recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Joe McDonnell**, irlanderaz *Seosamh Mac Domhnaill* (1951ko irailaren 14a, Belfast - 1981eko uztailaren 8a, Maze espetxea) Behin-Behineko IRAko kidea izan zen. 1981eko Irlandako gose greban hil zen 10 errepublikar presoetako bat izan zen.

Belfast hiriko Slate Street kalean jaio eta hazi zen, Falls Road hiribidearen behealdean, eta hamar seme-alabako familia bateko semea zen. 1970ean Goretti izeneko neska gazte batekin ezkondu eta hiriko Lenadoon eremu unionista eta protestantean bizitzen jarri ziren, euren etxea auzo guztian zegoen bi etxe katolikoetako bat zenez, maiz erasotua izan zen. Bikoteak bi haur izan zituen.

1971an Demetrius Operazioan hainbat errepublikarrekin batera, tartean Gerry Adams, atxilotu eta Maidstone espetxean preso sartu zuten. Gero Maze espetxera lekualdatu eta bertan hainbat hilabetez eduki zuten. Aske gelditzean Behin-Behineko IRAko kide bilakatu zen. Dunmurry udalerriko Balmoral Furnishing Company enpresari bonba eraso bat egiteko prestaketa lanetan zebiltzala jazotako IRAkideen eta Royal Ulster Constabularyko polizien eta Britainiar Armadako soldaruen tiroketan McDonnell, Bobby Sands, Séamus Finucane eta Seán Lavery IRAkideak atxilotuak izan ziren. Guztiak arma jabetzagatik 14 urteko espetxe zigorra ezarri zitzaien eta haietako bakar batek ere ez zituzten epaileak nahiz epaimahaiaren zilegitasuna aintzakotzat hartu.

1981eko Irlandako gose greban parte hartu zuen errepublikar presoetako bat izan zen. 1981eko maiatzaren 8an gose grebari ekin zion. Uztailaren 8an eta Maze espetxean 29 urte zituela zendu zen, 61 egunez gose-greban egon ondoren.

Ikus gainera
------------

* 1981eko Irlandako gose greba

| * i
* e
* a
1981eko Irlandako gose greba |
| --- |
| Hildako grebalariak | Bobby Sands (maiatzaren 5a)  •  Francis Hughes (maiatzaren 12a) Raymond McCreesh (maiatzaren 21a)Patsy O’Hara (maiatzaren 21a) Joe McDonnell (uztailaren 8a)  •  Martin Hurson (uztailaren 13a)Kevin Lynch (abuztuaren 1a)  •  Kieran Doherty (abuztuaren 21a)  •  Thomas McElwee (abuztuaren 8a)Michael Devine (abuztuaren 20a) |
| Biziraun zutenak | Brendan McLaughlin  •  Paddy Quinn  •  Laurence McKeown  •  Pat McGeown  •  Matt Devlin  •  Liam McCloskeyPatrick Sheehan  •  Jackie McMullan  •  Bernard Fox  •  Hugh Carville  •  John Pickering  •  Gerard HodgkinsJames Devine |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q713114

 |

* Wd Datuak: Q713114
**Paule Gobillard** (1867ko abenduaren 3 - 1946ko otsailaren 27a) frantziar margolaria izan zen, inpresionisten eragin handia izan zuena. Berthe Morisot eta Eugène Manet-en iloba da (Eugene Édouard Manet-en anaia izan zen). Txikitatik, umezurtz gelditu ostean, bere hezkuntzaren barruan pinturako ikasgaiak eman zizkion Édouardek. Artearen panoraman ezezaguna zen senideen aldean. Société des Indépendants taldearekin erakusketak egin zituen 1904an eta 1926an.

Bizitza eta lanak
-----------------

Gobillarden bizitza pertsonalari buruzko dakizkigun xehetasun urriak Julie Manet lehengusuaren memorietatik jaso ditugu. Quimperlé herrian jaio zen, Bretainiako hegoaldeko kostaldean. Théodore Gobillard (1833–1879) eta Yves Morisoten (1838–1893), alaba zaharrena zen. Yves Berthe Morisot-en emakumezko inpresionista margolari aren ahizpa zen- Bestetik, Jean-Honoré Fragonard, Rococo margolariaren ondorengo zuzena ere bazen Paule.

26 urte zituela, Gobillard umezurtz gelditu zen bere anai-arrebekin batera, ama 1893an hil baitzen. Izeba Bertherekin bizi izan zen Parisen. Izebarekin egon ziren bitartean, berak eta bere ahizpa Jeannek modelo lanetan jardun zuten haren margoetan. Aldi berean, Berthek margotzen irakatsi zion. Haurren eta emakumeen eguneroko bizitza margotu zuen pastel argien samurtasunarekin, bai eta loreontzietako lore-bodegoien irudikapenean ere.

 Gobillard olioa mihisean, 24 x 15 hazbetekoa; Findlay galeriak
Pierre-Auguste Renoirrek margolari inpresionistaren estilo sentsualaren eragina ere jaso zuen, haren ikaslea izan baitzen, modeloa izateaz batera. Garai horretan, Edgar Degas lagun minaren argazkietan ere modelo izan zen.  1894an, bere obren lehen erakusketa egin zuen eta, ondoren, garai hartako beste artista ospetsu batzuekin erakusketa egin zuen Société des Indépendants-en. 1900ean, Pauleren ahizpa Paul Valéry, poeta eta saiakeragile frantsesarekin ezkondu zen. Haiek elkartu eta gero, Paule bikotearekin bizi izan zen Morisoten etxean, eta han egin zituen bere lanik ezagunenak.  Gobillardek margotzen jarraitu zuen eta 1946an hil zen arte Parisen bizi izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Degas, Edgar. Paule Gobillard, Jeannie Gobillard, Julie Manet, and Geneviève Mallarmé. Gelatin Silver Print. The Metropolitan Museum of Art, NY, NY.
2. ↑  Manet, Julie, Rosalind de Boland Roberts, and Jane Roberts. Growing Up with the Impressionists: The Diary of Julie Manet. London: Sotheby's Publications, 1987.
3. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* Paule Gobillard Bio - Findlay galeriak
* ArtNet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15997394
* Commonscat Multimedia: Paule Gobillard

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 83569742
* ISNI: 0000 0001 1679 9580
* GND: 124328709
* LCCN: no2009035218
* SUDOC: 079732011
* ULAN: 500104911
* RKD: 131306

 |

* Wd Datuak: Q15997394
* Commonscat Multimedia: Paule Gobillard
**Naram-Sim** (K.a. 2254 – K.a. 2218, Antzinako Ekialde Hurbileko kronologian) Akadiar Inperioko laugarren erregea izan zen, Mesopotamia osoa hartu zuena.

