recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Estatistikan, **Dixonen Q testa** muturreko datuak hauteman eta baztertzeko testa da. W. J. Dixon estatistikariak 1950ko hamarkadan muturreko datuak hautemateko sei testetatik bat da. Testa erabiltzeko baldintzak hauek dira:

* aldagai bakarreko datu multzoa txikia izatea (3-100 datu bitartean), datu kopuru handiagoetarako ez baita dago testa burutzeko taularik eskura;
* testa datu bakar baterako erabiltzea; beraz, testa ezin da errepikatu lehenengo muturreko datu bat ezabatu eta gero;
* datuek banaketa normalari jarraitzea.

Hipotesi nuluaren pean, ustezko muturreko datuaren eta bere gertuenaren arteko aldea banaketa normalak dakarren berariazko aldakortasunari dagozkiola ezartzen da.

Testa burutzeko, datuak txikienetik handienera ordenatu behar dira lehendabizi. Ondoren, ustezko muturreko datutik gertuen dagoen daturako aldea balio absolutuan kalkulatu eta ibiltarteaz zatitzen da:

{\displaystyle {\hat {Q}}={\frac {aldea}{ibiltartea}}}
Kalkulaturiko {\displaystyle {\hat {Q}}} balioa tauletan bilatzen den {\displaystyle Q\_{taula}} balio kritiko batekin erkatzen da, datu kopurua eta konfiantza maila kontuan hartuz. Kalkulaturikoa taulakoa baino handiagoa bada, datua muturrekotzat hartu eta horrenbestez ezaba daiteke.

Bibliografia
------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2247494

 |

* Wd Datuak: Q2247494

* **(Ingelesez)** VERMA, S.P. QUIROZ-RUIZ, A. *Critical values for six Dixon tests for outliers in normal samples up to sizes 100, and applications in science and engineering*[*Betiko hautsitako esteka*], non 100 daturainoko taulak agertzen diren, testaren historia eta aplikazioekin batera.
**Jäkärläko taldea** (finlandieraz, *Jäkärlän ryhmä*) Orraziaren zeramika kulturako gizaki-multzo finlandiar bat izan zen. Finlandia hego-mendebaldeko itsasertzean k.a. 3500. urte inguruan eratu zen taldea izan zen eta zeramika egiteko modu berezi batengatik bereizi ohi dira. Aarne Äyräpää finlandiar arkeologoak bereizi zuen taldea lehenbizikoz, hego-mendebaldean 22 objektu edo zeramika zati aurkitu ostean. Aurkitutako plater zatiak lauak ziren, ertzak apur bat barruraka zituzten eta zabalera handieneko zatiak apainduak zeuden; ondorioz, nahiz eta platerak Orraziaren zeramika ohikoarekin lotura estua duten, zeramika egiteko azpitalde berri batekin topatu zen Aarne Äyräpää. Talde berri hau onetsi zuen beste historialari bat Ville Luho dugu. Ville bat etorri zen Aarneren hipotesiekin eta beste aurkikuntza bat egin zuen hipotesia berresteko, aurkitutako ontzien barrualdeak ere apainduak zeudela .

Talde honek, Turkuko Jäkärlä auzoaren izena darama, bertan aurkitu zirelako talde honen lehenengo objektuak .

Erreferentziak
--------------

1. ↑  helsinki.fi
2. ↑  sivistyssanakirja.com[*Betiko hautsitako esteka*]

Ikus, gainera
-------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Finlandiako historiaurrea
 | * Jäkärlä
 | * Orraziaren zeramika kultura
 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11868311

 |

* Wd Datuak: Q11868311
|  |
| --- |
| **Katmanduko ibarra**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
|  |
| **Mota** | Kulturala |
| **Irizpideak** | iii, iv, vi |
| **Erreferentzia** | 121 |
| **Kokalekua** |  Nepal |
| **Eskualdea2** | Asia-Pazifikoa |
| **Izen ematea** | 1979 (III. bilkura) |
| **Luzapen urtea** | 2006 |
| **Arriskuan** | 2003-2007 |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Katmanduko ibarra** (nepaleraz काठमाडौँ उपत्यका) Nepalgo hiriburua den Katmandu dagoen ibarra da, aspalditik Tibet eta Indiaren arteko bidean dagoena eta 130 monumentutik gora dituena, asko hindu eta budistentzat sakratuak. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko zazpi toki ere baditu.

Historia
--------

K.a. III mendetik aurrera populatua izan dela dirudi. Esaten denez Patan hiriaren inguruan dauden lau estupa Ashoka errege handiaren alaba zen Charumatik eraiki arazi zituen.

*Kirat* dinastiako erregeenak dira ibarreko lehenengo idatziak. Beren palazioaren aztarnak Patanen bertan daude. 464 urtean *Licchavi* dinastia zen agintean eta ondoren newaria zen *Malla* dinastia iritsi zen. 1768an *Shah* dinastiako Prithvi Narayan Shah errege gurkhak konkistatu bazuen ere, Katmanduko ibarreko biztanleak nagusiki newariak dira, eta beren hizkuntza mantentzen dute. 60. hamarkadan tibetar errefuxiatu ugari iritsi ziren eta estupa handien inguruko (Boudhanath, Swayambhunath...) auzoetan sartu ziren.

2015eko apirilaren 25ean lurrikara handia izan zen eta Katmanduko ibarrean txikizio handia eragin zuen. 6.000 pertsona inguru hil ziren eta eraikin historiko ugari behera erori ziren.

Geografia
---------

Mendiz inguraturiko ibar zabala da. Iparraldean Shivapuri mendiak daude, 1600 metrotako altuera hartzen dutenak (ibarreko lurrak baino 300 metro gehiago). Katmanduko ibarrak 570 km²ko azalera du eta Bagmati ibaiak zeharkatzen du ipar-ekialdetik hego-mendebaldera. Bagmati Gunean sarturik dago eta Katmandu, Lalitpur eta Bhaktapur distritoetan banatzen da.

Ondasun nabarmenak
------------------

UNESCOk Gizateriaren Ondare izendaturiko zazpi tokiak dira aipagarrienak, noski.

