recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aroa Uharte Zubillaga** (Leitza, Nafarroa Garaia, 1984) itzultzailea da.

Bizitza
-------

### Ikasketak

Arte Ederretako ikasketak egin zituen Aroa Uhartek. Erasmus egin zuen Errumanian, eta, errumaniera ikasita, bururatu zitzaion eslaviar filologia egitea eta Bartzelonara joan zen eslaviar filologia ikastera. Poloniera eta errusiera, eta hango historia, literatura, filosofia ikasi zituen eslaviar filologia egitean. Ondoren bigarren Erasmus bat egin zuen, Moskun eta masterra San Petesburgon. Etxera itzulita Errusiaren inguruko ikastaroa eskaintzen jardun zuen, Donostian, EHUn, errusiar hizkuntza, historia eta literaturaren inguruko ikastaroa hain zuen.

### Itzultzaile ibilbidea

Itzulpengintzan lehen pausuak Sergei Doblatoven *Filiala* (Katakrak, 2017) itzultzen eman zituen Amaia Apalauzarekin batera, eta ondoren, Txalapartak eskatuta, Leninen *Estatua eta Iraultza* itzuli zuen. Horrez gain, Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen elkarteak (EIZIE) urtero antolatzen duen Literatura Unibertsala bildumarako lehiaketa irabazi zuen, eta urtebeteko epean Aleksandra Kollontairen *Erle langileen amodioak* itzuli zuen.

Lanak
-----

### Itzulpenak

* Sergei Doblatoven *Filiala* (Katakrak, 2017) (Amaia Apaulazarekin)
* Leninen *Estatua eta Iraultza* (Txalaparta, 2020)
* Aleksandra Kollontairen *Erle langileen amodioak* (Erein, 2020)*.*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Guallar, Saioa Alkaiza. «Aroa Huarte, errusiar kulturan aditua: "Ez dakit errusierak ospe txarra daukan edo zer!"» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-12-16).
2. ↑    *Errusia joan-etorriko bidean.*  Argia 2020.12.16.
3. ↑   «Aroa Uharte | Katakrak» *katakrak.net* (Noiz kontsultatua: 2020-12-16).
4. ↑     *Estatua eta iraultza - Lenin - Vladimir Ilich Ulianov.*  Txalaparta (Noiz kontsultatua: 2020-12-16).
5. ↑    Aristondo, Amaia Igartua. «Aleksandra Kollontai, amodioaren iraultzailea» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-12-16).

Kanpo estekak
-------------

* «Aroa Huarte, errusiar kulturaz maitemindurik», elkarrizketa. Euskadi Irratia, 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104214113

 |

* Wd Datuak: Q104214113
**Hunt konderria** (ingelesez: *Hunt County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Greenville da. 2010eko zentsuaren arabera 86.129 biztanle zituen, Hunt kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hunt konderriak 2.284,43 kilometro koadro ditu. Horietatik 108,01 ura dira. Beste 2.176,41 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 37,7 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 86.129 pertsonetatik 76.144 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 11.751 dira. 6.976 beltzak edo afroamerikarrak. 600 amerikar natiboak ziren eta 130 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 897 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 58 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.324 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111729
* Commonscat Multimedia: Hunt County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140710559
* LCCN: n79118986
* NARA: 10036410
* **Lekuak**
* OSM: 1839021
* TGN: 1002492

 |

* Wd Datuak: Q111729
* Commonscat Multimedia: Hunt County, Texas
Bentzenoaren bi egitura erresonatzaileak eta horien irudikapean
**Aromatikotasuna** da molekula ziklikoen propietate kimiko bat, zeinaren bidez zikloko lotura asegabeen, elektroi-bikote bakartien eta orbital hutsen deslokalizazioak egonkortasun handia ematen dion molekulari.

Ezaugarriak
-----------

Historikoki aromatikotasunaren definizioa aldatuz joan da.

* Hasieran, usain berezia zuten substantziak hartzen ziren aromatikotzat.
* Ondoren, erreaktibotasun eskasa zuten hidrokarburoak hartzen ziren aromatikotzat.
* Geroago, egonkortasun berezia zuten konposatuak hartzen ziren aromatikotzat.
* Gaur egun erabiltzen den irizpidea egiturarekin loturik dago. Irizpide horri Hückel-en arau deritzo.

Horren arabera, honako hauek dira konposatu aromatiko izateko bete behar dituzten baldintzak:

1. Egitura laua izatea.
2. Konjugazioa edo deslokalizazioa maximoa izatea.
3. *π* elektroien kopurua *4n+2* izatea (n = 1,2,3...), hau da, 4 baino handiagoa den *π* elektroi-kopurua izatea (6, 10, 14, …)

Hückel-en arauaren arabera *π* elektroien kopurua 4*n* bada, orduan ziklo hori antiaromatikoa da. Horregatik ziklobutadienoa antiaromatikotzat jotzen da; deslokalizatutako elektroi-kopurua 4 da.

Bestetik, ez-aromatiko esaten zaie lauak ez diren konposatuei eta konjugazio maximoa ez duten zikloei.

Konposatu aromatikoek egonkortasun kimiko handia dute, konparatzen badira antzeko molekula ez-aromatikoekin. Konposatu aromatikoek ordezkapen aromatiko elektroizaleak eta ordezkapen aromatiko nukleozaleak izaten dituzte, baina adizio elektroizalerik ez zeina ohikoa den karborno-karbono lotura bikoitza duten konposatuetan.

Konposatu aromatikoak
---------------------

Bentzenoaren deribatuak normalean aromatikoak izaten dira, adibidez: toluenoa eta xilenoak. Pirrolaren, furanoaren eta piridinaren moduko konposatu heteroziklikoak eta antrazeno edo fenantrenoaren moduko konposatu poliziklikoak ere aromatikoak dira.

