recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Rabban Bar Saumaren ibilbidea. Pekinetik Erromara, Parisera eta Bordelera joan zen eta mendebaldean momentuko gobernu garrantzitsuenekin bildu zen. 
**Rabban Bar Sauma** (c. 1220–1294) (asiriera klasikoz: ܪܒܢ ܒܪ ܨܘܡܐ‎; rɑbbɑn bɑrsˤɑuma), **Rabban Ṣawma** edo **Rabban Çauma** (txinera tradizionalez: 拉賓掃務瑪 'lābīnsǎowùmǎ') moduan ere ezaguna, nestoriar monje turkiar-mongoliarra izan zen, diplomazia lanetan aritu zena. Ezagun egin zen Txinako kostaldetik Frantziako kostaldera egin zuen bidaiagatik.

Biografia
---------

Rabban Bar Sauma Khanbaliqen (Khanaren hiria), Kublai Khan buru zuen mongoliar inperioaren hiriburuan jaio zen 1220. urte inguruan. Bar Sauma, gerora, monje nestoriotarra izaki, Rabban (maisu) titulua jaso zuen.

Rabban Markos dizipulua lagun, Lur Santura bidaiatzea erabaki zuen. Pekinetik Jerusalemerako 7.000 kilometrotik gorako bidean, Gobiko basamortua inguratu, Himalaiako goi-ordokiak zeharkatu eta hainbat gatazka saihestu behar izan zituen. Zetaren Bidean. karabanen laguntza eta Kublai Khanen beraren babes ekonomiko izan zuen abenturan.

Ez da jakin noiz abiatu zen Pekinetik, baina 1266an iritsi zen Pertsiako Ilkhanerrira, zehazki Bagdadera. Handik urte gutxira Marko Polo merkatari veneziarra ere handik pasako zen, baina kontrako noranzkoan; bi bidaiariek ez zuten sekula topo egingo.

Bagdaden bost urte eman eta gero, bertako Ekialdeko Elizako Patriarka izendatu zuten Bar Sauma. Izendapena Ilkhanerriko buru Abaqa Khanek berretsi behar zuen, baina gortera iritsi zenean, Abaqa hil berriaren seme eta oinordeko Arghun Khanekin bildu zen, eta hark oso bestelako asmoak zituen maisuarentzat. Arghun Khanek Europa kristauaren eta Ilkanerriaren arteko aliantza egin nahi zuen mamelukoen aurka, eta Rabban Bar Sauma pertsona egokia zen horretarako: kristaua (nestoriotarra) zen, pertsieraz hitz egiten zuen eta Ilkhanaren aholkularien konfiantza zeukan.

Zeregin diplomatiko berria medio, 1287an abiatu zen Europara. Itsaso Beltza zeharkatuta, Konstantinoplan, Androniko II.a Bizantzioko enperadorearekin bildu zen. Parisen, Frantziako Errege Filipe IV.a Frantziakoarekin izan zuen elkarrizketa; Bordelen, Eduardo I.a Ingalaterrakoarekin eta Erroman Nikolas IV.a aita santuarekin. Dignatarioari ohore guztiekin egin zioten harrera gorte guztietan, baina ez zuen itunik lortu. Mamelukoak baino arazo hurbilagoak zituzten eta fraidea esku hutsi itzuli zen Bagdadera.

Azken urteak Maragheko monasterioan eman zituen, bidaietan bizitakoa idatziz jasotzen, 1294an hil zen arte. Baina Marko Polorekin gertatu ez bezala, Rabban Bar Saumaren abenturak mende luzez ahaztuta egon ziren, XIX. mendean haren izkribuak aurkitu zituzten arte.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6   Irazustabarrena, Nagore.  (2016ko urriak 16). «Marko Polo kontrako noranzkoan» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q721469
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 45104887
* ISNI: 0000 0000 1403 3285
* BNF: 133212814 (data)
* GND: 119125617
* LCCN: n91127261
* SUDOC: 151543712
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q721469
**Shiryu Dragoikoa** Masami Kurumadak idatzi eta marraztutako manga eta animea den Saint Seiyako pertsonaia bat da. Dohko Librakoaren ikaslea da. Honekin Rozanen ikasi zuen. Librako oinordeko urrezko zaldun bezala, bere kosmoenergia goreneraino igotzen duenean bere bizkarrean dragoi igokari bat agertzen da. Irudi honen eskuin hanka, bihotzaren parean duena, da bere puntu ahula.

Armajantzia
-----------

Bere armajantzia da brontzezko zaldunen artean ezkuturik indartsuena duena. Hala ere, zenbait alditan hautsia izan zen. Esate baterako, Lehiaketa Galaktikoan Seiyaren aurka. Pegasoko zaldunak, eraso baten, bere burua Shiryuren ezkutuaren aurka jaurtitzen du, eta Dragoiko zalduna Pegasokoa erasotzeko prestatzerakoan, azken honek bere burua lurrera botatzen du, hala Shiryuk bere ezkutua suntsituz. Gauza bera gertatu zen Poseidonen sagan Krishna Krisaorrekoaren aurka borrokatu zuenean. Honek, bere urrezko hiruhortza erabiliz, Shiryuren ezkutua hautsi ezezik, Dragoiko zalduna alderik alde ere zeharkatu zuen.

Parte hartzea
-------------

### Hamabi etxeen aurretik

Hamabi etxeen aurretik Lehiaketa Galaktikoan agertzen da. Seiya Pegasokoaren aurka borrokatzen du, eta, nahiz eta denbora gehienean nagusi izan, azkenean, Seiyak, Shiryuren puntu ahula non dagoen ikusiz, hantxe erasotzen dio. Eraso honek Dragoiko zaldunaren bihotza geldiarazten du. Horretaz ohartuta, Seiyak, ondoren, beste kolpe bat ematen dio, bere bihotza berriz martxan jarriz. Lehiaketa amaitu baino lehen, Ikki Fenixekoak, bere zaldun beltzekin batera, lehiaketako saria zen Sagitariuseko armajantzia lapurtu zuen eta Shiryuk, bere lagunekin batera, zenbait borrokaren ondoren urrezko armajantzia osatzen zuten bederatzi zatiak berreskuratu ahal izan zituzten, Ikki lur artean ehortzita utziz.

