**Gloria Giner de los Ríos García** (Madril, 1886ko martxoaren 28a – 1970eko otsailaren 6a) Maistren Eskola Normal Nagusiko eta Irakaskuntza Erakunde Libreko irakasle izan zen. Historiaren eta Geografiaren irakaskuntzari buruzko eskuliburuak egin zituen, berritzeko asmoz, eta Leonor Serrano Pablorekin batera 'behaketa gogotsua' izeneko hezkuntza-'errezeta' garatu zuen. Gainera, azterlan geografikoen kanon androzentrikoan emakumeak sartzen saiatu ziren. Hermenegildo Giner de los Ríosen (Francisco Giner de los Ríosen anaia) eta Laura García Hopperen alaba, Fernando de los Ríos Urrutirekin ezkondu zen, eta alaba bat izan zuen, Laura de los Ríos Giner, eta Federico poetaren anaia Francisco García Lorcarekin ezkondu zen. Gloria diktadura frankistan erbestean bizi izan zen emakumeetako bat izan zen, eta hezkuntza-lan oparoa, filologikoa, literarioa, juridikoa eta kulturala egin zuen elite intelektualaren parte izan zen.

Aipamen biografikoa
-------------------

Madrildarra, Laura García Hopperen eta Hermenegildo Giner de los Ríosen alaba zen. Gloria Ginerrek haurtzaroa eta nerabezaroa igaro zituen Madrilen, Alacanten eta Bartzelonan, non aitak filosofia-katedra izan baitzuen. 1906an batxilergoa eta 1908an irakasle-ikasketak amaitu ondoren, Irakaskuntza Erakunde Askeko eskoletara eta arte, pedagogia eta filosofiako ikastaroetara joan zen. 1909an, lehen promozio gisa sartu zen Irakasleen Goi Mailako Ikasketen Eskolan.

### Ezkontza eta familia eta gizarte bizitza

1912ko uztailaren 1ean, Fernando de los Ríos Urrutirekin ezkondu zen, Granadako Unibertsitatean Zuzenbide katedra lortu baitzuen. Hiri horretan finkatu zuten senar-emazteek beren bizilekua, eta Gloria Eskola Normaleko irakasle izan zen, hasieran ezkontide-eskubideaz eta, ondoren, beren plazaz. Urtebete geroago, Laura de los Ríos Giner jaio zen. Granadan, Ríos-Giner familia García Lorca familiaren, Manuel de Fallaren eta Berta Wilhelmi eta Eduardo Domínguez senarraren lagun egin zen. Berta Irakaskuntza Erakunde Librearekin harremanetan zegoen eta eskola-koloniak antolatu zituen Almuñecarren. Gloriak, bere laguntzarekin, Laura alabaren eta beste haur batzuen hezkuntza antolatu zuen, besteak beste, Isabel García Lorca, garai hartako Granadan ematen zen irakaskuntza pribatutik aldentzeko.

### Laura de los Ríos eta Isabel García Lorca

Federico García Lorca Ríos familiaren zirkulu hautatuaren lagunetako bat izan zen eta *Sonanbulo* poema Rios familiari eskaini zion. Federikok ezagutarazi zituen bi neskak. Haien arteko adiskidetasuna oso bizia eta iraunkorra izan zen. Denborarekin koinatak izatera iritsi ziren, Laura Francisco García Lorcarekin ezkondu baitzen, Federicoren anaia gaztearekin. 

Isabel García Lorcak, elkarrizketa batean, Gloria gogoratu zuen:

> *"Gloria Giner izaki aparta zen. Beno, izaera handikoa, haietan guztietan antzeko zerbait zegoela uste dut, tentsio moral bat-edo, besteek egiten zutenarekin eta egin zezaketenarekin zorrotza den jendea. Horrelakoak ziren, nire ama barne"*.
> 
> 

Beste elkarrizketa batean, bere amaren bizitza nolakoa zen kontatu zuen Granadan:

