recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Artikulu hau Arrizabalagako trikuharriari buruzkoa da; Aralarko leizea gaitzat duena beste hau da: «Sorgin Etxea»*

**Sorginetxe** Eneolitoko trikuharri eta hilobi-monumentu bat da, K.a. 2500. urtearen ingurukoa, Arrizalan (Agurain, Araba) kokatua. Sorginetxen aurkitutako hondakin arkeologikoak Brontze Aroraino iristen dira. 1890ean Julian Apraiz Saenz de Elburgok induskatu zuen. Harri mugerrezko gezi puntak eta giza gorpuzkiak aurkitu zituen. Horiek guztiak leku ezezagunean daude. Euskadin egoera onenean dagoen monumentu megalitikoetakoa da Sorginetxekoa. "Biluzik" dago, hau da, tumulurik gabe. Kareharrizko sei lauzek osatzen dute, ganbera poligonala (2,3 m x 1,90 m, eta 2,35 m garai) mugatzen dutenak. Horietatik bost bertikalean jarrita daude, eta beste bat horizontalki denak estaltzen. Nabarmendu behar da estalkia kontserbatzea ez dela oso ohikoa. Ez dauka korridorerik eta ez dakigu ezer jatorriz egitura estaliko zuen tumuluaz. Leiho bat dauka irekita mendebalderantz.

Monumentu kalifikatua
---------------------

2011ko uztailaren 26ko, 183/2011 dekretuan, Arabako Lurralde Historikoko behe-lurretako trikuharriak monumentu-multzo kategoriako kultura-ondasun gisa sailkatu ziren.

Arabako Lurralde Historikoko behe-lurretako trikuharrien monumentu-multzoa hemen daude: Arabako Lautadan, Arabako Errioxan gehienbat, Lantaronen eta Kuartangon. Egitura, kronologia eta material aldetik Iberiar Penintsulako mesetako antzeko beste batzuekin izan dezake loturarik.Monumentu-multzoan sartzen diren trikuharriak hauek dira: Chabola de la Hechicera eta El Encinal (Elvillar); Lazaya, San Martín, Alto de la Huesera eta Los Llanos (Guardia); El Sotillo (Leza/Laguardia); La Mina eta La Lastra (Lantaron); Sorginetxe (Agurain); Aizkomendi (Donemiliaga); San Sebastián I, San Sebastián II, Gurpide Hegoa eta Gurpide Iparra (Kuartango) eta El Montecillo (Villabuena Araba).

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Sorginetxe trikuharria. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-12-25).
2. ↑   «Trikuharriak Araban» *www.euskalnet.net* (Noiz kontsultatua: 2020-12-25).
3. ↑  turismoa.euskadi.net
4. ↑  Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkaria, 152 zk. 2011-08-11

Kanpo estekak
-------------

* Rivas, Daniel. 2012ko martxaok 12. Sorginetxeko trikuharriari buruzko orrialdea. Alava Camina **(Gaztelaniaz)**
* Sorginetxe trikuharria. Euskal Kultura Ondarea osatzen duten elementuen inguruko informaziorako eta geolokalizaziorako sarbidea. Eusko Jaurlaritza.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3491189
* Commonscat Multimedia: Sorginetxe (Salvatierra/Agurain)

---

 |

* Wd Datuak: Q3491189
* Commonscat Multimedia: Sorginetxe (Salvatierra/Agurain)
**Wi' My Dog And Gun** (euskaraz *Nere txakurra eta eskopetarekin*) Eskoziako abesti herrikoia da. Bere bertsiorik ezagunena Silly Wizard taldeak moldatutakoa da.

Hitzak
------

Wi' my dog and gun, through the bloomin' heather,  

For game and pleasure I took my way.  

I met a maid, she was tall and slender,  

Her eyes enticed me some time to stay.  
  

I said "Fair maid, do you know I love you?  

Tell me your name and your dwelling, oh so?"  

"Oh, excuse my name, but you'll find my dwelling  

By the mountain streams where the moorcocks crow."  
  

I said "Fair maid, if you wed a farmer,  

You'll be tied for life tae one plot of land.  

I'm a rovin' Johnny, if you gone wi' me,  

You will have no ties, so gi' me your hand."  
  

"Ah, but if my parents knew I loved a rover,  

It is that I'm sure would be my overthrow,  

So I'll stay at home for another season  

By the mountain streams where the moorcocks crow."  
  

"So it's fare thee well, love, another season,  

We will meet again in yon woodland vale,  

And I'll set you down all upon my knee, love,  

And I'll listen to your lovesick tale.  
  

"And it's arm in arm we will go together  

Through the lofty trees, in the valley below,  

Where the lenties sing their song so sweetly

Kanpo estekak
-------------

* Silly Wizard taldearen Wi' My Dog And Gun abestiaren bertsioa entzungai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268965

 |

* Wd Datuak: Q12268965
**Nene** (ingelesez ˈnɛn edo ˈniːn ahoskatua) ekialdeko Ingalaterran dagoen ibaia da. Northamptonshire, Cambridgeshire, Lincolnshire eta Norfolk konderriak zeharkatzen ditu. 161 kilometroko luzera duenez, Erresuma Batuko hamargarren ibairik luzeena da. Inguruko eremua laua denez, nabigarria da Northamptondik aurrera.

Hiru iturri nagusi ditu, Northamptonshire konderriko Arbury Hill muinokoa inportanteena izanik. Badby, Newnham, Weedon Bec, Newham Heyford eta Northampton zeharkatzen ditu. Kostalderako bere bidean Wellingborough, Irthlingborough, Rushden eta Oundle zeharkatzen ditu.

Jada Cambridgeshiren, Peterboroughen eta Wisbechen sartzen da. Zeharkaturiko azken herria Lincolnshireko Sutton Bridge da. Ipar itsasoan du ahoa, The Wash inguruan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19722
* Commonscat Multimedia: River Nene

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ge806612
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2871746

 |

* Wd Datuak: Q19722
* Commonscat Multimedia: River Nene

52°33′53″N 0°21′18″W﻿ / ﻿52.56479°N 0.355°W﻿ / 52.56479; -0.355
**Struma** —antzinako izena: **Estrimon**, antzinako grezierazko Στρυμών izenetik— bere ibilbidea Grezia eta Bulgaria artean egiten duen ibai bat da.

Eskualde hartako hizkuntzetan hainbat izen ditu: bulgarieraz Struma (bulgarieraren alfabeto zirilikoan, Струма), grezieraz Strimonas (alfabeto grekoan, Στρυμόνας) eta turkieraz Karasu («ibai beltza»).

