recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kingda Ka** Amerikako Estatu Batuetan dagoen errusiar mendia da, hain zuzen ere Six Flags Great Adventure-n, Jackson, New Jerseyn dago. 2005eko maiatzaren 21ean izan zen bere irekitza, momentu hartan munduko errusiar mendirik altuena eta azkarrena bihurtu zen Top Thrill Dragster-en aurretik. Mekanismo hidrauliko baten bitartez 3,5 segundutan 206 km/h hartzeko gai da.

Fitxa
-----

|  |  |
| --- | --- |
| **Kokapena** | Six Flags Great Adventure |
| **Mota** | Altzairu - eserita - *launched* |
| **Altuera** | 139 m |
| **Gehieneko abiadura** | 206 km/h |
| **Luzeera** | 950 m |
| **Inbertsio kopurua** | 0 |
| **Azelerazioa** | 0-206 km/h 3,5 segundutan |
| **Iraupena** | 50 s |

Historia
--------

Kingda Ka ofizialki 2004 ko Irailaren 29an eman zuten haren berri munduko azkarrena eta altuena izango zenaren bezala.
2005 eko Urtarrillaren 13 an bukatu zuten eta 4 hilabete geroago ireki egin zuten.

Rollback
--------

Batzuetan posiblea da Kingda Karen jaurtiketa 139 metroak ez igotzea hori gertatzen denean *rollback* gertatzen da. Errusiar mendien fanatiko askok ansian *rollback-ak* gertatzea nahi dute.

Kingda Karen markak
-------------------

- Jauzi luzeena errusiar mendia batean (127 m)
- Errusiar mendi altuena (139 m)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q830458
* Commonscat Multimedia: Kingda Ka

---

 |

* Wd Datuak: Q830458
* Commonscat Multimedia: Kingda Ka
**Kaftoun** (arabieraz eta ofizialki كفتون) Libanoko herri txiki bat da eta *Nahr el Jaouz* (Intxaur edota Intxaurrondo ibaia) ibaiaren iparraldeko erriberan dago Koura barrutian, ipar Libano. Herriak hirurehun biztanle ditu gutxigorabehera, hirurogeita hamalau etxeetan bereizita. Herriko biztanle gehienak kristau ortodoxoak dira (Eliza ortodoxoa).

"Kaftoun" izenak "hondeatua" edota "zizelkatua" esan nahi du arameraz.
Asirieraz, *Kftuna* hitzak "ganga-formakoa" esan nahi du. Hitzaren jatorri biengatik, herria Theotoseko Monasterioagatik izendatua izan dela ondorioa atera daiteke. Monasterioa, *Nahr el Jaouz* ibaiaren erriberako harri gorrizko sakanetan hondeatua izan zen.

Kaftounek hiru eliza historikoak ditu: San Pokas-eko Eliza, San Sergio eta San Bacchus-eko Eliza VI. mendean eraikita eta Theotokos Monasterio ezagunagoa. Monasterioak XI. mendeko alde-bikoitzako ikono bizantziar (Bizantziar arte) bat dauka.

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6346265
* Commonscat Multimedia: Kaftoun

---

 |

* Wd Datuak: Q6346265
* Commonscat Multimedia: Kaftoun
Juan de Fuca Plakaren mapa
**Juan de Fuca plaka** Ipar Amerikako plakaren mendebaldeko ertzaren iparraldean subduzitzen den plaka tektoniko bat da. Juan de Fuca esploratzailearen izena darama. Hegoaldean, San Andres failarekin muga egiten du, eta, mendebaldean, Pazifikoko plakarekin. Juan de Fuca Plaka, hiru zatitan apurtu zen. Horietatik, erdialdeko zatia da Juan de Fuca izena daramana, hegoaldekoa, Gorda Plaka eta, iparraldekoa, Esploratzailearen Plaka deitzen diren bitartean, Nazcako plakarekin eta Cocosko plakarekin batera, Juan de Fuca plaka da Farallon plakaren azken hondarretako bat.

Plaka honek, subduzitzean, Kaskadiako sumendi katea eratu du, Ozeano Bareko Suzko Eraztunaren zati dena, Ipar Amerikaren mendebaldeko kostaldearekin batera, Britainiar Kolunbiatik (Kanada) Kalifornia iparralderaino (Ameriketako Estatu Batuak).

Juan de Fuca plakan egon zen azken lurrikara handia Kaskadiako lurrikara izan zen, 9. mailakoa. Japoniako artxibategiak aztertuta, 1700eko urtarrilaren 26an gertatu zela ondorioztatu da.

Ikus, gainera
-------------

* Plaka tektonikoen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q860385
* Commonscat Multimedia: Juan de Fuca tectonic plate

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 241869993
* GND: 4614877-2
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q860385
* Commonscat Multimedia: Juan de Fuca tectonic plate
*Le Graseko leihoko ikuspegia* (1826), Nicephore Niepce. Lehen argazki iraunkorra kontsideratzen dena.
**Argazkia**, **fotografia** edo **fotoa** argiaren eraginez argiarekiko sentikorra den gainazal batean, orokorrean argazki-filmak edo sentsore elektronikoak (CMOS, CCD...), sortzen den irudia da. Argazki gehienak argazki-kamera bat erabiliz egiten dira. Argazkiak sortzeko prozesuari argazkigintza deritzo.

Argazkien edizioa
-----------------

Gaur egun argazki analogikoa ez da apenas erabiltzen eta argazkigintza digitala ordenagailuko edizioarekin osatzen da. Hauek dira, besteak beste, irudiei egiten ohi zaizkien edizio-operazioak:
Berrenkoadratu, moztu; irauli, biratu; begi gorriak kendu; elementu batzuk kendu eta besteak klonatu; lotu, panoramikak egin; zonak hautatu eta irudi osoa edo hautapena: argitu edo ilundu, kontrastea handitu edo txikitu; kolorea kendu (zuri-beltza), sepia, kontrastea eta saturazioa aldatu; enfokatu eta desenfokatu.
Filtroak aplikatu.

Historia
--------

Dagerrotipotik pixelera, argazkiak egiteko modua asko aldatu da historian zehar.

Argazkilaritzaren historiaren gainbegirada bat, Daguerrotipoetatik pixeleraino. Denborarekin egindako aurrerapen teknologiko nagusien laburpen bat.

Ikus, gainera
-------------

* Zeluloide
* Ordu urdin

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q125191
* Commonscat Multimedia: Photographs

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX5169059
* BNF: 12010336g (data)
* LCCN: sh85101195
* NARA: 10657329
* SUDOC: 028224248
* AAT: 300046300
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D059036

 |

* Wd Datuak: Q125191
* Commonscat Multimedia: Photographs


|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikiztegian** orri bat dago honi buruz: ***argazki***. |
**Kamnik** (ˈkaːmnik ahoskatua, alemanez: *Stein*), Esloveniako hiri jendetsuenetan hamargarrena da; Erdialdeko Esloveniako bigarrena, Ljubljana hiriburuaren ondoren. 2016an, 13.768 biztanle zituen.

