recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Fontanella del Facchino.
**Il Facchino** (euskaraz: «Atezaina») Erromako kaleetan nahiko hondatuta ikus daitekeen eskultura da. Haren ingurua kondaira ugari sortu dira eta Erromako estatua hiztunetako bat da. 1590 inguruan egin zen, ziur asko Jacopino del Conteren diseinu batean oinarrituta.

Ezaugarriak
-----------

Estatua txikia da. Upel bat eusten duen gizon zahar irudikatzen du. Ziur asko urketari bat zen baina auzotarrek pertsonalitate desberdinak eman dizkiote, esaterako Lutero zela edota Abbondo Rizzio, inguruko atezain bat, upel bat zeramanean hil zena.

Beste estatua hiztunen moduan, Il Faccino ere mezu anonimoak eta satirikoak zintzilikatzeko erabili izan da.

Kokapena
--------

Hasiera batean Via del Corson zegoen baina gero Fontanella del Facchino jarri zuten, Erromako Banketxearen ondoan.

Estatua hiztunak
----------------

Erroma hirian, anonimotasunez, iritzi politikoei bidea emateko aukera izan zen estatua horiena. Ohitura XVI. mendean hasi zen eta hauxe zen oinarria: jendeak kritikako poemak edo esaldiak idazten zituzten eta eskultura publikoetan itsasten edo zintzilikatzen zituzten. Ohitura gaur egun oraindik gordetzen da.

Beste estatua hiztunak
----------------------

* Pasquino
* Madama Lucrezia
* Marforio
* Il Babuino
* Abate Luigi

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Rendina, C. "Pasquino statua parlante", ROMA ieri, oggi, domani, n. 20 – febbraio 1990
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)**Youtubeko bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3968656
* Commonscat Multimedia: Fontana del Facchino (Rome)

---

 |

* Wd Datuak: Q3968656
* Commonscat Multimedia: Fontana del Facchino (Rome)
**Indus-Gangesetako lautada** Indiako azpikontinentearen ordoki handia da, ia iparralde eta ekialdeko India guztia, Pakistan eta Bangladesh zeharkatzen dituena. Eskualdea Indus eta Ganges ibaietatik hartzen du bere izena.

Iparraldean bere ibaiak mantentzen dituzten Himalaiak daude, hegoaldean Vindhya eta Satpura mendilerroak eta Chota Nagpur goi-ordokia eta mendebaldean Irango goi-ordokia.

Eskualdea munduko populatuena da, ia 900 milioi biztanle (munduko biztanleriaren 1/8a).

Banaketa
--------

### Banaketa geografikoa

Geografoek lau zatitan banatzen dituzte eskualdea:

* Indus harana,
* Punjab ordokia,
* Haryana ordokiak, eta
* Erdialdeko eta behe Ganges.

### Banaketa administratiboa

Zaila da esatea non dauden ordokiaren mugak baina honako hauek osatzen dute ordokia:

* Bangladesh (ia osoa)
* India
	+ Assam
	+ Bihar
	+ Delhi
	+ Gujarat
	+ Haryana
	+ Punjab
	+ Rajasthan
	+ Tripura
	+ Uttar Pradesh
	+ Mendebaldeko Bengala
* Nepal
	+ Madhesh
* Pakistan
	+ Punjab
	+ Sindh

Beste eskualde batzuk ere osatzen dute baina ez osorik:

* India
	+ Madhya Pradesh
	+ Meghalaya
	+ Jharkhand
	+ Orissa
* Pakistan
	+ Balutxistan
	+ Ipar-Mendebaldeko Muga Probintzia

Hiriak
------

Indus-Gangesetako lautadaren hiri nagusiak Ahmedabad, Delhi, Dhaka, Faisalabad, Hyderabad, Kanpur, Karatxi, Kalkuta,Lahore, Lucknow, Ludhiana, Multan, Patna, Rawalpindi-Islamabad eta Surat dira.

Ikus, gainera
-------------

* Asiako geografia

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192305
* Commonscat Multimedia: Indo-Gangetic Plain

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ge134214
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q192305
* Commonscat Multimedia: Indo-Gangetic Plain
**Apotzagako hilerria** Eskoriatzako Apotzaga elizatean dagoen hilerri zirkular berezia da. San Migel eliza eta San Bernabe baselizaren artean kokaturik dago. 1994 urtean **Eraikitako euskal ondare nabaria** izendatua izan zen.

Historia
--------

Anastasio Otadui apaiz arrasatearra 37 urtez izan zen apaiz Apotzagan eta San Migel elizaren konponketak egitearekin batera hilerri berria diseinatu zuen euskal tradizioan oinarrituz. 1960. hamarkadan eraiki zen eta Galiziako harginak aritu ziren lanean.

Egitura
-------

Egitura zirkularra dauka, lau laurdenetan zatiturik dagoena. Laurden bakoitzean bost baserriren hilobiak daude. Hilobi bakoitzean disko itxurako hilarri modernoakdaude, baserri bakoitzaren izena dutenak. Hilerriaren erdiguneko bidegurutzean Marin auzotik ekarritako gurutze-muga landu bat dago eta ekialdeko ertzean San Migel goiaingerua ageri da harrizko aldare txiki batean. San Migel bera da Apotzagako zaindaria.

Hilerria altuera txikiko harresi batek inguratzen du eta sarreran dauden bi zutabeetan "Gero" eta "Arte" hitzak daude landuta.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Apozagako hilerria. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-08-02).

Hilerriko sarrera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65735744
* Commonscat Multimedia: Apotzagako hilerria

---

* **Lekuak**
* OSM: 10804171

 |

* Wd Datuak: Q65735744
* Commonscat Multimedia: Apotzagako hilerria
Hiru arku, torlojua, zuntza eta barra ikus daitezke.

*Artikulu hau hari igurtzizko instrumentuak jotzeko instrumentuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Arku (argipena)».*
**Arkua** hari igurtzizko instrumentuak jotzeko balio duen, barra tentsatua da. Ile bat du, normalean zaldi baten buztanarena eta erretxinaz dago bilduta frikzioa errazteko. Biolina, biolontxeloa, biola edo kontrabaxuan erabil ohi da.

Materialak eta osaketa
----------------------

Arkuak, zaldi zurdaz eginiko zinta batez, eta barra estu batekin dago osatua. Barra honek, kurba leun bat du eta normalean paubrasilia espezieko zurez dago egina baina beira edo karbono zuntzezkoak ere izan daitezke. Barra eta zurda, indartu eta leundu daitekeen torloju baten bidez daude lotuta zurdaren tentsioa erregulatzeko eta instrumentuarekin kontaktuan jartzean soinua lortzeko.