Halaber, biziarentzat inportanteak diren konposatu anitz aromatikoak dira hala nola DNAren base organikoak, klorofila eta hemoglobina.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-02-20).
2. 1 2    Anakabe, Eneritz & Arrasate,, Sonia.  (2012). *Kimika Organikoa.*  EHU, 51-65 or. ISBN 978-84-9860-672-0..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210390
* Commonscat Multimedia: Aromatics

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4143062-1
* LCCN: sh93002225

 |

* Wd Datuak: Q210390
* Commonscat Multimedia: Aromatics
***Hiru Graziak*** Lucas Cranach Zaharrak 1531an egindako tenpera margolana da. Oholak tamainu txikia du, 37 zm x 24 zm. Gaur egun Parisko Louvre museoan ikus daiteke; museo horretan egon aurretik inoiz ez zen publikoan erakutsi. Gaia egileak Antzinako Greziaren mitologiatik hartu zuen eta behin baino gehiagotan margotu zuen.

Ezaugarriak
-----------

Margolan honek ikuspuntu berezi bat erakusten du: berez gaia emakumearen biluztasuna erakusteko aitzakia zen baina kasu honetan, erotismoa baino gehiago, ironia gailentzen da. Dena dela, emakumearen gorputza ikuspuntu desberdinetatik erakusten du.

Louvren erosketa
----------------

Louvreko museoak 2011an lau milioi euro ordaindu zuen margolana erosteko. Diru horretatik Trésor Nationalek milioi bat ordaindu zuen; erakunde horrek arte-lanak atzerrira eramatea debekatzen du eta Frantzian gelditzeko ahaleginetan laguntzen du. Beste hiru milioien parte handia crowdfunding kanpaina baten bidez eskuratu zen.

Antzeko lanak
-------------

Artistak gaiaren inguruko beste bertsioak ere egin zituen.

* Hiru Graziak, 1530, bilduma pribatua.*Hiru Graziak*, 1530, bilduma pribatua.
* Hiru Graziak, 1535, Nelson-Atkins Museum of Art, Kansas City.*Hiru Graziak*, 1535, Nelson-Atkins Museum of Art, Kansas City.

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Graziak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3235872
* Commonscat Multimedia: The Three Graces - Lucas Cranach (I) - Louvre RF 2011-1

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1022228250

 |

* Wd Datuak: Q3235872
* Commonscat Multimedia: The Three Graces - Lucas Cranach (I) - Louvre RF 2011-1
**Dolores Txurruka Zubiria** (Areeta, Getxo, 1913ko uztailaren 21a - 2018ko apirilaren 8a), lagunen artean *Lola* edo *Doña Lola* izenarekin ezaguna, bizkaitar noblezia eta aristokraziako kidea izan zen. Jaiotzez Txurruka eta Zubiria familia industrial boteretsuetako kidea eta, ezkontzaz, Ybarra familiako kidea, Bizkaiko bizitza sozialeko pertsonaia garrantiztsua izan zen.

Bizitza
-------

1913an jaio zen Bizkaiko familia boteretsuenetako batean, bai txurrukatarrek zein zubiriatarrek industrian pisu handia zuten bi familia baitziren. Bere aitona Evaristo Txurruka izan zen, Bilboko portuaren eraikuntzaren protagonistetako bat eta Ibaizabalen kanalizazioan lan egin zuen ingeniaria. 1908an bere aitona Mutrikuko konde izendatu zuen Alfontso XIII.a Espainiakoak. Bere aita Alfonso Txurruka izan zen, Abrako kondea, diputatua Gipuzkoan eta Bizkaiko Labe Garaietako presidentea, eta bere ama Teresa Zubiria.

21 urterekin Santiago Ybarrarekin ezkondu zen, baina ezkondu eta gutxira senarra Bruneteko guduan hil zuten errepublikazaleek. Bere koinatua, Emilio eta bere anaia Alfonso ere Espainiako Gerra Zibilean hil ziren. Hala ere bi seme izan zituen, Santiago Ybarra Txurruka eta Emilio Ybarra, gerora Vocentoren jabea eta BBVAko presidente izango zena.

Genealogia
----------


| ⛭Zuhaitz genealogikoa |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Santiago Ybarra Txurruka |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  | Evaristo Txurruka |  | Alfonso Churruca Calbeton |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Ignacio Ybarra Aznar |  |
|  |  |  |  | María de los Dolores Churruca Zubiria |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Luis Juan Zubiria Ybarra |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | María Teresa Zubiría y Urizar |  |  |  |  |  | Lucía Ybarra Aznar |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Florentina Urizar Roales |  |  |  |  | Emilio Ybarra |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Emilio Ybarra Aznar |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  | María Ybarra Aznar |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** Nast, Condé.  (2018-04-11). «Fallece Dolores de Churruca y Zubiría, una de las últimas grandes damas bilbaínas» *Vanity Fair España* (Noiz kontsultatua: 2021-11-08).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Emilio de Ybarra, éxito, traición y justicia poética para el rey de Neguri» *ELMUNDO* 2019-07-19 (Noiz kontsultatua: 2021-11-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q99658228

 |

* Wd Datuak: Q99658228
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Artralgia** (grezierazko αρθρω- *arthro*-, "*artikulazioa*", eta αλγος -*algos*, "*mina*", hots artikulazioetako mina) lesio, hantura eta erreumatikoak bezalako gaixotasunen (bereziki artritisa eta artrosia) edo botikei izan dakiekeen alergiaren sintoma bat da.

Medical Subject Headingsen arabera, "artralgia" hitza soilik hanturazkoa ez den prozesu baten ondorio bada erabili behar da, eta artritis hitza hanturazkoa denean.

Diagnostikoa eta kausak
-----------------------

Diagnostikorako medikuak gaixoarekin duen elkarrizketa eta miaketa fisiko bat egiten da. Artralgien kausa ezartzen saiatzerakoan, garrantzia elkarrizketa prozesuko klinikan jarri behar da. Gaixoari balizko kausetan sakontzea ahalbidetuko duten galderak egingo zaizkio.

Artralgien kausak oso ezberdinak dira mailari dagokionez, endekatze eta suntsitze prozesuetatik hasi (osteoartritia kasu) eta artikulazioa inguratzen duten ehunen hantura eragin dezaketen kirol lesioetaraino (burtsitisa kasu). Hauek beste arrazoi batzuengatik ere ager daitezke, infekzio edo txertoen ondorioz esaterako.

