recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| *Cabo QuilatesIbaiBaikal* |
| --- |
| Espainia Espainia Euzko Gudarostea Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna |
| **Ontziola:** | Euskalduna ontziola- Bilbo |
| **Mota:** | Itsasontzi misto |
| **Uretaratze data:** | 1927 |
| **Baja:** | 1959 |
| Ezaugarriak |
| **Desplazamendua:** | 6450 t tona |
| **Luzera:** | 121 m |
| **Sakonera:** | 7,70 m |
| **Bulkada:** | 2800 HP |
| **Eskifaia:** | 75-100 bidaiari marinel |

**Cabo Quilates** Euskalduna ontziolak 1927an Ybarra y Compañía S.C. ontzigintzarako eraikitako zamaontzi mistoa izan zen, zama eta bidaiariak eramateko prestatuta. 100 bidaiarirentzako edukiera zuen. Inaugurazio bidaia Genovatik egiten du urte hartako martxoan. 1936an Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, konfiskatu eta presondegi gisa erabili zuten. 700 preso izatera iritsi zen.

Historia
--------

1936ko irailaren 25ean, matxinatutako bandoak Bizkaiko hiriburuan egindako aireko bonbardaketen ondoren, kontrolatu gabeko milizianoek Barakaldoko Portu dartsenan zegoen zamaontzia eraso egin zuten, Altuna Mendi itsasontzi-espetxean gertatu zen bezala, nazionalen alde egoteagatik akusatutako hainbat preso exekutatuz. 1936ko abuztutik urrira bitartean itsasontziari hainbat aldiz eraso egin zioten.

Gauza bera gertatu zen 1936ko urriaren 2an, oraingoan Jaime I korazatuko marinel errepublikanoek berriro zamaontzi-presondegia eraso zutenean. Hori zela eta, Bizkaiko agintariek Bilboko portua uztera behartu zuten korazatu errepublikanoa, eta erasotzaileetako batzuk epaitu zituzten. Beste presoen ateratzetan gertatu zen bezala, bi erasoetan izandako hildakoen kopuru zehatza ez dago argi, eta iturrien arabera aldatu egiten da.

1936ko azaroan, gertaera horien ostean, Eusko Jaurlaritzak errekisatu egin zuen eta hainbat bidaia egin zituen 'Ibai' izenarekin. Denbora horretan garbantzu kargamentu bat garraiatu zuen Mexikotik Espainiara, tropa errepublikanoak hornitzeko. Horiez gain, beste lau itsasontzik ere parte hartu zuten garraioan: 'Motomar', 'Arno-Mendi', 'Essex' eta 'Cydonia'. Kargamentu horiek Espainiak Mexikon zuen enbaxadoreak erosi zituen, eta bera izan zen 'Mar Cantabrico' ontziak egin zuen gerra-materialaren garraioaren antolatzaile nagusia.

Azkenik, gatazka amaitzean, Sobietar Batasunak bere merkataritza ontziteriarentzat konfiskatu zuen, eta 'Ienesei' izena ezarri zioten. Bigarren Mundu Gerran hondoratu egin zuten, baina konpondu egin zuten eta "Baikal" izen berriaz deitu ahal izan zioten. 1959ra arte jarraitu zuen nabigatzen, sute larri baten ondoren desegin zuten arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ybarra y Cía - Cabo Quilates
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *El asalto al Cabo Quilates y Santurtzi.*  in: *Santurtzi Historian zehar*. 2017/05/30.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Díaz Herrera, José.  (2005-09-16). «Las matanzas del Cabo Quilates» *Libertad Digital*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58175311
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 28301

 |

* Wd Datuak: Q58175311
Burdin forjatuzko hesia.
**Burdin forjatua** (edo **burdin gozoa**) oso beroa denean ("gori-gori") forjatu eta mailukatu ahal izateko propietatea duen burdinazko materiala da eta azkar hoztean gogortzen dena. Urtu 1500 °C baino tenperatura handiagoan, ez da oso zaila eta forjatuz solda daiteke.

Aplikazioak
-----------

XIX. mendeko industria prozesuei esker, burdin forjatu kantitate handietan ekoiztea ahalbidetu zuten, material hori arkitektura eta ingeniaritza egitura handiak eraikitzeko erabili ahal izateko.

Soldadura bidez burdin forjatuzko elementuen junturak egiteko zailtasunak material honen erabilera eraikuntzako apaingarri edo bigarren mailako erabileretara utzi du, hala nola barandak eta bestelako piezak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q860451
* Commonscat Multimedia: Wrought iron / Q860451

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX539151
* GND: 7665556-8
* LCCN: sh85148663
* AAT: 300011012
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q860451
* Commonscat Multimedia: Wrought iron / Q860451
*Psilocybe coprophila*

Sinonimoak: *Agaricus coprophilus*, *Dionica coprophila*

Haluzinogenoa ez den arren, arriskutsua da bere toxikotasunagatik.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikotik lau-ganbilera, erdian titiarekin. Kapelaren azala likatsua eta ildaskatua hezetasunean, higrofanoa, kolorea marroi argitik edo karamelu koloretik, gorrixka ilunera.

**Orriak:** Libreak edo adnatuak, oso zabal, lamelulekin, grisetik arre-ilunera biratzen direnak, ertz zuriarekin.

Orri libreak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** 4 cm arteko garaierakoa, fina, zuzena edo okerra, zilindrikoa, leuna, eraztun gabea, oinarrian loditua, beix kolorekoa edo krema kolorekoa, goialdean argiagoa eta espora-jalkinaren ondoren orban marroiekin gainerakoan.

**Haragia:** Urria, zurixka, irinaren usain eta zaporekoa, Espora-jalkina, purpura-more ilun kolorekoa.

**Etimologia:** *Psilocybe* hitza, grekozko bi hitzetatik dator: biluzik, esan nahi duen "psilos" hitzetik eta burua, esan nahi duen "kūbe" hitzetik. Pileotik askatzen den azal meheari egiten dio erreferentzia. *Coprophila* epitetoa ere grekotik dator, gorotza esan nahi duen, "copros" hitzetik eta laguna, esan nahi duen "philos" hitzetik. Bere habitatagatik

Toxikotasuna
------------

Toxikoa.

### Nahasketa arriskua

*Psylocybe liniformans* delakoak, oso tonu argiko kapela du. *Psylocybe merdaria*, handiagoa da, oliba koloreko tonuak ditu kapelan eta ez da hain likatsua, ertza ere ez du hain ildaskatua.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean, baina baita udan edo baita urte osoan ere. Koprofiloa, zaldi gorotzetan (zaldia, astoa, mandoa), euriagatik edo ureztatzeagatik heze dauden belardietan. Talde handietan hazten da. Ugari.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 254 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Calvo Pérez Javi.  (2006). *El mundo de las setas.*  Asociacion Micológica Fungipedia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Eduardo Alberto Duhalde** (1941eko urriaren 5ean jaioa) Argentinako politikari peronista ohia da, 2002ko urtarriletik 2003ko maiatzera bitartean Argentinako behin-behineko presidente izan zena.  1990eko hamarkadan Buenos Airesko presidenteorde eta gobernadore ere izan zen.

