recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Atxako aztarnategiaren egitura markatzen duen parkearen ikuspegia. Zirkulu gorriek aztarna aurre-erromatarrak adierazten dituzte, eta marra ilunek asentamendu erromatarraren mugak.
Aztarnategia GeoEuskadiko bisorean.
**Atxako aztarnategia** Gasteiz iparraldean, Zadorra ibaiaren gainean, dagoen aztarnategi arkeologikoa da.

Zehazki Zadorra etorbidea eta Wellingtongo dukea kaleen elkargunean. Gaur egun, Zadorrako hiri-inguruko parkearen zati da.

Asentamendu hau leku estrategikoan kokaturik zegoen, Zadorraren gaineko muinotxo batean egonik, Arabako Lautadaren mendebalde osoa begiz menderatzen baitzen bertatik.

Kokalekuaren indusketak 1982tik 1988ra egin ziren. Lan hauetan ikusi zenez, bi asentamendu mota egon ziren: Burdin Aroko herri gotortua eta erromatar garaiko kanpamendua.

Burdin Aroko herri gotortua
---------------------------

Bertako lehen asentamendua Kristo aurreko IV. eta III. mendeen artekoa izan zen. Ez da ezagutzen segurtasunez zein tributakoak ziren bigarren Burdin Aroko biztanleak, baina indusketetan aurkitutako objektu eta ohituren arabera, eragin zeltiberiko nabarmena zuten. Ikerketa arkeologikoek diotenez, lehen biztanle hauek bertan mende batez bizi ondoren, tokia okupatu gabe geratu zen.

Atxako kanpamendu militarra
---------------------------

Kristo ondoko I. mendean, Flaviotarren dinastiaren garaian, erromatarrek Atxako muinoa okupatu zuten eta gune militarra eraiki zuten, luze iraun ez zuena, agian gotorleku laguntzaile bat.

II. mendekoak diren material hauek aurkitu ziren: *terra sigillata* hispanikoaren materialak, zeramika arrunta, hondoa apaindua duen beirazko botila bat, burdinazko iltzeak eta txapak, berunezko bi pisu, etab.; guzti hori etxe baten inguruan.

Ikus, gainera
-------------

* Iruña-Veleia

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *www.geo.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-02-26).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** triskelpablo.  (2019-02-05). «Arqueología aérea de ATXA. (Vitoria-Gasteiz. Alava).» *ARKEOHISTORIA TRISKEL* (Noiz kontsultatua: 2023-02-26).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Gil, Eliseo.  (1984). «Atxa-ko Aztarnategia (Vitoria-Gasteiz)» *Arkeoikuska* 84: 30-31..
4. ↑  Gil Zubillaga, E. (1995): *Atxa. Memoria de las excavaciones arqueológicas 1982-1988*. Arabako Foru Aldundia ISBN 84-7821-212-4
5. ↑  Gil Zubillaga, E. (2002): "Testimonios arqueológicos en torno al mundo militar romano en Vasconia/Euskal Herria". *Arqueología militar romana en Hispania* ISBN 84-86547-64-4, 245-274. orr.
6. ↑    Urkiza, Julen; Uribarren, Patxi.  (2022). «Lekukotasun arkeologikoak Araban. Erromatarren presentzia» *Karmel* 2022-1-(317) Urtarrila-Martxoa: 39-74. ISSN 1132-2357..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8208868
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 34898

 |

* Wd Datuak: Q8208868
**Pan Am Flight 103 hegaldia**, Berlindik Detroiterako ibilbidea burutu ohi zuen hegazkin bat zen, tartean Londres eta New Yorken eskalak eginez. 1988ko abenduaren 21ean atentatu terrorista bat jasan eta Eskoziako Lockerbie udalerrian lurjo zuen.

Atentatuaren ondorioz 270 lagun hil ziren, 259 hegazkin bidaiariak eta lurrean zeuden 11 lagun. Hegazkineko eskifaiatik ez zen inor bizirik atera.

Hiru urtez atentatua ikertzen egon ondoren, 1991ko azaroan Dumfries eta Gallowayko poliziak eta FBIk bi libiarren aurkako atxilotze agindua igorri zuten. 1999ko apirilaren 5ean Muammar al Kadafik bi gizon libiar horiek Herbehereetako poliziaren esku utzi zituen, lurralde neutral bezala bertan epaituak izan zitezen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211087
* Commonscat Multimedia: Pan Am Flight 103

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12497085w (data)
* LCCN: sh90000314
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q211087
* Commonscat Multimedia: Pan Am Flight 103
**Daria Grigórievna Diachenko** (Kumari, Sobietar Batasuna, 1924ko apirilaren 2a – Tiraspol, Sobietar Batasuna, 1944ko apirilaren 2a) sobietar partisanoa izan zen, Nicolaieven egoitza zuen Komsomoleko gerrilla erakunde klandestinoko kidea, eta talde partisanoaren gazte kapituluko burua. Hil ondoren, Sobietar Batasuneko Heroi titulua jaso zuen SESBeko Sobiet Gorenaren Presidiumaren 1958ko uztailaren 1eko dekretuz.

Biografia
---------

Daria Diachenko 1924ko apirilaren 2an jaio zen Kumari herri txikian, Nicolaiev-eko (Sobietar Batasuna) obblastean, Ukrainako nekazarien familia batean. Bigarren Hezkuntzan ikasten hasi zen Leopolisen, baina ez zuen osatu. Sobietar Batasunaren inbasio alemaniarraren ondoren (1941), aita, barrutiko batzordeburu izandakoa, gerrara bidali zuten. Daria eta haren ama, berriz, Novoandreyevkara joan ziren amonarekin bizitzera. Bera Komsomoleko kidea zen.

### Bigarren Mundu Gerra

Alemanek bere herria okupatu zutenean, Diachenko erresistentzia mugimenduan sartu zen Parfentiy Grechanyyrekin bildu ondoren, Komosmol erakundeko liderra zena, "Txinparta partisanoa" izenez ezaguna.

Krymka herriko bigarren hezkuntzako zuzendariak sortu zuen talde partisanoa 1941ean. Zelula bakoitza bost pertsonak osatzen zuen, eta, idazmakinak eta irratiak lortu ondoren, Sovinformaloaren transmisioak paperean laburtzen zituzten eta mezuak liburuxketan banatzen zituzten. Sobietar hegazkinek airetik botatako foiletoak jaso eta herriko biztanleen artean banatzen zituzten.

Partisanoek armak biltzen zituzten eta granadak eta errifleak erabiltzen entrenatzen ziren sabotaje-misioetan parte hartzen hasi aurretik. Misio batean, Diachenkok zuzendutako zelulak alemaniar soldaduak eta haien hornidurak zeramatzan tren bat errailetik atera zuen. Konplot bat antolatu zuen 200 gerra-preso sobietarrei eremu batetik ihes egiten laguntzeko. Espetxe-zaindari errumaniarren lagun egin ondoren, Diachenkok eta bere lagunek festa batera gonbidatu zituzten, eta mozkortu egin zituzten gerrako presoak askatu aurretik.

