recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**James Buchanan Duke** (1856ko abenduaren 23a - 1925eko urriaren 10a) Estatu Batuetako tabako eta elektrizitate industrialaria izan zen, baina ezagunagoa da zigarroaren fabrikazio eta marketin modernoa sartzegatik eta Duke Unibertsitatearekin duen harremanagatik.

James Buchanan Duke, "Buck" ezizenaz ezaguna, 1856ko abenduaren 23an jaio zen, Durhametik hurbil, Ipar Carolina, Washington Duke (1820-1905) industrialari eta filantropoaren eta, Artelia Roney Duke, bere bigarren emaztearen semea.

1880ko hamarkadan, James Buchanan eta bere anaia Benjamin Newton (1855-1929) aitaren Durham-eko tabako konpainia hartu zuten.

1885. urtean, James Buchanan Duke-k zigarretak egiteko lehenengo makina automatizatua (James Albert Bonsack-ek asmatua) erabiltzeko baimena lortu zuen, eta 1890. urteaz geroztik, Duke enpresak Estatu Batuetako lehen fabrikatzailea bilakatu zen, herrialdeko zigarroen merkatuaren % 40 hornituz. Urte hartan, Duke-k lau lehiakide nagusien kontrola sendotu zuen korporazio batean, American Tobacco Company, Estatu Batuetako zigarroen merkatuan monopolioa lortuz.

1911. urtean, Estatu Batuetako Auzitegi Gorenak, Sherman Legeak aplikatuz, Dukek sortutako trusta lau enpresatan desegiteko behartu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2916122
* Commonscat Multimedia: James Buchanan Duke

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 35831598
* ISNI: 0000 0000 2290 6293
* BNF: 14511919x (data)
* GND: 1050459555
* LCCN: n83152635
* SNAC: w6zw1jgr
* ULAN: 500448269
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2916122
* Commonscat Multimedia: James Buchanan Duke
***Publikoari gorroto*** Xabier Mendiguren Elizegik 1985ean idatzi zuen antzerki obra da.

2012ko azaroan Huts Teatroak, Artedramaren babesean eszenatokietara eraman zuen Manex Fuchsen taula-zuzendaritzarekin eta oholtza gainean hiru aktore zeudela: Ander Lipus, Miren Tirapu eta Iñaki Ziarrusta.

Sinopsia
--------

Aktore bat, bi ikusle, agertoki bat. Besterik ez du behar antzerkiak: hortik aurrera hasten den jokoan, dena da posible. Teatroari buruzko hausnarketa jostalari baten moduan hasten da obra hau, publikoarekiko keinuz eta umorez; pixkanaka, ordea, arimaren barrunbe ilunenak joango dira agertzen: krudelkeria, bortxa, botere-harremanak... giza izatearen amildegi ertzera iristeraino.

Taula zuzendaritzaren oharrak
-----------------------------

*Publikoari gorroto* idazteko, Xabier Mendiguren-ek Antonin Artaud-en eragina aipatzen du. *Antzerkia eta bere doblea*. Aktorea eta taula zuzendaria, pertsona eta pertsonaia, ni eta nere mamua. Baina antzerki hau ez da "metateatroa". Izatekotan, ekintza teatral bat da, oholtza gainean gizon eta emazte erretzen dituena, krudela zer den ikus eta entzun dezagun. Arma arkaikoak izango dira eskutan: maskara bat, margoak eta animatua izatea eskatzen duen gauza zonbait.

Eszenografia: oihal gorri pare bat, zerbait gordetzekoa dugula argi uzteko.

Gaineratekoa jokoa izango da, kodigo guzietan aritua, moralki inkorrektoa, mugagabea. Garbiki erraiteko, norberaren burua edo auzoarena torturatzeko dagoen irudimena agerian utzi nahi da. Norberak bere bizia eszenifikatzeko egiten duen indarra. Amodioa eta gorrotoaren arnasa. Eta hondarrean, miseria. Itsuski ederra, krudela."

Sariak
------

* 2013 Donostia Saria, 2012ko Antzezlan Onena.
	+ Manex Fuchs (zuzendaria)
	+ Xabier Mendiguren Elizegi (idazlea)Xabier Mendiguren Elizegi (idazlea)
	+ Ander Lipus (aktorea)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «13. Antzerki Saria» *www.donostiaeuskaraz.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-02-18).
2. ↑   «Publikoari gorroto» *www.publikoarigorroto.com* (Noiz kontsultatua: 2018-02-18).

Kanpo estekak
-------------

* Publikoari gorroto antzezlanaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266337

 |

* Wd Datuak: Q12266337
**Mnemonista** terminoak datu asko gogoratzeko gaitasun handia duen pertsona bati egiten dio erreferentzia (adibidez, pertsonen ohiz kanpoko izenen zerrendak, telefono-gidak, liburu-pasarteak eta abar). Pertsona horietako gehienei oroimen mota berezi bat egozten zaie, "oroimen eidetikoa" izenekoa, nahiz eta nolabaiteko eztabaida egon trebetasun horiek benetan jaiotzetikoak diren edo ikasten diren. Hala ere, mnemonista askok ospe handia izan dute eta beren herrialdeko tradizioaren, mitoen eta herri-kulturaren parte izatera pasatu dira. Batzuk ere aztertu dira.

Mnemonistak
-----------

* Alexander Aitken
* Harry Lorayne
* Antonio Magliabecchi
* Johannes Mallow
* Giuseppe Gasparo Mezzofanti
* Dominic O'Brien
* Kim Peek, *Rain Man* filmean Raymonden pertsonaia inspiratu zuen pertsona.
* Ben Pridmore
* Solomon Sheresh
* evski
* Daniel Tammet

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6885897
* Commonscat Multimedia: Mnemonists

---

 |

* Wd Datuak: Q6885897
* Commonscat Multimedia: Mnemonists
**Beatriz Pichi Malen**, **Norma Beatriz Berretta** du izen artistikoa (Los Toldos, Buenos Aires; 1953ko apirilaren 22a) maputxe jatorriko abeslari argentinarra da,bere lan artistikoa maputxeen kultura bilatu, erreskatatu eta zabaltzearekin lotuta dago. Munduko hainbat agertokitan aurkeztu da, mapudungun hizkuntzan abestuz.

Bere karrera artistikoa 1990. urtearen inguruan hasi zen, Rockefeller Fundazioak Manhattango Emakumearen Nazioarteko IV. Biltzarrean parte hartzeko gonbita egin zionean.

Lehenbizi galiziar batekin egon zen ezkonduta, eta gero, 1986an gutxi gorabehera, Lucho Cruz kitxuarekin ezkondu zen, eta harekin Wychariy izeneko alaba izan zuen.

