recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**San Pedro eliza** Gipuzkoako Eskoriatza herriko eliza nagusia da. XVIII. mendearen bukaeran eraiki zen Mexikotik bidalitako diruarekin. Barroko estilokoa da; aipatzekoak ditu dorrea eta korupean dagoen Kristoren eskultura. 1991n berriztatu egin zen.

Ezaugarriak
-----------

XVIII. mendean eraikia, latindar gurutzedun oinarekin eta Gurutze barrokoa. Eliza honen antzinako kokapena hilerrian aurkitzen zen. Fatxada, dorrea eta elizpearen sarreran dauden bost arkuak harlanduzko harriez eraikiak izan dira. Tenpluaren barrualdeak gurutze latinoaren irudia du, elizaren ormetara erantsiak dauden eta hamabi apostoluak irudikatzen dituen hamabi zutabeetan eusten delarik. Elizak duen elementu batzuk, agian, tenplu zaharretik ekarri ziren, esaterako, koruaren azpian dagoen Kristoa da aipagarriena.

Historia
--------

XV. mendearen erdialdean jadanik ba zegoen eliza bat toki horretan. XVIII. mendearen erdialdean bi kabildoak, elizakoak eta udalarenak, parroki berria eraikitzeko eskaria aurkeztu zuten, baina dirurik ez zuten. 1758. urtean Juan Frantzisco Urtatzak, Eskoriatzan jaioa eta Mexikoko Santa Claran bizi zenak, 3100 peso eman zituen, 100 Santa Marina baselizako ornamentuarentzat eta gainontzeko hiru milak "eliz berriaren eraikuntzarentzako".

1755. urteko maiatzean eraikitzen hasi ziren, Loiolako Santutegiko eraikitzailea izan zen Inazio Ibero maisuaren zuzendaritzapean. Eraikuntzaren ardura Iberoren ikaslea izan zen Carrera arkitekto arrasatearrak izan zuen.

Harriak Alabita, Leintz eta Bolibarreko harrobietatik lortu ziren. 1769. urtean dorrearen amaierarekin eraikuntza amaitu zen. Hau dena burutu ahal izateko Eskoriatzako semeen dirulaguntza ezberdinak jaso ziren, hauen artean Urtatza jaunaren iloba zen Zalbidegoitia jaunarena eta On Domingo Antonio de Viciolarena. Arku nagusian elizaren fundatzaileei eskainitako oroitarri bat dago:

"LOS FELIGRESES DE ESCORIAZA A LOS FUNDADORES DE LA PARROQUIA DON JUAN DE URTAZA, DON JOSE ANTONIO DE ZALBIDEGOITIA, DON DOMINGO DE VICIOLA EN EL II CENTENARIO 1763-1963"

Kaliza baliotsua dauka, bestetik, Alfontso XII.ak oparitua 1879.ean jada desagertutako Landeta bainuetxean hildako bere arreba Pilarri herriak eman zion harrera eskertzeko.

Iruditegia
----------

* Sarrera nagusia.Sarrera nagusia.
* Aldare nagusia, neoklasikoa.Aldare nagusia, neoklasikoa.
* Kupula.Kupula.
* Arkupeak.Arkupeak.
* Eliza Deba ibaia gainean.Eliza Deba ibaia gainean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Euskal Autonomiaren Erkidegoaren Kultura Ondarearen fitxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65735715
* Commonscat Multimedia: Church of San Pedro, Eskoriatza

---

 |

* Wd Datuak: Q65735715
* Commonscat Multimedia: Church of San Pedro, Eskoriatza
**Karabina** fusilaren bertsiorik arinena da, kanoi nahiko motza eta kalibre txikiagokoa. Pistolarekin batera, zalditeriaren ohiko arma zen, mugikortasun handiko baldintzetan manipulatzeko erraztasunagatik. Beraz, egungo subfusilaren antzeko papera izan zuen.

Karabinen kainoirik laburrenak eta pisu baxuenak errazago maneiatzen egiten dituzte espazio txikietan, hala nola hiriguneetako edo oihanetako borroketan eta ibilgailu militarretatik jaisteko unean. Karabina modernoek subfusilek baino sartze eta kalte ahalmen handiagoa izan ohi dute, kalibre handiena mantentzen baitute (eraso fusilen berezkoa, adibidez), bestalde, defentsa pertsonaleko arma deituek kalibre txikiko munizio propioa erabiltzen dute. Karabinen desabantailak, suzko arma handiagoekin alderatuta, distantzia luzeko zehaztasun txikia eta subfusilekin alderatuta, bere pisu eta tamaina handiagoa dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q183302
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300201513
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q183302
Santa Ninoren gurutzea santuari eskainitako erlikario batean.
**Santa Nino Georgiakoaren gurutzea** edo **Santa Nino gurutzea**, baita ere **gurutze georgiarra** edo **mahats adarraren gurutzea**, besoak beheruntz makurtuak dituen latindar gurutzea da. Eliza Ortodoxoaren Georgiako Eliza Ortodoxo eta Apostolikoaren ikur errepresentatiboa da. Georgiako Eliza ortodoxoen artean zaharrenetariko bat da, Eliza Ortodoxoko hamabost eliza autozefaloetako bat da.

Historia
--------

Gurutze honen jatorria IV. mendean dago. Nino Georgiakoak haren predikuetan erabili izan zuen eta hortik izena. Nino Kapadoziako emakumea zen eta bere ebanjelizazio lanak gaur egungo Georgiako lurraldetan aurrera eraman zuen. Kondairaren arabera
Ninok ametsetan Ama Birjina ikusi zuen; honek bi mahats adarrez eginiko gurutzea eman zion. Ninok Iberiako Erresuma ebanjelizatu behar zuela ulertu zuen eta gurutzea bere buruko hilearekin lotu zuen.

Santa Nino gurutzea Vardziako monasterio baten atean.

Ikus, gainera
-------------

* Nino Georgiakoa
* Latindar gurutze
* Georgiako Eliza Ortodoxo eta Apostolikoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q955165
* Commonscat Multimedia: Grapevine cross

---

 |

* Wd Datuak: Q955165
* Commonscat Multimedia: Grapevine cross
**José María Martinez de las Rivas** (Galdames, Bizkaia, 1848ko irailaren 29a - Madril, Espainia, 1913ko apirilaren 13a
) Bizkaiko ontzigintzaren, altzairugintzaren eta, oro har, industrializazioaren bultzatzailea izan zen.

