recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Maritxu Teilatukoa orri berde baten gainean.
 Ahozko literaturak umeei ohiko galera bat hobeto eramaten laguntzen die.
**Maritxu Telletuko** edo **Maritxu Teilatuko** ahozko euskal tradizioan umeen esne hortzak batu eta ordainetan zerbait ematen dien izakia da.

Besteak beste, kopla zaharretan jaso da, *Katuen testamentua* bilduman topa daiteke, eta izen bereko Oskorri taldearen diskoan. Mendebaldeko euskalkian jasotako koplatxoa da.

Abestiaren izenburuak Euskal Herriko baserrietan oso ezaguna zen zomorro bati egiten zion erreferentzia: marigorringoari (*Coccinella septempunctata* L. (Coccinellidae)).

Hitzak
------

| BEREZKO TESTUA (Mendebaldeko euskalkia) | Euskara batura ekarria: |
| --- | --- |
| Maritxu Telletuko
gona gorridune
eutsi agin zarra ta
ekarri barrixe." | Maritxu Teilatuko
gona gorriduna
eutsi hagin zaharra eta
ekarri berria." |

Umeen hortzak eta haginak
-------------------------

Mutiko bat barrez.
Kultura askotan umeek galtzen dituzten hortzak edo haginak batuko dituzten pertsonaia fantastikoak sortu dira. Pertsonaia horiek hortzak batu eta ordainetan umeei zerbait ematen diete.

Euskal Herriko mendebaldeko toki batzuetan Maritxu Telletuko honek betetzen ei zuen funtzio hori. Maritxu Telletuko hau sortu zen bezala, Espainiako hainbat tokitan eta gaztelaniaz egiten den hainbat tokitan, —eta Hego Euskal Herriko toki askotan ere bai—, "Pérez sagutxoa" sortu zen. Pérez sagutxoa da hortzak eta haginak eramaten dituen pertsonaia fantastikoa, Mexiko eta Peruko eskualde batzuetan izan ezik, non "hortzen Sagua" besterik ez zaion deitzen.

Frantzian *petite souris* (sagutxoa) deitzen zaio eta Italian *Topolino*, *Topin*o (sagutxoa) edo *Fatina dei denti* (hortzen maitagarritxoa). Beste leku batzuetan, hortzak biltzeko ardura duten beste izaki fantastiko batzuk daude, hala nola *Tooth Fairy* ("hortzen maitagarria") herrialde anglosaxoietan, *L 'Angelet* ("Aingerutxoa") edo *La rateta* ("Arratoitxoa") Katalunian, edo *L' Esquilu de los dientis* Kantabrian eta bableren esparru batzuetan, hau da "hortzen katagorria", "hortzen urtxintxa"; Zahnfee alemanez, Tandenfee nederlanderaz...

Badirudi, familia batzuetan ume bati hortza erortzen zitzaionean hortz hori etxeko teilatura botatzen zela, baina kontu hau, guk dakigula, ez dago nahikoa dokumentatuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Bilaketa - Euskal kantutegia - Eusko Ikaskuntza» *www.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).
2. ↑    «Maritxu teilatukoa» *Issuu* (Noiz kontsultatua: 2020-10-25).

Ikus, gainera
-------------

* Katuen testamentua (abestia)
* Maria Andresan korotza
* Kanuto (abestia)
* Lastozko zubixe
* Aitite ta amama

Kanpo estekak
-------------

* Badok.eus *Katuen testamendue* diskoaren fitxa.
* Badok.eus *Katuen testamendue* diskoaren hitzak, Oskorri taldearen hainbat kantu.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q846982
* Commonscat Multimedia: Tooth fairy

---

 |

* Wd Datuak: Q846982
* Commonscat Multimedia: Tooth fairy
*Artikulu hau historialari nafarrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Beroitz (argipena)».*

**Marcelino Beroitz Lazkano** (Iruñea, 1974ko urtarrilaren 26a) historialaria da. Nafarroako Unibertsitatean lizentziaturik, Nafarroako Unibertsitate Publikoan burutu zuen doktoretza, "Justicia y delincuencia en Navarra bajo el reinado de los primeros Evreux (1328-1349)", Juan Carrasco Perez irakaslearen gidaritzapean. Horretaz gain, NUPeko Erdi Aroko ikertaldean dihardu, non, besteak beste, *"Sistemas fiscales y régimen tributario en el reino de Navarra. Siglo XIII-XIV"* izeneko proiektuan parte hartu duen. Ikastaro eta bilera zientifikoetan hizlari, aldizkari espezializatuetan Nafarroako Erdi Aroaren inguruko hainbat artikulu idatziak ditu.

Liburuak
--------

* *Crimen y castigo en Navarra bajo el reinado de los primeros Evreux (1328-1349)* Iruñea, NUP, 2005.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263011
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 168976043
* ISNI: 0000 0001 1803 1444
* BNE: XX821815
* BNF: 15084662p (data)
* LCCN: n2011019283
* SUDOC: 109331087
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 25913

 |

* Wd Datuak: Q12263011
**Rich konderria** (ingelesez: *Rich County*) Utahko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Randolph da. 2010eko zentsuaren arabera 2.264 biztanle zituen, Rich kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Rich konderriak 2.813,65 kilometro koadro ditu. Horietatik 149,14 ura dira. Beste 2.664,51 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,8 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.264 pertsonetatik 2.227 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 96 dira. 0 beltzak edo afroamerikarrak. 16 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 16 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26907
* Commonscat Multimedia: Rich County, Utah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148941357
* ISNI: 0000 0004 0560 9085
* LCCN: n82024103
* **Lekuak**
* OSM: 1416619
* TGN: 2002117

 |

* Wd Datuak: Q26907
* Commonscat Multimedia: Rich County, Utah
**Pêr-Jakez Heliaz**, **Pêr-Jakez Heliaz** edo frantsesez **Pierre Hélis** (1914ko otsailaren 17a, Pouldreuzig, Bretainia – 1995eko abuztuaren 13a, Kemper, Bretainia) bretoi idazle, olerkari, antzerkigile eta kazetari bat izan zen. Bretainieraz nahiz frantsesez idatzi zuen. Bretainieraz mintzatzen zen baserritar familia batean jaio eta hezi zen. Frantsesa eskolan ikasi zuen, Kemper eta Roazhonen ikasten segituz. 1946-1975 artean Kemperreko Eskola Normalean letra klasikoak irakatsi zituen.

