recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**James Brooks** (St Louis, Missouri, AEB, 1906ko urriaren 18a - Brookhaven, New York, AEB, 1992ko martxoaren 9a) estatubatuar margolaria izan zen.

Biografia
---------

Aita saltzailea zuen, eta Jamesen gaztaroan, familia hara-hona ibili zen aitaren bidaiak zirela eta; horrela, Oklahoma, Colorado eta Texasen bizi izan zen, 1911tik 1922ra bitartean. Hegoaldeko Unibertsitate Metodistan egin zituen arteko ikasketak, eta Dallasko Arte Institutuan ikasi zuen, harik eta 1926an New Yorkera aldatu zen arte. Han, gauez osatu zituen bere ikasketak, Arteko Ikasleen Elkartean eta bere estudioan. Garai hartako obretan gai sozialak agertu zituen, eta kezka berezia erakutsi zuen 30eko hamarraldiko Ameriketako arkitekturaren gainbeherarekin eta dekadentziarekin.

Lehenengo lanekin hasi zen ospea irabazten; WPAren Arte Egitasmo Federalean lanean jardun zuen, sei urtetan egindako muralekin; aipagarriak ditu New Jerseyko posta-bulegorako murala, Long Islandeko liburutegi batekoa eta New Yorkeko Nazioarteko Itsas Portuaren eraikinerako bi urte eta erdiko proiektu bat. Gudarostean denboraldi bat igaro ondoren, New Yorkera itzuli zen, eta abangoardiako pintoreak ezagutu zituen han.

Picassoren eta Georges Braqueren kubismoaren eraginpean lan egin zuen, eta haien eraginez hasi zen "berriro pintatzen nola ikasi" asmatzen. Errealismoaren bidea utzi, eta abstrakzioan murgilduz joan zen pixkanaka. 1949an egin zuen bakarkako lehen erakusketa, eta hurrengo urteetan zehar, bere arteak espresionismo abstraktuaren anbiguotasun aberatsaren maisutasuna iritsi zuen.

Brooks sarritan izan da subkontzientearen olerkaritzat hartua, eta eragin handia izan du espresionismo abstraktuaren bilakaeran; bere karreran zehar, adierazkortasun handiko lanak egin zituen eta bere bilakaeran aldaketarako eta egokitzapenerako trebetasun aparta erakutsi zuen, bere artearen definizio berriak etengabe emanez.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q472785
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 116904744
* ISNI: 0000 0000 8326 9363
* GND: 122264703
* LCCN: n79018201
* Tabakalera ID: 84885
* SNAC: w6rz0490
* SUDOC: 18496508X
* ULAN: 500017163
* Open Library: OL958283A
* RKD: 12989
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01174/eu\_b\_4829/b4829

 |

* Wd Datuak: Q472785
**Nicasia Madariaga Rementeria** (Bilbo, Bizkaia, 1875eko azaroaren 2a - *ibidem* 1970eko uztailaren 12a) euskal margolaria izan zen; paisaiak eta erretratuak egin zituen.

Biografia
---------

Nicasia Madariagaren etxea. "Artisten etxea". Mañarian
Madariagak Bilbon egin zituen ikasketak eta Antonio Lekuona margolari kostunbrista izan zuen irakasle. Basilio Camiruagarekin ezkondu zen eta denboraldiak igarotzen zituzten biek Mañarian (Bizkaia) zuten landetxean, *Artisten Etxea* zeritzon hartan. Bertan egiten zieten bisita Victoria Malinowska poloniarrak edo Aida Uribe guatemalarrak, biak margolariak, baita Sabino Arana Goiri, Pio Baroja, Ricardo Baroja eta Evaristo Bustinza idazleek ere.

Madariagak Mañariako paisaiak pintatu zituen nagusiki eta lan haietariko batzuetan nabari da gerra aurreko Euskal Artisten Elkartearen eragina, esaterako, *La Peña de Mugarra* margoan. Berea oso estilo berezia zen - bizkorra eta ausarta – eta laster urrundu zen Kostunbrismotik eta lerratu Inpresionismora. Euskal Artisten Aretoan, Bilbon, eskaini zuen bere erakusketa bakarra. 1928an egin zuen *La Panderetera de Mañaria margoa, lan ezaguna haren balio etnografikoa dela eta. Margoa Bilboko Udalari eman zion testamentu-betearazleak 1971n, artista hil ondoren.*

Nicolas Alzola-Gerediaga "Bitaño" idazle eta margolariaren pintura irakaslea ere izan zen Nicasia.

Nicasia Madariagak Bilboko Arte Ederren museoko zuzendaria idatzitako gutuna
XX. mendearen hirugarren hamarkadan agertu zen landetxearen aurrean, Iturrieta marmol harrobian, brontzezko anforita hispano bisigodo bat bataioa emateko erabilia. Nicasia Madariaga egin zen haren jabe eta Bilboko Arkeologi museora eraman zuten, behin betiko, margolariak emand*a.*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *A la muerte de Nicasia Madariaga reseña en el Boletín de la Real Sociedad Vascongada de los Amigos del País Vasco. Año XXVII. Cuadernos1º y 2º p. 178.*  2021-05-10 (Noiz kontsultatua: 2021-11-03).
2. ↑   Garate. *Arte en el Duranguesado Hoy /Artea Durangaldean Gaur.* .
3. 1 2   «Madariaga Rementeria, Nicasia de - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus*.
4. ↑    *Memoria de la gestión municipal de Bilbao durante el año 1971, pp 249.* .
5. ↑    *Bidegileak. Nicolas Alzola-Gerediaga (5. or.).* .
6. ↑    *Canteras históricas en Bizkaia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105763479
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: ar-90788/

 |

* Wd Datuak: Q105763479
**Ptolomeo I.a Alorosekoa** edo **Ptolomeo Alorita** (antzinako grezieraz: Πτολεμαῖος) Mazedoniako erregea eta erregeordea izan zen bi edo hiru urtez, K.a. 368 eta K.a. 365 artean, Alexandro II.a Mazedoniakoa hil ondoren. Argeada dinastiakoa zen.

Diodoro Sikulok Amintas II.a Mazedoniakoaren semea zela dio, baina hau eztabaidatua da. Dexipok errege etxekoa ez zela dio. Amintas II.aren seme nagusia zen Alexandro II.aren erregealdian, Ptolomeo tronua aldarrikatu zuen matxinada baten buru izan zen. Pelopidas izendatu zuten epaile bezala eta Alexandro berretsi zuen errege bezala. Epailearen erabakia betetzen zela ziurtatzeko, Pelopidasek berarekin zenbait bahitu eraman zituen Tebasera, baina Pelopidas abiatu eta gutxira, Alexandro eraila izan zen, K.a. 368 edo K.a. 367an, Diodoro Sikuloren arabera, erantzulea Ptolomeo izan zelarik (Alexandroren anaia bezala aurkezten duena), eta Juniano Justinoren arabera, bere ama Euridize I.a Mazedoniakoaren azpijokoen ondorioz. Demostenesek hiltzailea Apolofanes deitzen zela dio.

