recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Elektroskopioa.
**Elektroskopioa** gorputz batean elektrizitaterik baden eta elektrizitaterik baldin bada zein zeinutakoa den jakiteko erabiltzen den tresna da. Punta bat beirazko ontzi batean sartuta duen barra eroale bat izaten da. Barra estalki isolatzaile batek lotzen du ontziarekin. Ontziaren barneko puntatik metalezko bi xafla mehe (urrezkoak, gehienetan) daude zintzilik. Barraren beste muturra ukituz jartzen da aztertu nahi den gorputza; karga elektrikorik badu, xaflak aldendu egiten dira bata bestetik. Karga elektrikoa zenbat eta handiagoa izan, hainbat gehiago aldenduko dira.

Elektroskopioa zeinu ezaguneko karga elektriko batekin kargatzen bada, beste objektu baten karga elektrikoaren zeinua zein den jakin daiteke objektua hori elektroskopioaren esferara hurbilduz gero. Xaflak bereizi egiten badira, objektuaren karga eta elektroskopioaren karga zeinu berekoak dira. Elkartzera jotzen badute, berriz, kontrako zeinukoak dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q130962
* Commonscat Multimedia: Electroscopes

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q130962
* Commonscat Multimedia: Electroscopes
**Drakken** Oreretan sortutako metalcore melodikoa egiten duen talde bat da.

Sorrera
-------

Drakken 2008. urtean sortu zen Irunen. Heavy metal klasikoa jotzeko asmoarekin hasi zelarik, 2008an, bere lehen demoa kaleratu zen, *Rompe las Cadenas* izenekoa. 2009 urtearen hasieran, taldeak bere abestiei beste ukitu bat eman zien, metalcore melodikora pasatuz. Drakkenen jarraitzaileen erantzuna gero eta hobea izan zen eta, horren ondorioz, 2010 urteko otsailean, Drakkenek bere lehen diskoa kaleratu zuen, *Zolt*.

2012an MusikIrun lehiaketako gazteen saria eskuratu zuten publikoak internetez emandako bozkei esker eta 2013an bigarren diskoa plazaratu zuten.

Taldekideak
-----------

Gaur egun Drakken taldea musiko hauek osatzen dute:

* Yonoko - ahotsa
* Rekkar - gitarra
* Iñigo -gitarra
* Ekaitz - bateria
* Xabi - baxua

Diskografia
-----------

* *Rompe las Cadenas* (Maketa, 2008)
* *Zolt* (2010)
* *Jump to the emptiness* (2013)

Kanpo estekak
-------------

* Taldearen myspace orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256400

 |

* Wd Datuak: Q12256400
**Nero Klaudio Druso Germaniko** (latinez: *Nero Claudius Drusus Germanicus* edo *Decimus Claudius Drusus*; Erroma, K.a. 38ko urtarrilaren 14a - Germania, K.a. 9ko uda) Livia Drusilaren eta Tiberio Klaudio Neronen seme gazteena zen. Hala ere, Druso benetako aita Augusto izanaren zurrumurruak egon ziren. Izan ere Tiberio Klaudio Neronen dibortzioaren eta Augustorekiko ezkontzaren ondoren jaio zen Druso. Dena den, dibortzio hitzarmenean Liviak Tiberio Klaudio Neronen aitatasuna onartzen zuen.

Druso Tiberio bere anaiarekin hazi eta hezi zen, eta bien arteko oso harreman estua sortu zen. Druso Marko Antonioren alabarekin, Antonia Gaztearekin, ezkondu zen. Haien seme-alabak Germaniko, Livilla, Klaudio eta haurtzaroan hil ziren beste bi ume. Druso hil ostean, Antonia ez zen berriro ezkondu, ia ia 50 urte gehiago bizi arren.

Augustok ohore franko eman zien bere semeordeei. K.a. 19an, ohi baino bost urte lehenago, Drusok edozein kargu publiko izateko ahalmena eskuratu zuen. K.a. 16an, Drusok bere anaiaren postua hartu zuen, Tiberio Italiatik kanpo baitzegoen. Hurrengo urtean, Alpeetan borrokatu zuen, hango tribuak geldiarazten. Tiberioren laguntzarekin, aise menderatu zituzten tribuak.

K.a. 13an, Galia gobernatzera joan zen, gobernari kaskar ohiak matxinada eragin zituen eta. Germaniarren eraso bati aurre egin behar izan zion. Rhin ibaian garaitu zituen inbaditzaileak, eta Germanian barnan borrokatu zuen. Ipar Itsasoraino iritsi zen eta frisiarrei urteko zerga ezarri zien. Sari moduan, pretore urbano izendapena jaso zuen K.a. 11an.

Nolanahi, berriro Germania aldera jo zuen, non garaipen asko lortu zituen. K.a. 9an, kontsul izendatu zuten, baina germaniarrak borrokatzera bueltatu zen. Kanpaina horretan, halere, zaldi batetik erorita hil zen. Ohore handiak jaso zituen, soldaduek biziki maite zuten eta. Haren garaipenengatik, familiak "Germaniko" izena erabili ahal izan zuen, eta izen horrekin haren seme zaharrenari ezagutzen zaio.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Druso Germaniko*** Aldatu lotura Wikidatan |

1. ↑   Euskaltzaindia. *Latin eta greziar pertsona-izen klasikoak euskaraz emateko irizpideei buruzko erabakia.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156778
* Commonscat Multimedia: Drusus Maior

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305405952
* ISNI: 0000 0000 7995 9986
* BNF: 146418210 (data)
* GND: 119241811
* LCCN: n91011284
* SUDOC: 084677147
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01580/eu\_d\_1921/d1921
* HDS: 010323
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q156778
* Commonscat Multimedia: Drusus Maior
Matematikan, bereziki ordenaren teorian eta multzo teorian, (*A*,≤) multzo partzialki ordenatua izanik, *a* ∈ *A* elementua *A*-ren **elementu maximoa** da *A* edozein elementua baino handiago edo berdina bada; hau da, edozein *x* ∈ *A* elementurako, *x* ≤ *a*.

**Elementu minimoa** dualki definitzen da honela: *a* ∈ *A* elementua *A*-ren **elementu minimoa** da *A* edozein elementua baino txikiago edo berdina bada; hau da, edozein *x* ∈ *A* elementurako, *a* ≤ *x*.

(≤) Ordenaren erlazioaren antisimetria-erlazioak bermatzen du, elementu maximoa edo minimoa izatekotan, bakarrak direla.

Erreferentziak
--------------

* **(Ingelesez)** Birkhoff, Garrett.  (1967). *Lattice Theory.*  (2. argitaraldia) EEBB: American Mathematical Society, Colloquium Publications, 423 or. ISSN 0065-9258 ISBN 0-8218-1025-1..

