recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Constantina Pérez Martínez**, **Tina Pérez** izenez ezagunagoa (Santa Cruz de Mieres, Asturias, 1929 - 1965eko urriaren 14a), militante komunista izan zen. Lan erabakigarriak egin zituen *Huelgona* izeneko 1962ko Asturiasko meatze-greban, Anita Sirgo eta Celestina Marrón kideekin batera.

Biografia
---------

Tina Pérez kontzientzia politiko sendoko familia batean jaio zen. Aita fusilatu egin zuten Gerra Zibilean, eta ama atxilotu eta kartzelaratu egin zuten. Horregatik, izeba batek jaso behar izan zituen neska eta haren sei neba-arrebak. Politikoki aktiboa izan zen hamasei urte zituela, eta poliziak kaskamotz utzi zuen lehen aldiz, Falangeko lokalak garbitzeari uko egin zionean, Amor Gutiérrez lagunarekin batera.

1946an Victor Bayonekin ezkondu zen, hau ere oso militante aktiboa, eta 1947an alaba izan zuten, Blanca. 1955ean, Joecarara joan ziren bizitzera. Fondon putzuan hasi zen lanean Bayon, eta Anita Sirgoren senarra ezagutu zuen, Alfonso Braña.

1962ko meatzarien grebak hasi zirenean, Tina Pérezek oso paper aktibo eta erabakigarria hartu zuen Anita Sirgorekin eta beste kide batzuekin batera. Hori dela eta, biak atxilotu eta galdekatu zituen Guardia Zibilak, eta, gainera, jipoitu eta kaskamotz utzi zituen umiliatzeko modu gisa. Senarrak ihes egin behar izan zuen Frantziara, 1964an beste greba batean parte hartu ondoren, eta 1965eko martxoaren 20an, berriz atxilotu zituzten Tina Pérez eta haren alaba Blanca Bayón. Blanca berehala askatu zuten adinagatik. Hala ere, Tina Pérez ez zen maiatzaren 3ra arte atera eta espetxean hartutako kolpeek larriki hondatu zioten osasuna. Urte berean hil zen, 1965eko urriaren 14an. Ehorzketa jendetsua izan zen, eta doluaren adierazpentzat ez ezik, meatze-borroketan zeuden elkartzearen eta ermandadearen adierazpentzat ere hartu zen.

Omenaldiak eta agerpenak herri kulturan
---------------------------------------

* Tina Pérezek eta Anita Sirgo kideak kale bat dute Gijonen, La Camocha auzoan.
* Eduardo Arroyo pintoreak Tina Pérez ekarri zuen gogora, 1968tik aurrera, oleoetan eta litografietan.
* Carlos Álvarez Cruzek poema bat eskaini zion Tina Pérezi.
* Amanda Castro zuzendari asturiarrak Tina Pérez eta Anita Sirgo kidea gogoratu zituen *A golpe de tacón* bere film laburrean.
* Alberto Vázquez Garcíaren *Los llazos coloraos* komikian ageri da pertsonaia gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Las mujeres que pararon dos meses a Franco, Consultado el 19 de mayo de 2019.
2. 1 2 3 4 5  El retrato de Tina, rapada por la Policía Consultado el 18 de mayo de 2019.
3. 1 2  Y Anita Sirgo se hizo cómic, Consultado el 18 de mayo de 2019.
4. ↑  Gómez Ojea, Carmen (2010) *Mujeres en el callejero de Gijón*, Gijón, Ayuntamiento de Gijón.
5. ↑  Calle Constantina Pérez y Anita Sirgo, Consultado el 11 de mayo de 2019.
6. ↑  Anita Sirgo, con los suyos, Consultado el 19 de mayo de 2019.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65163179

 |

* Wd Datuak: Q65163179
**Bienvenida Agirrezabala Esnaola** (Tolosa, 1916 - Mutriku (Saturrarango emakumeen kartzela), 1938ko abuztuaren 28a) gerra garaiko tolosar emakume errepresaliatua izan zen. Francoren tropak Tolosan sartzerakoan, ilea moztu zioten. Gero Bilbora joan zen ihesean mutil lagunarekin batera. Bilboko antzoki batean faxistek ilea nola moztu zioten erakutsi zuen, haien jokabidea erakusteko. Ama eta ahizpa Bilbon zituen eta hirurak barku bat hartu zuten. Bilbotik gertu zeudela, barku faxista batek harrapatu eta atxilotu zituen (*Cervera* itsasontzia, agian). Donostiara eraman eta han gerra kontseilua egin zioten.

Harreman marxistak zituela egotzita, epaiketa sumario azkarra egin zioten eta Saturrarango emakumeen kartzelara eraman zuten preso. 1937ko urriaren 15eko sententziaren arabera, 30 urte eta egun batera kondenatu zuten. Kartzelan hil zen tifusagatik 1938ko abuztuaren 28an, izan ere, espetxeratze baldintzak hain ziren txarrak, ohikoak zirela tankera horretako eritasunak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «En Recuerdo De - Todas las Víctimas» *www.enrecuerdode.com* (Noiz kontsultatua: 2021-03-08).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Egaña, Iñaki.  (2009). *Los crímenes de Franco en Euskal Herria. 1936-1940.*  Txalaparta, 115 or. ISBN 978-84-8136-559-7..
3. ↑    (pdf) *Sententzia.* .
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Ficha – Tolosa Oroimena.*  (Noiz kontsultatua: 2021-03-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105826288

 |

* Wd Datuak: Q105826288
**Raymond Bernard Cattell** (Hilltop, Ingalaterra, 1905eko martxoaren 20a - Honolulu, AEB, 1998ko otsailaren 2a ) psikologo britainiarra izan zen, geroago Estatu Batuetan finkatu zena. Cattell-ek adimenari eta nortasunari buruz teorizatu zuen, adimen jariakorraren eta adimen kristalizatuaren existentzia proposatuz. XX. mendeko psikologo ospetsuenetako bat da, eta horri bere literatur produktibitate handia gehitu behar zaio, ospea eman ziona. 55 libururen eta 500 artikulu baino gehiagoren egilea edo egilekidea da aldizkari espezializatuetan eta dibulgaziokoetan, eta psikologoen artean erabilera komuneko 300 proba estandarizatu egin ditu edo horietan parte hartu du. Horrek guztiak eragin handiko autore bihurtu du.

