recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Pluteus semibulbosus*

Sinonimoa: *Pluteus hispidulus*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 40 mm arteko diametrokoa, lehenengo esfera-erdi formakoa, gero ganbila, azkenean zabaldua edo pixka bat ahurra, sarritan titi txiki batekin, ertz zorrotza, kapelaren gainazala leuna, lehorra, gardentasunez ildaskatua, zurixka, krema-zurixka edo okre antzeko kolorekoa diskoan.

**Orriak:** Nahiko estu, desberdinak, libreak, sabeldunak; lehenengo zuriak gero helduaroan gris-arrosatik arrosara doan kolorekoak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 40 mm arteko garaierakoa eta 5 mm arteko lodierakoa, zilindrikoa, betea, helduaroan barnehutsa, erraboilduna edo erraboil hemisferikoarekin, lehorra, goialdean hauts-itxurakoa, kolore zurixkakoa hasieran eta horixka helduaroan.

**Haragia:** Mehea, hauskorra, zurixka edo zeharrargia; usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Pluteus* terminoa latinetik dator, hots, "pluteus" hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. Zabaldutako kapela konikoaren formagatik.

Jangarritasuna
--------------

Ez da ezagutzen. Saihestu beharrekoa.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Hostozabalen egur oso degradatuetan. Oso urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 196 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
Pirinioak-Mediterraneoa Euroeskualdearen logoa
Euroeskualdearen lurraldeak.
**Pirinioak-Mediterraneoa Euroeskualdea** 2004an sortu zen euroeskualdea da.

Eremu geografikoa
-----------------

Lau eskualde biltzen ditu: Okzitaniako Languedoc-Rousillon eta Midi-Pyrénées, eta Herrialde Katalanak eremuan Katalunia eta Balearrak.

Ildoak
------

Unibertsitate, hezkuntza, ikerketa eta berrikuntzaren inguruko gaiak lantzen dituzten. Helburua ez da lurraldearen garapeneko politiken garapena.

Euroeskualdea ez da lurralde ordezkaritzan oinarritzen, izan ere, tresna operatiboa bat da. Unibertsitate mailan, ordea, asko lan egiten dute. Berrikuntzan, berriz, 1.400 enpresa baino gehiago dauden harremanetan, sare bidez, eta datu base bateratua daukate gaur-gaurkoz. Mugikortasuna, ikerketa eta berrikuntza bultzatzen dituzte, batez ere.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  «BESTE EREDU BATZUK», *Berria*, 2014-12-20

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1849394
* Commonscat Multimedia: Pyrenees-Mediterranean Euroregion

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 238814233

 |

* Wd Datuak: Q1849394
* Commonscat Multimedia: Pyrenees-Mediterranean Euroregion
Bolaluma baten punta
**Bolaluma**, **bika** (Ipar.) edo **boligrafo**a (Heg.) idazteko tresna da. Munduko erabiliena da, idazten den puntuan izaten duen bola batetik tinta askatzen doana.

Historia
--------

Bigarren Mundu Gerra amaitu zenean, Marcel Bichek eta Edouard Buffardek Société PPA izeneko idazteko tresnen enpresa sortu zuten. Gerra garaian Bichek muturrean bola zuen luma ikusi zuen Argentinan, László Bírók egina. Enpresa sortu eta gero, Suitzatik metala milimetro ehunenetan ebakitzeko eta lantzeko ahalmena zuen teknologia ekarri zuen. Hala, altzairu herdoilezinezko milimetro bateko esfera ekoiztea lortu zuen, tintaren jario egokia ahalbidetuko zuena. Hainbat saiakera eta gero, loditasun egokia zuen tinta ere lortu zuen. Eta, horrenbestez, Bíróren asmakizunaren lizentzia lortu eta gero, Bic Cristal bolaluma merkaturatu zuen.

Bolalumaren plastikozko hodiak zurezko arkatzetatik hartu zuen forma hexagonala, idaztean egonkortasun handiagoa ematen duelako. Plastiko gardena erabili zuten, erabiltzaileak tinta maila ikus zezan. Gainera, zulotxo bat ere egin zioten airearen presioa hodi barruan eta kanpoan berdina izan zedin. Milioika eta milioika pertsonek hortzikatuko zuten plastikozko estalkia ere hasieratik jarri zioten produktu berriari.

Bichek produktuan sinesten zuen, kalitatezkoa zen, berria, eta, gainera, ekoizpen kostu baxuei esker, merke sal zitekeen. Hala ere, hasieratik diru asko inbertitu zuen publizitatean. 1953an Pierre Guichenné publizitate exekutiboak produktua izendatzeko Bichen abizena erabiltzekotan, h-a kentzeko aholkatu zion enpresaburuari. Bic gogoratzen errazagoa zen, nazioartean zabaltzeko egokiagoa, eta gerra osteko garaian markei izen ahalik eta sinpleenak jartzeko joera zen nagusi. Baina beste arrazoi bat ere bazegoen: Bich izenak ingelesezko *bitch* (emagaldu) hitzaren antz handiegia zuen. Enpresak zein bolalumak izen berria hartu zuten eta 1959an bolaluma merkerik ezagutzen ez zuen AEBetako merkatuan sartu ziren. 1960an, hamar urte besterik ez zituen Bic bolalumak aurreko idazluma gehienak ordezkatu zituen merkatuan.

Egun, Bic Cristal New Yorkeko Arte Moderno Museoko erakusketa iraunkorreko pieza da. Eta inoizko *artelanik* salduena da, Bic enpresako ordezkariek, 2005eko irailean 100.000 milioi ale saldu zituztela jakinarazi baitzuten.

Ikus, gainera
-------------

* Errotuladore

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Bolaluma». *Euskaltzaindiaren Hiztegia*. (Noiz kontsultatua: 2021-04-04.)
2. ↑   «Milimetroko bola erraldoia» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2020-10-15).

Kanpo estekak
-------------

* Bolalumaren historiari buruzko artikulua *Argia*n

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q160137
* Commonscat Multimedia: Ballpens

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4528360-6
* LCCN: sh85011222
* AAT: 300022453
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q160137
* Commonscat Multimedia: Ballpens
Baselizaren ondoko etxearen erorkinak.
**San Pantaleón baseliza** Kantabriako Escobedo de Camargo herrian dagoen XVI. edo XVII. mendeko eraikina da. Erainina El Churi auzoan dago.

