recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Dorcas Hoar** (Beverly, Essex, 1634 -1711ko uztailaren 12a) sorginkeria egotzitako alarguna izan zen 1692ko Salemgo sorginkeria prozesuan. Errudun aurkitu eta urkara kondenatu zuten, baina hainbat ministroren laguntzarekin, behin-behineko barkamena eman zioten epaiketak amaitu ondoren.

Biografia
---------

Dorcas Galley bezala jaio zen Beverlyn, Essex konderrian, Massachusettseko Badiako probintzian, Johnen eta Florence Galleyren alaba. William Hoarrekin ezkondu zen, eta seme baten ama izan zen. Mary Ross eta Elizabeth Giles zituen ahizpak**.** John Hathorne eta Jonathan Corwin magistratuek atxilotzea agindu zuten 1692ko apirilaren 30ean, Jonathan Walcott eta Thomas Putnam Salemgoek salaketa egin ondoren, Hoar, Phillip English Salemgoak eta Sarah Murrell Beverlykoak mindu egin baitzituzten Mary Walcott, Mercy Lewis, Abigail Williams, Ann Putnam, Jr, Elizabeth Hubbard eta Susannah Sheldon.

George Herrick aguazilak Hoar eta Murrell Ingersoll tabernara eraman zituen maiatzaren 2an, Salem herrian, baina ezin izan zuen English aurkitu, Salemdik ihes egin baitzuen. 

### Epaiketa

Dorcasen azterketa 1692ko maiatzaren 2an egin zen. Epaiketaren zain zegoela, sorginkeria-ekintzak aitortu zizkion Hoarrek Jonathan Lovetti, Jonathan eta Bethiaren (Rootes) semeari, Jonathan bere amona, Susannah Rootes, bisitatzera joaten zenean. Sorginkeria leporatu zioten eta epaiketaren zain zegoen. Jonathanek aitorpen hori Hoarren epaiketan frogatzat erabili zuen. Hoar errudun deklaratu zuten.

Deodat Lawson-ek honakoa idatzi zuen: *"Emakume kondenatu batek bakarrik, heriotza-bermea sinatu ondoren, libreki aitortua, denbora batez birebaluatzea eragin zuena, eta behagarria zen; emakume horrek ile-sorta bat zuen, oso luzea, hau da, lau oin eta zazpi hazbeteko luzerakoa; neurri batean, metxoi hori gainerakoaren kolore desberdinekoa zen (motza eta grisa) buruaren atzealdean hazten zena, eta nahaspilaturik zegoena, gorteak ebakitzeko agindu zuen, baina Hoar ez zegoen prest*".

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Transcripción de el examen de Dorcas Hoar (en inglés).* .
2. ↑  Profile, books.google.com; accessed December 25, 2014.
3. ↑  Lawson, Deodat. *Christ's Fidelity the Only Shield Against Satan's Malignity. Asserted in a Sermon Deliver'd at Salem-Village the 24th of March, 1692. Being Lecture-day there, and a time of Publick Examination, of some Suspected for Witchcraft.* Second Edition, 1704. Reprinted in London, by R. Tookey for the Author; and are to be sold by T. Parkhurst, at the Bible and Three Crowns in Cheapside; and J. Lawrence, at the Angel in the Poultrey. p. 112

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5297561

 |

* Wd Datuak: Q5297561
**European Software Institute (ESI-Tecnalia)** Eusko Jaurlaritzak, Europako Batzordeak eta hainbat enpresek sortutako antolakundea da eta Zamudion du egoitza.

Pyme (enpresa Txiki eta Ertainak) teknologikoentzat «munduko kalitate markarik» onentzat jotzen da. Euskal zentro teknologiko honek enpresa eta segurtasun kudeaketarako, eta software eta sistemen garapen prozesuentzat egiten du lan. Amerikako Estatu Batuetan bulego berria ireki du duela urtebete munduko software merkatu handienari ekiteko helburuarekin.

Geroari begira zentro honen lan helburuetako bat da ESInet merkataritza sarearen eta ESIcenters nazioarteko software bikaintasunaren zentroen multzoa sendotzea. 2005ean Zamudioko zentroak IT Mark plazaratu zuen. IT Mark ziurtagiriak IKTen sektorean produkzio eta sistemen mantenurako lan egiten duten Pymeen prozesuetan kalitatea eta heldutasuna egiaztatzen du. CTIC Fundazioarekin hitzarmen bat sinatu zuen. 66 langile eta 10 bekadun ditu eta 2004an 46 proiektu gauzatu eta bere salmentak 6,8 milioi eurotara iritsi ziren.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Udalaitz, Daniel.  (2006ko maiatzaren 14a). «Zer da: ESI-Tecnalia» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5413220

 |

* Wd Datuak: Q5413220
**Askapen Nazionalerako Armada - Kamilista Batasuna**, **ELN** edota **ELN-UC** (gaztelaniaz: *Ejército de Liberación Nacional - Unión Camilista*) Kolonbiako talde iraultzaile armatua da, ezkertiar marxista ideologiaz. ELN 1965ean sortu zen.

Historia
--------

Fabio Vasquez Castañok sortu zuen Kubako iraultzan oinarriturik, bere anaia Manuel eta familiako beste kideekin.

Camilo Torres apaiza eta Kolonbiako Unibertsitate Nazionaleko kapilaua zen. Askapenaren teologiak Camilo erakarri zuen eta ELN talde armatuan sartu zen iraultzaileen artean ideia zabaltzeko. Handik gutxira, Camilo bere lehenengo borrokan hil zuten, hain zuzen ere Camilo Patioko borrokan. Hala ere, talde armatuaren sinboloa bihurtu zen eta haren oroimenez Kamilista Batasuna erantsi zioten taldearen izenari.

1973tik 1998ra arte, Manuel Pérez Martínez (Pérez apaiza) apaiz ohi espainiarrak zuzendu zuen taldea, hil arte. Harrezkero Nicolas Rodriguez Bautista da taldearen Lehen Komandantea.

