recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Erreflexua** organismoak ematen duen erantzun automatikoa da kanpoko estimulu edo kinada baten aurrean. Erreflexu guztiak ez-borondatezkoak dira, haietan entzefaloaren goi-egiturek askotan ez baitute parte hartzen, bizkarrezur-muinak baizik.

Erreflexu bat burutzeko elementu eta mekanismo batzuk behar dira, arku erreflexu deritzona osatzen dutenak. Oinarrizko arku erreflexuan hiru neuronek parte hartzen dute: neurona sentsoriala, asoziazio-neurona eta neurona motorra. Asoziazio-neuronek bizkarrezur-muinean daude; muinaren ezean ez dago arku erreflexurik.

Bi erreflexu mota daude: ez-baldintzatuak (begetatiboak edo sortzetikoak ere deituak) eta baldintzatuak. Lehenak jaiotzatik datoz eta ikasi gabeak dira, berdinak izanik espezie bereko bizidun guztiengan. Bigarrenak ikasi egiten dira eta, lehenengoen aldean, ez dira heredagarriak. Azken hauetan garunak parte hartzen du, ez-borondatezkoak izan arren. Pavlov-ek ikertu eta aurkitu zituen bere txakurrekin egindako esperimentu klasikoetan.

Jaioberrien oratze-erreflexua.
Sortzetiko erreflexuen adibideak ugariak dira: jaioberri batean oratze-erreflexua eta xurgatze-erreflexua aipa daitezke, esaterako. Beste bat erreflexu errotulianoa da: belauneko kolpe batek zangoaren ez-borondatezko berehalako luzapena eragiten du.

Mota honetako erreflexuak ikertzeko entzefalorik gabeko animaliak erabiltzen dira laborategian; horretarako, muinean ebaketa bat egiten zaie, bizkarrezur-erraboilaren azpitik. Garunik gabeko animalia hauek ordu batzuetan bizi daitezke, automata moduan: ezin dute borondatezko ekintzarik burutu eta beren ekintza guztiak erreflexu hutsak izaten dira.

Animalia baten hanka erretzen bada, animaliak hanka kenduko du estimulu mingarritik, eta gero kexatu egingo da. Entzefalorik gabeko animaliek, aldiz, hanka mugituko dute, baina ez dira kexatuko: bizkarrezur-muinak eragiten du hankaren mugimendua (erreflexu begetatiboa baita), eta entzefaloak kexua (entzefalorik ez dagoenez, ez dago kexurik)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q179405
* Commonscat Multimedia: Reflexes

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4177331-7
* LCCN: sh85112218
* NDL: 00562952
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D012018

 |

* Wd Datuak: Q179405
* Commonscat Multimedia: Reflexes
**Emon Behi Bi** pop taldea Getxon sortu zen 1980ko hamarkada bukaeran. Hirian "Getxo sound" delakoa sortu edo bataiatu aurretik, pop berritzailea egiten saiatu zen talderik egon zen, Emon Behi Bi kasu.

Ibilbidea
---------

Ekoizpen propioarekin arduratuta, disketxe propioa bultzatu zuten, Buga Records izenekoa. "Mesias berriak" izeneko disko oso bat kaleratu zuten segituan Buga Records-ekin, Bilboko Deustuko Tio Pete estudioetan. "Hemengo egunsentiak" kantua moldatzeko Joseba Sarrionandia idazlearen bi poemetan oinarritu ziren.
Autogestioaren bidetik, beraiek zuzentzen eta gidatzen zuten taldeko gauza guztiak, sustapena edo diskoen banaketak barne. Sustapena ondo joan zitzaien zeren Euskadi Gaztea irratiko musika zerrendan lehen posturaino iristea lortu zuten 1990eko otsaila eta martxoa bitartean,

Zoritxarrez, "Mesias berriak" disko hura kaleratu eta denbora gutxira, 1991. urtean, Felix Agüero abeslaria mendiko istripu batean hil zen.

Partaideak
----------

* Julio Orue, gitarra
* Marco, gitarra
* Felix Agüero, ahotsa
* David, bateria
* Alvaro, baxua
* Luis Alberto, saxoa
* Gaizka, tronpeta
* Phil, tromboia
* Itsaso, ahotsa

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Emon Behi Bi - "Hemengo Egunsentiak" (1990), by Getxo Sound» *Getxo Sound* (Noiz kontsultatua: 2018-03-07).
2. ↑   En Un Barco Chino.  (2017-04-11). *Mesias berriak, Emon Behi Bi (Mesias berriak, 1990).*  (Noiz kontsultatua: 2018-03-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61364266

 |

* Wd Datuak: Q61364266
Erregistroa, hardware arloan, datuak aldi batetarako gordetzeko erabiltzen diren memoria txikiak era arinak dira. Elektronika digitaleko osagai bat da.

PUZ-en kasuan, barruan dauden erregistroak letra batez edo biez adierazten dira, AX, BX,...

Egoera erregistroa
------------------

PUZ-en barruan erregistro berezi bat dago, **egoera erregistroa**, hemen eragiketa baten emaitzak gordetzen dira eta bere edukiekin eragiketa asko egiten dira.
Egoera biegonkorrakditu eta PUZ-en egindako azken eragiketaren baldintza batzuk gordetzen dira, adibidez:

* Z: emaitza zero bada 1ean ipintzen da.
* N: Emaitza negatiboa bada 1ean ipintzen da.
* C: Emaitzak eroana badauka 1ean ipintzen da.
* O: Emaitzak gainezkatzea badauka 1ean ipintzen da.

Ikus,Gainera
------------

* Memoria (informatika)
* PUZ

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q187466
* Commonscat Multimedia: Processor registers

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4359667-8
* LCCN: sh85112381

 |

* Wd Datuak: Q187466
* Commonscat Multimedia: Processor registers
Pakomio Handiaren ikono koptoa, elkarkidetza zenobitiko kristauaren sortzailea.
**Mugimendu zenobitikoa** Erdi Aroan hasitako tradizio monastiko bat da, elkarbizitza aldarrikatzen duena. Monasterioko elkarkidetza zen bere ezaugarri nagusia, fraideen gainontzeko pertsonekiko isolamendua mantentzen zuena. Mendebaldean, elkarte bakoitza ordena erlijiosoren batekoa zen, eta fraide zenobita baten bizitza arau batek erregulatzen zuen (pretzeptu bilduma bat).

Mugimendu zenobitikoa, fraideen elkarbizitzari ordena jartzeaz arduratzen zen, ondasun eta produktuen administrazioari dagokionez, baita jaiotzen ari zen kristautasunaren interes filosofiko, diziplina eta fedean prestatzeaz ere. Meditazio eta biltzeak egiten ziren, elkarte erlijioso guztiek egiten zuten lez.

