recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Voroneț monasterioa** (errumanieraz: *Mănăstirea Brebu*), Errumanian Erdi Aroko monasterioa da, Errumaniako Voroneţ herrian kokatua, gaur egun Gura Humorului hiriaren parte dena. Bukovinako hegoaldeko monasterio margotuetako bat da, Suceava barrutian. Eztebe Handiak eraiki zuen 1488an, hiru hilabete eta hiru astetan, Vasluiko guduaren garaipena ospatzeko. Batzuetan «Ekialdeko Kapera Sistinoa» deitua, Voroneț-ko freskoek urdin tonu bizia dute, Errumanian "Voroneț-ren urdina" bezala ezagutzen dena. Elizaren jatorriaren kondairak Errumaniaren historiarako funtsezkoak diren bi gizon batzen ditu: monasterioaren sortzailea, Eztebe Handia, eta San Daniil Ermitaua, monasterioko lehen abadea. San Daniilen hilobia monasterioaren barruan dago. Moldaviako eliza margotuetako bat da, Gizateriaren Ondare den Unescok aintzat hartzen duena.

Historia
--------

Monasterioa sortu zen data zehatza ez da ezgutzen. Kondaira baten arabera, Otomandarren aurkako gerran, Eztebe Handiak Daniil Sihastrulengana jo zuen aholkuaren bila. Ermitauak zera esan zion: ez etsitzeko gudua irabaziko zuelako. Hori bai, behin garaipena eskuratuta, San Jurgiri eskainitako monasterioa eraiki behar zuen. 1547an, Moldaviako gotzain metropolitar Grigorie Roșcak nartex gehitu zuen elizaren mendebaldera eta kanpoko hormak margotu zituen.

Eliza
-----

San Jurgi eliza, monasterioaren multzo barruan. Ziurrenik Errumaniako elizarik ospetsuena da. Mundu osoan ezaguna da kolore distiratsu eta biziko kanpoalde freskoengatik, eta azuritazko hondo batean ondo kontserbatutako ehunka irudiengatik.

Leiho txikiak, barra gurutzatuko marko angeluzuzenak eta barruko ateetako markoen arku zorrotzak edo dintelduak gotiko estilokoak dira. 1547ko hegoaldeko eta iparraldeko ateek marko angeluzuzenak dituzte, gotikotik Errenazimendurako trantsizio-aldia adierazten dutenak. Baina, horien gainean, horma bakoitzean leiho altu bat dago, arku gotiko flamigeroa duena. Mendebaldeko fatxada osoak ez du inolako irekidurarik, eta horrek adierazten du Apezpiku Metropolitano Roșcaren asmoa hasieratik freskoentzat gordetzea izan zela. Iparraldeko fatxadan oraindik ikus daiteke elizaren jatorrizko dekorazioa: horiz esmaltatutako zeramikazko diskoen ilarak, marroia eta berdea, erliebean apainduak. Dorrea hamasei horma-hobi alturekin ornatuta dago, eta horietako lautan leihoak daude.

Iruditegia
----------

* San Jurgi eliza, monasterio barruan.San Jurgi eliza, monasterio barruan.
* San Jurgi eliza.San Jurgi eliza.
* Elizaren kanpoaldeko hormak.Elizaren kanpoaldeko hormak.
* Barruko patioa.Barruko patioa.
* Aldarea.Aldarea.
* Mendebaldeko hormak.Mendebaldeko hormak.
* Azken auzia San Jurgi eliza kanpoaldean.*Azken auzia* San Jurgi eliza kanpoaldean.
* Kain eta Abel.Kain eta Abel.
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Simionovici, Elena (2001). *The sacred monastery of Voronet*. Ligia Doina Constantinescuren itzulpena. Sibiu: Thausib. ISBN 973-97726-7-6.

Kanpo estekak
-------------

* Monasterioren irudi panoramikoak.
* **(Ingelesez)**:Errumaniako eliza margotuak.
**Maritxu Muñoz Ugartemendia** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1914 - 1997) emakume ekintzailea izan zen. Hondarribian gidabaimena lortu zuen lehenengo emakumea. Ogi banatzaile eta arrain-saltzaile jardun zuen ogibide gisa.

Bizitza
-------

Hondarribiko Faustina Ugartemendia eta Mariano Muñoz, Ávila bere jaioterritik etorritako trenbide langilearen alaba izan zen Maritxu. 14 urte zituela eta oso gogoz kontra, ikastea gustatu egiten bazitzaion, ogia banatzen hasi behar izan zuen bere osaba politiko Mendizabal & Garmendia familiaren enpresan, familiaren ekonomiari laguntzeko. Ogia herrian eta baserrietan banatzen zuen, Guadalupeko gotorlekuraino, zaldiek tiratutako gurdietan, harik eta 1935ean garraio hori Alemaniatik inportatutako Opel furgoneta batengatik aldatzea erabaki zuten arte, 5.000 Pta kostatu zena. (Orain 30 €inguru)

### Gerra garaia

### Gerra ostea

Komertzial ona zen, mota guztietako jendearen adiskidetasuna lortu zuena: aberatsak, pobreak, kontrabandistak, militarrak eta erlijiosoak. Oso familiarra zen, tratu adeitsuan lagunkoia.eta alaia, txinparta puntu batekin eta beti oso positiboa. Balio guztiak asko landu zituen bai etikoak bai moralak, eta praktikan jartzeaz gain, transmititu ere egin zituen. Senarrarekin osatzen zuen tandema perfektua izan zen, biek helburu batzuk zituzten argi eta garbi: ahal zuten ongia egin familiari. 

### Heriotza

1997an hil zen Hondarribian, bere jaioterrian

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Maritxu Muñoz Ugartemendia.* .

Kanpo estekak
-------------
**María Denis** (Buenos Aires, Argentina, 1916ko azaroaren 22a - Erroma, Italia, 2004ko apirilaren 15a) zinema italiarreko aktore argentinarra izan zen. 

Aktore ibilbidea

Denis Italiara joan zen 1932an 16 urte zituela, eta hantxe agertu zen lehen filmean urte berean. 1936tik 1942ra bitartean, Denis goi-mailako izar italiarra bihurtu zen. Denis geroago agertu zen beste herrialde batzuetako filmetan, esaterako, 1949an Private *Angelo* film britainiarrean.

Michela Belmonte ahizpa txikia ere aktorea izan zen.

Hautatutako filmografia
-----------------------

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Reich & Garofalo p.334

Bibliografia
------------

* Reich, Jacqueline & Garofalo, Piero. Faxismoa errebelatzen: zinema italiarra, 1922-1943. Indiana University Press, 2002.

