recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Sotiateen kokapena.
**Sotiate** (latinez: *soziati*) Antzinako Erroma baino lehen Akitanian bizi izan zen tribu bat zen, gaur egungo Condomois eskualdeko iparraldean eta Nérac inguruan bizi zirenak.

Elusate eta basate artean kokaturik, bere hiriburua Sosetik gertu zegoen *oppidum* bat izan zen, *Oppidum Sotiatum* izenekoa.

K.a. 78an lehendabizikoz erromatarrak borrokatu eta Luzio Valerio Prekonio legatua hil zuten. Publio Lizinio Krasok, Julio Zesarren ordezkaria zena, k. a. 56an menderatu zituen. Adiatuanos izeneko erregeak gidaturik, hiriburuan babesa bilatu behar izan zuten eta, erresistentzia bortitz baten ondoren, garaituak izan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2015-1-30). *174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak.* , 3 or..
2. ↑   Fénié, Jean-Jacques eta Bénédicte.  (2009). *Dictionnaire des Landes.*  Sud Ouest, 349 or. ISBN 978-2-87901-958-1..
3. ↑   C. Julii, Caesaris. *Commentarii de bello gallico et civili.* ..
4. ↑   Vennemann, Theo; Aziz Hanna, Patrizia Noel.  (2003). *Europa Vasconica, Europa Semitica..*  Berlin, New York: De Gruyter Mouton - Walter de Gruyter, 695 or. ISBN 9783110170542..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1165485

 |

* Wd Datuak: Q1165485
**Amoebozoa** edo **amebozooak** protozoo ameboideen talde handi bat da, barneko fluxu zitoplasmatikoaren bitartez mugitzen diren izaki bizidun gehienak biltzen dituena. Amebozooen pseudopodoak behatzen antzekoak dira, lobopodia izenekoa. Gehienak zelulabakarrak dira, eta oso ohikoak dira lurzoru eta ingurune urtarretan. Batzuetan sinbiosian bizi dira beste izaki batzuekin, eta batzuk patogenoak dira.

Amebak mugikorrak dira, baina beste protozooen aldean ez dute ez zilio ez flagelorik, haien mugimendua zitoplasmaren barneko aldaketen ondorioz burutzen baita. Berezko mugimendu honi *ameboidea* deritzo. Mugimendu honek itxura aldakorra ematen die amebei, eta zelula hormaren ezak ahalbidetzen du.

Zelula horma ez dutenez, eta zelula mintza oso malgua denez, zitoplasmaren barneko korronteek mintza itxuraldatzen dute, eta pseudopodoak —zitoplasmaren luzapenak— azaltzen dira. Higitzeko ez ezik, fagozitosia egiteko ere baliagarriak dira pseudopodo horiek.

Amebak uretan eta lurzoruan bizi dira. Heterotrofoak direnez fagozitosi eta pinozitosiren bidez elikatzen dira.

*Amoeba proteus* *Amoeba* generoaren amebarik handiena da, 800 μm neurtzen baitu. *Chaos* eta *Pelomyxa* generoko amebek ehunka nukleo dituzte, *Amoeba* generokoek nukleo bakarra duten bitartean.

Ameba gehienak bizitza askeko saprofito ez-kaltegarriak dira. Gutxi batzuk, baina, patogenoak dira, aipagarriena disenteria eragiten duen *Entamoeba histolytica* izanik

Ikus, gainera
-------------

* Ameba

Kanpo loturak
-------------

**(Ingelesez)** amebaren mugimendua, bideoa

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Amoebozoa*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q473809
* Commonscat Multimedia: Amoebozoa
* Wikispecies Espezieak: Amoebozoa

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph731496
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 14811
* EOL: 2915041
* GBIF: 7509337
* Index Fungorum: 90876
* NCBI: 554915
* Paleobiology Database: 212578
* WoRMS: 391848
* uBio: 4934417

 |

* Wd Datuak: Q473809
* Commonscat Multimedia: Amoebozoa
* Wikispecies Espezieak: Amoebozoa
**Alfred García Castillo** (El Prat de Llobregat, Bartzelona, 1997ko martxoaren 14a), Alfred García edo Alfred izenez ere ezaguna, abeslari eta konpositore espainiarra da, 2017ko Operación Triunfo lehiaketan parte hartu zuen eta laugarren postuan geratu zen. Geroago, 2018ko Eurovisioneko festibalean parte hartu zuen Amaia Romerorekin batera.

Aukeratua izan zen *Eurovision Song Contest* 2018an Espainia ordezkatzeko `tu canción´ kantarekin, Amaia Romero bikotekidearekin abestu du, herritarren gehiengoaren laguntzari esker; hiru abesti finalisten artean botoen % 43 jaso zuen abestiak « Operación Triunfo» progamaren Eurovisioko galan.

Biografia
---------

Alfred García 1997ko martxoaren 14an jaio zen El Prat de Llobregaten, Bartzelonan. Alfredo eta María Jesúsen semea da, Alfred Ikus-entzunezko Komunikazioko ikaslea da Kataluniako Nazioarteko Unibertsitatean. Jazz eta musika modernoaren goi mailako ikasketak Bartzelonako *Taller de Músics* estudioan egin ditu.

Karrera musikala
----------------

### Hasiera

Musika tabernetan kantatzen hasi zen 2011ko udan, 14 urte besterik ez baitzituen Palafrugellen, Palamósen eta Castell d'Aron. 2012. urtean bere lehen diskoa argitaratu zuen *Beginning* izenarekin. 17 urterekin musika eta kulturala proiektuari esker "Capsa", grabatu zuen bere lehen bakarra, «She looks so beautiful». Berak osatua eta Esteban García musikari argentinarrak ekoiztu du, Ikusleen saria irabazi zuen Cara B jaialdian.

  

2016an, Alfred-ek Telecinco Espainiako telebista kateko *La Voz* musika-lehiaketan parte izan zuen entzuketa itsuetan non "Waiting on the World to Change" abestia kantatu ostean, ez zuen inork buelta eman aukeratzeko, lehiaketan ezin izan zuen jarraitu. Urte horretan bertan, INBLACK (Volume One) auto-argitaratu zuen, omenaldi akustiko diskoa.

#### 2017-2018: *Operación Triunfo* eta Eurovision

2017an, Alfred Operación Triunfoko casting-era aurkeztu zen eta aukeratu zuten akademian sartzeko. Lehiaketaren amaiera arte iritsi zen, bi aldiz aldez aurretik publikoarena izan zena, eta bost finalistetatik laugarren sailkatu zuten.

Finalista izateagatik, kandidatua izan zen Espainia ordezkatzeko 2018ko Eurovision lehiaketan; bi gaiekin, bat bakarrik ‘Que nos sigan las luces’ eta beste bat Amaia Romerorekin ‘Tu Canción’, ‘Tu Canción’ abestiarekin Eurovisión lehiaketan parte hartu zuten eta 23. postuan geratu ziren.

