recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zamarra eta Aterkia** Nafarroa Garaiko Lekunberrin 2014an sortutako jazz-pop musika taldea da.

Ibilbidea
---------

1990 hamarkadan Xabier Zamargilea hainbat taldetan ibili zen (Lekunberriko "Zata" eta Iruñeko "Diot") baina hamar urtez musika mundutik kanpora ibili ondoren berriz abestiak egiteari ekin zion.

Armoniarik berezienaren bilaketan urteak esperimentatzen aritu ondoren *Zamarra eta Aterkia* izena ezarri zion (Zamargilea, abizenetik hartua) egindako abesti batzuekin sorturiko proiektuari eta Jorge Abadias gitarra irakaslearekin eta Igor De Castro bateri-jolearekin batera "*Lotara"* maketa atera zuen.

Hainbat kontzertu egin ondoren Jorgek atzerrira egin zuen alde eta kide berriekin ( Beñat Artze baterian eta David Burgui kitarran) "Laberintorik ez da irteerarik gabe" izeneko bigarren maketa bat egin zuen.

Beñat Artze proiektuan inplikatu eta gero, Mañex Albira multi-instrumentista proiektuan sartu zen eta 2017an bi kide berriekin batera taldearen lehen diska grabatu zuen, aurreko maketatan oinarritutako errepertorioarekin: "Beharbada bai, beharbada ez" izenekoa, autoekoiztua "Gaztelupeko Hotsak" zigiluaren laguntzarekin. Diska horretan jazz-etik gertu izan daitezkeen armoniak eta melodiak , beti ere, beste hainbat estiloekin elkar ukituz etengabean(pop-a, regge, brasildarra..). Hitzetan errealitatearen irakurketa poetikoa egin zuen, surrealismo eta umore dosi handiz bustirik.Aipatzekoa da diskaren lanketan Manex Albirak taldearen produktore lanetan buruturiko aportazioa, Zamargilearen ideia musikalei nolabaiteko koherentzia eta indarra gehituz.

Diskografia
-----------

* *Lotara* (2014) - maketa
* Laberintorik ez da irteerarik gabe (2016) -maketa
* *Beharbada bai, beharbada ez* (2017, Gaztelupeko Hotsak)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Beharbada bai, beharbada ez.*  (Noiz kontsultatua: 2017-05-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188347

 |

* Wd Datuak: Q31188347
**Susana Ester Damborenea** (1950eko apirilaren 28a) geologo eta ikerlari argentinarra da, Lur Zientzien Merituari Konex-Diploma Saria irabazi zuen 2013an.

Biografia
---------

Susana Damborena geologian lizentziatua eta Natur Zientzietan (Geologia) doktorea da La Platako Unibertsitate Nazionalean (1983) eta Galeseko Unibertsitatean (Britainia Handia, 1991). La Platako Unibertsitate Nazionaleko Natura Zientzien Fakultateko eta Museoko irakaslea eta Ikerketa Zientifiko eta Teknikorako Kontseilu Nazionaleko (CONICET) ikerlari nagusia da, paleontologian eta bioestratigrafian espezializatuta. 

35 urtez Argentinako itsas Mesozoikoan, batez ere bibalbioetan, ikerketa jarduerak garatu ditu La Platako Natura Zientzien Museoan. 

Valentziako Unibertsitateko UNESCO Katedrako irakasle gonbidatua izan zen. Argentinako Paleontologia Elkarteko presidentea eta *Ameghiniana* aldizkariaren eta *Argentinako Geologia Elkartearen Aldizkariaren* zuzendaria *izan zen*. 2006an Nazioarteko Geologia Zientzien Batasuneko Argitalpen Batzordeko kide hautatu zuten.

Sariak
------

2013an Konex Saria - Lurraren Zientziak diziplinako Meritu Diploma jaso zuen bere jardunbideagatik.

Argitalpenak
------------

Damborenea, SE; Echevarría, J. Ros: *S. Hego Hemisferioaren Paleobiogeografia Itsas Bibalbio Triasiko-Jurasikoak*. Dordrecht, 2012.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Susana Ester Damborenea.*  Fundación Konex.
2. ↑    *Damborena, Susana Ester: datos académicos.*  CONICET.
3. ↑    International Union of Geological Sciences.
4. ↑    *Damborena, Susana Ester: Libros.*  CONICET.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16636967
* **Identifikadoreak**
* CONICET: 21509
* Grierson: 2239
* Google Scholar: JXhaukoAAAAJ

 |

* Wd Datuak: Q16636967
**Neferkahor** Egiptoko VII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 2170 inguruan gobernatu zuena, Egiptoko lehen tarteko aroan.

Ordena Zaharra, Egiptoko VI. dinastiaren amaieran hondoratu zen eta Goi Egiptoko nomoetako gobernariek, euren lurraldeengan nagusitasuna ezarri zuten. Gobernari hau, zailtasun ekonomiko edo politikoen garai batean sortutako denbora baterako agintari kontseilu batetakoa ere izan zitekeen. Egoerak, Menfisen, kaotikoa izan behar zuen, Manetonek, Sexto Julio Afrikanoren arabera, dinastia "Menfiseko 70 erregez, 70 egunez gobernatuz" osatu zela baitio.

Bere izena, Neferkara Hendu, honako hauetan dago:

* Abidoseko Errege Zerrendan
* Zigilu zilindriko batean.

Abidoseko Errege Zerrenda. 50. kartutxoa
  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Neferkara Tereru** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko VII. dinastia | Ondorengoa**Neferkara Pepyseneb** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q551466

 |

* Wd Datuak: Q551466
**Neferirkara Kakai** edo soilik **Neferirkara**, Egiptoko V. dinastiako hirugarren faraoia izan zen, eta, bere erregealdiak, K.a. 2458tik K.a. 2438 arte iraun zuen Jürgen von Beckerathen arabera.

Shepseskafen (edo Userkaf)en eta Khentkaus I.a (Mizerinoren alaba) erreginaren semea zen, eta, ziuraski, Khentkaus II.arekin ezkondu zen. Bere semeak, beharbada, Neferefra-Isi eta Nyuserra-Iny izan litezke.

Manetonen, **Neferqueres**ek, 20 urteko erregealdia izan zuela dio, Sexto Julio Afrikanoren arabera Jurgi Sintzeloren bertsioan. Palermoko Harriak, ziuraski bere garaian grabatua, gutxienez, hamar urteko erregealdia ematen dio (baina hautsia dago, eta soilik abereen bosgarren erroldararte mantentzen da).

Neferirkarak, jainkoentzako dohaintzen eta tenpluentzako zerga salbuespenen politika jarraitzen du, honela, tenpluen independentzia areagotuz eta kleroa, benetako noblezia bihurtuz, nomoetako buruzagi bezala botere handiagoa lortuz, hau, hilobien handitasunean isladatzen delarik.

