recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Akheperra Pasebakhaenniut Meryamon** edo **Psusenes I.a** (grezieraz Ψουσέννης), Egiptoko XXI. dinastiako hirugarren faraoia izan zen. K.a. 1039tik K.a. 991 arte gobernatu zuen, Egiptoko hirugarren tarteko aroa deritzon garaian. Bere izenak, "Pasebakhaenniut Meryamon"ek, "Hirian (Tebas) agertzen den izarra, Amonen maitea" esan nahi du.

Biografia
---------

Bere erregealdiaren iraupen zehatza, ez da ezagutzen, Manetonen kopia ezberdinek, Psusennes, 46 urteko erregealdiarekin (Sexto Julio Afrikano) edo 41ekoarekin (Eusebio Zesareakoa) aipatzen baitute. Hala ere, bere erregealdia oso luzea izan zen, eta, berari buruz, elkarrengandik 49 urtez banatutako bi data ezagutzen dira.

Psusenesek, bere seme Amenemoperekin elkargobernaritza labur bat izan zuen, zenbait urtekoa, gaur egun galduta dagoen momia baten bendetan dokumentatua eta, "Amenemoperen 10. urtea, Psusenes I.aren 49.arekin lotzen duena" (Kitchen).

Psusenesen hilobia
------------------

Psusenes I.aren hilobia Tanisen.
Pierre Montetek, Tanisen, Psusenesen kalterik gabeko hilobia aurkitu zuen (3. zenbakia) 1940an. Zoritxarrez, tokiko hezetasunaren ondorioz, Behe Egipton, material organikoz eginiko objektu gehienak, ustelduak zeuden.

Granito gorrizko kanpo sarkofagoa eta granito beltzez eginiko erdikoa, berrerabiliak edo usurpatuak izan ziren. Psusenesen momia, zilarrezko hirugarren zerraldo baten barnean zegoen, oso ez ohikoa Antzinako Egipton, inportatu egin behar zenez, urrea baino metal urri eta baliotsuagoa baitzen.

Sarkofagoaren kanpoaldean dagoen kartutxo batek, jatorrian, hilobi hori, Egiptoko XIX. dinastiako hirugarren faraoia eta Ramses II.aren oinordekoa izan zen Merenptahrena izan zela adierazten du, aurretik Erregeen Haranean lurperatua izan zenekoa. Hilobi lapurretak, oso ohikoak izan ziren Egiptoko hirugarren tarteko aroan, eta sarkofago ugari, momiarik gabe geratu ziren.

Douglas Derryk, Kairoko Unibertsitateko anatomia sailekoak, bere hondarrak aztertu zituen 1940an, eta Psusenesek hortzak oso txantxartuak zituela ikusi zuen, baita faraoi honek artritisa izan zuela ere, gaitz honek, ziur aski, bere azken urteetan ezgaitu zuelarik

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Neferkheres** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XXI. dinastia | Ondorengoa**Amenemope** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q380676
* Commonscat Multimedia: Psusennes I

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 160248724
* GND: 142199893
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q380676
* Commonscat Multimedia: Psusennes I
**Hannon** (punikoeraz: 𐤇𐤍𐤀, ḤNʾ) jeneral kartagotarra izan zen, Lehen Gerra Punikoa (K.a. 264tik 241ra) hastera eraman zuten gertaeretan nabarmendu zena.

Mamertinoei laguntza eske
-------------------------

K.a. 265. urtean, Messana okupatzen ari ziren mamertinoak Hieron II.a Sirakusakoak mehatxatzen zituen. Ondorioz, laguntza eskatu zieten Erromari eta Kartagori. Kartagotarrek erantzun zuten lehenik, Hannonek agindutako indar txiki bat bidali zuten Messinako gotorlekua okupatzeko eta Messinako itsasartean patruilatzeko. Apio Klaudio Kaudex erromatar kontsulak, loria pertsonala desiratuz, senatua konbentzitu zuen adieraziz Erromak lortuko zuen onura Messinako itsasartea kontrolatuz gero. Aurrerago, Apio Klaudio Kaudexek Gaio Klaudio, tribuno militarra bidali zuen itsasontzi batzuekin Rhegiumera, hau da, itsasartearen kontrako tokian zegoen erromatarren hiri aliatua, Italiako penintsulan.

Messinako itsasartea

Messinatik kanporatzea
----------------------

G. Klaudiok Hannonekin negoziazioak hasi zituen, baina hauek haustean, Gaiok alperrik saiatu zen itsasartea zeharkatzen. Prozesuan trirreme batzuk galdu zituen Kartagoko marinel trebeen aurka. Hannonek, egoeraren larritasuna ulertuz eta erromatarren aurkako gerra bat hasi izana leporatu nahi ez ziotenez, harrapatutako ontziak erromatarrei itzuli zizkien eta bakearen aldeko apustua egin zien. Badirudi Gaio Klaudiok, keinua alde batera utziz, Messinako itsasartea zeharkatzen saiatu zela berriro; oraingoan arrakastaz. Mamertinoek Hannonari ziudadelatik jaisteko eta erromatarrekin hitz egiteko eskatu zioten. Hannonek gogoz kontra onartu zuen, baina elkarrizketek berriro huts egitean, erromatarrek Hannon hartu eta kartzelaratu egin zuten. Hannoni, beraz, kartagotarren goarnizioa Messinatik ateratzera behartu zioten. Gertaera hauek Lehen Gerra Punikoaren hasiera eragin zuten.

Heriotza
--------

Kartagotarrek, ondoren, Hannon gurutziltzatu zuten Messinako gotorlekua uztean koldarkeriaz eta zentzurik ezaz leporaturik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  HUSS (1985): 565. or.
2. ↑  GOLDSWORTHY, Adrian: *The Fall Of Carthage,* 67. or
3. 1 2  ZONARAS, Ioannes: *An Epitome Of The Lost Books Of Dio*, 11.8 2020.10.22an kontsutaturik.
4. ↑  GOLDSWORTHY, Adrian: *The Fall Of Carthage*, 71 or.
5. ↑  GOLDSWORTHY, Adrian: *The Fall Of Carthage*, 72 or.
6. 1 2  ZONARAS, Ioannes: *An Epitome Of The Lost Books Of Dio*, 11.9 2020.10.22an kontsutaturik.
7. ↑  LIPINSKI (1992): 208 or.
8. ↑  Polibio, *Historiak*, 1:11.5

Bibliografia
------------

* HUSS, Werner (1985): *Geschichte der Karthager*, Munich: C.H. Beck, ISBN 9783406306549. (alemanez)
* LIPINSKI, Edward Lipinski (zuzendaria): *Feniziar eta Punikoen zibilizazioaren hiztegia*, Turnhout, Brepols, 1992, 502 or. ({{ISBN|978-2-503-50033-1}})

Ikus, gainera
-------------

* Beste Hannon batzuk
* Dion Kasio

Kanpo estekak
-------------

* William Smith (lexicographer)
* Greziako eta Erromako Biografia eta Mitologiako Hiztegia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5649204

 |

* Wd Datuak: Q5649204
**Hannover 96** (izen osoa *Hannoverscher Sportverein von 1896*) Alemaniako futbol taldea da, Hannover hirikoa, 1896an sortu eta bi liga eta kopa bat irabazi dituena.

