recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Montauban-de-Luchonen aurkitutako inskripzioa: *ILUNNI / DEO / ---- / V(otum) S(olvit) L(ibens) M(erito)*, (berreraikita: "*Ilunni / deo / Sabinus v(otum) s(olvit) l(ibens) m(erito).*") Itzulpena: "Ilunn jainkoari, Sabinus-ek gogo onez eta eskubide guztiz konplitu du bere botoa."
 

**Teonimoa** jainko edo jainkosa bati ematen zaion izena da ( grezieratik (Θοός, *theos*), "jainkoa" eta (ὄνομα, *onoma*), "izena") grezieraz hitz elkartua zena nazioarteko hizkuntza askotara mailegatu egin den hitza da.

**Teonimia**, —jainko-jainkosen izen berezien azterketa—, onomastikaren adar bat da (izen berezien etimologia, historia eta erabileraren azterketa). Teonimia izenez arduratzen da gehien bat baina jainko jakin batzuen funtzioaren eta gizartearen ikusmoldearen ulermena garatzen laguntzen du eta gizarte baten hizkuntzaren jatorria ulertzen ere lagun dezake. 

Teonimoen analisia baliagarria izan da indoeuropar hizkuntzen loturak ulertzeko, eta hein batean haien erlijioa. Hizkuntza guztietan, teonimo baten balizko jatorri etimologikoaren analisiak bere jatorri historikoaren teoriak egiteko balio dezake. Esanahi metafisikoak eta mistikoak ere antzematen dira teonimoetan, Kabbalah-n bezala. Teonimoak gizaki, animalia, gauza edo leku baten izen osoa edo zati gisa ere ager daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «What does theonym mean» *findwords.info*.

Ikus, gainera
-------------

* Akitaniera
* Teologia
* Tealogia, aurrekoaren antzeko jatorria, baina emakumezkoa.
* Jainko
* Onomastika
* Teoforiko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12160552

 |

* Wd Datuak: Q12160552
**Hondarribi beltza** mahats beltzaren euskal barietatea da. Batez ere txakolina ekoizten den lurraldeetan dago sartuta; Hondarribi zuria baino gutxiago zabalduta dago.

Ezaugarriak
-----------

XIX. mende arte mahats mota hau nahiko zabalduta zegoen eta hektarea asko zeuden Euskal Herrian. XX. mendean, aldiz, dezente jaitsi zen barietate honen hazkuntza; mende horren azken hamarkadetan, ordea, txakolinaren ekoizpena gora egin zuenean, galdutako lurrak berreskuratu zituen.

Ekoizpen txikia duen espeziea da eta horren eraginez haren zabalkundea murriztu egin da. Loratze goiztiarra izaten du (horregatik udaberriko izotzak kalte handia egiten dio), maiatza bukaeratik ekaina hasiera arte. Umotze prozesua, ordea, berantiarra izaten du. Ekoizpen eskasekoa da. Horregatik, txakolina egiteko garaian Hondarribi zuriarekin nahastea onartuta dago, baita ere, baina kantitate txikiagoekin, petit corbu eta ixkiriot handi mahatsekin nahastea. Landare hauek mahatsa eta mahats-mordo ertainak ematen dituzte. Mahats honek azala lodia du eta urdin-beltz kolorekoa.

Mahats horiekin ekoiztutako ardoek madariaren, eta fruitu exotikoen usain intentsuak dituzte, fruitu garrazkien, loreen eta belarren ñabardurez. Mamiak azidotasun dezente izaten du baina kolore gutxi. Ardo orekatuak sortzen ditu, alkohol gutxikoak. Azidotasunak taninoak konpentsatzen ditu. Ahoan ardo sendoak izaten dira.

Sinonimoak
----------

Hondarribi izenaren aldaera guztien araberako izenak ditu: Hondarrabi beltza, Honddarbi beltza, baita ere kurixketu beltza, xerratu beltza, matza berdea...

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Hidalgo Togores, José. (PDF) *Tratado de enología.*  (Noiz kontsultatua: 2018-05-22).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Hondarribi beltzari buruzko informazioa webgune espezializatu batean.
* **(Gaztelaniaz)** Enologia sukaldarientzat.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q635851

 |

* Wd Datuak: Q635851
**1964ko lurrikara Alaskan** edo **Alaskako lurrikara handia** Richter eskalan 9,2 magnitudera iritsi zen lurrikara bat izan zen. 1964ko martxoaren 27an gertatu zen, Ostiral Santu egunean eta, horregatik, **Ostiral Santuko lurrikara** (ingelesez *Good Friday earthquake*) izena ere hartzen du.

Lurrikara honek, bere epizentroa, Alaskako Anchorage herritik gertu izan zuen, Prince William Sound inguruan, eskualde osoan ere eragina izan zuen arren. Kenaiko penintsula eta Alaskako fiordoen inguru osoa, tsunami erraldoiek urez estali zuten. Kaliforniako Crescent City bezain urruneko eskualdeetan ere tsunamiak gertatu ziren, bertan, 190 pertsona hilez.

Ondorioak
---------

### Alaskan

Anchorage hiriaren ia erabateko suntsipenaz gain, Kenaiko penintsularen eta Alaskako fiordoen inguru guztia, tsunami handiek urez estali zuten.

### Kanadan

1,4 metroko altuerako olatu bat iritsi zen Kanadako Prince Rupert hirira lurrikara hasi eta 3,3 ordura. Tsunamia, ondoren, Tofinora iritsi zen.

### Munduan

Kaliforniako Crescent City hiriak tsunami bat jasan zuen. Honen ondorioz 12 pertsona hil ziren.

Irudiak
-------

* Itsas mailaren goratze larria Valdez inguruan luurikararen ondorenItsas mailaren goratze larria Valdez inguruan luurikararen ondoren
* Ohol batek zulatutako gurpila, tsunamiaren indarragatikOhol batek zulatutako gurpila, tsunamiaren indarragatik
* Seward kostaldea, 1964Seward kostaldea, 1964
* Turnagain Heights-eko luiziakTurnagain Heights-eko luiziak

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Alaska Facts and Figures. 1964 Earthquake Mortality in Alaska.* .

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** The Effects of the March 28, 1964 Alaska Tsunami in British Columbia, Canada

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q749610
* Commonscat Multimedia: Good Friday Earthquake / Q749610

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2003006459
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q749610
* Commonscat Multimedia: Good Friday Earthquake / Q749610
Hau izan zen Elvira eta Augustin senar-emazteen etxebizitza.
**Elvira Zulueta Ruiz de Gámiz**, Arabar aristokrata izan zen. Julian Zulueta Amondo eta Juana María Ruiz de Gamizen alaba, 1871ko uztailaren 27an jaio zen Gasteizen eta 1917ko irailaren 25ean hil zen, 46 urte zituela.

