recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ofelia Nietoren Glorieta**, Sevillako Maria Luisa Parkean kokatua dagoena eta 1935eko ekainak 30ean inauguratu zena, Juan Talavera y Heredia arkitektoak diseinatu zuen. Doña Solen Glorietatik eta Lehoien Lorategitik gertu dago.

Deskribapena
------------

Glorieta, gune ireki handi batez osatua dago, berde bihurtzen dena jendeak erlaxatzeko eta atseden hartzeko erabiltzen duen belar ereinaren ondorioz. Tamaina handiko glorieta da, nekosta eta heriotzorrizko sastraka garaiz inguratua dagoena. Forma erdizirkularrean amaitua, non horma zuri bat dagoen, horma honen erdian, omendutako pertsonaren irudia duen hutsune bat dagoelarik (irudiak duen lorea ukitzen duen edozein neska, urte betean ezkonduko zela dioen tradiziodun irudia), musika eta kantuaren alegoria diren bi irudi ondoan dituela. Bere azpian, iturri bat dago, eta, irudien albo banatan, eserlekuak, hauek, aldi berean, barrutira sartzeko erabil daitezkeen burdin langak dituztelarik. Glorieta osoan, garaiera batetara, baita pergoletan ere, konposatzaile eta operen izenak irakur daitezkeen azuleju txikiak ikus daitezke. Bere gunea, sarri erabiltzen da aire librean kontzertuak emateko.

Landaretza
----------

Inguruaren zati den landaretza, elorri zuri batez (*Crataegus monogyna*), Mexikoko palmondoez (*Washingtonia robusta*), japoniar arbustuz (*Ligustrum japonicum*), fotiniaz (*Photinia glabra*), almezaz (*Celtis australis*) eta Judasen arbolaz (*Cercis siliquastrum*). Ia glorieta honen kanpoaldean, lizar hostotxiki bat (*Fraxinus angustifolia*), ailanto bat (*Ailanthus altissima*), paperezko masustondo bat (*Broussonetia papyrifera*), pitosporo zuhaizkarak (*Pittosporum tobira*), zumar hostotxiki bat (*Ulmus minor*), heriotzorriak (*Nerium oleander*), pika-pikak, astigar bat (*Aceraceae*), eukaliptoak (*Eucalyptus*), malba zuriak (*Althaea officinalis*), laranjondoak, sasiakazia espireoak (*Robinia pseudoacacia*), maniokak (*Manihot esculenta*) eta justizia taldeak (*Justicia adhatoda*), lehen, Sevillako lorategietan sarri ikusten zena, Indiatik datorrena eta lore ikusgarriak dituena kolore zuriko taldeetan. Letaniak (*Livistona chinensis*) eta Txinatik datorren palmondo monoiko bat (landareak berak, bi sexuak ditu aldi berean) ere badaude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11682117
* Commonscat Multimedia: Glorieta de Ofelia Nieto

---

 |

* Wd Datuak: Q11682117
* Commonscat Multimedia: Glorieta de Ofelia Nieto
Minas Tirithen planoa.
**Minas Tirith** (Guardiaren dorrea sindarinez) Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den hiri bat da, Erdialdeko Lurraldekoa.

Eguzkiaren Lehen Aroan Minas Tirith Finrod Felagundek Tol Sirionen Sirion ibaiaren iparraldeko pasabideak zaintzeko eraiki zuen dorrea zen. Sauronek bereganatu zuen eta Beren, Luthien eta Huani esker berreskuratua izan zen.

Eguzkiaren Hirugarren Aroan Minas Tirith Gondor erresumaren hiriburua da. Jatorrian Minas Anor bezala ezagutua izan zen (Eguzkiaren dorrea sindarinez) izen berria antzinako hiriburua zen Osgiliathen gainbeheraren ondoren hiriburu aldaketa gertatu zenean hartuz.

Eguzkiaren Bigarren Aroko 3320. urtean eraikitzen hasi zen, Isildurren anaia eta Elendilen bigarren semea zen Anarionen agintepean. Ostoherrek hiria Eguzkiaren Hirugarren Aroko 420. urtean berreraiki zuen, eta pixkanaka jatorrizko hiriburua zen Osgiliath baino garrantzitsuago bihurtzen hasi zen. Tarondor Gondorrekoa erregeak erregearen egoitza modu iraunkorrean aldatu zuen Minas Tirithera Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1540. urtean.

Minas Tirith Rammas Echorren bidez inguratua dago, Pelennorreko Zelaiak inguratzen dituen eraztun formako horma handi bat. Horma hau Ecthelion II.ak eraiki zuen, Denethor II.aren aita zena, baina Mordorreko orkoen armaden aurkako defentsa ona ez zela frogatu zuen. Hiria bera Mindolluin edo Guardiaren Muinoaren gainean eraiki zen, hau era berean *Seigarren Maila*ko harresira iritsi arte altxatzen zen eta Mindolluin mendiaren ekialdeko magaleko zati zen irtenune batean pausatzen zelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q308657
* Commonscat Multimedia: Minas Tirith

---

 |

* Wd Datuak: Q308657
* Commonscat Multimedia: Minas Tirith
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Minari sortzetiko sentikortasun eza anhidrosiaz** edo **CIPA** (ingelesez: *Congenital Insensitivity to Pain with Anhidrosis*) min-sentsazioaren, beroaren, presioaren eta hotzaren sentikortasun eza sortzen duen nerbio-sistemaren herentziazko anomalia arraroa da. Anhidrosia hitzak gorputzak ez duela izerditzen adierazten du, beraz ezin du bere tenperatura erregulatu; eta sortzetiko hitzak jaiotzetikoa dela esan nahi du.

Jatorria
--------

Gorabehera autosomiko atzerakor arraroa da. Minaren, beroaren eta hotzaren seinaleak burmuinetara bidaltzen dituzten nerbio-zelulen eraketa galarazten duen mutazio genetikoak eraginda. Lehen kromosomako kidea den geneak eragiten du.

