recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Versalles** (**Versailles** izenez ere ezaguna) Buenos Aires Hiria zatitzen duen auzoetako bat da. 1o. Komuneko zati da Vileneral la Real, Monte Castro, Floresta, Vélez Sarsfield eta Villa Luro-rekin batera, Buenos Aires Hiri Autonomoko komunek kudeatzen duten kudeaketa politiko eta administratiboaren sistemaren barruan.

Nogoyá, Irigoyen, Juan B. Justo eta General Paz kaleek mugatzen dute. Villa Real auzoak mugatzen du iparraldetik, Monte Castro eta Villa Luro ekialdetik eta Liniers hegoaldetik eta Ciudadela hiriak mendebaldetik.

Historia
--------

Gaur egun Versalles auzoak hartzen duen eremua Don Pedro Fernández de Castroren jabetzakoa zen eta duela bi mende ezagutzen zuten Monte Castro izenarekin. XVIII. mendearen amaieran, lur horien zati bat Don Juan Pedro de Córdobaren ondarea bihurtu zen eta heriotzaren ondoren, bere alaba Mercedesen esku geratu zen, lurrak zatitan banatzeko ardura izan zuena. XIX. mendean Manuel de Sarrateak erosi zuen eremua eta gero Justa Visillac de Rodríguez enpresari saldu zioten. Hil ondoren, bere semeetako batek, Luis José Rodríguezek, bere anaiei erosi zien haien zatia eta lurraren jabe bakarra bilakatu zen.

1911. urtean, Mendebaldeko trenbideak Villa Lurotik bere ibilbidea hedatu zuen gune honetara eta Tierras del Oeste konpainiak Gral. Paz etorbidearen ondoko lurrak eskuratu zituen, horiek banatzeko, oraindik izenik ez zuten arren. Garai hartan, konpainiaren medikua, José Guerrico doktorea, Parisetik itzuli zen, eta horrek, Parisko Versaillesko jauregia gogoan, iradoki zuen jauregiaren izena eremu berrirako.

Auzoaren ezaugarriak
--------------------

Auzoak ezaugarri berezi batzuk ditu. Buenos Airesen biztanle bakoitzeko berdegune kopuru handiena du, hiriko altitude handiena duen auzoa da, eta, gainera, Hiriko Gobernuak neurtuta, Buenos Aires Hiriko auzo lasaiena da. Izan ere, bere geografian hiru kale baino ez dira hiribideak, eta kale bakar batek ez ditu mugak gainditzen (Álvarez Jonte etorbidea, auzoa bost etxadiko bide batetik bakarrik zeharkatzen duena).

Buenos Airesko Gobernuak *egoitza* jotzen duen auzoa izanik, hiru solairu baino gehiagoko eraikinak ez dira onartzen, beraz, biztanle-dentsitatea Buenos Aires Hiri Autonomoko baxuenetarikoa da. Euren etxeen estiloak ingeles arkitekturaren eragina du, trenbidean lan egiteko auzoan kokatu ziren etorkin ugariengatik. Beraien estiloa inposatu zutenak dira, leku batzuetan oraindik ere mantentzen dena.

Bere erakunde ezagunenak *Belisario Roldán Liburutegia*, *John F. Kennedy* eta *Estados Unidos de América* oinarrizko eskolak, *Guillermo Hudson* eskola, *Club Atlético Versailles kluba* eta *Versailles Herri Ateneoa dira* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q655117
* Commonscat Multimedia: Versalles, Buenos Aires

---

* **Identifikadoreak**
* BNA: 000030865
* **Lekuak**
* OSM: 2222108

 |

* Wd Datuak: Q655117
* Commonscat Multimedia: Versalles, Buenos Aires
Secutorearen forma duen aizto baten eskutokia. Ezkutu, kasko eta eztapa bereizgarriak ikus daitezke
**Secutor**ra (pluralean *secutores*), Antzinako Erromako gladiatore mota bat zen. Erromatar jokoetan parte hartzen zuten gladiatore motetatik, gauza gutxien zeramatzana zen.

Bere armak honako hauek ziren:

* Ezpata bat (gladiuma) edo sastakai bat (pugio).
* Laukiluze formako ezkutu txiki bat.
* Kasko esferiko bat.

*Secutorea* (jazartzailea), mirmiloiaren antzera armatua zegoen.

Uste denez, K.a. 50 inguruan agertuko zen gladiatore mota hau. Secutorea, bereziki prestatua zegoen reziarioaren aurka borrokatzeko, sare bat eta hiruhortz batekin armatutako gladiatore mota bat.

Ekipamendu urriak, borrokan azkar mugitzea ahalbidetzen zien.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1231569
* Commonscat Multimedia: Secutores

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1231569
* Commonscat Multimedia: Secutores
**Sortzez Garbiaren eliza** Aezkoako Aribe udalerrian 1943. urteko kristiau eliza bat da, neogotiko estiloan.

Eraikina
--------

Oinplanoa hiru habeartekoa da, alboetako habearteek bi atal dituzte eta erdikoa zabalagoa eta luzeagoa da, hirukoa. Pilare prismatikoek banatzen dituzte, eta pilare horiek zutabeerdiak dituzte atxikita, arku zorrotzei eusteko. Erdiko habearteak burualde zuzena du, eta oinplano osoa nerbiatura tolestuko eta sekzio angeluzuzeneko gurutze-ganga bakunez estalita dago. Burualdean, ganga gallonatu bat dago (makilak ditu). Kanpoaldean, burualde hori elizaren aldi berean eraiki zen parrokia-etxeak luzatzen du, eta estilo berekoa da.

