recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Samaniego Abesbatza

 |
| --- |
| Datuak |
| **Jatorria** | Gasteiz |
| **Musika mota** | Klasikoa |
| **Zuzendaria** | Aitor Sáez de Cortázar  Arturo Goikoetxea  Nagore Alangua |
| **Urteak** | 1977tik gaur egun arte |
| **Fundatzailea** | Antton Lete |
| **Webgunea** |  |

**Samaniego Abesbatza** Antton Leteren ekimenez, 1977an, Gasteizko Samaniego Ikastetxearen ekimen musikalaren barne. Egun, 40 kidek osatzen dute abesbatza, Nagore Alanguaren zuzendaritzapean. Taldea Arabako Abesbatzen Elkarteko kidea da.

Zuzendariak
-----------

* Aitor Sáez de Cortázar: 2009. urte arte.
* Arturo Goikoetxea: 2009tik 2014 arte.
* Nagore Alangua: 2004tik gaur egun arte.

Ibilbidea
---------

Taldeak bere errepertorioan ia garai eta estilo guztietako obrak abestu ditu, Kantu gregorianotik, XXI. mendeko musikaraino, eremu sinfoniko koralean ere lanak eginez, Carl Orffen Carmina Burana, Mozarten Requiem, Händelen Hallelujah, Beethovenen sinfoniak, Donizettiren *L 'elisir d' amore* opera, etab. Hainbat musika-talderekin, bestetik, (Gasteizko Udal Musika Banda, Euskadiko Orkestra Sinfonikoa, Gasteizko Camerata Ganbera Orkestra) lankidetza ugari izan ditu abesbatza honek.

Gasteiz hiriko ekitaldirik esanguratsuenetan parte hartu du abesbatzak, hala nola Gasteizko jaietako pregoietan, Gabonetan, Urrezko Zeledonetan, Gasteizko guduaren mendeurrenean … Era berean, folklorea eta, bereziki, Euskal Herrikoa, interes bereziarekin lantzen du abesbatzak.

Asko dira eman dituen kontzertuak, bai Euskal Herrian, bai Estatuko gainerako herrialdeetan, eta emanaldiak egin ditu Frantzian, Belgikan, Suitzan, Italian, Portugalen, Alemanian, Hungarian, Txekiar Errepublikan…

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Abesbatzaren webgune ofiziala.
* "Maitia nun zira" abestiaren interpretazioa.
* Abesbatza Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111627793

 |

* Wd Datuak: Q111627793
**Adrian Lyne** (Peterborough, Ingalaterra, 1941eko martxoaren 4a) britainiar zinema zuzendaria da.

Bizitza
-------

Zazpi urte zituela Londresa joan zen bizitzera bere familiarekin. Ikasketak amaitu ondoren, Walter Thomson publizitate agentzian lan egin zuen. 1971n bere ekoizpen etxea sortu zuen eta telebistarako iragarkiak zuzentzen hasi zen. Baina zineman hasi nahi zuen eta Estatu Batuetara joan zen. Ordurako Lyneren hainbat film labur estreinatu ziren Londresko Zinema Jaialdian eta Cannes-eko Publizitate Zinemako Jaialdian, eta urrezko dominak irabazi zituen haiekin.

Lehenengo film luzea 1980an egin zuen: *Foxes* («Azeriak»), lau gazte eta haien arazoen istorioa. Hurrengo filma *Flashdance* izan zen, eta arrakasta handia lortu zuen. 1985ean izugarrizko arrakasta izan zen beste film bat egin zuen, *9 aste eta erdi* hain zuzen. Film haren ildo beretik osatu zuen *Erakarpen Zorigaiztokoa*. Azken horrek ere berebiziko harrera izan zuen. Handik bi urtera *Jacoben eskailera* estreinatu zuen. Baina film hura ausartegia zen, eta ez zuen ikusleengandik erantzun handirik izan. Proposamen lizun bat filmarekin Lyne probokatzailea itzuli zen. Hurrengo lana, *Lolita*, aurrekoak bezalaxe, arrakastatsua izateko osagaiak zituen, baina ez zuen espero bezain harrera ona izan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016/02/03 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q373474
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 39567539
* ISNI: 0000 0001 1442 3467
* BNE: XX1306067
* BNF: 139485488 (data)
* GND: 123069386
* LCCN: n97842479
* NKC: pna2006327248
* CiNii: DA13585337
* SNAC: w6s18tdn
* SUDOC: 081479158
* ICCU: UBOV041111
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03949/eu\_l\_2928/l2928

 |

* Wd Datuak: Q373474
**Adrian Fabryka Rajstop** emakumezkoen eta gizonezkoen pantiak ekoizten eta saltzen dituen Poloniako enpresa bat da. Egoitza nagusia Zgierzen du, Łódźeko voivoderrian.

Historia
--------

Małgorzata Rosołowska-Pomorska da enpresaren sortzailea eta jabea. Małgorzata 1979an iritsi zen Łódźera Poznańdik Łódźeko Unibertsitatean ekonomia ikastera. Egoera ekonomiko zailak bultzatuta, pantiak josten hasi zen etxeko josteko makina batekin dirua irabazteko. Orduan, enpresa bat sortzea bururatu zitzaion, baina horretarako lanbide heziketa ikastaro bat egin behar zuen. Horrela, Hanka Sawickaren omenezko Gerrako Baliaezinen Kooperatiban (polonieraz: *Spółdzielnia Inwalidów im. Hanki Sawickiej*) josteko ikastaro batean izena eman zuen. Urteko ikastaroa bukatu ondoren, 1984an Adrian panti-fabrika sortu zuen.

Hasieran josteko gaiak aurkitzeko eta makinak erosteko zailtasunak izan zituen. Garai hartan *Feniks* galtzerdi-enpresak arazo ekonomikoek behartuta makinak saltzen ari zenez, Małgorzatak aukera baliatu zuen bere fabrikarako erosiz. Enpresaren lehen jarduera urtean bi langile zituen eta bosgarren urteurrenean, berriz, 20.

2002an Frantziako *Intermarché* supermerkatuetan pantiak saltzeko kontratua sinatu zuen.

2007an Europar Batasuneko diru-funtsaren laguntzaz bere instalazioak modernizatu zituen. Horrez gain, marka iragartzeko era aldatu eta minimalista bihurtu zuen, marka nazioarteko merkatuetan ezagutarazteko lagungarria izan zena, Frantziako eta Japoniako merkatuetan, besteak beste. Horrekin batera, Junko Koshino japoniar moda-diseinatzailea enpresarekin elkarlanean aritzea lortu zuen.

