recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Frances Elizabeth "Betty" Snyder Holberton**, jaiotzez Frances Elizabeth Snyder (Filadelfia, Pennsylvania, Ameriketako Estatu Batuak, 1917ko martxoaren 7a - Rockville, Maryland, Ameriketako Estatu Batuak, 2001eko abenduaren 8a) ENIAC helburu orokorreko lehen konputagailu digitalaren sei programatzaileetako bat izan zen. COBOL lengoaiari eginiko hainbat ekarpen egitearen ondorioz da ezaguna nazioartean ere.

Lehen urteak eta hezkuntza
--------------------------

Holberton 1917an jaio zen Filadelfian. Pennsylvaniako Unibertsitateko lehen egunean, haren matematikako irakasleak esan zion hobe zuela etxean umeak hezten geratzea, matematiketan titulu bat lortzeko ahaleginean denbora galtzen ibili beharrean. Holberton kazetaritza ikasten hasi zen, garai horretan emakumeei bideratutako karrera unibertsitario bakanetakoa.

Ibilbide profesionala
---------------------

Bigarren Mundu Gerran, gizonak haien herrialdeetatik kanpo gudan zeuden bitartean, Ipar Amerikako armadak emakumeak behar zituen ibilbide balistikoen kalkuluetan lan egiteko. Moore School of Electrical Engineering-en kontratatu zuten Holberton *konputagailu* gisa, eta handik gutxira hautatua izan zen ENIAC konputagailua programatuko zuten sei emakumeetako bat izateko. Holberton eta haren bost lankideek (Jean Jennings Bartik, Kathleen McNulty Mauchly Antonelli, Marlyn Wescoff Meltzer, Ruth Lichterman Teitelbaum eta Frances Bilas Spence) programatu zuten ENIAC konputagailua elektronikoki kalkulu balistikoak burutzeko, nahiz eta lan horretarako "azpi-profesionaltzat" hartu zituzten. ENIACen egindako lanari esker, Emakumeak Teknologian Arrakastaren Nazioarteko Hall-en lekua lortu zuten.

Bigarren Mundu Gerraren ostean, Holbertonek lan egin zuen Remington Rand-en eta National Bureau of Standads-en. 1959an David Taylor Model Basin matematika aplikatuko laborategian, ikerkuntza saileko buruzagi izan zen programazio arloan. Lagundu zuen UNIVAC ordenagailu elektroniko digitalen katearen garapenean, idatzi egin zituen lehen programazio sortzaileko sistema eta lehen pakete estatistikoa, zeina AEBko lehen erroldan erabilia izan zen, 1950ean. Jonh Mauchly-rekin batera BINAC konputagailuaren C-10 instrukzioak garatu zituen. Horrez gain, parte hartu egin zuen COBOL eta FORTRAN programazio-lengoaien lehen estandarren garapenean, Grace Murray Hopper-ekin batera.

1997an, Ada Lovelace saria eman zioten; programazio arloan lor daitekeen sari gorenetako bat. Urte horretan bertan sartu zen Emakumeak Teknologian Arrakastaren Nazioarteko Hall-en.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *ENIAC Programmers Project - Email List.*  2008-12-12 (Noiz kontsultatua: 2018-04-11).
2. ↑   «Association for Women in Computing (AWC) - Ada Lovelace Awards» *www.awc-hq.org* (Noiz kontsultatua: 2018-04-11).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11636
* Commonscat Multimedia: Betty Holberton

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 52988994
* ISNI: 0000 0000 2149 8988
* LCCN: n80084529
* BIBSYS: 90293220

 |

* Wd Datuak: Q11636
* Commonscat Multimedia: Betty Holberton
**Elizabeth Blount** (1502-1540), "Bessie" bezala ere ezaguna, Sir John Blount eta Catherine Pershallen alaba zen. Ingalaterrako erregina zen Katalina Aragoikoaren ohorezko dama izan zen. Bere funtzioa betetzen zuen bitartean, Henry VIII.a Ingalaterrakoak maitale izan zuen 1517tik aurrera gutxi gora-behera. Harreman honetatik, nahiko iraunkorra erregearen beste maitasun harreman batzuekin alderatuz gero, Henry Fitzroy jaio zen, Richmond eta Somersteko dukea 1519ko ekainak 15ean. Haurrak zoriontsu egin zuen erregea, ez baitzuen gizonezko oinordeko legitimorik, eta, beraz, errekonozitu egin zuen eta 1536an tuberkulosiak jota hil zen arte eraman zituen tituluak eman zizkion.

Karrera
-------

Elizabeth 1522an Gilbert Talboysekin ezkondu zen, Tailboys de Kyme I. baroia, erregearen bizitzatik kentzeko prestatutako ezkontza bat. Honekin hiru seme-alaba izan zituen: Robert, George eta Elizabeth.

Tailboys hil ondoren, Elizabeth berriz ezkondu zen, oraingoan Edward Fiennes Clintonekin, Lincolneko I. kondea eta Clintongo IX. kondea. 1533 eta 1535 artean ezkonduta egon ziren eta hiru alaba izan zituzten. Henry VIII.a eta Ana Clevesekoaren arteko ezkontzan azken honen ohorezko dama bezala aritu zen. Osasun arazoen ondorioz bere senarraren lurraldeetara itzultzen da, non denbora gutxi beranduago tuberkulosiak jota hil zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q237170
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 19185654
* ISNI: 0000 0000 5077 7353
* GND: 103308431X
* LCCN: nb2001075514

 |

* Wd Datuak: Q237170
**Eriktonio** (grezieraz Ἐριχθόνιος, *Erikhthonios*) Atenaseko lehen errege semitarra izan zen (beste iturri batzuek, Zekrope I.a izan zela diote). Testu klasikoek, Hefesto eta Atis, Kranaoren alabaren semea zela diote (beste iturri batzuen arabera, Gearena) eta Egiptoko Sais nomotik zetorrela. Pasitearekin ezkondu ondoren, Pandion I.aren aita izan zen.

Greziar historialari goiztiarrek ez dituzte Eriktonio eta honen biloba Erekteo I.a desberdintzen, baina K.a. IV. mendetik aurrera bi pertsonaia desberdin dira. Hala ere, oraindik ere, nahasgarri gertatzen da.

Eriktonioren ohorez (ala Erekteo I.aren ohorez?) Atenasen Erekteion tenplua eraiki zen.