Etimologia
----------

Zenobita eta zenobitiko (latinezko *coenobĭum* hitzaren bidez), grezierazko κοινός (*koino*, *"elkar"*) eta βίος (*bíos,* *"bizitza"*) hitz elkartutik dator "*elkarbizitza*" edo "*elkarkidetza*" esan nahi duena. Adjektibo greziarra κοινοβιακόν (*koinobiakón*) da. Elkarrekin bizitzen ari den fraide talde bati, zenobio deritzo, latinez cenobium (monasterioa).

Beste fraide mota batzuk
------------------------

* Monastizismo mota zaharrago bat ere badago (kristautasunaren lehen mendeetan), non, fraidea, bakarrik bizi zen ermita batean, monastizismo ermitau deritzona.
* Ondorengo beste monastizismo mota bat, oro har Ekialdean dagoena, sketea da.

Monastizismo zenobitikoa beste erlijio batzuetan
------------------------------------------------

Monastizismo zenobitikoa, zenbait erlijiotan existitzen da, nabarmenenak, kristaua eta budista diren arren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q674824
* **Identifikadoreak**
* GND: 4191010-2
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q674824
Janari ofrendak Menna eskribaren hilobian
**Elikadura** **Antzinako Egipton** tenpluen eta hilobien paretetako grabatu eta testuetatik ezagutzen da. Erreferentzia ugari egiten dizkiote janari ofrendei eta beraien jan ohiturei.

Egiptoarren hileta artean, eguneroko bizitzako eszenak irudikatzen dira. Horietatik informazio asko atera da janariarekin zuten erlazioari buruz. Ez dira errezetak aurkitu, baina bai botikak prestatzeko instrukzioak.

Janariak
--------

Elikagaien ofrenda Mennaren hilobian. Arraina, ardoa eta ahateak bezalako elikagaiak ikusi daitezke.
Elikadura Egipto zaharrean kontserbadorea zen, medio geografikoek baldintzatzen zutelako eta teknologia berrien aurkikuntza eta elikagai berrrien inportazioaren eboluzio geldoaren ondorioz.

Klimak influentziak garrantzitsua zuen: aro aurredinastikoan, desertu zonetan landaredia zegoen eta artzaintza ahalbidetzen zuen horrek. Baina desertifikazioak garrantzi handiagoa eman zion Nilo inguruko lautadari eta bertako nekazaritzari.

Ramses III.aren okindegia. Hainbat formatako ogiak ikusi ditzakegu.
Oinarrizko elikagaia ogia eta garagardoa (garagarrarekin egina) ziren. Gutxi gorabehera 20 ogi mota aurkitu dira.

Beraien dieta arrain eta haragiarekin (ardia, txerria, hegazti etxekotuak eta beheia) osatzen zen. Haragia eta arraina erre egiten ziren normalean. Arrain preziatuena korrokoia zen, Niloa zeharkatzen zuen itsas arraina. Arraina ez zen askotan jaten, Seth jainkoaren berraragiztatze gisa hartzen baitzen.

Baratxuria eta tipula, lekaleak (ilarrak, dilistak), barazkiak (aza, pepinoa, uraza, porrua) eta uretako landareak (papiroa, lotoa) ziren elikagai kontsumituenak. Hauetako asko, Niloren uholdeetan bakarrik landatu zitezkeen.

Frutak, nahiko urriak, elitearentzako gordetzen ziren. Erromatarren garaira arte ez zituzten zitrikoak ezagutu.
Fruta kontsumituena datilak, mahatsa, granada, sandia, meloia eta algarrobo-leka ziren.

Eztia oso garrantzitsua zen, azkenburuko asko osatzen eta erremedio askoren osagaia baitzen.

Edariak
-------

Tinita garaiko ardo tinatxoak. Parisko Louvre Museoan.
Ardoa aberatsentzako gordetzen zen, luxuzko edaria baitzen Egipton. 

Garagardoa denbora askoan izan zen edari nazionala. Ugaria eta merkea zenez, herrialde guztian zehar edaten zen eta edozein klase sozialetako jendeari gustatzen zitzaion. Gainera, edozein egoeratan edaten zen.

Garagardoa ongi kontserbatzen zen. Lastozko tapoia eta buztin bustia zuten ontzietan saltzen zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q432535
* Commonscat Multimedia: Cuisine of ancient Egypt

---

 |

* Wd Datuak: Q432535
* Commonscat Multimedia: Cuisine of ancient Egypt
Santander hiriburuko ekialdeko hondartza bat. La Marina eremuko ohiko paisaia.
**La Marina** (euskaraz *Itsasaldea*) Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko itsasora begira dagoen usadiozko eremua da, aldiz La Montaña barnealdeko eremua da. Orografia, klima, antropologia, ingurumen eta etnografiari dagokionez, bi eremuen arteko ezberdintasunak nabarmenak dira. La Marina eremuak erkidego autonomoaren azaleraren heren bat da, bere orografia nahiz klima leunak dira, biztanleri dentsitate handiagoa duenez, garapen maila ere handiagoa du. Eremu honetan eskualde honetako hiri eta udalerri nagusienak daude, guzti horien artean Santander hiriburua nabaritzen delarik.

Torrelavega inguruan.
Las Marina eta La Montaña eremuen arteko muga Escudo de Cabuérniga mendilerroa da, honek Kantabriako haranak ebakitzen ditu, itsasoari perpendikularki jarraituz. Mendilerro honetatik aurrera Kantauriar mendikateak erliebe latzak atzean utzi eta maldak txikituz doaz, honela piskanaka kostalderuntz doalarik, bertako muinoek, salbuespen batzuk kendurik, 200 metroko garaierara iristen ez direlarik.

Historikoki La Marina eremua Behe Paleolito arotik aurrera gizakien bizilekua izan da, nahiz eta IX. menderarte gutxi populatua egon eta gizakiaren eragin gutxi izan zuen paisaia izan, halere mende hartatik aurrera Asturias de Santillana y Trasmiera monasterioetan oinarritutako birpopulaketa prozesu bati ekin zitzaion. X. mendean Bizkaian jazo zen antzera, abadia gehienak itsaslabarretan kokatu ziren, haien inguruan lehenbiziko udalerriak sortzen hasi zirelarik. Monasterioek garai hartan itsasoko eta ibaietako arrantzaren ondareak kontrolatzen zituztelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  La sociedad rural tradicional. Cantabria. Vol.1: El medio natural. Fernández Benítez, Vicente. 14. orr. Grupo de historia "Rafael Altamira" y Universidad de Cantabria. Santander, 1994. ISBN=8481020605
2. ↑  Las comunicaciones en la Cantabria romana. Iglesias Gil, José M.; Muñiz Castro, Juan Antonio. 90-91. orr.Universidad de Cantabria, 1992. ISBN=8487412904
3. ↑  Algunos aspectos de la formación del paisaje marítimo en Cantabria (parte de II Encuentro de Historia de Cantabria. Actas del II encuentro celebrado en Santander los días 25 a 29 de noviembre del año 2002. Tomo 2. Sarabia Rogina, Pedro Miguel. 164 eta 176 orr. Universidad de Cantabria, 2005. ISBN=9788481029543

Ikus, gainera
-------------

* La Montaña

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9018723

 |

* Wd Datuak: Q9018723
Spin sare sinplea, Kiribilen grabitate kuantikoan erabilitakoen modukoa
**Kiribilen grabitate kuantikoa** (ingelesez: *LQG*, *loop quantum gravity*) edo baita **errepikapenen grabitate kuantikoa**, Abhay Ashtekarrek 1986an formulatutako grabitate kuantikoaren teoria bat da. Itxuraz bateraezinak diren mekanika kuantikoa eta erlatibitate orokorra nahasten ditu. Grabitate kuantikoaren teoria bezala, korden teoriaren arerio nagusia da, azken hau defendatzen dutenak kiribilen grabitate kuantikoa defendatzen dutenak baino hamar aldiz gehiago diren arren.