Psikologo gisa, Cattell psikologiari aplikatutako metodo zientifikoaren jarraitzaile eta defendatzailea izan zen, Faktoreak aztertzeko metodoa proposatzen lehenetarikoa izanik, «Verbal theorizing» (hitzezko teorizazioa) deitzen zuenaren aurka. Cattell-en analisi faktorialaren aplikazio garrantzitsuenetako bat psikologian giza nortasunaren oinarrian dauden oinarrizko 16 faktore edo ezaugarriren definizioa izan zen. Faktore horiei iturburu-faktore deitu zien, nortasun indibiduala haietatik sortu zela uste baitzuen. 16 faktoreko teoria hori eta hura neurtzeko erabiltzen diren tresna estandarizatuak 16PF edo 16 *Nortasun Faktore (16 Personality Factors)* bezala ezagutzen dira.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q353133
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 97724780
* ISNI: 0000 0001 0927 8509
* BNE: XX1721421
* BNF: 12377726q (data)
* GND: 118942484
* LCCN: n79021477
* NDL: 00435538
* NKC: ola2002159584
* NLA: 35026667
* CiNii: DA00400927
* SNAC: w6zb23m1
* SUDOC: 032822383
* BIBSYS: 90108944
* UB: a1011460
* MGP: 244714
* Open Library: OL668399A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 14953

 |

* Wd Datuak: Q353133
**Joani Lertxundi Elizalde**, ***aita Gabriel*** (Ziburu, Lapurdi, 1908ko martxoaren 11 – Belokeko komentua, Lapurdi, 1995eko abenduaren 29a) Lapurdiko idazlea izan zen. Belokeko abade-etxe beneditarreko fraidea izan zen.

Biografia
---------

Asiriera eta asirierazko liturgia-kantak aztertu zituen eliz ikasketak amaitu ondoren. *Euzko Yakintza*, *Aintzina*, *Othoizlari*, *Gure Herria* eta *Editions Ezkila* aldizkarietan eman zituen argitara lan garrantzitsuenak.

Obra nagusiak: *Kantikak* (1948), *Irakurgaiak nola kanta* (1964) eta *Plaidoyer pour une liturgie bilingue basco-latine à l´usage des paroisses* (1947). Iratzeder olerkari beneditarrarekin batera *Meza nausia*, *Sainduen Litaniak*, *Besta Berriko Meza*, *Salbatore* eta *Salmoak* idatzi zituen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  Jean Baptiste Lertxundi Elissalde. Bidegileak bilduma.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260436
* **Identifikadoreak**
* Literaturaren Zubitegia: 470
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 80608

 |

* Wd Datuak: Q12260436
**Martin Ximenez de Bertendona** (Bilbo, Bizkaia, 1489 – 1564) itsasgizona eta ontzigilea izan zen. Bilbo hiriak hari esker berreskuratu zituen foruak eta udal-frankiziak (1551). 1554. urtean, Desierto ontziolan, Filipe II.a Espainiakoaren zerbitzuan izateko 610 tonako ontzitzarra egin zuen. Ontzia bukatutakoan, Napoliko Karlos printzea Coruñatik Ingalaterrara eraman zuen, han Maria erreginarekin ezkontzera. Handik bi urtera, Karlos V.a Espainiakoa Le Havretik Espainiara eraman zuen ontzi berberean. Ondoren, Caceres hiriko Yuste monasteriora baztertu zen. Egindako zerbitzu ugarien ondorioz hainbat sari jaso zituen erregearengandik.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263172
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 13567
* Lur: 00968/eu\_b\_2761/b2761

 |

* Wd Datuak: Q12263172
**Menno Simons** (1496 - 1561eko urtarrilaren 31), Herbehereetako erlijio-lider anabaptista izan zen. Simons erreformatzaile protestanteen garaikidea izan zen eta haren jarraitzaileei menonita deitzen zitzaien.

Biografia
---------

Wytmarsumeko herrixka batean jaio zen, Frisia probintzian (Inperio Erromatar Germaniarra, gaur egun Herbehereak). Gurasoek apaiz katolikorako prestatu zuten. 1524an apaiztu zuten. Bere jaioterriko parroko izanik, 1536an Eliza Katolikotik banandu zen, anabaptista bakezaleekin bat egiteko, Biblia arretaz aztertu eta dogma katolikoetatik urruntzeko prozesua bizi ondoren.

1537an apezpiku anabaptista gisa ordenatu zuten Groningenen. Bere lanak arrakasta izan zuen, eta Karlos V enperadoreak 100 urrezko txanpon eskaini zituen bere buruarengatik eta indultua edozein deliturengatik entregatzen zuenarentzat.

1543an, Alemaniako ipar-mendebaldera bidali zuten. Han, bere bizitzako azken hemezortzi urteak elizak eraikitzen eman zituen, Frisian lanean jarraitu zuen bitartean. 

Kolonian, Holsteinen, Prusian eta beste leku batzuetan egon zen, beti antolatuz eta predikatuz, jazarleek jazarrita. Jakina da Geertruydt-ekin ezkonduta zegoela eta gutxienez seme bat eta bi alaba izan zituela. Klandestinitate-baldintzak zirela eta, ezin izan ziren familiako bizitzaren xehetasun gehiago erregistratu. 

Lan egiten zuen eskualdeko hizkuntzetan ikuspuntu anabaptistak idatziz zabaltzeko zuen kezka nabarmena izan zen. Horretarako, B.L. izenaz bakarrik identifikatutako inprimagailu batekin, inprenta bat ezarri zuen Lübeck-en, Oldesloe (Holstein) eraman behar zuena eta, gero, 1554an, Wüstenfelde babesleku anabaptistara. Bertan hil zen eta ehortzita dago.

Ikus, gainera
-------------

* Anabaptismoa
* Menonitak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q335171
* Commonscat Multimedia: Menno Simons

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 21148995952959751746
* ISNI: 0000 0000 8122 8605
* BNE: XX4860490
* BNF: 12406995k (data)
* GND: 118580884
* LCCN: n81144409
* NKC: xx0107044
* NLA: 35259321
* CiNii: DA10396713
* SNAC: w6v69v0d
* SUDOC: 02798771X
* BIBSYS: 3080459
* BPN: 01650172
* Open Library: OL548533A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q335171
* Commonscat Multimedia: Menno Simons
**Guillaume Tirel** (Pont-Audemer, Eure, c. 1310 - 1395) **Taillevent** goitizenez, Frantziako sukaldaria izan zen. Viandier izeneko Erdi Aroko sukaldaritzako liburuaren egilea da.

Biografia
---------

Joana Evreuxekoaren (Filipe VI.a Valoisko erregearen eta Normandiako dukearen sukaldaria) sukaldari-mutila izan zen, Karlos V.aren lehen sukaldaria eta armadako sarjentua, eta erregearen lehen sukaldeko jauna. 1381. urtean Karlos VI.aren zerbitzuan sartu zen erregearen lehen sukaldeko jauna bezala 1392. urtera arte, *Maistre des garnisons de cuisine du Roi* (erregearen sukaldeko garnizioen maisu) bihurtuz.

1395. urtean hil egin zen eta bere hilobia Saint-Germain-en-Layeko museoan ikus daiteke. Taillevent ere prestigio handiko Parisko jatetxe baten izena da.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q935382
* Commonscat Multimedia: Guillaume Tirel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 196317
* ISNI: 0000 0003 5523 1183
* BNF: 12218108z (data)
* CANTIC: a10697974
* GND: 100969569
* LCCN: n86828061
* SNAC: w65n3rwt
* SUDOC: 030847303
* UB: a1245050
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 32105

 |

* Wd Datuak: Q935382
* Commonscat Multimedia: Guillaume Tirel
**Óscar Únzaga de la Vega** (Cochabamba, 1916ko apirilaren 19a - La Paz, 1959ko apirilaren 19a) Boliviako politikaria izan zen, Boliviako Falange Sozialistaren (FSB) sortzaile eta buruzagia.

