recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
2020ko ekainaren 8an **Basurtuko Ospitalean** (Bilbo, Bizkaia) **COVID-19 gaitzaren agerraldi** bat aditzera eman zuen Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailak. Kutsatze katea ospitaleratuta zeuden pazienteetan hasi zela esan zuen Nekane Murga Osasun sailburuak eta gero osasun-langileak kutsatu zirela. Kasu gutxirekin hasi zen agerraldia bi egunen buruan handitu egin zen, ekainaren 10ean hogeita bost kasu egiaztatu baitziren. Agerraldi hau garai berean Txagorritxun (Gasteiz, Araba) izandakoa baino esanguratsuagoa izan zen, bederatzi osasun-langile eta lau bisitari kutsatu baitziren.

Garapena
--------

Ekainaren 8an atzeman ziren lehen hamar kasuak, Basurtuko Ospitaleko Revilla pabiloian. Hedapen-katea ustez COVID-19az kutsaturik ez zeuden pazienteetan hasi zen eta horiek kutsatu izanaren zergatia oraindik ez dago argi. Paziente hauengandik osasun-langileetara eta pazienteak bisitatu zituztenetara iritsi zen gaitza, hala, ekainaren 9an kutsatu kopurua bikoiztu egin zen eta ekainaren 10erako beste bost kasu berri atzeman ziren. Agerraldiaren handitasuna jakiteko asmoarekin, Osasun Sailak adierazi zuen Basurtuko Ospitaleko langile guztiei egingo zitzaiela PCR testa, hau da, 4.500 pertsona ingururi. Ekainaren 10erako 423 test zituzten eginak, gehienak osasun-langileei baina baita ere bisitari eta pazienteei. Egun hartan bertan hil zen COVID-19 gaitzaren agerraldi honek jota lehen pertsona.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    Lozano, Maite Asensio. «Beste agerraldi bat ikertzen ari dira Basurtuko ospitalean» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-06-10).
2. 1 2 3 4 5 6    Lete, Irati Urdalleta. «Basurtuko agerraldian beste bost pertsona gaixotu dira, eta bat hil» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-06-10).
3. ↑    Lozano, Maite Asensio. «Basurtuko eta Txagorritxuko agerraldiak ikertzen ari da Osakidetza» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-06-10).
4. ↑    SA, Baigorri Argitaletxea.  (2020-06-09). «Basurtuko fokuan beste 10 kutsatu atzeman eta kezkak areagotu dira» *GARA* (Noiz kontsultatua: 2020-06-10).
**Franklin konderria** (ingelesez: *Franklin County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Benton da. 2010eko zentsuaren arabera 39.561 biztanle zituen, Franklin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Franklin konderriak 1.117,43 kilometro koadro ditu. Horietatik 58,42 ura dira. Beste 1.059,02 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 35,4 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 39.561 pertsonetatik 38.828 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 475 dira. 118 beltzak edo afroamerikarrak. 92 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 122 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 385 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486491
* Commonscat Multimedia: Franklin County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147762275
* LCCN: n81149947
* NARA: 10039189
* **Lekuak**
* OSM: 1800954
* TGN: 2000506

 |

* Wd Datuak: Q486491
* Commonscat Multimedia: Franklin County, Illinois
*Artikulu hau eliz arkitekturako elementuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Burdin hesi (argipena)».*
Hernaniko elizako kapera bateko burdin hesia.
**Elizako burdin hesia** eliza baten barruko espazioak bereizten dituen egitura bertikala da, tradizio katolikoan erabilia batik bat.

Iruñeko katedralekoak
---------------------

Elizako arkitekturaren elementu honen adibideak badaude Euskal Herrian, baina bereziki nabarmentzekoak dira Iruñeko Katedralean ikus daitezkeenak. Bi burdin sare handi eta baliotsu kontserbatzen dira, presbiterioa ixten duena bata eta Eukaristiaren kapera ixten duena. Antzina, kapera guztiak hesi gotiko soilez itxita zeuden, baina XIX. mendearen hasieran ezabatu zirenak eta balaustrada txikiekin ordeztu zire. Pieza zaharrak Iruñeko Udalari saldu zitzaizkion 1806an, eta honek bere burdina berrerabili zuen gaur egun San Lorentzo elizan dagoen San Ferminen kapera kanpoaldera ixten duten burdin hesiak sortzeko.



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Iruñeko katedraleko burdin hesiak, bata gotikoa eta bestea platereskoa. |  | Iruñeko katedraleko burdin hesiak, bata gotikoa eta bestea platereskoa. |
| Iruñeko katedraleko burdin hesiak, bata gotikoa eta bestea platereskoa. |


Presbiterioaren aurrealdea ixten duen burdin hesia gotikoa da. 1517an amaitua eta Gilen Ervenantekoak egina, eta garai hartako burdin sare gotikoen "erregina" bezala ezagutua. Goikaldea, orratz eta arku konopialez osatuta dago, gurutzatuak eta lorez errematatuak, euren artean eskultura multzoak tartekatuz.

Eukaristiaren kaperako burdin sareak, garai batean korua ixten zuen eta presbiterioko burdin sareari aurre egiten zion 1940ra arte. Platereskoa da estiloan, 1539-1540 bitartean egina, eta, bere forja eta estilo bikainagatik, Esteban de Obray hartzen da egiletzat.

Beste burdin sare garrantzitsu bat, antzinakoa denez, klaustroan kontserbatzen dena da, ikuztegiaren bi barnealdeak itxiz. Bere tipologiagatik, burdin hesi erromanikoen eskemari erantzuten dio, aurreko katedralaren zati izan daitekeelarik. Kondairak eta burdin hesiaren gainean dagoen plaka batek diotenez, Antso Azkarrak Navas de Tolosako guduan 1212an moztutako kateetako burdinarekin egin omen zen, Nafarroako armarrian irudikatzen diren kateekin alegia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Parroquia de San Lorenzo. «Inicio» *Capilla San Fermín* (Noiz kontsultatua: 2021-04-16).
2. ↑    *Gran Enciclopedia Navarra.*  La Caja 1990 ISBN 84-87120-02-4. PMC 801870679. (Noiz kontsultatua: 2021-04-16).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «02. Presbiterio» *Catedral de Pamplona* (Noiz kontsultatua: 2021-04-16).
1948ko taldea.
**Universitatea Craiova** (izen osoa *Clubul Sportiv Universitatea Craiova*) Errumaniako futbol talde bat da Craiova hirikoa. Errumaniako 3 Liga eta 6 Kopa eskuratu ditu. Honetaz gain Europako txapelketa bateko final erdietara iristen lehenengo talde errumaniarra izan zen, 1983ko UEFA Kopan.