* Katmanduko Durbar plaza
* Patango Durbar plaza
* Bhaktapurko Durbar plaza
* Boudhanath estupa
* Swayambhunath estupa
* Pashupatinath tenplua
* Changu Narayan tenplua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q970717
* Commonscat Multimedia: Kathmandu Valley

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315526926
* GND: 4030037-7
* LCCN: sh86004100
* NKC: ge1082707
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 121

 |

* Wd Datuak: Q970717
* Commonscat Multimedia: Kathmandu Valley


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Nepal | Gizateriaren Ondarea Nepalen | Nepal |
| Katmanduko ibarra  •  Lumbini, Budaren jaiolekua  •  Sagarmatha Parke Nazionala  •  Chitwan Parke Nazionala |
**Katorga** (grezieratik, *katergon*, galera edo tatareratik, *katarga*, hiltzea) Errusia Inperialeko sistema penal bat zen. Presoak, Siberiara bidaliak izaten ziren, biztanle bakar bat ere ez zegoen zelai urrunetara, lan behartuak egitera. Sistema penal honek, XVII. mendean du bere jatorria, eta boltxebikeek hartu zuten berriz, Errusiar Iraultzaren ondoren, eta, noiz behinka, Gulagak ere praktikatu zuen.

Kontzentrazio zelaiak ez bezala, katorga, Errusia Inperialeko sistema judizialaren barnean zegoen, nahiz eta biek ezaugarri nagusi berberak dituzten: konfinamendua, instalazio oso sinpleak (presondegiek ez bezala) eta lan behartuak, trebezia askorik behar ez duten lan pisutsuak batipat.

Katorgak, ia inor bizi ez zen Siberiako tokietan kokatuak izan ziren. Baita, Errusiako urrutiko ekialdean ere. Hala eta guztiz ere, presoren batzuk, arrakasta izan zuten euren ihes egiteko ekinean. Garai hauetatik, Siberiak bere ospe beldurgarria lortu zuen zigor honekin. Beranduago, Gulagak, hau indartu zuen.

Lanik ohikoenak eraikuntza eta mehatzaritza lanak ziren. Adibide aipagarri bat Amurreko bidea zen, lan penalaren antolakuntzan arrakasta bezala aldarrikatua izan zena.

Anton Txekhov errusiar idazle ospetsuak, katorga baten instalazioak bisitatu zituen 1891. urtean, Errusiako, urruneko ekialdean dagoen Sakhalin uhartean, eta hemen aurkitu zituen baldintzei buruz idatzi zuen Sakhalin uhartea izeneko bere liburuan. Bertan, irizpide eskasa eta katorgaren kargu zeuden ofizialen gaitasun eza kritikatzen du. Honek, bizitza maila baxua sortu zien presoei. Baita gobernuaren funtsen zuztapiloa eta emankortasun negargarria ere. Alexander Solzhenitsynek, Gulag uhartedia izeneko bere liburuan, lan behartuen zelaiei buruz, sarritan aipatzen du Txekhov, sobietar garaian katorgetan preso zeudenen bizi baldintzen narriadura irudikatzeko, Txekhoven garaiko bizi baldintzekin alderatuz.

Piotr Kropotkin, Transbaikaliako gobernatzailearen kanpo laguntza izan zen bitartean, lurralde honetako presondegien egoera aztertzeaz arduratu zen. Ondoren, bere aurkipenak, Presondegi errusiar eta frantziarretan izeneko liburuan deskribatu zituen.

Lan behartuak oso ohikoak izan dira historian zehar herrialde askotan. Antzekotasunak aurki daitezke katorga eta Australiako konbikto poblazioen artean. Hauek, hego hemisferioko herrialde honen garapenean zerikusi handia izan zuten. Zigor bezala erabiltzeaz gain, presoak mantentzearen kostua arintzeko ere erabiltzen ziren lan behartuak.

Katorga aipagarriak
-------------------

* Katorga Nerchinsk
* Katorga Kara
* Katorga Sakhalin

Katorgetan egon ziren preso ospetsuak
-------------------------------------

* Piotr Kropotkin
* Fiodor Dostojevski
* Lenin Katorgetatik bi aldiz ihes egin zuela esaten da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q199895

 |

* Wd Datuak: Q199895
**Michael Ritchie** (Waukesha, Wisconsin, 1938ko azaroaren 28a - New York, 2001eko apirilaren 16a) estatubatuar zinema-zuzendaria izan zen. Berkeleyn gradua lortu ondoren, Historia eta Literaturako ikasketak egin zituen, Harvarden. Unibertsitatean antzerki-lanak gidatu zituen eta halabeharrez telebistako ateak zabaldu zitzaizkion. Hamar bat urtez telebistan lan egin zuen. Zineman *Heriotzaren jaistea* (1970) filmarekin egin zuen debuta. Handik bi urtera *Haragi bizia* eta *The Candidate* egin zituen, lehenengoan parte hartu zuten antzezle nagusi berekin, Gene Hackman eta Robert Redfordekin. Azkeneko horrekin gidoi onenaren Oscar saria irabazi zuen. *Smile* (1975) filmaz gero bere karrerako une gorena, aditu batzuen ustez, bi eratako filmak egin zituen batez ere: komediak, batetik, eta kirolari buruzko filmak bestetik, gorabehera handiekin emaitzei dagokienez: *Maltzurrak* (1976); *Bi gehi bi berdin bi* (1977); *Divine Madness!* (1980). 1980an egin zuen, halaber, *The Island* (*Uhartea*), Peter Banchley idazlearen obra batean oinarritutako abenturazko thrillerra, Michael Caine eta David Warnerekin. Film horretan emakumezko protagonistak, Graciela Duffauk, antzezle onenaren saria jaso zuen Montréaleko Jaialdian, baina Ritchieri zuzendari txarrenaren Razzie saria eman zioten. Etsipenean erori gabe, Ritchie generoak nahasten saiatzen jarraitu zuen, beldurra eta komedia beltza nahastuz, esate baterako: *Herritar eramankorrak* (1983), Walter Matthau eta Robin Williamsekin.

Hurrengo filmetan Chevy Chasen ustezko etorria baliatu nahi izan zuen: *Fletch* (1985); *Fletch Lives* (1989). Denbora-pasako film horiek egin bitartean, beste zenbait ikusgarriagoak egin zituen: *The Golden Child* (1986, *Urrezko mutila*); *Ekintza perfektua* (1992). Kirol-film bat egiteko tarte bat ere izan zuen *Wildcats* (1986), baina garai hartako film onena, eta aditu batzuen ustez Ritchieren film onena, *The Positively True Adventures of The Alleged Texas Cheerleader-Murdering Mom* (1993) izan zen, Holly Hunterrekin. Film horrekin Estatu Batuetako Zuzendari Elkartearen saria jaso zuen. Beste lan batzuk: *Comfort, Texas* (1997), *A Simple Wish* (1997).

