recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jane Butzner Jacobs** (Scranton, Pennsylvania, 1916ko maiatzaren 4a - Toronto, 2006ko apirilaren 25a) Ameriketako Estatu Batuetan jaiotako kanadiar zientzia dibulgatzailea, hirigintzaren teorikoa eta ekintzaile soziopolitikoa izan zen.

Bere eragin handieneko lana The Great Death and Life of American Cities (1961) izan zen. Lan horretan 1950eko hamarkadako Ameriketako Estatu Batuetan egindako Hiri-garapeneko praktikak gogorki kritikatu zituen, eta haren ustez, plangintzariek (hirigintza, hiri-diseinua) espazio publikoaren suntsipena ekarri zuen eredu eskematiko idealak hartu zituzten. Metodo zientifiko berritzaileak eta diziplina artekoak (bai gizarte zientzieetatik bai zientzia naturaleetatik datozenak) erabiliz, autoreak indarkeriaren kausak hiriko eguneroko bizitzan identifikatu zituen, hala utzikeriagatik nola, aitzitik, elikatze onagatik, segurtasunagatik eta biziaren kalitateagatik.

Bere lan literarioaz gain, Jacobs nabarmendu zen espontaneo gisa definitutako mugimendu sozialen (grassroots) antolakuntzako aktibismoagatik, batez ere, haren ustez, tokiko komunitateak suntsitzen zituzten hiriko proiektuak geldiarazteko. Lehenik, Estatu Batuetan, non Lower Manhattan Expressway bertan behera uztea lortu zuen; eta geroago Kanadan, nora 1968an emigratu zuen eta non eraiki nahi zituzten Spadina Expressway eta autopista sarea bertan behera uztea lortu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q234335
* Commonscat Multimedia: Jane Jacobs

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 90712053
* ISNI: 0000 0003 6864 530X
* BNE: XX978869
* BNF: 123086712 (data)
* CANTIC: a11244409
* GND: 131595520
* LCCN: n80040210
* NDL: 00444423
* NKC: xx0082672
* NLA: 35240233
* Tabakalera ID: 56165
* CiNii: DA00472892
* SNAC: w60k2bw7
* SUDOC: 03196804X
* ULAN: 500106696
* BIBSYS: 90174667
* UB: a1278293
* ICCU: RAVV011958
* Open Library: OL29371A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q234335
* Commonscat Multimedia: Jane Jacobs
**Itsas mihilua** (*Crithmum maritimum*) *Apiaceae* familiako landare belarkara eta halofiloa da, **Crithmum** generoko espezie bakarra. Kostaldean hazten da Europa mendebaldean, Mediterraneoan, Ipar Afrikan eta Itsaso Beltzean. Hostoak jangarriak dira eta mihilu edo anis zaporea dute. Horregatik, sukaldaritza garaikidean berreskuratze saioak daude.

Ezaugarriak
-----------

Itsas mihilua landare bizikora da, adarkatua, 50 cm garai izan daiteke, hosto luze eta mamitsuak dituena.

*Crithmum maritimum* - MHNT
*Itsas mihilua* loretan Algortako portu zaharrean, 2008ko abuztuan

  

Loreak, berde-horixkak, txikiak (2 mm) eta oso ugariak izanik ginbail-eran biltzen dira (3-6 cm) eta uztail-urria bitartean azaltzen dira.

Fruituak berde-marroixkak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mugaritz, itsasertzeko baratzak.
2. ↑  Itsas mihilua (Basque Food Laboratory).
3. ↑   Joxepo Teres.  (1995-10-01). *Itsas mihilua.*  Elhuyar.

Ikus, gainera
-------------

* Mihilu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1136311
* Commonscat Multimedia: Crithmum maritimum
* Wikispecies Espezieak: Crithmum maritimum

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 154529
* Dyntaxa: 266056
* EOL: 2867559
* GBIF: 3632234
* GRIN:
* IPNI: 840827-1
* NCBI: 40916
* W3TROPICOS: 1702306
* WoRMS: 426078
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: J7IHY79BKY

 |

* Wd Datuak: Q1136311
* Commonscat Multimedia: Crithmum maritimum
* Wikispecies Espezieak: Crithmum maritimum
Promantxako turismo bulego birtuala
**Promantxa** edo **Ciudad Real Iparraldeko Mantxaren Promozio eta Garapenerako Elkartea**, akordio bidez, Pedro Muñoz, Campo de Criptana, Herencia, Alcázar de San Juan, Tomelloso, Socuéllamos eta Arenales de San Gregorio udalerrien turismo zerbitzuak kudeatzen dituen mankomunitate bat, aipaturiko udalerrietako gizarte agenteekin batera, aldi berean, udalerri hauetako ekonomia eta gizarte garapenerako elkarte bat bezala ezartzen delarik.

Elkartea, 2000ko abuztuak 18an sortu zen, eta, 2003tik, presidentea, Pedro Muñozeko alkatea da, Angel Exojo Sánchez-Cruzado. Honako gobernu organo hauek ditu: Biltzar Orokorra, bazkide guztiek osatutakoa, Zuzendaritza Biltzarra eta Presidentea.

Promantxako azken Biltzar Orokorrean (2007an), PP eta PSOEk gobernaturiko aho batezko laguntzarekin, Pedro Muñozeko alkatea den Angel Exojoren kudeaketa berretsi zuten, eta, beraz, hurrengo lau urteetan ere, Promantxako presidentea pedrotar alkatea izango da.

Promantxak, udal garapen eta ekimen pribatuko egitasmo garrantzitsu batzuk sustatu ditu.

Xedeak
------

* Promantxak hartzen duen lurraldeko biztanleen bizi kalitatea hobetzea
* Lurraldea eta bere ondare historiko, etnografiko natural eta kulturala ezagutaraztea
* Turismoa eragin, lurraldearen kalitatea definitzen duen eta Plan Estrategiko baten eta azpiegituren zabalketa eta hobekuntzaren bidez.
* Enplegua eta emakumearen lan integrazioa sustatzea eta garatutako enpresa sare bat sortzea
* Nekazaritza ekoizpenen kalitatea hobetzea, sektorearen dibertsifikazio eta modernizazio batetara eramanez.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Promantxako webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11700749

 |

* Wd Datuak: Q11700749
|  |
| --- |
| **Indianoaren etxetzarra** |
| **Kokalekua** |
| **Lurraldea** |  Araba |
| **Eskualdea** | Aiaraldea |
| **Udalerria** | Aiara |
| **Auzoa** | Lanteno, De la Mota |
| Indianoaren etxetzarra is located in ArabaIndianoaren etxetzarraIndianoaren etxetzarraIndianoaren etxetzarra (Araba) |
| **Ezaugarriak** |
| **Garaia** | XVIII. mendea |
| **Estiloa** | Barroko |
| **Oinplanoa** | laukizuzen |
| **Katalogatua** |
| **Eusko Jaurlaritza** | 1998ko uztailaren 17a |

**26. zenbakidun baserria** edo **«Indianoaren etxetzarra»** Aiarako Lanteno herriko De la Mota auzoan dagoen baserria da.

