recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Artikulu hau Guyanako lurraldeari buruzkoa da; eskualdea gaitzat duena beste hau da: «Guyanak»*
Britainiako Guyana kolonia zenaren ingelesezko mapa (1896). Bertan, muga-proposamen desberdinak azaltzen dira; tartean, Britainia Handiaren aspirazioak eta Venezuelak bere mugatzat hartzen duen Esequibo ibaia.
**Esekibar Guyana** (gaztelaniaz *Guayana esequiba*) Guyanako Errepublika Kooperatiboaren parte den eta Venezuelak aldarrikatzen duen lurraldea da. **Esekibar Lurraldea** eta, Venezuelan, **Erreklamazio Aldea** izenak ere hartzen ditu.

Cuyuni eta Esequibo ibaien arten kokaturiko 159.500 km²-ko lurraldeak osatzen du Esekibar Guyana; hau da, Guyanako lurraldearen %62. Venezuelak 1966ko Genevako Akordioaren bidez, lurralde hau nazioarte mailan aldarrikatu zuen.

Guyanako 1980ko Konstituzioaren arabera, Esekibar Guyana Guyanako estatuaren parte da:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Estatuaren lurraldearen barne dira, Konstituzio hau indarrean jartzerakoan Guianaren eremuari emanak izan zaizkionak eta Parlamentuak Legez hala aldarrikatzen dituen beste zonalde batzuk. |  » |
|  |

Konstituzioaren aipatzen diren "beste zonalde" horiek Britainiako Guyanaren lurraldea osatzen zutenak dira. 1938an Britainia Handiak bere koloniaren mendebaldeko mugatzat Esequibo ibaia hartu zuen.

Venezuelak, bere aldetik, 1999ko Konstituzioko 10. artikuluan ondokoa dio:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Errepublikaren lurraldea eta gainontzeko espazio geografikoak Venezuelako Kapitaitza Orokorrari 1810eko apirilaren 19ko eraldaketa politikoa baino lehen zegozkionak dira, nulutzat jotzen ez diren tratatuetan eta arbitro-laudoetan jasotako aldaketak kontuan hartuz. |  » |
|  |

Venezuelak Guyanaren 1, 2, 5, 7, 8, eta 10 erregioak aldarrikatzen ditu.
Esekibar Guyanaren barnean ondoko eskualdeak daude: Barima-Waini, Cuyuni-Mazaruni, Pomeroon-Supenaam, Potaro-Siparuni, Takutu Garaia-Esequibo Garaia eta Esekibar Uharteak-Mendebaldeko Demerara eskualdearen mendebaldeko aldea. Hauek guztiak Guyanako estatuaren banaketa administratiboko lurraldeak dira, eta Venezuelak ez ditu aintzat hartzen.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Aferari buruzko Venezuelako Kanpo Harremanetarako Ministerioaren orria
* **(Gaztelaniaz)** Guyanaren posizioaren azalpena

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q816253
* Commonscat Multimedia: Guayana Esequiba

---

 |

* Wd Datuak: Q816253
* Commonscat Multimedia: Guayana Esequiba
**Kalavryta** (grezieraz: Καλάβρυτα) Grezia herria eta udalerria da, Akaia unitate erregionalean, estatuaren mendebaldean. Patras 30 kilometrotara dago.

Udalerria 2011an antolatu zuen. Horretarako antzinako beste udalerriak bildu ziren: Aroania, Kalavryta (gaur egun udalerriaren burua), Kleitoria eta Paion; guztiak udalerri-unitateak bihurtu ziren. Udalerriak 1058,2 km²ko zabalera du, horietatik 531,8 Kalavryta unitatekoak. 2011n udalerriak 11.045 biztanle zituen, 6.011 Kalavryta unitatean.

Sarraskia
---------

1994ko abenduaren 13an, Naziek Kalavrytako sarraskia eragin zuten. Gizonezko guztiak mendira eraman eta tirokatu egin zituzten. Aldi berean, emakume eta haurrak eskolan giltzapetu eta su eman zioten eraikinari. Atea puskatu eta irtetea lortu zuten.

Kalavrytar ospetsuak
--------------------

* Asimakis Fotilas (1761–1835), politikari eta iraultzailea
* Nikolaos Petimezas, militarra
* Anastasios Charalambis (1862–1949), militarra
* Andreas Zaimis

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Grezieraz)**:Udalerriaren webgunean.
16x16ko irudi baten pixelen irudikapena
**Pixel** bat (ingelesez, *picture element*) irudi digital baten unitate txikiena da. Irudi digital hau argazki bat, bideo bat edo grafiko bat izan daiteke.

Irudi digital bat handitzerakoan (zoom), irudi hori osatzen duten pixelak ikustea posible da, karratu txikiek osatzen dutela ikus dezakegu.

Pixelak ez dira beraien artean ukitzen, irudi batean hala gertatzen dela dirudien arren. Pantaila bateko irudia pixelez osatuta dago, zutabe kopuru ("X") eta lerro kopuru ("Y") batez, alegia. Honi, pantaila-bereizmena deitzen zaio.

Pixel baten kolorea hiru osagairen konbinazioa da: gorria, berdea eta urdina (RGB).

Argazkilaritzaren historiaren gainbegirada bat, Daguerrotipoetatik pixeleraino.

Ikus, gainera
-------------

* Irudi-bereizmen
* Pantaila-bereizmen

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q355198
* Commonscat Multimedia: Pixels

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 18096055v (data)
* GND: 4329752-3
* AAT: 300266190
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q355198
* Commonscat Multimedia: Pixels
*Hypholoma subericaeum*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, koniko samarretik titidunera, arre-gorrixkatik okre-arrexka-orein kolorera doana, gero arre txigortu kolorekoa, koipetsua.

**Orriak:** Gris-lila zurbil kolorekoa.

**Hanka:** 8 cm inguruko garaierakoa eta 0,3 cm inguruko diametrokoa, zurixka, zetadun eta zilarreztatutako fibrilekin, oinarrirantz gero eta marroi-gorrixka kolore gehiago hartzen joaten da, batez ere manipulatu ondoren.

**Haragia:** Ia kolore berekoa.

**Etimologia:** *Hypholoma* terminoa grekozko, harizpia esan nahi duen "ùpos" hitzetik dator eta ertza esan nahi duen "loma" hitzetik. Ertzari dagokio, batzuetan gortinaren hondarrak izaten dituelako.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria. Toxikoa ere izan daiteke.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Zangetan, baso hezeetan, larre urtsuetan. Urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 252 or. ISBN 84-282-0865-4..
**William Fox** (South Shields, 1812ko urtarrilaren 20a - Auckland, 1893ko ekainaren 23a) zeelandaberritar politikaria izan zen. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 1856ko maiatzetik ekainera, 1861etik 1862ra, 1869tik 1872ra eta 1873ko martxotik apirilera.

