recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mendexako Ospitale Zaharra** Lea Ibilbidearen ondoan dagoen hondatutako eraikina da, Mendexako Leagi auzoan (Bizkaia).

Kokapena
--------

Haurrak Lea Ibilbidean oinez, Mendexako lurretan; atzean, Ospitale Zaharra.
Lekeitio eta Amoroto lotzen dituen errepidearen ondoan dago, Lea ibaiaren beste aldean. Inguruan Leagi zubia dago, errepidea ospitalearekin lotzeko eraiki zena. Haren ondotik Lea Ibilbidea igarotzen da.

Eraikina
--------

Lehen planoan, inposta-lerroa; leihoetan, belarridun moldurez inguratutako zuloak.
Barroko estilokoa da. Harlangaitzezko hormaz eraikitako eraikin handia da, maila bikoa. Oin lauangeluarra du, eta estalkia lau isuri aldekoa izango zuen seguraski. Inposta-lerro batez banatutako maila bi ditu, eta sasoian (edo barroko estiloan) tipikoak ziren belarridun moldurez inguratutako leiho-zuloak.

Historia
--------

Ospitale honen jatorria Domingo Leaegik 1602an eginiko testamentua da: "*Yten mando que en la villa de Lequeitio de la banda de Mendexa se funde dote y establesca un ospital en el qual se puedan socorrer amparar y curar hasta cantidad de cincuenta enfermos naturales de la anteiglesia de Mendexa y a falta de ellos lo sean de la villa de Lequeitio y de las demas Anteiglesias circunbezinas...*". Jatorriz mendexarra, Leaegi Sevillan negozioetan aritu eta aberastutakoa zen; berak emandako diruarekin lurrak erosi, etxea egin eta zerbitzurako prestatu zen. Gainera, urteko 600 dukaten errenta izateko adina diru ipini zuen. Ospitaleko patroiak bere gurasoak eta gero haren ondorengoak izango ziren, edo haien faltan Lekeitioko Eliza eta Kontzejua, eta ospitaleko arduraduna beti abade bat izango zen, "*bizitza zintzo eta ospe onekoa*". 1608 uztailaren 12an ospitaleko arduraduna izendatu zen, Martin Lariz Lekeitioko bikarioa. Beste iturri batzuen arabera 1632an eraiki zen, lurraldeko (Lekeitio, Amoroto, Gizaburuaga, Ispaster eta Mendexa) osasun arretarako:

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Mendexa» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2019-05-21).
2. ↑   «Mendexako Udala - Leagi Zubia» *www.mendexa.net* (Noiz kontsultatua: 2019-05-21).[*Betiko hautsitako esteka*]
3. 1 2 3   «GR 38 Ardo eta Arrainaren ibilbidea. Leako Ibilbidea. Ingenio & Natura.»  (Noiz kontsultatua: 2019ko maiatzaren 23a).
4. ↑   «Lea Ibilbidea: de Mendexa a Munitibar por el río Lea - Mendiak» *www.mendiak.net* (Noiz kontsultatua: 2019-05-21).
5. 1 2   «Mendexako Udala - Ospitale Zaharra» *www.mendexa.net* (Noiz kontsultatua: 2019-05-21).[*Betiko hautsitako esteka*]
6. ↑  Jon Zubiaurren komunikazio pertsonala.
7. 1 2   Zubikarai, Augustin; Fernandez Egiguren, Juan.  (1988). *Mendeja.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216166

 |

* Wd Datuak: Q65216166
**Metaltasuna**, elektronegatibitate ere deitua, astrofisikako kontzeptu bat da, izarrek barnean duten elementu metalikoen ugaritasuna adierazten duena. Astrofisikan elementu metalikoa helioa baino astunagoa den edozein elementu da, nahiz eta taula periodikoan elementu metaliko gisa agertu ez. Adibidez, karbono, oxigeno eta nitrogeno asko duten izarrak "metaltasun handikoak" direla esaten da, hiru elementu horiek taula periodikoan ez-metalak izan arren.

Espektroskopia erabiliz erraz neur daiteke izarretako elementu metalikoen ugaritasuna (ohiko zentzuan). Izarretako elementu metalikoen ugaritasuna beste elementu ez-metaliko arinago batzuen ugaritasunari lotuta dagoenez, hedaduraz, azken horiei ere "metal" esaten zaie.

Helioa baino elementu astunagoen proportzioa denborarekin handituz doanez, izar baten metaltasunak izarraren adinari buruzko informazioa ematen digu, eta bere galaxiaren barruan zein lekutan dagoen ere bai. Esne Bidearen kasuan, metaltasuna jaitsiz doa galaxiaren erdialdetik aldendu ahala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q217030

 |

* Wd Datuak: Q217030
**Metalgintza** da objektu utilitario, artistiko edo apaingarrien fabrikazioan metalak ekoizteko eta moldatzeko teknikak eta arteak. Langintza horrek barne hartzen ditu metal preziatuekin (hala nola zilarra eta urrea), gainontzeko metalekin bezala, egiten diren galdaketa- eta taila-teknikak. Errementari, urregintza eta bitxigintza biltzen ditu.

Metalgintza oso garrantzitsua izan da gizateriaren garapenean. Esaterako, historiaren azterketan, gizakiak hainbat metalen ekoizpenean eta lantzean nagusi izan ziren garaiei deitzen zaie modu berezi batean (Kobre Aroa, Brontze Aroa eta Burdin Aroa).

Osatze teknikak
---------------

Ziurrenik, metalak konformatzeko teknikarik zaharrena mailukatzea da. Kalkulatzen da K.a. 2500. urte inguruan hasi zela metal urtuan molde-isurtze teknika erabiltzen. Geroago, bihurritzeko, errematxatzeko eta soldatzeko teknikak erabili ziren.

Historia
--------

 Horoztepe-n (Turkia) aurkitutako brontzezko estatua txikia.
Kobrea naturan *berezko* egoeran aurki daitekeen metal bakanetako bat da, hau da, beste elementu batzuekin konbinatu gabe. Horregatik, gizakiak erabili zuen lehenetarikoa izan zen. Beste *berezko* metalak urrea, platinoa, zilarra eta meteoritoetatik eratorritako burdina dira.

Historiaurreko garaietatik urrea eta zilarra fabrikatzen zirenez, hainbat tresneria (hala nola ontziak, apaingarriak, bitxiak, txanponak eta estatuak) garaiko estilo, apaingarri eta zaporeari jarraituz eta horiek ekoizten zituen nazioaren arabera, zibilizazio nagusietatik igaroz beha daiteke.

