recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Menteitheko aintzira** (ingelesez: *Lake of Menteith*, Eskoziako gaeleraz: *Loch Innis Mo Cholmaig*) Eskozia erdialdean dagoen aintzira da, Stirling eskualdean.

Etimologia
----------

XIX menderarte *Loch of Menteith* izena nagusitu zen arren *Lake* izena duen Eskoziako aintzira bakarra izan da oraintsu arte. Izena XVI mendean herbeheretar kartografoek *Laich o Menteith* izena ezartzeagatik etor daitekeela uste da, baina *laich* hitzak ez du lakua esan nahi, sakonunea baizik.

Geografia
---------

Forth eta Teith ibaiek Stirlingetik gora eraturiko eremu alubialaren gainean kokaturik dago aintzira. Hainbat uharte ditu barnean, aipagarriena Inchmahome da, bertan baitago Inchmahome prioratoa, 1547an Maria I.a Eskoziakoaren babesleku izan zena.

Grand Match
-----------

Aintzirak ez du sakonera handirik eta neguan noizbehinka izoztu egiten da. Izotzak 18 cm-ko lodiera hartzen duenean curling partida ezagun bat jokatzen da bertan, Grand Match izena duena. 1979an jokatu zen azken aldiz, ordutik ez baita ura izoztu.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Inchmahome prioratoa

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* Inch Talla uhartea.Inch Talla uhartea.
* Inchmahome prioratoa .Inchmahome prioratoa .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1801121
* Commonscat Multimedia: Lake of Menteith

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315530198
* LCCN: sh85083722

 |

* Wd Datuak: Q1801121
* Commonscat Multimedia: Lake of Menteith
Joseph Raymond McCarthy.
Maccarthismoaren garaiko panfleto antikomunista
**McCarhysmoa** (*maccarthysmoa*, *maccarthismoa* edo *macartismoa*) Estatu Batuetako historiako atal bat da 1950 eta 1956 artean garatua. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, 1950-1954 urteetan Estatu Batuetan, Joseph Raymond McCarthy senatariak ideia komunistak edo gobernuaren aurkakoak zituzten amerikar guztien kontra antolatu zuen kanpainari ematen zaion izena. Maccarthismoak Estatu Batuetako kulturako eta politikako hainbat pertsona espetxeratu, erbesteratu eta hiltzera ere kondenatu zituen, susmo hutsez edo oinarririk gabeko salaketa soilez: Rosenberg senar-emazteen kasua izan zen nabarmenenetakoa.

Egoera
------

Gerra Hotzaren egoera bereziki larria zen. Sobietar Batasuna bonba atomikoarekin experimentatzen hasi zen 1949an, Mao Zedong boterera heldu zen urte horretan bertan eta Koreako gerra 1950eko maiatzean hasi zen.

Mehatxu atmosfera honetan, iritzi publiko estatubatuarrak politika indartsu eta oldarkor bat eskatzen zuen bloke sobietarraren aurka. 1950eko otsailean, Joseph McCarthy, Wisconsineko senatariak, parte hartu zuen Estatu departamenduan konspirazio komunista bat zegoela salatuz.

Horrela «sorginen ehiza» bat hasi zen, «gorriak» purgatzea helburu zuena. Antikomunista sutsuek lagunduta, botere handia irabazi zuen. Bere lan inkisitoriala, hasiera batean administrazioan agente komunisten infiltrazioa eragoztea helburu zuena, segituan ikerketa zentruetara eta Hollywoodera zabaldu zen eta bertan Hollywoodeko zerrenda beltza antolatu zuen. Langileek leialtasun froga bati aurre egin behar izan zioten, askori bere karrera kosta zitzaiona.

Pixkanaka, ahots batzuk *maccarthysmo*aren eta bere gehiegikerien aurka altxatzen hasi ziren. Baina McCarthyren erreinuarekin amaitu zuena Pentagonoa erasotzeko bere erabakia izan zen.

Jendea salatzera ohituta, oraingoan McCarthy berari egokitu zitzaion komisio baten aurrean azalpenak ematea, bere aliatu politikoen aldeko tratamendua lortzeko egin zituen presioegatik. Berehala, bere ospe eta influentzia guztia galdu zuen. Azkenean senatuak zentsura botu bat eman zion 1954. McCarthy alkoholean murgildu zen eta 1957an hil zen.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus gainera
------------

* Beldur Gorria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207066
* Commonscat Multimedia: McCarthyism

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11970903t (data)
* NKC: ph122718
* NARA: 10639266
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207066
* Commonscat Multimedia: McCarthyism
**McCone konderria** (ingelesez: *McCone County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Circle da. 2010eko zentsuaren arabera 1.734 biztanle zituen, McCone kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

McCone konderriak 6.948,48 kilometro koadro ditu. Horietatik 102,7 ura dira. Beste 6.845,78 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,25 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.734 pertsonetatik 1.702 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 13 dira. 3 beltzak edo afroamerikarrak. 7 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 20 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497652
* Commonscat Multimedia: McCone County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145429510
* LCCN: n81117612
* **Lekuak**
* OSM: 1740636
* TGN: 2001287

 |

* Wd Datuak: Q497652
* Commonscat Multimedia: McCone County, Montana
**Merzak Allouache** (Aljer, Aljeria, 1944 -) aljeriar zinema-zuzendaria da.

Biografia
---------

Aljerren eta Parisen ikasi zuen, eta denboraldi batean Frantziako ORTF telebista-erakundeko hainbat administrazio-kargutan lan egin zuen, bere herrialdera itzuli baino lehen.

Molde instituzionaleko dokumental batzuk (besteak beste, *Al-buhali*, 1967; *Les plages*, 1968; eta *Nous et la révolution agraire*, 1973, film laburrak) egin ostean, zinema profesionalean hasita, berehala zuzendu zuen bere lehen filma, *Omar Gatlato* (1976), Aljeriako zinema berriaren eta, oro har, zinema arabiarrean ernatzen ari ziren joera berritzaileen mugarria, umore garratza ezaugarritzat duen filma.