Ingalaterran jaio eta Oxfordeko Unibertsitatean graduatu zen. Ondoren, zuzenbidea ikasi zuen Londresen, eta abokatu gisa lan egin zuen emaztearekin 1842an Zeelanda Berrira joan aurretik. Han, kazetaritzan aritu zen.

1855ean bere ibilbide politikoa hasi zuen parlamentuko kide aukeratua izan zenean. Lau aldiz izan zen lehen ministro (1856ko maiatzetik ekainera, 1861etik 1862ra, 1869tik 1872ra eta 1873ko martxotik apirilera). Maorien lurrerako eskubideak konfiskatzeagatik, hezkuntzarako bultzatzeagatik eta Zeelanda Berriko Unibertsitatea sortzeagatik nabarmendu zen, baita Zeelanda Berriak Erresuma Batuarekiko duen autonomia handitzeko egindako ahaleginagatik ere.



| * i
* e
* a
Zeelanda Berriko lehen ministro eta *premier*rak |
| --- |
| 
* Sewell
* Fox
* Stafford
* Fox
* Domett
* Whitaker
* Weld
* Stafford
* Waterhouse
* Fox
* Vogel
* Pollen
* Vogel
* Atkinson
* Grey
* Hall
* Whitaker
* Atkinson
* Stout
* Atkinson
* Stout
* Atkinson
* Ballance
* Seddon
* Hall-Jones
* Ward
* Mackenzie
* Massey
* Bell
* Coates
* Ward
* Forbes
* Savage
* Fraser
* Holland
* Holyoake
* Nash
* Marshall
* Kirk
* *Watt (bitartekaria)*
* Rowling
* Muldoon
* Lange
* Palmer
* Moore
* Bolger
* Shipley
* Clark
* Key
* English
* Ardern
* Hipkins
* Luxon

 | Zeelanda Berriko armarria |
**Jerez de la Fronterako Alkazarra**, (Andaluzia, Espainia) almohade motako gotortutako eraikin multzo bat da; ziurrenik XII. mendekoa, Iberiar Penintsulako almohade eraikuntza zaharrena izaki. Geroago barroko jauregiak gaineratu zitzaizkion eta egun Jerez de la Frontera hiriko eraikin garrantzitsuenetakoa da.

Bere garaian, Alkazarra hiria zuzentzen zuen boterearen gotorleku-jauregia izan zen. Gaur egun, bisita turistikoak eta ekitaldi bereziak ospatzeko erabiltzen da.

Iberiar Penintsulan dagoen Almohade arkitekturako adibide bakanetakoa da.

Historia
--------

Alkazarra hirigune historikoaren muinoan kokatzen da. Gune honetan gutxienez Kobre Arotik biztanleria izan da, hots, K.a.-ko hiru mila urte aurretik. Oraintsu, 2009ko indusketa lan batzuek, kalkolito garaiko, hots, duela 5.000 urteko, biltegi eta etxola batzuen aztarnak aurkitu zituzten. Alabaina ondorengo tartesiar, feniziar eta erromatar kulturek ez zuten erregistro arkitektonikorik utzi, alkazarrari dagokionez behintzat.

Jatorrizko islamiar alkazarrari dagokionez, honako atal hauek mantendu dira: ateak, meskita, bainu arabiarrak, dorre oktogonala eta Doña Blanca de Borbonen pabiloiko patioa.

Ondorengo aldiei dagokionez, aipagarriak dira Omenaldiaren Dorrea (XV mendea), Villavicencio jauregi barrokoa, eta Olio Errota (XVIII mendekoa).

Alkazarra gaur egunera arte heldu bada, Diez familiari esker izan da. Familia honek Alkazarra eskuratu eta eraikinaren hondamena saihestu egin zuen. D. Salvador Díez Perez de Muñoz (1858-1939) izan zen hain zuzen ere 1926an Alkazarra erosi zuena , jereztar upeltegi-jabe ospetsua bera. Izan ere, udaletxeko arduradunek eraisketa asmoen berri izan zuenean - eraikinaren egoeraren aitzakia hartuta eraikina bota eta bertan parke publiko bat erakitzeko asmoa- Alkazarra erosi eta eraberritzeari ekin zion.

Iruditegia
----------

* Mezkitako barne aldea.Mezkitako barne aldea.
* Alkazarreko arkeologi aztarnak.Alkazarreko arkeologi aztarnak.
* Lorategiko iturria.Lorategiko iturria.
* Villavicencio Jauregiko antzinako udal botika.Villavicencio Jauregiko antzinako udal botika.

Bibliografia
------------

* Monumentos de la Provincia de Cádiz, Pueblo a Pueblo. Editado por Diario de Cádiz, Diario de Jerez y Europa Sur. Año 1.997.
* Guías El Viajero. Andalucía III. Editado por El País, año 2.005

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2832233
* Commonscat Multimedia: Alcázar de Jerez de la Frontera

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000494
* IAPH: i6657

 |

* Wd Datuak: Q2832233
* Commonscat Multimedia: Alcázar de Jerez de la Frontera


1. ↑  Vinoble reúne a ocho Masters of Wine por primera vez en El Alcázar
2. ↑  'Díez-Mérito' camina a los dos siglos
3. ↑  *Homenaje al salvador del Alcázar*. La Voz Digital. 2011ko otsailaren 18a.
**Koseko Asklepeion**, Antzinako Greziako santutegia da, Asklepioren omenez egindako garrantzitsuenetakoa.

Kokapena
--------

Tenplua Kos uhartean dago, Egeo itsasoko Dodekaneso inguruan hain zuzen ere. Uhartearen neurriak honako hauek diraː 40 km luze, 8 km zabalera eta Turkiako Bodrum kostaldetik (antzinako Halikarnaso) 4 kmra baino ez dago.

Sinbologia
----------

Tenplua greziar mitologiako Asklepioren (antzinako grezieraz: Ασκληπιός) omenez eraikia izan zen. Erromatarrek Eskulapio (latinez: *Aesculapius*) izenez Medikuntzako jainkotzat zuten.

Arkitektura eta ezaugarriak
---------------------------

Santutegiak harlanduzko hormak zituen, lau terraza eta hormen artean haitzurdinezko harmailadiak. Goiko terrazako hiru aldeetan doriko atari batez inguratuta zegoen eta bertan jainkoaren tenplua zegoen. Tenplu honek helelinistiko garaiko doriko estiloko 6 zutabe fatxadan eta 11 alboetan zituen. Alboko terrazan aldarea zegoen, K.a II. mendean berreraikia. Honen erdialdean eskailera bat, joniko estiloko haitzurdinezko zutabe bat eta aldamenean Asklepioren omenezko zaharrena den tenplu txiki batez gain, beste bat erromatar garaikoa, ziurrenik Apoloren omenezkoa.

Haraindiko terrazan, ospitale esparru handitsua zegoen, hiru aldetan portikoz osatua, angelu zuzena zuten egongela batzuetara zuzentzen zutenak, ziurrenik sendabide terapeutikoak hartzeko joaten ziren erromesei ostatu emateko izanak.

