin ditzaketen erreferentzia geografikorik gabe.

Jatorria
--------

Kontzeptua Nicolau-Primitiu Gómez i Serrano historialariak sortu zuen. Lehen aldiz 1925ean erabili zuen. 1935etik aurrera bere testu pertsonaletan asko erabili zuen baina 1957 arte ez zuen liburu batean argitaratu. Sorkuntzarako hiru dialekto nagusien lehenengo letrak hartu zituen: "**ba**lear, **ca**talà i **v**alencià". Ez zuen ideia garatuko 1962ra arte, Herrialde Katalanen eta Komunitate Katalanaren izenaren inguruko eztabaidak gerraosteko valentzianismoaren munduan lehertu arte. 1950eko eta 1960ko hamarkadetan, terminoa klandestinitateko kultur munduko hainbat euskarritan agertuko zen arrakastarik izan gabe.

Beste formulak
--------------

Sortu izan dira ere beste terminiak errealitate bera adierazteko: balcavarés, cavabán edo katalan-valentziar-balear, guztiak sentsibilitate politiko desberdinen arazoak sahiesteko. Ez dute arrakastarik izan ez herri mailan ezta ere hizkuntzalarien mailan. 

1978an Cavava edo Katalan-Valentzia-Balear hizkuntzaren Manifestua argitaratu zen non terminoaren aldaera berri bat defendatzen zen, cavabà edo cavabànic, katalanaren, valentziaren eta baleararen lehen letretatik eta silabetatik, hiztun kopuruaren arabera ordenatutako hitza.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Vicente Gascón Pelegrí. *Prohombres valencianos en los últimos cien años*, 1878-1978. Valentzia. Caixa d'Estalvis de València, 1978. ISBN 84-500-2630-X
4. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Katalan Herriak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5717147

 |

* Wd Datuak: Q5717147
Web Summit sarrera eguna, Lisboa (Portugal) Hizlariak (ezkerretik hasita): Barbara Martin Coppola, Chief Digital Officer, IKEA, Kristin Lemkau, CMO, JPMorgan Chase, eta Cheng Lei, Anchor, CGTN Europe. David Fitzgerald-en argazkia, Lisboa (Portugal), 2019.11.05
**Barbara Martin Coppola** (Madril, 1977) telekomunikazioetako ingeniaria da. Frantziar-espainiar zuzendari exekutiboa da eta 2022tik Decathlon-eko administrazio-kontseiluko presidentea.

Biografia
---------

Madrilgo Unibertsitate Politeknikoan trebatu zen Telekomunikazio Ingeniaritzan, eta INSEAD-eko Administrazio eta Enpresen Zuzendaritzako MBA da.

Lan ibilbidea
-------------

Erantzukizuneko postuak bete zituen, hala nola, Google enpresan, Frantziako negozio-arduraduna izan baitzen. Youtubeko produktuen marketin-zuzendaria izan zen. Korea bertatik Samsung-en Estrategia zuzendaria izan zen. Texas Instrumentens-ek lan egin du Alemanian, Frantzian, Finlandian, Japonian eta AEBn. 2018an, IKEAn, zuzendari digitala izan zen.

2022an Decathlon-en sartu zen bere administrazio-kontseiluko presidente gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Decathlon ficha a la directora digital de Ikea como nueva consejera delegada» *www.modaes.es*.
2. ↑   «Bárbara Martín Coppola» *Top 100 Mujeres Líderes*.
3. ↑   S.L, EDICIONES PLAZA. «Barbara Martin Coppola, nueva CEO de Decathlon» *Alicanteplaza*.
4. ↑   DÍAS, CINCO.  (2022-01-25). «Decathlon ficha como nueva CEO a la directora digital de Ikea» *Cinco Días*.
5. ↑   «Decathlon ficha como CEO mundial a la española Barbara Martin Coppola» *EXPANSION* 2022-01-25.
6. ↑   Peris, Guillermo Peris. «Bárbara Martín Coppola, nueva CEO de Decathlon» *Diario Siglo XXI*.
7. ↑   Ferreira, Miguel A. Díez.  (2018-12-23). *Así es la española que lidera la transformación digital de Ikea.*  ISSN 1134-6582..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117744447

 |

* Wd Datuak: Q117744447
**Bacalhau à Gomes de Sá** bakailaoarekin Portugalen egiten den errezeta da. Plater honen izena berau sortu zuen Oportoko bakailao saltzailearena omen da.

Bakailaoa, patata, arrautza egosia, tipula, baratxuria, oliba olioa, olibak, piperbeltz eta perrexila ditu osagai nagusiak.

