recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Juan Trabudua Aretxabaleta** (Erandio Goikoa, 1929ko urriaren 9a) idi-probalari ospetsua izan da, pisu libreko sailean. Erandio Goikoako Telleribarri (Telleria) baserrian jaio zen.

Bizkaia aldean hamaikatxo idi-dematan parte hartu zuen, izan ere, orduan Bizkaian zegoen-eta, idi-probetarako zaletasun handiena. Santanderretik ere, bazetozen idi-probetara. Garai hartan, idi-probek ikusliar multzo handiak erakartzen zituzten. Euskadiko Txapelduna izan zen, 1969an Loiun izan zen lehiaketan.
Ostera, Juan Trabudua, 1974an eta 1975ean, Espainiako txapelduna izan zen Larrakoetxeko (Loiu) probalekuan izandako saioetan. Bi urte horietan, idi-bikote berberarekin irabazi zuen Juan Trabuduak: idi bat zen suitzarra, eta, bestea, "mestizoa". Espainiako txapelketa birritan irabazi zuen idi zuria (suitzarra) 1981ean saldu zitzaion Jose Ramon Erkorekari okelarako.

Azkenik, Bilboko jaiak berriz martxan jarri zirenean, herri-kirolen erakustaldiak egin ziren Areatzan. Han ere parte hartu zuen. Desafiorik izan zuen Santanderreko idi-probalari baten kontra. Helburua zen proben mundua ikuslegoari hurbiltzea.
Aurrelari gisa Juan joan ohi zen, atzelari, Salvador bere anaia. Anekdota gisa, esan daiteke Juanek lehiatu behar izan zuela idi irabazleak erosteko bitarteko ekonomiko handiagoak zituzten beste probalari batzuekin, eta ez beti irabazle irtenda.
Jubilatu zenez geroztik, Labayru Ikastegiak Trabuduaren ahozko testigantza luzea jaso du betidanik erabili izan duen euskara bizian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  El Correo Español (1974-11-12) Munitibar: "Campeón de España en las pruebas de Larracoeche"Trabudua estatuko txapelduna Larrakoetxen
2. ↑  La Gaceta del Norte (1974-11-12) Jose Luis Bengoa Zubizarreta: "Juan Trabudua, Campeón Nacional" Juan Trabudua estatuko txapelduna
3. ↑  El Correo Español (1981-05-09) Munitibar: "Venta de buey de campeonato" Probetako idia okelarako
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23907924

 |

* Wd Datuak: Q23907924
***Rocket Man*** (ingelesez *Astronauta*, literalki *Suziriko Gizona*) Elton John eta Bernie Taupin ingeles musikarien abesti bat da, Elton Johnek abestua. 1972ko apirilaren 14an single modura plazaratu eta urte berean *Honky Château* diskoan argitaratu zen. Fil, telesail eta iragarki ugarietako soinu banda edo doinua izan da.

Elton Johnen abesti ezagunenetakoa da, gaiari dagokionez, 1951ko Ray Bradbury estatubatuar idazlearen *The Illustrated Man* liburuko izenburu berdineko *The Rocket Man* kontakizun laburra eta 1969ko David Bowie ingeles abeslariaren *Space Oddity* abesti ezagunaren eragina du.

Abestiak Marteruntz bidaiatuz espaziontzi batean bakar-bakarrik doan astronauta baten sentimendu kontrajarriak deskribatzen ditu, alde batetik bere lanbidearen betebeharra eta bestetik bere familia Lurrean utzi beharraren etsipena.

Kanpo estekak
-------------

* *Rocket Man* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai. Youtube.com **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56070897

 |

* Wd Datuak: Q56070897
**Kalao tronpetaria** (*Bycanistes bucinator* edo *Ceratogymna bucinator*) Buzerotidae familiako koraziforme hegaztia da.

Ezaugarriak
-----------

Erraza da bereiztea ; izan ere mokoaren gainean gris koloreko kasko bat baitu, emeetan txikiagoa dena. begiak marroi edo gorri kolorekoak eta inguruan larosa koloreko azala. Hegoen azpian zuri koloreko lumak izan ohi ditu baita hegoen amaiera ere.Lumak beltz kolorekoa eta bularra zuria.
Tamainari dagokionez, altueran 58 eta 65 cm artean ibiltzen da eta 3 eta 4 kg artean. Nagusiki frutak jaten ditu.

Habitat
-------

Hegazti hau ohian Afrikarretan bizi da Kenyatik Mozambikeraino baina batez ere afrika subsahariarraren inguruko baso eta oihanetan.

Taldeak
-------

Hegazti afirkar hau 2tik 5erainoko indibiduetako taldeetan bizi den hegazti gregarioa da, baina batzuetan 50 indibiduetaraino iritzi daitezke. enborren zuloetan habiaratzen dute; emea zuloan sartzen da eta arrak zuloa itxi egiten du lokatzarekin, hutsune bat utziz mokoa sartzeko eta emea elikatzeko inkubazio-aldia irauten duen bitartean.

kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**"Animales asombrosos" blogetik ateratako artikulua
* **(Gaztelaniaz)**e-ciencia.com webguneko artikulua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1262205
* Commonscat Multimedia: Bycanistes bucinator
* Wikispecies Espezieak: Bycanistes bucinator

---

* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Bycanistes\_bucinator
* Avibase: 3A4D2B44022BBB52
* BioLib: 23715
* BirdLife: 22682548
* eBird: truhor1
* GBIF: 5228451
* ITIS: 707793
* UICN: 22682548
* NCBI: 175844
* WoRMS: 221029
* Xeno-canto: Bycanistes-bucinator

 |

* Wd Datuak: Q1262205
* Commonscat Multimedia: Bycanistes bucinator
* Wikispecies Espezieak: Bycanistes bucinator
**José Luis Duque González** (Bilbo, 1918ko urriaren 27a - *ib.*, 1991ko azaroaren 19a) bizkaitar futbolaria izan zen, aurrelari moduan aritu zena.

Biografia
---------

Duque futbolari bezala UD Salamancan hasi eta 1939an Bigarren Mailan debutatu zuen. 1942an Athletic Clubek fitxatu eta hamar gol lortu zituen Ligako lehen zazpi jardunaldietan, Real Madridi eta FC Barcelonari egindako golak barne. Hala ere, hurrengo hilabeteetan ia ez zuen aukerarik izan, bost partida gehiago jokatu baitzituen. 1943-44 denboraldian Arenas Clubarekin Bigarren Mailan partida bat jokatuz hasi zuen denboraldia, eta hurrengo asterako Bilboko taldera itzuli zen. Bigarren jardunaldian Deportivo de la Coruñaren aurka *hat-trick* bat sartu zuen, baina, aurreko etapan bezala, ez zuen jarraipenik izan eta zortzi gol sartu zituen hamar partidatan.

