recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Izatezko bikotea** bi pertsona fisikoren batasun afektiboa da, haien sexua edozein dela ere, elkarrekin modu egonkorrean bizitzeko, ezkontidearekiko harreman afektiboaren modu analogoan.

Legearen araberako ñabardurak
-----------------------------

Frantziako Kode Zibilaren **515-8** artikuluan honela definitzen da bizikidetza forma hau, *concubinage* terminoarekin: "Izatezko batasuna, egonkortasun eta jarraitasun izaera duen bizikidetza komun batek ezaugarri duena, bikote gisa bizi diren sexu ezberdineko edo sexu bereko bi pertsonen artekoa".

Izatezko bikotekideen arteko lotura afektiboa eta bizikidetza kontuan hartuta, batzuetan ezkontzaren antzeko menpekotasun ekonomikoa dakarrena, ordenamendu juridiko batzuek beharrezkotzat jo dute horiek arautzea, bikotekideren bat alde batera uztea saihesteko, zenbait egoeratan, hala nola bestearen heriotza, gaixotasuna, eta abar: kasu horietan, **elkarketa zibila** edo **bikote zibila** osatzen dutela esan daiteke, balio juridikoa duen entitatea.

Oro har, Hego Euskal Herrian izatezko bikote erabili ohi da forma legala duena adierazteko, baina zentzu hertsian izatezko bikorea berez osatua dagoena da, bikote harreman bat, legearen arabera baliorik eduki ala ez.

Legeak onartua eta arautua dena adierazteko hobe da, **bikote zibil** forma, Ipar Euskal Herrian erabili ohi dena, eta Berriaren Estilo Liburuak proposatzen duena Frantziako elkartasun itun zibileko legediak definitutakoa adierazteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Code civil - Art. 515-8 | Dalloz» *www.dalloz.fr* (Noiz kontsultatua: 2022-05-20).
2. ↑     *Izatezko bikoteak: eskubideak eta betebeharrak | Consumer.*  2012-03-16 (Noiz kontsultatua: 2022-05-20).
3. ↑   «Berria Estilo Liburua» *www.berria.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-05-20).

Ikus, gainera
-------------

* Bikote zibil

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3449014
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300380286
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3449014
**"Espazioaren Konskistatzaileen" Monumentua** (errusieraz: Монуме́нт «Покори́телям ко́смоса», translit.: *Monumént "Pokorítelyam kósmosa"*, mənʊˈmʲent pəkɐrʲˈitʲɪlʲɪm ˈkosməsə ahoskatua) Moskuko eraikin ikusgarri bat da, 107 metroko garaierako, titanio xafla distiratsuz egina. 1964an eraiki zen, Sobiet Batasunaren garaian.

Kokapena
--------

Moskun VDNKh izenarekin ezagutzen den ingurunean dago. Errusierazko siglak dira *Nazioaren Ekonomiaren Lorpenen Erakusketa* adierazten dutenak, eta 1992tik inguruneak *Erakusketa Gune Pan-Errusiarra* izena duen arren, metro sarbidea VDNKh da oraindik.

Monumentua inguruko parke laua baino garaiago dagoen muino batean dago, eta azpian Kosmonautika Museoa dauka.

Historia
--------

1958ko martxoan Sputnik satelitea jaurti eta hilabete gutxira, lehiaketa antolatu zuen aginte sobietarrak, Espazio Aroaren lorpenak goratzeko monumentua sortzeko. 350 proposamen iritsi ziren, eta obelisko erako ideiak irabazi zuen, A.P. Faidysh-Krandievsky eskultorearenak, arkitekto biren kolaborazioarekin: A.N. Koltxin eta M.O. Barstx artean. Eraikuntza obra luzea izan zen, eta monumentua 1964ko urriaren 4an inauguratu zuten, Sputniken jaurtiketaren zazpigarren urteurrenean.

Monumentuaren azpialdea museo bat ostatatzeko diseinatu zen arren, museoa bera ez zen ireki 1981ko apirilaren 10a arte, Juri Gagarinen espazio-bidaiaren hogeigarren urteurrena baino bi egun lehenago.

### Iruditegia

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2299609
* Commonscat Multimedia: Monument to the Conquerors of Space

---

 |

* Wd Datuak: Q2299609
* Commonscat Multimedia: Monument to the Conquerors of Space
**Elizabeth Beckley** (1846-1927) argazkilari astronomiko britainiar aitzindaria izan zen.

Ibilbidea
---------

Robert Beckleyren alaba izan zen, Kew Behatokiko ingeniari mekanikoa, Robinson-Beckley anemometroa garatu zuena Thomas Romney Robinson astronomoarekin batera. Berckleyk Kew Behatokian lan egin zuen, eta behatoki astronomiko batean lan egin zuen lehen emakumeetako bat izan zen. Eguzkiari argazkiak atera zizkion 1860 eta 1870eko hamarkadetan, heliografo bat erabiliz.

Beckley Kew Behatokiko beste langile batekin ezkondu zen, Matthew Whipplerekin. Bi seme-alaba izan zituzten. Zaharrena, Robert Whipple, tresna zientifikoen bildumagilea izan zen, eta Cambridgeko Zientziaren Historiaren Whipple Museoa sortu zuen; gazteena, berriz, Francis Whipple, Kew Behatokiko superintendentea izan zen 1925etik 1939ra.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Ingelesez)** «‘Work peculiarly fitting to a lady’: Elizabeth Beckley and the early years of solar photography» *conscicom.web.ox.ac.uk* (Noiz kontsultatua: 2022-09-29).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Ptolemy, Photography and Pyjamas» *Science Museum Blog* (Noiz kontsultatua: 2022-09-29).
3. ↑    *Who was who, 1941-1950 : a companion to Who's Who, containing the biographies of those who died during the decade 1941-1950..*  A. & C. Black.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q64006237

 |

* Wd Datuak: Q64006237
**Enpedokles** (italieraz: *Empedocle*) Siziliaren hego-mendebaldean dagoen ur azpiko sumendia da. Mediterraneo itsasoan, 1831ko uztailean Siziliako hegoaldeko kostaldetik hogei bat miliara dagoen Enpedokles urpeko sumendiak eztanda egin zuen. Erupzioaren ondorioz 1,6 kilometro koadroko uhartetxoa sortu zen, barruan bi aintzira zituena.

Historia
--------

### Lehen aipamenak

1831koa ez zen sumendiak irla bat sortzen zuen lehen aldia; Enpedoklesen erupzioen aipamenik zaharrena Lehen Gerra Punikoaren garaikoa da, K.a. III. mendekoa. Baina fenomenoak ez zuen ordura arte 1831ko uda hartan piztutako interesik sortu.