Historia
--------

*Hannover 96* 1896an sortu zen *Hannoverscher Fußball-Club 1896* izenarekin. Hasiera batean atletismoan eta errugbian aritu zen baina 1899an futbola hartu zuen bere baitan. Hasierako urte haietan hiriko beste bi klubekin (*Germania 1902 Hannover*-ekin 1902an eta *Ballverein 1898 Hannovera*-ekin 1913an) bat egin zuten gaur egungo taldea sortzeko.

Lehenengo garaipen handia 1938an lortu zuten, Alemaniako txapelketa irabaziz garai hartan dominatzaile argia zen FC Schalke 04 finalean gainditzean. Partidan hirunako emaitza lortu zuten eta desberdintzeko partidan 4-3 irabazi zuen Hannover 96-k.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren taldeak garai zailak bizi izan zituen baina berriz aurrera egin eta 1954ean bigarren liga eskuratu zuten, aurreko urteko txapeldunak izandako Kaiserslautern 5 eta 1 gaindituz. Urte hortan bertan Suitzako Munduko Txapelketa irabazi zuen Alemaniako selekzioan Hannoverreko hainbat jokalari aritu ziren. Ordutik aurrera ordea bigarren mailan gehiago aritu izan dira lehenengo mailan baino.

1992an orain arteko Alemaniako Kopa bakarra eskuratu zuen Bundesligako hainbat talde kanporatu ondoren. Bigarren mailan zebilen lehenengo taldea izan zen Kopa irabazten zuena. 1996 eta 1998 artean eskualde mailako ligan aritu zen, inoiz izan den baxuen, baina 2002an berriro Bundesligako lehen mailara igotzea lortu zuen. 2010-11 denboraldian 4. postuan amaitzea lortu zuen. Hurrengo denboraldietan apalago ibili zen eta 2016an maila galdu zuen, dena dela 2017an berriro itzuli da goren mailara.

Uniformea
---------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2015-2016** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2016-2017** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2017-2018** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2018-2019** |

 |  |

Palmaresa
---------

* Alemaniako Txapelketa (2): 1938, 1954
* Alemaniako Kopa (1): 1992

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)** **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33748
* Commonscat Multimedia: Hannover 96

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132005983
* GND: 2037149-4

 |

* Wd Datuak: Q33748
* Commonscat Multimedia: Hannover 96
**Radio Kerry** (euskaraz: «Kerry Irratia») Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderriko irrati kate bat da. Orokorrean konderri honetako albisteak, kirolak (batez ere futbol gaeliko eta hurling partiduak) eta tokian-tokiko gertakariei buruz berri ematen du, irlandar musika herrikoiari buruzko irratsaioak ere eskaintzen dituelarik. 1989an sortu eta 1990ean emititzen hasi zen. Bere egoitza nagusia Tralee hirian du, halere Killarney eta Cahersiveen udalerrietan ere banatutako estudioak baditu.

Nagusiki eta orokorrean ingelesez hutsean aireratu ohi da, halere irlanderaz aireratzen diren irratsaio bat edo beste ere badu (*Caint Chiarraí* irratsaioa kasu).

Irrati honen iragarkietako lelo nagusia *Kerry, The Kingdom* ("Kerry, Erresuma") izan ohi da, antzinako Kerry Erresuma gaelikoa oroitaraziz, bertakoek konderri honi maiz ingelesez *The Kingdom* ezizenaz ere deitu ohi diotelarik.

Kerry konderrian 6.2 MHz - 97.6 MHz frekuentzien artean emititu ohi du.

Kanpo estekak
-------------

* Radio Kerry irrati katearen webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3756376
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139964210
* LCCN: no2010114899

 |

* Wd Datuak: Q3756376
**Herriaren Ikasketa Jauregi Handia** (Hangul: 인민대학습당; Hanja: 人民大學習堂; RR: *Inmin Daehak Seupdang*; MR: *Inmin Taehak Sǔpdang*) Ipar Koreako liburutegi nagusia da, Piongiang hiriburuan kokatua. Eraikina Kim Il-sung plazan dago, Taedong ibaiaren ertzean.

Eraikina 1982ko apirilean eraiki zen korear arkitektura tradizionalaren estiloan Kim Il-sung buruzagiaren 70. urtebetetzea ospatzeko. Eraikitze-lanek 21 hilabete iraun zuten.

Eraikinak 100.000 m²ko azalera du solairu guztien artean eta 600 gela. Halaber, 30 milioi bat liburutarako tokia du. Jutxe ikasketen zentro nazionala da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Koreeraz)** Herriaren Ikasketa Jauregi Handiaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q700621
* Commonscat Multimedia: Grand People's Study House

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159826669
* GND: 1153167131
* LCCN: no2007134025

 |

* Wd Datuak: Q700621
* Commonscat Multimedia: Grand People's Study House
**Ghost Riders in the Sky: A Cowboy Legend** (euskaraz *Zaldun Mamuak Zeruan: Cowboyaren kondaira*) Ameriketako Estatu Batuetako country abesti ospetsu bat da. 1948ko ekainaren 5ean Stan Jones musikariak idatzi zuen.

1949. urtetik aurrera bertsio ugari izan ditu: Bing Crosby, Frankie Laine, Johnny Cash... zineman ere filma ugarien soinu banden barnean agertu izan ohi da.

Bestalde, The Doors musika taldearen *Riders on the Storm* abestia eta Marvel Comics komiki etxearen Ghost Rider pertsonaia asmatzeko oinarri izan zen.

Gaia
----

Abestiak cowboy batek izandako amets edo ikuspegi harrigarri bati buruz mintzo da: lasterka zerua zeharkatuz doan begi gorridun behitalde bat, hau ehizatu asmoz atzetik madarikatutako cowboy mamu talde bat doalarik. Une jakin batean, cowboy mamuetako batek begira dagoen cowboyari ohar hau egiten dio: jokamoldez aldatzen ez badu, cowboy mamuen antzera deabruaren ganaduaren atzetik zeru amaigabea zeharkatuz bukatuko duela. Istorio honek Mendebaldeko Europako mitologian orokorrean ematen den Ehiztari Beltza edo Ehiza Basatiaren eragin nabarmena duela dirudi.

Kanpo estekak
-------------

* Johnny Cash abeslariaren *Ghost Riders in the Sky* abestiaren bertsioa entzungai **(Ingelesez)**
* The Blues Brothers musika taldearen *Ghost Riders in the Sky* abestiaren bertsioa entzungai **(Ingelesez)**
* Outlaws musika taldearen *Ghost Riders in the Sky* abestiaren bertsioa entzungai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1709975

 |

* Wd Datuak: Q1709975
**Gindaroseko gudua**, K.a. 38an gertatu zen, Publio Ventidio Basok gidatutako Erromatar Errepublikako eta Pakorus I.ak gidatutako Partiako armaden artean, azken hau, guduan bertan erahila izan zelarik.