Bere aitaren partetik jasotako aberastasunagatik ezaguna zen. Bere aberastasunaren zati bat eman zuen, honela, eraikin ezberdinak eraikitzen hasiz, besteak beste Gasteizko kalean hain ezaguna den Sebastian Hurtado de Corcuera seminarioa.

Ricardo Augustin Ortegarekin ezkondu ondoren, Partificio Dávila kondea bere jauregia eraikitzen hasi zen Senda Ibilbidea kaleko 2.ean. Gaur egun Arabako Arte Ederren Museo gisa erabiltzen da, bere ehun urteko edertasun bereziagatik nabarmentzen delarik.

Odol bereko lau neba zituen: Alfredo, Adolfo, Luis eta Enrique. Julian aitaren bigarren ezkontzaren ondorio (Francisca Sama Motarekin ezkondu baitzen gerora), hiru neba eta arreba bat zituen, Josefa, Salvador, Eduardo eta Ernesto. Azkenik, aitaren hirugarren ezkontzaren ondorio (Juliana Ruiz de Gamizekin ezkondu zen hirugarrenez), arreba bat eta beste neba bat zituen, Emilia eta Julian.

Ikus, gainera
-------------

* Zulueta Jauregia

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** «Family tree of Elvira Zulueta Ruiz de Gámiz» *Geneanet* (Noiz kontsultatua: 2021-05-04).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Augustin Zulueta, el palacio de Vitoria que su dueña sólo disfrutó un año» *El Correo* 2016-10-27 (Noiz kontsultatua: 2021-05-04).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106858431

 |

* Wd Datuak: Q106858431
**Fort McHenry**, ofizialki **Fort McHenry National Monument and Historic Shrine**, euskaraz *McHenry Gotorlekuaren Monumentu Nazionala eta Santutegi Historikoa*, AEBetako Baltimore hirian dagoen kostaldeko pentagono oinplanodun gotorleku bat da, Locust Point lurmuturra, eta Maryland estatuan.

XVIII. mendean eraikia izan zen, aurrez bertan zegoen Fort Whetstone gotorlekuaren lekuan. 1776-1797 artean Baltimore defendatzeko erabilia izan zen.

1812ko angloamerikar gerran zehar izandako paper garrantzitsuarengatike zaguna da, irailaren 13-14 artean Britainiar Itsas Armadak Chesapeake badiari egindako erasoan defendatu baitzuen. Ordutik aurrera AEBetako Armada modu jarraiean bertan kokatu zen, eta Lehen Mundu Gerra eta Bigarren Mundu Gerran zehar herrialdearen kostaldea zaindu zuen AEBetako Kostaldeko Goardiaren egoitzetako bat izan zen.

1939an AEBetako Monumentu Nazionala izendatua izan zen.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1438634
* Commonscat Multimedia: Fort McHenry National Monument and Historic Shrine / Q1438634

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315529933
* LCCN: sh86001135
* NARA: 10046588
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1116862

 |

* Wd Datuak: Q1438634
* Commonscat Multimedia: Fort McHenry National Monument and Historic Shrine / Q1438634
**Petar Plamenac** (serbieraz: Петaр Пламенац) politikari montenegroar bat izan zen.

Biografia
---------

Boljević tribuan jaioa Crmnica nahija.

Albaitaritza ikasi zuen Vienan. Hasieran, Montenegroko Barne Arazoetako Ministerioko idazkaria izan zen, non 1906an Ekonomia Nazionaleko Departamentuko buru bihurtu zen, 1902an sartu zena. Ondoren, lanbide judizialera pasatu zen, eta gero diplomatikora. Montenegroko politikaria, diplomatikoa eta Nikola erregearen konfiantzakoa zen. Montenegroko ordezkari ofiziala izan zen Londresko Balkanetako erakusketan 1907an. Montenegroko kontsul izan zen Shkodërren 1907tik 1910era, eta 1910az geroztik eta 1912ko urriaren 8az geroztik Montenegroko enbaxadako Konstantinoplako Afera-arduraduna. Montenegron Otomandar Inperioraino, bi herrialdeen arteko harreman diplomatikoak eten ziren. Shkodërreko gobernadore zibila izan zen. Montenegroko ordezkari gisa jardun zuen 1913an Medovan Shkodër potentzia handiei lagatzearen auzia ebatzi zenean eta nazioarteko flotako ordezkariekin negoziatu zuen. Montenegroko Erresumako Kanpo Arazoetako ministroa izan zen 1913ko maiatzaren 8tik 1915eko irailaren 10ra. Kargu hori utzi ostean, Montenegroko Asanblea Nazionaleko presidenteordea izan zen. Montenegroko ordezkaritzako kidea 1913an Bukaresteko Bake Ituna sinatzean. 1916an emigratu eta erbesteko Montenegroko Gobernuko hautagaia izan zen 1917 eta 1918an Washingtonen (AEB) Montenegroko Erresumako Ezohiko Diputatu eta Ministro Potentziariorako kargurako, baina ez zuen akordiorik jaso. Petar Plamenac Serbiarren, Kroaziarren eta Esloveniarren Erresumara itzuli zen emigraziotik 1924an. Montenegroko Alderdiko txapeldunetako bat izan zen politikoki. 1936an Cetinje ondoan Belvedereko manifestazioen antolatzaileetako bat izan zen. Bigarren Mundu Gerran, Montenegroren independentziaren aldeko mugimendu berdean egon zen Krsto Zrnov Popović brigadistaren kide politiko estu gisa. 1945eko maiatzean 10 urteko kartzela zigorra ezarri zioten, baina azkar indultatu eta aske utzi zuten. 1954an hil zen eta bere jaioterriko Boljevićin lurperatu zuten.

Kargu politikoak
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurretik
Mitar Martinović |    **Montenegroko Erresumako 4. Kanpo Arazoetako ministroa** 1913ko maitzaren 8 – 1915eko irailaren 10 | Ondorengo
Janko Vukotić |
| Aurretik
Slavko Ramadanović |     **Shkodërren 3. kontsula** 1907 – 1910 | Ondorengo
Ivo Jovićević |
|    **Montenegroko Erresumako negozio arduraduna Konstantinoplan** 1910 – 1912ko irailaren 8 |
| Aurretik
Gavrilo Cerović |    **Montenegroko Erresumako Asanblea Nazionaleko 4. presidenteordea** 1915eko abenduaren 20 – 1916eko urtarrilaren 4 | Ondorengo 
Kargu abolituta |
|    **Montenegroko Erresumako Ezohiko Diputatu eta Ministro Potentziario Washingtonen** 1917–1918 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4364362

 |

* Wd Datuak: Q4364362
nola que gustatzen saizu ogia🤔

Gizakiarengan, 9 aparatu edo sistema ditugu.