Bere hurrengo helmuga RCD Espanyoll izan zen, non bi denboraldi eman zituen. Bere lehen kanpainan sei tanto lortu zituen, eta bigarren kanpainan Salamancako UDra itzuli zen. Talde txuri-urdinean zazpi tanto egin zituen, baina ez zuen saihestu Hirugarren Mailara jaistea. 1946-47 denboraldirako Racing de Santander taldearekin sinatu zuen, non bere bigarren jaitsiera jarraian jasan zuen. 1948an Gimnástica de Torrelavegak fitxatu zuen eta Bigarren Mailara igo zen bere lehen kanpainan. 1949-50 denboraldian 28 gol sartu zituen 26 partidatan, Bigarren Mailako bigarren goleatzaile nagusia izan zelarik. 1951n Eibar KE taldean erretiratu zen.

Ibilbidea
---------

| Kluba | Urtea(k) |
| --- | --- |
| UD Salamanca | 1939-1940 |
| UD Salamanca | 1941-1942 |
| Athletic Club | 1942-1943 |
| Arenas Club | 1943 |
| Athletic Club | 1943-1944 |
| RCD Espanyol | 1944-1945 |
| UD Salamanca | 1945-1946 |
| Racing de Santander | 1946-1947 |
| Gimnástica de Torrelavega | 1948-1950 |
| Eibar KE | 1950-1951 |

Tituluak
--------

| Titulua | Kluba | Urtea |
| --- | --- | --- |
| Liga | Athletic Club | 1943 |
| Kopa | Athletic Club | 1943 |
| Kopa | Athletic Club | 1944 |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Athletic Club

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63117785

 |

* Wd Datuak: Q63117785
**Rockdale konderria** (ingelesez: *Rockdale County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Conyers da. 2010eko zentsuaren arabera 85.215 biztanle zituen, Rockdale kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Rockdale konderriak 342,13 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,97 ura dira. Beste 336,16 lurra dira.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 85.215 pertsonetatik 42.889 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 8.063 dira. 38.996 beltzak edo afroamerikarrak. 179 amerikar natiboak ziren eta 52 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.498 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 230 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.371 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498621
* Commonscat Multimedia: Rockdale County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136056788
* ISNI: 0000 0004 0424 0140
* LCCN: n81139309
* NARA: 10039168
* **Lekuak**
* OSM: 1020471
* TGN: 2000413

 |

* Wd Datuak: Q498621
* Commonscat Multimedia: Rockdale County, Georgia
**Kaldearra** tribu semita izan zen, jatorri arabiarrekoa, Kristo aurreko lehen milurtekoaren lehen zatian hegoaldeko Mesopotamian kokatu zena. Eskualde horri Kaldea izena eman zitzaion. Beren hizkuntzagatik, aramearrekin erlazionatuta daudela onartzen da, aramearrak iparralderago (iparraldeko Mesopotamian eta Sirian) finkatu ziren arren.

Kaldear inperioa edo neobabiloniarra
------------------------------------

Asiriak Babilonia mendean eduki zuen garaian, kaldearrek gogor aurre egin zieten. Asiriaren aginpidea ahuldu zenean, Nabopolasar kaldearra errege izatera iritsi zen. K.a. 626tik K.a. 539ra kaldear leinuak agindu zuen Babilonian. Izen hori ematen bazaio ere, azken bi erregeak asiriarrak ziren. Hauek izan ziren kaldear leinuko erregeak:

* Nabopolasar: K.a. 626-K.a. 605
* Nabukodonosor II.a: K.a. 605-K.a. 562
* Amel-Marduk: K.a. 562-K.a. 560
* Neriglissar: K.a. 560-K.a. 556
* Labashi-Marduk: K.a. 556
* Nabonido: K.a. 556-K.a. 539
* Belsasar: K.a. 539

Beranduagoko erabilera
----------------------

Erromatar egileek, kaldear deitu zieten Babiloniako matematikari eta astrologoei. Garai modernoetan, Mesopotamiako katoliko erromatarrei kaldear izena ematen zaie.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2015-1-30). *174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak.* , 3 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1172323

 |

* Wd Datuak: Q1172323
**Rock konderria** (ingelesez: *Rock County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Luverne da. 2010eko zentsuaren arabera 9.687 biztanle zituen, Rock kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Rock konderriak 1.250,25 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,7 ura dira. Beste 1.249,55 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,75 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.687 pertsonetatik 9.436 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 197 dira. 58 beltzak edo afroamerikarrak. 31 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 53 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 104 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491170
* Commonscat Multimedia: Rock County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130196980
* GND: 4407602-2
* LCCN: n81093343
* NARA: 10039568
* **Lekuak**
* OSM: 1739849
* TGN: 2001065

 |

* Wd Datuak: Q491170
* Commonscat Multimedia: Rock County, Minnesota
**Kalbariomendi**, **Kalbario** edota **Galbario** Lapurdiko mendi bat da. Urruña udalerriko lursailetan dago, Nafarroako eta Gipuzkoako mugatik gertu. Mendi honetara igotzeko ohiko abiapuntua Biriatu udalerria da (50 min.). Inguruan Xoldokogaina (573 m.) eta Manddale (486 m.) mendiak ditu, garaiagoak direnak.

Bizkaiko golkotik hasi eta Ipar Euskal Herria eta Hego Euskal Herriko mugari jarraitzen dion mendi-katean dago, Pirinioetako hasieran.

Mendi honen iparraldeko magalean Untsin erreka dago eta bere ibilbidearen amaieran urak Donibane Lohizuneko badian itsasoratzen ditu. 

Larretxeko Borda etxe multzoa beherago dago, ez urrun. Hortik doa Biriatura, Perdrixko gandor baxuenaren azpitik pasatzen den bide bat.

Kalbarioko kapera
-----------------

Kalbarioko kaperako historia
Gailurrean Kalbarioko ermita dago. Eraikin horren historia azaltzen du bertan jarrita dagoen orritxo batek: «*Kalbarioa* deitzen dugun mendi-kaskoan, aspaldiko urteetan ez zen deus ageri, salbu elorri arbola txiki bat, nonahitik ageri zena. Baina lehengo istorioen eta gertakarien paper zaharretan miaturik, Erlandebaitako Fourcade jaunak bazekien lehenagoko denboretan bazela Kalbario mendi gainean kapera txiki bat, eta han bizi izan zela ermitau edo apez bat: bakar-bakarrik bizi zena gain horretan, bertzeentzat otoitzean. Gero, espainolekin izan ziren gerletan, kapera hori izan zen suntsitua, eta, doi-doia duela urte pare bat, gain hartan ez zen kaperaren arrastorik ere ageri, salbu lur pilo bat. Fourcade jaunak buruan harturik lur pilo horren miatzea, han kausitu zituzten lehenengo kaperaren murru zimendu guztiak, eta zolako harri-lauzak, bai eta aldarearen parte bat, oraino ikus eta ezagutu daitekeena. Kaperaren berriz eraikitzeko, egin zuten batasun bat, eta lanari lotu eta lana bururatu. Lehenengo kapera baino txikiago egin dute oraingoa, baina lehengo harri zahar berekin. Segur egin dute lan ederrik Pierre Arbizuk hargin lanean eta Zokoako Jean Derinek zurgin lanean. Kaperaren saihetsean landatu dute zortzi metro gorako gurutze eder bat, haitzezko habe latz zahar ederrez egina».

