recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Arapahoe konderria** (ingelesez: *Arapahoe County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Littleton da. 2010eko zentsuaren arabera 572.003 biztanle zituen, Arapahoe kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Arapahoe konderriak 2.086,07 kilometro koadro ditu. Horietatik 19 ura dira. Beste 2.067,07 lurra dira.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 572.003 pertsonetatik 467.269 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 105.522 dira. 55.657 beltzak edo afroamerikarrak. 2.386 amerikar natiboak ziren eta 1.036 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 28.595 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.002 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 16.058 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q311904
* Commonscat Multimedia: Arapahoe County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154777788
* ISNI: 0000 0004 0567 8742
* LCCN: n81043381
* **Lekuak**
* OSM: 1411351
* TGN: 2000194

 |

* Wd Datuak: Q311904
* Commonscat Multimedia: Arapahoe County, Colorado
**Talioiaren legea** ezagutzen den zaharrenetariko bat da. Horren arabera errudunari ezartzen zaion zigorra krimenaren parekoa izan behar da: norbait hil baldin badu, legeak erruduna hil behar du. Lege-hausleek berek eginiko delitu bera pairatu behar zuten zigor gisa. Esanahi bera dute "begia begi truk, hortza hortz truk" edo "begia begiaren ordain, hortza hortzaren ordain" esaera zaharrek. Justizia penalaren ikuspuntutik Talioiaren legea mendekuaren sistemaren eta garantiekin eginiko epaiketaren tarteko egoera batean kokatuko litzateke. Modu batez, mendeku hutsarekiko aurrerapena izango litzateke.

Etimologikoki, esaera latinetik dator: "lex talionis". "Talis" antzekoa edo berea adierazten du.

Talioiaren legearen inguruko azalpen zaharrenak Hamurabiren Kodean (K.a.1760.urtean), Antzinako Babilonian, eta Bibliaren Itun Zaharrean aurki daitezke. Europako Antzinaroan eta Erdi Aroan oso ohikoa zen lege hau. XVIII. mendean galdu zen ia erabat Europan, eta gaur egun huts guztiz txikietan baizik ez da erabiltzen zenbait lekutan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Bernardo Atxaga: *Nevadako egunak*. Iruñea: Pamiela, 2013, 111.or.

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312718
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85076352
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q312718
**Talisa Garcia** (Txile, 1973) Txilen jaiotako britainiar aktorea da. *Baptiste* telesail britainiarran Kim Vogel izeneko pertsonaia antzezteagatik ezaguna da.

Bizitza
-------

1973ko Txileko estatu kolpe garaian jaioa, bere gurasoengandik bereizi zuten. Lanbidez unibertsitate-irakasle zen emakume batek eta bere senarrak Garcia haurra kalean babesgabe aurkitu eta Swanseara bizitzera eraman zuten.

Gurasatzakoek gizonezko generoarekin hazi zuten Garcia; honek, ordea, bere burua emakumetzat zuen. Gurasatzakoek bere genero nortasuna aintzatesten ez ziotela-eta mindurik, gaztaroan bere buruaz beste egiten saiatu zen behin baino gehiagotan. Azkenean, gurasatzakoek sexua berresleitzeko ebakuntza baimena eman zioten eta emakume bizitzen hasi zen.

Ondoren Londresera bizitzera joan zen. Han antzezten hasi zen eta 2003an Londresko Arte Heziketa Eskolan Antzezpenean master-titulua eskuratu zuen.

Orduz geroztik hainbat telesailetan agertu da.

Filmografia
-----------

### Filmak

| Urteak | Izenburua | Pertsonaia | Oharrak |
| --- | --- | --- | --- |
| 2004 | *Enduring Love* |  | Ez da azaltzen kredituetan |
| *The Green Bag Factor* | Andere misteriotsua | Film laburra |

### Telesailak

| Urteak | Izenburua | Pertsonaia | Oharrak |
| --- | --- | --- | --- |
| 2004 | *Silent Witness* | Suzi Bradley | 2 ataletan |
| 2006-2016 | *Doctors* | Gabriela Da Silva (2006an)Maria Perez (2016an) | 3 ataletan denera |
| 2019 | *Baptiste* | Kim Vogel |  |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   **(Ingelesez)** Gordon, Amie.  (2019-02-18). «Transgender actress Talisa Garcia gets hit on by men and reckons still would even if they knew her past: Chilean-born actress, 45, who used to be known as Joseph reveals why she got role in new thriller Baptiste» *Daily Mail* (Noiz kontsultatua: 2019-04-23).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63258343

 |

* Wd Datuak: Q63258343
**Taliaferro konderria** (ingelesez: *Taliaferro County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Crawfordville da. 2010eko zentsuaren arabera 1.717 biztanle zituen, Taliaferro kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Taliaferro konderriak 505,95 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,92 ura dira. Beste 504,03 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,29 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.717 pertsonetatik 660 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 35 dira. 1.024 beltzak edo afroamerikarrak. 2 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 8 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 23 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q134080
* Commonscat Multimedia: Taliaferro County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123149322
* LCCN: n80013388
* NARA: 10039199
* **Lekuak**
* OSM: 1029454
* TGN: 2000422

 |

* Wd Datuak: Q134080
* Commonscat Multimedia: Taliaferro County, Georgia
**Talia** (latinezko THALĪA /talia/tik, eta hau, antzinako grezierazko Θάλεια /záleia/tik, θάλλω /zál·lō/ aditzetik, "loratu, berdetu"), greziar mitologiako zenbait pertsonaien izena da.

Musa
----

Talia, Jean-Marc Nattierrena. 1739
Sakontzeko, irakurri: «Talia (musa)»
Talia, komedia eta olerkaritza bukoliko eta artzain olerkaritzaren musa zen. Landatar jainkosa bat zen, eta, orohar, neska gazte alai bat bezala irudikatzen zen, itxura bizikoa eta begirada umoretsuduna, bere eskuetan, mozorro komiko bat eta artzain makila bat eramanez, huntz koroa bat buruan hilezkortasun adierazgarri bezala, eta, oinetako bezala, sandalia edo bortzegiak zeramatzana.

Talia, Zeus eta Mnemosineren alaba zen, eta zazpigarren musa, jaiotza ordenari dagokionez. Apolorekin, Koribanteak izan zituen.