Hemen izan zuen egoitza Hipokratesek sortutako medikuntza eskolak.

Kanpoko loturak
---------------

* **(Grezieraz)** Greziako Kultura Ministerioa: Asklepeion

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2655433
* Commonscat Multimedia: Asklepieion (Kos)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 120158790623038851599
* LCCN: sh2017003585
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 22681

 |

* Wd Datuak: Q2655433
* Commonscat Multimedia: Asklepieion (Kos)
Likido baten **irakite-puntua** likidoaren lurrun-presioa eta inguruneko presioa berdina izateko likidoak izan behar duen tenperatura da. Beste modu batera esanda, materia egoera likidotik egoera gaseosora igarotzeko erdietsi behar den tenperatura da.

Hutsean dagoen likido baten irakite-puntua, presio atmosferikoaren pean dagoenean baino baxuagoa da. Era berean, giro-presioa altuagoa bada, irakite-puntua ere altuagoa izango da. Beraz, likido bakoitzaren irakite-puntua aldatu egiten da presioa aldatu ahala.
Likido baten **irakite-puntu normala** (irakite-puntu atmosferikoa ere deitzen dena) aurrekoaren kasu berezi bat besterik ez da: itsas mailan dagoen presioaren pean (alegia, atmosfera 1 edo 760 mmHg), giro-presioa eta likidoaren lurrun-presioa berdinak direnean gertatzen da.

Irakite-puntura iristean, molekula gehienek likidoaren gainazal-tentsioa hausteko aski energia daukate. Irakitea gertatzen denean, tenperatura konstantea da, energia-ekarpen handiagoen ondorioa molekula gehiagok ihes egitea baita (ez tenperatura igotzea).

Likido bat irakite-puntutik gora berotu daiteke likidoan asaldurarik ez dagoenean, esaterako ura ontzi leun batean berotzen denean mikrouhin labe batean. Modu horretan gainberotutako likido batean asaldura txiki bat eragiten bada, irakite lehergarria gerta daiteke.

Likido ase bat lurrun bihurtzeko behar den bero-kantitateari lurruntze-bero deritzo.

Likidoak irakite-puntuaren azpitik ere lurrun bihur daitezke, lurruntze deritzon prozesuaren bitartez. Lurruntzea gainazaleko fenomeno bat da; bertan, gas/likido azaleratik hurbil dauden molekulak lurrun-fasera ihes egiten dute. Bestalde, irakitean likidoaren edozein tokitan dauden molekulak egiten dute ihes, likido barruan burbuilak sortuz.

Zenbait substantziaren irakite-puntuak
--------------------------------------

* Nitrogenoa: -196 °C
* Oxigenoa: -183 °C
* Ura: 100 °C
* Merkurioa: 357 °C
* Aluminioa: 2.060 °C

Ikus, gainera
-------------

* Izozte-puntu
* Urtze-puntu
* Puntu hirukoitz
* Tenperatura kritiko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1003183
* **Identifikadoreak**
* GND: 4181212-8
* AAT: 300056226
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1003183
**Soong Mei-ling** edo **Soong May-ling** (txinera tradizionalez: 宋美齡; txinera sinplifikatuz: 宋美龄, pinyina: Sòng Měilíng, 1898 - 2003), **Madame Chiang Kai-shek** edo **Madame Chiang** izenez ere ezaguna, Txinako Errepublikako lehen dama izan zen, Chiang Kai-shek presidentearen emazte izan zelarik.

Biografia
---------

Soongek zeregin nabarmena izan zuen Txinako Errepublikako politikan. Sun Yat-sen Errepublikaren sortzailearen koinata zen.

Soong Mei-lingek Chiang Kai-shekekin topo egin zuen 1920an. Chiang budista izanik, Soongen senitarteko kristauak kontra egon ziren hasieran, eta azkenean utzi zioten ezkontzen bakarrik Chiangek bere dibortzio froga erakutsi eta kristautasunera bihurtuko zela agindu ondoren. 1927an ezkondu ziren.

Bigarren Txina-Japonia Gerran rol aktiboak izan zituen Txinako Errepublikaren politika militarrean ere, bereziki aireko indar txinatarren koordinazioan. Joseph Stilwell eta Claire Lee Chennault komandante militar estatubatuarrek (Txinako fronteetan AEBek jarritako buruzagi militar nagusiek) zuzenean berarekin tratatu behar zuten kontu askotan.

1943an Ameriketako Estatu Batuetan zortzi hilabeteko bira egin zuen laguntza lortzeko.

Gerra horren ondoren, Gerra Zibila izan zen komunisten aurka, eta Chiang Kai-shek-ek Taiwanera ihes egin zuenean bere gobernuarekin, hara jarraitu zion emazteak. 1975ean senarra hil zitzaionean, bizitza publikotik ezkutatu zen alarguna, eta Estatu Batuetan bizi izan zen (bisitak eginez Taiwanera) 2003an hil zen arte, 105 urteko adinarekin (hiru mendetan bizi izandako pertsona izan zen).

Iruditegia
----------

* Soong eta Chiang Kai-shek senarra 1943an.Soong eta Chiang Kai-shek senarra 1943an.
* 1942 Chiang, Soong eta Joseph Stilwell Birmanian.]1942 Chiang, Soong eta Joseph Stilwell Birmanian.]
* 1943, Soong Etxe Zurian Washingtonen prentsaurrekoa ematen.1943, Soong Etxe Zurian Washingtonen prentsaurrekoa ematen.

Erreferentziak
--------------




1. ↑   **(Ingelesez)** «CHINA: Soong Sisters» *Time* 1927-12-12 ISSN 0040-781X. (Noiz kontsultatua: 2019-07-18).
2. ↑   Byrd, Martha, 1930-.  (1987). *Chennault : giving wings to the tiger.*  University of Alabama Press ISBN 0817303227. PMC 14098529. (Noiz kontsultatua: 2019-07-18).
3. ↑   **(Ingelesez)** Karon, Tony.  (2003-10-24). «Madame Chiang Kai-Shek, 1898-2003» *Time* ISSN 0040-781X. (Noiz kontsultatua: 2019-07-18).
**Makilipurdi** edo **Oltzorrotz** mendia edo haitza Nafarroako Malerreka eskualdean dagoen Zubieta udalerriko lursailetan kokatutako mendia da.

Bere inguruan dituen Mendaur eta Ekaitza mendi ospetsuagoek Makilipurdi mendi hau ezezaguna edo hirugarren mailakoa bilakatu dute. Hortaz, jende edo mendizale gutxik du mendi honen berri, sarritan bertakoek besterik ezagutzen dutelarik. Itxura berezia du, basoko zuhaitz artetik ageri den bere mendi kasko edo gailurra harkaitz gorriz osatua baitago (Malerreka eskualdeko eremu honetako harkaitz eta lurra kolore gorrixka izan ohi du).