Diskografia
-----------

* 2000 - *Plata*
* 2005 - *Añil*
* 2015 - *Mapuche*
* *Cuatro mujeres*

### Lankidetzak

* *Me mata la vida* (La Portuaria-rena)

Liburuak
--------

* *Visitantes de la luz* (antologia poetikoa)

Ikus, gainera
-------------

* Aimé Paine

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   lacapitalmdp.com.  (19 de julio de 2011). *Canta esta noche Beatriz Pichimalén.* .

Kanpo estekak
-------------

* Beatriz Pichi Malen Last.fm

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5724193

 |

* Wd Datuak: Q5724193
*Artikulu hau Santurtziko ospitaleari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «San Joan Jainkoarena (argipena)».*
**San Joan Jainkoarena Ospitalea** Santurtzin dagoen erietxea da, Murrieta etorbidean kokaturik. 1920ko hamarkadan San Joan Jainkoarenaren anaiek eta Pedro Icazak Ezkerraldean klinika bat eraikitzea erabaki zuten, 1924ko urriaren 24an ateak ireki zituena. Laguntza publikoa zabaldu zenean, 1968an ospitale bilakatu zuten.

Hurbileko arreta gizatiar eta integrala eskaintzen dio pazienteari, akutua nahiz kronikoa izan: diagnostikoa, tratamendua, zainketa eta errehabilitazioa, gaixotasunaren fase aurreratuetan eta bizitzaren amaieran, bai ospitaleratze-erregimenean bai bere etxean.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko ospitaleak

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ospitalea

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24199484
* Commonscat Multimedia: Hospital of San Juan de Dios, Santurtzi

---

 |

* Wd Datuak: Q24199484
* Commonscat Multimedia: Hospital of San Juan de Dios, Santurtzi


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Porrusalda**, batzuetan **porru-patatak** ere deitua, nagusiki barazkiz osatutako Euskal Herriko plater gastronomiko ohiko eta herrikoia da, guzti hauen artean porrua nabarmentzen delarik, hortik izena. Bere aurkezpena erregosiaren antzekoa da, hots, bero zerbitzatzen den plater saldatsu eta osagaiez betea.

Ezaugarriak9oiiiiiijbgutffiubvgggggggggggggggggggggggggggggggg
--------------------------------------------------------------

Porrusaldaren osagarri nagusia porrua da (honek ematen baitio bere izena), beste hainbat osagarri ere gehitzen zaizkiolarik: azenarioa, patata, tipula edo baratxuriak. Eskualdearen arabera saldari zaporea emateko arrain hezur edo zati bat ere bota ohi zitzaion. Txerriaren saihetsa, bakailao gatzatu xehetua edo legatzaren buru bat ere gehitzen zaizkio.

Ikus gainera
------------

* Euskal Herriko sukaldaritza

Kanpo estekak
-------------

* Porrusalda
* Porrusalda Bakailaoarekin
* Porrusalda Kuiarekin

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1216999
* Commonscat Multimedia: Porrusalda

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 17180

 |

* Wd Datuak: Q1216999
* Commonscat Multimedia: Porrusalda
**Artsakh** —izen ofizialez, **Artsakheko Errepublika**— Karabakh Garaian armeniar kontrolpean eratutako errepublika da, Transkaukasian kokatua. Sobietar Batasuna desegitean, Azerbaijango mugen barruan zegoen enklabe edo barrendegi bat zen, baina bertako eskualde autonomoko gehiengo armeniarrak, Armenia independizatu berriaren laguntzarekin, errepublika aldarrikatu zuten 1991ko abenduaren 10ean, eta Karabakh Garaiko lehen gerraren ondoren, lurralde konexio zabal bat eskuratu zuten Armeniarekin.

2020an Karabakh Garaiko bigarren gerra izan zen, eta oraingoan Azerbaijanek lortu zuen garaipena, eta eskuratu zituen lehen galdutako lurrak, eta are Karabakh mugen barruko batzuk. Hala ere, armeniar kontrolpeko Artsakh batek biziraun zuen, txikituta, Latxingo korridorearen bidez lotuta Armeniara (korridore hori bake indar errusiarrek zaintzen dutelarik).

Mapak
-----

Karabakh Garaiko Oblast Autonomoa izandakoaren kokapena, Azerbaijan barruan.
1992-2020 urteen arteko egoera, zeinean Artsakhek lurralde gehiago kontrolatzen zituen, eta Armeniarekin lotua zegoen.
2020ko gerraren ondoren. Artsakh eskualde marroira murriztua, horiz eta berdexka, Azerbaijanek eskuratu dituen lurraldeak; eta urdinez, Latxingo korridorea, Errusiako bake indarren presentziarekin, lotura eginez Armeniarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Nagorno Karabaj», en *Diccionario panhispánico de dudas*. Real Academia Española.
2. ↑   «СНГ-2. Феномен непризнанных государств на постсоветском пространстве» *www.postsoviet.ru*.
3. ↑   «Nagorno Karabaj» *Diario El Mundo*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q244165
* Commonscat Multimedia: Republic of Artsakh

---

* **Lekuak**
* OSM: 2374762

 |

* Wd Datuak: Q244165
* Commonscat Multimedia: Republic of Artsakh
German Rodriguezen omenezko oroitarria, 2007
**German Rodriguez Saiz** (Iruñean hila, 1978ko uztailaren 8an, 23 urterekin) 1978ko Sanferminetan poliziak hil zuen ezkertiar ekintzaile gaztea izan zen. Gazte-gaztetik hasi zen militantzia politikoan; *Hemen eta Han* mendi taldetik ETA erakundera pasa zen oraindik ikasle zela. Seigarren asanblada gertatu zenean korronte honen alde egin zuen eta hainbat ardura izan zituen sextakoen artean, geroago Liga Komunista Iraultzailera batuko zen erakundean. Iruñerrian 1973an izan zen greba orokorrean buru belarri aritu zen eta urte horretako ekainaren 20an lehen aldiz atxilotu zuen poliziak. Hainbat hilabetez preso egon ondoren Bilbon ibili zen denbora batez propaganda klandestinoa egiten eta Franco hiltzean Iruñera bueltatu zen. Buruzagitza politikotik aldendu zen arren, ikasle eta auzo mugimenduetan lanean jarraitu zuen German Rodriguezek.

1978ko uztailaren 8an polizia Iruñeko zezen plazara sartu zen amnistiaren aldeko pankarta bat zabaldu zela aitzakia hartuta. Eraso gogor horren ostean istilu larriak izan ziren hirian barrena. German Rodríguez istilu horietan hil zen poliziaren bala batek buruan jo zionean, Karlos III.a etorbidea eta Orreaga kalea gurutzatzen diren lekuan. Hilketa honek eragin nabarmena izan zuen hurrengo egunetan Euskal Herri osoan.

