recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ibanteli** (edo **Labeaga**) Lapurdi eta Nafarroa Garaiaren arteko mugan dagoen mendi bat da, Ibanteliko mendilerroko tontorrik garaiena da (698 metro), Larrate Gaina (398 m.) eta Soroko Gaina (368 m) baino altuagoa. Etxalar eta Sara udalerrien artean banatuta dago. Gertu daude Larrun (1.513 m) eta Arxuria mendiak (758 m).

Gailurra bakarrik Lapurdi herrialdean dagoen arren, mendi erdia Nafarroa Garaian dago.

Nafarroa eta Lapurdi arteko mendia da Ibanteli, nahiz eta tontorra erabat Lapurdi aldean goititu.
Muga zaharra ekialdeko lepo batetik pasatzen da, mugarri ugariren laguntzarekin.
Basoak estaltzen du gehiena, eta basoak utzitako eremuan, larrea baino gehiago iratzea da nagusi, baina nahiko inguru garbia da, noranahi ibiltzeko trabarik jartzen ez duena.

Haitza azaleratzen da tontorrean eta inguruko beste zenbait gunetan.
Ikuspegi zabala eskaintzen du ingurunearen gain (Larrun, Atxuria, bertan dira).
Gora jotzeko biderik motzenak Lizuniaga eta Lizarretako mendateetatik abiatzen direnak dira, azken hau batez ere, baina gehiago entretenitu nahi izanez gero, Beratik abiatu zaitezkete GR11ari jarraituz Idoia edo Lizarreta arte.

Labiaga izenarekin ageri da Alpinak ateratako Bidasoa aldeko mapan.
Beste mapa batzutan izen hori ematen zaio ekialdeko bizkarrari edo Bera aldeko iparraldeko isurialdeari.

Abiapuntuak
-----------

Hegoaldetik Lizarrieta mendatetik (441 m), Larrun eta Sarako leizeetatik gertu dagoen mendate honetan usoaren ehizan ibiltzen da.

Iparraldetik Lizuniaga mendatetik (236 m)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Ibanteli / Labeaga | Euskal-Herria.Org» *luberri.net* (Noiz kontsultatua: 2021-10-26).
2. ↑  Gailurraren izena: Ibanteli (Mendikat webgunean)
3. ↑   Arrizabalaga, Mikel.  (2021). «Menditxiki: Ibanteli - Ibilkari - Berria» *www.berria.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-10-26).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Ibanteli» *Wikiloc | Rutas del Mundo* (Noiz kontsultatua: 2021-10-26).

Ikus, gainera
-------------

* Nafarroako Pirinioa
* Lapurdiko mendien zerrenda
* Nafarroa Garaiko mendien zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* Ibanteli mendia *luberri.net* webgunean.
* **(Gaztelaniaz)**"Mendikat" webgunean.
* «Ibanteli - Mountaineer - MIKEL GOTZON ARRIZABALAGA» *ayvri.com* (Noiz kontsultatua: 2021-10-26).
* «Lizarrietatik Ibandeli mendiaren itzulingurua» Depuis le col de Lizarrieta-Tour de l'Ibandeli *Wikiloc | Rutas del Mundo* (Noiz kontsultatua: 2021-10-26).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109253360

 |

* Wd Datuak: Q109253360


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Herriko Wikiatlasa** |
**Timurtarren dinastia** (persieraz: تیموریان‎), **Gurkani** (persieraz: گورکانیان‎, *Gūrkāniyān*) ere deitua, leinu turko-mongol musulmana izan zen, Tamerlan konkistatzaileen ondorengoek osaturikoa, 1370-1507 bitartean **Timurtar Inperioa** eratu zuena. Arbasoaren antzera, agintariek *emir handi* titulua ibili zuten. Timurtar Inperioak mendean izan zituen Iran, Kaukasia, Mesopotamia, Afganistan, Erdialdeko Asiaren gehiena, eta gaur egungo Pakistan, Siria eta Turkiako zati batzuk. Ezaguna da XV-XVI. mendeetan garatu zen arte eta kultura pizkundeagatik.

Historia
--------

Tamerlan ezaguna da eraso eta konkista ugarien ondoren eremu zabala menderatu zuelako, Erdialdeko Asia eta egungo Iran hartzen zituena. Haren erasoaldien artean aipatzekoa da Delhiko arpilaketa 1398an eta Otomandar Inperioaren aurkako garaipena 1402an. Tamerlanek lau seme izan zituen: Djahangir (1376an hila), Omar Xeikh I.a (1391an hila), Miran Xaa (1408an hila) eta Xaa Rukh.

Xah Rokh-en erreinaldiak (1405-1447) markatu zuen dinastiaren gorena: Tamerlanen inperioaren lurralde asko beretu zuen berriro, ekonomia indarberritu zen eta Tamerlanen kanpainetan eragindako kalteetarik anitz konpondu ziren. Herat hiriburuan merkatariak eta artistak bildu zituen; liburutegi bat eraiki zuen eta hiriburua Persiako kultura berritu distiratsuaren hedagune izan zen. Haren ondoren ordea, aginpidea eskuratu nahi zutenen arteko borrokak hogei urtez luzatu ziren (1449-1469) eta dinastiaren gainbehera ekarri zuten. Dinastiak 1499 arte iraun zuen Samarkandan, Iranen 1517 arte eta Afganistanen (Khorasan) 1506 arte. Samarkandatik egotzia zen timurtar batek, Babur-ek, (1483-1530) India konkistatu zuen eta Mogol Inperioa sortu zuen.

Timurtar pizkundea
------------------

Timurtar pizkundearen erdigune kulturalak Herat eta Samarkanda izan ziren. Aipatzekoak dira:

* Ulugh Beg, Samarkandako agintaria eta astronomo aipagarria.
* Husayn Bayqara, Herateko emir handia 1469 eta 1506 artean, arteetako mezenas oparoa.
* Babur, Omar Xeikh II.aren semea, Ferganako agintaria 11 urteekin; 1504an Kabulen kokatu zen eta 1526an Iparraldeko India bereganatu zuen, eta Mogol Inperioa sortu.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2017/3/24 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *182. arauaː Dinastien izenak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484195
* Commonscat Multimedia: Timurid Empire

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64803093
* GND: 118758306
* NDL: 00576472
* **Lekuak**
* TGN: 8711845

 |

* Wd Datuak: Q484195
* Commonscat Multimedia: Timurid Empire
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Immunoezabatzailea** edo **immunosupresorea** immunitate-sistemaren jarduera modulatzeko edo gutxitzeko erabilitako sendagai-mota oro da.