Sargon Akadekoaren hirugarren oinordekoa eta biloba izan zen Naram-Simen gobernupean, Akadiar Inperioak bere garai gailenera iritsi zen. Bere erregealdia, hogei mesopotamiar errege baino gehiagoren altxamenduarekin hasi zuen, gogor garaitu zuen altxamendua. Hortik, aurrera, Naram-Sim mundu ezagun guztia konkistatzera abiatu zen, bere lurrak, Elameti Mediterraneo Itsasora arte hedatuz, Siria konkistatu zuen, baita Alepo eskualdea ere, eta Sinairantz jaitsi zen, Egiptori kendu ziona. Halakoak izan ziren bere garaipenak, Naram-Simen estela zizelkatzea agindu eta bere burua jainko bezala izendatu zuela.

Bere jainkotasuna aldarrikatu zuen lehen mesopotamiar erregea izan zen, baita "lau laurdenen erregea" deitua izan zen lehena ere, hau da, unibertsoko erregea.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Naram-Sim, gizon indartsua, Agadeko jainkoa, lau laurdenen erregea". |  » |

Tratuak izan zituen Indo haranarekin (*Meluhha* akadiarrentzat), eta Persiar golkoko lurraldearen zati handi bat kontrolatu zuen. Naram-Simek, bere inperioa, Maganeko erregea eta Taurus mendietako tribuak garaituz hedatu zuen. Tell Brak eta Ninive gune administratiboak eraiki zituen, eta senideak , inperioko zenbait tenplu eta hiritan kargu erritual edo erlijiosoak betetzeko izendapen politikarekin jarraitu zuen, edo gobernari bezala, inperioko lurralde ezberdinen kontrol eraginkor eta oso zentralizatu bat mantentzeko.

Mesopotamiako mitologiaren arabera, Inanna jainkosak Agade hiria utzi zuen, eta Akaden erorketa eragin zuen, Naram-Sinek, Ekurreko zenbait jainkoren estatuak eraman zituenean egin zuen sakrilegioagatik (hau da, Enlilen tenplua Nippurren, sumertar panteoiko jainko gorena). Enlilek, gutiak mendietatik irtenarazi zituen izurrite bat bailitzan, eta Akadeko inperioa suntsitu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2014-03-28). (PDF) *175. araua: Antzinateko pertsona-izenak eta izen mitologikoak (I): Mesopotamia, Mediako Inperioa, Akemenestar Inperioa eta Lidia.*  Bilbo, 3 or..

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Manishtushu** | **Sumerreko erregea**K.a. XXIII. mendea | Ondorengoa**Sharkalisharri** |

Ikus, gainera
-------------

* Akadiar Inperioa

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Naram-Sim*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Joan Pais i Melis** (l'Alguer, Sardinia, 1875 - Cagliari, 1964) katalan hizkuntzaren musikagile eta poeta izan zen.

Biografia
---------

Kimikako eta farmaziako ikasketak egin zituen baina bere benetako zaletasuna musika zen, udal musika banda desberdinen zuzendaria baitzen, esaterako Alguer, Sorso eta Sassariherrietan bandetan. 1902an, Sardinian, La Palmavera Katalanzale Elkartea sortu zuen; elkarte horretan oso aktiboa izan zen eta harentzako Antoni Ciuffok idatzitako ereserkiari musika jarri zion. Horregatik ere ez da erraza ulertzea nola 1906an antolatu zen I. Katalan Hizkuntzaren Nazioarteko Batzarrean kanpoan gelditu zen; Antoni Ciuffok, aldiz, bai egon zen. 1912an, farmazialari gisa zuen lana erabiliz, Castidas espetxean presoen orkesta antolatu zuen. *Catalònia* Bartzelonako aldizkarian idatzi zuen eta handik Katalunian onartutako ortografia Alguerren ere onartzea defenditu zuen.

Lanak
-----

* *Grammatica del dialetto moderno d'Alghero* (1899). Pasqual Scanuk 1970ean argitaratu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11927882
* Commonscat Multimedia: Joan Pais i Melis

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 304170929
* CANTIC: a10796058

 |

* Wd Datuak: Q11927882
* Commonscat Multimedia: Joan Pais i Melis
**Kieran Doherty**, irlanderaz *Ciarán Ó Dochartaigh* (1955e urriaren 16a, Belfast - 1981eko abuztuaren 2a, Maze espetxea) irlandar errepublikarra, gose grebalaria, Teachta Dála (TD) eta Behin-behineko IRAko kidea izan zen. 1981eko Irlandako gose greban hil zen 10 errepublikar presoetako bat izan zen.

Belfast hiriko Andersonstown auzunean jaioa, 6 seme-alabez osatutako familia bateko hirugarren semea zen. Doherty anaiak eremuan txirrindularitzan eta kirolean jarduteagatik ezagunak ziren. 1971an Kieranek Antrim GAA taldearekin nerabe mailako futbol gaeliko domina bat irabazi zuen.

1971an Fianna Éireann errepublikar gazte erakundeko kide egin eta 1973ko otsaila eta 1975 artean Britainiar Gobernuak barneratze-eremu batean espetxeratua izan zuen. Michael eta Terence anaiak ere 1972-1974 artean espetxeratuak egon ziren.

1976ko abuztuan atentatu saiakerarangatik atxilotua izan zen. Arma eta lehergailuen jabetzarengatik 18 urteko espetxealdiaz eta auto leherketarengatik 4 urteko espetxealdiaz zigortu zuten.

1981eko Irlandako gose grebara batu eta maiatzaren 22an gose grebari ekin zion. Abuztuaren 2ean 25 urte zituela zendu zen, 73 egunez gose-greban egon ondoren. 1920an Cork hiriko Terence MacSwiney alkate eta gosegrebalariak baina egun bat gutxiago.

Gose greban zegoela 1981eko Irlandako Errepublikako Hauteskun Nagusietan Cavan–Monaghan barrutian hautagai aurkeztu zen, errepublikar preso gosegrebalariez osatutako Anti H-Block hautesmarka ordezkatuz. 10.063 bozkekin irabazlea izan zen. Hauteskunde horietan Irlandako Errepublikan ordezkaritza irabaztea lortu zuten Anti H-Block hautesmarkak bi hautagaiek orduko Fianna Fáil alderdiko Charles Haughey hautagai nagusiarekin Irlandako Gobernuaren kolore aldaketa adostu eta eratzeari uko egin zioten, ondorioz Fine Gael eta Alderdi Laborista elkartu eta Garret FitzGerald lehendakaria izendatua izan zen.

Ikus gainera
------------

* 1981eko Irlandako gose greba

| * i
* e
* a
1981eko Irlandako gose greba |
| --- |
| Hildako grebalariak | Bobby Sands (maiatzaren 5a)  •  Francis Hughes (maiatzaren 12a) Raymond McCreesh (maiatzaren 21a)Patsy O’Hara (maiatzaren 21a) Joe McDonnell (uztailaren 8a)  •  Martin Hurson (uztailaren 13a)Kevin Lynch (abuztuaren 1a)  •  Kieran Doherty (abuztuaren 21a)  •  Thomas McElwee (abuztuaren 8a)Michael Devine (abuztuaren 20a) |
| Biziraun zutenak | Brendan McLaughlin  •  Paddy Quinn  •  Laurence McKeown  •  Pat McGeown  •  Matt Devlin  •  Liam McCloskeyPatrick Sheehan  •  Jackie McMullan  •  Bernard Fox  •  Hugh Carville  •  John Pickering  •  Gerard HodgkinsJames Devine |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q714741

 |

* Wd Datuak: Q714741
**Titina Maselli** (Erroma, 1924ko apirilaren 11 - 2005eko otsailaren 25a), margolari, eszenografo eta aktore italiarra izan zen.