Kanpo estekak
-------------

* *Maria Denis*  Internet Movie Databaseren webgunean **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q451518
* Commonscat Multimedia: María Denis / Q451518

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 79426921
* ISNI: 000000005663509X
* BNE: XX5502605
* BNF: 16559793t (data)
* GND: 119479060
* ICCU: RAVV094111

 |

* Wd Datuak: Q451518
* Commonscat Multimedia: María Denis / Q451518
**LaSalle konderria** (ingelesez: *LaSalle County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ottawa da. 2010eko zentsuaren arabera 113.924 biztanle zituen, LaSalle kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

LaSalle konderriak 2.973,66 kilometro koadro ditu. Horietatik 33,7 ura dira. Beste 2.939,96 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 38,31 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 113.924 pertsonetatik 109.680 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 9.135 dira. 2.104 beltzak edo afroamerikarrak. 200 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 755 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 44 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.128 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA LaSalle County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q487003
* Commonscat Multimedia: LaSalle County, Illinois / Q487003

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150105692
* ISNI: 0000000403885406
* LCCN: n81050417
* NARA: 10036586
* **Lekuak**
* OSM: 1801531
* TGN: 1002562

 |

* Wd Datuak: Q487003
* Commonscat Multimedia: LaSalle County, Illinois / Q487003
***Hamar mila kristauen martirioa*** (alemanez: *Marter der zehntausend Christen*) Albrecht Dürer margolari bavariarraren lana da. 1506an margotu zuen eta gaur egun Vienako Kunsthistorisches Museumen ikus daiteke. Ezaugarri askorengandik ez da artista horren oso ohiko lana.

Historia
--------

Margolan hau Dürerri Frederiko III.a Saxoniakoak enkargatu zion. Errege horrek Wittenbergko jauregian, gela berezi batean, martiri horien erliki asko omen zituen eta obra horrekin hornitu nahi zuen.

Gaia
----

Martirologio erromatarrean bi dira gertaera honen antzeko pasarteak. Batean, martxoaren 18an ospatua, Dioklezianoren aginduz, Nikomedian gertatu omen zen. Informazio hauen jatorria martirologio greziar zahar batean dago, Sirleto kardinalak itzulita eta Henricus Canisiusek argitaratuta. Baina margolanean agertzen diren borreroek ez dute erromatar itxura; horregatik, pentsatzekoa da hau ez dela, bestea baizik: Xapur II.ak, sasandar erregea, Ararat mendian 10.000 soldadu gurutzatzea agindu omen zituen, Hadriano eta Antonino Pio enperadore erromatarren garaian. Horren eguna ekainaren 22an. Azken kondaira hau grezieratik itzuli omen zen Anastasio antipaparen eskutik. Margolan honetan borreroek janzten dituzten arropen arabera bigarren aukera hau izan daiteke egokiena.

Azterketa
---------

Dürer eta Conrad Celtis margolanaren erdian agertzen dira, garaiko arropaz jantzita.
Oihanaren zehaztasunak.
Margolanak sarraski baten irudiak aurkezten ditu. Borreroek ekialdeko jantziak daramate; hori ez da kasuala zeren eta urte haietan otomandarren mehatxua oso bizia baitzen. Musulmanek kristauak era desberdinetan torturatzen eta hiltzen dituzte: muruak mozten, ezpataz, gurutzatuak, harrikatuak... Gehienak, izan ere, harkaitzetatik amilduak dira; hara ailegatzeko ilara luze bat ikusten da, harkaitzetara igotzeko. Kristauak biluzik edo ia biluzik agertzen dira.

Margolanaren erdian bi irudi anakronikoak ikusten dira, garaiko arropaz jantzita. Bat, Dürer margolariak bera da eta bestea Conrad Celtis idazlea eta humanista izan daiteke; beste batzuen ustez, besteak beste Joachim von Sandrart, Willibald Pirckheimer izan daiteke. Dürerrek darama eskuetan kartel bat non haren izena eta margolanaren data irakur daitekeen.

Elementu ez-ohikoak
-------------------

Asko dira Dürerren obran ohikoak ez diren elementuak. Hauexek dira batzuk:

* Giza-talde handi bat agertzea: Normalean erretratuak edo talde txikiak margotzen zituen. Lan honetan 140 irudi zenbatu daiteke.
* Oihanaren paisaia: zuhaitz bihurrituak, mediak...

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Artehistoria webgunekoa komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q664038
* Commonscat Multimedia: Marter der zehntausend Christen (Dürer, painting) / Q664038

---

 |

* Wd Datuak: Q664038
* Commonscat Multimedia: Marter der zehntausend Christen (Dürer, painting) / Q664038
**Mary Galway** (Down Konderria, Irlanda, 1864 - 1928ko irailaren 26a) sindikalista eta sufragista irlandarra zen.

Biografia
---------

Mary Galway Moiratik hurbil jaio zen, Down Konderrian, non lau ahizpekin batera hazi baitzen. Gero, Belfastera joan ziren, han familiaren diru-sarrerak liho-ehunaren industriaren araberakoak baitziren. Mary Galway 11 urterekin hasi zen lanean, eta Textile Operatives Society of Ireland-ekin bat egin zuen. 1898an, Belfast Trades Council-eko exekutibo aukeratu zuten. Urte hartan bertan, Belfast Trades Council ordezkatu zuen Irlandako sindikatuen bosgarren biltzarrean, Lizzie Brucerekin batera.

Sindikalismoa eta ehungintza
----------------------------

1907an, Mary Galway Textile Operatives Society of Ireland-eko lehendakari izendatu zuten. Sindikatu Irlandarren Kongresuko exekutibo nazionalean parte hartzen zuen lehen emakumea ere izan zen. 1910ean, sindikatuko lehendakariorde hautatu zuten lehen emakumea izan zen.

1900 baino lehen, sindikatuak 1.000 kide zituen, eta, 1918an, 10.000 baino gehiago ziren. James Connolly eta Mary Galway aurrez aurre jarri ziren: Galwayren iritziz, Connollyk sortu zuen sindikatua lehiakide baino ez baitzen. Hala ere, bere sindikatukideentzat helburu esanguratsuak lortzea eta herrialde osoan sindikatuaren adar berriak sortzea lortu zuen.

Bere konpromiso sindikal eta karrera profesional osoan, xede izan zuen genero-berdintasuna, emakumeen sufragioa eta Britainia Handiko Parlamentuan ordezkaritza izan zezatela emakumeek.

Mary Galway, halaber, Ulsterreko Emakumearen Enplegurako Batzorde Nagusiko kidea zen, eta soldatei, klase-borrokari edo langileen eskubideei buruz *The Irish Citizen* kazetak antolatzen zituen eztabaidetan ohiko partaidea.

Marie Galwayk langileekin zerikusia zuten zenbait gairen testigantza eman zuen Britainia Handiko Parlamentuaren aurrean, eta egun erdiz eskolan eta beste erdiz lan egiten zuten haurren egoera ezabatzen lagundu zuen. Asteko lanaldia 48 ordura murriztearen alde ere egin zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Mary Galway» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.