Errezeta
--------

**Bacalhau à Gomes de Sá**

**Mahaikideak** : 4 pertsona

**Osagaiak**

* Bakailaoa: 500 g.
* Patata: 600 g.
* Arrautza: 2.
* Oliba olioa: 75 ml.
* Baratxuria: 1 xerratu.
* Tipula: 2 dadotan.
* Oliba beltzak: 20.
* Perrexila: Pitin bat xehatu.
* Gatza, Piperbeltza.

**Prestaketa**
Bakailaoa ur gatzatuetan denbora laburrez egosi. Epeldutakoan azala eta hezurrak kendu eta xafletan banandu.

Patata azalarekin (20 minutu) egosi, epeldutakoan zuritu eta xerra lodietan moztu.

Arrautzak ( 12 minutu) apartean egosi. Hoztu, zuritu eta bakailaoaren antzeko tamainan moztu.

Kazola batean jarri oliba olioarekin baratxuria sueztitzen, kolorea hartu aurretik gehitu tipula utzi kuzinatzen.

Barazkia gardena dagoenean gehitu patata eta bakailaoa. Su baxuan eta kontu handiarekin nahasi. Piperbeltza eta gatzarekin ondo.

Amaitzeko gainean, arrautza, olibak eta perrexila zabaldu.

**Oharra**

* Kontu izan bakailaoa gehiegi egosi gabe, lehortu egingo bai da bestela.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Errezeta ohikoena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4838584

 |

* Wd Datuak: Q4838584
**Bean Pháidín** ("Páidínen Emaztea") irlandar abesti herrikoia da. Usadioz Sean Nós eran eta irlanderaz abestu ohi da. Bere bertsiorik ezagunena Planxty taldeak moldatutakoa da.

Hitzak
------

'S é'n trua ghéar nach mise, nach mise  

'S é'n trua ghéar nach mise bean Pháidín  

'S é'n trua ghéar nach mise, nach mise  

'S an bhean atá aige bheith caillte  
  

Rachainn go Gallaí' go Gallaí'  

Is rachainn go Gallaí' le Pháidín  

Rachainn go Gallaí' go Gallaí'  

Is thiocfainn abhaile sa mbád leis  
  

'S é'n trua ghéar nach mise, nach mise  

'S é'n trua ghéar nach mise bean Pháidín  

'S é'n trua ghéar nach mise, nach mise  

'S an bhean atá aige bheith caillte  

Rachainn go haonach an Chlocháin  

Is siar go Béal Á' na Báighe  

Bhreathnóinn isteach tríd an bhfuinneog  

A' súil is go bhfeicfinn bean Pháidín  
  

'S é'n trua ghéar nach mise, nach mise  

'S é'n trua ghéar nach mise bean Pháidín  

'S é'n trua ghéar nach mise, nach mise  

'S an bhean atá aige bheith caillte  
  

Go mbristear do chosa, do chosa  

Go mbristear do chosa 'bean Pháidín  

Go mbristear do chosa, do chosa  

Go mbristear do chosa 's do chnámha  
  

'S é'n trua ghéar nach mise, nach mise  

'S é'n trua ghéar nach mise bean Pháidín  

'S é'n trua ghéar nach mise, nach mise  

'S an bhean atá aige bheith caillte  
  

Ar mo ghabáil dom siar chun Droichead Uí Mhórdha  

Píce i m' dhóid is mé ag dul i meitheal  

Cé chasfaí orm i gcumar ceoidh  

Ach pocán crón is é ar buile  
  

Alliliú puilliliu  

Alliliú tá an poc ar buile  

Alliliú puilliliu  

Alliliú tá an poc ar buile  
  

Ritheamar trasna trí ruilleogach  

Is ghluais an comhrac ar fud na muinge  

Is treascairt dá bhfuair sé sna turtóga  

Is chuas ina ainneoin ar a dhroim le fuinneamh  
  

'S é'n trua ghéar nach mise, nach mise  

'S é'n trua ghéar nach mise bean Pháidín  

'S é'n trua ghéar nach mise, nach mise  

'S an bhean atá aige bheith caillte  
  

Bhí garda mór i mBaile an Róistigh  

Is bhailigh fórsaí chun sinn a chlipeadh  

Bhuail sé rop dá adhairc sa tóin air  

Is dá bhríste nua do dhein sé giobail

Kanpo estekak
-------------

* 1980an Planxty taldeak RTE katean Bean Pháidín abestia abestuz grabatutako bideoklipa
* Emakume batek abestutak Bean Pháidín abestuaren bertsioa entzungai
* Planxty taldearen Bean Pháidín abestiaren bertsioa entzungai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254884

 |

* Wd Datuak: Q12254884
***Barcelona*** abesti bat da, Freddie Mercuryk eta Montserrat Caballé operako diva katalanak interpretatu zutena, eta izen bereko diskoaren lehen abestia izan zena. Letra eta musika oso-osorik Mercury eta Mike Moranek sortu zituzten. 1992an, Bartzelonako Joko Olinpikoetako ereserki gisa erabili zen.

