recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Manuel Montero García** (Bilbo, 1955eko irailaren 30a) bizkaitar historialaria eta irakaslea da, EHUren errektorea izandakoa 2000 eta 2004. urteen artean. Deustuko Unibertsitatean Historian lizentziatu zen 1977an, eta 1978an irakasle-lanetan hasi zen Unibertsitatean bertan. Doktoregoa ere Deustun lortu zuen (1987), eta hurrengo urtean Euskal Herriko Unibertsitatean hasi zen Historia irakasten, Komunikazio eta Gizarte Zientzien Fakultatean. 1995ean Gaur Egungoko Historiako katedra lortu zuen, eta 1997an Fakultate horretako dekano izendatu zuten. 90. hamarkadan politikagintzan ere aritu zen, besteak beste Democracia Socialista taldean. 2000ko martxoan Euskal Herriko Unibertsitateko Errektore hautatu zuten. Ermuko Foroaren sortzailea da, eta azken urteetan indarkeriaren aurkako borrokan nabarmendu da.

Historialari eta ikerlari bezala, XIX. mendearen bukaera eta XX.aren hasiera ikertu ditu gehienbat, eta arreta berezia jarri die Bilbo eta Bilboren inguruko herrien garapen industrialari. Hainbat egunkaritan, Bilboko *El Correo*-n gehienbat, Bilboren historiari eta egoera soziopolitiko orokorrari buruzko artikuluak argitaratu ohi ditu. Liburu asko argitaratu du, Euskal Herriari eta Bilbori buruzkoak gehienbat, besteak beste, *Historia del País Vasco: de los orígenes a nuestros días* (1995); *Historia contemporánea del País Vasco: de las Cortes de Cádiz a nuestros días* (1995), Fernando García de Cortázarrekin elkarlanean. *Crónicas de Bilbao y Vizcaya* izenburupean lau liburu bildu zituen 1997an: *El progreso de Bilbao*, *Acontecimientos decisivos en la historia del País Vasco*, *Vida cotidiana de los siglos XIX-XX* eta *Los negocios de Bilbao*. 2000. urtean *Viaje al país de los vascos. Una historia interminable* kaleratu zuen, 1991tik 1999ra idatzitako artikulu eta testuez osatua, Euskal Herriak bizi zuen egoerari buruzkoa. Lan gehiago ere egin ditu; berrienetarikoa: *La modernización capitalista. Ciclos económicos y desarrollo empresarial de Vizcaya entre 1891 y 1936 a través de la Bolsa de Bilbao* (2005, UPV/EHU).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Auñamendi Eusko Entziklopedia. *Manuel Montero García.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262994
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 62895528
* ISNI: 0000 0000 7975 0226
* BNE: XX827105
* BNF: 12672343h (data)
* GND: 1056770961
* LCCN: n82107367
* NKC: jo2012700711
* SUDOC: 070335567
* BIBSYS: 23933
* UB: a1021747
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 149071
* Lur: 04258/eu\_m\_3038/m3038

 |

* Wd Datuak: Q12262994
**Pío Cabanillas Alonso** (Madril, 1958ko abenduaren 9a) espainiar abokatu, enpresaburu eta politikoa da. Unión de Centro Democrático (UCD) alderdiko ministro Pío Cabanillas izan zenaren semea, 1998an Espainiako Irrati Telebistako zuzendari izendatua. Madrilgo Unibertsitate Complutensean egin zituen Zuzenbide-ikasketak eta 1980an lizentziatu zen. Estatu Batuetan sakondu zituen ikasketak, eta, harrezkero, komunikabideen inguruko legegintzaren alorreko aditu gisa lan egin zuen Europan eta Estatu Batuetan. 1985etik aurrera, Europar Batasunaren inguruko zenbait erakundetako kide izan zen, eta, 1989an, New Yorkera aldatu zen News Corporation komunikabideen taldeko abokatu orokor laguntzailearen kargua hartzera. 1991n, PRISA taldean sartu zen; 1993an, Sogecableko zuzendari orokor eta, handik hiru urtera, PRISAko nazioarteko harremanetarako zuzendari hautatu zuten; 1998an, Espainiako Irrati Telebistako zuzendari izendatu zuten, eta 2002an utzi zuen kargu hori. Harrezkero, enpresa pribatuan dihardu.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3412141
* Commonscat Multimedia: Pío Cabanillas Alonso

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04878/eu\_p\_1950/p1950
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 175497

 |

* Wd Datuak: Q3412141
* Commonscat Multimedia: Pío Cabanillas Alonso
Ahu Tahai plataformako moaia, **pukaoa** daramalarik.
Rano Kao sumendiko kraterra.
**Pukaoa**, Txileko Pazko uharteko moaietako asko, kapelu antzera koroatzen dituen harrizko zilindro moduko bat da.

Ezaugarriak
-----------

Zenbait tamainatako pukaoak daude, horietatik astunenak, 11 tona pisatzen dituelarik. Uharteko herri nagusia eta hiriburua den Hanga Roan dagoen Puna Pao sumenditk ateratako harri gorriz eginak daude, eta forma zilindrikoa dute, moaiaren buruan sartzeko irekigune bat, eta borla moduko bat gainaldean.

Sinbologia eta kontserbazioa
----------------------------

Teoriarik hedatuenak, pukaoak, rapa nuiek erabiltzen zuten orrazkera edo buruko bat irudikatzen duela dio, ohikoa baitzen euren artean, ilea, harkaitz bolkanikoaren gorriaz bustitzea, edo baita erritualetan erabilitako kapelu zeremonial bat irudikatzen zuela ere. Pukaodun 50 moai eta 31 buruko uharteko harrobietan zenbatu dira, azken hauek **hau hiti rau** (kimuak hazarazten dituen burukoa) ere deitzen direlarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q980422
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q980422
**Tenzako Harana** Kolonbiako Cundinamarca eta Boyaca departamenduetan dagoen eskualde geografiko eta kultural bat da. Bertan jendea bizitzen hasi zen garaia noiz izan zen ez da ezagutzen, baina eskualdeko zeramikazko arrasto arkeologikoa, Muiska goiztiar kulturarekin lotuta daude eta X. mendean datatuak daude.

Udalerriak
----------

Eskualdea, honako udalerri hauek osatzen dute: Tibirita, Machetá eta Manta Cundinamarcan, Guateke, Guayatá, Somondoco, Tenza, Sutatenza, Almeida, Chivor eta La Capilla, Boyacako Oriente izeneko probintzian eta Garagoa, Macanal, Pachavita, San Luis de Gaceno, eta Santa Maria, Neirako probintzian.

### Manta

Manta, Cundinamarcako udalerri bat da, Almeidaseko probintzian dagoena. Bogotatik 90 kilometrotara dago. Cundinamarca departamenduko herri eder honek, kolonbiar tradizio kultural eta politiko arloan, historia labur baina interesgarri bat du.