Arkua fabrikatzen duen luthierraren arabera, zurda kopurua desberdina da, 150 eta 250 tartean edukitzea da ohikoena. Arkuaren barraren forma ere desberdina izan da kasu batzuetan, hexagonala edo borobila izan daiteke. Arkuak aldaketa ugari izan du historian zehar baina hauen gaur egungo itxura François Xavier Tourte arku egile ospetsuak ezarri zuen.

Arkuaren luzerak instrumentu bakoitzean:

* Biolina: 74cm
* Biolontxeloa: 72cm
* Biola: 75cm
* Kontrabaxua: 70cm

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** «Six archets de François Xavier TOURTE (1748 - 1835)» *Vichy enchères* 2020-12-02 (Noiz kontsultatua: 2021-05-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q204948
* Commonscat Multimedia: Bows (music)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q204948
* Commonscat Multimedia: Bows (music)
Hiru arkuz osatutako *arku karpanel* baten eskema 
**Arku karpanela** hainbat zirkunferentzia zatiz osatutako arkua da. Erdi puntuko arku simetrikoaren mutur bakoitzean arku txiki bat gaineratzen zaio; arku txiki hauen zentroa inpostaren marra berean daude, horrela, beraien artean itxura borobildua lortzen dute. Hiru, bost edo zirkunferentzia gehiagoz osatutako arkua izan daiteke, baina, beti ere, kopurua bakoitia izango da. Intradosak hartzen duen forma obalo edo elipse erdiaren antzekoa da.

Ezaugarriak
-----------

 Mirandako Kondeen Jauregia 
Arku karpanelaren trazadura, beraz, zenbait arku tangentez osaturik dago, eta, arku hauek janben marra bertikalekin ere tangenteak izango da.

Arku mota honek trazadura jarraia duenez arku beheratua baino itxura eta diseinu landuagoa du. Orokorrean arku mota honek erdi puntuko arkuarekin alderatuta ostiko txikiagoak ditu; hau dela eta, arku honen erabilerak zubien pilareen lodiera murriztu egin zuen. 

Ohiko arkua da, garrantzi handiko edozein garaiko eraikuntzetan erabilia, nahiz eta jatorria eta hedadura nagusia gotiko garaian izan, eta, oso ohikoa izan zenerrenazimenduko eraikinetan. Era berean, Euskal Herriko hainbat baserri eta jauregietako ate nagusietan ageri da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2002]
2. ↑  Jean-Rodolphe Perronet, (2008), *La construcción de puentes en el siglo XVIII*, Reverté, xiv. orr.

Ikus, gainera
-------------

* Arku zorrotza - bi zentro ditu
* Tudor arkua - lau zentro ditu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2852454
* Commonscat Multimedia: Three-centered arches

---

 |

* Wd Datuak: Q2852454
* Commonscat Multimedia: Three-centered arches
**Inmarsat** lur, aire eta itsasoz komunikatzeko satelite-sistema kudeatzen duen nazioarteko erakundea da, egoitza Londresen duena. Helburutzat bakea zuela sortu zen, eta 1979an hasi zen lanean, mundu osoan satelite bidezko merkataritza-garraioetan komunikazioa emateko. Ondoren, 1985 eta 1988 artean, komunikazio aeronautikoetara eta lurrekoetara hedatu zuen bere jarduna. 1995ean 78 estatu kide ziren.

Inmarsat sateliteen eta Europako Espazio Agentziari alokatutako beste satelite batzuei esker, erakundeak zerbitzu ugari eskaintzen ditu: telefonoa, telexa, faxa, posta elektronikoa, kokalekuari eta egoerari buruzko informazio automatikoa lur eta aireko garraiobideetarako, eta segurtasunerako eta sorospenerako zerbitzuak. 1992an lurreko 25.000 erabiltzaile baino gehiago zituen. Sarea eguneko 24 orduetan kontrolatzen dute. Kide diren estatuak bi urtetik behin biltzen dira batzar nagusian, egindako lanak ikuskatzeko, helburuak erabakitzeko eta kontseiluari aholkuak emateko. Kontseilua gutxienez urtean hirutan biltzen da, eta inbertsio handiena egin duten 18 herrialdeez eta garapen bidean daudenen interesak defendatzen dituzten beste lau herrialdeez dago osaturik. Haren eguneroko lana ikuskatzen duen administrazio-organoa, azkenik, direktorioa da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Inmsarten web-orria

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q827927
* Commonscat Multimedia: Inmarsat

---

* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0004 0646 9192

 |

* Wd Datuak: Q827927
* Commonscat Multimedia: Inmarsat
**Ibarretxe & Co** Euskal Herriko zinemaren ekoizpen-etxea, zinemari lotutako Ibarretxe bizkaitar familiak zuzendua. Ibarretxetarrak hamar anaia-arreba dira, eta horietako bostek dihardute zinemagintzan, ekoizle-, zuzendari- eta gidoilari-lanetan.

Aurretik hainbat film labur egin arren, *Sólo se muere dos veces* (1997) filmarekin hasi ziren zinemagintza profesionalean. *¡Sabotaje!* (2000) nazioarteko ekoizpena ere haien ardura izan zen. 1.500 milioi pezetaren (60 milioi libera inguru; 9 milioi euro) aurrekontua izanik, Euskal Herriko inoizko ekoizpenik garestiena izan zen. Telebistarako ere hainbat produkzio ekoitzi dituzte, *Agur Olentzero, agur* (1997) eta *La memorias de Karbo Vantas* (1994) lanak, esate baterako. Bideoklipak eta publizitaterako hainbat lan ere egin dute.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259368

 |

* Wd Datuak: Q12259368
**Ibarrola Haundi** Usurbilgo Kalezar auzoko hegoaldean dagoen baserria da, bizkar zabalaren goialdean.

2005eko urriaren 3an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Ezaugarriak
-----------

Oinplano laukizuzena du, bi isurkiko zurezko estalkia, eta fatxada nagusiarekiko bizkar elkarzuta, hegoalderantz orientatua. Bi solairu eta ganbara ditu.

Fatxada nagusia harri-horma zarpeatuz eta kareztatuz eraikita dago. Hegoaldeko fatxada nagusi honek bistako otaesiak ditu. Ekialdeko fatxadan, sarrera moduan zubi dintelatua, hareharrizko harlanduz inguratua, eta ate horren antzeko ezaugarriak dituzten hiru leiho-bao aurkituko ditugu. Mendebaldeko fatxada motzagoa da lurra aldapan dagoelako. Bertatik zuzenean ganbarara sar gaitezke ate handi bat gurutzatuta. Alde honetan ere, dolare bezala erabilitako eranskin atxikia aurkituko dugu. Iparraldeko fatxada (atzealdea) ia itsua da eta zati bat zementuzko blokez berritua dago.