Otsailean, «Txisparta partisanoa» destakamenduaren 25 partisano atxilotu zituen Gestapok. 1943ko martxoaren 1ean, Diachenko atxilotu eta Tiraspoleko espetxe batera bidali zuten. Ihes egiteko asmoa zuen, eta lagunek 6.000 marko alemaniar bildu zituzten guardia bat erosteko hari laguntzeko, baina konplota aurkitu zuten, eta Diachenko eta guardia tiroz hil zituzten 1944ko apirilaren 2an.

Kondekorazioak
--------------

Daria Diachenkori omenaldia Tiraspolen (Transnistria)
* Sobietar Batasuneko heroia
* Leninen ordena

Ikus, gainera
-------------

Bigarren Mundu Gerrako Sobietar Batasuneko beste zenbait partisano.

* Anastasia Biseniek
* María Meléntieva
* Anna Lisítsyna
* Zoya Kosmodemiánskaya
* Masha Bruskina
* Nadezhda Volkova
* Zinaída Portnova
* Yefrosinia Zenkova

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Ufarkin, Nikolái. «Дьяченко Дарья Григорьевна» *www.warheroes.ru*.

Kanpo estekak
-------------
**Opereta** antzerki musikal mota bat da, bizia eta satirikoa. Bere ezaugarririk nabarmenena, argumentu sinestezin eta zentzugabea izatea da. Hitzegindako elkarrizketaz osaturik dago. Hauen artean, kantuak tartekatzen dira, frantsesek kuple esaten dietenak. Rigodona eta kankana bezalako dantzak ere tartekatzen dira. Hortaz, antzezlan ikuskizun bat da, non, zati musikalak, hitz eginak eta dantzatuak bata bestearen atzean gertatzen diren. Opereta frantsesa, Los Bufos Parisinos bezalako antzoki txikietan garatu zen. Hau, 1915ean inauguratu zen.

Genero hau, hainbat europar herrialdetik zabaldu zen, Viena aldean garrantzi berezia hartuz. Opereta vienarrek, argumentu serioago bat dute, eta sentimenduz josiagoa, frantsesekin alderatuz. Opereta vienarraren beste ezaugarrietako bat, valsaren erabilera da, ezinbesteko garrantzia duen elementu musikala.

Beharbada, Jacques Offenbach da, opereta konposatzailerik ezagunena. Genero honetan, bere lanik ezagunenak Orfeo infernuetan eta Helena ederra dira.

Beste opereta batzuk
--------------------

* Xaguxarra (opereta) Johann Strauss II

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170384
* Commonscat Multimedia: Operetta

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119497134 (data)
* GND: 4043602-0
* LCCN: sh85095031
* NDL: 01190581
* NKC: ph123751
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q170384
* Commonscat Multimedia: Operetta
**Apiano** (antzinako grezieraz: Ἀππιανὸς Ἀλεξανδρεύς *Appianòs Alexandreús*; latinez: *Appianus Alexandrinus*; c. 95-c. 165)) erromatar historialaria izan zen, Alexandrian jaioa. Uste denez, 95ean jaio zen. Postu altuetan egon zen funtzionario bezala Egipton, Antonino Pio enperadorearen erregealdian, II. mendearen erdialdean, eta, beraz, inperioko dokumentazioa ikus zezakeen. Alexandrian, kargu administratibo ezberdinak bete zituen, ondoren, abokatu izango da, Zizeron izan zen bezala, eta Antonino Pioren prokuradore bezala amaituko du.

Erromaren historia luze bat idatzi zuen, 24 liburutan banatuta, hiriaren sorreratik, K.a. 35 arte hartzen duena.

Gainera, Iberiaren historiaren liburuak idatzi zituen, modu etnografikoan. Bere liburu honetan, Zeltiberiar Gerrak eta Numantziaren konkista kontatzen dira.

Bere iturririk garrantzitsuena Polibio da (honen galdutako zati asko ordezkatuz), Gaio Salustio, Paulo Clodio, Posidonio, Tito Livio, Zelio Antipatro, Jeronimo Kardiakoa, Julio Zesar, Augusto, Asinio Polion, Plutarko eta Diodoro Sikulo eta beste egile batzuen datuak ere hartzen dituen arren.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Apiano*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190368
* Commonscat Multimedia: Appian

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 108993357
* ISNI: 0000 0001 1862 8005
* BNE: XX919445
* BNF: 120075773 (data)
* BNC: 000114171
* CANTIC: a11829175
* GND: 118649892
* LCCN: n81028285
* NKC: jn19981000128
* NLA: 36512355
* CiNii: DA01432000
* SNAC: w69w3gst
* SUDOC: 028190521
* BIBSYS: 90395062
* UB: a1015260
* ICCU: LO1V026679
* Open Library: OL44568A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 1046
* DBE: url
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 65012

 |

* Wd Datuak: Q190368
* Commonscat Multimedia: Appian
**Begi Beltzaren galaxia** edo **Loti Ederraren galaxia** (beste izendapen batzuk: **Messier 64, M64, NGC4826**) Coma Berenices konstelazioko galaxia kiribil bat da. Edward Pigottek aurkitu zuen 1779an, eta Charles Messierek katalogatu zuen 1780an. Ikusteko, aski da teleskopio txiki bat.

Lurretik 17 milioi argi-urtera dago. Hautsezko zerrenda ilun bat du gune distiratsuaren inguruan. Horregatik esaten zaio "Begi Beltza" edo "Deabruaren Begia".

Azterketek eta behaketek erakutsi dute galaxiaren kanpoaldeko izarrarteko hautsa barnealdeko gasaren eta izarren kontrako noranzkoan biratzen dela.

Barnealdeko eskualdeak gutxi gorabehera 3.000 argi-urteko erradioa du (erloju-orratzen noranzkoan biratzen da); kanpoaldeko eskualdea, berriz, 40.000 argi-urteko erradioa du, eta erloju-orratzen kontrako noranzkoan biratzen da. Bien arteko eskualdean, izarrak eratzen ari dira orain; horren arrazoia, adituen ustez, duela mila milioi urte inguru gertatu zen talka bat da: M64 galaxiak beste galaxia txikiago batekin talka egin zuen, eta xurgatu eta suntsitu egin zuen.

Kanpo estekak
-------------

* Messier 64, SEDS Messier pages **(Ingelesez)**
* Hubblesite description and high resolution images **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13983
* Commonscat Multimedia: Black Eye Galaxy

---

* **Astronomia**
* SIMBAD: M 64

 |

* Wd Datuak: Q13983
* Commonscat Multimedia: Black Eye Galaxy


UGC objektuak
Bigarren Mundu Gerran zehar **Frantziako alemaniarren okupazioa** edo **administrazio militarra Frantzian** (alemanez: *Militärverwaltung in Frankreich*; frantsesez: *Occupation de la France par l'Allemagne*) 1940ko ekaina eta 1944ko abenduaren artean jazo zen.