Bi arlo nagusitan erabiltzen dira gaur egun, alde batetik, autoimmunitatearekin lotutako gaixotasunak (Lupus, Crohn eta abar) tratatzeko eta, bestetik, organo baten transplantea egin ondoren horren arbuioaren aurreneurri gisa.

Motak
-----

Kortikosteroideak immunoezabatzailerik zabalduenak dira, baina ez ahalmen handiena dutenak. Indar handiagorekin ondorengo sendagaiak ditugu: Antigorputz monoklonalak, Azatioprina, Interferoiak, Metotrexato, Mikofenolato, Tacrolimus, Ziklofosfamida eta Ziklosporina.

Kanpo-estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Immunoezabatzaileak MeSH-en

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q249619
* Commonscat Multimedia: Immunosuppressants

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX551682
* LCCN: sh85064589
* NDL: 00577472
* NKC: ph391054
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007166
* **Kimikako identifikadoreak**
* ATC: L04A

 |

* Wd Datuak: Q249619
* Commonscat Multimedia: Immunosuppressants
Jon Sarasua
**Sarasuaren tongoa** ala **Gipuzkoako tongoa** izenez ezagutzen da Jon Sarasua protagonistatzat duen 1991ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketako finaleko gertakaria.

Gertakaria
----------

1991ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa azken Gipuzkoako Txapelketatik 24 urteko etenaren ostean heldu zen, bertsolaritzaren urrezko aroan. Telebistak emandako bultzadari esker, inoizko txapelketa jarraituena izan zen. 11.000 lagun inguru bildu zituen eta prentsa idatzian jarraipen zabala izan zuen.

Finalean ariketa guztiak normaltasunez igaro ziren, harik eta kartzelako ariketa heldu zen arte. Kartzelakoaren aurretik Jon Sarasua bigarren zihoan, Andoni Egañaren atzetik, baina alde txikiarekin. Telebistako esatariek ziotenez, Sarasuak finalaren aurretik "ondoegi ez egitea" komeni zitzaiola adierazi zuen, ez zitzaiola "txapela janztea komeni, ondorio latzak izaten ditu eta". 

Kartzelako gaiak honela zioen: "Ilunabarrean amari musu emanda zeure autoan atera zara festara, ordu biak alderako itzuliko zinela esanez. Une honetan goizeko seiak dira. Oraintxe gogoratu zara amari emandako hitzaz. Zauden egoeran zaudela, zauden tokitik hiru bertso".

Sarasuak txapelketak "sortutako morboaren aurka erreakzionatu nahi" omen zuen. Ondorioz, kartzelakoan zazpi puntuko bi bertsoren ostean, zortziko "eskas" bat bota zuen.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Luzitzeko egin det 
makina bat saio; 
hau txapelketa bat da 
eta zer arraio! 
Gaur etxera joatea 
zuk zenduke nahio, 
gaur ez naiz joan eta 
zer egingo zaio! |  » |
| —Jon Sarasua, 1991-12-22 |

  

Jon Sarasuaren erabakiak iskanbila handia piztu zuen bertsozaleen artean. Prentsan ere erreflexua izan zuen eztabaidak, aldeko eta kontrako ahotsekin. Esaterako, Lazaro Azkunek Euskaldunon Egunkarian tongotzat hartu zuen.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Beraz, nire ustez Sarasuak egin nahi zuena alde bat utzita, egin zuena tongo izan zen. [...] Txapelketa batean ez da tongo-rik onartzen. |  » |
| —Lazaro Azkune, 1992-01-09 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *1991ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa.*  2022-12-05 (Noiz kontsultatua: 2024-03-03).
2. 1 2    «Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa (5. 1991) - Aldizkakoa - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» *bdb.bertsozale.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-03-03).
3. ↑   «Sarasuaren bakarkakoa» *bertsoa.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-03-03).
4. 1 2    Paya, Xabier.  (2013). *Ahozko Euskal Literaturaren Antologia.*  Etxepare Euskal Institutua, 53-54 or. ISBN 9788469566923..
5. ↑    ««Gero eta urrunago sentitzen naiz euskal progresista batek pentsatu behar duenetik»» *GAUR8* 2016-01-28 (Noiz kontsultatua: 2024-03-03).
6. ↑    «1991-12-22 Donostia Txapelketa [Bertsoa / Jon Sarasua - Bertsoa - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea»] *bdb.bertsozale.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-03-03).
7. ↑    Azkune, Lazaro.  (1992). «Jon Sarasuaren protesta-tongoa» *Euskaldunon Egunkaria* 1992-01-09: 24..
**Remona Burchell** (1991ko irailaren 15a) esprinter jamaikarra da. Alabamako Unibertsitaterako korritzen ari zela, hiru aldiz NCAAko txapeldun izan zen, 2014 eta 2015ean NCAA Indoor Txapelketan 60 metroak irabazi zituen. 11,03 segundoko 100 metroko errekor pertsonala ezarri zuen 2014ko NCAA Kanpoko Txapelketetara iristeko sailkatze-neurketa batean, non txapelketa irabazi zuen (11,17 segundo egin zuen haize kontrako gogor batean).

2018ko Munduko Barruko Txapelketan Jamaika ordezkatu zuen. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan sailkapen txandan parte hartzeagatik finalean bere taldekideek lortu zuten urrezko domina ere lortu zuen.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio  Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | 4x100m |

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q50309036
* **Kirolariak**
* IAAF: 14413497

 |

* Wd Datuak: Q50309036
Nagoyako museoan (Japonia) kalerako segway bat erakusgai.
**Segway** marka erregistratu bat da, Segway Incorporated konpainiaren jabetzakoa. Segwaya garraio arineko ibilgailu giroskopiko eta elektriko bat da, bi gurpilez hornitua, eta ordenagailuz kontrolaturiko kulunkada izatea du berezitasuna. Dean Kamen izan zen asmatzailea, egun Segway Incorporated konpainiak (egoitza: Bedford, New Hampshire, Ameriketako Estatu Batuak) ekoizten du, eta 2001eko abenduan aurkeztu zen. Produktua hasiera batean *Segway Human Transporter* (euskaraz: «Segway gizaki-garraiagailua») izenarekin merkaturatu zen; geroago, *Segway Personal Transporter* (euskaraz: «Segway garraiagailu pertsonala») izenarekin.

