recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kirol-instalazioa** kirol bat edo gehiago ikasteko, praktikatzeko eta lehiatzeko behar diren baliabideak dituen esparru edo eraikin bat da. Kirol-jarduerak egiten diren eremuak, espazio osagarriak eta zerbitzu lagungarriak barne hartzen ditu. Kirol-instalazioek kirol-espazio espezifiko bat edo gehiago dituzte kirol-mota baterako.

Kirol-instalazioen adibideak estadioak, kiroldegiak, belodromoak, tenis-pistak, gimnasioak, igerilekuak, arraunketa eta piraguismo kanalak, kirol-portuak, eski-estazioak, bizikleta zirkuituak, tiro-eremuak, zalditokiak, golfa eta abar dira. .


| Kirol-instalazio adibideak |
| --- |
| * Caja Mágica (Madril, )Caja Mágica (Madril, Espainia)
* Laoshan belodromoa (Pekin, )Laoshan belodromoa (Pekin, )
* Aachen-Laurensbergerreko Elkarte Hipikoaren estadioa (Akisgran, )Aachen-Laurensbergerreko Elkarte Hipikoaren estadioa (Akisgran, Alemania)
* Olinpiar Parkeko jauzi-tranpolina (Whistler, )Olinpiar Parkeko jauzi-tranpolina (Whistler, Kanada)
 |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1076486
* Commonscat Multimedia: Sports venues

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11936639m (data)
* GND: 4056424-1
* LCCN: sh85126921
* NKC: ph125960
* NARA: 10642050
* AAT: 300007250

 |

* Wd Datuak: Q1076486
* Commonscat Multimedia: Sports venues
**Jaime Pablo Guevara Mirava** (Lima, 1930eko maiatzaren 23a - Lima, 2006ko azaroaren 2a) Peruko poeta izan zen, 50eko belaunaldia deituriko kidea.

Karrera
-------

Pablo Guevara Limako San Markos eta Unibertsitate Katolikoetan trebatu zen, literaturan lizentziatuz.

1960ko hamarkadan Espainian eta Danimarkan egon ondoren, Perura itzuli zen eta bertan *50eko hamarkadako belaunaldi* deituriko egileetako bat bezala aitortu zuten Jorge Eielson, Julio Ramón Ribeyro, Carlos Germán Belli eta Blanca Varelarekin batera, besteak beste.

Bere lanen artean honako hauek azpimarra daitezke: Vuelta a la creatura (Madril, 1957), Los pobles (Madril, 1963 - Lima, 1965), Crónicas contra los *bribones* (Lima, 1967), '(1971), Un iceberg llamado *Poesía* (Lima, 1998), La colisión, *En el bosque de hielos*, *A los ataúdes, a los ataúdes*, *Cariátides*, *Quadernas, quadernas, quadernas* (Lima, 1999), *Un iceberg llamado Poesía* (Lima, 1998). Bizitzaren amaieran, liburu eder bat idatzi zuen, "Hospital" izenekoa, eta bere lagun hurbilenek argitaratu zuten: Gladys Flores, Rodolfo Ybarra, Gonzalo Portals, Carlos Carnero, Rubén Quiroz eta Rafael Espinoza. Bestalde, Gladys Flores Herediak 14 poema berri bildu zituen hil ondoko beste liburu batean: "Tren bala (2009)".

Sariak
------

Poesia Sari Nazionala eman zioten (1954an) eta Copé Poesia Saria (1997an).

Kanpo estekak
-------------

* Biografia eta lana .
* Pablo Guevara: voluntad de comprensión *- El Hablador* literatura aldizkari birtualean egindako elkarrizketa.
* Noticia del óbito y reseña, El Nuevo Día-n, 2006ko azaroaren 2an.
* Peruko poetaren inguruko testigantza txikia
* Mirko Lauer Pablo Guevararen poema bildumaren aurkezpenean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6056053
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 39216868
* ISNI: 0000 0000 5139 1081
* GND: 1056352701
* LCCN: nr00030342
* SUDOC: 074543911

 |

* Wd Datuak: Q6056053
**Pakhet**, Egiptoko jainkosa txiki bat da, Inperio Ertainaren garaikoa, "urratzen duena" bezala ezagutzen dena. Koroatze zeremoniarekin estuki lotua dago.

Izen egiptoarra: **Pakhet**. Jainkosa greziarra: Artemisa

Ikonografia
-----------

Lehoi eme burudun emakume bezala irudikatua zen, lili formako bi adarren artean duen eguzki diska batekin eta bi luma buruko bezala dituela. Bere animalia agerpena, katu basati bat da, eta, ondoren, lehoi eme bat, edo gepardo eme bat, haragitzerakoan har zezakeen formetako bat.

Mitologia
---------

Garai haietako sinesmenen arabera, sua kontrolatzeko eta beste animalia batzuetan antzaldatzeko gai zen, sugea adibidez. Eguzkiaren babesletzat hartzen zelako gurtzen zen, baita, bere ahalmenen artean, Niloren ur goraldia mesedetzeko gai zelako ere. Osirisen aliatutzat hartzen zen. Lehoi eme formako beste jainkosak bezala, gerrarekin lotua zegoen, baita uadi eta oasiekin ere. Egiptoko Inperio Berrian, Amon eta Nekhbetekin batera agertzen da.

Epitetoak
---------

Bere izenak, "Urratzen duena" esan nahi du; "Zatitzen duena", "Suntsitzailea" eta "Kentzen duena" da. "Ekaitz euriaren bideak irekitzen dituena" ere bada, eta, batzuetan, "Sethen dama". Piramideetako Testuetan "Herpe zorrozdun gaueko ehiztaria" bezala agertzen da, eta, Egiptoko Aro Berantiarrean, Isis-Pakhet bezala ikus daiteke, "Idazketaren Anderea".

Gurtza
------

Inperio Ertainean, toki sakratu bat zuen, Beni Hassandik gertu, tokiko jainkosa garrantzitsu bat zelarik. Bere gurtzak, berebiziko garrantzia lortzen du XVIII. eta XIX. dinastietan, gortearekin lotzen denean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q918104
* Commonscat Multimedia: Pakhet

---

 |

* Wd Datuak: Q918104
* Commonscat Multimedia: Pakhet
**Kurutzeaga** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1308 metroko garaiera duena. Mendilerroko mendirik garaiena den Intzako dorretik ekialdera 1500en bat metrora dago. Gertu geratzen da Arrutako lepoa izeneko lepoa, Araitzeko haranetik igotzea ahalbidetzen duena, 1000 metro beherago. Tontorra, **Arrutako Gañe** edo **Arrutako Kakoa** ere deitzen da.

