recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**San Andres eliza** Ezkabarte ibarreko Sorauren kontzejuan XVI. mendeko kristiau eliza bat da. XX. mendean zaharberritu zen.

Eraikina
--------

Eliza modernoa da, eta Migel Serrate harginak 1599 baino lehen obrak egin zituen fabrika bat ordezkatzen du, albiste dokumental baten arabera. Antzinako eraikinetik, parrokia berriak gordetzen dituen objektu baliotsuak eraman ziren. Erretaula nagusia hainbat etapatan egin zen. Hasierakoa plateresko estilokoa da, XVI. mendean datatua; horma-hobi txirikordatuetan Santiago eseria, San Juan Ebanjelaria eta San Migel Arkanjeluaren irudiak daude. Grutesko eta arabeskoen lan batek apaingarri finez estaltzen ditu panelak. Bigarren gorputza, ez hain apaindua, sinpleagoa da, baina efektu handikoa. XVII. mendeko lehen hereneko Domingo de Bidarteren tailerraren obra da. Eskultore iruindar berarena eta kronologia berekoa da ebanjelioaren aldeko alboko erretaula; basamentuan Ebanjelarien, Ama Birjinaren eta Elizako bi Aitaren erliebeak ageri dira gorputz bakarreko nitxoetan. Erretaula txiki hau eta sagrarioa polikromatu zituen Martin de Urniza margolariak. Beste albokoa aurreko estilo eta datakoa da. Lehen Pizkundeari atxikitzen zaio eta bertan, exekuzio fineko San Blasen fardel baten ondoan, Santa Katalina eta Santa Barbararekin, Jesusen Bataioa eta Migel eta Joan Santuak margotzeko laukitxoak daude.

Beste pieza garrantzitsu bat prozesioetako gurutzea da, XV. mendeko gotikoa. Beso lauak ditu, erremateak loreztatuta, gurutzadura karratua eta kandelak. Gurutzearen zati bat erliebe gutxiko errotulu eta harribitxiz estalita dago. Ikonografia lau muturretan eta gurutzaduran dago. Atzealdean, hiru ebanjelarien sinboloak agertzen dira, Betiereko Aita eta Lazaro hilobitik irteten. Aurrealdean, Emakume Santuak bezala identifikatutako hiru irudiren ondoan, laugarren ebanjelaria eta Kalbarioa daude, erdian Gurutziltzatua eta hegats edo argimutilen gainean San Juan eta Ama Birjina dituela. Alabastro gotiko eta akatsik gabeko Santa Mariaren irudia nabarmentzen da. Tente, Haurra darama ezkerreko eskuan eta makila loretsu bat eskuinekoan. Dotorezia du ezaugarri, aurpegian eta jantzietan nabarmena. Idulki hexagonal baten gainean bermatzen da, trazeria gotikoekin, eta eskurua aurrealdean. Eskultura XIV edo XV. mendekoa da eta Uharteko Andre Maria Zuriarekin antzekotasun handiak ditu.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | SORAUREN.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-31).

Ikus, gainera
-------------

* Sorauren
* Ezkabarte

Kanpo estekak
-------------
**Alejandro Calvo García**, ezizenez **Jandro** (Ordizia, Gipuzkoa, 1972ko urtarrilaren 1a), euskal futbol jokalari ohi bat da, erdilari postuan jokatzen zuena.

Futbolari ibilbidea
-------------------

Errealaren gazte mailetan jokatu eta Beasain Kirol Elkartean nabarmendu zen. Bere ibilbide profesionala Eibar Kirol Elkartean hasi zuen, batzutan aurrelari bezala ere jokatuz. Espainiako futbol ligako bigarren mailan 2 denboralditan zehar 47 partidu jokatu eta 4 gol sartu zituen.

1996an, 24 urterekin, Ingalaterrako Scunthorpe United Football Club taldeak fitxatu zuen. 1999ko maiatzaren 29an, Leyton Orient Football Club taldearen aurka gola sartu eta Scunthorp Unitedek Ingalaterrako futbol ligako bigarren mailarako igoera lortu zuen.

Ondoren
-------

Erretiroa hartu ondoren, Jandrok Iñigo Gurrutxaga kazetariarekin batera Scunthorpe taldean bizitako egunei buruzko *"Scunthorpe hasta la muerte"* ("Scunthorpe hil arte") liburua argitaratu zuen.

Taldeak
-------

| Taldea | Herrialdea | Denboraldia | Partiduak | Golak |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Erreala B |  Euskal Herria | 1989–1992 |
| Beasain KE |  Euskal Herria | 1992–1994 | 51 | 10 |
| Eibar KE |  Euskal Herria | 1994–1996 | 47 | 4 |
| Scunthorpe FC |  Ingalaterra | 1996–2004 | 236 | 33 |
| **GUZTIRA** | – | **1989–2008** | **355** | **52** |

Kanpo estekak
-------------

* Jandro, BDfutbol **(Ingelesez)**
* Jandro, Soccerbase.com **(Ingelesez)**
* "Alex Calvoren ingeles abentura" artikulua irakurgai **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4714497

 |

* Wd Datuak: Q4714497
**Mecheleneko garraio-esparrua**, ofizialki **SS-Sammellager Mecheln** (lit. " SS Assembly Camp Mechelen') alemanez, **Dossin kuartela** bezala ere ezagutzen dena, Alemaniak okupatutako Belgikan dagoen Malinasen armadako kuartel ohi batean ezarri zen atxiloketa eta urruntze eremua izan zen. Holokaustoaren garaian Belgikako juduak eta erromaniak biltzeko balio izan zuen Europa Ekialdeko kontzentrazio- eta sarraski-esparruetara deportatu aurretik.

Kanpamendua 1942ko martxoan ezarri zen eta Belgikako iragaitzazko esparru bakarra izan zen. Sicherheitspolizei-k (SiPo-SD) kudeatzen zuen, Reich-eko Segurtasun Bulego Nagusiaren adar bat, eta juduak eta erromaniak atxikitzeko erabili zen, Auschwitz-Birkenaura deportatu aurretik, baita Heydebreck-Cosel barne beste sarraski-esparru batzuetara ere.  1942ko abuztuaren 4tik 1944ko uztailaren 31ra bitartean, 28 tren atera ziren kanpamentutik gertu eta 25.800 pertsona baino gehiago deportatu zituzten.   1.240 baino ez ziren bizirik atera gerratik. 

