recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jesús Aguado** (Madril, 1961) espainiar poeta da.

Biografia
---------

Gazte-gaztetatik izan du letretarako joera, eta bere itzultzaile-lanekin eta hainbat komunikabidetan argitaratzen dituen lanekin txandakatuz jorratu ohi du poesia. 1984an bat-batean agertu zen Espainiako literaturan, kritika espezializatuaren eta irakurleen arreta piztu zuen *Primeros poemas del naufragio* *(Hondoratzearen lehen poemak)* izeneko poema-bildumarekin. Geroago beste poema-liburu batzuk ere argitaratu ditu: *Mi enemigo* (1987, *Nire etsaia*) eta *Semillas para un cuerpo* (1988, *Gorputz batentzat haziak*), azken hori Chantal Maillardekin batera idatzia eta Leonor izeneko poesia sari ospetsua lortu zuena. Halaxe finkatu zen egungo poesia espainiarreko ahots berri eta originaletako bat. 1990ean beste aitorpen bat lortu zuen Hiperion saria irabazitako *Los amores imposibles* *(Ezinezko maitasunak)* obraren bitartez. Hiru urte geroago, beste poema-liburu bat, *Libro de Homenajes* (1993, *Omenaldi liburua*), eta ondoren bere olerkien lehen antologia argitaratu zituen: *El placer de la metamorfosis. Antologia 1984-1993* (1996, *Metamorfosiaren atsegina. Antologia 1984-1993*). *Nueve amores imposibles* (1996, *Bederatzi maitasun ezinezko*), *El fugitivo* (1998, *Iheslaria*), *Piezas para un puzzle* (1999), *Los poemas de Vikram Babu* (2000), *La gorda y otros poemas* (2001), *Lo que dices de mí* (2002), *Heridas* (2004), *La astucia del vacío* (2005) eta *Verbos* (2009) liburuek osatzen dute olerkari honen emaitza oparoa. Aguadoren poemagintzan aipagarriak dira poetaren eta bere onetik ateratako egungo munduaren arteko identifikaziorik eza, molde eta gaien aldakortasuna, olerkien erritmoa, malgutasuna eta sendotasuna, eta hizkera berri eta iheskorraren erabilera guztiz landua.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9011573
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 51857202
* ISNI: 0000 0000 6639 3442
* BNE: XX985602
* BNF: 13566215q (data)
* GND: 1056592265
* LCCN: n93047336
* SUDOC: 052585832
* BIBSYS: 3121273
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00110/eu\_a\_1103/a1103

 |

* Wd Datuak: Q9011573
**Juan Jacobo Árbenz Guzmán** (Quetzaltenango, 1913ko irailaren 14a - Mexiko Hiria, 1971ko urtarrilaren 27a) suitzar jatorriko guatemalar militar eta politikari bat izan zen, Defentsa Nazionaleko ministroa (1944-1951) eta Guatemalako presidentea (1951-1954).

1944ko Iraultzan parte hartu zuten militarren taldekoa zen. «*Herriko soldadua»* bezala ezagutua izan zen. Guatemalako presidente hautatu zuten 1950eko hauteskundeetan, eta 1951ko martxoaren 15ean hartu zuen kargua. Árbenzek inaugurazio hitzaldian azaldu zuenez, bere gobernu plana hiru helburu nagusitan oinarritzen zen. Lehena Guatemala ekonomikoki buruaskia zen herrialde bihurtzea zen, menpekoa eta ekonomia erdikolonialekoa izateari utziz; beste bi helburuak ziren, herrialde modernoa eta merkatu-ekonomia zuena bihurtzea, herrialde atzeratua eta ekonomia nagusiki feudala izateari utziz. 1954ko ekainaren 27an, Estatu Batuetako Gobernuak zuzendutako estatu-kolpe batek boteretik kendu zuen, United Fruit Companyren babesarekin, eta CIAk exekutatu zuen PBSUCCESS operazioaren bidez. Junta militar batek ordezkatu zuen, eta Junta horrek azkenean boterea Carlos Castillo Armas koronelari eman zion. Komunista izateaz eta Estatu Batuetako fruten monopolioen eta nekazal oligopolio nazionalen interesei eraso egiteaz akusatua izan zen, batez ere nekazaritza erreformarekin, eta bere aholkulari talde intimoaren artean Guatemalako Lanaren Alderdiko kideei lekua egiteagatik. Kolpearen ondoren Uruguai eta Mexikoko erbestera ihes egin behar izan zuen, non bere emazte eta seme-alabengandik banandu zen, CIAk antolatutako ospe txarreko kanpaina bat jasan zuen, eta bere alaba Arabellak bere buruaz beste egin zuen Bogotan, Kolonbian, 1965eko urrian.

Azkenik, Jacobo Árbenz Mexiko Hiriko erbestean hil zen 1971n.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216943
* Commonscat Multimedia: Jacobo Arbenz Guzman

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 62456341
* ISNI: 0000 0000 2949 7293
* BNF: 144225193 (data)
* GND: 123488664
* LCCN: n85198420
* NARA: 10568682
* SNAC: w65n6vrd
* SUDOC: 088927016
* UB: a1308721
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 043692
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q216943
* Commonscat Multimedia: Jacobo Arbenz Guzman
**Jacqueline Cooper** (Alexandria, Egipto, ? -) egiptoar idazle eta artista da.

Biografia
---------

Egipton jaio zen, baina familia Libanokoa zen jatorriz. Sorterriari buruzko bi liburu umorezko idatzi zituen: *Cocktailak eta gameluak* (1960) eta *Alexandriako ipuinak* (1994). Bi eleberri horietan, egilearen haurtzaroko gertaera autobiografikoak ageri dira.

Haurrentzako bi marrazki-liburu ere osatu ditu, *Cat Day* eta *Toby eta Eskalada*, ingelesez eta frantsesez biak. Bereziki azpimarratzekoak dira bi lan horietan Cooperrek berak egindako ilustrazio bikainak.

1990ean, Genevara aldatu zen, han bizi baitzen bere familia, baina hogeita hamar urtez bizi izan zen aurretik Washingtonen. Washingtonen hasi zen, hain zuzen ere, trebetasun artistikoak lantzen berriz ere: zenbait erakusketa egin zituen inguru hartan, eta Los Angelesko Arte Garaikideko Museoaren eta UNICEFen egutegietan agertu izan dira bere akuarelak.