Segway da lehendabiziko ibilgailua bere kabuz kulunkadari eusteko gaitasuna duena. Bere oinarrian kokatzen diren motorrei eta barneratuta daukan ordenagailu bati esker segwaya zutunik mantentzen da denbora guztian. Erabiltzaileak, mugitzeko, bere gorpua inklinatzen du (aurrera edo atzera) nahi duen noranzkoa hartzeko. Biraketa mekanikoki egiten da aginte manualari esker. Motorra elektrikoa da, isila eta ez kutsakorra, beraz, eta 20 km/h abiadura hartzera heldu daiteke (15 km/h, P seriekoak).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Segway HT Webgune ofiziala
* **(Gaztelaniaz)** Segway, transporte inteligente Espainiako webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q214893
* Commonscat Multimedia: Segways / Q214893

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7546674-0
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q214893
* Commonscat Multimedia: Segways / Q214893
GOGOGOGOGOGOGOGO SOY POTAXIE Y LA QUESO

Hizkuntza askotan, gay hitzak genero maskulinoa baino ez du aipatzen (beraz, ez zaie aplikatzen emakume lesbianei edo transexualei), armairutik kanpo egon ala ez. Emakume homosexualei buruz hitz egiteko erabiltzen den adjektiborik ohikoena lesbiana da.

Transformismoa, trabestismoa eta transexualitatea fenomeno independenteak dira (beren artean eta gayekin), erlazionatuta egon daitezkeenak edo ez; adibidez, trans gizona gay zein heterosexuala izan daiteke, eta gay ez den gizona transformista.

Hitzaren jatorria
-----------------

Bi gizon homosexual muxukatzen.
«Gay» terminoa anglizismo edo mailegu bat da, jatorri okzitanierakoa, eta ez ingelesekoa, uste den bezala; izan ere, ingelesetik eratorritako terminoak bere gain hartutako homosexualitateari egiten dio erreferentzia. Okzitanieraz gay, "gai", alaia edo pikaroa esan nahi du.

Viktoriar Ingalaterran, "gay" terminoa prostituzio homosexualean ziharduten gizonei aplikatzen zitzaien, bizi ziren modu alaiagatik eta janzteko moduagatik. Azkenik, *gay boy* terminoa (literalki "mutil alaia", "prostitutoa" edo *Taxi boy*) homosexualaren sinonimo bihurtu zen ingelesaren barruan.

Euskaraz
--------

Elkarteatutako Marte sinboloak gizonezko homosexualitatea adierazten dute.
Homosexualak hitzaren ordez "gay eta lesbianak" idaztea gomendatzen du *Berria*ren Estilo Liburuak, "izan ere, homosexual hitza bakarrik erabiltzeak ikusezin bihurtzen ditu lesbianak. LGTBI sigla ere erabiliko da (lesbiana, gay, transexual, bisexual eta intersexualak)".

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Androfilia
* Aktibo eta pasibo (sexualitatea)
* Bisexualitate
* Sexu berekoen arteko ezkontza
* Homosexualitate
* Lesbianismo
* LGBT
* Sexu-joera
* Euskal Herriko Gay-Les Askapen Mugimendua

Kanpo estekak
-------------

* Euskal Herriko Gay-Les Askapen Mugimendua.
* **(Ingelesez)**:International Lesbian and Gay Association
* **(Gaztelaniaz)**:FELGT.org Federación Estatal Española de Lesbianas, Gais, Transexuales y Bisexuales.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104969456
* Commonscat Multimedia: Gay men

---

* **Identifikadoreak**
* BNA: 000011576
* BNE: XX4969351
* BNF: 17773830n (data)
* BNM: 000022991
* GND: 4025801-4
* LCCN: sh85061798
* NCL: 008649825
* NKC: ph138708
* NARA: 10638104
* AAT: 300435114

 |

* Wd Datuak: Q104969456
* Commonscat Multimedia: Gay men
**Natalena Andrianivna Koroleva** (ukraineraz: Наталена Андріанівна Королева), jaiotzez **Carmen Alfonsa Fernanda Estrella Natalena Dunin-Borkowska**, (Castrillo del Val, 1888ko martxoaren 3a – Mělník, 1966ko uztailaren 1a) espainiar-poloniar jatorriko ukrainar idazle eta itzultzailea izan zen.

Bizitza
-------

Adrian Juri Dunin-Borkovsky kondearen eta María Clara de Castro Lacerda dukesaren alaba, San Pedro de Cardeñan jaio zen 1888an. Bere ama erditzean hil zen. Natalenak Espainian, Ukrainan, Frantzian eta Italian igaro zuen haurtzaroa. Frantziako Notre Dame du Sion komentuan, Kieveko nesken barnetegian eta San Petersburgoko Arkeologia Institutuan ikasi zuen. Historia, arkeologia, filosofia, medikuntza, musikaren teoria eta hainbat hizkuntza ikasi zituen, besteak beste, frantsesa, poloniera, gaztelania, arabiera eta italiera. Ponpeia, Alexandria, Armenia eta Irango espedizio arkeologikoetan parte hartu zuen.

Bere lehen literatura lana, frantsesez idatzia, Parisko aldizkari batean argitaratu zen 1909an. 1914an Kievera itzuli zen, aita gaixo zegoelako. Lehen Mundu Gerran Gurutze Gorriko erizain gisa aritu zen eta larri zauritu zuten. 1919an, Txekoslovakiara joan zen bizitzera, eta han itzultzaile gisa lan egin zuen Ukrainako misio diplomatikoan. 1921ean, ukrainerazko lehen eleberria argitaratu zuen Vienako *Volia* astekarian. Bere idazlanak ukrainerazko hainbat aldizkaritan argitaratu ziren, batez ere *Dzvony*n. Gainera, beste egileen hainbat lan ukrainerara itzuli zituen.

Natalenaren lehen senarra, Iskander ibn Kurush, Errusiako armadan zerbitzatzen zuen irandarra izan zen, eta 1915ean hil zen. Geroago, Vasyl Koroliv-Stary idazle eta argitaratzaile ukrainarrarekin ezkondu zen Pragan, eta honek 1941ean hil zen.

Bere bizitzan zehar, Natalena Koroleva kritikatua izan zen bere argumentuak eta pertsonaiak askotan abstraktuak zirelako eta ez zutelako Ukrainako errealitatea islatzen. Gaur egun, Ukrainako literaturari egindako ekarpen bereziagatik aitortzen da.

Mělníken hil zen, 78 urte zituela.