Diskografia
-----------

### Albumak:

* 2012: *Beginning*.
* 2016: *INBLACK*.
* 2018: *Lo Mejor de Alfred García*.
* 2014: *«She looks so beautiful»*.
* 2018: *«Tu canción»*.
* 2018:*«1016».*
* 2019: *1016/El Circulo Rojo (Reedición de 1016)*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47517740
* Commonscat Multimedia: Alfred García

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 182156858609049780008
* ISNI: 0000 0004 7587 8029
* BNE: XX6013975
* CANTIC: a19816893

 |

* Wd Datuak: Q47517740
* Commonscat Multimedia: Alfred García
Gallartako Kontxa II, aire zabaleko meategia
**Aire zabaleko meategia** edo **atari zabaleko meategia** mineralak ustiatzeko metodo bat da, lurraren gainazalean egiten dena. Hobia ustiatzeko metodorik erraz, azkar eta merkeena da, baina lur-geruza bigun batez estalita dauden eta sakonak ez diren hobietan soilik aplika daiteke. Lodiera handiko hobietan dauden harri edo mineral gogorrak 10-30 m bitarteko harmailak eratuz ustiatzen dira; zenbait mineral lurkara, berriz, disgregazio hidraulikoz. Ustiapenak, oro har, hiru fase ditu: mearen aurkikuntza, erauzketa eta garraiaketa.

Aire zabaleko meategiek oso eremu handia har dezakete, neurri larriko makineria erabiliz: dragak, gaineko harri-geruza kentzeko, pala mekanikoak, kamioi handiak, mea eta hondakinak garraiatzeko, hondeamakinak eta garraiagailuak.

Lurzorua eta gaineko harri-geruza lehergaien bidez hautsi eta, ondoren, dragak edota pala eta kamioiak erabiliz, kentzen da. Mea agerian dagoenean, zulatu, apurtu eta zerrendaka erauzten da. Azkenik, minerala kamioi handi edo garraiagailutan zamatzen da, manipulazio plantara edo erabili behar den tokira eramateko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113594123
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph124449

 |

* Wd Datuak: Q113594123
*Ametsaldia* irudikatzen duen aborigen labar-pintura.
**Ametsaldia** edo **Ametsaren garaia** (ingelesez: *Dreamtime*) Australiako aborigenen mitologian nolabaiteko *bazen behin* sakratu bat da, bai eta aborigenen siniskera edo erlijioaren osagai nagusia ere.

Gaur egun ezagutzen dugun garaia baino antzinagoko aroa da, non izaki totemikoek *Sorrera* delakoa gauzatu zuten. *Ametsaldiak* munduaren sorrera eta jatorria azaltzen ditu, Australiako uhartea eta bertako lehenbiziko biztanleen sorrera. Australiar aborigenen siniskeren arabera, Ametsaldia oraindik existitzen da eta behar espiritualak asetzeko erabil liteke. Berataz baliatuz, izpirituekin harremanetan jarri eta aurreiragarpen esanahia argitu liteke, bai eta gaixotasun eta ezbeharrak ere.

Baiame, *Lehenbiziko Izakiak*, ametsen munduari itxura edo forma ematen zion.

Tjukurpa
--------

*Ametsaldia* munduaren sorrera aurreko aroa da, dena ukigaitza eta espirituala zen aroa.

Ikus gainera
------------

  

* Australiar aborigenak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q155881
* Commonscat Multimedia: Dreamtime

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh97007147
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q155881
* Commonscat Multimedia: Dreamtime
**Sonoma konderria** (ingelesez: *Sonoma County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Santa Rosa da. 2010eko zentsuaren arabera 483.878 biztanle zituen, Sonoma kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sonoma konderriak 4.578,96 kilometro koadro ditu. Horietatik 497,53 ura dira. Beste 4.081,43 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 483.878 pertsonetatik 440.457 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 120.430 dira. 6.769 beltzak edo afroamerikarrak. 3.584 amerikar natiboak ziren eta 1.434 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 17.777 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 913 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 12.944 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108067
* Commonscat Multimedia: Sonoma County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145425277
* GND: 4433242-7
* LCCN: n81061755
* NARA: 10045821
* **Lekuak**
* OSM: 396468
* TGN: 7014516

 |

* Wd Datuak: Q108067
* Commonscat Multimedia: Sonoma County, California
**Sergei Sergeievitx Trofimov** (errusieraz, **Сергей Сергеевич Трофимов,** Nizhny Novgorod, Errusia, 1995eko uztailaren 27a) izotz gainean abiadura patinajean lehiatzen den atleta errusiarra da.

Neguko bi Olinpiar Jokotan hartu zuen parte, 2018an eta 2022an; Pekinen 2022an zilarrezko domina lortu zuen ROC ordezkatzen, taldekako jazarpen proban Daniil Aldoxkin eta Ruslan Zakharovekin batera. Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Pekingo 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan, errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela. 

2019 eta 2021 urteen artean, lau domina irabazi zituen Banakako Distantziako Abiadura-patinajeko Munduko Txapelketan.

Nazioarteko lorpenak
--------------------

| Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2022 | Pekin (Txinako Herri Errepublika Txina) | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Taldekako jazarpena |
| Distantzia Banakako Munduko Txapelketa |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2019 | Inzell (Alemania Alemania) | 03 !3. postua, brontzezko domina | Taldekako jazarpena |
| 2020 | Salt Lake City (Ameriketako Estatu Batuak AEB) | 03 !3. postua, brontzezko domina | Taldekako jazarpena |
| 2021 | Heerenveen (Herbehereak Herbehereak) | 03 !3. postua, brontzezko domina | 5.000 m |
| 2021 | Heerenveen (Herbehereak Herbehereak) | 03 !3. postua, brontzezko domina | Taldekako jazarpena |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Serguéi Trofímov». Base de datos de la ISU **(Ingelesez)**.
2. 1 2  «Serguéi Trofímov» en *speedskatingstats.com* **(Ingelesez)**.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q49707653
* **Kirolariak**
* COI: sergey-trofimov

 |

* Wd Datuak: Q49707653
**Solena Sulin Chaniago**, ezkon-aurretik **Solena Chaniago** izenaz ezaguna, (Padang, Mendebaldeko Sumatra, Indonesia) indonesiar emakumezko aktore transgenenero eta ile-apaintzailea da.

Gizon jaio arren, bere burua emakumetzat izan du beti. Ameriketako Estatu Batuetara bizitzera joan zenean, emakumerako trantsizioa egiten hasi zen eta sexua berresleitzeko ebakuntza egin zioten.