1944ko irailean Belgikako Askapenean bertan behera utzi zuten kanpamentua eta, ondoren, etxebizitzarako berrerabili zuten. 1996an museo bat sortu zen eta, gaur egun, kuartel ohiaren zati batek eta parean dagoen eraikin berri batek Kazerne Dossin - Holokaustoaren eta Giza Eskubideen Oroimenezko Museoa eta Dokumentazio Zentroaren parte dira, Holokaustoaren museo bat barne.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Schram, 2006
2. ↑  Schram, 2006
3. 1 2    *Kazerne Dossin – History – The Transports.*  Cicb.be.[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

* Malinastiko garraioak Holokaustoaren Europako Ikerketa Azpiegituran

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q542231
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141028536
* LCCN: no97043298
* SUDOC: 108181006
* **Lekuak**
* OSM: 1279620

 |

* Wd Datuak: Q542231
**Rakel Alda Gorostiola**, *Katali* (Bilbo, 1886ko irailaren 21a - Getxo, 1972ko urtarrilaren 17a[erreferentzia behar]) Emakume Abertzale Batzaren kidea eta maistra izan zen.

Biografia
---------

Bilbon jaio zen, 1886ko irailaren 21ean. Irakasle ikasketak Nafarroako Irakasle Eskola Normalean hasi zituen, eta Bilboko irakasle eskolan bukatu; 1906 maistra bezala hasi zen lanean. Bere aita EAJ alderdiko Santiago Alda izan zen.

Abertzaletasunaren aurreneko emakume propagandista izan zen eta Emakume Abertzale Batzaren kide bezala, lehendakari ordea izan zen, Bigarren Errepublika garaian (1931-1936 urteetan).

Hizkuntza Politikarako Sailordetza Emakume Abertzale Batzaren sorrera dokumentuan irakurri daitekenez, bere aburuz "emakumeak etxetik kanpora irten behar zuen eta gizonekin lankide izan behar zuen aberrigintzan".

Bibliografia
------------

* Begoña Bilbao, Gurutze Ezkurdia, Karmele Perez Urraza, Josu Chueca: "EMAKUMEAK Hitza eta Bizitza". *Euskal Herriko Unibertsitatea*, 2012, 189.or.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Raquel Alda Gorostiola» *Euskomedia* (Noiz kontsultatua: 2017-03-17).
2. ↑    Hizkuntza Politikarako Sailordetza. *EMAKUME ABERTZALE BATZAREN SORRERA.*  Eusko Jaurlaritza, 6 or..

Kanpo estekak
-------------

* Rakel Alda Gorostiola.
* Hizkuntza Politikarako Sailordetza Emakume Abertzale Batzaren sorrera dokumentuan 5.or.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28954790
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 25147

 |

* Wd Datuak: Q28954790
**Soraurengo zubia** Ezkabarte ibarreko Sorauren kontzejuan Erdi Aroko harrizko zubi bat da, Ultzama ibaiaren gainean.

Kokalekua
---------

Sorauren kontzejuaren herri barnean dago.

Historia
--------

Ultzama ibaiaren gainean dagoen, Iruñeko San Pedro zubiaren antza du. Harrizkoa da eta puntu erdiko lau arku ditu, erdiko biak handiagoak direla. Ibaiko uraren bultzadari aurre egiteko hiru zubi-bular ditu; bi dira sekzio zirkularrekoak eta hirugarrena itxura triangeluarrekoa. Hainbatetan berritu behar izan da, azken aldia 1986an izan zen. Ez da ziurra Erromatar jatorrikoa dela, izan baitaiteke Erdi Arokoa edo Errenazimendukoa. Belatetik Iruñera ibaitik jaisten ziren enborrezko baltsek ordaindu behar zuten zerga aipatzen zen 1565ko agiri batean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Ezagutu parkea | Mancomunidad de la Comarca de Pamplona» *www.mcp.es* (Noiz kontsultatua: 2018-08-30).

Ikus, gainera
-------------

* Sorauren
* Ultzama

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q122584156

 |

* Wd Datuak: Q122584156
Jessie Street Emakumeen Liburutegi Nazionalaren barruko ikuspegia
**Jessie Street Emakumeen Liburutegi Nazionala** liburutegi espezializatua da, eta 1989tik Australiako emakumeen literatura- eta kultura-ondarea biltzen, zaintzen eta ezagutarazten ari da.

Historia
--------

Australiako emakumeen esperientziei eta arazoei buruzko materiala aurkitzeko zailtasunari erantzunez, Shirley Jonesek eta Lenore Coltheartek jarri zuten abian emakumeen liburutegia. Hauexek dira helburuak:

> *"Emakumearen arazoei buruzko kontzientzia areagotzea; emakumeen bizitzari eta jarduerei buruzko dokumentuak gordetzea; emakumeen historiaren eremua babestea eta emakumeek herrialde honen garapenari egiten dioten ekarpena nabarmentzea"*. Batzorde bat eratu zen eta *Jessie Street Emakumeen Liburutegien Elkarteak* 1989ko abuztuan hasierako Urteko Bilera Orokorra egin zuen.
> 
> 

Liburutegiaren babesleak Sir Laurence Street (Jessie Street aktibistaren semea), Elizabeth Evatt ohorezko poeta eta Judith Wright zein Oodgeroo Noonuccal poetek babesten dute .

Liburutegiak boluntarioak ditu eta Ultimo Zentro Komunitarioan dago, Sydneyko Udalak emandako toki batean.

### Jessie Street ekintzailearen omenez

Jessie Street (1889 - 1970) urte askoan emakumeen eskubideen alde jardun zuen Australian. Australiako 50 urtetik gorako bizitza politikoan funtsezko figura izan zen, giza eskubideen aldeko kanpaina egiteagatik eta emakumeen kausengatik ezaguna. 1945ean, Nazio Batuak Erakundea sortu zenean, Australiako ordezkari bakarra izan zen. 1967an, Australiako konstituzioari zuzenketa arrakastatsu baten aldeko ekintzailea izan zen, pertsona aborigenen erreferentzia diskriminatzaileak ezabatzeko helburuaz.

Bildumak
--------

Liburutegiko bildumetan Australiako emakumeen erakundeen dokumentuen artxiboak, dokumentu eta gutun pertsonalak, Australiako emakumeen egunkariak eta prentsa eta elkarrizketen audio-grabazioak daude. Bildumako liburu eta artxibo pertsonal asko dohaintzan jaso dira, Eva Maria feministaren herentziak emandako 500 liburu eta Virginia Woolf-en 110 liburuko bilduma barne.

1993an, Canberrako Emakumeen Artxibo zaharra dohaintzan jaso zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Lake, Marilyn. «Feminist history as national history: Writing the political history of women∗» *Australian Historical Studies* 27 (106): 154–169.  doi:10.1080/10314619608596005..
2. 1 2 3    *Jessie Street National Women's Library.* .
3. ↑   «Jessie Street National Women's Library» *Penultimo: a blog about Ultimo*.
4. ↑   Street, Jessie; Coltheart, Lenore.  (2004). *Jessie Street : a revised autobiography.*  Federation Press ISBN 978-1-86287-502-9..
5. ↑   Radi, Heather. «Street, Jessie Mary Grey (1889–1970)» *Australian Dictionary of Biography* (National Centre of Biography, Australian National University).