Geografia
---------

Kamnik Alpeek inguraturik dago herria eta Ljubljanatik 24 kilometro iparraldera.

Historia
--------

Kamnik izena XI mendean aipatzen da lehen aldiz baina 1229koa da herriaren lehen aipamena. Ljubljana eta Celjeren arteko errepidean posta-hiri garrantzitsua dela esaten da. Honek Esloveniako hiri zaharrenetakoa egiten du.

Erdi Aroan txanpona egiteko etxea izan zuen eta hainbat familia aristokratiko bizi izan zen bertan, Andech kondeak (Bavariarren ahaideak) aipagarrienak. Erdigunean dauden bi gazteluren aztarnak gelditzen dira oraindik. Frantziskotar monasterioa ere han dago, egoera onean mantendua.

Bigarren Mundu Gerran naziek okupatu zuten kroaziar eta serbiar soldaduen laguntzarekin. 1945eko maiatzaren 11n, esloveniarrek hiria askatu eta soldadu horiek hil zituzten, eta Cuzak zelaiko hobi komunean ehortzita daude.

Ondasun nabarmenak
------------------

Herria Austria-Hungariako Inperioaren estiloan eraikita dago. Fatxada gehienak azken urteetan berriztu dituzte.

Iruditegia
----------

* Hiriaren ikuspegia.Hiriaren ikuspegia.
* Kamnik Alpeak elurtuta.Kamnik Alpeak elurtuta.
* Zaprice gaztelua (Grad Zaprice).Zaprice gaztelua (*Grad Zaprice*).
* Zaprice gaztelua (Grad Zaprice).Zaprice gaztelua (*Grad Zaprice*).
* Gaztelu txikia (Mali grad).Gaztelu txikia (*Mali grad*).
* Frantziskotar monasterioa.Frantziskotar monasterioa.
* Kamfest jaialdia.Kamfest jaialdia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Eslovenieraz)** **(Ingelesez)** Udalaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15883
* Commonscat Multimedia: Kamnik

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132644582
* BNF: 16568128p (data)
* GND: 4295191-4
* LCCN: n89110826
* NKC: ge705500
* SUDOC: 191623091

 |

* Wd Datuak: Q15883
* Commonscat Multimedia: Kamnik
**Anne Laura Dorinthea McLaren** (Londres, 1927ko apirilaren 26a - 2007ko uztailaren 7a) britainiar biologoa izan zen, garapen biologiaren arloan aitzindaria. Bere lanak in vitro ernalketa teknika garatzen lagundu zuen.

Biografia
---------

Aberconway-en bigarren kondea zen Henry McLaren eta Christabel Mary Melville MacNaghten alaba izan ziren. Londresen jaio zen eta hirian bizi izan zen Bigarren Mundu Gerra hasi zen arte, bere familia Bodnant-era (Ipar Gales) joan zen bizitzera. Ume gisa, HG Wells-en "Things to come" liburuaren zinemarako bertsioan agertu zen 1936an.

Zoologia ikasi zuen Oxfordeko Unibertsitatean, eta berehala arteetan masterra lortu zuen. 1949an Drosophila saguaren izurritan jarraitu zituen bere graduondoko ikasketak J. B. S. Haldaneren gidaritzapean, University College Londonen. Peter Medawar-en gidaritzapean, untxiaren genetika eta ondoren birus neurotropikoak aztertu zituen Kingsley Sanders-ekin. 1952an doktoratu zen eta Donald Michie bikotekidearekin ezkondu zen 1952an.

Senarrarekin batera, University College London-en lan egin zuen 1952tik 1955era eta gero Royal Veterinary College-n, saguetan lumen ornodunen aldakuntza aztertuz amaren ingurunearen ondorioz. Orduan saguen ugalkortasuna aztertzera dedikatuko zen, baita obulutegiko hiperestimulazioa ere. Aldi berean, Susan Fiona (1955), Jonathan (1957) eta Caroline (1959) jaio ziren.

Ezkontza lagunarteko dibortzio batean amaitu zen 1959an, eta Edinburgora joan zen, Animalien Genetika Institutuan lan egitera, ikerketak egiten jarraitzeko.

1959tik 1977ra Edinburghen lan egitera dedikatu zen, ugalkortasunarekin, garapenarekin eta epigenetikarekin lotutako hainbat gai ikertuz, besteak beste, saguetan, enbrioi-transferentzia eta eskeletoen ezaugarriak enbrioiaren transferentziaren teknika garatzea. 1973an, Edinburghen utzi zuen Londresko Erresuma Batuko Kontseilu Medikoko Ikerketa Medikoko Kontseiluko zuzendari izateko. 1992an, unitatetik erretiroa hartu eta Cambridgera bizitzera joan zen eta urte berean Gurdon Institutuan sartu zen.

Auto istripu batean hil zen 2007ko uztailaren 7an, 80 urte zituela, 83 urteko senar ohiarekin batera, M11 autobidean, Londres iparraldean, Cambridgera zihoazela.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q542428
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 22201744
* ISNI: 0000 0001 0878 0513
* BNF: 122762080 (data)
* GND: 124150632
* LCCN: n81017206
* NDL: 00449536
* NKC: uk2007399531
* CiNii: DA00773083
* SNAC: w6c63brf
* SUDOC: 03157341X
* BIBSYS: 90371606
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q542428
**Kaspiar sakonunea** (errusieraz: Прикаспийская низменность, translit.: *Prikaspíyskaya nízmennost*) erdialdeko Asiako eskualde geografiko bat da, 200.000 km²-z Kaspiar itsasoko iparraldeko kostaldearen ingurutik hedatzen dena, Errusian eta Kazakhstanen. Bere osotasunean itsas mailaren azpitik dago. Kaspioren kostaldearen inguruan, kota -26,5 metrokoa da.

Geografia
---------

Geologiaren ikuspuntutik, Kaspiar sakonunea Mendebaldeko Siberiako ordoki zabalarekiko simetrikoa da, honetatik, Turgairen haranak banatzen duelarik. Ekialdeko Europako ordokiarekin dituzten mugei dagokienez, ez daude ondo definituta. Kaspiar sakonunea Europa, Ekialde Ertaina eta erdialdeko Asiatik hedatzen den Aral-kaspiar sakonunearen zati da.

Kaspiar sakonunean petrolio-putzu garrantzitsu batzuk daude. Sarri, era berean, gatz metaketa garrantzitsuak daude (gatz-kupula) klima idorraren eta eskualdea Paratetis izeneko itsaso handian murgildua egotearen ondorioz.