1946ko abenduaren 21ean berak eta Pierre Tréposk bretoierazko irratia aireratzen hasi ziren, iragarkiak eta antzezlanak aurkeztuz. 1948an Cornouaille Jaialdiaren bultzatzaileetako bat izan zen baita denboraldi batez bertako aholkularia ere. 1950ean *Brud* aldizkaria sortu zuen. Bretainiar nazionalismoko joera pragmatikoenekin lerrokatu zen, *Ar Falz* eta *Emgleo Breiz* taldeetako kidea izateaz gain, Parisko *La Bretagne* aldizkarian kronikak idatzi eta *Ouest-France* aldizkarian bere idazlanetako zatiak argitaratu zituen. 1971ean *Breizh o veva* (Bretainia bizirik) bretainierazko lehenbiziko telebista saioan parte hartu zuen.

  

1980an Claude Chabrolek *Le cheval d'orgueil* (*Harrotasun zaldia*) filma zuzendu zuen, bere izenburu bereko *Le Cheval d'orgueil* liburuaren zinemarako egokitzapena.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3141517
* Commonscat Multimedia: Pierre Jakez Hélias

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 36919560
* ISNI: 0000 0001 2278 3497
* BNE: XX880265
* BNF: 11907174c (data)
* GND: 119263882
* LCCN: n50028536
* NKC: mzk2004236846
* SUDOC: 026918064
* ICCU: SBLV293302

 |

* Wd Datuak: Q3141517
* Commonscat Multimedia: Pierre Jakez Hélias
Lluçà (Osona) udalerriko masia zaharra, XVII. mendekoa.
**Masia** Kataluniako landetxe tradizionala da, nekazari edo artzainen esparru sakabanatuko eraikin tipikoa eta herriguneetatik aldenduta. Etxea "mas" izeneko multzoaren eraikin nagusia da.

Balear Uharteetan eta Valentziako Erkidegoan ere masiak badaude, eta historiari dagokionez Erdi Arotik aurrera agertzen joan ziren eta, munduko beste toki batzuetan bezala, gaur egun landa-turismoarekin lotuta daude hein handi batean.

Kultura
-------

Naturarekin oso lotuta alde batetik eta bestetik giza jarduera eta ohitura tradizionalekin eta hizkuntzarekin, Renaixençaren garaian izaera goratua hartu zuen, bizitoki arruntetik haratago eta nekeak eta bestelako ajeak bazter batean sarritan utziz eta leku sakratutzat joz.

1923tik 1936 arte *"Estudi de la Masia Catalana"* izeneko talde humanista eta zientzialaria Katalunian eta Balear Uharteetan zehar ibili zen dokumentazio lanak eginez, masiak ez ezik hizkuntza bera ikertuz tokian tokiko dialektoak jasoz eta arte erromanikoaren tenpluei ere arreta berezia eskainiz.

Hiria eta herriaren arteko dikotomiaren adibidea da azken finean, liberalismo eta karlismoaren artekoa, nazionalismo kataluniarrak erabilitako ikur kulturala. Euskal Herrian gertatzen den fenomenoa da azken finean.

Argazki galeria
---------------

* Masia de Can Taxonera (Arenys de Mar)Masia de Can Taxonera (Arenys de Mar)
* Rectoria de Premià de Dalt.Rectoria de Premià de Dalt.
* Masia de Mas Fabregas del Bosc (L'Ametlla del Vallès)Masia de Mas Fabregas del Bosc (L'Ametlla del Vallès)
* Masia de Mas Dorca (L'Ametlla del Vallès)Masia de Mas Dorca (L'Ametlla del Vallès)
* Can Mora (Sant Vicenç de Montalt)Can Mora (Sant Vicenç de Montalt)
* Masia de Can Pages Vell (Ametlla del Vallès)Masia de Can Pages Vell (Ametlla del Vallès)
* Can Werboom (Premià de Dalt).Can Werboom (Premià de Dalt).
* Masia del Restaurant Sant Antoni (Premià de Dalt)Masia del Restaurant Sant Antoni (Premià de Dalt)

Bibliografia
------------

* *"La vida a pagès. El món perdut de les masies i les possessions de Catalunya i Les Balears"*. La Magrana, 2010.

Ikus, gainera
-------------

* Herrialde Katalanak

Kanpo estekak
-------------

* **(Katalanez)****(Gaztelaniaz)****(Frantsesez)****(Ingelesez)**Landa-turismoa Katalunian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q585956
* Commonscat Multimedia: Masies

---

 |

* Wd Datuak: Q585956
* Commonscat Multimedia: Masies
**Tangipahoa parrokia** (ingelesez: *Tangipahoa Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Amite da. 2010eko zentsuaren arabera 121.097 biztanle zituen, Tangipahoa Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tangipahoa parrokiak 2.132,25 kilometro koadro ditu. Horietatik 82,86 ura dira. Beste 2.049,39 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 56,79 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 121.097 pertsonetatik 82.067 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.260 dira. 36.485 beltzak edo afroamerikarrak. 355 amerikar natiboak ziren eta 35 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 714 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 108 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.333 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Tangipahoa Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q504312
* Commonscat Multimedia: Tangipahoa Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154792654
* LCCN: n82088479
* NARA: 10039671
* **Lekuak**
* OSM: 1836619
* TGN: 2000906

 |

* Wd Datuak: Q504312
* Commonscat Multimedia: Tangipahoa Parish, Louisiana
**Maria Jülich-Bergekoa** (1491ko abuztuaren 3a - 1543ko abuztuaren 29a) Gilen IV.a Jülich-Bergekoaren eta Sibila Brandenburgokoaren alaba izan zen. Mariak bere aitaren Jülich, Berg eta Ravensbergeko oinordekotza lortu zuen 1511ean aita hil zenean. Joanes III.a Cleveskoarekin ezkondu zen 1509an, bere tituluak Clevesko Dukerriarekin batuz. Joanesek Cleves-Markeko dukerria jaso zuen 1521ean, eta Jülich-Cleves-Bergeko dukerri batuen lehen agintaria izan zen, 1666ra arte iraun zuen batasuna.

Bikoiteak hiru alaba izan zituen, eta seme bat: Sibila Cleveskoa, Joana III.a Nafarroakoarekin ezkonduko zen Gilen Jülich-Cleves-Bergekoa, Amalia Cleveskoa eta Ana Cleveskoa, Henrike VIII.a Ingalaterrakoarekin Ingalaterrako erregina ezkontidea izango zena 1540ko urtarrilarn 6tik uztailaren 9ra.

Maria katoliko hertsia zen, eta ez zuen babesten printzesek edo emakume nobleek hezkuntzarik jasotzea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3292910

 |

* Wd Datuak: Q3292910
**Maria João Pires** (Lisboa, Portugal, 1944ko uztailaren 23a) portugaldar piano-jotzailea da.

Biografia
---------

Oso gazterik hasi zen pianoa jotzen, hiru urterekin hain zuzen, eta lau urterekin eman zuen jendaurreko lehenengo kontzertua. Lisboakoa Musika Kontserbatorioan egin zituen ikasketak, eta handik Munichera aldatu zen, Gulbenkian fundazioak emandako laguntza batekin, Rosl Schmidtekin ikasketak sakontzera.