Aparatu kardiobaskularra
------------------------

Sakontzeko, irakurri: «Aparatu kardiobaskular»
Odolaren bidez oxigenoa eta elikagaiak gorputz osoan banatzeko eta azido karbonikoa eta hondakinak kanporatzen laguntzeko funtzioa dauka.

Bihotza da organo nagusia, arteriek eta zainek lagunduta.

Arnas aparatua
--------------

Sakontzeko, irakurri: «Arnas aparatu»
Oxigenoa eta azido karbonikoaren kudeaketaz arduratzen da. Birikek eta beste arnas bideek osatzen dute.

Digestio-aparatua
-----------------

Sakontzeko, irakurri: «Digestio-aparatu»
Elikagai eta hondakinen kudeaketan jarduten du. Sabelaldean dauden urdail, gibel, behazun, pankrea eta hesteek osatzen dute.

Gernu-aparatua
--------------

Sakontzeko, irakurri: «Gernu-aparatu»
Odola iragazteko funtzioa dauka, giltzurrunen bidez, hortik hondakinak kanporatzeko.

Nerbio-sistema
--------------

Sakontzeko, irakurri: «Nerbio-sistema»
Gorputzaren mugimenduak koordinatzeko eta arlo intelektuala eta emozionala kudeatzeko funtzioak ditu. Burmuina da organo nagusia eta kontrol gunea.

Lokomozio-aparatua
------------------

Sakontzeko, irakurri: «Lokomozio-aparatu»
Mugimenduak ahalbidetzen dituena da. Aparatu hau bi sistematan bereizten da: hezurdura eta gihar-sistema. Hezur, gihar eta tendoiek osatzen dute.

Sistema endokrinoa
------------------

Sakontzeko, irakurri: «Sistema endokrino»
Aparatu hau gorputzeko atal desberdinetan dauden organoek osatzen dute. Bere funtzioak beste sistemekiko osagarriak dira, baina beti ere garrantzitsuak oreka fisiologikoa mantentzeko.

Imunitate-sistema
-----------------

Sakontzeko, irakurri: «Immunitate-sistema»
Kanpotik edo barrutik etorritako erasoetatik babesten du gorputza. Sistema linfatikoak, timoak, bareak eta hezur-muinak osatzen dute.

Ugaltze-aparatua
----------------

Sakontzeko, irakurri: «Ugaltze-aparatu»
Gizakia multiplikatzeko eta arlo sexuala bideratzeko funtzioak betetzen ditu.

Aparatuen eta sistemen arteko ezberdintasunak
---------------------------------------------

Aparatu eta sistema hitzek antzeko esanahia dute, baina ezberdina. Sistemak funtzio bat betetzeko elkartu diren ehun berdinez osatutako antzeko organoen multzoak dira. Aparatuak osatzen dituzten organoak, aldiz, oso ezberdinak dira, eta goi mailako funtzio bat betetzeko era koordinatuan lan egiten dute.

Ikus, gainera
-------------

* Giza gorputza.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188193
* Commonscat Multimedia: Organ systems / Q188193

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph501670
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* FMA: 7149

 |

* Wd Datuak: Q188193
* Commonscat Multimedia: Organ systems / Q188193
**Héctor Icazuriaga** (1955eko urtarrilaren 9a) Argentinako Inteligentzia idazkari ohia da, 2004tik 2014ra bitartean aritu zena.

  

Icazuriaga was born in Chivilcoy, Buenos Aires Province to Basque Argentine parents (his Basque descent inspired his nickname, *El vasco*, though he is also known as *Pancho* and *El Chango*). He enrolled at the University of La Plata, and earned a *juris doctor*; he later married and had two children.

Icazuriaga Chivilcoy-n jaio zen, Buenos Aires probintzian, guraso argentinar euskaldunengandik ( euskal jatorriak inspiratu zuen bere ezizena, *El vasco*, nahiz eta *Pancho* eta *El Chango* izenez ere ezagutzen den). La Platako Unibertsitatean matrikulatu zen, eta *juris doktoretza* lortu zuen; geroago ezkondu eta bi seme-alaba izan zituen.

Santa Cruz probintziara lekualdatu zen, eta Alderdi Justizialistaren zerrendetan Foru Legebiltzarrerako hautatua izan zen. Icazuriaga Legebiltzarreko presidenteorde hautatu zuten bere kideek, eta Sergio Acevedo gobernadoreordea Argentinako Ganberarako hautatu zutenean 1999an, Néstor Kirchner gobernadorearen hautagai izendatu zuten, abenduaren 10ean gobernadoreorde kargua hartuz.

2003ko apirilean Kirchnerren presidentetzarako hauteskundeak Icazuriaga gobernadore izendatzea ekarri zuen. Kirchner presidentearen lehen Inteligentzia Idazkaritzako zuzendari izendatu zuten Acevedo, urte hartan, kargurako hautagai bihurtu zen, ordea, eta azken hau hautatuta, Icazuriaga izendatu zuten haren ordez, 2004ko abenduaren 10etik aurrera. Néstor Kirchner presidentea izan zen, baita bere emaztea eta ondorengoa ere, Cristina Kirchner, Inteligentzia zuzendari gisa, karguaren historiako kargurik luzeenen artean bilakatuz. Icazuriagak lan harreman nahiko ona izan zuen Kirchner bi presidenteekin, nahiz eta bere zuzendariordea, Francisco Larcher, bikotetik gertuago egon omen den zuzendaria bera baino.

Kanpoko estekak
---------------

* Santa Cruz probintziako Diputatuen Ganbera

Erreferentziak
--------------
*Tephrocybe boudieri*

Sinonimoak: *Myochromella boudieri*, *Lyophyllum boudieri*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 4 cm arteko diametrokoa, lehenengo konikoa edo kanpai itxurakoa, ondoren lau ganbiletik zabaldura, baina titi ondo markatu bat mantenduz, ertz inbolutua, laster zuzena, mehea; gainazal leuna, higrofanoa, ertza zeharrargitsu-ildaskatua, gris ilun kolorekoa, arre-marroi-sepia kolorekoa, zurbilagoa ertzean.

**Orriak:** Estu, lamelulekin, sabeldunak, adnatuak, lehenbizi zurixkak, gris zurbiletik gris-marroi zurbilera; ertza irregularra, zurixka.

