YAMAM (Israelgo terrorismoaren aurkako unitatea) frankotiratzaileak tiroka Barrett MRAD frankotiratzaile fusilekin.

**Frankotiratzailea** edo **ezkutuko tiratzailea** distantzia luzeetatik jomuga jakinei tiro egiteko bereziki prestatua dagoen gudari, paramilitar edo segurtasun-indarretako kidea da, jomuga diren pertsonek bere presentziaz ohar ez daitezen ezkutuan egoten dena. Frankotiratzaileek fusil bereziak behar izaten dituzte, maiz mira teleskopikoarekin.

Frankotiratzaileek, oro har, prestakuntza espezializatua dute eta doitasun handiko fusilekin eta handitze handiko optikekin hornituta daude. Sarritan esploratzaile/behatzaile gisa ere balio izaten dute, beren unitateetara edo aginte-kuartel nagusira informazio taktikoa eramateko.

Distantzia luzerako goi-mailako punteria izateaz gain, frankotiratzaile militarrak hainbat operazio-teknika berezitan trebatzen dira: detekzioa, atzematea, helburuaren distantzia estimatzeko metodoak, kamuflajea, landa-lana, infiltrazioa, ezagutze eta behaketa bereziak, zaintza eta helburuak lortzea, etab.

Etimologia
----------

Frankotiratzaile edo "sniper" izena, Britainia Handiko Indiako soldaduen artean 1770eko hamarkadan sortu zen snipe (istingor euskaraz) izeneko txoria, ehiztarientzako ehiza-hegazti oso erronkatzat hartzen zelako, bere ernetasunagatik, kamuflaje koloreagatik eta hegaldiaren portaera irregularragatik. Snipe txoriaren ehiztariek, beraz, tiratzaile onak izateaz gain ezkutuan egon behar ziren. XVIII.mendean, Indian ofizial ingelesek etxera bidalitako eskutitzek egun bateko tiroketa zakarrari "sniping joatea" esaten zioten, suharrizko kirolari trebe batek pazientzia eta erresistentzia handia behar baitzuen hegaldian txori hura tiro batekin harrapatzeko, eta ekintza apartekotzat jotzen zen. Hitzak "frankotiratzaile" izenera eboluzionatu zuen, 1820ko hamarkadan agertu zela lehen aldiz. "Frankotiratzaile" terminoa 1824an egiaztatu zen lehen aldiz militarki, Lehen Mundu Gerran ohikoa bilakatuz.

Frankotiratzaileei "ehiztari" ere deitzen zaie hizkuntza askotan, artisautzaren izaera dela eta (ehiza-adarra ere punteriaren ikur izanik), *Caçadores*, *Chasseurs* eta *Jägers* deitzen baitzieten. Frankotiratzaileentzako beste hitz batzuk: *franc-tiréur*, *tiréur d'élite* eta *atirador de escol* dira.

Vasily Zaytsev, ezkerrekoa, Mosin-Nagant M1891/30-rekin hornitutako beste frankotiratzaile sobietarrekin, Stalingradoko batailan 1942ko abenduan.

Gerra modernoa
--------------

### Doktrina militarra

Herrialde ezberdinek doktrina militar desberdinak erabiltzen dituzte frankotiratzaileei buruzko unitate militarretan, ezarpenetan eta taktiketan.

Orokorrean, gerra modernoan frankotiratzaile baten eginkizun nagusia ezkutuko posizio batetik zaintza zehatza eskaintzea da, eta behar izanez gero, etsaiaren borroka-gaitasuna murriztea balio handiko helburuak neutralizatuz (batez ere ofizialak eta funtsezko beste langile batzuk), eta prozesuan zehaztea eta etsaia desmoralizatzea. Frankotiratzaileen misio tipikoak honako hauek dira: ezagutaldian biltzen duten informazioa kudeatzea, helburuak eskuratzea eta aire erasoetarako eta artilleriarako inpaktuaren feedbacka jasotzea, enplegatutako borroka-indarrak su-laguntza zehatzekin eta frankotiratzaileen taktika zehatzekin laguntzea, etsaien komandanteak hiltzea, aukera-helburuak hautatzea eta are gehiago ekipamendu militarra suntsitzea. Horretarako, materialaren aurkako fusil onak erabiltzea behar dira, hala nola gaur egungo 50 BMG bezalako kalibre handietan, Barrett M82, McMillan Tac-50 eta Denel NTW-20 bezalakoak.

Errusiatik eratorritako doktrina militarren artean eskuadroi mailako frankotiratzaileak daude. Frankotiratzaileak gero eta gehiago frogatu dira AEBetako eta Erresuma Batuko indarrekin azken Irakeko kanpainetan ere, suaren laguntza-eginkizunean infanteria mugimendua estaltzeko, batez ere hiriguneetan.

AEBetako, Erresuma Batuko eta beren doktrina militarra onartzen duten beste herrialde batzuetako frankotiratzaile militarrak, normalean jaurtitzaile bat eta begirale batek osatutako bi gizoneko frankotiratzaile taldeetan hedatzen dira. Ohiko praktika da jaurtitzaileak eta begiraleak txandaka aritzea, begien nekea saihesteko. Biztanle dentsitate handiko herrietan gertatu diren azken borroka-operazioetan, hala nola, Irakeko Fallujah-n, bi talde zabalduko lirateke elkarrekin hiri ingurunean segurtasuna eta eraginkortasuna areagotzeko. Frankotiratzaile talde bat distantzia luzeko arma batekin eta jaurtiketa azkarreko arma batekin armatuta egongo zen.

Bigarren Mundu Gerran garatutako frankotiratzaile independenteen doktrina alemaniarrak ezkutatzean jartzen zuen enfasia, frankotiratzaileen taktika modernoetan eragin handiena izan duena. Gaur egun mendebaldeko armada guztietan erabiltzen da, adibidez kamuflaje arropa espezializatua erabiliz, edo lur-eremuaz baliatuz.

