recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Amanita porphyria*

Deskribapena
------------

**Kapela:** Tamaina onekoa da, 10 cm-ko diametroa izan dezake, globo forma hartzen du lehenengo etapan, eta lau-ganbila edo ia laua geratzen da garapena amaitzean. Marroi-lur koloretik arre-purpura doan kolorekoa, nahiko uniformea gainazal osoan, erradialki fibrilosoa eta errezelaren hondarrekin oso gutxitan, normalean horiek gabe aurkitzen da, nahiz eta agertzen badira gris kolorekoak izan. Ertza ez du ildaskatua eta nahiko erregularra da.

**Orriak:** Nahikoa estu, zurixkak, libreak, zahartzean pixka bat grisaxkak bihurtzen dira.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Erdian eta zilindrikoa,normalean luzanga eta oinarrian bolbarekin. Zuria da, baina marroi koloreko ezkatak izan ditzake, ñabardura grisekin edo purpura kolorekoekin. Bolba hauskorra edo erdaindua du, ez oso handia, baita zuri-grisaxka koloreko eraztun ildaskatu eta mintzezkoa ere, denborarekin adpreso geratzeko joera duena.

**Haragia:** Trinkoa, purpura edo lila kolorekoa kapelaren azalaren azpian,gainerakoan zuria, patataren usain nabarmenarekin eta errefauaren zapore pixka batekin.

**Etimologia:** *Amanita* grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa, kontzeptu orokor gisa. *Porphyria* terminoa grekotik dator purpura, esan nahi duen, "porphyros" hitzetik. Kapelak dituen tonalitate moreengatik.

Jangarritasuna
--------------

Erdipurdikoa, *Amanita citrina* bezala, baina *Amanita phalloides* delakoarekin nahasteko zailagoa, kapelaren kolore desberdinagatik.

### Nahasketa arriskua

Eraztunaren presentziak, kapelaren ertza ildaskatu gabeak eta itxura nabarmenak bereizten dute *Amanitopsis* azpigeneroko espezieetatik, Morfologikoki *Amanita* *citrina*-rekin lotuta dago, baina ezinda nahastu, koloreak erabat desberdinak direlako. Ez nahastu *Amanita pantherina* toxikoarekin, kapela ildaskatua eta errezel-hondar zuriak dituena, oin zuria burleteekin eta patata usainik ez duena.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkena izaten da sarrien agertzen den garaia. Espezie honek lurzoru azidoak nahiago. ditu, baina ez baso mota jakin bat. Guretzat ez da oso ohikoa, ezta ugaria ere.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 298 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Calvo Pérez Javi.  (2006). *El mundo de las setas.*  Asociacion Micológica Fungipedia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno, Ediciones Omega, S. A. Barcelona, orria. ISBN:84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 123 or. ISBN Ediciones Omega, S. A. Barcelona, orria. ISBN:84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
Txinako historiografian, **Hiru Erresumak** (txinera tradizionalez: 三國; txinera sinplifikatuz: 三国; pinyinez: *Sānguó*; Wade–Giles: *San1-kuo2*) Han dinastiaren ondorengoa izan zen eta Jin dinastiaren aurrekaria. Orduko Txina hiru erresumetan banandu zen: Wei, Shu eta Wu. Berez ez ziren "Hiru Erresumak", izan ere, ez zuten errege bat agintean baizik eta Txina osoan bere subiranotasuna aldarrikatzen zuen enperadore bat.

Hiru Erresumen garaia 220. urtean hasi zen Wei estatua sortu zenean. 184 eta 220 artean, hasiera "ofizioso" bat izan zuen: leinuen arteko gerra herrialdean zehar. 220 eta 263 artean, Wei, Shu eta Wu estatuen arteko *status quo* militarra mantendu zen. 263an Weik Shu konkistatu zuen. Hiru urte geroago, Jin dinastiak Wei Erresuma usurpatu zuen eta, 280an, Jin dinastiak Wu Erresuma bereganatu zuen. Hiru Erresumen garaia Txinako historiako arorik odoltsuena izan zen: Han garaian 56.486.856 txinatar ziren eta 280ko erroldan 16.163.863 besterik ez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Tanner, Harold Miles.  (2009-3-13). *China: A History.*  Indianapolis: Hackett Publishing, 141–142 or. ISBN 0872209156..
2. ↑   Nicola Di Cosmo & Robin D. S. Yates.  (2009). *Military Culture in Imperial China.*  Harvard University Press ISBN 978-0674031098..

Ikus, gainera
-------------

* Txinako historia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q185043
* Commonscat Multimedia: Three Kingdoms

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4274647-4
* LCCN: sh85024045
* AAT: 300018393
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q185043
* Commonscat Multimedia: Three Kingdoms
*Poligono zikliko* (*P*) baten **zirkunferentzia zirkunskribatua** (*C*) eta zirkunzentroa (*O*)
Geometrian, poligono baten **zirkunferentzia zirkunskribatua** zirkunferentzia bat da, poligonoaren erpin guztiak ukituz inguratzen duena. Zirkunferentzia horren zentroa **zirkunzentro** deitzen da eta erradioa **zirkunerradio**.

Poligono inskribatuari **poligono zikliko** esaten zaio (batzuetan **poligono ziklokide**, erpinak ziklokideak direlako). Poligono sinple erregular guztiak, triangelu guztiak eta laukizuzen guztiak ziklikoak dira. Poligono ziklikoetan, zirkunzentroa poligonoaren aldeen erdibitzaileen ebaki-puntua da.

Triangeluak
-----------

Triangeluetan, hiru aldeen erdibitzaileek puntu batean ebakitzen dute elkar; zirkunzentroan, hain zuzen ere. Zirkunzentroa hiru erpinetatik distantzia berera dago.

Triangeluaren erpinak, aldeen muturrak direnez gero, haien erdibitzaileen puntuetatik distantzia berera daude; beraz, horien ebaki-puntua hiru erpinetatik distantziakidea da: zirkunzentroa (zirkunferentzia zirkunskribatuaren zentroa).

Zirkunzentroaren kokagunea triangeluaren araberakoa da:

* Triangelu zorrotzetan (angelu guztiak zorrotzak dira), zirkunzentroa triangeluaren barnealdean dago.Triangelu zorrotzetan (angelu guztiak zorrotzak dira), zirkunzentroa triangeluaren barnealdean dago.
* Triangelu zuzenetan (angelu bat zuzena da), zirkunzentroa hipotenusaren erdigunean dago. Hori zirkuluaren Talesen teoremaren berezitasun bat da.Triangelu zuzenetan (angelu bat zuzena da), zirkunzentroa hipotenusaren erdigunean dago. Hori zirkuluaren Talesen teoremaren berezitasun bat da.
* Triangelu kamutsetan (angelu bat kamutsa da), zirkunzentroa triangeluaren kanpoaldean dago.Triangelu kamutsetan (angelu bat kamutsa da), zirkunzentroa triangeluaren kanpoaldean dago.

