recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kamilla Seidler** (Kopenhage, Danimarka ,1983) danimarkar sukaldariburua da, eta Gustu izeneko jatetxeko sukaldari nagusia da La Pazen (Bolivia). 2016. urtean Latinoamerikako, 50 jatetxe hoberenetako sukaldaririk onena izendatu zuten.

Biografia
---------

Kamilla Seidler Kopenhagen (Danimarka) jaio zen 1983an, zortzi neba-ahizpetako nagusiena da. 15 urterekin hasi zen jatetxeetan lanean, eta 21 urterekin Copenhagen Hospitality Collegen ikasi zuen. Graduatu ondoren, Belmond Le Manoir aux Quat'Saisons eta Euskal Herriko Mugaritz jatetxeetan lan egin zuen.

Sukaldari ibilbidea
-------------------

Seidler Claus Meyer-entzako janaria prestatzera gonbidatu zuten, ezarri nahi zuen Boliviako elikagai-mugimendu baterako elkarrizketa batean. Meyer zerbitzatu zituen platerekin pozik hartu eta lekua eskaini zion. Handik lau hilabetera, Seidler Michelangelo Cestari lagunarekin La Pazera (Bolivia) joan zen, eta han Gustu jatetxeko sukaldari-buru bihurtu zen.

Jatetxean, Boliviako sukaldaritza berri batean oinarritutako platerak zerbitzatzen ditu, eta, mugimendu nordiko goiztiar baten antzekoa dela esaten du. 2016. urtean, Seidler emakumezkoen sukaldaririk onena izendatu zuten Latinoamerikako 50 jatetxe onenek. Gustu jatetxeak zerrenda horretako 16. postua izan zuen. Kamilla Seidler espedizioa izeneko proiektu batean parte hartu zuen. Lau hilabetez hainbat herrialdetara bidaiatu zuen, bertako janari eta krispeta jaialdietan elkarlanean.

### Jasangarritasuna eta inklusioa

Danimarkako sukaldariak dio taldea edozein izen baino gorago dagoela eta ez duela sukaldaritza ulertzen inklusiorik gabe. Kamilla Seidlerren iritziz:

> *Sukaldaritzak jasangarria izan behar du gizarte- eta produktu-mailan.*
> 
> 
> *Sukaldaritza taldean egin behar da, taldea pozik jardun behar du lanean.*
> 
> 
> *Ez zait gustatzen indibidulismoa, dena taldean egin behar da*.
> 
>

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Kamilla Seidler, la danesa que se convirtió en la mejor chef de América Latina cocinando en Bolivia» *BBC News Mundo* (Noiz kontsultatua: 2023-09-12).
2. 1 2   Rodriguez, Andres.  (5 December 2016). *Kamilla Seidler, the Danish queen of Bolivian cuisine.*  Munchies.
3. 1 2   «The Kamilla Seidler expedition» *Four*.
4. 1 2 3   Price, Laura.  (1 September 2016). *Kamilla Seidler, Latin America's Best Female Chef 2016, on how Bolivian gastronomy is following the New Nordic movement.*  The World's 50 Best Restaurants.
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** ANTUÑA, M. F..  (2023-04-25). «Kamilla Seidler: «La cocina ha de ser sostenible a nivel social y de producto»» *El Comercio: Diario de Asturias* (Noiz kontsultatua: 2023-09-12).
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Kamilla Seidler, "Mantener a nuestros equipos contentos es clave para la supervivencia de la profesión"» *7 Caníbales* 2023-04-26 (Noiz kontsultatua: 2023-09-12).
7. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Kamilla Seidler: "No me gusta la individualidad en la cocina. Todo debe hacerse en equipo"» *www.gastrofeminas.com* (Noiz kontsultatua: 2023-09-12).

Kanpo estekak
-------------

* Official website

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43401929

 |

* Wd Datuak: Q43401929
***Rhodotus palmatus*** Physalacriaceae familiako onddoa da. Ez da jangarria. Haragi elastikoa eta mikatza du.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, ganbila. Laranja kolorekoa, okre tonu arinarekin, azal kartilaginosoa eta zertxobait elastikoa du, sare irregular baten itxura ematen dion gainazal zimurtsua eta pixka bat pitzatua du.

**Orriak:** kapelaren kolore berekoak, bihurgunetsuak, libreak. Orritxo ugarirekin.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Zilindrikoa, laburra, kurbatua, eszentrikoa eta kapelaren kolorea baino argiagoa du.

**Haragia:** Arrosa zurbil kolorekoa, elastikoa eta usain arinekoa.

**Etimologia:** *Rhodotus* terminoa grekotik dator, arrosa, esan nahi duen "rodon" hitzetik. Onddoaren eta esporen kolorea dela eta. *Palmatus* epitetoa berriz latinetik dator, palmatu esan nahi duen, "palmatus" hitzetik. Helduen kapelen itxuragatik

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria, haragiak duen trinkotasun elastikoagatik.

### Nahasketa arriskua

Bere trinkotasuna, kolore arrosa eta *Pleurotus* baten itxuragatik, ez da erraz nahasten.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Saprofitoa, hostozabalen motzondoetan eta zur hiletan (zumarra, makala), baita moztuta eta pilatuta daudenean ere.

### Banaketa eremua

Europa, Errusia, Japonia, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 383 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 172 or. ISBN 84-282-0865-4..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2580187
* Commonscat Multimedia: Rhodotus palmatus

---

* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 141420
* Dyntaxa: 1377
* EOL: 1009551
* GBIF: 2537058
* Index Fungorum: 200961
* UICN: 70402359
* MycoBank: 200961
* NCBI: 71920

 |

* Wd Datuak: Q2580187
* Commonscat Multimedia: Rhodotus palmatus
**James Hamilton Calder** (Haddington, 1957ko abuztuaren 20a) eskoziar hamabosteko errugbilari ohia da, hirugarren lerroko hegala aritzen zena.

Stewart's Melville RFC klubean jokatu zuen eta probintzia mailan Edinburgh Districten, 1986-87ko barruti arteko txapelketa irabaziz.

1981ean jokatu zuen lehen aldiz Eskoziako errugbi selekzioarekin eta 27 partidutan parte hartu zuen. 1984an Eskoziari Frantziaren aurka garaipena eta txapelketako grand slama eman zion entsegua sartu zuen.

1983an British and Irish Lions taldeak Zeelanda Berrira egindako biran parte hartu zuen.

Finlay anaia bikiak ere errugbian jokatu zuen, Eskoziako selekzioan, baina ez zuten partidu batean parte hartu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *James Hamilton Calder.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q599563
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 39461660
* ISNI: 0000 0000 3339 2320
* LCCN: n93013785
* SUDOC: 252723074

 |

* Wd Datuak: Q599563
***Macaca sinica*** *Macaca* generoko primate Cercopithecidae espezie bat da. Sri Lankan bakarrik bizi dira. Bertan **rilawa** izena dute (sinhalaz: රිළවා).