Irispideak
----------

Guardetxeko ibilbidea beti dago hortxe Aralarko tontorretara iristeko, baina, honetaz gain, alpinoagoak eta interesgarriagoak diren bideak ere badaude, Araitzen abiatzen direnak bezala. Intzatik, ibilbide bakarti batek Arrutako lepora daroa, non Basaun iturri dagoen. Hemendik, tontorrera gailur taldetik iristen da beste misteriorik gabe. Guardetxeko bideari dagokionez, Unagako ptozutik igarotzen dela esan behar da, hona, Pagomaritik eta Desamendi eta Desamendi Txiki artean dagoen Urrutiko lurriña lepotik iristen delarik, edo, nahiago izanez gero, Lekoaingo pasabidetik, Desamendi Txiki eta Txameni mendien artean dagoena.

Kanpo estekak
-------------

* euskal-herria.org webgunean

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261694

 |

* Wd Datuak: Q12261694
Asuntzeta Mendebalde tumulua.
**Kurutzeberriko Estazio Megalitikoa**. Hiru monumentu dira Gipuzkoako Eskoriatza herrian. Hirurak tumuluak dira. Ikerlari batzuen lanek Iruarrietakoa Elgea-Artiako Estazio Megalitikoaren barruan kokatzen dute baina azken urtetako lanek berezko estazioa izatea aholkatzen dute, ezaugarri bereziak baititu.

Datu geografikoak
-----------------

Monumentuak Eskoriatzan daude. Hiru tumulutako multzoak hareharrizko lurrean daude, 600-700 metrotako altueran, Zaraiako mendilerroan, Kurutzeberri mendiaren inguruan.

Historiaurreko monumentuak
--------------------------

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

Sailkatutako monumentuak
------------------------

Estazio honetan ondorengo monumentu megalitikoak aurkitu dira:

### Tumuluak

Hiru dira:

* Asuntzeta Ekialde
* Asuntzeta Mendebalde
* Puntiaga

Egoera legala
-------------

Estazio Megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasun gisa deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan hiru monumentu aipatzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza: Kultura Ondarea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61365928

 |

* Wd Datuak: Q61365928
**Kirol-kluba** kirola praktikatzeari eskainitako kluba da. Klub batzuek txapelketa ofizialetan lehiatzen duten taldeak dituzte, beste klub batzuk aisialdiko ekintzetara mugatzen dira. Klub batek kirola praktikatzeko jolasten ikasteko instalazioak ditu; kirol anitzeko kluba deitzen zaio kirol anitz praktikatzen denean.

Oro har, jendeak aintzatesten dituen kirol-klubak praktikatzen duten kiroletako batengatik izan ohi dira, ez horien guztien konbinazioagatik. Hala ere, badira hainbat lehiaketatan bikainak diren kirol anitzeko klubak, hala nola FC Barcelona, Real Madrid, Cruz Azul, Atlético Nacional, Galatasaray, Olympiakos, CSKA Moscow, Alianza Lima, Universitario de Deportes, Sporting Cristal, River Plate, Peñarol, Boca Juniors, Universidad Católica, Velez Sarsfield, Racing, Nacional, besteak beste.

Kirol talde guztiak ez dira bazkide klubak. Afizionatu mailan talde informalak daude, hau da, estatus juridikorik gabe. Kirol profesionalean, talde batzuk irabazi-asmoko enpresak dira, hala nola KSA-ak .

Espezialitateak
---------------

Kirol-klubak bere jarduera kirol edo kirol diziplina zehatzetara bideratzen duenean, bere izenak jasotzen ditu espezialitate horietarako, hala nola futbol kluba, ur-kluba, country kluba, etab.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q847017
* Commonscat Multimedia: Sports clubs

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4056433-2

 |

* Wd Datuak: Q847017
* Commonscat Multimedia: Sports clubs
**Ontario** (ingelesez: *Lake Ontario*, frantsesez: *Lac Ontario*) Amerikako Aintzira Handietako txikiena (18.960 km²) eta ekialdekoena da. Iparraldean Kanadako Ontario probintzia du, eta hegoaldean Estatu Batuetako Niagarako penintsula eta New York estatua.

Aintziraren ertzean dauden hiri nagusiak Kanadako Toronto eta Estatu Batuetako Rochester dira.

Izena
-----

Izena *Skanadario* hitzetik datorkio; irokeseraz «aintzira ederra» edo «ur dirdiratsua» esan nahi du izen horrek. Denborarekin, inguruko eskualdeak aintziraren izena hartu zuen.

Geografia
---------

Ontariok 18.960 km²-ko eremua, 311 km-ko luzera, 85 km-ko zabalera eta, batez beste, 86 m-ko sakonera ditu. Betebide nagusia Erie aintziratik datorren Niagara ibaia da. Aintzirara isurtzen diren beste ibai garrantzitsu batzuk Humber, Trent, Cataraqui, Genesee, Oswego, Black eta Salmon dira. Hustubide nagusia, berriz, San Laurendi ibaia da.

Aintziran zenbait uharte daude, hala nola, Toronto uharteak eta Thousand Islands. Handiena Wolfer uhartea da, Kingstondik gertu eta San Laurendi ibaiaren sarreran kokatua.

Kanadako kostaldean, Toronto eta Hamilton barnean dituen *Golden Horseshoe* hirikidetza dago (ia 9 milioi biztanle ditu). Estatu Batuetako kosta landakoagoa da, hiri nagusia Rochester izaki. Syracuse hiria 30 kilometrora dago. Estatu Batuetako eskualdean ia 2 milioi biztanle daude.

Historia
--------

Europarrak iritsi baino lehen, Ontario aintzira huron eta irokes herrien arteko muga zen. Nahiz eta eskandinaviar itxura duten tresnak aurkitu diren, historikoki eskualdea bisitatu zuen lehenengo europarra Étienne Brûlé izan zen, 1615ean.

Bai britainiarrek bai frantsesek gotorlekuak eraiki zituzten, hala nola, britainiarrek Osewokoa 1722an eta frantsesek Rouillékoa 1750ean, Toronton. Zazpi Urteko Gerraren ondoren, britainiar kontrolpean zeuden. Eskualdean militarrak baino ez ziren bizi Estatu Batuetako Independentzia Gerra bukatu arte.