Historia
--------

Craiovako futbolaren historia 1921ean hasi zen *Craiovan Craiova* eta *Rovine Griviţa Craiova* taldeak sortzerakoan. 1948an Unibertsitateko ikasle eta irakasleek *FC Universitatea Craiova* sortu zuten. Garai onena 70. hamarkadan eta 80. hasieran bizi izan zituen. 1974an Liga irabazi zuen eta 1977 eta 1978an kopak. Hurrengo urteetan ere tituluak lortu zituen eta 1982-83 denboraldian UEFA Kopan ibilbide apartaburutu zuen, final erdietarino iritsi zelarik. SL Benfica talde portugaldarrak utzi zuen finaletik kanpo, Lisboan 0-0 berdindu eta Errumanian 1-1 berdindu ondoren, kanpoan sartutako gol kopuruak erabaki zuen beraz finalista. Constantin Oţet eta Nicolae Ivan ziren talde honen entrenatzaileak eta talde honek *Craiova Maxima* ezizena jaso zuen.

Azken urteetan maila igo du eta 2018 eta 2021 urteetan Kopa irabazteaz gain 2019-20 denboraldian bigarren egin zuen ligan.

Palmaresa
---------

### Errumanian: 10

* Errumaniako Liga (3): 1974, 1980, 1981.
* Errumaniako Kopa (6): 1977, 1978, 1981, 1983, 2018, 2021.
* Errumaniako Superkopa (1): 2021.

### Nazio artean: 0

#### UEFA Kopa

* final erdiak 1983an.

Kanpo estekak
-------------

* **(Errumanieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16838020

 |

* Wd Datuak: Q16838020
**Franklin konderria** (ingelesez: *Franklin County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Apalachicola da. 2010eko zentsuaren arabera 11.549 biztanle zituen, Franklin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Franklin konderriak 2.658,61 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.273,68 ura dira. Beste 1.384,93 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,23 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 11.549 pertsonetatik 9.717 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 529 dira. 1.574 beltzak edo afroamerikarrak. 52 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 26 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 175 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488813
* Commonscat Multimedia: Franklin County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145428674
* ISNI: 0000 0004 0627 9057
* LCCN: n81108252
* **Lekuak**
* OSM: 1210712
* TGN: 2000267

 |

* Wd Datuak: Q488813
* Commonscat Multimedia: Franklin County, Florida
**Bursaspor** Turkiako futbol taldea da, Bursa hirikoa. Turkiako Liga eta Kopa bana irabazi ditu.

Historia
--------

1963an Bursako Acar İdman Yurdu, Akınspor, İstiklal, Pınarspor eta Çelikspor taldeek bat egin zuten *Bursaspor* sortzeko. 1967an lehen mailara igotzea lortu zuen. 1971 eta 1974an Kopako finalak jokatu zituen baina galtzaile atera zen bietan. Dena den, 1974ko finalista izatearren Europako Errekopan hartu zuen parte eta final laurdenetaraino iritsi zen, Dinamo Kievek kanporatu zuen. 1986an maila galdu zuen baina Kopa irabazi zuen eta lehen mailan mantendu zuten.

Azken urteetan maila bikaina lortu du. 2010an Liga irabazi zuen eta 2012 eta 2015ean Kopako finalak jokatu zituen. Liga irabazi izanagatik 2010-11 denboraldian Txapeldunen Ligan aritu zen ligaxka fasean. Talde gogorrak tokatu zitzaizikon Manchester United, Valencia eta Glasgow Rangers, honen ondorioz laugarrena gelditu zen.

Palmaresa
---------

### Turkian: 4

* Turkiako Liga:
	+ Txapelduna (1): 2010.
* Turkiako Kopa
	+ Txapelduna (1): 1986.
	+ Finalista (5): 1971, 1974, 1992, 2012, 2015.
* Turkiako Superkopa:
	+ Txapelduna (0)
	+ Finalista (2): 1986, 2010.
* Lehen Ministroaren Kopa:
	+ Txapelduna (2): 1971, 1992.
	+ Finalista (1): 1974.

### Nazioartean: 0

* Europako Errekopa (0): final laurdenak 1975ean.
* Txapeldunen Liga (0): 2011 urtean ligaxka fasean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Turkieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q203573
* Commonscat Multimedia: Bursaspor

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 313429198

 |

* Wd Datuak: Q203573
* Commonscat Multimedia: Bursaspor
Erromatar Kolonia, franko erripuariarren hiri nagusia
**Franko erripuariarrek** edo **Rhineko frankoek** (latinez: *Ripuarii*) VI. mendeko iturrietan aipatzen den frankoen bi talde nagusienetariko bat osatzen zuten. Erripuariarrak Rhinen bizi ziren, egungo iparraldeko Alemanian, eta boterea lortu ahala, ibaia zeharkatu zuten. Beste taldekoak *Salii*, edo "franko saliarrak", izan ziren, egungo Herbehereetan eta Belgikan bizi zirenak.

Erripuariar eta saliarren arteko banaketa Erromatar Inperioaren amaieran gertatu omen zen baina, agirietan agertu zenerako, jada merovingiarrek konkistatuta zeuden. Hala ere, gutxienez, VII. mendera arte bere izaera mantendu zuten eta baita *Lex Ripuaria* izeneko bilduman gordetako bere lege tradizionalak ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2015-1-30). *174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak.* , 9 or..
2. ↑   Rivers, Theodore John.  (1986). *Laws of the Salian and Ripuarian Franks.*  New York: AMS Press.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q316860
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q316860
**Filolao Krotonakoa** (Krotona, K.a 470-K. a. 385) zientzia gizon eta filosofo pitagoriko bat izan zen. Eskola pitagorikoko kide nabarmenetakoa izan zen, Pitagoras bera baino ehun bat urte geroagokoa. Pitagorikoetan liburu bat idatzi zuen lehenengoa omen da, *Naturaren gainean* izenekoa hain zuzen, baina lan horretatik zati batzuk bakarrik gorde dira. Zientzia arloan, kosmologia, psikologia eta medikuntza landu zituen.