**Hanka:** 6 cm arteko garaierakoa eta 0,5 cm arteko lodierako, zilindrikoa, biribildua edo pixka bat zapaldua, flokonosoa, okre ilun koloretik arre-sepia kolorera doana.

**Haragia:** Ez oso lodia, zurixka, irin zaharraren usain eta zaporearekin.

**Etimologia:** *Tephrocybe* terminoa grekotik dator, errauts, esan nahi duen "tefrós" hitzetik eta orri, esan nahi duen "phyllón" hitzetik.

Jangarritasuna
--------------

Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean, hostozabalen basoetan eta baso mistoetan, lurzoru karetsuetan. Oso urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 168 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
**Juan Joseph de Iramain** (c.1750-1808) espainiar militar, politikari, merkatari eta lur jabea izan zen.  Armen Gobernadore, Intendente Azpiordezkari eta Errege Ogasuna eta Santiago del Esteroko Gerrako Ordezkariorde gisa aritu zen.

Biografia
---------

Iramain Santiago del Esteron (Argentina) jaio zen, Agustín de Iramain eta Josefa de Santillánen semea. Bere aita Potosin jaioa, Santiago del Estero hirira iritsi zen 1750 inguruan.  Iramain bi aldiz ezkondu zen, lehenik Paula López de Velascorekin. Eta bigarren Pascuala Bailona Díaz Gallorekin, Argentinako Independentzia Adierazpenaren sinatzaileetako bat den Pedro León Galloren arrebarekin. 

1770eko hamarkadan Juan Joseph de Iramain 1. erregimentuko teniente koronel (Kapitaina) mailara igo zuten.  1780an Alcalde aukeratu zuten lehen bozketan,  eta Santiago del Esteroko Armen Gobernadore izendatu zuten 1786an.  Britainiar inbasioetan, Iramainek Santiago del Esteroko miliziak agindu zituen, heroikoki parte hartu zuen Buenos Airesen defentsan eta birkonkistan.  Bi miliziako konpainietako bat zuzendu zuen, beren probintziatik bidalitako Zalditeriako boluntarioez osatua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Humanitas, Issues 30–33.*  Universidad Nacional de Tucumán.
2. ↑    *Diccionario biográfico colonial argentino.*  Institución Mitre.
3. ↑    *La cuestión capital de la República, 1826 a 1887: 1880.*  Arturo Bartolomé Carranza.
4. ↑    *Antecedentes biográficos santiagueños.*  Orestes di Lullo.
5. ↑   Carrió de la Vandera, Alonso.  (1908). *El lazarillo de ciegos caminantes desde Buenos Aires hasta Lima, 1773, Volumen 25.*  José Joaquín de Araujo.
6. ↑    *Compilación ordenada de leyes, decretos y mensajes del periodo constitucional de la Provincia de Tucumán.*  Tucumán (Argentina).
7. ↑    *Archivum: revista de la Junta de Historia Eclesiástica Argentina, Volumes 20–22.*  Argentina.
8. ↑    *Juan Felipe Ibarra: el caudillo de la selva.*  Jorge Newton.
9. ↑    *Juan Felipe Ibarra y el federalismo del Norte.*  A. Peña Lillo, 1968.

Kanpo estekak
-------------

* genealogiafamiliar.net
* familysearch.org
**Iruña** Paraguaiko Paraná Garaiko departamenduan dagoen udalerria da. Paraguaiko hego-ekialdean dago, Paraná Garaiko departamenduko Ciudad del Este hiriburutik 112 kilometrora eta herrialdeko Asuncion hiriburutik 379 kilometrora dago. Udalerriak 531 km²ko azalera du eta 2017ko estimazioaren arabera 6.161 biztanle zituen.

Etimologia
----------

Herriaren izena Genaro Escudero iruindarretik datorkio, kolonia bere lurretan sortu zelako.

Historia
--------

Iruña Ñacunday udalerriko kolonia bat zen. 1993ko uztailaren 7an udalerri bihurtu zen Ñacunday udalerritik banatu ondoren.

Demografia
----------

2017ko estimazioen arabera 6.161 biztanle zituen.

Politika eta administrazioa
---------------------------

### Udal intendenteak

Udaleko alkateari intendente deritzo. Hauek dira Iruñako azken intendenteak:


| Agintaldia | Intendentea | Alderdia |
| --- | --- | --- |
| 2006-2010 | Justo César Gamarra Suárez | ANR |
| 2010-2015 |
| 2015- |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Torres, Carlos Darío.  (2016ko urriaren 31). «Tractores a la carrera» *Última Hora* (Noiz kontsultatua: 2018ko abuztuaren 28a).

Kanpo estekak
-------------

* Iruñako udalaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q596950

 |

* Wd Datuak: Q596950
*Russula anatina*

Sinonimoak: *Russula palumbina*

Jangarria, baina ez da sukaldaritzan preziatua.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Neurri ertainekoa, pixka bat hondoratua, flexuosoa, hasieran geruza oso opakuarekin eta tomentuduna; ertzean erraz pitzatzen da, ondoren leuna eta distiratsua. Gris-berdexka-brontze kolorekoa, zurbila erdira eta horixka; baita ertzerantz distira lilak eta berde-oliba ilun kolorekoak ere.

**Orriak:** Estuak eta estu, ia dekurrenteak. krema argi kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 4 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,8 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa, zuria eta zimur fin-finekin, zilindrikoa.

**Haragia:** Usaingabea eta zapore gozokoa.

**Etimologia:** Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie eskok. *Anatina* epitetoa ere latinetik dator, ahate, esan nahi duen "anas" hitzetik. Koloreagatik.

Jangarritasuna
--------------

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

Espezie hau *Russula parazurea* edo *Russula cutrefacta* delakoekin nahas daiteke, kapelaren koloreagatik eta noizean behin pitzatu egiten zaiolako.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 58 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 333 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
Greziar mitologian, **Atropos** (grezieraz Ἄτροπος, eragotzezina), batzuetan Aisa deitua, hiru Moiratatik nagusiena zen, heriotza gertatzeko modua erabakitzen zuena eta hilkor bakoitzaren bizitzaren amaierarekin amaitzen zuen haria bere "artazi nazkagarriekin". Klotorekin, haria harilkatzen zuena eta Lakesisekin, hariaren luzera neurtzen zuena, batera lan egiten zuen. Hirurak ziren Zeus eta Temisen, ordenaren jainkosaren edo Nix, gauaren jainkosaren alabak. Ez dago argi Zeus Moiren gainetik edo hauen mende zegoen, gizaki hilkorrak bezala. Erromatar mitologian, bere baliokidea, Morta (heriotza) da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *82. araua: Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q753294
* Commonscat Multimedia: Atropos (mythology) / Q753294

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* LCCN: no2017086743

 |

* Wd Datuak: Q753294
* Commonscat Multimedia: Atropos (mythology) / Q753294
*Artikulu hau marrazkilariari buruzkoa da; filma gaitzat duena beste hau da: «Tasio»*

**Javier Etayo Larrainzar**, ***Tasio*** ezizenarekin ezagunagoa (Sesma, Nafarroa, 1954), nafar marrazkilaria eta binetagilea da. Irakasletza ikasketak egin bazituen ere umore grafikoan dabil lanean 1988z geroztik. Eginen aritu zen 1991tik eta egunkaria itxi zuten arte. Euskadi Informaciónen ere egin zuen lan. 2006tik aurrera Garan sinatzen ditu bere eguneroko binetak.

