recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**2018ko Alaskako gobernadore hauteskundeak** azaroaren 6an egin ziren, Alaskako gobernadorea eta gobernadoreordea aukeratzeko. 

Onartutako alderdi politikoen primarioetan, gobernadore eta gobernadoreorde izateko hautagaiak bereizita aurkezten dira. Gobernadore eta gobernadoreorde izateko primarioetako irabazleak hautagaitza bateratu bihurtzen dira alderdi politikoaren hauteskunde orokorretan. Gobernadore independentea zena, nahiz eta Alderdi Demokratako kide izan, Bill Walker, Mike Dunleavy hautagai errepublikanoaren eta Mark Begich hautagai demokrataren (Estatu Batuetako senatari ohia) arteko hiru aldeko lehia izan zen. Hala ere, Walkerrek 2018ko urriaren 19an utzi zuen eta Begich babestu zuen. Walkerrek alde egin zuen arren, Dunleavyk Begich garaitu zuen.

Gobernadore eta gobernadoreorde izateko hautagai independenteek hauteskunde orokorretako boto-orrian agertzen den hautagaitza bat osa dezakete, betiere hautagai-zerrendako bi hautagaiek eskaera-sinadura baliodun nahikoak badituzte, Alaskako Hauteskundeen Dibisioak xedatutakoaren arabera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28220943
* Commonscat Multimedia: Alaska gubernatorial election, 2018

---

 |

* Wd Datuak: Q28220943
* Commonscat Multimedia: Alaska gubernatorial election, 2018
**Santa Rosa konderria** (ingelesez: *Santa Rosa County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Milton da. 2010eko zentsuaren arabera 151.372 biztanle zituen, Santa Rosa kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Santa Rosa konderriak 3.040,07 kilometro koadro ditu. Horietatik 420,03 ura dira. Beste 2.620,04 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 151.372 pertsonetatik 135.233 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.507 dira. 7.940 beltzak edo afroamerikarrak. 1.194 amerikar natiboak ziren eta 200 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.690 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 218 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.897 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494500
* Commonscat Multimedia: Santa Rosa County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144247804
* ISNI: 0000 0004 0632 0216
* LCCN: n80123532
* NARA: 10039178
* **Lekuak**
* OSM: 1210706
* TGN: 2000285

 |

* Wd Datuak: Q494500
* Commonscat Multimedia: Santa Rosa County, Florida
**San Trifon katedrala** (Montenegroeraz: *Katedrala Svetog Tripuna* / Катедрала Светог Трипуна) Kotor hirian dago kokatuta. Montenegron bi katedral katolikoak daude eta hau da horietako bat. Kotorreko Apezpiku Katoliko Kroataren egoitza da;gotzain barruti honek golko osoa hartzen du eta egungo apezpikua Ilija Janjić da.

Santua
------

San Trifon (bertako hizkuntzaz Sveti Tripun) Kotor hiriko patroia eta babeslea da. 890 urtean itsasontzi batek seirehun urte lehenago erahila izan zen santuaren burua hirira eraman zuen. Europako eliz zaharrenetarikoa da. Egungoa 1166. urtean eraiki zen beste baten gainean.

Historia
--------

XI. mendean beste baten gainean eraikia, Europako zaharrenetarikoa da. Jatorriz erromanikoa bazen, gaur egungo eraikuntza estilo desberdinak nahasten ditu, pizkundekoa eta barrokoa batez ere. Horren kausa pairatu dituen lurrikaretan bilatu behar dugu. Gogorrena 1667an izan zen eta haren ondorioz dorreak eta fatxada erori ziren. XIX. mendearen amaieran, bestetik, eskuineko habeartea bota eta berreraiki zuten.

Obrak
-----

Aipatzekoak dira barruan ikus daitezkeen XIV. mendeko freskoak. Aldare nagusian San Trifonen bizitzaren eszenak ikus daitezkeen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q966429
* Commonscat Multimedia: Kotor Cathedral

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q966429
* Commonscat Multimedia: Kotor Cathedral
**Manchester Arenako atentatua**, 2017ko maiatzaren 22an, Erresuma Batuko Manchester hirian dagoen Manchester Arena pabilioiaren kanpoaldean jazotako eraso terrorista bat izan zen. Leherketa gaueko 22:33 aldera jazo zen, Ariana Grande estatubatuar abeslariaren kontzertuaren amairealdera. 23 hildako eta 120tik gora zauritu eragin zituen, horietako asko pabilioiko aldageletatik ateratzen ari ziren ikusleak. Kontzertura 18.000 lagun inguru bertaratuak zeuden, horietako asko haurrak eta nerabeak, abeslariaren zaletu nagusiak gazte jendea baitze, eta horietako asko beren gurasoak lagundurik.

Erasotzaile gisa Salman Ramadan Abedi 22 urtetako libiar jatorriko britainiar gaztea identifikatu zuten. Hurrengo egunean, Estatu Islamikoak bideo batean atentatuaren ardura aldarrikatu zuen

2005eko uztailaren 7ko Londresko atentatuez geroztik Erresuma Batuan jazotako atentatu hilgarriena izan zen, Manchesterri dagokionez, Behin-behineko IRAk burututako 1996ko Manchesterreko atentatuaz geroztik hirian jazotako lehena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Estatu Islamikoak Manchesterreko atentatua aldarrikatu du, bideo batean. 2017ko maiatzaren 23a. Eitb.eus
2. ↑  Estatu Islamikoak Manchesterreko atentatua aldarrikatu du, bideo batean. 2017ko maiatzaren 23a. Eitb.eus

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30015850
* Commonscat Multimedia: May 2017 Manchester attack

---

 |

* Wd Datuak: Q30015850
* Commonscat Multimedia: May 2017 Manchester attack
**San Silvestre Donostiarra** 1985 urtetik aurrera abenduaren 31n, San Silvestre egunean hain zuzen, Donostian egiten den hiri-lasterketa herrikoia da.

Amara Kirol Elkarteak antolaturik, 1986 urtetik aurrera lehenengo lasterketaren antolaketan parte hartu eta Guardia Zibilak 1986 urtean eraildako Alejandro Auzmendi "*Satza*" etakidearen omenez egiten hasi zen. 2010 urtean, berriz, Verde Esperanza eta Dignidad y Justicia espainiar elkarteek Espainiako Auzitegi Nazionalaren aurrean egindako salaketa dela eta, lasterketaren antolatzaileek Satzaren oroimenezko aipamen oro ezabatzea erabaki zuten, lasterketa debekatuta gera ez zedin.

Amara Zaharrean du helmuga, Easo plazan hain zuzen. Irteera Benta Berri inguruan izan du tradizionalki, baina metroa egiteko obrak hasi zirenetik, Easo plazan bertan du irteera ere.