Familia
-------

Gurasoak Santiago Luis Martinez de Lexartza (garaiko grafian, Lejarza) Eskartzaga galdamestarra eta Antonia Deogracias de las Rivas Ubieta gordexolarra izan zituen. Beraz, haren benetako abizenak **Martinez de Lexartza de las Rivas** ziren. Hala ere, Martinez de las Rivas bezala bataiatu zuten, aitaren eta amaren lehen abizenak batuz. Amaren neba, Francisco de las Rivas Ubieta, Mudelako lehen markesa, ospe handiko industrilari, enpresaburu, merkatari eta ontzi-jabea izan zen. De las Rivas abizena mantentzearren edo, aipatu abizenen batura egin zuten. Jose Mariaren gurasoak Gsldamestik Portugaletera aldatu ziren, eta han "Villa Antonia" delako jauregia eraiki zuten, XX. mendean edo Lexartza jauregia izena hartuko zuena eta gaur egun UNEDen Bizkaiko egoitza dena.

Industria-jarduera
------------------

1886. urtean Sestaoko San Francisco del Desierto enpresa erosi, eta Altos Hornos San Francisco izendatu zuen. Hamarkada batzuk geroago Bizkaiko Labe Garaiak fabrikara bilduko zen. 1889an Astilleros del Nervión ontziolak sortu zituen beste enpresaburu batzuekin batera, eta ospe handiko ontziak egin zituzten (*Okendo*, *Bizkaia*, *Infanta Maria Teresa*). 1891. urtean diputatu kontserbadore hautatu zuten, eta 1899-1903 bitartean senatari. 1911. urteko Bizkaiko greban langileen alde agertu zen eta Ugazaben Elkartetik bota zuten.

* Altos Hornos San Francisco, 1887an. La Mudela izenaz ere ezaguna*Altos Hornos San Francisco*, 1887an. *La Mudela* izenaz ere ezaguna
* José María Martínez de las Rivasi monumentua San Pedro Galdamesen.José María Martínez de las Rivasi monumentua San Pedro Galdamesen.
* Martínez-Rivas etxea, Neguri.Martínez-Rivas etxea, Neguri.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. 1 2  "José María Martínez Rivas", Geneanet
2. ↑  "Martínez de Lejarza", Gure Arbasoak
3. ↑  Garaizabal, Jose Luis: "La finca y casa de Martínez de Lejarza", El mareometro

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260859
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 172367789
* ULAN: 500236094
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 92936
* Lur: 04076/eu\_m\_1211/m1211

 |

* Wd Datuak: Q12260859
**Santiago Uranga Ruiz de Azua** (Balmaseda, Bizkaia, 1913ko azaroaren 28a - Madril, 1979) bizkaitar pintorea izan zen.

Biografia
---------

Bilboko Arte Ederretako Akademian egin zituen Pintura ikasketak, eta 1942-1945 urteetan Bartzelonan jarraitu zituen. 1947. urtean egin zuen lehen erakusketa, eta harrezkero hamaika erakusketa egin ditu, bakarka eta taldean. Erretratuak eta paisaiak landu zituen batez ere.

Lan nagusiak: *Cinco Plásticos*, *Alacena*, *Paisaje español*, *Paisaje segoviano*, *Pescador*, *Retrato del escultor Oteiza*, *Toledo*, *Ávila*, *Bodegón*, *Calvario*, *Costa Vasca*, *Maluenda*, *Albarracín*, *Sepúlveda*, *Ventana*, *Lerma*, *Girasoles*, *Ciptana* eta *Violinista Morales*.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267033
* **Identifikadoreak**
* ULAN: 500040243
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 136169
* Lur: 05872/eu\_u\_0534/u0534

 |

* Wd Datuak: Q12267033
**Kershaw konderria** (ingelesez: *Kershaw County*) Hego Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Camden da. 2010eko zentsuaren arabera 61.697 biztanle zituen, Kershaw kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kershaw konderriak 1.917,62 kilometro koadro ditu. Horietatik 35,83 ura dira. Beste 1.881,79 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 32,17 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 61.697 pertsonetatik 45.307 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.298 dira. 15.057 beltzak edo afroamerikarrak. 182 amerikar natiboak ziren eta 26 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 296 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 55 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 774 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506162
* Commonscat Multimedia: Kershaw County, South Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127852512
* NARA: 10040083
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2532511
* TGN: 2001752

 |

* Wd Datuak: Q506162
* Commonscat Multimedia: Kershaw County, South Carolina
**Iran-Sudan harremanak** Iran eta Sudan estatuen artean egon ziren harremanak izan ziren. 1956an hasi ziren eta 2014n harremana krisian sartu zen.

Kronologia
----------

Harremanek honako garapena izan dute:

1956an, Sudango Errepublika independentea sortu zen. Iranen 1979an iraultza islamikoa garaile atera arte, harreman ona izan zuten bi herrialdeek.

1981ean, Iran-Irak gerra hasi zen. Arabiar Ligaren jarrerarekin bat eginez, Sudan Iraken alde egin zuen.

1986an, Sadiq al-Mahdi Sudango lehen ministroak Teheran bisitatu zuen. Sudango lehen agintaria izan zen bertara joaten Iranen iraultza islamikoa gailendu zenetik.

1989an, Omar al-Bashir jeneralak estatu kolpea eman zuen Sudanen, eta estatu islamiko bat ezarri zuen. Urte berean, Teheranera egin zuen bidaia.

1991ean, Ali Akbar Haxemi-Rafsanjani Irango presidenteak Khartum bisitatu zuen, eta bi herrialdeek akordioak egin zituzten arlo ekonomikoan eta diplomatikoan.

2006ean, Irango lider nagusia zen Ali Khamenei aiatolarekin elkartu zen Al-Baxir, Teheranen.

2008an, Sudanek eta Iranek hitzarmen militar bat egin zuten.

2012an, Itsaso Gorrian barrena zebiltzan Irango gerraontziak hiru aldiz gelditu ziren Sudango portuetan. AEBek, Israelek eta Ekialde Hurbileko herrialde sunitek mehatxutzat eta arriskutzat hartu zuten.

2014ean, Sudango Gobernuak Iranen Zentro Kulturalaren egoitzak itxi eta diplomatikoak bidali zituen. Aliantza politikaren aldaketa batekin espekulatu zuten Sudango hedabideek.

2014ko irailaren 2an, bertako hedabideek argitaratu zutenaren arabera, posible zen Khartumek aliantza aldaketa bat egiteko lehenbiziko pausoa eman izana. Zehazki, Iran bazter batera uztea, Persiako golkoko monarkiekin bat egiteko. Ondorio hori Sudango Gobernuak hartu zuen erabaki batean oinarritzen zen. Irailaren 1ean, Irango Zentro Kulturalak herrialdean dituen egoitzak ixteko agindua eman zuen, eta Irango ordezkari kulturalari eta zentroetako langileei irailaren 4ra arteko epea eman zien herrialdea uzteko. Atzerri Ministerioak ohar batean adierazi zuenez, zentro horiek «gainditu» egin zuten zegokien jarduna, eta «mehatxu» bihurtu ziren «bake sozialarentzat eta intelektualarentzat».