Ikus, gainera
-------------

* Funtzio baten muturrak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1196892

 |

* Wd Datuak: Q1196892
**Drummond gaztelua** (ingelesez: *Drummond Castle*) Eskoziako Perth eta Kinross eskualdean dagoen gaztelu bat da, Crieff herritik lau kilometro eskasera. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

XIV mendean Drummond familiak lurralde hau eskuratu zuen eta 1490 inguruan dorretxea eraiki zuten. 1605ean Pertheko konde bihurtu ziren eta gaztelua gehitu zioten dorretzeari. 1630an terrazadun lorategiak eraiki ziren. 1653an Oliver Cromwellen armadak harpilatu egin zuen.

James Drummond Pertheko 4. kondeak 1689an mansioa eraikitzea erabaki zuen. Drummondarrek jakobiten alde egin zuten baina jakobitak galtzaile atera zirenez 1750 urtean gazteklua uzti beharra izan zuten. 1784an James Drummond kapitainak erosi zuen berriz familiaren jabetza izan zezan eta hainbat moldaketa egin zizkion. 1830an lorategiak landu zituzten eta Viktoria Erresuma Batukoa bisitari izan zuten 1842an. 1878an eraikinak berriztatze berri bat izan zuen, oraingoan George Turnbull Ewing arkitektuaren gidaritzapean.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Drummond gazteluko lorategiaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5309218
* Commonscat Multimedia: Drummond Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q5309218
* Commonscat Multimedia: Drummond Castle
**Joye Hummel**, **Joye Hummel Murchison Kelly** izenez ere ezaguna (1924ko apirilaren 4a-Winter Haven, 2021eko apirilaren 5a), komiki-gidoilari estatubatuarra izan zen, eta *Wonder Womanen* hainbat atal idatzi zituen 1940an. Idazle mamu gisa hasi zenean hemeretzi urte zituen.

Biografia
---------

1943an Psikologia ikasi zuen Katherine Gibbs eskolan. *Wonder Woman* sortu zuen William Moulton Marston izan zuen irakasle. Marstonek *Wonder Womanen* istoriotxoaren idazketaren erritmoari jarraitzeko arazoak zituenez, Joye Hummeli laguntza eskatu zion. Onartu egin zuen, baina bere lana ezkutuan gorde zuen. 1946an, Marstonek, minbiziak jota zegoenez, ezin izan zuen gidoi gehiago idatzi.

Lehen istorioak 1945eko udaberrian agertu ziren, *Wonder Womanen* 12. zenbakian. Gidoilari izatetik hiru urtera, pertsonaiak arrakasta handia izan zuen. Hummel izan zen *Wonder Womanentzat* istorioak idazten lehena.  Une horretan, ez zuen inolako aitorpenik jaso, telesaileko gidoilari bakarra izan arren. Marston hil ondoren, Hummelek gidoi batzuk idazten jarraitu zuen, baina 29. zenbakitik aurrera, DC Comics-eko zuzendariek atzera egin zuten, Marstonen alargunak gidoien ardura hartu baitzuen, eta Hummelen ordez Robert Kanigher jarri zuten.

Bizitza pertsonala
------------------

Joye Hummel David W. Murchisonekin ezkondu zen geroago dibortziatu egin zen eta Jack Kellyrekin ezkondu.

2014. urtean bere artxibo pertsonala Smithsoniano Institutuari eman zion.

Winter Havenen hil zen, 2021eko apirilaren 5ean, laurogeita hamazazpi urte zituela.

Sariak
------

* 2018: San Diegoko Komikien Nazioarteko Konbentzioaren Bill Finger saria

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Joye Hummel, Golden Age "Wonder Woman" Writer, Dead at 97» *Multiversity Comics* 2021-04-08.
2. ↑   «The Surprising Origins of Wonder Woman» *www.themarysue.com*.
3. ↑   Lambiek comic shop and studio in Amsterdam, The Netherlands.  (2018). «Comic creator: Joye Hummel» *lambiek.net*..
4. 1 2   Smith, Harrison. *Joye Hummel, first woman hired to write Wonder Woman comics, dies at 97.*  ISSN 0190-8286..
5. ↑   «Bill Finger Award» *comic-con.org* 2018.
6. ↑   «Bill Finger Award» *comic-con.org*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51120382
* Commonscat Multimedia: Joye Hummel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123578022
* ISNI: 0000 0000 8554 551X
* LCCN: no2010111994
* SNAC: w60t0dsc

 |

* Wd Datuak: Q51120382
* Commonscat Multimedia: Joye Hummel
**José de Iturrigaray** (izen osoa, *José Joaquín Vicente de Iturrigaray y Aróstegui*) (Cadiz, Espainia, 1742ko ekainaren 27a – Madril, 1815eko abuztuaren 22a) Espainiako jenerala eta Espainia Berriko Erregeorderriako buru izan zen, 1803ko irailaren 16tik 1808ra, aro gatazkatsu batean.

Biografia
---------

1808ko ekainaren 9an, Mexiko Hirian Jose de Iturrigaray Mexikoko erregeordeak *La Gaceta de Madrid* egunkaria jaso eta titular kezkagarria irakurri zuen: maiatzaren 2an frantziar armadak herritarren errebolta krudelki itzali zuen Espainiako hiriburuan. Handik aurrera altxamenduaren oihartzuna abiada bizian hedatu zen; espainiarren eta frantziarren arteko Independentzia Gerra hastear zen.

Eztandaren uhinak berehala iritsi ziren itsasoz bestaldera, gaur egungo Mexikoko kostaldera. Borboien abdikazioak buru politikorik gabe utzi zuen Inperioa. Eta penintsulan bezala, Espainia Berriko Erregeorderrian ere gobernu berria ezartzeko eskubidea zuten; preso zegoen erregeari obeditzen jarraitzeak ez zuen zentzurik. Iturrigaray Espainiarekiko loturak eteteko prest agertu zen. Kreol talde batek subiranotasunaren aldeko mugimendua abiatu zuen, baina *gachupin*ek –Iberiar penintsulan jaiotakoen mespretxuzko izena– ez zituzten koroaren pribilegioak galdu nahi eta 1808ko irailaren 15ean Jauregi Nazionalari eraso eta erregeordea atxilotu zuten, erregeari iruzur egitea leporatuz. Hego Amerikako historiako lehen estatu kolpetzat jotzen da. Iturrigaray epaitu, baina errugabetzat jo zuten.

