recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Tephrocybe atrata*

Sinonimoak: *Lyophyllum atratum*, *Tephrophana atrata*, *Gymnopus atratus*, *Collybia* *atrata*, *Agaricus atratus*

Ez da jateko modukoa, baina eginkizun ekologiko ona du basoan.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 cm arteko diametrokoa, ganbiletik lau-ganbilera, batzuetan titi txiki batekin eta beste batzuetan pixka bat deprimitua, ertz inkurbatua, ildaskatu samarra, gainerakoa baino argixeagoa. Azal leuna, higrofanoa, kolore arre ilun beltzaxkakoa (batez ere erdian).

**Orriak:** Ez oso dekurrenteak, estu, desberdinak gris-okre kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Goian lodiagoa eta pruina gehiagorekin, gainerakoan zetaduna (ile motza), kapela baino ilunagoa.

**Haragia:** Arrexka edo zurixka. Irinaren usain eta zaporearekin.

**Etimologia:** *Tephrocybe* terminoa grekotik dator, errauts, esan nahi duen "tefrós" hitzetik eta orri, esan nahi duen "phyllón" hitzetik.

Jangarritasuna
--------------

Ez du sukaldaritzarako balio.

### Nahasketa arriskua

Beste *Tricholoma* batzuen antza du: *Tricholoma antracophila*, *Tricholoma anmbusta*, *Mixomphalia maura*. Suaren maitaleak diren antzeko hainbat espezie daude, azterketa mikroskopikoa egin gabe bereizten zailak direnak.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean eta neguan ateratzen da. Suaren maitalea da, ikaztegietan eta su hondarretan, erretako egurrean.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 168 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Ibai Llanos Garatea** (Deustu, 1995eko martxoaren 26a) bizkaitar Interneteko izar, streamer, youtuber eta e-sport-casterra da. YouTuben, Twitchen milaka jarraitzaile ditu.

Biografia
---------

2014an, 19 urte besterik ez zituela, Bideo-joko Profesionalen Ligan sartu zen, enpresa berak egindako casting bat gainditu ondoren. Ander Cortés lagunarekin batera sartu zen. Abuztuan League of Legendseko bere lehen partida aurkeztu zuen, wSystem eta PainGaming artekoa. 2015. urteko urtarrilera arte, ez zion EU LCS txapelketako lehiaketak aurzkezteari ekin.

2016an, Bilbotik Bartzelonara aldatu zen, *caster* gisa lanaldi osoan lan egin ahal izateko. Egun Valldoreixen bizi da.

2019ko otsailean Ubeat katerako *late night* bat (*Hoy no se sale* deitua) aurkezteari ekin zion, gaur egun Bruno Feliu rapariarekin batera aurkezten duena.

Handik urtebetera, 2020ko otsailean, BPLan zuen lana utzi eta G2 Esports taldearentzat eduki esklusiboaren sortzaile izatera igaro zela iragarri zuen. Gaur egun, Twitchen edukiak sortzen ematen du denbora osoa.

*Streamer* gisa hainbat ekitaldi jendetsu antolatu ditu, hala nola La Liga Santander Challenge. La Liga Santander Challenge La Liga Santander eta Banco Santanderrekin elkarlanean egindako ongintzazko ekitaldi bat izan zen, Espainian 2020ko martxoan COVID-19ren ondorioz jasandako konfinamenduan garatua. Ekitaldiak milioi bat ikusle baino gehiago izan zituen eta 180.000 euro baino gehiago lortu zituen ongintzazko kausetarako. Vizz Agency eta Sony Musicekin batera, IbaiVision, Eurovision antzeko lehiaketa bat, ere antolatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Ibai presentará un late night en U-Beat junto a Ander» *The Gamer/Mundo Deportivo* 2019-1-2.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «LaLiga y Banco Santander se unen al reto creado por Ibai Llanos, #LaLigaSantanderChallenge» *La Liga* 2020-3-20.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Ibai Llanos y VIZZ lanzan IbaiVision, el primer talent show en Twitch» *Webedia* 2020-6-16.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q83566876
* Commonscat Multimedia: Ibai Llanos / Q83566876

---

 |

* Wd Datuak: Q83566876
* Commonscat Multimedia: Ibai Llanos / Q83566876
*Suillus tridentinus*

Sinonimoa: *Boletus tridentinus*

Erdipurdiko jangarria, oso harroa.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 5 eta 15 cm bitarteko diametrokoa, Haragitsua, laua baino ganbila gehiago, batzuetan konikoa errezel hondarrekin. Arre-adreilu kolorekoa, gorri-laranja argiagoa eta laranjatuagoa ertzean. Gainazal zimurtsu samarra. Ertza beherantz biribilduta eta gero zuzen.

**Tutuak:** Luzeak, itsatsiak, laranja kolorekoak.

**Poroak:** Ertainak, angelutsuak. Laranja edo arre-laranja kolorekoak.

**Hanka:** 4 eta 11 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 3,5 cm bitarteko lodierakoa. Zilindrikoa edo goialdean lodiagoa, sarritan kurbatua, oinarri estua edo sabelduna, gutxitan berdina, eraztun formako errezelarekin, zurixka-hori kolorekoa, gorri-laranja tutuen azpian.

**Haragia:** Limoi kolorekoa arre-adreilu kolorekoa azalaren azpian, lodia. Usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Suillus* hitza, latinezko su, suis, txerri-tik dator, bere zaporeari erreferentzia eginez edo agian txapelaren izaera likatsuari erreferentzia eginez. *Tridentinus* epitetoa ere latinetik dator, Trentokoa, esan nahi duen "tridentinus" hitzetik. Trentoko eskualdean zabaldua dagoelako.

Jangarritasuna
--------------

Jangarria.

Nahasketa arriskua
------------------

Alertze basoetako tipikoa da, eta poroen kolore ederragatik bereizten da antzekoetatik.

Sasoia eta lekua
----------------

Uda bukaeratik udazkenera. Alertzeen azpian, taldeka edo isolatuta, mendian. Ez da oso ohikoa 

### Banaketa eremua

Erreferentzia
-------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 46 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 527 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
Frantzia eta Ingalaterraren arteko partida, 2002an.
**Eurostar Trophy** (frantsesez *Trophée Eurostar*) edo ***Le Crunch***, urtero Sei Nazioen Torneoan Ingalaterra eta Frantziaren arteko lehiari ematen zaion izena da.

Historia
--------

Sei nazioen txapelketaren barnean hainbat lehia jokatzen dira bi selekzioren artean, antzinakoena Kalkuta Kopa da, Ingalaterrak eta Eskoziak jokatzen dutena. Frantzia eta Ingalaterraren arteko partidak goi mailakoak izaten dira eta 1981etik gutxienez *Le Crunch* izena eman izan zaie, ez dute ordea saririk banatzen gainerako lehiatan ez bezala. 2000an *Eurostar Trophy* saria banatu zuten eta hurrengo urteetan hainbat alditan horrela izendatu zen, baina ez du jarraipenik izan.