Hainbat marrazki bilduma argitaratu du, besteak beste: *Tasio, la tira en un año* (1999), *Píldoras* (2012) eta "Tasio 25 urte. EGINetik GARAra" (2016).

Sari ugari jaso du marrazkilari modura Tenerifen (Kanariak), La Habanan (Kuba) eta Gernikan (Bizkaia) eta banaka zein taldeka erakusketa askotan hartu du parte. Horietariko azkena "Tirabirak/Tiras que aflojan" izenekoa, 2016an zehar, euskal gatazka gai modura daukana.

Ikus, gainera
-------------

* Erriberar ezagunak

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Abizena *Etayo* eta *Larrainzar* idaztea, euskal herritar horren aukera pertsonala da. Izan ere, Euskaltzaindiak, euskara baturako, *Etaio* eta *Larraintzar* onartu ditu deitura horien grafiatzat. Ikus Euskal Onomastikaren Datutegia.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** *La librería de la Estafeta* (Noiz kontsultatua: 2016-4-26).
3. ↑   .
4. ↑     *Tirabirak / Tiras que aflojam.*  (Noiz kontsultatua: 2016-04-28).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23926293
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 233034911
* BNE: XX5181384

 |

* Wd Datuak: Q23926293
**Maritxu Roteta Irazusta** (Alkiza, Gipuzkoa,1948ko abuztuaren 6a) sopranoa da,  Mallabiko Jasokunde abesbatzeko sortzaileetako bat eta aurreneko zuzendari izandakoa.

Ibilbidea
---------

Umetatik gustatu izan zaio abestea, baina kosta egiten zitzaion goi-tesiturako bere ahotsaren erregistroa gainontzeko lagunen baxura egokitzea. 15 urteko neskatoa zela, Donostian lanean zegoela, abesbatza baten izena ematea erabaki zuen: Schola Cantorum-en hiru urte eman zituen. 

Hurrengo Coral de Cámara deiturikora lekualdatu zen eta hortxe sentitu zuen ikasketa musikalak behar zituela musikaren bidean jarraitzeko. 20 urte beteta bere prestakuntza musikalari hasiera eman zion: Donostiako Musika Kontserbatorioan solfeoa ikasten hasi, urteetara titulua atera eta Baionan ahots-teknikan trebatzeari ekin zion, beste hiru urtez. Lantokian astelehen goizetan jai zuela aprobetxatuz teknika lantzera joaten zen. Kantuko karrera ere egina du.

Mallabira ezkondu zen, Etxekone baserrira, Esteban Astarloa baritonoaren jaiotetxe berera. Donostiako abesbatza lagata, Eibarkoan aritu zen. 1993an Mallabian, guraso talde baten eskaera tarteko, ume eta gaztetxoen Jasokunde abesbatzaren sortzaileetako bat izan zen eta lehen zuzendaria koroaren hasierako hiru urteetan.

Ermuko Pispillu abesbatzan jarraitu du kantatzen eta bakarka sarritan aritu izan da, solista bezala. Batzuk aipatzearren, Bilboko Arriaga antzokian Georg Friedrich Händel alemandarraren Mesias abesteko aukeratu zutenekoa, orkestraren laguntzarekin taularatua eta Baionan Giovanni Battista Pergolesi italiarraren Stabat Mater abestu zuenekoa, koroa eta orkestrarekin.

Hainbat hizkuntzatan abestu izan du: euskaraz, gaztelaniaz, frantsesez, ingelesez, errusieraz, italieraz, alemanez… Han hemenka kantatzen jarraitzeko aukera izateak ematen dio, bere berbetan, bizitzarako alaitasuna, arazoak arintzeko modua eta lasaitasuna.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Jasokundeko kideek jaurtiko dute txupinazoa udaletxeko balkoitik, abesbatzaren 25. urtemugan - Mallabia» *Anboto.org* (Noiz kontsultatua: 2024-03-28).
2. ↑    «Donostiko kantu zarrak» *www.soinuenea.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-03-28).
3. 1 2 3 4   «303 - Prentsa - drogetenitturri.eus» *drogetenitturri.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-03-28).
4. ↑    «Ainhoa Barredo organista bilbotarrak Santa Zeziliako kontzertuan joko du - Mallabia» *Anboto.org* (Noiz kontsultatua: 2024-03-28).

Kanpo estekak
-------------

* Georg Friedrich Häendelen Mesias oratorioa kontzertuan
* Giovanni Battista Pergolesiren Stabat Mater musika konposizioa kontzertuan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q125190041

 |

* Wd Datuak: Q125190041
*Russula curtipes*

Jangarria.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, gero erdian hondoratua, etengabe gorri-ardo kolorekoa, gorri-arrea edo indiar gorria, askotan, gutxienez erdian, okre-arrez lausotua. Hezean geruza glutinoso batekin, lehorra eguraldi lehorrarekin, opakua, bereizteko zaila, ez oso lodia.

**Orriak:** Hasieran zurixkak, gero okre argiak, baina inoiz ez gorringo kolorea; soberakin gutxirekin, luze ahurrak, ondoren, beti oinean biribilduak eta sinuaduak, zabalak, zabal.

**Hanka:** 4 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa, laburra, solidoa, azkenik gogorra, zuria inoiz ez arrosaz lausotua, oinarrira mehetua.

**Haragia:** Zuria, trinkoa, zapore gozoa eta ogi usain arina. Erreakzioak: sulfato ferroso-rekin: haragi kolorea; guaiako-rekin: azkenean berdea; fenol-arelin: gorri-arre zikina.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. *Curtipes* epitetoa ere latinetik dator, motz, esan nahi duen "curtus" hitzetik eta oin, esan nahi duen "pes" hitzetik. Normalean oin laburra izaten duelako

Jangarritasuna
--------------

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

*Russula romellii* eta *Russula Maire* espezien antzekoa da, baina desberdina.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Pagoen basoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 66 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 342 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)...
Gironako beatoa, Endek argiztatua
**Ende** (edo En) eskuizkribuen argitzailea izan zen Leongo Erresuman (Iberiar penintsularen iparraldean) X.. mendearen amaieran. Iberiar penintsulako lehen emakume-artista da, eta Europako lehenengoetakoa. Baliteke moja izatea, agian Tábarako San Salvador monasterioan.