1970ean arrakasta handiz parte hartu zuen Bruselan, Beethovenen bigarren mendeurrenean, eta harrezkero munduko areto ospetsuenetan eta orkestra handienekin jo izan du, eta ospe handia eskuratu du bai kritikarien artean eta bai entzuleen artean. Osasun arazoak zirela-eta aldi batez erretiratuta egon ondoren, 1986an Londresen debutatu eta ondoren Hanburgo, Paris eta Amsterdamen aritu zen; New Yorken eta Austrian jo zuen 1989an, eta Espainian hurrengo urtean.

Pires munduko musika garaikideko artista handienetakoa da. Ganbera-musika jo ohi du, eta azpimarratzekoak dira Mozart, Beethoven eta Schuberten lanen gainean egin ohi dituen interpretazio natural eta soilak. Agustín Dumay biolin-jotzailearekin bikotea osatu du, eta harekin grabatu zuen "Biolin eta pianorako sonatak"; disko aipagarriak ditu, halaber, Mozarten sonatenak eta Chopinen *Nocturno*enak (Portugalen gehien saldutako diskoetako bat izan zen).

Bestalde, bere karreran zehar hainbat sari irabazi ditu, adibidez, Edison saria, Frantziako Akademiaren Diskoaren saria eta Charles Cros Sari Nagusia.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q235650
* Commonscat Multimedia: Maria João Pires

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 113931950
* ISNI: 0000 0001 0937 4314
* BNE: XX1072051
* BNF: 13898517v (data)
* GND: 124927521
* LCCN: n78045366
* NKC: xx0198406
* NLA: 36578135
* CiNii: DA08510645
* SNAC: w6dz17bz
* SUDOC: 085914487
* BIBSYS: 1070805
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04885/eu\_p\_2021/p2021

 |

* Wd Datuak: Q235650
* Commonscat Multimedia: Maria João Pires
**Maria Vladimirovna Khoreva** (Errusieraz: Мария Владимировна ; San Petersburgo, 2000ko uztailaren 3a) balleteko errusiar dantzaria da, Mariinsky Ballet-eko lehenengo dantzaria 2018tik.

Bizitza
-------

Khoreva 2000. urteko uztailaren 3an jaio zen San Petersburgon, Errusian. Vaganova ballet Akademian onartua izan aurretik, Khorevak zazpi urtez gimnasia erritmikoa praktikatu zuen.

Vaganova Akademian, berriz, Lyudmila Kovaleva irakasle ospetsuak irakatsi zion Khorevari, Diana Vishneva eta Olga Smirnova bezalako talentuak ekoizteagatik ezaguna. Bere urtean, Khoreva diploma batekin graduatu zen ikasle talde bat baino ez zen. Bere azken ikasturtean, Khorevak honako lan hauek egin zituen Akademiarekin, bai etxekotasunez bai nazioz:

* *Dance of the Hours*: Night
* *Suite en Blanc*: Flute, Adagio
* *Le Réveil de Flore*: Flora, Aurora
* *The Fairy Doll*: Fairy Doll
* *The Nutcracker*: Masha

Mariinsky
---------

2018an, Khoreva Mariinsky balletean sartu zen Vaganova Akademian graduatu ondoren. Udan, bere lehen denboraldia hasi aurretik, konpainiarekin, Terpsichore bezala debutatu zuen George Balanchineren Apolo lanean, Mariinsky Xander Parish zuzendariaren paperean.

2018ko udazkenean, Khorevak Le Corsairreko Dorrea Odalisques hiriko hirietako bat izan zen, eta printzearen lagunetako bat Swan Lake pas de trois. Urrian, Paquitako paper titulua dantzatu zuen, graduatu berri baten bitxikeria, eta, hilabete bukaeran, balletetik hasi eta lehen bakarlera igo zen, maila bat baino gutxiagora.

Mariinskirekin duen errepertorioak, oraingoz, bere baitan hartzen du:

* *La Bayadère*: Nikiya
* *The Nutcracker*: Masha
* *Paquita*: Paquita
* *Raymonda*: Raymonda
* *Sleeping Beauty*: Princess Aurora
* *Apollo*: Terpsichore
* *Don Quixote*: Queen of the Dryads, Kitri (Act III grand pas de deux)
* *Jewels*: Diamonds
* *A Midsummer Night's Dream*: Titania (Pas de deux from Act II)
* *Serenade*: Soloist
* *Le Corsaire*: Medora, Trio of Odalisques
* *Swan Lake*: Friends of the Prince

Elvira Tarasova Mariinsky bakarlari ohiak entrenatu zuen Khoreva.

Bizitza Publikoa
----------------

Khoreva Instagramen ezaguna da, kriskitinen azpian. Gaur egun dantzari bezala lan egiten du ingelesez zein errusieraz, hasieran Vaganova Akademian eta orain Mariinskin, eta urtean zehar 400.000 jarraitzaile baino gehiago izan ditu. Nike markako kirolariaren bozeramailea da, Inc. eta Bloch dantzarien enbaxadorea.

2020ko azaroan, Khoreva Errusiako ballet lehiaketako hirugarren denboraldian agertu zen. Lehiatzen ez zen bitartean, Mariinski Vladimir Shklyarov dantzari nagusiak parte hartu zuen. Lehiaketaren hirugarren astean, Khorevak ikuskizunaren lehen puntuazioa jaso zuen Paquitaren aldakuntza antzezteagatik. Abenduan lehiaketa irabazi zuen.

Khorevak "Teach Me Ballet: how to Educate Your body" argitaratu zuen 2020ko abenduan.

Kanpo estekak
-------------

* Maria Khorevaren orria Mariiskyn

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58175717
* Commonscat Multimedia: Maria Khoreva

---

 |

* Wd Datuak: Q58175717
* Commonscat Multimedia: Maria Khoreva
**Maria Koroleva** (1990eko apirilaren 10a) errusiar jatorriko estatubatuar igerilari sinkronizatua da. Estatu Batuetara emigratu ostean, Koroleva igeriketa sinkronizatuan parte hartzen hasi zen, eta Stanford Unibertsitatean lehiatu zen. Mexikoko Guadalajarako 2011ko Guadalajarako Panamerikar Jokoetan bikote eta taldekako lehiaketetan zilarrezko domina lortu zuten taldeetako kidea izan zen. 2012 eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