Palmaresa
---------

* 2000tik aurrera

| Team | Wins | Years |
| --- | --- | --- |
| Ingalaterra Ingalaterra | **14** | 2000, 2001, 2003, 2007, 2008, 2009, 2011, 2012, 2013, 2015, 2016, 2017, 2019, 2021 |
| Frantzia Frantzia | **11** | 2002, 2004, 2005, 2006, 2010, 2014, 2018, 2020, 2022, 2023, 2024 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3540379

 |

* Wd Datuak: Q3540379
**Rozanes gaztelua** 20. mendean Donostian eraiki zen jauregi bat izan zen, 2010. urtean eraitsi zutena.

Historia
--------

Aiete auzoan zegoen, Izaburu izeneko parajean baserri-dorre bat zegoen tokian. 1924. urtean, Nassir M. Rozanes izeneko bitxigilea Donostian ezarri zenean eraiki zen harentzat, kasinoa egiteko asmoarekin. Baina ez zuen inoiz funtzio hori izan, jokoa debekatu baitzuen hamarkada hartan Primo de Riveraren diktadurak. Kasinoaren ordez, hotel funtzioa izan zuen, jatetxe eta dantzaleku luxuzkoak barne. Frankismoaren garaian, Rozanés Donostiatik joan zen.

21. mendean Aieteko bizilagunek eskatu zioten erabilpen publikoa ematea jauregiari. Azkenean Udalak eraistea erabaki zuen (2010ean bota zuten behera), eta haren tokian Talent House delakoa eraiki zuten, apartamentuan bizileku gisa eta zerbitzu gehigarriak eskaintzen dituen etxe bat, Donostian diren ikertegietara datozen kanpotarrak bertan bizitzeko pentsatua.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
**Lazar Mijuškovićen lehen gobernua** Lazar Mijušković-en lehen mandatua izan zen Montenegroko Printzerrian 1905eko abenduaren 6tik 1906ko azaroaren 11ra arte egon zen (egutegi zaharraren arabera).

Historia
--------

1905ean Montenegron Konstituzioa aldarrikatu aurretik, Lazar Mijušković, Shkodërreko kontsul ohia eta Ogasun ministroa, buru zuen gobernua izendatu zuten konstituzio-ordena berria ezartzeko. Bere egitekoa, gainera, Batzar Nazionaleko lehen hauteskunde konstituzionaletarako Legea prestatzea zen.

Gobernu kidea
-------------

**Ministroen Kontseilua, 1905eko abenduaren 19a - 1906ko azaroaren 24.**| Funtzioa | Margolana | Izen-abizenak | Xehetasunak |
| --- | --- | --- | --- |
| Ministroen Kontseiluko presidentea |  | Lazar Mijušković |  |
| Kanpo Arazoetako ministroa |
| Ministro militarra |  | Janko Vukotić |  |
| Ogasun eta Eraikuntza ministroa |  | Andrija Radović |  |
| Barne Arazoetako, Ekonomia Nazionaleko eta Posta eta Telegrafo ministroa |  | Swan Gojnić |  |
| Justizia ministroa |  | Milo Dožić |  |
| Hezkuntza eta Eliza Gaietarako ministroa | ordezkaria |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25463376

 |

* Wd Datuak: Q25463376
Marea beltzak 300.000 hegazti hil zituen.
**Erika** petrolio-ontzia izan zen. 1975ean Japonian eraikitako Maltako komenientzia-banderarekin, Tevere Shipping enpresaren jabetzakoa eta Panship Management and Services Srl enpresak kudeatua zegoen. 1999ko abenduaren 12an petrolio-ontzia denborale baten erdian, bitan zatitu eta hondoratu zen. Marea beltz handia eragin zuen Bretainiako (Frantzia) kostaldean. Gertakariaren unean, TTC enpresak pleitatuta zegoen (Total Transport Corporation).

Ezbeharra
---------

1999ko abenduaren 12an, Bretainiako kostaldean Erika petrolio-ontzia erdibitu zen ekaitzaren ondorioz, 20.000 tona fuel isuriz itsasoan. Kutsadurak 300.000 hegazti hil zituela kalkulatzen da. Ezbeharraren ondorioz, Europako Batzordeak hainbat araudi proposamen egin zituen, batez ere petrolio-ontzien ikuskapenaren eta segurtasunaren inguruan.

Epaiketa
--------

2007ko urtarrilean, Parisko auzitegi korrekzionalak epaia eman zuen, eta Total enpresa, armadorea, petrolio-ontziaren kudeatzailea eta Italiako Rina ziurtapen-sozietatea (ontziaren ikuskapen teknikoen arduraduna) zigortu zituen 192 milioi euro kolektiboki ordaintzera marea beltzaren biktimentzako kalte-ordainetan. Epai berak absolbitu egiten zituen kapitaina, Karun Mathur, eta salbamendu-zerbitzuko ofizialak, arduragabekeriaz jokatzea leporatzen baitzitzaien.

Epaia historikoa zen, Frantzian lehen aldiz "kalte ekologikoaren" kontzeptua ezartzen duelako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Istripuaren gaineko Frantziako Gobernuaren orria.
* **(Gaztelaniaz)**:Ecologistas en Acción erakundearen artikulua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1354330
* Commonscat Multimedia: Erika (ship, 1975) / Q1354330

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13560998q (data)

 |

* Wd Datuak: Q1354330
* Commonscat Multimedia: Erika (ship, 1975) / Q1354330
Trailer
***It Came from Outer Space*** 1953ko ekoizpena da, Jack Arnoldek zuzendutakoa, eta Richard Carlson, Barbara Rush, eta Charles Drake aktoreek antzeztua. Universal etxeak 3-D sisteman eginiko aurreneko lana izan zen.

Argumentua
----------

|  |
| --- |
| **Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.*  |

John Putman (Carlson) idazle eta astronomian zaletuak eta beronen lagunak, Ellen Fields andereñoak, Sand Rock hiritik gertu meteoro batek lurraren kontra jotzen duela ikusten dute. Lekura hurbilduta, Putmanek uste du objektu ezezagun bat izan dela talka egin duena, ez meteoro bat. Hasiera batean inork gutxik egiten dio kasu; baina handik gutxira kontu bitxi arraroak gertatzen hasten dira.