Urrea lantzeko erabiltzen ziren teknikak oso sinpleak ziren hasieran. Hotzean mailukatzeak forma desberdinak har zezaketen xaflak eta hariak ematen zituen. Geroago, baina oraindik goiz-aro batean, berotze eta urtze teknikak erabili ziren. Aurrerapen teknikoek formen dibertsifikazioa ekarri zuten.

Antzinako Egipton, kobrea lantzen zen, eta bere erabilera oso zabalduta zegoen Europan XVII. eta XVIII. mendeetan, batez ere, etxeko tresnak egiteko. Antzinako Grezian, brontzea eta letoia erabiltzen ziren, Erdi Aroan peltrezko platerak eta pitxerrak egiten ziren bitartean. XVI. mendetik aurrera, burdin forjatuaren erabilera egin zen ezagun erreja eta balustra apaingarriak egiteko.

Ikus, gainera
-------------

* Burdinola
* Errementari
* Urregintza
* Metalurgia
* Metal Aroa

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Exposición 'Oro & Plata' sobre orfebrería en la antigüedad hispana.*  La Voz Libre 23 de junio de 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q953045
* Commonscat Multimedia: Metalworking

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 17716425f (data)
* GND: 4122282-9
* LCCN: sh85084093
* NDL: 00565910
* NARA: 10644491
* AAT: 300053946
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q953045
* Commonscat Multimedia: Metalworking
**Metal txiro** izen arrunta taula periodikoaren *p* blokean dauden elementu kimiko metalikoei ematen zaie. Beren urtze-puntua eta irakite-puntua trantsizio-metalena baino baxuagoak izan ohi dira eta beren elektronegatibotasuna altuagoa, eta bigunagoak izaten dira. Metaloideen lerro berean daude, baina haietatik bereizten dira irakite-puntu askoz altuagoa dutelako.

"Metal txiro" terminoa ez da IUPAC-ek onartutako nomenklatura. Talde honek aluminioa, galioa, indioa, eztainua, talioa, beruna eta bismutoa barne hartzen ditu. Zenbaitek germanioa, antimonioa eta polonioa ere sartzen dituzte taldean, baina gehienetan metaloide gisa sailkatzen dira. 133tik 116rainoko elementuek ere segurasko metal txiroen ezaugarriak edukiko lituzkete; hala ere, oraindik horien kantitate urrriegiak sintetizatu dira beraien ezaugarri kimikoak ezagutu ahal izateko.

| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| BBoro | CKarbono | NNitrogeno | OOxigeno | FFluor |
| AlAluminio | SiSilizio | PFosforo | SSufre | ClKloro |
| GaGalio | GeGermanio | AsArtseniko | SeSelenio | BrBromo |
| InIndio | SnEztainu | SbAntimonio | TeTelurio | IIodo |
| TlTalio | PbBerun | BiBismuto | PoPolonio | AtAstato |

Ikus, gainera
-------------

* Taula periodiko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19591
* Commonscat Multimedia: Post-transition metals

---

 |

* Wd Datuak: Q19591
* Commonscat Multimedia: Post-transition metals


| Elementu kimikoak |
| --- |
| **Taldeak:**   1 -  2 -  3 -  4 -  5 -  6 -  7 -  8 -  9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18

---

**Periodoak:**  1  -  2  -  3  -  4  -  5  -  6  -  7

---

**Serieak**:   Metal alkalinoak  -  Metal lurralkalinoak  -  Lantanoideak  -  Aktinidoak  Trantsizio-metalak  -  Metaloideak  -  Ez-metalak  -  Halogenoak  -  Gas nobleak

---

**Blokeak**:   s blokea  -  p blokea  -  d blokea  -  f blokea  g blokea

---

Taula periodikoa |
**Los Chikos del Maíz** rap politikoa jorratzen duen musika talde valentziarra da, MCs Nega, Toni El Sucio eta Bokah DJak osatutakoa. Abestien letretan hainbat gai ezberdin darabiltzate: egoera politiko-soziala, terrorismoa, monarkia, lan baldintzak, estatuko hip-hopa eta abar.

Estilo garratz eta zuzena izateagatik nabarmendu dira; literatura, zinea, politika edota kulturaren munduari erreferentzia eginez. Taldeko kideak marxista zientifikotzat eta antifaxistatzat aurkezten dute haien burua beren abestietan edota eskainitako elkarrizketetan. Sarkasmoz beteriko beren letrek mugimendu komunistaren inguruko gazteriaren arreta sortu zuen hasiera batean, nahiz eta mugimendu eta pentsaera ezberdinetako jendea ere erakarri dituen beren letretan erabilitako umore beltz eta mezu konprometituengatik.

Taldearen izena Stephen Kingen liburu baten izenburutik hartua da, *Children of the Corn*.

Biografia
---------

Taldea 2004. urtean sortu zen El Toni, La Nota Más Alta taldeko kide garai haietan, eta El Nega, 13 Pasos taldeko partaidea, elkartu zirenean. Aurrerago, *messenger*-en bidez errimak elkarri bidaltzen hasi eta antzeko pentsaerak zituztela ohartu ziren. Hala, 2005. urtean *Miedo y asco en Valencia* (izenak *Miedo y asco en Las Vegas* izeneko filmari erreferentzia egiten dio) maketa kaleratu zuten. Maketa honen bitartez beren buruak ezagutzera eman eta Valentziako probintzian lehen kontzertuak antolatzen hasi ziren. Bi urte geroago *A D10s le Pido* maketa kaleratu zuten Diego Maradona futbolariari eskeinia. Bigarren maketa honen ondoren estatu mailan kontzertuak ematen hasi ziren eta beren izena geroz eta ezagunagoa egiten hasi zen.

2008an, Negak *Geometría y Angustia* izeneko bakarkako album bat kaleratu zuen, Interneteko deskargetan arrakasta handia izan zuena. Maketa horretako "Vais a tragar saliva" abestiaren oinarri instrumentala Madonnaren "Die Another Day" abestiaren sampler bat da. 2009an Negak diskoetxe batekin sinatu zuela jakinarazi zuen eta *Pasión de Talibanes* lanaren prestaketa abiatu zuen*.*

Urte hortan bertan, Segiko kideen atxiloketen ostean, Los Chikos del Maíz-ek manifestu bat helarazi zuten atxilotuei beren elkartasuna adieraziz.