Barrualdeak eta kanpoaldeak hormak luzituta dituzte eta perimetro osoak harri arrosazko zokalo bat du. Nabearen oinaldeko horman ate angeluzuzen bat dago, eta haren gainean koruari dagokion leiho biribil txiki bat. Eraikin osoa teilaz estalita dago, aldapa nabarmenean, elurrak hainbeste astintzen duen pirinio-gune honi dagokion bezala. Barrualdean, bai burualdean, bai alboko kaperetan, arotzeria neogotikoko hiru aldare daude, Sortzez Garbiaren Ama Birjinari (erdikoa) eta San Antoniori eta Sorospen Perpetukoaren Ama Birjinari (albokoak) eskainiak. Epistolaren aldeko kaperan gurutziltzatutako Kristoa dago, eta korurako igoeran Arrosarioko Ama Birjina, biak XIX. mendekoak.

Erreferentziak
--------------

* *Gran Enciclopedia de Navarra | ARIBE.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-06).

Ikus, gainera
-------------

* Aribe
* Aezkoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109945888

 |

* Wd Datuak: Q109945888
Irudian, urdin koloreko zirkunferentzia gidatzailea da, eta beltza koloreko zirkunferentzia **sortzailea** da. Horri lotutako puntu batek epitrokoide deituriko irudia sortzen du: gorri koloreko kurba.
Geometrian, **sortzailea** ardatz batekiko biratuz edo arau batzuen arabera higituz, irudi geometriko bat sortzen duen puntua, lerro zuzena edo lerro makotua da. Adibidez, lerro zuzen batek (sortzaileak), beraren paraleloa den ardatz baten inguruan biratuz, zilindro bat sortzen du.

Sortzailea lerro zuzen bat beste zuzen gidatzaile (biraketa-ardatz deiturikoa) baten inguruan biratzen bada, gainazal konikoa, zilindrikoa eta abar sortuko du. Sortzailea kurba bat bada, genera esferak, elipsoideak eta abar sortuko ditu. gidatzaile bat edo gehiagoren gainean higitzen bada, gainazal erregelatu bat sortzen du.

Sortzailea lerro makotu bat izan daiteke, esaterako, zirkunferentzia bat biratzen dena beste zirkunferentzia gidatzaile baten gainean, ukituz. Berari lotutako puntu batek erruleta zikloidal deituriko ibilbide makotua sortzen du.

Ikus, gainera
-------------

* Hipozikloidea
* Astroidea
* Superelipsea
* Biraketa-solidoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q549388
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q549388
Psikologian, **sinestesia** bi zentzumen edo gehiago loturik agertzen direneko fenomeno neurologikoa da. Adibidez, zifrak koloreekin; (1 zifra berdearekin, 2 zifra gorriarekin...) Bi zentzumen nahi gabe eta modu automatikoan lotzen dituen pertsona **sinestesikoa** dela esaten da.

Sinestesia biztanlerian
-----------------------

Estatistikoki, ehun pertsonatik bat sinestesikoa da eta fenomeno hau ohikoagoa da emakumeengan gizonengan baino. Sinestesiko batzuk sentsibilitate musikal ez-ohikoa dute eta batzuek bereizten eta identifikatzen dituzte soinuak inolako erreferentziarik gabe. Kreatibitatea sinestesiaren beste ezaugarri bat da, adibidez, Kandinsky margolariak koloreak entzuten omen zituen, horregatik, batzuetan, ikur musikalak marrazten zituen.

Historian zehar pertsonai ospetsu sinestesiko ugari egon dira. Historia dokumentuetatik ateratako informazioarekin uste da, sinestesikoak zirela: Francisco de Quevedo, Vincent van Gogh, Alexander Scriabin, edo Nikolai Rimsky-Korsakov.

Musika noten eta koloreen arteko harreman sinestesikoa.

Azalpen biologikoa
------------------

Izaera hau, X kromosomari lotuta dagoela uste da. Ikerketa ugarik 4 hilabeteko ume guztiek sinestesikoak direla frogatu dute, neuronen konexio sinaptikoak oraindik lotuta daudelako, espezializatu gabe. Umeak hazten direnean, kondizio hau desagertzen da, neuronen konexio sinaptiko bakoitza espezializatzen delako, konexio batzuk desagertzen. Pertsona sinestesikoetan konexio hauek ez dira guztiz desagertzen.

Sinestesia mota nagusiak
------------------------

Sinestesia mota ugari daude. Hauek dira mota nagusiak:

* Lexikotik dastamenera: Hitz baten ahoskera gustu-sentsazio bat eragiten du ahoan. Sinestesia-kasu ezohiko bat da.
* Kolorezko grafemak: Aurkitu ahal den ohikoenetako bat da. Edozein letra, zeinu edo zenbaki kolore batekin zuzenki erlazionatzea da.
* Kolorezko musika: Kolore desberdinak bistaratu, musikaren ezaugarri batzuen arabera, tinbrea, maiztasuna...

Bibliografia
------------

* Ana Galarraga. "Sinestesia: berezko errealitate areagotua" *Elhuyar aldizkaria*. 2016/06/01 322. zenbakia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13258
* Commonscat Multimedia: Synesthesia

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4184220-0
* LCCN: sh85131632
* NKC: ph486119
* AAT: 300065275
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* OMIM: 612759
* MeSH: D000080311

 |

* Wd Datuak: Q13258
* Commonscat Multimedia: Synesthesia
Medikuntzan eta psikologian, **sindromea** klinikoki antzeman daitezkeen eta aldi berean agertzen diren ezaugarri, zeinu, sintoma eta fenomenoen multzoa da, eta askotan, horietako baten agerpenak gainerakoak ere existi daitezkeela adierazten dio medikuari.

Azken aldian **sindrome** hitza medikuntzatik kanpo ere erabili izan da elkarrekin agertzen diren fenomenoen multzoak izendatzeko.

Sindrome batzuk, esaterako Down sindromeak, jatorri bakarra daukate; beste batzuk berriz, esaterako Parkinson sindromeak kausa posible anitz izan ditzake. Beste kasu batzuetan, sindromearen zergatia ezezaguna da.

Sindrome hitza grezieratik dator (συνδρομή, *sundromē*) eta "sintomen aldibereko agerpena" esan nahi du (σύν, *syn*, "elkarrekin" eta δρόμος, *dromos*, "bidea").