Aktoreak
--------

| Aktorea | Pertsonaia |
| --- | --- |
| Richard Carlson | John Putnam |
| Barbara Rush | Ellen Fields |
| Charles Drake | Matt Warren sheriffa |
| Joe Sawyer | Frank Daylon |
| Russell Johnson | George |
| Dave Willock | Pete Davis |
| Robert Carson | Dugan kazetaria |
| Virginia Mullen | Mrs. Daylon |
| Kathleen Hughes | Jane, Georgeren neskalaguna |
| Paul Fix | Ziengotzia (kredituetan ez da ageri) |

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Filma IMDB atarian
***Andre Mariaren heriotza*** Hugo van der Goes primitibo flandestar margolariaren lan ospetsua da. Gaur egun Brujasko Groeninge Museoan ikus daiteke. Gaia oso ohikoa izan zen XV. mendean.

Deskribapena
------------

Lan honetan bi plano oso ondo bereiziak ikus daitezke: Andre Maria hiltzeko momentuetan ikus daiteke, batetik, apostoluen inguratuta. Haren gainean, bestetik, zeruan, lurretik kanpo, Kristori ikusten zaio; aingeruez inguratuta prest dago Maria jasotzeko. Irudi honetan jasotzen diren gertaeran ez dira *Itun Berria*renak, *Ebanjelio Apokrifoenak* baizik; kondaira hau, ondoren, XIII. mendeko Jacopo da Varazzek *Legenda aurea (Santuen bizitzak)* liburuan jaso zuen eta Erdi Aroan oso ezaguna izan zen. Trentoko Kontzilioaren ondoren horrelako narrazioak baztertuak izan ziren. Margolan koloretsua da, kolore nagusiak gorria eta urdina izanik. Agertzen diren pertsonaien artean krispazioa da nagusi.

Kanpo estekak
-------------

Erreferentziak
--------------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q655657
* Commonscat Multimedia: The Death of the Virgin by Hugo van der Goes / Q655657

---

 |

* Wd Datuak: Q655657
* Commonscat Multimedia: The Death of the Virgin by Hugo van der Goes / Q655657
**Oradour-sur-Glaneko sarraskia** (frantsesez: *massacre d’Oradour-sur-Glane*) Bigarren Mundu Gerran, Overlord operazioaren aldi berean, Waffen-SS konpainia batek egin zuena zibilen sarraskia izan zen. Oradour-sur-Glanen gertatu zen, 1944ko ekainaren 10ean.

2019. urtera arte, 642 pertsona hil zenbatu zituzten. 190 gizon fusilatu zituzten, 245 emakume eta 207 haur metrailatu eta erre zituzten elizan, ia herritar guztiak.

Herriak, gainera, bere eraikin eta azpiegitura gehienak galdu zituen harrapatu eta su hartu ondoren, eta erabat hondatuta geratu ziren; bizirik atera ziren bakanak lubaki bat eta zubi altxagarri bat zituen Muncheko Abadian babestu ziren. Monjeek ama talde bati eta haien seme-alabei lagundu zieten, baita 6 juduri ere. Hauek ia 800 metroko hustubidetik ihes egin zuten, erabateko iluntasunean.

Bizirik atera ziren biktima urrien testigantzari esker, gertaerak berreraiki ahal izan zituzten, baina sarraskian parte hartu zuten soldadu eta ofizial gehienak ondorengo borroketan hil edo desagertu izanak teoria desberdinak sortu ditu, herri hori zergatik hautatu zuten edo erasotzaileen motibazioei buruz. Teoriarik sinesgarriena SS-ko kapitain baten hilketarena izan zen, partisanoek esku-granada batekin bere ibilgailuan hil zutena. Nolanahi ere, Oradour ez zen garrantzitsua ikuspegi militarretik, eta ez zuen zuzeneko harremanik inolako aurretiazko ekintzarekin. Mendebaldeko frontean, naziek erabateko gudako politikaren esparruan aplikatutako izu- eta indarkeria-praktika berezien adibide bat izan zen, biztanleria zibilaren oposizioa eta Frantziako Erresistentzia deituriko partisanoen eta gerrillarien ekintza beldurtzeko.

Gerraren amaieran, Charles de Gaulleren gobernuaren aginduz, herriaren hondakinak bere egoeran mantendu ziren, nazien okupazioak eragindako sufrimenduen sinbolo eta krimenaren oroigarri gisa, antzeko erasoak jasan zituzten Europako beste herri batzuk, hala nola Lidice edo Marzabotto, bezala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** Pauchou, Guy; Masfrand, Pierre.  (1970). «Les victimes» *Oradour-sur-Glane vision d'épouvante* (Charles-Lavaucelle & Cie).
2. ↑   **(Ingelesez)** «The Death of Oradour» *Time* 1956-1-26.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q836897
* Commonscat Multimedia: Oradour-sur-Glane / Q836897

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11959008t (data)
* GND: 4172696-0
* LCCN: sh85095222
* NKC: ph851674

 |

* Wd Datuak: Q836897
* Commonscat Multimedia: Oradour-sur-Glane / Q836897
**Napoli Milan trenaren aurkako atentatua**, baita ere **Gabonetako sarraskia**, 1984ko abenduaren 23ko arratsaldean Apeninoen azpiko tunelean 904 expres trenaren aurka eragindako atentatuaren izena da. Atentatuaren atzean mafia zegoen. 16 pertsona hil ziren.

Gertakariak
-----------

1984ko abenduaren 23an, igandea, 904 expres trena zerbitzu erregularra ematen ari zen Napoli eta Milan artean. Iparralderantz zihoan, gainkargatuta, oporretako 700 bidaiarirekin. Etxera itzultzen ziren edo senideak bisitatzen zituzten, Gabonetako hurrengo oporraldietan. 19:08an, lehergailu batek eztanda egin zuen trenaren erdian, bederatzigarren bagoian, bigarren mailako bagoi batean. Trena Apeninoetako oinarrizko tuneletik 8 kilometrora zegoen, Florentzia-Bolonia linean, Verniotik gertu, tramu zuzen luze batean. Trena 150 km/h-ko abiaduran zihoan.

Hildakoak
---------

Hildakoak hamasei izan ziren:

* Giovanbattista Altobelli (51 urte)
* Anna Maria Brandi (26 urte)
* Angela Calvanese épouse De Simone (33 urte)
* Anna De Simone (9 urte)
* Giovanni De Simone (4 urte)
* Nicola De Simone (40 urte)
* Susanna Cavalli (22 urte)
* Lucia Cerrato (66 urte)
* Pier Francesco Leoni (23 urte)
* Luisella Matarazzo (25 urte)
* Carmine Moccia (30 urte)
* Valeria Moratello (22 urte)
* Maria Luigia Morini (45 urte)
* Federica Taglialatela (12 urte)
* Abramo Vastarella (29 urte)
* Gioacchino Taglialatela (50 urte, zaurien ondorioz hil zen)

267 pertsonak zaurituak izan ziren.