Historia
--------

XVI. eta XVII. mendean altxatutako harlanduaz eraiki zen. Harria inguruko harrobietatik aterata izan zen. Gerra Zibilaren aurretik eliza bezala zegoen onartuta baina ondoren, populazioaren jaitsiera eta inguruaren balio estrategikoaren galeraren ondorioz, baseliza bezala gelditu zen.

Deskribapena
------------

Eraikinak oinplano eta abside laukizuzena erakusten du. Erdiko habeartearen iparraldean 1653an datatuta dagoen ate klasizista ikus daiteke. Era berean balustra-itxurako leihoa.

Baselizaren alde batean baseliza zaintzen zuen ermitauaren etxearen erorkiak ikus daitezke. Etxe hori Gerra Zibilan izandako bonbardaketa batez txikitu zuten. Arku klasizista baten aztarna gelditu da bakarrik.

Barru aldean hiru erretaulak gordetzen dira. Handiena, inguruko artista batek 1670ean egina da. Bigarren bat Revilla de Camargon bizi zen Juan de la Puentek egin zuen, 1714an. Hirugarrena, hezetasunaren eraginez ia galdu zen. Azken hau sakristian zegoen eta bakarrik ama birjinaren tailu bat gelditzen da; taula Escobedoko El Alto auzoko elizan erakusten da gaur egun.

Erromeria
---------

Urtero, San Pantaleon egunean, uztailaren 27an, erromeria garrantzitsua egiten da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30906994
* Commonscat Multimedia: Ermita de San Pantaleón (Escobedo de Camargo)

---

 |

* Wd Datuak: Q30906994
* Commonscat Multimedia: Ermita de San Pantaleón (Escobedo de Camargo)
Pankarta-Eramaile Ortodoxoen Erakundeko bandera. *Ortodoxia edo heriotza!* esloganoa dauka errusieraz goian eta grezieraz behean
***Ortodoxia edo heriotza!*** (errusieraz: Православие или смерть!, translit.: *Pravoslavie ili smert*; grezieraz: Ὀρθοδοξία ἢ θάνατος!, *Orthodoxía í thánatos!*) errusiar nazionalistek eta fundamentalista ortodoxoek erabiltzen duten eslogan politikoa da. 2010ean, Material Estremisten Zerrenda Federalean sartu eta debekatu zuten Errusian.

Historia
--------

*Ortodoxia edo heriotza!* eslogan 1972an agertu zen Esfigmenu monasterioan, Eliza Ortodoxoarekin harremanak eten ondoren, Paulo VI.a aita santuarekin elkarrizketan hasi ziren elizaren lidergoaren aurkako protesta gisa. Gaur arte, Greziako gobernuak ez du kontuan hartzen.

Sobietar Batasuna desegin ondoren, eslogan hau Errusiako erlijio- eta politika-diskurtsoan sartu zen. Roman Lunkin teologo errusiarraren arabera, gero eta ezagunagoa zen Eliza Ortodoxoko kide kontserbadoreen artean, eta hainbat pertsona ospetsuk haren erabilera bultzatu zuten, hala nola Ivan Okhlobystinek eta Konstantin Kintxevek. 1997tik 1999ra, bazegoen izen hori zuen erlijio-almanake bat.

Errusiako zenbait erakunde politiko ortodoxok ere erabiltzen zuten, besteak beste, Pankarta-Eramaile Ortodoxoen Erakundeak. Zirilo I.a Moskukoa aitalehenak baztertu egin zuen haren erabilera, eta 2009an esan zuen ez zuela konfiantzarik hura erabiltzen duten pertsonengan. Hala ere, debekatu ondoren, Pankarta-Eramaile Ortodoxoen Erakundeko apaiz batzuek, bereziki Pitirim artzapezpikuak, erabiltzen jarraitu zuten.

2010eko abenduaren 21ean, Moskuko Txeriomuxki barrutiko auzitegiak *Ortodoxia edo heriotza!* eslogana Material Estremisten Zerrenda Federalean sartu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Errusieraz)** «Признан экстремистским лозунг афонских монахов» *Сова* 2011-02-03 (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).
2. ↑   **(Ingelesez)** Asproulis, Nikolaos.  (2019). «"Orthodoxy or Death": Religious Fundamentalism during the Twentieth and Twenty- first Centuries» *Fundamentalism or Tradition.*  Fordham University Press, 180 or. ISSN 9780823285808..
3. ↑   **(Errusieraz)** «Лозунг "Православие или смерть!" признали экстремистским» *Pravda.ru* 2011-05-16 (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).
4. ↑   **(Errusieraz)** «Русская христианская повременная печать в фондах Синодальной библиотеки» *Ortho-rus.ru*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2014-08-19) (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).
5. ↑   **(Errusieraz)** «Глава РПЦ назвал волками в овечьих шкурах приверженцев лозунга "Православие или смерть!"» *Newsru.com* 2009-03-10 (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).
6. ↑   **(Errusieraz)** «Сыктывкарский епископ вступился за лозунг "Православие или смерть!"» *Newsru.com* 2010-07-15 (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4376191

 |

* Wd Datuak: Q4376191
Mikve moderno bat.
Kataluniako Besalú herriko mikvea.
**Mikvea** judaismoak agintzen dituen garbiketa-bainuak egiten diren espazioa da; pertsona bat erabat urperatu daitekeen ur-edukiontzi bat behar izan du. Mikve ezin da ur geldiarekin beteta egon, ur korrontea izan behar du: euri-ura, ibai edo iturburu batekoa. Gizonek zein emakumeek erabil dezakete, baina gaur egun emakumeek bakarrik dute Mikve erritualki erabiltzeko betebeharra; hori egiten dute hilekoaren ziklo bakoitza amaitu eta 7 egunera. Gizon batzuek Mikve bakarrik erabiltzen dute Yom Kippur bezperan, Pekamenaren Egunean.
Hasidismoren jarraitzaile ultraortodoxoek, aldiz, egunero erabiltzen dute.