1998ko uztailaren 17an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Ezaugarriak
-----------

Eraikuntza hau tipologia ikuspegitik XVIII. mendeko bigarren erdialdeko garaiarekin lotzen da, aldi barrokoan nekazal etxebizitza alorrean egindako arkitekturarekin. Laukizuzeneko oina eta bolumen tinkoa, lau uretako estalkiz ornitua, harlangaitzez eginikoa da izkinea eta bano inguruak harlanduzkoak izanik. Altuerari dagokionean hiru oin eta estalkipea aurkezten ditu bere fatxada nagusia hegoalderantz bideratuz.

Beheko, lehen solairu eta estalkipean hiru bano ardatz aurkezten ditu eta lau bigarren solairuan. Era honetako eraikin barrokoetan ohizko ezaugarriak jarraituz, fatxadaren konposaketa sarrerak, lehen solairuko balkoi eta ganbarako banoak osatutako erdiguneko ardatzak hartzen duen garrantzian oinarritzen da, garrantzi hau bigarren solairuko armarri ederrak agerian utziz. Elementuen kokapena simetrikoa da, fatxada nagusiaren kanpoaldeko ardatzetan sei bano berdin izanik oso erregularki finkatuta eta ganbararen kanpoaldeko bi leiho txikien lerrokadura berdinean, bigarren solairuan beste bi ardatz gehiagorekin armarriaren albo bietan kokatutako balkoi leihoak izanik hark erakutsitako simetria nabarieraziz eta eraikuntzaren konposaketa irudia osatuz.

Alboko eta atzeko fatxadek hiru bano ardatzez osatutako konposaketa erakusten dute eta eraikuntza osoaren solairukako zatiketa agerian uzten duten platabandak daude.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5855891

 |

* Wd Datuak: Q5855891
**Ivan Aleksandrovitx Girev** errusieraz Иван Александрович Гирёв, (Gavrilov-Yam (Errusia) 2000ko ekainaren 29a) igeriketan aritzen den kirolari errusiarra da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), domina bat eskuratu zuen ROC ordezkatzen.
  
*4x200m estilo libre errrelebo*an zilarrezkoa lortu zuen ROC taldearekin 7.01,81eko denborarekin Erresuma Batuko taldearen atzetik (urrezkoa, 6.58,58koarekin) eta Australiakoaren (brontzezkoa, 7.01,84koarekin) aurretik sailkatuz. Hauek osatu zuten ROCeko taldea: Martin Maliutin, Ivan Girev, Jevgeni Rylov, Mikhail Dovgaliuk, Aleksandr Krasnykh eta Mikhail Vekovistxev-ek. Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | *4x200 m libre errelebo*a,gizonezkoa |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Ivan Girev» *olympedia.org* 2021-10-26an begiratua. **(Ingelesez)**
2. ↑  Ivan Girev Olympics.com
3. ↑  Igeriketa, 4x200 m libre erreleboa, emaitzak 2020 olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55804245

 |

* Wd Datuak: Q55804245
**Jean Dalbarade** edo **d'Albarade** (Miarritze, 1743ko abuztuaren 31 - Donibane Lohizune, 1819ko abenduaren 31) Lapurdiko militarra izan zen, kortsario ospetsu bilakatu zena. 16 urte zituela itsasoratu zen lehen aldiz. 1779. urtean *Duchesse de Chartres* ontziaren buru zela, ontzi ingeles bati eraso zion, baina hurbilean zeuden beste bi ontzi ingelesek menderatu eta eraman zuten D´Albarade 1780. urtera arte. Diru-zigorra ordaindu zuenean *Aigle* ontziaren kapitain bihurtu zen eta garaipen ugari lortu zituen ingelesen aurka.

Bere ontzian errege armadatik ihesi joanak onartzen zituelako salatu zuten, eta gobernuak itsaslapur izateko eskubidea kendu zion. Hala eta guztiz ere, armadan onartu, kapitain egin eta San Luisen ordenako izendatu zuten 1787. urtean. 1793. urtean Itsas arazoetarako ministro izendatu zuten, baina traidoretzat hartu zuten jakobino ez izateagatik, eta kargua kendu zioten. Azkenik, almiranteorde izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3171524
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 22131506
* ISNI: 0000 0000 3776 7265
* BNF: 10348016t (data)
* GND: 130686417
* LCCN: no90012351
* SUDOC: 132739062
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01388/eu\_d\_0002/d0002

 |

* Wd Datuak: Q3171524
**Usermaatra-Setepenra Meriamon-Ramses** edo **Ramses VII.a**, Egiptoko faraoia izan zen K.a. 1136 eta K.a. 1129 bitartean. XX. dinastiako seigarren faraoia izan zen.

Ramses VII.aren hilobia, KV1, xehetasuna

Erregealdia
-----------

Ramses VI.a eta honen emazte Nubtxesbeden seme eta oinordekoa. Gobernatu ahal izan aurretik hil zen seme bat izan zuen. Ramses VII.aren oinordekoa, bere osaba Ramses VIII.a izan zen.

Bere erregealdiari dagokionez zenbait agiri ekonomiko eta administratibo eta faraoiarentzako bost ereserki biltzen dira. Langileen hiria zen Deir el-Medinan aurkitutako agiriek, bere garaiko krisialdi ekonomikoa adierazten dute, matxinada prestatzera bultzatzen dutenak, alearen prezio handien ondorioz. *1907-1908 Turingo Papiroan*, bere erregealdiko zazpigarren urtea datatuta dago.

Ramses VII.aren hilobia
-----------------------

Errege honen monumenturik garrantzitsuena, bere hilobia da, KV1a, Erregeen Haranean. Hilobi xalo bat da, mendeetan zehar irekita mantentzen dena (zeinu greziar eta erromatarrak ditu). Sarkofagoa, hilobiko lurzorua zulatuz egin zen, eta, zuloaren gainean, harlauza handi bat jarri zen. Bere momia ez da aurkitu.

Erregearen izena daramaten faienzazko lau ontzi aurkitu ziren DB320 gordelekutik gertu, honek, identifikatu gabeko gorpuetako bat, berea izan daitekeela iradokitzen duelarik.

