recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Domeinua**
**Erreinua**
**Filum edo  
dibisioa**
**Klasea**
**Ordena**
**Familia**
**Generoa**
**Espeziea**
Taxonomia maila nagusiak  
(tarteko mailak ez dira ageri)

Taxonomia biologikoan, **familia** (latinetik: *familia*, plurala *familiae*) organismoen sailkapenaren maila taxonomiko bat da. Maila hau ordenaren eta generoaren artean dago.

**Azpifamilia**, biologian, sailkapen biologikoaren unitatea da. Azpifamilia familiaren azpian dago.

Kontzeptuaren historia
----------------------

Familia, maila taxonomiko gisa, asmakizun aski berria da. Terminoa Pierre Magnol botanikari frantziarrak erabili zuen lehen aldiz 1689an, *Prodromus historiae generalis plantarum, in quo familiae plantarum per tabulas disponuntur* lanean. Bere sailkapenean onartu zituen hirurogeita hamasei landare-taldeei familia deitu zien. Maila taxonomikoen kontzeptua oraindik jaiotzeke zegoen, eta *Prodromus*-aren hitzaurrean Magnolek bere familiak *genero* handiagoetan batu behar zirela esan zuen.

XX. mendearen hasieratik, terminoa modu zehatzagoan erabili da. Kategoria honen erabilera eta izenen amaierak nomeklatura botanikoaren eta nomenklatura zoologikoaren nazioarteko kodeetan zehaztu da:

* Botanikan *-aceae* amaiera erabiltzen da izen zientifikoan, eta euskaraz *-azeoak* (esaterako Asteraceae, asterazeoak), nahiz eta, zenbait kasutan, salbuespenak dauden eta izen tradizionalak erabiltzen diren.
* Zoologian *-idae* amaiera erabiltzen da izen zientifikoan, eta euskaraz *-idoak* (esaterako Felidae, felidoak).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35409
* **Identifikadoreak**
* GND: 4291109-6

 |

* Wd Datuak: Q35409


| i • e • a Taxonomia  |
| --- |
| **Domeinua**/Supererreinua | Superfiluma/Superdibisioa | Superklasea |  | Superordena | Superfamilia |  |  | Superespeziea |
| **Erreinua** | **Filuma**/**Dibisioa** | **Klasea** |  | **Ordena** | **Familia** | Leinua | **Generoa** | **Espeziea** |
| Azpierreinua | Azpifiluma | Azpiklasea |  | Azpiordena | Azpifamilia | Azpileinua | Azpigeneroa | Azpiespeziea |
| Infraerreinua | Infrafiluma | Infraklasea |  | Infraordena |  |  |  | Barietatea (bot.) |
|  | Mikrofiluma |  |  |  |  |  |  |  |
***Familia zoriontsua*** (nederlanderaz: *Het vrolijke huisgezin*) XVII. mendean, Jan Vermeerrek egindako olio-pintura da. 1668an egina, egun Amsterdamgo Rijksmuseum museoan erakusten da, Herbehereetan.

Azterketa
---------

Ohikoa zen Jan Steenen margolanetan horrelako taldeak jasotzea. Baita ere margolan honek duen eduki moralizantea, izenburua ironikoa baita. Esezenan izan behar ez den espektakulua ikusten dugu: leihoan ume bat pipatik erretzen ari da, lehen planoan bi neska txiki alkoola edaten ari dira, gelan dena botata dago, mahaia erabat nahastuta, aita, ordena jarri beharrean, betetako kopari begira dago... Halaber, alaitasuna orokorra da ezen musika-tresna jotzen ez duena kantatzen ari da. Erdian dauden hiru nagusien begiek ondo asko adierazten dute haien egoera ez dela oso egokia. Eta hori da, alegia, margolanaren irakaspena: nagusiak haurren aurrean eredugarriak izan behar direla baina ez da hori kasu honetan ikusten duguna.

Margolana, bestetik, garaiko ohiturak ezagutzeko informazio bide egokia da. Honen bidez janzkerak, janariak eta ohiturak ezagutu ditzekegu. Zentzu horretan lehen eskuko dokumentuak dira Steenen lanak.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Rijksmuseumgo weborrian margolanaren fitxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17342250
* **Bilduma digitalak**
* Handle: url

 |

* Wd Datuak: Q17342250
***Falo zantarra*** 1988an Jose Inazio Basterretxeak idatzitako eleberri labur pornoa da, Joane Barolo izengoitiaz argitaratuta.

Joane Barolo
------------

Etxeberriak egile heteronimoa sortu zuen eleberri hau argitaratzeko. Horrela, liburuaren solapan, Baroloren biografia faltsua jaso zuen. Horren arabera, egilea 1959an Italian jaio zen. Apaiz ikasketak hasi zituen baina utzi zituen eta, ondoren, sexuaren gozamenak aurkitu zituen.

Argumentua
----------

Oso istorio sinplea da eleberri honetan landutakoa. Gizon bat putetxe batera doa eta solairuz solairu ibiliko da, gau guztian. Solairu bakoitzean esperientzia berriak ezagutuko ditu: emakumeekin gizonekin, haurrekin eta bestelako jostailuekin... Istorioa lineala bada, zenbait momentutan protagonistaren oroimenak atzera egingo du, gazteago zenean ezagutu zituen neska-mutilengana.

Bibliografia
------------

* *Falo zantarra*. Euskal literatura erotikoa bilduma, Donostia: Elkar, 1988. ISBN: 84-7529-541-X

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* David Zuazaldek Joane Barolorekin *Argia*n argitaratutako elkarrizketa.
* Gorka Bereziartuaren kritika *Argia*n, 2009-02-08.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474824

 |

* Wd Datuak: Q25474824
Lomas de Poleo, Ciudad Juárez. 1996an leku horretan zortzi emakumeren gorpuak aurkitu zituzten.
**Feminizidioa** (edo, orokorrean, *generozidioa*) emakumeen (edo gizonen) hilketa sistematikoa da. Motarik zabalduena emakumezkoen aurkako infatizidioa da, Txinan eta beste herrialde batzuetan egindakoa gizonezkoen proportzioa areagotzeko. Kasu ugari gertatzen ari dira modu lokalago batean azken urteotan Guatemala Hirian eta 1993tik Ciudad Juárezen (Mexiko), oraindik ondo ez ikertutako arrazoiengatik baina gorroto selektiboari lotuta dagoena.

