recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Arizabalo jauregia** Gipuzkoako Pasaia udalerriko Pasai Donibane barrutian dagoen jauregi bat da. Gaur egun udalerriko udalaren egoitza eta Pasaiako udaletxea da. Pasai Donibaneko kirol-portua eta San Joan elizaren artean kokatua dago.

Historia
--------

Bertako eraikin garrantzitsuenetakoa da. Jauregia gutxienez XVII. mendekoa eta barroko estilokoa da.

Arizabalo abizena herriaren sorreratik jada Pasaiari estuki lotua dago, leku hau populatu zuten lehenbiziko familietakoa izan zela ere baieztatu daitekelarik. 1625an Lope Martinez de Isasti kronikalariak antzina portuari Arrizabala izenez deitu zitzaiola idatzi zuen, portuaren kanpoaldeko sarreran dauden harlauza handiei eginiriko euskarazko aipamena delarik, eta Arizabalo abizenarekin antzekotasun handia duelarik.

Nao eraikitzaile eta itsas kapitain bikainak izan ziren Navejas-tarren solairua izan zen etxeak Arizabalotarren armarria. 1625an Ana Navejas Sokoako Adrian Arizabalo heroiarekin ezkondu zen, eta baliteke senar-emazteak etxe hartan bizitzen jartzea.

1829an frantziar jesuitek bertan ikastetxe bat ezarri zuten, unibertsitate tituluak ematera ere iritsi zelarik. 1857an eraikinean Pasaiako Portzelana Errege Lantegi ospetsua ipini zen. XIX. mendearen amaiera aldera etxean itsas merkataritza jardun ohi zen *Mercader e Hijo* elkartea jarri sen. 1927ko apirilean Mercader elkarteak etxea PYSBE (*Pesquerías y Secaderos de Bacalao de España, S.A.*) enpresari saldu zion, bertan gerora Bizkaia auzoan eraikiko zituen industria-instalakuntzen osagarria zaingo zen bulego-eraikina ipini gauzatu zuen, oraintxuki zeregin horrekin martxan egon zelarik. Etxearen merkataritza eta industria usadio luze honek nahiz eta barnealdeko egitura aldatu izan kanpoaldea ongi errespetatu eta mantendu izan du.

Eraikina
--------

Eraikin eder honek oinplano laukizuzena eta lau uretako teilatua du. Aurrealdeak konposizio simetrikoa du, goiko hiru solairuetan hutsune berdinak errepikatuz: solairuko lau balkoi aurre-hartu ditu (babes-horma, balkoia, kanpoaldeara so egiteko edonor jar daitekeen behealdeko bao itxitura). Erdialdean armari orlatu ederra du (inguratzen duen apaindura), bertan bi dorre ageri dira eta goiko aldean, kasket mototsduna (lumak zati hutsean). Eraikina teilatu-hegal landuak inguratzen du lau aldeetatik. Barrokoa da. Dirudienez, jauregi honen arkitekturak barrokoko euskal etxe-jauregiari erantzuten dio.

Kanpo estekak
-------------

* Arizabalo jauregiaren argibidea Pasaiako Udal webgunean ikusgai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492933
* Commonscat Multimedia: Arizabalo Almirantearen etxea

---

 |

* Wd Datuak: Q20492933
* Commonscat Multimedia: Arizabalo Almirantearen etxea
**Artezabal** Tafallaldeko Uxue udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdea eskualdean.

XVI. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Uxueko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *artezabaldarrak* ziren. Ez dakigu non dagoen.

Historia
--------

Hori da, hain zuzen ere, historiaurreko garaiaren eta Goi Erdi Aroaren artean Uxue mendilerroan zeuden herrixketako bat. VIII. eta IX. mendeen artean, Uxueko gotorlekua sortu zenean, bertako bizilagun asko hiribildu berrira aldatu ziren, batez ere defentsa-arrazoiengatik, musulmanekiko muga eremu lauan baitzegoen. Erdi Aroan zehar, populazioa eta erakargarritasuna galduz joan zen, Uxueren alde, eta, horren ondorioz, 1534. urterako jenderik gabe geratu zen.

Oharrak
-------

1. ↑  /àɾtes̻áβ̞al/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza hirugarren eta kamutsa lehengo silaban

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.

Ikus, gainera
-------------

* Uxue
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111984126

 |

* Wd Datuak: Q111984126

| * i
* e
* a
  Uxue |
| --- |
| ***Uxue*** |
| Herri hustuak | Akirazabal • Andiaga • Artezabal • Basandia • Busa • Dorrondiaga • Kastillu • Lerbeltz • Lerbeltzipia • Mikelenzabal • Mostrakas • Munos • Olibeta • Otrollosandi • Otrollostxipi • Pipiratu • Sandima • Santakaramuru • Urteagabeiti • Urteagagoiti • Zabartzu • Zaubio • Zuria |
**Argovia Garaia barruti administratiboa** (alemanez: *Verwaltungskreis Oberaargau*) Berna kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Wangen an der Aare da. 331 kilometro koadroko azalera du eta 76.485 biztanle.

Udalerriak
----------

Aarwangen  
Attiswil  
Auswil  
Bannwil  
Berken  
Bettenhausen  
Bleienbach  
Busswil bei Melchnau  
Eriswil  
Farnern  
Gondiswil  
Graben  
Heimenhausen  
Hermiswil (en) Itzuli  
Herzogenbuchsee  
Huttwil  
Inkwil  
Langenthal  
Lotzwil  
Madiswil  
Melchnau  
Niederbipp  
Niederönz  
Oberbipp  
Obersteckholz  
Ochlenberg  
Oeschenbach  
Reisiswil  
Roggwil (BE)  
Rohrbach  
Rohrbachgraben  
Rumisberg  
Rütschelen  
Schwarzhäusern  
Seeberg  
Thörigen  
Thunstetten  
Ursenbach  
Walliswil bei Niederbipp  
Walliswil bei Wangen  
Walterswil (BE)  
Wangen an der Aare  
Wangenried  
Wiedlisbach  
Wolfisberg  
Wynau  
Wyssachen

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q678827
* Commonscat Multimedia: Oberaargau (administrative district)

---

* **Lekuak**
* OSM: 1684809

 |

* Wd Datuak: Q678827
* Commonscat Multimedia: Oberaargau (administrative district)
**Dino Valls** (Zaragoza, Espainia, 1959) margolari figuratibo aragoarra.