Tratamendua
-----------

Tratamendua jatorrizko kausa zehatzaren araberakoa izango da. Kalte handiak daudenerako artikulazioa aldatzeko kirurgia, disfuntzio immunoeskasia eragiten duten botikak immunologikoa egonez gero, antibiotikoak kausa infekziosoa bada eta tratamenduetarako medikazioen tartekatzea alergiaren bat agertuz gero izan daitezke. Tratamendu kiropraktikoak ere onurak izan ditzake sintomak leuntzeko.

Jatorrizko kausa tratatzen denean, mina maneiatzen jakitea oraindik garrantzitsua izan daiteke tratamenduan, eta bere intentsitatea aldatu egingo da artralgiaren kausa zehatzaren arabera. Luzaketa ariketak, salmenta libreko edo medikatutako analgesikoak eta sintoma horiek hobetzeko egokitzat jotzen diren beste tratamendu gehigarri batzuk ere gehi daitezke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q683498
* Commonscat Multimedia: Arthralgia

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph195804
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DiseasesDB: 15237
* MedlinePlus: 003261
* eMedicine: 336054
* MeSH: D018771

 |

* Wd Datuak: Q683498
* Commonscat Multimedia: Arthralgia
**Derg aintzira** (ingelesez *Lough Derg* eta irlanderaz *Loch Deirgeirt*, euskaraz *Begi Gorriaren aintzira* esan nahi du) Irlandako mendebaldean dagoen aintzira bat da. Hego-mendebaldetik Clare konderrian dago, ipar-mendebaldetik Galway konderrian eta azkenik, ekialdetik Tipperary konderrian.

 Shannon ibaiko aintzirak.
118 km²-ko azalera eta 36 metroko gehienezko sakonera du. Bere betebide nahiz hustubide nagusia Shannon ibaia da. Berez Shannon ibaiak eratzen dituen hiru aintzira nagusien artean hegoalderen dagoena eta handiena da Derg aintzira.

Arrantza, nabigazio eta atsedenleku bikaina izateko ospea ere badu.

Ikus, gainera
-------------

* Irlandako aintziren zerrenda

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q918349
* Commonscat Multimedia: Lough Derg (Munster)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315530759
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q918349
* Commonscat Multimedia: Lough Derg (Munster)

52°59′N 8°19′W﻿ / ﻿52.98°N 8.32°W﻿ / 52.98; -8.32
**Hunkemöller** emakumezkoen lentzerian espezializatutako Herbehereetako enpresa bat da. 1886an sortu zen Amsterdam gerruntze-denda espezializatu bat bezala eta negozioa hedatuz joan da. 2021eko azaroan 940 denda zituen 21 herrialdetan zehar, gehienbat Mendebaldeko Europan, baina nagusiki Alemanian, Herbehereetan, Belgikan, Espainian, Frantzian, Danimarkan, Austrian eta Suedian.

Historia
--------

1886an sortu zen Amsterdamen Wilhelm Hunkemöller eta Josephina Lexis senar-emazteek Hunkemöller Lexis izeneko gerruntze denda bat zabaldu zutenean. Hasierako urteetan salgaiak ekoizten zituzten euren fabrikan. Hurrengo urteetan, familia-negozioa hedatu zen eta denda gehiago ireki zituzten Amsterdamen, Rotterdamen eta Utrechten. 1974an Vendex enpresak erosi zuen eta enpresaren izena aldatu zuen, Hunkemöller Lexis izenez ezaguna zen enpresa Hunkemöller soilik izatera.

Bildumak
--------

Hunkemöllerrek lentzeria, jantzi moldatzaileak, gau jantziak, bainujantziak, kirol jantziak, galtzeteria, lurrinak eta osagarriak saltzen ditu. Gainera, hainbat azpimarka ditu bere produktuetarako: *HKMX* (kirol bilduma), *Private collection* (lentzeria seduzitzailea), *Noir* (lentzeria premiuma eta bainujantziak), *P.O.P* (Z belaunaldiarentzako), *Freedom* (haririk gabekoa), *Bra Solutions* (bularretakoak) eta *Always Sexy* (eguneroko lentzeria), besteak beste.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Nederlanderaz)** «Hunkemöller: van korsettenmagazijn naar internationale lingerieketen» *RTL Nieuws* 2018-03-24 (Noiz kontsultatua: 2021-11-19).
2. ↑   **(Ingelesez)** Hunkemöller. *Brand Vision.*  (Noiz kontsultatua: 2021-11-18).

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2604175
* Commonscat Multimedia: Hunkemöller

---

 |

* Wd Datuak: Q2604175
* Commonscat Multimedia: Hunkemöller
**Defiance konderria** (ingelesez: *Defiance County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Defiance da. 2010eko zentsuaren arabera 39.037 biztanle zituen, Defiance kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Defiance konderriak 1.072,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,07 ura dira. Beste 1.065,68 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 36,39 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 39.037 pertsonetatik 37.754 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.409 dira. 666 beltzak edo afroamerikarrak. 65 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 117 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 406 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q336190
* Commonscat Multimedia: Defiance County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154820267
* ISNI: 0000 0004 4656 3503
* LCCN: n84098083
* **Lekuak**
* OSM: 911265
* TGN: 1002326

 |

* Wd Datuak: Q336190
* Commonscat Multimedia: Defiance County, Ohio
**Dehesa de Moncayo parke naturala** (gaztelaniaz: *Parque natural de la Dehesa del Moncayo*; aragoieraz: *Parque Natural d'a Defesa d'o Moncayo*) Espainiako Zaragozako probintzian, Soriarekin mugan, dagoen parke naturala da. Iberiar sistemako tontorrik garaiena den Moncayoren (2.315 m) hegalean dago, iparraldeko isurialdean. 1.389 ha ditu. Ebroren ibaiadar Huecha eta Queiles ibaiek bere hegalean dute iturburua. Landaredia bost mailatan du banatua:

* 900 m arte, karraska eta artea dira nagusi;
* hortik 1.200 m-ra, ametz eta landatutako pinu gorria;
* 1.200 eta 1.650 m artean pagadiak eta belardiak ageri dira;
* hortik 2.000 m-ra landatutako mendi pinua;
* eta hortik tontorrerainoko mailan belardi eta sastrakak.