Sorkuntza
---------

1987ko martxoan, Mercury Bartzelonara joan zen Montserrat Caballé ezagutzeko, eta abestia kasete-zinta batean erakutsi zion. Abeslariari hainbeste gustatu zitzaion, non elkarrekin grabatuko zuten album baterako abestiarekin lanean hastea erabaki baitzuten.

Geroago, Espainiako Batzorde Olinpikoak erabaki zuen 1992an Bartzelonan egindako Joko Olinpikoetako ereserki ofiziala izatea single hura.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Libreto de la colección *Greatest Hits I, II & III*, Queen; Parlophone y EMI Records, 2000.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q807917

 |

* Wd Datuak: Q807917
**Barattarna**, Mitanniko errege bat izan zen, K.a. XV. mendearen lehen erdian errege izan zena.

Mitanniko erregetzat hartzen da, bere basailua zen Alalakheko Idrimiren inskripzio batean "hurritar tropen erregea" bezala agertzen den arren. Bere erregealdia, hititen inperioaren gainbehera garai batean izan zen, eta Egiptoren aktibotasun ez garai batean, eta, beraz, mendebalderantz hedatu ahal izan zen, Alepo hartuz.

Iturri egiptoarrek ez dute aipatzen, baina K.a. 1447. urtean Megidoko guduan Tutmosis III.ak garaitu zuen erregea izan zela ebatzi daiteke, egiptoar tropek, Kadesh hiria buru zuen koalizio siriar baten aurka borrokatu zutenean, bertan Mitannik parte hartu zuelarik. Faraoi beraren bigarren espedizio bat ere aipatzen dute, Eufrates ibaitik nabigatu eta mitanniarrak garaituko zituena. Edozein kasutan, egiptoar garaipen hauek, ez zuten, ondorio bezala, lurrak konkistatzea izan.

Barattarnaren ondoren, Nuziko inskripzio batean, Parshatar izena agertzen da, baina ez dago batere argi Barattarna bera edo beste errege ezezagunen bat ote den, oraindik berari buruz ezer ez dakigularik.
*Artikulu hau nekazaritzari buruzkoa da; historiaurreko monumentua gaitzat duena beste hau da: «Harrespil»*
Valentziako baratze handi bat.
**Baratzea**, edo **ortua** bizkaieraz, landareen hazte sasoian (Euskal Herrian udaberrian eta udan, baina baita, zenbait landarerentzako, udazkenean eta neguan ere) baratzezaintzaren bitartez barazki mota asko hazi eta ustiatzeko erabiltzen den lursaila da. Lursail eta etxalde handiak ustiatzen dituen nekazaritza industrialari kontrajarrita agertzen da askotan. Baratzeak eskulan gehiago eta lorezaintzari lotutako teknika gehiago behar ditu, eskala handiko nekazaritza mekanizatuarekin alderatuta.

Zainketa berezia behar duten landareak egoten dira baratzean, ortuari edo barazkiak, lekak eta fruitu arbolak ere. Lur ona dagoen tokian eta gehienetan baserritik hurbil kokatzen dira. Hirien kanpoaldean ere ortuak egon ohi dira.

Ortuko espezie batzuk hauek dira: tomatea, piperra, porrua, kipula, patata, berakatza, zerba, aza, azalorea, azenarioa, leka, babarrun beltza, babarrun gorria, ilarra.

Euskal Herrian gehienetan etxeko kontsumora zuzenduta egon ohi da baratzeetako ekoizpena, baina zenbait kasutan, batez ere hegoaldean, salmentara zuzendutako ekoizpena ere egiten da. Oro har, baratzeak ematen duena bolumen txikikoa da, eta gehienetan tokiko salmentarako izaten da, esaterako nekazaritza azoketan, elkarteek sostengatutako nekazaritzako harpidetzetarako edo jatetxeetarako salmenta zuzenerako.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q143970
* **Identifikadoreak**
* BNF: 16967638t (data)
* GND: 4264353-3
* LCCN: sh85142483
* NDL: 01190545
* AAT: 300008111

 |

* Wd Datuak: Q143970
Atzeko trakzio sistemaren oinarrizko sistema:  
A: motorra  
B: gurpilak
**Atzeko trakzioa** (ingelesezko laburdura **"RWD"**, **R**ear-**W**heel **D**rive), ibilgailuetan motorraren indar-parearen mugimendua atzeko gurpilen ardatzera transmititzen den sistema da.