Egileak
-------

Arduradunak mafiako partaideak izan ziren: Giuseppe Calò, Guido Cercola eta Franco Di Agostino. 
2011ko apirilean Salvatore Riinari atentatua agintzea leporatu zioten, baina 2015ean absolbitu egin zuten. Dirudienez, atentatu horrek zenbait Mafiako informatzaileek, tartean Tommaso Buscetta, zabaldutako informaziotik jendearen atentzioa desbideratu behar zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Alexander Höbel et Gianpaolo Iannicelli, *La strage del treno 904. Un contributo delle scienze sociali*, Santa Maria Capua Vetere, Ipermedium, 2006.
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2869959
* Commonscat Multimedia: Attentato al Rapido 904 / Q2869959

---

 |

* Wd Datuak: Q2869959
* Commonscat Multimedia: Attentato al Rapido 904 / Q2869959
*Tricholoma aestuans*

Ez da jatekoa, zapore mikatzekoa.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 5 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, nahiko haragitsua, hasieran koniko-kanpai itxurakoa, ondoren koniko-luzanga, titi zorrotz biribildu eta iraunkorrarekin, gero laua ertz sotilarekin, errekurbatua, eta gero zuzena soberakinekin. Azal zetaduna, pixka bat koipetsua, zuntz erradial ilunagoekin, eta hori bizi, hori-kromo koloreko ezkata fin-fin batzuekin ertzean.

**Orriak:** Itsatsiak, lamelulekin, kolore hori bizikoak, batzuetan kapelaren eta oinaren kolorekoak, ale zaharrak bakarrik zikintzen dira marroi-arrosa kolorez,

**Hanka:** 7 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 0,8 eta 1,2 cm bitarteko lodierakoa, solidoa, haritsua, luzanga, zilindrikoa; batzuetan albora okertua, kapelaren kolorekoa, ildaskatua, zuntzexka marroiekin oinarrirantz.

**Haragia:** Solidoa, haritsua oinean, zurixka, horia kapelaren azalaren azpian eta oinaren oinarrirantz marroi argira biratu dezake.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar nahiz eta espezie gutxi batzuen baino ez dituzten iledun kapelak.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Erraz antzematen da koloreagatik, ia uniformeki horia, hori-berdexka, *Tricholama* *virgatum* gogorarazten duen silueta du, eta ez dago antzeko kolorea duen besterik.

Sasoia eta lekua
----------------

Abuztu eta urria bitartean hazten da. Koniferoen basoetan hazten da, batez ere *Picea abies* basoetan. Urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 152 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). *Catalogo micológico.*  Banco de setas..
**Rosewoodeko Sarraskia** arraza-gatazka bortitza izan zen, 1923ko urtarrilaren lehen astean Levy konderriko landa-eremuan, Floridan, Ameriketako Estatu Batuetan. Gutxienez sei pertsona beltz eta bi pertsona zuri hil zituzten, eta Rosewoodeko herria abandonatu eta suntsitu egin zuten, arrazaren inguruko gatazkaren ondorioz. Arrazazko matxinada ohikoak izan ziren XX. mendearen hasieran Estatu Batuetan, nazioaren aldaketa sozial azkarrak islatuz. Floridak lintxamendu kopuru handia izan zuen sarraskiaren aurreko urteetan, 1922ko abenduan nahiko ezagun egin zen gertakari bat barne.

Rosewood tarteko geltoki txiki bat zen, *Seaboard Air Line Railway-n* eskariz gelditzen zena, leku lasai eta batez ere beltza. Oinarririk gabeko akusazioek bultzatuta, inguruko Sumner herrian (Levy konderrian inkorporatu gabeko komunitate batean) emakume zuri bat jo eta, seguru asko, beltz batek bortxatu zuen. Hurbileko herrietako gizon zuriek Rosewoodeko bizilagun bat jipoitu zuten. Herritar beltzak erasoen aurka defendatzen hasi zirenean, ehunka zurik ehizaldi bat egin zuten landazabalean, pertsona beltzak ehizatuz eta Rosewoodeko etxe ia guztiak errez. Bizirik atera zirenak hainbat egunez ezkutatu ziren inguruko zingiretan, eta trenez eta autoz eraman zituzten hiri handiagoetara. Estatuko eta tokiko agintariak indarkerian jabe baziren arren, ez zuten atxiloketarik egin Rosewood-en egindako jarduerengatik. Herritar beltzek herria utzi zuten erasoetan. Inor ez zen itzuli.

Istiluak asko zabaldu ziren herrialdean zehar, baina erregistro ofizial gutxik dokumentatu zuten gertaera. Bizirik iraun zutenak, haien ondorengoak eta egileak isilik egon ziren Rosewoodi buruz hainbat hamarkadatan. Istiluak izan eta hirurogei urte geroago, Rosewooden historia berpiztu egin zen komunikabide nagusietan, kazetari batzuek 1980ko hamarkadaren hasieran aipatu zutenean. Bizirik atera zirenek eta haien ondorengoek estatuaren aurkako demanda jarri zuten, bere babesean porrot egin zuelako. 1993an, Floridako Estatuko Batzar Legegileak gertakarien txostena eskatu zuen. Ondorioz, Florida Estatu Batuetako lehen estatua izan zen, arraza-indarkeriaren ondorioz bizirik atera zirenei eta haien ondorengoei kalte-ordainak ematen. *Rosewood* filma, 1997an grabatua eta John Singletonek zuzendua, sarraskiaren kontakizuna da. 2004an, estatuak Rosewood Floridako ondare-monumentu izendatu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3113157
* Commonscat Multimedia: Rosewood massacre / Q3113157

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3113157
* Commonscat Multimedia: Rosewood massacre / Q3113157
| San Anton abesbatza

 |
| --- |
| Datuak |
| **Egoitza** | Bilbo |
| **Musika mota** | Euskal tradizioko musika |
| **Zuzendaria** | Alfredo Hurtado de Saracho |
| **Taldekideak** | 40 |
| **Urteak** | 1947 - ... |
| **Fundatzailea** | Iñaki Gallaga |
| **Webgunea** | anantoneus.wordpress.com |

**San Anton Abesbatza** (Bilbo, 1947) 40 ahots mistoz osatutako euskal abesbatza da, Bilbon Iñaki Gallagak sortua 1947an. Gerra osteko giro frankistan ez zen erraza izan eta Klaudio Gallastegiren laguntzari esker lortu zuten, garai hartan Bilboko San Anton elizako apaiza zena. Euskal tradizioko musika hedatzen, abesten eta biltzen duen abesbatza honen sustatzaile eta eragilea izan zen.

Hiru urte geroago, 1950ean, aurkeztu zen ofizialki Bizkaiko hiriburuko Campos Elíseos antzokian Bengoaren zuzendaritzapean. 1952an Andoni Arregi hartu zuten zuzendari; 1974an José Antonio Calzada; eta 1977an Alfredo Hurtado de Saracho.

Euskeria abesbatza. 1978an sortu zen Estitxu Arregi zuzendariarekin, Bilboko San Anton abesbatza bi abesbatzatan banandu zenean.