Independentzia saiakerak porrot egin zuen, baina erreboltaren ateak zabaldu egin ziren. Kreolek mestizoen eta indiarren laguntza bildu zuten. Horrenbestez, 1808an bertan Queretaroko konspirazioa jaio zen, besteak beste Miguel Hidalgo apaiz kreolak bultzatuta.

Iturrigarayk kargua behartuta utzi eta bi urtera, 1810eko irailaren 15ean, Hidalgo apaizak Dolores Hidalgo herrixkako eliztarrak matxinadara deitu zituen. Eta Doloresko aldarriarekin hasi zen 1821an Mexikoko Independentzia Gerra irekia.

Iraultzak domino efektua izan zuen; gaurko Bolivia, Ekuador, Venezuela eta Kolonbia altxa ziren lehenik, eta Argentina, Txile, Uruguai eta Paraguai gero.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5  Nagore Irazustabarrena, «Amerikako ziria piztuta», *Argia*, 2008-10-05, CC-BY-SA lizentzia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q432371
* Commonscat Multimedia: José de Iturrigaray

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 50683215
* ISNI: 0000 0000 2517 0832
* BNE: XX1524811
* GND: 1100061029
* LCCN: n85327718
* SNAC: w6805955
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 56180
* GEN: 11981
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q432371
* Commonscat Multimedia: José de Iturrigaray
**Joyce Country** eskualdearen jatorrizko hedadura berdez, berde argiz eskualdearen hedadura zabalena; gorriz Connemara eskualdearen jatorrizko hedadura, eta larrosaz gaur egungo mendebalde eta iparralderako hedadura zabalagoa.
**Joyce Country** eta irlanderaz **Dúiche Sheoighe**, euskaraz: «Joycen Lurraldea», Irlandako Galway konderria eta Mayo konderriaren artean dagoen eskualdea da. Eskualde honetako zati bat Gaeltacht eremua dago, alegia, irlandera hiztunen eremuan. Izan ere, eskualde honetako 2.000 biztanle inguru, eskualdeko populazioaren %25a, irlandera hiztuna da. Joyce Country eskualdea Lough Mask aintziraren mendebaldean dago, eta Galway konderriaren iparraldeko muinoz beteriko lurraldea eta Mayo konderriko haran berde eta errepide bakartiz osaturriko lurraldearen artean hedatzen da.

XIII. mendean, Eduardo I.a Ingalaterrakoaren erregealdian, eskualde honetan Joyce abizeneko, irlanderaz *Seoige*, galestar jatorriko familia ezarri zen, hortik bere izena. James Joyce idazle ospetsua bera familia horretako oinordekoa zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6297444

 |

* Wd Datuak: Q6297444
**Kilmacduagh monasterioa** (ingelesez *Kilmacduagh monastery*, irlanderaz *Cill Mhic Dhuach*), Irlandako Kilmacduagh herrian dagoen monasterioa da, Galway konderrian eta Gort herritik 5 bat kilometrora.

Etimologia
----------

Irlanderazko *Cill Mhic Dhuach* izenak "Duagh-en semearen eliza" esan nahi du.

Historia
--------

Duaghen semea zen San Colmanek sortu zuen monasterioa VII. mendean. Kondairak dio The Burren aldean osteratxo bat egiten ari zela gerrikoa erori zitzaiola, eta hau seinaletzat hartuta, bertan eliza bat egitea otu zitzaiola. Eliza eraiki ahal izateko bere lehengusua zen Guaire Aidne mac Colmáin Connachteko erregeak eman zion lurra.

XI. mendean dorre irlandarra gehitu zitzaion. 30 metrotako altuera du eta ate bakarra lurretik zazpi metrotara kokaturik dago. Gaur egun dorrea okerturik dago. Halako garrantzia zeukan XII menderako Kilmacduagheko elizbarrutia sortu zela. XIII mendean ordea eraso ugari izan zituen eta sarritan arpilatu zuten.

Dorrearen ondoan Teampall elizaren aztarnak eta hilerria daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1398368
* Commonscat Multimedia: Kilmacduagh Monastery

---

 |

* Wd Datuak: Q1398368
* Commonscat Multimedia: Kilmacduagh Monastery
***Misszhouia*** Kanbriar garaian bizi izan zen artropodo bat da, gaur egun iraungita dagoena. Duela 525 milioi urte bizi izan zen. Espezie bakarra ezagutzen da, *Misszhouia longicaudata*.

Etimologia
----------

Chengjiang biotako fosilak prestatzeko zuen trebeziagatik ezaguna zen "Miss Zhou" (Gui-qing Zhou) andrearen omenez ezarri zitzaion *Misszhouia* izena.

Aurkikuntza eta taxonomia
-------------------------

Zhang eta Hou paleontologoek 1985 urtean aurkitu eta deskribatu zuten Maotianshan Shales aztarnategi txinatarrean. Hasiera batean Naraoia generoaren barnean kokatu zuten *Naraoia compacta*-rekin batera eta *Naraoia longicaudata* izena eman zioten baina 1997 urtean desberdintasun nabarmenak ikusi eta bere genero propioa eratu zuten. Genero biek Naraoiidae familia osatzen dute gaur egun.

Harry B. Whittingtonek "gorputz biguneko trilobitea" zela esan zuen, gaur egun horrela baieztatzen ez bada ere araknomorfoen taldearen parte kontsideratzen da, trilobiteak bezala.

Deskribapena
------------

*Misszhouia longicaudata* 6 cm-ko luzerako animalia zapala zen. Kaltzifikatu gabeko zefalona (burua) eta pigidioa (isatsa) zituen, tartean segmenturik gabe. Bi atalen artean gorputza estutu egiten zitzaion. Burutik segmentaturiko bi antena ateratzen zitzaizkion aurrealderantz eta bildutako fosiletan ez zaizkio begirik aurkitu. Digestio aparatuak diametro txikia zuen eta buru aldean lau digestio poltsa zituen. 25 hanka pare zituen, oinarri beretik bi punta ateratzen zitzaizkiola, *Naraoia* eta trilobiteen gisara. Hanken bukaeran arantzak zituen.

### *Naraoia* eta *Misszhouia*

*Naraoia*-k honako ezaugarri hauek zituen *Misszhouia*-tik bereizteko:

* Digestio aparatu handiagoa, adarkadurek ia zefalon guztia hartzen zutela.
* Urdail puztua, lokatzez betea.
* Antenak alboetara tolestuta.

