Kitty O'Neil zinema espezialista, "*Wonder Woman/Mujer Maravilla*" filmerako teilatuko jauzia grabatzen, 1979
**Kitty O'Neil** (Corpus Christi, Texas, AEB, 1946ko martxoaren 24a - Eureka, Hego Dakota, AEB, 2018ko azaroaren 2a) AEBko zinemako espezialista eta lasterketa-pilotua izan zen, "**munduko emakumerik azkarrena**" izenez ezaguna. Lehen haurtzaroko gaixotasun batek gor utzi zuen, eta helduaroko gaixotasun gehiagok tranpolin jauzilari gisa egindako ibilbidea laburtu zuten, baina O'Neil-en karrera ordezko eta lasterkari gisa, telebistarako film batean akziozko figura gisa irudikatu zen. Emakumezkoen abiadura-errekorrak bere horretan dirau oraindik.

Lehen urteak
------------

Kitty Linn O'Neil Corpus Christin (Texas) jaio zen 1946ko martxoaren 24an. John O'Neil, aita, Estatu Batuetako Armadako Aire Armadako ofiziala zen, eta petrolio-putzuen zulatzaile independentea izan zen. O'Neilen haurtzaroan hil zen hegazkin-istripu batean. Haren ama, Patsy Compton O'Neil, txeroki etniakoa zen. Bost hilabete zituela, O'Neil-ek aldi berean haurren zenbait gaixotasun hartu zituen, eta entzumena galdu zuen. Haren gorreria bi urte zituela nabaritu zen, eta amak ezpainak irakurtzen eta soinuak ahoskatzen irakatsi zion. Hizketa-terapeuta eta entzumen-urritasuna duten ikasleentzako eskola baten sortzaileetako bat izan zen Wichita Falls herrian.

Nerabe zela, 10 metroko plataformatik eta 3 metroko tranpolinetik jauzi egiten hasi zen Kitty, eta Amateur Athletic Union txapelketa irabazi zuen. 1962tik aurrera Sammy Leerekin entrenatu zuen. 1964ko Tokioko Olinpiar Jokoetarako probak egin baino lehen, eskumuturra hautsi eta meningitisa hartu zuen, oinez ibiltzeko gaitasuna arriskuan jarriz eta jauzi olinpikoko taldean plaza bat lortzeko aukerekin amaituz.

Meningitisetik sendatu ondoren, tranpolin-jauziarekiko interesa galdu zuen, eta uretako eskia, urpekaritza, paraxutismoa eta delta hegala egiten hasi zen, esanez tranpolin-jauzia "ez zela nahikoa beldurgarria berarentzat". Azken hogei urteetan, minbiziaren aurkako bi tratamendu egin zizkioten.

Lasterketak
-----------

1970. urtearen inguruan, O'Neil uretako eta lurreko lasterketetan lehiatzen hasi zen, Baja 500 eta Mint 400 lehiaketetan parte hartuz. Hal Needham eta Ron Hambleton espezialistak ezagutu zituen motorrak gidatzen ari zela, eta Hambletonekin bizi izan zen, lasterketei uko eginez denboraldi batez. 1970eko hamarkadaren erdialdean hasi zen espezialista gisa lanean, Needham, Hambleton eta Dar Robinsonekin entrenatuz. 1976an, Stunts Unlimited akrobazia-agentziarekin jardun zuen lehen emakumea izan zen. Aktore gisa, The *Bionic Woman*, *Aireportua 77*, *The* *Blues Brothers*, *Smokey and the Bandit II* eta telebistako eta filmetako beste ekoizpen batzuetan agertu zen. 1979an, *Mujer Maravilla* atal baten filmazioan, emakumezkoen erorketa-errekorra ezarri zuen 127 feet (38.7 m) oinekin (38,7 m) Valle Hiltonen, Sherman Oaksen, eta, aurrerago, errekorra hautsi zuen, helikoptero batetik 180 feet (54.9 m) erorketa batekin (54,9 m). Bere tamaina txikiari (5,16 oin (1,6 metro)) eta 97 libra (44,0 kg) pisuari (inpaktu-indarrak jasateko gaitasuna) egotzi zien. 1977an, O'Neil-ek orduko 275 miles per hour (442.6 km/h) miliako abiadura-errekorra ezarri zuen uretan (442,6 km/h), eta ur-eskiko errekorra lortu zuen, orduko 104,85 (168,7 km/h) mugituz 1970ean. 1978an, Mattelek fabrikatu zuen Kitty O'Neilen panpin bat eta pilotu gisa irudikatu zuten.