Diskoak
-------

Los Chikos del Maízek hainbat maketa disko kaleratu ditu, taldekideen bakarkako diskoez gainera. 2011ko maiatzaren 31n beren lehen erreferente diskografikoa den *Pasión de Talibanes* lana kaleratu zuten, BOA diskoetxearen eskutik. Hona hemen taldearen lanen zerrenda:

* *Miedo y asco en Valencia* (2005)
* *A D10s le Pido* (2007)
* *Pasión de Talibanes* (2011)
* *United Artists of Revolution* (2013), Habeas Corpus taldearekin
* *La Estanquera de Saigón* (2014)

* *Trap Mirror* (2016)
* *Comanchería* (2019)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑   .
4. 1 2   .

Kanpo estekak
-------------

* {es}Diskografia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9023950
* Commonscat Multimedia: Los Chikos del Maíz

---

 |

* Wd Datuak: Q9023950
* Commonscat Multimedia: Los Chikos del Maíz
**When Johnny Comes Marching Home** edo **When Johnny Comes Marching Home Again** (euskaraz *Johnny Jaiotetxera Martxan Datorrenean* edo *Johnny Jaiotetxera Berriz Ere Martxan Datorrenean*) Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibil garaiko abesti herrikoi bat da. Berez Johnny I Hardly Knew Ye izeneko irlandar abestian oinarritzen da.

Zinema
------

1964ko Stanley Kubrick zuzendariaren *Dr. Strangelove* filmaren soinu bandan entzun daiteke.

Hitzak
------

When Johnny comes marching home again
Hurrah! Hurrah!
We'll give him a hearty welcome then
Hurrah! Hurrah!
The men will cheer and the boys will shout
The ladies they will all turn out
And we'll all feel gay
When Johnny comes marching home.

  

The old church bell will peal with joy
Hurrah! Hurrah!
To welcome home our darling boy,
Hurrah! Hurrah!
The village lads and lassies say
With roses they will strew the way,
And we'll all feel gay
When Johnny comes marching home.

  

Get ready for the Jubilee,
Hurrah! Hurrah!
We'll give the hero three times three,
Hurrah! Hurrah!
The laurel wreath is ready now
To place upon his loyal brow
And we'll all feel gay
When Johnny comes marching home.

  

Let love and friendship on that day,
Hurrah, hurrah!
Their choicest pleasures then display,
Hurrah, hurrah!
And let each one perform some part,
To fill with joy the warrior's heart,
And we'll all feel gay
When Johnny comes marching home.

Ikus gainera
------------

* Johnny I Hardly Knew Ye

Kanpo estekak
-------------

* *When Johnny Comes Marching Home* abestia entzungai. Youtube.com **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1059108
* Commonscat Multimedia: When Johnny Comes Marching Home

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1059108
* Commonscat Multimedia: When Johnny Comes Marching Home
**Monroe konderria** (ingelesez: *Monroe County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Woodsfield da. 2010eko zentsuaren arabera 14.642 biztanle zituen, Monroe kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Monroe konderriak 1.184,81 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,5 ura dira. Beste 1.180,31 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,36 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.642 pertsonetatik 14.385 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 59 dira. 60 beltzak edo afroamerikarrak. 16 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 16 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 163 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489591
* Commonscat Multimedia: Monroe County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129016160
* LCCN: n81086373
* **Lekuak**
* OSM: 911293
* TGN: 2001617

 |

* Wd Datuak: Q489591
* Commonscat Multimedia: Monroe County, Ohio
**Tiergarten**, (euskaraz: «Animalien lorategia») Alemaniako hiriburu den Berlingo parkerik garrantzitsuena da. Hiriaren erdigunean dagoen Mitte barrutian kokatzen da, 2001etik, gainera, hiriko barrutietako bat da.

Historia
--------

Bere lehen urteetan, ehizagune bat izan zen, eta, ondoren, berlindarren aisialdirako gune berde handi bat izatera pasa zen. Tiergarten hitzak, animalia lorategia esan nahi du, prusiar aristokraziaren gozamen-gune zen garaiko oroitzapenez, basurde eta oreinak ehizatzeko ehizatoki bezala.

1848ko Iraultzetan, manifestariak, Tiergartenen biltzen ziren, Prusiako armadaren aurrean.

Berlingo Harresia erori ondoren, Straße des 17. Juni kalea, parkea zeharkatzen duena, XX. mendeko azken urteetan eta XXI. mendeko lehen urte hauetan, Love Parade delakoa antolatu den tokia izan da, Europar Batasun osoko jaialdirik handienetako bat, non jende mordoa biltzen den. 2004an eta 2005ean, jaialdi hau ez zen ospatu, antolakuntza arazoengatik, baina, 2006tik aurrera, berriz egin da.

Ezaugarriak
-----------

Bere 210 hektareako hedadurarekin, paisaia parkerik handiena da, baita Berlingo "birika berdea" ere, hiriaren erdialdean. Hiriko bigarren parkerik handiena da, Grunewalden ondoren

Inguruan, Brandeburgoko Atea, legebiltzarraren eta gobernuaren auzoa Reichstagen eraikinarekin eta Kantzilertza Federalarekin, Bellevue Jauregia (Errepublikako presidentearen jauregia) edo Potsdamer Platza bezalako hiriko ikurrak daude. Garaipenaren Zutabea, Berliner Philharmonie (Berlingo Orkestra Filarmonikoaren auditorioa), auzo diplomatikoa (hegoaldean) eta Berlingo Zooa (hego-mendebaldean) ere inguruan daude.

Toki honetatik gertu, Berlingo Geltoki Zentral berria eraiki zen.

Kanpo estekak
-------------

* Großer Tiergarten **(Alemanez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q694020
* Commonscat Multimedia: Großer Tiergarten

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126678363
* GND: 4209681-9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* Berliner Kulturdenkmal: 09046318

 |

* Wd Datuak: Q694020
* Commonscat Multimedia: Großer Tiergarten
**Monroe konderria** (ingelesez: *Monroe County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Monroe da. 2010eko zentsuaren arabera 152.021 biztanle zituen, Monroe kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Monroe konderriak 1.761,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 338,32 ura dira. Beste 1.422,92 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 86,31 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 152.021 pertsonetatik 145.276 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.667 dira. 3.144 beltzak edo afroamerikarrak. 397 amerikar natiboak ziren eta 24 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 837 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 78 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.265 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q195658
* Commonscat Multimedia: Monroe County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151283793
* LCCN: n81120287
* NARA: 10036403
* **Lekuak**
* OSM: 407497
* TGN: 1002679

 |

* Wd Datuak: Q195658
* Commonscat Multimedia: Monroe County, Michigan
**Villa Lugano** Argentinako Buenos Aires hiriburuko hegoaldeko auzoa da. Auzo handienetako bat da, 114.000 biztanle inguru dituena (2001. urtetik aurrera) 9,2 km²-ko azaleran. Ia 12.400 biztanle/km²-ko biztanle-dentsitatea Buenos Airesko batez bestekoaren (13.500 biztanle/ km² inguru) azpitik dago. Auzoko biztanleria 1991 eta 2001 artean ehuneko 13 puntu gehitu zen. Villa Soldati eta Villa Riachuelorekin batera, auzoak C8 Komuna osatzen du.