  

**Eduardo Alberto Duhalde** (Txantiloi:IPA-esTxantiloi:IPA-esTxantiloi:IPA-es; born 5 October 1941) is an Argentine former peronist politician who served as the interim President of Argentina from January 2002 to May 2003. He also served as Vice President and Governor of Buenos Aires in the 1990s.

Lomas de Zamoran jaioa, tokiko legebiltzarrerako hautatua izan zen eta *intendente* (alkatea) izendatu zuten 1973an. 1976ko Argentinako estatu kolpean kendu zuten, eta 1983an demokrazia berrezarri zenean hautatu zuten berriro. Argentinako presidenteorde hautatu zuten 1989an, Carlos Menem presidentepean. Duhaldek presidenteorde izateari utzi zion eta Buenos Aires probintziako gobernadore hautatu zuten 1991n, eta 1995ean berriz hautatu zuten.

1999an presidente izateko aurkeztu zen, Fernando de la Rúa-k garaitu zuelarik. De la Rúa-k dimisioa eman zuen 2001eko abenduko istiluetan, eta Kongresuak Adolfo Rodríguez Saá San Luis probintziako gobernadorea izendatu zuen presidente. Rodríguez Saák ere dimisioa aurkeztu zuenean, Kongresuak Duhalde izendatu zuen. Duhalderen agintaldian, dibisaren debaluazio izugarri batek eta kanbio-tasaren igoerak pixkanaka suspertzea ekarri zuen. Arrakastaz lagundu zion Néstor Kirchner hautagaiari Menem-en aurka, presidentetzarako agintaldi berria bilatzen zuena. Duhaldek gatazka politikoak izan zituen Kirchnerrekin azken urteetan, eta politikatik erretiratuta dago 2011ko presidentetzarako hauteskundeetan porrot egin zuenetik.

Duhalde droga trafikoarekin lotura izatea leporatu diote, baina ez dago horren frogarik.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
* Biografia CIDOB-n



1. ↑    *Galería de Presidentes.* .
2. ↑    ISBN 9781317639404..
3. ↑   .
4. ↑    *Duhalde y el Narcotrafico: Toda la verdad.* .
**Santa Eulàlia eta Santa Júlia d'Elneko katedrala** Elneko udalerrian dago, Languedoc-Roussillon lurraldean, Ipar Katalunian (Frantzian). Estilo erromanikokoa da, XI-XIII. mendekoa. Zenbait elementu gotikoak ere erakusten ditu. Apezpikutegia VI. mendean sortu zen eta lehenengo apezpiki Domne (571-586) izan zen; horrela jaso zen Toledoko eta Narbonako kontzilioen aktetan. Apezpikutegi honek IX. mendetik aurrera lurraldeak Conflent, Rosselló eta Vallespirren izan zituen. 1801an ezabatu zuten eta Carcasonako gotzain barrutian sartu zuten. 1817an, bestetik, Perpinyàgo gotzain barrutia sortu zuten eta hara eraman zuten.

Eraikina
--------

Hiru habearteko basilika oinplanta du. Erdikoak kanoi ganga du, zortzi metroko zabaleraz, eta alboetakoak esfera-laurdenekoak dira, hiru absidez.

Fatxada nagusia puntu erdiko arkukoa da, apaingarririk gabe. Aurretik bi kanpandorre zituen baina bat bakarrik gelditzen da. Bestea ordezkatzeko adreiluzko dorre bat eraiki zen. Dorreak lau solairu dutu, bakoitzen lau arkukin alde bakoitzean. Basalto beltzezko arkiboltaz apainduta dago. Kanpotik, abside nagusia bi hormabularrekin indartuta dago; arkuteria itsuak eta lesenak ditu ere bai.

Klaustro
--------

Klaustroa XII eta XIV. mendeetan eraiki zen. Lau angeluko oinplanta irregularra du. Gaue egungo Historia eta Arkeologia museoekin komunikatuta. Hegoaldeko galeria erromaniko garaiko bakarra da; besteak gotikoak dira. Eraikuntzan Ceret herriko marmola erabili zen. Aurkitzen diren eskulturak batez ere landareak eta animaliak dira, baita ere historia-eszena baten bat. Ramón de Bianya eskultorearen bi hilobi daude, bestetik: batean Ramón de Vilallonga apezpikua dago (1216) eta bestean Ferran del Soler (1203); badago hirugarren hilobi bat, Guillem Jordá (1186) apezpikuarena, baina egilea ez da ezagutzen.

Klaustroaren iparraldeko galeria.

Erreferentziak
--------------

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)**:Erromanikoa Katalunian webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1709158
* Commonscat Multimedia: Cathédrale Sainte-Eulalie-et-Sainte-Julie d'Elne / Q1709158

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00104012

 |

* Wd Datuak: Q1709158
* Commonscat Multimedia: Cathédrale Sainte-Eulalie-et-Sainte-Julie d'Elne / Q1709158
**Rafael Echenique** (1980ko urriaren 18a jaio zen) argentinar golf-jokalari profesionala da.

Hasierako bizitza eta afizionatuen ibilbidea
--------------------------------------------

Echenique San Luisen (Argentina) jaio zen. Argentinako Afizionatuen Sailkapena irabazi zuen 1997/98an.

Ibilbide profesionala
---------------------

Echenique profesional bihurtu zen 1999an. Lau alditan Eskola kalifikatzailearen bidez PGA European Tourrean tokirik lortu ez zuenez, azkenean txartel bat irabazi zuen bira nagusian, 2006ko Challenge Tour-en zazpigarren postua lortu zuelako, Suediako Telia Challenge Waxholm irabazita lagunduta. Challenge Tour Grand Finalean ere bigarren postua lortu zuen. Urte hartan bere ibilbideko titulurik handiena irabazi zuen, Argentinako Irekia bere herrialdean.

Echeniquek Europako Itzulian izan zen lehen urtean TCL Classic-eko bigarren postuarekin nabarmendu zen, hurrengo denboraldirako jokatzeko pribilegioak mantentzeko nahikoa egin zuelako. 2008an, Galesko Irekiko laugarrena eta Omega European Masters-en zazpigarrena, beste hogei onenen emaitzekin batera, Merezimenduaren Ordenako 90. postuan erosoago esertzea ahalbidetu zuen. Bigarren izan zen 2000ko Llao Llao Match Play-n, eta 2004ko Argentinako PGA Txapelketan.

Echeniquek bere ibilbideko emaitzarik handiena lortu zuen BMW International Open 2009an, Nick Doughertyren atzetik bigarren postuan amaituz.

Kanpo estekak
-------------

*
**Lepanto suntsitzailea**, Espainiako Itsas Armadako itsasontzi suntsitzaile bat zen, Txurruka Klasekoa, Espainiako Gerra Zibilean alde errepublikarrean parte hartu zuena.