1. ↑   **(Ingelesez)** «Galway, Mary | Dictionary of Irish Biography» *www.dib.ie* (Noiz kontsultatua: 2024-02-16).
2. 1 2   Therese Moriarty.  (17 octobre 2012). «Suffrage and socialism: links with Labour» *The Irish Times*.
3. ↑   Unions, Irish Congress of Trade. *Mary Galway » Postcards of Pioneers » Equality » Congress.* .
4. ↑   Ray McLoughlin.  (2013-11-28). *No more the ‘slaves of slaves’ – Women in the Lockout.* .
5. ↑    *Mary Galway.* .[*Betiko hautsitako esteka*]
6. ↑    *Female activists: Irish women and change 1900–1960.*  2013-02-12.

Ikus, gainera
-------------

* Suffragette

* Sufragisten zerrenda
* Sufragisten zapia
* *Suffragette* filma
* Emakumeen sufragismoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18576723
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 281039442

 |

* Wd Datuak: Q18576723
**Zuberoako bizkonderria** Zuberoak Erdi Aroan izan zuen antolaketa izan zen.

Historia
--------

Batzuen ustez, Zuberoako bizkonderria IX. mendean sortu zen eta Aznar bihurtu zen lehenengo bizkondea izanda. Besteen ustez, berriz, Antso III.a Nagusiak sortu zuen 1023an, lehendabiziko bizkonde Antso Gilen izanik.

Maule leinuak XIII. mendera arte iraun zuen gobernuan bai Nafarroako erregearen menpean (Alfontso I.ak Mauleko gaztelua indartu zuen; Antso VI.a Jakintsuak Erriberrin bizkondea epaitu zuen bere nagusia zelako) bai, Akitaniako dukepean eta normalean inguruko erresumen artean independentzia mantendu nahian.

1152an Leonor Akitaniakoak Henrike II.a Ingalaterrakoarekin ezkondu zenean Zuberoa eta Lapurdi ingelesen eskuetan geratu ziren. Hauek ohiturak errespetatu bazituzten ere. XIII. mendean Zuberoa matxinatu egin zen eta 1307an Henrike III.a Ingalaterrakoak Zuberoako bizkonderriarekin amaitu zuen. Ordutik aurrera, ingelesek Gaskoniatik kontrolatu zuten herrialdea. Bizkondeak Nafarroako Erresumara ihes egin zuen.

Zuberoako bizkondeen zerrenda
-----------------------------

Hona hemen Zuberoako bizkondeen zerrenda:

* 1023-1040: Antso Gilen.
* 1040-1085: Raimundo Gilen I.a.
* 1085-1120: Gilen Raimundo.
* 1120-1130: Gassion.
* 1130-1150: Oier I.a.
* 1150-1170: Nafarroakoa, Oier II.a senarrarekin batera.
* 1170-1178: Bernardo Antso.
* 1178-1200: Raimundo Gilen II.a.
* 1200-1230: Raimundo Gilen III.a.
* 1230-1244: Raimundo Gilen IV.a.
* 1244-1257: Raimundo Gilen V.a.
* 1257-1307: Oier III.a.

Ikus, gainera
-------------

* Zuberoako historia

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Osoa: *"Historia de Nabarra"* 5. orr.
2. 1 2  Harluxet hiztegia: *Zuberoa*
3. 1 2  Aitzol Altuna: *Zuberoa, bizcondado de Nabarra*[*Betiko hautsitako esteka*]
4. 1 2 3 4 5 6 7  Auñamendi Entziklopedia: *Zuberoako historia*
5. ↑  Jean-Louis Davant: *"Historia de Euskal Herria desde el año 50 a.c hasta el 1980"*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3255177

 |

* Wd Datuak: Q3255177
**Harrikada Neguko Kirol Kluba** 2013. urtean sortutako eta egoitza Vitoria-Gasteizen duen Curling-eko kluba da. 

Klubak bi helburu nagusi ditu: batetik, taldea osatzen duten kideei beharrezkoak dituzten baliabideak eskaintzea, Euskal Herrian oso hedapen gutxi duen kirol hau egiteko; eta bestetik, curling-ari buruzko ezagupena sustatzea jokalari berriak erakartzeko.

Palmaresa
---------

* Espainiako Txapelketa
	+ Gizonezkoak: bigarren 2016an.
	+ Emakumezkoak: laugarren 2017an.
	+ **Emakumezkoak lehenengo postua 2022an**.

San Prudencio Curling Cup
-------------------------

Harrikadak 2017-tik aurrera "San Prudencio Curling Cup" txapelketa antolatzen du Gasteizko Bakh izotz pistan, Arabako Prudentzio deunaren jaien inguruan apiril amaieran. Euskal Herrian zuzenean ikusi daitekeen curling lehiaketa bakarra da eta mundu osotik etorritako 24 taldek parte hartzen dute. 

2020 eta 2021 urteetan, txapelketa bertan behera gelditu zen osasun larrialdiak sortutako ondorioengatik.

Hauek dira gainontzeko urteetan txapelketak izan dituen irabazleak:

* 2017 - C.H. Txuri Berri - Euskal Herria
* 2018 - Curling Club Rillanders - Finlandia
* 2019 - Curling Puigcerdà - Katalan Herriak
* 2022 - Club Hielo Pirineo - Espainia

Lehendakariak
-------------

* Jose Javier Perez de Goldarazena Ozaeta. 2013 - 2019
* Iraitz Perez de Goldarazena Urkiola. 2019 - Gaur egun.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
* San Prudencio Curling Cup

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070519

 |

* Wd Datuak: Q61070519
**Kontxako baranda** Donostiako ikur ezagun bat, diseinu industrialeko lan bat, baranda artistiko eta funtzional bat, 1910an hasia Rafael Aldai udal arkitektoak Kontxako Pasealekuaren gainerako elementuak diseinatzearekin batera (pasealekuko kalea bera, erlojuak, hondartzarako sarbideak, kale-argi ikusgarriak).

Historia
--------

Hasierako piezak Fundiciones Molinao enpresak egin zituen. Azken urteetan, Obras Especiales enpresa nafarrak (Obenasa, Iruñea) eta Mendia y Murua (Errenteria) delakoak egin dituzte konponketak, eta hortaz, pieza originalak berriekin ordezkatu izan dira. Baranda zatiak ordezkatzen direnean, Donostiako Udalak saldu edo zozketatu izan ditu hiritarren artean. Mendia y Murua enpresak 21. mendean barandaren diseinuan oinarritutako elementuak saltzen ditu, diseinua ez baitago patente batek babestua.