Hidrografiaren ikuspuntutik, eskualdea oso pobrea da. Ur ibilguak, Volga eta Ural ibaietako beheko ibilguen salbuespenekin, oso gutxitan izaten dira iraunkorrak, horietako asko uda partean erabat lehortzen baitira. Sakonune endorreiko ugari ere badaude (Mali Uzen eta Bolxoi Uzen ibaien arroak, adibidez). Gauza bera esan daiteke lakuei buruz, oro har txikiak baitira eta gazitasun handia baitute.

Klima eta landareria
--------------------

Kaspiar sakonunea klima lehorra eta oso kontinentala nagusitzen den eskualdea da. Udak beroak dira, batez besteko tenperaturak 22 °C eta 24 °C artekoak; neguak ere hotzak dira (urtarrileko batez besteko tenperaturak -8 °C eta -14 °C artekoak dira), baina elur gutxikoak.

Landaredia, oso pobrea dena, ezaugarri klimatikoen ondorio zuzena da. Eremu ez hain idorretan, mendebaldeko eta iparraldeko muturretan, estepa dago, erdibasamortutar eskualdea hegoalde eta ekialderantz zeharkatzen duena.

Landare-mantuan gertatzen diren aldaketa hauek, lurraren gainean ere islatzen dira: esteparen bereizgarri den lur beltza (*txernozem*) poliki-poliki argitzen joaten da, hurritz koloreko lur bat sortuz (*kastanozem*), sarri gatz-metaketa bakanek zeharkatzen dutena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Instituto Geográfico De Agostini.  (2005). «Enciclopedia geográfica» *Corriere della Sera* (Milan: RCS Quotidiani s.p.a.) 6-7 ISSN 1824-9280..
2. ↑   **(Ingelesez)**
3. ↑  Sobietar Entziklopedia Handia **(Errusieraz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q737789
* Commonscat Multimedia: Caspian Depression

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248514716
* GND: 4029863-2
* SUDOC: 134942523
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q737789
* Commonscat Multimedia: Caspian Depression
*Asahi Graph* 1937ko iraila: tropa japoniarrak Txinako iparraldean
***Asahi Graph*** (japonieraz: アサヒグラフ, *Asahi Gurafu*?)
Japoniako astekari grafikoa izan zen, 1923tik 2000ra bitarte argitaratu zena. 

Asahi Graph 1923ko urtarrilaren 25ean hasi zen Asahi Shinbunsharen eguneroko gehigarri gisa (*Asahi Shimbun*en editorea eta, laster, baita *Asahi Camera*rena ere); 1923ko irailaren 1era arte iraun zuen horrek, Tokioko lurrikara handiak gelditu zuenean. Astekari bezala itzuli zen azaroaren 14tik aurrera. 1926an, *Asahi Graphic*ekin bateratu zen, argitaletxearen Osakako adarra 1921eko urtarrilaren 2tik argitaratzen zuen astekaria.

*Asahi Graphek* Bigarren Mundu Gerran biziraun zuen eta *Life* aldizkari estatubatuarraren baliokide japoniar gisa berpiztu zen. Aldizkariaren azken ale arrunta 2000ko urriaren 13koa da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17452513
* Commonscat Multimedia: Asahi Graph

---

 |

* Wd Datuak: Q17452513
* Commonscat Multimedia: Asahi Graph
**Jugurta** (K.a. 160-K.a. 104) Numidiako erregea izan zen K.a. 116 eta K.a. 106 bitartean.

Biografia
---------

Masinisa K.a. 148an hil ondoren, honen oinordekoa bere seme Mizipsa izan zen. Garai hartan bere iloba Jugurta hain ospetsua zen Mizipsak Hispaniara bidali behar izan zuela, Jugurtak, egonaldi hau eragin handiko erromatarrekin harremanak izateko probestu zuelarik. Erromatarrak eroskerian oso erraz erortzen zirela ikusita, etorkizunean Jugurtak ahuldade hori probestu zuen. Eszipion Emilianorekin parte hartu zun Numantziako setioan hirugarren zeltiberiar gerran.

Mizipsa K.a. 118an hil zenean, erresuma bere bi semeak ziren Aderbal eta Hiempsal eta bere iloba Jugurtaren artean banatua izan zen. Berehala, Jugurtak Hiempsalen aurka borrokatu eta hil egin zuen. Jarraian Aderbalen aurka borrokatu zuen, garaitua izan zena eta Erromara ihes egin zuena laguntza bila. Erromatar ofizialak, agian erosiak, edo agian arazoa ahalik eta azkarren konpontzeko gogoz, Numidia bi zatitan banatu zuten, ekialdea Aderbalentzat eta mendebaldea Jugurtarentzat.

### Jugurtaren gerra

Jugurta ez zen ase erabaki honekin, eta K.a. 113an Aderbalen zatiko hiriburua zen Cirta inbaditu zuen, Erroma biziki haserretu zelarik, han finkatutako zenbait italiar merkatari hilak izan baitziren, Aderbal beraz gain. Erromak K.a. 111n derrigorrez parte hartu behar izan zuen Luzio Kalpurnio Bestia kontsul erromatarrak zuzendutako kanpaina labur batean. Jugurta errenditu egin zen, baina beretzat oso mesedegarria izan zen bake itun bat lortu zuen, beste behin, eroskeria bidez lortua izanaren susmoa zuena. Ondorioz, plebearen tribunoa zen Gaio Memmiok ikerketa bat bultzatu zuen, Iugurta beraren presentzia ere eskatuz, baina erositako beste tribuno bat zen Gaio Bebiok atzera bota zuen Memmioren ekimena. Jugurtak Erromara joan behar izan zuen, baina ez zen deklaratzera iritsi.

Gerra berriz hasia, Erromak Kinto Zezilio Metelo Numidiarra kontsula bidali zuen, amaigabea zirudien bost urteko kanpaina batean aritu zena K.a. 111 eta K.a. 106 bitartean. Gerraren norantzaz egonezinik, Meteloren ordezkari militarra zen Gaio Mario Erromara itzuli zen kontsulatua lortzeko asmoz, eta behin lortu ondoren, gerrara itzuli eta operazioen agintea hartu zuen. Zenbait garaipen garrantzitsuren ondoren, Gaio Mariok Bomilkarren adiskidetasuna lortu zuen, Jugurtaren amaren neba eta numidiar erregearen ordezkari militar garrantzitsuena zena, Jugurta tronutik kentzeko betebeharra emanaz, baina asmo hau agerian geratu zen, eta Jugurtak exekutatu egin zuen hau bere goardiaren artean nahigabea sortzen ari zen bitartean.