Bestalde, zenbait erakundetako kidea da, adibidez, Emakume Idazle eta Kazetarien Elkartekoa (Erresuma Batua), zeinaren bidez eman baititu argitara ilustrazio-liburuak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: Egilearen biografia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260120
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3551159248043504870008
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01320/eu\_c\_0909/c0909

 |

* Wd Datuak: Q12260120
Zeharkako injekzio baten (ITL) ikuspegia. ITL puntu gorrian egiten da, Lurretik hurbil.
**Ilargiaz haraindiko injekzio** (ingelesez, ***Trans-Lunar Injection***, TLI) esaten zaio Ilargira eramango duen ibilbide batean espazio-ontzi bat jartzeko propultsio-maniobra bati.

Ilargiaz haraindiko injekzio ibilbideak Hohmannen transferentzietara hurbiltzen dira, nahiz eta kasu batzuetan energia gutxiko transferentziak ere erabili diren, hala nola *Hiten* zundaren kasuan. Lurra-Ilargia sistematik kanpoko perturbazio esanguratsurik ez duten iraupen laburreko misioetarako, oro har, praktikoagoa da Hohmann transferentzia azkarra erabiltzea.

Espazio-ontzi batek TLI bat egin du, Lurraren inguruan dagoen aparkaleku zirkularreko orbita batetik ilargi-transferentzia egiten hasteko. TLIrako behar den bultzada handia, oro har, suziri kimikoko motor bat erabiliz lortzen da. Motor horrek nabearen abiadura handitzen du, eta bere orbita Lurraren orbita zirkularretik oso orbita eszentrikora aldatzen du. Ilargiaren transferentzia-arkua zeharkatzen hasten denean, haren ibilbidea Lurraren inguruko orbita eliptiko batera hurbiltzen da, Ilargiaren orbitatik gertu apogeoa duela. TLIrako pultsuaren magnitudea eta unea zehaztasunez kalkulatzen dira, Ilargia Lurraren inguruko errotazioan seinalatzeko. Bulkada emateko motorrak pizteko unea kalkulatzeko, kontuan hartu behar da Ilargia hurbiltzean nabea apogeora hurbilduko dela. Azkenik, ontzia Ilargiaren eragin-eremuan sartzen da, eta ilargiaren gaineko hegaldi hiperboliko bat egingo du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Hiten.*  NASA.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q863248

 |

* Wd Datuak: Q863248
**Jammerbugt** Danimarkako badia da, Skagerrak itsasartean dagoena. 100 kilometrotik gorako arku formako kostaldeko lerroa du. Badia hego-mendebaldeko Bulbjerg itsaslabarrak eta ipar-ekialdeko Hirtshals herriak mugatzen dute. Kostalde gehiena aldakorra da. Iparraldeko zatian, bereziki Lønstrupetik gertu dagoen eremuan, kostaldearen higadura etengabea dago, nahiz eta hori saihesteko babesak ezarri diren. Aitzitik, Løkkenen hegoaldean, eremu egonkorrak edo hedapen-prozesuan daudenak daude. Badia aberatsa da arrantza-baliabideetan. Kostaldean zeharreko turismoa beste jarduera garrantzitsu bat da.

Bere izenak «zorigaitzen badia» esan nahi du, gertatu ziren hondoratze ugarien ondorioz. Badiak Jammerbugt udalerriari izena ematen dio.

* Arrantza badianArrantza badian
* Bulbjerg itsasbehereanBulbjerg itsasbeherean

Erreferentziak
--------------

* **(Danieraz)** Den Store Danske. *Jammerbugt.* .
* **(Danieraz)** Nielsen, Ingrid.  (2002). *Jammerbugten.*  in: *Havets Nordjylland*. Aalborg: Nordjyllands Amt, 142 or. ISBN 87-7775-461-1..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1189156
* Commonscat Multimedia: Jammerbugt

---

 |

* Wd Datuak: Q1189156
* Commonscat Multimedia: Jammerbugt
**Huor**, Tolkienen legendariumean, Edain bat da, Dor-Lomineko Galdorren semea eta Tuorren aita.

Hamahiru urte zituela, bere anaia Hurinekin joan zen orkoen aurkako gerrara, eta bere konpainia, gainontzeko gizakietak banandua izan zen Brithiachen, eta handik, Ulmoren laguntzarekin (ihes egitea ahalbidetu zien lainoa altxatu zuena), Dinbarrera pasa ziren, noraezean joan ziren lurraldea, arranoen jauna zen Thondorrek, lagun batzuk, salbatzera bidali zituen arte, Gondolinera eramanez, non, Turgonek ohorez hartu zituen eta non urte bete baino gehiagoz bizi izan ziren, erregeari, joaten uzteko eskatu zioten arte, gerra jarraitu nahi baitzuten, eta Gondolin non zegoen inori esan gabe eta sekretua isilpean gordetzea zin eginez abiatu ziren.

Nirnaeth Arnoediadean hila Eguzkiaren Lehen Aroko 473. urtean, Hurinekin batera, Turgonen erretirada babestea erabaki zuenean Serecheko Istingadian. Han erori zen, bere begi bat gezi batek zeharkatzen zuelarik, eta Haudh-en-Ndenginen hila geratu zen, Anfauglitheko lugorrian, bertara, Bosgarren Guduan garaitutako guztien gorpuak eraman zirelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2265976

 |

* Wd Datuak: Q2265976
**Izar diagrama**, diseinu ezberdinetako kalitate ezaugarriak adierazten dituena. Ezaugarriaren balioa zenbat eta txikiagoa izan, diseinua orduan eta hobea denez, diseinurik egokiena marra gorriz azaltzen dena izango da, ezaugarri guztiei pisu berdina ematen bazaie.

  

**Izar diagrama**, baita ere **armiarma diagrama**, **radar diagrama**, **diagrama polarra**, **diagrama erradiala**, **elur maluten diagrama** edo **Kiviaten diagrama** deitua, datu multzoetako elementuak irudikatzeko datu diagrama da. Beste diagrama batzuk ez bezala (histograma, esaterako, aldagaiak aztertzeko erabiltzen da), izar diagramak elementuen arteko ezberdintasunak azalerazi nahi ditu, aldagaien ezaugarriak alde batera utziz.

Eraketa
-------

Jaso beharreko aldagai adina ardatz marrazten da puntu batetik abiatuz eta ardatzen arteko angelu distantzia berdinaz. Aldagai kopurua gutxienez 3 izan behar da. Ardatzetan aldagaiei dagozkien eskalak ezarri ondoren, elementu bakoitzak ardatz bakoitzean hartzen duen balioa ezartzen da. Azkenik, elementu bakoitzak ardatz ezberdinetan hartzen dituen balioak lotu egiten dira, kolore jakin batean. Horrela elementu ezberdinetarako sortzen diren poligonoak sare berean edo bakoitzak bere sarean azal daitezke.

