recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Amets Ormaetxea** **Ezpeleta** (Arrasate, Gipuzkoa, 1997) barne-diseinatzailea eta Neomak taldeko musikaria da.

Biografia
---------

### Barne-diseinatzaile

Ametsek IDarte, Gasteizko Arte eta Goi Mailako Diseinu Eskolan ikasi ondoren, eta LABAtik igaro osteab, Brescian Libera Accademia di Belle Arti, Biark Studion egin zuen lan, eta bertan garatu ditu batez ere bere trebetasunak barnealdeen eta kanpoaldeen erreformetan.

### Musikari

Ametsek bizitzan musikak ere toki berezia du. osoa omen daroa kantuan. Amak lotarako orduan abesten zizkion kantuak oroitzen ditu, aita, berriz, danbor jotzailea zuen. Musika giroan hasi da, etxean musika ugari entzun du. Txikitako bideoetan kantuan eta dantzan ageri da. 11 edo 12 urte zituela panderoarekin hasi zen, Arrasateko Trikiti Eskolan. Geroago, trikitia ikasten ere hasi zen. Baina, ikasketak tarteko utzi egin zuen. Abesbatzan ere ibili izan da.

Batxilergo artistikoa egin zuen, beti izan du artista sena. Eskuak erabili behar ziren klaseak gustatzen zitzaizkion: plastikan eta musikan, matematikan baino hobea zen. 

Umetan bere burua oholtza gainean imajinatzen zuen arren, ez zuen musikari izatearekin amesten. Orain, berriz, oholtzaz oholtza dabil. Sei urtez, nazioko eta nazioarteko proiektuetan parte hartu zuen Kepa Junkerarekin batera eta orain Neomak taldeko kidea da. Neomak musika taldea 2019an sortu zuten folk taldea da, pandero eta perkusiotik abiatu eta abangoardiara jotzen duena, bai estetikoki eta baita musika aldetik ere. Zazpi partaide ditu, haietako hiru arrasatearrak dira eta gainerakoak Deba, Zarautz, Zizurkil eta Asteasukoak.

### Musika proiektuak

* *Maletak.* Kepa Junkera & Sorginak*. 2015-2016.*
* *Trikitixaren historia txiki bat. Kepa Junkera & Sorginak. 2013-2014*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Amets Ormaetxea, Neomak taldeko musikaria.* .
2. ↑    *Amets Ormaetxea Ezpeleta.* .
3. ↑   Bilbao, Andrés Portero /.  (2022-01-31). «Las 'sorginak' de Kepa Junkera levantan el vuelo como Neomak» *Deia* (Noiz kontsultatua: 2023-11-08).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** r01epd0122e4ed314423e0db04c97a47b5baa317f, r01etpd158aa64558419b9ec5ed77644af02263cda.  (2023-04-25). «Neomak» *www.kulturklik.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-11-08).
5. ↑     *Maletak.*  2016-06-03 (Noiz kontsultatua: 2023-11-08).
6. ↑     *Kepa Junkera & Sorginak, Trikitixaren Historia Txiki Bat (Una Pequeña Historia De La Trikitixa).*  2014-11-25 (Noiz kontsultatua: 2023-11-08).

Kanpo estekak
-------------

* Irati Gutierrez eta Amets Ormaetxea Getariako XV Txapelketa Youtube
* Elkarrizketa: ''Gure oinarria izan dira koplak txiki-txikitatik'' Eitb, 2021.12.23
* Elkarrizketa: Agertokian bertan sentitzen denaren arabera, publikoa modu batera edo bestera ikusten d Goiena, 2014.04.06

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123370713

 |

* Wd Datuak: Q123370713
Ingalaterrako Iraultzaren garaiko kanoi-gurdi bat Bukaresten monumentu gisa ikusgai.
**Kanoi-gurdia** afuste mugikor mota bat da, artilleria piezetarako egurrezko edo metalezko gurdi bat, gurpiletan muntatua. Kainoiaren erroak gurdi honetan muntatutako egurrezko jarlekuetan eusten ziren.

Itsas armadako kanoi-gurdiak, gotorlekuko kanoi-gurdiak eta setioko morteroko kanoi-gurdi batzuk lau gurpil sendoren gainean jartzen ziren, eta kanoiaren altuera bere kanoi-gurdiaren gainean doitzen zen egurrezko zirien bidez, gehitzean ipurdia altxatzen zuten (horrela, beherantz seinalatuz) edo jaisten zen erretiratzean (horrela gorago seinalatuz). Bere aldetik, kanpainako pieza mugikorrak zituztenak, oro har, bi gurpilkoak ziren eta kanoiaren gorputzaren atzean kokatutako hirugarren euskarri puntu bat behar zuten; tiroaren goratzea erregulatu egiten zen, oro har, berme-puntu horren posizioa gorantz eta beherantz aldatuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1163915
* Commonscat Multimedia: Gun-carriages

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119744320 (data)
* GND: 4315474-8
* LCCN: sh85057919
* NARA: 10636720
* AAT: 300148705
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1163915
* Commonscat Multimedia: Gun-carriages
Australiako elur bola.
Eguberriko bolak.
Bideoa.
**Elur bola** esfera gardena da non, barruan, miniaturazko eszena bat ikus daiteke. Esfera barruan ura edo olio berezia dago eta likido horretan, bola mugitzen denean, "elurra" erortzen ikusten da. Gaur egun plastikozkoak ere egiten dira.

Historia
--------

Lehenengo elur bola noiz egin zen ez dago oso garbi. XIX. mendearen hasieran Frantzian egin ziren batzuk. Urte batzuk lehenago kristalezko papergainekoak oso ezagunak egin ziren eta, agian, haren ondorengoak izan daitezke elur bolak. 1879 aurretik Europan baziren objektu hauen gutxienez bost konpainia ekoizle. 1878ko Parisko nazioarteko erakusketan elur bola batzuk erakutsi ziren, bestetik. 1889an Parisko nazioareteko erakusketa oroitarazteko, barruan Eiffel dorrea zuen elur bola plazaratu zen; objektu hau oso ezaguna egin zen.

Ingalaterran Viktoriar Aroan asko zabaldu ziren. 1920. hamarkadan Ameriketako Estatu Batuetan modan jarri ziren eta bildumagileen artean asko zabaldu ziren baita ere. Bola horietako asko *Atlas Crystal Works* konpainiak Amerikan eta Europan ekoiztu zituen. Estatu Batuetan lehenengo patentea Pittsburgheko José Garaja-ri eman zitzaion 1927an.

50. hamarkadan plastikozko bolak zabaldu ziren.

Gaur egun askok musika dute.

Eszenak
-------

Barruko eszenak mota askotakoak izan daitezke:

* Eguberrietako gaiak: Santa Klaus, jaiotzak...
* Erlijio gaiak: santuak.
* Genero-eszenak: herriko eszenak, geltokiak, kaleak, dendak.
* Walt Disney enpresaren pertsonaiak.
* Publizitatea.
* Irudi eta monumentu turistikoak: Erromako Koliseoa, Eiffel dorrea, New Yorkeko etxe-orratzak.
* Badira ere argazki bat sartzeko aukera eman dutenak.

