recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Huitzilopochtli, Telleriano-Remensis Kodexean.
**Huitzilopochtli** (nahuatleraz *Huītzilōpōchtli*, "kolibri ezkertia" edo "hegoaldeko kolibria") azteken jainko nagusia zen, Tlaloc jainkoarekin batera. Eguzkiaren jainkoa, azteken babeslea, mitologia aztekan bakarrik agertzen da eta ez du, beste jainkoek bezala, Mesoamerikako beste kulturetan oinarririk. Mexiko-Tenochtitlan hiriburuan tenplu erraldoia zuen aren izenean, Tenplu Nagusia, Tlaloc jainkoarekin erdibana.

Haren irudikapen grafikoa erraz ezagutzen da: soinean zerrenda horiak eta urdinak ditu, kolibri lumak ezker hankan eta suge itxurako makila (*atlatl* izenekoa).

Gerrarekin eta herioarekin erlazionatuta dago, izenak adierazten duen bezala. Izan ere, kolibriak guduan hildako gudarien arimak irudikatzen du, Eguzkiari eguneko bidaldian laguntzen diotenak.

Mitologia
---------

### Jaiotza

Kondairaren arabera, Coatlicue, Ama Lurra, haurdun geratu zen bere altzoan lumazko bola bat jaso zuenean, Tollan mendikateko tenpluetan erratza pasatzen ari zela. Haren 400 semeek (Centzon Huitznahua, hegoaldeko 400 izarrak) eta Coyolxauhqui alabak jaioberria hiltzea erabaki zuten Coatlicueren ohorea garbitzeko, baina Huitzilopochtlik, jaiotakoan, anaiak hil zituen, jaiotzetik zuen *xiuhcoatl* suzko sugea erabiliz. Coyolxauhqui menditik erori eta guztiz zatikatua geratu zen. Huitzilopochtlik haren burua hartu eta zerurantz bota zuenean, Ilargi bihurtu zuen. Centzon Huitznahuaren hilketak ere izarren desagerpena irudikatzen du, eguzkia etortzen den bakoitzean).

### Tenochtitlanen sorrera

Azteken hegoalderanzko migrazioan, XI-XIV. mendeetan, Huitzilopochtliren estatua zeramaten lau apaiz zihoazen herri xehearen aurretik, jainkoak horrela esan baitzien:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Joan behar duzuen lekura bideratuko zaituztet. Arrano zuri baten itxurarekin agertuko natzaizue eta zoazten lekura zoaztela kantuan arituko zarete. Bizileku hona deritzodan tokian, zerurik jaitsi eta lurrean ikusiko nauzue. Nire tenplua eraikiko didazue, nire belarrezko ohea, atseden hartzeko etorriko naizen lekua, berriz irteteko eta hegaldatzeko prest*. |  » |

Mito hori Tenochtitlanen sorrera da, azteken hiriburua izan zenarena.

Gurtza
------

Huitzilopochtli Borboitar Kodexean.
XV. mendeko Tlacaelel erreformaren ostean, Huitzilopochtliren gurtza nagusi bilakatu zen eta jainkoa elikatzeko beharrak, energia (eguzkia) gorde zezan eta garaipenak (gerrak) ziurtatzeko, giza sakrifizioen ugaritzea eragin zuen, ordu arte Mesoamerikan ezezaguna zen kopuru batean.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q219412
* Commonscat Multimedia: Huitzilopochtli

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 80622610
* GND: 136243533
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q219412
* Commonscat Multimedia: Huitzilopochtli

1. ↑  Fernand Comte, Larousse des mythologies du monde, France Loisirs, p.263.
2. ↑   Voir page 44 in *Holy people of the world: a cross-cultural encyclopedia*, Phyllis G. Jestice, ABC-CLIO, 2004
**Huiyuan** (txinera tradizionalez: 慧遠; Wade–Giles: *Hui-yüan*; 334–416) txinatar maisu budista izan zen, Jiangxi probintziako Lu mendian Donglin tenplua sortu eta 404. urtean "Zergatik monjeak ez diren erregeen aurrean makurtzen" idatzi zuena. Shanxi probintzian jaio zen, irakaskuntza budistako bizitza luze baten ondoren Jiangxi probintzian amaitu zen, non 416an hil zen. Iparraldean jaio zen arren, hegoaldera aldatu zen Ekialdeko Jin dinastiaren mugen barruan bizitzeko.

Konfuzionista bere hasieran, Dao'an jakintsu prajnaparamita eta itzultzaileak budismora bihurtu zuen. Berrogeita hamar urterekin heldu zen Lu mendian, eta hogeita hamar urte baino gehiago eman zituen lanean hil zen arte, ikasle asko bilduz. Testu budisten itzulpenak egin zituen, *Kumārajiva* doktrinaren puntu asko jarraituz, eta diziplina monastikoa indartu zuen. Amitābharenganako debozioa meditaziorako laguntza gisa sustatzen aitzindaria izan zen, eta horregatik mugimendu amidistak bere patriarka fundatzailetzat hartzen du. Song dinastiaren garaian, hiru doktrinen (konfuzianismoa, taoismoa eta budismoa) sinkretismoaren sustatzaileek beste jakintsuekin izandako topaketaren kondaira zabalduko zuten.

Huiyuan Lur Garbiko Budismo Eskolako Lehen Patriarka izendatu zuten hil ondoren. Bere dizipuluen artean Huiguan (慧 觀), Sengji (僧 濟) eta Faan (法 安) nabarmendu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ebrey, Cambridge Illustrated History of China, 97.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1194206
* Commonscat Multimedia: Huiyuan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37716177
* ISNI: 0000 0001 0676 8991
* GND: 118967215
* LCCN: n86070343
* NDL: 00622780
* NKC: jo2010610224
* SUDOC: 195087739
* Open Library: OL5435456A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1194206
* Commonscat Multimedia: Huiyuan
Lilidun
**Lilidun** (frantsesez *Floréal*) errepublikar egutegiko zortzigarren hila da.

Gregoriotar egutegira ekarrita, apirilaren 20tik maiatzaren 19ra irauten du gutxi gorabehera, urtearen arabera. Taurus zeinuaren aldiarekin ia bat dator.