Historia
--------

Aliatuen armadak Frantziako Guduan menderatuak izan ondoren, Frantziako Gobernuak Hirugarren Reichekin borrokak gelditzea lortu zuen. 1940ko ekainaren 22an armistizioa sinatu zuten Compiègnen eta, ondorioz, Wehrmachtek herrialdeko iparraldea eta mendebaldea okupatu zituen, bestea Vichyko gobernuaren eskuetan utziz. Gainera, 1871 eta 1918 artean gertatu zen moduan, Alemaniak Alsazia-Lorrena eskualdea bereganatu zuen.

1942ko azaroaren 8an aliatuak iparraldeko Afrikan lehorreratu zirenean, alemaniar eta italiarrek gainontzekoa okupatu zuten. 1944ko ekainaren 6an, E egunean, Normandiako gudua hasi zen eta aliatuek Frantzia askatzeari ekin zioten. Abuztuaren 24an Paris askatu zuten baina abendura arte ezin izan zuten Frantzia osoa askatzea lortu.

Frantzia, Alemania bera eta gero, bonbardaketek gehien kalteraturiko bigarren Mendebaldeko Fronteko herrialdea izan zen, 75.000 zibil inguru hildako izan eta 550.000 tona bonba baino gehiago jasan zituena. Askapenaren kanpainan bonbardaketak gogorrak izan ziren oso.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** Centre d'études d'histoire de la défense. *Les bombardements alliés sur la France durant la Seconde Guerre Mondiale, Stratégies,humains.* .

Kanpo estekak
-------------
**Iker Leonet Iza** (Oiartzun, 1983ko abenduaren 10a - ) euskal txirrindulari ohia da.

Ibilbidea
---------

Gazte-gaztetatik, bere etxean eta familian txirrindularitza oso jarraitua izan da, bere amaren aldetik gehienak kirol honi loturik egon baitira; bere osaba Bixente Iza, esate baterako, txirrindulari profesionala izana da eta urtetan zehar Illes Balears-Banesto taldean masailari lanetan ibilia da.

Jubenil mailako bi urteak Oreretako Bruesan egin zituen, baita bertan garaipen ugari lortu ere. Lehen urtean lasterketa bat irabazi zuen eta postu ugari lortu, eta bigarrenean 5 lasterketa, criterium bat eta bi etapako lasterketa bat irabazi zituen; tartean Gipuzkoako txapelketa, eta Euskadiko txapelketan txapeldunorde izan zen. Jubeniletako bi urte hauetan hainbat lasterketa egin zituen bai Gipuzkoako eta bai Euskadiko selekzioarekin. Espainiakoarekin kontzentrazio batean ere egon zen.

2002 urtean afizionatu mailara pasa zen, eta nahiz eta eskaintza ugari zituen Bruesan jarraitzea erabaki zuen, ikasketei ere garrantzia ematen zien eta. Lehen urtean lasai aritu zen, trantsizio urtea baitzen. Bigarrenean berriz, 2003an, Oñatiko Ulma-Cegasa taldera pasa zen eskaintza ugariren arten hori aukeratuta eta bi lasterketa eta criterium bat irabazi zituen eta postu ugari lortu, bere erregulartasunaz baliatuz Lehendakari Txapelketa irabaziz (afizionatuen lehen bi urtekoen txapelketa).

2004an Caja Rural talde nafarra aukeratu zuen berriro ere eskaintza asko jaso ondoren, eta bi lasterketa irabazi eta maila oso ona erakutsiz, hainbestetan amestutako eskaintza iritsi zitzaion, Illes Balears talde profesionalarena.

2005 eta 2006 urteak bertan pasa ditu, txirrindularitza profesionala zer den ikasten eta taldekideentzat lanean. Ez zuen zorte gehiegirik izan eta 2006 amaieran taldeak berekin ez zuela kontatzen jakinarazi zion.

2007an, Fuerteventura-Canarias taldean aritu ondoren, urte amaieran taldearen desagertzearekin batera txirrindularitza aktiboa utzi beharrean izan zen.

Palmaresa
---------

**2003**

* Etxaniz Memoriala
* Pentekostes Saria

**2004**

* San Martin Proba
* Kantabriako Itzulia: etapa 1 (amateur)

Emaitzak lasterketa nagusietan
------------------------------

| Lasterketa | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- |
| Italiako Giroa | - | - | - |
| Frantziako Tourra | - | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | - | - |
| Txirrindularitzako Munduko Txapelketak  | - | - | - |

Taldeak
-------

* Caisse d´Epargne (2005-2006)
* Fuerteventura-Canarias Team (2007)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Urtekaria: Iker Leonet[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Iker Leoneten webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q344643

 |

* Wd Datuak: Q344643
**Udal-probintzia** edo **zuzenean kontrolatutako udalerria** (txineraz 直辖市 —pinyineraz zhíxiáshì—, koreeraz 직할시, vietnameraz *thành phố trực thuộc trung ương*) Txinako Herri Errepublikan, Ipar Korean, Hego Korean, Txinako Errepublikan (Taiwan) eta Vietnamen udalerriek duten mailarik gorena da, probintziaren parekoa.

Txinako udal-probintziak
------------------------

Gaur egun lau dira Txinako udal-probintziak: Beijing, Tianjin, Shanghai eta Chongqing

### Ezaugarriak

Udal-probintziak, hiri handiak izaten dira, askotan probintzia baten azalera izaten dute (Chongqingek, adibidez, 62.500 kilometro koadro ditu). Probintziek bezala, Alderdi Komunistako ordezkaria eta gobernadorea dute, eta prefektura mailako hiri batek baino askoz ere eskumen gehiago.

### Txinako udal-probintziak

| Izena | Txinerazko izena | Laburdura | Azalera (km2) | Biztanleria | Udal-probintziaren banaketak |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Běijīng | 北京 | 京 jīng | 16.808 | 14.933.274 | Zerrenda |
| Chóngqìng | 重庆 | 渝 yú | 82.403 | 31.610.196 | Zerrenda |
| Shànghǎi | 上海 | 沪 hù | 6.341 | 17.805.281 | Zerrenda |
| Tiānjīn | 天津 | 津 jīn | 11.632 | 10.315.894 | Zerrenda |
|

Ikus, gainera
-------------

* Txinaren banaketa administratiboa

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Chongqing udaltasunari buruzko albistea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1208802
* Commonscat Multimedia: Municipalities in China

---

 |

* Wd Datuak: Q1208802
* Commonscat Multimedia: Municipalities in China
*Artikulu hau Urkixoko hirugarren markesari buruzkoa da; lehena gaitzat duena beste hau da: «Estanislao Urkixo Landaluze»*

**Estanislao Urkixo Ussia** (Madril, 1872ko azaroaren 13a - Laudio, 1948ko abuztuaren 15a) arabar enpresaburua izan zen, Espainiako Gorteetan senatari eta diputatu izandakoa.

Bizitza
-------

Amurrioko barrutiko Gorteetarako diputatu hautatu zuten 1898, 1899, 1901, 1903, 1905 eta 1907ko hauteskundeetan.

1914an Urkixoko markesaren noblezia-titulua jaso zuen Luis Urkixo bere aita hil ondoren. Arabako probintziako senatari aukeratu zuten 1910ean eta 1918an. 1918an Espainiako handiki bihurtu zen eta ordutik aurrera senatari bihurtu zen zuzenbide propioz.