Sintomak
--------

* Sukarreko pasarte errepikariak
* Anhidrosi
* Minarekin eta beste sentsazio batzuekin sentikortasunaren falta
* Larritasun aldagarriko buruko atzerapena.
* Automutilazioa
* Urtaroko anormaltasunak, sukarra udan izatea bezala
* Infekzio desberdinak eta hezur-egituretako malformazioak
* Behar fisiologikoen falta
* Gorabehera fisiko eta psikologikoak.

Sendabidea eta ikerketak
------------------------

Gaixotasunak ez du sendabiderik. Oso garrantzitsua da gaixorik dauden haurrekin aritzean, metodorik onena **prebentzioa** eta **zainketa** dela jakitea. Bestaldetik, haur horiek azterketa mediko periodikoak jaso behar dituzte. Beraien egoera fisikoaren behaketa zorrotza egin behar da, haurrak mina ez sentitzean ez delako kexatuko eta beraz, zenbait lesio sakon ez dira agertuko. Honetaz gain, gorputzaren atal batzuk babestea
komenigarria izaten da, hala nola, kaskoak, belaunetakoak, ukondokoak erabiliz. Beraien gorputzen tenperatura sarritan neurtu behar da eta ongi hidratatuak egon behar dute.

Oso kasu gutxi daude munduan, munduko biztanleriaren %8·10-7-k baino ez baitu pairatzen: AEBn 60 kasu daude, eta Japonian 300 inguru. Gaixotasun hori genetikoki homogeneoak diren gizarteetan gertatzen da.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501694
* Commonscat Multimedia: Congenital insensitivity to pain with anhidrosis

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2008008364
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:0070146
* OMIM: 256800
* DiseasesDB: 32097
* MeSH: D009477
* Orphanet: 642
* **Kimikako identifikadoreak**
* KEGG: H01836

 |

* Wd Datuak: Q501694
* Commonscat Multimedia: Congenital insensitivity to pain with anhidrosis
**Napata** (antzinako egiptoeraz: *Npt*, *Npy*; meroeraz *Napa*; antzinako grezieraz: Νάπατα edo Ναπάται Nubia edo Kuxeko hiriburua izan zen, K.a. 1500 ondoren ezarria. Lehenago Nubiako hiriburua Kerma izan zen. Napatako erresuma Nubiako erresumarekin nahasten da.

Egiptoarrek sortu zuten (Tutmosis III.a) gune administratibo gisa K.a. 1460an baina eurentzako sekula ez zuen halako funtziorik izan, eta handik denbora batera, nubiarren hiriburu bihurtu zen, Egiptok herrialdearen kontrola bigundu zuenean (K.a. 1100 inguruan). XXV. dinastian, Napata izan zen faraoien jaioterria, eta baliteke, baita ere, Egiptoko hiriburua eta tronuratze tokia.

Egiptoko nubiar faraoiek, (kushitak), herrialde hau galdu zuten asiriarren aurka, eta Napatara itzuli ziren, Egiptok arpilatu zuen (Psametiko II.a) K.a. 590ean, eta hiriburua Meroe izatera pasa zen, eta, ordutik, Meroeko erresuma bezala ezagutzen da. K.a. 24. urtean, erromatarrek arpilatu zuten Publi Petroni edo Petroniusen agindupean.

Bere nekropoli nagusia El Kurru izan zen (K.a. 800-K.a. 650), ondoren Nurigatik (K.a. 700-K.a. 300) eta Sanam Abu Domengatik (K.a. 700-K.a. 425 aldatu zena. Gebel Barkalen (Mendi Artza), piramideak eta hilobiak ere badaude, hamahiru tenplu eta hiru jauregiz gain. Hoberen kontserbatutako tenplua Amon-Rarena da (K.a. 1500 inguru, beranduago hedatua).

Eskualdea, 1916, 1918 eta 1919an induskatu zuten.

Ikus, gainera
-------------

* Gebel Barkal
* Meroe
* Nobatia
* Ballana Kulturua
* Kandasia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q743282
* Commonscat Multimedia: Napata

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236488290
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q743282
* Commonscat Multimedia: Napata
**Minardil**, Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan, Gondorreko hogeitabostgarren erregea da.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1454an jaio zen, eta, tronua, 1621ean hartu zuen, bere aita Vinyarion hil ondoren. Bere izena, quenya hizkuntzatik dator, eta "Dorreen maitalea" bezala itzul daiteke.

Unbarreko Kortsarioen arriskua, oraindik ez zen desagertu. Hyarmendazil II.ak, Kortsarioen aliatu nagusiak ziren Haradrimak garaitu bazituen ere, Kortsarioek, Gondorreko kostaldeak erasotzen eta arpilatzen jarraitzen zuten. Hauek, Kastamirren birbilobak ziren Angoamaitë eta Sangahyandok gobernatzen zituzten, Unbarren gobernatzen zuen Dunedainen elitearen zati zirenak.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1634an, Minardil Pelargirren zegoen, Unbarreko Gobernariek zuzendutako Kortsarioen flota batek, Anduin ibaian gora eginez hiria eraso zuenean. Ekintza horretan, Minardil hil eta hiria arpilatu zuten. Honen oinordekoa, bere seme Telemnar izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Hyarmendazil II.a** | **Gondorreko erregea**Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1621-1634 | Ondorengoa**Telemnar** |
Kolosoaren kokapena (gorriz erdian), Erromako mapa batean.
**Neronen Kolosoa**, Antzinako Erromako brontzez eginiko estatua bat izan zen, tamaina erraldoikoa (kolosala), 30 edo 35 metrokoa, Venus eta Erromaren tenpluaren aurrean zegoena.

Deskribapena
------------

Estatua hau, jatorrian, Neron enperadoreak altxatu zuen, bere Domus Aureako harreragelan. Estatua, Zenodorus arkitekto greziarrak diseinatu zuen, eta, hasiera batean, Neron enperadorea biluzik irudikatzen zuen, Eguzki-Helios bezala. Neronen heriotzaren ondoren, burua eta bere ezaugarriak, eguzkiarenengatik aldatuak izan ziren, estatua, bere jatorrizko kokapenean geratuz, Hadriano enperadoreak handik zenbait metrotara eraman zuen arte, Venus eta Erromaren tenplua eraikitzeko, Kolosoa, haitzurdinez estalitako harri-hormazko oinarri batean kokatuz. Geratzen ziren aipaturiko oinarri horren hondarrak, 1936an suntsituak izan ziren.