Jatorrian «lili edo loreen irekitzetik dator, apiriletik maiatzera izaten baita», egutegia taxutzeko batzordearen izenean biltzar nazionalari Fabre d'Églantinek aurkeztutako txostenean ageri denez. Loratze garai hori, ordea, Ipar Hemisferioan eta, batez ere, Frantzian izaten da urte sasoi horretan; eta errepublikar egutegia unibertsala izatea lortzeko asmoaren aurka doa hori.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q837293

 |

* Wd Datuak: Q837293

  
  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Egutegi errepublikanoa |  |
| Udazkena: Mahaxte • Lainote • IzozteNegua: Elurkor • Eurikor • HaizekorUdaberria: Sapadun • Lilidun • BelardunUda: Bihilis • Berolis • Frutilis |
**Clemente Ezkurdia Balda**, izengoitiz ***Gorriti*** (Gorriti, 1904ko azaroa - Elizondo, 1985eko urtarrilaren 15a) nafar bertsolaria izan zen.

Bizitza
-------

Clemente Ezkurdia Larraungo Gorriti herrian jaio zen, 1904ko azaroan. Azienda tratularia lanbidez, Elizondora ezkondu zen Crucita Espinosa arizkundarrarekin, eta hil arte bertan bizi izan zen. Manuel Lasarteren arabera, "bertsotarako afizio ikaragarria zuen, eta bazekien poliki kantatzen ere". Bertso saio gehienak Baztanen egin bazituen ere, Principe de Viana erakundeak antolatutako Nafarroako Bertsolari Txapelketetan parte hartu zuen 1961etik 1966ra. Horrez gain, askotan ibili zen Mariano Izetaren laguntzaile Baztango bertsolari jaialdiak antolatzen.

1974ko azaroaren 17an, beste hamabost bertsolari zaharrekin batera, omenaldia jaso zuen Donostiako Anoeta pilotalekuan. Omendutako hiru nafar bertsolarien izenean, hamar bertso kantatu zituen; hona hemen lehenbizikoa:

> 
> Hementxe nago anai maiteak
> 
> 
> zerbait esan beharrian,
> 
> 
> euskeraz danik esateko ni
> 
> 
> bate ez nago bildurrian.
> 
> 
> Gizon zarraren laguntzaliak
> 
> 
> badira Euskal Herrian
> 
> 
> esposiziuan jarri gaituzte
> 
> 
> zartu ta ondorian.
> 
> 
> 

1976ko azaroaren 7an, Xalbadorri Urepelen egin zitzaion omenaldian parte hartu zuen. Bertso hau eskaini zion:

> 
> Aizu, Xalbador, zure omenian 
> 
> 
> euskalduna nola dabilen,
> 
> 
> zure izena Euskal Herrian 
> 
> 
> ez da inoiz ere hilen.
> 
> 
> Bertsolari ona, gizon aipatua 
> 
> 
> sortu ziñan Urepelen,
> 
> 
> beste Xalbador bat herri maite honek 
> 
> 
> eman dezala lenbailen.
> 
> 
> 

Elizondon hil zen, 1985eko urtarrilaren 15ean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Klemente Ezkurdia "Gorriti".*  BDB Bertsolaritzaren datu-basea, bdb.bertsozale.eus (Noiz kontsultatua: 2021-12-7).
2. ↑    *Ezkurdia.*  antzinako.org (Noiz kontsultatua: 2021-12-7).
3. 1 2   Lasarte, Manuel. *Uztapide gogoan.*  Auspoa Liburutegia, 261. zenbakia, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-12-7).
4. ↑   Izeta, Mariano. *Bertsolari zaharren omenez.*  *Principe de Viana*, 105-106. zenbakia, 1974ko azaroa-abendua, culturanavarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-12-6).
5. ↑    *Anoetan bertsolari zar batek.*  *Principe de Viana*, 105-106. zenbakia, 1974ko azaroa-abendua, culturanavarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-12-7).
6. ↑   Zavala, Antonio; Iriondo, Joxemari. *Mattin eta Xalbador.*  Auspoa Liburutegia, 301. zenbakia, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-12-7).
7. ↑    *Larogei urtekin zendu zen "Gorriti" bertsolari nafarra.*  *Argia*, 1044. zenbakia, 1985eko urtarrilak 20 (Noiz kontsultatua: 2021-12-7).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109979832

 |

* Wd Datuak: Q109979832
**Louisa konderria** (ingelesez: *Louisa County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Louisa da. 2010eko zentsuaren arabera 33.153 biztanle zituen, Louisa kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Louisa konderriak 1.323,15 kilometro koadro ditu. Horietatik 37,74 ura dira. Beste 1.285,41 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 25,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 33.153 pertsonetatik 26.324 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 762 dira. 5.832 beltzak edo afroamerikarrak. 106 amerikar natiboak ziren eta 15 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 158 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 41 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 677 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q515166
* Commonscat Multimedia: Louisa County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151261014
* GND: 7666283-4
* LCCN: n79118186
* NARA: 10040197
* **Lekuak**
* OSM: 1633329
* TGN: 2002170

 |

* Wd Datuak: Q515166
* Commonscat Multimedia: Louisa County, Virginia
**"Les Amoureux des bancs publics"**, jatorriz "Bancs publics" (euskaraz "Aulki publikoen maitaleak", Georges Brassens frantziar kantariaren abesti bat da. 1953an idatzita, 1954. urtean *Le Vent* disko barnean jaso zuen.

Gaia
----

Abestia Jeanne Ramel-Calsen *Amours en province* eleberrian (1926) inspiratu zen; Brassensek "lorategi publikoak" eta "maitaleak bankuetan" buruzko pasarteak nabarmendu zituen. Koaderno batean zirriborratuko zuen abestia 1947. urtean. Mazurka honek antzekotasun erritmiko eta melodiko handiak ditu hiru urte geroago Puerto Ricon Cuarteto Puerto Ricok grabatu zuen "Mazurka Maria" abestiarekin.