Elezaharra
----------

Mitoaren arabera, Hefesto, Atenea bortxatzen saiatu zenean, azken hau lehenaren tailerrean arma baten bila ari zela, jainkosaren izterrera Hefestoren hazia erori zen, eta jainkosak, kentzen saiatu zenean, lurra, Gaia, ernaldu zuen. Handik jaio zen Eriktonio.

Pausaniasen arabera, Ateneak, Eriktonio saski baten barnean jarri zuen, eta Aglauro, Herse eta Pandroso izeneko hiru ahizpei eman zien. Irekitzea debekatu zien, baina, hiru ahizpa haietako bik, Aglauro eta Hersek, ez zuten jainkosak esandakoa bete, eta, Eriktonio, suge gorputzarekin ikusi zutenean, Atenasko Akropoliaren tokirik malkartsuenetik bota zuten euren burua. Partenoian dagoen Fidias eskultoreak zizelkaturiko Atenea Partenos estatuak bere lantzaren ondoan duen sugea, Eriktonio bera dela ere esaten du.

Jainkotua izan zen, eta bere omenezko tenplu bat eraiki zen Atenasen bertan: Erekteion ospetsua. Mitoak balentria asko bete zituela dio, kulturalak nahiz belikoak. Atenearen gurtza Eriktoniok sartu zuela esaten da (beste iturri batzuen arabera Zekrope I.ak), baita Panatenaikoen jaialdi edo prozesio erlijiosoa sortu zuela ere. Honek, Ateneak Poseidon uretako jainkoaren aurka lorturiko garaipena omentzen zuen. Guda honetan, Ateneak Atikako lurrak lortu zituen. Guda hau, Eriktonioren erregealdian gertatu zen, K.a. 1511 eta K.a. 1506. urteen artean, Parosko Kronikaren arabera. Gariaren landaketa ere berak sartu zuela esaten da.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Anfiktion** | **Atenasko errege mitikoak** | Ondorengoa**Pandion I.a** |

Iturriak
--------

* Apolodoro *Liburutegia* III, 14, 6.
* Euripides *Ión* 20 ss. 266 ss.
* Higino *Fabulak* 166
* Pausanias *Greziako deskribapena* I, 18, 2
* Ovidio Metamorfosiak II, 553-561

Ikus, gainera
-------------

* Erekteion

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q644921
* Commonscat Multimedia: Erichthonius (Athens)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 22932814
* GND: 118530763
* SUDOC: 193820595

 |

* Wd Datuak: Q644921
* Commonscat Multimedia: Erichthonius (Athens)
**Basilika zisterna** (grezieraz Βασιλικὴ κινστέρνη / *Basilikè kinstérnè*), turkierazko izenarekin ere ezaguna **Yerebatan Sarnıcı** ("lurrazpiko uhaska"), Istanbulen dagoen lurrazpiko uhaska erraldoia da,
Hagia Sofiatik 150 m hego-mendebaldean kokatua, VI. mendean eraiki zen bizantziar enperadore zen Justiniano I.aren aginduz. Uhaskaren erabilera ur hornidura ziurtatzea zen, batez ere setio kasuan Valenteren akueduktua suntsitzen bazuten.

Historia
--------

Lurrazpiko egitura honen izena Konstantinopoliseko lehen muinoan zegoen plaza handi batetik datorkio, *Stoa Basilica*, uhaskaren gainean zegoena. Antzinako testuen arabera, 7.000 esklabok lan egin zuten zisterna eraikitzeko.

Uhaskak Konstantinopoliseko Jauregi Handiaren eta beste eraikin batzuen ur hornidura ziurtatzen zuen, eta otomandarren konkistaren ondoren, Topkapi jauregiarena ere bai.

Ezaugarriak
-----------

Uhaskaren oinplanoa
Oinplano laukizuzenekoa, Basilika zisterna 138 x 64,6 m luze-zabal da, eta honen edukiera 78.000 m³ da, Istanbuleko handiena. Kanpo hormak adreiluzkoa dira, 4m zabalekoak, eta zementuzko emokaduraz estaliak. Barnealdea 28 zutabedun 12 ilaraz osatua dago, guztira 336 zutaberekin. Zutabe monolitiko hauek, 8 m garai dira (Filoxenos uhaskakoak 12,4 m garai dira) eta adreiluzko arku eta gangak eusten dituzte. Gehienek korintiar ordenako kapitelak dituzte, baina inposta blokeak ere badira. Horietako biren oinarria berrerabilitakoak dira, Medusa buru zizelkatua baitute. Kolomartea 4,75 eta 5,10 m artekoa da.

Irudiak
-------

* Basilika uhaskaBasilika uhaska
* Zutabea eta kapitelaZutabea eta kapitela
* Medusa burua berrerabilitako harri bloke bateanMedusa burua berrerabilitako harri bloke batean
* Zutabe oinarria Medusa buruarekinZutabe oinarria Medusa buruarekin
* Zutabe oinarria Medusa buruarekinZutabe oinarria Medusa buruarekin
* Zutabe oinarria Medusa buruarekinZutabe oinarria Medusa buruarekin
* Pauma begidun zutabeaPauma begidun zutabea
* Karpak uhaskanKarpak uhaskan

Erreferentziak
--------------

1. 1 2

Ikus, gainera
-------------

* Teodosioren zisterna

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216511
* Commonscat Multimedia: Basilica Cistern

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 182168899
* LCCN: no2011125503
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 23786

 |

* Wd Datuak: Q216511
* Commonscat Multimedia: Basilica Cistern
**Johnson konderria** (ingelesez: *Johnson County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Iowa City da. 2010eko zentsuaren arabera 130.882 biztanle zituen, Johnson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Johnson konderriak 1.613,95 kilometro koadro ditu. Horietatik 23,6 ura dira. Beste 1.590,36 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 81,09 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 130.882 pertsonetatik 114.967 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.200 dira. 6.163 beltzak edo afroamerikarrak. 226 amerikar natiboak ziren eta 47 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6.774 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 230 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.475 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485746
* Commonscat Multimedia: Johnson County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137213115
* GND: 4601716-1
* LCCN: n81022695
* NARA: 10038950
* **Lekuak**
* OSM: 1790341
* TGN: 2000612

 |

* Wd Datuak: Q485746
* Commonscat Multimedia: Johnson County, Iowa
**Basilio Zesareakoa** (c. 330 - 379), **Basilio Handia** (grezieraz: Μέγας Βασίλειος) deitua, Zesareako apezpikua eta IV. mendeko kleriko nagusia. Eliza ortodoxoaren santua eta Eliza grekoaren lau gurasoetako bat da, San Atanasio, Gregorio Nazianzokoa eta San Joan Krisostomorekin batera. Eliza katolikoaren santu eta doktorea da.