Historiala
----------

Oso aktiboa gerran zehar, *Lepanto* suntsitzailea, Kantauri Itsasora joan zen gainontzeko ontzidiak iparraldearekin zuen egoera zailean laguntzera. Cherchellgo itsas guduan parte hartu zuen.

*Sanchez Barcaiztegui* eta *Almirante Antequerarekin* batera, *Baleares* torpedoz eraso zuen Palos lurmuturreko guduan, segur aski, *Baleares* hondoratu zuen torpedoa jaurti zuena izan zelarik, brankako munizio zapia eta zubia leherraraziz.

1939ko martxoak 5ean, Cartagenatik abiatu zen gainontzeko errepublikar armadarekin batera, Tunisko Bizertarantz, hona, martxoak 11n iritsi zelarik.

Hurrengo egunean, asilo politikoa eskatu zen, itsasontziak, itsasontzi bakoitzeko espainiar tripulatzaile gutxi batzuen zaintzapean barrenduak geratu zirelarik. Gainontzeko jendea, Meheri Zabbens herriko kontzentrazio esparru batera eraman zuten.

1939ko martxoak 31n, Bizertara, *Mallorca* eta *Marqués de Comillas* ontzietan, barrendutako ontziez arduratu behar zen jendea iritsi zen.

Gerra Zibilaren ondoren
-----------------------

Apirilaren 2an, Gerra Zibila ofizialki amaitutzat eman eta handik 24 ordura, Errepublikaren alde borrokatu zuten ontziak, Cadizerantz abiatu ziren, apirilak 5aren amaieran iritsi zirelarik.

*Lepanto* suntsitzailea, nahi gabe, 1946ko ekainak 27ko Espainiar urpeko armaren protagonista izan zen, bere ababorreko amulan eta, oso metro gutxira, erreakzionatzeko aukerarik gabe, *C4 itsaspekoa* agertu baitzen. *Lepantok*, bere bularrarekin jo zuen dorrea eta kanoiaren arteko tokian, une horretan, bere abiada, 14 korapilokoa zelarik. Itsaspekoa zeharka agertu zela kontutan hartuta, pitzadura bat egin baino gehiago, ia bitan zatitu behar izan zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2882519

 |

* Wd Datuak: Q2882519
***San Juan Nepomuceno*** Espainiako Itsas Armadako gerraontzia izan zen, 74 kanoikoa, 1766 eta 1805 urteen artean zerbitzu egin zuena. 1803an, Cosme Damian Txurruka mutrikuar itsasgizona izendatu zuten ontziko kapitain, eta halaxe izan zen harik eta, Trafalgarko gudan, britainiarrek ontzia atzeman zuten arte; borrokaldian hil zen Txurruka. Errendatzen azken ontzietakoa izan zen. Txurrukak, hilzorian zela, errendatzea debekatu zien ofizialei, eta borrokan jarrai zezaten agindu.

*Txurrukaren heriotza*, Eugenio Álvarez Dumontek margotua (1892)
Erresuma Batuko Itsas Armadak gabarratzat erabili zuen ontzia Gibraltarren, *HMS San Juan* izenarekin. Txurrukaren ausardiaren oroigarri, plaka bat ezarri zuten Txurrukak ontzian erabili zuen kabinan, eta agindu zuten kabinara sartzen zenak ken zezala kapela, aurkari adoretsu hari errespetua erakustearren.

1818an desegin zuten itsasontzia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** «Navío *San Juan Nepomuceno*»

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q740267
* Commonscat Multimedia: San Juan Nepomuceno (ship, 1765) / Q740267

---

 |

* Wd Datuak: Q740267
* Commonscat Multimedia: San Juan Nepomuceno (ship, 1765) / Q740267
**Errusia-Txetxenia gatazka** (errusieraz: Чеченский конфликт, translit.: *Chechenskiy konflikt*; txetxeneraz: *Нохчийн-Оьрсийн дов*) mende luzeetako gatazka etniko eta politiko bat da, askotan armatua, errusiar, sobietar eta errusiar inperialen gobernuen eta hainbat indar txetxenen artean. Gatazkaren azken fasea Sobietar Batasuna 1991n desegin ondoren hasi eta mugimendu separatista eta txetxenen zapalkuntzarekin amaitu zen. Liskar formalak 1785ean hasi baziren ere, gatazkaren elementuak askoz ere garai urrunagokoak dira.

Errusiar Inperioak, hasiera batean, interes gutxi izan zuen Iparraldeko Kaukason: Errusiarentzat Georgia bere aliatu eta, Persiar eta Otomandar Inperioak bere etsaiekin, komunikazio bide bezala baino ez zen. Hala ere, eskualdean errusiar jarduerek eragindako tentsio gero eta handiagoek, 1785ean errusiar presentziaren aurkako txetxen altxamendu bat eragin zuten, ondoren, liskar gehiago eta 1817an Kaukasiako Gerraren eztanda. Errusiak 1862an bakarrik izan zuen arrakasta txetxen matxinoen errepresioan.

Errusiako Gerra Zibilaren garaian, txetxenak eta Kaukasoko beste herri batzuk independentzian bizi izan ziren urte batzuetan, 1921ean sobietartuak izan aurretik. Bigarren Mundu Gerran, txetxenek alemaniarren inbasioa sobietar erregimenaren aurka berriro matxinatzeko aukera gisa ikusi zuten. Horri erantzunez, sobietarrek erdialdeko Asiara deportatu zituzten, eta 1957ra arte bertan egon behar izan zuten.

Txetxenen eta Errusiako Federazioaren gobernuaren arteko gatazkarik berriena 1990eko hamarkadan piztu zen. Sobietar Batasunaren desintegrazioaren ondoren, separatista txetxenek independentzia aldarrikatu zuten 1991n. 1994. urtearen amaieran, Lehen Txetxeniako Gerra piztu zen, eta bi urteko borrokaren ondoren, errusiar indarrak eskualdetik erretiratu ziren. 1999an, borrokak berriz hasi ziren, eta hurrengo urtean, Errusiak Txetxeniaren gaineko kontrola ezarri zuenean, amaitu ziren.

Gaur egun txetxen independentisten helburua Kaukasoko Emirerria izeneko nazio bat sortzea da, bere hiriburua [[Grozni[[ delarik. Estatu islamiko baten erregimena izango litzateke eta xaria nagusituko litzateke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Chechnya – Narrative.*  University of Southern California.
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Chronology for Chechens in Russia.*  University of Maryland.

Kanpo estekak
-------------
**Oidrito** antzinako akitaniarren artean gurtza jaso zuen jainko bat da. Hura aipatzen duen dokumentu bakarra topatu da: Vignec-eko elizaren horman sartua dagoen inskripzioa, Georges Fabrek 2004ean ezagutarazi zuena.