Banaketa
--------

Hiru azpiespezie daude:

*M. s. sinica* Vavuniyan aurki daiteke, Mannar Barrutian, Anuradhapura, Polonnaruwa, Puttalam, eta Kurunegalaraino. Monaragalako eremu idorrean ere bizi dira, eta Hambantota barrutietan. Jaffna penintsulako gune menditsuetan ez dira bizi.

*M. s. aurifrons* sinpatrikoki bizi dira *sinica* azpiespeziearekin, herrialdearen erdialdeko eremuetan, Kegalle, eta Kurunegalako hainbat eremutan. Hego-mendebaldean ere aurki daitezke, adibidez Galle, eta Matara barrutietan, Kalu Gangatik gertu.

*M. s. opisthomelas* azpiespezie gisa orain dela gutxi identifikatua izan da. Hego-mendebaldeko eskualde osoan eta zentroko medietan aurki dateie (Ratnapurako mugan) eta Nuwara Eliya barrutietan. Hakgala Parke Botanikoaren inguruan ere aurki daitezke eta mendietako baso hotzagoetan ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Yapa, A.; Ratnavira, G..  (2013). *Mammals of Sri Lanka.*  Colombo: Field Ornithology Group of Sri Lanka, 1012 or. ISBN 978-955-8576-32-8..

Ikus, gainera
-------------

* *Macaca*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q669594
* Commonscat Multimedia: Macaca sinica
* Wikispecies Espezieak: Macaca sinica

---

* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Macaca\_sinica
* BOLD: 899528
* BioLib: 32266
* EOL: 323958
* GBIF: 2436613
* ITIS: 573026
* UICN: 12560
* MSW: 12100562
* NCBI: 9552
* Paleobiology Database: 238677
* Species+: 10938
* uBio: 109020

 |

* Wd Datuak: Q669594
* Commonscat Multimedia: Macaca sinica
* Wikispecies Espezieak: Macaca sinica
*Artikulu hau uharteari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Guadalcanal (argipena)».*
**Guadalcanal**, bertako izena *Isatabu* delarik, Ozeano Barearen hego-mendebaldean dagoen uharte bat da. Salomon uharteetako handiena da. Bere azalera 5.336 kilometro karratukoa da. 60.000 biztanle inguru ditu. Hiririk garrantzitsuena Honiara da. XVI. mendean Alvaro de Mendañaren espedizioak igaro zuen Ozeano Bareko uharteetako bat izan zen.

Historia
--------

### Aurkikuntza

Uhartea Alvaro de Mendañak aurkitu zuen 1568an Terra Australis Incognita mitikoa deskubritzeko espedizio batean Filipe II.a Espainiakoaren erregealdian. Uharteari bere izena Pedro Ortega Valencia esploratzaileak eman zion (garai hartan Mendañaren espedizioko kidea) bere jaioterria zen Guadalcanal herriaren omenez, Sevillako probintzian dagoena.

### Kolonizazioa eta independentzia

Uhartea Gaztelako Koroa eta Aragoikoarentzat aurkitua izan zen arren, espainiarren uhartea kolonizatzeko ahaleginek huts egin zuten. XVIII. eta XIX. mendeetan zehar bertara soilik misiolariak eta zenbait europar talde iritsi ziren.

1885ean, Ginea Berriko Alemaniar Konpainiak Salomon uharteen gaineko kontrola ezarri zuen. Alabaina, alemaniar administrazioak gutxi iraun zuen.

1893an, Salomon uharteen hego-ekialdeko zatia britainiar protektoratu bihurtu zen, eta bost urte geroago iparraldeko zatia gehitu zitzaion.

1900ean, Alemaniak bere gainontzeko domeinuak (Buka eta Bougainville uharteak izan ezik) Britainia Handiari eman zizkion britainiarrak Ekialdeko Samoatik erretiratzearen truke. Ordutik aurrera, Salomon uharteen zati bezala, Guadalcanal Britainiar Koroak okupatu zuen.

1920an, Bougainville eta Buka australiar agintepean jarri zituen Nazioen Ligak, Guadalcanal britainiar koroapena 1942 arte mantendu zen bitartean, Japoniar Inperioaren armadak okupatu zuenean, eta, geroago, armada estatubatuarrak birkonkistatua Guadalcanalgo gudua deritzonean.

1976an Britainiar Koroak Salomon uharteei autogobernua eman zien, eta, bi urte geroago, independentzia.

Guadalcanalgo kanpaina
----------------------

Sakontzeko, irakurri: «Guadalcanalgo kanpaina»
Uhartearen inguruan gertaturiko gertakari historikorik garrantzitsuena Guadalcanalgo kanpaina izan da, Bigarren Mundu Gerrako borrokaldi nagusietako bat. 1942 hasieran uhartea japoniar armadaren agintepean zegoen. AEBetako Itsas Armadako Infanteria Guadalcanala urte horretako abuztuak 7an iritsi zen. Lehorreratzeak ez zuen inongo arazorik izan, baina borroka zaildu egin zen une horretatik aurrera, gerra horretako gudurik bortitzenetako bat gertatu zelarik. Azkenik, soldadu estatubatuarrek 1943ko otsailak 9an uhartearen konkista adierazi zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192767
* Commonscat Multimedia: Guadalcanal

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154241000
* GND: 4223415-3
* NDL: 00628451
* NKC: ge138003
* NARA: 10044273
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2259697

 |

* Wd Datuak: Q192767
* Commonscat Multimedia: Guadalcanal
**Aspergillus niger** Aspergillus generoko onddoa da, barazki askotan (tomate, limoia, mahatsa, tipula....) hazi daitekeena, lizun bat sortuz. Lizunen taldean sailkatzen da eta hifa luzeak ditu.

Bioteknologian onddo garrantzitsua da Aspergillus niger, industrian erabiltzen baita, besteak beste, azido zitrikoa eta azido glukoniko ekoizteko .

Espezie kosmopolita da eta habitat askotan dago: lurzoruan, uretan, barazkietan, hautsean, etab. Ohikoa da ere usteltzen ari diren landare-hondakin organikoetan. Janariak hondatu ditzake.

Mesofiloa da, aerobio hertsia eta ingurugiro azidoak jasateko gaitasuna du.