Bertsioak
---------

* 1986an, Franz Josef Degenhardtek "Junge Paare auf Bänken" izenburuarekin alemanez abestu zuen.
* 2011n, Fubuki Koshijik japonieraz grabatu zuen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* *Les Amoureux des bancs publics* abestia entzungai eta hitzak.
* **(Frantsesez)****(Gaztelaniaz)**:Abestiaren hitzak frantsesez eta gaztelaniaz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q84957271

 |

* Wd Datuak: Q84957271
**Hetairoi**ek ("lagunak"), Alexandro Handiaren armadako elitezko zalditeria osatzen zuten. Eraso arma izateaz gain, mazedoniar jeneralaren goardia pertsonal bezala aritzen ziren. Mazedoniar falangearekin batera erabilia, honek, etsaia, bere tokian "finkatzen" zuen, eraketa defentsiboan mantenduz, eta *lagunen* zalditeriak, bere albotik edo atzetik erasotzen zuen. Zalditeriak, beraz, "mailu" izena jasotzen zuen estrategietan, literalki, "ingudeak" edo "falange"ak finkatutako etsaien unitateak zanpatzen baitzituen. Ohi, Alexandro zen erasoaren buru, bere zaldizkoak ziri eran eratuz.

Hetairoiak, 200 eta 300 soldadu arteko taldeetan antolatuak zeuden. Persiako kanpainan zortzi talde zeuden, Filotasek zuzenduak, horietako bat, errege taldea zelarik (Alexandroren hurbileko lagunek, noble mazedoniarren semeek eratutakoa).

Aldi berean, tropa hauek, borroka lerroaren alboak babesten zituzten guduan zehar. Hetairoiak, zaldirik hoberenen gainean zihoazen, soldaduen ipurdia eta zaldiaren bizkar artean babesik gabe edo bien tartean manta bat zutela, eta zeuden armarik hoberenak jasotzen zituzten. Bakoitzak, lantza jaurtigarri luze bat (xyston), falkata iberiarraren antzeko ezpata bat (kopis) aurrez aurreko borrokarako, larruzko halakreta, beso babesleak eta kasket bat zeramatzan. Zaldiak ere, partzialki babestuak zeuden.

Zalditeria astun bezala, hetairoiak, Alexandro Handiaren arma erabakigarria izan ziren guduan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q538498
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q538498
**Letoniako Behin-behineko Gobernua** ( letonieraz: *Latvijas Pagaidu valdība*; 1918-1920) Letoniako Herri Kontseiluak 1918ko azaroaren 18an sortu zuen.

Historia
--------

Kārlis Ulmanis Nekazaritzako Batasuna-ko alderdi politikoaren liderra, Behin-behineko gobernuaren agintaria izendatu zuten. Abenduan ministerioak sortu ziren.

1918ko abendutik 1919ko maiatzera arte, Letoniako lurraldeak (alemaniarren okupazioaz aske zeudenak) Pēteris Stučka- k zuzentzen zuen Letoniako Behin-behineko gobernu sobietikoaren agintearen azpian zeuden. Hilabete horietan, Ulmanisen gobernua Kurlandiara ihes egin zuen Alemaniako babespean egote. Ulmanisen gobernua alemaniarrekin bateratu zen 1919ko udaberrian eta elkarrekin Sobietar armadak Latgaletik kanpora bultzatu zituzten.

Ulmanisen gobernuak 1920ko otsailaren 21ean sinatu zuen Sobietar Errusiarekin armistizioa eta 1920ko abuztuaren 11 bake ituna.

1920ko apirilaren 14tik 16ra hauteskundeak izan ziren Letonian eta honekin Behin-behineko Gobernua amaitu zen.

Erreferentziak
--------------

* W.Plakans, Andrejs (1995). Letoniako Historia laburra. Hoover Press. p.   119. ISBN   978-0-8108-4904-4 .
* O'Connor, Kevin (2003). Estatu Baltikoen historia. Greenwood Publishing Group. p.   80. ISBN   978-0-8108-4904-4 .
* Dreifelds, Juris (1996). Letonia Transizioan. Cambridge University Press. p.   24. ISBN   978-0-5215-5537-1 .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6497398

 |

* Wd Datuak: Q6497398
**Letopolis** Behe Egiptoko II. nomoaren hiriburuaren greziartutako izena. Aro aurredinastikoan sortua izan zen, ekialdeko Mediterraneoko merkataritza hiri garrantzitsu bat zelarik, beranduago, bakarrik Menfisek itzal egin ziolarik.

Izen egiptoarra: **Khem**, **Rehesu**. Izen greziarra: **Letopolis**. Izen arabiarra: **Ausim**.

Hiriko jatorrizko jainkoak Horjenty-Irty, Horusen formetako bat eta bere emazte Sekhmet "magian aditua", "Mendebaldeko Andrea" eta "Maitasun pasionalaren jainkosa" izan ziren.

Hirian, Anubisen omenezko tenplu bat existitu zen, baita Horusen santutegi bat ere, baina gaur egun, hondakin arkeologikoak baino ez dira geratzen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1013648
* Commonscat Multimedia: Letopolis

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 262504426
* GND: 1026316162
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 21142

 |

* Wd Datuak: Q1013648
* Commonscat Multimedia: Letopolis

30°08′N 31°08′E﻿ / ﻿30.133°N 31.133°E﻿ / 30.133; 31.133
**Letoia** metal aleazioa da, kobrez eta zinkez osatutakoa. Kobre eta zink proportzioak aldakorrak izan daitezke. Kobre hutsak baino propietate mekaniko hobeak izaten dituzte aleazio horiek, hala nola harikortasuna eta xaflagarritasuna.

Izena
-----

Aintzina letoi hitzak zenbait brontze mota adierazteko erabiltzen zen arren, gaur egun eztainua osagai nagusitzat duten kobre aleazioei brontze deritzaie eta ez letoi.

Propietateak
------------

Letoiaren propietateak asko alda litezke kobre eta zinkaz gain izan ditzakeen beste zenbait metalen arrastoak direla-eta, metal horien proportzioa txikia bada ere. Batzuk hotzean soilik landu daitezke, beste batzuk gori daudenean besterik ez, eta bada inolako tenperaturatan landu ez daitekeenik. Orohar letoi mota guztiak hauskor bihurtzen dira urtze tenperaturatik hurbil daudenean.