Karitea
-------

Sakontzeko, irakurri: «Talia (kariatea)»
Talia, hiru Karite edo Grazien artean nagusiena zen. Oturuntzak eta beste jai batzuk presiditzen zituen, ugaritasun eta ugalkortasun dohainak emanez. Zeus eta Eurinome edo Eunomiaren alaba zen.

Irudikapen artistikoetan, hiruretatik, buruan loreak edo arropan mahatsondo hostoak daramatzan bakarra delako. Beste lan batzuetan, erabat jantzia agertzen da, bere bi ahizpekin alderaturik, erdi biluzik (Eufrosina) edo erabat biluzik (Aglaia) agertzen direnak.

Beste pertsonaia batzuk
-----------------------

* Hefesto jainkoaren alaba bat, Siziliako Etna sumendiko lamia. Zeusek haurdun utzi ondoren, lurpean ezkutatu zen, Herari zion beldurragatik. Bi seme izan zituen: Palikoak.
* Nereidetako bat, Nereo eta Dorisen alaba.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61068821

 |

* Wd Datuak: Q61068821
**TIFF** (**T**agged **I**nterchange **F**ile **F**ormat ) irudiak adierazteko fitxategi formatua da. Aldus-ek asmatu zuen, irudietarako mundu osorako formatu bat sortzeko asmoz, eta neurri batean, publizitatean eta auto-edizioan, lortu du. Egun, Adobe konpainia da bere jabea.

TIFF fitxategi bat, fitxategiaren ezaugarri batzuk deskribatzen dituzten etiketa batzuk osatzen dute. Formatu honek espezifikazio ugari ditu, eta horrexegatik gerta liteke programa baterako ulergarria den fitxategi bat beste programa baterako ez izatea.

Orokorrean baliozkoa da edozein irudi motarako, bai kolorez eta bai zuri beltzez, eta informazioa konprimitu daiteke LZW edo JPEG erabiliz

Ikus,Gainera
------------

* Bitmap
* Grafiko bektoriala
* GIF
* JPEG

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215106
* Commonscat Multimedia: Tagged Image File Format

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300266226

 |

* Wd Datuak: Q215106
* Commonscat Multimedia: Tagged Image File Format
| Antiprisma heptagonala |
| --- |
| Antiprisma heptagonala |
| Taldea | Poliedro prismatiko erregularrak |
| Aurpegi kopurua | 2 heptagono + 14 hiruki |
| Ertz kopurua | 28 |
| Erpin kopurua | 14 |
| Aurpegiak | heptagonoak eta hirukiak |
| Erpin-konfigurazioa | 3.3.3.7 |
| Simetria-taldea | D7d |
| Schläfli sinboloa | s{2,7} |
| Propietateak | Erdierregularra, ganbila |
| Poliedro duala | Trapezoedro heptagonala |
| Antiprisma heptagonalaGarapena (gainazala) |

Geometrian, **antiprisma heptagonala** oinarritzat bi heptagono (berdinak, baina bata bestearekiko biraturik) eta albo-aurpegitzat triangeluak dituen poliedroa da. Oinarri baten erpin bat haren parean beste oinarrian dauden ondoz ondoko bi erpinak lotzean sortzen dira albo-aurpegi triangeluarrak. Adibidez, bi oinarriak hexagonoak dituen prisma batean (bi oinarriek zentro bera dute, baina bata bestearekiko π/7 radian biratuta dago), bi oinarrien hamalau erpinak lotzen dituzten hogeita zortzi ertz daude eta irudiak, beraz, hamalau albo-alde triangeluar ditu: antiprisma heptagonal simetriko bat da.

Ikus gainera
------------

Antiprisma uniformeak| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | ... |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

Erreferentziak eta oharrak
--------------------------

1. ↑   Elhuyar Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoa. *Antiprisma.* .

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Antiprisma heptagonal" MathWorld-en.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5732017

 |

* Wd Datuak: Q5732017
**Antioko IX.a Eusebio** (antzinako grezieraz: Ἀντίοχος Εὐσεβής Κυζικηνός), Seleukotar dinastiakoa, Siriako errege bat izan zen. K.a. 114 eta K.a. 96 bitartean gobernatu zuen. Antioko VII. Evergetesen eta Kleopatra Tearen semea zen. Bere aita Partian hil ondoren eta bere osaba Demetrio II.a Nikator boterera itzuli ondoren (K.a. 129), bere amak Bosforoko Zitziko hirira bidali zuen, eta hortik datorkio bere "Zitzikotarra" ezizena, Antioko IX.a honela ere ezagutzen delarik. Siriara, K.a. 116an itzuli zen, seleuzidar tronua, bere anaiorde eta lehengusu zen Antioko VIII.a Grifori aldarrikatzeko, biek, erresuma banatu zuten arren, Siria zatitu zenean. Bere elkargobernaria hil eta gutxira, honen seme zen Seleuko VI.a Epifanesek, gudu batean garaitu eta hil zuen, K.a. 96an.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Antioko VIII.a Grifo** | **Seleukotar erregea**K.a. 114-K.a. 96 | Ondorengoa**Seleuko VI.a Epifanes** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q296446
* Commonscat Multimedia: Antiochus IX Cyzicenus

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00354/eu\_a\_3547/a3547

 |

* Wd Datuak: Q296446
* Commonscat Multimedia: Antiochus IX Cyzicenus
**T.I.A.** (*Técnicos de Investigación Aeroterráquea*) Francisco Ibáñezek sortutako Mortadelo eta Filemon komiki saileko fikziozko erakunde bat da. Bere betebeharra hiritarrak zerbitzatu eta gaizkileengandik babestea da.

Ibilbide editoriala
-------------------

Erakunde hori komiki sailean agertu zen lehen aldia 1969ko *El sulfato atómico* abenturan izan zen: haren lehen abentura luze hartan, Mortadelo eta Filemon jada agertzen ziren bere ezkutuko agente gisan. Hasieratik, denbora askoan mantendu ziren beste ezaugarri batzuk (ezkutuko sarrerak, egoera penagarrian zeuden eraikinak...) eta Vicente Superintendentea eta Bacterio profesorea bezalako pertsonaiak agertu ziren.

Ezaugarriak
-----------

CIA estatubatuar erakundearen parodia bat T.I.A. Konpentsazio gisan, gaizkile agentzia etsaiek A.B.U.E.L.A. (Agentes Bélicos Ultramarinos Especialistas en Líos Aberrantes) edo S.O.B.R.I.N.A (Sindicato Organizador Bollos Reivindicantes Inter Nacionales Atléticos) bezalako izenak dituzte.