Horrez gain, Adrian enpresa gizonezkoen pantiak eta megginak (gizonezkoen legginak) diseinatzen hasi zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Polonieraz)** Frąk, Michał.  (2015-10-19). «Rajstopowa baronowa. Zaczynała od jednej maszyny, dziś zatrudnia 200 osób» *Gazeta Wyborcza* (Noiz kontsultatua: 2021-11-21).

Kanpo estekak
-------------

* **(Polonieraz)** **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56337814

 |

* Wd Datuak: Q56337814
Avril Lavigne Black Star Tourreko Jakartako emanaldian, Indonesian. Abbey Dawn markako kamiseta darama jantzia.
**Abbey Dawn** Avril Lavigne kanadar abeslariaren arropa marka da. Bere arropa propioa diseinatu eta saltzen du, bai emakume bai gizonentzat. Rock arropa urbanoa eta koloretsua da gehienbat, hirietako gazteei zuzendua.

Espainian Abbey Dawn dendak Madrilen eta Bartzelonan aurki daitezke. Hala ere, beste lekuetan bizi den edonork eros dezake Abbey Dawn arropa **www.abbeydawn.com** webgunearen bidez.

*What The Hell* abestiaren bideoan Abbey Dawn arropa markaren autopromozioa egin zuen Avril Lavignek, denda batean berak diseinatutako jantziak salgai ikus zitezkeelarik. *Smile* abestiaren bideoan ere, Abbey Dawn ageri da, berak diseinatutako arropak daramatza jantzirik eta.

2011ko ekainean, Avril Lavignek kamiseta berezi bat jarri zuen salgai Abbey Dawn online denda ofizialean. Hartan, *"AD Love Japan"* ageri zen idatzita. Kamiseta honen salmentekin lortutako diru guztia Japoniako 2011ko lurrikararen biktima izandako milaka haurrei emango zitzaiela esan zuen abeslari kanadarrak.

Duela gutxi, Avril Lavigne bere zapata propioak diseinatzen hasiko dela esan da. Abbey Dawnen laster aurkituko dira eskuragarri, beraz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Blah Blah Blog, Japoniako lurrikararen biktima izandako haurrei laguntzeko Abbey Dawn kamiseta.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1753514

 |

* Wd Datuak: Q1753514
**Satorra** espioitzan, erakunde batetarako lan eginez, beste batean sartzen den pertsona bat da. Satorrek, legez kontrako eginkizunak egin ditzakete (espioitza, zirikatzea) edo legezkoak, polizien kasuan bezala, talde kriminalen ikerketan.

Bigarren kasu honetan, epailearen baimenarekin dihardu poliziak. Honela, "estalitako agenteak, krimena, talde kriminalaren barnetik ikertzen du, oinarrizko berme konstituzionalen gainetik pasa gabe eta delitua egitera aurreprestatua dagoen horrek ematen dizkion erraztasunak probestuz" (M. Bohermer). Aurreprestakuntza horrek, aurretik dolua existitzeak, alegia, ezberdintzen du bere funtzioa agente zirikatzaile batenarengandik.

Delitu batzuk, prebentzioko organoak, talde kriminalen intimitatean onartuak izanda bakarrik deskubritu eta froga daitezkeenez, sistema judizial batzuetan, epaileari, segurtasun indarren agenteak izendatzea uzten zaio, modu estalian talde kriminaletan sar daitezen, talde hauetako kideei buruzko informazioa lortzeko asmoz. Araua, estalitako agentearen betebeharraren erabateko sekretua mantentzea da, eta salbuespena lekukotasunaren ekarpenaren ezinbesteko izaera da. Agentearen benetako nortasuna deskubritzen bada, bere arrisku pertsonalaren egoera, legeak bere baitan hartzen du, eta bere babesera behartzen du, behin jakindakoan, aginduriko neurri egokien bidez, deklarazioaren aurkezpena gertatu aurretik.

Espioiei buruzko lehen testu historikoa "Gerratearen Artea" da Sun Tzuk idatzitakoa, K. a. 500an. Eta espioitzaren aurrekariak, Japonia feudaleko ninjak izan ziren

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q137350

 |

* Wd Datuak: Q137350
**1940ko Neguko Olinpiar Jokoak**, Neguko Olinpiar Jokoen V. edizioa izango zena, Alemaniako Garmisch-Partenkirchenen ospatu beharrekoak ziren.

Nazioarteko Batzorde Olinpikoak, hasiera batean, Japoniako Sapporo herria aukeratu zuen, Neguko Olinpiar Jokoak 1972an ospatuko zituena, baina Bigarren Txina-Japonia Gerra hasi izanaren ondorioz, Olinpiar Joko hauek Japonian antolatzeari uko egin behar izan zitzaion, Udako Tokiokoekin gertatu zen bezala. Sappro ordeztuz, 1928an jada Neguko Olinpiar Jokoak antolatu zituen Sankt Moritz aukeratu zen, baina Suitzako Batzorde Olinpikoa eta Nazioarteko Batzorde Olinpikoaren arteko tirabira baten ondorioz, Suitzak uko egin zion joko hauek antolatzeari. Honen ordez, azkeneko Neguko Olinpiar Jokoen egoitza izan zen Garmisch-Partenkirchen aukeratu zen, baina Bigarren Mundu Gerra hasi zenez, bertan behera utzi behar izan ziren joko hauek.

Esan bezala, Sapporok 1972an antolatuko zituen Neguko Olinpiar Jokoak, eta Sankt Moritzek, bere bigarren antolaketa, 1948an.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**1936ko Garmisch-Partenkircheneko Neguko Olinpiar Jokoak** | **Aro Modernoko Neguko V. Olinpiar Jokoak**1940 | Ondorengoa**1944ko Cortina d'Ampezzoko Neguko Olinpiar Jokoak** |

| * i
* e
* a
Olinpiar Jokoak |
| --- |
| *Kirolak  •  Nazioarteko Olinpiar Batzordea  •  Sinboloak* |
| Udako Jokoak | 1896  •  1900  •  1904  •  (1906)  •  1908  •  1912  •  ~~1916~~  •  1920  •  1924  •  1928  •  1932  •  1936  •  ~~1940~~  •  ~~1944~~  •  1948  •  1952  •  1956  •  1960  •  1964  •  1968  •  1972  •  1976  •  1980  •  1984  •  1988  •  1992  •  1996  •  2000  •  2004  •  2008  •  2012  •  2016  •  2020  •  *2024*  •  *2028*  •  *2032* |  |
| Neguko Jokoak | 1924  •  1928  •  1932  •  1936  •  ~~1940~~  •  ~~1944~~  •  1948  •  1952  •  1956  •  1960  •  1964  •  1968  •  1972  •  1976  •  1980  •  1984  •  1988  •  1992  •  1994  •  1998  •  2002  •  2006  •  2010  •  2014  •  2018  •  2022  •  *2026* |
| *Wikiproiektua* |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9607
* Commonscat Multimedia: Olympic Games

---

 |

* Wd Datuak: Q9607
* Commonscat Multimedia: Olympic Games
**Adelina Tahiri** (Skopje,1991ko Apirilaren 25, ) jatorri albaniarreko kantari mazedoniarra da. 2007an musika-ibilbidea hasi zuenetik, bi estudio-album argitaratu ditu, eta arrakasta izan dute Balkanetan, bereziki Albanian, Kosovon, Italian eta Iparraldeko Mazedonian.