Gironako Beatoa argiztatu zuen. Gironako Katedralean gordetzen den 786an konpilatutako Apokalipsiaren Iruzkina jasotzen duena. Ende izena, beste argiztatzaile batenarekin batera, eskuizkribuaren amairan agertzen da, latinez: ende ende pintrix et d(e)i aiutrix fr(a)ter emeterius et pr(e)s(bite)r et d(e)i aiutrix fr(a)ter emeterius et pr(e)s(bite)r (Ende, margolaria eta Jainkoaren laguntzailea; Emeterio, anaia eta apaiza). Esaldi hori nola zatitu ez dagoenez, autore batzuek artistari *Ende* deitzera jotzen dute, eta beste batzuek, *En.*Hala ere, *pintrix* (edo margolari) forma ohikoagoa izateak iradokiko luke *Ende* dela modu zuzena. Bi argitzaileen aurrean, eskribaren izena agertzen da, Senior.

Apokalipsiaren liburuan Juanen irudipenak ilustratzen dituen argiztapena mozarabiar estilokoa da. Musulmanen inbasioaren ondoren Espainian garatutako estilo horrek arte islamiarreko elementuak eta dekorazio-tradizioak nahasten zituen, batez ere geometria, kolore biziak, lurzoru dekoratuak eta irudi estilizatuak azpimarratuz.2018ko uztailean, Asociación Herstóricas Historia, Mujeres y Género elkarteak eta Autoras de Cómic taldeak kultura- eta hezkuntza-proiektu bat sortu zuten, emakumeek gizartean egiten duten ekarpena ikusarazteko eta karta-joko batean oinarriturik ez egoteari buruz hausnartzeko. 

Karta horietako bat Enderi buruzkoa da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   Patton (1997), p. 498
2. ↑  Weyle Carr (1997), pp. 7-8
3. ↑  Sutherland Harris; Nochlin (1976), p. 17
4. ↑  Martin (2012), p. 1
5. ↑    *Paseos urbanos con historia y mirada feminista.*  *Madridiario* 18 de noviembre de 2019.

Bibliografia
------------

* Sutherland Harris, Ann; Noche lin, Linda: Women Artists, 1550-1950. Los Angeles County Museum of Art, 1976. ISBN 9780875870731
* Martin, Therese: "Exceptions and assumptions: women in edad art history" in Martin, Therese (arg. ): Reassessing the Rol of Women as Art and Architecture-ren 'Makers'. BRILL, 2012 ISBN 9789004185555
* Patton, Pamela A.: "Ende" en Gaze, Delia (arg. ): *Dictionary of Women Artists* Vol. i. Taylor & Francis, 1997. ISBN 9781884964213
* Weyl Carr, Annemarie: "Women as artists in the middle ages: The dark is light enough", Gaze, Delia (arg. ): *Dictionary of Women Artists* Vol. i. Taylor & Francis, 1997. ISBN 9781884964213

Bibliografia osagarria
----------------------

* Chadwick, Whitney, Women, Art, eta Society Thames and Hudson, Londres, 1990

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2683647
* Commonscat Multimedia: Ende (artist) / Q2683647

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95807331
* BNE: XX4857034
* ULAN: 500020512

 |

* Wd Datuak: Q2683647
* Commonscat Multimedia: Ende (artist) / Q2683647
**Cecilie Manz** (Odsherred, Danimarka, 1972) diseinatzaile industriala da. Diseinu Sari ugari irabazi ditu, eta 2014 Danimarkako kultura-sari handienetakoa, *Kronprinsparrets Kulturpris delakoa ere bai,* diseinuari egindako ekarpenagatik.

Ibilbidea
---------

Cecilie Manz 1972. urtean jaio zen Sjaelland uhartean. Danimarkako Diseinu Eskolan onartu zuten Kopenhagen, eta Helsinkin osatu zuen formakumtza, Finlandiako Arte eta Diseinu Eskolan ikasten, 1997an graduatu baino lehen. Gero, Helsinkiko Yrjö Wiherheimo irakaslearen estudioan lan egin zuen la Kopenhagera itzuli aurretik. Bertan sortu zuen *Manz Lab* bere estudioa 1998an.

Altzariak, bitxiak, lanparak eta eskulturak egin izan ditu bere lanean. Bere sorkuntzetako bat, Micado mahaia MOMA New York-eko museoko diseinu-bilduman sartu da. Honako marketarako diseinatu izan du, besteak beste: Lightyears (*Caravaggio* lanpara), Holmegaard, Nils Holger Moormann, Fredericia Furniture, Fritz Hansen, Muuto eta Mooment. Bang & Olufsen markarentzako, bozgorailu funtzionalen lerroa diseinatu ditu, BeoLit AirPlay retro itxurakoak eta BeoPlay Bluetooth bidezkoak barne.

*Kronprinsparrets* Saria eman zitzaionean, 2014. urtean, Frederik printzeak (geroago errege) esan zuen: "Cecilie Manzen diseinuaren alderdirik harrigarriena da, bere lanaren aniztasuna gorabehera, berezko tonu identifikagarria dagoela. Oinarrizko ideia beti da indartsua Manzen diseinuan, historiarekin lotura dakar gogora, oraina argi islatzen duen bitartean".



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Micado mahaia eta Moky aulkia, Cecilie Manzen diseinuak. |  | Micado mahaia eta Moky aulkia, Cecilie Manzen diseinuak. |
| Micado mahaia eta Moky aulkia, Cecilie Manzen diseinuak. |

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «Cecilie Manz» artikulutik itzulia izan da, 2024-01-22 data duen 1198009641 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2024-01-22 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. 1 2   «De fik Kronprinsparrets Priser» *DR* 2014-09-27 (Noiz kontsultatua: 2024-03-26).
2. ↑    *HE DESIGNER : CECILIE MANZ (1972).*  Fritz Hansen.
3. 1 2    *Cecilie Manz.*  Danish Vogue.
4. ↑   **(Ingelesez)** «Beoplay P2 is a truly portable, Bluetooth speaker with rich sound.» *www.beoplay.com*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5056482
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 307257808
* GND: 113666856X
* LCCN: no2016103640
* RKD: 242713

 |

* Wd Datuak: Q5056482
*Artikulu hau Ekialdeko Karibeko dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Dolar».*

**Ekialdeko Karibeko dolarra** (ingelesez: *Eastern Caribbean dollar*), Aingiran, Antigua eta Barbudan, Dominikan, Grenadan, Montserraten, Saint Kitts eta Nevisen, Saint Vincent eta Grenadinetan eta Santa Luzian zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **XCD** da eta bere sinboloa $ edo EC$, dolar eta peso izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Ekialdeko Karibeko dolar banako baten ehunena zentimo deitzen da eta dolar bakoitza 100 zentimoz osatuta dago.