Hirurogeita bi urte zituela hil zen New Yorken, 2001eko apirilean, prostatako minbiziaren ondorioz izandako konplikazioengatik.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1561788
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2663040
* ISNI: 0000 0000 8350 8125
* BNE: XX1085418
* BNF: 13957585f (data)
* GND: 140910719
* LCCN: n94044518
* NKC: pna2010598215
* SNAC: w6fr0ngk
* SUDOC: 073717533
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05124/eu\_r\_0613/r0613
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1561788
**Michaelsberg abadia** (alemanez: *Kloster Michelsberg*) Alemaniako Bamberg herrian dauden dagoen monasterio beneditarra da.

Historia
--------

Bambergeko lehenengo apezpikua izan zen Eberhard I.ak fundatu zuen abade-etxea 1015 urtean. 1117an lurrikara batek San Migel eliza suntsitu zuen, baina mende honetan Otto apezpikuaren agindupean abade-etxeak garapen handia izan zuen. Otto bera kanonizatzerakoan Aita Sanduak hartu zuen monasterioaren kontrola, apezpikuarekiko independentzia lortu zuen orduan.

1415ean ordea Bambergeko hiritarrekin istiluak izan ziren eta monasterioa arpilatua izan zen. Hogeita Hamar Urteko Gerran suediarrek hartu zuten eta kalte larriak eragin zizkioten. XVII eta XVIII mendeetan berriztatu eta garai onak ezagutu zituen berriro.

1802an Bavariaren sekularizazioa gertatu zenean abade-etxea aterpetxe bihurtu zen.

Ezaugarriak
-----------

San Migel eliza erromanikoa da. 1610an suak zati batzuk erre zituen eta mendebaldeko fatxada, tartean dorre biak, partzialki berreraiki behar izan ziren, hortik gaur egungo fatxada barrokoa. Organo berria ere egin behar izan zen, eta pizkundeko estiloan egin zuten.

Irudi galeria
-------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q555168
* Commonscat Multimedia: Kloster Michelsberg

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 267690333
* GND: 16135818-4
* LCCN: nr90002797

 |

* Wd Datuak: Q555168
* Commonscat Multimedia: Kloster Michelsberg
**Michael Scot** (gaztelaniaz: *Miguel Escoto* ; Eskozia, c. 1175 - c. 1232) Erdi Aroko filosofo, mediku, alkimista eta astrologo ospetsua izan zen.

Biografia
---------

Bere biografian hutsune handiak daude. Jaiotze data zehatza ez da ezagutzen eta abizenak jatorria adierazten zuen edo benetakoa zen. Bere ikasketen inguruko informazioa ere ez dago nahiz eta ikusi oso handia zela zeren eta *Magister Michael Scotus* bezala ezagutzen baitzitzaion. Agian unibertsitate baten batean aritu zen lanean. Ezagutzen diren datuak, bestetik, bere osabarekin bizi izan zela eta honek ikastera kanpoko unibertsitatera bidali zuela zeren eta Eskozian ez baitzeuden. 1220 inguruan Toledon zen, gero Toledoko Itzultzaileen Eskola bezala ezagutuko zen giroan. Han lan garrantzitsuak latinera itzuli zituen: Aristotelesen *Historia animalium*, *De partibus animalium* eta *De generatione animalium*. 1224tuk 1227ra Honorio III.a eta Gregorio IX.a Aita Santuen zerbitzuan ibili zen. 1224ko maiatzaren 31an Irlandako Cashelgo apezpikua izendatu zuten. 1227 ondoren astrologo eta itzultzailea bezala Frederiko II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa enperadorearen zerbitzura jarri zen. 1227an Leonardo Pisanoren *Liber Abaci* ospetsuan berari eskainitako eskaintza agertu zen. Testu batean, bestetik, Scotek ortzadar anizkunari buruzko azalpenak ematen ditu; fenomeno hau fisika garaikideak ulertu eta datu horretatik ikerlari batzuek pentsatzen dute Scotek agian tuareg herriarekin kontaktua izan zuela.

1232 urtearen inguruan hil zen, ziur aski oraindik enperadorearen zerbitzuan zegoenean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Biografia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q559548
* Commonscat Multimedia: Michael Scot

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 89415245
* ISNI: 0000 0001 1030 8162
* BNE: XX5006229
* BNF: 12537336f (data)
* CANTIC: a10578584
* GND: 118733613
* LCCN: n83318295
* NKC: nlk20010097040
* CiNii: DA06905198
* SNAC: w66q39hh
* SUDOC: 034638334
* ULAN: 500332963
* BIBSYS: 90734945
* Open Library: OL2233707A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q559548
* Commonscat Multimedia: Michael Scot
Ekialdeko zabalgunearen eraikinak ez dira Parte Zaharreko modukoak.
**Coordinates: Missing latitude**  
Invalid arguments have been passed to the {{#coordinates:}} function

**Ekialdeko zabalgunea**, herritarren artean "Ensantxea", hiriko harresiak bota ondoren (1863) Urumea ibaiaren aldean gelditzen ziren lurretan eraikitako zonaldeari esaten zaio.

Zonalde horren urbanizazio ez zen lehen unean egin. Inguruan, marea beherarekin, harriak eta hareetak gelditzen ziren bistan. 1873an zonaldearen urbanizazio eskatu zen lehen aldiz, Berasategi abizeneko partikular batek) baina, gerra karlisten ondorioz, lanak 1872 arte ez ziren hasi. Ordurako hegoaldeko zabalgunea oso aurreratuta zegoen. Auzo berria Parte Zaharraren luzapena moduan planteatu zen baina eraikinak oso desberdinak izango ziren (frantses itxurakoak) eta kaleen izendegian desberdintasuna mantendu zen.

Eraikuntzaren faseak
--------------------

* 1882: Salamancako Markesak kontzesioa eskuratu zuen.
* 1886: plangintza orokorra onartu zen: lau kale.
* 1887: kontzezioa Banco General de Madrid entitatearen eskuetan gelditu zen. Behin-betiko proiektua aurkeztu zen.
* 1889: orube gehienak salduta daude.
* 1900: Donostiako Udalak Parte Zaharraren eta zabalgunearen arteko zonaldea garbitu eta txukundu zuen. Horrela, bi zonaldeen arteko jarraipena zaintzen zen.
* 1919: Pasealeku Berria ireki zen, Parte Zaharraren eta Ekialdeko zabalgunearen arteko beste lotura.