### XIX. mendea

Irlatxo berria uztailaren 12an ikusi zuten lehenengoz. Abuztuaren 2an, labari hozteko denborarik ia eman gabe, Humphrey Fleming Senhouse kapitain ingelesa Maltatik abiatu zen, lur zati berria konkistatzeko. *Graham Island* izena jarri zion irlari eta britainiar bandera ipini zuen sumendiak botatako material gogortuan. Abuztuaren 17an Bi Sizilietako errege Fernando II.aren ontzi bat iritsi zen uharte koxkorrera. Senhousek jarritako bandera kendu eta Bi Sizilietako erresumako armarri korapilatsua utzi zuten haren ordez. Izena ere aldatu zioten; *Ferdinandea* ipini zioten monarkaren omenez.

Hurbiltasun geografikoa kontuan hartuta behintzat, logikoa zirudien uhartea siziliarren eskutan uzteak, baina denek ez zuten berdin pentsatzen. Irailaren 29an frantziar espedizio zientifiko batek bere bandera ipini zuen eta hirugarren izena eman zion lur zatiari : *Île Julia*.

Europako potentziek lurralde zati txikienak ere metatzeko obsesioa muturrera eraman zuten, eta ia-ia nazioarteko gatazka piztu zuten irlatxoaren subiranotasuna medio. Baina laba solidotuak erraz higatzen ziren arroka porotsuak eratu zituen eta olatuen eraginez uhartea desegiten joan zen. Abenduaren 17rako irlaren arrastorik ez zen geratzen ur mailaren gainetik. Bost hilabetean hiru izen eta hiru jabe izan zituen lur zatitxoa urpean geratu zen.

### XX. mendea

Orduz geroztik Enpedoklesen beste erupziorik izan ez den arren, oraingoz behintzat AEBetako armadak izan du azken hitza aferan. 1986an AEBetako aireko indarrek Libia bonbardatu zuten *El Dorado Canyon* operazioan. Libiarako bidean, bonba hegazkinek itzal susmagarria detektatu zuten itsasoan, eta etsaien itsaspekoa zelakoan, bonbardatu egin zuten. Airetik ikusten zena Graham, Ferdinandea eta Julia izandakoaren arrastoa besterik ez zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6   Irazustabarrena, Nagore.  (2014-04-13). «Bost hilabetean hiru aldiz "konkistatu" zuten harri koskorra» *Argia*. CC-BY-SA lizentzia
2. ↑  Ephemeral Islands, New York Times

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1339167

 |

* Wd Datuak: Q1339167
Pioneer H **espazio zunda**, museo batean erakusgai.
Espazioaren esplorazioan, **espazio zunda** espaziora bidaltzen den gailu bat da, Eguzki Sistema eta haraindiko argizagiak eta fenomenoak esploratzeko xedea duena. Espaziontziek ez bezala ez dute ez pertsonarik ez zamarik garraiatzen eta esploraziorako beharrezkoak den tresneria soilik daramate, mugitu eta esplorazioa eta Lurrarekiko komunikazioa burutzeko energia-sistemekin batera.

Espazio zunda batek, honako elementu hauek izaten ditu:

* argazki kamera;
* espektro aztertzaileak, osagaiak eta elementu espazialen batzuk zehazteko;
* eguzki panelak, sistemen elikadura elektrikoarentzako;
* bateriak, eguzki panelek bildutako energia metatzeko;
* komunikabide ekipoak, informazioa berriz Lurrerantz igortzeko.

Espazio zunda batzuk
--------------------

* Beagle 2
* Giotto
* Hayabusa
* Lunokhod
* Mars Pathfinder
* Phoenix
* Pioneer 10
* Pioneer 11
* Rosetta
* Huygens
* Stardust
* Venera
* Voyager 1
* Voyager 2
* Viking 1
* Viking 2
* Zond

Europa, Marterantz aurrera
--------------------------

Gaur egun, ESAren egitasmo anbiziotsu bat, NASArekin elkarlanean, Mars Express zunda da, espazioan sei hilabete emango dituena, Marterantz iritsi arte. Bidaia honetan, espazio zundak, MARSIS izeneko tresna darama. Radar honekin, Mars Express zundak, bere tresna guztiak erabiltzeko prest ditu, planeta, atmosfera, gainazala eta lurrazpia aztertzeko. Radar horrek, hiru antena ditu: 20 metroko luzera duten bi polotako bi antena, eta 7 metroko luzera duen polo bakarreko antena bat, beste biekiko modu perpendikularrean orientatua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26529
* Commonscat Multimedia: Space probes

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4135573-8
* LCCN: sh85125949
* NKC: ph114987
* AAT: 300222209
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q26529
* Commonscat Multimedia: Space probes
Bikornioa
Geometrian, **bikornioa** kurba kuartiko arrazional bat da, eta ekuazio honek definitzen du:

{\displaystyle y^{2}(a^{2}-x^{2})=(x^{2}+2ay-a^{2})^{2}.}
Bi gailur ditu eta ordenatuen ardatzarekiko simetrikoa da.

Historia
--------

1864an, James Joseph Sylvesterrek kurba hau aztertu zuen

{\displaystyle y^{4}-xy^{3}-8xy^{2}+36x^{2}y+16x^{2}-27x^{3}=0}
ekuazio kintikoekin sailkapenarekin lotuta; bikornio kurba izendatu zuen, bi gailur dituelako. Arthur Cayleyk 1867an zabaldu zuen kurba horren azterketa.

Propietateak
------------

a = 1 duen transformatutako bikornio batBikornioa kurba aljebraiko lau bat da, lau gradukoa eta zero generokoa. Bi gailur-berezitasun ditu plano errealean, eta puntu bikoitz bat proiektatze-plano konplexuan: x=0, z=0. x = 0 eta z = 0 mugitzen badira jatorrian, x-ren inguruan irudimenezko biraketa eginez eta ordezkatuz, baina x eta 1/z jarriz, eta bikorinio kurban, hau lortzen da:

{\displaystyle (x^{2}-2az+a^{2}z^{2})^{2}=x^{2}+a^{2}z^{2}.\,}
Kurba horrek, Pascalen barraskilo batek, puntu bikoitz arrunt bat du jatorrian, eta bi nodo plano konplexuan, a x = +mn; eta z = 1.

Erreferentziak
--------------

* J. Dennis Lawrence. A catalog of special plane curves. Dover Publications, 1972, p. 147–149. ISBN 0-486-60288-5.
* "Bicorn" The MacTutore History of Mathematics archive
* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Bicorn" MathWorld-en.
* "Bicorne" a Encyclopédie des Forma Mathématiques Remarquables
* *The Collected Mathematical Papeles of James Joseph Sylvester. Bol. II* Cambridge (1908), 468. or. (linean)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3772869

 |

* Wd Datuak: Q3772869
**Benjamin Urrutia** (1950eko urtarrilaren 24a) idazlea eta jakintsua da. Guy Davenport-ekin, Urrutiak *The Logia of Yeshua* argitaratu zuen, eta Urrutiak eta Davenport-ek Jesusen benetako esaeratzat hartzen dituztenak bildu zituen hainbat iturri kanoniko eta ez-kanonikoetatik. Urrutiak Jesusen eginkizuna lidergo gisa interpretatzen du "Israeldarren erresistentzia ez bortitza erromatarren zapalkuntzaren aurrean".