Euridizerekin bat eginda ala ez, Ptolomeo oztoporik gabe errege izendatua izan zen, baina errege izan nahi zuen beste pertsona bat armetan altxa zen, Pausanias Mazedoniakoa. Ptolomeo Ifikrates atenastar jeneralaren bitartekaritzari esker salbatu zen, nork tronuan Alexandroren anaia txiki bat ezarri zuen, Perdikas III.a Mazedoniakoa, eta Ptolomeo erregeordetzaz arduratu zen.

Honen ondoren, Alexandro II.aren aldekoak berriz matxinatu ziren eta Pelopidasi laguntza eskatu zioten, Mazedonia mertzenarioz osatutako armada batekin inbaditu zuena. Ptolomeo aurrera atera zitzaion eta bere mendekotasuna eskaini zion, eta erregeorde bezala berretsia izan zen, bahituren batzuk emanez tebastarrekin izan nahi zuen harreman onaren berme bezala, eta atenastarrekin zuen adiskidetasun harremana uztera behartua izan zen Ifikratesek eman zion laguntza gora-behera.

Boterea administratzen jarraitu zuen K.a. 364 edo K.a. 363an Perdikas III.a Mazedoniakoa erregeak hil zuen arte, ez baitzuen bere zaintzapean bizi nahi.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Alexandro II.a Mazedoniakoa** | **Mazedoniako erregea**K.a. 370-K.a. 368 | Ondorengoa**Perdikas III.a Mazedoniakoa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q346460

 |

* Wd Datuak: Q346460
**Ramy Youssef** (New York, 1991ko martxoaren 26a) jatorri egiptoarra duen umorista, aktore eta gidoilari estatubatuarra da. 2020an, Urrezko Globo Saria jaso zuen telesaileko aktore protagonista onenaren kategorian (komedia edo musikalen artean) *Ramy* telesailean lanagatik.

Ibilbidea
---------

Ramy Youssef Queens- en (New York) jaio zen, 1980ko hamarkadan Estatu Batuetara modu independentean iritsi ziren migratzaile egiptorrak dituelarik guraso. Islamaren fedean hazi zen eta musulman praktikantea izaten jarraitzen du. Hurrengo urteetan, ahizpa batekin hazi zen Rutherford ( New Jersey) herrian, non bertako institutuan ikasi zuen. Lizentziatu ondoren, Rutgers Unibertsitatera joan zen, non politikan eta ekonomian lizentziatu zen. Bere aisialdian sketch ikuskizunetan agertzen zen. 19 urterekin unibertsitatea utzi eta New Yorkeko William Esper Studio ospetsuan aktore programan izena eman zuen. Hurrengo bi urteak bertan eman zituen Los Angelesera joan aurretik.

2019an, *Ramy* telesaila hasi zuen Hulu streaming plataforman, non Youssefek *Ramy Hassan* pertsonaia bera antzezten duen, nolabaiteko traza autobiografikoak badituen rol bat.

Seriean, bere bizitza errealean bezala, etorkin musulman egiptoarren familia bateko amerikar bat irudikatzen du. Gainera, seriearen ekoizle eta garatzaile exekutiboa da.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65029416
* Commonscat Multimedia: Ramy Youssef

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 26155343864206311310
* GND: 1228742790
* LCCN: no2019035006

 |

* Wd Datuak: Q65029416
* Commonscat Multimedia: Ramy Youssef
**Ramón M. Barquín López** (Cienfuegos, 1914ko maiatzaren 12a - Guaynabo, 2008ko martxoaren 3a) kubatar militar bat izan zen. 1933an Kubako Armadan sartu zen. Kubako Ikastetxe Militarreko bigarren teniente gisa graduatu zen eta geroago Escuela Superior de Guerra de México-n eta Estatu Batuetako Adimen Estrategikoko Eskolan ikasi zuen. Koronel mailara iritsi zen, nahiz eta Fulgencio Batistak jeneral igo zuen Armadaren agintea hartzeko, eta berehala baztertu zuen, estatu kolpea aurreratuz. Aldi berean, AEBetan, Mexikon eta Kanadan agregatu militarra izan zen 1950etik 1956ra Carlos Prío Socarrás eta gero Fulgencio Batista Zaldívarren presidentetzan.  1955ean Estatu Batuetako Gobernuak Meritu Legioarekin kondekoratu zuen. 1956an Kuban izandako estatu-kolpe saiakeraren buruzagia izan zen, eta horregatik espetxeratu zuten. Fidel Castroren indarrak Kubara iritsi zirenean, AEBetako gobernuak Batistari presio egin zion Barquín askatzeko, bere indarren aurrerapena geldiarazteko, azkenean 1959ko urtarrilaren 1aren amaieran egin zena, Batista Dominikar Errepublikara, erbestera, hegan egin zuen egun berean, baina Barquíni ordu garrantzitsuak lapurtuz Kubaren patua salbatzeko. Barquínek, bere aldetik, Habanara joan zen eta Campo Columbiako indarren agintea hartu zuen Eulogio Cantillo jeneralaren eskutik, horrela Indar Armatuen Burua eta Kubako Errepublikako de facto presidente bihurtuz. Camilo Cienfuegos Urtarrilaren 3an iritsi zen Campo Columbiara, eta Barquínek bere indarrak transferitu zituen Manuel Urrutia Lleó Errepublikako presidente izendatu berriaren Presidentetza Dekretuak betetzeko.  Gobernu berriaren eraketa bileretan parte hartu zuen. 1960ko urrian erbestera joan zen hilabete batzuk Miamin, azkenean Puerto Ricon kokatu zen arte .

Guaynabon (Puerto Rico) hil zen 2008ko martxoaren 3an.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Sullivan, Patricia. *Ramón M. Barquín, 93; Led Failed '56 Coup in Cuba.* .

Bibliografia
------------

* BARQUÍN LÓPEZ, Ramón M. (1975). Las luchas guerrilleras en Cuba: De la colonia a la Sierra Maestra (Editorial Playor edición). España.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7290439

 |

* Wd Datuak: Q7290439
*Artikulu hau eleberriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ramuntcho».*
**Ramuntcho** (euskaraz *Erramuntxo*) Pierre Loti frantziar eleberrigileak idatzitako euskal giroko eleberri bat da.