Koroleva 1990eko apirilaren 10ean jaio zen Yaroslavlen, Errusiako SFSR, Sobietar Batasuneko Svetlana eta Nikolay Korolevengana, eta geroago bere familiarekin Estatu Batuetara emigratu zuen, Concorden (Kalifornia) finkatuz. Bertan, igeriketa sinkronizatuko gazte mailako lehiaketetan parte hartzen hasi zen.
Stanford Unibertsitatean onartu ondoren, arrakasta handia izan zuen unibertsitateko eta nazioko lehiaketetan. 2009ko txapelket kolegiatuetan bigarren sailkatu zen taldean eta ziftan, hirugarren hirukotean eta bosgarren bikotean. Urte horretan bertan txapelketa nazionaletan hirugarren sailkatu zen taldean eta laugarren bikotean. Hurrengo urteko txapelket kolegiatuetan, bigarren postua lortu zuen hirukote lehiaketan eta hirugarrena bikotean.
2011ko Guadalajarako (Mexiko) Joko Panamerikarrak baino gutxira, Mary Killmanekin bikotekide izan zen bikote gisa lehiatzeko. Joko horietan, Killman eta Koroleva zilarrezko domina lortu zuten bikoteko lehiaketan, eta taldekako lehiaketan zilarrezko bat irabazi zuen Estatu Batuetako taldeko kideak izan ziren. Bikotea emakumezkoen bikoterako sailkatu zen 2012ko Londresko Udako Olinpiar Jokoetan, eta Estatu Batuek taldekako probarako sailkatu ez zutenez, igeriketa sinkronizatuan lehiatu ziren emakume estatubatuar bakarrak izan ziren.

| Panamerikar Txapelketak |
| --- |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2011 | Guadalajara  Mexiko | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Binaka |
| 2011 | Guadalajara  Mexiko | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Taldeka |
| 2015 | Toronto  Kanada | 03 !3. postua, brontzezko domina | Binaka |
| Unibertsiada |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2013 | Kazan  Kazakhstan | 03 !3. postua, brontzezko domina | Taldeka |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6766076

 |

* Wd Datuak: Q6766076
**Tarvantovaara Eremu Basatia** (finlandieraz: *Tarvantovaaran erämaa-alue*; iparraldeko samieraz: *Darvvátvári meahcceguovlu*) Enontekiö udalerriko eremu basati bat da. Ipar Finlandiako eremu basati hau, 1991. urtean sortu zen eta, gaur egun, 670 km²-ko azalera dauka. Leppäjärvi herrixkaren mendebaldean eta Kaaresuvanto herrixkaren iparraldean dago, Norvegiako mugan. Mugaz gertu, eremu hauetan eta bertako tunturietan ospetsua den tundra eremua nagusitzen da.

Eremu Basatia Enontekiöko gainontzekoetatik bereizten duten ezaugarrietako bat bere pinudiak dira. Izugarrizko baso eremu zabala osatzen dute pinuek; hala ere, iparraldeko eremua zingira eta urkidien esku dago .

Berezitasunak
-------------

Eremu Basatia Enontekiöko gainontzekoetatik bereizten duten ezaugarrietako bat bere pinudiak dira. Izugarrizko baso eremu zabala osatzen dute pinuek; hala ere, iparraldeko eremua zingira eta urkidien esku dago .

Landaredia
----------

Lehen aipaturiko zuhaitzez gain, hainbat landarek osatzen dute inguru zingiratsuak, haien artean, harrautsi loreak.

Fauna
-----

Honez gain, hegazti kopuru eta espezie anitz dago eremu honetan; ipar-belatzak, arrano beltzak eta txirri hankalaburrak, esaterako. Bestalde, hartz arrea, otsoa, ipar-katamotza, jatuna eta azeri artikoak bezalako Finlandiako harrapari handienak bertan aurki daitezke .

Arrantzari ugari ikus daiteke bertako ibaietan arrantzan uda partean, ohiko igarabez edo urtxakurrez gain.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Enontekiö
 | * Kaaresuvanto
 | * Leppäjärvi
 | * Marttajärvi
 |

Kanpo estekak
-------------

* Tarvantovaara Eremu Basatia[*Betiko hautsitako esteka*] **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492725

 |

* Wd Datuak: Q20492725

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Tarvantovaaran erämaa[*Betiko hautsitako esteka*]

| Finlandiako Eremu Basatiak |
| --- |
| Hammastunturi · Kaldoaivi · Kemihaara · Käsivarsi · Muotkatunturi · Paistunturi · Pöyrisjärvi · Pulju · Tarvantovaara · Tsarmitunturi · Tuntsa · Vätsäri |
Biografia
---------

Qalam izena, esklabo edo esklabo-ohi askoren kasuan bezala, beste esanahi bat zeukan hitz batetik dator, berez; konkretuki "idazluma" esan nahi du, zeina objektu eder baina bizi-gabekoen talde semantikoan koka dezakegun. Esklabo izateko ezaugarri baliotsu bat zeukan emakume honek: jakintza arlo fin desberdinetan mugitzen zen. Jatorri baskoidun emakume hau ez zen familia dirudun soil batera joan, jauregiko esklaboa izan zen, ˤAbd al-Raḥmān II.aren ohaide, konkretuki. ˤAbd al-Raḥmān II.aren alkazarreko apaingarri izatera igaro baino lehen, txikia zelarik, Medinara eraman zuten, bertan hezia eta trebatua izan zedin. Horretaz gain, azpimarragarria da ˤAbd al-Raḥmānek, haren esklaboen aukeraketan kontu handiz ibili ohi zenak, Ekialdean korrespontsal komertzialak zituela aipatzea. Era honetan, berriemaile hauek maila altuenak zituzten esklaboak lortzen zituzten ˤAbd al-Raḥmān II.arentzat; hauen artean, noski, Qalam.

Oso ohikoa izango zen, familia burujabeei dagokienean eta bereziki omeyatarraren kasuan, emakumeei haien arteko lehia eskatzea. Horrela, maila berdinean mugituko ziren jatorri noble, aske edo esklabodun andreak gizonaren kutunkeria lortzearren. Dena egongo zen bakoitzak zituen ezaugarrien, eta hauek senar edo jaunaren beharrak asetzeko era egokian erabiltzeko gaitasunaren eskuetan. Musika zein olerkigintzaren zale handia zen ‘Abd al-Rahman II.ak, zituen emakume guztien artean, Medinan hezitako hiru esklabo kantariak izango zituen gustokoen: Faḍl, Qalam eta ˤAlam. Ibn Ḥayyān historialariari esker, gainera, hauen artean Faḍl kutunena izango zela ikus dezakegu:

"*en esto Faḍl, la más principal de todas ellas (zaˤīmatu-hunna), alcanzó un nivel con el cual se convirtió en la favorita del emir. Cuando éste salía con estas esclavas cantoras medinesas a alguno de sus lugares de recreo, no las mezclaba con ninguna otra de sus mujeres en atención a ellas. Pero Faḍl siempre mantuvo el favor del emir entre sus compañeras*".