San Basilio tradizio grekoan Bizarzurik edo Aita Noelek daraman izena da. Uste da hark egiten diela bisita umeei urtarrilaren 1ean.

Biografia
---------

330 urtearen inguruan jaio zen Zesarean, Kapadozian. Familia dirudun eta elizkoi batean jaio zen; hainbat santu izan ziren lehendik familia horretan.
Jakin-min handiko pertsona zen, eta Konstantinoplara joan zen. Hor eta Atenasen bizi izan zen lauzpabost urtez. Atenasen hasi zen serioski erlijioan pentsatzen, eta Siriako eta Arabiako santu ermitau ospetsuenak bilatzea erabaki zuen, haiengandik ikasteko.

370ean Eusebio, Zesareako apezpikua, hil zen, eta Basilio hautatu zuten haren ordezko izateko. Orduan atzeman zituzten haren dohain handiak. Zesarea elizbarruti garrantzitsua zen, eta bertako apezpikua Pontoko elizbarruti handiko exarka zen.

Basiliok bere indar guztiekin egin zion aurre Valente enperadoreari, arrianismoa diozesian sartzen saiatu baitzen. Enperadoreak, azkenean, bakean utzi zuen.

Gibeleko gaitza izan zuen, eta gazterik hil zen.

Idazkiak
--------

Basilioren idazki teologiko garrantzitsuenak hauek dira: *De Spiritu Sancto*; *Eunomio fedegabearen apologiaren gezurtatzea*, 363an edo 364an idatzia; eta Eunomio Zizikoaren aurkako hiru liburu.

Predikatzaile ospetsua izan zen; haren sermoi asko kontserbatu dira.

Aszetismorako zuen joera ikus daiteke *Moralia* eta *Regulae* idazlanetan; hurrenez hurren, munduan eta klaustroan erabiltzeko etikako manualak dira.

Haren hirurehun gutunek erakusten dutenez, izaera aberats eta behatzailea zuen. Osasun ahul samarra izan arren, eta hainbat gorabehera eklesiastiko eduki arren, baikor, samur eta jostalari segitu zuen.

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Basilio Zesareakoa*** Aldatu lotura Wikidatan |

* San Basilio *catholic.net*en
* San Basilio Handia la Enciclopedia Católica lanean
* San Basilio *Iglesia.org*en[*Betiko hautsitako esteka*]


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q44258
* Commonscat Multimedia: Basil of Caesarea

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 88967224
* ISNI: 0000 0001 2102 9433
* BNE: XX1153392
* BNF: 11890479x (data)
* BNC: 000062824
* CANTIC: a10482702
* GND: 118637797
* LCCN: n80004066
* NDL: 00511912
* NKC: jn19990000494
* NLA: 35014866
* BER: 000084346
* CiNii: DA00968796
* SNAC: w6q54dn2
* SUDOC: 026708426
* BIBSYS: 90205492
* UB: a1012670
* ICCU: CFIV046987
* Open Library: OL86661A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00817/eu\_b\_1258/b1258
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 10462

 |

* Wd Datuak: Q44258
* Commonscat Multimedia: Basil of Caesarea
***Baskavígin. Euskal baleazaleen hilketa*** 2016an Aitor Aspe Fiden film dokumentala da, Spánverjavígin izeneko sarraskian oinarrituta.

Koldo Serrak gertaera honetan ere oinarritutako film bat egin nahi zuela adierazi zuen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

1615eko ekainean, 86 euskal balea-arrantzalek Islandiako iparraldeko ur hotzetaraino nabigatu zuten, Martín de Villafranca, Pedro de Aguirre eta Esteban de Tellería kapitainak zituztela buruan. Arrantza-sasoi arrakastatsu hartan, hainbat ika-mika eta lapurreta izan ziren Islandiako biztanleen eta euskal marinelen artean. Jón Grímsson apaiz luteranoak eta hango magistratu Ari Magnússonek nekazariak matxinatzeko aprobetxatu zituzten tirabira horiek. Horrez gain, irailaren amaieran, sekulako ekaitz batek euskal ontziak suntsitu zituen, eta Donostiara itzultzea galarazi zien. Etsai artean eta janaririk gabe, Europako irla pobreenetik atera ezinik, ihesari ekin zion tripulazioak etsi-etsian, eta marinel gogorrenak eta azerienak soilik atera ziren onik. Biziraupeneko abentura bat, Jón Laérdi Guðmundsson jakintsuak kontatua. Hark ez zuen inoiz imajinatu bere lagun euskaldunak izango zirela Islandiako historiako gertakari beltzenaren protagonista.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Koldo Serra llevará al cine la matanza de balleneros vascos en Islandia» *La Vanguardia* 2016-9-20.
2. ↑   Donostiako Zinemaldia. *Baskavígin. La matanza de los balleneros vascos (Baskavígin. Euskal baleazaleen hilketa).* .

Kanpo estekak
-------------

* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26831128

 |

* Wd Datuak: Q26831128
**Johnson konderria** (ingelesez: *Johnson County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tecumseh da. 2010eko zentsuaren arabera 5.217 biztanle zituen, Johnson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Johnson konderriak 975,73 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,77 ura dira. Beste 973,97 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,35 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.217 pertsonetatik 4.790 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 435 dira. 278 beltzak edo afroamerikarrak. 58 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 71 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 19 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489677
* Commonscat Multimedia: Johnson County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136049572
* LCCN: n81039809
* **Lekuak**
* OSM: 1425477
* TGN: 2001364

 |

* Wd Datuak: Q489677
* Commonscat Multimedia: Johnson County, Nebraska
**Elisa Kaltzada Ugalde** (Busturia, Bizkaia, 1929 - *Ib.* 2022ko urriaren 13a) emakume ekintzailea, euskaltzalea eta Francoren diktadura amaitu osteko Busturiko lehen udal gobernuko zinegotzia.