Ikus, gainera
-------------

* Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileak, FARC

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** ELNren webgunea
* Una semana con la guerrilla del ELN en Colombia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q943220
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 122590730
* GND: 4834778-4
* LCCN: n82047325
* NKC: ko2017953017
* SUDOC: 148926398
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q943220
**Decatur konderria** (ingelesez: *Decatur County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bainbridge da. 2010eko zentsuaren arabera 27.842 biztanle zituen, Decatur kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Decatur konderriak 1.614 kilometro koadro ditu. Horietatik 67,41 ura dira. Beste 1.546,58 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 27.842 pertsonetatik 16.019 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.404 dira. 11.366 beltzak edo afroamerikarrak. 57 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 138 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 33 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 226 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q493037
* Commonscat Multimedia: Decatur County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153603551
* LCCN: n80070516
* NARA: 10045456
* **Lekuak**
* OSM: 1073782
* TGN: 7013517

 |

* Wd Datuak: Q493037
* Commonscat Multimedia: Decatur County, Georgia
Decimatio. William Hogarthen margolana, *Beaver's Roman Military Punishments* (1725)
***Decimatio*** (latinez: decimatio = "hamarrenaren akabatzea"; decem = "hamar") Erromatar Armadako zigor ankerrenetako bat zen. Salbuespeneko neurria zen, koldarkeria ala matxinada kasuetan ezartzen zena. Izendapena hamar soldaduetatik bat hiltzean zetzala datza.

Honetan, koldarkeria erakutsi ala matxinatutako legioaren kohortea edo kohorteak gainontzeko guztietatik isolatu, eta hamar soldaduz osatutako taldeetan banatzen zen. Talde bakoitzean soldaduek zigortua nor izango zen beren artean zotz egitera derrigortuak zeuden, bat hautatua izan zedin (bere maila militarra zein zen axolarik gabe). Gainontzeko bederatzi soldaduek hautatutako soldadua bortizki hiltzera derrigortuak zeuden, nagusiki harrikadaka edo makilkada.

Gainontzeko soldaduak legioaren kanpamentutik kanpo lo egitera zigortuak zeuden, gerra garaian oso arriskutsua izan zitekeen zigorra, etsaien erasoen mende gelditzen baitziren.

Ustez, zigor honek bizirik gelditutako soldaduei eskarmentua eman eta gainontzeko kohorteetako soldaduengan diziplina ezartzeko balio zuen, heriotza zoriaren araberakoa eta beren kideen eskutik baitzetorren. Halere, zigor honen alde txarra legioaren espiritua apurtu eta soldaduen arteko elkartasunaren desegitea ekar zezakeela da, gainera zigorra ezartzen zuten ofizialekiko begirune edo menpekotasun eza ere ekar zezakeen, etorkizunean matxinada berrietarako hazia ereinez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Watson, G. R..  (1969). *The Roman Soldier.*  Ithaca: Cornell University Press, 119 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q465119

 |

* Wd Datuak: Q465119
Gunib izeneko aula, Dagestanen, Prokudin-Gorskyk 1905-1915 artean ateratako argazkian.
Kubachi, Dagestango aul handia, 1899an.
**Aula** (txetxeneraz: *oil*, errusieraz: аул, turkiar hizkuntzetan: *aul*) Kaukasia inguruan (bereziki Dagestanen) ohikoa den herrixka gotortua da.

Izenaren jatorria turkiarra da, eta *herrixka* esan nahi du hainbat turkiar hizkuntzatan (tatareraz: авыл, mongolieraz: айл).

Oro har harriz eraikiak, tontorren inguruan edo amildegien inguruan kokatzen dira, ustekabeko erasoetatik babestearren. Etxeek bi solairu izaten dituzte, eta garaiera desberdinetan jarrita egoten dira, etsaiei bideetatik edonora heltzea eragozteko. Etxeak hegoaldera begira izan ohi dira, eguzkiaren beroa baliatzeko eta ipar haizetik babesteko. Gehienetan aulak ez dira egoten lantzeko lur emankorren inguruan edo ur iturrietatik hurbil, eta ura ekarri egin behar da.

Svanetiko (Georgia) aulak, Erdi Aroko dorre bereizgarriz hornituak, gizateriaren ondare daude izendaturik. Antzeko dorreak Kaukasia osoan zabalduta daude, bereziki Inguxetian.

XIX. mendean Errusiak Kaukasia inbaditu zuenean, aulak defentsa gaindigaitzak ziren, eta zuzeneko erasoaren bitartez baizik ezin izan zituzten hartu, gehienetan. Txetxenian, badira errusiarrek hartu ezin izan zituzten zenbait aul famatu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q771444
* Commonscat Multimedia: Aul

---

 |

* Wd Datuak: Q771444
* Commonscat Multimedia: Aul
**Asturiasko Printzearen futbol kopa** 1915 eta 1926 artean jokatu zen Espainiako eskualdeen arteko futbol txapelketa izan zen. Katalunia izan zen txapelketa gehien irabazi zituen selekioa.

Euskaldunek lehenengo edizioa *Selección Norte* izenarekin jokatu zuten, kantabriarrak ere bai baitziren selekzio hartan. Hiru partehartzaileren arteko ligaxka izan zen eta iparraldekoak nagusitu ziren, Kataluniari 1-0 irabaziz eta Gaztelaren (Madril) aurka 1-1 berdinduz.

Palmaresa
---------

| Urtea | Txapelduna | Emaitza | Finalista |
| --- | --- | --- | --- |
| 1915 | Euskal HerriaKantabria Selección Norte | ligaxka | Katalunia Katalunia,  Gaztela |
| 1916 | Katalunia Katalunia | 2-2, 6-3 |  Gaztela |
| 1917 |  Gaztela | 2-0 | Katalunia Katalunia |
| 1918 |  Gaztela | 3-2, 3-1 | Kantabria Kantabria |
| 1922 | Katalunia Katalunia | 1-1, 4-4, 3-2 | Asturiasko Printzerria Asturias |
| 1923 | Asturiasko Printzerria Asturias | 3-1 | Galizia Galizia |
| 1924 | Katalunia Katalunia | 4-4, 3-2 |  Gaztela |
| 1926 | Katalunia Katalunia | 2-0, 4-3 | Asturiasko Printzerria Asturias |

Garaipenak
----------

| Selekzioa | Garaipenak | Urteak |
| --- | --- | --- |
| Katalunia Katalunia | 4 | 1916, 1922, 1924, 1926 |
|  Gaztela | 2 | 1917, 1918 |
| Euskal HerriaKantabria Selección Norte | 1 | 1915 |
| Asturiasko Printzerria Asturias | 1 | 1923 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2352728

 |

* Wd Datuak: Q2352728
**Decatur konderria** (ingelesez: *Decatur County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Greensburg da. 2010eko zentsuaren arabera 25.740 biztanle zituen, Decatur kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Decatur konderriak 966,9 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,96 ura dira. Beste 964,95 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 26,62 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 25.740 pertsonetatik 25.222 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 426 dira. 76 beltzak edo afroamerikarrak. 36 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 178 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 25 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 196 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1124916
* Commonscat Multimedia: Decatur County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155948112
* GND: 4601704-5
* LCCN: n81055154
* NARA: 10036705
* **Lekuak**
* OSM: 1325550
* TGN: 1002325

 |

* Wd Datuak: Q1124916
* Commonscat Multimedia: Decatur County, Indiana
Ateburua, bi euskarriren gainean  
(Eugène Viollet-Le-Duc, 1856)
**Ateburua** edo **atalburua** egitura-elementu horizontala da, bi euskarriren arteko hutsarteak igaro eta goiko elementuak (horma batez ere) eusteko erabilia. Leihoak igarotzeko atalari **leihoburu** deritzo.