Frankotiratzaile georgiarra Georgiaren eta Osetiaren arteko gatazkan (2004).
### Frankotiratzaile taldeak

Estatu Batuetako frankotiratzaileen fusilak armadako parte bezala sailkatzen dira. Frankotiratzaile-talde bat (edo frankotiratzaile-zelula) arma-operadore nagusi bat (hau da: jaurtitzailea) konbinatuz osatuta dago, beste laguntza-langile batzuekin eta indarra babesteko elementuekin, hala nola ikuskari batekin edo alboko batekin. Estatu Batuetako Armadako zein Marine Gorputzaren Antolamendu eta Ekipamendu Taularen barruan, tiratzaileak ez du bakarrik funtzionatzen, baina arma nagusiaren funtzionamenduan frankotiratzaile-kualifikatua izateaz gain, eginkizun anitz betetzeko trebatua egongo da.

Tirogilea tiroa jaurtitzera bideratzen da batez ere, eta ikusleak helburuak behatzen laguntzen du, atmosfera-baldintzak hartzen ditu kontuan eta zeregin osagarriak kudeatzen ditu, hala nola haien kokapenaren berehalako segurtasuna, beste alderdi batzuekin komunikazioa (adibidez, artilleriaren sua zuzentzea edo aireko laguntza hurbila). Alboko bat taldekide gehigarria da, frankotiratzaileak eta behatzaileak berehala ikusten ez dituen eremuak behatzeko guardia gisa jarduten dena, taldearen atzeko segurtasunean eta perimetroko defentsan laguntzen duena. Beraz, tiro azkarragoko arma batekin armatuta egon ohi da, hala nola erasoko fusila, gudu-fusila edo tiratzaile izendatutako fusila. Ikusleak zein albokoek munizio gehigarria eta lotutako ekipamendua daramate.

Ikuslea da jaurtitzailearen helburuen detekzioa, identifikazioa eta lehentasuna esleitzearen arduraduna, eta baita jaurtiketaren emaitza ebaluatzearena ere. Ikuspegi-esparru bat edo/eta telemetro bat erabiliz, ikusleak kanpoko balistika iragarriko du, eta haizearen abiadura irakurriko anemometro bat edo lurreko beroak eragindako espejismoa bezalako adierazle fisikoak erabiliz. Era berean, jaurtitzailearekin batera, ikusleak distantzia, jaurtiketa-angelua, metroekin erlazionatutako zuzenketa, faktore atmosferikoen interferentziak eta helburua lortzeko behar diren klabeak kalkulatuko ditu. Ez da arraroa ikusleak mahai balistiko bat, koaderno bat edo ordenagailu batez hornituta egotea, kalkulu hauek egiteko.

### Poliziako frankotiratzaileak

Jalalabadeko probintziako berreraikitze-taldeko (PRT) Estatu Batuetako armadako frankotiratzaile-talde bat.
Legea betearazteko frankotiratzaileak, normalean polizia frankotiratzaileak deitzen direnak, eta frankotiratzaile militarrak, hainbat modutan desberdinak dira, beren operazio eremuak eta taktikak barne. Poliziaren tiratzaile bat polizia operazioetako parte da, eta misio labur samarretan parte hartzen du. Polizia indarrek eskuarki halako tiratzaileak zabaltzen dituzte bahituen eszenatokietan. Hau frankotiratzaile militar batengandik desberdina da, armada handiago baten parte gisa jarduten duelako, orokorrean gerra eremuetan. Batzuetan, talde baten parte bezala, polizia frankotiratzaileak negoziatzaileekin eta hurbileko borrokarako trebatutako eraso talde batekin zabaltzen dira. Poliziak diren heinean, azken aukera bezala tiro egiteko trebatzen dira, bizitzarako mehatxu zuzena dagoenean; poliziaren tiratzaileak arau ezagun bat du: «Presta zaitez bizitza bat kentzeko, bizitza bat salbatzeko». Poliziaren frankotiratzaileek normalean frankotiratzaile militarrak baino distantzia askoz laburragoetan jarduten dute, normalean 100 metrotik behera, eta batzuetan 50 metrotik behera. Baina frankotiratzaile hauek presiopean aritzen dira, tiro zailak egitera behartuta, eta sarritan tiro bakarreko aukera izaten dute.

Operazio taktikoetarako hornituta ez dauden polizia-unitateak, talde espezializatu batean oinarritu daitezke, frankotiratzaile dedikatu bat barnean duela. Poliziaren frankotiratzaileen operazio batzuk laguntza militarrekin hasten dira. Talaia-puntuetan kokatutako polizia frankotiratzaileek, hala nola, eraikin altuak, gertakarietarako segurtasuna eman dezakete. Sarean biral bihurtu zelako "Munduan zehar ikusitako tiroa" deitzen den goi-mailako gertakari batean, Mike Plumb-ek, Columbuseko (Ohio) frankotiratzaile batek, bere buruaz beste egitea saihestu zuen errebolber bati tiro eginez, zeramanari kalterik egin gabe.

Poliziaren tiratzaileentzako prestakuntza espezializatuaren beharra 1972an agerian geratu zen Municheko sarraskian, Alemaniako poliziak ezin izan zuelako langile edo ekipamendu espezializatuak zabaldu aireportuan krisiaren amaierako fasean, eta ondorioz, Israelgo partehartzaile guztiak bahituak izan zirenean. Alemaniako armadak 1972an frankotiratzaileak bazituen ere, armadako frankotiratzaileak erabiltzea ezinezkoa zen eszenatokian, bertako konstituzioak armada etxeko gaietan erabiltzearen debeku esplizitua zuelako. Rol zibiletan erabil zitezkeen frankotiratzaile trebatuen falta hori geroago konpondu zen, poliziaren aurkako terrorismoaren unitate espezializatua GSG 9 sortuz.