Biografia
---------

Enrico Maselli arte kritikariaren alaba eta Francesco Maselli zuzendariaren arreba izan zen. Familia-ingurune intelektual eta artistiko bizigarri batek bultzatuta, 1948an egin zuen debuta artista gisa, Erromako Obelisco galerian bakarkako erakusketa batekin. Erakusketa ugaritako karrera baten hasiera izan zen Veneziako Bienalean 1950etik 1995era hainbat ediziotan eta Erromako Quadriennalean 1950etik 2000ra hainbat ediziotan egon zen. 1945ean, Toti Scialojarekin ezkondu zen. 

1952tik 1955era New Yorken egin zuen egonaldi amerikarra garrantzitsua izan zen bere bilakaera artistikoan. Garai hartako bere lanakk dinamismo futuristaren mugimenduak ukitzen ditu estiloan. Austrian eta Parisen egonaldiak efgin ondoren Erromara itzuli zen eta Pop artetik hurbil dagoen adierazgarritasun batera hurbildu zen. 

Parisen 1980tik aurrera eszenografian aritu zen, Bernard Sobel, Gilles Aillaud eta Carlo Cecchi bezalako antzerki zuzendariek Maselliren lanak estimatzen zituztelarik, antzerki lan ugaritan parte hartu zuen. 

1991n *Titina Maselli antologikoa (1948-1990 lanak)* eskaini zioten, Mantuako Casa del Mantegnan aretoan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Italieraz)**  *Titina Maselli | s.t. foto libreria galleria.*  (Noiz kontsultatua: 2023-02-04).
2. ↑   **(Italieraz)** «Momenti in movimento: Titina Maselli e la poetica del dinamismo, a Milano» *ArtsLife* 2019-09-14 (Noiz kontsultatua: 2023-02-04).
3. ↑   **(Italieraz)** «MASELLI, Titina in "Dizionario Biografico"» *www.treccani.it* (Noiz kontsultatua: 2023-02-04).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, italierazko Wikipediako «Titina Maselli» artikulutik itzuli da; zehazki, 2029-09-11ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q50377245
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95843273
* ISNI: 0000 0000 7835 7019
* BNF: 12729944b (data)
* GND: 120123045
* LCCN: n89644177
* SUDOC: 074334301
* ULAN: 500026182
* ICCU: CFIV064650
* RKD: 53082

 |

* Wd Datuak: Q50377245
**Jose Maria Knörr Elorza** (1916ko abenduaren 14a, Gasteiz, Araba - 2012ko maiatzaren 28a, Gasteiz, Araba) euskal enpresaburu bat izan zen. Kas freskagarri enpresaren sortzailea izan zen.

Biografia
---------

Isabel Elorza Uzkudun eta Roman Knörr Ortiz de Urbinaren semea izan zen. Familiaren negozioa zen Gasteizko *La Sucursal* freskagarri enpresaren nagusi bilakatu eta bere aitonarengandik zetorren freskagarri sortzaileen usadioari jarraipena eman zion.

1920an Roman Knorr aitak Gasteiz hirian *La Esperanza* garagardo lantegia ireki eta 1927an *As* gaseosa ekoizteari ekin zion. Haren heriotzaren ondoren, seme-alabek hartu zuten negozioa, eta 1954an, Jose Maria Knorren gidaritzapean, laranja zuku kontzentratua ur karbonatuarekin nahasten hasi ziren. Kas sortu zen orduan, Coca-Colari eta AEBetik etortzen ziren edari freskagarri berriei lehia egingo zien Arabako freskagarria.

Arrakastak bultzatuta, familiak negozioa zabaldu zuen. Hedapen horretan 1971an Banco Industrial de Bilbaori akzioen %5 saldu izateak lagundu zion, eta hurrengo urteetan banketxe haren ondorengoak izan ziren Banco de Bilbaok eta BBVk freskagarri enpresaren parte hartze handiagoak hartu zituzten. 1992an BBVek freskagarri enpresa Pepsicori estatubatuar enpresari saldu zion. Pepsicok Kas freskagarria Mexikon nolabaiteko arrakastaz hedatzea lortu du, ez aldiz Argentina edo Brasilen.

Bera eta Maria Blanca de las Heras Sánchez, eta zortzi seme-alaba izan zituzten: José Maria, Blanca, Ignacio, Isabel, Javier, Cristina, Juan Manuel eta Alfredo.

Ikus gainera
------------

* Kas

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Jose Maria Knörr hil da, KAS freskagarrien sortzailea. 2012ko maiatzaren 29a. Eitb.com
2. ↑  KAS freskagarrien sortzailea. 2012ko maiatzaren 30a. Berria.info[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11315209

 |

* Wd Datuak: Q11315209
**Juan Diaz de Zaldibar Perez de Oñati, Juan Zaldibar** (1514 - 1570) goi-funtzionario eta esploratzaile euskalduna izan zen Espainia Berrian. Guadalajarako zinegotzia izan zen 1539tik 1570era. Espainia Berriko iparraldea esploratu zuen (egungo Mexikoko Sinaloa eta Sonora estatuak, baita Arizonako hego-ekialdea ere) Cíbola eta Quivira herri mitikoen bila. 1560ko hamarkadan, meategi, baserri eta esklaboen jabea zen, eta Espainia Berriko gizonik aberatsenetakoa.

Hasierako urteak
----------------

Juan de Zaldibar 1514an jaio zen, Gasteiztik gertu, Euskal Herrian. Aita Ruy Diaz de Zaldibar izan zuen, eta ama, María Perez de Oñati. Amaren aldeko osabak Kristobal Oñate, 1530 eta 1540ko hamarkadetan Galizia Berriko gobernadoreorde eta bitarteko gobernadore izan zena, eta Juan de Oñate, Espainiako Koroaren administratzailea izan ziren.

Bizitza
-------

Zaldibar Espainia Berrira 1533an emigratu zen. Sei urte geroago, 1539an, Francisco Vázquez de Coronadok Guadalajarako zinegotzi izendatu zuen. Bertan zerbitzatu zuen 1570ean hil zen arte.

Bitartean, Coronadok Zaldibarri eskatu zion Espainia Berriko iparraldea esploratzeko (egungo Mexikoko Sinaloa eta Sonora estatuak, baita Arizonako hego-ekialdea ere), urrearen bila Cíbola hiri mitikoan 1539an. 1541ean, beste herri bat aurkitzeko eskatu zioten, Quivira.

