recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gasteizko **Andre Maria Zuriaren plaza** edo **Plaza Zaharra** (**Mentirón plaza** eta **Merkatuaren plaza** ere deitu izan zaio) hiriaren elkargune nagusienetako bat da. Bertan, Alde Zaharreko eta Zabalguneko kale esanguratsu askok bat egiten dute. Plaza begiratoki zuridun etxeek inguratzen dute, eta Gasteizko gudua (1813) gogoratzen duen monumentuak plazaren erdiko puntua seinalatzen du.

Plaza honetan egiten dira hiriko ospakizun handienetako batzuk: Zeledonen jaitsiera eta igoera, eta Baskoniaren zein Alavesen kirol arrakasten ospakizunak, besteak beste.

XVII. mendean eraikia izan zen. 2007an plazaren eraberritzeari ekin zion Udalak, besteak beste plazako gune berdeak kenduz.

Plazaren goialdeko muturrean San Migel eliza dago. Plaza Berriaren alboan dago.

2012an eskultura berdea jarri zuten.

Historia
--------

Gasteizko Udalak 1897eko abuztuaren 25ean onartu zuen plazaren egungo izena. Aurretik, beste izen asko izan zituen: Plaza Zaharra, Errege plaza, Merkatuaren plaza, Mentirón plaza eta Plaza Nagusia, besteak beste.

Iruditegia
----------

* Andre Maria Zuriaren plaza, ilunabarrean, plazaren goialdetik ikusita.Andre Maria Zuriaren plaza, ilunabarrean, plazaren goialdetik ikusita.
* Andre Maria Zuriaren plaza, 2007-2008ko eraldaketa baino lehen, plazaren goialdetik ikusita.Andre Maria Zuriaren plaza, 2007-2008ko eraldaketa baino lehen, plazaren goialdetik ikusita.
* Gasteizko gudua omentzeko monumentua.Gasteizko gudua omentzeko monumentua.
* Gasteizko eskultura berdea.Gasteizko eskultura berdea.
* Andre Maria Zuriaren plaza, 1833an.Andre Maria Zuriaren plaza, 1833an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Knörr, Henrike; Martínez de Madina Salazar, Elena.  (2009). (PDF) *Gasteizko toponimia I.*  Euskaltzaindia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3042725
* Commonscat Multimedia: Plaza de la Virgen Blanca

---

 |

* Wd Datuak: Q3042725
* Commonscat Multimedia: Plaza de la Virgen Blanca


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gasteiz** |
**Andre Maria eliza** Argako Erriberako Berbintzana udalerrian kokatutako XIII. mendeko kristiau eliza bat da, XVIII. mendean berraikia barroko estiloan.

Eraikina
--------

Gaur egun, XVIII. mendeko fabrika barroko gisa aurkezten da, nahiz eta XIII. mendeko aurreko tenplu bat egon. Gaur egun, gurutze latindar formako oinplanoa, lau ataleko habeartea, gurutzadura eta burualde pentagonala duen komentu-eliza da barrutia, eta frai Pascual Galbe zistertarraren proiektuari zor zaio. Proiektu hori 1740 eta 1745 artean egin zuten Antonio Benito de Urrizola eta Manuel de San Juan maisuek.

Barrualdean pilastra xumeak ditu, eta bere hormak eta kanoi erdiko gangak ilargixkak dituzte, gurutzaduraren erdiko zatia izan ezik, horrek laranja erdia baitarama, zerrenda erradialekin. Kanpoaldean harlanduzko hormak ditu, atalak markatzen dituzten kontrahormak eta zirkuluerdiko portada xumea, zirkuluerdiko hiru arkudun arkupe batez babestua.

Gurutzadura eta presbiterioa apaintzen dituzten erretaulak fabrika amaitu ondoren egin ziren. Albokoak errokokoak dira eta Miguel Zufiak egin zituen 1765ean, José Pérez de Eulate elizbarrutiko ikuslearen proiektuari jarraituz. Erretaula nagusia, XVIII. mendearen erdialdekoa, oskol batekin ixten da eta, erdiko horma-hobian, Andra Mari motako XIV. mendeko gotikoa den Jesus Haurrarekin eserita dagoen Ama Birjinaren irudia gordetzen du. Mota horretako alerik onenetakoa da, Los Arcos edo Miranda de Argaren tailuen parekoa.

Taula-aldarean, XIV. mendeko Erdi Aroko aro zaharra kontserbatzen da, inskripzio erdi galduarekin. Mende berekoa da presbiterioko hormetan aprobetxatzen den anakeleria gotikoa. Sakristiak hainbat tailu ditu, besteak beste, XVII. mendeko gurutzebide bat eta XVIII. mendeko San Gregorio Ostiakoa bat, baita zilargintzako pieza batzuk ere, XVIII. mendekoa kasu.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | BERBINTZANA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Berbintzana
* Argako Erribera
* Izarbeibar-Novenera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113172914

 |

* Wd Datuak: Q113172914
**Kammerzell etxea** (frantsesez: *Maison Kammerzell*, alsazieraz *Kammerzellhüs*, alemanez: *Kammerzellhaus*) Estrasburgon dagoen eraikin historikoa da. Katedralaren enparantzan kokaturik dago eta XV. mendean eraiki zen alemaniar pizkundeko estiloan. 1929an Frantziako monumentu historiko izendatu zuten eta UNESCOk Estrasburgoko alde zaharra Gizateriaren ondare izendatu zuenean Kammerzell etxea ere barruan sartu zuen.

Historia
--------

1427. urtean eraiki zuen etxea Hans Jœger drapariak. 1467an aldaketak egin zitzaizkion eta Martin Braun gazta-merkatariak etxea erosi eta 1589an eraldaketa nabarmena egin zuen, behe solairua errespetatuz eta gainerako solairuak berreraikiz alemaniar pizkundeko estiloan. 

Hainbat jabe pribaturen eskutan egon ondoren 1879an Estrasburgoko udalak erosi zuen. 1892an berriztatzen lanak egin ziren eta eraikinak kolore ilunagoa hartu zuen.

Deskribapena
------------

Katedralaren parean kokaturik dago enparantzaren ipar-mendebaldean. 

Behe solairua harrizkoa da eta gainerako hiru solairuak egurrezkoak dira. Haien gainean maila handia duen teilatua du, beste bi solairuren altuera hartzen duena. Egurrezko haga eta zutabeak oso apaindurik daude. Hainbat gai lantzen dituzten eskulturak daude; erlijio gaiak eta profanoak, hala nola mitologia, zodiakoa, musikariak, bost zentzumenak, bizitzaren lau faseak... Hainbat pertsonai historiko ere irudikatu dira: Julio Zesar, Karlomagno, Alexandro Handia, Hektor eta Godofredo Bouillongoa.