Garai batean mendi honen gailurrean Olzorrotzeko edo Orzorrotzeko gaztelua kokatzen zen, Nafarroako Erresumako muga defendatzen zuen gazteluetako bat zelarik. 1522an Gaztelak Nafarroa Garaia konkistatu zuenean beste hainbat gaztelu bezala suntsitua izan zen.

Makilipurdiren gailurretik Mendaur mendiaren ikuspegi ezinhobea dago.

Ikus gainera
------------

* Orzorrotzeko gaztelua

Kanpo estekak
-------------

* Makilipurdi mendiaren gailurreko argazkia ikusgai
* euskal-herria.org webgunean

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262896

 |

* Wd Datuak: Q12262896
**Ignacio María González y Santín** (1838ko urtarrilaren 26a - 1915eko otsailaren 8a) Dominikar politikaria izan zen, Errepublikako presidentea hainbatetan eta desagertutako Alderdi Berdearen sortzailea.

  

Anexionatzeko apustuaren eta zaharberritze gerraren ostean, Haitiko Errepublikarekin lotura ekonomiko eta sozialak sendotu behar direla uste du. Era berean, bi nazioen arteko merkataritza-trafikoa legeztatu eta, horrenbestez, behar diren zergak biltzea ere bilatzen du itun batean. Garrantzitsuentzat jotzen dituen gauzak ordenan jartzen ditu. Batez ere, Buenaventura Báezek Samaná Bay Companyrekin zituen akordioak baliogabetzen ditu, badiaren eta Samaná penintsularen gaineko subiranotasun dominikar guztiz berreskuratuz.

  

Anexionatzeko apustuaren eta zaharberritze gerraren ostean, Haitiko Errepublikarekin lotura ekonomiko eta sozialak sendotu behar direla uste du. Era berean, bi nazioen arteko merkataritza-trafikoa legeztatu eta, horrenbestez, behar diren zergak biltzea ere bilatzen du itun batean. Garrantzitsuentzat jotzen dituen gauzak ordenan jartzen ditu. Batez ere, Buenaventura Báezek Samaná Bay Companyrekin zituen akordioak baliogabetzen ditu, badiaren eta Samaná penintsularen gaineko subiranotasun dominikar guztiz berreskuratuz.

1876an Errepublikako presidente izateari utzi zion, estatu idazkarien kontseiluaren matxinadak eta presioak zirela eta,

baina bere bizitza politikoak jarraituko zuen oraindik. Hilabete gutxiko beste agintaldi bat beteko du 1876an eta beste bat 1878an *La gran inestabilidad (Ezegonkortasun Handia)* izeneko garaian. 1915ean hil zen.

José Gabriel García Barne eta Polizia ministroak osatutako bere kabinetea; Carlos Nouel, Dominikar eliz historiaren idazle eta narratzailea, Justizia eta Instrukzio Publikoko ministroa; José Manuel Glass y Mejía, Ogasun eta Merkataritza sailburua, eta Pablo López Villanueva, Gerra eta Marina ministroa. Bigarren agintaldian gobernatu zuen 74-05-02tik 76-02-23ra arte. (Bost alditan izan zuen Errepublikako presidentetza).

Ignacio María González jeneralak ahalegin nabarmenak egin zituen antolakuntza militarraren inguruan, eta 1874ko 1358. Dekretuaren arabera, Santo Domingon batailoia sortu zuen, *Restauración* izenekoa, eta artilleria brigada bat; La Vegako ehiztari batailoia; Santiagoko Yaque batailoia, bere artilleria konpainiarekin; Puerto Platako batailoi bat; eta Samanan enpresa bat.

Erreferentziak
--------------
Briofito batzuen egitura laminar fotosintetikoa, hosto bat dirudiena, baina bere jatorri ebolutiboagatik, bere ontogenesiagatik (bere garapen prozesua) eta bere barne anatomiagatik ez dena.  Oro har, zurtoin edo peziolo dilatatuak dira, landare batzuet

an hostoei dagokien funtzio fotosintetikoa betetzen dutenak eta funtzionalki ordezten dituztenak. Landare batzuetan, filidioak lautu eta zabaldu egiten diren bitartean, hostoak erabat murriztu edo desagertu egiten dira. 

Akazia generoko espezie ugarik filidioak aurkezten dituzte. *Akazia* gehienek hosto konposatuak dituzte, baina batzuek filidioak dituzte. Batzuetan, beriziki landare gazteagoetan, murriztutako hostoekin osatutako filidioak ikus daitezke. Espezie honetako indibiduo batzuen plantuletan forma trantsizionalak ikusten dira hosto arrunten eta filidioen artean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   D. R. G. C..  (1969). «Opening of the Queen's Garden and New Herbarium Wing, Royal Botanic Gardens, Kew» *Quarterly Newsletter (Garden History Society)* (10): 8.  doi:10.2307/1586097. ISSN 0435-1185. (Noiz kontsultatua: 2023-04-27).
2. ↑   «Australian Systematic Botany. An Australian Journal of Scientific Research» *Mycologist* 3 (1): 41. 1989-01  doi:10.1016/s0269-915x(89)80022-9. ISSN 0269-915X. (Noiz kontsultatua: 2023-04-27).
**Al-Attara** (arabieraz: العطارة‎) Palestinako herri bat da, Jeningo Gobernazioan dagoena. Palestinako Estatistika Bulego Nagusiaren arabera, 2006an 1.072 biztanle zituen eta 2017an berriz, 1.244.

Erromatarren, bizantziarren eta lehen aldi islamiarreko zeramikak aurkitu dira hemen. Herriak izen desberdinak izan ditu, Onomasticon-entzat Atharoth zen, Gurutzatuen estatuentzat *Lathara*.

1140. urtean, *Ussamak*, bidaiari musulmanak, Al-Attara aipatu zuen hurbil dagoen Silat ad-Dhahr herriarekin batera.

1178an, Beduinoek Al-Attara erasotu zuten, baina herriak erasoari eutsi zion. XVI. edo XVII. mendeko gotorleku bat ikus daiteke, herriaren erdian.

Al-Attara, Palestinako beste lurraldeak bezala, Otomandar Inperioaren parte bihurtu zen 1517an. 1596ko erregistro fiskal otomanoen arabera, herri erabat musulmana zen, 'Attara' izenekoa. Jabal Samiren *nahiyan* zegoen, Nablusen *liwan*. Hamabi bat familia bizi ziren bertan 1870. urteko erregistroan ordea, (1288 Hejiraren urtea), al-Sha'rawiyya al-Gharbiyiaren *nahiyan* zerrendatu zen.

Palestinako Britaniar Mandatua agintariek zuzendutako 1922ko erroldan, Al-Attaren biztanleria 164 musulmanekoa zen, eta 1931an 193ra igo zen, 51 etxetan banatuak. 1945ean ordea 250 musulman ziren.

1948ko Arabo-israeldar gerraren eta 1949ko armistizio-akordioen ondoren, Al-Attara Jordaniaren mende geratu zen.