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «IRAN-SUDAN ERLAZIOA», *Berria*, 2014-09-03
2. ↑  Mikel Rodriguez, «Aliantza, kinka batean», *Berria*, 2014-09-03

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6067664
* Commonscat Multimedia: Relations of Iran and Sudan

---

 |

* Wd Datuak: Q6067664
* Commonscat Multimedia: Relations of Iran and Sudan
**Santa Ana baseliza** Gipuzkoako Pasaia udalerriko Pasai Donibane herri edo barrutian dagoen baseliza bat da. Pasai Donibaneko Alde Zaharraren gainaldean eta Jaizkibel mendiaren lehenbiziko maldetan dago. Bertatik, Pasaiako badiaren ikuspegi bikainaz goza daiteke.

Historia
--------

Eraikia izan zen jatorrizko urtea ezezaguna izan arren, 1758an zaharberritua izan zela jakina da.

  

* Santa Ana baselizaren irudia.Santa Ana baselizaren irudia.

Eraikina
--------

Eraikin erlijiotsu sotila da, oinplano laukizuzena eta nabe bakarra du, beste hainbat gipuzkoar elizen ereduari jarraituz korua eraikinaren sarreraren gainean du. Sakristia eraikinaren oinplano eta buruari ezkerraldean gehitu zaion pieza txiki batek osatzen du. Sarrera nagusia koruaren azpialdeko erdi-puntuko arkudun atarian du, eta beste sarbidea hegoaldeko fatxadaren erdian du, honetan dauden hiru leiho laukizuzenek elizaren barnealdea argiztatzen dute.

Santa Ana eta Ama Birjinaren irudiak erretaularen erdian daude, eta heuren egite, antzinakotasun eta polikromia dela eta, ondare nabarmena osatzen dute. Irudi hau, 1573an Flandrian eskuratu eta itsasoz Pasaira eramana izan zen.

Eraikinak egitura soila eta azalera zurbilak ditu, mantentze egoera egokian dago. Bere ezaugarri nabarmenea, mendi magalean egotean datza, Pasaiako portuaren mugimendua ederki ikus daiteken terraza zabal batean ezarria.

Pasai Donibaneko Alde Zaharra, gainaldean, Santa Ana baseliza.

Gaur egun
---------

Gaur egun, praktiko eta pilotuek itsasontziak badiaren ahora lerrokatzeko baselizako dorreaz baliatzen dira. Urtero legez, baselizaren jaieguna uztailaren 26ean ospatzen da, Santa Ana egunez, baselizan meza nagusia ospatu eta bertaratu direnen artean salda banatuz.

Baselizaren atzealdean oraintxuki ireki berria den Santa Ana aterpea dago, Kostaldeko Done Jakue bidea burutzen ari diren erromesei ostatu emateko asmoz.

Kanpo estekak
-------------

* Santa Ana baselizari buruzko artikulua. Pasaiako Udal webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492689

 |

* Wd Datuak: Q20492689
K.a. VII. mendearen taula (K.a. VIII. mende | **K.a. VII. mende** | K.a. VI. mende)

K.a. 630ko hamarkada | K.a. 620ko hamarkada | **K.a. 610ko hamarkada** | K.a. 600ko hamarkada | K.a. 590ko hamarkada

K.a. 615 | K.a. 614 | K.a. 613 | K.a. 612 | K.a. 611 | **K.a. 610** | K.a. 609 | K.a. 608 | K.a. 607 | K.a. 606 | K.a. 605

  

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

### Gertaerak

### Jaiotzak

* Anaximandros (K.a. 610 – K.a. 546), Sokratesen aitzineko filosofoa.

### Heriotzak

---

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q248254
* Commonscat Multimedia: 610 BC

---

 |

* Wd Datuak: Q248254
* Commonscat Multimedia: 610 BC


| Denbora unitateak |
| --- |
| attosegundo • femtosegundo • pikosegundo • nanosegundo • mikrosegundo • milisegundo • segundo
minutu • ordu • egun • aste • hil • urte • bosturteko • hamarkada • mende • milurteko • gigaurte |
**Sant'Angelo zubia** (italieraz: *Ponte Sant'Angelo*), aintzina **Pons Aelius** Erroman dagoen zubi ezagun bat da. Tiber ibaia zeharkatzen du Borgo eta Ponte *rioneak* lotuz.

Historia
--------

Hadriano enperadoreak k.o. 134 urtean *Pons Aelius* zubia eraiki zuen bere mausoleoa hiriarekin lotzeko, gaur egun Sant'Angelo gaztelua dagoen tokian. Neronek bigarren zubi bat altxatu zuen, *Neronianus* edo *Triumphalis* izenekoa eta bertatik etortzen ziren general erromatarrak garaipen handia izan eta hirian desfilea egitera. Hau hobetsita Hadrianoren zubia baztertua izan zen.

Erdi Aroaren hasieran Neronen zubia oso egoera txarrean aurkitzen zen eta *Pons ruptus* ("zubi apurtua") ezizena hartu zuen. Vatikanora zihoazen erromesek Hadrianoren zubi zaharra erabiltzeko joera hartu zuten. VI. mendean Gregorio I.a Aita Santuak zubia eta Hadrianoren mausoleoari izen berria eman zion, Sant'Angelo ("aingeru santua"), izan ere bazen kondaira bat gazteluaren gainean ingeru bat azaldu zela zioena eta honi esker izurrite baten amaiera iritsi zela.

San Petri basilikara zihoazen erromesen kopurua handituz joan zen mendez mende eta 1450 urtean hainbestekoa zen jendea zubiaren zutabeek eutsi ezin eta behera erori zela. Erromes ugari hil ziren.

1535 urtean Klemente VII.ak ordainsari bat ezarri zuen zubin eta lortutako diruarekin eskulturak ezarri zituen: San Petri, San Paulo, lau ebangelistak, Adan, Noe, Abraham, Moises eta hainbat aingerurenak. Hurrengo mendeetan erabilera berri bat ere eman zitzaion, zubiaren ondoan zegoen Ponte enparantzan exekutaturikoen gorpuak ibaira jaurti ohi ziren bertatik.

