María Elena Duvauchelle (zutik) eta Amparo Noguera *Ardiente paciencia* lanean, 1986
**María Elena Duvauchelle Concha** (Concepción, Txile, 1942ko abuztuaren 30a) txiletar ibilbide luzeko antzerki-, zinema- eta telebistako aktorea da, 

Hainbat aintzatespen jaso ditu bere bizitzan zehar, besteak beste, Venezuelako Udalaren Antzerki Saria 1977an eta Txileko Kulturaren eta Arteen Kontseilu Nazionalaren Bikaintasun Zigilu Domina 2014. urtean. Gainera, Probidencia herriko Udalak Pertsona Publiko Goraipagarria egin zuen 2017an.

Biografia
---------

María Elena artista familia batean hazi zen eta txikitatik antzerkirako zaletasun berezia sentitu zuen. Haren aita, Humberto Duvauchelle, negozio-gizona, aktore frustratua zen, eta ama, Amandina Concha, "piano-jole bikaina" zen. Harengandik, María Elenak musikarekiko zaletasuna jaso eta zortzi urte zituenetik bere piano-ikasketekin sakondu zuen. 12 urte betetzean, eta nerabezaroan, tresna hori alde batera utzi eta bere talentu guztiak tauletara bideratu zituen. Bost neba-arrebetatik txikiena da (Humberto, Hugo, Héctor eta Renato), eta horietatik lauk antzerki-karrera egin zuten. Bigarren mailako ikasketak Monjas Alemanas de la Inmaculada Concepción ikastetxean egin zituen.

Antzerkia "izurrite beldurgarri" moduko bat zen, eta Duvauchelle familia osoa kutsatu zuen. Hori ez zitzaien oso ondo atera gurasoei, eta seme-alabei ohartarazi zieten karrera hori ez zela segurua. Baina, pixkanaka, eta haien lorpenak eszenatokian ikustean, ezin izan zioten uko egin ideia onartzeari. Duvauchelle anaiak (Héctor, Humberto eta Hugo) 1953 eta 1954 bitartean hasi ziren Concepción hirian. Concepción Unibertsitate Antzokia osatu zuten, eskualdean oso garrantzitsua izan zena, eta bertan Pedro de la Barra eta Delfina Guzmán bezalako irudiak hasi ziren.

Lan ibilbidea
-------------

1955ean, Duvauchelle familia Santiagora joan zen, Txileko Unibertsitateko Antzerki Eskolan sartzeko nahia zela eta. Orduan Maria Elenak zazpi urte besterik ez zituen. Honek 1966. urtearen amaieran ekin zion bere ibilbideari Silvia Piñeiroren konpainian, Noël Coward-en *La encantadora familia Bliss* lanean debuta eginez, Piñeiro, Emilio Gaete, Eliana Vidal, Julio Jung eta Anita Kleskyrekin batera. Handik urtebetera, *Ictus* Antzokian aritu zen, sei urtez.

María Elena Julio Jung aktorearekin ezkondu zen 1966an, eta harekin egon zen 25 urtez.

1966an egin zuen lehen filma, eta bi urte geroago, telebistan lehen aldiz hasi zen Canal 13ko antzoki historikoetan, telebista Alamedan zegoela. Maria Elenak, lankideek (Nissim Sharim eta Delfina Guzmán esaterako) kritikak egin arren, programez gozatzen zuen, eta haiek "nola egin zitezkeen teleteatro horiek" esaten zioten. 1967an Jorge Díazen *Introducción al elefante y otras zoologías/ Elefanteari eta beste zoologia batzueii buruzko sarrera* (1967) lanean hasi zen .

Telebistako lana gustukoa zuen, ez premia batengatik, egun egiten den bezala, garai hartan oraindik ere antzerkitik bizi zitekeelako. Asteartetik asteartera bitartean, eta asteburuetan, egunean bi funtzio egiten ziren. Telebistarekiko zaletasuna 70eko hamarkadan hasi zen, *Ictus-ek* Txileko Telebista Nazionala transmititzen zuen *La manivela* izeneko programa egin zuenean, eta berehala eromena bihurtu zenean.