Hurrengoak, *Mughamarat batal*, Godarden eragin nabarmena du. Hurrengo filmean (1929, *Rayulun wa nafafiz*) liburuzain apal batek jasaten duen erotasunari buruzko deskribapen bikaina egiten du. Magrebeko bikote gazte batek Frantzian dituen errealitate eta itxaropenei buruzko *Un amour à Paris* filmak hasierako Allouache ironikoa itzultzen digu berriro, baina oso emaitza eskasarekin. *Bab El-Oued City* eta *Kaixo, lehengusu!* filmek, aldiz, 1990eko hamarkadako Aljeriari buruzko diptiko bikaina osatzen dute.

1996. urtean *Salut cousin!* filma Oscar Sarietan aurkeztua izan zen ingelesez besteko film onena sailean. Fikziozko *Alger-Beyrouth, pour mémoire*  film luzean (1998) nabarmenki aurreikusteko moduan aztertzen du, berriki izandako hainbat eta hainbat iskanbilaren ondoren, mundu arabiarrean dagoen ezinegona.

Filmografia hautatua
--------------------

* *Omar Gatlato* (1976)
* *Mughamarat batal* (1979)
* *Homme qui regardait les fenêtres, L'* (1986)
* *Un amour à Paris* (1987)
* *Après-Octobre, L'* (1989)
* *Bab El-Oued City* (1994)
* *Lumière et compagnie* (1995)
* *Dans la décapotable* (1996)
* *Salut cousin!* (1996)
* *Alger-Beyrouth: Pour mémoire* (1998)
* *À bicyclette* (2001)
* *Autre monde, L'* (2001)
* *Chouchou* (2003)
* *Bab el web* (2005)
* *Tamanrasset* (2008)
* *Harragas* (2009)
* *Tata Bakhta* (2010)
* *La baie d'Alger* (2011)

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1624921
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 73951322
* ISNI: 0000 0001 2139 5433
* BNF: 12465604m (data)
* GND: 12306743X
* LCCN: n91001749
* SNAC: w65r9h5t
* SUDOC: 033839212
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00276/eu\_a\_2766/a2766

 |

* Wd Datuak: Q1624921
**Thomas konderria** (ingelesez: *Thomas County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Thomasville da. 2010eko zentsuaren arabera 44.720 biztanle zituen, Thomas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Thomas konderriak 1.430,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,74 ura dira. Beste 1.410,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 44.720 pertsonetatik 27.356 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.275 dira. 16.416 beltzak edo afroamerikarrak. 166 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 306 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 49 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 420 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498327
* Commonscat Multimedia: Thomas County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150088160
* GND: 4671550-2
* LCCN: n79129114
* NARA: 10045757
* **Lekuak**
* OSM: 1027984
* TGN: 7014371

 |

* Wd Datuak: Q498327
* Commonscat Multimedia: Thomas County, Georgia
**Santa Maria del Fiore basilika** Florentziako goi elizbarruti katoliko erromatarreko katedrala da (italieraz *duomo*, latinezko *Domus dei* izenetik datorrena, Jainkoaren Etxea), bere kupulagatik nabarmentzen dena. Arte gotikoaren eta Pizkunde italiarraren hasierako maisu lanetako bat da. Toskanako hiriburuaren botere eta aberastasunaren ikur XIII. eta XIV. mendean, florentziar katedrala kristautasunaren eraikinik handienetako bat da. Bere izenak ("Santa Maria Loreetakoa" bezala itzultzen dena) liliari erreferentzia egiten dio, Florentziako ikurra dena, edo agian hiriaren antzinako izena den *Fiorenza*ri. Baina, beste alde batetik, XV. mendeko dokumentu batek "lorea"k Jesusi erreferentzia egiten diola dio.

Bereziki Brunelleschik eginiko kupula, 100 metroko barne altuera, 114,5 metroko kanpo altuera, 41 metroko barne diametroa eta 45,5 metroko kanpo diametroa dituena, Giottoren kanpandorre independentea, 82 metroko altuera duena eta San Joan bataiategia, Florentzian Gurutze Santuaren Basilika eta Santa Maria Novellaren ondoren eraikia Lorenzo Ghibertik eginiko brontzezko ate ospetsuekin. Multzoa, elizak, kanpandorreak eta San Joan bataiategiak osatua, hiriaren erdian, Florentziako bitxi artistiko eta arkitektonikorik bikainenetako bat da.

Historia
--------

Santa Reparata izeneko antzinako elizak bete zuen toki berean eraiki zen, bere eraikuntza Pisa eta Sienako katedral berrien handitasunaren ondorioz bultzatua izan zelarik. XIII. mendearen amaieran Santa Reparataren antzinako eliza, jada 900 urte zituena, behera bota zen, dokumentuek aipatzen duten bezala. Are gehiago, txikiegia zen biztanleriaren hazkuntza azkarreko garai batean. Florentzia oparoak bere arerio toskanarrak ziren Pisa eta Sienaren handitasuna eta bikaintasuna gainditu nahi zituen eliza bikain batekin, askoz handiagoa tamainaz eta kanpoaldetik askoz modu aberatsagoan apaindua. Katedral hau, amaitu zenean, Europako handiena bihurtu zen, 30.000 pertsonarentzako tokia zuena. Gaur egun lau katedralek baino ez dute gainditzen tamainari dagokionez: Vatikanoko San Petri basilika, Londresko San Paulo katedrala, Sevillako katedrala eta Milango katedralak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191739
* Commonscat Multimedia: Santa Maria del Fiore (Florence)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125475260
* ISNI: 0000 0001 2226 2587
* GND: 4097998-2
* LCCN: n79027132
* NKC: ko2017960660
* CiNii: DA09690972
* BIBSYS: 90059289
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q191739
* Commonscat Multimedia: Santa Maria del Fiore (Florence)
**Melinda Culea** (Western Springs (Illinois), AEB, 1955eko maiatzaren 5a - ) aktore estatubatuarra da, 1980. hamarkadako The A-Team telesailean Amy-ren rola betetzeagatik ezaguna.

Biografia
---------

Modelo lanetan hasi zen eta 1981ean egin zuen debuta aktore gisa telebistarako *Dear Teacher* telesailaren atal pilotoan. 1983. urtean The A-Team telesailean Amy Allen kazetariaren rola betetzeko aukeratua izan zen eta lehenengo denboraldi osoa eta bigarrenaren erdia egin zituen bertan. Hasieran paper nabarmena izan bazuen ere haren pertsonaia garrantzia galduz joan zen, besteak beste George Peppardek ez zuelako ongi ikusten emakumezko baten papera telesailean.