Diseinua
--------

Barandan errepikatzen diren elementuak, zuriz margotutako burdinan eginak, ia metro bat garai dira (965 milimetro) eta 76 cm zabal. Badira bi puntu pasealekuan non desberdinak diren tarte pare bat dauden, eta bat alderantziz dagoena: barandako pasealekuko ibiltariei begira egon gabe, hondartzara begira dago.

Iruditegia
----------

Kontxako baranda eta badia.
Baranda gauez, garai bereko kaleargi ederrekin.
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Kontxako baranda - Donostia Turismoa» *www.sansebastianturismoa.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-02-03).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Joaquin.  (2018-07-17). «La barandilla de La Concha de Donostia-San Sebastián, un patrimonio protegido.» *AVPIOP* (Noiz kontsultatua: 2023-02-03).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «A la venta trozos de la barandilla de La Concha por 145 euros» *EITB* (Noiz kontsultatua: 2023-02-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116444230
* Commonscat Multimedia: Kontxa avenue railings (Mendia y Murua) / Q116444230

---

 |

* Wd Datuak: Q116444230
* Commonscat Multimedia: Kontxa avenue railings (Mendia y Murua) / Q116444230
**Alice Abadam** (Londres, 1856ko urtarrilaren 2a – Abergwili, 1940ko martxoaren 31) Galesko sufragista eta hizlari publikoa zen.

Biografia
---------

Alice Abadam Londresen jaio zen, 1856an. Gurasoak Edward Abadam eta Louise Taylor zituen. Bere aitona Edward Hamlin Adams bankari britainiarrak Jamaikan negozioak egiten zituen, esklabo-negozioak batez ere. Gero, Westminsterreko diputatu izan zen Carmarthen ordezkatuz 1833-1834. 1825ean, Carmarthenshireko Middleton Hall etxaldea eskuratu zuen, Sir William Paxton ordura arteko jabea hil ondoren. 1842an, Edward semeari utzi zion etxea, zeinak Ab garai bateko patronimo galestarra gehitu zion bere abizenari, erret jatorriaren inpresio bat emateko. Alice Abadamek han igaro zuen haurtzaroa. Aita Carmarthenshireko "High sheriff" zen. Bananduta bizi ziren arren, gurasoak ezkonduta egon ziren, 1875ean Edward hil zen arte.

### Ibilbidea

1905ean, Alice Abadamek Central Society for Women's Sufrage (Emakumeen Boto Eskubiderako Elkarte Nagusia) sinatu zuen "sozialista independente" gisa, eta, ondoren, 1906an, Emakumearen Batasun Politikoa (Women's Social Political Union). Emakumeen Askatasunerako Elkartearekin (Women's Freedom League) ere bat egin zuen 1908an. Hizlari publiko ezaguna bihurtu zen, eta gizarteari zuzentzen zitzaion emakumeen sufragioaren alde egin zezan.

1918an, Federated Council for Suffrage Societyko zuzendari bihurtu zen. Urte hartan bertan, *The Feminist vote, Enfranchised or Emancipated* izeneko panfleto bat argitaratu zuen, non zioen emakumeek ez dutela "gizonen itzala" izan behar haien askatasuna lor zezaten.

Alice Abadam Brynmyrddin-en hil zen (Abergwili), 1940an, eta bere ondasunak ilobari utzi zizkion.

Omenaldiak
----------

* 2018ko urrian, plaka bat jarri zen haren oroimenez Carmartheneko Picton Terrace 26an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Hughes-Johnson 2019.
2. 1 2 3 4   Mosalski, Ruth.  (2018-02-06). *The legacy left behind by three Welsh suffragists.* .
3. ↑   Austin, Louise.  (13 juillet 2016). «Family history on Adams memorial» *botanicgarden.wales*.
4. ↑   «Llanrthney» *South Wales Daily News* 4 décembre 1875.
5. ↑  Crawford 2003, 1 orr. .
6. ↑    *Blue plaques honour for two women.*  31-10-2018.

Bibliografia
------------

* Timms, Marilyn, Alice Abadam and inter-war feminism : recovering the history of a forgotten suffragist, Oxford, Riskin College, 2003
* (en) Alexandra Hughes-Johnson, « Abadam, Alice (1856–1940) », dans Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004 (lire en ligne)

Lotutako artikuluak
-------------------

* Suffragette

* Sufragisten zerrenda
* Sufragisten zapia
* *Suffragette* filma
* Emakumeen sufragismoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27178547
* Commonscat Multimedia: Alice Abadam / Q27178547

---

 |

* Wd Datuak: Q27178547
* Commonscat Multimedia: Alice Abadam / Q27178547
**Lisandro Arbizu** (Buenos Aires, 1971ko irailaren 29a) Argentinako errugbi jokalaria da. Erdi erdian edo erdigunean jokatzen du. Bertako Belgrano Athletic Club klub tradizionalean hasi zen jokatzen eta Europan errugbi profesionalera migratu zuen Argentinako lehen jokalarietako bat izan zen.

  

**Lisandro Arbizu** (born September 29, 1971 in Buenos Aires) is an Argentine rugby union footballer. He plays at fly-half or inside centre. He began playing for the local traditional club Belgrano Athletic Club and was one of the first Argentine players to migrate into the professional rugby in Europe.

Frantziako lau klubekin jokatu zuen: CA Brive, CA Bordeaux-Bègles Gironde, Section Paloise eta Aviron Bayonnais. 2006-07 denboraldian, Italiako Gran Parma Rugby klubean jokatu zuen.

19 urte besterik ez zituela Irlandaren aurka debutatu zuen 1990eko urrian eta harrezkero Los Pumasekin dabil. 1992an Espainiaren aurka, herrialdeko kapitain gazteena bihurtu zen 21 urterekin. 86 txapel irabazi ditu bere selekzioarekin eta 184 proba puntu ditu (17 entsegu, 14 penalti, 11 tanto eta 14 gol). Hiru Errugbi Munduko Kopa jokatu zituen, 1991, 1995 eta 1999an, eta 2003an galdu zuen aukera lesio baten ondorioz.

Kanpo estekak
-------------

* Jokalari nagusia: Lisandro Arbizu
* Arbizurentzat laugarren RWC ez
**Peter Maxwell Davies** (Manchester, Ingalaterra, 1934ko irailaren 8a - Sanday, Orkadak, Eskozia, 2016ko martxoaren 14a) abangoardiako musikagilea izan zen.