Idazkuna
--------

Eduardo Orduña Aznarrek honela dio bere blogean:

> Kanpoko horman sartua, elizaren ipar-mendebaldeko izkinan (ez Saint-Jaquesko Chapelletik, G. Fabreren argitalpenean esaten den bezala). Tximistorratz baten kableak kaltea egin dio harriaren gainazalari eta, batez ere, estetikari.
> 
> 

"Oidrito" jainkoari eskainitako epigrafea, Vignec herriko elizan.
### **Irakurketa**

OIDRITO 

DEO-PAGAN

INEOVATES

ET HAREXVA

TES VSLM

### **Testua laburdurak interpretatuz:**

OIDRITO / DEO PAGAN- / I NEOVATES / ET HAREXVA- / TES V(otum) S(oluerunt) L(ibentes) M(erito)

### **Balizko itzulpena**

Oidrito jainkoari (edo jainkoarentzat) (eskaini dute aldare edo estatua hau) Neovates eta Harexuates paganoek borondatez eta zuzenki bere zina bete diote. 

### Azalpen batzuk

Neovates eta Herexuates bi herriren jentilizioak dira, pagi bietan biziko zirenak. Pagus bat herri antzezko bat zen erromatar garaian, unitate administratibo txikiena, eta hiri bateko lurraldean kokatzen zena. Beraz, bi herri horietako jendeak Oidrito jainkoa gurtzen zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Fabre, Georges.  (2004). «Un nouveau pagus pyrénéen, d'après l'inscription votive de Vignec (Hautes-Pyrénées)» *Collection de l'Institut des Sciences et Techniques de l'Antiquité* 934 (1): 181–192. (Noiz kontsultatua: 2022-11-13).
2. 1 2   «Inscripciones aquitanas» *eorduna.awardspace.info* (Noiz kontsultatua: 2022-04-09).

Kanpo estekak
-------------
**Citizendium** entziklopedia bat da, wikian oinarritua eta irabaz asmorik gabea. Horretan antz handia du Wikipediarekin. Larry Sanger sortzaileak azaldu duenez —Larry Sanger izan zen, Jimmy Wales-ekin batera, Wikipediaren sortzailea—, Citizendium Wikipediatik hiru ezaugarriok bereizten dute:

1. Citizendiumek eskatzen du bertan idazten duenak bere izen-deiturekin izenpe dezan, ez baitu anonimorik onartzen. Halaber, bertan idatzi nahi duen edonori biografia labur bat bidal dezan eskatzen dio.
2. Entziklopedia horrek bereizi egiten ditu oinezko idazleak —horiei ez die kualifikaziorik eskatzen—, eta editoreak, horiek eremu jakin batean eskarmentua dutela erakutsi behar baitute.
3. Proiektu horretan idazten duten guztiek komunitatearen arauak zehazten dituen kontratu moduko bat izenpetu behar dute.

Citizendium 2006an hasi zen, eta, Larry Sangerren hitzetan, dagoeneko 4.200 artikulu ditu. "2.000 idazle ditugu, eta 200 editore baino gehiago. Wikipediak bere lehen urtean baino hitz gehiago (…), eta ia ez dugu bandalismorik".

Hastapenak
----------

2001ean, Jimmy Walesek eta Larry Sangerrek Wikipedia sortu zuten. Denborak aurrera egin ahala, Larry Sanger proiektu hartatik urrundu egin zen. Wikipediak ekarpen anonimoak onartzen dituela behin eta berriz kritikatu du, eta horrek entziklopedia librearen sinesgarritasunari kalte egiten diola. Hortaz, Citizendium sortu zuen, hots, Citizen’s Compendium edo Hiritarren Bilduma.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Citizendium.org
* **(Ingelesez)** Citizendiumeko bloga
* **(Ingelesez)** Citizendiumeko foroak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q187801
* Commonscat Multimedia: Citizendium / Q187801

---

 |

* Wd Datuak: Q187801
* Commonscat Multimedia: Citizendium / Q187801
**Frieda Hughes** (Londres, 1960ko apirilaren 1a) jatorri britainiarreko eta nazionalitate australiarreko artista da, poeta eta margolaria. Haurrentzako zenbait liburu, bi poesia-bilduma eta eleberri bat argitaratu ditu.

Biografia
---------

Frieda Hughes Sylvia Plath eta Ted Hughes poeta bikotearen alaba da. Hiru urte besterik ez zituen bere amak bere buruaz beste egin zuenean, eta herentzia astun horrekin bizitzen ikasi behar izan du. Ondorioz, bere lanak maiz islatzen du bere amaren poesiaren bidez sortutako gurtza.

Hala, bere poema propioez baliatu zen zinemagileak eta "amaren heriotzaren aurrean distraitzen ziren kakahuete-irensleak" kritikatzeko. 2003an, bereziki, *My Mother* izeneko poema bat idatzi zuen, non BBCk ekoitzitako film bati eraso egin zion, eta zinegileei leporatu zien ama produktu komertzial bihurtzen saiatu izana. Beraz, bere gurasoen bizitza fikzioan jartzearen aurka agertu izan da beti, sistematikoki uko egin izan dio zinemagileei edo biografoei laguntzeari, eta Sylvia Plath amaren poemak filmetan erabiltzea debekatu izan du. Ted Hughes aita hil ondoren, 1998an, haren bigarren emazte Carolen aurkako borroka juridikoari ekin zion bere literatura-herentziaren kontrola lortzeko.

1988an, Australiara joan zen bizitzera, eta, 1992an, nazionalitate australiarra hautatu zuen. Aita hil zenetik, ordea, Londresen bizi da senarrarekin, Laszlo Lukacs jatorri hungariarreko margolariarekin.

Lana
----

Margolari gisa, Frieda Hughesek erakusketa ugari egin izan ditu Australian, Estatu Batuetan eta Erresuma Batuan, eta Londresko *Royal Academy* saria eman zioten bere olio-pinturei.

Halaber, ilustratzailea eta haur-literaturako idazlea da. *The* *New Yorker*, *Paris Review* eta *London Magazine* aldizkarietan argitaratu izan ditu bere lanak. 

Bere lanak giza harremanen eta naturaren esplorazio poetikoa dira. Bere lehen poema bilduma, *Wooroloo*, 1997an argitaratu zen, eta bigarrena, *Waxworks*, 2003an.

### Idatzizko lanak

* *The Thing in the Sink*, 1992. Frantseserako itzulpena: Nathalie M.-C. Laverroux, *La Chose du Lavabo*, Paris, Pocket, 1996.
* *Wooroloo*, 1997
* *Stonepicker*, 2001
* *Waxworks*, 2003
* *Forty-Five*, 2006

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Frieda Hughes – Frieda Hughes.*  (Noiz kontsultatua: 2024-03-11).
2. ↑   **(Ingelesez)** Velasquez, Yader. «Cinco poemas de Frieda Hughes» *www.alastorliterario.com* (Noiz kontsultatua: 2024-03-11).
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Artwork – Frieda Hughes.*  (Noiz kontsultatua: 2024-03-11).