Hurrengo urteetan hainbat telesailetan gonbidatu gisa aritu zen eta *Glitter* (1984-85), *Knots Landing* (1988-90) eta *Brotherly Love* (1995) telesailetan ohiko aktorea izan zen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Melinda Culea*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q260231
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 190148207832000341605
* LCCN: no2016163938

 |

* Wd Datuak: Q260231
**Saguache konderria** (ingelesez: *Saguache County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Saguache da. 2010eko zentsuaren arabera 6.108 biztanle zituen, Saguache kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Saguache konderriak 8.210,9 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,45 ura dira. Beste 8.206,44 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,34 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.108 pertsonetatik 5.898 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.452 dira. 11 beltzak edo afroamerikarrak. 68 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 47 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 81 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312563
* Commonscat Multimedia: Saguache County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136057485
* LCCN: n81149508
* **Lekuak**
* OSM: 1411313
* TGN: 2000246

 |

* Wd Datuak: Q312563
* Commonscat Multimedia: Saguache County, Colorado
***Topatu!*** Internet bidezko informazio hedabidea izan zen 2010etik 2020ra, albisteak euskara hutsez astero argitaratzen zituena. Gaur egun, ***Klak!*** komunikazio hedabidea bezala ezagutzen da. Hedabidea Euskal Herriko gazteei zuzenduta zegoen eta idazleak, hain zuzen, gazte talde bat ziren.

Lehen argitalpena 2010. urtean egin zen webgunean. 10 urtez argitaratu ziren Euskal Herriko kultura eta gertakarien inguruko albisteak. 2020ko martxoaren 1ean aditzera eman zen hedabidearen itxiera. Hedabideko idazleak batez ere Euskal Herriko gazteak ziren. Hedabidearen webgunea ikusgarri dago gaur egun eta bertara igotako eduki guztiak eskuragarri daude.

Hedabidearen webgunea hainbat atalek osatzen dute. Hauen artean bloga eta multimedia saioak aurkitzen dira. Blogean idazleen artikuluak aurkitu daitezke, gai ezberdinen ingurukoak. Multimedia atalean argazkiak, dokumentalak eta erreportajeak bezalako edukiak daude. Hedabideak *Izarapeko aholkuak* sailaren bitartez interakzioa sortzen zuen irakurleen eta idazleen artean, galdera-erantzuna bezalako formatua erabiliz.

2020ko otsailaren 28an mahainguru bat antolatu zen Gasteizen hedabidearen 10. urteurrenaren harira. Maider Galardi, Ion Telleria, Igor Goikolea eta Garazi Conde komunikatzaileak batu zituen Gazte Proiektu Komunikatiboaren etorkizunak eztabaidatzeko.

Hedabidearen idazleen artean hauek aurkitzen dira: Gaizka Suarez, Iratxe Letona, Maialen Alvarez, Iñigo Etxezarreta eta Irati Majuelo.

Kanpo estekak
-------------

* *Topatu! hedabidearen webgunea*
* *Klak! hedabidearen webgunea*
**Saint-Georges jauregia** (frantsesez: *Palais Saint-Georges*) Bretainiako Rennes hirian dagoen jauregi bat da. 1930an Frantziako monumento historiko izendatu zuten.

Kokapena
--------

Hiriaren erdigunean kokaturik dago, ekialdera, eta aurrealdeko lorategia Vilaine ibaiaren iparraldeko ertzetik oso gertu dago.

Historia
--------

1032 urtean Alain III.a Bretainiako dukeak Saint Georges komentu beneditarra sortu zuen bere arreba Adèlerentzat eta berau bihrutu zen lehen abadesa.

38. abadesa zen Magdelaine de la Fayette-k 1660. hamarkadan eraikin berria egiteko agindu zion Pierre Corbineau arkitekto ezagunari. Aurrekoa eraitsi eta gaur egungo Saint-Georges jauregia altxatu zuen honek. Lanak 1670an bukatu zituzten.

Frantziako Iraultzaren ondoren 1792an komentua itxi egin zuten, bertako monjak bidali eta iraultzaileen barrakoi bihurtu zen. 1930an Frantziako monumento historiko bihurtu zen. Gaur egun udalari dagokio eta bertan daude hainbat administrazio zerbitzu eta baita suhiltzaileen bulegoa ere.

Arkitektura
-----------

Granitozko 19 arkuren gainean 19 leihotako bi lerro dituen korridore luzea dago eta korridorearen muturretan bi pabiloi haundi. Arkuen tarteetan dauden burdinezko hizkiek MAGDELAINEDLFAYETTE osatzen dute, abadesaren izena hain zuzen ere.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* Lorategiak.Lorategiak.
* Lorategiak.Lorategiak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3360922
* Commonscat Multimedia: Palais Saint-Georges

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00090671

 |

* Wd Datuak: Q3360922
* Commonscat Multimedia: Palais Saint-Georges
**San Joan Bataiatzailearen eliza** Esteribarko Setoain lekuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Erdi Aroko eraikuntza da (XIII. mendea), harriz egina, bere arkitekturari eta dekorazioari eragin zioten gehikuntzek eta berrikuntzek sakonki eraldatua. Habearte bakarra, burualdea burualde zuzenekoa eta oinplano karratuko kanpandorrea ditu oinaldean. Ebanjelioaren horman irekitako ate batetik sartzen da barrura, dorretik gertu, erdi-puntuko arkuarekin eta apaingarririk gabeko arkiboltekin. Burualdeari atxikita, ebanjelioaren aldetik, sakristia bat dago, estalki laua duena. Burualdeko eta habearteko estalkia luneto-gangaz egina da, hormari atxikitako mentsuletan bermatzen diren fajoiekin. Beharbada, eraberritu aurretik izango zuten jatorrizko ganga gotikoa hartuko dute.

Altzarien dekorazioari dagokionez, Birjina Haurrarekin eseriaren irudi txiki bat baino ez da nabarmendu behar, XIII. mende bukaerako eredu gotikoak errepikatzen dituena, nahiz eta erantsitako eta berriz margotutako eraldaketek nahikoa baloratzea eragozten duten.