Klima
-----

Ontario aintzira oso sakona izanik, oso gutxitan izozten da; XX. mendean, 1934ko eta 1976ko neguetan baizik ez zen izoztu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-05-25). *170. araua: Amerikako toponimia.* .
2. ↑  Great Lakes Factsheet No. 1: Physical Features and Population Epa.gov

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1062
* Commonscat Multimedia: Lake Ontario

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316430186
* GND: 4116767-3
* LCCN: sh85094825
* NKC: ge130203
* NARA: 10046717
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1206310

 |

* Wd Datuak: Q1062
* Commonscat Multimedia: Lake Ontario
**Kurtzero** (EODAren arabera) edo **Kurtzeroa** (-a artikuluarekin jokatua, bertakoen ahoskeran), Muxikako auzoa da, Gernikatik gertu BI-635 errepidearen ondoan.

Deskribapena
------------

Gurutzebide izaeratik hartzen du izena tokiak, Muxika ipar-hego ardatzean mozten duen bideek eta mendebalderantz (Morgarantz, Ugarte herrigunetik pasatuta) doan bidearen gurutzebidea delako bertan. Oion-Bermeo ardoaren bidea da mendebaldera zuzentzen den hortik: garai batean Oion eta Bermeo ardo eta arrainaren merkataritzak lotzen zituen. Arabatik ardoa ekartzen zen Bizkaiko kostara eta bueltan arraina eramaten zuten haruntza. Bide horrek leku estrategikoa zuen garai hartan Muxikan.

Inguruko auzoa 20. mendean zehar Vista Alegre izenez ezagunagoa zen, Kurtzero gurutzebidea propio zelarik. 

Etxebizitza multzo berriak (20. eta 21. mendekoak), herriko ikastetxea (Urretxindorra Herri Eskola), zerbitzu publiko batzuk (udal liburutegia, adibidez) eta merkataritza gehientsuen duen Muxikako auzoa da 21. mendean, baina baserriak ere baditu. Bertan dago baita ere Euskotren-en E4 lineako Muxikako geltokia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Muxika - Bilaketa - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).
2. 1 2    Enbeita, Onintza; Fernandez, Luistxo. «Hiru elizate Muxikakoak» *Eibar.ORG | Eibarko peoria* (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).
3. ↑   «Alokatutako autoan bertso-saiora - Ahotsak.eus» *ahotsak.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48751016
* Commonscat Multimedia: Kurtzero

---

 |

* Wd Datuak: Q48751016
* Commonscat Multimedia: Kurtzero
Australiar futboleko plakatze bat.
**Kontaktu-kirolak** edo **ukipen-kirolak** jokalarien arteko kontaktu fisikoa nabarmentzen edo eskatzen duten kirolak dira. Kirol batzuk, hala nola, arte martzial mistoak, aurkariari eragiten diotenean puntuatzen dira, eta beste batzuek, errugbia, gridiron futbola eta Australiar futbola barne, jokalariei plakatze egitea eskatzen dute. Kirol hauek kontaktu osoko bezala ezagutzen dira askotan, kirola ezin baita egin kontaturik gabe. Beste kirol batzuek kontaktua izan dezakete, baina joko-arauen arabera legez kanpokoak dira horrelako gertaerak kasualitatezkoak edo ustekabekoak dira eta ez dira kirolaren parte.

Era berean, kirol ekipamendu baten eragina ere izan dezake, hala nola hockeyko makilak edo futbolak kolpatzea.

Ukipenik gabeko kirolak dira parte-hartzaileek ukitzeko baliabide posiblerik izan behar ez dutenak, hala nola esprinta, igeriketa, dardoak edo snookerra, non jokalariek bide bereiziak erabiltzen dituzten edo txandaka jolasten dute. Beste kirol batzuk ere kontuan hartu behar dira, hala nola, motokrosa, BMXa eta errepideko txirrindularitza, denak taldetan lasterketak egiten dituztenak. Hori, askotan, beste lasterkari batzuekin talka egitean gertatzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2284014

 |

* Wd Datuak: Q2284014
***Onomasticon Vasconiae*** Euskal Herrian jasotako toponimo, antroponimo eta onomastika ikerketen bilduma da. Bildumak 29 bat ale ditu eta urte luzetako hainbat egileren lana da. Bilduma osoa Euskaltzaindiaren webgunean kontsulta daiteke.

Euskaltzaindiaren *Onomasticon Vasconiae* bilduman Euskal Herriko toponimoak eta antroponimoak jaso dira, bilduma egileen iruzkin filologikoekin. Egileen lana, dokumentu zaharrak arakatzea, tokian tokiko izenak biltzea, izen horiek aztertzea eta forma idatziak finkatzeko proposamenak egitea. *Onomasticon Vasconiae* bilduman Euskal Herriko Onomastikari buruzko ikerketak argitaratzen dira: jardunaldietako agiriak, herri edota eskualde jakin batzuei buruzko toponimia ikerketak, antroponimiari buruzkoak, etab.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Euskaltzaindia. «"Onomasticon Vasconiae" bilduma osoa Euskaltzaindiaren webgunean kontsultagai - Euskaltzaindia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-11-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97206060

 |

* Wd Datuak: Q97206060
Astronomian, **kontaktuzko izar bitar** euren osagaiak euren Rocheren lobuluak betetzeko bezain gertu dauden izar bitarrei deritze, ukitu edo fusionatzera iritsiz euren kanpoaldeko gas geruza konpartituz. Bi osagaiek kanpoaldeko geruzak konpartitzen dituzten sistema bitar bat "gainkontaktuzko bitar" deitua izan daiteke. Kontaktuzko izar bitar ia guztiak izar bitar itzaltzaileak dira. Kontaktuzko bitar itzaltzaileak W Ursae Majoris izar aldakor bezala ezagutzen dira, eredu bezala W Ursae Majoris izarra dutenak.