*Generozidio* neologismoa Mary Anne Warrenek 1985ean lehen aldiz erabili zuen ,*Gendercide: The Implications of Sex Selection* liburuan, *genozidio* hitzetik eratorrita: *feminizidioa*, aldiz, XX. mendearen bukaeratik erabiltzen da.

Ezaugarriak
-----------

Feminizidioa emakumea hiltzeari deritzo: kultura patriarkalaren eta genero biolentziaren parte da. Kontzeptua 1990ko hamarkadan erabiltzen hasi zen, genero bortizkeriaren muturreko eraso horieik izena emateko.

Feminizidioa ez da homizidiorako soilik aplikatzen, testuinguru zabalago baterako baizik, hori mantentzen duten testuinguru sozial, politiko, kultural, instituzional eta ekonomikoak dauzka. Propaganda, erritu, tradizio eta egunerokotasunean dauden ekintzen bidez maskulinizatutako gizartean, emakumeen menderatzea eragiten duten mekanismoak dituen sistemarako aplikatzen da, alegia.

### Homizidioaren eta feminizidioaren arteko desberdintasunak

#### Homizidioa

* Ondasun juridiko bat dago, bizitza.
* Biktima edozein sexutakoa da.
* Homizidio kasuetan faktore batzuk begiratzen dira (traizioa, planifikatzea, abantaila...).

#### Feminizidioa

* Hainbat ondasun juridiko daude, bizitza, duintasuna, integritatea...
* Biktima emakumea da.

### Feminizidio motak

Feminizidioen barruan, intimoa eta ez intimoa bereizten dira.

#### Intimoa

Feminizidioa biktimarekin harreman sentimentala edo familiartekoa duen edo izan duen norbaitek egiten badu.

#### Ez intimoa

Kontrako kasua da, hau da, erasotzaileak ez du inoiz harreman sentimentalik edo familiartekorik izan.

Ikus, gainera
-------------

* Emakumeekiko indarkeria

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Espainar Zeinu Hizkuntza (EZH)» *glosario.pikaramagazine.com* (Noiz kontsultatua: 2019-03-09).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Gaztelaniaz)****(Frantsesez)**"The situation of the rights of women in Ciudad Juárez, Mexico: The right to be free from violence and discrimination"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1342425
* Commonscat Multimedia: Femicide

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 16654044n (data)
* GND: 7722381-0
* LCCN: sh85147284
* SUDOC: 166839310

 |

* Wd Datuak: Q1342425
* Commonscat Multimedia: Femicide
**Falls konderria** (ingelesez: *Falls County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Marlin da. 2010eko zentsuaren arabera 17.866 biztanle zituen, Falls kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Falls konderriak 2.004,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 21,65 ura dira. Beste 1.982,59 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,91 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.866 pertsonetatik 13.097 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.716 dira. 4.463 beltzak edo afroamerikarrak. 60 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 46 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 24 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 166 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27238
* Commonscat Multimedia: Falls County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134856388
* LCCN: n79096745
* NARA: 10036763
* **Lekuak**
* OSM: 1837639
* TGN: 1002367

 |

* Wd Datuak: Q27238
* Commonscat Multimedia: Falls County, Texas
Probabilitate teorian, **Buffonen orratza** XVIII. mendean Georges-Louis Leclerc, Buffongo kondeak planteaturiko ebazkizuna da:

Egurrezko ohol paraleloak daudela zoru batean, orratz bat erortzen bada, zenbatekoa da orratzak oholen arteko marren gainean suertatzeko probabilitatea?

Ebazpena berez interesgarria izateaz gainera, pi zenbakia hurbiltzeko metodo bat eskaintzen du.

Ebazpena
--------

*a* orratzak zuzen bat ebakitzen du. *b* orratzak ez du zuzenik ebakitzen.
Ebazkizuna honela planteatu ohi da:

*Bedi **l** luzerako orratz bat, orratza **t** distantzia konstante batera dauden zuzen paraleloak dituen plano infinito batera erortzen bada zoriz, zenbatekoa da orratzak zuzenik ebakitzeko probabilitatea?*

Ebazpena ezberdina da **t<l** betetzen den, hau da orratzaren luzera zuzenen arteko distantzia baino luzeagoa den.

{\displaystyle t\geq l\,} betetzen bada, orratzak zuzen bat ebakitzeko probabilitatea hau da:

{\displaystyle p={\frac {2l}{t\pi }}}
{\displaystyle t<l\,} betetzen bada, berriz:

{\displaystyle p={\frac {2l}{t\pi }}-{\frac {2}{t\pi }}\left\{{\sqrt {l^{2}-t^{2}}}+t\sin ^{-1}\left({\frac {t}{l}}\right)\right\}+1.}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1753097
* Commonscat Multimedia: Buffon's needle

---

 |

* Wd Datuak: Q1753097
* Commonscat Multimedia: Buffon's needle
XMPP logo
**Extensible Messaging and Presence Protocol** (**XMPP**) (lehen **Jabber**) protokolo askea erabiltzen duen bat-bateko mezularia da, XML estandarrean oinarritua eta XMPP Standards Foundationek kudeatua.

Jabber sareak milaka zerbitzari erabiltzen ditu, Interneten bidez hitz egin ahal izateko. Normalean, milioika kidek erabiltzen dute sare hau.

Software librearen barruan oso onartuta dago programa hau, nahiz eta haren arrakasta ez izan Microsoften MSN Messenger, AOL Messenger edo Yahoo Messenger programena bezain handia. Azken bolada honetan, Google-ek sortutako Google Talk-en eraginez, programa hau erabiltzen duen jende kopurua handitu egin da.

WhatsApp sortzaileek XMPP protokolo librea erabili zuten euren aplikazioa sortzeko, aldatu eta euren beharretara egokitu zuten (eta egindako aldaketen ondorioz, WhatsApp ez da softwaren librea).

Ikus, gainera
-------------

* Matrix

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Jabber Inc. - About Us
2. ↑   **(Ingelesez)** Verma, Rajendra.  (2019-09-30). «How WhatsApp works» *Medium* (Noiz kontsultatua: 2021-02-22).