### Garagoa

Garagoako udalerria, Boyacako departamenduaren hegoekialdean dago. Espainiarrak bertara heldu aurretik sortua izan zen, eta, hizkuntza aborigenean, GAk Eguzkiaren Zerbitzaria, RAk eltzea, GUAri lotuta, mendia esan nahi duena, hau da, "Eguzkiaren zerbitzariak mendiaren atzean". Tenperatura, udalerriburuan, 18ªCkoa da eta maila turistiko handia du.

### Macanal

**Sorrera**: 1807ko maiatzaren 4an, parrokia baten eskakizuna erantzuna izan zen, San Pedro de Alcántarako tituluarekin, Macanalen eta 1808ko abenduaren 12an alkatetza sortu zen.

**Klima**: Bataz beste 18 °C

**Biztanleria**: 4.485 biztanle, gutxi gora-behera

**Azalera**: 231 kilometro karratu

**Garaiera**: Itsasoaren mailatik 1860 metro.

**Jarduera ekonomikoak**: Nekazaritza: Azukre kanabera, luloa, banana, babarruna, arrakatxa, patata, baba, zalkea, piperrautsa, yuka eta tomatea. Abeltzaintza: Behiak, esne eta haragi produkzioarekin. Meatzaritza: Eskala txikian esplotatzen diren zenbait esmeralda eta ikatz meatzeak ditu. Iturri termalak ere baditu.

Informazio geologikoa
---------------------

Eskualdea, Une, Villeta, Behe Socha eta Bogotáko eraketa geologikoekin osatua dago, Mesozoiko eta Zenozoikokoak. Eskualdea, arroka sedimentarioetan aberatsa da, buztinak, eskisto buztintsuak, kareharriak eta gris ilun, nabar eta gorriska koloreko lutitak, adibidez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9092447
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9589148574292424430002

 |

* Wd Datuak: Q9092447
**Marci Lee Bowers** (Ameriketako Estatu Batuak, 1958ko urtarrilaren 18a) sexua berresleitzeko ebakuntzetan aditua den estatubatuar ginekologoa eta zirujaua da.

Bizitza
-------

Marci Bowers emakume transgeneroa da. 1997an egin zuen emakumerako trantsizioa.

Minnesota Unibertsitateko Medikuntza Eskolan ikasi zuen. Jarraian Washingtongo Unibertsitatean obstretizian eta ginekologian praktikak egin zituen. Ondoren, obstreta eta ginekologo egin zuen lan Seattleko Poliklinikan eta Swedish Zentro Medikoan.

Gero Trinidad eta Tobagora joan zen Stanley Biber zirujauaren ikastun. Biber sexua berresleitzeko ebakuntzen zirujau aitzindarietako bat izan zen, bere ibilbidean zehar milaka ebakuntza eginez. 2003an Biber erretiroa hartu zuenean, Bowersek bere ordez jarraitu zuen.

2010ean Kaliforniara itzuli zen, San Frantziskoko Badiara, Burlingame hirian lan egitera.

Gaur egun sexua berresleitzeko ebakuntzen arloan erreferentziazko zirujauetako bat da. Gainera, emakumeen genitalen mutilazioaren biktimak ere tratatzen ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Nutt, Amy Ellis.  (2016-04-22). «Meet the gender-affirmation surgeon whose waiting list is three years long» *The Washington Post* (Noiz kontsultatua: 2021-04-26).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Dyxon, Robin.  (2017-07-02). «Para las mujeres africanas marcadas por la mutilación genital no había esperanza, pero una doctora ha cambiado la historia» *Los Angeles Times* (Noiz kontsultatua: 2021-04-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6757066

 |

* Wd Datuak: Q6757066
**Pūkekoa** (hitza maorieratik dator; *Porphyrio melanotus*) Rallidae familiako hegazti handi bat da. Lehen uroilo urdinaren azpiespezietzat jotzen zuten, *porphyrio porphyrio melanotus* izen zientifikoa zuena. Ozeaniako toki askotan bizi da, Indonesian, Moluketan, Aru eta Kai uharteetan, hala nola Papua Ginea Berrian eta Australian ere.

Pūkeko gehienak Zeelanda Berrietako uharteetan, Chathametan eta Kermadeketan bizi dira.

Portaera
--------

3tik 12ra bitarteko pūkeko bizi dira elkarrekin,eta aurkaria edo erasotzailea etortzen denean,ozenki oihukatzen dute ongi defendatzeko.

Errepideetako arriskua
----------------------

Pūkekoak askotan ikusten dira bakarrik edo 2-3ko taldeetan,janariaren bila,eta batzuetan errepideetako biktimak izaten dira

Ikus, gainera
-------------

* Uroilo urdina

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27074640
* Commonscat Multimedia: Porphyrio melanotus
* Wikispecies Espezieak: Porphyrio melanotus

---

* **Datu taxonomikoak**
* BirdLife: 22732685
* eBird: purswa6
* GBIF: 5817288
* NCBI: 72013
* Paleobiology Database: 371224
* Xeno-canto: Porphyrio-melanotus

 |

* Wd Datuak: Q27074640
* Commonscat Multimedia: Porphyrio melanotus
* Wikispecies Espezieak: Porphyrio melanotus
**Pulaski konderria** (ingelesez: *Pulaski County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Winamac da. 2010eko zentsuaren arabera 13.402 biztanle zituen, Pulaski kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pulaski konderriak 1.125,44 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,29 ura dira. Beste 1.123,15 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,91 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.402 pertsonetatik 13.148 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 325 dira. 87 beltzak edo afroamerikarrak. 38 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 27 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 99 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502640
* Commonscat Multimedia: Pulaski County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140736465
* LCCN: n82018473
* NARA: 10036393
* **Lekuak**
* OSM: 1802086
* TGN: 1002809

 |

* Wd Datuak: Q502640
* Commonscat Multimedia: Pulaski County, Indiana
**Regent's Park** Ingalaterrako Londres hiriburuan dagoen parke bat da. Westminster Hiria eta Camden udalerrien artean kokatua dago.

Historia
--------

Erdi Aroan Tyburn jaurerriaren parte zen eta Barkingeko abadiari zegokion. 1536 eta 1540 artean monastegiak desegin zirenean Henrike VIII.a jabetu zen eremuaz eta ordutik Ingalaterrako Koroaren eskutan egon da. Hasieran *Marylebone Park* izena izan zuen eta errege familiaren ehiza kotoa izan zen baina 1649an zatikatu eta alokatu egin zen lastoa bildu eta esnea ekoizteko.

1811 urtean Printze Regenteak (gerora Jurgi IV.a izango zenak) alokairuak bertan behera utzi eta John Nash arkitektoari parkea diseina zezala eskatu zion. Orduan hartu zuen *Regent's Park* izena. Printzearemntzako jauregia eraiki zen eta bere lagunentzako *villa* ugari, baina 1818an martxan jarri behar zenerako jauregiaren ideia bazterrean gelditu zen.