Kanpo estekak
-------------

* Sare sozialak :
	+ Facebook
	+ Instagram

Ingelesez
* Frieda Hughesen orri ofiziala
* Frieda Hughes *Smith* *College*-en gunean
* *My Mother* poemari buruzko artikulua *Guardianen* gunean
* Audioliburuak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1061744
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 46896227
* ISNI: 0000000110607947
* BNF: 13076142p (data)
* GND: 128436921
* LCCN: n85067894
* SNAC: w6m71pcd
* SUDOC: 084365978

 |

* Wd Datuak: Q1061744
| *Constante BarreiroD-10* |
| --- |
|  Espainia Euskal Herria |
| **Ontziola:** | Vigo |
| **Mota:** | Lurrunontzi |
| **Uretaratze data:** | 1928 |
| **Zerbitzua:** | Eusko Itsas Gudarostea (1937) |
| Ezaugarriak |
| **Desplazamendua:** | 62 t. tona |
| **Luzera:** | 23,70 m |
| **Zabalera:** | 5,10 m |
| **Sakonera:** | 1,80 m |
| **Abiadura:** | 9 korapilo |
| **Eskifaia:** | 8-12 marinel |

***Constante Barreiro*** lurrunezko eta zurezko oskoldun arrantzu binakakoa izan zen Arturo Juan Freire Barreiro bouzastararena. *Nuevo Constante*ren bikia izan zen. Vigon eraikia, Bilbora joan zen Pasaiaren ebakuazioan. Minaketari lanetan jarri zuen Eusko Itsas Gudarosteak (1937ko apirila) eta *D-10* izena jarri (1937/5/12). Bilbo ebakuatzerakoan Santanderrera pasa zen. BIAren eskutan jarri zen (1937/8/1). Handik La Pallicera joan zen (1937/8/25) Eusko Itsas Gudarosteko gainerako ontziekin batera, azkenik gerra amaitu arte Rocheforten gelditu zelarik. Bere armadoreei 1939an itzuli zitzaien.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069569

 |

* Wd Datuak: Q61069569
**José Manuel Esnal Pardo** (Balmaseda, Bizkaia, 1950eko martxoaren 25a) futbol entrenatzailea da.

Bizitza
-------

Balmasedako taldean hasi zen entrenatzen, 1980ko hamarkadaren hasieran. Barakaldo CF, Sestao Sport eta Deportivo Alavés ere entrenatu zituen. Bere lehen arrakasta Unió Esportiva Figueresekin etorri zen, non Kataluniako talderen Bigarren B Maila kategoriara igo zuen. 1990/91 futbol-denboraldian irabazi zuen Bigarren B Maila kategoria eta Bigarren maila ere.

Bizkaiko harrobian hasitakoa, bere emaitzarik onenak Deportivo Alavésen lortu zuen, non 2001eko martxoaren 16an UEFA Kopako finala jokatu eta galdu zuen Liverpool FC taldearen aurka. 2008ko abenduaren 1etik aurrera RCD Espanyol taldeko entrenatzailea da.

Kirol lorpenak
--------------

**UE Figueres**

* **Bigarren B maila**
	+ *Igoera* 1985-86

**UE Lleida**

* **Bigarren maila**
	+ *Irabazle* 1992-93
	+ *Hirugarrena*: 1994-95
* **Bigarren B maila**
	+ *Irabazle* 1989-90
* **Copa Catalunya**
	+ *Finala* 1992, 1999
* **Ciutat de Lleida Saria: 2**
	+ 1992, 1994

**Deportivo Alaves**

* **Bigarren maila**
	+ *Irabazle* 1997-98
* **UEFA Kopa**
	+ *Finala* 2001

**Levante UD**

* **Bigarren maila**
	+ *3.a eta igoera* 2005-06

Kanpo estekak
-------------

* Estatistikak lehenengo mailan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2620689

 |

* Wd Datuak: Q2620689
| *EugenioD-23* |
| --- |
|  Euskal Herria |
| **Ontziola:** | Ondarroa |
| **Mota:** | Lurrunontzi |
| **Uretaratze data:** | 1929 |
| **Zerbitzua:** | Eusko Itsas Gudarostea (1937) |
| Ezaugarriak |
| **Desplazamendua:** | 38 t. tona |
| **Luzera:** | 18,30 m |
| **Zabalera:** | 4,40 m |
| **Sakonera:** | 1,90 m |
| **Abiadura:** | 8 korapilo |
| **Eskifaia:** | 8-10 marinel |

***Eugenio*** lurrunezko eta zurezko oskoldun arrantzu binakakoa izan zen, José Fernández Martínez donostiarrarena. *Julia* bikia zuen. Ondarroan eraikia, Bilbora joan zen Pasaiaren ebakuazioan. Minaketari lanetan jarri zuen Eusko Itsas Gudarosteak (1937ko apirila) eta *D-23* izena jarri (1937/5/12). Bilbo ebakuatzerakoan Santanderrera pasa zen. BIAren agindutara gelditu zen (1937/8/1), minen miaketan esku hartu zuelarik Santanderren. Handik La Pallicera joan zen (37/8/25) Eusko Itsas Gudarosteko gainerako ontziekin batera, azkenik gerra amaitu arte Rocheforten gelditu zelarik. Bere armadoreei 1939an itzuli zitzaien.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61363234

 |

* Wd Datuak: Q61363234
**Robo** Euskal Herriko ibai bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. 13,3 kilometro luzerarekin, Erreniega mendilerroko magalean jaiotzen da, Biurrunaren parean, 620 metroko altueran, eta Arga ibaian isurtzatzen da, Izarbeibar ibarreko Gares herriko inguruan, 334 metroko altueran.

Ibilbidean zehar, 61 kilometro koadroko arroko urak jasotzen ditu, eta Garesetik igarotzean 0,933 metro kubiko segundoko batez besteko emaria hartzen du segundoko. Kopuru hori, oro har, 0,216raino jaisten da urrian, euri gutxien egiten duenean, eta otsailaren 2,296era igotzen da, hilabete horretan euria eta elurteak ugariagoak baitira.

Bere ibilbidean, Izarbeibar ibarra zeharkatzen du.

Izena
-----

Mikel Belaskoren arabera, esanahi zalantzagarria duen toponimo bat da, antzinatik bere forma berean dokumentatzen dena. Haren arabera, saihestezina dirudi *robo* (ebasketa) edo *robo* (erregu) gaztelerazko ahotsarekin lotzea. Hala ere, bitxitzat jotzen du antzinako izen hori jatorri erromantzekoa izatea, XX. mendeko lehen urteetan ere euskaldunak hitz egin ohi zuen eskualde batean. Horregatik, bere hipotesia honako hau da: *robo* (erregu) euskaraz *erregu* esaten da, eta hitz horrek, aldi berean, "ibai" esan nahi du. Hau da, "Erregu" ("ibaia", *Baia* edo *Ühaitz* bezalako beste hainbat bezala) izeneko ur-korronte bat izango litzateke, beste esanahi batekin, "erregu" (edukiera-unitatea). Hizkuntza-jauzi hori antzinatik gertatuko zen, idatziz erregistratuz eta ahozkoan soilik iraungo zukeen herri-izena kontuan hartu gabe. Baina, esan bezala, *Erregu* forma ez da dokumentatzen.