Galeria
-------

Biriatutik Kalbariomendirako ibilbidea Berria, Mikel Arrizabalaga, 2020.
* Euskal Erlaitza Kalbariomenditik. Urruñatik Biarritzeraino.Euskal Erlaitza Kalbariomenditik. Urruñatik Biarritzeraino.
* Larrun mendia KalbariomenditikLarrun mendia Kalbariomenditik
* Kalbariomendiko ermita. Xoldokogaina atzean.Kalbariomendiko ermita. Xoldokogaina atzean.
* Xoldoko itzulia. Kartela. Kalbariotik gertu pasatzen da.Xoldoko itzulia. Kartela. Kalbariotik gertu pasatzen da.
* Xoldokogaina mendia Biriatutik, bere ezkerraldean KalbariomendiXoldokogaina mendia Biriatutik, bere ezkerraldean Kalbariomendi

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Arrizabalaga, Mikel. «Kalbarioko kapera» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-01-16).
2. ↑    Arrizabalaga, Mikel. «Kalbarioko kapera» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-01-16).

Kanpo estekak
-------------

* «Kalbarioko kapera» *Berria* Arrizabalaga, Mikel (2020-08-14)
* Kalbario. Luberri.net

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110589757

 |

* Wd Datuak: Q110589757
Specimen Tipoa, Neanderthal 1
Neander harana, Alemania
**Neanderthal 1** Kleine Feldhofer Grotten aurkitutako Neanderthal bat izan zen. Aurkikuntza honek paleoantropologiari hastapena eman zion.

Gertaerak
---------

1856an, Düsseldorf (Alemania) hiritik gertu, Neander ibaiaren bailaran, Charles Darwinek *Espezieen Jatorria* idatzi baino hiru urte lehenago, harrobi bateko langileek giza arrasto batzuk topatu zituzten: garezurra, bi femur, eskuin besoko hiru hezur, ezker besoko beste bi, ezkerreko hezur iliakoaren zati bat, eskapularen eta saihetsen zatiak....

August Franz Mayer Bonneko Unibertsitateko irakasleak hartu zuen aurkitutakoa aztertzeko ardura. Antzeko arrastoak 1829an Engisen (Belgika) eta 1848an Forbeko harrobian (Gibraltar) topatu zituzten, baina orduan ez zuten jatorria identifikatzea lortu. Une horretan, 1856an, Mayerrek aukera paregabea zuen giza eboluzioaren atal garrantzitsua idazteko. Neanderthalgo gizakia munduari ezagutarazi zion aditu gisa sar zitekeen historian baina hanka sartu zuen.

### Mayerren teoria okerra

Teoria bitxia eraiki zuen hezur zati haien inguruan. Arrastoak Napoleoni segika Europa osoan ibili zen errusiar kosako batenak omen ziren. Heriotza urtea ere zehaztu zuen: 1814. Borrokan hil zela argudiatu zuen. Mayerren esanetan gizaki hark femurrak hain okertuta zeuzkan errakitismoa zuelako.

Bestalde, errakitismoaren ondorio ziren bekaineko hezurrak eta arku supraziliarra izatea. Gaixotasunak eragiten zion mina zela-eta, kosak bekainak asko zimurtzen zituen eta horregatik garatu zitzaizkion hainbeste hezur horiek.

Ondorengoa
----------

Gerora, *Neanderthal 1* moduan izendatu zuten aurkikuntza.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5  Nagore Irazustabarrena, «Neanderko kosako gajoa», *Argia*, 2008-06-08, CC-BY-SA lizentzia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q821603
* Commonscat Multimedia: Neanderthal 1

---

 |

* Wd Datuak: Q821603
* Commonscat Multimedia: Neanderthal 1
**Near Earth Asteroid Tracking** Lurretik gertu igaro daitezkeen eta gure planeta urdinarekin talka egin dezaketen asteroideak atzemateko pentsatutako programa bat da. NASAk eta Jet Propulsion Laboratoryk zuzentzen dute. NEAT sistemak bere behaketak 1995ean hasi zituen.

NEATa NASA/JPL eta Ameriketako Estatu Batuetako Aire Armadaren arteko Hawaii estatuko Mauiko Haleakalan dauden GEODSS teleskopioak erabiltzeko elkarlan akordio batetan oinarritzen da.

GEODSS "Ground-based Electro-Optical Deep Space Surveillance"n akronimo bat da, "Lurrean Oinarritutako Espazio Sakonaren Zaintza Elektro-Optikoa" bezala itzul daitekeena.

Teleskopio hauek Lurraren orbitan zeuden espaziontziak jarraitzeko proiektatu ziren. NEATeko taldeak GEODSSeko teleskopioentzat CCDdun argazki kamera bat eta ordenagailu sistema bat garatu zituen. Sistemak 4.096x4.096 pixeleko erresoluzioa du, 1,2 x 1,6 graduko ikusmen eremuarekin.

2001eko apiriletik aurrera, Palomar Behatokiko teleskopio bat ere, 1,2 metroko irekiera duena, lurretik gertuko objektuak behatzeko erabili zen. Teleskopio hau hiru argazki kameraz doitua dago.

Milaka asteroide aurkitzeaz gain, NEATi 54P/de Vico-Swift-NEAT aldikako kometa eta mugimendu propioa duen Teegardenen izarraren aurkikuntza ere ematen zaizkio.

64070 NEAT asteroideak 2005ean bere izena NEAT proiektuaren omenez jaso zuen.

Ikus, gainera
-------------

* Lurretik gertuko objektu
* Lincoln Near Earth Asteroid Research
* Asteroideak ahultzeko estrategiak

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**NASAren webgunea Near Earth Asteroid Trackingari buruz

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1140499

 |

* Wd Datuak: Q1140499
**Jimmy Raney** (Louisville, Kentucky, 1927ko abuztuaren 20a - *ib.*, 1995eko maiatzaren 9a) estatubatuar jazzeko gitarra-jotzailea izan zen.