Bulgariako Vitosha mendietan jaiotzen da, eta bere ibilbidea ipar-mendebaldetik hego-ekialdera egiten du, Egeoan itsasoratu arte. Ibaiaren Bulgariako arroa, ikatz ugari ekoizten den gune bat da.

Antzinaroan
-----------

Antzinako Trazian ibai luzeenetan bigarrena zen, Axiosen ondoren. Greziar mitologian, Estrimon ozeanidaren izena da, eta Euterpe musa izan zen ozeanida honekin Reso traziar heroiaren ama, Troiako Gerran hil zena. Neerarekin Evadneren aita izan zela uste zen, eta Heraklesek, bertan, harri handiak bota zituela gurutzatu ahal izateko.

Alexandro Handiaren aita izan zen Filipo II.a Mazedoniakoaren erregealdi arte, Mazedoniako Erresumaren ekialdeko muga izan zen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q204127
* Commonscat Multimedia: Struma River

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4678877-3
* NKC: ge583877
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2515446

 |

* Wd Datuak: Q204127
* Commonscat Multimedia: Struma River

1. ↑    *159. araua.*  Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2011-04-11).
**Silvia San Miguel Asensio** (Gasteiz, XX. mendean) musikagilea, piano-jotzailea eta pedagogogo ezaguna da. Musika-lan ugari plazaratu ditu.

Biografia
---------

Silvia San Miguel Gasteizen jaio zen. Haurtzarotik musika eta arterekiko grina izan zuen. Bere bi anaiak ere artistak dira: Tomas San Miguel, musikaria, eta Paco San Miguel, eskultorea. Musikaren lehenengo ikasketak Gasteizko Musika Kontserbatorioan egin zituen. Ondoren, 1983 eta 1988 artean, Madrilera joan zen, bertako Errege Kontserbatorioan ikasteko. 1992 arte Madrilen bizi izan zen; urte horretan Ameriketako Estatu Batuetara joan zen, Bostongo Berklee College of Music ikastera. John Bavicchi artistarekin Konposizio lizentzia lortu zuen. Holandan Henk Alkema maisuarekin ikasi zuen. Bostonen ere Jeffrey Rinkekin orkesta zuzendaritza eta Neil Olmsteadekin piano ikasi zuen.

Diskografia
-----------

* 1989 – "Marrakesh Express" Xoxonees taldea, CBS, Madril.
* 2008 – "Dime", piano, Musimagic, Madril. Elkarrek banatuta.
* 2016 – "X Edición de Ondas de jazz". Zuzeneko grabazioa Jesus Guridi kontserbatorioarekin batera.

Lanen joerak
------------

San Miguelek tamainu txikiko konposizioak landu ditu, baita ere formatu handiko kontzertuak. Sarritan, pianojole bakarlari moduan ere lan egin du. Disziplinen arteko kolaborazioak asko interesatzen zaizkion: dantza garaikidea, bideosormena... Zinemarako soinu-bandak prestatu ditu ere bai.

Sariak
------

* 1993 – "Writing Division Award" saria, konposizio esparruan, Bostongo Berklee College of Music eskolan.
* 1994 – Berklee Performance Centerren kontzertu batean aritzeko aukeratua. Pianoz "Shola" lana interpretatu zuen.
* 2015 – Elena López Agirrek prestatutako "Neskatxa maite" lanean aukeratua. Honetan euskal musikaren 25 emakume aukeratu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  López Aguirre, Elena (D.L. 2015). *Neskatxa maite : 25 mujeres que la música vasca no debería olvidar.* Aianai Kultur Elkartea. ISBN 9788460656609. OCLC 920319705.

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Webgune ofiziala
* **(Gaztelaniaz)**:*Dime* diskoaren aurkezpena.
* **(Gaztelaniaz)**:"Espejismo" abestia Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58800047
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 21395362
* LCCN: n95116746

 |

* Wd Datuak: Q58800047
**Suspira.. y conspira** Doctor Deseo musika taldearen zazpigarren diska da, 2002. urtean taldeak argitaratutakoa.

Partaideak
----------

* Francis Díez (ahotsa)
* "Kike" Valverde (gitarra)
* Josi Jiménez (baxua)
* "Txanpi" (bateria)
* Raúl Lomas (teklatuak)

Grabaketa eta abestiak
----------------------

Aurreko disko bereziaren ondoren berriz ere beren betiko estilora itzuli ziren, agian taldearen disko intimistena den *Suspira.. y conspira* honetan. Diskoetxez ere aldatu zuten, GOR Diskak izan zen diskoaren ekoizlea eta grabaketa Iñaki "Uoho"-k Muxikan duen estudioan izan zen, Iñaki bera soinu teknikari zela. Hainbat kolaborazio aipagarri izan zituzten, Fito Cabrales (Platero y Tú, Fito & Fitipaldis) eta Aiora Errenteria (Zea Mays) besteak beste.

Abestiak gaueko unibertso horretako pertsona garaituen eta maitasun beharrekoetan zentratzen da orohar. Disko honetako euskarazko kantua *Au revoire, nire maitia* da, Sonia Gonzalezen hitzekin egindako abestia.

Azala
-----

Argazkiekin egindako montaje bat erakusten du. Komun batetako konketa ageri da poker baraja bateko bihotzen kartak barnean erorita dituena. Komunaren atean Francis beraren argazkia dago eta letra gorriz Doctor Deseo idatzita.

Kantuen zerrenda
----------------

1. *Carita de lluvia*
2. *Suspira... y conspira*
3. *Que no se me escape nada*
4. *La luna lunera (el amor mata)*
5. *En tu casa del olvido*
6. *Hay un tesoro en tus lágrimas*
7. *La química precisa*
8. *Huyendo del gris que mata*
9. *Mientras dure este beso*
10. *Au revoire, nire maitia*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** jorgiyo. «Ya tenemos» *DOCTOR DESEO* (Noiz kontsultatua: 2018-02-24).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** ERLANTZ. «Historia de la musica Rock - Doctor Deseo» *historiasderock.es.tl* (Noiz kontsultatua: 2018-02-24).
3. ↑   gordiscos.  (2016-01-21). *Au Revoire, Nire Maitia. DOCTOR DESEO.*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-24).
4. ↑   **(Ingelesez)** «Doctor Deseo - Suspira... Y Conspira» *Discogs* (Noiz kontsultatua: 2018-02-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56696688