Kanpo estekak
-------------

Librezale.eus: Komunikazio eta elkarlanerako tresnak.
* Librezale.eus: Komunikazio eta elkarlanerako tresnak.
* **(Ingelesez)** XMPP Standards Foundation.
* **(Ingelesez)** XMPP Extensions.
* **(Ingelesez)** XMPP Software: Clients.
* **(Ingelesez)** XMPP Software: Servers.
* **(Ingelesez)** Public XMPP Services.
* **(Ingelesez)** Jabber.org (Free XMPP server of the XSF.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188951
* Commonscat Multimedia: Extensible Messaging and Presence Protocol

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2002000573

 |

* Wd Datuak: Q188951
* Commonscat Multimedia: Extensible Messaging and Presence Protocol
**Buchanan konderria** (ingelesez: *Buchanan County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Saint Joseph da. 2010eko zentsuaren arabera 89.201 biztanle zituen, Buchanan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Buchanan konderriak 1.073,96 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,17 ura dira. Beste 1.056,78 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 83,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 89.201 pertsonetatik 81.611 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.674 dira. 4.572 beltzak edo afroamerikarrak. 327 amerikar natiboak ziren eta 149 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 704 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 73 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.765 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484629
* Commonscat Multimedia: Buchanan County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157105384
* LCCN: n80090290
* NARA: 10039365
* **Lekuak**
* OSM: 1180464
* TGN: 2001175

 |

* Wd Datuak: Q484629
* Commonscat Multimedia: Buchanan County, Missouri
**Fernando Vizcaíno Casas** (Valentzia, 1926ko otsailaren 23a - Madril, 2003ko azaroaren 2a) espainiar idazlea izan zen.

Biografia
---------

Zuzenbide-ikasketak egin zituen, eta zinema eta antzerkigintzako zuzenbidean espezializatu zen. Aldizkari eta egunkari askotan idatzi zuen. 1955 eta 1966. urteetan Zinemagintzako Idazleen Zirkuluko Domina lortu zuen, eta azken urte horretan, zinemari buruzko kazetaritza-lan onenaren Informazio Ministerioaren Saria irabazi zuen. Beste zenbait sari aipagarri: antzerkiko Valentzia saria (1953), Calderón de la Barca (1950), Hispanoamerikako Unibertsitatea (1949). Madrilgo Arte Ederretako Zirkuluko lehendakariorde izan zen. Bere obrek, egilearen ideologia eskuindarraren eraginpean, egungo gaiak aztertzen dituzte, umore handiz: *La España de la posguerra* (1975, *Gerra ondoko Espainia*); *La boda del señor cura* (1977, *Apaiz jaunaren ezkontza*); *Niñas... ¡al salón!* (1976, *Neskak... salara!*); *Y al tercer año resucitó* (1978, *Eta hirugarren urtean berpiztu zen*); *Hijos de papá* (1979); *Chicas de servir* (1985, *Zerbitzurako neskak*). Antzerki-lan aipagarrienak: *La senda iluminada* (1949, *Bidezidor argiztatua*); *El baile de los muñecos* (1950, *Panpinen dantza*); *El escultor de sus sueños* (1953, *Bere ametsen eskultorea*) eta abar. Bestalde, zuzenbideari eta zinemari buruzko zenbait liburu idatzi zituen: *Derecho Cinematográfico español* (1952, *Zinemagintzako espainiar zuzenbidea*); *Legislación cinematográfica y teatral* (1954, *Zinemagintza eta antzerkigintzako legedia*); *Las Leyes del Teatro* (1958, *Antzerkiaren legeak*); *Diccionario del cine español* (1966, *Espainiar zinemaren hiztegia*); *Historia y anécdota del cine español* (1976, *Espainiar zinemaren historia eta anekdota*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753650
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7511963
* ISNI: 0000 0001 0776 7499
* BNE: XX934523
* BNF: 12705227f (data)
* CANTIC: a10450610
* GND: 123474396
* LCCN: n79056089
* CiNii: DA05141473
* SUDOC: 070122342
* UB: a1306771
* Open Library: OL54456A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05995/eu\_v\_0530/v0530
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 112525

 |

* Wd Datuak: Q3753650
**Fernando Schwartz Girón** (Geneva, 1937) espainiar idazle eta kazetaria da. Zuzenbideko eta Diplomaziako ikasketak egin zituen. Diplomatiko gisa, Costa Rican izan zen 1965ean; 1968an, Londresen; eta, 1971n, Sttugarten. 1973tik 1976ra, Nazio Batuentzat lan egin zuen. Azken urte horretan, Kanpo Arazoetako Ministeriora bidali zuten, Madrila. 1977tik 1981era, Espainiako enbaxadore izan zen Kuwaiten, eta, hurrengo urtean, Informazio Diplomatikoko Bulegoko zuzendari nagusi. Geroago, kargu hori utzita, Espainiako enbaxadore izan zen Herbehereetan, 1988ra arte. Urte hartan, diplomazia-karrera utzi, eta *El País* egunkariaren eta *Prisa* eta *Timón* taldeen argitalpen-batzordearen buruzagitza hartu zuen. 1995ean, telebistan hasi zen lanean, aurkezle gisa. Urtebete geroago, literaturako Planeta saria irabazi zuen *El desencuentro* liburuarekin. Urte batzuk lehenago, 1982an, finalista izana zen *La conspiración del golfo* liburuarekin. Beste lan aipagarri batzuk: *La internacionalización de la Guerra Civil española* (1971), *Al sur de Cartago* (1985), *El teléfono blanco* (1989), *El viajero ocasional* (1990), *Kuwait* (1990) eta *La reina de Serbia* (1993), *El engaño de Beth Loring* (2000), *Educación y descanso. Las anécdotas de la diplomacia* (2000), *Cambio dos de veinticinco por una de cincuenta* (2002), *Vichy 1940* (2006), *El cuenco de laca* (2008) eta *El príncipe de los oasis* (2009).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3069554
* Commonscat Multimedia: Fernando Schwartz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 114345228
* ISNI: 0000 0001 0937 6651
* BNE: XX1138588
* BNF: 12819349c (data)
* GND: 1146002149
* LCCN: n85277931
* NDL: 00474711
* NKC: jn20020722431
* SUDOC: 051639033
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05324/eu\_s\_1438/s1438