Iruditegia
----------

* Sant'Angelo zubia.Sant'Angelo zubia.
* Sant'Angelo zubia.Sant'Angelo zubia.
* San Pauloren eskultura.San Pauloren eskultura.
* San Pauloren eskultura.San Pauloren eskultura.
* Aingeru baten eskultura.Aingeru baten eskultura.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q870476
* Commonscat Multimedia: Ponte Sant'Angelo (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315161186
* GND: 4107091-4
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 39614

 |

* Wd Datuak: Q870476
* Commonscat Multimedia: Ponte Sant'Angelo (Rome)
*Artikulu hau Irango eskualde historikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Azerbaijan (argipena)».*
**Azerbaijan** edo **Azarbaijan** (persieraz: آذربایجان‎, *Āzarbāijān*, ɒːzæɾbɒːjˈdʒɒːn ahoskatua; azerbaijaneraz: *آذربایجان* *Āzerbāyjān*, ɑːzæɾbɑjˈdʒɑn ahoskatua), baita **Irango Azerbaijan** ere, ipar-mendebaldeko Irango eskualde historikoa da, Irak, Turkia, the Nakhitxevango Errepublika Autonomoa, Armenia eta Azerbaijango Errepublika mugakideak dituena. Jatorriz, eskualdeari Āturpātākān zioten, eta historian zehar izen hori Azerbaijan bihurtu da. Historialariek eskualde hau Zoroastroaren sorlekua zela uste dute eta bere izena zoroastrismoarekin lotuta dagoela, beraz, Adur Gushnasp suzko tenplua inguru honetan dago, Takht-e Soleiman aztarnategi arkeologikoan.

Banaketa administratiboa
------------------------

Lau probintziak osatzen dute:

* Mendebaldeko Azerbaijan
* Ekialdeko Azerbaijan
* Zanjan
* Ardabil

100.081 km²-ko azalera du eta 1989an 5.990.000 biztanle zituen. Gainera, 10.000 km²-ko azalera eta 1.500.000 biztanle inguru ditu Hamadan, Arak, Saveh, Ipar Khorasan eta Teheran probintzietan banatuta.

Hiriburua Tabriz da (1.733.033 bizt.). Urmia (856.914 bizt.) eta Ardabil (531.374 bizt.) ere bertan daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Minahan, James.  (1998). *Miniature Empires.*  Greenwood Publishing Group.
2. ↑  Iran: Provinces and Cities population statistics

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q274536
* Commonscat Multimedia: Iranian Azerbaijan

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q274536
* Commonscat Multimedia: Iranian Azerbaijan
**Karoo eta Ferrar probintziak** basalto probintzia nagusi bat dira. Zatirik handiena Hegoafrikan eta Antartikan dago, baina hainbat zati aurki daitezke Hego Amerika, India, Australia eta Zeelanda Berrian sakabanatuta. Gondwanaren hausturaren aurretik gertatu zen orain dela 183 milioi urte. Garai hau Toarciar iraungitzearekin batera gertatu zen hipoxiarekin bat dator. Atera zen basalto bolumen osoak 6.000 bat kilometro hartzen ditu, hau da, 2.5 x 106 km³.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ikus 5. irudia, p 176: A. Segev (2002) Flood basalts and the dispersal of Gondwana: periodic migration of plumes, EGU Stephan Mueller Special Publication Series, 2, 171–191. European Geosciences Union.
2. ↑  Sur l'âge des trapps basaltiques; Vincent E. Courtillota & Paul R. Renneb; Comptes Rendus Geoscience; Vol: 335 Issue: 1, January, 2003; pp: 113-140

Ikus, gainera
-------------

* Toarciar iraungitzea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6373242

 |

* Wd Datuak: Q6373242
Sauko urtegia.
**Sauko urtegia**, Kataluniako Osona eta Selva eskualdeetan dagoen urtegi bat da, Ter ibaian. Bartzelona probintziako Vilanova de Sau udalerriaren lursailetan dago, Les Guilleries mendilerroan. Vilanova de Sau, les Masies de Roda, Tavertet eta Santa Maria de Corcó udalerrien lursailetan hedatzen da.

17 kilometro luze eta 3 kilometro zabalera, eta gehienezko 151,3 hm³-ko edukiera ditu. Ur kirol jardueren kokalekua ere bada.

Susquedako urtegia eta Pasteralgo urtegiarekin batera, Bartzelona probintziako Osona eta Girona probintziako Selva eskualdeak elkarlotzen dituzten hiru urtegien multzoa osatzen dute.

1962an inauguratu zen, Sant Romà herria urperatuz. Gaur egun, XI. mendeko eliza erromanikoaren kanpandorrea ur maila baxuarekin begi bistara agerian agertzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1140094
* Commonscat Multimedia: Sau Reservoir

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 247845966
* **Lekuak**
* SNCZI-IPE: 10005

 |

* Wd Datuak: Q1140094
* Commonscat Multimedia: Sau Reservoir

41°58′4.28″N 2°24′46.32″E﻿ / ﻿41.9678556°N 2.4128667°E﻿ / 41.9678556; 2.4128667
**Astigarragako Santiagomendi baseliza** Kostaldeko Done Jakue bidean kokatuta dago, izen bereko mendian. Barruan erromesez jantzitako Done Jakueren XIII. mendeko taila zegoen, egun Donostiako Elizbarrutiaren museoan jasota. Baselizaren ondoan, egun, aterpetxea egin da. Hemen inguruan, bestetik, zonaldeko aztarna zaharrenak topatu egin dira. Historiaurrean bertan herri bat zegoen. Datazio aldetik lehenengo aztarnak Kalkolitokoak dira eta erromatarren kolonizazio arte iraun zuen, orain bi mila urte arte. Aztarnategi horretan 1993. urtetik ari da ikertzen.

Ezaugarriak
-----------

Jatorrizko baseliza ziurrenik XIII. mendean eraikia izan zen baina gaur egun ikusten duguna 1525. urtekoa da, zaharraren gainean eraikita. Eraikinak oinplano errektangularra, abside zuzena eta nabe bakarra ditu. Harlangaitzez eraikita dago eta zenbait ezarkin ditu aurrean eta alboetan; horietan egungo aterpetxea eraiki da. Aurrealdea kanpai-horma gisa errematatua dago. Elizaren barruan, XVII. mendeko erretaula bat dago: San Sebastian, San Kristobal, Kristo eta Done Jakueren irudiak biltzen ditu. Bertan ere Done Jakue erromesaren bat zegoen, XIII. mendekoa, alabastroz egina; gaur egun Donostian gordeta dago.

