recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Crucified Barbara** 1998. urtean Stockholmen sortutako emakumezko musika talde suediarra da. Heavy metal, trash metal eta rock'n'roll musika estiloen nahasketa lantzen dute.

Historia
--------

Esan bezala, Crucified Barbara taldea 1998an sortu zen Stockholmen. Hasiera batean punk-rock musika jotzen hasi ziren, baina berehala heavy metal estilora pasatu ziren. 2003an GMR diskoetxearekin sinatu zuten. 2004ko udaberrian, Kritianopelen, Suedian, Mankan Sedenberg ekoizlearen Pama/Blakk Record estudioetan grabatu zuten. 2005eko abenduaren 8an "Losing the Game" singlea argitaratu zuten eta Suediako arrakasten 8. postuan sailkatu ziren zuzenean. Beren lehendabiziko diskoa *In Distortion We Trust* urtarrilaren 19an kaleratu zuten Suedian eta gaur egun Erresuma Batuan, Frantzian, Alemanian edo Herbehereetan eskuratu daiteke.

Gainera, Motörheaden omenezko *St. Valentine's Day Massacre* diskoan parte hartu zuten "Killed by Death" abestiarekin. 2006ko azaroan Motörhead eta Clutch taldeen kontzertuen hasierako taldea izan zen.

Euskal Herrian, Gernika eta Bilbon aritu da taldea orain arte. 2006ko uztailaren 30ean Gernikan ospatutako Metalway jaialdian izan ziren. 2009an, berriz, bitan jo du Crucified Barbarak Bilbon. Udako Kobetasonik jaiadian lehendabizi (2009ko ekainaren 19a), eta Kafe Antzokian geroago (2009ko azaroaren 24a), azken hau, taldearen bira europarraren baitan.

Taldekideak
-----------

* Mia Coldheart – Ahotsa, gitarra
* Klara Force – Gitarra
* Ida Evileye – Baxua
* Nicki Wicked – Bateria

Diskografia
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| **Izenburua** | **Argitaratze data** |
| *In Distortion We Trust* | 2005 |
| *'Til Death Do Us Party* | 2009ko otsailean |
|

### Singleak

|  |  |
| --- | --- |
| **Izenburua** | **Argitaratze data** |
| "Losing the Game" | 2005 |
| "Rock'n'Roll Bachelor" | 2005 |
| "Play Me Hard" | 2006 |
|

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Crucified Barbara taldearen webgune ofiziala
* **(Ingelesez)** Crucified Barbararen Myspace gunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1141917
* Commonscat Multimedia: Crucified Barbara

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 113149105997668490270
* ISNI: 0000 0001 1534 4656
* BNF: 146148709 (data)
* LCCN: no2007155698
* NKC: pna2014804691
* SUDOC: 086277073
* BIBSYS: 9006111

 |

* Wd Datuak: Q1141917
* Commonscat Multimedia: Crucified Barbara
**Corpus paraleloa** (ikusi testu corpus) maila batera lerrokaturik dauden bi hizkuntz desberdinetako testu bik osatzen duten duten errekurtso linguistiko bat da, normalean, lerrokada, sekzio, orri, edota hitzeko.

Corpus paralelo motak
---------------------

4 corpus paraleloak ezberdindu daitezke:

Kalitate txarreko itzulpenak dituzten, edota zehazki lerrokatuak ez dauden esaldi elebidunak dituen corpus paraleloa.

*Corpus konparagarri* bat itzulita ez dauden dokumentu elebidunetatik abiatuta egiten dira. Dokumentuak alineaturik daude.

*Corpus cuasi-konparagarri* batek alineaturik edo alineatu gabe dauden dokumentu heterogeneo ez paraleloek osatzen dute.

Corpus paralelo arraroenak dokumentu berari buruzko hainbat itzulpen dituztenak dira, gutxienez esaldi mailan alineaturik eta bi hizkuntza edo gehiagotan.

Euskara duten zenbait corpus paralelo
-------------------------------------

### Dabilena Corpuseko euskara-gaztelania corpus elebiduna

Elhuyar Fundazioak garatutako *PaCo2* tresna erabiliz. Tresna horrek erabiltzaileak aukeratutako bi hizkuntzetan eduki elebiduna duten domeinuak bilatzen ditu Interneten, eta domeinu horietatik elkarren itzulpen diren esaldiak erauzten ditu. 2021ean 15 milioi hitz zituene euskaraz eta 19 miloi espainieraz, 340 domeinutatik erauziak.

### Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC)

Lau hizkuntzatara itzulitako 137 liburuk osatzen zuten HAC corpusa 2021ean. Itzulpen unitateak parekatuta bistaratzen dira, eta bilaketak edozein hizkuntzatan egin daitezke. Guztira **42,43 milioi testu-hitz** zeuden, horrela banatuta: euuskaraz  8,64; espainieraz 11,31; frantsesez 11,11 eta ingelesez 11,53.

### Eroski Consumer Corpusa

Consumer Eroski aldizkariaren edukiak euskaraz, gaztelaniaz, galegoz edo katalanez.

### Euskal Klasikoen Corpusa (EKC)

2005ean abiatu zuen armiarma.eus-ek Klasikoen Gordailua, XX. mendea bitarteko testu klasiko ia guztien bilgunea bilakatzeko asmoz. Corpus honek XVI. mendean hasi eta 1975. urtera arteko 496 liburu jasotzen ditu, eta denera 11,9 milioi testu-hitzez osatuta dago. Lehenago OEH corpus zegoen (303 liburu eta 5,8 milioi testu-hitz), baina hori ez da inoiz modu publikoan kontsultagai egon. dena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «dabilena - Elhuyar» *dabilena.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-09-19).
2. ↑   «Hizkuntzen arteko Corpusa (HAC) - UPV/EHU» *www.ehu.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-01-25).
3. ↑    *Eroski-Consumer corpusa.*  Eroski.
4. ↑    «Euskal Klasikoen Corpusa (EKC) - Euskara Institutua - UPV/EHU» *Euskara Institutua* (Noiz kontsultatua: 2022-01-25).

Ikus, gainera
-------------

* Itzulpengintza automatiko
* Hizkuntzaren prozesamendu
* Testu corpus
* Igor Leturia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1346592

 |

* Wd Datuak: Q1346592
**Crumbles murders** hitzak bi hilketari egiten diote erreferentzia eta "The Crumbles" lekuan gertatu ziren. Lehenengoa, 1920an gertatu zen Eastbourne eta Pevensey Bay arteko hondartzan. Bertan, Irene Munro Field eta Grayk hil zuten. 1924koan, berriz, Emily Kaye hil zuen Patrick Mahonek.