### Grabatutako frankotiratzaileen hilketarik luzeena

YAMAM (Israelgo terrorismoaren aurkako unitatea) Barrett MRAD fusilekin tirokatzen.
Borrokan baieztatutako frankotiratzaileen hilketarik luzeena Kanadako JTF2 indar berezietako kide ezezagun batek lortu zuen 2017ko ekainean 3.540 m distantziara.

Aurreko errekorra Craig Harrison-ena izan zen, Britainia Handiko Armadako Blues and Royals RHG/Dko Korporala. 2009ko azaroan, Harrisonek Afganistango Helmand probintzian, Musa Qala hegoaldean, bi tirolari taliban jo zituen jarraian, 2.475 m 1,54 miliako distantziara L115A3 Long Range Rifle bat erabiliz. QTU Lapua kanpoko balistika softwareak, Lapuak emandako Doppler arrastatze koefiziente (Cd) etengabeko datuak erabiliz, aurreikusten du 2.475 m ibiltzen diren plano horiek ziurrenik beren helburuak joko zituztela hegaldiaren ia 6,0 segundo igaro ondoren, % 93 galduta. haien energia zinetikoa, jatorrizko 936 m/s abiaduraren 255 m/s atxikiz, eta jatorrizko zundaketa-lerrotik 121,39 m edo 2,8° jaitsiz. Muturreko distantzien eta bidaia-denboraren ondorioz, 2,7 m/s-ko gurutzatutako brisa arin batek ere jaurtiketa horiek 9,2 m desbideratuko lituzke helburutik kanpo, eta horrek kalte-ordaina beharko luke.

Kalkuluak su lauko agertoki bat hartzen du (tiroaren eta helburuen posizioak kota berdinean dauden egoera), Britainia Handiko presio handiko 338 Lapua Magnum kartutxo pertsonalizatuak erabiliz, 16,2 g (250 gr) Lapua LockBase B408 balez kargatuta. 936 m/s abiadura tokiko (batez beste) baldintza atmosferiko hauetan: presio barometrikoa: 1.019 hPa itsas mailaren baliokidean edo 899 hPa tokian, hezetasuna: % 25,9, eta tenperatura: 15 °C eskualdean 2009ko azarorako, eta ondorioz ρ = 1,0854 kg/m3 aire-dentsitatea lortu du Musa Qalaren 1.043 m  altueran. Harrisonek txostenetan aipatzen du ingurumen-baldintzak ezin hobeak zirela distantzia luzeko tiroak egiteko, "... haizerik ez, eguraldi epela, ikusgarritasun argia". BBCko elkarrizketa batean, Harrisonek jakinarazi zuen bederatzi tiro inguru behar izan zituela berarentzat eta bere ikusleak hasieran helburua arrakastaz bideratzeko.

Hessian *Jäger* 1835–1843.

Historia militarra
------------------

Riflea garatu baino lehen, su-armak kano leuna eta zehazgabeak ziren distantzia luzean. XV.mendearen amaieran asmatu zen barril-riflea, baina kanoi handietan bakarrik erabiltzen zen. Denboraren poderioz, rifleak, artisautzako beste aurrerapen batzuekin batera, su-arma modernoen errendimendua areagotu du.

### 1701–1800

Amerikako Iraultza Gerran lehen frankotiratzaile edo tiraketa formak erabili ziren. Esate baterako, 1777an Saratogako guduan kolonialak zuhaitzetan ezkutatu egoten ziren eta lehen ereduzko fusilak erabili zituzten britainiar ofizialei tiro egiteko. Aipagarriena, Timothy Murphyk Balnaingo Simon Fraser jenerala tirokatu eta hil zuen 1777ko urriaren 7an, 400 metro inguruko distantziara. Brandywine-ko batailan, Patrick Ferguson kapitainak ofizial estatubatuar garai eta ospetsu bat izan zuen bere fusilaren burdinezko miran. Fergusonek ez zuen tirorik egin, ofizialak Fergusoni bizkarra eman baitzion; beranduago jakin zuen Fergusonek George Washington bataila zelaian egon zela egun hartan.

Tiratzaileen unitate berezi bat ezarri zen Napoleonen Gerretan Britainiar Armadan. Garai hartan tropa gehienek kano leun gabeko mosketoiak erabiltzen zituzten bitartean, "Green Jackets" britainiarrek (uniforme berde bereizgarriengatik izendatuak) Baker fusil ospetsua erabili zuten. Larruzko zorro baten eta kanoiaren barruko zirrikitu estuen konbinazioaren bidez, arma hau askoz zehatzagoa zen, nahiz eta kargatzeko motelagoa izan. Fusilari hauek Britainia Handiko Armadaren elitea ziren, eta edozein borrokaren abangoardian zerbitzatzen zuten, gehienetan liskarrak eratzen, etsaia bilatzen eta atzeratzen.

Frankotiratzaile britainiar bat Gennepen (Herbehereak), 1945eko otsailaren 14an.
### 1801–1900