Ibilbidea
---------

### Ibaiadarrak

* Tejeria erreka (eskuinaldea)
* Muruzabalgo erreka (eskuinaldea)
* Iturgaitzeko erreka (eskuinaldea)

### Zehartatutako herriak

* Ukarreko benta
* Eneritz
* Eunate
* Obanos
* Gares

Oharrak
-------

1. ↑  /róβ̞o/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza lehengo silaban

Erreferentziak
--------------

* «Nafarroako Datu Espazialen Azpiegitura» *idena.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2021-10-29).

1. ↑  Euskaltzaindia: *166. araua: Euskal Herriko ibaiak*.
2. ↑   «Datu historikoak - nafarroa.eus» *www.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2023-01-08).
3. ↑   Auteur. Belasko, Mikel (1967-....)..  (2000). *Diccionario etimológico de los nombres de los montes y ríos de Navarra.*  Pamiela ISBN 84-7681-304-X. PMC 491171928. (Noiz kontsultatua: 2023-01-08).

Ikus, gainera
-------------

* Arga
* Nafarroa Garaiko ibaiak
* Euskal Herriko ibaiak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266636
* Commonscat Multimedia: Robo River / Q12266636

---

 |

* Wd Datuak: Q12266636
* Commonscat Multimedia: Robo River / Q12266636
| *Ibai-EderraD-19* |
| --- |
|  Euskal Herria |
| **Ontziola:** | Bermeo |
| **Mota:** | Lurrunontzi |
| **Uretaratze data:** | 1926 |
| **Zerbitzua:** | Eusko Itsas Gudarostea (1937) |
| Ezaugarriak |
| **Desplazamendua:** | 35 t. tona |
| **Luzera:** | 20 m |
| **Zabalera:** | 4 m |
| **Sakonera:** | 2,13 m |
| **Abiadura:** | 9 korapilo |
| **Eskifaia:** | 8-11 marinel |


*Artikulu hau itsasontziari buruzkoa da; urtegia gaitzat duena beste hau da: «Ibai-Ederko urtegia»*
***Ibai-Ederra*** edo ***Ibay-Ederra*** lurrunezko eta zurezko oskoldun arrantzu binakakoa izan zen, Cecilio Iriarte Goienetxea ondarrutarra eta besterena. Bilbora joan zen Ondarroaren ebakuazioan. Minaketari lanetan jarri zuen Eusko Itsas Gudarosteak (1937ko maiatza) eta *D-19* izena jarri (1937/5/12). Bilbo ebakuatzerakoan, Santanderrrera eta ondoren La Pallicera joan zen (1937/8/25), azkenik gerra amaitu arte Rocheforten gelditu zelarik. Bere armadoreei 1939an itzuli zitzaien.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61363177

 |

* Wd Datuak: Q61363177
**Joana Idiart Davant**, sortzez Joana Davant, (Amendüzen (Naharroa Beherea), 1932ko azaroan) Ipar Euskal Herriko kultur eragilea eta euskaltzalea da.

Bibografia
----------

Joana Idiart Davant Amendüzen sortua da 1932ko azaroan, 8 haurrideko familia batean. Herriko eskolan ibilia da 14 urte arte, eta, ondotik, Donapaleuko centre ménager delakoan hiru urtez ibili zen. Gerra garaian alemanen presentzia Euskal Herrian ezagutu zuen. 1951tik 1958ra Parisera joan zen ondoren eta, han, Parisko Euskal Etxearen sorreran eta bilakaeran parte hartu zuen. Euskal Herrira itzulita, Euskaldun Gazteria elkarteko koordinatzaile eta *Gazte* aldizkariaren zuzentzaile gisa lan egin zuen. Beste aktibitateen ildoa emazteen arteko elkartasunaren eta abortatzeko eskubidearen aldeko lana izan zen. Emazteek Diote kooperatibaren eta Hazparneko Ezkia Ikastolaren sorreran parte hartu zuen. 1961an, Jean-Louis Davantekin ezkondu zen eta bi alaba izan zituen. Gaur egun, Ürrüstoi-Larrabilen bizi da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Jean-Louis Davant

Kanpo estekak
-------------

* Mintzoak. Ipar Euskal Herriko ahozko memoriaren berriak.
* Ainize Madarigafa Muthularrek egindako elkarrizketa, Jakin, 2024ko urtarrila-otsaila, 260.zk. 11-70 or.
**Moskuko metroko istripua** 2014eko uztailaren 15an Moskuko metroan gertatu zen tren-istripua izan zen. Guztira 21 lagun hil ziren eta 160 inguru zauritu.

Aurrekariak
-----------

Azken bi urteetan Moskuko metroan gertatutako istripurik larrienetako bat izan zen. 2012ko ekainaren 5ean, trenean zihoazen 4.500 bidaiariak atera behar izan zituzten, Lenina liburutegiaren eta Ojotni Riad geltokien artean piztutako sute baten ondorioz.

Gertakariak
-----------

Slavianski Bulvar geltokia, istripua izan duen metroaren abiapuntua.
Itzalaldi baten ondorioz, trenbideko seinaleak itzali zirenean, gidariak gelditu egin zuen trena, eta hura bidetik atera zen. Iturri ofizialen arabera, hildakoak hogei dira, baina zaurituak ehun inguru dira. Osasun zerbitzuek hirurehundik gora lagun atera behar izan zituzten treneko bagoietatik. Ezbeharra hiriaren ekialdean jazo zen, Slavianski Bulvar eta Park Pobedy geltokien artean.

2014ean, Moskuko metroa errailetatik irtetea (mapa interaktiboa)

Istripuaren arrazoiak
---------------------

Argindarrak izandako etenaldi batek eragin zuen istripua; seinaleen sistemak huts egin zueneta, hortaz, trena berehala gelditu zen, larrialdi zerbitzuen arabera. MOESK konpainia elektrikoak azaldu zuenez, argindarrak ez zuen etenaldirik izan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *Berria*, 2014-07-15
2. ↑   *EiTB*, 2014-07-15

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17614042
* Commonscat Multimedia: 2014 Moscow Metro derailment / Q17614042

---

 |

* Wd Datuak: Q17614042
* Commonscat Multimedia: 2014 Moscow Metro derailment / Q17614042
Albrecht Dürer margolariaren *Melancholia* lana.
***Goragalea*** Jean-Paul Sartre idazle eta filosofo frantziarraren lehen eleberria izan zen. Eleberriaren lehen testua 1931ean idatzi zuen, idazleak 26 urte zituelarik. 1934an eta 1936an jatorrizko testuari aldaketak egin zizkion. Behin-betiko bertsioa 1938koa da. Hasiera batean liburuak beste izenburu zuen, *Melancholia*, Albrecht Dürer margolariaren lan bati erreferentzia eginez. Gallimard argitaletxea ez zegoen ados eta, azkenean, La Nausée izenburuarekin plazaratu zen. XX. mendeko literaturaren lan garrantzitsuenetariko bat da.