Emily Kayeren kasua
-------------------

1924ko apirilaren 15ean, Sussexen, Patrick Mahonek bere maitale Emily Kaye hil zuen. Kaye 37 urteko mekanografoa zen. Mahon ezkonduta zegoen arren, andrezale amorratua zen, eta ordurako ezaguna zen hainbat lapurreta eta iruzurrengatik. Mahonek elkarrekin Hegoafrikara ihes egingo zutela agindu zion Kayeri, eta ihesaldia prestatzea aitzakia gisa erabili zuen mekanografo xaloari aurreztutako sosak eskatzeko. Mahonek ez zuen hitza betetzeko asmorik, eta maitaleari ahal zuen zuku guztia atera zionean Sussexeko konderriko bungalow batean asteburu erromantikoa igarotzeko proposamena egin zion.

Hurrengo astelehenean Emily ez zen lanera itzuli. Patrick, aldiz, emaztearekin etxera itzuli zen. Baina handik egun batzuetara, Mahonen emazteak Waterlooko geltokiko kontsignaren erreziboa aurkitu zuen senarraren jaka bateko poltsikoan. Geltokira hurbildu zen, kontsignan senarraren desleialtasunaren frogaren bat topatuko zuela pentsatuz, baina Patrick Mahonek odolez betetako emakumezko jantziak eta labana handi bat gordetzen zituen bertan.

Scotland Yardeko kideek maiatzaren 2an atxilotu zuten Mahon, eta galdeketak Sussexeko bungalowera eraman zituen. Emily Kayeren gorpua 37 zatitan laurdenkatuta topatu zuten. Zati batzuk kutxa batean gordeta zeuden, beste batzuk gaileta kaxetan banatuta, eta zati batzuk beheko suan erretzen saiatu zen. Biktimaren burua ez zuten sekula aurkitu.

Patrick Mahonek istripu bat izan zela argudiatu zuen, alferrik. Poliziak egun batzuk lehenago labana eta zerra handi bat erosi zituela eta, beraz, maitalea hiltzea aurrez pentsatuta zeukala frogatu ahal izan zuen, saltzailearen lekukotasuna medio. Epaileak "sekula ikusi dudan hilketa anker eta higuingarriena" izan zela adierazi zuen, eta hiltzaileari heriotza zigorra ezarri zion. Urte bereko irailaren 2an exekutatu zuten.

Emily Kayeren gorpuaren zatiak bildu behar izan zituzten poliziek ere haien karrerako krimen higuingarriena zela adierazi zuten. Ondorioz, Scotland Yardeko arduradunei eskaera bat luzatu zieten:  handik aurrera eskularruak erabili nahi zituzten hilketen gertalekuak prozesatzeko. Hasierako helburua hura ez bazen ere, eskaera hari esker, gomazko eskularruak ezinbesteko bihurtuko ziren aztarnak eta frogak ez kutsatzeko.

### Filma

Hilketa izugarri hark izan zuen beste eraginik. 30 urte geroago, *Rear window* (Atzeko leihoa) suspense film ezaguna estreinatu zen. Alfred Hitchcock zuzendariak berak onartu zuen Emily Kayeren hilketa inspirazio iturri izan zuela maisulana filmatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6  Nagore Irazustabarrena, «Zergatik erabiltzen dira eskularruak hilketa baten gertalekuan?», *Argia*, 2014-06-15, CC-BY-SA lizentzia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5190033

 |

* Wd Datuak: Q5190033
**Anti** (2019) Josu Martinez bilbotar zuzendariak egindako euskal film laburra da. I. Mundu Gerraren testuinguruan, Behe Nafarroako haurren frantseste prozesua kontatutzen du filmak.

Sinopsia
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

1921eko negua. Frantziaren alde lau urtez fronteetan borrokatu ondotik, soldadu joandako herritarrak Baxenafarroako Bizkarsoro herrixkara itzuli dira. Eskolan euskaraz mintzo diren haurrak ANTI izeneko ziri mutur batekin seinalatuak eta zigortuak dira. Zigor eta prestigio sozial eskasaren ondorioz, euskararen autogorrotoak indarra hartzen doa eta erabilera gero eta txikiagoa da.

Fitxa
-----

* Zuzendaria eta gidoigilea: Josu Martinez
* Muntaketa: Maialen Sarasua Oliden
* Soinua: Unai Jimenez, Xanti Salvador
* Musika: Joserra Senperena
* Argazkia: Hibai Castro Egia
* Aktoreak: Martxela Aneva-Fuchs, Hélène Hervé, Ximun Fuchs
* Ekoizpena: Adabaki Ekoizpenak, Gastibeltza Filmak
* Iraupena: 18 minutu

Sariak
------

Bi sari eskuratu zituen Argentinako Claypoleko Zinema Independentearen jaialdian: Epaimahaikide Gazteen Saria eta Ikusleen Saria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* 
*
***Ananga Ranga*** (अनंगरंग, *Maitasunaren etapak*) edo ***Kamaledhiplava*** (कमलेधिप्लव, *Itsasontzia maitasunaren itsasoan*) Indian XV.-XVI.mendean idatzitako sexualitateari buruzko liburu ospetsu baten izenburua da. Egilea Kalyanamalla izan zen eta bere lana 1451tik 1526ra Delhin gobernatu zuen Lodi dinastiako Lad Khani eskaini zion. Liburu hau askotan Kama Sutrarekin lotu egin izan da nahiz eta edukieraz eta garaiaz inongo loturarik ez izan.

Sir Richard Francis Burtonek 1885an ingelesera itzuli zuen. Burton hil ondoren bere emazteak, Isabel Burton, testua erre egin zuen.

Liburuaren helburua bikoteen harremana iraun araztea da. Kalyanamallak azaldu zuen nola maitasuna bukatzen dela eta, horren aurrean, prozesu hori ekiditeko, sexua tresna baliotsua dela. Helburu horrekin gizonari aholkuak ematen dizkio bai jarrera sexualen aldetik baita ere emakumeei nola tratatu behar zaien erakusteko. Egilearen arabera, gizonak metodo hauek ondo erabiltzen baditu izango litzateke hogeita hamabi emakume desberdinak izango balitu bezala. Modu batez liburu hau adulterioaren aurkakoa da.