Erabilera
---------

**Elur malutak**: *Cadillac Deville*, *Cadillac Dorado* eta *Buick Electra* antzeko autoak dira neurtutako aldagaien arabera. 
Elementuen arteko antzekotasunak edo ezberdintasunak azalerazteko diagrama da. Itxuraz poligono antzekoak dituzten elementuak antzekoak izango dira jasotako aldagaien arabera. Erabilera hau interesgarria da marketing arloan, marka ezberdinen kokapena aztertzeko.

Elementu ezberdinen ontasuna edo kalitatea kontrolatzeko tresna ere bada, baina horretarako aldagai guztiek norabide berean erakutsi behar dute ontasuna. Adibidez, bezeroari begira auto batean: salneurria, istripuak izateko probabilitatea, kontsumoa, ... Adibide honetan, aipatutako aldagai guztiak zenbat eta txikiago izan, orduan eta hobe. Beraz, poligono zenbat eta txikiagoa izan, autoa orduan eta hobea izango da. Poligono guztiak batera marraztu badira eta kotxe baten poligonoa beste guztien barnean badago, ez dago zalantzarik: auto hoberena izango da. Jasotako aldagaiek erosotasuna, segurtasuna eta bizitza erabilgarria badira aitzitik, poligono handiena duen autoa izango da hoberena. Erabateko barnekotasunik ez badago, poligonoaren azaleraz erabaki daiteke auto hoberena, betiere aldagai guztiek pisu berdina badute ontasuna neurtzeko orduan.

Kalitaterako erabilera hau koantitatiboki egiteko, nahikoa litzateke, aldagaiak eskala berean neurtuta badaude, elementu bakoitzeko aldagaien batura kalkulatzea. Aldagai ezberdinetarako eskala berdina ez balitz, aldagaiak estandartu egin beharko lirateke aurretik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1192777
* Commonscat Multimedia: Radar charts

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300028259

 |

* Wd Datuak: Q1192777
* Commonscat Multimedia: Radar charts
***Jamón, jamón*** (euskaraz *Urdaiazpiko, urdaiazpiko*) 1992ko Juan José Bigas Luna kataluniar zinema zuzendariaren komedia erotiko filma bat da. Bertan, Stefania Sandrelli, Anna Galiena, Penélope Cruz, Javier Bardem, Jordi Mollà eta Juan Diego aktoreek antzeztu zuten.

1992ko Veneziako Mostran Zuzendari onenaren Zilarrezko Lehoia lortu zuen (Juan José Bigas Luna). Filma Zaragozako probintzian dagoen Monegroak eskualdean filmatu zen, bertako oraindik gaur egun ikusgai dagoen Osborne edariaren iragarkiaren zezenaren eszena aski ezaguna bilakatu zelarik.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

José Luis (Jordi Mollà) gizonezko barne-arropa ekoizten duen lantegi bateko nagusiak diren senar-emazte (Juan Diego eta Stefania Sandrelli) dirudun batzuen semea da, lantegi horretan bere neska-laguna den Silviak (Penélope Cruz) lan egiten duelarik. Silvia haurdun gelditzean, José Luisek bere gurasoen iritziari aurka eginez Silviari berarekin ezkonduko dela hitzematen dio. José Luisen amak Silviak bere semearekin ezkontzeko adina maila ez duela uste du, hortaz Raúl (Javier Bardem) izeneko zezenketari bat Silvia maitemindu eta semearengandik banandu dezan kontratatuko du. Baina istorioa korapilatuz joango da, Raúl bera Silviaz maitemindu eta Silviak guztia bere mutil-lagunaren amak prestatua izan dela ohartzen baita.

Aktoreak
--------

* Stefania Sandrelli: José Luisen ama.
* Anna Galiena: emagaldua
* Penélope Cruz: Silvia.
* Jordi Mollà: José Luis.
* Javier Bardem: Raúl.
* Juan Diego: José Luisen aita.

Kanpo estekak
-------------

* *Jamón, jamón* filmaren IMDbko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**
* *Jamón, jamón* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1544046
* Commonscat Multimedia: Jamón Jamón

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1544046
* Commonscat Multimedia: Jamón Jamón
**Jorge Jamil Mahuad Witt** (Loja, Ekuador, 1959ko uztailaren 29a) ekuadortar politikaria, enpresaburua eta legegizona da.

Biografia
---------

Harvard Unibertsitatean jurisprudentzia ikasi zuen, eta Enpresen administrazioko lizentziadun egin zen.

1982an Herri Demokrazia alderdian sartu zen Osvaldo Hurtado Ekuadorreko presidente ohiaren eskutik. Bi urtean Laneko ministro izan zen, eta 1982-1984 bitartean egon zen kargu horretan. 1984an diputatu hautatu zuten, eta León Febres Cordero presidente berriaren oposizioan egon zen.

Herri Demokraziako presidente hautatu zutelarik, 1988an lehendakaritzarako hauteskundeetan aurkeztu zen, eta bosgarren lekua hartu zuen. Emaitza horien ondorioz beka bat onartu zuen J. F. Kennedy Gobernu Eskolan ikasteko. 1990ean itzuli zen bere herrialdera, eta berriz ere diputatu hautatu zuten.

1992an Quitoko alkatetzarako aurkeztea erabaki zuen, eta hautatu egin zuten, baita 1996ko hauteskundeetan ere. Kargu horretan egon zen bitartean, ordea, lehendakaritzara iristeko prestatu zen. 1997an burutik beherakoak jo zuen, eta gorputzaren ezkerreko aldea elbarrituta geratu zitzaion. Baina, gaixotasuna larria bazen ere, hartatik ateratzea lortu eta 1998ko hauteskunde orokorretan hautagai izatea onartu zuen. Hauteskundeetan garaile izan zen, botoen % 51 eskuratuta. Hauteskunde haietan bigarren gelditu zen, eta hauteskundeetan iruzurra izan zela salatu zuten, baina emaitzak horretan gelditu ziren, eta Mahuad lehendakari izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q471248
* Commonscat Multimedia: Jamil Mahuad

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 11806567
* ISNI: 0000 0001 1437 9064
* GND: 12977099X
* LCCN: nb99159987
* SUDOC: 079054986
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03978/eu\_m\_0230/m0230
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q471248
* Commonscat Multimedia: Jamil Mahuad
Natura parkeko sekuoia luze bat (argazkikoa ez da Hyperion)
**Hyperion** munduko izaki bizidunik luzeena da. Sequoia sempervirens espezieko zuhaitza da eta 115,55 metroko altuera du. Redwood natura-parkean, San Frantziskoko iparraldean 2006an aurkitu zuten, Kalifornian.

Aurkikuntza
-----------

2006ko irailaren 8an aurkitu zutenean, beste zuhaitz bat zen, ustez, munduko altuena, *Straosphere gigant* izenaz ezagutzen zena, 112,83 metro luze zena eta 2004an aurkitua. Bi zuhaitz horiek espezie berekoak dira, *Sequoia sempervirens*.