Lanak
-----

* *Vo dni ony* (1935)
* *1913* (1935)
* *Inakxyi svit* (1936)
* *Bez korinnia* (1936)
* *Son tini* (1938)
* *Legendy starokyivski* (bi liburukitan, 1942 eta 1943)
* *Predok* (1961)
* *Quid est veritas* (1961)
* *Bez korinnia* (bilduma, 2007)
* *Tvory* (bilduma, 2010)

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *156. Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema.*  Gasteiz: Euskaltzaindia (argitaratze data: 2009-02-27) (Noiz kontsultatua: 2024-03-04).
2. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** «El enigma de Natalena Koroleva» *Diario de Burgos* 2022-07-27 (Noiz kontsultatua: 2024-03-04).
3. 1 2 3   **(Ingelesez)** «Koroleva, Natalena» *Internet Encyclopedia of Ukraine* (Noiz kontsultatua: 2024-03-04).
4. 1 2 3   **(Ingelesez)** «Creator of a different world» *The Day* 2008-03-18.

Kanpo estekak
-------------
**El Pueblo Vasco** Euskal Herrian gaztelaniaz idatzizko egunkari bat izan zen. Lehen alea 1910. urtean kaleratu zen. Sortzaileen artean, Bilboko familia burges batzuk egon ziren, Ybarra eta Revilla besteak beste. Egunkariaren lehen zuzendaria Juan de la Cruz izan zen.

Historia
--------

Egunkariaren ideologia zela-eta, 1936ko uztailaren 17an Espainiako Errepublikako Gobernuak egunkaria itxi eta bertako makina guztiez jabetu zen. Urtebete beranduago, 1937ko uztailaren 6an, armada frankistak Bilbo konkistatzerakoan, egunkariko jabeek atzera ere berreskuratu eta egunkaria kaleratzen jarraitu zuten.

1938ko apirilaren 13an, El Correo egunkariarekin batzera behartu zuten agintari frankistek, eta horrela El Correo Español - El Pueblo Vasco egunkaria sortu zen. Gaur egun, El Correo egunkaria, Vocento enpresaren aginpean dago.

Ikus, gainera
-------------

* El Correo
* Vocento

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256648
* Commonscat Multimedia: El Pueblo Vasco / Q12256648

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: a5004533
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 47281

 |

* Wd Datuak: Q12256648
* Commonscat Multimedia: El Pueblo Vasco / Q12256648
**Ballymurphyko sarraskia** 1971ko abuztuaren 9tik 11ra burutu zuen Britainiar Armada, Ipar Irlandako Ballymurphyn, zibilen aurkako operazio batean.

Gertakariak
-----------

1971ko abuztuaren 9an, Britainiako armadak hamaika zibil hil zituen odol hotzean 36 orduko epean. Demetrius operazioa deitu zutena jarri zuen abian armadak. 3.000 soldadu Irlanda Iparraldean barneratu ziren eta 346 pertsona atxilotu zituzten, epaiketarik gabe espetxeratzeko. Gerora frogatuta geratu denez, atxilotuetako gehienak ez ziren IRAkoak. Polizia operazioak berehalako erantzuna eragin zuen errepublikar irlandarren artean eta egundoko istiluak sortu ziren. Gatazka politikoa gogortzen zihoan. 1971ko abuztuaren 9a astelehena zen, eta aipatu operazioaren barnean, 600 soldadu britainiarrek Belfast Mendebaldeko Ballymurphy ingurua hartu zuten, etxebizitzetan sartu eta gizonak atxilotuta eramanez. Gazte zein zahar, tiro egin zieten etxetik ateratzeko erresistentzia jartzen zutenei. Hala, hamaika zibil hil zituen britainiarren Lehenengo Batailloiko Paraxutisten Erregimentuak.

1972ko ikerketek hilketa guztiei buruzko epai ireki bat eman zuten, baina auzitegiko medikuaren 2021eko txosten baten arabera, hildako guztiak errugabeak ziren eta hilketak "justifikaziorik gabeak" izan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Ipar Irlandako gatazka
* Igande Odoltsua (1972)

Kanpo estekak
-------------
***Derbi Epsomen*** (frantsesez: '**Le Derby d'Epsom'**) Théodore Géricaultek 1821ean egindako margolana da. Lan hau erromantizismoko barruan kokatu behar da eta Parisen, Louvre museoan, erakusten da. Lan honek inpresionisten artean eragin handia izan zuen. Lana zaldien tratularia zen Adam Elmorentzat egin zuen.

Azterketa
---------

Théodore Géricault ekitazioaren zale amorratua zen eta horren aztarna margolan honetan ikus dezakegu. Hemen gaur egun oraindik mundu osoan ezaguna den [[Epsom and Ewell|Epsom]go derbia jaso zuen. Zaldi-lasterketa hori urtero ekainaren lehenengo asteburuan egiten da, Ingalaterrako Epsom Downs hipodromoan, Surreyn. Derbi honi buruzko lehenengo dokumentazio ezaguna 1661koa da eta horrek duen tradizioa garbi asko erakusten du. Géricaultek lan hau Ingalaterran egon zen garaian egin zuen, *Le Radeau de la Méduse* (*Medusaren almadia*) egin eta bi urtetara. Dirudienez, zaldi-lasterketa batean, ekaitz gogor bat egin zuen eta hori izan zen, hain zuzen, Géricaultek islatu nahi izan zuen giro elektrikoa.

Egilearen atentzio guztia zaldiengan dago jarrita; haien gainean eta azpian, zerua zein lurra mantxa batzuk besterik ez dira. Horrek lastertasunaren sentzazioa ematen du.Koloreak indartsuak dira, bestetik, intentsoak. Belarraren berdea fantasmagorikoa da eta, aldiz, zeruaren koloreek ekaitzaren indarra azaltzen dute.

Objetiboki ikusita margolana ez da batere errealista: zaldiek ez dute lurra ikutzen, airean egongo balira bezala; guztiak lauhazkaz daude eta une berean. Gaur egun, argazkilaritzari esker, jakin badakigu zaldiek inoiz ez dituztela lau hankak tentsioan eta datu hori lanaren errealismo faltaren ezaugarritzat erabili izan da. Dena dela, marrazkia zehaztasun guztiez egina dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Bárbara Eschenburg e Ingeborg Güssow: "El Romanticismo y el Realismo", *Los maestros de la pintura occidental*, Taschen, 2005, 427 or, ISBN 3-8228-4744-

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Margolanari buruzko komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q429753
* Commonscat Multimedia: The Epsom Derby (Géricault)

---

 |

* Wd Datuak: Q429753
* Commonscat Multimedia: The Epsom Derby (Géricault)
**Juan Mieg Solozabal** (Gasteiz, 1938ko martxoaren 4a) arabar pintorea da.