Teoria honek espazioa spin sare (*spin network*) deritzon kuantizatutako kiribil edo lakio kopuru mugatu batekin sortutako sare fin bat izan daitekeela iradokitzen du. Sare hauei denbora gehitzen badiegu spin bits (*spin foam*) bat izango dugu. Beste hitz batzuetan, LQGk eskala oso txikietan (Plancken distantzian), denbora-espazioa bits moduko baten elkarehotutako lakio sare batez osatua dagoela planteatzen du. Espazioa leuna eta jarraikakoa ez dela, baizik eta 10-35 metroko diametroko zati banaezinez osatua dagoela defendatzen du. LQGk denbora-espazioa espazio bolumen hauek (lakio edo kiribilak) grafo baten korapilo elkarlotuak bailiran konektatzen dituen lotura abstraktuzko sare bat bezala definitzen du.

Oraindik amaitzeke dagoen eta zuzena ote den oraindik ezagutzen ez den teoria bat den arren (bere dinamika ere ez da ezagutzen) jada lortu ditu zenbait arrakasta. Teoria honen bertsio sinplifikatuek Big Bangaren aurreko egoera ere esploratzea ahalbidetu dute, "aurretik" zer egon zen kontatuz. LQG substratu-independentea den teoria kuantiko bat formulatzearen ahaleginaren ondorio da. Eremu kuantikoen teoria topologikoak adibide bat eman zuen, baina tokiko askatasun mailarik gabe, eta soilik askatasun global maila mugatuekin. Hau ez da egokia grabitatea deskribatzeko, hutsean ere tokiko askatasun mailak dituena erlatibitate orokorraren arabera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q739962

 |

* Wd Datuak: Q739962
Dynamo Berlinen aurkako partida, 1988an.
Jokalariak 1989ko Liga titulua ospatzen.
**SG Dynamo Dresden** (izen osoa *Sportgemeinschaft Dynamo Dresden e. V.*) Alemaniako Berlin hiriburuko futbol taldea da. Gaur egun bigarren mailan ari bada ere, Ekialdeko Alemaniako 8 Liga eta 7 Kopa irabazi zituen.

Historia
--------

Dresdenen futbola kirol garrantzitsua izan zen Bigarren Mundu Gerraren aurretik ere eta Dresdner SC taldeak dagoeneko Alemaniako bi liga irabaziak bazituen 1943 eta 1944ean. 1950an ordea Ekialdeko Alemaniako txapelketan istilu gogorrak izan ziren eta taldea desegin egin zen. 1952an *SG Deutsche Volkspolizei Dresden* talde berria sortu zen, poliziaren babesa zuena, eta urte berean Kopa irabazi zuen. 1953an taldea eraldatu eta gaur egungo *SG Dynamo Dresden* eratu zen, honek ere lehenengo urtean Liga irabazi zuelarik.

Taldearen garai onena aldiz 70. hamarkadan iritsi zen 5 Liga eta 2 Kopa irabazi baitzituen. 80. hamarkadan ere maila mantendu zuen baina Dynamo Berlinen itzalean egotea tokatu zitzaion, harik eta 1989an liga berria irabaztea lortu arte. Urte berean UEFA Kopako final erdiak jokatzera iritsi zen. Stuttgartek utzi zuen finaletik kanpora, Stuttgarten 1-0 galdu eta etxean bana berdindu baitzuen. 1990an berriz ere liga irabazi zuen.

1991ean Alemaniako ligak bateratzerakoan Bundesligako lehen mailan sartu zen ekialdeko bi taldeetako bat izan zen Hansa Rostockekin batera.

Palmaresa
---------

### Alemanian: 16

* Ekialdeko Alemaniako Liga (8): 1953, 1971, 1973, 1976, 1977, 1978, 1989, 1990
* Ekialdeko Alemaniako Kopa (7): 1952, 1971, 1977, 1982, 1984, 1985, 1990
* Alemania Bateratuaren Kopa (1): 1990

### Nazio artean: 0

* UEFA Kopa (0): final erdiak 1989an.

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q141931
* Commonscat Multimedia: Dynamo Dresden

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123881393
* GND: 5055902-3

 |

* Wd Datuak: Q141931
* Commonscat Multimedia: Dynamo Dresden
**Errepublikaren Kultura Zentroa** (gaztelaniaz: *Centro Cultural de la República*), **Asuncióngo Kabildoa** (gaztelaniaz: *El Cabildo de Asunción*) izenez ere ezaguna, Paraguaiko Asunción hiriburuan dagoen eraikina da, behiala Asuncióngo Kabildoaren egoitza izan zena. 2004ko maiatzaren 14az geroztik Paraguaiko Errepublikaren kontzientzia eta oroimen historikoa indartzea helburu duen kultura zentroa da.

Kabildoa 1541eko irailaren 16an eraiki zen Domingo Martínez de Irala gobernadorearen aginduz. Kabildoa udal ordezkarien ganbera izan ohi zen. Herritarrek gaitasun handieneko ordezkariak hautatzen zituzten herria ordezka zezaten.

Kabildoak 1824. urtera arte iraun zuen, José Gaspar Rodríguez de Franciak deuseztatu zuenean. Ondoren Kongresu Nazionalaren egoitza izan zen.

1844an, ordea, eraikina berreraikitzeari ekin zioten, gaur egungo eraikinaren berreraikitze eta diseinu-lanak Pascual Urdapilleta bizkaitar arkitektoak egin zituela, Carlos Antonio López Paraguaiko presidentearen agintaldian (1844-1862).