Gehienetan ez da onddo patogenoa, baina kontzentrazio handietan giza gorputzean sartzen bada aspergilosia eragin dezake. Bere esporek luzaro iraun dezakete bideragarriak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. *Brock Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua:406 orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q132014
* Commonscat Multimedia: Aspergillus niger
* Wikispecies Espezieak: Aspergillus niger

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph150577
* **Datu taxonomikoak**
* Dyntaxa: 6008837
* EOL: 2920814
* GBIF: 3465658
* Index Fungorum: 284309
* MycoBank: 284309
* NCBI: 5061
* WoRMS: 100495
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001234

 |

* Wd Datuak: Q132014
* Commonscat Multimedia: Aspergillus niger
* Wikispecies Espezieak: Aspergillus niger
**Santa Maria della Concezione dei Cappuccini**, edo **Kaputxinoen Andre Maria Sortzez Garbiaren Ama**, via Veneton (Erroma) dagoen eliza bat da. Urbano VIII.a aita santuak enkargatu zuen, bere anaia, Antonio Barberini, fraide kaputxino bat zelarik. Bere ospea batez ere kripten hezurrengatik zabaldu da.

Eliza Antonio Casonik diseinatu zuen eta 1626 eta 1631 urteen artean eraiki zuten. Habearte txiki bat eta alboko kapera batzuk ditu. Kaperetako edukiak nahiko nabarmenak dira, batek San Felix Cantaliceren gorputza du eta besteak Krispin Viterbokoaren hilobia. Maisulan ospetsu batzuek kaperak apaintzen dituzte, Guido Reniren *San Miguel goiaingerua* kasu.

Kripta
------

Kripta elizaren azpian dago. Antonio Barberini kardinalak, kaputxino ordenako kideak, 1631n milaka fraide kaputxinoen gorpuzkiak lurpetik atera eta Via dei Lucchesi komentutik kriptara eramateko agindu zuen. Hezurrak prest zeuden hormetan zehar, eta fraideak beren hildakoak lurperatzen hasi ziren han, baita erromatar pobreen gorpuak ere, zeinen hilobia egungo elizako kaperako zoruaren azpian baitzegoen. Hemen kaputxinoak arratsaldero etortzen ziren otoitz egitera eta hausnartzera gauean erretiratu aurretik.

Kriptak, orain, 1500 eta 1870 bitartean lurperatutako 4.000 fraideren gorpuzkinak ditu. Denbora horretan, Eliza katolikoak elizen barruan eta azpian ehorztea baimendu zuen. Lurpeko kripta bost kaperatan banatuta dago, eta pitzaduretatik eta lanpara fluoreszente txikietatik iragazten den argi natural ahulak baino ez ditu argiztatzen. Kriptako hormak hezurrekin ornatuta daude, hau arte makabroko lan bihurtuz. Hezurretako batzuk ukitu gabe eta frantziskotarren arropekin estalita daude, baina, gehienbat, banakako hezurrak erabiltzen dira apaindura-diseinuak sortzeko.

Iruditegia
----------

* Lehenengo kapera.Lehenengo kapera.
* Bigarren kapera.Bigarren kapera.
* Laugarren kapera.Laugarren kapera.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Elizaren inguruko informazioa.
* **(Ingelesez)**:Kriptaren irudiak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q546141
* Commonscat Multimedia: Santa Maria Immacolata a via Veneto (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 306379964
* GND: 7564639-0
* LCCN: n2014007584

 |

* Wd Datuak: Q546141
* Commonscat Multimedia: Santa Maria Immacolata a via Veneto (Rome)
Lausanan, bake-konferentzian
**Lausanako Hitzarmena** (frantsesez: *Traité de Lausanne*) gaur egungo Turkiako mugak ezarri zituen bake-hitzarmena izan zen. Greziako Erresumak, Turkiak eta Lehen Mundu Gerrako Aliatuek Suitzako Lausanan sinatu zuten 1923ko uztailaren 24an. Izenpetu baino lehen, Lausanako bake-konferentzia egin zuten: 1922ko urrian hasi zen, 1923ko otsailean eten egin zuten, euren arteko eztabaidengatik, eta apirilean berriz ekin zioten.

Ezaugarriak
-----------

Sinatzaile nagusiak İsmet İnönü turkiarra eta Greziako Eleftherios Venizelos izan ziren. Besteak beste, muga eta jabetza berriak ezarri zituzten, eta biztanleriaren trukea ere hitzartu zuten (Turkiako grekoak Greziara bidali zituzten, eta Greziako turkiarrak Turkiara, salbuespenak salbu).

Kanpo estekak
-------------

* Hitzarmenaren testua (ingelesez)

Erreferentziak
--------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193258
* Commonscat Multimedia: Treaty of Lausanne

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1256939064
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193258
* Commonscat Multimedia: Treaty of Lausanne
Hildegarda Bingengoaren 23 *litterae ignotae*
***Lingua ignota*** (euskaraz: «hizkuntza ezezaguna») XII. mendean Rupertsbergeko abadesa zen Hildegarda Bingengoak deskribatutako hizkuntza misteriotsua da. Dirudienez, Hildegarda Bingengoak helburu mistikoekin erabili zuen baina hori ere ez dago oso garbi. Idazteko, 23 letra erabili zituen, *litterae ignotae* bezala ezagutzen direnak. Dirudienez, ezagutzen den lehen hizkuntza eraikia izan zen.

Liburua
-------

Abadesak hizkuntza partzialki lan batean deskribatu zuen: *Lingua Ignota per simplicem hominem Hildegardem prolata*. Liburu honen bi eskuizkribu gorde egin dira. Lan honetan 1.011 hitz bildu zituen. Berez, hizkuntza horren hitzak eta grafiak asmatu zituen zeren eta gramatika latinarena baitzen.

Hizkuntzaren iturriak
---------------------

Ikerlariek Hildegarda Bingengoak sortutako hizkuntza Mosela haraneko erromantzeari lotuta egon daitekeela uste dute. Hori da, adibidez, D'Ambrosio iritzia. Asmatutako hizkuntzak, bestetik, Erdi Aroko latinaren kutsua erakusten du. Adibide bezala "loifolum" hitza aipatu izan da: hitz honek italieraren "la folla"rekin antzekotasun handia du.

Hildegardak predikatzeko egin zituen bidaietan Mosela ibaian ibili zen, gaur egungo Alemaniako Renania-Palatinatuan. Santua han ibili zen urteetan oraindik erromantze hori erabiltzen zen. Hildegardaren bizi urteetan Treveris inguruan desagertu zen eta, agian ere bai, Estrasburgon. Beraz, santuak hizkuntza hori ezagutu zuen.

Adibideko testua
----------------

Hildegarda Bingengoa, *lingua ignota*ren sortzailea.
Testu hau latinez idatzita dago baina tartean Lingua Ignotaren elementuak agertzen dira:

"O orzchis Ecclesia, armis divinis praecincta, et hyacinto ornata, tu es caldemia stigmatum loifolum et urbs scienciarum. O, o tu es etiam crizanta in alto sono, et es chorzta gemma".