Setoaindik datozen zazpi taula gordetzen ditu Nafarroako Museoak, San Joan Bataiatzailearen bizitzako lau eszenarekin, Santosen bi eszena parekaturekin eta Kalbarioarekin margotuak. Taula horiek Oscariztarren estiloa erakusten dute, tailerraren parte hartze zabalak zertxobait eraldatu zuena, Aldazen pinturaren ildoan kokatuz. Margolariaren beste lan batzuekin bat datozen ezaugarriak ikusten dira: giza mota bereizgarria, mugimendua, munstrorako joera eta paisaia hostotsuak obrari edertasuna eta sakontasuna ematen dioten hondoetan. Kalbarioan ederki antzematen da flamenkoaren eragina.

Erreferentziak
--------------

* «Esteribar | Setoain» *esteribar.org* (Noiz kontsultatua: 2021-09-11).

Ikus, gainera
-------------

* Setoain

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65970871
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-271

 |

* Wd Datuak: Q65970871
**Transnistriako Indar Armatuak** edo, ofizialki, **Pridnestroviar Moldaviako Errepublikaren Indar Armatuak** (errumanieraz: *Forțele armate ale Republicii Moldovenești Nistrene*; Moldaviar Zirilikoz: Форцеле армате але Републичий Молдовенешть Нистрене; errusieraz: Вооружённые силы Приднестровской Молдавской Республики; ukraineraz: Збройні сили Придністровської Молдавської Республіки) aitortu gabeko estatua den Transnistriaren indar militarrak dira. Indar Armatua hauek 1991ko irailaren 6an sortu ziren "Pridnestroviar Moldaviako Errepublikaren [Transnistriaren] subiranotasuna eta independentzia mantentzeko", Errepublikaren Konstituzioaren 11. artikuluaren arabera.

Historia
--------

1991ko irailaren 6an, Transnistriako Sobiet Gorenak Transnistriako unitate militar bat eratzea eskatzen zuen ebazpena onartu zuen; hala, **Transnistriako Guardia Errepublikanoa** (errusieraz: Республиканская гвардия ПМР ) sortu zen, Moldaviako Errepublikako Guardia Errepublikarraren parekide zuzen modura (errumanieraz: *Garda Republicană*) –izan ere, biak izan ziren beren herrialdeko indar armatuen aurrekoak–. Bere lehen gatazka handian, guardiak Moldaviako Armada Nazionalaren tropak uxatu zituen Dubăsari hirian, 1991ko abenduan. Era berean, 1991 amaierarako, orokorrean, Transnistriako Indar Armatuen antolaketa-eraketa amaitu zen. 1992ko martxoan, Transnistriako Gerra hasi eta gutxira, *Herri Milizia* sortu zen, Errusiako Indar Armatuen Guardiako 14. Armadak lagunduta eta armatuta. 1992. urtearen amaieran, Defentsa Ministerioaren eta Estatu Nagusiaren egitura nagusi guztiak eratu ziren, unitate militar indibidualak, gobernu-agentziak eta zerbitzu espezializatuak barne. 1993ko martxoaren 14an, indar armatu berrietako langileek herrialdeari leialtasun-zin militarra egin zioten.

2021erako, Transnistria sobietar-garaiko ekipamenduz hornituta dago oraindik; hala nola, T-64BV tankeak, BMP-1 eta BMP-2 artilleria-ibilgailuak eta sobietar-osteko kamioiak –Ural-375, GAZ-66 eta Zil-131ak–.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ministry of Foreign Affairs – Constitution, 2015-09-17.
2. ↑
3. 1 2 3   «Что сегодня происходит с "армией" непризнанной ПМР» *InfoResist* October 8, 2020.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q436610
* Commonscat Multimedia: Military of Transnistria

---

 |

* Wd Datuak: Q436610
* Commonscat Multimedia: Military of Transnistria
Miosinaren molekulak beren konformazioa aldatuz; irudia mikroskopio atomikoak eta fluoreszenteak erabiliz lortu da
**Miosina** gihar-zeluletan dagoen proteina da, aktinarekin batera gihar-uzkurdura eragiten duena.

Gihar ildaskatuan miofibrila izeneko egitura luzeak daude, aktina eta miosina proteinez osatuak. Miosina %70eko proportzioan dago, gihar-zelulen proteina nagusia izanik (aktinaren proportzioa gihar-zeluletan txikiagoa da, %25 ingurukoa).

Gihar-uzkurdura aktinaren harizpiak mugitu eta miosinaren harizpien artean kokatzen direnean gertatzen da. Prozesu hau burutzeko ATPa hidrolizatu behar da, energia askatuz. Miosinak jarduera ATPasikoa du, hots, ATP hidrolizatzeko gaitasuna.

Miosinak aktina eta ATP lotzen ditu bere molekularen buruan. Molekula horiek lotzerakoan, miosinak bere konformazioa aldatzen du eta aktina askatu. Konformazio berriko miosinak jarduera ATPasikoa du, ATP hidrolizatu egiten du eta jatorrizko konformaziora itzultzen da, aktina eta ATP berriz lotuz. Gero, ziklo osoa errepikatzen da.

Aktinaren loturek eta desloturek harizpien mugimendua eragiten dute, miosinak ATParen energia kimikoa energia mekaniko bihurtuz.

Ikus, gainera
-------------

* Gihar-uzkurdura

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q271727
* Commonscat Multimedia: Myosins

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009218

 |

* Wd Datuak: Q271727
* Commonscat Multimedia: Myosins
**Meanguera uhartea** Ozeano Bareko uharte bat da, El Salvadorren. Fonsecako golkoan dago. Uhartea El Salvador, Honduras eta Nikaragua arteko mugek bat egiten dute eremuan dago.

Ezaugarriak
-----------

Uhartea La Unión departamenduaren parte da. Lurralde honek jatorri bolkanikokoa du. 7 kilometroko luzera eta 16 km²-ko azalera ditu guztira. Uhartearen erdian Evaristo sumendia dago, 500 metroko altuera duena.

Hiriburua Meanguera del Golfo da.

Historia
--------

Konkista aurretik lenka indioek bizi ziren inguruan.

1522an aurkitu zuen Andrés Niño pilotu nagusiak, Gil González Dávila konkistatzaile espainiarraren espediziokoak. Meanguera del Golfo Petronila izenarekin bataiatu zuen, Burgosko apezpikuaren iloba maitatu eta Indietako Kontseiluko presidente Fray Juan Rodrigo de Fonsecaren omenez.