1891tik aurrera Pierre Lotik Hendaian militar lanak burutu zituen, eta Ipar Euskal Herriari estimu handia zion. 1893an Saran etxebizitza bat erosi zuen eta Hendaian hil zen 1923an.

Nobela hau Lotiren lanik nabarmenetako bat da, 1886an idatzitako *Pêcheur d'Islande* eleberriarekin batera.

Eleberria
---------

Ordura arte Lotiren eleberriak urrutiko herrialde eta lurraldeei buruzkoa izan ziren, baina *Ramuntcho* eleberriarekin ohitura horrekin apurtu zuen. Bertan, Ipar Euskal Herriko ohitura eta usadioen goraipamena egiten du.

Argumentua
----------

Kontakizuna Gatchutcha eta Ramuntchoren arteko amodio istorioa da. Ramuntcho kontrabandoan dabilen arrantzale eta abenturazalea da.

Euskarazko itzulpena
--------------------

1920an Toribio Altzaga donostiar idazleak *Ramuntcho* eleberriaren euskarazko lehenbiziko itzulpena egin zuen.

Filmak
------

Eleberrian oinarritutako hainbat film egin dira:

* *Ramuntcho (1919ko filma)*.
* *Ramuntcho (1938ko filma)*.
* *Le Mariage de Ramuntcho*.
* *Ramuntcho (1959ko filma)*.

Pastorala
---------

2003an Idauze-Mendi herriak eleberriaren bertsioa pastoralaren gisa antzeztu zuen, *Ramuntxo* izenburuarekin. Egilea Pier Paul Berzaitz izan zen.

Iruditegia
----------

* Bakar Etxea, Pierre Lotiren etxebizitza Hendaian.Bakar Etxea, Pierre Lotiren etxebizitza Hendaian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "...1920ko hamarkadan bertan, azkenik, Pierre Loti-ren Ramuntcho (1920) eta Shakespeare-ren Macbeth (1926) euskaratu zituen." Altzaga, Toribio. (Donostia, 1861 - 1941). Euskal Literaturaren Hiztegia - Idazlanak. Euskal Herriko Unibertsitatea
2. ↑  "...traducción de Ramuntcho, de Pierre Loti (1920)...". Toribio Alzaga Anabitarte muere en Donostia el 27 de mayo de 1941. Auñamendi Entziklopedia. **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

* *Ramuntcho* eleberria ingelesez irakurgai.[*Betiko hautsitako esteka*] **(Ingelesez)**
* *Ramuntcho*, Pierre Loti-ren sartzea Euskal Herrian. J. Casenave. Euskaltzaindia.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3111457

 |

* Wd Datuak: Q3111457
Ranuako armarriaRanuako armarria
**Ranuako armarria** (finlandieraz, *Ranuan vaakuna*) Finlandia iparraldean dagoen Ranua udalerriaren ikur nagusia da.

Armarria Olof Eriksson artista helsinkiarrak sortu zuen eta, bertan agertzen diren irudiekin, egileak udalerriaren natura, kultura eta historia adierazi nahi izan zituen. Zelai berde ilunaren gainean, buruz behera dagoen zilarrezko zerra dago, azpian zilarrezkoa ere den ur haria moztear dagoela. Zerrak XIX. eta XX. mendeetako basogintza industria adierazten du, Ranuaren hazkuntza eta garapena ekarri zuena. Ur hariak, bestetik, Simo ibaia eta, historian zehar, honek udalerriarekin izan duen harremana irudikatzen du; izan ere, ur emari hau herriaren sarrera eta irteera nagusia izan da urteetan, Ranua beste udalerri eta hiriekin bat egiten lagundu duen garraiobidea. Ikur ofiziala udalbatzak onartu zuen 1959ko ekainaren 23an (Barne Ministerioak azaroaren 23an) .

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Suomen kunnallisvaakunat.*  Suomen Kunnallisliitto, 159 or. ISBN 951-773-085-3..

Ikus, gainera
-------------

* Ranua
* Lappiko armarriak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11890095

 |

* Wd Datuak: Q11890095


| * i
* e
* a
Lappiko armarriak |
| --- |
| Udalerriak | Enontekiö • Inari • **Kemi** • **Kemijärvi** • Keminmaa • Kittilä • Kolari • Muonio • Pelkosenniemi • Pello • Posio • Ranua • **Rovaniemi** • Salla • Savukoski • Simo • Sodankylä • Tervola • **Tornio** • Utsjoki • Ylitornio | Lappiko armarria |
| Aspaldikoak | Alatornio • Karunki • Kemijärvi (1960-1972) • Petsamo • Rovaniemi (1930-2005) |
| **Lappi** • **Laponia** • **Finlandia** |
**Ransom konderria** (ingelesez: *Ransom County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lisbon da. 2010eko zentsuaren arabera 5.457 biztanle zituen, Ransom kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ransom konderriak 2.237,08 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,58 ura dira. Beste 2.233,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,44 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.457 pertsonetatik 5.351 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 66 dira. 19 beltzak edo afroamerikarrak. 21 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 20 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 45 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q511461
* Commonscat Multimedia: Ransom County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131346459
* ISNI: 0000 0004 0458 6440
* LCCN: n80065957
* **Lekuak**
* OSM: 1740304
* TGN: 2001593

 |

* Wd Datuak: Q511461
* Commonscat Multimedia: Ransom County, North Dakota
**Ptolomeo Zerauno** (antzinako grezieraz: Πτολεμαῖος Κεραυνός; *Keraunos* "tximista"; ?-K.a. 279), Mazedoniako erregea izan zen K.a. 281etik K.a. 279 arte

Egiptoko ptolomeotar dinastiako lehen faraoia izan zen Ptolomeo I.a Soterren eta honen hirugarren emaztea eta Antipatro Mazedoniakoaren alaba izan zen Euridize Egiptokoaren lehen semea izan zen. Bere anaia txikia Ptolomeo II.a izan zen oinordekoa, eta, K.a. 282an, faraoi berria. Ptolomeo Zeraunok Egipto utzi eta Trazia, Mazedonia eta Asia Txikiaren zati baten errege zen Lisimakoren gortera joan zen. Arsinoe II. Egiptokoa, Ptolomeo Zeraunoren arreba, Lisimakorekin ezkondu zen.

Lisimakoren gortean egon zen bitartean, Zerauno, bere arrebaren alde jarri zen Gorteko azpijokoetan, eta Seleukoren gortera lagundu zuen, laguntza eskatzeko asmoz. Handik gutxira, bere onura propiorako erresuma helenistikoen egoera politikoan parte hartzeko aukera ikusiz, Lisimakoren aurkako espedizio bat antolatu zuen.