Elementuak
----------

Hasieran elur bolak berunezko kristalarekin egiten ziren. Irudia molde beltzeko zeramikazko euskarri baten gainean jartzen ziren. Urez betetzen ziren eta, ondoren, zigilatzen ziren. Elurra simulatzeko hezur-puskak edo portzelana-puskak erabiltzen ziren; baita ere area edo hautsegurra. poliki-poliki kristala gero eta finago erabili zen, euskarriak arinagoak (Art Deco garaian bakelita asko erabili zen) eta elurra simulatzeko urre orri zatiak edo desegiten ez zen xaboi-eskamak. Gaur egun, segurtasuna dela eta, plastiko zati txikiak erabiltzen dira elurraren itxura emateko. Likidoa ere aldatzen joan zen. Ura errazago usteltzen zen eta olio arin bat hasi zen erabiltzen; olioak beste abantaila zuen zeren eta eta zatiak geldoago erortzen baitziren. Geroago likidoan ere glizerina edo glikol sartzen zen, hauek ere efektu bere eragitzen zuten.

Elur bola modernoenek LED argia eta musika kutxa daramate; batzutan ere, argindarra erabiliz, "elurra" berez mugitu dezakete.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Rapport des commissaires des États-Unis*, 3.liburuki, 266 or. Paris.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Elur bolak.
* **(Frantsesez)**:Bruot lantegiaren webgunea.
* **(Frantsesez)**:Nola egin elur bola bat. Bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q262046
* Commonscat Multimedia: Snow globes

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4116405-2

 |

* Wd Datuak: Q262046
* Commonscat Multimedia: Snow globes
**Blakistonen hontz arrantzalea** edo **hontz mantxuriarra** (*Bubo blakistoni*) *Bubo* generoan eta Strigidae familian dago sailkatua. Munduko hontzik handiena da eta ibaien inguruan bizi da, bertako arrainak arrantzatuz. Igelak ere jaten ditu. Japonian, Errusia ekialdean eta Txina iparraldeko eskualde txiki batean bizi da. 

Blakistonen hontz arrantzalea ibaien inguruko edo itsas bazterreko baso trinko eta helduetan bizi da. Bere bizilekuak bi ezaugarri behar ditu. Batetik, ugalketarako zuhaitz zahar, sendo eta zabalak behar ditu, habia zuhaitz horien zuloetan jarri ahal izateko. Bestetik, arrantzarako aproposak diren ibaiak ere behar ditu, arrain askorekin eta neguan erabat izozten ez direnak.

Hegazti hau espezie mehatxatuen zerrendan sailkatu du IUCN erakundeak. Habitat galera da une honetan arrisku nagusia espezie honentzat. Errusian 500-850 bikoteko estimazioa egin da (1.000-2.000 ale) eta Japonian 20 bikote (100-150 ale).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** IOC Master List

Ikus, gainera
-------------

* Bubo
* Strigidae

Kanpo estekak
-------------

* World Bird Names

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1137288
* Commonscat Multimedia: Bubo blakistoni
* Wikispecies Espezieak: Bubo blakistoni

---

* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Bubo\_blakistoni
* BOLD: 858900
* Avibase: 2B0C5E606067B958
* BirdLife: 22689007
* GBIF: 5959145
* ITIS: 686686
* UICN: 22689007
* NCBI: 1564486
* Species+: 3380
* Xeno-canto: Bubo-blakistoni

 |

* Wd Datuak: Q1137288
* Commonscat Multimedia: Bubo blakistoni
* Wikispecies Espezieak: Bubo blakistoni
Aiako harria, granitozko intrusio batez sorturiko mendia.
**Arroka plutonikoak** geologiaen, magma masa eta sakonera handian eta motel hoztu denean eratu diren arroka igneoei esaten zaie. Euren aztarnategiei plutoi esaten zaie.

Ezaugarriak
-----------

Euren eraketan zehar, hoztea oso motela da, kristal handien eta mineral puruen hazkuntza ahalbidetuz eta, emaitza bezala, testura heterogeneo, bikortsua emanez..

Kopuruari dagokionez, arroka plutonikoak dira garrantzitsuenak. Lurraren konposaketan berebiziko nagusitasuna dute, mantua erabat arroka monta hontaz osatuta dagoelarik. Gainontzeko arrokek, gainazaleko lurrazalean estalki bat baino ez dute sortzen.

Arroka plutonikoak, edo, orohar, magmatikoak edo igneoak, lehenengo sorturiko arrokak dira. Hauen materialetatik, gainontzekoak garatzen dira. Arrokazko planeten masa osatzen dute (Lurra, Merkurio, Artizarra, Marte...): planetak, euren akrezioan zehar osatuta dauden material silikatatuen fusioaren ondoren, haien hozte eta kristalizazioaren bidez eratutakoa. Jatorri eta mekanismo beraren ondorioz, planeta erraldoien erdigunean ere badaude, baita hauen satelite askotan eta solidoak diren asteroide handienetan ere.

Adibideak
---------

* Granitoa: Arroka felsikoa da eta kuartzo, feldespato eta mikaz osaturik dago. Lurrazal kontinentaleko arroka ugariena da.
* Peridotita: Arroka ultramafikoa da. Lurrazalean nahiko urria da baina Mantuaren osagai nagusia da.
* Gabroa
* Sienita
* Diorita

  

* Granitoa.Granitoa.
* Peridotita.Peridotita.
* Gabroa.Gabroa.
* Sienita.Sienita.
* Diorita.Diorita.

Ikus, gainera
-------------

* Arroka igneoa
* Arroka bolkanikoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4054760
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph592783

 |

* Wd Datuak: Q4054760
Marrazkiaren ezkerraldean, Samurai bat, Japoniako gudari kastako kidea.
Ngoni etniako gudari bat, nguni ezkutuarekin, 1895. urtearen inguruan.
**Gudaria**, **gerraria** edo **gerlaria** gerra egitea bizimodutzat duen pertsona da. Badira gizarte gerrariak ere, gerra egitean oinarrituak; horren adibide ditugu, Europan, espartarrak, germaniar herriak, bikingoak.

Tribu erara antolatutako gizarte askotan, gerrariek klan edo gizarte klase berezi bat osatzen dute.

Goi Erdi Aroan, feudalismoa garatzen hasi zenean, gerrarako gaitasun handiena zutenek gizartean nabarmentzea lortzen zuten, eta gizarte maila gorenetara igotzeko aukera zuten. Horrela, prebendak eta pribilegioak lortzen zituzten gizarteko gainerako kideen gainetik, gizarte hori etsaiengandik babestearen truke, basailutza kontratuaren bidez. Dirudunek soilik zituzten gerrari profesionalak izateko beharrezko baliabideak. Funtsean, nobleak eta zaldunak ziren gerrariak, eta euren basailuen laguntza zuten, gerrarako.