Aurrekariak
-----------

Siria eta Asia Txikia arrakastaz inbaditu ondoren, partiarrek, erromatarren kontraerasoa jasan zuten, lehenik Asia Txikian K.a. 39an eta ondoren Sirian K.a. 38an, Publio Ventidio Basok eta judutarren errege zen Herodes I.a Handiak gidaturik.

Probintzia horiek birkonkistatzeko, Pakorus I.ak, Eufrates ibaia 25.000 eta 30.000 soldadu arteko armada batekin zeharkatu zuen.

Gudua
-----

Hau jakinik, Ventidiok bere armada guztia mugiarazi zuen, 20.000 eta 30.000 soldaduz osatua zegoena, Gindarosetik gertu zegoen kanpamendu batetara joateko, eta, partiarren armadaren aurrealdean zeudenek eraso zutenean, erromatarrek erraz geldiarazi zituzten. Orduan agindu zion Pakorusek bere armada osoari, erasotzeko, pasabide estuan harrapatua geratu eta sarraskitua izan zena, 20.000 hildako jasanez, Pakorus bera horien artean, honen gorpuari, burua moztu ziotelarik.

Ondorioak
---------

Bere garaipenaren ondoren, Ventidiok Siria baketu zuen, eta bake hitzarmen batetara iritsi zen partiarrekin, zenbait urtez, Erromarentzako mehatxu izateari utzi ziotelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3498428

 |

* Wd Datuak: Q3498428
*Artikulu hau Afrikako eskualdeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ginea (argipena)».*
**Ginea** Afrikako eskualde historikoa da, Gineako golkoko kostaldeetan kokatuta. Hegoaldean baso tropikalak eta iparraldean Sahel ditu.

Historia
--------

Europarrarekin merkatal-harremanak izateko Saharaz hegoaldeko Afrikako lehendabiziko eskualdeetako bat izan zen, bertan boli, urre eta esklaboak zeudelako. Biztanleria handia zuen eskualde honetan Afrikako inperio nagusienetariko batzuk sortu zituzten, hala nola Ghanako Inperioa edo Maliko Inperioa. Inperio hauek zirela eta, europarrei asko kostatu zitzaien eskualdea kolonizatzea eta XIX. mendera arte independentea izan zen.

Etimologia
----------

Izenaren etimologia ezezaguna da. Euskarak portugesezko *Guiné* hitzetik hartu du, XV. mendean hauek bertara ailegatzeko lehendabiziko europarrak zirelako. Litekeena da hitza berbereek Senegal ibaitik haratago bizi ziren beltzei deitzeko erabilia izatea.

Eskualdeko herrialdeak
----------------------

* Benin
* Boli Kosta
* Ekuatore Ginea (lehen Espainiar Ginea)
* Ghana (lehen Daniar Ginea eta Herbeheretar Ginea)
* Ginea (lehen Frantziar Ginea)
* Ginea Bissau (lehen Portugaldar Ginea)
* Liberia
* Sierra Leona
* Togo (lehen Alemaniar Ginea)
* Hegoaldeko Nigeria
* Mendebaldeko Kamerun (lehen Alemaniar Ginea)

Ikus, gainera
-------------

* Gineako golkoa
* Mendebaldeko Afrika

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207887

 |

* Wd Datuak: Q207887
*Artikulu hau Klaudio Ptolomeoren idazlanari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Geografia (Ptolomeo)».*

**Greografia** (jatorrizko antzinako grezieraz Γεωγραφικά, *Geōgraphiká*) Estrabon greziar geografoaren idazlana da, bertan garaiko geografia jakintza guztia entziklopedia gauzatu zen, 17 *liburu* edo bildumaz osatu zelarik. K.a. 20. urtean idazten hasi eta K. o. 7. urtean lehenbiziko aldiz argitaratu zen, nahiz eta behin-behineko argitarapena K. o. 20. urtean izan. 7. bildumako zati batzuk ez beste idazlan guztia gaurdaino ia osorik iritsi zaigu. Ziurrenik, Estrabonek *Geōgraphiká* eta desgertutako *Història* idazlanetan batera idatzi zituen, *Geōgraphiká* idazlan honek geografiaz gain historia datu iturri zabala ere eskaintzen duelarik.

Idazlan honetako Iberiari buruzko 3. bilduman Estrabonek euskaldunen arbasoak diren baskoi eta barduliar herri edo tribuak aipatu zituen.

Estrabon inoiz ez zen izan Hispanian, eta zeharkako iturriak hartu zituen oinarritzat, tribu horien ohiturak deskribatzeko.

Estrabonen lanaren arabera, iparraldeko herriek ahuntz-haragia, behi-gantza eta ezkurrak jaten zituzten. Sagardoa edaten zuten, ardo gutxi baitzuten. Otorduetan banku luzeetan esertzen ziren, zaharrenetik gazteenera ordenan, eta eskuz esku ematen zioten elkarri jana. Gizonek zaiel beltzak eta emakumeek kolore biziko arropak janzten zituzten. Estrabonek adierazi zuen nahiko primitiboak zirela, ez baitzuten dirurik ez merkataritza-trukeak egiteko. Truke horietarako, zilarrezko xafla baten zati txikiak erabiltzen zituzten. Justiziari dagokionez, herri horiek amildegi batetik botatzen omen zituzten erruduntzat hartutakoak. Beste ezaugarri hauek ere bazituzten: indar fisiko handia zuten, eta elkarren arteko borrokak antolatzen zituzten jaietan.

Ikus, gainera
-------------

* Estrabon
* Geografia (Ptolomeo)
* Baskoi
* Barduliar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q690653
* Commonscat Multimedia: Geographica

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 255656584
* BNE: XX2016909
* BNF: 12194250j (data)
* GND: 4267773-7
* LCCN: n84007209
* NLA: 35683145
* SUDOC: 027358682
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q690653
* Commonscat Multimedia: Geographica
**Herriko Alderdi Sozialista** (**HAS**) Ipar Euskal Herriko alderdi politiko abertzale eta sozialista bat izan zen. 1974ko martxoan Baionan sortu zen. Enbata alderdiaren ilegalizazioaren ondorioz sortu zen Enbatakoak izan ziren partaide askorekin. Euskal Herriaren independentzia, sozialismoa eta Euskal Herri Euskalduna zituen hiru helburu nagusi moduan.

1975eko azaroan, ideologia berdina zuen eta Hegoaldekoa zen EAS (Eusko Alderdi Sozialista), alderdiarekin bat egin zuen.

Honen ondorioz, Euskal Herriko Alderdi Sozialista (EHAS) izen berria hartu eta Euskal Herri osoan finkatu zen; Iparraldeko eta Hegoaldeko taldeak Buru Bateragilearen bitartez zeuden lotuta. Euskal Herri osoko lehenengo alderdi politiko abertzale eta sozialista sortu bihurtu zen alderdi hau.