1566an, Zaldibar meategi, esklabo eta etxaldeen jabea zen. Espainia Berriko gizonik aberatsenetako bat bihurtu zen.

Bizitza pertsonala
------------------

Zaldibar Marina de Mendozarekin ezkondu zen, Luis Marínen alaba. Luis Marin 1521ean Hernán Cortésekin batera Tenochtitlaneko konkistan ibilitakoa zen. Zortzi seme-alaba izan zituzten.

Heriotza
--------

Zaldibar 1570ean hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9   **(Ingelesez)** Flint, Richard; Flint, Shirley Cushing. *Juan de Zaldívar.*  in: *Office of the State Historian is a division of the Commission of Public Records, State Records Center and Archives*..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21010512
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 145425

 |

* Wd Datuak: Q21010512
**Hiazinto Fernandorena Setien** (1930eko ekainaren 29a, Urnieta, Gipuzkoa - 2017eko urtarrilaren 6a, Andoain, Gipuzkoa) euskal irakasle, itzultzaile, euskaltzain urgazle eta euskaltzale bat izan zen.

Ikastolen bultzatzailea izan zen. Lazkaon apaiz urte asko egindakoa, Hernaniko udaleko itzultzailea izan zen. Lazkaoko ikastolen sortzailea, Zumaiako ikastolarena ere bai. 1967ko abuztuaren 25ean euskaltzain urgazle izendatu zuten.

Elhuyar[*Betiko hautsitako esteka*] taldea 1974an.(Jose Ramon Etxebarria, Euskara Batuaren helduaroa Jardunaldiaren barruan (Jose Ramon Etxebarria, Gasteiz, 2018-06-21).
**Hiazintok** Gordailu editorialean *Ikastolaren Liburutegia* izeneko liburu monografikoen bilduma gidatzen zuen. Beraren ideiari erantzunez, Donostiako Ingeniaritza Eskolako EKT taldea (Euskal Kultura Taldea) eta Jose Ramon Etxebarria bildu ziren, eta talde-lanean idatzi zuten *Haizeak, euria eta klima* izeneko liburua, irakaskuntza orokorrek. EKT horretatik sortu zen Elhuyar taldea 1974an. Nolanahi ere, Gordailuko liburu monografiko haiekin ez zituzten betetzen Oinarrizko Heziketa Orokorreko (OHO, 1970) legearen programa ofizialak, eta ikastolen legalizazioa oraindik airean zegoela kontuan izanik, irakaskuntza arautuko arlo eta gai guztiei zegozkien irakasmaterialak prestatzeko proiektua plazaratu zuten. Horretan giltzarria izan zen Iker taldea, 1970eko hamarkadaren hasieran militantzia politikoa eta militantzia kulturala bateraturik zeuden garaian sortua, EHAS alderdiaren proiektu modura. Proiektu kultural bat zen, argitaletxe bat antolatzekoa, euskarazko produkzioa bultzatzekoa.

Idazlanak
---------

* Gilen Tell / Schiller [itzul.] (1979)
* Gure baserriak, Hernani [elkarlanean] (2003)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Euskarazko irakasmaterialaren idazkuntzaren garapena. Amaitu gabeko historia kolektiboaren atal baten bertsio pertsonala. (Jose Ramon Etxebarriaren hitzaldia) — Unibertsitatea.Net» *www.unibertsitatea.net* (Noiz kontsultatua: 2019-06-20).
2. ↑   Agirre, Katixa; Irazustabarrena, Nagore.  (2002-10-27). «1970-1979: euskal kultura ilusiotik zatiketara» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2020-12-21).

Kanpo estekak
-------------

* Hiazinto Fernandorena Setien hil da, ikastolen bultzatzailea. 2017ko urtarrilaren 7a. Berria.eus
* Hiazinto Fernandorena Setien. Euskaltzaindia.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28354712
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 65379

 |

* Wd Datuak: Q28354712
**Agustín Ezcurra** (Montevideo, 1880ko otsailaren 28a - 1958ko abenduaren 16a) uruguaiar margolari eta irakaslea izan zen.

Biografia
---------

 Agustín Ezcurraren lana, "Udazkeneko arratsaldea".
Godofredo Sommavillaren zuzendaritzapean 1896 eta 1897 artean egin zituen bere lehen plastika ikasketak. 1905ean Círculo de Bellas Artes-en ikasi zuen, giza anatomia Miguel Becerro de Bengoarekin, arkitektura Vázquez Varelarekin eta perspektiba eta proiekzioak Hermenegildo Sabatekin. 

Bertan arte irakasle lanetan aritu zen urtebetez, eta gero dimisioa eman zuen Universidad del Trabajo-n irakasle jarraitzeko, non hogeita sei urtez ikastaroak eman zituen.  Era berean, hainbat hezkuntza erakundetako katedretan ere parte hartu zuen.

1925ean Europara bidaiatu zuen, eta ondoren bigarren saria (zilarrezko domina) lortu zuen Sevillako (Espainia) Nazioarteko Erakusketan, eta bertan parte hartu zuen "*A pleno sol*" eta "*Salida de la fábrica*" lanak bidaliz, zegoeneko Salón de Otoño (Uruguai) erakusketan egon zirenak, 1927an.  Artistak aintzatespena jaso zuen beste obra batzuk izan ziren "*Los Doctores de la Ley*" olio-pintura (aipamena, brontzezko domina 1944ko VIII. Aretoan), eta "*Arroyo Malvín*" tinta txinatarra (aipamena, brontzezko domina 1949ko XII. Marrazki eta Grabatu Aretoan). 

Bere "*Atardecer*" (Canteras de la Teja) margolana Juan Manuel Blanes Museoan dago ikusgai, eta bere lan gehienak Uruguay, Argentina, Brasil, Txile, Mexiko, Kanada, AEB, Espainia, Italia, Frantzia, Alemania, Belgika, eta beste herrialde batzuetako bilduma pribatuetakoak dira. .

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5    *Curriculum de Agustín Ezcurra.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8191982
* Commonscat Multimedia: Agustín Ezcurra

---

* **Identifikadoreak**
* autores.uy: 254

 |

* Wd Datuak: Q8191982
* Commonscat Multimedia: Agustín Ezcurra
**Pilar Gartziandia Antzin** (Tolosa, 1919 - Donostia, 2019ko ekainaren 24a), familiak idatzi bezala **Pilar Garciandia Ancín**, Espainiako Gerra Zibileko tolosar emakume errepresaliatua izan zen.

Bizitza
-------

Gazte Sozialistetara afiliatua, Tolosako Cooperativa Internacional-en lanean hasi zen 15 urte zituenean, bere mutil-lagunarekin batera, Andrés Ponga tolosarra, sozialista bera ere.

Faxistak Tolosara gerturatzen ari zirela familiarekin Donostiara ihes egin zuen, 1936ko udan. Donostiatik berehala Bilbora joan behar izan zuten eta han gerra zuzenean bizitzea tokatu zitzaien. Horrela, faxistengandik ihesi, Santanderrera iritsi ziren. Santanderren ikusi zuen azken aldiz Andrés, bere bikotea; Andrés 1939an fusilatu zuten Donostian.