Bizimodua
---------

Naraoideak itsaso hondoko elikagaien biltzaileak ziren baina *Misszhouia* harraparia edo sarraskijalea izango zela pentsatzen da, digestio aparatu txikiak nutrizio balio handiko elikagaiak eskuratzen zituela erakusten baitu.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Chen, J.-Y. G.D. Edgecombe and L. Ramskjöld.  (1997). *Morphological and ecological disparity in naraoiids (Arthropoda) from the Early Cambrian Chengjiang Fauna, China..*  Records of the Australian Museum 49(1), 1-24 or..
2. ↑   «Genus †Misszhouia - Hierarchy - The Taxonomicon» *www.taxonomy.nl* (Noiz kontsultatua: 2019-05-06).
3. ↑   «Misszhouia Soft Bodied Trilobite» *www.fossilmall.com* (Noiz kontsultatua: 2019-05-06).
4. 1 2   L. Ramskold, J.-Y. Chen, G.D. Edgecombe, and G.-Q. Zhou.  (1996). *Preservational folds simulating tergite junctions in tegopeltid and naraoiid arthropods.*  Lethaia 29:, 15-20 or. ISBN 0024-1164..
5. ↑   «Stunning Soft-Bodied Naraoiid Arthropod (Misszhouia)» *FossilEra* (Noiz kontsultatua: 2019-05-06).

Kanpo estekak
-------------

* www.fossilmuseum.net

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1939241
* Commonscat Multimedia: Misszhouia

---

* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 4633731
* Paleobiology Database: 259147

 |

* Wd Datuak: Q1939241
* Commonscat Multimedia: Misszhouia
**Michel Cépède** (Wimereux, Pas-de-Calais, 1908ko urriaren 20a - Paris, 1988ko azaroaren 26a) agronomo eta administratzaile frantsesa izan zen.

Ingeniaritza, geologia eta zuzenbidea ikasi zituen. Dena dela, bere karrera nekazaritzaren ingurukoa izango zen: nekazaritza ekonomiako irakaslea Nekazaritza Institutuan (1931), Nekazaritza ministerioko bulegoburu, zuzendariorde eta ikasketaburu (1944-1945), ekonomia eta soziologia irakaslea Nekazaritza Institutuan (1947), Elikagaiak eta Nekazaritza ministerio arteko batzordeko lehendakari, sozialisten garaiko hainbat ministeriotako batzordetako kide eta Klèber Loustauren kabineteko zuzendari (1956-1957), Nekazaritza ministerioko ekonomia-ikerketetako eta plangintzetako zuzendari (1957-1959), gosearen kontrako kanpainako Frantziako batzordeko lehendakari (1970-1985), Frantziako nekazaritza-akademiako kide (1971). Gerra-garaian preso egon zen eta bere tesia bukatzeko aukera izan zuen. 1943an Frantziara bidali zuten berriz eta Parisko altxamenduan eta Nekazaritzako ministerioaren askapenean parte hartu zuen. Ondoren, FAOren sorreran (Nazio Batuetako Elikadura eta Nekazaritza Erakundea) parte hartu zuen. Hainbat kargu izan zituen sindikatu sozialistan eta baita alderdi sozialistako zenbait erakundetan ere.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3309361
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4927850
* ISNI: 0000 0001 0854 7404
* BNE: XX1186782
* BNF: 11895747b (data)
* GND: 126357722
* LCCN: no96062027
* SUDOC: 026774445
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01285/eu\_c\_0550/c0550
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 10671

 |

* Wd Datuak: Q3309361
**Mineral konderria** (ingelesez: *Mineral County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Keyser da. 2010eko zentsuaren arabera 28.212 biztanle zituen, Mineral kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Mineral konderriak 852,67 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,6 ura dira. Beste 849,08 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 33,09 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.212 pertsonetatik 26.944 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 202 dira. 769 beltzak edo afroamerikarrak. 34 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 110 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 16 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 338 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q510407
* Commonscat Multimedia: Mineral County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155974867
* ISNI: 0000 0004 0420 6559
* LCCN: n83052247
* NARA: 10039765
* **Lekuak**
* OSM: 1149479
* TGN: 2002279

 |

* Wd Datuak: Q510407
* Commonscat Multimedia: Mineral County, West Virginia
**Mineral konderria** (ingelesez: *Mineral County*) Nevadako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Yerington da. 2010eko zentsuaren arabera 4.772 biztanle zituen, Mineral kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Mineral konderriak 9.875,57 kilometro koadro ditu. Horietatik 155,75 ura dira. Beste 9.719,82 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,48 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.772 pertsonetatik 3.707 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 436 dira. 182 beltzak edo afroamerikarrak. 666 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 49 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 160 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q203022
* Commonscat Multimedia: Mineral County, Nevada

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136065004
* ISNI: 0000 0004 0533 2266
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 166461
* TGN: 2001417

 |

* Wd Datuak: Q203022
* Commonscat Multimedia: Mineral County, Nevada
Tolkienen legendariumean eta Silmarillion izeneko bere hil ondoko liburuan kontatzen diren istorioetan, **Dor-Lomin**, Hithlumen dagoen lurralde zabal bat da. Bere mugak, honako hauek dira: Mendebaldean, Ered Lomin, hegoaldean, Ered Wethrin, ekialdean, Mithrimeko muino edo mendiak, eta, iparraldean, Noldorren Ateak deritzonean itsasoratzen den ibaia.

Bere izenak, **Oihartzunaren Lurraldea** esan nahi du, "Lurra" esan nahi duen Dor hitzarekin (ndor erroa), eta Oihartzunarena esan nahi duen Lomin hitzarekin osatua (Lam erroa).

Jatorrian Sindar elfoek edo Elfo Grisek populatua, Hadorren herriari eman zitzaion, Noldor elfoen errege zen Fingolfinek Gizaki hauengatik, eta, bereziki, etxeko nagusia zen Hador Lorindolgatik sentitzen zuen maitasunaren ondorioz. Han jaio eta hazi ziren Edaindarren heroirik handienak: Huor, Hurin, Tuor eta Turin Turanbar, baita azken honen ama eta arreba ziren Morwen eta Nienor ere.

Nirnaeth Arnoediad deritzonaren ondoren, Gizaki Olibaxkak eta Hadorreko herriak okupatu zuten, baina Elfo grisak, esklabu bezala hartuak izan ziren Melkorren zerbitzari horiengatik.

Eskualde guztia itsasoan hondoratu zen Haserrearen Gerraren ondoren.
Ernest Hemingway safari batean Afrikan
**Ehiza larria** animalia handien ehiza da, ia beti lurreko ugaztun handiak, haragirako, edo beste animalia-produktu batzuetarako (adibidez, adarrak edo hezurrak), garaikurrarako edo kirolagatik. Terminoa Afrikako "Bost Handien" ehizarekin (lehoia, elefantea, bufaloa, lehoinabarra eta errinozeroa), eta Indiar azpikontinenteko tigrea eta errinozeroaren ehizarekin lotu dute historikoki. Bost animalia handiekin batera, beste espezie batzuk ere ehizatzen dira kudua, antilopea eta ñua barne. Altzea, oreina, karibua, bisontea, orein mandoa eta orein buztanzuria dira Ipar Amerikan harrapatutako ehiza larriak, non ehiza larri gehiena egiten den gaur egun.