Ez da ezagutzen Kolosoa noiz erori zen, baina, egia esateko, XI. mende inguruan, erromatarrek, bere izena eta botereak handik gertu zegoen anfiteatrora pasa zituzten, Erromako Koliseora.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1570519
* Commonscat Multimedia: Colossus of Nero

---

 |

* Wd Datuak: Q1570519
* Commonscat Multimedia: Colossus of Nero
**Okmulgee konderria** (ingelesez: *Okmulgee County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Okmulgee da. 2010eko zentsuaren arabera 40.069 biztanle zituen, Okmulgee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Okmulgee konderriak 1.819,04 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,91 ura dira. Beste 1.806,12 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 22,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 40.069 pertsonetatik 27.096 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.293 dira. 3.459 beltzak edo afroamerikarrak. 6.358 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 126 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 22 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.002 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495930
* Commonscat Multimedia: Okmulgee County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136055532
* LCCN: n81124747
* **Lekuak**
* OSM: 1822233
* TGN: 2001678

 |

* Wd Datuak: Q495930
* Commonscat Multimedia: Okmulgee County, Oklahoma
Nunatakak, Groenlandiako mendebaldeko kostaldean.
**Nunataka** (inuktitutez tontor bakartia (nunattak)), glaziar batek estalitako lurraldetik azaleratzen den mendi tontor bat da, berau izotzez estalia egon gabe. Hitza, mendebaldeko europar hizkuntzetan, 1880ko hamarkadatik erabili izan da.

Urtze zikloek eragindako higadurak, nunatakek, ohi, konfigurazio anfraktuoso eta gogor izatea eragiten du, glaziarraren eraginez progresiboki higatutakoarekin kontraste handian. Nunatakaren kokapen isolatuak, batzuetan, landaretza eta faunaren garapena, uharteetako antzeko baldintzetan eratzea eragiten du. Erreferentzia puntu bezala erabiltzen dira izotz eremu handi baten erdian. Sarri, han, denbora batez finkatzen dira espedizioak, edo base iraunkorrak eraikitzen dira, Argentinaren Belgrano II base antarktikoa bezala, Bertrab Nunatakean dagoena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q194408
* Commonscat Multimedia: Nunataks

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300386858
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q194408
* Commonscat Multimedia: Nunataks
**Okozias Judeakoa** (hebreeraz: אחזיהו המלך‎) Judako errege bat izan zen, Joram eta Ataliaren semea, hau, Israelgo Ahab erregearen alaba zelarik. Okozias, errege, 22 urte zituenean bihurtu zen, Ahaben etxearen 42. urtean (2 Kronikak 22:2). William F. Albrightek, Okoziasen erregealdia, K.a. 842an datatu du, E. R. Thielek, K.a. 841 dioen bitartean. Bere ama Ataliaren eraginpean, lan metodo berriak sartu zituen, hebrearrak iraindu zituenak.

Israelgo erregea zen bere osaba Joram, aramaikoen errege zen Hazaelen aurkako arrakastarik gabeko espedizio batean lagundu zuen. Joram, guduan zauritua izan zen, eta Okozias Jezreelen bisitatzera joan zenean, Jehuren matxinadaren erdian harrapatuta geratu zen. Okoziasek, ihes egin behar izan zuen bere bizia salbatzeko, baina Gurreko pasabidean zauritua izan zen, eta, beraz, Megidoko muinora iristeko haina indar baino ez zitzaion geratu, bertan hil zelarik (2 Erregeak 9:22-28). Honela, bere erregealdiak, urte bete inguru baino ez zuen iraun.

Tel Daneko idazkunaren egileak (1993 eta 1994an Lashishen eginiko indusketa arkeologiko batzuetan aurkitua), bi erregeak hil zituela zioen, Joram Judeakoaren seme zen Okozias zen Joram Israelgoa. Ziuraski, aurkitutako monumentuaren egilea, Hazael bera izango zen aramaikoen erregea. Idazkuna, beronek aipatzen duen garaiaren garaikidea den arren, garai honetako erregeak, ekintza esageratuak aldarrikatzeagatik ezagutzen dira, eta, beraz, ez da batere argi geratzen bi erregeak Jehuk hil zituen (Biblian agertzen den bezala) edo Hazaelek (idazkunak dioen bezala).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak (euskaltzaindia.eus)

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Joram Judakoa** | **Judako erregea**K.a. 842 edo K.a. 841 | Ondorengoa**Atalia** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q313214
* Commonscat Multimedia: Ahaziah of Judah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 308281503

 |

* Wd Datuak: Q313214
* Commonscat Multimedia: Ahaziah of Judah
**Ndongoko Erresuma**, batzuetan **Dongo** edo **Angola** gisa ere ezaguna, Afrikako erresuma bat izan zen, gaur egungo Angolan kokatua. XVI. mendetik aurrera berari buruzko dokumentazioa dugu. Kongoko erresumaren estatu basailua zen, nahiz eta egoera horretan zegoen estaturik indartsuena eta boteretsuena izan. *Ngola* izeneko errege bat zuten.