Aterpetxea
----------

Aterpetxea Astigarragako Udalarena da, 2006. urtean berrituta. Urte osoa dago irekita. 308 m ditu. Ikasturtean zehar Natur Eskola gisa ere funtzionatzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Peñalver, Xabier; San Jose, Sonia. (2011). *Burdin Aroa Gipuzkoan, arkeologia 0.3.* Gipuzkoako Foru Aldundia, 263 or. ISBN 978-84-7907-668-9.
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Santiagomendi

Kanpo-loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Gipuzkoako Historia.
* Santiagomendi Aterpetxea, Astigarraga. Web gune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492699
* Commonscat Multimedia: Santiagomendi baseliza

---

 |

* Wd Datuak: Q20492699
* Commonscat Multimedia: Santiagomendi baseliza
**Rodanoko glaziarra** (alemanez: *Rhonegletscher*; frantsesez: *glacier du Rhône*) Suitzako Alpeetan dagoen glaziarrra da, Rodano ibaiaren eta Léman aintziraren iturria (Valais kantonamenduan. Furkako mendatetik gertu dago eta, horri esker, erreza da bertaratzea.

Geografia
---------

Rodano glaziarra Uraniako Alpeetako handiena da. Mendilerroaren hegoaldean dago, Rodano iturburuan. Undri Triftlimi gailurra (3.081 m) Trift glaziarrarekin lotzen du. Glaziarra Valais kantonamenduaren iparraldeko zatian dago, Grimsel mendatearen eta Furkako portuaren artean, Oberwald udalerriaren zatia izanik. Dammastock (3.630 metro) glaziarraren gaineko gailurrik altuena da.

Aldaketak
---------

Rodanoko glaziarra iritsi-erraza da eta, horren ondorioz, bere prozesua XIX. mendetik ondo asko ezagutzen da. Horrela, ezaguna da azken urteetan desegiten ari dela, ura glatzen ari da eta glaziarraren tokian harria gelditzen ari dela. Azken ehunta hogei urtetan mila hirurehun metro galdu ditu. Prozesu hau munduko ia glaziar guztietan ematen ari da, dirudienez aldaketa klimatikoaren ondorioz.

Iruditegia
----------

* 20082008
* 20052005
* 19001900
* 18701870

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Goitik ateratako argazkiak, glaziarraren prozesua ikusteko.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q659044
* Commonscat Multimedia: Rhône Glacier

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315125827
* GND: 4117000-3
* LCCN: sh85113789
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 008790
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q659044
* Commonscat Multimedia: Rhône Glacier
Portugaldar karraka bat Nagasakin, XVII. mendeko margolana.

*Artikulu hau belaontziari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Karraka (argipena)».*
**Karrakak'** bela biribileko itsasontzi handiak ziren, zeharbide luzeetan zama handiak garraiatzen espezializatuak. XII. mendetik XVI. mendera arte karrakak egon ziren. Bere garaiko Europako ontzirik handienak izan ziren.

Oso estimatuak ziren portugaldar, veneziar eta genoarrek, eta gutxiago gaztelar eta aragoiarrek. Kantauri itsasoko ontzioletan oso karraka gutxi eraiki zituzten, denboraleetan portaera txarra zutelako. Bertan naoak hobesten zituzten.

XV. mendean, karrakaren oinarrizko konfigurazioak, zingo nabarmeneko krosko bat, masta bat eta lauki-formako bela handi bat zituen. Denboraren poderioz, aurrerapen esanguratsuak gehitzen joan ziren; horietako nagusia korasta lema sartzea izan zen, alboko lemen ordezko gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Braudel, F.  (1979). *The Structures of Everyday Life.* , 423 or. ISBN 0060148454..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q220635
* Commonscat Multimedia: Carracks

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300232665
* KulturNav: id
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q220635
* Commonscat Multimedia: Carracks
**KV39** Egiptoko Erregeen Haranean dagoen hilobi bat da. Amenofis I.a faraoiaren hilobiaren balizko kokapenetako bat da. Harkaitzen gainean dago, Haranaren gune nagusitik eta beste errege hilobi batzuetatik urrun, uadi baten ohantzean Al-Qurn muinoaren ekialdean, langileen herrixkaren apzian.

Boutros Andraosek eta C. Macariosek aurkitu zuten 1900ean Victor Loretentzat lanean ari zirenean, baina ez zen sakon aztertua izan 1990eko hamarkadararte, John Rosek egin zuenean, Tutmosis I.a, Amenofis I.a eta Tutmosis II.ari buruzko erreferentziak aurkitu zituena. Toki hau are sakonago aztertu zuen 2002an Ian Buckleyk, planoa zuzendu eta zeramika hondarrak berreskuratu zituena.

Weigallek Amenofis I.arena zela iradoki zuen KV39 hilobiaren eta papiro batzuetan Amenofis I.aren hilobiari buruz agertzen diren deskribapenen arteko antzekotasunengatik.

Deskribapena
------------

Ez da soilik kokapena ez ohikoa, baizik eta baita hilobiaren barne banaketa ere: hiru norantza ezberdinetan jaisten da hiru ardatz osatuz. Horietako bakoitza zenbait pasabidez osatua dago, eta horietako biren amaieran laukiluze formako konpartimenduak daude.

Sarrerako eskailera Al-Qurnen azpian barneratzen da bere behe muturrean zabaltzen den okertutako pasabide baterantz. Lehen pasabide honetatik bi igarobide daude: Bat eskailera batzuetarantz ireki eta beste hil ganbera baterantz doa, atzealdeko hormaren azpian lurrean zulo bat duena. Bestea, eskailera baterantz eta bigarren pasabide baterantz beste ganbera baterantz iristen den maldan dagoen pasabide baterantz doa.

Dirudienez, lehen korridorea izan da lehendabizi zulatu zena, ziuraski Egiptoko XVIII. dinastiaren garaian. Beste pasabide sistema, eskailera eta konpartimenduak beranduagokoak dira.

Kontserbazioa
-------------

Hilobiaren lehen deskribapenak aurkitu zen garaian apaindura arrastoak aipatzen ditu, baina arrasto guztiak desagertu egin ziren Rose 1989an industen hasi zen garaian. Giza hondarrak, arropak, janaria, bitxiak, momifikazio tresnak, objektu erlijiosoak, dokumentuak eta pitxerrak aurkitu ziren.

Hilobiaren goikaldea kalitate txarreko arbelean zulatua dago, jatorrizko azalerak mantendu ez dituena. Beheko konpartimendu eta pasabideak kareharriz eginak daude, egituran zenbait pitzadura dauden arren. 1994ko uholdeek mendebaldeko zatia desegin zuten, oraindik irisgarria den arren; ez hala hegoaldeko pasabide eta ganbera, erorketaren hondakinez beteak geratu zirenak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1597218
* Commonscat Multimedia: KV39

---

 |

* Wd Datuak: Q1597218
* Commonscat Multimedia: KV39
**KV47** Egiptoko Erregeen Haranean dagoen hilobi bat da. Egiptoko XIX. dinastiako faraoi bat izan zen Siptahk erabili zuen, faraoi honen momia KV35 hilobian aurkitu zen arren. Aurkitutako objektuen arabera, bertan bere ama, Tiaa erregina ere lurperatu zen. Erregearen kartutxoak ezabatuak eta ondoren margoz berrituak izan ziren. Hartwig Altenmüllerrek eta Anthony Spalingerrek ezabaketak Egiptoko XIX. dinastiaren amaiera aldera arrazoi erlijioso edo politikoengatik gertatu zirela uste dute.

