recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
1949ko abenduaren 2an, Nazio Batuen Batzar Nagusiak **Pertsonen salerosketa eta** **besteen prostituzioaz aberastearekin amaitzeko** **hitzarmena** onetsi zuen eta 1951ko uztailaren 25ean sartu zen indarrean.

Historia
--------

Konbentzioaren Estatu kide eta sinatzaileak (2013)
2013ko abenduan, 82 Estatuk konbentzioaren kide ziren (ikus mapa). Beste 13 estatuk hitzarmena sinatu bazuten ere, ez zuten berretsi.

Konbentzioak derrigorrezko prostituzioaren alderdi batzuk hartzen zituzten aurreko zenbait konbentzio ordezkatzen ditu. 1949ko Konbentzioaren arabera, sinatzaileek hiru betebehar dituzte: 1) salerosketaren debekua; 2) berariazko administrazio eta exekuzio neurriak eta; 3) salerosketaren xede diren pertsonei zuzendutako gizarte neurriak. Konbentzioak prostitutak biktimatzat hartzen ditu baina, *esklabo zurien trafikoa* eta emakumeak terminoak saihesten ditu, generoa eta arrazari lotutako diskriminazioak ikusezin bihurtuz. Konbentzioaren arabera trafikotzat hartzeko ez du zertan nazioartekoa izan behar.

Hitzarmena ez sinatzeko arrazoiak
---------------------------------

Herrialde askok ez dute Konbentzioa berretsi, eta horren arrazoi nagusietako bat da borondatezko prostituzioari ere aplikatzen zaiola, 1. artikuluan "pertsona horren baimenarekin ere" terminoa agertzen delako. Adibidez, Alemania, Herbehereak, Zeelanda Berria, Grezia, Turkia eta beste herrialde batzuetan, borondatezko prostituzioa legezkoa da eta "enplegu" gisa araututa dago.

Antolatutako Krimen Transnazionalaren Aurkako Konbentzioaren 2000. urteko Protokoloak ordea, salerosketaren gaineko definizio desberdina du eta herrialde gehiagok sinatu dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  General Assembly resolution 317(IV)
2. ↑  Signatories and ratifications status
3. ↑   «Sex trafficking and forced prostitution: comprehensive new legal approaches.» *web.archive.org* 2009-02-04 (Noiz kontsultatua: 2022-06-18).
4. ↑   **(Ingelesez)** Bantekas, Ilias; Nash, Susan.  (2003). *International Criminal Law.*  Cavendish ISBN 978-1-85941-776-8. (Noiz kontsultatua: 2022-06-18).
5. ↑   **(Ingelesez)** «The Economist - World News, Politics, Economics, Business & Finance» *The Economist* (Noiz kontsultatua: 2022-06-18).
6. ↑   «Greece» *U.S. Department of State* (Noiz kontsultatua: 2022-06-18).
7. ↑  US Department of State Report - Greece

Ikus, gainera
-------------

* Prostituzioa
* Prostituzioaren Abolizionismoa
* Gizakien salerosketa
* Esklabotza Abolitzeko Nazioarteko Eguna
* Antolatutako Krimen Transnazionalaren Aurkako Nazio Batuen Hitzarmena
* Gizakien Salerosketaren Aurkako Ekintzari buruzko Europako Kontseiluaren Hitzarmena
* GRETA

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q773999

 |

* Wd Datuak: Q773999
Apollo eta Soyuz ontzien arteko bateratze artistikoa
1961ko apirilaren 12an, Vostok 1 ontzi sobietarraren barruan, Juri Gagarin orbitan sartu zen lehenengo kosmonauta bilakatu zen. Horrez gero, apirilaren 12a jaieguna da Errusian eta Sobietar Batasunekoak izandako hainbat herrialdetan. 23 egun geroago, Mercury misioan , Alan Shepard espaziora iritsi zen lehenengo estatubatuarra bihurtu zen. Misio horretan, ez zen guztiz inguratu Lurra, izan ere, hegaldi tripulatu honek Ozeano Atlantikotik Ozeano Barera bidaiatu zuen, 15 minutuko hegaldia beterik. Halaber, 1962ko otsailaren 20an, John Glenn, Friendship 7 ontzian, Lurra orbitatzea lortu zuen lehenengo estatubatuarra bilakatu zen, hiru bira osatuta.

1962ko abuztuaren 11 eta 15 artean, bi tripulatzaileko lehenengo hegaldia SESBan burutu zen. 1963ko ekainaren 16an, Vostok 6 ontzian, Valentina Terexkova espaziora heldu zen lehenengo emakumea bilakatu zen. Korolev iraupen handiagoko Vostok misioak prestatzeko asmotan ibili zen baina Apolo programaren iragarpenaren ostean Nikita Khrustxev lehenengo ministroak puntako kargu handiagoak eskatu zituen. 1964ko urriaren 12an, tripulatzaile anitzako lehenengo hegaldia sobietarren Voskhod 1 ontziak egin zuen. Komarov, Feoktistov eta Jegorov astronautak eraman zituen ontzia Vostok espazio-ontziaren bertsio eraberritua izan zen. Hegaldi hura oso nabarmena izan zen, tripulatzaileek estreinakoz espazio jantzirik gabe iraun zutelako.

1965ko martxoaren 18an, Alexei Leonov sobietarrak, Vosjod 2 ontzian, lehenengo espazio ibilaldia egin zuen. Misio honek zorigaitzean bukatu ahal izan zuen. Izan ere, Leonovek, erretropropultsorean arazoak medio, itzultzeko arazo larriak izan zituen eta ontziak bere jomugatik 1600km-ra lurreratu zuen. Garai hartan, Khrustxevek kargua utzita zuen jada eta sobietarren buruzagitza berria ez zen konprometituko esfortzu handiak egitera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208759
* Commonscat Multimedia: Apollo–Soyuz Test Project

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* LCCN: n50041505

 |

* Wd Datuak: Q208759
* Commonscat Multimedia: Apollo–Soyuz Test Project


| * i
* e
* a
Apollo programaren misioak |
| --- |
| Suziri frogak | 
* SA-1
* SA-2
* SA-3
* SA-4
* SA-5
* AS-203

 | Apollo Program insigniaApollo Program insignia |
| Bertan beherako misioak | 
* QTV
* Pad Abort Test-1
* A-001
* A-002
* A-003
* Pad Abort Test-2
* A-004

 |
| Eredu frogak | 
* A-101
* A-102
* A-103
* A-104
* A-105

 |
| Tripulatu gabeko misioak | 
* AS-201
* AS-202
* Apollo 4
* Apollo 5
* Apollo 6
* Skylab 1

 |
| Lurraren Azpi-orbitako misioak | 
* Apollo 7
* Apollo 9
* Skylab 2
* Skylab 3
* Skylab 4
* Apollo-Soyuz bateratzea

 |
| Ilargiaren orbitako misioak | 
* Apollo 8
* Apollo 10

 |
| Ilargiratutako misioak | 
* Apollo 11
* Apollo 12
* Apollo 14
* Apollo 15
* Apollo 16
* Apollo 17

 |
| Porrot egin duten misioak | 
* Apollo 1 (AS-204)
* Apollo 13

 |
**Néstor Guillén Olmos** (1890eko urtarrilaren 28a - 1966ko martxoaren 12a) Boliviako abokatu eta politikaria izan zen, 1946an de facto behin-behineko Boliviako 40. presidentea izan zena. aa ss dd ff gg hh jj kk ll ñ a s d f g h j

Biografia
---------

La Pazen jaioa, Guillének zuzenbidea ikasi zuen eta La Pazeko Auzitegi Goreneko dekano izatera iritsi zen.