Laburpena
---------

Liburua editoreen ohar batekin irekitzen da, zeinean jasotzen baita ondorengo orrialdetan Antoine Roquetinen egunerokoak irakurriko direla. Egunerokoakoak 1932an idatzi izan omen ziren. Antoine Bouvillen (Frantzia) bizi den gazte bat da, Erdialdeko Europan, Ipar Afrikan eta Ekialde Urrunean zehar bidaiatu ondoren, Rollebongo markesari buruzko ikerketa historiko bat amaitzen ari dena. Egunerokoa datarik gabeko orri batekin hasten da, non protagonistak eguneroko bat idazteari, nola idazteari eta zeregin horrek izan dezakeen zentzuari buruz hausnartzen duen. Ondorioa hau da: ulertzeko idazten dela, bere burua ulertzeko, alegia.

Edukia
------

*Goragalea* eleberriak Sartreren esperientzia pertsonalak eta autobiografikoak islatzen ditu baina batez ere Bigarren Mundu Gerran bultzatu eta zabaldu zen existentzialismoaren gaineko tesiaren azalpenaren hasiera da; ideia horiek Sartrek aurretik *Izatea eta ezereza* izenburuko saiakera filosofiko batean landu zuen. Liburuaren euskarazko bertsioan esaten den bezala "kontzientziaren eleberria izateaz gain, absurdoari eta abenturari buruzko ikerlan filosofiko serio baterako abiapuntua da".

Liburuaren gaiak
----------------

Asko dira. Garrantzitsuenak hauek dira: heriotza, historia, aurrerapena, automatismoa, errebolta... Egileak irakurleari eleberri honen bidez berez buruari gizakiaren eta haren bizi-helburuaz gainerari galdetzeko gonbite egiten dio. Beste idazle batekin nolabaitezko adostasuna erakutsiz, Albert Camusekin Sartrek gizakiaren bizitza hutsa dagoela dio. Horren aurrean, errealitate horretaz kontzientea den gizakiak goragalea sentitzen du.

Euskarazko itzulpena
--------------------

Euskarara Monika Etxebarriak ekarri zuen, 2003an plazaratuz, Alberdania eta Elkar argitaletxearen eskutik, Literatura Unibertsalaren bildumaren 109. zenbakia. ISBN: 978-84-9783-092-8.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q658288
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX2179690
* BNF: 11958412x (data)
* GND: 4099334-6
* Open Library: OL1161171W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q658288
**Randolph Frederick Pausch** (Baltimore, Maryland, 1960ko urriaren 23a - Chesapeake, Virginia, 2008ko uztailaren 25a) informatikako irakasle izan zen Carnegie Mellon Unibertsitatean, Pittsburgh, Pennsylvania (AEB). Hainbat liburu idatzi zuen eta ospe izugarria lortu zuen *Azken hitzaldia* lanak, 2007ko irailaren 18an Carnegie Mellon unibertsitatean eman zuen hitzaldia, alegia.

2006ko abuztuan, pankreako minbizia diagnostikatu zioten. Gaixotasunaren aurka borroka egin zuen, kimioterapia eta kirurgiak erabiliz, baina 2007ko abuztuan, zer eginik ez zegoela jakin zuen, metastasia gibela eta barearen jabe egin baitzen. Hau jakin zuenean, kimioterapian jarraitu zuen, bizitza gehien luzatzen saiatuz, baina 2008ko maiatzean kantzerra biriketan zegoen eta erabat zabaltzen ari zitzaion.

2008ko uztailaren 25ean hil zen.

Pauschek Brown unibertsitatean lortu zuen Konputazio Zientzietako titulua. National Science Foundation Presidential Young Investigator izendatu zuten eta Lilly Fundazioko irakasle izan zen.

1988tik 1997ra arte Virginiako Unibertsitateko Konputazio Zientzietako departamentuko irakasle izan zen.

Walt Disney Imagineering eta para Electronic Arts (EA) lan egin zuen.

Liburuak eta artikulu ugari idatzi zituen eta Alice softwarearen sortzaile izan zen.

Pauschek informatika munduan sariak jaso zituen: Karl V. Karlstrom Outstanding Educator Award eta ACM Special Interest Group on Computer Science Education Award eta ACMko kide egin zuten 2007an.

2008ko maiatzean, Time aldizkariak eragin handiena zuten munduko 100 pertsonen artean kokatu zuen.

Azken hitzaldia
---------------

2007ko irailaren 18an, Pausch irakasleak arrakasta izugarria izango zuen hitzaldia eman zuen: *Haurtzaroko ametsetara benetan iristen*. *Azken hitzaldietako* bat zen hura, hau da, ponenteak bere testamentu intelektuala aurkezten duen horietako bat. Pauschen kasuan, ordea, benetan izango zen azken hitzaldia, medikuek bere kantzerra terminala zela baieztatuta baitzuten.

Hitzaldiaren bideoak izugarrizko arrakasta izan zuen eta YouTuben milioika pertsonek ikusi zutela esan dezakegu.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q49828
* Commonscat Multimedia: Randy Pausch / Q49828

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 67678397
* ISNI: 0000000109829665
* CANTIC: a11642014
* GND: 134216555
* LCCN: no2001041559
* NDL: 01137291
* NKC: xx0094195
* SUDOC: 145073106
* UB: a1314682
* MGP: 89901
* Open Library: OL2653754A

 |

* Wd Datuak: Q49828
* Commonscat Multimedia: Randy Pausch / Q49828
*Artikulu hau atzerritar estatu batek menperatua duen lurraldeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kolonia (argipena)».*
Estatuak eta beren menpeko herrialdeak (koloniak), 1945ean.
Fitxategi:Trust and Non-Self-Governing Territories.djvuNazio Batuen Erakundearen zerrenda: ordezko agintaritzako eta autogobernurik gabeko lurraldeak (dokumentu ofiziala).
**Kolonia** atzerritar Estatu baten mendean dagoen herrialdea da.

Kolonia motak
-------------

Hainbat kolonia mota izan dira. Aipagarrienak hauek dira:

### Ustiaketa koloniak

Bertako baliabideez jabetu eta metropoliaren interesen arabera erabiltzen zituzten. Metropoliko funtzionarioek gobernatzen zituzten, eta haiek, aldi berean, botere guztiak zituen gobernari nagusi baten mende zeuden. Biztanle gehienak indigenak ziren. Kolonia mota usuena izan zen, eta halakoak ziren, adibidez, Afrika beltzekoak eta Ekialde Urrunekoak.

### Kolonizatzaileez bete ziren koloniak

Baita ere "populatze-koloniak" deituak izan ziren. Boterea gobernu autonomo baten esku zegoen, baina haren gainetik gobernadore bat zegoen metropoliak hautatua. Kolonizazio mota hori britainiarren mende zeuden kolonietan egin zen, batez ere: Kanadan, Australian, Zeelanda Berrian. Herrialde horietan Europatik joandako jende askok hartu zuen bizileku berria behin betiko, eta bertako biztanleak baztertuta utzi zituzten erreserbetan.