1535an Kongoko Erregearen tituluen artean "Angola" agertzen zen, beraz ziurrena da garai horretan erregeak menpean izatea lurraldea. Baltasar Barreira josulagunak jasotako ahozko historiaren arabera Ngola Kiluanje edo Ngola Inene izeneko errege batek sortu zuen lurraldea, Kongotik etorritako migratzaile bat, Kimbundu hizkuntza mintzatzen zuenetako batek.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1796232
* Commonscat Multimedia: Kingdom of Ndongo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1207145857181122922930
* LCCN: no2016032062
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1796232
* Commonscat Multimedia: Kingdom of Ndongo
**Wheeler konderria** (ingelesez: *Wheeler County*) Oregonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fossil da. 2010eko zentsuaren arabera 1.441 biztanle zituen, Wheeler kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wheeler konderriak 4.442,42 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,24 ura dira. Beste 4.441,18 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,32 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.441 pertsonetatik 1.369 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 62 dira. 0 beltzak edo afroamerikarrak. 16 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 8 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 41 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Wheeler County, Oregon age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495356
* Commonscat Multimedia: Wheeler County, Oregon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139600370
* **Lekuak**
* OSM: 1837134
* TGN: 2001723

 |

* Wd Datuak: Q495356
* Commonscat Multimedia: Wheeler County, Oregon
**Navajo konderria** (ingelesez: *Navajo County*) Arizonako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Holbrook da. 2010eko zentsuaren arabera 107.449 biztanle zituen, Navajo kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Navajo konderriak 25.795,55 kilometro koadro ditu. Horietatik 24,08 ura dira. Beste 25.771,47 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,24 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 107.449 pertsonetatik 58.752 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 11.571 dira. 842 beltzak edo afroamerikarrak. 45.551 amerikar natiboak ziren eta 68 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 542 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 44 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.650 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58694
* Commonscat Multimedia: Navajo County, Arizona

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143082887
* ISNI: 0000 0004 0646 0489
* NARA: 10038622
* **Lekuak**
* OSM: 1832204
* TGN: 2000099

 |

* Wd Datuak: Q58694
* Commonscat Multimedia: Navajo County, Arizona
**Nuño Beltrán de Guzmán** (Guadalajara, 1490 aldean – Torrejón de Velasco, 1544 aldean) espainiar konkistatzailea eta Espainia Berriko agintari koloniala izan zen. Gaztelan hil zen, espetxean. Tirano hutsa izan zen Bartolomé de las Casasen arabera.

Bizitza
-------

Nuño Beltrán de Guzmán Guadalajarako kapare familia batean jaio zen, 1490 aldean. 1525ean, Ameriketara joan zen fortuna bila. 1528an, Santo Domingotik Mexikora aldatu zen, Karlos Habsburgokoak Pánucoko gobernadore izendaturik (gaur egungo Veracruz estatuan). Urte horretan berean, Espainia Berriko Errege Auzitegiko presidente egin zuen enperadoreak. Handik aurrera, liskar ugari izan zituen Hernán Cortésekin

1529an, Cortésen errepresalien beldurrez, Errege Auzitegiko presidente kargua utzi, eta espedizio militar bat antolatu zuen ipar-mendebaldeko Mexiko esploratzeko. 1529ko abenduan abiatu zen Mexikoko haranetik, 300 espainiar eta 6.000 indigenez osatutako armada baten buru, Kristobal Oñate ondoko zuela. 1530eko otsailean, Villa Purificación sortu zuen egungo Jalisco estatuan. Handik aurrera, Nayarit, Zacatecas, Aguascalientes eta Colimako eremu zabalak beretu zituen. Oso jokabide ankerra izan zuen, uztak ebatsi, herriak erre, buruzagiak torturatu eta indigenak esklabo eginez. Hala ere, espero zituen aberastasunak ez zituen kausitu. 1531-1532 bitartean, Mendebaldeko Sierra Madre zeharkatu eta Sinaloa esploratu zuen. Lurralde guzti horiekin, Nueva Galiciako Erresuma sortu zuen, bera gobernadore zela.

Haren aurkako salaketak zirela-eta, Antonio de Mendoza erregeordeak kargugabetu zuen 1538 aldean, eta Espainiara bidali zuen epaitua izan zedin. Ondasunak bahitu zizkioten, eta Torrejón de Velascoko gazteluan sartu zuten preso; bertan hil zen 1544 aldean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *La conquista de Nuño de Guzmán.*  bibliotecadigital.ilce.edu.mx (Noiz kontsultatua: 2017-11-8).
2. 1 2 3 4   Ortiz García, Antonio. *Nuño Beltrán de Guzmán.*  aache.com (Noiz kontsultatua: 2017-11-8).
3. ↑    *Nuño de Guzmán, conquistador de Nueva Galicia.*  historiadelnuevomundo.com (Noiz kontsultatua: 2017-11-8).
4. ↑    *Villa Purificación.*  inafed.gob.mx (Noiz kontsultatua: 2017-11-8).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Nuño de Guzmán*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1333486
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 107539998
* ISNI: 0000 0001 1696 9973
* BNE: XX1065576
* BNF: 12440213v (data)
* CANTIC: a1122583x
* GND: 140510370
* LCCN: n82122606
* SNAC: w6bq3439
* SUDOC: 167612093
* UB: a1262466
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1333486
**Wheeler konderria** (ingelesez: *Wheeler County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wheeler da. 2010eko zentsuaren arabera 5.410 biztanle zituen, Wheeler kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wheeler konderriak 2.371,08 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,48 ura dira. Beste 2.368,6 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,28 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.410 pertsonetatik 5.191 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.344 dira. 112 beltzak edo afroamerikarrak. 20 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 23 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 61 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111766
* Commonscat Multimedia: Wheeler County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134878064
* LCCN: n81078285
* NARA: 10047038
* **Lekuak**
* OSM: 1809556
* TGN: 2002091

 |

* Wd Datuak: Q111766
* Commonscat Multimedia: Wheeler County, Texas
**Nikotinamida adenina dinukleotidoa**, **NAD+** era laburtuan, zelula guztietan dagoen koentzima da, erredox erreakzioetan parte hartzen duena (elektroiak bereganatu eta ematen ditu erreakzio katabolikoetan)

Koentzimak entzima bati laguntzen dioten molekulak dira.

Bere egitura kimikoan bi nukleotido daude, fosfato taldeen bidez loturik (ikus irudia). Nukleotido batek adenina du, eta besteak nikotinamida bat.

Entzima batek deshidrogenazioaren bidez substratu bat oxidatzen duenean, substratu horri kendutako hidrogeno atomoak NAD-i ematen dizkio entzima horrek

A-H2 + NAD+ → A + NADH+H+
Krebs zikloaren hainbat erreakzioetan, esaterako, prozesu hori gertatzen da, eta NAD+ erreduzitu egiten da. Kasu horretan NAD+-k bi elektroi eta protoi bat bereganatzen ditu (beste protoi bat libre geratuz). Fosforilazio oxidatiboan, aldiz, NAD+-k elektroiak ematen ditu.