1. 1 2 3   Marín, Manuela.  (2000). *Mujeres en al-Ándalus.*  Estudios Onomástico-Biográficos de alAndalus, XI, CSIC.
2. ↑   Fairchild Ruggles, D..  (2004). *Mothers of a Hybrid Dynasty: Race, Genealogy, and*
Acculturation in al-Andalus.  *Journal of Medieval and Early Modern Studies, 34*
(1), 65-94 or..
|  |
| --- |
| **Qalat Ibn Man**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
| 
Palmirako gaztelua |
| **Mota** | Kulturala |
| **Irizpideak** | i, ii, iv |
| **Erreferentzia** | 23 |
| **Kokalekua** | Siria |
| **Eskualdea2** | Herrialde Arabiarrak |
| **Izen ematea** | 1980 (IV. bilkura) |
| **Arriskuan** | Gerra |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Qalat Ibn Man** (arabieraz: قلعة ابن معن‎) edo **Palmirako gaztelua**, izen bereko nabateo herriaren hirian dagoen ondo kontserbatutako eraikina da, Siriako Homs probintzian. Tamdor hiritik bi kilometrotara dago.

Historia
--------

Tradizionalki Fakhr ad-Din Libanoko emir drusoa (1590-1635) eraiki zuela esan ohi da baina elementu askok aurretik gotorleku bat hor zegoela adierazten dute. Esaterako, Erdi Aroko zeramika aurkitu da bertan. Beraz, pentsatzekoa da egungo eraikina beste baten edo batzuen gainean eraiki zela. Egun aurreko eraikina XIII. mendean mamelukoek eraiki zutela onartzen da.

Gaztelua, inguruko eraikinak bezala, 2013tik gerraren eta Estatu Islamikoaren eraginez arriskuan dago.

Galeria
-------

* Gotorlekua barrutik ikusita.Gotorlekua barrutik ikusita.
* Kanpotik ikusita.Kanpotik ikusita.
* 
* Harresiak.Harresiak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Qalat Ibn Man*** |

* Unescoren fitxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q458776
* Commonscat Multimedia: Qasr Ibn Maʿan

---

 |

* Wd Datuak: Q458776
* Commonscat Multimedia: Qasr Ibn Maʿan
**QV52** hilobia, Erreginen Haranean dago, Tebasen, eta Tyti erreginarentzako eraikia izan zen, beharbada, Ramses IX.aren alaba eta Ramses X.aren emaztea izan zena, eta, agian, Ramses IV.a eta Amenherkhepeshefen ama izango zena. XX. dinastiako beste errege hilobi batzuk baino txikiagoa da, eta kalteak jasan zituen beranduagoko berrerabiltzeengatik. Giovanni Battista Belzonik aurkitu zuen 1816an, eta, arpilatua aurkitu zuenez, Haranaren azterketan ez sakontzea erabaki zuen.

Deskribapena
------------

Hilobi hau, QV55 eta QV44 hilobien antzekoa da. Sarrerak, honen ateondoetan Tytiren tituluak agertzen direlarik, paso ematen dio margo oso kaltetuak dituen korridore bati, margo horien artean, Maaten irudi hegodun bat eta erregina jainko ezberdinak gurtzen ari den bat. Korridorearen amaieran, Neit eta Serket jainkosak agertzen dira, hortik berehala, hil ganberara iristen delarik, beste hiru gelez inguratua dagoena. Ganberan, hondoko horman, erregina dago, lehoi burudun gazte batekin eta hilobia babesten duen Anubisekin, QV44 hilobian aurkitzen diren margoen oso antzekoak. Sabaia, urrezko hondo batean, izarrekin apaindua dago. Ezkerreko horman, zenbait animalia daude testupean, eta eskuinean atariko zaindarien larriki kaltetutako irudiak daude.

Ezkerrean, gela karratu txiki bat dago, honen hormetan, Tytik, Horusen semeak gurtzen dituelarik, eta, hondoan, oso kaltetutako margo batek Osiris erakusten du. Lurzorua hondoratua dago.

Eskuineko ganbera hobeto kontserbatua dago, txakalekin, suge batekin eta ontzi kanopoak zaintzen dituen krokodilo batekin, honek, erreginaren hatorra bildu zen tokia dela esan nahi duelarik. Atzeko hormak, Hathor jainkosa behi bezala adierazten du, Tytik sikomoro bat gurtzen duen bitartean, jainkosaren zuhaitza.

Ganbera inguratzen duen hirugarren gela, hondoan dago, eta honek ere baditu, ondo kontserbatutako apaindura batzuk, non Tyti, jainko ezberdinak gurtzen erakusten duten irudiak aurkitzen diren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9065069

 |

* Wd Datuak: Q9065069
**Tertre plaza**, frantsesez: *Place du Tertre*, Frantziako Paris hiriburuko Montmartre muinoan dagoen plaza bat da, Buttes-Montmartre (18) barrutiko Clignancourt (70) auzoan. 139 metroko garaieran dago, Saint-Pierre de Montmartre eliza eta Sacré-Cœur basilikatik metro eskasera.

Tertre plaza.

Plaza
-----

Plaza margolari eta erretratugileen kokalekua izateagatik ospetsua da, bertan eta aire librean beren margolanak erakusgai jarri eta margotzen baidituzte. Montmartreko leku ezagunenetakoa da, eta Parisko turismogune nagusienetakoa ere bai. Plaza honetan erretratuegileek bertaratzen diren turistei beren erretratua diruaren truk margotzera eskeintzen dira, batez ere emakumezkoei, horretgatik jada turisten artean plazara joan eta beren erretratuekin itzultzea usadio bilakatu da. Gainera, plazako denda eta saltokietan Parisko oroigarriak ere saltzen dituzte.

Plaza bertako erakusleku, saltoki eta kafetegietara hurbiltzen den jende eta turistez lepo egon ohi da, batez ere udaberri eta udaldean, horregatik karteristen ohiko kokalekua ere bada, horregatik burua bi belarrien artean hadi eta norberaren sakelari so egon beharreko lekua ere bada, batez ere kanporarra izanez gero.

XIX. mendearen amaiera eta XX. mendearen hasierako Paris bohemioaren lekukoa izan zen eta gaur egun garai hartako ordezkaria ere bada, Inpresionismoaren sorlekua izan baitzen. XX. mendearen hasieran, plaza honetan eta bere inguruan gerora mundu mailan ospetsu izango ziren zenbait margolari txiro bizi izan ziren, tartean Pablo Picasso eta Maurice Utrillo.