Lauki ziklikoak
---------------

Lauki zikliko batzuk
Artikulu nagusia: «Lauki zikliko»
Zirkunskribagarriak diren laukiek, lauki ziklikoek, propietate bereziak dituzte; esate baterako, aurkako angeluak betegarriak dira (haien batura 180° da, edo π radian).

Ikus, gainera
-------------

* Zirkunferentzia inskribatua
* Intzentroa
* Eszentroa
* Eulerren zuzena
* Simsonen zuzena
* Arku kapaza

Kanpo estekak
-------------

  

* **(Ingelesez)** Triangle circumcircle Webgune elkarreragilea
* **(Ingelesez)** Triangle circumcenter Webgune elkarreragilea

### MathWorld

* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Circumcircle" MathWorld-en.
* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Cyclic Polygon" MathWorld-en.
* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Steiner circumellipse" MathWorld-en.
**Song dinastia** Txinan 960tik 1279ra agintean egon zen dinastia da.

960an Iparraldeko Zhou dinastiako Zhao Kuangyin militarrak Song dinastia sortu zuen Tang dinastiaren ondoren egon ziren bost dinastien ondorengo moduan. Kaifengen ezarri zuen hiriburua eta hegoaldeko hainbat erreinu konkistatu zituen Txinak Tang dinastiarekin izan zuen boterearen parte bat berreskuratuz. Komertzioa izugarri hasi zen eta diruaren erabilera normalizatu. Dinastia honen agintean khitan, tangut eta yurchen herriek euren estatuak sortu zituzten iparraldean. Azkeneko herri honek 1127an Song dinastia hegoaldera mugiarazi zuen. Hiru herri hauek txinatarren dinastia eredua ezarri zutenez txinatar historialarientzat dinastien zerrendatan agertzen dira.

1127tik 1279ra Hegoaldeko Song erresuma sortu zen, iparraldetik ihes egitean. Hiriburua Hangzhoun jarri zen. Inoiz ez zuten lortu iparraldea bereganatzea.

Txinaren batasuna 1279an gertatu zen, baina mongoliarrek bai iparraldea bai hegoaldea konkistatu zutelako.

Ikus, gainera
-------------

* Txinako historia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7462
* Commonscat Multimedia: Song Dynasty

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4215904-0
* LCCN: sh85024066
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q7462
* Commonscat Multimedia: Song Dynasty
**Txagatai Khanerria** (mongolieraz: *Tsagadai Khan Uls*/Цагадайн улс) Genghis Khanen bigarren semea zen Txagatai Khan eta haren ondorengoak buru zituen khanerri mongola, eta geroago hizkuntzaren aldetik turkiartua, izan zen. Hastapenean Mongolen Inperioaren zatia zen, baina geroago guztiz independente bilakatu zen.

Une gorenean, XIII. mendearen bukaera aldean, khanerria Amu Dariatik Altai mendietaraino zihoan. Nola edo hala, 1220ko hamarkadatik XVII. mendera arte iraun zuen khanerriak, nahiz eta mendebaldeko erdia Tamerlanen aurrean galdu zen 1360ko hamarkadan. Ekialdeko erdia txagatai agintarien menpean jarraitu zuen, baina, azkenean, XVII. mendean Apaq Khoja aginte teokratikoaren azpian amaitu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q487829
* Commonscat Multimedia: Chagatai Khanate

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151641859
* LCCN: no2007011345
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q487829
* Commonscat Multimedia: Chagatai Khanate
**Paper psikikoa** (ingelesez: *Psychic paper*) BBC kateko *Doctor Who* zientzia-fikziozko telesailean agertzen den tresna bat da, Doktoreak pasaporte gisa erabiltzen duena. Telesailaren aro berriko tresna da, 2005etik aurrera azaldu izan da.

Deskribapena
------------

Katanarru edo diru-zorro batean dagoen paper zuria da. Doktoreak beste inori erakusten dionean Doktoreari komeni zaiona ikusten du bertan idatzia. Horri esker edozein tokitan sartzeko edo edozeinekin hitzegiteko baimena lortzen du. 

Gaitasun psikikoak dituzten gizaki edo izakietan ez du funtzionatzen ordea, oso noizean behin gertatzen dena. Shakepearek papera zuriz ikusi zuen eta Veneziako vanpiroak konturatu ziren amarrua zela. Torchwood Institutuko zientzilari batek "Army of Ghosts" atalean aipatzen du paper psikikoa ezagutu daitekeela entrenamendu espezializatua eginez, fraktalei zuzenki begiratuta.

Hamairugarren Doktoreak Ryan Sinclair eta Graham O'Brien laguntzaileei paper psikiko zati bana oparitu zien hauek TARDISa utzi zutenean.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
**Saroniko uharteak** (grezieraz: Σαρωνικά Νησιά, *Saronikà Nisià*) Atika eta Peloponeso eskualdeen artean irekitzen den Golko Saronikoan dauden uharte greziar batzuk dira. Talde honetako uharte populaturik garrantzitsuenak Salamina (armada greziarrak pertsiarrak Salaminako gudu ospetsuan garaitu zituen tokia dena), Egina, Angistri eta Poros dira. Hidra eta Dokos uharteak ere, Argolidako kostalde parean daudenak, Peloponeson (eta benetan Saroniko golkoa eta Argoliko golkoaren artean daudenak) batzuetan Saroniko uharteen zatitzat hartzen dira, eta orduan, multzo hau Argosaroniko uharteak deitzen da (grezieraz Αργοσαρωνικά Νησιά, Argosaronikà Nisià). Nagusiki Egina eta Dokosen deskribapenean da egokia, benetan golko bakar baten ere ez daudenak. Kontinenteko greziar askok bigarren etxebizitza bat dute uharte hauetan, El Pireo eta Peloponesoko portuetatik ferry zerbitzu erregularren bidez komunikatuak daudenak.