Gasteizen, Madrilen, Bartzelonan eta Parisen egin zituen Pintura ikasketak. Ohorezko aipamena jaso zuen Euskal Margolaritzaren III. Sari Nagusian (1967). Abstrakzioaren alorrean hasi zuen bere ibilbidea 60ko hamarkadan, Carmelo Ortiz de Elgearekin eta 1966an Orain taldea sortu zuten beste artista batzuekin elkarlanean. Bere lanetan, materia eta ikusleari leiho txikiak irekitzen dizkioten collageak dira protagonista. Bakarkako zein taldekako erakusketa ugari egin zituen 70 eta 80ko hamarkadetan, eta 1987an *1961-1987* atzera begirako erakusketa eratu zuen Gasteizen. 1990ean, berriz, Donostiako San Telmo Museoak eskaini zuen bere lana hobeto ezagutzeko aukera, *Mieg, Iñurrieta eta Ortiz de Elguea* erakusketan, eta 1995ean Donostiako Koldo Mitxelena Kulturunean eratu zen *Artea eta Euskal Artistak* erakusketan ere egon ziren bere lanak ikusgai. Azken urteotan ez dio utzi bere lana osatzeari eta jendaurrean erakusteari.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261057
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 95693
* Lur: 04183/eu\_m\_2281/m2281

 |

* Wd Datuak: Q12261057
**Orsini familia**, Italiako familia noblerik garrantzitsuenetako bat izan zen Erdi Aroan eta Pizkunde garaian. Tradizionalki, mendeetan zehar, Italiako errege familiarik boteretsuena eta antzinako eta ospetsuenetako bat.

Antzina, lurralde handiak zituen Hungarian. Familia honetako kiderik azpimarragarrienak, Zelestino III.a, Nikolas III.a eta Benedikto XIII.a aita santuak izan ziren. Condottiero ospetsuak ere egon ziren, Pier Francesco Orsini kasu, baita garrantzi handiko beste pertsonaia erlijioso eta politiko batzuk ere.

Jatorria
--------

Orsini familiaren jatorria, elezaharra alde batera utzita, Ursus de Paro izeneko pertsonaian izan dezake, Erroman, 998an erregistratua zegoena.

Orsinitarren garai gailena
--------------------------

Orsinitarrek, euren garai gailena, XII. mendearen amaiera aldera bizi izan zuten, Giacinto Orsini, Zelestino III.a izenarekin aita santu bezala aukeratu zutenean, bere ilobekiko izan zuen eskuzabaltasuna, familiaren lurjabetzen jatorria izan zena.

Aliantza aita santuarekin
-------------------------

XIII. mende osoan, aita santuarekin aliantza, Orsiniko etxearen tradizio irmo eta emankor batean garatu zen.

### Orsinitarrak guelfoen aldeko bezala

Aita Santua eta Germaniako Erromatar Inperio Santuaren arteko borroka politikoan, Orsinitarrek, guelfoekin batera, aita santuaren alde egin zuten Colonna familia gibelinoaren aurka, aita santuaren boterearen aurka egiten zuena, Inperioaren nagusitasunaren alde eginez.

Orsinitarrak Colonnatarren aurka
--------------------------------

Orsinitarren ohiko arerioak, Colonnatarrak ziren. Mendeetan zehar bi familia boteretsu hauen arteko etsaitasun basatiak domeinatu zuen Erromako eta bere lurraldeko politika, eta bertako kaleak, borroka armatu ikaragarriekin odoldu zituzten.

Orsinitarrak, gaur egun
-----------------------

Orsinitarrak, Italiatik eta mundu osotik hedatu dira, abizen hau daramatenak ugari direlarik, euren seme-alabak kontuan hartu gabe, Europa, Amerika eta Ozeanian zehar familia ugari sortu dituztenak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q855303
* Commonscat Multimedia: House of Orsini

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 13099769
* GND: 118590286
* NKC: xx0187533
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q855303
* Commonscat Multimedia: House of Orsini
**Piccolomini** Italiako familia noble baten izena da, Sienan eragina zuena XIII. mendetik (guelfo alderdiaren zati zena). Bere jatorria oso antzinakoa da: Martino di Piccolomo delako batek lombardiar legepean bizi zela adierazten zuen 1098ko ekitaldi batean, Piccolomo di Montone delako bat kontsul izan zen 1165ean. 1220an Engelberto d'Ugo Piccolominik Montertari feudoa jaso zuen Val d'Orcian Frederiko II.a Hohenstaufen enperadorearen partetik emandako zerbitzuen sari bezala. Familiak jauregiak eta dorreak erosi zituen Sienan eta zenbait gaztelu Errepublikako lurraldean, Montone eta Castiglione kasu, ondoren hiriari salduak 1321ean.

Piccolominitarrek aberastasun handia bildu zuten komertzioari esker, eta bulego kontableak ezarri zituzten Genova, Venezia, Aquileia, Trieste eta zenbait hiri frantziar eta alemaniarretan.

Guelfoen kausaren babesle, hiritik kanporatuak izan ziren, eta euren etxeak suntsituak. Anjoutarren garaipenaren ondoren, garaile bezala itzuli ziren, baina berriz ere kanporatuak izan ziren Konradino Hohenstaufengoaren agintaldi laburrean zehar, baina jarraian berriz itzuli ziren Karlos I.a Anjoukoaren laguntzarekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q611733
* Commonscat Multimedia: House of Piccolomini

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 84359596
* NKC: jx20060403070
* ULAN: 500356832
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q611733
* Commonscat Multimedia: House of Piccolomini
**Azken irtenbidea** (alemanez: *die Endlösung*) edo **judu auziaren azken irtenbidea** (alemanez: *Endlösung der Judenfrage*) Bigarren Mundu Gerran judutzat definitu zituzten pertsonen genozidiorako nazien plan bat izan zen. "Judu auziaren Azken irtenbidea" izan zen eskura zeuden judu guztien hilketaren gako-izen ofiziala, Europako kontinentera mugatuta ez zegoena. Alemaniak okupatutako Europa osoan hasitako genozidio nahita eta sistematikoko politika hau 1942ko urtarrilean nazien buruzagitzak termino prozesaletan eta geopolitikoetan formulatu zuen Berlinetik gertu egindako Wannsee Konferentzian , eta Holokaustoan amaitu zen, poloniar juduen % 90, eta Europako juduen populazioaren bi heren hil ziren.  Azken Irtenbideak ez zituen, ordea, errumaniar indarrek hildako ehunka mila juduak barne hartzen. Indar ez-alemaniarrek burututako juduen sarraski handiena izan zen, genozidio hori "nazien Azken Irtenbidetik operatiboki bereizita" izan zen. 