Villa Lugano Eva Perón, General Paz, José Barros Pazos, Lisandro de la Torre, Coronel Roca eta Escalada kaleek mugatzen dute.

Historia eta deskribapena
-------------------------

José Ferdinando Francisco Soldati etorkin suitzarra, 1864ko maiatzaren 30ean, Neggio-n (Ticino, Suitza) jaioa, gaur egun Murguiondo kalearen eta Riestra etorbidearen elkargunetik gertu baserri bat erosi zuen. Jabetza banatu eta sortu zuen 1908ko urrian Lugano izendatu zuen lekua bere aberri zaharraren oroimenez. Lekua pixkanaka-pixkanaka garatu zen: 1912an 40 familia inguru bakarrik bizi ziren bertan.

1975 eta 1980 artean *Luis Piedrabuena* auzoa eraiki zen *Plan Alborada* etxebizitza programaren barruan. Batez ere altuera handiko eraikinek, apartamentu bloke apur bat baxuagoek eta familia bakarreko etxeek osatzen dute.

Villa Luganon bost Villa Miseria ere badaude, eta horrek esan nahi du auzoa, Villa Soldati-rekin batera, hiriburuko txabola kopuru handiena duen horietakoa dela.

Villa Lugano tren geltokia 1909ko urriaren 18an ireki zen eta "Campo de Aviación de Lugano", herrialdeko lehen aireportua, 1910eko martxoaren 23an. Paul Castaibert frantziarrak lehen hegazkin argentinarra eraiki zuen aireportutik gertu. "Universidad Tecnológica Nacional" -en zati bat Villa Luganon dago gaur egun.

"Parque Indoamericano" auzoko lekuetako bat da. 130 hektarea inguru ditu eta 4.000 zuhaitz espezie desberdin baino gehiago ditu.

Auzoko biztanle ezagunenetako batzuk honakoak dira:

* Antonio Roma, Boca Juniorreko jokalaria
* Ricardo Lorenzo, CA Luganoren sortzailea
* Jorge eta Osvaldo Rinaldi, futbolariak
* José Libertella, musikaria eta musikagilea

Garraio publikoa
----------------

Villa Lugano Belgrano Sur trenbidearen eta Premetro izeneko izen bereko geltokiaren bidez lotzen da hiriaren erdigunearekin.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**GCBA: Villa Lugano
* **(Gaztelaniaz)**Barriada.com: Villa Luganori buruzko informazioa eta estatistikak
* **(Gaztelaniaz)**Villa Luganoren orri nagusia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q731094
* Commonscat Multimedia: Villa Lugano, Buenos Aires

---

* **Identifikadoreak**
* BNA: 000030853
* **Lekuak**
* OSM: 2223126
* TGN: 1005838

 |

* Wd Datuak: Q731094
* Commonscat Multimedia: Villa Lugano, Buenos Aires
Villa Giuliaren fatxada
**Villa Giulia** Erroman dagoen villa bat da. Julio III.ak eraikiarazi zuen 1550 eta 1555 bitartean, garai hartan hiriaren muga zen tokian. Gaur egun, jabetza publikoko eraikin bat da, eta bertan dago Etruriar Museo Nazionala, arte eta tresna etruriarren bilduma ikusgarri bat.

Historia
--------

### Kokapena

Villa, Vigna Vecchia izeneko Erromako gune batean eraiki zen, Parioli mendiaren magalean kokatua, herriazpiko villa eta atseden leku bezala.

### Diseinua

Villa Giuliaren ninfeoa
Aita santuak, arteen ezagutzaile handia, eraikinaren hasierako diseinua, Jacopo Vignolari enkargatu zion 1551n eta 1553 arte. Edozein kasutan, ninfeoa eta lorategien beste egitura batzuk, Bartolomeo Ammannatik diseinatu zituen, guztia, Giorgio Vasariren gainbegiradapean. Michelangelok ere hemen lan egin zuen. Julio III.a aita santuak, zuzeneko interesa izan zuen egitasmo honetan, eta diru asko gastatu zuen villaren edertasuna gehitzeko, arkitektura manieristaren adibiderik delikatuenetako bat bihurtu zena.

Jatorrizko eraikinaren zati txiki bat baino ez da mantendu kalterik gabe, Tiber ibairantz hedatzen diren hiru mahasti hartuz. Villak, ohi zen bezala, hiri sarrera bat eta landa sarrera bat zituen, eta, beraz, bi mundu hauen artean zegoen, funtsezko kontzeptua Erroman. 1553an eginiko domina batek, villa osoa erakusten du, baina sekula eraiki ez ziren bi kupulakin.

Eraikinaren alde hiritarra, bi solairuko fatxada ilun bat da. Bere erdian, garaipen arku landatar bat du, modu aberatsean xehetasunez betea, eta, alboetan bi badia simetriko dituelarik. Fatxada, ertz bakoitzean, pilastra dorikoekin amaitzen da. Eraikinaren atzealdeak, hiru patioetarako lehenera ikuspegia duen logia bat du. Atzealdean, bisitaria kasinatik sartzen da, eta multzoaren bihotzera darama: bi solairuko ninfeo bat. Haitzurdinezko estatuekin apaindutako logia estaliko egitura hau, erdialdeko iturri baten inguruan eraikia dago. Iturri hau, *Fontana dell'Acqua Vergine*, Vasari eta Ammannatik diseinatu eta eraiki zuten.

*Casino della Vigna* hala ezagutzen baitzen garai hartan, eta bere lorategiak, mahastien erdian kokatuak izan ziren.

Ondorengo historia
------------------

Martzelo II.a hil ondoren, bere ondorengoa, Paulo IV.a aita santuak, bildutako gauza guztiak konfiskatu zituen; villa zatitua izan zen eta eraikin nagusia eta lorategien zati bat, Kamera Apostolikoaren jabetza bihurtu ziren. 1769an zaharberritua izan zen, Klemente XIV.a aita santuaren ekimenaren ondorioz, berriz Italiak konfiskatua, 1870ean, eta Etruriar Museo Nazionalari emana XX. mendearen hasieran.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q964499
* Commonscat Multimedia: Villa Giulia (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4208081-2
* WorldCat
* LCCN: no98132307
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q964499
* Commonscat Multimedia: Villa Giulia (Rome)

41°55′06″N 12°28′40″E﻿ / ﻿41.91833°N 12.47778°E﻿ / 41.91833; 12.47778
**Villa Crespo** Argentinako Buenos Aires hiriburuko auzoa da. Palermoko auzoaren hego-mendebaldean dago eta 3,8 km² ditu. Villa Crespok 89.859 biztanle ditu eta biztanle-dentsitatea 23.647 biztanle/km²-koa da (2001etik aurrera).