1967ko Sei Eguneko Gerraz geroztik, Al-Attara Israel okupatutako lurraldeen artean dago.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6  Zertal, 2004, pp. 271-2
2. 1 2  Conder and Kitchener, 1882, SWP II, p. 154
3. ↑  Guérin, 1875, pp. 214-215
4. ↑  Hütteroth and Abdulfattah, 1977, p. 129
5. ↑  Barron, 1923, Table XI, Sub-district of Tulkarm, p. 27
6. ↑  Mills, 1932, p.53
7. ↑  Government of Palestine, Department of Statistics, 1945, p. 20
8. 1 2 3  Government of Palestine, Department of Statistics.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4702235
* Commonscat Multimedia: Al-Attara

---

 |

* Wd Datuak: Q4702235
* Commonscat Multimedia: Al-Attara
**Akondia**, **Arrikurutz** edo **Akondiagana** Eibarren kokatuta dagoen mendia da, Kalamua mendigunearen zatia dena.

Akondia izena bere magalean dagoen baserritik datorkio, Ixuan kokatutakoa.

Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Arrate, Eibar, Elgoibar, Ixua.

Historia
--------

Arrikurutzeko landak historian zehar zenbait aldiz izan dira gudu-zelaiak. 1390ean Akondian Unzuetaoinaztarrek Ibarguren ganbotarrak borrokatu zituzten. Ibargurendarrak, gudua ez ezik Joanes Ibargurengoa ere galdu zituzten. Ganbotarrek 1420ean hartu zuten mendekua, eibartarren dorretxea errez. Urte bi geroago, berriro Akondian, Unzuetatarrek etsaiak mendean hartu zituzten.

Espainiako Gerra Zibilean borroka latzak gertatu ziren mendi honen inguruan, 1936 eta 1937 arteko neguan hain zuzen ere. Intxorta mendietan gertatu legez. Altxatutakoak tontorrean zeuden, gudariak, berriz, magalean.

Abiapuntuak
-----------

* Ixuako mendatetik: 45m.
* Eibartik: Ordu 2 eta 15 m.

Ikus, gainera
-------------

* Gipuzkoako mendien zerrenda

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Euskal Herriko Mendien Katalogoa* 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Berrikusketen arduraduna: Patxi Galé. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA)  
Mendien koordenatuak, garaiera eta prominentzia jakiteko, ikus *Peakvisor.com* webgunea.

Kanpo estekak
-------------

* Akondia / Arrikurutz, .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2829119

 |

* Wd Datuak: Q2829119


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Atenasko izurria** (antzinako grezieraz: Λοιμός τῶν Ἀθηνῶν, *Loimos tôn Athênôn*) izurrite suntsitzaile bat izan zen, k.a. 430ean- Peloponesoko Gerraren bigarren urtean- batez ere Atenasko hiri-estatuari kaltetu ziona. Uste denez, Atenasera iritsi behar izan zuen Pireoren bidez, hiriko portua eta janari eta hornidura iturri bakarra baitzen. Esparta hiria eta Mediterraneo ekialdeko zati handi bat ere kaltetu zituen izurriteak, baina neurri txikiagoan. Izurritea bitan itzuli zen, k.a. 429an eta k.a. 426 eta k.a. 425 arteko neguan.

Esparta eta bere aliatuak, Korinto izan ezik, ia soilik lehorrean oinarritutako potentziak ziren, gupidagabeak ziren infanteriako armada handiak biltzeko gai zirenak. Periklesen agindupean, atenastarrak Atenasko harresien babesean erretiratu ziren, Esparta kontrolpean edukitzeko esperantzan, bere itsas armada nagusiak, espartar tropen garraioa suntsitu eta hornidura lerroak mozten zituen bitartean. Zoritxarrez, estrategia honen ondorioz, nekazari asko jada gainezka zegoen Atenas hirira ere ekarri zituen. Aldi berean, harresietatik kanpo bizi zen jendea hirigunera joan zen, Atenas gaixotasunaren kutsatze masiborako toki ezin hobea bihurtuz.

Tuzidides historialari garaikideak, *Peloponesoko Gerraren Historia* bere lanean, Etiopian hasi, Egipto eta Libia zeharkatu eta ondoren greziar mundura iritsi zen izurritearen etorrera deskribatu zuen. Izurritea, gainezka zegoen hiri batean agertu zen, eta Atenasek, ziuraski, bere harresien atzean babesten ziren pertsonen heren bat galdu zuen. Hil-suak ikustean, espartar armadak, gaixotasunaren beldurrez, erretiratzea erabaki zuen. Izurriak Atenasko infanteriaren zati handi bat hil zuen, marinel adituenetako batzuk. Perikles ere, "Atenasko lehen herritarra", ondorengo agerraldietako batean hil zen, k.a. 429an hain zuzen ere. Perikles hil ondoren, buruzagi ahul eta ezgai batzuek Atenas zuzendu zuten. Tuzididesen esanetan, k.a. 415era arte. Atenasko biztanleak ezin izan ziren zoritxarreko bilakatuko zen Siziliarako espedizioa prestatzeko adina berreskuratu.

Historialari modernoak ez dira ados jartzen izurritea gerran Atenasen porroterako erabakigarria izan zen ala ez erabakitzeko orduan. Edonola ere, gerra horren galerak mazedoniarren eta, azkenik, erromatarren arrakastarako bidea leundu ahal izan zuela uste dute. Teoria moderno batek sukar tifoideari botatzen dio izurritearen errua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Littman, Robert J..  (2009ko urria). «The plague of Athens: epidemiology and paleopathology» *The Mount Sinai Journal of Medicine, New York* 76 (5): 456–467.  doi:10.1002/msj.20137. ISSN 1931-7581. PMID 19787658..
2. ↑   Martínez, Javier.  (2017). *Political consequences of the Plague of Athens.*  22, 135–146 or.  doi:10.5817/GLB2017-1-12. ISSN 1803-7402..
3. ↑   Papagrigorakis MJ, Yapijakis C, Synodinos PN, Baziotopoulou-Valavani E.  (2006). «DNA examination of ancient dental pulp incriminates typhoid fever as a probable cause of the Plague of Athens» *Int J Infect Dis* 10 (3): 206–14. PMID 16412683}..
**Maria Eugenia Luc** (Rosario, Argentina, 1958ko abenduaren 6a) argentinar jatorriko bizkaitar musikagilea da.

Biografia
---------

Argentinan jaioa, han egin zituen bere lehenengo Musika ikasketak, Harmonia, Kontrapuntu, Konposizio eta Instrumentazio arloetan irakasle izateko. Nazioarteko hainbat ikastarotan parte hartu du.