T.I.A.-k ezkutuko sarrerak gutxien uste den tokietan ere baditu, trafiko seinale soil bat edo zirko baten iragarpen kartela kasu, baita Lurretik ikus daitekeen eguzkiaren zirkulua ere, baina soilik agenteek dakite nola sartu, gainontzeko pertsonendako tranpak direlarik. Kartelak oso erabiliak dira sarrera bezala.

Ez da ezagutzen erakundeko agente kopuru zehatza: agian 50 izan litezke. Horien artean gehien erabiltzen direnetako bat Bestiájez agentea da. Bi hoberenak Mortadelo eta Filemon Pi dira, euren misioetako asko sekulako desastrean amaitzen diren arren.

Bibliografia
------------

* DE LA CRUZ PÉREZ, Francisco Javier. *Los cómics de Francisco Ibáñez*. Gaztela Mantxako Unibertsitateko edizioak, Cuenca, 2008. ISBN 978-84-8427-600-5
* FERNÁNDEZ SOTO, Miguel. *El mundo de Mortadelo y Filemón*. Medialive Content, 2008. ISBN 978-84-92506-29-3
* GUIRAL, Antoni. *El gran libro de Mortadelo y Filemón: 50 aniversario*. Ediciones B. ISBN 978-84-666-3092-4

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753092
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136944943

 |

* Wd Datuak: Q3753092
***Suzko txoria*** (frantsesez: *L'Oiseau de feu*; errusieraz: Жар-птица) Igor Stravinski errusiar konpositoreak 1910ean idatzitako ballet bat da. Harrapatzen duenarentzat aldi berean bedeinkapena eta madarikazioa den Zhar-Ptitsa deritzon distira handiko hegazti magikoari buruzko errusiar folkloreko kondairetan oinarritua dago.

Musika ballet bezala estreinatu zen Sergei Diagileven Errusiar Balletekin, horientzako bereziki konposatutako musika zuen bere lehen ekoizpena izan zena. Jatorrian, ballet honentzako musika Anatoli Liadov (1855-1914) konposatu behar zuen, baina lana hasten horrenbeste atzeratu izanaren ondorioz, Diagilevek musika hori konposatzeko lana 28 urteko Igor Stravinski gazteari eman zion. Balletak esanahi historiko bat du, ez bakarrik konpositorearen ezagutarazteagatik ("Begiraiozu" esan zion Diagilevek protagonista nagusia egiten zuen Tamara Karsavinari: "Ospetsu izateko zorian dagoen gizon bat da") baizik eta baita Diagilev eta Stravinskiren arteko elkarlanaren hasiera izan zelako, ondoren *Petruxka* eta *Udaberriaren sagarapena* ere ekoitziko zituztelarik.

*Txoria*ren papera Anna Pavlovari eskainia izan zen, baina honek uko egin zionez, estreinaldian Tamara Karsavinak antzeztu zuen, Mikhail Fokinen jatorrizko koreografia eszenaratuko zuena.

Bere istorioa, haurrentzako ipuin batentzako modukoa, honakoa da: Ivan printzea, gauez ehizan irten dena, jakin gabe, Kastxei Hilezkorra gaiztoaren lorategi sorginduan sartzen da. Bat-batean, zuhaitzen artean jirabiraka ari den luma distiratsudun txori bat agertzen zaio. Ivanek jazarri egiten du eta harrapatzea lortzen du, baina, honen erreguen ondorioz hunkituta, askatu egiten du, trukean bere lumetako bat lortuz. Hortik gutxira, printzeak hamahiru printzesek osatutako talde bat ikusten du, lorategiko zuhaitz batetik hartzen dituzten urrezko sagar batzuk elkarri botaz jolasean ari direnak. Printzea hurbildu egiten zaie eta haietako ederrenaz maitemintzen da, printzesa ere maitemintzen delarik. Egunsentian, Kastxeiren zerbitzari diren munstroek Ivan preso hartzen dute, aztiak harri bihurtu nahi duena. Hori lortzeko zorian dagoela, printzeak suzko txoriari deitzen dio lagun diezaion, honek emandako luma astinduz. Txoria iristen da eta aztiaren segizioa sorgintzen du. Alabaina, munstroak laster oneratzen dira eta erabat ahituta uzten dituen dantza bat dantzatzen hasten dira. Txoriak berriz parte hartzen du, eta Kastxei *berceuse* gozo batekin lokartu ondoren, printzeari azti gaiztoak bere arima arrautza baten barnean gordea duela esaten dio. Kastxei esnatzen da, baina Ivan arrautzaz jabetu da eta lurrera harrika botatzen du. Aztia eta bere segizioa behin betiko desagertzen dira. Harri bihurtutako zaldunak itzartu ondoren printzea eta printzesa ezkondu egiten dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q844790
* Commonscat Multimedia: The Firebird (ballet)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13919969z (data)
* GND: 30015805X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q844790
* Commonscat Multimedia: The Firebird (ballet)
**Antropologia linguistikoa** antropologiaren diziplina bat da. Gizarteetan hitz egiten diren hizkuntza aniztasuna aztertzen du, baita gizarte horietako oinarrizko ezaugarri kulturaletako erabilpen linguistikoak eta lexikoak nola elkar lotzen diren. Alessandro Durantik hiru paradigma ezberdin identifikatu zituen diziplina honetan.

Lehen paradigma
---------------

Lehen paradigma, "hizkuntzalaritza" bezala ezagutzen zena, gaur egun hizkuntzalaritza antropologikoaren baitan kokatzen da eta preestatalak zeritzen herrien hizkuntzen dokumentazioan zuen interesa (normalean desagertzear ziren hizkuntzok). Horrela, Ipar Amerikako lehen ikertzaileek Ipar Amerikako jatorrizko hizkuntzak landu zituzten, haien deskribapen gramatikalak eta sailkapen tipologikoak landu zituzten. Garai hartan, erlatibitate linguistikoaren arazoa garrantzitsua zen, Sapir-Whorfen hipotesiaren ideiekin lotua eta aurretik, Vico, Herder edo Humboldt bezalako pentsalariek ere aztertua.

Bigarren paradigma
------------------

1960ko hamarkadan, Dell Hymes "hizkuntzalaritza antropologiko" deitzen zitzaion paradigmaren sortzailea izan zen. Azter-eremu hau, gaur egun, komunikazioaren etnografiaren baitan dago.