Lehioak botilaren hondoaren teknikaz eginik daude eta koloretsuak dira.

Beheko solairuan jatetxea dago. Léo Schnug-en margolanak ditu hormetan.

Iruditegia
----------

* Alexandro Handia.Alexandro Handia.
* Dabid eta Judas makabeoa.Dabid eta Judas makabeoa.
* Lehoia leihoaren gainean.Lehoia leihoaren gainean.
* Biola.Biola.
* Harpa.Harpa.
* Jatetxea.Jatetxea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Maison Kammerzell» *www.pop.culture.gouv.fr* (Noiz kontsultatua: 2022-05-14).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Centre, UNESCO World Heritage. «Centro del Patrimonio Mundial -» *UNESCO World Heritage Centre* (Noiz kontsultatua: 2022-05-14).
3. 1 2   Rauzier, Marie-Pascale.  (2013). *Lieux mystérieux et insolites en Alsace.*  Ouest-France ISBN 978-2-7373-5812-8. PMC 849882925. (Noiz kontsultatua: 2022-05-14).
4. 1 2   **(Ingelesez)** «The Kammerzell house - Strasbourg» *Office de tourisme de Strasbourg et sa Région* (Noiz kontsultatua: 2022-05-14).
5. ↑   Barbara Obrist.  (1990). *La Kammerzell. Une maison de la Renaissance strasbourgeoise.*  Strasbourg, Contades.

Kanpo estekak
-------------

* Kammerzell etxearen webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q661723
* Commonscat Multimedia: Kammerzell House

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00085098

 |

* Wd Datuak: Q661723
* Commonscat Multimedia: Kammerzell House
Meatzaritzan, **armazoia** erauzte putzu bertikal batean kokatzen den egitura da, eta horren funtzioa putzuaren karelaren (ahoa) gainean polea nahiko altueran eustea da, erauzketa maniobrak egiteko.

Poleetatik, armazoiaren goiko aldean kokatuta, putzuaren barrualdean zirkulatzen diren kaiolak eusten dituzten kableak igarotzen dira. Kable hauek erauzketa-makinek eragiten dituzte.

Kasu gehienetan, erauzketa makina azalean dago. Erauzketa makina armazoiren gainean dagoenean, erauzketa dorrea deritzo.

Armazoi berak funtsean lau oin zuzen, poleak goian eusten dituztenak eta bi beso dituzte, elkarrekin lotuta, egonkortasuna eta erresistentzia emanez.

Armazoiak eraikitzeko erabiltzen diren materialak, batez ere, altzairua eta hormigoia dira, nahiz eta iraganean ere egurrez eta harlanduz egina zeuden.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q683835
* Commonscat Multimedia: Winding towers

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph563935

 |

* Wd Datuak: Q683835
* Commonscat Multimedia: Winding towers
**Alerce Costero monumentu naturala** Txileko Estatuak eremu basati babestu bat da, La Union udalerrian kokatuta dagoena, Txile hegoaldeko Los Ríos eskualdean. 2012an, Alerce Costero parke nazionalaren zati bihurtu zen.

Deskribapena
------------

1987ko urtarrilaren 3an Ondare Nazionalaren Ministerioak sortua, 2.308 hektareako eremu basati babestua da, eta bi unitatetan ("loteak") banatzen da: "Altos del Mirador" 1.406 ha-koa (40º 11' hego latitudean eta 73º 27' mendebaldeko longitudean) eta "chaihuin" 902 ha-koa (40º 06' hego latitudean eta 73º 29' mendebaldeko longitudean). Parkearen altuera 650 eta 1.048 m. artekoa da

1996an, parkea CONAFeko lehentasunezko guneen liburu gorrian identifikatu zuten. 2004ko Biodibertsitatearen Nazio Estrategiaren arabera, gaur egun "X. Eskualdeko Cordillera de la Costa" Biodibertsitatearen Nazio Estrategiaren 53 zenbakidun lehentasunezko gunearen partea da. Babeserako parkeak ranger bakarra du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3467946

 |

* Wd Datuak: Q3467946


| * i
* e
* a
Txile Txileko natura monumentuak |
| --- |
| 
* Alerce Costero
* Cerro Ñielol
* Cinco Hermanas
* Contulmo
* Cueva del Milodón
* Dos Lagunas
* El Morado
* Isla Cachagua
* Islotes de Puñihuil
* La Portada
* Laguna de los Cisnes
* Lahuen Ñadi
* Los Pingüinos
* Pichasca
* Quebrada de Cardones
* Salar de Surire

 |

1. ↑
Charles Haughey, orduko Finantza Ministroa, krisiaren erdi-edian egon zen.
**Armen krisia** 1970eko hamarkadaren hasieran Irlandako Errepublikan piztu zen eskandalu politiko bat izan zen. Honetan, orduko Irlandako Errepublikako Gobernuko Charles Haughey eta Neil Blaney ministroek ustez Ipar Irlandara Behin-behineko IRArentzako ezkutuko arma kontrabando konspirazio batean partu izanagatik euren karguetatik dimititu beharra izan zuten.

Eskandaluari jarraitu zion epaiketan, Blaneyren aurkako karguak erratiratu egin ziren, aldiz Haughey eta beste ustezko konspiratzaile batzuk errugabetuak izan ziren. Blaneyren arabera, orduko Irlandako Errepublikako Gobernua egitasmo horren jakinaren gainera omen zegoen, aldiz Haughey bere partehartzea erabat ukatu zuen.

Krisia gorabehera, 1987an Charles Haughey Irlandako Errepublikako Taoiseach edo Gobernuburua aukeratua izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1726693

 |

* Wd Datuak: Q1726693
**Arbizelaiko zubibidea** Aretxabaletaren iparraldean dagoen tirante-zubia da. AP-1 autobideak Deba ibaiaren harana gainditzeko beharrezkoa da. 2009an inauguratu zen.

Izena
-----

Inguru horretan Arbizelai baserria izan zen eta haren izena toponimo bihurtu da dagoeneko, horren adibide dira zubibideaz gain bertan kokatzen den industriagunea ere.

Historia
--------

2006ko urtarrilean abiatu zituzten lanak eta 2009ko maiatzaren 22an inauguratu zen zubia.

Ezaugarriak
-----------

Zubibideak 424,32 metrotako luzera du eta errepideari arku itxura ematen dio. Sei zutabe eta beraz zazpi argi dauzka. Argi bakoitzaren neurria desberdina da, denetan handienak 140 metrotako luzera du. 

Tarte luzeena den horrek Deba ibaia, Aretxabaletako sarrerako bidea eta Aretxabaletako sahiesbidea (GI-627) salbatzen ditu gainetik. Horretarako bi dorre altxatzen dira eta bakoitzak alde banatara altzairuzko bederatzi kable luzatzen ditu taulari eusteko. Dorre hauek 2,20 metrotako zabalera eta 30,59 metrotako altuera dute, taulatik gora neurtuta. Zubibideak haranarekiko hartzen duen altuera maximoa 25 metrotakoa da.