Beste une baten, Algol Perseokoaren aurka borrokatzea tokatu zitzaion. Argolek bere armajantziko ezkutuan Medusaren irudia zuen, eta hari begira zegoen oro harri bihurtzen zuen. Hala gertatu zitzaien Shiryuren kide ziren beste brontzezko zaldunei. Shiryuren kasuan, hasieran benda batekin estali zituen begiak, baina horrek ez zuen balio izan, beso bat harri bihurtuta geratu bait zitzaion. Horren ondorioz, bere burua itsutzea erabaki zuen, bere begiak zaurituz. Hala lortu zuen Argol garaitzea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2712873

 |

* Wd Datuak: Q2712873
**Semantika** zeinu linguistikoen esanahia eta haien konbinaketak aztertzen dituen hizkuntzalaritzaren adarra da. Semantikaren ikuspuntua sinkronikoa edo diakronikoa izan daiteke. Breal-ek, aurrekoetan oinarrituta, semantika diziplina linguistikoa gisan eman zuen; aurrerago, Peirce-k, Ogdon-ek, Richards-ek eta beste batzuek ikertu zuten zeinuaren jatorriaren gainean, irizpide analitiko batekin, baita zein paper betetzen zuen hizkuntzak mundu pertzeptibo-kognitiboan ere; horrekin Humbold-ek hasi zuen baina Sapir, Maslinowski eta Benjamin Lee Whorfek ikertzen segitu zuten.

Estrukturalismoak semantika sistematiko bat eraikitzean eragin txikia izan du: orokorrean, soilik aztertu ditu kriterio-historikodun talde lexikoak, eta baita idealistak eta giza-politikoak ere.

Azken emaitzak atera ditu Uriel Weinreich-ek, Pragako Zirkuluarekin eta antropologiarekin edota Katz eta Fodor eta beste transformalistekin parekatuta, haien asmoa edo aspirazioa dela medio.

Kanpo estekak
-------------

* Semantika, Gizapedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39645
* Commonscat Multimedia: Semantics

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119332582 (data)
* GND: 4054490-4
* LCCN: sh2001008780
* NDL: 00564060
* NKC: ph117272
* AAT: 300054268
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D012660

 |

* Wd Datuak: Q39645
* Commonscat Multimedia: Semantics
Gorputz beltzaren (agertzen ez dena) erradiazioak sistema batetik ihes egiten ez duen bitartean, astintze termikoan dauden atomoek, funtsean, talka elastikoak jasaten dituzte. Bataz beste, bi atomok, elkarren aurka, talkaren aurretik zuten energia zinetiko berarekin talka egiten dute. Hemen, giro tenperaturan dauden helio atomoak, bi trilioi aldiz atzeratuak dira. Bost atomo, gorriz koloreztatuak daude, euren mugimenduak jarraitzea errazteko.
Fisikan, **talka elastikoa**, talka gertatzen denean, deformazio iraunkorrak jasaten ez dituzten bi gorputz edo gehiagoren artean gertatzen den talka bat da. Talka elastiko batean, sistemaren momentu lineala zein energia zinetikoa mantentzen dira.

Energia kontserbatzen ez den talkek, gorputzetan deformazio iraunkorrak eragiten dituzte, eta talka inelastiko deritze.

Talka elastikoak, masa elkartrukerik ez daudenak dira, gorputzak, talkaren ondoren, ez dira itsatsita geratzen.

Talka perfektuki elastikoa
--------------------------

Mekanikan, **talka perfektuki elastikoa**ri, talkan, elkarren artean talka egiten duten bi masak eratutako sistemaren energia zinetikoa mantentzen denean erreferentzia egiten zaio.

Bi masa horiek berdinak diren kasurako, biak zuzengune beraren arabera mugitzen direnean eta talka egindako masa, hasieran geldi dagoenean, energia, osorik, lehenengotik bigarrenera pasatzen da, geldi egotetik, berarekin talka egin duen masak zuen egoerara pasatzen dena.

Beste kasu batzuetan, talka egiten duen masaren abiaduraren eta talka jasaten duen masaren abiadurari dagokionez tarteko egoerak gertatzen dira, sistemaren energia zinetikoa beti mantentzen den arren. Hau, elastiko hitzak, deformazio plastikoetan, beroan edo beste modu batzuetara energiarik ez kontsumitzeari erreferentzia egitearen ondorio da.

Idealizazio erabilgarri bat da baldintza batzuetan, billarreko bolen mugimenduaren aztertzea kasu, kasu honetan, egoera konplexuagoa den arren, energia zinetikoak, bolaren traslazio mugimenduagatik osagai bat, eta errotazio mugimenduagatik beste bat baitu.

Deskribapen matematikoa
-----------------------

Ikus, gainera
-------------

* Talka inelastiko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1044799
* Commonscat Multimedia: Elastic collisions

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1044799
* Commonscat Multimedia: Elastic collisions
**Saivaara** (iparraldeko samieraz: *Čáivárri*), Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen mendixka da. 830 metro justutara iristen den mendi hau, Käsivarsi Eremu Basatiaren barnean dago, Saana eta Halti mendixketatik gertu.

**Saivaara mendixka**.
Lehen aipaturiko Käsivarsi Eremu Basatian dago, Lappi lurralde osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezkeen eremu basatian hain zuzen; aliotak, antzarak, elur-hontzak, kaskabeltz handiak, marikoi buztanluzeak eta txontak dira esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago; hala nola, azeri artikoak, elur-orein basatiak, eper zuriak, erbinude zuriak, ipar-katamotz beldurtiak, jatunak, leming bizkorrak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak .

Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira.

Ikus, gainera
-------------

* Enontekiö
* Käsivarsi EB

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Käsivarren erämaa-alue

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11891949

 |

* Wd Datuak: Q11891949


| Enontekiöko mendixka garrantzitsuenak |
| --- |
| Ailakkavaara • **Halti** • Ounas • Peeravaara • Pyhäkero • **Ridnitšohkka** • Ropivaara • **Saana** • Saivaara • Termisvaara |
**Smyth konderria** (ingelesez: *Smyth County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Marion da. 2010eko zentsuaren arabera 32.208 biztanle zituen, Smyth kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Smyth konderriak 1.171,42 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,53 ura dira. Beste 1.167,9 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 27,49 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 32.208 pertsonetatik 31.169 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 527 dira. 630 beltzak edo afroamerikarrak. 41 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 82 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 265 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q378896
* Commonscat Multimedia: Smyth County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146626807
* ISNI: 0000 0004 0391 5337
* GND: 7583807-2
* LCCN: n84028419
* NARA: 10039878
* **Lekuak**
* OSM: 2532637
* TGN: 2002191

 |

* Wd Datuak: Q378896
* Commonscat Multimedia: Smyth County, Virginia
**Sais** (Σάϊς), Behe Egiptoko V. nomoaren hiriburua izan zen, Niloren deltatik mendebaldera zegoena, XXVI. dinastiaren errege egoitza izan zena, Saitarra ere deitua (K.a. 654-K.a. 527). Bertako jainkosa nagusia, Neit gerlaria izan zen.

* Izen egiptoarra: **Sau**. Izen greziarra: **Sais**. Izen arabiarra: **Sa el-Hagar**.

Hiriaren izena, Sa el-Hagar, aztarnategi arkeologikotik gertu dagoena, antzinako izenetik dator eta "Sa harkaitza" esan nahi du.