Piratek El Salvadorrera egindako bisitari buruzko erregistro batzuk daude, besteak beste, Francis Drake, 1577 eta 1580 artean mundu guztiari bira eman zion kortsario britainiarra. Historiako bost pirata ospetsuenetako eta beldurgarrienetako bat da. Kondaira baten arabera Drakeren altxorra uharte honetan ezkutatuta egon daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Meanguera Golkokoa.
* **(Gaztelaniaz)**:Meanguera uharteari buruzko bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1915478

 |

* Wd Datuak: Q1915478
Mioglobinaren egitura tridimentsionala

  

**Mioglobina** ornodunen giharretan dagoen heteroproteina da, hemoglobinarekin antza handia duena, egitura kimikoa eta eginkizunari dagokionez. Hemoglobinaren antzera, oxigenoa garraiatzen du, batez ere giharretan (gogoratu hemoglobinak odolean garraiatzen duela).

Mioglobina, heteroproteina guztien antzera, talde proteikoz (proteinaz) eta talde prostetikoz (molekula ez-proteikoz) osaturik dago. Mioglobinaren talde prostetikoa eraztun tetrapirrolikoa da, erdian burdin atomoa duena. Talde prostetikoari *hemo taldea* deritzo.

Oxigenoa hemo taldearen burdin atomoari lotzen zaio, itzulgarria den prozesu batean. Hemoglobinaren aldean,baina, mioglobinak oxigenoaren molekula bakarra garraiatzen du bere molekulan (hemoglobinak lau molekula oxigeno garraiatzen duen bitartean).

Mioglobinak egitura globularra du, eta 153 aminoazido dituen kate peptidiko bakarrez osatuta dago. Bere pisu molekularra 16.700 Daltonekoa da, hemoglobinaren aldean proteina txikia izanik.

Hemoproteina honek garrantzi historikoa du, bera izan baitzen bere egitura tridimentsionala erakutsi zuen lehenengo proteina. Izan ere, 1958an John Kendrew-ek eta bere lankideek kaxalotearen mioglobina estreinakoz aztertu zuten X izpien kristalografiaren bidez, bere egitura tertziarioaren eredua argituz.

Mioglobina ugaria da lan handia egiten duten giharretan: eskeleto-giharretan eta bihotz-giharretan, esaterako. Kalte muskularra agertzen denean odolera askatzen da kopuru handitan.

Proteina honek gorri kolorea ematen die gihar eta haragiari. Oxigenoa atxikita duenean haragia gorri kolorekoa da, eta mioglobinaren burdin atomoa era ferrosoan (+2) dago. Era ferrikoan (+3) mioglobinak oxigeno atomoa galtzen du eta kolore ilunagoa ematen dio haragiari.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192642
* Commonscat Multimedia: Myoglobin

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 14460027p (data)
* LCCN: sh85089258
* NDL: 00567709
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 7044
* KEGG: C05782

 |

* Wd Datuak: Q192642
* Commonscat Multimedia: Myoglobin
***Trebouxia*** zelula bakarreko alga berdeen generoa da. Organismo fotosintetikoak dira, eta eskualde polar, tropikal eta epeletako ia habitat guztietan egon daitezke. Liken formako onddoekin harreman sinbiotikoetan ager daitezke, edo bizitza libreko organismo gisa biziraun dezakete, bakarka edo kolonietan.

*Trebouxia* likenen artean fotobionte ohikoena da. Itsasoko, ur gezako eta lehorreko ekosistemen lehen mailako ekoizlea da. 

*Trebouxia* generoa. 
Karotenoideak eta a zein b klorofilak erabiltzen ditu eguzkitik energia produzitzeko eta animalia eta intsektuak mantenugaiekin hornitzeko".

Habitataren egoeren aldaketen, ur gezaren kalitatearen, kutsadura atmosferikoaren, karbono dioxidoaren kontzentrazioaren eta klima-aldaketaren bioindikatzaile ona da.

Bizi-ziklo konplexua du, hainbat hamarkadatan, ez zen ezagutzen ugalketa sexualaren presentzia genero honetan. Hala ere, duela gutxi birkonbinazio-proba molekularrek eta zigotoak sortzeko gametoen fusio sexualen behaketak ugalketa sexuala dagoela iradokitzen dute.

Habitata eta ekologia
---------------------

*Trebouxia* genero autotrofo fotosintetikoa da, naturaren ia ingurumen-baldintza guztietan egon daitekeena. Tropikoetan, Artikoan, Antartikoan, baso borealetan, ur gezan, itsasoan, arroka biluzietan, egur hondakinetan, zuhaitzen azalean, hareharrian, lurrean eta basamortu bero eta erdi-idorretan aurki daiteke.

Organismoaren deskribapena
--------------------------

### Morfologia

*Trebouxia* generoko algak, alga unizelular esferikoak dira, izar formako kloroplastoak edo pirenoide bakar bati agregaturako kloroplastoak dituzte. Zelulen tamina 8 eta 21μm-koak izaten dira.  Bi taldetan banatzen dira, zelula begetatiboen formaren eta kromatofoaren izaeraren arabera. Lehenengo multzoan, kromatoforoak posizio parietalean kokatzen dira zelula-zatiketan, eta zelula begetatiboak elipsoidalak dira. 2. taldean, ertz leuneko kromatoforoak zelularen erdian kokatzen dira zelula-zatiketan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «The Freshwater algal flora of the British Isles: an identification guide to freshwater and terrestrial algae» *Choice Reviews Online* **49** (12): 49–6880-49-6880. 2012-08-01 doi:10.5860/choice.49-6880. ISSN 0009-4978. (Noiz kontsultatua: 2023-04-27).
2. 1 2   Nardon, P.; Charles, H..  (2001). «Morphological Aspects of Symbiosis» *Cellular Origin, Life in Extreme Habitats and Astrobiology* (Springer Netherlands): 13–44. ISBN 978-1-4020-0189-5. (Noiz kontsultatua: 2023-04-27).
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Algae and Cyanobacteria in Extreme Environments.*  doi:10.1007/978-1-4020-6112-7. (Noiz kontsultatua: 2023-04-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q653846
* Wikispecies Espezieak: Trebouxia

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* AlgaeBase:
* EOL: 13345
* GBIF: 2638679
* ITIS: 5653
* NCBI: 13786
* WoRMS: 600783
* uBio: 432646

 |

* Wd Datuak: Q653846
* Wikispecies Espezieak: Trebouxia
**Gaio Trebonio** (latinez: *Gaius Trebonius*; † K.a. 43) Berant Errepublikako politikaria izan zen, Julio Zesarren laguntzaile eta hiltzailea.