Liburuaren edukiak
------------------

Richard Burtonek eginiko itzulpenaren arabera kapitulu hauek bereizten dira:

* 1. kapitulua: Emakumezko lau moteei buruzko iritziak.
* 2. kapitulua: Emakumezkoen pasioari buruzkoa, haren zonalde sentsibleak.
* 3. kapitulua: Gizonezko eta emakumezkoen mota desberdinei buruzkoa
* 4. kapitulua: Emakumearen ezaugarrien, kualitateen, tenperamentuen deskribapen orokorra.
* 5. kapitulua: Lurralde desberdinetako emakumeen ezaugarriak
* 6. kapitulua: Aholku orokorrak: orgasmoa azkartzeko aholkuak, haurdunaldia, abortua...
* 7. kapitulua: Elkarmina, sedukzioa, maitasuna, adiskidetasuna.
* 8. kapitulua: Emakumeaz, gizonaz, familiaz, adulterioz.
* 9. kapitulua: Kanpo gozamenen trataera: musuak, besarkadak...
* 10. kapitulua: Barruko gozamena jarrera desberdinez
* I. eranskin: Astrologia eta ezkontza
* II. eranskin: Balio ez duten edo pozoitsuak izan daitezkeen alkimiako errezetak

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Burtonek egindako Ananga Rangaren itzulpena.
* **(Gaztelaniaz)** Ananga Rangari buruzko bloga.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485824

 |

* Wd Datuak: Q485824
**Conway konderria** (ingelesez: *Conway County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Morrilton da. 2010eko zentsuaren arabera 21.273 biztanle zituen, Conway kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Conway konderriak 1.467,66 kilometro koadro ditu. Horietatik 37,34 ura dira. Beste 1.430,32 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,07 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.273 pertsonetatik 18.290 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 757 dira. 2.376 beltzak edo afroamerikarrak. 147 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 76 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 370 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61352
* Commonscat Multimedia: Conway County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132527714
* ISNI: 0000 0004 0646 1182
* LCCN: n81002417
* NARA: 10038486
* **Lekuak**
* OSM: 1826583
* TGN: 2000119

 |

* Wd Datuak: Q61352
* Commonscat Multimedia: Conway County, Arkansas
**Cristoforo Munari** (Reggio Emilia, 1667ko uztailaren 21a – Pisa, 1720ko ekainaren 3a) margolari barroko berantiarra izan zen. Bere lanik ezagunenak izadi hilak dira.

Biografia
---------

Hasieran Reggio Emilian ikasi zuen. Gero Modenako Dukea zen Rinaldo d'Esteren (1655-1737) babesa lortu zuen. 1703an Erromara joan zen eta, ondoren, Florentziara. Florentzian Cosme III.a Medicirentzat eta Francisco María Medici kardinalarentzat lan egin zuen. 1715ean Pisara joan zen; hiri horretan batez ere zaharberritze lanetan ibili zen.

Izadi hilak
-----------

Arestian esan bezala, izadi hilak Munariren lanik ezagunenak dira. Hasieran sukaldeko eszenak ziren baina poliki-poliki zailtzen joan ziren. Florentzian margolan horietan ohikoak bihurtu ziren kristalezko atalak, musika-tresnak eta portzelanazko gauzakiak. Margolan horien ezaugarriak hauek ziren: margo distiratsuak, gauzakiek¡n zehaztasun handiak, ondo amaitutako itxura... Neurri handi batean horietan herbeheretarren moduak antzematen dira.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Bortolotti, Luca, *La natura morta: storia, artista, opere*, Milán, Giunti editore, 2003, ISBN 88-090-2330-7, 142 or.

Kanpo estekak
-------------

* Biografia WGAn
* Artcyclopedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1081139
* Commonscat Multimedia: Cristoforo Munari

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64864675
* ISNI: 0000 0000 6683 6653
* BNF: 144028859 (data)
* GND: 121487725
* LCCN: nr99014707
* SUDOC: 086052578
* ULAN: 500123614
* Open Library: OL86295A
* RKD: 56819

 |

* Wd Datuak: Q1081139
* Commonscat Multimedia: Cristoforo Munari
**Craven Cottage** Ingalaterrako Londres hiriburuko Fulham auzoan eta Tamesis ibaiaren alboan dagoen futbol estadio bat da. 1866an eraiki zen, Archibald Leitch eskoziar arkitektoak diseinatua izan zelarik, eta 1896 ezkeroztik Fulham Football Club taldearen egoitza da.

Ingalaterrako estadio politena izatearen ospea du, nahiz eta edukieraz txikia izan, britainiar futbol zelai tradizionalen giroa eta izaera hobekien mantendu baitu, bai eta usadiozko harmaila ederrak ere. Itxuraz, barnekaldeak garai bateko Donostiako Atotxa estadioa zenaren nolabaiteko antza badu.

Estadioak 25.700 ikusleentzako edukiera du, halere 1938ko urriaren 8an Fulham Football Club eta Midwall Dockers taldeen arteko partidura 49.335 ikusle bertaratu ziren, edukiera errekorra ezarriz. Ondoren zutikako guneetan ere eserlekuak jarri zirenean, gaur egungo edukierara pasatu zen.

Bestalde, estadio honetan Premier Leagueko azken aldian jazotako balentria handi eta oroigarrienetako bat gertatu zen, herrialde hartako futbol zaleek umorez *The Great Escape* ("Eskapada Ederra") izenez batailatutakoa: 2007-2008 denboraldia Fulham Football Club talde apalak Premier Liga amaieran mailari ozta-ozta eustea lortu zion. Hiru jardunaldi falta zirela 17. postuan zeuden, salbaziotik 5 puntura, ondorioz taldeak mailari eustea ezinezko ametsa zirudien. Ondorengo jardunaldietan Manchester City Football Club, Birmingham City eta Portsmouth Football Club taldeei jarraian irabaziz (gainera lehenengo bi partiduetan aurkako emaitzei buelta emanez) miraria zirudiena egi bilakatu zuen.

Harmailak
---------

Estadio honetako harmaila edo alde bakoitzak bere izena du:

* Hammersmith End (bertakoek *Hammy End* deitua,usadioz taldearen zaletu zalapartarienen kokalekua)
* Putney End (udadioz bisitari eta "zaletu neutralen" kokalekua)
* Riverside Stand (Tamesis ibaira begira dagoen aldea)
* Johnny Haynes Stand (1905an Archibald Leitch diseinatu eta eraikia, 2005an zendu berria zen Johnny Haynes jokalari ohiaren omenez berrizendatua izan zen. Bertan sarrera salmenta postua eta taldearen denda dago, gainera garai bateko egurrezko eserlekuak mantentzen ditu)
* The Pavilion (hau ere Johnny Haynes aldearen antzera, 1905an Archibald Leitch diseinatu eta eraikia)

Iruditegia
----------

* Hammersmith harmaileko zaletuak.Hammersmith harmaileko zaletuak.
* Johnny Haynes harmailaren kanpoaldea.Johnny Haynes harmailaren kanpoaldea.
* Estadioa eta Tamesis ibaiaren aireko ikuspegia.Estadioa eta Tamesis ibaiaren aireko ikuspegia.
* The Pavilion estadioaren kanpoaldetik ikusita.The Pavilion estadioaren kanpoaldetik ikusita.
* Zaltuak harmailetan.Zaltuak harmailetan.
* Zaletuak estadioaren inguruan.Zaletuak estadioaren inguruan.
* The Hammersmith End harmaila.The Hammersmith End harmaila.
* Johnny Haynesen estatua.Johnny Haynesen estatua.