Azken urteetako irabazleak
--------------------------

* 2008: Kamel Ziani
* 2009: Hossain Kaanache
* 2010: Hossain Kaanache
* 2011: Pierre Urruty
* 2012: Alberto Revuelta
* 2013: Eneko Agirrezabal
* 2014: Alberto Revuelta
* 2015: Pierre Urruty
* 2016: Imanol Cruz
* 2017: Eneko Agirrezabal
* 2018: Pierre Urruty
* 2019: Pierre Urruty
* 2020: (ez zen jokatu)
* 2021: Pablo Salaberria
* 2022: Pablo Salaberria

Kanpo estekak
-------------

* Lasterketaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266942

 |

* Wd Datuak: Q12266942
**Acid rock** (euskaraz *rock azidoa*) rock psikodelikoaren azpimultzo musikal bat da. Bere ezaugarri nagusiak gitarra elektriko solo luzeak, letra urriak eta bapatekotasun edo inprobisazio musikala dira. Azidoaren aurrizkia bere garaian azpigenero honetako musikari askok LSD droga hartu izanari zor dio. Azpigenero honetako talde eta musika nabarmenenak hauek dira: de The Doors, The Jimi Hendrix Experience, Pink Floyd, Iron Butterfly, Big Brother & The Holding Company, Cream, Vanilla Fudge, Jefferson Airplane, Ultimate Spinach, Black Sabbath, Blue Cheer, Quicksilver Messenger Service, The Great Society, Stone Garden eta The Grateful Dead.

1960ko hamarkadaren amaieraldera AEBetan sortu eta 1970eko hamarkadaren erdialderarte iraun zuen, orduan bi adarretan banatu zen: alde batetik heavy metala, eta bestetik rock progresiboa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q236932
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph224294

 |

* Wd Datuak: Q236932
**San Nicolás** Buenos Aires Hiria zatitzen den auzoetako bat da. Auzoaren izena 1972ko ordenantza batek zehaztu zuen eta Don Domingo de Akasusoren ekimenez eraiki eta 1733an inauguratu zen kaperatik dator, egungo Carlos Pellegrini kalearen eta Corrientes etorbideko izkinan, non 1936tik aurrera Buenos Airesko Obeliskoa dagoen. Auzoak, Monserrat auzoarekin batera, *Centro* ofizialki ezagutzen den gunea osatzen du eta San Nicolásen mugetan *Microcentro-a dago*, erakunde publiko garrantzitsuen egoitza eta Argentinako finantza erakunde nagusienena.

Kokapen geografikoa
-------------------

San Nicolás auzoa Córdoba etorbidea, Eduardo Madero etorbidea, La Rábida etorbidea, Rivadavia etorbidea eta Callao etorbidea kaleek mugatuta dago. Recoleta eta Retiro auzoekin egiten du muga iparraldean, Puerto Madero ekialdean, Monserrat hegoaldean eta Balvanera mendebaldean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2006239
* Commonscat Multimedia: San Nicolás, Buenos Aires

---

* **Identifikadoreak**
* BNA: 000030827
* **Lekuak**
* OSM: 2223057

 |

* Wd Datuak: Q2006239
* Commonscat Multimedia: San Nicolás, Buenos Aires
**San Telmo** Argentinako Buenos Aires hiriburuko hego-ekialdean dagoen auzoa da. Auzoak 25.969 biztanle ditu 1,3 km²-ko azalerarekin (2001etik aurrera). Biztanle-dentsitatea 19.976 biztanle/km² da eta, beraz, Buenos Airesen batez bestekoaren gainetik dago, hau, gutxi gorabehera, 13.500 biztanle/km² baita. 1991tik 2001era biztanleria ia ehuneko zortzi murriztu zen.

San Telmo hiriaren hegoaldean dagoen "Sur" hiriari esleitzen zaio, Buenos Airesko fundazio-gunetzat jotzen dena. Auzoa La Boca antzinako portua eta hiriko erdigune historikoa, gaur egungo Microcentro eremua, lotzen dituen linean dago, eta merkatari ugarik ibilbide garrantzitsu honetan kokatzean sortu zen.

Deskribapena
------------

Arkitektonikoki, San Telmon XIX. mendeko eraikin zaharrek eragin handia dute. Eraikin berriak nagusiki bigarren XX. mendeko erdialdekoak dira, baina hiriaren beste aldetan, hala nola, Palermo auzoan sarri aurkitzen direnak, gutxiago agertzen dira hemen; izan ere, auzoaren zati handi bat eraikin babestua baita..

Beherakada ekonomikoa gertatu eta gero, San Telmo gero eta gehiago bihurtu da turismo auzo 1990eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, egunero tango ikuskizunak dituzten jatetxe ugarirekin batez ere ikusle turistikoentzat. Antzinako merkatu handi bat, *Feria de San Pedro Telmo*, igandero egiten da Dorrego plazan, auzoaren erdian dagoena. Beste erakargarri batzuk hauek dira: Lezama parkea, Arte Modernoko Museoa, Argentinako Museo Historiko Nazionala eta Casa Esteban de Luca, lehen himno nazionalaren poetaren egoitza nagusia, gaur egun monumentu historiko gisa babestua.

San Telmo berak, Buenos Aires hiri barneko auzo askok bezala, berdegune gutxi dauka, ekialdetik, berriz, Reserva Ecológica-k mugatzen du, hiriko berdegune jarraiturik handiena denak.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Hiriko webgunea, auzoaren historiari buruzko informazioa. )
* **(Gaztelaniaz)**San Telmori buruzko datuak eta gertakariak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1026688
* Commonscat Multimedia: San Telmo, Buenos Aires

---

* **Identifikadoreak**
* BNA: 000030828
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2223069

 |

* Wd Datuak: Q1026688
* Commonscat Multimedia: San Telmo, Buenos Aires
*Artikulu hau erlijio liburuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Salterio (argipena)».*
*Urrezko Salterioa* (VIII. mendekoa).
*Chuldov Salterioa* (IX. mendekoa).
**Salterio** Salmoen liburu bat da. Hitza grezieratik dator (antzinako grezieraz: ψαλτήριον, *psaltērion*) eta jatorriz hari-instrumentu bati eman zitzaion izena zen. Gero salmo-bildumaren liburuaren adieran erabili zen, hau da, konposizio liriko musikal sakratuen bildumak. IX. mendean, laiko batena izan zitekeen liturgia-liburu bakarra zen, eta eskuizkribu argiztatuen gisan aurkezten zen. Berezitasun hori XIV. mendera arte luzatu zen, orduen liburuak agertu ziren arte.