Azken Irtenbidera eraman zuten erabakien izaera eta garaia Holokaustoaren alderdi sakon ikertu eta eztabaidatua da. Programak eboluzionatu zuen gerrako lehen 25 hilabeteetan, "Alemanen esku dagoen azken judu guztiak hiltzeko" saiakera ekarriz. Christopher Browning-ek, Holokaustoan espezializatutako historialari batek, idatzi zuen historialari gehienek ados daudela Azken Irtenbidea ezin dela une jakin batean hartutako erabaki bakar bati egotzi. "Oro har, erabakiak hartzeko prozesua luzatu eta handitu egin zela onartzen da." 1940an, Frantzia erortzearen ondoren, Adolf Eichmannek Madagaskarren Plana asmatu zuen Europako judu biztanleria frantses koloniara eramateko, baina plana abandonatu egin zen arrazoi logistikoengatik, itsas blokeoagatik batez ere. Juduak Palestinara eta Siberiara deportatzeko aurreproiektuak ere bazeuden.  1941ean, Raul Hilbergek idatzi zuen juduen hilketa masiboaren lehen fasean, hilketa-unitate mugikorrak euren biktimak jazartzen hasi zirela ekialdeko lurralde okupatuetan zehar; bigarren fasean, Alemaniak okupatutako Europa osoan zehar, biktima juduak heriotza-trenetan bidali zituzten juduen erailketa sistematikorako eraikitako sarraski-esparru zentralizatuetara.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Wannsee Conference and the Final Solution.*  United States Holocaust Memorial Museum.
2. ↑   Holocaust Encyclopedia. *'Final Solution': Overview.*  United States Holocaust Memorial Museum.
3. ↑  Stanley G. Payne, University of Wisconsin Pres, Jan 1, 1996, *A History of Fascism, 1914–1945*, p. 396
4. ↑  Niewyk & Nicosia 2000, 76 orr. .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q127013
* Commonscat Multimedia: The Holocaust

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q127013
* Commonscat Multimedia: The Holocaust
Askatasunaren Estatuaren kopia
**Brooklyn Museum** museoa New Yorkeko Brooklyn auzoko Eastern Parwayko 200. zenbakian kokatua dago. Hiriko bigarren museorik handiena eta herrialde osoko handienetako bat da.

Munduko lehen arte instituzioetako bat da eta bere bilduma iraunkorrean milioi t'erdi objektu baino gehiago daude, Antzinako Egiptoko maisu lanetatik hasi eta arte garaikidea eta kultura ezberdinetako lanetararte.

Museoak 52.000 metro karratuko hedadura hartzen du eta urtero 500.000 bisitari inguru jasotzen ditu.

Historia
--------

1897an inauguratu zen eta McKim, Mead eta White arkitektoek diseinatu eta Carlin Construction Companyk eraikitako harri-horma klasikodun altzairuzko egitura bat da.

Artea eta bildumak
------------------

Brooklyn Museumek bere bilduman kultura ugaritan oinarritutako bilduma aberats bat du (Arte afrikarra, egiptoarra eta 17, 18 eta 19. mendeko margolanak...).

New Yorkeko beste museo batzuk
------------------------------

* Solomon R. Guggenheim Museum
* Whitney Museum of American Art
* Skyscraper Museum
* Neue Galerie
* Intrepid Sea-Air-Space Museum
* Hispanic Society of America
* Albright-Knox Museoa
* Art of this Century
* Morgan Liburutegi eta Museoa
* Frick Bilduma
* Metropolitan Museum of Art
* Natura Historiaren Estatubatuar Museoa
* King Mansioa
* New Yorkeko Judutar Museoa
* Cooper-Hewitt Diseinuaren Museo Nazionala
* New Yorkeko Arte Moderno Museoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q632682
* Commonscat Multimedia: Brooklyn Museum

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 265104231
* ISNI: 000000040381232X
* BNE: XX147616
* BNF: 12003187b (data)
* CANTIC: a11451932
* GND: 1023174-2
* LCCN: n79063288
* NKC: ko2002103099
* NLA: 35712949
* CiNii: DA00275665
* SNAC: w6ff7fpb
* SUDOC: 027670600
* ULAN: 500304292
* BIBSYS: 90163020
* ICCU: VEAV028535
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* NRHP: 77000944

 |

* Wd Datuak: Q632682
* Commonscat Multimedia: Brooklyn Museum
**Justo José de Urquiza** ( Talar de Arroyo Largo,   Río de la Platako erregeordetza, 1801eko urriaren 18a - San Jose jauregia, Caseros, Entre Ríos, 1870eko apirilaren 11) argentinar militar eta politikaria izan zen. Hainbat aldiz Entre Ríos probintziako gobernadore izan zen, Alderdi Federaleko buruzagia eta Argentinako Konfederazioko presidentea 1854 eta 1860 artean.

1852an Ejército Grande zuzendu zuen eta horrekin Juan Manuel de Rosas garaitu zuen Caserosko guduan, eta 17 urteko gobernua amaitu zuen. Hurrengo urtean, Argentinako lehen konstituzio nazionala, 1853ko konstituzioa, onartu zuen Kongresu Konstituziogilea deitu zuen. 1854an Argentinako Konfederazioko lehen presidente hautatu zuten, sei urtez bete zuen kargua, eta horrela Argentinako lehen presidente konstituzionala ere izatera iritsi zen, nahiz eta herrialdeak ez zuen Buenos Aires probintzia barne hartzen, zeinak banantzea erabaki zuen.

Familia jatorria eta hasierako urteak
-------------------------------------

### Familia eta politikako hastapenak

Aita, Joseph Narciso de Urquiza y Álzaga, euskal jatorriko kolonoa izan zen, María Cándida Ramón-García y Monzón kaparearekin ezkondu zen, portugaldar- hispaniar- argentinar jatorrikoa zena, Inés Nunes Cabral de Melo eta bere senarra Gil González de Moura portugaldarren ondorengoa izanik.

Bi gurasoak Buenos Aires udalerrian kokatu ziren, egungo Entre Ríos probintzian, landa-jarduera eta zerbitzu publikora dedikatuz. Maiatzeko Iraultzaren ostean, 1810ean, Ekialdeko Bandara emigratu zuten, Espainiako Erresumari leial jarraitzeko.

1812an itzuli ziren, eta bost urte geroago Justo José Buenos Aireseko San Carlos eskolara bidali zuten.