"Tiratzaile zorrotza" terminoa 1801ean erabili zen Britainia Handiko egunkarietan. *Edinburgo Iragarle* aldizkarian, 1801eko ekainaren 23an, hurrengo aipu hau dago Britainia Handiko iparraldeko miliziari buruzko artikulu batean: "Erregimentu honek hainbat landa-pieza ditu, eta Ezkutuko Jaurtitzaileen bi konpainia, Gerra modernoko estiloan oso beharrezkoak direnak". Terminoa lehenago ere agertzen da, 1781 inguruan Europa Kontinentalean, Scharfschütze alemanetik itzulita. Ashanti armadako eskautak ehiztari profesionalez osatuta zeuden, tiratzaile gisa euren trebetasuna erabiltzen zuten etsaiaren indarrak aurrera egiteko, etsaiak hautemateari erantzuteko. Askotan, zuhaitzetako pertxa batetik tirokatzen zuten. "Whitworth fusila", dudarik gabe distantzia luzeko lehenengo frankotiratzaile fusila izan zen. Sir Joseph Whitworth-ek, britainiar ingeniari ospetsuak diseinatutako muzzle-kargagailua, rifling poligonala erabiltzearen ordez, proiektilak ez zuela zirrikituetan ziztada beharrik izaten, ohiko riflearekin egiten zen bezala. Whitworth fusila Pattern 1853 Enfield baino askoz zehatzagoa zen, azken Krimeako Gerran ahulgune batzuk erakutsi arren. 1857an bi armen zehaztasuna eta irismena probatu zituzten saiakeretan, Whitworth-en diseinuak Enfield-ek hiru eta bat baino gehiago irabazi zuen. Whitworth fusilak 2.000 metroko distantziara jotzeko gai zen, Enfield-ek, berriz, 1.400 metrotara soilik lortzen zuen.

Krimeako Gerranlehen ikusgailu optikoak fusiletan sartzeko diseinatu ziren. Lan aitzindari horren zati handi bat D. Davidson koronelaren ideia izan zen, Birminghameko Chance Brothers-ek ekoitzitako mira optikoak erabiliz. Horri esker, tiralari batek inoiz baino distantzia handiagora objektuak zehatzago behatu eta bideratu ahal izan zituen. Begirada teleskopikoa, hasiera batean finkoa zen eta ezin zen doitu, eta horrek bere irismena mugatzen zuen.

Hala ere, Whitworth Rifle konpainiak arma frantses armadari saldu ahal izan zion, eta baita Konfederazioari ere Ameriketako Gerra Zibilean, non Batasuneko eta Konfederazioko armadak tiratzaileak enplegatu zituzten. Gertaera aipagarriena Spotsylvania Court House-ko guduan izan zen, non 1864ko maiatzaren 9an, John Sedgwick Batasuneko jenerala Whitworth tiratzaile konfederatu batek 1.000 metro inguruko distantziara hil zuen, etsaiak distantzia horretara "elefante bat ezin zuela jo" esan ostean.

Frederick Russell Burnham African.
### Bigarren Boer gerra

Boerren Gerran bi aldeek erabili zituzten aldizkariak eta kerik gabeko hautsak zituzten azken aldizkako armak. Britainiarrek Lee-Metford fusilekin hornituta zeuden, Boerrek Alemaniatik azken Mauser fusilak jaso zituzten bitartean. Hegoafrikako lur irekian, tiratzaileak funtsezko partaideak izan ziren guduaren emaitzarako.

Britainiar frankotiratzaileen lehen unitatea Lovat Scouts gisa hasi zen, 1899an sortutako Eskoziako Highland erregimentua, bigarren Boer Gerran (1899–1902) laudorio handiak lortu zituena. Lord Lovatek eratu zuen unitatea eta Frederick Russell Burnham nagusi estatubatuar bati jakinarazi zion, Lord Roberts-en menpeko Britainiar Armadako Scouts buruzagiari. Burnhamek behar bezala deskribatu zituen esploratzaile hauek "erdi otso eta erdi  untxi" gisa. Boer scout-en aurkariak bezala, eskaut hauek punteria, landa-artisautza, maparen irakurketa, behaketa eta taktika militarretan ondo entrenatuta zeuden. «Tiro egiten eta ihes egiten duena, beste egun batean tiro egiteko bizi da». Gainera, kamuflaje jantzia zuen lehen unitate militar ezaguna izan ziren. Hesketh Hesketh-Prichardek esan zuen haietaz "gizon zorrotzagoak ez zirela inoiz bizi", eta "Burnham gure garaiko esploratzailerik handiena izan zela". Burnhamek Hegoafrikako, Rhodesiako eta Arizonako apatxeen aurka borrokatzen zituen gerretan nabarmendu zen, eta bere behin betiko lanak, *Bi kontineentan tirokatzen*, frankotiratzaile bat garai hartan zer zen eta nola jarduten zuen irudi dramatiko eta argigarria eskaintzen du. Gerra ostean, erregimentu hau frankotiratzaileen lehen unitate ofiziala izatera iritsi zen, orduan tiratzaile gisa ezagunagoa. Gerra ostean, erregimentu hau frankotiratzaileen lehen unitate ofiziala izatera iritsi zen, orduan "tiratzaile" bezala ezagunagoa.

Frankotiratzaile australiar batek periskopioz hornitutako fusil bat apuntatzen du Gallipolira 1915ean. Haren ondoan dagoen ikuslea bere periskopioarekin helburuak aurkitzen laguntzen dio.
### Lehen Mundu Gerra

Lehen Mundu Gerran, frankotiratzaileak tiratzaile hilgarri gisa agertu ziren lubakietan. Gerra hasieran, Alemania Inperialak bakarrik zituen frankotiratzaile fusilak igortzen zituzten tropak. Tiratzaileak alde guztietatik zeuden arren, alemaniarrek beren soldadu batzuk beren lubakitik burua erakusten zuten etsaien soldaduak atera zitzakeen arma-espilez hornitu zituzten bereziki. Hasieran frantsesek eta britainiarrek uste zuten halako kolpeak kasualitatezko kolpeak zirela, alemaniarrek lortu zuten arte, fusilak aurkitutakoan.  Lehen Mundu Gerran, Alemaniako armadak bere frankotiratzaileen hilkortasunagatik eta eraginkortasunagatik ospea jaso zuen, besteak beste, Alemaniako industriak fabrikatu zezakeen kalitate handiko lenteengatik.