Jarraian agertzen den taulan euren gehienezko itxurazko magnitudearen arabera ordenatutako kontaktuzko izar bitar batzuk biltzen dira:

| Izena | Izar nagusiaren espektru mota | Orbita periodoa (egunak) | M2/M1\* | Gehienezkomagnitudea | Gutxienezkomagnitudea |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ε Coronae Australis | F2V | 0,5914 | 0,11 | 4,74 | 5,00 |
| 44 Bootis | G2V | 0,2678 | 0,56 | 5,80 | 6,40 |
| V2388 Ophiuchi | F3V | 0,8023 | 0,29 | 6,25 | 6,55 |
| S Antliae | A7V | 0,6483 | 0,87 | 6,40 | 6,92 |
| AW Ursae Majoris | F2V | 0,4387 | 0,08 | 6,83 | 7,13 |
| HT Virginis | F8V | 0,4077 | 0,81 | 7,06 | 7,48 |
| W Ursae Majoris | G2V | 0,3336 | 0,47 | 7,75 | 8,48 |
| GR Virginis | F8V | 0,3470 | 0,12 | 7,80 | 8,25 |
| AG Virginis | A8V | 0,6427 | 0,31 | 8,35 | 8,93 |
| SV Centauri | B2 | 1,6581 | 0,84 | 8,71 | 9,98 |
| V870 Arae | F8 | 0,3998 | 0,08 | 9,00 | 9,39 |
| XY Leonis | K2V | 0,2841 | 0,50 | 9,45 | 9,93 |
| RZ Tauri | A8V | 0,4157 | 0,36 | 10,08 | 10,71 |
| EF Draconis | F9V | 0,4240 | 0,16 | 10,48 | 10,82 |

\* Erlazio fotometrikoa (edo espektroskopikoa fotometrikoa eskuragai ez dagoenean) bi osagaien masen artean. Masa berdinak = 1.

Ikus, gainera
-------------

* Izar bitar
* Gertuko izar bitar
* Izar bitar itzaltzaile
* Izar bitar espektroskopiko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2716249

 |

* Wd Datuak: Q2716249
**Oxidazio-zenbakia** ulertzeko bideoa.

---

Bideo hau Jakindun elkarteak egin du. Gehiago dituzu eskuragarri euren gunean. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu **hemen**.
**Oxidazio-zenbakia** koordinazio-konposatu bateko atomo zentralak izango lukeen karga da, atomo zentralak partekatzen dituen elektroi-bikote guztiak erauztean estekatzaile guztiak ere erauziko balira. Konposatu ez-organikoen nomenklaturan erabiltzen da. Zenbaki erromatar baten bidez adierazten da; plus ikurra ez da idazten oxidazio-zenbakia positiboa denean. Oxidazio-zenbakia elementuaren ikurraren goi-indize gisa idazten da, adibidez FeIII, baina baita elementuaren izenaren ondoren parentesi artean ere, addibidez burdina(III). Azken kasuan, ez da espaziorik uzten elementuaren izenaren eta oxidazio-zenbakiaren artean.

Normalean, oxidazio-zenbakia eta oxidazio-egoera berdinak dira. Hala ere, kasu gutxi batzuetan atomo estekatzailea ez da atomo zentrala bezain elektronegatiboa (esaterako, iridio fosfina konplexuetan), eta orduan oxidazio-egoera ez da oxidazio-zenbakiaren berdina izaten.

 Ariketak
---------

* Oxidazio-zenbakia
* **Oxidazio-zenbakia** lantzeko ariketa I.
* **Oxidazio-zenbakia** lantzeko ariketa II.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25472715

 |

* Wd Datuak: Q25472715
*Artikulu hau astronomiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Koroa».*

**Koroa-masaren eiekzioa** Eguzkitik askatzen den erradiazioz eta eguzki-haizez osatutako uhinari deritzo. Eguzki-jarduera maximo izeneko denboraldian gertatzen da, 11 urtetan behin ematen dena. Oso uhin arriskutsua da, Lurrera ailegatuko balitz eta Lurreko eremu magnetikoa hegoalderantz orientatuta balego, zirkuitu elektrikoak, transformadoreak eta komunikazio sistemak kaltetzeaz gain Lurreko eremu magnetikoa denboraldi batez gutxiagotu lezake. Egoera hau jazotzen denean eguzki ekaitza deritzo.

Halaber, Lurreko eremu magnetikoa iparralderantz orientatuta balego, uhinak magnetosferan errebotatuko luke.

Ikus, gainera
-------------

* Ekaitz geomagnetikoa
* Eguzkia
* Eguzki-koroa
* Eguzki erupzioa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q129890
* Commonscat Multimedia: Coronal mass ejection

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2001010296
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q129890
* Commonscat Multimedia: Coronal mass ejection
**Oxford Street** (Oxford kalea) Londres, Ingalaterrako kale garrantzitsu bat da. Munduko kale ezagunetarikoa da erosketak egiteko (300 denda inguruk osatzen dute) eta munduko kale komertzialena da.

Historia
--------

Hampshire eta Colchester batzen zituen erromatar galtzadaren ibilbidea da eta Londresgo sarrera eta irteera nagusia izan zen. XII. mendetik 1782ra, Tybur Road (Tyburn ibaiagatik), Uxbridge Road, Wrocester Road y Oxford Road izenez ezagutua izan zen.

Oxford gaur egun
----------------

Egoitza nagusien denden biltegi nagusia da eta baita merkataritza denda txikiena. Nahiz eta Londresko denda gune nagusia izan, ez da garestiena Regent Street, Bond Street eta beste kale batzuekin alderatuz.

Garraoia
--------

Oxford kalea Londresko metroko bost lineatara lotuta dago eta hainbat autobus ibilbidetara.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q209714
* Commonscat Multimedia: Oxford Street

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315530725
* LCCN: sh97007373

 |

* Wd Datuak: Q209714
* Commonscat Multimedia: Oxford Street
XIX. mendeko kotoi makina, Hamden hiriko Eli Whitney Musean.
Estatu Batuetako hegoaldeko landaketa batean kotoia garautzeko makinaren hastapeneko erabilera
**Kotoi makina** 1793an asmatu zuen Georgian Eli Whitney estatubatuarrak, kotoiaren hazia bere zuntzetik bereizteko.

Makina honi esker, ordura arte Estatu Batuetako esklaboek eskuz egindako lana asko sinplifikatu zen. Oso asmakizun garrantzitsua izan zen kotoiaren hazkuntzaren historian. Horretarako, Eli Whitneyk patentea jaso zuen 1794ko martxoaren 14an.

Eli Whitneyren laguntzaile mekaniko izandako Hodgen Holmesek garapen garrantzitsu bat gehitu zion, 1796an, Whitneyren makinari: zilindroen kakoak zerrekin ordeztuta, hondakin indizea asko mugatu zuen. Bere makinak punta-danborra ordezkatzen zuen, zilindro baten gainean jarritako zerra zirkular batzuez, erregularki sakabanatuta.

Matilda Joslyn Gageren arabera, kotoi makinaren diseinatzaile nagusia Catherine Littlefield Greene izan zen, baina, ohi bezala, historiak gizon bati, Eli Whitneyri eman zion ohore hori.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Claude Fohlen (2007) *Histoire de l’esclavage aux États-Unis*. Paris, Tempus Perrin. 136. or. ISBN 978-2262026776.
2. ↑   «Gettysburg Compiler - Google News Archive Search» *news.google.com* (Noiz kontsultatua: 2022-12-21).
3. ↑  Matilda Gage (1883) «Woman as Inventor» in *The North American Review*, 136. liburukia.