Baserriaren egitura pieza bakarreko hamaika zutabek, habeek, gapirioek eta, enara buztanekin eta aho-zirikekin mihiztatutako besoek osatzen dute. Egiturak, dolare zizelkatuak daude. Mendebaldeko fatxadara atxikitako eranskina monumentutik kanpo geratzen da.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8341963
* Commonscat Multimedia: Ibarrola Haundi baserria

---

 |

* Wd Datuak: Q8341963
* Commonscat Multimedia: Ibarrola Haundi baserria
**Invernessko gaztelua** (eskoziako gaeleraz *Caisteal Inbhir Nis*, ingelesez *Inverness Castle*) Eskoziako Inverness hiriko gaztelua da. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Kokapena
--------

Ness ibaira begira dagoen amildegi ertz baten gainean kokaturik dago.

Historia
--------

1057tik aurrera hainbat gaztelu eta babes egitura egon izan dira bertan. Lehenengoa Malcolm III.a Eskoziakoak eraiki zuen baina XIV mendean Roberto I.ak suntsitu zuen. Hurrengo gaztelua Invernesseko 1429ko setioan McDonald leinuak harpilatu zuen. 1548 urtean George Gordonek gaztelu berria eraiki zuen dorre eta guzti. Berau indarrez okupatu zuten Munro eta Fraser leinuek Maria I.a Eskoziakoaren alde egiteko eta erregina bera 1562an bertan izan zen. Jakobiten matxinadek beste hainbat aldiz eragin zuten Invernessko gazteluaren setioa; 1649, 1650, 1689, 1715 eta 1746an. Hauek nabarmen kaltetu zuten gaztelua eta azkenean eraitsia izan zen.

Gaur egungo hareharri gorrizko eraikina William Burn arkitektoak altxatu zuen 1836an aurreko gazteluak egon ziren toki berean. XX mendean darra eta ur hornidura gehitu zitzaizkion.

Gaztelua bera jendeari itxia dago, halere bere inguruko lursail eta lorategiak edozeinentzat irekiak daude.

Iruditegia
----------

* Aurrealdea.Aurrealdea.
* Gaztelua ibaiertzean.Gaztelua ibaiertzean.
* Gaztelua.Gaztelua.
* 
* Flora McDonalden estatua.Flora McDonalden estatua.

Kanpo estekak
-------------

* Invernessko gaztelua
* Invernessko gazteluaren historia Am Balie webgunean
* Inverness gaztelua, Eskozia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6060213
* Commonscat Multimedia: Inverness Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q6060213
* Commonscat Multimedia: Inverness Castle
|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikiproiektu bat abian da **Arkitektura** gaiari buruz. |


Ajuriaenea (Gasteiz), euskal neobarrokoa.
Aleksandr Nevski katedrala (Sofia), neobizantziarra, Alexandre Pomerantsev arkitektoarena.
Erresuma Batuko legebiltzarra, britainiar neogotikoa.
**Arkitektura historizista** edo **historizismoa**, nagusiki XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran garatu zen, eta, bere ahalegin guztiak, iragan garaietako arkitektura berreskuratzeko ziren. Beste garai batzuetako arkitektura estiloak imitatzean zetzan, mende horretako ezaugarri kultural batzuk gehituz, arkitektura eklektikoak, zerbait berria sortzeko estiloak nahasten zituen bitartean. Joera ezberdinak nabarmen daitezke, neobizantziarra, neomudejarra, neobarrokoa... kasu.

Europan
-------

Ospetsuen egin zena eta indar gehien hartu zuen estiloa, Britainiar Uharteetan praktikatu zen arkitektura neogotikoa izan zen arren, bere izenak dioen bezala, gotiko berri berpiztu batean oinarritzen zena. Estilo honetan eginiko eraikinen artean, Britainiar Legebiltzarra edo Westminsterreko Jauregia nabarmendu behar da, August Pugin eta Charles Barryk proiektatua. Ekialdeko aldaera batzuk ere garrantzia izan zuten, neogotiko indiarrak kasu, honen barnean, Brightoneko Royal Pavilion deritzona nabarmen daitekeelarik, John Nashek egina.

Espainian, neomudejar eta neoherreriar estiloak nabarmendu ziren, estilo propio eta nazional baten adierazpen bezala.

### Euskal Herrian

Euskal Herrian beste hainbat estiloz gain (neogotikoa, neoklasikoa, neobarrokoa eta Espainia-Frantzietako eskualde estilo ugari), berezko arkitektura historizista garatu zen: euskal estiloko arkitektura eta honen aldaerak (neolapurtarra, neogipuzkoarra, euskal neobarrokoa...).

Latinoamerikan
--------------

Erromantizismoak kalera atera zuen nazionalismo horren ondorioz, XIX. mendeko arte iberoamerikarretan, "nortasun nazionala" aurkitzeko grina ikus daiteke. Arkitekturari dagokionez, honek, bere isla izan zuen historizismoari esker. Arkitektura historizista, Iberoamerikan, espainiarrak iritsi aurreko arkitektura imitatzen eta garaiko ereduen arabera berrinterpretatzen saiatu zuen.

Zerrenda
--------

* Neobarrokoa
* Neobizantziarra
* Neoklasiko
* Neoegiptoarra
* Neogotikoa
* Neomudejarra
* Neopizkundetarra
* Neoerromanikoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51879601
* Commonscat Multimedia: Historicist architecture

---

 |

* Wd Datuak: Q51879601
* Commonscat Multimedia: Historicist architecture
| **Artjärvi** |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Artjärviko armarriaArmarria |

 |
| Berezko izena | Artjärven kunta |
| HerrialdeaEskualdeaAzpieskualdea |  FinlandiaPäijänne Tavastia eskualdeaLahti barrutia |
| Alkatea | Kimmo Kuparinen |
| Sorrera | 1865 |
| 

|  |
| --- |
| Artjärvi Finlandiako mapan |

 |
| Koordenatuak | 60°45′N 26°03′E﻿ / ﻿60.75°N 26.05°E﻿ / 60.75; 26.05 |
| Azalera- Ur-azalera | 197,33 km² 20,32 km² (%10,29) |
| BiztanleriaDentsitateaLehen hizkuntza- Finlandiera- Suediera- Besteak | 1.456 (2010.03.31) 8,23 bizt/km²(2008) % 97,8 (ofiziala)% 0,8% 1,4 |
| Webgune ofiziala | **(Finlandieraz)** |