### Venezuelan

1974an Venezuelara abiatu zen Orietta Escámez ordezkatzera, *Los Cuatros* konpainiak Ertamerikan egiten zuen biran. Besteak beste, "*Boeing Boeing*", "*Operación Shakespeare*" eta "*Un domingo en Nueva York*" lanak aurkeztu zituzten. Herrialde hartan hamar urtez bizi izan zen, Julio Jungekin batera, garai hartan senarra zena.

Venezuelan egon zen denbora luzea ez zen gustukoa izan, diktadura militarraren dekretu batek debekatu baitzuen Duvauchelle-ren eta Julio Jung-en neba-arrebek Txilera itzultzea, estatuaren segurtasunerako arriskutsuak zirelakoan. Sei hilabeteren buruan, debekua kendu egin zieten, Alderdi Komunistako militantea zen Héctorri izan ezik. Horregatik, Duvauchelle neba-arrebek hari laguntzeko geratzea erabaki zuten. Handik gutxira, herrialde hartako ingurune artistikoan hasi ziren.

Venezuelan emandako hamar urteak pozgarriak izan ziren María Elenarentzat. Julio semea jaio zen (1978), hainbat lan ezagun egin zituen, telebistan lan egin zuen, eta antzerkiko atzerriko lehen aktorearentzako udal saria jaso zuen. "Oso urte ederrak izan ziren, ikastekoak, gogoetakoak eta bizitzan oso emaitza onak izan zituenak". Leku horretan "*Ardiente paciencia*" estreinatu zuen Jung-ekin. Hala ere, 1983an Héctor Duvauchelle nebaren hilketak, Caracasko jatetxe batean portugaldar batek hil baitzuen, Humberto eta María Elena Txilera azkar itzultzea eragin zuen.

Venezuelan, bi telesail egin zituen bitartean, eta urte luzez estazio katolikoan, harrotasunez gogoratzen du egindako *La última cruz* eta *Fuera de control* lanak.

### Itzulera

Gaur egun, aktoreak taulen eta Arteduca korporazioaren artean banatzen du bere denbora, eta Arteduca korporazioko burua da. Irabazi-asmorik gabeko erakundea da, eta artea hezkuntzaren zerbitzura jartzen du, baliabide gutxiko ikastetxeetan aplikatzen den metodologia. Bere 37 urteko ibilbidean ekoizpen independenteak egin dituen arren, María Elena Duvauchelle taldeko aktoretzat definitzen da, eta bere esperientziaren zati handi bat *Ictus*-arekin egindako lanari zor dio.

2019an, Sidarte Antzokiko direktorioak berriro bataiatu zuen 1. aretoa, "Sala 1 María Elena Duvauchelle" bere omenez, Txileko antzerkiaren egun nazionala ospatzeko.

Filmografia
-----------

### Zinema

| Pelikulak |
| --- |
| Urtea | Izenburua | Pertsonaia | Zuzendaria |
| 1967 | *Largo viaje* | Hilda | Patricio Kaulen |
| 1985 | *El sexto A* | Sonia | Claudio Di Girólamo |
| 1985 | *Cortázar, Capital Rayuela* |  | Percy Matas |
| 1990 | *Amelia Lopes O'Neill* | Elvira | Valeria Sarmiento |
| 1990 | *Dos mujeres en la ciudad* | Elena Contreras | Claudio Di Girólamo |
| 2004 | *Desde el estómago* | Magallanes-en emaztea | Roberto Contador |
| 2011 | *Dios me libre* | Irma Santibáñez | Martín Duplaquet |
| 2012 | *No* | Cameo | Pablo Larraín |
| 2014 | *El incontrolable mundo del azar* | Margot Schuller "La Mago" | Fernando Lasalvia |
| 2017 | *Johnny 100 pesos* |  | Gustavo Graef Marino |
| 2018 | *La salamandra* |  | Sebastián Araya |