Ikus gainera
------------

* Loftus Road

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q318043
* Commonscat Multimedia: Craven Cottage

---

 |

* Wd Datuak: Q318043
* Commonscat Multimedia: Craven Cottage
**Antelope konderria** (ingelesez: *Antelope County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Neligh da. 2010eko zentsuaren arabera 6.685 biztanle zituen, Antelope kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Antelope konderriak 2.223,74 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,56 ura dira. Beste 2.220,18 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.685 pertsonetatik 6.596 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 178 dira. 19 beltzak edo afroamerikarrak. 9 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 20 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 32 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q492310
* Commonscat Multimedia: Antelope County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129012884
* GND: 4453734-7
* LCCN: n81041916
* **Lekuak**
* OSM: 1425434
* TGN: 2001317

 |

* Wd Datuak: Q492310
* Commonscat Multimedia: Antelope County, Nebraska
**Antemio Tralleskoa**, grezieraz Ἀνθέμιος από τις Τράλλεις, (474 inguru – 534 inguru) geometria irakasle eta arkitekto greziarra izan zen, Isidoro Miletokoarekin batera Konstantinopoliseko Hagia Sofia elizaren egilea.

Eliza hau, 532 eta 537 bitartean eraiki zen, Justiniano I.aren erregealdian, baina, 562an, kupula behera erori zen eta konpondu egin behar izan zen. Enkargua, Justiniano enperadoreak berak eman zuen. Eliza honetako gauzarik nabarmenena, bere kupula da, karratu handi batean lau petxinen gainean dagoena, eta berrogei leihotan amaitzen da, kupula, argi itsaso batean eutsia den itxura ematen duelarik.

Bere talentuak, dirudienez, ingeniaritza ere hartzen zuen, esaten denez, berari eman baitzioten Siriako gotorleku bizantziarra zen Darako uholdeen aurkako defentsak konpontzeko lana.

Familia ikasi batekoa zen: aita, Estefano, medikua zen, anaietako birekin batera, beste bat, abokatua zen, eta, laugarren bat "letra gizona" bezala deskribatzen zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindiaren 179. araua, Bizantziar Inperioko pertsona-izenak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q298226
* Commonscat Multimedia: Anthemius of Tralles

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 317282662
* ISNI: 0000 0003 9368 2428
* BNE: XX1194073
* BNF: 122157782 (data)
* GND: 100936644
* LCCN: n96010375
* CiNii: DA12880320
* SUDOC: 030819040
* ULAN: 500120301
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q298226
* Commonscat Multimedia: Anthemius of Tralles
Ane Pescador (zutik, ezkerretik hasita bigarrena) Kontxako garaipena ospatzen.
**Ane Pescador Uralde** (Errenteria, 1992ko abuztuaren 2a) euskal arraunlari onenetakoa da, bost aldiz irabazi baitu Kontxako Bandera eta beste bost aldiz Traineruen Liga, denak ere San Juanekin.

Kirol ibilbidea
---------------

Errenteriarra izanik Hibaika Arraun Elkartean hasi zen arraunean eta 2007an *Bateleren* taldean sartu zen, Pasai Donibanen. Traineru arroxak jokatu beharreko ia guztia irabazi zuen 2014 eta 2018 artea. Bost urte horietan Kontxa eta Liga guztiak, Zarauzko eta Getxoko bandera guztiak eta haibat txapelketa ere irabazi zituen, denetan Ane Pescador arraunean ari zela. 2018ko denboraldia amaitzean desadostasun handiak izan ziren taldeko zuzendaritzarekin eta arraulari gehienek alde egin zuten klubetik, tartean Pescadorrek ere bai.

2019an Hibaikara itzuli zen eta estropada batzuk jokatu zituen ahizparekin batera. 2020an lehiatik kanpora egon ondoren 2021ean Donostiarra taldeak fitxatu du.

### Taldeak

| Taldea | Urteak |
| --- | --- |
| Hibaika | 2005-2006 |
| San Juan | 2007-2018 |
| Hibaika | 2019 |
| Donostiarra | 2021 |
| Arraun Lagunak | 2022 |

Palmaresa
---------

* Kontxako Banderak (5): 2014, 2015, 2016, 2017, 2018.
* Euskadiko Traineru Txapelketak (3): 2014, 2016, 2022.
* Gipuzkoako Traineru Txapelketak (4): 2012, 2014, 2017 eta 2018.
* Emakumezkoen Ligak (5): 2014, 2015, 2016, 2017, 2018
* Gipuzkoako Liga (2): 2014, 2017.
* Zarauzko Ikurrina (5): 2014, 2015, 2016, 2017, 2018.
* Getxoko Bandera (6): 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Manterola, Aitor. ««Indarra berreskuratzen badut, baliteke itzultzea»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-03-30).
2. ↑   «SAN JUAN IBERDROLA 2018 - Liga ETE» *www.ligaete.com* (Noiz kontsultatua: 2020-03-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q89046116

 |

* Wd Datuak: Q89046116
**Apofis I.a** edo **Apepi**, Egiptoko XV. dinastiako bosgarren faraoi hiksoa izan zen, Flavio Joseforen arabera, K.a. 1574 eta K.a. 1534 bitartean gobernatu zuena.

Manetonen arabera, Flavio Joseforen testuan aipatua dena, Apofisek 61 urteko erregealdia izan zuen. Sexto Julio Afrikanok gauza bera esan zuen.