Finkapen antzinakoenak, Maadi-Buto kulturan datatuak daude (K.a. 3500ean). Bai Neit izena daramaten bi erreginen izenak (Merytneit eta Neithotep), baita Aha faraoiaren garaian hiriari buruz eginiko aipamenek, Egiptoko Aro Dinastiko Goiztiarrean lortutako ospe handia adierazi lezakete. Ordutik aurrera eta denbora tarte luze batean zehar, hiriaren historia jarrai daiteke, nagusiki, aurkitutako zeramika hondakinengatik, Antzinako Inperioan eta Inperio Berrian data daitezkeenak.

Saisek, bere ospea berreskuratu zuen K.a. VIII. mendean, XXIV. dinastiako Tefnakht eta honen ondorengo izan zen Bakenrenefek, mendebaldeko deltako hiri nagusi bihurtzen dutenean.

Sais, azkenik, Shabako errege kushitar erregearen mende erortzen da, baina garrantzia lortzen du berriz asiriarrek Egipto inbaditzen dutenean, bere gobernari den Nekao I.ak asiriarrekin batera borrokatzen duenean kushitarren aurka. Bere seme Psametiko I.a gailentzen da faraoi bezala (K.a. 664-K.a. 612), Sais, errege egoitza bezala ezarria geraturik, persiar akemenidarrek konkistatu zuten arte, K.a. 527an. Akemenidar garaian, Neiten tenplua, persiar erregeek babestu zuten.

Hiria, K.a. V. mendearen erdialde inguruan bisitatu eta deskribatu zuen Herodotok, nork, errege jauregia, Neiten tenplua, laku sakratu bat, obeliskoak eta estatuak bezalako eraikinak deskribatzen dituen.

1997tik eta denbora luzez bertan behera utzia egon ondoren, lan arkeologikoa, Durhameko Unibertsitatea eta *Egypt Exploration Society*ren ardurapean dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q381038
* Commonscat Multimedia: Sais, Egypt

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 240123807
* GND: 7549979-4
* SUDOC: 027562921
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 21138

 |

* Wd Datuak: Q381038
* Commonscat Multimedia: Sais, Egypt
**San Bartolome baseliza** Gipuzkoako Ordizia udalerrian dagoen baseliza bat da, San Bartolome auzoan.

Kokalekua
---------

Izen berdineko San Bartolome auzoan dago, N-1 errepidea eta Oria ibaiaren alboan eta Ordiziako Eroski merkatalgunearen sarbidean.

Historia
--------

San Bartolome baselizaren inguruan sortu zen Ordizia. Baseliza honen inguruan altxatu ziren udalerriaren lehenengo baserriak, inguruetako mendietako baserrietatik haranaren behealdera jeitsi ziren aurreneko ordiziarren bizilekuak. San Bartolome baseliza izan zen lehenengo harria, eta Ordiziaren ikur nagusia.

Baseliza 1859. urtean erabat berriztatua izan zen, Napoleondar Gerretan frantses tropek beraien erretiratzean guztiz erre baitzuten.

Eraikina
--------

Sarrerako ate ederra dauka eta garai batean hiru aldare izan zituen. Gaur egun San Bartolomeren irudi bat dauka, alboan Lurdesko Ama Birjina eta Bihotz Sakratua dituelarik. Alboetako hormetan San Joseren eta Maria Birjinaren koadroak daude. Historialari batzuk diotenez, Alfontso X.a Gaztelakoak udala sortu zuenean, jada baseliza aurretik ba omen zegoen.

* San Bartolome baseliza.San Bartolome baseliza.
* San Bartolome baseliza.San Bartolome baseliza.

Kanpo estekak
-------------

* San Bartolome baseliza. Kulturweb.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25480064

 |

* Wd Datuak: Q25480064
1870eko Skeppsholmen uhartearen mapa, hego-ekialdean Kastellholmen uharte txikia du.
Skeppsholmen uhartearen aire-ikuspegia.
'*Skeppsholmen* Suediako Stockholm hiriburuaren erdigunean dagoen uhartea da, Gamla Stan (alde zaharra) eta Djurgården uharteen artean.

Itsaso Baltikotik Stockholmerako sarreran kokaturik dagoenez historikoki eraikin militar ugari izan dira bertan. Gaur egun militarren presentzia asko jeitsi da eta hainbat museo ezarri dituzte uhartean, aipagarriena Moderna Museet, Arte Moderno eta Garaikidearen museoa.

Uda partean Stockholmgo Jazz Jaialdia antolatzen da bertan.

XIX mendeko *af Chapman* belauntzia gaur egun ostatu gisa erabiltzen da.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Moderna Museet
* *af Chapman* belauntzia
* Teater Galeasen antzokia
* Eric Ericson Hall

Iruditegia
----------

* Moderna Museet.Moderna Museet.
* af Chapman belauntzia.*af Chapman* belauntzia.
* Eric Ericson Hall.Eric Ericson Hall.
* Amiralitetshuset.Amiralitetshuset.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q849086
* Commonscat Multimedia: Skeppsholmen

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139726167
* **Ondare historikoa**
* FMIS: raa/bbra/21300000019241

 |

* Wd Datuak: Q849086
* Commonscat Multimedia: Skeppsholmen


| Stockholmeko uharteak |
| --- |
| Beckholmen  •  Djurgården  •  Helgeandsholmen  •  Kastellholmen  •  Kungsholmen  •  Långholmen  •  Lilla Essingen  •  Reimersholme  •  Riddarholmen  •  Skeppsholmen  •  Södermalm  •  Stadsholmen  •  Stora Essingen  •  Strömsborg |
Futuna eta Alofi uharteen mapa.
Haurrak jantzi tradizionalekin, 1964an.
**Sigave**, Wallis eta Futuna uharteetako Frantziako atzerriaren kolektibitatea osatzen duten hiru erresuma tradizionaletako bat da. Lurralde hau Futuna uhartearen mendebaldeko zati handi bat da. Wallis eta Futuna barruan hiru erresuma tradizionalak daude: Sigave, Alo eta Uvea. Hizkuntza ofiziala frantsesa da eta bertako hizkuntza, futunera.

Herriak
-------

| Herria | Biztanleria | Barrutia | Aldea |
| --- | --- | --- | --- |
| Leava | 322 | Sigave | Mendebalde eta Hego-mendebaldea |
| Toloke | 172 | Sigave | Mendebalde eta Hego-mendebaldea |
| Nuku | 204 | Sigave | Mendebalde eta Hego-mendebaldea |
| Fiua | 257 | Sigave | Mendebalde eta Hego-mendebaldea |
| Vaisei | 160 | Sigave | Mendebalde eta Hego-mendebaldea |
| Tavai | 160 | Sigave | Ipar aldea |

Demografia
----------

| Herriak | Biztanleria (2018) |
| --- | --- |
| Fiua | 257 |
| Leava | 322 |
| Nuku | 204 |
| Tavai | 160 |
| Toloke | 172 |
| Vaisei | 160 |

Ekonomia
--------

Funtsean nekazaritzaren ingurukoa da, biziraupenerako nekazaritzara bideratuta, bertako beharretarako egokituta. Ba da ere eskala txikiko arrantza.