Historia
--------

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Euskaltzaindiaren Hiztegia.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-09).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *XE - The World's Trusted Currency Authority.*  (Noiz kontsultatua: 2017-02-18).
3. 1 2   **(Ingelesez)**  *Eastern Caribbean Central Bank.*  (Noiz kontsultatua: 2017-04-02).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Ekialdeko Karibeko Banku Zentralaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26365
* Commonscat Multimedia: Money of the East Caribbean States / Q26365

---

 |

* Wd Datuak: Q26365
* Commonscat Multimedia: Money of the East Caribbean States / Q26365
*Artikulu hau Angolako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kwanza» eta «Kwanzaa».*

**Kwanza** (portugesez: *kwanza*) Angolako dibisa da, Angolako Banku Nazionalak jaulkitzen eta kontrolatzen duena. ISO 4217 kodea **AOA** du eta 100 zentimotan banatzen da. **Kz** du ikurra. Kwanza ibaitik datorkio izena.

Historia
--------

Lehenengo kwanza (ISO 4217 kodea **AOK** zuena) 1977ko urtarrilaren 8an sartu zen zirkulazioan, angolar eskudoa ordezkatuz 1:1eko proportzioan. 1990eko irailaren 25ean, proportzio berean (1:1), kwanza berriak (**AON**) lehenengoa ordezkatu zuen. 1991n, billete berrien jaulkipenari ekin zitzaion, eta bertan «berria» hitza ez zegoen.

1995eko uztailaren 3an, kwanza egokitua (portugesez: *kwanza reajustado*), ISO 4217 kodea **AOR** zuena), 1000 kwanza berriren baliokidea, kwanza berriarekin paraleloan zirkulatzen zuen dibisa gisa erabiltzen hasi zen.

1999ko abenduaren 13an, kwanza berriak (AON) eta kwanza egokituak (AOR) kwanza modernoekin (**AOA**) trukatzen hasi ziren hurrengo ordenan:

* 1 AOA = 1.000.000 AOR,
* 1 AOA = 1.000.000.000 AON.

Billete zaharrak zirkulazioan egon ziren 2000ko maiatzaren 31ra arte.

2020an, Angolako Banku Nazionalak 200, 500, 1.000, 2.000, 5.000 eta 10.000 kwanzako billete berriak aurkeztu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Theroux, Paul.  (2013). *The Last Train to Zona Verde: Overland from Cape Town to Angola.*  Penguin Books Limited ISBN 9780241965139..
2. ↑   **(Ingelesez)** Linzmayer, Owen.  (2012). «Angola» *The Banknote Book.*  San Francisco.
3. ↑   **(Ingelesez)** «Angola new note family reported for introduction in 2020» *BanknoteNews* 2019-12-20.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q200337
* Commonscat Multimedia: Money of Angola / Q200337

---

 |

* Wd Datuak: Q200337
* Commonscat Multimedia: Money of Angola / Q200337
**Austral argentinarra** (gaztelaniaz: *Austral*), Argentinako Errepublikan 1985etik 1992ra zirkulazioan egon zen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **ARA** zen eta bere sinboloa ₳ edo A. Austral argentinar banako baten ehunena zentabo deitzen zen eta austral bakoitza 100 zentaboz osatuta zegoen. Dibisa honen izena *australis* latinezko hitzatik dator. *Austral* hitzak, australa, hegotarra, esan nahi du gaztelaniaz.

Historia
--------

1985eko ekainak 15ean austral argentinarrak aurreko peso argentinarra (1983-1985) ordezkatu zuen, hurrengo truke tasarekin: 1.000 peso argentinar(1983-1985) = 1 austral argentinar. 1992ko lehenengo egunean berriz, gaur egungo peso argentinarrak austral argentinarra ordezkatu zuen, hurrengo truke tasarekin: 10.000 austral argentinar = 1 peso argentinar.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2     *Euskaltzaindiaren Hiztegia.*  (Noiz kontsultatua: 2017-10-07).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)**  *Banco Central de la República Argentina.*  (Noiz kontsultatua: 2017-06-19).
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Coins of CIS and Baltic countries.*  (Noiz kontsultatua: 2018-05-20).
4. 1 2   **(Ingelesez)**  *Coins of CIS and Baltic countries.*  (Noiz kontsultatua: 2017-06-19).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Banco Central de la República Argentina.*  (Noiz kontsultatua: 2018-05-20).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Argentinako Errepublikako Banku Zentralaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q781218
* Commonscat Multimedia: Argentine austral / Q781218

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4251465-4

 |

* Wd Datuak: Q781218
* Commonscat Multimedia: Argentine austral / Q781218
**Yakovlev 42** Oiartzungo musika taldea da. Estiloaren ikuspuntutik punk taldea. Izenak 2003an Espainiar estatuko militarrek izandako hegazkin istripuari egiten dio erreferentzia; ezbeharrean 62 militar hil ziren Espainiara itzultzen, Afganistan eta Kirgizistanen lau hilabete eta erdiko misioaren ondoren.

Historia
--------

2016an hasi zuen taldeak ibilbidea eta urte horretako maiatzaren 14an eman zuten lehen kontzertua, Kaos Urbano eta The Bobby's taldeekin batera. Handik gutxira ‘Oreretako elkartasun doinuak’ lanean parte hartu zuten, beste 17 talderekin batera preso politikoentzat dirua biltzeko.

2024an Guardia Zibilak salatuta, sei kide eta kide ohi deklaratzera deitu zituzten, antza, abestien letra «guztiz irangarri eta intoleranteak idazteagatik», «gure kontzertuetan zenbait jokabide erakusteagatik» eta «indarkeria etengabe goraipatzeagatik». Salaketa adierazpen askatasunaren aurkako ekimen gisa ikusi egin zen.