> *"ama egunero joaten zen klaseetara, arratsaldean eskolak prestatzen zituen eta aitari laguntzen zion. Alemanetik itzultzen zuen, aitak eta Granadan irakasle alemaniar batek irakatsi baitzioten hizkuntza. Frantsesetik ere itzultzen zuen, oso ondo ezagutzen baitzuen, grekotik eta latinetik... maitasun eta intelektualki, nire gurasoak oso ondo konpontzen ziren".* 
> 
>

Karrera profesionala
--------------------

1931n, Errepublikako behin-behineko gobernuak Justizia ministro izendatu zuen senarra, eta abenduan, Instrukzio Publikoko ministro. Gloriak alabari hauxe esan zion: *"Nik ez diot uko egingo nire karrerari eta ministro gisa bizitzeari"*. Hala ere, protokolo-funtzio batzuk egin zituen eta senarrari lagundu zion Espainian zehar bidaiatzen. 1932an eszedentzian gelditu zen Eskola Normaleko irakasle gisa, baina eskolak ematen jarraitu zuen Irakaskuntzako Erakunde Askean. 1933an, senarrak Gobernuko karguari uko egin ondoren, irakaskuntzara itzuli zen Zamorako plaza onartuz. Hiru ikasturtetan, bakarrik bizi izan zen hoteleko gela batean, astean hiru egunez, eta Madrilera itzultzen zen asteko gainerako egunetan. Zamoran, Granadan bezala, gizarte burgesak 'hutsunea' egin zion, sozialista baten emaztea izateagatik eta erlijio praktiketara ez joateagatik.

### Erbesteratzea

1936ko irailaren amaieran, Fernando de los Ríos Espainiako enbaxadore izendatu zuten Estatu Batuetan, 1939ko martxora arte. Gloria Washingtonera joan zen alabarekin, amarekin eta senarraren ilobarekin. Geroago joan zen Fernanda Urruti, Fernandoren ama. Washingtonen, Gloria hainbat aldiz gonbidatu zuten Eleanor Rooseveltek Etxe Zurian antolatutako bileretara. Gerra zibilean, Fernando de los Ríos aldendu egin zuten Madrilgo Unibertsitateko katedradun-zerbitzutik. 1939an, gobernu frankistak behin betiko aldendu zuen bere katedratik, eta baja eman zion eskalafoian.

Fernando de los Ríosek eskolak eman zituen New Yorkeko New School for Social Research-en, arrazoi politikoengatik emigratutako intelektual europarrak hartzeko sortutako erakundean. Gloria irakaslea izan zen Columbiako Unibertsitatean. Giner familiak erbestealdia bizi izan zuen. Estatu Batuek, Espainiako erbestealdi errepublikanoa onartu gabe, sartu nahi izan zutenak immigrazio-legeen mende jarri zituzten. Hala ere, unibertsitarioak eta artistak immigrazio kuoten lege zurrunetik salbuesten ziren, baldin eta Estatu Batuetako herritarrek abalatzen bazituzten edo unibertsitateren batek erreklamatzen bazituen. Gloria irakasle exilatua izan zen, AEBetako unibertsitateetatik pasatu eta lan intelektual eta artistiko emankorra egin zuen elitearen parte.

1942an, bere alaba Laura de los Ríos Giner, Francisco García Lorcarekin ezkondu zen, Federico poetaren anaia gaztea Mead del Middlebury College kaperan, non biak Espainiako Eskolako irakasleak baitziren. Ezkontza horretatik hiru alaba jaio ziren. 

Giner-Rios familiak erbesteratzea euren pisuan bizi izan zuen,

> *"igandero irekitzen zitzaien New Yorken ibiltzen ziren lagun guztiei. Ez zen gonbidapenik jaso behar. Erbesteratutako espainiar lagun guztiei eta errepublika garaituarekin jarraitzaile ziren hispanoamerikarrei irekitako etxea zen. Don Fernandok Errepublikako enbaxadorea izaten jarraitzen zuen, ez Washingtongo jauregitxoan, Riverside Drive etxean baizik".*
> 
> 

Emakume nekaezina, eskolak prestatzeaz, olerkiak idazteaz eta bere lanak argitaratzeko lan egiteaz gain, hiru bilobak zaintzen zituen, paseoan ateratzen zituen eta, beharrezkoa izanez gero, metroa hartu eta New Yorken autobusean igotzen zituen.