Ikus, gainera
-------------

* Eli Whitney

Kanpo estekak
-------------

* Kotoiaren trataera prozesua gaur egun*USDA Agricultural Research Service*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1136790
* Commonscat Multimedia: Cotton gins

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300262919
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1136790
* Commonscat Multimedia: Cotton gins
*Katuaren fuga*, 1870eko Carl Reicherten grabatua.
***Fuga G minorren (K. 30, L. 499)*** edota ***Katuaren fuga*** (italieraz *Fuga del gatto*), Domenico Scarlatti italiar musikagilearen mugimendu bateko klabizenbalo sonata bat da.

Musikalanaren ezizena musikagileak ez zuen inoiz erabili izan, XIX. mendearen hasieran sortua baita, orduan sortutako kondairaren arabera, Scarlattiren *Pulcinella* izeneko katuak musikagilearen mklabizenbaloaren teklatutik igarotzean sortutako ausazko doinuak Scalattiren arreta piztuarazi eta ausazko nota horietan oinarrituz musikalan osoa garatu omen zuen. Hortaz, XIX. mendean zehar, musikalan hau eskeinitako kontzertuetan *katuaren fuga* ezizenarekin aurkeztu eta ezizenak ospea bereganatu zuen.

*Katuaren fuga* musikalanaren lehenbiziko notak.

Kanpo estekak
-------------

* *Katuaren fuga* musikalana entzungai. Youtube.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3408309
* Commonscat Multimedia: Cat's fugue

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 183138267
* BNF: 139143124 (data)
* GND: 300135785
* LCCN: n90692248

 |

* Wd Datuak: Q3408309
* Commonscat Multimedia: Cat's fugue
Kontabilitatean, **kontabilitate-ekuazioak** enpresa bateko aktiboa eta pasiboa lotzen dituen funtsezko berdinketa-erlazio bat da. Honela adieraz daiteke labur:

*Aktiboa = Pasiboa + Ondare garbia*
Ondare garbian enpresako bazkideen ekarpenak biltzen dira.

Adibidez, pertsona batek 800 euroko ordenagailu bat erosi zuen. 500 euro bere aurrezkietatik hartu ditu; beste 300 euroak bere familiari eskatu dizkio:

*Aktiboa (ordenagailua, 300) = Pasiboa (familiarekiko zorra, 300) + Ondare garbia (aurrezkiak, 500)*
Pasiboak edo kanpo finantza iturriek eta ondare garbiak, kapitalak edo berezko finantza iturriek enpresako ondarea edo aktiboa osatzeko erabiltzen direla ezartzen du ekuazioak eta kontabilitate-sistema bikoitzaren oinarria dela esan daiteke.

Denboran zehar burutzen diren egitate ekonomiko orotan ere betetzen da berdintza: aktiboaren gehikuntza edo murriztapen oro, pasiboaren gehikuntza edo murriztapena ekarriko du norabide berean eta zenbateko berberaz. Adibidez:

| Egitatezenbakia | Aktiboa | Pasiboa | Kapitala | Azalpena |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | + | 6.000 |  |  | + | 2.000 | Enpresako bazkideen ekarpenez, makina bat erosten da. |
| 2 | - | 2.000 | - | 2.000 |  |  | Diruz, zor bat kitatzen da. |
| 3 |  | 0 |  |  |  |  | Makina bat saldu eta eskudirutan kobratu: aktibo barneko mugimendua da. |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q864368

 |

* Wd Datuak: Q864368
**Kotxintxina** (vietnameraz: *南圻*, Nam Kỳ) frantsesek Vietnamgo hegoaldeko lurraldeari eman zioten izena da. Historikoki izen hauek eduki zituen vietnameraz: *Gia Định* (1779–1832), *Nam Kỳ* (1834–1945), *Nam Bộ* (1945–48), *Nam phần* (1948–56), *Nam Việt* (1956–75), eta azkenean *Miền Nam*.

Kanbodiako ekialdean zegoen, Siamgo golkoaren ertzean, Hegoaldeko Txinako itsasoaren hegoaldean. 64.100 km2. Hiriburua, Saigon (egun, Ho Chi Minh).

Ekonomia
--------

Nekazaritza (arroza batez ere, artoa, patata, kokoak, kotoia) eta arrantza dira ekonomia-jarduera nagusiak.

Historia
--------

Champa eta Khmer erresumetan banatua izan da mendeetan zehar Kotxintxinako lurraldea. XV. mendean hartu zuen Kotxintxina Le Thanh Tong enperadore vietnamdarrak. Nguyen familiaren mende egon zen XVII-XVIII. mendeetan, eta Txinaren esku geroago. Frantsesek bere mendeko lurralde egin zuten Saigon 1859. urtean. Bigarren Mundu Gerra amaitutakoan Viet Minh-en mende geratu zen Saigon, baina britainiarrek Kotxintxina hartu zuten Saigon frantsesen esku uzteko (1945). 1949 arte egon zen Kotxintxina frantsesen esku.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q505503
* Commonscat Multimedia: Cochinchina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 191145857061722921645
* BNE: XX456953
* GND: 503933-2
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q505503
* Commonscat Multimedia: Cochinchina
San Jorge Futbol Zelaia.
**Club Deportivo Santurtzi Kirol Elkartea** Santurtziko futbol talde nagusia da. 1952an sortua, egun Espainiako Hirugarren Mailan dabil, baina lau urtetan Bigarren B Mailan aritu zen.

Historia
--------

1921ean **Sparta Club** sortu zen Santurtzin. Bi urte baino ez zituen iraun baina 59 partida jokatu eta 26 irabazi zituen denbora horretan. 1922an S. Andree talde ingelesaren aurka jokatu zuen eta 4-0 irabazi zuen gainera. Urte hartan bertan nesken taldea ere sortu zuen Sparta Clubak.

1952an U.D. Amaya de Bilbo taldeko agintariek **Club Deportivo Santurce** sortu zuten. Erregional mailatan hasi zen jokatzen eta 1961ean hirugarren mailara igo zen. Zazpi urte egin zituen bertan. Urterik onenak 1962-63 eta 1963-64 izan zituen laugarren egin baitzuen eta lehenengoan igoera fasera sartzear egon zen gainera. 1968an jeitsi zenetik aurrera Erregional mailan egin zituen 14 urte, tartean urte bakarra hirugarren mailan, 1975-76koa.