Usadioz, bi gurpil baina gehiagoko lehenbiziko ibilgailu autopropultsatuek erabilitako sistema izan zen, bere sinpletasunaz gain, bereziki aurreko gurpilak ibilgailuaren norantza kontrolatzeko erabiltzen direlako. Hamarkada luzez auto eta kamioietan oso erabilia izan zen, gaur egun luxuzko eta potentzia handiko zenbait auto modeloek eta 1 Formulako autoek erabiltzen dute.

Gaur egungo aurreko trakziodun ibilgailuek zeharkako motorra daukate, aldiz, atzeko edo lau gurpiletako trakziodun ibilgailuek luzetarako motorra.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1070558
* **Identifikadoreak**
* GND: 4113920-3
* LCCN: sh85010402

 |

* Wd Datuak: Q1070558
Jaialdiaren kaleko ikuskizun bat
**Edinburgheko Jaialdia** (ingelesez **Edinburgh Festival**) Eskoziako Edinburgh hiriburuan urtero ospatu ohi den nazioarteko arteen jaialdi bat da, zeina abuztuan zehar ospatzen den. Nagusiki musika eta antzerkigintza arteen inguruko jaialdia da.

Jaialdia hau Rudolf Bingek 1947an sortu zuen, udaro hiru asteetan zehar ospatzen da. Bertan mundu guztiko antzerki taldeek beren antzezlanak antzezten dituzte; antzerki munduan hasiberriak direnak ere jaialdian parte hartzen dute, adibide gisa T. S. Elioten *The Cocktail Party* (1949) eta Thornton Wilderen *The Matchmaker* (1954) antzezlanak dira.

Aldibereko Edinburgh Fringe ekitaldiak antzerki talde amateurrak erakartzen ditu, adibide gisa Tom Stopparden *Beyond the Fringe* (1960) eta *Rosencrantz & Guildenstern Are Dead* (1966). Musikari dagokionez, jaialdiak hainbat eta hainbat kontzertu, emanaldi eta nazioarteko konpainien operak, orkestra eta bakarlarien parte hartzeak izan ohi ditu.

Bestalde, jaialdi honen barnean, 1947an sortu zenetik Edinburgheko Zinemaldia ospatu ohi da.

Ikus gainera
------------

* Edinburgheko Zinemaldia
* Celtic Connections

Kanpo estekak
-------------

* Edinburgheko Jaialdiaren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q829363
* Commonscat Multimedia: Edinburgh Festival

---

 |

* Wd Datuak: Q829363
* Commonscat Multimedia: Edinburgh Festival
Barceló Asian gardens Alacanten
**Barceló taldea** espainiar enpresa multinazionala da eta Palma Mallorcakoan du bere egoitza. Dituen hotelek eta bidaia agentziek, bere sektoreko enpresa garrantzitsuenetariko bat bihurtzen dute. Jarduera nagusia Europa eta Amerikan du 185 hotel eta 23 herrialdetan 505 bidaia agentzia dituelarik.

Zatiketa
--------

### Barceló bidaiak

Taldeko bidaia agentzia da eta 23 herrialdetan banatutako 505 bidaia agentzia ditu. Enpresak merkaturatzen dituen markak: Barceló Bidaiak, American Express Barceló Bidaiak, Barceló Club, Barceló Experience eta Barceló oporrak dira (dagokion opor moten arabera)

### Barceló Hotels & Resorts

185 hotel eta 45.000 gela inguru ditu. Horrez gain, AEBetan "Crestline Hotels & Resorts" ordezkaritza kokatzen da eta 70 finkapen komertzializatzen dira bertan.

Zifrak
------

### Langileak

Hotelen sektorean, 4 kontinentetan banatuta dauden 24.000 langile inguruk egiten dute lan eta agentzia bidaietan, 1400 inguruk.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15148996
* Commonscat Multimedia: Barceló

---

 |

* Wd Datuak: Q15148996
* Commonscat Multimedia: Barceló
Dorre albarrana Jaéngo Santa Catalina gazteluan.
**Dorre albarrana** (arabieraz: البراني‎, *al-barrānī*) defentsa-dorre mota bat da, harresiaren kanpoaldean dagoena, eta hari lotua arku edo zubi baten bidez. Igarobide hori erraz kendu edo suntsitu zitekeen, dorrea etsaien esku eroriz gero. Bai talaia gisa, bai harresia defendatzeko erabiltzen ziren.

Al-Andalusko musulmanek asmatu zituzten dorre albarranak, eta lehenbizikoak XII. mendekoak dira. Almohade dinastiak hedatu zuen haien eraikuntza. Iberiar penintsulako erresuma kristauetara ere zabaldu ziren eta, esate baterako, ordena militarren gotorleku gehienek izan ohi zituzten. Azkenak XVI. mendean eraiki ziren.

