**María Alaniako**, jaiotzaz **Marha**, georgieraz **მართა** (Georgia Erreinua, 1050 - Bizantziar Inperioa, 1118 ) bizantziar Inperioko enperatriza izan zen, Michael VII Doukas eta Nizeforo III.a Botaneiates enperadoreekin ezkontzeagatik.

Enperatriza izatea arrakasta adierazgarritzat hartu zen Georgian, erresuma bateratu berria baitzen. Bizantzioren antzeko eragin erregionala lortu zuen Maríaren/ Martharen ilobak, David IV erregeak, bizantziar titulua eramateari uko egin zionean. María izan zen XI. mendeko bizantziarra ez zen enperatriz bakarra.

Lehen urteak
------------

Bagrat IV monarka georgiarraren alaba bat, Martha, 5 urte zituela, Konstantinoplara bidali zuten, 1056an Teodora Porfirogeneta enperatrizaren babespean bizantziar gortean ikasten jarraitzeko. Azken hori, ordea, urte horretan hil zen, eta Marta Georgiako etxera itzuli zen.

Banduri eta Lisle. Ekialdeko Inperioa eta Circumjacentium lurraldeaErdi Aroko ikono georgiarra, urrez eta harribitxiz egina, garai hartan Martha printzesa zena eta Miguel VII.a ezkontza oroitzen zuena.
Erdi Aroko miniatura bat, Maria eta Nizeforo III.a Botaneiatesen ezkontzaren oroigarri.

Miguel VII.a Dukasen enperatriza
--------------------------------

1065ean Miguel etorkizuneko enperadorearekin ezkondu zen, Konstantino X.a Dukasen semearekin, eta enperatriza bihurtu zen Miguel VII.a Dukas 1071n tronua hartu zuenean.

Mariaren lehen ezkontza tristetu zuen Miguelek Anatolian izan zuen turkiar selyuziden aurkako porrot militarrak eta monetaren debaluazioak ere. Horrek gero eta asegabetasun handiagoa eragin zuen, eta 1078ko estatu-kolpea eragin zuen, Miguel garaitu eta Nizeforo III.a Botaniates nahastu zuena. Miguelek monje sartu behar izan zuen Studiongo monasterioan, eta María Petrioneko monasterio batera joan zen bere seme Konstantinorekin, baina ez zen moja egin, ziur aski etorkizunean gorteko plan batzuk zituelako.

Nizefororen enperatriza
-----------------------

Nizeforo enperadore berriaren emaztea tronua hartu baino lehentxeago hil zen, eta berriro ezkontzeko asmoa iragarri zuen. Horrek lehia gogorra eragin zuen Konstantinoplako emakume ezkongabe guztien artean, baita María, Eudoki Makrembolitissa amaginarreba ohia eta haren alaba (Maríaren koinata) Zoeren artean ere. Enperadore berriak Eudokiarekin ezkontzeko asmoa izan zuen hasieran, baina Maríak Doukas aitaginarrebaren laguntza jaso zuen. Doukasek Nizeforo konbentzitu zuten, edertasunagatik eta *Nizeforo erregela* oztopa zezaketen etxeko seniderik gabeko emazte atzerritarra izateak zituen onurengatik. Gainera, mugimendu horrekin, Nizeforok baketu egin zitzakeen Doukas menderatuen leialak.

Maríaren lehen senarra, Michael, bizirik zegoenez, bera monje zenean ere, Eliza Ortodoxoak adulterotzat hartu zuen enperadore berriarekin zuen harremana, eta Maríaren jarraitzaile nagusietako batek, John Doukasek, ezkontza egiteari uko egin zion apaiz bat degradatu behar izan zuen eta 1078an bikotekidearekin ezkontzea erabaki zuen beste batekin ordezkatzea. Ezkontza-akordioaren zati gisa, Maríari hitz eman zitzaion bere seme Konstantino inperioaren oinordeko izendatuko zutela, baina Nizeforosek ez zuen bete promesa geroago. Hala ere, erregealdian, María eskuzabal tratatu zuten, eta lur eta jabetza izugarriak jaso zituen, Nizeforosek, George II.a Georgiako-ri, Maríaren nebari, Zesarren titulua, familia inperialarekin zituen lotura estuak aitortzeko.