Bere garaiko testigutza eta eraikuntzak
---------------------------------------

Piramide bat du Abusirren, 69 metroko altuera duena, eta, bere ganbera eta aurreganbera, granitozkoak dira. *Hil Tenplu* bat du, harriz eta adobez eraikia, non *Abusirreko Papiroak* aurkitu ziren, hornikuntza eta lanen zerrenda oso xehetuekin.

Bere emazte Khentkaus II.aren piramideak (16 metroko altuera duena), erliebe batzuk ditu, hauen arabera, "bi erregeren ama" izendatzen delarik, ziuraski, Neferefra-Isi eta Nyuserra-Iny izango liratekeelarik.

Eguzki Tenplu bat, Palermoko Harrian aipatua eta oraindik aurkitu ez dena.

Titulatura
----------

Neferirkara, **Raren Semea** titulua ezartzen duen lehen faraoia da, erregearen jaiotza izena kartutxo baten barnean sartuz, Egiptoko IV. dinastian jada erabiltzen zen arren.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Sahura** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko V. dinastia | Ondorengoa**Shepseskara** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q268576
* Commonscat Multimedia: Neferirkare Kakai

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1027159474207327661661
* GND: 115874286X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q268576
* Commonscat Multimedia: Neferirkare Kakai
***Non zaude, jeneral maitea?*** (koreeraz: 어디에 계십니까 그리운 장군님) Ipar Koreako abesti bat da, bertsio ofizialaren arabera Kim Jong-ilek idatzia. 2008tik Pyongyangeko kalean dauden bozgorailuetatik jotzen da goizero.

Historia
--------

Abestia 1971ko *Alderdiaren benetako alaba bat* (당의 참된 딸; Tangŭi ch'amdoen ttal) opera iraultzailearentzat idatzi zen. Abestiaren sortzailetzat hartzen da Kim Jong-il Ipar Koreako liderra. *Alderdiaren benetako alaba bat* opera Koreako Gerran gertatzen da, Kang Yeon-ok (강연옥) armadako erizainarekin protagonista gisa. *Non zaude, jeneral maitea?* operako klimaxean kantatzen da, Kangek inteligentzia militarra Ipar Koreako kuartelera eramaten duenean. Abestian, Kangek Kim Il-sung "jeneral mitea" ezagutzeko duen ametsari buruz abesten du. *DPRK Today*ren abera "maisulan klasiko" bat da (불후의 고전적명작). Abestia ohikoa da Ipar Koreako telebista emanaldietan eta koroen bildumatan.

Gaur egun
---------

Pochonbo Electronic Ensemblek egindako bertsio elektronikoa Ipar Koreako Pyongyang hiriburuan jotzen da goizero bozgorailuetatik, 6:00etan. Turistek aipatu dute 2008tik hala gertatzen dela, eta uste da hirian dagoen bozgorailu sistemak goizeko alarma gisa erabiltzen duela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Where Are You, Dear General?» *Explore DPRK* (Noiz kontsultatua: 2021-10-04).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Morning Chorus: Pyongyang's 6 am wake up call | NK News» *NK News - North Korea News* 2017-07-28 (Noiz kontsultatua: 2021-10-04).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Racing Through Pyongyang» *The University of the South* (Noiz kontsultatua: 2021-10-04).
4. ↑   **(Ingelesez)** «North Korea's Secret Weapon Is Terrible Synth Pop» *www.vice.com* (Noiz kontsultatua: 2021-10-04).

Kanpo estekak
-------------

* Abestia entzungai, Pyongyango tren geltokian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q100873418

 |

* Wd Datuak: Q100873418
**Neferkara Neby** edo **Neferkara III.a**, Egiptoko VII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 2170 inguruan gobernatu zuena, Egiptoko lehen tarteko aroaren garaian.

Ordena Zaharra, Egiptoko VI. dinastiaren amaieran hondoratu zen eta Goi Egiptoko nomoetako gobernariek, euren lurraldeengan nagusitasuna ezarri zuten. Gobernari hau, zailtasun ekonomiko edo politikoen garai batean sortutako denbora baterako agintari kontseilu batetakoa ere izan zitekeen. Egoerak, Menfisen, kaotikoa izan behar zuen, Manetonek, Sexto Julio Afrikanoren arabera, dinastia "Menfiseko 70 erregez, 70 egunez gobernatuz" osatu zela baitio.

Neferkara Neby, ziuraski, VI. dinastiako Pepi II.a faraoiaren seme bat izan zen.

Bere izena, honako hauetan dago:

* Abidoseko Errege Zerrendan
* Ankhesenpepi erreginaren sarkofagoko idazkun batean.
* Iputen piramidearen sarrerako idazkun batean.

Abisodeko Errege Zerrenda. 43. kartutxoa.
  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Neferkara II.a** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko VII. dinastia | Ondorengoa**Dyedkara Shemai** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q551453
* Commonscat Multimedia: Neferkare Neby

---

 |

* Wd Datuak: Q551453
* Commonscat Multimedia: Neferkare Neby
**Nefroidea** (marra gorriaz), zirkunferentzia gidatzailea (marra urdinaz), zirkunferentzia sortzailea (marra beltzaz). Parametroak: *R* = 2, *r* = 1.
Geometrian, **Nefroidea** kurba bat da, zirkunferentzia finko (gidatzailea) baten inguruan ukitze eran biratzean beste zirkunferentzia (sortzailea) bateko puntu batek sortzen duena. Beste hitzez, Nefroidea epizikloidearen kasu berezi bat da, non zirkunferentzia gidatzaileko erradioa zirkunferentzia sortzaileko erradioaren bikoitza den. Nefroidea erruleta mota bat da. Nefroide izenak *giltzurrun itxura* esan nahi du (begira ezazu nefrologia).

Nefroidearen ekuazioak
----------------------

### Ekuazio parametrikoak

Alboko irudiko nefroidearen ekuazio parametrikoak, erpinak *y* ardatzean dituelarik, hauek dira:

{\displaystyle x=a(3\cos t-\cos 3t)}
{\displaystyle \quad y=a(3\sin t-\sin 3t)}
Ostera, erpinak *x* ardatzean dituenean, ekuazio parametrikoak hauek dira:

{\displaystyle x=a(3\cos t+\cos 3t)}
{\displaystyle \quad y=a(3\sin t+\sin 3t)}
### Ekuazio kartesiarra

Alboko irudiko nefroidea ekuazio kartesiarretan hau da:

{\displaystyle (x^{2}+y^{2}-4a^{2})^{3}=108a^{4}y^{2}}

Kanpo estekak
-------------

* Nefroidea, cfnavarra-n
* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Nephroid" MathWorld-en.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1918011
* Commonscat Multimedia: Nephroid

---

 |

* Wd Datuak: Q1918011
* Commonscat Multimedia: Nephroid
**"Non piangere, Liù"** (euskaraz "Ez negar egin, Liu") Giacomo Pucciniren *Turandot* operaren aria ospetsua da. Hitzak Giuseppe Adami eta Renato Simonirenak dira.