Lurreko faunan orkatz, azeri, basurde, gardatxo eta sugegorriak nagusitzen dira; eta hegaztien artean, arrano beltza, sai zuria, putrea, aztorea, eperra, usapala eta buztanzuri arrunta. 1.620 metroko garaieran, Moncayoko Andre Mariaren santutegia dago, eta ekialdeko isurialdean, Moncayoren oinean, 1146. urtean eraikitako Veruela monasterio zistertarra. Bertakoen bizibidea zuraren, eta ahuntz eta ardi aziendaren ustiapenean oinarritzen da, nahiz eta parke natural bihurtu dutenetik baliabide hauek urritu egin diren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3331303
* Commonscat Multimedia: Moncayo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 245427511
* BNE: XX459025
* GND: 4742035-2

 |

* Wd Datuak: Q3331303
* Commonscat Multimedia: Moncayo

Kategoría:Aranda
Bosten lemaren frogan erabilitako diagrama trukakorra.
Matematikan, eta batez ere kategorien teorian, diagrama trukakor bat objetuen eta morfismoen diagrama bat da, hurrengo trukatze propietate beteko duena: hasiera eta bukaera bera duen diagramako edozein bide morfismoak konposatuz eginez gero, morfismo bera izango da emaitza.

Diagrama trukakorrek kategorien teorian betetzen duten papera ekuazioek aljebran dutenaren analogoa dela esan ohi da.

Adibideak
---------

Hurrengo diagrama trukakorrak lehenengo isomorfismo teorema adierazten du. Hots, {\displaystyle f={\tilde {f}}\circ \pi } betetzen dutela morfismoek konposaketarekiko.

  

First isomorphism theorem (plain)

  

Jarraian dugun diagrama, lauki trukakor orokor bat da. Trukakorra denez, morfismoek konposaketarekiko {\displaystyle h\circ f=k\circ g} betetzen dute.

  

Commutative square

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Weisstein, Eric.  (2007-08-07). «Making MathWorld» *The Mathematica Journal* 10 (3) doi:10.3888/tmj.10.3-3. ISSN 1097-1610. (Noiz kontsultatua: 2022-12-20).
2. ↑   Barr, Michael; Wells, Charles.  (1985). «Toposes, Triples and Theories» *Grundlehren der mathematischen Wissenschaften* doi:10.1007/978-1-4899-0021-0. ISSN 0072-7830. (Noiz kontsultatua: 2022-12-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q621542
* Commonscat Multimedia: Commutative diagrams

---

 |

* Wd Datuak: Q621542
* Commonscat Multimedia: Commutative diagrams
**Diametro angeluarra**, zeruko gorputz baten ekuatoreko diametroaren itxurazko dimentsioa da. angelu bezala adieraziz eta begiralea bere ertzean dagoela suposatuz. Eguzkia, Ilargia edo planetentzako, diametro angeluarraren neurketa prozedura optiko eta mikrometrikoen bidez neurtzen da. Izarrik dizdiratsuenen kasuan, diametro angeluarra prozedura interferometrikoen bidez neurtzen da, interferometroak erabiliz. Ekuatoreko erradioak hartutako angelua denean, erdidiametro deitzen da.

1 irudia. Diametro angeluarrak, zeruko gorputzen dimentsioaren itxurazko neurri bat ematen digu.

Adibideak
---------

1 irudian ikus daitekeen bezala, oso diametro ezberdineko bi zeruko gorputzek, diametro angeluar bera izan dezakete. Hau da Ilargiaren eta Eguzkiaren kasua Lurretik ikusiak. Eguzkiaren ekuatoreko diametroa, Ilargiarenarena baino 400 aldiz handiagoa da, baina, Lurra eta Eguzkiaren arteko distantzia, Lurra eta Ilargiaren artekoa baino 400 aldiz handiagoa denez, bi gorputzek, antzerako diametro angeluarrak dituzte, arkuko 30 minutu ingurukoa, eta, honela, Ilargiak, Eguzkia erabat estal dezake, kasuren batzuetan, eguzki eklipse oso bat gertatuz.

Diametro angeluarraren benetako magnitudearen ideia bat egiteko, irudika dezagun distantzia ezberdinetatik ikusitako 2 euroko txanpon bat:

* 1,5 metroko distantziara, 2 euroko txanponaren diametro angeluarra, gradu 1ekoa da
* Ia 90 metroko distantziara, txanponaren diametro angeluarra minutu 1ekoa da
* Azkenik, 5 kilometro baino zertxobait gehiagora, 2 euroko txanpon honen diametro angeluarra segundo 1ekoa izango litzateke.

Ikus, gainera
-------------

* Distantzia angeluar
* Angelu solido

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q718647

 |

* Wd Datuak: Q718647
**Derek Mahon** (Belfast, 1941eko azaroaren 23a - Cork, 2020ko urriaren 1a) Ipar Irlandako poeta izan zen.

Biografia
---------

Mahon langile klaseko familia protestante baten seme bakarra zen. Aitak *Harland eta Wolff* eraikuntza enpresan lan egiten zuen eta ama ehungintza enpresa batean. Egileak adierazi zuen bere haurtzaroan ameslari eta bakarti samarra zela. Gaztetatik interesatu zitzaion literatura. *Skegoneil* ikastetxean lehen hezkuntza ikasi zuen, eta geroago Royal Belfasteko Errege Erakunde akademikoan. Lan batzuk argitaratu zituen eskolako aldizkarietan. Hugh Haughton kritikariaren arabera, bere lehen poemak kalitate handikoak ziren bere adineko mutil batentzat.

Dublingo Trinity College-n ikasi zuen. Bertan *Icarus* aldizkaria editatu zuen, eta Michael Longley, Eavan Boland eta Brendan Kennelly bezalako idazleekin lagun egin zen, eta horrek bere uzkurtasun asko galdtzea lagundu zion. Trinity College utzi zuen 1965ean, Parisko Sorbonan ikasteko.

Urtebete geroago utzi zuen unibertsitate hori, Kanadan eta Estatu Batuetan bizitzeko. 1967an *Night Crossing (Gaueko zeharkaldia)* lehen poema liburua argitaratu zuen. Dublingo unibertsitate batean irakatsi zuen eta Londresen ere lan egin zuen kazetari independete gisa. Bere egoitza ezarri zuen Kinsalen, Cork konderrian. 2007an David Cohen Literatura Saria irabazi zuen.