1819an Arroyo de La China herri oparoan kokatu zen, egungo Concepción del Uruguay, landa- eta merkataritza-jarduerara dedikatuz, eta horretarako gaitasun handia erakutsi zuen. Anaia nagusia, Cipriano de Urquiza, Francisco Ramírez Entre Ríosko lehen buruzagi handiaren idazkaria eta gero ministroa izan zen.

1820an bere lehen alaba izan zuen ezkontzaz kanpo; Geroago askoz ere seme-alaba ez-legitimo gehiago izango zituen. Bere presidentetza garaian onartutako lege batek haietako hainbat legeztatu zituen. 41. zb. Lege Federalak 23 haur legez onartu zizkioeten, non 11 seme-alaba zilegiak ezkontzaz kanpokoen parean jarri zituen (bizitza osoan 105 eta 114 seme-alaba artean izan zituela adierazten duten bertsioak daude).

1820ko hamarkadan, jada berari laguntzeko dirutza zuelarik, politikari buruzko interesa piztu zitzaion Entre Ríoseko historiako garai bereziki nahasi batean. Barnealdeko gazte asko bezala, bere alderdia Federala zen.

1826an Concepción del Uruguay-ko bizilagunek hautatu zuten probintziako kongresuan diputatu gisa ordezkatzeko. 1826ko Argentinako Konstituzioaren aurkako oposizioa zuzendu zuen, bere probintziak baztertu zuena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Urquiza, libertador y fundador. pp. 27. Volumen 11 de Argentinos. Autor: Alberto J. Masramón. Editor: Plus Ultra, 1985
2. ↑  Diario La Calle, Concepción del Uruguay
*Pluteus cinereofuscus*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 40 eta 51 mm bitarteko diametrokoa, koniko-kanpai itxurakotik laura, erdian beheratua, ertz zorrotzarekin eta batzuetan ildaskatua. Azala matea, leuna, marroi-oliba koloretik marroi-grisaxkara, erdian ilunagoa.

**Orriak:** Libreak, estu, hasieran zuriak eta heltzean grisetik arrosa doazen kolorekoak, ertz flokulosoa.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 51 eta 68 mm bitarteko garaierakoa eta 4 eta 8 mm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa, oinarrian loditua, leuna, barnehutsa, hauskorra, zurixka hasieran eta grisaxka argia gero, luzetarako fibrilla zurixkekin.

**Haragia:** Zuritik marroi grisaxkara, usain nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Pluteus* terminoa latinetik dator, hots, "pluteus" hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. Zabaldutako kapela konikoaren formagatik.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Deskonposatzen ari diren egurretan, pagoetan, haritzetan, lizarretan eta algarrobo beltzetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 198 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  AsoJaen, Asociación Botánica y Micológica de Jaén.
**Yohan Blake** (Saint James parrokia, 1989ko abenduaren 26a,) atleta jamaikarra da. Yohan, atleta lasterketa laburren korrikalarien taldearen barruan sartzen da. Jamaikar honek 100 metroko, 200 metroko eta 400 metroko erreleboetan parte hartzen du. 2011 munduko txapelduna izan zen 100 metroko lasterketan eta Joko Olinpikoetan bi urrezko dominak ditu 4x100 metroko erreleboetan eta bi zilarrezko dominak, bat 100 metrotan eta bestea 200 metrotan.

Munduko bigarren markarik onena ere badu 200 metrotan (19,26 s) eta historiako hirugarren markarik azkarrena 100 metrotan (9,69 s) bietan bakar-bakarrik Usain Bolten atzetik (200 metrotan 19,19 segundorekin eta 100 metrotan 9,58 s eta 9,63 segundotan).

Biografia
---------

15 urterekin Yohan Blake Green Park All-Age eskolara joan zen eta han Danny Hawthorne Yohanen entrenatzaile jarri zioten. Eta 2005an munduko gazte txapelketan parte hartu zuen non 10,56 s egin zituen 100 metrotan.

2006rako marka hori jaitsi egin zuen 10,33 s Amerika zentroko txapelketa batean irabaziz. Eta Jamaikako gazteen txapelketan urrezko bi domina irabazi zituen, bat 100 metrotan eta bestea 200 metrotan.

2008an berriro itzuli egin zen gazteen munduko txapelketara eta laugarren postuan gelditu zen 10,51 s egin ostean.

Bere bidea geldiarazi egin zen Yohanek metilxantina hartu eta harrapatua izan ostean 2009an. Munduko Dopingaren Aurkako Agentziak substantzia hori ez zuen aurretik debekatu baina Jamaikak zehapen bat jarri zion.

Irabazitako lehenengo munduko tituluak
--------------------------------------

2011an munduko jokoetara sailkatu egin zen bere herrialdeko bigarren markarik hoberena eginez: 10,09 s. Munduko joko haietan irabazlerik harrigarriena Usain Bolt izan zen. Yohanekin finalera heldu ziren biak. Baina Usainek irteeran bi nulu eginez eliminatu egin zen eta horregatik Blakek irabazi egin zuen. Eta munduko txapelketa irabazlerik gazteena bihurtu zen.

Joko Olinpikoetako debuta
-------------------------

2012. urterako Joko Olinpikoetarako klasifikazioa bilatzen ari zen. Eta sailkapena lortu egin zuen Jamaikako markarik onena eginez, Usain Bolten aurretik 9,75 s 100 metrotan. Eta eginiko marka hori historiako munduko laugarren markarik hoberena bilakatu zen.
Joko haietan finalera heltzea lortu zuen eta bigarren postuan gelditu zen zilarrezko domina irabaziz 100 metrotan. Baita ere irabazi zuen 200 metroko zilarrezko domina berriz ere Usain Bolten atzetik, baina ez omen zitzaion axola, Yohan zilarrezkoarekin oso pozik omen zegoen eta.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1651
* Commonscat Multimedia: Yohan Blake / Q1651

---

* **Kirolariak**
* COI: yohan-blake
* IAAF: 14201842

 |

* Wd Datuak: Q1651
* Commonscat Multimedia: Yohan Blake / Q1651
**Al-Salam meskita** (ukraineraz: Мечеть Аль-Салам) Odesan musulmanen gurtzari eskainitako eraikin erlijiosoa da. **Arabiar kultur zentro** (ukraineraz: Арабський культурний центр) bat dago bertan. Meskita zein kultur zentroa 2001eko ekainean ireki ziren.

Historia
--------

Islama tradizio luzea du Odesan. Hiria Hadzhibey izeneko antzinako tatariar herriaren tokian eraiki zen. 