Hilobia 1905eko abenduak 18an aurkitu zuen Edward R. Ayrtonek. Ayrtonen babeslea zen Theodore M. Davisek aurkikuntza 1908an argitaratu zuen.

Ayrtonek 1907an geldiarazi zuen indusketa segurtasun arazoen ondorioz, eta Harry Burtonek jarraitu zuen 1912an.

Deskribapena
------------

KV47 hilobian aurkitutako ushebtiak.
KV47 haraneko hegomendebaldeko adarrean dago. Hilobiko sarrera eskaileradun arrapala bat da, honen ondoren, arinki okertutako hiru pasabide datozelarik, eta, jarraian, konpartimendu bat, zutabedun ganbera bat eta hil ganberara daroaten beste bi pasabide. Hil ganberan granitozko sarkofago bat dago. Hilobia amait gabe geratu zen, soilik korridoreak eta konpartimendua igeltsutu eta apaindu ziren Raren Letaniaren , Hilen Liburuaren eta Amduateko Liburuaren eskenekin, Rarekin zeuden hildakoen irudikapenekin eta eguzki diska eta Maaten hegodun irudiak ateetan.

Hil ganbera laukiluze formakoa da, 13,73 metro luze eta 9,07 metro zabal, batez beste 5,3 metroko altuera duelarik. Lau zutabe karratu ditu eta amaitu gabe dago. Atzealdeko horman dauden margozko ingurune gorriek zutabe gehigarriak non moztuak izango ziren frogatzen dute. Laukiluze formako zulo bat dago konpartimenduaren lurpean. Sabaia eroria zegoen sarkofagoa dagoen tokian. Sabaiaren hondarrak atzealdeko, ezkerreko eta eskuineko hormetan ikus daitezke. Harkaitzaren egoera txarraren ondorioz, konpartimenduaren aurrealdea eta bere zutabeak erori egin dira. Ez dago alboko konpartimendurik.

Sarkofagoa granito gorrizkoa da, eta estalkian faraoiaren irudia du, eskuetan, zetruan eta aurpegian hori eta gorri koloreko margoen arrastoekin. Alboetako gainaldeko ertzak estalkia altxatzerakoan kaltetuak izan ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q366941
* Commonscat Multimedia: KV47

---

 |

* Wd Datuak: Q366941
* Commonscat Multimedia: KV47
**Sara Torres** (Gijón, Asturias, 1991) ikertzailea, eleberrigilea eta poeta da.

Biografia
---------

Gaztelania eta bere Literaturak ikasi zituen Oviedoko Unibertsitatean, ondoren Londresko Queen Mary Unibertsitatean jarraitu zuen ikasten eta unibertsitate horretan doktoratu zen *El texto lesbiano. Fantasía, fetiche y devenires queer* izenburua duen tesiarekin. Torres testualitatearen, psikoanalisiaren, queer ikasketen eta feminismoen teorietan ere espezializatuta dago, Londresko King 's Collegeko diziplinarteko master bati esker. Passauko Unibertsitateari (Alemania) lotuta dago doktoretza osteko beka batekin, eta minbiziaren diagnostiko ostekoak ikertzen ditu.

Bere ibilbidean zehar, Torres irakasle elkartua izan da Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan. "Corporalidades en crisi" mintegia zuzentzen du, Bartzelonan kokatutako pentsamendu kritikoko gunea, feminismoari, filosofiari eta humanitateei buruzko ikastaroak proposatzen dituena.

2016an, Antonio Gala Fundazioan errezidentzia beka bat lortu zuen, eta nobela bat idatzi zuen. Harrezkero, Conjuros y cantos, Phantasmagoria eta Lo que hay liburuak ikusi ditu.

Sararen lan teoriko-sortzailea desioaren, gorputzaren eta diskurtsoaren analisian zentratzen da, psikoanalisia, materialismo berriak eta queer ikasketak lotzen dituen aparatu kritiko feminista eta diziplinarteko baten bidez.

Argitalpenak
------------

### Poemak

* *Phantasmagoria.* (LA BELLA VARSOVIA / 978-84-948007-9-5).(2019)
* *El ritual del baño.* (LA BELLA VARSOVIA / 978-84-121693-7-9)

### Narrazioak

* *Conjuros y cantos.*(2016)

* *Vida mínima*

* *Lo que hay vive*. (Revervoir books, 2022).

Sariak
------

* 2014an Gloria Fuertes Poesia Sari Nazionala jaso zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Sara Torres: "Ser mujer y lesbiana suena a precariedad doble"» *ELMUNDO* 2022-06-27 (Noiz kontsultatua: 2023-03-26).
2. ↑   lecturalia.com. «Sara Torres: libros y biografía autora» *Lecturalia* (Noiz kontsultatua: 2023-03-26).
3. 1 2   Marcos, Mónica Zas.  (2022-05-30). «Sara Torres: "Las guerras de amor entre una madre y una hija se parecen a las de dos amantes"» *elDiario.es* (Noiz kontsultatua: 2023-03-26).
4. ↑   Torres, Sara.  (2018-05-23). «11 / Anesthetic Management of Takotsubo syndrome: a case of success» *dx.doi.org* (Noiz kontsultatua: 2023-03-26).
5. ↑   Montfort, José S. de.  (2022-05-16). «La vida está hecha de amor y muerte: una conversación con Sara Torres» *The Objective* (Noiz kontsultatua: 2023-03-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117309137

 |

* Wd Datuak: Q117309137
**KV31** Egiptoko Luxor hiri inguruan dagoen Erregeen Haranean dagoen egiptoar hilobi bat da. Oso gutxi ezagutzen da hilobi honi buruz, baina, dirudienez, XVIII. dinastian datatua dago.

Kokapena
--------

Erregeen Haraneko 31. hilobia, haranaren hegoaldean dago, KV30 eta KV32 arteko erdi bidean. Hilobi honetatik gertuen dagoen errege hilobia, KV34a da, Tutmosis III.a faraoiarena, honek, **KV31** zein inguruko hilobi guztiak XVIII. dinastiakoak direla pentsarazten duelarik, Tutmosis III.aren erregealdiaren amaiera eta Amenofis III.aren erregealdiaren hasiera artekoak.