 |

* Wd Datuak: Q56696688
**Nicollet konderria** (ingelesez: *Nicollet County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua St. Peter da. 2010eko zentsuaren arabera 32.727 biztanle zituen, Nicollet kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Nicollet konderriak 1.208,86 kilometro koadro ditu. Horietatik 47,26 ura dira. Beste 1.161,59 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 27,07 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 32.727 pertsonetatik 31.170 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.226 dira. 658 beltzak edo afroamerikarrak. 74 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 429 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 380 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490409
* Commonscat Multimedia: Nicollet County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148934767
* LCCN: n81093331
* NARA: 10039714
* **Lekuak**
* OSM: 1795853
* TGN: 2001050

 |

* Wd Datuak: Q490409
* Commonscat Multimedia: Nicollet County, Minnesota
**Sussex konderria** (ingelesez: *Sussex County*) New Jerseyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Newton da. 2010eko zentsuaren arabera 149.265 biztanle zituen, Sussex kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sussex konderriak 1.387,57 kilometro koadro ditu. Horietatik 43,33 ura dira. Beste 1.344,24 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 107,57 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 149.265 pertsonetatik 142.101 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 9.617 dira. 2.448 beltzak edo afroamerikarrak. 147 amerikar natiboak ziren eta 29 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.605 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 164 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.771 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495998
* Commonscat Multimedia: Sussex County, New Jersey

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159441636
* GND: 4496990-9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2560071
* TGN: 1002934

 |

* Wd Datuak: Q495998
* Commonscat Multimedia: Sussex County, New Jersey
Hiru ordenen piramidea.
**Noblezia** gehienetan jaraunspen bidez lortzen den maila pribilegioduna da. Antzinako Erregimenean eta feudalismoan, nobleek feudo bat (lurra edo errenta bat) zeukaten, erregeari, edo beste noble bati laguntza (militarra batik bat) ematearen truke. Nobleziako kideei **aitoren alaba** (emakumezkoa izanez gero), **aitoren seme** (gizonezkoa izanez gero) edo **noble** deritze.

Estamentuen gizartean, estamentu nagusia zen, eta pribilegioduna, gainerako gizarte multzoentzat eredua ezartzen zuena. Jatorrian, gerlarien eta lur jabe pribilegiodunen taldea izan zen, besteen defendatzailea. Aro Modernoan, halere, nobleziaren alderdi militarra apaldu egin zen.

Euren lurra laboratzen zutenak menpeko zeuzkaten. Morroi haientzat, hurbileneko administrazioa, justizia eta ogasun arloetan batik bat, ez zen erregearena, nobleena baizik. Eginkizun publiko horien truke, nobleek zergak kobratzen zizkieten. Horretaz gain, lurgabeek haien soroak lantzeagatik jasotzen zuten errenta. Europako ekialdean, nobleak baino ezin ziren lurraren jabea izan.

Dena den, desberdintasun handiak zeuden nobleen artean, paperaren gainean guztiak kalitate berekoak baziren ere. Goi nobleziakoek duke, markes, konde edo baroi titulua zeramaten eta behe nobleziaren barruan, kategoria franko zeuden: zalduna, ezkutaria, infantzoia...

Antza, leinuaren barruko jaraunspenaren bidez baizik ez zen lortzerik noblezia. Errealitatean, etengabe sartzen ziren odol berriko kideak eta familiak, laborari edo hiritar aberatsengandik ateratakoak. Erregeak, jakina, noblezia titulua eman zezakeen, baina ohikoagoa zen ohitura zela-eta noble bilakatzea, nobleen bizimodua edukiz maila hori edukitzen zela onartzen baitzuen jendarteak.

Mota frankotako pribilegioak zeuzkaten. Batzuk ohoreak baino ez ziren: zeremonietako hurrenkeran lehenengo postuetan agertzean (oso preziatua zen lehentasun bat), esaterako. Kargu publikoetan aritzeko ere, nobleek lehentasuna zeukaten. Ez zuten petxa (laborariek ordaindu beharreko zerga) ordaintzen. Hala ere, denborak aurrera egin ahala, beste zerga batzuk ordaintzen zituzten. Justizian beste modu batean epaitzen eta zigortzen zituzten, erdeinurik ekartzen ez zien moduan, hain zuzen ere (exekutatzekotan, lepoa moztuz, ez urkatuz, adibidez).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q134737
* Commonscat Multimedia: Nobility

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525264
* BNF: 13318552v (data)
* GND: 4000464-8
* LCCN: sh85092138
* NDL: 00566054
* NKC: ph116832
* AAT: 300025942
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 9423
* HDS: 016368

 |

* Wd Datuak: Q134737
* Commonscat Multimedia: Nobility
**Nataliya Anatolivna Skakun** (Blagovextxenka, SESB, 1981eko abuztuaren 3a) halterofilian lehiatu zuen kirolari ukrainar bat da.

Ibilbidea
---------

Udako bi Olinpiar Jokotan parte hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen Atenasen 2004an, 63 kg-ko kategorian, eta 7. postua Sydneyn 2000ean. Urrezko domina bat irabazi zuen 2003ko Munduko Halterofilia Txapelketan, eta hiru domina Europako Halterofilia Txapelketan, 2000 eta 2002. urteen artean. 

2000, 2001 eta 2002. urteetan Europako Txapelketan hartu zuen parte. 2000. urtean Brontzezko domina irabazi zuen Sofia, Bulgarian, 58kg-ko kategorian. 2001ean Tredin, Eslobakian, 63kg-ko kategorian brontzezko domina irabazi zuen. 2002an Antaly (Turkian), Urrezko domina irabazi zuen 63kg-ko kategorian. 2003an Munduko txapelketan hartu zuan parte Vancouven, Kanada. Urrezko domina irabazi zuen 63 kg-ko kategorian. 2004an Joko Olinpikotan parte hartu zuen 2004an Atenas, Grezian. Urrezko domina irabazi zuen 63kg-ko kategorian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q455591
* **Kirolariak**
* COI: nataliya-skakun

 |

* Wd Datuak: Q455591
**Nangaritza ibaia** Ekuadorreko ibaia da, Zamora ibaiaren ibaiadarra, Zamora Chinchipe probintzia zeharkatzen duena. Ibaia Zamorako arroko ibaiadarretatik handiena da, Nangaritza harana bainatzen duena, planetako biodibertsitate handienetakoa duena.

ur askokoa, oso zabala eta sakona izateagatik ezaguna, non arrain mota ugari aurki dezakegun. Haizerik ez dagoenean, bertako ur marroi argiak antzinako baso birjinez osatutako inguruko paisaiaren ispilu naturala bihurtzen dira.