Salterioetan jasotzen ziren kanten errezitaldiak egunero egiten ziren. Hauek mezaz aparte egiten ziren. Erdi Aroan, monjeek eta apaizek buruz ikasi behar zituzten. Oro har, beste elementu erlijioso batzuekin lotuta zeuden, hala nola egutegi liturgiko batekin edo santuen letaniekin.

Gaur egun, bi dira ezagunenak:

* Salmoen Liburua.
* *Salomonen salmoen liburua*.

Salterio historikoak
--------------------

Hona hemen batzuk:

* Ingeborg Salterioa
* *Chludov Salterioa*
* *Treverisko Salterioa*
* *Tomić-eko Salterioa*
* *Sofiako Salterioa*
* *Salterio anglo-katalana*
* *Gertrudisen Salterioa*
* *Westminsterko Salterioa*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q956165
* Commonscat Multimedia: Psalters

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11941924d (data)
* GND: 4176114-5
* LCCN: sh85108218
* NKC: ph127913
* AAT: 300026477

 |

* Wd Datuak: Q956165
* Commonscat Multimedia: Psalters
**San Miniato al Monte** Florentziako punturik altuenetako batean kokaturik dagoen basilika da, Toskanako erromanikoaren adibide garbienetakoa. Arno ibaiaren ondoan kokatzen da eta 1013an izan zen eraikia.

Historia
--------

San Miniato hiriko lehen martiria izan zen. Ziurrenik merkatari greko bat zen, edo Armeniako printze bat Erromarantz erromesaldian zihoana. Esanek diotenez, 205ean Florentziara iritsi eta ermitau bizitza izan zuen, Dezio enperadoreak agindutako antikristauekiko jazarpena dela medio lepamoztua izan zer arte. Kondairak dio, lepamoztua izan ondoren bere burua eskuetan hartu eta bere ermitau leizera itzuli zela. Basilika leize hartan eraiki zen, *Mons Fiorientus*-ean.

Artile merkatari korporazio bati esker finantzatu zen, eta honen mantenuaz arduratu ziren 1288 arte.

Deskribapena
------------

Marmolezko fatxada XI. mende hasierakoa izan daiteke. Zalantzarik uzten ez duena goiko zatia da, dudarik gabe XII. mendekoa da. Fatxadaren goiko aldean arrano bai ikusi daiteke, basilikaren eraikuntza finantzatu zuen korporazioaren ikur.

Gaur egun ikusi daitekeena Brunelleschiren erreformari dagokio, zeinek erdi aroko Toskanako izaera mantendu duen. Kanpandorrea 1499an hasi zen eraikitzen, baino 1523an ordezkatu egin zen, amaigabea utziz. Eliza erromaniko askorekin gertatu zen eran, babeserako eraikina ere izan zen, 1523ko hiriaren setioan artilleria postu bihurtuz.

Barnealdea
----------

Elizaren barnealdea hiru nabetan dago banatua, eta hasieran zuen egitura gordetzen du. Erdiko nabean Gurutzearen Kapera nabarmentzen da, Michelozzok egina 1488an, hasiera batean San Joan Gualbertoren gurutze miraritsua gordetzen zuena, ondoren 1671an Santa Trinitara eramana izan zena.

Kriptaren aldare nagusian San Miniatoren hezurrak daude. Korua puntu altuago batean dago kriptarekiko, eta mosaiko batek apaintzen du.

Irudiak
-------

* Florentzia San MiniatotikFlorentzia San Miniatotik
* 
* FatxadaFatxada
* NabeaNabea
* San Benedetto (Spinello Aretino)*San Benedetto* (Spinello Aretino)
* HilerriaHilerria
* Hileta eskulturaHileta eskultura
*

Kanpo estekak
-------------

* San Miniato al Monte - historia eta argazkiak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q844337
* Commonscat Multimedia: San Miniato al Monte

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 245086133
* GND: 4256387-2
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q844337
* Commonscat Multimedia: San Miniato al Monte
**1970eko Bhola zikloia** zikloi tropikal suntsitzailea izan zen. 1970eko azaroaren 13an Ekialdeko Pakistan (egungo Bangladesh) eta Mendebaldeko Bengala estatua (India) jo zituen. Inoizko zikloi tropikalik hilgarriena izan zen, eta garai modernoetako hondamendi natural suntsitzaileenetako bat. Kalkuluen arabera, 500.000 pertsona inguru hil ziren ekaitzean, batez ere Gangesen deltako beheko lurren zati handi bat urez bete zuen itsaski ziklonikoaren ondorioz. Ekaitz hau 1970eko Indiako ozeanoko zikloien denboraldiko seigarren ekaitz ziklonikoa izan zen, baita denboraldi horretako indartsuena ere, Saffir-Simpson urakanen eskalako 4. mailako indarra lortuz.

Zikloia, Hego Txinako itsasoan sortu eta gero Malakako penintsulara lekualdatu zen Nora tifoitik sortu zen. Bengalako golkoan aurrera egin ahala, Noraren geldikinek badiaren erdian depresio berri bat sortzen lagundu zuten. Zikloia azaroaren 8an sortu zen, eta iparralderantz mugitu zen indartzen ari zen bitartean. Hilaren 12an 185 km/h-ko gailurrera iritsi zen, gau hartan bertan Ekialdeko Pakistango kostaldean lurra jotzeko. Itsaski ziklonikoak kostaldeko uharte asko suntsitu zituen, mapatik herri osoak ezabatuz eta eskualde osoan uztak suntsituz. Gehien kaltetutako eskualdeak, Bangladeshko Barisal estatuko Tazumuddin upazila, egun bakar batean biztanleriaren %45 galdu zuen.

Bai tokiko buruzagi politikoek bai nazioarteko hedabideek hondamendiaren ondorengo laguntza humanitarioko operazioeengatik Pakistango gobernua gogor kritikatu zuten. Oposizioak, Awami Ligak, garaipen ikaragarria lortu zuen estatuan, eta hau, Ekialdeko Pakistan eta gobernu zentralaren arteko etengabeko ezinegonarekin batera, Bangladeshko Askapen Gerra eragin zuten, Bangladeshko Estatuaren sorrerarekin amaitu zena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Ouderm, Paula.  (2007-12-6). «NOAA Researcher's Warning Helps Save Lives in Bangladesh» *National Oceanic and Atmospheric Administration*.
2. ↑   **(Ingelesez)** Joint Typhoon Warning Center.  (1969). *Western North Pacific Tropical Storms 1969.*  in: *Annual Typhoon Report 1969*..
3. ↑   **(Ingelesez)** Frank, Neil; Husain, S. A..  (1971ko ekaina). «The deadliest tropical cyclone in history?» *Bulletin of the American Meteorological Society* (American Meteorological Society) 52 (6): 438. doi:10.1175/1520-0477(1971)052<0438:TDTCIH>2.0.CO;2. Bibcode: 1971BAMS...52..438F..
4. ↑   **(Ingelesez)** Zeitlin, Arnold.  (1971-1-13). «Pakistan Cyclone Relief Still Jumbled and Inadequate» *Long Beach Press-Telegram*: P-11.. Txantiloi:Open access

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q245551
* Commonscat Multimedia: 1970 Bhola cyclone

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q245551
* Commonscat Multimedia: 1970 Bhola cyclone
Boris Kustodiev-en 1907ko margolana, Emantzipazio Manifestuaren aldarrikapena entzunda, Errusiako morroiak askatu zituena 1861ean.
**1861eko erreforma emantzipatzailea, Emantzipazio Ediktua** ere deitzen dena (errusieraz: Крестьянская реформа 1861 года) Alexandro II.a Errusiakoa tsarrak sartutako erreforma liberalen artean lehena eta garrantzitsuena izan zen. Erreformak Errusiako Inperio osoan joputza indargabetu zuen.