Jatorki abesbatza ere hortik atera zen. Andoni Arregi zuzendariarekin eratu zuten. Geroago Marian Urkiola aritu da zuzendari.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Orfeón San Antón - San Antón Abesbatza - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
2. ↑    «San Anton Abesbatza» *San Anton Abesbatza* 2022-11-13 (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
3. ↑   Jatorki abesbatza. «Jatorki abesbatza - Facebook» *www.facebook.com* (Noiz kontsultatua: 2024-03-22).
4. ↑    «Jatorki Abesbatza - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-03-22).

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
| **Mendebaldeko Papua** |
| --- |
| Ez da estatua |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Mendebaldeko Papuako banderaBandera |  |

 |
| ***Ereserkia**: Hai Tanahku Papua* |
|  |
| **Hiriburua** | Jayapura |
| **Hiri nagusiak** |  |
| **Administrazioa** | Papua eta Mendebaldeko Papua probintziak. |
| **Eremua** | 420.540 km² |
| **Biztanleria** | 2.646.489 (2005) |
| **Administrazioa** | Papua eta Mendebaldeko Papua probintziak. |
| **Dirua** | Indonesiar errupia |
| **Herritarra** |  |
| **Hizkuntza(k)** | 200 hizkuntza tribal |
|  |

**Mendebaldeko Papuako Errepublika**, estatu ohia eta gaur egun aitorpenik gabeko estatua da eta Mendebaldeko Papua eskualdean finkatzen da. Vanuatuk baino ez du errekonozitzen eta Indonesiak aldarrikatzen eta okupatzen du. Papua eta Mendebaldeko Papua eskualdeak hartzen ditu. 1971ean aldebakarrez aldarrikatua izan zen.. Hainbat militante eta gizarte mugimendu borrokan ari dira Papua gaztazkan Mendeko Papuaren independentziaren alde, haien artea, Papua Askatasun Mugimendua, Mendebaldeko Papuako Askatasunerako Erakundea (WPLO) (hauen buru John Anari da), eta Mendebaldeko Papuaren Askatasun Nazionalerako Armada (WPNLA). Papua Askatu mugimenduaren ideologia lotua dago bizitza modernoaren gainbeherarekin eta garapen ekonomikoaren arbuioarekin.

2014an, Mendebaldeko Papuaren independentziaren aldeko mugimenduak Port Villa-an bildu ziren eta talde bakar bat osatzea adostu zuten: Mendebaldeko Papuako Askatasun Fronte Bateratua.

Ikus, gainera
-------------

* Mendebaldeko Papua

Kanpo estekak
-------------

* *Mendebaldeko Papua Askatu* kanpaina

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2562456
* Commonscat Multimedia: Republic of West Papua / Q2562456

---

 |

* Wd Datuak: Q2562456
* Commonscat Multimedia: Republic of West Papua / Q2562456

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  FreeWestPapua.org]
4. ↑  WPLO gunea
5. ↑  
WPLO guneko beste orria bat.
6. ↑  Ecological Direct Action webgunea.
**Hipoxia** (antzinako grezieraz: ὑπό, *hypó*, "gutxiago" eta ὀξύς *oxys*, "oxigenoa") oxigeno urritasuna da*,* arnas gutxiegitasunaren ondorioetako bat, oxigenoaren presio plasmatiko arteriala 60 mmHg-tik beherakoa denean sortua: arnas gutxiegitasuna gertatzen denean, karbono dioxidoaren presio plasmatikoa altua, baxua edota normala izan liteke. Ez da gaixotasuna, alterazio funtzionala baizik.

Beraz, hipoxia arnas gutxiagotasunaren ondorio bat dela kontuan hartuz, oxigenoaren urritasunarekin guztiz lotuta dago. Urritasun hori ehun edota zeluletan agertzen da. Askotan, hipoxemia eta anoxemia nahasten dira, baina desberdinak dira:

* Anoxemia hipoxia kasu larri bat da: hor, zeluletan oxigenorik eza nabaritzen da; hipoxian, ordea, urritasuna nabari da. Hortaz, desberdintasuna oxigenoaren kopuruan dago.
* Hipoxemiari dagokionez, arterietan oxigenoaren presio plasmatikoa jaisten da, eta ez zeluletan edo ehunetan, hipoxiaren kasuan ez bezala.

Hori dela eta, hipoxia ehunetara edo zeluletara garraiatzen edota heltzen den oxigeno kopuruaren murrizketatzat har daiteke: oxigenoaren presio partziala jaistearen ondorioz gertatzen da, presio baxuko atmosferetan. Altuera handiko eremuetan ohikoa da: bertan, presio atmosferikoa itsas mailakoa baino txikiagoa denez, oxigenoaren presio partziala jaitsi egiten da eta, horren ondorioz, arnas urritasuna deritzona sortzen da eta, horri lotuta, hipoxia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Ugarte Nuñez, Edurne.  (2005). *Patologia Orokorra.*  Elhuyar, 716-743 or. ISBN 978-84-92457-47-2..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105688
* Commonscat Multimedia: Hypoxia (medical) / Q105688

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00572772
* NKC: ph508956
* AAT: 300391458
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000860

 |

* Wd Datuak: Q105688
* Commonscat Multimedia: Hypoxia (medical) / Q105688
**Joan Aldamizetxebarria García** (Tarragona, Katalunia, 1972 - ) euskal idazlea. Tarragonan jaio zen baina izatez gernikarra da. Marrodan VII. Saria irabazi zuen *Denbora igarotzen ez denean* olerki-liburuarekin.

Kulturarekin hainbat zereginetara lotuta bizi da.

Musikan, UHF taldeko abeslaria eta letren egilea izan zen. Gernikako Marijesien kide izan da 14 urtez, 12 bakarlari moduan, baina hauek erakunde bezala erregistratu zirenean, uztea erabaki zuen.

Argazkigintzan, hainbat erakusketa antolatu izan ditu Euskal Herrian. Ezagunena *Afrikako Begiradak* da.

Literaturan, 2 olerki liburu argitaratzeaz gain, kontaketa laburreko *Gorria eta beste kontakizun batzuk* eta *60 relatos 60 autores* liburuan ere parte hartu izan du.

Egun, Culture gym aldizkarian laguntzen du zenbakioro artikulu bat idazten.

Lanak
-----

### Poesia

* *Denbora igarotzen ez denean* (2002, *Ediciones Beta*)
* *Bihotzaren lautadak* (2004, *Ediciones Beta*)

Sariak
------

* Marrodan VII. Saria.