Biografia
---------

Adelina Tahiri Mazedoniako Errepublikan jaio zen, baina Skopie eta Tirana artean hazi zen jatorri albaniarragatik, eta Ipar Mazedoniako eta Kosovoko kantari ospetsuekin lan egin du. Adelinak Albanian ekin zion musika-ibilbideari, eta 2007an argitaratu zuen lehen singlea, "Më Trego", artean 16 urte zituenean, eta urtebete geroago Eliksir estudioko lehen albuma. Bere "Nuk jam penduar" sinplea Balkanetako arrakasta handienetako bat izan zen. 2010ean, "Magnet" izenburu bakuna jarri zuen F-KAY rap-kosovarraren ondoan.

Albaniarrentzat hainbat herrialdetan antolatutako kontzertuetan ere izan da Adelina, eta hainbat telebista-saiotan ere parte hartu du. Adelina Tahiri kantari famatuen ohiko musika-laguntzailea da Albaniako eskualdeetan, eta zuzeneko hainbat jaialditan parte hartu du Albaniako diasporaren artean.

Tahirik telebistako selekzio nazionaletan parte hartu du Albania ordezkatzeko Eurovisión jaialdian, baina orain arte ez du arrakastarik izan. 2013an, "Sje më i pari" sinplea merkaturatu zuen.

Diskografia
-----------

Estudio-albumak
* 2008 - Eliksir
* 2010 - *Nuk jam penduar*

Singleak
* 2007 - "Më Trego"
* 2008 - "Eliksir"
* 2010 - "Nuk jam penduar"
* 2011 - "Manipulator"
* 2012 - "Mjaft"

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    *Adelina Tahiri - Biografia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14404365

 |

* Wd Datuak: Q14404365
Jōmon Aroko etxe luze baten berreraikuntza.
**Sannai-Maruyama arkeologia eremua** (japonieraz: 三内丸山遺跡?)
, Japoniako Honshu uhartearen iparraldeko muturrean dagoen Aomori hiriko eremu arkeologikoa da.

Historia
--------

### Aurkikuntza eta izendapena

Jōmon Aroko aztarnak dituen eremu hau 1992an aurkitu zen baseball estadio bat egiteko lanak hasi zirenean, dena dela inguruan hainbat indusketa eginak zituzten 1953 eta 1967 artean.

Sannai-Maruyama arkeologia eremua Arkeologoentzao Jōmon Aroko sedentarismoa ulertu eta ikertzeko oso baliagarria da, izan ere etxe luzeen eta biltegien zimentuak aurkitu baitira. Agertzen ari den informazio andanarengatik Japoniako Eremu Historiko Berezi Nazionala izendatu zuten 2000an.

### Sannai-Maruyamaren historia

Sannai-Maruyama k.a. 3900 urtearen inguruan populatu zen. Lehenengo iritsi zirenak 3-4 metroko diametroko zuloa zuten bizileku zirkularrak egin zituzten. 500 zulotatik gora aurkitu dira. Elikagaiak ere zuloetan sartzen zituzten. Hauek oraindik ez ziren sedentarioak.

K.a. 2900 inguruan biztanleen bizimodua aldatu egin zen. Eraikinak egiten hasi ziren eta sedentarismoa hartu zuten bizimolde. "Etxe luzeak" eraiki zituzten, oinarri obalatudunak. Aurkitu den luzeenak 32 metrotako luzera dauka. Etxe hauek bizitzeko, errezutarako edo asanbladak egiteko erabiltzen ziren.

Eremuko eraikin ezagunena sei zutabe dituen egitura da, k.a. 2600 urte inguruan altxatua. Zutabe bakoitzak metro bateko diametroa du eta zutabeen arteko tartea 4´2 metrotakoa da, eta plataforma bat esuten zutela uste da. Bere tamaina eta egiturak monumentu bat edo talaia bat izan zitekeela iradokitzen du.

Sannai-Maruyamaren okupazioa k.a. 2300 inguruan bukatu zen.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Japonieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q911970
* Commonscat Multimedia: Sannai Maruyama Site

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 260923432
* LCCN: sh96006213
* NDL: 01048954
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 1632-007

 |

* Wd Datuak: Q911970
* Commonscat Multimedia: Sannai Maruyama Site

  

40°48′42″N 140°41′44″E﻿ / ﻿40.8117°N 140.6956°E﻿ / 40.8117; 140.6956
**San Felipeko gaztelua** astindutako gotorlekua da, kostaldekoa eta fusilaria, eta Espartoko puntan dagoen mendi baten gainean dago, Los Escullos herrian, Nijarren, Almeriako probintzian, Andaluzian eta Espainian. AL-CAS-153 kodea.

Historia
--------

1771n eraikia izan zen, Espainiako Karlos iii.aren erregealdian. 1991n zaharberritua eta kanpotik sarbide librekoa, gaur egun, egoera onean dago. Andaluziako Juntaren jabetzakoa da.

Babesa
------

Interes Kulturaleko Ondasun gisa katalogaturik dago, Monumentu kategoriarekin, 1993ko ekainaren 22ko Ebazpenaren bidez.
1949ko apirilaren 22ko Dekretuaren adierazpen orokorraren eta Espainiako Ondare Historikoari buruzko ekainaren 25eko 16/1985 Legearen (1985eko ekainaren 29ko BOE, 155. zk.) babespean dago. Andaluziako Juntak aintzatespen berezia eman zien 1993an Andaluziako Autonomia Erkidegoko gazteluei.

 San Felipe gazteluko patioa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ministerio de Educación, Cultura y Deporte. *Consulta a la base de datos de bienes inmuebles.* .
2. ↑    *Ley 16/1985 de 25 de junio (BOE número 155 de 29 de junio de 1985).* .