Biografia
---------

Urrutia Guayaquilen jaio zen, Ekuadorren. Ekuadorren bizi izan zen 1968ra arte, eta ordutik Amerikako Estatu Batuetan bizi izan da, 1974ko maiatzetik 1977ko uztailera bitartean Israelen bizi izan zenean izan ezik. Brigham Young Unibertsitatean, Hugh Nibleyren eskutik ikasi zuen. Nibley-k Mormonen Liburua Shiblon eta Shiblom izenak arabiar errotik *shibl*, "lehoi-kumea"-tik erator daitezkeela ikasita, Urrutiak hau Olmeka herriaren "Jaguar Kumea" irudiarekin lotu zuen.  

Urrutiak Nibleyren argudioan ere sakondu du Makhshava hitza, normalean "pentsamendua" bezala itzulia, "plana" bezala itzultzen dela zuzenago. Urrutiak ekarpen batzuk egin ditu Mormon Liburuan Egiptoko Izenen azterketan .

Urte hauetan, Urrutiak JRR Tolkienen lanarekin zerikusia duten gaiei buruzko hainbat artikulu, gutun, poema eta kritika idatzi eta argitaratu ditu. 

Benjamin Urrutiak *LDSF* saileko liburuki guztietan ipuinak lagundu zituen - LDS Gaiekin Zientzia Fikzioko antologiak. Saileko bigarren  eta hirugarren  liburukiak editatu zituen.

Urrutia 1970etik liburu kritikaria da eta 1981etik zinema kritikaria. 2017tik aurrera, liburuen kritikaria eta *The Peaceable Table* filmaren kritikari nagusia da. Barazkizaletasun kristauaren defendatzaile sendoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Benjamin Urrutia, "The Name Connection", *New Era*, June 1983, 39
2. ↑  See Bruce Warren, "A Cautious Interpretation of a Mesoamerican Myth: Reflections Upon Olmec-Jaredite Roots," in the *Newsletter and Proceedings of the Society for Early Historic Archaeology*, Number 154, July 1983. Warren accepts Urrutia's connection between the Olmec and the Jaredite peoples, and more specifically the meaning of Shiblon as "Lion Cub." This he uses to make a connection between Shiblon and Ixbalanque, one of the Hero Twins of Maya Mythology. "The consonants ... of Shiblon are equivalent to the consonants of the first part of Ixbalanque ('ix' is pronounced 'ish')." The names are as close semantically as they are phonetically, as *Ixbalanque* means "Jaguar Cub."
3. ↑  See *Mythlore* from 1978 to 1986, e.g.
4. ↑  LDSF2, 1985, Parables, Ludlow, MA – ISBN 0-9614960-0-2
5. ↑  LDSF3, 1988, Parables, Ludlow, MA – ISBN 0-9614960-1-0
6. ↑  VegetarianFriends.net

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4889323
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 34051211
* ISNI: 0000 0000 4353 9330
* LCCN: no96034791

 |

* Wd Datuak: Q4889323
**Barbara termak** (alemanez: *Barbarathermen*) Treverisen, Alemanian, zegoen erromatar terma-gune handia zen. Alpeen iparraldean dauden garai hartako terma handienak dira. Treveris hiriko beste monumentu erromatarrekin batera (San Pedro Katedrala eta Treveriseko Andre Mariaren Eliza) Unescoren Gizateriaren ondarearen izendapena du.

Historia
--------

Barbara termak bigarren mendean eraiki ziren. Hasierako erabilera baztertuta, Erdi Aroan gaztelu bezala erabiliak izan ziren. Ondorengo urteetan txikizio dezente ezagutu zuten, esaterako, 1610ean Jesusen Lagundiaren eskola bat eraikitzeko harriak bertatik atera ziren. Bakarrik zimenduak eta zerbitzu-tunelak heldu dira gaur egun arte baina horiek garaiko termen antolaketa teknikoa ezagutzeko interes handia dute: estolda sistema, kalefakzio-sistema, igerilekuak, labeak...

2014tik, eraikinak berreskuratzeko asmoz, termal publikoari itxita daude.

Barbara termak 360-370 urtearen inguruan maketa batean.

Barbara termak artean
---------------------

* 1548ko inguruko grabatua.1548ko inguruko grabatua.
* 1611 inguruko grabatua.1611 inguruko grabatua.
* 1611 inguruko grabatua.1611 inguruko grabatua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

* **(Alemanez)**:Aztanategiaren webgune ofiziala.
* **(Ingelesez)**:Termeei buruzko informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Barbara termak*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q807733
* Commonscat Multimedia: Barbarathermen

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 244745779
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 19054
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 367-003

 |

* Wd Datuak: Q807733
* Commonscat Multimedia: Barbarathermen
**Beodegi** Sorogain mendilerroan dagoen mendi bat da, Nafarroako Pirinioetan, Auritz, Orreaga eta Aurizberri inguruan. 1149 metroko garaiera du. Mendilerroko beste bi mendiak Lanotegi eta Sorotepo dira. Azken honengandik, Sorotepo izeneko lepoak banatzen du. **Beodoi** izena ere hartzen du

Irispideak
----------

Sorogain labarrean, ibilbidea Casa Pablo delakoan abiatzen da, 890 metroko garaierara, Aztakarri lepora daroan bidea hartu behar da, 996 metroko garaierara dagoen lepoa, non zenbait monumentu megalitiko ikus daitezkeen. Behin lepora iritsitakoan eta hegoekialderantz, larre garbiz estalitako azken maldetatik igoera hasi behar da, eta, Pilotasoro I trikuharria atzean utzi ondoren, tontorreko muinora iristen da, non hondakin zahar batzuk aurkitzen diren. Toki honetatik, Aldudeko harana eta haran hura inguratzen duten mendiak ikus daitezke: Auza, Adartza, Lindus, Adi eta abar.

Kanpo estekak
-------------

* euskal-herria.org webgunean

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254988

 |

* Wd Datuak: Q12254988
**Javier Guibert Tabar** (Iruñea, 1925eko otsailaren 10a - Madril, 2011ko irailaren 8a) iruindar arkitekto bat izan zen. Maiz Fernando Redón iruindar arkitektoarekin elkarlanean aritu zen.

Biografia
---------

Madrilen arkitektura ikasketak burutu eta 1957an lizentziatu zen. Madrilgo urte hauetan Fernando Redón iruindar arkitektoarekin estudioa elkarbanatzeaz gain 1960ko hamarkadako Espainiako arkitekturako ikur izango ziren hainbat arkitekto ezagutzeko parada izan zuen: José Antonio Corrales eta Ramón Vázquez Molezún, José María García Paredes eta Rafael de la Hoz, Javier Carvajal, Xosé Bar Boo, Antonio Fernández Alba, Fernando Higueras eta Antonio Fernández Alba, bai eta Luis Peña Gantxegi gipuzkoarra eta Francisco Inza nafarra ere.