Ehiza larria Afrikan, Ipar Amerikan, Hego Amerikan, Europan, Asian eta Australian egiten da. Afrikan, lehoia, bufaloa, elefantea, jirafa eta beste animalia handiak ehizatzen dira. Ipar Amerikan, hala nola, hartza, otsoa, elur-oreina, altzea, oreina, aligatorea, basurdea, ardia eta bisontea bezalako animaliak ehizatzen dira. Hego Amerikan, oreinak eta beste espezie batzuk ehizatzen dira. Europan, ardia, basurdea, ahuntza, orein eta beste espezie batzuk ehizatzen dira. Asian, oreina, basurdea, ardia eta beste espezie batzuk ehizatzen dira. Australian, orkatz eta basurde espezie batzuk ehizatzen dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4904849
* **Identifikadoreak**
* BNF: 119311616 (data)
* LCCN: sh85013955

 |

* Wd Datuak: Q4904849
**Diane Marie Rodríguez Zambrano** (Guayaquil, Ekuador, 1982ko martxoaren 16a) pertsona transexualen eskubideen aldeko ekintzailea da. Gay, lesbiana, bisexual, transexual eta transexualen eskubideen aldeko Silueta X elkartearen presidentea da.

Gizon jaio arren, bere burua emakumetzat dauka. 2009an Ekuadorko erregistro zibilari salaketa jarri zion bere gizonezko *Luis Benedicto* izena emakumezko *Diane Marie* izenarengatik alda ziezaion.

2013ko Ekuadorko hauteskunde orokorretan bere burua hautagai aurkeztu zuen Ruptura 25 alderdiarekin. Ekuadorko lehenengo hautagai transexuala bihurtu zen. Hala ere, ez zuten hautatu.

2014ko irailaren 19an Ekuadorko lehenengo bikote transexuala eratu zuen bere bikotekide transexualarekin, biak izatezko bikoteen erregistroan sartu zituztenean. Gutxira, baina, banandu ziren.

2015eko urtarrilean transexualitateari buruzko haurrentzako ipuina argitaratu zuen, *Benedicto se siente niña* izenburukoa eta bere bizipenetatik idatzia. 2015eko irailean Ekuadorko LGBT Erakundeen Federazioko lehendakari izendatu zuten. Gainera, urte berean, Front Line Defendersen saria irabazteko bost hautagaietako bat izan zen.

2015eko abuztuan, Fernando Machado, bere mutil-laguna haurdun zegoela adierazi zuen. Nazioartean, haurra erditzeko zain egondako aurrenetako bikote transexualetako bat bihurtuz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16556733
* Commonscat Multimedia: Diane Rodríguez

---

 |

* Wd Datuak: Q16556733
* Commonscat Multimedia: Diane Rodríguez
**Jorge Alderete**, *Dr. Alderete* ezizenez ezagunagoa (Santa Cruz, argentinar Patagonia, 1971) marrazkilari, diseinatzaile, eta animatzaile argentinarra da.

Biografia
---------

Jorge Alderete 1971an jaio zen, Santa Cruzen. 1989an, 18 urte zituelarik La Plata probintziara bidaiatu zuen komunikazio diseinua ikasteko La Platako Unibertsitateko Arte Ederren fakultatean. Ikasketak bukatu ostean hainbat aldizkari independenteren editore izan zen, eta *Fierro* eta *Rolling Stones* aldizkariekin elkarlanean ibili zen. 1998an Mexiko Hirira aldatu zen bere emazte Clarisarekin, eta geroztik han bizi da. 2006an **Kong** denda galeria sortu zuen, eta urte hartatik 2010era arte *terraza kulturals* egitasmoaren zuzendaria izan zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5934438
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 264207112
* ISNI: 0000 0003 8213 8638
* BNA: 000037588
* BNE: XX5479329
* GND: 1015512348
* LCCN: n2011083223
* Tabakalera ID: 92412
* SUDOC: 18429228X

 |

* Wd Datuak: Q5934438
Katenaria batzuk.

*Artikulu hau katenaria deritzon kurbari buruzkoa da; burdinbidea gaitzat duena beste hau da: «Katenaria (burdinbidea)»*
Geometrian, **Katenaria** kurba lau bat da, bi puntutatik zintzilika dagoen kate, soka edo kable batek (dentsitate uniformekoa, guztiz malgua eta luzaezina izango balitz), grabitazio-eremu uniformean ezarrita, irudikatzen duena. Hitza latineko *catenarĭus* hitzetik dator (*katearena*). Katenariaren eboluta traktrizea da.

Kate esekiak katenaria itxura du.
Energia elektrikoa garraiatzeko aireko lineek ere katenari itxura dute.

### Ekuazioa

Katenariaren ekuazio kartesiarra hau da:

{\displaystyle y=a\,\cosh \left({x \over a}\right)={a \over 2}\,\left(e^{x/a}+e^{-x/a}\right),\,}
non cosh kosinu hiperbolikoa den. kurba simetrikoa da ordenatu-ardatzarekiko, eta (0,a) da kurbak ordenatu-ardatza ebakitzen duen puntua.

Ikus, gainera
-------------

* Funtzio hiperbolikoak
* Katenoidea
* Poligono funikularra

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Katenaria kurba
* **(Ingelesez)** Kurba ezagunen aurkibidea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q214561
* Commonscat Multimedia: Catenary

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300265734
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q214561
* Commonscat Multimedia: Catenary
**Meirásko jauregia** (galizieraz *Pazo de Meirás*, gaztelaniaz *Palacio de Meirás*) Espainiako Coruña probintzialo Sada udalerriko Meirás parrokian dagoen jauregi bat da, Galizia autonomia erkidegoan.

1893. urtean aurrez bertan zegoen XVI. mendeko gotorleku baten hondakinen gainean eraikinak zen, gotorleku hura 1809an Napoleondar Gerretan frantziar gudarosteek su eman zioten. Emilia Pardo Bazán idazlearen bizilekua izan zen.

1938an agintari frankistek eraikina oparitu zioten Francisco Franco espainiar diktadoreari haren udako egoitza izan zedin. Horretarako, zenbait herritarren ondasunak desjabetu, erosketa transakzio bat prestatu, eta Galiziako herritarrei hertsapenez eta mehatxuz erosketa pagarazi zieten.