Biografia
---------

Haurtzarotik datorkio marrazteko zaletasuna. 1975an, era autodidakta batez, olioz margotzen hasten da. Zaragozako Unibertsitatean Medikuntza ikasketak bukatu zituen, 1982an. Geroztik profesionalki margolaritza munduan aritu da. Abangoardismoko arte figuratiboa landu du. Bere lanetan, ikuspuntu humanistiko batetik, giza-gorputzak presentzia handia du. Maisu klasikoen teknikak aztertu eta landu ditu, besteak beste, Quattrocento eta XVII. mendeko Herbehereetako urrezko aroaren margolaritzakoak; ikerketa hauek, arrautz-tenpera pintura eta olio-pinturarekin konbinatu ditu.

Vallsek Europako eta Ameriketako Estatu Batuetan erakusketak egin ditu.

Ideiak
------

Kontzeptualean, bere margolaritza giza-psikean zentratu da, horretarako teknika figuratiboak erabiliz. Bere lanak errealismotik urrundu egin da, sinbolismoan murgilduz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Dino Vallsen webgune ofiziala.
* **(Gaztelaniaz)**:Panace@ aldizkariaren komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1421699
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 28873958
* ISNI: 0000 0000 7827 976X
* BNE: XX897582
* GND: 124070027
* LCCN: n2001012036
* SUDOC: 059257113
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 12708

 |

* Wd Datuak: Q1421699
A vector field with diverging vectors, a vector field with converging vectors, and a vector field with parallel vectors that neither diverge nor convergeBektore-eremu ezberdinen dibergentzia. "Iturriek" dibergentzia positiboa dute, eta "putzuek" negatiboa.
**Dibergentzia**, kalkulu bektorialaren adar matematikoan, bektore-eremu baten sartze fluxuaren eta irteera fluxuaren arteko ezberdintasuna neurtzen duen balio eskalar bat da. Ezberdintasun hori bolumen bat inguratzen duen azaleran zehar neurtzen da.

Honela, bolumen horren barnean bektore "iturri" bat baldin badago (bektoreen jatorri bat), dibergentzia positiboa izango da, eta bolumenaren barnean "putzu" bat baldin badago (bektoreak biltzen diren puntu bat), dibergentzia negatiboa izango da. Dibergentziaren balioa zero izango da sartzen den bektore dentsitatea (fluxua) edo neurgai kopurua eta irteten direna berdinak baldin badira.

Definizioa
----------

Bektore-eremu bateko puntu baten dibergentzia balio eskalar bat da, eta bolumen unitateko eremu bektorialaren fluxu bezala definitzen da, puntuaren inguruko bolumenak zerorantz jotzen duela suposatuz. {\displaystyle {\vec {F}}} bektore-eremuaren dibergentzia, beraz, formula honi dagokio:

{\displaystyle {\rm {div}}{\vec {F}}=\nabla \cdot {\vec {F}}=\lim \_{\Delta V\to 0}{\frac {1}{\Delta V}}\oint \_{S}{\vec {F}}\cdot d{\vec {S}}}

non S bolumen itxi baten azalera den, eta {\displaystyle \nabla }nabla operadorea den.

Koordenatu kartesiarretan lan eginez gero, dibergentzia honela definitzen da:

{\displaystyle \nabla \cdot {\vec {F}}={\frac {\partial F\_{x}}{\partial x}}+{\frac {\partial F\_{y}}{\partial y}}+{\frac {\partial F\_{z}}{\partial z}}}

Dibergentziaren teorema
-----------------------

Dibergentziaren teoremak (askotan Gaussen teorema ere deitzen dena), dibergentzia eta fluxua erlazionatzen ditu. Zehazki esateko, azalera itxi batean zeharreko eremu bektorial baten fluxua eta azalera horrek mugaturiko bolumenaren barruko dibergentzia eremuaren integrala berdinak direla dio. Teorema hau biziki erabilgarria da jariakinen mekanikaren eta elektrostatikaren arloetan.

Dibergentziaren teorema honela adierazten da:

{\displaystyle \int \_{\mathcal {R}}{\mbox{div}}(\mathbf {F} )\ dV=\oint \_{\partial {\mathcal {R}}}\mathbf {F} \cdot \mathbf {n} \ dS}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189000
* Commonscat Multimedia: Divergence

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4528420-9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q189000
* Commonscat Multimedia: Divergence
**Arizkunenea jauregia** Elizondo-ko eraikin aipagarrienetako bat da, estilo barroko-koa, Miguel de Arizkunek 1730-ean eraikia.

Kokapena
--------

Jaime Urrutia kalea, 14, 31700 Elizondo, Nafarroa

Deskripzioa
-----------

«U» itxura du eta fatxada barrokoa, garai hartako jauregi frantsesak gogorarazten dituena.

Fatxada horrek elementu apaingarrien dinamismoagatik sortzen duen barrokismoari armarri-aren ikusgarria gehitu behar zaio, moldura misto lodi batek ongi inguratzen duen eraikinaren bigarren gorputza gordetzen baitzaio.

Armarriaren gainean, erdiko mantsarda batek koroatzen du fatxada, baketoidun markoa duen leiho bat hartuta.

Fatxadaren aurrean patio bat dago, eta bertara sartzeko erdi-puntuko portada bat dago, alboko hegalekin lerrokatua. Hesia ixten duen burdin hesian 1740an dago idatzita, eraiki zen urtean.

Historia
--------

Arizkunenea jauregia Arizcungo leinuarekin lotuta dago. Jatorrizko orubea Arozarena etxe hurbilari dagokio, metro gutxira, Jaime Urritia kalean bertan.

XVII. mendea-ren bigarren erdian, leinu horretako hainbat kide India-n eta Madril-en kokatu ziren, eta bertan Norberto de Arizcun nabarmendu zen, negozio-gizon aberats izatera iritsi zena. Bere babespenerako, Miguel de Arizcun iloba propioa hartu zuen Elizondon jaioa 1691-an, osabaren konpainia komertzialarekin jarraituko zuena.

Hogeita hamarreko hamarkadako azken urteetan, Arozarena berreraikitzeko eta Arizkunenea eraikitzeko agindua eman zuen, hemeretzigarren mendeko Nafarroako jaurerriko arkitekturaren adibiderik nabarmenenetako bat.
**Antzar Basatiaren Pagoda Txikia** (txinera tradizionalez: 小雁塔; pinyinez: *Xiǎoyàn Tǎ*), Txina erdialdeko Xi'an hiriaren hegoaldean dauden bi pagoda ezagunen artean txikiena da, bestea Antzar Basatiaren Pagoda Handia da. VII. mendeko eraikina da eta Jianfu tenpluaren barnean dago.