María eta bigarren kolpe inperiala
----------------------------------

María enperatrizaren berun-zigilua, 1070
Anna Komnene printzesak, Alexios Komnenos enperadorearen alabak, Maríaren zaintzapean zegoenak zera esan zuen:

> *Enperatrizak gortean eragin handia izan arren, ez zegoela batere gustura Nizeforosek Constantine semea jaraunsle izendatzeari uko egiten baitzion: "[Nizeforos] harentzat amaierara arte tronuan jarraituko zukeen, Maríaren semearen alde egin izan balu.. .enpreratrizak ere konfiantza handiagoa izango zuen harengan. Zaharra (Nizeforos) ez zen ohartu bidegabekeriaz eta bere planen eraginkortasunik ezaz, gaitza bere buruaren gainera zekarrela "*. 
> 
> 

Alexios Komnenos jeneralak antolatutako konplot baten zati garrantzitsu bihurtu zen enperatriza. Haren maitalea omen zen. Alexios-ek tronutik abdikatzera behartu zuen Nizeforos, eta enperadore koroatu zuten 1081ean.

Alexiosen erresuma
------------------

Alexiosek Konstantino tronuaren oinordeko aldarrikatzea eragin zuen, eta, gero, Konstantinori hitz eman zion Anna Komnene alaba. Egoera hori erabat aldatu zen Alexiosek 1087. urtean Irene Doukaina enperatrizarekin seme bat izan zuenean, Juan II.a Komneno etorkizuneko enperadorea: Annak Konstantinorekin zuen konpromisoa hautsi egin zuen, Konstantinori jaraunsle izaera kendu zion eta Maríak monasterio batera erretiratu behar izan zuen.

Tronutik kendu ondoren eta monasterio batean egon ondoren, Mangana jauregian bizi izan zen María. Han, "ordezko gortea" antolatu zuen enperadorekidearen ama eta enperadorearen alaba zaharrenaren amaginarreba gisa. Ofizialki moja bat izan eta errezela erabili arren, trantsizio horrek alde txikia utzi zuen Maríaren bizimoduan, eta ohiko karitatezko jarduerekin jarraitu zuen, besteak beste, Ivirongo monasterio georgiarrari dohaintzak egiten Athos mendian, eta Kappatha izeneko komentua eraikitzen Jerusalemen. Maríak aberastasun handia zuen eta Manganako jauregiaren eta Hebdomongo monasterioaren jabea zen, Basilio II.a Bulgarotoktonoaren ehorzketa lekua. Literatura munduko askoren mezenas izan zen, besteak beste, Theophylactof Ohrid, gero Bulgariako artzapezpikua izan zena, eta John Petrici neoplatoniko georgiarra.

Hala ere, Maríak gortean izan zuen eraginaren urteetan, Konstantinok koenperadore estatusa jaso zuen, Isaac Comneno (Antiokiako duke) enperadorearen anaia zaharrenak baino titulu altuagoa, eta Maríak segurtasun pertsonaleko bermea jaso zuen. Anna Komnene printzesa inperial gaztea zaintzea ere leporatu zioten Maríari. Hark asko maite zuen eta bere sekretu guztiak enperatriz ohiarekin partekatzen zituen.

Anna Komnenek Maríaren edertasuna deskribatu zuen Alexiad Erdi Aroko testu biografikoan. Maríari buruz hauxe idatzi zuen: 

> *Behingoz, hari eustea lortu zuen, hau da, Michael Ducasen jalkipenaren ondoren, Nizeforus Botaniatesi ezkontzeko gomendatu ziotenean, bera beste herrialde batetik etorri baitzen eta ez baitzuen senide askorik enperadorea gogaitzeko, eta hark asko kontatu zion Botaniatesi bere edertasun pertsonal eta familiarrari buruz, eta askotan laudatu zuen. Eta, egia esan, altzifrea bezain mehea zen, haren azala elurra bezain zuria zen, eta aurpegia erronda-itxura perfektua ez zuen arren, haren azala udaberriko lore baten edo arrosa baten antzekoa zen. Eta zer hilgarrik deskriba lezake haren begien distira? Bekainak ongi markatuta eta urre kolorekoak zituen, eta begiak, berriz, urdinak. Pintore baten eskuak ondo imitatu zituen urtaroek ekarritako loreen koloreak, baina erregina horren edertasunak, graziaren distira eta modalen xarmak eta gozotasunak deskribapen eta arte guztia gainditu zuten. Apelesek, Pheidiasek eta eskultoreetako inork ez zuten inoiz hain estatua ederra sortu. Esaten zen Gorgonaren buruak harri bihurtzen zituela hura begiratzen zutenak, baina Erregina oinez ikusten edo ustekabean ezagutzen zuen edonork, aho zabalik geratu eta han geratuko zen, hitzik gabe, itxuraz gogoa eta asmamena lapurtu izan balitu bezala. Hainbesteko harmonia zegoen gorputz-adarretan eta ezaugarrietan, zatiekin eta zatiekin osotasunarekin duen harreman guztiz perfektua, gorputz hilgarri batean inoiz ikusi ez den bezala, estatua bizia zen, poza ederra maite zuten guztientzat. Hitz batean, planeta horretara jaitsi zen Maitasunaren isla zen.*
> 
> Maria enperatrizak, orduan, Iviron monasterio georgiarra babestu zuen.