Ramses VII.aren hilobia, Sokar, xehetasuna

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Bere erregealdiari buruzko erreferentziak, honako toki hauetan aurki daitezke:

* Estela bat Elefantinan
* Ateburu zati bat Tell el-Yahudiahn
* Mnevisen omenezko eraikin bat Heliopolisen
* Menfiseko monumentuetan
* Karnakeko zati eta estatuetan.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ramses VI.a** | **Egiptoko faraoia**K.a. 1136-K.a. 1129 XX. dinastia | Ondorengoa**Ramses VIII.a** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ramses VII.a*** Aldatu lotura Wikidatan |
| **Olharan** |
| --- |
|  |
| **Izen osoa:** | Jean-Dominique Olharan |
| **Jaiotza data:** | 1989ko uztailaren 29a (33 urte) |
| **Jaioterria:** | Paue, Bearno ( Frantzia) |
| Pilotaria |  |
| **Modalitatea:** | esku huskako pilota |
| **Postua:** | Aurrelaria |
| **Altuera:** | 1,74 m |
| **Pisua:** | 74 kg |
| **Debutatze data:** | 2011ko apirilaren 7a |
| **Debutatze pilotalekua:** | Hondarribia |

**Jean-Dominique Olharan** (Paue, 1989ko uztailaren 29a), pilota munduan *Olharan* bezala ezaguna, pilotari profesionala da.

Jaioterriko Section paloise klubean hasi ondoren, David Minviellerekin batera 2008an Frantziako Txapelketa irabazi zuen. Munduko XVI. Pilota Txapelketan Frantzia ordezkatu zuen zesta-puntan.

2011n, profesional bilakatu zen Jaï-Alive enpresan. Estatu Batuetan aritzen da. William Buzyren *Pelotari* filmean agertu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Jai Aliveren fitxa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3165346

 |

* Wd Datuak: Q3165346
**Jepermaatra-Setepenra Ramses-Amonherjepeshef** edo **Ramses X.a**, Egiptoko XX. dinastiako bederatzigarren faraoia izan zen. K.a. 1108tik K.a. 1099 arte gobernatu zuen. Bere tronu izena Jepermaatra-Setepenra da "Raren Justiziaren manifestazioa, Raren aukeratua".

### Ramses X.aren erregealdia

Ramses X.a, oso gutxi dokumentatua dagoen faraoi bat da. Bere erregealdiari buruz ezagutzen den guztia, segurtasun falta eta hilobi lapurreta boladek, aurreko faraoien gobernupean ohikoak izan zirenak, bere erregealdipean aurrera jarraitu zutela da.

Bere erregealdia, hiru edo lau urtekoa izango zen, egiptologo gehienen iritziz, eta ez bederatzikoa, antzinak zenbait adituk uste zuten bezala.

### Deir el-Medinako langileen greba

Bere erregealdiko lehen eta bigarren urteak, *Turingo 1932-1939 Papiroa*k deskribatzen ditu, bere hirugarren urtea, Deir el-Medinako langileen erregistro batean dokumentatzen den bitartean. Testua, nekropoliko langileen greba orokor bati buruzkoa da, libiar lapurrek Erregeen Haranean suposatzen zuten arrisku eta mehatxua zela eta. Bere erregealdian, langileek, greba egin zuten ordaindu gabeko soldaten ondorioz.

Deir el-Medinako langileak 3. urteko III. hilabeteko Peret, (negua) 6, 9, 11, 12, 18, 21 eta 24. egunetan greban zeudela erregistratuta dago, basamortuko jendeari zioten beldurragatik (libiarrak edo Meshuesh), zigorrik gabe zebiltzanak Goi Egipto eta Tebas aldetik. Honek, Deltaren mendebaldeko eskualdean, garai honetan libiarren sarrera masiboa isladatzen du.

Ramses X.a, Egiptoko Inperio Berriko azken erregea da, noren bere Nubia gaineko gobernua, *Aniba*ko idazkun batek ziurtatzen duen.

### Ramses X.a eta Tyti erreginaren hilobia

Bere hilobia, KV18a, Erregeen Haranean, amaitu gabe dago, eta zalantzazkoa da han lurperatu izana, hil objektuen zatirik ez baita geratzen, eta, gainera, bere garaiko ezer ez baita aurkitu.

Tyti erregina, Erreginen Haranean zulatutako hilobi batean, QV52an lurperatua izan zen.

Ramses X.aren ondorengoa, Ramses XI.a izan zen.

### Bere garaiko testigutzak

* Ez dira ezagutzen bere garaiko eraikinen hondakinik, bere KV18 hilobia izan ezik
* Estela bat eta idazkun bat kontserbatu ziren, usurpatuak, Karnakeko esfinge batean.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ramses IX.a** | **Egiptoko faraoia**XX. dinastia | Ondorengoa**Ramses XI.a** |
**Ramsey konderria** (ingelesez: *Ramsey County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Saint Paul da. 2010eko zentsuaren arabera 508.640 biztanle zituen, Ramsey kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ramsey konderriak 440,5 kilometro koadro ditu. Horietatik 46,27 ura dira. Beste 394,23 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1154,69 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 508.640 pertsonetatik 376.677 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 36.483 dira. 54.835 beltzak edo afroamerikarrak. 3.143 amerikar natiboak ziren eta 195 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 59.033 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 737 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 14.020 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491201
* Commonscat Multimedia: Ramsey County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158284646
* ISNI: 0000 0000 9749 9477
* LCCN: n81056706
* NARA: 10039744
* **Lekuak**
* OSM: 1795856
* TGN: 2001060

 |

* Wd Datuak: Q491201
* Commonscat Multimedia: Ramsey County, Minnesota
**Morgan konderria** (ingelesez: *Morgan County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Jacksonville da. 2010eko zentsuaren arabera 35.547 biztanle zituen, Morgan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Morgan konderriak 1.482,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,08 ura dira. Beste 1.473,16 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 23,98 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 35.547 pertsonetatik 32.649 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 712 dira. 2.104 beltzak edo afroamerikarrak. 67 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 163 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 42 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 516 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Morgan County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490989
* Commonscat Multimedia: Morgan County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124346614
* GND: 4323363-6
* LCCN: n81096314
* NARA: 10036433
* **Lekuak**
* OSM: 1800580
* TGN: 1002693

 |

* Wd Datuak: Q490989
* Commonscat Multimedia: Morgan County, Illinois
**Morgan konderria** (ingelesez: *Morgan County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua McConnelsville da. 2010eko zentsuaren arabera 15.054 biztanle zituen, Morgan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Morgan konderriak 1.092,41 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,88 ura dira. Beste 1.078,53 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,78 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.054 pertsonetatik 14.069 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 97 dira. 428 beltzak edo afroamerikarrak. 44 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 17 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 26 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 470 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489599
* Commonscat Multimedia: Morgan County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151294199
* LCCN: n82103070
* **Lekuak**
* OSM: 911302
* TGN: 2001618

 |

* Wd Datuak: Q489599
* Commonscat Multimedia: Morgan County, Ohio
**Elexalde** edo **Ibarruri-Elexalde** Muxika herriko auzoa da. Muxikako hiru herriren arteko batura egin aurretik (1966), Ibarruriko elizatearen herrigunea zen, udaletxea bertan zegoelarik. Gorozikako herriguneak ere Elexalde izena duelarik, Gorozika-Elexalde eta Ibarruri-Elexalde formak hobesten ditu Euskaltzaindiaren EODAk.