Boliviako presidentea
---------------------

Néstor Guillén Boliviako presidente izan zen 27 egunez 1946ko uztaila eta abuztua bitartean, Gualberto Villarroel presidentea (1943–46) erail eta hil ostean. Villarroel hil zenean, hura bota zuen indarren aliantzak zaintzaile fidagarri eta inpartzial bat behar zuen (herritarren aldartea ikusita, matxinadan zertarako gai zen erakutsi berri zuten) herrialdea hauteskundeetara bideratzeko. Garai hartan gaixorik zegoen Tomás Monje Gutiérrez La Pazeko Apelazio auzitegiko buruarekin finkatu ziren. Horrela, Guillének lau aste baino gutxiagorako ordezkatu zuen, eta ondoren, Monjek presidente kargua zin egin zuen. Oligarkia zaharra berriro ezarri zen baina, handik gutxira, urte batzuk geroago eroriko zen.

Geroko karrera eta heriotza
---------------------------

Guillén bere epailetzara itzuli zen eta 1966ko martxoaren 12an hil zen La Pazen (Bolivia).

Iturriak
--------

* Mesa José de; Gisbert, Teresa; eta Carlos D. Mesa, "Historia De Bolivia", 3. edizioa. , orr. 577–578.
Ameriketako Estatu Batuko Jimmy Carter presidentea zenaren *telefono gorria*.
**Telefono gorria** delakoa Kubako misilen krisiaren ondoren Ameriketako Estatu Batuen eta Sobietar Batasunaren artean ezarri zen komunikabide zuzena izan zen.

Izena
-----

Izendapen hau komunikabideek asmatu eta ospetsu bilakatu zuten lexiko errekurtso bat da, berez linea zuzen hau teletipo bat baitzen, hitzezko solasaldi bat idatzizko mezu bat anbiguo edo zalantzagarriagoa baitzen, gerora telefono linea bat gehitu zitzaion.

Telefonoa gorria zela uste zen, berez kolore honek larrialdi kasuak islatzen zituelako. Etxe Zuria eta Kremlina zuzenean lotzean *telefono gorriak* Gerra Hotzaren garaian Sortalde eta Sartaldeko aurkako blokeen artean sor zitezkeen egoera larri edo gatazkatsuei konponbide bat ematea eskaini zuen.

Kaxmir lurraldearengatik etengabeko gatazka duten India eta Pakistan herrialdeek ere mota honetako larrialdietarako telefono bat gaitu dute.

Bitxikeriak
-----------

Batman telesailean Gordon komisarioak Batman bera bizi ohi zen Wayne jauregiarekin zuzeneko harremanetan jartzen zuen telefono bat zuen.

Stanley Kubrick estatubatuar zuzendariak *Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb* izeneko filmean Ameriketako Estatu Batuen eta SESBen arteko gatazka komedia edo umore ikuspuntutik irudikatu zuen.

Ikus gainera
------------

* Maleta nuklearra
* Gerra Hotza
* Altzairuzko Oihala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q735219
* Commonscat Multimedia: Hot Line (Washington-Moscow)

---

 |

* Wd Datuak: Q735219
* Commonscat Multimedia: Hot Line (Washington-Moscow)
*Artikulu hau Hegoaldeko Erresumari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Israelgo Erresuma».*
**Judeako Erresuma** (hebreeraz: מַמְלֶכֶת יְהוּדָה, *Mamlekhet Yehuda*) Burdin Aroan hegoaldeko Ekialde Hurbilean zegoen herrialdea izan zen. Batzuetan **Hegoaldeko Erresuma** ere deitzen dute, iparraldeko Israelgo Erresumatik bereizteko.

Ziur asko K.a. X. mendean jadanik erresuma bereizia izan arren, K.a. VII. mendean asiriarrek bultzatu zuten, oliba-olioa kontrolpean zuen estatu-basailua sortu nahi zutenak. Baina Asiriak bertan behera egin zuenean, eskualdea Antzinako Egipto eta Neobabiloniar Inperioaren arteko gudu zelai bilakatu zen. Hori zela eta, K.a. 597 eta K.a. 582 artean kanpaina batzuk egin ostean, elitea erbesteratu eta eskualdea Neobabiloniar Inperioaren probintzia bilakatu zen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48685
* Commonscat Multimedia: Kingdom of Judah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96144648432806058172
* BNF: 122422250 (data)
* SUDOC: 03115090X

 |

* Wd Datuak: Q48685
* Commonscat Multimedia: Kingdom of Judah

1. ↑  Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak (euskaltzaindia.eus)
2. ↑   Grabbe, Lester L..  (2008). *Israel in Transition: From Late Bronze II to Iron IIa (c. 1250–850 B.C.E.).*  T&T Clark International, 225–6 or..
Lituaniako Erresumaren mapa administratiboa (1918) 
**Lituaniako Erresuma** denbora gutxi iraun zuen monarkia konstituzional bat izan zen, Lehen Mundu Gerraren amaieran sortu zena. Erresuma hau Lituania Alemaniaren kontrolpean zegoenean sortu zen. Lituaniako kontseilua Lituaniako independentzia aldarrikatu zuen 1918ko otsailaren 16an, baina gobernu bat sortzen porrot egin zuen alemaniar armaden presentziarengatik. Lituaniarrek Alemanian anexionatuta izatea ez zuten nahi eta orduan monarkia konstituzional bat bihurtzea proposatu zuten. 1918ko ekainaren 4an Gilen, Urach-ko 2. dukea errege bezala aukeratu zuten eta honek baietz esan zuen. Mindaugas IIa izena hartu zuen baina ez zen inoiz Lituaniara iritsi. Gilenen aukera Lituaniako kontseilua bitan zatitu zuen eta Alemaniak gerra galdu zuenez hautaketa inbalidatu zen 1918ko azaroaren 2an.

Ikus, gainera
-------------

* Finlandiako Erresuma (1918)
* Poloniako Erresuma (1916-1918)
* Kurlandia eta Semigaliako Dukerria (1918)
* Baltikoko Dukerri Batua

Bibliografia
------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q612359

 |

* Wd Datuak: Q612359
**Cambridgeko bostak** edota **Cambridgeko zirkulua** (ingelesez *Cambridge Five* edota *Cambridge Spy Ring*) Gerra Hotzaren garaian Britainia Handian Sobietar Batasunari informazioa pasarazi zioten britainiar espioi taldea izan zen. Taldeak Bigarren Mundu Gerra garaian eta 1950eko hamarkadaren lehenbiziko urteetan jardun zuen. Haisera batean taldeak **Cambridgeko Lauak** ezizena jaso zuen, lau taldekide identifikatu baitziren: Kim Philby (ezizena: Stanley), Donald Maclean (ezizena: Homer), Guy Burgess (ezizena: Hicks) eta Anthony Blunt (ezizena: : Tony, Johnson). Azkenean **Cambridgeko Bostak** ezizena jaso zuen, Britainiar Inteligentzia Agentziak taldea topatu eta ikerketarekin aurrera zihoan einean taldeki gehiago zerrendatu baizituen. Bosgarren taldekidea John Cairncross (ezizena: Liszt) litzateke.