2009an *Brooklyn's Finest* filman paper txikia eman zioten antzezteko. 2010ean *The Extra Man* filman agertu zen zerbitzari horailaren papera antzeztuz.

Gaur egun New Yorken bizi da eta gizonezkoen ile-apaintzaile egiten du lan.

Filmografia
-----------

### Zinema

| Urtea | Izenburua | Rola | Oharrak |
| --- | --- | --- | --- |
| 2010 | *The Extra Man* | Zerbitzari horaila |  |

### Dokumentalak

| Urtea | Izenburua | Rola | Oharrak |
| --- | --- | --- | --- |
| 2016 | *BEing KINDred* | Bere burua |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19740427

 |

* Wd Datuak: Q19740427
**Sołectwo** (ahoskera: [sɔˈwɛt͡s.tfɔ]
(Audio·info)) Poloniako udalerri (polonieraz: *gmina*) baten barruan era daitekeen administrazio-entitate bat da. Nahiz eta askotan udalerriak herri bakarraz osatuta egon, udalerri handiagoak hainbat sołectwoz, herriz eta auzoz osatuta egon daitezke.

Udalek zehazten dituzte sołectwoen mugak, jarduerak eta haien organoak.

Ezberdintasunak ezberdintasun, sołectwoak Arabako eta Nafarroa Garaiko kontzejuekin pareka daitezke.

2018ko abenduaren 31ko datuen arabera 40.740 sołectwo zeuden Polonian.

Ezaugarriak
-----------

Sołectwoaren organo erabakitzailea herri batzarra (polonieraz: *zebranie wiejskie*) da. Administratzaileari sołtys (ahoskera: [ˈsɔw.tɨs]) deritzo. Sołtysaren jarduerak sołectwoaren gobernuaren (polonieraz: *rada sołectwa*) babesa beharrezkoa du. Herritarrek aukeratzen dituzte sołtysa eta gobernuko batzarkideak boto zuzen eta sekretu bidez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Polonieraz)****(Ingelesez)** Główny Urząd Statystyczny.  (2019-07-15). «2. Organizacja państwa - Organization of the state» *Mały Rocznik Statystyczny Polski 2019 - Concise Statistical Yearbook of Poland 2019* (Varsovia): 64. or. ISSN 1640-3630. (Noiz kontsultatua: 2020-03-23).
2. ↑   **(Polonieraz)** «(Art. 36) Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym» *Dz.U. 2019 poz. 506* 2019-02-22 (Noiz kontsultatua: 2020-03-23).[*Betiko hautsitako esteka*]

Ikus, gainera
-------------

* Voivoderri
* Gmina

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1512068

 |

* Wd Datuak: Q1512068
**Soziedad Alkoholika** (**SA** ere deitzen zaio) 1988an Gasteizen (Araba) sortutako crossover thrash musika taldea da. Juan (ahotsa), Jimmy (gitarra), Oskar (gitarra), Roberto (bateria) eta Iñaki (baxua) izan ziren taldearen hasierako partaideak. Militarismo, faxismo, arrazakeria edo sexismoa dira euren letretan gogor kritikatzen dituzten gaietako batzuk. Disko kopuru ederra saldu dute Espainia osoan (350.000 baino gehiago) eta 1995ean, *Ratas* zuzeneko albuma Urrezko Diskoa izatera iritsi zen, hau da, Espainian 50.000 ale bahino gehiago saldu zituen.

*Explota Zerdo* eta *Síndrome del Norte* kantuen letrak direla kausa, 2004an Asociación Víctimas del Terrorismok (AVTk) SA salatu zuen, ustezko terrorismoaren goraipamena egiten zuelakoan. Urte bereko irailean, Baltasar Garzón epaileak bertan behera utzi zuen kasua. [*Betiko hautsitako esteka*]. 2005eko otsailean berriro taldearen kontrako elegitea ez zuen onartu. Hala ere, AVTk, berriz, beste elegite bat aurkeztu zuen Espaniako Auzitegi Nazionalean 2005eko abenduan, Fernando Grande-Marlaska epaileak onartu zuena. .

SAk behin baino gehiagotan adierazi du ETA babesten ez duela,  baita AVTk euren kantuen letrak gaizki ulertzen dituela.

AVTren zein beste elkarte batzuen (esate baterako Partido Popularrena) presiopean, taldeak kontzertu andana bertan behera utzi behar izan du. El Corte Ingles merkataguneak SAren diskoak salmentatik at kendu egin ditu. .

2008. urtean, Roadrunner ziliguarekin sinatzen dute diska berria ateratzeko, azkenin **Mala Sangre** deituko zena

2009. urtean, Javi gitarra-jotzaileak taldea uzten du, SAk laukote moduan sesion #2 diska grabatuz bere martxa eta gero. Diska grabatu ostean, Iñigo sartzen da taldean 2. gitarra-jotzaile bezala.

Gaur egungo partaideak
----------------------

* Juan (ahotsa)
* Jimmy & Iñigo (kitarrak)
* Pirulo (baxua)
* Alfred (bateria)

Diskografia
-----------

SA 2008ko Viñarock jaialdian.
* Intoxikazion etilika (Demo) (DDT, 1990)
* Soziedad Alkoholika (Overdrive, 1991)
* Feliz Falsedad (EP) (Overdrive, 1992)
* Y ese que tanto habla, esta totalmente hueco, ya sabeis que el cantaro vacio es el que mas suena (Oihuka Diskak, 1993)
* Ratas (Mil A Gritos, 1995)
* Diversiones......? (Mil A Gritos, 1996)
* No intente hacer esto en su casa (Mil A Gritos, 1997)
* Directo (Mil a Gritos, 1999)
* Polvo en los ojos (Mil a Gritos, 2000)
* Tiempos oscuros (Locomotive, 2003)
* Corrosiva (DVD) (Locomotive, 2006)
* Mala sangre (Roadrunner, 2008)
* Sesion #2, (2009)
* Cadenas de Odio, (BOA Music, 2011)
* Caucho ardiendo, (Noise, 2013)
* sistema antisocial (2017)

Kanpo estekak
-------------

* Soziedad Alkoholika taldearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2726093
* Commonscat Multimedia: Soziedad Alkoholika

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 135230103
* ISNI: 0000 0000 9227 2214
* GND: 16007325-X

 |

* Wd Datuak: Q2726093
* Commonscat Multimedia: Soziedad Alkoholika
**Agripa Menenio Lanato** (latinez: *Agrippa Menenius Lanatus*; ?-K.a. 493) erromatar kontsula izan zen K.a. 503an. Hitzaldietarako ahalmen handiarekin, patrizio eta plebeioen artean bitartekari bezala aritu zen azken hauek, Sizinio Beluto buruzagi zutela matxinatu zirenean eta Mendi Sakratura erretiratu zirenean, K.a. 493an, euren jarrera alde batera uzteko konbentzituz.