Únzaga katoliko-nazionalista izan zen, espainiar falangismoarekin lotua eta Boliviako Estatu Berriaren tesiaren egilea. 1937tik 1952ra bitartean eredu oligarkiko feudal zaharraren aurkako oposizioa zuzendu zuen; eta, geroago, Mugimendu Abertzale Iraultzailearen erregimenaren aurkako erresistentzia 1952tik, 1959an hil zen arte.

Biografia
---------

1916ko apirilaren 19an jaio zen Boliviako Cochabamba hirian. Eskolako ikasle izan zen garaian, Sucre hirian, Autoheziketa Zentroko eta Ikasle Zentroko presidente fundatzailea izan zen. Boliviako soldaduak Boliviak Paraguairen aurka, Chacoko Gerran, izandako guduan pairatzen zituen zoritxar eta lazeriek erabat hunkitu zuten Unzaga.

Bere muturreko nazionalismoa, bere herriarekiko maitasuna eta militarismoarekiko atxikimendua bere jatorritik dator, bere biografoetako batek dioen bezala: "Camilo Unzaga koronelaren semea, Julio de la Vega jeneralaren iloba eta anaia militarra, Alberto, Chacoko gerran hildakoa".

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Muerte de Óscar Únzaga de la Vega / 19 de abril de 1959: Un día en la historia de Bolivia» *www.historia.com.bo*.
2. ↑   «Recordando a Únzaga de la Vega» *www.opinion.com.bo*.
3. ↑   «Facetas dispersas de Óscar Unzaga de la Vega» *El Día*.

kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5941054
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 63098614
* ISNI: 0000 0000 2744 4921
* BNE: XX1610625
* GND: 1084793784
* LCCN: n88133029
* Open Library: OL2139324A

 |

* Wd Datuak: Q5941054
**Hayum Warak** (Java, 1334 - 1389), 1350ean koroa jaso zuen eta geroztik *Rajasanagara* izena jaso zuen. Mayapajit Inperioaren laugarren enperadorea izan zen. Rajasa dinastiako partaidea izan zen eta Singhasari zein Mayapajit estatuak bobernatu zituen. Haren agindupean inperioak bere arrakasta handiena lortu zuen; horrela dago jasota *Nagarakretagama* eta *Pararaton* liburu historikoetan. Haren garaian Gajah Mada militarrak eragin handia izan zuen eta Hayum Waraken aholkularia izan zen.

Biografia
---------

Haren izenak *Oilar ikasizale* esan nahi zuen. Nació en 1334, hijo de haren gurasoak Tribhuwana Wijayatunggadewi, Mayapajiteko enperatriza, eta Kertawardhana ziren; ama, gainera, inperioaren sortzailea izan zen Raden Wijayaren alaba zen. Garaiko testuek gizon oso berezia bezala deskribatzen dute: ederra, arte martzialetan aditua, talentu handikoa, musika eta dantzarako trebea... 1350ean, Gayatri Rajapatni, Raden Wijayaren alarguna, hil zen. Tribhuwana, orduan, bere semeari utzi zion koroa; Warakek 16 urte zituen; urte berean, Gajamadak, haren aholkularia edo *patih*, bere karrerako kategoria nagusia lortu zuen.

Hayum Waraken erreinaldian inperioa Indonesiatik haratago zabaldu zuen. 1357an Sonda erresumako Dyah Pitaloka Citraresmi, printsesarekin ezkontzen saiatu zen. Ezkontza horren atzean interes politikoak zeuden, batez ere bi estatuen arteko ituna lortu nahi zuen. Izan ere, intriga batek proiektua bertan behera utzi zuen: ezkontza ez zen aurrera atera eta printsesa, bere familia guztiarekin, hil ziren. Urte batzuk geroago Warak Paduka Sori lehengusinarekin ezkondu zen.

1365tik aurrera haren erreinaldiari buruz hitz egiten zuen *Nagarakretagama* elegia zabaldu zen.

1389an Hayum Warak hil egin zen eta, ondorioz, inperioa kaosean erori zen, batez ere tronua okupatzeko konfrontazioen ondorioz. Paregregeko borroka ere egoera horren ondorioa izan zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29085
* Commonscat Multimedia: Hayam Wuruk

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q29085
* Commonscat Multimedia: Hayam Wuruk

Bibliografia
------------

* Pringle, Robert (2004): *A Short history of Bali: Indonesia's Hindu Realm*. Crows Nest, NSW: Allan & Unwin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
**René Zavaleta Mercado** (Oruro, Bolivia; 1937ko ekainaren 3a - Mexiko Hiria, Mexiko; 1984ko abenduaren 23a) boliviar soziologoa, politikaria eta filosofoa izan zen.

San Andres, Oxford, Vincennes, Santiago, UAM eta UNAM Unibertsitateetan bere ideiak garatu zituen bere ibilbidean, eta Mexikon egoitzarekin duen Latinoamerikako Gizarte Zientzien Fakultatearen (FLACSO) zuzendari fundatzaile gisa amaitu zen (1976 - 1980), .

René Zavaleta Meatze eta Petrolio ministroa izan zen Mugimendu Abertzale Iraultzailearen gobernu iraultzailean. Uruguain eta Txilen gobernu honentzako funtzio diplomatikoak ere bete zituen. Akademiko gisa, La Pazko San Andres Unibertsitate Nagusiako eta Oxfordeko Unibertsitateko ikasle izan zen.

Francisco Zapatak definitu zuen bezala "...gizon bat, jatorriz boliviarra baina bokazio latinoamerikarra, pentsamendua ekintzatik, teoria praktikatik bereizten ez zuen gizonaren irudiarekin bat zetorren".

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2040386
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 51726091
* ISNI: 0000 0000 8129 9200
* BNF: 12142720g (data)
* GND: 172476062
* LCCN: n83188252
* NKC: xx0257867
* SUDOC: 029899362

 |

* Wd Datuak: Q2040386
**Simone Melchior**, edo **Simone Melchior Cousteau**, ( 1919 - 1990 ) esploratzaile eta ozeanografo frantsesa izan zen. Cousteau-Gagnan diseinuko urpekaritza jantziarekin uretan murgildu zen lehen emakumea izan zen. Jacques-Yves Cousteauren emaztea eta kolaboratzailea, bere senarraren abentura eta dokumental gehienetan parte-hartze funtsezkoa izan zuen, baina inoiz ez zen *The Undersea World of Jacques Cousteau* telesaileko irudietan agertu.

Biografia
---------

Simone Toulonen jaio zen. Bere aita Henri Melchior eta bere aitaren bi aitonak, Jules Melchior (1844-1908) eta amaren aitona, Jean Baehme, Frantziako itsas armadako almiranteak izan ziren. 