Europan, behin Erdi Aroa amaituta, gerrariak profesionalizatu egin ziren. Geroztik, hiru motatako gerrariak bereizten dira: soldaduak, Estatu baten alde borrokatzeko eginkizuna dutenak; mertzenarioak, beren onura pertsonalaren truke borrokatzen direnak; eta gerrillariak, erresistentzia taldeak eta talde iraultzaileak osatuz borrokatzen direnak.

Eusko gudariak
--------------

Eusko Gudarosteko gudariei monumentua, 2018an inauguratua Gernikan.
Eusko Gudarostea osatzen zuten gizon-emakumeak izendatzeko, *eusko gudari* izena erabiltzen da edo, besterik gabe, *gudari*.

ETAk bere kideak izendatzeko *(eusko) gudari* terminoa erabiltzen zuen, Eusko Gudarosteko gudari haien jarraipen historikotzat hartuta.

Ikus, gainera
-------------

* Militar
* Soldadu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1250916
* Commonscat Multimedia: Warriors

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4165678-7
* NKC: ph566291
* AAT: 300261945
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1250916
* Commonscat Multimedia: Warriors
**Jonathan "Jony" Rodríguez Menéndez** (Cangas del Narcea, Asturias, Espainia, 1991ko uztailaren 9a) , Laziok utzita Osasunan jokatzen duen hegaleko jokalari espainiarra da, ezkerreko hegaletik atzerako joka dezakeena.

Ibilbidea
---------

29 urterekin, hainbat taldetan egona da Jony Rodriguez. Bere ibilbidea 6 urterekin hasi zuen Narcea-n, talde txiki bateko futbol eskolan.Talde horretan segitu zuen 15 urtera arte. Orduan Oviedok deitu zion eta hara joan zen 2 denboraldiko kontratua betetzera.Hain denboraldi onak egin zituen, Bartzelonak deitu zion eta beste 2 urte eman zituen han, ikasten zuen bitartean. 2010ean, Oviedora itzuli zen eta denboraldi bat egon zen han Oviedo Vetusta eta Oviedoren lehen taldea txandakatuz (Azken honetan partidu bakarra jokatu zuen). Gero, 2011an Asturiasko beste talde batera, Marinora joan zen eta hurrengo denboraldian berriro Asturiastik atera zen, Getafe B-ra joateko.Partidu gutxi jokatzen zituen eta, berriro Asturiasera itzultzea erabaki zuen, Avilés-era joanez.2013-2014ra begira, Asturiasen gelditu zen baina oraingoan bertako talde hoberenera joan zen: Sporting B-ra.Han ongi sentitu zen eta 8 gol sartu zituen 31 partidutan.Hurrengo denboraldian lehen taldera igo zen eta 2016rarte 82 partidu jokatu zituen 14 gol sartuz. 2016ean, bere jokaldi onengatik, Malagak fitxatu zuen eta denboraldi eta erdian 29 partidutan 2 gol sartu eta gero, Sporting-era itzuli zen baina oraingoan utzita.2017-2018ren bigarren zatian, 21 partidutan 5 gol sartu zituen (Bigarren mailan) eta 2018eko udan, Alavesera joan zen utzita. Urtebete Alavesen jokatu ondoren, Laziok erosi zuen milioi baten truke, eta 2019-2020 denboraldia Serie A-n jokatu zuen. Ez zituen minutu asko jokatu, eta 2020ko udan Euskal Herrira itzuli zen utzita, Osasunara.

Ibilbidea
---------

| Kluba | Urtea(k) |
| --- | --- |
| Real Oviedo Vetusta | 2010-2011 |
| Club Marino de Luanco | 2011-2012 |
| Getafe C. F. "B" | 2012 |
| Real Avilés C. F. | 2013 |
| Real Sporting de Gijón "B" | 2013-2014 |
| Real Sporting de Gijón | 2014-2016 |
| Málaga C. F. | 2016-2018 |
| Real Sporting de Gijón | 2018 |
| Deportivo Alavés | 2018- |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16880180
* Commonscat Multimedia: Jony Rodríguez

---

 |

* Wd Datuak: Q16880180
* Commonscat Multimedia: Jony Rodríguez
**Islero** Manolete toreatzaile ospetsua hil zuen zezena izan zen. Eduardo Miuraren ganadutegiko 495 kiloko zezen beltza izan zen, azpialdean zuriuneak zituena.

Manoleteren eta Isleroren heriotzak
-----------------------------------

21 zenbakiarekin irten zen plazara, 1947ko abuztuaren 28ko zezenketaren bosgarren zezen gisa, Santa Margarita zezenplazan, Linares herrian (Jaen, Espainia). Manoleteren arratsaldeko bigarren zezena izan zen. 

Jarduna amaitzeko, poliki sartu zen ezpatarekin Manolete Islero hiltzera, eta zezenak eskuineko izterrean adarkatu zuen, triangelu femorala zulatuz eta arteria femorala eta eskuineko izterreko beste odol-hodi batzuk ere ukituz. Manolete zauritua berriz adarkatzen ere saiatu zen zezena.

Manolete plazako erizaintzan operatu zuten eta kontzientzia berreskuratu zuen. 21. mendean, indarra hartu du teoria batek, Manolete ez zela benetan Isleroren zauriengatik hil, baizik eta odol-transfusio okerra egin ziotelako, kutsatutako odolarekin.

Isleroren ama, Islera
---------------------

Zezenaren ama, Islera behia, 12 urteko abelburua, 1949an hil zuten, toreatzaile bat hil zuen zezen batez erditu zen behia hiltzeko ordura arteko tradizioari jarraiki. Baina tradizio hori hortxe amaitu zen, gerora ez da errepikatu.

Islera behiaren burua La Maestranza zezenplazan gordetzen da, Sevillan, disekatuta;  Islerorena, berriz, hezurdura gisa, Madrilgo Parrondo tabernan dago ikusgai; eta zezenaren larrua Kordobako Zezen Museoan gordea dago.

Isleroren ama, Islera behia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Laverón, Jorge.  (1996). *Historia del toreo.*  (Primera edición. argitaraldia) Acento Editorial, 112 or. ISBN 978-84-483-0116-3. (Noiz kontsultatua: 2023-08-28).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cero, Milla.  (2017-09-26). «Investigación: la sangre noruega fue la causa de la muerte de Manolete» *Milla Cero* (Noiz kontsultatua: 2023-08-28).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Islera, la última vaca 'sacrificada' porque su hijo mató a un torero» *ELMUNDO* 2017-06-28 (Noiz kontsultatua: 2023-08-28).
4. ↑   «Islera, la última vaca 'sacrificada' porque su hijo mató a un torero» *ELMUNDO* 2017-06-28.
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Zorita, Miguel.  (2020-08-03). «La cabeza del toro que mató a Manolete está en un bar de Madrid» *Miguel Zorita* (Noiz kontsultatua: 2023-08-28).
6. ↑   Press, Europa.  (2017-04-07). «El Museo Taurino de Córdoba muestra hasta el 16 de abril la exposición temporal 'La Piel del Toro Islero'» *www.europapress.es* (Noiz kontsultatua: 2023-08-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1674271
* Commonscat Multimedia: Islero

---

 |

* Wd Datuak: Q1674271
* Commonscat Multimedia: Islero
**Errepublika Arabiarren Federazioa** (arabieraz: اتحاد الجمهوريات العربية‎ *Ittiḥād al-Jumhūrīyāt al-‘Arabīyah*) 1972. urtean Egipto, Libia eta Siriako estatuek osatu zuten federazioa izan zen.