Lisimako, Seleukok, Kurupedioneko guduan, K.a. 281ean garaitua eta hila izan ondoren, Ptolomeo Zeraunok hiltzen du Seleuko, eta elkarkidetza bat adosten du Epiroko Pirrorekin. Zeraunok, bere arreba Arsinoeri, berarekin ezkontzeko eskatzen dio, eta, ezkontzaren ondoren, Arsinoeren bi seme-alabak hiltzen ditu. Honek Egiptora ihes egiten du, eta bere beste neba Ptolomeo II.a Filadelfosekin ezkontzen da.

Ptolomeok, Antigono II.a Gonatas garaitu eta Mazedonia lortu zuen, baina galiarren aurkako gerra batean hil zen K.a. 279an.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Pirro Epirokoa** | **Mazedoniako erregea**K.a. 281-K.a. 279 | Ondorengoa**Meleagro I.a Mazedoniakoa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q299387
* Commonscat Multimedia: Ptolemy Keraunos

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 22934214
* BNE: XX1302730
* GND: 118596918
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05031/eu\_p\_3489/p3489
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q299387
* Commonscat Multimedia: Ptolemy Keraunos
**Itzaltze analogikoa** deitzen zaio telebistetan analogikoan emititzeari eten zenean digitalean emititzen hasteko. Itzaltze analogikoak aldaketa handia suposatu zuen eta inpaktu handia suposatu zuen gizartean eta ekonomian, baina batez ere teknologia berrien garapenean eragina izan zuen

Telebista analogikoa mugimenduzko irudiak eta soinua transmititzeko sistema da eta hedapen mekanismo bat erabiltzen du transmisioa aurrera eramateko. Transmisioa aurrera eramateko irrati uhinen bitartez, kable bidezko telebistaren sareen bitartez, sateliteko telebistaren bitartez edo IPTV bitartez egiten da eta seinaleen hartzailea telebista bera da.

Bestalde, telebista digitala edo TDT (gaztelaniaz: *Televisión Digital Terrestre*) seinale digitalen bitartez irudiak eta soinua transmititzeko sistema deritzo. Telebista analogikoa ez bezala, telebista digitalak bere seinaleak forma bikoiztuan kodifikatzen ditu, horrela aplikazio interaktiboak irekitzeko eta kanal berean hainbat seinale transmititzeko aukera ematen du.

Espainiar estatuan TDT-ko lehenengo emisioa 2005eko azaroaren 30ean izan zen, baina itzaltze analogikoa 2010eko martxoak arte ez zen hasi. Estatu osoan normaltasunarekin eman zen aldaketa baina Galizia, Asturias, Gaztela Leon edo Tenerife bezalako lekuetan apirilaren 2arte ez zen iritsi TDT-a.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** RTVE.es. «Apagón analógico» *RTVE.es* (Noiz kontsultatua: 2020-04-24).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cerón, Alberto. «Todo sobre el apagón analógico» *México Ciencia y Tecnología* (Noiz kontsultatua: 2020-04-24).
3. 1 2   Unknown.  (2013-08-05). «Televisión Análoga Vs Televisión Digital Terrestre TDT: Cuadro comparativo» *Televisión Análoga Vs Televisión Digital Terrestre TDT* (Noiz kontsultatua: 2020-04-24).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Apagón analógico.*  2020-04-22 (Noiz kontsultatua: 2020-04-24).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Madridiario. «España 'se apaga' para dar paso a la TDT» *Madridiario* (Noiz kontsultatua: 2020-04-24).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2330048

 |

* Wd Datuak: Q2330048
Itzal jendearen errepresentazio artistikoa.
**Itzal jendea**, baita ere **itzalak**, **itzaletako mamuak** edo **masa beltza**, testigu askoren testigantzen arabera, oso inguru desberdinetan ager daitezkeen entitate gaiztoak edo gutxienez beldurgarriak dira. Horren arabera, logeletan ager daitezke baina baita ere jenderik gabeko inguruetan, herri txikietan, errepideetan... Normalean oso handiak dira. Euskal Herrian ziur aski kasu ezagunena Aiurdingo tunelaren gertaera izango da. Testiguek diotenez zerbait gaiztoa sortzen da fenomeno horretatik baina ez dira benetako erasoak eragin dituzten fenomenoak ezagutzen. Mitoa aspaldikoa da eta folklore guztietan ezagutzen da.

Mitoa
-----

Mundu osoan antzeko gertaerak deskribatu dira: pertsona batek edo batzuek, gauean, itzal handi batekin egin dute topo. Gerta daiteke ere logelan edo etxe barruan agertzea. Itzalaren itxura mehatxagarria da. Narrazioa mitologia eta tradizio folkloriko askotan jaso da.

Fenomenoaren interpretazio herrikoia paranomalitatearekin lotuta etorri izan da:

* deabruak
* espiritu gaiztoak, mamuak
* estralurtarrak

Ohikoa da, bestetik, fenomenoa zorte txarrarekin lotzea.

Dena dela, fenomenoa oso zaharra da. Antzinako Ekialdean, esaterako, itzalak azpimunduan bizi diren hildakoen espirituak ziren. Biblian "tsalmaveth" kontzeptua aurkitzen dugu, literalki, "heriotzaren itzala".

Izaki hauek inguru bakartiak atsegin dituzte.

Psikologiaren ikuspuntua
------------------------

Psikologia eta, neurri batean, fisiologia fenomenoari azalpen zientifikoa ematen saiatu dira. Hauek dira itzal jendearen iturri moduan aipatu diren arazo batzuk:

* Loaren paralisia
* Aluzinazioak
* Drogen erabileraren ondorioak (kokaina, metanfetamina)
* Zenbait botiken erabileraren ondorioak
* Lo gutxiren ondorioa

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Aiurdingo tunelaren gertaera

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Itzal jenderari buruzko artikulua.
* **(Gaztelaniaz)**:Itzal gizonak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2566867

 |

* Wd Datuak: Q2566867
*Untxia (itzal-antzerkia)*, Ferdinand du Puigaudeau (1864-1930) margolariaren oleoa.
**Itzal-antzerkia**, antzeztutako efektu optikoan oinarritutako itzal-jolas batean jatorria du. Efektu hau eskuak edo objektuak argi-iturri baten aurrean ipini eta beren itzalak horma edo pantaila batean proiektatzean datza, honela eskuen nahiz objektuen mugimenduekin horma eta pantailetan figura estatiko edo mugimendudunak islatzen dira. Txontxongilo antzerkiaren arte zaharrenetako bat da.