Ibarruri-Elexalde, haran sakonagoan dago Ibarruriko elizateko goiko auzoetatik ikusita (Burdaria, Aiuria, Maguma, Unda); baina haranean behera dago beste auzo bat, Irazabal.

Ondarea
-------

Eliza originalki herriaren erdi-erdian zegoen, egungo frontoitik gertu, baina 1928an erre zen. Hala ere, haren argazkiak gorde dira Indalezio Ojangurenek eginak 1918 edo 1919an. Haren ordez, Andra Mari eliza eraiki zen 1930ean, modernistagoa, beheraxeago haranean. 

Belaustegi baserriaren ondoan perratoki bat dago, lanerako moduan kontserbatua. Nahiko modernoa da izatez 1960eko hamarkada amaierakoa baita: gertu Zugastietan lan egiten zuen ferratzailea Bilbora joan zen lanera, eta Mendatako ferratzailearen lana errazteko, Ibarrurin ferratokia eraikitzea erabaki zuten. Erabilpenik gabe geratu zen ondoren, baina 2003an berritu zuten.

Barroko garaiko gurutze bat eta Ormaza jauregi barrokoa, fatxadan Ormaetxe armarria daukana, dira beste elementu destakatu batzuk.

Ormaetxe auzora doan bidean, eta Ibarzelai baserria baino lehen, San Pedro eta San Pablo baseliza gotikoa dago, XV-XVI. mendeetakoa.

Auzoko baserri izeneen artean: Betiondo, Sardui, Araluze (Araluzegoikoa, Araluzebekoa), Ungoetxe, Bikandi...

Iruditegia
----------

* Andra Mari eliza, modernoa, 1930ekoa.Andra Mari eliza, modernoa, 1930ekoa.
* Elexalde 1919. urtearen inguruan, 1928an erre zen elizarekin.Elexalde 1919. urtearen inguruan, 1928an erre zen elizarekin.
* Perratokia, Belaustegi baserriaren ondoan.Perratokia, Belaustegi baserriaren ondoan.
* Ibarruriko udaletxe zaharra.Ibarruriko udaletxe zaharra.
* San Pedro eta San Pablo baseliza.San Pedro eta San Pablo baseliza.
* Bideko gurutze barrokoa.Bideko gurutze barrokoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Muxika - Bilaketa - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).
2. ↑    «Bilaketaren emaitzak ibarruri» *Gure Gipuzkoa* (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).
3. ↑   Informazio panela.  (2021-10-26). *Ibarruriko Ferratokia.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).
4. ↑    Muxika, Muxikako Udala. *Auzoak: Ibarruri-Elexalde.*  Muxikako Udala (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).[*Betiko hautsitako esteka*]
5. ↑    Eusko Jaurlaritza, Geoeuskadi.  (2016-10). *MUXIKAko toponimoen mapa eta kale izendegia.*  GeoEuskadi / Muxikako udala / Eusko Jaurlaritza / Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109301268
* Commonscat Multimedia: Ibarruri

---

 |

* Wd Datuak: Q109301268
* Commonscat Multimedia: Ibarruri
**"Ibañeta"** Piarres Larzabal idazle lapurtarrak idatzitako antzezlana da, 1968an argitaratua. Urte bat geroago estreinatu zuen publikoki, Telesforo Monzonen laguntzarekin, lehendabizi Biarritzen eta gero Baionan.

1992an Piarres Xarritonek argiratatu zuen "Piarres Larzabalen idazlanak (IV)" liburua ("Elkar"), lan hau barne hartzen zuela.

2008an, azkenik, Ander Lipusek bertsio eguneratua plazaratu zuen Saran.

Testua
------

Orreagako gudua ekartzen du gogora antzezlanak, Carolus Handiaren soldaduak eta orduko euskaldunen artean VIII. mendean gertatutakoa. Larzabalek lan honetan enperadore frankoa ordezkatu zuen Francisco Franco diktadore espainarrarekin, eta Erdi Aroko euskaldunak XX. mendekoekin, azken hauek garaile ateratzen direlarik.

Egitura
-------

Antzezlana hiru "gertaldi" edo ekitalditan banatuta dago. Lehenengoa VIII. mendean kokatuta dago, bigarrena XX. mendeko presondegi batean eta hirugarrena eta azkena atzera Erdi Aroan, elkarren artean pertsonaiak trukatzen dituelarik Larzabalek.

Nafar-lapurteraz idatzita dago.

Pertsonaiak
-----------

Pertsonaia edo "jokalariak" Ali, Apfel, Goton, Hartza, Izeba, Klein, Larrosa, Maurixka, Opil, Otsanda, Pastor, Pizkor, Rot, Satorbeltz, Urko, Zimela dira.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko antzerkia

Kanpo estekak
-------------

* "Ibañeta" on-line

Haize Berri - Artedrama

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259375

 |

* Wd Datuak: Q12259375
**Iberiar matxo** (gaztelaniaz: *macho ibérico*) espainiar maskulinitatearen estereotipo bat da, frankismo berantiarrean eta trantsizioan Alfredo Landaren filmetatik eta Destape zinematik sortua. Garai hartako erdi mailako espainiar gizona irudikatzen du: garaiera txikikoa, beltzarana, iletsua eta emakumeekin obsesionatua.

Sorrera eta bilakaera
---------------------

Francoren politika immobilistak inposatutako aurreiritzi eta tradizio nazional-katolikoak gorabehera, 1960ko hamarkadako Espainiako gizartea kanpotik modernitate-mugimendu berrien etorrera sumatzen hasi zen, garapen eta europar turismoaren aldaketa ekonomikoek bultzatuta.