Gaia
----

Aria hau Calaf, "Printze Ezezaguna"k abesten du, operaren lehengo ekitaldian. Eszena jauregi inperialaren aurrean ematen da. Aurreko arian ("Signore, ascolta!" - "Entzun, ene jauna!"), Liuk Calafi bere bizitza arriskuan ez jartzeko; kontua da Turandot printsesarekin ezkontzeko asmakizun joku arriskutsu batean jokatu behar duela. Calafek, orduan, negar ez egiteko eskatzen dio.

Ariaren hitzak
--------------

Non piangere, Liù  

se in un lontano giorno  

io t'ho sorriso  

per quel sorriso,  

dolce mia fanciulla  

m'ascolta  

il tuo signore  

sarà, domani,  

forse, solo al mondo  

Non lo lasciare...  

portalo via con te  

Dell'esilio,  

addolcisci a lui le strade  

Questo...questo,  

o mia povera Liù,  

al tuo piccolo cuore  

che non cade  

chiede colui  

che non sorride più!

Ez negar egin, Liu!  

Bai, egun urrun batean  

Nik irribarre egin nizun.  

Irribarre horregatik,  

Nire neskato gozoa,  

Entzun:  

Zure jauna  

egongo da, bihar,  

agian munduan bakarrik.  

Ez ezazu abandonatu,  

eraman ezazu zurekin!  

Erbestetik,  

goxatu bere bidea.  

Hau... hau,  

nire Liu, gaixoa,  

Horixe eskatzen diot zure bihotz txikiari.  

ez dela desagertzen,  

eskatzen dizu  

jada irribarrerik egiten ez duena.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)**:Luciano Pavarottiren bertsioa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7049138

 |

* Wd Datuak: Q7049138
**Strängnäs** (suedieraz nyːˈɛskɪlsˈtʉːna ahoskatua) Suediako ekialdeko hiria historikoa da, Södermanlandeko konderrian dagoena. 2010ko erroldaren arabera 12.856 biztanle ditu.

Etimologia
----------

*Strängnäs* izenak "erreka estuaren istmoa" esan nahi du.

Geografia
---------

Mälaren aintziraren ertzean kokaturik dago, Stockholmgo konderriarekiko mugan. Lurralde muinotsua da, bi aipagarrienak errotaren muinoa eta katedralaren muinoa dira.

Historia
--------

XI mendean San Eskil monje ingelesa Suediara joan zen misiolari eta Mälaren aintziraren hegoaldeko ertzean *Tuna* izeneko monasterioa sortu zuen, Strängnäsetik 30 kilometrotara (gaur egungo Eskilstuna). Strängnästarrak kristautzen ari zela vikingoek hil egin zuten eta Tunako monasterioan izan zen hobiratua.

1120 urtean Strängnäseko diozesia eratu zen eta ondoren 1250an monasterio bat eta 1291ean katedrala altzatu zituzten eta hauen inguruan herria eratuz joan zen. 1336an Magnus IV.a Suediakoak hiri estatusa eman zion eta urteroko merkatua egiteko baimena lortyu zuenean Södermanland probintziako hiri garrantzitsua bihurtu zen. 1498an kartusiarren komentu bat eraiki zen inguruan. Erlijio Erreforman zeresan handia izan zuten bertako Laurentius Andreae eta Olaus Petri elizgizonek eta 1523an Gustavo I.a Vasa erregeak bertan koroatu zezaten erabaki zuen. Kartusiarren komentua behera bota eta Gripsholm gaztelua eraiki zuen Suediako koroaren gaztelu bihurtuz.

Aro modernoan ordea Strängnäsen garapena moteldu egin zen, Industria Iraultzak ez baitzuen indarik izan bertan. 1871ean gainera sute handi batek hiriaren zati handi bat suntsitu eta berreraiki egin behar izan zen.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Alde zaharra.Alde zaharra.
* Strängnäsko katedrala.Strängnäsko katedrala.
* Errotaren muinoa eta kaia.Errotaren muinoa eta kaia.
* Gripsholm gaztelua (Koroaren jauregia).Gripsholm gaztelua (Koroaren jauregia).
* Mälaren aintzira.Mälaren aintzira.

Hiri senidetuak
---------------

* Konjic (Bosnia-Herzegovina)
* Ribe (Danimarka)

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Suedieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106909
* Commonscat Multimedia: Strängnäs

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248577316
* BNF: 119722877 (data)
* GND: 4118840-8
* NKC: ge928851

 |

* Wd Datuak: Q106909
* Commonscat Multimedia: Strängnäs
**Stirlingeko gaztelua** (ingelesez: *Stirling Castle*, Eskoziako gaeleraz: *Caisteal Sruighlea*) Eskoziako Stirling udalerrian kokatzen den Erdi Aroko gaztelu bat da. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

"Gazteluaren muinoan" (*the castle hill*) eraikia izan zen, jatorri bolkanikozko gailurra, eta bere hiru ertzeetan zehar pikotxaz landutako amildegiz inguratuta dago. Stirlingeko gaztelua monumentu nazionaltzat sailkatuta dago, eta haren kudeaketa Historic Scotland erakunde espezializatuari dagokio.

Gazteluak Britainiar Gudarosteko Argyll eta Sutherlandeko Highlander Errejimenduaren koartel nagusia eta museoa ditu, nahiz eta errejimendu honek jadanik leku honetan egoitzik ez izan.

Historia
--------

XII. mendean, Eskoziako Independentzia Gerratan, gazteluak Eduardo I.a Ingalaterrakoaren gudarosteen setioa jasan zuen. Historialarien esanetan, setio hori gertatzen ari zelarik lehendabiziko aldiz erabili zen *Warwolf* izenekoa, inoiz eraiki den gailu harri-jaurtitzaile (fundibuloa) handiena. Ondorioak erabat suntsitzaileak izan ziren.

Gazteluaren eraikin nagusi gehienak XV eta XVI. mendekoak dira, nahiz eta zenbait eraikin antzinagokoak ere badiren, zehazki XIV. mendekoak. Beren aldetik, hirira begira dauden gazteluko kanpo defentsak XVIII. mendekoak dira.

