recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Xabier Irala Estévez** (New York, 1947) euskal industria ingeniari bat da. 2003 eta 2009 bitartean BBKko presidentea izan zen. 2008an Euskadiko Aurrezki Kutxaren osaketa saiakera bultzatu zuen. Euskal Herria, Erresuma Batua, Portugal eta Espainian lan egin du. Gaur egun Iberdrolako Kontseiluko kide da, BBK ordezkatuz.

Euskara, ingelesa, gaztelania eta frantsesa mintzatzen ditu. 2002. urtean Euskal Herritar Unibertsala Saria bereganatu zuen.

Biografia
---------

1947an New York hirian jaio zen, garai hartan Eusko Jaurlaritzako Agirre Lehendakariaren idazkaria zen bere aita, Anton Irala, erbestean baitzegoen. Batxilergoa Frantzian ikasi zuen eta ondoren ikasketak Manilako La Salle unibertsitatean burutu zituen. Bere lehenbiziko lanbidea General Electric enpresarako itzultzaile izatea izan zen, beranduago General Electric France ordezkaritzako presidente ordea izatera iritsi zelarik, honek bere Ipar Euskal Herrirako atxikimendua sendotu zuen. Gero 1990. urterarte General Electric enpresako portugaldar eta britainiar filialetan lan egin zuen, urte horretan Lapurdiko Ainhoa udalerrian kokatu zelarik. ABB-Espainia enpresako exekutibako presidente orde izendatu zuten.

1996an orduko Espainiako presidentea zen José María Aznarrek Iberiako presidente izendatu zuen, bertan zegoela konpainia horretako pribatizazio prozesua gidatu zuen.

2003tik aurrera Bilbao Bizkaia Kutxaren (BBK) lehendakaria izan zen.

2009. urtetik aurrera, osasun arazoak zirela medio, erretiratu egingo zela iragarri zuen.

### Bizitza pertsonala

Gaztetan errugbi jokalari ez profesionala izan zen. Bere emaztea eta bi semeen ama izango zena Frantzian ezagutu zuen. Bere emaztea 2007an zendu zen. Urte horretan bertan istripu zerebrobaskular bat jasan zuen. Gaur egun Ipar Euskal Herriko Lapurdi herrialdeko Ainhoa udalerrian bizi da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Xabier de Irala en el periódico español *El País.com,* sección "Personajes"*.*
2. ↑  Xabier Iralari buruzko artikulua *Euskalcultura.com.* webgunean

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11705381

 |

* Wd Datuak: Q11705381


  


| * i
* e
* a
Euskaldun unibertsala saridunak |
| --- |
| 
* Jose Sebastian Laboa / Eduardo Txillida (1997)
* Donostiako Orfeoia / Jorge Oteiza (1998)
* Pedro Miguel Etxenike (1999)
* Juanito Oiarzabal / Jon Sobrino (2000)
* Pablo Mandazen (2001)
* Xabier Irala (2002)
* Ainhoa Arteta / Martin Ugalde (2003)
* Joane Somarriba (2004)
* Joaquin Atxukarro (2005)
* Auñamendi argitaletxea (2006)
* Guggenheim Bilbao Museoa (2007)
* Juan Mari Arzak (2008)
* Javier Agirresarobe / Mikel Urmeneta (2009)
* Edurne Pasaban (2010)

 |
*Genista tinctoria*
**Xiristola** (*Genista tinctoria*) Fabaceae familiako zuhaixka da.

Deskribapena
------------

Xiristola da bere izen arrunta. Zuhaixka arantzagabea da, 40 cm eta 1,5 m bitarteko altuera duena.

Zurtoin berde eta hostotsuak aurkezten ditu. Hostoak bakunak dira eta ilegabeak zein zetakarak (maila desberdinetan) izan daitezke.

Loreak horiak eta bakartiak dira. Lukuak, gehienetan, lore asko dituzte eta luzatuak izaten dira, baina motzak eta hostotsuak ere izan daitezke. Pedunkuluaren erdialdean bi brakteola dituzte. Braktei dagokienez, hostokarak eta kaliza baino luzeagoak dira. Lekak luzangak eta zapalak dira, ilegabeak, 5-12 hazi izan ohi dituztelarik.

Maiatza eta abuztu bitartean loratzen da.

Ekologia
--------

Ingurune hezeetan bizi da: harizti, zingira, ubide ertz eta ibarbaso modukoetan.

Banaketa
--------

Espezie honen banaketa areak Europaren zati handia hartzen du. Euskal herrian batez ere kantaurialdeko kostaldean eta puntualki hegoaldean azaltzen da. Espezie honen jatorria Asiako erdialde eta mendebaldean dago, baina Erdi Aroan espezie tindatzaile moduan Europa osoan landatu zen. Horregatik, zaila da jakitea gaur egungo populazioak bertakoak diren edo antzinako landaketen arrastoetatik datozen.

Erabilerak
----------

Sendabelar eta tindagai moduan erabiltzen zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Genista tinctoria L.» *Herbari Virtual del Mediterrani Occidental* (Noiz kontsultatua: 2019-03-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q162777
* Commonscat Multimedia: Genista tinctoria
* Wikispecies Espezieak: Genista tinctoria

---

* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 39890
* Dyntaxa: 693
* EOL: 643982
* GBIF: 5347612
* GRIN:
* IPNI: 496408-1
* ITIS: 26708
* NCBI: 49825
* PlantList: ild-8832
* W3TROPICOS: 13019564
* USDA Plants: GETI
* VASCAN: 5730
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 1F26HNB59H

 |

* Wd Datuak: Q162777
* Commonscat Multimedia: Genista tinctoria
* Wikispecies Espezieak: Genista tinctoria
**Molinao** Altza (Donostia) eta Pasai Antxo artean kokatutako auzoa da, lurrak Donostiako aldean egonik. Auzoan 100 bat herritar bizi dira.

Molinao Pasai Antxoren hegoaldearen eta A8 autobidearen artean kokaturik dago. Bertan Artxipi industriagunea dago. Solairu gutxiko etxeez osaturiko auzunea da, eta bi zatitan banaturik dago: Molinao Goikoa eta Molinao Behekoa.

Historia
--------

Baserri ingurua izandako Molinao, auzo gisa, 1940ko hamarkadan sortu zen, Victorio Luzuriaga eta Campsa enpresei loturik. Auzoak izena berako etxe batetik hartu zuen: Molinao Etxea. Bertara hainbat lagun joan zen bizitzera, Nafarroatik, Galiziatik eta Espainiatik batik bat. Garai hartan, auzoa 200 biztanle izatera iritsi zen.