Historia
--------

Tang dinastiaren garaian eraiki zen 707 eta 709 urteen artean. 45 metrotako altuera izan zuen jatorrian baina 1556ko lurrikara handiak kaltetu eta orain 43 metrotako altuera du. Dajianfu tenpluaren ondoan eraiki zen. Bertan Indiatik ekarritako testu budistak gordetzen ziren.

Dajianfu tenplua zaharragoa zen, 684 urtean eraikia, Gaozong enperadorea hil eta 100 egunetara hain zuzen ere. Haren semea zen Zhongzong enperadoreak bere egoitza eman zien monjeei tenplua bertan eraiki zezaten. 200 monje bizi izan ziren tenpluan. Hasieran *Daxianfusi* ("monasterio handia") izena eman zitzaion baina Wu Zetian enperadoreak *Dajianfu* izendatu zuen 690. urtean.

1970. hamarkadan armadaren egoitzetako bat izan zen. 1989 urtean utzi zuten.

Deskribapena
------------

Berrizte lanak egin izan diren arren, jatorrizko egitura mantentzen du pagodak. 43 metrotako altuera dituen pagoda honek 15 solairu ditu. Oinarri karratua du eta alde bakoitzak 11,38 metro neurtzen ditu. Azpian jauregi bat aurkitzen da. Behe solairuan bi ate daude, bata hegoaldean eta bestea iparraldean. Goragoko solairuetan lehioak daude. Solairuen altuera txikiagotzen doa altueran gora egin ahala.

Pagodak adreiluzko hormak ditu eta erdian hutsunea du. Barnean egurrzko eskilara batek goraino eramaten du bisitaria. Goian plataforma bat aurkitzen da.

Pagodaren alboan *Egunsentiko kanpai* handi bat aurkitzen da. Jatorrizkoa 1192 urtean eraiki zen eta Qing dinastia garaian (1644-1911) goizero jo izan zen zoriontasuna erakartzeko.

Altxorra
--------

Xi'ango museoan Antzar Basatiaren Pagoda Txikian aurkituriko 130.000 objetu daude ikusgai; jadezko bitxiak, zigiluak, estatua budistak, harrizko eskulturak, portzelana, kaligrafiak eta margolanak.

Iruditegia
----------

* Xiaoyan dorrea.Xiaoyan dorrea.
* Lorategiak.Lorategiak.
* Sarrerako atea.Sarrerako atea.
* Pabiloi bat.Pabiloi bat.
* Eskulturak.Eskulturak.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Heng Chye Kiang.  (1999). *Cities of Aristocrats and Bureaucrats: The Development of Medieval Chinese Cityscapes.*  Singapore University Press ISBN 9971-69-223-6..
2. 1 2 3 4   «Small Wild Goose Pagoda, Jianfu Temple, Xi'an» *www.travelchinaguide.com* (Noiz kontsultatua: 2019-10-16).
3. 1 2   «Xi'an Small Wild Goose Pagoda - Xian Attraction» *China Highlights* (Noiz kontsultatua: 2019-10-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1194818
* Commonscat Multimedia: Small Wild Goose Pagoda

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 1442-031

 |

* Wd Datuak: Q1194818
* Commonscat Multimedia: Small Wild Goose Pagoda
**Dragoi Radarra** Dragoi Bola manga eta animeko objektu bat da, *Dragoi Bolak* aurkitzeko erabiltzen dena.

Historia
--------

Objektu hau Bulmak asmatu zuen *Dragoi Bolak* bilatzeko helburuarekin. *Dragoi Bolak* aztertu ondoren, hauek erradiazio elektromagnetiko ahul bat igortzen zutela konturatu zen. Erradiazio honen bidez, radarra *Dragoi Bolak* zehatz-mehatz lekutzeko gai da. Son Goku eta bere lagunak **Dragoi Radarra** erabiltzen dute 7 bolak aurkitzeko.

Radar hau bai Lurrean bai Nameken erabil daiteke, eta suposatzekoa da *Dragoi Bolak* dauden edozen planetatan erabilgarri dela. Bakarrik bi kasutan ezin daitezke bolak kokatu: izaki bizidun baten barruan daudenean eta Pilafek helburu horrekin eraikitako kutxa baten barruan daudenean.

Dragoi Bola GTn Giru robotak **Dragoi Radarra** asimilatu zuen, unibertsoan zehar *Dragoi Bolak* lekutzeko gaitasuna bereganatuz.

Deskribapena
------------

**Dragoi Radarra** borobila eta planua da (kronometro zaharren itxurakoa), zuri kolorekoa. Aurrekaldean pantila berde bat dauka lauki-sare batekin. Pantaila horren erdian aurrerantz markatzen duen triangelu gorri bat dauka. Gainaldean botoi bat dauka.

Erabilpena
----------

Gainaldean daukan botoia sakatuz radarra piztu egiten da eta bolen kokapena erakusten du. Botoia gehiagotan sakatuz gero pantailan agertzen den lur eremua handitu egiten da. *Dragoi Bolak* puntu horiak bezala irudikatzen dira lauki-sarean. Bola bat baino gehiago toki berean daudenean bi eratara ager daitezke radarrean: puntu hori ugari toki berean, edo puntu bakar bat eta ondoan bola kopurua erakusten duen zenbakia.

Beste Dragoi Radarrak
---------------------

Bulmak asmatutako radarraz gain, beste batzuk ere badaude.

Zapi Gorridun Armadak **Dragoi Radar** bat asmatu zuen. Baina hau okerrago zebilen, *Dragoi Bolak* lur eremu zabal batean bakarrik lekutzen ditu, hauen bilaketa luzatuz.

Pilafek ere bere **Dragoi Radarra** zuen. Radar hau munduko bola batean integratuta zegoen, planetako edozein lekutan zeuden *Dragoi Bolak* erakutsiz. Gainera radar hau Pilafen hegazkin barruan muntatuta zegoen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492926

 |

* Wd Datuak: Q20492926
**Delta konderria** (ingelesez: *Delta County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cooper da. 2010eko zentsuaren arabera 5.231 biztanle zituen, Delta kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Delta konderriak 719,84 kilometro koadro ditu. Horietatik 54,67 ura dira. Beste 665,17 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,27 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.231 pertsonetatik 4.639 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 288 dira. 375 beltzak edo afroamerikarrak. 59 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 30 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 117 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109289
* Commonscat Multimedia: Delta County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158270015
* LCCN: n80013380
* NARA: 10047061
* **Lekuak**
* OSM: 1839215
* TGN: 2001973

 |

* Wd Datuak: Q109289
* Commonscat Multimedia: Delta County, Texas
Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan, **Arveduiren Aldarrikapena**, Arthedaingo errege honek, Gondorreko tronua hartzeko egin zuen eskakizunari deritzo, une horretan, Gondor erregerik gabe baitzegoen, Ondoher Kanpamenduko guduan hil ondoren, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1944. urtean.

