**Herkulesen dorrea** Coruñako penintsulan kokatuta dagoen dorre eta itsasargia da. Bere garaiera 68 metrokoa da. Zutik dirauen erromatar itsasargi bakarra eta oraindik funtzionatzen duen itsasargirik antzinakoena da.

Bere eraikuntzari dagokionez, zenbait elezahar daude. Horietako batek, Herkules gaur egun dorrea inguratzen duten kostaldera txalupan iritsi eta Gerion erraldoia garaitu ondoren, honen burua lurperatu zuen tokia izan zela dio.

Historia
--------

Herkulesen Dorrea erromatarrek eraiki zuten nabigazio itsasargi bezala I. mendean, Neron eta Vespasiano enperadoreen agintaldien artean, 40 eta 80. urteen artean data daitezkeen aurkitutako *terra sigillata* eta pareta fineko edalontzien arabera. Dorrearen oinean dagoen inskripzioaren arabera, eta *Brigantium* (A Coruña) hiriari buruzko erreferentzia dokumentalek, itsasargi baten presentzia adierazten dute Traiano enperadorearen erregealdiaren garaitik. Bere oinarrian, botozko harri bat aurkitu zen, latinez idatzitako honako inskripzio honekin:

MARTI AUG.SACR C.SEVIVS LUPUS ARCHITECTUS AEMINIENSIS LVSITANVS.EX.VO
dorrearen arkitektoa Gaio Sevio Lupo bezala identifikatzea ahalbidetu duena, Aeminiumekoa, gaur Coimbra, Portugalen. Dorrearen aipamenik antzinakoena, Paulo Orosioren *Historiae adversum Paganos*en dago, 415-417 bitartean idatzia, honako hau dioena: "Secundus angulus circium intendit, ubi Brigantia Gallaeciae civitas sita altissimun farum et inter pauca memorandi operis ad speculam Britanniae erigit". Gainera, historialariek, Herkulesen Dorrea, Breoganen dorrea egon izan zitekeen toki bezala identifikatu dute. Dorre hau, dorre mitologiko bat da, Irlandako ziklo mitologikoan agertzen dena (zehazkiago Leabhar Ghabhála Érennen) eta nondik Ithek, Breoganen semeak, Irlandako kostaldea ikusi zuen. Susmo honi indarra ematen diona Brigantium toponimoa bera da, Breoganetik etortzea oso posible dena, eta badu oinarria erromatarrek euren jainko eta heroi propioak identifikatzeko tradizioan, kasu honetan Herkules, tokikoekin. Dorreak bere itsasoko erabilera, ziur aski, Erdi Aroan galdu zuen, gotorleku bihurtu zenean.

XVII. mendean (1682)an Uzedako Dukeak, Amaro Antune arkitektoari eskatu zion zaharberritze arkitektonikoa. Amarok, goialderaino gangak zeharkatzen zituen eskailera bat eraiki zuen. Goialdean bi dorre txiki daude, argiak eusteko. Karlos IV.a Espainiakoaren erregealdian berreraikitze osoa egiten da. Lan neoklasikoa 1791n amaitzen da, Eustaquio Giannini italiarraren zuzendaritzapean.

Berritzea hasi baino lehen, dorrea, oinarri karratuko gorputz prismatiko bat zen; kanpoaldean, harrizko harresi bat zuen, behealdean bi ate zituena eta goiko solairuraino zeharkatzen zuten leiho asimetrikoekin, eta goialderaino iristen zen kiribil formako finkatzaile batekin. Bere barnean, antzinako egitura erromatarra mantentzen zuen, baina eraikinaren zaharberritzeari zegozkien zurezko eskailerekin, bere apaindura, ate eta leihoen goialdeko markoekin harmoniatsu bihurtuz.

Mitologiak dioenez "*Gerion izeneko erraldoi bat zegoen, Brigantiumeko erregea, bere mendekoak, hauen ondasunen erdia ematera behartzen zituena, seme-alabak barne. Egun batean, mendekoek, Herkulesi laguntza eskatzea erabaki zuten, Gerioni, borroka handi baten erronka bota ziona. Herkulesek Gerion garaitu eta lurperatu zuen eta zuzi handi batekin koroatu zuen tumulu bat altxa zuen. Tumulu honetatik gertu hiri bat sortu zuen, eta, bertara iritsi zen lehen pertsona Coruña izeneko emakume bat izan zenez, Herkulesek izen hori jarri zion hiriari*".

Lortutako egitasmoak
--------------------

2009an, gizateriaren ondare bihurtu zen. Real Club Deportivo de La Coruña futbol taldeak, hurrengo denboraldiko kamisetetan, Gerionen burezurra agertuko zen logo bat eramatea erabaki zuen, mitologiaren arabera, itsasargia bera dagoen tokian bertan Herkulesek garaitu zuena, tibiekin batera.

2008an Askatasunaren Estatuarekin senidetu zen.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Google Mapsen Herkulesen Dorrearen ikuspegia
* **(Gaztelaniaz)** Herkulesen Dorrearen argazkiak
* **(Galizieraz)****(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)**Preciosas fotos de la torre desde todos los angulos posibles Dorrearen argazki ederrak angelu posible guztietatik
* **(Gaztelaniaz)** Ikuspegia Herkulesen Dorretik
* **(Gaztelaniaz)** Díazek hartutako Herkulesen Dorrearen argazkiak[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q245151
* Commonscat Multimedia: Torre de Hércules

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 25836
* **Itsasargiak**
* ARHLS: SPA276
* NGA: 113-2548
* UKHO: D1704
* MarineTraffic: 1000007451
* Online List of Lights: 11944
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 1312
* BIC: RI-51-0000540
* Hispania Nostraren zerrenda gorria: url

 |

* Wd Datuak: Q245151
* Commonscat Multimedia: Torre de Hércules


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Espainia | Gizateriaren Ondarea Espainian | Espainia |
| Alhambra, Generalife eta Albayzín • Aranjuezko errege jauregia • Méridako arkeologia multzoa • Tarracoko arkeologia multzoa\* • Atapuercako arkeologia multzoa • Ávilako Hiri Zaharra eta harresiz kanpoko elizak • Burgosko katedrala • Cáceres • La Vall de Boíko eliza erromanikoak\* • Herkulesen Dorrea\*\*\* • Sevillako katedrala, Alkazarra eta Indietako Agiritegia • Altamirako leizea • Kordoba • Cuenca • Doñana • El Escorial • Garajonay • Eivissa • Las Médulas • Aragoiko arkitektura mudejarra • Asturias eta Oviedoko monumentuak • Kataluniar Musikaren Jauregia eta Sant Pau Ospitalea\* • Elxeko palmadia • Pobleteko monasterioa\* • Pirinioak - Monte Perdido • Úbeda eta Baeza • Mediterraneo itsasoko labar-artea • Lugoko erromatar harresiak\*\*\* • Donejakue bidea\*\* • Salamanca • San Cristóbal de La Laguna • San Millán de Yuso eta Susoko monasterioak • Santa María de Guadalupe • Santiago Compostelakoa\*\*\* • Segovia eta bere akueduktua • Serra de Tramuntana • Llotja de la Seda • Teide • Toledo • Alcalá de Henaresko unibertsitate eta gune historikoa • Bizkaiko Zubia\*\* • Antoni Gaudíren lanak\* • Merkurioaren Ondarea. Almadén eta Idrija¹ • Antequerako trikuharrien parajea • Medina Azahara
*\* Katalunian; \*\* Euskal Herrian; \*\*\* Galizian*; *¹ Esloveniarekin batera* |