### Protektoratuak

Bertako gobernua zuten herrialdeetan erabili zen: Egipton, Marokon, Tunisian, eta abarretan. Itxura batean herrialdeko politikaz bertako agintariak arduratzen baziren ere, ez zegoen egiazko autogobernurik, metropoliaren babespean baitzegoen kolonia, eta haren ordezkariek hartzen zituzten funtsezko erabakiak.

### Ordezko agintaritza

Alemaniak Lehen Mundu Gerran bere koloniak galdu zituenean, Nazio Batuen Erakundeak beste herri batzuei eman zien haiek gobernatzeko kargua, eta orduan sortu ziren kolonia mota horiek.

### Merkataritza eskubideak

Txinan eta beste herrialde batzuetan herri inperialistek abantaila eta eskubide batzuk lortu zituzten merkataritzan, hitzarmen batzuen bitartez. Merkataritza eskubide haietaz baliatuta, hiri eta portu garrantzitsu asko metropoliaren esku geratu ziren. Gogogogogogogogogogogoggogooggooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooooo

Ikus, gainera
-------------

* Kolonialismo
* Inperio kolonial

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q133156
* Commonscat Multimedia: Colonies / Q133156

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11952088m (data)
* GND: 4031790-0
* LCCN: sh85028562
* NDL: 00572202
* NKC: ph121724
* AAT: 300235115

 |

* Wd Datuak: Q133156
* Commonscat Multimedia: Colonies / Q133156
*Artikulu hau euskal gizonezko izenari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Peru (argipena)».*
**Peru** euskal gizonezko izena. Latinezko *Petrus* izenetik eratortzen da eta Erdi Arotik jasotzen dira horri buruzko erreferenziak Euskal Herrian. Izen hipokoristikoa *Perutxo* da. *Perurena* abizena ere hortik eratortzen da. Izenaren beste aldaerak *Petri*, *Peio*, *Kepa* eta *Betiri* dira.

Peru izena duten pertsona ezagunak
----------------------------------


| Izen-abizenak | Jarduera | Jaiolekua | jaiotza data | heriotza data |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Martin Bidaur | idazleikasle | Tolosa Okzitania | 1996-07-30 |  |
| Peru Abarrategi | bertsolari | Aramaio | 1997 |  |
| Peru Ansorena | pailazo | Donostia | 1990-04-30 |  |
| Peru Galbete | musikaripiano-jotzaileabeslarigitarra-jotzaile | Usurbil | 1987 |  |
| Peru Magdalena | idazle*margolari*bertsolarikazetari | Durango | 1980 |  |

Eskuz gaurkotu

*Peru* izena duten pertsonaiak
------------------------------

* Peru tximaluze, fikziozko pertsonaia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16518649

 |

* Wd Datuak: Q16518649
2009-2010eko neguko ipar hemisferioko hotz-boladako irudia Herbehereetan.
**Hotzaldia** edo **hotz-bolada** eremu zabal bateko aire-hozte nabarmena edo aire oso hotzaren inbasioa da. Egun batzuetako batez besteko tenperatura minimo eta maximo zehatzak gainditzen direnean gertatzen da, ikuspuntu meteorologiko batetik. Ez da nahastu behar egun jakin batean gerta daitekeen hotz punta batekin. Eskualdeko klimaren araberakoa da; hala, Donostian eta Berlinen ezberdinak lirateke hotzaldia definitzeko irizpide zehatzak.

Euskal Herrian, hotzaldiak azaroa eta apiril artean gertatu ohi dira, normalean abenduan, urtarrilean eta otsailean. Gerta liteke beste hilabetetan hotzaldi bat izatea baina ohiz kanpokoak dira.

Ikus, gainera
-------------

* Klima aldaketa
* Hotz-bolada artiko
* Siberiar hotz-bolada

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2017]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q642683
* Commonscat Multimedia: Cold waves / Q642683

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85027935

 |

* Wd Datuak: Q642683
* Commonscat Multimedia: Cold waves / Q642683
**Heidi Levine** (Boston, Ameriketako Estatu Batuak) fotokazetaria da, gerra-erreportaria. 1983tik, Ekialde Hurbileko unerik kritikoenen berri eman izan du, Egiptoko eta Libiako iraultzak, Siriako krisia eta Israel-Libanoko gerra barne.

Jerusalemen bizi da, eta Sipa Press agentzia frantsesak ordezkatzen du.

Bizitza
-------

### Gaztaroa

Heidi Levinek aitari esker aurkitu zuen argazkilaritza, hamasei urte bete zituenean lehen argazki-kamera oparitu zion aita apasionatuari esker. Orduan erabaki zuen fotokazetari izango zela, batez ere *Boston Globe* irakurriz.

### Lan ibilbidea

1983an hasi zen erreportari-lanean, Associated Press agentziako kolaboratzaile, Israelen.

2015ean, Anja Niedringhaus lehen saria eman zioten, zeinak saritzen baitu fotokazetaritzan diharduten emakumeen kuraia; Gazako zerrendako gatazkak eragindako zauriak dokumentatzen jarraitu zuen.

Heidi Levinek Estatu Batuetako tropen jarraipena ere egin zuen Iraken, eta errefuxiatu irakiar eta siriarren ihesaldia bildu zuen argazkitan.

Levineren argazkiak nazioarteko hainbat agerkaritan argitaratu dira: *Time*, *Paris Match*, *L'Express*, *Newsweek*, *The New York Times Magazine*, *The Sunday Times Magazine*, *Amnistia Internazionala* eta *Forbes Magazine* agerkarietan, besteak beste.

Jerusalemen bizi da, eta Sipa Press agentzia frantsesak ordezkatzen du.

Sariak
------

* 2012: PDN Annual 2012 Libya's Civil War
* 2015: Anja Niedringhaus saria, fotokazetaritzan diharduten emakumeak
* 2015: Gerrako korrespontsalen Bayeux Calvados publikoaren saria, Gazari buruzko *Guerre et guérison à Gaza* argazki-erreportajeagatik,
* 2015: Gerra-korrespontsalen Bayeux Calvados epaimahaiaren saria

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** CNN, By Mick Krever.  (2015-06-25). «The breathtaking war photographs of Heidi Levine» *CNN* (Noiz kontsultatua: 2023-12-31).
2. 1 2 3    *Heidi Levine, Prix Bayeux Calvados 2015.*  2015-10-28.
3. ↑   Levine, Heidi.  (2015-03-25). «Award-winner Heidi Levine's images of Gaza – in pictures» *The Guardian* ISSN 0261-3077..
4. ↑   Levine/Sipa/Rex, Heidi.  (2015-02-26). «The human cost of the Israel-Gaza conflict – in pictures» *The Guardian* ISSN 0261-3077..
5. ↑    *Heidi Levine - IWMF.* .
6. ↑    *Heidi Levine : La guerre et la guérison à Gaza.*  2015-10-20.

Ikus, gainera
-------------

* Gerra
* Kazetaritza
* Fotokazetaria

Kanpo estekak
-------------

* Heidi Levineren web orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54946164

 |

* Wd Datuak: Q54946164