Orduko Espainiako zinemak ondo islatzen du testuinguru hori bere filmetan, eta horien artean "komedia sexy" izenez ezagutzen den generokoak nabarmentzen dira. Eduki erotikoko filmak dira, zentsuraren oniritzia errazteko umore kutsua dutenak; eta horietan protagonista nagusia gizon bat da, iberiar matxoa, zeinak frankismoaren azken garaiko balioak pertsonifikatzen dituen atzerritik datozen irekitasunaren aldeko idealen aurrean. Estereotipo hau hobekien interpretatu zuen aktorea Alfredo Landa izan zen, bere azpigenero filmografiko propioari izena eman ziona, landismoa. Andres Pajaresek, Fernando Estesok eta Antonio Ozoresk, besteak beste, rol hori jokatu zuten Trantsizio garaiko destape zineman.

Komedia hauetan, iberiar matxoa klase ertain edo ertain-baxuko espainiarra zen, kanpotik zetozen balioez lotsakorra eta suediarrekin obsesionatua, hau da, edozein atzerritar emakume gazterekin. Suediarrak garai hartako espainiarrek amesten zuten oparotasun ekonomikoaren eta askatasun politiko eta sexualaren ikurra ziren. Film hauen argumentuak turismoa, landa exodoa, emigrazioa, etxeko zerbitzua edo tradizio zaharrak bezalako topikoak parodiatzen zituen.

Demokrazia sendotu ondoren, Espainia hainbat hamarkadatan europeizatuta bizi da maila politikoan, ekonomikoan eta sozialean. Hala ere, iberiar matxoaren kontzeptuak bere horretan dirau Espainiako imajinario kolektiboan. Horren frogarik nabarmenena Santiago Segura zinemagileak zuzendu eta protagonizatutako Torrenteren film saila da. Horietan, estereotipo maskulino horren gehiegizko bertsioa berreskuratu zuen.

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)** Cáceres García, Juli.  (2008). *El destape del macho ibérico: masculinidades disidentes en la comedia sexy (celt)ibérica.*  Georgetown University: Faculty of the Graduate School of Arts and Sciences.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5549834

 |

* Wd Datuak: Q5549834
Lurretik ateratako motzondoa.
Motzondo zaharrak oso aberatsak izan daitezke ekologikoki.
**Motzondoa** edo **epaitondoa**, enborra moztu ondoren lurrari atxikia gelditzen den zuhaitz zatia da.

Garrantzi ekologikoa
--------------------

Motzondoak moztutako espezieak berriro ere zuhaitza birsortzen laguntzen du. Horrek basoa azkarrago berreskuratzea eta ustiatzea ahalbidetuko du. Gainera, egurraren deskonposizio geldoak humus erabilgarria sortuko du. Halaber, espezie batzuek horrelako habitat behar dute, bertan babesa aurkitzen dutelako (arrainak, igaraba arrunt) edota elikatzeko moduak. Bereziki garrantzitsua da mantentzea ibarbasoetan. Ekologikoki, motzondo zahar bat aberats oso izan daiteke. Halaber, motzondoek erosioaren aurkako tresna dira, lurra heltzen diotelako.

Batzuetan lurretik ateratzen dituzte, egurra lortzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Motzondo». *Euskaltzaindiaren Hiztegia*. (Noiz kontsultatua: 2021-07-02)
2. ↑  «Epaitondo». *Euskaltzaindiaren Hiztegia*. (Noiz kontsultatua: 2021-07-02)
3. ↑  Ibon Sarasola, *Euskal Hiztegia*, Kutxa Fundazioa, 2.edizioa, 1996, 571 or.
4. ↑
5. ↑
6. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Zuhaitz motz
* Dendrokronologia

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Egur zaharraren garrantzi ekologikoari buruzko lana.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q811646
* Commonscat Multimedia: Tree stumps

---

 |

* Wd Datuak: Q811646
* Commonscat Multimedia: Tree stumps
**Qasr Kharana**, baita ere **Qasr al Harrana**, **Qasr al-Jarana**, **Kharanah**, **Kharaneh** edo **Hraneh** izenekin ezaguna, Basamortuko gazteluen multzoko gotorlekua da. Jordanian dago, Amman hiriaren ekialdean, 65 km-tara. Gotorlekuaren lehen fasea 661 eta 684 artean eraiki zen; bigarrena 710 urtearen inguruan.

Historia
--------

Nahiz eta "gaztelu" hitzarekin definitu, haren funtzio nagusia ez dago oso garbi. Ez du erabilera militarrik izan duenik ematen eta gezileiho itxura duten leihatilak ez ziren defentsarako, barrualdea aireztatzeko baizik. Batzuen ustez jauregi bat izan zen; beste batzuen iritziz karabansarai izateko moldatutako eraikina zen, hau da, bidaiariei atseden eskaintzeko egitura. Bigarren hipotesi honen aurka, gertutik ez dago ibilbide ezagunik, ezta ur-iturri egokirik.

Gotorlekuaren lehen fasea 661 eta 684 artean eraiki zen; bigarrena 710 urtearen inguruan. Goi aldeko eskaileretan idazkun bat dago non Al-Walid I.a omeiatarren seigarren kalifaren agindupean eraiki zela azaltzen den. Dena dela, ziur aski, aurretik, leku berean greziar edo bizantziar eraikin bat egon zen.

Mendetan eraikina hondatu zen, bereziki lurraldean emandako lurrikaren ondorioz. 1901ean Alois Musil esploratzaileak berraurkitu zuen. 1970. urtetik aurrera, Stephen Urice arkeologoaren agindupean berreraiki egin zen. Egun bisitariei irekita dago baina alde batzuk, goiko eskailerak eta teilatua, egoera kazkarrean izan.

Arkitektura
-----------

Qasr al-Jarana hiriburutik 60 km hego-ekialdera dago, basamortuko lautada baten erdian, 15 metroko muino txiki baten gainean, Amman eta Azraq lotzen dituen 40. autobidetik gertu. Omeiek eskualde horretan eraikitako lehen gazteluetako bat da, eta, hala ere, oso ondo kontserbatuta dago. Basamortuko esteparen erdian nabarmentzen da, bere forma kubikoarekin, lau alde eta dorreak ditu izkinetan, hormen altuera gainditzen ez dutenak, baita fatxada bakoitzaren erdian zirkuluerdi-formako dorreak eta sarrera bakarra ere. Morteroz elkartutako hareharrizko harriekin egina dago.

Oinplanoa karratua da, 35 metro inguruko aldea du (1.225 metro koadro), eta barruan bi solairuz inguratutako patioa dago, hirurogei gela dituena, gehienak angeluzuzenak, sabai gangadunak eta pilastra atxikien gainean dauden erdikupulaz osatuak. Dekorazioa mugatua da, sarrerako atearen gainean bakarrik dago iztukua eta arkuetan zerra-hortzak ikusten dira. Goiko geletako batean dagoen marrazki batek eragin sasandarrak erakusten ditu.