Hauek dira dorre albarrana aipagarrienetako batzuk:

* Badajozko Espantaperroseko dorrea, 1170ekoa. Adituen ustez, eraiki zen lehenbizikoa izan liteke.
* Sevillako Torre del Oro
* Kordobako Malmuertako Dorrea
* Talavera de la Reinako dorre multzoa
* Méridako alkazabako dorreak

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Torre albarrana.*  Asociación Española de Amigos de los Castillos, xn--castillosdeespaa-lub.es (Noiz kontsultatua: 2023-6-17).
2. 1 2 3    *Torre albarrana.*  Castles of Spain, web.archive.org (Noiz kontsultatua: 2023-6-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3307670
* Commonscat Multimedia: Albarrana towers

---

 |

* Wd Datuak: Q3307670
* Commonscat Multimedia: Albarrana towers
Oreka ezegonkorreko sistema mekaniko bat atzeraeragin positibodun sistema bat da.
**Atzeraeragin positiboa** edo **berrelikadura positiboa**, atzeraeraginaren mekanismo nagusietako bat da, honetan sistema baten efektuek edo irteerek sarrerako metatze-efektu ak eragiten dituzte, aldiz, atzeraragite negatiboan irteerak sarrerako metatze-efektuak eragiten ditu. Uste denaren aurka, atzeraeragin positiboa ez da beti desiragarria izaten, positibo izendapenak funtzionamendu mekanismoa izendatzen baitu, ez bere ondorioa.

Atzeraeragin sistemetan jazo daitekeen oreka definitzen du. Adibidez, atzeraeragin positiboarekin oreka puntu egonkorrak lortzea zaila da. Naturaren hainbat sistemetan atzeraeragin positiboa antzeman daiteke, tartean klima eta biosfera, bai eta gizakiak sortutako sistemetan ere, tartean ekonomia, gizartea eta zirkuitu elektrikoak.

Ikus gainera
------------

* Atzeraeragin negatibo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q918004
* Commonscat Multimedia: Positive feedback

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4123777-8
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q918004
* Commonscat Multimedia: Positive feedback
Ediacararreko biota.
**Ediacara aztarnategia** Hego Australiako Flinders mendietan dagoen aztarnategi paleontologiko garrantzitsua da, Adelaide hiritik 650 kilometro iparradera dagoena. Kanbriaurreko azken garaiko biotaren berri ematen duten fosil ugari aurkitu dira bertan, eta garai geologiko horri izena eman dio, Ediacararri alegia (duela 635 eta 542 miloi urte artekoa). Ediacaran bertan, duela 570 eta 542 milioi urte bitarteko estratuak aurkitu dira.

Etimologia
----------

*Ediacara* izena hasiera batean australiar aborigenen *Idiyakra* hitzetik etor zitekeela uste izan zen, "ur ertzeko eremua" esan nahi du. Ikerketa berriek *Yata Takarra* esaldiaren moldaera izan daitekeela erakutsi dute, "zelai harritsua" esan nahi du, eta Ediacarako sinklinalaren barrenean dagoen dolomiazko lautadari egiten dio erreferentzia.

Historia
--------

XIX. mendean kobre eta zilar meategiak izan ziren bertan. 1946 urtean Reg Sprigg geologoak fosil bereziak aurkitu zituen bertan, gaur egun Ediacararreko biota izenaz ezagutzen dena. Hasiera batean marmokak iruditu zitzaizkion, *Medusinites* izena eman zien, baina ondoren fauna anitza aurkitu zuen. 2004an Zientzia Geologikoen Nazioarteko Elkarteak *Ediacararra* izendatu zuen eta bertako faunari *Ediacararreko biota* izena eman zion.

Garrantzia
----------

Ediacara aztarnategiak iraultza handia ekarri zuen paleontologiaren mundura, Kanbriar garaiaren aurretik animaliarik ez zela uste baitzen. Honek erakutsi zuen kanbriarreko leherketaren aurretik Ediacararreko leherketa izan zela.

Ediacarako biota Australiaz gain platenako beste eremu batzuetan ere aurkitu da, Namibian, Ternuan (Kanada) eta Errusian besteak beste.

Iruditegia
----------

### Fosilen argazkiak

* Dickinsonia.*Dickinsonia*.
* Kimberella.*Kimberella*.
* Spriggina.*Spriggina*.
* Medusinites.*Medusinites*.
* Palaeophragmodictya.*Palaeophragmodictya*.
* Pteridinium.*Pteridinium*.