Pentsaera
---------

Filolaok kosmos osoa mugagabean mugatuak sartu eta doitzearen ondorioa dela dio. Bere hitzetan:

"*Natura mugagabeak ziren gauzez eta mugatzaileak diren gauzez osatu zen kosmosean, kosmosa osotasun gisa zein bete baitako guztia gisa harturik*". Lehenengo zatia.

Mugagabean mugatzaileak harmoniaz osatzen dira, musikan gertatzen den antzera.

Bere aburuz unibertsoak honako ezaugarriak zituen:

* Erregularra
* Aurresangarria
* Aritmetikoa

Planetak eta astroak biraka egongo lirateke, lurrak adibidez orbita zirkular batean. Joniarren unibertsoekin alderatuz ezberdintasun garrantzitsuak ziren aipaturikoak, gainera eguna eta gauaren efektua azaldu zuen. Honen ustez lur espazioan finko zegoen puntu baten inguruan zebilen biraka, ideia hau bere garaikide izan zen Calamatako Leuripides rapsodak jaso zuelarik.

Filolaosen ustez kosmosaren erdigunean Hestia izeneko su bat zegoen eta 9 gorputz zeuden bere inguruan:

* Antichon, eguzkiagandik lurra babesten zuen planeta ikusezina lurra, bere inguruan biratuz eta beti aurpegi bera emanez; **Antiterra** ere deitua.
* Lurra
* Ilargia
* Eguzkia, erdiguneko sua islatzen zuen kristalezko esfera.
* 5 planeta ikuskarriak: Merkurio, Artizarra, Marte, Jupiter eta Saturno
* Izar finkoen esfera, hau da, aurreko astroak biltzen zituen esfera.
**Franklin konderria** (ingelesez: *Franklin County*) Vermontko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua St. Albans da. 2010eko zentsuaren arabera 47.746 biztanle zituen, Franklin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Franklin konderriak 1.792,22 kilometro koadro ditu. Horietatik 150,93 ura dira. Beste 1.641,29 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 26,64 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 47.746 pertsonetatik 45.861 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 571 dira. 200 beltzak edo afroamerikarrak. 487 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 223 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 952 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q509880
* Commonscat Multimedia: Franklin County, Vermont

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139553803
* LCCN: n80090551
* NARA: 10036591
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 62001
* TGN: 1002389

 |

* Wd Datuak: Q509880
* Commonscat Multimedia: Franklin County, Vermont
**Francesc d'Assís Galí i Fabra** (Bartzelona, 1880ko azaroaren 22a-Ibidem, 1965eko irailaren 23a) Kataluniako margolari eta pedagogoa izan zen, Frankismoan erbesteratuta. Llotjako Eskolan, hau da, Bartzelonako Arte eta Lanbide Eskolan ikasi zuen eta Alexandre de Riquerren ikaslea izan zen.

Biografia
---------

Bere pintura modernista izan zen hasiera batean, sinbolismo eta errealismo faseetatik pasatuz, Noucentismeren etorrerarekin ideia berrietarantz idealismo apur batekin aldatu zen arte. Irakaskuntzan ere aritu zen, 1906an Bartzelonan eskola bat sortuz, didaktika tradizionalaren aurka. Ikasle izan zituen, besteak beste, Joan Miró eta Josep Llorens i Artigas. 1929ko Bartzelonako Erakusketa Unibertsaleko aholkulari artistiko izendatu zuten, eta haren kartela diseinatu zuen. Gerra Zibilean Errepublikako Arte Ederretako Zuzendari Nagusia izan zen. 1939an Londresera erbesteratu zen.

Obra
----

Bere margolanetatik nabarmentzekoak dira Bartzelonako Correos eraikineko freskoak, 1928ko Palau Nacionalaren kupulakoak, 1929ko Nazioarteko erakusketaren karietara eginak, eta Bartzelonako Hiriko Etxeko Kixotearen Aretoko margoak, 1958an eginak.

Iruditegia
----------

* Francesc
* Bartzelonako Postetxe Nagusiaren freskoak (1928).Bartzelonako Postetxe Nagusiaren freskoak (1928).
* Palau Nacionalaren kupula barrutik, Bartzelona (1929).Palau Nacionalaren kupula barrutik, Bartzelona (1929).
* Kataluniako Arte Museo Nazionalaren kupula (1929).Kataluniako Arte Museo Nazionalaren kupula (1929).

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q443386
* Commonscat Multimedia: Francesc d'Assís Galí

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87744725
* ISNI: 0000 0000 6640 1430
* BNE: XX878069
* CANTIC: a10240780
* GND: 1212136365
* ULAN: 500036298
* UB: a1380802
* RKD: 130198
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 10335

 |

* Wd Datuak: Q443386
* Commonscat Multimedia: Francesc d'Assís Galí
**Franko-belgikar komikigintza**, frantsesez: *Bande dessinée franco-belge*, Frantzia, Belgika eta Suitzan ekoitzitako frantsesezko komikigintzari deritzo, eta AEB eta Japoniakoekin batera munduko hiru komikigintza nagusienetako bat da.

Europan komikigintza nagusiena da, bai usadioz eta baita gaur egun ere, nagusiki Frantzia eta Belgikan, urteroko argitalpen eta salmenta kopuruek baieztatzen duten bezala.

Komikigintza honen barnean Métal Hurlant, Pilote edo Spirou bezalako komiki-aldizkari garrantzitsua daude, Asterix, Tintin, Barbarella, Donjon eta XIII komiki-sailak edo Chaland, Cosey, Lauzier, Moebius, Tardi, Hergé, Enki Bilal, Albert Uderzo, René Goscinny eta Töpffer komikilariak, beste askoren artean.