Santanderren Pilar eta bere lagun bat atxilotu zituzten bi erreketek; horietako bat *Mataburros* ezizeneko bizilagun ezagun bat zen. Handik Tolosara bidali zituzten, Tolosara iristean Pilar gela batetara eraman zuten galdeketa egitera eta handik Guardia Zibilaren Tolosako kuartelera. Bertan, galdeketarekin jarraitu eta gogor kolpatu zuten. Handik Tolosako kartzelara eraman zuten, beste 6 emakume ingururekin elkarbanatu zuen zelda batetara; 17 urterekin, bera zen gazteena. Tolosako kartzela hartatik Ondarretako espetxera lekualdatu zuten 1937ko irailaren 20an.

Sei hilabete beranduago, Larrialdiko auzitaratze sumarisimo militarra (gerra-kontseilua) egin zioten. Matxinada militarrari laguntzeagatik hamabi urte eta egun bateko kartzela zigorra ezarri zioten, adin txikikoa zelako. Pilarrek berak adierazi duenez, gezurretan oinarritutako akusazioak egin zizkioten.

Ondarretako kartzelan bi urte baino gehiago igaro ostean Donostiako San Jose Babes etxera eraman zuten. Bederatzi hilabete pasa zituen bertan, 1940ko irailaren 16an, bere kausaren berrikuspenaren ondoren, behin-behineko askatasuna eman zioten.

Ondorengo urteetan Pilar ezkondu egin zen eta bi seme izan zituen. 2019an hil zen, 100 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Funeraria Vascongada: Esquela de PILAR GARCIANDIA ANCÍN» *funerariavascongada.com* (Noiz kontsultatua: 2021-03-08).
2. ↑     *Pilar Garciandiaren fitxa – Tolosa Oroimena.*  (Noiz kontsultatua: 2021-03-08).
3. ↑     *Andrés Pongaren fitxa – Tolosa Oroimena.*  (Noiz kontsultatua: 2021-03-08).
4. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Azurki, Aitor.  (2012-10-17). ««La cárcel de Ondarreta fue terrible»» *Aiete - Lantxabe - Katxola - Ayete* (Noiz kontsultatua: 2021-03-08).
5. ↑   Errazkin Agirrezabala, Mikel.  (2013). *Los nombres de la memoria, Tolosa 1936-1945.*  ISBN 978-84-938635-6-2. PMC 865476499. (Noiz kontsultatua: 2021-03-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105870873

 |

* Wd Datuak: Q105870873
**Francisco Javier Erize Arata**,  **Francisco Erize** izenez ezagunagoa (1943ko maiatzaren 13a - 2021eko martxoaren 8a) argentinar naturalista eta kontserbazionista izan zen. Bere jarduera nagusiak naturaren kontserbazioari lotuta daude, bai zuzenean babestutako eremu berrien sorreraren eta mehatxatutako espezieen eta ekosistemaren babesaren kudeaketaren bidez, bai ondare naturalaren hedapen eta balioespenarekin, ifauna-argazkilari gisa egiten dituen irudi-harrapaketei esker. Kontinente eta itsaso guztietako natur eremuak bisitatu ditu, kasu batzuetan oso gutxi esploratu diren bazter urrunetan ere, bertan bizi diren flora eta faunaren irudiak jasotzea lortuz, haien ondare biologikoa, haien mehatxuak dokumentatuz eta iraunarazteko beharrak zabalduz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Francisco Javier Erize Arata. en Genealogiafamiliar.net.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20014848
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 11171210
* GND: 1056457414

 |

* Wd Datuak: Q20014848
**Wafa Idris** (arabieraz: وفاء إدريس‎; Am'ari, 1975 – Jerusalem, 2002ko urtarrilaren 27a), Palestinar gatazkako lehen emakumezko bonba-jartzaile suizida izan zen. Bere heriotzan, Idris 28 urteko Ilargierdi Gorriko paramediko dibortziatua zen. Am'ari iheslari esparruan bizi zen, Ramalan.

Idrisek, motxilan zeraman 10 kilotako bonba eztandarazi zuen Jerusalem erdian, zapata denda baten kanpoaldean, Jaffa Road kalean. Eztandaren ondorioz, bere burua eta 81 urteko gizonezko israeldar bat hil zituen eta 100 zauritu baino gehiago eragin..

Erasoa 2002ko urtarrilaren 27an gauzatu zen eta, eraso hau baino lehen, emakumeek bakarrik bonbak jartzen laguntzen zutela jakiteak, motxila bat erabili izanak eta ohikoak izaten diren ohar edo bideo baten agerpen ezak konfusioa eragin zuen Idrisen suizidiorako benetako arrazoiez, besteak beste, berak ez zuela bonba leherrarazteko asmorik, baizik eta istripua izan zela pentsatu zen. Dena dela, eztandaren ikerketaren ostean, Israelek Idris bonba-jartzaile suizida deklaratu zuen 2002ko otsailaren 9an.

Idrisek askotan adierazten zuen haserrea Israelek palestinarren kontra erabilitako indarkeriagatik eta nahiz eta bere hiru nebak Al-Fatah-ko kide ziren, bere kidegoa talde politiko, erlijioso edo paramilitarren batean ez zen jakina.

Al-Aqsa Martirien Brigadak hartu zuen bere gain erasoa, baina arrazoi politikoek bultzatuta ziurrenik, Wafa Idrisen aurrekaririk gabeko erasoak izandako oihartzuna dela-eta.

Euskal Herrian, Tapia eta Leturia musika bikoteak kanta bat eskaini zion *Hain zuzen* diskoan, *Wafa* izenarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Inigo Gilmore: Woman suicide bomber shakes Israelis, *Daily Telegraph*, 2002ko urtarrilak 28

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3297813
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5209151247997444270005

 |

* Wd Datuak: Q3297813
**Juan José Francisco de Sámano y Uribarri de Rebollar y Mazorra** ( Selaya, Kantabria, 1753 - Panama, 1821 ) Espainiako militarra izan zen , Granada Berriko azken erregeorde efektibotzat jotzen da.

Hasierako urteak
----------------

Milizian tradizio luzea zuen familia batekoa zen. Agustín de Sámano eta Clara de Uribarri Mazorraren semea. 1771n kadetea zen, eta zortzi urte geroago tenientea. Matematika irakaslea izan zen Bartzelonako Akademia Militarrean (Espainia), eta 5 urte eman zituen bertan.

1780an Indietara lekualdatu zuten; lehenik Puerto Rico, gero Kuba eta azkenik Cartagena de Indiasera, teniente gisa. 1785ean Europara itzuli zen, 1789an kapitain gradu militarra lortu zuen, eta Ventura Caro jeneralaren agindupean Frantzia iraultzailearen aurkako borroka batean bi izterretan zauritu zuten.