Iruditegia
----------

* Barrualdea, eragin sasandarrak erakutsiz.Barrualdea, eragin sasandarrak erakutsiz.
* Patioa.Patioa.
* Kanpoko ikuspegia.Kanpoko ikuspegia.
* Goiko eskailerak.Goiko eskailerak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q537641
* Commonscat Multimedia: Qasr Kharana

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12264663j (data)
* LCCN: sh87002885
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q537641
* Commonscat Multimedia: Qasr Kharana
**Qasr al-Hayr al-Sharqi** (arabieraz: قصر الحير الشرقي‎) Siriako basamortuaren erdian dagoen gaztelu bat da. Al Sukhnahtik 10 kilometrora (6,2 milia) eta Sergiopolisetik (Rusafa) 100 kilometrora (62 milia) dago, Bishri Palmyran menditik gertu. Hixam ibn Abd al-Malik kalifak eraiki zuen 728-29an, faunan aberatsa den eremu batean, basamortuan. Dirudienez, militar aurreratu eta ehiza postu bezala erabili zen. Jauregia Qasr al-Jayr al-Garbiren kontraparte da, urtebete lehenago eraikitako gaztelutik gertu dagoen jauregi bat.

Jauregiak patio ireki handi bat du, gotorleku sendoz eta zaintza-dorreez inguratua sarreretan, baita izkina bakoitzean ere. Jauregiak bi egitura karratu ditu, bata 300 metroko diametrokoa eta bestea 100 metrokoa (330 oin). Eraikinak, konplexu handi baten zati diruditen gela, arku eta zutabeen hondarrak ditu. Apaindutako pieza batzuk Damaskoko Museo Nazionalera eraman dituzte, eta atea Deir ez-Zor Museoan berreraiki dute.

Gaur egun publikoari irekita dago. 70 metroko luzera duten bere horma handi eta itzelak ikus daitezke. Kanpoko paretak 160 metro luze dira eta egoera ezin hobean daude.

Ondarea
-------

1999ko ekainaren 8an, Hezkuntza, Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundeak (UNESCO) ikur kultural izendatu zuen.

Argazki galeria
---------------

* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Centre, UNESCO World Heritage. «Un Château du désert : Qasr al-Hayr ach-Charqi» *UNESCO World Heritage Centre* (Noiz kontsultatua: 2020-04-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1149473
* Commonscat Multimedia: Qasr al-Heir al-Sharqi

---

* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 21732

 |

* Wd Datuak: Q1149473
* Commonscat Multimedia: Qasr al-Heir al-Sharqi
**Qarun** edo **Karun aintzira** (arabieraz: بحيرة قارون, *bahirat qarun*, *Birket al-Qarun* edo *Birket el-Kerun*) Nilo ibaitik mendebaldera dagoen laku baten izen arabiarra da, Kairotik laurogei kilometro inguru hego-mendebaldera dagoena, Faiyumgo sakonunean.

Bere hedadura, 230 km²koa da. Itsasoaren mailatik behera dago, dagoen eskualde osoa bezala, 1700 km²ko hedadura duen sakonune bat eratzen duena. Nilorekin, kanal baten bidez lotuta dago: *Bahr Yussef* "Joseren Kanala".

Lakua, askoz handiagoa zena Neolito aroan, mailaz jaisten joan zen gaur egun, duela 10.000 urte zuen hedaduraren hamarrena baino ez duelarik. Bere antzinako izen greziarra, Moeris zen, eta antzinako egiptoarrek emandakoa, *mer-wer* zen "laku handia".

Ikus, gainera
-------------

* Moeris

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1330952
* Commonscat Multimedia: Lake Qarun

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 242172252
* GND: 4227639-1
* LCCN: sh87002909
* SUDOC: 028691776
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1330952
* Commonscat Multimedia: Lake Qarun
**Iaret**, Antzinako Egiptoko printzesa bat izan zen, bere anaiorde Tutmosis IV.aren bigarren Errege Emazte Handia. Amenofis II.a eta bere izena galdu den baina errege printzesa izan behar zuen emakume baten alaba zen. Errege honekin ezkondu izana, soilik arrazoi politikoengatik izan zen, Tutmosis IV.a bigarren mailako emazte baten semea baitzen, Tiaa izenekoa, eta, legitimitatea, Iaretekin ezkondu izanak eman zion. Bere izenaren itzulpena, ez da ezagutzen, kobra bakarrarekin idatzia baitago, eta horrek, irakurketa ezberdin ugari izan ditzake.

Alabak baino ez zituen izan, ugari gainera, baina, semerik izan ez zuenez, bere senar Tutmosis IV.aren oinordekoa, Amenofis III.a izan zen, Tutmosisen lehen emazte izan zen Mutemuiarekin izandakoa, bigarren mailako emazte maila zuena.

Iaret, Sitamonen ama eta Nefertitiren amona izan zitekeen.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Tutmosis IV.aren erregealdiko 7. urteko hilarri batean irudikatuta da, Konossosen, baita Sinaiko Serabit el-Khadimeko turkesa meatzeetako urte bereko idazkunetan ere.

Tituluak
--------

* Errege Alaba
* Errege Arreba
* Errege Emazte Handi
* Errege Alaba Handi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q680302
* Commonscat Multimedia: Iaret

---

 |

* Wd Datuak: Q680302
* Commonscat Multimedia: Iaret
Lanaren zehaztasuna.
***Quauhquechollango oihala*** (gaztelaniaz: *Lienzo de Quauhquechollan*) XVI. mendeko Nahua kulturaren artelana da. Bertan indigenek haien ikuspuntutik espainiarren konkista islatu zuten. Jatorrizko oihala gaur egun Mexikoko Pueblan dago, Cholulako Lurraldeko Museoan.

Historia
--------

Quauhquecholteca herriak egin zuen oihal margotu hau. 1520an Quauhquechollango (egun Huaquechula, Pueblako estatuan) Hernán Cortési haien laguntza eskaini zioten eta harekin batera konkista borroka militarretan parte hartu zuten. Horren truke mexiken menpekotasunetik askatu nahi zuten.

Oihalak Quauhquecholtecek Jorge de Alvaradoren agindupean, 1527tik 1529ra, Guatemalako konkistan bizi izandakoa jaso zuen. Konkista horien inguruan dauden iturri historiko bakarrenetarikoa eta herrialde horren lehen mapa geografikoa da. Oihala, bestetik, Guatemalako Ciudad Viejan egin zen, ziru aski 1530. hamarkadaren inguruan.