Urteak pasata, auzoa hustuz joan zen, auzoko biztale ia bakarrak pertsona adinduak izanik. 1990eko hamarkadan, hala ere, biztanle berriak lortu zituen auzoak. Halaber, bertan zeuden "Argi Gorri" eta "Kanpsa" gune okupatuak ere, hainbat kontzertu eta ekimen antolatzen zituztenak. Hamarkada horretatik aurrera, auzotarren antolaketari esker, auzoak zerbitzu berriak lortu zituen Donostiako udalaren aldetik: parkea, sarrera berriak, etab. Molinaok, horrela, Trintxerpe eta Altzarekin lotzen dituen autobus linea dauka (Donostiako Tranbia Konpainiako 38. linea).

Erreka
------

Auzo honetatik **Molinao erreka** igarotzen da, auzoari izena ematen diona, ehunka metro batzuen ostean Pasai Antxon Pasaiako badian itsasoratzen dena.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  **(Gaztelaniaz)** *Molinao, un barrio abandonado en la frontera*
2. ↑  Molinao, ahanzturatik at[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑  DonostiaBuseko 38. lineari buruzko informazioa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Donostia** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |

* **(Gaztelaniaz)** Molinaoko auzo elkartearen webgunea
* Auzoari buruzko erreportaia eta argazkiak *Boga* aldizkarian[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263761

 |

* Wd Datuak: Q12263761
Vostok kapsula eta suziria
**Vostok** sobiet batasunak (SESB) gizakiak espazioratzeko garatu zituen kapsula motako espazio-ontziak ditugu 1960ko hamarkadan erabili zirenak, izen berarekin ezagutzen dira kapsula horiek jaurtitzeko erabili ziren suziriak. Vostok (Восток) hitzak errusieraz *ekialde* edo ekialdeko esan nahi du ekialdean kokatuta dagoelako. Espazio-ontzi hauekin jaurti zen lehen aldiz gizaki bat lurreko orbitara 1961ko apirilak 12an Kazakhstanen dagoen Baikonurgo kosmodromotik Juri Gagarin kosmonauta orbitaratu zutenean. Espazio-ontzi hauetako batean ere lehen emakumea jaurtia izan zen 1963ko ekainak 16ean jaurtigune beretik Valentina Terexkova espazioratu zenean.

Vostok klaseko sei espazio-ontzi jaurti ziren espaziora programa eten zen arte. Vostok klasearen eboluzio gisa Voskhod klasea sortu zuen SESB-k bere tripulaziodun hegaldiekin jarraitzeko.

Vostok programako espaziountziek bi zati nagusi zituzten:

* Atmosferan sartzeko modulu esferiko bat (2460 kilo, 2,3 metroko diametroa). Modulu honen barnean zihoan kosmonauta hala nola zenbait gailu eta bertatik ateratzeko sistemak.

* Erregaia eta motoreak gordetzen zituen instrumentu modulu konikoa (2270 kilo, 2,25 metro luze eta 2,43 metro zabal).

Behin Vostok kapsula atmosferan sartzen zenean gutxi gorabehera 7000 metrotara kosmonauta bertatik jaurtitzen zen jausgailuz, kapsulak ere bere jausgailuak zituen eta horrela biek lur hartzen zuten.

Vostok misioak
--------------

* Vostok-1
* Vostok-2
* Vostok-3
* Vostok-4
* Vostok-5
* Vostok-6

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q623873
* Commonscat Multimedia: Vostok program

---

 |

* Wd Datuak: Q623873
* Commonscat Multimedia: Vostok program
**Maree aintzira** (ingelesez: *Loch Maree*, Eskoziako gaeleraz: *Loch Ma-ruibhe*) iparraldeko Eskozian dagoen aintzira da, Lur Garaietako Mendebaldeko Ross barrutian hain zuzen ere. 1994ko irailaren 19an Ramsarko hitzarmenean sartu zuten.

Geografia
---------

20 kilometroko luzera eta 4 kilometroko zabalera izanik, Eskoziako laugarren aintzirarik handiena da, handiena Ness aintziratik iparralderantz. Guztira 28,6 km² azalera du. Maree aintzirak bost uharte handi eta 25 txiki ditu. Handiena den Isle Mareek zuhaitz sakratua du, ziur asko eskoziar druidekin lotuta.

Bitxikeriak
-----------

Ness aintzirak bezala, Loch Mareek bere munstroa ere badu, *muc-sheilch* motakoa hain zuzen ere.

1877an Victoria I.ak Talladaleko Loch Maree Hotela bisitatu ondoren, turismogune bihurtu zen.

Iruditegia
----------

* Beinn a' Mhùinidh mendia.Beinn a' Mhùinidh mendia.
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1310646
* Commonscat Multimedia: Loch Maree

---

 |

* Wd Datuak: Q1310646
* Commonscat Multimedia: Loch Maree

1. ↑  The Times: *"A Highland Loch"*
**Munarrizketako Armagintzako Kaporalgo jauregia** Orbaibar ibarreko Leotz udalerriko Munarrizketa lekuan Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

Armagintzako Kaporalgo gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. 1513ko bidalketen roldean Johan Sebastian agertzen da. Barasoaingo Azpilkuetetakoa zen, eta 1563an Martin Azpilkueta doktore nafarraren maiorazkoaren fundazioan sartu zuten. 1571n, Joan Azpilkuetaren aurka hasitako ondasunen betearazpena bertan behera uzteko agindu zen, etxea salbuesteko pribilegioa zuelako. Fermin Arradakoa Azpilkuetak errentan eman zion Beltran Zabalegiri 1646an. 1723an Jose Antonio Bakedaorena zen. 1712an jauregi zaharra hondatuta eta deseginda zegoen, Orbaibarrako beste jauregi batzuk bezala.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | MUNARRIZKETA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Munarrizketa
* Leotz
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112675399

 |

* Wd Datuak: Q112675399
***Ume terribleak*** (frantsesez *Les Enfants Terribles*) Jean Cocteauren eleberria 1929. urtean kaleratu zuten. 1950ean zinemaratu zen. 1984an operarako bertsioa ere egin zen. Idazle gisa, *Les Enfants terribles* bere eleberri ospetsuena izan zen.

Argumentua
----------

Amsterdamen bizi diren ume bihurri eta moral gabeko batzuen istorioa da hau. Elur-bola batean ezkutatuta Paul larri zauritua izan zen. Ondorioz, Paulek indarra berreskuratu behar du eta horretarako bere gelan ordu asko egon beharko du, ezingo du handik inoiz alde egin. Elizabeth bere arreba da eta biak, seme-alaba, ama malekoniatsu batek abandonatuta bezala biziko dira. Paulen gela haien abenturen paisaia bihurtuko da eta askeak izango dira irudimenaren mundu horietan murgiltzeko. Haurtzaroaren askatasun hori amaren heriotzarekin istripu batean handituko da zeren eta gertaera horrek libre utziko ditu. Mundutik isolatuta, handitzen ari diren arabera eromenaren bidean erortzen joango dira. Baina bizi diren isolamendua Paulek neska bat, Agatha, ezagutzen duenean puskatuko da. Elizabeth enteratzen denean bereaz maitemindua Gerard izeneko mutila manipulatuko du Agatharekin ezkonarazteko. Paul bere buruaz beste saiatuko da eta orduan Agathari bere maitasuna aitortuko dio.