Bizitza
-------

Manchesterko Musika Talde Berriko kide zen, Birtwisle eta Alexander Goehrrekin batera. Musika-ikasketak Manchesterko Musika Eskolan eta Manchesterko Unibertsitatean egin zituen. 1957an, beka bat irabazi zuen Goffredo Petrassi musikagile italiarrarekin Erroman ikasteko. Ikasketak amaitu ostean, musika-irakasle izan zen Cirencesterko eskolan. 1967an, musikagile eta interprete gisa hasi zen Pierrot Playersekin (taldearen sortzaile izan zen, Birtwislerekin batera). Daviesen hurrengo hiru urteetako konposizio gehientsuak esandako taldeak interpretatu zituen. 1970ean desegin zen taldea, eta The Fires of London izeneko taldea sortu zuen Daviesek, musika-zuzendari bakarra bera zela. Urte hartatik aurrerako musika gehiena Eskoziako Orkney uharteetan egin zuen, eta eskoziar musikan oinarritu zituen bere konposizio asko.

*Gizon armatuaren gaineko meza* izeneko obran, Erdi Aroko musikako hainbat elementu antzematen dira, ez dago alferrik XIII. mendeko dantzetan inspiratua. Antzerkirako egin dituen lanen artean aipatzekoak dira *Eight song for a mad king*, *Le jongleur de Nôtre Dame* maskaradarako idatzia eta *Vesalii icones*. Hainbat opera ere idatzi ditu: *Taverner*, XVI. mendeko musikagilearen bizitzari buruzkoa, *The two fiddlers*, Orkneyko haurrentzat idatzia, *The Lighthouse, The martyrdom of St. Magnus* eta *Ave Maris Stella*. Aipagarriak dira, orobat, *Veni Sancte spiritus, Magnum mysterium, Leopardi fragments* (tronpetarako sonata), bi sinfonia eta *Turris campanarum sonatium*, Yamash'ta japoniar perkusionistarentzat idatzia.

2004. urtean Master of the Queen's Music izendatu zuten, eta 2008. urtean Manchester University Music Societyko (MUMS) buru. 2009tik aurrera, Cambridgeko Homerton Collegeko ohorezko kide zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q139223
* Commonscat Multimedia: Peter Maxwell Davies / Q139223

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64271053
* ISNI: 0000000120273020
* BNE: XX1178750
* BNF: 14789354h (data)
* GND: 118679031
* LCCN: n80040337
* NDL: 01064323
* NKC: jn20000601281
* NLA: 36172558
* CiNii: DA08189705
* SNAC: w6wd4569
* SUDOC: 080006612
* BIBSYS: 90227734
* ICCU: TO0V075511
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01415/eu\_d\_0279/d0279
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q139223
* Commonscat Multimedia: Peter Maxwell Davies / Q139223
**Algortako Bertsolari Eskola** (ALBE) Algortako bertso-eskola da. Bertso eskolak emateaz gain, urtean 30 ekitaldi inguru antolatzen ditu ALBEk, Abra Saria, Bertso Maratoia ala Balendin Enbeita Bertsopaper Lehiaketa kasu.

Historia
--------

1980ko urtarrilan, Xabier Amurizak Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa irabazi zuen. Xabier Amurizak bertsotan ikas zitekeela uste zuen, oraindik bertsolaritza berezko bertute bat zela uste zen garaian. Amurizak bertso ikastaro bat egin nahi zuen Bilbon. Ikastaro hura hainbat bertso eskolen sorkuntzaren pizgarri izan zen. Garai hartan sortu ziren Mungia eta Santutxuko bertso-eskolak.

ALBE ere 1980an bertan sortu zen, Andoni Iriondo eta Trino Azkoitia eskutik. Sorrera hau euskalzaletasunaren goranzko joera batean eman zen, gau-eskolei eta euskaltegiei esker geroz eta euskaldun gehiago zeuden garai batean. 

1980 eta 1982 artean Algortako Zabala herri ikastetxeko ikasgela batean burutu zuten euren jarduna. Bertso-eskola hura erabat informala eta lagunartekoa zen.

1983tik 1987ra Algortako San Nikolas ikastolara lekualdatu zen bertso-eskola. Bertsolaritzaren alderdi teknikoari garrantzia gehiago ematen hasi ziren eta bertso-eskolak formaltasunean irabazi zuen. Euskaltegietatik jende ugari gerturatu zen bertso-eskolara eta 60 ikasle inguru izatera heldu zen ALBE. Trino Azkoitia eta Karlos Ibarzabal aritu ziren irakasle lanetan urte horietan.

Hurrengo urteetan dezente murriztu zen taldea. Horren aurrean, ikastetxeetan haurrei bideratutako bertso-eskolak eskaintzeari ekin zioten, etorkizunean haur horiek helduen bertso-eskolara erakartzeko asmoz.

1995ean legezko Kultur Elkarte bihurtu zen ALBE. Horrek eskualdean zuten presentzia areagotzea ahalbidetu zuen. Urtean 20 bertso ekitalditik gora antolatzera heldu ziren.

2000 urtetik aurrera Algortako Bertsolari Eskolaren oinarriak finkatuta geratu ziren. Egun 30 bertsolari inguru dira ALBEko kide eta ikastetxeetan 1.000 ikasletik gora lantzen dute bertsolaritza. Gainera, 30 ekitalditik gora antolatzen ditu ALBEk urtean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Albe - Algortako bertso eskola» *www.albe.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-03-02).
2. ↑   «ALBEren historia kronologikoki» *www.albe.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-03-02).
3. ↑     *Bertsolari Txapelketa Nagusia (Donostia, 1980-1-6).*  Auspoa, 101 or..
4. ↑    «Xabier Amuriza: «Hiru eztabaida nagusi zeuden: bertsolaria jaio ala egin? Euskaldun berriak izan al daitezke bertsolari? Eta, emakumeak?»» *Gaur8*.
**Héctor Ochoa Cárdenas** (Medellín, 1934ko uztailaren 24a) Eusebio Ochoaren seme konpositore eta musikari kolonbiarra da, musika irakaslea eta Kolonbiako erlijiozko musika eta andinar musikako konpositorea.

Biografia
---------

Héctor Ochoaren musika-lanak, batez ere Antioquiako lurrarekiko maitasunak bultzatutako inspirazio zintzo eta sakon batetik sortzen ari den herri-sentimenduaren gorespenean oinarritzen direnak, herrialdearen barruko musika kolonbiarraren ikur bihurtu dira. 

Hain zuzen, El Camino de la Vida lana 1999an izendatu zuen nazio horretako musika akademiak XX. mendeko Kolonbiako Kanta. Pieza horretatik milioika kopia saldu dira. Gainera, kolonbiar guztiek bozkatu zuten, Kolonbiako kantarik ederrena bezala.

Haren beste konposizio bat, *Muy Antioqueño*, Ochoa maisuaren abestirik onena da askoren ustez, lurraldea eta paisa arima deskribatzen dituena.