1861eko Emantzipazio Adierazpenak propietate pribatuetako eta etxeko jopuen emantzipazioa aldarrikatu zuen. Ediktu honekin 23 milioi pertsonak baino gehiagok jaso zuten beren askatasuna. Jopuek herritar libreen eskubide guztiak lortu zituzten, baita adostasunik lortu gabe ezkontzeko, ondasunak izateko eta negozio bat izateko eskubideak ere. Adierazpenaren arabera, nekazariek lurjabeen lurrak eros zitzaketen. Etxeko morroiak izan ziren askatasun txikiena eskuratu zuten: askatasuna besterik ez zuten irabazi eta ez zuten lurra irabazi.

Morroiak 1861ean emantzipatu ziren, Alexander II.a tsarrak 1856ko martxoaren 30ean emandako hitzaldi baten ondoren. Georgian, emantzipazioa geroago gertatu zen, 1864an, eta nobleentzat askoz hobeto joan zen Errusian baino. Estatuaren jabetzako morroi edo jopuek (lur inperialetan bizi eta lan egiten dutenak) emantzipatu egin ziren 1866an.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Mee, Arthur; Hammerton, J.A.; Innes, Arthur D.; *Harmsworth History of the World: Volume 7*, 1907, Carmelite House, London; p. 5193.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1192212
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1192212
**Burdinbideko Greba Handia** 1877an Estatu Batuetan izandako bat-bateko protesta oldea da, eta herrialdea zeharkatzen zuten burdinbide konboiak blokeatu zituen.

Union Depoten erreketa

Arrazoiak
---------

Jay Cookeren Bankuak, Estatu Batuetako finantzari nagusiak, porrot egin zuen Europako krisi ekonomikoagatik, Estatu Batuetako merkataritza arrastatu baitzuen. Banku hori Ipar Pazifikoko Burdinbidearen hazkundearen sustatzailea zenez, burdinbidearen hazkundea nabarmen kaltetuta atera zen. Lan asko geldituta geratu ziren, eta langabezia izugarri handitu zen, baita arazoak eragin ere trenari modu batera edo bestera lotutako negozioei. Enpresaburuek erdizka utzi zituzten proiektuak beren aurrezpenak salbatzeko, eta soldatak jaitsi zituzten denentzat. Horrek proiektu horien mendeko langileen haserrea eragin zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5599833
* Commonscat Multimedia: Great Railroad Strike of 1877

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh89003552
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q5599833
* Commonscat Multimedia: Great Railroad Strike of 1877
**Aarhus GF** edo **AGF** (*Aarhus Gymnastikforening*) Århus hiriko kirol taldea da. 1880. urtean sortu zen eta beraz Danimarkako kirol talderik zaharrenetakoa da. Kirol ugari hartzen baditu ere, futbol taldeagatik da ezaguna. Danimarkako bost Liga eta 9 Kopa irabazi ditu. Berez, kopa gehien irabazi dituen taldea da.

Historia
--------

Aarhus GF-ren "urrezko aroa" 50 eta 60. hamarkadan izan zen, lau Liga eta 5 Kopa irabazi baitzituen. Europan ere parte hartu zuen eta 1961ean Europako Kopako final laurdenak jokatu zituen. 20 urte itxaron behar izan zuen hurrengo titulua irabazteko, baina 1986 eta 1996 artean beste liga bat eta lau Kopa iritsi ziren.

2014an bigarren mailara jeitsi zen baina 2015ean lehen mailara itzuli zen.

Beste kirolen artean eskubaloi taldea aipatu behar da, 1960an Europako Kopako finalera iritsi baitzen.

Palmaresa
---------

Danimarkan:

* Liga (5): 1954-55, 1955-56, 1956-57, 1960 eta 1986.
* Danimarkako Kopa (9): 1954-55, 1956-57, 1959-60, 1960-61, 1964-65, 1986-87, 1987-88, 1991-92 eta 1995-96.

Europan:

* Europako Kopa: Final laurdenak 1961. urtean.
* UEFA Kopan: Final laurdenak 1989. urtean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)** Zaleen web orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q301431
* Commonscat Multimedia: AGF

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150328902
* LCCN: n2009029805

 |

* Wd Datuak: Q301431
* Commonscat Multimedia: AGF
Hiru abrahamdar erlijio nagusien ikurrak: judaismoarena, kristautasunarena eta islamarena.
**Abrahamdar erlijioak** Abrahami lotutako tradizio espirituala duten erlijio monoteisten multzoa da. Izendapena, oro har, judaismoari, kristautasunari eta islamari buruz hitz egiteko erabiltzen da, baina zenbaitetan beste erlijio batzuk ere sartzen dira, hala nola babismoa, bahaismoa, deismoa, kaodaismoa, rastafari mugimendua... Munduko fededunen erdiak baino gehiago abrahamdar erlijioetako baten sinestunak dira: 3.800 milioi fededun, gutxi gorabehera.

Abrahamdarrak ez diren erlijio nagusiak dira dharmari jarraitzen diotenak (batik bat Indian hedatuak) eta taoari jarraitzen diotenak (batik bat Asiako ekialdean hedatuak). Gainera, Afrikan eta Karibean hedatutako erlijio animistak ere ez dira abrahamdar erlijioak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47280
* Commonscat Multimedia: Abrahamic religions

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX5461773
* BNF: 16634853d (data)
* LCCN: sh2008008229
* AAT: 300385986
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q47280
* Commonscat Multimedia: Abrahamic religions
VI. edo VII. mendeko zilarrezko talismana, *abrakadabra* hitzaren antzeko izkribuarekin.
***Abrakadabra*** ilusionismoan erabiltzen den arao bat da, eta historian zehar, sendatzeko gaitasuna zuela uste zena kuttun batean inskribatuta bazegoen.