Bizitza
-------

Elisa Kaltzada San Bartolome auzoko Etxebarri-Atze baserrian jaio zen. Hiru neba-arrebatan nagusiena izan zen, Axpeko mojen eskolara joan zen txikitan. Errepublika garaian eta Gerra Zibilean umea izan zen arren, oso ondo ezagutzen zituen orduko historiak, aita herriko zinegotzia zela beste lau herritarrekin batera fusilatu baitzuten Larrinagako kartzelatik Derioko kanposantura eroan ostean. Sindikatu abertzaleko kidea izan zen aita eta EAJko zinegotzia. Ondorioz, alargundutako amak behar asko egin behar izan zuen familia aurrera ateratzeko. Baserriko bizimoduak, plazarako osterak, jaiak, bainuak, ipuinak,denetarik.Gainera, isuna ezarri zieten Elisaren amari eta alargun guztiei: 40.000 pezetakoa. Garia ere kendu egin ziren. Artoarekin taloa egin eta hura jaten zuten esnearekin, goiz, eguerdi, arratsalde eta gauez. Goserik ez zuen pasatu. Baserriko lan guztiak aurrera eraman zituen amak berak bakarrik.

Servini epailearen aurrera
--------------------------

  

2014an Servini epailearen aurrean deklaratu zuen Elisa Kaltzadak, frankistek aita hil ziotelako. 50 urtez itxaron behar izan zuten aita eta fusilatutako herrikideak ekitaldi publiko batean oroitzeko. 

> *Munduak jakin dezala zer-nola hil zituzten. Aitortu dezatela.*
> 
>

Torturak
--------

Elisak berak ere torturak pairatu zituen, eta kartzelan egon zen.

> *Gernikara eraman ninduten, eta eskailerara lotuta utzi ninduten, eskuburdinez. Gau hartan eraman ninduten kuartelaren beheko aldera. Kamantza batzuk zeuden. Lotu zizkidaten eskumuturrak ohearen burdinetara, belauniko jarri, eta oin azpietan jotzen zidaten, gogor. Mugitzen saiatzen nintzen, baina hanka, izter eta denetan jotzen zidaten, gogor. Zelan! Gero, behegainean utzi ninduten. Gazte guztiak atxilotu zituzten. Gauero bila joaten ziren etxeetara, eta ez zuten aurkitzen inor. Neska gazteak, andre ezkonduak, pila bat egon ginen Basauriko kartzelan*.
> 
> 

Diktadura amaitu osteko Busturiko lehen udal gobernuko zinegotzi izan zen. Eta heldua zela alfabetatu zen euskaraz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Ane, Maruri(e)ko.  (2022-10-14). «Elisa Kaltzada busturiarra hil da» *Busturialdeko Hitza* (Noiz kontsultatua: 2022-10-16).
2. ↑     *Elisa Kalzada Ugalde.*  (Noiz kontsultatua: 2022-10-16).
3. ↑   «Kalzada Ugalde, Elisa - Ahotsak.eus» *ahotsak.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-16).
4. 1 2    «"Munduak jakin dezala zer-nola hil zituzten. Aitortu dezatela"» *Bizkaiko Hitza* 2021-09-10 (Noiz kontsultatua: 2022-10-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114705214

 |

* Wd Datuak: Q114705214
**Johnson konderria** (ingelesez: *Johnson County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Paintsville da. 2010eko zentsuaren arabera 23.356 biztanle zituen, Johnson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Johnson konderriak 684,11 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,65 ura dira. Beste 678,46 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 34,14 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 23.356 pertsonetatik 23.009 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 109 dira. 56 beltzak edo afroamerikarrak. 28 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 91 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 167 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498104
* Commonscat Multimedia: Johnson County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137199079
* LCCN: n79148297
* NARA: 10038944
* **Lekuak**
* OSM: 1846538
* TGN: 2000804

 |

* Wd Datuak: Q498104
* Commonscat Multimedia: Johnson County, Kentucky
***Big beat*** musika elektronikoaren azpi-genero bat da, eta, normalean sintetizadoreak sortutako patroiak erabiltzen ditu - acid house/techno estilokoak. Terminoa musika britainiarraren industriak erabili du, besteak beste the Prodigy, the Chemical Brothers, Fatboy Slim, the Crystal Method, Propellerheads, Basement Jaxx eta Groove Armada egileen musika etiketatzeko.

Big beat-ek arrakasta zabala lortu zuen 1990ko hamarkadan, eta batez ere gailur kritiko eta komertziala lortu zuen hamarkadaren bigarren zatian, 1995 eta 1999 bitartean, The Chemical Brothers bikotearen *Dig Your Own Hole* diskoa, The Prodigy taldearen *Fat of the Land* eta Fatboy Slim egilearen *You've Come a Long Way, Baby*,.

Fatboy Slim 2004an
The Prodigy 2009an, zuzeneko emanaldian
The Chemical Brothers Bartzelonan, 2007an zuzeneko emanaldian.
The Crystal Method Lollapaloozan, 2012

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Old Hit Won't Outgun Prodigy Disc» *Miami Herald* 10 September 2004.
2. ↑   **(Ingelesez)** Coleman, Jonny.  (2016-10-14). «In Defense of Big Beat, the Annoying 90s Music Genre That Snobs Love to Hate» *Thump*.

Bibliografia osagarria
----------------------

* **(Ingelesez)** *The Little Big Beat Book* by Rory Hoy, 2018-09-10, by New Haven Publishing Ltd, ISBN 9781912587094 - The book outlines the history of Big Beat as a musical genre and contains 120 interviews with bands and musicians that helped create and produce Big Beat music.
* **(Ingelesez)** *The Story of Big Beat*: Bookazine Paperback – 30 Jul 2019 by Rory Hoy, New Haven Publishing Ltd (30 July 2019),

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q858579
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph118875
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q858579
**Big Rip** (ingelesez literalki *Urraketa Handia*) ala **behin betiko hedapenaren teoria**, unibertsoaren azken patua azaltzeko kosmologia teoria bat da, honen arabera, unibertsoaren materia, izar eta galaxietatik hasi eta atomo eta partikula azpiatomikoetaraino, eta baita espazio-denbora bera ere, unibertsoaren hedapenaren eraginez progresiboki bananduz doa. Infinitorako hedapen etengabe honek unibertsoaren behin betiko amaiera ekarriko luke.