Arazo politikoak eta ekonomikoak
--------------------------------

Zabalgune honen eraikuntzak arazo dezente planteatu zuen. Gaur egun bezala arazoen jatorria itsasoaren erasoak izan ziren. Defentsa moduan babeserako harresia altxatu zen baina, denboraren poderioz, egoera talmagarriaz zegoen. Udalaren ustez horren konponketa eraikuntzak gestionatzen ari zen enpresarena zen baina hau, orubeak saldu eta gero, desagertu zen. 1898an Gipuzkoako Gobernadoreak Udalari konponketa exijitu zion eta, ezetzaren aurrean, gobernadoreak zinegotziak suspenditu zituen eta beste batzuk izendatu zituen. Azkenik, jabeen komisio bat eta Udala ados jarri ziren eta harresiaren konponketa asumitu zuten. Kendutako zinegotziak haien postuetara itzuli ziren.

Zabalagunearen kaleak
---------------------

* Aldamar kalea
* Erregina Erregentearen kalea
* Etxague jeneralaren kalea
* Euskal Herria kalea
* Jauregi jeneralaren kalea
* Salamanka pasealekua
* San Juan Kalea
* Soraluze kalea

Eraikinak
---------

* Bretxa azoka
* Los Ángeles ikastetxea
* Zuloagako eskolak, gaur egun Orixe ikastolaren egoitza.
* Pasealeku Berria

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Ekialdeko zabalgunearen eraikuntzak sortu zituen arazo politikoak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25478972

 |

* Wd Datuak: Q25478972

Ikus, baita ere
---------------

* Donostiako harresiak
* Pasealeku Berria (Donostia)
**Moret Aita kalea** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Lehen Zabalguneko kale bat da.

Izena
-----

Izena Aita Jose Moret (1615-1687), iruindar jesuita eta historialariaren omenez darama.

Kokapena
--------

Pio XII.a etorbidearen amaieraldean hasten da, Antoniutti parkea, Takonera parkea eta Eraikin Singularraren parean eta Yanguas Miranda kalean amaitzen da, Baluarte plaza, Nafarroako Parlamentuaren atzealdea eta El Corte Inglés Iruñea merkataritza-gunearen parean.

Tartean hainbat kale batzen zaizkio, Imaz Anaiak kalea, Sandoval kalea, Jose Alonso kalea edota Chinchilla jenerala kalea.

Ondarea
-------

Iruñeko Lehen Zabalgunea alderik-alde igarotzen duen kale honen bi alboetan hainbat leku nabarmen daude:

* Antoniutti parkea
* Takonera parkea
* Eraikin Singularra
* Baluarte jauregia
* Baluarte jauregia
* Baluarte plaza
* Nafarroako Parlamentua
* El Corte Inglés Iruñea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479340

 |

* Wd Datuak: Q25479340


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Iruñea** |
**Dyedefra**, Egiptoko IV. dinastiako hirugarren faraoia izan zen, K.a. 2556tik K.a. 2547 arte gobernatu zuen, Jürgen von Beckerathen arabera.

Dyedefra bezala aipatzen da Abidoseko eta Saqqarako Errege Zerrendetan. Turingo Errege Kanonak, Dyedefrak zortzi urteko erregealdia izan zuela dio, bere izena irakurrezina den arren.

Sexto Julio Afrikanoren arabera, Manetonek Ratoises deitzen zuen, eta 25 urteko erregealdia eman zion. Bere erregealdiko datarik berantiarrena, hamaikagarren abere errolda da. Honek, Dyedefrak, behintzat 21 urteko erregealdia izan zuela esan nahi du, abere erroldak bi urtetik behin egiten baziren.

Keopsen seme eta oinordekoa izan zen. Bere arrebaorde Hetepheres II.arekin ezkondu zen, beharbada beharrezko izango zena, bere tronuratzea legitimatzeko bere ama Keopsen bigarren mailako emazteetako bat baldin bazen. Beste emazte bat ere izan zuen, Jentetenka izenekoa, honekin, gutxienez, hiru seme izan zituelarik: Setka, Baka eta Hernet, baita alaba bat ere, Neferhetepes.

Dinastia honetako faraoien artean, Ra jainkoaren izena bere tronu izenaren zati bezala erabili zuen lehena izan zen, honek, hazi eta hazi zihoan Raren gurtzaren ospea adieraziko lukeelarik, baita jainko honen kleroaren hazi eta hazi ari zen eragina ere.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Dyedefraren Abu Roasheko piramidearen hondakinak
Bere piramidea, gaur egun hondakinetan dagoena, Abu Roashen eraikitzea agindu zuen, Gizatik zortzi kilometro iparraldera, Menfiseko nekropoliaren iparraldereneko zatian.

* Erregearen estatua baten burua, kuartzitaz egina, Abu Roashen aurkitua (egun Louvren.
* Erregearen estatua baten burua, Abu Roashen (New Yorkeko Arte Museo Metropoliarra 249)
* Erregearen izena daraman erliebe txatala, UC14305 (Petrie Museoa)

Honako hauetan aipatzen da:

* Nisutpunecherren hilobian, Giza (Sethe)
* Idazkun bat, Uadi Hammamaten

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Keops** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko IV. dinastia | Ondorengoa**Kefren** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q209397
* Commonscat Multimedia: Djedefra

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 171737853
* ISNI: 0000 0001 2071 2185
* GND: 12316012X
* LCCN: no2011093990
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q209397
* Commonscat Multimedia: Djedefra
**McLean konderria** (ingelesez: *McLean County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Washburn da. 2010eko zentsuaren arabera 8.962 biztanle zituen, McLean kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

McLean konderriak 6.029,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 562,39 ura dira. Beste 5.467,14 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,49 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.962 pertsonetatik 8.226 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 111 dira. 6 beltzak edo afroamerikarrak. 585 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 12 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 128 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q280820
* Commonscat Multimedia: McLean County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140712677
* LCCN: n80001015
* NARA: 10039547
* **Lekuak**
* OSM: 1740292
* TGN: 2001584

 |

* Wd Datuak: Q280820
* Commonscat Multimedia: McLean County, North Dakota
**Egipto Beherea**, Antzinako Egipton, herrialdearen iparraldeko zatiari deitzen zitzaion, eta Mediterraneo itsasotik Dahshurreraino hedatzen zen, Menfisetik gertu, Kairotik 40 kilometro inguru hegoaldera. Niloren delta eskualde emankorra hartzen du.