Dentsitatea konposizioaren araberakoa bada ere, {\displaystyle 8,4gr/cm^{3}} eta {\displaystyle 8,7gr/cm^{3}} artean egoten da.

Ekoizpena
---------

Letoia ekoizteko zinka eta kobrea batera urtzen dira fundizio labe batean. Lingoteak hotz daudean lantzen dira xaflak eta barrak egiteko. Xaflak eta barrak hagaxkak lortzeko landu daitezke, eta hagaxkek, luzapen prozesuak medio, kablea eta alanbrea ekoizteko balio dute.

Erabilerak
----------

Erabilpen anitz du, armagintzatik hasi musika tresnen fabrikazioraino; baterien txindatak, adibidez, letoizkoak izan ohi dira. Kondentsadore hodietan eta terminal elektrikoetan erabili ohi da. Industrian baliagarria da kolpatzean txinpartik ez sortzeko duen gaitasuna, metal askok ez dutena. Aspaldi *azofar* eta *kobre horia* izenak ematen zitzaizkion, eta erromatarrek zenbait txanpon egiteko erabiltzen zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39782
* Commonscat Multimedia: Brass

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119830963 (data)
* GND: 4169517-3
* LCCN: sh85016431
* AAT: 300010946
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q39782
* Commonscat Multimedia: Brass
**Citroën** Frantziako automobil-fabrikatzailea da, PSA industria-multzoko kidea. Citroën automobil-markaren sortzailea André Citroën enpresa-gizona izan zen. 1919an automobiletan espezializatzea erabaki zuen, eta *A* modeloa sortu zuen; 1922an *B2* egin zuen, 10 ZP-koa.

Enpresak, lehenengo urteetan, publizitatea izugarri erabili zuen bere etxea eta produktuak ezagutarazteko, esate baterako, Eiffel dorrean Citroën etxearen izena eta sinboloa jarri zuen. 1925ean altzairuzko karrozeriak egiten zituen, eta produkzio-sistema berriak erabiltzen hasi zen. 1934an hamarraldi hartako modelo nagusietako bat sortu zuen, *Citroën 7 A Traction Avant*, 35 ZP-koa; hura izan zen aurrealdeko trakzio-ardatza erabiltzen zen lehenengo aldia. Arrakasta izugarria izan bazen ere, auto hura egiteko gastuak ere oso handiak izan ziren, eta enpresak kiebra jo zuen.

Etxearen sortzaile izan zenak bere lantegia utzi egin behar izan zuen, eta Edouard Michelinen eskuetan gelditu zen. 1935ean *7 UA* kaleratu zen, diesel motorra zuen Frantziako lehenengo automobila. 1949an *2 CV* jarri zen salgai; oso automobil soila zen, aurretik egiten zutenaren aldean (*DS 19* modeloa) oso bestelakoa, azken horrek oso diseinu berritzailea baitzuen. Beste modelo aipagarriak izan ziren 1970eko hamarraldiko *CX* edo 1990eko hamarraldiko *XM*. Modelo modernoen artean emaitza onenak eman dituen automobila 1986ko *AX* txikia izan da.

1974an, elkartearen arazo ekonomikoak zirela eta, Peugeot etxearekin bat egin zuen, eta PSA taldea osatu zuten. Gaur egun talde horretako automobilek teknika-soluzio berritzaileak erabili ohi dituzte, eta sortu dituzten diesel motorrek ospe handia izan dute.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6746
* Commonscat Multimedia: Citroën

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 149868950
* ISNI: 0000 0001 2369 5499
* GND: 4148056-9
* LCCN: n78067061
* NKC: ph208174
* SUDOC: 027378640
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q6746
* Commonscat Multimedia: Citroën
**Lisikratesen monumentua** (antzinako grezieraz: Μνημείο Λυσικράτους) Atenasen Akropoliatik gertu dago eta, koruak antolatzen zituen Lisikratesen (K.a.335 - 334) omenez eraiki zen. Monumentua (K.a. 335-334) Evaneto arkontearen garaian eraiki zen, Dionisioren teatroan lehendabiziko aldiz gizonezko koru batek sari nagusia irabazi zuela ospatzeko.

Deskribapena
------------

Idulki karratu baten gainean hamar metro inguruko monumentu zilindrikoa eraiki zen, korintoar tenplu sasi monoptero modura. Marmolezko teilatuan, hasiera batean brontzezko tripode bat zegoen, hots, Lisikratesek irabazi zuen saria.

Garai hartan, hainbat harri mota erabiltzea ohikoa zen, sortzen zuen efektu optikoagatik. Kanpoko aldean korintoar ordena erabiltzen zen lehendabiziko aldietako bat izan zen, hala ere, ondorengo monumentu handietan erabiliko ziren korintoar kapitelekin alderatuta, zutabe hauen kapitelak oso xumeak dira.

Indusketa, zaharberritzea
-------------------------

1821. urtean aurkitu zen eta 1876an erabat zaharberritu zuten Frantziako gobernuaren babespean.

Bibliografia
------------

* J. R. McCredie, *The Lantern of Demosthenes and Lysikrates, Son of Lysitheides, of Kikynna*, en "Studies Presented to Sterling Dow on his eightieth birthday", Durham 1984, pp. 181-183

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1160691
* Commonscat Multimedia: Choragic Monument of Lysicrates

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 24145602350401360796
* GND: 1081573716
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1160691
* Commonscat Multimedia: Choragic Monument of Lysicrates
**Luz Ardiden** Pirinioetako neguko kirol estazio bat da, Luz-Saint-Sauveur udalerrian dagoena, Hautes Pyrénées departamenduan, Midi-Pyrénées eskualdean, Frantzian.

Kokapena
--------

Hiriko erdigunetik 14 kilometrora, Luz Ardiden (1700-2500 metro) 100 hektarea inguruan hedatzen da, maila guztietako pista balizatuzko 60 kilometro dituelarik, eta ekipamendurik modernoenarekin hornitua dago, hasiberrientzako 135 metroko pista bat barne.