Mariok, orduan, bere legatua zen Luzio Kornelio Sila bidali zuen Jugurtari babesleak kentzeko. Silak Boko I.aren laguntza lortu zuen, baita Jugurta harrapatzea ere, kateaz kargaturik Erromara bidalia eta K.a. 104an exekutatua izan zena.

Ikus, gainera
-------------

* 1248 Jugurtha asteroidea, haren omenez izendatua.
**Antonio Zubiaurre Otegi** (Alkiza, 1956ko urtarrilaren 29a – *ib.*, 2004ko urriaren 13a) gipuzkoar politikaria izan zen, 21 urtez Alkizako alkatea izandakoa.

Arana bailarako Arritzaga baserrian jaio zen Antonio eta Luisaren seme bakarra. Herriko eskolan ikasketak bukatu eta gero Asteasuko Echesa enpresan hasi zen lanean. Bertan aritu zen lanean 1995ean sufritzen zuen diabetes gaitzaren ondorioz jubilatu zen arte.

Udalgintza
----------

Franco hil osteko lehen udal hauteskundeetan zinegotzi aukeratu zuten Bittor Sorarrain buru zuen Alkizako Herriaren Alde hautagaitzan. 1983ko udal hauteskundeetarako alkategai aurkeztu zen Euskadiko Ezkerrak babestutako zerrenda batean. Zerrendak bost zinegotzi lortu zituen eta Antonio alkate aukeratu zuten.

1987ko eta 1991eko udal hauteskundeetan ere Euskadiko Ezkerraren zerrendaburu izan zen eta alkate aukeratu zuten. Kasu horietan zerrendak zinegotzi guztiak bildu zituen.

1995eko udal hauteskundeetarako Euskadiko Ezkerra deseginda zegoen eta Antoniok Alkizako Abertzale Ezkertiarrak hautagaitza independentea bultzatu zuen. Urte horrez gero Alkizako Abertzale Ezkertiarrak zerrendak udal hauteskunde guztiak irabazi ditu eta zinegotzi guztiak lortu. Antoniok alkate lanetan jardun zuen hil zen egunera arte. Jon Rotetak ordezkatu zuen.

Udalgintzan guztira 25 urte egin zituen, horietako 21 alkate moduan.

Egindakoak
----------

Antonio Zubiaurreren oroitarri Alkizako plaza, Koldobika Jauregiren lana
Antonioren agintaldietan Alkizan buruturiko proiektuen artean hauek azpimarra daitezke: Plaza berritzea eta zabaltzea, Erretore-etxeko lehen solairua erostea eta kultur etxea bertan antolatzea, herriko lehen hobi septikoa, eskola berritzea, herri-ostatua berritzea jangela erantsiz eta horren azpian udal biltegia antolatuz, San Martin eliza berritzeko Europako Batzordearen diru-laguntza lortzea eta 1996ko hirigintzako plan orokorra onartzea zeinak posible egin zuen herrian etxe berriak eraikitzea, despopulazioa gelditzea eta biztanle-kopurua hazten hastea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q89360690
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 148283

 |

* Wd Datuak: Q89360690
**Jost Amman** edo **Jodocus Amman** (Zürich, 1539ko ekainaren 13a - Nurenberg, 1591ko martxoaren 17a) suitzar artista bat izan zen, bereziki, bere zurezko grabatuengatik, batez ere liburuen ilustrazioetarako eginak, nabarmendu zena.

Biografia
---------

Logika eta ikasketa klasikoko irakasle baten semea zen, eta bere historia pertsonalaz gutxi dakigu: 1560. urtean Nurenbergera joan zen eta bertan bizitzen jarraitu zuen, 1591ko martxoan hil arte. Hasieran Virgil Solisekin lan egin zuen, grabatzaile emankorra eta liburu-ilustratzailea. Ammanen emankortasuna oso nabarmena izan zen, bere tailerreko ikasleetako batek egindako adierazpenean adierazten denez, lau urtez egindako grabatuek heno gurdi bat beteko zutela adierazi zuen. Berlingo Kupferstichkabinett-en daude bere jatorrizko lan ugari. 1.500 marrazki inguru egozten zaizkio. Liburuak ilustratzeko egurrezko grabatuen ekoizle handienetakoa izan zen, izan ere, garai hartan grabatuen matrizea egurretik metalera pixkanaka pasatu baitzen. Nahiz eta egur-grabatzaile gehienek bezala, normalean beste hirugarren bati uzten zion egurrezko blokea ebakitzea. Egurra ebakitzeko labana bat eta hegazti-luma bat bere lan batzuetan  agertzeak, batzuetan Ammanek bere blokeak ebaki zituela iradokitzen du.

Bere lanen artean, Frantziako errege-erreginetako grabatuak nabarmentzen dira, bakoitzaren biografia laburra batekin, 1576an Frankfurten agertu zena. Era berean, Sigismund Feierabendek Frankfurten argitaratutako Biblia irudiztatzen duten zurez egindako grabatuetako asko ere egin zituen. Balio handiko beste sail bat Omnium Liberalium Mechanicarum et Seden-tariarum Artium Genera Continens da, 115 ilustrazio dituena. Ammánen marrazkiak xehetasunetan zehatzak dira, batez ere jantzietan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116240
* Commonscat Multimedia: Jost Amman

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 32038452
* ISNI: 0000 0001 0884 8733
* BNE: XX1307334
* BNF: 12173832m (data)
* GND: 118502573
* LCCN: n50021592
* NDL: 00746761
* NKC: jn19990000160
* NLA: 35006056
* SNAC: w6n87rm9
* SUDOC: 032865376
* ULAN: 500115433
* BIBSYS: 90547743
* UB: a1046495
* ICCU: SBLV002338
* Open Library: OL1057500A
* SIKART: 4022856
* KulturNav: id
* RKD: 1548
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 019080
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* FMIS: LSH/agents/120

 |

* Wd Datuak: Q116240
* Commonscat Multimedia: Jost Amman
**Jostailu eta Automaten Museoa** (katalanez, *Joguets i Autòmats-en Museu*) jostailu eta automaten museo bat izan zen, Verdú-n, Katalunia erdian. 2004an inauguratu zen, eta 2013an itxi eta eraikina arte-galeria bihurtu zen.

Manel Mayoral-ek sortu zuen museoa, eta jostailu zahar eta berrien bilduma zabala egin zuen. "Cal Jan" izeneko etxe zahar batean hartu zuen ostatu, Verduko plaza nagusian, hiru solairu baino gehiagotan eta 2.000 metro karratu baino gehiagotan, erdia azalera modernoan.