### Fosilen interpretazioa artistikoak

* Dickinsonia.*Dickinsonia*.
* Kimberella.*Kimberella*.
* Spriggina.*Spriggina*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Hickey, Georgina; Michael Lee.  (2005). *A New Age Begins.*  Nature Australia. 28 (5):, 9–10 or. ISBN 1324-2598..
2. 1 2 3 4 5   «Australian Heritage Database» *www.environment.gov.au* (Noiz kontsultatua: 2019-03-18).
3. ↑   «The South Australia Heritage Places database» *web.archive.org* 2016-02-15 (Noiz kontsultatua: 2019-03-18).

Ikus, gainera
-------------

* Ediacararreko biota

Kanpo estekak
-------------

* Kaliforniako Unibertsitateak Ediacarari buruz duen informazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1119841
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1119841
Edikulu baten eskema. 
**Edikulua** (latineraz: *aedicŭlum,* pluralez *aedicula; aedis* edo *aedes* hitzen txikigarria da eta esanahia "tenplu txiki" du) eraikin txiki bat da, bereziki, zutabeak eta frontoia dituen tenpletea, eta bere funtzioa, besteak beste, tabernakulu edo erlikia-ontzia izan daiteke. Arkitektura klasikoan, eta gotikoan ere, maiz erabili izan zen.

Erromatar edikuluak
-------------------

 Celso Liburutegiko fatxada *aediculaekin*. 
 Herculanoko etxe bateko edikulua. 
Antzinako erromatar kulturaren baitan, edikulu asko, bere barruan Lareen eta Penateen estatuak edo aldarea zuten etxeko santutegi txikiak izan ziren; Lareak etxea babesten zuten jainkoak ziren eta Penateek etxeak bere osotasunean zaintzen zuten jainkoak ziren.

Beste hainbat edikulu, tenplu handiago baten barruan zeuden santutegiak ziren, gehienetan idulki baten gainean, alboetan zutabeak eta gainean frontoi bat zutela.

Egungo Ondarearen katalogoetan
------------------------------

"Tesaruros del patrimonio cultural español" online thesarurusean, honela definitzen da: "Tabernakulu, erlikia-ontzi eta abar gisa erabiltzen den tenpletea. Oro har, tenplu klasikoko fatxada du"

Larousee hiztegian, dio hiru gauza izan daitezkeela: Eraikin handi baten barruan eraiki den beste eraikin txiki bat; Murrizten den eraikin baten itxurari eragiten dion goiko osagarria edo eremu publikoan jaso den Eraikin txikia (Morris zutabea, komunak, etab.). Beraz, edikulu hitzaren aplikazioa nahiko zabala da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Tesauros - Diccionarios del patrimonio cultural de España - Edículo» *tesauros.mecd.es* (Noiz kontsultatua: 2022-11-12).
2. ↑   **(Frantsesez)** Larousse, Éditions. «Définitions : édicule - Dictionnaire de français Larousse» *www.larousse.fr* (Noiz kontsultatua: 2022-11-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507286
* Commonscat Multimedia: Aediculae

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q507286
* Commonscat Multimedia: Aediculae
Napoleondar Gerren garaiko jaka gorri uniformedun errekreazioa.
**Jaka gorriak**, ingelesez: *red coat* edota *redcoat*, XVII. mendearen erdialdetik eta XX. mendearen hasiera artean Britainiar Armadako soldaduek erabilitako eskarlata kolore biziko uniforme edo jazkera militarra da. Garai horretan zehar ez zen britainiar soldaduek erabilitako uniforme edo kolore bakarra izan, baina bai gehien zabaldu eta erabilitakoa.

Historia
--------

1745eko Eskoziako Jakobitar Matxinadetan, 1798ko Irlandako matxinadan, Amerikako Iraultzan, Napoleondar Gerretan eta Anglo-Zulu Gerran oso erabilia izan zen, Boer Gerretan

Jada, XIX. mendearen bigarren erdialdean uniforme hauek gudulekuan erabiltzeko etsaientzat deigarriegiak eta tiro jopuntu bikainak zirela ohartu ziren, eta piskanaka murriztuz eta gudulekuetan erabiltzetik utzi ziren. Lehen Mundu Gerran jada Britainiar Armadako soldaduek gainontzeko herrialde askotako Armadetako soldaduen antzera askoz ere disimulatuagoa eta kamuflatzeko errazagoa den kaki kolorea erabili zuten.

Ezizena
-------

Bestalde, Britainiar Armadak uniforme hori erabilitako garaian jaka gorriak izendapena Eskozia, Irlanda, AEB eta Australia bezalako herrialdeetan, eta bereziki matxinatu eta independentisten artean, britianiar soldaduak izendatzeko mespretxuzko ezizena ere izan zen.