 |

* Wd Datuak: Q3069554
* Commonscat Multimedia: Fernando Schwartz
**Buchanan konderria** (ingelesez: *Buchanan County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Independence da. 2010eko zentsuaren arabera 20.958 biztanle zituen, Buchanan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Buchanan konderriak 1.484,36 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,43 ura dira. Beste 1.478,93 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,12 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 20.958 pertsonetatik 20.587 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 243 dira. 59 beltzak edo afroamerikarrak. 22 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 90 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 195 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115396
* Commonscat Multimedia: Buchanan County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148919422
* LCCN: n80045203
* NARA: 10039022
* **Lekuak**
* OSM: 1792937
* TGN: 2000570

 |

* Wd Datuak: Q115396
* Commonscat Multimedia: Buchanan County, Iowa
**Extralargos**, **XL**, **XLargos** edo **Xtralargos** Euskal Herriko graffitilari talde (crew) bat da. 2001ean sortu zen eta gaur egun 5 graffitilarik osatzen dute.

Nahiz eta leku berekoak ez izan, asteburuero elkartzen dira margotzeko.

Nazioartean ezagunak dira eta atzerrian ospatzen diren graffiti jaialdietara gonbidatzen dituzte. Gainera, hainbat graffiti-erakusketetan parte hartu dute museoetan, hala nola, Bilbo, Bartzelona, Zaragoza, Niort (Frantzia) eta Gasteizko Montehermosoko Jauregian ikusgai egon zena 2006ko Uztailaren 6tik urte bereko Uztailaren 30era arte.

Taldekideak
-----------

* **CADE** (Gasteiz)
* **DEN** (Bilbo)
* **DIZE** (Beasain)
* **MATE** (Gasteiz)
* **SYE** (Iruñea)

Teknika
-------

Spray eta kartoizko txantiloiekin egiten dute lan orokorrean. Halaber, normalean hormetan marrazten dute, baina margo-oihaletan lan batzuk egin dituzte ere.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Extralargos-en webgunea[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257698

 |

* Wd Datuak: Q12257698
**Brewster konderria** (ingelesez: *Brewster County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Alpine da. 2010eko zentsuaren arabera 9.232 biztanle zituen, Brewster kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Brewster konderriak 16.037,86 kilometro koadro ditu. Horietatik 22,06 ura dira. Beste 16.015,8 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,58 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.232 pertsonetatik 8.929 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.918 dira. 79 beltzak edo afroamerikarrak. 38 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 58 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 112 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109160
* Commonscat Multimedia: Brewster County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152453501
* LCCN: n81066283
* **Lekuak**
* OSM: 1814604
* TGN: 2001945

 |

* Wd Datuak: Q109160
* Commonscat Multimedia: Brewster County, Texas
**Brač** (Bračeraz: *Broc*; latinez: *Bretia*; italieraz: *Brazza*) Kroaziako Split-Dalmazia eskualdeko uharte nagusia da Hvar irlarekin batera.

Historia
--------

Erromatarrek *Bretia* izena eman zioten uharteari. Plinio Zaharrak dagoeneko aipatzen ditu bertako ardoa, oliba olioa eta ahuntz gazta. Dioklezianoren jauregia egiteko harri zuria uhartetik atera zen.

Ondoren avaroak eta eslaviarrak jabetu ziren irlaz. XIII eta XIV mendeetan veneziarrek hartu zuten uhartea eta *Brazza* deitu zuten, gaur egun italieraz ere izen hau dauka. Hurrengo mendeetan ere esku askotatik pasa zen 1815ean Austria-Hungariako Inperioak eskuratu zuen arte. 1918an Jugoslaviaren barnean gelditu zen eta azkenik Kroazian sartu zen honek askatasuna lortzean.

XIX. eta XX. mendeetan emigrazio handia jasan zuen, Australia, Zeelanda Berria, Argentina eta Txilera batez ere.

Herriak
-------

Uharteko hiriburua Supetar da eta bertan dago kairik handiena. 10 kilometrotara Škrip herrixka dago, k.a. III. mendeko herrixka iliriarraren aztarnak dituena.

Hegoaldeko kostan **Bol** herri turistikoa dago. Aipatzekoa da batez ere Urrezko adarra (kroazieraz: *Zlatni rat*) hondartza.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q922
* Commonscat Multimedia: Island of Brač

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125389351
* BNF: 119609895 (data)
* GND: 4007906-5
* NKC: ge213355
* SUDOC: 027606015
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 6114709
* TGN: 1006590
* Atlas Digital del Imperio Romano: 41391

 |

* Wd Datuak: Q922
* Commonscat Multimedia: Island of Brač
**C/2021 A1 (Leonard)** periodo luzeko kometa bat da. 2021ko urtarrilaren 3an Mount Lemmon Behatokitik G. J. Leonardek aurkitu zuen, bere perihelioa baino urtebete lehenago, kometa oraindik Eguzkitik 750 milioi kilometrora zegoenean. Distantzia horretara, Jupiterren orbitan, metanolaren eta uraren antzigar lerroa dago; hortik aurrera, sublimazioa hasten da. 2021ean aurkitutako lehenengo kometa izan zen, eta orbita erretrogradoa du.

2021eko abenduaren 12an kometa Lurretik 0,233 Unitate Astronomikora pasa zen, 34,9 milioi kilometro eta abenduaren 18an Artizaretik 4,2 milioi kilometrora. Bere perihelioa 2022ko urtarrilaren 3an izango da. Baliteke 2021eko abenduan begi-hutsez ikusi ahal izatea, 4ko itxurazko magnitudearekin; edonola ere, prismatikoekin ikusteko moduko kometa izango da.

2021eko abenduaren 6an Arcturus izarretik 5 gradura baino ez da egongo. Abenduaren 14an Eguzkitik 14,7 gradura egongo da eta, hortik aurrera, errazagoa izango da ikustea Hego Hemisferiotik. Baliteke, denbora horretan, 1 magnitude arteko distira izatea.

