recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**San José de Maipo** edo, besterik gabe, **San José** Erdialdeko Andeetako sumendi bat da. Argentinako ( Mendoza probintzia ) eta Txileko ( Santiago eskualde metropoliarra ) mugan dago, zeinen lurraldean gailurra dagoen.

Txileko Santiagotik 60 km ekialdera dago, San Gabriel herritik gertu, San José de Maipo udalerrian, haranaren hondoan, bere tamaina handiagatik aho zabalik uzten du, hondoko eszenografia eta mugako hesi natural bezala kokatuz. Volcán ibaia sortzen du, eta bere multzo bolkanikoa bi eraikin bolkaniko hauek osatzen dute: bata, erdiko lau kraterrekin, hauen erdian krater aktiboa dagoelarik, aktibitate fumaroliko ia iraunkorrarekin, eta bestea krater zabal eta ireki batez osatua, bi kono txikirekin, El Marmolejo muinoa (6108 m) bezala ezagutzen dena. Hegoaldeko Andeetako Behatoki Bolkanologikoaren arabera, San Jose sumendi aktiboa da, portaera egonkorra duena, baina ez dakarrena berehalako arriskurik biztanleentzat.

San Jose sumendiaren iparraldeko tontorrerako lehen igoera 1920an izan zen, Juan Gwinnerrek sumendiaren bigarren mailako tontorrera itsas mailatik igotzen diren 5740 metrotara iritsi zenean. Hala ere, 1931n, Otto Pfenniger eta Sebastian Krückel sumendiaren tontor nagusira igotzen dira (hegoaldeko gailurra), kraterraren tamainagatik eta barnealderantz zintzilik dauden glaziarrengatik harrituta geratuz.

Sumendi honen elementu aipagarrien eta ospetsuenetako bat Plantat aterpea da. Aterpe hau 3130 metroko altitudean dago, Enrique Plantat jaunak eraiki zuen 1937an, bere arrebaren eta DAVeko (Andeetako Alemaniako Kluba) kide batzuen laguntzarekin. Hasieran, Plantat eterpeak hainbat erosotasun zituen, baina izan dituen zorigaiztoko harrapaketengatik, gaur gutxienekoa dauka. Azken hori gorabehera, komunitateari zabalik jarraitzen du. Hainbat sumendiren ondoan dago. Orain arte ez du erupzio handiagorik egin. Beste sumendi batzuetatik gertu dago, hala nola: Tupún Gatito sumendia, Maipo sumendia, etab.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2467823
* Commonscat Multimedia: San José Volcano

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 245442987

 |

* Wd Datuak: Q2467823
* Commonscat Multimedia: San José Volcano
**Julia Elena Astaburuaga Larraín** (Santiago, 1919ko apirilaren 17a - IB. 2016ko martxoaren 14a), **Julita Astaburuaga** izenaz ezagunagoa, Txileko sozialité bat izan zen, Txileko goi mailako gizartearen ikono femeninoetako bat.

Bizitza
-------

Familia tradizional eta kontserbadore batekoa, Jorge Astaburuaga Lyon eta Elena Larraín Velascoren bigarren alaba izan zen, Carlos eta Jorge anaien artean. Aitaren aldeko aitona, Jorge Astaburuaga Vergara, diputatu, intendente eta diplomatiko izan zen. Amaren aldeko aitona, Carlos Larraín Claro, Pedro Montt Montt, Elías Fernández Albano eta Emiliano Figueroa Larraínen gobernuetan aritu zen Gerra eta Marina ministro gisa.

Parisen bizi izan zen denbora batez, eta, itzuli zenean, hainbat ikastetxetik igaro zen: Jeanne d 'Arc, Monjas Inglesas, Universitario Inglés eta Monjas Francesas.

1939an, María Luisa Correarekin partekatu zuen bigarren postua edertasun lehiaketa nazionalean, *Miss Universo Txile*-ren aurrekoa (urte horretan irabazlea Elisa Ripamonti izan zen, Francisco Bulnes Sanfuentes politikariaren emaztea izango zena).

Ezkontza eta seme-alabak
------------------------

27 urte zituela ezkondu zen Fernando Maquieira Elizalde diplomatikoarekin, eta bi seme-alaba izan zituzten: Cristian, aitaren karrera jarraitu zuena, eta Diego, poeta.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23050213
* Commonscat Multimedia: Julita Astaburuaga

---

 |

* Wd Datuak: Q23050213
* Commonscat Multimedia: Julita Astaburuaga
**Juan y Junior** espainiar musika bikotea izan zen.

Bikote hau osatu zutenak Juan Pardo Suárez (Palma de Mallorca, 1942) eta Antonio Morales Barretto "Junior" (Manila, 1943) izan ziren. Elkarrekin, euren karrera musikala Los Pekenikes taldean hasi zuten, eta ondoren Los Brincosen 1960ko hamarkadan). 1967an Juan y Junior izeneko bikote musikala osatu zuten. Euren diskografia bikote bezala laburra da (soilik sei single) baina arrakastaz betea.

Aipatu beharrekoa da *A dos niñas* izeneko kantua Marisol eta Rocío Durcalengan pentsatuz konposatu zela. Beranduago, Junior Rocío Durcalekin ezkonduko zen, bikote sendo bat izanez eta elkarrekin hiru seme-alaba izan zituztelarik, horien artean Shaila Dúrcal eta Carmen Morales ezagun egin direlarik, lehena abeslari bezala eta bigarrena aktore bezala. Junior 2006ko martxoan alargun geratu zen.

1968an, Luis Lucía Mingarrok zuzendutako eta Marisolek eta Sebastian Palomo Linaresek protagonizatu zuten Solos los dos filmeko soinu banda osoa eta kantu guztiak konposatzeaz arduratu ziren.

Azken kantu arrakastatsua *Anduriña* izenekoa izan zuten, Pablo Picasso artista, diskoaren estalkia marrazteko bere grabatuetako bat emateraino hunkitu zuen balada.

Juanek, Junior ondoan ez zuela, grabaketa bat bere lagunaren ahotsaren ordez bere ahots propioa erabiliz konpondu nahi izan zuenean gertatuko arazo batek eragin zuen bikote musikal honen banaketa, bakoitza bakarlari bezala hasiz: laburra Juniorrena eta askoz luzeagoa Juanena, egundaino ere iristen dena (La Charanga, Mi Guitarra eta María Magdalena bezalako kantu arrakastatsuekin) ekoizle lana ere egiteaz gain.