Arthedaingo errege zen Arveduik, Ondoher erregearen alaba zen Firielekin ezkondua zegoena, Gondorreko tronua aldarrikatu zuen, Isildurren oinordeko legitimoa izateagatik.

Pelendur seneskalak, erresuma gobernatzen ari zenak, Gondorreko Kontseilua bildu zuen, aldarrikapenari buruz erabakitzeko. Pelendur bera, aldarrikapenaren aurka zegoen, Gondorreko tronua, Meneldilen oinordekoei zegokiela uste baitzuen, Anarionen semea, Isildurrek, Rivendelera abiatu aurretik, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2. urtean, tronua utzi ziona. Arvedui, erregearen alabarekin ezkondua egotea ez zuen nahikotzat jo, Gondorreko ohiturek, emakumezkoak erregina bihurtzea galerazten baitzuten.

Arveduik, bi erresumak, Elendilen heredentzia zirela argudiatu zuen. Isildurrek Gondorreko erregetzari uko egin ez ziola mantendu zuen, eta soilik, Meneldil karguan utzi zuela, erresuma zatituta mantentzerik ez baitzuen pentsatzen, eta, beraz, berak, Arveduik, eskubidea zuen, Isildurren odolekoa izanagatik. Gainera "antzinako Numenorren, erregetza, seme-alaba nagusiarengana, mutila ala neska izan pasatzen zela" argudiatu zuen (Eraztunen Jauna, A Eranskina) (Aldarionek aldarrikatutako legeak zioen bezala, bere oinordekoa, bere alaba Ankalimë izan zedin), eta, horrek jarraitu ez bazuen ere, erresumek erbestean izan zituzten gatzaken ondorioz, ezin zirela kanpoan utzi Numenorreko lege eta ohiturak.

Bidezko aldarrikapen honi, Gondorreko kontseiluak, Eärnil kapitainak errege odola zuela erantzun zion, Siriondilen semea baitzen, Kalimmazilen semea, Arziryasen semea, Narmazil II.aren anaia, hau da, Telumehtar-Umbardazilen iloba-biloba. Arvedui ez zen gehiago tematu, Iparraldean, Nazgûlen Jaunaren erasoekin arazo handiak baitzeuden, eta Gondorreko Dunedainak, euren odola oraindik gehiago nahastuko ote zen beldur ziren, horrela, Senideen arteko Borroka bezalako gatazkak gertatuz. Eta, beraz, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1945. urtean, Gondorreko errege berri bezala, Eärnil II.a izendatu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9067242

 |

* Wd Datuak: Q9067242
***Artzain-neska bat bere artaldearekin*** (frantsesez *Bergère avec son troupeau*) Jean F. Millet margolari frantsesaren bi margolan dira, 1860an eta 1863an hurrenez-hurren eginak. Lana errealismoan kokatzen da. Gaur egun marrazkia Mexiko Hiriko Soumaya museoan erakusten da eta margolana Parisko Orsay museoan. Bi kasuetan, margolariak sentimentalismoaren gaiari jarraitzen dio emakume baserritar baten irudia bere ardi artaldearekin, bi era ezberdin tratatuta.

Marrazkia
---------

Ikatz-marrazki teknika erabiliz egina, 1960an, Mexiko Hiriaren Soumaya museoan ikus daiteke. Lana delikatua da eta bere artaldea zaintzen duen emakume baten hauskortasuna gogora ekartzen du. Marrazki hau Alfred Sensier arte kritikariarentzat egin zen, zeinak artistari lagundu zion bere ibilbidean zehar, eta batez ere 1859. urtearen ondoren, Milletek *Le Bûcheron et la mort* lanaren kritika txarren ondorioz krisi emozional bat bizi izan zuenean.

Margolana
---------

Mihise gaineko olio-pintura (1863), Parisen gordetzen da, Orsay Museoan. Lasaitasun eta harmonia sentimenduak ditu ezaugarri. Eszena miresgarria da bere zehaztasunean eta malenkoniaz. Olio hau ikatz-marrazkiaren emaitza litekeena da, Sensierrek 1862an ardi artaldea zuen emakumearen gaiak "burua hartu zuela" aipatu zuen. Milleten pozerako, margolanak gogo handiz hartu zuen publikoak 1864ko Salonean. Milleten lan asko bezala, hau bilduma nazionaletan sartu zen 1909an, Alfred Chaucharden, *Grands Magasins du Louvre*ko zuzendariaren legatuari esker.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Márquez, Miranda. (2009). *Alfonso Millet en México: Empleo lo insignificante para expresar lo sublime*. Soumaya museoa.
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Margolanaren fitxa Orsay museoan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18203240

 |

* Wd Datuak: Q18203240
Zodiakoko lehenengo zeinua 

*Artikulu hau Zodiakoaren zeinuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Aries».*
**Aries**, halaber **Aharia**, astrologian, zodiakoko lehenengo zeinua da. Berpizkundea sinbolizatzen du eta bere irudiak ahariaren adarrak irudikatzen ditu. Leo eta Sagitariorekin batera sua elementuari dagokio. Marte planetak zuzentzen du eta bere aurre aurreko zeinua Libra da.

Ahariaren irudia.
Zeinu hau irudikatzeko erabiltzen den irudia, Frixok eta Helek Kolkidara heltzeko erabili zuten ahariaren irudia dela esan ohi da. Geroago Jainkoaren bildotsa dela esan da. Zeinu hau Marte planetak zuzentzen du. Erromatarren **Marte** jainkotik edo grekoen **Ares** jainkotik hartzen du izena.

Bi jaiotza-tarte banatzen dira zeinu honen azpian jaiotzen direnen artean:

* Tropikoak: martxoak 21etik - apirilak 20ra
* Sideralak: apirilaren 14tik - maiatzaren 14ra

Hau da, Ariesen aldi tropikalak dirauen bitartean jaiotzen denak jaiotze-eguzkia zeinu honetan kokatuta izango du. Jaiotzean kokapen hori dutenak ariano bezala ezagutzen dira.