Jose Antonio Sarasolaren hitzetan "Haurtzaroko unibertsoa erakusten digu poesiaren argitan. Dena ageri da lauso artean poesiazko mundu horretan: sexuaren eta maitasunaren oldarra eta heriotzaren irrika haurtzarotik irten nahi ez duten izaki horien baitan. Ume bihotzaren arinkeria sakonei buruzko istorio miresgarri honetan, Cocteauk, jokaeraren sustrai tragikoak aztertzen ditu.

*Ume terribleak* helduak izateari uko egin dioten haur batzuen istoria da. Eleberriak errealitate eta fantasiaren plazera zein
eleberri honek bi munduren arteko ezinezko oreka planteatzen digu, batetik, errealitate eta fantasiaren plazera eta, bestetik, ordena eta abentura aurrez aurre jartzen ditu. Modu batez antzinako tragediaren gakoak birsortzen ditu.

Euskarazko itzulpena
--------------------

* *Ume terribleak* (*Les Enfants Terribles*), Literatura Unibertsala Bilduma. 15. zenbakia. Ibaizabal, 1992. 112 orrialde. Itzultzailea: Jose Antonio Sarasola. ISBN: 84-7992-053-X.

Moldaketak
----------

Eleberriak moldaketa desberdinak ezagutu ditu:

* 1947an irratirako bertsioa egin zen.
* 1950ean Cocteauk berak zinemara eraman zuen, izen bereko filma, Jean-Pierre Melville egina.
* 1984an Jean Christophe Barbaud antzerkira eraman zuen.
* 1996an izen bereko opera estreinatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Euskarazko bertsioaren zati bat.
* Eunate Olarretak eginiko Youtubeko aurkezpena.
**Umeboshi** (japonieraz 梅干し) aran ozpinkia da, japoniar gastronomian ohikoa. Arana (*Prunus mume*) lehortu egiten da, eta upeletan gatzetan ipintzen, pisu bat gainean dótela zukua ateratzeko. Ozpinkiaren berezko kolorea marroia da, baina *akajiso* belarra erabiliz gorriz tindatzen da. Umeboshia esferikoa da eta testura leuna izatetik oso zimurra izatera pasa daiteke. Zapore oso garratza eta gazia du.

Japoniarrek, oro har, umeboshia arrozarekin jaten dute. Bento batean (eramateko janari kutxatxoa) umeboshi bakar bat jartzen da arrozaren erdian Japoniako bandera irudikatzeko. Umeboshia ohiko betegarria da onigirian (nori batean bildutako arroz-bola). Umeboshia ustez ona omen da osasunerako, eta Japonian etxeko sendagai bezala erabiltzen da hotzeria sendatzeko. Batzuetan, *shōchū* edari alkoholikoari ere gehitzen zaio zaporea emateko.

Gatz asko duenez, umeboshia luzaroan kontserba daiteke.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1045417
* Commonscat Multimedia: Umeboshi

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00859402

 |

* Wd Datuak: Q1045417
* Commonscat Multimedia: Umeboshi
**Walsh konderria** (ingelesez: *Walsh County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Grafton da. 2010eko zentsuaren arabera 11.119 biztanle zituen, Walsh kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Walsh konderriak 3.351,69 kilometro koadro ditu. Horietatik 31,5 ura dira. Beste 3.320,19 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,32 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 11.119 pertsonetatik 10.803 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 969 dira. 24 beltzak edo afroamerikarrak. 153 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 36 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 96 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28286
* Commonscat Multimedia: Walsh County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150120840
* LCCN: n82105226
* **Lekuak**
* OSM: 1740316
* TGN: 2001606

 |

* Wd Datuak: Q28286
* Commonscat Multimedia: Walsh County, North Dakota
**Umm el-Qaab** "ontzien ama", izen arabiarra, inguruan aurkitutako zeramika zati ugariengatik eman zaiona. Abidosetik gertu dago, eta bertako nekropoliagatik da ospetsua, 1895ean Emile Amelineauk aurkitu zuena, aro aurredinastikoko eta lehen eta bigarren dinastietako faraoien hilobiak dituena (K.a. 3100-K.a. 2700).

Tokia, Emile Amelineau, Flinders Petrie, W. Kayser eta G. Dreyer bezalako egiptologo ospetsuek zuzendutako espedizio arkeologiko ugarien interesgune handia izan zen.

Hilobi guztiak, lurrean zulatuak izan ziren, baina ez da, estaltzen zituen eraikinaren forma ezagutzen. Arlo honetan, adituen artean eztabaida handia dago, eta, beste batzuen artean, Flinders Petriek, H. Rickek eta G. Reisnerrek zenbait hipotesi proposatu dituzte.

Ideiarik zentzuzkoena, dirudienez, Jean-Philippe Lauerrek proposatutako hipotesia da: adobezko harresidun egitura bat, pixkat okertuak, bi metro t'erdiko altuerakoak eta harea edo hartxintxarrekin beteak.

Umm el-Qaabeko nekropoliko hilobiak
-----------------------------------

Umm el-Qaabeko nekropolia

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Faraoia | Dinastia | Hilobiak | Iruzkinak |
| Horus Eskorpioi I.a |  | Uj |  |
| Horus Iry | Egiptoko 0 dinastia | B1 B2 |  |
| Horus Ka | 0 | B7 B8 B9 |  |
| Horus Eskorpioi II.a | 0 | B50 |  |
| Narmer | Egiptoko I. dinastia | B16 B17 |  |
| Aha | I | B10-15-19 |  |
| Dyer | I | O |  |
| Dyet | I | Z |  |
| Meritneit | I | Y |  |
| Den | I | T |  |
| Adyib | I | X |  |
| Semerkhet | I | U |  |
| Qaa | I | Q |  |
| Peribsen | Egiptoko II. dinastia | P |  |
| Khasekhemuy | Egiptoko II. dinastia | V |  |

Narmer faraoiarne hilobia Umm el-Qaaben

Errege zerrendak eta datu arkeologikoak
---------------------------------------

Dreyerrek, Umm el-Qaabeko errege hilerrian (1985-1995), honako izen hauek zituzten zigilu markak aurkitu zituen:

* Narmer, Aha, Dyer, Uadye, Den, Adyib, Semerkhet eta Qaa, eta
* Narmer, Aha, Dyer, Uadye, Den eta Meritneith

Izenek, ordena honetan idatziak, errege hauen existentzia eta Egiptoko I. dinastiako faraoien oinordekotza ordena frogatuko dute.

Egipto, idazketaren sorleku bezala
----------------------------------

Ezagutzen diren idazketa dokumentu zaharrenak, Günter Dreyerrek zuzendutako Alemaniako Arkeologia Institutuko taldeak aurkitu zituen. Buztinezko 300 ontzi eta taulatxoko talde bat da, Horus Eskorpioi I.aren errege aurredinastikoaren hilobian aurkitu zirenak. 1997an aurkitu ziren, Umm el-Qaaben, Abidosen, karbono 14 bidez, K.a. 3400 eta K.a. 3200 bitartean datatuak.