Historia
--------

1969. urtean, hiru estatu horiek eta Sudango errepublikak arabiar guztien batasunerako hitzarmen bat izenpetu zuten Tripolin, eta Errepublika Arabiarren Federazioa izan zen lehen urratsa. Erreferendum bana egin zuten Egipton, Libian eta Sirian eta haren ondorioz onartu zuten federazioa (1971ko iraila).

Anuar as Sadat egiptoarra izan zen hasierako lehendakaria eta gobernu eta legebiltzar federalak osatu ziren. 1973ko irailean, estatu bakar bat osatzea erabaki zuten Egiptok eta Libiak, baina arabiarren eta israeldarren arteko laugarren gerraren ondoren (1973ko abendua) harremanak hoztu ziren.

Sei urte geroago Egiptok eta Israelek izenpetu zuten hitzarmenaren ondoren (Camp Davideko hitzarmenak, 1979), Libiaren eta Egiptoren arteko harremanak erabat eten ziren eta ahalegin hutsean geratu zen arabiar guztien arteko federaziorako asmoa.

Bibliografia
------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2018-02-23 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q44642
* Commonscat Multimedia: Federation of Arab Republics

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248461828
* GND: 14373-X
* LCCN: n50082851

 |

* Wd Datuak: Q44642
* Commonscat Multimedia: Federation of Arab Republics
Alemaniako jolas-parke bateko mendi errusiar handi bat
**Errusiar mendia** feria eta jolas-parkeetako atrakzioa da. Errusiar mendira igotzen diren pertsonak, metalez egindako trenbide malkartsuetatik, gora eta behera ibiltzen dira bagoi batean jesarrita, segurtasun uhalekin. Errail horietatik, trenak lerratzen dira, aldi berean, bagoiez osatuak, non behar bezala lotutako bidaiariak doazen. Trenek, oro har, motor batek mugitutako kate edo kable baten bidez igotzen dituzte igoerak, eta, ondoren, grabitatearen ondorioz jaisten dira, azelerazio bat eraginez bidaiariak dibertitzeko eta beldurtzeko helburuarekin.

Jaitsieran inbertsio bat edo batzuk egon daitezke. Horien artean, *looping* bertikala da ezagunena, bidaiariak buruz behera uzten dituena denbora tarte labur batez. Errusiar mendi gehienek bi, lau, sei, zortzi edo baita hogei bidaiarirentzako autoak dituzte. Elkartutako auto guztien multzoa tren bat da. Baliteke pistak zirkuitu itxi bat ez definitzea, kasu horretan *shuttle* motako errusiar mendiaz hitz egiten da, nahiz eta batzuek errusiar menditzat ez hartu.

Errusiar mendiak, bere izena, neguan Errusian garatu ziren dibertsioei zor die, non egurrezko txirrista handiak zeuden, elur gainean lera irristakorrekin jaisten zirenak. Ironikoki, errusiarrek, *Amyerikanskiye gorki* (errusieraz Американские горки, *Amerikar Mendiak*). Frantzian ere ezagunak izan ziren, non erabiltzen ez ziren trenbideetarako gurdiak gehitu zituzten. Azkenik, Estatu Batuetara iritsi ziren, non *roller coaster* deitzen zaien, eta azoketarako, jolas-parkeetarako eta parke tematikoetarako diseinatutako atrakzio ezagun bat dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Amusement ride of the roller coaster type.*  1992-11-13 (Noiz kontsultatua: 2020-01-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q204832
* Commonscat Multimedia: Roller coasters

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4211457-3
* LCCN: sh85114876
* AAT: 300007319
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q204832
* Commonscat Multimedia: Roller coasters
**Raul Rodríguez Navas** (Sevilla, 1988ko maiatzaren 11) atzelari espainiarra da, Errealak utzita Osasunan jokatzen duena. Osasunak denboraldi bukaeran erosi beharra du.

Ibilbidea
---------

2008an Valladolid-en bigarren taldean ibili zen, 2009an debutatu zuen arte. 2010ean Celtako bigarren taldean aritu zen. Honen ondoren Eibarrera iritsi zen, libre. Han bi urtez ibili zen eta lehen mailan debuta egitera ere iritsi zen. Azkeneko denboraldia Errealak utzita egin zuen. 2015eko ekainean Errealera itzuli zen eta geroztik Errealean aritu da atzelari-zentral moduan. 2015ean 2018rainoko kontratua sinatu zuen Errealarekin. 2019ko abuztuaren 14an, Osasunara utzita zijoala konfirmatu zen, 250.000 eurorengatik, eta hurrengo udan ordaindu beharreko 500.000ko erosteko aukerarekin.

Kanpo estekak
-------------

* Navasen profila Errealaren webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16232304
* Commonscat Multimedia: Raúl Navas

---

 |

* Wd Datuak: Q16232304
* Commonscat Multimedia: Raúl Navas
**Chess.com** Interneteko xake-zerbitzari bat da, xakeari buruzko albisteen webgune bat eta sare sozialen webgune bat. Guneak freemium eredu bat du, non funtzio batzuk doan eta beste batzuk harpidetzak dituzten kontuetarako diren. Beste erabiltzaile batzuen aurka joka daiteke xakean zuzenean, partida azkarretan, edo xakearen aldaerak erabilita.

Munduko xake-plataformarik handienetako bat da. Lineako txapelketak antolatu ditu, besteak beste, Titled Tuesdays, PRO Chess League, Chess Championships enpresak aurkeztutako Speed Championships, PogChamps eta ordenagailuen arteko xake-partidak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Chess.com: A Social Networking Site For...Well You Can Probably Guess» *TechCrunch* 2007-07-08.
2. ↑   Waldstein, David.  (2020-03-15). «Think Cheating in Baseball Is Bad? Try Chess» *The New York Times* ISSN 0362-4331..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16829376

 |

* Wd Datuak: Q16829376
**Viki** edo **Rakuten Viki** AEBetako streaming bidezko telebista edo ikus-entzunezko zerbitzu bat da. Singapurren sortu zen Viki izenarekin, eta Asiako hainbat hizkuntzatan edukia azpidatzita izateagatik nabarmentzen da, azpidatziak erabiltzaileen beraien kolaborazioarekin sortzen dituztelarik neurri handi bartean. 

Enpresak egoitza San Mateon du (Kalifornia, AEB), eta bulegoak Singapurren, Tokion eta Seulen ditu.

Historia eta hedapena
---------------------

Viki 2007an sortu zuten Razmig Hovaghimian, Changseong Ho eta Jiwon Moonek. 