Bibliografia
------------

* Hainbat egile. "Españako gazteluak (I. liburukia)", Editorial Everest, SA, León, 1997, or. 63.
* *Instituto andaluz de Patrimonio Histórico. Castillo de San Felipe.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17624613
* Commonscat Multimedia: Castillo San Felipe (Almería)

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0007508
* IAPH: i469

 |

* Wd Datuak: Q17624613
* Commonscat Multimedia: Castillo San Felipe (Almería)
**Adams konderria** (ingelesez: *Adams County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Brighton da. 2010eko zentsuaren arabera 441.603 biztanle zituen, Adams kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Adams konderriak 3.066,28 kilometro koadro ditu. Horietatik 42,07 ura dira. Beste 3.024,21 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 441.603 pertsonetatik 402.848 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 167.878 dira. 12.207 beltzak edo afroamerikarrak. 2.478 amerikar natiboak ziren eta 476 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 15.431 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 677 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 7.486 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112807
* Commonscat Multimedia: Adams County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145424018
* ISNI: 0000 0004 0410 6865
* LCCN: n81042073
* **Lekuak**
* OSM: 1411346
* TGN: 2000192

 |

* Wd Datuak: Q112807
* Commonscat Multimedia: Adams County, Colorado
**Adams konderria** (ingelesez: *Adams County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hastings da. 2010eko zentsuaren arabera 31.364 biztanle zituen, Adams kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Adams konderriak 1.461,35 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,48 ura dira. Beste 1.458,87 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,46 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 31.364 pertsonetatik 30.291 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.544 dira. 219 beltzak edo afroamerikarrak. 104 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 436 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 30 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 275 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112823
* Commonscat Multimedia: Adams County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154775821
* LCCN: n81018561
* **Lekuak**
* OSM: 1425426
* TGN: 2001316

 |

* Wd Datuak: Q112823
* Commonscat Multimedia: Adams County, Nebraska
**Schweringo gaztelua** (alemanez *Schweriner schloss*) Mecklenburg-Aurrepomerania estatuko hiriburua den Schwerin hiriko gaztelua da. Mendeetan zehar Mecklenburgeko dukeen egoitza izan zen eta gaur egun Mecklenburg-Aurrepomeraniako parlamentua dago bertan.

Historia
--------

Ibrahim Ben Jacub sefardiak 973an gaztelu bat inguru honetan ikusi zuela kontatu zuen. *Obotrita* leinu eslaviarraren *Zuarin* gaztelua zen. 1160an Henrike III.ak (*Heinrich der Löwe*) herria konkistatu behar zuenean eslaviarrek gotorlekua suntsitu zuten eta eskualdetik alde egin zuten. Garrantzi estrategikoa handia zuela ikusirik urte hartan bertan hiri berria fundatu eta gaztelu berria eraikitzen hasi ziren. Henrike III.ak bere menpekoa zen Gunzelin von Hagenen esku utzi zuen zeina Mecklenburgeko dukearen semea zen. 1918ra arte iraun zuen dukeen aginteak Schwerinen.

1358an dukerriaren aberastasunaz baliatuz gaztelua berriztatzeari ekin zioten. XVI. mendean gazteluak gotorleku funtzioa betetzeari utzi eta jauregi izatera pasa zen. Babes elementu guztiak kendu eta Lübeckeko meategietatik ekarritako terrakotaz gaztelurako apaingarriak egin ziren. 1560 eta 1563 artean kapera protestante bat eraiki zen gazteluaren barruan. Hau izan zen Alemania guztiko lehenengo eliza protestantea.

1756 eta 1837 artean dukeek Schwerin utzi eta Ludwigslusteko gaztelua aukeratu zuten bizitzeko. Berriz itzultzerakoan hainbat berriztapen egin zizkioten gazteluari.

1918an Dukeek abdikatzerakoan gaztelua museo bihurtu zen eta 1948an aldiz sortu berria zen estatuko parlamentua hartu zuen bere baitan.

Gaztelua
--------

Schwerin aintziraren *Burg* izeneko uharte txikian dago gaztelua. Bi zubik elkartzen dute hiriko gainerako auzoekin. Bere sei fatxadek hainbat estilo arkitektoniko erakusten dute, batez ere XVI. eta XIX. mende artekoak. Baditu pizkundeko dorreak, bai eta gotikoak ere, eslaviar estiloko kupulak, eta baita hansa estiloko hiru gablete ere.

Sarrera nagusiaren aurrean Nikloten estatua dago, Henrike III.ak garaitu zuen printze eslaviarraren omenez jarria.

Parkeak
-------

* *Burggarten*: Gaztelua inguratzen duen parkea da. Estatua ugari daude bertan eta negutegi handi bat ere bai.
* *Schlossgarten*: hainbat kanalek zeharkatzen duten lorategi barrokoa da.

Mamua
-----

Kondairak dio gazteluko geletan *Petermännchen* mamua bizi dela. XVII. mendeko zaldun baten gisa jantzirik dagoen pertsona txikiaren irudia du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q573656
* Commonscat Multimedia: Schweriner Schloss

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 234681829
* GND: 4244878-5
* LCCN: sh88007366

 |

* Wd Datuak: Q573656
* Commonscat Multimedia: Schweriner Schloss
**Savoia** (Frantsesez: *Savoie*, Frankoprovenzeraz: *Savouè*, Italieraz: *Savoia*, Latinez: *Sapaudia*) Arpitaniako hegoaldean eta Alpeetako iparmendebaldean dagoen Frantziako eskualde historikoa eta Savoiako etxearen jatorrizko lurraldea da. 1860an, Turingo itunaren bidez, Frantziak beretu zuen. Gaur egun bi departamentutan banaturik dago: Savoia eta Savoia Garaia.

Askotan, izen bereko departamendutik bereizteko, *Pays de Savoie* deitzen zaio.

Geografia
---------

Iparraldetik Léman aintzirak inguratzen du, ekialde eta hegoaldetik Alpeetako gailurrek (Chablais mendigunea, Mont Blanc mendigune, Petit-Saint-Bernard mendatea, L´Iseran mendatea, Mont-Cenis mendatea, Arves mendigunea, Belledonne), hegoaldetik Les Marches eta Le Pont-de-Beauvoisin udalerriek, Dofinerriko mugan, hegomendebaldetik Chartreuse mendiguneak eta mendebaldetik Rodano eta Guiers ibaiek.