Gaur egun
---------

Gaur egun Britainiar Armadaren desfiletan eta errekreazio historikoetan soilik edo Buckingham jauregia eta Londresko Dorrearen zaindariek erabili ohi dute, uniforme historiko eta Britainiar Armadaren garai bateko ikur gisa. Erresuma Batuaz hain, Commonwealth erakundeko hainbat herrialdeetako soldaduen jazkeretan ere erabiltzen da, tartean Australia Kanada, Fiji, Ghana, India, Jamaika, Kenia, Zeelanda Berria, Pakistan, Singapur eta Sri Lanka.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1196168

 |

* Wd Datuak: Q1196168
**Ingeteam** Zamudioko parke teknologikoan (Bizkaia) egoitza duen enpresa-talde bat da.

2007an sortu zuten, 1972an jaiotako "Team" (Técnica Electrónica de Automatismo y Medida) eta 1974an jaiotako "Ingelectric" batuz.

Enpresa potentzia eta kontroleko elektronikan (alderanzgailuak, frekuentzia bihurgailuak, kontrolagailuak eta babesgarriak), sorgailuak, motorrak eta bonbak, ingeniaritza elektriko eta automatizazio proiektuak espezializatutako enpresa da.  Lanketa eta mantentze zerbitzu eta instalazio zerbitzuez osatzen du bere eskaintza.

Sorkuntza eolikoa, fotovoltaikoa, hidraulikoa, eta fosilaren sail nagusietan; metalen, ontzigintza, trenbide trakzioaren eraldaketaren industria; indar elektrikoaren sarean, azpiestazioak barne, garatzen ditu bere produktuak, betiere sorkuntza eta energia kontsumo eraginkorrena bilatuz eta garraioa eta banaketa eginez.

Enpresa mundu osoan zehar ari da, 3.900 langilerekin, eta bere jarduera I+G oinarri harturik dago egituraturik, urtero bere fakturazioaren % 7 bideratzen baitu horretara.

Euskal Herriko talde hau mundu osora zabaldu da, enpresa berriak sortuz: Ingeteam, Gmbh. (Alemanian); Ingeteam, a.s. (Txekiar Errepublikan); Ingeteam Inc (EEBB); Ingeteam, LTDA (Brasilen); Ingeteam S.A. de C.V. (Mexikon)...

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9008479
* Commonscat Multimedia: Ingeteam

---

* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0004 4681 9345

 |

* Wd Datuak: Q9008479
* Commonscat Multimedia: Ingeteam
**Jaizikibelgo paradorea** frankismo garaian Gipuzkoako Foru Aldundiak Jaizkibel mendian, Hondarribian ireki zuen hotela izan zen. Eraikuntza oso kritikatua izan zen zeren eta aurrera eramateko Santa Barbara trikuharria eta Jaizibel I harrespila bota arazi egin baitzuten; aipatzen da baita ere botatako hirugarren monumentu megalitikoa. 418 metroko altitudean zegoen.

Historia
--------

Turismo paradorea Foru Aldundiak 1955an ireki zuen. Hasierako izena "Albergue provincial de Jaizkibel" (Jaizkibelgo Probintzia Aterpea) zen. Paradorea altxatzeko monumentu megalitiko batzuk bota ziren. Historikoki, toki berean, Santa Barbara baseliza egon zen eta herritarren iritziz inguru horretan akelarreak egiten ziren. Toki horretan ere hamar urtez penitentzia egiten, moja bat bizi izan zen: Mari Martin Olaiz. 1590eko urriaren 9an, Santa Barbara baseliza San Telmo baselizara eraman zen, HIger inguruan.

Paradorea, bestetik, 80. hamarkadan garai zailak bizi izan ziren. Azkenean, jatetxe moduan funtzionatu zuen. 1998ko abenduaren 12an, sute batek erabat txikitu zuen. Egun erorkin gutxi batzuk gelditzen dira, besteak beste, arku batzuk. Behatoki moduan jende asko hurbiltzen da toki horretara.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Jaizkibelgo paradorearei buruzko testu nostalgikoa, Jean-Paul Duboisek idatzita. Argazkiak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070842

 |

* Wd Datuak: Q61070842
**Ingham konderria** (ingelesez: *Ingham County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mason da. 2010eko zentsuaren arabera 280.895 biztanle zituen, Ingham kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ingham konderriak 1.452,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,89 ura dira. Beste 1.440,34 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 193,42 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 280.895 pertsonetatik 223.985 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 20.526 dira. 31.931 beltzak edo afroamerikarrak. 1.239 amerikar natiboak ziren eta 88 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 14.504 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 424 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 8.724 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q133853
* Commonscat Multimedia: Ingham County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 254623246
* ISNI: 0000 0004 0449 5338
* LCCN: n80073587
* NARA: 10036425
* **Lekuak**
* OSM: 901500
* TGN: 1002502