1975an, Franco diktadoreari hil eta Diktadura Frankista amaitu arren, eraikinaren jabetza haren sendia eta ondorengoen esku jarraitzen du. Jabetza horren inguruko eztabaida eta polemika handia egon zen denbora aurrera egin ahala. Jende asko francotarrei eraikina desjabetu eta herriari itzultzearen aldekoak izan dira. 2020ko irailaren 3an, Galiziako Auzitegi Gorenak agindu zuen jauregia estatuari itzultzeko.

Erreferentzia
-------------

1. ↑    Berria. «Epaileak agindu du Francoren familiak Meirasko Jauregia estatuari itzultzeko» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-12-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2511354
* Commonscat Multimedia: Pazo de Meirás

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6152152744538127850001
* LCCN: sh2018003186
* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000265

 |

* Wd Datuak: Q2511354
* Commonscat Multimedia: Pazo de Meirás
**Jasokundeko Andre Mariaren eliza** Gipuzkoako Baliarrain udalerrian dagoen eliza bat da.

Kokalekua
---------

Herrigunean dago.

Eraikina
--------

Fatxada nagusian bikoizturiko bi leiho pare daude. Bi hauetariko baten giltzarrian J.H.S. (*Jesus Homo Salvator*) anagrama idatzirik dago. Besteko ikurrak berriz, Gurutzetik jaitsierari dagozkio. Leiho hauek sarrera-ate xume bati ematen diote leku. Dobela ederreko arku zorrozpean zabaltzen da. Atzeko fatxadan ere leiho bikoiztuak ditugu, nahiz eta hemen bakarrak erakusten duen dekoraziorik. Absidearen ondoan, fatxada berean, ganga baten abiaguneak ikusten dira, ustez gaur egun esistitzen ez den alboko kapera baten estalgarri izan zitekeena. Jasokundeko Andra Mariaren Parroki-Elizak baditu gainera barnekaldean tailaturiko hainbat ganga-giltzarri, XVIII. mendeko bataiarria eta abar.

Eliza parean, bidean beste aldean, apaizetxea lekutzen da, arduraz egindako eraikuntza; herri honetan dagoen Lopetedi baserriarekin badu nolabaiteko antzekotasunik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188943

 |

* Wd Datuak: Q31188943
**Jasokundeko Andre Mariaren eliza** Ledea udalerrian XVIII. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Eliza honek hiru habearte ditu, lau pilare karratu eta burualde zuzena, ertz-gangaz eta gurutzaduraren gaineko kupulaz estalia. Elizaren gaur egungo egitura XVIII. mendeko eraberritze baten ondorio da, Erdi Aroko eliza batetik abiatuta. Eliza horren aztarna gotikoak geratzen dira koruan -arku fajoi zorrotz bat dorrearen azpian eta ate zorrotz bat- eta kanpoaldean, non portada erromaniko bat dagoen, lekuz aldatuta. Azkenik, XIX. mendean, alboetako habearteak oinaldera handitu ziren zati berri batekin, eta arkupea eraiki zen.

Elizako altzarien pieza aipagarria erretaula nagusi barrokoa da, XVIII. mendearen lehen erdikoa. Erretaula horretan, Juan Huitzi Ituren eta Juan Berroeta Zangozako maisuen 1630 inguruko aurreko erretaulako erliebe errenazentistak daude, Kristoren Haurtzaroko eta Pasioko eszenak eta apostoluen irudiak irudikatzen dituztenak. XVIII. mendeko polikromiari eusten dio. Erretaularen buruan, alabastro polikromatu gotikoko irudi bat dago, *Belengo Andre Mariaren* izenpean gurtzen dena.

XVIII. mendean Jesusen Bihotzaren erretaula datatzen da eta XIX. mendean Arrosarioko Ama Birjinaren eta Kristoren erretaulak, estilo neoklasikokoak. Azken erretaula horren titularra espresibismo argiko XVI. mendeko irudia da. Irudi solteak eta zilargintzako pieza batzuk gordetzen ditu. Parrokiaz gain, San Martin eta San Bartolome ermitak daude herrigunearen mugetan.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | LEDEA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Ledea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110381498

 |

* Wd Datuak: Q110381498
**Jasokundeko Andre Mariaren eliza** Longidako Murillo herri hustuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Eliza, barroko klasizista estiloko harriz egindako eraikuntza da. Habearte bakarra du, eraikinaren barne-egitura islatzen duten kanpoko kontrahormak dituena. Burualde karratua nabea baino estuagoa da, eta oinplano karratuko kanpandorrea du ebanjelioaren aldean. Sakristia burualdeari atxikita dago, presbiterioaren eskuinaldetik. Tenplura sartzeko atea epistolaren aldeko horman dago, erdi-puntuko arkua du eta arkupe moderno batekin babesten da. Estalkia ertz-gangazkoa da kapera nagusian, eta kanoi-gangazkoa habeartean. XIX. mendeko mazoneria duen erretaula nagusiak aurreko eskultura batzuk gordetzen ditu (XVII. mendekoak), zaharragoak. Hala ikusten da Jasokundeko Ama Birjinaren irudi titularrean, parrokiaren titularrean, eta Deikundearen eta alboan dituen artzainen Adorazioaren erliebeetan. Baita Koroatzearen Kalbarioko taldean ere.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | MURELU.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Murillo
* Longida

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110155934

 |

* Wd Datuak: Q110155934
**José Manuel Cortizas Valladares**, kazetaritzan **José Manuel Cortizas** gisa ezaguna (Bilbo, 1963- Barakaldo, 2021eko otsailaren 27a), kirol kazetari eta bikoizketa-aktorea izan zen.

Biografia
---------

Bilbon jaioa, *El Correo* egunkarian hasi zen lanean 1990. hamarkadan. Egunkari horretan, kirol arloko gai desberdinak jorratu zituen, tartean saskibaloia eta golf; askoren ustez Bizkaiko saskibaloiaren espezialista garrantzitsua zen. Beste kirolei buruzko artikuluak ere idatzi zituen, tartean Formula Veeri, futbolari eta boxeoari buruzkoak. Guztira, bere lan ibilbide osoan, 11.000 artikulu baino gehiago idatzi zuen.

Kirol kazetaritzarekin batera bikoizketa-aktore lana bete zuen. Bere paper garrantzitsuena *Shin-chan* telesailan, gaztelaniazko bertsioan, Hiroshi Nohara protagonistaren aitaren papera izan zen. Beste sailetan eta filmetan ere haren ahotsa agertu zen, besteak beste, *Justice League*, *Star Treck*, *Superman* telesailan...