Iruditegia
----------

* Stirlingeko gaztelua.Stirlingeko gaztelua.
* Errege jauregia.Errege jauregia.
* Areto nagusiaren eraikina.Areto nagusiaren eraikina.
* Areto nagusia.Areto nagusia.
* Sarrera nagusia.Sarrera nagusia.
* Harresiak.Harresiak.
* Errege kapera.Errege kapera.
* Errege kaperaren barnealdea.Errege kaperaren barnealdea.
* Hilerria.Hilerria.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Undiscovered Scotland webguneko argibideak.
* **(Ingelesez)** Stirling gaztelua, Stirling udalerriari buruzko webgunean.
* **(Ingelesez)** The Argyll and Sutherland Highlanders errejimenduaren webgunea
* **(Ingelesez)** The Argyll and Sutherland Highlanders erregimentuko gudari baten ikuspuntua
* **(Ingelesez)** Stirling Klana Zuzenean! - Stirling gazteluko lehendabiziko argazkiak
* **(Ingelesez)** Stirling gazteluari buruzko bideoa, ScotlandonTV telebistan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q756268
* Commonscat Multimedia: Stirling Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315945461

 |

* Wd Datuak: Q756268
* Commonscat Multimedia: Stirling Castle
**Ximian** Linux eta UNIXentzat GNOMEn oinarritutako mahaigaineko aplikazio libreak sortzeko konpainia bat da. Ximian (lehenago **Helix Code**, eta hau baina lehenago **International Gnome Support** bezala ezagutua, nahiz eta azken hau konpainiaren planifikazio garaian besterik erabili ez) Miguel de Icazak eta Nat Friedman-ek fundatu zuten 1999ko Urrian, eta Novellek erosi zuen 2003ko abuztuan. Novell-ek Ximianen lan eta proiektuak garatzen jarraitzen du Ximian izenpean, Novell beraren beste programa batzuekin bat, Groupwise, Zenworks eta Hularekin.

Ximianek produktu berriak eta existitzen ziren beste batzuk garatu ditu. Produktu hauek Ximian Desktop produktuan datoz, edozein erabiltzaile bere enpresarako beharko zituen hainbat produktu librerekin batera. "Ximianizatutako" GNOME, OpenOffice.org, eta Gaim beste programa berrikin nahastuta dator produktu hortan. Honako hauek kasu:

* Novell Evolution
* Ximian Connector
* Ximian Red Carpet

Ximian Desktop Linux Consortium-en fundatzaileetako bat izan zen eta Monoren garapenaz arduratzen da, Microsoft .NETen ordezko Software librea.

Ximianen fundatzaileez gain, Novellek beste hainbat garatzaileri lana ematen dio, Dave Camp, Robert Love, Federico Mena, edo Joe Shaw barne.

Kanpo estekak
-------------

* Ximian-en orria Novell-en

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q384744

 |

* Wd Datuak: Q384744
**Nazioarteko Batzorde Elektroteknikoa** —ingelesez: ***International Electrotechnical Commission, IEC***, frantsesez: ***Commission électrotechnique internationale***— irabazteko asmorik gabeko gobernuz kanpoko normalizazio erakunde bat da. Elektrizitate, elektronika eta hauekin erlazionatutako teknologien alor guztietan Nazioarteko Estandarrak prestatu eta argitaratzen ditu.

**NBE**ren —***IEC***— estandarrek hainbat teknologia besarkatzen dituzte, tartean energia elektrikoaren sorkuntza, garraio eta banaketa, etxetresna elektriko eta bulegoko ekipamenduak, bateriak, erdieroaleak, zuntz optikoak, nanoteknologia, eguzki-energia, itsas-energia, eta beste asko. Hainbat araudi Estandarizaziorako Nazioarteko Erakundearekin —***ISO***— batera garatzen dira: ISO/IEC arauak.

██ kide titularrak —*full members*██ bazkideak —*associate members*██ kideak —*affiliates*
**NBE**, kide diren estatu bakoitzeko normalizazio erakundeek osatzen dute. 2015ean 83 kide ditu, 60 kide titular —*full members*— eta 23 bazkide —*associate members*—, kide bakoitza bere estatuaren ordezkari delarik. Espainiar kidea NBEn AENOR da.

**NBE** 1906an sortu zen, 1904an Saint Louisen (Missouri) egindako *Nazioarteko Biltzar Elektrikoa*n onartutako erresoluzio baten ondoren. Lehen presidentea Lord Kelvin izan zen. Egoitza Londresen izan zuen, 1948an gaur eguneko egoitzara, Genevan, aldatu zelarik. 1938an erakundeak lehen hiztegi internazionala argitaratu zuen, *International Electrotechnical Vocabulary* —Nazioarteko Hiztegi Elektroteknikoa—, terminologia elektronikoa bateratzeko asmoarekin. Asmo hau denboran zehar mantendu da, Nazioarteko Hiztegi Elektroteknikoa sektoreko enpresentzat erreferente garrantzitsua delarik.

NBEren ekarpenen artean neurri-unitate batzuen garapen eta hedatzea aipatu daiteke, bereziki Gaussa, Hertza eta Weberra; baita lehen unitate sistema estandarraren proposamena, Giorgi sistema, zeina denborarekin Nazioarteko Unitate Sistema bilakatuko zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** IEC members. IEC webgunea. (2015eko uztailaren 24an ikusia).

Ikus, gainera
-------------

* Normalizazio
* Estandarizaziorako Nazioarteko Erakundea
* AENOR

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Nazioarteko Batzorde Elektroteknikoaren webgunea
* **(Ingelesez)** Electropedia, IECren hiztegi online dohainekoa, 20.000 termino elektriko eta elektronikorekin.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193858
* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0001 1956 1631
* BNE: XX100157
* BNF: 11875169k (data)
* GND: 7235-7
* WorldCat
* LCCN: n81008302
* NKC: ko2003181180
* NLA: 35230267
* SUDOC: 026518600

 |

* Wd Datuak: Q193858
**Nazioarteko Boxeo Federazioa** (**IBF**) Nazioarteko Boxeoaren Ospearen Aretoak aitortutako lau boxeo erakunde handienetako bat da, Munduko Boxeo Kontseiluarekin, Munduko Boxeo Elkartearekin eta Munduko Boxeo Erakundearekin batera.

Historia
--------

IBFren aurretik United States Boxing Association (USBA) izan zen, Ipar Amerikako Boxeo Federazioa (NABF), Ipar Amerikako Boxeo Kontseilua (NABC) eta Ipar Amerikako Boxeo Elkartea (NABA) erakundeek bezala txapelketak ere antolatzen zituen eskualdeko erakundea. 1983an, Munduko Boxeo Elkartearen urteroko batzarrean, Puerto Ricon, Bob Lee-k, USBAko presidenteak, Gilberto Mendozaren aurka galdu zuen Elkarteko presidente izateko eskaintza. Leek eta beste batzuek mundu osoko erakunde berri bat antolatzea erabaki zuten biltzarrean. Talde berri horrek USBA-International deitzen zen eta New Jerseyn jarri zuten oinarri berria.