Sarritan, jatorriz sintomen multzo bat adierazteko erabili izan den sindrome izenak geroago ere, nahiz eta azpian dagoen kausa aurkitu, erabiltzen jarraitzen da; baita funtsezko kausa batek baino gehiagok sindrome bera ekoizten dutenean ere.

Sindrome asko eponimoak dira, alegia aurkitzailearen izena daramate. Esate baterako, Down sindromea, Churg-Strauss sindromea, Gilbert sindromea edo Klinefelter sindromea.

Beste adibide ezagun batzuk:

* HIESa edo Hartutako Inmuno Eskasiaren Sindromea.
* Diabetesa edo sindrome metabolikoa.
* Sindrome nefrotikoa.
* POEMS sindromea: Ingelesez, ***P**olyneuropathy, **O**rganomegaly, **E**ndocrinopathy/Edema, **M**-protein, **S**kin abnormalities*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q179630
* Commonscat Multimedia: Syndromes

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119470084 (data)
* LCCN: sh85131629
* NKC: ph136548
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:225
* MeSH: D013577

 |

* Wd Datuak: Q179630
* Commonscat Multimedia: Syndromes
**Møns Klint** Danimarkako Møn uharteko itsaslabar zuri ezaguna da. Natur erreserba dira.

Labarrak
--------

Sei kilometro luzatzen dira itsaslabarrak, Liselund parketik hasi eta itsasargiraino. 100 metrotik gorako garaiera dute, punturik altuena Dronningestolen (128 m.) izanik. Ibilbide batek itsaslabar guztiak goitik zeharkatzen ditu.

Geologia
--------

Klera zurizko itsaslabarrak dira. Duela 70 milioi urte itsasoan bizi ziren Coccolitoforo alga mikroskopikoen milioika oskolen sedimentazioz eta glaziarrek eragiten zuten presioaren konpaktazioz osatu zen. Duela 11.000 urte Izotz Aroa amaitu eta glaziarrak urtzerakoan labarrak altxatu egin ziren.

2007an Geocenter Møns Klint interpretazio zentroa ireki zen, bertan azaltzen da Møns Klinten historia geologikoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1517331
* Commonscat Multimedia: Møns Klint

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1517331
* Commonscat Multimedia: Møns Klint
**Wayne konderria** (ingelesez: *Wayne County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fairfield da. 2010eko zentsuaren arabera 16.760 biztanle zituen, Wayne kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wayne konderriak 1.853,1 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,33 ura dira. Beste 1.848,77 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.760 pertsonetatik 16.516 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 176 dira. 40 beltzak edo afroamerikarrak. 26 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 70 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 105 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Wayne County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113793
* Commonscat Multimedia: Wayne County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146594354
* LCCN: n81124758
* NARA: 10037114
* **Lekuak**
* OSM: 1801539
* TGN: 1003003

 |

* Wd Datuak: Q113793
* Commonscat Multimedia: Wayne County, Illinois
**Wayne konderria** (ingelesez: *Wayne County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Richmond da. 2010eko zentsuaren arabera 68.917 biztanle zituen, Wayne kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wayne konderriak 1.047,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,74 ura dira. Beste 1.040,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 65,81 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 68.917 pertsonetatik 63.126 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.804 dira. 3.349 beltzak edo afroamerikarrak. 140 amerikar natiboak ziren eta 44 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 522 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 102 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.634 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502959
* Commonscat Multimedia: Wayne County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152462558
* ISNI: 0000 0004 0644 3857
* LCCN: n82032111
* **Lekuak**
* OSM: 1802233
* TGN: 1003004

 |

* Wd Datuak: Q502959
* Commonscat Multimedia: Wayne County, Indiana
**Solido esekiak** uretan koloide gisa edo uraren mugimenduaren ondorioz esekiduran dauden partikula txiki solidoei dagozkie. Esekitako solidoak sedimentazioaren bidez deusezta daitezke, baldin eta haien tamaina edo dentsitatea konparatiboki handia bada edo iragaziz. Uraren kalitatearen eta hondakin-uren edo, oro har, hondakin-uren erresistentziaren adierazle gisa erabiltzen da. Diseinu-parametro garrantzitsua da Hondakin-uren arazteko prozesuetarako.

Azalpena
--------

Solido esekiak garrantzitsuak dira, poluitzaileak eta patogenoak partikulen gainazalean garraiatzen baitira. Zenbat eta txikiagoa izan partikularen tamaina, orduan eta handiagoa izango da partikula-masa unitateko azalera osoa (gramotan), eta, beraz, handiagoa izango da garraiatuko den karga kutsatzailea.

Kentzea
-------

Solido esekiak kanporatzeko, sedimentazio- eta/edo ur-iragazkiak erabili ohi dira (normalean, udal-mailan). Ur-hornidura batean esekitako solido gehienak ezabatzean, ur adierazgarria uraren kalitatetik hurbil jartzen da. Ondoren, desinfektatu egin behar da, esekitako solidoen gainerako kantitate txikiarekin lotutako patogeno flotatzaile aske edo patogeno guztiak ez-eraginkorrak direla ziurtatzeko.

Iragaztearen eraginkortasuna
----------------------------

Oihalezko iragazki sinple bat erabiliz gero (kotoizko sariketa tolestua), asko murrizten da uretan garraiatutako koleraren karga, eta oso pobreek erabiltzeko egokia da. Kasu horretan, desinfekziorako metodo teknologiko egoki bat gehitu daiteke, adibidez, uraren eguzki-desinfekzioa.