Hizki hieroglifo bidez idatziak daude, zulatuak edo tintarekin marraztuak, erregeari espeziean ordaindutako zergei buruzko informazioa ematen duten zeinu fonetikoez osatutako benetako idazketa bat argitara emanez. Olioa, lihoa... eta dagokion hiria aipatzen ditu, aro honetan erabilitako idazketa ideografiko tradizionala jada ez delarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q853955
* Commonscat Multimedia: Umm el-Qaab

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315125923
* SUDOC: 050713914

 |

* Wd Datuak: Q853955
* Commonscat Multimedia: Umm el-Qaab
**Udaletxe Zaharra** Gipuzkoako Donostia hiriburuko Udalaren antzinako egoitza izan zen. Gaur egun **Donostiako Udal Liburutegia**ren egoitzetako bat da.

Kokalekua
---------

Hiriaren Parte Zaharrean dago, Konstituzio plazan.

* Udaletxe Zaharraren eta Konstituzio plazaren ikuspegi orokorra.Udaletxe Zaharraren eta Konstituzio plazaren ikuspegi orokorra.

Historia
--------

Ikurrina Donostiako Udaletxe Zaharrean, 1977ko San Sebastian egunaren bezperan, legezko bihurtzear zela
1813ko Donostiako sutearen ondoren hutsik gelditutako solairuan eta aurretik bertan zegoen eraikin barrokoaren hutsunea bete asmoz, 1819an Hércules Torelli Silvestre Pérez ingeniari militarrak Donostiako Udalaren eraikina proiektatu zuen, baina hura hil ondoren, 1832an Ugartemendia arkitektoak amaitu zuen. Eraikin hark bere barnean batza-aretoa, kontsulatua eta alondegia zituen.

1897an Udalak inguruko etxebizitza batzuk alokairuan hartu zituen, ondorioz udaletxearen lehenbiziko solairuko alboetatik etxebizitza horietara zihoazen burdinezko balkoidun arkupeak eraiki ziren.

1945an Udala gaur egungo Donostiako udaletxera lekualdatzean, 1951an eraikin honetan Udal Liburutegia ezarri zen.

Eraikina
--------

Estilo klasizistan oinarritutako eraikina da, azpialdean erdi puntuko bost arkuz osatutako arkupea du, arku bakoitzak argi bana du.

Donostiako Danborrada
---------------------

Artikulu nagusia: «Donostiako Danborrada»
Urtero, urtarrilaren 19eko gauerdiero, hiriko banderaren igoera ekitaldia burutu eta Donostiako Danborradari ekiten zaio.

Ikus gainera
------------

* Donostiako Udal Liburutegien Sarea
* Donostiako udaletxea

Kanpo estekak
-------------

* Donostiako Udaletxe Zaharra. Argazkia eta informazioa. Flickr.com **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479946
* Commonscat Multimedia: Old Town Hall, Donostia-San Sebastián

---

 |

* Wd Datuak: Q25479946
* Commonscat Multimedia: Old Town Hall, Donostia-San Sebastián

  

**Luanda errorea in Modulu:Navbar at line 58:Invalid title Donostiako leku interesgarriak.**
**Udane Juaristi Ibáñez** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1985) margolaria da. Argazkietatik abiatuta, collage bidez egindako obra koloretsuak sortzen ditu, nagusiki hiri-paisaiak erakusten dituztenak. Muralak ere egiten ditu.

Ibilbidea eta lanak
-------------------

Udane Juaristik EHUko Arte Ederretan ikasi zuen, eta Azkoitian daukan tailerrean lan egiten du.

Bere lanak argazkietatik abiatzen ditu; izan ere, argazkien fotokopiak erabiltzen ditu collageak sortzeko. Fotokopia horiekin batera, beste material batzuk ere erabiltzen ditu: pintura akrilikoa, arkatzak, margoak, pastelak, eta abar. Bolumena emateko, egur pusketak, Lego-ko piezak edota plastiko zatiak sartzen ditu.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   [|Urrutikoetxea, Ane]. *Udane Juaristi: "Ez dut marretatik ateratzeko beldurrik".*  (Noiz kontsultatua: 2017-11-18).

Kanpo estekak
-------------

* Udane Juaristiren webgune pertsonala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43301957

 |

* Wd Datuak: Q43301957
Murphy garagardo pinta bat
**Murphy's Irish Stout** delakoa 1856. urtetik aurrera Corkeko konderrian dagoen Murphy's Brewery garagardotegian ekoizten den garagardoa da. Esan liteke Irlandan Guinness garagardoak duen aurkaririk zuzenena dela. Herrialdeko garagardozaleen ohituraren arabera Guinness Dublin hirian edan ohi da (nahiz eta praktikan uharte osoan izan) eta Murphy's garagardoa berriz Cork hirian eta uhartearen hegoaldean (nagusiki Cork konderrian).

Bere lehiakideekin parekatuz gero, nagusiki mikatz eta astunagoak diren Guinness eta Beamish, Murphy´s garagardoa stout motako garagardo arin eta gozoagoa da. Bere zaporeak karamelu eta malta zaporeak ekartzen dizkigu gogora, eta "txokolatedun esnearen urrutiko arbasotzat" deskribatzen dute.

Esnearekin duen parekotasuna zaporea eta egituratik haratago doa; Murphyk ez du inongo karbonizazio arrastorik eta "capuccino sendo bat bezala, beltz, zerbitzatzen da", gainaldean apar pitin batekin -"burua deritzo".

Aparra, bereziki, bere izate trinko eta krematsuarengatik goratua da, bai eta bere dentsitate handiarengatik, azken ezaugarri honetxegatik koilara batez hartu daitekeela aipatzen da.

Urte ugariren ostean tokian-tokiko garagardo bat izanaz igaro ondoren, Heinekenek garagardotegia bereganatu egin zuen - honekin bat bere banaketaren zabalkundea eman zen - eta honela Murphy's garagardoak nazioarteko edarien komunitatera atera da. Bere hazkundea mundu osoan handia izan denez, Murphy's jadanik 70 herrialdeetan edan daiteke. Adibide gisa, The Daily Orange egunkariko "Beer Bites" zutabeak "lau edalontzitik hiru eta erdi"-ko sailkapena eman zion.
Garagardozale adituek Murphy´s garagardoaren izaera biziago, ilunago eta sakonki onduagoa nabarmentzen diote beste amerikar garagardoekin parekatu ezkero.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Murphy's Irish Stout. Webgune Ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1546373
* Commonscat Multimedia: Murphy's

---

 |

* Wd Datuak: Q1546373
* Commonscat Multimedia: Murphy's

* Garagardo ahotsa, euskarazko garagardoaren inguruko bloga
**Artzinegako Udaletxe Zaharra** XIX. mendeko eraikina da. Neoklasizismo estiloaz eraika, 1996tik euskal ondare nabaria gisa babestuta dago Artziniegako Hirigune Historikoaren barruan.