Simonek bere senarra izango zena ezagutu zuen 1937ko festa batean. Jacques Coousteau itsas ofiziala zen, 27 urtekoa, eta neskak 18 zituen. Urte horretan bertan Parisko Saint-Louis-des-Invalidesen ezkondu ziren.

Suitzan eta Italian eztei-bidaia egin ondoren, Mourillonen kokatu ziren, Toulon-eko itsasertzeko auzo batean, portutik gertu. Bi seme-alaba zan zituzten, Jean-Michel 1938an eta Philippe 1940an.

Jacques Cousteauk Simone emaztea errespetu gutxirekin tratatu izan zuelako ikuspegi kritikoak agertu izan dira bikotea hil ondoren. Infideltasun luzeak izan zituen, eta ezkontzaz kanpoko haurren aita ere izan zen senarra. *L'Odyssée* filmak jasotzen ditu Jacquesen une ilun horietako batzuk. Audrey Tautouk jokatzen du Simone Melchiorren rola film horretan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *The Undersea World.*  (Noiz kontsultatua: 2023-11-08).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Emilie Cousteau - Chic French Living» *Emilie Cousteau - Inner Designer Paris* 2020-11-29 (Noiz kontsultatua: 2023-11-08).
3. ↑    Hory, Cliff De.  (2017-04-26). «L'odyssée» *Zinea* (Noiz kontsultatua: 2023-11-08).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, frantsesezko Wikipediako «Simone Melchior» artikulutik itzuli da; zehazki, 2023-09-16ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2607385
* Commonscat Multimedia: Simone Melchior Cousteau

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 19962177
* ISNI: 0000 0000 1829 5194
* BNF: 150346301 (data)
* GND: 132324679
* SUDOC: 251341348

 |

* Wd Datuak: Q2607385
* Commonscat Multimedia: Simone Melchior Cousteau
**Esteban Lucas Bridges** (1874ko abenduaren 31, Ushuaia - 1949ko apirilaren 4a, Buenos Aires ) Suaren Lurraldeko lurjabe anglo-argentinar bat izan zen. Thomas Bridges (1842-1898) misiolari anglikarraren bigarren semea izan zen, eta "Ushuaiako hirugarren txuria" (lenengoa 1872an jaiotako bere anaia nagusia izan zen) Hego Amerikako hegoaldeko muturrean. Ushuaia, Ooshooia bezala ezagutzen zen Yagan hizkuntza indigenan.

Bizitza
-------

Bere *El último confín de la Tierra (1948)* liburua, hil baino urtebete lehenago argitaratua, bere familiaren historiaren ia mende bat hartzen duen kronika bat da, 1871n Suaren Lurraldean kolono misiolari bezala hasi zena. Literatur klasiko honek hiru zibilizazioren arteko talka kontatzen du: gizon zuria, Yagana (yaganez: Yahgashaga, 'Pertsonak') eta Selknam (selknamez: Shilknum, 'Adar bananduaren klana'). Ona (yaganeraz ona, "Oinezko jentea") yagan hitza da. Uharteko tribu indigenen artean hazi ondoren, Lucas Bridgesek bi tribuen hizkuntza eta ohiturak ikasi zituen. Bere bizimodu eta sinesmenen lekuko pribilegiatua izan zen, baita mendebaldeko zibilizazioak haiengan izan zituen ondorio tragikoen lekuko ere. Hala ere, historialari aipagarri batzuek, Juan Esteban Belza salestar apaiza kasu, Suaren Lurraldeko indigenen esplotatzaile izateaz akusatu zituzten Bridgestarrak, Esteban Lucas Bridges buru zutela: "Indioen amansadoreak, gobernuari lur-emakida handiak eskatzera datozenak, bizitza zibilizatura erakartzeko asmoz, eta beren probetxurako ustiatzen dituztenak".

Ikus, gainera
-------------

* Thomas Bridges
* Yagan
* Selknam

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q348718
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 23673943
* ISNI: 0000 0000 8434 6746
* BNA: 000059019
* BNE: XX5037438
* BNF: 16608191c (data)
* CANTIC: a11033113
* GND: 1056562161
* LCCN: n87929076
* SUDOC: 139068899
* Open Library: OL948119A
* KulturNav: id
* **Ondare historikoa**
* FMIS: SMVK-EM/name/2775455

 |

* Wd Datuak: Q348718
**Marcel Giró** (1913ko urriaren 20a, Badalona - 2011ko uztailaren 24a, San Cugat del Vallés ) argazkilari katalana izan zen eta bere ibilbide artistiko gehiena Brasilen eman zuen. Argi-ilunez eta abstrakzioaz eta forma berrien bilaketaz bereziki interesatuta dagoen modernista handitzat jotzen da, bere konposizio sinple baina indartsuak nagusituz.

Biografia
---------

Marcel Girók txikitatik argazkilaritza eta mendia interesatzen zitzaion arren, bere prestakuntza profesionala bere aita ehungintzako enpresariaren lan arloarekin lotura handiagoa zuen eta, hain zuzen ere, Tarrasako Industria Eskolan ikasi zuen, familia enpresan laguntzen zuen bitartean.

Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, Errepublika defendatzeko borondatez aurkeztu zen, nahiz eta handik gutxira Frantzian erbesteratu zen, ideologia desberdinetako defendatzaile errepublikarren arteko desberdintasunekin eta arazoekin nazkatuta.

Bi urte herrialde horretan lan desberdinak egin ondoren, Kolonbiara bidaiatu zuen, eta han Palmira Puigekin ezkondu zen, harekin batera Brasilera joan zen bizitzera. Bertan, argazkilaritza zaletasuna lanbide bihurtu zuen eta São Paulon bere lehen estudioa eratuko zuen, eta bertan laguntzaile gazte gisa lan egin zuten, argazkilari bikainak izaten amaituko zutenak, Marcio Scavone eta JR Duran bezalakoak.

70eko hamarkadaren amaieran, emaztea hil eta gero, argazkilaritza profesionala utzi eta bere jaioterriko Kataluniara itzuli zen, eta argazkilaritza pertsonalarekin jarraitu zuen.

Argazkigintzako esparrua
------------------------

Bere garairik aktiboenean, Paulista Eskolako ordezkari handienetako bat izan zen,  Foto Cine Club Bandeirante-ren inguruan jaio zen 1950eko hamarkadako mugimendu berritzailea Brasilen, eta non beste argazkilari garrantzitsu batzuk ere parte hartu zuten: Gaspar Gasparian, José Yalenti, Eduardo Salvatore, Chico Albuquerque, Geraldo de Barros, Thomas Farkas, Benedito Junqueira, Gertrudes Altschul, Rubens Teixeira, Ademar Manarini, Willian Brigata, Emil Issa, Moacir Moreira edo Alfio Trovato .

Brasilen nahiko ospetsu bihurtu zen, nahiz eta 1978an, emaztea hil ondoren, kataluniara itzuli zen. Emazteak garrantzi handia izan zuen bere lanean, bidelagun, musa eta inspirazio gisa.