Tertre plaza antzinako Montmartre udalerriaren bihotzean dago. Montmartreko Estudioa, Pierre-Auguste Renoir eta Suzanne Valadon margolarien bizileku eta lanlekua zena, eta nagusiki Salvador Dalíren eskultura eta marrazkiei eskeinia dagoen Espace Dalí museoa ere plazatik hurbil daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q526595
* Commonscat Multimedia: Place du Tertre (Paris)

---

 |

* Wd Datuak: Q526595
* Commonscat Multimedia: Place du Tertre (Paris)
**Richardson konderria** (ingelesez: *Richardson County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Falls City da. 2010eko zentsuaren arabera 8.363 biztanle zituen, Richardson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Richardson konderriak 1.436,34 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,08 ura dira. Beste 1.429,26 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,82 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.363 pertsonetatik 7.942 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 112 dira. 11 beltzak edo afroamerikarrak. 242 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 27 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 140 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489762
* Commonscat Multimedia: Richardson County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140725563
* LCCN: n81026589
* NARA: 10039525
* **Lekuak**
* OSM: 1425427
* TGN: 2001389

 |

* Wd Datuak: Q489762
* Commonscat Multimedia: Richardson County, Nebraska
Långholmen uhartearen 1870ko mapa.
Långholmen (ezkerrean) eta Södermalm (eskuman) uharteak.
**Långholmen** Suediako Stockholm hiriburuan dagoen uharteetako bat da, Södermalm uharteari zubiz loturik dago.

Geografia
---------

*Långholmen* izenak "uharte luzea" esan nahi du, halakoa baita bere itxura. Hiriaren uharte "berdea" dela esan ohi da, basoek estaltzen baitute. Uhartearen ertzean hondartza txikiak sortu dituzte eta udan jendez lepo egoten dira.

Historia
--------

Uharte arrokatsu bat zen eta XVIII mendean gartzela eraiki zuten. Presoek lurra landu zuten eta uhartean lorategi exotikoa bihurtu zuten, hirira zetozen itsasontziek haziak uzten baitzituzten bertan. 1975ean gartzela itxi egin zen eta 1989an hotela bihurtu zen.

Iruditegia
----------

* "Långholmen presondegia" hotela."Långholmen presondegia" hotela.
* "Långholmen presondegia" hotelaren barnealdea."Långholmen presondegia" hotelaren barnealdea.
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q780785
* Commonscat Multimedia: Långholmen

---

* **Lekuak**
* OSM: 5695399

 |

* Wd Datuak: Q780785
* Commonscat Multimedia: Långholmen


| Stockholmeko uharteak |
| --- |
| Beckholmen  •  Djurgården  •  Helgeandsholmen  •  Kastellholmen  •  Kungsholmen  •  Långholmen  •  Lilla Essingen  •  Reimersholme  •  Riddarholmen  •  Skeppsholmen  •  Södermalm  •  Stadsholmen  •  Stora Essingen  •  Strömsborg |
**Richard Tardits** (Baiona, Lapurdi, 1965eko uztailaren 30a) amerikar futboleko eta errugbiko jokalari profesional ohia da, NFLan aritu zen lehendabiziko euskal herritarra. Gaur egun, golf zelai bat kudeatzen du, eta Biarrizko alkatetzarako hautagai da 2014ko hauteskundeetan.

Biografia
---------

Biarritzen ekin zion errugbiari, Biarritz Olympique taldearekin, eta junior mailan Frantziako errugbi selekzioarekin aritu zen. Estatu Batuetara ikastera joan zenean, amerikar futbola ezagutu eta Georgia Bulldogs taldean *linebacker* aritu zuen. NFLko draftean Arizona Cardinalsek aukeratu bazuten ere, 1990ean New England Patriotsekin sinatu eta 27 partida jokatu zituen, horietatik 16 1991an.

Frantziako amerikar futboleko selekzioan ere aritu zen.

Estatu Batuetan ez zuen errugbia utzi, eta NFLan ari zelarik, Mystic River Rugby Club taldean ere jokatu zuen. Estatubatuar bihurtu eta gero, 1999an, munduko errugbi txapelketan jokatu zuen Estatu Batuetako selekzioarekin. *USA Eagles* taldearekin 23 partida jokatu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  **(Frantsesez)** «Qui suis-je?», *VIVRE BIARRITZ Richard Tardits 2014*.
2. ↑  **(Ingelesez)** www.databasefootball.com
3. ↑  **(Ingelesez)** NFLren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3431260

 |

* Wd Datuak: Q3431260
**The Hunger Site** (euskaraz: «Gosearen Webgunea») Ameriketako Estatu Batuetako ongintzako webgunea da. Publizitatearen eta salmenten bidez jasotzen duen dirua gosearen aurkako ekimenetan erabiltzen du.

Historia
--------

Webgunea John Breenk 1999an sortu zuen. Breen Indianako programatzailea da. Ondoren GreaterGoodek erosi zuen eta, 2001ko maiatzean CharityUSA.com webguneak erosi zuen multzo osoa. Dagoeneko 200 milioi bisitari baino gehiago izan ditu, 50.000 baino gehiago hilabeteko, eta, horrek sortutako diruaz, 300 milioi janari-katilu banatu dute. Webguneak sortutako dirua elkarte desberdinei eman die: lehen *America's Second Harvest* eta Mercy Corps; egun Feeding Americari ematen dio.

Funtzionamendua
---------------

Eguneroko erabiltzaile bakoitzak botoi batean klikatu behar du. Horrek, automatikoki, doako emaitza aktibatzen du. Halaber, banner desberdinak dituen publizitate orri bat irekitzen da. Emaitza bakoitza 1.1 katilu-janariaren parekoa da.

Antzeko webguneak
-----------------

* The Rainforest Site
* The Breast Cancer Site
* The Literacy Site
* The Animal Rescue Site
* The Greater Good
* The Diabetes Site
* The Autism Site
* The Alzheimer's Site
* The Veterans Site

Ongintzako beste webguneak:

* FreeRice
* Poverty.com

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Helbidea
--------

* The Huger Site webgunea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q968454

 |

* Wd Datuak: Q968454
**Mae Jemison** (Decatur, Alabama, 1956ko urriaren 17a) estatubatuar ingeniari, mediku eta NASA-ko astronauta da. Espaziora bidaiatu zuen lehenengo emakume afro-amerikarra da.

Ibilbidea
---------

### Lehen urratsak

Charles eta Dorothyren hirugarren alaba da. Gurasoek, arotza eta irakaslea hurrenez hurren oso serio hartu zuten alabaren heziketa. Oso gaztetatik argi zuen zientzilaria izan nahi zuela eta Bigarren Hezkuntzan sartu orduko bazegoen espazioaren gaiaz interesatuta. 16 urterekin graduatu zen Bigarren Hezkuntzan eta Stanfordeko Unibertsitatean beka batekin ikasi zuen, ingenieritza kimikoko graduatua lortuz. Ostean, 1981. urtean medikuntzan doktoratu zen Cornell Unibertsitatean eta 1983-85 bitartean Cuerpo de Paz taldearekin bat egin zuen, eskualdeko mediku militar gisa arituz Mendebaldeko Afrikan, bereziki Sierra Leonan eta Liberian.