 |

* Wd Datuak: Q133853
* Commonscat Multimedia: Ingham County, Michigan
Hidrogeno-3 eta helio-3 isobarak dira.
**Isobaroak** masa-zenbaki (*A*) bera baina atomo-zenbaki (*Z*) eta neutroi kopuru (*N*) ezberdinak dituzten nukleo atomikoak dira. Hau da, nukleoi kopuru bera dute baina protoi eta neutroi kopuru ezberdinak. Adibidez, hidrogeno-3 eta helio-3 atomoek nukleoi kopuru bera dute (*A* = 3), baina hidrogeno-3 atomoak protoi bat eta bi neutroi ditu (*Z* = 1, *N* = 2) eta helio-3 atomoak aldiz bi protoi eta neutroi bat (*Z* = 2, *N* = 1).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  IUPAC. *Compendium of Chemical Terminology*, 2nd ed. (the "Gold Book"). Compiled by A. D. McNaught and A. Wilkinson. Blackwell Scientific Publications, Oxford (1997). Online version (2019-) created by S. J. Chalk. ISBN 0-9678550-9-8. https://doi.org/10.1351/goldbook.
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Isobars.*  nuclear-power.com.

Ikus, gainera
-------------

* Isotopo

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q516369
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q516369
**Elisabet** euskarazko emakumezko izena da. **Isabel** eta **Elixabete** (hau *Deun-ixendegi* sabindarrekoa) formak ere zerrendatzen ditu Euskaltzaindiak, baina Elisabet hobesten.

Izen biblikoa da, Joanes bataitzailearen ama da Elisabet, Zakariasen emaztea. Hebreeraz אל (*'el*), Jainkoa, eta שבע (*shaba*), zazpi edo zina, dira osagarriak, eta hortaz bi eratan interpretatu da: Zazpien Jainkoa edo Zinaren Jainkoa esanahiekin.

Santuaren eguna azaroaren 5ean da (Zumarragan uztailaren 2an).

Europako errege-etxeetan izen erabilia izan da, eta hainbat erregina eta printzesaren izena da. Esate baterako, Elisabet Nafarroakoa izenarekin zenbait pertsonaia izan dira historian.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Isabel - Bilaketa - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-03-29).
2. ↑   **(Ingelesez)** «The amazing name Elizabeth: meaning and etymology» *Abarim Publications* (Noiz kontsultatua: 2021-03-29).

Ikus, gainera
-------------

* Elisabet erregina (argipena)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q385468
* Commonscat Multimedia: Elizabeth (given name)

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85042585

 |

* Wd Datuak: Q385468
* Commonscat Multimedia: Elizabeth (given name)
**Elisabet Augusta Sulzbachekoa** (1721eko urtarrilaren 17a - 1794ko abuztuaren 17a) Wittelsbach etxeko kondesa izan zen, Josef Karlos Sulzbachekoaren eta Elisabet Augusta Neoburgekoaren alaba. Bere aitona Karlos III.a Filipe Palatinatukoa zen, printze-hauteslea.

1742ko urtarrilaren 17an bere lehengusu Karlos Teodoro Palatinatukoa eta Bavariakoarekin ezkondu zen. Elisabet eta Karlos Teodororen arteko ezkontza 1733an adostu zen, hau baitzen Karlos III.a Filiperen oinordeko gizon bakarra eta, hildakoan, Karlos Teodoro izango baitzen printze-hauteslea.

Ezkontza bizitza ez zen oso alaia izan, eta Elisabet Augustak ez zuen lortu haurdun geratzea 18 urte pasa ziren arte. 1761eko ekainaren 28an seme bat izan zuten, Frantzisko Luis Josef izenekoa, hurrengo egunean hil zena. Hortik aurrera bikotae bereiztu zen, eta bakoitza bere aldetik bizi izan zen.

Karlos Teodorok hainbat maitale eta seme izan zituen, Isabel jauregian itxita zegoelarik, erditzean hiltzeko beldurrarekin. 1793an, frantziar tropen aurrerapena zela eta, Weinheimera joan zen. 1794an hil zen eta bere senarra berriro ezkondu zen Maria Leopoldina Austria-Estekoarekin, hainbat seme-alaba sortuz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q272476
* Commonscat Multimedia: Elisabeth Augusta of Sulzbach

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 18033952
* GND: 119531720
* LCCN: n80133968

 |

* Wd Datuak: Q272476
* Commonscat Multimedia: Elisabeth Augusta of Sulzbach