**Augusto Aguirre Morales** (Arequipa, 1888ko apirilaren 24a - Lima, 1957ko ekainaren 2a) Peruko kontalaria, poeta, hezitzailea eta kazetaria izan zen. *Colónida* mugimenduko (postmodernismoa) kidea izan zen eta ***El pueblo del Sol*** ( 1924 eta 1927 ) eleberriaren egilea, inken garaian kokatua, zeren historia eta arkeologiak emandako datuetan oinarritutako berreraikuntza goraipatua egin zuen.

Biografia
---------

Oswaldo Agirreren eta María Moralesen semea zen. Bere jaioterrian Ameriketako Independentzia Kolegio Nazional tradizionalean ikasi zuen. Arequipako San Agustin Unibertsitate Nazionalera joan zen eta han Jurisprudentzia ikasi zuen. Txikitatik irakaskuntzara, administraziora eta kazetaritzara bideratu zuen bere bokazioa.

Arequipan tutore gisa lan egin zuen Gizonen Tingo Eskolan (1902) eta 9515. zk. Eskolan (1910 - 1914 eta 1920). Liman Arte Inka irakaslea izan zen Arte Ederretako Eskola Nazionalean (1930) eta Ameriketako Historiakoa Gizonentzako Pedagogia Institutu Nazionalean, non bere zuzendaritzan izan zen (1932 - 1933 eta 1940). Institutu honen eranskin batek egungo Alfonso Ugarte Eskola Nazionala sortu zuen .

Administrazio publikoan Arequipako Justizia Auzitegi Nagusiko idazkari izan zen (1909 - 1910), Independentziako Kolegio Nazionaleko idazkari (1914), Cuzco-ko posta bulegoko kontrolatzaile eta administratzaile (1917 - 1919), Arequipako Hezkuntzako Eskualde Zuzendaritzako laguntzailea (1921 - 1924) eta Ura eta Ureztaketa Zuzendaritzako idazkaria, Liman egoitza duena (1937 - 1938).

Abraham Valdelomar idazle handiaren oso laguna*,* Agirrek *Colónida* taldearen ekintzetan bete-betean parte hartu zuen eta izen bereko aldizkariaren kolaboratzaile izan zen. Valdelomarrek eta taldeko beste kide batzuek bezala —gero "Inkaismo modernista" deitzen zena landu zutenak— Agirre liluratuta agertu zen iragan inkaikoarekin, eta gai horretara bideratu zuen bere literatur lana; hala ere, erabat aldendu zen Valdelomarren eta gainerako "kolonidoen" ikuspegi idealizatuetatik, iragan urrunekoa apaintzen tematuta, ikuspegi historikotik informazio zorrotzagorik ezean, kolore modernista biziekin birsortu nahi izan zuten, horrela, Europako eleberrigileen jarraibideak jarraituz, garai hartan antzinako beste zibilizazio batzuen distira idealizatzen zutenak, hala nola atenastarra, kartagotarra edo bizantziarra. Agirrek Inka Inperioa zintzo berreraikitzeari ekin zion eta horretarako Espainiako kronikak zehatz-mehatz aztertzen eta azken aurkikuntza arkeologikoen berri ematen hasi zen. Horrela jaio zen *El pueblo del Sol* (Lima, 1924 eta 1927) eleberria, irudimena eta fantasia ikerketa historikoarekin eta datu arkeologiko eta ikonografikoen bildumarekin lotzeko asmoa zuen kontakizun ederra.

Bere beste grina bat kazetaritza izan zen. *La Idea* (1905) eta *Noticias* (1912) egunkarien editorea izan zen; eta *El Siglo* de Puno (1904), *La Bolsa*, *El Sur* ( 1913 ), *Colónida* (1916), *Prisma,* *Variedades*, *Mundial*, *La Crónica* (1934 - 1953) eta bestelako argitalpenen kolaboratzailea. Bereziki aipagarria da Deán Valdiviari buruz, hil baino lehentxeago, argitaratutako artikulu sorta. Kazetaritza Sari Nazionala eman zioten 1949an .

Idazlanak
---------

### Olerkiak

* *Flor de ensueño* (Arequipa, 1906), obra idilikoa.
* *Devocionario* (Arequipa, 1913), prosa poetikoaren liburua, formatu txikian.

### Eleberriak

* *La medusa* ( Lima, 1916 ), influentzia danunziarraren nobela korapilatsua. *"Bizitza, Aguirre Moralesen arabera, medusa itsaskor, beldurgarri eta nazkagarria bezalakoa da: halaxe dago liburu horren filosofia, poema baten estiloan idatzita, lehen pertsonan, metafora barrokoekin"*
* *La Justicia de Huayna Cápac* (Lima, 1918), inken garaietan kokatutako istorioa, oso ondo landua, puntilismo dekadentearekin.
* *El pueblo del Sol* (Lima, 1924, I. liburukia; eta osoa, 1927), Inka inperioan kokatutako eleberria ere, historiko eta ingurumenaren berreraikuntza zaindua, dokumentu historikoek eta ikerketa arkeologikoek emandako informazioaren arabera. Lan honek ospea kontinentala lortu zuen, kritikak Gustave Flaubert frantziarraren *Salambo* ospetsuarekin alderatu zuenean. Bere idazlanak animatzen zituen zorroztasun historizistaren mesedetan, Agirrek aukeratu zuen inkak aurkeztea idealismo erromantikoaren edozein arrasto kenduta, literatura hedabideetan oraindik modan dagoen joera. Bere kontakizunean, inken inperioa gorrotoz, boteretsuen tiraniaz eta, batez ere, kontrolik gabeko grinen borondateaz eta klase nagusietako kideak janzten dituzten sentimendu zakarrez josita dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Sánchez 1975, p. 1309.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5561585
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61120163
* ISNI: 0000 0000 7245 6403
* BNE: XX1118217
* LCCN: no94010880
* SUDOC: 099068729

 |

* Wd Datuak: Q5561585