Txontxongiloen itzal-antzerkia aspaldiko teknika da, eta haurren sormena eta irudimena lantzeko ezin aproposagoa da. Haurrek, euren txontxongiloak sortzeaz gain, oihal zuriaren atzean istorioak asmatu eta itzalekin jolasteko aukera izaten dute.

Jatorria
--------

Itzalen antzerkiak tradizio luzea du. Lehen gizakiak sinbolo erlijioso gisa bere haitzuloko suaren aurrean aurkituak, itzalen haur-jolasa baliabide dramatikoa eta jatorri magikoko ikuskizuna da. Txinatar itzalak Ekialdean garatu ziren hagaxken txotxongiloak, itzalen txotxongiloak eta hari txotxongiloak, hau da, txotxongilo mota ezberdinetatik abiatuta, Indonesiako Javako Wayang kulit kasu. Geroago, Europako Karagöz turkiarra eta haren baliokide greziarra, Karagiozis, ere garatu ziren.

Zinemaren aurrekaria
--------------------

Itzal-antzerkiak lehen lorpenetako bat izan daitezke mugimendua pantaila baten gainean erreproduzitzeko, eta, beraz, zinemaren aurrekari urruna izan daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Gubern, Román (1973). *Historia del cine* (I- liburukia). Bartzelona: Lumen. ISBN 84-264-1179-7.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: Europako itzal antzerki modernoa
* **(Ingelesez)**: Teknologia berriak itzal antzerkian
* **(Ingelesez)**: Itzal-antzerkiari eskainitako Greziako webgunea.
* **(Gaztelaniaz)**: Itzal-antzerkia ikuspuntu pedagogikotik.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q854836
* Commonscat Multimedia: Shadow play

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4052103-5
* LCCN: sh85120780
* NDL: 00564451
* NKC: ph135215
* AAT: 300264856
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q854836
* Commonscat Multimedia: Shadow play
***Itzala Innsmouth Gain***, ingelesez ***The Shadow Over Innsmouth***, H. P. Lovecraft estatubatuarrak idatzitako beldurrezko eleberri bat da. 1931ko azaro-abenduaren artean idatzia izan zen. Cthulhuren mitoaren zati da.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Narratzailea eta kontakizunaren protagonistak Massachusetts fikziozko Innsmouth herria eta bere arbasoen genealogian ikertuko ditu, bere arbasoei buruzko ikerketan Ingalaterra Berritik barna bidaiatuz, antzinako arrastoen ikerkuntzari buruzko bidaia izango da. Ibilbide honetan bere familiaz ezagutzen ez zuena jakingo du, naturazgaindiko eta ezkutuko zerbaitekin topaketa blasfemo bat izaten amaituz.

Ikus gainera
------------

* Innsmouth

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1068054
* Commonscat Multimedia: The Shadow Over Innsmouth

---

 |

* Wd Datuak: Q1068054
* Commonscat Multimedia: The Shadow Over Innsmouth
**Itzandegia** Orreaga udalerriko XIV. mendeko zuzkidura-eraikin bat da, gotiko estiloan.

Orreagako lehen ospitalea izan zitekeen, Orreagako egungo kokalekuan eraikia, Ibañetako aurrekoari jarraituz.

Gaur egun erromesen aterpetxe gisa balio du.

Historia
--------

Itzandegia izenez ezagutzen den eraikinaren itxura zaharrak, bidearen beste aldean kokatua, gutxi gorabehera Done Jakueren elizaren parean, kondairazko narrazioak sorrarazi zituen antzinatik. Tradizio zahar baten arabera, Andre Mariaren irudia Ama Birjinaren Iturrian agertu zen, bere oinetan. Jakina, albiste honek ez du inolako oinarri historikorik, tenpluaren irudi titularra Andre Mariaren elizaren oso ondorengoa baita.

XVI. mendetik aurrera, lastategi, zalditegi, ospitaleko morroien etxebizitza eta karabineroen egoitza gisa erabili izan da. XX. mendean, ukuilu eta aletegi gisa erabili zuten beheko solairuan, eta gela gisa goikoetan (orduan murruak handituta zituen). 1903an, jatorrizko eraikuntzako hiru barne-arku handi bota zituzten. Gaur egungo egoera XX. mendearen amaieran egindako zaharberritze-esku-hartze baten emaitza da; izan ere, kontrahorma indartsuz eutsitako zeharkako arkuen gainean egurrezko armaduraz estalitako nabe bakarra berreskuratu du (iparraldeko horman bi zeuden bistan, eta hegoaldean bat). Tarte bakoitzean gezileihoak irekitzen dira, nahiz eta anarkikoki banatutako baoak berandu ireki. Mendebaldeko fatxadan dagoen arku beheratuko ate handi batetik sartzen da; ate hori hormatuta eta aldatuta zegoen. Iparraldeko fatxadaren bigarren atalean bigarren ate dinteldu bat dago.

Eraikin tipologia oso ohikoa izan zen Erlijiokoak ez diren eraikinetan (ospitaleak, logelak, jantokiak, biltegiak) Erdi Aro osoan zehar. Nabe bakarrak dira, bi isurialdeko egurrezko teilatu xume bati eusten dioten harrizko zeharkako arkuz estaliak. Horregatik proposatu dira Itzandegiarako jatorrizko erabilera desberdinak, ospitale-nabetik (gogora dezagun XIII. mendeko *La Preciosa poemak* gizonei eta emakumeei eskainitako etxeak bereizten zituela, eta 1203ko dohaintza batek ospitale zahar eta berriez hitz egiten zuela) biltegiraino. Atxikipen kronologiko argia duten eraikuntza-elementurik ez dagoenez, ez da erraza eraikuntzarako datazio bat amaitzea.

Erreferentziak
--------------

* «ORREAGA / RONCESVALLES - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-11-12).

1. ↑   «Itzandegia» *www.unav.edu* (Noiz kontsultatua: 2021-11-13).