1975. urteko udan Koordinadora Abertzale Sozialista bultzatu eta sortu zuen EHASek, LAIA eta ETA politiko-militarrarekin batera, eta 1977ko uztailean desegin zen Hego Euskal Herriko EHAS, Eusko Sozialistak taldearekin batera, HASI (Herriko Alderdi Sozialista Iraultzailea) alderdia osatzeko.

Ipar Euskal Herriko EHAS alderdiak, Battitta Larzabal, Manex Goihenetxe eta Jean-Louis Davant ziren buruzagi nagusiak. 1979. urtera arte jarraitu zuen bere jardunean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016/01/22 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9003283

 |

* Wd Datuak: Q9003283
**Geofisika**k Lurrari buruzko azterketak egiteko fisikaren printzipioez eta metodoez baliatzen den zientziaren alorra da. Lurraren barne egitura, kondizio fisikoak eta lurraren eboluzioa aztertzen ditu. Islapena eta errefrakzioa erabiltzen ditu, grabimetria, elektromagnetismoa, magnetismoa eta erradiazioa erabiltzen ditu metodologia gisa. Geofisikak grabitatea, Lurraren magnetismoa, itsasaldiak, lurrikarak, tsunamiak, mendien sorrera, sumendiak, tenperatura, eremu magnetikoak eta lur geruzen ezaugarriak ikertzen ditu, bai eta atmosferako goialdeko geruzak ere.

Zerikusi handia du geokimika, geodesia, geologia, meteorologia eta ozeanografia alorrekin. Petroleo edo gas natural hobiak, meategiak eta ura bilatzeko, eta eraikuntzak bermatu behar diren lurreko materialen erresistentzia ezagutzeko erabiltzen da, batez ere, geofisika.

Ikus, gainera
-------------

* Geologia
* Fisika

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q46255
* Commonscat Multimedia: Geophysics

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX524539
* BNF: 119395915 (data)
* GND: 4020252-5
* LCCN: sh85054185
* NDL: 00573041
* NKC: ph114615
* NARA: 10640571
* AAT: 300264406
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q46255
* Commonscat Multimedia: Geophysics
Tausert eta Sethnarjten hilobi hipogeoa, Erregeen Haranean zulatua (Egipto)
*Tablinium* bat Volumni hipogeoan, Perugia (Italia).
**Hipogeoa** (grezieratik ὑπόγαιον, "*hypógeion*"; "hypo" = "*azpian*" eta "gaia" = "*lurra*") hilobi gisa erabiltzen den lurrazpiko galeriari edo magal harritsuetan zulatutako pasabideei deritze.

Nabarmentzekoak dira Antzinako Egiptokoak. Antolaketa egun argitan eginiko eraikuntzen oso antzekoa zen, baxuerliebe polikromatuekin modu aberatsean apaindutako gelak ere badituela.

Hipogeoak, Egiptoko Antzinako Inperiotik ezagutzen dira jada, eta garapen handia izan zuten Egiptoko Inperio Berrian, lurrazpiko etxalde aberatsen eran errege hilobiak eraiki zirenean, Tebaseko mendilerroa zulatuz, gaur egun Erregeen Harana bezala ezagutzen den tokian.

Hauetaz gain, askoz gehiago ere zulatu ziren, ez hain solemneak ordea, hauen euren betiereko etxea bilatzen zuten egiptoar aberatsentzat. Hala ere, Egiptoko gobernari batzuk, oraindik beste eraikin batzuetan lurperatuak izan ziren, Nubiako Meroe edo Napatako piramide txikietan bezala.

Sortaldea eta sartaldea
-----------------------

Errege hipogeoen hil tenplutzat, Nilo ibaiaren tebastar mendebaldeko ertzean aurkitzen ziren zenotafioak hartzen ziren. Ekialdeko ertzean eraikitakoak Karnakeko tenplu handia edo Luxorreko tenplu ederra, Amon jainkoari eta beste jainko batzuei eskainiak zeuden. Antzinako egiptoarrentzat. Niloren ekialdeko zatia, egokia zen bizidunen aktibitateentzako, eguzki jainkoa jaiotzen zen tokia, mendebaldeko zatia, sartaldea, beste bizitzako kontuentzako zen bitartean, nekropoli eta hil tenpluen tokia zen.

Hipogeo ezagun bat, Ħal-Saflieniko hipogeoa da, Maltan dagoena.

Euskal Herrian
--------------

Aguilar Kodesen, Alto de los Bojesen kokaturik, Longarreko hipogeoa monumentu megalitikoa da eta buztin hutsean zulatutako lurrazpiko ganbara luze bat dauka, lehorrean jarritako harriz eginda. Ezaugarri hauek guztiek monumentu bitxia eta bakarra bilakatzen dute, ez soilik Euskal Herrian, Longarrekoa, Kantabriar erlaitz osoko hipogeo bakarra baita.

Errerentziak
------------

1. ↑  Longarreko hipogeoa Vianan, Argia (2002ko apirilaren 28a)

Ikus, gainera
-------------

* Speos

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q665247
* Commonscat Multimedia: Hypogeum

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4266684-3
* AAT: 300005931

 |

* Wd Datuak: Q665247
* Commonscat Multimedia: Hypogeum
**Radio 3** (euskaraz: «3 Irratia») Espainiako musikazko irrati kate bat da. Espainia osorako emititu ohi du eta Radio Nacional de España irrati publikoaren jabegokoa da. 1979ko uztailaren 1ean emititzen hasi zen.

Kate honek uneoro musika eta musikari buruzko elkarrizketak aireratu ohi ditu, nagusiki rock eta pop musiken inguruan oinarritzen delarik. Halere, indie, rock alternatiboa, musika elektronikoa eta hip hopa ere jorratzen ditu. bai eta mundu osoko folk musika, jazza, bluesa, flamenkoa, countrya, heavy metala eta new age musikak ere.

Ikurrak
-------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1988 - 1999 | 1999 - 2008 | 2008 - gaur egun |

Kanpo estekak
-------------

* Radio 3 irrati katearen webgune **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3101582
* Commonscat Multimedia: Radio 3 (Spain)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152145067335366631361

 |

* Wd Datuak: Q3101582
* Commonscat Multimedia: Radio 3 (Spain)
A hepatitis, prebalentzia mundu osoan, 2005.
**Geografia medikoa** geografiaren adar bat da, eta ingurumenak pertsonen osasunean dituen ondorioak eta gaixotasunen banaketa geografikoa aztertzen ditu, hedapenean eragina duten faktore geografikoen azterketa barne.

Adarrak
-------

Geografia medikoa bi adarretan banatzen da: Geografia patologikoa eta Nosogeografia.