Enpresa- eta banku-arloan ere hainbat kargu bete zituen, hala nola Banco Minero Industrial de Asturiasko lehendakaritza, Sociedad Española de Construcciones Electromecánicas (SECEM) erakundeko lehendakaritza, Banco Urquijo eta Compañía Telefónica Nacional de Españako presidentetza (1924tik aurrera). Era berean, Urkixo 1912an sortutako Unión Eléctrica Madrileña enpresaren lehen presidentea izan zen.

Espainiako Gerra Zibilean Estanislao eta Santiago Urkixo Landetxo bere semeak Userako tunelean hil zituzten.

1948ko abuztuaren 15ean hil zen Laudioko Lamuza jauregian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Díaz Hernández 2001, 183 orr. .
2. 1 2  Díaz Hernández 2001, 184 orr. .
3. ↑  Díaz Hernández 2001, 191 orr. .
4. ↑  Díaz Hernández 2001, 182 orr. .

Bibliografia
------------

* Díaz Hernández, Onésimo.  (2001). «Estanislao Urquijo Ussía, tercer Marqués de Urquijo: finanzas, política y alta sociedad durante la Restauración» *Vasconia. Cuadernos de Historia-Geografía* (Donostia: Eusko Ikaskuntza) (31): 181-192. ISSN 1136-6834..
* Ynfante, Jesús.  (1998). *Los muy ricos. Las trescientas grandes fortunas de España.*  Madril: Grijalbo.

Kanpo estekak
-------------
**Colonna enparantza** (italieraz: *Piazza Colonna*) izenekoa, Erromako enparantzarik ezagunenetako bat da. Bere inguruan Colonna *rionea* zabaltzen da.

Etimologia
----------

Euskaraz "zutabea" esan nahi du, izan ere K.o. 193 urtetik bertan Marko Aurelioren zutabea egon baita.

Historia
--------

XVI mendean enparantza itxuratzen hasi zen. 1562an Chigi jauregiaren lanak hasi eta 1580an bukatu ziren. Garai hartan hainbat elementu ere gehiytu zitzaizkion plazari; 1577an iturri bat eraiki zen eta 1589an San Pauloren brontzezko estatua ezarri zuen zutabearen gainean. Enparantza mugatzen duten gainerako eraikinak XIX mendean altxatu ziren, denetan aipagarriena Wedekind jauregia.

1916an Italiako gobernuak Chigi jauregia erosi eta gaur egun Italiako Lehen Ministroaren bizilekua da.

Iruditegia
----------

* Marko Aurelioren zutabea.Marko Aurelioren zutabea.
* Chigi jauregia.Chigi jauregia.
* Wedekind jauregia.Wedekind jauregia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63785
* Commonscat Multimedia: Piazza Colonna (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 234378433
* GND: 7678473-3

 |

* Wd Datuak: Q63785
* Commonscat Multimedia: Piazza Colonna (Rome)
**Grýla** Islandiako mitologiaren izaki gaiztoa da. Mendietan bizi den munstro eme erraldoia da. Gabonetan saku handi bat hartzen du eta herrietara jaisten da, gaizki portatu diren haurrak eramateko.

Kondaira
--------

Grýlaren kondaira mendetan Islandiako haurrak beldurtzeko erabili izan da. Haren izena XIII. mendeko bi sagetan aipatzen da: Islendinga sagan eta Sverris sagan; azken honen lehenengo atalak "Grýla" izenburua du alegia. Funtsean munstro honek haurrekin egindako haragi erregosiaren zaletasun handia du eta beti dago gosez. Hasiera batean Grýla ez zuen Eguberriekin inongo loturarik; hori XVII. mendetik aurrera gertatu zen; mende horretan 13 jolasveinarren amaren bere irudia zabaldu zen, hau da, trollen ondorengoak, gaur egun Bizarzuriren antza hartu dutenak.

Kondairaren arabera Grýla hiru aldiz ezkondu zen. Hirugarren senarra Leppalúði izan zen; ezkondu eta Dimmuborgirreko laba-inguruetako kobazulo batera bizitzera joan ziren, semeekin eta Jolaköttinn katu handiarekin, baita ere Eguberriko katua bezala ezaguna.

Historikoki 1746an dekretu batek haurrak beldurtzeko Grýlaren eta jolasveinarrak erabiltzea debekatu zuen. Gryla, bestetik, Islandiako narrazio, poema eta antzezlan askotan agertzen da. Gaur egungo haurrek oraindik beldur diote.

Aktualitatean
-------------

2010eko Eyjafjallajökullen erupzioak gertatu zenean, *The Onion* aldizkari satiriko estatubatuarrak errua Grýlari bota zion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   *Yule Lads* (Christmas in Iceland 2000)
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q622108

 |

* Wd Datuak: Q622108
**Fenix uharteak**, edo **Rawaki**, Kiribatiko zortzi atoloi eta bi koral-arrezife murgildu dira. Gilbert uharteen ekialdean eta Lerroko uharteen mendebaldean daude, Erdialdeko Ozeano Barean, Samoaren iparraldean. Guztira 28 km2 dituzte, baina euren inguruko urek zabalera oso handia dute. Garrantzi komertzialeko uharte bakarra Kanton uhartea da (*Abariringa* ere deitzen zaio). Beste uharteak Enderbury, Rawaki (lehen Fenix), Manra (lehen Ney), Birnie, McKean, Nikumaroro (lehen Gardner) eta Orona (lehen Hull) dira.

Fenix Uharteetako Eremu Babestua, 2008an sortua, munduko eremu babestu handienetako bat da eta 120 koral-espezie eta 500 arrain-espezie baino gehiago ditu. Fenix uharte guztiak hutsik daude, Kanton uhartean bizi diren familia batzuk izan ezik, 20 bat biztanlerekin.

Historian zehar, Fenix uharteak Gilbert uharteen multzotzat hartu izan dira (batzuetan Kingsmill uharte-talde gisa ezagutzen zen). Geografikoki, Baker uhartea eta Howland uhartea, Fenix uharteen iparraldean dauden Ameriketako Estatu Batuetatik kanpo dauden bi lurralde, Fenix uharteen uharte-talde berekoak dira. Hala ere, politikoki, eta estatistika-bilketaren ondorioetarako, Howland eta Baker Ameriketako Estatu Batuetako itsasoz haraindiko uharteak izenaz ezagutzen den taldearen parte dira.
**Francisca Nneka Okeke** (Onitsha, ? - ) fisikari eta fisika irakasle nigeriarra da. Ekuatoreko elektrojet fenomenoaren inguruan egindako ikerketengatik 2013. urtean Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen.

Biografia
---------

Nigeria hegoaldeko Anambra estatuan jaio zen. 1980an Fisika batxilergoa atera zuen, 1985an Zientzia hezkuntzan Zientzia masterra egin zuen eta 1989an Lurreko Geofisika aplikatuan master berria. 1995ean Ionosferako Fisikaren inguruko doktoretza osatu zuen Nigeriako Unibertsitatean eta doktoretza ongorengo lana Tokioko Unibertsitatean burutu zuen, Japonian.