Sir Stamford Raffles eta Sir Humphry Davyk Londresko Zoologia Elkartea (*Zoological Society of London*) eratu zuten 1826an. Regent's Parkeko ipar-ekialdeko eremuko lurrak eskuratu zituzten zoologiko bat eraikitzeko eta Londresko Zoologikoak 1828an ireki zituen ateak. 1835ean parke osoa ireki zuten publikoarentzako, hasiera batean astean bi egunetan.

1930an parkearen erdigunean *Queen Mary's Gardens* (Maria erreginaren lorategiak) diseinatu ziren.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* Queen Mary's Gardens.*Queen Mary's Gardens*.
* St John's Lodge.St John's Lodge.
* Zoologikoaren sarrera.Zoologikoaren sarrera.
* Zoologikoaren ikuspegia.Zoologikoaren ikuspegia.
* Blackburn pabiloia (London Zoo).Blackburn pabiloia (London Zoo).
* Regent's Canal.Regent's Canal.

Informazio praktikoa
--------------------

* Metro geltokiak:
	+ Regent's Park
	+ Baker Street

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q739341
* Commonscat Multimedia: Regent's Park

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1103036
* **Ondare historikoa**
* NHLE: 1000246

 |

* Wd Datuak: Q739341
* Commonscat Multimedia: Regent's Park
Mariturriko aztarnategiko hondakin berreraikiak eta etxebizitza-eraikinak.
**Mariturriko aztarnategia** Gasteizko hego-mendebaldean dagoen aztarnategi arkeologikoa da. Geografikoki Armentia herriaren iparraldean dago, Gasteiztik Madrilerako N-102 errepidearen alboan. Armentiarekiko hurbiltasuna ez da kasualitatea, Mariturriko aztarnategia erromatarren garaiko **Armentum** baita. 2007an Gasteizko auzo berri bat eraiki zen aztarnategia dagoen tokian, Mariturri izenekoa hain zuzen.

Mariturriren funtzio nagusia, erromatarren garaian, *Ab Asturica Burdigalam* galtzada erromatarraren bidegurutze batean zegoen *mutatio* izatea zen, alegia, Inperioko bide nagusiekin soilik lotutako bigarren mailako instalazio ofiziala, *cursus publicus*eko arduradunek zaldiak edo idiak aldatzeko. 

Aztarnategia lau elementuz osaturik dago: galtzadak, *mutatio-a*, *vicus-a* eta abereen gunea.

Bertatik igarotzen zen galtzada nagusia, ekialdetik mendebaldera, aipatutako *Ab Asturica Burdigalam* edo *Iter XXXIV* zen, Burdigalatik (Bordele) Asturicara (Astorga) zihoana. Bestalde, tokia iparraldetik hegoaldera zeharkatzen zuen bigarren mailako beste galtzada bat zegoen. Beraz, puntu hau komunikazioen sarean toki aski estrategikoa zela dirudi.

*Vicus*-a geltokiaren ondoan bidegurutzearen kokapen egokia aprobetxatuz sortutako populatzea da. Jendeztatze hauek bidaiariei zerbitzua emateko funtzioarekin sortzen ziren, baina azkenerako garrantzi gehiago hartzen zuten, esaterako, eskualde mailako azokak egiteko.

Mariturrin hedadura handiko abeltzaintza-eremua aurkitu da. Jarduera honek garrantzi berezia eduki zuela uste da, batez ere behi-aziendari dagokionez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Nuñez Marcén, J. eta P. Sáenz de Urturi (2005), *Una mutatio de la vía ab Asturica Burdigalam en Mariturri (Vitoria/Álava)*, Archivo Español de Arqueología, 78, 189-207 or.
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** Grupo de Investigación en Arqueología de la Arquitectura. *Estudio arqueológico del yacimiento de "Mariturri", Vitoria-Gasteiz*. UPV/EHU

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263102

 |

* Wd Datuak: Q12263102
**Maritxu Zagala** (Tolosa, 1913ko maiatzaren 16a - Canet de Mar, Bartzelona, 2017ko otsailaren 3a) Espainiako Gerra Zibilean erbesteratutako tolosar emakumea izan zen.

Bizitza
-------

María Zagala Tolosan jaio zen, Gipuzkoan, 1913ko maiatzaren 16an. Bost anai-arrebetatik txikiena izan zen. Anai handiena gerra fusilatu zuten. Beste biak eta familiarekin Frantziara joan ziren, eta haietako bat Venezuelara joan zen. Aita hiltzean, Maritxu Bartzelonara joan zen amarekin bizitzera, eta, handik denbora batera, Eusko Jaurlaritzaren Ordezkaritzan hasi zen lanean.

Bartzelonan, bere senarra izango zena, Fernando Carranza Iza portugaletetarra ezagutu zuen. 1937ko abenduaren 19an ezkondu ziren (ezkutuan) Pinuaren elizan. Fernando euskal batailoiari atxikita zegoen. Gerra amaitzean, Frantziara joan ziren, eta senarra Gurs kontzentrazio-esparrura eraman zuten. Maritxu, aldiz, frantziar jatorrikoa zenez, libre geratu zen. Bidarten (Lapurdi) bizi izan ziren, eta han jaio zen Miren Terese alaba, 1939ko ekainaren 27an. Alemaniarren okupazioarekin Bilbora pasatu ziren, handik Venezuelara jauzi egiteko, eta 1941eko abenduaren 8an iritsi ziren. Venezuelan, familia ia 75 urtez bizi izan zen, eta han jaio zen bere bigarren alaba, Maite, 1951ko ekainaren 16an. Fernando Carranza Eusko Jaurlaritzaren ordezkaria izan zen Venezuelan 1967tik 1979ko abendura arte. "Venezuelan gure bizitza egin genuen, batez ere Eusko Etxean, gauza asko partekatuz", gogoratzen du alaba zaharrenak.

Miren Terese katalan erbesteratu batekin ezkondu zen, eta hiru seme-alaba izan zituzten eta Kataluniara bizitzera joan zen.

Maritxu Zagala Canet de Marren (Bartzelona) hil zen otsailaren 3an, goizeko 10:30ean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Maritxu Zagala Carranzaren alarguna» *Euskal kultura* (Noiz kontsultatua: 2021-03-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105825349

 |

* Wd Datuak: Q105825349
**Mariah Angelique Pérez** (Miami, Florida, Ameriketako Estatu Batuak, 1999ko abuztuaren 7a), ezagunagoa **Mariah Angeliq** artista-izenez, estatubatuar reggaeton eta trap latino abeslaria da.

Miamin jaioa, aita kubatarra du eta ama, berriz, puertorricarra. Hori dela eta, espainiera du ama-hizkuntza. New Jerseyn bizi zenean amak Mariah bertako eskola batean matrikulatu zuen, zeinean ingelesa ikasi zuen.

Oso txikitatik izan zuen musikarako interesa. 16 urte zituenean Nelly El Arma Secreta ekoizlea ezagutu zuen eta bere eskutik Artillery Music disko-etxean sartu zen. 2018ko apirilaren 10ean Universal Music disko-etxearekin kontratua sinatu zuen eta *Blah* izenburuko estreinako singlea kaleratu zuen. Jarraian, *Malo* eta *Miénteme* singleak argitaratu zituen.