Kantuak
-------

* *La caza*
* *Nada*
* *Tiempo de amor*
* *A dos niñas*
* *Nos falta fe*
* *Anduriña*
* *Bajo el sol*
* *Tres días*
* *Para verte reír*
* *Lo que el viento se llevó*
* *En San Juan*
* *Tus Ojos*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3396268
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 120707209
* BNF: 169017310 (data)

 |

* Wd Datuak: Q3396268
**San Pedro eliza** Argako Erriberako Mendigorria udalerrian kokatutako XVI. mendeko kristiau eliza bat da. Gotiko-pizkundar estiloa ditu.

Historia
--------

Erdi Aroan du jatorria, baina XVI. mendeko eraldaketetan dago egungo bere formaren muina. XVIII. mendean handitzeak izanzituen halaber, Antonio Oteizak zuzenduak. Eta XIX. mendean, azkenik, sakristia eraiki zen, tenpluaren buruari jarraiki.

Eraikina
--------

Barnealdean dituen erretaula nagusia nabarmentzen da; Bernabé Imberto Lizarrako eskultoreak egin zuen lan erromanista hau 1594 eta 1610 artean. Erretaula gehiago ere badira: San Joserena dago kaperan, rokokoa; gurutzean, Errosarioko Birjinaren erretaula bat, manierista, XVII. mende hasierakoa; aurreko harresian, Andre Maria Sortzez Garbiaren erretaula (1716koa jatorriz, baina eoklasikorantz aldatua gerora). Epistolaren aldean, Done Jakueren erretaula, 1716koa dena eta oso apaindua dagoena. Done Jakue Matamorosen eszena baten margolan bat dago teilatupean, Erriberriko merindadearen barruko garai barrokoari dagokionez, interesgarria. Kristo gurutzatuaren erretaulak, San Frantzisko Xabierrenak eta Andiongo baselizatik datorren erretaulak kaperak osatzen dituzte. Rokoko estiloko erakustoki batean Andiongo Andre Maria agertzen da, Erdi Aroko ikonografia daukana, XVIII. mendean aldatua izan zena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «SAN PEDRO ELIZA» *Mendigorriko Udala* 2015-04-09 (Noiz kontsultatua: 2022-02-08).

Ikus gainera
------------

* Mendigorria
* Argako Erribera
* Izarbeibar-Novenera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110853297
* Commonscat Multimedia: Church of San Pedro, Mendigorría

---

 |

* Wd Datuak: Q110853297
* Commonscat Multimedia: Church of San Pedro, Mendigorría
**San Pedro eliza** Itzagaondoko Erreta lekuan XII. mendeko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.

Eraikina
--------

San Pedro eliza erromaniko berantiar jatorriko eraikuntza da (1200 ingurunean), XIV. mendean gotiko estiloan handitu zena. Gotorleku itxura du bere horma eta kontrahormek. Habearte bakarra du, hiru ataletan banatuta, burualde poligonala eta alboko kapera bana habeartearen hirugarren atalean. Lehenengoa (gune zaharrena) dorrearen gainean dago, eta kanoi-ganga zorrotzez estalita dago. Gainerako atalak gurutze-ganga sinplez estalita daude. Burualdeak nerbiodun horma-atalez osatutako ganga du, giltzarria Agnus Deirekin zizelkatuta; lau mentsulek ere zizelkatutako dekorazioa dute; horietatik abiatzen dira habearteko azken arku diafragma eta burualdeko garaipen-arkua. Alboko kaperetan gurutze-ganga dago, giltzarriekin.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ERRETA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Erreta
* Itzagaondoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110520961

 |

* Wd Datuak: Q110520961
**Salda primitiboa** edo **jatorrizko salda** Aleksandr Oparin biologo errusiarrak 1924an estreinakoz erabilitako hitza da, bizia agertu aurretik Lurreko ozeanoetan zegoen gaia izendatzeko.

"*Lur gaineko biziaren jatorria*" lanean, Oparinek teoria kimiosintetiko izeneko hipotesia plazaratu zuen. Bere ustez, Lurreko antzinako atmosfera erreduktorea zen, oxigenorik gabekoa. Konposatu erreduktoreek, energia ematerakoan, haien artean erreakzionatu zuten molekula organiko batzuk sortuz.

Miller eta Urey esperimentuaren ostean (1953an) jakina da Lurreko antzinako atmosfera osatzen zuten gas erreduktoreek (NH3, CH4, H2...), deskarga elektrikoak jasotzerakoan, aminoazido eta beste molekula organiko batzuk sortzen dituztela. Duela 4.000 milioi urte antzinako Lurrean hori gertatu zen, eta sortutako molekula organikoak -euriak eramanda- ozeanoetan pilatu ziren. Garai hartan Lurrean bizidunik ez zegoenez, sortutako molekula organikoak ez ziren erabili, eta kopuru handitan metatu ziren ozeanoetan, salda primitibo izenekoa osatuz.

Oparinen ustez lehenengo bizidunak salda primitibo horretan sortu ziren, eta salda hori izan zen bizidun horien elikagaia.

Ikus, gainera
-------------

* Biziaren jatorria
* Miller-Urey esperimentua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2994232

 |

* Wd Datuak: Q2994232
**Juan Ramon Rementeria** (Izengoitia: ***Remen*** ; Bermeo, 1955eko ekainaren 7a) bizkaitar zesta-aurrelari ohia da.

Gernikan hasi zen 1971. urtean maila profesionalean. 1998. urtean erretiratu zen pilota profesionalari 27 urte eskaini eta gero. Lortu dituen emaitza aipagarrienen artean nabarmentzen direnak hauek dira: Munduko Txapelketa 1991 (Gernika) eta 1992. urteetan; Frantziako Munduko Txapelketa 1976. urtean; buruz buruzko txapelketa hiru ediziotan. 17 urte zituelarik Estatu Batuetara joan zen zesta puntara jolastera eta bertako hainbat frontoitako kinieletan jokalaririk hoberena izan zen hainbat urtetan. Kinielen irabazle nagusia Miamin, Fort-Piercen eta Hardforden izan zen. Zesta puntako greba famatuan eta luzean hasieratik eta bukatu arte egon zen, greban ordezkari izan zen eta hainbat auzi irabazi zituzten. Horren ondoren, ordea, AEBko frontoietako giroa asko jaitsi zen. Gai horri buruz bere iritzia eman du Jai Alai Blues filmean.

1996an erretiratu aurretik azken lau partida jokatu zituen: Gasteizen, Markina-Xemeinen, Durangon eta Gernikan.

Egun Gernika Jai Alaiko zesta konpontzailea da. Bere maisua Fernando Garate zestogilea izan zen.