**Artjärvi** (suedieraz: *Artsjö*) Finlandiako Päijänne Tavastia eskualdearen hegoaldean dagoen udalerria da.

Geografia
---------

Päijänne Tavastia eskualdean dago udalerria, Finlandia hegoaldean eta, Ekialdeko Nilandia eta Hego Karelia eskualdeen mugan. Bizilagunak, Orimattila iparraldean, Lapinjärvi mendebaldean, Myrskylä hegoaldean eta Iitti ekialdean dira. 197,33 km²-ko azalera dauka eta Päijänne Tavastiako azalera txikiena duen udalerrietako bat da; 2009. urtean, egoera ekonomikoa hobetuko duelakoan, Orimattila hiriarekin bat egiteko prozesuan hasi zen **Artjärvi**. Ur-azalera azalera guztiaren %10a baino gehiago da, guztira, 20,32 km²; izan ere, udalerriaren bihotza hiru aintzirek osatzen dute, Pyhäjärvi, Säyhtee eta Villikkalanjärvi aintzirek hain zuzen. Aipatzekoak dira baita ere, arrantzale mordoa erakartzen duten Köylinjoki eta Lanskinjoki ibaiak, udalerritik iparrerantz doazenak. Ursa Finlandiako astronomia elkarte handienak, astronomia behatoki bat garrantzitsu bat dauka udalerrian, Tähtikallio behatokia .

Klima nagusia kontinental hezea da. Honenbestez, udak epelak eta hezeak izaten dira, neguak aldiz, hotzak eta luzeak.

Historia
--------

Administrazioa
--------------

### Azpiegiturak

#### Tähtikallio behatokia

Sakontzeko, irakurri: «Tähtikallio behatokia»
### Banaketa

### Hiri senidetuak

### Udala

Demografia
----------

### Biztanleria

### Hezkuntza eta Osasuna

Kultura
-------

### Armarria

Sakontzeko, irakurri: «Artjärviko armarria»
### Leku aipagarriak

### Ospakizun bereziak

Ekonomia
--------

Ikus, gainera
-------------

Kanpo estekak
-------------

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Maanmittauslaitos
2. ↑  Väestorekisterikeskus **2010.03.31**
3. ↑  Väestorekisterikeskus **2008**
4. ↑  Tähtikallion havainto

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q713559
* Commonscat Multimedia: Artjärvi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126819358
* LCCN: n93122722

 |

* Wd Datuak: Q713559
* Commonscat Multimedia: Artjärvi


| Päijänne Tavastiako udalerriak |
| --- |
| Artjärvi • Asikkala • Hartola • **Heinola** • Hollola • Hämeenkoski • Kärkölä • **Lahti** • Nastola • **Orimattila** • Padasjoki • Sysmä |
**Ibaietako San Martin tenplua** (erregistro batzuetan, **Ibañetako San Martin** gisa edo **Ibaetako San Martin** izenarekin agertzen da) Zarauzko baseliza txiki bat da, Donejakue bideari lotuta.

Historia
--------

1520an jada existitzen zela badakigu, eta garai horretan "zaharra" deitzen zutela ere. XVI. mendean Ibayeta, Ibaeta edo Ibaita familiarena zen; eurena zen ere erantzukina 12 meza ordaindu eta serora izendatzeko. 1643an pleitoa egon zen baldintza horiek ez betetzeagatik.

Lehen Karlistaldian karlistek kuartel gisa erabili zuten, eta sakonki hondatu zen. 1983an berriro konpondu zuten, San Martin, San Roke eta Santa Katalinaren irudiak zituen erretaula kenduz.

San Martin santuaren egunean, baratxuria, artoa, babarruna eta bestelako haziak bedeinkatzen dira.

Eraikuntza
----------

Ekialdera begira dagoen baseliza bat da, tamaina txikikoa. Egurrezko bilbadurak ditu eta arku-formako ataria. Bao txikiak ditu, eta horregatik oso iluna da barrutik. Absidearen aldean banku jarraitu bat dago, harrizkoa. Hiru karga-zutabe ditu.

Ondarea
-------

Barruan gotzain jantzitako San Martinen eskultura bat dago, XVIII. mendekoa. Eusko Jaurlaritzan ondare babesa eman zion, Donejakue bidearen baitan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   «Zarautz Historikoa ~ Ibaietako San Martin [Baseliza | Zarautz - Gipuzkoa»] *www.gurezarautz.net* (Noiz kontsultatua: 2019-09-04).
2. ↑   «Ibañetako San Martin tenplua. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-04).
3. 1 2 3   «Zarautz: Ermita de San Martin de Ibaeta - Guía de Ocio de Gipuzkoa - Gipuzkoako Aisialdi Gida» *www.kulturweb.com* (Noiz kontsultatua: 2019-09-04).
4. ↑   «SANTIAGOKO BIDEA. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65684065

 |

* Wd Datuak: Q65684065
**Delaware konderria** (ingelesez: *Delaware County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Manchester da. 2010eko zentsuaren arabera 17.764 biztanle zituen, Delaware kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Delaware konderriak 1.499,46 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,08 ura dira. Beste 1.496,38 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,85 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.764 pertsonetatik 17.547 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 139 dira. 45 beltzak edo afroamerikarrak. 17 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 44 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 103 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115281
* Commonscat Multimedia: Delaware County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131355275
* LCCN: n81022698
* NARA: 10038861
* **Lekuak**
* OSM: 1792941
* TGN: 2000588

 |

* Wd Datuak: Q115281
* Commonscat Multimedia: Delaware County, Iowa
**Iban Gonzalez Pagaldai** (Arrasate, 1973-) abeslaria, argazkilaria eta errealizadorea da.

Hogeita hamar dokumentaletik gora egin ditu zuzendari, errealizadore edota gidoilari moduan. Kameralari, montadore eta postproduktore ere bada. Telebistako saio, publizitate, bideoklip eta zuzeneko ekitaldietan ere jardun izan da. Besteak beste, Unesco Etxearen laburren lehen saria eta bi Lauaxeta sari jaso ditu bere lanarengatik.