Orokortze horren salbuespen garrantzitsu bat lurrazpiko urak artsenikoz kutsatzea da; izan ere, artsenikoa oso kutsatzaile larria da, eta disolbagarria da; beraz, ez da ezabatzen esekitako solidoak kanporatzen direnean. Hori dela eta, oso zaila da ezabatzea, eta ur-iturri alternatibo bat aurkitzea da, askotan, aukerarik errealistena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Grundfos India.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q905309
* **Identifikadoreak**
* GND: 4053818-7
* NKC: ph124113
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q905309
**Sección Femenina** (euskaraz: «emakume-atal») Falange Española alderdiaren emakumezko adarra izan zen, eta ondoren FET y de las JONSena. Sección Femenina Madrilen eratu zen 1934an, eta berrogei urtez funtzionatu zuen, Franco jenerala hil eta, ondorioz, erregimena desmuntatu ondoren desegin zelarik.

Hasierak
--------

Espainiako Falangeak kidetza ukatu zien Pilar Primo de Rivera, Carmen Primo de Rivera, Inés eta Dolores lehengusinak eta Luisa María Aramburu, haien laguna zenari emakumezkoak izateagatik. Aldiz, Sindicato Universitario Español (SEU) delakoan sartzea gomendatu zitzaien eta bertan ezagutu zituzten beste emakume batzuekin Sección Femenina sortu zuten.

Pilar Primo de Rivera Falangearen fundatzailearen arrebak hasieratik amaiera arte zuzendu zuen. Buruzagi Nazionalaren katolizismo sutsuz bustita, Falangearen adar femeninoak Elisabet Katolikoa eta Santa Teresa Jesusena hartu zituen bere ekintzaren eredu eta ikur gisa. Bere garaian, Sección Femeninak botere ia monopolistikoa izatera iritsi zen, diktadura frankistan zegoen erakunde femenino bakarra baitzen.

### Hezkuntza Fisikoa eta amatasuna

Pilar Primo de Riveraren aburuz, emakumeen hezkuntza fisikoaren ondorio zuzena zen haien seme-alaben osasunaren sendotasuna, beraz kirola amatasunari egon zen lotuta. Hori dela eta hainbat kirol txapelketa antolatzen zituzten, saskibaloiaren kasuan, 1940. urtean ospatu zuten lehenengo txapelketa nazionala. Saskibaloia, eski, igeriketa, hockey eta eskubaloiarekin batera emakumezkoak egin zezaketen kirolen artean zegoen, izan ere, horiek haien feminitatea sustatzen zuen, ez atletismoa bezala, zeina gizonezkoei bideratzen zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Sánchez, María Luisa Zagalaz.  (2001). «La educación física femenina durante el franquismo: La sección femenina» *Apunts: Educación física y deportes* (65): 6–16. ISSN 1577-4015. (Noiz kontsultatua: 2022-11-12).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)**  *La educación física femenina durante el franquismo. La sección femenina - INEFC.*  (Noiz kontsultatua: 2022-11-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2121301
* Commonscat Multimedia: Sección Femenina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140773032
* BNE: XX93036
* BNF: 16182837v (data)
* CANTIC: a10242557
* GND: 16158611-9
* LCCN: n84175010
* CiNii: DA07821027
* SUDOC: 113391293
* BIBSYS: 90151834

 |

* Wd Datuak: Q2121301
* Commonscat Multimedia: Sección Femenina
**Sorkuntza eta deuseztatze eragileak**mekanika kuantikoan, eta batez ere oszilatzaile harmoniko kuantikoaren eta partikula ugariko sistemen azterpenean aplikazio zabala duten eragile matematikoak dira.  Deuseztatze eragilea eta sortze eragilea elkarren adjuntuak dira.

Eskailera operadore quantum osziladore harmoniko
------------------------------------------------

Osziladore harmoniko kuantikoaren testuinguruan, "eskailera eragile" gisa uler daitezke, oszilatzailearen sistemari energia kuantoak gehitu (sortze eragileak) edo kentzen (deuseztatze eragileak) dizkiotelarik.

Sorkuntza/deuseztatze eragileak ezberdinak dira bosoientzat (spin osoa) eta fermionientzat (spin erdi-osoa) haien uhin-funtzioen simetria ezberdintasunengatik.Schrödingerren ekuazioa, dimentsio bakarreko oszilatzaile harmoniko baten potentzialarekin ebatziz eta aldagai aldaketa egokiak eginez. Honakoak dira hauen adierazpenak momentu linealaren eta posizioaren eragileen funtzioan:

{\displaystyle {\displaystyle {\hat {a}}={\frac {1}{\sqrt {2}}}({\hat {X}}+i{\hat {P}}),\qquad {\hat {a}}^{\dagger }={\frac {1}{\sqrt {2}}}({\hat {X}}-i{\hat {P}})}}

  

{\displaystyle }

Oin-oharrak
-----------

1. ↑  (Txantiloi:Harv

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q902336

 |

* Wd Datuak: Q902336
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Vincenten angina** edo **gingibitis ultzeroso nekrotizatzailea** bakterio batzuek ahoan eragindako infekzioa da, lesio ultzerosoak eta hantura sortzen dituena hortzoietan eta amigdaletan. Garai batean ohikoa izan arren, gaur egun gaixotasun arraroa da, ahoaren higienea asko hobetu delako herrialde gehienetan. Urria izan arren, larria izan daiteke, eta era egokian tratatu ezean ondorio gaiztoak eragin ditzake (besteak beste, bakteriemia eta infekzio metastasiko barreiatua). Hyacinthe Vincent medikuaren omenez du izen hori.

Etiologia
---------

Gaitz honen atzean bakterio anaerobio batzuk daude. Bi bakterioen elkarketak sortzen du kasu gehienetan gaixotasuna: *Fusobacterium necrophorum* eta *Borrelia vincentii*. Treponema generoko hainbat espiroketak ere Vincenten anginaren eragileak dira.

Tabakismoak, estresak eta aho-higienearen ezak gaitzaren agerpena errazten dute. Baita immunitate-sistemaren egoera ahulak ere.