Deskribapena
------------

Villa Crespon klase ertaina da nagusi. Auzoa, Antonio F. Crespo alkatearen izena daramana, 1888an irekitako *Fábrica Nacional de Calzado* zapata fabrikaren inguruan garatu zen. San Bernardo bertako eliza 1894ko apirilaren 11n kontsagratu zen, eta han ere hainbat "Conventillo" ere egon ziren, horien artean *Conventillo de la Paloma*. *Conventillo* gela bakoitza familia batek alokatzen duen hiriko bizitegi kolektibo mota da.

Villa Crespo Buenos Aireseko judu auzo historikotzat jotzen zen eta gaur egun oraindik ere hainbat sinagoga daude. Gaur egun, biztanleria funtsean mistoa da, Buenos Airesko gainerako lurraldeetan bezala.

Auzoko gune ekonomikoa Scalabrini Ortiz etorbidearen eta Corrientes etorbidearen elkargunearen inguruan dago.

Auzoko pertsonaia ezagunen artean Osvaldo Pugliese tango aitzindaria, Leopoldo Marechal idazlea eta Juan Gelman poeta argentinarra eta Cervantes saria irabazi zuena.

Club Atlético Atlanta futbol taldeak auzoan du egoitza. 2001ean Argentina-Holandako koprodukzio batean filmatutako *Bolivia* filma, neurri handi batean, Villa Crespoko kafetegi batean kokatzen da.

Kanpo estekak
-------------

* GCBA: **(Gaztelaniaz)**Villa Crespo
* **(Gaztelaniaz)**Barriada.com: Villa Crespori buruzko informazioa eta estatistikak
* **(Ingelesez)**The Guardian urtarriletik aurrera 2009ko urtarrila: "Streets ahead" - Villa Crespori buruzko bidaia-txostena

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1670884
* Commonscat Multimedia: Villa Crespo, Buenos Aires

---

* **Identifikadoreak**
* BNA: 000030919
* **Lekuak**
* OSM: 2221410

 |

* Wd Datuak: Q1670884
* Commonscat Multimedia: Villa Crespo, Buenos Aires
**White konderria** (ingelesez: *White County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Searcy da. 2010eko zentsuaren arabera 77.076 biztanle zituen, White kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

White konderriak 2.699,14 kilometro koadro ditu. Horietatik 18,31 ura dira. Beste 2.680,83 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 77.076 pertsonetatik 71.905 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.879 dira. 3.033 beltzak edo afroamerikarrak. 425 amerikar natiboak ziren eta 30 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 411 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 43 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.229 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61170
* Commonscat Multimedia: White County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148937971
* LCCN: n81133392
* NARA: 10038436
* **Lekuak**
* OSM: 1818436
* TGN: 2000177

 |

* Wd Datuak: Q61170
* Commonscat Multimedia: White County, Arkansas
**White konderria** (ingelesez: *White County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Monticello da. 2010eko zentsuaren arabera 24.643 biztanle zituen, White kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

White konderriak 1.317,47 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,21 ura dira. Beste 1.308,27 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 18,7 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 24.643 pertsonetatik 24.216 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.746 dira. 51 beltzak edo afroamerikarrak. 52 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 83 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 227 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507294
* Commonscat Multimedia: White County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157125305
* LCCN: n82041117
* NARA: 10037139
* **Lekuak**
* OSM: 1802091
* TGN: 1003021

 |

* Wd Datuak: Q507294
* Commonscat Multimedia: White County, Indiana
**Whitehall** Pennsylvaniako borough bat da. Allegheny konderrian kokatua dago. 2010ean 13.944 biztanle zituen, 8,61 kilometro koadrotan banatuta.

Historia
--------

Whitehall, ziuraski, Silas D. Priorren Brownsville Roadeko tabernagatik deitzen da, White Hall bezala berrizendatua izan zena 1850eko hamarkadan. Eraikina oraindik badago, baina Brentwooden dago. Udalerriaren izenaren beste iturri posible bat, Baldwin udalerriaren barnean zegoen gunea izan liteke, Whitehall Driving Park bezala ezagutzen zen.

1946an, Baldwin udalerriko laugarren, bosgarren, seigarren eta zazpigarren barrutietako biztanleek sezesio-prozesua hasi zuten. 1946ko urriaren 14an eskaera bat aurkeztu zen Allegheny konderrian, proposatutako barrutiko 1.627 jabeen 1.320 sinadurarekin. Horri erantzunez, Baldwin udalerriko funtzionarioek larrialdiko bilera deitu zuten Baldwin udalerria udalerri batean sartzeko eskaera aurkezteko, askoz zailagoa baita udalerri batetik bereiztea hiri batetik baino. 1948ko urtarrilaren 5ean Whitehall Baldwin udalerritik banandu zen udalerri independente bihurtzeko. Edwin F. Brennan alkate ohiaren arabera, Whitehalleko biztanleek zerbitzu eta zonifikazio hobeak nahi zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Brennan, Edwin F..  (2001). *A history of Whitehall Borough and its government : an insider's view.*  [publisher not identified] ISBN 0-9709030-0-6. PMC 47709271. (Noiz kontsultatua: 2020-11-27).

Ikus, gainera
-------------

* Allegheny konderria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7996021
* Commonscat Multimedia: Whitehall, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133868166
* LCCN: n97094713

 |

* Wd Datuak: Q7996021
* Commonscat Multimedia: Whitehall, Pennsylvania
**William Henry gotorlekua** (ingelesez: *Fort William Henry*) AEBetan dagoen britainiarren gotorlekua izan zen. George Lakuaren uhertzean kokatzen da (New York), eta Frantsesen eta Indiarren Gerraren baitan (Zazpi Urteko Gerra) eraiki zen, frantziarren Carilon edo Tikonderoga Gotorlekuaren erasoak gelditzeko. Besbeslekua New Yorkeko hiritik hasi eta Quebecera iristen zen lehorreko ubide garrantzitsu batean zehar ezarritako fuerte kate batetako katebegia zen.