Iruñeko peñek eta hainbat elkartek antolatuta, urtero uztailaren 8an German Rodriguezen oroitarrian omenaldia egiten zaio hil zuten lekuan. Bertan hilarri bat dago gertaera hura gogoratzeko eta duela gutxi Iruñeko Udalak kendu egin bazuen ere, udalbatzak eta herritarren oposizioak monumentua berriz jarrarazi zuten.

Ikus, gainera
-------------

* German Rodriguezen oroitarria
* Espainiako Trantsizio Demokratikoa

Kanpo loturak
-------------

* Josu Chueca historialariak German Rodriguezi buruz egindako azterketa Argia aldizkarian
* **(Gaztelaniaz)**"Sanfermines 78 gogoan" herri ekimenaren webgunea
* **(Gaztelaniaz)**"Peñen 1978ko txotena" herri ekimenaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258413
* Commonscat Multimedia: Germán Rodríguez Sáiz

---

 |

* Wd Datuak: Q12258413
* Commonscat Multimedia: Germán Rodríguez Sáiz
Jalbun hiria
Jalbun ( arabieraz : جلبون ) Zisjordaniako herri palestinar bat da, Zisjordaniako iparraldeko Jenin hiritik 13 km ekialdera dagoena. Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren arabera, herriak 2.493 biztanle zituen 2006ko urtearen erdialdean eta 2.813 2017an.

Historia
--------

### Otomandar garaia

Otomandar garaia 1517an Jalbun Otomandar Inperioan sartu zen Palestinako gainerako lurraldeekin. mendeetan zehar, Turabay Emirerriarena izan zen (1517-1683), Jezreel harana, Haifa, Jenin, Beit She'an harana, Jabal Nablus iparraldea, Bilad al-Ruha/Ramot Menashe eta Bilad al-Ruha/Ramot Menashe barne hartzen zituena. Sharon lautadaren iparraldea.

### Britaniar mandatuaren garaia

1922ko Palestinako erroldan, Britainia Handiko Mandatuko agintariek egindakoa, Jalbun 410 biztanle zituen; 405 musulman eta 5 kristau, non kristau guztiak ortodoxoak ziren. Biztanleria 1931ko erroldan 564ra igo zen, guztiak musulmanak, guztira 119 etxetan.

##### Jordaniar garaia

1948ko arabiar eta israeldar gerraren ostean, eta 1949ko armistizio-akordioen ostean, Jalbun Jordaniako agintepean geratu zen. Israelgo indarrek Jalbun herria eraso zuten, arma txikiekin, 1949ko abenduaren 5ean, eta gero biztanleak beren herritik kanporatu zituzten, eta hildako larriak eragin zituzten. Jordaniako Gobernuak gogor protestatu zuen Israelen arrazoirik gabeko ekintzaren aurka eta NBEko idazkari nagusiari eskatu zion Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluari jakinarazteko neurri zorrotzak eta zorrotzak har ditzan kanporatutako palestinarrak beren herrira itzultzeko, arpilatutako gauzak itzultzeko eta herritarrei kalte-ordaina emateko. galera eta kalte guztiak.

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Idioma árabe.*  2023-11-02 (Noiz kontsultatua: 2023-11-08).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Oficina Central de Estadísticas de Palestina.*  2023-05-27 (Noiz kontsultatua: 2023-11-08).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Censo de Palestina (1922).*  2023-05-24 (Noiz kontsultatua: 2023-11-08).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Guerra árabe-israelí de 1948.*  2023-11-08 (Noiz kontsultatua: 2023-11-08).
**Berriz zentauro** Katixa Agirreren eleberria da, 2022ko iraileaan euskaraz argitaratua (Elkar), eta urte beream jada gaztelaniazko eta katalanezko itzulpenak izan zituena. Zientzia-fikziozko kokapen batean gertatzen da, 21. mendearen erdialdeko Paris batean.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

XXI. mendearen erdialdean, hondamendi klimatikoen ondoren, bidaiatzea ez da jada ohikoa. Hala ere, protagonista (Paula Pagaldai) proiektu pedagogiko bat egiteko Parisera doa, Mary Wollstonecraft idazle eta eragile feministaren bizitza eta lana ikertzera. Ikerketa horretan Frantziako Iraultzako historia ere tartekatuko da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Katalanez)** «De nou centaure • La Segona Perifèria» *La Segona Perifèria* (Noiz kontsultatua: 2023-01-28).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «De nuevo centauro» *Editorial Tránsito* (Noiz kontsultatua: 2023-01-28).
3. ↑    Astiz, Iñigo. «Etorkizun hurbilean girotu du Katixa Agirrek 'Berriz zentauro' eleberria» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-01-28).

Kanpo estekak
-------------

* Liburuaren kritikak Literaturaren Zubitegian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116457250

 |

* Wd Datuak: Q116457250
**Txomin Ipurdi** Joxe Arratibel eta Patxi Zubizarretak idatzitako haurrentzako ipuina da, Erein argitaletxeak 2001ean argitaratu zuena. Ilustrazioak Antton Olariaga Aranbururen eskutik eginak dira. Bestalde, kontakizun hau Urrezko giltza albumekoa da eta 32 orriz osatua dago. 6 urtetik gorako haurrentzat gomendatzen da.

Argumentua
----------

Txomin Ipurdi bere amarekin bizi zen eta pobreak ziren. Egun batez, Txomin Ipurdik amari esan zion: "erregearen jauregira joanen naiz laguntza eskatzera". Horrela hasten da ipuina, eta hortik aurrera ipuin klasikoen egitura du. Txomini bidera aterako zaizkio azeri bat, otso bat eta ibai bat ere, eta guztiak ipurdian gordeko ditu. Jauregian Erregek probak pasaraziko dizkio Txomini eta guztietatik onik aterako da.

Pertsonaiak
-----------

#### Pertsonaia nagusiak

- Txomin ipurdi.

- Ama.

- Erregea.

#### Bigarren mailako pertsonaiak

- Azeria.

- Otsoa.

- Oiloak.

- Zaldiak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Ezinbestekoak - Galtzagorri Elkartea» *www.galtzagorri.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-10-24).
2. ↑   EIBZ. «EIBZ: erreseinak» *eibz.educacion.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2018-10-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61365626

 |

* Wd Datuak: Q61365626
**Enterobirusak** (grezieratik: ἔντερον, "hestea") Pikornabirus familiako genero bat da. Birus hauek giza patogenoak dira eta gorputzeko hainbat ataletan (ez soilik hesteetan) infekzioak sortzen dituzte. Gehienak azido-erresistenteak dira, eta horregatik urdaileko pH azidoak ez ditu deuseztatzen. 