Musika ibilbidea
----------------

1990. urtean hasi zuen bere bidea kitarra joaz Iskanbila (punk oi!) taldean, Gotzon, Xabi, Txiri eta Txakarekin batera. Mad Shadows izeneko taldean kitarra jotzeaz gain abestu ere egin zuen Ibanek.1994an Ekon musika taldea herrian sortu zuen "Juan Sangre", Xabi Rey, Yago Goronaeta eta Iñigo Bakerorekin batera. "Zurrunbilo kaotikoa" (1997) eta "Etnia 2000" (2000) diskoak Mil A Gritos Recordsekin argitaratu zituzten, lehenengoaren ostean urte eta erdiko aurkezpen bira egin zutelarik.

Hirugarren diskoa egin baino lehen, taldea utzi zuen, ikusentzunezkoen lanbidean eta familiako bizitzan buru belarri murgiltzeko. Dena den, laster sortuko zuen Arrasaten bere hurrengo musika taldea, RIP, ZAKARRAK eta Heriotza taldeko musikariekin batera The Clash punk taldeari tributoa eginez.
Urte batzuk musikagintzatik aldendu ondoren, 2.023an Iskanbila jatorrizko OI! taldearen itzuleran parte da, Gotzon, Xabi, Jabo eta Jonnyrekin batera.

Dokumental aukeratuak
---------------------

* *"Pluja seca"* (Euri lehorra, 2011): TV3ekin elkarlanean Gorka Espiaurekin batera.
* *"Parlen els ulls"* (Begiak mintzo dira, 2012): TV3, Gorka Espiaurekin elkarlanean.
* "Kalesareak"
* "Santi osagai"
* "...eta ez balego?"
* "Parte hartuz, aldatu"
* "Oradour Sur Glane"
* "Goazen gudari danok",

2014.Lauaxeta saria jaso zuen beragatik.

* "Un siglo y 90 minutos" Unai Larrearekin batera.
* "Batallón Gernika. Askatasunaren ametsa -esperanza de libertad (1945-2015)".
* "Aldana 1980: Explosión de silencio".
* "Ama nora goaz?" (2016): Fikziozko luzemetraia. "Lauaxeta saria" jaso zuen beragatik 2017an.
* "La red Alava"
* "40 taupada, herri bat"
* "Pumori, mendiaren alaba", 2019.
* "Gu, Laboa". 2019
* "Ni naiz Lete", 2020
* "Elbira", 2022

Ikus, gainera
-------------

* Dokumentalak Euskal Herrian

Kanpo estekak
-------------

* Iban Gonzalezen bideoak "Vimeo"n.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q91111183
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87954265
* BNE: XX961462

 |

* Wd Datuak: Q91111183
**Delaware konderria** (ingelesez: *Delaware County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Jay da. 2010eko zentsuaren arabera 41.487 biztanle zituen, Delaware kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Delaware konderriak 2.052,07 kilometro koadro ditu. Horietatik 140,21 ura dira. Beste 1.911,87 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 20,22 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 41.487 pertsonetatik 28.576 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.248 dira. 83 beltzak edo afroamerikarrak. 9.145 amerikar natiboak ziren eta 30 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 514 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.126 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484752
* Commonscat Multimedia: Delaware County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139585082
* LCCN: n82225869
* **Lekuak**
* OSM: 1818409
* TGN: 2001643

 |

* Wd Datuak: Q484752
* Commonscat Multimedia: Delaware County, Oklahoma
***Artilleriako jeneral bat*** (gaztelaniaz: *Un general de artillería*) 1660 inguruan Francisco Rizi espainiar margolariak eginiko oihal gaineko olio-margolana da. Luze-zabal handiko lana da: 202 × 135 zm. Gaur egun Madrilgo Pradoko museoan ikus daiteke.

Deskribapena
------------

Margolanak artilleriarekin lotua zegoen orain arte identifikatu gabeko pertsonaia (batzuen ustez Andrés Cantelmo, italiar jatorrikoa eta Flandriako eta Kataluniako gerretan parte hartu zuena izan zitekeen) erakusten du. Lehen planoan dago, zutik, kanoi baten gainean bermatuta, eta haren ondoan, lurrean, bi bala ikusten dira.

Antoon van Dyck flandiar margolariaren eragina ikusi da lan honetan.

Madrilgo Prado Museoan dago ikusgai.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ruiz Gómez, L. (2006). *El retrato español en el Prado. Del Greco a Goya*. Alicante, Espaina: Museo de Bellas Artes Gravina (MUBAG). 208 or.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Margolanaren fitxa Pradoko Museoaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16643777

 |

* Wd Datuak: Q16643777
| **Ibai Zabala** |
| --- |
|  |
| **Izen osoa:** | Ibai Zabala Gandarias |
| **Jaiotza data:** | 1987ko maiatzaren 14a (35 urte) |
| **Jaioterria:** | Berriz (Bizkaia) |
| Pilotaria |  |
| **Modalitatea:** | esku huskako pilota |
| **Egungo enpresa:** | Asegarce |
| **Postua:** | atzelaria |
| **Altuera:** | 1,84 m |
| **Pisua:** | 83 kg |
| **Debutatze data:** | 2008ko maiatzaren 23a |
| **Debutatze pilotalekua:** | Elorrioko udal pilotalekua |

**Ibai Zabala Gandarias**, pilota arloan **Ibai Zabala** izen-deiturez ezaguna (Berriz, Bizkaia, 1987ko maiatzaren 14a) esku huskako pilotaria da. Atzelari aritzen da, Asegarce enpresarekin. Estatistika ofizialen arabera, 1,86 metro luze da, eta 83 kilo pisatzen du. 2008an bihurtu zen profesional, eta maiatzaren 23an Elorrioko udal pilotalekuan jokatu zuen estreinako partida.

Buruz buru jokatzeko dohainik ez du, baina binaka nabarmendu da: bigarren mailako txapeldunorde izan zen 2009an, eta txapeldun 2010ean. Binakako txapelketa nagusian 2013an aritu zen lehenengoz, Aimar Olaizola aurrelaria lagun, eta finalerdietaraino iritsi ziren. 2014koan, eskuetako lesio batetik atera berritan, ez zen hasieratik aritu, baizik eta geroago sartu zen, Ladis Galartzaren ordez; Oinatz Bengoetxea aurrelaria izan zuen lagun, eta ez zuten finalerdietan sartzerik lortu.

Kirol lorpenak
--------------

### Profesionaletan

* 2010eko bigarren mailako binakako txapelduna.
* 2009ko bigarren mailako binakako txapeldunordea.