2021eko otsailaren hasieran, COVID-19z kutsatuta, Urdulizeko ospitalean ingresatu zuten, Zainketa Intentsiboetako Unitatean. Bere egoera larria izanik Gurutzetako Ospitalera eraman zuten eta bertan, otsailaren 27an, hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:*Entrevista: José Manuel Cortizas, periodista de «El Correo»* elkarrizketa.
* **(Gaztelaniaz)**:José Manuel Cortizasen artikuluak *El Correo*n.
* **(Gaztelaniaz)**:José Manuel Cortizasen fitxa *eldoblaje.com* webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105710323

 |

* Wd Datuak: Q105710323
**Edwin Brant Frost II.a** (1866ko uztailak 16-1935eko maiatzak 14) astronomo estatubatuar bat izan zen.

Biografia
---------

Vermonteko Brattleboro herrian jaio zen. Bere aita, Carlton Pennington Frost Dartmoutheko Medikuntza Fakultateko dekanoa izan zen.

Frost Dartmouth College unibertsitatean graduatu zen 1886an. Bere ikasketak gradu ondoko ikasle bezala jarraitu zituen kimika arloan eta 1887an fisika irakasle bihurtu zen 21 urte baino ez zituela. 1890ean Europara bidaiatu zuen eta Potsdamen Hermann Vogelekin izar espektroskopia ikerketa amaitu zuen. 1892an Dartmouthera itzuli zen astronomiako irakasle laguntzaile bezala.

Aire libreko aktibitateak gogoko zituen eta golfa, igeriketa eta izotz irristaketa praktikatu zituen. Musika eta literaturan ere aritu zen. 1896an Mary E. Hazardekin ezkondu zen eta honekin hiru seme-alaba izan zituen: Katharine, Fredrick eta Benjamin.

Frost Yerkes behatokiko lan taldeko kide izan zen 1898an eta bertako zuzendari bihurtu zen 1905ean, George Halek kargua utzi zuenean. Frost postu horretan mantendu zen 1932an erretiratu zen arte. Astrophysical Journal aldizkariko editorea izan zen 1902 eta 1932 bitartean, xehetasunei jartzen zien kontu handiagatik ezaguna. 1915ean bere eskuineko begiaren ikusmena galdu zuen, eta 1921ean ezkerrekoarena. Itsu geratu ondoren, beste hamaika urte gehiagoz lanean jarraitu zuen, 1932an erretiratu zen arte.

1935ean hil zen peritonitis baten ondorioz.

Ondarea
-------

Frosten ikerketa, abiadura erradiala izar espektroskopia erabiliz eta izar bitar espektroskopikoak zehazten zentratu zen. 1902an Alfirk edo Beta Cephei izarraren portaera bitxia aurkitu zuen, ondoren Beta Cephei izar aldagarrien prototipoa bihurtu zena.

Paper garrantzitsua izan zuen Otto Struve AEBetara ekartzerako orduan, hau inprobisatutako babesleku batean bizitzen ari zenean Turkian Errusiar iraultzaren ondoren. Ondoren Otto Struveren izendapena babestu zuen behatokiko zuzendaritzan bere oinordeko bezala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5346264
* Commonscat Multimedia: Edwin Brant Frost (astronomer)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 121883868
* ISNI: 0000 0001 1954 6204
* BNE: XX1708857
* BNF: 165104721 (data)
* GND: 11684048X
* LCCN: n86863080
* NKC: jx20111222020
* SUDOC: 07995779X
* UB: a1007485
* MGP: 240492
* ICCU: CUBV069343
* Open Library: OL2313266A

 |

* Wd Datuak: Q5346264
* Commonscat Multimedia: Edwin Brant Frost (astronomer)
Edda prosaikoa
**Eddak**, eskandinaviar mitologiarekin lotutako istorio bildumak dira. Izen honekin, bi Erdi Aroko islandiar bilduma literario ezagutzen dira, elkarrekin eskandinaviar mitologia ezagutzeko corpusik garrantzitsuena eratzen dutenak.

Edukia
------

Gaur egun galdua dagoen ahozko narrazioaren antzinako tradizio eskaldikoaren atalkako zatiak dira, istorio hauetako batzuk kontserbatu zituzten adituek bildua eta idatzia izan zena.

Bildumak bi dira: Edda prosaikoa (Edda txikia edo Snorriren Edda izenarekin ere ezaguna), eta Edda poetikoa (Edda nagusi edo Saemunden Edda izenarekin ere ezagutzen dena). Berez, Edda izena, Snorrik idatzitakoari eman zitzaion, baina ondoren poetikoari ere bai.

Edda poetikoan, antzina-antzinako olerkiak bilduak daude, heroi eta mitologiari buruzkoak, egile ezezagun batek eginda 1250ean.

Snorriren Edda, Snorri Sturlusonek (1179-1241) idatzi zuen, 1220 edo 1225 inguruan. Ez dira olerkiak, baizik eta hitz lauz idatzitakoak. Olerkarientzako gomendio asko du, Snorri olerkari gerlaria, hitz lauz eginiko bilduma honekin, estilo tradizional eskaldikoan olerkariak prestatzen saiatu baitzen. Olerkaritza eskaldikoa IX. mendetik datatua dagoen olerkaritza mota bat da, oso ezaguna Islandian.

Badaude zenbait teoria Edda hitzaren jatorriari buruz. Teoria batek 'amona handia' (Rig) esan nahi duen hitzaren berdin-berdina dela dio. Beste batek, Eddak 'poetika' esan nahi duela argudiatzen du. Hirugarren batek, *Oddiren liburua* esan nahi duela, non Oddi, Snorri Sturluson hezia izan zen tokia den.

Bibliografia
------------

* VV.AA. Edda mayor 2000 Madrid: Alianza Editorial ISBN 978-84-206-4421-9
* VV.AA. Edda menor 2000 Madrid: Alianza Editorial ISBN 978-84-206-4420-2

Ikus, gainera
-------------

* Gesta Danorum
* Ynglingen saga

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Datu gehiago Entziklopedia Katolikoan
* **(Islandieraz)**Edda Prosaikoa
* **(Ingelesez)**Edda Prosaikoa
* **(Islandieraz)**Edda Poetikoa
* **(Ingelesez)**Edda Poetikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108652
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 177803146
* BNF: 121390085 (data)
* GND: 4138527-5
* LCCN: sh85040940
* NDL: 00561766
* SUDOC: 02984990X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q108652
**Karlos Ramirez Arellanokoa** (?- Zaragoza, 1412) nafar-gaztelar noblea izan zen, Camerosko jauna izandakoa.

Joan Ramirez Arellanokoa Gaztea, Valtierra, Arriatzu eta Mendinuetako jauna, eta Teresa Manrique, Fuente Muño, Villarmentero eta Santillanako andrea, gurasoak zituen.

