recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Sinatzaileek monarkia berrezarri nahi zuten Joan Borboikoaren bitartez.
***Hogeita Zazpien Manifestua*** Francisco Franco diktadoreari 1943ko apirilean igorritako gutun bat izan zen: Sinatzaileak I. legegintzaldiko (1943-1946) 17 prokuradore frankistak eta goi-karguetan ziren eta, haiekin batera, beste hamar pertsonak sinatu zutena, Espainian monarkia berrezartzea eskatuz. Espainiako Gerra Zibila amaitu ondoren eta Bigarren Mundu Gerra oso aurreratuta zegoenean, ideologia monarkikoko pertsona-talde batek diktadoreari erakunde monarkikoaren defentsa eta Joan Borboikoa nazioaren tronua hartzeko prest zegoela azaltzeko unea iritsi zela uste izan zuen eta horrela sortu zen dokumentua.

Sinatzaileak
------------

Laureano López Rodó argitaratu zuen, dirudienez, dokumentua. Hauek ziren sinatzaileak:

* Jacobo Fitz-James Stuart y Falcó
* Juan Ventosa
* Valentín Galarza Morante
* Pablo Garnica y Echevarría
* José de Yanguas Messía
* Pedro Gamero del Castillo
* Alfonso García Valdecasas
* Manuel Halcón
* Antonio Goicoechea
* Nicanor Armero Iranzo
* Joaquín Fernández de Córdoba Osuna
* Luis Alarcón de la Lastra
* Manuel Moreu Figueroa
* Juan Manuel Fanjul
* Conde de Ibarra
* Jaime de Foxá
* Antonio Gallego Burín
* Eduardo Martínez Sabater
* A. González de Vinuesa
* Antonio Sala Amat
* Jesús Merchante Sánchez
* Ignacio Muñoz Rojas
* Isidoro Delclaux Aróstegui
* Alfonso de Zayas y de Bobadilla
* Miguel Ponte
* Rafael Lataillade Aldecoa
* Aurelio Joaniquet

Diktadorearen erantzuna
-----------------------

Ricardo de la Ciervaren arabera, Franco jeneralaren erreakzioa zuhurra izan zen, Ez zekien oso ondo ekimenak zuen indarra eta denbora pasatzen utzi zuen, hori argitu arte. 1943ko ekainaren 26an, azkenik, Batzorde Politikoa bildu zen, eta erabaki zuen sinatzaile guztiak Mugimenduaren Kontseilu Nazionaletik kanporatzea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Laureano López Rodó, *La larga marcha*, 41-43 or.
2. ↑  Ricardo de la Cierva, *Franco, la historia*, Fénix, Madril, 2000. ISBN-84-88787-34-0 621-622 or.
3. ↑  Luis Suárez Fernández, *Franco*, 247 or. Bartzelona, Ariel, 2005. ISBN 84-344-6781-X.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20102696

 |

* Wd Datuak: Q20102696
**Hickman konderria** (ingelesez: *Hickman County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Centerville da. 2010eko zentsuaren arabera 24.690 biztanle zituen, Hickman kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hickman konderriak 1.586,7 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,33 ura dira. Beste 1.586,37 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,56 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 24.690 pertsonetatik 23.112 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 455 dira. 1.102 beltzak edo afroamerikarrak. 118 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 47 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 16 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 293 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Hickman County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502047
* Commonscat Multimedia: Hickman County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125524326
* ISNI: 0000 0004 0442 4468
* LCCN: n83044558
* **Lekuak**
* OSM: 1847629
* TGN: 7015666

 |

* Wd Datuak: Q502047
* Commonscat Multimedia: Hickman County, Tennessee
**Helio 4a**, helioaren isotopo bat da, ez erradiaktiboa eta arina. Diferentzia handiarekin, modu naturalean existitzen diren helioaren bi isotopoen artean arruntena da, Lur planetan dagoen helio guztiaren %99,99986a osatzen duelarik. Bere nukleoa, alfa partikula bat da, bi protoi eta bi neutroiz osatua dagoena. Alfa desintegrazioa, isotopo erradiaktibo askorentzako deskonposaketa modu oso arrunta denez, honek, bere ugaritasuna azalduko luke. Izan ere, elementu astunen alfa deskonposaketa, Lurrean helio 4aren presentzia naturalaren iturria da.

Helio 4a, 2,17 kelvinetik (-271 gradu) behera izozten denean, hau, superfluido bihurtzen da, ohiko likido baten oso propietate ezberdinekin. Esate baterako, helio 4a, estali gabeko ontzi batean uzten bada, ontziaren alboetan geruza fin bat eratzen da, gainez eginez. Jokaera bitxi hau, Clausius-Clapeyronen erlazioaren ondorio da, eta ezin da egungo mekanika klasikoaren eredu zientifikoaren bidez azaldu, ezta eredu elektrikoen fisika nuklearraren bidez ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1151346
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 30219

 |

* Wd Datuak: Q1151346
Heliea auzitegiaren aurrien esparrua
**Heliea** (antzinako grezieraz: Ήλιαία) antzinako Atenasko eta beste zenbait hiritako herri-auzitegi handia izan zen, eguzkitan (*Helios*: eguzkia) eta ageriko ekitaldietan bildu ohi zena.

Atenasko *Heliea* Solonek sortu zuen K.a. 594. urte inguruan. V. mendean 6.000 bazkide izan zituen (600 leinu bakoitzeko), xede zehatzeko hamar sailetan bereiziak. Epaileak urterik urte hautatzen ziren, zozketaz. Efialte eta Periklesen berrikuntzen ondorioz (461), Areopagoaren aginpidearen zati bat beretu zuen, eta haren aginpide-barrutia ia auzi-mota guztietara hedatu zen. Ustelkeriari biderik ez emateko, K.a. 404tik aurrera epaimahai bat aukeratzen zen egunero Helieako kideen artetik.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1057378
* Commonscat Multimedia: Aiakeion (Athens)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1057378
* Commonscat Multimedia: Aiakeion (Athens)
***Hipias Handia***, *Hippias I* edo latinez *Hippias maior* izenburuz ere ezaguna, Platon filosofoaren ustezko solasaldietako bat da. *Corpus platonicum* izenekora barneratu izan bada ere, egun zalantzazkotzat jotzen da Platon benetako egilea izatea. Edertasuna (*kalon*, grekeraz) da solasaldiaren gai nagusia. Hipias sofistak edertasunari buruzko bere hitzaldi batez aritzen da eta Sokratesek edertasuna zer den galdetzen dio. Hipiasek ez du asmatzen edertasunaren definizio zehatza eta osotua ematen eta adibideak eta erantzun partzialak ematera mugatzen da. Horrela, ordea, ez da iristen edertasuna zer den jakitera. Solasaldiak filosofia platonikoaren oinarriak azaltzen ditu: dirudiena eta dena, plazerra eta ongia, zentzumenak eta benetako izaera.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q634846
* Commonscat Multimedia: Hippias Major