*Héctor Ochoak* lehen urratsak eman zituen musikan Medellingo hainbat irrati-antzokitan, bankuko langile gisa karrera apala egiten ari zela. Bere lan arruntetan duen egokitasunaren ondorioz, bere musika jardueraz gain, bere eskualdeko bankan zuzendaritza kargu handiak hartuko lituzke. 12 urtez (2006 arte), "Antioquia le Canta a Colombia" irabazi asmorik gabeko kultur fundazioaren zuzendaria izan zen. Kolonbiako andeetako musika zaindu eta zabaltzearen alde egiten du.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5906318

 |

* Wd Datuak: Q5906318
**Quintanilla cabe Rojas** Burgosko Rojas udalerriko herria da, Gaztela eta Leongo Autonomia Erkidegoan (Espainia).

Kokapena
--------

Honako herri hauekin muga egiten du:

* Ipar-ekialdean Movilla.
* Ekialdean Piernigasekin.
* Hegoaldean Rojasekin.
* Ipar-mendebaldean, Llano de Bureba.

Leku turistikoak
----------------

### Gerra tankea

herriaren armarria
Bertan, M-60 A3E borroka-tanke bat ikusi dezakegu. Ibilgailu korazatua Espainiako Armadak utzi zuen, erabat desarmatuta. Anezka-jaurtigailuak kontserbatzen dira, nahiz eta bere bi metrailadoreak desmuntatu ziren, eta 105 mm-ko kanoi nagusia baino ez du, zorro termikoak kontserbatzen dituena.

Borroka-orga 2014ko irailean jarri zen herriaren gaineko muino batean eta herritik 200 metrora dago gutxi gorabehera. 

### Goi Erdi Aroko nekropolia

Herriaren erdialdean Andre Mariaren Jasokundeari eskainitako parrokia dago, eta ondoan nekropolia.

2004an izan zen kasualitatez hilobi batzuk aurkitu zituztenean, hurrengo urteetan baloratu zituztenak.

Biztanleria
-----------

INEk 2022ko urtarrilaren 1ean argitaratutako datuen arabera, Quintanilla Caberrojaseko biztanle kopurua 14 izan zen, 2021ean baino 1 biztanle gutxiago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54933113

 |

* Wd Datuak: Q54933113
**Onega** ( errusieraz: Оне́жское о́зеро, *Onezhskoe ozero*; finlandieraz: *Ääninen* edo *Äänisjärvi*) ur gezako aintzira da, ipar-mendebaldeko Errusian dagoena. Jatorriz glaziarrek sortutakoa da, eta izozturik egoten da ia urte erdiz. Europako aintzira handienetan bigarrena da, eta munduko hamazazpigarrena.

Geografia
---------

Onegak 9.890 kilometro koadroko eremua du, eta 120 metro sakon da lekurik sakonenean. Mendebalde, iparralde eta ekialdeko ertzak Kareliako Errepublikan daude, hego-mendebaldekoa Leningrad oblastan, eta hegoaldekoa Vologda oblastan. Petrozavodsk, Kareliako Errepublikako hiriburua, mendebaldeko ertzean dago.

Aintziran 1.369 uharte daude (250 kilometro koadroko eremua). 58 ibai isurtzen dira bertara; nagusiak Shuya, Suna, Vodla, Vytegra eta Andoma dira. Hustubidea, berriz, Svir ibaia da, Kareliako hegoaldeko muga egiten duena; Onegaren hego-mendebaldeko kostaldetik Ladoga aintzirara doa. Aintzira nabigagarria da, Itsaso Zuria-Baltiko ubidearen zati.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *159. araua.*  Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-10-14).
2. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
3. ↑    *Онежское озеро.*  peku-poccuu.ru (Noiz kontsultatua: 2018-4-3).

Kanpo estekak
-------------
Zeppelin LZ 37 bat britainiar hegazkin batek erasota; 1915eko ilustrazio artistikoa.
**Aireko gerra** esaten zaio gerran hegazkin militar eta beste makina hegalari batzuen gudu-espazioaren erabilerari. Aireko gerrak barne hartzen ditu: etsaien instalazioei edo etsaien tropen edo helburu estrategikoen kontzentrazioari eraso egiten dieten bonbardaketariak; aire-espazioa kontrolatzeko ehiza-hegazkinak; lurreko helburuen aurka aireko laguntza hurbilean aritzen diren eraso-hegazkinak; itsas eta inguruko lurreko helburuen gainetik hegan egiten duten itsas hegazkinak; planeagailu eta aireko indarrak garraiatzeko beste hegazkin motak, hala nola paraxutistak edo aireko erregai-ontzi zisternak funtzionamendu-denbora edo irismena luzatzeko erabilitakoak, eta zamak eta langileak mugitzeko garraio militarraren hegazkinak. Historikoki, hegaldi militarrek airea baino arinagoak ziren globoak erabili izan dituzte artilleria-behatzaileak eramateko; airea baino arinagoak ziren hegazkinak hiriak bonbardatzeko; azterketarako; zaintza eta alerta-goiztiarreko hegazkinak; kamerak eta radar-ekipoak zeramatzaten hainbat motatako hegazkinak; bonbardaketari- eta torpedo-jaurtitzaileak etsaien ontziei erasotzeko, eta aire-itsasoko salbamendu-hegazkin militarrak eroritako hegazkinak eta soldaduak erreskatatzeko zenbait hegazkin mota. Aire-gerra modernoak misilak eta tripulaziorik gabeko hegazkinak ere barne hartzen ditu. Normalean, gainazaleko indarrek etsaien airearen jarduerari hegazkinen aurkako gerrarekin erantzuten diote.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  See John Andreas Olsen, ed. *A History of Air Warfare* (2010) for global coverage since 1900.

Ikus, gainera
-------------

* Borrokalaria (hegazkina)
* Bonbaketari
* Aireko indarra

Kanpo estekak
-------------

* Air War Quotes
* Korearen gaineko aire-gerra Historia Militarraren webgunean
* Operazio militarrak aire bitartekoekin 1865era arte
* Hasitako hegazkintza militarraren aurrekariak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q471145
* Commonscat Multimedia: Aerial warfare / Q471145

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525641
* BNF: 11961109q (data)
* GND: 4036571-2
* LCCN: sh85002719
* NKC: ph116625
* NARA: 10637965
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q471145
* Commonscat Multimedia: Aerial warfare / Q471145
**1998ko GP Thimister Kermese**, Thimister herrian egin zen Kermese erako txirrindularitza lasterketa profesionala izan zen. 144 km-ko lasterketa izan zen. 7 kilometrotako zirkuitua izan zuten txirrindulariek, 3 aldapa eta haize bortitzarekin.