Okeke Nigeriako Unibertsitateko Fisika eta Astronomiako Mintegiko burua izan zen 2003 eta 2006 artean eta Fisika Zientzietako Fakultateko burua 2008 eta 2010 artean. Kargu bi hauek lortu zituen lehen emakumezkoa izan zen. Era berean Nigeria ekialdeko lehen emakumezko fisika irakaslea izan zen. Hori dela eta emakumezkoek unibertsitatean zuten presentzia bultzatu zuen, eta gun ere emakumezkoak zientzia eta teknologia ikas dezaten sustatzen du.

18 urte zituela Pius Nwankwo Okeke fisikari nigeriarrarekin ezkondu zen eta sei seme-alaba izan dituzte.

Ikerketa
--------

Francisca Nneka Okekeren ikerketa eremua ionosfera izan da eta bereziki Ekuatoreko elektrojet fenomenoa. Eguzkiaren energiak kargatuta ekuatore inguruan korronte elektrikozko ibai baten antzekoa da elektrojeta, eta Lurrari bira ematen dio. Honen ondorioz eremu magnetikoa ekuatore inguruan oso aldakorra da, planetako bestelako eremuetan baino bost aldiz aldakortasun handiagoa du. Okekeren ikerketetan horrek eragiten duen geomagnetismoa, fisika atmosferikoa eta klima aldakortasuna aztertzen dira.

Eguzkiaren jarduerak ionosferan duen eragina aztertuz beroketa klimatikoa hobeto ulertzea du helburu ikerketak, batez ere tsunamien eta lurrikaren sorrera aurreikusten lagunduko du.

Argitalpenak
------------

* *Geomagnetic Research in Physics: The Journey So Far : an Inaugural Lecture of the University of Nigeria* (2009)

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
**Mendebaldeko Trazia** (grezieraz: [Δυτική] Θράκη, *[Dytikí] Thráki*; turkieraz: *Batı Trakya*; bulgarieraz: Западна Тракия, *Zapadna Trakiya*), **Greziar Trazia** ere deitua, Greziako Errepublikako gaur egungo lurraldea den Traziako eskualde historikoaren zatiari ematen zaion izena da. Nestos eta Evros ibaien artean dago, herrialdearen ipar-ekialdean. Ekialdeko Trazia, Evros ibaiaren ekialdean dagoena, Turkiaren Europako zatia da, eta iparraldeari, Bulgariakoari, Iparraldeko Trazia deitzen zaio.

Paleoliton ere biztanleak zituen, eta greziar munduaren eragin politiko, kultural eta linguistikoaren pean egon da antzinate klasikotik; Egeoko uharteetako greziarrek eskualdea kolonizatu zuten (batez ere kostaldea) eta hiri oparoak eraiki zituzten, hala nola Abdera (Demokrito, Anaxagoras eta Protagorasen jaioterria) edo Sale. Bizantziar Inperioaren garaian, Mendebaldeko Traziak, inperioaren bihotzetik gertu zuen posizioaz baliatu zen, eta Erdi Aroko gune kultural eta komertzial greziar bihurtu zen; beranduago, Otomandar Inperioaren menpean, inguru horretan populazio musulmanak kokatu ziren, Greziako gutxiengo musulmanaren sorrera suposatuz.

Topografikoki, Traziak hainbat tamainatako mendiek itxitako arroak eta sakonki moztutako ibai-haranak tartekatzen ditu. Hiru eskualde-unitatetan banatuta dago (antzinako prefekturak): Xanti, Rodope eta Hebro. Horiek, Mazedoniako Drama, Kavala eta Tasos eskualde-unitateekin batera, Ekialdeko Mazedonia eta Trazia eskualdea osatzen dute.

Greziako Lurreko Armadaren IV. Kidegoak Xantin du egoitza; azken urteotan, eskualdeak nazioarteko komunikabideen arreta erakarri du, Europar Batasuneko lurraldean sartu nahi duten legez kanpoko etorkin eta errefuxiatuentzako funtsezko sarrera bihurtu ondoren; Greziako segurtasun-indarrak ere, Frontexekin lankidetzan, oso zabalduta daude greko-turkiar lurreko mugan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Encyclopedia Britannica. *Thrace - region, Europe.* .
2. ↑   **(Grezieraz)** Σαμσάρης, Δημήτριος Κ.  (1980-01-14). *Ο εξελληνισμός της Θράκης κατά την Ελληνική και Ρωμαϊκή αρχαιότητα.* .

Kanpo estekak
-------------
**Iparraldeko Trazia** (bulgarieraz: Северна Тракия, Severna Trakiya; turkieraz: *Kuzey Trakya*; grezieraz: Βόρεια Θράκη), **Bulgariar Trazia** ere deitua, Bulgariako gaur egungo lurraldea den Traziako eskualde historikoaren zatiari ematen zaion izena da.

Iparraldeko Trazia Bulgariako hegoaldean dago, eta Balkanetako mendien hegoaldean eta Mesta ibaiaren ekialdean mugatutako lurralde osoari egiten dio erreferentzia; Greziako eta Turkiako mugei hegoaldean eta Itsaso Beltzari ekialdean. Sredna Gora, Trazia Garaiko ordokia eta Rodope mendien % 90 hartzen ditu. Klima ez da kontinentala, baizik eta kontinental-trantsiziokoa eta menditsua. Bulgariako tenperaturarik altuena hemen gertatu zen: 45,2 C-koa izan zen Sadovon 1916an. Eskualdeko ibai garrantzitsuenak Maritsa eta bere ibaiadarrak dira. Hiri garrantzitsuen artean, Plovdiv, Burgas, Stara Zagora, Sliven, Haskovo, Yambol, Pazardzhik, Asenovgrad, Kardzhali, Dimitrovgrad, Kazanlak eta Smolyan daude. Iparraldeko Traziak 42073 km²-ko azalera du.

1878an Otomandar Inperioak Ekialdeko Rumelia probintzia autonomoa sortu zuen eskualde honetan. 1885ean eskualdea Bulgariako Printzerriari atxiki zitzaion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Minahan, James.  (2002). *Encyclopedia of the Stateless Nations.*  L-R Greenwood Publishing Group, 1518 or. ISBN 0-313-32111-6..

Kanpo estekak
-------------
*Artikulu hau Igor San Juan Armentiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Armentia (argipen)».*

**Igor San Juan Lopez de Armentia** (Aretxabaleta, Gipuzkoa, 1970 - ) euskal abeslari bakarlaria da.

Ibilbidea
---------

Betidanik ibili da gitarra eskuan abestiak konposatzen. Debagoieneko Danbaka lehiaketan parte hartu izan zuen eta Imanol Cover Lehiaketara ere aukeztu zen "Ausencia" abestiarekin.

2016ko abenduan bere lehenengo diska kaleratu du, *Izarrik gabeko zerua*. Talde batek lagunduta grabatu du diska, Musikenetik ateratako Juan Sebastian Vazquez (pianoa), Aaron Castrillo (bateria) eta Txutxi Garcia (kontrabaxua), eta hauetaz gain lagunak dituen Andoni Arana eta Asier Crespo gitarristek eta Mikel Azkarate saxofoi jotzaileak.