Kanpo estekak
-------------
Bill Clinton eta Monica Lewinsky.
**Lewinsky eskandalua**, 1998an azaleratutako eskandalu politikoa izan zen. Honetan, orduko AEBetako Bill Clinton 49 urteko ezkondutako presidenteak Etxe Zurian lan egiten zuen Monica Lewinsky 22 urteko neska gazte bekadunarekin Bulego obalean harreman sexualak izan zituela agerian gelditu zen. Une hartan, Bill Cliton presidentea Hillary Clinton lehen damarekin ezkondua zegoen.

1998ko urtarrilean The Washington Post egunkariak lehenbizikoz berri eman zuen, berehala herrialde hartako hedabideetara hedatu eta mundu osoan sekulako ohiartzuna izan zuen. Ezkontzaz kanpoko harremanak nahiz ondorengo ikerketa hedabide nagusi guztietan agertu zen, Alderdi Errepublikarrak ere eskandaluaren ikerketa bultzarazi eta Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Etxeak zinauste eta justizia oztopatzeagatik epaiketa politikoa egitea lortu zuen. Epaiketa Ameriketako Estatu Batuetako Senatuan ospatu eta 21 egun iraun zituen. Andrew Johnson presidentea zenaren garaitik, AEBetako presidente bati epaiketa politikoa egin zitzaion bigarrena izan zen. Azkenean, hura bexalaxe, Clinton ere leporatzen zizkioten salaketetatik libratua izan zen.

Eskandaluak ingelesez prentsa eta hedabideetan beste hainbat izendapen ere jaso zituen, batzuk nahiko ironiko eta umoretsuak: **Monicagate**, **Lewinskygate**, **Tailgate**, **Sexgate** eta **Zippergate** (*Monika eskandalua*, *Lewinsky eskandalua*, *Buztan eskandalua*, *Sexu eskandalua* eta *Kremailera eskandalua*).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q154234
* Commonscat Multimedia: Lewinsky scandal

---

 |

* Wd Datuak: Q154234
* Commonscat Multimedia: Lewinsky scandal
**Rashida Obeida,** arabieraz **رشيدة عبيدة** (Jerusalem, XX. mendea) palestinar aktibista politikoa da, Palestina Askatzeko Fronte Popularreko kidea (FPAP).

Ibilbidea
---------

1960ko hamarkadaren amaieran, dozenaka emakume palestinar agertu ziren borroka armatuan. Obeida, Leila Khaledekin batera, entrenamendu militar eta gerrilla zorrotza egin zuten militanteen bi adibide izan ziren. Familia eta lagunak alde batera utzita, komando-entrenamendu gogorrak jasan zituzten Sirian eta Libanon, teoria iraultzailea eta lehergaiak fabrikatzeko metodoak ikasi baitzituzten. Leila Khaled-en hitzetan Amina Dahbour eta Xàdia Abu Gazalarekin batera, alderdiko nesken hiru inspirazio-iturri nagusietako bat zela esan zuen.

### Dokumentala

2007. urtean, 1970eko hamarkadako beste sei gerrillari palestinarrekin batera (Amina Dahbour, Leila Khaled edo Theresa Halsa, adibidez), *Tell Your Tale, Little Bird* dokumentala agertu zen. Arab Loutfi zuzendari libanoarrak 1993an grabatutako film luzeak azaltzen du emakume hauek nola izan ziren herri palestinarraren borrokaren ikono, lehen pertsonan kontatuta eta elkarrizketa formatuan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Tell Your Tale, Little Bird *(4:08s).*  YouTube.com.
2. ↑   Prashad, Vijay.  (9 de novembre 2012). *Putting Palestine on the Map.*  Jadaliyya.com.
3. 1 2    *Tell Your Tale, Little Bird.*  PalestineDocs.net.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «🎬 Rashida Obeida : Películas y series, filmografía completa - Palomitacas» *www.palomitacas.com* (Noiz kontsultatua: 2023-04-27).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Rashieda - Biografía, mejores películas, series, imágenes y noticias» *La Vanguardia* 2022-05-16 (Noiz kontsultatua: 2023-04-27).
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Rachida Oussaada - Biografía, mejores películas, series, imágenes y noticias» *La Vanguardia* 2022-04-15 (Noiz kontsultatua: 2023-04-27).

Kanpo estekak
-------------

* Youtube.com - *Tilo Your Talo* dokumentala, Little Bird (**(Arabieraz)**) (**(Ingelesez)**)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q59457106

 |

* Wd Datuak: Q59457106
**Asun borta** (*Lamium maculatum*) Lamiaceae familiako landare espezie bat da. Europan eta Asiako lurralde epeletan du jatorria. Asunaren antza badu ere familia desberdinekoak dira, honen hostoak ez dira erresumingarriak.

Deskribapena
------------

Landare bizikor belarkara da. Errizoma du eta handik ateratzen den zurtoinak 18-80 cm arteko altuera hartzen du. Infloreszentziak dauden adaxkak tenteak dira. Hostoak 2-10 cm luzerakoak dira eta ile fina dute. Hostoak triangeluarrak edo bihotz itxurakoak izan daitezke eta batzuetan orbanak azaltzen dituzte, hortik *maculatum* izena.

Infloreszentziak azaltzen ditu, 4-10 lore dituztenak. 20-30 mm-ko luzera dute loreek. Goiko ezpainak kasko itxura dute eta arroxak edo gorrindolak dira, azpiko petalo lobulatuak zurixkak dira puntu moredunak. Lorezilak goiko ezpainean kokaturik daude eta polen laranja izan ohi dute.

Habitata
--------

Eremu desberdinetan hazteko gaitasuna du. Lurzoru aberats hezeak atsegin ditu, ohikoa da gizakiaren presentzia nabarmena den tokietan. Itsas mailatik 1.500 metrotako altuerara aurki daiteke.

Iruditegia
----------

* Landarea ur ertzean.Landarea ur ertzean.
* Infloreszentzia.Infloreszentzia.
* Lorea.Lorea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Asun borta horia eta asun borta -» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-09-15).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Lamium maculatum L.» *Naturaleza y turismo* (Noiz kontsultatua: 2023-09-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q164035
* Commonscat Multimedia: Lamium maculatum
* Wikispecies Espezieak: Lamium maculatum

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 165304
* BioLib: 41046
* Dyntaxa: 221676
* EOL: 579593
* Fl. China: 200019755
* GBIF: 2926684
* GRIN:
* IPNI: 448886-1
* ITIS: 32541
* NCBI: 53163
* PlantList: kew-107516
* W3TROPICOS: 17600101
* USDA Plants: LAMA
* VASCAN: 6384

 |

* Wd Datuak: Q164035
* Commonscat Multimedia: Lamium maculatum
* Wikispecies Espezieak: Lamium maculatum
**Monserrat** edo **Montserrat**  Buenos Aires Hiri Autonomoko (Argentina) hirigune historikoan dagoen auzoa da. Auzo honek 39.175 biztanle ditu, 21.270 gizonezko eta 17.905 emakume.