Historia
--------

Savoia, hasieran eremu txiki bat (*pagus*) besterik ez zena, XI. mendetik aurrera konderria eta 1416tik aurrera 11.000 km² baino gehiagoko dukerria izan zen. Umberto I.a, Savoiako kondea izan zen Savoiako etxearen sortzailea. Ondorengo konde eta dukeen agindupean Frantziako erresumaren eta Germaniako Erromatar Inperio Santuaren arteko estatu burujabea izan zen. XVIII. mendearen hasieran Savoiako dukeak Sardiniako errege bilakatu ziren. Iraultzaren ondoren Frantziak Savoia inbaditu zuen eta Lehen Inperioaren parte izan zen. Parisko itunaren (1814) ondoren Sardiniako Erresumari itzuli zitzaion.

1860an, Vittorio Emmanuele II.a Savoiakoa Italiako errege bihurtu zenean, Frantziak Savoia anexionatu zuen (Turingo ituna). Anexioari legezko itxura emateko asmoz herri kontsulta bat antolatu bazen ere, historialari askok iruzurra izan zela aitortzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Alain CERRI: History of Savoy - Histoire de la Savoie
2. ↑  Allande SOKARROS: Iruzurraren 150. urteurrena[*Betiko hautsitako esteka*] Berria.info

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Savoiako historia, ondare eta artxiboak
* **(Frantsesez)** Savoiako museo birtuala
* **(Ingelesez)** Franco-Provençal Ethnologue.com
* Les Allobroges, 1856 Savoiako ereserkia Youtuben

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14118
* Commonscat Multimedia: Savoy

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 235911166
* BNF: 11933188q (data)
* GND: 4051850-4
* NKC: ge130750
* SUDOC: 027247740
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 030192
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q14118
* Commonscat Multimedia: Savoy
*Artikulu hau Andimendiko gailurrari buruzkoa da; Itzako herria gaitzat duena beste hau da: «Saratsa (Itza)»*

**Saratsa** edo **Usabide**, Nafarroako mendi bat da, Andiako mendilerroan dagoena, 1171 metroko garaierakoa. Mendi honentzako nahiago den izena, Saratsa da, Usabide izena, hobekiago baitatorkio Lizarragako mendatearen tunelaren gainetik igarotzen den mendate, lepo edo bideari.

Abiapuntuak
-----------

Tontorrerako ibilbide labur eta sinpleena, Lizarragako mendatea da, non, izen berdineko Lizarragako tunela igaro eta berehala, pare bat ostatu ikusiko diren. Ibilaldia bide batetik abiatuz, aurkituko den lehen tontorra, Tunelgaña izenekoa da, 1160 metrokoa, eta, gailurra jarraituz, Saratsara iristen da.

Ibilbide luzeago bat abiatzen da Dorraotik, San Pedroko ermitaranzko bidea hartuz. Hemendik, bideak, Lezitza labarraren ezkerraldeko zatia igotzen du Elordia edo Pagomotxeta mendateraino. Eskumatik, laztutako gailurra jarraitzen da, inongo zailtasunik gabe, Ergoienako haranean nagusi. Bata bestearen atzean datozen tontorrak, dira, ordena honetan: Pagomotxeta, Eskalaborro, Aitzorrotz, erpuru formakoa, azken honetara heltzeko, kontu handia izan behar den oso aireko gailur bat igo behar dena, eta, azkenik, Saratsa edo Usabide.

Ikus, gainera
-------------

* Mikelete

Kanpo estekak
-------------

* euskal-herria.org webgunean

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267079

 |

* Wd Datuak: Q12267079
Abraham Ortelius, *Theatrum Orbis Terrarum*, 1570. *San Brandainen uhartea* 50º iparraldeko latitudean eta 360 meridianoan kokatua agertzen da, Irlandako kostaldearen aurrealdean.
**San Brendanen uhartea** kondairazko uhartea da, Ozeano Atlantikoko lekuren batean dagoena. Irlandar tradizioaren arabera, Brendan Nabigatzailea fraideak aurkitu zuen, Paradisua edo Atseginen Lorategia topatzeko asmoz egin zituen bidaietan. Sancti Brandani, Brandan, Brandain, Barandan, Balandran, Borondon, Uharte Galdua eta Zorioneko Uharteak izenak ere eman zaizkio

Bidaia
------

X-XI. mendeetan idatzi eta eskuizkribu ugaritan jasoa izan den *Navigatio Sancti Brandani* idazlanean bildutako kondairaren arabera, VI. mendean San Brendan irlandar fraideak, Galwayko Clonfert monasterioko abadea zenak, jada leku hura bisitatua zuen Barintok hala eskatuta, beste hamalau fraideen konpainian ontzi txiki batean bidai luze bati ekin zioten. Zazpi urtez ozeanoan noraezean ibili ondoren, Brendanek uharte ugari topatu eta itsas munstro izugarriei aurre egin zien. Azkenean, Jainkoaren izenean doazenei bakarrik itzulerako bidaia burutzea ahalbideratzen duen laino itxiz beteriko ezkutuko itsaso bat zeharkatu ostean, paradisu lurtiarra topatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Navigatio sancti Brandani*, Guy Vincent-en idazlanaren itzulpena (frantsesez).
2. ↑  Ramírez Alvarado, María del Mar, *Mitos e información: geografía fantástica y primeras apreciaciones del continente americano*, en «Latina», Universidad de La Laguna.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q929938
* Commonscat Multimedia: Saint Brendan's Island

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85117086

 |

* Wd Datuak: Q929938
* Commonscat Multimedia: Saint Brendan's Island


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***San Brendanen uhartea*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Abner Vinícius da Silva Santos**, (Presidente Prudente (Brasil), 2000ko maiatzaren 27a), futbolean aritzen den kirolari brasildarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen futbolean Brasil ordezkatuz; Espainiako taldearen (zilarrezko domina) eta Mexikoko taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Brasilgo taldea.

Tokion, honako hauek osatzen zuten Brasilgo taldea: Santos, Gabriel Menino, Diego Carlos, Ricardo Graça, Douglas Luiz, Guilherme Arana, Paulinho, Bruno Guimarães, Matheus Cunha, Richarlison, Antony, Brenno, Dani Alves, Bruno Fuchs Nino, Abner, Malcom, Matheus Henrique, Reinier, Claudinho, Gabriel Martinelli eta Lucãok.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Futbola, gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Abner Vinícius da Silva Santos» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Abner Vinícius da Silva Santos» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66651898

 |

* Wd Datuak: Q66651898
**Saratsate** (lehen: *Sarasate*) Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geraleku zahar bat da, Itza Zendeako udalerriko Saratsate herrian kokatuta dagoena.

Gaur egun, Plazaolako bide berdearen barruan dago.

Historia
--------

Iruña-Donostia burdinbideko Plazaola eta Iruña–Hiria geltokien arteko zatia 1914ko urtarrilaren 19an inauguratu zen.