Lanato, Menenia genseko familia baten izena izan zen, Erromatar Errepublikaren hasieran nabarmendu zena. Tito Liviok, Agripa Meneniori erreferentzia eginez, hau plebetik sortu zela dio, baina hau kontsula izan zenez, eta, kargu honetara iristea, garai hartan, plebeioen esku ez zegoenez, jada patrizioa izan behar zuen, eta, ondorioz, Tito Liviok dioena zuzena bada, Lanatotarrak, patrizio, ziur asko, Erromako azken erregeetako baten erregealdian bihurtu ziren.

Agripa Menenio Lanatok, kontsul karguan, kide bezala, Publio Postumio Tuberto izan zuen, sabinarrak konkistatu zituen eta erromatar garaipen bat jasotzeko ohorea izan zuen bere garaipenaren ondorioz.

Patrizio eta plebeioen arteko borroketan, neurrizko iritzidun gizon bezala aritu zen, borroka zibiletan gutxitan dagoena, bi aldeen konfiantza eta maitasuna jasotzeko zorte ona izan zuena. Bere bitartekaritzaren ondorioz, patrizio eta plebeioen arteko lehen hauste handia, azken hauek banandu eta Mendi Sakratuan ezarri zirenean, konponbide baketsu eta zoriontsu batetara iritsi zen K.a. 493 amaieran.

Adostasun honetara, parabola baten bidez iristea egozten zaio, zeinekin plebeioak konbentzitu zituen itzul zitezen. Honetaz gain, plebeioen eskari politiko nagusiak onartuak izan ziren, horien artea, plebearen tribuno kargua sortzea.

Handik gutxira hil zen, eta bere hileta propioaren gastuak ordaintzeko haina ondasunik utzi ez zuenez, estatuaren diruarekin lurperatua izan zen, modu arranditsuan. Plebeioek, borondatezko diru ekarpenak egin zituzten xede horrekin, eta Lanatoren semeei entregatu ziren, Senatuak, hiletako gastuak, estatuaren dirutik ordaindu behar zirela behin eta berriz esan zuenean.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Publio Valerio Publikola eta Tito Lukrezio Trizitipino** | **Erromatar kontsula Publio Postumio Tubertorekin**K.a. 503 | Ondorengoa**Opiter Verginio Trikosto eta Espurio Kasio** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q396971
* Commonscat Multimedia: Agrippa Menenius Lanatus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 20477102
* BNF: 119494766 (data)
* GND: 118819607
* LCCN: nr91022293
* SUDOC: 161227309

 |

* Wd Datuak: Q396971
* Commonscat Multimedia: Agrippa Menenius Lanatus
**Akritarkoak** fosil bezala aurkitutako egitura organiko txiki batzuk dira. Orohar, azidotan disolba ezin daitekeen eta beste modu baten sailka ezin daitekeen edozein egitura organiko txiki (ez karbonatatua ezta silizeoa ere) akritarko bat da. Akritarko gehienak, ziur asko, organismo zelulabakarren hondarrak dira, batez ere alga planktonikoenak. Arroka sedimentarioetan topa daitezke Aurrekanbriarretik egundaino.

Ohi arroka sedimentario siliziklastikoetatik azido fluorhidrikoa erabiliz isolatzen dira, baina, noiz behinka, karbonatuetan aberatsak diren arroketatik ateratzen dira. Paleozoikoko arroka eraketak datatzeko erabiltzen dira. Ustez, akritarko guztiak itsasokoak direnez, paleoingurugiroa interpretatzeko ere baliagarriak dira.

Akritarkoek organismo mota aldaera handi baten hondarrak hartzen dituzte. Euren artean metazoo txikien arrautza oskoletatik hasi eta zenbait chlorophyta (alga berdeak) motaren kisteetaraino daude. Litekeena da akritarko mota batzuk dinoflagellata taldeko antzinako algen kisteak izatea. Akritarko batzuen izaera euren egituragatik identifika daiteke. Batzuk fosilekin lotutako produktu kimiko zehatzen presentziagatik tentatiboki identifika daitezke. Akritarkorik zaharrenekin lotutako organismoen izaera zalantzazkoa da, asko, ziur asko, itsasoko alga zelulabakarrekin lotuta egon daitezkeen arren. Teorian, akritarko baten taxoi biologikoa ezagutzen denean, mikrofosil zehatzak akritarko izaera galtzen du eta dagokion taldean sailkatua da.

Duela 1400 milioi arteko adina duten akritarkoak ezagutzen dira, eta dibertsitate handia erakusten dute 100 milioi urte beranduago. Dibertsitatea gainbehera joan zen Sturtian-Varanger glaziazioan zehar duela 800 milioi urte. Dibertsitateak berriz gora egin zuen Garai Ediakarikoan. Dibertsitatea bat-batean erori zen Aurrekanbriarraren amaieran. Akritarkoek euren dibertsitaterik handiena kanbriar, ordobiziar, siluriar eta devoniar garaietan erakusten dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q342747
* Commonscat Multimedia: Acritarchs
* Wikispecies Espezieak: Acritarcha

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* AlgaeBase:
* BioLib: 557990
* Paleobiology Database: 141161
* Taxonomicon: 94208
* WoRMS: 1340068

 |

* Wd Datuak: Q342747
* Commonscat Multimedia: Acritarchs
* Wikispecies Espezieak: Acritarcha
**Soziologiaren historia** XIX. mendean hasi zen.

Historia
--------

### XIX. mendea

Augusto Comte
Historian, soziologiaren sorrera jakintzaren alor moderno gisa 1883. urte inguruan kokatzen da, Auguste Comteren *Cours de la Philosophie Positive* argitaratu zenean hain zuzen ere. Hasierako soziologiak, XIX. mendeko bilakaeraren teoriekin batera garatua (Comte, Saint-Simon, Spencer…), eta sintetikoa edo sistematikoa deitua, Newtonen fisika hartzen zuen oinarri zientifiko-teknikotzat, eta gizartearen funtzionamenduaren lege unibertsalak aurkitzea zuen helburu.

Vilfredo Pareto
Osotasunera jotzen duen ikusmoldea da hau, biologiaren ereduari jarraituz; joera horren arabera, gizarte bizitza arautzen duten legeak ezagutuz gero, ez litzateke zaila gizarte horren bilakaera aurrez ezagutzea, eta, ondorioz, gizartearen ordena kontrolatzea (Vilfredo Paretoren "Oreka sozialaren teoria").

XIX. mendearen bukaeran, Durkheimekin bereziki, soziologia analitikoa deritzona agertu zen: "existitzen den, azter daitekeen gauza bakarra, gizarte jakinak dira, elkarren arteko harremanik gabe jaio, garatu eta hiltzen direnak" (1895, *Les règles de la méthode sociologique*).