Bartzelonan instalatuta, argazkilaritza behin betiko utzi eta pinturara eta bidaiatzera dedikatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Revista Ojosrojos. *Marcelo Giró.* .
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19301029
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 309572444
* CANTIC: a11884290
* LCCN: no2023136457
* SUDOC: 249212358

 |

* Wd Datuak: Q19301029
**Livia Margarita Gouverneur Camero** (Caracas, Venezuela, 1941eko uztailaren 15a – 1961eko azaroaren 1a) Venezuelako Unibertsitate Zentraleko psikologia ikaslea eta Venezuelako Gazteria Komunistako kidea izan zen, 1961ean eraila, Rómulo Betancourten gobernualdian.

### Gerrillaria

Venezuelako alderdi komunistak borroka armatuaren alde egitean, Fuerzas Armadas de Liberación Nacional (FALN) taldeko Borrokarako Unitate Taktiko (UTC) batean sartu zen Livia Margarita Gouverneur Camarero. Unitate horrek "azaroaren 21" izena zuen, 1957ko Venezuelako Unibertsitate Zentraleko ikasleen greba orokorraren omenez. Greba hura Marcos Pérezen diktaduraren aurkako protesta izan zen, hautezkundeen eta preso politikoen askapenaren alde ere egin zuen. Erbesteratu kubatar batzuen aurkako atentatu batean parte hartzen zuen bitartean erail zuten Livia Margarita Gouverneur, 1961eko azaroan.

Ikus, gainera
-------------

* Gerrilla

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Militar, La Protesta.  (2020-07-23). «Livia fue asesinada por un compañero, cuando se prestaban a asesinar a unos policias. Por: Rubén Darío Bustillos Rávago. Opinión. Venezuela.» *LA PROTESTA MILITAR 3*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56132501

 |

* Wd Datuak: Q56132501
**Thomas Erdélyi**, **Tamás Erdélyi** jaioa eta **Tommy Ramone** izen artistikoz ezaguna, (Budapest (Hungaria), 1949ko urtarrilaren 29a - Queens, New York, AEB - 2014ko uztailaren 11) Ramones punk rock taldeko lehen bateria-jotzaile eta kide sortzaileetako bat izan zen.

Biografia
---------

The Ramones Toronton, 1976an
Tamás Erdélyi Budapesten jaio zen, Hungarian, 1949ko urtarrilaren 29an. Jatorri juduko gurasoak izan zituen, argazkilari profesionalak, Holokaustoan bizilagunen laguntzarekin biziraun zutenak. Senitarteko bat baino gehiago erail zuten naziek.

1956ko Hungariako Iraultzan ihes egin zuen familiak eta 1957an AEBetara emigratu zuen. Hasiera batean Bronx hegoaldean jarri baziren ere, New Yorkeko Queensera joan ziren, Forest Hillseko erdi mailakoen auzo batera. Han hazi zen Tamás eta, gerora, izena aldatu zuen, Thomas Erdelyi izango zelarik.

Bigarren Hezkuntzako eskolan hasi zen Tommy gitarra jotzen 1960ko hamarkada erdialdean; Tangerine Puppets izena zuen hasierako banda horrek eta gelakide bat zuen bertan, John Cummings, gero, Johnny Ramone izango zena.

Eskola utzi eta 18 urterako Record Planten zegoen lanean, 1970ean, Jimi Hendrixen *Band of Gypsys* albuma ekoizten lagundu zuelarik.

Tommyk bateria utzi eta bokalista izateko gomendatu zion Joey Ramoneri. Ramones taldean parte hartu zuen 1978ra arte, *Rocket to Russia* azken estudioko albuma atera zen arte. Marky Ramonek ordeztu zuen.

Ez zen luze egon bandan, 1974tik 1978ra arte, baina Ramonesen arima osatzen lagundu zuen. *Blitzkrieg Bop* abestia da horren adibide garbia, askorentzat taldearen hoberena eta, maiz, lehen punk-abestia kontsideratu dena. *Ramones* (1976), *Leave Home* (1977) eta *Road to RuinRamones* (1978) albumak atera eta gero, Ramones aldi batean utzi zuen, baina berriro itzuli zen; *Road to Ruin* (1978) ekoizten lagundu zuen eta horrela jarraitu zuen gero ere, ekoizle eta disko-editore.

Bateria jotzeko zuen estiloa ere nabarmendu behar da, gerora taldean egongo ziren bateria-jotzaileengan eragina izango zuena.

Ramones utzi ondoren, beste ekoizle-lan batzuk ere egin zituen, The Replacements bandaren *Tim* (1985) bezala edo Redd Krossen *Neurótica* (1987).

Bere azken proiektu musikala bluegrass moldeko Uncle Monk taldea izan zen, Claudia Tienanekin batera.

2014ko uztailaren 11n, kolangiokarzinomak (bide biliarretako minbizia) hil zuen Queensen, New York. 62 urte besterik ez zituen eta Ramones taldeko hasierako kideen artean bizirik zirauen bakarra zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. 1 2
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Tommy Ramone*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q366900
* Commonscat Multimedia: Tommy Ramone

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 120125210
* ISNI: 0000 0000 7743 5142
* LCCN: no2010136399
* NKC: xx0114802
* SUDOC: 080296068

 |

* Wd Datuak: Q366900
* Commonscat Multimedia: Tommy Ramone
**María Josefa Errázuriz Echaurren** ( 1861 - 1922ko maiatzaren 1a ) Txileko emakume bat izan zen, Germán Riesco Errázuriz presidentearen ezkontidea, eta lehen dama izan zen 1901 eta 1906 artean.

Biografia
---------

1871 eta 1876 artean Errepublikako presidente izan zen Federico Errázuriz Zañarturen eta Eulogia Echaurren Garcia-Huidobroren arteko ezkontzako zortzigarren alaba izan zen. Biak Santiagoko familia aberats eta ezagunenetakoak ziren. Anaia nagusia ere, Federico Errázuriz Echaurren, Txileko presidente izan zen 1896 eta 1901 artean.

1880ko urtarrilaren 7an, bere lehengusu Germán Riesco Errázurizekin ezkondu zen, bere izeba Carlota Errázuriz Zañartu eta Mauricio Riesco Droguetten semea, azken hau Txilen Riesco abizena sortu zuen Manuel Riesco de la Vegaren semea zena. Germán Riesco Txileko presidentea izan zen 1901 eta 1906 artean, hau da, María Josefaren anaia Federicoren ondorengoa. Senar-emazteek zortzi seme-alaba izan zituzten, horien artean, Germán Ignacio Riesco, bi aldiz Estatu ministroa izan zena.

María Errázuriz Echaurren 1922ko maiatzaren 1ean hil zen. Bere hilobia Santiagoko Hilerri Nagusian dago .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6781989
* Commonscat Multimedia: María Errázuriz

---

 |

* Wd Datuak: Q6781989
* Commonscat Multimedia: María Errázuriz
**Jeroni** **Estades i Llabrés** (Sóller, Mallorca, 1862ko abuztuaren 7a - Madril, 1932) enpresaburu eta politikari bat izan zen, Espainiako Gorteetako diputatua Borboien berrezarkuntzan.