Aurreikuspena
-------------

Big Rip eskenatokia emango balitz, Unibertsoaren amaiera izango litzateke, onartzen badugu energia ilunaren eredua w = -1,5 dela. Energia ilunaren dentsitatea -1 baino gutxiago bada, orduan Unibertsoaren espantsioak azeleratzen jarraituko du eta Unibertso behagarria gero eta txikiagoa izango da. Big Ripa baino 200 milioi urte lehenago, Talde Lokala bezalako galaxia klusterrak desegingo dira. Hirurogei milioi urte lehenago galaxia guztiak izarrak galtzen hasiko dira alboetatik eta guztiz desegingo dira 40 milioi urtetan. Big Ripa baino hiru hilabete lehenago izar sistema guztiek grabitatorioki lotuta egoteari utziko diote eta planetek azkar egingo dute hegan azkar hedatzen ari den unibertso baten baitan. Big Rip baino hogeita hamar minutu lehenago planetak, izarrak, asteroideak eta baita objektu dentsoagoak ere, neutroi izarrak eta zulo beltzak esaterako, ebaporatuko dira atomoetan zatituz. Big Ripa baino ehun zeptosegundo lehenago, atomoak berak ere apurtuko dira. Azkenik, Rip hori Plancken eskalara iristen denean, soka kosmikoak desegingo dira eta espazio-denboraren egitura bera desintegratuko da. Unibertsoa "rip singularitatean" sartuko da eta distantzia guztiak infinituki luzeak izango dira. "Crunch singularitate" batean materia guztia infinituki kontzentratua dagoen bezala, rip singularitate batean materia guztia infinituki sakabanatuta egongo da. Hala ere, Chandra X-izpi Behatokitik galaxia klusterren behaketek iradokitzen dute {\displaystyle w}ren benetako balioa -0.991 dela eta, beraz, Big Ripa ez dela gertatuko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Universe may end in a Big Rip» *CERN Courier* 2003-04-30 (Noiz kontsultatua: 2021-01-07).
2. ↑   Caldwell, Robert R.; Kamionkowski, Marc; Weinberg, Nevin N..  (2003-08-13). «Phantom Energy: Dark Energy with $w» *Physical Review Letters* 91 (7): 071301. doi:10.1103/PhysRevLett.91.071301. (Noiz kontsultatua: 2021-01-07).
3. ↑   Vikhlinin, A.; Kravtsov, A. V.; Burenin, R. A.; Ebeling, H.; Forman, W. R.; Hornstrup, A.; Jones, C.; Murray, S. S. *et al*..  (2009-02-20). «CHANDRA CLUSTER COSMOLOGY PROJECT III: COSMOLOGICAL PARAMETER CONSTRAINTS» *The Astrophysical Journal* 692 (2): 1060–1074. doi:10.1088/0004-637X/692/2/1060. ISSN 0004-637X. (Noiz kontsultatua: 2021-01-07).

Ikus gainera
------------

* Big Bang
* Big Crunch

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q261585

 |

* Wd Datuak: Q261585
**Jones konderria** (ingelesez: *Jones County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Anamosa da. 2010eko zentsuaren arabera 20.638 biztanle zituen, Jones kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jones konderriak 1.494,43 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,58 ura dira. Beste 1.490,85 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,81 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 20.638 pertsonetatik 19.986 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 270 dira. 405 beltzak edo afroamerikarrak. 42 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 90 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 107 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485974
* Commonscat Multimedia: Jones County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123190307
* LCCN: n83030490
* NARA: 10038951
* **Lekuak**
* OSM: 1792950
* TGN: 2000613

 |

* Wd Datuak: Q485974
* Commonscat Multimedia: Jones County, Iowa
Ameriketako Estatu Batuetako Big Mac hanburgesa
**Big Mac indizea** (ingelesez, *Big Mac Index*) *The Economist* aldizkarian argitaratutako indize bat da. Ikerketa ez-zientifiko batean du oinarria, eta McDonald's konpainiaren Big Mac hanburgesa saltzen diren herrialde desberdinetako erosahalmenaren parekotasuna neurtzeko balio du.

Erosahalmenaren parekotasunaren (ingelesez, PPA) teorian oinarritzen da sistema, eta "dolar batek herrialde guztietan ondasun edo zerbitzu kopuru bera erosi behar du" kontzeptuari eusten dio.

Indizeak proposatutako "ondasun edo zerbitzua" Big Mac hanburgesa da. Honela, hanburgesaren balioa Amerikako Estatu Batuetan eta atzerrian berdin balio izateak eragingo lukeen aldaketa azaltzen du Big Mac indizeak. PPPa aldaketa errealarekin parekatzean, ikertutako herrialdeko monetak balio txikiegia edo duen gainbalioa ikus dezakegu.

Zenbakitan
----------

Sei garestienak (2017ko urtarrilaren 12an)

1. Suitza - $6.35（6.50 CHF）
2. Norvegia - $5.67（49 NOK）
3. Suedia - $5.26（48 SEK）
4. Venezuela - $5.25（3,550 VEF）
5. Brasil - $5.12（16.5 BRL）
6. Ameriketako Estatu Batuak - $5.06（5.06 USD）

50$ izanik herrialde desberdinetan eros zitekeen Big Mac kopurua irudian. Datuak: 2012
Sei merkeenak (2017ko urtarrilaren 12an)

1. Ukraina - $1.54（42 UAH）
2. India - $1.62（100.00 INR）
3. Malaysia - $1.79（8.00 MYR)
4. Hego Afrika - $1.89（26.32 ZAR）
5. Egipto - $1.91（34.21 EGP）
6. Errusia - $2.15（130 RUB)

Azkarren irabazitako seiak (2015eko uztaila) Estatistika honek, Big Mac bat erosteko munduko hiri desberdinetan lanean eman beharreko denbora adierazten du. Datuak: 2015.

1. Hong Kong - 8.7 min
2. Luxenburgo - 10.3 min
3. Japonia, Tokio - 10.4 min
4. Suitza, Zurich - 10.6 min
5. Ameriketako Estatu Batuak, Miami - 10.7 min
6. Suitza, Genova - 10.8 min

Geldoen irabazitako seiak (2015eko uztaila) Estatistika honek, Big Mac bat erosteko munduko hiri desberdinetan lanean eman beharreko denbora adierazten du. Datuak: 2015.