Uharteak
--------

* Egina
* Hidra
* Poros
* Spetses
* Angistri
* Salamina
* Psitalea
* Leros Salaminos
* Revythoussa
* Moni Aiginas
* Dokos
* Spetsopoula
* Romvi
* Plateia
* Psili
* Agios Georgios
* Patroklou
* Fleves
* Agios Georgios Salaminos
* Ypsili Diaporion
* Ypsili Argolidos
* Agios Thomas Diaporion
* Agios Ioannis Diaporion
* Plateia Aiginis
* Islotes Laousses
* Kyra Aiginis
* Trikeri Hydras
* Alexandros Hydras
* Stavronisi Hydras
* Velopoula
* Falkonera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q499663
* Commonscat Multimedia: Saronic Gulf

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q499663
* Commonscat Multimedia: Saronic Gulf
**Tashkurgan** (txineraz: 塔什库尔干镇; uigurrez: تاشقورغان بازىرى) Kashgar prefeturako Tashkurgan konderri autonomoko hiriburua da. Xinjiang errepublikaren hego-mendebaldean dago, Txinako hego-mendebaldean, eta Afganistan, Tajikistan eta Pakistango mugetatik hurbil.

Historia
--------

Tashkurganek historia luzea du Zetaren Bidean geldiune gisa. Karabanen bide nagusiak bat egiten zuten hemen, ondoren iparralderuntz, mendebalderuntz eta hegoalderuntz joateko.Zenbait jakintsuren ustez, Tashkurgan Ptolomeok Geografia tratatu ospetsuan aipatzen zuen "Harrizko Dorrea" da, zetaren bide zaharrean Europa eta Txinaren arteko erdi-puntua markatu omen zuena.

Mende asko geroago Tashkurgan Sarikol erreinuko hiriburu bihurtu zen, Pamir mendilerroko erreinua, eta geroago Qiepantuo Persiar Inperioaren menpe egon zen.

Eskualdea Qing dinastiaren menpe geratu zen txinatarrek eskualdearen gaineko burujabetza aldarrikatu zuenean.1959an, Tashkurgan Komuna sortu zen, eta 1984an komuna hau herri bihurtu zen.

Geografia
---------

Tashkurgan 3.090 metroko altueran dago, Afganistanen eta Tajikistanen mugetan, eta Kirgizistanen eta Pakistanen mugetatik gertu.

Tashkurgan ibaia Khunjerab mendatetik iparraldera hasten da eta iparralderantz doa Karakorum errepidetik Tashkurganera. 

  

  

  

  

  

  

### Klima

|      Datu klimatikoak (Tashkurgan (1971−2000))      |
| --- |
|  Hila  |  Urt  |  Ots  |  Mar  |  Api  |  Mai  |  Eka  |  Uzt  |  Abu  |  Ira  |  Urr  |  Aza  |  Abe  |  Urtekoa  |
|
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 6.5 | 12.2 | 18.9 | 22.0 | 25.1 | 31.0 | 32.5 | 31.4 | 27.8 | 22.7 | 14.3 | 10.5 | ' |
|
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | −4.2 | −1.0 | 6.0 | 12.8 | 16.7 | 20.5 | 23.7 | 23.3 | 18.6 | 11.6 | 4.8 | −1.9 | **10.9** |
|
| Batez besteko tenperatura (ºC) | -11.9 | -8.2 | -0.5 | 6.1 | 9.8 | 13.3 | 16.4 | 16.0 | 11.4 | 4.0 | -3.4 | -10.0 | **3.6** |
|
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | −18.6 | −15.3 | −7.3 | −0.8 | 3.1 | 6.4 | 9.4 | 8.8 | 3.5 | −3.8 | −10.8 | −16.6 | **−3.5** |
|
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -40.1 | -36.0 | -25.7 | -11.5 | -5.6 | -1.0 | 2.2 | -0.2 | -5.0 | -12.2 | -23.3 | -31.5 | ' |
|
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 3.2 | 2.6 | 2.4 | 4.8 | 8.0 | 15.5 | 11.3 | 9.6 | 6.0 | 2.1 | .7 | 2.0 | **68.2** |
|
|
|
|
|
| Prezipitazio egunak (≥ 0.1 mm) | 2.1 | 2.4 | 2.2 | 2.5 | 5.1 | 6.8 | 6.2 | 4.6 | 2.9 | 1.7 | .5 | 1.6 | **38.6** |
|
|
|
|
| *Iturria: Weather China*  |

Demografia
----------

Herriko biztanle gehienak mendiko tajiki etnikoak dira. Eskualdeko jende gehienek sarikolera hitz egiten dute. Wakhi hiztunen herrixka ere badago. Mandarin txinera eta uigurrera ere hitz egiten dira.

Tashkurganeko hiritarrak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q979927
* Commonscat Multimedia: Tashkurgan

---

 |

* Wd Datuak: Q979927
* Commonscat Multimedia: Tashkurgan
**Virgil van Dijk** (Breda, Ipar Brabantea, Herbehereeak, 1991ko uztailaren 8a) Surinamgo nazionalitatea duen futbol jokalari herbehereetarra da. Erdi atzelari gisa jokatzen du Ingalaterrako Liverpool taldean. Munduan fitxatu den atzelari garestiena da, Liverpoolek Southamptoni 85 milioi euro ordaindu baitzizkion.

Ibilbidea
---------

Ez du bizitza erraza izan, futbol eskolara joatea berak ordaindu behar izaten baitzuen. Horretarako, jatetxe batean platerak garbitzen jardun zuen. 2009-2010 denboraldian Willem II taldera iritsi zen. Eskuin atzelari gisa jokatzen zuen, baina bere kondizio txarrengatik taldetik kanpora bota zuten. Gero beste Herbehereetako talde batek fitxatu zuen, Groningenek. Harrobian denboraldi bat egin zuen, eta hurrengo urtean lehen taldera igo zen, non 2 urte eman zituen. 2 urte horietan, 2011tik 2013ra, 62 partidu jokatu zituen, eta 7 gol sartu. 2013ko udan Eskoziara joan zen jokatzera, hain zuen Glasgowko Celticera. Han beste bi denboraldi egin zituen, 76 partidutan 9 gol sartuta. 2015. urtean, Premier Leaguera iritsi zen, gaur egun dagoen ligara. Southampton izan zen bere hemengo lehen taldea, eta hemen beste bi denboraldi eta erdi egin zituen, 2018ko urtarrilean Liverpoolek 84,5 milioiengatik fitxatu zuen arte. Bere lehen urte erdian Txapeldunen Ligako finalera iritsi zen. 2018-2019 denboraldia berriz, bere onena izan zen, inork ez baitzion izkin egin partidu batean ere, munduko erdi atzelari onenetako bat bilakatu baitzen eta Txapeldunen Liga irabazi baitzuen, finaleko jokalari onena izanez. Herbehereetako selekzio nazionalarekin ere jokatzen du, 2015tik.