Ikerketa
--------

Oihala gaur egun Mexikoko Pueblan (Mexikon) dago, Cholulako Lurraldeko Museoan. Oihala digitalki Guatemalako Francisco Marroquín Unibertsitateak berreskuratu zuen (2007). Edukien ikerketa, bestetik, Leidengo Unibertsitatearen Florine Asselbergs-ek 2002an egin zuen; berea da *Conquered Conquistadors* liburua.

Ezaugarriak
-----------

Mesoamerikako indigenek askotan informazioa zabaltzeko oihalak erabiltzen zituzten, sarritan ahozko kontakizunak indartzeko. Lan horietan esanahi zehatza zituzten piktogramak erabiltzen ziren. Quauhquecholtecek egindakoa tradizio horretan kokatzen da. Oihalak haien artean jositako 15 pieza ditu eta kotoi gainean margotuta dago. Multzoak mapa luze baten itxura du. Oihal osoak 3.25 x 2.35 metro ditu. Lanaren estiloa Mexikoko indigenena da. Oihala Quauhquechollan aliatuek konkistan izan zuten eginkizunean, haien bidaietan eta parte hartu zuten borroketan oinarritzen da. Artista batek baino gehiagok exekutatu zuen, eta horren erakusle dira koadroan ikusten diren desberdintasun estilistikoak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Asselbergs, Florine (2008). *Conquered Conquistadors: A Nahua Vision of the Conquest of Guatemala*. Boulder, Colorado: University Press of Colorado. ISBN 978-0-87081-899-8.
2. 1 2  Francisco Marroquín Unibertsitatea (2009a). *Vea el Lienzo*. Guatemala: Francisco Marroquín Unibertsitatea.
3. ↑  Asselbergs, Florine (2004). *Conquered Conquistadors: A Nahua Vision of the Conquest of Guatemala*. The Netherlands: Leiden University. ISBN 90-5789-097-6.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Quauhquechollango oihalaren argazkia Francisco Marroquín Unibertsitatea (Guatemala).
* **(Gaztelaniaz)**:Mario Roberto Moralesen artikulua, 2007ko otsailean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1354881
* Commonscat Multimedia: Lienzo de Quauhquechollan

---

 |

* Wd Datuak: Q1354881
* Commonscat Multimedia: Lienzo de Quauhquechollan
**Illinois Center** Chicago (Illinois, AEB) hiriguneko erabilera mistoko hiri-garapen bat da, Michigan Avenue kaletik ekialdean dagoena. Aipagarria da bertatik igarotzen diren kaleek hiru maila dituztelako. Chicagoko beste toki batzuetan, kale batzuek bi maila dituzte, beheko maila trafikorako eta zerbitzurako ibilgailuentzat eta goiko maila tokiko beste trafikorako. Illinois Zentroan, beheko maila banatu da, erdiko maila batekin trafikorako eta baxuagoa zerbitzu ibilgailuentzat.

Garapena Illinois Central Railroad-ek antzina trenbide-zabaltzarako erabiltzen zuen lurretan eraiki zen, 1999an Canadian National Railway-rekin bat egin zuen. Lehen eraikina One Illinois Center da Ludwig Mies van der Rohe-k diseinatu eta 1970ean amaitu zuen. Trenbide-zabaltzaren mendebaldeko erdia eraiki zuten lehenik; ekialdeko erdia aldi baterako golf zelai bat bihurtu zen beheko mailan, trenbide-zabaltzak egon ziren tokian. Harrezkero golf zelaia parke bihurtu da, gaur egun *Lakeshore East* izeneko eraikin altuko hiri-herrixka batek inguratuta.

One Prudential Plaza, Two Prudential Plaza eta Aon Center zati nagusiaren hegoaldeko blokeetan daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Air-rights development pact signed *Railway Age* August 25, 1969 page 7
2. ↑   «Illinois Center Complex» *www.skyscrapercenter.com*.

Kanpo estekak
-------------

* GmbH, Emporis.  (2018-03-22). «Illinois Center - Buildings - EMPORIS» *www.emporis.com*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5999368
* Commonscat Multimedia: Illinois Center

---

 |

* Wd Datuak: Q5999368
* Commonscat Multimedia: Illinois Center
**Ramon Aginaga Arretxea** (Lesaka, 1852-Madril, 1933) bide ingeniari ospetsua izan zen. Trenbideak zabaltzeko lanetan parte hartze handia izan zuen.

Biografia
---------

Lesakan jaioa, bere lan ibilbidea 1878an hasi zen, Burgosko probintzian. 1897an, behin estatuak konfiskatua, Anglo-Vasco-Navarro trenbidearen ardura funtzionario gisa eman zioten. Urte batzuk geroago Madrilgo Elisabet II.aren Kanalaren zuzendaritza hartu zuen. Beste funtzionariaren lanatik kanpo arlo pribatuan ekimen ugari eraman zituen: 1898an inauguratu zen Irun-Elizondo burdinbidearen lanak eraman zituen; haren asmoa Nafarroa osoan trenbide sare bat sortzea baina, azkenik, Bidasoakoa eta Zangotzakoa bakarrik egin ziren. Guadarramako burdinbide elektrikoaren eraikina bultzatu zuen, Santander-Mediterraneo burdinbidea bultzatu zuen eta hau gestionatu zuen konpainiaren presidite gisa. Madrilen hil zen, 1933an. Hiri horretan kale batek bere izena du.

Haren semea, Jose Aginaga Keller (1883-1971), Club Alpino Español elkartearen sortzaile bat eta 1950. hamarkadan Trenbideetako Zuzendari Nagusia izan zen. Aitarekin lan batzuetan kolaboratu zuen.

Artikuluak
----------

Espainiako *Revista de Obras Públicas* aldizkarian artikulu espezializatu ugari plazaratu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Irun-Elizondo burdinbidea
* Zangoza-Agoitz-Iruñea trenbidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105757147

 |

* Wd Datuak: Q105757147
**Nalanda** unibertsitate budista historiko handia izan zen. Magadha erresuman zegoen, egungo Biharren, Indian. Bakarrik aztarnak gelditzen dira baina, hala ere, Unescok Gizateriaren ondarea deklaratu du.

Nalanda antzinako Indiako erlijio-eskolarik ospetsuenetako bat izan zen; babes berezia jaso eta pala dinastiaren erregealdian (IX. mendean) goia jo zuen. Gaur egun, erorkin-gune handi bat baino ez da, baina Indiaren historiako eta budismoaren tradizioko puntu garrantzitsu gisa gogoratzen da oraindik.