1949an Fernando de los Ríos hil zen. Hiletara politikaren eta kulturaren berrogeita hamar pertsona ospetsu baino gehiago joan ziren. José de los Ríos —Fernandoren anaia txikia— eta Francisco García Lorca izan ziren familiaren doluaren buru. Fernando de los Ríosen emaztea, ama eta alaba etxean geratu ziren ehorzketa garaian, garai hartako Espainiako ohiko ohitura baten arabera. Fernando de los Ríosen gorpuzkiak Madrilgo hilerri zibilera eraman ziren 1980ko ekainaren 28an.

### Espainiara itzultzea

Gloria Giner-en hilobia Madrilgo hilerri zibilean.
Gloria Giner Espainiara itzuli zen alabaren familiarekin, 1965ean. Madrilen hil zen, 1970eko otsailaren 6an. Bogotako prentsak argitaratu zuen albistea, eta ikerketa geografiko eta historikoetan nabarmendu zen.

Geografiaren irakaskuntza
-------------------------

Gloria eta haren lagun handia, Leonor Serrano Pablo, izan ziren Geografiaren irakaskuntzan aritu ziren, ikasleekin harremanak sortzeko helburuarekin. Gloria Giner-ek arte plastikoen prestakuntza-gaitasuna defendatu zuen, 'Historiaren irakaskuntzaren oinarri erreal gisa, haurraren kultura eratzeko lehen urteetan'. Artearen indar didaktiko hori literaturak ere badu, eta, beraz, Gloriak —Altamirak bezala— uste zuen literatura berezko zentzua dela, Historiaren laguntzaile. *Cien lecturas históricas* lanean horixe ikus daiteke:

> *"Altamiraren uste berritzaileetan oinarritutako bigarren hezkuntzako manualistikako testu ikusgarrietako bat bihurtu zen".*
> 
> 

Altamira eta María Montessori erreferente zirela, geografiaren irakaskuntza egin zuten, Serranoren hitzetan 'behaketa gogotsua'-ren inguruan. Geografia ikasleekin hitz eginez irakastea zen, ingurunearekiko harreman fisikoa eta emozionala indartuz. Behaketa gogotsuaren beste zati bat emozionala zen. Zentzurik gabeko memorizazioen ezarpenak kanpoan utzi behar ziren. Gloria Giner-en hitzetan, 'arima hezi eta bere espiritua indartzen zen'.

Eduki zientifikoa ondo uler zedin, legendak, olerkiak, kontakizun laburrak eta herri-kantak erabiltzen zituzten azalpen geografikoak babesteko. Geografiaren irakaskuntzak beste laguntza-diziplina bat behar zuen: Historia. Aurrerapen zientifiko eta kartografikoek balio osagarria zuten. Gloria Giner-ek uste zuen bidaiei buruzko testuak baliabide erabilgarriak zirela Geografiako gaiak irakasteko, eta, hala, ikasleek, ikastean, 'Lurra gozatzea eta maitatzea' lortuko zutela.

Hezkuntzak inguruko ingurunearekiko eta bertan bizi diren pertsonekiko errespetuaren printzipioan oinarritu behar zuen. Gloria Giner-ek behin eta berriz esan zuen, pertsonaren alderik pertsonalena eta intimoena inguruneak berez eskaintzen zuenarekin lotzeak gozarazten zuela.

Serranok eta Giner-ek planteatu zuten emakumeak geografiari buruzko azterketen kanon androzentrikoan benetan sartzea. Espainiako Errege Akademiaren hiztegiak ‘gizon’ terminoaren adiera sartu zuen 1803an, gizateria osoari zegokionez. Emakumeen inklusiboa zen terminoa hartuta, gizonek naturarekin harremanak izatera behartzen zutela ulertzen zuten, emakumeek egiten zuten bezala. Leonor Serranoren hitzetan, Geografiako erreferentzia androzentrikoak zentzurik gabe uztean sustatuko zena 'gizateria berri sortzailea, maitagarria, suntsitzailea eta gerraren aurkakoa' zen. Simon Alegren iritziz, irakaskuntza horrek XXI. mendeko hizkuntzan ingurumen-hezkuntzaren garapena eta/edo ekofeminismoaren lehen adierazpenak izenarekin lotzen du.