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 180034400
* BNE: XX2741644
* BNF: 13319362v (data)
* GND: 4265677-1
* LCCN: no96027266
* SUDOC: 027669203
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q634846
* Commonscat Multimedia: Hippias Major

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Franco Volpi: *Enciclopedia de obras de filosofía*: Platón. Hippias I. 1691. orrialdea.
**Hill konderria** (ingelesez: *Hill County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Havre da. 2010eko zentsuaren arabera 16.096 biztanle zituen, Hill kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hill konderriak 7.552,47 kilometro koadro ditu. Horietatik 44,21 ura dira. Beste 7.508,26 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,13 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.096 pertsonetatik 12.114 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 373 dira. 47 beltzak edo afroamerikarrak. 3.393 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 66 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 468 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496589
* Commonscat Multimedia: Hill County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154778869
* LCCN: n81058507
* **Lekuak**
* OSM: 1740629
* TGN: 2001280

 |

* Wd Datuak: Q496589
* Commonscat Multimedia: Hill County, Montana
**Reicheko Herritarrak Mugimendua** (alemanez: *Reichsbürgerbewegung*) edo **Reicheko Herritarrak** (alemanez: *Reichsbürger*) Alemaniako eskuin muturreko hainbat elkarte eta pertsona antikonstituzionalek eta errebisionistek jasotzen duten izendapena da. Mugimenduko kideek Alemaniako Errepublika Federalaren zilegitasuna ukatzen dute, 1871tik 1918ra eta 1933tik 1945era existitu zen Alemaniar Reicha estatu zilegitzat ezagutuz emanez.

Historia
--------

1985ean Wolfgang Gerhard Günter Ebelek, Mendebaldeko Berlingo trafiko-superindente zenak, Reicheko Behin Behineko Gobernua (alemanez: *Kommissarische Reichsregierung*, KRR) delako mugimendua sortu zuen. Ebelek bere burua Reicheko kantziler izendatu zuen, aliatuen okupazioguneko agintarien esanetara jarduten zuela esanez.

KRRak txanponak eta posta-zigiluak jaulkitzeari ekin zion, baita bere erakundea Interneten eta beste hedabidetan sustatuz. Jarraitzaile-kopuruak ahalbidetzen duen lekuetan berrezarritako erakundeak emulatzen dituzte; hala nola, Weimarko Errepublikaren eta antzinako Alemaniako estatuen auzitegiak eta legebiltzarrak. Denboraldi batean estatu paralelo bat sortzen saiatu ziren hainbat erakunde eta aginte-kargu berrezarriz, esaterako: *Reichstag* legebiltzarra, Reicheko ministroak, estatu gobernuak eta *Reichsgericht* auzitegi gorena.

2022ko abenduaren 7an Alemaniako poliziak Reicheko Herritarrak mugimenduko 25 kide atxilotu zituen estatu-kolpea prestatzen ari zirelakoan.

Ideologia
---------

Reicheko Herritarren Mugimenduaren ideologia eskuin muturrekoa da. Mugimenduak konspirazioaren teoriaren, antisemitismoaren eta arrazakeriaren aldeko ideiak agerrarazi ditu. Hainbat hedabidek mugimendua izatez neonazitzat jo izan dute. Horrez gain, mugimenduaren baitan badira Alemaniar Inperioaren berrezarpenaren aldeko erregezaleak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Torner Zabala, Jon.  (2022-12-07). «Polizia operazio erraldoia Alemanian eskuin muturraren aurka, estatu-kolpea prestatzen ari zirelakoan» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2022-12-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1618804
* Commonscat Multimedia: Reichsbürgerbewegung

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3153893695702292871
* BNF: 17758572j (data)
* GND: 107484503X

 |

* Wd Datuak: Q1618804
* Commonscat Multimedia: Reichsbürgerbewegung
**Reial Club Nàutic de Tarragona**, **RCNT**, Tarragona hiriko itsas klub famatua da. Itsasoari loturiko hainbat atal dauzka, tartean arraunketa olinpikoa eta tostartekoa.

Historia
--------

1878an sortu zen eta beraz Espainiar estatuko itsas klub zaharrena da. Hasieratik ekin zion belan eta arraunean aritzeari eta 1920 eta 1960 artean Espainiako txapelketa ugari irabazi zituen.

Hainbat hamarkadatan arraunketa alde batera utzi ondoren 1999an berriz ere indartzeko erabakia hartu zuen, batez ere llaüten arteko estropadetan parte hartuz. 2013an Espainiako zortziko txapelketan hirugarren egin zuen.

Palmaresa
---------

* Espainiako zortziko txapelketa (9): 1929, 1930, 1934, 1935, 1944, 1945, 1946, 1947, 1958.
* Espainiako lauko txapelketa (9): 1924, 1925, 1928, 1930, 1935, 1947, 1954, 1955, 1961.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7374902
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130138417

 |

* Wd Datuak: Q7374902
**Hilkka Rantaseppä-Helenius** (Finlandia, 1925- Paimio, Finlandia, 1975eko maiatzaren 7a) finlandiar astronomoa izan zen.

Biografia
---------

Matematika ikasten hasi zen irakasle izateko asmoz. Yrjö Väisälä astronomo finlandiarrak astronomo bihurtzeko inspirazioa eman zion. Baserritar baten alaba izaki, bere ukuiluan behatoki bat izateko pribilegioa izan zuten astronomo zoragarri bakarretakoa izan zen.

Berrogeita hamar urterekin istripu batean hil zen. Florian 1530 Rantaseppä asteroidea bere oroimenean izendatu zuten.