Sintoma klinikoak
-----------------

Honako hauek dira nagusiak:

* hantura, lesio ultzerosoak eta odola hortzoietan eta amigdaletan
* sukar arina
* halitosia
* eztarriko mina
* hainbat kasutan, gongoil linfatikoen hantura

Diagnostikoa
------------

Ohiko sintomatologia duten gaixoei lagin bat hartzen zaie ahotik gaitzaren diagnostikoa baieztatzeko: isipu esteril batekin ahoan dauden lesio ultzerosoetatik lagin batzuk hartzen dira, eta frotis bat prestatzen da. Gram tindaketa aplikatu ostean ohiko bi patogenoen presentzia antzematen da: espiroketa Gram negatiboak (*Borrelia*) eta bazilo fusiforme luzeak, Gram negatiboak (*Fusobacterium*)

Tratamendua
-----------

Infekzioa sendatzeko ahoa ondo garbitu behar da irakuzketen bidez: ur gaziaren irakuzketak egiten dira, eta baita ur oxigenatuarenak ere. Odontologoek aho garbiketa sakona egin beharko dute, kaltetutako ehunak onera ekartzeko.

Antibiotikoen artean penizilina da aukerakoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q539465
* Commonscat Multimedia: Acute necrotizing ulcerative gingivitis

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85054981
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* CIE-10: A69.1
* CIE-9: 101
* DiseasesDB: 13866
* MedlinePlus: 001044
* MeSH: D005892
* **Kimikako identifikadoreak**
* KEGG: H01440

 |

* Wd Datuak: Q539465
* Commonscat Multimedia: Acute necrotizing ulcerative gingivitis
**Wayne konderria** (ingelesez: *Wayne County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Corydon da. 2010eko zentsuaren arabera 6.403 biztanle zituen, Wayne kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wayne konderriak 1.365,32 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,44 ura dira. Beste 1.360,87 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,69 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.403 pertsonetatik 6.313 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 69 dira. 17 beltzak edo afroamerikarrak. 12 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 15 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 45 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485460
* Commonscat Multimedia: Wayne County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143074326
* LCCN: n81035037
* NARA: 10038880
* **Lekuak**
* OSM: 1790076
* TGN: 2000653

 |

* Wd Datuak: Q485460
* Commonscat Multimedia: Wayne County, Iowa
**Wayne konderria** (ingelesez: *Wayne County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Waynesboro da. 2010eko zentsuaren arabera 17.021 biztanle zituen, Wayne kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wayne konderriak 1.905,33 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,02 ura dira. Beste 1.901,31 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,93 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.021 pertsonetatik 15.812 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 277 dira. 975 beltzak edo afroamerikarrak. 51 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 30 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 140 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Wayne County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494970
* Commonscat Multimedia: Wayne County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126711600
* ISNI: 0000 0004 0442 7992
* LCCN: n83213683
* NARA: 10040162
* **Lekuak**
* OSM: 1848224
* TGN: 2001927

 |

* Wd Datuak: Q494970
* Commonscat Multimedia: Wayne County, Tennessee
**Wayne konderria** (ingelesez: *Wayne County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lyons da. 2010eko zentsuaren arabera 93.772 biztanle zituen, Wayne kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wayne konderriak 3.582,09 kilometro koadro ditu. Horietatik 2.018,18 ura dira. Beste 1.563,9 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 26,18 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 93.772 pertsonetatik 88.794 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.476 dira. 2.743 beltzak edo afroamerikarrak. 201 amerikar natiboak ziren eta 24 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 465 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 59 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.486 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56146
* Commonscat Multimedia: Wayne County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150086188
* ISNI: 0000 0004 0405 425X
* LCCN: n79099293
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1838139
* TGN: 7014600

 |

* Wd Datuak: Q56146
* Commonscat Multimedia: Wayne County, New York
**Wayne konderria** (ingelesez: *Wayne County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wayne da. 2010eko zentsuaren arabera 42.481 biztanle zituen, Wayne kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wayne konderriak 1.326,36 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,88 ura dira. Beste 1.310,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 32,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 42.481 pertsonetatik 41.924 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 218 dira. 74 beltzak edo afroamerikarrak. 106 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 72 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 295 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495126
* Commonscat Multimedia: Wayne County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145441810
* ISNI: 0000 0004 0441 7540
* LCCN: n82116601
* **Lekuak**
* OSM: 1913199
* TGN: 2002299

 |

* Wd Datuak: Q495126
* Commonscat Multimedia: Wayne County, West Virginia
**Waynesboro city konderria** (ingelesez: *Waynesboro city County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua (Virginia) da. 2010eko zentsuaren arabera 21.006 biztanle zituen, Waynesboro city kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Waynesboro city konderriak 39,37 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,42 ura dira. Beste 38,95 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 533,55 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.006 pertsonetatik 18.041 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.337 dira. 2.176 beltzak edo afroamerikarrak. 50 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 154 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 29 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 551 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479090

 |

* Wd Datuak: Q25479090
**Villa Ariatza** Getxo udalerriko Areeta Auzoan, Zugazarteko 51 zenbakian kokatzen da.
Manuel María Smithek 1925. urtean eraikitako jauregi-arkitekturaren eraikin bikaina da. Tomas Allende Alonsok erositako eta 1925. urtean bi seme-alaben artean banatutako orube zabalago batean altxatutako eraikina da. Kai Alde eta Villa Ariatza finkak osatzen ditu.
Garai batean Abrako Itsas Klubaren egoitza izan zen, baina egun, atentatu baten jomuga izan ondoren, itxit zuten. 2004an inauguratu zen Ercilla Embarcadero Hotela. Gaur egun arte.

Eraikina
--------

Villa Ariatza etxea euskal molde berriaren estiloko eraikina da, baina baditu ingeles jatorriko elementu batzuk.