Lubakien gerraren mugimendu estatikoak eta frankotiratzaileengandik babesteko beharrak, zirrikituak behar izan zituen bai su-armak deskargatzeko bai behatzeko. Sarritan altzairuzko plaka bat erabiltzen zen "giltza-zulo" batekin, pieza birakaria zuena. .1915ean, eta 1916an Frantziako Linghemen frankotiratzaileen eskola garatzeko, Behaketa eta Scouting Armadako Lehen Eskola sortuz. Klasean hasieran lehen sei ikaslerekin, baina denborarekin gai izan zen nazio aliatu ezberdinetako soldadu ugariri hitzaldia emanez, gutun batean harro aldarrikatuz bere eskola frankotiratzaile bilakatzen ari zela munduko beste edozein eskola baino hiru aldiz handiagoa.

Soldaduek kartoizko buru bat altxatzen dute etsai frankotiratzaile bat aurkitzeko.
Metalez blindatutako zirrikitu bikoitz bat ere asmatu zuen, frankotiratzaile-behatzailea etsaien suetatik babestuko zuena. Aurrealdeko zirrikitua konponduta zegoen, baina atzekoa zirrikituetan irristatzen zen metalezko pertsiana batean kokatuta zegoen. Bi zirrikituak lerrokatuta zeudenean bakarrik, ehuneko bosten aukera, etsai batek tiro egin zezakeen haien artean. Beste berrikuntza bat etsaien frankotiratzaile baten kokapena aurkitzeko buru faltsu bat erabiltzea izan zen. Paperezko irudiak frankotiratzaileen sua marrazteko soldaduen antzera margotu ziren. Batzuk gomazko hodi kirurgikoz hornituta zeuden, manikiak zigarro bat "erre" ahal izateko eta horrela errealista agertzeko. Orduan etsaien frankotiratzaileen balek manikian zulatutako zuloak triangulazio helburuetarako erabil litezke etsaiaren frankotiratzaileen posizioa zehazteko, eta orduan artilleriaren tiroz eraso zitekeen. Frankotiratzaileen teknika moderno asko garatu zituen, besteak beste, antzemateko teleskopioak erabiltzea eta binaka lan egitea, eta Kim's Game erabiliz behaketa trebetasunak trebatzeko.

1920an, gerra garaiko bere jardueren berri eman zen "*Sniping in Fran*ce" liburuan, erreferentzia eginez oraindik autore modernoek gaiari.

Lehen Mundu Gerran erabilitako frankotiratzaile fusil nagusiak honakoak izan ziren: Mauser Gewehr 98 alemaniarra; British Pattern 1914 Enfield eta Lee–Enfield SMLE Mk III britainiarrak, Ross fusil kanadarra, amerikar M1903 Springfield, italiar M1891 Carcano eta errusiar M1891 Mosin–Nagant.

### Bigarren Mundu Gerra

Gerra arteko garaian, nazio gehienek frankotiratzaileen unitate espezializatuak utzi zituzten, batez ere alemaniarrek. Baina frankotiratzaileen eraginkortasuna eta arriskuak berriro azaleratu ziren Espainiako Gerra Zibilean. 1930eko hamarkadan frankotiratzaileen unitateak bereziki entrenatu zituen nazio bakarra Sobietar Batasuna izan zen. Frankotiratzaile sobietarrak tiratzaile gisa trebatzen ziren, lurrazala etsaiarengandik ezkutatzeko erabiltzeko, eta baita indar erregularrekin batera lan egiteko gaitasuna garatuz. Honek, frankotiratzaile sobietarren prestakuntza borroka-egoera "normaletan" aritzeko bideratu zen, beste nazioetan baino gehiago.

Lyudmila Pavlichenko frankotiratzaile sobietarra 1943ko zigilu batean.

Prestakuntza
------------

Frankotiratzaileen prestakuntza militarrak kamuflajean eta ezkutuan, atzetikan, behaketan eta mapen irakurketan trebetasun maila altua irakastea du helburu, baldintza operatibo ezberdinak kontutan hartuz. Praktiketan normalean milaka tiro jaurtitzen dituzte aste batzuetan zehar, oinarrizko trebetasun hauek ikasten dituzten bitartean.

### Zehaztasuna

Frankotiratzaileen gakoa zehaztasuna da, arma eta jaurtitzaileari aplikatzen zona. Armak tiroak etengabe jaurtitzeko gai izan behar du, tolerantzia estuetan. Frankotiratzaileak, berriz arma egoki erabili behar du tiroak zehaztasunez egiteko, baldintzak ezberdinak izan arren. Frankotiratzaile batek balaren ibilbidean eta inpaktu puntuan eragina duten hainbat faktore zehatz-mehatz kalkulatzeko gaitasuna izan behar du, hala nola: xederako distantzia, haizearen norabidea, haizearen abiadura, altitudea, altuera eta tenperatura. Estimazioaren akatsak distantzian antzematen dira, eta hilkortasuna gutxitu dezakete edo jaurtiketa bat guztiz galtzea eragin.

Distantzia eta zehaztasuna erabiltzen diren kartutxoen eta munizio mota espezifikoen arabera aldatzen dira. Bataila eremuko kartutxo arrunten barruti tipikoak hauek dira:

|  |  |
| --- | --- |
| **Kartutxo mota** | **Distantzia eraginkorra** |
| 5.56×45mm NATO (.223 Remington) | 300–500 m |
| 7.62×51mm (.308 Winchester) | 800–1,000 m |
| 7.62×54mmR | 800–1,000 m |
| 7 mm Remington Magnum | 900–1,100 m |
| .300 Winchester Magnum | 900–1,200 m |
| .338 Lapua Magnum | 1,300–1,600 m |
| .50 BMG (12.7×99mm NATO) | 1,500–2,000 m |
| 12.7×108mm (Errusiarra) | 1,500–2,000 m |
| 14.5×114mm (Errusiarra) | 1,900–2,300 m |
| .408 Cheyenne Tactical | 1,500–2,400 m |

Helburuak, taktikak eta teknikak
--------------------------------

AEBetako marine bat ikusmen handiko teleskopikoarekin angelu punteria entrenamenduan.
### Distantzia zehaztea

Helbururako distantzia baldintzek ahalbidetzen duten zehaztasunarekin neurtzen edo zenbatesten da, eta tartearen zenbatespen zuzena guztiz kritiko bihurtzen da distantzia luzeetan; izan ere, bala batek ibilbide kurbatua du, eta frankotiratzaileak hori konpentsatu behar du distantzia handiagoetara joanez. Distantzia zehatza ezagutzen ez bada, frankotiratzaileak gaizki konpentsa dezake, eta balaren ibilbidea handiegia edo txikiegia izan daiteke. 