Hegoaldera eginez, Arbizelaiko zubibidearen jarraian Basagoitiko zubibidea dago, honek ere 427 metroko luzera du baina diseinua erabat desberdina da, "V" itxurako zutabeek eusten diote zubiari. Bigarren zubi honek Basokotia errekaren harana salbatzen du. Biak ala biak Isurieta auzoko lurretan kokatzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Se inaugura el puente de Arbizelai, el tramo que restaba por abrir en la AP-1» *El Diario Vasco* 2009-05-22 (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
2. ↑    «ARBIZELAI - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
3. 1 2 3    «Urtarrilean hasiko dituzte Arbizelaiko zubiaren lanak - Aretxabaleta» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
4. 1 2   Quirce, El Lobo.  (2015-07-16). «CAZANDO PUENTES: VIADUCTO DE ARBIZELAI SOBRE RÍO DEBA» *CAZANDO PUENTES* (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Arbizelai, el puente sobre el río Deba» *El Diario Vasco* 2008-07-15 (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
6. ↑   **(Ingelesez)** «Basagoiti Viaduct (Aretxabaleta, 2008)» *Structurae* (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
7. ↑   «Puentes de Arbizelai, Basagoiti, Besaya y Etxebarri - AEC - Asociación Española de la Carretera» *www.aecarretera.com* (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111781364

 |

* Wd Datuak: Q111781364
Argazki estudioa
**Argazki-argiztapena** eszena edo subjektu bat argiztatzeko erabiltzen da, argazkigintzan, zineman edo telebistan. Argia da argazki-artearen faktorerik garrantzitsuena, argia baliatzen baitu sortzeko, eta argia behar bezala kontrolatzea erabakigarria da azken emaitzarako.

Argia objektu batera zuzentzean eta errebote egitean datza, argazki-film, CCD edo CMOS sentsore elektroniko baten bidez grabatu ahal izateko. Argia ezinbestekoa da argazkilaritzan, hori gabe ezin baita irudirik atera. Argazki-prozesuan ezinbesteko faktore fisikoa izateaz gain, argiak adierazpen- eta modelatze-funtzio plastiko bat du eta horrek esanahi eta izaera ematen dio, non askotan berak bakarrik erabakitzen baitu argazki baten kalitatea, nahiz eta hori argazkilariaren gustuaren eta horrek erabiltzen duen teknikaren araberakoa izan.

Kanpo estekak
-------------

* 15 ezinbesteko aholkuak zure argazkietako argia menperatzen ikasteko
* Argiztapenari buruzko oharrak argazkilaritzan
* Klabe baxuko argiztapena

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3497127
* Commonscat Multimedia: Photographic lighting

---

 |

* Wd Datuak: Q3497127
* Commonscat Multimedia: Photographic lighting
**Andre Maria eliza** Nafarroa Garaiko Aragoiko Erriberako Murillo el Fruto edo Murelu Hautsi udalerrian kokatutako XVI. mendeko kristiau eliza bat da. Pizkundar estiloa ditu.

Historia
--------

1528. urtean, Olibako abadeak, Martin Arradakoak, Andre Maria parrokia eraikitzeko agindu zuen, Zisterrek eragindako jatorrizko fabrika protogotiko baten aztarnak aprobetxatuz, oraindik ere nabearen oinaldeko hormetan eta dorrea eusten duen kanoi-gangadun kapera karratuan ikusten direnak. XVI. mendeko trazadura horrek gurutze latindar bat osatzen du oinplanoan, hiru ataleko habearte bakarrarekin, beso zuzeneko gurutzadura zabalarekin eta burualde pentagonalarekin; estalkiak nerbio-gangak dira, absidean galloiak osatzen dituztenak, tertzeleteak gurutzaduran eta habeartea, eta gurutzadura sinplea sakristian. Azken espazio horren parean, 1800 inguruan, gela simetriko bat eraiki zen, gurutzaduraren besoaren ondoan. Epistolaren aldetik, era berean, kapera karratu bat altxatu zen, eta bi eremuak ertz-ganga banaz estali ziren; aldi berean, Erdi Aroko kaperaren ahokadurako arkua birmoldatu zen multzoa bateratzeko. Gaur egungo dorrea XVII. mendekoa da, errematea izan ezik, modernoa baita.

Artea
-----

Nafarroako erromanismoaren erakusle da tenpluko erretaula nagusia, 1588koa, Piarres Artzeitz Erriberriko mihiztatzaileak egina; Pedro Gonzalez San Pedrorenetik hurbil dauden eredu inkonografikoak jarraitzen ditu. XVIII. mendean mazoneria berriz doitu eta margotu izanak bere kalitatea ahultzen du; aldaketa horiek, gainera, San Pedroren eta San Pauloren irudiak zituen sagrario barroko bat gehitzeko aprobetxatu ziren. Garrantzi gutxiagokoak dira elizako gainerako erretaulak, beranduagokoak baitira eta irudi moderno batzuk sartu baitira bertan. Horietatik, Kristoren Santuaren eta Jesusen Bihotzaren bikiak eta San Gregoriorena XVIII. mendearen bigarren erdialdeko rococo estilokoak dira, nahiz eta Kristoren irudi titularra XVII. mendekoa izan; Doloretako Ama Birjinaren erretaulan 1800 inguruko estilo neoklasikoa ikusten da, eta Arrosariokoa, berriz, XVII. eta XVIII. mendeetako mazoneria zatiak biltzen dituen mihiztadura da.

1845ean Olibako monasteriotik parrokiara ekarritako piezen artean, San Migelen erretaula nabarmentzen da, hasieran San Bernardori eskainia, XVII. mendearen lehen erdialdekoa, garai eta kalitate diskretu bereko pintura tenebristekin; erdiko mihisea beste jatorri bateko eta balio artistiko handiagoko pintura manierista da. Olibako koruko harlandua ere bada, barroko estilokoa, 1700 ingurukoa. Barrokoak zilarrezko krismerak eta brontzezko txilina dira, eta neobarroko estilokoak, berriz, kaliza.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | MURELU HAUTSI.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Murillo el Fruto/Murelu Hautsi
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112117318

 |

* Wd Datuak: Q112117318
Filmazio-talde bat, *Stealth* pelikularako eszenak muntatzen, hegaldi-bizkarrean *Nimitz* klaseko USS *Abraham Lincoln* (CVN 72) hegazkin-ontziko tripulatzaileekin.
**Argazki-zuzendaria** film batean, telebista-ekoizpen batean edo zuzeneko beste akzio-obra batean lan egiten duten kamera-burua eta argiztapen-ekipoen burua da, eta irudiarekin lotutako erabaki artistiko eta teknikoak hartzeaz arduratzen da. Eremu honen azterketa eta praktika zinematografia bezala ezagutzen da.