### Amateurretan

* 2008ko Euskadiko binakako txapeldunordea

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Lander IRUIN: «Ibai Zabala: "Gustura aritu naiz"», *Berria*, 2013-04-12.
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** Joseba LEZETA: «Triunfo de consolación de Olaizola II y Zabala en el Atano III (22-15)», *Diario Vasco*, 2013-04-14.
3. ↑  **(Gaztelaniaz)** Igor G. VICO: «Ibai Zabala se gana el puesto», *Deia*, 2014-01-29.

Kanpo loturak
-------------

* Enpresako fitxa
* Ibai Zabalaren fitxaketaren albistea (EiTB24)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259340

 |

* Wd Datuak: Q12259340
**Armadaleko gaztelua** (ingelesez: *Armadale Castle*) Eskoziako Skye uhartearen hegoaldean kokatzen den gaztelua da, gaur egun hondarretan aurkitzen dena.

Historia
--------

MacDonald leinuaren gaztelua izan zen. 1790 inguruan etxaldea eraiki zen baina 1815ean handitu eta gaztelu itxura eman zioten babes egiturak gehituz. James Gillespie Graham arkitekto eskoziarrak diseinatu zuen.

1855 urtean suak gazteluaren zati handi bat erre zuen eta erdialdean David Bryce arkitektoak hegal berria eraiki zuen. 1925ean MacDonald familiak alde egin zuen eta ordutik aurrera hondatuz joan da gaur egungo egoerara iritsi arte. Gazteluaren inguruko lorategiak mantendu dituzte eta gaur egun bertan dago Uharteetako Museoa eta MacDonald Leinuaren Zentrua.

Iruditegia
----------

* Gazteluaren ikuspegia.Gazteluaren ikuspegia.
* Etxaldea.Etxaldea.
* Atea.Atea.
* Lorategia.Lorategia.
* Lorategia.Lorategia.

Kanpo estekak
-------------

* MacDonald leinuaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q676462
* Commonscat Multimedia: Armadale Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q676462
* Commonscat Multimedia: Armadale Castle
**'Irfan** hitzak ( arabieraz / persieraz / urduz : عرفان ; turkieraz: *İrfan*) –*Irfaan* eta *Erfan* ere idatz daiteke– literalki ezagutza, kontzientzia edo jakinduria esan nahi du. Mistizismo islamiarraren eremu zabalean, mistizismo teorikoa, praktikoa eta konbentzionala aurki daitezke sufismoarekin tartekatuak, halako moldez non zenbait kasutan irfana eta sufismoa gauza bera direla uste izaten da. Hala ere, mistizismo islamiarra, sufismoa ez bezala, teologia eta filosofiarekin batera islamiar zientzietako bat da. Báhá'í idazteunetan ehunka aldiz aipatzen da irfan-a bere adiera literalean. Islamean ez bezala, ikasi beharreko zerbait izan beharrean, eguneroko zereginetan errealitate transzendente batez konturatzearekin lotzen da.

Mistika
-------

Avizenak bere liburuetako batean honela definitzen zuen mistika: plazer fisikoei uko egiten diena eta haragizko munduaren plazerren gainetik begiratzen dionari "aszetikoa" deitzen zaio. Otoitz, barau, eta abar egiten dituenari "adoratzaile" deitzen zaio. Beste inori erreparatu gabe, Jainkoari soilik arreta ematen diona, mundu transzendenteari bideratuta, Jainkoaren argiak argizta dadin, hori "mistikoa" da. Dena den, batzuetan izendapen horietako bi edo guztiak pertsona bakar bati aplika dakizkioke.

Xiismoan
--------

Bestalde, hamabitar xiismoan, Irfan hitzak gnosis esan nahi du. Gaurko Irfanaren sustatzaile xiita ospetsuenen artean teologo usuli hauek ditugu: Allāmah Tabatabai, Ruhollah Khomeini, Mohammad-Taqi Bāhjat, Allameh Hassan Hassanzadeh Amoli eta Allāmah Qādhi Tabatabai. Adituek irakatsi zutenez, irakaspen islamiarrak Jainkoaren maitasunarekin atxikiz, gnosis-a lor daiteke. XVII. mendeko Irango Mulla Sadra, Xiismoko Irfanaren ideologo historikoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Muṭahharī, Murtaz̤á..  (2000). *Light within me.*  Ansariyan Publications ISBN 964-438-301-X. PMC 31051673. (Noiz kontsultatua: 2020-03-21).

Ikus, gainera
-------------

* Hikmah
* Hikmat al-Muta'aliyah
* Ma'rifa

Kanpo estekak
-------------

* "Sufism of Iran" - Sufi liburuen erreferentziazko webgunea
* Irfan-i buruzko artikuluak Al-Islam.org-en
* Irfan colloquia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7481812

 |

* Wd Datuak: Q7481812
Ariane 4 familiako Ariane 42P suziria
**Ariane 4**, Europako Espazio Agentziak diseinatutako eta Arianespacek fabrikatutako jaurtiketa sistema bat izan zen.

Programa honen garapena 1983an hasi zen, eta, lehen jaurtiketa, 1988ko ekainak 15ean egin zen. Sistema hau, Europar satelite jaurtiketen oinarri izatera iritsi zen, jaurtiketan, 104 misio onekin eta soilik hutsegindako 3ko errekor ikusgarri batekin. Ariane 4ak, karga erabilgarriaren handitzea eman zuen Ariane 3aren 1700 kilotik hasita eta 4800 kiloko gehienezko karga bateraino orbita geoegonkorreko transferentzietarako. Ariane 4aren errekorra, 4946 kilokoa izan zen.

Suziriak, zenbait jaurtiketa konfiguraketa zituen, suziri bizkortzaileak erregaiz hornitzen zituzten bi edo lau propultsore likido edo solidorekin jaurti zitekeen. Jaurtitzaileak, SPELDA (Structure Porteuse Externe pour Lancements Doubles Ariane) izeneko satelite garraiatzaile sistema bat ere bazuen, aldi berean, satelite bat baino gehiago jaurtitzea ahalbidetzen zuena.

Ariane 4 AR40a izan zen oinarrizko bertsioa, hiru etapekin: 58,4 metroko garaiera, 3,8 metroko diametroa, 245 tonako masa bat eta, gehienez ere, 2100 kiloko karga erabilgarri bat orbita geoegonkorretarako eta 5000koa lur orbita baxuetarako. Elikatze nagusia, 4 Viking 5 motoreen bidez egiten zen, horietako bakoitzak, 667 kNeko bultzada eragiten zuelarik; bigarren etapak, Viking motore bakarra zuen, eta, hirugarrenak, HM7 motore bat, oxigeno likido eta hidrogeno likidozko motorea.