*Errepublikaren Kultura Zentroa - Kabildoaren Museoa* (gaztelaniaz: *Centro Cultural de la República – Museo Cabildo*) 2004ko maiatzaren 14an inauguratu zen Carlos Mateo Balmelli Kongresu Nazionalaren presidentearen ekimenez.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   **(Gaztelaniaz)** «El Cabildo de Asunción – Obra Patrimonial de la Cultura Guaraní» *Aia* 2018-12-03 (Noiz kontsultatua: 2021-03-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q532157
* Commonscat Multimedia: Cabildo of Asunción

---

 |

* Wd Datuak: Q532157
* Commonscat Multimedia: Cabildo of Asunción
**Kiribil-tximeleta** (*Aphantopus hyperantus*) Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da. Nymphalidae familiako tximeleta bat da, Europan dagoen *Aphantopus* generoko espezie bakarra da.

Deskribapena
------------

Kiribil-tximeletak kolore arrea du, hegalaren ertz aldera argituz doana. Hegoen ertzak zuriak dira. Hegoetan ozelo ilun batzuk ditu kolore horizko eraztunez definituak. Hegoen azpialdean ordea ozeloak handiagoak eta ugariagoak dira.

Arren hegalak emeenak baino ilunagoak dira eta ozeloetako batzutan zantzuak baino ez dira ikusten. 38-46 mm arteko hegal zabalera duen tximeleta ertaina da. 

Kiribil-tximeletaren beldarrak krema kolorea du eta marra iun batzuek apaintzen dute.

* ♂ ♂
* ♂  △ ♂ △

Bizi zikloa
-----------

Neguaren ondoren beldarrak jaiotzen dira eta udaberrian nahiko elikagai bildu dutenean krisalida eratzen dute. Tximeleta helduak ekaina eta abuztuaren artean ikusten dira.

Habitata
--------

Baso epel eta hezeak atsegin ditu, hainbeste ezen egun lanbrotsuetan ere hegan ikusten baita. Europa mendebaldetik Japoniaraino zabaltzen da, Asia hegoaldean ordea ez da aurkitzen. 1.600 metrotako altueran ere ikusi izan da.

Iruditegia
----------

* Tximeleta goitik begiratutaTximeleta goitik begiratuta
* Tximeleta goitik begiratutaTximeleta goitik begiratuta
* Kiribil-tximeletaren azpialdeaKiribil-tximeletaren azpialdea
* BeldarraBeldarra
* BurualdeaBurualdea

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «UK Butterflies - Ringlet - Aphantopus hyperantus» *www.ukbutterflies.co.uk* (Noiz kontsultatua: 2022-02-17).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Sortijitas. Aphantopus hyperantus» *Naturaleza y turismo* (Noiz kontsultatua: 2022-02-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q161520
* Commonscat Multimedia: Aphantopus hyperantus
* Wikispecies Espezieak: Aphantopus hyperantus

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 26858
* BioLib: 51679
* Dyntaxa: 201107
* EOL: 134509
* Fauna Europaea: 441309
* GBIF: 1896841
* NCBI: 111886

 |

* Wd Datuak: Q161520
* Commonscat Multimedia: Aphantopus hyperantus
* Wikispecies Espezieak: Aphantopus hyperantus
Gobernu motak:     Errepublika parlamentarioa duten estatuak.      Sistema presidentziala eta gobernuari lotutako parlamentua duten estatuak.
**Errepublika parlamentario** bat da errepublika mota bat, parlamentuko sistema politiko batek gobernatzen duena, eta gobernu betearazleak legitimitatea ganbera legegiletik jasotzen duena.

Gaur egun, errepublika parlamentario gehienetan alde nabarmena dago estatuburuaren eta gobernuko buruaren rolen artean; azken horrek izan ohi du benetan boterea. Aldiz, sistema presidentziala duten errepubliketan, bi rol horiek, hau da, ordezkaritza diplomatiko edo sinbolikoarena, eta botere betearazlearena, pertsona berak bete ohi du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *República parlamentaria - EcuRed.* .
2. ↑   Montano, Joaquin.  (2021-04-13). *República parlamentaria: concepto, origen, características, ejemplos.* .
3. ↑    *república parlamentaria.*  2018-07-03.
4. ↑   «errepublika parlamentario» *Euskalterm* (Noiz kontsultatua: 2022-12-06).
5. ↑    *Definición de régimen parlamentario — Definicion.de.* .

Ikus, gainera
-------------

* Demokrazia parlamentarioa.
* Errepublikanismoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4198907

 |

* Wd Datuak: Q4198907
***Emakume arabiarra*** (ingelesez: *Arab Woman*), John Singer Sargent artista estatubatuarraren XX. mende hasierako margolana da, 1905-1906 artean egina. Akuarelaz egina, lanak emakume arabiar baten erretratua jasotzen du. Pintura New Yorkeko Museo Metropolitanoaren bilduman dago.

Historia
--------

John Singer Sargent margolari estatubatuar ospetsuak bere bizitzan zehar Ekialde Hurbilera bi bidaia nabarmen egin zituen; lehenengo bidaia Greziara, Egiptora eta Turkiara izan zen 1890ean; bigarrena, berriz, Siria eta Palestinako otomandar probintzietara 1905ean egin zuen. Bidaia hauek Sargenti hainbat artelan sortzera bultzatu zioten.

Deskribapena
------------

Arab Woman Sargentek ekoiztu zuen Ekialde Hurbilean egindako bidaietako batean. Irudiak, akuarelaz eta gouachez egina, ehundutako paper zurian. Emakume musulman estali bat irudikatzen du niqāb zuria jantzita. Sargentek koadroan utzitako inskripzio baten arabera, obra osatu gabe dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19924008
* Commonscat Multimedia: Arab Woman (Sargent)

---

 |

* Wd Datuak: Q19924008
* Commonscat Multimedia: Arab Woman (Sargent)
Bilboko Astarloa kalean, Hogar de la Mujer Moderna zenean, finkatu zuen bere egoitza Euskal Herriko Emakume Antifaxisten Elkartearen komiteak. 
**Emakume Antifaxisten Elkartea** (gaztelaniaz: *Asociación de Mujeres Antifascistas -AMA-* ezkerreko alderdietako emakumeak batzen zituen elkartea izan zen.

1933. urtean sortu zen Madrilen Alderdi Komunistaren iniziatibaz eta 1934ko udan, eratze batzarra ospatu zuen. Dolores Ibarruri elkartearen presidente zela, Parisen parte hartu zuen Parisen ospatu zen Gerraren eta Faxismoaren aurkako Munduko Komiteen kongresuan.

Urriko Iraultzan parte hartzeagatik, elkartea legez kanporatua izan zen, eta Langileen Umeen aldeko elkartea, *Pro Infancia Obrera* gazteleraz, izena izatera pasa zen. 1936an Fronte Popularraren hauteskunde kanpainan, hasierako izenera bueltatu zen elkartea.

Gerra Zibilean zehar, Emakume Antifaxisten Elkarteak hiru komite izan zituen, Madrilen, Katalunian ( *L’Unió de Dones* izenpean) eta Euskal Herrian, Bilbon kokatua.

Euskal Herriko komitea, 1937ko urtarrilaren 10ean sortu zen, gerratearen erdian eta Lehen Eusko Jaurlaritza sortu zenetik hiru hilabetetara.