Karrera zientifikoa
-------------------

Planeta txikiak behatzen aritu zen, eta, gainera, laguntzaile gisa aritu zen Tuorlako Behatokian, 1956tik 1962ra. 1962an, behatzaile bihurtu zen lanpostu huts bat eskuratu zuenean. 1975 arte egon zen behatzaile. Kevolako Behatokiaren eraikuntzan ere parte hartu zuen Tähtitieteellis-optillinen seurak (Astronomiako Elkarte Optikoa), 1963an.

Aintzatespenak
--------------

* Florian 1530 Rantaseppä asteroidea bere oroimenean izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   **(Ingelesez)**  *Dictionary of Minor Planet Names.*  doi:10.1007/978-3-540-29925-7. (Noiz kontsultatua: 2022-09-19).
2. ↑   «Tiedenaisia - Vetenskapskvinnor - Women of Learning» *www.mv.helsinki.fi*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5761896
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 306225337
* ISNI: 0000 0003 9763 6496

 |

* Wd Datuak: Q5761896
Hatfield klaneko senideak, Hillbillies direlakoen eredu estereoptipatuaren adibide garbia.
**Hillbilly** (pluralez "hillbillies", euskaraz gutxi gorabehera *Menditarra*) AEBtan ekialdeko Appalache mendilerroko landa edota baserri giroko arraza zuriko jende txiroa aipatzeko erabiltzen den ezizena da.

Ezizena
-------

Hitz honen jatorria Ulsterko eskozierazko "hill-folk" eta "billie" hitzetan omen dago, XVIII. mendean eremu hori Ulstergo eskoziar protestanteek populatu baizuten, eskualde horretan "Billy" (William) ohiko gizonezko izena eta "Hill" ("Muino") hitz-elkarketatik sortua litzateke. Euskaraz lagunen artean erabili ohi diren "motel", "txo", "adiskide" edo "mutil" hitz informalen parekidea. Gaur egun "hillbilly" ezizenak txantxa eta mespretxuzko esanahia ere jaso izan du, ustez jende zatar, ezjakin edota itxura eta portaera hezigabekoaren parekidea bilakatuz, hots, hiritar jendearen guztiz aurkakoa.

Musika
------

Musikari dagokionez, hillbilly generoaren sortzaileak ere badira, Bluegrass eta Country musikan eragin handia izan duen jendea izan da, heuren musika-tresna erabilineka banjoa eta biolina izan direlarik.

Zinema
------

Beharbada, hillbillies jendearen estereotipo edo eredu ezagunena 1960ko hamarkadako *The Beverly Hillbillies* telesaila edota 1972ko *Deliverance* filman ikus daiteke.

Ikus gainera
------------

* Cajun.
* Redneck.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1448

 |

* Wd Datuak: Q1448
**Hirusta zuria** (*Trifolium repens*) *Trifolium* generoko landare mota bat da, Europan, Iparraldeko Afrikan eta Mendebaldeko Asian hazten dena. Landare lekaduna da, lore zuriak dituena. Animalien elikagai gisa erabiltzeko landatzen da.

Deskribapena
------------

Hazkuntza moteleko landarea da, 10 eta 20 zentimetro arteko altuera har dezake. Hosto iraunkorra izaten du eta hirusta denez hiru foliolo borobil ditu. Berdeak dira eta marka zuri bat izaten dute. Ez dute ilerik.

Loreak zurixka izaten dira, batzutan tono arroxa argiak ere izaten dituzte. 1'5-2 cm-ko diametroa duten infloreszentziatan multzokatzen dira. Maiatza eta urria artean loratzen da.

Fruituak oso txikiak dira eta bihotz itxurako 3-4 hazi izaten dituzte barnean.

Garrantzia ekologikoa
---------------------

Lekariak oso garrantzitsuak dira Rhizobium generoko bakteria batzuekin sinbiosian aireko nitrogenoa nitrato eta nitrato bihurtzen baitute sustraietan eta substantzia horiek dira hain zuzen landarek elikatzeko behar dituztenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
2. ↑   Fundazioa, Cristina Enea. *Uliako loreak ezagutzeko erakusketa - Cristina Enea Fundazioa.*  (Noiz kontsultatua: 2017-04-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q148675
* Commonscat Multimedia: Trifolium repens
* Wikispecies Espezieak: Trifolium repens

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph121343
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 65957
* BioLib: 40060
* Catalogue of Life: 203233
* Dyntaxa: 221339
* EOL: 703436
* Fl. China: 200012344
* GBIF: 5358748
* GRIN:
* IPNI: 523626-1
* ITIS: 26206
* NCBI: 3899
* PlantList: ild-8135
* W3TROPICOS: 13034184
* USDA Plants: TRRE3
* VASCAN: 5931
* WoRMS: 993805
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: M28256480L

 |

* Wd Datuak: Q148675
* Commonscat Multimedia: Trifolium repens
* Wikispecies Espezieak: Trifolium repens
Trans-Alaska oliobidea.
**Hoditeria bidezko garraioa** gasak, likidoak, edo solidoak garraiatzeko modu bat da, hoditeria erabiltzen duena garraio-sare edo -sistema gisa. Efluenteak grabitatearen bidez drainatzea (hondakin-urak, euri-urak, estolderia-sistemak, etab.) eta hodien bidezko elikagaien trafikoa (garagardoa, esnea, alea, etab.) sar daitezke kategoria honetan. Hala ere, oro har, hoditeriaren bidez garraiatzen diren ohiko produktuak hauek dira: petrolioa eta hidrokarburo likidoak, gas naturala eta erregaietarako bestelako gasa, eta substantzia kimikoak.

Historia
--------

Antzinatasunean, K.a. 4000 urte inguruan egiptoarrek buztin egosizko hodiak erabiltzen zituzten estolderiarako, erromatarrek berunezko hodiak akueduktuetako leku jakin batzuetan, eta txinatarrek oihalez lotutako banbuzko hodiak gas naturala kontsumo-lekuetara eramateko.

Garai modernoan produktuen garraio mota hau Dmitri Mendeleiev-ek proposatu zuen lehen aldiz, 1863an, urte hartan petrolioa garraiatzeko hodiak erabiltzea iradoki baitzuen.

Hoditeriaren bidezko garraio sistemak
-------------------------------------

Garraiatutako ekaiaren arabera, hodi bidezko garraioak izen desberdinak hartzen ditu, eta arautegiak, zein eraikitzeko eta funtzionatzeko teknikak ere aldatu egiten dira garraiatutako ekaiaren arabera.