Adibidez, ebakitzeko ohiko kartutxo militar batean, hala nola 7,62 × 51 mm NATO (.308 Winchester), M118 Bola bereziak biribildu egiten du 700 metrotik 800 metrora bitarteko diferentzia hori. Horrek esan nahi du, helburua 800 metrora zegoenean, frankotiratzaileak 700 metroko distantzia egokitzat jotzen ez badu, bala 200 milimetro beherago izango dela helburua lortzen duenerako.

Bundeswehr frankotiratzaile taldea posizioan, Afganistango Kunduz probintzian.
### Ezkutu lekuak eta ezkutatzeko teknikak

"Leku ezkutua" terminoa posizio estali eta ezkutuari dagokio, eta frankotiratzaile batek eta bere taldeak helburuetan zaintza edo tirokatu egin dezakete. Ezkutaleku on batek frankotiratzailearengan ezkutatzen eta kamuflatzen du modu eraginkorrean, etsaien tiroen estaldura emateaz gainera, inguruko eremuaren ikuspegi zabala ahalbidetzen du. Kamuflatu jantziak eta ezkutatzeko tokien helburu nagusia, errifle batekin pertsona baten ingurua haustea da. Frankotiratzaile askok kamuflaje jantziak erabiltzen dituzte ezkutatzeko eta ezkutuan egoteko. Kamuflaje jantziak aldatu egiten dira frankotiratzaileak nahasi nahi duen lurraren arabera.

### Tiroa jartzea

Tiroaren kokapena, hau da, frankotiratzaileak gorputzaren nondik norakoak, frankotiratzaile motaren arabera aldatzen da. Frankotiratzaile militarrak, normalean 300 m baino gutxiagoko helburuetara tiro egiten ez dutenak, normalean gorputzeko jaurtiketak egiten saiatzen dira, bularrera apuntatuz. Tiro hauek ehunen kaltearen, organoen traumatismoaren eta odol-galeren araberakoak dira arerioa hiltzeko. Gorputzeko tiroak erabiltzen dira, bularra helburu handiagoa delako. Poliziaren frankotiratzaileek, oro har distantzia laburragoetan tiro egiten dutenek, tiro zehatzagoa egin dezakete gorputzeko atal jakin batzuetara edo gailu jakin batzuetara: 2007an Marseillan izandako gertakari batean, GIPNko frankotiratzaile batek 80 m-tik tiro bat egin zion bere buruaz beste egitearekin mehatxatu zuen poliziari, pistolari suntsituz.

### Helburua eskuratzea

Frankotiratzaileak zuzendutako soldadu bat detektatzeko, identifikatzeko eta kokatzeko trebatzen dira nahiko xehetasunez, hilgarriak eta ez-hilgarriak diren bitartekoak eraginkortasunez erabiltzeko. Gerra modernoan hildako gehienak tripulazioak zerbitzatzen dituen armen bidez gertatzen direnez, errekonozimendua frankotiratzaileen erabilera eraginkorrenetako bat da. Baldintzadura aerobikoa, infiltrazio trebetasunak eta distantzia luzeko behaketa ekipamendu bikainak (esparru optikoak) eta taktikak erabiltzen dituzte etsaiarengana hurbiltzeko eta behatzeko. Eginkizun horretan, beren konpromiso-arauek normalean balio handiko aukera-helburuei tiro egiten uzten diete, hala nola, etsaien ofizialei.

Frankotiratzaile errusiarra neguko kamuflajearekin.
### Lekualdatzea

Askotan helburu anitz dituzten egoeretan, frankotiratzaileek lekualdatzea erabiltzen dute. Posizio jakin batetik tiro batzuk egin ondoren, frankotiratzaileak ikusi gabe beste leku batera mugitzen dira etsaiak non dauden zehaztu eta kontraeraso bat egin baino lehen. Frankotiratzaileek maiz erabiliko dute taktika hau bere onerako, kaos eta nahasmen giroa sortuz. Beste egoera bakanetan, lekualdaketa erabiltzen da haizearen faktorea kentzeko.

### Soinua maskaratzea

Frankotiratzaileen fusilak sarritan oso indartsuak eta, ondorioz, ozenak direnez, ohikoa da frankotiratzaileek soinu-maskara deritzon teknika erabiltzea. Trebetasun handiko tiratzaile batek erabiltzen duenean, taktika hau zarata kengailu baten ordez erabil daiteke. Inguruneko soinu oso ozenek, hala nola, artilleria-obusen airearen leherketak edo trumoiek, tiroaren soinua ezkutatu dezakete askotan. Teknika hau operazio klandestinoetan, infiltrazio taktiketan eta gerrillan maiz erabiltzen da.

### Gerra psikologikoa

Frankotiratzaileen suaren harridura-izaera dela eta, zuzendutako jaurtiketen hilkortasun handia eta frankotiratzaileak aurkitzeko eta kontraeraso ezinaren aurrean frustrazioa dela eta, frankotiratzaileen taktikek eragin negatibo handia dute moralean. Frankotiratzaileen taktiken erabilera zabala kontrako indarrengan etengabeko estresa eta beldurra eragiten du, mugitzeko edo estaldura uzteko beldurra eraginez. Zentzu askotan, frankotiratzaileek ezarritako inpaktu psikologikoa lurreko minen, tranpak eta IED-en antzekoa da.