1982an igo zen berriz hirugarren mailara eta 1983-84 urtean txapeldunak izan ziren, baina igotzerik ez zuten lortu Orenseren aurkako kanporaketa galdu baitzuten. Bigarren B mailarako igoera 1988-89an izan zen, berriz ere multzoko txapeldun izanda. Maila berriko emaitzak apalak izan ziren eta 1993an maila galdu zuten. Hirugarren Mailan ere ez zen ondo ibili eta 2000an Erregional mailara jeitsi zen.

2006 eta 2011 artean ere Hirugarren Mailan ibili zen. 2013-14an Ohorezko Mailako txapelduna izan zen eta Hirugarren Mailan jokatu zuen 2021ean jeitsi zen arte.

Datuak
------

2022-23 denboraldia barne.

* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 4
* Denboraldiak Lehen maila RFEFn: 0
* Denboraldiak Bigarren maila RFEFn: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 22
* Denboraldiak Hirugarren maila RFEFn: 0
* **Emaitzarik onena**: 12.a (Bigarren B Maila, 89-90 denboraldia)

### Azken denboraldietako emaitzak

| Denboraldia | # | Maila | Emaitza |
| --- | --- | --- | --- |
| **2004-05** | 5 | **Bizkaiko Ohorezko maila** | **1.a** |
| 2005-06 | 4 | Hirugarren Maila | 12.a |
| 2006-07 | 4 | Hirugarren Maila | 7.a |
| 2007-08 | 4 | Hirugarren Maila | 9.a |
| 2008-09 | 4 | Hirugarren Maila | 14.a |
| 2009-10 | 4 | Hirugarren Maila | 12.a |
| 2010-11 | 4 | Hirugarren Maila | 18.a |
| 2011-12 | 5 | Bizkaiko Ohorezko maila | 12.a |
| 2012-13 | 5 | Bizkaiko Ohorezko maila | 3.a |
| **2013-14** | 5 | **Bizkaiko Ohorezko maila** | **1.a** |
| 2014-15 | 4 | Hirugarren Maila | 10.a |
| 2015-16 | 4 | Hirugarren Maila | 15.a |
| 2016-17 | 4 | Hirugarren Maila | 8.a |
| 2017-18 | 4 | Hirugarren Maila | 14.a |
| 2018-19 | 4 | Hirugarren Maila | 14.a |
| 2019-20 | 4 | Hirugarren Maila | 12.a |
| 2020-21 | 4 | Hirugarren Maila | 7.a/5.a |
| 2021-22 | 6 | Bizkaiko Ohorezko maila | 3.a |
| 2022-23 | 6 | Bizkaiko Ohorezko maila |  |

Kirol lorpenak
--------------

* **Hirugarren Maila (2)**: 1984, 1989.
* **Bizkaiko Ohorezko Maila (3)**: 1975, 2005, 2014

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q519501

 |

* Wd Datuak: Q519501
**Kotromanić** (serbieraz: Котроманић) errege-dinastia izan zen, XIII-XV. mendeetan Bosnian nagusitu zena. Eztebe Kotromanić-ek (1287-1314) sortu zuen dinastia, Hungariako erregeen mende, eta Eztebe semeak sortu zuen Bosniako Erresuma independentea 1322an. 1325ean hartu zuen Hum edo Herzegovinako lurraldea. Hungariaren aurkako gudu askoren ondoan, Eztebe Tvurtko I.ak (Bosniako errege 1351-1391 bitartean) Adriatiko aldera zabaldu zituen bere lurrak, eta 1390. urtean Serbia, Bosnia, Dalmazia eta Kroaziako errege izendatu eta hegoaldeko eslaviarren buruzagi nagusi bihurtu zen. Tvurtko I.aren ondoren ordea, guztiz txikitu zen Bosniako Erresuma, barne gatazken eta Hungariako eta Turkiako erresumen erasoen ondorioz. 1463an hil zuten turkiarrek Eztebe Tomašević, Kotromanic dinastiako azken erregea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Kotromanic.*  Lur Hiztegi Entziklopedikoa, CC-BY 3.0, euskara.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-1-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q178438
* Commonscat Multimedia: House of Kotromanić

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5824661
* GND: 12283058X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q178438
* Commonscat Multimedia: House of Kotromanić
Kontrafagota.
**Kontrafagota** zurezko haize-instrumentua da, mihi bikoitzekoa. Kontrafagotaren erregistroa fagotarena baino zortzidun bat beheragokoa da.

Tutu koniko luzea du, eta, jotzeko, lurrean bermatzen da hagatxo batez. Heckelek hobetutako kontrafagotak 5 metro inguruko hodia du, lau aldiz tolestua eta muturra beherantz zuzendua du, fagotak ez bezala. Soinu baxu ederrak ditu. Esan ohi denez, Georg Friedrich Händelek sartu zuen lehenengoz Ingalaterran. XIX. mendean hasi zen orkestran erabiltzen. Beethovenek sarritan erabili zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q83513
* Commonscat Multimedia: Contrabassoons

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4165172-8
* NKC: ph1176874
* AAT: 300042444
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q83513
* Commonscat Multimedia: Contrabassoons
**LEIA** Arabako Parke Teknologikoan dagoen euskal zentro teknologikoa da, Gasteiztik bost kilometrora. Zentro honek hainbat ikerketa-sail ditu: laboratorio eta probak; elikadura saila; Farmazia garapenerako saila; ezagutza tekniken garapena; ingurumen eta energia saila; kimika jasangarriaren saila; segurtasun osoko saila eta abar.

LEIAk ere beste zentro teknologiek bezala, plan berria abian jarri du. 2008 arteko estrategia honetan datza: I+G alorrean erreferente izateko espezializazioa sektore kimiko, farmazeutiko eta segurtasun osoko alorretan, nahiz elikadura espezialitate zenbaitzuetan, kudeaketa aurreratuan eta ingurumenekoetan. Enpresa kudeaketa mota bat garatzea eta bezero estrategikoekin itunak egitea ere aurreikusten du.