C/2021 A1 kometa Neptunoren barruko orbitan izan da 2009ko maiatzetik. 1950eko garai bat erabiliz, kometa Eguzki Sisteman sartu baino lehenago, bere orbitaren kalkulu barizentrikoak dio 80.000 urteko orbita-periodoa duela. Horrela, kometak 40.000 urte inguru daramatza Eguzkirantz gerturatzen, 3.700 Unitate Astronomikoko distantziatk (550.000 milioi kilometro). Perihelioaren ostean kometa Eguzki Sistematik kanporatuko da. Orbita barizentrikoa hiperbolikoa izango da 2022ko irailera arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «MPEC 2021-A99 : COMET C/2021 A1 (Leonard)» *minorplanetcenter.net* (Noiz kontsultatua: 2021-12-02).
2. ↑   Chandler, Colin Orion; Kueny, Jay K.; Trujillo, Chadwick A.; Trilling, David E.; Oldroyd, William J..  (2020-04-01). «Cometary Activity Discovered on a Distant Centaur: A Nonaqueous Sublimation Mechanism» *The Astrophysical Journal Letters* 892 (2): L38. doi:10.3847/2041-8213/ab7dc6. ISSN 2041-8205. (Noiz kontsultatua: 2021-12-02).
3. ↑   «Small-Body Database Lookup» *ssd.jpl.nasa.gov* (Noiz kontsultatua: 2021-12-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104773105
* Commonscat Multimedia: C/2021 A1 (Leonard)

---

* **Astronomia**
* JPL: 1003751

 |

* Wd Datuak: Q104773105
* Commonscat Multimedia: C/2021 A1 (Leonard)
**C. W. Ceram** izengoitiarekin lan egin eta idatzi zuen **Kurt Wilhelm Marek** (Berlin, 1915eko urtarrilaren 20a - Hanburgo, 1972ko apirilaren 12a) idazle eta editore alemanak. Rowohlt argitaletxeko editorea izan zen, arkeologiari buruzko dibulgatzaile ezaguna. Izengoiti bat erabiliz idaztea eraba*k*i zuen —bere izena atzerantz ortografiatuz ananym gisa, eta K latinizatuz C gisa—, Hirugarren Reicharen garaian propagandista gisa egin zituen lan filo-naziekin distantzia markatzeko.

Ibilbidea
---------

Bigarren Mundu Gerran, Propagandatruppe Armada alemaneko propaganda taldeko kidea izan zen. Garai horretako lan ezagunenak Marek izenarekin argitaratuak *Wir hielten* *Narvik* (1941) eta *Rote Spiegel* (1943) izan ziren.

*Jainko, hilobi eta jakintsuak j*atorrizko portada alemaniarra: Arkeologiaren historia (1949)1949an, Ceramek bere libururik ospetsuena kaleratu, *Götter, Gräber und Gelehrte*: *Jainko, hilobi eta jakintsuak.* Arkeologiaren garapen historikoaren kontakizun dibulgatiboa da, hainbat hizkutzatan arrakasta lortu zuena 20. mendearen 2. zatian. Aurretik ere egina zuen dezifratze epigrafikoei buruzko lan bat 1935ean, eta ospea lortutakoan ere jarraitu zuen lan dibulgatiboak idazten, arkeologia ardatz hartuta.

Kurt Marek izan zen halaber, ***Eine Frau in Berlin*** memoria-liburuaren editorea, lan anonimo honen egilea, Marta Hillersen, pertsonalki ezagutu izanaren ondorioz. Lan hau polemikaz inguratua egon da Alemanian lehen aldiz argitaratu zenetik, bertan tabu izan den gaia kontatzen baita, nola Armada Gorriak bortxaketa masiboak egin zituen Berlinen eta Alemanian, sobietarrek 1945ean naziak azkenean garaitu zituztenean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «C. W. Ceram» artikulutik itzulia izan da, 2021-03-14 data duen 1012128932 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2021-03-14 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑   **(Alemanez)** Nerger, Klaus. «C.W. Ceram eigentl. Kurt Willy Marek» *knerger.de*.
2. ↑   Luke Harding.  (2003-10-05). «Row over naming of rape author» *The Observer*.
3. ↑   Chase, Jefferson S..  (2021). *Eight days in May: the final collapse of the Third Reich.*  Liveright Publishing Corporation, a division of W. W. Norton & Company ISBN 978-1-63149-827-5. (Noiz kontsultatua: 2023-06-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60817
* Commonscat Multimedia: C. W. Ceram

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 311004892
* ISNI: 0000 0001 0781 3010
* BNE: XX825075
* BNF: 118859570 (data)
* CANTIC: a10064515
* GND: 11866767X
* LCCN: n50041823
* NDL: 00435598
* NKC: jn19990001381
* CiNii: DA00409488
* SNAC: w64476sw
* SUDOC: 026652102
* BIBSYS: 90817493
* UB: a1002345
* ICCU: CFIV016468
* Open Library: OL579858A

 |

* Wd Datuak: Q60817
* Commonscat Multimedia: C. W. Ceram
**The Centre for Agriculture and Bioscience International (CABI)** irabazi asmorik gabeko nazioarteko erakundea da. Bere egitekoa munduan zehar osasunaren egoera hobetzea da, garapen eramangarriarekin zerikusia duten ezagutza zientifikoak zabalduz, aplikatuz eta sortuz, nekazaritzari, basozaintzari, osasungintzari eta baliabide naturalen administrazioari dagokienez, bereziki; garapen bidean dauden herrien beharrei arreta berezia eskaintzen die.

Historia
--------

Jatorriz Commonwealthen Nekazaritza Bulegoa izan zen erakundetik sortu zen CABI (Commonwealth Agricultural Bureaux, CAB) 1913an, Londresen, britainiar koloniei nekazaritzari buruzko informazio zientifikoa emateko zerbitzua sortu zenean. Urtez urte CABen zerbitzuak zabalduz joan ziren. 1985ean CAB International (CABI) izena hartu zuen, bere laguntza Commonwealthetik kanpo zeuden herrialdeetara ere hedatu baitzuen.