Elkartearen batzordea Euskal Herriko ezkerreko alderdi ezberdinetako ordezkaritza anitz batek osatu zuen.

Euskal Herriko komitearen Batzordea
-----------------------------------

* **Lehendakaria:** Florentina Tasende (Eusko Emakume Ekintza, EAE-ANV)
* **Lehendakariordea:** Concha García Maillo (Círculo Femenino, PSOE)
* **Idazkaria:** Faustina Baliño (Hogar de la Mujer Moderna)
* **Batzordekideak:** Astrea Barrios (Gazteria Sozialista Bateratuak), Lucía Pérez (PC), Maribel Larrañaga (Gipuzkoako emakumeen ordezkari bezala), Concha Ostondoa (Nafarroako emakumeen ordezkari bezala) eta María Sanromá (Iberiar Federazio Anarkista).

*Mujeres* aldizkaria
--------------------

Elkartearen eginkizun garrantzitsuenetako bat *Mujeres* aldizkaria kaleratzea izan zen.
**Kendall konderria** (ingelesez: *Kendall County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Boerne da. 2010eko zentsuaren arabera 33.410 biztanle zituen, Kendall kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kendall konderriak 1.717,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,5 ura dira. Beste 1.715,75 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,46 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 33.410 pertsonetatik 32.575 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.829 dira. 138 beltzak edo afroamerikarrak. 129 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 202 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 26 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 327 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115428
* Commonscat Multimedia: Kendall County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154777598
* LCCN: n81039973
* **Lekuak**
* OSM: 92032
* TGN: 2002015

 |

* Wd Datuak: Q115428
* Commonscat Multimedia: Kendall County, Texas
***Emakume gaztea*** (alemanez: *Die Jungfrau*) edo ***Birjinak*** Gustav Klimt austriar margolariaren margolana da, 1912 eta 1913 bitartean margotu zuena. Olio-margolana oihal gainean margotu zuen, eta handia da, ia karratua. Artistaren azkenetariko lan bat izan zen. Gaur egun Pragako Museo Nazionalean gordetzen da.

Deskribapena
------------

Konposizioa goitik behera ikusita dago. Haren forma borobila da eta horrek lanari dinamismo handia ematen dio. Margolanean irudi multzo bat ikusten dugu: emakume gorputz batzuk, biluziak zein jantzita, eta elementu dekoratiboak (espiralak, zirkuluak, loreak, zintak). Guztia iluntasunez inguratutako uharte bat irudikatzen du. Ikusten diren jantziak errumaniar gustukoak dira.

Batez ere emakumeen aurpegiak bereizi egiten dira. Gazte batzuk lotan daude, beste batzuk erdi esnatuta. Batek margolanetik kanpora begiratzen du. Koloreak dotoreak dira eta apaingarrien aberastasunak multzoari sortaldeko kutsua ematen dio.

Interpretazioa
--------------

Antza denez, lan sinboliko honekin Klimek emakumeen garai desberdinak sinbolizatu nahi ditu. Prozesu baten ondorioz emakumeak kontzientzia lortzen du eta begiak irekitzen ditu.

Erreferentziak
--------------

Kanpo-estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Margolanari buruzko iruzkina Le Garde-mots webgunean.
* **(Gaztelaniaz)**:Ignacio Viloriaren iruzkina.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5967091
* Commonscat Multimedia: The Maiden (Klimt)

---

 |

* Wd Datuak: Q5967091
* Commonscat Multimedia: The Maiden (Klimt)
**Emakume Artisten Museo Nazionala** (ingelesez, *National Museum of Women in the Arts,* NMWA) Washington DC hiriko museoa da eta ikus-entzunezkoetan, arte eszenikoetan eta literaturan emakumezkoen lorpenak ezagutzera ematea du helburu. NMWA 1981ean sortu zuten Wallacek eta Wilhelmina Holladayk. 1987an ireki zenetik, museoak 4.500 pintura, eskultura, paper gaineko obra eta dekorazio artetik gorako bilduma eskuratu du. Bildumak Mary Cassatt, Frida Kahlo eta Élisabeth Louise Vigée-Le Brun-en lanak biltzen ditu, besteak beste. Museoa Estatu Batuetako leku historikoen erregistro nazionalaren zati den tenplu masoniko zaharraren eraikinean dago.

Historia
--------

Museoa artearen historia tradizionala zalantzan jartzeko helburuarekin sortu zen. Baztertuak edo aitortu gabeko emakume artistak ezagutzera eta emakumeek arte garaikidean duten lekua bermatzera bideratuta dago. Wilhelmina Cole Holladay, museoaren sortzailea, eta haren senarra, Wallace F. Holladay, 1960ko hamarkadan hasi ziren artea biltzen akademia museoaren bildumetan eta arte erakusketa garrantzitsuetan, emakumeak gutxi irudikatzeaz eztabaidatzen hasi zenean. Europan ikusitako Clara Peeters margolariaren lanak harritu zien: XVII. mendeko flandesko bodegoia. Peetersi buruzko informazioa bilatu zuten eta artearen historiako testu kanonikoetan (H.W. Janson, *History of Art*) aurtkitu zuten ez zegoela ez Peeters ez beste edozein emakume artista. Emakumeen artelanak biltzera eta museo-ikerketa zentro bat sortzera konpromisoa hartu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «About | National Museum of Women in the Arts». *nmwa.org*.
2. ↑  «Our History | National Museum of Women in the Arts». *nmwa.org*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q861608
* Commonscat Multimedia: National Museum of Women in the Arts

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151736496
* ISNI: 0000 0004 0473 1636
* BNF: 13777829v (data)
* LCCN: n86125073
* NKC: ko20231185310
* CiNii: DA06801556
* SUDOC: 063763788
* ULAN: 500311471
* BIBSYS: 97018396

 |

* Wd Datuak: Q861608
* Commonscat Multimedia: National Museum of Women in the Arts
*Artikulu hau 2012ko dokumentalari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Emak Bakia (argipena)».*

***Emak Bakia baita*** (2012) Oskar Alegria zuzendari euskaldunak 2012an egindako film dokumentala da, bere bide artistikoko lehen film luzea.

Donostiako Zinemaldiko Zabaltegi sailean estreinatu zen, eta kritika bikainak eskuratu zituen. Gerora, munduko 70 zinema-jaialditan ere erakutsi du Alegriak, bai eta 15 sari jaso ere. Gainera, hamahiru hizkuntzatara itzuli da; besteak beste, persierara eta albanierara.

Filmaren egikera
----------------

Dokumentalaren ardatza Man Rayren 1926ko *Emak Bakia* filmean ageri den etxearen bilaketa da; lan gaitza, kontuan hartuta Rayk etxearen hiru plano baino ez zituela erakutsi bere filmean: ate nagusia, leiho baten bi zutabe eta gertuko kostaldearen zati bat. Horregatik, 2016ko *Emak Bakia baita* filmaren zuzendariak beste informatzaile batzuen laguntza beharko du etxea bilatzeko, hala nola zoria eta haizea, Alegriaren beste lan batzuetan ere agertzen diren bi elementu.