Horrekin guztiarekin 2005eko 8,4 milioi euroko produkzioa 2008an 12,6 milioi eurotara igotzea espero zuen. Halaber, patenteen esku izatea ere espero du eta oinarri teknologikoa izango duten beste bi enpresa sortzea. 120 langile eta 26 bekadun ditu, eta 2004an 85 proiektu egin eta 7,3 milioi euro fakturatu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  CC-BY-SA  *Argia*, 2006-06-11

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492306

 |

* Wd Datuak: Q20492306
**Osceola konderria** (ingelesez: *Osceola County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sibley da. 2010eko zentsuaren arabera 6.462 biztanle zituen, Osceola kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Osceola konderriak 1.034,42 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,84 ura dira. Beste 1.032,59 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,25 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.462 pertsonetatik 6.367 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 430 dira. 15 beltzak edo afroamerikarrak. 19 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 19 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 38 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485795
* Commonscat Multimedia: Osceola County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127856069
* LCCN: n81129710
* NARA: 10039025
* **Lekuak**
* OSM: 1646302
* TGN: 2000632

 |

* Wd Datuak: Q485795
* Commonscat Multimedia: Osceola County, Iowa
| **Bergara II.a** |
| --- |
|  |
| **Izen osoa:** | Salvador Bergara Larralde |
| **Jaiotza data:** | 1952ko maiatzaren 19a (71 urte) |
| **Jaioterria:** | Nafarroako Foru Erkidegoa Etxalar, Nafarroa Garaia (Euskal Herria) |
| Pilotaria |  |
| **Modalitatea:** | esku huskako pilota |
| **Egungo enpresa:** | Erretiratuta |
| **Postua:** | Aurrelaria |
| **Debutatze data:** | 1973 |
| **Erretiratze data:** | 1993ko abuztua |

**Salvador Bergara Larralde**, pilota arloan **Bergara II.a** deituraz ezaguna (1952ko maiatzaren 19a, Etxalar, Nafarroa Garaia) esku huskako pilotari profesional ohia da. Bergara I.aren anaia. Profesionaletan 1973an estreinatu zen, eta 1992 Asegarce enpresak fitxatu zuen; haiekin jokatu zuen 1993ko abuzturaino, urte hartan belauneko lesio batek erretiroa hartzera behartu baitzuen.

Bere ibilbide profesionalak iraun zituen 20 urte horretan, hainbat titulu bereganatu zituen, horien artean nabarmenenak 1985, 1986 eta 1992an irabazitako Binakako Txapelketa Nagusiak, bai eta 1981 eta 1990an lehiaketa horretan lortutako txapeldunordetza ere.

Profesionaletan guztira 2.180 partida jokatu zituen, hau da, urtean batez beste 109 partida. Pilotaren historiako errekorra izango da, beharbada.

1993an bere pilotari ibilbide profesionala amaitu zuenetik, Bergara II.a Asegarce enpresako zuzendari teknikoa eta pilotarien entrenamenduen gainbegiraketaren arduraduna da. Gainera, enpresarako pilotari berriak fitxatzeko erabakietan ere parte hartzen du.

Binakako finalak
----------------

| Urtea | Txapeldunak | Txapeldun ordea | Tantoak | Pilotalekua |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1980-81 | García Ariño IV.a - Maiz II.a | **Bergara II.a** - Martinikorena | 22-13 | Anoeta |
| 1984-85 | **Bergara II.a** - Martinikorena | Oreja III.a - Galarza III.a | 22-18 | Anoeta |
| 1985-86 | **Bergara II.a** - Martinikorena | Alustiza - Tolosa | 22-15 | Anoeta |
| 1989-90 | Retegi II.a - Errandonea | **Bergara II.a** - Etxenagusia (1) | 22-3 | Anoeta |
| 1991-92 | **Bergara II.a** - Arretxe | Unanue - Zezeaga | 22-18 | Ogeta |

(1) Maiz II.ak gripea zuenez Etxenagusiak ordezkatu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3755055
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 142111

 |

* Wd Datuak: Q3755055
**Kota Bharu**, maiz **KB** gisa ere izendatua, Malaysiako hiri bat da, Kelantanen estatuko hiriburu eta errege-egoitza gisa balio duena. Malaysiako penintsulako ipar-ekialdean dago, Kelantan ibaiaren bokaletik hurbil. 2011n 491.237 biztanle zituen.

Hiria meskita askoren, hainbat museoren, antzinako jauregi errealen arkitektura bakarraren (oraindik ere sultana eta bere emaztea bertan bizi dira) eta antzinako errege eraikinak daude.

Demografia
----------

Kota Bharuko biztanle gehienak etnikoki kelantandar malaysiarrak dira. Kota Bharuko hizkuntza kelantango malaysiera da. Txinatar populazio handi samarra ere badago.

### Erlijioa

Kota Bharu hiriko biztanleria % 93 musulmana da, eta gainerakoa budistak, hinduak eta kristauak dira. Txinako tokiko komunitate hiritarrak batez ere budismoa praktikatzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q651131
* Commonscat Multimedia: Kota Bharu

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q651131
* Commonscat Multimedia: Kota Bharu
**Kataluniako Estatistika Erakundea** edo **Idescat** (katalanez: '**Institut d'Estadística de Catalunya'**) Kataluniako estatistiken erakunde ofiziala da. Haren funtzioak hauek dira, besteak beste: Kataluniako estatistika sistemaren koordinazioa eta gestioa, planifikazioa, normalizazioa...

Administrazio-izaerako erakunde autonomoa da, Kataluniako Generalitatearen Ekonomia eta Finantza Sailari atxikita dago. Legearen arabera, nortasun juridiko propioa, administrazio- eta finantza-autonomia eta bere eskumenen esparruan jarduteko gaitasun osoa du.

Espainiako poliziaren ikerketa
------------------------------

2017ko abenduaren 5ean, Espainiako polizia talde batek Idescat arakatu zuten, urte bereko urriaren 1eko Kataluniaren independentziarako 2017ko erreferendumarekin lotutako informazioa bilatzeko asmoz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Katalanez)**:Erakundearen webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1636785
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 169416476
* ISNI: 0000 0001 2206 6754
* GND: 5166414-8
* LCCN: no90027450

 |

* Wd Datuak: Q1636785
Hezkuntzan, ebaluatzeko, askotan **kontrol zerrenda**k erabiltzen dira. Errubrikak baino sinpleagoak izaten dira.
**Kontrol zerrenda**k hezkuntza sistemetan **ebaluazio tresna** sinple batzuk dira. Hezkuntzan, askotan, errubrika landuak sortu eta erabili beharrean, kontrol zerrenda xinpleak erabiltzen dira. Horiek, ondo diseinatuz gero, behar bada errazago sortu egin daitezke errubrikak baino, eta ebaluatuko diren konturik garrantzitsuenak hobeto ikus daitezke errubriketan baino.