Simo Häyhä, etsaien artean "Heriotza Zuria" ezizenez ezaguna, oro har, garai guztietako munduko frankotiratzaile militar hilgarriena dela aitortzen da.
### Frankotiratzaileen aurkako taktikak

Frankotiratzaileen gerraren agerraldiak estrategia militar modernoetan kontrako frankotiratzaile taktika askoren bilakaera ekarri du. Hauek frankotiratzaile batek armada bati eragiten dizkion kalteak murriztea dute helburu, askotan kaltegarriak izan daitezkeela bai borroka gaitasunentzat, bai moralarentzat. Aginte-kate bat kaltetzeko arriskua murriztu daiteke ofizial baten maila adieraziko luketen ezaugarriak kendu edo ezkutatuz. Armada modernoek eremuan ofizialak agurtzea saihestu ohi dute eta gudu-uniformeetan (BDU) graduko bereizgarriak ezabatzen dituzte. Funtzionarioek estaldura handiena bilatu dezakete ezabatzeko hautagai onak direla agertu aurretik, mapak irakurtzea edo irratiak erabiltzea bezalako ekintzen bidez.

Gerra irregular eta asimetrikoa
-------------------------------

Frankotiratzaileen erabilera (ezkutuko posiziotik distantzia nahiko luzean tiro egiteko zentzuan) hilketara publikoaren arreta piztu zen AEBetako zigor kasu sentsazionaletan, 1966ko Austin frankotiratzaileen gertakarian (Charles Whitman), John F. Kennedyren hilketa (Lee Harvey Oswald), eta 2002 amaierako Beltway frankotiratzaileen erasoak (Lee Boyd Malvo). Dena den, gertakari hauek normalean ez dute frankotiratzaile militarren maila edo trebetasuna inplikatzen; hiru kasuetan egileek AEBetako prestakuntza militarra zuten, baina beste espezialitate batzuetan. Albisteek sarritan (zehazgabe) erabiliko dute frankotiratzaile terminoa beste pertsona bati fusil batekin tiro egiten dion edonor deskribatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *"What is a Sniper in the Army & Other Military Branches? What is the Longest Sniper Rifle Shot? – Shooting Range Industries".*  Shooting Range Industries.
2. ↑   **(Ingelesez)** Pegler, Martin.  (2004). *Out of nowhere: a history of the military sniper.*  Oxford: Osprey Publishing, 16 or. ISBN 1-84176-854-5. OCLC 56654780..
3. ↑   **(Ingelesez)**  *"Snipe".*  Online Etymology Dictionary.
4. ↑   **(Ingelesez)**  *"Sniper – Army.ca Wiki".*  army.ca.
5. ↑   **(Ingelesez)** Plaster, Maj. John L.  (2007). *The History of Sniping and Sharpshooting (2007 ed.)..*  Paladin Press, 704 or. ISBN 978-1-58160-632-4..
6. ↑   **(Alemanez)** Freigegeben.  (2008). *"Snipers during the First and Second World Wars".*  Zeitgeschichte – Spezialeinheiten im Zweiten Weltkrieg: Scharfschützen (Documentary film) (in German) ISBN EAN: 4020974153959...
7. ↑   **(Ingelesez)** Valdes, Robert.  (2004). *"How Military Snipers Work".*  HowStuffWorks..
8. ↑   **(Ingelesez)** Shah, Hiren.  (2016). *"The Sniper and the Spotter".*  Fast Times in Tech | Blog by Hiren Shah.
9. ↑   **(Ingelesez)** Brookesmith, Peter.  (2007). *Sniper: training, techniques and weapons (2007 ed.).*  St. Martin's Press, 192 or. ISBN 978-0-312-36290-4..
10. ↑   **(Ingelesez)**  *The Sniper, SWAT Teams Grow in Number".*  CBS News.
11. ↑   **(Ingelesez)** Scanlon, James J.  (2010). *"The Columbus Ohio Police S.W.A.T. Platoon 28th Anniversary".* .
12. ↑   **(Ingelesez)** Owens, Bob. *"Remembering "The Shot Seen 'Round The World"".*  bearingarms.com.
13. ↑   **(Ingelesez)** Fife, Robert.  (2017). *"Canadian elite special forces sniper sets record-breaking kill shot in Iraq".*  The Globe and Mail.
14. ↑   **(Ingelesez)** Smith, Michael.  (2010). *"Hotshot sniper in one-and-a-half mile double kill".*  The Sunday Times.
15. ↑   **(Ingelesez)**  *"Brit sniper makes double-kill at 1.54 miles with .338 Lapua Mag".*  accurateshooter.com.
16. ↑   **(Ingelesez)** Gregory Mast; Hans Halberstadt.  (2007). *To Be a Military Sniper.*  Zenith Imprint, 18 or. ISBN 978-0-7603-3002-9..
17. 1 2   **(Ingelesez)** Alexander Rose.  (2008). *American Rifle: A Biography.*  New York: Random House Publishing Group, 46 or. ISBN 978-0-440-33809-3..
18. ↑   **(Ingelesez)** Edgerton, Robert B.  (2010). *The Fall of the Asante Empire: The Hundred-Year War For Africa's Gold Coast.* , 54 or. ISBN 9781451603736..
19. ↑   **(Ingelesez)**  *"Whitworth Rifle".* . American Civil War Stories..
20. ↑   **(Ingelesez)**  *"Minutes of proceedings of the Institution of Civil Engineers, Volume 19".*  Institution of Civil Engineers (Great Britain).
21. ↑   **(Ingelesez)** Pegler, Martin.  (2011). *Out of Nowhere: A history of the military sniper, from the Sharpshooter to Afghanistan..*  Osprey Publishing ISBN 9781849088756..