Fort William Henry Britainiar armadako ofizial batek zuzentzen zuen, George Munro koronelak. Gaur egun han egon zen gotorlekuaren erreplika bat eraikia dago, eta atrakzio turistiko ospetsua da. Frantsesek eraso zuten 1757ko Abuztuan, eta gogor bonbardatu ere bai. Errenditzera behartu zuten frantsesek garnizioa, laguntza emateko hegoaldetik bidalitako tropa anglo-amerikarrak ezin baitzuten frantsesek ezarritako hesia gainditu. Frantsesei baldintza onetan errenditu ondoren, euren aliatu indiarrak tropa ingeles eta kolonialak eraso zituzten, zutabetan antolatuta gotorlekua uzten ari zirenean. Indiarrek, sari gisa esklaboak, buru-azal eta aberastasunak nahi zituzten harrapakin modura emandako laguntzagatik eta ez zitzaizkien errendizioko baldintzak gustatu. Asko erail zituzten eta lapurreta egin zieten gorputzei. Erasoa gogorra izanagatik, propaganda arrazoiak tarteko hildako kopurua puztu egin zen.

Ikus, gainera
-------------

* Azken Mohikanoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q519254
* Commonscat Multimedia: Fort William Henry

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315526500
* LCCN: sh87002884

 |

* Wd Datuak: Q519254
* Commonscat Multimedia: Fort William Henry
***Lurrikara*** Antonio Maria Labaien idazle tolosarraren antzezlana da. Guatemalan, 1955ean, *Euzko Gogoa* aldizkarian argitaratu zen, "Ibarbia"ren izengoitiaz. Bertan Espainiako Gerra Zibilaren gaia jaso zuen. Gertaerak Gipuzkoan, moja-konbentu batean, 1936ko matxinada eta guda hasieran ematen dira. Idoia Gereñuk historia-antzezlana bezala definitu du.

Pertsonaiak
-----------

* Aitzindari Ama: Konbentuko buru eta agintari nagusia.
* Zuzendari ama: Nagusi ordekoa.
* Gurutze ahizpa: Moja gazte, sartu berria.
* Atezai Ahizpa: Moja adiñez aurreratua.
* D. Martin: Kapellau jauna. Apaiz gaztea.
* Paxkual: Konbentuko sakristau ta morroi zaharra.
* Gotzon: Langillea, giza seme gaztea, etxe barruko antolamenak egiten dituena.
* Izaskun: Gurutzeren ahizpa.
* Gudari: Burutakoa.
* Gorri: Burutakoa.
* Rekete: Izarduna.
* Palanje: Izarduna.
* Moja, gudari-mutil, gorri eta mairu soldaduak.

Argumentua
----------

Gerra Zibila izan da gizarteari eragin dion lurrikara. Antzezlana lau ekitaldietan antolatuta dago. Herrian gorriak sartu dira eta komentuan mojak oso urduri daude zeren eta Espainian egindako astakeriak entzun baitituzte. Egun batzuetan komentutik alde egitea erabakitzen dute horretarako abertzaleen laguntza izanik. Gorriek komentu hartzen dute baina ez da ezer gertatzen. Geroago, falangitek eta karlistek herria hartzen dute eta mojak komentzura itzultzen dira; komentuan poza eta lasaitasuna nabariak dira. Herriko abertzaleek ihes egin behar izan dute, bestetik. Gotzon eta Izaskun, baina, komentuan ezkutatu dira. Biak, Don Martinekin batera, frankistek atxilotuko dituzte. Gizonak fusilatuak izango dira baina, aurretik, Don Martinek Gotzon eta Izaskun ezkontzen ditu.

Idazlea idazteko garaian hark bizi izandako gertaerez oinarritu zen. Antzezlanean aipatzen diren datu asko errealitatetik hartutakoak izan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Bibliografia
------------

* Jose Angel Ascunce:*Escena y literatura dramática del exilio republicano de 1939 en Centroamérica*. Sevilla: Renacimiento, 2015, 113-114 or.
* Idoia Gereñu: "Gure antzerki idatzia 1936ko erbestealdian", *1936ko euskal erbestealdiko antzerkia*. Donostia:Hamaika Bide Elkartea, 2012, 414-417 or.

Kanpo estekak
-------------

* Testu osoa Armiarma sarean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070306

 |

* Wd Datuak: Q61070306
**Lurte** (aragoierazko izena da, baina euskaratik bide dator eta ziurrenik *luizi* esan nahi zuen, edo bestela *elur-jausi*, hots, *elurte*) Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Zaragoza hirian sortutako folk musika taldea da. Bere musika aragoitar haizezko musika tresnen erabilpenean oinarritzen da, esate baterako: Botoko gaita, dultzaina, Ribagorzako tronpa, ttun-ttuna edota txistua, eta guzti horiei perkusio boteretsu bat batzen diote.

Taldearen erritmo, indar eta izaerak almogavarren guduak oroitarazten dituzte Almogabarrak Aragoiko Erregearen edota hobekien ordaintzen zuenaren zerbitzupeko mertzenario gudaroste bat izan zen, XI. eta XIV. mende artean guduka aritu zirenak.

Euren musika emanaldietan almogavarren erara jantziak agertu ohi dira.

Diskografia
-----------

* Dispierta Fierro! (2005) ("Iratzarri burdin!")
* Deus lo Bol (2008) ("Jainkoak hala nahi du")
* Biellas Esferras (2010) ("Hondamen zaharrak")
* Neopatria (2011) ("Neopatria", aintzinako Greziako dukerria)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ikus Orotariko Euskal Hiztegia, s.v. *lurta* eta *elurte*, hurrenez hurren.

Kanpo estekak
-------------

* Lurte taldearen webgune ofiziala **(Aragoieraz)** **(Gaztelaniaz)** **(Frantsesez)** **(Ingelesez)**
* Lurte taldea, Myspace.com webgunean **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2881808

 |

* Wd Datuak: Q2881808
Turistek Vancouverko Gastowneko lurrun-erlojua begiratzen dute. 
**lurrun-erlojua** lurrun-makina batek guztiz edo partzialki mugitutako erlojua da. Gutxi batzuk dira funtzionamenduan, gehienak Raymond Saunders erlojugile kanadarrak diseinatu eta eraikitakoak espazio publikoetan erakusteko. Saunders-ek eraikitako lurrun-erlojuak Otaru (Japonia); Indianapolis (AEB); eta Kanadako Vancouver, eta Port Coquitlam (biak Columbia Britainiarrean) hirietan daude. Beste sortzaile batzuek egindako lurrun-erlojuak Saint Helier-en, Jersey-n eta Chelseako Farmers Market-en, Londresen, Ingalaterran, daude ikusgai.