AR 44Lak, erregai likidozko lau suzirirekin, lau etapa zituen, 470 tonako pisua zuen eta 4730 kiloko karga erabilgarri bat bidal zezakeen orbita geoegonkorretara eta 7600ekoa lur orbita baxu batera.

Ariane 4k, 100 hegaldi baino gehiago lortu ditu, %96a baino gehiagoko arrakastarekin.

Ariane 4, aireratzen

| Eredua | Jaurtiketak | Arrakastatsuak | Hutsegitearen eguna |
| --- | --- | --- | --- |
| **AR 40** | 7 | 7 | - |
| **AR 42L** | 12 | 12 | - |
| **AR 42P** | 14 | 13 | 1994ko abenduak 1 |
| **AR 44L** | 34 | 33 | 1990eko otsailak 22 |
| **AR 44LP** | 26 | 25 | 1994ko urtarrilak 24 |
| **AR 44P** | 15 | 15 | - |

Ariane 4a Ariane 5agatik aldatu zen, karga erabilgarri astunagoak eraman ditzakeena. Azken jaurtiketa, 2003ko otsailak 15ean egin zen, INTELSAT 907a orbita geoegonkorrean kokatuz.

Ikus, gainera
-------------

* Ariane

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18387
* Commonscat Multimedia: Ariane 4

---

 |

* Wd Datuak: Q18387
* Commonscat Multimedia: Ariane 4
Polimeroen kimikan **disoluzio-polimerizazioa** polimeroak sintetizatzeko industria-metodo bat da non monomeroa hasarazlea duen disolbatzaile ez-erreaktibo batean disolbatzen den. Emaitza polimero disolbagarria izan daiteke, *disoluzio-polimerizazio homogeneoaz* mintzatuko ginateke edo disolbaezina zein hauspeatuko litzatekeen, *disoluzio-polimerizazio heterogeneoa* izango genuke.

Disoluzio-polimerizazioak bi abantaila nagusi ditu: erreakzio-beroaren xahuketa errazten du eta erreakzio-ingurunearen biskositatea txikiagotzen du.

Halaber, erreakzio homogeneoetan polimeroa disolbaturik egotea abantaila da aplikazio batzuetako, hala nola, bernizak eta itsasgarriak fabrikatzeko.

Disoluzio-polimerizazioak baditu desabantaila batzuk. Batetik monomero- eta hasarazle-kontzentrazioak txikiagotzen dira eta ondorioz erreakzio-abiadura. Bestetik, usatzen diren disolbatzaileak toxikoak dira eta horren tratamendu egokiak prozesua garestitu egiten du. Hirugarren arazo batek erreakzioaren zinetikari dagokio nekeza izan daitekeela kate-transferentziazko erreakzioak disolbatzaileari ebitatzea eta horrek zaildu egiten du pisu molekular handiko polimeroak lortzea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Encyclopedia of polymer science and technology..*  (Fourth edition. argitaraldia) 2014 ISBN 978-1-118-63389-2. PMC 858672910. (Noiz kontsultatua: 2023-02-22).

Ikus, gainera
-------------

* Erradikal-polimerizazio
* Masa-polimerizazio
* Emultsio-polimerizazio
* Suspentsio-polimerizazio

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3262188
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3262188
**Audrain konderria** (ingelesez: *Audrain County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mexico da. 2010eko zentsuaren arabera 25.529 biztanle zituen, Audrain kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Audrain konderriak 1.804,76 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,88 ura dira. Beste 1.792,88 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,15 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 25.529 pertsonetatik 23.278 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 665 dira. 1.637 beltzak edo afroamerikarrak. 81 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 115 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 16 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 398 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484776
* Commonscat Multimedia: Audrain County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144259738
* LCCN: n81119868
* **Lekuak**
* OSM: 1180504
* TGN: 1002158

 |

* Wd Datuak: Q484776
* Commonscat Multimedia: Audrain County, Missouri
**Dezimo Junio Silano** (latinez: *Decimus Junius Silanus*) Erromatar Errepublikako kontsula izan zen K.a. 62an

K.a. 70ean edila izan ondoren, kontsul izateko asmoan porrot egin zuen K.a. 63an, baina urte bete beranduago lortu zuen, eta kontsul izan zen K.a. 62an Luzio Lizinio Murenarekin batera, Luzio Sergio Katilinaren hautagaitza garaituz. Honek, bigarren aldiz porrot egin ondoren, K.a. 63an ere aurkeztu baitzuen kontsul izateko bere hautagaitza, bere bigarren konspirazioa egin zuen. Silanok, Murenarekin batera, Lizia Junia legea proposatu zuen.

Gaio Julio Zesarren maitalerik garrantzitsuena izan zen Servilia Zepionisen bigarren senarra izan zen, honengandik, adulterioagatik banandu zelarik. Serviliarekin, hiru alaba izan zituen, horietako bat, Marko Emilio Lepido triunbiroarekin ezkondua, beste bat, Gaio Kasio Longinorekin, Zesarren hiltzailea izan zena. Serviliaren seme zen Marko Junio Brutoren aitaordea ere bazen.

Silano, gaixotasun luze bat jasan ondoren hil zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Marko Tulio Zizeron eta Gaio Antonio Hibrida** | **Erromatar Errepublikako kontsula Luzio Lizinio Murenarekin batera**K.a. 62 | Ondorengoa**Marko Pupio Pison Frugi Kalpurniano eta Marko Valerio Mesala Niger** |
**Done Bikendi eliza** Zaraitzu ibaxako Galoze udalerriko Itzalle kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.

Eraikina
--------

Eraikin erromanikoa, hiru ataletan banatutako habearte bat eta burualde erdizirkularra dituen harriz egina. Habeartea kanoi-ganga zorrotzez estalita dago, eta ganga labedunak bi nerbio ditu, burualdeko garaipen-arkuan bat egiten dutenak. Barrura sartzeko, erdi-puntuko ate txaranbeldu bat dago, tinpanorik gabea. Aurrealdean, arkupe itxi bat dago, gotikoa, arku zorrotzeko atea duena. Arkiboltak landare-dekorazioa duten kapiteletan zurkaizten dira. Atearen eskuinean, leiho gotiko sinple bat dago.