Bukatzeko, Remenen partidu batzuk ikus daitezke:

- Mexikon jolasten.

- Euskal Herriko 1. buruz buruko txapelketa.

- Euskal Herriko 2. buruz buruko txapelketa.

- Urrezko zesta, Gernikan.

- 1992 Munduko Txapelketako finalerdiak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *JUAN RAMÓN REMENTERÍA JUGADOR DE CESTA PUNTA "Hice las américas, pero la vida en Euskadi es mejor".*  El Pais.
2. ↑     *Gaztetxoei zestak konpontzen irakasten.*  HITZA.
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Jai Alai Blues.* .
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *GERNIKA JAI ALAI – JUAN RAMÓN REMENTERÍA – CESTERO.* .
5. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Mimbres en buenas manos.*  Deia.
6. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *INCLAN Y DANY VS REMEN Y ELORZA 1992.* .
7. ↑    *Bolibarko Txikito vs Remen.*  EITB.
8. ↑     *Arrasate vs Remen.*  EITB.
9. ↑    *Urrezko zesta (Gold Basket), Gernika.* .
10. ↑    *Remen-Retolaza vs Cachin-?.*  EITB.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261072
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05095/eu\_r\_0326/r0326

 |

* Wd Datuak: Q12261072
**San Bartolome eliza** Nafarroa Garaiko Orbaibar ibarreko Leotz udalerriko Munarrizketa lekuan kokatutako XII. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Aurri-egoeran dagoen eraikuntza da, harriz eraikitako Erdi Aroko egitura zutik mantentzen duena. Habearte angeluzuzen bakarra zuen, burualde karratua, epistolaren aldetik sarrera duena, zirkuluerdiko arkua eta apaindu gabea. Kanpandorrea oinaldean dago, habeartearen lehen atalaren gainean, eta goiko aldean zirkuluerdiko bao bikoitza du kanpaientzat. Eliza honen bataiarria Orreagako kolegiata eta bere altzariak Barasoaingo elizara eraman ziren.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | MUNARRIZKETA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Munarrizketa
* Leotz
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q52860662
* **Ondare historikoa**
* Hispania Nostraren zerrenda gorria: url

 |

* Wd Datuak: Q52860662
**Horadada uhartea**, Santanderko badiaren sarreran dagoen uhartetxo bat da. Bertan, itsasargi bat dago. Duela urte gutxirarte, arku natural bat zuen, denborale baten ondorioz erori zena. Elezaharrak dionez, Santanderreko patroiak diren San Emeterio eta San Zeledoniori, Calahorrakoak ziren santu martiri kristauak, buruak moztu zizkietenean, hauek, Ebrora bota ziren, eta Mediterraneotik eta Ozeano Atlantikotik harrizko txalupa batean eginiko bidaia luze baten ondoren, Santanderreko Badiara iritsi ziren, harrizko txalupa uharte honen aurka jo zelarik, arku forma emanez, eta, ondoren, garai hartan hiribildua zen Santanderreko patroi izendatuz. Santuen hondarrak, gertaera hauen ondoren sortutako monasterio batean gorde ziren, ondoren, Santanderreko Katedrala izango dena, non, ordutik, atseden hartzen duten eta hiriko patroi bezala ohoratzen diren, bere armarrian agertzen direlarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4116533
* Commonscat Multimedia: Horadada Island

---

 |

* Wd Datuak: Q4116533
* Commonscat Multimedia: Horadada Island
**Hor III.a**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 1640 inguruan gobernatu zuena.

Bere izenaren zati bat, **...Uebenra Hor**, Turineko Errege Kanonean idatzia dago, VII.15 erregistroan. Bere erregealdiaren iraupena agertzen zen papiro txatala desagertu egin zen. Bere aurretik, Ibi II.a, eta, bere ondoren, Se...kara ditu.

**Hor** izena, bere kartutxoaren ondoan agertzen dena Errege Kanonean, bere jaiotza izena edo epitetoren bat izango zen.

Egiptoko XIII. dinastiako azken agintariek, soilik Tebasetik gertuko tokietan gobernatu zuten, Goi Egipton.

Garai honetan, ohi hikso deituriko erregeek, Egiptoko XV. dinastiakoak zirenak, Menfis konkistatu zuten eta Behe Egipto domeinatzen zuten, ia Egipto guztiko biztanleak zergari bihurtuz.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Soilik, lau mende beranduago idatzi zen Turineko Errege Kanonean aipatzen da, "...Uebenra Hor" bezala.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ibi II.a** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XIII. dinastia | Ondorengoa**Se...kara** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q797256

 |

* Wd Datuak: Q797256
**José María Rodero Luján** (Madril, Espainia, 1922ko abenduaren 26a - 1991ko maiatzaren 14a) antzezlea izan zen. Rodero antzerkiko interprete bikaina izan zen, eta zinemagintzan arrakasta handirik lortu ez bazuen ere, antzerkirako zuen trebetasun bera erakutsi zuen telebistarako egindako lanetan ere. Espainiako antzezlerik onenetakotzat hartua da, XX. mendearen bigarren erdiari dagokionez batez ere, eta oso izen ona izan zuen ikusleen eta kritikaren artean; kritikak sarritan nabarmendu izan zuen bere ahots gozoa, erregistro ugari antzezteko aproposa, eta agertokian erakusten zuen trebetasun, gizatasun eta handitasuna.

Bizitza
-------

Ingeniaritza agronomoko ikasketak hasi zituen, baina bertan behera utzi eta antzerkian murgildu zen buru-belarri. Horrela hasi zen lanean Compañía del Teatro Español eta María Guerrero konpainietan, besteak beste, harik eta azkenik bere konpainia osatu zuen arte, bere emazte Elvira Quintilla antzezlearekin.

Lanak
-----

Lan asko egin zituen aipatzeko modukoak, baina bereziki azpimarratzekoak ditu *Luces de bohemia* (1920), *Calígula* (1945) eta *Los emigrados* (1974). Jorge Márquezen *Hazme de noche un cuento* obraren estreinaldia prestatzen ari zen hil zenean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3394136
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 15994964
* ISNI: 0000 0000 4557 3786
* BNE: XX1567070
* GND: 135725712
* LCCN: no2007034142
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05138/eu\_r\_0756/r0756
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3394136
**José María Pérez Medrano** (Lapuebla de Labarca, 1920ko maiatzaren 2a - Donostia, 2008ko uztailaren 22a) euskal herritar futbolaria izan zen, Errealean 1940 eta 1950 hamarkadetan aritu zena, eta taldearen historiako golegile handienetakoa.