Zuhaitz hori sekuoia gorriaren taldekoa da. Egun batean, Chris Atinks eta Michael Taylor txangozaleek Redwood natura-parkean ikusi zuten zuhaitz bat besteak baino luzeagoa: handtik aurrera, munduko zuhaitzik altuena Hyperion dela esaten da. Izen hori jarri zioten, Hiperionen antza baitzuen, hots, antzinateko Greziako kulturako titan batena, aita Urano (zeruaren jainkoa) zuena eta ama, Gea (Lurraren jainkoa).

Ekintza bandalikoen beldurra dela eta, zuhaitzaren leku zehatza ez da ezagutarazi.

Ezaugarriak
-----------

Zuhaitza *Sequoia sempervirens* familiakoa da, jatorriz Kaliforniakoa. Kaliforniako basoetako ezaugarriei esker, 100 metroko altueraraino hel daiteke. Kono forma du eta 4-5 metroko diametroko enborra du. Zuhaitzaren azala marroi iluna da eta azaleko zati irregularrak noizbait erori egiten dira. Hostoak zurrunak eta zorrotzak dira eta bi kolore dituzte: beheko aldean zurixkak dira eta goikoan, berde biziak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Preston, R.  (2006-10-09). «Tall for its age - Climbing a record breaking redwood» *The New Yorker*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q425608

 |

* Wd Datuak: Q425608
**Aldebaran Taurokoa** Masami Kurumadak idatzi eta marraztutako manga eta animea den Saint Seiyako pertsonaia bat da. XX. mendean Tauruseko urrezko zalduna da. Gainontzeko urrezko zaldunak baino garaiagoa eta gorpuzkera handiagokoa da.

Historia
--------

### Hamabi Etxeetan

Bere lehen agerpena, jatorrizko istorioan, Hamabi Etxeetako sagan da. Brontzezko zaldunek hamabi etxeetan duten lehen aurkaria da, Mu Ariesekoak, behin euren armajantziak konpondu ondoren, bere tenplutik igarotzen utzi ondoren. Shiryu Dragoikoa, Shun Andromedakoa eta Hyôga Beltxargakoak erasotzen diote, baina berehala kentzen ditu gainetik Tauroko urrezko zaldunak. Ondoren, Seiya Pegasokoaren aurka borrokatzen du, eta, hasieran nagusi bada ere, azkenean Seiya da garaile, Aldebaranen erasorik boteretsuena den Adar Handia geldiaraziz, eta, era berean, urrezko armajantziko kaskoko adar bat moztuz. Honen ondoren, lau brontzezko zaldunek Geminiseko Tenplurantz jarraitzen dute.

### Poseidonen Sagan

Poseidonen sagan, santutegiko sagaren jarraipen ofiziala dena, Aldebaranek Sorrento Sirenakoaren aurka borrokatzen du, baina Poseidonen generalak urrezko zalduna garaitzen du, armajantzia deseginez.

### Hadesen Sagan

Jatorrizko istorioaren amaiera den Hadesen sagan Nioberen aurka borrokatzen du, eta bere aurreko borroketan bezala, galtzaile irteten da. Baina garaiko gainontzeko urrezko zaldunekin elkartzen da Aieneen Harresia suntsitzeko eta brontzezko zaldunei hauen betebeharra betetzen laguntzeko. Honen ondoren, Aldebaran, gainontzeko urrezko zaldunak bezala, hil egiten da.

Teknikak
--------

* Adar Handia: Eraso hau ezpatarekin eginiko eraso eta defentsako mugimendu batean oinarritua dago. Eskuak aurrean luzatzen ditu eta bere teknika jaurtitzen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2517217

 |

* Wd Datuak: Q2517217
**Albertia** mendia Legution dago, Arabako iparraldean. 868 metroko garaiera du. Inguruko mendien artean Jarindo dago (895 m), 1.8 km-tara.

Igotzeko bi bide nagusi daude: Landatik (ordubete) eta Legutiotik (ordu eta laurden).

Espainiako Gerra Zibilean eraso gogorrak izan ziren mendi honen inguruetan. EAE-ANVkoak eta CNT-ko anarkistak izan ziren mendi hauetan bizia utzi zuten gudari eta miliziano gehienak. Urtero-urtero uztailaren lehen igandean EAE-ANVk bere gudariei omenaldia egiten die Albertiako landetan. Halaber, honen omenez Zarauzko (Gipuzkoa) institutu eta aterpetxe batek mendi honen izena darama.

EAE-ANVko gudarien omenezko monumentua Albertian

Ikus, gainera
-------------

* Arabako mendien zerrenda
* Legutioko gudua

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**"Mendikat" webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253074

 |

* Wd Datuak: Q12253074


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Alba de Tormesko gudua** Iberiar Penintsulako Gerraren barneko guda izan zen. 1812ko azaroaren 8tik 16ra gertatu zen Alba de Tormes herrian, Salamancako probintzian, Espainian. Alba de Tormes udalerria Salamancatik 20 kilometrora dagoen herri txikia da.

Frantziako Armada britaniar armada garaitzen saiatu zen, hauek erretiroa hartzen zuten bitartean. Wellington jeneralak burututako britaniar armadak haien atzera-egitea gelditu zuten Jean-de-Dieu Soult jeneralak burututako Frantziako armadaren pertsekuzioa gelditzeko nahian. Bien bitartean, gainerako britaniar armadako partaideak haien erretiraketarekin jarraitu zuten Coria eta Frenadako neguko kuarteletara heltzeko asmoz.

Guda aurretik
-------------

Britaniar armadak Burgos eta Madriletik Salamancara egindako erretira neguko kuarteletara heltzea helburu izanik, britaniar historia militarreko erretira nekagarri eta jasankorrenetarikoa izan zen.

James Grant idazlearen ustez, guda hau Frantziako armadak britaniar eta espainiar armaden kontra izandako gudarik gogorrenetarikoa izan zen.

1812ko azaroaren 8 eta 9a
-------------------------

**1812ko azaroaren 8an** izan zen ingelesak Alba De Tormesera iritsi ziren eguna, herri txiki honen azken ertza defendatzeko aginduak hartu zituen infanteriako bigarren dibisioko lehen brigadarekin.

Frantziako armada 90000 gizonez osatuta zegoen, britaniar armadak Hamilton jeneralaren brigada portugaldarraren eta espainiar brigadaren laguntza behar izan zuen bitartean.