Duela gutxi arte lau taldetan sailkatzen ziren: poliobirusak, A Coxsackie birusak, B Coxsackie birusak eta ekobirusak. Gaur egun, aldiz, identifikatzen diren enterobirus berriak ondoz ondoko zenbaki sistema batekin izendatzen dira: EV68, EV69, EV70... 

Infekzioa sortzen dutenean, enterobirusek kutsatutako pertsona baten arnas-jariaketan (listuan, sudur-mukietan...) eta gorozkietan daude. Hortik beste pertsona bat infekta dezakete, bigarren horrek jariakin horiekin kontaktua egiten badu. Birusen transmisio bideak, beraz, gorozki-ahoa eta arnas bidea dira .

Enterobirus guztiek harizpi bakarreko RNA dute, polaritate positibokoa. RNA horrek 7500 base ditu, eta mutazio asko pairatzen ditu, errekonbinazio tasa handia duelako. 

Poliobirusek tropismo murriztua dute, eta zelula batzuetako errezeptoreak besterik ez dituzte ezagutzen (hezur-muinekoak, neurona batzuetakoak, muskulu eskeletikokoak...). Coxsackie birusek eta Ekobirusek ezagutzen dituzten errezeptoreak zelula eta ehun mota askotan daude, horregatik gaixotasun mota gehiago eragin dezakete .

Umeak dira sentikorrenak enterobirusek sortutako infekzioak harrapatzeko. Ugariak dira infekzio horiek eragiten dituzten gaitzak: arnas-aparatuko infekzio arinak, aho-esku-oin gaixotasuna, meningitisa, miokarditisa, konjuntibitis hemorragikoa, poliomielitisa, entzefalitisa....Infekzio asko ere asintomatikoak dira

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Oberste MS, Maher K, Kilpatrick DR, Pallansch MA (1999ko martxoa) Molecular Evolution of the Human Enteroviruses: Correlation of Serotype with VP1 Sequence and Application to Picornavirus Classification Journal of Virology. 73 (3): 1941–8
2. ↑   Basaras, Miren eta Umaran, Adelaida: Mikrobiologia Medikoa EHUak argitaratuta (2007) 478 orr. ISBN: 84-8373-658-6
3. ↑   Basaras, Miren eta Umaran, Adelaida: Mikrobiologia Medikoa EHUak argitaratuta (2007) 478-479 orr. ISBN: 84-8373-658-6
4. ↑   Tesini, Brenda L. Introducción a las infecciones por enterovirus Manual MSD
**Asmoz fundazioa** Asmoz Fundazioa Eusko Ikaskuntzak sortutako irabazi asmorik gabeko fundazio pribatua da. Ikastaroak kudeatzen ditu, bai bereak baita beste unibertsitate eta erakundeenak ere, eta bere helburu nagusia, sare telematikoez baliatuz etengabeko goi mailako prestakuntza eskaintzea da.

1997. urtean Eusko Ikaskuntzak antolatu zuen ikastaro telematiko baten ondoren, Asmoz fundazioa sortzea erabaki zuen.

Helburua hezkuntza-,enpresa-,gizarte- eta kultura-arloetarako eta, oro har, euskal gizartearen garapenerako ikerketa- eta hezkuntza-jardueren gauzatze eta sustapena zen.Helburuok lortzeko zuzeneko zein birtual erako hezkuntza arloko egitasmo eta egitarauak diseinatu, kudeatu, garatu eta gauzatu ditu, bere kabuz eta beste erakundeekin batera.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

1. ↑   Txantiloi:Es-EU «EUSKO IKASKUNTZAREN ASMOZ FUNDAZIOA» *Foro Derechos Humanos* 2013-10-14 (Noiz kontsultatua: 2023-10-06).
2. ↑    «Eusko Ikaskuntzaren Asmoz Fundazioa - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-10-06).
***Yobai*** (japonieraz: 夜這い?, "gauez lau oinean ibiltzea")
 japoniar ohitura bat izan zen, normalean ezkongabeko gizon eta emakume gazteek praktikatzen zutena. Japonia osoan ohikoa zen garairik antzinakoenetan, Meiji Arora arte nekazal eremuetan eta XX. mendearen hasierara arte baztertutako toki batzuetan praktikatzen zutena.

Deskribapena
------------

Gauean, gizon gazte ezkongabeak isil-isilik sartzen ziren emakume gazte ezkongabeen etxeetan. Gizona neska gazte baten logelaraino arrastatzen zen isil-gordeka, eta bere asmoen berri ematen zion. Emakumea bat baldin bazetorren eta hala adierazten bazuen, elkarrekin lo egiten zuten eta harremanak ere ukan zitzaketen. Goizean gizonak gela uzten zuen eta sartu bezala ateratzen zen, isilka. Neskaren familiak jakin zezakeen, baina ezezko itxurak egiten zituen. Herriko gazteen artean ohikoa zen horrela harremanak finkatu eta emazte edo senar bat aurkitzea.

Akamatsu Keisuke etnologoaren arabera, praktika honek tokian tokiko aldaerak zituen. Leku batzuetan, pubertaroan sartu ondoren, edozein neska, ezkondua edo ezkongabea, herriko pubertaroa igaro duen edozein gaztek bisita zezakeen, ezkondua edo ezkongabea izan, baita beste herrietako gizonek edo bidaiariek ere. Beste leku batzuetan, emakume ezkonduak eta alargunak bakarrik bisita zitezkeen, neska ezkongabeak bisita ez zitezkeen bitartean. Eta bazeuden aldaketak; adibidez, "Yobai itxian", bisitatzeko eskubidea herri bereko gizon gazteek bakarrik zuten, ohituraren arabera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Dew, Josie.  (2012-8-2). *A Ride In The Neon Sun: A Gaijin in Japan.*  Little, Brown Book Group, 380– or. ISBN 978-1-4055-1969-4..
2. ↑   Dalby, Liza.  (2009-2-1). *East Wind Melts the Ice: A Memoir Through the Seasons.*  University of California Press, 252 or. ISBN 978-0-520-25991-1..
3. ↑   **(Ingelesez)** Ryang, Sonia.  (2006-10-19). *Love in Modern Japan: Its Estrangement from Self, Sex and Society.*  Routledge ISBN 978-1-135-98863-0. (Noiz kontsultatua: 2021-06-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11262730

 |

* Wd Datuak: Q11262730
Javako gizon sarongdunak
**Saronga** Asiako hegoaldean eta hego-ekialdean (Malaysia, Indonesia...), Arabiar penintsulan, Afrikako Adarrean eta Ozeano Bareko uharte batzuetan erabiltzen den gona estu baten antzeko jantzia da.