Gainera, ibaiak Alto Nangaritzarako ibilbide gisa balio du *Puerto Pachicutzatik* abiatzen diren motor edo arraun piraguen zerbitzuaren bidez. Bere ertzetan bertako bizilekuak harmonikoki elkarrekin bizi diren giza kokaleku desberdinak daude, ditugun garrantzitsuenak aipatzearren: Zurmi, Guayzimi eta Paquisha.

Bere ibaiadar nagusiak Numpatakayme, Shamatak, Cristalino eta Chumbiriaza ibaiak dira.

Leku izenak
-----------

Shuarreratik: *"Landare pozoitsuen harana edo ibaia* "esan nahi duen *nankais.*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Río Nangaritza.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23877488
* **Lekuak**
* OSM: 7904666

 |

* Wd Datuak: Q23877488
**Stanislaus konderria** (ingelesez: *Stanislaus County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Modesto da. 2010eko zentsuaren arabera 514.453 biztanle zituen, Stanislaus kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Stanislaus konderriak 3.923,02 kilometro koadro ditu. Horietatik 51,44 ura dira. Beste 3.871,58 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 514.453 pertsonetatik 456.081 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 215.658 dira. 13.065 beltzak edo afroamerikarrak. 2.870 amerikar natiboak ziren eta 3.016 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 24.712 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 842 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 13.867 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108503
* Commonscat Multimedia: Stanislaus County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150089759
* ISNI: 0000 0004 0596 1388
* LCCN: n80002477
* NARA: 10037136
* **Lekuak**
* OSM: 396514
* TGN: 1002915

 |

* Wd Datuak: Q108503
* Commonscat Multimedia: Stanislaus County, California
**Sunpu gaztelua** (japonieraz: 駿府城, *Sunpu-jō*?)
 Japoniako Shizuoka hirian dagoen japoniar gaztelua da.

Historia
--------

Muromachi Aroan Imagawa leinua zen Suruga probintziako nagusi eta beren egoitza Sunpu herrian zeukaten. Ez da ezagutzen noiz eraiki zuten beraiek beren Sunpu gaztelua baina Okehazama borrokan Tokugawa Ieyasuk garaitu eta 1585 eta 1589 artean Sunpu gaztelu berria eraiki zuen eta bertan ezarri zuen bere egoitza Odawarako borroka galdu eta Toyotomi Hideyosiren eskutan gelditu zen arte. Hala ere Sekigaharako garaipoenaren ondoren Tokugawa Ieyasuk berreskuratu zuen Sunpu gaztelua.

Gaztelua 1607an eraitsi eta berreraiki egin zuen, oraingoan gotortuagoa egin zuelarik, hiru harresi eta putzuak gehitu baitzizkion. 1610an jauregia erre egin zen eta berriz berreraiki zen, oraingoan 7 solairutako dorrearekin. 1616an Tokugawa Ieyasu hil egin zen eta gatelua Sunpu domeinu feudalaren egoitza izaten jarraitu arren hainbat ofizialen eskutatik pasa zen. 1635ean berriz erre zen guztia eta 1638an berreraiki egin zuten, oraingoan apalago, izan ere jadanik ez baitzen shogunaren gaztelu nagusia.

Meiji berrezarkuntza izan zenean, Tokugawa Iesato shogun galtzailea bertara erretiratu zen eta urtebetez Sunpu domeinuak iraun zuen. 1896an Japoniako Armada Inperialaren egopitzetako bat izan zen. 1949an ordea gaztelua behera bota eta Sunpu parkea ezarri zen bertan.

1989 eta 1996 artean harresien zati bat, *Tatsumi Yagura* dorrea eta ekialdeko atea berreraiki ziren.

Iruditegia
----------

* Airetiko ikuspegia.Airetiko ikuspegia.
* Tatsumi Yagura dorrea.*Tatsumi Yagura* dorrea.
* Ekialdeko atea.Ekialdeko atea.
* Harresiak.Harresiak.
* Harresiak eta putzua.Harresiak eta putzua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1038629
* Commonscat Multimedia: Sunpu Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 253633486

 |

* Wd Datuak: Q1038629
* Commonscat Multimedia: Sunpu Castle
**Wat Arun** (thailandieraz: วัดอรุณ, "*Egunsentiaren Tenplua*") Bangkoken (Thailandia) dagoen tenplu budista (wat) bat da. Tenplua Bangkok Yai-ko barrutian kokaturik dago, Chao Phraya ibaiaren mendebaldeko ibaiertzean. Tenpluaren izen osoa *Wat Arunratchawararam Ratchaworamahavihara* (วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร) da.

Arkitektura
-----------

Wat Arun-en ezaugarririk aipagarriena bere erdiko prang-a (Khemer-estiloko dorrea) da.
Maila aldapatsuek bi terrazetara daramate. Iturriaren arabera, garaiera 66,80 m eta 86 m-ren artekoa da. 4 prang satelite txikiagok izkinak inguratzen dituzte. Prang-ak itsas maskorrez eta portzelanazko puskez ederturik daude, lehenago Txinatik Bangkok-era etorritako itsasontziek lasta bezala erabilitakoa. Prang-en oinarriaren inguruan antzinako txinatar soldadu eta animalien irudi ugari daude. Bigarren terrazaren gainean (Erawan zamalkatzen) Indra jainko hinduaren 4 estatua daude.

Ibaiertzean txinatar estiloko 6 pabiloi (sala) daude. Pabiloiak granito berdez eginak daude, eta huste-zubiak dauzkate.

Prang-etatik hurbil Ordenazio-Aretoa dago, Rama II.a erregeak ustezko diseinatutako Niramitr Buda-ren irudiarekin. Ordenazio-Aretoaren aurreko sarrerak erdiko kapitel batekiko sabai bat dauka, koloredun zeramikaz eta koloredun portzelanak estalitako estuko-lanaz ederturik daude. Aurrealdean demonio edo tenpluaren jagoleen bi irudi daude.

Tenpluaren historia
-------------------

Tenplua, jatorriz *Wat Makok* (Oliba Tenplua) bezala ezaguna, Ayutthaya Thailandiako antzinako hiriburuaren egunetan eraiki zuten. Hurrengo aroan, Thonburi hiriburua zela, Taksin erregeak *Wat Chaeng* berrizendatu zion.