"Cambridge" izena 1930eko hamarkadan Sobietar Inteligentziak espioiak Cambridgeko Unibertsitatean ikasten zuten ikasleen artean erreklutatuak izan zirelako jaso zuen.

Esan beharrik ere ez dago, gai guzti honek Erresuma Batuan sekulako hautza harrotu eta britainiar gizartean polemika piztu zuela, sobietarrek Britainia Handian espioitza burutzeaz gain espioiak britainiarrak eta hezkuntza eta maila intelektual gorenekoak izateak eta komunismora hurbiltzeak beren herrikideen ezinikusi eta gorrotoa piztu baitzuen, euren aberriarekiko sekulako traidoretzat hartuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q656544
* Commonscat Multimedia: Cambridge Five

---

 |

* Wd Datuak: Q656544
* Commonscat Multimedia: Cambridge Five
**Tribhuvan Bir Bikram Shah Dev** (Katmandu, 1906ko ekainaren 30a - Zürich, Suitza, 1955eko martxoaren 13a) Nepalgo erregea izan zen 1911 eta 1955 artean, 1950 eta 1951 arteko tarte txiki batean ezik.

Familia
-------

Prithvi Bir Bikram Shah erregearen seme zaharrena zen eta 1911ean hau hiltzerakoan errege bihurtu zen bost urte baino ez izan arren. Koroatzea 1913an izan zen Katmanduko Durbar plazan dagoen Hanuman Dhoka jauregian.

Erregealdia
-----------

Errege izan arren, boterea Rana familiak zeukan beraiena baitzen herentziaz Nepalgo lehen ministro kargua. Lehen Mundu Gerraren garaian familia bien arteko tentsioak sortu ziren Rana familiak britainiarren alde parte hartu nahi zuelako, Tribhuvanek aldiz ez zuen Gerran aritu nahi.

1930ko hamarkadan tentsio une berriak izan ziren. Herriak ez zuen Rana familia gustuko eta erreboltak izan ziren eta Ranatarrek mugimenduen agintariak preso hartu eta exekutatu egin zituzten. Ordutik aurrera Tribhuvanek mugimendu horiek gidatzen zituen Praja Parishadekin lan egin zuen Rana familiaren erregimena eror zedin.

1950ean egoera politikoaren nahasmenaz baliatuz Rana familiak Tribhuvanen familia osoak Indiara ihes egitea lortu zuen, hiru urteko biloba Gyanendraren esku boterea utziz. Manifestazio handiak izan ziren Nepalen eta tribhuvanekin eta Nepalgo Kongresuarekin negoziaketak hasi behar izan zituzten Ranatarrek. Indian bi hile egin ondoren Tribhuvan errege gisa itzuli zen Nepalera. Rana familiak lehen ministro kargua izaten jarraitu zuen baina eskumenak nabarmen jaitsi zitzaizkiolarik.

Katmandu hegoaldeko mugarekin elkartzen duen bidea eraiki zuen, Tribhuvan errepidea hain zuzen ere.

Heriotza
--------

Zürichen (Suitza) hil zen 48 urte zituela eta bere seme nagusia zen Mahendra bihurtu zen errege.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q381928
* Commonscat Multimedia: Tribhuvan of Nepal

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 13755659
* ISNI: 0000 0000 2822 7603
* GND: 1226811078
* LCCN: n85225743
* NARA: 78116292
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q381928
* Commonscat Multimedia: Tribhuvan of Nepal
**Ian Hamilton** (Paisley, 1925eko irailaren 13a - North Connel, 2022ko urriaren 4a) eskoziar abokatu eta ekintzaile abertzalea izan zen.

Britainiar armadan zerbitzatu ondoren zuzenbide ikasketak egin zituen Glasgowko Unibertsitatean. Unibertsitatean hasi zen politikan, eta Glasgowko Unibertsitateko Eskoziako Elkarte Nazionalistako eta *Scottish Covenant Association* elkarteko kide izan zen.

1950eko Gabon-gauean, beste hiru ikaslerekin batera, tartean Kay Mathesonekin, Scone harria eraman zuten Westminster abadiako San Koroatzearen aulkiaren azpitik. Eskoziako Elizari eman zioten harria, eta 1951n itzuli zieten agintariei. Hamilton eta bere kideak akusatuak izan ziren, baina ez zituzten auzipetu. Harria 1996an itzuli zen Eskoziara, errege britainiarrak koroatzeko erabiliko den baldintzarekin.

1953an uko egin zion Elisabet II.a erreginari zin egiteari, Elisabet erreginari bakarrik, Elisabet I.a ez baitzen Eskoziako erregina izan.

Eskoziako Alderdi Nazionaleko kide eta Europako Parlamenturako hautagaia izan zen. 1994tik 1996ra Aberdeengo Unibertsitateko errektorea izan zen.

Lanak
-----

* *A Touch of Treason*
* *A Touch of More Treason*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Learmonth, Andrew.  (2022-10-4). Tributes paid to Ian Hamilton, advocate and 'liberator' of the Stone of Destiny «Tributes paid to Ian Hamilton, advocate and 'liberator of the Stone of Destiny'» *The Herald* (Noiz kontsultatua: 2022-10-4).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3147318
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 56816980
* ISNI: 0000 0000 7729 2700
* LCCN: nr92025045
* SNAC: w6xs7mbq
* SUDOC: 110221192

 |

* Wd Datuak: Q3147318
Hiru hizkuntzetako lehenengo edizioak.
***Suitzako Hiztegi Historikoa*** (alemanez: *Historisches Lexikon der Schweiz*) (frantsesez: *Dictionnaire historique de la Suisse*) (italieraz: *Dizionario storico della Svizzera*) (erretorromanieraz: *Lexicon Istoric Retic*) Suitzako historiaren entziklopedia bat da; ikerketa modernoen emaitzak publiko zabalari helaraztea du helburu.

Entziklopedia fundazio batek argitaratzen du, Suitzako Humanitate eta Gizarte Zientzien Akademiaren (SAGW/ASSH) eta Suitzako Gizarte Historikoaren (SGG-SHH) babespean. Ikerketako beka nazionalek finantzatzen dute. Bulego nagusian 30 langile izateaz gain, egileen artean 300 kontseilari akademiko, 2.500 historialari eta 100 itzultzaile daude.

Paperezko edizioa
-----------------

Entziklopedia aldi berean argitaratzen ari da Suitzako hiru hizkuntza ofizialetan: alemana (*Historisches Lexikon der Schweiz* - HLS), frantsesa (*Dictionnaire Historique de la Suisse* - DHS) eta italiera (*Dizionario Storico della Svizzera* - DSS). Lehenengo 12 liburukiak 2002an argitaratu ziren. Urtero liburuki berri bat editatzeko asmoa dago. Liburuki sinple bat ere argitaratu da, erromantxezko artikuluen aukeraketa batekin (*Lexicon Istoric Retic* - LIR).