Estatistikak
------------

2022ko uztailaren 10ean eguneratua.| Taldea | Urteak | Partiduak | Golak | Asistentziak |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **FC Groningen**
 Herbehereak | 2011-2013 | 66 | 7 | 5 |
| **Celtic FC**
 Eskozia | 2013-2015 | 115 | 15 | 7 |
| **Southampton FC**
 Ingalaterra | 2015-2018 | 79 | 7 | 0 |
| **Liverpool FC**
 Ingalaterra | 2018- | 181 | 16 | 11 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q133903
* Commonscat Multimedia: Virgil van Dijk

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5158185560820060833
* LCCN: nb2023005010
* BIBSYS: 1579001847121

 |

* Wd Datuak: Q133903
* Commonscat Multimedia: Virgil van Dijk
Erromesak Lhasako Jokhang tenpluan, Monlam bitartean.
**Monlam** edo *Otoitz Handiaren jaialdia* Je Tsongkhapa maisuak 1409an sortu zuen. Urte berriko Losar jaialdiarekin batera, Monlam Tibeteko ospakizun handiena da. Txinako Herri Errepublikaren aldetik debeku handiak pairatu ditu jaialdi honek.

Ezaugarriak
-----------

Budismo tibetarraren jaialdi hau Losar edo ilargi-egutegiaren urte berriko festen ondoren egiten da. Egun zehatzak astrologia tibetarraren arabera aukeratzen dira. Lehenengo ilargi-hilabetearen hirugarren egunetik hamazazpigarrenera ospatzen da. Zortzigarren egunean, Siddhartha Gautamaren omenez, animaliak askatzen dira. Hamahirugarren egunean tanka bat zabaldu egiten da eta hamaseigarrenean Maitreiaren prozesioa egiten da.

Historia
--------

Jaialdia historia luzea du, XV. mendetik. Arazoak Txinako okupazioaren ondoren eman izan dira: Iraultza Kulturalarekin, 1966ko otsailatik, festa debekatua izan zen. 1985an berriro ere baimendu zen baina 1990ean berriro ere debekatua izan zen. Arazo horiek Indian Tibeteko erbesteratuek sortutako monasterioetan arazo horiek ez dira eman eta poliki-poliki jaialdia indartzen ari da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Brief Ritual Sadana Vow of Kriya Yoga
* **(Ingelesez)**: Kagyu Monlam Chenmo (Orgyen Trinley)
* **(Ingelesez)**: Kagyu Monlam Chenmo (Thaye Dorje)
* **(Ingelesez)**: Nyingma Monlam Chenmo

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1958066
* Commonscat Multimedia: Monlam

---

 |

* Wd Datuak: Q1958066
* Commonscat Multimedia: Monlam
Egungo ferrak burdinaz eginak eta apatxetan iltzatuak egoten dira
**Ferrak** U forma duten piezak dira, burdinaz, kautxuz, plastikoz edo larruz eginikoak, zaldi edo beste edozein animaliaren apatxetan iltzatzen edo itsasten direnak. Apatxak higadura eta apurtzetik babesteko erabiltzen dira. Lehenengo ferrek, irteten ziren iltzeak edo mihiak zituzten, gehiago tiratzeko. Hauek, oraindik, zaldi lehiaketa batzuetan erabiltzen dira. Kuttun gisa, ferrek zorte ona dakartela esaten da.

Itxura guztien arabera, greziarrak izan ziren ferra mendebaldeko kulturan sartu zutenak, IV. mendean. Ferra barietate handia dago, material eta estilo ezberdinetakoak, zaldi mota eta hauek egiten duten lan ezberdinei egokitutakoak. Materialik ohikoenak, altzairua, aluminioa eta plastikoa dira, espezializatutako ferra batzuk, magnesio, titanio edo kobrez eginak dauden arren.

Esamoldeak
----------

* *Joan antzarak ferratzera!*

Ikus, gainera
-------------

* Ferra arku
* Ferratze estira
* Ferra-saguzar handia (*Rhinolophus ferrumequinum*) eta Ferra-saguzar mediterraneoa (*Rhinolophus euryale*)

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** The Horseshoe, Perrei buruzko orrialdea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192130
* Commonscat Multimedia: Horseshoes

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12553840h (data)
* LCCN: sh93004492
* NDL: 00572779
* NKC: ph250783
* AAT: 300211112
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q192130
* Commonscat Multimedia: Horseshoes
*Battarrea phalloides*

Sinonimoak: *Lycoperdon phalloides*, *Phallus campanulatus*, *Ithyphallus* *campanulatus*

Ez du sukaldaritza-baliorik, eta, gainera, babestu beharreko espeziea da, herrialde askotan baitago, baina urria da.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikotik ahurrera, zaku esporiferoarekin, esporak dituen hautsezko gleba marroi-burdin kolorekoarekin. Beheko aldea antzua da, ahurra eta zurixka.

**Hanka:** Oso liraina, 25 eta 45 cm bitarteko garaierakoa, zuzena, zilindrikoa, oinarrian pixka bat loditua, ezkata zintzilikatzaile ugarirekin, sendotasun zurkarakoa eta zurixka okre-horixkarako joerarekin. Bolba zurixka, mintzezkoa, lehorra eta larrukara, oinaren oinarrian.

**Etimologia:** *Batarrea* terminoak, Giovanni Antonio Battarra apaiz mikologo eta naturalistari zor dio. *Phalloides* terminoa grekotik dator, eta forma falikoari dagokio.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Eztabaida zientifikoa *Batarrea stevenii*-rekin, oinaren tamainari eta bolbaren lehortasunari buruz.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan. Itsasertzeko dunetan, leku hareatsuetan eta lehorretan. Itsasertzekoak ez diren eremuetan, basamortuko lurzoruetan, simaurretan edo landare-materietan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel..  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 330 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Serge Bourdoncle** (Milhars, 1936ko urtarrilaren 24a - Trévenans, 2020ko urriaren 10a) Frantziako futbolaria eta entrenatzailea izan zen.

Biografia
---------

Milhars Frantziako udalerrian jaio zen, Bourdoncle for erdilari bat izan zen Frantziako ligako esaterako taldeek Sochaux, Nîmes, Bordele, Franc-Comtois eta Metz. Sochaux-ekin 1959ko Frantziako Kopako finalista eta Charles Drago Coupeko txapelduna izan zen 1963an eta 1964an.

Milhars Frantziako udalerrian jaioa, Bourdoncle erdilari gisa aritu zen Frantziako futbol ligako taldeetan, hala nola Sochaux, Nîmes, Bordele, Franc-Comtois eta Metz. Sochaux-ekin 1959ko Frantziako Kopako finalista eta Charles Drago Kopako txapelduna izan zen 1963an eta 1964an.