Egipto Beherea *Ta-Mehu* bezala ezagutzen zen "papiroaren lurraldea" esan nahi duena. "Baxua" edo "behea" da, Nilo ibaiaren ibilguarekiko. Koroa gorriak ordezkatzen zuen (*Mhs, net, bit, deshret, uer*), baita liztorrak ere. Aspis sugegorria ere, Uadyet jainkosaren ikurra, Egipto Behereko ikurra zen (putrea Goi Egiptokoa zen bezala). Faraoiaren tronuan, papiro landarez irudikatua zegoen (hegoaldea lotoz).

Gaur egun, delta zeharkatzen duten bi kanal nagusi daude: bata mendebaldean, Rosettan itsasoratzen dena, eta bestea ekialdean, Damietan itsasoratzen dena. Plinio Zaharra eta Herodotok, Niloren zazpi beso deskribatzen dituzte, hauei eta kanal eta deltako bigarren mailako besoei esker, sekula errepiderik eraiki behar ez izateko adinako garraio sare bat zuten. Honek, euren arteko batasuna erraztu eta atzerritarren inbasioak zail bihurtu zituen.

Herodotoren arabera:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Cercasoro hiritik igarotzen denean, Nilo hiru besotan banatzen da: ekialdean Pelusiokoa, mendebaldean Kanopusekoa, eta, zuzena denak, hala jarraitzen du: gorantz jarraitzen du eta deltaren erpineraino iristen da; handik, delta erditik mozten du eta itsasoan amaitzen da. Ez da emari gutxien ematen dion besoa, ezta ezezagunena ere, eta beso sebennitiko deritzo. Badaude, oraindik, sebennitikotik irten eta itsasorantz doazen beste bi aho, bata Saisekoa eta bestea Mendesekoa. Beso bolbitinarra eta bukolikoa, ez dira naturalak, zulatuak baizik. Herodoto (Euterpe, 17. atala). |  » |

Egipto Behereko nomoak
Egipto Beherea, nomo izeneko hogei barrutitan banatuta zegoen, historian zehar, antolakuntzari dagokionez, aldaketak jasan zituztenak.

Klima, Goi Egipton baino leun eta goxoagoa da, ez hain muturreko tenperaturekin eta euri ugariagoarekin.

Egipto Behereko egungo herririk garrantzitsuenak, honako hauek dira:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Alexandria
* Damieta
 | * Kairo
* Giza
 | * Port Said
* Suez
 |

Aztarnategi arkeologi garrantzitsuenak, honako herri hauetan daude:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Alexandria
* Abu Gurab
* Abu Rawash
* Abusir
* Bubastis (Tell Basta)
* Buto (Tell el-Farain)
* Kanopus
 | * Dahshur
* El Lahun
* El Lisht
* Giza
* Hawara
* Heliopolis
* Mazghuna
 | * Meidum
* Mendes
* Menfis
* Naukratis
* Saqqara
* Sais
* Tanis
 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q463871
* Commonscat Multimedia: Lower Egypt

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4061879-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q463871
* Commonscat Multimedia: Lower Egypt
**Ellsworth konderria** (ingelesez: *Ellsworth County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ellsworth da. 2010eko zentsuaren arabera 6.497 biztanle zituen, Ellsworth kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ellsworth konderriak 1.873,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,27 ura dira. Beste 1.854,03 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,47 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.497 pertsonetatik 6.055 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 322 dira. 299 beltzak edo afroamerikarrak. 32 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 24 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 83 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376059
* Commonscat Multimedia: Ellsworth County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140713503
* LCCN: n80013243
* NARA: 10038953
* **Lekuak**
* OSM: 1070412
* TGN: 2000686

 |

* Wd Datuak: Q376059
* Commonscat Multimedia: Ellsworth County, Kansas
Molekula laino bat. Karinaren nebulosatik bereizi da. Irudia 1999an Hubble espazio teleskopioak hartu zuen.
**Molekula lainoa**, galaxia baten barnean dagoen toki zabal bat da, non hidrogeno molekularra existitzeko, materiaren dentsitatea, nahiko altua, eta, tenperatura nahiko baxua den. Dipolo elektrikorik ez izateagatik, hidrogeno molekular hotza, ezin da zuzen ikusi, baina molekula lainoetan existitzen diren beste molekula batzuk bai ikus daitezke. Hidrogeno molekularraren ondoren, ugariena karbono monoxidoa da, uhin milimetrikoetan erraz ikus daitekeena. Beste molekula batzuetako ehundaka ikusi ahal izan dira molekula lainoetan.

Molekula lainoak, izar eraketan bereziki garrantzitsuak dira. Izarrak, molekula lainoetako eskualderen batzuk, uzkurtzera bultzatzen dituzten grabitate ezegonkortasun bat jasaten dutenean sortzen dira. Orohar, molekula lainoak, hain zabal eta masiboak dira, protoizar ugari eratu arte zatituko direla.

Gaur egun, ezagutzen diren egitura galaktikorik handienak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q272447
* Commonscat Multimedia: Molecular clouds

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4114619-0
* LCCN: sh88006798
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q272447
* Commonscat Multimedia: Molecular clouds
***Mila kurrilo*** (千羽鶴, Senbazuru) Yasunari Kawabata japoniar idazlearen eleberri bat da. Hasiera batean, idazlana bi zatitan idatzi eta argitaratu zen: lehena 1949an, eta bigarrena 1951ean. 1952an, liburutzat editatu zuten. 1953an hirugarren zati baten berri eman zen, baina Kawabata ez zen idazlana amaitzera iritsi.

Sinopsia
--------

Hainbeste mendetako japoniar tradizioa jarraituz, istorioak tearen ekitaldi edo zeremonia du azpigai, non, leku lasai batean kokaturik, parte hartzaileek te berdea egin, zerbitzatu eta edaten duten.

Liburuko pertsonaia nagusia Kikuji da, Mitani jaunaren seme bakarra. Idazlanaren hasieran, Kikujik bere aitak hain gustokoa zuen te ekitaldian parte hartzeko Chikako Kurimoto-ren (urte gutxi batzutan aitaren maitalea izan zen emakumearen) gonbidapena jasotzen du. Ekitaldia Kamakura hiriko Engakuji tenpluan egingo da, eta bertan beste hainbat emakumeek hartuko dute parte. Horien artean dago Yukiko Inamura, Chikako-k Kikuji-k ezagutzea nahi duen neska gaztea (beranduago argitzen da ekitaldia *miai* bat izan dela, Kikuji eta Yukiko ezagutu eta ezontzen saiatzeko).