Herriak aspektu hondatua eta izugarria aurkezten zuen. Haren biztanleek ihes egin zuten britainiarrenganako mesfidantzagatik eta frantziarrei beldur izateagatik. Iritsi bezain laster, britainiarrek zura bilatu zuten sua egiteko, haren arropa bustiak lehortzeko asmoz. Azaroaren 9ko egunsentian, ez zegoen etsaiaren bistarik, baina hala eta guztiz ere ingelesek martxa luzearen ondoren deskantsatzeko, jatekoa bilatzeko, herria zuen harresi zaharra berreraikitzeko eta trintxerak aitzurtzeko aprobetxatu zuten. Egun hartan ez zen frantziarren aldetik erasorik egon.

Atzerakadaren hasiera
---------------------

Azaroaren 10eko gauean frantziarrak berriz elkartzen ziren bitartean, Wellington jeneralak Hamilton jeneralari gotorlekuetatik alde egitea agindu zion frantziarrek berriz ere eraso aurretik. Tresnak batu eta tropa britainiarrek herritik alde egin zuten ahalik eta azkarren.

Hala ere, aliatu guztiak ez ziren joan. Izan ere, John Grant tenientea eta beste 10 gizon herrian azken uneraino geratu ziren. Alba De Tormesen gazteluan kokatu ziren frantziarrei aurre egiteko zain.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60823526

 |

* Wd Datuak: Q60823526
*Streptococcus mutans -ahoko bakterio Gram positibo bat- mikroskopioan ikusita*
**Aho-flora**, **ahoko flora** edo **aho-mikrobiota** ahoan bizi den mikroorganismoen multzoari deritzo. Mikrobio horiek harreman sinbiotiko edo komentsalista mantendu ohi dute ostalariarekin. Mikrobio hauen artean, kopuruari dagokionez, bakterioak dira garrantzitsuenak.

Ahoak mikrobio asko ditu .
Txikia izan arren, habitat ezberdinak ditu (hortzak, hortzoiak, listua, mingaina, etab), mikrobio aerobioak zein anaerobioak bilduz. Azpimarratu behar da, gainera, bakterioentzat oso habitat egokia dela, elikagai ugari baititu. Bakterio gehienak ahoko egiturei atxikitzen dira benetako biogeruzak sortuz.

Organismoaren immunitate-sistemak ahoko flora bakteriarra kontrolpean mantentzen du, alboko ehunen kolonizazio bakteriarra saihestuz. Oreka dinamikoa dago aho-flora eta ostalariaren immunitate-sistemaren artean

Jaioberriaren aho-flora
-----------------------

Ume jaioberrien ahoak ez du inongo mikrobiorik, baina laster bakterio batzuek (batez ere aerobioek eta anaerobio fakultatiboek) kolonizatzen dute. Lehenengo hortzak agertzen direnean (bizitzaren lehenengo urtean), aho-mikrobiotan aldaketa esanguratsuak gertatzen dira, eta mikrobio anaerobioak nagusitzen hasten dira. Horren arrazoia da anaerobioek aldeko habitat aurkitzen dutela hortz-zirrikituetan, oxigenorik gabeko eremua baitira. Ziur aski eremu horren giro anaerobioa lertzoak sortzen duen geruzaren ondorioa da.

Lertzoa hortz-esmaltean pilatzen den substantzia da, elikagaien hondarrez osatua. Aho-higiene eskasa duten gizabanakoengan garapen handia izan dezake. Mikroorganismo ugari ditu, aerobioak kanpoaldean eta anaerobioak edo mikroaerofiloak barrualdean.

Ahoko bakterioak
----------------

Gizabanako osasuntsu baten ahoak bakterio asko ditu, genero desberdinetakoak: estreptokokoak (batez ere, Streptococcus salivarius, Streptococcus mutans eta Streptococcus sanguinis), laktobaziloak, estafilokokoak, espiroketak (Borrelia eta Treponema), Bacteroides, Fusobacterium eta Actinomyces, besteak beste. Onddoen artean, Candida generokoak.

Ahoaren patogenoei dagokienez, hauek dira kaltegarrienak: Streptococcus mutans eta Streptococcus sobrinus (txantxarraren eragileak) eta Treponema denticola eta Bacteroides gingivalis (gingibitisa eta gaixotasun periodontalaren eragileak). Candida onddoak, bestalde, immunitate-sistema oso ahulduta duten gaixoengan infekzio oportunista eragin dezake (ahoko kandidiasia).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Albero, Josu: Mikrobioen mundu liluragarria, EHUak argitaratuta (2019) 62 orr. ISBN: 978-84-1319-082-2
2. ↑   Rogers A H (editor). (2008). Molecular Oral Microbiology. Caister Academic Press
3. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. *Brock Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua:777-778 orr.
4. ↑   Ingraham, J. eta Ingraham, C.: *Introducción a la microbiología*, vol. II, ed. Reverté (1998): 554-555 orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q450090
* **Identifikadoreak**
* GND: 4040732-9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q450090
**Inhibitzaile** esaten zaio kontzentrazio baxuan, erreakzio kimiko edo biokimiko bat moteltzen edo galarazten duen substantziari. Inhibitzaileek katalizatzaileen kontrako funtzioa dute.

Inhibitzaile-motak
------------------

### Polimerizazio-inhibitzaileak

Polimerazazio-inhibitzaileak monomeroak berez polimerizatzea ebitatzeko haiei nahasten zaizkien substantziak dira. Estirenoak eta binilo-konposatuek autopolimerizazioa paira dezakete eta, ondorioz, segurtasuna bermatzeko eta monomero puruak irauteko inhibitzaileak eransten zaizkie.

Orohar polimerizazioari ekin aurretik ingurunetik erraz ken daitezkeen inhibitzaileak usatzen dira. Hidroxi taldea duten konposatuak egokiak dira garbiketa alkalino baten bidez erraz ikuz daitezkeelako, adibidez: 4-tert-butilkatekola, hidrokinona edo 4-metoxifenola.

Inhibizio konpetitiboa: substratua (S) eta inhibitzailea (I) lehian daude entzimaren gune aktiboari atxikitzeko.
### Entzima-inhibitzailea

Entzima-inhibitzailea da entzimarekin lotzen den molekula bat eta bere jarduera blokeatzen duena. Entzimek bizi ahal izateko beharrezkoak diren erreakzioak azkartzen dituzte, substratua beren toki aktibora lotuaz. Entzima-inhibitzaileak prozesua eten egiten dute bera lotzen zaiolako toki aktiboari edo entzimaren beste atal bati. Lehen kasuan, inhibizio konpetitiboa izango genuke eta, bigarrean, inhibizio ez-konpetitiboa.

Entzima-inhibitzaileak itzulgarriak edo itzulezinak izan daitezke. Itzulezinetan entzima eta inhibitzailearen artean lotura kimiko sendoa eratzen da. Itzulgarrietan lotura izaera ez-kobalentea izaten du erraz apurtzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Inhibitzaile.*  .
2. ↑    *Inhibizio konpetitibo.*  .
3. ↑    *Inhibizio ez-konpetitibo.*  .