Bere jatorria hiksoa zen arren, eta Tebaseko erregeen aurka borrokatu zuen arren, uste denez, gobernari honek, neurri batean behintzat, bazituen ohitura egiptoarrak, ondo hezia eta baketsua zen. Dirudienez, bere erregealdiaren lehen urteak, baketsuak izan ziren ondoko Goi Egiptoko lurrekin, soilik Seqenenraren erregealdian hasi ziren borroka bortitzak, ondoren Kamosek jarraitu zituenak.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Honako hauetan aipatzen da:

* Ahmesen Papiroa
* Saillier Papiroa
* Menfiseko apaizen erregistroetan
* Eraikinen baxuerliebe ugaritan
* Erregearen bi arrebaren eta alabaren izenak ezagutzen dira: *Tani*, *Tsharidyet* eta *Harta*
* Errege honi buruz ezagutzen den ontzi kanopo bakarra, Iberian aurkitu zen.

Garai honetan, irudian agertzen denaren antzeko milaka eskarabeo egin ziren, Khepri jainkoarekin lotutako kuttun bezala erabiliak, jainko, gobernari, apaiz eta beste pertsonaia nabarmen batzuen izenekin idatziak.

Ryholtek, Apofis I.a **Aauserra**, **Aaqenenra** eta **Nebkhepeshra**rekin identifikatzen du, eskarabeo hiksoetan aurkitutako izenak.

beste hipotesi batzuk
---------------------

* Grimalek eta beste aditu batzuk, izen bereko bi gobernari ezberdin existitu zirela diote, Apofis I.a eta Apofis II.a, alegia.
* Ryholten arabera, Apofis, itxura batean, usurpatzaile bat izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Iannas** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XV. dinastia | Ondorengoa**Apofis II.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q322169
* Commonscat Multimedia: Apophis

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q322169
* Commonscat Multimedia: Apophis
**Croke Park**, irlanderaz **Páirc an Chrócaigh**, Irlandako Joko Gaelikoen egoitza da eta kirolgune arrunt bat baino haratago dago, irlandarrek ia santutegitzat hartzen baidute. Dublinen kokatua, joko gaelikoen zale diren 80.000 ikusle izateko edukiera du, bai Futbol gaeliko nahiz Hurling partiduetarako. Dublin GAA taldearen egoitzetako bat da.

Bertan, urtero eta irailean, All-Ireland Senior Football Championship eta All-Ireland Senior Hurling Championship txapelketen finalerdi eta finalak jokatu ohi dira.

Futbol Gaeliko eta Hurling Txapelketak
--------------------------------------

Sakontzeko, irakurri: «All-Ireland Senior Football Championship» eta «All-Ireland Senior Hurling Championship»
Aipagarria da, urtero irailaren 3. edo 4. igandean bertan jokatu ohi diren All-Ireland Senior Football Championship futbol gaeliko eta hurling txapelketen finalak, hauetan iritsi diren bi konderrietako taldeak lehiatzen direlarik. Hauek sekulako zirrara eta ikusmina piztu ohi dute Irlanda osoan, beharbada herrialde honetako kirol ospakizun jendetsuenak direlarik. Esan beharrik ere ez dago, jarraitzaile ugari bertaratzen direla futbol gaeliko nahiz hurlingeko bi final hauetara, zaletu askok etxean nahiz tabernetan bildurik telebistaz ikusteko parada dutelarik.

  

Croke Park, 2004. urtean, Mayo GAA eta Kerry GAA taldeen arteko All-Ireland Senior Football Championship txapelketako finalan zehar.

  

Kiroldegi hau eraikin zen unetik bertatik atzerritar kirolei erabat itxia egon zen, baina 2007an, eta aurretik eztabaida asko egon ondoren, lehenbiziko aldiz irlandarra ez zen kirol bati bere ateak ireki zizkion: errugbia. Irlanda eta Ingalaterrako errugbi selekzioen arteko partida jokatu zelarik.

Igande Odoltsua
---------------

Kirolgune honetan 1920an Igande Odoltsua futbol gaeliko partida batean ingeles gudarostearen mendeku eraso batek ikuslegoa eta jokalariak metrailatu zituen, denera 13 ikusle eta jokalari bat hil zirelarik, egun hartan bertan IRAk hainbat atentatutan britainiarren aldeko Cairo Gang taldeko 15 espioi erail baizituen.

Iruditegia
----------

* Barnealdearen ikuspegi panoramikoa.Barnealdearen ikuspegi panoramikoa.
* Harmailak.Harmailak.
* Kanpoaldetik.Kanpoaldetik.
* Ikuspegi panoramikoa gauez.Ikuspegi panoramikoa gauez.
* Kanpoaldeko ikuspegi panoramikoa.Kanpoaldeko ikuspegi panoramikoa.

Ikus gainera
------------

* All-Ireland Senior Football Championship
* All-Ireland Senior Hurling Championship
* Elkarte Atletiko Gaeliko
* Futbol gaeliko
* Hurling
* Igande Odoltsua (1920)

Kanpo estekak
-------------

* Croke Parkeko Webgune Ofiziala **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q478225
* Commonscat Multimedia: Croke Park

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315687762
* **Lekuak**
* OSM: 3235289

 |

* Wd Datuak: Q478225
* Commonscat Multimedia: Croke Park

  


| * i
* e
* a
Sei Nazioen Txapelketako estadioak |
| --- |
| Ingalaterra Twickenham Stadium • Frantzia Stade de France • Eskozia Murrayfield Stadium Gales Millennium Stadium •  Aviva Stadium • Italia Stadio Flaminio
Iraganean:  Lansdowne Road |
| *k*-ren balioak | Unitateak |
| --- | --- |
| **8.9875517873681764×109** | **N·m2/C2** |
| 14.3996 | eV Å e-2 |
| 10-7 | (N·s2/C2)c2 |

**Coulomben konstantea** ({\displaystyle k\_{e}} edo {\displaystyle \kappa \,\!} gisa adierazia) aldagai elektrikoak erlazionatzen dituen proportzionaltasun konstante bat da, hutsean 8.9875517873681764×109 N·m2/C2-ko balioa duena, baina sarritan 9x109 gisa baliatzen dena, gutxi gorabeherako kalkuluak egitean. Haren izena Charles-Augustin de Coulomb (1736–1806) fisikari frantziarrari zor dio. Nazioarteko Unitate Sisteman bere unitatea Nm²/C² da.