Mikveak munduan
---------------

Europan 354 mikve inguru daude, horietatik Frantziak hirurogeita hamar baino gehiago ditu, bakarrik Paris inguruan berrogeita hamar. Bestalde, Ipar Amerikan 375 inguru daude, ia ehun Erdialdeko Amerikan, hogei bat Afrikan eta 16 Ozeanian. Argentinan 14 daude. Espainian, 7 bakarrik daude, eta 2 Portugalen.

Euskal Herrian
--------------

Horrelako bainu historikoak ez dira ia gelditzen gure artean. Salbuespena Baionakoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Mikvah.org webgunea.
* **(Gaztelaniaz)**:Mikve inguruko informazioa.
**Ageriko kopia** edo **Cc** (ingelesetik *Carbon Copy*, "*ikatz-kopia*") posta elektronikoko mezuen goiburuko eremu bat da.

Posta mezuetan hiru hartzaile mota bereizten dira:

* **Nori** hartzaile publiko edo agerikoak.
* **Cc** ageriko kopia edo bigarren mailako hartzaileak.
* **Bcc** ezkutuko kopia edo hartzaile ezkutuak, izan ere beste kategorietako hartzaileek ez dituzte hauek ikusten.

CC eremua mezuaren kopia gehigarri bat edo gehiago bidaltzeko erabiltzen da hartzaile bati edo gehiagori, nagusiari edo gehiagori (helbidea edo helbideak Nori koadroan jarrita). Irudizko adieran, ikatz-paperarekin egindako kopia bat edo batzuk paperean inprimatutako jatorrizko gutun batetik bidaliko balira bezala da.

Printzipioz (webposta hornitzaile batzuk izan ezik) helbide guztietara mezu bat CC gisa bidaltzea posible da, derrigorrez Nori eremuan ezer jarri beharrik gabe.

Batzuetan komenigarria izan daiteke, lauki honen ordez, BCC eremua erabiltzea (*ezkutuko kopia*  ).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  office.microsoft.com, ¿Qué significan los campos CC y CCO en un mensaje de correo de Outlook?

Kanpo esteka
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q660898
* **Identifikadoreak**
* NARA: 10629820
* AAT: 300266791

 |

* Wd Datuak: Q660898
**Charlotte Bredahl** (Kopenhage, Danimarka, 1957ko apirilaren 21a) Estatubatuar zaldizkoa da.

Charlotte Bredahl Danimarkan hazi zen, baina Kalifornian bizi izan da bere bizitza osoan. 2014tik 2018ra arte Estatu Batuetako gazteen laguntzailea izan zen eta 2018ko abenduan Estatu Batuetako garapen entrenatzaile izendatu zuten. 2019an Charlotte Floridako biztanle bihurtu zen eta gaur egun Wellingtonen bizi da.

### Ibilbidea

1992ko Bartzelonako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta brontzezko domina lortu zuen taldekako proban (Robert Dover, Carol Lavell eta Michael Poulinekin batera). 1992an Charlottek Bronze olinpiar domina irabazi zuten Bartzelonan. Zilarrezko domina irabazi zuen Estatu Batuetako taldean 1997an Ipar Amerikako Txapelketan Luganon. Bi zaldiak entrenatu zituen hasieratik Grand Prixeraino. 2006an Grand Prixeko sailkapen zerrendan 6. sailkatu zen Komorekin. Charlotte Nazioarteko Dressage epailea da eta mundu osoan epaitu du. USDFko ohorezko inspektore izendatu zuten eta USEFek emandako Urrezko domina jaso zuen. Charlotte Rioko olinpiadetako selektorea zen, baita Hong Kongekoa ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Olinpiar Jokoak.*  2021-08-25 (Noiz kontsultatua: 2022-02-09).
2. ↑     *Brontzezko domina.*  2021-07-27 (Noiz kontsultatua: 2022-02-09).
3. ↑     *Zilarrezko domina.*  2021-07-27 (Noiz kontsultatua: 2022-02-09).
4. ↑   «Grand Prix, el caballo Europeo» *www.caballoeu.com* (Noiz kontsultatua: 2022-02-09).
5. ↑     *Urrezko domina.*  2021-07-27 (Noiz kontsultatua: 2022-02-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5085862

 |

* Wd Datuak: Q5085862
*Phellodon tomentosus*

Sinonimoak: *Hydnum tomentosum*, *Calodom tomentosus*, *Hydnum cyathyforme*, *Hydnum leptopus*

Janezina, gogorra da.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2 eta 5 cm zabal, lautik inbutu-deprimitura, eremu zirkularrekin, (ertzerantz tonu argiagoak) eta bat egiteko joerarekin. Kapelaren azala tomentuduna gaztetan eta ondoren zuntz erradialekin, batzuetan eskrobikulak sortzen dira erdian, zimurtu egiten da adinarekin, zuria, marroi-horixka eta marroi ilunerako joerarekin.

**Eztenak:** 1 eta 2 mm bitarteko luzerakoak, dekurrenteak, zuriak, grisera biratzen dutenak. 

Ezten dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten ewztenak.

**Hanka:** Motza (1-3) edo sesila, alboan, mizelio arruntetik sortzen da, fibrilosoa (tomentu gabea), koloreak, marroi-horia, arre-grisetik marroi ilunera.

**Haragia:** Marroi zurbileko kolorekoa kapelan eta marroi iluna oinean, alhoba landarearen usain bereizgarriarekin (lehorrean). Espora jalkina zurixka.

**Etimologia:** *Phelledon* terminoa grezieratik dator, kortxoa, esan nahi duen "phellós" hitzetik eta grezierazko jonikotik, hortza esan nahi duen "odón" hitzetik. Hau da, arantzekin edo hortzekin eta kortxoaren sendotasunarekin. *Tomentosus* epitetoa berriz latinetik dator, harroa, belusatua esan nahi du. Bere kapelaren azalagatik.

Jangarritasuna
--------------

Ez du interes gastronomokorik.

### Nahasketa arriskua

Makroskopikoki ondo definitutako espeziea.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaren amaieran. Koniferoen (pinazien pinua, eukaliptoa) eta mistoen (artelatza …) basoetako lurzoruan. Lurzoru hareatsuetan. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 312 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Kariotipoa** zelula baten kromosomen multzoaren argazki bat da. Argazki horretan zelula horren kromosoma guztiak agertzen dira, itxura eta tamainaren arabera sailkatuak. Giza zeluletan, adibidez, 23 kromosoma pare daude (22 pare kromosoma autosomikoak izanik eta beste pare bat kromosoma sexualak).

