recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Stictoleptura scutellata*** Cerambycidae familiako kakalardoa da. Europan, Ekialde Hurbilean eta Afrika iparraldean bizi da.

Deskribapena
------------

Tamaina txikiko kakalardoa da, 12-21 mm neurtzen ditu. Arrak emeak baino txikiagoak dira. Guztiz beltza da kolorez. Burua, pronotoa eta elitroak puntuz josita ditu eta zilar koloreko ile txikiz estalita daude, animaliari distira urdinxka emanez. Elitroak luzeak eta nahiko estuak dira.

Buruan antena sendoak eta nahiko luzeak ditu, gorputzaren luzeraren bi heren inguru hartzen dute.

Habitata
--------

Baso hostoerorkorretan aurkitzen da, beldarrak zuhaitzen enbor lehorretako zurez elikatzen baitira. Helduek loreetako nektarra hartzen dute.

Bizi zikloa
-----------

Bi urtetako bizi zikloa osatzen dute. Larbak enborretan bizi dira eta beratn sortzen dute pupa. Bigarren urteko udaberrian jaiotzen dira helduak eta maiatza eta iraila artean ikusten dira.

Iruditegia
----------

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
**Baccara** 1977 urtean sortutako musika bikotea izan zen. **María Teresa "Mayte" Mateos** (Logroño, 1951ko ko otsailaren 7a) eta **Maria Mendiola** (Madril, 4 de abril de 1952ko apirilaren 4a - *Ib.* 2021eko irailaren 11) ziren taldekideak. 

Bi taldekideak Televisión Española telebista kateko balletean lan egiten zutenean ezagutu zuten elkar. Bikotea banatu zenean, bakoitzak bere aldetik talde berriak osatu zituen, eta biek *Baccara* izena erabiltzen jarraitu zuten. 

Taldearen abesti ezagunena 'Yes, Sir, I Can Boggie' izenekoa izan zen. 

Bikotearen jatorrizko formazioa banatu zenetik, jatorrizko bikotearen erdi bakoitza Baccara gisa aritzen da, eszenatokiko kide berriekin.

Mayte Mateos 12 eszenakide ezberdinekin aritu da 1983az geroztik. Cristina Sevillarekin batera, Suediako Melodiefestivalen  parte hartu zuen Mayte Mateosek 2004an, "Soy tu Venus" abestiarekin. 

Maria Mendiola Marisa Perezekin aritu zen 1985etik 2008ra. 'New Baccara' izen artistikoarekin, Mendiolak eta Perezek grabatu zituzten abestiak "Talisman", "Fantasy boy" , "Call me up", 'Touch me".

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q753066
* Commonscat Multimedia: Baccara

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 312648764
* ISNI: 0000000115480906
* BNF: 13953282m (data)
* GND: 10278867-4
* LCCN: no98038365
* NKC: xx0021327

 |

* Wd Datuak: Q753066
* Commonscat Multimedia: Baccara



1. ↑
2. ↑
***Alderraien gidaria*** (arabieraz: دلالة الحائرين‎, *dalālat al-ḥā'irīn*; hebreeraz: מורה נבוכים‎, *more nevukhim*) judu filosofia-lan bat da, Erdi Aroko hebrear garrantzitsuenetako batek, Al-Andaluseko Maimonidesek (1135, Kordoba – 1204, Fustat, Egipto), hebreeraz Moshe ben Maimon (laburtuta, Rambam) eta arabieraz Musa Ibn Maymun bezala ere ezagutzen denak, idatzitakoa da. Jatorriz arabieraz idatzia 1190 inguruan, hebreerara itzuli zen jada bere egilearen garaian. Maimonidesen lan guztien artean garrantzitsuena eta unibertsalena da.

Gaztelaniazko idazkera kurtsiboko eskuizkribu bat kontserbatzen da, 1396an kopiatua, Samuel ibn Tibbonen sarrera batekin. Eskuizkribu honek 496 orrialde ditu, zutabe bakoitzeko 23 lerroko bi zutabetan idatzita, 229 irudiekin eta ia osorik dago, bere bi orrialderen artean hutsune bat izan ezik. Eskuizkribu hau David Solomon Sassoon bibliofiloak aurkitu zuen Yemenen, Ingalaterrako Letchworth-eko bere liburutegiaren parte bihurtuz; bere *Deskriptive Catalog of the Hebrew and Samaritan Manuscripts in the Sassoon Library* katalogoan deskribatzen da. Hil ondoren, liburua Torontoko Unibertsitateak eskuratu zuen.

Euskarazko itzulpena Xabier Kintanak egin zuen 2006an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Moses ben Maimon» *www.jewishencyclopedia.com* (Noiz kontsultatua: 2024-02-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kopenhage, Det Kongelige Bibliotek
* Alemanezko eta hebreerazko bertsioa
* Le guide des égarés: traité de théologie et de philosophie, par Moïse ben Maimoun, dit Maïmonide, Volume 3 **(Frantsesez)**
* Le guide des égarés, Volume 3 **(Frantsesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1140185
* Commonscat Multimedia: The Guide for the Perplexed

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305991476
* BNF: 12089325f (data)
* NKC: aun2016907638
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1140185
* Commonscat Multimedia: The Guide for the Perplexed
**Nuestra Señora del Espinoko monasterioa** Gaztelako Vivar del Cid herriko eraikina da, Burgosko probintzian. Dorre bat eta barbakana bat ditu inguruan. Gotiko estiloan XV. mendean eraikia, 1620an sute larria pairatu zuen.

Kondaira
--------

Tradizio herrikoi baten arabera, inguruko biztanleek irudi erlijioso batzuk ezkutatu zituzten lurpean musulmanen inbasioan. Urte batzuk geroago, Elorriko Ama Birjina aurkitu zuten. Honi mirari batzuk egotzi zitzaizkion eta baseliza bat eraiki zen, bere inguruan Santa Klara Erregela jarraitzen zuen beaterio bat eratuz.

Historia
--------

1475ean, Pedro López de Padilla Gaztelako aurreratuak eta haren emazte Isabel Pachecok baimena eskatu zioten Sixto IV.a aita santuari ermita ondoan monasterio bat sortzeko, mojek erabiltzeko. Estilo gotikoko monasterioak sute larria jasan zuen 1620an. XIX. mendean, bestetik, frantsesen inbasioak komentua uztera behartu zituen erlijiosoak.

Komentuan ikusgai dagoen kutxa batean, *Mio Ciden eresia*ren eskuizkribua gorde zen, 1776an kodizea monasteriotik atera zen arte.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Monasterioaren webgune ofiziala.
**Nijō gaztelua** (japonieraz: 二条城, *Nijō-jō*?)
 Japoniako gaztelu historikoa da, Kyoton dagoena. Aintzinako Kyotoko monumentu historikoen artean sartu zuen UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatzerakoan.