1794an Granada Berrira bidali zuten berriz ere, berak hala eskatuta. 1806an Riohachako gobernari bezala komisionatua izan zen, eraso ingeles bati aurre eginez. Riohachatik Santafé de Bogotara joan zen, non 1809an zalditeriako 30 soldadu pardorekin iritsi zen, boluntario bezala Amar y Borbón erregeordeari bere burua eskainiz matxinoen aurka borrokatzeko.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1639205
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 53920684
* ISNI: 0000 0000 4422 5835
* BNE: XX5466002
* GND: 105329736X
* LCCN: no2007020900
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q1639205
**Thích Quảng Đức** (ⓘ; jaiotza izenez **Lâm Văn Túc**; 1897 - 1963ko ekainaren 11) Vietnameko Mahayana Budismo monje bat zen.

Heriotza
--------

1963ko ekainaren 11n bere buruari su eman zion Saigoneko errepide bidegurutze batean. Lurrean eseri, gasolinaz busti eta bere buruari su eman zion. Abade budista kexa imintziorik egin gabe hil zen.

Quảng Đứcek protesta honekin Ngô Đình Diệmen Hego Vietnameko gobernuak Budistak jazartzen zituela salatu zuen. Aurretik, arazoak handitzen ari ziren AEBek babesten zuten Hego Vietnamgo gobernu eskuindarrak gutxiengo katolikoari ematen zion pisu politikoagatik, biztanleriaren %80a budista zen herrialdean. Hilabete lehenago, Hue hirian, budisten manifestazio bat tiroka disolbatu zuen gobernuak eta zortzi hildako eragin zituen.

Bere suizidioaren argazkiek mundu osoko atentzioa eskuratu zuten eta Diemen gobernuaren aurkako kolpe handia izan zen. Quảng Đứcen ekimenak nazioarteko presioa ekarri zioen Diệmi, eta budistak gehiago ez jazartzeko asmoa zuten erreformak iragarri zituen. Hala ere aldaketa horiek ez ziren egin eta gatazka areagotu egin zen. Presidentearen anaia zen Ngô Đình Nhuk pagodak erasotu eta hainbat hildako eragin zituen. Quảng Đứcen eredua jarraituz hainbat monjek bere burua erre zuten.

1963ko azaroaren 2an estatu-kolpe batek Diem gobernutik kendu zuen.

Malcolm Brownek egin zuen argazkia eta Pulitzer Saria eskuratu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q271847
* Commonscat Multimedia: Thich Quang Duc

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 57904590
* LCCN: n80011059
* SUDOC: 203552504
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q271847
* Commonscat Multimedia: Thich Quang Duc
**Elizabeth Ruth Naomi Belville** (1854ko martxoaren 5 - 1943ko abenduaren 7a) edo **Greenwicheko Denboraren Emakumea** Londreseko negozio-emakume bat izan zen. Bere ama Maria Elizabeth eta bere aita John Henryrekin batera jendeari ordua saltzeko negozioa jarri zuen. Egunero Greenwich Meridianoko Orduarekin sinkronizatzen zuen bere erlojua eta bezeroei erlojuan ze ordu zen zehazki jakiteko eskubidea saltzen zien.

Historia
--------

Maria Belville, Ruthen ama, denbora saltzen
Ruth Belvillen aitak, John Henry Belville, negozio bat sortu zuen 200 bezeroentzat 1836an. Goizero John Henry Greenwicheko Obserbatoriora joatzen zen, bere lantokia, eta bere erlojua Greenwicheko orduarekin sinkronizatzen zuen. Ondoren bere kalesan Londresetik bidea egiten zuen eta bere bezeroen erlojuak orduan jartzen zituen.

John Henryk zerbitzua eskaini zuen 1856an hil zen arte. Bere alargun Mariak lanbidea aurrera eramateko eskubidea lortu zuen, eta 1892an erretiratu zen arte jarraitu zuen egiten, 80 urte baino gehiago zituela. Ruth Belville alabak hartu zuen negozioa, orduan. 1940ra arte negozioarekin jarraitu zuen. Bera ere 80 urte baino gehiago zituela erretiratu zen. 86 urte zituela oraindik egunero zihoan Obserbatoriora eta hamabi mila arte egiten zituen goizeko 9etarako. 89 urterekin hil zen.

Erabiltzen zuen erlojua John Arnoldek egindako 485/786 kronometroa izan zen "Arnold" ezizena zuen erlojua. Originalki Sussexeko dukearentzat egin zen. John Henryk eskuratu zuenean urrezko gorputza aldatu zuen, zilarrezkoa jarriz, beldur zelako eguneroko bidean erlojua lapurtuko ote zioten. Ruth hil zenean erlojua Worshipful Company of Clockmakers konpainiari eman zioten.

Kritikak
--------

Belvillen negozioak Standard Time Compayko John Wynneren erasoa jaso zuen. Wynnek telegrafo seinaleak saltzen zituen erlojuak sinkroniatzeko eta, beraz, Belvilleren konpetentzia zen. Wynnek United Wards Cluben eman zue hitzaldian kritika gogorak egin zikzion, esanez "Belvilleren metodoa barregarriro zaharkitua dago". Bere feminitatea negozioarekin jarraitzeko erabiltzen zuela ere esan zuen.

Hitzaldia *The Times* egunkarian agertu zen, baina aipatu gabe Standard Time Companyko buruak egin zuela. Belvilleren gainean prentsaren presioa areagotu zen, bai negozioaren nondik norakoak azal zitzan zein bere "feminitatearen erabilera"ren gaineko eskandaloagatik. Hala ere Belville indartuta atera zen egoera honetatik, bezero gehiago eskuratuz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q468475
* Commonscat Multimedia: Ruth Belville

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 81715730
* ISNI: 0000 0000 6689 8424
* GND: 137537832
* LCCN: n2009050406

 |

* Wd Datuak: Q468475
* Commonscat Multimedia: Ruth Belville
**Bernardo Pumayalli Tambohuacso**, (Pisac, 1756 - Cuzco, 1780ko azaroaren 17a ) noble inka bat izan zen, 1780ko Plateroen Konspirazioan parte hartu zuena, Tupac Amaru II.aren matxinada Handiaren aurretik.

Hasierako urteak
----------------

Fernando Pumayalli Guaypartupa eta Gregoria Tambohuacsoren semea izan zen. San Francisco de Borja ikastetxean ikasi zuen, Cuscoko jauntxoen hezkuntza erakundean, jesuiten gidaritzapean. Garaiera txikikoa zela eta, edo beharbada, bere gaztetasunagatik, kazikitoa deitzen zioten.