Gizonezkoek nahiz emakumezkoek erabili ohi dute. Kolore bizi ikusgarriak izaten ditu, eta lauzpabost metrokoa da. Gorputzaren behealdea estaltzen du, eta gerrian lotzen da, gona baten gisa. Belaunetaraino edo orkatiletarainoko luzera izan dezake.

Sarong preziatuenak Batu Barakoak eta Sumatrakoak dira: urrezko hariz ehunduak izaten dira.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q322781
* Commonscat Multimedia: Sarongs

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300209928
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q322781
* Commonscat Multimedia: Sarongs
*Bolbitius lacteus*

Sinonimoak: *Conocybe apala*, *Conocybe lactea*, *Conocybe albipes*, *Conocybe* *lateritia*, *Bolbitius albipes*, *Bolbitius tener*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 10 a 15 mm bitarteko diametrokoa, konikoa, baina kanpai-itxurakoa bihurtzen da eta gero zabaldu egiten da lau-ganbilera. Ertza ildaskatua. Kapelaren azala likatsu samarra, okre oso zurbila bihurtzen den zuria, ertz okre antzeko-grisaxka zurbil kolorekoa edo batzuetan pixka arrosakara.

**Orriak:** Libreak, estuak eta estu samar, zuritik krema kolorera doazenak, heltzean gorrixkak bihurtzen dira.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** luzea, mehea, askotan flexiblea eta ezkata fin-finekin, krema kolorekoa bihurtzen den zuria.

**Haragia:** Urria, zuria edo zurixka. Usain ahulekoa edo usaingabea.

**Etimologia:** *Bolbitius* terminoa latinetik dator, idi-simaurretan, esan nahi duen "bolbitius" hitzetik. Bere hazkuntza-giroa dela eta. *Lacteus* epitetoa ere latinetik dator, zurixka esan nahi duen "lacteus" hitzetik. Kolore argia duelako.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

*Conocybe pubescens* delakoarekin nahas daiteke, honen kapela lautu egiten da, oina laburragoa eta trinkoagoa du. *Marasmius oreades* espeziearekin ere bai, hau handiagoa da, kapela ganbila eta krema koloreko orriak ditu.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberrian eta udazkenean. Belardi nitrofiloetan edo simaurra dagoen lekuetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 260 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velaz Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). Banco de setas.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia..
Categoría:Mujeres
**María Agustín Linares** (Zaragoza, Aragoi, 1784ko apirilaren 13a - ibidem, 1831ko azaroaren 22a) aragoiar heroia da. Napoleon frantsesaren aurkako Iberiar penintsulako gerran Zaragozaren defentsan parte hartu zuen emakumeetako bat izan zen, besteak beste, Casta Álvarez, Manuela Sancho, María Agustín, Villahermosa dukesa (María Manuela Pignatelli de Aragón  Gonzaga) eta Agustina Aragoikoa.

  

Biografia

Gurasoak , Bádenasen jaio zen Antonio, eta Rueda de Jalonen jaiotako Catalina,ziren. Zaragozako San Pablo auzoko bizilaguna izan zen, eta Zaragozako Lekuetan hiriaren defendatzaile heroikoetako bat, Independentzia Gerran.

Familiaren ekonomia zela eta, Mariak txikitatik lan egin behar izan zuen, auzoko etxe batean hain zuzen ere. Hantxe ezagutu zuen bere senarra, Pedro Roncal, eta harekin ezkondu zen 1805eko maiatzaren 12an, San Gil parrokian. Senar-emazteen etxe berrian, Seron kalean, bizi izan zuten gerraren hasiera.

Gerran, Mariak logistikan lagundu zuen, Aragoiko soldaduei ura, elikagaiak eta munizioa emanez. Lepoan zauritu zuten frontean laguntzen ari zela, Karmengo Atetik gertu (gero ere omenez María Agustin pasealekuan); zauria odoleztatu eta mindu arren, bere zereginarekin jarraitu zuen.

Gerra amaitu ondoren, 1815ean, Palafox jeneralak bere merezimenduak aitortu zituen eta bi erreal eman zizkion, lepoko zauriak ezkerreko besoa baliorik gabe utzi baitzion; beraz, ezin zuen lan egin, eta Zaragozako Lehen Setioaren bereizgarria, Armarria eman zion. 

1819an Pedro Roncal hil zen, gaixorik baitzegoen, eta sei urte geroago Maria Antonio Guisanekin ezkondu zen. Biak Alagóngo Torre de Postasera joan ziren. Maria 1831ko azaroaren 22an hil zen, 48 urte zituela, eta San Pablo hilerrian lurperatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «María Agustín» *Historia de Aragón* 2016-11-22.
2. ↑   Marín Arruego, Nuria. «María Agustín Linares» *Diccionario Biográfico Español* (Real Academia de la Historia).

Kanpo estekak
-------------

* (es) María Agustín en www.fundacion2008.com
**Jerikoko Gobernazioa** (arabieraz: محافظة طوباس‎, *Muḥāfaẓat Ṭūbās*) Palestinako Estatuko hamasei gobernazioetako bat da, Zisjordania ekialdean.

Kokapena
--------

Jeriko hiria hiriburua da. Jordaniarekin mugan dago, Itsaso Hilaren ondoan eta Jordan ibaiak sortutako haranaren hegoaldean. Gobernazioa mendebaldeko mendietara hedatzen da, Ramala eta Al Bireh Gobernazioaren eta Naklusako Gobernazioaren ekialdera, eta Jerusalemgo Gobernazioaren ipar-mendebaldera, Judeako basamortuaren iparraldeko muturra barne.

Ezaugarriak
-----------

Gobernazioak 608 km² kilometro koadroko azalera du, eta Estatistiken Palestinako Zentroaren arabera, 2006. urtearen erdialdean 31.501 biztanle zituen, horietatik 6.000 errefuxiatuak.

Nekazaritza garrantzitsua da gobernazioaren ekonomiarako, batez ere Jordan haranean, Jeriko hiriburutik gertu. Jeriko, sarritan, munduko kokaleku iraunkorrik antzinakoentzat hartu izan da; bere toki historiko eta arkeologiko ugariek turista ugari erakartzen dituzte bertara. Eliseoko parkea Jerikoko udalerrian dagoen oasia da. Izena ematen dion iturburuaren inguruan antolatuta dago eta bertan zuhaitz zitrikoen baratzeak, platanondoak, palmondoak eta espezie tropikalak daude.

Lurrikara
---------

1927ko azaroaren 7an, epizentroa Jerikotik gertu zuen lurrikara handi batek, Rift del Jordan haranean, 350 pertsona hil zituen eta kalte handiak eragin zituen Palestinako Britainiar Mandatuan.