15 txirrindulariko ihesaldi bat antolatu zen eta lasterketa erdialdean, haietako zazpik atzean utzi zituzten beste iheskideak. Helmugatik 50 kilometrora, Jans Koerts (Rabobank) aurrera jo zuen, baina Marc Streel (Casino) berarekin joan zen. Atzean, Koen Beeckman (Ipso) eta Johan Verstrepen elkarrekin lan egin zuten eta aurrekoekin joan ziren. Azkenengo bi hauek aldea egin zuten eta Mark Streel beste hiru lagunekin batera denbora galduz joan ziren (helmugan, 3 minutu inguru). Helmugan, Koen Beeckman garaipena lortu zuen. Zazpigarrena, Stephan Hennebert, indar gabe gelditu zen eta pelotoiak harrapatu zuen. Iñaki Barrenetxea (Tonissteiner-Saxon) Bizkaitarra 20. poztuan amaitu zuen, pelotoian .

Taldeak
-------

* Tonissteiner-Saxon
* Rabobank
* Ipso
* Vlanderen 2002
* Lotto
* Casino
* Collstrop
* Spar
* Home Market-Charleroi

Sailkapen orokorra
------------------

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «www.cyclingnews.com presents ...» *autobus.cyclingnews.com* (Noiz kontsultatua: 2022-11-25).

Kanpo estekak
-------------
**Finantzaz haratago** Finantza Etiko eta Alternatiboetako Hezkuntzaren Euskal Sarea da, EAEn finantza etiko eta alternatiboetako hezkuntza sustatu eta zabaldu egiten duen plataforma. Gaur egun sare honetan parte hartzen duten erakundeak hauexek dira: Elkarcredit, Finantza Etikoak Elkartea (EAEn Fiare Proiektua Babesteko Elkarte Ohia), Mugarik gabeko Ekonomilariak eta Oikocredit.

Helburuak
---------

Hezkuntza finantzario kritikoaren bitartez ekonomia eraldatzaileak babestea da sarearen helburuetako bat. Horrez gain, irakasleak eta gizarteak jasotako hezkuntza ekonomiko eta finantzarioari buruzko hasunarketa kritiko eta konstruktiboa eraiki nahi du.

Gaur egungo hezkuntza sisteman ikuspegi finantzario tradizionalak duen garrantziari aurre egiteko Finantzaz Haratagotik ikasgeletan erabili daitekeen material alternatiboa argitaratzen dute, egungo sistemari buruz ikuspegi kritikoa sustatzeko, ekonomia eraldatzaileen aldeko apustua egiteko eta sozialagoa eta jasangarriagoa den mundu baten alternatibaren adibidea erakusteko. Etorkizunera begira, sarearen erronka nagusieneteko bat eragin politikoa izatea da, hezkuntza-sistea hobetzeko gaitasuna izateko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «FINANTZAZ HARATAGO» *FINANTZAZ HARATAGO* (Noiz kontsultatua: 2022-05-25).
Monumentu honek Felipe Dugliols militar gipuzkoarra irudikatzen du. Monumentu hau, Tolosan, San Frantzisko etoribidean kokatzen da. Egilea Juan Lope da.

Felipe Dugiols
--------------

Tolosan 1840 inguruan jaiotako militar gipuzkoarra da. 1900ean hil zen 63 urte zituela. Sarjentu gisa nabarmendu zen Tercio de Vascongadosen Afrikako gerran eta Filipinaseko kanpainan. Bigarren karlistaldian, Oñatiko "Askatasunaren Boluntarioen" buru izan zen.

Historia
--------

XX. mendearen hasieran, 1901ean, bere omenezko estatua bat eraiki zen Tolosan, Lorenzo Fernández de Vianak sortua, 1937an bota egin zen arren. 1976ko ekainaren 23an, bere "seme kutunaren" oroimenez, bere jaioterriko San Frantzisko pasealekuan brontzezko monumentu berri bat jarri zuten.

Egilea
------

Monumentu honen egilea Juan Lope da. Tolosan jaio zen 1917an eta 1981ean hil zen. Modelatua ikasi zuen Donostiako Arte eta Lanbide Eskolan. Fabrika batean lan egiten zuen, eta bere aisialdian eskulturak lantzen zituen.

Deskribapena
------------

Monumentu honetan Felipe Dugiols ikusten da, zutik, monumentu gainean, militarrez jantzita, eskularruak eta sablea eskuetan dituela. Beherago testu bat ikus daiteke Felipe Dugiolsi erreferentzia egiten eta berari buruz hitz egiten.

Erreferentziak
--------------

* 

Felipe Dugiols monumentua
*Aire ponpa batean txori batekin esperimentua* margolana, Joseph Wright Derbykoak egina.
**Argi-ilun**a (italieraz: *chiaroscuro*) argia eta ilunaren arteko kontrastea areagotzen duen margolaritza teknika da. Normalki kontraste horiek konposizio osoari dagozkio. Teknikaz gain, artista eta artearen historialariek hitza erabiltzen dute hiru-dimentsioko objektuen bolumena itzalen bidez markatzeko erabiltzen den teknika izendatzeko. Zineman eta argazkigintzan ere izen bera hartzen du fenomenoak.

Hasiera batean, margolari flamenkoek eta italiarrek erabili zuten, *Cinquecento* deritzon garaian. Haren une gorena Barrokoarekin izan zen, batez ere Caravaggiorekin. Estiloaren garapenetik tenebrismoa etorri zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q219540
* Commonscat Multimedia: Chiaroscuro / Q219540

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4576542
* BNF: 11979929p (data)
* GND: 4159525-7
* LCCN: sh85023220
* AAT: 300053414
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q219540
* Commonscat Multimedia: Chiaroscuro / Q219540
Ibaien kutsadura **ingurumen arazo** bat da.
**Ingurumen arazoak** ingurumenean ondorio negatiboak dituzten arazoak dira, gehienetan giza jarduerek sortuak. Espezieen iraungipena, klima aldaketa, kutsadura eta bestelako arazoak biltzen ditu. Ingurumen arazoen irtenbide gisa kudeaketa egoki eta soluzio teknikoak proposatu ohi dira sistema industralistaren aldetik. Ekologista izeneko mugimendutik, berriz, sistema gainditu eta naturaren arteko harreman harmoniatsu bat da beharrezkoa arazo horiek gainditzeko.

Ingurumen arazoen zerrenda
--------------------------

* Baliabideen agortzea
* Klima aldaketa
* Espezieen iraungipena
* Animalien eskubideak
* Kutsadura eta zaborrak
* Baso-soiltzea eta basamortuen zabaltzea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2144359
* Commonscat Multimedia: Environmental impact / Q2144359

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4061619-8
* NDL: 00564910
* NKC: ph119811

 |

* Wd Datuak: Q2144359
* Commonscat Multimedia: Environmental impact / Q2144359
*Ripartites metrodii*

Sinonimoa: *Ripartites tricholoma var. helemorphus*

Ez du sukaldaritzarako balio eta susmagarria da, toxikoa izan daiteke.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Txikia. 1 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik deprimitura, feltroduna, zuri-krema kolorekoa, erdian horixka; zahartzean sarritan pitzatua. Gaztetan ertza ile tentez estalia.