Emak Bakia etxea, Bidarten.
Emak Bakia etxea Lapurdiko kostaldeko muino batean dago, Getaria eta Bidarte artean, *Parlamentia* deitzen zaion tokian; izan ere, garai batean, balea-kontuak hitz egiten ziren bertan. Horrela mintzo da Alegria tokiari buruz: "Behin pentsatu nuen Emak Bakia ez beste etxeekin ere pelikulak egitea; Parlamentiatik atera gabe hogei pelikula filmatzea; *Parlamentwood* bat sortzea. Etxe guztiek badute zerbait".

Dokumentala egiteko prozesuari dagokiolarik, ezinbestekoak izan zaizkion bi ikuspegi aipatzen ditu Alegriak, poesiarena eta kazetariarena: "Kazetaritza ikasi dut eta kazetari moduan ekin nion etxea bilatzeari, artxibotan begiratzen, galdetzen… Baina lan horrek ez zizkidan erantzunak ematen, eta, azkenean, kazetariak artistari eman zion lekukoa, poesia eta magia horrek urrutira eraman zaitzakeelako. Kazetaria eta artista eskua emanda doaz film honetan, poesia hutsa gehiegi aldendu daitekeelako istoriotik".

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56488887

 |

* Wd Datuak: Q56488887


1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «director / Emak Bakia» *emakbakiafilms.com* (Noiz kontsultatua: 2018-09-06).
2. ↑    Araolaza, Gari. «Emak Bakia — Eibar.ORG | Eibarko peoria» *eibar.org* (Noiz kontsultatua: 2018-09-06).
3. ↑    Berria.eus. ««Libre eta pobre naizenean sortzen ditut lanik estimatuenak»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2018-09-06).
4. ↑   [|Garcia Idiakez, Mikel]. «"Emak bakia ez da xuxurla bat, oihuka esaten den zerbait da"» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2017-09-09).
*Artikulu hau alderdi politikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Enbata (argipena)».*
**Enbata** Ipar Euskal Herriko alderdi politiko abertzale bat izan zen, *Enbata* aldizkariaren inguruan sortua. Berez, Iparraldean osoki sortu eta egituratutako lehenbiziko alderdi politiko abertzalea izan zen.

1963ko apirilaren 15ean sortu zen, Aberri Eguna Iparraldean lehenbizikoz ospatu zen datarekin batera. Alderdiaren zazpi sortzaile historikoak hauek izan ziren: Ximun Haran, Mixel Labéguerie, Piarres Larzabal, Jakes Abeberri, Mixel Burukoa, Jean-Louis Davant eta Mixel Epherre.

1974ko urtarrilaren 30ean, Raymond Marcellin barne ministroaren arabera, ETArekin balizko lotura zuelakoan, Frantziako Gobernuaren dekretu batek deseginarazi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** Jon Etcheverry-Ainchart, Peio Etcheverry-Ainchart.  (2013). *Le mouvement Enbata.*  Elkar, 350 or. ISBN 978-84-9027-058-5..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Larronde, Jean-Claude.  (2013-4-3). «Enbata, los abertzales del norte» *Deia*.[*Betiko hautsitako esteka*]

Bibliografia
------------

* Arbelbide, Xipri (1995): *Enbata*, Irun Hiria saria.
* Etcheverry-Ainchart Jon; Etcheverry-Ainchart, Peio (2013): *Le mouvement Enbata*. Elkar,

Ikus gainera
------------

* Enbata (aldizkaria)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16632068
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139556064
* LCCN: n80123859

 |

* Wd Datuak: Q16632068
***L'Année épigraphique*** urtero argitaratzen den Frantziako epigrafia-aldizkari bat da, 1888an René Cagnatek sortua.

Historia
--------

René Cagnat Frantziako Ikastetxeko irakaslea eta épigraphie et antiquités romaines (Epigrafia eta Antigualeko gai erromatarren) katedraren titularra zenean, Guillaume Feignonen laguntzaz aldizkaria sortu zuen. Aldizkaria *Arkeologia* Aldizkariarekin lotzen da lehenik, 1964ra arte, eta gero CNRSk diruz lagundutako *Presses universitaires de France (PUF)-*en argitalpen autonomo bihurtu zen.

Deskribapena
------------

*L'Année épigraphique* (AE laburtua) urtero erromatar munduan aurkitutako inskripzioak biltzen ditu, batez ere latinez edo grekoz, eta Frantzian eta atzerrian argitalpen espezializatuetan agertu badira. Lehenbizi, JSTOR operadoreak zabaltzen du, eta ondoren, Cairn.info atarian.

Aldizkariak lehen mendeurrenerako mahai-ingurua antolatu zuen Parisen 1988ko urriaren 19tik 21era, eta 1990ean argitaratu zen.

Epigrafiaren ikerketan oinarrizko argitalpena da. Hain da garrantzitsua eta ezaguna non, idazkun bat *Corpus Inscriptionum Latinarum* katalogoan agertzen e bada, sarri, bere AE zenbakiaz identifikatzen dira, hau da aldizkarian idazkun horri eman dioten kodearen bidez.

Bibliografia
------------

* Actes du colloque international du centenaire de l'Année Épigraphique. PUF, 1990, 360 p. (ISBN 978-2-13-042781-0).

Kanpo estekak
-------------

* Cairn
* Mir@bel
* (en) JSTOR
* Aldizkariaren web guen ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1399128
* Commonscat Multimedia: Année Épigraphique

---

* **Identifikadoreak**
* ISSN: 0066-2348
* WorldCat
* VIAF: 829145858130523022231
* SUDOC: 039237907
* ACNP: 34574

 |

* Wd Datuak: Q1399128
* Commonscat Multimedia: Année Épigraphique
**Kriptologia** kriptosistemak ikertzen duen zientzia da. Kriptosistema komunikaziorako baliabide seguruak eskaintzen dituen sistema da, non mezua bidali baino lehenago igorleak mezua zifratzen du hartzaile baimenduak bakarrik (edo inork ere) deszifra dezan.

  

**Kriptologia** bi zientzia antagonikotan eta nagusitan banatzen da: Kriptografia eta kriptoanalisia, baina Esteganografia ere sartzen da. Etimologikoki, hitz hauek greko klasikotik datoz. Kriptografia, "ezkutuan idaztea" bezala itzuli daiteke (Criptos, ezkutuan; graphos, idatzi). Aldiz kriptoanalisia kriptografiari kontrajartzen zaio, eta kriptografiaren bitartez lortutako mezu zifratua desegitea helburu duen zientzia da.