Edukia
------

40.000 sarrerak ditu dagoeneko, honela multzokatuta:

1. Biografiak
2. Familiei buruzko artikuluak
3. Tokiei buruzko artikuluak (udalerriak, kantoiak, beste herrialde batzuk, gotorlekuak, interes arkeologikoko kokalekuak)
4. Artikulu subjektiboak (fenomeno eta termino historikoak, erakundeak, gertaerak)

Sarean
------

Online edizioa 1998tik dago eskuragarri. Inprimatutako edizioko artikulu guztiak doan eskura daitezke webgunean, baina ez ilustrazioak.

Bibliografia
------------

* *Historisches Lexikon der Schweiz* (HLS), Schwabe AG, Basel, ISBN 3-7965-1900-8 (2002-)
* *Dictionnaire historique de la Suisse* (DHS), Editions Gilles Attinger, Hauterive, ISBN 2-88256-133-4 (2002-)
* *Dizionario storico della Svizzera* (DSS), Armando Dadò editore, Locarno, ISBN 88-8281-100-X (2002-)

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)****(Frantsesez)****(Italieraz)**:DHS/HLS/DSS Web bidezko edizioa hiru hizkuntzetan.
* Lexicon Istoric Retic (LIR) Erromantxez edizioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q642074
* Commonscat Multimedia: Historical Dictionary of Switzerland

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153026706
* ISNI: 0000 0001 2187 7379
* BNF: 14543143p (data)
* GND: 10048958-8
* LCCN: no2003012064
* NKC: kn20030512016
* SUDOC: 070703132
* BIBSYS: 5034658

 |

* Wd Datuak: Q642074
* Commonscat Multimedia: Historical Dictionary of Switzerland
Egill Skallagrimsson Egilen Sagaren XVII. mendeko eskuizkribu batean.
**Egil Skallagrimsonen Saga**, Egil Skallagrimson eskaldoa protagonista duen hitz lauean idatzitako eleberri bat da.

Islandiar saga hau, Erdi Aroko eskandinaviar narratibaren maisu lanetako bat da. 1230 inguruan idatzi zuen Snorri Sturlusonek.

Istorioa
--------

Skallagrim, Norvegian bizi den eta, bere anaia Thorolfen heriotzagatik, Harald I.a Norvegiakoa erregearekin etsaitzen dena. Arrazoi hau eta beste batzuengatik, Islandian babestea erabakitzen dute. Hala ere, familia hau eta erregearen arteko harremanek okerrera egiten dute, batez ere, bere bigarren seme Egilen harrokeriagatik. Bera, handia, beltzarana eta indartsua da, eta, Thorolf ez bezala, Egil ez da erregearen aldekoa, ezta kontrakoa ere. Haralden oinordeko den Erik I.a Norvegiakoaren aurka dago, eta honen jarletako batekin oinordetza lehiatzen du. Istorioak, Egil Skallagrimsonen heriotzatik haratago jarraitzen du.

Faun paganfolkeko taldeak, istorio honetan oinarritutako kantu bat idatzi zuen, "Egil Saga" izenekoa, talde honen "Licht" diskoan agertzen dena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q827943
* Commonscat Multimedia: Egill Skallagrímsson

---

 |

* Wd Datuak: Q827943
* Commonscat Multimedia: Egill Skallagrímsson
**Nomenklatura binominala** (zoologoen artean erabilia), **binarioa** (botanikoen artean erabilia) edo **sailkatze sistema binomiala** espezieak izendatzeko sistema formala da. Nomenklatura binomialaz eratutako espezie izenari **izen zientifikoa** deritzo; nomenklatura binomialeko bi osagaiak batzeko latinezko gramatika erabiltzen denez —eta osagai horiek maiz latinetik hartuak direnez—, *latinezko izena* ere deitu izan zaio, baina hori ez da zehatza (adibidez, otsoaren latinezko izena *lupus* da, eta izen zientifikoa, berriz, *Canis lupus*).

"spp." laburdura (plurala) ikurrak "hainbat espezie" adierazten du. Laburdura horiek ez daude italizatuta (edo azpimarratuta). Adibidez: "*Canis sp.*" "*Canis* generoko espezie zehaztu gabea" esan nahi du, eta "*Canis spp*". "*Canis* generoko bi espezie edo gehiago" esan nahi du.

Historia
--------

Lineo izan zen nomenklatura binomialaren sortzailea. Lineok zazpi kategoriako sistema (erreinua; filuma; klasea; ordena; familia; generoa; espeziea) erabili ordez, bi hitzeko sistema erabili zuen: genero izena eta epitetoa, espezieak izendatzeko.
Adibidez, gizakiak izendatzeko *Homo* genero izena eta *sapiens* epitetoa erabiltzen da.

Historian, batzuetan espezie batek izen zientifiko desberdinak jaso izan ditu, biologo batek baino gehiagok espezie bera deskribatu izan duenean. Gaur egun, izen zientifikoak nazioarteko taldeek adosten dituzte, eta zerrenda ofizialetan biltzen dira, hau da, nomenklatura kodeetan. Espezie batek izen bat baino gehiago badu, argitaratu zen lehen izena aukeratzen da, eta beste izenak sinonimotzat hartzen dira. Hala ere, espeziea beste genero batean sartzeko arrazoiak badaude, izena aldatzen da.
Adibidez, txoka arrunta 1758an Lineok *Acanthis cannabina* bezala izendatu zuen, gero *Carduelis cannabina* izena jaso zuen eta, 2012an egindako DNA bidezko analisi filogenetikoaren arabera, *Linaria cannabina* izena hartu zuen. Gaur egun, izen zientifikoa *Linaria cannabina* da, *Acanthis cannabina* eta *Carduelis cannabina* sinonimoak direlarik.

Izen aldaketa hauek etengabe gertatzen dira teknologia eta ikerketa berriak agertzen diren heinean. Horregatik, gaurko izen zientifiko zuzenak iturri eguneratuetan aurki daitezke, adibidez, Wikidatan, baina batzuk ez dira liburu edo datubase zaharragoetan agertzen .

Erabilera
---------

Profesionalek izen zientifikoak erabiltzen dituzte lan zientifikoetan eta testu juridikoetan, izen arruntak baino zehatzago, unibertsalago eta egonkorrago direlakoan. Erabilera profesionaletatik at, batzuk izen arruntak erabiltzea nahiago dute, latinezko hitzak ez baitira denentzat ulergarri.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     doi:10.1016/j.ympev.2011.10.002. PMID 22023825..
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q36642
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q36642
**Pomerelia** (latinez: *Pomerelia*; alemanez: *Pomerellen, Pommerellen*), **Ekialdeko Pomerania** (polonieraz: *Pomorze Wschodnie*) edo **Gdańskeko Pomerania** (polonieraz: *Pomorze Gdańskie*) iparraldeko Poloniako eskualde historikoa da, iparraldean Baltikoa eta ekialdean Vistula. Bere hiriburua eta hiri nagusia Gdańsk da.