Zinemako, telebistako eta bideoko arloburuetako bat da argazki-zuzendaria. Lan hori egiteko, argiztapenari, optikari, enkoadraketari eta konposizioari, egiturei eta abarri buruzko erabakiak hartuko ditu, obraren irudiaren sorkuntza artistikoan laguntzeko. Argazki-zuzendaritzaren kontzeptua produkzio zinematografikoak, telebista-ekoizpenak eta bideo-ekoizpenak eszenaratzeko irudien sorkuntza artistikoari dagokio, normalean filmak eta telebista-serieak egiteko, baita publizitate-lanak, dokumentalak eta film industrialak egiteko ere.

Argazki-zuzendariaren figura oso garrantzitsua da; izan ere, filmaketaren barruan lan egiteaz gain, postprodukzioan ere funtsezko rola betetzen du. Erabaki zuzenak hartu behar ditu filmak estetika bereizgarri bat har dezan. Horretarako, komunikazio ona izan behar du zuzendariarekin, islatu nahi duena zehatz-mehatz transmititu ahal izateko. Era berean, harreman ona izan behar du zuzendari artistikoarekin, filmatuko dituen elementu eszenografikoak filmaren estetikarekin bat etor daitezen.

Telebistan, ohikoena da argazki-zuzendaritzaz arduratzen denak estudioaren barruan lan egitea, baina kanpoan ere egin dezake.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q222344
* Commonscat Multimedia: Cinematographers

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4029412-2
* NKC: ph121408
* AAT: 300025650

 |

* Wd Datuak: Q222344
* Commonscat Multimedia: Cinematographers
Kikara bat te
Mate
**Infusio** edo **egoskina** hainbat belar usaintsuren hosto lehor, lore zati edo fruituekin prestatutako edaria da. Horretarako uretan sartzen dira, ohikoa baino tenperatura altuagoan, baina irakitera heldu gabe. Urak irakiten badu, orduan egosketatzat hartzen da.

Historia
--------

Kafea, gure historian, arabiar mundutik sartu zen. Itxura denez, Etiopia eta Arabia aldeko tribu nomadak, non, kafe landarea basati hazten den, jada hartzen zuten, baina ez edari bezala. Eurek egiten zutena kafea birrindu, eta gantzarekin nahastea zen, honela, euren bidaietan zehar jaten zituzten bola batzuk eratuz.

Infusio ohikoenak, kafea, tea, matea, kamamila eta ezki-ura dira.

Kimikan
-------

Infusioan erabiltzeko belarrak
Kimikan, honela, ohikoa baino tenperatura altuagoan baina irakitekoa baino baxuagoan, produktu, nahasketa edo disolbaketa batetatik, uretan disolbagarriak diren zatiak ateratzeari esaten zaio.

Medikuntzan
-----------

Infusioa, medikuntzan, bere lehen xedea, gorputzeko zatiren batean txertatzea den disolbaketa bat da. Ohi, zainetako zirkulazio uharrean txertatzen dira, eta, kasu hontan, zainbarneko infusioa esaten zaio. Baina, disolbaketa txertatu beharreko gorputz zatia liseriketa hodia balitz, eta infusio hori ahotik sartua izango balitz, infusio hori, ahozko infusio deituko litzateke, te infusio bat, adibidez.

Ohi, infusioak, disolbagarriren baten disolbaketa urtsuak dira, hau da, disolbagarri bat uretan disolbatzearen emaitza, baina, urak berak, beste inolako disolbagarririk ez duela. Disolbagarria, beti izango da disolbatzailean disolbatuko den substantzia. Ura ez den beste disolbatzaile batzuk dituzten disolbaketak, alkohola edo likido koipetsuren bat izan daitezke, eta disolbagarria materia solidoa izan daiteke, gatza, adibidez, gasa, presioan txertaturiko anhidrido karbonikoa kasu, edo substantzia likidoren bat, azido azetikoa bezala.

Ikus gainera
------------

* Tisana
* Mate

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikiztegian** orri bat dago honi buruz: ***infusio***. |

* **(Ingelesez)** Infusio garrantzitsuenen ezaugarri eta propietateak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61951
* Commonscat Multimedia: Infusions

---

 |

* Wd Datuak: Q61951
* Commonscat Multimedia: Infusions
**Andre Maria eliza** Nafarroa Garaiko Orbaibar ibarreko Barasoain udalerrian XVII. mendeko kristiau eliza bat da. Gotiko-pizkundar estiloa ditu.

Eraikina
--------

Elizaren eraikuntza XVII. mendean hasi zen, 1561ean Martin Agirre harginari ordaintzen zitzaionean, baina lanak XVII. mendearen hasierara arte luzatu ziren, 1604an kontratu berri bat sinatu baitzen Joan Sarasti harginarekin. Maisu horiek tenplu gotiko-pizkundar bat eraiki zuten, lau ataleko habearte zabalekoa -1863an erantsitako koruarena, burualde poligonalean koroatzen dena-. Estalki gisa, nerbio izartuak dituen ganga bat zabaltzen da, giltzarri apainduekin. Ebanjelioaren aldetik XVI. mendeko kapera bat atxikitzen da, Azpilikuetarren patronatu izandakoa, familia horretakoa baitzen *Doctor Navarrus*. Kanpoaldean, harlanduzko fatxada nabarmentzen da, alboetan bi dorre biki dituela. 1863an eraiki zuten, Jose Julian Aranguren Manilako artzapezpikuaren, Barasoainen semearen, kontura, eredu klasizisten arabera. Parrokia honetako ostilamenduaren barruko pieza garrantzitsua erretaula nagusia da, 1617an egina. Bere mazoneria Domingo Bidarterena da, eskultura Juan Angulorena den bitartean. Bere trazak, Manierismoaren garbitasun arkitektonikoarekin, santu eta Kristoren Pasioaren eta Ama Birjinaren Bizitzaren eszena ugariei eskainitako erliebe eta fardelen programa ikonografiko baterako balio du, guztia eskultura erromanistaren berezko monumentaltasun eta indar iraunkorrekin pentsatua. Erretaulak jatorrizko polikromia gordetzen du, eta horrek goraipatzen du. Domingo de Bidarte mihiztatzaileak berak egin zuen San Bartolomeren alboko erretaula 1616an. XIV. mendeko eskultura gotikoaren adibide on bat Gurutziltzatuaren tailua da.