Ikus, gainera
-------------

* Entzima-inhibitzaile

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q163767
* **Identifikadoreak**
* BNF: 12082271n (data)
* GND: 4027007-5
* LCCN: sh85022915
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 35222

 |

* Wd Datuak: Q163767
**Jabier Lazkoz Biguria** (Elizondo, 1887ko abenduaren 3a - Ziga, 1965) nafar apaiza eta idazlea izan zen.

Bizitza eta lanak
-----------------

Elizondoko Ardandegi etxean jaio zen. Lehen ikasketak Lekarozko ikastetxean egin ondoan, 1907-1914 bitartean teologia ikasi zuen Comillasko unibertsitatean. Apaiztu eta, 1922tik 1965ean hil zen arte, Zigako erretorea izan zen.

Erdaraz *Pregón*, *El Pensamiento Navarro*, *La Verdad* eta *El Bidasoa* aldizkarietan idatzi zuen. Euskarazko lanei dagokienez, batzuk elizan herriak kantatzeko ondu zituen, eta bertso zenbait *El Bidasoa*, *Elkartasuna*, *Zeruko Argia* eta *Olerti* aldizkarietan agertu zituen. Hala ere, euskaraz idatzi zuen gehiena argitaratu gabe gelditu zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Bidador, Joxemiel, Baztango euskal idazleen berri laburra, zubitegia.armiarma.eus
2. ↑  Estornés Lasa, Bernardo, Javier Lazcoz Viguria, Auñamendi Eusko Entziklopedia, euskomedia.org

Kanpo loturak
-------------

* Bertso eta egileen hemeroteka: Xabier Lazkoz Urkiza.armiarma.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492300
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 87786

 |

* Wd Datuak: Q20492300
**Alateo** (387an hila), ostrogodoen buruzagi eta jeneral bat izan zen. Bisigodoekin batera, hunoen aurka borrokatu zuen 376an, eta Erromatar Inperioaren mendebaldeko zatirako zenbait eraso gidatu zituen 376 eta 387 bitartean, erromatar armada bat garaituz Salizeseko guduan (Danubio barrena) 377an, Fritigerno eta Alavio noble bisigodoekin aliatuz. Ezaguna da, baita ere, bisigodoekin, 378an, erromatarren aurkako Hadrianopolisko guduan parte hartzeagatik, gudu honetan, barbaroen zalditeria gehiena zuzendu zuelarik, Safraxekin batera, Alateorekin batera, ostrogodoen elkargobernaria izan zena Vitimiro hil ondoren, hunoen aurka borrokatzen hil zena 376an. Zalditeriaren papera, nagusiki, hunoei zerbitzatzera uko egin zien errefuxiatu ostrogodoek osatua zegoena, erabakigarria izan zen, guduan, erromatarren zalditeriaren ezkerraldeko alboa suntsitzerako orduan, eta Trajano eta Viktor jeneralen infanteria astuna inguratzerakoan, barbaroei garaipena eman ziena.

Hadrianopolisko guduaren ondoren, Trazia eta Grezia iparraldeko zenbait hiri arpilatu zituen, Promotus erromatar jeneralak garaitu zuen arte, Teodosio I.a Handia enperadorearen agindupean. Porrotaren ondoren, Danubio ibaiaren itsasoratzean ezarri zen bere gizonekin batera, berriz 387an Promotusi aurre egitea erabaki zuen arte, hau, bere azken gudua izan zelarik, erromatar tropen aurkako borrokan hil baitzen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q576127

 |

* Wd Datuak: Q576127
**Alaskan independence party**, Estatu Batuetako Alaska estatuko alderdi politiko bat da, estatuan erreferendum bat egin eta Alaskaren independentziaren aukera bertan egotea defendatzen duena. Bestalde, alderdiak, Konstituzioaren Alderdia eta Libertarioen Alderdiaren ideia antzekoak mantentzen ditu, armak edukitzeko eskubidea defendatuz, pribatizazioa, etxean ikasteko aukera, eta gobernuaren boterearen limitazioan.

Esana izan da alderdiko kide batzuk iraganean Alaskako estatuak Kanadarekin bat egiteko posibilitatearen alde agertu direla. Beste kide batzuk berriz aurka egongo ziren hau burutzearekin, baina alde egongo zirela Mendebaldeko Kanadako estatu independente batekin elkartzean (Yukon eta Ipar-Mendebaldeko Lurraldeek osatuta). Dena den, ez da inoiz alderdiko helburuen artean planteatua izan.

Politika nazionalean, Konstituzioaren Alderdiari afiliatua dago.

2009ko Maiatzean jasoriko datuen arabera, 13119 kide ditu alderdiak, estatuko hirugarren handiena izanik; Errepublikarrek 124892 kide dituzte eta Demokratek 75047.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1515182

 |

* Wd Datuak: Q1515182
Huskarla saxoiak Bayeuxko tapizan irudikatuak, Hastingseko gudua (1066). Ezkerrean lurreratutako gizona usadioz Harold II.a Ingalaterrakoa dela adierazten da.
**Huskarlak** (antzinako eskandinavieraz *húskarl* eta antzinako ingelesaz *huscarle* edota *houscarl*, literalki "etxeko gerlariak" esan nahi du), Antzinaro eta Erdi Aroan, Eskandinaviako errege-erreginak defentsa pertsonalaren eliteko gudarostea osatzen zuten gerlari zailduak ziren. Hortaz, beren jatorria errege etxe bakoitzak beren buruak defendatzeko sorturiko soldatapeko gerlari taldeak ziren.

Ingalaterrako Erresuman Kanuto II.a Handia Danimarkakoaren inbasioarekin 3.000 huskarla inguru ekarri zituenean sartu ziren. Parte hartu zuten azken gudu garrantzitsua, 1066an, Hastingseko gudua izan zen, Harold II.a Ingalaterrakoa errege anglosaxoiaren alde, eta Gilen I.a Konkistatzailearen normandiar gudarostearen aurka borrokatuz. Halere, handik aurrera Europako beste leku batzuetan mertzenario gisa lan eginez bizi izan ziren, bai Bizantziar Inperioan Baregoen Guardia osatuz, nahiz Moskuko Printzerrian, Druzhina zelakoa osatuz ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1362652
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1362652
Jacques-Louis David margolaria, arte akademikoaren adibide argi bat da. Hemen, bere lanik ezagunenetako bat den *Napoleon Alpeak zeharkatzen* ikus daiteke.
**Akademizismoa** ezarritako arau akademiko eta klasikoak jarraituz burutzen den arte-estiloa da. Antiakademizismoak araua horiek hautsiz berrikuntza ekartzen du. Bereziki Frantzian, XIX. mendean zehar, garatzen den joera artistiko bat da, eta Parisko Arte Ederren Akademiaren arauak eta burgesen gustuari erantzuten diona. Hala ere, ez da klasizismoaren endekapen bat baino. Errealismotik ihes egiten du (hau da, errealitatearen arlo desatseginenetatik), baina ez da Klasizismoaren handitasunera iristen.