Historia
--------

Duela 5000 urte (K.a. 3000), Txinako Hegoaldeko kostaldeko biztanleak, mihiaren eta arrozaren hazleak, itsasartea gurutzatzen hasi ziren Taiwanen finkatzeko. K. a. 2000 inguruan, migrazioak Taiwanetik Filipinetara gerturatu ziren. Laster hasi ziren migrazio berriak Filipinetatik Sulawesi eta Timorrera eta, handik, Indonesiako artxipelagoko beste uharteetara. K. a. 1500 inguruan. Beste mugimendu batek Filipinatik Ginea Berrira eta harago, Ozeano Barera eraman zuen. Austronesiarrak, zalantzarik gabe, gizateriaren historiako lehen nabigatzaileak izan ziren.

Historiak aitortutako Futunaren lehen europar bisitariak Willem Schouten eta Jacob Le Maire izan ziren 1616ko maiatzaren 22an arraunean irlara hurbildu zirenak. Eendracht itsasontzia pilotu zuten, 350 tonako itsasontzia. Zortzi egun inguru egon ziren artxipelago txiki honetan Papua Ginea Berria aldera abiatu baino lehen.

Futunaren ekialdeko Alo erresumak protektoratu ituna sinatu zuen Frantziarekin, 1961ean, erreferenduma egin ondoren, Frantziako atzerriaren kolektibitatea bihurtu aurretik.

Politika
--------

Uharteen burua edo erregea Tamolevai, Keleta'ona edo Tui Sigave izena jasotzen du. Berarekin bost ministro (Aliki fa'u) daude baina hauen autoritatea mugatua da herrien buruen aurrean. Herrien buruak uhartearen familia nagusiek izendatzen dituzte. Aloren erregeak delegatu bat du herri bakoitzean. Seguritatea Frantziako Jendarmeriaren esku dago. Ohiturak eta tradizioak garrantzi handia dute uharteetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Itsasoz haraindiko Frantzia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2554877
* Commonscat Multimedia: Sigave

---

* **Lekuak**
* INSEE: 98612

 |

* Wd Datuak: Q2554877
* Commonscat Multimedia: Sigave
*Artikulu hau futbol taldeari buruzkoa da; errugbi taldea gaitzat duena beste hau da: «Racing 92»*

1936an Frantziako txapelduna izan zen taldea.
**Racing Club de France** edo **RCF** (izen osoa *Racing Club de France Colombes 92*) Frantziako futbol talde onenetakoa izandakoa da, baina gaur egun txapelketa amateurretan hartzen du parte. Parisko Colombes auzoko taldea da eta etxeko partidak Stade Yves-du-Manoir zelaian jokatzen ditu.

Historia
--------

1882an sorturiko kirol elkartea da, Frantziako zaharrenetakoa. 30. eta 40. hamarkadatan talde indartsua izan zuen eta Parisko taldeen artean erreferentzia bihurtu zen. Liga bat eta bost kopa eskuratu zituen.

60. hamarkadaren hasieran ere bolada ona izan zuen 1961 eta 1962ko ligatan bigarren egin baitzuen. Hala ere berehala diru arazoak izan zituen eta mailaz jeitsiarazi zuten. Honegatik hainbat birfundazio ezagutu behar izan ditu eta horrela hainbat izen eduki ditu historian zehar:

* Racing Club de France : (1896-1932, 1966-1981, 2005-2007)
* Racing Club Paris : (1932-1966, 1981-1987, 1999-2005)
* Matra Racing : (1987-1989)
* Racing Paris 1 : (1989-1991)
* Racing 92 : (1991-1995)
* Racing Club de France 92 : (1995-1999)
* Racing Club de France football 92 : (2007-2009)
* Racing Club de France Levallois 92 : (2009-2012)
* Racing Club de France Colombes 92 : (2012-)

Palmaresa
---------

### Frantzian: 6

* Ligue 1 (1): 1936.
* Frantziako Kopa (5): 1936, 1939, 1940, 1945, 1949.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q982889
* Commonscat Multimedia: Racing Club de France (football)

---

 |

* Wd Datuak: Q982889
* Commonscat Multimedia: Racing Club de France (football)
**Tama ibaia** (japonieraz: 多摩川, *Tama-gawa*?)
 Tokio iparraldetik hegoaldera zeharkatzen duen ibaia da.

Ibilbidea
---------

Kasadori mendian sortzen da eta Tokioren mendebaldeko ingurune menditsuan Okutama aintzira zeharkatzen du eta Oumera iristen da. Ondoren hegoaldera jotzen du Tama mendiak pasa eta Hamurara iritsi arte. Azkenik Tokioko Badian itsasoratzen da.

Uholdeak
--------

Saritan egiten du gainezka eta gaur egun daukan ibilbidea 1590ko uholdearen ondoren finkatu zen. Mende batzuk badira dikeak eraiki zituztena baina ibaiak sarritan hautsi izan ditu. XX mendean injeniaritza lan handiak egin ziren horregatik.

Aisialdia
---------

Tokiora hurbildu ahala kaiakean aritzeko toki popularra bihurtu da. Inguruko mendiak Japoniako eskalatzaile toki onenak izendatuak izan dira.

Bizikletan aritzeko eta korrika egin eta paseatzeko ibilbideak ere baditu ertzetan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1063006
* Commonscat Multimedia: Tama River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 259960129
* NDL: 00639990
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 3411177

 |

* Wd Datuak: Q1063006
* Commonscat Multimedia: Tama River
**Sociedat de Lingüistica Aragonesa** (SLA) aragoierazko erakundea da, 2004an abiatutakoa. Grausen (Huesca) dute egoitza nagusia.

Joan Coromines i Vigneaux, Jean-Joseph Saroïhandy, Juan Moneva Puyol eta Benito Coll Altabás hizkuntzalari eta egileak erreferente moduan dituzte.

Erakundeak beste eredu bat proposatzen du hizkuntza idatziaren moduan, *grafía SLA* izenekoa, Consello d'a Fabla Aragonesak 1987an finkatu zuenaren (*Grafía de Uesca*) aurrean.

Batzordea
---------

Xavier Tomás Arias, José Manuel Cuartango Latorre, Gabriel Sanz Casasnovas, María Concepción Girón Angusto kideek osatu zuten 2023ko batzordea, Benasquen egindako bileran.