Muga desberdinak
----------------

Espazioaren eta osasunaren arteko harremana garrantzitsua izan da hasieratik, eta, horren ondorioz, gaztelaniaz zein frantsesez hitz egiten zuten geografoek gehiago onartu zuten "Osasunaren geografia" kontzeptua (*Geographie de la Santé* frantsesez). Aldiz, geografia anglosaxoiaren barruan, "Geografia Medikoa" (Medical Geography) terminoa da nagusi. Autore batzuen ustez, termino hori mugatuagoa da, gaixotasunak eskualdeka edo eremu epidemiologikoka banatzeko analisi soilak diziplina horretara murrizten baititu. Hala ere, azken izen hori da nagusi komunitate zientifiko anglosaxoian.

Osasunaren geografoak
---------------------

Geografo ospetsu batzuk:

* Sarah Curtis
* William C. Gorgas
* Kelvyn Jones
* John Snow

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Kotlyokov, Vladimir eta Komarova, Anna. *Elsevier´s Dictionary of Geography*. Mosku: Elsevier, 2007

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3286542
* **Identifikadoreak**
* GND: 4020235-5
* LCCN: sh85082940
* NKC: ph122498
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D062306

 |

* Wd Datuak: Q3286542
**Herriaren Alde**, **HA**, Ipar Euskal Herriko alderdi politiko abertzale eta ezkertiar bat izan zen. 1994an sortu zen Patxa eta Oldartzen taldeen hurbiltzearen ondorioz. Nazio arloko borrokari, gizarte arlokoa gehitzearen beharra azpimarratu zuen.

Historia
--------

Taldea sortu zelarik, Asterixen komikietan oinarritua den Baiona Ttipiko Patxa plazako margolan famatua margotu zuten. Bertan espainiar eta frantziar poliziak ageri dira, lupa batez handitua den Euskal Herriari begira. Margolana gaur egun oraino ikusten ahal da.

Herri Batasunarekin, EMArekin eta Euskal Batasunarekin akordio bat sinatu zuen 1994an.

1995 urte bukaeran GAL erakundea lagundu zuten Frantses polizia batzuen izen-deiturak agertarazten zituen afitxa bat atera zuen. Honen ondorioz, izendatutako polizietarik batzuek, Joël Cathala, Michel Helie eta Alain Etxeto poliziek, salaketa jarri zuten alderdiaren kontra, difamazioa egiten zutela erranez. *Enbata* eta *Ekaitza* hedabideetako zuzendariak eta Herriaren Aldeko kide bat epaituak izan ziren horren kari 1996ko otsailean. *Ekaitza* zuritua izan zen prozedura akats batengatik baina *Enbatako* Jakes Abeberri eta Herriaren Aldeko Jakes Bortairu isuna ordaintzera zigortuak izan ziren. Cathala poliziaburuari 590.000 libera ordaintzera kondenatua izan zen Bortairu eta *Enbatak* 210.000 libera ordaindu zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen iturrietako bat *Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa* da.

1. ↑   **(Frantsesez)** «Bayonne : les murs de la « place Patxa » gardent la parole» *SudOuest.fr* (Noiz kontsultatua: 2020-01-07).
2. 1 2 3 4     *Jakes Bortairu, Oroit eta Sala taldeko kidea: "GALen ekintzek lagundu dute Frantziak errefuxiatuei begira izandako jarrera aldaketa" |.*  (Noiz kontsultatua: 2020-01-07).
3. 1 2    Asurmendi, Mikel.  (2000-02-06). «ESTATU ARRAZOIA VERSUS DEMOKRAZIA: OROIT ETA SALA» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2020-01-07).
4. ↑   **(Frantsesez)** «Joël Cathala: «Des innocents ont été tués par le GAL»» *L'Humanité* 1996-02-24 (Noiz kontsultatua: 2020-01-07).
5. ↑   **(Frantsesez)** «Deux journaux basques en procès avec trois policiersIls se plaignent d'articles les associant au GAL.» *Libération.fr* 1996-02-23 (Noiz kontsultatua: 2020-01-07).
6. ↑   **(Frantsesez)** ««Comment? J'aurais vendu des informations au GAL?». Devant le tribunal, le commissaire Joël Cathala poursuivait hier en diffamation l'AFP et InfoMatin.» *Libération.fr* 1996-05-10 (Noiz kontsultatua: 2020-01-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9003277

 |

* Wd Datuak: Q9003277
**Radical Sonora**, Chrysalisek editatua, Phil Manzanerak ekoitzia eta abeslariak berak elkarrekoitzia 1997an, ordurarte Héroes del Silencio taldeko kidea izan zen Enrique Bunburyren abeslari bakarlari karrerako lehen bildumaren izena da. Lan honetan, Enrique Bunburyk zaragozar taldeko bere iraganarekin hautsi zuen.

Bildumak hamabi abesti ditu (hamaika Amerikarako bertsioan), non argi uzten dituen musika elektroniko eta industrialaren esplorazioa eta arabiar musikaren eragina. Bakarlari bezala bere hasiera honetan, Bunburyk bere laguntzaileen artean Alan Boguslavsky, Héroes del Silencio taldeko gitarra erritmikojolea, Copi Corellano teklatujolea, Héroes del Silenciorekin El espíritu del vino bildumako "La Alacena" bezalako abestietan grabaketa batzuk egin zituena, Ramón Gacías bateriajolea eta Del Morán baxujolea izan zituen.

Enrique Bunburyren jarraitzaileetako asko Héroes del Silenciorenak ere izan ziren, eta arraro begiratu zuten Radical Sonorak ordezkatutako musika elektronikorako bira eta esplorazioa. Gainera, publikoaren zati handi batek Bunbury Héroes del Silencio taldearen desagerpenaren arduradun bezala ikusten zuen, "¡Héroes, Héroes, Héroes!" koruetan isladatzen zena kontzertuetan zehar, aldi berean malenkonia eta aurpegiraketa adieraziz. Guzti honen ondorioz bildumak ez zuen babes handirik jaso.

Abesti zerrenda
---------------

1. Big-Bang
2. Negativo
3. Encadenados
4. Contracorriente
5. Planeta Sur
6. Alicia (Expulsada al País de las Maravillas)
7. Salomé
8. Servidor de Nadie
9. Despacio
10. Polen
11. Nueve
12. Alfa

### Bitxikeriak

* Hiru bertsio alternatibo grabatu ziren disko honetarako: "La Fatiga", "América" eta "Yo qué sé", baina soilik lehena argitaratu zen ("Salomé" maxisinglean).

* Egindako kritikak eta iritzi ezberdinak gora-behera, lanak Enriquek bere karreran zehar eginiko biretan egon diren abestiak ditu, "Big, Bang", "Alicia (Expulsada al País de las Maravillas)" eta "Salomé" kasu.

* Latinoamerikarako edizioak ez du "Nueve" abestia.

* Radical Sonora bildumaren CD bikoitzaren Europarako edizio mugatu bat egon zen, eduki multimedia duen CD-Rom bat Bunburyri eginiko elkarrizketa batekin eta Radical sonoraren making off batekin, 10 minutuko iraupena duena, eta Salomé abestiaren bideoklipa dituena.

Singleak
--------

* "Salomé"(maxi)
* "Alicia"(maxi)
* "Planeta Sur"
* "Planeta Sur"(maxi)
* "Contracorriente"(maxi).