IBFko lehen munduko txapelduna Marvin Camel izan zen, Munduko Boxeo Kontseiluko munduko txapeldun ohia, maila berean titulua irabazi zuena, gurutze pisuan. Bere lehen urtean arazo batzuk izan zituen baina jada 1984an Larry Holmes, Aaron Pryor, Marvin Hagler eta Donald Curry bezalako txapeldunak izendatu zituzten, beste maila batzuetan ere txapeldun izan zirenak. Homes-en kasuan, Kontseiluaren tituluari ere uko egin zion Nazioarteko Federazioaren aitorpena onartzeko.

Harrezkero IBFk munduko txapeldun onenetako hainbat izan ditu, Félix Trinidad welter pisuko txapelduna izan zen 1993tik 2000ra edo Wladimir Klitschko, pisu astunen kategorian munduko txapeldun titulua izan zuena 2008tik 2015era. Erakundearen ospea larriki kaltetu zen 1999an munduko sailkapenean izandako arazoen ostean. Hiawatha Knight munduko boxeo erakunde baten buru izan zen lehen emakumea izan zen. 2001ean, Marian Muhammad jarraitu zion Nazioarteko Federazioko presidente gisa.

Kanpo estekak
-------------

* Nazioarteko Boxeo Federazioaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q742944
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q742944
**Nazioarteko Brigaden Ikerketa eta Dokumentazio Zentroa** edo **CEDOBI** (gaztelaniaz: *Centro de Estudios y Documentación de las Brigadas Internacionales*) Nazioarteko Brigaden gaian espezializatutako dokumentaziogunea da. Zentroaren egoitza nagusia Espainiako Albacete hirian dago.

Historia
--------

Zentro horren kokapena ez da kasuala. Espainiako Gerra Zibilan Albaceten egon baitzen Brigaden egoitza nagusia eta soldaduen formakuntza zentroa. Mundu osotik faxismoari aurre egiteko Espainiara joan ziren 35.000 voluntario asko hortik pasa ziren. Horregatik, gaur egun, Albaceten dago Nazioarteko Brigaden oroimen zentroa; Espainia osoan ezaugarri horiek dituen zentro bakarra da.

Centro de Documentación de las Brigadas Internacionales zelakoan 1989ko irailaren 22an sortu zen, Instituto de Estudios Albacetenses babespean. Helburu nagusia Nazioarteko Brigaden inguruko ahalik eta dokumentazio gehiena biltzea zen eta, halaber, gaiaren inguruko ikerketak indartzea eta zabaltzea. 2003ko urriaren 2an Gaztela-Mantxako Unibertsitateak CEDOBI sortu zuen, bestetik, aurreko zentroaren lana osatzeko. 2012ko amaieran, Centro de Estudios y Documentación de las Brigadas Internacionales izena harturik, biak elkartu ziren. Horrekin instituzio indartsuago osatu nahi zuten, unibertsitatearen eta Instituaren babesa izanik.

Aktibitateak
------------

CEDOBIk mota askotako ekintzak eramaten ditu aurrera:

* Dokumentazioa antolatu eta berreskuratu.
* Doktoreago ikastaroak antolatu.
* Hitzaldiak eta batzarrak antolatu.
* Nazioarteko kolaborazioa eta elkarlana indartu.
* Informazioa zabaldu eta dibulgazio lana aurrera eraman.

Antolaketa
----------

Zentroak bi zuzendari ditu, gaur egun Juan Sisinio Pérez Garzón, unibertsitatearen aldetik, eta Antonio Selva Iniesta, Instituto de Estudios Albacetenses aldetik. Zuzendaritza batzordean sei partaide daude, instituzio bakoitzatik hiru. Halaber, Aholkulari Batzordea dago non mundu osoko historialariak, brigadistak eta unibertsitate desberdinetako ordezkariak biltzen diren; besteak beste, zentroari unibertsitate hauek laguntzen diote: Madrilgo Complutense Unibertsitatea, Londresko Unibertsitatea, Espainiako CSIC, Columbiako Unibertsitatea...

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. 1 2

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)**:Erakundearen webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16140611
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131835216
* NKC: kn20080402026

 |

* Wd Datuak: Q16140611
51°35′18″N 2°59′37″W﻿ / ﻿51.588333333333°N 2.9936111111111°W﻿ / 51.588333333333; -2.9936111111111
Newporteko Ontziaren irudia Riverfront Arts Centre eraikinaren eraikuntza garaian, 2002ko irailaren 8a.
**Newport Ship** (euskaraz *Newporteko Itsasontzia*) 2002ko ekainean Hegoaldeko Galesko Newport hirian kostaldean topatu zen XV. mendeko itsasontzi baten hondakinak dira. Riverfront Arts Centre eraikinaren eraikuntza lanetan ari zirela hiri horren erdigunean barna doan Usk ibaiaren mendebaldeko ertzean topatu zen. Berreskuratze lanen ondorioz kalte batzuk jasan zituen. Erdi Aroko Newporteko Itsasontzia (*Newport Medieval Ship*) izenez ere ezaguna da.

Ikus gainera
------------

* Albaola Itsas Kultur Erakundea

Kanpo estekak
-------------

* Friends of the Newport Ship - Newporteko Itsasontziaren Adiskideak **(Ingelesez)**
* Newport City Council information on the ship

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7019000

 |

* Wd Datuak: Q7019000
**Xabier López Peña**, ***Thierry*** ezizenez ere ezaguna (Galdakao, Bizkaia, 1958ko maiatzaren 30a - Paris, Frantzia, 2013ko martxoaren 30a) etakide nabarmena izan zen.

Bizitza
-------


1970eko hamarkadan ETA (pm) erakundeko ekintzailea izan zen. 1980ko hamarkadaren hasieran ETA (m) erakundearen baitan integratu zen. 1983an atxilotua izan zen Baionan, eta, espetxealdi baten ondoren, Latinoamerikan izan zen. Gero, Frantziara itzuli eta ETAren aparatu logistikoan sartu zen. 2006aren bukaeran, ETAk espainiar gobernuarekin Oslon izandako elkarrizketetan parte hartu zuen, ETAren ordezkari nagusitzat. 2008an Bordelen atxilotu zuten.