San Nikolas auzoak mugatzen du iparraldetik, Puerto Maderok ekialdetik, San Telmok eta Constitución-k hegoaldetik, eta Balvanerak mendebaldetik.

Historia
--------

Hasiera batean Montserrat deitua izan zen, 1750ean Antonio Masella arkitektoak, Juan Pedro Serra khacarero katalanak eskatuta, Montserrateko Ama Birjinaren omenez eraikitako eliza bat duelako, non garai hartatik La Morenetako eskultura erromanikoaren kopia bat gurtzen den, Montserrateko monasterioko birjina, Barcelonako (Katalunia) kanpoaldean Montserrateko mendigunean dagoena. Hala ere, Buenos Airesen auzoa izendatzeko ohiko modua "Monserrat" da, "t"-rik gabe.

XVIII. eta XIX. mendeetan, egungo auzoa egungo Piedras kalearen eta Mayo hiribidearen elkargunean hego-mendebaldean banatu zen, hegoaldea Catedral al Sur izenarekin ezagutzen zen. Urte horietan *"Barrio del Tambor"* edo *"Barrio del Mondongo"* ere deitzen *zitzaion*, bertan bizi ziren esklabo beltz *ugariengatik*.

XX. mendearen bukaera arte, Montserrat auzoa lausotu eta alde batera utzi zen, baina ordutik aurrera ere posizioak berreskuratzen hasten da. 1997. urtetik aurrera, eta San Telmo-Montserrat programa bezalako hiri-interbentzio ugari egin ondoren, Buenos Aireseko Gobernuak baliabideak sustatu eta bideratzen ditu hiriko ondare kulturalaren zati handi bat hobetzeko eta leheneratzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *Buenos Aires Hiri Autonomoko Gobernuaren webgunea, Kontuan izan orri berean lotura bat dagoela «Monserrat» auzoa deitzen duen mapa batera:*. mapa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1027282
* Commonscat Multimedia: Monserrat, Buenos Aires

---

* **Identifikadoreak**
* BNA: 000030813
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2222917

 |

* Wd Datuak: Q1027282
* Commonscat Multimedia: Monserrat, Buenos Aires
Sir **Paweł Edmund Strzelecki** (1797ko uztailaren 20a - 1873ko urriaren 6a), **Paul Edmund de Strzelecki** bezala ere ezaguna, esploratzaile eta geologo poloniarra izan zen. Australiako esplorazioengatik ospetsua bihurtu zen.

Gluszynan jaio zen, Poznanetik gertu, Poloniako mendebaldean, 1797an, eta geroago prusiar armadarekin zerbitzatu zuen. Neskatila batekin ezkontzeko ahalegina egin zuen, eta, ondoren, bere ugazabari dirua lapurtzeaz akusatu zioten. Londresera joan zen eta Strzelecki konde titulua eman zion bere buruari. 1834. urtean Ipar Amerikara joan eta mineral eremuak bisitatu eta mineralak esploratu zituen. Esaten da Kanadako kobrea aurkitu zuen lehenengo pertsona dela. 1836an, Txiletik Kaliforniara bidaiatu zuen mendebaldeko kostaldean zehar.

1839an, Hawaii, Tahiti, Zeelanda Berria eta azkenik Sydney (Australia) bisitatu zituen. Mapa geologikoa egin nahi zuen, eta Hegoaldeko Gales Berriako eta Victoriako zati handiak esploratu zituen, Australiar Alpeak barne. Australiako mendi garaiena igo eta Kosciuszko mendia izendatu zuen, Tadeusz Kosciuszko Poloniako buruzagiarengatik.

Hainbat urte eman zituen Tasmanian, Sydneyera itzuli aurretik. Londresera itzuli zen 1843an. Australiako bere aurkikuntzei buruzko liburu bat idatzi zuen, Physical Description of New South Wales and Van Diemen's Land. Royal Geographical Society-ren Urrezko Domina jaso zuen.

1847-8an, British Relief Association-k Irlandako Gosete Handian dirua banatzearen ardura eman zion. Orduan ezarri zituen arauak oraindik erabiltzen dira laguntza emateko.

Royal Geographical Society-ren eta Royal Society-ren kidea izendatu zuten. K.C.M.G. saria eman zioten 1869. urtean. 1873an minbiziz hil zen. Heriotzaren ondorengo aginduak eman zituen bere paperak erretzeko eta bere gorputza markatu gabeko hilobi batean ehorzteko.

Victoria ondoan, Strzelecki mendikatea beragatik izendatzen da. Parke nazional handi bat Flinders uhartean, Strzelecki Parke Nazionala, Strzelecki mendietara 1842an igo ondoren izendatu zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q708284
* Commonscat Multimedia: Paweł Edmund Strzelecki

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 101898065
* ISNI: 0000 0001 1079 7189
* GND: 1033338486
* LCCN: n85375258
* NKC: js2017939790
* NLA: 35529637
* SNAC: w60k2k82
* SUDOC: 15768086X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q708284
* Commonscat Multimedia: Paweł Edmund Strzelecki
***Mycena acicula*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da. Haragi urria eta mamirik gabea. Espezie honek tamaina txikia du, kolore gorri-horixka eta landare hondakinetan ateratzen da

Deskribapena
------------

**Kapela:** 0,5 eta 1 cm arteko diametrokoa, ertz ildaskatua. Kolore hori laranja bizi ederrekoa, erdian gorrixka, titi bat nahikoa markatua dute ale helduek.

**Orriak**: Libreak, zabal, hauskorrak, kolore zuri-horixkakoak.

Orri libreak: Kirtenera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 0,1 x 4-5 cm-koa, bihurria, urre kolore hori ederrekoa.

**Haragia:** Mehea, hauskorra, usain eta zapore berezirik gabea.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa, "vitis" hitzetik, xirmendu, esan nahi du. Oin oso luze, mehe eta malguari egiten dio erreferentzia.

Jangarritasuna
--------------

Bere hauskortasuna eta haragi eskasia direla eta, ez du interesik jangarri gisa.

### Nahasketa arriskua

*Omphalia fibula* delakoarekin, honen kapela ere gorri-laranja da, baina erdian hondoratua eta orri oso dekurrenteekin.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Basoetako espeziea da. Sarritan goroldiotan eta adaxka erorien artean.