1. Kenya, Nairobi - 172.6 min
2. Filipinak, Manila - 87.5 min
3. Mexiko, Mexiko Hiria - 78.4 min
4. Indonesia, Jakarta - 66.7 min
5. Egipto, Kairo - 62.5 min
6. Ukraina, Kiev - 54.7 min

Kanpo estekak
-------------

* *The Big Mac Index index page* — Indize historikoa 1997tik.
* *The Hamburger Standard - BigMac Index Table*.
* *The Big Mac Index Converter* — *Big Mac Index*-ak erabiltzen duen moneta bihurtzailea.
* Big Mac versus iTunes iTunes eta Big Mac indize konparaketa.
* Big Mac Index in text format for analysis
* Big Mac baten prezioa munduan 2020an

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q309187
* Commonscat Multimedia: Big Mac Index

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7708129-8

 |

* Wd Datuak: Q309187
* Commonscat Multimedia: Big Mac Index

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «The Economist Big Mac index» *The Economist*.
2. 1 2    *Prezioak eta irabaziak 2015.* .[*Betiko hautsitako esteka*]
**Jones konderria** (ingelesez: *Jones County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Laurel and Ellisville da. 2010eko zentsuaren arabera 67.761 biztanle zituen, Jones kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jones konderriak 1.812,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,72 ura dira. Beste 1.799,51 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 37,39 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 67.761 pertsonetatik 47.631 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.199 dira. 19.076 beltzak edo afroamerikarrak. 288 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 302 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 25 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 432 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q130008
* Commonscat Multimedia: Jones County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131365344
* GND: 4445916-6
* LCCN: n82006394
* NARA: 10039747
* **Lekuak**
* OSM: 1832990
* TGN: 2001119

 |

* Wd Datuak: Q130008
* Commonscat Multimedia: Jones County, Mississippi
**Big Stone aintzira** (ingelesez: *Big Stone Lake*) Ameriketako Estatu Batuetako ur gezako aintzira —eta urtegia ere bai— luze eta estua da, Minnesota mendebaldearen eta Hego Dakotaren ipar-ekialdeko estatuaren muga osatzen duena. Aintzirak 51,0 km²-ko azalera hartzen du, eta 42 km inguru hedatzen da mutur batetik bestera, batez beste 1,6 km inguruko zabalera duena, eta bere punturik baxuena Hego Dakotan dago, 294 m-ko altueran. Big Stone aintzira Minnesota ibaiaren iturburua da, gero 534 km-ko ibilbidea duena Mississippi ibaira isurtzen den arte .

Aintziratik Minnesota ibairako emaria *Big Stone Lake Dama* presak erregulatzen du, 1937an eraikia eta aintziraren hegoaldeko muturrean kokatua. Apala bada ere, presak 252,86 hm³-ko gehienezko edukiera kontrolatzen du. Presa Minnesota estatuaren jabetzakoa da eta ustiatzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Copia archivada.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q859342
* Commonscat Multimedia: Big Stone Lake

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315145442
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q859342
* Commonscat Multimedia: Big Stone Lake
**Espurio Kasio Vezelino** (latinez: *Spurius Casius Vecellinus*), militar eta politikari erromatar bat izan zen, hiru aldiz kontsula eta lehen nekazal erreformaren legearen egilea. Bere lehen kontsulaldian, K.a. 502an, sabinarrak garaitu zituen, bigarrenean, K.a. 493a, Latindar liga birsortu zuen, Zeres jainkosari, Zirkuan, honen omenezko tenplua eskaintzeaz gain. Hirugarren kontsulaldian, K.a. 486an, Espurio Kasiok, konkistatu berraik ziren hernikoekin adostasun batera iritsi ziren.

Bere nekazal erreformari buruzko txostenak nahaspilatsuak eta kontraesankorrak dira; argi dago, hala ere, plebeio behartsuei mesede egiteko diseinatua izan zela. Honegati, patriziarrak eta baliabide gehiagodun plebeioak kontra jarri zitzaizkion (equites edo zaldun klasea eratzen zutenak, honela, gerra garaian zaldi gainean aurkezteko pribilegioagatik deituak). Kasio, auziperatu egin zuten, eta jendeak, botere monarkikoa bilatzen zuela argudiatuz, zigortu zuen. Epaia, *quaestores parricidii* delakoek exekutatu zuten, Espurio Kasio, Tarpeia Harkaitzaren tontorretik jaurtiz. Beste txosten batean, bere aita propioaren esku hiltzera zigortua izan zela esaten da, nork bere proposamena, bere interes patriziarren aurkako mehatxu bezala ikusten zuen. Tito Livioren arabera, bere proposamena, bi alderdiek, zalantza eta susmo askorekin jaso zuten.

Historialariren batzuk, Mommsen kasu, istorio osoa, beranduagoko asmakizun bat dela diote, Grako anaien eta Mario Livio Drusoren nekazal proposamenetan oinarritua, nortzuk lur publikoak banatu nahi izan zituzten gainontzeko latindar biztanleriarekin. Kasio izena, Errepublika garaiaren gainontzeko zatian erabiltzen jarraitu zen, baina sekula ez gehiago, patriziarrekin lotua.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Agripa Menenio Lanato eta Publio Postumio Tuberto** | **Erromatar kontsula Opiter Verginio Trikostorekin**K.a. 502 | Ondorengoa**Postumo Kominio Aurunko eta Tito Lartzio** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Aulo Verginio Trikosta eta Tito Vetusio Gemino Zikurino** | **Erromatar kontsula Postumo Kominio Aurunkorekin**K.a. 493 | Ondorengoa**Tito Geganio Mazerino eta Publio Minutzio Augurino** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Tito Sizinio eta Gaio Akilio Tusko** | **Erromatar kontsula Prokulo Verginio Trikostarekin**K.a. 486 | Ondorengoa**Servio Kornelio Maluginense eta Kinto Fabio Vibulano** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Espurio Kasio*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q444151
* Commonscat Multimedia: Spurius Cassius Vecillinus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 15565991
* ISNI: 0000 0004 1618 4529
* GND: 118804081
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q444151
* Commonscat Multimedia: Spurius Cassius Vecillinus
**Bertie konderria** (ingelesez: *Bertie County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Windsor da. 2010eko zentsuaren arabera 21.282 biztanle zituen, Bertie kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bertie konderriak 1.919,83 kilometro koadro ditu. Horietatik 108,73 ura dira. Beste 1.811,1 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,09 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.282 pertsonetatik 7.660 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 267 dira. 13.252 beltzak edo afroamerikarrak. 88 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 103 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 173 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q504335
* Commonscat Multimedia: Bertie County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150094771
* GND: 7626383-6
* LCCN: n80070472
* NARA: 10039398
* **Lekuak**
* OSM: 1242005
* TGN: 2001470

 |

* Wd Datuak: Q504335
* Commonscat Multimedia: Bertie County, North Carolina
*Artikulu hau Ordiziako eraikinari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Jauregi (argipena)».*

**Jauregi botika**, Gipuzkoako Ordizia udalerrian dagoen botika bat da, Goierri eskualdean. Historikoki nabarmena den botika da eta gaur egun ere irekia eta martxan mantentzen da.