Cal Jan XV. mendean eraiki zuten, kale bereko beste eraikin guztiak bezala, eta Verdú etxe garrantzitsu bihurtu zen. Lehen solairuko kartelak XVII. mendeko arkitekturaren adibide dira. Izan ere, 1695eko inskripzio bat dago fatxadan, etxea berreraiki zen urtea. 1999an eraikina museo bihurtzen hasi zen, eta asko zabaldu eta birmoldatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *El Museu de Joguets de Verdú serà en un Museu d'Art el 2013.*  TV3 (Catalonia) 2012-10-25.
2. ↑    *El Museu de Joguets i Autòmats de Verdú amplia un 50% la seva superfície i incorpora un fons d'art.*  TV3 (Catalonia) 2011-04-20.

Ikus, gainera
-------------

* Jokoenea

* Arabako Fournier Karta Museoa
* Karta-jokoen Frantziako Museoa
* Jostailu eta Automaten Museoa (Katalunia)
* Verdú

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q944404
* Commonscat Multimedia: Museu de Joguets i Autòmats

---

 |

* Wd Datuak: Q944404
* Commonscat Multimedia: Museu de Joguets i Autòmats
**Jugalez** Arabako hego-mendebaldean dagoen ibaia da, San Leon (Toloño) mendiaren inguruan sortutakoa eta mendebalderantz abiatzen dena, Santa Cruz del Fierro (Berantevilla) herrian Ebron isuriz.

Ibilbidean Lagran, Urizaharra eta Zanbrana udalerriak zeharkatzen ditu.

Izena
-----

Gaur egungo kartografietan nahiz argitalpen geografikoetan, ohikoa da *Inglares* ibai izena aurkitzea. Dokumentazioa arakatuz gero, ordea, *Yuglares, Yugalez* eta antzeko aldaerak aurkitzen dira ibai hori izendatzeko. Itxura guztien arabera, bigarren letra *u > n* aldatzea, akats tipografiko baten ondorioz helduko zen gugana, betiere XX. mendean. Aldaketa hori saihestuta, Zanbranan bizirik dirau oraindik *Jubalez* izenak, aipatu lekukotza horren oinordeko. Euskaltzaindiak ontzat hartu du izen jatorra berreskuratzen saiatzea, *g > b* aldaketan atzera eginez bada ere, eta *Jugalez* era arautu du ibai horren euskara batuko izentzat.

Ibaiadarrak
-----------

San Baules, Aranbaltza, Niguaran, Santiama, San Vicente, Los Loros, Artikuatxa, Salsipuedes, Molina eta Mina.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Euskaltzaindia: *166. araua: Euskal Herriko ibaiak*.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Informazio zehatza[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261102
* Commonscat Multimedia: Jugalez River

---

 |

* Wd Datuak: Q12261102
* Commonscat Multimedia: Jugalez River
El Pobaleko burdinolako antapara.
**Antapara** edo **urarka** erreten txiki bat da, burdinolaren kanpoaldean eraikitakoa, ubideko erregulazio-biltegiaren segidan, olako gurpil hidraulikoak urez hornitzen dituena. Errotetan, ubidearen amaierako biltegia da.

Egitura
-------

Antapara burdinolaren karga-ganbera zen, eta haren azpian zeuden gurpil hidraulikoak. Ubideko erregulazio-biltegiaren segidan zegoen, hari buruz elkar-zut, ubidearen eta errekaren artean. Hasieran zurezkoak izaten ziren, harrizko egitura sendo baten gainean eraikiak. XVII. mendetik aitzina, harriz egindakoak nagusitu ziren.

Bi horma paralelo ziren harrizko antapararen euskarriak. Horma sendoak izaten ziren, 2,5 metro lodi inoiz, eta batetik bestera 2-3 metroko tartea uzten zen; izan ere, tarte hori tunel hidraulikoa zen. Euste egitura horren gainean eraikitzen zen antapara. Alboetako murruak 2-3 metro garai izaten ziren, eta euskarriak bezain lodiak maiz. Zorua zurezkoa edo harrizkoa izaten zen. Amaierako muturra itxia egoten zen, eta gainezkabide bat izaten zuen bertan.

Antaparak txinbo izeneko zulo tapoidun batzuk zituen zoruan, gurpil hidrauliko bakoitzaren gainean bat. Txinbotik pasatzen zen ur-emaria ola barnetik doitu zitekeen, bi hagaren bidez (uraga eta disparo). Zuloaren azpian gezurraska zegoen, ura gurpil hidraulikora bideratzen zuena.

Oharrak
-------

1. ↑  El Pobaleko burdinolako antapara, esate baterako, 24 metro inguru luze 1,75 metro zabal da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Antapara.*  Euskaltzaindiaren Hiztegia, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2020-11-24).
2. 1 2   Garmendia Larrañaga, Juan; Mendiguren Bereziartu, Xabier. *Juan Garmendia Larrañagaren Hiztegi etnografikoa.*  Eusko Ikaskuntza, 2009, Juan Garmendia Larrañaga Bilduma, 55, ISBN: 978-84-8419-121-6, core.ac.uk (Noiz kontsultatua: 2020-11-24).
3. 1 2 3 4   Cabezón, Xabier. *Anteparas.*  leitzaran.net (Noiz kontsultatua: 2020-11-27).
4. ↑    *Pobaleko Burdinola.*  Ondarea, Kultura eta Hizkuntza Politika Saila, Eusko Jaurlaritza, euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-11-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5700532

 |

* Wd Datuak: Q5700532
**Karel Appel** (Amsterdam, 1921eko apirilaren 25a - Zurich, 2006ko maiatzaren 3a) herbeheretar margolaria izan zen. Figurazioaren eta informalismoaren arteko erdibidean dago bere obra; keinuaren nagusitasuna azpimarratzen zuen, kolore gordinak erabiliz. *Cobra* taldeko kide izan zen.

Bere jaioterriko Akademian ikasi zuen 1940-1943 urteen bitartean. Lehenengo erakusketa 1946an egin zuen Groningenen. Picasso, Matisse eta Dubuffeten eragina nabarmena izan zuen lehenengo lanetan. Bestalde, haur-marrazkiak eta tonu bortitzeko kontrasteak ziren Appelen ezaugarri nagusiak. 1950ean Parisa joan zen bizitzera. 1957an bidaia bat egin zuen Ameriketara, eta han ezagutu zuen *Action Painting* mugimendua. Bidaia harekin aldi berri bat hasi zuen Appelek: lan dinamikoak dira garai horretakoak (*Deux Têtes dans un paysage*, 1968). Aldi horren ondorengo lanetan elkartu egin zituen pintura kalitatea batetik, eta bestetik, interpretazio askatasuna: *Nus* (1962), *Bagarre* (1964), *Visages paysages* (1977). Appelek enkargu ofizial ugari izan zituen Holandan (Amsterdameko Stedelijk museoko kafetegia, 1951), eta baita handik kanpora ere; Parisen, esate baterako, Unescoren jatetxeko horma-irudia egin zuen (1958). Parisen eskultura polikromoen erakusketa bat antolatu zuen: Cobra taldearen izpiritura itzuli zela adierazten zuen (*Oiseau et fleur*, 1968). Bestalde, litografia ugari egin zituen. 1976an Alechinskyrekin batera hamar marrazkiko sail bat (tintaz egina) osatu zuen (*Encres à deux pinceaux*).