San Bartolomeren martirioaren mihise bat dago, barrokoa, XVII. mendeko azken herenekoa, Madrileik bidalia. Parrokiak urregintzako pieza ugari ditu; aipagarria da Oaxaca hiri mexikarretik bidalitako XVIII. mende hasierako mantensorio barroko bat, zeinak San Migel astilarena egiten aurkezten baitu gizonari eusteko funtzioan.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | BARASOAIN.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Barasoain
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112184225

 |

* Wd Datuak: Q112184225
**Andre Maria eliza** Nafarroa Garaiko Aragoiko Erriberako Melida udalerrian kokatutako XII. mendeko kristiau eliza bat da. Erromaniko estiloa ditu.

Historia
--------

Parrokia, baserri estuaren buru dena, protogotiko estiloan planteatu bide zen, Zisterren eraginekin, 1200 inguruan. Jatorrizko eraikuntza horretatik, habeartearen hormen zati bat zutik geratzen da, hargin marka ugarirekin, baita bi arku zorrotz ere -oinean sarrera duena eta Ebanjelioaren horman bigarren arku ireki bat-, eta kapera nagusiaren atzeko dependentzia, kanoi zorrotzeko ganga batez estalia. Estalki primitiboen ordez, izar-ganga gotikoak jarri ziren XVI. mendearen lehen erdian, gurutzadura eta burualdea eraikitzearekin batera. Hori guztia 1549. urterako amaitu zen. Herreriar estiloko dorrea XVII. mendeko lehen urteetakoa da, eta korua modernoa da.

Erriberriko mihiztatzaileari, Piarres Artzeitzeri, ematen zaio erretaula nagusia, erromanista estilokoa, 1616. urtea baino lehen Juan Frias maisuek eta haren suhi Francisco Adanek polikromatu zutena. Garai eta estilo berekoak dira Arrosarioko Ama Birjinaren albokoak, berriz margotuta, eta Santo Kristoren albokoak, hau pintura tenebristekin. 1689 inguruko barrokoak dira Sortzez Garbiaren eta Arimen erretaulak. Bertan dago San Frantzisko Xabierkoaren mihisea bataiatzen, Vicente Berdusan margolariak 1682an sinatua.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | MELIDA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Melida
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112135396

 |

* Wd Datuak: Q112135396
Gimnasta artistikoa
**Anne Lezea Isasa** (Zarautz, 2001eko abuztuaren 6a) kirolari gipuzkoarra da. Gimnastika erritmikoa egiten du.

Biografia
---------

Bost urte zituela hasi zen gimnasia erritmikoan. Hasieran Ana Calvo entrenatzailearekin aritu zen Zarautzen eta ondoren "Club Gimnasia Rítmica Donosti" taldean ibili zen. 

2012an Zaragozan egindako gimnasia erritmikoko Espainiako Txapelketan, Anne Lezea Isasa hamaika urteko neskatoa Espainiako txapeldunorde izan zen Club Gimnasia Rítmica Donosti taldearekin. CGR Donostik aurkeztutako taldean, gimnasta honek parte hartzen zuen eta zilarrezko domina lortu zuen, askoz gehiago jakinda oinarrizko alebin kategoriako txapelketa nazional batean parte hartzen zuen lehen aldia zela, non Pozueloko madrildarrek bi hamarren bakarrik irabazi baitzituzten.

2015eko apirilean Azkoitian egin zen gimnasia erritmikoko banakako Gipuzkoako Txapelketan, hainbat gailu-modalitatetan (pilota, soka... eta adin-kategoriak). Anne Lezea Isasa, Junior mailan Gipuzkoako txapelduna izan zen pilotan eta sokan.

2015eko maiatzean Avilan Euskadiko Selkzioarekin Espainiako txapelduna izan zen Saioa Agirre, Naroa Pérez, Nerea Linares eta Alicia Meanarekin.

Anne 16 urte dituenetik Tolosa FC-ren gimnasia ritmiko atalean ari da. 

2017ko azaroan Alacanten egin zen Erregina Kopa lehiaketa. Hantxe lehiatu ziren kategoria eta komunitate bakoitzeko bi talde onenak, guztira 22 talde. Ariketa ikusgarria egin zuten, 13,950 nota (8,500 + 5,450) eta lehen postuan egon ziren ia lehiaketaren bukaerara arte. Roquette Benifaioko taldeak bakarrik gainditu zituen proba 14,000 zenbakiarekin, eta hirugarrenik Corza Maspalomas taldeak amaitu zuen proba. Alacanten Anne Lezea-eta, Erregina Kopako txapeldunorde izendatu ziren. Titulu horri Gipuzkoako, Euskadiko, Euskalgyn desiratuaren eta Utebo txapelketa garrantzitsuaren txapelketa gehitu behar zaizkio.

2018an taldekako Espainiako txapeldunordeak izan ondoren hurrengo denboraldirako lehen mailara igotzea lortu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La zarauztarra Anne Lezea, subcampeona estatal de gimnasia rítmica» *El Diario Vasco* 2012-12-18 (Noiz kontsultatua: 2019-03-10).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Anne Lezea Isasa, campeona de Gipuzkoa en pelota y cuerda» *El Diario Vasco* 2015-04-22 (Noiz kontsultatua: 2022-08-23).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Anne Lezea se proclama en Ávila campeona de España con Euskadi» *El Diario Vasco* 2015-05-07 (Noiz kontsultatua: 2022-08-23).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Anne Lezea, subcampeona de la Copa de la Reina» *El Diario Vasco* 2017-11-29 (Noiz kontsultatua: 2022-08-23).
5. ↑    «Lau hamarkada gimnasia erritmikoan» *Zarauzkohitza.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-03-10).
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Anne Lezea Isasa consigue el ascenso a Primera División» *El Diario Vasco* 2018-12-20 (Noiz kontsultatua: 2019-03-10).

Kanpo estekak
-------------

* Anne Lezearen bideoa, uztai-ariketa Espainiako Lehiaketa 2015
* Anne Lezearen irudiak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q62019089

 |

* Wd Datuak: Q62019089
**Andre Mariaren Jasokundearen eliza** Lapurdiko Ainhoa udalerriko eliza da.

Historia
--------

Elizaren habeartea eta apaiztegia erromanikoak direla esan ohi da. Eraikina aldiz XIII. mendean eraiki izan zela uste da, garai honetan Ainhoaren herrigunea ere eraiki baitzen.

Gerora, XVI. mendean jada, eraikina eraldatua izan zen, halere garai hartako eraikinaren bilakaerari buruz ezer gutxi dakigu. 1640. urtetik XVII. mende bitartean eliza teilatu berriaz estali zuten. Barnean, galeria kalostraekilakoa eta kanpoan ezkila-dorre kriketa ditu.

Frantziako Iraultzaren ondotik, eliza ganadu bazka-denda bilakatu zen. Halere, 1801an gurtzari berriz ireki zen.

1823an, ezkila-dorrea bere arbelezko azkon oktogonala errezibitzen du eta barnea (habeartea eta apaiztegia) egungo itxura ukan zuen. XX. mendean zaharberritze lanak egin zitzaizkion.