Etimologia
----------

Ekialdeko edo Ekialde Hurbileko hizkuntza askotan bilatu da hitzaren etimologia. Aramerazko "*Adhadda kedhabhra*" esaldiaren eraldaketa izan daiteke, "Suntsitua izan dadila" esan nahi duena, edo "*Evra kedebra*" esaldiarena, "Nire hitzetik sortuko dut" dioena. Hebreeratik etor liteke "*Ha brakha dabra*", (הברכה דברה) "Bedeinkazioak dio", edo "*Abreg ad Hâbra*", "Bidali zure tximista heriotzaraino".

Etimologia folkloriko ugari ere badira, latinezko edo grekozko antzeko hitzetik eratortzen dituztenak, hala nola *Abraxas* hitzetik.

Historia
--------

Abrakadabra hiruki batean inskribatua (*Nordisk familjebok*).
Hitzaren lehen aipamen ezaguna II. mendean izan zen *Liber Medicinalis* izeneko liburu batean (batzuetan *De Medicina Praecepta Saluberrima* izenez ezaguna), Sereno Sammonikok idatzia, Karakala erromatar enperadorearen medikua zena. Liburuaren 52. kapituluan, malaria zuten gaixoek kutun bat eramatea aholkatzen zuen, non hitza agertzen zen hiruki formarekin. Kutunaren botereak, azaldu zuenez, gaixotasun hilgarriak desagerrarazten ditu. Beste enperadore erromatar batzuk, Geta eta Alexandro Severo barne, Sereno Sammonikoren medikuntzaren jarraitzaileak zirenez, agian arao hau erabili zuten.

Basilidesen sektako gnostikoek, formula magiko bezala erabiltzen zuten, izpiritu ongulé en laguntza eskatzeko gaixotasun eta ezbeharren aurka. Abraxas-harrietan agertzen zen, kutun bezala erabiliak. Geroago, erabilera gnostikoetatik haratago hedatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Frantsesez)**Jean Chevalier, Alain Gheerbrant, *Dictionnaire des symboles*, Robert Laffont/Jupiter, Paris, 1982, 3 or. ISBN 2-221-50319-8.
2. ↑  **(Frantsesez)** Abracadabra hitza TLF hiztegian
3. 1 2   **(Latinez)** Sammonicus, Quintus Serenus.  (1786). «CAPVT LII Hemitritaeo depellendo» *Quinti Sereni Samonici de medicina praecepta salvberrima.*  In bibliopolio I. G. Mülleriano, 150-152 or..
4. ↑  Chisholm, Hugh, ed. (1911). Encyclopædia Britannica (11th ed.). Cambridge University Press. Abracadabra

Ikus, gainera
-------------

* Begizko
* Sorginkeria
* *Abracadabra*

Kanpo estekak
-------------

* *Beti ortodoxoak ez diren konjuruak*, Juan Garmendia Larrañagaren liburua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q205177

 |

* Wd Datuak: Q205177
*Aaveqaspis inesoni*-ren interpretazio artistikoa.
***Aaveqaspis*** Kanbriar garaian bizi izan zen artropodo bat da, gaur egun iraungita dagoena. Espezie bakarra ezagutzen da, *Aaveqaspis inesoni*. Duela 518 eta 508 milioi urte artean bizi izan zen.

Aurkikuntza eta etimologia
--------------------------

2009 urtean aurkitu zuten Peel eta Steinek Groenlandia iparraldean dagoen Sirius Passet aztarnategian. *Aaveqaspis* izena eman zioten, groenladieraz *aaveq* hitzak "mortsa" esan nahi du eta fosilaren buztanek mortsaren hortzen antza dutelako izendatu zuten horrela. Grekerazko *aspis* hitzak "oskola" esan nahi du.

Deskribapena
------------

*Aaveqaspis* animalia txikia zen, 2'5 zentimetrotako luzera baino ez zuena. Gorputz zapal obalatua zuen. Bizkarraldea ez zegoen kaltzifikatua eta hiru ataletan bereizten zen, zefalona, toraxeko bost segmentu eta pigidioa. Zefalonak gorputzaren %20 inguru hartzen zuen eta atzerantz bi arantza ditu muturrean. Ez zaizkio antenarik edo begirik aurkitu. Toraxeko segmentuek ere antzeko egitura zuten. Pigidiotik bi arantza luze ateratzen zitzaizkion.

Azpialdea erakutsiko duen fosil onik ez da aurkitu.

Bizimodua
---------

Begirik aurkitu ez izanak ur sakonetan bizi zela iradokitzen du, algen fosilik ere ez da aurkitu *Aaveqaspis*-en inguruan fosilizaturik. Animalia bentikoa zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   «Peel,J.S. & Stein,M. 2009, A new arthropod from the... Bulletin of Geosciences, 84, 625-630.» *www.geology.cz* (Noiz kontsultatua: 2019-05-01).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Aaveqaspis inesoni» *DeviantArt* (Noiz kontsultatua: 2019-05-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4662808
* Wikispecies Espezieak: Aaveqaspis inesoni

---

 |

* Wd Datuak: Q4662808
* Wikispecies Espezieak: Aaveqaspis inesoni
**Samaniego ikastetxea**, gaur egun **Samaniego IPI** edo **Samaniego Eskola taldea**, Gasteizen kokatuta dagoen Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Sailaren barneko Ikastetxe Publiko Integrala da. Ikastetxe honetan Haur Hezkuntza, Lehen Hezkuntza eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza ikas daiteke, **B** eta **D** eredutan.

Ikastetxearen izenak ohore egiten dio Felix Maria Samaniegori, XVIII. mendeko alegia-idazle arabarrari.

Historia
--------

1857. urteko Moyano Legearen bidez, 6 urtetik 9 urterainoko hezkuntza derrigorrezkoa izatea agindu zen. Eta 1901. urtean Romanonesko kondeak denbora tarte hori 12 urteraino luzatu zuen. Hala ere, lege horiek eraginkorrak bihurtzeko ahaleginak geroxeago etorri ziren. Samaniego ikastetxea XX. mendeko 30. hamarkadan jaio zen, bere lehendabiziko ikasturtea eskola graduatua bezala 1931-32koa izanda. Monsinore Estenaga kaleko eraikuntza 1935.eko apirilaren 28an inauguratu zen. Hau da ziur aski Gasteizko zaharrena.

Gerra zibilaren garaian, beste askorekin gertatu zen bezala, odol ospitale izateko prestatu zuten.

Gerra bukatutakoan, kolegio bezala funtzionatzen segitu zuen, 1949. urtera arte. Orduan, Jesus Obrero eskoletan sartu zen, Samaniego Eskola-Taldea bezala. Garai hartan neska eta mutilentzako hezkuntza eta zuzendaritza banatuak ziren. 1960-61 ikasturtean 734 mutil eta 324 neska zituen.