Hirugarren paradigma
--------------------

1980tik aurrera, arazo antropologiko zabalagoak ikertzen hasi ziren baina hizkuntzalaritzako metodo eta datuak erabiltzen jarraitu zuten.

Beste gai batzuk erlazionatuak
------------------------------

Hizkuntzalariak hizkuntza haien historiak berreraikitzen saiatzen dira, baita euren jatorria zein den argitzen ere. Honi paleontologia linguistikoa deitzen zaio. Hizkuntzaren eboluzioaren eta gizakiaren eboluzioaren artean dagoen lotura ikertzen ere saiatzen dira.

Ikus, gainera,
--------------

* Hizkuntzalaritza antropologiko
* Paleontologia linguistiko

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Potlatch - Koaderno antropologiko eta semiotikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q772835
* **Identifikadoreak**
* GND: 4153097-4
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q772835
**Antsiolitikoak** Nerbio Sistema Zentrala inhibitu eta eragin antsiolitikoa lortzea helburu duten sendagaiak dira.

Antsietatearen ohizko sintomak takikardia, insomnioa, amesgaiztoak, konortea galtzearen sentsazioak... dira. Sintoma hauek aldakorrak izan daitezke gaixoak duen antsietate motaren arabera. Garrantzitsuenak, antsietate orokortuaren asaldura, fobiak, ikara asaldurak... izan ohi dira. Antsiolitikoak asaldura hauek tratatzeko erabiltzen dira, batez ere epe laburrean.

Antsiolitikoen barnean bi talde handi aurki ditzakegu:

* Barbiturikoak
* Bentzodiazepinak.

Gaur egun, azken hauek gehiago erabiltzen dira. Izan ere barbiturikoek eragin desiragaitz bortitzagoak dituzte eta gainera, leiho terapeutikoa ere estuagoa da. Honek eragin terapeutikoa lortzeko behar den dosi eta dosi toxikoaren artean marjin txikia dagoela esan nahi du eta horrek, nahigabeko gaindosi asko eragin ditu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q62903
* Commonscat Multimedia: Anxiolytics

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D014151
* **Kimikako identifikadoreak**
* ATC: N05B
* ChEBI: 35474

 |

* Wd Datuak: Q62903
* Commonscat Multimedia: Anxiolytics
**Andrés Etchebarne Bidart** (Montevideo, 1889ko urtarrilaren 21a - Melo, 1931ko otsailaren 20a) uruguaiar margolaria izan zen.

Biografia
---------

 Herrialdeko paisaia bat jasotzen duen Etchebarne Bidarten lanetako bat.
Kontulari eta merkataritza-peritu titulua lortzeko unibertsitate-ikasketak egin zituen. Aldi berean, Carlos María Herrera margolariaren dizipulu izan zen sortu berri zen Círculo de Bellas Artes-en. 1913. urtearen amaieran Europara bidaiatu eta Parisen kokatu zen. Geroago Munichen eta beste hiri batzuetan bizi izan zen Mallorcara iritsi arte, eta han egon zen denbora luzeagoan. Europan egin zuen egonaldian Anglada Camarasa eta Puvis de Chavannes irakasleen eragina izan zuen. 1915ean Uruguaira itzuli zen eta behin eta berriz bidaiak egin zituen bere lanetan bere paisaiak jaso zituen herrialdearen barnealdera. 1917an marrazketa katedra izan zuen Meloko institutuan, kargua izan zuen hil arte. "Casa de Pescadores de Pollenza" izeneko bere lan nabarmenetako bat Juan Manuel Blanes Museoan dago.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5556838
* Commonscat Multimedia: Andrés Etchebarne Bidart

---

* **Identifikadoreak**
* autores.uy: 255

 |

* Wd Datuak: Q5556838
* Commonscat Multimedia: Andrés Etchebarne Bidart
**Andrés Salcedo González** (Barranquilla , 1940ko urriaren 2a - Puerto Kolonbia , 2022ko urtarrilaren 7a) Kolonbiako esataria, berriemailea, idazlea, musikagilea, aurkezlea eta kirol-kazetaria izan zen.

Karrera
-------

### Hasieran

Barranquilla (Atlantiko) hirian jaio zen, 1940an. Santa Cruz de Mompox udalerrian hasi zuen bere ibilbidea irrati esatari gisa eta bere gaztaroan Valledupar hiriko Radio Guatapurí irrati ezaguneko zuzendari izatea lortu zuen, Medellíngo irratian esperientzia baten ostean.  New Yorkera bidaiatu ondoren, WADO irratian sartzeko eskaera egin zuen, 1960ko hamarkadaren amaieran Espainiara bidaiatzea erabaki zuen bere karrera zabaltzeko helburuarekin. 

### Europako esperientzia

Espainiara heldu ondoren, lan txiki batzuk egin behar izan zituen itzultzaile, idazle eta zinema kritikari gisa. Handik gutxira, Iberiar herrialdean errekonozimendua lortzen hasi zen, eta 1969an Kronika Sari Nazionala lortu zuen *El día en que nadie murió en la carretera* lanagatik. Dagoeneko Espainian kokatuta zegoen, Radio Madrid irratiarekin profesionalki lotu zen esatari gisa eta bere ahotsa eman zuen hainbat irrati-nobeletan.  

1970eko maiatzean Alemaniara joan zen esatari baten oporrak egiteko eta 22 urtez egon zen herrialde teutonikoan, Deutsche Welle eta TransTel enpresekin lanean. Hasiera batean Alemaniako kulturara egokitzea zaila izan bazen ere, denboraren poderioz hedabidean finkatu eta itzultzaile eta esatari lanetan aritu zen, Latinoamerikan errekonozimendua lortuz Bundesligaren eta beste kirol txapelketen kontaketekin,  batez ere, jokalarientzat asmatu zituen ezizen partikularrengatik.  *Telematch* entretenimendu saioan gaztelaniazko ahotsetako bat ere bihurtu zen. 

### Itzulera eta azken urteak

Europan bere karrera amaitzean, Salcedok bere jaioterrira itzultzea erabaki zuen 1990eko hamarkadaren hasieran eta Bogotan finkatzea erabaki zuen, non telebistako albistegi bat eta kirol programa bat aurkeztu eta bere ahotsa iragarki, bideo eta dokumentaletan ipini zuen. 1999. urtean RTI Televisión programatzailearen "Fútbol RTI" saioan aritu zen. Handik denbora batera Barranquillara itzuli zen Telecaribeko ahots ofiziala izateko. Bere azken atsedenlekua Puerto Colombiako (Atlantiko) udalerria izan zen.  