Kariotipoaren argazkia egiteko zelulak mitosiaren metafasean egon behar du, fase horretan kromosomak bikoiztuta baitaude eta bikoteetan agertzen baitira. Kariotipoa ikusteko zelula fetalak edo linfozitoak erabili ohi dira.

Emakume baten kariotipoa.

  

Kariotipoa berezkoa da espezie bakoitzean. Espezie baten kromosoma kopurua eta kromosoma horien ezaugarri morfologikoak berdinak dira espezie horren banako guztiengan. Kariotipoa egiteko nazioarteko parametro batzuk erabiltzen dira: kromosoma bikoteak neurriaren arabera sailkatzen dira, eta forma edo itxura ere kontuan hartzen da (batez ere zentromeroaren kokapena). Era honetan, zazpi talde bereizten dira:

* A taldea: 1, 2 eta 3 kromosoma pareak. Oso kromosoma handiak dira, metazentrikoak.
* B taldea: 4 eta 5 kromosoma pareak. Kromosoma handiak eta submetazentrikoak dira.
* C taldea: 6-12 kromosoma pareak, bai eta X sexu-kromosoma ere. Kromosoma ertainak eta submetazentrikoak dira.
* D taldea: 13, 14 eta 15 kromosoma pareak. Kromosoma ertainak eta akrozentrikoak dira.
* E taldea: 16, 17 eta 18 kromosoma pareak. Txikiak eta submetazentrikoak dira.
* F taldea: 19 eta 20 kromosoma pareak. Txikiak eta metazentrikoak dira.
* G taldea: 21 et 22 kromosoma pareak, bai eta Y sexu-kromosoma ere. Txikiak eta akrozentrikoak dira.

Kariotipoa aztertuz kromosomen akatsak antzeman daitezke: esaterako, kromosoma kopuruan egon daitezkeen irregulartasunak (trisomiak, monosomiak, etab), inbertsiak, translokazioak, etab. Hitz bitan esanda, mutazio kromosomikoak.

Kariotipoaren azterketa, beraz, oso lagungarria da jaioaurreko analisi medikoetan irregulartasun kromosomiko horiek antzemateko. Amniozentesi izeneko proban, esaterako, amnios fetaletik zelulak ateratzen dira kariotipo bat osatzeko, Down sindromea edo beste anomalia batzuk garaiz antzematekotan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189967
* Commonscat Multimedia: Karyotypes

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D059785

 |

* Wd Datuak: Q189967
* Commonscat Multimedia: Karyotypes
**Timothi Joseph Federowicz**, (Erie (Pennsylvania), 1987ko abuztuaren 5a), beisbolean lehiatzen den kirolari estatubatuarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina lortu zuen Ameriketako Estatu Batuetako taldearekin, Japoniaren atzetik eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Shane Baz, Anthony Carter, Brandon Dickson, Anthony Gose, Edwin Jackson, Scott Kazmir, Nick Martinez, Scott McGough, David Robertson, Joe Ryan, Ryder Ryan, Simeon Woods Richardson, Tim Federowicz, Mark Kolozsvary, Nick Allen, Eddy Alvarez, Triston Casas, Todd Frazier, Jamie Westbrook, Tyler Austin, Eric Filia, Patrick Kivlehan, Jack López eta Bubba Starling-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Tim Federowicz *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3528632
* Commonscat Multimedia: Tim Federowicz / Q3528632

---

 |

* Wd Datuak: Q3528632
* Commonscat Multimedia: Tim Federowicz / Q3528632
**Todd Brian Frazier**, (Point Pleasant (New Jersey), 1986ko otsailaren 12a), beisbolean lehiatzen den kirolari estatubatuarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina lortu zuen Ameriketako Estatu Batuetako taldearekin, Japoniaren atzetik eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Shane Baz, Anthony Carter, Brandon Dickson, Anthony Gose, Edwin Jackson, Scott Kazmir, Nick Martinez, Scott McGough, David Robertson, Joe Ryan, Ryder Ryan, Simeon Woods Richardson, Tim Federowicz, Mark Kolozsvary, Nick Allen, Eddy Alvarez, Triston Casas, Todd Frazier, Jamie Westbrook, Tyler Austin, Eric Filia, Patrick Kivlehan, Jack López eta Bubba Starling-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Todd Frazier *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3530251
* Commonscat Multimedia: Todd Frazier / Q3530251

---

 |

* Wd Datuak: Q3530251
* Commonscat Multimedia: Todd Frazier / Q3530251
**Anthony Robert Gose**, (Paramount (Kalifornia), 1990eko abuztuaren 10a), beisbolean lehiatzen den kirolari estatubatuarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina lortu zuen Ameriketako Estatu Batuetako taldearekin, Japoniaren atzetik eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Shane Baz, Anthony Carter, Brandon Dickson, Anthony Gose, Edwin Jackson, Scott Kazmir, Nick Martinez, Scott McGough, David Robertson, Joe Ryan, Ryder Ryan, Simeon Woods Richardson, Tim Federowicz, Mark Kolozsvary, Nick Allen, Eddy Alvarez, Triston Casas, Todd Frazier, Jamie Westbrook, Tyler Austin, Eric Filia, Patrick Kivlehan, Jack López eta Bubba Starling-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Anthony Gose *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2852868
* Commonscat Multimedia: Anthony Gose / Q2852868

---

 |

* Wd Datuak: Q2852868
* Commonscat Multimedia: Anthony Gose / Q2852868
**Derek "Bubba" Starling**, (Gardner (Kansas), 1992ko abuztuaren 3a), beisbolean lehiatzen den kirolari estatubatuarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina lortu zuen Ameriketako Estatu Batuetako taldearekin, Japoniaren atzetik eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Shane Baz, Anthony Carter, Brandon Dickson, Anthony Gose, Edwin Jackson, Scott Kazmir, Nick Martinez, Scott McGough, David Robertson, Joe Ryan, Ryder Ryan, Simeon Woods Richardson, Tim Federowicz, Mark Kolozsvary, Nick Allen, Eddy Alvarez, Triston Casas, Todd Frazier, Jamie Westbrook, Tyler Austin, Eric Filia, Patrick Kivlehan, Jack López eta Bubba Starling-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Bubba Starling *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4982178
* Commonscat Multimedia: Bubba Starling / Q4982178