Lau aldeak agerian dituen eraikina da, oin lauangeluarrekoa. Perfil mugitua du, bi isuriko teilatu asimetrikoa eta altxaeran erdisotoa, behe-oina, beste oin bat eta ganbara bereizten dira.
Bi fatxada interesgarri dauzka, baina aski da Zugazarte kaleari begira dagoena definitzea. Baoak era irregularrean irekitzen dira, eta era askotakoak dira. Behe-oinean aipagarria da erdialdeko sarrera, eskalinataren gaineko erdi-puntuko arkuak eratua, eta alboan alde bateko fatxadara luzatzen den zurezko egutera dintelduna altxatzen da kolomen gainean. Bigarren mailako sarrera bat zabaltzen da zutiko angeluduneko ataripean. Altueran erdi-puntuko bao biki bat, begiratoki irten poligonal bat eta, ataripearen gainean, balkoi korritu bat ikus daitezke. Ganbaran lau leiho dinteldun zabaltzen dira alboetan arnasbide triangeluar bi dauzkatela. Balkoietako baoetan tornuan landutako eskudelak ageri dira, besteak itxita daude.
Eraikina silarri txiki entokatuaz egina dago, baina eskantzuak eta baoen inguruak silarriz eginak dira. Ganbara, ageriko adreiluz egina, itxurazko zurezko bilbaduraz dekoratuta dago.

Galeria
-------

* Lehioak.Lehioak.
* Ikuspegia Pasealekutik.Ikuspegia Pasealekutik.
* Ikuspegi orokorra.Ikuspegi orokorra.
* Ikuspegi orokorra Zugazartetik.Ikuspegi orokorra Zugazartetik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65559948
* Commonscat Multimedia: Buildings in Getxo

---

 |

* Wd Datuak: Q65559948
* Commonscat Multimedia: Buildings in Getxo
**Wagoner konderria** (ingelesez: *Wagoner County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wagoner da. 2010eko zentsuaren arabera 73.085 biztanle zituen, Wagoner kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wagoner konderriak 1.529,84 kilometro koadro ditu. Horietatik 75,42 ura dira. Beste 1.454,42 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 47,77 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 73.085 pertsonetatik 57.136 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.488 dira. 2.669 beltzak edo afroamerikarrak. 7.119 amerikar natiboak ziren eta 25 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 995 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 54 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 5.087 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489457
* Commonscat Multimedia: Wagoner County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126666099
* LCCN: n80056780
* **Lekuak**
* OSM: 1822246
* TGN: 2001695

 |

* Wd Datuak: Q489457
* Commonscat Multimedia: Wagoner County, Oklahoma
**Seshat**, "Liburuen Anderea", idazketa eta historiaren jainkosa, liburutegien babeslea egiptoar mitologian. Denbora ere neurtzen zuen, Egutegia eta Astronomiaren Anderea da. Eraikitzaile eta arkitektoekin lotua "Eraikitzaileen Anderea" zen.

Ikonografia
-----------

Buruan izar bat duen emakumea, arku bat eta bi lumatan amaitua, edo beherantz begira dauden bi adarretan. Idazketa paleta bat eta idazluma bat daramatza, baita apaburu txiki bat eta palmondo hosto bat ere. Lehoinabar larru batekin estalia doa.

Mitologia
---------

Jainkosa arkaikoa, Tinitar garaitik ezaguna, kutsu zerutiarra izan zezakeena. Lur sakratuak neurtu, orientatu eta kalkulatzeaz arduratzen zen, behar bezala eraiki ahal zitezen, planoak gainbegiratzen zituen eta izarrak zaintzen zituen bere kalkuluak egiteko. "Sortze zeremonia" eta "soka tinkatzea" errituetan parte hartzen zuen. Faraoiaren *aholkularia* da tenpluen sorkuntzan.

Tot edo Atumen emaztea, botere magikoak zituen. Erregearen hilezkortasuna bermatu eta Heliopolisko zuhaitz sakratuan, *peséa*, *Biziaren Zuhaitza*, faraoiaren erregealdiaren urte kopurua idazten zuen.

Sinkretismoa
------------

Isis edo Neftisen formatzat hartua izan zen. Testuren batzuetan, Thot jainkoaren alde femenino bezala agertzen da.

Epitetoak
---------

"Liburuen Anderea", "Idazketaren Anderea", "Biribilkien Etxeko Anderea" eta "Eraikitzaileen Anderea" deitua izan zen.

Gurtza
------

Hermopolis Magnan gurtua izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q478490
* Commonscat Multimedia: Seshat

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 74734566
* GND: 122440455
* SUDOC: 249776685
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q478490
* Commonscat Multimedia: Seshat
**Morgan konderria** (ingelesez: *Morgan County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fort Morgan da. 2010eko zentsuaren arabera 28.159 biztanle zituen, Morgan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Morgan konderriak 3.350,78 kilometro koadro ditu. Horietatik 34,47 ura dira. Beste 3.316,3 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,12 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.159 pertsonetatik 26.876 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 9.506 dira. 755 beltzak edo afroamerikarrak. 102 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 135 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 35 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 246 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312748
* Commonscat Multimedia: Morgan County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139571324
* LCCN: n82010500
* **Lekuak**
* OSM: 1411324
* TGN: 2000235

 |

* Wd Datuak: Q312748
* Commonscat Multimedia: Morgan County, Colorado
***Morfina***, jatorriko izenburua gaztelaniaz ***La Morfina*** XIX. mende amaierako eta XX. mende hasierako Santiago Rusiñol egile katalanaren margolan ezaguna da, egile honen garrantzitsuenetariko bat. *Morfina* 1894an margotu zuen.

Azalpenak
---------

Egileak ondo asko ezagutzen zuen morfinaren mundua ezen bera droga horren erabiltzaile izan baitzen. XIX. mendearen bukaeran morfina aberatsen artean modako droga bihurtu zen. Hasieran, analgesiko moduan erabiltzen bazen, laster pertsona haiek adikzioan erortzen ziren eta urtetan morfinarekiko dependentziapean gelditzen ziren. Emakumeen artean ere zabaldu zen droga hau nahiz eta ondo ikusita ez egon.

Margolan honetan intimitateko irudi bat dakusagu. Gazte batek, antza gaixoa (horrela adierazten du manta baten hori kolorea), morfina dosia hartu ondoren haren eragina ezagutzen ari da; azken hau eskuaren gogortasunean eta aurpegieran ikus daiteke; modu batez orgasmo bat ematen du eta hortik dator margolanak trasmititzen duen ezinegona. Irudia erotikoa da: neska gaztea da, kamisoi batez jantzita, ilea nahasia...