Historia
--------

Tokugawa shogunerriaren sortzaile izan zen Tokugawa Ieyasushogunak 1601ean Japonia mendebaldeko jauntxoei eskatu zien donazioak egin zitzatela Kyoton Nijō gaztelua eraikitzeko. 1626an bukatu ziren lanak. Tokugawatarrek Edo hiria zuten egoitza nagusi eta haren aberastasunaren lekuko izan zedin Kyoton zituzten lurretan gaztelu ederra eraikitzea izan zuten helburu, enperadoreak ikus zezan.

1750an Tenshu eraikina tximista batek jo eta erre egin zen. 1788an Kyotoren zati bat erre zuen suteak Nijōren barnealdea suntsitu zuenean eraikina hutsik geditu zen eta Kyotoko jauregi inperialaren menpe gelditu zen. 1893an printzearen egoitza bihurtu zen. 1939an Kyotoko udalari eman zitzaion eta honek publikoari ireki zion.

Egitura
-------

Solairu bakarreko egurrezko gaztelua da 275.000 m² oinarria duena, hauetatik 8.000 m² eraikinek estaltzen dute.

### Harresiak

Bi harresi eraztun ditu eta hiru ate gaztelura sartzeko. Barneko eraztunak Honmaru jauregia eta lorategiak biltzen ditu. Oin karratuko harresiaz gain putzu bat ere badauka. eta eraztun bien artean Ninomaru jauregia, sukaldeak, gaurdien etea eta lorategiak daude.

* Kanpoko harresia.Kanpoko harresia.

### Ninomaru jauregia

**Ninomaru jauregia** (japonieraz: 二の丸御殿, *Ninomaru Gōten*?)
 bost eraikinez osaturik dago, beren artean konektaturik daudenak. Barnea oso dekoratua dago, egur landua eta urrezko orriak dituena Tokugawatarren aberastasunaren erakusgarri. Margolanak Kanō eskolak egindakoak dira.

Eraikin hauetan bulegoak eta ganberak zeuden eta shogunek bisitariak eta jauntxoak hartzeko eraikina ere bertan dago.

Egurrezko tarimak *uguisubari* izena du eta oinez zapaltzerakoan txorien txioak diruditen soinuak ateratzen ditu. Sorpresazko erasoa ekiditeko asmaturiko teknika izan zen.

* Karamon atea.Karamon atea.
* Jauregia.Jauregia.
* Shoguna jauntxoak hartzen.Shoguna jauntxoak hartzen.
* Jauregiaren oinarria.Jauregiaren oinarria.
* Sabaia.Sabaia.

### Honmaru jauregia

**Honmaru jauregia** (japonieraz: 本丸御殿, *Honmaru Gōten*?)
 1.600 m²-ko azalera du lau zatitan banatuta: bizilekuak, harrera eta aisialdi gelak, sarrera eta azkenik sukaldeak. Eraikinak korridorez konektatuta daude.

* 
* 
* 
* 

### Lorategiak

Hainbat lorategik inguratzen dituzte. Hemen planoa:

* Lorategien oinplanoa. Klikatu bertan hobeto ikusteko.Lorategien oinplanoa. Klikatu bertan hobeto ikusteko.
* 
* 
*

Ikus, gainera
-------------

* Aintzinako Kyotoko monumentu historikoak

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)****(Ingelesez)** Japoniako gazteluen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1013399
* Commonscat Multimedia: Nijō Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316593202
* NDL: 00955360
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 688-017

 |

* Wd Datuak: Q1013399
* Commonscat Multimedia: Nijō Castle
Bifenilo polikloratuen egitura kimiko orokorra.
**Bifenilo polikloratua (PCB)** gai elkartu toxiko eta arriskutsuak dira, triklorobentzenoarekin nahasirik, eta isurkari gisa, bakartze elektrikoan eta zenbait transformadore elektrikoren hozte-sisteman erabiliak.

Gisa horretako transformadoreak herri-bideetako edo alor pribatuetako zutabeetan, eta etxebizitzen eta industrien barruan aurki daitezke. Nekez biodegradatzen dira, eta organismoetan metatzen dira. Gizakiak arrainaren bidez bereganatzen ditu batez ere. Besteak beste itsas organismoen hazkundearen inhibizioa sortzen dute, tumoreak sortzeko aukera handitzen da, eta bizkarroiei aurre egiteko ahalmena, berriz, urritzen. Gizakiaren kasuan, gaiarekin harreman handia izanez gero, larruan erredurak izan daitezke, gibeleko gaitzak sortzen dira, eta eritasun neurologikoak eta bronkitis kronikoa ager daitezke halaber. Hori guztia dela eta, herrialde gehienetan guztiz debekatua dago, eta arau zorrotzak jarri dira gaiok garraiatu eta biltzeko.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016-09-23 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211171
* Commonscat Multimedia: Polychlorinated biphenyls

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119729902 (data)
* LCCN: sh85104599
* NKC: ph115807
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D011078
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 1336-36-3
* RTECS: TQ1356000
* UNII: 88Z0CKE07W
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 1336-36-3

 |

* Wd Datuak: Q211171
* Commonscat Multimedia: Polychlorinated biphenyls
*Porpoloma spinulosum*

Sinonimoa: *Tricholoma spinulosum*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 10 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, ganbila edo titiduna, ertz inkurbatuarekin, hirtoa, feltrodun gainazala, hondo beixean ezkata bermejo-grisetik bistre zurbil kolorera doazenak.

**Orriak:** zuri-krema antzeko kolorekoak, glaukoak edo horixkak.

**Hanka:** 13 cm inguruko garaierakoa eta 2 cm inguruko lodierakoa, klabiforme samarra, leuna, zurixka, gero horituaz.

**Haragia:** Zurbiletik horixkara; frutaren edo jasminen usainekoa.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Sastrakadietan, pagoen basoetan, orbeletan. Sarritan lurzoru karetsuetan. Urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 162 or. ISBN 84-282-0865-4..
*Postia stipica*

Sinonimoak: *Spongiporus stipticus*, *Tyromyces stipticus*

Janezina, gogorra eta garratza. Usteldura arrea sortzen du.

Deskribapena
------------

**Karpoforoa:** Forma aldakor samarrekoa, askotan zirkuluerdi bat osatuz eta hazkunde indibidualarekin, beste batzuetan, zenbait alekin, benetako kontsolak osatuz, elkarrekin haziz eta elkarrekin konektatuta. Ale bakoitzaren tamaina 10cm-ko zabalerara hurbil daiteke, 5 cm inguruko proiekzioarekin eta 2 edo 3 cm-ko lodierarekin substratuarekin lotzen den eremuan. Kapelaren gainazala zuri purua da, eta ez da aldatzen marruskadurarekin edo presioarekin; hala ere, zahartzean zikintzeko joera du, okre antzeko kolorekoa. Gainazal hau matea da, gaztetan fin-fin belusatua eta gero leuna, ertza zorrotza da ale gazteenetan, pixka bat kamutsagoa zaharretan.