**Orriak:** Dekurrenteak eta kapelatik bereiz daitezkeenak, hurraren kolore argikoa, ondoren kafesne kolorekoa isla arrosekin.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3 eta 4 cm bitarteko garaierakoa eta 0,25 eta 0,45 cm bitarteko lodierakoa. Zurixka eta goialdean pruinaduna, arre-arrosa kolorekoa behealdean.

**Haragia:** Mehea, zurixka, usaingabea eta zaporegabea.

**Etimologia:** *Ripartites* generoa, Jean Baptiste Marie Joseph Solange Ripart-iri (1814-1878) eskainia dago. *Metrodii* epitetoa, M. Métrod mikologo frantsesaren omenez du.

Jangarritasuna
--------------

Zalantzazkoa da, toxikotasuna izan dezake.

### Nahasketa arriskua

Gaztetan, kapelaren ertzean dituen ile tenteengatik identifika daiteke. Zahartzean, erraz nahas daiteke *Clitocybe* generoko espezie zuriekin.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Espezie ezohikoa. Koniferoen azpian ateratzen da.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 146 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 339 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Basalto plataformak** edo **trappak** munduko laba-erupzio handienak dira, 2000 metro kubiko baino gehiagoko eremuak betetzen dituztenak geologikoki epe laburrean (<1Ma). Erupzio bolkaniko handi baten edota erupzio segida batzuen ondorioz; lur estentsio handiak laba bolkanikoz estaltzen duen prozesuaren ondorioa da. Probintzia igneo handien parte da eta lurrean nahiz itsaso hondoan sortu daitezke.

Basalto plataformak, adibidez Indiako Deccan eskualdekoak, askotan trappa ere deitzen dira, hauek erakusten duten morfologia esanguratsuagatik. Trappa hitza Suediako *trappa* hitzetik dator eta "eskailera" esan nahi du. Rampinok eta Stotherek hainbat basalto-plataforma aurkitu zituzten, baina gaur egun beste hainbat ezagutu dira, Ontong Java Plateau-koa adibidez. Egitura igneo handi hauek munduko bost suntsipen nagusiekin erlazionatu izan dira.

Sorrera
-------

Basalto plataformak, mantuko luma gorakor bat litosferara iristen denean sortzen dira. Ikertzaileen arabera, litosferara iristen den mantuaren zati hori, aberatsagoa da elementu arinagoetan eta beroagoetan, inguruko mantua baino. Lumako materialak gora egiten duen heinean, materialen fusio partziala ematen da. Sortu berri den magma hori, litosfera zeharkatu eta erupzioak eragiten ditu, lurrazalaren gainean laba basaltikozko jario handiak sortuz.

Basalto plataformak denbora geologiko laburrean sortzen dira, litosferara iristen diren mantuko luma gorakorren eragina laburra izaten baita.

Plataforma motak
----------------

Aurkitzen diren eremua, estaltzen duten moduaren arabera bi mota bereizten dira:

1. Gainazal leunekoak: magmaren desgasifikazo prozesua oso erraz ematen da. Laba fluxuek erreka subterraneoak sortzen dituzte eta fluxu oso handiak gainazalera irits daitezke.
2. Gainazal kaotikokoak: desgasifikazio prozesua oso zaila da emateko eta gasak harrapatuta geratzen dira. Ondorioz, fluxuak kanpora irtetean gainazala oso irregularra eta hauskorra izaten da.

Eraginak
--------

Ingurunean eragina daukaten hainbat efektu planteatu dira, horien artean, berotegi efektuaren beroketa SO2 eta CO2 gasen ondorioz eta euri azidoa. Magma basaltikoak oso aberatsak izaten dira azufre disolbatuan. Hauek eragin zuzena izaten dute ozeanoen kimikan, zirkulazioan eta oxigenazioan.

Bibliografia
------------

* http://www.geo.mtu.edu/KeweenawGeoheritage/BlackLavas/Flood\_Basalts.html
* https://www.geolsoc.org.uk/flood\_basalts\_1
* http://www.insugeo.org.ar/libros/misc\_18/14.htm

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13410264
* Commonscat Multimedia: Flood basalts / Q13410264

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q13410264
* Commonscat Multimedia: Flood basalts / Q13410264
**Sumendi Kirol Elkartea** (gaztelaniaz: *Club Deportivo Sumendi*) Gasteizko taldea da.

Historia
--------

**2002an** maiatzan Vitoria-Gasteizen hockey lineako talde gisa sortu zen. Jokalari batzuen beharrak asetzeko sortu zen. Ariznabarrako polikiroldegian entrenatzen zuten eta egunero entrenatu ahal izateko, hesiak jarri behar zituzten eta gutxinaka gutxinaka jokalari kopurua handitzen joan zen.

**2007-2008ko** denboraldian Ipar liga jolastu zuten, Nazional ligara sarrera baimentzen zuena eta esan beharra dago Nazional ligara pasatzea lortu zutela, baina ezin izan zen, maila-igoera klubak ez zuen aurrekontu handia eta jokatzeko instalazioak behar zuten.

Jokalariak izotz eta linea hockey-an aritzen ziren hori dela eta kluba izotz hockeyko klub modura erregistratuta dago, bi diziplinak lantzen baititu. Hortaz gain, mutilen eta nesken Izotz Hockeyko Bigarren mailan parte hartu zuten.

Urteetan zehar, bai izotzeko bai lineako selekzioetan jokalari mordoak izan dituzte bertan jolasten. 

**2008an** ere izotz hockey-arekin hasi zen. **2012an** Saski Baskoniaren babesean CD Hielo Bipolo bihurtu zen. Hasieratik talde indartsua izateko helburuaz jaio zen eta berehala irabazi zituen Espainiako Superligak eta Errege Kopa. Bi denboraldiz aritu ondoren **2014an** ordea elitean jokatzeari utzi zion diru arazoen erruz.

Gaur egun, berriz ere Sumendi Kirol Elkarte gisa ari da eta **2016an** Emakumezkoen talde indartsua zuen, Espainiako Lehen mailan jokatzen duena. Lehen denboraldian txapeldunordeak izan ziren.

Palmaresa
---------

### CD Hielo Bipolo

* Espainiako Liga
	+ Txapelduna (2): 2013, 2014
* Errege Kopa
	+ Txapelduna (1): 2014
	+ Finalista (1): 2013
* Espainiako Superkopa:
	+ Txapelduna (1): 2014

### Sumendi KE

* Erreginaren Kopa:
	+ Finalista (2): 2017an eta 2019an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Subcampeonas Copa de España Mayo 2017 - Club Deportivo Sumendi Hockey» *www.sumendi.com* (Noiz kontsultatua: 2018-02-25).

Ikus, gainera
-------------

* CD Hielo Bipolo

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069817

 |

* Wd Datuak: Q61069817