2001. urtetik aurrera Frantziako Estatu eta Kontseilu Orokorraren laguntzari esker beste hainbat zaharberritze lan eta moldaketak burutu zaizkio.

Iruditegia
----------

* Eliza eta pilotalekua.Eliza eta pilotalekua.
* Eliza eta hilerria.Eliza eta hilerria.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Beiratea.Beiratea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ainhoa. Gune eta ondareak. Ainhoa. fr

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260207
* Commonscat Multimedia: Notre-Dame-de-l'Assomption, Ainhoa

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00132934

 |

* Wd Datuak: Q12260207
* Commonscat Multimedia: Notre-Dame-de-l'Assomption, Ainhoa


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Lapurdi** |
Irispideak
----------

Arantzazutik, Urbiara abiatu behar da lehenik. Santutegia baino zertxobait goraxeago dago bidegurutze bat. Bideetako bat ezkerretara doa, gorantz, bestea, berriz, eskuinetara, lautadan edo igoera txikian. Urbiara doan bidea ezkerrekoa da, baina eskuinekoa hartu behar da. Bide hau, Urkullu errekako labardira doa. Eskuinean Gazteluaitz mendia erreferentzia puntu bezala hartuta, haizpitarte batean sartu behar da, bideak hegoalderantz bira egiten duen aldi berean. Ezkerretara, Iturrigorri izeneko futbol zelai txiki bat uzten da. Futbol zelai hau utzi eta berehala, bidea atzean utzi behar da, pagaditik Gazteluaitz eta Arriona artean dagoen mendatera igotzeko. Ezkerretik, margo horiz eginiko seinaleek, tontorrera segurtasunez heltzea ahalbidetzen dute.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254138

 |

* Wd Datuak: Q12254138
Hiru te ezberdin te-poltsatxoetan
**Infusio-poltsatxoa** te, kamamila eta beste belarretako infusioak egiteko erabiltzen den nylonez, zetaz edo paper porotsuz zigilatutako poltsa txikia da.

Historia
--------

Infusio-poltsatxoak AEBetan asmatu zituzten, 1903an. XX. mendeko lehen hamarkadan, Thomas Sullivan New Yorkeko merkatariak latorrizko potoetan saltzen zuen tea, eta bezeroei lagin txikiak bidaltzeko tea zetazko poltsa txikietan sartzen hasi zen. Poltsatxoa bilgarri hutsa zen; Sullivanek espero zuen bilgarritik ateratzea infusioa prestatu baino lehen. Baina bezero askok te poltsatxoa kontsumitzeko prest zegoen produktutzat jo zuten eta ez zuten landarea poltsatik ateratzen eta edaria egun maiz egin ohi den bezala prestatzen zuten. Bezeroek tea prestatzea askoz erosoagoa zela ikusita produktua horrela prestatuta bidal ziezaien eskatu zioten Sullivani eta te-poltsatxoak merkaturatzen hasi zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Tea-leaf holder..*  1901-08-26 (Noiz kontsultatua: 2020-12-12).
2. ↑  Nagore Irazustabarrena, *Argia*, 2015-11-01, CC-BY-SA lizentzia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q863250
* Commonscat Multimedia: Tea bags

---

 |

* Wd Datuak: Q863250
* Commonscat Multimedia: Tea bags
**Jesús María Pedrosa Urkiza** (Ordizia, 1942ko abenduaren 12a - Durango, 2000ko ekainaren 4a) ETA erakunde terroristak hildako politikari bizkaitarra izan zen.

Biografia
---------

Jesús María Pedrosa Urquiza ETAk hil zuen, Durangon, 2000ko ekainaren 4an. Ordizian jaio arren, txikitatik Durangon bizi izan zen. 1987tik Alderdi Popularreko zinegotzia zen Durangoko udaletxean. Gainera, ELA sindikatuan afiliatuta zegoen. Industria-sektoreko enpresa ezberdinetan lan egin zuen. Ezkonduta zegoen eta bi alaba zituen. Hil zutenean, 57 urte zituen.

### Hilketa

Hil aurretik, ETA erakunde terroristak hainbatetan mehatxu egin zion. Hilketa 2000ko ekainaren 4an, igandea, jazo zen, goizean, Jesús María etxera bueltatzen zenean. Eskolta eramateari uko egina zion. Egun horretan zinegotzia etxera itzultzen ari zen, mezatara joan ondoren. Durangoko hiriguneko kaleetan barrena, terrorista bat atzetik hurbildu zitzaion, aurpegia estali gabe, eta tiro bakarra egin zion, garunean. Biktima ia berehala hil zen. Abisua jaso eta gero, Ertzaintzak gunea inguratu zuen eta Osakidetzako ZIU mugikorreko medikuak bertaratu ziren. Biktima suspertzen saiatu ziren, baina alferrik; bere heriotza egiaztatu besterik ezin izan zuten egin. 16:00ak pasata, guardiako epaileak hilotza altxatzea agindu zuen. Hilketa eta bi egun beranduago, atentatua gaitzesteko manifestazio jendetsu bat antolatu zen, "Askatasuna" oihu artean. Jesús María hil ondoren, bere izena daraman saria ezarri zuten.

Hilketa honek ez zuen zigorrik izan. Eusko Jaurlaritzaren Bake eta Bizikidetzarako Idazkaritzaren arabera, hilketa artxibo-egoeran dago. ETAk 2000ko ekainaren 11n aldarrikatu zuen atentatu honen eta José Luis López Lacalleren hilketaren autoretza, Gara eta Egunkaria aldizkariei igorritako testu baten bitartez. Atentatu honen epairik eman ez zenez, inork ez du hilketarengatik zigorrik jaso. Hala ere, Urko Gerrikagoitia Agirre, Zigor Arambarri Garamendi, Ekain Ruiz Ibarguren eta Patxi Rementeria Barruetabeña etarrak hil eta gero, bonba bat garraiatzen zuten bitartean Bilboko Begoñako auzoan, atentatua Bizkaia komandoak egin zuela uste da, eta ez Araba komandoa, hasierako ikerketek adierazten zutenez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .
4. ↑   .
5. ↑   .
6. ↑   .
7. ↑   .
8. ↑   .
9. ↑   .
10. ↑   .
11. ↑   .
12. ↑   .
13. ↑   .
14. ↑   .