Zilargileen konspirazioa
------------------------

Lorenzo Farfán de los Godos kreolearekin batera, Tambohuacso matxinada honetan parte hartu zuen, Cuscoko aduanaren instalazioaren aurka protesta egiteko. Indigenen artean zuen entzute handiaren ondorioz, mestizoak eta jauntxoak biltzen zituen eta bileretan hitz egiten zuen, kemena eskatuz. Esan ohi zuen: plaza nagusia baino bihotz handiagoa behar da altxamendurako.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5726932

 |

* Wd Datuak: Q5726932
**Purificación "Purita" Arriaga Olalde** (Berriz, Bizkaia, 1925eko? otsailaren 2a - Mexiko? ) erraketista profesionala izan zen. Bartzelona, Madril , Valentziako eta Mexikoko frontoietan jokatu zuen.

Biografia
---------

Purita Arriaga Berrizen jaio zen, Zallobente auzoko Atxa (etxeko eran) edo Aretxaga baserrian. Aita Placido Arriaga izan zen eta ama Severiana Olalde. Eibarko frontoian ikasi zuen pilotan eta Bartzelonako frontoian egin zuen debuta. Estatutako hainbat frontoitan jokatu ondoren Mexikora joateko aukera izan zuen hango frontoian jokatzera. Bertan jardun zuen harik eta erraketari agur esan arte. Pedro Arizmendi donostiarrarekin ezkondu zen ahalordez eta alaba bat izan zuten, María del Coro, zientzialaria.

Erraketistak
Maritxu Arriaga ahizpa zaharragoa ere erraketista profesionala izan zen; Salamanca, Bartzelona Madril, Valentzia eta Mexikon jokatu zuen.

Aitzindariak
------------

Emakume kirolari antzindariak izan ziren erraketistak. Arrakastaz beteriko hiru edo lau hamarkada bizi izan zituzten. 1940ko eta 1950eko hamarkadak izan ziren erraketisten urrezko aroa. Bartzelonan eta Madrilen zazpina frontoi zeuden orduan. Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino. Garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin zutenak. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Garmendia, Lander Muñagorri. «Ahaztutako erraketistak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-03-01).

Kanpo estekak
-------------

* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116949717

 |

* Wd Datuak: Q116949717
*Artikulu hau hegazkinlariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Urtubia».*

**Félix Urtubi Ertzila** (Elorrio, Bizkaia, 1906 - Madril, Espainia, 1936ko irailaren 13) Espainiako Aireko Armadako hegazkinlaria izan zen, Espainiako Gerra Zibilean Errepublikaren alde borrokatu zena.

Biografia
---------

Urtubik matxinoek irabazitako eskualdetik ihes egin zuen Espainiako Gerra Zibila hasi eta berehala. Tetuandik Sevillara matxinoen Breguet 19 hegazkina gidatzen ari zela, bere behatzaile Juan Castro tenientea hil zuen, eta Málagara joan zen. Espainiako Aireko Armadan sarjentua izan zen Lafayette eskuadrilan. Hawker Fury batean hegaz egin zuen, eta Albuquerquen galdu zuen.

Madrilgo guduan hil zen, 1936ko irailaren 13an, bere Nieuport 52 hegazkinarekin Fiat CR.32 baten aurka borrokan ari zela. Bere hegazkin hondatua lurrera erortzera zihoala ikusita, Regia Aeronauticako Vincenzo Patriarca italo-estatubatuarraren hegazkinaren aurka oldartu zen.

Urtubi hantxe hil zen, baina Patriarca paraxuta erabiliz salbatu zen. Hidalgo de Cisnerosek Patriarca galdekatu zuen, eta prentsan zabaldu zuen ekintza. Estatubatuar pasaporteak libratu zuen italiarra fusilamentutik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Alberto Bru, Jordi Pedrosa eta Txema Prada: La Guerra Civil en el País Vasco: El problema de la Aviación y la Marina de Guerra.
2. 1 2  Urtubi, precursor de los kamikazes
3. ↑  La 2ª Escuadrilla Lafayette
4. ↑  Biplane fighter aces: Maresciallo Vincenzo Joseph Patriarca
5. ↑  SBHAC Galería de militares republicanos en la GCE

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q517728
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 134339

 |

* Wd Datuak: Q517728
**Jacques de Flesselles** (1730eko azaroaren 11 - Paris, 1789ko uztailaren 14a) Parisko merkatarien azken prebostea izan zen, Bastillaren Hartzean hila. Hurrengo egunean, demokratikoki aukeratu zen Parisko lehen alkatea, Jean Sylvain Bailly.

Bizitza
-------

Beste kargu batzuen artean, Moulins, Rennes eta Lyoneko Intendente karguak bete zituen, azken honetakoa, 1768 eta 1784 bitartean. Hala ere, nabarmendu zena, Parisko merkatarien preboste izan zen, kargu honetarako, Louis le Peletierren ordezko bezala aukeratua izan zena, kargu honetan, 1789ko apirilak 21ean hasi zelarik.

Maiatzaren 27an, hiribilduko hiru ordenatako hautesleek, Parisko Udaletxean laguntzea eskatu zioten, hiriaren kudeaketan esku hartuz, Prebosteak arbuiatu zuen eskakizuna, legez kanpokotzat jotzen baitzuen. Erabaki hau, Jacques Necker ministroak babestu zuen. Hala ere, ekainaren 25ean, berriz eskakizun bera egiten da, eta presio publikoak, Flessellesek, hautesle hauetako hamabiren partehartzea baimentzea eragin zuen.

*Biltzar orokor* honen lehen ekitaldian, uztailak 13an ospatu zena, Jacques de Flesselles presidente aukeratua izan zen. *Herri goardia* bat sortzera behartua sentitu zen, tropa ekipatzeko aurki Charleville-Mézièreseko 12.000 fusil iritsiko zirela iragarriz. Baina fusil horiek ez ziren sekula iritsiko.

Uztailak 14an, Bastillaren Hartzea gertatu zen eguna, Parisko Errege Jauregian bildutako iraultza komite batek, hiriaren kontrola hartuko zuen. Egun horretan bertan, Jacques tiro batez hil zuten. Burua moztu zioten, eta, bere burua, pika batean sartua izan zen, Parisko kaleetan zehar erakutsia izan zelarik, Bernard de Launayrenarekin batera.

Honela, behin betiko, Parisko merkatarien preboste kargua ezabatua geratu zen, laurehun urte baino gehiagoko historia zuen kargua, Parisko Alkate kargu demokratikoagatik aldatua izan zena.

Soldaduak edo milizianoak, Jacques de Flesselles eta Launay markesaren buruak pika puntan daramatzatela (1789ko irarlana).
  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Louis le Peletier** | **Parisko merkatarien prebostea**1789ko apirilak 21-1789ko uztailak 14 | Ondorengoa**Jean Sylvain Bailly (lehen alkatea)** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Jacques de Flesselles*** Aldatu lotura Wikidatan |
Tenis-jokalaria
**María Josefa Riba**, 'Pepa Riba' edo María Josefa de Riba izenarekin ere ezaguna (1913ko uztailaren 20a - 2008ko martxoaren 7a) tenislari katalana izan zen. Espainiako emakumezkoen tenisaren bultzatzailea eta tenislari onena 1940an eta 1950aren hasieran. Atzerrira jokatzera joan zen lehen tenislari espainiarretako bat izan zen.