### XX. mendea

Gizartearen osotasunaren azterketaren ideiari aurrez aurre, joera analitikoak gizarteko talde edo alderdi bereziak ditu aztergai. Soziologia analitikoa beraz ez zen saiatu lege unibertsalak bilatzen, bestela baizik, ideia orokor egokiak adieraztera mugatu zen. Garai hartakoa da beste soziologo handi bat, eragin handia izan duena, Max Weber.

Weberrek soziologiaren aztergaitzat giza jarreren berdintasuna hartu zuen, zentzua duten neurrian, alegia, ulergarri diren heinean, eta, hala, ikerketa enpiriko jakinak bultzatu zituen, jokabide berdintasun horiek mugatzeko bide bakarra hori zelako ustean. Weberren ondoren, etengabe sortu ziren soziologia joera desberdinak.

Hauek dira nagusietako batzuk: soziologia historikoa, Émile Durkheimen eta batez ere Weberren obratik aurrera garatu zena; estrukturalismo-funtzionalismoa, Talcott Parsonsen inguruan; estrukturalismo frantsesa, sorreran Ferdinand de Saussureren hizkuntzalaritza eta Levi Straussen antropologia dituena; elkarrekintza sinbolikoa, George Herbert Meaden pentsaeran oinarriturik, Chicagoko Eskolako ardatz nagusia izan zen; eta marxismoa, sarritan estrukturalismoarekin lotu ohi dena; Marx hartu ohi da ezagutzaren soziologiaren aitzindaritzat. Nolanahi ere, eskola eta teoria desberdinak leku eta denbora jakinetan sortuak dira, eta aukera ideologiko baten erantzun dira beraz.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014/09/20 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q932233
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph135571

 |

* Wd Datuak: Q932233
**Sołtanen argumentua** 1982an Andrzej Sołtan astrofisikari poloniarrak sortutako teoria da. Teoria honek dio urrutiko quasarren energia iturria masa handiko zulo beltz baten materia-akrezioa izango balitz, orduan masa handiko zulo beltzek existitu behar dutela gure inguruko unibertsoan "hildako" quasar moduan.

Historia
--------

1969an, Donald Lynden-Bellek agiri bat idatzi zuen Esne Bidearen eta inguruko beste galaxien erdiguneetan "hildako quasarrak" existitzen zirela esanez. Horretarako quasarren kopurua, argitasunak, distantziak eta zulo beltzeko fotoien esferako akrezioaren eraginkortasuna kontuan izanik, unibertso behagarrian ia 1010 quasar existitzen zirela adierazi zuen. Ondorioz, Lynden-Bellek, zenbaki hau galaxien erdiguneetako masa/argitasun proportzio handiko objektuekin lotu zuen. Funtsean hau da Sołtanen argumentua, nahiz eta zulo beltzen masa eta quasarren argitasun funtzioen arteko lotura zuzena falta den.

Sołtanen argumentua
-------------------

Hamairu urte geroago, Sołtanek erakutsi zuen quasarren argitasuna ({\displaystyle L}) zulo beltzen masa-akrezio prozesuagatik gertatzen zela:

{\displaystyle L=\epsilon {\dot {M}}c^{2}}

* {\displaystyle \epsilon } akrezioaren eraginkortasun faktorea.
* {\displaystyle {\dot {M}}} masa zulo beltzean erortzen ematen duen denbora-tasa-
* {\displaystyle c} argiaren abiadura.

Askotariko gorrirako desplazamendua duten quasar kopurua kontuan izanik, quasarrak askatutako energia-dentsitatearen integrala deribatzeko gai izan zen. Dena dela, Lurreko behatzaileek euren mugak dituzte fluxua neurtzeko, hain zuzen ere ikus daitezkeen baino quasar gehiago existitzen direlako. Hortaz, deribatutako energia-dentsitatea beheko mugatzat hartu behar da. Horrekin, 10-10 erg metro kubiko bakoitzeko inguruko balioa lortu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7572097

 |

* Wd Datuak: Q7572097
**Sofia Dorotea Brunswick-Lüneburgekoa** (Celle, 1666ko irailaren 15a - Ahlden, 1726ko azaroaren 13) Jurgi Gilen Brunswick-Lüneburgekoa eta Éléonore Desmier d'Olbreuseren alaba zen. Alaba ilegitimo gisa jaioa, bere gurasoak jaiotzaren ostean ezkondu ziren. 1674an ama Harburgeko Anderea eta Wilhelmburgeko kontesa izendatu zuten, Sofia Doroteak ere izango zituen tituluak.

Bere gurasoen ezkontza ez zen ongi ikusi Lüneburgeko lurralde guztiak ezkontzekin berriro batu nahi zituen familiaren aldetik. Sofia Dorotea alaba bakarra izanda, bere aitaren lurralde oinordekoa zen, 1680tik aurrera bere aitak Brunswick-Lüneburgeko oinordekoa zela onartu baitzuen. Horregatik bere ezkontza Jurgi Luis Brunswick-Lüneburgekoarekin adostu zen, konderria familiaren esku gera zedin. Ezkontza ez zen eurentzat ona izan, Sofia Dorotea familiak gaizki ikusten zuelako.

Sofia Doroteak Filipe Kristobal Königsmarckekoa ezagutu zuen, eta honek Hannoverretik ihes egiten saiatzen lagundu zion birritan. 1694an kontea erail zuten, ziurenik Sofia Dorotearen senarraren enkarguz, eta dibortzioa eskatu zuen. Sofia Dorotearen aitaren eskariz, Ahldeneko gazteluan gartzelaratu zuten, bere seme-alabak ikusi gabe. Bertan eman zituen 30 urte.