1966. urtean Jesus Obrerotik banatu zen berriro, eta Aurrezki Kutxek, Diputazioak eta Udalak osatutako patronato batek gidatzen zuen. Consejo Escolar Primario Samaniego zuen izena patronato horrek, zuzendaritza bakarrekoa. Hala ere, neskak eta mutilak banatutako klaseetan jarraitu zuten, 1975. urte arte.

1968. Samaniego eskolak eta Adurtzako ikastetxe batek babesa eman ziteon Izaskun Arruek gidatzen zuen proiektu pedagogikoari, Olabide Ikastolari.

70 eta 80. hamarkadetan, Villar Palasíren Hezkutzaren Lege Orokorrarekin, derrigorrezko hezkuntza 14 urte arte luzatu zen, eta ikastetxea itunpekoa bihurtu zen. Garai horretan OHOko 32 talde eta haur-hezkuntzako 8 talde zituen.

1990. urtean LOGSEk 16 urte arte luzatu zuen derrigorrezko hezkuntza, eta gaur egun, Euskal Eskola Publikoaren Legearen bidez Samaniego Eslola Taldean eraldatu da, bi zentro berezituez osatuta: haur-hezkuntza eta lehen hezkuntzakoa bata eta bigarren hezkuntzakoa bestea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Gure historia - CPI Samaniego IPI» *cpisamaniegoipi.hezkuntza.net* (Noiz kontsultatua: 2023-04-16).
2. ↑    «Jesus Obrero Campusa» *egibide.org* (Noiz kontsultatua: 2023-04-16).
3. ↑    «Arrue, Izaskun - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-04-17).

Kanpo estekak
-------------

* Samaniego IPI - webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117751484

 |

* Wd Datuak: Q117751484
**San Martín de la Bal d'Onsera** Erdi Aroko baseliza da, San Julián de Banzo herrian dagoena (Loporzano, Huesca), Guarako mendilerroaren hegoaldean. Egungo eraikina XVII-XIX. mende bitartekoa da.

Historia
--------

Santutegiaren lehenbiziko berri dokumentalak 1075ekoak dira, baina, zenbait ikerlariren arabera, jatorri bisigotikokoa izan liteke. 1110ean, Montearagóneko monasterioaren mendeko monjeak bizi ziren bertan, harik eta XII. mendearen erdialdean emakumezkoen monasterio bihurtu zen arte. 1572an, mojek alde egin zuten, eta eraikina ermitau baten zaintzapean geratu zen. 1640an, hobekuntza eta egokitzapen lanak egin ziren. Monasterioak egoera onean iraun zuen, Espainiako Gerra Zibilean (1936-1939) arpilatu zuten arte.

Erdi Aroan, ugalkortasun erritualekin loturik egon zen. Hori zela-eta, Aragoiko zenbait errege-erregina eta noble bertaraino igo ziren, ondorengoak izateko eskatzera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Ermita de San Martín de la Val de Onsera.*  sipca.es (Noiz kontsultatua: 2023-7-10).
2. 1 2 3    *Ermita de San Martín de la Val de Onsera.*  piedras-sagradas.es (Noiz kontsultatua: 2023-7-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16562878

 |

* Wd Datuak: Q16562878
**San Faustin** Basaurin (Bizkaia) 1983. urtean sortutako lagun talde bat da. Helburu nagusi bezala, urriko San Fausto jaietan, umore gordinez, jaiak alaitzea da, aktualitatearen kritika zorrotza eginez. San Faustinen ekitaldirik ezagunena jaietan zehar goizaldeko hiruretan burutzen diren entzierriloak dira.

Historia
--------

1983ko uholdeen ondoren, eta San Ferminen ondoren Basauriko hiru laguneri bururatu zitzaien haien imitazio umoretsua antolatu zitekeela Basaurin. Hiru sortzaile haiek Txabi Printzea, Mendi eta Espigorri ezizenez ziren ezagunak, eta beraien poteoko hainbat lagun konbentzituta gero, ideiari forma ematen hasi ziren.

Lehenengo eta behin, San Faustin izena sortu zuten, herriko patroia den San Fausto eta San Ferminen arteko hitz jokoa eginez. San Faustin santua bera ere sortu zuten, Sanferminetako jantzi zurigorri tipikoarekin jantzitako Famosa etxeko panpina batean gorpuztu zutena.

Hortik aurrera, herriko festetan egiten diren hainbat ekitaldi tipikoren bertsio kutrea kaleratzea izan da taldearen lana, umore gogorrez, eta irainak eta hitz lodiak euren ikur eginez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266858

 |

* Wd Datuak: Q12266858
**Salt Lake konderria** (ingelesez: *Salt Lake County*) Utahko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Salt Lake City da. 2010eko zentsuaren arabera 1.029.655 biztanle zituen, Salt Lake kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Salt Lake konderriak 2.091,07 kilometro koadro ditu. Horietatik 168,57 ura dira. Beste 1.922,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 492,41 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.029.655 pertsonetatik 937.900 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 176.015 dira. 14.622 beltzak edo afroamerikarrak. 6.565 amerikar natiboak ziren eta 15.443 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 33.454 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.960 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 19.711 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484556
* Commonscat Multimedia: Salt Lake County, Utah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140712167
* LCCN: n79142703
* **Lekuak**
* OSM: 1744366
* TGN: 2002118

 |

* Wd Datuak: Q484556
* Commonscat Multimedia: Salt Lake County, Utah
28°42′6″N 112°34′29″W﻿ / ﻿28.70167°N 112.57472°W﻿ / 28.70167; -112.57472

**San Esteban uhartea**, baita ere **Turón uhartea** deitua, Kaliforniako Golkoko uharte txiki bat da. Administratiboki Mexikokoa da, Sonorako Hermosillo herrikoa. Geografikoki, Tiburón uhartearen hego-mendebaldean dago. 40 km² ditu, Mexikoko hamabosgarren handiena izanik. Lehen Seri herria bizi zen hemen. Haien hizkuntzan uhartearen izena **Coftéecöl** /koɸˈtɛːkʷɬ/ da. Tokia ere beste izenekin ezaguna da: *Sanjuanicos grandes* eta **Hast**. Espainiarrek 1819an zabaldu zuten uhartearen kokapena. Gaur egun erreserba naturala da.