Horretaz gain, {\displaystyle \varepsilon =\varepsilon \_{r}\varepsilon \_{0}\,\!} konstantea, non {\displaystyle \varepsilon \_{r}\,\!} permitibitate erlatiboa den, {\displaystyle \varepsilon \_{r}\geq 1\,\!}, eta {\displaystyle \varepsilon \_{0}=8,85\times 10^{-12}\,\!} F/m hutsean ingurunearen permitibitatea da. Kargak inguratzen dituen ingurunea hutsa ez denean, konstante dielektrikoa eta materialaren permitibitatea aintzakotzat hartu behar dira.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9855158

 |

* Wd Datuak: Q9855158
**Crawford konderria** (ingelesez: *Crawford County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Denison da. 2010eko zentsuaren arabera 17.096 biztanle zituen, Crawford kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Crawford konderriak 1.851,94 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,19 ura dira. Beste 1.849,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,23 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.096 pertsonetatik 16.672 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.131 dira. 195 beltzak edo afroamerikarrak. 26 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 97 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 85 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113823
* Commonscat Multimedia: Crawford County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146588052
* LCCN: n81035041
* NARA: 10039080
* **Lekuak**
* OSM: 1789530
* TGN: 2000584

 |

* Wd Datuak: Q113823
* Commonscat Multimedia: Crawford County, Iowa
**Crawford konderria** (ingelesez: *Crawford County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Girard da. 2010eko zentsuaren arabera 39.134 biztanle zituen, Crawford kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Crawford konderriak 1.541,07 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,61 ura dira. Beste 1.527,46 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 25,39 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 39.134 pertsonetatik 36.604 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.762 dira. 757 beltzak edo afroamerikarrak. 331 amerikar natiboak ziren eta 71 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 468 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 24 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 879 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376616
* Commonscat Multimedia: Crawford County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138383758
* LCCN: n81058991
* **Lekuak**
* OSM: 1070389
* TGN: 2000678

 |

* Wd Datuak: Q376616
* Commonscat Multimedia: Crawford County, Kansas
**Antartande** Antartikako penintsularen ardatza den mendikateak jasotzen duen izena da, eta Andeek Antartikan duten jarraipentzat har daitekeena. Kolonbia eta Venezuela arteko mugan jaio, Suaren Lurraldearen ekialdean Ozeano Atlantikoan murgildu Scotiako dortsala sortuz eta zatika Aurora uharteak, Hego Georgiak, Hego Sandwich, Hego Orkadak eta Hego Shetland uharteetan berragertuz, azkenik penintsula antartikoan jarraitzen duen mendikateren izena da. Penintsula antartikoak Txilen *Tierra de O'Higgins* eta Argentinan *Tierra de San Martín* izena jasotzen du.

Antartandeetako tontorrik garaiena Koman mendia da, 3.657 metroko altuerarekin, Betierekotasuneko mendiak deritzon zatian. Esperantza mendia era nabarmen daiteke, 2.860 metroko altuera duena. Antartandeetatik hego-mendebalderanzko adar bat hedatzen da, Ellsworth mendiak izenekoa, mendilerro baxua eta, neurri handi batean, Antartandeak Antartikako beste mendikate handia den Mendi Transantartikoekin lotzen duen azpiglaziarra. Azken hauetan, zehazkiago Diamante Mendikatea deritzon zatian Argentinar Antartikako tontorrik garaiena den Chiriguano mendia dago, 3.660 metroko altuera duena. Hego Polo geografikorantz Ordoki Polarra dago.

Antartandeak Argentina (Argentinar Antartika), Txile (Txileko Antartika) eta Erresuma Batuaren (Britainiar Antartika) lurralde aldarrikapenek bat egiten duten tokian daude, baina aldarrikapen guzti hauek bertan behera utzita daude Itun Antartikoaren 4. artikuluaren aplikazioagatik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312760

 |

* Wd Datuak: Q312760
Crawl igeriketa estiloa.
Crawl igeriketa estiloa.
Crawl igeriketa estiloa.
**Crawla** (/krol/ ahoskatua; ingelesetik mailegatutako hitza da) igeriketa estilo bat da. Estiloan funtsean honetan datza: igerilariak besoa eskua irekia duela hankaren albotik gorantz airean atera eta ondoren besoa zuzen duela uretan barneratzen du, beste besoak ur barnean gorputza aurrenrantz bultzarazten duen bitartean, oinak berriz ostikotxoak emanez zeharka mugitzen dira, eta hankak lasai daudelarik aldakak gorantz-beherantz mugitzen dira, oinak ur barnerantz zuzenduak daude eta behatzak puntan jarriak. Besoen mugimendu ziklo bakoitzeko oinek bi-zortzi ostikotxo artean ematen dituzte. Bestalde, besoa uretik ateratzen den aldiro igerilariak ahotik arnasa hartu eta besoa uretan sartzen duen aldiro arnasa sudurretik botatzen du.

Ofizialki estilo askea da; ezin zaituzte deskalifikatu irteera aurreratua, zorua ukitu edo horma ez ukitzeagatik ez ezik, baina, crawl igeriketa azkarrena denez, guztiok egiten dute.

Probak
------

Crawl 6 distantzietan igeri egin ohi da bakarkako probetan eta 2 distantzietan taldekakoetan, bai 50 metro luzeko igerilekuetan nahiz 25 metro luzekoetan ere.

* 50 metro
* 100 metro
* 200 metro
* 400 metro
* 800 metro (ohikoa da hau bakarrik emakumezkoentzat izatea)
* 1500 metro (ohikoa da hau bakarrik gizonezkoentzat izatea)
* 4×100 metro
* 4×200 metro

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q828185
* Commonscat Multimedia: Front crawl

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85131211
* NKC: ph196752
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q828185
* Commonscat Multimedia: Front crawl
**Amazonasko eskualdea** Kolonbiako hego-ekialdean dagoen eskualde naturala da. 403.348 kilometro koadroko eremua dauka, hots, herrialdeko azaleraren %35,3.

Deskribapena
------------

Amazonasko eskualdeak iparraldean Orinoquíarekin du muga, hegoaldean Putumayo eta Amazonas ibaiekin, mendebaldean Ekialdeko mendilerroarekin eta ekialdean Brasilekin eta Negro ibaiarekin.

Amazoniaren Kolonbiako zatia da. Erliebea oso laua da eta klima beroa eta euritsua. Oihan tropikalak eremu zabalak estaltzen ditu. Ibai emaritsu ugarik zeharkatzen du lurraldea: Caquetá, Putumayo, Vaupés, Negro, Guainía, Apaporis, Yarí eta Orteguazak.

403.348 km²-ko eskualde honetan 892.392 lagun baino ez dira bizi (dentsitatea 2,6 biz/km²). Hiri handienak Florencia, Leticia, Mocoa, Puerto Leguízamo, San José del Guaviare eta Mitú dira. Guainía, Vaupés eta Amazonas departamenduetan populazio gehiena indigena da.

Departamenduak
--------------

* Caquetá departamendua (Florencia hiriburua).
* Putumayo departamendua (Mocoa hiriburua).
* Guaviare departamendua (San José del Guaviare hiriburua).
* Vaupés departamendua (Mitú hiriburua).
* Amazonas departamendua (Leticia hiriburua).