Enpresa Singapurrera joan zen 2008an, gobernuaren babesa eta hiri-estatuak zentro panasiatiko gisa eskaintzen zituen hedapen aukerak aprobetxatzeko. 2010eko abenduan, beta fasetik zerbitzu irekia izatera igaro ziren. Rakuten enpresak erosi zuen 2013an.

Jatorrizko edukia eskaini ahal izateko bazkide-zerrenda bat du enpresak, BBC Worldwide barne. Horrez gain, enpresak banaketa-hitzarmenak sinatu ditu Hulu, Netflix, Yahoo!, NBC eta A&E-rekin AEBetan; TVBrekin Hong Kongen, SBSrekin Hego Korean, Fuji TVrekin Japonian, eta Amediarekin Errusian. Harpidetza modu premium batek Kocowa sarera ere sarbidea ematen du AEBetan, Hego Koreako telebista kate eta eduki nagusiak han batzen dituen zerbitzua delarik hori.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Singapore startup Viki aims to take local TV global» *Reuters* 2012-05-24 (Noiz kontsultatua: 2022-05-28).
2. ↑   **(Ingelesez)** Hwang, Haley.  (2018-06-13). «The Magic of Subtitling on Viki — Join Our Community Today!» *Medium* (Noiz kontsultatua: 2022-05-28).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, Ingelesezko Wikipediako «Viki» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-02-23ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7929430

 |

* Wd Datuak: Q7929430
**Maven** Java proiektuak kudeatzeko erabiltzen den tresna bat da. Proiektu independente bezala hasi bazen ere, arrakastatsu bihurtzen joan den heinean **Apache fundazioak** beregan hartu egin du.

**Project Object Model (POM)** izeneko fitxategi bat erabiltzen du eraiki beharreko software proiektua eta bere menpekotasunak definitzeko. Gogoratu menpekotasun edo dependentzia bat proiektu konkretu batek bai exekutatzeko edo baita beste edozein helbururako ere beharrezkoa duen elementua dela.

POM fitxategi honen inguruan, XML fitxategi bat da, proiektua deskribatzen duena. Fitxategi hau beharrezkoa da Maven proiektu eta menpekotasun guztientzat, adibidez proiektuan koderik ez duen menpekotasun bat erantsi dezakegu, adibidez irudi fitxategiak dituen proiektu bat, baina pom.xml fitxategia beharrezkoa izango du honek ere.

Hauek dira Maven proiektu batek dituen bizi zikloak:

* **Compile:** .class fitxategiak sortu proiektuaren .java fitxategiak erabiliz.
* **Test:** Junit erabilita proiektuaren barne definiturik dauden testak abian jartzen dira.
* **Package**: .jar fitxategia sortzen du .class fitxategietatik abiatuz.
* **Install:** .jar fitxategia gure ordenagailuko .m2 karpetan uzten du. Horrela, jar horiek ordenagailu berdinean beste proiektu batzuetatik atzitu daitezke.
* **Deploy**: .jar fitxategia urruneko zerbitzari batean kopiatzen du, horrela zerbitzari hori atzitu dezakeen edozein Maven proiektuk jar hori erabili dezake.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q139941
* Commonscat Multimedia: Apache Maven

---

 |

* Wd Datuak: Q139941
* Commonscat Multimedia: Apache Maven
**Patrick Roland John** (Roseau, 1938ko urtarrilaren 7a - *ibidem*, 2021eko uztailaren 6a) Dominikako politikaria izan zen.

Portuko langileen sindikatuko burua eta Roseauko alkatea izan zen legebiltzarreko kide hautatu aurretik. 1974an Dominikako "Premier" aukeratu zuten eta herrialdeko independentzia prozesuaren buru izan zen. Dominikako lehenbiziko lehen ministroa izan zen 1978tik 1979ra.

Protesta masibo batzuen eta bere gobernuaren neurrien aurkako greba orokor baten ondoren, Batzarrak John kargutik kendu zuen. 1981ean atxilotu zuten Mary Eugenia Charlesen gobernuaren aurkako estatu-kolpe saiakeragatik. 1985ean hamabi urteko kartzela-zigorra ezarri zioten, baina 1990ean askatu zuten.

Ondoren, Dominikako Futbol Federazioko presidentea izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1281003
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 187543474
* LCCN: nb2011025968
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1281003
Gasteizko **Euskaldun berri plaza** Alde Zaharrean dago. Euskaldun berrien omenezko plaza da.

Kokapena
--------

Frai Zacarias Martinez kaleak eta Harategi kantoiak bat egiten duten tokian dago, Eskoriatza Eskibel jauregiaren ondoan.

Historia
--------

2016eko abenduaren 3an, Euskararen Egunean, eman zion Gasteizko Udalak izen hau Eskoriatza Eskibel jauregiaren aurrean dagoen plazari, "euskara ikasteko eta biziberritzeko lan egin duten gasteiztarrak omentzeko".

Azpiegiturak
------------

650 metro koadro inguruko plaza laua da. Sarbide bakarra du, Frai Zacarias Martinez kaletik 3 eskailera-maila igota. Hegoaldean jauregia dago, mendebaldean harresia, iparraldean Harategi kantoia eta ekialdean Frai Zacarias Martinez.

### Eraikinak

* Eskoriatza Eskibel jauregia

Ikus gainera
------------

* Euskaldun berria

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Euskaldun berriaren plaza inauguratu dute Euskararen Egunean» *Alea*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56648483

 |

* Wd Datuak: Q56648483
**Östersunds FK** (izen osoa *Östersunds Fotbollsklubb*) Suediako Östersund hiriko futbol taldea da.

Historia
--------

Taldea 1996an sortu zen hiriko hiru taldek bat egin zutenean; Ope IF, IFK Östersund eta Torvalla FF. Hurrengo urtean Frösö IF elkartu zitzaien. Denak ere inoiz lehen mailan ibili gabeak ziren eta *Östersunds FK* taldeak 1997an hirugarren mailan hasi zuen kirol ibilbidea. 2016an egin zuen debuta lehen mailan eta zortzigarren postua eskuratu zuen. 2017an ordea Kopako txapelduna izan da eta Europa League jokatuko du.

Palmaresa
---------

### Suedian: 1

* Suediako Liga (0): zortzigarrena 2016an.
* Suediako Kopa (1): 2017.

Euskal taldeen aurkako partidak
-------------------------------

Hauek dira Europako txapelketa ofizialetan Östersundsek euskal taldeen aurka jokatu dituen partidak:

| Denboraldia | Txapelketa | Fasea | Etxekoa | Emaitza | Kanpokoa |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2017-18 | UEFA Europa League | Liga fasea | ÖstersundsAthletic | 2-21-0 | AthleticÖstersunds |

Kanpo estekak
-------------

* **(Samieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q306797
* Commonscat Multimedia: Östersunds FK

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 308301505

 |

* Wd Datuak: Q306797
* Commonscat Multimedia: Östersunds FK
**BK Häcken** (izen osoa *Bollklubben Häcken*) Suediako Göteborg hiriko futbol taldeetako bat da. 2022an Ligako txapelduna izan zen aurreneko aldiz.