1953ko urriaren 13 eta 14 artean eginiko euriteen ondorioz burdinbidearen azpiegitura oso kaltetuta geratu zen (euste-hormak, lubetak, zubiak...). Jabea zen enpresak hainbat saiakera egin zituen tokiko erakundeekin, azpiegitura konpontzeko asmoarekin. Baina, negoziazio hauek ez zuten emaitzarik eman eta zerbitzua geldi geratu zen, uholdeek eragindako kalteak ez zirelako konpondu.

Dena den, trenak jarraitu zuen zenbait zerbitzu lokal egiten zazpi urtez, esate baterako Elduain eta Andoain artean egurra garraiatzeko. Honetako bidaia batean, trenak Andoaingo parrokoa zen Rosendo Rekondo harrapatu zuen, 1957ko uztailean. Azkenean, konpainiak burdinbidea kentzeko eta burdinbidea behin betiko ixteko baimena jaso zuen 1958ko irailaren 5ean. Ondorioz, geraleku hori behin betiko itxi zen.

Egoera
------

Geralekua Iruña—Donostia burdinbidearen 18,8 kilometro-puntuan zegoen, 503 metroko altueran, Eritze eta Gulia geltokien artean. Tartea bide bakarra da eta ez zegoen elektrifikatuta.

Geralekua
---------

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Iruñetik Plazaolara, Andoainera eta Lasarterako burdinbidea» *web.archive.org* 2017-01-09 (Noiz kontsultatua: 2020-11-10).
2. ↑   Kabexoi, Xabier. «Plazaolako trenako historia» *www.plazaola.net* (Noiz kontsultatua: 2020-11-10).
3. ↑   «Geralekuko fitxa *Euroferroviarios* webgunean» *euroferroviarios.net* (Noiz kontsultatua: 2020-12-01).

Ikus, gainera
-------------

* Saratsate
* Iruña-Donostia burdinbidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q103486157

 |

* Wd Datuak: Q103486157

| * i
* e
* a
   **Iruña — Donostia burdinbidea** |
| --- |
| ***Iruña–Hiria*** • **Iruña–Iparralde** • *Aitzoain • Berriogoiti • Oteitza • Saratsa • Eritze • Saratsate • Gulia • Aizkorbe • Irurtzun • Latasa • Mugiro • **Lekunberri** • **Leitza** • Areso • Plazaola • Bizkotx • Ameraun • Beiñes • Ollokiegi* • **Andoain** • **Lasarte** • Añorga • **Amara–Donostia** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Eritze | **Saratsate** | Gulia |  |  |  |
|  | Iruña–Hiria |  |  |  |  |  | Amara–Donostia |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |

 |
**Salbatore eliza** XVI-XVII. mendeetako parrokia eliza da, Gipuzkoako Usurbil herrian dagoena. Habearte bakarrekoa, itxura gotorrekoa eta dorre barrokoa edergarri duena.

Historia
--------

Salbatore parrokiari buruzko lehenengo aipamena 1371 urtekoa da. XIV. mendean lotura du Orreagako agustinoekin eta Tenplarioekin.

Uste zabaldua da gaurko eraikinak bere barnean gordetzen duela garai bateko Atxegatarren oinetxea. Dena dela, oso aspaldikoak dira alde batean, dorrea eta Kale Nagusiaren arteko zatian, dauden hiru leiho bikiak eta gezileihoak.

Gaurko eraikinaren lehen egitasmoa 1563koa da. Baino eraikitzen 1583an hasi eta bukaerako azterketa egin zuten 1596an. Ibilitako hargin nagusiak Legarratarrak eta Marrubizatarrak izan ziren.

1745tik aurrera Joseph Lizardik sakristia berria egin zuen. Eta 1764an hasi ziren dorrea egiteko obrak. Francisco de Iberok zuzendu zituen, Frantzisko Etxebestek Filipinetatik bidali zituen diruekin.

XX. mende hasieran, 1910-30, egin zen ataria eta arkupea.

Eraikina
--------

Eraikin zati nagusia gotikoa da; nabe bakarrekoa eta abside oktogonala. Nabea barrutik hiru zatitan banatua dago. Hiru zatiek gurutze-gangak dituzte, eta hauei eusteko paretak sendo eta lodiak dira horma-bularrez osatuak. Horma hauetan zazpi bao dago. Horietako handiena arrosa-leihoa XVI.mendekoa. Besteak, alde banatan hiru. Arrosa-leihoa eta beste bi leiho itxura flamigerokoak. Beste lauak, mende bukaeran eginak, laukizuzenak dira.

Nabea 35 metro luze, 15 metro zabal eta 23 metro altu da. Paretak harlanduzkoak, ilaretan atonduak; zati batean aurreko eraikin baten paretak aprobetxatu ziren.

Barruko hormetan hirunakako koloma sortak, harroin eta kapitelak sinpleak, eta denak berdinak.

Erretaula nagusia Salbatoren gorazarrea da. Juanes de Bazkardok egindakoa da, Manuel Lekuonaren iritziz, XVII mendekoa, estilo klasikokoa.

Dorrea oinplano karratukoa da. Estilo barrokoa.

Bibliografia
------------

* MURUGARREN, Luis, *Usurbil. Aguinaga, Urdayaga y Zubieta.*, Caja de Ahorros Municipal de San Sebastián, 1974.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Auñamendi entziklopedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19979219
* Commonscat Multimedia: Church of San Salvador, Usurbil

---

 |

* Wd Datuak: Q19979219
* Commonscat Multimedia: Church of San Salvador, Usurbil
**San Blas eliza** (kroazieraz: *Crkva sv. Blaža*) Dubrovnik hiriko patroiaren omenezko eliza da. 1979tik aurrera hiriaren alde historikoa UNESCOren Gizateriaren Ondarea da.

Historia
--------

Aurrez eliza erromaniko bat izan zen bertan baina 1667ko lurrikarak suntsitu egin zuen eta 1715ean Marino Gropelli arkitekto veneziarrak diseinatu eta eliza berria jaso zen.

Deskribapena
------------

Elizak habearte karratua dauka, bi sakristia alboetan eta kupula bat erdian. Barnealdean korintoar zutabeek eusten dituzte kupula eta linterna. Aldare nagusia marmol zuri eta polikromatuaz egina dago eta San Blasen estatua gotikoa dauka, XV mendean Dubrovnikeko artisau batek zilarrez egindakoa.

Aurrealdean eskailerak daude aingeruen eskulturaz hornituta daudenak. Goialdean hiru eskultura agertzen dira, erdian San Blas eta alboetan Fedea eta Itxaropena.