Hauek dira hoditeriaren bidezko garraio-sistema nagusiak:

* Gasbideak gas naturala garraiatzeko.
* Oliobideeak hidrokarburo likidoak, bereziki petrolioa, garraiatzeko.

Distantzia handietara garraiatutako beste produktu asko ere sartzen dira garraio-mota honetan:

* Ur geza, batez ere ureztatzeko, akueduktuen bidez
* Ur gazia
* Oxigenoa
* Hidrogenoa
* Etilenoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Pipeline rules of thumb handbook : quick and accurate solutions to your everyday pipeline problems.*  (7th ed. argitaraldia) Gulf Professional/Elsevier 2009 ISBN 978-0-08-094943-7. PMC 430219779. (Noiz kontsultatua: 2022-12-11).
2. ↑   Liu, Henry.  (2003). *Pipeline engineering.*  Lewis Publishers ISBN 1-58716-140-0. PMC 51942618. (Noiz kontsultatua: 2022-12-11).
3. ↑   Vassiliou, M. S..  (2009). *Historical dictionary of the petroleum industry.*  Scarecrow Press ISBN 978-0-8108-6288-3. PMC 315479839. (Noiz kontsultatua: 2022-12-11).

Kanpo estekak
-------------

* Petrolioaren garraioa Nazioarteko eztabaida

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q725864
* Commonscat Multimedia: Pipeline transport

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00569017
* NKC: ph124432

 |

* Wd Datuak: Q725864
* Commonscat Multimedia: Pipeline transport
**Hizkuntza natural** terminoa erabili ohi da bereziki giza hizkuntzaz mintzatzeko. Bere esanahia gizakiak sortutako hizkuntza formalei kontrajartzen zaio.

Hizkuntza naturala helburu komunikatibo bat duten jatorrizko hiztunek osatzen duten kulturari esker bilakatzen da. Adibidez, txinera, euskara, gaztelania eta ingelesa hizkuntza naturalak dira.

Hizkuntza formalarekiko ezberdintasunak
---------------------------------------

Hizkuntza formalean ez bezala, non kate edo perpaus baten esanahia bere aspektu edo formaren menpe baino ez dagoen, hizkuntza naturaletan semantika edo esanahi espezifiko edo kontestualak parte hartzen dute perpausaren zuzentasun eta esanahian. Honek bere ikerketa zailtzen du.

Hizkuntzalaritza da hizkuntzak aztertzeaz arduratzen den arloa, zeina edozein komunikazio prozesu definitzen duen arau bilduma den.

Komunikazio arauak existitzen direnez, hizkuntza natural zehatz bat ere definitu daiteke, sortu eta erabili daitezkeen perpaus sorta gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm.

Ikus, gainera
-------------

* Hizkuntza naturalaren prozesamendua
* Hizkuntza naturala sortzea

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** «Procesamiento del lenguaje natural»

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33742
* Commonscat Multimedia: Natural language

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph1002032
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q33742
* Commonscat Multimedia: Natural language
Puck-a
**Puck-a**, **disko** izenarekin ere ezaguna, zenbait kiroletako funtsezko elementua da, eta izotz hockeya da ezagunena. *Stick* izeneko makil luzeez kolpatuz erabiltzen da, kontrako atean sartzeko. Diskoa kautxu bulkanizatuz egina dago eta 2,54 cm-ko (hazbete bat) lodiera du, eta 7,62 cm-ko diametroa (hiru hazbete). Pisua 156 eta 170 gramo bitartekoa da (5,5 eta 6 ontza bitartekoa). Izotz-hockeyaz gain, beste kirol batzuetan ere erabiltzen dira puck-en aldaerak. Horixe da urpeko hockeyaren kasua. Ohiko hockey-arekin duen alde nagusia da kilo eta erdiko berunezko nukleo bat duela, ur azpian errazago mugitzeko, eta tefloiz edo beste material plastikoz estalita dagoela. Antzeko objektuak ere erabiltzen dira teila-puskaren jokoan edo mahai-hockeyan.

Historia
--------

Izotz-hockeyko jokalaria pucka bere stickarekin kontrolatzen
Izotz-hockeyko diskoa 1877an sortu zuen William F. Robertsonek, pilota bat bi aldiz moztuz, pilota esferiko batek eragiten zuen errebote etengabea saihesteko, hainbat aldiz jaurtiz publikoarengana.

Puck baten tiroak erregistratutako abiadura maximoa 170 kilometro orduko izan zen (105,4 mph).

Fox telebista kateak, NHL jokoak telebistan errazago jarraitzeko asmoz, *FoxTrax* izenekoa asmatu zuen, bere fabrikazioan LEDak barne hartzen zituen puck bat.

NHLk, Ipar Amerikako liga profesionalak, ez zuen erregularizaziorik eskatu 1990-91 denboraldira arte, nahiz eta haren neurriak eta pisua mende erdi lehenago estandarizatu zituen, 1940an, Arte Rossek.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  nhl.com A record-shattering performance for Chara, 2009ko irailean eskuratua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q508918
* Commonscat Multimedia: Ice hockey pucks

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300211108
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q508918
* Commonscat Multimedia: Ice hockey pucks
Ikuspegi orokorra.
**Ho Chi Minh Hiriko Arte Ederren Museoa** Vietnamgo Ho Chi Minh Hiriaren (lehen **Saigón**) arte-museo nagusia da nahiz eta oso handia ez izan. Bertan jasotakoa Vietnango bigarren handiena da, lehenegoa Hanoin dagoen Vietnamgo Arte Ederren Museoa izanik. Eraikina hiriko ederrenetariko bat da.

Ezaugarriak
-----------

Museoak hiru solairuko hiru eraikin biltzen ditu. Museoan eskultura, olio-, zetazko eta lakazko margolanak biltzen dira. Baita ere tradizioaren araberako estiloko lanak, esaterako Hàng Trống, Đông Hồ eta Kim Hoàng estiloetako xilografiak. Vietnamgo zeramika eta antzinako arte budistaren bilduma ere garrantzitsua da. Lehen solairuan artelanen galeria komertziala ere badago. Hirugarren solairuan herrialdeko Champa artea eta Óc Eo erlikia onenetakoen erakusketa arkeologikoak daude ikusgai.