Historia
--------

1940an sortu zen eta hamarkada luzetan talde apala izan ondoren 1983an maila gorenera igotzea lortu zuen urtebeterako izan bazen ere. 1990 urtean Kopako finalera iritsi zen bigarren mailan zela, baina Djurgårdens IF-ek 3-0 emaitzaz garaitu zuen. Hurrengo hamarkadan gora eta behera ibili zen eta 2009tik aurrera Allsvenskan mailan dabil, maila gorenean. 2012an bigarren postuan gelditu zen, IF Elfsborg txapeldunetik bi puntu eskasera, orain arteko emaitzarik onena.

Lehenengo titulua 2016ko Kopako txapelketa izan zuen, Malmö FF-ri penalti jaurtiketetan irabazitakoa. 2019an bigarren aldiz irabazi zuen Kopa eta 2022an lehenengo Liga eskuratu zuen, bigarrenari zazpi puntu aterata. Hainbat alditan sailkatu da UEFA Europa Leagueko kanporaketak jokatzeko, lehenengo aldia 2007-08an, baina ez da liga fasera iritsi.

Palmaresa
---------

### Suedian: 4

* Suediako Liga (1): 2022.
* Suediako Kopa (3): 2016, 2019, 2023.

Kanpo estekak
-------------

* **(Samieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q639723
* Commonscat Multimedia: BK Häcken

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 311494850

 |

* Wd Datuak: Q639723
* Commonscat Multimedia: BK Häcken
Ile gaztainatsuaren lehen planoa
Gaztaina-koloreko ileko emakume bat
**Gaztaina-koloreko ilea** edo **ile gaztainkara** ilehori ilun eta beltzaren arteko kolore tonalitate guztiena da.

Gaztaina-koloreko ilea bigarren kolorerik ohikoena da, ile beltzaren ondoren. Pigmentu ilun eumelaninaren maila altuak eta pigmentu zurbil feomelaninaren maila baxuak ditu. Gaztaina-koloreko ilea ohikoa da erdialdeko eta hegoaldeko Europan, mendebaldeko Asian, iparraldeko Afrikan eta Ozeanian. XVI. mendetik XX. mendera arteko europar emigrazioa dela eta, gaztaina-koloreko ilea duten herriak mundu guztiaren inguruan ere aurki daitezke, hala nola Ipar Amerika, Hego Amerika, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Siberia, etab.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Frost, Peter.  (2006). «Why Do Europeans Have So Many Hair and Eye Colors?» *Evolution and Human Behavior* in: *European hair and eye color - A case of frequency-dependent sexual selection?*. (27): 85-103..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2367101
* Commonscat Multimedia: Brown hair

---

 |

* Wd Datuak: Q2367101
* Commonscat Multimedia: Brown hair
**Siria-Libano kanpaina**, **Exporter Operazioa** izenez ere ezaguna, Britainiar Inperioko indarrek, Bigarren Mundu Gerran 1941eko ekainean eta uztailean egindako Siria eta Libanoren inbasioa izan zen (orduan Vichyko Frantziak kontrolatua).

1941eko apirilaren 1ean, estatu-kolpea izan zen Iraken, eta Irakeko Erresuma nazionalista irakiarren kontrolpean geratu zen, Rashid Aliren zuzendaritzapean. Gobernu hark laguntza eskatu zien Italia Faxistari eta Alemania Naziari. Anglo-irakiar gerrak (1941eko maiatzaren 2tik 31ra) Aliren erregimena eraistera eta gobernu britaniar-zale bat jartzea lortu zuen. Gatazka horretan, Vichyko ordezkari nagusiak, François Darlan almiranteak, Iraken britainiarren aurkako erasoetarako hegazkin alemanek Vichyko Gobernuak Sirian zituen aerodromoak erabiltzeko baimena eman zuen. Britainiarrek Siria eta Libano inbaditu zituzten ekainean, Ardatzeko potentziek Vichyk kontrolatutako Siriako Errepublika eta Libano frantsesak erabil ez zitzaten Egiptoren aurkako erasoen oinarri gisa. Inbasioren beldurra nabaria zen Ardatzak Greziako batailan (1941eko apirilaren 6tik 30era) eta Kretako guduan (maiatzaren 1etik 20ra) lortutako garaipenen ostean. Mendebaldeko Basamortuaren Kanpainan (1940 – 1943), Afrikako iparraldean, britainiarrak Battleaxe Operazioa prestatzen ari ziren Tobrukeko setioa arintzeko, eta Ekialdeko Afrikako Kanpainan ere borrokatzen ari ziren (1940ko ekainaren 10etik 1941eko azaroaren 27ra) Etiopian eta Eritrean.

Frantsesek gogor defendatu zuten Siria, baina uztailaren 10ean, 21. Brigada Australiarra Beiruten sartzear zegoenean, frantsesek armistizio bat bilatu zuten. Uztailaren 12ko gauerdia baino minutu bat geroago, su-etena jarri zen indarrean, eta kanpaina amaitu zen. *Saint Jean d'Acre* Armistizioa (Akreko Konbentzioa) uztailaren 14an sinatu zen, Sidney Smith kuartelean, hiriaren kanpoaldean. Entregak egiten ari ziren bitartean, *Time* aldizkariak Siria-Libano kanpaina "ikuskizun misto" gisa aipatu zuen, eta gaur arteko kanpaina nahiko ezezaguna da, parte hartu zuten herrialdeetan ere.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Sutherland & Canwell (2011), pp. 53–67.
2. ↑  Sutherland & Canwell (2011), p. 91.
3. ↑  Sutherland & Canwell (2011), p. 34.
4. ↑  Playfair (2004), pp. 221, 335–337.

Bibliografia
------------

* Playfair, Ian Stanley Ord.  (2004). *"The Germans come to the help of their Ally" (1941).*  The Naval & Military Press Ltd ISBN 978-1-84574-066-5. (Noiz kontsultatua: 2023-07-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q770698
* Commonscat Multimedia: Syria-Lebanon Campaign 1941

---

 |

* Wd Datuak: Q770698
* Commonscat Multimedia: Syria-Lebanon Campaign 1941
**Raj britainiarraren Armada** edo **Britainiar Rajeko Armada**, **Britainiar Indiar Armada** ere deitua (ingelesez British Indian Army), Segurtasun indar gisa balio izan zuen "Indian bertan" eta beste gerra eszenatoki batzuetan, batez ere Mundu Gerretan.

1903 eta 1947 artean, Indiako Armada bi erakunde bereizik osatzen zuten: Indiako Armada eta Britainiar Armada. Lehena Indian errekrutatutako erregimentuek osatzen zuten, britainiar ofizial atzerriratuekin batera, han betiko ezarrita zegoena. Bigarrena, Erresuma Batuko jatorrizko erregimentuak ziren, Indiara bidaltzen zirenak euren zerbitzua betetzeko, ondoren, inperioko beste toki batzuetan birkokatuak edo Erresuma Batura itzuliak izan zirenak.