Santiago Rusiñolek ere margolan hau baino lehen "Morfina aurretik" izeneko beste bat egin zuen; hartan neska bera morfina prestatzen ikus daiteke.

Egilearen sinadura beheko eskuineko izkinan irakur daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5967388

 |

* Wd Datuak: Q5967388
**Morgan konderria** (ingelesez: *Morgan County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Madison da. 2010eko zentsuaren arabera 17.868 biztanle zituen, Morgan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Morgan konderriak 918,46 kilometro koadro ditu. Horietatik 18,83 ura dira. Beste 899,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,05 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.868 pertsonetatik 13.308 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 494 dira. 4.199 beltzak edo afroamerikarrak. 45 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 106 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 17 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 193 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q493083
* Commonscat Multimedia: Morgan County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150103319
* LCCN: n81023226
* NARA: 10039098
* **Lekuak**
* OSM: 1020507
* TGN: 2000395

 |

* Wd Datuak: Q493083
* Commonscat Multimedia: Morgan County, Georgia
**Sorginaren Txabola** (*Chabola de la Hechicera* gaztelaniaz) Arabako Elvillar herrian kokaturik dagoen trikuharria da.

Álvaro de Gortazarrek eta Carlos Saenz de Tejadak aurkitu zuten 1935ean. 1936an Jose Migel Barandiaranek indusi zuen; eta 1974an, Juan Maria Apellanizek.

Bederatzi harlauzez eta estalkia eratzen duen lauzaz osatua dago. Hiru harlauza handik estalkia egiten duen harlauzari eusten diote. Pasabidea bost harlauzez osatua dago. Trikuharria aurkitu zutenean estalkiz egiten duen lauza hirutan zegoen hautsita.

Estalkia konpondu ondoren, ustez bere jatorrizkoa den tokira igo zuten berriz. Harrien azpian ehortzitako pertsonak gutxienez 39 dira eta tresna batzuk ere aurkitu dira: harrizko bi mailu, aizkora bat, buztinezko ontziak...

2010 eta 2014 artean, Arabako Foru Aldundiaren eskariz, UPV-EHUko Javier Fernandez Eraso eta Jose Antonio Mujika Alustiza irakasleek indusi eta ikertu zuten.

Gaur egun, trikuharrian aurkitutako giza aztarnak nahiz tresnak Arabako Arkeologia Museoan daude, horietako batzuk erakusgai daudela.

Abuztuan, herriko festen aurretik, akelarrea ospatzen da trikuharriaren inguruan.

Monumentu kalifikatua
---------------------

2011ko uztailaren 26ko, 183/2011 dekretuan, Arabako Lurralde Historikoko behe-lurretako trikuharriak monumentu-multzo kategoriako kultura-ondasun gisa sailkatu ziren.

Arabako Lurralde Historikoko behe-lurretako trikuharrien monumentu-multzoa hemen daude: Arabako Lautadan, Arabako Errioxan gehienbat, Lantaronen eta Kuartangon. Egitura, kronologia eta material aldetik Iberiar Penintsulako mesetako antzeko beste batzuekin izan dezake loturarik.Monumentu-multzoan sartzen diren trikuharriak hauek dira: Chabola de la Hechicera eta El Encinal (Elvillar); Lazaya, San Martín, Alto de la Huesera eta Los Llanos (Guardia); El Sotillo (Leza/Laguardia); La Mina eta La Lastra (Lantaron); Sorginetxe (Agurain); Aizkomendi (Donemiliaga); San Sebastián I, San Sebastián II, Gurpide Hegoa eta Gurpide Iparra (Kuartango) eta El Montecillo (Villabuena Araba).

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkaria, 152 zk. 2011-08-11

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko historiaurrea

Kanpo estekak
-------------

* Arabako trikuharriak
* Trikuharriak Euskal Herrian
* Aralarko trikuharrien ibilbidea
* Eusko Jaurlaritza: "Chabola de la Hechicera trikuharria". *Euskal Kultura Ondarea osatzen duten elementuen inguruko informaziorako eta geolokalizaziorako sarbidea. Eusko Jaurlaritza.*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8344449
* Commonscat Multimedia: Sorginaren Txabola-Chabola de la Hechicera

---

 |

* Wd Datuak: Q8344449
* Commonscat Multimedia: Sorginaren Txabola-Chabola de la Hechicera
**Sorginenea Gasteizko Emakumeen Etxe Elkartea** Gasteizen sortu zen eta 2019ko irailaren 21ean ireki zituen ateak.

Emakumeek emakumeentzat kogestionatutako espazioa eta elkartea da, feminista, inklusiboa, segurua, irisgarria, malgua eta elkargune moduan sortua izan zena.

Elkarteak jardueren jarraikortasuna eta egonkortasuna bermatzeko proiektua dauka. Bere helburua da, batetik, emakumeen oinarrizko eskubideak babestea eta autonomia sustatzea, haien aniztasunak errespetatuta, eta, bestetik, gizartea eraldatzea, jarduera, liburutegi eta ikastaroen bidez.

Etxanobe jauregian dauka bere kokalekua, Gasteizko Alde Zaharrean, emakumeen topalekua izateko.

Eleen Ganbara izeneko biblioteka dago bertan, emakumeei buruzko, emakume gaiei buruzko eta emakumeek idatzitako liburuak jasotzen dituena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Amenabar, Anakoz.  (2019-09-18). «Sorginenea, feminismoan eragiteko akuilua» *Alea*.
2. ↑    *Etxea.* .
3. ↑    *Elkartea.* .
4. ↑    *Sorginenea In Kulturklik.* .