Diskografia
-----------

### EPak

* *Normal* (2020)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q84158119
* Commonscat Multimedia: Mariah Angeliq

---

* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0004 8285 2783

 |

* Wd Datuak: Q84158119
* Commonscat Multimedia: Mariah Angeliq
**RGB kolore-eredua** (GBU euskaraz) hiru kolore primariokin osaturik dago bere oinarrian: **G**orria-**B**erdea-**U**rdina.

Web koloreak adierazteko HTML-an, kolore primario hauek hiru bikote hamaseitarrekin errepresentaturik daude ondorengo formatu honen arabera:

**#RRGGBB (= #GGBBUU)**
Bikote bakoitzak hartzen duen balioaren arabeera, 00-tik FF gehiengoraino, kolore guztiak eratu daitezke:

Ezaugarriak
-----------

Argiak sortzen dituen koloreekin lan egiten du. Bere kolore nagusiak(primarioak) gorria, berdea eta urdina dira. Hiru kolore hauen baturarekin lortzen dira beste koloreak. Hala ere, kolore primarioen tonua, asetasuna eta argitasuna aldatzea beharrezkoa da kolore guztiak sortzeko. Beltza, argirik ez dagoenean lortzen da. Sistema hau argiarekin funtzionatzen duten gailuak erabiltzen dute( ordenagailu monitoreak, pantailak, proiektoreak...).

Kontuan hartu behar da RGB sistemak erabiltzen dituen kolore primarioak matematikan oinarritutako fikziozko kolore primarioak direla; bakarrik kolore primario hauetatik abiatuta lortu dezakegulako beste kolore guztiak. Beraz, kolore primario hauen errepresentazioa inperfektoa edo osatu gabea da.

R = Red, G = Green, B = Blue pantaila informatiko baten argi-konposizioko oinarrizko koloreei dagokienez, RGB oinarrizko hiru koloreetako bat edo bi (sailkapen hau R = Red, G = Green, B = Blue, zeinekin osatzen baita argi-gehikuntzaren bidez, pinturaren oinarrizko edo lehen mailako koloreen sailkapenaren desberdina dena, pigmentu material fisikoak gehituta nahasten baitira), kolore batean nagusitzen dira. RGB kantitateak berdindu ahala, koloreak asetasuna galtzen du, gris edo zuri bihurtu arte.

Koloreen taularen laburpena
---------------------------

* Gorria = #FF0000
* Berdea = #00FF00
* Urdina = #0000FF
* Zuria = #FFFFFF
* Beltza = #000000

Ikus, gainera
-------------

* HSV eredua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q166194
* Commonscat Multimedia: RGB

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300266239

 |

* Wd Datuak: Q166194
* Commonscat Multimedia: RGB
**María Laura Leguizamón** (1965eko urtarrilaren 21a ) Argentinako Alderdi Justizialistako politikaria da. 2011tik 2017ra Buenos Aires probintziako senatari nazionala izan zen eta 2003tik 2007ra Buenos Aireseko Hirikoa. Argentinako Diputatuen Ganberan eta Buenos Aires Hiriko Legebiltzarrean ere aritu zen .

Leguizamón La Platan jaio zen eta abokatu eta notario titulua lortu zuen La Platako Unibertsitatean. Buenos Aires probintziako gobernuko funtzionario gisa lan egin zuen.

1993an Leguizamón Argentinako Ganberarako hautatu zuten, eta 1997ra arte aritu zen. 2000. urtean Buenos Aires hirian legebiltzarkide izan zen eta 2003an senatari gazteena izan zen. Zendutako Alfredo Bravo senatari sozialista ordezkatzeko izendatu zuten polemika batzuen artean, normalean senatari ohiaren alderdiak ordezkoa izendatzeko baimena duelako, baina Bravoren hauteskunde koalizioa erori egin zen gero.

Leguizamón Néstor Kirchner presidentearen Garaipenaren aldeko Frontean (FPV) eseri zen eta bere agintaldia 2007an amaitu zen. Senaturako berriro aurkeztuko zela espero zen, baina Buenos Aires Probintziako Diputatuen Garaipenaren aldeko Frontearen hamargarren postuan kokatu zen. 2007ko abenduan itzuli zen Diputatuen Ganberara.

Leguizamónen anaia, Aníbal Leguizamón, ere Diputatu bihurtu zen 2007an, FPV blokearen aurka.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Senatuko profila

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6782046
* Commonscat Multimedia: María Laura Leguizamón

---

* **Identifikadoreak**
* Directorio Legislativo: 91977

 |

* Wd Datuak: Q6782046
* Commonscat Multimedia: María Laura Leguizamón
**(Ingelesez)** RNA txertoen funtzionamendua azaltzen duen bideoa
**RNA txertoak** (edo **ARN txertoak**) erantzun immunea eragiteko ARN-m erabiltzen duten txertoak dira. Txerto klasikoen aldean, beraz (mikrobio biziak, mikrobio motelduak edo mikrobioaren zati batzuk erabiltzen dituztenak) RNA txertoak RNA mezularian oinarritzen dira. Erabilitako RNA mezularia giza zeluletan sartzen da, eta bertan -itzulpenaren bidez- proteina espezifikoak eta arrotzak sortzen ditu, mikrobio patogeno baten edo zelula minbizidun baten proteinak hain zuzen .

Proteina arrotz horiek immunitate-sistemaren erantzuna aktibatuko dute, antigorputz espezifikoak sortuko dituena proteina horien aurka. 

Beraz, RNA txertoek ez dituzte antigenoak sartzen gorputzean, horiek fabrikatzeko instrukzioak (RNA-m) baizik.

Txerto mota hauetan RNA-m babestuta dago nanopartikula lipidikoetan, molekula oso apurkorra delako eta erraz degradatzen delako zelula ostalarian sartzerakoan. Era berean, txerto hauek izoztuta edo tenperatura oso hotzetan gorde behar dira.

Txerto klasikoen aldean, RNA txertoek onura batzuk dituzte :

* beren ekoizpena merkeagoa da
* ziurragoak dira, mikrobioak ez dituztelako
* RNA, itzulita izan ondoren, azkar degradatzen da, albo-ondorioen arriskua murrizten duena
* immunitate zelularra eta humorala, biak, eragiten dituzte

XX. mendeko 90eko hamarkadaren hasieran erabili ziren estreinakoz RNA txertoak, hainbat saio klinikotan. 2013an amorruaren aurkako lehenengo RNA txertoak entsaiatu ziren, eta hurrengo urteetan beste gaixotasun infekziosoen prebentzioan saio klinikoak ere egin ziren. Baina txerto hauen lehenengo erabilera praktikoa 2021ean izan zen, COVID-19aren pandemiarekin. Orduan RNAko teknologian oinarritutako bi txerto eskala handian erabili ziren: Moderna Covid-19 txertoa eta BNT162b2 (Pfizer-BioNTech).