Jarduera eremuak
----------------

CABIk hiru eremu nagusi ditu: argitalpenak, garapenerako informazioaren arloa eta biozientzia izeneko arloa, biologiari, bioaniztasunari eta ingurumenari buruzko azterketak eta esperimentuak egiten dituena. Azken hori da berriena. 1998an sortu zen, CABIk zituen lau institutu zientifikoak bilduz: entomologia, mikologia, parasitologia eta kontrol biologikoa. Aniztasun horri esker aitzindaria da eremu horretan, mundu osoan dauden erronka nagusietan: nekazaritzaren emankortasuna handitzea, baliabide biologikoak zaindu eta ongi erabiltzea, giza jardueraren eragin txarren aurka ingurumena babestea eta tropikoetako parasitoen eragin kutsatzaileari aurre egitea.

Erakundearen egoitzak
---------------------

Erakundearen egoitza, eta argitalpen, informazio eta biozientzia arloak Erresuma Batuan daude, Wallingforden, Oxfordshireko konderrian. Horrez gainera, zenbait ordezkaritza ditu Asiako hego-ekialdean (Kuala Lumpuren, Malaysian); Afrikan (Nairobin, Kenyan) eta Kariben (Curepen, Trinidad eta Tobagon). CABIren biozientzia sailak Erresuma Batuan dituen bi zentroetatik lan egiten du, eta beste bost ikerketagune ditu Kenyan, Malaysian, Pakistanen, Suitzan eta Trinidad eta Tobagon. Talde berezi batek irakaskuntzarako materialak prestatzen ditu eta prestakuntza programak antolatzen.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016-09-08 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5008528
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123825921
* ISNI: 0000 0001 1088 0206
* LCCN: n86018549

 |

* Wd Datuak: Q5008528
Kanadan garatutako erreaktore-mota honetan ur astuna da hozgarria eta moderatzailea. CANDUren bereizgarri nagusietakoa erregaitzat uranio oxido naturala erabiltzea da, hau da, erregaiak ez du aberaste-prozesurik behar. Ur arrunteko erreaktoreetan ez bezala, hozgarriaren eta moderatzailearen zirkuituak bereiziak dira. Moderatzailea presio atmosferikoan dago eta hozgarria, berriz, irakitea eragozten duen presio handiko zirkuituan dabil. Erregai-multzoak zirkaloy-zko hodi horizontalen barruan sartzen dira eta hodi horietan barrena dabil hozgarria. CANDUren beste ezaugarri garrantzitsu bat erregaia kendu eta jartzeko erreaktorea gelditu behar ez izatea da. Kontrol-barrak goialdetik sartu eta ateratzen dira. Erreaktore honen ohizko espezifikazioak honako hauek dira:

* gunea: 6-7 m-ko diametro eta 6 m-ko garaiera
* ontzia: 5 m-ko barne-diametroa eta 10 m-ko garaiera
* hozte-zirkuituko presioa: 11 MPa
* hozgarriaren sarrera-tenperatura 266 °C eta irteera-tenperatura 310 °C
* potentzia termikoa: 2.100 MW
* potentzia elektrikoa: 600 MW
* potentzia-dentsitatea: 7,5 MW/m3
* errendimendua: % 30

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q558181
* Commonscat Multimedia: CANDU

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh98005245
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q558181
* Commonscat Multimedia: CANDU
**CAC 40** Pariseko burtsako burtsako indize nagusia da. Bere ISIN kodea FR0003500008 da eta bere kode mnemonikoa "PX1" da.

Compagnie des agents de change konpainiak 1987ko abenduaren 31n sortutako oinarrizko 1.000 punturekin sortutakoa, CAC 40 indizea (CAC etengabe lagundutako zerrendatzea esan nahi du) lehen merkatuan etengabe kotizatutako berrogei akzioren prezioetatik zehazten da. gehienak Euronext Parisen, hau da, Euronext, Europako burtsa nagusian. Jarduera adar desberdinen ordezkari diren enpresa horiek, printzipioz, Frantziako enpresa handien ekonomiaren joera orokorra islatzen dute eta haien zerrenda aldizka berrikusten da irudikapen hori mantentzeko.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q648828
* Commonscat Multimedia: CAC 40

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12454197m (data)

 |

* Wd Datuak: Q648828
* Commonscat Multimedia: CAC 40

  


| * i
* e
* a
CAC 40 indizearen enpresak (2022-11-28an) |
| --- |
| 
* Air Liquide
* Airbus
* Alstom
* ArcelorMittal
* Axa
* BNP Paribas
* Bouygues
* Capgemini
* Carrefour
* Crédit Agricole
* Danone
* Dassault Systèmes
* Engie
* EssilorLuxottica
* Eurofins Scientific
* Hermès
* Kering
* Legrand
* L'Oréal
* LVMH
* Michelin
* Orange
* Pernod Ricard
* Publicis
* Renault
* Safran
* Saint-Gobain
* Sanofi
* Schneider Electric
* Société Générale
* Stellantis
* STMicroelectronics
* Teleperformance
* Thales
* TotalEnergies
* Unibail-Rodamco-Westfield
* Veolia
* Vinci
* Vivendi
* Worldline

 |
**Calaisko itsasartea** edo **Doverko itsasartea** (frantsesez: *Pas de Calais*; ingelesez: *Strait of Dover* edo *Dover Strait*; nederlanderaz: *Nauw van Calais*) Mantxako kanaleko zatirik estuena da. Frantziako Calais eta Ingalaterrako Dover udalerrien artean kokatzen da, eta Mantxako kanala eta Ipar itsasoa elkarlotzen ditu.

Hain zuzen ere Dover itsasartean Europa kontinentala eta Britainia Handiaren arteko distantziarik laburrena Ingalaterrako Kent konderriko Hegoaldeko Foreland itsas-muturra (Dover udalerritik 6 kilometro ipar-ekialdera) eta Frantziako Pas-de-Calais departamenduko Cap Gris Nez lurmuturraren artean dagoena da (azken lurmutur hori Calais udalerritik hurbil dago), tarte horrek 33,1 kilometroko luzera besterik ez baitu. Ondorioz egun argiz Frantziako kostaldetik itsasartean zehar begi hutsez begiratu ezkero Doverreko itsaslabar zuriak ederki asko ikus daitezke, bai eta bi kostaldeetan dauden eraikin ezberdinak ere. Aldiz, lainorik gabeko gauetan kostalde bateko zein besteko eraikinen argiak ere ikus daitezke.