Kanpo loturak
-------------

* Joan Aldamizetxebarria literaturaren zubitegian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260408
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 106994005
* Literaturaren Zubitegia: 681
* BNE: XX1611416
* LCCN: no2014004033
* SUDOC: 079307825

 |

* Wd Datuak: Q12260408
**Antonio Bilbao La Vieja** (1892 – 1980) argentinar arkitektoa eta errugbiko futbolaria izan zen. Bere kirol ibilbide osoa San Isidron egin zuen  eta Argentinako selekzioan aritu zen 1927an

Biografia
---------

 1922ko San Isidro taldea.
Antonio Bilbao Buenos Airesen jaio zen, kreolen jatorriko Antonio Gervasio Bilbao eta Edelmira Felisa Rosende Mitreren semea. Bere urruneko arbasoak Errioxakoak ziren, Espainian.  Protagonismoa lortu zuen arkitekto argentinar gisa, Buenos Aires Handian La Tablada-n auzo-parke esanguratsu bat eraikitzeko bere lehen proiektuari ekinez.  Bilbaok Buenos Aireseko Unibertsitateko Arkitektura Teoriako irakasle laguntzailea izan zuen.  Argentinako Zientzia Elkarteko kide ere izan zen.

Kirol ibilbidea
---------------

Bilbaok bere kirol ibilbideari ekin zion Estudiantes de La Platako jokalari gisa. Gerora, San Isidrok fitxatu zuen, non klubeko kapitain eta entrenatzaile paperak bete zituen.  Gainera, Argentinako errugbi selekzioko entrenatzaile kargua hartu zuen. 

1950eko hamarkadan, Bilbaok aktiboki parte hartu zuen Argentinako errugbiko batzorde exekutiboko kide gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *El pasado del rugby vive en San Isidro.*  La Nación.
2. ↑    *Cuatro décadas de mística.*  Diario El Litoral.
3. ↑    *Los vascos en la Argentina: familias y protagonismo.*  Fundación Vasco Argentina "Juan de Garay" ISBN 9789879755655..
4. ↑    *Revista de arquitectura, Números 1-4;Número 6.*  Sociedad Central de Arquitectos.
5. ↑    *Archivos de la Universidad de Buenos Aires(boletín informativo de la Revista de la universidad).*  Universidad de Buenos Aires.
6. ↑    *Boletín del Museo Social Argentino, Volumen 13.*  Museo Social Argentino.
7. ↑    *Todo es historia, Números 295-300.*  Todo es Historia.
8. ↑    *Genealogías argentinas, Volumen 1.*  Lucio Ricardo Pérez Calvo ISBN 9789874325624..
9. ↑    *Memoria y Balance.*  Unión Argentina de Rugby.
1936ko urrian, Espainiako Gerra Zibilean, Gipuzkoako Hernani udalerrian kolpista frankistek burututako egindako fusilamenduak izan ziren.

Fusilatuak
----------

Hernaniko hilerriko horman frankistek 200 lagun inguru fusilatu zituzten, eta beste asko Galarretan (hernaniarrak, 13). Gehienak Ondarretako kartzelatik aterata hil zituzten, eta erail ondoren, gurdian ekarrita Hernaniko hilerrian lurperatu.

Fusilatuen artean elizgizon eta apaizak, emakume haurdunak, alderdi abertzale eta ezkertiarretako kideak eta sindikalistak zeuden, haietako ia inork ez zuen Bigarren Errepublika garaian inongo ardura edo kargu politikorik izan, baina horrek ez zituen militar frankistak, falangistak eta erreketeak geldiarazi eta ez zuten gupidarik izan. Ekintza odoltsu honekin Errepublikaren alde agertu zen biztanleriari eskarmentua eta zigorra eman nahi izan zioten, baita mendekua bilatu ere.

Fusilatuen artean Jose Adarraga, Gervasio Albisu, José Ariztimuño ‘Aitzol’, Martin Lekuona, Zelestino Onaindia eta Jose Otaño elizgizonak zeuden, baita José Maria Elizalde donostiarra, edota Aiako alkatea zen Gabino Alustiza.

Eraildako emakumeak bederatzi lirateke, tartean Gatzaga udalerriko Emeteria Aranburuzabala, bederatzi seme-alaben ama eta politikatik guztiz kanpo; Arrasate udalerriko Maria Bengoa, 17 urteko neska gaztea eta Emakume Abertzale Batzako kidea, eraildako emakume guztietan gazteena; edota Dominika Artola, «seme komunista bat izateagatik» fusilatua.

1943ko omenaldi ekintza
-----------------------

1943ko Santu Guztien Egunez, Hernaniko hilerrian ikurrinaren koloreekiko lore sorta bat eta honako idazkia agertu ziren:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Arerio maltzurrak zuek bazterrean utzi arren, eusko gogoan beti toki berezia daukazue. |  » |

Agintari frankistak jakinaren gainean jartzean, bere onetatik atera eta guztiz sumindu ziren, ondorioz atxiloketak egon ziren, tartean baita Hernaniko hilerriko atezaina bera ere, honekin batere zer ikusirik izan ez arren, espetxean bi hilabete preso sartu zuten.

Gerora, omenaldi ekintza eta balentria horren atzean Elbira Zipitria donostiar maistra izan zela jakin zen, erbestetik etorri ondoren bere eskuz eta arriskuz omenaldi hura egitea erabaki baitzuen.

Gaur egun
---------

Asko dira oraindik euren familiartekoen arrastorik ez dutenak, eta ikertzeko eskatzen ari direnak: non desagertu eta nora eraman zituzten. Hernanin fusilatutako 200 pertsona haiek ez dira agertu. 2003an, Hernaniko Udalaren eskariz, Aranzadi Zientzia Elkarteak hilerriko hobia zabaldu zuen, baina kripta hutsik aurkitu zuten, beste hainbat lekutan bezala. Ez dago garbi non dauden gorputzak, baina aditu batzuk eta testiguek diotenez, 1960an atera, eta beste norabait eramanak dira, arrastoak ezkutatu asmoz-edo.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  **(Gaztelaniaz)** Gotzon Aranburu: «Fusilamientos en Hernani», *Naiz*, 2016-10-09.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187832

 |

* Wd Datuak: Q31187832
**Pedro Canaveri** (1891-?) argentinar politikari eta kirol zuzendaria izan zen. Zuzendaritza batzordeko kide eta Club Atlético Independienteko presidentea izan zen.  1946an, Canaveri Argentinako Futbol Elkarteko presidente kargurako hautatu zuten. 

  

**Pedro Canaveri** (1891-?) was an Argentine politician and sports manager. He was member of the board of directors and president of the Club Atlético Independiente. In 1946, Canaveri was elected to the post of president of the Argentine Football Association.

Biografia
---------

Canaveri Ramallon (Buenos Aires) jaio zen, Pedro Canaverisen eta María Telechearen semea, euskal jatorriko familia batekoa. Bere aita irlandar jatorriko kreolea, Barracas hegoaldeko larruzaleen familia batekoa zen. 