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)** MERINO, A. CHAPA, A. Raíces de libertad, egilea editore, 2011. 169-177 orrialdeak. 2011 FPEV. 978-84-615-0648-4 ISBN

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55647139

 |

* Wd Datuak: Q55647139
| ***Katxin* Uriarte** |
| --- |
|  |
| **Izen osoa:** | José Ramón Uriarte Zaldunbide |
| **Jaiotza data:** | 1956ko otsailaren 2a (67 urte) |
| **Jaioterria:** | Aulesti (Bizkaia) |
| Pilotaria |  |
| **Modalitatea:** | esku huskako pilota |
| **Postua:** |  |
| **Debutatze data:** | 1971 |
| **Debutatze pilotalekua:** | Gernika |

*Artikulu hau puntistari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Jose Ramon Uriarte».*
**José Ramón *Katxin* Uriarte Zaldunbide** (Aulesti, 1956ko otsailaren 2a - ) bizkaitar zesta-jokalari ohia da. 1971n egin zen profesional Gernikan, eta 1972. urtean joan zen lehenbizikoz Ameriketako Estatu Batuetara, Miamira hain zuzen, bertako frontoietan jokatzera.

Euskal Herriak eman duen puntistarik hoberenetakoa izanik, Txikito Bolibar eta Katxinen arteko norgehiagokek aro guztiz berezia markatu zuten zesta-puntaren historian. Estatu Batuetan hemezortzi urte eman ondoren, Euskal Herrira itzuli zen 1990. urtean, pilotarien grebaren ondorioz, eta 2000. urteko Errege egunean erretiratu zen Gernikako Jai-Alai frontoian, hogeita zortzi urte zesta-puntari eskaini ondoren. Irabazi dituen tituluen artean, aipagarriak dira 1992. urteko Euskal Herriko Binakako Txapelketa, Arkarozekin batera irabazia Donostiako Karmelo Balda frontoian, Bolibarko Txikito eta Aranburu gainditu ostean; 1996ko Euskal Herriko Banakako Xixtera Txapelketa irabazi zuen, baita Estatu Batuetako NAFJeko Txapelketa ere; 1997an Gasteizen eta 1998an Bartzelonan ospatutako Munduko Txapelketetan Barrondorekin batera lortu zuen txapela; 1998ko Euskal Herriko Binakako Txapela eskuratu zuen. Kantxa barruan eta kantxatik kanpo bere jokabide apal eta jatorragatik da ezaguna, eta pilotari lotuta jarraitzen du, Eusko Basque pilota-enpresako prentsa-arduradun lanetan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260735
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 131114

 |

* Wd Datuak: Q12260735
2021ean Donostian atzera begirako erakusketa egin zuen.
**Jose Ramon Amondarain Ubarrarlore** (Donostia, Gipuzkoa, 1964ko maiatzaren 5a -) gipuzkoar margolaria da. Nazioartean ezaguna da.

Biografia
---------

Hasieran abstrakzioa landu zuen bere lanetan, eta geroago pinturaren materialtasuna azaltzen saiatu zen, horretarako ekai ezberdinak erabiliz. Bere lanen artean, olioarekin modelatutako objektuak, argazki-paperean eginiko marrazkiak, inpresio digitalak eta abar ageri dira.

Arte Ederretako lizentzia lortu zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, margolaritza espezialitatean. Ondoren bere formakuntzarekin Artelekun jarraitu zuen, Donostian. Gero, Berlingo Künstlerhaus Bethanien zentroko ikasketa programan egonaldia egin zuen.

Hainbat aretoetan erakutsi du bere lana, honako hauetan, adibidez: Rekalde Aretoa, Bilbon; Guggenheim Museoa, Bilbon; Patio Herreriano Museoan (Valladolid); CAAM, Las Palmas Kanaria Handikoan; Palais de Beaux-Arts, Bruselan; La Casa Encendida, Madril; Koldo Mitxelena Kulturunean, Donostia; Galdiano Museoan, Madril; Artium, Arte Garaikidearen Euskal Zentro-Museoan, Gasteiz...

Nazioarteko azoketan ere askotan parte hartu du; hona hemen horietako batzuk: ARCO, Madril; ART BASEL, Basilea; ART FORUM BERLIN, Berlin; ART AMSTERDAM, Amsterdam; ART BEIJING, Beijing.

Haren lanak ikusgai daude Gasteizko Artium Museoan eta Madrilgo Reina Sofia Museoan, eta zenbait bildumatan: Bartzelonako La Caixa Fundazioarenean, Madrilgo CA2M zentroarenean, Coruñako Unión Fenosa museoarenean edo Espainiako Bankuarenean.

1993an Endesa Beka lortu zuen; 1999an, Botin Beka, eta 2018-2019an Erromako Espainiako Akademiarena.

Zalantzarik gabe, José Ramón Amondarain euskal artista bikainenetako bat da, baina euskal testuingurutik haratago ere presentzia izan du azken hamarkadetan, pinturaren arloari buruz izan diren nazioarteko eztabaidetan. Artista poliedrikoaren adibide ona da.

Erakusketak
-----------

* 2021ean, Donostian, Kubo-kutxa aretoan, *Irudiak astintzea* atzer begirako erakusketa egin zen. Komisarioa Francisco San Martin izan zen. Erakusketa hori eskulturan zentratu zen, ziur aski bere lanean gutxien ezagutzen den arloan. 200 pieza baino gehiago erakutsi ziren.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. 1 2

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260728
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 27020837
* BNE: XX981884
* LCCN: nr2005011661
* Tabakalera ID: 51064
* SUDOC: 092019714
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 26468
* Lur: 00299/eu\_a\_2997/a2997

 |

* Wd Datuak: Q12260728
**Jose Ramon Aihartza Azurtza** (Donostia, 1962) biologoa Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Teknologiako Fakultateko irakaslea da *Zoologia eta Animali Zelulen Biologia* sailean. 2010ean *Ornodunak. Anatomia, eboluzioa eta aniztasun* liburua argitaratu zuen.

Ia 500 orri dituen liburu horretan ornodunen unibertsoa deskribatu zuen, 780 irudiren laguntzarekin. Argazki horietan munduko hainbat ikerketa-zentro, argazkilari eta irudigileren ekarpena jaso zuen, besteak beste, Melbourneko Museum Victoria, Berlingo Aquariuma, Karen Carr irudigilea, Jakako Instituto Pirenaico de Ecología eta ollscoil na hÉireann, Gaillimh-eko Zoologia saila.

**Aihartza**k ikasketak Donostiako Alde Zaharreko Faustina Carril andereñoarekin hasi zituen eta Santo Tomas lizeoan jarraitu. 1978 eta 1979an Aranzadi Zientzi Elkarteko Espeleologia sailean jardun zuen. 1986tik aurrera Udako Euskal Unibertsitateko Natur Zientziak saileko kidea da, eta Talde Eragileko partaidea izan da 1996-2000 eta 2004-2009 tarteetan.

1989an Biologian lizentziatua EHUn, Euskal Herriko faunari buruzko dibulgazio-lanetan jardun izan du eskola eta institutuetan hitzaldiak ematen, artikuluak idazten, eta irrati eta telebistarako saioak egiten. 1993tik irakaslea da EHUko Zientzia eta Teknologia Fakultatean, eta azken *Ornodunen Zoologia* irakatsi du bertan. Biologian doktore 2001ean, ugaztunen jokabidea eta ekologia ikertzen ditu, eta bereziki saguzarren ekologia espazial eta trofikoa.

Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak idatzitako 30 lan baino gehiago azaltzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   UEUk "Ornodunak" liburua argitaratu du, biologia ikasleak eta naturazaleak tentatzeko asmoz Sustatu, 2010-09-26
2. ↑    Barandiaran, Alberto.  (1991-07-18). «Joserra Ahiartza: "Pirineoetako hartza hitoz biziduna da"» *Berria.eus* (Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka. 1990-2003.) (Noiz kontsultatua: 2021-05-20).
3. ↑   Aihartza, Joxerra. «"Munduan 1.300 espezie saguzar daude"» *Zientzia Kaiera* (EHU, Kultura Zientifikoko Katedra, Zientzialari (33)) (Noiz kontsultatua: 2018-03-26).
4. ↑   Jose Ramon Aihartzaren produkzioa Inguma datu-basearen arabera (>30 produktu)

Kanpo estekak
-------------

* Joxerra Aihartza: "Munduan 1.300 espezie saguzar daude" Zientzialari (33) – Zientzia Kaiera
* Melbourneko Museum Victoria
* Berlingo Aquariuma]
* Karen Carr irudigilea
* Jakako Instituto Pirenaico de Ecología
* ollscoil na hÉireann, Gaillimh institutuko Zoologia saila (NUI, Galway, Irlanda)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260727
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87785662
* BNE: XX893826
* ORCID: 0000-0003-0882-8964

 |

* Wd Datuak: Q12260727
**Josepha Landaburu Lopez de Aretxaga** (Gasteiz, 1700 - ?). XVIII. mendearen erdialdetik aurrera behintzat, gobernatu zuen Solas Etxea edo hiriko kafetegia, Hedegile kaleko bigarren etxesailean zegoena.

Bizitza
-------

Pedro Regalado Olabe Gamarrarekin ezkondu zen 1725ean. Solas Etxeetan edariak eskaintzen ziren, kafea edo ardoa, karta jokoan, xakean, txanketean edo billarrean aritzen zen jendea, eta zer irakurri ere eskaintzen zen, egunkariak edota kazetak. Lagunarte eta kultura lekuak ziren, gai desberdinenak lantzen zirenak, eta hiriko azken albisteen edota edo hiriburutik iristen zirenen berri izan zitekeen bertan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Gasteizko Elizbarrutiaren Artxibo Historikoa.  (1725-09-09). *Ezkontza-agiria Gasteizko Elizbarrutiaren Artxibo Historikoan.*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-20).
2. ↑   Manzanos Arreal, Paloma.  (2001). Vives Casas, Francisca ed. *Emakumeak Vitoria-Gasteizen mendeetan zehar.*  Vitoria-Gasteizko Udala ISBN 84-95577-21-6..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21280582

 |

* Wd Datuak: Q21280582
**Ana Roldán Díaz** (Madril, 1976ko uztailaren 26a) madrildar kazetari eta aurkezlea da.

Biografia
---------

1994an Farmazia Fakultatean Madrilgo Complutense Unibertsitatean ikasten hasi zen eta 1999an lizentziatu zen. Jarraian Psikologian lizentzatu zen Madrilgo Unibertsitate Autonomoan (1999-2003). Horrez gain, telebistako kazetaritzan masterra du Juan Carlos Erregea Unibertsitatean (2003-2005).

Kazetari ibilbidea
------------------

Puertollanoko telebista probintzialean hasi zen kazetari lanean, Imas telebistako albistegia aurkeztuz. Gero, TVEren Gizarte arloko Informazio Zerbitzuetako bekaduna izan zen, eta 2004an TVEn sartu zen 24 orduko Kanalean albistegiak aurkezten hasi zen. Bertan, asteroko elkarrizketak egin zituen, eta *A ciencia cierta* saioan kolaboratu zuen.

2006ko irailaren 4tik 2012ko ekainaren 28ra, goizeko albistegia, *Telediario Matinal* izenekoa aurkeztu zuen La 1ean, Susana Roza, Salvador Martín Mateos (2008ra arte), Marcos López (2008-2010) eta Desirée Ndjambo (2010-2012) lagun zituela, eta editoreak Jordi Jaria (2004-2008), Luis Poyo (2008-2010) eta José Luis Agudo (2010-2012) zirela.

2007. urtetik 2011. urtera udako ordezkapenak egin zituen *Telediarios de Fín de semana* albistegietan. 2010eko Gabonetan, 1. Telediarioa aurkeztu zuen, eta, 2012ko uztailaren 23tik abuztuaren 31ra, 2. Telediarioa.

2010eko irailetik 2012ko irailera bitartean, *Informe Semanal* ere aurkeztu zuen, eta sasoi berean 24 orduko kanalean *Fue informe* egin zuen.

2012ko irailetik eta 2017. urteko urtarrilera, TVEko Informazio Zerbitzuko Gizarte arloko erredaktorea izan zen. Urte berean Príncipe de Asturias 2012 Sariak bete zituen TVErentzat.

Berrikuntzari eta enpleguari buruzko *Emprende* saioaren zuzendariorde eta aurkezle izan zen 2018ko otsailaren 2tik uztailera.

*2*018ko irailaz geroztik, 2. Telediarioan editore lanetan atxikitu zen, eta inoiz, aurkezlerik ez denean egon, berak aurkeztu izan du. Aldi horretan, batzuetan, 1. albistegia eta asteburuko albistegiak ere aurkezten ditu, eta aurkezleen absentziak beteditu.

Aurkezle izateaz gain, RTVEko Institutuko irakaslea da. Telebistako Kazetaritzako masterra ematen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** elEconomista.es. «Quién es Ana Roldán y por qué no está Carlos Franganillo en el 'Telediario' de TVE» *elEconomista.es* (Noiz kontsultatua: 2023-05-01).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Ana Roldán > Información, Biografia, Archivo, Historia.» *WIKIDAT* (Noiz kontsultatua: 2023-05-01).
3. ↑   rtv. «Ana Roldán» *Máster en Periodismo de Televisión*.
4. ↑   «TVE afirma que no renunciará a sus principios para ganar audiencia» *Las Provincias* 2006-09-19.
5. ↑    *Presentadores Informe Semanal - Ana Roldán - 2010-2012.*  2013-01-22.
6. ↑   «Los rostros de los telediarios» *Libertad Digital* 2012-08-20.
7. ↑   RTVE, PRENSA.  (2017-04-17). «'Emprende' comienza una nueva etapa en Canal 24 Horas: amplía sus emisiones y cambia de horario» *RTVE.es*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5674062

 |

* Wd Datuak: Q5674062