1999az geroztik, eskualdea Pomeraniako voivoderriaren parte da. Pomerelia Prusiako eskualde historikoaren zati da, eta tradizioz Kasubia eta Kociewie artean banatzen zen. Eslaviar tribuek eskualdea VII. eta VIII. mendeetan kolonizatu zuten. X. mendean, Pomeraniako eslaviarrek kolonizatua zegoen. Mieszko I.a dukeak — lehen agintari historiko poloniarrak — X. mendearen bigarren erdian, edo lehenago ere,  Siemomysł bere aitak, 940-950 urteetan, eskualdea konkistatu eta Poloniako Erresuman sartu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Gerhard Köbler, *Historisches Lexikon der Deutschen Länder: die deutschen Territorien vom Mittelalter bis zur Gegenwart*, 7th edition, C.H.Beck, 2007, p.532, ISBN 3-406-54986-1
2. ↑  Jerzy Strzelczyk [in:] *The New Cambridge Medieval History*, Cambridge University Press, 1999, p. 523 ISBN 0-521-36447-7 Google Books
3. ↑  J. Spors (in:) J. Borzyszkowski (red.) Pomorze w dziejach Polski, Nr 19 - Pomorze Gdańskie, Gdańsk 1991, p. 67-70.

Kanpo estekak
-------------
**Kaxubia** (kaxubieraz: *Kaszëbë* edo *Kaszëbskô*; polonieraz: *Kaszuby*; alemanez: *Kaschubei* edo *Kaschubien*) iparraldeko Poloniako eskualde etno-historikoa da, Pomerania eta Mazuria artean dagoena. Bere lekurik altuena Wiezyca muinoa (329 m.) da, erdialdeko eta iparraldeko Poloniako mendirik altuena ere badena. Danzigeko golkoa eta Vistulako delta ertzean dago. Bere hiriburu ez-formala Kartuzy eta Kościerzyna artean dago.

Demografia
----------

Gorabehera historiko tragiko asko izan ondoren, kaxubiar etnia (kaxubieraz: *Kaszëbi*) murriztu egin da, eta 2002ko poloniar erroldan 5.100 pertsonak bakarrik deklaratu zuten kasubiar nazionalitatea, nahiz eta Polonian 50.000 kaxubiera edo *kaszëbsczi* hiztun daudela uste den.

Gaur egungo kaxubiar-kopuruari buruzko kalkuluen arabera, 50.000 pertsonako gutxieneko kopurutik 500.000ko gehieneko kopurura bitartekoak dira; 2011ko erroldaren arabera, 108.000 lagunek ama hizkuntzatzat zuten. hala eta guztiz ere, kaxubierak nolabaiteko lege-babesa du Polonian, nahiz eta denbora askoan polonieraren dialekto «germanizatutzat» oker jo izan duten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Polonieraz)** Ł.G..  (2012-07-26). «GUS podaje: ponad 100 tys. osób mówi po kaszubsku» *Kaszubi.pl*.
2. ↑   **(Ingelesez)** Dillingham, William Paul; Folkmar, Daniel; Folkmar, Elnora.  (1911). *Dictionary of Races or Peoples.*  Washington: Government Printing Office: United States. Immigration Commission (1907-1910), 104–105 or..

Kanpo estekak
-------------
**Berrozi** Arabako Bernedo udalerriaren ipar-ekialdean dagoen herri abandonatua da, hiribilduaren titulurik ez daukana.

Kapildui mendiaren ekialdean kokatuta dago.

Mugakideak
----------

Izartza ipar-mendebaldean eta Azazeta (Arraia-Maeztu) ekialdean mugakide ditu.

Historia
--------

1961 arte Arluzea udalerriaren zati, 1961-1976 tartean Arluzea-Markiz delakoaren barnean kokatu zuten azken urte horretan Bernedora pasa arte.

1025. urteko Donemilagako goldea dokumentuan, *Berrozihavi* toponimoa aipatzen da.

Tiro eremua
-----------

Ertzaintzak 1980ko hamarkadaren hasieran bizkartzainen taldea entrenatzeko lekua herri honetan (dagoeneko biztanlerik gabea) kokatu zuen, eta hori dela-eta talde berezi horrek "berrozi" izena hartu zuen. Eusko jaurlaritzak 150 milioi pezeta ordaindu omen zituen 700 hektareako eremu hori erosteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** "El secreto mejor guardado ve la luz" (elpais.com)

Ikus, gainera
-------------

* Araba
* Arabako Mendialdea
* Arluzea-Markiz
* Bernedo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

* **(Gaztelaniaz)** Bernedoko herriak udaleko webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2899144
* Commonscat Multimedia: Berrozi

---

* **Lekuak**
* INE: 01016000400

 |

* Wd Datuak: Q2899144
* Commonscat Multimedia: Berrozi


| Bernedoko herriak |
| --- |
| Angostina • Arluzea • Bernedo • Berrozi • Durruma Kanpezu • Izartza • Kinta • Markiz • Navarrete • Okina • Urarte • Urturi • Villafría |
**Chine Thybaud** (1997eko urriaren 18a) frantziar aktorea da. *Toulouse-Lautrec Lizeoa* telesailean Victoire Dupré ikaslearen papera antzezteagatik da ezaguna.

Biografia
---------

Ez zuen aktore izateko asmorik azaldu gaztetan. Paris-Dauphine Unibertsitatean "Zientzia politikoak" ikasten ari zela Mélissa Drigeard zuzendariak *Tout nous sourit* filmerako Juliette Pottier neska gaztearen papera egin zezan konbentzitu zuen. Urte berean Netflix plataformarako *Endless Night* filmean hartu zuen parte. Loaren nahasteak tratatzeko botikekiko menpekotasuna duen nerabe bat antzeztu zuen. 2022an *Tandem* telesaileko atal batean hartu zuen parte.

2023an *Toulouse-Lautrec Lizeoa* telesaileko protagonista izateko aukeratu zuten. Telesail frantziar-belgikar honek 52 minutuko telesail onenaren saria jaso zuen Arroxelako 2022ko fikziozko jaialdian. Filmea grabatzen ari zela École Normale Supérieuren sartu zen diseinuaren eta dokumentalen ekoizpenaren masterra egitera.

Filmografia
-----------

### Filmeak

| Urtea | Filma | Pertsonaia | Zuzendaria |
| --- | --- | --- | --- |
| 2020 | *Tout nous sourit* | Juliette Pottier | Mélissa Drigeard |
|

### Telebistan

| Urtea | Filma | Pertsonaia | Oharrak |
| --- | --- | --- | --- |
| 2022 | *Endless Night* | Pauline |  |
| 2022 | *Tandem* | Tina Dumont | atal bakarra |
| 2023 | *Toulouse-Lautrec Lizeoa* | Victoire Dupré | Protagonista |
|

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**
**Javier Pascual Llorente** (Alfaro, Errioxa, 1971ko martxoak 30) espainiar txirrindulari ohi bat da, profesionala 1995 eta 2005 artean.

Batez ere Murtziako Itzulian nabarmendu zen, non zenbait etapa irabazi zituen, podiuma zapaldu zuen eta 2003ko edizioa irabaztera ere iritsi zen. 2004an EPOarekin positibo eman zuen.