Buenos Airesen bertan irakasle modura aritu zen urte askoan, eta ondoren, Milanen egon eta gero, Bilbora etorri eta FORCEMen hasi zen lanean. 1997tik 2000ra Kuraia izeneko Bilboko Musika Garaikideko Konpositoreen Elkarteko lehendakaria izan zen. 2001. urtean KLEM sortu zuten (*KURAIA Laboratorio de Electroacústica y Multimedia*), eta bertako zuzendarikidea izan da 2011. urtera arte. Gaur egun Ensemble KURAIAko zuzendari artistikoa da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Maria Eugenia Lucen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9028865
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 168397789
* ISNI: 0000 0001 1538 1334
* BNE: XX1008108
* CANTIC: a1111714x
* GND: 1100924655
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 152133
* Lur: 03919/eu\_l\_2627/l2627

 |

* Wd Datuak: Q9028865
**Michèle Rivasi**, (Montelimar, 1953ko otsailaren 9a - Brusela, 2023ko azaroaren 29a)  frantziar politikaria eta irakaslea izan zen.

Biografia
---------

Goi Eskola Normaleko ikasle ohia eta Irakasleen Prestakuntzako Unibertsitate Institutuko irakaslea izan da.

Drômeko diputatua 1997tik 2002ra, Alderdi Sozialistako kidea. Orduan Les Verts alderdiko kidea izan zen. 

Erradioaktibitateari buruzko Ikerketa eta Informazio Batzorde Independentearen (Commission de recherche et d'information indépendantes sur la radioactivité, CRIIRAD) sortzailea 1986an, Txernobilgo istripuaren ostean.

Zaintza Ekologikoaren eta Alertaren Behatokiaren (Observatoire de vigilance et d'alerte écologique (Ovale)) Corinne Lepagerekin batera sortzailea.

Izpi Elektromagnetikoen Ikerketa Zentro Independienteko presidentea (Criirem).

Batzorde hauetako kidea :

– Defentsa Nazionaleko eta Indar Armatuen Batzordea;
– Superphénix eta neutroi azkarren erreaktoreen adarrari buruzko ikerketa batzordea ;
– Tokiko komunitate edo enpresen informazio batzordea;
– Hauteskunde zientifiko eta teknologikoen ebaluaziorako Parlamentuko Bulegoa.
Michèle Rivasi Greenpeace Frantziako zuzendaria izan da 2003ko irailetik 2004ko azarora arte.

2009ko Frantziako Europako hauteskundeetan, Hego-ekialdeko hauteskunde-barrutian Europe Écologie sindikatuko zerrendan hautatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Triomphe, Damien.  (2023-11-29). *L'eurodéputée écologiste de la Drôme, Michèle Rivasi, est décédée.*  París.
2. ↑  el sitio oficial de Michèle Rivasi

Bibliografia
------------

* 1998, Michèle Rivasi eta Hélène Crie, *Ce nucléaire qu'on nous cache*, Albin Michel, Paris.

kanpo estekak
-------------

* 
* Novethic.fr-en elkarrizketa
* Michèle Rivasiren webgune ofiziala
Ilargi eklipse moten eskema
**Ilargi eklipse** bat Ilargia Lurraren itzaletik igarotzean gertatzen den astronomia gertakaria da.

Lurra Ilargia eta Eguzkiaren artean lerrokatzen denean, bere itzalak, Ilargia bera baino hiru aldiz handiagoa denak, partzialki (eklipse partzial) edo guztiz (eklipse oso) estaltzen du Ilargia. Eklipse osoak hiru bat ordu irauten du iluntzen hasten denetik berriz ere guztiz argitu arte. Tarte horretan Ilargia ez da guztiz iluntzen, Lurraren atmosferaren islak argitzen baitu tonu gorrixta ilun batez.

Ilargi eklipseak babesik gabe beha daitezke eta hemisferio oso batetik dira ikusgai.

Ilargi eklipseak ez dira gertatzen ilbete guztietan, izan ere, Ilargiaren orbitak %5eko inklinazioa du ekliptikarekiko, alegia Lurrak Eguzkiarekin duen orbitaren planoarekiko, eta horregatik gehienetan lurraren itzala Ilargiaren gainetik edo azpitik pasatzen da. Sei hilabetetan behin ematen da, ilbetea ekliptikaren planotik gertu izaten denean.

Ikus, gainera
-------------

Ilargi eklipsea (2007-03-03)
* Eguzki eklipsea
* Eklipse

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q44235
* Commonscat Multimedia: Lunar eclipses

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX544897
* BNF: 11978629m (data)
* GND: 4170432-0
* LCCN: sh85040737
* NKC: ph135117
* SUDOC: 027828565
* AAT: 300380300
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q44235
* Commonscat Multimedia: Lunar eclipses
**Lee Buck Trevino** (Dallas, Texas, Estatu Batuak, 1939ko abenduaren 1a) estatubatuar golf jokalaria da.

Jatorri mexikar estatubatuarrekoa, Trevinok (jatorrizko idazkera zuzena **Trebiño** da) oinarrizko eskolan bakarrik ikasi zuen eta geroago Ameriketako Estatu Batuetako Marinen Gorputzean aritu zen. Handik gutxira, hainbat lan egin zituen, besteak beste, El Pasoko (Texas) golf zelaietako laguntzaile profesionala. 1967an ustekabean bosgarren sailkatu zen AEBetako Irekian, hurrengo urtean irabaziko zuen txapelketan.

1971n AEBetako Irekia, Britainia Handiko Txapelketa Irekia  eta Kanadako Golf Irekia irabazi zituen lehen jokalaria izan zen urte berean. 1972ko British Open golf titulua eta 1974ko PGA Txapelketa ere irabazi zituen. Bere loria igaro eta gero, hainbat ebakuntza egin zizkioten bizkarrean, baina PGA txapelketa irabaztera itzuli zen 1984an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *1971 Lee Trevino.*  The Open.

Kanpo estekak
-------------

* Lee Trevinori buruzko datu eta bitxikeriak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q950128
* Commonscat Multimedia: Lee Trevino

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 75092717
* ISNI: 0000 0000 2191 7126
* GND: 1034191624
* LCCN: n50011668
* NDL: 00459079
* SNAC: w6m35tjf
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q950128
* Commonscat Multimedia: Lee Trevino
**Namhae Sillakoa** (koreeraz: 남해 차차웅, k.a. 50 - k.o. 24) Koreako Hiru Erresumen arteko Silla erresumako bigarren erregea izan zen. Haren emaztea Lee Unchje izan zen. **Txaman erregea** ezizenaz ezagutzen da.

Txaman
------

*Chachaung* Sillako antzinako titulu bat izan zen. Hitzak "txaman" esan nahi du, Kim Dae-mun VIII. mendeko historiagilearen arabera. Namhae izan zen titulu hau izan zuen errege bakarra.

*Samguk Sagi* liburuak dioenez, erregealdiaren hirugarren urtean *Sijomio* santutegia eraiki zuen aitaren izenean eta Aro arreba arduratu zen elizkizunak mantentzeaz. Namhae bera zen erreinuko apaiz nagusia eta urtero bigarren edo hirugarren hilabetean errituak egiten zituen, urtean lautan esker oneko eskaintzak ere bai.