---

 |

* Wd Datuak: Q4982178
* Commonscat Multimedia: Bubba Starling / Q4982178
**Christopher Tyler Austin**, (Conyers (Georgia), 1991ko irailaren 6a), beisbolean lehiatzen den kirolari estatubatuarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina lortu zuen Ameriketako Estatu Batuetako taldearekin, Japoniaren atzetik eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Shane Baz, Anthony Carter, Brandon Dickson, Anthony Gose, Edwin Jackson, Scott Kazmir, Nick Martinez, Scott McGough, David Robertson, Joe Ryan, Ryder Ryan, Simeon Woods Richardson, Tim Federowicz, Mark Kolozsvary, Nick Allen, Eddy Alvarez, Triston Casas, Todd Frazier, Jamie Westbrook, Tyler Austin, Eric Filia, Patrick Kivlehan, Jack López eta Bubba Starling-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Tyler Austin *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7859942
* Commonscat Multimedia: Tyler Austin / Q7859942

---

 |

* Wd Datuak: Q7859942
* Commonscat Multimedia: Tyler Austin / Q7859942
**Yvonne Sylvain** (Port-au-Prince, 1907ko ekainaren 28a - 1989ko urriaren 3a) Haitiko lehen emakume medikua izan zen.

Sylvain umeak: (ezkerretik) Suzanne (1898-1975), Normil (1900-1929), Henry (1901-1991), Madeleine (1905-1970), Jeanne (1906-), Yvonne (1907-1989), Pierre (1910-1991). Paris, 1912 iraila

Biografia
---------

Georges Sylvain idazle eta diplomatikoaren alaba zen, eta bi ahizpa zituen, haiek ere aitzindariak beren alorretan: Madeleine Sylvain-Bouchereau Haitiko lehen erakunde feministaren sortzaileetako bat zen, eta Suzanne Comhaire-Sylvain, herrialdeko lehen emakume antropologoa.

Yvonne Sylvain, halaber, Haitiko Estatuko Unibertsitateko Medikuntza Eskolan onartua izan zen lehen emakumea izan zen, eta 1940an graduatu zen. Obstetrizia eta ginekologian espezialista zen Port-au-Prince Ospitale Orokorrean. Aktibista feminista ere bazen, Gizarte Ekintzako Emakumeen Ligan parte hartzen zuena. Osasun publikoari buruzko hainbat artikulu argitaratu zituen *La Voix des Femmes* ligako egunkarian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Dr Yvonne Sylvain» *Infinite Women* (Noiz kontsultatua: 2024-02-12).
2. ↑    ISSN https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(18)32397-3/abstract..
3. ↑   **(Ingelesez)** «Dr.Yvonne Sylvain» *prezi.com* (Noiz kontsultatua: 2024-02-12).
4. ↑   **(Frantsesez)** Avril, Erickson.  (2015-12-15). *Yvonne Sylvain, médecin (1907-1989).*  (Noiz kontsultatua: 2024-02-12).
5. ↑  Txantiloi:Ouvrage, Txantiloi:P..

Kanpo estekak
-------------

1. (en) Laura Lynn Windsor, ABC-CLIO, 1er janvier 2002, 259 p. (ISBN 978-1-57607-392-6, lire en ligne), p. 193.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21069531
* Commonscat Multimedia: Yvonne Sylvain

---

 |

* Wd Datuak: Q21069531
* Commonscat Multimedia: Yvonne Sylvain
**Kanadako Agindupeko Lurra** (ingelesez: *Dominion of Canada*; frantsesez: *Dominion du Canada*) Britainiar Inperioaren koroapeko Kanadaren agindupeko lur-aroa izan zen, 1867ko uztailaren 1ean konfederazio bezala batu zenetik 1982ko Kanadako Aktaraino, non erabateko subiranotasuna Kanadari ematen zaion.

Historia eta sorketa
--------------------

Ipar Amerikako hiru probintzia britainiar, Kanadako Probintzia, Eskozia Berria eta Brunswick Berria, Kanadako Agindupeko Lurra izeneko federazio batean batu ziren 1867ko uztailaren 1ean. Agindupeko lur terminoa aukeratu zen Kanadako estatua Britainiar Inperioaren entitate politiko autonomotzat adierazteko, herrialde baten gainean erabili zen lehen aldian. 1867ko Ipar Amerika Britainiarraren Legea indarrean sartu zenean (Parlamentu britainiarrak aldarrikatua), Kanada berezko eskubidez federatutako herrialde bihurtu zen. Federazioa bultzada ugariren ondorioz sortu zen: britainiarrek Kanada defendatzea nahi zuten; itsasgizonek trenbide-loturak behar zituzten, 1867an agindutakoak; nazionalismo anglo-kanadarrak lurrak herrialde bakar batean batzea bilatu zuen, ingelesak eta kultura lealistak menderatua; franko-kanadar askok Quebec frankofono berri baten barruan kontrol politikoa izateko aukera ikusi zuten, eta iparralderanzko balizko hedapenaren beldurrak puztu zituzten. Maila politikoan, gobernu arduratsua hedatzeko nahia zegoen, eta Kanada Garaiaren eta Behe Kanadaren arteko geldialdi legegilea ezabatzea, baita federazio batean probintzietako legegintzaldiekin ordezkatzea ere. Hau bereziki Kanada Garaiko erreforma liberalaren mugimenduak eta *Parti rouge* franko-kanadarrak bultzatu zuten Kanada Beherean, batasun deszentralizatua bultzatzen zuena Kanada Garaiko alderdi kontserbadorearekin eta, neurri bateraino, batasun zentralizatua bultzatzen zuen *Parti bleu* franko-kanadarrarekin alderatuta. Gero eta handiagoa zen autonomia hori 1931ko Westminsterko Estatutuan nabarmendu zen, eta 1982ko Kanadako Konstituzio Aktarekin amaitu zen, britainiar parlamentuan menpekotasun juridikoaren aztarnak hautsi zituena.

Kanpo estekak
-------------

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ternua eta Labrador izan ezik
**Jaelin Charlotte Kauf** (1996ko irailaren 26a) nazioartean lehiatzen den akrobaziazko eskiatzaile estatubatuarra da. 2018 eta 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen emakumezkoen kosketan, azken honetan zilarrezko domina lortu zuelarik .