Azken urteotan minbizi mota ezberdinak tratatzeko RNA txertoak erabili dira. Kasu honetan txertoak ez dira profilaktikoak, terapeutikoak baizik: minbiziaren tratamendurako erabiltzen dira. Tratamendu hori immunitate-sistemaren aktibazioan datza, honek zulula minbizidunak suntsi ditzan.

Kasu hauetan, RNA txertoek minbizi-zeluletan adierazten diren zenbait proteina ekoizteko informazio genetikoa dute, horrela immunitate-sistema minbiziari eraso egiteko trebatzen delarik .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   ¿Qué son las vacunas ARNm y cómo funcionan? Medline Plus (2022ko apirila)
2. ↑   ¿Sirven las vacunas de ARN mensajero para tratar el cáncer? Instituto Nacional del Cáncer (022ko otsaila)
3. ↑   RNA vaccines: an introduction University of Cambridge (2018ko urria)
4. ↑   Santin, Izortze RNA txertoak: hurrengo geltokia, minbizia BERRIA (2023-04-28an)
5. ↑   Cancer Treatment Vaccines NIH, National Cancer Institute

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85795487
* Commonscat Multimedia: RNA vaccines

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000087503

 |

* Wd Datuak: Q85795487
* Commonscat Multimedia: RNA vaccines
**María Mercedes Cagigas Amedo** (Colindres, Kantabria, 1979ko abuztuaren 15a) kantabriar errepideko txirrindulari ohia da. Espainia ordezkatu zuen 1997 eta 2005 bitartean Errepideko Txirrindularitzako Munduko Txapelketan. Bere talde profesionala Bizkaia-Durango izan zen 2005-2006 denboraldietan.

Txirrindulari ibilbidea
-----------------------

Bere entrenatzaile pertsonala Matias Cagigas Fernández izan zen. 1996an, Espainiako Errepideko Junior Txapelketa irabazi zuen, eta, horri esker, Munduko Junior Txapelketak erlojuaren kontrako espezialitatean lehiatu eta seigarren postua lortu zuen. Hurrengo urtean, Espainiako Txapelketan irabazi zuen ibilbideko eta erlojuaren kontrako espezialitateetan, eta, beraz, Munduko Txapelketan aukera izan zuen, erlojupekoan hirugarren postua eta errepidean bosgarrena.

1998an, Munduko Juniorren Txapelketara itzuli zen, eta erlojupekoan 34.a sailkatu zen, eta berriz ere, bosgarrena errepidean.

2000. urtean Olinpiar Jokoak jokatu eta 48. postua lortu zuen, 3 ordu, 28 minutu eta 29 segundoko denboran. 2002an, hirugarrena izan zen Espainiako Errepideko Txirrindularitza Txapelketan, Arantzatzu Azpirozen eta Anna Ramírezen atzetik. 2004an, erlojupekoan hirugarren postua lortu zuen Espainiako Txapelketan. 2004ko Errepideko Txirrindularitzako Munduko Txapelketan, 30. postua lortu zuen. 2005eko Errepideko Txirrindularitzako Munduko Txapelketan ez zuen amaitu lasterketa. Urte berean, Espainiako Txirrindularitza Koparen buru izan zen, Roldán Sariketa irabazi ondoren, baina azkenean Alicia Palop titulua esleitu zitzaion.

Emaitzak
--------

* 1996
	+ 1. postua, **Txapelduna**, Errepideko Espainiako juniorrean Campeona de España
* 1997:
	+ 3. postua Erlojupeko Munduko Junior Txapelketan
	+ 1. postua, **Txapelduna**, Espainiako Errepideko junior txapelketan Campeona de España
	+ 1. postua, **Txapelduna**, Espainiako Erlojupeko junior txapelketan Campeona de España

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Olympedia – María Mercedes Cagigas» *www.olympedia.org* (Noiz kontsultatua: 2023-07-05).
2. ↑    *Maria Mercedes Cagigas Amendo.*  procyclingstats.com.
3. ↑    *Maria Mercedes Cagigas Amendo.*  Comité Olímpico Español.
4. ↑    *LINEA – FEMINAS JUNIORS / JUVENILES.*  Real Federación Española de Ciclismo.
5. ↑    *Mercedes Cagigas, bronce.*  Diario El País 8 de octubre de 1997.
6. ↑    *Ciclismo - Maria Mercedes CAGIGAS AMEDO.*  los-deportes.info.
7. ↑    *Mercedes Cagigas.*  sports-reference.com.
8. ↑    *Maria Mercedes Cagigas Amendo.*  sitiodeciclismo.net.
9. ↑    *Mercedes Cagigas nueva líder de la Copa de España de ciclismo femenino al imponerse en solitario en el Trofeo Roldán.*  esciclismo.com 30 de mayo de 2005.

Kanpo estekak
-------------

* María Mercedes Cagigas Amedo - *ProCyclingStats*
* Profila *Procyclingstats*.com-en

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19877476
* **Kirolariak**
* COI: mercedes-cagigas

 |

* Wd Datuak: Q19877476
**Quihi** AEBetako Texas estatuko Medina konderriko herri bat da.

Kokapena
--------

Hondo iparraldean 14 kilometrotara dago, *Farm to Market Road 2676* eta *Quihi Creek* errepideen arteko bidegurutzean. San Antoniotik mendebaldera 30 kmtara dago.

Historia
--------

Karbono-14 bidezko datazioa erabiliz, Quihi eremuan duela milaka urte asentamendu indigenak izan zirela baieztatu da. Biztanle hauek Quihi aintziraren inguruko ehiza ugaria ustiatu zuten.

Herria 1845ean sortu zuen Henri Castro lapurtarrak Quihi izeneko aintziraren ondoan.  1846an heldu ziren lehen kolonoak Alsaziakoak izan ziren.

Iritsi eta astebetera, indigenek bi familia hil zituzten. Kolonoak asentamendua gotortzen saiatu ziren, baina 1870eko hamarkadara arte erasoak eten gabeak izan ziren.

1852ean eliza luteranoa sortu zen,  eta 1856ean eskola pribatu bat ireki zen.

Posta bulegoa
-------------

1854an Quihin posta bulegoa ezarri zenean, lehen zuzendaria Louis Boehle izan zen. Bulego hau 1872an kendu zen, posta zerbitzua New Fountain herrira bideratuz.

20. eta 21. mendeak
-------------------

1890ean *Quihi Schützen Verein* tiratzaileen kluba sortu zen, gaur egunean *Quihi Gun Club* izena daramana, AEBetako zaharrena eta konderri osoko 1.000 kide baino gehiago biltzen dituena.  

1907an eskola berria eraiki zen, baina 1930eko hamarkadan itxi ostean udal bilgune bihurtu zen.

1936ean Texasko mendeurrena ospatu zenean, Quihik granitozko oroigarria jaso zuen, 5537 zenbakiarekin. 