### Heriotza, argibiderik gabe

Kartzelan zelarik, kardiopatia diagnostikatu zioten. 2013ko martxoaren 11n, erietxera eraman zuten, mediku azterketa egitera. Sendagileek ikusi zuten bihotz arazo larriak zituela, eta ebakuntza egiteko deliberoa hartu zuten. Familiak, ordea, ez zekien non zegoen. Presoen bidez jakin zuten espetxetik atera zutela, baina ez zekiten non zegoen. Familiak eta abokatuak bilatzeari ekin zioten, erietxeetara eta espetxeetara deika, aurkitu ezinik.

Martxoaren 19an, auzitegian Yolanda Molina abokatuari erran zioten Corbeil-Essonnesko erietxean zegoela. Erietxea erraldoia da, eta zerbitzuz zerbitzu ibili ziren, non zegoen jakin gabe. Azkenean, erran zioten kardiologia zerbitzuan zegoela, baina familiak ezin zuela ikusi, prefetaren esku zegoelako erabakia. Zerbitzuz zerbitzu, gelaz gela Lopez Peñaren bila segitu zuen familiak. Azkenean, bulego batean erran zieten zerbitzu hartan zegoela, baina familiak ez zuela hura ikusteko baimenik. Abokatuak bai, ordea.

Ebakuntza eginik, gaizki zegoen Lopez Peña, baina ez zuten erietxeko zaintzapeko eremuan atxiki, haren barnean den espetxean baizik. Martxoaren 20an, sendagilearekin bildu zen Molina. Bihotzeko ebakuntzak buruko odol jarioa eragin ziola erran zion, baina hala ere birgaitzea eginda oneratzeko moduan zela, egoera egonkorrean zela, eta bizia galtzeko arrisku berezirik ez zuela. Erietxean zegoen bigarren astean, Lopez Peña osasun arrazoiengatik libre uzteko eskatu zion Molinak auzitegiko abokatu orokorrari, baina abokatu orokorrak ez zuen onartu.

Martxoaren 30ean, Lopez Peña ikustera joan zen familia, 13:00etan. Hara heltzean jakinarazi zieten egun horretan bertan hil zela, 01:00etan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  Aitor RENTERIA: «Tratua salatu, eta Lopez Peñaren heriotza ikertzeko eskatu dute», *Berria*, 2013-04-02.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q153246

 |

* Wd Datuak: Q153246
**Nazioarteko Geofisika Urtea**k, 1957ko uztaila eta 1958ko abendua artean iraun zuena, ahalegin paregabe bat izan zen zientziaren historian izan zuen irismenagatik. 66 herrialdetako 30.000 zientzialari eta teknikari elkarlanean aritu ziren Lurrari eta bere inguru kosmikoari buruzko behaketa batzuetan. Nazioarteko Geofisika Urtean aztertutako hamaika esparru zientifikoetatik bost zehazki mota honetako ikerketara dedikatuak zeuden: eguzki aktibitatea, izpi kosmikoak, geomagnetismoa, aurora polarrak eta fisika ionosferikoa.

Soilik 1959an, ia 500 ikerketa suzirik, 12 satelite zientifikok eta 5 espazio zundak behaketa garrantzitsuak egin zituzten zuzenean espazioan, Lurraren beraren eta atmosfera baxuaren perspektiba berri bat ematen zuten aldi berean. Nazioarteko Geofisika Urtean hasitako ikerketaren batzuk, Lurra eta Artizarraren artean 1960ko martxoak 11n orbita heliozentrikoan jarri zen Pioneer 5 espazio zundak egindakoak bezalako esperimentuekin jarraitzeko oinarri bezala balio izan zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q724505
* Commonscat Multimedia: International Geophysical Year

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85067407
* NDL: 00566447
* NARA: 10643466
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q724505
* Commonscat Multimedia: International Geophysical Year
Zenbakizko analisian, **Newton–Raphson metodoa** (**Newtonen metodo** gisa ere ezagutzen dena), Isaac Newtoni eta Joseph Raphsoni zor zaie. Metodo honek funtzioen erro gero eta hobeak lortzen ditu, hau da, funtzioa edo funtzio sistema zero egiten duen balioa bilatzen du. Algoritmoa erroaren hurbilketa batekin hasten da eta urrats bakoitzean erroaren hurbilketa hobea lortzen du.

Aldagai bakarreko funtzio errealen kasuan honakoa da metodoa:
Izan bedi *ƒ* funtzioa *x* errealentzat definitua, eta izan bedi *ƒ* ' bere deribatua. Erroaren hasierako hurbilketa bat behar dugu, *x*0. Erroaren hurbilketa horretan oinarrituz hurbilketa hobea izango den *x*1 lortzen da honela:

{\displaystyle x\_{1}=x\_{0}-{\frac {f(x\_{0})}{f'(x\_{0})}}\,.}
Geometrikoki, (*x*1, 0) puntua *x* ardatzarekin marra batek duen ebaketa puntua da, marra hori *f* funtzioaren tangentea da (*x*0, *f* (*x*0)) puntuan.

Funtzioa *ƒ* urdinez ageri da eta bere tangentea gorriz. Ikus daitekeenez *f* funtzioaren *x* erroarentzat *x**n*+1 hurbilketa hobea da *x**n* baino.
Prozesua errepikatu egin behar da hurbilketaren zehaztasuna nahi adinakoa izan arte:

{\displaystyle x\_{n+1}=x\_{n}-{\frac {f(x\_{n})}{f'(x\_{n})}}\,}
Urrats bakoitzean ematen den hurbilketa funtzio baten Taylorren seriean oinarritzen da, Alegia, puntu baten inguruan funtzio batek dituen balioak kalkulatzeko Taylorren serieko lehenengo bi osagaiak hartzen ditu:

{\displaystyle f(x\_{0}+h)=f(x\_{0})+hf'(x\_{0})+...\,.}
x0+h funtzioaren erroa izango bada f(x0+h) balioak 0 izan behar du, hau da,

{\displaystyle 0=f(x\_{0})+hf'(x\_{0})+...\,.}
Ondorioz,

{\displaystyle h=-{\frac {f(x\_{0})}{f'(x\_{0})}}}
alegia, funtzioa zero egiten duen balioa hau da:

{\displaystyle x\_{0}+h=x\_{1}=x\_{0}-{\frac {f(x\_{0})}{f'(x\_{0})}}\,.}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12264823

 |

* Wd Datuak: Q12264823
**Ninbostratuak** (*ninbostratus*) geruza asko dituzten hodei gris eta ilunak izaten dira, forma berezirik gabeak. Prezipitazio ugari eta iraunkorrak eragiten ditu, baina inoiz ez tximista edo trumoirik. Latitude epeletan azpialdea 300 eta 2.000 metro artean izaten da eta 3.000 metro inguruko lodiera izaten du.