Ibilbidea
---------

### Hastapenak

Ama zuen Lapuebla de Labarcakoa eta han jaio zen bera, baina ordurako familia Donostian bizi zen. Felix anaiarekin batera *Rácing de San Sebastián* talde apalean hasi zen jokatzen. Espainiako Gerra Zibilak kirol jarduera guztiak eten zituen eta 1937an Errealak jokalariak biltzeko kanpaina egin zuen. Perez anai biek izena eman zuten talde txuriurdinean. 1937-38 denboraldian "Torneo Brigadas de Navarra" txapelketan jokatu zuen baina 1938an armadarako deia iritsi eta Aragoira bidali zuten. Zaragozako *Club Discóbolo* taldean jokatu zuen orduan eta 1939-40ko Aragoiko txapelketa irabazi zuen.

Armadan lizentziatu ondoren Donostiara itzuli zen. Ez zuen ordea Errealean tokirik eta Real Unión taldean aritu zen bigarren mailan Felix anaiarekin batera.

### Errealeko golegilea

Real Uniónen maila ona eman zuenez Errealak fitxatu zuen eta 1955 artean jokalari txuriurdina izan zen. 1940. hamarkadan Erreala "igogailu" taldea izan zen, lehen maila eta bigarrena txandakatu zituelako, 1950. hamarkadan aldiz lehen mailan finkatu zen. José María Pérez Medranok 86 gol sartu zituen Errealarekin, oraindik ere historiako golegile nagusien artean bederatzigarrena da (2023ko datua). Lehen mailan 40 gol sartu zituen, bigarren mailan 29 eta Kopan beste 15. Hauei Brigadas txapelketan sarturiko bi gehitu behar zaizkie. Aipatzekoa da era berean Errealaren 500. eta 700. golak érez Medranok egin zituela.

Erretiratu aurretik azken denboraldi bat egin zuen Eibarren.

### Omenaldiak

Bi omenaldi jaso zituen Atotxan bere lana eskertzeko, eta kasualitatez biak ala biak Sebas Ontoriarekin batera. Lehenengoa 1955ean eta bigarrena 1967ko irailaren 12an.

2007ko abenduan Errealaren Urrezko domina jaso zuen. 2008ko uztailaren 22an hil zen Donostian.

Taldeak
-------

| Taldea | Urteak |
| --- | --- |
| Euskal Herria Rácing de San Sebastián | - |
| Euskal Herria Donsotia FC (Erreala) | 1937-1938 |
| Espainia Club Discóbolo (Zaragoza) | 1939-1940 |
| Euskal Herria Real Unión | 1940-1941 |
| Euskal Herria Real Sociedad | 1941-1955 |
| Euskal Herria Eibar KE | 1955-1956 |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Real Sociedad» *www.realsociedad.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-01-21).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Desde el primer gol de Bienzobas pasando por el 500, el 1000 y el 2000 a la espera del 3000» *Rincondelforero* 2013-03-16 (Noiz kontsultatua: 2023-01-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5943373

 |

* Wd Datuak: Q5943373
**Jainko sortzailea** erlijioaren mitologian mundua edo unibertsoa sortu duen jainkoa da. Erlijio monoteistetan, **Jainkoa**, batzuetan **Jaungoikoa** ere deitua, naturaz gaindiko izaki gorena eta unibertsoaren sortzaile bakarra da, besteak beste judaismoan, kristautasunean eta islamean. Politeismoaren tradizioan, bestetik, jainko sortzaile izan daiteke ala ez. Erlijio henoteista batzuetan, azkenik, Jaungoiko nagusi bat egon daiteke, sortzaile nagusia, eta bigarren mailako beste sortzailea; lehenengoari bakarrik egiten zaio otoitz.

Monoteismo
----------

Historikoki erlijio desberdinek horrelako jainko sortu eta harengan sinistu dute.

* Antzinako Egipto

Haien historia oso luzea izan zen eta, ondorioz, haien erlijioak fase desberdinak izan zituen. Akhenaton faraoiak eta Nefertiti erreginak K.a. 1330 urtearen inguruan, Akhetaton jainko bakarraren aginduz hiriburu berri bat sortzea agindu zuten. Horrela, politeismotik monoteismora pasa zen, muga bat gaindituz. Atonismoa faraoia hil ondoren desagertu zen baina hasiera bat izan zen.

* Vedismo

Indian *Rig-veda* liburuan monismoaren zantzuak ikusten dira, bai Brahman (aldaketaren lehen kausa) deskribitzerakoan, Dhātar goi-jainkoa, sortzaile handia, aipatu arte. Rig-vedan agertzen diren pasaia geografiko eta etnologiko batzuk testua K. a. 1400 eta K. a. 1100 bitartean idatzia izan zen.

* Zoroastrismo

K.a VI. mendean Zoroastroaren jarraitzaileek jainko nagusi batengan sinetsi zuten, Ahura Mazda, "Guztiaren egilea" eta lehenengo beste guztien aurretik. Kontzeptua Zoroastrok sartu zuen, bere aurreko erlijioa, mazdeismo, erreformatzeko momentuan.

* Judaismo

Biblian nola Yahvehk mundua zazpi egunetan sortu zuen, tartean lehen gizakiak.

* Kristautasuna

Judaismoaren ildoa jarraituz, monoteista zen. Tomas Akinokoak Aristotelesen filosofia eta kristau fedea lotu zituen, Jainkoa lehen izaki izan zela baieztatuz eta bera dela lehen motorra.

* Islam

Islamaren arabera Ala da sortzailea eta ahalguztidun epailea da. Sorrera berak erabakitako ekintza da, libre erabakita; horren bitartez helburu handi batez bere errukitasuna erakusten du.

* Sikhismo

Indiako erlijio nagusietako bat, XIV. m.an Punjab-en sortua. Hasieran, hinduismo barruko erlijio-erreforma modernoa izan zen, hinduismoaren eta islamismoaren elementuz osatua, aparteko erlijio gisa eratu zen arte. Jainko sortzaile bakarra aitortzen du eta hinduismoaren kasta-sistema baztertu egiten du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  (2004) *Sacred Books of the Hindus* 22. liburuki, 2.atala: Pt.2, 67 or. R.B. Vidyarnava, Rai Bahadur Srisa Chandra Vidyarnava
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q635155

 |

* Wd Datuak: Q635155
**José Joaquín Esquivel Martínez**, (Zacatecas (Mexiko), 1998ko urtarrilaren 7a), futbolean aritzen den kirolari mexikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen futbolean Mexiko ordezkatuz; Brasilgo taldearen (urrezko domina) eta Espainiako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Mexikoko taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Mexikoko taldea: Luis Malagón, Jorge Sánchez, César Montes, Jesús Angulo, Johan Vásquez, Vladimir Loroña, Luis Romo, Carlos Rodríguez, Henry Martín, Diego Lainez, Alexis Vega, Adrián Mora, Guillermo Ochoa, Érick Aguirre, Uriel Antuna José Joaquín Esquivel, Sebastián Córdova, Eduardo Aguirre, Ricardo Angulo, Fernando Beltrán, Roberto Alvarado eta Sebastián Juradok.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Futbola, gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «José Joaquín Esquivel» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «José Joaquín Esquivel» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21181087

 |

* Wd Datuak: Q21181087
**José María Olabarri Massino** (Bilbo, 1849ko otsailaren 4a - 1924ko apirilaren 2a) Bizkaiko enpresarioa izan zen.