Angulemako Komiki Azoka bere urteroko jaialdi eta erakustoki nagusia da.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1431020
* Commonscat Multimedia: Bande dessinée

---

 |

* Wd Datuak: Q1431020
* Commonscat Multimedia: Bande dessinée
**Franklin konderria** (ingelesez: *Franklin County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Frankfort da. 2010eko zentsuaren arabera 49.285 biztanle zituen, Franklin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Franklin konderriak 549,1 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,04 ura dira. Beste 538,06 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 89,76 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 49.285 pertsonetatik 42.400 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.374 dira. 5.078 beltzak edo afroamerikarrak. 82 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 692 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 67 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 959 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491919
* Commonscat Multimedia: Franklin County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159464100
* ISNI: 0000 0004 0617 7827
* LCCN: n82018423
* NARA: 10036589
* **Lekuak**
* OSM: 1846522
* TGN: 1002382

 |

* Wd Datuak: Q491919
* Commonscat Multimedia: Franklin County, Kentucky
**Franklin konderria** (ingelesez: *Franklin County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Franklin da. 2010eko zentsuaren arabera 3.225 biztanle zituen, Franklin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Franklin konderriak 1.491,84 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,49 ura dira. Beste 1.491,36 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,16 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.225 pertsonetatik 3.178 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 33 dira. 1 beltzak edo afroamerikarrak. 10 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 33 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485623
* Commonscat Multimedia: Franklin County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148931079
* LCCN: n81039807
* **Lekuak**
* OSM: 1425414
* TGN: 2001346

 |

* Wd Datuak: Q485623
* Commonscat Multimedia: Franklin County, Nebraska
***Francesca da Rimini eta Paolo Malatesta Dantek eta Virgiliok behatuta*** margolana Ary Scheffer artista frantsesak 1822 eta 1855 artean gutxienez oso antzeko sei bertsiotan margotutako konposizioa da; guztiak mihise gaineko oliotan daude. Margolanek Danteren "Infernua"ren eszena bat erakusten dute, Dante eta Virgilio eskuineko itzaletan Francesca da Rimini eta Paolo Malatesta maitale erailak Infernuan ikusten. "Schefferren lanik onena bezala deskriba liteke".

Jatorri literarioa
------------------

*Jainkotiar komedia*ren lehen liburukian, "Infernua", Dantek eta Virgiliok Francesca eta bere maitale Paolorekin topo egiten dute lizuneentzat gordeta dagoen infernuko bigarren zirkuluan. Zirkulu honetan, arrazoia alde batera utzi eta haien pasioek bultzatuta jokatu dutenak izango ditugu. Hauek iada zirgotuak dira, eta amaierarik ez duen zurrunbilo baten barne egongo dira betiko. Zurrunbilo horretan Dantek Francescarekin egingo du topo; izan ere,  bere koinatu eta amorante Paolorekin harreman sexualak izateagatik dugu zirgortua.

Bertsioak
---------

* Pittsburghen dagoena, 1851.Pittsburghen dagoena, 1851.
* Cleveland, 1851.Cleveland, 1851.
* Hamburgo, 1854.Hamburgo, 1854.
* Louvre, 1855.Louvre, 1855.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Rosenthal, Léon, *Romanticism*, 172 or, 2014, ISBN 1783103280.
2. ↑  NEIRA SOTO, K.: *El infierno de Dante. Lo esencial es invisible a los ojos*. Chileko unibertsitatea, filosofia eta giza zientzien fakultatea, 5. orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5479139
* Commonscat Multimedia: Les ombres de Francesca da Rimini et de Paolo Malatesta apparaissent à Dante et à Virgile

---

 |

* Wd Datuak: Q5479139
* Commonscat Multimedia: Les ombres de Francesca da Rimini et de Paolo Malatesta apparaissent à Dante et à Virgile



[[]Kategoria:Louvre museoaren margolanak]
**Franklin konderria** (ingelesez: *Franklin County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ottawa da. 2010eko zentsuaren arabera 25.992 biztanle zituen, Franklin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Franklin konderriak 1.494,78 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,94 ura dira. Beste 1.480,84 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,39 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 25.992 pertsonetatik 24.817 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 937 dira. 320 beltzak edo afroamerikarrak. 180 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 99 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 559 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q374989
* Commonscat Multimedia: Franklin County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143083438
* LCCN: n82004298
* NARA: 10038956
* **Lekuak**
* OSM: 1070416
* TGN: 2000689

 |

* Wd Datuak: Q374989
* Commonscat Multimedia: Franklin County, Kansas
**Franklin konderria** (ingelesez: *Franklin County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Malone da. 2010eko zentsuaren arabera 51.599 biztanle zituen, Franklin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Franklin konderriak 4.396,43 kilometro koadro ditu. Horietatik 177,03 ura dira. Beste 4.219,4 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,74 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 51.599 pertsonetatik 44.146 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.506 dira. 2.834 beltzak edo afroamerikarrak. 3.753 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 215 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 76 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 567 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115247
* Commonscat Multimedia: Franklin County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123161887
* ISNI: 0000 0004 0423 2108
* LCCN: n81023236
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 87742
* TGN: 7013941

 |

* Wd Datuak: Q115247
* Commonscat Multimedia: Franklin County, New York
**Camden konderria** (ingelesez: *Camden County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Woodbine da. 2010eko zentsuaren arabera 50.513 biztanle zituen, Camden kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Camden konderriak 2.025,02 kilometro koadro ditu. Horietatik 437,29 ura dira. Beste 1.587,73 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 50.513 pertsonetatik 38.567 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.590 dira. 9.621 beltzak edo afroamerikarrak. 230 amerikar natiboak ziren eta 70 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 706 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 72 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.247 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110504
* Commonscat Multimedia: Camden County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144256437
* ISNI: 0000 0004 0407 7849
* LCCN: n81072781
* NARA: 10039255
* **Lekuak**
* OSM: 417391
* TGN: 2000311

 |

* Wd Datuak: Q110504
* Commonscat Multimedia: Camden County, Georgia
**Camp konderria** (ingelesez: *Camp County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Pittsburg da. 2010eko zentsuaren arabera 12.401 biztanle zituen, Camp kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Camp konderriak 526,37 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,18 ura dira. Beste 507,19 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 23,56 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.401 pertsonetatik 9.946 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.648 dira. 2.133 beltzak edo afroamerikarrak. 38 amerikar natiboak ziren eta 17 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 59 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 204 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108837
* Commonscat Multimedia: Camp County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138384190
* LCCN: n81066309
* **Lekuak**
* OSM: 1839374
* TGN: 1002230