Eraikinak
---------

Fernando Redónekin elkarlanean aritutako garaikoak honako eraikinak dira: Huarte etxea, Huntzen eraikina, Huarte dorreak, Ultzamako Golf Kluba, Errozko dorreak, Iruñeko Txantrea auzoko Done Jakue eliza eta Olatzagutiako Klinker Kluba.

Bestelakoak
-----------

1968-1970 artean Euskal-Nafar Arkitektoen Eskolako lehendakaria izan zen, 2005an erakunde horrek Urrezko Beruna Saria eman zion, bere bizi osoko ibilbidearen omenaldi gisa. Redónekin elkarlanean izandako ibilbide profesional oparoaren ondoren, 1980ko hamarkada ia osoan Iruñeko Udal Zaharberritze Bulegoa zuzendu zuen.

Jada erretiroa hartuta, Madrilen bizitu eta 2011an bertan zendu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** Javier Guibert Tabar
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** Un referente en la obra de Javier Guibert

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23296627
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 154224

 |

* Wd Datuak: Q23296627
**Giuseppe** De Marzi, **Bepi** ezizenagatik ezagunagoa (Arzignano, Italia, 1935eko maiatzaren 28a), konpositore, organista, orkestra-zuzendari eta koru-zuzendari italiarra da. Bepi ezizena Giusepperen diminutiboa Veneziako euskalkian

Biografia
---------

Giuseppe De Marzik (**Bepi De Marzi** gisa sinatzen du batzuetan) 1958an Arzignanoko *I Crodaioli* abesbatza maskulinoa sortu zuen. 1978tik 1998ra bitartean organojolea eta klabezinjolea izan zen Claudio Scimonek zuzendutako *I Solisti Veneti* taldean. Eskolak eman ditu Paduako kontserbatorioan.

Konpositore gisa abesbatza-errepertoriorako ehun bat abestiren musika eta hitzak idatzi ditu. Bere lanik ezagunena, *Signore delle cime*, hizkuntza askotara itzuli da eta mundu guztiak abesten du. 1958an konposatu zuen, mendian tragikoki desagertu zen Bepi Bertagnoli lagunaren oroimenean. 

2018an, Italiako Errepublikako Merituaren Ordenako komendadore izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Bepi, l’autore del «Signore delle cime» premiato per le melodie dopo 60 anni.*  9 de marzo de 2018, 24 or..

Kanpo estekak
-------------

* Bepi De Marzik *Signore delle Cime*, *Youtube*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3108025
* Commonscat Multimedia: Giuseppe De Marzi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 79826551
* ISNI: 0000 0001 0774 4430
* BNF: 14768942h (data)
* GND: 134869567
* NKC: xx0150926
* ICCU: SBLV060019

 |

* Wd Datuak: Q3108025
* Commonscat Multimedia: Giuseppe De Marzi
**Jolas hezigarrietan** piezak batuz eraikuntzak egiteko jostailuak daude.
**Jolas hezigarria** edo **jolas didaktikoa** balio hezigarri berezia duen jolasa da. Kontzeptu polemikoa da, jolasa definizioz dibertitzea beste helbururik ez duen jarduera baita. Beste alde batetik, ordea, jolasari hezigarri izenondoa gehitzea guztiz hutsala da. Argi dago jolasa haurraren garapen intelektual eta psikomotorrean funtsezko jarduera dela, kasu guztietan hezigarria, neurri handiagoan edo txikiagoan bada ere. Jolas hezigarriaren ideia plazaratu zuen lehena Ovide Decroly izan zen Initiation à l'activité motrice et intellectuelle par les jeux éducatifs lanarekin. Gogora dezagun Decroly metodo globalaren aitzindaria izan zela; autoreak berak metodo analitiko-sintetikoa ere deitu zion.

Autore horrek dioenez, "jolasek, funtsean, aukera eman behar diote haurrari bere inpresioak erregistratzeko eta sailkatzeko. Hartara, inpresio horiek konbinatzeko eta beste batzuekin asoziatzeko". Decrolyk proposatutako jarduerak jolas gisa aurkeztea erabaki zuen haurraren interesa pizteko. Ideia horretatik sortu zen jolas hezigarri  terminoa, gaur egun hainbeste erabiltzen dena eta hain eztabaidatsua dena. 

Egun, jolas hezigarri esaten dugunean, aipatzen ari gara jolas librearen ezaugarri berberak dituen jarduera ludiko bat. Hau da, ez haurrari berez sortzen zaiona, helduak asmo hezitzailez proposatzen diona baizik. Jolas hezigarritzat jo ohi dira piezak sailkatu, ordenatu eta antzeko atazak eskatzen dituzten jostailuak, buruhausgarriak, eraikuntza-jostailuak eta jostailu tekniko-zientifikoak.

Ezaugarriak
-----------

Jolas hezigarriek ezaugarri hauek dituzte:

* Beren helburua haurrari funtzio mental jakin batzuk garatzea, ezagutza jakin batzuen hastapena bultzatzea eta arretari, oroimenari eta ulermenari dagokienez askotan errepikatzea ahalbidetzen duten objektu batzuk eskaintzea da.
* Oro har, bakarka egiten dira, baina badira talde txikian eta talde handian egiteko pentsatutakoak ere bai.
* Proposatzen diren jarduerak eserita egiten dira eta nagusiki etxe barruan.
* Erabiltzen den materiala sinplea, arina eta bolumen gutxikoa da; gainera, bistarako erakargarria izaten da.
* Materiala lortzen erraza eta merkea izaten da, hondatzen denean erraz berreskuratu ahal izateko.

Jolas hezigarriak desberdinak dira hainbat alderdiri dagokionez: erlazionatzen diren funtzioak eta ezaupideak; haurren adina; helburua; bakarkako, talde txikiko edo handiko zereginak eta egiteko/zuzentzeko teknikak.

Ikus, gainera
-------------

* Haur-jolas

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5341305
* Commonscat Multimedia: Educational toys

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph917475
* AAT: 300211041

 |

* Wd Datuak: Q5341305
* Commonscat Multimedia: Educational toys
**Bielorrusiaren eta Lituaniaren arteko muga** ia 679 km-ko luzera duen nazioarteko muga bat da, Bielorrusiako Errepublikaren (IEBko kidea) eta Lituaniako Errepublikaren (EBko kidea) artekoa, eta Europar Batasunaren eta Estatu Independenteen Erkidegoko ekialdeko mugaren arteko muga ere bada. Muga bi herrialdeen arteko 1995eko otsailaren 6ko itunak definitzen du. Mugako lur-eremua 2007an markatu zen.