Iruditegia
----------

* Aurrealdea.Aurrealdea.
* San Blas eliza kale artean.San Blas eliza kale artean.
* San Blasen estatua.San Blasen estatua.
* Beiratea.Beiratea.
* Beiratea.Beiratea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2986286
* Commonscat Multimedia: Saint Blaise Church (Dubrovnik)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138568142
* LCCN: n2002044224

 |

* Wd Datuak: Q2986286
* Commonscat Multimedia: Saint Blaise Church (Dubrovnik)
San Blas bedeinkapena
San Blas opilak
San Blas opilen salmenta
**San Blas jaia** Tolosako izen bereko auzoan otsailaren 3an ospatzen den jai tradizional eta erlijiosoa da. Emendek elkarteak antolatzen du erromeria egun hau eta, meza nagusiarekin batera, hainbat kultur jarduera antolatzen dira. Ohiko da Tolosar asko bertaratzea udalerriko baselizarik zaharrenera.

  

San Blas eguna osasun onaren alde eta eztarriko minen aurka jakiak bedeinkatzeko eguna da. Lepoan lokarria lotuta eusten diote sinesteari, zenbaitek, baina, Tolosan, San Blas opilak, azukrea, dilistak, babarrunak, garbantzuak nahiz gozokiak eramaten dituzte herritarrek, minak uxatzeko. Jakiak bedeinkatzera joan dira batzuk, eta San Blas opilez nahiz txistorraz gozatzera, beste asko, hamaiketakoa eginez.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «San Blas, tradiziorik zaharrenen gotorleku - Tolosa» *Tolosaldeko ataria* (Noiz kontsultatua: 2021-02-02).
2. ↑    «Tokak tradizioari eusten dio - Tolosa» *Tolosaldeko ataria* (Noiz kontsultatua: 2021-02-02).

Ikus, gainera
-------------

* San Blas jaia
* San Blas opilak
Buruz beherako gurutzea, satanismoaren sinboloetako bat.
**Satanismoa** deabruaren edo Satanen gurtza da. Judu-kristautasunaren hegemonia espiritualaren aurkako jokabidetzat hartu ohi da. Izan ere, Satan gaitz guztien iturburutzat hartzen duen judu-kristau tradizioari loturik agertzen da ezinbestean satanismoa.

Satanen gurtza XVII. mendeko dokumentuetan agertzen da, nahiz eta gurtzaileen kopuruaz eta aurreko garaietan izan zuen garrantziaz kontuzko ezer esatea zail den. Elizgizonek, ordea, satanismoaren salaketa egotzi zien bai sorginei eta bai hainbat mugimendu heretikori. Meza beltza, emakume baten gorputzaren gainean egiten den meza katolikoaren parodia, eta Satani deitzeko erritu magikoak dira Satanen gurtzaren ezaugarri nabarmenenak.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q133363
* Commonscat Multimedia: Satanism

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119371609 (data)
* GND: 4051735-4
* LCCN: sh85117624
* NKC: ph125425
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q133363
* Commonscat Multimedia: Satanism

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
**San Millango sorginak** (gaztelaniaz, **Las brujas de San Millan**) 1907an Ignacio Zuloaga margolariak Segovian egindako lana da. Margolana Espainia Beltza islatzen du, muturreko errealismoaz. 1908an Parisen izan zen erakutsia, bertako Societé Nacionalean, eta 1909an New Yorken. Margolanean agertzen diren pertsonak bere osaba zen Daniel Zuloagaren neskameak ziren. San Millan Segovia hiriko erdiguneko auzoa da; XX. mendearen hasieran, nahiz eta erdigunetik gertu egon, txiroa eta degradatua zen. Haren bitartez, Zuloagak Gaztelaren arima erakutsi nahi zuen.

Deskribapena
------------

Margolanean sei pertsonai ikus daitezke, emakumeak seiak. Konposizioa triangelu batean antolatzen da, margolariaren lanetan ohikoa zen modutan. Atzean paisaia kasik ez da ikusten, beldurra eta iluntasuna trasmititzeko. Orokorrean margolanak tenebrismoa adierazten du baina hala ere emakumeen aurpegiek argi berezia adierazten dute.

Kanpo Loturak
-------------

* Bilboko Arte Ederren Museoko webguneko komentarioa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27764556

 |

* Wd Datuak: Q27764556
**Silvia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 87. asteroidearen izena da. Silvia, asteroide ilargi bat baino gehiago duen lehen asteroide ezaguna izateagatik da garrantzitsua. Asteroide gerriko asteroiderik handienetako bat da, 260,9 kilometroko diametroarekin, eta, bere orbitagatik, eguzkitik 3,49 unitate astronomikoko distantziara dagoena, 65 Cibeles asteroidearen familiakoa da.

Aurkikuntza eta izendapena
--------------------------

Madrasetik aurkitu zuen Norman Robert Pogsonek, 1866ko maiatzak 16an. Paul Hergetek bere *Planeta ipotxen izenak* lanean, izena, Camille Flamarion astronomoaren lehen emaztea zen Silvie Petiaux-Hugo Flammarionen omenezkoa dela dio, baina, asteroide honen aurkikuntza iragartzen zen artikuluan, Pogsonek, izena, Romulo eta Remoren ama zen Rhea Silviari erreferentzia eginez aukeratu zuela azaldu zuen.

Ezaugarri fisikoak
------------------

Silvia, oso kolore ilunekoa da, eta, ziuraski, oso konposaketa primitiboa du. Bere ilargien aurkikuntzakm asteroidearen masa zehaztea ahalbidetu zuen (1,1x1019kg) baita bere dentsitatea ere (1,1 g zentimetro kubikoko. Bere dentsitatea oso baxua da, asteroidea oso porotsua dela adieraziz, asteroidearen %60 inguru, hutsik egon daiteke.

Ilargiak
--------

Silviak, bere inguruan, bi asteroide ilargi ditu biraka. Romulo eta Remo deitu izan dira, Rhea Silviaren bi semeak.

Romulo, lehen ilargia, 2001eko otsailak 18an aurkitu zuten, Keck II teleskopioarekin, 10 metrokoa, Mauna Keatik, Michael E. Brownek eta Jean-Luc Margotek (Kaliforniako Teknologia Institutua); satelite hau, H bandan lortutako irudietan aurkitu zuten, optika egokitzaileko sistema bat erabiliz. Bere izen osoa **87 1 Romulo** da; bere izena jaso aurretik S/2001 87 1 bezala ezagutzen zen. 18 kilometroko diametroa du, eta, bere orbita, Silviagandik 1370 kilometrora dagoena, 87,6 ordutan betetzen du. Astronomoek, bere orbita ondo kalkulatu ahal izan zuten, bi hilabetetan zehar 27 aldiz argazkia atera baitzioten. Irudi horietako hamabitan, bigarren ilargi txikiago bat agertu zen.