1714an bere senarra Erresuma Batuko errege izendatu zuten, Ana Erresuma Batukoa hil zelako seme-alaba bizirik utzi gabe. Bere aurretik beste 50 pertsona zeuden zerrendan, baina guztiak ziren katoliko eta Jurgi protestantea zen, beharrezkoa Erresuma Batuko tronoa eskuratzeko. Sofia Dorotearekin izandako semea Jurgi II.a Erresuma Batukoa izan zen, eta alaba Sofia Dorotea Hannoverkoa Prusiako Erresumako erregina.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q231876
* Commonscat Multimedia: Sophia Dorothea of Celle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 10638735
* ISNI: 0000 0000 5488 7760
* BNF: 10747520w (data)
* GND: 118615661
* LCCN: n50013318
* SNAC: w6474wvz
* SUDOC: 14523228X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q231876
* Commonscat Multimedia: Sophia Dorothea of Celle
**Ali Hassan Kuban** (Aswan, 1929ko abenduaren 29a - 2001) egiptoar kantari, klarinete-jotzaile eta musikagilea izan zen. Zazpi urte zituela, gurasoek Kairora bidali zuten musika ikastera, eta besteak beste, klarinetea eta tar-a ikasi zituen. Gaztetan, zenbait folk taldetan jo zuen, turistentzat gehienbat. Zenbait urtez Kairoko Operako Orkestran jo zuen. 1957an Nubia Banda sortu zuen: tronpeta, saxofoia, klarinetea, akordeoia, gitarra, organoa, laut arabiarra, oud-a, duff-a, ohola eta perkusio afrikar arabiarra taldeez osatua zen banda hura. Berrogei urtean ez zuen musika tresnen egitura aldatu. Bere musika Nubiako musika tradizionalaren, arabiar eta egiptoar musika molde modernoen, eta musika sudandar autoktono eta zaharragoen arteko halako nahasketa bat da, folk nubiar modernoa deitua. Jotzen aritu den mende erdian zehar berrogeita hamar bat kantu besterik ez ditu egin, nahiago izan duelako pieza ezagunak jo eta ezagutarazi, etengabe berriak asmatzen ibili baino. 1960-1980 bitarteko urteetan bera izan zen ezteietara gehien deitzen zuten musikaria; kontuan izan behar da ezkontza arabiar batek sei edo zazpi egun hartzen dituela, eta berrehun-hirurehun lagun etengabe aritzen direla janean eta dantzan. Halako arrakasta zuen, zazpi talde hartu behar izan zituen bere zuzendaritzapean, eskari guztiei aurre egin ahal izateko. Egun berean eta hiri berean jotzeko eskariak zituenean, denak onartzen zituen, eta talde batetik bestera ibiltzen zen bezeroen nahiak asetzen. Mendebaldeko musikarien eragina ere jaso zuen, James Brownena batez ere. Kubanek James Brownen *soul*-a nubiar esentziarekin nahastu zuen, eta hala sortu ziren *jerk*-a edo *kaf*-a. 1993an, Berlinen, ezteietako errepertorioko hamabi abesti grabatu zituen, *Walk like a nubian* izeneko diskoan. 1995ean, Kairon, *Nubian magic* argitaratu zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q648272
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 46952597
* ISNI: 0000 0000 5517 907X
* BNF: 13956610k (data)
* GND: 134699173
* LCCN: nr93002904
* SUDOC: 196872065
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03629/eu\_k\_3169/k3169

 |

* Wd Datuak: Q648272
**Aianzko dorrea** Longidako Aiantz lekuan XIV. mendeko dorretxe bat da.

Historia
--------

Aiantz jauregia edo dorrea armagintzako kabo gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. Aiantz 1513an kuartelak ordaintzetik bidalitako orubeen biribilketan ere ageri da. 1539an, Xerles Aiantzen alargun Ana Donamariak jauregia saldu zion Migel Donamaria kapitainari, bere ondasunekin, urrezko 500 dukat zaharren truke. Antonio Ureta Aiantzek, 1617az geroztik, 30 000 marabediko oheratzea izan zuen, lehenago bere anaia Joanek izan zuen bezala, eta 1643an 40 000ra igo zitzaion. 1745ean Aiantzeko kondeak errebatea eskatu zuen, eta 1766an Beatriz Beraitzek, Jaokina Agirre Beraitz, Aiantzeko kondesa, Erroibarko eta Ezpeletako bizkondesaren amak, berriz eskatu zuen. Armagintza Liburuaren arabera, jauregiko armak, XVI. mendean, hiru gulezko galdara ziren, urrezko hiru galdaraz estekatuak, palan jarriak, zilarrezko zelai gainean. Erdi Aroko dorre indartsuak XIV. mendeko koroatzea mantentzen du oraindik, bere almenekin eta matakanekin.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | AIANTZ.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Aiantz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492312
* Commonscat Multimedia: Torre de Ayanz

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0008220

 |

* Wd Datuak: Q20492312
* Commonscat Multimedia: Torre de Ayanz
**Aiarako Jaurerria** edo Aiarako Lurraldea (euskaraz: «Tierra de Ayala») Erdi Aroan eta Aiaraldean (Araba) garatutako lurraldea izan zen, Aiaratarren leinukoek kudeatutakoa.

X. mendekoak dira lehenengo aipamenak, eta Pero Lopez Aiarakoa kantzelari eta historialariak XIV. mendean *"Linaje de Ayala"* haren familiarekin egindako izeneko ikerketa genealogikoa utzi zuen.

XV. mendera arte, Arabako lurraldeak erakunde politiko bitan banatuta zeudenː Arriagako Kofradia eta Aiarako Jaurerria zeina lau auzok osatzen zutenː Aiarak, Amurriok, Lezamak eta Okondok.

Hizkuntzen aldetik, lurralde honetan euskara eta gaztelaniaren arteko muga egon da mendeetan zehar, eta horren lekuko hango toponimia dugu.

Aiarako Forua
-------------

1373an Fernan Perez Aiarakoa jaunak haren lurraldeko biztanleei forua eman zien Bizkaiko Foruaren antzekoa zena eta 1469an beste 16 atal berriekin eraldatu zutena. Azkenik, 1487an aiaratarrek foruari uko egin zioten Gaztelako Koroaren legeak onartuz, beste lurraldeetako arabarrek egin zuten moduan. Hala ere, Arabako Batzar Nagusietan leku garrantzitsua hartu dute XIX. mende arte, 1876an erakunde hura deuseztu zuten arte.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko historia

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**"Baskonia Erdi Aroan"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252903

 |

* Wd Datuak: Q12252903
**Senatorio jauregia** (italieraz: *Palazzo Senatorio*) Erromako Campidoglio enparantzan dagoen jauregia da, gaur egun Erromako udaletxearen egoitza dena. Campitelli *rionean* kokaturik dago.

Historia
--------

K.a. 86 urtean *Tabularium* eraiki zen Inperioaren artxibategi izateko. Erdi Aroan honen hondarrak gatz biltegi gisa ere erabili ziren. 1235 eta 1303 artean Bonifazio VIII.a Aita Santuak dorre bat eraiki zuen eta 1250 eta 1325 artean Senadoarentzako jauregia ere eraiki zen.

Eraikina gotortu zuten eta Kapitolino muinoaren gainean egoteak ere abantaila nabaria ematen zion Erromatar foroaren gainean.

1538an Paulo III.ak eremua txukuntzea erabaki zuen eta Michelangelori enparantza bat eraiki zezan eskatu zion. Honek Campidoglio enparantza ("Kapitolioko enparantza") diseinatu zuen. Bertan Senatorio jauregiari orientazioa aldatu zion, Erromatar foroari begira egon beharrean plaza berriari begiratzeko. Ondoan zuen Kontserbadoreen Jauregiari eraikin bikia egin zion parean, Jauregi berria deiturikoa.