**Himenioa:** Kolore bereko poro biribiletan amaitutako tutu zuri motzez osatutakoa, 3 edo 4 mm inguruko tamainakoak. Kapelaren gainazala bezala, marruskadurarekin ere ez da kolorez aldatzen.

**Haragia:** Biguna ale gazteetan, eta ezaugarri hau bereizgarria da genero hau eta hazkunde saprofitoa duten beste batzuk bereizteko. Zahartzean larrukara bihurtzen da, haragi zuri honek, lehortzen denean apur bat gris bihurtzeko joera du. 

**Etimologia:** *Postia* generoa Hampus Adolf von Post (1822-1911) suediar botanikariari eskainitakoa da. *Stipica* epitetoa grezieratik dator, astringentea esan nahi duen "stypticós" hitzetik. Bere zaporea astringente bereizgarria delako.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

*Tyromyces lacteus* oso antzekoa da, hau mingotsa da eta hostozabalen zuraren gainean hazten da. *Postia fragilis* ere oso antzekoa da, baina bere kapela arrez tindatzen da marruskadurarik txikienarekin.

Sasoia eta lekua
----------------

Agerpen garaia ezin da zehaztu. Sesila da, zurezko substratuarekin bat egiten duena, substratu horren gainean hazten da bere zabalera osoaren zati handi bat. Hainbat koniferoen zur hiletan hazten da, hostozabaletan oso bakanak dira; ez da espezie arraro gisa hartu behar, baldintzak aldekoak badira ia urteko edozein sasoitan ager baitaiteke.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 316 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Calvo Pérez Javi.  (2006). *El mundo de las setas.*  Asociacion Micológica Fungipedia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
*Psathyrella artemisiae*

Sinonimoa: *Psathyrella squamosa*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, ganbila edo titiduna. Kapelaren azala arre zurbil kolorekoa, higrofanoa, lehortzen denean argiagoa; ale gazteak errezelaren maluta zuri eta fibrilosoz estalia, laster desagertzen dira. Ertza ildaska zeharrargi eta finekin.

**Orriak:** Zurbilak, arre bizi kolorekoak helduaroan, trinkoak, oso adnatuak.

**Hanka:** 3 cm arteko garaietakoa eta 0,3 cm arteko diametrokoa, zurixka, kapelan dituen bezalako maluta zuriekin, batzuetan eraztunaren eremua zirriborrotsua, barnehutsa, hauskorra.

**Haragia:** Lodia, zurbila edo arre ilun kolorekoa. Usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Psathyrella* terminoa, "Psathyra"-ren txikigarria da, grezierazko hitzetik eratorria, "xehetzen erraza" esan nahi du.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberriaren amaieratik udazkenera arte. Baso hezeetan hazten da, belarretan eta goroldioetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 266 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). *Catalogo micológico.*  Banco de setas..
**Ulrike Marie Meinhof** 1934ko urriaren 7an jaio zen (Oldenburg) eta 1976ko maiatzaren 9an hil zen (Stuttgart). Kazetari bezala lan egiten zuen Alemaniako ezker erradikaleko militantea izan zen. Armada Gorriaren Frakzioaren (RAF) sortzaileetariko bat izan zen. "Anna" edo "Ranna" goitizenak erabiltzen zituen.

Filosofia, pedagogía, soziologia eta alemaniera ikasi zituen Marburgoko eta Münsterreko Unibertsitateetan Ikasle Sozialisten Mugimenduko (Sozialistischer Deutschen Studentenbund) kide izanik.

Gero, nuklearren aurkako mugimenduan inplikatu zen, ezker erradikaleko *Konkret* aldizkariko erredaktorea zelarik. 1970 urte inguruan, ezker marxistak erabiltzen zituen ohiko borroka neurrien eraginkortasun ezaren aurrean, Andreas Baader espetxetik ihes egiten lagundu zuen, eta ondoren, bankuen desjabetzetan (lapurretan) eta lantegi eta Ameriketako Estatu Batuen base militarren aurkako bonba bidezko atentatuetan parte hartu zuen. Alemaniako prentsak "Baader-Meinhof" taldea bezala izendatu zuen mugimendu hura. Taldeak egin zituen saiakera eta manifestu ugari Ulrikek berak idatzi zituen, hiriko gerrilla kontzeptua teorizatuz, gizaki komunaren esplotazioa eta sistema kapitalistaren inperialismoa borrokatzeko erabilia.

1972an atzemanda Langenhagenen, 8 urteko espetxe zigorra ezarri zioten. Behin betiko epaiketa garatzen ari zen bitartean, non fiskalak biziarteko zigorra eskatzen zuen, 1976ko maiatzaren 9an (Bigarren Mundu Gerran nazien porrotaren urteurrena) hilda aurkitu zuten bere gelaxkan, teilatuan urkaturik. Gobernu alemandarrak bere buruaz beste egin zuela argudiatu zuen, ikerketa batzorde batek tesi hori bultzatu zuelarik. Izan ere, oraindik kasuarekiko zalantza ugari dago eta baliteke Gobernuaren erailketa bat izatea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Org, Insurgente. «ALEMANIA. Ulrike Meinhof, militante de la RAF asesinada en prisión hace 44 años» *insurgente.org. Tu diario de izquierdas* (Noiz kontsultatua: 2020-05-11).

Ikus, gainera
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ulrike Meinhof*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Armada Gorriaren Frakzioa
* Andreas Baader
* Gerrilla
* Biografia. *Jutta Ditfurth-*ek idatzia*,*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q76543
* Commonscat Multimedia: Ulrike Meinhof

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9971951
* ISNI: 0000000368409577
* BNE: XX821096
* BNF: 12715924j (data)
* GND: 118580175
* LCCN: n50019621
* NKC: jx20050222007
* NLA: 35764999
* SUDOC: 059352922
* BIBSYS: 90086634
* UB: a1003007
* Open Library: OL321871A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q76543
* Commonscat Multimedia: Ulrike Meinhof
**The Englishman Who Went Up a Hill But Came Down a Mountain** (euskaraz *Muino bat igo baina mendi bat jaitsi zuen ingelesa*) 1995eko Christopher Monger galestar zinema zuzendariaren filma bat da. Bertan Hugh Grant, Ian McNeice, Tara FitzGerald, Colm Meaney eta Kenneth Griffith aktoreek antzeztu zuten.

Jatorriz filma oinarritzen den kontakizun edo istorioa Christopher Monger zinema zuzendariari bere aitonak kontatu omen zion: aitona, biloba bezala, Gales hegoaldeko Rhondda Cynon Taff koderrian dagoen Taff's Well udalerrikoa zen, eta bertan aipatzen den muino edo mendia Garth Hill (307 metro) muinoa da. Halere XX. mendean eskualde hark jasandako urbanizazioaren ondorioz, filma oraindik landa edo baserri giroa hobekiago mantendu izan duten Gales erdialdeko Powys konderriko Llanrhaeadr-ym-Mochnant eta Llansilin herrietan filmatu zen.