Historia
--------

Estazio honek bere izena gertu dagoen Ardiden tontorrari zor dio, 2988 metroko altuera duena. 1966an proiektatu zuten Luz-Saint-Sauveur, Grust, Sazos, Sassis eta Viscos udalerrietako udalek. Lanak Grustetik hasten zen ibilbidea 1970an ireki ondoren hasi ziren. 1975eko urtarrilak 16an inauguratu zen, Bédéret sektorean bi teleski funtzionatzen jarriz. Hurrenngo urtean Aulianeko sektorea ireki zen.

1987ko martxoak 1ean estazioan istripu larri bat gertatu zen, teleaulki baten zati bat erori ondoren, 6 hildako eta 25 zauritu larri eragin zituena.

Luz Ardiden Frantziako Tourrean
-------------------------------

Luz Ardidenentzat promoziorik handienetako bat Frantziako Tourraren zenbait ediziotan etapa amaiera izana da, 1985etik zazpi aldiz igo dena.

Estazioa Luz-Saint-Sauveur herritik banatzen duten 14,7 kilometroetan, herria dagoen 710 metroko altueratik helmuga dagoen 1700 metroko altueraraino igotzen dute, batez beste %6,9ko maldarekin eta zatiren batzuetan %10eko gehienezkoarekin.

Iritsiera hauen datu nagusiak honakoak dira:

| Urtea | Etapa | Maila | Irteera tokia | Distantzia (km) | Etapa garailea | Maillot horia |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2011 | 12 | HC | Cugnaux | 211 | Samuel Sánchez | Thomas Voeckler |
| 2003 | 15 | HC (1) | Bagnères-de-Bigorre | 159,5 | Lance Armstrong | Lance Armstrong |
| 2001 | 14 | HC | Tarbe | 144 | Roberto Laiseka | Lance Armstrong |
| 1994 | 12 | HC | Lurda | 204,5 | Richard Virenque | Miguel Indurain |
| 1990 | 16 | HC | Blagnac | 215 | Miguel Indurain | Claudio Chiappucci |
| 1988 | 15 | HC | Saint-Girons | 187,5 | Laudelino Cubino | Pedro Delgado |
| 1987 | 14 | HC | Paue | 166 | Dag-Otto Lauritzen | Charly Mottet |
| 1985 | 17 | HC | Tolosa | 209,5 | Pedro Delgado | Bernard Hinault |
|

(1): *Mailaz kanpo*.

Altimetria
----------

Estaziorako igoera errepidearen altimetria honakoa da:

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**Luz-Ardidenen webgune ofiziala.
* **(Gaztelaniaz)**Igoeraren profila eta ezaugarriak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1450764
* Commonscat Multimedia: Luz Ardiden

---

 |

* Wd Datuak: Q1450764
* Commonscat Multimedia: Luz Ardiden
**Clinton konderria** (ingelesez: *Clinton County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wilmington da. 2010eko zentsuaren arabera 42.040 biztanle zituen, Clinton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clinton konderriak 1.067,84 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,35 ura dira. Beste 1.058,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 39,37 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 42.040 pertsonetatik 40.055 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 559 dira. 905 beltzak edo afroamerikarrak. 85 amerikar natiboak ziren eta 17 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 211 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 41 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 726 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113875
* Commonscat Multimedia: Clinton County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127840686
* LCCN: n80086618
* **Lekuak**
* OSM: 104780
* TGN: 1002285

 |

* Wd Datuak: Q113875
* Commonscat Multimedia: Clinton County, Ohio
**Harrison konderria** (ingelesez: *Harrison County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Gulfport and Biloxi da. 2010eko zentsuaren arabera 187.105 biztanle zituen, Harrison kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Harrison konderriak 2.528,27 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.041,63 ura dira. Beste 1.486,64 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 74,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 187.105 pertsonetatik 135.678 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 9.937 dira. 40.975 beltzak edo afroamerikarrak. 719 amerikar natiboak ziren eta 227 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5.258 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 214 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.034 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485434
* Commonscat Multimedia: Harrison County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147770447
* LCCN: n82098963
* NARA: 10039707
* **Lekuak**
* OSM: 1832969
* TGN: 2001109

 |

* Wd Datuak: Q485434
* Commonscat Multimedia: Harrison County, Mississippi
**Lewis konderria** (ingelesez: *Lewis County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Vanceburg da. 2010eko zentsuaren arabera 13.870 biztanle zituen, Lewis kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lewis konderriak 1.283,03 kilometro koadro ditu. Horietatik 32,49 ura dira. Beste 1.250,54 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,81 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.870 pertsonetatik 13.728 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 78 dira. 35 beltzak edo afroamerikarrak. 27 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 8 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 70 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498072
* Commonscat Multimedia: Lewis County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145449298
* LCCN: n82260285
* NARA: 10036415
* **Lekuak**
* OSM: 1846547
* TGN: 1002591

 |

* Wd Datuak: Q498072
* Commonscat Multimedia: Lewis County, Kentucky
**Louis Saguer** (Berlin, 1907ko martxoaren 26a - Paris, 1991ko martxoaren 1a) alemaniar jatorriko frantses musikagilea izan zen.

Haurtzaroa eta gaztaroa ospitaletan igaro zituen, tuberkulosiak jota baitzegoen. Baina denboraldi horietan, musika-hezkuntza sendoa izan zuen. Berlingo Stern Kontserbatorioan ikasi zuen, Wilhelm Klatterekin, eta 1926an Parisa joan zen, denboraldi batez. Hurrengo urtean, laguntzaile gisa hasi zen lanean, eta Berlingo Staatsoperen, koruko zuzendari gisa. Ondoren, Piscator antzokiko orkestra-zuzendari izan zen, eta zenbait filmetarako musika idazten hasi zen. 1929an, berriz ere Parisa joan zen, eta han, Arthur Honegger eta Darius Milhaud musikagileekin aritu zen lanean. Berlina itzuli zenean, Paul Hindemithekin eta Kurt Sachsekin lan egin zuen. 1933an Parisa ihes egin behar izan zuen, judua baitzen. Bizitza iluna izan zuen, eta *intelligentsia* komunistan ibili zen. Nazioarteko brigadetan sartu zen, eta Espainiara joan zen, Francoren kontra borrokatzera. Bigarren Mundu Gerran, erresistentziako kide egin zen, eta 1947an frantses hiritartasuna hartu zuen. 1949. urtetik aurrera, irakasle izan zen Darmastadten, eta orkestra-zuzendari gisa eta laguntzaile gisa aritu zen lanean. Idatzi zituen lanen artean aipagarriak dira: bi opera, *Lili Merveille* eta *Mariana Pineda* (1967); bi kantata, *Sei kanta* eta *Quant´e bella giovinezza*. Orkestrarako, *Musique d´après-midi*, txirula eta orkestrako (1942); *Musique d´été*, klabezin eta orkestrarako (1944); *Suite Sefardi*; *Musique en sol*, biolin eta orkestrarako; *Mouvement 60*, harizko musika-tresnetarako (1963); *Sine nomine* (1968-1971).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3263075
* Commonscat Multimedia: Louis Saguer