Karrera
-------

Estatu Batuetarako lehiatu zen 2017ko FIS Freestyle Ski eta Snowboardeko Munduko Txapelketan, Sierra Nevadan, Espainian, eta han brontzezko domina irabazi zuen binakako kosketan. 2019ko Munduko Txapelketan zilarrezkoa irabazi zuen binakako kosketan. 

Mundu Txapelketan 1. postuan zegoenean, Kauf 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetarako sailkatu zen, non domina lortzeko faboritoen artean zegoen. Hala ere, Pyeongchangen, Hego Korean, jokatutako proban zazpigarren postuan geratu zen. 

2022ko Pekingo Neguko Olinpiar Jokoetan Estatu Batuetako taldea ordezkatuz, Kaufek zilarrezko domina irabazi zuen kosketako eskian .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Parkites Wilson, Kauf earn silver medals in World Championship dual moguls» *Park Record* February 10, 2019.
2. ↑    *Park City's Jaelin Kauf, U.S. women come up short in moguls.*  2018-02-11.
3. ↑   «Aussie Anthony tops USA's Kauf for moguls gold» *ESPN* 2022-02-06.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28124008

 |

* Wd Datuak: Q28124008
**Masuriar lakuen lehen gudua** (1914ko irailaren 2tik 16ra) Lehen Mundu Gerrako Ekialdeko Frontean gertatutako Alemaniar kontraerasoa izan zen, errusiarrek garatutako Ekialdeko Prusiako ofentsibaren testuinguruan. Borroka Tannenbergeko gudua gertatu eta bi egun geroago eman zen, non Zortzigarren Armada alemaniarrak II. Armada errusiarra inguratu eta suntsitu zuen. Errusiar aldeak 150.000 soldadu galdu zituen, gehienak gerra-preso, eta handik aurrera ofentsibaren abantaila operatiboa galdu zuen, frontean zehar hainbat zulo eratu baitzitzaien. 

Ekialdeko Prusiako trenbide sareen laguntza erabiliz sakabanatuta zegoen Zortzigarren Armada alemaniarra errusiar I. Armadaren aurrean eraberritu zen eta fronte osoan zehar atzera eginarazi zuen, azkenik Alemaniatik kanporatuz. Rennenkampf-en Armadak azkar atzeratu egin behar izan zen: ia 40 kilometro egin zituen egunero, Zortzigarren armada atzean uzteko asmoz. Alemaniarrek aurrera egiten jarraitu nahi bazuten ere, ekialdeko hegalean errusiar X. Armadaren agerpenak erasoa gelditu zuen. 

Gudua amaitu zenerako errusiar I. Armadak 100.000 soldadu galdu zituen eta denbora batez ofentsiba saiakerak gelditu behar izan zituzten. Hala ere, porrota gerraren hasieran eman zenez Errusiar Inperioak oraindik armada osoak birsortzeko ahalmena zeukan, eta hala egin zuen hurrengo asteetan. Irailaren 27an bigarren ofentsiba bat hasi zen inguru berean, berriz ere Königsbergeko hiri-gotortua hartzeko helburuarekin. Guztira Paul von Hindenburgek, Erich Ludendorffen laguntzarekin, garaipen ikaragarria lortu zuen, bere prestigioa finkatzen lagundu zuena. Era berean, Alemaniar populazioak, denbora batez errusiarren mehatxuaz beldurturik, bultzada nazionalista nabaria izan zuen.

Ikus, gainera
-------------

* Ekialdeko Frontea Lehen Mundu Gerran
* Ekialdeko Prusiako lehen ofentsiba
* Tannenbergeko gudua

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Hastings, Max.  (2013). *Catastrophe: Europe Goes to War 1914.*  Knopf Press, 322-326 or. ISBN 9780307597052..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q660655
* Commonscat Multimedia: First Battle of the Masurian Lakes

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85082018

 |

* Wd Datuak: Q660655
* Commonscat Multimedia: First Battle of the Masurian Lakes
**Annia** ***Portuondo*** **Hatch** (Guantánamo, Kuba, 1978ko ekainaren 14a) Kuban jaio eta Estatu Batuetan nazionalizatutako gimnasta artistikoa da. 2004. urtean txapeldunorde olinpiko bikoitza zaldi-jauzian eta taldekako jauzi proban, eta 2003an munduko txapelduna izan zen taldekakoan.

Annia Portuondo izenez jaiotzan, eta 1997an Hatch abizendun estatubatuar batekin ezkondu ondoren haren abizena hartu zuen.

Kirol-lasterketa
----------------

### 1996

San Juango (Puerto Rico) Munduko Txapelketan 1996an, bere jaioterria, Kuba, ordezkatzen zuenean, brontzezko domina lortu zuen, Gina Gogean eta Simona Amânar errumaniarren atzetik.

### 2004

2004ko Atenasko Olinpiar Jokoetan zilarra eskuratu zuen zaldi-jauzi proban, Monica Roșu errumaniarraren ondoren (urrea) eta Anna Pavlova errusiarraren aurrean (brontzea). Taldekako zilarra ere eskuratu zuen, Errumaniaren atzetik eta Errusiaren aurretik. 

Taldekideak: Mohini Bhardwaj, Terin Humphrey, Courtney Kupets, Courtney McCool eta Carly Patterson izan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Ficha.* .
2. ↑    *Ficha.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q886728

 |

* Wd Datuak: Q886728
Deban dagoen Praileaitz leizea Balizko Eremu Arkeologiko izendatu zen 1997 urtean
**Balizko Arkeologia Gune** bat, hainbat administraziotako legeetan garatu den forma juridiko bat da. 

Burgos kaleko 7. atea. Beste kasko historikoekin gertatu den bezala, Urduñakoa ere Balizko Arkeologia Gune da.
Arkeologia Ondarearen barrua sartzen da eta aztarna arkeologikoak izan ditzaketen inguru, orube zein eraikinei ematen zaien izendapen legala da. Izendapenak babes legala ematea ere esan nahi du. Izendapen hori duten lekuetan, bertan egin daitezkeen obren aurretik, beharrezkotzat jotzen da ikerketa bat egitea, obra proiektuak orubearen edo eraikinaren balio arkeologikoetan edo izan dezakeen eragina zehazteko.