Itsasarte hau mundu osoko itsas ibilbide erabiliena da, itsas trafiko handia duelarik: egunero ekialde-mendebalderako norantzan nahiz alderantziz 400 itsasontzik, eta ipar-hegoko norantzan nahiz alderantziz beste horrenbeste ferrik gurutzatu ohi dute. 1994. urtetik aurrera itsaso azpitik eta 45 metroko sakonerara Eurotunelak ere zeharkatzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Europako toponimia fisikoa.* .

Ikus, gainera
-------------

* Mantxako kanala
* Doverreko itsaslabar zuriak
* Cap Gris Nez
* Eurotunela

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q159898
* Commonscat Multimedia: English Channel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 264567553
* GND: 4091204-8
* LCCN: sh85039214
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 7017930

 |

* Wd Datuak: Q159898
* Commonscat Multimedia: English Channel
**Espiritu Santuaren eliza** (alemanez: *Heiliggeistkirche*) Baden-Württemberg estatuko hiria den Heidelbergeko eliza gotikoa da.

Historia
--------

Eskuizkribu batean aipatzen da lehenengo aldiz 1239. urtean. Beranduago, 1398an gaur egungo elizaren lanak egiten hasterakoan, aurretik basilika erromaniko bat bazela esaten da. Beraz oraingo eliza toki berean eraikitako hirugarrena izango da.

Hans Marx (1426 arte) eta Jorg (1439 arte) izan ziren arkitekto nagusiak. 1441ean sagaratu zen eliza. Dorrea aldiz 1544koa da eta Mainzetik ekarritako Niclaus Eseler izan zen arkitektoa. 1709an frantziarrek su eman zioten dorreari eta berreraiki beharra izan zen, oraingoan barroko estiloan.

XVI. mendean liburutegi ederra zeukan elizak baina Hogeita Hamar Urteko Gerran Maximiliano I.a Bavariakoak berarekin eraman zituen 5.000 liburu eta 3.524 eskuizkribu eta Aita Santuari eman zizkion. 1816an 885 liburu itzuli zitzaizkion Heidelbergeko elizari, besteak Vatikano Hiriko Liburutegi Palatinoan daude.

Erabilera
---------

Historian zehar katoliko zein protestanteek erabili izan dute eliza. 1706an eate baterako ordu banaketak egin zituzten biek erabili ahal izateko. 1729an horma bat eraiki eta leizaren alde banatan kokatu ziren. Azkenik 1936an horma hori bota eta protestanteentzako eliza bihurtu zen. 70. hamarkadan aldiz hippie mugimenduak hartu zuen eta kontzertuak ere izan ziren eliza barruan.

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)** Webgune ofiziala
* **(Alemanez)** Elizan egiten diren kontzertuen inguruko informazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q574702
* Commonscat Multimedia: Heiliggeistkirche Heidelberg

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 122256271
* GND: 4419018-9
* LCCN: n86048884
* SUDOC: 16710957X

 |

* Wd Datuak: Q574702
* Commonscat Multimedia: Heiliggeistkirche Heidelberg
**Fatronik** 1986an sortu zen makina-erremintagile talde baten beharrak asetzeko haien I+G garatuaz. 1999an fundazio moduan osatu zen. Handik aurrera merkatu eta sektore berrietara zabaldu zen, hala nola, aeronautikara, Espainian eta nazioartean I+G alorrean garrantzia hartuz, eta ez industrian soilik, baita osasun-teknologietan ere.

Elgoibarren dago eta bigarren egoitza prestatzen ari da Donostiako Miramongo Parke Teknologikoan. Euskal zentro teknologiko honek datozen urteetan lau alorretan indartu nahi du bere espezialitate teknologikoa: fabrikazioan, robotikan, garapen jasangarrian eta osasun-teknologietan.

Produkzio sistemen alorrean, Next proiektuaren buru da Fatronik, 24 milioi euroko aurrekontua du, eta 25 bazkide eta 60 langile ditu. Alor honetan Europan gehien garatzen ari dena da. *VI Marco Programazio*ren beste lau proiekturen buru ere bada, eta horrela Espainiako buruzagitza zerrendan bigarren postuan dago. 51 langile eta 7 bekadun ditu eta 2004an 93 proiektutan egin zuen lan eta 4,2 milioi euroko salmentak izan zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  CC-BY-SA  *Argia*, 2006-04-09

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492538
* Commonscat Multimedia: Fatronik-Tecnalia Building

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 153674

 |

* Wd Datuak: Q20492538
* Commonscat Multimedia: Fatronik-Tecnalia Building
Geirangerfjord, Norvegia.
*Fjord à Christiania*, Claude Monet (1895).
**Fiordoa** (norvegieraz: *Fjord*) glaziarrek eraturiko harana da, kostaldeetan kokatua eta itsasoko urez betea. Estuak izaten ohi dira, eta garaiera handiko mendiez inguraturik egoten dira.

Glaziazioa oraingo itsas mailara heldu den tokietan daude, hala nola: Errusian, Norvegian, Islandian, Groenlandian, Finlandian, Eskoziako mendebaldeko kostaldean, Kanadako Britainiar Kolunbia estatuan, Txile hegoaldean, Alaskako (AEB) hego eta mendebaldeko kostaldean, Ternuako mendebaldeko kostaldean eta Zeelanda Berriko hego-mendebaldean.

Fiordo handienak
----------------

Munduko fiordorik handiena Groenlandiako Scoresby Sund da, 350 kilometroko luzerarekin. Munduko bigarrena eta Norvegiako lehena, Sognefjord izenekoa da, 204 kilometroko luzerarekin.