Futbol profesionaletik erretiratu ondoren, AS Algrange klubeko entrenatzaile bihurtu zen.

Bourdoncle 2020ko urriaren 10ean hil zen laurogeita lau urte zituela.

Garaipen-zerrenda
-----------------

### Sochaux-Montbéliard futbol taldea

* Frantziako Kopako finalista - 1959
* Charles Drago Kopako txapelduna - 1963, 1964

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3479217

 |

* Wd Datuak: Q3479217
**Mendebaldeko Siberiako ordokia** (errusieraz: За́падно-Сиби́рская равни́на, translit.: *Zapadno-Sibirskaya ravnina*) erdialdeko Errusian dagoen zabaldi handia da. Munduko ordoki handienetako bat da, 3.000.000 km²ko eremua hartzen baitu.

Geografia
---------

Mendebaldean Uralak ditu, iparraldean Kara itsasoa, ekialdean Jeniseiren harana, eta hegoaldean Turgaiko goi-ordokia, Kazakhstango goi-ordokia (Saryarka) eta Altai mendiak. Ob, Irtyx eta Jenisei ibaiek, eta haien adarrek, drainatzen dute lautada. Oso eskualde zingiratsua da; Vasiugango zingira, esate baterako, munduko hezegunerik zabalenetako bat da (53.000 km²).

Hiri nagusiak Barnaul, Omsk, Tomsk, Novosibirsk, Tiumen, Surgut eta Pavlodar dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  West Siberian Plain[*Betiko hautsitako esteka*] Global.britannica.com
2. ↑  Great Vasyugan Mire Greenpeace.org

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191566
* Commonscat Multimedia: West Siberian Plain

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239494440
* GND: 4119091-9
* NKC: ge937382
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q191566
* Commonscat Multimedia: West Siberian Plain
Ale bat erakusketan.
***Palpares libelluloides*** *Palpares* generoko eta Myrmeleontidaeko intsektu espeziea da. Europa Hegoaldeko eta Turkiakoa da. *Libelluloides* hitzak "mariorratz antzekoa dela" esan nahi du.

Deskribapena
------------

*Palpares libelluloides* hamar zentimetrorainoko hego luzera izan dezake, nahiko zabala. Haren hegal luzeek orban marroi ilunak dituzte. Harrek apenditze genital luzeak dituzte eta horri esker bereizten dira.

Imagoek egunez zein gauez dute aktibitatea. Aktiboak maiatzatik iraila arte dira. Hegaldi laburrak egiten dituzte, lurretik gertukoak.

Habitat eta banaketa
--------------------

Espezie hau Europa Hegoaldeko lurralde desberdinetan aurki daiteke, bereziki Mediterranear aldeetan: Albania, Bulgaria, Frantzia, Grezia, Hungaria, Italia, Errumania, Espainia eta Turkia. Haien habitat 1000 metrorainoko malda harritsuetan, sasiartetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ekkehard Wachmann, Christoph Saure: Netzflügler, Schlamm- und Kamelhalsfliegen, Naturbuch-Verlag, Augsburg 1997, ISBN 3-89440-222-9
2. ↑  (2007). Neuropterida Species of the World. 2.0.bertsioa.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: Doritbarzakay

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q146196
* Commonscat Multimedia: Palpares libelluloides

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 885935
* BioLib: 104387
* EOL: 13376641
* Fauna Europaea: 85656
* GBIF: 4423165
* NCBI: 1738595

 |

* Wd Datuak: Q146196
* Commonscat Multimedia: Palpares libelluloides
*Arcyria obvelata*

Sinonimoak: *Arcyria nutans*, *Trichia nutans*

Haragirik gabe, ez da sukalderako egokia, baina hildako egurren deskonposatzaile eraginkorra da.

Deskribapena
------------

**Esporangio** txikiak (2-3 mm-ko zabalera eta mm 1-eko lodierakoa, batuak 13 mm-ko hedadura izatera irits daitezke), arroak, luzangak, formazio trinko eta estuetan bilduta, perretxiko itxurarekin baino zizare itxura gehiagorekin. Hori-okre kolorekoa erpin beltzarekin (adinarekin laranja kolorekoa eta gorrixka bihur daiteke).

Inkonsistenteak, edozein marruskadura nahikoa dute desintegratzeko, orduan kapilizioak esporak askatzen ditu eta hauts horia sortzen du. Zuraren gainean, kupula txiki estipitatuz estalitako zarakar zurixka bat baino ez da geratzen.

**Hanka:** Oso txikia 0,1 eta 0,2 mm bitarteko luzerakoa.

**Plasmodioa:** Enborraren pitzaduretan hazten da, eta har itxurakoak sortzen ditu, luzetara hedatzen direnak, substratuari muturretik bakarrik lotuta. Espora-jalkina hori-okre kolorekoa.

**Etimologia:**

Jangarritasuna
--------------

Sukaldaritzarako interesik gabea.

### Nahasketa arriskua

*Archyria cinerea*, gris-errauts, kolorekoa da (inoiz ez horia). Enborretako inguruko beste *Myxomycete* batzuk: *Lycogala epidendrom*, *Metatrichia vesparum*, *Stemonitis fusca var. trichia*, *Tubifera ferruginosa*…

Sasoia eta lekua
----------------

Urte osoan. Plasmodioa hazteko hezetasuna baino ez du behar, baina esporen hedapena aktibo jarraitzen du lehorte garaietan. Hildako egurren sapofritoa, batez ere pinuetan. Mugitzeko gaitasun gutxi du, baina esporak zabaltzeko asko.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 334 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  AsoJaen, Asociación Botánica y Micológica de Jaén.
***Cortinarius salor*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Kalitate eskaseko jangarria. Urria Euskal Herrian. Mixacium bat da, hau da, kapela eta oin likatsua, more kolorekoak kapela, orriak eta oina, erraboilduna, eta orriak zabal.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 8 cm arteko diametrokoa, hasieran hemisferikoa, gero ganbila eta azkenik laua. Gainazala leuna, likatsua, mingotsa ez dena, morea, okre kolorerako joera du, batez ere erdian.

**Orriak:** Kolore morea dute, kapelaren kolore berea gaztetan, esporak heltzen direnean marroi-kanela kolorea hartzen dute. Oso zabal, eta 1 edo 2 orritxorekin tartean.

**Hanka:** Likatsua, zilindrikoa edo klabiformea, 4-12 x 0,5-2 cm-koa, kapelaren kolore berekoa, baina esporak direla eta goiko aldean okrez tindatutako gortina hondarrekin eta oinarria mehetua dagoen erraboil batekin.