Halaber, Guainia departamenduak (Inírida hiriburua) zati bat dauka eskualde honetan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Todacolombia.com: Regiones naturales

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q130183
* Commonscat Multimedia: Amazon region, Colombia

---

 |

* Wd Datuak: Q130183
* Commonscat Multimedia: Amazon region, Colombia
Cuélebreren irudia Eliseo Nicolás Alonsok egindako zurezko tailu batean.
**Cuélebre** altxorrak zaintzen dituen suge erraldoia da. Xana pertsonaiak edo Ayalgak ere zaintzen ditu. Hilezkorrak direnez, mendeen poderioz ezkatak gogortzen zaizkie eta zeharkaezin bihurtuz eta saguzar hegoak hazten zaizkie, dragoi itxura hartzen dutelarik. Zaintzen duten tokitik ez dira mugitzen normalean, ez bada artaldea edo gizakiren bat jateko.

Cuélebrei buruzko ipuinetan, Cuélebrea hil ahal izateko gori-gorian dagoen harria edo orratzez betetako ogi zatia eskaintzen zaie jateko.
Cuélebreekin lotutako beste mito bat «Cuélebrearen harriarena» da. Harriak gaixotasunak sendatzen ditu. Cuélebreari sei suge gehitzen zaizkio, haien guztien adurrek gogortzean harri hori osatzen dutelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Sordo Sotres, Ramón: *Mitos de la naturaleza en Asturias y Cantabria*. El Jogueru bilduma. 1994.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1146797

 |

* Wd Datuak: Q1146797
**Anayet** Erdialdeko Pirinioetako mendi bat da. Hain zuzen ere, Espainiako Aragoi autonomia erkidegoaren iparraldean dago, Frantziako muga eta Midi d'Ossau menditik oso hurbil.

Mendi horren magalean izen bereko Anayeteko iboiak daude. Anayet mendiaren albotik Pirinioak alderik-alde zeharkatzen dituen GR 11 bidea igarotzen da.

Itxura
------

Erdizka erautsi zen sumendi baten hondakina da, haren tximiniarena, zehazki; Midi d'Ossau mendiaren nolabaiteko antza du. Anayeteko mendilerro gehiena sumendiz osatutako galdara zahar baten hondakinak direla uste da.

Iruditegia
----------

* Anayeteko iboiak eta Anayet mendia.Anayeteko iboiak eta Anayet mendia.
* Gauez.Gauez.
* Elurrez estalia.Elurrez estalia.
* GR 11 bidea Anayet mendiaren itzalpena.GR 11 bidea Anayet mendiaren itzalpena.

Ikus gainera
------------

* Anayeteko iboiak

Kanpo estekak
-------------

* Anayet mendia. Euskal Mendiak.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3043672
* Commonscat Multimedia: Anayet

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 961

 |

* Wd Datuak: Q3043672
* Commonscat Multimedia: Anayet
**Cortland konderria** (ingelesez: *Cortland County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cortland da. 2010eko zentsuaren arabera 49.336 biztanle zituen, Cortland kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cortland konderriak 1.298,93 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,14 ura dira. Beste 1.291,78 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 37,98 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 49.336 pertsonetatik 47.346 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.094 dira. 705 beltzak edo afroamerikarrak. 126 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 412 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 730 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q487610
* Commonscat Multimedia: Cortland County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127877827
* ISNI: 0000 0004 0424 1928
* LCCN: n83052234
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1838016
* TGN: 1002302

 |

* Wd Datuak: Q487610
* Commonscat Multimedia: Cortland County, New York
**Crawford konderria** (ingelesez: *Crawford County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Prairie du Chien da. 2010eko zentsuaren arabera 16.644 biztanle zituen, Crawford kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Crawford konderriak 1.551,95 kilometro koadro ditu. Horietatik 73,95 ura dira. Beste 1.478 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,72 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.644 pertsonetatik 16.141 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 150 dira. 288 beltzak edo afroamerikarrak. 36 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 63 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 110 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494899
* Commonscat Multimedia: Crawford County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123168503
* LCCN: n81119890
* NARA: 10039852
* **Lekuak**
* OSM: 1792812
* TGN: 2002316

 |

* Wd Datuak: Q494899
* Commonscat Multimedia: Crawford County, Wisconsin
**Crayola** argizari-arkatzen, koloretako arkatzen, errotuladoreen, klarionen eta hainbat arte-tresnen marka da. Hasiera batean Binney & Smith-ek fabrikatu zituen, gaur egun Crayola LLC. Konpainia arte-tresna ez-toxikoak ekoizten lehenetariko bat izan zen, eta horrek izugarri ezaguna egin zuen Estatu Batuetan, Kanadan, Australian, Erresuma Batuan eta Hego Amerika osoan.

Historia
--------

Konpainia New Yorken sortu zuten 1885ean Binney & Smith bezala Edwin Binney eta C. Harold Smith lehengusuek. Lehengusuek egindako lehen produktuak industria erabilerarako koloratzaileak izan ziren, oxido gorriko pigmentuak eta karbonoa barne, automobiletako hagunei kolore beltz bereizgarria emateko.

1900. urtean arbelezko arkatzak gehitu zizkion produktuen paletari, eta horrek material industrialekin esperimentatu zituen, hala nola, zementua, arbela eta talkoa. Esperimentu horiei esker usainik gabeko lehen klarion zuria asmatzea lortu zuten, eta horrekin urrezko domina irabazi zuten 1902ko St. Louis Missouriko Munduko Azokan.

1903an Binney & Smith-ek haurrentzako lehen argizari-arkatzak asmatu zituzten, "*Crayola*" izenarekin saltzen zituztenak. Alice Binney, sortzailearen emaztea eta eskola-irakasle ohia, izena jarri zuen, frantsesezko "craie" (klarion) eta "ola" (oleaginosoa) hitzetatik datorrena. Garai hartako *crayolak* argizarizkoak ziren, kolore opakoekin eta industrian erabiltzen ziren batez ere.