Aldizkaria
----------

*De Lingua Aragonesi* aldizkari ofiziala du. Halaber, Xabier Tomás Ariasek kolaboratzen du Llengues Vives argitalpen kataluniarrean, bertan erakundeak proposatutako grafia erabiliz.

Kanpo estekak
-------------

* **(Aragoieraz)****(Gaztelaniaz)** SLA erakundearen webgunea
* **(Aragoieraz)** SLAk proposatutako idazkera

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2746865
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151884078
* BNE: XX256892
* CANTIC: a11281145
* SUDOC: 182504670

 |

* Wd Datuak: Q2746865
*Society of United Irishmen* erakundearen zigilu edo ikurra eta leloa: *Berdintasuna - Borroka berria da eta entzuna izango da.*
*Society of United Irishmen* erakundeko zenbait kide.
**Society of United Irishmen** edota **United Irishmen** (irlanderaz *Cumann na nÉireannach Aontaithe* eta euskaraz *Irlandar Elkartuen Elkartea*) errepublikar-nazionalista pentsakera zuen erakunde politiko iraultzaile bat izan zen. Erakunde honek Irlanda Britainia Handitik independientea izatea eta katolikoen emantzipazioa defendatzen zuen. Garai hartan herrialde honetako katolikoak bigarren mailako hiritar modura zokoratuak baitzeuden. Erakunde honek 1798ko Irlandako matxinadan berehalako garrantzia izan zuen.

Garai hartan Frantziako Iraultzaren ohiartzunak Irlandako katoliko eta protestante ugarirengan (bereziki Dublin ingurukoak) eragin izan zuen. 1791ko irailean Theobald Wolfe Tone irlandar iraultzaileak *"Argument on Behalf of the Catholics of Ireland"* (*"Irlandako Katolikoen Aldeko Argudioa"*) liburua argitaratu zuen, honi Wolfe Tone protestantea zela gehitu behar zaio. Ondorioz, 1791an Belfast hirian *Society of the United Irishmen* erakundea sortu zen, sortzaileak Wolfe Tone, Napper Tandy eta Thomas Russell izan zirelarik. Honekin Erresuma Batuko Gobernuak Irlandari burutzen ari zitzaion presioari aurre egin nahi zitzaion.

Urte bereko azaroan, Belfast hiriko adibidea jarraituz Dublin hiriburuan erakunde horretako beste talde bat sortu zen. Bapatean uharte osoan zehar erakunde honetako talde ugari sortuz joan ziren, betiere ingeles nagusitasuna astinduko zuen altxamendu bat antolatu asmoz. 1795. urtetik aurrera erakundea legez kanpoko bilakatu zen.

Erakundea bitan banandu zen: batzuk altxamendua hasi aurretik frantses indarren zain egon nahi izan zuten, besteek aldiz, frantsesak iritzi aurretik jada altxamendua burutu nahi zuten. Halere, 1793ko Leitrim konderriko altxamendua ingelesek su ta odolez menperatu zutela ikusirik, erakunde honetako bigarren taldearen pentsakera nagusitu zedin ondorioztatu zuen, hortaz, Frantziako Gobernu Iraultzailearekin akordio batetara ailegatu ziren.

Kanpo estekak
-------------

* Irlandar Elkartuen Elkartea jatorrizko aldarrikapena **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q535030
* Commonscat Multimedia: United Irishmen

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130717396
* ISNI: 0000 0001 2157 6410
* GND: 2109531-0
* LCCN: n82071965
* NKC: ko2004244043
* SUDOC: 027619214
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q535030
* Commonscat Multimedia: United Irishmen
**Tais** (grezieraz: Θαΐς) Antzinako Greziako emakume ospetsua izan zen. K.a. IV. mendearen bigarren erdialdera Alexandro Handiaren kanpainetan izandako atenastar hetera edo kortesana izateagatik ospetsua dena.

Biografia
---------

Ez dakigu noiz jaio zen, ezta noiz hil zen ere; kontakizun batzuengatik eta idazkun batzuengatik baino ez dugu ezagutzen. Bere bizitzako lehen urteak Atenasen eman zituen eta Alexisen komedia bati izena eman zion.

Tais, Alexandro k.a. 334 eta k.a. 330 arteko Persiar Inperioaren aurkako kanpainarekin bat egin zuen. Ptolomeorekin joan zen eta Asia osoa zeharkatu zuten. Tais, Persepolisko sutearen protagonistetako bat izateagatik ospetsua da, gertaera honi buruz iritsi zaizkigun bi kontakizunetako batean behintzat.

Klitarkoren arabera, Alexandro Handiak Persepolisen k.a. 330eko ekainean oturuntza bat antolatu zuen. Oturuntza jada oso aurreratua zegoenean, gonbidatu gehienak eta Alexandro bera jada mozkortuta zeudenez, Taisek hitzaldi bat egin eta, Alexandrori, berarekin dibertitzeko eta persiarrak zigortzeko, erronka egin zion: Xerxesen ehun zutabeetako aretoa erretzea. Alexandro jaiki eta Taisekin terrazaraino joan zen, non biek Xerxesen aretora zuzi bana bota zuten. Suteak jauregiaren zatirik handiena erre zuen. Alexandro handik gutxira suteaz damutu zen, izan ere, jada ez zen Greziaren mendekatzailea, Persiar Inperioko erregea baizik. Gertakarien beste bertsioan, historialari batzuen artean nolabaiteko ospea duena eta Ptolomeok kontatzen duena, Tais ez da agertzen.

Konkistatzailea hil zenean, Ptolomeoren maitalea izaten jarraitu zuen eta honekin hiru seme-alaba izan zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Latin eta greziar pertsona-izen klasikoak... Euskaltzaindiaren 76. araua
2. ↑   Ateneo. *Deipnosophistai.*  13.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q267733
* Commonscat Multimedia: Thaïs

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3277208
* GND: 119277700
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q267733
* Commonscat Multimedia: Thaïs
**Sekularizazioa** gizarteak bizitako aldaketa-prozesu sakon bati ematen zaion izena da, zeinean erlijioari estuki loturiko balioek zein erakundeek indarra galtzen duten, balio ez-erlijiosoen eta erakunde sekularren mesedetan. Sekularizazioa, horrela, nagusiki soziologian zein filosofian erabilitako kontzeptua da. *Sekularizazioaren tesia*, bere aldetik, modernizazioaren bidez erlijioak gizarte-bizitzan zein gobernuetako erabakietan eraginik izango ez duenaren ustea da.

Sekularizazioa teoria gisa edo prozesu historiko gisa uler daiteke. Teoria gisa hartuz, Karl Marx, Sigmund Freud, Max Weber eta Émile Durkheim bezalako gizarte-zientzialariek azaldu zuten nola gizarteen modernizazioarekin batera erlijioaren eraginaren gainbehera zetorren.