1981ean erakusketa bat egin zuen (Rotterdam), hiru urteko lana biltzen zuena. Erakusketa horretako lanak tinta arrasto finez eginak ziren (*Champs*, 1971, eta *Fenêtres*, 1980, sailak). Azken lanei nolabaiteko garraztasuna antzematen zaie, baita koloreetan ere (marroiak, grisak, berde ilunak). 1980ko hamarraldian espresionismo figuratibora itzultzeko joera nagusitu zen, eta Appel bera ere joera horri lotu zitzaion: garai horretan tamaina handiko oihalak egin zituen batez ere (*Nuages au-dessus du village*, 1984).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Karel Appel*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152793
* Commonscat Multimedia: Karel Appel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95871832
* ISNI: 0000 0001 2144 3888
* BNE: XX838400
* BNF: 12586027f (data)
* CANTIC: a19109854
* GND: 118503715
* LCCN: n79055327
* NDL: 00462405
* NLA: 35007526
* Tabakalera ID: 84632
* CiNii: DA01536072
* SNAC: w63b66kk
* SUDOC: 056538650
* ULAN: 500030857
* BIBSYS: 90210737
* UB: a1011777
* BPN: 37017239
* Open Library: OL784828A
* SIKART: 13709852
* RKD: 2208
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00398/eu\_a\_3981/a3981
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q152793
* Commonscat Multimedia: Karel Appel
**Juan Cueto Ibáñez** (Legutio, 1881eko maiatzaren 20a - Bilbo, 1937ko ekainaren 25a) arabar militarra izan zen, Gerra Zibilean koronela izandakoa.

Biografia
---------

Espainiako Lurreko Armadan, infanterian, hain zuzen ere, sartu eta mugazain bilakatu zen. Hargin beltza ere izan zen.

1936ko uztailean, Gerra Zibila piztu zenean, lotinant koronel zen Manuel Azañaren Errepublikako Lehendakariaren Etxe Militarrean. Urriaren 10ean Bilbora joan eta hilaren amaiera arte Azaña batailoiko buruzagi bilakatu zen, batailoia Asturiasa joan zen arte. Legutioko guduan (azaroaren 30etik abenduaren 23raino) sartaldetik eraso zuen bigarren zutabea zuzendu zuen. Ez zuen lana ondo bete eta abenduaren 10ean Vidalek ordezkatu zuen. Cueto Bilbon geratu zen langune barik.

Iparraldeko frontean geratu eta, 1937ko ekainaren 16an matxinoek Bilbo hartzekotan zeudela, koronel izendatu eta sektore baten agintea eman zioten. Hiria hiru egun geroago erori eta Cueto atxilotu zuten. Hilaren 19 edo 20an, auzitegi militar batek epaitu eta ekainaren 25ean hilerriaren horman fusilatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Herrera, José Díaz.  (2005). *Los mitos del nacionalismo vasco: de la guerra civil a la secesión.*  Planeta, 262 or..
2. 1 2 3   Alpert, Michael.  (2013). *The Republican Army in the Spanish Civil War, 1936–1939.*  Cambridge University Press, 329 or..
3. ↑   Paz Sánchez, Manuel de.  (2004). *Militares masones de España: diccionario biográfico del siglo XX.*  Centro Francisco Tomás y Valiente, 129 or..
4. ↑   Egaña, Iñaki.  (2009). *Los crímenes de Franco en Euskal Herria, 1936-1940.*  Txalaparta, 143 or..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9015446
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6592155044789872520007

 |

* Wd Datuak: Q9015446
*Artikulu hau eremu geografikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Karibe».*
Karibeko arroko herrialdeak.
**Karibe itsasoaren arroa** Floridatik mendebaldera doan eremu geografikoa da, Mexikoko golkoko kostaldean zehar hedatuz, ondoren hegoalderantz Mexikoko kostaldetik jarraitzen duena, ondoren Erdialdeko Amerikako karibear kostaldetik eta azkenik ekialderantz doana Hegoamerikako ipar kostaldean zehar, bereziki Venezuelatik eta Kolonbiako Karibeko eskualdetik. Ekialdean Antillak uhartediak mugatzen du. Bermuda uharteak hemen sartzen ohi dira, nahiz eta Ozeano Atlantikoaren mendebalde-erdialdean dagoen, britainiar kolonia-ohiak diren Antilletako herrialdeen ondare kultural eta historiko berbera baitu. Era berean, eta nahiz eta Karibean kostalderik ez izan, El Salvador ere sartzen da Karibeko arroaren barnean, Espainiaren kolonia izan ziren Erdialdeko Amerikako gainerako herrialdeen ondare kultural eta historiko berbera baitu.

Testuinguru geopolitikoan, **Karibeko arroa** edo **Karibe Handia** izena Karibe itsasoan kostaldea duten herrialde agerkarien taldea batzeko erabili izan da, eta hauen artean Mexiko, Erdialdeko Amerikako zazpi herrialdeak (El Salvador barne), Kolonbia, Venezuela eta Antilletako uharteetako herrialde guztiak daude.

Gerra Hotzaren testuinguru zehatzean, garai horretan AEBetako presidentea zen Ronald Reaganek sortu zuen izena 1983an estatubatuar lege bezala onartua izan zen Karibeko Arroaren Ekimena (ICC gaztelerazko siglengatik) deritzon egitarau ekonomikoaren onurak jasoko zituen eskualdea definitzeko. Testuinguru honetan Karibeko arroak soilik ICCko betebeharrak bete zituzten Antilletako eta Erdialdeko Amerikako herrialdeak hartu zituen, eta bertatik kanpo geratu ziren Kuba eta Nikaragua.

Herrialdeak
-----------

* Bahamak
* Barbados
* Belize
* Bermuda
* Costa Rica
* Dominika
* Dominikar Errepublika
* El Salvador
* Grenada
* Guatemala
* Haiti
* Honduras
* Jamaika
* Kolonbia
* Kuba
* Mexiko
* Nikaragua
* Panama
* Puerto Rico
* Saint Kitts eta Nevis
* Saint Vincent eta Grenadinak
* Santa Luzia
* Trinidad eta Tobago
* Venezuela

Karibeko Estatuen Elkarteak, 1994an sortu zena, Antigua eta Barbuda, Guiana eta Surinam ere hartzen ditu, guztiak gertukoak baina Karibean kostalderik ez dutenak, Antilletako herrialde askoren historia eta jatorri kultural bera dutenak.