Lanak
-----

* *Historia de la pedagogía* (1910).
* *Weimer, Hermann 1872-1942* (Itzulpena).
* *Geografía Primer grado. Aspectos de la naturaleza y vida del hombre en la tierra* (1919).
* *Geografía: Primer grado*, Federico Ribasekin batera (1919).
* *Geografía general. El cielo, la Tierra y el hombre* (1935).
* *Cien lecturas históricas* (1935).
* *Lecturas geográficas. Espectáculos de la naturaleza, paisajes, ciudades y hombres.* (1936).
* *Romances de los ríos de España* (1943).
* *Manual de historia de la civilización española* ( 1951).
* *Cumbres de la civilización española: Interpretación del espíritu español individualizado en diecinueve figuras representativas* (1955).
* *El paisaje de Hispanoamérica a través de su literatura: (antología)* (1958).
* *Introducción a la historia de la civilización española* (1959).
* *Por tierras de España* (1962).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «La enseñanza de la Historia en la Educación secundaria: Innovación, cambio y continuidad» *Tesis doctoral* (Facultad ciencias de la educación, Universidad de Sevilla.) 2015.
2. 1 2   «Prácticas y Teorías de descubrir paisajes: viajeras y cultivadoras del estudio de la geografía en España desde finales del siglo XIX hasta el primer tercio del siglo XX.» *Arenal* 17; 1: 55-79. enero junio de 2010.
3. 1 2 3    *Recensión 26 / Sebastiaan Faber, Cristina Martínez-Carazo (editado por), Contra el olvido: el exilio español en Estados Unidos.* .
4. 1 2 3 4 5   «Gloria Giner de los ríos. Reseña biográfica de una madrileña» *Cuadernos de Historia Contemporánea* vol. Extraordinario: 265-272. 2007.
5. ↑    *Fernando de los Ríos, un intelectual del PSOE.* .
6. ↑    *«de los Ríos Urruti, Fernando. Diccionario de catedráticos españoles de Derecho (1847-1943)». Universidad Carlos III.* .
7. ↑   «Revista Residencia - número 6» *www.residencia.csic.es* (Noiz kontsultatua: 2022-03-20).
8. 1 2  Rodrigo, Antonina (1 de mayo de 1982). «Laura de los Ríos». *Revista Triunfo* (19): 62. Consultado el 11 de marzo de 2016.
9. 1 2    *La niña que tocaba con Falla.*  Granadahoy 8 de marzo de 2009.
10. ↑   «Dos visiones del exilio cultural español: Vicente Llorens y Jordi Gracia.» *Revista Digital Fronterad* 30 de abril de 2015.
11. ↑   **(Gaztelaniaz)** Zulueta, Carmen de. «Los domingos de don Fernando / Carmen de Zulueta» *catalogo.sanchoelsabio.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-03-20).
12. ↑    *Doña Gloria Giner.* .
13. ↑    *Ortells Roca, Miquel; Artero Broch, Inmaculada. ¿Para qué sirven las inspectoras?Leonor Serrano.La Psicología y/contra el poder..* .
14. ↑   «Las profesoras de geografía durante la II República.» *Revista El Ecologista* 76.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Gloria Giner de los Ríos García*** |

* Obras de Gloria Giner en el catálogo de BNE
* Epistolario (selección) de Fernando de los Ríos, cartas cruzadas con Gloria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23419011
* Commonscat Multimedia: Gloria Giner de los Ríos

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 280145979
* ISNI: 0000 0003 8719 6968
* BNE: XX1230462
* BNF: 10130165t (data)
* SUDOC: 156534797
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 37177

 |

* Wd Datuak: Q23419011
* Commonscat Multimedia: Gloria Giner de los Ríos