Mugatik 380 km lehorrean daude; 299, berriz, uretan, aintzirak zeharkatzen dituzte, esate baterako, Drūkšiai lakua eta zenbait ibai jarraitzen dituzte, hala nola Dysna eta Niemen. Muga Lituaniako SESaren eta Bielorrusiako SESaren arteko mugan oinarritzen da, Sobietar Batasunaren barruan zegoena, eta ia egonkor mantendu zen 1940tik.

2004az geroztik, muga Europar Batasunaren kanpoko muga izan da, eta 2007az geroztik, Schengen eremuarena. Garapen horiek mugako kontrol handiagoak eta betekizun zorrotzagoak ekarri zituzten bi herrialdeen artean gurutzatzeko, nahiz eta 2010ean sinatutako akordio baten arabera mugatik 50 kilometrora bizi diren pertsonentzako bidaia sinplifikatuak egin behar diren. EBren kanpoko muga gisa, Bielorrusiako muga da Lituaniako muga zeharkatzeko saiakera ilegalik gehien egin dituena, 2010ean 246 saiorekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Kryptis, Dizaino. *Lietuvos Respublikos užsienio reikalų ministerija - Lietuvos Respublikos užsienio reikalų ministerija.* .
2. ↑    *The World Factbook.* .
3. ↑   Digrytė, Eglė. *Lithuanian-Belarusian border: Divided villages, divided lives.* .
4. ↑    *R.Palaitis: „Iki bevizio režimo su Baltarusijos pasienio zona trūksta tik pasikeitimo notomiS".* .
5. ↑    *Daugiausia pažeidėjų - ties siena su Baltarusija.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2623774
* Commonscat Multimedia: Belarus-Lithuania border

---

 |

* Wd Datuak: Q2623774
* Commonscat Multimedia: Belarus-Lithuania border
**Enrique Goñi Beltrán de Garizurieta** (Iruñea, 1961), Nafarroako enpresaburua da.

Ikasketak
---------

Nafarroako Unibertsitatearen Zuzenbide Lizentziaduna, IESE Business Schoolko PADE. Pennsylvaniako Unibertsitatearen Wharton Schoolen Gestio Estrategikoa ikasi zuen eta Harvard Business Schoolen.

Ibilbide profesionala
---------------------

Barclays Banken hasi zen lanean. Ondoren, MutuAvenir enpresen goi kargua izan zen. 1996an Agrupación Mutuan zuzendariordea bezala hasi zen; 1998an taldearen alboko zuzendariaren izendapena jaso zuen. 2000an Miguel Sanzek, Nafarroako lehendakaria zenik, Nafarroako Kutxaren taldeko Zuzendari Orokorra bezala bultzatu zuen. 2002an Nafarroako Kutxaren Zuzendari Orokorraren kargua eskuratu zuen. 2010ean Caja Canarias eta Caja Burgosekin batera Banca Cívica taldea sortu zuen, berau lehendakari exekutibo izanik. 2012an Banca Cívica CaixaBankek irentsi zuen eta bertan Enrique Goñi beste goi kargua eskuratu zuen.

2013an Nafarroako Kutxaren aferan inplikatua izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo loturak
-------------

* Enrique Goñi
* Noticias de Navarra, Sei urtetako aldaketak Nafarroako Kutxan.[*Betiko hautsitako esteka*]
* Noticias de Navarra, Estres testek Banca Cívicaren kaudimena zalantzan jartzen dute.[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5833366

 |

* Wd Datuak: Q5833366
**Bielefeldeko konspirazioa** 1994an abiatu zen meme satirikoa da, eta Alemaniako Internet erabiltzaileen artean neurri bateko arrakasta duena. Alemaniako Ipar Renania-Westfalian dagoen 300.000 biztanleko Bielefeld hiria ez dela existitzen defendatzen dute.

Sinopsia
--------

Bielefeld hiriaren bista (Alemania).
Bielefeld hiria ez dela existitzen da tesi nagusia. Uste honen arabera, hiri hau existitzen dela pentsatzea Alemaniako Gobernuak bultzatutako desinformazio kanpaina eta konplot baten ondorioa da. Hori demostratzeko, hiru galdera proposatzen dituzte:

1. Ezagutzen al duzu Bielefeldeko inor?
2. Izan al zara sekula bertan?
3. Ezagutzen al duzu bertan izan den inor?

Galdera horiei jendearen gehiengoak ezezkoa erantzuteak hiri hau ez dela existitzen "demostratzen" du beren ustez. Eta hauetako batenbati baiezkoa erantzun badio inork, pertsona hori konspirazioaren parte dela susmagarria izan liteke.

Memearen bultzatzaileentzat ez daude argi konplotaren arrazoiak. Zenbait bertsiok defendatzen dute CIA edo Mossad bezalako erakunderen batentzat tapadera lana egiteko esan nahi dutela autoritateek hiri hori existitzen dela, baita estralurtarrak ere egon daitezkeela atzean, eta hiriko unibertsitatearen eraikinak extralurtar hauen Objektu Hegalari Ezezaguna gordetzeko erabiltzen dutela.

Erreakzio ofiziala
------------------

Oroimenezko harria Bielefeld konspirazioa amaitu zela eta
Hiriak beste lurraldeetan irudi publikoa bultzatzeko kanpainak egin arren, zenbaitetan kanpainen emaitzak kontraeraginkorrak izan dira. Adibidez, 1999an, memearen sorreratik bost urtera, herriko autoritateek prentsa ohar bat argitaratu zuten *Bielefeld gibt es doch!* izenburupean: "Bielefeld existitzen da!"). Hala ere, argitalpenak apirilaren 1eko data zeukan, bertako «Aprilscherz» edo inozente eguna. Txantxaren zaleek kointzidentzia hau baliatu zuten "proba" gisa beren tesia defendatzeko.

Bielefeldek ez du lortu bere ikusgarritasuna Alemanian zabaltzerik. Egoera anormala da bere tamainako hiri batentzat eta memearen zabalkundea baino aurretik, zenbait txisteren iturria zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Germany's Latest Conspiracy Theory en la página de Deutsche Welle

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q703899

 |

* Wd Datuak: Q703899
**Azitaingo Andra Mariaren Jasokundearen baseliza** Gipuzkoako Eibar udalerrian dagoen baseliza bat da. Izen berdineko Azitain auzoan dago, udalerriaren ekialdean eta irteeran, Elgoibarrerako errepide zaharraren ondoan eta Unzueta etxearen beheko aldean. Kultu katolikoko tenplua da, gaur egun parrokia funtzioa ere betetzen duena. Bertan, mundu osoan ezagutzen diren bizarrik gabeko kristoren irudi urrietako bat dago.

Untzueta jauregitik hurbil dago.