Ikus, gainera
-------------

* Orreaga
* Donejakue bidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109561079
* Commonscat Multimedia: Itzandegia (Roncesvalles)

---

 |

* Wd Datuak: Q109561079
* Commonscat Multimedia: Itzandegia (Roncesvalles)

| * i
* e
* a
  Orreagako monumentuak  |
| --- |
| Kolegiata | Andre Mariaren eliza • Kolegiatako klaustroa • Kolegiatako kripta • San Agustinen kapera • Kolegiatako museoa • Kolegiatako liburutegia |
| Orreaga | Done Jakueren eliza • Izpiritu Santuaren kapera • Orreagako ospitalea • Itzandegia |
| Ibañeta | San Salbatzailearen baseliza • Orreagako oroitarria |
**Neagh** (ingelesez *Lough Neagh* eta irlanderaz *Loch nEathach*) bere 392 km²-ko azalerarekin Irlanda osoko aintzirarik handiena da. Belfast hiritik 30 km mendebaldera dago. Ipar Irlandan dagoenez, Erresuma Batuko aintzirarik handiena ere bada. Luzeraz 30 km eta zabaleraz 15 km ditu. Antzira bere ertzeetan ez da oso sakona, ertzeetako batez besteko sakonera 9 metrokoa duelarik; aldiz, aintziraren sakonerarik handiena 25 metrokoa da.

Hidrologia
----------

4.550 km²-ko arroa betetzen du, Ipar Irlandaren %91a hain zuzen ere. Hegoaldetik hainbat ibairen urak jasotzen ditu, garrantzitsuenak Upper Bann (Ipar Irlandako luzeena) eta Six Mile Water dira. Hustubide nagusia berriz Lower Bann da. Horregatik sarritan Bann ibaiak eraturiko aintziratzat hartzen da.

Konderriak eta hiriak
---------------------

Neagh aintzirak Antrim, Armagh, Down, Derry eta Tyroneko konderrien kostaldeak bustitzen ditu. Bere inguruetako hiri nabarmenenak Antrim, Toomebridge, Ballyronan, Lurgan, Craigavon eta Magherafelt dira.

Uharteak
--------

* Coney uhartea
* Derrywarragh uhartea
* Ram's uhartea

Erabilerak
----------

Aisialdia garrantzitsua bada ere, egun haizetsuetan urak asko harrotzen dira eta arriskutsua izan daiteke nabigatzea.

XIX mendean hainbat ubide eraiki ziren Neagh aintzira Ipar Irlandako kaiekin elkartzeko, hala Belfast, nola Newry. Erne aintzirarekin ere lotura eratu zen eta honi esker Limerick, Waterford eta Dublineraino iristea lortu zuen.

Arrantzarako egokia ere bada, batez ere aingirak hartzen direlarik. Azkenik hegazti migratzaileek ere turista ugari erakartzen dituzte.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
* Antrim.Antrim.
* Craigavon.Craigavon.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *159. araua.*  Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2011-04-11).

Ikus, gainera
-------------

* Irlandako aintziren zerrenda

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q206942
* Commonscat Multimedia: Lough Neagh

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 245452430
* LCCN: sh92006768
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1121118

 |

* Wd Datuak: Q206942
* Commonscat Multimedia: Lough Neagh
***Itziarren semea*** Pantxoa eta Peio abeslari bikotearen kantu ezagunenetarikoa da. 1975ean taldearen izen bera zuen disko bikoitzean argitaratu zen lehen aldiz abestia. Hitzak Telesforo Monzonek idatziak dira.

Hitzen historia
---------------

Andoni Arrizabalaga Basterretxea ondarroarrak jasandako torturen inguruan hitz egiten du *Itziarren semea* abestiak. 1977an *Argia* aldizkarian egindako elkarrizketa batean irakur daitekeenez  hiru aldiz atxilotu zuten Francoren diktadura garaian. Aurreneko aldian, 1964an, pintaketa batzuk egiten atzeman zuten eta bere esanetan hiru egunez torturatu egin zuten Bilboko koartelean.

Kantuan azaltzen diren torturak, dena dela, Arrizabalaga bigarren aldiz atxilotu zutenean jazo ziren. 1968an atxilotu zuten bigarrenez Ondarroan. Zortzi egunez torturatu zuten, lehenbizi Ondarroa bertako kuartelean, Zarauzkoan gero. Horren ostean Donostiako Antigua auzoan zegoen Guardia Zibilaren kuartelera eraman zuten eta beste hamalau egun pasa zituen han.

Tratu txar horien inguruan idatzi zituen Telesforo Monzonek *Itziarren semea*ren hitzak. 1966tik abian zen Ipar Euskal Herrian *Amaia* kultur taldea, besteak beste Pantxoa Carrere eta Peio Ospital partaide zituena. Haiek antolatutako kultur ekitaldi batean ezagutu zuten elkar Monzonek eta abeslari bikoteak. Monzonek osatutako hitzak kantatzen hasi ziren ordutik aurrera: *Itziarren semea* izan zen lehen emaitza, eta beranduago etorri ziren *Lepoan hartu*, *Batasuna* edo *Ikastoletako ereserkia*, besteak beste.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Argia Astekaria, *Itziarren semea askatua*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259934

 |

* Wd Datuak: Q12259934
*Artikulu hau konurbazioari buruzkoa da; enpresa gaitzat duena beste hau da: «Randstad (enpresa)»*
**Randstad** (/ˈrɑnt.stɑt/ ahoskatua) Herbehereetako konurbazioa da, eta Utrecht, Amsterdam, Haga eta Rotterdam hiriak biltzen ditu. Batzuetan, Randstad izena *Deltametropool* da, eta hiriak Randstadean gehiago integratzeko nahia islatzen du, nazioarteko megalopoli bihurtzeko.

Ez da Holandaren ertza, ez eta Herbehereen ertza ere: Randstad izena hartzen du Randstadeko Herbehereetako eskualde nahiko txiki batek, eta Groene Hart deitzen zaio, "Bihotz Berdea". Bi adierazpen horiek eskutik doaz. Holandako batuketa bi probintziei dagokie: Hegoaldeko Holanda eta Iparraldeko Holanda, non Randstaden lurraldeko zatirik handiena baitago.

KLM Royal Dutch Airlines-eko zuzendariak eman zuen izena, Amsterdam-Schiphol aireportuan, bihotz berde horretan, eta publizitate-funtzioa zuen hasieran. Inoiz ez da toponimo ofizial bihurtu, eta haren mugak zehaztugabeak dira, baina Randstadek 7,5 milioi biztanle inguru hartzen ditu, edo Herbehereetako biztanleen bi bosten inguru. Europako hirigune handienetako bat da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q806
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248966800
* BNF: 14526361g (data)
* GND: 4048394-0
* NKC: ge1120356
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q806
**Joanes bereterra** (latinez: *Presbyter Johannes*) XII. eta XVII. mendeen arteko kroniketan eta elezaharretan agertzen zen balizko patriarka eta errege kristaua izan zen. Kondaira hauen arabera, bere nestoriotar erresuma musulmanen eta ekialdeko paganoen artean zegoen. Gainera, Joanes Errege Magoen ondorengo zuzena zen eta bere erresuman izaki fantastiko eta hainbat mirari zeuden.