Bigarren ilargia den Remoren aurkikuntza, 2005eko abuztuak 10ean iragarri zuten Frank Marchisek (Berkeleyko Unibertsitatea) eta Parisko Behatokiko Pascal Descamps, Daniel Hestroffer eta Jérôme Berthierrek iragarri zuten, Hegoaldeko Behatoki Europarreko Yepun teleskopioa erabiliz, Txileko Paranal Behatokian dagoena. Bere izen osoa 87 2 Remo da. Bere oraingo izena jaso aurretik, S/2005 87 2 deitua zen. 7 kilometroko diametroa du, eta, bere orbita, Silviagandik 710 kilometrora dagoena, 33 ordutan betetzen du.

Astronomoek, ilargi hauek, iraganean, beste asteroide batek Silviarekin talka egin zuelako eratu zirela uste dute, asteroidearen grabitateak harrapatu zituelarik. Ilargi txikiagoak ere aurki daitezkeela uste dute.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**86 Semela** | **Asteroidea**1866ko maiatzak 16an aurkitua | Ondorengoa**88 Thisbea** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107673
* Commonscat Multimedia: 87 Sylvia

---

* **Astronomia**
* JPL: 2000087
* MPC: 87

 |

* Wd Datuak: Q107673
* Commonscat Multimedia: 87 Sylvia
**1970eko Urdulizko tren istripua** 1970eko abuztuaren 9an, Plentziako eta Urdulizko geltokien artean gertatutako tren istripua izan zen. Bilbora eta Plentziara zihoazen bi trenek elkar jo zutelarik, 33 pertsona hil ziren, eta beste 65 lagunek zauri arin eta larriak izan zituzten. Euskal Herrian historian izandako tren istripurik larriena izan zen.

Istripua
--------

Istripua udako egun eguzkitsu eta sargori batean gertatu zen. Plentziako geltokitik Bilborako noranzkoan zetorren trenak dozenaka lagun zeramatzan, batik bat eguna hondartzan pasatzetik zetozenak. Arratsaldeko 19:30etan, Urdulizko geltokiko nagusiak Plentziako noranzkoan zihoan bidaiari gabeko tren bati argi berdea eman zion, eta Barrikako udalerrian bi aurkako noranzkoetan zetozen bi trenek talka egin zuten. Trenek 45 kilometro orduko abiaduran egin zuten topo, eta trenbidearen trazadura kurboa zela eta gidariak ez ziren konturatu trenbide beretik zetozela. Kolpea oso gogorra izan zen.

Istripua gertatu eta berehala ehunka pertsona joan ziren istripua gertatu zen gunera, zaurituak trenen arrastoetatik ateratzera. Zaurituak Basurtuko Ospitalera eraman zituzten, eta herritar askok odola eman zuten, zaurituei lagundu ahal izateko. Bilbo eta Plentzia arteko trenen ohiko bidaiak ez ziren hurrengo egunera arte berrezarri, suhiltzaileek bi trenak trenbidetik kendu zituzten arte, alegia.

Hildakoen omenezko hileta elizkizuna Derioko hilerrian ospatu zen, eta bertan milaka pertsonek hartu zuten parte.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko tren istripuen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Istripuari buruzko informazioa, *El Correo Español* egunkariaren webgunean[*Betiko hautsitako esteka*].

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252499

 |

* Wd Datuak: Q12252499
**Achit Nuur** (mongolieraz: Ачит Нуур, *Achit Nuur*) Mongoliako aintzira da.

Geografia
---------

Aintziraren ikuspegia.
Bayan-Ölgii Probintziako hirugarren eta Mongoliako zortzigaren handiena da. Herrialdeko ipar-mendebaldean, Errusiako mugatik gertu, Altai mendien ondoan dago, Aintzira Handien Sakongunean. 298 km²ko eremua du, 1.435 metrotan itsas gainean. Gehienezko sakonera 5 metrokoa da.

Ertza gehienean estepa zabaltzen da, batez ere arroketako estepa. Ipar-mendebaldean eta ipar-ekialdean hezegune batzuk daude. Aitziran ibai batzuk isurtzen dira beste ibai baten bidez, Usun-Cholaj ibaia, ondoren Khod ibaia isurtzen dena.

Ekialdeko ertza dôrvôd herria bizi da. Mendebaldean, aldiz, bi heren kazakhstandar dira eta heren bat dôrvôdak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-05-21).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** **(Frantsesez)**:Informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q968728
* Commonscat Multimedia: Achit-Nuur lake

---

 |

* Wd Datuak: Q968728
* Commonscat Multimedia: Achit-Nuur lake
**Adams konderria** (ingelesez: *Adams County*) Washingtonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ritzville da. 2010eko zentsuaren arabera 18.728 biztanle zituen, Adams kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Adams konderriak 4.998,29 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,62 ura dira. Beste 4.985,67 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,75 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.728 pertsonetatik 18.361 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 11.099 dira. 47 beltzak edo afroamerikarrak. 76 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 99 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 124 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156273
* Commonscat Multimedia: Adams County, Washington

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158305483
* **Lekuak**
* OSM: 1153148
* TGN: 2002238

 |

* Wd Datuak: Q156273
* Commonscat Multimedia: Adams County, Washington
**Adriana Carmona** (Puerto La Cruz, Venezuela; 1972ko abenduaren 3a) Venezuelako taekwondo-praktikatzaile eta domina olinpikoaren irabazle da.

Joko Olinpikoak
---------------

1992ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen ere, Bartzelonan non taekwondoa, oraindik, soilik erakustaldi-kirola zen. Bertan, finalerdietara iritsi zen, Emakumezkoen +70kg klasean brontzezko domina irabazita. Sydneyko 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan ere finalerdietara iritsi zen.[erreferentzia behar]

2004ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, Atenasen, eta brontzezko domina jaso zuen +67kg klasean.

Nazioarteko txapelketak
-----------------------

Carmonak urrezko domina irabazi zuen 1995ean Mar del Platan ospatutako Panamerikar Jokoetan, bai eta zilarrezko domina ere 1999ko Winnipegeko Panamerikar Jokoetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *2004 Summer Olympics – Athens, Greece – Taekwondo.*  databaseOlympics.com.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3360647
* **Kirolariak**
* COI: adriana-carmona

 |

* Wd Datuak: Q3360647