Ama ere gitarra-jotzailea zuen, eta hura izan zuen lehenengo irakaslea. Ondoren, Hayden Causeyrekin egon zen, eta harekin ezagutu zuen jazza, eta, batez ere, Charlie Christian. Hamazazpi urte zituela, Jerry Walden taldean jo zuen, bi hilabetez, New Yorken. 1944tik 1947ra bitartean, Chicagon aritu zen, Max Miller, Lou Levy, Lee Konitz eta Jay Burkhartekin batera. New Yorkera itzuli zenean, Woody Hermanekin aritu zen (1947-1948), eta ondoren, Al Haig hirukotean eta Buddy DeFranco seikotean jo zuen. Red Norvok Europara eraman zuen 1954an, *Jazz Club USA* kontzertu-birarekin. Urte horretan bertan, Les Elgart eta Teddy Charlesekin lan egin zuen. New Yorkeko Blue Angel aretoan, Jimmy Lyons piano-jotzailearekin aritu zen, 1955etik 1960ra bitartean. Don Elliotten laukotearekin, berriz, *Thurber Carnival* musika-komedian lan egin zuen. Denboraldi batez isilik egon ondoren (1964-1972), beste kontzertu-bira bat egin zuen. 1977ko urtearen hasieran, gitarra-bikote bat sortu zuen bere seme Dougekin, eta izugarrizko arrakasta izan zuten. Garai hartako musikagile handienek berarekin lan egin zuten: Herbie Stewart, Bill Perkins, Richie Kamuca, Tommy Flanagan, Martial Solal, Jim Hall, John Lewis, Eric Dolphy, Bob Brookmeyer. Raneyren lanek 1950eko hamarraldian izan zuten, batez ere, arrakasta, Stan Getzi eskerrak. Dotoretasuna eta adierazgarritasuna izan ziren haren musikaren oinarriak. Argitasun- eta sentiberatasun-nahaste berezi baten bidez, aberastasun harmoniko berezia ematen zion Raneyk nota eta akorde bakoitzari.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q724132
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 69116604
* ISNI: 0000 0000 5514 9858
* BNE: XX1082820
* BNF: 13898814n (data)
* GND: 134491858
* LCCN: n87114941
* NKC: ola2002153746
* CiNii: DA16739120
* SNAC: w62w6g65
* SUDOC: 156838893
* ICCU: LO1V270166
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05077/eu\_r\_0148/r0148
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q724132
**Jose Luis Bilbao Mentxaka**, ezizenez **Bala Beltz** (Erandio, Bizkaia, 1921eko irailaren 8a - Bizkaia, 2014ko urtarrilaren 28a) euskal herritar futbolari bat izan zen. Bere ibilbide profesional gehiena Athletic Klubean jokatu zuen.

Ibilbidea
---------

Espainiako Futbol Ligako Lehen Mailan lehenbiziko partidua Real Zaragoza futbol taldean jokatuz izan zen, bertan bi denboraldietan jardun zuelarik, 1939-1940 eta 1940 eta 1941.

Handik Athletic Klubera joan zen, 1941eko urriaren 12an talde honekin lehenbiziko partidua jokatu zuelarik, Real Madrilen aurka, bizkaitarrek 1-0 irabaziz. Berehala, bere abiadura eta azal beltzaranaren ondorioz *Bala Beltz* ezizena jaso zuen.

1941-1942 eta 1951-1952 denboraldien bitartean Athletic Klubean jokatu zuen. Hegalean jokatu ohi zuen futbolari fin, azkar eta kementsua izan zen, baina zoritxarrez garai hartan Piru Gainza futbolari ospetsuak postu horretan jokatzen zuenez, *Bala Beltzak* Athletic Kluban jardun zituen 10 denboraldietan zehar ordezko gisa jokatzera derrigortua egon zen. Athletic Klubarekin 68 partidu jokatu zituen, 53 Ligakoak eta 15 Espainiako Futbol Errege Kopakoak, denera 15 gol sartuz. Ligako txapelduna behin izan zen (1942-1943) eta Errege Kopa lauetan irabazi zuen (1942-1943, 1943-1944, 1944-1945 eta 1949-1950). 1950eko urriaren 12an Athletic Klubarekin bere azken partidua jokatu zuen, hain zuzen ere, Reial Club Deportiu Espanyol kataluniar taldearen aurka.

Hainbat futbol talde ezberdin kontratatzeko asmoz bere atzetik ibili eta hamar urtez bere postuan jokatu ohi zuten Irindo, Zarra eta Gainza futbolarien ordezkoa izan ondoren, azkenean Sporting de Gijon asturiar taldeak kontratatu zuen, Asturiasen bere futbolari ibilbide profesionalari amaiera eman ziolarik.

2014ko urtarrilaren 28an 92 urterekin zendu zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Fallece a los 93 años el exjugador José Luis Bilbao "Bala Negra". Blogeitb.com **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

* Jose Luis Bilbao, *Bala Beltz*. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3810474
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 148863

 |

* Wd Datuak: Q3810474
**Joanna Jet** (Londres, Erresuma Batua, 1961eko abenduaren 18a) britainiar emakumezko aktore pornografiko, zine-zuzendari eta modelo transexuala da. 2015ean AVNren Ospearen Aretoan onartu zuten.

Ibilbidea
---------

Londresen jaioa, 2000. urtean egin zituen bere lehendabiziko agerraldi profesionalak helduentzako zinemagintzan, Androgeny Productions ekoiztetxeak ekoitzitako *Transsexual Beauty Queens 15* eta *Shemales at the Hard Rock Cafe* DVDetan alegia. Hurrengo urtean, aurpegia feminizatzeko kirurgia egin zioten eta Androgeny, Evil Angel, Devil's films eta Anabolic ekoiztetxeetako DVDen izar nabarmena bilakatu zen. Horrez gain, Joannak bere ekoiztetxea sortu zuen Ameriketako Estatu Batuetan.

Joanna Jetek helduentzako zinemagintzak transexualen kolektiboa aintzat har dezan egiten du lan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  [
Class of 2015: Meet the AVN Hall of Fame Inductees]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Joanna Jet*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Ingelesez)** Joanna Jeten webgune ofiziala
* **(Ingelesez)** Joanna Jet IMDbn

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6205861
* Commonscat Multimedia: Joanna Jet

---

 |

* Wd Datuak: Q6205861
* Commonscat Multimedia: Joanna Jet
**Ju-Mex** edo **Yu-Mex** (Jugoslaviaren eta Mexikoren akronimoa) Jugoslaviako Errepublika Federatibo Sozialistaren herri-musikako estiloa izan zen, Mexikoko musika tradizionaleko elementuak batuz. Estilo hori bereziki ezaguna izan zen 1950 eta 1960ko hamarkadetan, Jugoslaviako kantari batzuk Mexikoko kanta tradizionalak interpretatzen hasi zirenean.