"Oi, munduko eliza, jainkoaren eskuz armatua, eta hiazintoez edertuta, zu zara jendearen eta zientzien hiriaren baltsamoa. Oi, zu ere musika goitarrez apainduta zara eta harribitxi distiratsuena zara".

Glosarioa
---------

Glosarioa ordena hierarkikoan antolatu zuen, lehenik Jainkoaren eta aingeruentzako terminoak emanez, gizakientzako terminoak eta familia harremanetarako terminoak jarraituz, gorputz-atalak, gaixotasunak...

Hona hemen lehendabiziko sarrerak:

* Aigonz: *jainkoa*
* Aieganz: *aingeru*
* Zuuenz: *santu*
* Liuionz: *salbatzaile*
* Diueliz: *deabru*
* Ispariz: *espiritu*
* Inimois: *gizaki*
* Jur: *gizona*
* Vanix: *emakume*
* Peuearrez: *patriarka*
* Korzinthio: *profeta*
* Falschin: *vates*
* Sonziz: *apostolu*
* Linschiol: *martiri*
* Zanziuer: *aitortzaile*
* Vrizoil: *birjin*
* Jugiza: *alargun*
* Pangizo: *penitente*
* Kulzphazur: *birraitona*
* Phazur: *aitona*
* Peueriz: *aita*
* Maiz: *ama*
* Hilzpeueriz: *aitaordea*
* Hilzmaiz: *amaordea*
* Limzkil: *haur*
* Zains: *ume*
* Zunzial: *gazte*
* Bischiniz: *nerabe*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .
4. ↑   .[*Betiko hautsitako esteka*]

Ikus, baita ere
---------------

* Hizkuntza eraiki

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q945748

 |

* Wd Datuak: Q945748
**Kalota** (italieraz ***zucchetto*** eta latinez ***pileolus***) burugaineko biribil eta txiki bat da bat da, aita santuek bereziki, baina baita gotzain eta betse elizgizon batzuke janzten dutena. Kipparen oso antzekoa da, juduek beren zeremonietan erabiltzen duten txano ohikoan beltzaren antzekoa.

Erabilpena
----------

Liturgiaren arabera, Jainkoaren aurrean baino ez du kentzen kalota buruan Aita Santuak; hau da, Sakramentu Santuaren aurrean, adibidez, meza garaian. Gotzainek eta kardinalek aita santuaren aurrean kentzen diote, errespetuaren sinbolo gisa, beste pertsona bat agurtzean kapela kentzen zaion bezala.

### Koloreak

Pio V.a aita santuak hautatu zuen kolore zuria kalotarentzat, berak erabiltzen zuen ordna dominikoaren ohiturari jarraituz. Kardinalek erabiltzen duten kalota gorriak adierazten du zin egiten dutela martiri gisa Jainkoari odola emateko prest daudela. Gotzainek kalota morea erabiltzen dute. Kalota beltzak erabiltzen dituzte kalonjeek, gotzainak ematen duen ohorezko titulu gisa, bai tradizio katolikoan zein anglikanoan eukaristian janzten dutelarik.

Frantzisko aita santua kalota zuriarekin, kardinale bat gorriarekin, eta hiru gotzain morearekin, 2013. urtean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Ez belorik, ez 'kippa'rik, ez kurutzerik - bizkaie.biz» *bizkaie.biz* (Noiz kontsultatua: 2023-09-10).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, espainolezko Wikipediako «Solideo» artikulutik itzuli da; zehazki, 2023-08-11ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q668648
* Commonscat Multimedia: Zucchetto

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300266082
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q668648
* Commonscat Multimedia: Zucchetto
**Lise Malinovsky** (1957) margolari daniarra da. Bere lehen lan koloretsu eta abstraktuak maisu klasiko ezagunen parafrasiak dira. Haren ondorengo lanak heriotza eta sentsualitatea bezalako gaiak jorratzen ditu, askotan animalien edo intsektuen irudiekin.

Biografia
---------

1957ko otsailaren 25ean jaio zen, eta Jørgen Olivarius Olsen eta Ruth Malinovskiren alaba da. Kopenhageko Arte Apaingarrien Eskolan (1974-76) ehun-diseinuari buruzko hasierako sarrera egin ondoren, Arte Ederren Danimarkako Errege Akademian ikasi zuen, Stig Brøgger-en eta Robert Jacobsen-en bidez, eta 1985ean graduatu zen.

Nahiz eta Danimarkako pintoreen gazte-belaunaldi basatiaren garaikidea izan, Malinovskyk interes handiagoa zuen maisu handien teknikak bereganatzeko joera berri bati lotzeko baino. Bere hasierako lanak Rembrandt, Philippe de Champagne eta Édouard Maneten parafrasiak biltzen ditu. Pintura handi eta aberatsek zentzumenak erakartzen dituzte, sentimenduak eta ametsak irudikatuz. Bere lanetan iruzurgileen, aztoratzaileen eta maitaleen irudiak ere sartzen dira, baita XVI. mendeko holandarren bizitzetan inspiratutako lore-pinturak ere. Espainian egindako egonaldi batek zezenketen izuak margotzeko inspirazioa eman zion, baina Goyak ere eragin handia izan zuen, berak adierazi nahi zituen kontraesan emozional berak erakutsi baitzituen.

Berrikiago, Malinovskyk parafraseatu zituen Edvard Munch-en zenbait lan, Henrik Gerner-en galerian 2013an ikusgai.

Malinovskyk lehen aldiz erakutsi zuen Charlottenborgen 1982an. Orduz geroztik, Danimarkan, Frantzian, Norvegian, Alemanian, New Yorken eta Mexikon erakutsi du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Danieraz)** Grut, Ulla. *Lise Malinovsky.*  Kunstindeks Danmark & Weilbachs Kunstnerleksikon.
2. 1 2   **(Danieraz)** Grut, Ulla. *Lise Malinovsky.*  Kunstindeks Danmark & Weilbachs Kunstnerleksikon.Grut, Ulla. "Lise Malinovsky" (in Danish). Kunstindeks Danmark & Weilbachs Kunstnerleksikon. Retrieved 25 March 2016.
3. ↑    *Lise Malinovsky - Munch paraphrases.* .
4. ↑    *Lise Malinovsky - Munch paraphrases.* ."Lise Malinovsky - Munch paraphrases".

Kanpo estekak
-------------

* Malinovsky *Brølende* Kronhjort-en pintura handia (Roaring Stag, 2004) Kunsteko Statens Museoan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4965129
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 274777362
* ISNI: 0000 0003 8423 9627
* GND: 1028404573
* LCCN: n90653673
* ULAN: 500332891

 |

* Wd Datuak: Q4965129
**Mount Alvernia** edo **Como Hill** (63 m) Bahametako mendirik altuena da. Karibeko uhartedi eta estatu honetako Cat uhartean dago. Apaiz batek 1940an lehen izena jarri baino lehen muino honen izen bakarra bigarrena zen. Gaur egun zenbait iturrik "Como Hill" mendi osoa eta "Mount Alvernia" tontorra izendatzeko desberdintasuna markatzen dute.