Zeinu Kardinalak
----------------

Zeinu hau Zeinu Kadinalak izeneko taldekoa da. Zodiakoko zirkuluan ekinokzio eta solstizio bezala ezagutzen diren lau puntuen muturretan dauden zeinuak dira. Lau dira Zeinu Kardinalak: Aries, Cancer, Libra eta Capricornus.

Ekinokzio, poloetan ezik, beste munduko leku guztietan egunak gauak beste irauten duen urteko uneari esaten zaio. Urtean bitan gertatzen da: martxoaren 20 edo 21ean eta irailaren 22 edo 23an. Egun horiek direla eta Aries eta Libra Ekinokzioarekin lotzen dira.

Solstizioak, eguzkiak kokapen boreal edo hegoaldeko kokapen altuenak lortzen dituen uneak dira. Ipar hemisferioko udako solstizioan eguzkiak zenita eguerdian harrapatzen du Cancerren tropikoaren gainean. Bi aldiz gertatzen da urtean: ekainak 20 eta 21ean edo abenduak 22 eta 23an. Egun horiek direla eta Cancer eta Capricornus Solstizioarekin lotzen dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q32067
* Commonscat Multimedia: Aries (astrology)

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph116937

 |

* Wd Datuak: Q32067
* Commonscat Multimedia: Aries (astrology)

  


| * i
* e
* a
Mendebaldeko Zodiakoa |
| --- |
| 

| * i
* e
* a
Astrologia • Zodiakoaren zeinuak |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 
Aries  
 | 
Taurus  
 | 
Gemini  
 | 
Cancer  
 | 
Leo  
 | 
Virgo  
 | 
Libra  
 | 
Scorpius  
 | 
Sagittarius  
 | 
Capricornus  
 | 
Aquarius  
 | 
Pisces  
 |

 |

 |
| 

| * i
* e
* a

* Astronomia
* Ekliptikaren konstelazioak

 |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 
Aries
 | 
Taurus
 | 
Gemini
 | 
Cancer
 | 
Leo
 | 
Virgo
 | 
Libra
 | 
Scorpius
 | 
Ophiuchus
 | 
Sagittarius
 | 
Capricornus
 | 
Aquarius
 | 
Pisces
 |

 |

 |
| *Ikus, gainera*: Koordenatu ekliptiko • Ekinozioen prezesio • Zodiakoko argia |
**Artzain gezurtia** Esoporen alegia bat da. Alegiaren bertsio ezberdinak zabaldu izan dira, Euskal Herrian artzainak Inaxio edo Pello izena hartu ohi duelarik. Pello izena Sergéi Prokófiev musikari errusiarraren *Pello eta otsoa* (errusieraz: Петя и волк) ipuin musikatuaren erreferentzia bat da.

Istorioa
--------

Inaxio artzaina erabat aspertuta zegoen mendian ardiak zaintzen. Beraz, menditik otsoa zetorrela buila egin zien lanean jarduten zuten baserritarrei, gezurti. Baserritarrek, larriturik, segituan makilak eta sardeak hartu zituzten ardiak babestera, baina igotzerakoan, ohartu ziren, ardiak lasai-lasai zeudela eta hor otsorik ez zegoela. Beraz, baserritarrak, lanera joan ziren berriro. Handik egun batzuetara, Inaxio gezurtiak broma berbera egin zien mendi beherean soroan lanean zebiltzan emakume eta gizonei. Hauek ere, gora igo eta ardiak lasai zeudela ohartzean, konturatu ziren Inaxio gezurretan ari zela eta honek barre egiten zien sinisturik korrika igo zirelako: "Inuxente, inuxente, zakurraren buztana tente" esaten zien. Herritarrak, nazkaturik, gehiago ez ziotela sinistuko esan zioten. Hortik egun batzuetara, ilunabarrean, Inaxio artzaina gazta egiten ari zela, ardi guztiak orroka eta zalapartaka hasi ziren. Korrika atera zen txabolatik eta hara non ikusten duen benetako otsoa ardi artean. Segituan lanean zebiltzan herritarrei ohi egin zien otsoa etorri zela ohiukatuz, baina herritarrek, ez zioten sinetsi eta otsoak ardiak akabatu zituen Inaxiok negar egiten zuen bitartean.

Irakaspena
----------

Lan honen irakaspena zintzotasunaren balioa eta horren gainean pertsonek izan dezaketen konfiantza da; izan ere, hori gaizki erabiliz gero, sinesgarritasuna gal daiteke. Herrikideen fede ona gehiegikeriaz erabiltzeagatik artzaina sinesgarritasuna galtzera iristen da, bere artaldeari kalte larria eraginez eta bere biziraupen ekonomikoaren iturria kaltetuz.

Greziar bertsioaren amaieran agertzen den irakaspena, "Honek, gezurtiei nola saritzen zaien erakusten du: egia esaten badute ere, inork ez die sinesten" da. Honek, Diogenes Laerziok bere *Filosofo argien bizitzak* obran Aristotelesi egotzitako baieztapen bati erreferentzia egiten dio. Aristotelesi gezurrak esaten dituztenek zer irabazten duten galdetu zioten, eta, berak, "Egia esaten dutenean, ez zaiela sinesten" erantzuten zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Gezurrak» *Zientzia Kaiera* 2013-10-15 (Noiz kontsultatua: 2020-10-31).
2. 1 2  Artzain gezurtia
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *El pastorcillo mentiroso.*  (Noiz kontsultatua: 2020-11-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1190945
* Commonscat Multimedia: The Shepherd's Boy and the Wolf

---

 |

* Wd Datuak: Q1190945
* Commonscat Multimedia: The Shepherd's Boy and the Wolf
**Artxandape ikastola** Bilboko Matiko auzoan (Uribarri barrutian) kokatutako ikastola da. Elizbarrutiko ikastetxeak eta Eusko Ikastola Batza erakundeen kide den itundutako ikastetxe bat da. Gaur egun 750 ikasletik gora ditu, eta Haur, Lehen eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza ematen dira bertan, D ereduan.

Historia
--------

Artxandape ikastolaren aurrekariak 1967an kokatu behar dira, Uribarri auzoko Aneja parrokiaren lokaletan eskolaurreko hiru ikasgela zabaldu zirenean.
1980ko urrian Deustuko erriberako San Pablo parrokiako lokaletan Eskolaurreko hiru ikasgela eta Oinarrizko Hezkuntza Orokorrezko (gaur egungo Lehen Hezkuntza) bost ikasgela sortzen dira, Artxandape Ikastola izena hartuz.