Historialarien ikuspegitik, sekularizazioak bestelako zentzua du. Horren arabera, Eliza Katolikoak gobernu desberdinekin izandako harremanen aldaketari deritzo, zeinaren ondorioz gobernuen gain Elizak zuen eragina gutxitu baitzen. Horri lotuta, Elizaren batekin lotura formalik ez duen estatu-egitura sortu zen, estatu sekularra hain zuzen.

Ikus, gainera
-------------

* Modernitatea
* Erlijioaren soziologia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85502
* **Identifikadoreak**
* GND: 4051238-1
* NKC: ph125471
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 011508

 |

* Wd Datuak: Q85502
**Tau neutrino** edo **neutrino tauonikoa** leptoien taldeko funtsezko partikula bat da. ½ko espina du, eta bere masa elektroiarena baino milioi bat aldiz txikiagoa da, baina ez hutsa.

Hain masa txikia duenez, beti argiaren abiaduratik hurbileko abiaduran mugitzen da, horregatik zientzialariek neutrinoak masarik ez zuela pentsatzen zuten, eta ondorioz luxoi bat zela. Beranduago neutrinoen oszilazioaren fenomenoa aurkituko zen, nagusiki, neutrinoen zapore aldaketan datzana. Oszilazioaren ondorioz, neutrinoen masa ezin da hutsa izan.

Ez du karga elektrikorik, eta soilik elkarreragin nuklear ahularen bidez elkarreragiten duenez (partikulei dagokienez grabitate elkarreragina ia hutsa bait da) partikula hau detektatzeko oso zaila da, eta gainera, oszilazioaren ondorioz, partikulen fisikako eredu estandarreko beste bi neutrino motetatik (elektroi neutrinoa eta muoi neutrinoa) ez dago ezberdintzerik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q306600
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q306600
**San Luigi dei Francesi** ( italieraz, San Luis Frantsesena) Erromako eliza katoliko bat da, izen bereko plazan kokatua, Piazza Navona-tik gertu dagoena. Erromako frantziarren komunitateko eliza nazionala da.

  

Eliza Giacomo della Porta arkitektuak diseinatu zuen eta Domenico Fontanak zuzendu zuen eraikuntza 1518 eta 1589 urteen artean. Lehenengo harria Giulio de Medici kardinalak jarri zuen, gero Klemente VII.a aita santua izango zenak.

Frantziarekin lotura
--------------------

Frantziako errege eta nobleen babesarekin egin zen lana, horien artean: Henrike II.a, Henrike III.a, eta Katalina Medici. Frantziako Erromako eliza nazionaltzat jotzen da. Konsagratua dago Andre Mariaren, Dionisio Areopagitaren eta San Luis Frantziako errege santuaren izenetan.

Frantziako pertsonaia historiko asko agertzen dira barruko ikonografian, hala nola San Luis bera, Karlomagno, Santa Klotilde, San Denis Pariskoas eta Klovis I.a.Erromako frantziarren komunitateko pertsonaia ehorzketa lekua ere bada eliza hau. Horien artean daude, Pauline de Beaumont, Chateaubrianden maitalea;Frederic Bastiat ekonomista, edo Claude Gellee margolaria.

Frantziak Egoitza Santuan duen enbaxadak elizaren administrazioan parte-hartze zuzena du, eta ohituraz, elizako kardinal titulua Parisko artzapezpikuak dauka.

Caravaggioren margolanak
------------------------

Elizako artelanen artean, Contarelli kaperakoak nabarmentzen dira: San Mateo apostoluari dedikatutako kapera da, eta Caravaggio Barrokoko maisuaren hiru margolan eder daude han, 1599 - 1600 urteetan eginak:

* *San Mateoren deia*
* *San Mateoren inspirazioa.*
* *San Mateoren martirioa.*

Iruditegia
----------

* 'San Mateoren deia'San Mateoren deia
* San Mateoren inspirazioa.*San Mateoren inspirazioa.*
* San Mateoren martirioa.*San Mateoren martirioa.*
* Sabaiko ikuspegi bat.Sabaiko ikuspegi bat.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q638283
* Commonscat Multimedia: Chiesa di San Luigi dei Francesi (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123865914
* ISNI: 0000 0001 2106 1425
* GND: 4199094-8
* LCCN: n85154782
* SUDOC: 204740940
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q638283
* Commonscat Multimedia: Chiesa di San Luigi dei Francesi (Rome)


1. ↑    *La grande enciclopedia di Roma : personaggi, curiosità, monumenti, storia, arte e folclore della Città Eterna dalle origini al Duemila.*  (1. ed. argitaraldia) Newton & Compton 2000 ISBN 8882893162. PMC 46558717. (Noiz kontsultatua: 2019-05-23).
2. ↑   «San Luigi dei Francesi - Roma» *web.archive.org* 2009-04-10 (Noiz kontsultatua: 2019-05-23).
*Artikulu hau ibaiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Tarim».*
**Tarim** (txinera tradizionalez: 塔里木河; pinyinez: *Tǎlǐmù Hé*; uigurreraz: تارىم دەرياسى, Тарим дәряси‎) Txinako Xinjiang Eskualde Autonomoko ibai nagusia da. Akesu eta Yarkand ibaien elkartzetik sortua, ekialderantz doa Taklamakan basamortuaren inguruan. Lop Norren itsasoratzen da, ur gazizko laku batzuk. 2.030 kilometroko luzera du eta ez da nabigagarria. Godzareh beheragunetik gertu ibai txirikordatua eratzen du.

Tarim ibaiaren arroa
--------------------

Tarim ibaiaren arroa (txineraz Talimupendi) arro endorreiko bat da, baita munduko handienetako bat ere. Arro honen zati handi bat Taklamakan basamortuaren zatitzat hartzen da, eta zenbait mendiz inguratua dago. Nagusiki uigurrak bizi dira bertan, baita han etniako pertsonak ere. Arroak petrolio eta gas natural depositu handiak ditu.

Zetaren Bidea Tarimen arroan sartzen da, Kashgar eta Yumen artean bi ibilbide ezberdinetan banatzen da, Taklamakanen iparraldeko eta hegoaldeko mugak jarraituz. Antzina arroan tokariera hitz egiten zen. Txinatarrek toki honen kontrola I. mendearen amaieran hartu zuten Bao Chao jenerala buru zutela.