Michelangelo hil zenean Giacomo della Porta arkitektuak jarraitu zuen lana eta jauregiaren aurrealde berria 1605 urtean amaitu zen.

Kanpandorrea (*Torre della Patarina*) Martino Longhi Zaharrak diseinaturikoa da. XVI. mendean tximista batek jo eta behera erori ondoren beriz eraiki zen.

Iruditegia
----------

* Senatorio jauregia, aurrean Marko Aurelioren estatua.Senatorio jauregia, aurrean Marko Aurelioren estatua.
* Erromatar forotik ikuspegia.Erromatar forotik ikuspegia.
* Kanpandorrea.Kanpandorrea.
* Cordonata eskailerak.*Cordonata* eskailerak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q927092
* Commonscat Multimedia: Palazzo Senatorio (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 414159474307127662215

 |

* Wd Datuak: Q927092
* Commonscat Multimedia: Palazzo Senatorio (Rome)
**SOAP** edo **S**imple **O**bject **A**ccess **P**rotocol (Objektuak eskuratzeko protokolo sinplea) sare baten XML formatuan mezuak elkartrukatzeko sortutako protokoloa da, normalean HTTP protokoloaren gainean erabiltzen delarik. Batez ere web zerbitzuak eskuratzeko erabiltzen den protokoloa da.

Ezaugarriak
-----------

* Komunikazio protokoloa da.
* Aplikazioen arteko komunikazioa erraztea du helburu.
* Sare baten mezuak bidaltzeko formatua da.
* Interneten erabiltzeko diseinatuta dago.
* Exekutatzen duen plataformarekiko independentea da.
* Erabiltzen den programazio lengoaiarekiko independentea da.
* XMLn oinarrituta dago.
* Erraza eta hedagarria da.

SOAP mezuen adibideak
---------------------

Jarraian SOAP adibide bat ikus daiteke. Liburu baten ISBN kodea izanez, beronen informazioa ematen duen web zerbitzua erakusten du:

```
 <soap:Envelope xmlns:soap="http://schemas.xmlsoap.org/soap/envelope/">
   <soap:Body>
     <getInfoLiburua xmlns="http://liburuak.adibidea.com/ws">
       <ISBNkodea>8483311739</ISBNkodea>
     </getInfoLiburua>
   </soap:Body>
 </soap:Envelope>
```

Aurreko mezuari erantzunen, honako hau izan liteke jasotakoa:

```
 <soap:Envelope xmlns:soap="http://schemas.xmlsoap.org/soap/envelope/">
   <soap:Body>
     <getInfoLiburuaErantzuna xmlns="http://liburuak.adibidea.com/ws">
       <getInfoLiburuaEmaitza>
         <izenburua>Mega txikientzat</izenburua>
         <egilea>Baztarrika B.-Etxezarreta I.</egilea>
         <argitaletxea>Elkar argitaletxea</argitaletxea>
       </getInfoLiburuaEmaitza>
     </getInfoLiburuaErantzuna>
   </soap:Body>
 </soap:Envelope>
```

Kanpo estekak
-------------

* "SOAP eta web-zerbitzuak" Alberto Silva, 2006[*Betiko hautsitako esteka*] UEUko Otarrean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189620
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2002006007

 |

* Wd Datuak: Q189620
3-simplexa edo tetraedroa
Geometrian, **simplexa** (batzuetan, **n-simplexa** ere deituta) triangelu edo tetraedro kontzeptuaren zabalpena da, *n* dimentsiotara: 0-simplexa puntua da; 1-simplexa, zuzenkia (bi puntu lotzen dituen lerroa); 2-simplexa, triangelua; 3-simplexa, tetraedroa; eta 4-simplexa, pentakoroa.

**Simplex erregularra** politopo erregularra ere baden simplexa da.

Adierazpen grafikoa
-------------------

Grafoak erabiltzen dira n-simplexak grafikoki adierazteko bi dimentsiotan, oso modu errazean, haren n+1 puntuak (erpinak) bata besteari zuzenkiekin lotuz.

(*n* - 1)-simplex erregular batetik, erraz sor daiteke *n*-simplex erregular bat: beste erpin bat hartu, eta gainerako erpinei lotuz, betiere aldeen luzerak (lehengoak eta berriak) berdinak izanda.

Simplex baten grafotik abiatuta, zenbat dimentsiokoa den jakiteko, erpin bakoitzari zenbat zuzenki dauden lotuta zenbatu behar dugu.

Lehenengo simplexen grafoak| Simplexa | Zuzenkia | Triangelua | Tetraedroa | Pentakoroa | 5-simplexa | 6-simplexa | 7-simplexa |
| Dimentsioa | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| Erpinak | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| Grafikoa |  |  |  |  |  |  |  |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q331350
* Commonscat Multimedia: Simplex

---

 |

* Wd Datuak: Q331350
* Commonscat Multimedia: Simplex
**Andoni Saratsola Martínez** (Itsasondo, 1917-Donostia, 2006) gipuzkoar ingeniari ezaguna izan zen. Ingeniari gisa Espainiako Compañía Minera de Sierra Menera enpresan lan egin zuen 1947tik 1967ra. Valentziako Erkidegoko Sagunto udalerrian 2008an kale bati haren izena eman zioten.

Biografia
---------

Gurasoak Paula Martínez eta Jose Manuel Sarasola Zalakain ziren. Aita, EAJren militantea, 1930. hamarkadan Itsasondoko alkatea izan zen. Anaia, bestetik, Gurutz Saratsola "Lotsati" (1915-1936) euskal idazlea izan zen; guztira zortzi seme-alaba ziren. Familia, orokorrean, lotuta zegoen industria munduarekin. Andonik Ingeniaritza Doktoretza egin zuen. CMSM enpresan zuzendariaren postuan hasi zen eta urte asko eman zuen lanean bertan. Bere izena 501 lokomotorarekin dago lotuta.

Bibliografia
------------

* Andoni Sarasolak bere lan esperientziak liburu batean bildu zituen: *Ojos Negros-Sagunto: minas y ferrocarril, siderurgia integral : testimonio de un ingeniero en la dirección de una empresa, 1947-1967*, Alba argitaletxea, Bartzelona:2000, ISBN 10: 848428042X.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  www.lasprovincias.es/valencia/20080628/morvedre/invitados-asistiran-homenaje-romeu-20080628.html
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Gurutz Saratsola

Kanpo estekak
-------------

* Andoni Sarasolaren argazkia 501 lokomotoran.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q70869739

 |

* Wd Datuak: Q70869739
Triglizerido baten saponifikazioa sosa (NAOH) erabiliz

  

**Saponifikazioa** ester edo glizerido baten eta base baten (NAOH edo KOH) arteko erreakzio kimikoa da, glizerina eta gantz azidoen gatz alkalinoa sortzen dituena. Gatz alkalino horri, orokorrean, xaboi deitzen zaio.