1919an, Pedro Canaveri Club Atlético Independienteko presidente gisa hasi zen, non Hego Amerikako hormigoizko lehen estadioaren eraikuntzaz arduratu zen.  Avellanedako erakundeko presidentea izan zen 1919, 1922-1933 eta 1942-1945 urteetan. 1931n, Lehen Mailako hogeita hamalau taldeak hiru ataletan banatzeko proiektua burutu zuen, A. B. C. 

1946an Pedro Canaveri Argentinako Futbol Elkarteko presidente izendatu zuten, Eduardo Ávalosen ordez.  1947ra arte bakarrik egon zen karguan  Revolución Libertadora-ren ostean, Canaveri AFAko Kontrol Batzordeko kide izendatu zuten, garai hartan Arturo A. Bullrich buru zela. 

Pedro Canaveri 1920ko ekainaren 26an ezkondu zen Mercedes Leirarekin, José Leira eta Mercedes Salgadoren alaba , jatorriz A Coruñako familia espainiar batekoa.  Zoilo Canaveri, Argentinako Uruguaiar futbolari ospetsuaren lehengusua zen, Racing Club de Avellaneda eta Club Atlético Independienten jokatu zuena.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* afa.org.ar
* familysearch.org



1. ↑    *Avellaneda.*  Caras y Caretas.
2. ↑    *Los Clubes del Fútbol Argentino. Tomo I.*  By Romero, Gerardo February 2014 ISBN 9789870271031..
3. ↑   .
4. ↑    ISBN 9789870271031..
5. ↑    *Argentina, National Census, 1869.*  República Argentina.
6. ↑    *Simpatía por el diablo: Una historia de ídolos y campeones con la camiseta roja.*  by Juan Tejedor November 2013 ISBN 9789500745772..
7. ↑    *Súper Liga, una vieja idea.*  Clarín 4 May 2016.
8. ↑    *Sport in Latin American Society: Past and Present.*  by Lamartine DaCosta, J A Mangan 8 April 2014 ISBN 9781135310172..
9. ↑    *Historia política del deporte argentino, 1610-2002: biografías, legislaciones, hechos históricos.*  Corregidor, Jan 1, 2004 ISBN 9789500515412..
10. ↑    *La AFA y el golpe a Perón.*  Clarín 23 September 2015.
11. ↑    *Matrimonios 1920.*  Parroquia Nuestra Señora de la Asunción.
12. ↑    *Bautismos 1890.*  Parroquia Santa Lucía, Virgen y Mártir.
13. ↑    *Angels with Dirty Faces.*  Jonathan Wilson 23 August 2016 ISBN 9781568585512..
*Artikulu hau aurkezle bizkaitarrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Olano».*

**Antxine Olano** (Bilbo, Bizkaia, 1975eko martxoaren 31) euskal telebista-aurkezle eta kazetaria da. Euskal Herriko Unibertsitatean ikasi zuen Bizkaian.

Ondoren, Canal Bizkaiako eta Alava 7 kateetako albistegietan lan egin zuen. Ondoren, *Decogarden* saioa aurkezteko fitxatu zuen La 2 kateak. Ostera, Telecincok saioa erosi zuen eta Antxinek aurkezten jarraitu zuen.

2007ko urtarrilaren 8an, Antxinek *Decogarden* saioa utzi eta La Sexta katera joan zen. Harrezkero, *Sabor de hogar* aurkezten du kate horretan. 2007ko Aste Santuaz geroztik *En un tic-tac* aurkezten du, La Sexta telebista katean ere.

Jarduera profesionala
---------------------

### Telebistan

* *Decogarden* (La 2, Telecinco)
* *Sabor de hogar* (La Sexta)
* *En un tic-tac* (La Sexta)

Kanpo estekak
-------------

* Berriak Antxine Olanori eginiko elkarrizketa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8201940

 |

* Wd Datuak: Q8201940
*Artikulu hau Irango dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Rial».*

**Rial**a (یال persieran) Irango txanpon ofiziala da. Rial bakoitza 100 Dinarrez osatuta dago, baina rialaren balioa hain baxua denez, gaur egun ez da honen frakziorik kontutan hartzen.

Historia
--------

Riala 1798. urtean ezarri zen txanpon bezala lehenengo aldiz, 1250 dinarrez edo Toman baten zortziren batez osatuta. 1825. urtean riala erabiltzeari utzi zioten Qiranarekin ordezkatuz.
1932. urtean rialak, qirana ordezkatu zuen, baina oraingoan 100 dinarretan zatituta azaldu zen.
Tomana gaur egun ez da izendapen ofizial bat, baina hitza oraindik oso erabilia da Irango gizartean, toman izena 10 Rialeko kopuruari deitzeko erabiltzen dute. Iraniar gehienek, gauzen salneurria tomanetan esaten dute, izan ere, produktuen prezioa Tomanetan markatuak izaten dira.

Txanponak
---------

Gaur egun erabiltzen diren txanponak 50, 100, 250 eta 500 rialekoak dira. 5 eta 10 rialeko txanponek legezko erabilera dute, baina ez dira zabalduak.

Diru-paperak
------------

Gaur egun legezko erabilera duten diru-paperak hauek dira: 100, 200, 500, 1.000, 2.000, 5.000, 10.000 eta 20.000 rialekoak dira. Hau da, balio handieneko diru-paperak 2 euro baina gutxiagoko balioa du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188608
* Commonscat Multimedia: Money of Iran / Q188608

---

 |

* Wd Datuak: Q188608
* Commonscat Multimedia: Money of Iran / Q188608


| * i
* e
* a
Diru-ikurrak |
| --- |
| Zirkulazioan | ฿ **·** B/. **·** Br **·** ₵ **·** ¢ **·** C$ **·** ₡ **·** ден. **·** ₫ **·** ֏ **·** € **·** ƒ **·** Ft **·** G **·** ₲ **·** ₴ **·** Kč **·** ₭ **·** L **·** L **·** L / E **·** £ / ₤ **·** лв. **·** ₦ **·** ₱ **·** P **·** Q **·** R **·** ﷼ **·** ៛ **·** RM **·** Rp **·** RSD/РСД **·** ₹ **·** ₨ **·** S/ **·** ৳ **·** R$ **·** $ **·** {\displaystyle \mathrm {S} \!\!\!\Vert } **·** ₪ **·** ₸ **·** ₮ **·** ₺ **·** VT **·** ₩ **·** ¥ **·** zł |
| Historikoak | ₳ **·** ₢ **·** ₰ **·** DM **·** ₯ **·** ₠ **·** ₣ **·** I/. **·** Kčs **·** Lm **·** ℳ **·** ₥ **·** ₧ **·** ℛℳ **·** Sk **·** Antzinako shekel **·** ₷ |
**Montalivet jauregia** Gipuzkoako Mutriku udalerrian dagoen jauregia da eta 1964an ondare kultural izendapena jaso zuen. Mutrikuko Alde Zaharrean dago.