Jakingarriak
------------

Mendiska uhartearen hegoaldean dago.

Muino honi izena eman ziona tontorrean ermita bat eraiki zuen John Hawes apaiz katolikoa izan zen. *Fra Jerome* ezizenaz ezagutzen zen ingeles horrek Bahametan 17 urte eman zituen. 1956an hil zen ia 80 urterekin eta baselizatik hurbil dagoen leize batean Hawesek berak bere buruarentzat prestatu zuen hilobian ehortzi zuten.

Guildford (Ingalaterra) eta Singapurreko ospitale batzuk edota Montego Bay (Jamaika), Brisbane (Australia), Pittsburgh (Pennsylvania) eta Newton (Massachusetts) hirietako eskola batzuek **Mount Alvernia** izena daramate; gehienak erlijio katolikoarekin, bereziki Frantziskotarrekin zerikusia duten instituzio pribatuak dira. Mendiaren izendapen berria, beraz, kongregazio honekin zerikusi zuzena du: *Monte Alvernia* edo *La Verna* deitzen zen Frantzisko Asiskoak bere fedea berreskuratu omen zuen mendia.

Igoera
------

Tontorrera igotzea atrakzio turistikoa da Hawesek eraikitako *The Hermitage* baseliza oso bisitatua delako; harrizko eskailera batzuek bide aldapatsua errazten dute. Igotzeko lekurik hurbilena New Bight herriska da; mendebaldeko kostaldean dago. Igoera herriko *Queen's Highwayn* dagoen Konplexu Administratiboaren hegoaldean abiatzen da, Armbrister plantazioaren aztarnen iparraldean.

Mendira joateko dagoen arazo nagusia, beraz, Cat uharteak duen azpiegitura turistikoen eskasia da; uhartea bisitatzen duten gehienak bahamarrak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Bahamian questions*, ikus 45. eta 58. galderak.
2. ↑  *Land Forms & Water Features in the Bahamas*.
3. ↑  *Bahamas visitors guide*
4. ↑  *Authentic Bahamas*.
5. 1 2  Cat uhartea[*Betiko hautsitako esteka*] Lonely Planeten.
6. ↑  Guildfordeko erietxea.
7. ↑  Singapurreko ospitalea.
8. ↑  Montego Bayko eskola.
9. ↑  Queenslandeko eskola.
10. ↑  Pittsburgheko Mount Alvernia.
11. ↑  Newtongo Mount Alvernia.
12. ↑  *Alverniaacuna*.
13. ↑  *Cat Islands attractions*.

Ikus, gainera
-------------

* Bahamak
* Frantziskotar

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Mendia Peakbagger webgunean.
* **(Ingelesez)** *Bahamas visitors guide*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q746274

 |

* Wd Datuak: Q746274
**Efesoko kontzilioa** (hirugarren kontzilio ekumenikoa) 431n burutu zen Efeson, Asia Txikian (gaur egungo Turkian). Teodosio II.ak deituta, 200 gotzain inguru elkartu ziren. Efesoko kontzilioa aurrekoak baino istilutsuagoa izan zen, eztabaida sutsuak izan ziren nestorianismo izeneko doktrinaren inguruan.

Efesoko kontzilioa katolikoek, anglikanoek, luteranoek eta ortodoxoek onartzen dute gaur egun.

Kontzilioren eztabaidak
-----------------------

Efesoko kontzilioa eztabaida kristologikoaren une garrantzitsua izan zen Elizan. Aurreko kontzilioek (Nizeako I. kontzilioak eta eta Konstantinopoliseko I. kontzilioak) Hirutasunari eta Jainkoaren izateari buruz eztabaidatu zuten nagusiki, baina Efeson Jesukristoren izate bikoitza (jainkozkoa eta gizatiarra) izan ziren eztabaidagai garrantzitsuenak. Nestorianoek Jesukristoren izate bikoitza banatuta zegoela zioten. Gainera, giza izatea nagusi zela zioten Jesusengan. Horregatik Maria bere amari *Theotokos* (Jainkoaren Ama) deitu beharrean *Khristotokos* (Kristoren Ama) deitzen zioten. Izan ere, nestorianoentzat Maria Jesus gizonaren ama zen soilik; Jesus gizona gizon normala zen, beste edozein bezala sortua baina Jainkoak zeregin berezi baterako aukeratua. Beste era batera esateko, Jesusen misioa ez zela betierekoa aitortzen zuten.

Efesoko kontzilioak nestorianismoa gaitzetsi zuen Jesus aldi berean gizaki eta Jainko zela aldarrikatuz. Maria, beraz, Kristoren ama izateaz gain, Jainkoaren Ama ere bazela adierazi zuten, erabat Jainko zen gizonaren ama zelako. Hala ere, Jesukristoren bi izate horien arteko harremana ez zen behar bezala zehaztuta gelditu.

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Mariaren eliza

Kanpo loturak
-------------

| * i
* e
* a
Kontzilio ekumenikoak |
| --- |
| LehenengoZazpiKontzilioak | 

|  |  |
| --- | --- |
| Erromatar katolizismoaeta Ekialdeko ortodoxia | Nizea I (325) · Konstantinopla I (381) · Efeso (431) · Kaltzedonia (451) · Konstantinopla II (553) · Konstantinopla III (680–81) · Nizea II (787) |
| Ekialdeko Eliza | **Lehenengo bi kontzilioak onartzen ditu.** |
| Ekialdeko ortodoxia | **Lehenengo hiru kontzilioak onartzen ditu.** |
| Protestantismoa | **Gehienetan, Lehenengo Zazpi Kontzilioetako lehen lauak onartzen ditu.** |

 |
| Neurri bateanEkialdeko ortodoxiak onartuak | Kontzilio Kinisextoa (692) · Konstantinopla IV (879/80) · Konstantinopla V (1341/51) · Jerusalemgo sinodoa (1672) · Konstantinoplako sinodoa (1872) |
| Erromatar katolizismoakonartuak | Konstantinopla IV (869/70) · Lateran I (1123) · Lateran II (1139) · Lateran III (1179) · Lateran IV (1215) · Lyon I (1245) · Lyon II (1274) · Vienne (1311–1312) · Konstantza (1414/18) · Basilea/Florentzia (1431/45) · Lateran V (1512/14) · Trento (1545/63) · Vatikano I (1869/70) · Vatikano II (1962/65) |
*Artikulu hau arte erlijiosoko terminoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Madonna (argipena)».*
Madonna del Cardellino, Rafaelen margoa
**Madonna** (Italieraz, *ma donna*, nire dama) Mariaren irudikapena da, bakarrik batzuetan, baina ohikoan edo bere seme Jesus altzoan edo ondoan duela. Irudi horiek eliza katolikoan eta ortodoxoan ikono inportanteak dira.  **Madonna eta haurra** erako margolank garrantzitsuak dira halaber kristau ikonografian eta artearen historian. Ortodoxoen ikonografian *Theotokos* terminoa erabili ohi da, Jainkoaren ama, hala nola *Vladimireko Theotokos* ezagunaren kasuan.