Sorrera
-------

Fronte beroarekin edo okluituarekin lotzen dira. Aire masa beroa poliki poliki igotzen hasten da aire masa hotzaren gainean. Airea igo ahala hezetasuna kondentsatu egiten da eta geruza finak sortzen ditu, hostopilaren antzera. Lodiera handia hartzen duenean eguzki izpiek nekez zeharkatu dezakete eta grisak izaten dira.

Prezipitazioak
--------------

Azalera handian zabaltzen den hodeia izaten da, forma definiturik gabea, eta prezipitazio ugari eta iraunkorrak ekartzen ditu, ez ordea oso bortitzak. Zirimiria, euri langarra... Hainbat egun iraun ditzake.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Météo-France. Comprendre la météo: Nimbostratus[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** The cloud appreciation society: Nimbostratus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q202278
* Commonscat Multimedia: Nimbostratus clouds

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q202278
* Commonscat Multimedia: Nimbostratus clouds


| * i
* e
* a
Hodei motak |
| --- |
| Goi hodeiak | Zirruak (Ci) • Zirrostratuak (Cs) • Zirrokumuluak (Cc) |
| Erdi-mailako hodeiak | Altostratuak (As) • Altokumuluak (Ac) • Ninbostratuak (Nb) |
| Behe hodeiak | Estratuak (St) • Kumuluak (Cu) • Estratokumulu (Sc) • Kumuluninboak (Cb) |
***Ni zu baino lehen***, jatorriz, ingelesez, *Me Before You*, 2012an Jojo Moyesek idatzi zuen eleberrian oinarritutako film drama-erromantiko britainiarra da. Filma honen zuzendaria Thea Sharro dugu, eta gidoilaria Jojo Moyes, jatorrizko eleberriaren idazlea bera. Emilia Clarke eta Sam Claflin dira filma honetako protagonistak, baina aipatzekoak dira beste pertsonaia hauek ere: Jenna Coleman, Charles Baile, Matthew Lewis, Ben Lloyd-Hughes eta Janet McTeer. Warner Brosen eskutik estreinatu zen 2016ko uztailaren 1ean.

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.*

Sinopsia
--------

Louisa Clarck bere herritik inoiz atera ez den hogei urteko gazte alai, gogotsu eta maitagarri bat da. Sei urtez kafetegi batean lan egin ostean, Louisa bertatik kaleratzen dute, eta beraz beste lan baten bila hasten da bere familia mantendu ahal izateko. Azkenik, bere herriko Traynor andre eta gizon aberatsek kontratatzen dute, haien seme elbarritua, Will Traynor, zain dezan. Will, negoziozko gizona eta kirolzalea izan ohi zen, istripu baten ondorioz tetraplegiko gelditu zen arte. Geroztik tristura hutsean murgildurik bizi da Will gaztea, eta gero eta gogo gutxiago ditu bizirik irauteko, baina Louisak bere baikortasun eta goxotasunez, Willen begiak irekitzen saiatuko da.

Aktoreak
--------

* Emilia Clarke:Louisa Clark
* Sam Claflin: Will Traynor
* Jenna Coleman
* Katrina Clark
* Charles Dance : Steven Traynor
* Matthew Lewis : Patrick
* Ben Lloyd-Hughes
* Janet McTeer: Camilla Traynor
* Vanessa Kirby :Alicia
* Brendan Coyle
* Steve Peacocke : Nathan
* Samantha Spiro

Produkzioa
----------

2014ko apirilaren 2an konfirmatu zuten Thea Sharrokek filma zuzenduko zuela, eta urte bereko Irailean kastina zabaldu zuten aktore aktoresak hautatzen hasteko. Pelikula 2015eko apirilean hasi zen grabatzen, eta 2015eko ekainaren 26an eman zen bukatutzat. Filma honen aurrekontua 20.000.000$ekoa da eta etekina 205.585.778$ekoa izan zen.

Kritikak
--------

*Ni zu baino lehen* filmak kritika mistoak jaso zituen kritikoen eskutik, eta hobeak publikoaren eskutik. Adibidez Rotten Tomatoes izeneko webgunean, kritikoek % 57ko onarpena eman diote, eta ikusleek ostera %72koa. IMDek, ostera, 7,5eko puntaketa ematen dio drama erromantiko honi, 1000 erabiltzaileen laburpenetan oinarrituz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20735644
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6148207810500342589

 |

* Wd Datuak: Q20735644
1575an Espainiar Gorteko begirale batek Larraun haranean ikerketak egin zituen. Horietan zehar 44 pertsona sorgin zirelako zantzua hartu zuen, haietako asko haurrak zirela.

Egindako lehenbiziko ikerketetako bat Uli mendilerroko leizea ikuskatzea izan zen. Han, betiere ikertzailearen ustez, sorgin bilerak edo akelarreak egiten omen ziren. Edonola ere, ikerketa eta inkestaren emaitza hutsala izan zen, edo behintzat hala uste izan zuen aipatutako ikertzaileak. Halere, salatuen deklarazioen testigantzak idatziz jaso zituen.

1596an, haran horretako 14 pertsona preso hartu eta Logroñora eraman zituzten, eta han presoek damua adierazi zuten. 1610 edota 1611an Lezaeta herriko 32 pertsonari deklaratzera hots egin zieten, eta haietatik 15ek herri hartan akelarrea egiten zela onartu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Larraun. Sorginkeria. Auñamendi Eusko Entziklopedia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267533

 |

* Wd Datuak: Q12267533
Genji monogatariko eskena. XII. mendea
Genji monogatariko eskena, Tosa Mitsuoki margolariak egina XVII. mendean
Panela margolanarekin Uji zubian, Yamato-e estiloaren adibide berantiarra. XVII. mendea.
**Yamato-e** (japonieraz 大和絵, Yamato-e?) Tang dinastia txinatarreko margolanetan inspiratutako eta Heian garaiaren amaieran garatutako japoniar margolaritzaren estilo klasiko bat da. Estilo sekulartzat hartzen da, gehienbat, Japoniako literatura tradizionaletik hartutako gaietan oinarritua eta kolore biziengatik bereizten dena.

XV. mendeko Muromachi garaitik, Yamato-e izena, japoniar margolanak, Kara-e estilo txinatarrean eginiko egungo margolanetatik ezberdintzeko erabili izan da, azken hauek, Song eta Yuan dinastietako zen generoko margolanek inspiratuak izan zirelarik. Yamato-e estiloko margolanak, ohi, istoriak kontatzen dituzten, eta naturaren edertasuna, toki ospetsuen edo meisho-e (名所絵, 'meisho-e'?) eta lau urtaroen edo shiki-e (四季絵, 'shiki-e'?) irudikapenen bidez erakusten duten testuak dituzte. Irudiak ez dira sinbolikoak, eta naturaren edertasuna adieraztea dute xede.