Kokalekua
---------

Santa Maria kalean dagoen eraikin batean dago.

Historia
--------

Jauregi botikaren eraikina.
1854. urtetik Ordiziako gaur egungo lekuan kokatzen da.

Leku-izen honen lehen lekukotasun idatzia, *Botika* izenaz (gaztelaniazko *Botica* idazkerarekin), 1863. urteko dokumentu batean bildu da. Ahozko lekukotasunei dagokienez, Botikazarra toponimoa ere jaso da. Elkargo Ofizialaren sortzailea, 1874. eta 1898. urteen artean eskualdean zegoen botika bakarra izan zen. Egungo etxea 1896an eraiki zuen Anselmo Jauregik, 1854az geroztik eskualdeko lehen botikaria izan zen Jose Antonio Jauregi Ormazabalen semeak. XX. mendean, bertan egiten ziren solasaldiengatik izan zen ezagun: Jose Migel Barandiaran apaiz eta antropologo ospetsua izan ohi zen solasaldi haietako partaideetako bat. Orube berean egon zen lehenago herriko kartzela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Jauregi botika  **(Gaztelaniaz)**

Ikus, gainera
-------------

* Ordiziako txokolate pozoitsuaren kasua

Kanpo estekak
-------------

* Jauregi botikaren webgune ofiziala  **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61364606
* Commonscat Multimedia: Jauregi Botika

---

 |

* Wd Datuak: Q61364606
* Commonscat Multimedia: Jauregi Botika
**Etxanobetarren lorategia** Gasteizko lorategi bat da. Haurrentzako jolas-gunea eta txakurrentzako gunea ere badu.

Kokapena
--------

Gasteizko Alde Zaharrean dago. Santa Maria eta Frai Zakarias kaleen artean. Hiru sarrera ditu, bi Frai Zakarias Martinez kalean eta beste bat Santa Maria kalean, Landatxo gizarte etxearen parean.

Historia
--------

1886 urtean eraikitako Etxanobetarren etxearen lorategia da.

Txakurrak
---------

2015eko martxoan gune bat hesitu zuten bertan txakurrak aske ibil daitezen. Gainontzeko eremuetan debekatuta dago txakurrak sartzea.

Irekiera orduak
---------------

Egunero irekitzen du, 10:00etatik 20:00etara neguan eta 10:00etatik 22:00etara udan.

Gasteizko zinemaldiko eskuak
----------------------------

XXI mendearen hasieran Gasteizen ospatzen zen Zinemaldian parte hartzen zuten aktoreek eskuak jartzen zituzten buztinez betetako plaka batzuetan. Buztina lehortzean eskuen arrastoa geratzen zen, sinadura moduan. Plaka horiek ikusgai daude parkean. 

* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58280003

 |

* Wd Datuak: Q58280003

1. ↑   .
**John Saldivar** (Monterrey, Mexiko, 1979ko martxoaren 20a) mexikar-estatubatuar moda diseinatzailea da.

Biografia
---------

John Saldivar-ek 2001ean hasi zuen moda-karrera Oscar de la Rentarekin eta bere diseinu-taldearekin aprendiz ari zela. De la Rentaren bitartez, Saldivarrek André Leon Talley editore estatubatuarra ezagutu zuen, eta gero *Vogue Magazineko* laguntzaile pertsonal gisa kontratatu zuen.  

2007ko udazken/negurako bere izenburuko bilduma jarri aurretik, Saldivat Catherine Malandrino eta Lucien Pellat-Finet diseinatzaileekin lan egin zuen harreman publikoen zuzendari gisa. 

Gaur egun, New York hirian bizi da eta bere Chelsea diseinu estudioan egiten du lan.

Saldivarren lanak nolabaiteko arreta erakarri du moda prentsan. Haren arropa estilistak eskatu dute Scarlett Johansson, Sarah Jessica Parker eta Kristin Davis bezalako ospetsuek janzteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Greg Lindsay.  (1 October 2002). «The Answer: What's In Vogue's Closet?» *Folio*.
2. 1 2 3   «Nouveau niche (fashion designers)» *Women's Wear Daily* 29 August 2007.
3. ↑   Carolyn Stanley.  (10 March 2008). «Out of control» *Gen Art Pulse*.
4. ↑   Mackenzie Dawson.  (12 September 2007). «Mex appeal» *New York Post*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6256508

 |

* Wd Datuak: Q6256508
**Javier García Sánchez** (Bartzelona, 1955eko apirilaren 7a) espainiar idazlea eta kazetaria da.

Hainbat kultura-hedabidetan *Quimera* literatura aldizkarian, besteak beste lan egin du. Hogeita bederatzi urte zituela, *La ira de la luz (Argiaren hira)* poema-liburua argitaratu zuen, eta ondoren, saiakera bat, *Conocer Hölderlin y su obra. Conversaciones con la joven filosofía española (Hölderlin eta bere obra ezagutu. Elkarrizketak Espainiako filosofia gaztearekin)*. 1985ean, haren bi kontakizun-liburu argitaratu ziren *Teoría de la eternidad (Betikotasunaren teoria)* eta *Mutantes de invierno (Neguko mutanteak)*, eta eleberri bat *Continúa el misterio de los ojos verdes (Begi berdeen misterioak bere horretan dirau)*. Urte hartan bertan, Pio Baroja saria irabazi zuen *La dama del viento del sur (Hego-haizearen dama)* eleberriarengatik; Espainiako narratiba berriaren idazle aipatuenetako bat izan zen. 1986an, *Última carta de amor de Carolina von Gunderrode a Bettina Brentanos* *(Carolina von Gunderrodek Bettina Brentanosi egindako azken maitasun-karta)* argitaratu zuen (finalista Kritikaren Sarian), eta hurrengo urtean, *Los amores secretos (Amodio sekretuak)*. Handik gutxira, beste eleberri bat plazaratu zuen, *El mecanógrafo* *(Mekanogroa).* 1991n, *La historia más triste (Historiarik tristeena)* eleberria idatzi zuen, amodioa bukatzean gertatzen denaz, eta Herralde saria irabazi zuen. Handik bi urtera, *El Alpe d'Huez* argitaratu zuen, ziklista handi batek egindako balentrian oinarri hartuta. 1998an, bi eleberri kaleratu zituen: *El sueño de Escipión (Eszipionen ametsa)*, eta *Los otros (Besteak)*.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260245
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 12329432
* ISNI: 0000 0001 0870 2304
* BNE: XX939121
* BNF: 120599751 (data)
* CANTIC: a10436571
* GND: 121201538
* LCCN: n79096076
* NKC: kup19970000030335
* NLA: 35985033
* SUDOC: 028849337
* UB: a1119173
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02340/eu\_g\_0867/g0867
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 155182