 |

* Wd Datuak: Q108837
* Commonscat Multimedia: Camp County, Texas
**Camden konderria** (ingelesez: *Camden County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Camdenton da. 2010eko zentsuaren arabera 44.002 biztanle zituen, Camden kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Camden konderriak 1.835,38 kilometro koadro ditu. Horietatik 136,55 ura dira. Beste 1.698,83 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 23,97 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 44.002 pertsonetatik 42.927 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.014 dira. 170 beltzak edo afroamerikarrak. 199 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 175 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 22 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 502 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484767
* Commonscat Multimedia: Camden County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148934780
* LCCN: n81093410
* **Lekuak**
* OSM: 1180499
* TGN: 2001178

 |

* Wd Datuak: Q484767
* Commonscat Multimedia: Camden County, Missouri
*Les Miserables* eleberriaren lehenengo film adaptazioaren kartela.
**Film adaptazioa** edo **gidoi moldatua** literatura lan bat beste formato batera eramatea da. Horrek lengoaia literarioaren aldaketa dakar eta, askotan ere, argumentuaren beraren aldaketa. Horrela sortutako ekoizpena arte-lan berria bezala onartu behar da. Liburu baten zinemarako adaptazioa iada ez da liburu bat, filma baizik eta erabilitako errekurtsoak ez dira berdinak. Normala da baita ere istoriaren mezuak aldatzea. Filmean, bestetik, emozioak sortzen dituzten elementu berriak daude: argiak, enkuadreak, musika, itzalak, soinuak... Hori guztia liburuan figura erretorikoen bidez transmititu behar dira.

Zailtasunak
-----------

Liburu bat lengoaia zinematografikora eramatea ez da lan erraza, batez ere ikusleak jatorrizko lana ezagutzen baitu: zaila da aurretik sortutako usteak mantentzea. Liburu bat irakurtzen dugunean gure irudimenak elementu asko sortzen eta moldatzen ditu, guztia gure estetikaren arabera moldatuta. Adaptazio on bat, bestetik, jatorrizko liburua hitzez-hitz ez du zergatik jarraitu behar; filmak eta liburuak jatorri amankomunak izango dituzte baina lan independenteak dira.

Sariak
------

Munduko zinema sari ezagunenetan Film Adaptazio onenari eskainitako sariak ematen dira: Oscar Sariak, Goya Sariak, César Sariak...

Munduko onenen sailkapenak
--------------------------

Askotan horrelako bildumak egin dira moldaketa onenak azaltzeko. Hemen bi:

* Bill Gibron, *PopMatters* aldizkarian: :

1. *The Lord of the Rings (film saila)*
2. *Trainspotting*
3. *Schindler's List*

* *SensCritique* aldizkariaren Top 50: :

1. *Planet of the Apes*
2. *Dangerous Liaisons*
3. *The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring*

Euskal liburuen film adaptazioak
--------------------------------

Euskal zineman euskal literatura iturri bat izan da gidoiak sortzeko garaian:

* *Hamaseigarrenean, aidanez* 1985. urtean Anjel Lertxundik eginiko film ertaina da.
* Ramon Saizarbitoriaren *Ehun metro* eleberrian oinarrituta 1985 urtean Alfonso Ungríak izen bereko zuzendu zuen.
* Arantxa Urretabizkaiaren *Zergatik panpox* eleberrian oinarrituta 1985. urtean Xabier Elorriagak film ertaina egin zuen.
* Montxo Armendariz orbaibartar zuzendariak 2005ean, Bernardo Atxagaren *Obabakoak* liburua zinemara eraman zuen, *Obaba* filmarekin.
* Dolores Redondoren *El guardián invisible* (euskaraz *Zaindari ikusezina*) 2017ko Fernando González Molina espainiar zinema zuzendariak zuzendutako thriller filma.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Bill Gibron, The 10 Best Book to Film Adaptations i Modern Cinema, PopMatters, 25 juin 2013 .
2. ↑  Top 50 des adaptations de livres au cinéma - SensCritique

Kanpo estekak
-------------

* Mª Victoria Sotomayor, *Literatura, sociedad, educación: las adaptaciones literarias*, *Revista de Educación*, 2005ko ale berezia, 217-238.or.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1257444
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85048224
* NKC: ph117226

 |

* Wd Datuak: Q1257444
**Formigas** (portugesez: *Ilhéus das Formigas*, fuɾˈmiɡɐʃ ahoskatua; euskaraz: «Inurrien uhartetxoak» esan nahi duena) Azoreetako ekialdeko uharte taldeko uhartetxo talde bat da. Ponta do Castelon, Santa Maria uhartearen hego-ekialdeko muturrean uhartetxoak ikus daitezke prismatiko batzuk erabilita. Uhartetxoek, guztien artean, 0,9 hektareako azalera hartzen dute, ikuspuntu ekologikotik urpean duten zatia garrantzitsua delarik. Lehen aldiz 1427an begiztatu zituen Diogo de Silvesek.

Deskribapena eta kontserbazio estatutua
---------------------------------------

Uhartetxoek eratzen dituzten zortzi harkaitzak oso baxuak dira, tokirik altuena 11 metrotara dagoelarik *Formigão* uhartetxoan. Sekula ez da inor bertan bizi izan. Santa Maria uhartetik 37 kilometro ipar-ekialdera eta São Miguel uhartetik 63 kilometro hego-mendebaldera daude. Uhartedi txiki honen gehienezko luzera 165 metrokoa da, eta bere zabalera 80koa. Ikuspuntu geologikotik, uhartetxoak, funtsean, basalto harkaitzez osatuta daude, Miozenoko fosilak dituzten kareharrizko betaren batzuk ere agertzen direlarik. Uhartetxo hauek inguratzen dituzten urak garrantzi ekologiko handikoak dira, bertan bizi diren bizidun mota ugariengatik, espezie askorentzat ugalketa eta elikatze tokia delarik, marrazo, dortoka eta zetazeoak horien artean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1437740
* Commonscat Multimedia: Formigas Islets (Azores)

---

 |

* Wd Datuak: Q1437740
* Commonscat Multimedia: Formigas Islets (Azores)
Gladiadoreak Treveriseko anfiteatroan
**Brot und Spiele** (Panem et circenses, Ogia eta zirkua, alemanez), Alemaniako erromatar jaialdirik handienaren izena da. Urtero, Alemaniako hiririk zaharrena den Treverisen ospatzen da (erromatarrek Augusta Treverorum deitua). Anfiteatroan, ikuskizun bat dago (antzerkia gladiadore borrokekin), eta terma inperialetan, erromatarren eguneroko bizitza aurkezten da (bizitza zibila zein militarra).