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 44402620
* ISNI: 0000 0001 2130 4466
* BNE: XX4901473
* BNF: 124958085 (data)
* GND: 11817620X
* LCCN: n94120191
* SUDOC: 080602185
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05196/eu\_s\_0156/s0156

 |

* Wd Datuak: Q3263075
* Commonscat Multimedia: Louis Saguer
**City Hall** (euskaraz *Udaletxea*) 1996ko Harold Becker estatubatuar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Bertan, Al Pacino, John Cusack, Bridget Fonda, Danny Aiello, Richard Schiff, David Paymer eta Martin Landau aktoreek antzeztu zuten.

Filma honek politikarien eta mafiaren arteko harreman iluna ukitzen du, bai eta politikagintzan izan ohi den ustelkeria ere.

Argumentua
----------

1990eko hamarkada, New York. John Papas (Al Pacino) alkatea politikan aski trebatua dagoen plazagizona da, bere hitz-jarioa eta karismari esker hirian nahieran agintzen du. Alkateak Louisianatik iritsi berria den Kevin Calhoun (John Cusack) diputatu gazte idealista laguntzaile du.

Aldi berean, Eddie Santos (Nestor Serrano) detektibeak hiriko polizia departamenduan "gogor" eta zintzo ospea du. Vinnie Zapatti (Angel David) informatzaileak hala eskatuta Santos harekin biltzera doa, baina Brooklyn iparraldeko Broadway eta Marcy kalegurutzean bilera izan behar duten unean Tino Zapatti (Larry Romano) mafiako narkotrafikatzaileak Santosi segada jarri eta bien arteko tiroketa jazoko da, tiroketa horretan bi gizonez gain kaletik aitarekin zihoan James Bone izeneko mutiko beltz bat ere hilko delarik.

Bai Vinnie nahiz Tino, Paul Zapatti (Anthony Franciosa) mafia buruzagi boteretsuaren hilobak dira.

Hilketa horren ikerketen arabera gertaera horren aurretik alkatearen adiskidemina den Walter Stern (Martin Landau) epaileak Tino Zapatti beste hilketa kargu batengatik aske laga zuela azaleraziko dute, alkatea leku txarrean lagaz.

Kevin Calhounek hilketa horren benetazko arduradunak nortzuk diren ikertuko du, aldi berean Marybeth Cogan (Bridget Fonda) abokatuak Santosen alarguna eta familiari haren hilketarengatik diru-laguntza guztia izan dezaten saiatuko da. Bestalde, Paul Zapatti mafiaburuak Frank Anselmo (Danny Aiello) politikariaren bidez Santos polizia zenaren zintzo ospea zikindu edo aldarazten saiatuko da, honela Tino hilobak haurraren hilketan izandako ardura zuritu asmoz.

Aktoreak
--------

* Al Pacino: John Pappas alkatea
* John Cusack: Kevin Calhoun
* Danny Aiello: Frank Anselmo
* Bridget Fonda: Marybeth Cogan
* Tony Franciosa: Paul Zapatti
* Martin Landau: Judge Walter Stern
* David Paymer: Abe Goodman
* Richard Schiff: Larry Schwartz
* Harry Bugin: Morty, zerbitzaria

Kanpo estekak
-------------

* *City Hall* filmaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**
* *City Hall* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q44686

 |

* Wd Datuak: Q44686
Aspasia, hetera ospetsua izan zen.
**Hetera**, **hetæra** edo **hetaira** (grezieraz, ἑταῖραι, *hetairai*) ziren Antzinako Greziaren goi prostitutak. Luxuzko prostituzioarekin batera konpainiako emakumearen papera betetzen zuen. Grezian prostituta arruntak ere bazeuden baina horiek pornai izena zuten.

Heterak gizartean
-----------------

Emakume hauek gizartean askotan prestigio handia zuten. Independeteak ziren eta zergak ordaintzen zituzten. Haien iritziak eta sinemenak gizonen artean errespetu handiz entzuten ziren eta sinposiumetan (συμπόσιον) hartzen zuten parte. Orokorrean, esklabu izandako emakumeak edo atzerritarrak ziren. Ederrak ziren eta dantza zein musikarako prestakuntza berezia zuten. Emakume arrunten artean heziketa jasotzea ez zen oso ohikoa, bai heteren artean.

Irudia eta janzkera
-------------------

John William Godwarden margolanean *Atenas* hetairaren irudia ikus daiteke. 1908.
Emakume arruntek lihozko eta artilezko itxurazko jantziak erabiltzen zituzten bitartean, heterek jantzi gardenak eramaten zituzten, askotan azafrai-kolorekoak; dena dela, ohikoa zen ere ohiko bizimoduan biluzik ikustea. Eguzkipean lan egiteko beharrik ez zutela adierazteko berun-zuriz makilatuak joaten ziren. Orrazkerak goi mailako emakumeen antzekoak ziren: korapilatsuak eta ileordez beteta.  Pubiseko biloak mozteko pasta berezi bat erabiltzen zuten, *dropax* izenekoa, ozpinez eta Txipreko lurrez egina.