Antolaketa
----------

### Hiriak

* Jeriko

### Udalerriak

* al-Auja
* al-Jiftlik

### Herriak

* al-Fasa'il
* an-Nuway'imah
* Ein ad-Duyuk at-Tahta
* Ein ad-Duyuk at-Foqa
* az-Zubaidat

### Errefuxiatuen kanpamentuak

* Aqabat Jaber
* Ein as-Sultan

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------
Jaffako **laranja** (arabieraz, برتقال يافا *burtaqāl Yāfā*; en hebraieraz,תפוזי ג'אפה *tpvzy G'aph*) edo **Shamuti** laranja (برتقال شموطي *burtaqāl shumūṭi*) hazi gutxi eta azal lodia duen laranja mota bat da, Palestinan eta Ekialde Hurbilean, oro har, lantzen dena. Azalaren ezaugarri hori esker oso egokia da biltegiratzeko eta, ondorioz, esportaziorako.

Nekazari palestinarrek garatu zuten XIX. mendearen erdialdean, eta Jaffa hiritik hartu zuen izena, han ekoitzi baitzen aurrenekoz esportaziorako. Berehala bihurtu zen hiriko zitrikoen esportazio-produktu nagusia. Mediterraneoan, Europako hegoaldean eta Ekialde Hurbilean lantzen diren hiru mota nagusietako bat da, Navel laranjarekin eta laranja mingotsarekin batera. Jaffa Zipren, Iraken, Libanon, Sirian, Jordanian eta Turkian ere lantzen da.

Jaffaren laranja-ekoizpena asko murriztu da, garai batean Israelgo Estatu sortu berriaren esportaziorik ezagunena izan bazen ere. Laranja honen historia oso politizatuta dago; Eyal Sivanek azaldu zuenez, Jaffaren laranja «enpresa sionistaren eta Israelgo estatuaren sinbolo bihurtu zen, eta palestinarrentzat, berriz, aberria galdu eta suntsitu izana sinbolizatzen du».

Ezaugarriak
-----------

Jaffako laranjek, *shamuti* izenez ere ezagutzen direnek, ez dute ia hazirik, eta haien zaporea «bikaina», «gozoa» eta «fina» dela esan izan da. Jaffaren laranjak forma obalatua eta azal lodia ditu. Laranja-kolore bizia du, eta, normalean, oso erraz zuritzen da. Azala hain gogorra duenez, «esportaziorako, garraiorako eta biltegiratzeko bereziki egokia» egiten da. Hala ere, oso zuku gutxi sortzen du eta pittin bat mikatza; beraz, ez da egokia laranja-zukua egiteko.

Laranja hauek ongi egiten diote aurre hotzari, eta, horri esker, laranjen laborantzarekin loturik dauden eskualde subtropikaletatik kanpo hazten dira. Jaffako laranjaren laborantzak baditu arazo batzuk, nolanahi ere batetik, *Alternaria* onddoak jo ditzakeelako, eta, bestetik, gerta daitekeelako urte batean fruta ugari ematea, eta hurrengoan, gutxi edo batere ez.
**Begoña García Retegi** (Zumarraga, Gipuzkoa, 1955eko azaroaren 2a) gipuzkoar mediku eta politikaria da, PSOE alderdiaren kidea eta goi kargua. UGTko militantea izan da.

Biografia
---------

Murtziako Eskualdeko Autonomia Erkidegoko Eskualde Batzarreko Talde Parlamentario Sozialistaren bozeramailea da. PSRM-PSOE alderdiak 2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetarako Murtziako Eskualdeko Presidentetzarako hautagai hautatu zuen Lehen Mailan. Euskal herritarra jaiotzez, Murtziako Eskualdean bizi da 1983tik, Bullasko anbulatorioan Familiako mediku lanpostua hartu zuenetik. Ezkonduta dago eta seme bat du. Hiru ahizpen artean bigarrena da. Zumarragako ikastetxe publikoan eta institutuan ikasi zuen. Ikasketa unibertsitarioak Zaragozako Unibertsitatean egin zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5724885
* Commonscat Multimedia: Begoña García Retegui

---

 |

* Wd Datuak: Q5724885
* Commonscat Multimedia: Begoña García Retegui
**Teresa Cónsul** (Pola de Siero, ¿? - Oviedo, 1834ko irailaren 28a) asturiar moja eta idazlea izan zen. gaztelaniaz eta asturieraz idatzi zuen.

Ibilbidea
---------

1787an, Oviedoko Santa María de la Vega komentuan sartu zen moja beneditar. Han bizi izan zen, kongregazioko hainbat kargutan, Oviedoko koleraren ondorioz 1834an hil zen arte,. Asturiasko idazleen Erdi Mendeko Belaunaldikoa izan zen, Josefa Jovellanos, Juan González Villar, Bruno Cepeda eta Antón Balvidarerekin batera.

Erlijio-gaien entremes bat besterik ez da kontserbatzen, nahiz eta Constantino Suárez kritikariak, *Escritores y artistas asturianos* saiakeran, adierazi zuen poemak asturieraz idatzi zituela eta entremes gehiago idatzi zituela, galduta egon arren. Aipatutako entremesa, gai erlijiosokoa, asturieraz eta gaztelaniaz idatzita dago, eta izenburua: *Entremés representado en el Monasterio de Santa María de la Vega de Oviedo, el día de San Benito, con el que festejaron los días de su Abadesa, la Señora Dª Benita Merás, en el último año de su Prelacía, aquellas Monjas*.

Emakume tabernari batek, Ines izeneko moja batek, haren neba Toribiok eta Inesen bila datozen beste hainbat monjek hartzen dute parte. Toribiok eta tabernariak asturieraz hitz egiten dute; Inesek gaztelaniaz hitz egiten du, eta Asturiasko hitzak tartekatzen ditu; monjeek, berriz, gaztelania hutsa. Bi hizkuntzen erabilera hiztunen kulturarekin lotuta dago; hala, asturierazko hiztunek gizarte-maila txikiagoa dute, eta, beraz, hezkuntza-maila txikiagoa.

Máximo Fuertes Acevedok 1885ean eman zuen Teresa Cónsulen berri. Gordetako eskuizkribua Fuertes Acevedoren familiaren liburutegian zegoen, Asturiasko Ikasketen Errege Institutuan. Beste konposizio batzuen kopiak dituen bolumen baten parte da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Vista de Notas para la biografía de una poetisa bable del siglo XVIII: Teresa Cónsul | Cuadernos de Estudios del Siglo XVIII» *reunido.uniovi.es*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105748193

 |

* Wd Datuak: Q105748193
**Kholoud Faqih**, **Kholoud Al-Faqih** edo **Khulūd Faqīh** izenez ere ezagutzen dena, epaile palestinarra da, eta Ekialde Hurbileko lehen kadia.