Eraikin nagusia Rivera arkitekto frantziar batek eraiki zuen, 1929 eta 1934 artean, Hua (Hui-Bon-Hoa) familiaren txalet gisa. 1987an museoa hara eraman zuten.

Iruditegia
----------

* Ikuspegi orokorra.Ikuspegi orokorra.
* "Emakume bi haurrekin" Diệp Minh Châu eskultorearen lana."Emakume bi haurrekin" Diệp Minh Châu eskultorearen lana.
* Barruko ikuspegia.Barruko ikuspegia.
* Galeria bat.Galeria bat.
* "Vườn xuân Bắc Trung Nam" lana."Vườn xuân Bắc Trung Nam" lana.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2756351
* Commonscat Multimedia: Ho Chi Minh City Museum of Fine Arts

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131181901
* ISNI: 0000 0001 2158 5253
* LCCN: no99045422

 |

* Wd Datuak: Q2756351
* Commonscat Multimedia: Ho Chi Minh City Museum of Fine Arts


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ho Chi Minh Hiriko Arte Ederren Museoa*** |
Ainhoako hilerria.
**Hilerria** gorpuak uzten diren tokia da. Tokiko kulturaren arabera, gorpuak hilkutxa edo sarkofagoetan sar daitezke, edo baita oihaletan bildu bakarrik, lur azpian lurperatuta edo horma hilobietan, mausoleoetan edo beste hilobi batzuetan uzteko.

Orokorrean, hilerriak komunitarioak izaten dira, hau da, bertan, komunitateko kideen hilobiak daude, baina hilobi kolektiboak izatera heldu gabe, hildako bakoitzak bere toki propioa baitu, nahiz eta, familiak hala erabakitzen badu, toki berean hainbat senide ere lurpera daitezkeen.

Hilerri gehienak, giza gorpuentzat izaten dira, nahiz eta antzinatetik animalia batzuentzako nekropoliak ere existitzen ziren arren, Saqqarako Serapeuma bezala, Egipton. Egun, animalientzako hilerriak ere existitzen dira, hildako maskotak lurperatzeko.

Hilerri ezagunak
----------------

* Skogskyrkogården (Stockholm, Suedia)

Ikus, gainera
-------------

* Hilarri

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39614
* Commonscat Multimedia: Cemeteries

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525519
* BNF: 11938920h (data)
* GND: 4018537-0
* LCCN: sh85021756
* NDL: 00560906
* NKC: ph121017
* NARA: 10637738
* AAT: 300266755
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 007864
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D055699

 |

* Wd Datuak: Q39614
* Commonscat Multimedia: Cemeteries
**Heidelberg** Hegoafrikako Gauteng probintziako hiri bat da, Suikerbosrand natura erreserbaren ondoan kokatuta. Haren biztanleria 35.500-koa da.

Historia
--------

1862 urtean hasi zen, Heinrich Julius Ueckermann alemaniarrak eraikitako merkataritza gune moduan. Lau urte ondoren, Heidelberg barrutia sortu zen haren inguruan. 

Heidelbergek Hegoafrikako historian garrantzi handia izan du Boer errepublikaren hiriburu gisa jokatuz Britainia Handiko gerran. Lehen Independentzia Gerran, Heidelberg *Zuid Afrikaansche Republiek*-en hiriburu izan zen Paul Kruger, P.J. Joubert eta M.W. Pretoriusen Triunbiratoaren menpe, 1880tik 1883ra. Heidelberg nekazal hiri viktoriar tipiko gisa garatu zen. 1890 eta 1910 arteko garaiko eraikin asko kontserbatu dira.

Kokapena
--------

Heidelberg Johannesburgotik 50 km hego-ekialdera dago, 3 National Highway-n, Mpumalanga probintziako mugatik hurbil eta Suikerbosrand Natura Erreserbaren ekialdeko muturrean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1594009
* Commonscat Multimedia: Heidelberg, Gauteng

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159786042
* GND: 5541992-6
* LCCN: no2003013209

 |

* Wd Datuak: Q1594009
* Commonscat Multimedia: Heidelberg, Gauteng
**Hill konderria** (ingelesez: *Hill County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hillsboro da. 2010eko zentsuaren arabera 35.089 biztanle zituen, Hill kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hill konderriak 2.553 kilometro koadro ditu. Horietatik 69,56 ura dira. Beste 2.483,45 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,74 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 35.089 pertsonetatik 32.263 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.427 dira. 2.161 beltzak edo afroamerikarrak. 118 amerikar natiboak ziren eta 20 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 105 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 19 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 403 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110384
* Commonscat Multimedia: Hill County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145404135
* LCCN: n79083956
* NARA: 10036367
* **Lekuak**
* OSM: 1837633
* TGN: 1002478

 |

* Wd Datuak: Q110384
* Commonscat Multimedia: Hill County, Texas
***Herkules Calpe eta Abyla mendiak banatzen*** (gaztelaniaz: *Hércules separa los montes Calpe y Abyla*) Francisco de Zurbarán margolariak 1634 urtean egindako margolana da, Pradoko Museoko 26. aretoan dagoena, Madrilen. Palacio del Buen Retiro jauregiko Errege Bildumaren parte da.

Deskribapena
------------

Margolan honetan Herkules greziar heroia ageri da bi labar banatzen. Zutik dago, biluzik, gorputza aurrerantz makurturik eta eskuetan metalezko pieza bana dituela, banatu nahi dituen arrokei itsatsita daudenak. Atzean itsasoa ere ikusten da harkaitz bien artean.

Gaia
----

Palacio del Buen Retiro jauregiko "Erresumen Aretoa" dekoratzeko serie mitologiko bat egiteko eskatu zioten Zurbarani eta honek Herkulesen hamabi lanak margotu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Museo del Prado, ed. (2016ko ekainaren 28a). *Hércules separa los montes Calpe y Abyla.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24843240

 |

* Wd Datuak: Q24843240
Eskultura atzetik ikusita.
***Herkules eta Neso zentauroa*** (italieraz: *Ercole e il centauro Nesso*) Giambologna eskultoreak egin zuen eta Florentzian dagoen talde eskultoriko handia zein ospetsua da.