Biografia
---------

Pascual Olabarri Aldana eta Madgalena Massino Leraren semea, bere aitaren negozio gehienak herentzian jaso zituen. Gainera, Manuela Zubiria Ybarrarekin ezkondu zen, Cosme Zubiriaren eta Prudencia Ybarra Gutiérrez de Cabiedesen alaba, Ybarra familiako kidea, bere fortuna gehiago handituz.

Bere aitak Santa Ana de Bolueta enpresan zuen ordezkaritza eskuratu zuen. Tubos Forjadosen kontseilaria izan zen 1897an, Bilboko Labe Garaietakoa 1898-1902 artean eta Bizkaiko Labe Garaiak enpresakoa 1903 arte. Labe Garaietako kontseilutik dimisioa eman zuen, ez zitzaiolako etikoa iruditzen bere konpetentzia zen Boluetako enpresako zuzendaria izatea aldi berean.

Olabarri jauregia.
Minas de Soto, Laguna de Salinas, S.A. Minas de Carracedo, Euskaria, Hullera Vasco-Leonesa eta Talleres Ibaizabal, Talleres del Miravalles eta Alambres del Cadagua enpresetan ere interesak zituen.

1894an Campo Volantin pasealekuan etxe bat enkargatu zion Julián Zubizarreta Usatorre arkitektoari, gaur egun Bilboko Portuaren Agintaritzaren egoitza dena eta Olabarri jauregia izenarekin ezagutzen dena. 1903an beste bat eskatu zion Cecilio Goytia arkitektoari Areetan.

Hainbat elkarteko kide izan zen, eta Club Marítimo del Abraren sortzaileetako bat zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   «José María Olábarri Massino» *dbe.rah.es* (Noiz kontsultatua: 2020-09-28).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Joaquin.  (2019-02-08). «La residencia Olábarri, un palacio de la industrialización que se salva, de momento, en Bilbao» *AVPIOP* (Noiz kontsultatua: 2020-09-28).
3. ↑   **(Ingelesez)** «OLABARRI JAUREGIA» *www.bilbaoturismo.net* (Noiz kontsultatua: 2020-09-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q99690245
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q99690245
**José María Loizaga Viguri** (Bilbo, 1936ko maiatzaren 9a - Ciudad Real, Espainia, 2020ko martxoaren 22a) bizkaitar enpresaburua izan zen. ACS Taldearen kontseilaria eta presidenteordea, Zardoya Otiseko presidenteordea eta Banco Urquijoren presidenteordea izan zen.

Biografia
---------

Ekonomian lizentziatu ondoren, Banco de Vizcaya banketxean hasi zen lanean, eta bertan hainbat postu exekutibo bete zituen. 1968an, Zardoyako zuzendaritza nagusian sartu zen, 1972an Schneider Otisekin bat egin zuena. Ondoren, Otis Elevatorren zuzendaritza hartu zuen Hegoaldeko Europan (1972-1980), eta beranduago Zardoya Otisko lehendakariorde izendatu zuten.

1980ko hamarkadaren etorrerarekin, Loizagak Banco Hispano Industrial (BHA Taldean integratua) sortu zuen. 1982an Banco Unioneko presidenteordetzan sartu zen eta kontseilari delegatu ere izendatu zuten. Handik gutxira, Banco Unionek bat egin zuen Banco Urquijorekin. Loizaga 1985era arte egon zen erakunde horretan.

1985ean Mercapital Servicios Financieros (1985-2008) taldea sortu zuen. Enpresa hori Espainiako arrisku-kapitalaren dekanotzat jotzen da. N+1ekin (orain Alantra) bat egin ondoren, Cartera Industrial REA pean inbertitzen jarraitu zuen.

1989tik hil zen arte, ACS taldeko Administrazio Kontseiluko kide izan zen.

Bodegas Lan eta Bodegas Barón de Ley upategietako presidentea izan da. Banque Privée Edmond de Rothschild, Suez International, Otis International, AmorimInvestment, Lácteas García Baquero, Unión Fenosa (2006tik aurrera) eta Mecalux enpresetako kontseilaria eta Cartera Hotelerako presidentea.

Bere enpresa-ibilbide luzeari esker, kapitalismo espainiarraren garapenaren lekuko zuzena eta protagonista izan zen 1970etik 2020ra, bai kontseilari izateagatik, bai inbertitzaile pribatu izateagatik.

Bizitza pertsonala
------------------

María Paz Jiménez Martínez andrearekin ezkonduta, senar-emazteek hiru seme-alaba izan zituzten: Javier, Paz eta Rebeca Loizaga Jiménez.

Ciudad Realen hil zen, laurogeita lau urte zituela, 2020ko martxoaren 22an, COVID-19 gaixotasunaren 2019-2020ko pandemiaren ondorioz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** EP.  (2020-03-22). «Muere el vicepresidente de ACS José María Loizaga por el coronavirus» *Cinco Días* (Noiz kontsultatua: 2020-03-23).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Muere José María Loizaga, consejero de ACS, a los 84 años, víctima de coronavirus» *EXPANSION* 2020-03-22 (Noiz kontsultatua: 2020-03-23).
3. ↑   «Economía en España, noticias sobre economía en Faro de Vigo noticias - Hemeroteca 25-05-2006» *www.farodevigo.es* (Noiz kontsultatua: 2020-03-23).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Muere José María Loizaga, fundador de Mercapital y pionero del capital riesgo» *El Confidencial* 2020-03-22 (Noiz kontsultatua: 2020-03-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q88364089
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 797504

 |

* Wd Datuak: Q88364089
**José María Teclo Morelos Pérez y Pavón** (Valladolid, gaur egun Michoacán, 1765ko irailaren 30a - San Cristóbal de Ecatepec, gaur egun Mexikoko estatua, 1815eko abenduaren 22a) mexikar apaiz eta militarra izan zen, Mexikoko Independentziaren buruzagia.