### Astronauta lana

1987ko ekainaren 4an NASAko astronauten formakuntza programan onartu zuten lehen emakume afroamerikarra izan zen Mae Jemison eta 1992an, berriz, espazioara bidaiatu zuen lehen emakume afroamerikarrean bihurtu zen. Endeavour ontzian bidaiatu zuen STS47 misioan eta espazioan eman zituen 8 egunetan. Mae Jemisonek esperimentuak egin zituen grabitate ezaren eta zinetosiaren inguruan bai tripulazioarekin bai bere buruarekin.Guztira, 190 orduz egon zen espazioan. 1987tik 1993ra NASAn zerbitzatu ondoren, Jemisonek Jemison Group, Inc. sortu zuen, sateliteetan oinarritutako ALAFIYA telekomunikazio sistema garatu zuena. Sistema honen asmoa garapen bidean dauden herrialdeetako mediku zaintza hobetzea zen.

### Irakasle lana

Ingurumen ikasketen programan irakasle izan zen Dartmoutheko Unibertsitatean, garapen bidean dauden herrialdeetako aurrerapen teknologikorako Jemison Institutua zuzendu zuelarik bertan. Bere egungo proiektuen artean, Afrikan osasuna hobetzea eta garapen bidean dauden herrialdeen aurrerapen teknologikoan daude enfokatuta.

Mae Jemison Cornell Universityn eta Dartmouth Collegen irakasle izan da 1995tik 2002ra. American Chemical Society, Association for Space Explorers eta American Association for the Advancemente of Science bezalako erakunde zientifikoetan parte hartzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q34091
* Commonscat Multimedia: Mae Jemison

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 33699121
* ISNI: 0000 0000 3551 7940
* LCCN: n95004729
* CiNii: DA18702915
* SNAC: w6524n3s
* BIBSYS: 1602158143521
* Open Library: OL2703513A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q34091
* Commonscat Multimedia: Mae Jemison
La Ribera de Curtidores, Madrilgo rastroko kale nagusia.
**Madrilgo rastroa** (gaztelaniaz *Rastro de Madrid*) Espainiako Madril hiriburuko kale merkatu bat da. Herrialde honetako rastrorik ospetsuena Madrilgoa izan arren, *rastro* izendapena gaztelaniaz kale-merkatua izendatzeko erabiltzen den izendapen orokorra da, eta beste hainbat hiri eta udalerrietako kale-merkatuak izendatzeko ere erabiltzen da.

1740an sortu zen, Hiribilduaren Hiltegiaren inguruan, Lavapiés auzoko Ribera de Curtidores kalearen alde bietako espaloietan hedatuz. Hasiera batean azoka klandestino gisa sortua izan zen, bigarren eskuko edo jada erabilitako salgaiak saltzeko asmoz. 2000. urtean 3.500 salpostutik gora zituen.

Denboraren poderioz ofizialki legeztatua, hiriko merkataritzara egokitua eta arautua izan zen. Gaur egun hiriko turismogune bilakatu da, Europako antzeko kale merkatuekin senidetuz, tartean Bartzelonako Els Encants Vells, Amsterdamgo Waterlooplein eta Londresko Portobello Road merkatua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2916187
* Commonscat Multimedia: El Rastro, Madrid

---

 |

* Wd Datuak: Q2916187
* Commonscat Multimedia: El Rastro, Madrid

40°24′32″N 3°42′27″W﻿ / ﻿40.4089°N 3.7075°W﻿ / 40.4089; -3.7075
Tarentoko golkoaren kokapena
**Tarentoko golkoa** (italieraz: *Golfo di Taranto*; latinez: *Sinus Tarentinus*) Itsaso Jonikoan dagoen golko bat da. Italiaren hegoaldean dago, Salento penintsularen eta Calabriaren artean, Italiako botaren arkuan. Tarentoko golkoa ia karratua da, 140 kilometro luze eta zabal, eta hego-ekialdeko aldea Itsaso Joniko aldera zabalik du.

Golkoa hiru lurraldek inguratzen dute: Apulia, Basilicata eta Calabria. Ibai garrantzitsuenak Basento, Sinni eta Agri dira.

Golkoko hiri nagusiak Tarento eta Gallipoli dira.

Italiak golkoko urak nazionaltzat ditu, eta beraz, itsasoko nazioarteko trafikoarentzat itxia du. Hala ere, zenbait herrialdek, hala nola Estatu Batuek eta Erresuma Batuak, ez dute jarrera hori onartzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Europako toponimia fisikoa.* .

39°53′06″N 17°16′37″E﻿ / ﻿39.885°N 17.276944444444°E﻿ / 39.885; 17.276944444444

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192738
* Commonscat Multimedia: Gulf of Taranto

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248979416
* GND: 4078156-2
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1112485

 |

* Wd Datuak: Q192738
* Commonscat Multimedia: Gulf of Taranto
**Sydney Coveko barandak**, Sydney (Australia) hiriko kai zaharretan dauden baranda batzuk dira, ondare historiko gisa babestuak. Sydney Cove izeneko ingurunean daude, Dawes Point, The Rocks eta Sydneyko negozio-barruti nagusiko parteetan. Sydneyko Portuko Zubiaren azpian ere bada tarte bat baranda hauekin.

Hegoaldeko Gales Berriko Estatuko Ondarearen Erregistroari 2002ko maiatzean gehitu zituzten baranda hauek.

Historia
--------

Barandak eta haien ondoan ikus daitezkeen kareharrizko zutoinak kai nagusi zaharreko erlikiak dira. XIX. mendeko zati batzuk kontserbatzen dira oraindik.

Baradaren diseinuak tartekatzen ditu bi diseinu desberdineko poste bertikalak, punta zorrotzean amaituak, eta elkarren arteko loturak dira, barra horizontal parea goian eta behean, eta lotura diagonalak ere bai zeinek gurutzaketa puntuan, erdian, medailoi bat daukaren.

19. mende amaierako irudian ikusten da nola poste diseinu desberdinak tartekatzen diren, zutoin batzuk besteak baino lodixeagoak dira.
1900etik aurrera atal kaltetuak etengabe ordezkatzu ohi dira, hala nola Kontxako barandan gertatzen den bezalatsu.