Deskribapena
------------

Artziniegako Udaletxe Zaharra laukizuzen itxurako oinplanoa duen eraikina da. Beheko solairuaz gain, solairu noblea eta ganbara ditu piramide formako teilatupean. Beheko solairuko hormetan harlandu ona dute, baita baoen inguruetan eta eskantzuetan ere. Gainerako hormetan harlangaitza erabili ohi da, gaur egun ia guztia entokatua izan da. Beheko solairuan, erdi puntuko arkuz osatutako arku-multzoa hirukoitza dago, sarbidea estaltzen duen arkupea osatuz. Arku-multzoa ezkerraldeko fatxadan luzatu egiten da ezaugarri berdinak dauzkaten arkuen bidez. Solairu noble edo nagusian hiru bao berdin daude, dintelduak, gorazarre balkoira sartzea ahalbidetuz. Balkoi hori handia da, luzea, hegaldua eta hormari lotzeko arkeatzen diren bi langa dauzkate. Ganbarak, altuera gutxikoa, beheko solairuko bao eta arkuekin ardatzean irekitzen diren hiru leihatilatxo dauzka. Bi platabandek inguratzen dute eraikina. Bata arkuen salmerretan hasten da eta bestea, beheko solairua eta lehen solairuaren artean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65934713

 |

* Wd Datuak: Q65934713
**Yūdai Ōno, "Ohno"**, japonieraz 大野 雄大, (Fushimi-ku (Kyoto), 1988ko irailaren 26a), beisbolean lehiatzen den kirolari japoniarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen Japoniako taldearekin, AEB eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Kōyō Aoyagi, Suguru Iwazaki, Masato Morishita, Hiromi Itoh, Yoshinobu Yamamoto, Masahiro Tanaka, Yasuaki Yamasaki, Ryoji Kuribayashi, Yūdai Ōno, Kodai Senga, Kaima Taira, Ryutaro Umeno, Takuya Kai, Tetsuto Yamada, Sōsuke Genda, Hideto Asamura, Ryosuke Kikuchi, Hayato Sakamoto, Munetaka Murakami, Kensuke Kondo, Yuki Yanagita, Ryoya Kurihara, Masataka Yoshida eta Seiya Suzuki-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Yudai Ohno» *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8060204
* Commonscat Multimedia: Yudai Ono

---

 |

* Wd Datuak: Q8060204
* Commonscat Multimedia: Yudai Ono
**Txudnovskiren algoritmoa** π zenbakiaren digituak kalkulatzeko metodo azkarra da. Txudnovski anaiek mila milioi digitu baino gehiago kalkulatzeko erabili zuten. Kalkulu hau erabili zen 2,7 bilioi digituen munduko errekorra lortzeko 2009ko abenduan, 5 bilioikoa 2010eko abuztuan eta π-ren 10 bilioi digitu 2011ko urrian.

Algoritmoa segida hipergeometriko orokor konbergente honetan oinarritzen da:

{\displaystyle {\frac {1}{\pi }}=12\sum \_{k=0}^{\infty }{\frac {(-1)^{k}(6k)!(13591409+545140134k)}{(3k)!(k!)^{3}640320^{3k+3/2}}}.\!}
Identitate hori π duten Ramanujan-en formula batzuen antzekoa da.

Erreferentziak
--------------

* Chudnovsky, David V.; Chudnovsky, Gregory V..  (1989). «The Computation of Classical Constants» *Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America* 86 (21): 8178–8182. doi:10.1073/pnas.86.21.8178. ISSN 0027-8424. OCLC .298242 PMID 16594075..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2208385

 |

* Wd Datuak: Q2208385
**Zuriñe Soto** (Bilbo, 1979) artista artearekin bizitza errepresentatzen saiatzen da, emozioen bitartez eta edertasunari buruz ere hausnartuz.

Ibilbide profesionala
---------------------

Arte Ederretako Fakultatea utzi zuenetik hainbat disziplina landu ditu, esploratzeko beharra sentitzen zuelako. Azken urteotan ordea, pinturan murgilduta ibili da, zuzenagoa iruditzen baitzaio. Intimoagoa. Azken finean, arteak orokorrean, eta zehazki pinturak, bizitzan zehar ibiltzen laguntzen dion tresnatzat jotzen du, bere arimaren grinak asetuz. Ondorioz, artea prozesu terapeutikotzat jotzen du eta arte-terapiaren ildoan kokatu daiteke.

Sormen prozesua
---------------

Alde batetik, bere barne mundua ikertzen du Sotok; emozioak, sentimenduak eta buruarekin definitu ezin dituen pertzepzioak. Bestetik, kanpoko mundua; erakarriak suertatzen zaizkion hiri paisaiak eta pertsonen erretratuak irudikatzen ditu.. Sortzeko beharra barnetik ateratzen zaion bulkada antzeko bat da, txikitatik barnean izan duena. Ezkerraldea grisean hezia, arteak kolorez betetzen omen zion bizitza. Horiek horrela, hainbat dizipina desberdin jorratu ditu, halanola, komikia, animazioa, laburmetraiak .

Irudi galeria
-------------

* Zuriñe Soto, AbandonuaZuriñe Soto, Abandonua
* Zuriñe Soto, Ahizpa nagusiaZuriñe Soto, Ahizpa nagusia
* Zuriñe Soto, PozaZuriñe Soto, Poza
* Zuriñe Soto, Uda nordikoa BilbonZuriñe Soto, Uda nordikoa Bilbon
* Zuriñe Soto, Zauri sakonaZuriñe Soto, Zauri sakona

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa: Industrializazioaz ez dago ezer kulturalki Berria, 2023.02.16

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108697925
* Commonscat Multimedia: Zuriñe Soto

---

 |

* Wd Datuak: Q108697925
* Commonscat Multimedia: Zuriñe Soto
Sukalderako **trapuek** lauki-diseinua izaten dute.
**Zatarra** edo **trapua** eskuz garbitu edo lehortzeko erabiltzen den oihal zati bat da. Altzarieko hautsa garbitu, zoruko zikina kendu edo eskuak edo baxera lehortzeko erabil daiteke, besteak beste.

Egun, propio ekoiztutako trapuak merkaturatzen badira, historian zehar arropa zaharretatik ebakitako trapuak erabili dira garbiketarako. Trapurik egokienak kotoiz egindakoak izaten dira, hautsa eta bestelako zikinak hartzeko duten ahalmenagatik. Hautsa garbitzerakoan, trapua ur, glizerina edo garbigarri batez bustitzea komeni da, trapua pasatzean hautsa ez harrotu eta hobeto biltzeko. Kotoiaz aparte, bestelako gaiekin egindako trapuak ere saltzen dira, beira eta bestelako materialak hobeki garbitzeko, zikindu ondoren aiseago garbitzen direnak. Kotoiz egindako trapuetan ere ehundura ezberdinetakoak daude.