XIX. mendeko antzinako itxura izan arren, lurrun-erlojuak Saunders-ek Gastown-en (Vancouver) 1977an eraikitakoak inspiratuak izan dira. Salbuespen bat XIX. mendean John Inshaw ingeniari britainiarrak lurrunaren indarraren aldakortasuna frogatzeko Birminghamen eraikitako lurrun-erlojua da.

Lurrun-erlojuaren taberna
-------------------------

1859an, John Inshaw ingeniari eta negozio gizonak Morville Street eta Sherborne Street kaleen arteko izkinan hartu zuen pubaren jabetza, Ladywooden, Birminghamen. Inguruan establezimenduaz hitz egiteko apustu batean, zenbait erloju modelorekin apaintzeaz gain, Inshawk lurrun-makinean zuen interesa erloju bat eraikitzeko aplikatu zuen. Galdara txiki batek lurruna sortzen zuen; lurruna plater baten gainera tarte erregularretan erortzen ziren ur-tantatan kondentsatzen zen, eta plater horren pisua zen mekanismoa mugitzen zuena. Erlojua ate gainean jarri zuten, eta puba lurrun-erlojuaren taberna bezala ezagutu zen. Establezimenduak hainbesteko arrakasta izan zuen, non music hall bat bihurtu zen 1880. urtean.

Gastowneko lurrun-erlojua
-------------------------

Gastowneko lurrun-erlojua martxan
Raymond Saunders-en lehen lurrun-erlojua 1977an eraiki zen Vancouver-eko Gastown auzo berritua. Erlojua Vancouver hirikoa izan arren, proiektuaren dirua tokiko merkatariek eta jabeek eta emaile pribatuek eskuratu zuten. Lurrunak eta hainbat motor elektrikok bultzatuta, erlojuak ordua lau esferatan erakusten du eta laudernak iragartzeko txistu batez Westminsterreko laurdenak jotzen ditu.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q477663
* Commonscat Multimedia: Steam clocks

---

 |

* Wd Datuak: Q477663
* Commonscat Multimedia: Steam clocks
**Mikhail Vasilievitx Ostrogradski** (errusieraz: Михаил Васильевич Остроградский, ukraineraz: Михайло Васильович Остроградський; Pashennaya, Ukraina, 1801eko irailaren 24a - Poltava (Ukraina), 1862ko urtarrilaren 1a) ukraniar fisikari eta matematikaria izan zen.

Biografia eta lana
------------------

Mikhail Vasilievitx Ostrogradski Pashennayan jaio zen, Ukranian, 1801eko irailaren 24an. Aita Vasili Ivanovitx Ostrogradski lurjabea izan zen, baina, goi mailakoekin harreman onak bazituen ere, pobreak ziren. Mikhailen ama Irina Andreevna Sakhno-Ustimovitx izan zen eta bi familiak kosakoak ziren, armadako kide ugari zeudelarik bere senan.

Vasili Ivanovitx eta Irina Andreevnak 5 seme-alaba zituen: Mikhail, Osip eta Andrei anaiak eta Elena eta Maria arrebak. Mikhail aitaren lurraldeetan zegoen lastozko txabola baten jaio zen.

Txikitatik izan zuen gauzak neurtzeko grina eta beti eramaten omen zuen harri bat eta hari lotutako soka luze bat, han eta hemen sakonera neurtuz.

Matematika ikasi zuen Kharkiv unibertsitatean eta Parisen jarraitu zuen. Hemen, harreman estua izan zuen Cauchy, Binet, Fourier edo Poisson bezalako frantses matematikari ospetsuekin. Etxerantz itzuli zenean, Itsas Armadako kadeteen irakasle izan zen San Petersburgoko Artilleria eskolan eta Ingeniaritza institutuan.

Green-Ostrogradski formula deitu zitzaion errorez eta horrek eman zion nolabaiteko ospea Mikhaili, integral bikoitza inguratzen duen areari aplikatuz, bolumenaren integrala espresatzeko bidea emango zuena (integral hirukoitza). Funtzio arrazional baten integrala kalkulatu ahal izateko metodoa garatu zuen izendatzaileak erro anizkunak dituenean. Metodo honen bidez, integralaren alde arrazionala banantzeko aukera dago, zatiki bakunetan deskonposatu beharrik gabe.

1834an, *American Academy of Arts and Sciences* delakoaren izendapena jaso zuen, 1841ean Turingo Zientzia Akademian eta, 1853an, berriz, Erromako Zientzia Akademian. 1856an Parisko Zientzi Akademian egin zuten kide.

Ostrogradskiren lan zientifikoak Parisko *École Polytechnique*n indarrean zeuden printzipioen ildoan zeuden, analisia eta matematika aplikatuaren esparruan.

Fisika Matematikoan, Hidromekanika, Elastikotasunaren teoria, Beroaren teoria eta Elektrizitatearen teoriaren sintesi izugarria egin zuen. Programa hau gizon bakar baten ahalmena garaitzen zuen eta XIX. mendean zeuden baliabideak ere bai; gaur egun, osatu gabe dago oraindik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)**}

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q355892
* Commonscat Multimedia: Mikhail Ostrogradsky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 60499410
* ISNI: 0000 0001 1653 8954
* BNF: 16692968g (data)
* GND: 117607134
* LCCN: n84802207
* NKC: pna2013750350
* SUDOC: 081335644
* MGP: 259973

 |

* Wd Datuak: Q355892
* Commonscat Multimedia: Mikhail Ostrogradsky
**Mikhailov** (errusieraz: Михайлов) Errusiako Riazan oblastako hiria da eta Mikhailov raioneko administrazio gunea. Pronia ibaian dago, Oka ibaiadarra, Riazanetik 68 km hego-mendebaldera. 2007an 12.800 biztanle izatera iritsi zen.

Historia
--------

Mikhailov 1137ko kronika errusiar batean aipatu zen lehen aldiz. Garai hartako Pronia garaiko eskualdeko hiririk garrantzitsuena Isheslavl zen, mongolek 1238an suntsitu zutena. Gertakari horren ondoren, Mikhailov eskualdeko hiri garrantzitsuena bezala mantendu zen XIV. mendean. 1546an, Moskuko Printzerriko periferiako hiri gotortuen zerrendan agertzen da, urte horretan Ivan IV.a tsarrak errusiar hegoaldea defendatzeko ziudadela handia eraikitzeko agindua eman baitzuen. Hirian *Streltsíak*, kanoi egileak eta arotzak, bizi ziren, eta hiriaren inguruan komun libreak (*sloboda*) osatzen zituzten. 1618an Poloniako armadaren hamar eguneko setioari aurre egin zion. 1708an, hiria Moskuko *gubernian* sartu zen, eta geroago Riazan-en. 1710. urte inguruan esan dezakegu hiriak garrantzi militarra galdu zuela, mende horren amaieran gotorlekua erabiltzeari utzi ziola. Hiri estatusa Katalina II.arengandik jaso zuen 1778an .