Kusan Inperioa ibai honen arrotik hedatu zen I. mendea eta II. mendea artean, Kashgarreko erresuma ezarriz eta tokiaren kontrolagatik nomadekin eta tropa txinatarrekin lehiatuz. Brahmi hizkuntza eta budismoa sartu zituzten eta paper garrantzitsua bete zuten budismoa bide honen bidez gainontzeko Asiara hedatzean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q237901
* Commonscat Multimedia: Tarim River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315526236
* BNF: 11964638d (data)
* GND: 7603132-9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2162521

 |

* Wd Datuak: Q237901
* Commonscat Multimedia: Tarim River
**Sobietar Batasuneko Armarriak**, igitaia eta mailuaren sobietar ikur tradizionalak, bi gari sortak inguraturiko Lurraren globo baten gainean erakusten ditu. Gari sortak, SESBeko goiburua daraman zinta gorri batekin inguratuta daude. Lema hori, Sobietar Errepublika Sozialistetako hizkuntza ezberdinetan idatzia dago, SESBeko Konstituzioan agertzen diren kontrako ordenan. Gari sorten barnean eta lurraren globoaren barnean, eguzki distiratsu bat agertzen da, etorkizunaren ikur, eta, multzo guztiaren gainean, bost puntako izar gorria.

Armarria, 1924an hartua izan zen, eta SESB 1991n desagertu zen arte erabili zen. Teknikoki, enblema bat da, eta ez armarri bat, ez baititu heraldikaren arauak errespetatzen. Baina, errusieraz, beti deitu izan da *герб*, ohiko armarrientzako erabili izan den hitza.

1991n erabilitako bertsioak, SESBeko leloa 15 hizkuntzatan zuen, 1956an, Kareliar-Finlandiar Sobietar Errepublika Sozialista Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboan barneratua izan ondoren, Sobietar Errepublika Sozialista Autonomo bezala.

Sobietar Errepublika Sozialista bakoitzak eta Sobietar Errepublika Sozialista Autonomo bakoitzak, bere armarri propioa zuen, argi eta garbi, SESBekoan oinarritua. SESbeko Armarriak, beste estatu sozialista batzuen armarrientzako oinarri bezala ere balio izan zuen, Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialista eta Alemaniako Errepublika Demokratikoarentzat, adibidez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189925
* Commonscat Multimedia: State emblem of the Soviet Union

---

 |

* Wd Datuak: Q189925
* Commonscat Multimedia: State emblem of the Soviet Union
**Salbarregi**, baita ere **Salbarredi** deitua, Berastegin (Gipuzkoan) dagoen baserria da. Elduako herrigunetik mendira doan bide ondoko malda batean dago.

2006ko martxoaren 7n, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Ezaugarriak
-----------

Oinplano angeluzuzena eta bi isurkiko estalki zurezkoa ditu, azken horren gailurra HM orientazioa duen fatxada nagusiarekiko perpendikularra. Bi solairu eta ganbara bat ditu.

Atal bakarreko lau zutoinek eta XVIII. mendeko zurezko bilbadurak eusten diote fatxada nagusiari. Fatxadako bilbadurak zementuz eta zerra-hortzen tankerako zeramikazko adreiluz estaliak ditu baoak. Behe-solairuan zurezko bi sarrera-ate daude. Lehenengo solairuan, harrizko barrenak dituzten lau leiho-bao simetriko. Pinoi irekia, galeria erako zurezko baranda batekin. Fatxada honetako hegoaldean etxebizitza dago, halako eranskin batean, behe-solairuan baina beste maila batean kokatua. Etxebizitzaren gainean ganbara txiki bat dago, eta azpian sotoa.

Harlangaitzezko HEko fatxadan lau leiho-bao daude, etxebizitzako gelei dagozkienak; horien azpiko sotoan, bao txikiren bat edo beste. Leihoen gainean harrizko harburu-lerro bat dago. IMko fatxadak harlangaitzez egindako eranskin bat dauka, eta eraikinean sartzeko hormigoizko arrapala bat. Atzealdeko fatxada ere, IEra begira, harlangaitzezkoa da. Fatxada zabal honek bao gutxi ditu, eta horien txikiak; sarbidea du behe-solairura eta sotora; pinoi irekia du, mailakatua, eta harrizko harburu-lerroak.

Barne-bilbadura XVI. mendekoa da, eta haritzezko hamabi zutoin atal bakarrekok osatzen dute (horietako bik habe-dolare bateko pilare-bastidoreei eusten diete). Behe-solairuko harroinetan bermatzen dira eta hainbat elementuz osaturiko armaduraren ardatzak dira (zutoinak, solibak, besoak, gatzariak, baranda eta eskailerak). Habe-dolare gotikoa baserriaren IEko erdialdean dago, osorik, eta lau pilare, azpila eta sunbilak ditu.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8341998
* Commonscat Multimedia: Salbarregi baserria

---

 |

* Wd Datuak: Q8341998
* Commonscat Multimedia: Salbarregi baserria
**Usermaatra-Sheshonq** edo **Sheshonq IV.a**, Antzinako Egiptoko XXIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 793 eta K.a. 787 bitartean gobernatu zuena.

*Karoma III.a Merytmut*ekin ezkonduta zegoen, Osorkon III.aren ama zena, honen aita, Sheshonq IV.a bera izan zitekeelarik, Kenneth Kitchenen hipotesiaren arabera.

Pertsonaia honek, erregeen zerrendan egon behar ez duela uste duten beste aditu batzuek, ez dute iritzi bera.

Espezialista batzuentzako, Padibasteten semea izango litzateke.

Manetonek ez du aipatzen, ez behintzat Sexto Julio Afrikano eta Eusebio Zesareakoaren epitomeen arabera.

Bere existentziari buruzko froga bakarra, Karnakeko nilometroan grabatuta dagoen erreferentzia labur bat baino ez da.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Padibastet/Iuput I.a** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XXIII. dinastia | Ondorengoa**Osorkon III.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q781765
* Commonscat Multimedia: Shoshenq IV

---

 |

* Wd Datuak: Q781765
* Commonscat Multimedia: Shoshenq IV
Salbagerrikoa itsasontzi batean.
 **Salbagerriko**a itsas inguruetan segurtasun neurria bezala derrigorrezko erabilerako flotagailu mota bat da. Nazioarteko itunen arabera, itsasontzi mota askotan eraman beharreko tresna da itsasoan galduak jasotzeko eta ur gainean mantentzeko. Itsasertzeko leku askotan ere derrigorrezkoak dira, esaterako portuetan, itsas pasealekuetan... Baita ere igerilekuetan.

Normalean, toroide itxura dute eta soka batez lotuta daude. Sokaren bidez uretan dagoen pertsona lehorrera altxa daiteke. Batzutan, argitxoak edo zerrenda islatzaileak izaten dituzte, argi gutxi dagoenean haren posizioa ezagutzeko.

Salbagerrikoen dimentsio ohikoenak hauexek dira:
Ø kanpokoa 73 zm
Ø barrukoa 44 zm
Pisua: 2,5 kg

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Ring Life buoy & buoy Cushion

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q587334
* Commonscat Multimedia: Lifebuoys

---

 |

* Wd Datuak: Q587334
* Commonscat Multimedia: Lifebuoys
**Sheshanaga** edo **Shesha,** baita **Adishesha** izenez ere ezaguna, erdi-jainko hindu bat da, Naga edo suge jainkozkoen errepresentazio bat, Hinduismoan sorkuntza garai bereko izakia. Puranetan, esaten da Sheshanagak unibertsoko planeta guztiak zeruan eusten dituela.