### Banaketa eremua

Asia, Karibe, Amerika, Europa, Ozeania.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Kutxa Fundazioa Sozial eta Kulturala.  (1992). *Euskal Herriko perretxikoak.*  Litografía Danona s. coop.ltda. 363 or. ISBN 84-7173-211-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 182 or. ISBN 84-282-0865-4..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2670211
* Commonscat Multimedia: Mycena acicula

---

* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 126078
* Dyntaxa: 5090
* EOL: 188756
* GBIF: 2526861
* GlobalSpecies: 1799399
* Index Fungorum: 232971
* MycoBank: 232971
* NCBI: 1033004

 |

* Wd Datuak: Q2670211
* Commonscat Multimedia: Mycena acicula
Palm Springs hiriko erdigunea, ustez megalurrikararen kokalekua.
San Andres faila. AEBetako Kalifornian lurrikara bat jazotzeko aukera munduko handienetakoa da. Horegatik ustezko etorkizuneko lurrikarari "The Big One" deritzo.
**The Big One**, literalki "Handia", batzuen ustez eta etorkizunean, AEBetako Kalifornia estatuan, San Andres failaren gunean jazoko litzatekeen lurrikara erraldoi bati ematen zaion izendapena da. Richter eskalako 9 graduak gaindituko lituzkeen energia luke.

Kaliforniako herri kulturan oso sustraitua dagoen ideia da, batzuek oso serioski sinisten duten ideia da, beste batzuentzat hiri kondairaren maila du.

Ezaugarriak
-----------

Zientzialari batzuen arabera, Richter eskalako 8,1 graduak gainditu eta 3-5 minutu iraungo luke. Ondorio eta kalte ikaragarriak eragingo lituzke: 12 orduz joan-etorria egingo lukeen tsunamia, 2010eko Txileko lurrikaran jazotako tsunamiaren bi bider masa handiagoarekin.

Lekua
-----

San Andres failaren luzeran jazoko litzateke, epizentroa Palm Springs hirian izango luke, eta hortik uhin sismikoak Iparraldeko Kaliforniara hedatuko lirateke, estatuaren hegoaldean ere eraginez. Honela, San Diego, Oceanside, Los Angeles eta inguruko eskualdeetan eragingo luke, Los Angelesi gehiago eraginez, hiri honetako lurzoruaren ezaugarrien ondorioz uhinak bertan geldituko liratekeelako.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6144105

 |

* Wd Datuak: Q6144105
**Tønder** Hegoaldeko Danimarkako eskualdean kokaturik dagoen herria da, Danimarka eta Alemaniaren arteko mugan hain zuzen ere.

Historia
--------

Al Idrisi geografo arabiarrak jadanik aipatu zuen XII mendean *Tu(r)ndira* izenaz, zeina Tønder edo 4 kilometrotara dagoen Møgeltønder herrixka izan daitekeen.

**Hansako Ligako** hiri eskubideak jaso zituen 1243. urtean, Danimarkako lehenengo merkatal hiri bihurtuz. 1532an uholde handiak jasan zituen baina okerragoa izan zen 1550an John II.ak Schleswig-Holstein-Haderslevko dukeak hainbat dike eraiki eta Tønderrek itsasorako bidea eta ondorioz kaia galdu zituenean. XVII eta XVIII mendeetan ehungintza industria sortu zen. Garai hartakoak dira gaur egun ikus daitezkeen etxe zaharrenak.

1864an **Schleswig Dukerria**ren barnean gelditu zen eta Alemania eta Danimarkaren artean egon zen, 1920an botaketa egin arte. Botazio hartan Iparraldeko Schleswig Danimarkan gelditu zen, Tønderren %76,5ak Alemaniaren alde egin bazuen ere.

Lehen Mundu Gerran Alemaniako Zeppelinen basea egon zen bertan.

Kultura
-------

Abuztuan *Tønder Festival* jaialdia izaten da. Folk musika tradizionala eta modernoaz gozatzeko parada izaten da.

Iruditegia
----------

* Udaletxea.Udaletxea.
* Tønderreko eliza.Tønderreko eliza.
* Elizako kalea.Elizako kalea.
* Alde zaharreko kalea.Alde zaharreko kalea.
* Ubjerg eliza.Ubjerg eliza.
Erpin geodesikoa, Arnotegin
**Erpin geodesikoa** kokapen zehatz bat adierazten duen seinale bat da. Eta, beste erpin geodesiko batzuekin batera, hiruki sare bat osatzen du.

Geodesia lurraren forma, dimentsioak eta grabitate-eremua aztertzeaz arduratzen den zientzia da.

Ikuspuntu praktikotik begiratuta, honako hau da Geodesiaren baliagarritasun handienetako bat: bere tekniken bidez oso lurralde zabalak irudika daitezkeela mapetan. Puntu-sare bat ezarriz egin daiteke hori. Lurraren azalera osoan sakabanatuta daude, eta zehaztasun handiz ezagutzen ditugu espazioan duten kokapena eta itsasoaren mailaren gainean duten altuera.

Puntu horiei **erpin geodesikoak** deitzen zaie eta puntu horiek osatzen duten eskeletoan oinarritzen dira lurralde bateko kartografia lortzeko behar diren gainerako lanak.

Erpin geodesiko horien posizioa horrenbesteko zehaztasunarekin jakiteko erreferentziazko sistema aukeratu beharko dugu. Kartografiaren kasuan, Lurraren forma ongien deskribatzen duen azalera matematikoa biraketa-elipsoidea da. Horixe erabiltzen du Bizkaiko Foru Aldundiak, esaterako.

Gero, nahitaezkoa da lurreko gainazal kurbatuan dauden elementuak gainazal lauan jartzea, paperean alegia. Hori proiekzio kartografikoen bitartez lortzen da. Elementu kartografikoak paperean islatzeko aukera emango diguten formula matematikoak dira. U.T.M. (Universal Transversa Mercator) Proiekzioa deiturikoa da. proiekzio horietako bat.

Puntu geodesikoak markatzeko, Hego Euskal Herrian eta Espainian, 120 zentimetroko garaiera eta 30eko diametroa duen zilindro bat kokatzen dira. Zilindro hau, hormigoizko oinarri kubiko batean sostengatzen da, guztia zuriz margoturik. Ohi, toki altu eta garbietan egoten dira, beste puntu batzuk ikusi ahal izateko. Horregatik ikuspegi oso onak egoten dira toki hauetatik. 1975etik, Seinale Geodesiko eta Geofisikoei buruzko Legeak babesten ditu.

Espainiako erpin geodesikoen sarea, hiru zatitan banatzen da: lehen mailakoak, bigarren mailakoak eta hirugarren mailakoak. Lehen mailakoak, 30 eta 70 kilometro arteko hirukiz osaturik daude. Bigarren mailakoak, lehenengo mailakoetan lagundurik, hirukien alboak 10 eta 25 kilometro artekoak izaten dira, eta, azkenik, hirugarren mailakoek, 5 eta 10 kilometro artekoa. Sare handienetako erpinak, aldi berean, sare txikienetako erpin ere badira.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4    *Bizkaiko sare geodesikoaren mapa.*  Bizkaiko Foru-Aldundia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Institutu Geografiko Nazionala
* **(Gaztelaniaz)** Erpin Geodesikoen mapa
* Bizkaiko erpin geodesikoen mapa. Bizkaiko Foru Aldundia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131862
* Commonscat Multimedia: Trig points

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 01036794
* AAT: 300387033

 |

* Wd Datuak: Q131862
* Commonscat Multimedia: Trig points
Hinduismoa erlijio minoritarioa da Espainian.