Gainera, Arellano, Subitza, Deikaztelu, Andaluz, Cervera, Aguilar, Muro, Albelda, Viguera, Alcanadre, Ausejo, Murillo, Pinillos, Arrúbal eta beste hainbat hiribildutako jauna eta Fernando *Antequerakoa*ren alferez nagusia izan zen.

Vianan bataiatu zuten, Karlos II.a Nafarroakoa aitabitxia izanik. Hala ere, familia eta koroaren arteko harremanak txarrak izan ziren baina 1396 aldean berriro adiskidetu omen ziren, garai haietan Karlos Ramirez Arellanokoa Karlos III.aren ezkutaria zelako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   González Crespo, Esther.  (1982). *Los Arellano y el señorío de los Cameros en la Baja Edad Media.*  in: *En la España medieval*. Madril: Madrilgo Complutense Unibertsitatea, 405 or. ISSN 0214-3038..
2. ↑   Salazar y Castro, Luis de.  (1696). Mateo de Llanos y Guzmán ed. *Historia genealógica de la Casa de Lara.*  I Madril, 381 or. OCLC .493214848.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19249391

 |

* Wd Datuak: Q19249391
BMWren **Mini**ak, bere inspirazioa Mini originalengandik hartzen du, Frank Stephenson-ek diseinaturikoan, alegia. Gaur egun, BMWren MINI empresa fabrikatzen dau.Auto hori British Motor Corporation-ek atera zuen 1959an, eta 2000-ra arte ekoiztu zen, noiz bere produkzioa amaitu zen. Bere izen originala, Mini zen (minuskula erabiliz), gaurkoarengandik bereizi nahien, berriak MINI duelako izena.

1999an, eta 5 urteko fusio baten ondoren, BMW Rover-engandik banatu zen, eta Mini-a ateratzeko eskubidea eskuratu zuen. Hasieran, Rover-ek auto ekonomiko bat ateratzea nahi zuen, baina BMW-ren asmoak oso ezberdinak ziren; izan ere auto txiki baina deportibo bat atera nahi zuen, hain zuzen ere. Horregatik, Rover-en planak aldarazi zituen. Hortik aurrera, bi markak banatu eta gero, BMW-k atera zuen autoa, berak nahi zuen moduan. Bere jatorria, Ingalaterra, mantendu zuen, baina bere Oxford-eko faktoriara eraman zuen.

2001etik 2006ra arte BMW-k lau modelo atera zituen: "Mini One" basikoa, "Mini One D" diesela, "Mini Cooper"-ra eta "Mini Cooper S"-a. 2005an, katalogoari gehitu zioten deskapotable egiteko aukera.

2006ko azaroan MINI-aren bigarren bertsioa atera zuten. Modeloak ia-ia berberak izan ziren (One, Cooper eta Cooper S), baina "Cooper D"-k ordezkatu zuen "One D"-a. Apurtxo geroago, "Clubman" modeloa atera zuten, zeinek autoaren alde batean bi ate zeuzkan, beste MINIak baino ate bat gehiago hain zuzen.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11781425
* Commonscat Multimedia: BMW Mini

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4195056-2

 |

* Wd Datuak: Q11781425
* Commonscat Multimedia: BMW Mini
|  |
| --- |
| **Mistaken Point Erreserba Ekologikoa**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
|  |
| **Mota** | Naturala |
| **Irizpideak** | viii |
| **Erreferentzia** | 1497 |
| **Kokalekua** |  Kanada |
| **Eskualdea2** | Europa / Ipar Amerika |
| **Koordenatuak** | 46°37′55″N 53°11′25″W﻿ / ﻿46.6319°N 53.1903°W﻿ / 46.6319; -53.1903 |
| **Izen ematea** | 2016 (XL. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

*Thectardis*-en interpretazio artistikoa.
**Mistaken Point Erreserba Ekologikoa** Kanada mendebaldean kokaturik dagoen fosil aztarnategia da. Ediacararra garaiko fosilak aurkitzen dira, ezagutzen diren bizidun zelulanitz zaharrenak alegia. Duela 565 milioi urte inguruko errauts-geruzak hartzen ditu, itsaso hondoan kokaturik zeudenak.

Geografia
---------

Ternuaren hego-ekialdeko Avalon penintsulan kokaturiko eremu txikia hartzen du. Sarritan behelainoak hartzen du eremua eta marinelek Race lurmuturrarekin nahastu izan dute, hortik "Mistaken Point" izena.

Historia
--------

1967an aurkitu zen aurreneko fosila, *Fractofusus misrai* (irudian), Shiva Balak Misra izeneko geologia ikasle indiarrak aurkitu zuen. 1980. hamarkadaren erdialdean toki garrantzitsua bihurtu zen paleontologoentzako, bertan aurkitzen baitziren Ipar Amerikako metazoo zaharrenen fosilak, eta munduko sakonera handitako animalien fosil zaharrenak ere. Garai honetako fosilei **Avaloneko leherketa** ere deitu zitzaien Kanbriarreko leherketarekin parekatuz, baina gaur egun **Ediacararra** izendapena nagusitu da.

1984an bost kilometrotako kosta lerroa babestea erabaki zuen probintziako gobernuak, 1987an erreserba ekologikoa izendatu zuten eta 2009an babes eremua handitu egin zuten, fosil berriak aurkitu zirenean. 2016ko uztailaren 17an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Mistaken Point.

Fosilak
-------

Ediacararra garaiko fosil zaharrenak eta Lurreko animalia konplexuen alde zaharrenak aurkitu dira bertan. Mistaken Point formazioa izenarekin ezagutzen da.

Fosilik aipagarrienak:

* *Fractofusus*
* *Thectardis*
* *Charnia*
* *Charniodiscus*
* *Bradgatia*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Centre, UNESCO World Heritage. «Mistaken Point» *UNESCO World Heritage Centre* (Noiz kontsultatua: 2019-05-09).
2. 1 2 3 4   MacEachern, Daniel.  (2016-07-17). «Newfoundland's Mistaken Point named UNESCO World Heritage site» *CBC News* (Noiz kontsultatua: 2019-05-09).
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Rare honour for Indian geologist.*  2007-09-18 (Noiz kontsultatua: 2019-05-09).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** www.newfoundlandlabrador.com
* **(Ingelesez)** UNESCOren webguneko informazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3301928
* Commonscat Multimedia: Mistaken Point Ecological Reserve

---

* **Lekuak**
* OSM: 2053964
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 1497

 |

* Wd Datuak: Q3301928
* Commonscat Multimedia: Mistaken Point Ecological Reserve