1940ko hamarkadan, Quihik bi denda, eliza bat eta 20 bat biztanle zituen.

Quihiko populazioak gorabeherak izan ditu urteetan zehar, baina txikia izan da beti. Gaur egunean 100 bat pertsona bizi dira bertan, gehienak jatorrizko kolonoen ondorengoak.

Toponimia
---------

*Caracara cheriway* espezieko falkonidoa.
Quihi izena bertan ugariak diren *Caracara* generoko hegazti harrapariek egiten duen soinuarekin lotua dago (*quichie* edo *keechie*, bertako herri hizkeran).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Ingelesez)** «Village of Quihi» *Preservation Texas* (Noiz kontsultatua: 2022-04-23).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Henri Castro Historical Marker» *www.hmdb.org*.
3. 1 2 3 4   Odintz, Mark. «TSHA-Quihi, Texas» *Handbook of Texas Online* (Texas State Historical Association).
4. ↑    *Bethlehem Lutheran Church.*  Medina County Historical Society.
5. ↑    *Medina County Post Offices.*  Jim Wheat.
6. 1 2   **(Ingelesez)** Horne, Justin.  (2019-09-20). «Unique Texas town names: Eagle Pass, Quemado, Quihi» *KSAT* (Noiz kontsultatua: 2022-04-23).
7. ↑   «Texas Dance Hall Business No Waltz in the Park, But SA Keeps a Few Kicking» *Rivard Report* June 6, 2019.
8. ↑   «Hail the Halls» *Texas Co-op Power Magazine* February 2019.
9. ↑   «THC-Quihi» *Recorded Texas Historic Landmark* (Texas Historical Commission).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7271942
* Commonscat Multimedia: Quihi, Texas

---

 |

* Wd Datuak: Q7271942
* Commonscat Multimedia: Quihi, Texas
**Ptah** "Magiaren Jauna" egiptoar mitologiako jainko sortzaile bat da. "Irakasle eraikitzailea", igeltserotzaren asmatzailea, arkitekto eta artisauen patroia. Botere sendagarria ere bazuela esaten zen.

* Izen egiptoarra: **Ptah** Jainko greziarra: Hefesto. Jainko erromatarra: Vulkano

Ikonografia
-----------

Jainkoak, krobitxetean bildutako gizon baten forma zuen, buruan kaskotxo bat zuela, menat lepokoa, Uas zetroa Djed pilarearekin eta Ankharekin. Oinarri baten gainean zegoen, Maaten ikurra.

Historia
--------

Antzinako Inperioaren garaian, jainkorik boteretsuena zen, Menfisen botereari lotua, baina, denborarekin, nabarmentasuna galdu zuen Ra eta Amonen aurrean. Antzinako Egiptoko hiriak, Ptah munduaren sortazaile bezala (Menfis edo beste jainkoetatik sortutako jainko bezala (Tebas) bezala hartzeko borrokan zebiltzan.

Mitologia
---------

Menfiseko kosmogoniaren arabera, Ptahk gainontzeko jainkoak sortu zituen, euren sortzailearen atribuzio eta moduak direnak, nomoak ezarri zituen, hiriak eraiki zituen, jainko bakoitzari bere gurtza tokia eman zion, euren tenpluak eraiki zituen, eta jaso beharreko ofrendak adierazi zituen.

Bere emaztea Sekhmet zen, eta, bere seme-alabak, Perfum, Imhotep eta Patekoak

Sinkretismoa
------------

Jatorrizko Nunarekin identifikatua izan zen. Garai berantiarretan, Osirisekin identifikatua izan zen, honela, Ptah-Sokar-Osiris hil jainkoa sortuz, momia itxuran irudikatua, Osiris bezala.

Gurtza
------

Jatorria Menfisen zuen. Oso gurtua izan zen, Menfisen ezezik, Deir el-Medina eta Serabit el-Jadim (Sinai)n, non, speos bat eraiki zitzaion. Karnaken Ptah jainkoari eskainitako tenplu bat dago, Amonen tenplu handiaren iparraldeko muturrean, Tutmosis III.ak eraikia eta Shabako eta beste errege ptolemaiko batzuk berriztatua. Nubian eta Abidosen ere eraiki zizkioten tenpluak.

Ptahren apaiz gorena, artisauen nagusi gorena zen eta "Maisu eraikitzaile" titulua zuen.

Epitetoak
---------

"Magiaren Jauna", "Iluntasunaren Jauna", "Egiaren Jauna", "Suge eta arrainen Jauna" eta "Aurpegi ederrekoa" tituluak izan zituen.

Izen teoforoak
--------------

Jainko honengandik dator Egiptoren izena, Homerok erabilia ibaia zein herrialde osoa izendatzeko. *Aigyptos* hitz greziar hau, beste hizkuntza batzuetara pasa zena, *Hat Ka Ptah*tik dator "Ptahren izpirituaren etxea", Menfiseko tenplu baten izena, ondoren, *Hiku-ptah* hiriari izena eman ziona.

Bere izena, Merenptah eta Siptah izeneko XIX. dinastiako faraoiek hartu zuten, baita beste pertsonaia batzuk ere, Ptah-hotep, Ptah-Shepses, Kai-Ker-Ptah etab... bezala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q146321
* Commonscat Multimedia: Ptah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 15571376
* GND: 119054221
* SUDOC: 027856631
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q146321
* Commonscat Multimedia: Ptah
**Maria da Cunha Zorro** (Lisboa, Portugal, 1872ko urriaren 19a — São Paulo, Brasil, 1917ko urtarrilaren 10a) poeta eta kazetari portugesa izan zen. Virgínia Quaresmaren maitalea zen, Portugalgo lehen kazetari profesionala eta Portugalen argi eta garbi lesbiana izan zen lehen portugaldarretako bat.

Biografia
---------

Portugalgo Lisboako hiriburuan jaio zen 1862 inguruan, goi-mailako familia batean. Bere ama brasildarra zen eta aita, Francisco Zorro espainiarra. Cândido de Figueiredo filologoa osaba zuen.

1912an, Virgínia Quaresma kazetaria Brasil bisitatzera gonbidatu zuten, emaztea hil zuen poeta ezagun baten gertaera kontatzeko. Río de J*a*neirora joan zen Cunha bikotearekin, eta harentzat ere lana lortu zuen bera kontratatu zuen *A Época* egunkarian Badirudi Portugalgo giro homofobikoak bultzatu zituela lekualdaketa horretara, ikerketa batean ondorioztatu baitzen "Brasilen erbesteratu zirela, anonimatuaren eta debekatutako maitasuna bizitzeko askatasunaren bila". Kasua amaituta, Cunha eta Quaresma Brasilen geratu ziren.

Lanak
-----

Cunhak frantsesetik portugesera itzulpenak egin zituen. Poesia idazteko inspirazioa Cândido de Figueiredo osaba izan zen. 1909an argitaratu zuen bere lehen poesia-liburua, *Trindades*. Bi edizio izan zituen, eta Júlio Dantas idazlearen eta Monsarazko kondearen oniritzia jaso zuen. Poesia argitaratzen jarraitu zuen Brasilen egon zen bitartean, eta hainbat aldizkaritarako idatzi zuen Portugalen eta Brasilen. Hizlari ona izan zen.