KV31ri buruz gaur egun dakigun gauza bakarra, errege nekropolian eginiko hainbat eta hainbat nobleen lurperaketetako bat dela da, garaiko pertsonaia garrantzitsuenek bakarrik gozatzen zuten pribilegioa. Espero zen bezala, sarrerako putzu txiki bat dago, putzu honen sakonera zehatza ezagutzen ez delarik. Honen ondoren, ohikoena, kamera bakarra aurkitzea izango litzateke, non hildakoa egongo litzatekeen. Tokia, erabateko ziurtasunez, apaindu gabekoa izango litzateke.

Indusketa
---------

Giovanni Battista Belzoni italiarrak aurkitu zuen KV31 hilobia 1817an, Belmore Kondearentzat lanean ari zenean. Gizon honek, bere geldiezinezko aktibitatearen ondorioz, denbora gutxian, hilobi mordoa aurkitu zituen (zalantzarik gabe, ezagunena KV17 hilobi ederra da). Urrutira joan gabe, KV30 eta KV31 hilobien lanak aldi berean egin ziren, Belmore Kondeak British Museumari emandako sarkofagoa, bi hilobietatik zeinetik datorren adieraztea erabat ezinezkoa delarik, beharbada, jatorrizko jabearena izango zena.

XIX. mendearen amaieran Victor Loretek bere esistentzia ziurtatu zuen arren, ordutik hona, ez da gehiago ezer jakin KV31 hilobiari buruz. Bere kokapena ezagutzen da, baina, gaur egun, hondakin mordo batek estaltzen du, hil putzua, apenas metro beteko sakonera duen zulo batean bihurtzen duena. Tokia aurkitu eta garbituko duen espedizio baten zain (une honetan, putzutik haratago zer ote dagoen ez dago jakiterik), zain jarraitu beharko da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q591371

 |

* Wd Datuak: Q591371
**Sara Takanashi** (japonieraz: 高梨 沙羅, *Takanashi Sara*?, Kamikawa, Japonia, 1996ko urriaren 8a)
 eski-jauzian lehiatzen den kirolari japoniarra da.

Neguko bi Olinpiar Jokotan parte hartu zuen, eta brontzezko domina bat lortu zuen Pyeongchangen 2018an, banakako tranpolin normaleko proban, eta laugarren tokia Sotxin 2014.

Zortzi domina irabazi zituen Eski Nordikoko Munduko Txapelketan, 2013 eta 2021 artean.

Bizitza
-------

### Ibilbidea

Takanashik seigarren postua lortu zuen 2011ko Munduko Txapelketan, Oslon.

2013-14 denboraldian, Takanashik 15 irabazi zituen banakako Munduko Kopako eski probetan. 2014ko Neguko Olinpiar Jokoetan hirugarren sailkatu zen lehen jauzia egin ondoren, baina laugarren postura jaitsi zen azken itzulian eta podiuma galdu zuen.

2015-16 denboraldian bere hirugarren Munduko Kopa irabazi zuen.

Takanashik Hintergarrenen 2017ko abenduaren 16an jokatu zen emakumezkoen Munduko Kopako txapelketa ere irabazi zuen, bere taldekideak Yuki Ito, Kaori Iwabuchi eta Yuka Seto izan zirelarik.

Brontzezko domina irabazi zuen Pyeongchangeko 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**  Olympedia.org
* **(Ingelesez)**  FISen datu-basea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q467082
* Commonscat Multimedia: Sara Takanashi

---

* **Kirolariak**
* COI: sara-takanashi

 |

* Wd Datuak: Q467082
* Commonscat Multimedia: Sara Takanashi
Kaoba

*Artikulu hau zurari buruzkoa da; izen arrunt hori duen zuhaitza gaitzat duena beste hau da: «Kaoba»*
**Kaoba** *Swietenia* generoko zenbait zuhaitzen zura da, Amerikan jatorria duena. Zuraren kolorea gorri ilunetik arrosara izan ohi da.

Kaoba zur finen adibide onena da, eta zurgindegitan oso estimatua da egur mota honekin erraz lan egin daitekeelako. Gainera, bizkarroien aurka iraunkorra da eta hezetasunaren kontra ondo mantentzen da. Hala dela eta, itsasontziak egiteko oso erabilia izan zen mendeetan zehar.

Benetakoa zuhaitz honetatik ateratzen dute:

* *Swietenia macrophylla*
* *Swietenia mahagoni* edo kaoba
* *Swietenia humilis*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Bridgewater, Samuel.  (2012). *A Natural History of Belize: Inside the Maya Forest.*  Austin: University of Texas Press, 164-65 or. ISBN 9780292726710..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q239788
* Commonscat Multimedia: Mahogany

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX544551
* AAT: 300012221
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q239788
* Commonscat Multimedia: Mahogany
**Sepiolita** filosilikatoen taldeko mineral zuri bigun bat da. Ezaguna da pipak eta iruditxoak egiteko material gisa erabiltzen delako. Bere formula kimikoa Mg4Si6O15(OH)2·6H2O da eta forma solidoan, zuntz eran edo hauts modura ageri da izadian.

Jatorriz *meerschaum* izena eman zion Abraham Werner geologoak (alemanieratik: "itsasoko aparra"), baina 1847an Ernst Friedrich Glockerrek sepiolita deitu zuen (grezieratik: *sepion*, "txibia" + *lithos*, "harria"), Italian aurkitu zuen mea bateko sepiolitak txibien lumaren antz handia zuelako.

Dentsitate erlatibo txikia eta porotasun handia dituenez, ur gainean flotatzen du.

Iruditxoak eta pipak egiteko erabiltzeaz gain, petrolio-putzuak zulatzeko lanetan eta katuentzako kakatokien material xurgatzailea egiteko erabiltzen da. Eraikuntzan, kareoreetan erabil daiteke ur-biltegi gisa.

Kokapen geografikoa
-------------------

Arrano formako fibula hauek VI. mendean egin ziren urre, brontze, harribitxi, beira eta sepiolitarekin.
Merkataritzan erabilitako sepiolita gehiena Turkiako Eskişehir eskualdetik erauzten da. Nodulu-masa irregularretan ageri da, metaketa alubialetan. Magnesitarekin batera agertzea ohikoa da, bien jatorria serpentina baita.

Badaude sepiolita-meak beste zenbait tokitan, baina kantitate txikiagoan. Grezian, Tebas hiritik hurbil eta Eubea eta Samos uharteetan dago. Moravian, Kromau inguruetan ageri da. Kantitate txikiagoak daude Frantzian, Espainian eta Marokon. Estatu Batuetako hiruzpalau tokitan ere badago. Afrikan, bestalde, Tanganyika lakuaren inguruetan aurkitu da sepiolita.