Fauna
-----

Sauromalus varius.
San esteban uhartean iguana generoko espezie oso arraroak ikus daitezkeen, hori haren balio naturalistiko garrantzitsuenetarikoa izanez. Sauromalus varius, Sauromalus hispidus eta Ctenosaura conspicuosa bezalako espezieak oso toki gutxitan gelditzen dira munduan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Bibliografia
------------

* Bowen, Thomas (2001). *Unknown Island: Seri Indians, Europeans, and San Esteban Island in the Gulf of California*. Albuquerque: University of New Mexico Press.
* Villalpando C. María Elisa (1989). *Los que viven en las montañas: Correlación arqueológico-etnográfica en Isla San Esteban, Sonora, México*. Hermosillo, Sonora: Centro Regional Sonora, INAH.

Ikus, gainera
-------------

* Mexikoko geografia
* Tiburón uhartea

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Mapa geologikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1857666
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 238135710
* GND: 4686020-4
* LCCN: sh92000832

 |

* Wd Datuak: Q1857666
Ridvan (paradisu) lorategiko iturburu nagusia. Bahá'íen toki sakratua (Israel).
**Salsabil** ( arabieraz: سلسبيل‎ *Salsabīl* ) islamaren eta bahá'í fedearen terminoa. Salsabiil edo Salsabeel ere idatz daiteke, baina gehienetan "Salsabil" izena erabiltzen da.

Islama
------

Islamean, paradisuko iturburua ( Jannah ) izendatzen du. Orokorrean, paradisuko ibaia edo iturria ere izan daiteke. Koranean behin bakarrik aipatzen da, Gizona (Al-Insaan) izeneko suran, hain zuzen ere. 

> "Han bere muinean jengibrea (Zanjabil) izango duen ardoa emango zaie edaten.
> 
> 
> Eta Salsabil izeneko iturri bat izango da han."
> 
> 
> 
> (Korana, 76. sura: Gizona (Al-Insaan), 17 eta 18. txatalak) 
> 
> 

Aurreneko txatalean, paradisuan sartzen direnei ematen zaien edaria aipatzen da. Oso litekeena da, beraz, hurrengoan aipatzen den iturria edari horren sorburu izatea.

Bahá'í fedea
------------

Bahá'í fedearen iruditerian oso presente dago paradisuko iturburuaren irudia, jakituria, desatxikimendua eta ontasun guztien inspirazio-iturburu gisa. Idazteunetan hainbat aldiz aipatzen da سلسبيل Salsabil hitza, Bahá'u'lláh-ren idazkietan, batik bat, Koranean ematen zaion adierari helduta. Modu desberdinetara ekarri da Salsabil hitza euskarara, testuinguruaren arabera; hala nola, *jainkozko misterioaren erreka,* *isuri gozoko iturria*, *usaingozoko uhinak*, *aukeratutako ardoa*, *ur gardenak*, *santutasun mistikoaren ibaia,* *jario gozoa*, eta abar. 

> Oi ene neskamearen seme!
> 
> 
> Errukitsuaren mihitik edan ezazu jainkozko misterioaren erreka (Salsabil), eta jainkozko hitzaren egunsentitik beha ezazu zuhurtziaren goiz-izarraren distira ageria...
> 
> 
> 
> (Hitz Ezkutuak, Persierazko 78.a) 
> 
>

Besteak
-------

Salsabil, Irango Teheranen dagoen auzo zahar baten izena ere bada.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Korana.*  Ibaizabal [2007], 399 or. ISBN 978-84-8394-089-1. PMC 433648759. (Noiz kontsultatua: 2020-03-18).
2. ↑    Baha'u'llah..  (). *Hitz ezkutuak ; Ziurtasunaren liburua = Kitáb-i-Íqán.*  Ibaizabal, 32 or. ISBN 978-84-8394-341-0. PMC 863200691. (Noiz kontsultatua: 2020-03-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3470219
* Commonscat Multimedia: Salsabil

---

 |

* Wd Datuak: Q3470219
* Commonscat Multimedia: Salsabil
Tiroketan hildako Alejandro Auzmendi *Satza*ren aldeko graffitia, Amara auzoan, 2016ko Gudari Eguna dela eta.
**1986ko urtarrilaren 15eko Donostiako tiroketa** egun horretan Bilbao-Behobia autobidearen parean, Pasaiatik eta Altzatik gertu, izandako tiroketa izan zen. Horren ondorioz, ETA militarreko hiru kide, Alejandro Auzmendi Ilzarbe, *Satza* ezizenez, Luisma Zabaleta Mendia eta Bakartxo Arzelus, hil ziren Guardia Zibilak egindako tiroen ondorioz. Espainiako Barne Ministerioaren arabera, hiru etakideek Frantziako kamioi bat metrailatu eta gero, Guardia Zibilaren patruila batek hatzeman eta tiroketa hasi zen. Hilketen aurka protesta egiteko, ezker abertzaleko hainbat erakundek greba orokorrerako deia egin zuten Donostian urtarrilaren 17rako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)**  «Los tres presuntos 'etarras' muertos en el tiroteo, acusados del asesinato de un guardia civil» *El País* 1986-01-17.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25477168

 |

* Wd Datuak: Q25477168
**Samuel Usque** Portugalgo idazle judua izan zen. Bere biografiari buruz oso informazio gutxi dago. Ziur aski Lisboan jaio zen; handik, Inkisizioaren basakeriak zirela eta, ihesi eta Italiako Ferraran babesa hartu zuen.

Obra
----

Bere lan bakarra ezagutzen da: *Consolação às Tribulações de Israel* (1553). Liburu hori Abraham Usquek inprimatu zuen; Samuelen abizen bera bazuen, ez dago garbi haien arteko harremana zein zen. *Consolação* hitz lauz idatzitako herri juduen historia da; liburuan Lur Santura noizbait ailegatzeko itxaropena azaldu zuen Usquek. Lan hau prestatzeko iturri desberdinak erabili zituen: Biblia, idazle klasikoak, literatura erlijiosoa.

Nahiz eta oso ezaguna ez izan Portugalgo eta juduen literaturaren lan bikainenetariko bat da.

Aipatu behar da, bestetik, Abraham Usquek 1554an Bernardim Ribeiro idazlearen *Menina e Moça* liburu ospetsua ere argitaratu zuela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Bibliografia
------------

* Cohen (1977). *Usque’s Consolation for the Tribulations of Israel*. Jewish Publication Society of America.
* Usque, Samuel (1989). *Consolação ás Tribulações de Israel*. Fundação Calouste Gulbenkian.