Heriotza
--------

1917ko urtarrilaren10ean bat-batean hil zen São Paulon, maistra-postua bete behar zuen herrian. Haren heriotzaren ondorioz, *O livro da noite* ez zen amaitu, ez argitaratu, haren hitzaurrea alejandrino bertsoekin idatzita zegoen. Quaresma Portugalera itzuli zen handik gutxira.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   UFSC-NUPILL, UFSC-INE. «Biblioteca digital de Literatura de Países Lusófonos» *www.literaturabrasileira.ufsc.br*.
2. 1 2 3   Lousada, Isabel. «Maria da Cunha Zorro (1873?-1917)» *University of Lisbon*.
3. ↑   Curopos, Fernando.  (2012). «Filomena Marona Beja e "os silêncios da História"» *Sigilia* (29): 165–163. doi:10.3917/sigila.029.0165..
4. ↑   Lousada, Isabel Isabel. «Feminismo en la voz de una periodista feminista. Virgínia Quaresma» *XV Coloquio Internacional AEIHM. Mujeres e Historia. Diálogos entre España y América latina (in Spanish). Bilbao, Spain*.
5. ↑   Cardoso, Nuno Catharino.  (1917). *Poetisas portuguesas: antologia contendo dados bibliograficos e biograficos acêrca de cento e seis poetisas..*  [Livraria scientifica] (Noiz kontsultatua: 2022-06-14).
6. ↑   «Maria da Cunha» *Fabulásticas*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10326127
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 99363845
* ISNI: 0000 0000 6991 2199

 |

* Wd Datuak: Q10326127
**María Consuelo Porras Argueta** (San Juan Comalapa, 1953ko abuztuaren 23a) Guatemalako abokatua da, egungo Guatemalako fiskal nagusia eta Ministerio Publikoko (MP) burua. 2018ko maiatzean izendatu zuen Jimmy Morales presidenteak eta ondoren, Alejandro Giammatei-k bere kargua berrestu zuen.

Biografia
---------

Consuelo Porras Zientzia Juridikoetan eta Gizarte Zientzietan lizentziatua da, Kudeaketa Jurisdikzionalean masterra du ere, biak Guatemalako San Carlos Unibertsitatearen eskutik. Zuzenbideko doktoretza Mariano Gálvez Unibertsitatean lortu zuen.

2018ko maiatzean izendatu zuen Jimmy Morales presidenteak, Thelma Aldana ordeztuz. 2016-2020 aldirako Guatemalako Auzitegi Konstituzionaleko magistratu diputatu hautatu zuen Justizia Auzitegi Gorenak.   

2021eko uztailaren 23an, Juan Francisco Sandoval kargugabetu zuen, FECI ataleko fiskaltzaren (Inpunitatearen Aurkako Fiskaltza Berezia) arduraduna zena. Erabakiaren arrazoi ofiziala aginduak betetzen ez zituela eta beste herrialde batzuetatik zuen aitorpenaz baliatuz, ia botere paralelo bat osatzen ari zelako Ministerio Publikoan. Sandovalen aldekoek azaldu zutenez fiskaltzan egiten ziren ikerketak oztopatzeko kendu zuten kargutik.

2021eko irailaren 20an, AEBetako Estatu Idazkaritzak, Antony Blinkenek, bere Twitter kontuan argitaratu zuenez Consuelo Porras, Guatemalako Fiskal Nagusia, eta Ángel Pineda, Ministerio Publikoko Idazkari Nagusiak, korrupto eta ez demokratikoak diren pertsoen txostenean sailkatu zituzten, 353. atalean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Jimmy Morales y María Consuelo Porras: ¿con CICIG o sin CICIG?
2. 1 2  Nueva fiscal general María Consuelo Porras
3. 1 2  María Consuelo Porras Argueta es nombrada como Fiscal General y jefa del Ministerio Público
4. 1 2   Oliva, William.  (3 de mayo de 2018). *María Consuelo Porras Argueta es la nueva fiscal General.* .
5. ↑    *Destituyen a fiscal de Guatemala exaltado por EE.UU..*  24 de julio de 2021.
6. ↑   «Poder y Ciudadanía» *Plaza Pública*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q52577583
* Commonscat Multimedia: María Consuelo Porras

---

 |

* Wd Datuak: Q52577583
* Commonscat Multimedia: María Consuelo Porras
**María Cristina Orive** (Antigua Guatemala, Guatemala, 1931 - ibídem, 2017ko irailaren 2a) guatemalar argazkilaria izan zen, "Guatemalako argazkigintzako irudi handienetako bat".

Biografia
---------

Estatu Batuetan egin zituen ikasketak, eta, ondoren, Parisen. Han hamabost urtez egon zen Guatemalako prentsan eta Frantziako telebistan, kulturari eta gizarteari buruzko artikuluetan lankidetzak eginez. *El Imparcial* egunkariko korrespontsala izan zen Frantziako hiriburuan.

### *La Azotea,* lehen argazki-editorea

1973an Buenos Airesera itzuli ondoren, Alicia D'Amico eta Sara Faciorekin Hego Amerikako lehen argazki-editorea sortu zuen, «*La Azotea*» izenekoa. Aldi berean, *Gamma Presse* agentziarentzat lan egiten zuen.

### Argitalpenak

Sara Faciorekin elkarlanean, 1980an, *Actos de fé en Guatemala* izeneko liburua argitaratu zuen. Bertan, Miguel Ángel Asturiasek liburuaren atarikoa jarri zuen.

Hainbat erakusketa egin zituen eta Buenos Airesen bizi izan zen urte batzuetan.

Lanak
-----

* 1980an, *Actos de fé en Guatemala* liburua argitaratu zuen.Sara Faciorekin batera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Fallece la fotógrafa guatemalteca María Cristina Orive.
2. ↑   Ochoa, José Andrés.  (2 de septiembre de 2017). «Fallece la fotógrafa guatemalteca María Cristina Orive» *Prensa Libre*.

Kanpo estekak
-------------

* María Cristina Orive, argiaren idazlea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6003566
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 116560413
* ISNI: 0000 0000 8185 434X
* BNE: XX942478
* BNF: 135642633 (data)
* GND: 14173440X
* LCCN: n81011426
* CiNii: DA1205926X
* SUDOC: 251271730
* ULAN: 500118409
* RKD: 391075

 |

* Wd Datuak: Q6003566
**Taihō Kōki** (japonieraz: 大鹏 幸喜?)
 (Shikuka, Japoniar Inperioa, 1940ko maiatzaren 29a - Shinjuku (Tokio), Japonia, 2013ko urtarrilaren 19a.) Gerra osteko sumolaririk garrantzitsuena kontsideratzen da.