Hetera ospetsuak
----------------

* Arqueanasa.
* Aspasia Miletokoa.
* Campaspe
* Filenis.
* Frine.
* Neaira
* Glyzere.
* Lais Korintokoa.
* Lais Hikarakoa.
* Leaena.
* Thais.
* Targelia.
* Frine.
* Teodora.

Hetaira taldea
--------------

Hetaira prostituten eskubideen alde ari den Madrilgo taldea da. 2003an Giza Eskubideen René Cassin Saria lortu zuen.

Heterak artean
--------------

Bai Antzinako Greziako artean baita ere XIX. eta XX. mendeko artean ohiko gaia izan da hetereena:

* Hetera bezero batekin, K.a. 480–470. inguruko urtean.Hetera bezero batekin, K.a. 480–470. inguruko urtean.
* Heterak prestatzen, Amintas III.a Mazedoniakoa erregearen gortean.Heterak prestatzen, Amintas III.a Mazedoniakoa erregearen gortean.
* Hetaireen banketea, K.a. 25. urteko terrakota, Louvreko museoan.Hetaireen banketea, K.a. 25. urteko terrakota, Louvreko museoan.
* Gizona eta hetaira, K.a. 500-510. urtetakoa.Gizona eta hetaira, K.a. 500-510. urtetakoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Hetaira
2. ↑  [ Women in classical Athens in the shadow of North-West Europe or in the ligth from Isntabul
3. ↑   .
4. ↑   .

Ikus, gainera
-------------

* Geisha

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q466118
* Commonscat Multimedia: Hetaeras

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q466118
* Commonscat Multimedia: Hetaeras
**Hidalgo konderria** (ingelesez: *Hidalgo County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Edinburg da. 2010eko zentsuaren arabera 774.769 biztanle zituen, Hidalgo kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hidalgo konderriak 4.099,71 kilometro koadro ditu. Horietatik 31,19 ura dira. Beste 4.068,52 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 188,98 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 774.769 pertsonetatik 762.759 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 702.206 dira. 2.777 beltzak edo afroamerikarrak. 524 amerikar natiboak ziren eta 49 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7.122 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 348 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.190 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26519
* Commonscat Multimedia: Hidalgo County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131357413
* ISNI: 0000 0004 0397 7765
* LCCN: n81050291
* NARA: 10040062
* **Lekuak**
* OSM: 1828367
* TGN: 2002002

 |

* Wd Datuak: Q26519
* Commonscat Multimedia: Hidalgo County, Texas
**Clinton konderria** (ingelesez: *Clinton County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lock Haven da. 2010eko zentsuaren arabera 39.238 biztanle zituen, Clinton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clinton konderriak 2.323,05 kilometro koadro ditu. Horietatik 23,18 ura dira. Beste 2.299,87 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 16,89 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 39.238 pertsonetatik 38.055 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 437 dira. 612 beltzak edo afroamerikarrak. 29 amerikar natiboak ziren eta 15 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 199 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 310 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494093
* Commonscat Multimedia: Clinton County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155951163
* LCCN: n81102539
* NARA: 10036629
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 416639
* TGN: 1002286

 |

* Wd Datuak: Q494093
* Commonscat Multimedia: Clinton County, Pennsylvania
**Clinton konderria** (ingelesez: *Clinton County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Plattsburgh da. 2010eko zentsuaren arabera 82.128 biztanle zituen, Clinton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clinton konderriak 2.894,38 kilometro koadro ditu. Horietatik 206,36 ura dira. Beste 2.688,03 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 28,37 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 82.128 pertsonetatik 76.886 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.054 dira. 2.953 beltzak edo afroamerikarrak. 266 amerikar natiboak ziren eta 15 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 890 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 112 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.006 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114884
* Commonscat Multimedia: Clinton County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159379985
* GND: 5107983-5
* LCCN: n81038752
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 87689
* TGN: 1002284

 |

* Wd Datuak: Q114884
* Commonscat Multimedia: Clinton County, New York
**Clinton konderria** (ingelesez: *Clinton County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua St. Johns da. 2010eko zentsuaren arabera 75.382 biztanle zituen, Clinton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clinton konderriak 1.488,1 kilometro koadro ditu. Horietatik 21,11 ura dira. Beste 1.466,99 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 50,66 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 75.382 pertsonetatik 71.190 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.947 dira. 1.506 beltzak edo afroamerikarrak. 309 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.105 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 67 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.193 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q94669
* Commonscat Multimedia: Clinton County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158287002
* LCCN: n81091938
* NARA: 10036628
* **Lekuak**
* OSM: 1582241
* TGN: 1002283

 |

* Wd Datuak: Q94669
* Commonscat Multimedia: Clinton County, Michigan
Satelite batetik hartutako Atlantiko Ozeanoaren gaineko harea ekaitz baten irudia. 2000
Harea ekaitza Irakeko Al Asaden
**Hondar ekaitza** edo **hauts ekaitza** gertaera meteorologiko bat da, non haize bortitzek hondar partikulak eguratsean daramatzaten saltazio edo suspentsioan. Ekaitz mota hau ohikoa da klima idor eta erdi-idorretan, hala nola Saharan, Ipar Amerikako Zabaldi Handietan, Arabian, Gobi basamortuan Mongolian, Txina ipar-mendebaldeko Taklamakanen eta beste eskualde batzuetan.

Hauts ekaitz gogorrek, ikuspena, hutsera murriz dezakete, bidaiak egitea eragotziz eta lurrazalaren goialdeko geruza airean eraman eta beste toki batzuetan utziz. Lehorteak, eta, jakina, haizeak, halako ekaitzak agertzen laguntzen dute, nekazaritza eta abeltzaintza biziki kaltetzen dituztenak. Ekaitz hauetan bildutako hautsak, milaka kilometro egin ditzake: Saharako harea ekaitzek, Ozeano Atlantikoaren mendebaldeko plankton hazkuntzan eragina dute, eta, zientzialari batzuen arabera, Amazonaseko pluvisilvako landareentzako mineral urrien iturri garrantzitsua dira. Hauts ekaitzak, sarri, satelite artifizialetatik hartutako argazkietan ikus daitezke.