Indiar Armada, 1857ko Indiako Matxinadaren ondoren eratu zen, koroak, gobernu zuzena ezarri zuenean, Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainia ordezkatuz, bere armada propioa zuena, bere onurekin ordaindua.

Konpainiaren armadak, batez ere, Bengala, Bihar eta Uttar Pradesh-eko goi kastako indiarrak biltzen zituen. Tropa hauek nagusi izan ziren matxinadan, britainiar ofizialengandik jasotzen zuten tratu gogorragatik. Matxinadaren ondoren, errekrutatzeak politikaz aldatu zuen britainiarrek "arraza martzialak" deitu zutena, bereziki sikhs, gurkhak, pashtun, garhwalis, mohyalak, punjabi musulman eta dograk. Jats eta balutxiek ere soldadu asko eman zituzten.

Indiako Armadaren funtzio nagusia, Ipar-Mendebaldeko Mugaren defentsa bezala ikusten zen, errusiarrek Afganistanetik egindako inbasio baten aurrean, barne segurtasuna, eta Indiako Ozeanoko espedizio gerra bezala. 150.000 gizonez osatua zegoen 1914an.

Lehen eta Bigarren Mundu Gerran, Indiako Armada oso baliagarria izan zen britainiar armaden alboko indar gisa, ez bakarrik Indian, baita beste leku batzuetan ere. Errekrutatzea guztiz borondatezkoa izanik, 1,3 milioi gizonek zerbitzatu zuten Lehen Mundu Gerran, gehienak Mendebaldeko Frontean, baina baita Ekialde Ertainean ere; eta 2,5 milioik Bigarrenean. 1932an, Akademia Indiar Militarrak, lehen aldiz, indiarrak ofizial postuetarako prestatzea ahalbidetu zuen. Ofizial gehienak ( % 65) sijeak izan ziren, eta infanterian, berriz, guztien % 20.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q642932
* Commonscat Multimedia: British Indian Army

---

 |

* Wd Datuak: Q642932
* Commonscat Multimedia: British Indian Army
**Megiddoko gudua** (turkieraz: *Megiddo Muharebesi*) 1918ko irailaren 19tik 25era bitartean Sharongo Lautadan, Tulkarem, Tabsor eta Arara artean Judeako Mendietan zein Esdralongo Lautadan, Nazareth, Afulah, Beisan, Jenin eta Samakh artea egin zen gudu zabala izan zen. Izena engainagarria da, oso borroka gutxi zian zirelako Tel Megiddotik gertu, baina Edmund Allenby komandante britainiarrak aukeratu zuen, erresonantzia bibliko eta sinbolikoagatik.

Lehen Mundu Gerrako Sinai eta Palestinako kanpaina aliatutako azken erasoa izan zen. Alde batetik Egiptoko Indar Espedizionario Aliatua egon zen, hiru gorputzekin, tropa muntatu bat barne, eta, beste aldetik Yildirim Armada Taldea Otomandarra, hiru armada zituena. Garai hartan Otomandar Palestinaren erdigunean eta iparraldean eta egungo Israel, Siria eta Jordaniako lurretan izan ziren batailak. Arabiar Iraultzaren indarrek otomandar komunikazio-lerroei eraso egin ondoren, eta Otomandarrak distraituz, Britainia Handiko eta Indiako infanteria-dibisioak eraso eta hautsi egin zuten otomandar defentsa-lerroak Sharongo guduan, kostaldeko sektorean. Basamortuko Zaldizko Gorputzak sortutako zuloa zeharkatu zuen, eta Zazpigarren eta Zortzigarren Otomandar armadak ia inguratu zituen, oraindik ere Judeako Mendietan zirenak. Nablusko gudua, gudu honen ataletako bat, ia aldi berean libratu zen Judean Mendietan Nablusen parean eta Jordan ibaia gurutzatzeko lekuetan. Otomandar Laugarren Armadari eraso egin zioten gero Moabeko muinoetan, Es Salt eta Ammanen.

Gudaa horien ondorioz, aliatuek dozenaka mila preso eta kilometro asko harrapatu zituzten. Batailen ondoren, Daraa irailaren 27an harrapatu zuten, Damasko urriaren 1ean, eta Haritan, Aleporen iparraldean, operazioek indarrean jarraitzen zuten Mudrosko Armistizioa sinatu zenean, aliatuen eta otomandarren arteko liskarrei amaiera emateko.

1. ↑    ISBN 978-0-8021-3787-6..
**Bisan hiriko herri turistikoa** Gazako iparraldean dagoen laket-lorategia da.

  

Steelek eta Aronsonek (1995) aztertutako beste ikerketa-ildo batek erakusten du talde estereotipatuetako kideengan eragina izan dezakeela beren taldearen estereotipoaz kontziente izateak hutsak, eta horrek estereotipoa baieztatzen duen moduan jokatzera bultza ditzakeela (ikus Crocker eta Quinn, 2001).

270 dunameko laket-parkeak ezkontza areto berria, lorategiak, futbol zelaiak, tamaina olinpikoko igerilekua, 19 hektareako zooa, jolastokiak eta jatetxeak ditu. Astebururo 6.000 lagun bisitatzen omen dira; batzuk gobernuak diruz lagundutako autobusetan iristen dira. Iristean, bidaiariek sarrera kuotak ordaintzen dituzte. Gobernuaren jabetzako lurretan eraiki zen 1,5 milioi dolarreko kostuarekin eta Fathi Hammad Hamaseko Barne ministroak gainbegiratzen du. 

Herri turistikoa gobernuak eraiki zuen Barne Ministerioko lursailetan, lehen zabortegi gisa erabiltzen zirenak. 

Ashraf Abu Al-Houl kazetari egiptoarrak Al-Ahram-en idatzitakoaren arabera, herri turistikoa azkar hazten ari den Gazako laket-parkeen taldeetako bat da, besteak beste, Zahrat Al-Madain, Al-Bustan estazioa eta Crazy Water Park, hainbeste horietatik 2010eko otsailean Gazara egin zuen bisitaren eta 2010eko uztailean itzuleraren artean osatu ziren, Gaza "ia ezaguezina" izateko.  Jarraitzen du: "Erabateko oparotasun sentsazioa da nagusi, Gazako kostaldean eta ondoan dauden resort handiek erakusten duten moduan. Gainera, Gazako dendak betetzen zituzten merkantzia eta luxuak ikusteak harritu egin ninduen. Salgaiak Egipton baino merkeago saltzen dira. gehiena Egiptoko merkatukoa den arren, eta tuneletatik kontrabandoan sartzeko bidalketa-kostuak eta kostuak gehitzen diren arren, garestiagoa izango zela espero zitekeen... Israelek itsasontzien aurkako krimenaren aurretik ere hautsi zen setioa. Maiatzaren amaieran Askatasunaren ontzidiarena; jadanik dena sartzen ari zen Egiptotik Gazako Zerrendan. Hori horrela izan ez balitz, enpresaburuek ezin izango lukete hainbeste resort eraiki lau hilabete baino gutxiagoan». 