2006an, Puerto Operazioan, Guardia Zibilak Eufemiano Fuentesek lideratutako doping sarearen bezero bezala identifikatu zuen *Llorente* izen klabearekin. Espainiar justiziak ez zuen Llorente zigortu garai horretan Espainian dopinga ez baitzen delitu eta kirol zigorrik ere ez zuen jaso, kasu honen instrukzioa egin behar zuen epaileak AMA eta UCI bezalako nazioarteko erakundeei Llorenteren inplikazioa doping sarearen bezero bezala frogatuko zuten frogak emateari uko egin baitzion.

Palmaresa
---------

**1999**

* Etapa 1 Murtziako Itzulian

**2000**

* Etapa 1 Valentziako Erkidegoko Itzulian

**2003**

* Andaluziako Itzulia eta etapa 1
* Murtziako Itzulia eta 2 etapa

Taldeak
-------

* Banesto (1992-1994)
* Santa Clara (1995-1996)
* Telecom-Flavia (1997)
* Avianca-Telecom (1998)
* Kelme-Costa Blanca (1999-2003)
* Comunidad Valenciana (2004-2005)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2259796

 |

* Wd Datuak: Q2259796
**Francisco Javier Hernández Larrea** (Iruñea, 1963ko urtarrilaren 5a - Ibidem, 2021eko urtarrilaren 8a), **Boni** izengoitiaz ezaguna, rock musikari nafarra izan zen, Barricada talde mitikoaren gitarra-jotzaile eta abeslaria izana eta bere lan propio batzuen egilea.

Biografía
---------

Boni Iruñean, 1963an jaio zen. 1982an, El Drogas eta Jose Landa bateria-jotzailearekin batera Barricada taldea sortu zuen. Taldearen lehen kontzertua Txantrea auzoko plazan eman zuten, 1982ko apirilaren 18an. Urte bat geroago *Noche de rock&roll* albuma plazaratu zuten. Taldean 2011 arte jarraitu zuen; urte horretan El Drogasek taldea utzi zuen. 2013an Barricadak azken agurraren bira eman zuten eta, ondoren, Bonik bakarka bi disko plazaratu zituen: *Incandescente* (2015) eta *Réquiem por el mundo* (2018). 2018ko maiatzaren 31ean laringeko minbizia zuela iragarri zuen. Handik hilabetera tumorea kendu zioten eta ahotsa kaltetuta gelditu zitzaion. Ondoren, eszenatokietatik kanpo gelditu zen nahiz eta zenbait aktibitateetan jarraitu. 2021ean hil zen, Iruñean.

Diskografia
-----------

### Bakarka

* 1992 - *Peligroso animal de compañía*
* 2015 - *Incandescente*
* 2018 - *Réquiem por el mundo*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Mikel Lizarralderen artikulua Berrian, 2021/01/09.
* **(Gaztelaniaz)**:Bonire abesti onenak Youtuben.
* **(Gaztelaniaz)**:Julian Iantzik egindako elkarrizketa, 2016/04/12.
* **(Gaztelaniaz)**:Barricadak Boniri eskainitako omenaldia.
* **(Gaztelaniaz)**:Barricadaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104728983

 |

* Wd Datuak: Q104728983
**Prefektura mailako hiria** (txinera sinplifikatuz: 地级市, pinyineraz: dìjí shì), Txinako Herri Errepublikako banaketa administratiboetako bat da, probintziaren azpitik, eta konderri edo barrutiaren gainetik dagoena. Literalki "eskualde mailako hiri" esan nahi.

Prefektura mailako hiria, egitura administratibo bakarra osatzen duen gunea da, normalean hirigune bat ("hiria" mendebaldeko ohiko definizioaren arabera) eta inguruan dauden nekazal guneek osatzen dute. Hirigunea barrutietan banatzen da eta nekazal guneak konderrietan.

Prefektura mailako hiririk handienak 100 kilometroko zabalera izan dezakete, erdigunetik, kanpoaldeko mugetaraino, Euskal Herriko foru lurraldeek baino gehiago.

Ikus, gainera
-------------

* Txinaren banaketa administratiboa
* Prefektura (Txina)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q748149
* Commonscat Multimedia: Prefecture-level divisions of China

---

 |

* Wd Datuak: Q748149
* Commonscat Multimedia: Prefecture-level divisions of China
**Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialista** (errusieraz: Белору́сская Сове́тская Социалисти́ческая Респу́блика; bielorrusieraz: Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка) 1922. urtean Sobietar Batasuna sortu zuten lau kideetariko bat izan zen. Beste kide sortzaileak hauek ziren: Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialista, Transkaukasiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboa eta Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboa.

Sobietar Batasuneko mendebaldean zegoen Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialista; Minsk zen bertako hiriburua. 1919. urteko urtarrilaren 1ean sortu zuten. 1991. urteko irailaren 19an "Bielorrusiako Errepublika" izena eman zioten, eta urte horretako abenduaren 8an independentzia aldarrikatu zuen.

1969. urteko datuen arabera, 8.897.000 biztanle zeuden Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialistan, eta jatorriz %81 bielorrusiarrak ziren, %8,2 errusiarrak, %6,7 poloniarrak, %1,9 juduak, %1,7 ukrainarrak, eta besteak osterantzeko jatorrikoak. 1989ko erroldaren arabera, berriz, Bielorrusiako azalera 603.700 km²-koa zen (Sobietar Batasuneko seigarrena), eta 10.199.709 biztanle zeuden, 16,9 biztanle km²-ko dentsitatearekin (Sobietar Batasuneko bosgarrena). Errusiera eta bielorrusiera ziren hizkuntza ofizialak. Sobietar errubloa zerabilten.

Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialistako Minsk hiriburuaz gain, beste hauek ere hiri garrantzitsuak ziren:

* Gomel
* Bierascie
* Horadnia
* Mahilou
* Viciebsk

Banaketa politiko eta administratiboa
-------------------------------------

Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialistan sei oblast edo probintzia zeuden (1970eko datuak):

| Izena | Azalera(km²milakoak) | Biztanleria(biztanlemilakoak) | Hiriburua |
| --- | --- | --- | --- |
| Bresteko oblasta | 32,3 |  | Brest |
| Vitsebskeko oblasta | 40,1 |  | Vitsebsk |
| Homelgo oblasta | 40,4 |  | Homel |
| Hrodnako oblasta | 25,0 |  | Hrodna |
| Minskeko oblasta | 40,8 |  | Minsk |
| Mahiliouko oblasta | 29,0 |  | Mahiliou |

| * i
* e
* a
Sobietar Batasuneko errepublikak |
| --- |
| Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna |
| Nagusiak | Armenia • Azerbaijan • Bielorrusia • Estonia • Errusia • Georgia • Kazakhstan • Kirgizia • Letonia • Lituania • Moldavia • Tajikistan • Turkmenistan • Ukraina • Uzbekistan |  |
| Behin-behinekoak | Abkhazia • Bukhara • Kareliar-Finlandiarra • Khwarezm • Transkaukasia |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2895
* Commonscat Multimedia: Byelorussian Soviet Socialist Republic

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148288172
* GND: 1009143-9
* LCCN: n81008409
* NLA: 36330662
* CiNii: DA04267997

 |

* Wd Datuak: Q2895
* Commonscat Multimedia: Byelorussian Soviet Socialist Republic
**Gaspar** (beste hizkuntza batzuetan Casper, Kaspar, Jasper eta beste aldaera batzuekinere ezaguna) "Hiru erregeetako" bat izan zen, Meltxor eta Baltasrrekin batera, Mateoren Ebanjelioan Biblian aipatutako jakintsu edo mago biblikoen ordezkari gisa (2:1-9 bertsuluak). Nahiz eta Bibliak ez duen zehazten zein edo zer izan ziren Magoak, zazpigarren mendetik, magoak izen hauekin identifikatu dira mendebaldeko kristautasunean. Gaspar eta beste biak santutzat jotzen ditu Eliza Katolikoak.