Marten
------

Hauts ekaitza eskala handian, Marten, 2001.
Marten ere, hauts ekaitzak, eskala handian ezagutzen dira. Ekaitzek, planeta honetan, gehiago irauten dute, eta Lurrean baino hedadura gehiago hartzen dute: ekaitz hauetako batzuk, planeta osoa estaltzen dute ehundaka egunez, planetaren oreka termikoa aldatuz, eta, bere lurrazalean hozte biziak eraginez.

Ikus, gainera
-------------

* Ekaitz
* Euri azido
* Lurrikara
* Simun
* Lanbro

Kanpo, loturak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182878
* Commonscat Multimedia: Dust storms

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph413824
* NARA: 10637505
* AAT: 300054743
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q182878
* Commonscat Multimedia: Dust storms
Hondakin arriskutsuen tangak
**Hondakin arriskutsua** hondakin arrikutsu birziklagarriari edo ez birziklagarriari dagokio, hau da, arriskutsutzat hartzen dena, osasuna eta ingurumena arriskuan jartzen dituzten berezko propietateak dituelako. Propietate arriskutsuak toxikotasuna, sukoitasuna, erreaktibotasun kimikoa, korrosibitatea, lehergaitasuna, erreaktibitatea, erradioaktibitatea edo giza osasuna eta ingurumena kaltetzen dituzten beste edozein izaera dira.

Hondakinak (edo hondakin-korronte jakin bat) arriskutsuak diren ala ez erabaki behar dutenak legegileak eta aginte publikoak dira. Hondakin arriskutsu bihurtzen duten propietateak definitzeko erabilitako kontzeptu komun bat dago, esaterako, sukoia, korrosiboa, toxikoa, minbizi-sortzailea, infekziosoa, eko-toxikoa, eta abar. Hala ere, zenbait industria-praktiketan sortutako hondakinak edo zenbait propietate erakuste dutenak hondakinen kudeaketa erregimenaren esparrutik kanpo egon daitezke. Hondakinen kudeaketaren esparrutik kapo ere industria-isuri batzuk aurki daitezke, baina beste erregimenek (hondakin-urak, hondakin-uren legeriaren bidez; gas-emisio industrialak, emisioen kontrolerako legeriaren bidez; hondakin erradioaktiboak, erradioaktibitateari buruzko legeriaren bidez, etab.) arautzen dituzte, hondakin arriskutsu industrialak hondakin arriskutsuen inguruko legediaren menpean izan daitezkeen bitartean, adibidez, EBren kasuan, modu solidoan, likidoan edo lohian ekoitzita ere.

3 milioi tona hondakin sortzen dira urtero Europar Batasunean (sei tona baino gehiago Europar herritar bakoitzeko), 40 milioi tona hondakin arriskutsu barne (10 kg baino gehiago pertsona bakoitzeko urtean).

Hondakin arriskutsuen adibideak honakoak dira: meatzaritzako hondakinak, tximiniaren aireko isuriak, industria-isurketen gainazaleko ibilgutan, eta fruta eta barazkietan dauden pestizida hondarrak oraindik ere kontsumitzeko garaian, esate baterako, kalean aurkitzen diren baimenik gabeko azoketan erosten diren letxugetan.

Laburbilduz, hondakin arriskutsuak hauetatik datozenak dira:

* Ospitaleko hondakinak (hondakin biologikoak).
* Industria kimikoko eta farmazia-industriako hondakinak.
* Nekazaritzako edo basoko jardueretako hondakinak, esate baterako, fungizidak, plagizidak, biozidak.
* Meatzaritzako hondakinak, tximiniaren aireko isuriak.
* Energia-sektoreko hondakinak, esate baterako, poliklorobifeniloak dituzten transformadore elektrikoen olioak.
* Petrolioaren industriako hondakinak, hala nola, bituminosoak, mundruna, emultsio urtsuak.
* Ehungintzako hondakinak, hala nola, kromo oxidatua, tindagaiak, azidoak.
* Industria militarraren edo erlazionatutako industriaren hondakinak.
* Zientzia ikerketa-zentroetako hondakinak, adibidez, erabiliako disolbatzaileak eta erreaktiboak, eta abar.
* Plastikoaren industriako hondakinak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Manual de gestión de residuos industriales peligrosos dirigido a Las autoridades de economías de Ingresos bajos y medios
2. ↑  Manual de gestión de residuos industriales peligrosos Pag.55

Kanpo estekak
-------------
**Harrison konderria** (ingelesez: *Harrison County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cadiz da. 2010eko zentsuaren arabera 15.864 biztanle zituen, Harrison kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Harrison konderriak 1.063,88 kilometro koadro ditu. Horietatik 21,83 ura dira. Beste 1.042,05 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,91 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.864 pertsonetatik 15.248 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 79 dira. 324 beltzak edo afroamerikarrak. 13 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 22 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 244 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q421956
* Commonscat Multimedia: Harrison County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130194279
* LCCN: n81056726
* **Lekuak**
* OSM: 911248
* TGN: 1002459

 |

* Wd Datuak: Q421956
* Commonscat Multimedia: Harrison County, Ohio
Lohi-sumendia, Trinidad uhartean
**Lohi-sumendia** krater batek eta altuera txikiko sumendi-kono batek osatzen duten erliebe txikia da, malda txikia dela eta nahiko zabala den eta ez du jatorria benetako formazio bolkanikoekin erlazionatuta, Salbuespenen bat edo beste, Yellowstone Parke Nazionala (Wyoming, Estatu Batuak) bezala, aitzitik, petrolio-hobiekin lotutako gas-jarioen ondorio dira. Venezuelan, Kolonbian, petrolioa ekoizten duten herrialde ia guztietan eta Europako hegoaldeko zenbait herrialdetan (Italia, Errumania), Asiako hego-ekialdean eta beste leku batzuetan ikus daitezke. Sumendi mota honen kontzentrazio handiena Kaspiar itsasoaren inguruetan dago: gutxi gorabehera 300 (mundu osoan ezagunak diren 700 baino gehiagoren artean) inguru horretan aurkitzen dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193457
* Commonscat Multimedia: Mud volcanoes

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85088249
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193457
* Commonscat Multimedia: Mud volcanoes