Mariaren bizitzako beste irudi ikonografiko batzuei, adibidez, Deikundearen irudikapenei, ez zaie esaten *Madonna*.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q926743
* Commonscat Multimedia: Virgin Mary in art

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11939379r (data)
* GND: 4074563-6
* LCCN: sh85081698
* NKC: ph170470
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q926743
* Commonscat Multimedia: Virgin Mary in art

1. ↑  Doniger, Wendy, *Merriam-Webster's encyclopedia of world religions*, 1999,
**Japonia-Montenegro harremanak** (japonieraz: *日本とモンテネグロ関係; Nihon to Monteneguro kankei;* montenegroeraz: *Односи Јапана и Црне Горе*; *Odnosi Japana i Crne Gore*) Japonia eta Montenegro arteko bilateral harremanari egiten dio erreferentzia. 2006ko ekainaren 16an, Japoniak Montenegro ezagutu zuen, eta, horren arabera, "Japoniako Gobernuaren politika Montenegro barne hartzen duten mendebaldeko Balkanetako herrialdeen bakeari eta egonkortasunari garrantzia ematea [da]".

Historia
--------

Errusia-Japonia Gerran zehar, Montenegroko boluntarioak animatu ziren Errusiako Armadan borrokatzera, Mantxurian. Hala ere, Montenegro ez zen aipatu 1905eko bake akordioan, eta bi herrialdeen artean gerra-egoera tekniko bat zegoela uste zen. 2006an, Japoniak independentzia montenegroarra aitortzearen keinua egin zuen Serbiatik bere sektari jarraituz, eta etsaitasuna amaitu zela adierazi zuen.

Oraintsuko garapenak
--------------------

Montenegrok Tokion ohorezko kontsulatua du, baina ez dago japoniar ordezkaririk. Hala ere, herrialdeak Japoniako garapenerako laguntza jaso du, eta 2017an Serbiako enbaxadore japoniarrak lehen ministro montenegroarrari bisitatu zuen.

Montenegrok merkataritza harreman txikiak ditu Japoniarekin. 2017an 19 milioiko euroko balioa zuten merkantziak inportatu zituen eta 2 milioi euro esportatu zituen. Japoniako Kanpo Ministerioaren arabera, 2017an 27 japoniar komunitate hiri txiki zeuden Montenegron.

2016an, Montenegrok 58 atzerritar kanporatu zituen (horietatik lau baino ez ziren japoniarrak) Aum Shinrikyo kultur etxearekin lotuta, 1995eko martxoan Tokioko metroaren aurkako eraso urduriaren atzean zegoena. Poliziaren adierazpen baten arabera, "[Japoniako] segurtasun zerbitzuek informazioa jaso zuten, atzerriko herritar talde bat Montenegro hirian zegoela adieraziz. "
**Eivissako Dama**, K. a. III. mendean datatua dagoen 47 zentimetroko altuera duen buztinezko irudi bat da. **Puig des Molins**eko nekropolian aurkitu zen, Eivissa uhartean, Mediterraneo itsasoan. Molde baten bidez egina da eta, atzealdean, barrunbe bat du, ziur aski esekia izateko. Kartagoar jainkosa baten irudikapena da, ziurrenik Tanitena, Astarte feniziar jainkosarekin lotua. Bere jantzi eta bitxietan, apaindura oso aberatsa du.

**Puig des Molins**eko nekropolian aurkitutako irudi gehienak jainkosen irudikapenak dira, ia beti greziar artearenak. Izan ere, uste denez, mendeetan zehar, Magna Graeciatik (Antzinaroan Italia hegoaldeko greziar koloniei eman zitzaien izena) ekarpen etniko handia izan zen.

Irudia Espainiako Arkeologia Museo Nazionalean erakusten da, Madrilen.

Beste dama batzuk
-----------------

* Elxeko Dama
* Galerako Dama
* Bazako Dama
* Dama Eskaintzaile Handia Cerro de los Santosekoa.

Ikus, gainera
-------------

* Eivissako kartagoar nekropoliak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2707892
* Commonscat Multimedia: Dama d'Eivissa

---

 |

* Wd Datuak: Q2707892
* Commonscat Multimedia: Dama d'Eivissa
Fra Angelicoren margolana, Jesus salbazioa eskaintzen hildakoei, pizkundearen aurretik.
*Kristo linboan*, Jeronimo Boschn margolana.
Kristau teologian, **Jesus infernuetara jaistea** (latinez: *Descensus Christi ad Inferos*) Jesus Nazaretekoa infernuetara (edo Hadesera) egin zuen jaitsiera arrakastatsua da. Tradizioaren arabera, Gurutziltzaketaren eta Piztueraren artean egin zuen, eta bertan munduaren hasieratik zuzenak izan ziren guztiei Salbazioa eskaini zien.

Jesukristoren jaitsiera heriotzaren mundura Apostoluen Kredoan eta Atanasioren Kredoaren agertzen da, non esaten den Jesus "azpimundura jaitsi zela" (*descendit ad inferos*), nahiz eta inon ez den aipatzen hildakoak askatu zituela. Azpimundura jaitsiera Itun Berrian agertzen da, 1 P 4:6, non esaten den *Horregatik hots egin zitzaien berri ona hildakoei ere, gizakiari dagokion epaia gorputzean hartu ondoren, Espirituaren indarrez Jainkoaren biziaz bizi zitezen*. Katezismo katolikoak ere interpretatzen du Ef 4:9 interpretazio honen aldekoa dela: *Igo zela esatean, zer esan nahi du, aurrez beheko lur honetara jaitsi zela baizik?*. Hala ere, pasarte hauen inguruan interpretazio ezberdinak egin dira. Aste Santuan larunbatan oroitzen da Jesus infernuetara jaitsi izana.