Juan Jose Iturribalzaga Sanchez-Revata Montalivet Fajardo, Oñako baroiak, agindu zuen jauregi hau eraikitzeko XVIII. mendearen bukaeran. Jauregia Francisco Iberok diseinatu zuen, Gipuzkoako barrokoaren arkitekto ezaguna izan zenak. Harlanduzkoa da, balkoi jarraitu bat dauka bi fatxadetan, eta izkina batean, armarria ageri da.

Ezaugarriak
-----------

Portura doan Tranpakale kalean kokatua dago jauregia.
XVIII. mendean zehar, hiri askotan, bultzada demografikoak eraginda, garrantzia hartu zuen altueran egindako eraikuntzak. Horren adibide da Montalivet jauregia. Malda handiko guenan kokatua, ezaugarri horri egokitu behar izan zioten eraikina, zeinaren eskuin alboko fatxadak arteko horma osatzen baitu. Harlangaitz zarpiatua erabili zen, fatxada nagusian izan ezik; fatxada hori harri landuz egina da. Hiru isuriko teilatua du. Fatxada nagusia, kalera ematen duen aldean, harlanduzkoa da eta platabanda molduradunez bereizitako hiru mailaz dago osatua. Azpimarratzekoak dira arku beheratuko leiho handiak, moldurez apainduak. Behe solairuan, sarbide ateak arku beheratua du eta dintelaren gainean leiho biribila, eta bi harroin erdi barneratuz inguratua da, fatxadaren ezkerraldean. Gainerako hutsarteei dagokienez, lau leiho handi dira, burdinsarez babestuak, eta arku beheratuz eta moldurez hornituak. Solairu nagusia balkoi jarraitu bat da, forja burdinezkoa, fatxada alderik alde hartu eta alboraino iristen dena; balkoi horrek hartzen ditu bost hutsarteak, behe solairukoen antzera osatuak. Eraikinaren aurreko aldearen eta ezkerrekoaren artean Montalibet armarria ageri da. Hirugarren solairuak, ganbarak, bost hutsarte ditu ingurune irtenekoak. Erlaitz molduradun batek eta landare gaiak zizelaturik dituen hegal irten aberatsak ematen diote errematea.

Iruditegia
----------

* Armarria.Armarria.
* Jauregiaren fatxada nagusia.Jauregiaren fatxada nagusia.
* Albo bateko fatxadaAlbo bateko fatxada

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Bienes de Interés Cultural.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-23).
2. ↑   Open Data Euskadi, Xipri.  (Arbelbide). *'Euskal Herria' entziklopedia enblematikoa: Arkitektura zibila I - Eusko Jaurlaritzaren datu irekiak.*  Open Data Euskadi, 188 or. (Noiz kontsultatua: 2017-09-27).
3. ↑   Kultura eta Hizkuntza Politika saila. *Kultura Ondarea.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-23).

Ikus, gainera
-------------

* Alde Zaharra (Mutriku)
* Gipuzkoako kultura ondasunak

Kanpo estekak
-------------

* Mutrikuko Alde Zaharraren planoa eta eraikinak ikusgai. Mutrikuko Udalaren webgunea  **(Gaztelaniaz)**
* Euskomedia
* Auñamendi
* Las 20 mejores rutas por Euskadi
* Mutrikuko eraikinak eta Montalivet
* Mutrikuri buruzko bloga

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492439

 |

* Wd Datuak: Q20492439
66°22′32″N 29°20′19″E﻿ / ﻿66.37556°N 29.33861°E﻿ / 66.37556; 29.33861

**Oulanka Parke Nazionala** (finlandieraz, *Oulangan kansallispuisto*) Ipar Ostrobotnia eta Lappi eskualde finlandiarren artean dagoen parke nazional bat da. Errusiar Paanajärvi Parke Nazionalaren mugan dago eta muino eta baso zabalengatik da ezaguna; hala nola, Finlandia ekialdeko, iparraldeko eta hegoaldeko espezieak aurki daitezke bertan. Herrialdeko parke bisitatuena da Pallas-Yllästunturi ondoren eta 2002. urtean PAN Parks ziurtagiri bat jaso zuen; ziurtagiri hau duen Finlandiako bi parkeetako bat da .

1956. urtean sortu zuten Ipar Ostrobotnia eta Lappiko gune berezi hau babesteko asmoz eta 1982an eta 1989an zabaldu egin zuten; gaur egun, guztira, 270 km²-ko azalera dauka .

Historia
--------

Finlandian sortutako lehenbiziko zazpi parke nazionaletako bat da; hain zuzen, 1956. urtean sortu zen

Natura
------

### Fauna eta Landaredia

Ugaztunen taldea, hala nola, altzeek, elur-oreinek, ipar-katamotzek, jatunek, otsoek eta ugaztun txikiek osatzen dute.

Ibai zakarren ertzeetan aurki daitezkeen hegaztiak asko dira, esaterako,

arrano arrantzale eta beltzak
kuliska txikiak
urtero Savilampi urmaelean ikus daitezkeen euli-txori papargorriak

bertan habiaratzen duten hegoaldeko espezieak: txepetxak, txio txistulariak, zozoak

lagun gehien dituzten hegazti taldeak, buztangorri argiena, negu-txontena eta txio horiena dira.

**Oulanka Bisitarien Gune**tik gertu dagoen **Kiutaköngäs** bideko izeidietan aldiz, buztanikara horiak eta ur-zozoak aurki daitezke.

Leku aipagarriak
----------------

Ibilbideak eta Irisgarritasuna
------------------------------

Iruditegia
----------

Erreferentziak
--------------

1. ↑  PAN Parks Oulanka
2. ↑  Oulangan kansallispuisto

Ikus, gainera
-------------

* Finlandiako Parke Nazionalak

Kanpo estekak
-------------

* Oulanka Parke Nazionala **(Finlandieraz)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q127322
* Commonscat Multimedia: Oulanka National Park / Q127322

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 238813888
* GND: 7641681-1

 |

* Wd Datuak: Q127322
* Commonscat Multimedia: Oulanka National Park / Q127322


| Finlandiako Parke Nazionalak |
| --- |
| Ekialdeko Finlandiako Golkoa · Ekrenäs Uhartedia · Helvetinjärvi · Hiidenportti · Isojärvi · Kauhaneva–Pohjankangas · Koli · Kolovesi · Kurjenrahka · Lauhanvuori · Leivonmäki · Lemmenjoki · Liesjärvi · Linnansaari · Nuuksio · Oulanka · Päijänne · Pallas-Yllästunturi · Patvinsuo · Perämeri · Petkeljärvi · Puurijärvi-Isosuo · Pyhä-Häkki · Pyhä-Luosto · Repovesi · Riisitunturi · Rokua · Salamajärvi · Seitseminen · Syöte · Tiilikkajärvi · Torronsuo · Uhartedia · Urho Kekkonen · Valkmusa |