Haren aita eques gizarte-mailakoa izanda, *novus homo*-tzat jotzen zuten Trebonio, Zesarren inguruko beste bat. K.a. 60an kuestore eta K.a. 55ean plebearen tribuno izendatu zuten. Urte horretan, *Lex Trebonia* legeari izena eman zion. Horri esker, Zesarrek ohiz kanpoko botereak eskuratu zituen Galietan gerra egin ahal izateko.

Galian Zesarrekin ibili ondoren, K.a. 48an pretore izendatu zuten, eta, K.a. 47an, Hispaniara bidalita Ponpeioren aurka borrokatu behar izan zuen, baina arrakastarik gabe.

Zesarren babesa jaso arren, haren kontra konspiratu zuen. Hilketaren egunean, Treboniok Marko Antonio Senatutik kanpo utzi zuen Zesar hiltzen ari zirela.

K.a. 43an, Asia probintziako prokontsul izendaturik, Dolabelak hil egin zuen Trebonio.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q550560
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 289126752
* GND: 102408696
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q550560
**Metabolito sekundarioak** izaki bizidunek sintetizatzen dituzten produktu naturalak dira, organismoen hazkuntzan edo ugalketan parte hartzen ez dutenak, eta oinarrizko metabolismoaren emaitzak ez direnak. Metabolito primarioen aldean, metabolito sekundarioen ezak ez du organismoaren biziraupena konprometitzen, nahiz eta efektu kaltegarriak izan. Landareek, onddoek eta mikroorganismoek ekoizten dituzte batik bat.

Mikroorganismoen metabolito sekundarioak
----------------------------------------

Bakterioek metabolito sekundarioak hazkuntza-fasearen bukaeran edo fase egonkorrean sortzen dituzte. Aldiz, metabolito primarioak hazkuntza-fasearen hasieran ekoizten dituzte 

Bakterioen metabolito sekundario asko industrian oso interesgarriak dira; ezagunenak antibiotikoak dira. Industrian, onuragarria da metabolito sekundarioen superprodukzioa, hazkuntza-fasean baldintza optimoak sortuz lortzen dena. Metabolito primarioak, aldiz, ezin dira kopuru handitan ekoitzi.

Antibiotikoez gain, hainbat pigmentu, toxinak eta limoak, bestak beste, metabolito sekundarioak dira. Baita bakterioen kapsulak osatzen dituzten molekula batzuk ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Madigan, Martinko eta Parker: *Brock, Mikroorganismoen Biologia* E.H.U.ak argitaratua,: 385-387

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q522244
* **Identifikadoreak**
* GND: 4300564-0
* NKC: ph116122
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q522244
Lokatz gorria Stade inguruan (Alemania)
Meatzaritzan, **hondakinak** izaten dira mineral baten zati baliotsua zati ez-ekonomikotik (ganga) bereizteko prozesuaren ondoren soberan geratzen diren materialak. Hondakinak gainkargaren aldean desberdinak dira, hau da, mineral edo gorputz mineral baten gainean dagoen eta meatzaritzan prozesatu gabe desplazatzen den hondakin arroka edo bestelako materiala.

Mineraletatik ateratzea bi modutan egin daiteke: plazer-meatzaritza, ura eta grabitatea erabiltzen dituena mineral baliotsuak kontzentratzeko, edo harri gogorreko meatzaritza, minerala duen arroka hausten duena eta ondoren erreakzio kimikoetan oinarritzen da bilatutako materiala kontzentratzeko. Azken horretan, mineralak ateratzeko txikizioa behar da, hau da, minerala partikula finetan ehotzea xede-elementua(k) erauztea errazteko. Konminuzio hori dela eta, hondarrak partikula finen minda batez osatuta daude, hondar ale baten tamainatik mikrometro batzuetaraino. Minda moduan ekoiztu ohi dira meatze-hondarrak errotatik, hau da, partikula mineral finen eta uraren nahasketa bat da. 

Meategiko hondakinak produktu kimiko toxikoen iturri arriskutsuak izan daitezke, hala nola metal astunak, sulfuroak eta eduki erradioaktiboa. Produktu kimiko hauek bereziki arriskutsuak dira meategiko hondakinen presaren atzean dauden urmaeletan uretan gordetzen direnean.  Urmael horiek ur-hauste edo ihes handien aurrean ere zaurgarriak dira, eta ingurumen-hondamendiak eragiten dituzte. Horiek eta beste ingurumen-kezka batzuk direla eta, hala nola lurpeko uren isurketak, isuri toxikoak eta hegaztien heriotza, hondakin-pilak eta urmaelak arauzko kontrolpean egon ohi dira. Balio ekonomikoa berreskuratzeko metodo ugari dago, hondakinen inpaktuak kontrolatzeko edo bestela arintzeko. Hala ere, nazioartean, praktika hauek eskasak dira, batzuetan giza eskubideak urratzen dituzte. Kalte-arriskuak arintzeko, 2020an ezarri zen meategiko hondakinen kudeaketarako NBE mailako lehen estandarra

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Zvereva, V. P.; Frolov, K. R.; Lysenko, A. I..  (2021-10-13). «Chemical reactions and conditions of mineral formation at tailings storage facilities of the Russian Far East» *Gornye Nauki I Tekhnologii = Mining Science and Technology (Russia)* **6** (3): 181–191. doi:10.17073/2500-0632-2021-3-181-191. ISSN 2500-0632..
2. ↑   **(Ingelesez)** «Mining industry releases first standard to improve safety of waste storage» *Mongabay Environmental News* 2020-08-06.