Kanpo estekak
-------------

Sorginenearen web-orria.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q102183114

 |

* Wd Datuak: Q102183114
**Whiteside konderria** (ingelesez: *Whiteside County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Morrison da. 2010eko zentsuaren arabera 58.498 biztanle zituen, Whiteside kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Whiteside konderriak 1.804 kilometro koadro ditu. Horietatik 31,8 ura dira. Beste 1.772,2 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 32,43 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 58.498 pertsonetatik 56.718 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.455 dira. 705 beltzak edo afroamerikarrak. 90 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 269 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 35 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 679 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Whiteside County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490972
* Commonscat Multimedia: Whiteside County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129000934
* LCCN: n80046273
* NARA: 10039312
* **Lekuak**
* OSM: 1357318
* TGN: 2000538

 |

* Wd Datuak: Q490972
* Commonscat Multimedia: Whiteside County, Illinois
**Gizonezkoen jauzi-handia proba 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetako snowboardean** otsailaren 14tik otsailaren 15era jokatu zen Big Air Shougangen. 

Aurreko txapelduna Sébastien Toutant zen. Kyle Mack 2018ko zilarrezko domina eta Billy Morgan brontzezko domina ez ziren Joko Olinpikoetarako sailkatu. 2021-22ko FIS Snowboardeko Munduko Kopan, Joko Olinpikoen aurretik bi jauzi handi proba bakarrik egin ziren, Jonas Bösiger eta Su Yimingek irabazitakoak. Mark McMorris da 2021eko munduko txapelduna, eta Max Parrot eta Marcus Kleveland dira zilarrezko eta brontzezko dominak, hurrenez hurren. Kleveland da 2019ko X-Games sarietako irabazlea, Sven Thorgren eta Mons Røislanden aurretik.

Emaitzak
--------

### Sailkapena

| Pos. | Ordena | Izena | Herrialdea | 1. txanda | 2. txanda | Onena | Oharrak |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110263878

 |

* Wd Datuak: Q110263878
SOV esaldi egitura, ezaugarri morfosintaktikoa: ingelesez ez du zentzu handirik, ez baita SOV hizkuntza, baina bai euskaraz, 'Nik ogia jan dut'
Komunztadura markak euskal aditzean (aginteko adizkietan).
**Morfosintaxia** morfologia eta sintaxi hitzetatik eratorritako terminoa da. Morfologia eta sintaxiaren arteko mugak ez zeuden argi eta bien nolabaiteko unitatea adierazteko, bien batura den morfosintaxi hitzak arrakasta handia izan du.

Morfologiak hitzen barneko egitura aztertzen du, eta sintaxiak, berriz, perpausen barneko egitura. Biak uztartuz eta gramatika arauei jarraituz osatzen dituzte hizkuntzek esanahaidun perpausa.

Euskarazko morfosintaxia
------------------------

Euskararen ezaugarri morfosintaktiko nagusiak bi dira: hizkuntza eranskaria dela, batetik, eta kasu ergatiboa duela deklinabidean. Deklinabide-kasuak izen sintagmari eransten zaizkio, izen sintagmaren azkeneko osagaiari hain zuzen, eta ez, latinean bezala, sintagmaren zati bakoitzari. Ergatiboari dagokionez, hizkuntza indoeuroparrek ez duten kasu bat da eta esaldi iragankorren egileari jartzen zaio. Euskaraz *-k* markaren bidez bereizten da.

Beste ezaugarri berezko bat aditzarekiko komunztadurarena da, hots, aditzak subjektuaren pertsona eta numeroa gordetzeaz edo islatzeaz gain, objektu zuzenarenak eta zeharkakoarenak ere biltzen ditu. Euskaraz ez dago, aldiz, izen sintagmaren mailako komunztadurarik.

Hitzen ordena ere hizkuntza baten ezaugarri morfosintaktikoa da, eta euskaraz askatasun handia dago elementuak perpausean azaltzeko orduan. Dena dela, neutrotzat har daitekeen egitura SOV erakoa da euskara, Subjektu-Objektu-Aditz hurrenkera markatzen duen hizkuntza da geurea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Morfosintaxia [Sareko Euskal Gramatika»] *www.ehu.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-06-04).
2. 1 2 3    «Euskararen egitura gramatikala: fonologia, morfosintaxia eta lexikologia - Euskara - Eusko Jaurlaritza - Euskadi.eus» *www.euskara.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-06-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1428721

 |

* Wd Datuak: Q1428721
**Natal probintzia** Hegoafrikako errepublika osatzen zuten lau probintzietako bat zen, 1910etik 1994ra bitartean. Ekialdean zegoen, Draghi mendien eta Indiako ozeanoaren artean, eta KwaZulu bantustana ere barne hartzen zuen. 55.281 km2 eta 2.145.018 biztanle (1985) Hiriburua: Pietermaritzburg. Ekonomia-jarduera nagusiak nekazaritza, abeltzaintza eta ikatz-meategiak ziren.

Historia
--------

1838. urtean boerrek Nataleko Errepublika sortu zuten zuluak garaitu ondoren. 1843an ingelesek menderatu eta boerrek Orange eta Transvaal probintzietara alde egin zuten. 1856an Natal Ingalaterrako erreinuko kolonia bihurtu zen. Hegoafrikako Gerran (Boerren Gerra, 1899-1902) boerrak Natalen sartu ziren, baina ezin izan zituzten ingelesak garaitu. 1910ean sartu zen Natal Hegoafrikar Batasunean, 1909an britainiar parlamentuak Hegoafrikako estatua onartu ondoren.

1960ko erreferendumean, Hegoafrikako Errepublikaren sorrerari «ez» esan zion probintzia bakarra izan zen.

80ko hamarraldiko azken urteetan, Natalen biolentzia-egoera etengabean izan ziren. 1994ko lehen hauteskunde demokratikoekin bukatu zen. Urte horretan bertan, probintzia egungo KwaZulu-Natal bihurtu zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q917867
* Commonscat Multimedia: Province of Natal

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 853153532495448820007
* GND: 4041275-1
* LCCN: n79020108
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q917867
* Commonscat Multimedia: Province of Natal