Diskografia
-----------

* 2016: *Streetpunk antifa*. Lehen diskoa Ion Odio eta Endika Suturaren eskutik Oiartzungo Ijito-Baita estudioetan nahastu eta masterizatu zuten 2016ko apirilaren amaieran. Bost kantu zituen. Harrera ona izan zuen.
* 2017: *La pesadilla continua*: Aurreko diskoaren ildo bera jarraitzen zuen, hamabi kantu berrirekin.
* 2018: *Secuestro express*
* 2019: *Antolatu, borrokatu, egin!*
* 2020: *Vuestro pecado*

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:"Que te jodan" abestia Youtuben.
*Artikulu hau Bruneiko dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Dolar».*

**Dolar bruneitarra** (malaysieraz: *Ringgit Brunei,* jawi malaysieraz: ريڠڬيت بروني), Bruneiko Estatua, Bakearen Egoitzan zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **BND** da eta bere sinboloa $ edo B$, dolar eta peso izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Dolar bruneitar banako baten ehunena zentimo deitzen da eta dolar bakoitza 100 zentimoz osatuta dago.

Historia
--------

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Euskaltzaindiaren Hiztegia.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-13).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Autoriti Monetari Brunei Darussalam.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-22).
3. ↑   **(Ingelesez)**  *XE - The World's Trusted Currency Authority.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-22).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Bruneiko Diru Agintaritzaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q206319
* Commonscat Multimedia: Money of Brunei / Q206319

---

 |

* Wd Datuak: Q206319
* Commonscat Multimedia: Money of Brunei / Q206319
**Iragaitze Santuaren Lavra Mendi Santuak** (ukraineraz: Свято-Успенська Святогірська Лавра) –**Sviatohirskeko Lavra** modura ezagunagoa–, **Sviatohirskeko Haitzuloko Monasterioa** (errusieraz: Свято-Успенская Святогорская лавра) –**Sviatogorskaiako Lavra** edo **Sviatogorskiko Haitzuloko Monasterio** modura ezagunagoa– Donets ibaiaren eskuineko ertzean kokaturik dagoen monasterio kristau ortodoxo garrantzitsu bat da. Izena, inguruko Mendi Santuetatik dator; Iragaitze Santua, bestalde, Ama Birjinaren heriotzaz aritzeko bestelako termino bat da.

Monasterioa Sviatohirsk herritik herritik gertu dago –2003an, monasterioak izena eman zion–, Donetsk Oblastean kokaturikoa, Ukraina ekialdean. Monasterioak, bestalde, Mendi Santuetako Parke Natural Nazionalaren erdigunea ere osatzen du, 1997an sortu zenetik. Ukrainako Eliza Ortodoxoak lavra izendatu zuen 2004an.

Galeria
-------

* Lavraren parte den Sviato-Pokrovska eliza.Lavraren parte den Sviato-Pokrovska eliza.
* Sviato-Pokrovska eliza, eskuinaldetik ikusia.Sviato-Pokrovska eliza, eskuinaldetik ikusia.
* Lavraren San Jurgiko Sketea, bonbardatu ostean, 2022ko maiatzean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1472360
* Commonscat Multimedia: Sviatohirsk Lavra / Q1472360

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 122736891
* LCCN: n96066421

 |

* Wd Datuak: Q1472360
* Commonscat Multimedia: Sviatohirsk Lavra / Q1472360
Paul Rios, Lokarrik antolatutako hitzaldi batean.
**Lokarri** (Akordioaren eta kontsultaren aldeko herritarren sarea) Euskal Herriko gizarte mugimendu bakezalea zen, 2006an Elkarriko kideek sortua. Paul Rios abokatuak koordinatua (erakundearen aurpegi publikoa izan zen hainbat urtean), Aieteko Bake Konferentzia antolatzen laguntzea izan zen mugimenduaren ekarpen inportante bat. 2015an disolbatu zen, bere egiteko nagusia, ETAren jarduera armatuaren amaiera, lortuta zegoelakoan. Maixux Rekalde izan zen Lokarriko presidentea

Historia
--------

ETAren 2006ko su etenean, Elkarriko kideek uste izan zuten elkarrizketaren eta indarkeria ezaren printzipioak nahiko hedaturik zeudela, eta, beraz, aurrerapauso bat eman behar zela: *Indarrak bildu berradiskidetzea akordio pluralaren eta herri galdeketaren bidez bilatzeko*. Bake prozesu bat martxan jarri ahal izateko oinarriak finkatzea izan zen lehenengoaren helburua; bake prozesu hori garatzea bigarrenarena. Elkarrik berak onartu zuen orduan bermerik ez zegoela bere eskakizunen gainean: indarkeriarik eza, giza eskubideak, bazterketarik gabeko elkarriketa, aniztasuna, alderdien mahaia eta printzipio demokratikoak.

2011ko urriaren 17an Euskal Herriko ordezkaritza politiko, sozial eta sindikal zabalarekin batera —PPk, UPNk eta PSNk uko egin zioten— nazioarteko lider politiko nabarmenak bildu zituen Lokarrik Donostiako Aiete jauregian, Kofi Annan Nazio Batuen idazkari nagusi ohia buru. Euskal Herriko bake prozesuari bultzada emateko helburua zuen konferentzia hark berehalako eragina izan zuen: hiru egunera aldarrikatu zuen ETAk borroka armatuaren behin betiko amaiera.

Lokarriren eskutik etorri ziren ere nazioarteko egiaztatzaileak, 2014ko otsailean ETAk indargabetutako hainbat armaren inbentarioa jaso zutenak, bai eta Brian Currin bitartekaria ere. Bake prozesuaren zailtasunei aurre egiteko eta gizartearen inplikazioa sustatzeko Foro Soziala ere antolatu izan zuen Lokarrik.

2014ko urriaren 9an, 2015eko martxoan bukatuko zuela Lokarrik bere bidea zabaldu zen. Azaldu zutenez, ETAren jarduera armatuaren amaiera eta Sorturen legeztatzea ziren Lokarriren lehentasun nagusiak, eta, horiek beteta, desegiteko pausoa eman zuten.

Lokarrik bere bidea amaituko zuela adierazteak hainbat erreakzio sortu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «https://twitter.com/paulrios/status/1479021882464780288» *Twitter* (Noiz kontsultatua: 2022-01-06).
2. 1 2 3 4  «2015eko martxoan bukatuko du Lokarrik bere bidea», *Berria*, 2014-10-09
3. ↑  «Erreakzioak. Eginikoaren aitortza, datorrenaren zalantza», *Berria*, 2014-10-09

Ikus, gainera
-------------

* Elkarri

Kanpo estekak
-------------

* Lokarriren gune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3394066
* Commonscat Multimedia: Lokarri / Q3394066

---

 |

* Wd Datuak: Q3394066
* Commonscat Multimedia: Lokarri / Q3394066