Era berean, hartzidura laktikoan NADH-k bi elektroi ematen dizkio azido pirubikoari, azido laktikoa agertuz.

NAD+, beraz, eragile oxidatzailea da -elektroiak hartzen ditu beste molekula batzuetatik- eta NADH eragile erreduktorea da (elektroiak ematen ditu)

Nikotinamida adenina dinukleotidoa niazina edo B3 bitaminatik eratorria da. Triptofano edo azido aspartiko aminoazidoetatik abiatuta ere sintetiza daiteke "in vivo".

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12499775
* Commonscat Multimedia: Nicotinamide adenine dinucleotide

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009243
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 53-84-9
* RTECS: UU3450000
* ChEBI: 13389
* ChemSpider: 5681
* DrugBank: 14128
* PubChem: 5892
* UNII: 0U46U6E8UK
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 53-84-9

 |

* Wd Datuak: Q12499775
* Commonscat Multimedia: Nicotinamide adenine dinucleotide
**Metalezko zubia** Nafarroa Garaiko Esteribar udalerriko Zubiri kontzejuan kokatutako zubi bat da. N-135 errepideak zeharkatzen zuen, Arga ibaia zeharkatuz.

Historia
--------

1892ko uztailaren 26ko kontratuaren arabera, *Construction et des Ateliers de Willebroeck* sozietate anonimoak Zubirin 21,160 metroko luzerako zubi metaliko bat eraikitzeko konpromisoa hartu zuen, 15 000 liberako kostuarekin. Urte bereko azaroan iritsi zen Pasaiara Goya ontzia, ia 27 000 kilo burdina zeramatzana.

Materiala Zubirira iritsi eta hurrengo bost asteetan muntatzen ari ziren, eta hurrengo 8 egunetan Nafarroako Foru Aldundiak zubiaren karga-proba egin zuen. Gehienez 24 mm-ko geziarekin eutsi beharko lioke zubiaren azalera osoaren eta 400 kg/m2-ko espaloien zamari. Ondoren, eta geziaren muga berberekin, bi ardatzeko eta 6.000 kg-ko orga-ilara bat igarotzeko aukera eman beharko luke. Zubia 2,30 metroko altuera eta 6 metroko tartea duten bi habez osatuta egongo litzateke. Habe bakoitzak 9 lauki ditu, muntaia bertikalekin eta San Andresen gurutzean txarrantxatuta.

Habeek, langetek eta xaflek lotzen dituzten bi habe nagusiek 4,50 m-ko zabalerako zoladura eta 0,75 m-ko bi espaloi eusten dituzte. Altzairu ijeztuak 32 kg/mm2-ko trakzioari eutsi behar zion % 6ko luzapenarekin.

Aipatutako zehaztapenen arabera eraikia, 1977ra arte egon zen martxan, NA-138 errepidearen elkargunea birmoldatzeak Arga gaineko zubi berri bat eraikitzera behartu zuen arte, metalikotik metro gutxira aurreatezatutako habeak izango zituena, eta egun horretatik aurrera zerbitzutik kanpo geratu zen.

Erreferentziak
--------------

* Zubiriko zubi metalikoa. Nafarroako Entziklopedia Handia.

Ikus, gainera
-------------

* Zubiri
* Arga ibaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108507900

 |

* Wd Datuak: Q108507900
**Metal Lords** pelikula, Comedia, Dramatika bat da. Estatu batutakoa, eta 98 minutu irauntzen dau. Jaeden Martell (kevin), Isis Haisworth (Emily), eta Adrian Greensmith (Hunter) protagonistak dira. 2022ko apirilaren 8an Netflixen atara zan. Historioa, bi lagun metaleko talde propio bat sotzea eta euren klaseko kideen errespetua lortzea da. Eurek nahai daben Metaleko Banda batailara joateko, euren talde propio bat sortu behar dabe, horretarako, Txelo bat sartu behar dabe bandan.

Sinopsia
--------

Hunter eta Kevin bi lagun honak, metaleko talde propio bat euren kabuz sortzea gura dabe, banda bataila baten partizipatu ahal izateko. Emili talean sartu behar izango da, metaleko batailan partizipatu gura ba dute. Emili, Kevin esagutu ebanean, pentsatu eban, txelogaz taldean jo ahal ebala eta orrela banda batailean partizipatu ahal izango ebela. Horretarako Emiliri, taldean jotzeko konbentzitu behar eben, baina Hunteri ez saio ondo iruditzen.

Aktoreak
--------

### Protagonistak

Jaeden Martell (Kevin) Bateria jotzen eban protagonista zan, filmean paper oso garrantzitzu bat dauka. Bera eta bere Lagun hoberena (Hunter) talde bat sotzerakoan parte artu eban eta Emiligaz batera banda batailan jo eban. Bateria jotzen dau.

Isis Haisworth (Emily) Azken partean oso protagonista nabarmena da baina pelikulan orokorrean protagonista oso nabarmena da. Kevinen maitemandu neska bat da, oso pertsona lotsatia eta amorru arasoekaz. Banda batailean eta euren musika taldean, txeloa jotzen dau .

Adrian Greensmith Hunter) Kevinen lagun hoberena da, ez dau gura bakarrik egon eta lagun gabe egon gura. Eta pelikulan talde bat sortu eta banda batailena gehien gura eban pertsona zan. Gitarra elektrikoa jotzen dau.

### Bestelakoak

Sufe Bradshaw (Dean Swanson)

Clay Moss (Noah Urrea)

Kendall Sarn (Analesa Fisher)

Lisa Randall (Michelle Fang)

Skip (Phelan Davis)

Dr. Sylvester (Brett Gelman)

Dr. Troy Nix (Joe Manganiello)

Produkzioa
----------

**Direkzioa**: Peter Sollet

**Gidoia**: D. B. weiss

**Musika**: Ramin Djawadi

**Fotografia**: Anette Haellmigk

**Produktorea**: Bighead Littlehead

**Banatzailea**: Netflix

Erreferentziak
--------------

https://cinemagavia.es/metal-lords-pelicula-critica-netflix/

https://www.filmaffinity.com/es/film390985.html

https://hiramnoriega.com/37457/metal-lords-pelicula-comedia-drama-netflix/
**Ofelia Michelínez idazkaria** Francisco Ibáñezek bere pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen abenturetarako sortutako pertsonaia bat da. Lehen aldiz 1978ko Los gamberros abenturan agertu zen.