Kikuji-k jakin gabe, ekitaldian Ota anderea (urte askotan Kikuji-ren aitaren maitalea izan zen emakumea) eta  bere alaba Fumiko agertzen dira. Ota eta Chikako urte askoz izan dira etsai Mitani jaunak maitale bezala Ota nahiago izan zuelako, batez ere, Chikakok ezker bularrean duen marka ilun batengatik. Kikuji-k ume zenean ikusi zuen marka iluna, eta orduz geroztik oso gogoan du.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1132230
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6701150382260913500006
* GND: 1196386374
* Open Library: OL15840436W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1132230
**Khazneh** edo **Al Khazneh** (arabieraz: الخزنة‎, "*altxorra*") Jordaniako Petra antzinako hiriko eraikinik landuenetako bat da. Antzinako hiri honetako beste eraikin batzuekin gertatzen den bezala, egitura, hareharrian zulatua dago. Bere arkitekturak erromatar klasikoaren eragina du, eta toki turistiko ezaguna da.

Khazneh, jatorrian, errege hilobi bezala eraiki zen, beharbada, K. a. 100 eta 200 artean. Arabieraz duen "Altxorra" izena, elezahar batetatik dator. Elezahar honek dioenez, pirata batzuek euren harrapakina harrizko kutxa batean gorde zuten, bigarren solairuan. Kutxa horretan, bala kalte esanguratsuak ikus daitezke. Tokiko tradizioek, eraikin hau beduinoei ematen dieta, nortzuk, esaten denez, kutxari tiro egiten diote, apurtu, ireki eta altxorra hartzeko (kutxa apaingarria hareharri solidokoa da). Eraikinaren xehetasun arkitektonikoetako asko, bi mila urtean zehar higatuak izan dira, non amildegian zulatuak eta zizelkatuak izan diren.

Film ospetsuetan
----------------

Petrako eraikinik ezagunena den Altxorra edo Khazneh, Hollywoodeko film askotan agertu da, baina, duen ospea, *Indiana Jones and the Last Crusade* filmari zor dio, non Hataytik gertuko Grial Santua dagoen tokiko fikziozko azken sarrera bezala irudikatzen den.

Iruditegia
----------

* Khazneh hiriko eraikin ezagunena da.Khazneh hiriko eraikin ezagunena da.
* Fatxadaren zehaztasuna.Fatxadaren zehaztasuna.
* Fatxadaren ikuspegi zenitala.Fatxadaren ikuspegi zenitala.
* Barrualdea.Barrualdea.

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1259626
* Commonscat Multimedia: Al Khazneh

---

 |

* Wd Datuak: Q1259626
* Commonscat Multimedia: Al Khazneh


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Khazneh*** Aldatu lotura Wikidatan |
Khentkaus I.aren piramidea Gizan.
Bere hilobian grabatutako Khentkaus I.a erreginaren erretratua.
**Khentkaus I.a** edo soilik Khentkaus, Antzinako Egiptoko erregina bat izan zen, Dyedefhor faraoiaren alaba eta Shepseskaf faraoiaren emaztea. Hala ere, batzuk diotenez, Mizerinoren alaba, Userkafen ama edo emaztea eta Sahura eta Neferirkara Kakai faraoien ama da, azken hiru hauek, Egiptoko V. dinastiako faraoiak izan zirelarik. Edozein kasutan, printzesa hau, Egiptoko IV. dinastiako azken faraoien eta Egiptoko V. dinastiako lehenen arteko lotura da, hauei, euren berehalako aurrekoekin senidetuz, legitimitate dinastikoa ematen dielarik.

Bere hil gurtzak, denbora asko iraun zuen, Abusirren piramide txiki bat baitzuen, Neferirkararen piramidetik hegoaldera. Bazuen, baita ere, hilobi monumental bat Gizan, piramide mailakatu egitura batekin.

Kanpo estekak
-------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Khentkaus I.a*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Mikel Arozamena Larralde** (Lesaka, Nafarroa, 1930eko abuztuaren 30a - Hernani, Gipuzkoa, 1976ko abenduaren 24a) bertsolaria izan zen. Nafarroako Bertsolari Txapelketa hirutan irabazi zuen, 1962an, 1963an eta 1966an.

Bizitza
-------

Txiki-txikitatik bertsozale, 14 urte besterik ez zuela kantatu zuen lehenengo aldiz plazan. Hiru urte geroago, beretzat lehena izango zen Donostiako La Perla txapelketan parte hartu zuen. Geroztik, txapelketa eta lehiaketa ugaritan parte hartu zuen, hala nola Iruñean, Lesakan eta Beran, bai eta makina bat irabazi ere. Garaipen nagusiak Nafarroako Bertsolari Txapelketan lortu zituen, 1962ko, 1963ko eta 1966ko txapelak bereganatuta.

1966an, Margari Sagastibeltza leitzarrarekin ezkondu eta handik urtebetera, Hernanira joan zen bizitzera, 28 urtez Astigarragan bizi izan eta gero. 1976ko maiatzean, bere jaioterriak omenaldi bat eskaini zion, eta urte bereko abenduan bihotzekoak jota hil zen, Iberdueron gidari lanetan zebilela.

Txapelketak
-----------

* Nafarroako Bertsolari Txapelketa
	+ Txapelduna (3): 1962, 1963 eta 1966
	+ Txapeldunordea (1): 1964
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
	+ Seigarrena (2): 1962 eta 1967
	+ Zortzigarrena (1): 1965

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  «Mikel Arozamena», Astigarragako Udalaren webgunea.