 |

* Wd Datuak: Q12260245
**Jaungoikoaren eskua** Diego Armando Maradona futbolari argentinarrak 1986ko ekainaren 22an Mexiko Hiriko Azteca estadioan jokatu zen 1986ko Munduko Futbol Kopako final-laurdenetarako Argentina eta Ingalaterraren arteko partidan eskuarekin sartutako golari ematen zaion izena da. Arautegi-kontrakoa, intentzionala eta erabakigarria izan zen Argentinarentzat, 2:1eko emaitzarekin. Bestea, Maradonak sartutako "Mendeko Gola" izan zen.

Maradonak berak partidaren ostean adierazi zuenez, gola "pixka bat buruarekin eta pixka bat *Jainkoaren eskuarekin* markatu zuen", eta handik aurrera munduko prentsak bataiatu egin zuen.

Gola
----

Maradonaren golaren eskema.
Lehen zatiaren ostean, partida berdinduta zegoen oraindik. Maradona partida desorekatzen hasi zen, eta bigarren zatiko 6. minutuan munduko txapelketako jokaldirik polemikoenetako bat iritsi zen: Maradonak baloia areatik kanpo hartu zuen eta, ezker hankarekin, bere taldekide Jorge Valdanori pasa zion, zenbait atzelari ingelesen artean, eta honek baloia eramaten saiatu zen, baina baloia atzeraka eta gora bota zuten, uxatzeko ahaleginean.

Jokaldiaren inertziagatik, Maradona jokoz kanpo geratuko zen, baina kontrako baten baloia behar bezala prestatu zuten. Area barruan eta pilota erortzen ari zela, Maradona Peter Shilton atezainaren bila joan zen, bera baino 20 zentimetro altuagoa zena. Shiltonek jauzi egin zuen eskuineko eskua aurreratuz, Maradonak ezkerreko besoa luzatuta egiten zuen bitartean. Argentinako jokalariaren ukabilak, bere burutik gertu, lehenago jo zuen baloia, eta helmugarantz egin zuen. Maradona ospatzen hasi zen, epaileari eta lerroko epaileari zeharka begiratuz, eta lasaitu egin zen gola baliozkotu zutenean.

Tunisiako Ali Bennaceur epaileak gola balidatu zuen, baina jokalari britainiarren erreguen ostean, aholkua eskatu zion bigarren linierrari, eta honek gola berretsi zuen.

Alejandro Ojeda Carbajal argazkilari mexikarrak une hori hilezkortu zuen eskuarekin kolpea argi eta garbi ikusten den argazki batean.

Bere biografian, Maradonak honako hau adierazi zuen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Orain esan dezaket une hartan ezin nuena, une hartan "Jainkoaren eskua" bezala definitu nuena... Jainkoaren eskua, Diegoren eskua izan zen! Eta ingelesei ere diru-zorroa lapurtzea bezala izan zen... |  » |

Herri kulturan
--------------

Rodrigo Bueno abeslariak "*La mano de Dios*" abestia konposatzeko erabili zuen esaldia, Diego Maradona bere idolo handiaren omenez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Maradona, Diego, 1960-.  (2001). *Yo soy el Diego.*  (5. ed. argitaraldia) Planeta ISBN 84-08-03674-2. PMC 46691287. (Noiz kontsultatua: 2020-11-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4493724
* Commonscat Multimedia: Argentina v England, 22 June 1986

---

 |

* Wd Datuak: Q4493724
* Commonscat Multimedia: Argentina v England, 22 June 1986
***Jane Avril Moulin Rougetik irteten*** (frantsesez: *Jane Avril quittant le Moulin Rouge* ingelesez: *Jane Avril Leaving the Moulin Rouge*), Henri de Toulouse-Lautrec margolari frantsesak 1892 inguruan egin zuen lana da. Margolana Wadsworth Atheneum erakusten da, Connecticut estatuan, Estatu Batuetan. Tamainua hau da: 54x73 zm.

Deskribapena
------------

Margolanean Moulin-Rougeko Jane Avril dantzaria agertzen da. Haren irudiak margolanaren erdigune osoa hartzen du. Aurpegiak seriotasuna adierazten du; emakumea bere barne munduan dagoela adierazten du. Atzean kabareteko atarian biltzen den jendea ikusten da baina, orokorrean, margolanak bakardadea adierazten du.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q87367872
* Commonscat Multimedia: Jane Avril Leaving the Moulin Rouge by Henri de Toulouse-Lautrec

---

 |

* Wd Datuak: Q87367872
* Commonscat Multimedia: Jane Avril Leaving the Moulin Rouge by Henri de Toulouse-Lautrec
**Etxatoa etxea** Nafarroako Baztan udalerriko Almandoz udalerrian dagoen etxe bat da.

Kokalekua
---------

Kale Nagusiaren 11. zenbakian dago, Beola jauregiaren alboan eta San Pedro elizatik hurbil.

Eraikina
--------

Aurrealdeak Fernando Agerrek eginiriko apaindurak ditu, honetan eskulanak eta arkitekturak bat egiten dute, irudi ederrez beteriko egur tailatu edo landuzko leiho, ate eta hagak baiditu.

Eskuineko fatxadan, Beola jauregira begira dagoenan, garai batean Nafarroako herri guztien sarrera eta izena adierazten zuten portzelanazko seinalea du: *Almandoz. Valle de Baztan*, bai eta Beola hotelaren iragarki kartel bat ere.

Etxatoa etxearen aurrealdea.

Irudiak
-------

* Emakumea
* Txakurra
* Gizona
* Aizkolaria
* Leiho nagusia
* Baserria eta idi-gurdia
* Txistularia. Urtxintxa eta txakurra
* 
* Fandangoa
* Mikel Deuna zaindu Euskal Herria

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Udal webgunean Almandoz
* Almandoz 2022. Nekane Aramendia. Leihoak, loreak, balkoiak, etxeak, kaleak eta mendiak. Herriko eta Berroetara doan bideko 160 argazki CC-BY-SA lizentziarekin. (2022 -07-31)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479624

 |

* Wd Datuak: Q25479624