Izenaren etimologia
-------------------

Izena ulertzeko eta haren jatorria ezagutzeko teoria ugari daude. Hiranand Sastri, aztarnategian lan handia egin zuen arkeologoak, izena lotorekin (nālas) lotzen du. Landare horrek budismoaren sinbologian garbitasuna adierazten du. Inguruan ugari omen da.

Garrantzia
----------

Gaur egun tibetar budismo gisa ezagutzen dena (vayraiāna) neurri handi batean Nalandan sortu zen, IX. eta XII. mendeetan zehar. Budismoaren beste formak ere hemen dute nolabait haien jatorria, esaterako majaiana eta theravāda. Naranda, berez, kulturaren eta pentsamenduaren gune handi bat izan zen.

Historia
--------

Nalanda historia luzea izan zuen. Esaten da Buda bera, K.a. V. mendean, bertan egon zela. Bere garai handienean 10.000 ikasle izan zituen. Garrantzi handiko pertsonaiak bertan ikasi zuten, esaterako Nagarjuna (150-250), Xuanzang erromesa txinatarra (602-664), Kumārila Bhaṭṭa (730-810).

1193an, turkiar musulmanek, Bakhtiyar Khaljiren agindupean, Naladako Unibertsitatea txikitu zuten. Hor nabarmendu zen budismoaren dekadentzia Indian. Bakarrik erorkinak gelditu ziren. Erorkinek 150 000 metro koadro dituzte. Xuanzangek utzi zuen testigantzaren arabera, espazio hori jatorrizko espazioaren %10a izango litzateke.

Nalanda gaur egun aztarnategi garrantzitsu eta aberatsa da. 1951ean Theravada adarreko ikaskea budisten zentroa ireki zen erorkinetik gertu, Nava Nalanda Mahavihara zentroa alegia. Budista hauek lan handia ari dira egiten, besteak beste, zerutik ateratako argazkien bitartez. Badago ere Nalandako Museoa non hirian berreskuratutako eskuizkribuak, estatuak eta beste elementu asko erakusten diren.

Iruditegia
----------

* Nalandaren sarrera.Nalandaren sarrera.
* Erliebe bat.Erliebe bat.
* 13. tenplua.13. tenplua.
* 14. tenplua.14. tenplua.

Ikus, gainera
-------------

* Budismo
* Taxila
* Vihara
* Benares

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:The Sack of Nalanda.
* **(Ingelesez)**:Nalandako jatorrizko eskuizkribua.
* **(Ingelesez)**:Nava Nalanda Mahavihara, Bihar Estatua, India.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216243
* Commonscat Multimedia: Nalanda

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54144647637175543962
* BNF: 135410920 (data)
* GND: 4481600-5
* SUDOC: 050719440
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 1502

 |

* Wd Datuak: Q216243
* Commonscat Multimedia: Nalanda
**Ramnefjellsfossen** Norvegian kokatzen den munduko hirugarren ur-jauzi handiena da ofizialak ez diren hainbat argitalpenen arabera  , 818 metrorekin. Gainera «The World Waterfall Database»-ko datu-baseko erreferentziak, garrantzi gutxieneko eta urtaroko jauzi guztiak biltzen dituena, hamaikagarren altuenean kokatzen du. Ur-jauzia Ramnefjellet mendian dago, Stryn udalerrian, Sogn og Fjordane konderrian, Loen eta Oldeneko herrixketatik 10 km-ra.

Ezaugarriak
-----------

Jausialdia, Ramnefjellbreen glaziarrak elikatzen du, hau Jostedalsbreen glaziarraren besoa da. Jausialdiaren ostean, ura Lovatnet (10,49 km²) lakuan murgiltzen da. Ez dago arazorik jausialdira itsasontziz, ur- hegazkinez edota errepidez hurbiltzeko. Distantzia gutxira kanpin bat kokatzen da, zeinetan bidexka bat hartu daitekeen ur-jauziaren basera iristeko. Ur jausiaren erorketa guztira 818 metro dira, hiru zatitan banatuta. Duen emari eskasagatik, Norvegian ez da energia hidroelektrikoa sortzen duen ur jausi bat bezala izendatu.

Datu interesgarriak
-------------------

Ramnefjellet mendiak 100 pertsona baino gehiago hil ditu 200, 1905 eta 1936. urteetan garraiatu zituen lur kantitate handien ondorioz. 2008. urtean Lovatnet lakutik ur jauziari atera zitzaion argazki bat, Emirates Airlinesen "Skywards" liburuxka batean argitaratu zen.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**  Ramnefjellfossen World Waterfall Database-an

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3044963
* Commonscat Multimedia: Kjenndalen

---

 |

* Wd Datuak: Q3044963
* Commonscat Multimedia: Kjenndalen

Erreferentziak
--------------

1. ↑  The Top Ten of Everything. United Kingdom: Dorling Kindersley Publishers. ISBN 1864661267.
Nakatajima dunak
**Nakatajima dunak** (japonieraz: 中田島砂丘, *Nakatajima-sakyū*?)
, Japoniako Hamamatsu (Shizuoka) hiriaren ondoan dauden hareazko duna ezagunak dira, Tottorikoen ondoren ezagunenak.

Geografia
---------

Ozeano Barearen ertzean 4 kilometroko luzera eta 0'6 km-ko zabalera daukate.

Historia
--------

Tenryū ibaiak ekarritako sedimentuez osatzen joan dira, ozeanoko korronte eta haizeek kostaldean pilatu dituztelarik. Duna eremuak milaka urte baditu ere ibaiaren ibilbidean argi-indarra lortzeko egin diren urtegien erruz txikitzen joan da azken hamarkadetan. Honetaz gain tsunamien aurke egiteko eraikitako oztopoek korronteak aldatu dituzte eta honek ere eragin du.

Azken 40 urtetan 200 metro inguru txikitu dela estimatzen da. Honen aurrean gobernuak neurriak hartu ditu eta kanpotik ekarritako harea gehitzen hasi da.

Jaialdiak
---------

Ohikoa izaten da urteberri egunean lehenengo egunsentia bertan ikustea.

Maiatzaren 3 eta 5 arteak kometa piloa aireratzen dira bertan Hamamatsu jaialdiaren barneko ekitaldi gisa.

Dordokak
--------

Kuroshio itsaslasterrak ekarrita *Egiazko kareta* dordokak bertara etortzen dira arrautzak ezartzera. Arrauitza hauek batu eta inkubatu egiten dira espeziearen kontserbaziorako.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)** Hamamatsuko turismo bulegoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1963977
* Commonscat Multimedia: Nakatajima Sand Dunes

---

 |

* Wd Datuak: Q1963977
* Commonscat Multimedia: Nakatajima Sand Dunes