Hutsarteak irekitzeko ateburuak erabiltzen duen arkitektura edo eraikuntzari ateburu-arkitektura (edo arkitrabe-arkitektura) deritzo, eta arkuak erabiltzen duenari ganga-arkitektura. Ateburu-arkitekturaren adibide nagusiak, harriz egindakoak, Antzinako Egiptoko arkitektura eta Antzinako Greziako arkitektura dira.

Eraikinetako sarrera elementu garrantzitsua denez, sinbolikoa izateraino, ohikoa da ateburuek garrantzi berezia hartzea. Hori dela eta, ateburu ugari apainduak ageri dira, margotuak edo zizelkatuak, barruko funtzioaren azalgarri. Sarri, eraikinaren materiala baino material hobea erabiltzen da, egitura eta sinbolo funtzioak betetzeko.

Motak
-----

Material ugari erabili eta erabiltzen dira ateburuak egiteko. Ohikoenak harria, zura, hormigoia eta metala dira. Arkitektura historikoan sarritan harrizkoak izaten dira, batez ere kalitate handiko eraikinetan edo esanahi sinbolikoa dutenean. Hauek **Atalarri** izena hartzen dute. Egun, ohikoenak hormigoi armatuzkoak eta metalezkoak dira.

Ateburuaren erdialdean sortzen dira tentsio handienak, goialdean konpresioa eta behealdean trakzioa. Material gotorrek (harria eta hormigoia) ez dute trakzioa ondo jasaten, material malguagoek ez bezala (metala eta zura). Horrela, ateburuaren behealdean pitzadurak agertzea ohiko patologia izan ohi da harrizko ateburuetan.

Euskal arkitekturan
-------------------

Atalburua Iholdin.
Atalburua.
*Iesus Maria Ioseph, hilçiaz orhoit[g]z[it]en Io(a)nnes de Urtiaga, Martin d'Errecalde et Maria d'Errecalde, 1727*
Lapurdi eta Nafarroa Behereko etxe eta baserrietan sarrera nagusiko atalburua garrantzi handiko elementua da, oso apaindua.

Etxe berria eraikitzean edo eraberritzean, Nafarroa Behereko atalburuetan honakoak zizelkatu ohi ziren:

* eraikitze urtea
* jabeen izenak
* erlijio ikurrak (gurutzea)
* beste ikurrak : lauburuak (eta kakotxak), bihotzak, usoak (fideltasunaren ikurra), landareak (oparotasuna), 6 erramu hostozko arrosak (hilezkortasuna), argizagiak (eguzki, ilargi eta izarrak), lanabesak eta abar.

Atalburu batzuek idazkun luzeak dituzte, erlijiozkoak edo eraikuntzari buruzkoak. Adibidez, Armendaritzeko hau:

ECHEHAVRE  

GVINDUTE  

BETIRIECHA  

RTETAAIMI  

AIRIARTEC  

(*Etxe haur egin dute Betiri Etxart eta Aimia Iriartek*)

Nahiz eta etxe edo baserriek izen berezi bat izan, atalburuetan ez zen ia inoiz idazten. Hala ere, gaur egun eraikuntza modernoetan sarritan ezarri ohi da etxearen izena atalburuan.

Ikus, gainera
-------------

* Arkitrabe eta taulamendu

Kanpo estekak
-------------

* Ateburu Bergarago euskaran.
* Euskargazki.blogariak.net: Hainbat atebururen argazkiak eta azalpenak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1370517
* Commonscat Multimedia: Lintels

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph124902
* AAT: 300003161

 |

* Wd Datuak: Q1370517
* Commonscat Multimedia: Lintels
*Artikulu hau Nafarroako Berriozar udalerriko Doneztebe eliza zaharrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Doneztebe eliza berria (Berriozar)».*

**Doneztebe eliza zaharra** Nafarroako Berriozar udalerrian dagoen eliza bat da.

Kokalekua
---------

Berriozarko herrigune historikoan dago, Doneztebe kalean, eta Ezkaba mendiaren hegoaldeko magalean.

Eraikina
--------

XII. mendearen bukaerako eraikin bakuna. Oinplano laukizuzena du, burualde zuzena, korua oinetan eta dorre prismatiko handia. XVI. mendean kaperak eta sakristia atxiki zitzaizkion; eta XVIII. mendean ataria.

Barnean nabarmentzen dira ogiba-arku zorrotzak eta gurutze ganga bakunak. Arku zorrotzeko portada bakuna XII. mendearen bukaerakoa da. Erretaula nagusia tenpluko eskultura obra garrantzitsuena da (1643, Martin Etxeberria). Erromanikoaren eta barrokoaren arteko trantsizioko obra da.

Ikus gainera
------------

* Doneztebe eliza berria (Berriozar)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479474

 |

* Wd Datuak: Q25479474
**Artezi** (Arte eta Zientzia) diskoetxea Jose Angel Irigarai idazleak sortu zuen.

Aurretik Herri Gogoa diskoetxearen sorreran parte hartutakoa zen Irigarai, Ez Dok Amairu taldeko gainerako kideak bezala. 1969an lau kantu grabatu zituen EP batean ("Urak dakarrena", "Begiak", "Herri-behera" eta "Miña ta griña"), Josepe Irigaray izenarekin.

Ez Dok Amairuren desegiteak Herri Gogoan eragindako zatiketaren ondorioz jaio zen Artezi. Ibilbide laburra izan zuen, baina zenbait disko garrantzitsu kaleratu zituen 70eko hamarkadaren erdialdean: Lourdes Iriondo eta Xabier Leteren lehen disko luzeak (1974), Gorka Knorren Araba kantari (1974) eta Nik nahi dudana (1975), eta Benito Lertxundiren Zuberoa/Askatasunaren semeei (1977), besteak beste. Ortzadar folk taldearen bi disko ere argitaratu zituen. Talde horretan, Benito Lertxundiren taldeko bi musikari zeuden; Kutxo Otxoa de Eribe eta Pello Gereño.

Artezi diskoetxearen 1980an desegin zen, neurri handiko LPak argitaratu zituzten singletik LPra. 1976ra arte argitaraturiko 220 diskoetatik 170 single
ak izan ziren eta 50, berriz, LPak. (Amezaga 2005: 202-203).