21. mendeko ondare aitorpenaren arabera, barandak estetikoki esanguratsuak dira, Sydney Cove izeneko inguruaren hiri-ezaugarri nabarmen eta erakargarri gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Cast Iron Railings, palisade fence» *The Rocks Discovery Museum* (Noiz kontsultatua: 2023-02-05).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, Ingelesezko Wikipediako «Sydney Cove railings» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-12-19ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q59834781
* Commonscat Multimedia: Sydney Cove railings

---

 |

* Wd Datuak: Q59834781
* Commonscat Multimedia: Sydney Cove railings
**Manuel Martínez Gargallo** (1902-?) idazle, umorista eta epaile frankista, oso ezaguna da bere epai gogorren ondorioz. Espainiako Gerra Zibilan eta gerraondorengo urteetan frankisten errepresioaren makinerian paper garrantzitsua bete zuen. Hil araztera kondenatu zituen artean Miguel Hernández, Diego San José eta Enrique Martínez Echevarría idazleak egon ziren.

Biografia
---------

Martínez Gargallok nolabaitezko ospea literaturan 1920. hamarkadan lortu zuen. *Manuel Lázaro* izengoitia erabiliz aldizkari desberdinetan umorezko narrazioak idatzi zituen, besteak beste, *Buen Humor*, *La Voz*, *Cinegramas*, *ABC* eta *Blanco y Negro*. Literaturan 27ko Beste Belaunaldia taldean egokitu zaio, beste idazle hauekin batera: Edgar Neville, Miguel Mihura eta Enrique Jardiel Poncela. Bere lagunak ziren ere César González-Ruano eta Camilo José Cela.

1931ko martxoan epaileen karreran sartu zen eta magistratua izateko oposaketak gainditu zituen. Lehen destinoa Leongo Murias de Paredes herrian izan zuen. 1935ean Ávilara eraman zuten eta gerrak bertan harrapatu zuen. Frankistek talde juriko militarrean sartu zuten. Gerra bukatu eta gero Prentsa Epaitegi Berezian izendatu zuten; erakunde horren lana Errepublikaren alde egon ziren kazetariak eta idazleak jarraitzea eta zigortzea izan zen. Urte horietan hogeita hamar heriotz zigor inguru diktatu zituen; horietatik hamaika bete ziren. Kondenatuen artean Miguel Hernández, Diego San José eta Enrique Martínez Echevarría egon ziren, azken biak epailearen adiskide minak; zorionez hirurak kommutatuak izan ziren. Gainera, 20 eta 30 urtetako zigor ugari inposatu zituen.

1941ean desmobilizatua izan zen. Orduan Tenerifeko La Orotavan epailaren izendapena jaso zuen. Kanarietan eta penintsulan goi kargu desberdinak izan zituen 1974 arte zeren eta urte horretan erretreta hartu baitzuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Sánchez Camacho, Almudena (2008). «La represión de la prensa republicana madrileña en el primer franquismo, 1939-1945». Madrilgo Complutense Unibertsitatea, Doktoreago tesia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Juan A. Ríos Carratálen lana Martínez Margallori buruz JSTOR webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17148211
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 987148122921095200001
* GND: 1120626978
* LCCN: no2018126004
* SUDOC: 192270648

 |

* Wd Datuak: Q17148211
**María Fernanda Ladrón de Guevara y** **Trápaga** (Madril, 1897ko maiatzaren 30a- *Ibidem*, 1974ko apirilaren 25a) aktorea izan zen.

Biografia
---------

Madrilen jaio zen 1897ko maiatzaren 30ean, eta 1913ko abenduaren 13an egin zuen debuta, La *Malquerida* lanarekin, María Guerrero eta Fernando Díaz de Mendoza aitabitxiaren laguntzarekin. Konpainia horrekin estreinatu zituen, besteak beste, Eduardo Marquinaren *Agrellanoren erretaula*, Gregorio Martínez Sierraren Mamá (1913), Manuel Linares Rivasen *La fuerza del mal* (1914) , Jacinto Benaventeren *Campo de armiño* (1916) eta *La vestal de Occidente* (1919) eta Pedro Muñoz Secaren *eta* *Azken bekatua* (1918).

Geroago, interpretazio-ikasketak egin zituen Arte Dramatikoko Errege Eskola Nagusian, María Tubauren eskutik.

María Ladrón de Guevara eta Rafael Rivelles1922an, Rafael Rivelles aktorearekin osatu zuen bere konpainia. Aktore horrekin ezkondu zen, eta garai hartan antzerki-arrakasta handiak izan zituen, hala nola *Cancela, La madre guapa eta El bandido de la Sierra* (1923).

1930ean estreinatu zen pantaila handian, Benito Perojaren *El embrujo de Sevilla* filmarekin. Handik gutxira, Hollywoodera joan zen, eta AEBetako zenbait filmen gaztelaniazko bertsioa filmatu zuen.

Espainiako Gerra Zibila amaitu ondoren, bigarren aldiz ezkondu zen Pedro Larrañaga Ruiz Gómezekin (1944an hil zen), eta, azkenean, XX. mendeko Espainiako eszenako emakume handienetakoa bihurtu zen, Jacinto Benavente dramaturgoaren interpretazio bikainekin. Bere konpainia 1959an desegin zen.

Guevarako lapurra *Mundo grafikon*
Bere karrera zinematografikoa, ordea, bigarren mailan mantendu zuen beti, nahiz eta aipa daitezkeen Juan de Orduñaren *Udazkeneko arrosak* (1943), Francesc Rovira-Beletaren *Arrabaleko handiak* (1961), Enrique Carrerasen *Arrabaleko abestia* (1970) edo Pedro Olearen *Otsoaren basoa* (1970).

Telebistan, *Nire semea eta ni* (1963) telesaileko protagonista izan zen, Juan Diegorekin batera.

María Fernanda Ladrón de Guevararen arte-tradizioa lehenengo Amparo Rivelles eta Carlos Larrañaga seme-alabek eta gero Amparo Larrañaga eta Luis Merlo bilobek iraunarazi dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Fallecimiento de la actriz María Fernanda Ladrón de Guevara.» *ABC*, edición del viernes, 26 de abril de 1974, página 11. Hemeroteca *ABC*. Consultado el 17 de enero de 2015.
2. ↑   Cervantes, Biblioteca Virtual Miguel de. «Los que pasaron por Hollywood / Florentino Hernández Girbal, Juan B. Heinink, Robert G. Dickson» *Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes* (Noiz kontsultatua: 2022-01-17).
3. ↑  Agenda: «Hace 50 años.» Hemeroteca *ABC*. Consultado el 17 de enero de 2015.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***María Fernanda Ladrón de Guevara*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6003836
* Commonscat Multimedia: María Fernanda Ladrón de Guevara

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87082551
* BNE: XX1309753

 |

* Wd Datuak: Q6003836
* Commonscat Multimedia: María Fernanda Ladrón de Guevara