Jugoslaviak ez zuen zinema-industria handirik, eta Bigarren Mundu Gerra amaitu orduko, Jugoslavian proiektatzen ziren film gehienak Sobietar Batasunetik zetozen.1948an Tito-Stalin hausturaren ondoren, sobietar filmak proiektatzeari utzi zioten Jugoslavian. Bestalde, Titok ez zuen nahi bere herrialdean zinema estatubatuarra emititzea. Horregatik, zinema mexikarra inportatzera jo zuen, bere urrezko aroa bizitzen ari zena. Film horietako askok Mexikoko Iraultza goratzen zuten, mexikar soilak Estatu zapaltzailearen aurka altxatuz, Mexikoko zinemari Jugoslavian proiektatzeko bezain izaera iraultzailea eman zion ezaugarria.

```
Paralelismo asko sortu ziren Bigarren Mundu Gerran partisanoek hasitako borrokaren eta Mexikoko Iraultzaren artean. Jugoslavian estreinatu zen lehen film mexikarra 1950eko drama izan zen. *Un día de vida* filmak arrakasta handia izan zuen 1952an herrialde balkanikoan emititu zenean. *Un día de vida* filmaren argumentuak, Mexikoko Iraultzan matxinatu baten exekuzioari buruzkoa, Jugoslavian ikusle asko negar egitera eraman zituen, Bigarren Mundu Gerran beren esperientziarekin paralelismoa ikusi baitzuten. 
```

Beste film batzuk ere arrakasta izan zuten, ez hain politikoak, hala nola komediak eta erromantzeak, eta jugoslaviar gazte asko hasi ziren Mexikoko zinemako izarren estiloa imitatzen, modan zegoen guztia zutela uste baitzuten.

```
Jugoslavian berrogeita hamarreko eta hirurogeiko hamarkadetan proiektatu ziren film gehienak mexikarrak zirenez, mexikar guztia izugarri zabaldu zen Jugoslavian, eta musikari asko mexikar txapelak jartzen zituzten herrialde horretako musika jotzeko, gaztelaniaz zein serbokroazieraz abestuta.
```

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ilko Čulić.  (2012-07-16). *YU-Mex fenomen: Zbog njih je sombrero bio glavni hit....*  24 sata.
2. ↑   «Zaboravljeni junaci sombrero ere» *BETA* (Nezavisne novine) 2008-10-14.
3. 1 2 3 4  McKee Irwin 2010.
4. ↑   **(Ingelesez)** Mazzini, Miha. «YuMex or Yu-Mex: Mexican music in fifties Yugoslavia» *Dr. Miha Mazzini* (Noiz kontsultatua: 2023-01-19).

Bibliografia
------------

* McKee Irwin, Robert.  (2010). «Mexican Golden Age Cinema in Tito's Yugoslavia» *The Global South* 4 (1): 151–166. doi:10.2979/gso.2010.4.1.151..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8059887

 |

* Wd Datuak: Q8059887
**Okeechobee konderria** (ingelesez: *Okeechobee County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Okeechobee da. 2010eko zentsuaren arabera 39.996 biztanle zituen, Okeechobee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Okeechobee konderriak 2.310,03 kilometro koadro ditu. Horietatik 318,57 ura dira. Beste 1.991,46 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 39.996 pertsonetatik 35.819 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 9.561 dira. 3.117 beltzak edo afroamerikarrak. 287 amerikar natiboak ziren eta 25 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 345 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 28 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 375 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501123
* Commonscat Multimedia: Okeechobee County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147759143
* ISNI: 0000 0004 0631 7236
* LCCN: n81108342
* **Lekuak**
* OSM: 1210747
* TGN: 1002743

 |

* Wd Datuak: Q501123
* Commonscat Multimedia: Okeechobee County, Florida
**Okazaki** (japonieraz: 岡崎市, *Okazaki-shi*?)
, Japoniako Aichi prefeturako hiria da. 2014ko erroldaren arabera, 375.162 biztanle ditu. Ia 9 milioi biztanle dituen Chūkyōko metropoli eremuaren barnean dago.

Geografia
---------

Aichi prefeturaren erdialdean kokaturik dago, Mikawa Badiaren inguruko lautadan. Azalera handia du eta lurraldearen %60a basoak estaltzen du eta ez dago oso populatua.

Historia
--------

Okazaki eremua aintzinatik opulatua izan da eta arkeologoek Jōmon, Yayoi eta Kofun aroetako aztarna aurkitu dituzte, aipagarrienak Kofun aroko hilobiak dira.

Sengoku Aroan Matsudaira leinuak kontrolatu zuen lurraldea, gerora Japonia gobernatuko zuen Tokugawa leinuaren ahaideak ziren. Matsudaira Kiyoyasuk 1524ean Okazakiko gaztelua eraiki zuen eta bertan jaio zen Tokugawa Ieyasu (jaiotza izena Matsudaira Motoyasu), Japoniak izan duen shogunik ezagunena. 1579an Tanaka Yoshimasak gaztelua nabarmen gotortu zuen. Gazteluaren inguruan herria eratzen hasi zen. Edo Aroan Edo (Tokio) eta Kyoto lotzen zituen Tōkaidō errepideko posta-hiri bihurtu zen eta honek garapen handia ekarri zion Okazakiri. Meiji berrezarkuntzaren ondoren 1889an udalerria eratu zen eta 1916an hiri estatusa lortu zuen.

40. hamarkada benetan gogorra izan zen, izan ere bi lurrikara (1944 eta 1945ean) eta Bigarren Mundu Gerrako bonbaketak jasan baitzituen. 1959an Isewan tifoiak ere jo zuen.

Kultura
-------

Okazaki bere su artifizialengatik da ezaguna. Gaur egun oraindfik Japoniako su artifizialen %70a bertan ekoizten da. Abuztuko lehenengo larunbatean suen jaialdi handia egiten da eta Japonia guztitik etortzen da jendea Okazakira ikuskizunak erakarrita.

Hatchō Miso, miso zopa iluna da, Okazakiko kutixia gastronomiko nagusia. Bere ezaugarri onuragarriak direla eta Txernobylgo hondamendia izan zenean kopuru handiak bidali zituzten debalde Ukrainara erradiazioaren eraginei aurre egiteko.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Okazakiko gaztelua.

Iruditegia
----------

* Okazakiko gaztelua.Okazakiko gaztelua.
* Tenman-gu tenplua.Tenman-gu tenplua.
* Ichihatasan Yakushiji tenplua.Ichihatasan Yakushiji tenplua.
* Matsudaira Kiyoyasuren hilobia.Matsudaira Kiyoyasuren hilobia.
* Higashi parkea.Higashi parkea.