Kriptologia informazio seguruaren arlotik aparte beste esparrutara hedatu da. Hauen artean informazio digitala kautotzea da, sinadura digitala alegia.

  

Datuak ulergaitzak egiteko (zifratzeko) algoritmo baten bitartez egiten da, zifratze algoritmoa alegia. Zifratze algoritmoak gako bat erabiliz mezu originala (mezu gargia) desordenatzen duen prozedura da, mezu garbia ulergaitza bihurtuz. Kasu askotan deszifratze algoritmoa dago eta bere zeregina desordenatuta dagoen mezua ulergarri bihurtzea da.

  

Datuak eraldatzeak, datu maneiatzeren segurtasun arazo biri irtenbidea ematen die, Pribatutasuna eta kautotzea alegia. Datuak eraldatzean ez baimendutako pertsonek transmisio-bidetik mezua erauztea edo aldatzea eragozten da.

Zifratze metodoak bi taldetan banatu dira: ordezkapen eta lekuz aldatzeko zifratzaileak.

Ordezkapen zifratzaile batean letra bakoitza beste letraren edo letra multzoren ordez aldatzen da. Caesar kriptosistema da ordezkapen zifratzailerik zaharrena.

Ordezkapen zifratzaileetan karaktereen ordena mantentzen da baina edukia itxuraz aldatzen da. Aldiz lekuz aldatzeko zifratzaileek letrak desordenatzen dituzte baina ez dira aldatzen.

Zifratzaile ezagunenak
----------------------

* Zesar kriptosistema
* Vigenere kriptosistema
* Verman kriptosistema
* Vigenere kriptosistema
* DES
* RSA
* ElGamal
* McEliece kriptosistema

Ikus, gainera
-------------

* Kriptografia simetrikoa
* Kriptografia asimetrikoa
* Kriptoanalisia
* Zifratze algoritmo
* Kriptograma
* Esteganografia
* PGP
* Password Crack
* Spoofing
* Hijacking
* Sniffing
* Troyako zaldi
* Birus
* SSL

Kanpo estekak
-------------

* UEU-ren kurtsoa: Segurtasuna Aplikazio Informatikoetan [*Betiko hautsitako esteka*]
* **(Gaztelaniaz)** Kriptopolis Webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1430062
* Commonscat Multimedia: Cryptography

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4033329-2
* NKC: ph121976
* AAT: 300389757
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1430062
* Commonscat Multimedia: Cryptography
**Kutxabank dorrea** edo **BBK dorrea** Bilboko Zorrotzaurre garapen gune berrian eraikitzea aurreikusten zen bulego etxe orratza izango zen. Eraikina Zaha Hadid arkitektoak diseinatu zuen 2011n eta 104 metro eta 22 solairu izango zituen. 2016an, dorrea egiteko proiektua bertan behera geratu zen.

Ezaugarriak
-----------

2007ko irailaren 23an BBKk akordioa sinatu zuen Eusko Jaurlaritza eta Bilboko udalarekin, bi erakundeek elkarlanean sustaturiko Zorrotzaurre gune berrian aurrezki kutxaren egoitza nagusi berria eraikitzeko. Egoitza berriaren eraikuntzak 80 milioi euroko aurrekontua izango zuen, zati bat orubea erosteko eta 56 milioi inguru eraikina altxatzeko.

Etxe orratza Zorrotzaurre hegoaldean altxatuko zen, Euskalduna zubiaren eta Bilbao World Trade Center egitasmoaren ondoan.

### Atzerapena

2011ko otsailaren hasieran BBKk dorrea eraikitzeko egitasmoa atzeratuko zuela esan zuen, finantza sektoreak bizi zuen egoera ezengokorrak eraginda eta batez ere Kordobako Cajasur aurrezki-kutxaren erosketak BBKri eragindako galerengatik.

### Bertan behera

2016ko urrian Kutxabankek Zorrotzaurren behar zituen lurrak erosi eta gutxira, eraikina egingo ez zuela esan zuten Kutxabankeko arduradunek.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko eraikinik garaienen zerrenda
* Zorrotzaurre
* BBK eraikina (Plaza Biribila)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *La BBK invertirá 80 millones de euros en construir una nueva sede en Zorrozaurre* El Correo Español egunkariko albistea.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Egitasmoari buruzko informazioa Zaha Hadid arkitektoaren webgunean.
* **(Gaztelaniaz)** Egitasmoari buruzko informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254613

 |

* Wd Datuak: Q12254613
**Mölkky-a** finlandiar jatorriko jokoa da, 1996an Tuoterengas konpainiak sortua (gaur egun Lahden Paikka konpainia dena). Kyykkä edo Kareliako bola-joko tradizionalaren moldaketa da.

Kanpoan jokatzeko jokoa da, 12 txirlo (1etik 12ra zenbakituak) eta egurrezko zilindro batek osatzen dute. Banaka edo taldeka joka daiteke, eta helburua egurrezko zilindroa jaurtiz txirloak bota eta puntu kopuru zehatz batera heltzea da.

Arauak
------

Txirloen posizioa jokoaren hasieran.
Jokatzeko txirloak lurrean zutik ezartzen dira, antolaketa jakin bat jarraituz. Hiru edo lau metrora marra bat egiten da, jaurtiketa puntua adierazteko. Txandaka, jokalariak egurrezko zilindroa (mölkky ere deitua) jaurti eta txirloak lurrera botatzen saiatzen dira. Botatako txirloen araberakoa da txandan lorturiko puntuaketa:

* Txirlo bakarra botaz gero, txirloak duen zenbakia beste puntu lortzen dira.
* Txirlo bat baino gehiago botaz gero, botatako txirlo kopurua beste puntu lortzen dira
* Txirlorik botatzen ez bada, ez da punturik lortuko txanda horretan.

Puntuak zenbatu eta gehitu ondoren, eroritako txirloak zutituko dira, erori diren tokian bertan. Jokoak aurrera egin ahala, txirloak sakabanatu egin ohi dira.

Txandaz txanda puntuak gehitzen joango dira jokalari edo taldeak, zehazki 50 puntu lortu arte. Puntu kopuru zehatz hori lortzen duenak irabazten du jokoa. Aldiz, puntu kopuru hori gaindituz gero, 25 puntu galduko lituzke jokalari edo taldeak, eta jokoak aurrera jarraituko luke.

Hiru jaurtiketa jarraian huts egiten dituen taldea jokotik kanporatua izaten da.

Elkarteak eta lehiaketak
------------------------

Tradizio gutxiko jokoa izanagatik, nolabaiteko hedapena izan duen jokoa da mölkkya. Gaur egun 250 elkarte baino gehiago daude, eta 10 herrialdetan daude federazioak. Munduko txapelketa ere antolatzen da urtero.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Mölkky World | Associations» *www.molkky.world* (Noiz kontsultatua: 2020-09-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q938986
* Commonscat Multimedia: Mölkky

---

 |

* Wd Datuak: Q938986
* Commonscat Multimedia: Mölkky
**Esloveniako Errepublika Sozialista** 1945 eta 1951 artean Europan iraun zuen estatua izan zen. Gerora, Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialista eratuko zuen, gaur egungo Esloveniaren aurrekoa. Sei jugoslaviar errepublika sozialistetatik oparoena izan zen.