### Heriotza

2022ko urtarrilaren 7an hil zen, Puerto Colombian, 81 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Valledupar, tierra de amor» *El Pilón* 3 de abril de 2017.
2. 1 2 3 4   «Andrés Salcedo: maestro locutor» *El Tiempo* 22 de octubre de 2018.
3. ↑   «Novela del destacado narrador de fútbol y escritor» *Aips America* 28 de noviembre de 2012.
4. ↑   «Andrés Salcedo: Los comentaristas abusan» *Revista Semana*.
5. ↑   «Grandes apodos de Andrés Salcedo de las transmisiones de la Bundesliga por la Cadena 3» *La Monserga del Fútbol* 16 de marzo de 2017.
6. ↑   «Homenaje a Andrés Salcedo en Puerto Colombia» *Cápsulas* 11 de junio de 2017.
7. ↑   Molina, Luz Élida.  (2022-01-07). «Luto en el periodismo deportivo por la muerte de Andrés Salcedo» *El Colombiano*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q98077432

 |

* Wd Datuak: Q98077432
**Andrés Londoño** kolonbiar estatubatuar zinema, telebista eta antzerki aktorea da.

Biografia
---------

Londoño Kolonbian jaio zen, antzezpena ikasi zuen New Yorken, eta gero Los Angelesera joan zen bizitzera.  2005ean *Constantine* beldurrezko filmean parte hartu zuen, eta urte berean Hank interpretatu zuen HBOko *The Comeback* telesailean. 2006an Antonio Ramos antzeztu zuen *Bones* polizia telesailean*.* 2007an Los Angeleseko FAIF zinemaldian aktore onenaren saria irabazi zuen *The Journey* filmagatik*.*

Hurrengo urteetan, Londoñok *Mistresses*, *The Unit*, *Modern Family* telesaioetan parte hartu zuen*,* besteak beste. *Crew 2 Crew* italiar filmean parte hartu zuen, eta nazioartean saritutako *Kingdoms Of Grace* film kanadarrean. Azken urteotan Óscar Díaz antzeztu du *Fear the Walking Dead tele*sail apokaliptikoan, Nicolás Gamero Netflix-eko *Distrito Salvaje* telesailean eta Enrique Clavel Netflix-eko *Narcos: Mexico* telesailean.  2020an *Romeo Is Breathing* film laburra idatzi, zuzendu eta protagonista izan zen, Dublingo DUBSMARTFF jaialdian hautatua. Gaur egun Castillon antzezte du HBOko *Mil Colmillos* telesailean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Andres Londono» *El Colombiano*.
2. ↑   «Natalia Reyes y actores colombianos que han triunfado en Hollywood» *El Tiempo* 2019ko apirilaren 22a.
3. ↑   «Mil colmillos, una serie hecha en Colombia» *SOHO* 2018-09-26.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65021588

 |

* Wd Datuak: Q65021588
**Teton konderria** (ingelesez: *Teton County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Choteau da. 2010eko zentsuaren arabera 6.073 biztanle zituen, Teton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Teton konderriak 5.937,6 kilometro koadro ditu. Horietatik 52,17 ura dira. Beste 5.885,42 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.073 pertsonetatik 5.868 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 76 dira. 3 beltzak edo afroamerikarrak. 86 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 8 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 105 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496685
* Commonscat Multimedia: Teton County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131358896
* LCCN: n81073744
* NARA: 10039465
* **Lekuak**
* OSM: 1740650
* TGN: 2001309

 |

* Wd Datuak: Q496685
* Commonscat Multimedia: Teton County, Montana
Estatistikan eta probabilitate teorian, **te dastaketaren ebazkizuna** Ronald Fisher estatistikariak proposatu eta aztertutako probabilitate-ebazkizun bat da, saiakuntza diseinua eta froga estatistikoak ikasi eta aztertzeko aukera ematen duena. Aldi berean, ebazkizunean oinarrituz Fisherek erabilera orokorreko beste froga estatistiko bat ahal izan zuen, egun Fisherren froga zehatz izenez ezagutzen dena.

Ebazkizuna
----------

Andre batek te-esnea dastatuz katilura isuri zen lehenengo gaia tea ala esnea izan zen jakiteko gauza dela baieztatzen du. Ahalmen hori frogatzeko, esnea aurretik eta tea aurretik isuri den launa katilu prestatu eta zorizko ordena batean dastatu ditu andreak. Zortzi katiluetan asmatu badu, andreak baieztatzen duen ahalmena sinesgarria dela erabaki behar al da?

Ebazpena
--------

Azken finean, andreak egiten duena zortzi katiluetatik tea lehenengo isuri den lau katiluak hartzea da. Beraz, ebazkizuna ontzi erako ebazkizun moduan azal daiteke, non ontzi batean bi motako launa elementu dauden eta banaka eta itzulerarik gabe lau elementu aterata, mota bateko lau elementuak suertatzen diren. Andreak baieztatzen duen ahalmenik izan ez eta, beraz, zoriz aukeratzen baditu te aurretik isuri diren lau katiluak, katilu guztiak asmatzearen probabilitatea hau da:

  

{\displaystyle p={\frac {{4 \choose 4}{4 \choose 0}}{8 \choose 0}}={\frac {1}{70}}=0.014=\%1.4}

  

Probabilitate hori ikusita, zailtzat jotzen da zoriz katilu guztietan asmatzea eta beraz, andreak lehenengo tea ala esnea isuri den jakiteko ahalmena baduela erabaki behar da.

Ebazkizunak saiakuntza diseinuari buruzko galdera interesgarriak sortzen ditu, gainera. Lehenik eta behin, aurretik tea edo esnea isurtzea ez ezik, beste faktoreak (tenperatura, ...) ezin kontrola daitezkeela nabarmendu behar da. Kontrol eza horri aurre egiteko modu bat, katiluak modu nahasian dastatzera eman edo, teknikoki esaten den moduan, aleatorizatzea da, katiluen dastaketa-ordena zoriz erabakiz.