Historia
--------

Hasieran, Joanesen erresuma Indiakoa zela uste zen. Garai hartan, uste zen kristauek lur horiek ebanjelizatzea lortu zutela, eta John izeneko apaiz batek gobernatzen zuela. Ziurrenik, Tomas Apostoluaren bidaiak, *Thomas's Actes* bezalako obretan dokumentatuak kondairarako oinarri gisa balio izan zuten. Leku ezberdinetan kokatu zuten Joanesen erresuma. Mongolia eta gero, erregea Asia erdialdean kokatu zuten. Azkenean, Portugalgo esploratzaileak ziur zeuden Etiopian aurkitu zutela. Bizantzioko enperadoreak eta aita santuak figura misteriotsu horren hainbat mezu jaso zituzten, berak deskribatzen baitzuen bere jaien handitasuna eta aberastasuna.

Joanesen Erresumaren bilaketa, bilaketa objektibo bat bihurtu zen, eta horrek belaunaldiko abenturazaleen irudimena piztu zuen. Europako kristauentzat Elizaren unibertsaltasunaren sinboloa zen, kultura eta geografia gainditzen zituen gizateria guztia barneratzeko, etnien eta erlijioen arteko tentsioen artean ikuspegi hori gertaera oso ezohikoa bihurtu zen. Zenbait tradizio kristauren arabera, Ebanjelioan "Ekialdeko morroi gisa" agertzen direnak Joanesen erreinu berberetatik zetozen eta Asiako urruneko herrialde honetan Grial Santua zegoen.

Joanesen kondairak Behe Erdi Aroko esplorazio bidaietan eragina izan zuen. XV. mendean portugaldarrek Afrikan Etiopiako erreinu kristauarekin harremanetan jarri zirenean, erreinu hori topatu zutela pentsatu zuten, Etiopiako *negus* edo *negus negusti* (erregeen errege) Joanes mitikoa zela pentsatu zuten. Beste kondaira batzuk Joanes Juan Apostoluarekin identifikatzen dute. Joanes Ebanjelioaren 21. kapituluan oinarrituta, Juan Apostolua ez zela sekula hil eta Erdi Aroan bizirik jarraitzen zuela.

Bibliografia
------------

* Villarubia Mauso, Pablo (2007). *El fantástico reino del Preste Juan*. Aguilar.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2016-09-30). (PDF) *181. araua: Erdi Aroko pertsona-izenak.*  Iruñea, 14 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118192
* Commonscat Multimedia: Prester John

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5722701
* ISNI: 0000 0000 5689 8420
* BNF: 12346022j (data)
* GND: 118557947
* LCCN: no2017025336
* NKC: jo2016908851
* SUDOC: 154024732
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q118192
* Commonscat Multimedia: Prester John
**Jana Teschke** (Alemaniako Errepublika Federala, 1990eko irailaren 22a) belar hockey jokalari alemaniarra da. 2016 Udako olinpiar Jokoetan bere herrialdea ordezkatu zuen.

Bizitza
-------

Jana Teschke Uhlenhorster HC emakumeen eta Alemaniako hockey selekzioko parte izan da urte askotan. Alemaniako hainbat txapeldun titulu, brontzezko domina olinpiko bat eta lotutako zilarrezko erramu hostoaren saria hogeita hamar urtekoen bizitzan daude. Elkarrizketa batean, Teschkek bere eguneroko irakaskuntza-bizitzaren ezaugarri garrantzitsuei buruz hitz egiten du eta bigarren zutabe bat eraikiz lehiakortasun-kirolean oreka nola aurkitu daitekeen.

Poppenbüttel-eko Carl-von-Ossietzky-Gymnasium-eko ingeles eta kirol irakaslea da.

Bere bizitza profesionalean lehen urratsak kirol ibilbidea amaitu ostean praktikak legez hasi zen selekzioan neure ibilbidean. Hala ere, zama bikoitz hori ez zen luzaroan jasangarria, beraz, nazioarteko karrera amaitu zuen. Ondorioz, trantsizioa leuna izan zen. Irakaskuntza lanaz gain, Bundesligan jokatu zuen joan den udazkenera arte.

Bere kirolean lidergoa izan al zituen noizbait selekzioko zein klubeko esperientziadun zirkulukoa izan zen, eta talde kontseiluan parte hartu zuen. Zenbat eta zaharragoa eta esperientzia handiagoa zuen, orduan eta ardura handiagoa hartzen zuen. Uste zuen prozesu normal bat dela.

Kirol bateko liderra negozioko lider batekin konparatu al du benetan negozioan ez zuenez, ezin zion galdera honi %100ean erantzun. Hala ere, uste zuen kirol arloan lider izateak eragin positiboa zuela lan munduan. Ez da zu bakarrik, bere kirolean batez ere, talde egitura indartzea eta taldea defendatzea. Panorama orokorrari begiratzeko eta taldearen interesen alde desinteresaturik jarduteko gaitasuna osagai garrantzitsua da. Bere taldearekin lan egiteak guztiz trebatu du eta nolabait irakaskuntzarako prestatu zen. Bere egungo lanean ere garrantzitsua baita eskola egunari enpatiaz eta zuhurtziaz aurre egitea, ahalik eta ikasle gehien bildu eta hobetu ahal izateko.

Kirolari gazteei kirolarekin batera bigarren zutabe bat ziurtatzen laguntzeko dudarik gabe, gomendatuko du titulua, ikasketak, goi mailako ikasketak, etab. momentu berean. Benetan erronka handiko istorio bat da, baina oso oreka garrantzitsua da kirolarentzat eta kirol ibilbidearen ostean egoera gardena bermatzen du. Zure burua antolatzen ikasten duzu eta, horrela, kirolaren ondoren gauzak nola joango diren jakiteko ziurgabetasuna saihesten duzu. Argitasun horrek, besteak beste, eragin positiboa du kirol-errendimenduan eta garapen-gaitasunean.

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1682533
* **Kirolariak**
* COI: jana-teschke

 |

* Wd Datuak: Q1682533
**Joaquín Gamboa Pascoe** (1922ko maiatzaren 30a - 2016ko urtarrilaren 7a) Mexikoko sindikalista eta politikaria izan zen.

Biografia
---------

Zuzenbidean lizentziatua zen Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan. Gamboa Pascoe Mexiko Hiriko Langileen Federazioko idazkari nagusia zen (gaztelaniaz: Federación de Trabajadores del Distrito Federal, FTDF) eta 2005eko abuztuaren 9az geroztik Mexikoko Langileen Konfederazioko (CTM) idazkari nagusia zen, herrialdeko sindikatuen konfederazio handiena.