Historia
--------

Jada 1556an *Gure Andra Jauregikoa* eta 1571an gaur egungo *Gure Andra Açitayngoa* izenez aipatua da. 1764ko puntuerdiko atea duen ataria du. 1989 eta 1991 artean zaharberritua, hamar urte aurretik ustez balio handia zuten erretaula erretiratu zitzaizkion.

Azitaingo baselizan dagoen bizarrik gabeko Kristoren irudia.
Baselizaren barnealdea
Bertan gorderik dauden imajin interesgarrien artean, XVII. mendeko tamaina naturaleko bizarrik gabeko Kristoren irudia barrokoa eta Ume bat duen Ama Birjinaren irudia daude, azken hau ere zirrenik XVII. mendekoa.

Konbentzio Gerran zehar (1794) eta baselizako altxorrak Frantziar Gudarostetik salbu jartzeko asmoz bertako piezak leku seguruago batera lekualdatzea pentsatu zen, baina Bergaratik igarotzean frantziarrek konfiskatu zituzten.

1963an bertako biztaleriaren hazitzea zela eta, baseliza parrokia izendatua izan zen. Urte berean urteen poderioz jasandako kalteak konpontzeko teilatu osoaren zaharberritzea egin zen. Zaharberritze lanak Javier Sánchez Carril arkitektoak Manuel Lekuona apaiz, historialari eta etnografoaren begiradapean burutu zituen.

2010ean Jorge Villalba ekuatoriar eskultorearen lanari esker San Joan Bataiatzailearen irudia berreskuratu zen.

Antzina baseliza honetan santu horri sagaratutako aldarea ere bazegoen. Idazki hauetan honakoa irakur daiteke:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | ... San Joan Egunez, urtero, Azitaingo Gure Andraren baselizako santu honen aldarean abestutako meza ospatu beharra zegoen |  » |

Jaieguna
--------

Jai eguna, abuztuaren 15ean ospatzen dute (Jasokundeko Andra Mari eguna).

Kondaira
--------

Kondairak dioenez, gaur egun Azitaingo baseliza dagoen lekuan Arrateko Ama Birjinari sagaratutako eliza eraikitzea eerabaki omen zen, Arrateko auzoa mendi baten gainean baitzegoen. Ama Birjinak aingeru itxuraz lanabesak jaso eta mendi gainera igo men zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Gipuzkoako aisia eta turismoaren webgunea
2. ↑  Azitaingo baselizak San Joan Bataiatzailearen irudia berreskuratu du.Diariovasco.com **(Gaztelaniaz)**

Ikus, gainera
-------------

* Untzueta jauregia

Kanpo estekak
-------------

* Azitaingo eliza. Egoibarra.com
* Azitaingo elizaren antzinakotasunaz. Egoibarra.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5835899
* Commonscat Multimedia: Hermitage of Azitain

---

 |

* Wd Datuak: Q5835899
* Commonscat Multimedia: Hermitage of Azitain
**Azitrai-urdina** (*Pseudophilotes baton*) Lycaenidae familiako lepidopteroen espezie bat da. Europa erdialdean eta hegoaldean bizi da eta Siberian zehar Errusiako ekialdeko muturreraino iristen da haren hedadura.

Deskribapena
------------

Tximeleta txikia da, 20-24 mm arteko hegal-zabalera du. Tximeleta arra urdin-morea da gainaldetik eta ertz iluna du. Aurreko hegaletan orbain beltz ilun bana du. Emeak aldiz hegal marroiak ditu, distira urdinxa dutenak. Azpialdetik hegalak gris argiak dira eta orban beltz ugari dituzte eraztun zuri batez inguratuak.

Beldarra berdea da eta lerro gorrixkak ditu.

Bizi zikloa
-----------

Apirila eta iraila artean ikusten dira hegan. Bi belaunaldi izan ohi dituzte altuera gutxiko tokietan eta altuera handian bakarra. Emeak arrautzak banan bana jartzen ditu loretan. Arrautza horietatik beldarra jaiotzen da eta inurriekin erlazionatzen da. Beharrezkoa bada kanibalismoa ere egin dezake, espezie bereko beste beldar batzuk janez.

Beldar itxuran edo pupa itxuran pasa dezake negua. Krisalida lurrean finkatzen da eta kolore grisa eta orban beltzak izaten ditu.

Habitata
--------

Txilardietan bizi da, ingurune lehorretan, eta itsasoaren mailatik hqasi eta 1.700 metrotako altueraraino aurki daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Abencerraje Norteño (Pseudophilotes baton)» *iNaturalist Panamá* (Noiz kontsultatua: 2023-01-09).
2. ↑   **(Italieraz)** Mazza, Giuseppe.  (2008-08-07). «Pseudophilotes baton» *Monaco Nature Encyclopedia* (Noiz kontsultatua: 2023-01-09).
3. 1 2 3 4   **(Gaztelaniaz)** Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Falso abencerraje. Pseudophilotes baton» *Naturaleza y turismo* (Noiz kontsultatua: 2023-01-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1314922
* Commonscat Multimedia: Pseudophilotes baton
* Wikispecies Espezieak: Pseudophilotes baton

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 27831
* BioLib: 51436
* Fauna Europaea: 441097
* GBIF: 1922584
* UICN: 173277
* NCBI: 301169

 |

* Wd Datuak: Q1314922
* Commonscat Multimedia: Pseudophilotes baton
* Wikispecies Espezieak: Pseudophilotes baton
1866ko Djurgården uhartearen mapan hego-mendebaldean ageri den uharte txikia da Beckholmen.
Beckholmen uhartearen airetiko ikuspegia.
**Beckholmen** Suediako Stockholm hiriburuaren erdigunean dagoen uhartea da, Djurgården uhartearen ondoan. Mendeetan zehar ontziolei loturik egon da.

Izena
-----

*Beckholmen* izena *Bäck- eller Tiärholmen* izenetik dator, "bikearen uhartea".

Historia
--------

Magnus III.a Suediakoak Klara monasterioari eman zion uhartea XIII mendean eta *Biskopsholmen* izena hartu zuen, "apezpikuaren uhartea". 1633an bike distilategia eraiki zen bertan, hiriko ontziolek erabiltzen zutena, eta halako garrantzi ekonomikoa hartu zuen Kristina erreginak hiriaren barnean sartu zuela uhartea, eta hiriko negoziogizonek kontrolatu nahi izan zutenez hainbat eskutatik pasa zen.

XIX mendean lurrun bidezko untziak asko ugaritu ziren eta 1848an untziolen jabeek erosi eta bi ontziola eraiki zituzten bertan. 1918an Estokolmoko udalak erosi zuen eta Suediar Armadak hirugarren ontziola bat eraiki zuen.