Historia
--------

Giambologna, Jean Boulogne (Douai, 1529-Florentzia, 1608) eskultore flandiarraren izena italierara moldatutakoa da. Jean Boulogne oso italiarra sentitzen zen, heziketaz eta kulturaz, eta Michelangelorenganik asko ikasi zuen, manierismoaren neurria nolabait aurkituz. 

Eskultura handi hau hasieran, 1599an, Florentziaren dei Carnesecchi izkinan jarri zen. Ondoren, Uffizi Galeriara eraman zuten eta, geroago, Ponte Vecchiotik gertu dagoen plaza batean, Arno ibaiaren ezker aldean, kokatu zuten. 1812tik, bestetik, Loggia dei Lanzin dago jarrita, Piazza della Signorian.

Ezaugarriak
-----------

Eskultura handia da: 180 zm.x 67 zm.x 97 zm.

Eskulturaren elementu nagusia erakusten duen indar plastikoa da. Lanak Herkulesen eta Nesoren arteko borroka erakusten du. Greziar mitologian Neso (grezieraz Νεσσος Nessos, latinez Nessus) zentauro ospetsu bat zen, Ixion eta Nefeleren semea, azken hau Zeusek Heraren forma eman zion ninfa-hodei bat. Lizunkeriak jota Herkulesen emaztea zen Deianira bahitzen saiatu zen. Heroiak Neso Deianira bortxatzen saiatzen ikusi zuen Eveno ibaiaren beste aldetik eta pozoitutako gezi bat jaurti zion paparrera. Lan honetan Herkules zentauroa menderatzen ikusten dugu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Francesco Lumachi: *Firenze. Nuova guida illustrata storica-artistica-aneddotica della città e dintorni*, Florentzia, Società Editrice Fiorentina, 1929.
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3731233
* Commonscat Multimedia: Heracles and Nessus by Giambologna

---

 |

* Wd Datuak: Q3731233
* Commonscat Multimedia: Heracles and Nessus by Giambologna
Långholmen uhartearen 1870ko mapa. Azpian kokaturik dago Reimersholme.
Reimersholme eta Långholmen uharteen arteko ubidea.
**Reimersholme** Suediako Stockholm hiriburuaren erdigunean dagoen uhartea da, Långholmen eta Södermalm uharteen alboan dagoena.

Izenaren historia
-----------------

Hasiera batean *Räkneholmen* izena izan zuen baina 1798an Anders Reimer merkatari eta epaileak jauregia eraiki zuen eta *Reimersholme* ("Reimer-ren uhartea") izena hartu zuen. 1860 hamarkadan ondoko Långholmen uharteko presoentzako artile lantegia eraiki zen eta 1880 hamarkadan etxebizitzak ere altxatu ziren..

Iruditegia
----------

* Anders Reimer-en jauregia.Anders Reimer-en jauregia.
* Etxebizitzak.Etxebizitzak.
* Reimersholmsbron zubia.Reimersholmsbron zubia.
* Galaxen.Galaxen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1043381
* Commonscat Multimedia: Reimersholme

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315529917
* LCCN: sh85112427

 |

* Wd Datuak: Q1043381
* Commonscat Multimedia: Reimersholme


| Stockholmeko uharteak |
| --- |
| Beckholmen  •  Djurgården  •  Helgeandsholmen  •  Kastellholmen  •  Kungsholmen  •  Långholmen  •  Lilla Essingen  •  Reimersholme  •  Riddarholmen  •  Skeppsholmen  •  Södermalm  •  Stadsholmen  •  Stora Essingen  •  Strömsborg |
Espetxea albo batetik ikusita.
**Hoheneck emakume-espetxea** (alemanez: *Frauengefängnis Hoheneck*) Sajoniako estatuko Stollberg/Erzgeb. hirian dagoen presondegi historikoa da. Alemaniako Errepublika Demokratikoaren garaietan, Stasi agindupean, emakume disidenteak atxilotzeko erabili zen.

Historia
--------

XVI. mendean toki berean eta Staleburg Erdi Aroko gazteluaren erorkinen gainean eraikita, ehiza-pabiloi bat zegoen. 1862an emakumeentzako espetxe moduan erabilia izan zenaren lehenengo agiria ezagutzen da; orduko izena *Königlich Sächsisches Weiberzuchthaus* zen. Ondoren, probisionalki gizonak atxilotzeko erabili zen ere bai. Lehen Mundu Gerran militar osptialea gisa erabili zen. Naziek 1933an preso politikoak atxilotzeko erabili zuten; ondoren, preso arruntak izateko erabili zen. Bigarren Mundu Gerran sobietarrek erabili zuten. Gerra bukatu ondoren, Stasi agindupean, emakume disidenteak atxilotzeko erabili zen, Strafvollzugseinrichtung (StVE) Stollberg (Hoheneck) izenarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Neumann, Eva-Maria (2007). *Sie nahmen mir nicht nur die Freiheit*. Pendo. 301 or. ISBN 978-3-86612-112-6.
2. ↑  Heyme, Torsten; Schumann, Felix (1991). *Ich kam mir vor wie'n Tier--: Knast in der DDR*. BasisDruck. 247 or. ISBN 978-3-86163-009-8.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Espetxeari buruzko dokumentalaren berri.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Hoheneck emakume-espetxea*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q530086
* Commonscat Multimedia: Frauengefängnis Hoheneck

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 240909503
* GND: 2091250-X

 |

* Wd Datuak: Q530086
* Commonscat Multimedia: Frauengefängnis Hoheneck
Fikziozko pulsar baten adibidea.
**Pulsarrak** beren ardatzaren inguruan oso azkar biratzen duten neutroi-izar berriak dira, supernoba baten leherketaz eratzen direnak. Beren bi polo magnetikoetatik erradiazio elektromagnetikoa igortzen dute. Errotazio azkarragatik, lurretik erradiazio pultsuak neurtzen dira, faroen antzera.

Ezaugarriak
-----------

Neutroiez osatuak dira, beren ardatzaren inguruan biraka dabiltza eta, beren eremu magnetikoaren eraginez, irradak igortzen dituzte.

Pulsarren trinkotasuna 100.000 t/cm3-takoa da, erradioa 10 eta 100 km artekoa, eta masa, berriz, Eguzkiarena halako 2,5ekoa.

Biratzerakoan, izar horren izpiak Lurrerantz zuzentzen dira eta une horretan bultzada bat antzeman daiteke.