Banakako zazpi Espainiako Txapelketa lortu zituen, 1944tik 1950era, binakako lau eta mistoko sei txapelketa, eta nazioarteko txapelketak Estoril, Lisboa eta Oporton (Portugal), Zermatt (Suitza) edo Flinsen (Austria).

Orduko prentsaren arabera, Lilí Álvarez eta Pepa Chávarriren garaiaren ondoren, "klase gehien" eta nazioarteko emaitza onenak lortu zituen jokalaria izan zen.

Hil ondoko aitorpenak
---------------------

* María José de Riba saria. Kataluniako txapelketa talde seniorrentzat (+ 50).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «La ex tenista Pepa Riba fallece a los 94 años» *www.elmundo.es* 10 de marzo de 2008.
2. ↑   «ABC (Madrid) - 12/10/1969, p. 154 - ABC.es Hemeroteca» *hemeroteca.abc.es*.
3. ↑    *Memoria d'activitats del tenis català.*  2014.

Ikus, gainera
-------------

* Rosa Torras

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37172042
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q37172042
**José Luis Sarabia Moreno** (Iruñea, 1965eko martxoaren 30a) nafar futbolari ohia da, eskuin hegaleko moduan aritu zena. Bere kirol ibilbidean zehar 15 partida jokatu zituen Lehen Mailan, 84 Bigarren Mailan eta 105 Bigarren B Mailan. Bere golik garrantzitsuenak Osasunak Camp Noun lortutako lehen garaipena lortu zuen.

Biografia
---------

Sarabia Lezamako harrobian trebatu zen, 1983an Bilbao Athleticen debutatuz. 1984ko irailaren 9an Lehen Mailan debutatu zuen, noiz Sevilla FCen aurka 3 eta 0 galdu zuten. Egun horretan futbolari profesionalek greba egin zuten eta klubek euren harrobiko futbolari gazteak deitu behar izan zituzten.

1986an Athletic utzi eta UE Lleidara joan zen. Kataluniako taldean hamar gol baino gehiago sartu zituen. 1987an Osasunara pasa zen, eta bi tanto egin zituen Lehen Mailan. Bere lehen golak Camp Noun FC Barcelona 0 eta 1 garaitzeko balio izan zuen.

Hala ere, ez zuen Nafarroako taldean jarraitu eta UD Alzirara joan zen. Urte bat beranduago Linares Club de Fútbol taldeak fitxatu zuen eta hamar gol sartu zituen. Ondorioz, Real Burgosek fitxatu zuen, Lehen Mailara igo berria zena. Jose Luisek hiru partida baino ez zituen jokatu Burgosekin. 1991 eta 1993 artean CD Badajozeko jokalaria izan zen, honekin Bigarren Mailara igotzea lortu zuelarik hamalau tanto egin zituen kanpaina batean. 1994an FC Andorra taldean erretiratu zen.

Ibilbidea
---------

| Kluba | Urtea(k) |
| --- | --- |
| Bilbao Athletic | 1983 - 1986 |
| UE Lleida | 1986 - 1987 |
| Osasuna | 1987 - 1988 |
| UD Alzira | 1988 - 1989 |
| Linares Club de Fútbol | 1989 - 1990 |
| Real Burgos | 1990 - 1991 |
| CD Badajoz | 1991 - 1993 |
| FC Andorra | 1993 - 1994 |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «¡Qué ha hecho el "culé" para merecer esto!» *Mundo Deportivo* 1988/01/25.
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** Athletic Club
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La Liga en pañales de 1984» *El Norte de Castilla* 2011-03-30.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Osasuna ha ganado cuatro partidos de liga al Barcelona en el Nou Camp» *Mundo Deportivo* 2014-3-13.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11929116

 |

* Wd Datuak: Q11929116
**Fukushima Masanori** (japonieraz: 福島正則?, 1561 - 1624ko abuztuaren 26a)
 Japoniako historiako Sengoku aroaren amaiera eta Edo aroaren hasiera arteko samurai eta daimyō japoniarra izan zen. Toyotomi Hideyoshiren zerbitzarietako bat izan zen eta 1583ko Shizugatakeko guduan borrokatu zuen, non Shizugatakeko zazpi lantzetako bat bezala ezagutua izan zen.

Jatorria
--------

Masanori Owari probintzian jaio zen, eta Fukushima Masanoburen semea zen. Gudu batean, lehen aldiz, Mikiko setioan parte hartu zuen, Harima probintzian, jarraian, Yamasakiko guduan parte hartu zuelarik, eta, gudu honen ondoren, 500 kokuko sari bat eman zioten.

Errekonozimendua "Shizugatakeko Zazpi lantzetako" bat bezala
------------------------------------------------------------

1583an gertatu zen Shizugatakeko guduan (Azuchi-Momoyama aroaren zati bat), Masanorik, jeneral etsai baten lehen burua mozteko ohorea izan zuen (Osagato Ieyoshirena zehazki), eta, beraz, bere 500 kokuko saria, 5.000ra igo zitzaion, beste seiek, 3.000 kokuko saria jaso zuten bitartean.

Kanpainak Korean
----------------

Masanorik, Hideyoshiren kanpaina askotan parte hartu zuen, baina Kyushura eginiko espediziora arte ez zen daimyo bihurtu, Iyo probintzian 110.000 kokuko han bat jaso zuenean. Handik gutxira, Korearen inbasioetan parte hartu zuen, non, handik gutxira, sariak jaso zituen Ch'ungjuko guduan izan zuen parte hartzeagatik.

Ondorengo urteak
----------------

Korearen inbasioan parte hartu ondoren, Masanorik, Toyotomi Hidetsuguren exekuzioa bultzatu zuen. 10.000 soldadu zuzendu zituen 1595ean Seigan Tenplua eta Koya mendirantz, eta Hidetsuguk seppuku egin arte zain geratu zen, eta, beraz, 90.000 kokuko gehikuntza jaso zuen bere sarian, Kiyosun Hidetsugurena izan zen hanaz gain, Owari probintzian.

Masanori, Tokugawa Ieyasuren armadara batu zen Sekigaharako guduan, honela, bere lurraldeen domeinua ziurtatu zuelarik, hauek, beranduago, bere ondorengoek galduko zituztelarik Tokugawa shogunerriaren zerbitzura zeuden hatamoto bihurtzean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Fukushima Masanori*** Aldatu lotura Wikidatan |

| * i
* e
* a
Shizugatakeko zazpi lantzak |
| --- |
| 
* Fukushima Masanori
* Hirano Nagayasu
* Kasuya Takenori
* Katagiri Katsumoto
* Katō Kiyomasa
* Katō Yoshiaki
* Wakizaka Yasuharu

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1194995
* Commonscat Multimedia: Fukushima Masanori

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 259368396
* NDL: 00626332

 |

* Wd Datuak: Q1194995
* Commonscat Multimedia: Fukushima Masanori