Tenpluak denboraldi laburrez Esmeraldazko Budaren anfitrioia izan zen, 1784an Wat Phra Kaew-ra mugitu zuten arte.

Rama II.a hurrengo erregeak *Wat Arunratchatharam* berrizendatu zion. Berak tenplua zaharberritu eta erdiko prang-a handitu zuen. Lana Rama III. erregeak amaitu zuen. Rama IV.a erregeak tenpluari *Wat Arunratchawararam* egungo izena eman zion.

Garai aldakorren ikurtzat hartuta, Wat Arunek 2005ean ofizialki lehen mendebaldarra ordenatu zuen, Sean Patrick estatubatuarra hain zuzen.

Mitologia
---------

Erdiko prang-a indiar kosmologiako Meru mendiaren ikurra da. Prang sateliteak Phra Phai haize-jainkoari sagaraturik daude.

Sarrerako bidean dauden demonioak Ramayanakoak dira. Irudi zuriak *Sahassateja* izena du eta berdeak *Tasakanth*.

Ikus, gainera
-------------

* Budismo
* Thailandia

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Tenpluaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q724970
* Commonscat Multimedia: Wat Arun

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129129982
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q724970
* Commonscat Multimedia: Wat Arun
***Sinodal de Aguilafuente*** Espainian inprimatutako lehen liburua (inkunablea) izan zen, 1472an. Urte horretako ekainean Aguilafuenten (Segovia) egin zen elizbarrutiko sinodoaren akta eta dokumentu osagarriak biltzen ditu, kleroa berritzeko hainbat gairi buruzkoak.

Segoviako gotzain Juan Arias Dávilak eskatu zuen inprenta zieneko metodo berritzailearekin erreproduzitzea sinodoaren dokumentuak, Heidelbergen Johannes Parix inprimatzaileri eskatuta. Horregatik iritsi zen Gutenbergen inprimategia Espainiako herri horretara 1472an, bitxia bada ere, askoz handiagoak eta garrantzitsuagoak ziren Bartzelona (1473), Valentzia (1473), Sevilla (1477) edo Salamancara (1488), baino lehen.

Gordetzen den ale bakarra Segoviako Katedraleko Artxiboan dago, eta 1930ean aurkitu zuen Segoviako katedraleko Cristino Valverde kalonje artxibozainak. Gaur egun, urtero berregiten da Aguilafuenteko Sinodoaren giro historikoa, herria eszenatoki gisa erabiltzen duena, eta, pertsonaia gisa, bertako biztanleak.

Sinodoaren antzezpena, 2015. urtean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   De los Reyes Gómez, Fermín.  (2005). «Segovia y los orígenes de la imprenta española»  *Revista General de Información y Documentación* (Madrid) (1) ISSN 1132-1873..
2. ↑   Carabias, Amando.  (16 de maig de 2012). «El Sinodal de Aguilafuente. Impresión e historia» *Alenarte Revista*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6129353
* Commonscat Multimedia: Sinodal de Aguilafuente

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 197689308
* GND: 7543097-6

 |

* Wd Datuak: Q6129353
* Commonscat Multimedia: Sinodal de Aguilafuente
**Whitley konderria** (ingelesez: *Whitley County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Columbia City da. 2010eko zentsuaren arabera 33.292 biztanle zituen, Whitley kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Whitley konderriak 875,19 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,07 ura dira. Beste 869,12 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 38,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 33.292 pertsonetatik 32.662 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 515 dira. 96 beltzak edo afroamerikarrak. 76 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 105 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 22 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 324 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507399
* Commonscat Multimedia: Whitley County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129003102
* LCCN: n80073718
* NARA: 10037140
* **Lekuak**
* OSM: 1797315
* TGN: 1003022

 |

* Wd Datuak: Q507399
* Commonscat Multimedia: Whitley County, Indiana
**Nell Gwyn** (edo **Gwynn** edo **Gwynne**), Eleanor izenez jaioa, (1650eko otsailaren 2a-1687ko azaroaren 14a), lehen aktore ingelesetako bat eta Karlos II.a  erregearen maitalea izan zen. 
Bi seme izan zituen Karlosekin, Charles Beauclerk, Burfordeko kondea eta St Albanseko dukea (1670-1726) eta James Beauclerk (1671-1680).

Lehen urteak
------------

Gutxi dakigu haren lehen urteez. Haren ama klase baxuko emakume bat zen, edo quizás Helena edo Eleanor Gwyn deitua, Smithen jaioa, eta haren aita Thomas Gwyn, armada errealistako Gerra Zibil ingelesko kapitaina.
Hiru hiriren arten dago eztabaida Gwynen jaioterri posible bezala: Hereford, Londres eta Oxford.
Bere haurtzaroa Londresko auzo pobreetan eman zen, ume prostituta gisa beharbada.

Aktore gisa
-----------

14 urterekin hasi zen Bridges kalean aktore lanetan. Bere ahots argi eta sendoarekin, bere edertasuna eta azkartasunarekin atentzioa deitzen zuen. Analfabetoa izan zen bizitza guztian zehar; honek zaildu egiten zuen paperak ikastea. 
Charles Hartengandik ikasi zuen ofizioa eta John Lacyk erakutsi zion dantza egiten. 
Bere lehen agerraldia 1665ean izan zen, *Enperadore indiarra* obran, Cydariaren paperean.

Geroago garbi ikusi zen, bere generoa ez zela drama, komedia baizik.

Karlos II.a Erregearekin lehen urteak
-------------------------------------

Kupido gisa, Nell Gwyn. Richard Thomsonen grabatua 1672;  Peter Crossen pintura batetik sortua.
1667 amaieran, George Villiersek, Buckinghameko dukeak, Nellekin kontaktatu zuen, erregearen amorantea izateko eskatzeko. Plana ez zen ondo atera orde, Nellek 500 libra nahi baitzituen urtean.
Erregea eta Nellen arteko erlazioa 1668an hasi zen.

Nell Gwynn lehen aktore ingelesetako bat eta Karlos II.a Erregearen amorantea izan zen.

Agertokiak utzi ondoren
-----------------------

1671ko otsailean, Nell Londresera joan zen, bizitza guztia han pasatuko zuen.

1687ko martxoan, Gwynek alde batetik paralizatua utzi zuen atake bat sufritu zuen. Bigarren atake batek ohetik mugitu ezin zuela utzi zuen.
1687ko azaroaren 14an hil zen, 37 urte zituela.