Higiene zorrotza behar den jardueretan, trapuak eta zatarrak baztertu eta erabili eta botatzeko paperak hobesten dira, erabilitako trapuak infekzio-iturri baitira.

Ikus, gainera
-------------

* Trapuketari

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q72282

 |

* Wd Datuak: Q72282
**Zatikako funtzioa**, zati guztietan lineala ere badena.
Normalean, funtzioak (x aldagai batekin) adierazpen aljebraiko bakar batekin definitzen dira, eta x aldagaiak balio errealak hartzen ditu (problematikoak direnak izan ezik, hala nola izendatzailea deuseztatzen dutenak).

**Zatika definitutako funtzioak** modu batera edo bestera definitzen diren funtzioak dira, x aldagaiak hartzen duen balioaren arabera.

Matematikan, **zatikako funtzioa** *x* aldagai independentearen balioak zein diren era ezberdinetan definitzen den funtzioa da. Adibidez, ondoko funtzioa hiru zatitan definitutako funtzioa da:

{\displaystyle f(x)={\begin{cases}4,&{\mbox{baldin }}x<0\\4+x,&{\mbox{baldin }}0\leq x\leq 4\\8,&{\mbox{baldin }}x\geq 4\end{cases}}}
Zatikako funtzioak *zati* bateraezin ezberdinen bitartez definitzen badira ere, badira zatikako funtzioak modu trinkoan defini daitezkeenak, hala nola balio absolutu funtzioa ({\displaystyle y=|x|\,} eta zenbaki osoko funtzioak (zoru funtzioa eta sabai funtzioa).

Beste alde batetik, ohikoa da zatikako funtzioak funtzio baten limitea eta jarraitutasuna kontzeptu matematikoak azaltzeko, aise eman baitaitezke zatikako funtzioen adibideak non limitea ez den existitzen eta funtzioa jarraitua ez den.

Jarraitasuna
------------

### Jarraitasuna, límiteak eta alboko limiteak

Funtzio bat jarraitua da bere grafikoa marra bakar batez marraztu daitekeenean, hau da, arkatza paperetik altxatu gabe. funtzioa jarraitua izango da x=a ⇔ {\displaystyle lim} x→a f(x)=f(a) bada.

Aurreko limitea existitzeko, alboko limiteak existitu behar dira x=a-ren bi alboetatik eta gainera, berdinak izan behar dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2037833

 |

* Wd Datuak: Q2037833
**Windows 95** (izen kodea: *Chicago*) sistema eragile grafikoa da. 1995eko abuztuaren 24ean kaleratu zen, Microsoft enpresaren eskutik, salmenta arrakasta nabarmena lortuz.

MS-DOS ordezkatu zuen sistema eragile bezala eta Windows 3.x ingurugiro grafiko gisa. Microsoften Windows sistema eragile familiaren barruan sartuta dago. **OSR2** bertsioan FAT32 fitxategi sistema, orduan berria zen USBaz gain.   

Bere ondorengo zuzenak Windows 98 eta Windows ME izan ziren. Windows XPan bertsio profesionala eta etxekoa batzean, Windowsen familia sistema hau ez da garatzen jarraituko.

Bertsioak
---------

| Edizioa | Bertsioa | Kaleratze data | Internet Explorer | USB soportea | FAT32 sortea | DMA soportea |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Windows 95 Retail | 4.00.950 | 1995 | ez | ez | ez | ez |
| Windows 95 Retail SP1 | 4.00.950A | 1995 | ez | ez | ez | ez |
| OEM Service Release 1 | 4.00.950A | 1995 | 1.0 | ez | ez | ez |
| OEM Service Release 2 | 4.00.950B (4.00.1111) | 1996 | 3.0 | ez | bai | bai |
| OEM Service Release 2.1 | 4.00.950B (4.03.1212-1214) | 1996 | 3.0 | bai | bai | bai |
| OEM Service Release 2.5 | 4.00.950C (4.03.1214) | 1997 | 4.0 | bai | bai | bai |
|

  

Windows 95i Windows 98, Windows 98 Second Edition, Windows Me, Windows 2000 eta Windows XP jarraitu diote. Nukleoa Windows NTn oinarritua eta Windows 2000 eta Windows XPn erabilia, bere aurrekoak baino sendoago eta ahaltsuago azaldu da. Ondorioz, Windowseko bertsio hauek erabiltzen uzten ari dira. 2002ko abenduaren 31ean, Microsoft Windows 95i soportea ematen utzi zion.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q83370
* Commonscat Multimedia: Microsoft Windows 95

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12460503s (data)
* GND: 4362266-5
* NKC: ph117799

 |

* Wd Datuak: Q83370
* Commonscat Multimedia: Microsoft Windows 95
Mozorro-jantzia denbora gutxian erabiltzen da.
**Mozorro-jantzia** ondo pasatzeko, helburu artistiko zein erlijiosoekin edo besteen arreta erakartzeko prestatutako jantzia edo apaingarria da. Pertsona batek fikziozko edo erreala den beste pertsona baten mozorro-jantzia une edo zirkunstantzia berezi batean jar dezake: inauteriak, mozorro-jantzien festa baterako, ezkondu aurreko agur festarako... Janzkera hau denbora zehatz baterako erabiltzen da, egoera edo festa berezietan. Batzutan ere norbaiten pertsonalitatea ezkutatzeko erabil daiteke, esaterako, lapurketa bat burutzeko.

Mozorro-jantzi motak
--------------------

Mozorro-jantzi batzuk antzerkirako dira.
* Antzerki mozorro-jantziak
* Festa eta jai bereizetakoak: Inauteriak, Halloween...
* Pertsonaia tradizionalak: Olentzaro, Santa Klaus, Errege Magoak, Zeledon
* Ohiko jantziak
* Kirol-taldeen maskotak

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Ikus, baita ere
---------------

* Cosplay
* Crossplay
* Moda
* Jantzi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6497468
* Commonscat Multimedia: Disguise

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300258478

 |

* Wd Datuak: Q6497468
* Commonscat Multimedia: Disguise
**Yarua**, Star Wars film sagako pertsonaia bat da.

Yarua, wookiee arrazako senatari bat da, Kashyyyk planetaren ordezkaria Nabooko guduan eta Klon Gerretan. Yaruak, bere postuan, ehun urte baino gehiagoz zerbitzatu du, askok ezagutu eta errespetatua izan delarik.

Bere gaztaroan, Yaruak beti nahi izan zuen soilik bere familiaren negozioez arduratzea, baina, bere aita istripu batean hil zenean, Yarua, familiako buru bihurtu zen ehun eta hogei urte zituenean. Denborarekin, egoera diplomatikoak maneiatzen ikasi zuen, indarkeria erraz eta azkarra erabili beharrean. Honek, Kashyyykeko agureen errespetua lorrarazi zion, Senatu Galaktikoko wookiee ordezkariak erretiratu zirenean, agureek Yarua bidali zuten tokia betetzera Koruskant planetan.