Hiri senidetuak
---------------

* Uddevalla (Suedia) (1968)
* Newport Beach (California) (AEB) (1984)
* Hohhot (Txina) (1987)

Hiritar ezagunak
----------------

* Tokugawa Ieyasu (1543-1616), Japoniako shogun handia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)** Okazakiko webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q242783
* Commonscat Multimedia: Okazaki, Aichi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 251728489
* ISNI: 0000 0004 0402 1802
* GND: 4352657-3
* NDL: 00265847
* CiNii: DA00097986
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 4548232

 |

* Wd Datuak: Q242783
* Commonscat Multimedia: Okazaki, Aichi
**Juab konderria** (ingelesez: *Juab County*) Utahko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Nephi da. 2010eko zentsuaren arabera 10.246 biztanle zituen, Juab kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Juab konderriak 8.822,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 36,57 ura dira. Beste 8.785,96 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,16 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.246 pertsonetatik 10.010 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 379 dira. 21 beltzak edo afroamerikarrak. 75 amerikar natiboak ziren eta 15 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 22 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 98 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26689
* Commonscat Multimedia: Juab County, Utah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157113930
* **Lekuak**
* OSM: 1744361
* TGN: 2002112

 |

* Wd Datuak: Q26689
* Commonscat Multimedia: Juab County, Utah
Ivan Mládek (eskuinean) eta *Banjo Band*, Poznań, 2008.
**Jožin z bažin** (1977) Ivan Mládek musikari eta umorista txekiarraren abesti ezagunenetako bat da. Are gehiago, bere "*Counteryshow*" telebista-saioan "Nazio Ereserki" deitu zion. 2008ko urtarrilean, abestia ezaguna egin zen Polonian, irratiko zenbait *hitlist* irabazita. Hungarian, Austrian eta Errusian ere ezaguna da, blogetan kultuzko jarraipena du eta hainbat itzulpen eta bertsio ezberdin ditu.

Abestia zingiretan bizi den munstro gizajale misteriotsu baten ipuin surrealista da (*Jožin z bažin* 'zingiretako Joxepe' moduan itzul daiteke). Abestian, azkenean, fumigatzeko tresna edo lainoztagailu bat erabilita garaitzen dute munstroa.

Ipuina
------

Abestia Erdi Aroko ipuinen parodia da, non zaldun ausart batek munstro ikaragarri batek izuturik daukan urruneko erresuma bat salbatzen duen, eta sari gisa printzesarekin ezkontzea eta erreinuaren erdia jasotzen duen.

Abestian, Moravia eskualde txekiarrean zehar Škoda 100 bat gidatuz doan gizon batek Jožin izeneko munstro batek izuturik daukan herrixka bat aurkitzen du; munstroak batez ere Pragako turistak jaten ditu. Tokiko etxalde komunaleko (txekieraz: JZD) presidenteak JZDaren erdia eta bere alabaren eskua agintzen dizkio, baldin gizonak munstroa garaitzen badu. Gizonak fumigazio-hegazkin bat eskatzen du, munstroaren aurka egiteko ezagutzen den arma bakarra, Jožin harrapatu, eta zoo bati saltzea erabakitzen du.

Bertsioak
---------

*Kabaret pod Wyrwigroszem* izeneko kabaret poloniar batek Donald Tusk Poloniako lehen ministroari buruzko *Jožin z bažin* kantuaren parodia sortu zuen, *Donald marzy* ('Donald ametsak') izenburupean. *Мурзилки International* talde errusiarrak errusiar parodia bat egin zuen Путин едет в Пикалёво ('Putin Pikalyovora doa') izenekoa, Vladimir Putin Errusiako lehen ministro ohiari eta egungo presidenteari buruz. Abestiaren bertsio serbiarra ere bada: *Medo Brundo* 'Brundo hartza'. Badira baita ere abestiaren hainbat parodia lituanieraz, nagusiki herrialdeko politikari zorigaiztokoenei eta Andrius Kubilius lehen ministro ohiari buruz. Ivan Mládeken *Banjo Band*-ek *Jožin z bažin* abestiaren bertsio poloniarra sortu zuen.

Metallica heavy metal talde estatubatuarrak abestiaren bertsio bat jo zuen 2018an, Pragan eskainitako kontzertu batean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Metallica zahrála v Praze Jožina z Bažin - Novinky.cz» *www.novinky.cz* (Noiz kontsultatua: 2021-02-25).
2. ↑   «Metallica zahrála v Praze. Došlo i na Jožina z bažin a práškovací letadlo» *iRozhlas.cz*.

Kanpoko estekak
---------------

* Bideoa ingelesezko azpidatziekin YouTuben
* Jatorrizko bideoa kalitate altuagoan YouTuben
* Partiturak musescore.com webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2526112

 |

* Wd Datuak: Q2526112
Zenbait juntura toriko txiki
**Juntura torikoa** eraztun edo toru formako juntura bat da. Normalean presioan moldekatutako kautxuzkoa izaten da, eta bi gainazal zilindrikoren arteko estankotasun estatikoa eta dinamikoa bermatzen ditu. Gehien bat iturgintzan, urpekaritzan, mekanismo pneumatiko eta hidraulikoetan eta oro har mekanikan erabiltzen da desmuntatu daitezkeen piezen arteko loturetan likidoak eta gasak pasa ez daitezen.

Hutsa lortzeko goma toriko baten muntaketa
Goma torikoa berariaz egindako koska batean sartzen ohi da eta piezak lotzean konprimitu egiten da estankotasuna bermatuz.

Makinen diseinuan asko erabiltzen dira zeren eta sinple eta merkeak dira, erraz kokatzen dira eta presio handiak jasaten ahal dute.

Hainbat neurritakoak daude eta bere metrika barneko diametroak eta gomaren sekzioak zehazten dute.

Junturak malgutasun ona izan dezan kautxua ez da eguzkitan utzi behar eta kokatzean silikona aplikatzen bazaio bere erabilpena luzatzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q942417
* Commonscat Multimedia: O-rings

---

 |

* Wd Datuak: Q942417
* Commonscat Multimedia: O-rings
**Roronoa Zoro** (japonieraz ロロノア・ゾロ), One Piece anime eta mangako pertsonaia bat da. Monkey D. Luffyk zuzendutako Lasto txapelen piratak izeneko taldeko ezpataria da. Luffyrekin batu zen lehena izan zen, Luffyk berak salbatu ondoren. Ekialdeko Itsasoan du jatorria, eta entrenatu zuen dojoa Shimotsuki izeneko herri batean dago.

Bere buruagatik 160 milioi dobloiko ordainsaria ematen dute, bere tripulazioko kideen artean bigarren kopururik altuena dena. Gaur egun, Hamaika Supernobak deituriko hamaika piratetako bat da, 100 milioi dobloi baino gehiagoko ordainsaria dutenak. Bere ametsa munduko ezpataririk hoberena bihurtzea da.