**Haragia:** Zuria, tonu biolazeoekin. Usain eta zapore hautemanezinak.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

Jangarritasuna
--------------

Jangarria, baina ez da preziatua, bere itxuragatik eta lirdingatsua delako.

### Nahasketa arriskua

Erraz ezagutzen da, bere lila kolore ederragatik eta oinaren eta kapelaren lirdinga handiagatik.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean, bai hostoerorkorren basoetan , bai mendiko koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua

Europa, Asia, Ginea Berria, Ipar Amerika.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Kutxa Fundazioa Sozial eta Kulturala.  (1992). *Euskal Herriko perretxikoak.*  Litografía Danona s. coop.ltda, 545 or. ISBN 84-7173-211-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 211 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Palazon Lozano Fernando.  (2006). *Setas para todos.*  JoseLuis Añanos Echo Editorial Pirineo, 402 or. ISBN 84-87997-86-4..
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 302 or. ISBN 84-282-0865-4..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3694827
* Commonscat Multimedia: Cortinarius salor

---

* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 321801
* Catalogue of Life: 143172
* Dyntaxa: 3712
* EOL: 1029974
* GBIF: 2529248
* Index Fungorum: 178172
* MycoBank: 178172
* NCBI: 47329

 |

* Wd Datuak: Q3694827
* Commonscat Multimedia: Cortinarius salor
**Benny Ibarra de Llano** (Mexiko Hiria, 1970eko irailaren 8a) mexikar musikaria, abeslaria, ekoizlea, konpositorea, moldatzailea eta aktorea da, batez ere Timbiriche musika-taldeko kide izanagatik ezaguna.

Ekoizle gisa, disko batzuk egin ditu, OV7-ren bost, Santa Sabina rock progresibo taldearen bat, Edith Márquezen bat, Sasha, Benny y Eriken Vuelta Al Sol eta El hombre de La Mancharen diskoa. Aktore gisa *Ciudad de ciegos* (1991), *¿Quien diablos es Juliette?* (1997) filmetan parte hartu du*.* *Cuatro Labios* (2004), *Amor Xtremo* (2006) eta *Un Padre No Tan Padre* (2016), non bere lehen papera protagonista izan zuen, koproduzitzeaz eta soinu-banda egiteaz gain. *SOS Sexo y otros secretos* telesaileko paper nagusietako bat ere egin zuen. 1,3 milioi disko baino gehiago saldu ditu Mexikon.

Hasierako urteak
----------------

Benny Ibarra 1970eko irailaren 8an jaio zen Mexiko Hirian. Manuel Bartolomé Cosío ikastetxean eta Mexiko Hiriko Madrid ikastetxean ikasi zuen. Benny artista familia batekoa da. Bere aitona-amonak Luis de Llano Palmer eta Rita Macedo aktorea ziren. Bere amaren osaba Enrique Guzmán abeslari eta aktorea da. Bere aldetik, amaren osaba Luis de Llano Macedo telenobela ekoizlea da. Bere ama, Julissa, aktore, abeslari eta ekoizle garrantzitsua da, bere aita, Benny, aktore eta abeslaria da eta bere anaia Alejandro, aktore lanetan aritu da. 1985 eta 1989 bitartean ahotsa, gitarra, musika klasikoa, konposizioa eta antzerki musikala ikasi zituen Walnut Hill School for the Arts-en eta 1990ean Bostongo (AEB) Berklee College of Music-en, Mexikora behin betiko itzuli aurretik.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3638294
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: benny-ibarra

 |

* Wd Datuak: Q3638294
**Azinhaga** (portugesez ahoskatuta: ɐziˈɲaɣɐ) Portugalgo Golegãko udalerriko freguesia da. 38.04 km ² -ko azalera du eta 1.817 biztanle zituen 2001ean. Populazio dentsitatea 47,8 bizt./km2 da.

José Saramago idazlearen jaioterria da.

Historia
--------

Azinhaga aipatzen duen agiririk zaharrena Antso II.a Portugalgoa erregeak emandako gutuna da; beraz, Portugalgo nazioaren hasierarekin bat egiten du.

Bere izena, Azinhaga edo Azenhaga, arabiarretatik dator (,الزنقة az-zanqa), eta bide estua esan nahi du. Horregatik, bere jatorria urrunago dago eta Erresuma sortu aurreko garaiekin lotzen da.

Herria hazi zenean, Almonda ibaiaren berezko zentzuari jarraitu zion. Hala ere, garapena bertan behera utzi behar izan zuen urtegi bat eraiki baitzuten bertan.

Herritar ospetsuak
------------------

* José Saramago
* Augusto Souto Barreiros
* Francisco Serrao
* Azinhagako kondeak

Turismoa
--------

* Espiritu Santuaren Orubea - Zaldi-turismoa - Horse Riding Holidays Portugal
* Paul Boquiloboren erreserba naturala
* Azinhagaren etxea
* José Saramago Fundazioa eta Museo Etxea
* San Jose kapera. Interes publikoko monumentua

Gastronomia
-----------

* Azinhagako velhosak
* Leka-gisatua
* Baba-zopa azarekin
* Frijoles fraile zopa
* Eguberrietako Broak
* Pasta bakailaoarekin
* Alapardana
* Bakailaoa txingarretan erreta
* Aingirak
* Magustoa
* Dejectos

Jaiak
-----

* Bodo festa - Espiritu Santuaren jaia
* Manguera azoka
* Siete Soles Siete Lunas Festival (uztaila)
* Folk Jaialdia (uztaila)
* Abenduaren 1eko urteurrena. Filarmonika
* Casa de la Comedia (Cabaret Ikuskizunak - uztailaren 16 eta 17)

Senidetzeak
-----------

* Espainia Castril - España
* Espainia Tías - España

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
**Theodolinda** edo **Theodelinda** (Ratisbona, c. 570 -627ko urtarrilaren 22a) Garibaldo I. Bavariakoa dukearen alaba eta lombardiarren erregina izan zen.

Historia
--------

589an Clefi erregearen semea zen Autario, lombardiarren erregearekin ezkondu zen. Autario 590. urtean hil zen eta Teodelindak haren onorengoarekin, Agilulforekin alegia, 591an, ezkontzeko baimena jaso zuen. Teodelindak lan handia egin zuen berriro ere Kristautasun nizearra (Eliza ortodoxoaarena) berrezartzeko. Agilulfo kristau egin zen eta Teodelindak elizak eraikitzeari ekin zion, batez ere Lombardian eta Toscanan, esaterako Monzako katedrala eta Florentziako lehen bataiotegia, biak ala biak Joan Bataiatzaileari eskainiak.