Kanpo estekak
-------------

* Norvegiako fiordoak Elhuyar aldizkariaren webgunean[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q45776
* Commonscat Multimedia: Fjords

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4133810-8
* LCCN: sh85048937
* NDL: 00563297
* NKC: ph335384
* AAT: 300008676
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q45776
* Commonscat Multimedia: Fjords

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Fiordo* izen arautua Euskaltzaindiaren webgunean

Ikus, gainera
-------------

* Preikestolen
**Fiona Anne Crackles**,  (Kendal, Cumbria, Ingalaterra, 2000ko otsailaren 11), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari britainiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Erresuma Batuko taldearekin, Herbehereen eta Argentinaren atzetik.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Giselle Ansley, Grace Balsdon, Amy Costello, Fiona Crackles, Sarah Evans, Maddie Hinch, Sarah Jones, Hannah Martin, Shona McCallin, Lily Owsley, Hollie Pearne-Webb, Isabelle Petter, Ellie Rayer, Sarah Robertson, Anna Toman, Susannah Townsend, Laura Unsworth eta Leah Wilkinson-ek

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Fiona Crackles» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Fiona Crackles» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q100965441

 |

* Wd Datuak: Q100965441
**Fiore** (**FiORE** gisa estilizatua) 1998an Poloniako Łódź hirian sortu zen jantzi-marka bat da, pantiak, galtzerdiak eta galtzetinak ekoizten dituena.

Historia
--------

Fiore 1998an sortu zen Poloniako Łódź hirian. Garai batean Andrzej Strug izenez ezaguna zen ehungintza lantegietan zabaldu zuen lehen saila konpainiak. Instalazioak zaharberritu ostean, pantiak ekoizteari ekin zion. Hasieran 40 bat lagunek egiten zuten lan enpresan, urtean bi milioi pare panti ekoitziz.

Hainbat urtez poliamidazko pantiak ekoitzi eta gero, 2004an lycra lantzeko teknologia berria sartu zuen.

2005 eta 2007 bitartean bere makineria parkea handitu zuen Europar Batasunaren diru-laguntzei esker. 2006an patroidun pantiak fabrikatzen hasi zen.

2009an Internet bidez saltzeko online denda ireki zuen.

2014an Oeko-Tex Standard 100 ziurtagiria jaso zuen, hau da, bere produktuak gizakiontzat kaltegarriak izan daitezkeen osagai kimikorik gabe ekoizten dituela ziurtatzen duen bermea.

2021ean *Eccola* izeneko panti jasangarrien produktu-lerroa merkaturatu zuen. Produktu-lerro honetako pantiak % 100ean gai biodegradagarriekin eginak dira.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   **(Ingelesez)** FiORE. *About us.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-06).
2. ↑   **(Polonieraz)** «Polska marka wypuszcza pierwsze takie biodegradowalne rajstopy: poznajcie linię Eccola, w której moda spotyka się z ekologią» *Elle* 2021-04-02 (Noiz kontsultatua: 2021-12-06).

Kanpo estekak
-------------

* **(Polonieraz)** **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97372450

 |

* Wd Datuak: Q97372450
Zrinjskiren aurkako partida.
**FK Željezničar Sarajevo** (bosnieraz *Fudbalski Klub Željezničar Sarajevo*) Bosnia-Herzegovinako futbol talde onena da palmaresari dagokionez, 6 liga eta 3 Kopa eskuratu baititu. Sarajevo hiriburuan dauka egoitza.

Historia
--------

FK Željezničar 1921ean sortu zuten trenbideetako langileek, *Željezničar* izenak "trenbidetako langileak" esan nahi du hain zuzen ere. Ez zuen ordea emaitza aipagarrik izan harik eta 1971ean Jugoslaviako ligan bigarren egin eta hurrengo urtean Liga txapeldun bihurtu zen arte. 1981ean Kopako finalera ere iritsi zen baina FK Velež Mostarrek 3-2 irabazi zion. Bolada onai jarraiki 1984ean UEFA Kopako final erdiak jokatu zituen. Oraingoan Videoton FC hungariarrak utzi zuen finaletik kanpo.

Bosniako gerra amaitu ondoren 1998an liga berria sortu zen, momentuz ez ofiziala izan zena eta Željezničarrek irabazi zuen. 2000-01 denboraldian abiatu zen Bosnia-Herzegovinako futbol liga ofiziala eta Željezničar izan zen lehen bi ekitaldietako txapelduna. Azken urteetan beste hiru liga irabazi ditu eta txapelketa gehien irabazi dituen taldea da, azken titulua ordea 2013koa du. 2016-17 denboraldian bigarren egin du, txapeldunarengandik puntu bakarrera gelditu da.

Uniformea
---------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2017-18** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2018-19** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2019-21** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2021-** |

 |  |

Palmaresa
---------

### Jugoslavian: 1

* Jugoslaviako Liga (1): 1972.
* Jugoslaviako Kopa (0): 1981ean finalista.

### Bosnia-Herzegovinan: 15

* Liga (6): *1998*, 2001, 2002, 2010, 2012, 2013.
* Kopa (6): 2000, 2001, 2003, 2011, 2012, 2018.
* Superkopa (3): 1998, 2000, 2001.

### Nazio artean: 0

#### UEFA Kopa

* final erdiak 1985ean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Bosnieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q219929
* Commonscat Multimedia: FK Željezničar

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153838522
* LCCN: n2009027336

 |

* Wd Datuak: Q219929
* Commonscat Multimedia: FK Željezničar
**FX** ordaindutako telebista kate estatubatuarra da Walt Disney Company konpainiaren Walt Disney Television unitatearen jabetza, FX Networks, LLC enpresaren bidez. Kaliforniako Century City-ko Fox Studios-en lotean du egoitza. FX 1994ko ekainaren 1ean jarri zen abian hasiera batean. Sarearen jatorrizko programazioak kable bidezko kanal premiumen estandarrak lortu nahi ditu gai eta eduki helduei, kalitate handiko idazketari, zuzendaritzari eta antzezpenari dagokionez. FXM eta FXX ahizpak 1994an eta 2013an jarri ziren abian. FX-k antzerki filmen eta lurreko sareko sitcomen errepikapenak ere egiten ditu. Iragarkirik gabeko edukia FX + premium harpidetza zerbitzuaren bidez egon zen eskuragarri 2019ko abuztuaren 21ean itxi zuten arte.

2018ko irailean, Estatu Batuetan, gutxi gorabehera, 89,2 milioi telebista etxek (kablea duten etxeen% 96,7) eskuragarri dute FX. Estatu Batuetako sare enblematikoaz gain, "FX" izenak mundu osoko hainbat herrialdetako ordaindutako telebista kate batzuei baimena ematen die.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** FXren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q651228
* Commonscat Multimedia: FX (television network)

---

 |

* Wd Datuak: Q651228
* Commonscat Multimedia: FX (television network)