Ester edo Lipidoa + Basea → Glizerina + Xaboia
Laborategian edo industrian saponifikazioa tenperatura altuetan burutzen da: glizeridoak (animalia edo landare gantzak, sarritan) ontzi handietan irakiten dira, sosa (NAOH) edo potasa (KOH) astiro gehituz.

Substantzia saponifikagarriak xaboi bihur daitezkenak dira. Lipido saponifikagarriak xaboi bihurtzen direnak dira, gantz azidoak dituztelako (fosfolipidoak, esfingolipidoak edo glukolipidoak). Lipido ez-saponifikagarriak ez dute xaboirik sortzen (kolesterola edo karotenoa, esaterako), gantz azidoak ez dituztelako. Lipido gehienak saponifikagarriak dira.

Saponifikazioa potasarekin burutzen bada xaboi bigunak agertzen dira, eta sosarekin xaboi gogorrak.

Saponifikazio-indizea glizerido gramo batean dauden gantz azidoak neutralizatzeko (xaboiak sortuz) behar den base kopurua (NAOH, KOH) da. Saponifikazio-indize txiki batek, kasu, lipido batean gantz azido gutxi daudela adierazten du (base kopuru txiki batekin neutralizatzen baitira gantz azido guztiak).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q335024
* Commonscat Multimedia: Saponification

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300249804
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q335024
* Commonscat Multimedia: Saponification
**St. Clair konderria** (ingelesez: *St. Clair County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Harrisburg da. 2010eko zentsuaren arabera 270.056 biztanle zituen, St. Clair kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

St. Clair konderriak 1.745,74 kilometro koadro ditu. Horietatik 42,15 ura dira. Beste 1.703,59 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 154,69 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 270.056 pertsonetatik 178.643 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 8.785 dira. 81.860 beltzak edo afroamerikarrak. 539 amerikar natiboak ziren eta 213 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3.213 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 361 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 5.227 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA St. Clair County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486507
* Commonscat Multimedia: St. Clair County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150081047
* LCCN: n79021386
* NARA: 10046479
* **Lekuak**
* OSM: 1800899
* TGN: 7016022

 |

* Wd Datuak: Q486507
* Commonscat Multimedia: St. Clair County, Illinois
**Aintzira urdina** (kroazieraz: *Modro jezero* edo *Plavo jezero*) Kroazia hegoaldeko Imotski herriaren ondoan kokaturik dagoen aintzira da, Split-Dalmazia eskualdean. Sakonera handia duelako da ezaguna.

Historia
--------

Gertu dagoen aintzira gorriaren antzera, leizezulo erraldoi baten sabaia kolapsatzean sortuko zela pentsatzen da. Putzuak 220 metrotako sakonera du eta urtesasoiaren arabera uraren maila aldatu egiten da. Neguko elurrak urtzen direnean 90 metro hartzen ditu urak, baina 1914an 107 metrotara iritsi zen eta hegoaldeko ertzetik gainezka egin zuen. Urte batzuetan uda aldera erabat lehortzera ere iritsi da eta egun horietan futbolean jolasten dute putzuaren hondoan. 

1907an bide bat egin zuten aintzirara jeisteko eta 1942an lurrikara batek luiziak eragin zituen eta putzuaren sakonera txikitu egin zen.

Deskribapena
------------

Aintzirak berak giltzurrun itxura du, 800 metrotako luzera eta 250-400metrotako zabalera, betiere uraren mailaren arabera. Gaur egun mendizaleentzako turismogune bihurtu da eta uretako kirolak ere egiten dira.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** «Modro Jezero homepage» *Modro Jezero* (Noiz kontsultatua: 2021-07-20).
2. ↑   **(Ingelesez)** «The Colourful Lakes of Imotski and the World's Most Unusual Football Pitch» *Central Dalmatia Blog* 2013-02-18 (Noiz kontsultatua: 2021-07-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q882717
* Commonscat Multimedia: Blue Lake, Croatia

---

 |

* Wd Datuak: Q882717
* Commonscat Multimedia: Blue Lake, Croatia
Amara Plaza hotela
**Amara Plaza hotela** Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen hotel bat da. Amara auzoko Pio XII.a plazan kokatua dago, Jose Antonio Agirre zubia, autobusen geltokia eta AP-8 bidesaridun autopistaren Donostiako sarrera irteeratik hurbil.

Luis Peña Gantxegi arkitektoaren proiektu bat da, 1992an Mario Sangalli arkitektoarekin lankidetzan eraikia izan zen.
Gaur egun Silken kateak kudeatzen du.

Erreferentzia
-------------

* Miguel Arsuaga, Luis Sesé: *Donostia-San Sebastián: arkitektura gida liburua*. Euskal Herriko Arkitektoen Elkargo Ofiziala, 1997.

Kanpo estekak
-------------

* Silken Amara Plaza

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492904
* Commonscat Multimedia: Hotel Silken Amara Plaza

---

 |

* Wd Datuak: Q20492904
* Commonscat Multimedia: Hotel Silken Amara Plaza

**Coordinates: Missing latitude**  
Invalid arguments have been passed to the {{#coordinates:}} function

**Luanda errorea in Modulu:Navbar at line 58:Invalid title Donostiako leku interesgarriak.**
*Artikulu hau letrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Aleph (argipena)».*

**ʾĀlep** proto-kanaandar alfabetoaren lehenengo letraren izen berreraikia da. Horren ondoren alfabeto semitikoetara igaro da, adibidez feniziarreko **aleph** , siriakoan **'Ālaph** (ܐ), hebrearrean **aleph** (א), eta arabiarrean **ʾalif** (ا)

*Aleph* letrak hasieran (ʔ) kontsonante herskari glotalaren adierazpena zen, askotan **ʾ** (U+02BE) gisa transliteratua. Karakterea Unicodeko Hizki Espazio Aldatzaileetakoa da, grezierazko *spiritus lenis*ean oinarritua ʼ. Adibidez hizkiaren izenaren transliterazioan bertan agertzen da: *ʾāleph*.

Feniziar letra grezierazko *alfa* letraren jatorrian dago, berrinterpretazio bat sartuta, bokal bat izendatzeko. Hortxetik eratorri ziren latinezko eta alfabeto zirilikoko A letrak.

Ikus, gainera
-------------

* A
* ʾ

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15033
* Commonscat Multimedia: Aleph (letter)

---

 |

* Wd Datuak: Q15033
* Commonscat Multimedia: Aleph (letter)