Gaur egun Espainian 50.000 hindu inguru daude, Indiatik 25.000 inguru, Ekialdeko Europa eta Latinoamerikatik 5.000 eta 10.000 espainiar.  Nepaleko (200 inguru) eta Bangladesheko (500 inguru) hinduen komunitate txikiak ere badaude.  [3] Indiako komunitatearen kopurua 30.000 ingurukoa da, hau da, biztanleriaren % 0,04 inguru.

Espainian ere 40 tenplu/gurtza-leku hindu inguru daude.  Ceuta hiriko lehen tenplu hindua 2007an amaitu zen. Bartzelonan, Madrilen, Malagan, Tenerifen eta Brihuegan ISKCON Krishna tenpluak daude Bartzelonan Krishna jatetxe batekin batera.  [19]

* Espainiako Hindu Federazioa (FHE)

FHE 2017an sortu zen. Bere helburuen artean hinduak batzea eta hinduismoa sustatzea eta defendatzea daude.  Era berean, hinduismoaren irudikapen akademikoa zalantzan jarri eta zuzendu nahi du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5766690

 |

* Wd Datuak: Q5766690
**Sebastián Jorge Eyzaguirre Rodriguez**, **Cuchillo** izenez ere ezaguna (Santiago, 1977ko martxoaren 26a), txiletar kazetaria eta telebista-aurkezlea da. *Caiga quien caya* (*CQC*) programako berriemale eta aurkezle izan zelako ezaguna da.

Biografia
---------

Kazetaritza ikasi zuen Finis Terrae Unibertsitatean. Bere lehen lanak Radio Horizonte-n eta *Pantalla abierta-*en Canal 13-n izan ziren.

Megako CQC programari esker ezagutu zen, eta 2004 eta 2010 bitartean oharrak egin zituen.

2007an Radioactivako esataria izan zen No somos nada saioarekin, astelehenetik ostiralera 18:00etan, Juan Andrés Moya kazetariarekin batera.

CQCtik alde egin zuen, eta Historias de Canal 13 Cable saioari ekin zion. Hainbat pertsona famaturi elkarrizketa egin zien.

2011n, Radio Universora iritsi zen, eta, Mendozatik, programa bat egin zuen Canal 13n, 2011ko Amerika Kopa zela eta, Aldo Schiappacasserekin batera.

2012an, UCV Televisión-ko *Códigos* saioaren gidaritzan hasi zen, eta, hurrengo urtean, Vidas programa eman zuen.
Gaur egun, UCV Televisión-ko ekoizlea da.

2017an CQCra itzuli zen, eta han, berriemale izateaz gain, programaren aurkezlea izango zen, oraingoan Chilevisión-ek emititzen duena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Terra.  (15 de julio de 2010). *Sebastián Eyzaguirre es el nuevo confesor de los famosos.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6122892
* Commonscat Multimedia: Sebastián Eyzaguirre

---

 |

* Wd Datuak: Q6122892
* Commonscat Multimedia: Sebastián Eyzaguirre
**Ramon Olalkiaga Borne** (Zumaia, 1898ko abuztuaren 30a - Madril, 1990eko urtarrilaren 31) gipuzkoar futbolari eta ingeniaria izan zen.

Segurako Leon Olalkiaga Aseginolaza eta Bergarako Agapita Borne Zabaletaren semea, Zumaian jaio zen aita herriko albaitaria izan zen garaian. Marianistetan ikasi zuen Donostian eta Madrilen ingeniaritza agronomoko unibertsitate ikasketak egin zituen. Madrileko ikasle garaian Atlético de Madrid taldean jokatu zuen 1917-18, 1918-19, 1919-20, 1920-21 eta 1922-23 denboraldietan. Taldeko entrenatzailea ere izan zen 1924-25 denboraldian. Athletic Clubek Atlético de Madridi irabazi zion 1921eko Kopako finalean jolastu zuen  .

Gerora, Madrileko ingeniaritza agronomoko eskolako katedradun izan zen eta Nekazaritzako Merituaren Ordenako komendadore ere izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)**
2. ↑  **(Gaztelaniaz)**
3. ↑  **(Gaztelaniaz)**
4. ↑  **(Gaztelaniaz)**
5. ↑  **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q64151721

 |

* Wd Datuak: Q64151721
**Sancak-ı Şerif** (otomandar turkieraz: سنجاق شريف) (euskaraz Bandera Handia) Mahoma profeta islamiarraren ustezko jatorrizko estandartea da. Gaur egun, Muhammadeko beste erlikia sakratu batzuekin batera kontserbatzen da, Topkapı jauregiako altxorrean, Istanbulen.

Kondairaren arabera, bandera lehen gerra musulmanetan erabili zen; gero omeia eta abasien eskuetara pasa zen; azkenik, 1517an Selim I.a Egiptoko konkistatu zuenean, otomandarren eskuetan erori zen. Otomandarrek bandera batailara eraman zuten, euren hungariar kanpainarekin, 1521 inguruan hasita.

Silahdar Findiklili Mehmed Agha historialari otomandarraren arabera (1727an hila), bandera artile beltzez egina zegoen.

Estatu otomandarra, edo Islama oro har, arrisku ikaragarriarekin mehatxatzen zutenean, sultanak bandera pertsonalki eraman behar zuela uste zen. Armak hartzeko gai den musulman bakoitza banderapean bildu behar da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Carter Vaughn Findley (2006). "Political culture and the great households". In Suraiya N. Faroqhi (ed.). *The Cambridge History of Turkey*. 3.liburuki, Cambridge University Press. 67.or. ISBN 9780521620956.
2. ↑  Virginia Aksan (2006). "War and peace". In Suraiya N. Faroqhi (ed.). The Cambridge History of Turkey. Vol. 3. Cambridge University Press. 93.or ISBN 9780521620956.
3. ↑  Jane Hathaway (2003). *A Tale of Two Factions: Myth, Memory, and Identity in Ottoman Egypt and Yemen*. State University of New York Press. 97–98.or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2220300

 |

* Wd Datuak: Q2220300
**Andra** egunkaria 2000 eta 2004 urteen artean emakumeek idatzi eta zuzendutako Euskal Herriko egunkaria izan zen. 

Espainiako estatu mailan, emakumeek idatzi eta zuzendutako lehen egunkaria modura aurkeztu zen,  baina praktikan egunkari itxurako hilabetekaria zen. Aldizkari modura ulertuta, beraz, eta 1937an sortutako asteroko *Mujeres* aldizkaria litzateke emakumeek idatzi eta zuzendutako aldizkarien aitzindaria Hego Euskal Herrian bertan. 