St Martin-in-the-fieldsen lurperatu zuten, Trafalgar Squareren izkinan, Londresen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q234163
* Commonscat Multimedia: Nell Gwyn

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 104484318
* ISNI: 0000 0000 9789 8240
* GND: 1025108329
* LCCN: n50024230
* NKC: js20060804007
* SNAC: w68g9m6p
* SUDOC: 119085232
* Open Library: OL4773458A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q234163
* Commonscat Multimedia: Nell Gwyn
Munduko sinesbide eta erlijio nagusiak
**Sinesbidea** izen, tradizio eta identitate komun baten azpian funtzionatzen duen erlijio baten barneko azpitalde bat da.

Terminoak kristau-sinesbide ezberdinei egiten die erreferentzia (adibidez, eliza ortodoxoa, katolikoa eta protestantismoaren barietate ugari). Judaismoaren bost adar nagusiak (karaitar judaismoa, ortodoxoa, kontserbadorea, erreformista eta berreraikitzailea) deskribatzeko ere erabiltzen da. Islamaren barnean, adarrak edo sektak ere bai (adibidez, sunismoa, xiismoa), eta haien azpi-sektak, jurisprudentzia eskolak, teologia eskolak, [4], eta erlijio mugimenduak. 

Munduko sinesbiderik handiena sunismoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Number of Muslims ahead of Catholics, says Vatican | Religion | The Guardian.* .
2. ↑   Bialik, Carl. *Muslims May Have Overtaken Catholics a While Ago.*  ISSN 0099-9660..
3. ↑   CARL BIALIK. *Muslims May Have Overtaken Catholics a While Ago.* .
4. ↑  Connie R. Green, Sandra Brenneman Oldendorf, *Religious Diversity and Children's Literature: Strategies and Resources*, Information Age Publishing, 2011, p. 156.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13414953
* Commonscat Multimedia: Religious denominations

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4032065-0
* NDL: 00572397
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q13414953
* Commonscat Multimedia: Religious denominations
**Sinestia** (Hestia greziar jainkosaren izenetik dator, sin- aurrizkiarekin: "elkarrekin") objektu planetario hipotetiko bat da, donut formakoa, oso bizkor biratzen dena eta haitz lurrunduz osatua. Zenbait ikerketaren arabera, sor liteke zeru-gorputzen talkaren ondorioz. Objektu birakarien talka erraldoiak ordenagailuren bidez simulatuta, sinestia bat sor liteke, baldin eta momentu angeluarra handiagoa bada ko-errotazioaren muga baino.

Zenbait ikertzaileren iritziz, litekeena da Ilargia eta Lurra sinestia bakar baten ondorioz sortu izana orain 4.500 milioi urte proto-Lurrak eta beste protoplaneta batek talka eginda. Horrek esplikatuko luke Lurrak eta Ilargiak osagai isotopiko berdinak izatea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *www.newscientist.com* (Noiz kontsultatua: 2019-07-01).
2. ↑   **(Ingelesez)** Simon J. Lock, Sarah T. Stewart, Michail I. Petaev, Zoë M. Leinhardt, Mia T. Mace, Stein B. Jacobsen eta Matija Ćuk. *The Origin of the Moon Within a Terrestrial Synestia.*  (Noiz kontsultatua: 2018ko maiatzaren 21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30916732

 |

* Wd Datuak: Q30916732
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Sukarra** edo **kalentura** gorputzaren tenperaturaren igoera da, *38 gradu* zentigradotik gorakoa. 37 eta 37.9 graduen artean dagoenean, aldiz, **sukar-puntu** edo **febrikula** hitza erabiltzen da teknikoki.

Giza gorputzaren tenperatura normala 36-37 °C bitartekoa da (besapean hartuta, ahoan harturik gradu erdi bat garaiagoa baita)

Sukarra gorputzak infekzioaren aurrean garatzen duen defentsa-mekanismoa da. Teoria honen alde hainbat argudio aipa daitezke:

* fagozitoak suspertzen dira tenperatura altuetan
* mikrobio askok hazkuntza motelagoa dute 37 °C-tik gora
* sukarrak odoleko burdin-kontzentrazioa jaisten du; burdina funtsezko molekula da mikrobio askorentzat.

Gizakiak ez ezik, narrasti eta arrainek bezalako ornodunek ere tenperatura garaiak dituzte infekzioak harrapatzen dituztenean

Gorputzeko tenperatura erregulatzen duen egitura hipotalamoa da. Egitura hau burmuinean dago eta termostato baten gisa jarduten du. Burmuineko egitura honetara -odolaren bidez- substantzia pirogenoak heltzen direnean tenperatura aldaketak gertatzen dira.

Sukarra sortzen duten eragile nagusiak bi dira: mikrobioak (kanpo-eragileak) eta immunitate-sistemaren zelulak (barne-eragileak). Bakterioek, esaterako, endotoxinak eta peptidoglikano dute, eta immunitate-sistemaren zelulek (linfozitoek, makrofagoek...) zitokina izeneko substantziak sortzen dituzte. Biek ala biek pirogeno indartsuak dira, hots, sukarraren eragileak.

Birusek edo bakterioek eragindako infekzioak sukar gehienen jatorriaren atzean daude. Hala ere, infekzioak ez diren beste gaixotasun batzuek ere (minbizia, gaitz hormonalak, estres berak ere...) sukarra sor dezakete. Ariketa fisiko handia sukarraren eragilea ere izan daiteke.

Sukarraren ondorio aipagarrienak hauek dira: takikardia, takipnea (arnasketaren erritmo azkarragoa), nekea, deshidratazioa, hotzikarak eta konbultsioak (haurrengan, batez ere).

Sukarra larria da 40 °C-ko muga gainditzen duenean:

* 40 °C-tan: zorabioa, deshidratazioa, ahultasun handia eta goragaleak agertzen dira
* 41 °C-tan: aurrekoaz gain, burmuineko kalteak: haluzinazioak, sukar-ametsak eta txundidura
* 42 °C-tan: aurrekoaz gain, takikardia handia eta koma
* 43 °C-tan: heriotza, kasu gehienetan

Sukarra jaisteko erabiltzen diren sendagaiek "antipiretiko" izena dute. Azido azetilsalizilikoa, dipirona eta parazetamola dira antipiretiko nagusiak.

Kanpo estekak
-------------

* Sukarra: Kezkatzeko arrazoirik ba ote?