 Gaspar Erregearen aberria *Aurea Cersonesen*, Urrezko Penintsulan, Javatik gertu Indiako Ozeanoan, Andreas Walsperger-en mapan, c.1448
Gaspar jakintsu indiartzat jo izan dute tradizo batzuaek. 1913ko Entziklopedia Britainiarreko artikuluak zioenez, "mendebaldeko elizaren tradizioaren arabera, Baltasar Arabiako errege gisa irudikatzen da maiz, Meltxor Persiako errege gisa eta Gaspar Indiako errege gisa". Ertaroko *Johannes de Hildesheim* historialariak kokatu zuen bere jatorria Taxilan, zetaren bideko hiri batean.

Andreas Walspergeren 1448ko mapamundian Urrezko Khersonesoan kokatu zuen Gaspar, Malaiako penintsulan. Johannes Schönerrek 1515eko bere globoan marraztu zuenez, Gasparren erresuma *Goi Indiako* Egrisilla eskualdean zegoen *Sinus Magnus* edo Tailandiako golko delakoaren ekialdeko penintsulan.

Errege Magoen ikonografia kristau ohikoan, Gaspar, tradizioz, bizar gorrixka batekin erretratatu izan dute hiru erregeen erdian, Meltxior baino gazteagoa eta Baltasar baino zaharragoa ohikoan. Sarritan marraztu izan da, laguntzaile baten oparia onartzeko egintzan edo norberaren burutik koroa kentzeko keinuan, Jesus Haurrari oparia ematen hurrengoa bailitzan, Meltxorren atzean.

Tradizioaren arabera, San Gaspar martiri bihurtu zen. Magoen erlikiak Persian aurkitu zituen Santa Helenak, eta handik Konstantinoplara eraman zituzten lehenbiiz, eta gero Milanera. Handik Alemaniara iritsi ziren, eta orain Koloniako katedralean daude ustez Gasparren erlikiak, beste bi errege magoenekin batera.

Magoen erlikiak Hiru Erregeen Santutegian gordeak daude Koloniako katedralean, Alemanian.

1. ↑  British Library register entry for Historiated Initial With The Adoration Of the Magi, In A Book Of Hours (1500): "According to tradition, there was one old magus, named Caspar or Jasper..."
2. ↑  "Egrisilla regio in qua sunt christiani Bragmanni. ibi Gaspar magus fertur habuisse dominum", *Luculentissima quaedam terrae totius descriptio,* Nuremberg, 1515, Tract.II, fol.54. Schöner’s 1515 globe is reproduced in Chet van Duzer, *Johann Schöner’s Globe of 1515: Transcription and Study,* Philadelphia, American Philosophical Society, Transactions, Volume 100.
3. ↑  Giffords, Gloria Fraser, *Sanctuaries of Earth, Stone, and Light: The Churches of Northern New Spain, 1530-1821*, University of Arizona Press, 2007 ISBN 9780816525898
4. ↑    *Concerning The Magi And Their Names.* .
1915eko neguan Albania utzi zuten soldadu serbiarrak.
***Tamo daleko*** Serbiako herri-kanta bat da, 1916an Korfu uharte greziarrean konposatua, Lehen Mundu Gerran Serbiako armadak Albaniatik egindako atzera-egitea oroitzeko. Metrika hirukoitzarekin abesten da, eta lehenengo bertseteko hirugarren lerroko gako dominantearen erlatibo handienera aldatu aurretik, itxaropenaren sinbolo gisa, giltza minor tonikora itzultzeko. Abestiaren letrak hainbat bertsiotan datoz, eta guztiak "*Gora Serbia!*" lerroarekin amaitzen da.

Kanta oso ezaguna egin zen Lehen Mundu Gerraren ondoren, eta Nikola Tesla asmatzaile serbiarraren hiletan ere jo zuten 1943ean bibolinarekin. Serbiako kulturaren eta nortasun nazionalaren sinboloa izan zen. Gerra Hotzaren garaiko Serbiako diasporan himno nazionalaren forma gisa ikusi zuten, eta haren letra batzuk debekatu egin zituzten, beste hainbat abestirekin batera, Jugoslavia Titoistan, serbiar sentimendu nazionalaren berpiztea gogoratu zutelako. Idazle eta konpositorearen nortasuna eztabaida-kontua izaten jarraitu zuen hamarkada askoan. 2008an, Ranko Jakovljevi historialariak aurkitu zuen ezen, 1916an abestia konposatu eta 1922an Parisen egile-eskubideak ziurtatu ondoren, Korbovo herrixkako musikari amateurra zela egilea. Kantak ezaguna izaten jarraitzen du Balkanetako serbiarren eta diasporaren artean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1192039

 |

* Wd Datuak: Q1192039
Goiko lerroan, erdian, latindar alfabetoko lehen letra bederatzi letra-tipotan. Goiko erdiko letra etzana bere eskuinekoaren oso antzekoa baina estuagoa da; tipografiari dagokionez, goiko erdiko hori da letra-tipo etzana. Goiko eskuinekoa letra tipo erregularra. Azpiko ezkerrekoa ere letra etzana da; estuagoa eta goiko partean eskuineranzko inklinazioarekin.
Ludovico Arrighiren "chancery italic" tipografia, 1527. Une horretan, letra xeheak idazteko bakarrik erabili zen letra etzana, ez letra larrietarako.
Tipografian, **letra etzan**a forma erregular estilizatuan oinarritutako letra-tipoa da, nazioartean **letra tipo italiko** edo **letra tipo** **italiar** bezala ere ezaguna. Letra lodiarekin eta roman edo erregular letra motarekin batera, mendebaldeko tipografiaren historiako tipografia erabilienetako bat izan zen. 

Kaligrafiaren eraginez, letra etzana eskuinerantz okertzen da pixka bat, *honelaxe,* (*parentesi honen barruan letra etzanaz idatzitako esaldia*). Oro har, letra erregular edo roman motako letraren itxura osoa du baina letra erregularrak bertikalismoa zaintzen du eta letra etzanak ordea, eskuinerantz mugitzen du letraren goiko aldea eta ezkerrerantz letraren beheko aldea.