1985. urtean, eskolaurreko gelak Bilboko Jasokunde parrokiako lokaletan zeukan Aixerrota Ikastolak Artxandaperekin bat egiten du. Urte berean, ikastola Matiko auzoan kokatutako eraikin berri batera eramango da, gaur egun duen kokalekura, hain zuzen ere.

1985/1986 ikasturtean irten zen Oinarrizko Hezkuntza Orokorrezko lehen promozioa, 10 ikaslek osatutakoa.

1996an instalazioak handitzeko eta hobetzeko lanak egiten dira, bi urteko Haur Hezkuntzako bi gela eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako bigarren ziklorako ikasgelak egiteko asmoz. 1998/1999 ikasturtean irten zen Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako lehen promozioa, 58 ikaslek osatutakoa.

Ikus, gainera
-------------

* Ikastolen Elkarteko ikastolen zerrenda
* Eusko Ikastola Batza

Kanpo estekak
-------------

* Artxandape ikastolaren webgunea
* Elizbarrutiko Ikastetxeak EI-CCDD
* Eusko Ikastola Batza EIB

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254237

 |

* Wd Datuak: Q12254237
**Artzabal** Usurbilen dagoen baserria da, Elizaldeko hirigunean.

2006ko apirilaren 3an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Ezaugarriak
-----------

Neurri ertaineko eta oinplano laukizuzeneko eraikin barrokoa da. Bi solairu eta ganbara ditu, hiru isurkiko zurezko estalkia eta bizkarra, fatxada nagusiarekiko elkarzuta, hego-ekialdera orientatua. Hareharrizko harlandu-eskantzuak ditu.

Fatxada horren beheko solairua harri-hormez egina dago, eta hego-mendebaldean karrerape irekia du. Karrerape honen erdian, sekzio zilindrikoko harrizko zutabeak zurezko baoa lehen solairutik zurkaizten du. Erdian, harlanduz inguratutako bao ateburuduna, eraikineko sarrera nagusia da. Bao horren eskuinean, lehioburudun leihoa eta inguratua ere aurkitzen dugu, hau ere harlanduz egina dago. Lehen solairuan, zurezko balkoi luzea solibek eusten dute. Lehen solairu honetako fatxada zurezko otaesizkoa da, eta bertako baoak adreilu zeramikoz bete dituzte. Ganbarako hormapikoa erabat zabalik dago. Bertatik irteten dira teilatu-hegal handia eusten duten besoak. Hego-mendebaldeko fatxadaren azalera osoa harri-horma zarpeatuz egina dago. Bere hegoaldeko zatia, atari irekiko zonari dagokiona, hareharrizko harlanduz egina dago. Bertara, harlanduzko bao ateburudun inguratuan barrena helduko gara. Bao horren gainean, harlanduz ere inguratuta dagoen leiho bat aurkituko dugu.

Ipar-ekialdeko fatxada ere harri-hormazkoa da, eta beheko eta lehen solairuetan harlanduz inguratutako zenbait bao dintelatu ditu. Ipar-mendebaldeko fatxada (atzealdea) harri-hormez egina dago —lehen solairuan dagoen sarrerako ate handi zahar baten baoa izan ezik— eta harlanduzko eskantzuak ditu.

Baserri honetako barne-armadura pieza bakarreko bederatzi pilarek eusten dute. Pilare hauek habeak, gapirioak eta aho-ziriketan mihiztatutako besoak eusten dituzte. Lehen solairuko azaleraren laurdena, ipar-mendebaldean, zementu-forjazkoa da. Zati honetan bertan eta zona berean ez du ganbararik.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8341933
* Commonscat Multimedia: Artzabal farmhouse

---

 |

* Wd Datuak: Q8341933
* Commonscat Multimedia: Artzabal farmhouse
Emanaldia.
**Antzezpena** aktore batek egiten duen lana da pertsonaia bat antzerki, film edo bestelako lan batean erretratatzean. [erreferentzia behar]

Aktorean barneratze batetik abiatzen da pertsonaia horren printzipioa ezagutu eta sakonetik ekarri eta pertsonaia integratu bihurtzeko. Emanaldia antzerki irudikapenaren barruan pertsonaia batek egindako ekintzatzat deskribatzen da. Ekintza horiek benetakoak diren arren, gutxienez behatzailea estimulatzea eta mezua bere osotasunean jasotzea ahalbidetzen duen asmoarekin kobratu beharko lirateke. Aktorea da ekintza gauzatzen duena.

Bilakaera
---------

Azken ikerketek ondorioztatu dute emanaldiaren kantuaren lehen agerpenak Grezian sortu zirela, apaizek jainkoak haragitzen zituzten erritoak egiten zirenean jendeari beren irakaspen eta aginduen esanahia azaltzeko.Ezagutzen dugun lehen aktorea Thespis greziarra izan zen, Atenasko Dionisoren antzokian K.a.534ko hamarkada antzeztu zuena. Eszenatokian, Thespisek lehen pertsonan hitz egin zuen, horrela pertsonaia bat interpretatuz. Garai hartan, istorioak jada ikuslegoaren aurrean kontatuta zeuden, baina beti hirugarren pertsonan eta modu kantatuan ere bai.

Interpretazioaren profesionalizazioa Europan hasi zen XVI. mendean, Italian, Comedia del arte-ko lehen konpainia profesionalekin; Ingalaterran, Isabel erreginaren garaian nobleziak babestutako konpainiekin (Lord Chamberlain's Men, Shakespeareren konpainia, gero King's Men izena aldatu zuen bezala); Frantzian, Comédie Française-rekin.

XVII. mendera arte aktoreak gizonezkoak baino ezin ziren izan. Gustu txarrez jotzen zen emakumea oholtzan aritzea. Horrela, Shakespeareren garaian emakumezko rolak gizonezkoek edo mutil gazteek egiten zituzten. Veneziako antzokietan gertatu zen emakumeak antzerki emanaldiak egitea ahalbidetu zuen aldaketa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q222749
* Commonscat Multimedia: Acting

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119834877 (data)
* GND: 4012899-4
* LCCN: sh85039329
* NDL: 00561982
* NKC: ph120683
* AAT: 300264355
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q222749
* Commonscat Multimedia: Acting
Bro Dreger eskualdea (orlegi ilunez), Granito Arrosazko kostaldearen kokalekua.
**Côte de Granit Rose** («Granito Arrosa kosta») Bretainiako ipar kostako zati bat da, Mantxako kanalean dagoena, Côtes-d'Armor departamentuan eta Bro Dreger eskualdean. Izenak ongi adierazten duenez, kosta horretako ezaugarri nagusia berau osatzen duen arrosa koloreko granitozko harkaitz eta itsaslabarrak dira.