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38933
* Commonscat Multimedia: Fever

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4017064-0
* LCCN: sh85047994
* NKC: ph441087
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* ICPC-2: A03
* DiseasesDB: 18924
* MedlinePlus: 003090
* eMedicine: 217675
* MeSH: D005334

 |

* Wd Datuak: Q38933
* Commonscat Multimedia: Fever
**South East Athletic FC** edo **SEA** Londres hiriaren hego ekialdean kokaturiko futbol talde apal bat da.

Historia
--------

Hiru familia irlandar elkartu eta George Ellulek taldea sortu zuen 2004. urtean. Hasieran lagunartean jokatzeko futbol talde bat zena barrutiko ligan jokatzen hasi zen. Gaur egun Kent konderriko mendebaldeko ligan jokatzen du.

Armarria
--------

2012an Osasuna futbol taldearen armarria aurkitu zuten eta beraien armarria honetan oinarritu zuten. Desberdintasun bakarra taldeak berea duen kolore urdina baino ez duela SEAren armarriak.

Lehoia da armarriak duen irudi adierazgarriena. Tamesis ibaiaren ibilbidea ere ikusten da eta haren azpian hirusta hosto bat, jatorri irlandarraren lekuko. Armarriaren azpian **"Futbolaren familia"** leloa euskaraz idatzita dauka.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «South East Athletic FC» *Kent County Football League* (Noiz kontsultatua: 2020-07-11).
2. ↑   *www.noticiasdenavarra.com* (Noiz kontsultatua: 2020-07-11).
3. ↑    «South East Athletic - Our Badge» *sites.google.com* (Noiz kontsultatua: 2020-07-11).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97149419

 |

* Wd Datuak: Q97149419
**Niedra Gobernua** 1919an sortutako Letoniako Behin-behineko gobernu bat izan zen, Kārlis Ulmanisen behin-behineko gobernuaren kontrakoa zen eta Alemaniarren txotxongilo estatu moduan funtzionatu zuen. Gobernua Andrievs Niedra politikariaren izena jaso zuen, honek sortu zuelako.

Hiru gobernuen arteko gatazka
-----------------------------

1919an hiru gobernu ezberdin zeuden Letonian; lehen esandako biak eta Pētera Stučkasen gobernu komunista, Boltxebikeen azpian.

Niedraren gobernua Baltikoko alemaniar herriaren faborea lortu nahi zuen, honekin Alemaniaren laguntza lortzeko.

1919aren apirilaren 16an Kārlis Ulmanisek bere gobernua proklamatu zuen, eta honek alemaniar asko atxilotzea agindu zuen. Egun batzuk geroago, 27an, Niedra Liepājāra iritsi zen eta bere gobernua proklamatu zuen. Hasieran koalizio gobernu bat proposatu zuen hura honen burua izanez baina Letoniako Herri Gobernua, 1918an sortu zena ezetz esan zuen eta hala banatu zuen koalizioa: Ulmanisen 4 ministro, Niedraren 4 ministro, 3 alemaniar eta Judu 1. Ulmanisek ere ezetz esan zuen.

Vorwick Greenek, EABk bidalitako bakegileak baita ere nahi izan zuen gobernu hau sortzea, krisi eta barne gatazka egoera hau amai zezan. Greenek Rüdiger von der Goltz generalarekin hainbat aldiz eta Niedraren gobernuari laguntzeko konbentzitu zuen. Greenen ideia hala izan zen: "Alemaniarrek Boltxebikeen kontra haibeste laguntzen ari direnez (*Baltische Landswehr)* behin-behineko gobernuan parte hartu behar dute."

Gerraren partetik, Poloniaren kontraerasoa Letoniako egoera hobetu zen eta Boltxebikeek atzeratu behar izan ziren. Maiatzaren 22an Riga askatu zuten eta alemaniarrek han Niedraren gobernua birproklamatu zuten. Aurrerago Niedraren gobernuaren azpian borrokatzen zuten alemaniarrak Cesis okupatu zuten eta honek Estoniarekin gatazka zuzenean jarri zien. Momentu honetan Britaniar armadak iritsi ziren Ulmanisi laguntzeko eta gatazka handi bat gertatu zen Cesisko kanpoaldean. Honengatik alemaniar asko Letonia utzi eta beste lurraldeetara alde egin zuten, hala ere, oraindik asko geratu ziren Boltxebikeak borrokatzeko.

Bukaera
-------

Cesiseko porrota eta gero Niedraren gobernua erori zen. Niedraren ministroak boterea utzi zuten eta soldadu gehienak Ulmanisen aginpean sartu ziren. Ezetz esan zutenak Mendebaldeko Errusiako Bolondresen Armada sortu zuten eta Lituaniarantz alde egin zuten.

Erreferentziak
--------------

Letoniako historia 1914-1940

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16347927

 |

* Wd Datuak: Q16347927
**Xenofeminismoa**, mugimendu feministaren ildo bat da, artearen eta teknologiaren ikerketa erradikal eta kritikoarekin konprometituta, hiru oinarri teoriko azpimarratzen ditu: antinaturalismoa, teknomaterialismoa eta genero-abolizionismoa. Posizionamendu transfeministatik abiatuta, hiru kontzeptu horiek elkarlotzen ditu, zientzia eta teknologia gatazka-espazio gisa azter daitezen proposatzeko, ez baitira, funtsean, ez neutroak ez ongintzazkoak, baina ezta berez patriarkalak, sexistak edo arrazistak ere.

Ziberfeminismoaren ildoa jarraituz, azelerazionismoaren ideiak ere jasotzen ditu. Laboria Cuboniks nazioarteko talde feministaren *Xenofeminismoa. Alienazioaren aldeko politika* manifestuan du oinarria.

Helen Hester filosofo eta ikerlari xenofeminista izan zen manifestuaren sortzailetako bat, bertan xenofeminismoa definitu, proiektu politiko feminista birplanteatu eta existitzen diren teknologien erabilera estrategikoaren alde egin zutelarik, mundua erabat birdiseinatzeko. *Xenofeminismoa. Genero teknologiak eta ugalketa politikak* saiakeran garatu zuen proposamena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *XF Manifesto.*  (Noiz kontsultatua: 2020-11-15).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Hester, Helen.  (2019). ««¿Ingenierxs o hackers? Sistemas tecnológicos y cambio político»» *www.museoreinasofia.es* (Noiz kontsultatua: 2020-11-15).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Hester, Helen.  (2018). *Xenofeminismo : tecnologías de género y políticas de reproducción.*  (1ª ed. argitaraldia) Caja Negra Editora ISBN 978-987-1622-66-5. PMC 1105431390. (Noiz kontsultatua: 2020-11-15).