Argumentoa
----------

1917, Gales, Lehen Mundu Gerraren testuinguruan, George Garrad (Ian McNeice) eta bere laguntzaile gaztea den Reginald Anson (Hugh Grant) bi ingeles kartografo dira. Bikotea fikziozko Ffynnon Garw herrira iritsi berri dira, Britainiar Gobernuak Galesko mapa berri bat gauzatu nahi baitu.

Herritarrak "Galesko lehenbiziko menditia" ezizenez ezagutzen duten muinotik hurbil bizi dira. Zoritxarrez, bi ingelesek muinoa neurtu eta mendi bat izateko ezinbestekoa baldintza den 1.000 oinetara ailegatzeko 15 oin falta zaizkiola ondorioztatu dute. Hori jakin bezain laster, herritarrak Morgan *"Akerra"* (Colm Meaney) eta Jones apaizak (Kenneth Griffith) zuzendurik auzolan bidez muinoari behar dituen 15 oinak bere gailurrean lurra pilatuz lortzeko lan egingo dute. Bidebatez, herritarrek jada herria utzi eta Galesen zehar euren zereginarekin jarraitu behar duten bi ingelesak nola edo hala eta trikimailu askoren bitartez herrian jarraitzea lortuko dute, honela herritarrek euren muinoa mendi bilakatu eta berehala ingelesak hura berriz neurtu eta mendi bat dela ziurtatuko dutenaren asmoz. Bienbitartean Reginald Anson gaztea Betty Cardiffkoa (Tara FitzGerald) deritzon galestar neska gazteaz maitemindu eta herrian bizitzen gelditzeko ideian pentsatzen hasiko da.

Pertsonaiak
-----------

* Hugh Grant, Reginald Anson
* Ian McNeice, George Garrad
* Tara FitzGerald, Betty Cardiffkoa
* Colm Meaney, Morgan *"Akerra"*
* Ian Hart, Johnny Shellshocked
* Robert Pugh, Williams *"Petrolio"*
* Kenneth Griffith, Robert Jones apaiza
* Ieuan Rhys, Thomas sarjentua

Kanpo estekak
-------------

* *The Englishman Who Went Up a Hill But Came Down a Mountain* filmaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**
* *The Englishman Who Went Up a Hill But Came Down a Mountain* filma ikusgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q784934
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316755234
* GND: 4414925-6
* LCCN: n2018017107

 |

* Wd Datuak: Q784934
**Sèvresko Ituna** Otomandar Inperioaren eta Lehen Mundu Gerrako aliatuen arteko ituna izan zen (Errusiak eta Estatu Batuek ez zuten parte hartu)

Sèvresen (Frantzia) izenpetu zen 1920ko abuztuaren 10ean. Itunaren arabera, Otomandar inperioak bere lehengo jabetza gehienak galdu zituen eta eremua Konstantinoplara eta Anatoliaren zati batera murriztu zuen. Ekialdean, kurduentzako estatu autonomoa eratzekoa zen (Kurdistan) eta zenbait eremu Armeniaren esku geratzen ziren (Armeniako Errepublika Autonomoa, Errusiatik 1918an banandua), eta hala, Armenia Handia sortu zen. Greziak Ekialdeko Trazia, Imbros, Tenedos eta Esmirnako eskualdea bereganatu zuen. Egiptoko, Al-Hijazeko eta Yemeneneko banaketa onartu zen; Mosul, Palestina eta Transjordania britaniar administraziopean geratu ziren; Siria, Libano eta Hatay (Alexandreta) frantses administraziopean geratu ziren, gehi eragin eremu bat Zilizian; Zipre, jadanik britainarrek administratua, britainiarren esku geratu zen eta italiarrentzat Kastellorizo uhartea eta Antalya eskualdean eragin zonalde bat. Itsasarteen nabigazioa librea egitea erabaki zen eta nazioarteko batzorde batek kontrolatu behar zuen.

Sultanak eta gobernu otomandarrak ituna onartu zuten baina horren kontra nazionalistak altxatu ziren, Mustafa Kemal Atatürk buru zutela. Boterea bereganatu eta greziarren eta armeniarren aurkako borrokan hasi ziren. Anatolia osoko eta Ekialdeko Traziako hainbat eremu mantentzea lortu zuten eta Frantziak eta Italiak zituzten eragin eremuak amaitu. Hori guztia Lausanako Hitzarmenean berretsi zen 1923an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182515
* Commonscat Multimedia: Treaty of Sèvres

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 179077284
* GND: 1165545624
* LCCN: n88106693
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q182515
* Commonscat Multimedia: Treaty of Sèvres
**Los Nikis** 1980ko hamarkadan jaio zen musika talde espainiarra da, pop-punk estiloan kokatu ohi dutena .

Letra zorrotz eta dibertigarriek eta musika maila ona baino hobeak ospea eman zien garai hartako Espainian. *El imperio contraataca*, *La naranja ya no es mecánica* edo *Por el interés te quiero Andrés* abesten errazak ziren gaiak ziren eta jarraitzaile ugari zuten. Hala ere, 90. hamarkadan musika mundua utzi eta kide bakoitza bere lanbidera joan zen. Hamarkadaren bukaeran *Más de lo mismo* diska argitaratu zuten edizio mugatuan.

Joaquín Rodríguez izan zen berriro musikara itzuli zen kide bakarra eta Los Acusicas taldea osatu zuen Mauro Canutekin batera (Los Vegetales). Lehen diska *Ha sido éste* izan zen eta Emilio Niki eta Nacho Canuten (Fangoria) elkarlana izan zuen.

Taldea desegin zen arren, jarraitzaile asko du oraindik eta urtero antolatu ohi dute kontzertu "tributo" horietako bat, Los Nikis taldearen bertsioak entzun ahal izateko.

Partaideak:

* Bateria: Rafa Cabello, Juanito (Johnny Canut), Daniel Parra eta Santi de la Quintana.
* Baxua: Joaquín Rodríguez.
* Kitarrak: Arturo Pérez.
* Ahotsa: Emilio Sancho.