Valorum Kantzilerra bere kargutik kendua izan zenean, wookiee senataria zutik jarri zen eta proposamena harrokeria handiz babestu zuen, indarrean zegoen gobernua, usteltzat joz. Inongo zalantzarik gabe, Yarua Senatuan bizi zen, Koruskanteko edozein planetarteko ordezkari bezala.

Klon Gerrak hasi baino pixkat lehenago, 215 wookiee erailak izan ziren trandosharrek Kashyyykeko garraio bat eraso zutenean. Kashyyykeko wookieen eta Trandoshako trandosharren arteko harreman diplomatikoak, sekula ez ziren mesedegarriak izan. Beti etengabeko gerretan murgilduta, bi espezieek, bizirauteko borrokatu zuten. Gertakari tragiko honen ondoren, Trandoshako gobernuak, eraildako wookieen gorpuak itzultzeari uko egin zion, Yaruari eta bere herriari sumin handia eragin ziena.

Errepublika Galaktikoak, ahalak eta bi egin zituen arazo diplomatiko horiek konpontzeko. Berehala, Oppo Rancisis Jedi maisua izendatu zuten bitartekari diplomatiko bezala aritzeko. Baina, negoziaketak, Klon Gerren ondorioz eten ziren, eta, pixkanaka, Palpatine kantzilerraren laguntza, jeisten joan zen, kontua ahaztua geratu zen arte, baina ez bi aldeentzat, baizik eta Errepublikako burokratentzat.

Sistema Independenteen Konfederakuntzak, ez zuen wookieei euren taldean toki bat eskaintzeko aukera alferrik galdu, Errepublikaren egoer diplomatikoak konpontzeko ezgaitasuna argudiatuz. Baina Yarua senatariak berean jarraitu zuen, eta proposamen horri uko egin zion, wookieen eta Kashyyyk planetaren tokia, Errepublikaren barnean zegoela esanez. Klon Gerren garairako, Yarua senatariak, ia bazituen hirurehun urte inguru.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3571896

 |

* Wd Datuak: Q3571896
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Yersiniosia** Yersinia enterocolitica bakterioak eragindako hesteetako patologia da (enterokolitisa), zoonosi bat dena (animaliengandik gizakiengana transmititzen den gaitza). Ur edo janari kutsatuen bidez (pasteurizatu gabeko esnea, ostrak eta -batez ere- txerri haragia edo txerrikien bidez) harrapatzen da .

Europan yersiniosi kasuak areagotzen ari dira azken urteotan. Belgikan eta Alemanian, esaterako, Yersinia enterocoliticak Shigellak baino gastroenteritis gehiago sortzen ditu. Yersiniosiaren kasuak ugariagoak dira lurralde hotzetan beroetan baino (Europako iparraldean, adibidez) , bakterio eragilea hobeto hazten baita tenperatura bajuetan.

Yersiniosiak ume txikiak -batik bat- jotzen ditu.

Infekzioa
---------

Yersinia enterocolitica animalien digestio-aparatuan bizi ohi da. Gizakia kutsatzen da animalien okela edo esnea hartzerakoan (pasteurizatu gabeko esnea edo sukaldean oso gutxi kozinaturiko haragia jaterakoan). Txerrien okela, batez ere, arriskutsua da oso gordin jaten denean.

Infektatzen duenean, Yersinia enterocolitica erraz atxikitzen da heste-epiteliora, eta enterotoxina bat ekoizten du, termoegonkorra, sindrome diarreikoa eragiten duena. Antza, bakterioak plasmido bati zor dio bere birulentzia (plasmidodunak ez diren anduiak ez baitira patogenoak).

Sintoma klinikoak eta tratamendua
---------------------------------

Umeengan bakterio patogenoak beherakoak, sukarra eta sabeleko mina eragiten ditu (gorozkiak odoltsuak izan daitezke). Mina oso bortitza da batzuetan, eta apendizitis batekin nahas daiteke. Hainbat kasutan bakteriemia, adenitis mesenterikoa eta poliartritis erreaktiboa agertzen dira.

Gaitza berez sendatu ohi da eta gehienetan ez du antibiotikorik behar. Bakteriemia, adenitis mesenterikoa edo beste konplikazioren bat agertuz gero tratamendu antibiotikoa, aldiz, ezinbestekoa da (doxiziklina).

Gizabanako eramaileak (bakterio patogenoa haien heste lodian dutenak gaitzaren sintomak eduki gabe) oso arriskutsuak dira janariak manipulatzen dituztenean, eta yersiniosi kasu batzuen jatorrian daude (beste hainbeste gertatzen da Salmonella bakterioaren eramaileekin ere)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ingraham, J. eta Ingraham, C. *Introducción a la Microbiología* vol. 1, Ed. Reverté, 565 orr.
2. ↑   Bourgeois, CM; Mescle, JF; Zucca, J: Microbiologia alimentaria", vol. 1, 122-127 orr, ed. Acribia
3. ↑   Basaras, Miren; Umaran, Adelaida. *Mikrobiologia medikoa.*  EHU, 198 or. ISBN 84-8373-658-6..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2600216
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D015009
* **Kimikako identifikadoreak**
* KEGG: H00298

 |

* Wd Datuak: Q2600216
Tenerifeko Harri zenata
**Zenata** (amazigeraz: ⵉⵣⵏⴰⵜⴻⵏ, *Iznaten* edo ⵉⵣⵏⴰⵙⴻⵏ) Erdi Aroko herri berbereen talde batek jaso zuen izena da, hauetatik gaur egungo zenbait etnia jaisten direlarik. Ibn Khaldun historialari eta bidaiariak kontatzen duenez, Masmuda eta Sanhajarekin batera, orduko hiru konfederazio berbere nagusienetako bat osatu zuten. Gainean, tribu hauek, aldi berean nomadak eta sedentarioak zirenak, baita hirien eraikitzaileak ere, Magreb Ertainean (egungo Aljerian) bildu zirela esan zuen.

Zenbait erresuma sortu zituzten Fezzanen, Kairuanen, German, Djerman eta Tilimsenen, baita Sijilmasan eta Fezen ere.

Bere hizkuntza, zenatera, amazigheraren barietate bat zen. Magreben zehar sakabanatutako amazigherafono talde batzuek, gaur egun, zenaterazko hitz eta ezaugarri asko mantentzen dituzte. Aljeriako eta Marokoko mugatik iparraldera, Beni Snous eskualdean eta Saharako oasi ugaritan, nagusiki Gouraran eta Auresen, mantendu dituzte baita Mzab eta Libiako tuaregen artean.