2020ko urriaren 1ean zendu zen hirurogeita hemezortzi urte zituela, Corken.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1200073
* Commonscat Multimedia: Derek Mahon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 110228045
* ISNI: 0000 0001 0934 3294
* BNF: 121812331 (data)
* GND: 119049856
* LCCN: n50037879
* NKC: js20060901012
* NLA: 35322538
* CiNii: DA03140673
* SNAC: w6hh7rmg
* SUDOC: 030387825
* BIBSYS: 90092437
* Open Library: OL78669A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1200073
* Commonscat Multimedia: Derek Mahon
1955eko musika diskoa.
Manolo Caracolen diskoa, 1951.
Zarzuelako disko ugari plazaratu zituen konpainiak.
**Discos Columbia** (euskaraz: «Columbia Diskoak») Donostian 1923an sortutako diskoetxe garrantzitsua izan zen.

Historia
--------

1923an Enrique Inurrieta merkatariak musika diskoetan negozio aukera ikusi zuen. Garai hartan diskoak arbelazkoak ziren. Horretarako Columbia Records konpainiaren lizentzia eskuratu zuen. Enriqueren semeak, Juan Inurrieta, negozioarekin jarraitu zuen. Proiektua 1975 arte jarraitu zuen, batzutan beste izen komertzialekin: EMI, Regal, CBS, Fábrica de Discos Columbia, Columbia Gramophone... Hainbeste aldaketa ulertzeko patenten eta lizentzien arazoetan pentsatu behar da. Diskoetxeak Donostiako Benta Berri auzoan zuen lantegia. Estatu Batuetarko Columbia Records konpainiako grabazioak ere plazaratu zituen.

Musika-generoak
---------------

Oso musika-genero desberdinak plazaratu zituen Donostiako diskoetxea:

* Abesti espainiarra
* Euskal Herriko folklorea
* Zarzuelak
* Opera eta musika klasikoa
* Flamenko
* Rock musika
* Pop musika
* Abesbatzak

Artistak
--------

Artista eta talde askoren ekoizpenak plazaratu zituen Discos Columbia:

### Euskal musika

* Txirrita
* Donostiako Orfeoia
* Zumarragako trikitixa
* Celestino Sarobe

### Musika espainiarra

* Sara Montiel
* Julio Iglesias
* Jorge Sepúlveda
* Bruno Lomas
* Rocío Jurado
* Agapito Marazuela
* Los Bravos
* Manolo Caracol

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Columbia Records

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:2007/02/04, Diario Vascoko albistea.
* **(Gaztelaniaz)**:Columbia Graphophone Companyaren historia Eresbilen webgunean.
* **(Gaztelaniaz)**:Discos Columbiaren katalogoak Eresbilen webgunean.
* **(Gaztelaniaz)**:Discos Columbiaren historia El Pais egunkarian, 2014/09/08.
* **(Gaztelaniaz)**:Mikel Bilbao Salsiduaren artikulua Discos Regali buruz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85967648

 |

* Wd Datuak: Q85967648
*Artikulu hau sindikatuari buruzkoa da; zenbakia gaitzat duena beste hau da: «Hiru»*
**Hiru** Euskal Herriko garraiolari autonomoen sindikatu abertzalea da. Hego Euskal Herriko lau herrialdeetako garraiolari autonomoak biltzen ditu. Euskal Herriko beste sindikatu abertzaleekin harreman estuak ditu, eta bere burua Hego Euskal Herriko gehiengo sindikalaren barruan jartzen du. 'Garraiolariok' izeneko aldizkaria argitaratzen du.

2002. urtean sortu zen Hiru. 1991tik 2002ra hiru sindikatu biltzen zuen federazioa izan zen: Sintrabi (Sindicato de Transportistas de Bizkaia), Sintragi (Sindicato de Transportistas de Gipuzkoa) eta Sintraraba (Sindicato de Transportistas de Araba) sindikatuek osatua.

2003.urteko martxoan I. Nazio Batzarra egin zuen Hiruk eta prozesua osatu zen. Zenbait hilabete geroago, ekainean, Hiru-Nafarroa osatu zen.

Kanpo estekak
-------------

* Sindikatuaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259166

 |

* Wd Datuak: Q12259166
**Howard konderria** (ingelesez: *Howard County*) Marylandko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bel Air da. 2010eko zentsuaren arabera 287.085 biztanle zituen, Howard kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Howard konderriak 656,29 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,87 ura dira. Beste 649,42 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 437,44 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 287.085 pertsonetatik 186.701 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 16.729 dira. 49.150 beltzak edo afroamerikarrak. 511 amerikar natiboak ziren eta 105 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 41.101 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 746 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 8.771 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q398939
* Commonscat Multimedia: Howard County, Maryland

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158282106
* ISNI: 0000 0004 0590 3620
* GND: 4539285-7
* LCCN: n81018757
* NARA: 10036397
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 936304
* TGN: 1002488

 |

* Wd Datuak: Q398939
* Commonscat Multimedia: Howard County, Maryland
**Howard konderria** (ingelesez: *Howard County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Nashville da. 2010eko zentsuaren arabera 13.789 biztanle zituen, Howard kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Howard konderriak 1.541,86 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,51 ura dira. Beste 1.524,35 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,11 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.789 pertsonetatik 10.641 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.349 dira. 2.813 beltzak edo afroamerikarrak. 94 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 84 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 138 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61034
* Commonscat Multimedia: Howard County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125505815
* LCCN: n82009725
* **Lekuak**
* OSM: 1826823
* TGN: 2000135

 |

* Wd Datuak: Q61034
* Commonscat Multimedia: Howard County, Arkansas
**Discos Suicidas** Bizkaiko diskoetxe independentea da, 1981ean sortua.