Azken urteak
------------

Maríaren semea, Konstantino, 1096an hil eta gero, azkenean monasterio batera joan zen bizitzera, ustez georgiarrek eragin handia zuten eremu batera, Anatoliako ipar-ekialdera. Jaioterriko Georgian gurtu egiten zuten, eta horrek areagotu egin zituen Georgiako eta Bizantziako errege-erreginen arteko ezkontzak eta bi herrialdeen arteko loturak. Maríak ere eragin handia izan zuen emakume komneniarrentzat, iraganeko parte-hartze politikoarengatik eta karitatezko lanagatik liluratuta geratu baitziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  On a list of commemorations given to prominent Georgians at the 1103 Georgian ecclesiastic council of Ruis-Urbnisi, organized by Maria's nephew David IV, Empress Maria is hailed as "Our Queen Martha, the Augusta". Dolidze, Kartuli samartlis dzeglebi, 126.
2. ↑  Maria's mother was Borena of Alania, the second wife of Bagrat of Georgia, although she herself was from Georgia.
3. ↑   «María de Alania» *IMPERIO BIZANTINO*.
4. ↑  Alexiad 3.2.3–5 (Leib 1.107-8); Bryennius, Historia, 253-5; Scylitzes Cont. 181; Zonaras, Epitome, 3.722.
5. ↑  Grierson. *Catalogue of the Byzantine Coins in the Dumbarton Oaks Collection and in the Whittemore Collection*, vol. 3.2 (Washington DC, 1973), 829
6. ↑  Scylitzes Cont. 177-8, 181–2; Zonaras, Epitome, 3.722; Bryennius, Historia, 253-5;
7. ↑  S. Rapp Jr. *Imagining History at the Crossroads: Persia, Byzantium and the Architects of the Written Georgian Past* (Unpublished Ph.D. dissertation, University of Michigan 1997), 567–70.
8. ↑  Bryennius, Historia, 221 speaks of Anna's 'ancient hatred' towards the Caesar and his family; cf. Alexiad 3.2.1 (Leib 1.106).
9. ↑  Alexiad 2.4.6–7 (Leib 1.73-4)
10. ↑  Alexiad 3.4.6 (Leib 1.115-16); Zonaras, Epitome, 3.733; cf. Dölger, Regesten, 1064. Theophylact in his *Paideia Basilike*, perhaps delivered in 1085/86, addresses Constantine as *basileus*, 'emperor' (Oratio 4, ed. Gautier 1.179).
11. ↑  Alexiad 3.1.4 (Leib 1.105)
12. ↑  Medieval Sourcebook: Anna Comnena: The Alexiad: Book III *The Accession of Alexius and Interfamily Power Struggles*
13. ↑  [ [Reino de Georgia]] de donde ella venía.
14. ↑  I. Dolidze, Kartuli samartlis dzeglebi, 126.
15. ↑  Zonaras, Epitome, 3.761

Bibliografia
------------

* Lynda Garland, *Byzantine Empresses: Women and Power in Byzantium AD 527–1204*, first edition (1999), Routledge, ISBN 0-415-14688-7, pages 180–186
* Lynda Garland (2006), **Byzantine Women: Varieties of Experience, 800–1200'** p. 91–124, ISBN 0-7546-5737-X
* J. M. Hussey, editor, The Cambridge Medieval History, Volume IV The Byzantine Empire, Part 1 Byzantium and Its Neighbours (Bentley House, 200 Euston Road, London: The Syndics of the Cambridge University Press, 1966), p. 793

Kanpo estekak
-------------

* *Mart'a-Maria 'of Alania'*, by Lynda Garland and Stephen H. Rapp J at An Online Encyclopedia of Roman Emperors
* Coin of Maria "of Alania". CNG, Inc.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29442
* Commonscat Multimedia: Maria of Alania

---

 |

* Wd Datuak: Q29442
* Commonscat Multimedia: Maria of Alania