Biografia
---------

Antonio Maurarekin lotura estua eduki zuen, jarduera politikoari dagokionez. Gas, zementu eta eraikuntza enpresetan parte hartu zuen, eta *Compañía de Navegación Sollerense* (Sóllerseko Nabigazio Konpainia) garraio enpresa sortu zuen. Sóllerreko trenbidea eraikitzea proposatu zuen, 1904an; proiektua 1912an gauzatu zen, eta 1929an Sóllerreko tranbiaren elektrifikazioa arrakastaz bultzatu zuen. Palmako barrutiko diputatu hautatua izan zen, Alderdi Liberal-Kontserbadorearen izenean, 1914ko Espainiako hauteskunde orokorretan. Tokian tokiko jauntxoen sistemaren barruan, Mauraren konfiantzazko gizon gisa, Sóllerreko politika erabat bere mendean eduki zuen.

Ikus, gainera
-------------

* Sóllerreko trenbidea.

Kanpo estekak
-------------

* «Jeroni Estades i Llabrés». *Gran Enciclopèdia Catalana*. Barcelona: Grup Enciclopèdia Catalana.
* Historia del tren de Sóller.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11927474

 |

* Wd Datuak: Q11927474
**Dolores Martí de Detrell** (Igualada, XIX. mendea - Bartzelona, 1880ko abuztuaren 20a) kataluniar maistra eta idazlea izan zen.

Biografía
---------

Bartzelonako Igualada herrian jaioa, irakasle lanetan jardun zuen eta Bartzelonan Pilar Pascual de Sanjuanek zuzendutako eskolako laguntzaile izan zen.  Hainbat ikastetxetako zuzendaria ere izan zen hiri horretan bertan, baita Vicen eta Badalonan ere.  Hiri kondalean, *Lehen Hezkuntzako* Monitorean kolaboratu zuen eta honako lan hauek argitaratu zituen: *La educación en imágenes*, *Formulario de contabilidad doméstica* (1876), La *urbanidad en acción*, bilduma hartan oinarritutako ipuin moralen bilduma (1878) eta *Tiernos diálogos entre una señora amiga de la infancia, y una niña de noble corazón* (1877). 

1880ko abuztuaren 20an hil zen 37 urterekin.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Ossorio y Bernard 1889, 189-190 orr. .
2. 1 2  Ossorio y Bernard 1889, 189 orr. .

Bibliografia
------------

* Ossorio y Bernard, Manuel (diciembre de 1889). Martí de Detrell (Doña Dolores). «Apuntes para un diccionario de escritoras españolas del siglo XIX». La España Moderna (XII) (Madrid: imprenta de Antonio Pérez Dubrull). pp. 181-192. ISSN 1697-4514. Wikidata Q18962266.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114774991

 |

* Wd Datuak: Q114774991
**Santa Martzela** (Erroma, 325 - 410), **Markele** edo **Martzela Erromakoa** Antzinako Erromako aristokraziako emakumea izan zen. Monastizismoaren sorreran izandako papera dela eta ezaguna da. Kristautasunera bihurtu ostean Jeronimo Estridongoaren zirkuluaren parte izan zen. Azken honek 384an hainbat gutun idatzi zizkion, 23tik 29ra, 34.a, 34.a eta 37.a; 385ean 38.a 40.a eta 44.a idatzi zizkion eta 59.a ondoren. Honek esan nahi du Jeronimoren irudiko pertsonaia garrantzitsua zela Erromako kristauen artean. 127. gutuna *ad Principiam* izenekoa da, 412an idatzia Martzelaren heriotzaren ostean, bere bizitzari buruzko argibide gehien ematen duena.

Bizitza
-------

Zazpi hilabetez ezkonduta egon ostean alargundu zen, oso aberats. Hiriko pertsonarik aberats eta garrantzitsuenen artean zegoen. Aventinon jauregi batean bizi zen, eta bertan beste emakume aristokrata batzuk biltzen zituen. Jeronimo Estridongoak inspiratuta, bizitza ebanjelikoa zuten, pobreak lagunduz, gaixoak sendatzen eta esklabuak babesten. Fabiola Erromakoa ere batu zen talde honetara, Mendebaldeko lehen ospitalea sortuko zuen emakumea.

410ean Alariko I.aak barbaroak Erromara eraman zituenean bere zirkuluko emakume guztiak San Jeronimorekin batera joan ziren Palestinara. Tartean Paula Erromakoa zegoen. Martzelak, zaharra zela argudiatuta, bertan geratzea erabaki zuen.

Godoek torturatu zuten bere aberastasuna aurkitzen saiatzeko, baina dagoeneko pobreei eman zien guztia. Zaurien ondorioz hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Pertsona-izenak» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-02-12).
2. ↑   1711-1773. Butler, Alban,.  (1956). *Butler's lives of the saints;.*  (Complete ed. argitaraldia) Christian Classics ISBN 9780870611377. PMC 2823773..
3. ↑   420. Jerome, Saint, -419 or.  (1993). *San Jerónimo, Epistolario.*  (Edición bilingüe. argitaraldia) Biblioteca de autores cristianos ISBN 9788479140809. PMC 30347491..
4. ↑   R. Stille, Darlene.  (1997). *Extraordinary women of medicine.*  Children's Press ISBN 9780516261454. PMC 35559179..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q267211
* Commonscat Multimedia: Saint Marcella

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146165332
* ISNI: 0000 0000 9860 6449
* BNF: 15019404q (data)
* GND: 119468832
* SUDOC: 175115249

 |

* Wd Datuak: Q267211
* Commonscat Multimedia: Saint Marcella
**Felipe Santiago Carrillo Puerto** (Motul de Carrillo Puerto, Yucatán, 1874ko azaroaren 8 - Mérida, Mexiko, 1924ko urtarrilaren 3an) politikari, kazetari eta buruzagi iraultzaile sozialista mexikarra izan zen, Yucatángo gobernadorea 1922tik 1924ra.

Ezaguna da bere gobernu iraultzailean egin zituen gizarte- eta hezkuntza-arloko obrengatik, maien ongizatearekin zuen konpromisoagatik eta iraultza-garaian estatuko aberatsekin izandako liskarragatik.

1923an, Yucatángo gobernadore zela, herrialdea kontrolatzen saiatzen ziren Adolfo de la Huertaren aldeko matxinatuek bota zuten, Yucatan mendean hartuta, Plutarco Elías Callejos errepublikaren presidentetzan Álvaro Obregónen ondorengoa izatea eragozteko. Kargugabetu eta atxilotu ondoren, 1924ko urtarrilaren 3an fusilatu zuten Meridako hilerri orokorrean, 11 lagunekin batera, tartean bere anaietako 3.