Erreferentziak
--------------

1. ↑

* Edukiaren zati bat [{{{web}}} «Artezi»] artikulutik hartua da. Artikulu hark {{{egilea}}} du egile, eta Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 3.0 lizentziarekin argitaratu da Badok euskal kantagintzaren atarian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069679

 |

* Wd Datuak: Q61069679
**Aulë** errementaria, Tolkienen legendariumeko fikziozko pertsonaia bat da. Valarretako bat da, Yavannaren senarra, norekin lur elementua banatzen duen, baina modu sakonagoan: Yavanna zati biziaz arduratzen den bitartean, lurrean eusten denaz, Aulë, mineral, metal, harribitxi eta harriez arduratzen da, artisauaren itxura ematen diona. Aratarretako bat da, hirugarrena, botereari dagokionez, Manwë eta Ulmoren ondoren.

Mendien sortzailea da, artisautza guztien jauna, metal eta harribitxien sortzailea. Valarren Lanparak ere egin zituen, baita eguzkia (Anar) eta Ilargia (Ithil)en argiak zituzten ontziak ere. Bi alditan, Melkor harrapatu eta bere botere ilunak ezeztatzeko balio izan zuen katea hautsezina ere, Angainor, berak egin zuen.

Hala ere, bere lorpenik handiena eta harroen sentiarazten duena, sortu zuen arraza da, nanoak, Mahal deitzen dutena, Sortzailea, bera izan baitzen sortu zituena, lurra eta harriaren bidez, euren hizkuntza, khuzdula asmatu eta erakutsi ziena eta Eru edo Iluvatar konbentzitu zuen nanoak hilkorren lurretan bizitzen uzteko, Elfoen agerpenaren ondoren.

Hasiera batean, Aulëren zerbitzariak ziren Sauron eta Saruman edo Curumo, ondoren galdu egin zirenak. Bat, zuzenean Melkorrekin aliatu zen, eta bestea, Botere eraztunengatik zuen anbizioagatik arrastatzen utzi zen. Artisautzaren sekretuak ere erakutsi zizkien Noldorrei, eta, horri esker, Fëanorrek Silmarilak eta Palantirrak egin ahal izan zituen.

| * i
* e
* a
J. R. R. Tolkienen legendariumen Ainurrak |
| --- |
| Ainulindalë (Ainurren musika)  •  Valaquenta (Valarren istorioa) |
| Valarren jaunak | Manwë  •  Ulmo  •  Aulë  •  Oromë  •  Mandos (Námo)  •  Lórien (Irmo)  •  Tulkas |
| Valarren erreginak | Varda  •  Yavanna  •  Nienna  •  Estë  •  Vairë  •  Vána  •  Nessa |
| Etsaia | Morgoth (Melkor) |
| Maiarrak | Eönwë  •  Ilmarë  •  Ossë  •  Uinen  •  Salmar  •  Sauron  •  Melian  •  Arien  •  Tilion  •  Istariak  •  Saruman (Curunir)  •  Gandalf (Olórin)  •  Radagast (Aiwendil)  •  Azti urdinak  •  Balrogak |
**Aurrepomerania** (alemanez: *Vorpommern*), zentsu zabalean **Mendebaldeko Pomerania** deitua, iparraldeko Alemaniako eskualde historikoa da, egungo Mecklenburg-Aurrepomerania *land* ekialdean eta Mendebaldeko Pomeraniako voivoderriaren artean kokaturik. Eskualdeko hiri nagusiak Anklam, Demmin, Greifswald, Grimmen, Sassnitz, Stralsund, Wolgast, Anklam, Demmin, Greifswald, Grimmen, Sassnitz, Stralsund eta Wolgast ziren.

Fischland-Darß-Zingst penintsulaz eta Rügen eta Usedom uharteez inguraturik dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2008-05-30). *154. araua: Europako eskualde historiko-politiko nagusiak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q150108
* Commonscat Multimedia: Western Pomerania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 234591804
* NKC: ge128767
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 7650564
* TGN: 1003865

 |

* Wd Datuak: Q150108
* Commonscat Multimedia: Western Pomerania
**Asteasuko udaletxea** Gipuzkoako Asteasu udalerriko Udalaren egoitza da. Jose Lizardi arkitektoak XVIII. mendean egindako eraikin barrokoa da eta herrigunean dago, Lege Zaharren enparantzan.

Ezaugarriak
-----------

Udaletxearen eraikuntza korapilatsua izan zen, izan ere, lurrak erosi eta 1752an, hiriko semea zen Jose Lizardiren traza baten arabera abiatu eraikin lanak abiatu zirenean, Jose Lizardi bera hil baitzen. Baina, Asteasun ez zen har­gin‑mai­su onik falta, eta zenbait enkanteren ondoren, Usandizaga maisuak eskuratu zuen egitekoa; baina lanen hasiera urte ba­tzuetara atzeratu zen. Eraikin lanak 1754an hasita ere, zenbait al­ditan eten beharra gertatu zen, arazo ba­tzuen kon­tsulta bidera­tzeko: aurreikusitako harlangai­tzaren ordez mu­txardaturiko harlandua hautatu zen, zenbait puntutako okerdurak zuzendu beharra izan zen eta abar. Bukatu­tzat eman zen eraikin lana 1760an, teilatuetako arotz‑lanak, eskailera eta zoladurakoak bar­ne.

Asteasuko udaletxea eta Lege Zaharren plaza
Udale­txeak barroko ku­tsu handi­txoagoa du Lizardik trazaturiko beste kon­tzeju eraikun­tzek baino. Frontoi triangeluarra du, profil berezia duena. Frontoi triangeluarreko beste udaletxetan ez bezala, eu­tsi egingo zaio Asteasun hiru ar­ku besterik ez duen ar­kupeari, alboetan leiho soilak dituela, Legaz­piko udaletxearen antzera.

Eskubanden batasuna deigarria gerta­tzen da, lehenengo solairuan erdiko hiru bal­koiak eta goieneko solairuko bostak el­kar­tzen dituena. Baoak uztai­tzen dituzten plakak, zura taillatua duen teilatu‑hegal zabalaren az­piko erlaitz mol­duratuak eta hormapikoaren ardatz bertikala az­pimarra­tzen duen armarriaren erliebe handiak alai­tzen dute gainazala.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Entziklopedia Enblematikoa. *Euskal artearen historia (III): Barrokotik XIX. mendera* liburukia. Etor-Ostoa. 2003. 138. orria.

Kanpo estekak
-------------

* Asteasuko Udal webgunea  **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187789

 |

* Wd Datuak: Q31187789
JCB etxeko 3CX atzerako hondeamakina baten ikuspegia. 
**Atzerako hondeamakina** (ingelesez: *backhoe*) indusketak egiteko erabiltzen den eraikuntzako makina da. Hondeamakinaren aldaera bat da da eta ez da harekin nahastu behar.