Kanpo estekak
-------------

**(Gaztelaniaz)**Enrique Bunburyren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7280463

 |

* Wd Datuak: Q7280463

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Lehena izan zen** | **Enrique Bunburyren bakarkako bildumak**1997 | Ondorengoa**Pequeño** |
Muskarinak (*Amanita muscaria* bezalako onddoei toxikotasuna ematen dien alkaloidea) azetilkolinaren akzio estimulatzaileak imitatzen ditu gihar lau eta guruinetan. Arrazoi honegatik, muskarinarekin lotutako hartzaileak **hartzaile muskariniko** deituak izan ziren, atropinak blokeatzen dituenak.

**Hartzaile muskariniko**ak G proteina batetara, adenilziklasa eta fosfolipasara lotutako serpentina forma du.

Burmuineko hartzaile kolinergiko mota nagusia da, non oroimenean eta ikaskuntzan zerikusi handia dutela dirudien (depresioa eta mania bezalako gaitz mentaletan zerikusi handia izan dezakete). Hartzaile muskarinikoak hartzaile nikotinikoak baino hamar edo ehun aldiz ugariagoak dira.

Motak
-----

Bost hartzaile muskariniko azpimota ezagutzen dira, M batekin (muskarinikoa) eta honen atzean zenbaki batekin izendatzen direnak:

* M1 hartzaile muskarinikoa: entzefaloan dago ugarien, baita ECLtan ere (enterokromafinen antzeko zelulak). Kaltzioa eta Inositol trifosfatoa igotzen ditu.
* M2 hartzaile muskarinikoa: bihotzean dago ugarien (Adenosin monofosfato ziklikoa jaisten du).
* M3 hartzaile muskarinikoa: guruinetan eta gihar lauetan dago ugarien.
* M4 hartzaile muskarinikoa: pankrea eta biriketan
* M5 hartzaile muskarinikoa: listu-guruinetan eta gihar ziliarrean lan egiten duela uste da.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q410959
* Commonscat Multimedia: Muscarinic acetylcholine receptor

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D011976

 |

* Wd Datuak: Q410959
* Commonscat Multimedia: Muscarinic acetylcholine receptor
**Herrialde Komuneroa** (gaztelaniaz: *Tierra Comunera*, **TC**) Gaztelako (Espainia) alderdi politiko nazionalista edo gaztelanista da. 1991tik 2004ra alderdiak **Herrialde Komuneroa - Gaztelako Alderdi Abertzalea** (gaztelaniaz: *Tierra Comunera - Partido Nacionalista Castellano*) izena izan zuen.

TCren ekitaldia Toledon.

Aldarrikapenak
--------------

TCk Gaztelatzat jotzen dituzten lurraldeen batasunaren alde egiten du: Gaztela eta Leon, Gaztela-Mantxa, Madrilgo Erkidegoa, Kantabria eta Errioxa, besteak beste. Azken bi erkidegoetan eta Leonen, hala ere, ez du presentziarik. Alderdiaren eragin gune nagusia Burgosko probintzia da. Halaber, aipatu behar da Trebiñuko Konderriaren *gaztelautasunaren* defendatzailea ere badela (Izquierda Castellana ez bezala).

Hauteskunde emaitzak
--------------------

1999an, ordu arteko bere emaitzarik onenak lortu zituen: 3 zinegotzi Burgosko Udalean, eta ordezkari bana Burgosko Diputazioan eta Gaztela eta Leongo Parlamentuan. Azken bi erakunde horietan ez du berriz ordezkaririk erdietsi.

2003ko hauteskundeetan emaitza kaskarragoak lortu zituen arren, zinegotzi kopurutan gora egin zuen, 72 hautetsi eskuratu baitzituen. Beti ere eragina Gaztela eta Leongo erkidegora mugatuz.

2007ko hauteskundeetan *Alternativa por Castilla y León* (ACAL) koalizioan aurkeztu zen Gaztela eta Leonen (besteak beste Bierzoko Bierzoko Alderdiarekin), bakarrik Gaztela-Mantxan eta *Madrid es Castilla* plataforman Madrilen. Era honetan, 22.297 boto lortu zituen erkidegoetako hauteskundeetan, aurkeztutako hautes-eremu guztietako %2,40a. Udal hauteskundeetan, berriz, botoak 14.367 izan ziren. Zinegotziak horrela banatu ziren: 13 Avilan, 64 Burgosen, 2 Cuencan, 2 Palentzian, 2 Salamancan, 2 Segovian, bat Sorian, 4 Toledon eta 2 Madrilen. Guztira 92 zinegotzi.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3321381

 |

* Wd Datuak: Q3321381
| ***Herri txiki, Amerika handi*** |
| --- |
| Formatua | Telebista saioa |
| Aurkezlea(k) | Zuhaitz GurrutxagaMikel Pagadizabal |
| Iraupena | 65 minutu |
| Herrialdea |  Euskal Herria |
| Hizkuntza | Euskara |
| Ekoiztetxea(k) | Orio Produkzioak S.A. |
| TB Katea |  |
| Ordutegia | Igandetan 22:00etan |
| Emisioa | 2023ko urtarrilaren 1a –2023ko urtarrilaren 29a |
| Denboraldia(k) | 1 |
| Atal kopurua | 5 |
| Audientzia | %3,2 (%7,8 euskaldunak) |

***Herri txiki, Amerika handi*** da Herri txiki, infernu handi programatik eratorritako formatu berri bat. Euskal Telebistak eta Orio Produkzioak S.A.k ekoitzitako formatu honetan ere Zuhaitz Gurrutxaga eta Mikel Pagadizabal dira aurkezleak.

Programa honen berrikuntza da Euskal Herriko herriak bisitatu beharrean, Ameriketako Estatu Batuak zeharkatuko dituztela bertako euskaldunen bila.

Sakontzeko, irakurri: «Herri txiki, infernu handi (telebista saioa)»
2023ko urtarrilaren 1ean eman zuten lehenengo atala. Programa igandetan eman zen, 22:00etan ETB1en eta euskaraz. Bost atal emititu ziren eta 2023ko urtarrilaren 29an bukatu zen denboraldia.

Denboraldi hau izan zen Zuhaitz Gurrutxagak aurkeztu zuen azkena, Herri txiki, infernu handiko 8 denboraldiren eta 200 atalen ondoren. Azkeneko atalean Zuhaitzek agur esan zion Mikel Pagadiri eta bere ordez Miren Nogales iritsi zen hurrengo denboraldietan aurkezle gisa aritzeko.

Saioaren azalpena
=================

Zuhaitz Gurrutxagaren eta Mikel Pagadizabalen ametsa da Los Angeles hiria ezagutzea. Beraz, bertara joatea erabakiko dute, baina bidaia ez dute hegazkinean gingo. Ameriketako Estatu Batuak zeharkatuko dituzte bertako txokoetako euskaldunak eta beraien istorioak ezagutuz. Astero-astero beraien ibilbidean aurrera egingo dute, azkenean helmugara iritsi arte.