Diskografia
-----------

* *Izarrik gabeko zerua* (2016, autoekoizpena).

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Izarrik gabeko zerua — Gaztelupeko Hotsak.*  (Noiz kontsultatua: 2017-02-21).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30149750

 |

* Wd Datuak: Q30149750
**Talamantesko gaztelua** Zaragozako probintziako Talamantes herrian dagoen Erdi Aroko gaztelua da. XII. mendean eraikia erorkinak gordetzen dira. 2006tik Kultura ondasunaren izendapena du. Silla mendiaren gainean dago eraikia.

Historia
--------

Talamantesko gaztelua 1175an eraiki zen. Ferrera eta Ferrellóngo gazteluekin Gaztelako Erresumaren eta Aragoiko Erresumaren arteko pasabidearen kontrola egiten zuen, Valdeherrera eta Valdetreviño amildegietako bateratze gunetan. Valdetreviño. 1210ean Tenpluko Ordenaren eskuetara pasa zen; tenplarioek haien desagerpena arte izan zuten gazteluaren mandatua. Tenpluko Ordena behin deseginda, mandatua Maltako Ordenaren eskuetan gelditu zen, 1780 urte arte. Añongo gazteluan gauza bera gertatu zen.

Deskribapena
------------

Gaztelu txikia da baina hargilaneko onekoa. Defentsarako pentsatuta oinplano luzea du. Arkaitz gainean eraikita dago eta horrek haraino heltzea asko zailtzen du. Iparraldeko horma ondo kontserbatuta dago: erronda-bidea, almenak eta saieterak. Erdian dorre handi bat ikus daiteke, kanpotik ikus daitekeena, baina barrualdeak ez da ixten eta errematea galdu egin du. Mendebaldean, dorre nagusiaren erorkinak gelditzen dira; bere atea desagertu da. Hegoaldeko horma desagertu da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  SIPCA
3. ↑  *Castillos de España* (I. liburuki). Egile batzuk, Everest argitaletxea. León, 1997, 518 or.
4. ↑

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Talamantesko gaztelua*** |

* **(Gaztelaniaz)**: Castillos.net webguneko informazioa.
* **(Gaztelaniaz)**:A.R.C.A.ko fitxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35453820
* **Ondare historikoa**
* SIPCA: 1-INM-ZAR-013-250-003

 |

* Wd Datuak: Q35453820
**Amanda Maria Corey Edmond** (Brookline, Massachusetts, 1824ko urriaren 24a – *ibidem*, 1862ko maiatzaren 30a) estatubatuar idazlea izan zen.

Bizitza
-------

Brooklinen (Massachusetts) jaio zen Elijah Corey eta Mary Richardsen familian. 

Gaztetan hasi zen poesia idazten, eta hamalau eta hogei urte bitartean poema ugari sortu zituen. 1845ean *The Broken Vow and Other Poems* liburua idatzi zuen. Haren poesiaren zati handi bat erlijioari buruzkoa zen, baina beste gai batzuei buruz ere idatzi zuen, esklabotzaren abolizioa barne. Hainbat liburu igandeko eskolako testu gisa erabiltzen ziren. Lan gehienak A.M.E. inizialekin baino ez ziren argitaratu.

1844ko maiatzean James Edmond merkatariarekin ezkondu zen. Bi seme eta lau alaba izan zituzten, baina alabetako bi, Amy eta Jenny, haurtzaroan hil ziren. Edmonden bizitzaren zati handi batean Brooklinen bizi zen familiarekin, nahiz eta denbora batez Filadelfian. 

Edmond tuberkulosiak jota hil zen 1862an, eta Brooklinen lurperatu zuten. Haren senarra 1881ean hil zen.

Lanak
-----

* *The Broken Vow and Other Poems* (1844)
* *Willie Grant; or, The Little Pharisee* (1844)
* *The Vase of Flowers: A Gift for the Young* (1846)
* *Ralph Mobrey: or, The Child of Many Prayers* (1847)
* *Early Days: pieces in prose and verse for the young* (1848)
* *Forget Me Not: A Gift for Sabbath School Children* (1854)
* *Memoir of Mrs. Sarah D. Comstock: missionary to Arracan* (1854)
* *Religious and Other Poems* (1872)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   **(Ingelesez)** «Amanda M. Edmond» *Edgar Allan Poe Society of Baltimore* 2012-12-16 (Noiz kontsultatua: 2023-12-28).
2. 1 2 3   **(Ingelesez)** «1909 Proceedings of the Brookline Historical Society» *Brookline Historical Society* (Noiz kontsultatua: 2023-12-28).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Amanda M. Edmond (1824 – 1862)» *Portraits of American Women Writers* (Philadelphia) (Noiz kontsultatua: 2023-12-28).

Kanpo estekak
-------------
**Txingo joko**, baita ere **Txingoka**, trebezia-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Tolosan, Gipuzkoan, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

Arauak
------

Neskak zein mutilak aritzen ziren txingoan edo txingoka. Zoru gainean -laua bada hobe- sei laukizuzen marraztu eta 1. 2. eta 3.a "Trucame", "Cielos" eta "Maria" bitan zatitzen ziren, goitik beherako marra baten bitartez. Lehen laukian harri zapal bat jartzen zen eta oin bakarraren bidez bultza egin behar zitzaion laukiz lauki, seigarreneraino, "Maria" deitura iritsi arte. Harriak ez zuen marraren gainean geratu behar eta oinaz ere ez zegoen marra zapaltzerik. Eskuineko "Maria" izeneko laukira iristean, ezkerrekora pasatu behar zen. Bi oinak lurrean jarri, erdiko marraren alde banatan, itzuli-erdia eman eta egindako bidetik atzera itzultzen zen, berriro abiapuntura iritsi arte. Ondoren harri zapala bigarren laukian utzi behar zen eta lehen bezala ibilbide osoa egin, ondoren hirugarrenarekin jarraitzeko, eta abar. Harria marra gainean utzi edo oinaz zapaltzen zuena jokoz kanpo geratzen zen. Gaur egun ere umeak ibiltzen dira txingoka.

Beste izenak
------------

* Txangin (Ezkio-Itsaso).
* Txinkirrin (Azpeitia).
* Txingoan (Berastegi)
* Oinarrika (Gernika).
* Trokamenka (Muxika).
* Tximanin (Erasun).
* Tokoka
* Arritxongo (Elduain).
* Txangika
* Txinkoketa (Amezketa).
* Altxarrin (Aia).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Juan Garmendia Larrañaga - Xabier Mendiguren Bereziartu: *Juan Garmendia Larrañagaren hiztegi etnografikoa*. Donostia: Ikastolen Elkartea, 2003. 186.or.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Juan Garmendia Larrañaga: *Ume jolasak*, Eusko Ikaskuntza, 2007, 61.or.
**Mirza Nasir-ud-Din Muḥammad Shah** (**Roshan Akhtar** jaioa ;  1702ko abuztuaren 7a - 1748ko apirilaren 26a)  1719tik 1748ra bitartean hamahirugarren mogol enperadorea izan zen. Khujista Akhtarren semea zen, Bahadur Shah I.aren laugarren semea. Barhako Sayyid anaiek aukeratu ondoren, 16 urterekin tronura igo zen, haien gainbegiratze zorrotzean. 