### Telebista

#### Telenobelak

| Teleserieak |
| --- |
| Urtea | Izenburua | Pertsonaia | Kanala |
| 1985 | *El prisionero de la media noche* | Úrsula Barahona | Canal 13 |
| 1987 | *La última cruz* | Marina Álvarez |
| 1990 | *Acércate más* | Mercedes Costabal |
| 1992 | *Fácil de amar* | Irene Concha |
| 1994 | *Champaña* | Adelia Martínez |
| 1995 | *El amor está de moda* | Soraya Roa |
| 1997 | *Eclipse de luna* | Rosaura |
| 1999 | *Fuera de control* | Ninfa Esparza |
| 1999 | *Cerro Alegre* | Isabel León |
| 2000 | *Corazón Pirata* | Marietta Mora |
| 2003 | *Machos* | Bernarda Bravo |
| 2004 | *Hippie* | Elba Santelices ama |
| 2005 | *Brujas* | Raquel Morales |
| 2007-2008 | *Lola* | Estrella Vadallares |
| 2009 | *Los exitosos Pells* | Julia Santander | TVN |
| 2010 | *Feroz* | Marta Soto | Canal 13 |
| 2011 | *Peleles* | Hilda Cáceres |
| 2013 | *Graduados* | Hannah Talla | Chilevisión |
| 2014 | *El amor lo manejo yo* | Rosa Prado | TVN |
| 2015 | *Matriarcas* | Trinidad Carreño |
| 2016 | *Te doy la vida* | Margarita | Mega |
| 2017 | *Dime quién fue* | Teresa Lillo | TVN |
| 2018-2019 | *La reina de Franklin* | Violeta Palacios | Canal 13 |
| 2019-2020 | *Yo soy Lorenzo* | Hortencia Arancibia | Mega |
| 2021 | *Edificio Corona* | Teresa "Telele" Fernández |
| 2021-2022 | *Verdades ocultas* | Olga Céspedes |
| 2022 | *Hasta encontrarte* | Elsa Román |
| *La ley de Baltazar* | Catalina |

#### Serieak eta unitarioak

| Serieak |
| --- |
| Urtea | Izenburua | Pertsonaia | Kanala |
| 2010 | *Diario de mi residencia en Chile: María Graham* | Isabel Riquelme | Chilevisión |
| 2013 | *Ecos del desierto* | Raquel Guralnik |
| <i id="mwAb4">Los 80</i> | Madre de Mateo | Canal 13 |
| 2016 | *Once comida* | Edita | TVN |
| 2017 | *12 días: Ley Emilia* | Senatuko Presidentea | Chilevisión |
| 2018 | *Santiago paranormal* | Rebeca | TVN |
| 2020 | *Historias de cuarentena* | María Teresa | Mega |

### Programak

* *La manivela* (TVN, Canal 13, Canal 9, 1971-1973)

Antzerkia
---------

### Birak

Nazioarteko Antzerki Bira eta Jaialdi ugaritan parte hartu du Argentinan, Espainian, Venezuelan, Kolonbian, Kanadan, Alemanian eta Puerto Ricon.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* Juana Sujo saria (Venezuela, 1975) - (Jean Anouilhen *andereñoen orkestra*)
* Udalaren Antzerki Saria (Venezuela, 1977) - (Fernando Josseauren *eskua eta oiloa*)
* Kritikaren Saria (Txile, 1984) - (Regreso sin causa)
* APES saria (Txile, 1985) - (El día que me deseo)
* APES saria (Txile, 1986) - (*Pazientzia bizia*)
* Valparaísoko kritikoen zirkuluak (Txile, 1989) - (*Kontrabaxua*)
* APES saria (Txile, 1991) - (*Heriotza eta dontzeila*)
* APES saria (Txile, 2012) - Arte eszenikoetan egindako ibilbidea.
* Txileko Kulturaren eta Arteen Kontseilu Nazionalaren Bikaintasun Zigiluaren Domina (2014)
* Txileko Unibertsitateko Antzerki Esperimentalaren 75 urteko ibilbidearen domina, 2016.
* Probidentzia udalerriz bereizitako pertsona publikoa, 2017.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Subdirectora de Cultura Lilia Concha le entregó la medalla del "Sello de Excelencia" a la actriz María Elena Duvauchelle
2. ↑  Providencia distingue a 8 destacadas actrices nacionales

Kanpo estekak
-------------

* María Elena Duvauchelle Internet Movie Database (ingelesez).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2893623

 |

* Wd Datuak: Q2893623