*The Catholic Encyclopedia*ren arabera, Nikodemoren Ebanjelioan istorio hau argiki agertzen da, "Pilatoren Eginak" atalean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Harrowing of Hell» *www.newadvent.org* (Noiz kontsultatua: 2021-03-30).
2. ↑    *The New Testament : a translation.*  2017 ISBN 978-0-300-18609-3. PMC 1002687102. (Noiz kontsultatua: 2021-03-30).
3. ↑   «He Descended Into Hell» *archive.is* 2012-07-09 (Noiz kontsultatua: 2021-03-30).
4. ↑   Keene, Michael.  (1995). *The Christian experience.*  Stanley Thornes ISBN 0-7487-2188-6. PMC 60223331. (Noiz kontsultatua: 2021-03-30).
5. ↑    *New Testament apocrypha.*  (Rev. ed. pbk. ed. argitaraldia) J. Clarke & Co. 2003 ISBN 0-664-22721-X. PMC 52758985. (Noiz kontsultatua: 2021-03-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1540642
* Commonscat Multimedia: Harrowing of Hell

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11979060b (data)
* GND: 4160375-8
* LCCN: sh85070010
* SUDOC: 02783428X

 |

* Wd Datuak: Q1540642
* Commonscat Multimedia: Harrowing of Hell
HAARP proiektuaren egoitza, airetik ikusita. 
**HAARP proiektua** (ingelesezko sigletatik eratorria: *High Frequency Active Auroral Research Program*, euskarara *Maiztasun Altuko Aurora Aktiboaren Ikerkuntza Programa* gisa itzuli daitekeena) Ameriketako Estatu Batuen Itsas eta Aire armadek, Defentsa Aurreratuko Ikerkuntza Proiektuen Agentziak eta Alaskako Unibertsitateak finantzatutako proiektu bat izan zen. Proiektuaren helburua ionosferaren ezaugarriak ikertzea zen, ondoren gune hori baliatzen duten teknologiak garatzeko, besteak beste, irrati-komunikazioen igorpen eta hedadura eta zaintza estrategikoa (misilak atzemateko sistemak, adibidez).

Proiektuaren ekintzak HAARPen Ikerketarako Estazioan burutzen ziren (ingelesez, *HAARP Research Station*), Gakonatik hurbil, Alaskan.

HAARP Estazioko baliabide nagusia Ikerketa Ionosferikorako Gailua da, ingelesetik jasotzen dituen IRI siglen bidez ezagunagoa. IRI gailua maiztasun altuko irrati-transmisore bat da, ionosferaren gune jakin bateko ezaugarri elektromagnetikoak aldatzeko gaitasuna duena. Gune horretan jazotzen diren aldaketak hainbat gailuren bidez aztertzen dira, hala nola, UHF eta VHF irrati-maiztasuneko bandetan kokatzen diren radarren, zundaketa digitalaren eta indukzio zein saturazio magnetometroen bidez.

HAARP Estazioa 1993an jarri zen martxan. Gaur egungo IRIa 2007tik dago abian eta bere kontratista emankorrena BAE Advanced Technologies da. 2008ra bitarte, HAARP proiektuan, gutxi gorabehera, 250 milioi dolar xahutu ziren eta horien artetik zati batek zergetan zuen jatorria, adibidez, eraikitze lanetan baliatu zen diruak.

Proiektu honek zeresan handia izan du konspirazio teorien babesleen artean, izan ere, gertaera ugariren erruduntzat jo izan da, horien artean hainbat hondamen natural leporatu zaizkio. Zientzialari eta gai jakinetan jakitunek ez dituzte aintzakotzat hartu kritika hauek eta horien artean zenbaitek era jolastian hartu ditu, adibidez, David Naiditch informatikari ikerlariak: "[HAARP proiektuarenak] bere helburuek enigmatikoak dirudite zientzian jakintza gutxi dituztenentzat".

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «HAARP Fact Sheet» *archive.is* 2012-05-30 (Noiz kontsultatua: 2020-01-05).
2. ↑   «HAARP Purpose (for the EIS)» *archive.is* 2012-05-30 (Noiz kontsultatua: 2020-01-05).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Heating up the heavens» (PDF) *Wayback Machine* (Noiz kontsultatua: 2020-01-05).
4. ↑   **(Ingelesez)** «10-03-03» *Skeptic* 2010-03-03 (Noiz kontsultatua: 2020-01-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193320
* Commonscat Multimedia: High Frequency Active Auroral Research Program

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4516036-3

 |

* Wd Datuak: Q193320
* Commonscat Multimedia: High Frequency Active Auroral Research Program
**Vila Real de Santo António (VRSA** ere deitzen zaio Portugalen, eta, Espainian, "Villa Real", Cádiz, Huelva eta Sevilla probintzietan) Portugalgo hiri bat da, Faro barrutian, Algarve eskualdean, eta 20.000 biztanle inguru ditu.

Portugalgo herria izen bereko udalerriko hiriburua da, 57,53 km²-ko azalera du eta guztira 19.156 biztanle ditu (2011). Udal eraera berean 3 fregresietan banatua dago. Lurraldeka etenak dituen Portugalgo udalerri bakanetako bat da; izan ere, mendebaldeko zati batean, Vila Nova de Cacelako freguesia dago, eta ekialdean, berriz, izen bereko udalerriko hiriburua (Vila Real) eta Monte Gordo. Iparraldean muga egiten du Castro Marim udalerriarekin; ekialdean, Guadiana ibaia dago, Espainiaren muga markatzen duena; hegoaldean, Ozeano Atlantikoa; eta mendebaldean, Tavira udalerria. 

Vila Real de Santo Antónioko alkatea Maria Asunçao Cabrita (PSD) da.

| Vila Real de Santo Antónioko biztanleria (1801 – 2011) |
| --- |
| 1801 | 1849 | 1900 | 1930 | 1960 | 1981 | 1991 | 2001 | 2004 | 2011 |
| 21:00 | 3953 | 9817 | 12313 | 14999 | 16347 | 14400 | 17956 | 18158 | 1967 |

Freguesiak
----------

Transbordadorea Ayamontera.
Tren geltokia.
Vila Real de Santo Antonioko freguesiak hauek dira:

* Monte Gordo
* Vila Nova de Cacela
* Vila Real de Santo António

Historia
--------

Vila Real de Santo Antónioren eraikuntza XVIII. mendearen amaieran planifikatu zuen Pombalgo Markesak, Espainiako mugaren ondoan arrantza zentralizatzeko eta populazio gunea bermatzeko hiri gisa. Izan ere, ekialdean sortu berria zen portuarekin lehiatu behar zuen, La Higuerita, Levantetik etorritako arrantzaleekin populatua (1756, egungo Isla Cristina). Oinplanoak laukizuzen erregularreko egitura du, Lisboako Baixa bezala.

Ondarea
-------

* Pombalina galtzada, Algarveko luzeena.
* Jasokundeko Andre Mariaren eliza
* Cacelako gotorlekua

Garraioak
---------

Rodoviariasko geltokia du (autobusak), baita Portugalgo Comboioetakoa ere, hiria Vila Real-Lagos linearen bidez Portugalgo gainerako sarearekin lotzen duena.