Ebazkizunaren historia
----------------------

Ebazkizuna Ronald Fisherek idatzitako *Statistical methods for research workers* liburuan agertzen da lehen aldiz, baina errealitatean burutu zen esperimentu bat ere ba omen da: Fisherek Rothamsted ikerketa-etxean lan egiten zuen eta bertan, te hartzeko orduan, Fisherek Muriel Bristol ikertzaileari tea eskaini eta honek uko egin zion egun batean, esnea aurretik isuri den tea nahiago zuela adieraziz. Fisherek hori zentzugabea zela adierazi zuen, esnea aurretik edo ondoren isurita diferentziarik ez dagoela adierazi. Bertan zeudenen iradokizunez, saiakuntza burutu eta Bristolek espero zitekeen baino gehiagotan asmatu zuen .

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6470720

 |

* Wd Datuak: Q6470720

1. ↑  **(Ingelesez)**  Box, J. F..  (1978). *R. A. Fisher: The Life of a Scientist.* ..
**Thun barruti administratiboa** (alemanez: *Verwaltungskreis Thun*) Berna kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Thun da. 322 kilometro koadroko azalera du eta 103.233 biztanle.

Udalerriak
----------

Amsoldingen  
Blumenstein  
Buchholterberg  
Burgistein  
Eriz  
Fahrni  
Forst-Längenbühl  
Gurzelen  
Heiligenschwendi  
Heimberg  
Hilterfingen  
Höfen (en) Itzuli  
Homberg  
Horrenbach-Buchen  
Kienersrüti (en) Itzuli  
Niederstocken (en) Itzuli  
Oberhofen am Thunersee  
Oberlangenegg  
Oberstocken (en) Itzuli  
Pohlern  
Reutigen  
Schwendibach  
Seftigen  
Sigriswil  
Steffisburg  
Teuffenthal (BE)  
Thierachern  
Thun  
Uebeschi  
Uetendorf  
Unterlangenegg  
Uttigen  
Wachseldorn  
Wattenwil  
Zwieselberg  
Stocken-Höfen

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q678914
* Commonscat Multimedia: Thun (administrative district)

---

* **Lekuak**
* OSM: 1684825

 |

* Wd Datuak: Q678914
* Commonscat Multimedia: Thun (administrative district)
**Teapot Domeko eskandalua** Warren G. Harding AEBetako presidentearen administrazioa inplikatu zuen funtzionario-eroskeria kasu bat izan zen, 1921etik 1923ra bitartean. Albert Bacon Fall barne-idazkariak Teapot Domen (Wyoming) zeuden petrolio-erreserbako eremuak alokatu zizkien, baita beste bi kokaleku ere Kalifornian, tarifa txikiko eta lizitazio lehiakorrik gabe, petrolio-konpainia pribatuei. Thomas J. Walsh senatariak sakon ikertu zituen errentamenduak. Petrolio-konpainien eroskeria onartzeagatik zigortuta, Fall espetxera joan zen lehen presidentetza-kabineteko kide bihurtu zen. Inor ez zuten kondenatu eroskeria ordaintzeagatik.

Watergate eskandaluaren aurretik, *Teapot Dome*ren gaia "Estatu Batuetako politikaren historiako eskandalu handi eta zirraragarrientzat" jotzen zen. Hardingen administrazioaren izen ona kaltetu zuen, 1922ko Trenbidearen Greba Handiaren erabilera polemikoak eta 1922ko Mundu Gerrak doitutako Konpentsazio Legearen (*Bonus Bill*) Hardingen betoak jada oso kaltetua zegoena. Kongresuak, gero, legeria bat onartu zuen, gaurdaino irauten duena, eta Ordezkarien Ganberari eta Senatuari zitazioa egiteko ahalmena ematen die Estatu Batuetako edozein herritarren erregistro fiskalak berrikusteko, hautetsiak edo izendatuak izan. Uste da eskandaluaren ondoriozko legeek botereak eman zizkiola Kongresuari, kontrol-erakunde gisa duen papera finkatuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Teapot Dome Scandal» *HISTORY* 2019-06-10.
2. ↑   Cherny, Robert W. «Graft and Oil: How Teapot Dome Became the Greatest Political Scandal of its Time» *History Now* ( Gilder Lehrman Institute of American History).
3. ↑   «Warren G Harding: Domestic & foreign affairs» *Grant-Eisenhower.*  President profiles..
4. ↑   Paletta, Damian.  (2019-04-09). «Mnuchin reveals White House lawyers consulted Treasury on Trump tax returns, despite law meant to limit political involvement» *The Washington Post*.
5. ↑   Jurecic, Quinta.  (2020-05-11). «The Supreme Court Case That Could Destroy the Balance of Powers» *The Atlantic*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3236296
* Commonscat Multimedia: Teapot Dome scandal

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85133077
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3236296
* Commonscat Multimedia: Teapot Dome scandal
San mames barria, Athletic Club Museoaren kokalekua
**Athletic Club Museoa** izen bereko futbol-taldeari buruzko museoa da, Bilboko (Bizkaia) San Mames estadioan kokatua. San Mames Berria eraikitzearekin batera, museoa ere 2017ko abuztuaren 31an inauguratu zuten. Museoak 1400 metro karratu baino gehiago ditu, eta 500 objektuz baino gehaigoz osatua dago. Museoa ez ezik, San Mames estadioaren barrunbeak ere ikusteko aukera ematen zaio bisitariari.

Kanpo estekak
-------------

* Athletic Club Museoaren web-orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61364158

 |

* Wd Datuak: Q61364158


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Bilbo | Bilboko museoak | Bilbo |
| Arte Ederren Museoa • Aste Santuko Irudien Museoa • Athletic Club Museoa • Berreginen Museoa • Bilboko itsasadarra Itsas Museoa • Elizbarrutiko Arte Sakratuko Museoa  Euskal Arkeologia, Etnografia eta Kondaira Museoa • Euskararen Etxea • Eusko Abertzaletasunaren Museoa • Guggenheim Bilbao Museoa • Zezenketa Museoa |
**Asoziazionismoa** gertaera mental guztiak desberdinak diren psikologiazko edukien loturan oinarriturik aztertzen dituen filosofia dotrina da.

Gertaera psikologikoak zenbait arauri jarraituz elkarren artean lotzen dira, pertsonak nahita zein nahigabe ere. Aristotelesek, adibidez, oroitzapenak beste zenbait ideia lotuz lortzen direla ikusi zuen, eta lotura horiek izan ziren XVIII. eta XIX. mendeetako psikologiaren aztergaia.