Bizitza
-------

1789an Valladolideko apaizgaitegian sartu, eta 1795ean apaiztu zen. 1810ean, Carácuaron (Michoacán) apaiz zegoela, Hidalgoren matxinadaren berri izan zuen. Hidalgorengana jo zuen eta hark matxinada Mexikoko hegoaldera hedatzeko agindu zion. 1810eko azarotik 1811ko maiatza arte Acapulco setiatu zuen baino ez zuen hiria hartu. 1811n, Hidalgoren fusilamentuaren ostean, iraultzaren buru bilakatu zen. 1811 eta 1814 artean, Mexiko hegoalde gehiena, eta erdialdeko eskualde batzuk, konkistatu zituen. 1812an, Cuautlan, 72 egunez aurre egin zion Félix Calleja erregezalearen setioari. 1813ko irailetik azarora, Chilpancingoko Biltzarra antolatu zuen, Mexikoko lehenbiziko biltzar legegilea. 1814ko urriaren 22an, Apatzingánen (Michoacán), Mexikoko lehenbiziko konstituzioa onartu zuen Biltzarrak. Zenbait desegigoren ondoren, 1815eko azaroaren 15ean Manuel de la Concha koronelak atzeman zuen. Inkisizioak eta auzitegi militar batek epaiturik, 1815eko abenduaren 22an fusilatu zuten Mexiko Hirian .

Erreferentziak
--------------

1. ↑  José María Morelos, biografiasyvidas.com

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***José María Morelos*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q378420
* Commonscat Multimedia: José María Morelos

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 12405644
* ISNI: 0000 0000 6301 4654
* BNE: XX1015945
* BNF: 12465085s (data)
* GND: 118860232
* LCCN: n50006200
* SNAC: w6wh30zr
* SUDOC: 027641023
* UB: a1171521
* Open Library: OL971063A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 35539

 |

* Wd Datuak: Q378420
* Commonscat Multimedia: José María Morelos
**Santa Maria Magdalena eliza** Izarbeibarrako Eneritz udalerrian kokatutako XVIII. mendeko kristau eliza bat da. Barroko estiloa ditu.

Eraikina
--------

1765ean amaitua, gaur egun Santa Katalina baseliza den hilerriaren ondoan zegoen parrokia zaharra ordezkatu zuen. Aurreko fabrikatik kapitel bat kontserbatu da, XII. mendekoa. Oraingoak gurutze latindar formako oinplanoa du, lau atal habeartean, gurutzadura eta bost aldeko burualdea. Guztia luneto-gangaz estalita dago, gurutzaduraren erdiko atala (ertz-ganga) eta presbiterioa (horma-atalak) izan ezik. Horiek guztiak moldura eta landare-dekorazioa dituen erlaitzaren gainean daude. Barruko argiztapena arku beheratuko hainbat baoren bidez lortzen da, eta oinaldean korua dago erdi-puntuaren gainean. Epistolaren aldean, burualdeari atxikita sakristia dago, bi gorputzekoa. Alde horretan bertan, gurutzaduraren kaperaren atzean, elizpea eta dorrea daude. Harlandua eta silarrixka txandakatuz, ebanjelioaren aldean kontrahorma batzuk ditu eta sarrera erdi-puntukoa da, arkupearen arkuak pilareen gainean bezala, eta berriro lunetoz estalita.

Bere dorrea, oinarri karratukoa, linterna poligonalean errematatutako bi gorputzekoa da, pinakulua eta erdi-puntuko argiak dituena. Kanpai atalak inposta molduratuaren gaineko arku mota bera du, kanpoko nabe osoa zeharkatzen duen adreiluzko erlaitzari dagokiona, eta lau isurkiko estalkia errematatzen du, moldura klasizista eta taulamendua duena. Erretaula nagusia XVII. mendearen lehen erdikoa da, eta manierista estilokoa bada ere, barrokoa aurreratzen du, une horretako berezko elementu batzuekin, hala nola landare-apaindurarekin. Bi solairu eta bortz korridore ditu, bankua eta hiru kaletan banatutako teilatupea ditu, eta erdiko horma-hobiaren buru erdi-puntuko arkuaren barruan dago. Gainerako etxeak arkitrabatuta daude, eta fardel biribila eta bankuan pasioaren ikonografia duen erliebe txikia, San Joan Bataiatzailearen tailuak, San Sebastian, San Joan Ebanjelaria, Ama Birjina Haurrarekin, apezpiku bat, bi profeta eta atikoan kalbario bat daude, frontoi ganbilean Jainkoaren irudiak errematatzen duela.

Hainbat erretaula txiki ditu, horietako bi bikiak, Soterrañako Ama Birjinarena eta San Martzialena, 1769. urtekoak, bai eta San Ramonena, XVIII. mendeko barrokoa, Doloretako Ama Birjinarena, garai berekoa, eta Santa Katalinarena ere, aurreko parrokiakoa, XVI. mendeko bigarren erdiko oso klasizista eta behe erliebeko ikonografiarekin. XVII. mendetik XIX. mendera bitarteko tailuek eta urregintzako piezek osatzen dute ondarea.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ENERITZ.*  (Noiz kontsultatua: 2022-12-28).
* «Eneritz - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-12-29).

Ikus gainera
------------

* Eneritz
* Izarbeibar
* Izarbeibar-Novenera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66061444
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-332

 |

* Wd Datuak: Q66061444
**Santiagoko hilerri nagusia** (gaztelaniaz: *Cementerio General de Santiago*) Santiagon (Txile), Latinoamerikako hilerri handienetako bat da, gutxi gorabehera bi milioi ehorzketa dituena. Hilerria 1821ean sortu zen Txileko independentziaren ondoren, Bernardo O'Higgins-ek Delicias zumarkalea inauguratu zuenean Mapocho ibaiaren ibilbide zaharrean. O 'Higginsek 85 hektarea lur baino gehiago gorde zituen lursail bikain bat sortzeko, palmondo eta hosto zuhaitzez inguratutako mausoleoz betea, lorategi oparoen eta eskultura ugariren erdian, 237an estimatu direnak. Hilerria, Cerro Blancoren ipar-mendebaldean dagoena, Santiagorako benetako hiri-parke gisa balio du.