Zientzialarien ustez, pulsarrak izar nukleoak dira. Supernobaren leherketa gertatzean pulsarrak duen momentu zinetikoa oso handia da, eta ondorioz pulsarraren errotazioa oso lasterra da; halere, errotazio hori pixkanaka-pixkanaka motelduz doa, izarrak grabitazio uhinak igortzen dituen neurrian; izan ere, uhin horiek momentu zinetikoaren zati bat kontsumitzen dute. Errotazioaren moteltze neurria ezagutuz gero, jakin daiteke zein den izarraren adina eta, ondorioz, supernobaren leherketa noiz gertatu zen. Horrela bada, Karramarroko pulsarrak, adibidez, 1.000 urte inguru ditu, nonbait; bat etor liteke, beraz, txinatarrek 1054. urtean zeruan ikusitako leherketa batekin.

Lehen aldiz pulsar bat 1967ko azaroaren 28an behatu zen, Jocelyn Bell Burnell eta Antony Hewish izan ziren lehenak pulsar bat behatzen eta deskribatzen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* Pulsarrei buruzko artikulua ARGIAn

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4360
* Commonscat Multimedia: Pulsars

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4047828-2
* LCCN: sh85109025
* NKC: ph135006
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q4360
* Commonscat Multimedia: Pulsars
**Pulju Eremu Basatia** (finlandieraz: *Puljun erämaa-alue*; iparraldeko samieraz: *Buljju meahcceguovlu*) Enontekiö eta Kittilä udalerrien artean dagoen eremu basatia da. Beste natura eremu babestu askok inguratzen dute; hala nola, Lemmenjoki eta Pallas-Yllästunturi parke nazionalek eta Hammastunturi, Pöyrisjärvi eta Tarvantovaara eremu basatiek. Iparraldean, berriz, Øvre Anarjohka parke nazional norvegiarra dago.

Eremu basati hau, bere zingira eta mendixkengatik da ezaguna; honela, udetan zingiretako masusta ugari dagoela aprobetxatuz, bisitari asko iristen da bertako paduretara. Bertako naturaz gozatzeko iristeko bide ohikoena Nunnanen Enontekiöko herrixkatik eta Pulju herrixkatik da .

Izena, antzinatik samitarrak euren elur-oreinak hazten dituzten lekutik datorkio, Pulju mendixkatik, hain zuzen.

Landaredia
----------

Lehen esan bezala, zingira kopuru asko dago eremu guztian zehar eta, batez ere, hauen eta hegoaldeko tunturi txikitxoen inguruan antolatzen dira landareak. Zuhaitz eta baso nagusiak, nahastuta dauden urkidiak eta izeidi gorriak dira.

Fauna
-----

Bisoi amerikarrak, erbinude zuri eta arruntak bezalako harrapari txikiak dira gehiengo lurralde hotz honetan. Hala ere, ipar-katamotzak, jatunak, hartz arreak eta otsoak bezalako harrapari handiagoak ere ikus daitezke inguruetan .

### Hegaztiak

Eremu zingiratsuek, txirri antzeko hegazti-espezie asko erakartzen dituzte eta bertara gerturatzen diren bisitariek, hala nola, urre txirri arrunten doinuaz gozatzeko aukera izaten dute. Borrokalariak ere ikus daitezke euren luma dotoreekin uda garaian, kuliska pikarta, zingira-hontza eta mirotz zuria bezalako beste hegazti-espezieen konpainian.

Oro har, herrialde osoko hegazti klase desberdin gehien dagoen inguruetako bat da; basoilarrak, Enontekiöko eskandinaviako lagopodo ospetsuak eta ahatebeltzak, ahatebeltz hegalzuriak, murgilari handiak eta, ustez, Finlandiako hegazti ederrena den zerra txikiak bezalako ur-hegazti espeziak agertzen dira, esaterako, zingira inguruetan. Hego mugimendu motzak egiten dituzten belatz txikiak eta arrano beltzak bezalako harrapari beldurgarriak, bestalde, biribilak egiten ibili ohi dira zeru zabalean .

Ikus, gainera
-------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Enontekiö
 | * Nunnanen
 | * Pasmajärvi
 | * Pöyrisjärvi EB
 |

Kanpo estekak
-------------

* Pulju Eremu Basatia[*Betiko hautsitako esteka*] **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2260010

 |

* Wd Datuak: Q2260010

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Puljun erämaa-alue[*Betiko hautsitako esteka*]

| Finlandiako Eremu Basatiak |
| --- |
| Hammastunturi · Kaldoaivi · Kemihaara · Käsivarsi · Muotkatunturi · Paistunturi · Pöyrisjärvi · Pulju · Tarvantovaara · Tsarmitunturi · Tuntsa · Vätsäri |
**Hidronimo** bat (grekozko ὕδωρ *hydor*, 'ura', eta *ōnoma*, 'izena') ur-masa bat izendatzeko berezko izena da. **Hidronimia** hidronimoen azterketa da, baita ur-masek beren izena nola hartzen duten eta historian zehar nola transmititzen diren ere.

Ibaien izenak hizkuntza aldaketari erresistentzia dioten hitzak dira. Alde horretatik, forma linguistiko gisa, hidronimoak oso forma kontserbadoretzat hartzen dira, eta, eskuarki, beste batzuk kokaleku batean ordezten dituzten herriek baliabide hidrikoei emandako izena gordetzen dute (adibidez, Guadiana, jatorriz, *Anas* ibaia izan zen, arabiarrek *wadi ana*, 'Anas iaia', eta hispanoerromatarrek erabilitako izena gorde zuten; ondoren, kristauak hartu zituzten eta Al-Andaluseko forma mantendu zuten, Guadiana.

Paleohizkuntzalariek asko estimatzen dute antzinako hidronimo horien iraupena, baliabide handia baita desagertutako hizkuntzak, haien hedapenak edo balizko migrazio-ibilbideak berreraikitzeko.