Ibilbidea
---------

Kholoudek zuzenbidea ikasi zuen Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearrean, eta 1999an graduatu zen. 2001ean jarduteko baimena eman zitzaion. Emakumeen Zentroan lan egin zuen legezko laguntza eta aholkularitza emanez. 2003tik 2008ra tratu txarrak jasandako emakumeen defentsan lan egin zuen. 2005ean, lege pribatuko masterra amaitu zuen Jerusalemgo Unibertsitatean. Bi azterketa judizial lehiakor gainditu ondoren Ramallah-an, 2009an Ramallah-ako Xaria Auzitegiko epaile izendatu zuten.

Aitortzak
---------

2012an, CEO *Middle East* aldizkariak hamargarren postuan jarri zuen munduko 100 emakume arabiar boteretsuenen artean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Walsh, Colleen.  (5 de marzo de 2013). «Finding ‘a solution to closed doors’» *Harvard.edu* (Harvard).
2. 1 2    *10.Kholoud Faqih.* .

Ikus, gainera
-------------

* La jueza (epailea) dokumentala (Palestina, 2017), Erika Cohnek zuzendua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19843088

 |

* Wd Datuak: Q19843088
**Eurasiako Batasun Ekonomikoa (EBE)** Eurasia iparraldeko estatueko osatutako batasun ekonomikoa da.

Estatu partaideak
-----------------

Errusiak, Kazakhstanek, Bielorrusiak, Armeniak eta Kirgizistanek osatzen duten. SESB Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna izandakoaren estatuak dira denak, eta Errusia buru dela, Europan, Europako Batasunaren ondoan, 170 milioi herritarrek osatutako merkatu bat da.

Historia
--------

1991tik Kazakhstango presidente den Nursultan Nazarbajevek 1994an proposatu zuen herrialdeon arteko batasun ekonomikoa. 2014ko abenduaren 23an sinatu zuten sorrerarako azken akordioa Moskun.

2015eko urtarrilaren 1ean, martxan jarri zen Eurasiako Batasuna.

Ezaugarriak
-----------

EBEk 3,6 bilioi euroko barne produktu gordina duela espero da. Konparatuz, 9,5 bilioi eurokoa zen 2013an Europako Batasunaren BPGa, EBErena baino ia hiru aldiz gehiago. Salgaien, zerbitzuen, kapitalen eta langileen zirkulazio askea bermatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Jon Fernandez, «Errusiaren krisi betean jarri dute martxan Eurasiako merkatu batua», *Berria*, 2014-12-24
2. ↑  «Martxan da 170 milioi biztanleko Eurasiako Batasuna», *Berria*, 2015-01-02

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4173083
* Commonscat Multimedia: Eurasian Economic Union

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 250317757
* GND: 1069952745
* LCCN: n2012030654
* NKC: ko2015865789
* SUDOC: 116444851
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q4173083
* Commonscat Multimedia: Eurasian Economic Union
**Estatu bien konponbidea** deritzo Israelek eta Palestinak elkarren arteko bakea lortzeko bakoitzak bere estatu propioa izateko eskubideari. Ideia honen arabera, Jordan ibaiaren eta Mediterraneo itsasoaren artean bi estatu eraiki behar dira: Israel eta Palestina.

1947an Nazio Batuen Erakundeak hartutako erabakia estatu judua eta estatu arabiarra eraikitzea izan zen, Jerusalen lurralde neutro batean sartuz. Plan horretatik estatu judua sortu zen, baina arabiarrek uko egin zioten zatiketari (lurralde osoa beraiena zela zioten) eta estatu arabiarrik ez zen sortu.

1967ko Sei Eguneko Gerraren ostean Israelek okupatutako Zisjordania eta Gazaren okupazioari amaiera emateko bidea dela uste dute nazioarteko agintari gehienek. Era berean, errefuxiatu palestinarren arazoa konponduko litzateke eta Israelek bere auzokideekiko dituen harreman gatazkatsuak konpontzen lagunduko luke. 2002an egindako inkesta baten arabera, herritar palestinar eta israeldarren %72ak 1967ko gerraren aurreko mugetan oinarritutako bi estatuetako konponbidea babesten du. Hala ere, Iranek eta Hamas eta Hezbollah bezalako taldeek lurralde osoa palestinar arabiarrena dela defendatzen dute eta *Erakunde Sionista* deuseztatzea nahi dute.

2007ko Annapoliseko Goi Bileran hiru parteek (Palestinako Aginte Nazionalak, al-Fatah-ren gidaritzapean, Israelgo gobernuak eta Ameriketako Estatu Batuek) bultzada berria eman zioten estatu palestinarraren sorrerari. Hala ere, akordioa oztopatzen duten hiru puntu garrantzitsu daude: Jerusalen hiriburuak izan beharreko estatusa, estatu bien arteko mugak eta Israelek Zisjordanian dituen kolonoen etorkizuna, eta errefuxiatu palestinarren itzulera eskubidea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q719543

 |

* Wd Datuak: Q719543
**D-penizilamina** konposatu organikoa da C5H11NO2S formula duena eta penizilinaren degradazioaren produktuetako bat.

Medikuntzan hainbat erabilera ditu, hala nola artritis erreumatoidea, Wilsonen eritasuna, eta hainbat metalen (Pb, Cu, Hg eta As) bidezko toxikatzea tratatzeko. *L-penilzilamina*, ordea, toxikoa da eta piridoxinaren, B bitamina esentzialetako baten, eragina inhibitzen du.

Sintesia
--------

Literaturan hainbat metodo deskribatzen dira D-penizilamina sintetizatzeko. Penizilinaren hidrolisi azidoz sintetizatzen da eskuarki.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Penicillamine Monograph for Professionals» *Drugs.com* (Noiz kontsultatua: 2023-11-05).
2. ↑   **(Ingelesez)** Jaffe, Israeli A.; Altman, Kurt; Merryman, Parvin.  (1964-10-01). «The Antipyridoxine Effect of Penicillamine in Man» *The Journal of Clinical Investigation* 43 (10): 1869–1873.  doi:10.1172/JCI105060. ISSN 0021-9738. PMID 14236210. (Noiz kontsultatua: 2023-11-05).
3. ↑   **(Ingelesez)** PubChem. «Penicillamine» *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (Noiz kontsultatua: 2023-11-05).
**Pecas** Jack Russell terrier arrazako txakur arra izan zen, Espainian famatua 2010eko hamarkadan, Esperanza Aguirre Alderdi Popularreko politikoaren maskota izan zelarik. Aguirre askotan agertu zen jendaurrean Pecasekin batera alderdiko eta erakundeko ekitaldietan, Aguirre Madrilgo Erkidegoko presidente izan zen bitartean.