Vicente Superintendentearen idazkari partikularra da, emakume handi eta lodi bat, ile kizkur eta horiduna eta eskote handiko jantzi estu eta gorri bat eta bota beltzak janzten dituena.

Sarri errepikatzen diren gag batzuen protagonista izaten da:

* Beti dotore jartzen saiatzen da Mortadelorekin ligatzeko (baita Filemonekin ere, baina ez hainbeste).
* Mortadelo, alabaina, harekin ez egoten saiatzen da ihes eginez, mespretxatuz edo iruzkin sarkastikoen bidez irainduz.
* Gertaera hauen aurrean, Ofeliak indarkeriarekin erantzuten du.

Ohikoa da Bacterio profesoreak berarekin probatzea bere asmakizunetakoren bat, orokorrean emaitza negargarriekin.

Ofeliak Superrarekin eta Bacteriorekin ere izaten ditu ikamikak.

Lodi egotearen konplexua duela aipatu behar da, honen ondorioz Mortadelok honi buruzko iruzkinak egiten dituelarik.

Sorrera
-------

Ofeliaren sorrerarako eragin bat Jeannen pertsonaia izan liteke, Gaston Lagaffen lankidea dena eta honetaz maitemindua dagoena. Mortadelo ez bezala, Gaston ez da apropos zakarra bere lankidearekin, soilik despistatua honen sentimenduen aurrean. Ofelia James Bonden idazkaria den Miss Moneypennyren parodia bat ere izan liteke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3752497

 |

* Wd Datuak: Q3752497
*Artikulu hau armari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Winchester (argipena)».*
**Winchester** Winchester Repeating Arms Companyk ekoiztutako edozein palanka-fusila da, bere 1873ko modeloa ospetsuena bazen ere.

Winchesterra 1866an sortutako arma bat da eta bere hedapen zabalaren ondorioz (eta nahiz eta bere motan lehena ez izan) XIX. mendearen bigarren erdiko errepikapen-fusilaren sinonimoa izatera iritsi da; hau da, palankatxo berri baten bidez anka hustuz behin baino gehiagotan tiro egiteko aukera ematen zuten lehen fusil eta karabinena. Modelo hau Oliver Winchesterren ekimenez egin zen eta 1860ko urrian patentatu zuten Henry fusilaren kopian eta hobekuntzan oinarrituta.

Winchester "mendebaldea konkistatu zuen arma" bezala ezagutzen dute Estatu Batuetan, batez ere western generoko filmetan behin eta berriz agertu delako (adibidez, John Waynek 1930 eta 1940ko hamarkadetan protagonizatu zituenetan). Ospe hori ez da guztiz zehatza, Mendebaldeko lehen konkista tiro azkarreko fusilen beste modelo batzuekin egin baitzen, nahiz eta Winchesterren popularizazioak bai masifikatu zuen estatubatuar konkistatzaile eta amerindiar gerlarien arteko borroka teknologikoa. Zentzu horretan, esanguratsua da errepikapen-fusilen inportantzia bermatu zuen gatazka- Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibila (1861-1865)- Winchesterra merkaturatu aurrekoa dela.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1570235
* Commonscat Multimedia: Winchester rifles

---

 |

* Wd Datuak: Q1570235
* Commonscat Multimedia: Winchester rifles
**Oki uharteak** (japonieraz: 隠岐諸島, *Oki-shotō*?)
 Japoniako itsasoan dagoen uhartedi da, Shimane prefeturan dagoena. Uharte guztiak batera 346'1 km²-ko azalera hartzen dute eta 24.500 biztanle dituzte.

Uharteak
--------

Lau uharte nagusi daude baina guztira 16 uharte dira. Daisen-Oki Parke Nazionalaren barnean daude. Japoniako Honshu uharte nagusitik 80 kilometrotako distantzian daude.

Dōgojima uhartea (ekialdean) da uharterik handiena eta bertan dago punturik altuena ere, Daimanji mendia (608 m). Mendebaldean Dōzen uharte multzoa dago, aintzinako sumendi baten kraterra dena eta bertan daude gainerako uharte handiak, Nishinoshima, Nakanoshima eta Chiburijima.

Banaketa administratiboa
------------------------

| Herria | Uharte nagusia | Azalera | Populazioa |
| --- | --- | --- | --- |
| Okinoshima-chō | Dōgojima (島後島) | 241'58 km² | 14.849 bizt. |
| Chibu-son | Nishinoshima (西ノ島) | 55'97 km² | 3.400 bizt. |
| Ama-chō | Nakanoshima (中之島) | 32'21 km² | 2.400 bizt. |
| Nishinoshima-chō | Chiburijima (知夫里島) | 13'70 km² | 650 bizt. |

Historia
--------

Duela 500 milioi urte inguru zeuden stratosumendi handien higatutako gailurrak dira. Bertan aurkitu izan dira Japoniako arrokarik zaharrenak.

Paleolito garaitik izan dira populatuak, arkeologoek Jōmon, Yayoi eta Kofun aroetako tresnak aurkitu dituzte.

VII mendean Oki probintzia osatu zuten eta Kojiki eta Nihon Shoki liburuetan Dōgojima uhartea aipatzen da. Heian Aroan herbesterako erabili izan ziren, 1221 urtean esate baterako Go-Toba enperadorea bertara eraman eta hantxe hil zen. 1332an Go-Daigo enperadorea ere bertara herbesteratua izan zen baina honek ihes egitea lortu zuen.

Kamakura Aroan Izumo probintziako agintarien kontrolpean izan zen eta 1600 urtetik aurrera Tokugawa shogunak kontrol zuzena izan zuen. 1876an sartu zuten Shimane prefeturan.