Kanpo estekak
-------------

* Meategiko hondakinen informazio gunea
* Extox.net
* Itsaspeko hondakinen deuseztatzea Mineralen Politikarako Institutua
* Karbonoaren bahiketa meategi-hondakinetan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1784525
* Commonscat Multimedia: Tailings

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1784525
* Commonscat Multimedia: Tailings
**Trianon-ttipia** (frantsesez: *Petit Trianon*) Trianon Handiaren hego-ekialdera kokatua dago, Versallesko jauregi eremuaren barnean. Trianon-Ttipia XVIII. mendean sortu zuen Luis XV.ak, hazieran zoologiko, lorategi, botanika eskola eta negutegi gisara. Luis XVI.ak Maria Antonietari oparituko dio, behin bukatua zegoenean. Planoen arduraduna Ange-Jaques Gabriel arkitektoa izan zen. XIX. Mendean, Eugenia enperatrizak Maria Antonietarenak izandako zenbait objektu bildu zituen.

Gaztelua
--------

Trianon-Ttipiko gaztelua Madame Pompidourrek agindu zuen eraikitzea, luis XVI. gustukoena zena, baina ezin izan zuen amaitu ikusi amaitu baino lehen hil baitzen. 1768An amaituko da eta segituan Madame du Barrik okupatuko du, erregearen bigarren gustukoenak.

Osaturik dago:

Frantses pabiloia

* Lorategia
* Lorategi frantsesa
* Lorategi ingelesa

Erreginaren herrixkan, Laku handiaren inguruan, adobez egindako hainbat etxe topa daitezke, Pays de Caux-eko baserrien imitazio gisara.

Trianon-Ttipia 2008an zaharberritu zen osorik, Montres Brégueti esker, Kultura eta Komunikazio Ministerioko mezenas garrantzitsua.

Kanpo estekak
-------------

* Le Petit Trianon en Insecula (frantsesez)
* Insecula - Le Hameau de la Reine (frantsesez)
* Versalles Juaregia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8044
* Commonscat Multimedia: Petit Trianon

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4078847-7
* LCCN: sh85100331
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q8044
* Commonscat Multimedia: Petit Trianon
**Mesjenet**, Egiptoko mitologian, amatasunaren jainkosa zen, erditzearen eta haurtzaroaren babeslea; unibertsoaren zimenduak ere marraztu zituen.

Mesjenet

Ikonografia
-----------

Emakume gisa irudikatzen da, buruan bi landare luze eta kurbatuekin, edo giza burua duen adreilu gisa. Uraeus-dun behi gisa irudikatzen zuten. Haren ikurra zekor utero bat zen.

Mitologia
---------

Herishef-en emaztea zen. 

Unibertsoaren zimenduak eta *kolina* nagusia diseinatu zituen, baita eraikin sakratuen zimenduak ere. 

Amen zaindaria zen, haien sabelean haurraren Ka sortzen baitzuen, haien patua zehaztuz. *Bi Egien Aretoan* hildakoari laguntzen zion, jainkoen aurrean bere bizitza kontatuz, Osirisen Judizioan.

Kultua
------

Batez ere Menfisen eta Heracleópolis Magnan, Isisen moduan, gurtzen zuten.

Hildakoen Liburuaren irudia: Mesjenet, giza burua duen *adreilu gisa* irudikatua (erdian, goian).

  


|  |
| --- |
|  |
| Mesjenet*ms ḫ n t*hieroglifotan |

Erreferentzia digitalak
* Rosa Thode, *Egiptoko panteoia*, Mesjenet Egipt.org

Kanpo estekak
-------------

* Elisa Castel: *Gran Diccionario de Mitología Egipcia*, en egiptologia.com Txantiloi:Wayback

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q753286
* Commonscat Multimedia: Meskhenet

---

 |

* Wd Datuak: Q753286
* Commonscat Multimedia: Meskhenet
*Artikulu hau troiako zaldiari buruzkoa da, beste esanahietarako ikus: Troiatar (argipena)*
Troiako Zaldiaren maketa (Troian ikusgai)
**Troiako Zaldia** Homeroren *Iliada* eta Virgilioren *Eneida*n agertzen den objektua da. Troiako hiria setiatua zuten greziarrek, baina ezin ziren bertan sartu. Orduan Ulisesek (Odiseo greziarrentzat) zaldi erraldoi bat eraiki zuen eta bertan utzi, Troiatarrek jainkoen opari gisa hartu eta hiri barnera sar zezaten. Barnean Greziarren gudari hoberenak izkutatu ziren eta gauean ateak ireki eta barrutik erasotu zuten hiria, Troiako Gerra bukatuz.

Homerok *Iliada*n kontatzen duenaren ostean eta *Odisea*n kontatzen dena baino lehen gertatu zen eta K.a. VIII. mendean idatzi zen. Eneida K.a. 29. urtean eta K.a. 19. urte artean idatzi zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q50193
* Commonscat Multimedia: Trojan horse

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7600428-4
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q50193
* Commonscat Multimedia: Trojan horse
Triariiek erabilitako armajantziaren kopia, gladiusa eta ezkutua Erromako Flavio anfiteatroan.
**Triariiak** Erromatar Errepublikaren garaian erromatar legioaren antolaketan legionario beteranoak ziren. Triariiak, lerroko gainontzeko infanteriarekin alderatuta kopuruan gutxiago ziren. Errepublikar legioaren eraketa klasikoan azken lerroan mantentzen ziren, erreserba bezala krisialdietarako. Greziar falangearen antzeko antolaketa bat zuten, baina sakontasun gutxiagokoa. Euren arma bereizgarria lantza luze bat zen, gladiusa ere eramaten zuten arren. Euren gorputz babesak kalitate handikoak ziren, sare kota eta kaskoari zango-babes batzuk gehituz.

Guduaren egoera triariiek parte hartu behar izateraino zailtzen bazen, hauek, garaitzerik lortuko ez bazuten ere, gutxienez etsaiari falange bezala eusteko prest zeuden, gainontzeko armadari berrelkartu edo modu ordenatuan erretiratzeko astia emanez, sarraskia eragotziz eta etsaiari garaipena garesti bihurtzea eraginez.