Diskografia
-----------

* *La amenaza amarilla* (EP)
* *Sangre en el museo de cera* (EP)
* *Olaf, el vikingo* (EP)
* *El imperio contraataca* (Single)
* *Marines a pleno sol*
* *Brutus* (Single)
* *Submarines a pleno sol*
* *Los Nikis*
* *La hormigonera asesina*
* *Mi chica se ha ido a Benidorm*
* *Más de lo mismo*

Kanpo estekak
-------------

* Los Nikisen webgunea -
* Los Nikisen foroa -

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3089555

 |

* Wd Datuak: Q3089555
**Mallika Sherawat** (**Reema Lamba** gisa jaio zen 1976ko urriaren 24an) aktore indiarra da, eta Hindi, Ingelesa eta Txinako filmetan lan egin du. *Khwahish* (2003) eta *Murder* (2004) filmetako pantailan jarrera ausarta izateagatik ezaguna da, eta *Sherawat* sexu-sinbolo eta Bollywood giroko ospetsuenetako bat da. *Pyaar Ke Side Effects* (2006) komedia erromantiko arrakastatsuan izandako jarduna goraipatu zuen nazio eta nazioarte mailako kritika espezializatuak. Harrezkero, *Aap Ka Suroor - The Real Love Story, Welcome* (biak 2007koak) eta *Double Dhamaal* (2011) bezalako arrakastetan agertu da. Bera da Hollywood-en *Hisss* (2010) eta *Politics of Love* (2011) bezalako filmak egiten saiatu diren Bollywood-eko izar bakanetako bat.

Lanbide-karrera
---------------

**Hasiera**

Zinema-munduan sartu aurretik, *Sherawat* telebistako komertzial batzuetan agertu zen. Surjit Bindrakhiaren "Lak Tunoo" abestiaren bideo musikalean ere agertu zen. *Jeena Sirf Merre Liye*-n rol txiki batekin egin zuen debuta zineman, oraindik ere Reema Lamba izenarekin.

Ikusleen arreta erakarri zuen, 2003ko *Khwahish* filmean agertu baitzen. 2004an, *Murder-en* izan zen protagonista, Hollywood *Unfaithfull*-en ekoizpen zinematografikoan inspiratutako filma (2002). Narbir Gosal zinema-kritikariak honela esan zuen: "Mallikak horrelako rol bat gauzatzeko trebetasunak ditu. Segurua da, sexia, eta badaki bere emozio-eszenak duintasunez erabiltzen". Aktore onenaren izendapena jaso zuen Zee Cine sarietan, *Murderren* egindako lanagatik. Azkenik, filma urteko txarteldegian arrakasta handienetakoa izan zen.

**Errekonozimendu**
**Anton Shammas** (arabieraz: أنطون شماس‎, hebreeraz: אנטון שמאס‎; Fassuta, 1950eko irailaren 8a) palestinar idazle, poeta eta itzultzailea da, hebreeraz eta arabieraz idazten duena.

Bizitza
-------

1950ean jaio zen. Haren aita palestinarra izan zen, eta ama 1937an Palestinako iparraldeko Fassutara etorri zen libanoarra. Familiako sei seme-alabetako bat da. 1962an, familia Haifara joan zen bizitzera, non Shammasek eskola integratu batean ikasi zuen. 1968an, Shammas Jerusalemera joan zen eta han ingeles eta arabiar literatura eta artearen historia ikasi zituen Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearrean.

1987an Jerusalem utzi zuen eta orain Ameriketako Estatu Batuetan bizi da, non Michigango Unibertsitateko Literatura Konparatuaren eta Ekialde Hurbileko Ikasketen irakaslea da.

Literatura ibilbidea
--------------------

Shammas *Ekialdea* (arabieraz: الشرق‎) arabierazko aldizkariaren sortzaileetako bat izan zen, eta 1971tik 1976ra zuzendu zuen. Lehen poema *Haaretz* egunkarian argitaratu zuen. 1974an, arabierazko lehen poema-bilduma argitaratu zuen, baita hebreerazko poema bilduma bat ere. Hebreerazko hainbat aldizkaritarako ere idatzi zuen. Haren artikuluetako batzuek arabiar identitatearen arazoa estatu judutar batean aztertu zuten.

Hebreeratik arabierara, arabieratik hebreerara, arabieratik ingelesera eta ingelesetik arabierara eta hebreerara itzultzen du.

Sariak
------

* 1991-1992: Whiting saria
* 1993-1996: Lila Wallace literatura saria

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Anton Shammas» *University of Michigan*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2019-06-18) (Noiz kontsultatua: 2023-11-05).
2. 1 2 3   **(Ingelesez)** Marzorati, Gerald. «An Arab Voice in Israel» *The New York Times Magazine* 1988-09-18 (Noiz kontsultatua: 2023-11-05).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Anton Shammas» *Khalil Sakakini Cultural Centre*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2008-06-07) (Noiz kontsultatua: 2023-11-05).
4. ↑   **(Ingelesez)** «Ten Writers Win $30,000 Whiting Awards» *The New York Times* 1991-10-25 (Noiz kontsultatua: 2023-11-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q562677
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 41866586
* ISNI: 0000000066366612
* BNE: XX1156864
* BNF: 12088309z (data)
* GND: 103213678
* LCCN: n86052950
* SNAC: w6w096cq
* SUDOC: 029208629
* BIBSYS: 3045412

 |

* Wd Datuak: Q562677
*Omphalina rosella*

Sinonimoak: *Mycena carnicolor*, *Costumyces rosellus*, *Clitocybe rosella*

Oso haragi gutxi du, sukaldean errendimendu gutxikoa.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Oso txikia, 0,5 eta cm 1 bitarteko diametrokoa, ganbiletik lau-ganbilera, oso deprimitua, inbutu konkabo forma baten amaitzen da (*Omphalina* = zilbor txikia). Ertz inkurbatua eta ildaskatu gabea, baina izurtua eta zeharrargitsua. Azala zuntzexka ezkatatsuek estalita. Kolore bakarrekoa, arretik arrosa-lilara doan kolorekoa, eta ia zuria heltzean.

**Orriak:** Oso dekurrenteak, zabal, okertuak, arrosa-lila zurbil kolorekoak.

**Hanka:** Kurbatua edo zuzena, pruinaduna, betetik barnehutsera, erraboildun samarreko oinarria, kapela baino kolore apur bat zurbilagoa du.

**Haragia:** Gutxi, zuri-arrosa kolorekoa. Usaingabea eta zaporegabea.

**Etimologia:** Omphalina terminoa grekotik dator, zilbor txiki, esan nahi duen "omphalos" hitzetik.

Jangarritasuna
--------------

Ez du sukaldaritzarako balio.

### Nahasketa arriskua

Erraz identifikatzen da, kolore bereizgarria, tamaina txikia eta forma unbilikatua dituelako.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean eta neguan. Urria. Eremu ireki belartsuetan edo hegoaldeko zuhaitz eta zuhaizka espezie ezberdinen azpian.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 128 or. ISBN Es..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
*Psathyrella cotonea*

Sinonimoak: *Drosophila cotonea*, *Hypholoma cotoneun,* *Psathyrella cascum*, *Stropharia cotonea*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, gaztetan hemisferikoa, gero ganbila. Ertza apendikulatua eta ildaskatu gabea. Kapelaren azala iletsua, zurixka, gero fibriloso-ezkatatsua bihurtzen da, ezkata hauek gris-arrexka kolorekoak dira.