Iruditegia
----------

* Dōgojima.Dōgojima.
* Nishinoshima.Nishinoshima.
* Nakanoshimako Oki santutegia.Nakanoshimako Oki santutegia.
* Chiburijima.Chiburijima.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q483146
* Commonscat Multimedia: Oki Islands

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 259369449
* NDL: 00630241
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q483146
* Commonscat Multimedia: Oki Islands
Olambrilla bat Donostiako El Pinar etxeko zoruan.
**Olambrilla** (gaztelaniazko terminoa da izatez), etxeetako lur zoruak apaintzeko zeramikazko elementua da. Zazpi zentimetroko aldea izaten duten laukiak dira, eta ohikoan apainduak egoten dira.

Zorua zeramika, azulejo edo adreiluzkoa denean, eta lauza errektangularrak erabiltzen direnean bi norabideetan, tarteak betetzeko erabiltzen dira olambrillak.

Espainiako arkitektura eta apaindura arteetako elementu klasiko bat dira. **Olambre** edo **alambrilla** terminoak ere erabiltzen dira gaztelaniaz, eta pentsatzen da hortaz Granadako Alhambrako estiloan izan dezakeela jatorria hitzak. Hala ere, bere jatorria lehenago eta urrunago egotea posibleago da, Ekialde Hurbilean, Persian edo Bizantzion. Iberiar penintsulan erabilpen adibide ugari daude, 13. eta 14. mendeko hastapen batzuetatik, gaur egunera arte.

Euskal Herriko etxaldeetan ere aurkitzen ahal dira olambrillak, hala nola Leioako Artaza parkean edo Donostiako El Pinar etxaldean. Mundu zabalean ere hedatuak daude zenbait estilo arkitektoniko mediterranear edo iberiar itxurakoetara lotuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Morales, Ana.  (). «#Onbrillak #ArtazaParkea #Leioa @luistxopic.twitter.com/R8OKZVQxGx» *@AnaisNi* (Noiz kontsultatua: 2019-08-26).
2. ↑   Dschag.  (2013-04-24). *English: Ilustration of mixed pattern of floor tile, red terra cotta and decorative tile.*  (Noiz kontsultatua: 2019-08-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41534645
* Commonscat Multimedia: Olambrillas

---

 |

* Wd Datuak: Q41534645
* Commonscat Multimedia: Olambrillas
**Naomi Kawase** (japonieraz: 河瀨直美, *Kawase Naomi*?, Nara 1969)
 film zuzendari japoniarra da. Naomi Sento (japonieraz: 仙頭直美, *Sentō Naomi*?)
 bezala ere ezaguna da, senarraren abizenagatik.

Bere lan asko dokumentalak izan ziren hastapenetan, baina fikzioa lantzen joan da, eta 21. mendeko japoniar zinema independentearen ikurretako bat da, bereziki Cannesko lehen agerpenetik aurrera (1997). 2015ean zikloa egin zen Donostiako Zinemaldian 21. mendeko zine japoniar independenteaz, eta Kawase izan zen nabarmendutako egileetako bat.

Estiloa
-------

Bere filmografia zabalean (30 film) erakutsi duenez, joeretatik urrundu den eta estilo zinematografiko guztiz pertsonal baten oinarriak finkatu dituen zinemagilea da. Estilo horri jarraiki, norberaren esperientzien errealitateari jarraitzen dio hurbil-hurbiletik, eta eguneroko keinu txikien naturaltasunean gordetzen den esanahi sakona edo poesia helarazten du.

Naomi Kawaserentzat, bizitza eta zinema elkarri lotuta daude. Haren unibertso intimoaren eta obraren arteko sinbiosia hain handia da, zaila da zehaztea non amaitzen den norberaren bizipena eta non hasten den artea, non amaitzen den dokumentu sentimentala eta non hasten den fikzioa. «Gauzak zinemaren bitartez baino ezin ditut adierazi», esan izan du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Sarasola, Ainhoa. «Japoniako zinema independenteari ziklo bat eskainiko dio Zinemaldiak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2019-06-08).
2. 1 2   «Shara | Klaketa» *www.klaketa.net* (Noiz kontsultatua: 2019-06-08).[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q271247
* Commonscat Multimedia: Naomi Kawase

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 115767946
* ISNI: 0000 0001 1700 2289
* BNE: XX4786515
* BNF: 14462020r (data)
* CANTIC: a11184681
* GND: 12423979X
* LCCN: n2002040182
* NDL: 00873626
* NKC: js20051107027
* Tabakalera ID: 49419
* CiNii: DA10993574
* SUDOC: 077262662
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q271247
* Commonscat Multimedia: Naomi Kawase
Okindegia Feroe Uharteetan, Eguberri garaian.
**Okindegia** nagusiki ogia saltzen den denda edo saltokia da. Bertan lan egiten dutenei okinak deritzaie.

Iraganean guztiek beren labea zuten eta ogia ekoitzi eta egosi ere egiten zen, gaur egun ekoizpena okindegiaren araberakoa izaten da, eta hauetan ogiaz gain gozogintzako jakiak, bereziki gozopilak, kafea eta tea ere zerbitzatzen da, alegia, kafetegiak ere badira. Garai batean tokian-tokiko familia negozioak izan arren, gaur egun usadiozko okindegiekin lehian okindegi kate handiak ere badaude, bereziki hiri eta udalerri handietan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q274393
* Commonscat Multimedia: Bakeries