Arkupearen barruan, eskuinaldean, bataiarria dago, gotikoa. Haren adaburua arkuteria itsu zorrotzez eta motibo begetal eta geometrikoz apainduta dago. Arkupearen kontrako aldean, goi-korura eta kanpandorrera sartzeko eskailera dago, duela gutxi eraikia. Erretaula nagusia erromanista da (XVII. mendearen lehen erdia), eta bi solairuko hiru kale eta teilatupea ditu. Beheko aldean Piarres eta Paulo apostoluak daude, mukulu biribilean. Eta goiko solairuan titularraren irudia (fardela) erdian, alboan martirioaren erliebeak, gurutziltzaketa (ezkerrekoa) eta epailearen aurreko interterrogatorioa dituela. Teilatupean Kalbarioa agertzen da (mukulu biribilekoa), bi lapurrak muturretan dituela, hau ere fardelezkoa.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ITZALLE.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus gainera
------------

* Itzalle
* Zaraitzu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479740

 |

* Wd Datuak: Q25479740
**Indiako kasta sistema** Indiako gizarte antolaketa mota bat da.

Sarrera
-------

Hinduismoa da Indiako erlijio nagusia (biztanleen % 80). Ez baitu ez dogmarik, ez eliz hierarkiarik, eta kontzeptu orokor batean bateratzen baititu jainkozko alderdia eta gizakiarena, ez ditu ondo bereizten erlijioaren alorra eta gizartearena: kasta sistema da horren agerkari bat.

Antolaketa
----------

Hinduismoan, kasten arabera, badira varnak (apaizak, gerlariak, merkatariak eta zerbitzariak), eta badira jatiak, talde endogamoak, modu orobat hierarkikoan varna horietako batean txertatuak, eta "azpikasta" edo direnak. Azkenik, "ukiezinak" kastaz kanpokoak dira, haiek ere hierarkietan eta ogibideetan antolatuak (putzugileak, garbitzaileak, etab.).

### Gobernuaren neurriak

India independentearen konstituzioak legez kanpo utzi zituen kastak, baina gobernuak babes neurriak hartu behar izan ditu kasta apalenen eta jatorrizko leinuen alde eta ezin esan daiteke sistema hori desagertua denik. Ukiezinak 100 milioi lagun baino gehiago dira, ez-hindutzat hartzen dituzte gainerakoek, eta, hortaz, aparteko komunitatea dira.

Estatuaren laguntzagatik ere, ez dute ia aurrera egin independentziaz gero. Azken urteotan buruzagi "ukiezin" bat sortu da, Kanshi Ram, alderdi politiko bat antolatu duena, BSP (Bahujan Samaj Party), hala ere ukiezinak berak oso banatuak daude, kasta espiritu indartsu baten mende.

Eragina beste erlijioetan
-------------------------

Hinduismoaren ezaugarri horiek eragin handia dute, ekonomia eta gizarte harremanetan ez ezik, baita Indiako beste erlijoetan ere. Hala, islamak hinduismoaren eragin handia du. India da munduko bigarren estatu musulmana (biztanleen % 12). Musulmanak batez ere iparraldean eta Kaxmirren daude. Gehienak sunniak dira, baina xiitak ere asko dira; musulmanek ere kasten antzeko hierarkia dute.

Hirugarren erlijio taldea kristauena da (% 2,3), batez ere hegoaldean zabaldua. Jatorrizko biztanle batzuk duela gutxi bihurtu dira kristautasunera, eta horrek arazoak ekarri ditu, indiarrek kristauak antzinako ingeles zapaltzaileekin lotzen baitituzte.

Sikhen erlijioa, kasta sistemari uko egiten dion hindu eta musulman sinkretismoa, XV. mendean sortua, biztanleen % 1,9ren erlijioa da; asko ez badira ere, pisu ekonomiko handia dute. Askok emigratu dute beren jatorrizko lurrera, Punjabera, atzerrira edo beste indiar estatu batzuetara, eta berekin eraman dute merkataritza eta inbertsio tradizioa.

Azkenik, budismoa, indian K.a. V. mendean sortua, bazterreko erlijioa da gaur, nahiz eta hindu ukiezin asko bihurtu den budista, kasta sistemari ihes egin nahiz.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014/10/05 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q130695
* Commonscat Multimedia: Indian caste system

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85020652

 |

* Wd Datuak: Q130695
* Commonscat Multimedia: Indian caste system
**Done Martie eliza** Erronkariko ibaxako Urzainki udalerrian XII. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Parrokiaren gune nagusia XII. mende hasierako eraikin protogotiko bat da, zeini XVI. mendean arkupe bat eta alboetako nabe batzuk gehitu zitzaizkion, ziurrenik barrokoan. Erdiko habeartea gurutze-ganga soilez estalita dago. Ganga horiek fajoi indartsuek zedarritzen dituzte, alboetan ertzak eta kapera nagusian ganga sexpartita. Erdiko habeartearen azken atalean koru bat dago. Kanpoaldean, garai hartako Erdi Aroko elizetan ohikoa zen kanpandorrearen harrizko mole handia nabarmentzen da, baita XVI. mendeko tertzeletedun gangaz estalitako arkupe bat ere, zirkuluerdiko portada babesten duena, eskuineko oinen gainean ertz biziko hiru arkiboltarekin.

Barrualdean, XVII. eta XVIII. mendeetako hainbat erretaula kontserbatzen dira; handiena XVIII. mendeko hirugarren laurdenekoa da, eta Francisco Nicolás Pejón eskultore eta Sauseko erretaulagilearen lana da. Errokoko proiektu gisa, oinplano mistilerroa du, eta bere garapen bertikalean, idulki erraldoien artean dekorazio-plakak dituen banku bat, estatuak zutabeen ordenaren lekuan dauden gorputz bakarra, eta azkenik, teilatupea, gortinaje-baldakino itxuroso bat duena. Azken baliabide hori oso erabilia da une hartako Aragoiko erretaulagintzan, eta bereziki Pejonek. Doñe Barbararen titularra eta burua moztu zioten aita santuen eskulturak eta hainbat erliebe konpartimentu ezberdinetan daude. Tenplete zentralizatu itxurako erakusketaria ere kontserbatzen da.

XVII. mendearen lehen erdialdekoa da Done Mikelen erretaula, garaiko dekorazio-taula eta pinturekin. Barrokoaren mendeetakoa da Done Piarresena, arrokailazko bandoa du, eta XVII. mendeko gorputza, pintura tenebristekin. Tenpluko hormetan mihiseak eta beste eskultura barroko batzuk daude zintzilik, eta zilargintzako piezen artean, aipamen berezia merezi du San Zernin burguaren marka iruindarra duen erlikia-ontzi gotiko batek eta XVI. mendearen erdialdekoa den prozesio-gurutze errenazentistak.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | URZAINKI.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Urzainki
* Erronkaribar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479733

 |

* Wd Datuak: Q25479733