Kanpo estekak
-------------

* Laboria Cuboniks taldearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56316799

 |

* Wd Datuak: Q56316799
**New Order** 1980an sortutako pop-rock talde ingelesa dira. Taldea Joy Division desagertu ondoren sortu zen, Ian Curtis abeslariak buruaz beste egin zuenean: talde hartako Bernard Sumner ahots eta gitarra-joleak, Peter Hook baxu-jotzaileak eta Stephen Morris bateria-jotzaileak izen berriarekin aurrera egitea erabaki zuren. 1980an bertan haiekin bat egin zuen Gillian Gilbertek teklatuetan.

New Order-ek post-punka dantzako musika elektronikoarekin batu zuen, eta 1980ko hamarkadako talde txalotuenetakoa bilakatu zen, eta eragin handikoa ere bai.

Ibilbidea
---------

Beraien jatorrizko hirian, Manchestegile eskubideengatikerren, Factory Records diskoetxea eta The Haçienda diskoteka taldearen epizentro sortzaileak izan ziren.

Taldearen lehen urteak Joy Division-en itzalaren pean garatu ziren, baina 1980ko hamarkada hasierako New Yorkeko klub ingurunean, dantzaren eszenan izandako esperientziak eraman zituen erritmo dantzagarriak eta tresneria elektronikoa gero eta gehiago txertatutzera beren lanean.

1983ko "Blue Monday" arrakasta, inoizko 12 hazbeteko single salduena bilakatu zen, ereserki bat dance musika elektronikoaren historian. 1980ko hamarkadan, *Power, Corruption & Lies* (1983), *Technique* (1989) diskak eta *Substance* (1987) single bilduma kaleratu zituzten arrakasta handiz.

1993an desegin ziren, musikariak banakako proiektuetan lan egiteko, eta 1998an berriro elkartu aurretik. Harrezkero hala aritu dira, tarteka batuz, baina 2007an Hook baxujoleak taldea utzi zuen azkenengoz, egile eskubideengatik borrokan hasi zelarik taldekideekin geroago. 2015ean kaleratu zuten estudioko beraien hamargarren diskoa, *Music Complete*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «New Order | Biography, Albums, Streaming Links» *AllMusic* (Noiz kontsultatua: 2021-02-03).
2. ↑   «New Order | Blue Monday (12" Single)» *store.neworder.com* (Noiz kontsultatua: 2021-02-03).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Peter Hook reflects on feud with New Order's Bernard Sumner» *NME | Music, Film, TV, Gaming & Pop Culture News* 2020-07-22 (Noiz kontsultatua: 2021-02-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q214990
* Commonscat Multimedia: New Order (band)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143208429
* ISNI: 0000 0001 2286 1862
* BNF: 13905268h (data)
* GND: 10038484-5
* LCCN: n92021278
* NKC: xx0027556
* SUDOC: 080489834
* BIBSYS: 4018065
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: new-order

 |

* Wd Datuak: Q214990
* Commonscat Multimedia: New Order (band)
**Neferura** Egiptoko XVIII. dinastiako printzesa gortesau bat izan zen. Hatshepsut eta Tutmosis III.aren arteko elkar-gobernuaren garaikidea da.

Biografia
---------

Neferura, Hatshepsutek izan zituen bi alabatatik nagusiena izan zen, bestea, Merit-Ra Hatshepsut zelarik. Askok, Hatshepsut eta bere gogokoena zen Senenmuten arteko adulteriozko harremanetik jaio zela pentsatzen duten arren, ez dago hipotesi hau frogatzen duen frogarik, eta, Neferuraren aitatzat, Tutmosis II.a jotzen da.

Tutmosis II.a hil ondoren, Hatshepsutek, bere esperantza eta anbizio guztiak bere alaba maitearengan jarri zituen, oraindik oso gaztea zena, eta haurtzaro lasai eta ondo zaindu bat emateaz arduratu zen, nola ez, Senenmuten kargu. Printzesatxoaren zein noblearen arrasto historikorik nagusienak, biak, modu irmoan baina oso maitekor agertzen diren kubo formako eskultura bitxi batzuetatik datoz.

Hatshepsuten asmoa, Neferura tronura elkartzea zen, dinastia berri bat sortuz, guztia emakumez osatua, bere irudira. Horregatik, oinordeko bakar izendatu zuen, eta askotan aurkeztu zuen bere oinordeko bezala, erregina faraoia, tronua, bere iloba-semeorde zen Tutmosis III.arekin batera banatzen ari zen arren. Bi gobernarien arteko harremanek, misterio bat izaten jarraitzen dute, baina, beharbada, tirabiratsuak izan ziren: izan ere, Tutmosis III.ak sekula ez zion bere izeba usurpatzaile bezala ikusteari utzi. Honen ondorioz, ez da harritzekoa hauste familiar hori konponduko zuen Tutmosis III.a eta Neferuraren arteko ezkontza bat proposatu izana.

Hala ere, ezkontza hori sekula ez zen gertatu, edo behintzat, ez dago horri buruzko daturik. Aldiz, litekeena da Hatshepsutek, edozein modutan, Neferura eta bere arerioaren arteko ezkontza eragoztea, Ahmose-Nefertariren ondorengo batekin ezkontzeko duina ez zen sasikotzat jotzen zuena. Hatshepsutek bere alabari eman zizkion tituluak hain ziren garrantzitsuak, senarrik gabe, Errege Emazte Handi izan zela, Jainkoaren emazte titulua ere izan baitzuen.

16. urtean zapuztuko ziren Hatshepsuten itxaropenak, bat-batean eta oso modu mingarrian, Neferura hil zenean. Hau, oraindik ez zen 20 urteko adinera ere heltzen, eta, beraz, errege familiaren barnean hain heriotza goiztiarraren arrazoiak oso misteriotsuak dira, are gehiago, aldi berean, Hatshepsuten beste bi babesak ziren Senenmut eta Hapuseneb apaiz gorenak ere hil zirela kontutan hartuta. Honela, ez da harritzekoa heriotz guzti horiek, Tutmosis III.aren aldeak arrakastaz antolatuak izan zirela zioten zurrumurruak existitzea: Erregina handiaren oinordekoa eta begininia zena desagertzean, Hatshepsuten ezin izan zuen berriz burua altxatu, eta, bere distira, bere iloba gaztearenaren alde gainbehera joan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q242405
* Commonscat Multimedia: Neferure

---

 |

* Wd Datuak: Q242405
* Commonscat Multimedia: Neferure