Zenaten adar bati antzinean garamanteak zieten, eta Garamantikan bizi ziren, hein handi batean, egungo Fezzanekin bat zetorrena. Bere hiria Ghadames (latinez: *Cydamus*) izan zen. Zenaten beste adarrak transhumanteak ziren, eta Numidian gaetulien eta antzinako mairuen (mauritaniarrak) zati ziren. VII. mendean Islama sartu zen arte, zenatak, nagusiki, "jentilak" ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** E. M. Albarnossé, ed. *Généalogie des Berbères.* .
2. ↑   Van Sertima, Ivan.  (1992). *The Golden Age of the Moor.*  in: *Journal of African civilizations*. 11 Transaction Publishers, 474 pages or. ISBN 9781412815369..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q146076
* **Identifikadoreak**
* BNF: 122603523 (data)
* SUDOC: 031377076

 |

* Wd Datuak: Q146076
**Miðvágur** (danieraz *Midvåg*) Faroetako Vágar eskualdeko herri handiena da. Uharetaren hegoaldean dago kokaturik eta Vágar udalerriaren parte da.

Etimologia
----------

*Miðvágur* izenak "erdiko badia" esan nahi du.

Geografia
---------

Izen bereko badiaren ertzean kokaturik dago herria, Reynsatindur mendiaren azpian. Mendebaldean Faroetako aintzirarik handiena den Sørvágsvatn dauka, honen urak 30 metrotako Bøsdalafossur urjauziarekin iristen diren itsasora.

Historia
--------

Bikingoen Arotik populatua izan da, hori erakutsi dute indusketek. Balearen arrantzarako kokapen egokia izan duenez hau izan da bere jarduerarik garrantzitsuena historian zehar. 1899an Faroeetan ezagutu den balea ehiza handiena egin zen bertan, egun bakarrean 1.300 balea ehizatu baitziren.

1915etik aurrera Miðvágur udalerria izan zen baina 2009an Sandavágurrekin bat egin eta Vágar udalerria sortu zuten, uhartearen zatirik handiena hartzen duena.

Ondasun nabarmenak
------------------

* **Kálvalíđ:** Erdi Aroko etxe bat da. Ziurrenik Faroe uhartediko zaharrena. Gaur egun museo bihurturik dago.

Iruditegia
----------

* Eliza.Eliza.
* Kálvalíd.Kálvalíd.
* Kaia.Kaia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Danieraz)****(Italieraz)** Faroetako webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q855785
* Commonscat Multimedia: Miðvágur

---

* **Lekuak**
* OSM: 2154108

 |

* Wd Datuak: Q855785
* Commonscat Multimedia: Miðvágur
**Mizipsa** (?-K.a. 118) (antzinako grezieraz: Μικίψας; tifinaghez: MKWSN; hizkuntza punikoz: 𐤌𐤊𐤅‬𐤎𐤍), Masinisaren seme eta oinordekoa, Numidiako errege bat izan zen. Tronua K.a. 148an heredatu zuen eta Numidia 30 urtez gobernatu zuen.

Bere aita hil zenean, boterea Mizipsa eta honen anaia Gulussa eta Mastanabalen artean banatu zen, hurrenez hurren armadaren zuzendaritzaz eta justizia administrazioaz arduratu zirenak. Bere kanpo politika Masinisarenaren jarraipena izan zen, Erromaren alde eginez honek Kartagorekin izan zuen Hirugarren Gerra Punikoan, eta jarraian Lusitaniar gerretan Viriatoren aurka, Eszipion Emilianok zuzendutako erromatar armadentzat, arkulariak, habailariak eta elefanteak bidali zituelarik.

Mizipsa Hiempsal eta Aderbalen aita izan zen. Bere iloba Jugurta adoptatu zuen (bere anaia Mastanabalen semea zena) beranduago Numidiako errege izatea lortu zuena. Mizipsa hiltzean, erresuma Hiempsal, Aderbal eta Jugurtaren artean banatu zen, baina azken hau laster gailendu zitzaien bere bi lehengusuei.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Mizipsa*** Aldatu lotura Wikidatan |
Matematikan, **zenbaki defektiboa** *n* zenbaki arrunta da, zeinaren zatitzaileen batura (1a kontuan hartuta, baina ez zenbakia bera) haren balioa baino txikiagoa dena. Beste definizio baliokide hau da: zenbaki defektiboek *σ*(*n*) < 2*n* betetzen dute, non *σ*(*n*) zatitzaile funtzioa den, hau da, *n*-ren zatitzaile positibo guztien batura , *n* bera barne. 2*n* - *σ*(*n*) balioa *n*-ren **defektibotasuna** deritzo.

Zenbaki defektibo ez dena zenbaki oparoa deritzo.

Adibidea: 15 < 1 + 3 + 5 = 9

Zenbaki defektibo bikoitien eta zenbaki defektibo bakoitien kopurua infinitua da, esaterako, zenbaki lehen guztiak.

Ikus, gainera
-------------

* Zenbaki oparoa
* Zenbaki perfektua
* Zenbaki laguna

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** The Prime Glossary: Abundant number

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q467511
* Commonscat Multimedia: Deficient number

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q467511
* Commonscat Multimedia: Deficient number
**Mü Ariesekoa** Masami Kurumadak idatzi eta marraztutako manga eta animea den Saint Seiyako pertsonaia bat da. Bera, [[Aries

(konstelazioa)|Arieseko]] urrezko zalduna da. Gainontzeko urrezko zaldunetatik bereizten duen ezaugarri nagusia begien gainean dituen bi puntuak dira, Mu izeneko desagertutako kontinente batean jaioa izan daitekeela adieraz dezakeena. Bere ahalmen telepatikoak urrezko zaldun guztien artean boteretsuenak dira. Armajantziak konpontzeko gaitasuna ere badu.

Partehartzea
------------

Jatorrizko istorioan bere partehartzea, gehienbat, brontzezko zaldun protagonisten armajantziak konpontzera mugatzen da, Shiryu Dragoikoak Jamirrera bere armajantzia eta Seiya Pegasokoarena eraman zituen kasuan bezala. Beste horrenbeste egin zuen Hamabi etxeen sagan. Bere ikasle zen Kikiri brontzezko zaldunei hauen armajantzien kalteak erakusteko eskatu zion, eta hauek euren armajantziak kendu behar izan zituzten, Mük konpon zitzan. Horretan ordu bete eman zuen, eta, ordutik aurrera, brontzezko zaldunek euren betebeharra ia erlojupean egin behar izan zuten Saori-Atenaren bizia salbatzeko. Arieseko zaldun honen azken partehartzea jatorrizko istorioan garaiko hamabi urrezko zaldunak Hadesen inframunduko Aieneen Harresia suntsitzeko elkartu zirenean izan zen, Aioros Sagitariusekoaren jaurtitako geziarekin bete ahal izan zuten lana, hala behin betiko hamabi urrezko zaldunak desagertuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2517221

 |

* Wd Datuak: Q2517221