Antzinako Erroman bazegoen esaera bat, "borroka triariiengana iritsi da", biziki zailtzen ziren egoerengatik esaten zena, legio batek, erreserbako tropa hauen partehartzearen beharra izateko jasan behar zuen egoera zailari erreferentzia eginez. Triariiak, ordain zezaketen ekipoaren arabera erreklutatutako gainontzeko lebazko tropak bezala, armada profesional baten eraketarekin desagertu ziren, guztientzat ekipo estandarizatu batekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q143546

 |

* Wd Datuak: Q143546
**Thomas konderria** (ingelesez: *Thomas County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Thedford da. 2010eko zentsuaren arabera 647 biztanle zituen, Thomas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Thomas konderriak 1.849,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,03 ura dira. Beste 1.847,27 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,35 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 647 pertsonetatik 641 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 12 dira. 1 beltzak edo afroamerikarrak. 1 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489711
* Commonscat Multimedia: Thomas County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130293603
* LCCN: n88187018
* **Lekuak**
* OSM: 1425391
* TGN: 2001401

 |

* Wd Datuak: Q489711
* Commonscat Multimedia: Thomas County, Nebraska
**Mecklenburg konderria** (ingelesez: *Mecklenburg County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Charlotte da. 2010eko zentsuaren arabera 919.628 biztanle zituen, Mecklenburg kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Mecklenburg konderriak 1.413,9 kilometro koadro ditu. Horietatik 57,15 ura dira. Beste 1.356,75 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 650,42 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 919.628 pertsonetatik 577.316 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 111.944 dira. 278.042 beltzak edo afroamerikarrak. 2.843 amerikar natiboak ziren eta 518 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 41.991 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2.407 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 16.511 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507770
* Commonscat Multimedia: Mecklenburg County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137201506
* LCCN: n80032219
* NARA: 10046080
* **Lekuak**
* OSM: 2528722
* TGN: 7014021

 |

* Wd Datuak: Q507770
* Commonscat Multimedia: Mecklenburg County, North Carolina
**Mecosta konderria** (ingelesez: *Mecosta County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Big Rapids da. 2010eko zentsuaren arabera 42.798 biztanle zituen, Mecosta kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Mecosta konderriak 1.479,39 kilometro koadro ditu. Horietatik 41,76 ura dira. Beste 1.437,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 28,93 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 42.798 pertsonetatik 40.364 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 731 dira. 1.055 beltzak edo afroamerikarrak. 240 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 277 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 33 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 822 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q74686
* Commonscat Multimedia: Mecosta County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147757909
* ISNI: 0000 0004 1790 2609
* LCCN: n81091871
* NARA: 10039662
* **Lekuak**
* OSM: 1907323
* TGN: 2000977

 |

* Wd Datuak: Q74686
* Commonscat Multimedia: Mecosta County, Michigan
**San Nikolas eliza** Aragoiko Erriberako Murillo el Cuende edo Murelu Konde udalerriko Arrada kontzejuko Arrada Zaharra ertaroar herri hustuan kokatutako XII. mendeko kristiau eliza bat da. Erromaniko estiloa ditu.

Historia
--------

Herri hustuaren buru San Nikolas eliza dago, XII. mendearen amaierakoa. Hiru atal angeluzuzeneko habeartea du, zirkuluerdi-formako absidean amaitua, eta beste albo bat, garaiera txikiagokoa eta estuagoa, burualde zuzenekoa, Ebanjelioaren aldetik hari atxikia. Bi nabeek zirkuluerdiko bi arku dituzte, eta bestea zorrotza, burualdearen inguruan irekia. Bere altxaerak pilastroi bidez artikulatzen dira, oinaldeko atalean izan ezik, non oso eskematizatuta dauden landare-motiboekin ornatutako kapitelak dituzten zutabe-erdiek ordezkatzen dituzten. Euskarri eta arkuen egituraren gainean inposta lau batzuk daude, kanoi erdiko gangen eserlekua, habearteak eta absidearen oskola estaltzen duten fajoi indartsuekin. Tenpluaren kanpoaldeko hormek, Epistolaren hormatik, kontrahorma prismatikoak dituzten harlanduzko horma handiak dituzte; izan ere, kontrako aldea habearte txikiarekin indartzen da, eta haren gangek handienaren kanoi erdien bultzadak indargabetzen dituzte. Gainazal erdi-zilindriko garbia duenez, abside nagusia gailentzen da. Abside horren erremateak bola-erlaitza du, eta gaur egun oso hondatuta dago. Bere ondoan, harlanduzko kanpai-horma airoso bat altxatzen da, bi puntu erdi eta triangelu-formako koroatzea dituenak. Sarrera gisa, oinaldean dagoen portada txiki bat dago, zirkuluerdiko bi arkiboltaz osatua. Arkibolta horietako bat zutabeetan bermatuta dago, eta zutabeetako fusteak desagertu egin dira, nahiz eta harroinak eta kapitelak kontserbatu diren. Zutabeek, zistertarren eragina nabarmenduz, zistertarren tratamendu sinple eta zabaleko penka eta bolazko dekorazioa dute. Gainera, Epistolaren aldean ate txiki bat dago, ateburu handi batez amaitua, garai hartako krismoi batekin, kanpai-horma ere apaintzen duen bezalaxe. Elizaren barnealdeak ez du liturgia-ajerik.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ARRADA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Arrada
* Murillo el Cuende/Murelu Konde
* Aragoiko Erribera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112130100

 |

* Wd Datuak: Q112130100
**San Nikolas baseliza** Izarbeibarrako Tirapu udalerrian kokatutako XX. mendeko kristau baseliza bat da. Herritik kilometro erdira baino gutxiagora dago, Tirapu, Añorbe, Ukar eta Olkotzera zihoazen bidegurutze zaharrean.

Eraikinak oinplano angeluzuzena eta burualde zuzena ditu, eta ez du barruan markatutako atalik. Bere harrizko horma lodien gainean, bi isurkiko teilatua duen egurrezko estalki berri bat altxatzen da. Ateak, erdi-puntuko arku forma du. Iparraldean, hilerriari atxikita dago. 1691. urtean eraiki zuten eta hainbat aldiz konpondu dute. 2007-2010 urteetakoa auzolanean egindako benetako errehabilitazioa izan zen, Iruñeko artzapezpikuaren bedeinkazioarekin eta bazkari herrikoi batekin amaitu zena.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | TIRAPU.*  (Noiz kontsultatua: 2022-12-28).

Ikus gainera
------------

* Tirapu
* Izarbeibar
* Izarbeibar-Novenera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115942239

 |

* Wd Datuak: Q115942239