2006an, jaialdia, *Deutschland-Land der Ideen* ("Alemania, ideia herrialdea") leihaketaren garaile bat izan zen. 2007an, jaialdiak abuztuko 10etik 12rarte iraun zuen, eta Konstantino I.a Handia enperadorea gai garrantzitsu bat zen, bisitari kopurua errekor berri bat zen: 23.500. 2008an, jaialdia abuztuko 15etik 17rarte iraun zuen.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Alemanez)**Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q555158
* Commonscat Multimedia: Brot und Spiele

---

 |

* Wd Datuak: Q555158
* Commonscat Multimedia: Brot und Spiele
**Fløibanen:** Fløyen mendian gora doan funikularra da. Bergeneko atrakzio turistikorik handienetarikoa baita Norvegiako bisitatuenetarikoa ere. Milioi bat bidaiari inguruk erabili izan dute azkenengo urteetan zehar.

Ofizialki 1918ko urtarrilaren 15ean zabaldu zen Fløibanen John Lundiren ideiari ezker (1895), norvegiar legegintzaldiaren kide zenari. Lanari 1914an ekin zioten eta 1918rako linea prest zegoen. Gaur egun, %44-a Bergeneko udalerriari dagokio, gainontzeko portzentajea, hainbat talde pribatutan banatuta dago. Irabazien ehunekoaren parte bat etorkizuneko kabinetarako gordetzen da. Azkenengoz 2002 berriztu ziren (Iraila eta Azaroa bitartean) eta hurrengo aldaketa 2030 inguru emango da.

Bi kabina daude, bakoitzak 80 pertsonentzako lekua dutelarik. Ibilbidearen luzera 850 metro dira eta altueran ematen den desberdintasuna 300 metrotakoa. Kalibre txikiko erraila bezala definitzen da, hau da, 1435 mm baino estuagoa dena.

Kabina bakoitzari izena ematen zaio baita kolore ezberdinez margotu ere. *Blåmann*, urdina da, aldiz, *Rødhette* (Txano Gorritxo), gorria.

Ibilbideak zazpi minutu inguru irauten du, geltoki guztietan geratuz gero, zuzenean eginez gero, 3 minutu eta 20 segundo behar izaten du. Abiadura 4 edo 6 metrokoa da segundoko, zirkulazioaren arabera. Normalean, 6m/s- ko izaten da abiadura ohia, orduko 8 bidai inguru.

Ordutegiari dagokionez, irekitzen denetik, goizeko 10ak arte, 30 minuturo irteten da, ordu horretatik eta 20.30ak bitartean aldiz, 15 minuturo (asteburutan eta udan izan ezik, geltoki guztietan geldiuneak eginez)

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Norvegieraz [bokmål])**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117767
* Commonscat Multimedia: Fløibanen

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147887172
* LCCN: n91120808

 |

* Wd Datuak: Q117767
* Commonscat Multimedia: Fløibanen

60°23′47″N 5°19′42″E﻿ / ﻿60.39636°N 5.32842°E﻿ / 60.39636; 5.32842
**Fillmore konderria** (ingelesez: *Fillmore County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Geneva da. 2010eko zentsuaren arabera 5.890 biztanle zituen, Fillmore kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Fillmore konderriak 1.493,19 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,99 ura dira. Beste 1.490,2 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,94 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.890 pertsonetatik 5.797 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 178 dira. 30 beltzak edo afroamerikarrak. 22 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 9 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 29 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496091
* Commonscat Multimedia: Fillmore County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127865403
* LCCN: n82096169
* **Lekuak**
* OSM: 1425416
* TGN: 2001345

 |

* Wd Datuak: Q496091
* Commonscat Multimedia: Fillmore County, Nebraska
**Film luzea** edo **metraje luzeko filma** luzera dezente duen ekoizpenari deitzen zaio. Luzera hori herrialdeen arabera dago zehaztuta.

Definizioa
----------

Estatuen arabera aldatzen bada, ohikoena ordu beteko iraupena baino gehiago duenari film luzea esaten zaio. Frantzian, esaterako, Centre National de la Cinématographie instituzioaren arabera film luzea izateko gutxeneko luzera 59 minutu eta 29 segundu da; datu horiek garai batean 35 mm. eta 1.600 metroko film-bobina estandar baten iraupena zen. Academy of Motion Picture Arts and Sciences, American Film Institute eta British Film Institute erakundeek, bestetik, film luzea izateko gutxienez 40 minutu baino gehiago luzera eskatzen dute.

Aurrekariak
-----------

Zinemaren historian sortutako lehenengo film luzea 1906koa eta australiarra da: Charles Tait egilearen ''The Story of the Kelly Gang''. urte bat beranduago, 1906an, Frantzian, Michel Carrék zuzendutako ''L'Enfant prodigue''; film honen luzera 90 minutukoa zen. 1920tik aurrera luzera honen filmak ohikoak egin ziren eta gaur egun sarritan film hitza film luzearen sinonimotzat hartzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Academy Awards 79th*, *Rule 2 : Eligibility*
2. ↑  *The American Film Institute Catalog of Motion Pictures*.
3. ↑  Denis Gifford, *The British Film Catalogue*.
4. ↑  Site cultureandrecreation.gov.au
5. ↑  Vincent Pinel, *Le Cinéma muet*, éd. Larousse, 2010, p. 92

Ikus, gainera
-------------

* Film labur

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24869
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85047538
* NKC: ph332182
* NARA: 10661994
* AAT: 300263847

 |

* Wd Datuak: Q24869
**GRAFCET** automatismoak irudikatzeko eta analizatzeko modu bat da; batez ere, sekuentziazko sistemak deskribatzeko, hau da, etapatan zatigarriak direnak. AFCET (frantsesez: *Association Française pour la Cybernétique Économique et Technique*, Zibernetika Ekonomiko eta Teknikorako Frantziar Elkartea) delako erakunde frantsesak sortu zuen 1977an eta Petri sare modelo matematikoa du oinarri.