Hizkuntza indoeuroparren artean, hizkuntza desberdinetatik datozen hidronimoak berdinak dira. Danubio, Dnieper, Dniester, Don eta Donets ibaiek protoindoeuropar erroa dute \*danu-, (IEW 175), 'ibaia, ura' esanahia duena. Toponimo horiek antzinako osetierari edo eszitierari egozten zaizkio.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Hidrónimo.*  DRAE.
2. ↑  antiguo osético en *linguae imperii*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q932103
* Commonscat Multimedia: Hydronymy

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11959155m (data)
* GND: 4131350-1
* LCCN: sh85063480
* NKC: ph120976

 |

* Wd Datuak: Q932103
* Commonscat Multimedia: Hydronymy
**Pultsu zabalera modulazioa** -ingelesez **Pulse-width modulation (PWM)** edo **pulse-duration modulation (PDM)**-, pultsu digitalen bidez zirkuitu analogikoak kontrolatzeko teknika bat da. Erabilpen nagusia gailu elektrikoei hornitzen zaien potentzia mailaren kontrola da.  

**Pultsu zabalera modulazio** adibidea: Lan-zikloan %0, %25, %50, %75 eta %100 mailak erabiliz, 5Veko pultsu digitalen bidez 0V, 1.25V, 2.5V, 3.75V eta 5Vko maila analogikoei dagokien potentzia ematen da kargan.
Tentsioaren -eta korrontearen- balio medioa, iturrian maila altua eta bajua abiadura haundiz aldatuz lortzen da. Zenbat eta maila altuak gehiago iraun maila bajuarekin konparatuz, potentzia haundiagoa aplikatuko da kargan -potentzia xahutzen duen gailuan-.  

Pultsuen maila-aldatze maiztasuna haundia izan behar da, kargan antzematen den uhinaren forma leuna izan dadin. Maiztasun honen balio tipiko batzuk hainbat aldaketa minutuko sukalde elektrikoetan, 120 Hz argi-graduagailuetan, hainbat kHz motor elektrikoetan eta milaka kHz audio anplifikagailuetan eta konputagailuentzako elikatze-iturrietan dira.  

  

**Lan zikloa** (*Duty-Cicle*) seinale digitalaren pultsuaren zabalera eta ziklo osoaren zabaleraren arteko erlazioa da. Ehunekotan adierazten da, %100 balioari denbora guztian maila altua dagokiolarik:  

{\displaystyle D=t/T}  

Non:  

D= Lan-zikloa.  

t= Seinalearen tarte positiboa (pultsu zabalera).  

T= Seinalearen periodoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q585184
* Commonscat Multimedia: Pulse width modulation

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q585184
* Commonscat Multimedia: Pulse width modulation
**Geosminaren** egitura kimikoa
**Geosmina** (grezieratik γεω- (geo-) "lurra", e ὀσμή (osme) "usaina") molekula organiko bat da, alkoholen taldekoa, lurreko hainbat mikrobiok ekoiztua. Molekula usaintsua da, erraz antzematen dena lur lehorraren gainean euria egiten duenean ("lur busti-berria"ren berezko usainaren sortzailea da molekula organiko hori). Bere formula kimikoa C12H22O da.

Streptomyces generoko bakterio batzuek sortzen dute geosmina, eta baita hainbat Penicillium onddok eta zianobakteriok ere. *Streptomyces coelicolor* laborategian hazten denean sarritan usain bera askatzen du.

Basamortuetako animalientzat laguntza handikoa da geosmina. Molekula hori gameluek usaintzen dutenean, esaterako, ura gertu dagoela badakite .

Erreferentziak
--------------

1. ↑  El olor de la tierra y la sed de los camellos

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q420233
* Commonscat Multimedia: Geosmin

---

* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 19700-21-1
* ChEBI: 46702
* ChEMBL: CHEMBL2374043
* ChemSpider: 27642
* PubChem: 29746
* UNII: MYW912WXJ4
* KEGG: C16286
* SMILES: ID
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 19700-21-1

 |

* Wd Datuak: Q420233
* Commonscat Multimedia: Geosmin
**Hood River konderria** (ingelesez: *Hood River County*) Oregonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hood River da. 2010eko zentsuaren arabera 22.346 biztanle zituen, Hood River kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hood River konderriak 1.380,95 kilometro koadro ditu. Horietatik 29,11 ura dira. Beste 1.351,84 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 16,18 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 22.346 pertsonetatik 21.303 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.589 dira. 63 beltzak edo afroamerikarrak. 144 amerikar natiboak ziren eta 30 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 305 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 25 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 476 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Hood River County, Oregon age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484361
* Commonscat Multimedia: Hood River County, Oregon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133700956
* **Lekuak**
* OSM: 1837115
* TGN: 1002484

 |

* Wd Datuak: Q484361
* Commonscat Multimedia: Hood River County, Oregon
**Gluzemia indizea** edo **indize gluzemikoa** (**GI**) janari bakoitzak pertsonen odoleko glukosa mailan (alegia, azukre mailan) duen eragina adierazten duen zenbaki bat da. Erreferentziako balioa 100 da (glukosa puruaren kantitate baliokide batek izango lukeen balioa).

Gluzemia indizeak adierazten du janaria kontsumitu ondoren pertsonaren odoleko azukre mailan gertatzen den emendatze totala; ez du beti emendatzearen abiadura adierazten. Azukre mailaren handitzean beste faktore batzuk ere eragina dute, esaterako otorduan jaten den gantz kopuruak. Eskuragarri dagoen karbohidrato kopuru osoa hartzen du kontuan indizeak. Janariak indizea handitzen duten beste osagai batzuk eduki ditzakeen arren, eragin horiek ez dira indizean islatzen.

Gluzemia indizeari lotutako beste neurri batek, gluzemia kargak, janariaren gluzemia indizea eta janaldi bakoitzaren karbohidrato edukia lotzen ditu. Esaterako, meloiak gluzemia indize handia du, baina gluzemia karga txikia janaldi bakoitzean jaten den kantitaterako. Fruktosak, berriz, gluzemia indize txikia du baina gluzemia karga handia, kantitate handian jaten bada.

Gluzemia indizearen erabilerak hainbat muga ditu, adibidez ez duela kontuan hartzen odoleko glukosa handitu ondoren gertatzen den intsulina ekoizpena. Bi janarik gluzemia indize bera izan dezakete, baina intsulina kantitate desberdina sortzea eragin dezakete. Era berean, gluzemia karga bera izan dezakete, baina intsulina erantzun desberdina eragin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q273924
* Commonscat Multimedia: Glycemic index

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 14441428z (data)
* LCCN: sh92003938
* NKC: ph270288
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D038321

 |

* Wd Datuak: Q273924
* Commonscat Multimedia: Glycemic index