Hilerri hau gutxienez Txilen eragin handieneko 172 pertsonentzako azken atsedena da, Txileko hildako presidente guztiak bi izan ezik, salbuespenak Gabriel González Videla eta Augusto Pinochet dira. Bisitatuen duten oroigarrietako bat Salvador Allende presidente ohiarena da, 1973ko estatu kolpean bere buruaz beste egin ondoren Viña del Mar-eko Santa Ines hilerrian lurperatua izan zena. 1990eko hamarkadan hasitako aldaketa demokratikoekin, Allende hobitik atera zen eta bere aztarnak prozesio solemnean garraiatu zituzten Santiagoko kaleetan zehar Santiagoko hilerri nagusiko ohorezko lekura. Hilerriak, gainera, Allende presidentea kargutik kendu zuen Augusto Pinocheten diktaduran "desagertu "ziren pertsonei buruzko oroigarria du.

Hilerriaren zati historikoa 2010ean monumentu nazional izendatu zuten, Patio 29aren maila bera lortuz.

Ehorzketa aipagarriak
---------------------

* Salvador Allende (1908–1973), Txileko presidentea
* Arturo Alessandri (1868-1950), Txileko presidentea
* Jorge Alessandri (1896-1986), Txileko presidentea
* Eduardo Alquinta (1945-2003), musikaria, Txileko Los Jaivas taldeko burua
* Patricio Aylwin (1918–2016), Txileko presidentea
* Jaime Guzmán (1946-1991), senataria
* Erich Honecker (1912-1994), Alemaniako Batasun Sozialistako Alderdiko idazkari nagusia
* Víctor Jara (1932–1973), poeta, folk abeslaria
* Orlando Letelier (1932-1976), estadista
* Eduardo Frei Montalva (1911-1982), Txileko presidentea
* Violeta Parra (1917-1967), folk abeslaria
* Miguel Enríquez Espinosa (1944–1974), Ezker Iraultzailearen Mugimenduko idazkari nagusia
* Max Westenhofer (1871-1957), alemaniar zientzialaria eta patologiako irakaslea Berlingo Unibertsitatean eta Txileko Unibertsitatean

Ikusi ere
---------

* Desagertutakoen oroigarria
* Patio 29

Kanpoko estekak
---------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1053309
* Commonscat Multimedia: Cementerio General de Santiago

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136199137
* LCCN: n94099922

 |

* Wd Datuak: Q1053309
* Commonscat Multimedia: Cementerio General de Santiago
**Joseba Alvarez Forcada** (Donostia, 1959ko ekainaren 10a - ) politikari euskalduna da, Batasuna-ko kide ohia.

1987tik 1998ra Herri Batasuneko zinegotzi aritu zen, Donostiako Udalean. 1999an, Herri Batasuneko Mahai Nazionaleko kide izateagatik espetxeratu zuten. 2001etik 2005era bitartean, Euskal Herritarroken parlamentari izan zen Eusko Legebiltzarrean, eta, ondoren, legez kanpo zegoen Batasuneko Mahai Nazionalaren buruzagietako bat, 2007an berriz espetxeratu arte.

Biografia
---------

Josebaren aita da Jose Luis Alvarez Enparantza "Txillardegi", idazle, politikari eta euskal abertzaletasunean eragin handiko teorialaria.

Joseba Alvarezek irakasle ikasketak eta soziolinguistikakoak egin zituen, ezkondua dago, eta seme eta alaba bana du.

Donostiako Udaleko euskara zerbitzuko euskara teknikaria da.

Bizitza politikoa
-----------------

Joseba Alvarez Batasuneko kidea da.

1979tik 1983 arte EHE taldeko arduraduna eta EKBko kidea izan zen. 1986an Herri Batasuneko kide bihurtu zen. 1994ean Mahai Nazionalerako hautatua izan zen, Herri Batasuneko Euskara Arloko arduraduna izateko. 1998an Mahai Nazional kide izateagatik lehen aldiz espetxeratu zuten. 2000an berriz Mahai Nazionaleko kide hautatu zuten, baina Batasuneko Nazioarteko Arloko arduradun izateko. 2007ko urriaren 2an, Espainiako Poliziak atxilotu zuen Donostian, Amnistiaren Aldeko Mugimenduko Oihana Agirrerekin batera, Baltasar Garzon Espainiako epaileraren aginduz. Antza, Batasuneko kide izateagatik "delitua errepikatzea" egotzi zioten. Bi egun geroago, bigarren aldiz espetxeratu egin zuten. 2010eko martxoaren 27an epaileak fidantza ezarri zion eta kartzelatik irten zen. Hirugarren aldiz Mahai Nazional kide bihurtu zen sortzear zegoen Sortu indar politikoaren prozesuaz arduratzeko. Sortu sortu zenean, Baluarteko aurkezpena ondoren, zuzendaritza politikorako ez zuen bere burua aurkeztu. Geroztik Eleak eta Libre mugimenduetan murgildu da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11685445
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 24407

 |

* Wd Datuak: Q11685445
**Jose Tasende,** Jose Maria Diaz Tasende ofizialki, *Nervion* ezizenez ere ezaguna, (Bilbo, Bizkaia, 1932) pilotaria eta arte galerista da.

Biografia
---------

### Erbestea

Gerra zibila amaitutakoan, 13 urte zituela, Bilbo utzi eta amarekin Mexikon erbesteratu behar izan zuen. Bidaia, *Magallanes* izeneko itsasontzian egin zuten. Bidaia horretako bidaiaria zen baita ere Placido Domingo. Hasiera baten Mexikoko Guadalajaran bizi izan ziren.

### Pilotari

Nerabezaroan Acapulcoko Palm Beach pilotalekuan *Nervion* ezizenarekin aritu zen pilotari modura lanean.

### Galerista

1965 urtean, pilotari izateari utzi eta arte galeria txiki bat ireki zuen Acapulcon Teddy Stauffer-ekin batera.

1973 urtean, San Diegoko La Jollan AEBtako arte galeria garrantzitsunetako bat dena ireki zuen, Tasende Gallery izenekoa. Besteak beste, Eduardo Chillida, Henry Moore, Isomo Naguchi, Roberto Matta, Marino Marini, Linn Chadwick, Giacomo Manzo, José Luis Cuevas, Mark di Subero eta Andrés Nagelen obrak ditu.

2015 urtean Bilboko Arte Ederren Museoari, dohaintzan, 34 artelan eman zizkion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Intxausti, Aurora.  (1988-05-08). «José Tasende» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2020-03-31).
2. 1 2   «Elkarrizketa» *www.euskonews.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-03-31).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El Bellas Artes se abre al 'arte absurdo' del vasco Andrés Nagel» *ELMUNDO* 2015-09-25 (Noiz kontsultatua: 2020-03-31).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q89102003

 |

* Wd Datuak: Q89102003
**Joseba Macías Amores** (Bilbo, 1961eko otsailaren 13a - *ib.*, 2013ko urriaren 1a), kazetari, idazle, soziologo, zinema zuzendari eta unibertsitateko irakaslea izan zen.