Adibideak
---------

Italiar estiloko letrak, letra etzanak, letra erregular erromatar estiloko letra (roman estiloko letra) baino estuagoak izan ohi dira. Hona hemen lerro pare bat, goikoa letra erregular arruntarekin idatzia (letra tipo erromatarra) eta bigarren lerroan, testu bera letra etzanarekin. Biak konparatuz ikus daiteke elkarren antza daukatela, biak dira letra-tipo zorrotzak, serif, baina azpikoa, letra-tipo etzana da; estuagoa da eta bertikaltasuna galduta ezkerretik eskuinera *etzana* dagoela ematen du:

Goiko lerroan esaldi labur bat ingelesez letra-tipo erregular edo erromatarrean. Beheko lerroan, testu berbera baina letra etzana, letra italiar edo italikoa erabiliz. Letra etzanaz testuak estuago agertuko dira.

Letra zeiharra
--------------

Batzuek bereizten dute letra etzana eta letra zeiharra. Azken hau letra erregularra bezain zabala da baina bertikaltasun kontuetan letra etzana bezalakoa da. Letra zeiharra erabiltzen den letra tipo erregularraren zabalera bera du, baina erabateko bertikaltasuna galduz eskuinera begira dago:

**Letra zeiharra**ren adibide bera, letra erregularraren zabalera bera eta letra etzanaren eskuinerako norabidea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Gaultney, Victor. «Designing Italics: Approaches to the design of contemporary secondary text typefaces (PhD thesis)» *Victor Gaultney* (University of Reading).
2. ↑   Hoefler, Jonathan. *Italics Examined.*  Hoefler & Co..

Ikus, gainera
-------------

* Letra tipo erregular, erromatar edo letra-tipo *roman*.
* Letra lodi.
* Serif
* Sans-serif
* Letra-tipo gaelikoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q344098
* Commonscat Multimedia: Italics

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph122037
* AAT: 300194460
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q344098
* Commonscat Multimedia: Italics
**Alphonse Henri, Hautpoulgo kondea** (Versailles, 1789ko urtarrilaren 4a - Paris, 1865eko uztailaren 27a) frantziar militar eta politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1849tik 1851ra Frantziako Hirugarren Errepublikan.

Fontainebleauko Eskola Militarrean hezi zen eta teniente graduarekin 1806ko Alemaniako kanpainan eta 1807ko Poloniako kanpainan esku hartu zuen Napoleondar Gerretan. 1808tik 1812ra Iberiar Penintsulako Gerran borrokatu zuen, Salamancako guduan zauritu eta harrapatu zuten arte. 1814an askatu eta batailoiko komandante mailara igo zuten.

1815ean koronel mailara igo zen eta Angulemako dukearen landa-laguntza izendatu zuten. 1823an Errege Guardiako Hirugarren Infanteria Erregimentuaren buru izan zen Espainiaren inbasioan.

1830etik 1838ra diputatua izan zen eta 1830ean Gerra Administrazioa zuzendu zuen hilabete batzuetan. 1841ean teniente jeneral izatera igo zen eta hurrengo bi urteetan Aljerian borrokatu zuen.

1848an Frantziako pare izendatu zuten eta 1849an lehen ministro. 1851n dimisioa eman zuen Luis Napoleon Bonaparteren aldekoen eta kontrakoen arteko istiluen ondoren, eta Aljeriara itzuli zen gobernadore nagusi karguarekin.
Sakontzeko, irakurri: «Deba eta Zumaia arteko marearteko zabalgunea»
Sakonetako hondartza Erreserba gunea da.
2009. urtean Deba eta Zumaia arteko itsasertza Babestutako Biotopo gisa izendatu zuten eta urte berean naturagune babestu horren Natura Baliabideak Antolatzeko Plana (NBAP) onartu zuten. Bi dokumentu horietan tokiaren deskribapen zehatza egiten da, alde batetik, eta, bestetik, gunea kudeatzeko eta arautzeko lerro nagusiak ezartzen dira.

Geroago, 2023. urtean, Natura Kontserbatzeko Nazioarteko Batasunak (NKNB) ezarritako kudeaketa-kategoriarekin bat egiteko asmoz, Euskal Autonomia Erkidegoko biotopo babestuen izena egokitu izan zen, eta Deba eta Zumaia arteko itsasertzeko Babestutako Biotopoa, Paisaia natural babestua bilakatu zen.

Erreferentziak
--------------


1. ↑    *34/2009 DEKRETUA, otsailaren 10ekoa, Deba eta Zumaia arteko itsasertza Babestutako Biotopo izendatzen duena.* .
2. ↑    *3/2009 DEKRETUA, otsailaren 10ekoa, Deba eta Zumaia arteko itsasertzeko Natura Baliabideak Antolatzeko Plana onartzen duena.* .
3. ↑    *AGINDUA, 2023ko martxoaren 20koa, Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumeneko sailburuarena, Euskal Autonomia Erkidegoko biotopo babestuen izena egokitzea onartzen duena..* .
4. ↑    *Deba eta Zumaia arteko itsasertza. Euskadiko Naturari buruzko informazio Sistema.* .
**HMS** ***Iron Duke*** Royal Navyko dreadnought gerraontzia zen, bere klaseko ontzi nagusia, Arthur Wellesley Wellingtongo 1. dukearen omenez izendatua. Portsmoutheko Dockyardek eraiki zuten, haren gila 1912ko urtarrilean ezarri zen. Hamar hilabete geroago jaurti zuten, eta 1914ko martxoan Etxeko Flotan sartu zen, flotaren bandera-ontzi gisa. Bateria nagusia 13,5 hazbeteko hamar kanoiz armatua zegoen eta 39,36 km/h-ko abiadura har zezakeen.

*Iron Duke* Flota Handiaren ontzi-gidaria izan zen Lehen Mundu Gerran, baita Jutlandiako guduan ere. Han, kalte handiak eragin zizkion SMS *König* alemaniar korazatuari, flotaren lehen ekintzan. 1917ko urtarrilean bandera-ontzi gisa zuen papera kendu zioten. Gerraren ondoren, *Iron Duke* Mediterraneoan aritu zen Mediterraneoko Flotaren bandera-ontzi gisa. Errusiako gerra zibileko esku-hartze aliatuaren parte izan zen, bai Itsaso Beltzean, bai greko-turkiar gerran. Esmirnako errefuxiatuak ebakuatzen ere lagundu zuen. 1926an, Flota Atlantikoari esleitu zioten, eta han entrenamendu-ontzi gisa aritu zen.

*Iron Duke* lanean egon zen beste urte batzuetan; 1930ean, Londresko Itsas Itunak zehaztu zuen *Iron Duke* klaseko lau korazatuak desarmatu edo desegin behar zirela. Beraz, *Iron Duke* armak entrenatzeko ontzi bihurtu zen; haren babesa eta armamentuaren zati handi bat kendu egin zituzten borrokarako egokia izan ez zedin. Ahalmen horretan erabili zen, 1939ko irailean Bigarren Mundu Gerra hasi zen arte, orduan Scapa Flowen amarratu baitzuten portuko defentsa-ontzi gisa. Urrian, bonbaketari alemanek kalte handia egin zioten, eta portura eraman zuten, hondoratzea saihesteko. Aireko erasoen aurkako arma gisa balio izan zuen gerran, eta, azkenean, txatarrarentzat birrindu eta hautsi egin zuten azken 1940ko hamarkadaren amaieran.19