Beraz, GRAFCET automatismoak irudikatzeko lengoaia grafiko bat da eta honakoez osatuta dago:

* Ekintzei lotutako etapak.
* Etapen arteko trantsizioei lotutako trantsizio-baldintzak.
* Etapen eta trantsizioen arteko loturak.

GRAFCET hitza frantsesezko *Graphe Fonctionnel de Commande Etapes/Transitions* hitzen akronimoa da eta *etapa-trantsizioak komandatzeko grafo funtzionala* esan nahi du euskaraz.

Ikus,gainera
------------

* GEMMA

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q492595
* Commonscat Multimedia: GRAFCET symbols

---

 |

* Wd Datuak: Q492595
* Commonscat Multimedia: GRAFCET symbols
**Frantzia eta Italiaren arteko muga** Italia eta Frantzia banatzen dituen muga da. Hainbat aldaketa izan ditu historian zehar eta hainbat arrazoirengatik, bi herrialde horiek sortu zirenetik.

Ezaugarriak
-----------

Frantziaren eta Italiaren arteko muga 515 kilometrokoa da, Frantziako hego-ekialdean eta Italiako ipar-mendebaldean.

Ipar-mendebaldean hasten da, Frantzia-Suitza eta Italia-Suitza mugekin eratutako trifinioan (45° 55′ 23″ N, 7° 02′ 40″ E), Mont Dolent mendiaren mendebaldeko gailurrean (3.820 metroko garaiera), Frantziako Chamonix-Mont-Blanc (Savoia Garaia departamendua), Italiako Courmayeur (Aostako Harana) eta Suitzako Orsières (Valais) artean dagoena.

Gero, mugak hegoalderantz jarraitzen du, Mediterraneoraino, eta Mentonera iristen da Frantzian, eta Ventimigliarantz Italian.

Mugak Italiako hiru eskualde (Aostako Harana, Piamonte eta Liguria) eta lau probintzia (Aosta, Turin, Cuneo eta Imperia) banatzen ditu Frantziako bi eskualdetatik (Auvernia-Rodano-Alpeak eta Proventza-Alpeak-Kosta Urdina) eta bost departamentuetatik (Savoia Garaia, Savoia, Alpe Garaiak, Proventza Garaiko Alpeak eta Itsas Alpeak).

Mediterraneo itsasoko itsas-muga konplexuagoa da, Korsika Genovako golkoan baitago. Korsika eta Italiako penintsula bereizten ditu, baina baita Bonifacioko itsasartearen bidez Sardinia ere. 2015eko martxoan berretsitako akordio batek subiranotasun-eremuak definitzen ditu.

Mendate eta pasabideak
----------------------

Pasos de carretera entre Francia e Italia| Zbk. | Pasabidea | Altuera (m.) |
| --- | --- | --- |
| 1 | Mont Blanceko tunela | 1.381 |
| 2 | San Bernardo Txikiko mendatea | 2.188 |
| 3 | Mont-Cenis mendatea | 2.081 |
| 4 | Fréjusko tunela | 1.297 |
| 5 | Escalera mendatea | 1.762 |
| 6 | Montgenèvre mendatea | 1.850 |
| 7 | Agnel mendatea | 2.744 |
| 8 | Larche mendatea | 1.991 |
| 9 | La Lombarde mendatea | 2.350 |
| 10 | Tenda mendatea | 1.871 |
| 11 | Tendako tunela | 1.270 |
| 12 | Sanson mendatea | 1.706 |
| 13 | Ventimigliako bidea | 220 |
| 14 | Vescavo mendatea | 477 |
| 15 | La Giraudeko tunela (A8) | 220 |
| 16 | Menton-Ventimigliako bidea | 4 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *L'Alpe* 47. alea, 47. orr. & cartes IGN 1993
2. ↑   **(Frantsesez)**  *Le «mystère» des frontières maritimes franco-italiennes fait polémique en Italie.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1991288
* Commonscat Multimedia: Borders of France-Italy

---

 |

* Wd Datuak: Q1991288
* Commonscat Multimedia: Borders of France-Italy
**1383–1385eko krisialdia** Portugalgo historiako gerra zibil eta anarkia aldia izan zen, Fernando I.a erregearen heriotzarekin hasi zena.

1383ko urriaren 22an Fernando I.a Portugalgoa hil zen, gizonezko ondorengorik gabe. Beatriz, alaba bakarra, Joanes I.a Gaztelakoarekin ezkondurik zegoena, adingabea zenez gero (11 urte besterik ez zituen), Leonor erreginak hartu zuen erreginordetza. Burgesiak eta aristotraziaren zati batek ez zuten Gaztelako erregea begi onez ikusten eta Joanes Aviskoa, Petri I.aren sasiko seme eta Fernando I.aren sasianaia, hobetsi zuten.

1383ko abenduan Joanes Aviskoaren aldekoek Joáo Fernandes Andeiro, Leonor erreginordearen maitale eta begikoa, hil zuten. Leonorrek Joanes suhiari laguntza eskatu zion, eta hau Portugalen sartu zen bere armadarekin. Jarraian, Lisboa, Oporto eta beste hiri batzuetako burgesak Gaztelakoaren aurka altxatu ziren eta gerra zibila piztu zen. Joanes Gaztelakoak Frantziaren laguntza bildu zuen eta Joanes Aviskoak Ingalaterrako erresumarena.

1384ko maiatzean gaztelarrek Lisboa setiatu zuten, baina bost hilabete geroago alde egin behar izan zuten, hirian izurri pneumonikoa zabaldu zelako. 1385eko apirilean Coimbrako gorteek Joanes Aviskoa Portugalgo errege (Joanes I.a Portugalgoa) izendatu zuten. Joanes Gaztelakoak ez zuen erabakia onartu, baina abuztuaren 14an, Aljubarrotako guduan, erabateko porrota jasan zuen.