Bizitza
-------

Bilboko Santutxutarra izan zen. Hala eta guztiz, gaztea zenean Kuba ezagutu eta uhartearekin harreman estua izan zuen. Honen ondorioz, hilabete luzeak pasatzen zituen Kuban.

Giza eta Politika zientzietan lizentziatua zen Deustuko Unibertsitatean eta Informazio zientzietan Euskal Herriko Unibertsitatean. Ikus-entzunezko komunikazio irakasle aritu zen EHUko Gizarte eta Komunikazio Zientzien Fakultatean. Kuban bizi zen luzaro, Habanatik hurbil dagoen San Antonio de los Bañoseko Nazioarteko Zine eta Telebista eskolari loturik, bertan ere irakasle izanda.

2012an bere doktoretza tesia aurkeztu zuen, Kubako gizarte zibila gaia hartuta, "Kubako iraultza, 1959-2010: gizarte zibila eta hegemonia krisia" izenburupean, eta Iñaki Bárcena zuzendari zuena.

2013an Bilbon hil zen minbiziaren ondorioz jasandako gaixotasun luze bat eta gero. Bere hil errautsekin bi zati egin eta zati bat Kubako Baracoan eta bestea Bizkaiko leku esanguratsu batean aireratu zituzten bere senide eta lagunek.

Minbiziaren ondorioz baita ere, bera baino lehenago hil zen Mirenekin ezkonduta egon zen eta bi alaba zituen: Amaiur eta Ariane.

### Kazetari gisa

Kazetari gisa, hainbat komunikabideen kolaboratzailea izan zen, besteak beste Gara, Deia, Punto y Hora, Rebelión eta Diagonal. Hainbat artikulutan agerian utzi zuen bere ikuspuntu propioa Kubako Iraultzaren eboluzioari buruz beraren iritzia emanez kritiko bezain konstruktibo agertuz.

Egin Irratiaren zuzendari, elkarlanarako akordio bat lortu zuen Radio Habana Librearekin. Radio Euskadin ere komentarista eta analista ibili zen lanean.

Ezker Abertzaleko ideologia zuen eta honen ondorioz, besteak beste Iñaki Anasagastik ez zuen ondo ikusi Deiako kolaboratzailea izatea Kubako gaietarako. Izan ere, nahiz eta ikuspuntu kritiko batekin, Kubako Iraultzaren ondorioz gaur egun bertan Kuban dagoen erregimen politikoaren alde zegoen.

Cubainformación komunikabide alternatiboaren sortzaileen artean egonda, bere ohizko kolaboratzaile izan zen. Youtuben badaude bere omenez egindako bideo batzuk.

### Zinema arloan

Zinefilo sutsua, sari batzuk lortu zituen bere dokumentalekin, haien artean "Chocó, una tragedia colombiana", "La transición en Euskadi", "Cuba en trova", eta hitzaldiak ematen zituen gaur egungo euskal zinemari buruz.

### Idazle

Idazle ere aritu zen, horren lekuko bere "Palestina: símbolos, claves y desafíos" liburua da. Liburu horretan Noam Chomskyk idatzitako "El control del pensamiento en los EE.UU.: el caso de Oriente Medio" atala ere badago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30132148
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 103148207582900340169
* LCCN: n2016062986
* Tabakalera ID: 118011

 |

* Wd Datuak: Q30132148
Vz. 58 eraso fusila
**Samopal vzor 58** (**Sa vz. 58** laburduraz ere ezaguna) 7,62 x 39 mm kalibreko kartutxoak erabiltzen dituen eraso fusil Txekoslovakiarra da. 1958an betako indar armatuek arma infanteriako arma nagusi bezala hartu zuten Puška vz. 52 fusilak eta Samopal vz. 23 familiako subfusilak ordeztuz. Nahiz eta AK-47aren antza izan, diseinu guztiz ezberdina da.

Deskribapen Teknikoa
--------------------

Sa vz. 58 eraso fusilak, gas bidezko funtzionamendua du, kargagailu aldagarriak erabiltzen ditu eta su automatikoa zein erdi-automatikoa egin dezake. Ibilera motzeko gas pistoi bat darabil, kanoiaren gainean, bere lekura bueltatzeko malguki bat duena. Ixtailua ez da birakaria, gas bidezko su arma gehienetan bezala, baizik eta ixtailuak, hargailuan sartzen den pieza bat du itxita dagoenean. Su egiterakoan konbustio gasek gas pistoiaren gainean eragiten dute, honek kolpe bat eraginez ixtailu gidan. Ixtailu gidak kolpea jaso ondoren, inertziaz atzeraka jarraitzen du, 22 milimetroko mugimendu askearen ondoren ixtailua hargailutik askatuz, ondoren kartutxoa errekamaratik atera, armatik bota, su-ziria armatu eta bere ibilera amaitzerakoan malguki baten bitartez bere lekura bueltatuz, bitartean kartutxo bat errekamaran sartuz eta ixtailua hargailuan lotuz. Diseinu hau Walther P-38 pistolaren eta ZB-26 metrailadorearen sistemen nahasketa bat da. Karga-palanka ixtailu gidari lotua dago eskuinaldean 45 graduko angelu bat osatuz.

Kartutxoa sutzeko sistema ez da eraso fusiletan erabiltzen den mailu eta su-ziri motakoa baizik eta errepetizio fusiletan erabili ohi den malguki su-ziri motakoa. Sistema honetan kartutxoa konpatzen duen su-ziriari indarra ixtailuaren barnean dagoen malguki batek ematen dio. Sutzeko sistema oso sinplea da eta oso pieza gutxi ditu. Su modua aukeratzeko, hargailuaren eskuinaldean palanka bat du, hiru posizio dituelarik, asegurua, erdi-automatikoa eta automatikoa.

Ezaugarri teknikoak
-------------------

* Herrialdea: Txekoslovakia
* Kalibrea: 7,62 x 39 mm
* Funtzionamendua: Gas bidezkoa, ixtailu kulunkaria
* Pisua: 3,6 kilogramo
* Luzera: 845 milimetro
* Kanoiaren luzera: 390 milimetro
* Elikagailua: 30 balako kargadorea
* Su abiada: 800 bala minutuko

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q852414
* Commonscat Multimedia: Sa vz. 58

---

 |

* Wd Datuak: Q852414
* Commonscat Multimedia: Sa vz. 58