Hondeamakinarekin alderatuta, atzeko aldean ere pala bat du.

Atzerako hondeamakinak lurrak mugitzeko erabili ohi da, baina beste hainbat lanetarako ere erabiltzen da, esaterako, orubeetan arrapalak sortzeko, eraikinaren zimendu azpiko lurrak prestatzeko eta zangak egiteko (hoditeriak, kableatuak, drainadurak eta abar).

Txasisa kate edo pneumatikoen gainean muntatuta egon daiteke; azken kasu honetan katu hidraulikoak izaten ditu makina lurrean finkatzeko.

Atzerako hondeamakina, hondeamakina ez bezala, lurrak mugitzeko lanetan goitik behera egiten du lan eta aurreko aldetik makinarantz, hain zuzen ere hortik datorkio izena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q948917
* Commonscat Multimedia: Tractor backhoe attachments

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300022296
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q948917
* Commonscat Multimedia: Tractor backhoe attachments
**Atchison konderria** (ingelesez: *Atchison County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Rock Port da. 2010eko zentsuaren arabera 5.685 biztanle zituen, Atchison kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Atchison konderriak 1.424,82 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,32 ura dira. Beste 1.417,51 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,99 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.685 pertsonetatik 5.611 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 55 dira. 17 beltzak edo afroamerikarrak. 9 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 9 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 36 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484304
* Commonscat Multimedia: Atchison County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125499260
* LCCN: n81071624
* **Lekuak**
* OSM: 1180516
* TGN: 2001169

 |

* Wd Datuak: Q484304
* Commonscat Multimedia: Atchison County, Missouri
**Dionisio Txoperena Altamira**, ***Dio*** ezizenez (Goizueta, Nafarroa, Euskal Herria, 1954ko azaroaren 17a - Petaluma, Kalifornia, Estatu Batuak, 2006ko irailaren 12a) Estatu Batuetara lanera joandako artzain euskalduna zen. Gehienbat, AEBetako telefonia mugikorreko iragarki-kanpaina batean parte hartzeagatik egin zen ospetsua.

Bizitza
-------

13 urterekin eskola utzi eta aitarekin artzain hasi zen.

1973an, 17 urterekin, artzaintzan lan egiteko asmoz Estatu Batuetara emigratu zuen, eta denbora batez Wyoming Sheep Ranch arrantxoan egin zuen lan. Ondoren, Kaliforniako Marin konderrira aldatu zen anaiari lanean laguntzera, honek besoa hautsi zuenean. Bertan lana eskaini zioten. Bost urte geroago, Kaliforniako Tomales herrian bizitzen jarri zen, bere estatubatuar emaztearekin abeletxe baten jabe zela.

1999an, egiazko artzain edo abeltzain bat behar zuela erabaki zuen iragarki konpainia batek; artzain hori izanen zen AT&T telekomunikazio enpresarentzako publizitate-kanpaina baten irudia. 2000. urtean, iragarki konpainia horretako langile bat Amerikako Estatu Batu guztietan zehar ibili zen "arrantxero itxurako" norbaiten bila. Horietako bidaia batean, Tomales herriko *William Tell House* tabernara sartu eta Txoperena aurkitu zuen lagunekin edaten.

Dionisio Txoperenak hurrengo bi urteetan zehar 13 iragarki egin zituen AT&T konpainiarentzako, eta hauek 2001eko udaberrian eman ziren telebistan. Iragarki kanpaina honek oihartzun handia izan zuen, eta horren ondorioz Txoperena oso pertsona ezaguna bilakatu zen Estatu Batuetan, herrialde honetan *AT&Tko artzaina* bezala ezaguna izanik. AT&Tkin zuen kontratua 2001ko abenduan amaitu zen. Txoperena euskal-estatubatuar komunitateko pertsonaia ezaguna bihurtu zen, baita Estatu Batuetara emigratu zuten euskal artzainen sinbolo ere. Handik gutxira, sorlekuan ere ospetsu egin zen, Ameriketatik zetozen albisteei esker. Gerora, ETBk haren bizitzaren inguruko dokumentala ekoitzi zuen, *Txoperena* izenekoa.

2006ko irailaren 12an, 51 urterekin, minbiziaren ondorioz Petalumako (Kalifornia) etxean zendu zen, bere emazteak bikiak erditu baino lehentxoago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Dionisio Txoperenaren jaiotze data eta gaztaroko argibidea. 2006ko irailaren 24. Los Angeles Times egunkaria.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2876404

 |

* Wd Datuak: Q2876404
Tolkienen Silmarillion lanean, **Arvernien** Balar uhartearen iparraldean zegoen Beleriandeko kostaldeko eskualdea zen.

Eskualdeak istorioaren zati txiki bat betetzen du Cirdan Itasontzien Arotzak azken gotorleku bat eraiki zuenean Balar uhartean oraindik gaztea zen Gil-Galadekin, Brithombar eta Eglarest suntsituak izan ondoren, bere zaintzapean zeuden portuak.

Arvernienera Noldor eta Sindar guztiak iritsi ziren, gizakien seme-alabak eta Melkorren haserretik babestu nahi zuten beste elfo herri batzuenez gain, Melkorrek, Eguzkiaren Lehen Aroko 570. urterako Beleriandeko Noldor erresuma guztiekin amaitu zuelarik.

Arvernieneko urkidia zen Nimbrethiletik, Eärendilek, eskualde honetako portuetara Gondolin erori ondoren iritsi zena, bere itsasontzia zen Vingilot eraikitzeko zura atera zuen.

Esaten denez, Arvernienen zauri guztiak Eärendilen Elessarrari (Gondolinetik ekarritako elfo harria) eta Elwingen silmarilari esker sendatu ziren, azken hau aurretik Berenek eta Luthienek berreskuratu zutelarik.
Atea automatikoa Raleighen, Ipar Carolina, Estatu Batuak. 
**Ate automatikoa** automatikoki irekitzen edo ixten den atea da. Atearen irekiera eta itxiera egiteko beharrezkoa da instalazio bat ezartzea, gizakiaren indarraren ordez beste edozein motatakoa erabiliz, esaterako argindarra erabiliz.