Portuak transbordadore-zerbitzua du gertu dagoen Espainiako Ayamonte herrira, ordu erdiro. Hala, ordu erditik ordu erdira itsasontzi bat ateratzen da Vila Realetik Ayamonterantz eta kontrako norabidean Ayamontetik Vila Realerantz. Espainia eta Portugal Europar Batasunean sartu baino lehen eta Schengengo ituna sinatu baino lehen, portu horretan nazioarteko muga-postu bat (alfândega) zegoen.

Satelite-irudia
---------------

Google Maps

Vila Real de Santo Antonioko itsasargia.

Kanpo estekak
-------------

* Vila Real de Santo António Online

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q750578
* Commonscat Multimedia: Vila Real de Santo António

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131421732
* **Lekuak**
* OSM: 5404225
* INE: 0816

 |

* Wd Datuak: Q750578
* Commonscat Multimedia: Vila Real de Santo António
| **FALAZIAK** |
| --- |
| *A silentio argudioa**Ad antiquitatem argudioa**Ad baculum argudioa**Ad consequentiam argudioa**Ad crumenam argudioa**Ad hominem argudioa**Ad ignorantiam argudioa**Ad lazarum argudioa**Ad logicam argudioa**Ad misericordiam argudioa**Ad nauseam argudioa**Ad novitatem argudioa**Ad populum argudioa**Ad verecundiam argudioa**Ex auctoritate argudioa**Cum hoc ergo propter hoc**Ondorio hutsala**Oinarri eskaera**Lastozko gizonaren falazia**Falazia ekologiko**Falazia naturalista**Falazia genetiko**Secundum quid* |

***Ad hominem*** **argudioa** izenarekin ezagutzen den falazia erabiltzen duenak ez ditu aurkezten arrazoi egokiak; horren ordez, baieztapen bat aldezten duen pertsona gaitzesten du, edo pertsona hori bere ezaugarri edo ideiengatik erasotzen du, eta baieztapenaren sinesgarritasuna ezeztatzen saiatzen da.

Telebistan ikus daitezkeen eztabaida politiko asko horren erakusgarri dira: arrazoiak oihuka eta besteen argudioak gutxietsiz ezarri nahi dituzten tertuliakideek *ad hominem* argudioa erabiltzen dute askotan aurkako alderdiaren iritziei aurre egiteko, norberaren argudioei inolako kritikarik egin gabe, objektibotasunik gabe, eta iritzi guztiak hizlarien joera ideologikoak markatuta.

Adibide batzuk
--------------

PPko Celia Villalobos diputatuak, adibidez, Podemoseko diputatuei eta haien itxurari buruz hitz egin zuen, ordura arte Diputatuen Kongresuan ohikoa zen traje eta gorbataz osatutako jantziaz aldentzen zirelako. Hain zuzen ere, hau esan zuen Alberto Rodríguez Rodríguez diputatuari buruz: "niri berdin dit rastak eramatea, baina garbiak eraman ditzala, niri zorriak ez kutsatzeko". Telebistan egindako adierazpen horiekin, Villalobosek, Podemoseko diputatuaren iritziak argudioekin kritikatu beharrean, itxura mespretxatuz saiatu zen haren ideiak zapuzten.

Baina, horrelakoak ez dira bakarrik telebistan ikusten. Gure egunerokoan ere ohikoa da, adibidez, mugimendu feministaren kontrako arrazoiak ematerakoan "feminazi" hitza erabiltzea. Horrela, feministen aldarrikapen eta iritziei kontra egiteko arrazoiak errespetuz adierazi ordez, eraso egiten da haren alde dauden pertsonak gaitzesten saiatuz. Hau da, feminista bat nazi batekin parekatzen da, gizabanakoa (feminista) eta mugimendua (feminismoa) difamatzen saiatuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Zientzia, Elhuyar.  (2020-11-12). «8. Kontuz falaziekin» *Zientzia.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-11-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189183
* **Identifikadoreak**
* GND: 4540914-6
* LCCN: sh98000284
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q189183
*Artikulu hau idazle katalanari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Villalonga (argipena)».*

**Llorenç Villalonga i Pons** (Palma de Mallorca, Balear Uharteak, Katalan Herriak, 1897ko martxoaren 1a - Palma de Mallorca, 1980ko urtarrilaren 28a) idazle katalana zen. Katalanez zein gaztelaniaz idatzi zuen.

Biografia
---------

### Medikua ogibidez

Familia aristokratiko batean sortua zen. Espainiako zenbait unibertsitatetan ikasketak egin ondoren, Parisen psikiatrian espezializatu zen, Frantziako literaturaren eta kulturaren ezagutza sakontzearekin batera. Palman kokaturik, bertan jardun zuen mediku gisa.

### Idazle-ibilbidea

#### Hastapenak

*Mort de dama* (1931, *Dama baten heriotza*) lehen eleberriarekin, bere literaturaren ezaugarriak ezagutarazi zituen: kultura zabala, uharteko goi-mailako klaseen dekadentziaren isla, ironiaren eta nostalgiaren artean, eta garaiko gizartearen ukamena.

Egunkarietarako idazten zuen, eta 1934-1936 artean *Brisas* aldizkariaren zuzendari izan zen.

Produkzio urriko aldi baten ondoren, 1952an *La novel.la de Palmira* (*Palmiraren eleberria*) argitaratu zen. 1958an, *El lledoner de la clastra* (*Patioko almez arbola*) ipuin- eta antzerki-bilduma eman zuen argitara. Geroztik, hainbat narrazio-lan eta antzerki-pieza ondu zuen.

#### *Bearn* eta ospea

Villalongaren obrarik ezagunena *Bearn* eleberria da. Bere betiko gaiak ukitzen dituen obra honen bidez ospe handia lortu zuen, eta hari esker 1962an Espainiako Kritika Saria jaso zuen. Zenbaitentzat Villalonga XX. mendeko idazle katalanik behinena izan da.

#### Azken urteak

Azken garaiko obren artean azpimarragarriak dira, besteak beste: *L´hereva de Donya Obdúlia* (1964, *Obdulia andrearen ondorengoa*); *Falses memories* (1967, *Oroitzapen faltsuak*); *La Lulú* (1970); eta *Andrea Victrix* (1973).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Llorenç Villalongaren biografia *lletra.com* webgunean

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3328249
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 76326662
* ISNI: 0000 0001 1029 6907
* BNE: XX1080396
* BNF: 12005460m (data)
* CANTIC: a10459868
* GND: 119227584
* LCCN: n80119391
* NKC: jn20030903007
* NLA: 35801276
* CiNii: DA02247489
* SUDOC: 028165462
* BIBSYS: 90353227
* UB: a1305473
* Open Library: OL5278658A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3328249