Legeetan zehaztutako forma juridikoaren izena
---------------------------------------------

EAEko legedian, "Balizko arkeologia gune" figura juridikoa zehaztu da kasu horietarako, eta Frantzian, "*zones de présomption de prescription archéologique*" edo "ZZPPA" esamoldea erabiltzen da.

Espainiako Kultura eta Kirol Ministerioaren nazio mailako Arkeologia planaren esparru programan, hainbat esamolde erabiltzen dira, eta adierazten du terminologia nahasgarria izan daitekeela: "*zona de reserva arqueológica*", "*espacio de protección arqueológica*"," *zona de servidumbre arqueológica*", "*espacio de interés arqueológico*" eta "*zona de prevención arqueológica*".

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Jaurlaritza, Eusko.  (2012-07-27). «234/1996 DEKRETUA, urriaren 8ekoa, balizko arkeologia guneak finkatzeko araudia ezartzen duena.» *www.legegunea.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-02-20).
2. 1 2   **(Frantsesez)** «Zones de présomption de prescription archéologique» *www.culture.gouv.fr* (Noiz kontsultatua: 2024-02-20).
3. ↑   **(Frantsesez)** «La zone de présomption de prescription archéologique (ZPPA)» *outil2amenagement.cerema.fr* (Noiz kontsultatua: 2024-02-20).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Plan nacional de arqueología. Programa Marco.*  Ministerio de Cultura y Deporte. Dirección general de patrimonio cultural y bellas artes. Subdirección General de gestión y coordinación de los Bienes Culturales.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q124620702

 |

* Wd Datuak: Q124620702
**Stanislav Spartakovitx Xarov,** errusieraz Станислав Спартакович Шаров (Gusev, Errusia, 1995eko maiatzaren 29a), Errusiako 3x3 selekzioko saskibaloi jokalari errusiarra da

Errusiako Olinpiar Batzordea (ROC) ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan

. Kontuan izan NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du ROC taldearekin, Letoniakoaren atzetik (urrezkoa) eta Serbiakoaren aurretik]] (brontzezkoa) sailkatuko dira. Hauek osatuko dute ROC taldea: Ilia Karpenkov, Kirill Pisklov, Stanislav Xarov eta Alexander Zuev-ek.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Saskibaloia3x3 gizonezkoa.
  |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Eurobasket profile» *basketball.eurobasket.com*.
2. ↑   «FIBA profile» *play.fiba3x3.com*.
3. ↑   «Team Roster Russia» *olympics.com*.
4. ↑  «Stanislav Xarov» *olympedia.org* 2021-12-28an begiratua**(Ingelesez)**
5. ↑  «Stanislav Xarov» Olympics.com 2021-12-28an begiratua **(Gaztelaniaz)**
6. ↑  "Saskibaloia, gizonezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107638978

 |

* Wd Datuak: Q107638978
**Marcelino Oreja Elosegi** (Ibarrangelu, 1891 – Arrasate, 1934ko urriaren 5a) gipuzkoar politikari, abokatu, ingenari eta enpresaburua izan zen.

Gaztetan, ikasle garaietan, Espainiako Ikasle Katolikoen konfederazioko idazkari nagusia izatera heldu zen. Geroago, *Unión Cerrajera de Mondragón* eta *Vidriera Española* enpresetako administrazio kontseiluetako buru izan zen eta 1931ko hauteskundeetan diputatu aukeratu zuten Bizkaitik. Acción Católica eta Asociación Católica de Propagandistas kide izanik, tradizionalismotik oso hurbil zegoen politikaria izan zen, eta Euskal Herriarentzako Sortarauaren defendatzaile sutsua izan zen.

1934ko Iraultzaren barnean, langile sozialista eta sindikalistak kontratatu nahi ez izateaz akusaturik ("UGTkoek belarra jango dute"la adierazi zuen publikoki) langile altxatuek Unión Cerrajeran berau atzeman eta ihesaldi behartu batean tiroz hil zuten Arrasateko Herriko Etxean, Dagoberto Resustarekin batera.

Familia
-------

Marcelino Oreja Elosegi enpresari eta politikari tradizionalisten familia baten kidea da. Bere familiaren sorterria, Gipuzkoako Orexa herrian datza. Semea Marcelino Oreja Agirre zuen, honek, kristau demokrazia bultzatu zuen Unión de Centro Democrático sortzeko eta Espainiako Trantsizio Demokratikoan, senatari eta, 1976 eta 1980 artean, Espainiako Kanpo Harremanetarako Ministro bilakatu zen. Ricardo eta Benigno bere osabak frankismoaren garaian diputatuak ere izan ziren. Bere semearen iloba Jaime Mayor Oreja da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «El último revolucionario» *Diario Vasco* 2006-04-30.

Ikus, gainera
-------------

* Joaquín Beuntza
* Ignacio Baleztena
* Joaquín Baleztena
* Orexa (familia)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3755106
* Commonscat Multimedia: Marcelino Oreja Elósegui

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 111360
* Lur: 04598/eu\_o\_1398/o1398
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3755106
* Commonscat Multimedia: Marcelino Oreja Elósegui
**Emma Cooke** (Fayetteville, Pennsylvania, Ameriketako Estatu Batuak, 1848ko irailaren 7a - Washington DC, 1929ko urtarrilaren 22a) arkulari estatubatuarra izan zen, hiru domina olinpiko irabazi zituena.

Bizitza
-------

Emma Cooke biziki interesatu zen bere karrera profesionala garatzera eta ospetsu izatera eraman zuen lanbideaz. *"Archer professional industry"*-ko pertsona trebeenetako bat izan zen urte luzez. Lanaz gain, Emma Cookek denbora asko ematen zuen donimak eskuratzeko aukera eman zion kiroleko hainbat trebetasun garatzen.