Iruditegia
----------

* Djurgården uhartearekin lotzen duen zubia, Beckholmsbron.Djurgården uhartearekin lotzen duen zubia, *Beckholmsbron*.
* Ontziolaren dikeak.Ontziolaren dikeak.
* Garabiak.Garabiak.
* Uhartearen mapa.Uhartearen mapa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q791762
* Commonscat Multimedia: Beckholmen

---

* **Ondare historikoa**
* FMIS: raa/bbr/21300000015988

 |

* Wd Datuak: Q791762
* Commonscat Multimedia: Beckholmen


| Stockholmeko uharteak |
| --- |
| Beckholmen  •  Djurgården  •  Helgeandsholmen  •  Kastellholmen  •  Kungsholmen  •  Långholmen  •  Lilla Essingen  •  Reimersholme  •  Riddarholmen  •  Skeppsholmen  •  Södermalm  •  Stadsholmen  •  Stora Essingen  •  Strömsborg |
**Enrique Haroldo Gorriarán Merlo** (San Nicolás de los Arroyos, 1941eko urriaren 18a - Buenos Aires, 2006ko irailaren 22a) argentinar iraultzailea izan zen.

Bizitza
-------

Unibertsitatean ekonomia ikasi eta Langileen Alderdi Iraultzailean sartu zen. Horrez gain, Herri Armada Iraultzailea talde armatu gebaristaren sorreran parte hartu zuen.

Gorriaranek, Nikaragua, Argentina eta Latinoamerikako beste herrialdeetan borroka egin zuen. 1976an Herri Armada Iraultzailea oso suntsituta zegoenez, Fronte Sandinistan sartu zen. 1979an sandinistek Managua hartu zuten eta Anastasio Somozaren aurkako planak prestatzen hasi zen. 1980ko irailaren 17an, Asunciónen (Paraguai) Somoza diktadorea hil zuen komandoko kidea izan zen.

1989an Argentinara itzuli zen. Urte horretan, La Tabladako kuartela erasotu zuen eta atxilotu zuten. Espetxeratua izan zen eta 2006ko irailaren 22an hil zen bihotz- eta arnas funtzioak hutsegin ondoren.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** chile-mir.org (Enrique Gorriarán)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2993039
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 30963515
* ISNI: 0000 0001 1440 7643
* BNA: 000038314
* GND: 131367560
* LCCN: n85072494
* SUDOC: 080729150

 |

* Wd Datuak: Q2993039
**Bedarretako San Migel hilerria** Aretxabaleta sarreran dagoen hilerria da, aurrez herriko eliza izan zena. Usadioak dioenez eskualdeko aurreneko eliza izan zen.

Historia
--------

XIII. mendean eraiki zen gaur egungo Oro auzoaren lurretan. Aretxabaletako lehenengo parrokia izan zen. Herriko bi familia handienen artean sarri liskarrak izaten ziren eta XVI. mendean Arratabe jauregia eta Otalora jauregiaren artean zegoen eremu neutralean eliza berria eraikitzea erabaki zen, Andre Mariaren Jasokundearen eliza izango zena. Bedarretako San Migel eliza eraitsi egin zen, aurrealdeko ataria ezik, eta bertan zegoen kristoren irudia eliza berriko aldarera eraman zen.

Gaur egun herriko hilerria da.

Artea
-----

Jatorrizko elizaren atari erromanikoa eta kanpai-horma dira mantentzen diren elementu bakarrak. Atariak arkiboltak eta estilo erromanikoko kapitel eta kolomak dituen arku zorrotza du. 

Kanpai-hormak bi arkibolta eta txanbrana ditu, eta zutabe batek eusten ditu. Arkuetan suge isatsa duten animaliak agertzen dira. Ezkerreko arkuan lerroan kokaturik daude eta batak bestearen isatsari horzka egiten diote. Eskumakoan aldiz bikoteka elkarri begira daude beste bikoteetako animaliekin isatsak elkar korapilatuz. Zutabea ere dekoraturik dago eta mainelean hostoak eta zurtoin ondulatuak ditu. Kapitelean akanto hostoak daude eta giza buru bat ageri da.

Mugarri gurutzea
----------------

Sakontzeko, irakurri: «Aretxabaletako mugarri gurutzea»
Hilerritik 100 metro behera eginez, Arrasatetik datorren errepidearen ertzean, Aretxabaletako mugarri gurutzea aurkitzen da. XVI. mendekoa da eta Gipuzkoako Kultur Ondasun izendatua dago.

Iruditegia
----------

* Hilerrirako sarrera.Hilerrirako sarrera.
* Kanpai-horma.Kanpai-horma.
* Kanpai-horma atzealdetik.Kanpai-horma atzealdetik.
* Hilerriaren kanpoaldea udazkenean.Hilerriaren kanpoaldea udazkenean.
* Mugarri gurutzea.Mugarri gurutzea.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Bedarretako Done Mikel tenplua / hilerria (San Miguel). Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-10-30).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Qué ver y dónde dormir en Aretxabaleta, Guipuzcoa» *Clubrural.com* (Noiz kontsultatua: 2021-11-11).
3. ↑    r01e00000ff26d4661aa470b88b07821bd8d58380, r01epd0122e4ed314423e0db04c97a47b5baa317f.  (2006-12-13). «Andre Mariaren Zeruratze parrokia (Aretxabaleta)» *turismoa.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-10-30).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La iglesia parroquial y el Cristo de San Miguel de Bedarreta» *El Diario Vasco* 2011-04-14 (Noiz kontsultatua: 2021-11-11).
5. ↑   «Aretxabaleta (Gipuzkoa) - Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa» *www1.euskadi.net* (Noiz kontsultatua: 2021-10-30).
6. 1 2   «ARETXABALETA - Marta Moltó» *www.arquivoltas.com* (Noiz kontsultatua: 2021-10-30).
7. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Aitor. *Ventana románica en el cementerio de Aretxabaleta..*  (Noiz kontsultatua: 2021-10-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109324016

 |

* Wd Datuak: Q109324016
John Muir
**Ekologista** ingurumena babesteaz arduratzen eta/edo defendatzen duen pertsona da. Ekologista mugimendu ekologistaren (ingurune naturalaren kalitatea hobetu eta babestu nahi duen mugimendu politiko eta etikoa, ingurumenari kalte egiten dioten giza jardueren aldaketaren bidez) helburuen aldekotzat har daiteke.  Ekologistak ekologismoaren filosofian edo erlazionatutako filosofiaren batean dihardu edo sinesten du.