Musika taldeak
--------------

Espainia eta Euskal Herriko punk eta rock talde askoen lanak argitaratu ditu, baita Hego Amerika edo Estatu Batuetakoak ere. Hona hemen nagusiak:

* Reincidentes
* Doctor Deseo
* El Último Ke Zierre
* Eskorbuto
* Piperrak
* Parabellum
* Distorsión
* Zarama
* Don Cikuta
* BBS Paranoicos
* Vómito

Historia
--------

Discos Suicidas diskoetxea 1981. urtean sortu zuen Oscar Amezagak, Bilbon. Lavabos Iturriaga taldeko abeslaria zen Amezaga, eta lehenago Muskaria musika aldizkaria sortu zuen, Roge Blasco eta Pedro Mari Azkorretarekin. Hilargi Records aldiz, mota guztietako estiloekin lan egiten duen diskoetxea da. Azpizigilu historikoa hartzen du bere baitan: Discos Suicidas, Estatuko lehen konpainia independentea, punk rock arloan espezialdutakoa eta 23 urtetik gorako ibilbidea duena. Honen ondorioz, batzuetan "Discos Suicidas-Hilargi Records" izenaz ere aurkezten da diskoetxe hau.

Gehienbat gaztelaniaz abesten duten punk eta rock taldeekin osatu du katalogoa, Euskal Herrikoak zein kanpokoak (Eskorbuto, MCD, Guerrilla Urbana, El último ke zierre, Reincidentes...). Salbuespen bakarrak, Joseba Gotzon, Lauburu, Kalapo, Noizbait eta Suaz Blairen lanak izan dira. 1986. urtean ¡Condenados a luchar!-Borockari loturik! euskal punk taldeen disko bilduma argitaratu zuen, Bap!!, Danba, Ultimatum, M.C.D. Porkeria T eta Zer Bizio? taldeekin.

Azken urteetan atzerriko merkatuetan jarri du arreta, batez ere Latinoamerikan. Horrela, 1995ean Ura Records sortu zuen Mexikon, eta 2000. urtean Eki Records Argentinan.

Zaramaren lehendabiziko *single*a, «Nahiko», argitaratzeko sortu zuen Amezagak "Discos Suicidas", izena (gaztelaniazko *Suicidas* buru-hiltzaileak esan nahi du) euskaraz abesten zuen talde punk baten lehendabiziko albuma argitaratzean egiten zuten merkataritzako buru-hilketatik hartu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mondo Sonoro: Discos Suicidas
2. ↑  Ekoiztutako taldeen zerrenda[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑  Iker Treviñoren *"Salda Badago. Los inicios del rock en Euskadi"* 2002ko dokumentala.

* Edukiaren zati bat [{{{web}}} «Discos Suicidas»] artikulutik hartua da. Artikulu hark {{{egilea}}} du egile, eta Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 3.0 lizentziarekin argitaratu da Badok euskal kantagintzaren atarian.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3391558

 |

* Wd Datuak: Q3391558
Pabiloiak egun zutik dirau Sevillan.
**Hiru Probintzien Pabiloia** 1929ko Sevillako Iberoamerikar Erakusketan Gipuzkoa, Araba eta Bizkaiko Foru Aldundiek jarri zuten jauregia izan zen.

Proiektua eta historia
----------------------

Diseinua Diego Basterra Berastegi (1883-1959) arkitektoak egin zuen. Jauregi honekin batera Hiru Probintzietako Industria-pabiloia jarri zen, azken hau Francisco Urkola arkitektoaren lana. Forualdundien eta euskal udalen asmoa kultura eta etnologia jauregi honetan aurkeztea zen eta eduki industrialak eta komertzialak Industria-pabiloian. Beraz, bi proeiektuak, nahiz eta elementu amankomun asko izan, ezin dira nahastu. Erakusketa 1929ko maiatzaren 9an inauguratu zen eta 1930eko ekainaren 21ean itxi. Eraikin honek euskal jauregi baten egitura imitatzen zuen. Pabiloiaren lema *Irurak-bat* zen.

Erakusketa bukatu ondoren eraikina hutsik gelditu zen. Espainiako Gerra Zibilean espetxea izan zen eta, ondoren, Aireko Armadaren eskuetara pasa zen. 1968 arte militar ospitala izan zen. 1971tik Onkologia Zentroa izan zen eta gaur egun Andaluziako Osasun Zerbitzuaren eskuetan dago, Duque del Infantado ospitalearen izenarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Juan José Cabrero Nieves-en webgunearen informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q98835949

 |

* Wd Datuak: Q98835949
**Hiru Botereen plaza**, portugesez, **Praça dos Três Poderes**, Brasiliako hiriburuko espazio publiko irekia da. Plazaren inguruan dauden hiru botere publikoen egoitzetatik datorkio izena: exekutiboa, Planaltoko Jauregiak ordezkatua (presidentearen egoitza); legegilea, Kongresu Nazionalak ordezkatua; eta judiziala, Auzitegi Federal Gorenak ordezkatua. Plaza Lúcio Costak eta Oscar Niemeyerrek diseinatu zuten, Joaquim Cardozoren egitura-proiektuekin.

Ezaugarriak
-----------

Plaza Plan Pilotuaren ekialdeko muturrean dago; gutxi gorabehera 120 x 220 metro neurtzen ditu, eta botereak adierazten dituzten eraikinak ez dira besteen artean nabarmentzen, botereak harmonikoak eta independenteak direlako printzipioari dagokionez, eta, beraz, pisu bera dute. 

Ez da plaza tradizional bat, bertan dauden pertsonei itzala ematen dien zuhaitzik edo bestelako elementurik ez du. Landaretzaz, Biltzar Nazionalaren parean uraren gainazala inguratzen duten palmondo inperialak bakarrik. Plazaren inguruko eraikinek, iparraldeko eta hegoaldeko norantzetan, lurzoruaren azalera osoarekin alderatuta, azalera txikia hartzen dutenez, eskultura-efektu ikusgarria lortu zen. Gauez, palazio zurien zutabeetara zuzendutako argi-jokoak efektu adierazgarria eragiten du, eta airean esekita egotea iradokitzen du. 

Jauregiez gain, Hiru Botereen plazak Bruno Giorgiren *Gerlariak* (Candangos izenez ezagunagoa) eskulturak ditu, Brasiliaren sinbolotzat hartua, eta Alfredo Ceschiattiren *Justizia*, Gorte Goren Federalaren aurrean. Plazaren ekialdean Brasiliako Museo Historikoa dago. Bere fatxadan Juscelino Kubitscheken buruaren eskultura bat dago. El Pombal eskultura Niemeyer-ek diseinatu zuen, eta Jânio Quadros presidentearen emazte Eloá Quadrosek agindu zuen. 