Demografia
----------

Bilakaera demografikoa| 1897 | 1926 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 9 100 | 11 700 | 7 700 | 14 200 | 14 100 | 15 300 | 13 295 | 12 800 |

Arkitektura
-----------

Aipagarria da Mariaren monasterioa, 1756koa. Eraikinik zaharrena Ogasun Etxea da 1663koa. Aipagarriak dira Proniako zubia (1900) eta udaletxeko eraikina (1912) ere.

Kanpo estekak
-------------

* Mikhailovi buruzko informazioa (errusieraz)
* Hiriari buruzko webgunea
* Mikhailov-en Pokrovski monasterioaren irudiak en Commons.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q159071
* Commonscat Multimedia: Mikhaylov

---

* **Lekuak**
* OKATO: 61217501000

 |

* Wd Datuak: Q159071
* Commonscat Multimedia: Mikhaylov
Irango xahbanuaren armarria
**Xahbanua** (persieraz : شهبانو, *Šahbānū*) Irango monarkiaren titulua da, persiar hizkuntzan 'xah-aren emaztea' esan nahi duena. Normalean, deitura hau *enperatrizarekin* nahastu egiten da Europako hizkuntzetara egindako itzulpenetan, baina tituluaren benetako persiar esanahiak ez du bere itzulpen ezberdinetan dituen gobernu edo botere konnotaziorik. Titulua Mohammad Reza Pahlavi-k berreskuratu zuen bere hirugarren emazteari, Farah Diba-ri, emateko 1967an, koroatu aurretik.

Farah Diba Irango lehen xahbanu koroatua izan zen VII. mendeko arabiar inbasioaz geroztik. Purandojt eta Azarmidojt sasanidar bi enperatrizak, K.o. 630. urtean, tituluaren azken biak izan ziren Farah baino lehen.

Xahbanu-ren sasanidar titulua *bâmbişnân bâmbişn* zen, *erreginen erregina* bezala itzultzen dena, eta xaharen emazte nagusiak erabiltzen zuen, garai hartan monarkaren beste emazteetatik bereizteko.

Gaur egun, Farah Pahlavik atzerrian jarraitzen du tratu hori jasotzen, baina 1979ko Iraultza Islamikoak kendu egin zuen tituluaren erabilera Iranen.

Iraultzaren aurretik indarrean zeuden arauei jarraituz, Yasmine Pahlavi Irango printzesa oinordekoak izango zuen titulu hori gaur.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5076793

 |

* Wd Datuak: Q5076793
Berthold Woltzeren *Parkeko eszena neska gazte maitemindu batekin*.
**Maite nau... ez nau maite** (frantsesez: *effeuiller la marguerite*, literalki *bitxiloreari hostoak kendu*) jolas tradizional bat da, bereziki lotuta maitasunarekin eta nerabezaroarekin, non pertsona batek beste baten maitasuna ote duen bitxilore bati petaloak kentzen erabakitzen den. 

Jolasten ari den pertsonak "maite nau" eta "ez nau maite" esaldiak bata bestearen ondoren esaten ditu, petalo bat kenduz lore bati, maiz bitxilore bati, esaldi bakoitzarekin. Azken petaloa kentzean esan den esaldia izango da loreak emandako *benetako* erantzuna, eta horrela jakin dezake ea beste pertsonak maite duen edo ez. Jolas hau maiz egiten da beste pertsonarekiko sentimenduak zein diren lagun batekin hitz egiten ari dela.

Kulturan
--------

Goetheren *Fausto* lanean agertzen da erabakiak hartzeko sistema hau.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Collenberg-González, Carrie.  (2021). «The Daisy Oracle: A New Gretchenfrage in Goethe's Faust» *Goethe Yearbook* 28 (1): 125–139. doi:10.1353/gyr.2021.0006. ISSN 1940-9087. (Noiz kontsultatua: 2023-03-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3049063
* Commonscat Multimedia: Decision of the flower

---

 |

* Wd Datuak: Q3049063
* Commonscat Multimedia: Decision of the flower
**White konderria** (ingelesez: *White County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cleveland da. 2010eko zentsuaren arabera 27.144 biztanle zituen, White kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

White konderriak 627,31 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,94 ura dira. Beste 623,37 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 27.144 pertsonetatik 26.100 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 647 dira. 454 beltzak edo afroamerikarrak. 120 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 124 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 325 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q389365
* Commonscat Multimedia: White County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136056902
* LCCN: n81140583
* NARA: 10039278
* **Lekuak**
* OSM: 1074327
* TGN: 2000445

 |

* Wd Datuak: Q389365
* Commonscat Multimedia: White County, Georgia
**Mercairuña, Elkarte Anonimoa** edota **Iruñeko Horniketa Merkatu Zentralak** (gaztelaniaz *Mercados Centrales de Abastecimiento de Pamplona*) Iruñerria eta inguruak hornitu ohi dituen enpresa handizkaria da, 1974an sortu eta 1979an martxan jarri zelarik. Santa Luzia-Soltxate eremuan dago.

Ezaugarriak
-----------

170.000 m²-ko azalera du eta Iruñeko ipar-mendebaldeko Soto Aitzoain kalean dago (Agustinoen poligonoa), Orkoien eta Berriozar udalerrien artean, Euskadi, Errioxa eta Aragoiekin ongi komunikatutako ardatzean.

Enpresa elkarte publiko handizkari gisa sortua izan zen (Iruñeko Udala (%51a), MERCASA (%40) eta Nafarroako Foru Erkidegoak (%9a). Hasierako diru emaria 350 milioi pezeta izan zen.

Hasiera batean instalakuntzak arraina, haragia, fruituak eta barazkiak bezalako produktu freskoen handizkari zerbitzuak ezartzeko eraiki ziren, bai eta beste motako produktuen kokalekua izateko ere. 1988an zerbitzu gehigarrien handitzea egin zen, tartean Ibilgailuen Azterketa Teknikoa (IAT), zaborren sailkapen eta erreziklai zentrua eta etorkizunean zerbitzu berriak ezartzea ahalbideratuko zuen erabilera anitzeko eremua ere gehitu zitzaizkiolarik. 2001ean sute larria jasan ondoren eraberritua izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Merca sarea. Mercairuña. Mercasa enpresa nazionala.
2. ↑  Mercairuña. 2009ko abuztuaren 12a.

Kanpo estekak
-------------

* Mercairuñaren webgunea **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5400839

 |

* Wd Datuak: Q5400839