Ganboa Pascoe Senaturako hautatua izan zen 1970eko hamarkadaren erdialdean, Alderdi Iraultzaile Instituzionalaren ordezkari gisa. 1988an berriro hauteskundeetara aurkeztu zen, baina Porfirio Muñoz Ledo ezkerreko politikariaren kontrako lehia galdu zuen. Ganberan ere aritu da .

Gamboa Pascoe 2016ko urtarrilaren 7an hil zen, 93 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* *Líder obrero que goza de lujos*("Luxuaz gozatzen duen langile liderra"), El Universal-eko artikulua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2102427

 |

* Wd Datuak: Q2102427
**Jesse Lon Plemons** (Dallas, 1988ko apirilaren 2a) estatubatuar aktorea da. Umetan hasi zituen aktore lanak, eta *Friday Night Lights* (2006-2011) telesaila izan zen bere lehen lan nabarmena. Ondoren Todd Alquist papera antzeztu zuen *Breaking Bad* telesailaren 5. denboraldian (2012-2013) eta *El Camino: A Breaking Bad Movie* (2019) jarraipen filmean. *Fargo* telesailaren 2. denboraldian (2015) Ed Blumquist papera antzezteagatik Primetime Emmy Sarietan izendapena jaso zuen. Bigarren izendapen bat jaso zuen *Black Mirror* telesailaren "USS Callister" atalan (2017) Robert Daly papera antzezteagatik.

Plemonsek taldeko paperak antzeztu ditu hainbat filmetan, besteak beste, *The Master* (2012), *Black Mass* (2015), *Bridge of Spies* (2015), *Game Night* (2018), *Vice* (2018), *The Irishman* (2019), *Judas and the Black Messiah* (2021), *Jungle Cruise* (2021) eta *The Power of the Dog* (2021). Azken lan honengatik BAFTA eta Oscar sarietara izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1138674
* Commonscat Multimedia: Jesse Plemons

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 108037993
* ISNI: 0000 0000 7764 3283
* BNE: XX5647421
* GND: 1016867816
* LCCN: no2010038703
* NKC: xx0240985
* SUDOC: 193162237

 |

* Wd Datuak: Q1138674
* Commonscat Multimedia: Jesse Plemons
**Inyo konderria** (ingelesez: *Inyo County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Independence da. 2010eko zentsuaren arabera 18.546 biztanle zituen, Inyo kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Inyo konderriak 26.487,56 kilometro koadro ditu. Horietatik 119,21 ura dira. Beste 26.368,35 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,43 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.546 pertsonetatik 15.893 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.597 dira. 102 beltzak edo afroamerikarrak. 1.895 amerikar natiboak ziren eta 15 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 229 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 21 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 391 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109670
* Commonscat Multimedia: Inyo County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158283768
* ISNI: 0000 0004 0381 7200
* GND: 4478392-9
* LCCN: n81042686
* NARA: 10038464
* **Lekuak**
* OSM: 396491
* TGN: 2000183

 |

* Wd Datuak: Q109670
* Commonscat Multimedia: Inyo County, California
**Itzubaltzeta II gaztetxea** gazteek Getxoko Itzubaltzeta edo Romo auzoan okupatutako eremua da. 2004ko irailaren 30ean izan zen okupatua, Ertzaintzak, Getxoko Udalaren aginduz, Santa Eugenia kalean zegoena hustu eta eraitsi eta hiru egunetara.

Errekagane kaleko 1-5 zenbakietan kokaturik dago gaztetxea. Bertako eraikina, antzina aroztegi zaharra izan zen baina gazteak sartu zirenerako guztiz utzita zegoen. Etxea Gobela ibaiaren ertzean dago, baita kiroldegi berria zein izen bereko metro geltokiaren artean ere. Eraikinean, gune autogestionatuaz gain *Izenik ez* musika taldearen entsegutarako lokala, auzokide etxe bat eta auzoko koadrilen lonjak aurki daitezke.

Gaur egun Getxoko Udalak Gobela ibaiaren bidea hobetzeko lanak egiten ari ditu Errekagane kalean. Lanek irauten duten bitartean, Udalak akordioa egin du gaztetxeko erabiltzaileekin *Etxe Merkea* lokala erabiltzeko baimena emanez, bitartean kontzertuak udal frontoian egiten direla. Lanak bukatuta, gaztetxeko ekimenak Udala jabedun den Errekagane kaleko eraikinera bueltatuko dira, Udalak gaztetxeko kolektiboei gestioa emango diolarik.

Izena
-----

Gaztetxearen izena auzoarena bera da. Euskaltzaindiak onartzen duen toponimo euskalduna da. *Romo* izenez ezaguna bada ere, gaztelerazko abizen hori zeukan enpresaburua lantegia eta langileentzako lehenengo etxeak (etxe merkeak) eratu baino lehen itzu beltza gunea zen lurraldea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** Euskaltzaindiaren 1979ko erabakiaren kopia

Kanpo estekak
-------------

* Itzubaltzetako Gazte Asanblada

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259935

 |

* Wd Datuak: Q12259935
*Cetonia aurataren* pupa
**Pupa** (latinez: *pupa*, *"panpina"*) metamorfosi osoa duten intsektuetan (holometaboloak), bizi-zikloaren atseden-egoera da, larba eta heldu estadioen artean igarotzen dutena. Fase honetan intsektua estalki babesle batean biltzen da eta bere ehunak desegin ondoren berrantolatzen dira.

Fase honetan zehar intsektuak hirutan zatitutako gorputza garatzen du (burua, abdomena eta toraxa), larba egoeran ageri ez zuena. Zangoak eta hegalak ere fase honetan garatzen dira, eta baita sexu organoak ere.

Pupa faseak asteak, hilabeteak edo urteak ere iraun ditzake, espeziearen eta ingurugiroaren arabera. Zenbait kasutan, pupa fasea probesten dute ibernatu eta negua iragateko.

Zenbait espeziek pupa fasea pasatzeko babes moduko bat eraikitzen dute inguruan. Pinpilinpausa edo tximeleten beldarrek zetazko krisalidak sortzen dituzte beren inguruan, sits beldarrek kuskuak eraikitzen dituzte, eta azkenik, zenbait intsektuk puparium delakoa sortzen dute beren exoeskeletoa izango denaz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pupa Euskalterm. Euskara.euskadi.net

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170595
* Commonscat Multimedia: Pupae

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11973401g (data)
* GND: 4176391-9
* LCCN: sh85109135
* NKC: ph799921
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D011679

 |

* Wd Datuak: Q170595
* Commonscat Multimedia: Pupae