Historia
--------

K.o. I. mendean, Heron Alexandriako matematikari greziarrak, ustez lehendabiziko ate automatikoa asmatu zuen. Bi mota ate automatiko deskribatu zituen. Lehendabizikoak hiriko tenpluko apaizak pizturiko suaren beroa erabiltzen zuen. Suak brontzezko ontzi baten barruan zegoen ura irakiten jartzen zuen eta ordu pare bat igaro ostean, ontzian zegoen presioa atmosferako presioaren gainetik igotzen zenez, ondoan zeuden ontzi batzuetara ura ponpatzen zuen. Alboetako ontzi horiek kontrapisu gisa jardutzen zuten, eta soka eta polea batzuen bidez, ateak irekitzen ziren, jendea otoitza egiteko unera heltzen zenean. Bigarren ate mota, Heronek berak erabilitzen zuena zen, antzeko instalazio batean, hiriaren ateak irekitzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11612630
* Commonscat Multimedia: Automatic doors

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 01119173

 |

* Wd Datuak: Q11612630
* Commonscat Multimedia: Automatic doors
Yorkeko hegoaldeko sarrera, Micklegate Bar
**Ate gotortua**, terminologia arkitektonikoan, gaztelu, jauregitxo, gotorleku, hiribildu edo antzeko eraikin baten atariko edo erantsitako sarrera eraikina da.

Thornton Abbeyko (Ingalaterra) ate gotortua kanpotik

Kankaimon, Shuri gazteluaren (Japonia) kanpoaldeko babes-atea
Puerta del Sol, Toledoko (Espainia) ate moriskoa.
Ganesh Pol Amber gotorlekuko (India) zazpi ateetako bat da, 1611 eta 1667 artean eraikia

Historia
--------

Ate gotortua antzinako hasieran agertu zen lehen aldiz gaztelu edo herri baten sarrera nagusia babesteko beharrezko bihurtu zenean. Denborak aurrera egin ahala, defentsa lerroak askotan egitura konplexu bihurtu ziren. Ate gotortu sendoak normalean zubi altxagarri bat, burdinsare bat edo gehiago, matakanak, gezileihoak eta, beharbada, hiltzaile-zuloak, nondik harriak botatzen zizkieten erasotzaileei, ere izango lituzkete. Gaztelu batzuetan, ate-etxea hain biziki gotortu zen, dorre nagusi baten funtzioa hartu zuen, batzuetan "dorre ate nagusia" deitzen zena. Bodiam gaztelua eta Beaumaris gaztelua horren adibideak dira. Behe Erdi Aroan, gezileiho batzuk pistolaleihoak bihurtu ziren.

Batzuetan ate gotortuak herriko gotorlekuetako zatiak ziren, agian, ibai edo lubanarro baten gaineko zubiaren igarobidea defentsatzeko, adibidez, Monnow zubia Monmouthen. Yorkek lau ate gotortu garrantzitsu ditu, "Bar" izenez ezagunak, bere hiriko harresietan. Horietako bat *Micklegate Bar* da.

Erdi Aroaren amaieran, Ingalaterrako eta Frantziako ate gotortu asko bihurtu ziren jauregitxo eta onibarretako sarrera egitura eder handiak. Horietako asko aparteko elementu independente, edo jauregiari atxikitako horma itxi baten zatia bihurtu dira. Garai hartan ate gotortuak bere defentsa-helburua galdu zuen eta eraikuntza monumental bat bihurtu zen, jauregiarekin bat egiteko diseinatua.

Europako kontinentean, Ingalaterrako, Frantziako, Austriako eta Alemaniako ate gotortuak bizirik dauden adibide ugari daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q277760
* Commonscat Multimedia: Gatehouses

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4278285-5
* LCCN: sh95009411
* AAT: 300005621

 |

* Wd Datuak: Q277760
* Commonscat Multimedia: Gatehouses
**Dionisiarrak**, Grezian, Dioniso jainkoaren omenez eginiko jaialdi batzuei ematen zitzaizen izena da. Bertan, antzezlanak izaten ziren. Atikan, urtean bi aldiz ospatzen ziren izen honetako jaialdiak, **Landatar Dionisiarrak** izenekoa bata, Poseidon izeneko hilabetean (abendua), bere prozesioa, Aristofanesek bikain imitatu zuena *Akarniarrak* izeneko bere idazlanean, eta **Dionisiar Handiak** (edo **Hiriko Dionisiarrak**), Atenasen, Elafebolion (martxoa) hilabetean. Handiak ezizena, jai honek zuen garrantziagatik da. Azken jaialdi hau, Pisistrato tiranoak ezarri, edo, edozein kasutan, handitu zuen K. a. 534. urtean, gurtza Eleuterasetik Atenasera ekarri zuena (Atika eta Beozia arteko mugan, Eleusisetik iparraldera). Jainkoaren irudia Dionisoren tenplu zaharrean kokatua izan zen, antzokiaren parean.

Dionisiar Handien garaian, negua pasea zenean, itsasoak, nabigagarriak egiten ziren, honela, Atenasen, bisitari asko egon zitekeelarik Lenearretan gertatzen ez zena, negua baino lehenago ospatzen zirenak). Deloseko Liga existitu zen bitartean, aliatuek, euren ordainak ematen zizkioten Atenasi, antzokiko *orchestra*n erakutsiak izan zitezen. Garai hau, gainera, atzerriko enbaxadoreak hartzen ziren garaia ere bazen, eta Atenasengatik borrokan hil ziren pertsonen seme-alabek, antzokian desfilatzen zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q574807
* Commonscat Multimedia: Dionysia festivals

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q574807
* Commonscat Multimedia: Dionysia festivals
**Atbara** (arabieraz: نهر عطبرة‎; translit: Nahr 'Atbarah) Afrikako ipar-ekialdeko ibaia da, Nilora isurtzen den azken ibaiadar handia. Etiopiako ipar-mendebaldean sortzen da, Tana lakutik 50 km iparraldera eta Gondarretik 30 km mendebaldera. 805 kilometroko luzera du eta Sudango Atbara hirian Nilorekin elkartzen da.

Urteko hilabete gehienetan Atbara ibaixka bat besterik ez da eta Nilo ibaiari egiten dion ur ekarpena oso txikia da. Eurite garaian (ekainetik urrira), ordea, uraren maila 5 metro inguru goratzen da. Emari handiena abuztuan izaten du, batez beste 2002,7 m³/s , hots, Nilo ibaiak daraman uraren %25.