Hil baino lehentxeago, bere bizitza pertsonalak kutsu erromantikoa hartu zuen, bere biografoetako batzuen arabera, Alma Reed kazetari estatubatuarrarekin harreman erromantikoa hasi eta gero. Reed Yucatango *New York Times*eko korrespontsala zen. Lotura hori are nabarmenagoa izan zen *Peregrina* abestiaren eraginez Luis Rosado Vega poetak eta Ricardo Palmerín konpositoreak sortua. Estatubatuar kazetarian inspiratu ziren melodia famatua ekoizteko.

1927an, «Maien apostolu gorria», garaian deitu zioten bezala, Yucatango benemeritu izendatu zuen Yucatango Estatuko Kongresuak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Memoria Política de México. Felipe Carrillo Puerto
2. ↑   Cámara de Diputados, XLIX Legislatura.  (jueves 7 de noviembre de 1974). *Ceremonia solemne conmemorando el 100 aniversario del natalicio de Felipe Carrillo Puerto.*  Diario de los Debates del H. Congreso de la Unión (Cámara de Diputados).
3. ↑  Michael K. Schuessler, Amparo Gómez Tepexicuapan; *Tuyo Hasta que me Muera*, Epistolario de Alma Reed y Felipe Carrillo Puerto (H'Pil Zutulché), marzo a diciembre de 1923, Dirección General de Publicaciones del Consejo Nacional para la Cultura y las Artes, México, 2011.
4. ↑  *Alma Reed*. *Peregrina* Edición e introducción de Michael K. Schuessler. Prólogo de Elena Poniatowska. ISBN 978-0-292-70239-4

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q724334
* Commonscat Multimedia: Felipe Carrillo Puerto

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 190144783046725423804
* ISNI: 0000 0000 7860 9853
* BNF: 12360005x (data)
* GND: 119024969
* LCCN: n82056842
* SNAC: w6hq4k08
* SUDOC: 122006291

 |

* Wd Datuak: Q724334
* Commonscat Multimedia: Felipe Carrillo Puerto
**Diego de Vera**, (Avila, XV. mendea - Hondarribia, 1523) gaztelar ingeniari militarra izan zen.

Espainiako tropen arduradun nagusietako bi bat izan zen Donibane Garaziko setioan.

Biografia
---------

Prudencio de Sandoval, bere *Historia de la vida y hechos del emperador Carlos V* lanean, ingeniari eta arkitekto militar ospetsuaren jaiotze data zehazten ez duen arren, Avilan finkatzen du. Jose Arantegik ziurgabetasunari eusten dio, baina XV. mendearen bigarren erdian kokatzen du, "1520an jada zahartutzat jotzen baitzen". 1487an, Vera Granadako gerran parte hartzen agertzen da, Vélez-Málagako plazako setioan eta errenditzean, Errege Katolikoekin batera. 1499an, Gonzalo Fernández de Córdoba Kapitain Handiak Malagan hamabost ontziz osatutako espedizio bat prestatzen zuen, 4 000 infanterekin, 600 zaldirekin eta 63 artilleria-piezarekin, Veneziako beste armada batekin batera San Jorge de Cefalonia turkiarrengandik erreskatatzea prestatzen ari zena, artilleriako burua Diego de Vera zen, kronikariek konkistaren arrakastaren zati handi bat berari egozten diotena.

Malagara joateko agindu zioten, han zegoen kanoi galdaketa garrantzitsuaren buru izateko, Fernando Katolikoak Nafarroaren okupazioa erabaki zuen arte, eta Vera Albako dukearen armadan sartu zen, Gasteizen akantonatuta. Nafarroaren konkistak Pirinioak errepasatzea beharrezkoa egin zuen Iruñea mehatxatzen zuten frantziar indarrei aurre egiteko, Vera Donibane Garaziko gobernadore edo alkaide izendatzen zuten bitartean. Orreagatik 6 000 oinezko, 2 500 zaldi eta 20 artilleriako pieza astuneko armada bat igarotzea promes bat izan zen, lan zail bat, non Verak, oso modu burutsuan, polea eta tomo sistema bitxi bat erabiliz ebatzi zuen, kronikek horren berri eman zutelarik.

Veraren ondorio izan zen Donibane Garaziko gotorlekua, honen ondoren, berriz ere Malagara zihoana galdategia zuzentzen jarraitzeko. Gaztelako gobernadoreek egin zioten deiari aurre egiteko prest agertu zen, euren lurraldea berreskuratu nahi zuten nafar eta frantsesen aurka borrokatzeko, gerra honetan Verak Noaingo guduan parte hartu zuelarik. Geroago, Verak, armada txiki baten buru, Nafarroa Beherea okupatzen zuen, Donibane Garazi erasotzen zuen eta Hondarribiko plaza estrategikoko alkate izendatzen zuten.

Dena dela, pentsatzekoa da atsekabeak, bere zerbitzu luzeei eman zitzaien onespen apurra, eta horri gehitu behar zaizkio bere adinari zegozkion liskarrak, heriotza bizkortu zioten arrazoiak izan zirela. Kontuan izanik 1523ko irailaren 21ean enperadoreak Juan de Terramonda (Hondarribiaren defentsan Verarekin egon zena) artilleriako buruzagi nagusi izendatu zuela, urte hori Diego de Veraren heriotza izan zela suposatu behar dugu.

Erreferentziak
--------------

* Diego de Vera. Real Academia de la Historia.

Ikus, gainera
-------------

* Noaingo gudua
* Donibane Garaziko setioa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q93590031
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q93590031
**Jaime Suárez Quemain** (San Salvador, 1949 - 1980) poeta eta kazetari salvadortarra izan zen.

Carlota Quemain eta 1925-1927 artean Erdialdeko Amerikako eta El Salvadorreko boxeo txapelduna izan zen Alex C. Suarezen semea, "La Cebolla Púrpura" literatur taldeko kidea izan zen, non David Hernandez idazleak parte hartzen zuen. Era berean, *La Crónica* egunkariko erredakzio burua izan zen. Antzerkian ere ibili zen.

1970eko hamarkadan, San Salvadorko erdiguneko Bella Napoles kafetegira joaten zen, poeta eta idazle gazteen biltokia zena. Toki honetatik, 1980ko uztailaren 11n, Suarez eta Julio Najarro erreportari grafikoa metrailetaz armaturiko ezezagun talde batek bortizki atera zituen. Matxetez hil zituzten, eta euren gorpuak Antigua Cuscatláneko zabortegi batean utzi zituzten, non hurrengo egunean aurkitu zituzten.

Idazlanak
---------

* *Desde la crisis donde el canto llora*, 1973.
* *Un disparo colectivo*, poesía, edición póstuma. San Salvador, 1980.
* *El discreto encanto del matrimonio*, teatro, 1980.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5925381

 |

* Wd Datuak: Q5925381
**Floque de Neu** gorila (Nkó oihana, Ekuatore Ginea, 1966 - Batzelonako zoologikoa, 2003ko abenduaren 24a) munduan dokumentatu ahal izan den gorila albino bakarra izan zen. 