Mendebaldean Aberriaren Panteoia dago, Tancredo Neves presidentearen omenez eraikia eta Brasilgo pertsona ospetsuen gorpuzkiak dituena. Haren formak uso baten irudia iradokitzen du. Areto nagusian Marianne Perettiren beirateak eta João Câmararen panela ikus daitezke. Areto Gorrian Athos Bulcão panela ikus daiteke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1704545
* Commonscat Multimedia: Praça dos Três Poderes

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* Infopatrimônio: brasilia-praca-dos-tres-poderes

 |

* Wd Datuak: Q1704545
* Commonscat Multimedia: Praça dos Três Poderes
**Himilkon Fameas** (fenizieraz: *Chimilkât*; antzinako grezieraz: Ἱμίλκων) (K.a. II. mendea) kartagotar militarra zen Hirugarren Gerra Punikoan.

Kartagotar zalduna
Lehen aldiz aipatua da Erromaren eta Kartagoren arteko lehen borroketan (K.a. 149), zalditeriaren buruzagi aipagarri edo kartagotar zalditeriaren buruzagi gisa. Historialari greko-erromatarrek positiboki hitz egiten dute berari buruz; Polibiok zioenez, *bizitzaren sasoian, indar pertsonal handikoa eta -soldadu batean garrantzitsuena dena- zaldun ona eta ausarta* *zela*. Apianoren ustez, *borrokarako gogoz dagoen gizona* zen.

Bere indarrek hainbat eraso egin zituzten desegituratutako eta sakabanatutako erromatar unitateetan eta talde esploratzailetan, kalte handia eraginez. Bere lorpen ezagunenetako bat Tunisko lakuko gudua izan zen, non Luzio Marzio Zensorino kontsulak bidalitako hainbat elikadura-biltzaile talde suntsitu baitzituen eta erromatarren erasoaren kartagotar errefusan rol bat jokatu baitzuen. Hala ere, ezin izan zituen Eszipion Emilianoren ondo antolatutako taldeak hautsi.

Erromatarrek, azkenean, bere jarduerak murriztea lortu zuten ezkutuko eraso baseei eraso eginez.

Ziurrenik, Kartagoko setioan kartagotarren porrota sentituz, K.a. 148. urtearen hasieran, Fameas Eszipionekin egindako akordio baten ondoren, erromatarren lerroetara aldatu zen bere 2.200 zalditeriarekin batera. Horregatik, sari oparoa jaso zuen. Apianok honela idatzi zuen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | soineko morea urrezko krisketekin, zaldia urrezko apaindurekin, armadura osoa eta zilarrezko 10.000 drakma dirutan, ... 100 zilarrezko plaka eta karpa bat guztiz horniturik. |  » |
| —Appian, The Punic Wars, |

Gerra amaitu baino lehen Afrikara itzuli zen baina ez dago argi operazio gehiagotan parte hartu zuen. Baliteke erromatar herritartasuna eman ziotela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Phameas, www.livius.org
2. ↑  ''Appian, The Punic Wars'', www.livius.org
3. ↑  LacusCurtius - Polybius' Histories 2020.10.26an kontsultaturik
4. ↑  Apiano, Gerra Punikoak
5. ↑  Apiano: Gerra Punikoak

Ikus, gainera
-------------

* Beste Himilkon batzuk

Kanpo estekak
-------------

* Polibio: Historiak
* Appian, The Punic Wars
* Phameas, www.livius.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3796632

 |

* Wd Datuak: Q3796632
**Howard konderria** (ingelesez: *Howard County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fayette da. 2010eko zentsuaren arabera 10.144 biztanle zituen, Howard kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Howard konderriak 1.221,26 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,89 ura dira. Beste 1.201,36 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,31 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.144 pertsonetatik 9.362 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 122 dira. 527 beltzak edo afroamerikarrak. 45 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 25 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 177 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490874
* Commonscat Multimedia: Howard County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139579435
* LCCN: n82115746
* **Lekuak**
* OSM: 1180475
* TGN: 2001205

 |

* Wd Datuak: Q490874
* Commonscat Multimedia: Howard County, Missouri
Epigrafiak eta loreak fatxadan.
**Hiru Ateetako meskita** (arabieraz:  مسجد الأبواب ابن‎; frantsesez: *Mosquée des Trois Portes*) edo Muhammad ibn Khairunen meskita ( مسجد ابن الثلاثة) Tunisiako Kairuan hirian dagoen eraikin historikoa da. 866an Muhammad ibn Khairunek eraikitzeko agindua eman zuen, munduko zaharrenetariko bat eta Aglabtar leinuaren garaiko arkitekturaren testigantza da.

Historia
--------

Muhammad ibn Khairunek eraikitzeko agindua eman zuen 866. urtean. Muhammad ibn Khairun bidaiaria eta Koranen irakurlea izan zen. Mundu ezagunaren leku desberdinak ezagutuez gero (Bagdad, Kairo), Kairuanen finkatu zen. Hiri horreta, erlijio testuak aztertzeko meskita sortu zuen.

Arkitektura
-----------

Meskitaren ezaugarri nagusia erdiko egitura da: hiru ate eta ferra-arku ditu, Kairuango Meskita Nagusiaren antzerakoak, eta lore- eta geometria-patroien grabatua, eta idazkera kufikoan egindako inskripzioak. Nahiz eta kufikoa asko erabiltzen den arkitektura islamikorako dekorazio gisa, eraikineko inskripzioaren grabatua kasu arraroa da. Aglabtarren arkitekturaren diseinuak tokiko arkitektura-tradizioaren herentzia eta Abbastar Kalifa-herriaren metropoli-estiloen eta -tekniken aldibereko aintzatespena ditu ezaugarria. Meskitak otoitz-gela bat du, gangarekin, qiblako hormaren paraleloan, eta hiru ur-arrorekin, koroatutako zutabeekin. Era berean, lauki formako minarete bati atxikita dago, geroago hafsi garaian gehitu zitzaiona.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Clifford Edmund Bosworth, *Historic Cities of the Islamic World*, Leyde, Brill, 2007, 615 or. (ISBN 978-9-004-15388-2, 259 or.
2. ↑  Bloom, Jonathan M. Blair, Sheila S. (2009) *The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture*. Oxford University Press. 86 or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3324931
* Commonscat Multimedia: Three Doors Mosque

---

 |

* Wd Datuak: Q3324931
* Commonscat Multimedia: Three Doors Mosque
**Il nome della rosa** (euskaraz *Arrosaren izena*) 1980an Umberto Eco italiar idazleak idatzitako eleberri bat da. XIV. mendean Italian Liguria eskualdeko Apeninoak mendilerroan dagoen monasterio batean girotua dago, Gilen Baskervillekoa eta bere laguntzailea den Adso Melkoa hilketa batuk ikertzera bertaratu dira. Mundu osoan eleberriak 50 milioi ale baino gehiago saldu zituen.