Biografia
---------

Hyeokgeosek, Namhaeren aitak, K.a. 57. urtean sortu zuen Silla Erresuma eta K.o 4. urtean hil zenean haren seme nagusiak hartu zuen agintea.

Atzerritar inbasioei aurre eginez igaro zuen erregealdia. Erregetza hartu zuen urtean bertan Han dinastiako Leland komandantziak Sillako hiriburua, Geumseong, inguratu zuen eta Namhaek kanportu egin zituen. K.o. 14. urtean Japoniako Wak Silla inbaditu zuen eta hura garaitu zuenean Lelandek beste aldetik erasotu zuen. Izkribuek diotenez zeruko kometa erauntsi batek izutu zituen Leland soldaduak. Edozelan ere Leland komandantziak atzera egin zuen.

Bukmyeong jendeak zelaiak goldatu zituen eta Ye Errege Zigilua lortu zuen. Ez dago argi Bukmyeong Sillako zein tokitan kokaturik zegoen.

K.a. 24. urtean hil zen eta Yuri semeak hartu zuen haren lekua. Sareung-wonen hobiratu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Lee, Peter H..  (2010-06-01). *Sourcebook of Korean Civilization: Volume One: From Early Times to the 16th Century.*  Columbia University Press ISBN 978-0-231-51529-0. (Noiz kontsultatua: 2023-12-07).
2. 1 2   Simons, Geoff.  (1995). *The Search for Sovereignty.*  Springer, 83 or. ISBN 9781349239504..
3. ↑   **(Ingelesez)** Hoppál, Mihály; Kósa, Gábor.  (2003). *Rediscovery of Shamanic Heritage.*  Akadémiai Kiadó ISBN 978-963-05-8085-4. (Noiz kontsultatua: 2023-12-07).
4. 1 2 3   **(Ingelesez)** Lee, Soyoung; Leidy, Denise Patry.  (2013). *Silla: Korea's Golden Kingdom.*  Metropolitan Museum of Art ISBN 978-1-58839-502-3. (Noiz kontsultatua: 2023-12-07).
5. ↑   **(Ingelesez)** Konishi, Jin'ichi.  (2017-03-14). *A History of Japanese Literature, Volume 1: The Archaic and Ancient Ages.*  Princeton University Press ISBN 978-1-4008-8633-3. (Noiz kontsultatua: 2023-12-07).
6. ↑   **(Ingelesez)** Pak, Ch?ang-b?m.  (2008-01-01). *Astronomy: Traditional Korean Science.*  Ewha Womans University Press ISBN 978-89-7300-779-0. (Noiz kontsultatua: 2023-12-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496504

 |

* Wd Datuak: Q496504
**Kale Nagusiko 15. zenbakiko etxea**  Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen etxe bat da. Orioko Alde Zaharran dago, Kale Nagusia kaleko 15. zenbakian. Pilliku plazan dago, Done Jakue Bideari buruzko Interpretazio Zentroaren alboan eta Uzkun etxearen parean.

Orube edo lote bakarreko etxea da, hiru solairuduna, eta alboko antez itxitako fatxadaduna. Beheko solairua harlanduzkoa da, eta bi ate eta bi leiho ditu. Ate batek, gurdiena, erdi puntuko arkua dauka, beste ateak, oinezkoena, ateburu landua dauka. Gurdien atearen gainean, armarri gisa arrano txiki baten taila bat dago.

Goiko bi pisuak zur bilbatuzkoak dira, harlangaitz-hormazko plementueriaz. Ate bakoitzean lau bao, leiho angeluzuzen eta simetrikoak lehenean eta leihatila eta bi ate-balkoi bigarrenean, hormigoizko plakadun balkoia azaltzen. Leihoetako barlaseiek moldura hornigarri hortzduna dute, ziur asko XVI. mendekoa

Pilliku plaza, ezkerrean, Kale Nagusiko 15. zenbakiko etxea, eta eskuinean, Done Jakue Bideari buruzko Interpretazio Zentroa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25478702
* Commonscat Multimedia: Kale Nagusia 15 etxea, Orio

---

 |

* Wd Datuak: Q25478702
* Commonscat Multimedia: Kale Nagusia 15 etxea, Orio
**Erika** urakana Mexikoko ipar-ekialdea jo zuen 2003ko Atlantikoaren urakan denboraldian abuztuaren erdialdean.

Erika zortzigarren zikloi tropikala izan zen, bosgarren ekaitz tropikala eta denboraldiko hirugarren urakana. Hasiera batean, Urakanen Zentro Nazionalak (NHC) ez zuen urakan mailan sailkatu, izan ere, 115 km/h maximoko indarra aurreikusten zutelako; baina, ondoren, informazioa aztertu ostean, Saffir-Simpson urakanaren eskalan 1 kategoria eman zioten.

Ekaitza presio txikiko eremu ez tropikal batetik sortu zen, eta, Mexikoko Golkoan garatu zen bost egunean, abuztuaren 14an. Presio handiko sistema baten eraginpean, Erikak azkar jo zuen mendebaldeko norabidean, eta indar handiagoa lortu zuen horretarako baldintzak eman zirelako. Mexikoko ipar-ekialdean urakan gisa jo zuen, azkar lurreratu zenean, abuztuaren 16an.

Kanpo estekak
-------------

* Erika zikloi tropikalaren txostena **(Ingelesez)**
* Erika urakanaren prezipitazioa **(Ingelesez)**
* Erika ekaitz tropikalak urakan bihurtu zen[*Betiko hautsitako esteka*]
* Babes Zibilak "Erika" urakan iristeko alerta horia jarri zuen abian.
* Erika ekaitza Mexikora heltzen da
* 2003an ipar atlantikoaren denboraldi ziklonikoa
**Theodore Alvin Hall**, (New York, 1925ko urriaren 20a-Cambridge, 1999ko azaroaren 1a) estatu batuetako fisikari bat izan zen. Manhattan proiektuan lan egin zuen eta sobietar batasunari informazioa pasatu zion.

Bizitza
-------

Theodore Alvin Holtzberg New York hirian jaio zen. Bere aita sobietar lurraldetik igesi egin zuen eta Theodore New Yorken jaio zen. Bere Ama, Theodore Harvard Univertsitatean zegoenean hil zen. Txikitatik oso azkarra zela erakitzi zuen, batez ere matematika eta fisikan, eta bere anaia nagusiak, Edward, asko irakatzi zion. 3 kurtso aurreratu zituen, eta 1940ean, Queens Collegean sartu zen 14 urte zituenean. Bi urte geroago, Harvard Univertsitatean sartu zen eta 1944ean bukatu zuen, 18 urte zituelarik. 1936ean, bere anaia nagusia eta bera abizena aldatu zuten Hall abizenagatik.

Manhattan proiektua
-------------------

18 urte zituenean, bere maisuak, John Van Vleck, Ted Manhattan proiekturako proposatu zuen. Bertan fisikari gazteena izan zen. 