Patroi berberak erabiltzen dira behin eta berriz, ez baita, benetako edertasunetik abiatuta, edertasun ideal bat bilatzen, Klasizismoaren ezaugarria dena, bere esperientziaren gehiketagatik errealitatean oinarria duen idealismo bat dena.

Akademizismoa ez da edertasun ideala, baina ezta itsusia ere; soilik, kontsumitzeko objektuak bilatzen ditu. Errealitatea modu idealean irudikatzea da, maneiatu edo kontrolatzeko asmoz.

Orohar, Frantziako instituzioek eta botereak, joera hauek bultzatu zituzten, arazorik sortzen ez zutelako; hau da ondorengo erregimen politiko totalitarioek, bere berreskuratzea bultzatu izanaren arrazoia.

Akademizismoarekin lotutako artistak
------------------------------------

* Jacques-Louis David
* Antoine-Jean Gros
* Anne-Louis Giroldet de Roucy-Triosson
* William Adolphe Bouguereau
* Antonio Ciseri

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189458
* Commonscat Multimedia: Academic art

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300056465

 |

* Wd Datuak: Q189458
* Commonscat Multimedia: Academic art
**Jaizkibel Bizirik** hainbat arlotako 30 erakundek baino gehiagok (ekologistak, mendi taldeak, sindikatuak, alderdi politikoak…) osatutako plataforma bat da, 2004an sortua, helburu hau duena: Jaizkibel mendia babestearen eta Pasaiako kanpo kaia ez egitearen alde lan egitea. Plataforma honek ikerketa, parlamentuko ekintzak, gizarte dibulgazioa eta erakundeen arteko lankidetza bultzatuz lan egiten du.

Jaizkibelgo labarra, kanpo portua egin nahi den tokia

Sorrera
-------

2000. urtean Lezoko bizilagun talde bat mobilizatzen hasi zen, kanpo kaiaren informazioa zabaltzen eta protesta ekintza desberdinak egiten. Plataforma 2004. urtean sortu zen, manifestu bat aurkeztu zuten

Partaideak
----------

Jaizkibel bizirik sortu zuten elkarteak hauek dira: WWF/Adena Gipuzkoa; Haritzalde Natur Taldea; Eguzki; Ekologistak Martxan; Superportuaren aurkako Taldea; Berdeak EG; Mutriku Natur Taldea; Itsas Enara Ornitologi Elkartea; Club Vasco de Camping; Jaizkibel Mendi Taldea; Badia; Lezoren Alde; Aukera; Aralar; Ezker Batua - Berdeak; AuB; Batasuna; EHAK; ELA; LAB administrazioa; AHTren aurkako Asanblada; AHT Elkartzen; Lezoko Gazte Asanblada; Gazterri; Gaztaño auzo elkartea; Oarsoaldeko EHE; Lezo Bizirik; Girizi mendi taldea; Batasuna kirol elkartea; Euskal Itsas Elkartea; Oreretako Elkartzen; Arraguako goiko eskola; Lasarte-Oria Bizirik; Tiñelu elkartea; Zintzilik Irratia; Txintxarri.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Jaizkibel Bizirik argitaratutako Superportua ez eraikitzeko 10 arrazoiak», Jaizkibel Bizirik elkartearen webgunetik hartua.
2. ↑  «Jaizkibel Bizirik osatzen dutenek plataformaren sorreran sinatutako manifestua», Jaizkibel Bizirik elkartearen webgunetik hartutako google docs fitxategia.
3. ↑  «Jaizkibel Bizirik hace publico un estudio de la Diputacion que considera de alta prioridad incluir los fondos marinos en el espacio protegido de Jaizkibel», Jaizkibel Bizirik elkartearen webgunetik hartua.

Ikus, gainera
-------------

* Pasaiako portua
* Superportua edo Pasaiako kanpo portua
* Jaizkibia
* Natura 2000
* Lezo
* Pasaia
* Hondarribi

Kanpo estekak
-------------

* Jaizkibel Bizirik ekologista taldearen webgunea.
*. Kanpo porturaren inguruko eztabaida gunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260149

 |

* Wd Datuak: Q12260149
Pilota
**Iñaki Larrinaga Uribe**, pilota arloan **Larrinaga** deituraz ezaguna (Elorrio, 1988ko abenduaren 26a) esku huskako pilotaria da.

2010etik 2015era profesionaletan aritu zen Aspe Enpresa ( atzelaria, 1,90 metro luze eta 94 kg). 2010eko otsailaren 8an debuta egin zuen bere jaioterriko Hilario Azkarate pilotalekuan, Profesionaletako azken partida, ostera, 2015eko irailaren 23an Errioxako Adarragan. Ondoren amateurretara itzuli zen. Atzelari aritzen da.

Asperekin profesional bilakatu baino lehen, 2009an 22 urtez beherakoetan GRAVN eta Biharko Izarrak lehiaketetako txapelduna izan zen. Profesionaletako debutean erakustaldi handiak eman zituen, baina geroztik ez zuen harengandik espero zen mailarik eman, eta 26 urte besterik ez zuela bukatu zitzaion profesionaletako ibilbidea. Profesionaletan jokatutako 279 partidetatik, 124 irabazi zituen, eta 155 galdu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Iñaki Larrinaga.mp4.*  (Noiz kontsultatua: 2022-01-22).
2. ↑  I. G. Vico: «La nueva vida del zaguero Iñaki Larrinaga», *Deia*, 2015-10-06.
3. ↑  «Larrinaga», Aspe enpresaren webgunea.
4. ↑  «Iñaki Larrinagak profesionaletako azken pilota partidua jokatu zuen atzo», *Anboto*, 2015-09-24.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260060

 |

* Wd Datuak: Q12260060
***Active*** Tasmaniako itsasoan 1810ean desagertu zen itsasontzi bat izan zen.

Active John Bader kapitainaren zuzendaritzapeko brigantin bat zen, Australiako Westernport Bayn 1809ko ekainaren 11n lehorreratu zena. Ez zuen tripulazioa galdu, eta beruretaratua izan zen eta Sydneyrantz abiatu zen, bertara uztailaren 24an iritsiz. Konpondua izan zen, konponketa horien artean masta berriak jarri zirelarik. 1809ko abenduaren 11n, Active, beste behin Bader kapitainaren zuzendaritzapean, eta zigilatutako alderdi batekin itsasontzian bertan, Open Bay uharteetara iritsi zen, Zelanda Berriko mendebaldeko kostaldean. Zigilatutako alderdia uharte txiki batean lehorreratu zen. Active Sydneyra abiatu zen, eta itsasontzia ez zen sekula gehiago ikusia izan.