1990an, Jugoslaviako Komunisten Ligak beste alderdi politikoen agerpena onartu zuen eta honek herrialdearen demokratizazioa ahalbideratu zuen. Martxoaren 8an, gobernu esloveniarrak herrialdearen izena aldatzea erabaki zuen gaur egungo Esloveniar Errepublika izenarengatik, konnotazio komunistetatik at egon zedin. 1991ko uztailaren 25ean, Esloveniak bere independentzia osoa aldarrikatu zuen, Hamar Eguneko Gerrari hasiera emanez.

Uztailaren 6an guda amaitu zen esloveniarren garaipenarekin. Era honetan, euren independentzia sendotu zuten eta komunitate internazionalak gobernu eratu berria onartu zuen. Gatazka hau ondorengo Jugoslaviar Guden lehergaia bilakatu zen. Harik eta 2006ko ekainera arte ez ziren liskarrak amaituko Montenegroren independentziarekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211092
* Commonscat Multimedia: Socialist Republic of Slovenia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 243434342
* GND: 4055302-4
* SUDOC: 034195750

 |

* Wd Datuak: Q211092
* Commonscat Multimedia: Socialist Republic of Slovenia
**Elodie Baffalio** (Urdiñarbe, Xiberoa, 1986ko otsailaren 2a) piano-jotzaile inprobisatzailea eta musikagilea da. Gaur egun Hendaian bizi da. Haren musika tradizioaren eta modernitatearen arteko joan-jina da.

Ikasketak
---------

7 urterekin hasi zen pianoa ikasten Mauleko musika eskolan.

Ondoren, 16 urterekin Baionako Kontserbatorioan sartu zen eta ikasgai horiek landu zituen : pianoa, ganbera musika, analisia, idazketa, inprobisazio generatiboa, musika garaikidea, baxu jarraitua, laguntza eta solfeoa.

21 urterekin, musika sorkuntza sakontzeko gogoak Parisera eraman zuen. 4 urtez, hainbat "free"-inprobisaketa ikastalditan parte hartu du, inprobisatzaile entzutetsuek eramanik, hala nola, Joëlle Léandre, Evan Parker, Frédéric Blondy eta Hélène Breschand. Aldi berean, harmonia, kontrapuntua, orkestrazioa, konposizioa eta orkestra zuzendaritza lantzen ditu Pariseko Schola Cantorum-en. Bestetik, pianoaren errepertorio klasikoa eta garaikidea sakontzen jarraitzen ditu klase partikularren bidez, Nathalie Bera-Tagrine eta Géraldine Dutroncy erakasleekin, besteak beste.

Sakontzeko, irakurri: «Zerrenda:Elodie Baffalioren bidelagunak»

Emanaldiak
----------

2008az geroztik kontzertuak eman ditu Elodie Baffaliok bai Euskal Herrian, bai Parisen, bai bakarka, bai beste musikari batzuekin batera, hala nola Jesus Aured, Ronnie Lynn Patterson eta Vianney Desplantes-ekin.

Halaber, beste arlo batzuetako artistekin ere eskaini ditu emanaldiak, Gonzalo Etxebarria margolari, Xomin Sourgens argazkilari edo Maika Etxekopar kantari eta antzerkilariarekin (*Harian* ikuskizuna), besteak beste.

Diskoa: *Mellodi*
-----------------

Lehen kontzertuak eman ondoren, entzuleek galdetu zioten diskorik bazuenetz. Ondorioz, bakarka landu zituen lehen doinuak grabatzea erabaki zuen E.Baffaliok. 8 zatik osatzen ditu *Mellodi* diskoa, hots, 8 inprobisazio euskal soinu hautatuen arabera: antzinako edo oraingo kantu zein dantza herrikoiak, baita bere konposizioak ere.

Bi hegal dituzten piano-kantuak dira, Xiberoko "basa aide"-en ohituraz inspiratuak.

Kanpo estekak
-------------

* "Harian", 2018ko martxoak 15, "Iparraldea bertan" zikloa, Koldo Mitxelena Kulturgunea, Donostia.
* Sudoest egunkarian elkarrizketa , 2019ko otsailak 27.
* "radiokultura.eus" irratian elkarrizketak (musika atala), 2018ko urtarrilak 25 eta 2019ko maiatzak 14.
* Euskadi irratia, "Arratsean" saioa, elkarrizketa, 2019ko maiatzak 20.
* "Arrosasarea" irratian elkarrizketa, 2019ko ekainak 21.
* elodie-baffalio.
* Elodie Baffalio - Youtube kanala.
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q76414962

 |

* Wd Datuak: Q76414962
***La Llamada*** Javier Calvo eta Javier Ambrossik zuzendutako, idatzitako eta ekoiztutako film musikal eta komikoa da. 2017ko irailaren 29an estreinatu zen (nahiz eta aurretik Donostiako Zinemaldian aurrestreinaldia egin), baina aurretik zuzendari berdinek idatzitako eta izen berdineko antzerki obra batean oinarrituta.
Hainbat festibal eta lehiaketa desberdinetara eraman dute pelikula, eta guztietan arrakasta handia izan du. Horrez gain, hainbat sari jaso ditu, horien artean, Abesti Onenaren Goya Saria, *La Llamada* abestiagatik, Leivak idatzi eta abestutakoa.

Sinopsia
--------

Pelikulak Susana eta Mariaren istorioa kontatzen du, 17 urteko bi gazte. *La Brújula* kanpamentu erlijiosoan ari dira uda pasatzen, txikitatik horra joan direlako. Reggaeton eta elektro latinoaren oso zaleak dira, baina Jainkoa Mariari agertzen hasten zaionean, haien bizitzak aldatzen hasiko dira.

Aktoreak
--------

* Macarena García: María
* Anna Castillo: Susana
* Belén Cuesta: Sor Milagros
* Gracia Olayo: Bernarda
* Richard Collins-Moore: Jainkoa

Musika
------

Soinu-banda, Nigel Walker produktoreak koordinatuta eta Marta Cresporen eskutik gainbegiratuta, Leivak zuzendu zuen, eta lehen esan bezala, pelikularen abesti nagusia sortu zuen. Beste alde batetik, soinu-bandaren parte handi batek Whitney Houston abeslariaren abestiek osatzen dute, hala nola, *I will always love you*, *I have nothing* edota *Step by step*. Gainera, Presuntos Implicados taldearen *Todas las flores* abestia kantatzen dute, eta pelikularako espreski sortua dagoen *Lo hacemos y ya vemos* abestia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28517966

 |

* Wd Datuak: Q28517966