Lehenengo, Little Boy bonbaren uranioaren masa kritikoa deskribatzen lagundu zuen. Geroago, inplozio sisteman lan egin zuen ( Fat Man bonbak erabiltzen zuen sistema). 1944eko udan, Alemaniak guda galtzen zegoela ta ez zuela bomba sortuko somatu zuen. Momentu horretan, estatu batuak bonbaren monopolioa izatearen arriskuaz konturatu zen. Gainera, Manhattan proiektuko zuzendaria, Leslie Groves generalak, afari batean fisikari batzuei esan zien estatu batuetako bomba atomikaren helmuga sobietar batasuna zela. Horren ondorioz, Josef Rotblat fisikariak proiektua utzi zuen eta Niels Borh eta Leo Szilard bezalako beste fisikari batzuek Roosevelt lehenengo eta Trumani gero, eskutitz bat bidali zioten. Gertakatu hauen ondorioz, Ted sobietar batasunari informazioa pasatzen hasi zen 1944ko urrian. Orduan, Amtorg konpainia bizitatu zuen, New York hirian. Han, Sergey Kurnakov kontaktua eman zioten. Saville Sax, bere laguna minari, kontaktua berdina eman zioten eta bion izen sekretua gazte eta zahar errusiako hitzen laburpena zen. Ted, urte bat gazteagoa zena, gaztea ezizena izan zuen; MLAD. Eta Saxek, zaharra; STAR.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
Orsini urkamendian.
**Felice Orsini** (Meldola, Emilia-Romagna, Aita Santuen Lurraldea, gaur egun Italia, 1819ko abenduaren 10a - Paris, Frantzia, 1858ko martxoaren 13a) italiar iraultzailea izan zen.

Biografia
---------

Zuzenbide-ikasketak egin zituen Bolonian. *Italia Gaztea* mugimenduko kide izan zen eta 1843ko liberalen matxinadan parte hartu zuen; 1844an atxilotu eta giltzapetu zuten eta 1846ean libre utzi zuten Pio XI.aren amnistiari esker. Toskanan bizi zela, berriro atxilotu zuten ezkutuko irarkola bat zuelakoan.

1849an Erromako errepublikako diputatu aukeratu zuten, eta frantsesen aurka borrokatu zen Garibaldirekin batera. Azpilanetan ibili zen Giuseppe Mazziniren aginduz eta matxinatzeko saioak egin zituen, alferrikakoak ordea. 1855ean atxilotu eta hiltzera kondenatu zuten. Londresa ihes egin zuen, eta han, beste kide batzuekin batera Italiaren etsaitzat zuen Napoleon III.aren aurkako atentatu bat prestatu zuen. Frantziara joan zen, eta 1858ko urtarrilaren 14an berak eta bere kideek hiru bonba jaurtiki zizkioten Napoleon III.ari eta haren segizioari. Atentatu hark zortzi hildako eta zauritu asko egin zituen, baina Napoleon III.a bizirik atera zen eta Orsini gillotinan hil egin zuten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q708837
* Commonscat Multimedia: Felice Orsini

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 62350712
* ISNI: 0000 0001 0908 160X
* BNF: 12289097t (data)
* GND: 119090392
* LCCN: n93074886
* SNAC: w6992fg4
* SUDOC: 031729592
* ICCU: LO1V074777
* Open Library: OL2253594A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04623/eu\_o\_1647/o1647
* HDS: 024616
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q708837
* Commonscat Multimedia: Felice Orsini
**José Félix Uriburu** (Salta, Argentina, 1868ko uztailaren 20a - Paris, 1932ko apirilaren 29a) militar argentinarra izan zen, *de facto* Nazioaren Lehendakaritza hartu zuen 1930eko irailaren 8tik otsailaren 20ra, 1932koa estatu kolpe baten bidez, ordura arte aurrekaririk gabeko gertaera Argentinako historian.

1930eko irailaren 6ko kolpea eta gobernu militarra
--------------------------------------------------

193ko irailaren 6an, Uriburuk Hipólito Yrigoyen gobernu konstituzionala indargabetu zuen estatu kolpea zuzendu zuen eta diktadura militarra ezarri zuen, 1983ra arte iraungo zuen serie bateko lehena.

Uriburuk Leopoldo Lugones poetaren esku utzi zuen iraultza-aldarrikapena idaztea, baina lehen bertsioa kritikatu egin zuen José María Sarobe koronelak eta Agustín P. Justo jeneralak bere eduki faxistengatik. Lugonesek aldatu egin behar izan zuen.

Irailaren 10ean, Uriburu Nazioko presidente *de facto* izendatu zuten *de facto* gobernuen doktrina sortu zuen Justizia Auzitegi Gorenaren Saio ospetsu eta galdekatu baten bidez. Kongresua desegin zuen, salbuespen-egoera deklaratu zuen, probintzia guztietan esku hartu zuen eta, oro har, izaera faxista zuen gobernu elitista autoritario bat eratu nahi zuen, mireslea zen erregimena.

Errepresioaren erregimena ezarri zuen, polizia federaleko Atal Berezia sortzearen bidez aurkari politikoen aurkako torturaren erabilera sistematikoa lehen aldiz abian jarri zuen. Hainbat buruzagi politiko atxilotu zituen, horien artean Hipólito Yrigoyen, zentsura ezarri zien egunkariei, esku hartu zuen unibertsitateetan 1918ko Unibertsitate Erreformatik ezarritako autonomia eta elkar gobernua baliogabetuz.

1931 hasieran hauteskundeak antolatu zituen Buenos Aires probintzian, baina gero bertan behera utzi zituen *Unió Cívica Radical* (Batasun Zibiko Erradikala) irabazi zuelako. Urte horretako azaroan hauteskundeak deitu zituen berriro, hautagaitza erradikalistak debekatu eta publikoki iruzurtzat onartuta zegoen sistema antolatu ondoren. Baldintza horietan, Agustín P. Justo jenerala hautatu zuten lehendakari, Sáenz Peña Legearen zigorrarekin amaitu zuen kontserbatorismo liberala ordezkatzen zuena.

Boterea entregatu ondoren, Uriburu atzerrira joan zen osasun arrazoiengatik eta Parisen hil zen, urdaileko minbiziagatik ebakuntza egin eta bi hilabete geroago.

Momentu honetan Balcarce hirian Uriburu izeneko monumentua dago, izen bereko kalearen hasieran. Kentzeko udal ordenantzen proiektu desberdinak izan arren, batek ere ez zuen aurrera egin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q363555
* Commonscat Multimedia: José Félix Uriburu

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54465998
* ISNI: 0000 0000 3383 1303
* BNA: 000025698
* BNF: 15577520v (data)
* GND: 130224561
* LCCN: n84029078
* SUDOC: 075644002
* Open Library: OL525068A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 131285
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q363555
* Commonscat Multimedia: José Félix Uriburu