Geroago , Nizam-ul-Mulk, Asaf Jah I- ren laguntzaz haietaz libratu zen – Syed Hussain Ali Khan Fatehpur Sikrin hil zuten 1720an eta Sayyid Hassan Ali Khan Barha guduan harrapatu zuten 1720an eta hiltzeraino pozoitu zuten 1722an Muhammad Shah arteen zaindari handia izan zen, musika, kultura eta administrazioaren garapenak barne; beraz, askotan "Muhammad Shah Rangila" deitzen zaio ( lit. Muhammad Shah 'koloretsua' da).  Bere goitizena "Sadrang" zen eta batzuetan "Bahadur Shah Rangila" ere esaten zaio bere aitona Bahadur Shah I.aren omenez.

Muhammad Shahren erregealdia Mogol Inperioaren gainbehera azkar eta atzeraezina izan zen, Nader Shah-en Indiako inbasioak eta 1739an Delhiko arpilatzeak areagotu zuena. Gertaeren bilakaerak mogolak hunkitu eta hilarazi ez ezik, beste atzerritar batzuk ere harritu eta hilarazi zituen, britainiarrak barne.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** «Muhammad Shah» *Encyclopedia Britannica*.
2. ↑  Muhammad Shah Rangila. *Sufinama*.

Kanpo estekak
-------------

* Media related to Muhammad Shah at Wikimedia Commons
* Quotations related to Muhammad Shah at Wikiquote
* Poetry of Muhammad Shah Rangila at *Sufinama.org*
*
Arrandegiak Al-Shatin.
**Al-Shatiko errefuxiatu-kanpamentua** (arabieraz: مخيّم الشاطئ‎, baita ere eta **Hondartza kanpamentu** gisa ezaguna, Gazako Zerrendaren iparraldean dagoen errefuxiatu palestinarren kanpamentua da, Gazako Gobernazioaren Mediterraneoko kostaldearen parean, eta zehazkiago Gazako hirian. Kanpamentuaren azalera osoa 0,727 kilometro karratukoa baino ez da.

Historia
--------

Al-Shati kanpamentua 1948an sortu zen, Jaffa, Lod eta Beersheba hirietatik eta inguruko herri eta herrixketatik ihesi zihoazen 23.000 palestinar ingururentzat, Nakban bitartean.

1971n, Israelgo agintariek, segurtasun-arrazoiengatik errepideak zabaltzeko, 2.000 etxebizitza baino gehiago eraitsi zituzten. 8.000 errefuxiatuk kanpalekua utzi behar izan zuten Sheikh Radwan hirigintza-proiektura bidean, Gaza hirian.

Biztanleria
-----------

Palestinako Estatistiken Bulego Nagusiaren (PCBS) arabera, Al-Shatik 87.158 biztanle zituen 2006. urtearen erdialdean, eta Ekialde Hurbileko Palestinako Errefuxiatuentzako Nazio Batuen Agentziak (UNRWA) 82.009 errefuxiatu erregistratu zituen 2013ko maiatzean. Al-Shati Gazako Zerrendako hirugarren errefuxiatu-kanpamenturik handiena da, eta munduko biztanle gehien dituen eremuetako bat.

Ekonomia
--------

2000ko iraila baino lehen, Israelek Gazako Zerrendaren blokeoa ezarri zuenean Bigarren Intifadaren ondorioz, Al-Shatiko langile gehienak peoiak ziren Israelen edo nekazaritzan lan egiten zuten. Gaur egun, errefuxiatu batzuek joskintzako lantegi eta tailerretan lan egiten dute. Kanpamentuko 2.453 familietatik asko, bizibide gisa, arrantzaren mende daude. Hala ere, Israelgo itsas armadak kostaldetik 6 itsas miliatara arrantzatzeko ezarri duen debekuak bizibide asko suntsitu eta pobrezia areagotu du.

Al-Shati pertsonak
------------------

* Ismail Haniya, Hamas erakundeko burua eta, *de facto*, Palestinako Aginte Nazionaleko lehen ministroa.
* Rashid Masharawi, zinegilea.
* Said Seyam, Gazan egoitza duen Palestinako Aginte Nazionaleko Barne ministroa. Eraila izan zen.
* Yasser Elshantaf, Alemanian bizi den negozio-gizona.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Al-Shati errefuxiatuen kanpamentuaren bonbardaketa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2829277
* Commonscat Multimedia: Al-Shati Camp

---

 |

* Wd Datuak: Q2829277
* Commonscat Multimedia: Al-Shati Camp
**Veneziako probintzia** Italiako ipar-ekialdean eta Venetoko eskualdean kokatuta zegoen, Itsaso Adriatikoaren kostaldean. Iparraldean Trevisoko probintzia eta Pordenoneko probintzia, hegoaldean Rovigoko probintzia eta Adriatikoa, ekialdean Udineko probintzia eta mendebaldean Paduako probintzia mugakide zituen.

Venezia hiri nagusia eta hiriburua zuen. 2005ean, probintziak ia 830.000 biztanle zituen. 2015ean Veneziako Hiri Metropolitanoak ordezkatu zuen.

Herriak
-------

Annone Veneto  
Campagna Lupia  
Campolongo Maggiore  
Camponogara  
Caorle  
Cavallino-Treporti  
Cavarzere  
Ceggia  
Chioggia  
Cinto Caomaggiore  
Cona  
Concordia Sagittaria  
Dolo  
Eraclea  
Fiesso d'Artico  
Fossalta di Piave  
Fossalta di Portogruaro  
Fossò  
Gruaro  
Jesolo  
Marcon  
Martellago  
Meolo  
Mira  
Mirano  
Musile di Piave  
Noale  
Noventa di Piave  
Pianiga  
Portogruaro  
Pramaggiore  
Quarto d'Altino  
Salzano  
San Donà di Piave  
San Michele al Tagliamento  
Santa Maria di Sala  
San Stino di Livenza  
Scorzè  
Spinea  
Stra  
Teglio Veneto  
Torre di Mosto  
Venezia  
Vigonovo

Probintziako herririk jendetsuenak honakoak dira: (2001eko datuak).

| *Herria* | Biztanleria |
| --- | --- |
| Venezia | 270.662 |
| Chioggia | 51.231 |
| San Donà di Piave | 40.899 |
| Mira | 37.737 |
| Mirano | 26.126 |
| Portogruaro | 25.162 |
| Spinea | 24.698 |
| Jesolo | 23.705 |
| Martellago | 19.904 |
| Scorzè | 18.626 |
| Santa Maria di Sala | 15.521 |
| Cavarzere | 15.319 |
| Noale | 15.237 |
| Dolo | 14.649 |
| Marcon | 12.969 |
| Eraclea | 12.653 |
| Cavallino-Treporti | 12.444 |
| San Stino di Livenza | 12.386 |
| Camponogara | 11.858 |
| Caorle | 11.847 |
| Salzano | 11.797 |
| San Michele al Tagliamento | 11.778 |
| Musile di Piave | 10.642 |
| Concordia Sagittaria | 10.641 |
|

Ikus, gainera
-------------

* Italiaren banaketa administratiboa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16310
* Commonscat Multimedia: Metropolitan city of Venice

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4119395-7
* WorldCat
* LCCN: n80043606
* **Lekuak**
* TGN: 7003006

 |

* Wd Datuak: Q16310
* Commonscat Multimedia: Metropolitan city of Venice
Sir **Edward William Stafford** (Edinburgo, 1819ko apirilaren 23a - Londres, 1901eko otsailaren 14a) zeelandaberritar politikaria izan ze. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 1856tik 1861era, 1865etik 1869ra eta 1872an.