Hiru dira ideiak lotzen dituzten arauak:

* Jarraitasunaren legea: elkarren ondoren jazotako bi egoera elkarri loturik geratzen dira.
* Antzekotasunaren legea: kontzientziaren bi egoera antzekoak direnean gertatzen da.
* Kontraste legea, ideia batek kontrakoa den beste bat gogorarazten du zenbaitetan.

XIX. mendearen bukaeran, hitzen eta ideien arteko lotura aztertu zuen Galtonek. Geroago, zenbait psikiatrak (Kent, Rosanoff) eta psikoanalistak (Jung), hitz zerrenda batzuk eratu zituzten; zerrenda horiek gaixoen psikologia arazoak eta konplexuak kontzientziara ekartzen lagundu zuten. Freudek ere erabili zuen asoziazio askearen teknika hori, gaixoari hitz bat eman eta horrek burura ekartzen dion guztia esatearena, alegia.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016-12-07 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2144192
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300178737
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 1507

 |

* Wd Datuak: Q2144192
*Artikulu hau aldagai nominalen arteko asoziazioari buruzkoa da; aldagai ordinalen arteko asoziazioa gaitzat duena beste hau da: «Asoziazio ordinal»*
Estatistikan, **asoziazioa** bi aldagaien arteko erlazioa edo lotura adierazteko erabiltzen termino orokorra da. Zentzu hertsiagoan, aldagai nominalen arteko erlazioa adierazteko erabiltzen da (adibidez, sexuaren eta boto-preferentziaren arteko asoziazioa). Asoziazioaren intentsitatea (zenbateraino diren ezberdinak gizonak eta emakumeak boto-preferentziari buruz) eta zentzua (emakumeek eta gizonek zein boto-preferentzia berezi duten) zehazteko hainbat prozedura eta neurri eratu dira. Gehienak datu nominalak modu bateratuan erakusten dituen kontingentzia taulan oinarritzen dira. Halaber, kontingentzia taulak beste neurketa-maila batean jasota dauden datuak jasotzeko ere erabiltzen direnez, asoziaziorako prozedura eta neurriak aldagai ordinal eta kuantitatiboetarako ere zabaldu daitezke, baina horietarako beste alde batetik badaude anitz prozedura berezi eskura, neurketa-maila horietako propietateak kontuan hartzen dituztenak. Beraz, oro har, asoziazio neurriak aldagai nomimalak aztertzeko soilik erabiliko dira.

Asoziazioaren intentsitaterako neurriak
---------------------------------------

Asoziazioaren intentsitatea neurtzen duten koefizienteak sail bereizietan biltzen dira:

**Khi-karratu estatistikoan oinarritutako neurriak**

* Cramérren V
* Kontingentzia koefizientea
* Phi
* Txuproven T

**Errore-neurriak**

* Goodman eta Kruskalen lambda
* Goodman eta Kruskalen tau

**Bestelako neurriak**

* Momio-arrazoia
* Yuleren Q
* Theilen ziurgabetasun-koefizientea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3752149

 |

* Wd Datuak: Q3752149
**Apostoluen Eginak** (grezieraz *Praxeis Apostolon*) Itun Berriko bosgarren liburua da, gehienetan Ebanjelioen ondoren agertzen dena. Jesukristoren lehen jarraitzaileen historia kontatzen du, gehienbat Hamabi Apostoluen eta San Pauloren ibilerak.

Lehenengo ataletan Jesusen biztuera eta igokundearen ondorengo gertaerak agertzen dira: Mendekoste eguneko Espiritu Santuaren etorrera, Elizaren lehenengo zabalkundea eta Apostolu batzuen lehen eginkizunak (bereziki Pedro eta Feliperenak). Liburuaren bigarren partean San Pauloren kristautzea kontatzen da; hortik aurrera beronek hartuko du liburuko protagonismo handiena. Izan ere, liburuaren zatirik handiena Paulok Mediterraneo inguruko eliza berrietara egindako ikustaldiak betetzen dute. Azken atalean Paulo Erromara heldu zela kontatzen zaigu. Liburuan ez da bere heriotza kontatzen, baina tradizioaren arabera bertan hil zuten.

Bibliako aditu gehienen arabera, liburu hau Lukasek idatzi zuen (hirugarren ebanjelioa idatzi zuenak) 60-70 urte inguruan, neurri handi batean ebanjelioaren jarraipen gisa. Apostoluen Eginak liburuko sarrerak, izan ere, Ebanjelioaren amaierarekin lotura dauka.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40309
* Commonscat Multimedia: Acts of the Apostles
* Wikisource Jatorrizko testuak: Biblia/Eginak

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 174983206
* BNF: 12008326w (data)
* GND: 4129470-1
* NKC: unn2006374703
* SUDOC: 028199693
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q40309
* Commonscat Multimedia: Acts of the Apostles
* Wikisource Jatorrizko testuak: Biblia/Eginak
**Südtiroler Volkspartie** (euskaraz: «Hego Tirolgo Alderdi Popularra»)-**SVP**z ere ezaguna- Hego Tirolgo alderdi politiko abertzalea da, 1945ean sortua. Zentro-eskuinekoa, bere sorreratik Bozen-Hego Tirolgo probintzia autonomoaren alderdi bozkatuena izan da beti hauteskunde lokaletan, sarritan gehiengo absolutua lortuz (emaitzarik onena 1948an eskuratuz -botoen %67- eta okerrena 2013an -%46-).

Alderdiak eskualde horretako alemaniar hiztunen eskubide linguistikoak eta nazionalak defendatzen ditu, eta baita gutxiengo ladinoarenak ere.

Sortu berria zela, 1946an, 155.000 sinadura bildu eta Austriako orduko kantzelariari (Leopold Figl) bidali zizkion, Italiaren menpeko Hego Tirola Austriara itzul zedin eskatuz. 1957an eskualdeko inoizko manifestaziorik handiena antolatu zuen, Italiako gobernuari autonomia zabalagoa eskatuz (35.000 lagun mobilizatuz Sigmundskron-go gazteluaren aurrean).

1960an, SVPren ekimenaz, Austriak Hego Tirolgo gaia NBEra eraman zuen, eta 1970ean Italiako gobernuak autonomia zabalagoa eman zion lurraldeari.