Reuters-en arabera, resorta "eraikuntza-boom" baten parte da, "aisialdi-instalazioen" "eraikuntza-boom" baten parte da, eta batzuk Hamas kritikatzera bultzatu ditu Bisan City-ko turismo herrixkan eta Crazy Water Park-en aisialdi guneetan dirua jarri izana etxebizitza eta azpiegituretan baino.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  "New Gaza Leisure Projects Focus on Fun Not Hardship" August 2, 2010, Reuters, New York Times.
2. 1 2   translation by MEMRI, July 28, 2010, Al Ahram,
**Sparta Rotterdam** Herbehereetako Rotterdam hiriko bigarren futbol talde arrakastatsuena da, 6 Liga eta 3 Kopa irabaziak dituelarik.

Historia
--------

1888ko apirilaren 1ean sortu zen eta 1890an jokatu zuen lehenengo partida ofiziala. Lehen Mundu Gerraren aurretik bost Liga irabazi zituen garaiko talderik indartsuena bihurtu zelarik.

1958ean Kopa irabaztearekin batera garai arrakastatsu berri bati eman zion hasiera. Liga bat eta hiru Kopa lortuko baitzituen. Europako txapelketetan ere aritu zen 1972 artean hainbat alditan sartu zelarik. 1960an Europako Kopako final laurdenetara iritis zen.

Azken garai ona 1983 eta 1986 artean izan zuen. Ez zuen titulurik lortu baina bi aldiz sailkatu zen UEFA Kopara.

Palmaresa
---------

### Herbehereetan: 9

* Herbehereetako futbol liga (6): 1908-09, 1910-11, 1911-12, 1912-13, 1914-15, 1958-59.
* Herbehereetako futbol kopa (3): 1958, 1962, 1966.

### Nazioartean: 0

* Europako Kopa: final laurdenak 1960an.

Kanpo estekak
-------------

* **(Nederlanderaz)****(Ingelesez)**Taldearen webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q209895
* Commonscat Multimedia: Sparta Rotterdam

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 295842213

 |

* Wd Datuak: Q209895
* Commonscat Multimedia: Sparta Rotterdam
**San Martin eliza** Itzagaondoko Ardatz kontzejuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.

Eraikina
--------

Ibarreko erromanikoaren ohiko tipologiari jarraituz, San Martin elizak nabe bakarra du, kanoi erdi zorrotzeko gangaz eta zirkuluerdi-formako absidez estalia. Egitura horren gainean, Migel Altuna hargin tolosarrak hainbat berrikuntza egin zituen XVI. mendearen amaieran. Erretaula nagusia barrokoa da eta XVII. mendeko bigarren erdialdeko beste erretaula bat izan zuen. Harrobiko etxe batzuk dogotiko berantiarreko elementuak dituzte, eta beste batzuk erdi-puntuko atetzarrak. Traza atikozko eta tailu fineko gurutze batek, gurutzearen inguruan dauden irudi ezberdinak erakusten ditu.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ARDATZ.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Ardatz
* Itzagaondoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110520953

 |

* Wd Datuak: Q110520953
**Herodion** (antzinako grezieraz: Ἡρώδειον; arabieraz: هيروديون‎; hebreeraz: הרודיון‎), **Herodium** (latinez) edo **Jabal al-Fureidis** (arabieraz: هيروديون‎, *Jabal al-Fourdis*, euskaraz: «paradisu txikiko mendia») Herodes Handia erregeak, Jerusalemgo asmondarren aurkako garaipen militar baten ondoren, k.a. 23 eta 20 urteen artean eraikitako jauregi-gotorlekua izan zen. Jerusalemdik 12 kilometro hegoaldera eta Betleemdik 5 kilometro hego-ekialdera dago, Zisjordanian.

Aztarnategia C eremuan dago, hau da, israeldar administrazio zibilpean, eta Israelgo Natura eta Parkeen Erakundeak kudeatzen du.

Etimologia
----------

Herodiona Herodes Handiaren omenez deitzen den leku bakarra da. Gurutzatuek "Frankoen Mendia" deitzen zioten. Bertako biztanle arabiarrek, berriz, *Jabal al-Fourdis* ("Paradisuko mendia") deitzen diote.. Hebrear izen modernoa, *Herodion* (hebreeraz: הרודיון‎), greziar izenaren transliterazioa da. Hala ere, israeldar arkeologoek hebreerazko lekuaren jatorrizko izena *Herodis* (hebreeraz: הרודיס‎) zela baieztatu dute, Judeako basamortuko Muraba'at kobazuloetatik berreskuratutako Bar Kokhbaren gutunetako batean agertzen den bezala. Iturri batzuek *Fourdis* arabierazko izena hebreerazko izenaren endekatzea izan daitekeela diote.

Historia
--------

Herodesek idumearrak Jerusalem baino Herodion nahiago zuen atseden-lekutzat. Bertan lurperatu zuten Herodes Jerikon hil ondoren. Ondoren, toparka batek hiria hartu zuen, baina haren distira iragankorra izango zen, Flavio Joseforen deskribapen distiratsuaren ondoren Ptolomeok ez baitzuen aipatzen. Judu matxinada handian (66-73), gotorleku bezala balio izan zuen, eta 71. urtean, Luzilio Baso eta bere Legio X Fretensis Masadarantz zihoazenean, erromatarrek konkistatu eta suntsitu zuten. Izan ere, Herodion, Masada eta Makeronte juduen erresistentziaren azken hiru guneak izan ziren. Abandonatuta, juduen hirugarren matxinadan (132-135) erabili zuten berriro, eta, ondoren, hutsik geratu zen V. mendera arte. Mende horretan, berriz ere gune erlijioso gisa populatu zuten, eta komunitate monastiko batek okupatu zuen. San Jeronimok Bethaccarem izeneko hiri batez hitz egiten zuen. Aztarnategiko behealdean hiru eliza aurkitu dira.

Gurutzadetako "Frankoen Mendi"tzat ere hartu dute (ustez Jerusalem erori ondoren, berrogei urtez iraun zuena baina hori, ziur aski, 1483an Felix Fabriren *Evagatorium: de Monte Rama et ejus Oppido fortissim* lanean agertutako kondaira bat besterik ez da).

2007ko maiatzaren 8an, Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearreko israeldar arkeologoek Herodes Handiaren hilobia Herodioian aurkitu zutela iragarri zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Cook, Jonathan.  (2013-3-1). «Herod exhibit digs up controversy» *Al Jazeera*.
2. ↑  Guérin, Victor. *"Description de la Palestine* L'imprimerie Impériale: Paris 1869, pp. 125–132.
3. ↑  Roland de-Vaux, *Descubrimientos en el Desierto de Judea*, vol. 2, Oxford 1961, pp. 126, 130 – 131
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La Universidad Hebrea anuncia el hallazgo de la tumba del rey Herodes» *El Mundo* 2007/05/08.

Kanpo estekak
-------------