Konpainia *Hallmark Cards*-en filiala da 1984az geroztik, eta 2007an behin betiko aldatu zuen bere izena "Crayola-ra", "Crayola" marka 80 herrialde baino gehiagotan eta AEBetako etxeen % 99tan ezaguna dela adierazi ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Grompone, M.A.;Amaya, A..  (5). «Estudio de la composición de la fracción grasa de una crayola» *Anuario Latinoamericano de Educación Química v.* 1 (no.5): 89-97 editorial=Universidad Nacional de San Luis..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1139197
* Commonscat Multimedia: Crayola

---

 |

* Wd Datuak: Q1139197
* Commonscat Multimedia: Crayola
**Darien eskema** edo **plana** Eskoziako Erresumako inbertsoreek babestutako kolonizazio saiakera bat izan zen, porrotean amaitu zena. Helburua Panamako istmoan dagoen Dariengo golkoan *Kaledonia Berria* ezartzea zen, aberastasuna eta eragina lortzeko, 1690eko hamarkadaren amaieran. Dariengo golkoan kokatutako koloniak, Ozeano Barea eta Atlantikoa lotuko zituen lurreko ibilbide bat ezarri eta bide hori kudeatzean zetzan plana. Sustatzaileek bazekiten Balboak Ozeano Barea lehen aldiz istmoa Darienetik zeharkatu ondoren gertatu zela.

Eremua kolonizatzeko saiakera ez zen ondo atera; parte-hartzaileen % 80 baino gehiago urtebeteko epean hil ziren eta asentamendua bi aldiz utzi zuten bertan behera. Hondamendiari buruzko azalpen asko daude. Proposatu diren porrotaren arrazoien artean daude plangintza eta hornikuntza eskasa; lidergo zatitua; merkaturatutako produktuen eskaririk eza, Ingalaterrako merkataritza-blokeo baten ondorioz; gaixotasun tropikalen epidemia suntsitzaileak; Ekialdeko Indietako Konpainia Ingelesaren eta Ingalaterrako gobernuaren arteko lankidetza arrakastatsua, hura zapuzteko; eta Espainiako Inperioaren erantzun militarra zein izango zen aurreikuspen eza. Azkenean, 1700eko martxoan utzi zuten, Espainiako indarren setio baten ondoren, portua ere blokeatu zieten.

Eskoziako Konpainiak Eskozian zirkulatzen zuen diru guztiaren % 20 inguru babesten zuenez, porrotak finantza-hondamenean utzi zuen Eskozia Behe Lurretan. Hori faktore garrantzitsua izan zen Batasun Aktarekiko erresistentzia ahultzeko (1707an amaitua). Eskoziako botere ekonomikoak Ingalaterrarekin aliantza babestu zuen, botere ekonomiko handiago baten parte izateko eta euren zorra kitatzeko. Dariengo kolonia eraiki zen lurraldea gaur egungo Guna Yala lurraldean dago, Guna herria bizi den lurralde indigena autonomo batean.

Espedizioak "Karramarroaren uhartearen" (egungo Vieques, Puerto Rico) subiranotasuna ere hartu zuen 1698an, baina ez zuten mantendu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «The Caribbean colony that brought down Scotland» *BBC News* 2014-05-17 (Noiz kontsultatua: 2023-03-13).
2. ↑   **(Ingelesez)** «BBC - History - British History in depth: The Darien Venture» *www.bbc.co.uk* (Noiz kontsultatua: 2023-03-13).
3. ↑   Monaghan, Tom.  (2002). *Renaissance, reformation and the age of discovery, 1450-1700.*  Heinemann Educational ISBN 0-435-32090-4. PMC 49985268. (Noiz kontsultatua: 2023-03-13).
4. ↑   **(Ingelesez)** «The banker who led Scotland to disaster» *BBC News* 2010-08-20 (Noiz kontsultatua: 2023-03-13).
5. ↑   Hidalgo, Dennis R..  (2001-01-01). «To Get Rich for Our Homeland: The Company of Scotland and the Colonization of the Isthmus of Darien» *CLAHR: Colonial Latin American historical review* (Noiz kontsultatua: 2023-03-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1166080
* Commonscat Multimedia: Darien scheme

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158450114
* LCCN: n97125416

 |

* Wd Datuak: Q1166080
* Commonscat Multimedia: Darien scheme
**Angel Garitano Urkizu**, ***Ondarru***, (Ondarroa, 1950eko irailaren 21a) futbolaren munduarekin harreman estua duen Bizkaiko futbolari ohi eta entrenatzaile ohia da. Gaur egun Euskadi Irratiarekin esatari lanak egiten ditu Athleticen partidetan.

Futbolaria
----------

Ondarroan jaioa 1950. urtean, oso gaztetxo utzi behar izan zuen bere jaioterria Bilbon ikasteko. Etxean futbolak garrantzi handia zuen
eta askotan egiten zen hitz baloiaren munduaz (bere amaren osaba Athleticen eta Real Madrilen aritu zen - Juan Jose "Juanito" Urkizu Sustaeta - eta amaren lehengusua Alavesen, Luis Mari Urkizu). Bere futbolarekiko grinak erakutsi ahal izan zituen maite duen kirolean jolastuz Hirugarren mailan eta Bigarren B mailan. Aritutako futbol taldeak Bermeo Kluba, Sestao (Jose Maria Maguregi entrenatzaile zela Racing de Santandereko aulkitxoa betetzera joan baino lehen), Logroñes eta Erandio, besteak beste.

Famatuak dira bai bere bibotea eta bai bere ezizena, "Ondarru". Lehenengoa Sestaon zebilela futbolean utzi zuen, 18 bat urterekin. Harrezkero ez du moztu. Bigarrena, hots, "Ondarru" ezizena, Bermeoko futbol taldean ipini zioten bere taldekideek.

Entrenatzailea
--------------

Futbolari izatetik entrenatzaile izatera pasatu zen 1982an. Mundu berri horretan José Manuel Esnal "Mané" balmasedarrarekin sartu zen. Hain zen berezia haien arteko harremana, bien kirol ibilbidea aulkietan ezin izan dela banatu. Gauzak horrela lan egin ahal zuten Sestaon, Lleidan, Alavesen, Athleticen eta Espanyolen, besteak beste.

Kirol lorpenak
--------------

* 1985ean Bigarren Mailara igo zen Figueres taldearekin hiru jardunaldi geratzen zirela liga amaitzeko eta azkenean Bigarren B mailako txapelketa lortu zuen.
* 1993an Lleida taldearekin Lehenengo Mailara igo zen.
* 2001ean UEFAko Kopako azpitxapelketa lortu zuen Alavesekin Liverpoolen aurka 5-4 galdu ostean.

Senitarte kirolaria
-------------------

Bere seme Gaizka Garitano Lehen Mailako futbolari ohia eta Lehen Mailako entrenatzailea da. Bere anaia Ander Garitano Lehen Mailako futbolari ohia da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Entrenatzaile ibilbidea
2. ↑  Igoera Figueres futbol taldearekin

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21293269

 |

* Wd Datuak: Q21293269