**Orriak;** Adnatuak, hasieran zurbilak eta gero arre-grisaxka kolorekoak.

**Hanka:** 4 eta 12 cm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,8 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, iletsu-flokonosoa, zurixka, hori-limoi kolorez tindatua oinarrian, eraztunaren eremua kortiniformea.

**Haragia:** Kolore berekoa, usain nabarmenik gabea eta zapore mikatzekoa. Espora-jalkina, purpura-beltzaxka kolorekoa.

**Etimologia:** *Psathyrella* terminoa, "psathyra"-ren txikigarria da, grezierazko hitzetik eratorria, "xehatzen erraza" esan nahi du.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Antzekoena *Psathyrella maculata* espeziea da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaren amaieran eta udazkenean. Soropilduak, hostozabalen motzondoetan sortak osatuz, arraroagoa koniferoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 268 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). *Catalogo micológico.*  Banco de setas.
**Rosita Koto** Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den pertsonaia bat da, Eraztunen Jauna lanean agertzen dena. Eskualdeko emakume hobbit bat da (Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2984-Eguzkiaren Laugarren Aroko 61), Tolman Kotoren alaba txikia. Ez da funtsezko pertsonaia lanean. Sam Gamgee berataz maiteminduta dago, baina hau Frodo Zorrozabalekin batera abiatzen da Eraztun Bakarra suntsitzera eta ez du maiteminduta dagoela esateko aukerarik.

Samentzat, Rositak etxea irudikatzen du. Bere betebeharrean zehar, Eskualdera itzultzea eta Rositarekin batera familia bat osatzea desiratzen du. Sam itzultzen denean, Rositak gainontzeko hobbitei laguntzen die Eskualdea bere onera ekartzen bere neba-ahizpekin batera. Azkenik, Samekin ezkontzen da eta elkarrekin 13 seme-alaba izaten dituzte: Elanor, Frodo, Rosa, Merry, Pippin, Goldilocks, Hamfast, Daisy, Primrose, Bilbo, Ruby, Robin eta Tolman.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7476340

 |

* Wd Datuak: Q7476340

  


|  |
| --- |
| **J. R. R. Tolkienen *Eraztunen Jauna*** |
| Filmak: | *Eraztunaren Elkartea* | *Bi dorreak* | *Erregearen Itzulera* |
| **Pertsonaia nagusiak** |
| Hobbitak: | Frodo | Sam | Merry | Pippin | Bilbo |
| Gizonak: | Aragorn | Boromir | Faramir | Denethor | Theoden | Eowyn | Eomer |
| Besteak: | Gandalf | Legolas | Gimli | Arwen | Elrond | Galadriel | Bizarbola |
| Etsaiak: | Sauron | Saruman | Suge Mihi | Gollum | Errege Aztia |
Liburuaren eskuliburuetan aurkitatutako pentakulo bat.

***Clavícula Salomonis*** edo ***Salomongo giltza*** (Hebraeraz *Mafteaḥ Shelomoh* [מפתח שלמה], gaztelaniaz *Clavícula de Salomón*) magiari buruzko grimorio klasikoaren izenburua da. Dirudienez, Italian XIV. edo XV. mendean idatzi zen, Errenazimentuko magia praktikoaren gaineko liburua izanik. Egileek Salomon erregeak idatzitako liburua izango balitz bezala aurkeztu zuten.

Salomon aztia
-------------

Salomon David Israelgo erregearen eta Betsaberen bigarren semea izan zen. David, Salomonen aitak, Betsaberekin ezkontzearren honen aurreko senar Urias hitita gudara bidali zuen bertan hil zedin Betsabe alargun bihurtuz. Natan igarleak bere bekatuaren ordainetan Jainkoak Davidek bere lehen semea hil zezala agindu zuela esan zion erregeari.  *2 Samuel 12:14; Jainkoaren arerioen blasfemia sustatu zenuen: lit. Jainkoaren etsaiak ikaragarri iraindu dituzu*. Aste oso bat jan gabe eta otoitzean igaro ostean, Davidek bere semea hil zela jakin zuen eta Betsaberen atsekabea lausotu, laster izanen zen Betsabe berriz haurdun Salomon jaio zelarik. Itun Zaharrak Salomon Israelgo errege moduan aurkezten du, Jerusalemgo tenpluaren eraikitzaile bezala. Salomon, bestetik, poemen eta kanten sortzailea eta landareen zein animalien sekretuen ezagutzaren jabea zen, beti aipatutako testuen arabera. Izan ere, inoiz ez du aztia moduan aurkezten. Salomonen erregealdia K. a. X. mendean izan omen zen eta astrologo zein aztiren ospea askoz beranduago zabaldu zen. K. a. I. mendean Flavio Josefo historiagileak Salomon exorzismoak eta deabruen aurkako konjuruen gaineko 3.000 liburuen egilea zela esan zuen. Horren arabera, ordurako errege juduaren azti-ospea oso zabalduta zegoen.

Edukia
------

Asko dira *Clavícula Salomonis* izenburupean ezagutzen diren liburuak, artean oso desberdinak. Besteak beste, bertsio horiek hizkuntza hauetaz ezagutzen dira: grezieraz, latinez, arabieraz, hebraieraz, frantsesez, alemanez... Robert Mathiesen ikerlariak hamabi mota desberdinetan sailkatu ditu  beraz, ez dago behin-betiko edizio nagusi bat.

Orokorrean, eskuizkribuek magia egiteko formulak, errituak eta deabruei deitzeko araoak biltzen dituzte, guztia helburu desberdinez: ikustezin bihurtzeko, etsaiei zigortzeko, maitasuna lortzeko, aberastasuna...

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Robert Mathiesen: *The key of Solomon : towards a typology of the manuscripts* Societas Magicas Newsletter issue 17, 2007ko udaberrian

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: Esoteric Archives

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2081549
* Commonscat Multimedia: Key of Solomon

---

 |

* Wd Datuak: Q2081549
* Commonscat Multimedia: Key of Solomon

Ikus, baita ere
---------------

* Demonologia
**Karmele Lopez Garate** (Ondarroa, 1983) futbolari ohia da, eta hainbat futbol-talde igaro ditu bere kirol ibilbidean, hurrenez hurren, Artibai, Mutriku, Aurrera Vitoria eta Athletic.

Biografia
---------

Nahiz eta futbola izan bere bizitzan gehien praktikatu duen kirola, Judon ere ibili zen. Zubi Zahar Herri Ikastolako areto-futboleko taldean hasi zen, eta han urte batzuk egin ostean, futbol hamaikara pasatu zen. Behin 14 urte beteta, federatu egin zen, eta hortik aurrera hainbat talde igaro zituen.