Itxura
------

Zorok, normalean, alkandora zuri bat, praka beltzak, kolore bereko botak eta haramaki (faja) bat erabiltzen ditu, azken hau samuraien armajantzi tradizionalekoa, berea jatorrizko diseinuzkoa ez den arren, bere ezpatak eusteko baino ez baitu erabiltzen. Beragatik ematen duten ordainsaria, gaur egun, 160 milioi dobloikoa da.

Zapi beltz bat erabiltzen du, bere ezkerreko besoan lotuta erabiltzen duena, eta, borrokatzen duenean, bere buruan lotzen du, askoz itxura deabruzkoagoa hartuz. Luffyk bezala, bere arropa aldatzen du halakorik eskatzen duen egoera edo tokiren batean. Tripulazioko laugarren altuena da, 1,78 metroko altuerarekin. Begirada oso serioa du, eta bere ezkerreko belarrian urrezko hiru belarritako daramatza. Bere ilea berde kolorekoa da, horren ondorioz Sanjik noizbait "Marimo" deitu duelarik (alga biribil eta berde bat). Azken honek zenbait egoera oso dibertigarri eragin ditu, non Zoro bera ere erratu den. Paparrean, Mihawkek bere aurka borrokatu zuenean egin zion orban bat du. Hanketan ere badu orban bana Lord 3k Lorategi Txikiko sagan Nami Vivi eta Zoro harrapatu zituenekoa.

Bi urteko igaroeraren ondoren, Zorok orban berri bat du, bere ezkerreko begia zeharkatzen duena (bere lehen agerpenean, 598. atalaren azalean, orbana, oker, eskuineko begian jarri zen arren), eta 599. atalean bere begia Mihawkekin egin zuen entrenamenduan galdu zuela aditzera eman zen, alabaina, 600. atalaren azalean, bere ezker begia irekia du. Bere lepoa askoz sendo eta gihartsuagoa agertzen da. Zorok orain beroki luzea darama, irekia, berde ilun kolorekoa, bere gerrian faja gorri batekin itxia, non bere ezpatak gordetzen dituen, eta bere zapi beltza ezkerreko mahukaren inguruan lotua dago. Berak ez du alkandorarik azpian, eta bere haramaki berdea berokipean ikus daiteke. Gurutze bat ere badago eusten duen ezpatan. Litekeena da bere ezpata entrenamenduan zehar aldatu izana.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q858432
* Commonscat Multimedia: Roronoa Zoro

---

 |

* Wd Datuak: Q858432
* Commonscat Multimedia: Roronoa Zoro
**Rock konderria** (ingelesez: *Rock County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Janesville da. 2010eko zentsuaren arabera 160.331 biztanle zituen, Rock kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Rock konderriak 1.880,61 kilometro koadro ditu. Horietatik 20,63 ura dira. Beste 1.859,98 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 85,25 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 160.331 pertsonetatik 147.650 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 12.124 dira. 7.766 beltzak edo afroamerikarrak. 383 amerikar natiboak ziren eta 35 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.603 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 125 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.769 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500939
* Commonscat Multimedia: Rock County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129018690
* LCCN: n81119851
* NARA: 10047068
* **Lekuak**
* OSM: 1799455
* TGN: 7014350

 |

* Wd Datuak: Q500939
* Commonscat Multimedia: Rock County, Wisconsin
**Romero-Etxabe-Asuatarren jauregia** Gipuzkoako Getaria udalerrian dagoen jauregi bat da. Getariako Alde Zaharran dago, Elkano kaleko 37. zenbakian. Asuenekoa etxearen alboan dago, behinola biak ere Asua leinuaren jabetzakoak izanak. Hego-ekialdeko izkinan, Elkano kalera begira dagoenan, Asuatarren armarri nabarmena ikusgai du.

XVII. mendearen erdialdean leinu honetako senidea eta sortzez getariarra zen On Pedro Etxabe Asuk nazioarteko itsas merkatzan errol nabarmena bereganatu zuen. Limako zaldun nagusia zen bere osaba Juan Ramus Asuren Sevilla hiriko agentea izan zen, eta gainera XVI. mendetik jardunean zeuden Etxabetarren negozioak ere jarausi zituen: ontziolak, Ternuako espedizioak eta Ameriketako merkataritza.

Bestalde, Pedro Etxabe Asu gizasemea Joan Sebastian Elkano getariar itsasgizon ospetsuari estuki lotua ere badago, 1671an omenez San Salbador elizan dagoen hilarria ordaindu baitzuen.

Ikus gainera
------------

* Asuenekoa etxea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25473884
* Commonscat Multimedia: Elkano Kalea, Getaria

---

 |

* Wd Datuak: Q25473884
* Commonscat Multimedia: Elkano Kalea, Getaria
**Rockefeller Center** New York hiriko eraikin-multzo bat da, Rockefeller familiak eginikoa. 19 eraikinez osatuta dago, eta Bosgarren Etorbidearen eta Seigarren Etorbidearen artean kokatuta, Manhattan uharteko Midtown eremuan. Eraikin horietako batzuk dira Art Déco estiloak arkitekturaren esparruan izandako hezurmamitzearen adibide bikainak.

1987an *National Historic Landmark* edo Mugarri Historiko Nazionala izendatu zuten (eraikin, toki, egitura, objektu edo distritu bati Estatu Batuetako Gobernuak ematen dion izendapena, duen balio historikoa aintzat harturik).

Rockefeller Center eraikin-multzoan saltoki eta ikuskizun-areto ugari daude, horietako aipagarriena Radio City Music Hall, mundu osoan ospetsua.

Eraikin-multzo honetako etxe orratzik altuena GE Building da, 70 solairukoa eta 259 metroko altuera duena.

Rockefeller Center New Yorkeko turismo-helmuga ezagunenetarikoa da. Jende asko bertaratzen da, besteak beste Rockefeller Plazako apaingarri ugariak ikustera eta GE Building-en goialdeko behatokiak eskaintzen duen ikuspegi zoragarriaz gozatzera. Halaber, urte-sasoi bakoitzean jarduera erakargarri asko antolatzen da, hala nola izotz gaineko irristaketa, zerupean berariaz instalatzen den pista batean. Azaroaren bukaeran, ezin konta ahala argitxoz ederturiko Eguberrietako zuhaitz bat ipintzen da, zeina, 1931n lehenbizikoz jarri zenez geroztik, New Yorkeko eguberri-ospakizunen ikur bereizgarria bilakatu baita.

Galeria
-------

* Eguzki-sarrera Rockefeller Centerren.Eguzki-sarrera Rockefeller Centerren.
* GE Building gauez.GE Building gauez.
* Eguberria Rockefeller CenterrenEguberria Rockefeller Centerren
* Prometeo Rockefeller CenterrenPrometeo Rockefeller Centerren
* Atlasen estatuaAtlasen estatua
* Lorategiak Rockefeller CenterLorategiak Rockefeller Center
* GE BuildingGE Building

New Yorkeko ikuspegia tontorretik.