Monzako katedralaren altxorran, beste gauzen artean, Lombardiako Burnizko Koroa eta *theca persica* non Joanen Ebanjelioa testua jasotzen den. Azken hau Gregorio I.a aitasantuak Teodelindari bidali zion Adaloaldo semearentzako opari gisa. Aitasantu honek ere erreginari *encolpion* bat oparitu zion, erlikiak gordetzeko gurutze non Benetako Gurutzearen zati bat gordetzen zen. Teolindaren lotura Lombardiako Burnizko Koroarekin Monzako katedralaren Teodelindaren kaperan dauden margo buzti batzuetan, Ambrogio y Gregorio Zavattari anaien lana (1444).

Teodolinda erreginak urte asko Liernako gazteluan eman zituen, Comoko aintziran.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2

Kanpo loturak
-------------

* **(Italieraz)** **(Ingelesez)**:Theodelindari buruzko webgunea.
* **(Ingelesez)**:Teodelindaren kaperako margoen deskribapena.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Theodelinda*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q232525
* Commonscat Multimedia: Theodelinda

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 77111368
* ISNI: 0000 0003 9322 6705
* BNF: 14492523s (data)
* GND: 118756958
* LCCN: no93038950
* SUDOC: 134083407
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q232525
* Commonscat Multimedia: Theodelinda
**Eoin O'Duffy**, jaiotzez **Owen Duffy**, irlanderaz: *Eoin Ó Dubhthaigh*, (Lough Egish, Monaghan konderria, 1890eko urtarrilaren 28a - Dublin, 1944ko azaroaren 30a) irlandar errepublikar, militar eta polizia buru bat izan zen.

Irlandako Independentzia Gerran zehar IRAko buruzagietako bat izan zen, Anglo-Irlandar Itunaren alde agertu eta Irlandako Estatu Askea sortzean Irlandako Armada berriaren jeneral gisa Irlandako Gerra Zibilan ituna eta banaketaren aurkariak gogor borrokatu zituen. Ondoren, Garda Síochána poliziaren zuzendari ordea izan zen.

O'Duffyk joera kontserbadore, katoliko eta antikomunista zuen, Anglo-Irlandar Itunaren aldeko Cumann na nGaedhael alderdiko kide egin zen eta handik gutxira eskuin muturra eta faxismoarekiko erakarpena izan zuen, Blueshirts irlandar erakunde armatu eta faxista sortuz.

Fine Gael alderdiko kide eta denbora labur batez buru ere izan zen, baina bere eskuin muturreko joerak eta izaera ahobero samarrak alderdikideak desoroso sentituarazi eta azkenean alderditik kanporatua izan zen, gainontzeko alderdien aurrean ahul eta lotsagarri uzten baizituen. Benito Mussolini eta Francisco Franco diktadoreen miresle ere izan zen.

Espainiako Gerra Zibilan Frankisten alde borrokatu zen Irlandar Brigadaren buru izan zen. Franco diktadoreari gerra irabazteagatik zoriondu eta espainiarrak eskerrak eman zizkion.

Ondoren, Irlandara itzuli zen. Bigarren Mundu Gerran Alemania Naziari Irlandar Brigada Sobietar Batasunaren aurka borrokatzeko eskeintza egin zien, baina naziek ez zuten eskeintza serioski hartu.

Une horretatik aurrera bere osasuna okertzen hasi eta 1944ko azaroaren 30ean, 54 urterekin, Dublin hirian zendu zen. Glasnevin hilerrian lurperatua dago.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Eoin O'Duffy*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q964276
* Commonscat Multimedia: Eoin O'Duffy

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 57514085
* ISNI: 0000 0000 1239 7560
* BNF: 15517426d (data)
* GND: 123171261
* LCCN: nr92044605
* SUDOC: 115666427
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 5472118

 |

* Wd Datuak: Q964276
* Commonscat Multimedia: Eoin O'Duffy
**Christian Sarramagna** (Baiona, Lapurdi, 1951ko abenduaren 29a - ) euskal herritar futbol jokalari ohi eta entrenatzailea da. Baionako Aviron futbol taldean jokatu zuen 1964 eta 1968 urte artean.

Honen ostean, Frantziako ligako maila gorenean ibili zen. Lehenik AS Saint-Etienne taldean jokatu zuen 1968 eta 1979 urte artean eta bere jokalari ibilbidea Montpellier La Paillade SC taldean amaitu zuen, 1979tik 1982ra. Urte guzti hauetan zehar, Frantziako selekzioarekin 4 partida jokatu zituen.

Jokalari izan zen urte guztietan, Frantziako hiru liga (1974, 1975 eta 1976) eta hiru Kopa (1974, 1975 eta 1977) irabazi zituen. Honez gain, Txapeldunen ligako final bat ere jokatu zuen 1976an. Hau guztia, AS Saint-Étienne taldearekin lortu zuen.

1982an, entrenatzaile moduan hasi zen, Le Grau du Roi taldean eta 20 urtetan zehar AS Saint-Étienne, FC Martigues edota CS Sedan-Ardennes bezalako futbol taldeetako entrenatzaile nagusia izan da. 2000 eta 2006 urte artean, Baionako Aviron futbol taldeko entrenatzailea izan zen. Maliko hautatzaile nazionala ere izan zen, bi garai ezberdinetan.

Kirol Ibilbidea
---------------

### Jokalari

* Baionako Aviron (1964-1968)
* AS Saint-Étienne (1968-1979)
* Montpellier La Paillade SC (1979-1982)

### Entrenatzaile

#### Klubak

* Grau du Roi (1979-1982)
* AS Saint-Étienne (1989-1992)
* FC Martigues (1992-1994)
* CS Sedan Ardennes (1994-1995)
* FC Mulhouse (1995-1996)
* Pont Saint-Esprit
* Aviron Bayonnais (2000-2006)
* FC Sète (2006-2007)
* LB Châteauroux (2008 -)

#### Selekzioak

* Mali (1998-2000)
* Mali (2006)

Palmaresa
---------

* **AS Saint-Étienne**
	+ Franziako Liga: 3
		- 1974
		- 1975
		- 1976
	+ Frantziako Kopa: 3
		- 1974
		- 1975
		- 1977

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2487485
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 107299

 |

* Wd Datuak: Q2487485
**Connolly zutabea** (ingelesez *Connolly Column* eta irlanderaz *Colún Uí Chonghaile*) Espainiako Gerra Zibilean Bigarren Errepublikaren alde eta Nazioarteko Brigaden barnean borrokatu zen irlandar unitatea izan zen. Izena James Connolly iraultzailearen omenez zeraman, 1916ko Pazko matxinadako buruzagi eta martirietako bat.