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)**:Samuel Usque Universalis webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q462374
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 78822952
* ISNI: 0000 0000 6633 3941
* BNF: 169235273 (data)
* GND: 118964283
* LCCN: no98090836
* SUDOC: 12000397X
* BIBSYS: 90829353
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q462374
**2015eko Kolonbia eta Venezuelaren arteko krisia** Juan Manuel Santos (Kolonbia) eta Nicolás Maduro (Venezuela) presidenteen gobernuen artean sortutako krisi diplomatiko, humanitario eta ekonomikoa izan zen. Venezuelako lurraldean ustez talde paramilitarretako kideak egoteagatik eragin zuen eta, ondoren, Venezuelako gobernuak Kolonbiarekin muga egiten duen Táchira estatuko hainbat udalerritan salbuespen-egoera ezarri, eta, ondorioz, muga mugarik gabe itxi zuen. Itxierak 2015eko irailaren 7an hedatu ziren Zulia estatuko eremuetara. Hil bereko 15ean, gobernuak neurriak Apure estatuko udalerrietara eta Zulia estatuko eremu gehigarrietara zabaldu zituen. Ondoren, hilaren 22an, salbuespen-egoeraren zortzigarren eremu bat aktibatu zen Venezuelako Amazonas estatuan, bai eta Apure estatuko beste hiru udal-erakunde berri ere, neurriarekin bat egin zutenak. 2010eko erroldaren arabera, 700.000 kolonbiar baino gehiago bizi ziren Venezuelan urte horretan, herrialdean modu irregularrean sartu ziren milaka etorkinak kontuan hartu gabe. Veneuzelarrek milaka kolonbiar deportatu zituzten. 2017an, abokatu talde batek salaketa bat jarri zuen Nicolas Maduroren aurka «gizateriaren aurkako delituengatik» Kolonbiako Fiskaltzaren aurrean, kolonbiarren deportazioen ondorioz.

Gatazkak gutxitu egin ziren, 2015eko abuztuan tentsioak piztu eta hilabete batzuetara. 2016ko uztailerako, Venezuelako gobernuak Kolonbian sartzeko aukera eman zien venezuelarrei, eta, Venezuelako eskasiaren ondorioz, ehunka mila venezuelarrek aukera baliatu zuten elikagaiak lortzeko. 2016ko abuztuaren 12an, Venezuelako Gobernuak ofizialki ireki zuen Kolonbiako muga.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La Asamblea Nacional aprueba el estado de excepción y advierte que podría extenderse a toda la frontera» *Globovisión* 2015-8-25.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Instituto Nacional de Estadística.  (2011). *Procesamiento de microdatos censales.* .
3. ↑   **(Ingelesez)** «Venezuela manufactures a dispute with neighboring Colombia» *The Washington Post* 2015-9-1.
4. ↑   **(Ingelesez)** «Venezuelans cross into Colombia after border is reopened» *BBC News* 2016-8-13.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20886711
* Commonscat Multimedia: Venezuela–Colombia migrant crisis

---

 |

* Wd Datuak: Q20886711
* Commonscat Multimedia: Venezuela–Colombia migrant crisis
**Ponte Maceira** herrixka Portoreko parrokian dago, Negreirako udalerrian. Tambre ibaiak gurutzatzen du herrigune hau.

Ponte Maceiran, Ames eta Negreira artean, antzinako herriguneak osatutako multzo monumentala dago, errota bat, uharka, kapera, jauregi moderno bat eta Tambre ibai gaineran eraikitako XVIII. mendeko **a gran ponte** edo **zubi handia**, lehengo beste zubi erromatar bat probestuz. Bost arkuz eta beste bi arku txikiagoz osatuta dago.

Done Jakue bidearen iragan leku ezinbestekoa zen, Santiagoko Hiria Fisterrarekin lotuz.
Erlijiozko arkitektura aldetik **Portorreko eliza erromanikoa** delakoa nabarmentzen da. Done Jakuetar usadioan oinarritutako kondaira ugari badira, adibidez Done Jakueren jarraitzaileak iparraldetik lasterka etorriko zirenekoa, ez baizuten bere maixuaren buru ebakiari zegokion harrera egingo zionik. Erromatar lejioak zetozen haien atzetik eurak ehizatu asmoz. Kristauek Ponte Maceira gurutzatu zuten eta erromatarrak gauza berbera egiten ari zirenean bat-batean zubia erori egin zela ikusi zuten eta "jainkozko" eskuhartze honen bidez iheslariek ihes egitea lortu zuten.

Hemen gertatu omen zen Diego Xelmírez Santiago Compostelako lehendabiziko Artzapezpikuaren gizonak aldetik batetik eta beste aldetik Pedro Froilaz de Travaen gudalostea eta bere seme Fernando Pérez de Trava eta Bermudoren arteko guda, Terra de Santiagoko Tambre ibaiaren mugetan borrokak ohikoak izaten baitziren. Konpostelatar Historiak gertakari hau honela aipatzen du: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | ...Aldi honetan Pedro Kondea, erregeareb lagun zena, bere seme Bermudo eta Fernando eta beren laguntzaileek Compostelako hiria sarritan asaldatzen zuten, bertako gizon eta abere aziendak erasotuz. Batzuetan ongi ateratzen zitzaien, bestetan aldiz eskas antzean, gudako gorabeheren arabera. Ponte Maceirako igarobidean gertatu zen bezala, anitz gizon eta arma galdu zirelarik, kontatzeko luze izanen zen... |  » |

Erlijio arkitekturan **Portorreko Eliza Erromanikoa** nabarmentzen da.

Irudiak
-------

* GurutzeaGurutzea
* Tambre ibaiaTambre ibaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252702

 |

* Wd Datuak: Q12252702
Elizaren ikuspegi orokorra.
**San Antonio de Paduaren eliza** Tula Hirian dago, Tamaulipasen, Mexikon. Tulako hirigune historikoan dago, plaza nagusiaren aurrean. Kupula batez errematatutako nabe bat, kanpandorre bat eta bi kontrahorma angeluzuzen dituen harrizko fatxada bat ditu. Tamaulipaseko monumentu historikoetako bat da. Eraikina barroko estiloaz egina dago.

Historia
--------

Tenpluaren aurrekaria Juan Bautista de Mollinedok 1617an eraikiarazi zuen San Antoniori eskainitako eliza da. Gaur egungo eliza estatuko bigarren elizarik zaharrena da. XVIII. mendean eraiki zuten, eta 1885ean berreraiki, gutxi gorabehera.

Elizaren dorrean erloju ingeles bat nabarmentzen da. 1889ko maiatzean, erlojua erosteko behar ziren funtsak bilduko zituen komite bat sortu zen. Ordulariaren erosketan laguntzeko Carmen Romero Rubio Porfirio Diaz presidentearen emaztearen babesa jaso zen. 1889ko irailaren 16an inauguratu zen erlojua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Veláquez, Primo Feliciano (1947). *Historia de San Luis Potosí, Tomo II*. Mexiko: Sociedad Mexicana de Geografía y Estadística.
2. ↑
3. ↑  Nuñez, Esteban (1950). Tula en 1910. Cd. Victoria, México

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17389574

 |

* Wd Datuak: Q17389574