Programa honetan ere bi aukezleak banatu egiten dira, bakoitza bere kabuz gonbidatu ezberdinak ezagutzeko. Denboraldi hau erreportajeek osatzen dute, ez dituzte herriaren aurrean erakusten irudiak eta ez dute bakarrizketarik egiten. Beraz, Sebastian Lizaso ere ez dute izango alboan.

Denboraldiak
============

| Denboraldia | Atalak | Emisio hasiera | Emisio amaiera | Audientzia (bataz bestekoa) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ikusleak | Kuota |
|  | 1. denboraldia | 5 | 2023ko urtarrilaren 1a | 2023ko urtarrilaren 29a |  | %3,2 (%7,8) |
| **Guztira** | **5** | **2023ko urtarrilaren 1a** | **2023ko urtarrilaren 29a** |  | **%3,2 (%7,8)** |

Atalak eta audientziak
======================

| Zenb.(guzt.) | Zenb.(denb.) | Izenburua | Emisio data | Audientzia |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ikusleak | Kuota (eusk.) |
| 1 | 1 | Boise | 2023ko urtarrilaren 1a |  | %5,5 (%14,4) |
| 2 | 2 | Nevada | 2023ko urtarrilaren 8a |  | %2,8 (%7,1) |
| 3 | 3 | San Frantzisko | 2023ko urtarrilaren 15a |  | %1,7 (%4,0) |
| 4 | 4 | Las Vegas | 2023ko urtarrilaren 22a | 22.000 | %3,1 (%5,6) |
| 5 | 5 | Los Angeles | 2023ko urtarrilaren 29a |  | %3,0 (%8,1) |

Erreferentziak
==============

1. ↑   «'Herri txiki Amerika handi'ren estreinaldia» *EiTB*.
2. ↑    «https://twitter.com/Dos30TV/status/1617428517561434114» *Twitter* (Noiz kontsultatua: 2023-01-25).

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
**Radio BIP** (Franche-Comté-ko frantsesez : *Bisontine, Indépendante et Populaire* ; euskara-ko : *Bisontine, independente eta herrikoia*) Frantziako tokiko eta elkarteko FM irrati kate bat da Besançon eta Borgoina-Franche-Comté aktiboa. 

Hasiera batean 1977tik 1978ra irrati pirata gisa jardun ondoren, 1981ean sortu zen "irrati libre" gisa. Sortzailea eta lehen presidentea Jean-Jacques Boy, aktibista altermundialista da.

Komunikabide txiki hau mugimendu soziala inguruko oihartzunagatik da ezaguna batez ere 2015etik rekin Jaka Horien mugimendua, baita eskuin muturreko taldeen inguruko ikerketak ere.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Frantzia** |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  Clément Jeannin, France 3 : *« Feuilleton : la Saga Radio BIP »*.
2. ↑  Dominique Auzias eta Jean-Paul Labourdette, *« Petit Futé édition Bourgogne 2018/2019 »*, Le Petit Futé, 2018, ISBN 979-10-331-9184-1.
3. ↑  Schoop.fr, *« radio 25/radio BIP historia »*.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3416558

 |

* Wd Datuak: Q3416558
**Punch** edota **London Charivari** 1841 eta 1992 eta 1996 eta 2002 artean Erresuma Batuan argitaratu zen umorezko aldizkari bat da. 1841eko uztailaren 17an Henry Mayhew eta Ebenezer Landells grabatzaileak sortu zuten. Kariatura burleskoengatik ezaguna izan zen, bertatik ingeles hiztun munduko zutabegile eta karikaturagile ospetsuenak igaro zirelarik.

1940eko hamarkadan aldizkariaren hedapen handiena jazo zen, argitalepn bakoitzeko 175 000 ale salduz, nahiz eta ondoren gainbehera luze bat jasan eta 150 urtetako hiztoriaren ondoren 2002an itxi zen. 2004an aldizkariaren artxibategiaren zati handiena Britainiar Liburutegiari saldu zitzaion.

Kanpo estekak
-------------

* *Punch* aldizkariaren artxibategia ikusgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q849759
* Commonscat Multimedia: Punch, or the London Charivari

---

* **Identifikadoreak**
* ISSN: 2059-9293
* WorldCat
* VIAF: 136819692
* LCCN: n2005020518
* ACNP: 55348
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q849759
* Commonscat Multimedia: Punch, or the London Charivari
***Pumuckl*** (Hego Euskal Herrian *Pumuki*, jatorriz alemanez: *Meister Eder und sein Pumuckl*, *Maisu Eder eta Pumuki*) Alemaniako marrazki bizidun telesail bat da. Aurrez, 1961ean Ellis Kaut haur ipuin idazleak sortu eta Bavariako irratian irratsaio moduan agertu zen Pumuckl edota Pumuki izeneko kobold iratxoari buruzko kontakizunak telebistarazten ditu.

Pumuckl Alemaniako haur ipuinetako pertsonaia ezagunenetakoa da. Irratsaioez eta telesail honetaz gain, berari buruzko hiru film eta musikal bat ere egin dira. Bestalde, telesail hau benetako irudiak eta marrazki bizidunak elkar nahastu zituen lehenbiziko telesailetako bat ere izan zen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Pumuki iratxo ilegorri, bihurri eta ikusezina kostaldeko Klabautermann udalerriko arrantzaleen ondorengoa izanik itsasontzien zale da. Baina behin batez Bavarian galdu zenez, itsasotik oso urruti izaki, bertan ez dago inongo ontzirik ikusgai. Pumukik ez zaizkio leku txukun eta garbiak batere gustuko, horregatik Eder maisua izeneko arotz altzarigile adindun eta bakarti baten lantoki nahasian babes hartuko du.

Halere, Pumuki gainezka dagoen kola poto baten barnean sartuta gelditzean, haren patua aldatuko da. Usadioaren arabera, gizakiek bere arrazako norbait atzematen dutenean, atzeman duen gizakiarentzat ikusezin izatetik utzi eta harekin bizitzera derrigortua baitago. Hortaz, hortik aurrera Eder maisuarekin elkarbizitzen jarri eta biak adiskide egingo dira. Bere ikusezintasuna bereak era bi eta mota guztietako bihurrikeriak burutzeko baliatzen du, maiz Eder berak iratxoa bere bihurrikeriak sortutako arazo edo katramiletatik atera beharrean aurkitzen da, halere Pumuki berez bihurria nahiz onbera ere bada, Ederren lantokira datozen bezero ugariei adarra jo eta txantxak egin arren, azken finean haur baten izaera baitu.

Liburuetan nahiz telesailean, Pumuki gizakientzat ikusezina da, Eder maisuak bakarrik ikus dezake, arotza edonorrekin dagoela Pumuki guztiz ikusezin bilakatzen da, baina Eder bakarrik gelditzean Pumuki berriz ere harentzat ikusgai agertzen da.