Margolanak, orohar, kakemonoak (掛け物, 'kakemono'?) bezala hormetan zintzilikatuak izan daitezkeen pergamino biribilkietan eginak dira. Gainera, emaki edo ezkerretik eskuinera irakur daitezkeen pergamino biribilkietan eta bionbo eta paneletan ere eginak dira. Bere izena, Yamato garaitik datorren arren, bere margolanak, ez dira garai zehatz batetakoak, eta, aldiz, margolaritza estilo zehatz bat deskribatzen dute. Muromachi garaian, artista gehienek, euren lanak, sumi-e estiloan egiten zituzten arren, hau ez zen izan lehen margolanen ezaugarria.

Yamato-e estiloak, Rinpa eskolan eta ukiyo-e eta Nihonga estiloengan eragina izan zuen.

Artista azpimarragarriak
------------------------

* Kose Kanaoka
* Tosa Mitsuoki
* Tosa Mitsunobu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q597365
* Commonscat Multimedia: Yamato-e

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85148967
* NDL: 00574229
* AAT: 300018589
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q597365
* Commonscat Multimedia: Yamato-e
**Washington konderria** (ingelesez: *Washington County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua West Bend da. 2010eko zentsuaren arabera 131.887 biztanle zituen, Washington kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Washington konderriak 1.128,52 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,01 ura dira. Beste 1.115,52 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 116,87 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 131.887 pertsonetatik 127.733 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.385 dira. 1.115 beltzak edo afroamerikarrak. 345 amerikar natiboak ziren eta 22 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.401 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 51 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.220 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501559
* Commonscat Multimedia: Washington County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140720050
* ISNI: 0000 0004 0396 2483
* LCCN: n80112988
* **Lekuak**
* OSM: 270624
* TGN: 1002998

 |

* Wd Datuak: Q501559
* Commonscat Multimedia: Washington County, Wisconsin
**Sranan Tongo** (baita **Sranantongo** "Surinameko mintzaera") Ingelesean oinarria duen kreolera bat da. Gaur egun 550,000 pertsona inguruk hitz egiten dute Surinamen. Surinameko hizkuntza ofizial bakarra Nederlandera bada ere, Surinamdar askok Sranan Tongoa ere hitz egiten dute.

Kreole hizkuntza hau jatorri ezberdinetako esklaboek euren artean komunikatzeko zuten beharragatik sortu zen 1651 urte inguruan. 1667an, Holandarrek Surinam kolonia hartu zutenean, Sranantongoaren erabilera *lingua franca* gisa hedatu zen.

Egun Sranan tongoa Surinamen eta Surinamdar jatorriko etorkinak bizi diren Herbehereetako hiri-gune handietan hitz egiten da, batez ere elkarrizketa informaletan, askotan Nederlanderarekin askatasun osoz nahastuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Sranan Tongo» *Ethnologue* (Noiz kontsultatua: 2021-05-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33989
* Commonscat Multimedia: Sranan Tongo

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85127122
* AAT: 300389316
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q33989
* Commonscat Multimedia: Sranan Tongo
Zergatik gurutzatu zuen txitak errepidea?.
Txistearen lehen aipamen idatzia 1847koa da.
***Zergatik gurutzatu zuen txitak errepidea?*** kultura britainiarraren txiste zahar eta klasikoaren galdera da. Galderak erantzun desberdinak izan ditzake baina ohikoena erantzun logikoena izaten da, esaterako, "beste aldera joateko". Zentzu horretan antitxistea zeren eta normalean erantzun original bat izaten da eta logika horretan datza bere umorea, hain zuzen. Denborarekin txistea jende guztiak ezagutu beharko zuenaren adierazpena da.

Historia
--------

Txistea lehen aldiz aldizkari batean agertu zen *The Knickerbocker*, 1847an. Orduan, igarkizun gisa planteatu zen.  Orduan epigrafe honekin agertu zen: "Askotan ateraldien itxuraz igarkizunak azaltzen dira baina benetan ez dira. Adibidez: "Zergatik gurutzatu zuen txitak errepidea?" ez dakizu? amore ematen duzu? Ba beste aldera joan nahi zuelako!"

Beste hizkuntza batera eramana txisteak bere grazia guztia galdu egiten du.

Barianteak
----------

Denborarekin txistearen moldaketa ugari sortu dira. Batzutan, txitaren ordez, ahata edo indioilo izan daiteke; kasu horietan txitak egun libre zuela esaten da. Dinosauroarekin ere badago beste bertsio bat, zeren eta garai haietan txitoak ez ziren.

Eszenatokia ere alda daiteke. Esaterako, "Zergatik gurutzatu zuen txitak parkea?"; erantzuna, "kolunpiatzeko". Edo animalia eta eszenatokia: "Zergatik gurutzatu zuen baleak ozeanoa?"; "beste itsasertzera joateko".

Batzutan bigarren zentzu batekin narratzen da. Adibidez, txitak errepidea gurutzatu zuen "beste auzora joateko", hau da, bere buruaz beste egiteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *The Knickerbocker, or The New York Monthly*, March 1847, 283 or.

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)**:Erantzun desberdinak.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Zergatik gurutzatu zuen txitak errepidea?*** Aldatu lotura Wikidatan |
**New Madrid konderria** (ingelesez: *New Madrid County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua New Madrid da. 2010eko zentsuaren arabera 18.956 biztanle zituen, 1.804,12 kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

New Madrid konderriak 1.804,12 kilometro koadro ditu. Horietatik 56,29 ura dira. Beste 1.747,83 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,51 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.956 pertsonetatik 15.594 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 214 dira. 2.983 beltzak edo afroamerikarrak. 40 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 75 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 249 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489779
* Commonscat Multimedia: New Madrid County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144269639
* LCCN: n82094764
* NARA: 10039394
* **Lekuak**
* OSM: 1180518
* TGN: 2001222

 |

* Wd Datuak: Q489779
* Commonscat Multimedia: New Madrid County, Missouri
**Nelson konderria** (ingelesez: *Nelson County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lakota da. 2010eko zentsuaren arabera 3.126 biztanle zituen, Nelson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Nelson konderriak 2.612,82 kilometro koadro ditu. Horietatik 70,04 ura dira. Beste 2.542,78 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,2 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.126 pertsonetatik 3.051 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 33 dira. 8 beltzak edo afroamerikarrak. 28 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 36 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48902
* Commonscat Multimedia: Nelson County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127865868
* LCCN: n82104486
* **Lekuak**
* OSM: 1740296
* TGN: 2001588

 |

* Wd Datuak: Q48902
* Commonscat Multimedia: Nelson County, North Dakota