***Amaia edo euskaldunak VIII. mendean*** (gaztelaniaz: *Amaya o los vascos en el siglo VIII*) 1879an Francisco Navarro Villosladak gaztelaniaz idatzitako eleberri historiko erromantikoa da.

Argumentua
----------

|  |
| --- |
| **Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.*  |

Historia eta kondaira nahastuz, eleberria euskaldun pagano eta kristauek, lehendabiziko Iruñeko erregearen zuzendaritzapean eta lehendabiziko Asturiasko erregea aliatua izanik, elkarrekin kristautasuna Islamaren aurka defenditzen dute.

Amaia noble kristaua da, Lorea euskalduna eta Ranimiro izeneko jeneral bisigodo errukigabea gurasoak dituena. Izeko, berriz, paganoen buruzagia den Amagoia du. Honek Aitorren sekretuak transmititzeko Amaia baino bere beste iloba nahiago du, Usua ahizparen eta Butroeko Lartaunen alaba. Pakomio judu matxinoa da, musulman, bisigodo eta euskaldunen artean dabilena. Bere semea den Otok, Kantabriako dukea denak, ez du bere jatorria ezagutzen. Honek, nahiz eta bisigodoen erresuman kargu ona lortu, aitak eta bere aliatuek eman diezaioketen baino kargu hobea nahi du.

Bukaeran, Aitorren sekretua ezagutarazten dute: kristautasuna gomendatzea. Buruzagi pagano gehienak kristau bihurtzen dira, Amagoya izan ezik. Amaya euskal erresistentziaren buruzagia den Gartziarekin ezkondu eta biak Nafarroako lehen errege-erreginak bilakatzen dira.

Argumentuan zehar zenbait elezahar agertzen dira: Teodosio Goñikoarena eta Aralarko San Migelena, Caba Rumíarena, Solomonen mahaiarena, eta abar.

Eragina
-------

Navarro Villosladaren omenezko monumentua Iruñean. Alde banatan, Gartzia Semenez, Abartzuza eta Ameskoetako jauna, eta haren emazte Amaia, Lorea euskaldunaren eta Ranimiro godoaren alabaren irudiak agertzen dira. Biak ala biak *Amaia edo euskaldunak VIII. mendean* eleberriaren protagonistak dira.
Literatura munduan Walter Scotten eleberriek Francisco Navarro Villosladaren lanean eragin handia izan bazuten ere, politikoki karlismoak izan zuen eragin nagusia. Aitorren mitoaren sortzailea, berriz, Agosti Xaho izan zen, abertzaletasunaren aurrekaria.

Hain zen ospetsua eleberria ezen Navarro Villosladak asmaturiko izenak, Asier, Amaya eta Amagoya, "Amaia" eta "Amagoia" gaur egungo grafian, egun oraindik erabiltzen baitituzte gurasoek bere seme-alabentzat.

Jesus Guridik 1920an *Amaya* izeneko opera egin zuen eleberrian oinarrituta.

1952an, Luis Marquinak liburuan oinarritutako *Amaya* filma zuzendu zuen, espainiar nazionalismoaren propaganda filma moduan.

Edizioak
--------

* Iñaki Azkune Mendia; Jesús María Arrieta Sagasti (1975), *Amaia*, Ekilore bilduma, Ed. Mensajero. ISBN: **9788427128149**

* Navarro Villosladaren istorioaren **komiki bertsioa**: *Amaia. Euskaldunak VIII. mendean*. Ilustratzailea: Rafa Ramos. Itzultzailea: Ipar Alkain. Argitaletxea: Denonartean. 2013. ISBN: 978-84-15756-21-7

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Iriarte López, Iñaki.  (1998). *Saltus y ager vasconum. Cultura y política en Navarra (1870-1960).* .
2. ↑   Campion, Arturo. *Amaya o los vascos en el siglo VIII. Estudio crítico.* .
3. ↑   Euskaltzaindia. *Izendegia: Pertsona-izenak.* .
4. ↑  Euskaltzaindiaren izendegia: Amaia
5. ↑  Euskaltzaindiaren izendegia: Amagoia
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** Aguilar, Carlos.  (1986). *Guía del Video - Cine.*  Madril: Ediciones Cátedra ISBN 84-376-0615-2..

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** *Amaya ó Los Vascos en el Siglo VIII* (testu osoa), *Cervantes Virtual* webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3755330
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX2106327
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 15494

 |

* Wd Datuak: Q3755330