22. ↑   **(Ingelesez)** Rhea, Gordon C..  (1997). *The Battles for Spotsylvania Court House and the Road to Yellow Tavern, May 7–12, 1864.*  Louisiana: Louisiana State University Press, 94 or. ISBN 978-0-8071-2136-8..
23. ↑   **(Ingelesez)** David Eicher.  (2005). *Civil War Battlefields: A Touring Guide.*  Taylor Trade Publications, 73–75 or. ISBN 978-1-58979-181-7..
24. ↑   **(Ingelesez)** John F. Cummings III.  (2011). *Spotsylvania County.*  Arcadia Publishing, 36 or. ISBN 978-0-7385-8246-7..
25. ↑   **(Ingelesez)** Gallagher, Gary.  (2010). *Spotsylvania Campaign..*  North Carolina: UNC Press Books, 297 or. ISBN 978-0-8078-9837-6..
26. ↑   **(Ingelesez)** Plaster, Maj. John L.  (2007). *The History of Sniping and Sharpshooting.*  Paladin Press ISBN 978-1-58160-632-4..
27. ↑   **(Ingelesez)** Copper, Jeff.  (1994). *"Cooper's Scout rifle a gun for all reasons: whether it be for hunting or individual combat, this concept may just be the ultimate dual-purpose rifle".*  Guns & Ammo. 38 (7), 74 or. ISBN ISSN 0017-5684..
28. ↑   **(Ingelesez)**  *"Trench Loopholes, Le Linge".* .
29. ↑   **(Ingelesez)** Parker, Eric.  (1924). *Hesketh Prichard, D.S.O. M.C.: hunter: explorer: naturalist: cricketer: author: soldier; a memoir (1924 ed.).*  T. F. Unwin ltd, 211-212 or..
30. ↑   **(Ingelesez)** Hesketh-Prichard, H.V.  (1994). *Sniping in France.* , Chapter 2 or. ISBN 0-85052-426-1..
31. ↑   **(Ingelesez)** Prichard, Hesketh; Vernon, Hesketh.  (2004). *Sniping in France 1914-18: With Notes on the Scientific Training of Scouts, Observers, and Snipers (2004 ed.).*  Helion & Company Limited, 10, 19 or. ISBN 978-1-874622-47-5..
32. ↑   **(Ingelesez)** Brookesmith, Peter.  (2006). *Sniper : training, techniques and weapons (2nd ed.).*  New York: Thomas Dunne Books, 77 or. ISBN 0-312-36290-0. OCLC 122381816..
33. ↑   **(Ingelesez)** Gilbert, Adrian.  (1996). *Sniper: the skills, the weapons, and the experiences.*  St. Martin's ed. New York: St. Martin's Paperbacks, 45 or. ISBN 0-312-95766-1. OCLC 34124115...
34. ↑   **(Ingelesez)**  *"The Sniper Log Book—World War II".*  Snipercentral.com.
35. ↑   **(Ingelesez)** Rayment, Sean.  (2006). *"The long view".*  The Daily Telegraph. London.
36. 1 2   **(Ingelesez)** Plaster, Maj. John L.  (1993). *The Ultimate Sniper: an advanced training manual for military & police snipers (1993 ed.).*  Paladin Press ISBN 978-0-87364-704-5..
37. ↑   **(Ingelesez)**  *"ATK.com" (PDF).*  ATK.com.
38. ↑   **(Ingelesez)** Plaster, Maj. John L.  (2006). *The ultimate sniper: an advanced training manual for military & police snipers.*  Paladin Press, 346 or. ISBN 978-1-58160-494-8..
39. ↑   **(Frantsesez)** Pardini, Sèverine.  (2007). *"J'ai fait mouche sur son arme à 80 mètres pour le sauver.*  laprovence.com.
40. 1 2   **(Ingelesez)** Martin J Dougherty.  (2012). *Sniper: SAS and Elite Forces Guide.*  Amber Books ISBN 9781909160385..
41. ↑   **(Ingelesez)** Gregory Mast; Hans Halberstadt.  (2007). *To Be a Military Sniper.*  Zenith Imprint, 22 or. ISBN 978-0-7603-3002-9..
42. ↑   **(Ingelesez)** Martin Pegler.  (2011). *Out of Nowhere: A history of the military sniper, from the Sharpshooter to Afghanistan.*  Osprey Publishing, 21 or. ISBN 978-1-84908-875-6..
43. ↑   **(Ingelesez)** Hans Halberstadt.  (2008). *Trigger Men: Shadow Team, Spider-Man, the Magnificent Bastards, and the American Combat Sniper..*  St. Martin's Press, 29 or. ISBN 978-0-312-35472-5..
44. ↑   **(Ingelesez)** Serena, Katie.  (2018). *"How "White Death" Simo Häyhä Became The Deadliest Sniper In History".*  All That's Interesting.
45. ↑   **(Ingelesez)** Bray, Hiawatha.  (2005). *"Robotic-vacuum maker, BU team up on anti-sniper device".*  The Boston Globe.
46. ↑   **(Ingelesez)** Craig Roberts; Charles W. Sasser.  (2004). *Crosshairs on the Kill Zone: American Combat Snipers, Vietnam through Operation Iraqi Freedom.*  Pocket Books, 47 or. ISBN 978-1-4165-0362-0..
47. ↑   **(Ingelesez)** Gilbert, Adrian.  (1996). *"The Sniper Today". Sniper: Master of Terrain, Technology, And Timing, He Is A Hunter of Human Prey and the Military's Most Feared Fighter.*  St. Martin's Press, 245–247 or. ISBN 978-0-312-95766-7..

Ikus gainera
------------

* **(Ingelesez)** Frankotiratzaileen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Frankotiratzaileak Bigarren Mundu Gerran

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q201948
* Commonscat Multimedia: Snipers

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4179403-5
* LCCN: sh85123753
* NKC: ph229509
* NARA: 10664797

 |

* Wd Datuak: Q201948
* Commonscat Multimedia: Snipers