Sepiolitan zizelkatutako turkiar iruditxoak Viena bezalako hirietako lantegietan egin izan dira tradizionalki, baina 1970eko hamarkadan Turkiak esportazioa debekatu zuen, herrialdean bertan mineral hori lantzeko industria sor zedin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q414096
* Commonscat Multimedia: Sepiolite

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4169260-3
* LCCN: sh85083264
* AAT: 300209722
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 18307-23-8
* ChEBI: 82533
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 18307-23-8

 |

* Wd Datuak: Q414096
* Commonscat Multimedia: Sepiolite
**Rosenborg jauregia** (danieraz *Rosenborg Slot*) Kopenhageko gaztelu bat da, alemaniar pizkundeko estiloan eraikia. Lorategi ederrak ditu inguruan *Kongens Have* izenekoak, "Erregearen lorategiak". Putzu bat ere badu jauregiaren atzealdean.

Historia
--------

Kristian IV.ak eraiki zuen udako jauregi izateko. Denborak aurrera egin ahala Christiansborg jauregia baino gehiago gustatu eta denboraldi luzeak igarotzen zituen bertan. 1710 arte erabili zuten Danimarkako erregeek, baina Frederik IV.aren ondoren bertan behera utzi zen, Erret familiak nahigao baitzuen Frederiksborg gazteluan bizitzea. Altxorraren biltegia bihurtu zen orduan.

1801ean Kristian VII.a bertan babestu zen ingelesek Kopenhage erasotu zutenean. 1833an museo bihurtu zen Rosenborg jauregia.

Egitura
-------

### Gela luzea

Eraikin osoan gelarik aipagarriena da. 1624ean bertan egin zuten. Hasieran jolaserako gela zena 1700 urtetik aurrera Harrera eta Oturuntza gela bihurtu zen. XIX mendearen bukaera aldera "Zaldunen Gela" izena hartu zuen.

Elementu nagusia Errege-erreginen tronua da, zilarrezko hiru lehoi aurrean dituena.

### Bildumak

XVI eta XIX mendeen arteko Daniar kulturaren adierazgarri diren hamaika artelan daude barnean. Gehienak aristokraziaren artikuluak dira. Koroaren altxorra ere ikusgai dago. 1838an ireki zitzaion publikoari.

### Lorategiak

Gaztelua eraiki aurretik eratu ziren, 1606an hain zuzen ere. 16 hektareako azalera daukate eta urtero bi milioi eta erdi turista izaten ditu batazbeste.

Lorategien atalik zaharrena XVII mendearen hasieran diseinatu zen pizkundeko estiloan. 1669an lorategi berrokoak gehitu zitzaizkion.

Iruditegia
----------

* Aurrealdea.Aurrealdea.
* Atzealdea.Atzealdea.
* Lorategiak udaberrian.Lorategiak udaberrian.
* Kristian IV.aren koroa.Kristian IV.aren koroa.

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q206101
* Commonscat Multimedia: Rosenborg Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 173253842
* ISNI: 0000 0001 2286 1491
* GND: 4264689-3
* LCCN: n50052821
* **Ondare historikoa**
* FBB: 3099646

 |

* Wd Datuak: Q206101
* Commonscat Multimedia: Rosenborg Castle
**Horus Eskorpioi I.a**, K. a. 3200 inguruan gobernatu zuen gobernari egiptoar bat izan zen.

1988an, Werner Kaiser eta Günter Dreyer arkeologoek (Kairoko Arkeologia Institutu Alemaniarrekoak), erregearen izena aurkitu zuten Uj hilobian, Umm el-Qaaben, Abidosen; Naqada IIIa2 kulturan datatua dago, eta, beraz, 0 dinastiako izen bereko Horus Eskorpioi II.aren faraoi ezberdin bat izango litzateke.

Horus Eskorpioi I.aren hilobia
------------------------------

Hilobiak, 9,10x7,3 metroko hamabi ganbera ditu, eta dohaintza ontziak, bolizko hagatxoak, errege zetro bat, eta horietatik batzuk, Kanaandik inportatu ziren zenbait ehundaka ardo pitxer zituen. Pitxerretako etiketak, Egipton fonetikoki irakur daitezkeen balizko idatzitako zeinuen ebidentzia ezagunik antzinakoena dira.

Hilobiaren induskatzaileek, "Eskorpioi" bera ez dela uste dute, harresiko idazkunek lekukotzen duten bezala, ez baita aro berekoa. Hilobia apaintzen duten eskorpioiak, agian errege baten izena izango ez diren arren, baizik eta kargu edo nomo baten irudikapena.

Izan liteke, baita ere, erregearen zenotafio bat izatea, soilik bere "izena" grabatuz. Hilerriko tokirik antzinakoenean dago, U hilerria deritzonean, Narmer eta Aha faraoiak lurperatuta dauden tokitik 150 metrora. Eraikina, adobezkoa zen, eta harresiak nahiko meheak dira aurrekoekin alderatuta.

Jatorrizko egitura, goiko eta eskuineko izkinan ganbera bat eta euren artean (eta hilobiko ganberarekin) ziur asko ateak irudikatzen zituzten zirrikitu estuen bidez konektatzen diren bederatzi gela izan zen. Hilobia, beranduago, bi etapatan hegoaldeko alde luzean eraikitako bi gelekin handitu zen.

Hilobiaren barnean aurkitutako objektuak, nabarmengarriak izan ziren, eta induskatzaileak erabat harrituta utzi zituzten: benetako formadun eskorpioi irudiak eta mila kilometro ipar-ekialdera zegoen Kanaan iparraldetik ekarritako pitxer mordo bat, ziuraski ardoz beterik zeudenak. Horietako batzuk, hegaztiak eta beste animalia batzuk irudikatzen dituzten bolizko etiketa txikiak dituzte, eta Bast hiriaren izenarekin markatuak daude (grezieraz Bubastis), deltaren ekialdeko zatian dagoena, Behe Egipton, 550 kilometroko distantziara. Jakina, jabeak, inportaturiko pitxer hauek gordetzea erabaki zuen non *Eskorpioiren landatzeetakoak* irakur daitekeen.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Nubian zizelkaturiko harkaitz batek, eskuak bizkarrean lotuta dituen gizon bati erasotzen dion eskorpioi handi batekin, non bi arkulari eszena ikusten ari diren, ziur asko, Egipto hegoaldean zigorrezko eraso bat erakusten du.

Pausatutako belatzdun zutoihalak (erregea) probintzia honetako ikur bat izan dira garai goiztiarretatik; beiraturiko zeramikazko, bolizko eta kareharrizko beste eskorpioi batzuk ere aurkitu ziren Hierakonpolisen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Horus Zezen** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko aro aurredinastikoa | Ondorengoa**Horus Iry** |