Politikan nabarmen
------------------

Madrilgo Erkidegoko 2011ko hauteskunde-kanpainan, bozketaren maiatzean bertan, Twitter kontu bat sortu zen Pecasentzat, Isabel Díaz Ayuso Aguirreren komunikazio-aholkulariaren ekimenez. Behin eta berriz esan izan zen Díaz Ayuso kontu horretako community manager izan zela, baina Díazek berak gezurtatu zuen hori, bera ere Madrilgo Erkidegoko presidente bilakatutakoan: kontua sortzeko ekimena bai, baina zerikusi gutxi izan zuela kudeaketa adierazi zuen; izan ere, 2011ko uztailean Madrilgo Asanbladan sartu zen bera, eta, ordutik aurrera, beste pertsona batzuk arduratu ziren. Pecasen kontua 2015. urtean erabili zuten azkenengo aldiz.

Yolanda Barcina Iruñeko alkate zela, Esperanza Aguirre eta bere txakur Pecasekin, 2011.
2019an, Esperanza Aguirrek jakinarazi zuen bere maskota hilda zegoela, Madrilen auto batek istripuz harrapatuta hil zela. Ez zuen istripuaren xehetasunik eman, eta ez zuen zehaztu urte horretan bertan, 2019an, edo lehenago izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Biedma, Esperanza Aguirre Gil de.  (2011-05-16). *Esperanza Aguirre en Collado Villalba.*  (Noiz kontsultatua: 2023-10-19).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Hergar, Paula.  (2021-05-09). «Ayuso aclaró en 'Salvados' qué hay de real en que llevó el Twitter del perro de Esperanza Aguirre, Pecas» *Vertele* (Noiz kontsultatua: 2023-10-19).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Esperanza Aguirre revela que su perro Pecas fue atropellado en Madrid: "Fue tremendo"» *www.lasexta.com* 2019-05-28 (Noiz kontsultatua: 2023-10-19).

Kanpo estekak
-------------

* Pecas Twitterren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29578313
* Commonscat Multimedia: Pecas

---

 |

* Wd Datuak: Q29578313
* Commonscat Multimedia: Pecas
**Hadera Erreka**, Israelgo kostaldeko autobidetik mendebaldera ikusita
**Hadera Erreka**, **Hadera Stream**, edo arabieraz: نهر الأخضر‎ , **Nahr Mufjir** eta hebreeraz: נחל חדרה‎ **Nahal Hadera**, urtaroko ur-ibilgu bat da Israelen eta Palestinan.

Gurutzatuek "ibai hila" deitu zioten, motela zelako.

**Hadera Erreka** iparraldeko Ipar Zisjordaniako goiko lurretan sortu eta Haderako Mediterraneo itsasoan husten da. Hadera ur-parkea, Givat Olga eta Orot Rabin (Hadera) energia-instalazioaren artean kokatua, 750-dunam-eko parke bat da, eta bertan errekasto bat dago, 40 metroko zabalerakoa, 1,3 km duen itsas pasealeku batean kokatuta. Presa bat eraikitzen ari dira. Bertan, ur-parkea kostaldeko errepidearekin biltzen da, eta errekaren zati berritua ur-ibilguko urek ez kutsazeko egin omen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ashkenazy, Daniella.  (2008-09-17). «Hadera's lost lagoons» *The Jerusalem Post*.
2. ↑   Ashkenazy, Daniella.  (2008-09-17). «Restoration of Nahal Hadera - more than a half-full cup» *The Jerusalem Post*.
*Gymnopilus picreus*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, esferaerdikoa, ondoren ganbila, bukaeran zabaldua, ertz zorrotza, batzuetan arraildua, leuna. Kapelaren azala leuna, arre-gorrixka koloretik arbel-laranja kolorera, erdian ilunagoa.

**Orriak:** Estu samar, desberdinak, itsatsiak, horiak, arre-burdintsu kolorekoak bukaeran. Ertza osoa, pixka bat argixeagoa.

**Hanka:** 6 cm arteko garaietakoa eta 0,5 cm arteko diametrokoa, berdina edo pixka bat loditua oinarrirantz, barnehutsa, pruina horixkarekin goialdean, fibrilosoa eta arre-gorrixka argia gainerakoan, azkenean askoz ilunagoa.

**Haragia:** Mehea, arre-gorrixka kolorekoa, ilun samarra. Intsektizida usain arinarekin (lindanoa) eta zapore mikatzarekin.

**Etimologia:** *Gymnopilus* hitza "gymn" aurrizkitik dator, biluzia esan nahi du eta "polis" atzizkiak, txapela esan nahi du. Kapela biluzik edo burusoilik.

Jangarritasuna
--------------

Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua

Karaktere mikroskopikoek edozein nahasketa ezabatzen dute. *Gymnopilus sapineus* bere errezel horiak desberdintzen du. *Gymnopilus bellulus* delakoak ere badu antza, *Gymnopilus oregonensis* delakoak kapela leuna du, orri zabalak eta oin berdina.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Koniferoen zur degradatuetan hazten da.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 244 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velaz Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). Banco de setas.
Christopher Hitchens jendaurrean hizlari.
**Hitchensen labana**, **Hitchensen printzipioa** edo **Hitchensen hatsarrea**, epistemologiaren printzipio bezala formulatutako baieztapen bat da. Printzipio honek zera dio: baieztapenen frogak baieztapenen aldekoek aurkeztu beharko dituzte.

Hitchensek, bere izena hartuko zuen printzipioa, honela formulatu zuen (ingelesetik itzulia): "Frogarik gabe baieztatu daitekeena, frogarik gabe ere ezeztatu daiteke. "

Mundu akademikoan baino gehiago kazetaritzan nabarmendu zen Christopher Eric Hitchensek hauspotu zuen printzipio hau, bere polemika batzuetan joko handia ematen ziolako. Baina printzipio epistemologiko klasiko baten oihartzuna besterik ez dela esan liteke; batzuen ustez Occamen labanaren nolabaiteko birformulazio bat.

Hitchensen printzipioak dio baieztapenaren egiazkotasunari buruzko frogatzeko lana baieztapena egiten duenari dagokiola, eta lan hori egiten ez bada, orduan baieztapena oinarri gabea da, eta aurkakoek ere, berdin-berdin, ezezko jarrera har dezaketela, inolako frogaren beharrik gabe; ez dute gehiago eztabaidatu behar hori baztertzeko.

Ikus, gainera
-------------

* Ad ignorantiam argudioa.
* Hanlonen printzipioa.
* Occamen labana.
* Russellen teontzia.
* Saganen estandarra

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q887815

 |

* Wd Datuak: Q887815