Idazleak eleberriko abadia girotzeko Italiako ipar-mendebaldeko Piemonte eskualdeko Sacra di San Michele abadian oinarritu zen.

Liburu honen bertsioak izan dira zineman eta antzerkian.

Argumentoa
----------

1327. urtea, Joan XXII.a aitasantuaren agintealdia, Gilen Baskervillekoa frantziskotar fraidea eta bere laguntzailea den Adso Melkoa Italia iparraldeko abadia batetara bertaratu dira, han gauzatu diren hilketa batzuk ikertzera. Bestalde, datozen egunetan abadia berdinean Aitasantua eta Germaniako Erromatar Inperio Santuko Enperadorearen ordezkariak ere bildu behar dira, frantziskotarren adar berriaren ustezko hereziari buru mintzatzera.

Gilen eta Adso bertaratu eta fraide gazte baten hilketa ikertzen hasiko dira. Istorioa aurrera doan arabera fraide gehiago egoera bitxietan hilik agerten hasiko dira, fraideen artean abadian antikristoa dabilenaren zurrumurrua hedatu delarik, bienbitartean Inkisizioa eta Gilen Baskervillekoaren erabateko etsaia den Bernardo Gui inkisidorea ere tartean sartuko direlarik.

Zinema
------

1986an Jean-Jacques Annaud frantses zinema zuzendariak eleberri hau izen berdineko *Larrosaren Izena* filman zinemaratu zuen, bertan Sean Connery, Christian Slater, Michael Lonsdale, F. Murray Abraham, Ron Perlman eta Valentina Vargas aktoreek antzeztu zutelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Berria.  (2023-06-30). «Umberto Eco idazlea hil da» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-06-30).
2. ↑   «Umberto Eco idazlea hil da» *Berria* 2016-2-20.
3. ↑   Aldás Revelo, José Oswaldo.  (2019). *Modelos de novela histórica en la obra narrativa del escritor italiano Umberto Eco (1980-2015).*  (Noiz kontsultatua: 2022-08-02).
4. ↑    Alkaiza Guallar, Saioa.  (2013-07-18). «Erriberriko Antzerki Klasikoaren jaialdia gaur hasiko da» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-06-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q172850
* Commonscat Multimedia: Il nome della rosa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 190478995
* BNE: XX1957041
* BNF: 119698772 (data)
* GND: 4099176-3
* LCCN: no2021068121
* NKC: aun2006372820
* NLA: 35341973
* SUDOC: 027715698
* Open Library: OL8996439W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q172850
* Commonscat Multimedia: Il nome della rosa
***Il cavaliere inesistente*** (euskaraz *Zaldun hutsala*), 1959ko Italo Calvino italiar idazlearen eleberri bat da. 

*Bizkonde erdibitua* (1952) eta *Baroi gorakaria* (1957) eleberriekin batera trilogia bat osatzen du.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Agilulfo zaldunaren ahotsa bere kasket itxitik metalikoki iristen zen, eztarri bat baino armaduraren txapa berak dardar egingo baluke bezala. Eta, hala zen, armadura hutsik zegoen, Agilulforik ez zen. Bere borondatearen indarra eta ziur egotearen bitartez bakarrik Karlomagnoren gudarostearekin batera sinisgabeen aurka borrokatzeko adina nortasuna garatu zuen. Agilulfok bere indar guztiak desio zuen ordenean ezarri zituen, eta horren zehaztasun zentzuz egin zuen, Bradamante amazona harroaren bihotza bereganatu zuela. 

Nortasuna eta izan eta uste izanaren arteko ezberdintasunari buruzko alegia harrigarri honetan, Calvinok bere burua gizon bat maitatua izatearen zergatiaz galdekatzen du, bai eta besteen mendekatzeko nahiaz ere, baita hirugarren batek bere burua zergatik seme, maitale edo zalduntzat jotzen duen ere. Erantzuna beharbada galderan bertan dago, bere malenkolian eta harriduran.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2571696
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX1908383
* BNF: 13516930h (data)

 |

* Wd Datuak: Q2571696
Real Sociedad eta Bilboko Athletic Klubaren arteko **derbian** jai-giro aparta sortzen da bi futbol taldeetako jarraitzaileen artean.
Kiroletan, **derbia** hiri edo eskualde bereko bi taldek elkarren aurka jokatzen duten kirol-lehia da, hedabideek arreta berezia eskaini eta zaletuek historian zehar zirraraz jarraitu dutena.

Esate baterako, Euskal Herrian ezaguna da Real Sociedad eta Bilboko Athletic Kluba urtero jokatu ohi dituzten partidak, Bilbon eta Donostian hain zuzen, non bien zaleak elkartu eta jai-giro bizia sortzen den.

Euskal derbia
-------------

Sakontzeko, irakurri: «Euskal derbia»
*Euskal derbia* izenez Euskal Herriko Bilbo hiriko Athletic Kluba eta Donostia hiriko Erreala futbol taldeen artean urtero birritan jokatu ohi den partida edo derbi klasikoa da. Halere azkeneko hamarkadetan bi talde horien artean eta Euskal Herriko beste talde batzuen arteko partidek ere *euskal derbia* izendapena bereganatu izan ohi dute, esate baterako Osasuna, Deportivo Alavés, Eibar KE, Real Unión edota Sestao River taldeen aurkako lehiak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16672878
* Commonscat Multimedia: Sports rivalries

---

 |

* Wd Datuak: Q16672878
* Commonscat Multimedia: Sports rivalries