Aljubarrotako garaipenaren ostean Joanes Aviskoa Portugalgo erregetzat ezagutua izan zen, Gaztelak 1411 arte onartu ez zuen arren. Portugal eta Ingalaterraren arteko aliantza Windsorko Itunaren (1386) eta Joanes eta Filipa Lancasterkoaren arteko ezkontzaren bidez berretsi zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Erich HARTMANN: La batalla de Aljubarrota Elgrancapitan.org

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2105495
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85105257

 |

* Wd Datuak: Q2105495
**Fernando Urain** (Deba, Gipuzkoa, 1972ko apirilaren 4a) euskal musikaria eta zuzendaria da. Gaur egun musika ikastaroak emateaz gain, zuzendaria da Debako Musika Bandan eta Durangoko Orfeioian eta Musika Bandan.

Musikaren gaineko ikasketak
---------------------------

Tronpetako goi mailako ikasketak.
Musikari buruzko ikastaro ugari egin ditu Toledon, Elxen, Bilbon eta Txekiar Errepublikan, besteak beste.

Debako Musika Banda
-------------------

Urteak daramatza musika taldean, 11 urte zituelarik bertan sartuaz tronpeta jole moduan.
Urteek aurrera egin ahala, 1991n hasi zen Debako Musika Banda zuzentzen Euskadi mailako hiru musika banda txapelketa irabaziz (Zalla: 1994, 1996 eta 1997).

Aitzuri Abesbatza
-----------------

Debako Aitzuri Abesbatza zuzentzen aritu zen ere. Zumaiako Banda zuzentzen ari zenean deitu zioten abesbatza zuzentzeko (2013an, Zumaiako Banda Mikel Emezabalek zuzentzen du). Hori 2000n izan zen, eta orduz geroztik abesbatzako zuzendari bilakatu zen 2013ko udara arte, hots, Alaitz Urkiak ordezkatu zuen arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Durangoko Orfeoia eta Mozart.2013ko apirila
2. ↑   Fernando Durangon ere zuzendari. 2013ko ekaina
3. ↑   Fernando Urainek Aitzuri Abesbatzako zuzendaritza utziko du udaran. 2013ko maiatza

Kanpo estekak
-------------

* Fernando Urain[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257858

 |

* Wd Datuak: Q12257858
**Fernando Redón Huitzi** (Iruñea, 1929ko abuztuaren 31 - *ib.*, 2016ko azaroaren 15a) iruindar arkitekto bat izan zen. Bere ibilbide profesionaleko zatirik handiena Nafarroan burutu zuen.

1990era arte Nafarroako Unibertsitatearen irakaslea izan zen. Argazkilaritza ere landu zuen. 2004ean Kulturaren Vianako Printzea Saria irabazi zuen.

Biografia
---------

Bartzelona eta Madrilgo Arkitektura Goi Eskoletan ikasi zuen, horietan 1957an titulua eta 1969an doktoretza bereganatu zituen.

### Arkitektura

Nafar hiriburuan eraikin askoren arkitektura proiektuen egilea izan zen, gehienetan Javier Guibert iruindar arkitektuarekin elkarlanean, tartean Iruñeko Beloso auzoko Huarte etxea (1959), Bigarren Zabalgunean dagoen Huntzen eraikina (1961), Donibane auzoan dagoen Errozko dorrea (1964), Iruñeko Hirugarren Zabalguneko lehenbiziko eraikinak izan ziren Iturrama auzoko Huarte dorreak (1963), edota Ultzamako Golf Kluba.

1965ean Zangotzako Nafarroako Paper Fabrikaren etxebizitzak eraiki zituen, 1967an Iruñeko Joan XXIII erresidentzia eta 1968an Elkano kontzejuko erreabilitazio zentroa. Ondorengo urteetan honakoak eraiki zituen: 1969an Iruñeko Txantrea auzoko Done Jakue eliza eta bigarren Huarte etxea (La Manga del Mar Menor), 1972an Olatzagutiako Portland lantegiko Kontrol Zentroa, eta barne arkitekto bezala, 1973an Manuel Sagastumerekin batera Iruñeko hainbat negozio lokalen barnealdeak diseinatu zituen, 1979. urterarte Sagastumerekin elkarlanean aritu zelarik.

1992an Sevillako Erakustazoka Unibertsalerako Nafarroako pabilioia eraiki eta Iruñeko Alde Zaharraren berrurbanizazio lanak zuzendu zituen. Aiegiko Pago de Larrainzar upategia (2002) ere berak egina da.

### Argazkilaritza, margolaritza eta diseinu grafikoa

Argazkilaritzan (1979an Japonian Nazioarteko Nikon Lehiaketako bigarren saria irabazi zuen), margolaritza eta diseinu grafikoan ere jardun zuen. 1980ko hamarkadan diseinatzaile eta natura eta arte argitalpenen diseinatzaile eta argitaratzaile jarduera oso aktibo bati ekin zion, katalogoen egilea eta Nafarroako arte ondarearen hainbat erakusketen komisarioa izan zen.

### Bestelakoak

Erankunde eta irakaskuntzako hainbat kargutan egon zen. 1979an Nafarroako Gobernuko Kultura Saileko aholkularia izan zen eta gerora Vianako Printzea Erakundearen zuzendaria izan zen, hartatik Erriberako Jaialdien martxa jartzea bultzarazi zuen. 1983an Espainiako Kultura Ministerioko aholkularia izan zen eta urte hartan bertan Nafarroako Unibertsitateko Arkitektura Eskolako Proiektuen irakasle bilakatu zen, 1990 arte kargu horretan egon zelarik. 1995tik 2006rarte Nafarroako Unibertsitate Publikoko Kontseilu Sozialeko lehendakaria izan zen.

2004ean Kulturaren Vianako Printzea Saria irabazi zuen.

Ikus gainera
------------

* Javier Guibert

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Auñamendi Entziklopedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118444
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 67950324
* ISNI: 0000 0000 9052 8650
* GND: 133197344
* LCCN: n86090393
* SUDOC: 139295542
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 125133
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q118444