Andre egunkariaren berezitasunetako bat izan zen, hizkera ez diskriminatzailea erabiltzen lehena izan zela, horretarako, gaian aditu zirenekin, Hizkuntzaren erabilera ez sexistarako lehen estilo liburua sortu zuen Andrak. 

Lehen alea 2000ko abenduan argitaratu zen, eta azkena 2004ko urtarrilean. Txinparta taldeak argitaratzen zuen eta 15.000 ale saltzen zituen. 350 pezetako prezioa zuen eta Araba, Gipuzkoa, Bizkaia eta Nafarroako kioskoetan saltzen zen.

Beste batzuen artean, Toti Martinez de Lezea, Arantxa Urretabizkaia, Luisa Etxenike, Dora Salazar, Teresa del Vallek artikuluak argitaratu zituzten Andra egunkarian.

### Agerkari digitala

Egunkaria argitaratzeari utzi ondoren, 2019an, teknologia berrien eta Interneten garapenaz baliatuta, Andra aldizkaria zenaren proiektua berreskuratu zuten, agerkari digital bihurtuta, Andra.eus emakumeon ahotsak izenburuarekin. Durangaldean egiten bada ere, bere hedadura esparrua zabalagoa da, bai irismenari dagokionez bai sartzen dituen albisteei dagokionez. Elebiduna da eta zortzi epigrafe nagusi ditu: Feminismoak, Indarkeria,Izen propioak, Ahotsak, Gizarte eragileak eta Elkarteak ; Instituzionala eta, azkenik, Agenda.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «El periódico feminista ‘Andra, emakumeon ahotsak' vuelve en formato digital» *andra.eus* 2019-04-30 (Noiz kontsultatua: 2023-09-05).
2. ↑    «14. Kazetaritza feminista Hego Euskal Herrian» *Behategia* (Noiz kontsultatua: 2023-09-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q122233805

 |

* Wd Datuak: Q122233805
**Parana oihaneko ekoeskualdea** "Baso Atlantikoa edo Oihan Atlantikoa" Ekoeskualde Multzoan sartuta dauden 15 ekoeskualdeetako bat da, eta Multzoko baso-hondakin gehien mantentzen dituena. Ekoeskualde honi Paraguain deitzen zaio: **ecorregión del bosque Atlántico del Alto Paraná** (BAAPA), Argentinan **ecorregión de la selva Misionera** bezala ere ezagutzen da eta Brasilen ***Floresta Atlântica do Alto Paraná*** bezala.

Klima erditropikal hezea eta tropikal hezea duen oihan batek osatzen du, espezie aniztasun handikoak, baso garai batean bizi direnak, milaka ibai eta erreka dituena.

Misiones probintziaren zati handi bat eta Corrientes probintziaren muturreko ipar-ekialdea   hartzen ditu (Argentinako ipar-ekialdean), Brasilgo hego-mendebaldeko estatuen zatiak (Paraná estatua, Hegoaldeko Rio Grande estatua, Santa Catarina, São Paulo eta Hegoaldeko Mato Grosso estatua ) eta Paraguaiko Ekialdeko eskualdearen ekialdeko zati bat (Amambayko departamendua, Canindeyúko departamendua, Paraná Garaiko departamendua, Itapúako departamendua, Paraguaríko departamendua, Caaguazúko departamendua, San Pedroko departamendua, Concepcióngo departamendua, Caazapáko departamendua eta Guairáko departamendua ). Ekoeskualdearen zati handiena Brasilen dago.

Jatorriz, 120 milioi hektareako basoko azalera zuen, azken hamarkadetan maila kezkagarri batera murriztu dena. Baso horietako asko elkarrengandik banandu eta isolatu ziren, zatikaturiko bloke desberdinak osatuz, haien arteko loturarik gabe, eta horrela fauna eta flora espezie ugariren biziraupena mehatxatuz. Horregatik premiazkoa da bloke desberdinak elkarren artean konektatzea, igarobide biologikoen bidez .

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  "Selva misionera: características, ubicación y problemas ambientales que la aquejan" - Diario clarín (10/Noviembre/2021). Disponible al 17/Febrero/2023.

Kanpo estekak
-------------

* Alto Paranako baso atlantikoa
* GOI PARANAKO (BAAPA) OASO ATLANTIKOA LANDU DEZAGUN
* Alto Paranako baso atlantikoa
* Paraguai: babesten ditugun lekuak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4736806
* Commonscat Multimedia: Alto Paraná Atlantic forests

---

* **Lekuak**
* WWF: NT0150

 |

* Wd Datuak: Q4736806
* Commonscat Multimedia: Alto Paraná Atlantic forests
**San Migel eliza** Olaibar ibarreko Olaitz kontzejuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Habearte bakarreko harrizko eraikina da, burualdea burualde zuzenekoa, eta haren gainean estalki laua du, zeru soilekoa. Zaharberritze berriak, arkitekturari eta altzariei berdin eragiten dienak, modernotasun-kutsu handiegia ematen dio multzoari. Sarrera epistolaren aldetik dago, erdi-puntuko arkuko ate batetik, harrizko dobelak dituena eta arkupez babestuta dagoena. Kanpandorre karratua, tenpluaren azpian dago. Barrualdean, nabarmentzeko modukoa da erretaula nagusi errenazentista, bi pisuko eta teilatupeko hiru kale dituena, eta XVIII. mendean mazoneriaren alboetan aldaketak jasan zituena. Lehenengo pisuan sagrario batek hartzen du erdigunea, angeluetan toskanar zutabeak eta Berpiztutako Kristoren erliebea dituena, Pedro eta Paulo santuen artean, horiek ere erliebean. Bigarren solairuan, horma-hobiaren azpian, San Migel goiaingeruaren irudia dago, eta, alde banatan, etorbideko horma-hobien azpian, Joan Bataiatzailea eta Blas santuak. Teilatupean Kalbarioa agertzen da, Ama Birjinaren eta Juan Ebanjelariaren arteko gurutziltzatuarekin.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | OLAITZ.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-31).

Ikus, gainera
-------------

* Olaitz
* Olaibar

Kanpo estekak
-------------
**Maria Antonia Bandres Elosegi** (Tolosa, 1898ko martxoaren 6a - Salamanca, 1919ko apirilaren 27a) moja jesuitina izan zen. Bere fedea hain zen sutsua ezen Miguel Unamuno eta Indalecio Prieto bezalako agnostikoetan ere eragina izan zuena.

Ramon Bandres Azkue eta Teresa Elosegi Ansolaren hamabost seme-alabetatik bigarrena izan zen. Jaio eta bi egunetara bataiatu zen. Lau urterekin sendotza jaso zuen eta 1909ko maiatzaren 23an lehen jaunartzea.