Ibaiadar nagusia Tekezé ibaia du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  GRDC: Atbara ibaia Kilo 3n

Kanpo estekak
-------------

* Etiopiako mapak Perry-Castañeda Library Map Collection, University of Texas.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q753897
* Commonscat Multimedia: Atbarah River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 8144648169326049250
* BNF: 155147700 (data)

 |

* Wd Datuak: Q753897
* Commonscat Multimedia: Atbarah River
Guda historiko baten une bat irudikatzen duen **diorama**.
**Diorama** pertsona, animalia, landare eta objektuen irudikapena dagokion inguruan erakusten duen eredu nahiz miniaturen multzo bat da. Bere helburua hezitzailea izaten da eta museo eta erakusketetan erabiltzen da bereziki. Dioramek irudikatzen dituzten eszenak denetarikoak dira: gertakari historiko baten irudikapena izan daiteke, bertan agertu ziren pertsonaiekin batera (guda baten unea, esaterako); hiri bateko auzo historikoa, animaliak dagokien ekosisteman nola bizi diren (dinosauro batek beste animaliak nola harrapatzen dituen, kasu) eta izaera erlijioso nahiz tradizionala duten Eguberrietako jaiotzak. Diorama bat xehetasunez burutzeko ordu kopuru handia eman behar izateaz gainera, pazientzia eta sen artistikoa eskatzen duen lana da; hori dela eta, gai jakin bati buruzko dioramak egitea pertsona askoren *hobby* edo zaletasuna da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207697
* Commonscat Multimedia: Dioramas

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4150023-4
* LCCN: sh85038128
* NKC: ph728600
* AAT: 300047762
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207697
* Commonscat Multimedia: Dioramas
**Ashikaga Yoshiharu** (japonieraz: 足利 義晴?, 1511ko apirilaren 2a-1550eko maiatzaren 20a)
 Ashikaga shogunerriko hamabigarren shoguna izan zen, eta 1521 eta 1546 bitartean gobernatu zuen Japonian. Hamaikagarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshizumiren semea izan zen.

1521ean, botere borroka bat egon zen Ashikaga Yoshitane eta Hosokawa Takakuniren artean, Yoshitanek Awaji uhartera ihes egin zuen, eta Yoshiharu shogun bihurtu zen, baina gobernari txotxongilo bat zen. Bere botere politiko faltak eta Kiototik kanpora jasaten zituen etengabeko kanporatzeek, 1546an kargua uztera behartu zuten, Miyoshi Nagayoshi eta Hosokawa Harumotoren arteko borroka baten erdian.

Bere oinordekoa, bere seme Ashikaga Yoshiteru izan zen. Bere beste semea, Ashikaga Yoshiaki ere, shoguna izan zen, shogunerri honetako hamabosgarren eta azkena.

Yoshiharu izan zen Japoniara 1542an iritsi ziren lehen europarrak hartu zituen shoguna.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ashikaga Yoshitane** | **Ashikaga shogunerriko shoguna**1521-1546 | Ondorengoa**Ashikaga Yoshiteru** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ashikaga Yoshiharu*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q536313
* Commonscat Multimedia: Ashikaga Yoshiharu

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 63960263
* LCCN: nr2004037124
* NDL: 001268821

 |

* Wd Datuak: Q536313
* Commonscat Multimedia: Ashikaga Yoshiharu
**Donley konderria** (ingelesez: *Donley County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Clarendon da. 2010eko zentsuaren arabera 3.677 biztanle zituen, Donley kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Donley konderriak 2.416,58 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,95 ura dira. Beste 2.400,62 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,52 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.677 pertsonetatik 3.445 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 309 dira. 163 beltzak edo afroamerikarrak. 15 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 9 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 43 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109451
* Commonscat Multimedia: Donley County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136041073
* LCCN: n80086293
* NARA: 10047063
* **Lekuak**
* OSM: 1810723
* TGN: 2001976

 |

* Wd Datuak: Q109451
* Commonscat Multimedia: Donley County, Texas
***Balkoi bat Parisen*** (frantsesez: *Un balcon à Paris*), Gustave Caillebotte (1848-1894) margolari frantsesaren mihise gaineko olio-pintura da, 1880-1881 artean egina. Bilduma pribatu batean jasota dago. Koadroak 55.2 cm-ko altuera eta 39 cm-ko luzera du.

Deskribapena
------------

Rue Glucken izkinan (operaren atzean), Rue Caillebot eta bere anaia Martial bizi izan ziren lekuan, 31 Boulevard Haussmann departamenduaren Parisko (Boulevard Haussmann) ikuspegi bat irudikatzen du. Artistaren margolan batzuek ikuspuntu hori hartzen dute: *Gizon bat balkoian* (1880, bilduma partikularra), *L'Homme au balcon, boulevard Haussmann* (1880, bilduma partikularra), *Un balcon* (1880, coll. part.), *Boulevard Haussmann, effet de neige* (1880-1881, bilduma partikularra), *Boulevard Haussmann sous la neige* (1880-1881, Flers châteauren museoa), e.a.

Iruditegia
----------

* Gustave Caillebotteren balkoia hirugarren solairuan.Gustave Caillebotteren balkoia hirugarren solairuan.

Bibliografia
------------

* Marie Berhaut, *Gustave Caillebotte : catalogue raisonné des peintures et des pastels*, Edizio berria eta berritua, Paris, Bibliothèque des arts, 1994.
* Kirk Varnedoe, *Gustave Caillebotte*, Paris, éd. Adam Biro, 1988.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------
**Ashikaga Yoshihide** (japonieraz: 足利 義栄?, 1538-1568ko urriaren 2a)
 Ashikaga shogunerriko hamalaugarren shoguna izan zen, eta 1568ko otsaila eta iraila bitartean gobernatu zuen Japonian. Hamaikagarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshiharuren biloba, eta hamahirugarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshiteruren lehengusua zen.

Mastunaga Hisahidek eta Miyoshi Nagayoshik lagunduta, shogun bihurtu zen Yoshiteru hil eta hiru urtera. Hala ere, Kiotoko egoera politikoak, hirian sartzeko ezgai egin zuen.

1568ko irailean, Oda Nobunaga Kiotora iritsi zen eta berau hartu zuen, Ashikaga Yoshiaki, shogunerri honetako hamabosgarren eta azken shogun bezala ezarriz. Yoshihidek, sekula ezin izan zuen Kioton ezarri, handik gutxira, gaixoaldi baten ondorioz hil zelarik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ashikaga Yoshiteru** | **Ashikaga shogunerriko shoguna**1568 | Ondorengoa**Ashikaga Yoshiaki** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q541037
* Commonscat Multimedia: Ashikaga Yoshihide

---

 |

* Wd Datuak: Q541037
* Commonscat Multimedia: Ashikaga Yoshihide
**Artzaiak eta inudeak**, Donostian.
**Artzaiak eta inudeak**, Donostiako Konstituzio plazan (1922)
**Artzainak eta inudeak** Donostian, Beran eta Euskal Herriko beste zenbait herritan, inauterien zikloko jaietako bateko pertsonaiak dira.

**Inude eta artzainen eguna**, Donostian, Kaldereroen jaiaren hurrengo igandean ospatzen da: konpartsa batek kaleetan zehar desfilea egitean datza jaia. Garai batean menditik jaisten ziren artzainek eta hiriko inudeek elkarren artean neskatan edo mutiletan nola egiten zuten irudikatzen du ospakizun horrek. Beran, genero-rolak aldatuz ospatzen da, artzainak neska gatzeak dira eta inudeak mutilak.