Kanpo loturak
-------------

* Iriondo, Joxemari Bidegileak bilduma; Migel Arozamena
* Bertsozale.com: Migel Arozamena

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263601
* Commonscat Multimedia: Mikel Arozamena

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 207283989
* ISNI: 0000 0004 6476 5782
* BNE: XX5214440
* BNF: 177280282 (data)
* SUDOC: 143396560
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 4458
* Lur: 00483/eu\_a\_4830/a4830

 |

* Wd Datuak: Q12263601
* Commonscat Multimedia: Mikel Arozamena
**Kenedy konderria** (ingelesez: *Kenedy County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sarita da. 2010eko zentsuaren arabera 416 biztanle zituen, Kenedy kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kenedy konderriak 5.039,59 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.262,54 ura dira. Beste 3.777,05 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,08 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 416 pertsonetatik 405 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 319 dira. 1 beltzak edo afroamerikarrak. 6 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27031
* Commonscat Multimedia: Kenedy County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150106092
* LCCN: n81058589
* **Lekuak**
* OSM: 1828381
* TGN: 2002016

 |

* Wd Datuak: Q27031
* Commonscat Multimedia: Kenedy County, Texas
**Mikel Arana Etxezarreta** (Ordizia, Gipuzkoa, 1973ko urriaren 2a) euskal herritar politikaria da. 2009ko martxoaren 13tik Ezker Batua - Berdeak alderdiko koordinadore nagusia izan zen, 2012an koalizioa utzi eta Ezker Anitza sortu zuen arte. Baita ere, IX. legegintzaldian Eusko-Legebiltzarkide izan zen. Javier Madrazok 2009ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeen ostean bere karguari uko egin ondoren izendatu zuten militanteen %86ko babesa lortuz. Zuzenbidean lizentziaduna eta Enpresen Administrazioan masterduna da.

Euskal Herriko Unibertsitateak Donostian duen Zuzenbide Fakultatean Zuzenbide ikasketak egin zituen euskaraz. 1996an, ikasketak amaitzean, Ezker Batua Berdeak alderdiaren militante egin zen.

2009ko Eusko Legebiltzarreko hauteskundetan Ezker Batua - Berdeak alderdiko zerrendaburua izan zen Gipuzkoatik, EAEn aurkeztutako zerrenda guztietatik lortu zuten EB-Bko legebiltzarkide bakarra izanaz. 2012an EB utzi eta Ezker Anitza sortu zuen, alderdi horren parlamentari izatera pasaz. 2012ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Ezker Anitzak lorturiko emaitza kaskarrak ikusiz, kargua utzi zuen.

Mikel Aranak euskara du ama-hizkuntza, gazteleraz gain, eta ingelesez eta italieraz ere hitz egiten du.

Ikus, gainera
-------------

* Ezker Batua-Berdeak
* Ezker Anitza

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9033043

 |

* Wd Datuak: Q9033043
**Elsa Fernández González** (1933, Buenos Aires – 1964ko apirilaren 29a) galizieraz idatzi zuen argentinar idazlea izan zen.

Biografia
---------

Entrimoko (Ourense) emigranteen alaba zen. Gaztetatik musika bokazioa erakutsi zuen, pianoa ikasiz. Funtzionario administratibo gisa lan egin zuen Galiziako Zentroan, eta Luis Seoane eta Eduardo Blanco Amor ezagutu zituen. AGUEArekin (Unibertsitateko Galiziako Elkartea, Idazleak eta Artistak) lankidetzan aritu zen. Galiziako Haurren Argentinako Elkarteko lehendakaria izan zen eta Follas Novas-Feria del libro gallego-rekin elkarlanean aritu zen.

Lanak
-----

* *Escolma*, 1961 (Brais Pinto taldeak 1961ean antolatutako lehiaketan finalista).
* *Lonxania*, 1965 (hil ondoko liburua).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *La Voz de Galicia*, 20-7-1961, p. 9

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57055012
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87100822
* BNE: XX1322088

 |

* Wd Datuak: Q57055012
**Merkatu Berria**, *Nuevo Mercado* gaztelaniaz, Espainiako burtsako teknologia berrietako balorerik garrantzitsuenak biltzen dituen burtsako indizea da. Indizea egitearen ardura, Bolsas y Mercados Españoles BME, enpresak dauka.

Historia
--------

1999. urtetik aurrera internet eta teknologi berrietako baloreak "modan" jarri ziren nazioarteko balore burtsetan. NASDAQ merkatuan lehenik eta Europa eta munduko gainerantzeko burtsetan ondoren, teknologia berrien inguruko hainbat enpresen akzioek gorakada itzela bizi izan zuten. Testuinguru hartan Espainiako Merkatu Berria sortu zen 2000. urteko apirilean, 10.000 puntuetako oinarriarekin.

Ondorengo hilabeteetan indizeak izan zuen jokabidea ezin txarragoa izan zen, Espainiako Merkatu Berriaren hasierak internet eta teknologia berrietako baloreen beheraldiarekin batera etorri baitzen. Beheraldiak 2002. urteko azarorarte luzatu zen. Orduan Merkatu Berria 1.311,20 puntuetako gutxiengo maila eskuratu zuen, 2000. urteko balioa baino %86 gutxiago. Ordutik, mota horretako merkatuek eta nazioarteko burtsek orokorrean berreskuratze prozesua hasi zuten, eta 2006. urteko bukaeran Merkatu Berria 3.700 puntu ingurura igo zen, hasierako 10.000 puntuetatik oso urrutik oraindik.

Merkatu Berria osatzen duten baloreak
-------------------------------------

Espainiako teknologia berrien balore merkatua txikia da oso, 2007. urtearen hasieran 11 konpainiek bakarrik osatzen zuten merkatua. Mota horretako munduko burtsarik garrantzitsuena den NASDAQ merkatuak 3.700 enpresa inguru biltzen ditu.

2007ko urtarrilaren 2ra, indizea honako baloreek osatzen dute:

* Abengoa- ABG
* Amper - AMP
* Avanzit - AVZ
* Befesa - BEF
* Indra - IDR
* Jazztel - JAZ
* Natracéutical - NTC
* Puleva Biotech - BIO
* Tecnocom - CIB
* Telefónica Publicidad e Información - TPI
* Zeltia - ZEL

Partaide ohiak
--------------

Jada Merkatu Berrian kotizatzen ez duten enpresak:

* Amadeus
* Service Point Solutions
* Terra

Ikus, gainera
-------------

* Espainiako burtsako baloreen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Bolsas y Mercados Españolesen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263463

 |

* Wd Datuak: Q12263463
**Merkataritza ganberak** elkarte pribatuak eta zuzenbide publikoko erakundeak dira. Probintzia bakoitzeko merkatariek eta enpresa-jabeek sortzen dituzte elkarte hauek, haien ondasunak babesteko. XIX. mende bukaeran sortu ziren.

Bilboko Merkataritza Ganbera.

Eginkizunak
-----------

Merkataritza-ganberetako eginkizunak, besteak beste, hauek dira:

* Herrietako merkataritza sustatzea.
* Txostenak eta estatistikak egitea.
* Software askea sustatzea.