Lehen hezkuntza etxean jaso zuen osasun txarra zela eta. Gero, jesuitinek zuzendutako San Jose ikastetxean ikasi zuen. Gaztea zenean, Tolosako auzo txiroetan berri ona zabaltzen zuen.

Moja izan aurretik ere, Antoniak bere bizitza Jainkoari eskaintzeko zin egin zuen Antonio bere osaba eta aitabitxiaren salbaziorako. Antonio agnostikoa zen baina geroago Jainkoarengan sinestu zuen.

1913ko martxoan, ariketa espiritualetan, kastitate-boto pribatua egin zuen eta Ama Kandida Maria Jesuskoaren hitzak gogoratu zituen: «Jesusen alaba izango zara».

1915eko abenduaren 8an, 17 urterekin, Jesusen Alaben kongregazioan sartu zen eta 1918ko maiatzaren 31ean botoak eman zituen. Natalia, Antoniaren ahizpa nagusia, moja egin zen baita ere.

Urte hartako ekainean, gaixotu zen. Artatu zuen Filiberto Villalobos medikuak deklaratu zuen bere fedeak harritu zuela, nahiz eta bera agnostikoa izan. Antoniari buruz kontatu zien Miguel Unamunori eta Indalecio Prietori, eta haiek ere harrituta geratu ziren.

1919ko apirilaren 25an, Ostiral Santuan, Antoniak biatikoa hartu eta betiko botoak eman zituen. Apirilaren 27an hil zen.

1996ko maiatzaren 12an dohatsu bilakatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   EWTN. *Biographies of New Blesseds – 1996.* .
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Garmendia Larrañaga, Juan. *Bandres Elosegui, Antonia.*  Auñamendi Eusko Entziklopedia.
3. 1 2 3 4 5 6 7   **(Ingelesez)** Cinco, Anna Maria.  (2018). «Blessed Maria Antonia Bandrés – Courage and Love» *Hijas de Jesus*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2021-07-11).
4. 1 2 3   **(Latinez)** «Salmaticen beatificationis et canonizationis Servae Dei Mariae Antoniae Bandrés y Elósegui, sororis profesae congregationis Filiarum a Iesu (1898—1919)» *Boletin oficial del Obispado de Salamanca* (Salamanca): 127..
5. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** «María Antonia Bandrés y Elósegui, Beata» *Catholic.net*.
6. 1 2 3    «Maria Antonia Bandres Elosegui dohatsua (1898-1919)» *Gure Santuak.* .
7. ↑   **(Gaztelaniaz)** Frías Tomero, M.C. de.  (2000). «María Antonia Bandrés Elósegui» *Diccionario de los santos.*  2 Editorial San Pablo, 1585 or. ISBN 8428522596..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3850591
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 10940

 |

* Wd Datuak: Q3850591
1815ean Frantzian zabaldutako adardunen satira.
**Adardun** bat beste pertsona batekin edo batzuekin harremana duen bikotekidea da. Beraz, adarduna emakumea zein gizona izan daiteke. Harreman horiek ezagunak edo ezkutuak izan daitezke. Erabilera fetitxistan, adardun bat bere bikotekidearen "desleialtasun" sexualaren konplize da, eta horren bidez plazera lortzen du.

Adardunak, sarritan, gizarte mailan barregarriak dira. Askotan ere denigratuak dira. Literaturan zein zineman sarritan erabili den gaia da.

Kontzeptuaren jatorria
----------------------

Ez dago garbi eta hipotesi desberdinak daude baina beti metaforikoki hitz egiten da, engainatutako bikotekidea adarrak dituzten animaliekin parekatuz. Bertsio asko daude "jarri adarrak" esamoldearen jatorriari buruz. Litekeena da gertaera mitologikoen interpretazio burleskoari lotuta egotea, bekatua deabruaren irudiarekin lotzeko ideia kristauari lotuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Infideltasun
* Adulterio
* Promiskuitate
* Poliamodio

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1483612
* Commonscat Multimedia: Cuckold

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12539170j (data)
* GND: 4292940-4
* LCCN: sh85034662

 |

* Wd Datuak: Q1483612
* Commonscat Multimedia: Cuckold
Fasti Capitolini Museo Kapitolinoetako areto batean ikusgai.
**Fastiak**, latinezko fasti, egutegi erromatarrak dira, gureganaino iritsi direnak harrian grabatuak. Cayo Mario eta Sila garaietan, fasti deitu zitzaien kontsulen izena zuten zerrendei, baita jaiei buruzko zerrenda batzuei ere.

Egutegi erromatarra bi zatitan banatzen zen: *dies fasti* (*pretoreak* justizia administratzeko egokiak ziren egunak) eta *dies nefasti* (egintza judizialak egitea debekatzen zen egunak, eta jainko-jainkosei zegozkienak). Urtero egin ondoren, erromatar herriari ezagutarazten zitzaion, hainbat eraikinetako hormetan itsatsita, hala nola Regian (Apezpikuen (pontifex) Elkargoaren egoitzan) edo Erromako foroko Rostran. Hala, negozioetarako, hauteskunde-bileretarako, festetarako, zori txarreko egunak eta jai mugikorretarako zeuden egunen berri ematen zieten herritarrei.

Hileko egunak hiru erreferentzietatik abiatuta kalkulatzen ziren: *calendas*, nonas eta *idus*, eta beti atzeraka eginez data horietatik aurrera: "Apirileko idusak baino 3 egun lehenago", "maiatzaren noak baino 4 egun lehenago", etab.

Oso garrantzitsuak izan dira Erromako Historia berreraikitzeko.

Fasti kontsularrak
------------------

***Fasti kontsularrak*** gertaera historiko garrantzitsuen zerrendak ziren, kontsulek beren gobernuan urtero idazten zituztenak. Zerrenda horietan, Erromaren eta Inperioaren historiarako garrantzitsuak ziren eta urte kontsular horren barruan gertatutakogertakari eta ekintza guztiak aipatzen ziren, magistratu berrien hautaketa barne. Kontsulak behartuta zeuden txosten horiek mantentzera eta urtero senatuari aurkeztera.

Fasti triunfalak
----------------

K.a. 12. urtean argitaratu zen magistratuek gerletan lortutako garaipenen handien (*triumphus*) urteko zerrenda bat da. Jeneral nagusien zerrenda du, Erromako fundaziotik Augustoren agintaldira arte. Erromako Museo Kapitolinoetako inskripzio zabal batean (Fasti Capitolini) gordetzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Fasti Triumphales : Roman Triumphs» *www.attalus.org* (Noiz kontsultatua: 2023-09-05).

Bibliografia
------------

* Guillén, José (2001). *Vrbs Roma. Vida y costumbres de los romanos: religión y ejército* (4. argitaldia). Salamanca: Sígueme. ISBN 84-301-0801-7.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1236466
* Commonscat Multimedia: Fasti

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1236466
* Commonscat Multimedia: Fasti