Geografia
---------

Geologia ezaugarri hau mendebaldetik Plestin-les-Grèves udalerrian hasi eta ekialdean Louannec udalerriraino 30 kilometrotan zehar ematen da. Beharbada, eremu ikusgarriena Perros-Guirec udalerrian dagoena da.

Iruditegia
----------

* Costaérès gazteluaCostaérès gaztelua
* Ploumanac'h itsasargiaPloumanac'h itsasargia
* Granito Arrosazko kostaldea eta zazpi uharteen ikuspegia.Granito Arrosazko kostaldea eta zazpi uharteen ikuspegia.
* Ploumanach udalerriko hondartza (itsas behera)Ploumanach udalerriko hondartza (itsas behera)
* Harkaitzak (xehetasuna)Harkaitzak (xehetasuna)
* Trégastel udalerriko bolaTrégastel udalerriko bola
* Higaduraren ondorio ikusgarriakHigaduraren ondorio ikusgarriak
* Granito Arrosazko kostaldeaGranito Arrosazko kostaldea

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindiko Exonomastika Batzordea: «Kosten izenak», *Euskera*, LII, 2007, 3.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)****(Ingelesez)** Côte de Granit Roseri buruzko turismo webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1150945
* Commonscat Multimedia: Côte de granit rose

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 243167823
* SUDOC: 028587863

 |

* Wd Datuak: Q1150945
* Commonscat Multimedia: Côte de granit rose
**Armstrong konderria** (ingelesez: *Armstrong County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Kittanning da. 2010eko zentsuaren arabera 68.941 biztanle zituen, Armstrong kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Armstrong konderriak 1.719,34 kilometro koadro ditu. Horietatik 27,56 ura dira. Beste 1.691,79 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 40,1 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 68.941 pertsonetatik 67.692 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 366 dira. 540 beltzak edo afroamerikarrak. 41 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 147 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 25 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 488 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494186
* Commonscat Multimedia: Armstrong County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148928273
* LCCN: n81003716
* NARA: 10036797
* **Lekuak**
* OSM: 2563473
* TGN: 1002153

 |

* Wd Datuak: Q494186
* Commonscat Multimedia: Armstrong County, Pennsylvania
**Dorchester konderria** (ingelesez: *Dorchester County*) Marylandko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua La Plata da. 2010eko zentsuaren arabera 32.618 biztanle zituen, Dorchester kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Dorchester konderriak 2.545,97 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.145,39 ura dira. Beste 1.400,58 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,81 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 32.618 pertsonetatik 22.711 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.130 dira. 8.937 beltzak edo afroamerikarrak. 99 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 299 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 28 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 536 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501263
* Commonscat Multimedia: Dorchester County, Maryland

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137198519
* LCCN: n79138669
* NARA: 10036720
* SUDOC: 258364939
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 935143
* TGN: 1002338

 |

* Wd Datuak: Q501263
* Commonscat Multimedia: Dorchester County, Maryland
**Dionisio Olano Galarraga** (Altzo, Gipuzkoa, 1894ko otsailaren 14a - Lekaroz, Baztan, 1964ko urriaren 20a) gipuzkoar idazlea izan zen, Miguel Ángel eta Anizeto Olanoren anaia. Kaputxinoa.

Altsasun, Hondarribian eta Iruñean eliz ikasketak egin ondoren, 1917an, apaiz egin zen. Filosofiako irakaslea izan zen Lekarozko ikastetxean. *Zeruko Argia*, *RIEV*, *Irugarrengo Prantziskotarra*, *Verdad y Caridad* eta Erromako *Tertius Ordo* aldizkarietan eman zituen argitara olerki aipagarrienak. Olanoren obra nagusia, *Estudios sobre el euskera hablado,* 1961ean argitaratu zuen. Olanorenak dira, halaber: *Erriarentzako Liturgia*, *Corpus Christi edo Aldareko Sakramentu Santuaren jai-eguna* (1931) eta *Prantzisko Santuaren Irugarren Ordenako Ikasbidea* (1929).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256259
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 116444
* Lur: 04524/eu\_o\_0652/o0652

 |

* Wd Datuak: Q12256259
*Artikulu hau mendilerroari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Demanda».*
**Demanda mendilerroa** edo **Arandio mendilerroa** (gaztelaniaz: *Sierra de la Demanda*) Iberiar penintsulan dagoen mendigunea da, Iberiar mendilerroan kokatuta. Burgos, Errioxa eta Soria artean dago.

Ebro eta Duero ibaien haranen artean kokatuta dago. Bertan sortzen dira Arlanza eta Arlanzón Duero ibaiaren adarrak, bai eta Oca, Oja, Tirón (Fresneda de la Sierra Tirón herrian) eta Najerilla Ebro ibaiarenak ere.

Tontorrak
---------

Mendirik garaiena Errioxan dagoen San Lorenzo da (2.270 metro), non Valdezcaray eski-estazioa dagoen. Bigarren mendirik garaiena San Millán da (2.132 m), Burgosko probintzian garaiena dena.

Giza paisaia
------------

Eskualdeko herri nagusiak Salas de los Infantes, Belorado eta Pradoluengo (Burgos) eta Ezkarai (Ezcaray), Ozkabarte (Santo Domingo de la Calzada) eta Donemiliaga Kukula (San Millan de la Cogolla) (Errioxa) dira.

Guztira 9.500 biztanle inguru bizi dira eskualdean, horietatik 2.051 Salas de los Infantesen.