Lehen aurkikuntzaren unean Nfumu Ngui izendatu zuten (gorila zuria fang hizkuntzan). National Geographic aldizkarian artikulu batean *Snowflake* izendatu zuten (elur-maluta euskaraz), Espainiako agintaritzaren esku egon zelarik, horren txikigarri batekin ezaguna bilakatu zen: *Copito de Nieve*. Bartzelonako zooan bizitzen jarri zutelarik, katalanez *Floquet de Neu* izen itzuliarekin ezagutua izan da.

Biografia
---------

Banana plantazio batean Nko oihanean aurkitu zuten 1964an, plantazioko nagusiek tiro egin ziotelarik bere amari. Ama hilaren ondoan gorilakume albinoa aurkitu zuten, eta lau egunen buruan Jordi Sabater naturalista katalanari eraman zioten, honek hango estazio zientifiko batean lan egiten zuelarik. Eskualde hura, Ekuatore Ginearen parte kontinentala, Espainiaren kolonia zen orduan, eta horren ondorioz gorila Bartzelonako zoologikora eroan zuten. National Geographic aldizkariak 1967 fama eman zion erreportaia batekin.

187 kg eta 1,67 metro izatera iritsi zen, eta hainbat emerekin gurutzatu zuten zooan, baina bere kume ugarien edo ondorengoen artean ez da beste gorila albinorik jaio. 2003an azaleko minbiziak jota zegoela, eutanasia ezarri zioten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Copito de Nieve | Zoo Barcelona» *www.zoobarcelona.cat* (Noiz kontsultatua: 2022-10-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1429247
* Commonscat Multimedia: Copito de Nieve

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh93009285

 |

* Wd Datuak: Q1429247
* Commonscat Multimedia: Copito de Nieve
**Orfilia Rico** (Montevideo, Uruguai, 1871ko apirilaren 5a - Buenos Aires, 1936ko urriaren 10a) uruguaiar aktorea izan zen. Batez ere antzerkian lan egin zuen. Ibilbide artistiko handia egin zuen Argentinan.

Biografia
---------

### Hasiera

Aktore familia batean jaio zen. 5 urterekin egin zuen debuta Montevideoko Cibils Antzokian Eusebio Blascoren *El pañuelo blanco* izeneko lanean, Sociedad Romea taldearekin, eta ama eta ahizparekin batera. Uruguai eta Argentinan zehar ibiltzen ziren. Antzerki lan horietan ikasi zuen Orfilia Ricok bere izaera handiko pertsonaiak egiten, hau da, artista dramatikoa izaten.

### Izaera

Klase ertaineko emakume bizia zen, sendoa eta indartsua. Oholtzan naturala zen eta testua ikasteko erraztasuna zuen.

1901ean Jeronimo Podestá Montevideora heldu zenean, bere taldean sartu eta arrakasta handia izaten hasi zen. Enrique de Maríaren *Bohemia Criolla* lanarekin aurkeztu zen Buenos Aireseko Rivadabia antzokian.

1908an Laferrère-ren lan onenean parte hartu zuen *Las del barranco,* ospe handia lortu zuen eta handik aurrera lan handiak egin zituen, berarentzat espreski egindako paperak egiteko aukera izan baitzuen.

Filmografia
-----------

Zineman egindako lanak hauexek dira:

* 1916, *Hasta después de muerta,* Ernesto Gunche eta Eduardo Martínez de la Perak zuzendua.
* 1915, *Nobleza gaucha,* Ernesto Gunche, Eduardo Martínez de la Pera eta Humberto Cairok zuzendua.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Ilecara.  (2009-07-08). «MUJERES QUE HACEN LA HISTORIA - BREVES BIOGRAFIAS: Siglo XIX - Orfilia Rico» *MUJERES QUE HACEN LA HISTORIA - BREVES BIOGRAFIAS* (Noiz kontsultatua: 2022-10-19).
2. ↑   «Orfilia Rico» *IMDb* (Noiz kontsultatua: 2022-10-19).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Núbila, Domingo di.  (1998). *La época de oro: historia del cine argentino I.*  Ediciones del Jilguero ISBN 978-987-95786-5-0. (Noiz kontsultatua: 2022-10-19).

Kanpo estekak
-------------

* Orfilia Ricori buruzko informazioa zinema nazionaleko gunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6052383
* Commonscat Multimedia: Orfilia Rico

---

 |

* Wd Datuak: Q6052383
* Commonscat Multimedia: Orfilia Rico
**Chloe Dzubilo** (Connecticut, 1960 - New York, 2011ko otsailaren 18a) estatubatuar artista, abeslaria eta HIESaren aurkako eta pertsona transgeneroen aldeko ekintzaile transfeminista izan zen.

Transisters musika taldeko abeslaria izan zen.

Bizitza
-------

Connecticuten jaio zen 1960an, errusiar jatorriko familia batean. Keith jaiotza izenez, gizonezko baten gorputzean jaio zen. 1982an New Yorkera bizitzera joan zen, non denbora-tarte labur batez Studio 54 diskotekan egin zuen lan.

Artea ikasi zuen New Yorkeko Parsons School of Design arte-eskolan. 1999an Genero Ikasketetan gradu elkartua eman zioten New York Hiriko Unibertsitatean.

1987an hiesa atzeman zioten bederatzi urtez bikotekide zuen Bobby Bradley Pyramid Clubeko sortzailea gaitz berak jota hil ondoren. Hiesa atzeman ziotenetik hiesdun pertsonen eskubide zibilak, osasun arreta eta duintasuna aldarrikatu zuen, baita pertsona transgeneroenak eta drogazaleenak ere. 1993an emakumerako trantsizioa egin eta Chloe izena hartu zuen.

2007an T de Long gizon transgeneroarekin ezkondu zen, Transisters musika taldeko gitarra-jotzailea.

2011ko otsailaren 18an hil zen New Yorken.

Filmografia
-----------

| Urtea | Izenburua | Rola | Oharrak |
| --- | --- | --- | --- |
| 2018 | *I Hate New York* | Bere burua | Dokumentala |
| 2004 | *Rock Star* |  |  |
| 1999 | *Gang Girls 2000* |  | Film laburra |
| 1996 | *Visiting Desire* | Sitter |  |
| 1995 | *Wigstock: The Movie* | Bere burua | Dokumentala |

Diskografia
-----------

### Transisters

* *The Goddesses of Pink Rock*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** «HIV/AIDS Activist Chloe Dzubilo Dies» *POZ* 2011ko otsailaren 24a (Noiz kontsultatua: 2018ko ekainaren 15a).
2. ↑   **(Ingelesez)** «On Our Cover» *HIV Plus*: 8. 1998ko iraila (Noiz kontsultatua: 2018ko ekainaren 15a).
3. ↑   **(Ingelesez)** «In Memoriam: Chloe Dzubilo, 1960-2011» *POZ* 2011ko martxoaren 4a (Noiz kontsultatua: 2018ko ekainaren 15a).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55020734

 |

* Wd Datuak: Q55020734