Unitate honetako burua Frank Ryan ezkertiarra izan zen. 150 gizon inguruz osatua zegoen eta nagusiki Madrilgo guduan, Jaramako guduan (honetan hildako ugari izanez) eta Ebroko guduan parte hartu zuen. Ryan zauritua izan ondoren bere herrialdera osatzera joan eta berriz ere Espainiara borrokatzera itzuli zen, Aragoiko frontean frankistek atzeman eta Miranda Ebroko kontzentrazio-esparruan preso sartu zuten, heriotz-zigorra jasoz. Halere, Irlandako Estatu Askeko Eamon de Valera estatuburuaren bitartekaritzari esker heriotz zigorra hogeitamar urteko espetxe zigorrera aldatu zioten.

1938an unitatean bizirik jarraitzen zuten gizonak Irlandara itzuli ziren.

Kanpo estekak
-------------

* Connolly zutabearen webgune ofiziala, **(Ingelesez)**
*. Article de Emmet O'Connor en el *Journal of the Waterford Archaeological & Historical Society*, vol. 61 de 2005. **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1126384

 |

* Wd Datuak: Q1126384
**Manuela León Guamán** (Punín, 1844 - Riobamba, 1872ko urtarrilaren 8a) Ekuadorreko emakume libertarioa izan zen, indigenen altxamenduan lider gisa parte hartu zuena. 2010ean, Ekuadorreko Errepublikako Asanblea Nazionalak heroina izendatu zuen.

Ibilbidea
---------

San Francisco de Macshi komunitatean jaio zen, gaur egun Cachatón San Francisco (Hatun Kacha), Hermenegildo León eta María Guamánen alaba, bere jaiotza Punín, Riobamba parrokian erregistratu zen 1844an

1871. urtean indigena talde handi bat, euren ekintzen bidez, lehen Inka Inperioa deitzen zutena berreskuratzen saiatu ziren. Manuela León (matxinoa) eta Fernando Daquilema (errege izendatu berria) buru zirela.

Manuela Leonen idealek bere herriarentzat berdintasunezko eskubideak defendatzeko ekintzak burutzera eta Gabriel García Morenoren gobernutik zetorren abusua eta zapalkuntza geldiaraztera eraman zuten, baita etsaien komandanteen aurka aurrez aurre jartzera ere. 

1872ko urtarrilaren 8an fusilatu egin zuten bere ekintzengatik. Fusilamendu orduan, begiak estali gabe egin zion aurre pelotoiari eta zerbait esan behar ote zuen galdetu ziotenean "*Manapi* "erantzun zuen, hau da, "ezer ez" bere hizkuntzan.

Aitortzak
---------

* Quito hiriko kale batek bere izena darama.
* Ekuadorreko Estatuak heroina aldarrikatu zuen 2010ean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «★ Manuela León - héroes nativos americanos .. Informacion |» *ww.bluerock.es* (Noiz kontsultatua: 2021-01-08).
2. 1 2   «FERNANDO DAQUILEMA Y MANUELA LEON HÉROES NACIONALES» *www.culturaenecuador.org* (Noiz kontsultatua: 2021-01-08).
3. ↑   «Manuela León, Dirigente Indígena De Ecuador» *www.purepecha.mx* (Noiz kontsultatua: 2021-01-08).
4. ↑   Hernández, Publicado por Hortensia. *Manuela León heroína ecuatoriana.*  (Noiz kontsultatua: 2021-01-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56318711

 |

* Wd Datuak: Q56318711
**121 krew** Barakaldoko Hip hop taldea da. Endika Lahaine (MC), Lamá (MC), Hawa (beatmaker), Rufoh (beatboxer, MC), Maisha (MC, beatmaker), David Nanclares (gitarrajolea, beatmaker) eta Unai González (soinu teknikaria).

Ibilbidea
---------

121 Krew rap taldea Barakaldo eta Bilbo artean sortu zen 2000. urtean. Hasieran graffiti talde bezala hasi zena gutxira musika arloarekin hasi eta horretara bideratu zuten indar eta lan gehiena.

Lehenengo urte hauetan Lahaine (Mc) eta Doble R (Dj) ziren taldearen adierazle musikalak, denborarekin ostera, gero eta partaide gehiago bildu ziren ekimenaren parte izatera. Lehenik beste bi Mc; Lamá eta Abu+e (azken honek orain dela urte pare bat utzi duelarik) eta beste denboraldi bat pasata, Hawa (Produktorea, Dj eta Mc-a), Rufoh (Beatbox eta Mc) eta Maisha (Beatmakerra eta Mc-a).

2005. urtean lagunen artean gelditu zen proiektu musikal kontzeptuala grabatu zuten "La mansión de los 1000 versos (etxe handi ilun honetan)" deitutakoa.

Hawaren sarreraren ostean eta berak egindako base musikalekin "El surko del tiempo / Denboraren ildoa" argitaratzen zuten 2007.urtean MusikHerria herri disketxearen bitartez, autogestioaren bidea jorratuz eta egitasmo herritar zabalago batean parte hartuz.

2009. urtean "Guztiok bat...Euskal Rap" mixtape-a kaleratu zuten, euskara hutsean grabaturiko abestiak ziren denak.

2010. urtean David Nanclares (gitarrajolea eta beatmakerra) taldera batu zen.

Ondoren beste bi disko etorri dira, "Hiriaren taupadak" (2011) eta "Mahatsen denbora/Azken afaria" (2016).

Taldearen sorreratik Euskal Herrian, Madrilen, Bartzelonan eta Italian 100 kontzertu baino gehiago eskaini dituzte. Euskal Rap-aren eszenako talde nabarmenetarikoa dugu 121 Krew.

Diskografia
-----------

* *La mansión de los 1000 versos (etxe handi ilun honetan)* (2005)
* *El surko del tiempo / Denboraren ildoa* (2007, MusikHerria)
* *Guztiok bat...Euskal Rap* (2009, MusikHerria)
* *Hiriaren taupadak* (2011, MusikHerria)
* *Mahatsen denbora / Azken afaria* (2016, Taupaka)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *121 Krew.*  (Noiz kontsultatua: 2018-03-23).
2. 1 2 3   [ «121 Krew
 - Euskal Hip Hop Herria»] *www.euskalhhh.com* (Noiz kontsultatua: 2018-03-23).
3. ↑    *Hiriaren taupadak.*  (Noiz kontsultatua: 2018-03-23).
4. ↑    *Mahatsen denbora / Azken afaria.*  (Noiz kontsultatua: 2018-03-23).

Kanpo estekak
-------------

Myspaceko lotura

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252420
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Badok: 121-krew

 |

* Wd Datuak: Q12252420