Pertsonaiak
-----------

* Hans Clarin: Pumuckl edota Pumuki
* Gustl Bayrhammer: Franz Eder maisua
* Erni Singerl: Eichinger andrea, garbitzailea
* Toni Berger: Anton "Toni" Schmitt
* Willy Harlander: Georg "Schorsch" Bernbacher
* Carlamaria Heim: Bernbacher andrea
* Werner Zeussel: Stürzlinger jauna, zaindaria
* Ilse Neubauer: Stürzlinger andrea
* Helmut Fischer: Schredlbach doktorea
* Karl Obermayr: Etxearen nagusia

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Alemanez)**
* *Pumuckl* edota *Pumuki* telesailaren atala ikusgai. Youtube.com **(Alemanez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1526426
* Commonscat Multimedia: Meister Eder und sein Pumuckl (TV series)

---

 |

* Wd Datuak: Q1526426
* Commonscat Multimedia: Meister Eder und sein Pumuckl (TV series)
Praça do Comércio.
**Praça do Comércio** (euskaraz *Merkatu plaza*) Lisboako enparantza nagusia da, Baixa Pombalina auzoan Tejo ibaiaren ertzean dagoena.

Historia
--------

1511 urtean Manuel I.ak San Jurgi gaztelua utzi eta Tejo ibaiaren ondoan bere egoitza eraikitzea erabaki zuen. 1755eko Lisboako lurrikarak erabat suntsitu zuen eraikina, 70.000 liburutik gora zituen liburutegia barne, bai eta Baixa auzo guztia ere. Auzoaren berreraikuntza planifikatzerakoan pombalgo markesak elementu nagusia izango zen enparantza eraikitzea erabaki zuen.

Tejo ibaiaren ertzean egonik, enbaxadoreak eta atzerriko erregeak bertara iristen ziren eta Lisboarako sarrera dotorea bihurtu zen. 1775ean Machado de Castro eskultoreak egindako Josef I.aren brontzezko estatua ezarri zen erdian. Enparantzaren iparraldean *Rua Augustako Garaipenaren Arkua* dago, Baixa auzorako sarrera dena.

1908an Karlos I.a eta bere seme Luis Felipe erahil zituzten bertan eta 1910an iraultza amaitzean eraikin guztiak arrox koloreko margotu zituzten, errepublikarren kolorea baitzen. 1974an Krabelinen Iraultzako toki esanguratsuetako bat izan zen.

Iruditegia
----------

* Praça do Comércio.Praça do Comércio.
* Josef I.aren estatua.Josef I.aren estatua.
* Garaipenaren arkua.Garaipenaren arkua.
* Goitikako ikuspegia.Goitikako ikuspegia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q999002
* Commonscat Multimedia: Praça do Comércio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 238152559
* GND: 4997572-9
* NKC: ge1150512
* SUDOC: 14730640X
* **Lekuak**
* OSM: 9218842
* **Ondare historikoa**
* IGESPAR: 70275
* SIPA: 6491

 |

* Wd Datuak: Q999002
* Commonscat Multimedia: Praça do Comércio
**Radetzki martxa** Johann Strauss I.ak 1848an idatzitako musikalan orkestrala da.

Josef Radetzky von Radetz kanpo mariskal austriarraren omenez konposatu zuen. Mariskal honek, Austriaren indar militarra salbatu zuen Italia iparraldean, 1848 eta 1849ko iraultzan.

Martxa honek, austriar abertzaletasunaren espresio bezala, arrakasta handia lortu zuen. Hala ere, geroago Radetzkyk berak Austriako mugimendu iraultzailearen errepresioan parte hartu zuenean, martxa hau ikur atzerakoitzat hartu izan zen.

Egun Radetzki martxa ezaguna baldin bada, Urteberri eguneko kontzertuan jotzen den azken musikalana delako da. Azken musikalan honetan zehar, publikoak txaloen bidez jarraitzen du musikaren konpasa, eta zuzendaria hauengana itzultzen da, hauek zuzentzeko, orkestraren ordez.

Gainera, 1899tik Txileko Armadaren Bernardo O'Higgins Askatzailearen Eskola Militarreko aurkezpen martxa ofiziala da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12001
* Commonscat Multimedia: Radetzky March

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 185055907
* BNE: XX2234554
* BNF: 139196334 (data)
* GND: 300155840
* LCCN: n83051501
* NLA: 58565104
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q12001
* Commonscat Multimedia: Radetzky March
**Hilezkorra**, 1851ko ekainaren 21ean Londresen Adolf Anderssen eta Lionel Kieseritzky xakelariek jokatutako xake partida ezagun bat da.

Partidaren garapena
-------------------

[Event "London 'Immortal game'"]
[Site "London"]
[Date "1851.??.??"]
[Round "?"]
[White "Anderssen, Adolf"]
[Black "Kieseritzky, Lionel"]
[Result "1-0"]
[ECO "C33"]
[PlyCount "45"]
[EventDate "1851.??.??"]
[EventType "game"]
[EventRounds "1"]
[EventCountry "ENG"]
[Source "ChessBase"]
[SourceDate "1999.07.01"]

1. e4 e5 2. f4 exf4 3. Bc4 Qh4+ 4. Kf1 b5 5. Bxb5 Nf6 6. Nf3 Qh6 7. d3 Nh5 8.
Nh4 Qg5 9. Nf5 c6 10. g4 Nf6 11. Rg1 cxb5 12. h4 Qg6 13. h5 Qg5 14. Qf3 Ng8 15.
Bxf4 Qf6 16. Nc3 Bc5 17. Nd5 Qxb2 18. Bd6 Bxg1 19. e5 Qxa1+ 20. Ke2 Na6 21.
Nxg7+ Kd8 22. Qf6+ Nxf6 23. Be7# 1-0

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q723704
* Commonscat Multimedia: Immortal game

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q723704
* Commonscat Multimedia: Immortal game
***Hilerriko azak***, gaztelaniazko jatorrizkoan ***Las coles del cementerio***, Pío Barojaren umorezko ipuina da.

Sinopsia
--------

Emaztea zortzigarrenez haurdun duelarik, herriska bateko tabernari alperra hil egiten da. Tabernako ohiko bezeroa da Patxi, herrian ospe txarra duen gizaseme umoretsua. Ameriketara joanda eta hilda zegoelakoan, udalak kanposantua eraikitzen du bere lurretan. Bizirik itzultzen denean eta konpentsazio moduan, ehorzle lana eta kanposantuko izkina batean etxea emateko baimena ematen dizkiote. Ehorzle lanbidea dela eta berari buruzko istorio izugarriak zabalduko dira herrian. Tabernariaren emazteak erditzen duenean hil egiten da. Zaharrena eta jaio berria izan ezik, beste sei haurrak kale gorrian geratzen dira. Haurren ardura inork hartzen ez duela ikusita, Patxi izango da azkenik sei haurrak bere etxean jasoko dituena. Guztiak aurrera ateratzeko, azak eta bestelako barazkiak landatzen ditu kanposantuan, gero azokan salduko dituena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259136

 |

* Wd Datuak: Q12259136