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX534555
* BNF: 12009220s (data)
* GND: 4264167-6
* LCCN: sh2005006546
* NKC: ph971034
* NARA: 10665468
* AAT: 300005291
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 6870
* HDS: 013994

 |

* Wd Datuak: Q274393
* Commonscat Multimedia: Bakeries
**Williamson konderria** (ingelesez: *Williamson County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Marion da. 2010eko zentsuaren arabera 66.357 biztanle zituen, Williamson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Williamson konderriak 1.150,87 kilometro koadro ditu. Horietatik 62,68 ura dira. Beste 1.088,18 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 57,66 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 66.357 pertsonetatik 62.020 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.301 dira. 2.514 beltzak edo afroamerikarrak. 206 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 557 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 56 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 996 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Williamson County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486453
* Commonscat Multimedia: Williamson County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152455649
* LCCN: n81093412
* NARA: 10039324
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1800902
* TGN: 2000539

 |

* Wd Datuak: Q486453
* Commonscat Multimedia: Williamson County, Illinois
**Williamson konderria** (ingelesez: *Williamson County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Franklin da. 2010eko zentsuaren arabera 183.182 biztanle zituen, Williamson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Williamson konderriak 1.511,95 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,03 ura dira. Beste 1.508,93 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 121,16 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 183.182 pertsonetatik 166.935 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 8.166 dira. 7.828 beltzak edo afroamerikarrak. 343 amerikar natiboak ziren eta 75 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5.497 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 214 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.290 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Williamson County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501948
* Commonscat Multimedia: Williamson County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144240325
* ISNI: 0000 0004 0442 8274
* LCCN: n80015840
* NARA: 10040163
* **Lekuak**
* OSM: 1847647
* TGN: 2001930

 |

* Wd Datuak: Q501948
* Commonscat Multimedia: Williamson County, Tennessee
Olarizuko etxaldea eta inguruko lursailak elurpean.
**Olarizuko etxaldea** Vitoria-Gasteizko hego-ekialdean, Olarizuko parkean, kokaturik dagoen etxe bat eta haren inguruko lursailak dira.

Olarizuko etxaldea 1727an eraiki zuten, Gasteizek behar zuen haragia ekoizteko baliabide modura. Bertan abereak hazten zituzten hiriko harategiak hornitzeko. Etxea eraikitzeko ardura Domingo Berrikanok eta Nicolas Izarrak hartu zuten. Lehenak hargin lanak egin zituen 31.256 errealen truke, eta bigarrenak arotz lanak 20.936 errealen truke.

XX. mendean jatorrizko erabilera, aziendak haztearena, galdu egin zen, eta hurrengo urteetan biltegi gisa erabili zen. Ondoren abandonaturik geratu zen, eta pixkanaka erortzen hasi zen. 1987. urtean Gasteizko Udalak etxea berrerabiltzea erabaki zuen, eta konpontze lanak hasi zituen. 1995ean Udalaren mendeko Ingurugiro Gaietarako Ikastegiaren egoitza bihurtu zen, eta hala izaten jarraitzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265085

 |

* Wd Datuak: Q12265085
**Olaia** euskarazko emakumezko izena da. **Eulalia** formaren parekidea da, baina hori gaitzetsi gabe, **Olaia** hobesten du Euskaltzaindiak. Beste aldaera hauek ere jasotzen ditu akademiak: **Eulale** (forma sabindarra), **Eulali**, **Eulari** eta **Laia**.

Grezierako Eulalia 'ongi mintzo dena' izenetik dator Olaia, eta bi santu badira kristautasunaren garaikoa Santa Olaia izenekoak, bat Olaia Meridakoa eta bestea Olaia Bartzelonakoa. Santu hauen izenaz, Joakin Lizarragak idatzi zuen halaber, "lengo euskaras **Donalalla** izan dire".

Olaia izena duten pertsona ezagunak
-----------------------------------


| Izen-abizenak | Jarduera | Jaiolekua | jaiotza data | heriotza data |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Olaia Urtiaga | kazetari*irrati-esatari**telebista aurkezle* | Donostia | 1983 |  |

Eskuz gaurkotu

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Eulalia - Pertsona-izenak - Euskal Onomastikaren Datutegia (EODA)» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-05-26).
2. ↑   Lizarraga, Joakin.  (1983). «Sanduen bizitzak» *klasikoak.armiarma.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-05-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21094806

 |

* Wd Datuak: Q21094806
**Napa konderria** (ingelesez: *Napa County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Napa da. 2010eko zentsuaren arabera 136.484 biztanle zituen, Napa kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Napa konderriak 2.042,42 kilometro koadro ditu. Horietatik 104,17 ura dira. Beste 1.938,25 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 136.484 pertsonetatik 120.977 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 44.010 dira. 2.440 beltzak edo afroamerikarrak. 544 amerikar natiboak ziren eta 313 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 8.986 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 221 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.003 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108137
* Commonscat Multimedia: Napa County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145406140
* ISNI: 0000 0004 0638 712X
* LCCN: n79108910
* NKC: xx0115206
* SUDOC: 165140445
* **Lekuak**
* OSM: 396463
* TGN: 1002706

 |

* Wd Datuak: Q108137
* Commonscat Multimedia: Napa County, California
**Nye konderria** (ingelesez: *Nye County*) Nevadako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hawthorne da. 2010eko zentsuaren arabera 43.946 biztanle zituen, Nye kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Nye konderriak 47.134,18 kilometro koadro ditu. Horietatik 43,21 ura dira. Beste 47.090,97 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,93 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 43.946 pertsonetatik 40.630 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.967 dira. 836 beltzak edo afroamerikarrak. 592 amerikar natiboak ziren eta 179 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 547 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 53 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.109 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484418
* Commonscat Multimedia: Nye County, Nevada

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132530358
* GND: 4725745-3
* NKC: ge134402
* NARA: 10039353
* **Lekuak**
* OSM: 166465
* TGN: 2001418

 |

* Wd Datuak: Q484418
* Commonscat Multimedia: Nye County, Nevada
**White konderria** (ingelesez: *White County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Carmi da. 2010eko zentsuaren arabera 14.665 biztanle zituen, White kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

White konderriak 1.299,81 kilometro koadro ditu. Horietatik 18,38 ura dira. Beste 1.281,44 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,28 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.665 pertsonetatik 14.466 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 158 dira. 37 beltzak edo afroamerikarrak. 40 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 31 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 84 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA White County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488505
* Commonscat Multimedia: White County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155947810
* LCCN: n81050412
* NARA: 10039311
* **Lekuak**
* OSM: 1800962
* TGN: 2000537

 |

* Wd Datuak: Q488505
* Commonscat Multimedia: White County, Illinois