Ikus, gainera
-------------

* Karibeko Arroaren Ekimena
* Karibeko Estatuen Elkartea
* Amerika
* Amerika Anglosaxoia
* Erdialdeko Amerika
* Latinoamerika
* Karibeko Komunitatea
* Hispanoamerika
* Karibe itsasoaren historia
* Iberoamerika
* Antillak edo Karibe Uharteak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3755298

 |

* Wd Datuak: Q3755298
**Karibeko Unibertsitatea** (**Caribbean University**) Puerto Ricoko lau campusez osatutako unibertsitate sistema pribatu bat da.

Historia
--------

1969ko otsailaren 28an sortu zuten, Bayamon **udalerriko Caribbean Junior College** gisa. 1978an, **Caribbean University College of Byamon and Dorado Puerto Rico** izena hartu zuen**.**  Puerto Ricoko Goi Mailako Hezkuntzaren Kontseiluak akreditatu ondoren.

1990ean, graduondoko ikasketak eskaintzen hasi ondoren, Karibeko Unibertsitatea izendatu zuten. Unibertsitateak Hezkuntza Masterra eskaintzen du. 

Unibertsitatea Ingeniaritza eta Teknologia Akreditazio Batzordeak akreditatuta dago. 

2016an, unibertsitateak STEM programa akademikoak zabaldu zituen.

Aliantzak
---------

2015ean, unibertsitateak aliantzak sortu zituen uharteko hainbat enpresarekin eta bere lanbide heziketako programa zabaldu zuen, Kosmetologia, Erizaintza, Informatika Programazioa, Enpresa Administrazioa eta beste gradu batzuk barne. 

2020an, unibertsitateak aliantza sinatu zuen Claro-rekin, Puerto Ricoko telekomunikazio-enpresa batekin, komunitateari internet eta bestelako zerbitzuak eskaintzeko.

Campusak
--------

* Bayamoneko Karibeko Unibertsitatea (1969)
* Vega Bajako Karibeko Unibertsitatea (1977)
* Carolinako Karibeko Unibertsitatea (1979)
* Ponceko Karibeko Unibertsitatea (1985)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   del Mar Quiles, Cristina. *Anciana se gradúa de maestría en educación.* .
2. ↑    *Con acreditación de ABET Caribbean University.* .
3. ↑    *Caribbean University ampliará su oferta académica.* .
4. ↑    *Caribbean University con programas vocacionales.* .
5. ↑    *Claro firma alianza colaborativa con Caribbean University.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5039438
* Commonscat Multimedia: Caribbean University

---

* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0001 0171 1080

 |

* Wd Datuak: Q5039438
* Commonscat Multimedia: Caribbean University
**Kargaleku II** Errenagako babeslekuetatik gertu dagoen mendia da. Akaitz, Uazkuru eta Errenagarekin batera, gailur talde luze bat osatzen du.

Mendi hau, Otsoarrateko pasabideak mendebaldean eta Saltamuñoko atakak ekialdean mugatzen dute. Lehenengotik, Lizarrustitik Errenagarako bidea dator, eta, bigarrenetik, Guardetxekoa. Hauek dira, beraz, mendi honen tontorrera iristeko abiapunturik egokienak.

Mendi honen hegoaldean, Nafarroan, Ormazarretako korta geratzen da.

Inguruko tokiak
---------------

Ormazarretako kortatik gertu, Ormazarreta II izeneko leizezuloa dago, Aralar mendilerro osoko sakonena, 576 metrorekin. Baita luzeena ere, 6 kilometroko galeriekin. Sarrera, Mandarrateko pasabidea dagoen tokitik 300 metrora dago

Izenaren jatorria
-----------------

Itxuraz, inguru hau, harrobi edo mehatze lanetarako erabilia izan zen, eta hortik datorkio mendi honi bere izena.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261288

 |

* Wd Datuak: Q12261288
**Arthur konderria** (ingelesez: *Arthur County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Arthur da. 2010eko zentsuaren arabera 460 biztanle zituen, Arthur kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Arthur konderriak 1.860,4 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,64 ura dira. Beste 1.852,76 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,25 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 460 pertsonetatik 454 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 19 dira. 0 beltzak edo afroamerikarrak. 2 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485058
* Commonscat Multimedia: Arthur County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144357468
* LCCN: n88187040
* NARA: 10039467
* **Lekuak**
* OSM: 1425446
* TGN: 2001318

 |

* Wd Datuak: Q485058
* Commonscat Multimedia: Arthur County, Nebraska
**Armeniako Erresuma** (batzuetan ere **Bagratidarren Armenia**, Armenieraz: Բագրատունիների Թագավորություն *Bagratunineri Tagavorutyun*), Ashot I.a Bagratunik 885an sortu zuen estatua izan zen, Armenia Handia arabiar omeiatar eta abbastarren esku bi mendez egon ondoren. Beste bi botere handiek ez bezala (Abbastarrak eta bizantziarrak) Ashot I.ak lortu zuen hainbat familia armeniar noble batu eta Armenia arabiarrengandik urruntzea.

Ashoten arrakasta oraindik handiagoa izan zen lortu zuenean bi arabiar eta bizantziar estatuen artean beste estatu bat sortu eta mantentzea. Kaliferriak Ashot "printzeen artean printzea" izendatu zuen 862 urtean eta geroago errege 884 edo 885. urtean. Erresuma honen sorrerarekin beste batzuk sortu ziren: Lori-Tashir, Taron, Vaspurakan Erresuma, Kars, Khachen eta Syunik bezala. Estatu guzti hauen arteko batasuna zaila zen mantentzeko eta honek euren kontra egin zuen. Ashot III.aren erregealdian Ani bilakatu zen hiriburua eta zentru ekonomiko eta kultural bilakatu zen.

XI. mendearen hasieran erresumaren beherakada eta erorrera iritsi zen. Basil II.a Enperadoreak lortu zuen Armeniako hego-mendebaldeko zonalde batzuk bereganatzea eta Hovhannes-Smbat erregeak bere erreinua 1022an Bizantziarrei eskaini zien bere erreinua hil odnoren. Hala ere 1041an Gagik II.ak ez zuen bere aurrekoaren hitza bete eta erresistentzia mantendu zuen 1045. urterarte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2622868
* Commonscat Multimedia: Kingdom of Armenia

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85007270

 |

* Wd Datuak: Q2622868
* Commonscat Multimedia: Kingdom of Armenia
Aeroescudo de la sonda Mars Exploration Rover espazio-zundaren (MER) aire-ezkutuak atmosferan sartzean duen itxura irudikatzen duen margolana.
Apollo programako aginte-moduluak eraso-angelu altu batekin hegan eginez atmosferan sartzean duen itxura irudikatzen duen margolana.
**Atmosferan sartzea** objektu batek kanpo-espaziotik planeta baten atmosferako gasetara sartzeko eta gas horiek zeharkatzeko egiten duen mugimendua da. Atmosferan sartzea bi motatakoa izan daiteke: inkontrolatua (hala nola argizagiak, espazioko zaborak, bolidoak) edota kontrolatua (adibidez, espazio-ontziak Lurrera itzultzea).