Ganberek tartekaritzako lanak egiten dituzte. Lan hauek elkarteentzako garrantzi handia daukate, izan ere, elkarteen helegiteen ebazpenak arin eta kostu gutxiarekin lortzen dituzte.

Merkataritza-ganberek kideentzako aldizkari ekonomikoa egiten dute. Aldizkari honekin kideek albiste ekonomikoak jasotzen dituzte. Hortaz, kideek elkarteen egoera eta helburu berriak jakiteko aukera daukate.

Merkataritza-ganberek prestakuntzan lan ugari egiten dute. Honela, langileek prestakuntza eguneratua lortzen dute. Adibide bat: hizkuntzak ikasteko edo eguneratzeko ikastaroak antolatzen dituzte.

Merkataritza-ganberak munduko herrialde gehienetan daude, garrantzi handiko elkarlanak lortzen dituzte.

Baiezta daiteke, merkataritza-ganberek sortu zirenetik ekonomi arloan lan eskerga egin dutela. Horregatik, gaur egun, krisi ekonomikoari aurre egiteko, haien lana garrantzi handikoa da.

Finantziazio iturriak
---------------------

Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da.Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen klik eginez gero.PFEZak nola funtzionatzen duen ulertzeko bideoa.
Ganberen finantzabideak bi iturri ditu:

* Batetik, sozietateen, PFEZ eta jarduera ekonomikoko zergei gainordaina jartzen dizkiete.
* Bestetik, enpresei zerbitzuak ematen dizkiete, baita administrazioekin itun elkarlanak egiten dituzte ere. Sarrera guztietatik, hauek, gutxi gora-behera %66a izaten dira.

Ganberen gastuei kontrol zorrotzak egiten dizkiete.

Euskal Herriko ganberak
-----------------------

* Arabako Merkataritza Ganbera (Arabako Merkataritza eta Industria Ganbera Ofiziala)
* Ipar Euskal Herriko Merkataritza Ganbera (Baiona-Euskal Herriko Merkataritza Ganbara)
* Bizkaiko Merkataritza Ganbera (Bilboko Merkataritza Ganbera)
* Gipuzkoako Merkataritza Ganbera (Gipuzkoako Bazkundea)
* Nafarroako Merkataritza Ganbera (Nafarroako Merkataritza eta Industria Ganbera)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1123526
* Commonscat Multimedia: Chambers of commerce

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124017095
* ISNI: 0000 0001 2106 5362
* BNF: 119790621 (data)
* GND: 4158996-8
* NDL: 00572112
* NKC: ph123555
* SUDOC: 035104244
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 013808
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1123526
* Commonscat Multimedia: Chambers of commerce
**Merkatu-ekonomia** ekonomia-sistema mota bat da, non merkatuko eragileak (enpresa pribatuak eta kontsumitzaileak) diren euren erabakien bitartez prozesu ekonomikoaren bilakaera gidatzen dutenak, estatuaren parte-hartze nabarmenik gabe. Merkatu-ekonomia batean, prezioak, ekoizpena eta bere banaketa merkatuak berak ezartzen ditu, eskaeraren eta eskaintzaren bitartez, ekonomia eragileen helburua mozkina maximotzea izanik. Eragile banako hauen erabakiei esker, *ikusezinezko esku* batek gidaturik, ekonomiak pertsonen beharrak asetuko dituela baieztatzen dute ekonomia honetako defendatzaileek, estatuaren parte-hartzea ukatuz eta eragile ekonomikoen askatasuna aldarrikatuz (*laissez faire* leloari jarraituz).

Merkatu-ekonomia kapitalismoa garatzen den marko ekonomikoa da. Historian zehar izan dira, ordea, kapitalistak ez diren ekonomiak merkatu-ekonomietan oinarritu direnak. Bestalde, ez dago munduan, herrialde mailan, merkatu-ekonomia garbirik: estatua herrialde guztietan aritzen da merkatuak huts egiten duen arloak antolatuz (hezkuntza, osasuna, ...) eta ekonomia arautuz. Horrela, ekonomia batean estatua eragile garrantzitsua denean, merkatua izanik betiere eragile nagusia, ekonomia mistoa edo merkatu-ekonomia soziala dela esaten da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q179522
* **Identifikadoreak**
* GND: 4037653-9
* LCCN: sh85019958
* NKC: ph126777
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 013832
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q179522
**Merkataritza-funtsa** (edo ingelesez *"goodwill*"), zehaztugabeko aktibo ukiezin bat da. Aktibo ukiezin hauek, etorkizunean enpresari mozkinak lortzeko gaitasuna dute eta bere markaren balioei dagozkie; esaterako, bezeroak, ospea, esperientzia edo langileekiko harremanari. Enpresak, bere ondarea osatzen duten elementu guztien balioaren batura baino gehiago balio dezake. **Merkataritza-funtsa**k jasotzen du balio hori. **Merkataritza-funtsa**ren balioa enpresari atxiki zaio; hala ere, enpresa eskuratzean sortu eta kontabilizatzen da. 

Enpresa eskuratzerakoan, enpresako ondare garbiaren balioaren gain ordaindutako prezioarekin kalkulatzen da; hau da, erakundeak enpresa eskuratzeko, enpresaren balio kontablearen gain ordaindutako kantitatea litzateke. Erosleak bestalde, enpresaren balio kontablea baino gutxiago ordaintzen badu eskuratzea, **merkataritza-funts** negatiboa izango luke. **Merkataritza-funts**aren kontua, enpresako balantzeko aktiboaren zatian aurki dezakegu. 

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Fondo de comercio» *Economipedia* 2015-09-17 (Noiz kontsultatua: 2018-10-01).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Fondo de Comercio» *www.enciclopediafinanciera.com* (Noiz kontsultatua: 2018-10-01).
**Ellis konderria** (ingelesez: *Ellis County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hays da. 2010eko zentsuaren arabera 28.452 biztanle zituen, Ellis kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ellis konderriak 2.331,96 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,2 ura dira. Beste 2.330,76 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,2 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.452 pertsonetatik 27.402 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.299 dira. 232 beltzak edo afroamerikarrak. 63 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 390 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 22 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 339 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376069
* Commonscat Multimedia: Ellis County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139566971
* GND: 4446043-0
* LCCN: n81108710
* NARA: 10038941
* **Lekuak**
* OSM: 1070330
* TGN: 2000685

 |

* Wd Datuak: Q376069
* Commonscat Multimedia: Ellis County, Kansas