Bai errubrikek bai kontrol zerrendek, aldez aurretik ezagutu beharreko **helburu** batzuk noraino bete diren neurtzeko ebaluazio tresnak dira. Ebaluazioa kuantifikatzen eta estandarizatzen laguntzeko sortu behar diren ebaluazio tresnak dira. Helburuen betetze maila zehazteko **ebaluazio irizpideak** eta **adierazleak** definitu beharra egoten da, ebaluazio tresnak sortzerakoan.

Kontrol zerrendak azkar betetzeko galderen multzoak izaten dira: egin du / ez du egin; ulertu du / ez du ulertu; azaldu du / ez du azaldu. Ondo diseinatutako errubriketan, ordea, galdera zehatzagoak egiten dira eta askotan erantzun baloratiboak eskatzen dira (beti/askotan/batzuetan/inoiz ez, edo 0 puntutik - 10 puntura). Errubriketako galderak i(ra)kaskuntzako helburu nagusiei edo helburu zehatz jakin batzuei lotuta egoten dira.

Adibideak
---------

**Kontrol zerrenda** bat errubrika sinple bat da. Irudiko koadroan zutabe estuetan kale edo bale jartzearekin nahikoa izango litzateke kontrol zerrenda bat osatzeko. Eskuineko zutabeko oharrak ebaluazio sakonago exijitzen dute. Irudikoa, bere osoan, **errubrika** baten adibidea da.
Kontrol zerrenden eta errubriken artean bereiztea ez da batzuetan hain erraza. Batzuetan, **"ebaluatzeko txantiloi"** edo **"zuzentzeko txantiloi"** bezalako terminoak erabili izan dira bai kontrol zerrendak bai errubrikak aipatzeko. Hona ekarri ditugun adibide batzuk, esate baterako, egileen esanetan errubrikak dira baina kontrol zerrendatzat ere jo daitezke:

* Idazlanak ebaluatzeko tresna bat, orrialde bakar batean.
* Ahozko aurkezpenen eta prozesuaren ebaluatzeko txantiloi bat.
* Testuak ebaluatzeko txantiloia.
* **(Gaztelaniaz)** 75 rúbricas. Primaria, secundaria y bachiller.

Unitate didaktikoak eta material didaktikoak diseinatzerakoan, batzuetan ebaluazio tresnak gehitzen dira, amaiera aldera gehienetan. Horra kontrol zerrendak erakusten dituzten adibideak:

* EAEko Berritzegune Nagusia. *Kirola gora eta behera*. Ahozkotasuna. Jendaurreko hitzaldia. 56 orrialde. Azken orrialdeetan ikasleek eta irakasleek erabiltzeko kontrol zerrendak.

Ikus, gainera
-------------

* Ebaluazio.
* Errubrika.
**Kinkina** edo **kina-arbola** (*Cinchona pubescens*) Rubiaceae familiako eta *Cinchona* generoko zuhaitza da.

Arrautza formako hosto osoak, larrukara samarrak, distiratsuak eta elkarren aurka antolatuak ditu. Loreak, berriz, hodi egiturakoak, eta kolorez zuri gorrixkak, gorriak nahiz zuriak izan ditzake. Fruitua kusku itxurakoa eta hazi askokoa du. Hego Amerikako ipar-mendebaldean hazten da, Ande mendietako barrualderako lurraldeetan batez ere.

Kina-arbolaren azalak ezaugarri medizinalak dituzten kinina, kinidina, zinkonina eta zinkonidina alkaloideak dauzka. Genero bereko beste espezie batzuek ere (*C. officinalis*, *C. calisaya*) antzeko ezaugarriak dituzte. Andeetako amerindiarek malaria sendatzeko erabiltzen zuten zuhaitz honen azalarekin egindako edabea. Europan *Cinchona officinalisen* azalarekin egindako hautsa erabili zen lehendabizi. Gaur egun Indonesia eta Hego Ameriketan asko landatzen da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2013-03-21 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q164574
* Commonscat Multimedia: Cinchona pubescens
* Wikispecies Espezieak: Cinchona pubescens

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 88428
* EOL: 1110181
* Fl. China: 242412652
* GBIF: 2901294
* GRIN:
* IPNI: 746872-1
* ITIS: 501523
* UICN: 49839551
* NCBI: 50278
* PlantList: kew-40760
* W3TROPICOS: 27900681
* USDA Plants: CIPU
* uBio: 472478
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 03DF2I0XP1

 |

* Wd Datuak: Q164574
* Commonscat Multimedia: Cinchona pubescens
* Wikispecies Espezieak: Cinchona pubescens
**Kinloss abadia** Zistertar eraikin baten erorkinak dira. Moray konderriaren lau kilometrotara dago.

Historia
--------

Abadia 1150ean sortu zuen David I.a Eskoziako erregeak eta Melroseko Abadiako monjeek okupatu zuten. Alexandro III.aren aita santuaren bulda jaso zuen 1174an, eta Morayko elizbarrutian sartu zen 1187an. Abadiak hazten jarraitu zuen eta, neurri batean Findhorn ibaian izokinaren arrantzan zuen eskubide baliotsuari esker, Eskoziako handienetako eta ospetsuenetako bat bihurtu zen; arrantza-eskubide horiek Roberto I.a Eskoziakoak eman zizkion 1312an, eta ondoren Jakue I.a Estuardok eta Jakue IV.a Estuardok berritu zituen.

Bere historian zehar, abadiak errege-erreginen bisita ugari jaso ditu, besteak beste, Eduardo I.a Ingalaterrakoa 1303an, Eduardo III.a Ingalaterrakoa 1336an eta Maria I.a Eskoziakoa 1562an. Bere apezpiku guztien artean ospetsuena Robert Reid izan zen, zeinak hezkuntza antolatua sartu zuen abadian, liburutegi berri bat eta beste eraikin asko eraiki zituen. 1541n Orkadetako apezpiku izendatu zuten, eta, hil ondoren, bere herentziaren funtsei esker, Edinburgoko Unibertsitatearen sortzaile eta ongile bihurtu zen.

Deskribapena
------------

Estilo gotikoa zen nagusi. Gaur egun, antzinako monasterio-multzoko eraikin gutxi kontserbatzen dira. Abadiaren erorkinak tokiko agintarien jabetzako hilerri batean daude, eta, beraz, jendearentzat irekita daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Kinloss abadetxearen webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1332808
* Commonscat Multimedia: Kinloss Abbey

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130337714
* LCCN: n94005377

 |

* Wd Datuak: Q1332808
* Commonscat Multimedia: Kinloss Abbey