Ikonografia
-----------

Bere irudikapen ohikoenean gorputz luzea eraztun kontzentrikoak eginez agertzen da, zoriontasunaren itsasoaren gainean, eta biribil horien gainean lepoa zabaltzen du, bost, zazpi edo hamar buruko agertzen delarik. Batzuetan, buru bakoitza koroa batez apaintzen da.

Vishnu jainkoaren Narayana forma, sarritan, Sheshanagaren magalean atseden hartzen irudikatzen da, Lakshmi bikotearekin batera batera.

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, Ingelesezko Wikipediako «Shesha» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-08-27ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2418874
* Commonscat Multimedia: Shesha

---

 |

* Wd Datuak: Q2418874
* Commonscat Multimedia: Shesha
**Salas y Gómez uhartea** (gaztelaniaz: *Isla Sala y Gómez*) biztanlerik gabeko txiletar uhartea da, Ozeano Bareko hego-ekialdean kokaturik.

Geografia
---------

Uhartea Txileko kontinenteko kostaletik 3.220 km mendebalderantz, Desventuradas uharteetatik 2.500 kilometrotara eta Pazko uhartetik 415 kilometrotara ekialderantz kokatzen da, Polinesiako ekialdeko muturra izaki.

Administratiboki, Pazko uhartearekin batera Pazko uhartearen udala sortzen du Pazko uhartearen probintzian eta Valparaisoko V. eskualdearen barruan dagoena.

Uhartea, itotako-sumendia da eta bi arroka nagusi ditu:

* mendebaldekoa 4 hektarea ditu (270 m x 200 m) eta 30 metrotako altuera.
* ekialdekoa 11 hektarea ditu (500 m x 270 m) eta 26 metrotako altuera.

Arrokak lotzeko, 30 metroko zabalerako istmoa dago. Guztira, 2,5 km² azalera eta 700 metroko luzera ditu.

Historia
--------

Uharteak ez du inoiz biztanlerik izan. Hala ere, Pazko uharteako kondaira baten arabera, Rapa Nuiak hara joaten ziren txorien arrautza eta lumen bila. Rapa Nuiz uhartea, *Motu Motiro Hiva* edo *Manu Motu Motiro Hiva*, (euskaraz: «Hivara bidena dagoen txoriaren uhartetxoa») izena zuen.

1793an José Salas Valdés espainiarrak uhartea aurkitu eta 1805ean José Manuel Gómezek esploratu zuen. Gero 1805ean, 1806an, 1817an, 1825ean, 1875ean eta 1917an esploratua izan zen.

1808an, Txilek uhartearen jabetza aldarrikatu zuen eta 1966an Pazko uhartearen probintzian sartu. Gaur egun, itsas-erreserba da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-03-30). *168. araua: Ozeaniako toponimia.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118821
* Commonscat Multimedia: Sala y Gómez

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315527942

 |

* Wd Datuak: Q118821
* Commonscat Multimedia: Sala y Gómez
Sobrarberen kokapena Aragoiren barruan (urdinez)
**Sobrarbe** Aragoiko (Espainia) eskualde mugakidea da, Huescako probintziaren iparraldean dagoena Frantziaren ondoan hain zuzen ere, Pirinioetan bete-betean.

Biello Sobrarbe, Solana de Burgasé, Ribera de Fiscal eta Tierra de Buxo zonaldeak barne hartzen ditu.

Ainsa-Sobrarbe eta Boltaña dira hiriburuak, eta guztira 19 udalerri daude. 2.202,7 km²-ko azalera du eta 2005ean ia 7.000 pertsona bizi ziren bertan.

Geografia
---------

### Mugakideak

Iparraldean Pirinio Garaiak (Okzitania/Frantzia), hegoaldean Somontano de Barbastro, ekialdean Ribagortza eta mendebaldean Alto Gallego eskualde mugakide ditu.

### Ingurune naturala

Hiru natura parke barne hartzen ditu eskualde honek: Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionala, Guarako Mendilerroa eta Arroilen Natura Parkea eta Posets-Maladetakoa. Erdialdeko Pirinioko hirugarren tontorrik altuena hemen kokatuta dago: Monte Perdido (3.355 m) alegia. Beste tontor ezagunak Soum de Ramond edo Pico Añisclo (3.254 m), Bachimala edo Punta Schrader (3.177 m) eta Taillon (3.144 m) dira.

Chistau, Ara, Zinca, Puertolas, Bió eta Brotoko ibarrek osatzen dute zonaldea.

Udalerriak
----------

Sobrarbeko udalerriak.
2005eko datuen arabera horrela zeuden eskualdeko udalerriak biztanle kopuruari dagokienez ordenaturik eta aragoierazko izenak erabilita:

1. **L'Aínsa-Sobrarbe**: 1.826 biztanle.
2. Boltanya: 917 biz.
3. A Fueva: 614 biz.
4. Broto: 528 biz.
5. Bielsa: 499 biz.
6. Plan: 319 biz.
7. Torla: 318 biz.
8. A Espunya: 276 biz.
9. Fiscal: 272 biz.
10. Tella-Sin: 272 biz.
11. Puértolas: 230 biz.
12. Fanlo: 171 biz.
13. A Buerda: 171 biz.
14. Chistén: 160 biz.
15. O Pueyo d'Araguás: 160 biz.
16. Sant Chuan de Plan: 149 biz.
17. L'Abizanda: 128 biz.
18. Barcabo: 104 biz.
19. Palo: 37 biz.

Aragoiera
---------

Eskualdean erdialdeko (Bielsa) eta ekialdeko (Chistauko ibarra eta A Fueva) aragoierazko hiztunak bizi dira, gaztelera hizkuntza nagusia baldin bada ere. Aldizkariei dagokienez, aipatzekoak dira "El Gurrión" (A Buerda) eta "Monte Perdido" (Sobrarbe).

Historia
--------

Sakontzeko, irakurri: «Sobrarbeko konderria»
Sobrarbe "Marca Hispanica" izeneko frankoen eskualdeko konderria izan zen, 724 eta 1045 urteen artean esistitu izan zena Aragoiko Erresuma sortu arte.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Sobrarbe eskualdeko webgune ofiziala.
* **(Gaztelaniaz)** Posets-Maladetako Parkea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1340288
* Commonscat Multimedia: Sobrarbe

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 247859069
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 11838
* **Lekuak**
* OSM: 6488269

 |

* Wd Datuak: Q1340288
* Commonscat Multimedia: Sobrarbe