New Yorkeko ikuspegia tontorretik.

Ikuspegia tontorretik.

Ikuspegia tontorretik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11277
* Commonscat Multimedia: Rockefeller Center

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151238684
* ISNI: 0000 0001 2228 5797
* BNF: 155991946 (data)
* GND: 4661318-3
* LCCN: n50053842
* NLA: 54356812
* SNAC: w6ms7rc1
* SUDOC: 093403682
* ULAN: 500303627
* Open Library: OL2186682A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* NRHP: 87002591

 |

* Wd Datuak: Q11277
* Commonscat Multimedia: Rockefeller Center
**Rockabillya** rock musikaren lehenbiziko estiloetako bat da. 1950eko hamarkadan AEBetan sortu eta urrezko aroa izan zuen, batez ere herrialde horretako hegoaldean. Rocka eta bluegrass generoen arteko nahasketatik sortu zen.

Rockabilly izendapena rock musika eta hillbilly (*baserritar* edota *menditar arlotea*) hitzaren elkarketatik dator. Estilo hau batez ere landa edo baserri giroko zuri txiroek burututako afroamerikar rockaren egokitzapena da.

Rockabilly musikari nabarmenak
------------------------------

* Jerry Lee Lewis
* Johnny Cash
* Carl Perkins
* Chuck Berry
* Gene Vincent
* Duane Eddy
* Elvis Presley
* Brian Setzer
* Johnny Burnette
* Bobby Helms
* Robert Gordon
* Nick Curran
* The Cramps
* Stray Cats
* Wanda Jackson
* Brenda Lee
* Janis Martin
* Imelda May
* Buddy Holly
* Al Dual

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q203720
* Commonscat Multimedia: Rockabilly

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4271251-8
* LCCN: sh87004063
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q203720
* Commonscat Multimedia: Rockabilly
**Rhône-Poulenc** (frantsesez ʁon pulɛ̃k ahoskatua) Frantziako kimika- eta farmazia-konpainia da.

Historia
--------

Enpresa hau 1928an sortu zen Lyoneko **Société des Usines Chimiques du Rhône** eta Parisko **Établissements Poulenc Frères** batu ondoren, Étienne Poulenc XIX. mendeko botikariak sortua eta Emile eta Camille Poulenc (1864–1942) semeek hanaditua. 1950ean konpainia honek klorpromazina sintetizatu zuen eta Smith, Kline & French-i saldu zitzaion (gaur egun GlaxoSmithKline-ren parte da) eta Thorazine izenarekin merkaturatu zuten botika. 1999ko urtarrilean Rhône-Poulenc-ek Hoechst AG- rekin bat egin zuen Aventis sortzeko. 2004an, Aventis-ek Sanofi-Synthélabo-rekin bat egin zuen,Sanofi-Aventis, munduko hirugarren farmazia konpainia handiena sortzeko.

1997an, Rhône-Poulenc sail kimikoa Rhodia izeneko konpainian banatu zen. Rhône-Poulenc nekazaritza-dibisioa, Aventis CropScience izenarekin ezagutzen dena Hoechst-ekin bat egin ondoren, Bayer enpresari saldu zitzaion 2002an.

Rhône-Poulenc-ek *Rhône-Poulenc Sariak* sortu zituen, gaur egun Zientzia Liburuen Errege Elkarteko Sariak izenarekin ezagutzen direnak.

Bibliografia
------------

* Chauveau, Sophie. 1999. L'invention pharmaceutique : la pharmacie française entre l'Etat et la société au XXe siècle. Le Plessis-Robinson: Sanofi-Synthélabo.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q185334
* Commonscat Multimedia: Rhône-Poulenc

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 266341535
* ISNI: 0000 0001 2192 4745
* BNF: 118670536 (data)
* LCCN: n85061166
* SUDOC: 085803332
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q185334
* Commonscat Multimedia: Rhône-Poulenc
Alan Fred esatariak haren irrati saioetan hitza zabaldu zuen.
**Rock and rolla** (sarritan *rock & roll* edo *rock 'n' roll* ere idazten da, ingelesetik: *rock*, "kulunkatu" eta *roll*, "biratu") Estatu Batuetan 1940eko hamarkadaren amaieran eta 1950eko hasieran sortutako musika herrikoi mota bat da. Haren jatorria blues afroamerikarraren, country musikaren, jazzaren eta gospel musikaren nahastean dago. Rock and rollaren elementuak jadanik 1930eko hamarkadako country abestietan eta 1920ko blues diskoetan aurki daitezke, baina izena ez zuen eskuratu 1950eko hamarkadara arte.

Sarritan *rock and roll* terminoa rock hitzaren sinonimo gisa erabiltzen da. Hala ere, zentzu hertsian rock and rollak bere ezaugarri propioak ditu, rockaren beste estilo batzuetatik bereizten dituena.

Jatorria
--------

Rock and Rollen jatorria ez da bakarra eta Ameriketako Estatu batuetako zonalde batean kokatu daiteke XX. mendeko 40 eta 50 hamarkadetan, New Orleans, Saint Louis, Boston, Texas... Musikaren aldetik beste estiloen oinordea izan zen:

* *Blues*
* *Rhythm and blues*
* *Jazz*
* *Country*
* *Boogie-woogie*
* *Hillbilly*
* *Electric blues*
* *Jump blues*
* *Folk musika*
* *Swing*
* *Gospel*

Sortzaileak
-----------

Chuck Berry.
Zonalde geografikoaren zabaltasuna kontutan izanda, lehen sortzailetako polemika ez dago oso garbi. Orokorrean, Muddy Waters azaltzen da Rock and Rollen bidea prestatu zuen musikaria bezala. Beste egileek Bill Haley aipatzen dute, bereziki Bill Haley and the Haley's Comets taldea, diska batekin: *Crazy man crazy* (1954) "Rock Around the Clock" kanta arrakastsua barne. Azken kanta horrek John Lennonen lantean eragin zuzena izango luke. Chuck Berry eta Little Richard ere genero berriaren sortzaileak bezala aipatuak izan dira. Garrantzi handi izan zuen ere bai Ike Turner eta bere bi lan: *The Fat Man de Fats Domino* (1949) eta *Rocket 88* (1951). Garaiko musikarien artean asko dira aipatzea merezi dutenak: Jerry Lee Lewis, Bo Diddley, Fats Domino, Buddy Holly, Eddie Cochran, Gene Vincent, Elvis Presley...

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7749
* Commonscat Multimedia: Rock and roll

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4076762-0
* NKC: ph224438
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q7749
* Commonscat Multimedia: Rock and roll