Lurraren kasuan, objektu gehienak atmosferan sartzean erre egiten dira, babes egokia ez dutelako edo eraso-angelu handiegiarekin sartzen direlako.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q531716
* Commonscat Multimedia: Atmospheric entry

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4189827-8
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q531716
* Commonscat Multimedia: Atmospheric entry
**Jovette Marchessault** (Montreal, 1938ko otsailaren 9a - 2012ko abenduaren 31) margolari, eskultore, eleberrigile eta antzerkigilea izan zen.

Bizitza
-------

Hamahiru urte zituela ikasketak bertan behera utzi behar izan zituen, eta ehungintza-lantegi batean hasi zen lanean. Lesbiana erradikaltzat aitortu zuen bere burua, eta originaltasun handiko obrak sortu ohi zituen, Jainkoaren eta gizakiaren boterea emakumearen esku dagoen unibertso bat sortuz bere lanekin. Margolari eta eskultore gisa, erakusketak egin zituen Quebec, Ontario, Paris, Brusela eta New Yorken.

1976. urtean Prix France-Québec saria irabazi zuen *Comme une enfant de la terre* (1975, *Bertako haur bat bezala*) eleberri autobiografikoarekin. Eleberri aipagarriak ditu, orobat, *La mère des herbes* (1980, *Belarren ama*) eta *Tryptique lesbien* (1980, *Triptiko lesbianoa*), zeinak jasotzen baitu, besteren artean, *Les Vaches de nuit* bakarrizketa, Pol Pelletierrek antzerkirako egokituriko testua. Antzerkigintzaren alorrean azpimarratzekoak ditu *La saga des poules mouillées* (1981, *Oilo bustien saga*), Quebeceko Laure Conan, Germaine Guèvremont, Gabrielle Roy eta Anne Hébert idazleen bizitzaren kontakizuna, eta *La terre est trop courte, Violette* *Leduc* (1982, *Lurra laburregia da, Violette Leduc*), Violette Leduc frantses idazlearen bizitzari buruzkoa. Marchessaultenak dira, orobat, *Alice et Gertrude, Nathalie et Renée et ce cher Ernest* (1984, *Alice eta Gertrude, Nathalie eta Renée eta Ernest maitea*) eta *Anaïs* *dans la queue de la comète* (*Anaïs* *kometaren isatsean*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3187177
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 65104660
* ISNI: 0000 0000 8145 1161
* BNF: 120291489 (data)
* GND: 130106550
* LCCN: n80136276
* NKC: mub2012695317
* SNAC: w6r50snd
* SUDOC: 028460162
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04047/eu\_m\_0922/m0922
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3187177
Armenia eta Azerbaijanen arteko mugaren *de facto* egoera.
**Armenia eta Azerbaijanen arteko muga** (armenieraz: Ադրբեջան–Հայաստան սահման, translit.: *Adrbejan–Hayastan sahman*, azerbaijaneraz: *Azərbaycan–Ermənistan sərhədi*) Armenia eta Azerbaijan arteko nazioarteko muga da. Mugaren luzera 996 km eta 1.007,1 km artean aldatzen da, iturriaren arabera. Europako E002 eta E117 bideek muga zeharkatzen dute.

*De jure* mugak, antzinako Armeniako Sobietar Errepublika Sozialista eta Azerbaijango Sobietar Errepublika Sozialista jarraitzen ditu, eta bi segmentu nagusi ditu: Armenia eta Nakhitxevan, Azerbaijanen exklabearen artean dagoena mendebaldean, eta Armenia eta Azerbaijan "kontinentalaren" arteko tarterik luzeena ekialdean. Gainera, hainbat enklabe daude mugaren bi aldeetan, baina jada ez dira existitzen, zentzu juridikoan izan ezik. *De facto* egoera konplexuagoa da: Nakhitxevango mendebaldeko segmentua ez dago eztabaidagai (Karki/Tigranashen enklabea izan ezik), baina ekialdekoa bai. 1990eko hamarkadan Karabakh Garaia gatazka iturri izan zenetik, *de jure* ekialdeko mugaren erdia edo mantentzen da, baina hegoaldeko eremuan Karabakh Garaiko Kontaktu Lerroa ezarri da, Azerbaijango lurretan sakon sartzen dena eta ez duena bakarrik Karabakh Garaia hartzen, baizik eta Azerbaijanena berez diren lurraldeak ere; Armeniak eremu hau antolatu du onarpenik ez duen Artsakheko Errepublikan, eta Armeniak Artsakheko Errepublikarekin muga aitortzen du, *de jure* Armenia-Azerbaijan mugaren parte izango litzatekeen eremuan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Middle East :: Armenia — The World Factbook - Central Intelligence Agency» *www.cia.gov* (Noiz kontsultatua: 2020-10-03).
2. ↑   «Wayback Machine» *web.archive.org* 2014-08-10 (Noiz kontsultatua: 2020-10-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3088732
* Commonscat Multimedia: Armenia-Azerbaijan border

---

 |

* Wd Datuak: Q3088732
* Commonscat Multimedia: Armenia-Azerbaijan border
**Johan Mieses**, (Santo Domingo, Dominikar Errepublika, 1995eko uztailaren 13a), beisbolean lehiatzen den kirolari dominikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina lortu zuen Dominikar Errepublikaren taldearekin, Japoniaren eta AEBko taldeen atzetik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Darío Álvarez, Gabriel Arias, Jairo Asencio, Luis Felipe Castillo, Jumbo Díaz, Junior García, Jhan Mariñez, Cristopher Mercedes, Denyi Reyes, Ramón Rosso, Ángel Sánchez, Raúl Valdés, Roldani Baldwin, Charlie Valerio, José Bautista, Juan Francisco, Jeison Guzmán, Erick Mejia, Gustavo Nuñez, Emilio Bonifácio, Melky Cabrera, Johan Mieses, Yefri Pérez eta Julio Rodriguez-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Johan Mieses» *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107462542
* Commonscat Multimedia: Johan Mieses

---

 |

* Wd Datuak: Q107462542
* Commonscat Multimedia: Johan Mieses