### Futbol taldeak

Artibain hasi zen, Lea-Artibai eskualdeko futbol taldean, eta hortik Mutrikuko futbol taldera joan zen. Mutrikun jokatzen ari zen bitartean, Aurrera Vitoriak deitu zion, eta gero, Athleticek. Bizkaiko taldean urte batzuk egin ondoren, berriro bueltatu zen Gasteizko taldera, eta azkenik, Mutrikun egin zituen bere azkenengo urteak. 32 urterekin utzi zuen futbola. Tarte horretan, Euskadiko selekzioarekin ibili zen, lehenengo 17 urtez azpikoekin eta gero 21 urtez azpikoekin.

### Judo

Futbolean jokatzen ari zen bitartean, judoa ere praktikatzen zuen Lopezek. Ondarroan, gerriko marroia lortu arte aritu zen, eta IVEFeko ikasketak egiten ari zela, beltza atera zuen Madrilen. Baina garai batetik aurrera, futbolean zenbat eta sartuago egon, orduan eta gutxiago praktikatzen zuen.

### Athleticeko beteranekin

Karmele Lopez GarateKarmele Lopez Garate
IVEF eta magisteritza ikasketak egin zituen, eta, lanean hasi ostean, Mutrikura bueltatu zen. Haurdun gelditu zenean utzi zuen futbola. Behin umea izan ostean, Athleticeko beteranekin joan izan da, entrenatu eta jokatzera.



1. ↑    «Gaztetatik baloia oinetan» *11barri* (Noiz kontsultatua: 2024-02-05).
**Disorders** 2003an Zaldibarren sortu zen Punk / Rock / Hardcore taldea da.

Historia
--------

**Disorders** talde zaldibartarra 2001an sortu zen, Zaldibarko ‘‘Gari’’ Rock Elkarteko lokalean nahiz eta aurretik kontzertu batzuk eman zituzten izen barik. Hasieran bost taldekidek osatzen zuten taldea: Gorrotxa (bateria), Mendi (baxua), Andoni eta Iban (gitarra) eta Iñigo (abeslaria). Aurrerago beste bi kide batu ziren, eta eurekin batera beste instrumentu bat, txalaparta, aspaldiko instrumentua, soinu original bat bilatuz. Lehenengo txalapartariak Jon eta Tibur izan ziren baina Jonek lan kontuengatik taldea utzi behar izan zuen eta Maiderrek hartu zituen honen makilak. Esan daiteke 80ko hamarkadan Ingalaterratik helduriko punk rock estiloa jotzen zutela Hard-Core erritmo azkarrak ere jorratuz, soinu indartsua ateraz.

2008an beraien lehen lana argitaratu zuten *Disorders* izenpean, urteetan sorturiko zortzi abesti bilduz. Grabaketa Musikorta estudioan burutu zuten Paul Erdozia soinu teknikariaren gidaritzapean. 2010an *Hitzak* bigarren lana atera zuten. Grabaketa Jon Olabarria teknikariaren eskutik burutu zuten Ondarruko Santos estudioan. 2011eko udazkenean ordea, taldea behin-betiko desegin zen bi kontzertu eskainiz, irailaren 16an Duragoko Plateruenan Never Surrender eta Doktors Klub taldeekin batera eta hamabost egun beranduago Zaldibarko Olazar futbol zelaian zaharrean Zaldibarko Gaztetxeak antolatutako karpa baten. 2023ko abenduan *Hitzak* diska berriro nahastu eta remasterizatu zuten Berrizko Lorentzo Records estudioan Aitor Ariñorekin, *Disorders* eta *Hitzak* diskak plataforma digitaletara igotzeko asmoarekin.

Taldekideak
-----------

* Iñigo (ahotsa)
* Andoni (gitarra bakarlaria)
* Iban (gitarra erritmikoa)
* Mendi (baxua)
* Gorrotxa (bateria)
* Tibur (txalaparta)
* Maider (txalaparta)

### Aurreko taldekideak

* Jon (txalaparta)

Diskografia
-----------

* *Disorders* (Maketa) (2008)
* *Hitzak* (2010)

Kanpo estekak
-------------

* Taldearen web gune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256292

 |

* Wd Datuak: Q12256292
**Hermann Mayer Salomon Goldschmidt** (1802ko ekainak 17-1866ko apirilak 26), bere bizitzaren zatirik handiena Frantzian igaro zuen astronomo eta margolari alemaniar bat izan zen.

Frankfurten jaio zen, eta merkatari judutar baten semea zen. Parisera joan zen artea ikastera, eta zenbait margolan margotu zituen, bere arreta astronomian jarri aurretik.

1861eko apirilean, Saturnoren bederatzigarren ilargia aurkitu zuela iragarri zuen, Titan eta Hiperionen artean, eta Quiron bezala izendatu zuena. Baina erratu egin zen, ilargi hori ez zen existitzen.

Eguzki eklipse oso bat gertatu baino minutu batzuk lehenago gertatzen diren itzal bandak ikusten lehena izan zen, 1820an.

Royal Astronomical Societyko urrezko domina eman zioten 1861ean. Ilargian, bere omenez izendatutako krater bat dago, baita asteroide gerrikoan bere izena daraman asteroide bat ere, 1614 Goldschmidt asteroidea.

14 asteroide aurkitu zituen:

* 21 Lutetia
* 32 Pomona
* 36 Atalanta
* 40 Harmonia
* 41 Dafne
* 44 Nisa
* 45 Eugenia
* 48 Doris
* 49 Pales
* 52 Europa
* 54 Alexandra
* 56 Meletea
* 61 Danae
* 70 Panopea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q77022
* Commonscat Multimedia: Hermann Mayer Salomon Goldschmidt

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 30295855
* ISNI: 0000000013671242
* GND: 116756454
* SUDOC: 158442504

 |

* Wd Datuak: Q77022
* Commonscat Multimedia: Hermann Mayer Salomon Goldschmidt
**Celebrian** Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da. Leinu altuko emakumezko elfo bat da, Lothlorieneko jaunak ziren Galadrielen (Noldor nobleen artean Erdialdeko Lurraldean bizi izan zen azkena) eta Celebornen alaba. Rivendeleko jauna zen Elronden emaztea izan zen, honekin hiru seme-alaba izan zituelarik: Elladan eta Elrohir semeak eta Arwen alaba.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 109. urtean Elrondekin ezkondu zen eta elkarrekin Rivendelen bizitzen hasi ziren. Euren seme bikiak ziren Elladan eta Elrohir Hirugarren Aroko 130. urtean jaio ziren, Arwen Hirugarren Aroko 241ean izan zuten bitartean.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2509. urtean Celebrian Mendi Lainotsuetatik bere gurasoen Lothlorieneko etxera bidaiatzen ari zen orkoek harrapatu zuten arte. Orkoek pozoitu eta torturatu egin zuten. Bere semeek aurkitu egin zuten eta Elrondengana eraman zuten bere zauriak senda zitzan, baina Celebrian sekula ez zen oneratu, eta, horregatik, Ustelezinezko Lurretara joan behar izan zuen Hirugarren Aroko 2510ean.