Biografia
---------

Sakhalin uhartean jaio zen, garai hartan japoniarra zena baina gaur egun Errusiari dagokiona. Kōki Naya zen bere jaiotza izena. 1945ean Sobietar Batasunak Sakhalin uhartea bereganatu zuenean familiak Teshikaga (Hokkaido) herrira egin zuen alde eta bertan hazi zen.

1956an sumo praktikatzen hasi zen eta 1960rako jadanik maila handienean aritzea lortu zuen, *Makuuchi* mailan hain zuzen ere. Hirugarren txapelketa irabazi orduko *Yokozuna* bihurtu zen, historiako 48.a, 21 urte baino ez zituen orduan. Berarekin batera Kashiwado Tsuyoshik ere lortu zuen Yokozuna izatea eta bien arteko lehia itzela izan zen.

Errekorrak
----------

Taihōk hainbat errekor ezarri zituen:

* 1971ean erretiratu zen artean 31 txapelketa irabazi zituen (oraindik gainditu gabea den marka).
* 6 txapelketa jarraian irabazi zituen (2005 artean iraun zuen errekorra)
* 8 txapelketa galdutako borrokarik gabe irabazi zituen, 15-0, (2013rarte iraun duen errekorra).
* Bere karrerako urte guztietan gutxienez txapelketa bat irabazi zuen.
* Jokaturiko borroken %80a irabazi zuen (oraindik gainditu gabeko errekorra).
* Yokozuna gisa 58 txapelketa jokatu zituen (1985ean gaindituriko errekorra, oraindik historiako hirugarrena da).

Erretiratu ostean
-----------------

1971n erretiratu eta Taihō eskola ireki zuen. 1977ko otsailean, 36 urte zituela, bihotzekoak eman zion eta gorputzaren ezkerraldean mugimendua berreskuratzeko errehabilitazio saio luzeak izan zituen. Hurrengo urteetan sumo borrokalariak entrenatzeari ekin zion baina ez zuen arrakasta berdina izan.

Azken urteetan gurpil-aulkian ibili zen eta 2013ko urtarrilaren 19an hil zen Tokion.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q319055
* Commonscat Multimedia: Taihō Kōki

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 29494105
* ISNI: 0000 0000 5287 1861
* LCCN: nr2006006766
* NDL: 00076979
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q319055
* Commonscat Multimedia: Taihō Kōki
Greziako mitologian, **Tereo** (antzinako grezieraz: Τηρεύς) Traziako errege izan zen, Aresen semea. Traziarren artean izen ohikoa zen Tereo.

Mitologia
---------

Tereo ezkondu zen Prokne Atenasko printzesarekin, eta emaztearen ahizpa, Filomela, Traziara joan zitzaienean bisitan, istorio tragiko bat bilakatu zen, Ovidio poeta latindarraren *Metamorfosiak* lanean kontatu zuena. Euskaraz, Juan Mari Mendizabalek itzuli zuen *Ipuin Ankerrak* bilduman, *Filomela eta Prokne* izenburuarekin. Xerezaderen Artxiboa literatur podcast-ean grabatu zuen halaber Ana Morales itzultzaileak.

Tereok Filomela bortxatu egin zuen, eta bortxatu ondoren, mihia moztu krimena sala ez zezan. Baina tapiz bat ehunduz Prokne ahizpari jakinarazi zion gertatua Filomelak, eta ahizpek mendekua egin zuten. Proknek eta Filomea Tereorekin zuen semea hil egin zuten, eta sukaldatu erregeari jaten emateko. Oturuntza antropofagikoa amaitzeko, jakin zezan Tereok zer gertatu zen, semearen burua zerbitzatu zioten plater batean.

### Pertsonaiak txori bihurturik

Tereok, amorruak erotuta, aizkora bat hartu eta ahizpak hil nahi izan zituen. Ihes egin zuten Filomelak eta Proknek basorantz, eta ihesi zihoazela laguntza eta barkamena eskatu zieten jainkoei, txori bihurtzeko, arren, ihes egiteko. "Filomela basoetako urretxindor bilakatu zen; Prokne, berriz, enara bihurtu eta bere jauregiko dorrean pausatu zen", dio Ovidiok. Jainkoek, gainera, Tereo bortxatzailea ere txori bihurtu zuten, minik gehiago egin ez zezanː argi-oilar bihurtu zuten.



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Hopliten kaskoko gandorra eta argi-oilarraren gandorra. |  | Hopliten kaskoko gandorra eta argi-oilarraren gandorra. |
| Hopliten kaskoko gandorra eta argi-oilarraren gandorra. |


Argi-oilarraren gandor ikusgarria izan liteke, beharbada, greziar gerlari hoplitek kaskoan zerabilten gandorraren inspirazioa. Tereoren bortxaren adierazgarri, gerlariek etsaiari ikara eragiteko sinbolo bat izan daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Thucydides: *Historia Peloponnesian Gerra* 2:29
2. ↑  *Bibliotheca* 3.14.8
3. 1 2   «Ipuin ankerrak, Herodoto - Ovidio» *armiarma.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-03-25).
4. ↑    Blogak.eus. «FILOMELA ETA PROKNE, Ovidio» *blogak.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-03-25).
5. ↑   1946-, Warner, Marina,. *Signs & wonders : essays on literature & culture.*  ISBN 9781409028833. PMC 945969752..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1138506
* Commonscat Multimedia: Philomela and Procne

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 28011282
* GND: 124692664
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1138506
* Commonscat Multimedia: Philomela and Procne
*Ez nahasi Margaret Cruickshankekin*.

**Margaret Louise Cruikshank** (1940ko apirilaren 26a - ) estatubatuar idazle feminista lesbiana eta akademikoa da. Cruikshank 1968an hasi zen irakasten, eta gayen eskubideak ideia bat baino ez ziren garai batean atera zen lehen ikerlari amerikarretako bat izan zen. Bere ikerketa- eta hezkuntza-lana akademia lesbikoaren kontzientziazioan eta onarpenean oinarritzen da, bai eta literatura eta kritika lesbikoa literatura tradizionaleko ikasketetatik eta emakumeari buruzko azterketetatik aldentzean ere.

Bere lana *Gay Community News*, *Radical Teacher*, *Journal of Homosexuality* eta *The Advocate* aldizkarietan argitaratu du. *The Lesbian Path* (1980), *Lesbian Studies: Present and Future* (1982) eta *New Lesbian Writing* (1984) antologiek lagundu zuten lesbianei buruzko azterlanak ezartzen, akademian emakumeari buruzko azterlanen parte gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Lesbian histories and cultures : an encyclopedia.*  Garland Pub 2000 ISBN 0-8153-1920-7. PMC 42290691. (Noiz kontsultatua: 2020-04-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6759313
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 71625578
* ISNI: 0000 0000 8151 8098
* BNF: 145108151 (data)
* LCCN: n77005422
* NLA: 35744911
* CiNii: DA06809718
* SNAC: w6jz0q6t
* SUDOC: 077333578
* BIBSYS: 90123333

 |

* Wd Datuak: Q6759313