Ibilbidea
---------

Emmaren zaletasun eta gaitasunak azalarazi zituen kirola arku-tiroa izan zen. Honen helburu nabarmena, gaur egun, dianaren erdigunetik ahalik eta gertuen asmatzean datza, ahalik eta puntu gehien lortzeko. Orain arte, zazpi modalitate daude arku-tiroan: 

* Arku-tiroa diana gainean aire zabalean
* Arku-tiroa aretoan
* Eremu-tiroa
* Distantzia luzeko arku-tiroa
* Arku-lasterketa
* Arku-eskia
* Basoko ibilbidea

Olimpiar jokoetako "distantzia luzeko arku-tiroan" parte hartu zuen bere herrialdearen ordezkari gisa. 55 urte bete berri zituelarik, 1904ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, San Luisen, Estatu Batuetan. Bi zilarrezko domina irabazi zituen, bata txanda nazionaleko probetan eta bestea Columbiako taldekako proban, eta gutxi gora-behera 190 metroko distantziara zegoen dianan puntuazio nahiko altua lortu zuelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Emma Cooke - Bio, Facts, Family | Famous Birthdays.*  2022-01-06 (Noiz kontsultatua: 2022-02-14).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Tiro con arco.*  2021-11-29 (Noiz kontsultatua: 2022-02-14).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Emma Cooke Bio, Stats, and Results» *Olympics at Sports-Reference.com* (Noiz kontsultatua: 2022-02-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q442867
* **Kirolariak**
* COI: emma-cooke

 |

* Wd Datuak: Q442867
**Julieta Paredes Carvajal** (La Paz, Bolivia, 1967) poeta, abeslari, idazle, grafitigile eta feminista deskolonialeko aktibista lesbiana aimara da. *Mujeres Creando Comunidad* feminismo komunitarioko elkartearen bultzatzailea.

Biografia
---------

1967an jaio zen La Paz hirian. 1984an batxilergoa amaitu zuen .

1992an, María Galindo eta Mónica Mendozarekin batera, *Mujeres Creando mugimendua sortu zuen.* 2002an erakundea zatitu eta 2003an *Mujeres Creando Comunidad* bultzatu zuen feminismo autonomo eta anarkista nahikoa ez zelakoan.

*Hilando fino desde el feminismo comunitario* (2008) liburuaren egilea da, non kultura indigenaren testuinguruan emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna bezalako nozioetan sakontzen du. Mendebaldeko feminismoa, kolonialismoa, neoliberalismoa, gorputza eta sexualitateaz ere aritzen da. *Aimara feminista eta lesbiana* gisa definitzen du bere burua.

Paredes *feminismo komunitarioa-ren* parte da, zeinak gizon eta emakumen arteako harreman hierarkikorik gabeko komunitatearen alde egiten duen. Norbanakoari baino komunitateari erreparatzen dion ikuspegia da.

Feminismo komunitarioak patriarkatu koloniala ez ezik, kultura indigenetatik eratorritako patriarkatua ere zalantzan jartzen du, horren harira Evo Morales-ek gobernutik egin dezakeen ekarpena baino gizarte mugimenduetan jartzen du eraldaketarako indarra.

Emakume indigena, eta ez indigenen, emantzipazioaren alde egiten du.

*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Disidencia y Feminismo Comunitario» *Hemispheric Institute*.
2. ↑   «Mujeres Creando, despatriarcalizar con arte» *Revista Pueblos*.
3. ↑   Victoria Aldunate Morales.  (22 de noviembre de 2008). «Julieta Paredes: feministas para revolucionar la sociedad.. - Hommodolars.org» *hommodolars.org*.
4. ↑   Valencia, Rufo.  (24 de junio de 2014). «La boliviana Julieta Paredes explica en Canadá el feminismo comunitario indígena» *Radio Canada International*.
5. 1 2   Rodríguez Calderón, Mirta.  (7 de mayo de 2012). «Julieta Paredes: Un feminismo que cree en las utopías y la comunidad» *Bolpress*.
6. ↑   Sánchez, Rocío. «Feminismo comunitario: Una respuesta al individualismo» *La Jornada*.
7. ↑   Julieta Paredes.  (2016). *Feminismo Comunitario: Charla pública con Julieta Paredes hermana Aymara de Bolivia.*  Auto Gestival.

Kanpo estekak
-------------

* Julieta Paredes feminismo komunitarioa azaltzen (2010)
* Feminismo Komunitaroa (Julieta Parede, 2016)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28230074

 |

* Wd Datuak: Q28230074





|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28230074

 |

* Wd Datuak: Q28230074
"Anakoreta", Teodor Axentowiczena.
**Anakoreta** (antzinako grezieraz: ἀναχωρητής, mundutik baztertutakoa) eremutarra da; leku bakartietan otoitz eta penitentziara emanik bizi den pertsona. Antzinako garaietan basamortuan bizi ziren anakoretak, mundutik eta tentaldietatik ihesi. Kristautasunean izan diren anakoretez gainera, beste erlijio batzuetan ere izan dira, hinduismoan eta budismoan batez ere.

Jada antzinako juduen artean izan ziren anakoretak baina II. eta III. mendeetatik aurrera (askotan jazarpenak zirela eta) ugaldu ziren. Horietatik asko Tebaidarantz (Egipto) jo zuten. Anakoretek bere jarrera manamendua jarraitzen zuela uste zuten:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Mundukoak bazinete, munduak maite izango zintuzkete, nork berea maite duen bezala; baina nik aukeratu eta mundutik atera zintuztedanez, munduak gorroto dizue, mundukoak ez zaretelako |  » |
| **—Joan 15:19** |

Eremutarrak
-----------

Ezagunak dira Kapadoziako (Turkia) antzinako eremutarren kobazulo eta labar-monasterio txikiak, Göreme inguruan kokatuta eta IV. mendean sortutakoak. Araban ere garai hartako Lañuko leizeak ditugu adibide moduan, Trebiñun, eta beste aztarna batzuk daude Gaubean eta Bernedon ere bai.

Anakoreta ezagunak
------------------

* Anton abadea, Egiptoko Makario, Arsenio Handia, Liziako Kristobal eta Tebaseko Paulo (III.-IV. mendeak)
* Eneko Oñakoa (XI. mendea)
* Walter Hilton, Heinrich Seuse eta Norwicheko Juliana (XIV. mendea)

Ikus, gainera
-------------

* Mugimendu zenobitiko

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
2. ↑  *Diccionario enciclopédico popular ilustrado Salvat* (1906–1914)

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**"The way of an anchoress"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1146843
* Commonscat Multimedia: Anchorites / Q1146843

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300266257
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1146843
* Commonscat Multimedia: Anchorites / Q1146843