Karbalayi Safikhan Karabakhi arkitekto ospetsuak 1870ean eraikitako meskita bat hiriaren erdialdean zegoen, hilerri musulmanaren ondoan. Sobietar Batasunean, Odesako musulmanen bizitza asko aldatu zen. Sabirzian Safarov mullah fusilatu zuten, eta meskita eta hilerria itxi eta gero suntsitu zituzten. Musulmanek ostiraleko otoitzetarako ezkutuan biltzera behar izan zuten. 1992an bakarrik lehen komunitate musulmana erregistratu zen hirian. 

Arabiar Kultur Zentroa Adnan Kivan siriar enpresaburuaren diruarekin eraiki zen. Proiektua Povstaniuk aita-semeek garatu zuten. 2001eko ekainean ireki zen. Munduko herrialde ezberdinetako enbaxadoreek, Odesako erlijioso musulman, kristau eta juduek, eta Ukrainako eta beste hainbat herrialdetako politikariekparte hartu zuten inaugurazioan. 

Zentroak arabierako doako eskola eta liburutegia ditu eta klaseak denei ematen dizkie, adina, erlijioa eta etnia kontuan hartu gabe.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Arabic Centre» *Cityseeker* (Noiz kontsultatua: 2024-03-01).
2. ↑   **(Ingelesez)** «The Al-Salam Mosque and Arabian Cultural Center are located in Odessa, Ukraine» *Dreamstime* (Noiz kontsultatua: 2024-03-01).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Al Salam Mosque» *Accidentally Wes Anderson* (Noiz kontsultatua: 2024-03-01).
4. 1 2 3 4   **(Errusieraz)** «Арабский культурный центр» *Одеса туристична*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2014-04-13) (Noiz kontsultatua: 2024-03-01).
5. ↑   **(Errusieraz)** Степанченко, Александр. ««В тех границах много мусульманских могил и мечетей…»» *Islam.plus* 2019-09-17 (Noiz kontsultatua: 2024-03-01).
6. ↑   **(Errusieraz)** Брилев, Денис.  (2017). ««Запретный» ислам в советской Украине» *Islamology* 7 (2): 150-163. (Noiz kontsultatua: 2024-03-01).
7. ↑   **(Errusieraz)** «Арабский культурный центр» *Archproject-MDM*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2012-04-25) (Noiz kontsultatua: 2024-03-01).
8. ↑   **(Errusieraz)** «Арабский культурный центр» *Kivan Group Companies*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2010-06-21) (Noiz kontsultatua: 2024-03-01).

Kanpo estekak
-------------
**Nauris Miezis** (Ķekava, Letonia, 1991ko martxoaren 31), Letoniako hiruko saskibaloi jokalari profesionala da.

BK Barons klubean jokatu zuen 2012-2013 eta 2014-2015 denboraldietan. Letoniako U23 taldean sartu zen, eta, gero, gizonezkoen 3×3 saskibaloi taldera joko zuen.

Selekzioarekin Europako (urrea, 2017an, zilarra, 2018an) eta Munduko (zilarra, 2019an) txapelketetako lorpenetan parte hartu du.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Tokio), bere lehenengo olinpiar jokoak izango ditu, eta Edgars Krūmiņš, Kārlis Lasmanis eta Nauris Miezisekin osatuko du taldea; sailkapen fasean, hirugarren amaituko dute, eta final-laurdena igaroko dute azken faserako, non japoniarrei, belgikarrei eta ROC taldeari irabaziko dieten (21-18 finalean).
Tokion, urrezko domina irabaziko du Letoniako taldearekin. ROC taldearen (zilarrezkoa) eta Serbiakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuko dira. Hauek osatuko dute Letoniako taldea: Agnis Čavars, Edgars Krūmiņš, Kārlis Lasmanis eta Nauris Miezis-ek.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 01 !1. postua, urrezko domina | Saskibaloia3x3 gizonezkoa. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  La Lettonie, championne olympique de basket 3x3
2. ↑  «Nauris Miezis» *olympedia.org* 2021-12-27an begiratua**(Ingelesez)**
3. ↑  «Nauris Miezis» Olympics.com 2021-12-27an begiratua **(Gaztelaniaz)**
4. ↑  "Saskibaloia, gizonezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

* (fr) Proballers (Artxibatua)
* (en) Eurobasket (joueurs) (Artxibatua)
* (en) Fédération internationale de basket-ball (Artxibatua)
* (en) Olympedia (Artxibatua)
* (en) RealGM (joueurs) (Artxibatua)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104599796
* Commonscat Multimedia: Nauris Miezis

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3408163631439823690000

 |

* Wd Datuak: Q104599796
* Commonscat Multimedia: Nauris Miezis
**Edgars Krūmiņš**, (Jelgava, Letonia, 1985eko urriaren 16a) Letoniako hiruko saskibaloi jokalari profesionala da.

Letoniako saskibaloi ligako hainbat klubetan jokatu du, hala nola Jelgavako BK edo Zemgaleko BKn.

2010ean 3×3 saskibaloira jo zuen, eta, 2012an, lehen munduko txapelketa jokatu zuen. Letoniako Selekzioarekin Europako (urrea, 2017an, zilarra, 2018an) eta Munduko (zilarra, 2019an) txapelketetako lorpenetan parte hartu du.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, 3×3 Olinpiar Txapelketako lehen txapelketa izango du, Kārlis Lasmanis, Nauris Miezis eta Agnis Čavarsekin osatuko du taldea; sailkapen fasean, hirugarren amaituko dute, eta final-laurdena igaroko dute azken faserako, non japoniarrei, belgikarrei eta ROC taldeari irabaziko dieten (21-18 finalean) .
Tokion, urrezko domina irabaziko du Letoniako taldearekin. ROC taldearen (zilarrezkoa) eta Serbiakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuko dira. Hauek osatuko dute Letoniako taldea: Agnis Čavars, Edgars Krūmiņš, Kārlis Lasmanis eta Nauris Miezis-ek.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 01 !1. postua, urrezko domina | Saskibaloia3x3 gizonezkoa. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  La Lettonie, championne olympique de basket 3x3
2. ↑  «Edgars Krūmiņš» *olympedia.org* 2021-12-27an begiratua**(Ingelesez)**
3. ↑  «Edgars Krūmiņš» Olympics.com 2021-12-27an begiratua **(Gaztelaniaz)**
4. ↑  "Saskibaloia, gizonezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

* (Fr) Proballers (Artxibatua)
* (en) Olympedia (Artxibatua)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107642054
* Commonscat Multimedia: Edgars Krūmiņš (basketball)

---

 |

* Wd Datuak: Q107642054
* Commonscat Multimedia: Edgars Krūmiņš (basketball)