Celebrianen semeek denbora asko pasa zuten mendietan orkoak ehizatzen euren amarekin gertatutakoaren mendeku bezala. Ez da zehatz ezagutzen Elladanek eta Elrohirrek Erdialdeko Lurraldean bizitzen jarraitu ala euren amarekin Amanera joatea erabaki zuten.

Celebrianen alaba zen Arwenek bizitza hilkorra eta Erdialdeko Lurraldean bere senar Aragornekin bizitzea erabaki zuen hil arte. Elrondek Erdialdeko Lurraldean jarraitu zuen Sauron erori arte. Hirugarren Aroko 3021. urtean Amanera abiatu zen Gandalf, Frodo Zorrozabal, Bilbo Zorrozabal eta Galadrielekin batera bere emaztearekin biltzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1643661

 |

* Wd Datuak: Q1643661
Antzinako *Israelgo Lurraldea*. Arrosa kolorez, zuzenean Israelgo Erresumak administratutako lurraldeak.
**Israelgo Lurraldea** (hebreeraz ארץ ישראל Eretz Israel), tradizio judu eta kristauan, Juda eta Israelgo erresumei erreferentzia egiteko izen historiko bat da, hau da, antzinako israeliten lurraldeari. Israelgo Lurraldea, judutarrek, Agindutako Lurraldea ere deitzen dute. Kristauek, sarri, Lur Santua izena erabiltzen dute.

Israelgo Lurraldea, Palestina bezala ezagutua izan da (batzuetan, Jordania, Siria eta Egiptoko lurralde batzuk hartuz), Erromatar garaitik egundaino. Gaur egun, mugimendu sionistek, kontzeptua erabiltzen jarraitzen dute, Israelgo estatu modernoarekin lotuz.

Ikus, gainera
-------------

* Israelgo historia
* Palestinako historia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q155321
* Commonscat Multimedia: Eretz Israel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 233681848
* LCCN: sh85097163

 |

* Wd Datuak: Q155321
* Commonscat Multimedia: Eretz Israel
Scooter modernoa.
**Scooter-a** bi gurpileko motordun ibilgailu mota bat da, gidaria eserita dagoen koadro irekiarekin (motorraren zatirik zangalatrau gabe). Scooter moderno gehienek motozikletek baino gurpil txikiagoak dituzte, 12 eta 15 hazbeteko (30-37,5 cm) bitarteko diametroa dutenak, eta hiri-erabilerarako aproposak dira.

Scooterra ez dago motozikleta gisa sailkatuta, bere koadroaren eta motorraren diseinua dela eta.

Diseinua eta mekanika
---------------------

Motozikleta gehienekin alderatuta, scooterrek karrozeria izaten dute, zangoetarako babes frontala eta mekanika osoa edo gehiena ezkutatzen duen gorputz bat barne. Scooterraren diseinu klasikoak zoru laua du gidariaren oinetarako, eta askotan biltegiratze-zulo integraturen bat ere badu, bai eserlekuaren azpian, bai zangoetarako aurrealdeko babesean edo bi lekuetan.

Scooter zahar gehienek eta azken modelo retro batzuek eskuzko transmisioa dute, ezkerreko eskulekuan aldaketa palanka eta enbragearekin. Scooterraren motorra eserlekuaren azpian egon ohi da etengabe aldakorra den transmisioarekin atzeko gurpilera potentzia transferitzen duena, askotan motorraren atzealdea atzeko gurpilaren mugimenduarekin batera motorraren atzealdea bertikalki oszilatzea ahalbidetzen duen.

Duela gutxi arte, scooter moderno gehienak airez hoztutako bi aldiko eztanda-motorrekin hornitzen ziren erregai eta airearen nahasketarekin karburazio bidez, nahiz eta gama altuko scooter batzuk urez hozten diren, hala nola Honda FC50 edo 2002ko Yamaha YG50. Scooter gehienek motozikletek baino motor txikiagoak dituzte (30 cc eta 250 cc arteko zilindro bakarrarekin). 49 cc edo gutxiagoko zilindradakoak herrialde gehienetan ziklomotor gisa sailkatzen dira eta tasak murriztu eta segurtasun murrizketak dituzte. 1990eko hamarkadaz geroztik, lau aldiko eztanda-motorrak, gas isurien kontrol zorrotzenak, eta erregaiaren eta airearen nahasketa injekzioaren bidez betetzea ahalbidetzen dutenak eta zilindro-bolumen handiagoa duten modeloak: 300 cc, 400 cc, 500 cc eta 800 cc arte gehienetan ***maxiscooterrak*** deitzen direnak gero eta maizagoak dirak. Modelo horien adibide esanguratsuak dira Suzuki Burgman 400 eta 650, Kymco SuperDink 300, Yamaha T-Max, SYM Joymax 300i edo Piaggio X9.

Duela gutxi**, hiru gurpileko scooter-ak** ere agertzen ari dira merkatuan eta ezagunak egiten hasiak dira, triziklotzat hartu beharko genituzkenak eta ez Piaggio MP3 edo Yamaha Tricity 125 bezalako bizikloak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193234
* Commonscat Multimedia: Motor scooters

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12047092f (data)
* GND: 4040406-7
* LCCN: sh85087588
* NKC: ph352421
* SUDOC: 028686039
* AAT: 300212788

 |

* Wd Datuak: Q193234
* Commonscat Multimedia: Motor scooters
**Cady Groves** (Marlow, Oklahoma; 1989ko uztailaren 30 - Nashville, Tennesse, 2020ko maiatzaren 2) country eta pop musikako abeslari eta musikagile estatubatuarra izan zen. "This Little Girl", "Oh Darlin'", "Forget You" eta "Love Actually" singleekin arrakasta eskuratu zuen. Lau disko labur egin zituen: *A Month of Sundays* (2009), *This Little Girl* (2010), *Life of a Pirate* (2012) eta *Dreams* (2015). 

2020ko maiatzaren 2an hil zen, anaiaren arabera arrazoi naturalak direla eta, nahiz eta suizidioaren inguruko kezka zabaldu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Cady Groves, 'This Little Girl' Singer-Songwriter, Dead at Age 30» *Entertainment Tonight* (Noiz kontsultatua: 2024-03-04).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Clarín, Redacción.  (2020-05-05). «Murió Cady Groves: los estremecedores mensajes que dejó en las redes antes de ser encontrada sin vida» *Clarín* (Noiz kontsultatua: 2024-03-04).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Muere a los 30 años la cantante Cady Groves y reclaman una investigación por posible coronavirus» *Diario ABC* 2020-05-05 (Noiz kontsultatua: 2024-03-04).

Kanpo estekak
-------------