Familia goiztiar batean jaio zen eta heziketa ona jaso zuen. Trinity Collegen ikasi zuen. 1841-42an Australiara joan zen eta Zeelanda Berrian ahaide batzuekin geratzea erabaki zuen. Han politikan sartu zen, Zeelanda Berriaren autogobernua eta sufragio unibertsala babestuz.

1853an Nelson probintziako gobernadore izendatu zuten eta bi urte geroago Zeelanda Berriko parlamentuan sartu zen.

Lehen ministroaren lehen agintaldiak 1856tik 1861era iraun zuen. Gobernu zentralaren eta gobernu probintzialen arteko harremanak argitu behar izan zituen, eta gobernadorearekin aurrez aurre jarri zen bi karguen arteko botere-banaketari buruz, batez ere maoriekiko harremanetan.

Bigarren agintaldian, 1864tik 1869ra, Frederick Welden programak jarraitu zuen, baina gastuak murriztu zituen. Harreman tirabiratsuak izan zituen gobernadorearekin, Maorien gerrak nork finantzatu behar zituen ikusita. Staffordek uste zuen arazo inperiala zela eta gobernu britainiarraren erantzukizuna.

Hirugarren agintaldiak hilabete eskas iraun zuen 1872an. 1878an parlamentutik erretiratu eta negozioetan aritu zen Ingalaterran, eta han hil zen.
**Asunción "Asun" Matilla Garzón** (Salamanca, 1961eko abenduaren 30a - Galdakao, 2020ko uztailaren 30a) Salamancako euskaltzale bat zen.

Biografia
---------

Asun Matilla Garzón Salamancan jaio zen 1961eko Abenduaren 30ean eta Galdakaon hil zen 2020ko uztailaren 30an. Salamancan jaiotako galdakoztar bat zela esan daiteke.

Asun oso txikia zenean, familia osoa Salamancatik Bizkaira etorri zen bere amaren erabakiz: senide baten hiletara etorrita, hain ondo tratatua sentitu zen bertan, denak etorri behar zirela esaten bueltatu zela.

Asun Basaurin bizi izan zen txikitan, 18 urteekin ezkondu eta Galdakaora bizitzen etorri zen arte.

Seme bi izan zituen, baina lehena umetan zendu zen.

### Izaera

Ikasteko gogo handia zuen, eta toki guztietan galdezka ibiltzen zen, bertoko gauzak ikasteko. Euskara ere ikasi zuen nagusitan eta aukera guztiak aprobetxatzen zituen euskaraz hitz egiteko.

AEKren Berbalagun ekimenean parte hartzen zuen eta beti prest zegoen edonori laguntzeko.

Pertsonen zaintzan egiten zuen lan eta zenbait pertsonekin lan egin zuen, tartean Kontxi Belandia zaintzen ere: berarekin batera. Bertsolarien ekintzetara ikusten izan da sarri askotan.

Unibertsitatera ere joan zen nagusitan, Geriatria ikasketak egitera. Umeak ere asko maite zituen, sarri askotan umeen zainketan lan eginez; bere asmoen artean ume txikiak jagoteko elkarte bat sortzea zegoen.
Galdakaoko herrian ere zenbait ekimenetan inplikatuta zegoen; Elkarlaguntza Sarea adibide bat da: Asunek parte hartzen zuen zeukana eta zekiena partekatzen.

2020ko udan bat-batean zendu zenean, herriko zenbait elkartek eta pertsonek omenaldi herrikoi bat antolatu zuten bere izaera eta jarduerak gogoratzeko, Azaroaren 25ean.

### Zaletasunak

Asunek bizitza maite zuen eta energia bital hori hedatzen zuen. Oso gustukoa zuen jende ezberdinarekin egotea eta lagunekin ibiltzea. Dantza egitea, kantatzea, herriko jaietan parte hartzea gustu-gustukoa zuen. Euskal Herriko txoko askotan ezaguna zen KANTARI ezberdinetan parte hartzen zuelako: Bilbo Kantari, Galdakao Kantari, Plentzia Kantari, SanMigel Kantari... eta abar luze bat, zazpi Euskal Herrietan zehar.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Geuria aldizkariaren artikulua:
* Elkarlaguntza Sarearen orrialdea Facebooken:
* Asun Matillaren omenaldirako prestatutako bideoa:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105778116

 |

* Wd Datuak: Q105778116
**BERARI BURUZ**
----------------

Iván Raúl Buhajeruk, streamer argentinarra da. 23 urte ditu. 2000ko urriaren 11-ean jaio zen Santa Fen, Argentinan. 2012-ean hasi zen youtuben bideoak igotzen 12 urtekin. Ez zuen aurpegia erakusten, ahotsa bakarrik. Minecrafteko bideoak igotzen hasi zen. "SpreenDMC"-ren izena jarri zuen zergaitik txikia zenean kotxe enpresa imaginarioa deituta "Spreend" zeukalako. Fakultatera joan zen eta hasi zen diseñu industriala. baino ez zuen bukati zergaitik konturatu zen youtuberra izan nahi zuela eta kontzentratu zen gehiago youtuben. 2021-ean *"Heretics"* taldera batu zen eta etxez aldatu zen eta hira lagun gehiagokin joan zen bizitzera.

**EGITEN DUEN KONTENIDOA**
--------------------------

Ia beti zuzenak egiten du "*Twitch"en* eta hor zuzenean jokatzen du bideo jokoetara. Kanal printzipal bat dauka eta hor twitchen egin duen laburpena igotzen du. Baina beste kanal ezberdin ditun eta kontenido ezberdinak igotzen ditu.

**JUANSGUARNIZOrekin DAUKAN TXANTXA**
-------------------------------------

Martxoaren 16ean abesti bat igo zuen Juanekin sartzen *"A casa pete"* deituta. 24 ordutan, 1.000.000 bisitak superatu zuen. Juan beste abesti bat egin zuen Spreeneri erantzuteko. Nola Spreen, nola Juan esan behar izan zuten txantxa zela. Gaur egun oso lagunak dira.

**ZE EKITALDIETAN PARTE HARTU DITU**
------------------------------------

Minecraften hain bat ekitaldietan parte hartu du. Azkenak hauek izan dira;

* Minecraft extremo
* TortillaLand 2
* Dedsafio 2

Jokoetatik kanpo duela gutxi *"Esland"* bat irabazi zuen zergaitik subskriptore asko irabazi zituen urte batean eta beste ekitalde batean urteko streamer hobera irabazi zuen