Mugimendu ekologistak azpikomunitate ugari ditu, hainbat ikuspegirekin, bakoitzak mugimendu eta identitate desberdinak garatuz. Ekologisten kritikariek batzuetan "greenie" eta "tree-hugger" bezalako termino informalak edo gutxiesgarriak erabiltzea aipatzen zuten, jendarte batzuek ekologista erradikalenak termino gutxiesgarri horiekin bereizten zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «environmentalism - Ideology, History, & Types» *Encyclopedia Britannica*.
2. ↑   Tesch, Danielle; Kempton, Willett.  (2004-01-01). «Who is an Environmentalist? The Polysemy of Environmentalist Terms and Correlated Environmental Actions» *Journal of Ecological Anthropology* 8 (1): 67–83. doi:10.5038/2162-4593.8.1.4. ISSN 1528-6509..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3578589
* Commonscat Multimedia: Environmentalists

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4434808-3
* LCCN: sh88003150
* NKC: ph123672
* NARA: 10636958
* AAT: 300025834

 |

* Wd Datuak: Q3578589
* Commonscat Multimedia: Environmentalists
**Erath konderria** (ingelesez: *Erath County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Stephenville da. 2010eko zentsuaren arabera 37.890 biztanle zituen, Erath kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Erath konderriak 2.822,59 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,45 ura dira. Beste 2.805,14 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,42 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 37.890 pertsonetatik 36.661 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 7.279 dira. 431 beltzak edo afroamerikarrak. 170 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 240 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 358 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110500
* Commonscat Multimedia: Erath County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151280122
* LCCN: n81072764
* NARA: 10040034
* **Lekuak**
* OSM: 1836934
* TGN: 2001982

 |

* Wd Datuak: Q110500
* Commonscat Multimedia: Erath County, Texas
Prometeo (ezkerrean) eta Pandora satelite naturalek Saturnoren F eraztunaren barruan eta kanpoan orbitatzen dute hurrenez hurren. Hala ere, uste da bakarrik Prometeok eraztun-artzain funtzioa betetzen duela.
**Eraztun-sistema** argizagi baten inguruan orbitatzen duen disko edo eraztun itxurako gai solido multzoa da. Hauts edo satelitetxo izeneko puskez osatuta dago. Eraztun-sistema planeta baten inguruan orbitatzen duenean **eraztun planetario** edo **planeta-eraztun** deritzo.

Eguzki-sistemako eraztun sistemarik ezagunena Saturnoren eraztunak dira. Halere, Eguzki-sistemako gainerako planeta erraldoiek (Jupiterrek, Neptunok eta Uranok) ere badituzte eraztun-sistemak. Azken zantzuen arabera, eraztun-sistemak bestelako objektu astronomikotan egon litezke, hala nola planeta txikitan, ilargitan edota nano marroitan

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Sierra, Leonor.  (2015-01-26). «Gigantic ring system around J1407b much larger, heavier than Saturn’s» *Rochesterko Unibertsitatea* (Noiz kontsultatua: 2018-02-17).
2. ↑   **(Ingelesez)** Hecht, Jeff.  (2008-03-06). «Saturn satellite reveals first moon rings» *New Scientist* (Noiz kontsultatua: 2018-02-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q179792
* Commonscat Multimedia: Planetary rings

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph124090

 |

* Wd Datuak: Q179792
* Commonscat Multimedia: Planetary rings


| * i
* e
* a
Eraztun-sistemak |
| --- |
| Eraztun planetarioak | 
* Jupiterren eraztunak
* Saturnoren eraztunak
* Uranoren eraztunak
* Neptunoren eraztunak
* Exoplaneten eraztunak

 |
| Bestelako argizakiak | 
* Charikloren eraztunak
* Chironen eraztunak
* Rearen eraztunak
* Haumearen eraztunak

 |
| Eguzkia | 
* Asteroide gerrikoa
* Kuiper gerrikoa

 |
| Lotutako gaiak | 
* Gasezko toru

 |
Matematikan, **eraso-matrizea** edo **intzidentzia-matrizea** Matrize bitar bat da (bere elementuak batak eta zeroak baino ez dira), erlazio bitarrak adierazteko erabiltzen dena.

Construcción de la matriz a partir de un grafo
----------------------------------------------

Erlazio bitar bat eraso-matrize baten bidez eta grafo baten bidez adierazita.
1. Matrizearen zutabeek grafoaren *ertzak* adierazten dituzte.
2. Errenkadek erpinak adierazten dituzte.
3. Ertzen lotzen duten erpin bakoitzeko, (1) bat jartzen dugu dagokion lekuan, eta gainontzeko kokaguneak (0) zeroz betetzen ditugu.

Irudiaren adibidean, zutabe bakoitzean dauden 1-en kopurua batzen badugu, bi baino ez daudela ikusiko dugu. Baina errenkada bakoitzean dauden 1-en kopurua batzen badugu, egiaztatuko dugu 2, 4 eta 5 erpinek 3-ko balioa dutela. Balio horrek adierazten du zenbat ertz erasotzen dioten erpinari.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q939272
* Commonscat Multimedia: Incidence matrices of graphs

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4815731-4

 |

* Wd Datuak: Q939272
* Commonscat Multimedia: Incidence matrices of graphs
Estrasburgoko Zinaren orri bat.
**Estrasburgoko Zina** (egungo frantsesez *les serments de Strasbourg*, egungo alemanez *die Straßburger Eide*, latinez: *Sacramenta Argentariae*) 842an Estrasburgo hirian Luis II.a Germaniarra ekialdeko erresuma frankoen buruak eta Karlos Burusoila mendebaldeko erresuma frankoen buruak Lotario anaiaren kontra egindako aliantzari ematen zaion izena da.

Nitardoren *Ludoviko Pioren bizitza* gure iturri nagusiaren arabera, armaden aurrean erregeek zina tokian tokiko hizkuntzetan egin zuten, eta ez latinez. Geroago, armadek zina errepikatu zuten, nork bere hizkuntzan. Bertsio bat galo-erromantzez (antzinako frantsesaren aurrekarian) dago, eta bestea antzinako goi alemanieraz. Latinetik garbi bereizitutako erromantzez idatzitako lehenengo testua da.

Hizkuntzalariek hizkuntzak ikergai dituzten bitartean, historialariek luze gertaera hori erabili dute 842rako jadanik gizarte karolingiarra hizkuntza eta ohitura desberdinak zituzten proto-herrialdeetan bananduta zegoela frogatzeko. Hala ere, azken urteotan, beste teoria bat sortu da: erresuma frankoa ohiturak eta hizkuntzak gorde zituzten beste zonalde txikiagotan zegoen bananduta. Horren alde, Karlos Handiak eta Ludoviko Piok semeak zonalde desberdinetara bidali zituzen semeak, ohitura horietan haz zitezen. Honela, zonalde horretako jendearen babesa errazago lortu ahalko zuten.

Testu erromantzea
-----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Pro Deo amur et pro christian poblo et nostro commun salvament, d'ist di en avant, in quant Deus savir et podir me dunat, si salvarai eo, cist meon fradre Karlo, et in aiudha, et in cadhuna cosa, si cum om per dreit son fradra salvar dift, in o quid il mi altresi fazet, et ab Ludher nul plaid nunquam prindrai, qui meon vol cist meon fradre Karle in damno sit. |  » |

Kanpo estekak
-------------

* Estrasburgoko Zinak Frantziako Liburutegi Nazionalaren webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q157082
* Commonscat Multimedia: Serments de Strasbourg

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4183568-2
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q157082
* Commonscat Multimedia: Serments de Strasbourg