Zigilatutako zatiak isolatuta jarraitu zuen 1813an Governor Bligh itsasontziak erreskatatu zuen arte, Sydneyra 1813ko abenduaren 15ean itzuliz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3755897

 |

* Wd Datuak: Q3755897
| **Iza** |
| --- |
|  |
| **Izen osoa:** | Iñaki Iza Zarazua |
| **Jaiotza data:** | 1986ko irailaren 9a (36 urte) |
| **Jaioterria:** | Zornotza ( Bizkaia) |
| Pilotaria |  |
| **Modalitatea:** | esku huskako pilota |
| **Egungo enpresa:** | erretiratua |
| **Postua:** | atzelaria |
| **Altuera:** | 1,83 m |
| **Pisua:** | 77 kg |
| **Debutatze data:** | 2007ko uztailaren 16a |
| **Debutatze pilotalekua:** | Amorebieta IV.a |
| **Erretiratze data:** | 2016ko ekainaren 21aLesio luze baten ondoren, ezin sendatuta. |

**Iñaki Iza Zarazua**, pilota arloan **Iza** deituraz ezaguna (Zornotza, Bizkaia, 1986ko irailaren 9a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Atzelari jokatzen zuen, Asegarce enpresarekin. 2007an profesional bilakatu baino lehen, urte hartako Antiguoko torneoko txapelduna izan zen. 2016an erretiratu zen, bizkarreko lesio bat sendatu ezinda.

Bere ibilbide profesionalean, ez du ia jarraitutasunik izan, lesioen eraginez: lehen urteetan, eskuetako arazo ugari izan zituen, eta 2012an sei hilabete egon zen geldirik, gerriko minez; izan ere, protusio bat eta mugituriko orno bat ditu. 2013an, beste hainbeste egon zen jokatu gabe, ezker besoko nerbioko arazo baten eta Q sukarra delako gaitzaren erruz. 2015eko azaroaren 21ean jokatu zuen azken partida, eta geroztik gerriko orno arteko higadura ezin sendatuta ibili zen. Hainbat hilabetez tratamendu eta botikekin sendatzen saiatu eta gero, bi ebakuntza egin zizkioten, baina lesioa ez zen oneratu. Azkenean, 2016ko ekainaren 21ean, pilotari profesional izateari uzten ziola iragarri zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Enpresako fitxa
2. ↑  Imanol Magro Eizmendi: «Gerriak kendu dio gerrikoa», *Berria*, 2016-06-02.
3. ↑  «Idoatek eta Izak agur esango diote pilota profesionalari», *EITB.eus*, 2016-06-21.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260055

 |

* Wd Datuak: Q12260055
**ActionAid** (euskaraz, **Laguntza martxan**) gobernuz kanpoko erakundea da, munduko lurralderik pobreenetako batzuetan haur, familia eta gizataldeetan bizitza kalitatea hobetzeko ahaleginean diharduena.

Historia
--------

Erakundea 1972. urtean sortu zen. Garapen bidean dauden 20 herrialdetan ari da lanean, pobrezia gutxitzeko parte-hartze prozesuak eta epe luzeko laguntza programak bideratuz. Programa hauetan, edateko uraren hornikuntza, hazien eta tresnen banaketa eta abeltzaintzarako heziketaz gainera, osasunaren eta hezkuntzaren hobekuntza bultzatzen dute. Azken helburua haur eta helduen alfabetatzea lortzea da, baina baita lekuan lekuko beharrei aurre egiteko teknika egokiak erakustea ere, hala nola zurgintza eta itsasketa. Epe luzeko lan hauez gainera, larrialdi egoeraren bat denean ere joaten dira laguntza ematera; lehorte, gerra edo izurriteetan, adibidez. 1993an 30 milioi librako diru sarrerak izan zituen. Egoitza nagusia Londresen dago, eta ordezkaritzak ditu Frantzia, Irlanda, Italia eta Espainian.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016-09-20 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2608548
* Commonscat Multimedia: ActionAid

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00044/eu\_a\_0442/a0442

 |

* Wd Datuak: Q2608548
* Commonscat Multimedia: ActionAid
***In nomine Domini*** (euskaraz: «Jaungoikoaren izenean») Nikolas II.a aita santuak egindako bulda bat da, eta Erromako Kontzilioaren kanonetako bat. Bulda 1059ko apirilaren 13an egin zen eta hainbat aldaketa handi ekarri zituen aita santuaren hautaketa sisteman, batez ere kardinal-apezpikuak izendatzen hataketa egin zezaketen bakarrak, kleroaren onarpenarekin.

Buldaren argitapenera arte, aita santuaren hautaketa prozesu irregularren pean egiten zen. Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadoreak askotan zuzenean izendatzen zuen hildako aita santu baten ordezkoa, edo aita santua bera zen bere oinordekoa izendatzen zuena. Kanon berriaren azpian hori jada ez zen baliozkoa, eta hautesleek aukeraketa hori berretsi behar zuten, nahiz eta Inperioaren beharrei men egiten zioten askotan.

1050an Hildebrand kardinala (ondoren Gregorio VII.a izango zena) enperadorearen boterea ezbaian jartzen hasi zen. Nikolas II.a]ren aurrekoa izan zen Eztebe IX.a oso modu gatazkatsuan hautatu zuten, justu Henrike III.a hil ondoren eta Viktor II.a aita santuaren heriotzatik 12 hilabetera. Esteban IXa.ren hautaketak Agnes Poitoukoaren baimena zuen, enperatriz-erregeordea, baina ez zuen izendapenik inperioaren partetik.

1058an Esteban IX.a hil zenean Nikolas II.ak sinodo bat deitu zuen Sutrin, inperioko kantzelari batekin. Sinodo horren lehen lana Benedikto X.a antipaparen eskumikatzea izan zen, Tusculumgo kondearen txotxongiloa.

Lorrenako dukearen tropez lagunduta Nikolasek bidaia egin zuen Erromara, eta Benediktok alde egin zuen. Nikolas II.a aita santu izendatu zuten 1059ko urtarrilaren 24an, Erromako jendearen babes handiarekin. Arazo guzti hauei bukaera emateko asmoz, eta elizatik kanpo zeuden botereei aurre egin ahal izateko, 1059ko apirilean Erroman sinodo berri bat egin zuen. *In nomine Domini* izan zen sinodo horren emaitza.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q514121
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 185531831
* LCCN: n86119600

 |

* Wd Datuak: Q514121