Lurreko abiadura-erregistroak
-----------------------------

1976an, Oregongo hego-ekialdean, Alvord basamortuan, O 'Neilek emakumezkoen abiadura-errekorra ezarri zuen. Hidrogeno peroxidoak bultzatutako erreakzio triziklo bat gidatu zuen, Bill Fredrickek egina, "Motivator SMI" izenekoa. Orduko 512,71 miliako batez besteko abiadura lortu zuen (825,1 km/h), orduko 621 miliako gehienezko abiadurarekin (999,4 km/h). O'Neil emakumezkoen abiadura-errekorra gainditzeko bakarrik kontratatu zuten, eta Hal Needhamek errekor absolutoa ezar zezan utzi behar izan zuen. Needhamen babesleek, Hal Needhamen akzio-irudi bat prestatzen ari ziren jostailu-konpainiek, ordena judizial bat lortu zuten O'Neilek egin zezakeen errekor absolutua hausteko beste saialdi batzuk eragozteko.

Kontratuaren arabera, orduko 400 milia (643,7 km/h) gainditu behar ez zirela uste zen. Hala ere, Needhamek ez zuen errekorra hautsi, ezta "Motivator SMI" delakoa gidatu ere, eta O 'Neilek eta Hambletonek O' Neili beste saiakera bat egiteko legezko baliabide berri batek ere ez zuen eraginik izan. Babesleek publizitate negatiboa jaso zuten O'Neili berriro "Motivator SMI" erabiltzea galarazteagatik, eta Needhamen inspiratutako akziozko panpinak ez ziren komertzializatu.

Dirudienez, O'Neil-en lasterketetan eskura zegoen bultzadaren %60 erabili zen. O'Neil-en kalkuluen arabera, orduko 700 miles per hour (1,126.5 km/h) (1126,5 km/h) gainditu ahal izango zituen potentzia osoan.

1977an, Mojave basamortuan, O 'Neilek hidrogeno peroxidoarekin bultzatutako dragster bat gidatu zuen, Ky Michaelsonek eraikia, orduko 279,5 miliako batez besteko abiadurarekin (449,8 km/h). National Hot Rod Association-en arauen arabera lasterketa errepikatu ez zenez, ez da azelerazio-lasterketen erregistro ofizialtzat hartzen.

1979an, O'Neilen esperientziak Stockard Channing protagonista duen "Silent Victory: The Kitty O'Neil Story" film biografiko baterako oinarri izan ziren. O'Neil-ek esan zuen filmaren erdia, gutxi gorabehera, haren historiaren deskribapen zehatza zela.

Hurrengo urteak eta heriotza
----------------------------

O'Neil urrundu egin zen akrobazia- eta abiadura-lanetik 1982an, lanean ari zirela lankideak hil ondoren. Lehenbizi Minneapolisera joan zen Michaelsonekin, eta, azkenik, Eurekara (Hego Dakota) joan zen Raymond Waldekin. Erretiratu zenean, O'Neil-ek 22 errekor ezarrita zituen lurrean eta uretan. 2018ko azaroaren 2an hil zen pneumoniak jota Eurekan (Hego Dakota), 72 urte zituela. Kitty O 'Neil biriketako gaixotasun buxatzaile kronikoak (BGBK) jota hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Muere Kitty O’Neil, la doble de Wonder Woman en la serie de los años setenta
2. ↑   Jares, Sue Ellen.  (4 de enero de 1977). *The Renaissance Woman of Danger—That's Tiny Kitty O'Neil.*  People.
3. 1 2   Cobb, Marnee.  (18 de mayo de 1977). *The Day Kitty O'Neil Couldn't Break the Record.*  Lakeland Register.
4. 1 2 3 4   Smith, Harrison.  (4 de noviembre de 2018). *Kitty O’Neil, deaf daredevil who became ‘world’s fastest woman,’ dies at 72.*  Washington Post.
5. 1 2   Barnes, Mike.  (5 de noviembre de 2018). *Kitty O'Neil, Famed Hollywood Stuntwoman and Daredevil, Dies at 72.*  Hollywood Reporter.
6. 1 2 3   Sandomir, Richard.  (6 de noviembre de 2018). *Kitty O’Neil, Stuntwoman and Speed Racer, Is Dead at 72.*  New York Times.
7. 1 2 3 4   «1976: Deaf stuntwoman Kitty O’Neil sets women’s land-speed record» *History* 13 de noviembre de 2009.
8. ↑   .
9. 1 2   Phinzey, Coles.  (20 de enero de 1977). «A Rocket Ride to Glory and Gloom» *Vault* (Sports Illustrated).
10. ↑   «Fastest land speed record (female)» *Guinness World Records*.

Bibliografia
------------

* Moore, Matthew S.; Panara, Robert F. (1998). Great deaf Americans (2. ed. 2. print. edición). Rochester, N.Y.: Deaf Life Press. ISBN 0963401661.
* Ireland, Karin (1980). Kitty O'Neil, daredevil woman (Library edición). New York, N.Y.: Harvey House. ISBN 0817800042.
* Libby, Bill; O'Neil, Kitty (1981). Kitty, a story of triumph in a soundless world (1st edición). New York: Morrow. ISBN 0688003559. ,

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6418591
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1293724
* GND: 1170882277
* LCCN: n79101555

 |

* Wd Datuak: Q6418591