Ikus, gainera
-------------

* Demanda mendilerroa (eskualdea)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindiaren 151. araua: Espainia-Frantzietako eskualdeen izenak.
2. ↑  El euskara en la toponomia de Burgos, Luis María Mujica

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** www.sierradelademanda.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1543751
* Commonscat Multimedia: Sierra de la Demanda

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 245833509
* BNE: XX455210
* BNF: 15505171q (data)
* SUDOC: 099073226
* **Lekuak**
* OSM: 2804913
* TGN: 7339284
* Atlas Digital del Imperio Romano: 41751
* Natura 2000: ES4120012

 |

* Wd Datuak: Q1543751
* Commonscat Multimedia: Sierra de la Demanda
**Delta konderria** (ingelesez: *Delta County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Delta da. 2010eko zentsuaren arabera 30.952 biztanle zituen, Delta kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Delta konderriak 2.974,86 kilometro koadro ditu. Horietatik 16,96 ura dira. Beste 2.957,9 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,1 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 30.952 pertsonetatik 30.030 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.345 dira. 137 beltzak edo afroamerikarrak. 190 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 146 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 41 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 396 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312149
* Commonscat Multimedia: Delta County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137213812
* LCCN: n81032687
* NARA: 10039118
* **Lekuak**
* OSM: 1411354
* TGN: 2000206

 |

* Wd Datuak: Q312149
* Commonscat Multimedia: Delta County, Colorado
¡Detente!¡Detente! - Otoitza

*Artikulu hau eskapularioari buruzkoa da; politika-terminoa gaitzat duena beste hau da: «Détente»*
***Detente*** ("detenerse" -euskaraz: «gelditu»- aditzaren aginterazko forma; euskaraz: «geldi») XIX. eta XX. mendeetako espainiar gerretako soldadu katoliko batzuek bihotzaren ondoan zeramaten "detente, bala" edo "tente, bala" legenda zeraman eskapulario, txapa edo oihal zati bat da. Esaera horren ondoan Jesusen Bihotzaren irudia agertzen zen. *Detente*ak, gehienetan, karlistek erabiltzen zituzten babes gisa.

Berez, eskapularioa 1686an asmatu zuen Margarita Maria Alacoque frantziar mojak eta 2017an espainiar soldaduek erabiltzen zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Barraycoa, Javier.  (2019-6-3). «¿Qué es el Detente o Detente bala que llevaban los carlistas?» *El Correo de España*.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Los militares españoles destinados en Líbano portan los «detente bala» de las carmelitas de Toledo» *religionenlibertad.com* 2017-1-17.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5265661

 |

* Wd Datuak: Q5265661
Karl Marx jotzen da teoria honen garatzailetzat.
**Determinismo teknologikoa** teoria erredukzionista bat da. Teoria horren oinarria da gizarte baten teknologiak bere eraginkortasunaren barne-logikari jarraituz egiten duela aurrera, eta, aldi berean, gizarte-egituraren eta kultura-balioen garapena zehazten duela. Horrek aurrerapen teknologikoa funtsean antidemokratikoa den indar bihurtzen du. Uste da terminoaren jatorria Thorstein Veblen (1857-1929) soziologo eta ekonomista estatubatuarrari zor zaiola. XX. mendeko determinista teknologiko erradikalena, Ameriketako Estatu Batuetan, Clarence Ayres izan zen ziurrenik, Thorstein Veblenen eta John Deweyren jarraitzailea. William Ogburn ere bere determinismo teknologiko erradikalagatik eta atzerapen kulturalari buruzko teoriagatik.

Garapen sozioekonomikoaren ikuspegi determinista teknologiko baten lehen elaborazio garrantzitsua Karl Marx filosofo eta ekonomialari alemanaren eskutik etorri zen. Hark argudiatu zuen teknologia-aldaketak, eta bereziki ekoizpen-teknologian, giza harremanetan eta antolamendu-egituran duten eragin nagusia direla, eta gizarte-harremanak eta kultura-praktikak, azken batean, gizarte jakin baten oinarri teknologiko eta ekonomikoaren inguruan dabiltzala. Marxen jarrera sustraitu egin da gaur egungo gizartean; izan ere, azkar aldatzen diren teknologiek gizakien bizitza erabat aldatzen dute. Nahiz eta autore askok egozten dien Marxen ideiei teknologiaren aldetik gizakiaren historiaren ikuspegi jakin bat, marxista guztiak ez dira determinista teknologikoak, eta autore batzuek zalantzan jartzen dute noraino zen Marx bera determinista. Gainera, determinismo teknologiko mota asko daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Héder, Mihály.  (2021-06-01). «AI and the resurrection of Technological Determinism» *Információs Társadalom* 21 (2): 119. doi:10.22503/inftars.XXI.2021.2.8. ISSN 2063-4552. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
2. ↑    *Does technology drive history? : the dilemma of technological determinism.*  MIT Press 1994 ISBN 0-262-19347-7. PMC 28929481. (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).
3. ↑   **(Ingelesez)** Bimber, Bruce.  (1990). «Karl Marx and the Three Faces of Technological Determinism» *undefined* (Noiz kontsultatua: 2022-11-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q605434
* Commonscat Multimedia: Technology

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph126488

 |

* Wd Datuak: Q605434
* Commonscat Multimedia: Technology
**Arveleg I.a**, Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan, Arthedaineko zortzigarren erregea da. Argeleb I.aren semea da, eta Fornosten jaio zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1309. urtean. Bere izena, sindarinezkoa da, eta "errege handi" bezala itzul daiteke.

Historia
--------

Errege bihurtzen da bere aita Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1356. urtean hil ondoren, Angmarrek lagundutako Rhudaur erresumaren aurkako gudu batean. Berak, Lindon eta Kardolanen laguntzarekin, etsaia, berriz ere, iparralderantz kanporatu zuen.

Porrotaren ondoren, Nazgûlen Jauna Rivendel setiatzen hasi zen, Elrond hil eta harana bereganatzeko asmoz.

Bere erregealdian eta denbora batez, eskualdean bakea egon zen; Arthedainekin Ekialdetik Mendebalderako bidea, Denboraren Muinoak eta Mitheithel ibaiaren behe ibilbidearen arteko muga bat domeinatuz. Baina Rhudaur, mendietako gizonek domeinatu eta gobernatzen dute, Nazgûlaren laguntzarekin. Hauek, erresumako azken dunedainak hiltzen dituzte.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1409. urtean, Errege Aztiak eta Rhudaurreko menditarrek, Arnor inbaditzen dute. Kardolan suntsitua da, eta, bizirik geratzen diren urriak, Oihan Zaharraren inguruko muinoetan babesten dira. Bere aitona Malvegilek Amon Sûlen inguruan eginiko gotorlekuak, dorrea bezala suntsituak dira. Palantirra, Fornostera eramana da, Angmarren eskuetan eror ez dadin. Arveleg guduan hiltzen da, 53 urteko erregealdiaren eta 100 urteko bizitzaren ondoren. Bere oinordekoa, bere seme Araphor da.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Argeleb I.a** | **Arthedaineko erregea**Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1356-1409 | Ondorengoa**Araphor** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2714797

 |

* Wd Datuak: Q2714797