Alderdiak zatiketa batzuk -eskuinetik zein ezkerretik- jasan ditu bere historian zehar; entzutetsuenetako bat Befreiungsausschuss Südtirol (Hego Tiroleko Askatasunerako Batzordea) taldea sortzeko izandakoa da, 1957an. Talde berri horrek independentziaren aldeko bide gogorra hartu eta 60ko hamarkadaren hasieran borroka armatuaren aldeko hautua egin zuen (leherketak eta Italiako militarren aurkako atentatuak burutuz).

Europako Parlamentuan SVPk ordezkaritza politikoa izan du urte luzeetan. Bertako ganbaran, Europako Alderdi Popularraren taldean dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q606620
* Commonscat Multimedia: Südtiroler Volkspartei

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140914814
* ISNI: 0000 0001 0823 9823
* GND: 1013074-3
* LCCN: nr91019534
* NKC: kn20080609007
* SUDOC: 034170561

 |

* Wd Datuak: Q606620
* Commonscat Multimedia: Südtiroler Volkspartei
**Anıtkabir** (literalki "oroitzazpenezko hilobia") Mustafa Kemal Atatürken mausoleoa da. Atatürk Turkiako Independentzia Gerraren liderra izan zen eta Turkiako Errepublikaren sortzailea zein lehen presidentea. Mausoleoa Ankaran dago. Diseinua Emin Onat eta Orhan Arda arkitektoen lana izan zen; 1941ean Turkiako Gobernuak Atatürki mausoleoa eraikitzeko lehiaketa antolatu zuen eta haiek irabazi zuten, nazioarteko beste 49 proposamen artean. Toki berean İsmet İnönü, Errepublikaren bigarren presidentea 1973tik lurperatuta dago ere bai, bere hilobia Atatürkenaren aurrez aurre izanik.

Arkitektura
-----------

1940 eta 1950 bitarteko garaia, Turkiar Arkitekturaren Bigarren Mugimendu Nazionala bezala izendatu dute historialariek. Garai honetan eraikuntza monumentalak, simetrikoak eta sekzio lauetan ebakitako harriz eginak bereizten dira nagusiki, xehetasunei eta artisautza trebetasunari garrantzi handia emanez. Garai honetako elementu berak ditu Anıtkabirrek, eta, askok, aro honetako lan gailurtzat hartzen dute. Gainera, elementu apaingarri eta arkitektoniko seljuktarrak eta otomandarrak ditu. Adibidez, dorreen teilatu-hegalek eta Ohorearen Aretoak elementu apaingarri seljuktarrak dituzte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Turkieraz)**:Anitkabirren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q615404
* Commonscat Multimedia: Anıtkabir

---

 |

* Wd Datuak: Q615404
* Commonscat Multimedia: Anıtkabir
**Assumption parrokia** (ingelesez: *Assumption Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Napoleonville da. 2010eko zentsuaren arabera 23.421 biztanle zituen, Assumption Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Assumption parrokiak 944,13 kilometro koadro ditu. Horietatik 67,01 ura dira. Beste 877,12 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 24,81 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 23.421 pertsonetatik 15.940 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 498 dira. 7.111 beltzak edo afroamerikarrak. 132 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 56 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 167 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Assumption Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q509895
* Commonscat Multimedia: Assumption Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126691960
* ISNI: 0000 0004 0625 1599
* LCCN: n82088477
* NARA: 10038874
* **Lekuak**
* OSM: 1836608
* TGN: 2000857

 |

* Wd Datuak: Q509895
* Commonscat Multimedia: Assumption Parish, Louisiana
**Strafford konderria** (ingelesez: *Strafford County*) New Hampshireko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Dover da. 2010eko zentsuaren arabera 123.143 biztanle zituen, Strafford kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Strafford konderriak 994,56 kilometro koadro ditu. Horietatik 38,92 ura dira. Beste 955,64 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 123,82 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 123.143 pertsonetatik 116.411 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.201 dira. 1.144 beltzak edo afroamerikarrak. 234 amerikar natiboak ziren eta 41 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3.171 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 108 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.034 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54441
* Commonscat Multimedia: Strafford County, New Hampshire

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139560821
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 67080
* TGN: 2001426

 |

* Wd Datuak: Q54441
* Commonscat Multimedia: Strafford County, New Hampshire
**Te quiero** olerkia Mario Benedetti (1920 - 2009) idazle uruguaiarrak idatzi zuen 1956an. "Poemas del alma" olerki bilduman dago.

Olerki hau 1956an sortu zen, Uruguain diktadura gogorra zegoen garaian. Garai hartan ideia batzuk zabaltzea arriskutsua zen. Geroago Benedettik berak erbestean ibili behar izan zuen 1973tik 1983ra. Urte horietan plazaratu zen olerkiaren abestia, 1976an, Alberto Faverok musikatua eta Nacha Guevarak kantatua, biak argentinarrak. Noski, orduan abestiaren interpretazioa ez zen maitasun-abesti huts batena, injustiziaren kontrako aldarrikapen bihurtu zen kanta, non maitearen paperean justiziaren alde borrokatzen duen herria ikusi behar den.

Bi pertsonen arteko kimika ondo dabilenean bat gehi bat ez dira bi, askoz gehiago baizik. Horrelakoetan matematikak ez dira lagungarri eta askoz emaitza oparoagoak lortzen dira bi pertsona elkarrekin arituta, pertsona bi horiek bakoitzak bere aldetik bakarrik lan eginda lortu dezaketena baino. Maitasunaren magia eta kimika horiek primeran jasotzen ditu Benedettik olerkiaren estribilloan:

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Euskaraz: |  | Jatorrizkoa: |  |
|  | "Maite bazaitut da nire maitea, |  | Si te quiero es porque sos |
|  | nire konplizea eta dena zarelako. |  | mi amor mi cómplice y todo |
|  | Eta kalean ukondoz ukondo |  | y en la calle codo a codo |
|  | bi baino askoz gehiago garelako" |  | somos mucho más que dos |

Kanpo estekak
-------------

* **Te quiero** - Poemas de Mario Benedetti www.poemas-del-alma.com webgunean
* Mario Benedetti **Te quiero** olerkia irakurtzen
* **(Gaztelaniaz)**puntoporpunto.com Olerkariaren iruzkina
* **(Gaztelaniaz)**ignacioliterato.blogspot Julián Ekelund e Ignacio Morales Lira-ren iruzkin literarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16638037

 |

* Wd Datuak: Q16638037