Donostia 1885eko otsailaren 2an ospatu zen lehen aldiz, baina urte batzuetan zehar ospatu ondoren bertan behera geratu zen; 1973 urtean ohitura berreskuratueta Kresala elkartearen eskutik ospatzen da, hiriko erdiguneko kaleetan zehar desfilatuz. Ospakizunaren une ikusgarrienetakoa inude batek haurra irudikatzen duen panpina airera jaurtitzen duenean gertatzen da.

Kanpo estekak
-------------

**(Gaztelaniaz)**"Inude eta Artzainak" Donostia Kultura webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254247

 |

* Wd Datuak: Q12254247


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Artzainak eta inudeak*** |

| * i
* e
* a
Inauteriak Euskal Herrian |
| --- |
| Gipuzkoa | Donostia  •  Oiartzun  •  Tolosa |
| Nafarroa | Agoitz  •  Altsasu  •  Bera  •  Goizueta  •  Ituren eta Zubieta  •  Lantz  •  Lesaka  •  Unanu  •  Urdiain •  Olazti |
| Lapurdi | Uztaritze |
| Zuberoa | Zuberoako maskarada |
| Bizkaia | Markina  •  Carrascoliendas  •  Mundaka |
| Araba | Zalduondo |
| Pertsonaiak | Artzainak eta inudeak  •  Joaldunak  •  Kaldereroak  •  Kaskarotak  •  Markitos  •  Miel Otxin  •  Momotxorro  •  Porretero  •  Trapujale  •  Zakuzarrak  •  Zaldiko  •  Zamalzain  •  Zanpantzar  •  Ziripot |
| Dantzak | Zahagi dantza  •  Sorgin-dantza |
| Beste errituak | Gizakunde, Emakunde eta Orakunde  •  Txitxi-burruntzi eguna  •  Eltze-itsu igandea |
**PARES** edo **Artxibo Espainiarren Ataria** (gaztelaniaz: *Portal de Archivos Españoles*) Espainiako Kultura Ministerioak sortutako plataforma informatikoa da. Plataforma hori estatuko hamaika artxibo historikoen saretik abiatu da, haien informazioak hobeto zabaltzeko asmoz. Oso datu-base aberatsa eskaintzen du, era libre batez. 2007. urtean ireki zen 2016ko maiatzaren 10ean PARES 2.0-ra eguneratu zen, 33,9 milioi irudi digital baino gehiago eta 8,6 milioi dokumentu-artxiboekin.

Hego Euskal Herriko artxiboak
-----------------------------

PARES barruan Hego Euskal Herriko artxibo batzuk daude:

* Gipuzkoako Probintziako Artxibo Historikoa
* Bizkaiko Artxibo Historiko Probintziala
* Arabako Lurralde Historikoaren Agiritegia

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Webgune ofiziala.l
* **(Gaztelaniaz)**:Youtubeko bideoa proiektua azaltzeko.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6083101

 |

* Wd Datuak: Q6083101
**Artxeteko oihana**, Tolkienen legendariumean agertzen den fikziozko baso bat da. Oso modu laburrean agertzen da Eraztunen Jauna eleberrian, Merryk, Pippinek, Frodo Zorrozabalek, Sam Gamgeek eta Aragornek, mendebaldetik ekialdera zeharkatzen dutenean Eguzkiaren Hirugarren Aroko 3018ko urriaren lehen hiru egunetan, Nazgûlengandik ihes egin nahian.

Kokapena
--------

Basoak, Breeko lurralde ia guztia hartzen du. Bide Berdearen ekialdean eta Ekialdeko Bidearen iparraldean dago, eta Breeko muinoraino iristen da mendebaldetik eta Ureuli Zingiraraino ekialdetik. Artxet herria, basoaren barnean dago.

Historia
--------

Arnor erresuma, Artxeteko oihanaren lehen jabea izan zen, suntsitua izan zen arte. Beranduago, oihana, Arthedain erresumako erregeena izango zen, beranduago, erresuma hau ere suntsitua izan zen arte. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 3018. urtearen amaieran, hegoaldetik zetozen gaizkile batzuk, ingurua arpilatu zuten, baina Breeko herritarrek gudu txiki batean garaitu zituzten, eta oihanean babestu behar izan zuten. Urte bete beranduago, Eraztunaren Gerra amaitu ondoren, Elessar erregeak, Erresuma Bateratuko mezulariak bidali zituen, gaizkileak handik kanporatzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7903141

 |

* Wd Datuak: Q7903141
**Aveiroko itsasadarra** (portugesez: *Ria de Aveiro*) Portugal iparraldeko kostaldean kokaturik dagoen itsasadarra da Aveiro barrutian dagoena.

Historia
--------

Ozeanoaren atzerapenaren ondorioz sortu zen. XVI mendean hareazko barra batek itxi zuen ozeanorako bidea eta aintzira bihurtu zen. 1806an Oudinot arkitekto frantsesak kanal artifiziala ireki zuen Barra eta São Jacinto herrixken artean, Aveiro hiria inguratzen zuen harresiko harriak erabiliz.

Geografia
---------

Ozeano Atlantikoaren kostaldearen paralelo doa eta 11 kilometrotako zabalera eta 45 kilometrotako luzera dauka, Ovar (iparraldean) eta Mira (hegoaldean) herrien artean zabaltzen da.

Guztira 11.000 hektareatako azalera dauka, hauetako 6.000 ur azpian daude beti. Lau kanal nagusi dituen arren hauek zatitu egiten dira eta putzuak eta uharteak agertzen dira. Vouga, Antuã, Boco eta Fontão ibaiek ekartzen dituzte beren urak itsasadarrean. Kostaldeko hareazko barra *São Jazinto Dunen Natura Erreserba* izendatua dago.

Jarduera ekonomikoa
-------------------

Arrain dibertsitate handiak hegazti migratzaileentzako toki egokia bihurtzen badute ere arrantza jarduera ekonomiko garrantzitsua da. Dena dela historikoki gatzagak izan dira inguruko ekonomiaren jarduera nagusia. Gaur egun era tradizionalean ustiatzen den produktua da gatza.

Turismoa ere jarduera ekonomiko aipagarria bihurtu da.

Iruditegia
----------

* Gatzagak.Gatzagak.
* Barrako itsasargia.Barrako itsasargia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q379557
* Commonscat Multimedia: Ria de Aveiro

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315141216
* **Lekuak**
* OSM: 6814886
* Natura 2000: PTCON0061

 |

* Wd Datuak: Q379557
* Commonscat Multimedia: Ria de Aveiro