recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Semerkhet** Egiptoko I. dinastiako zazpigarren faraoia izan zen. K.a. 2861etik K.a. 2853 arte gobernatu zuen. Usurpatzailetzat hartzen da, objektu ugaritatik, Adyib faraoiaren izena nahita ezabatu baitzuen, eta bere izena, Saqqarako Errege Zerrendatik ezabatua izan zen, bere oinordeko izan zen Qaaren aginduz.

Manetonen arabera, 18 urteko erregealdia izan zuen, eta **Semempses** deitzen du, Sexto Julio Afrikano eta Eusebio Zesareakoaren arabera, edo **Mempses**, Eusebioren bertsio armeniarrean. Abidoseko Errege Zerrendan **Semsu** bezala agertzen da. Turineko Errege Kanonean **Semsem** izena du, 72 urteko erregealdia ematen diolarik.

Zenbaki hauek, ez dira Palermoko Harrian azaltzen direnak bezain fidagarritzat hartzen, Palermoko Harria denboran askoz hurbilagokoa baita. Toby Wilkinsonek, Harriaren bere azterketan, Kairoko I. txatalean eta III. erregistroan, honako hau aurkitu zuen: "*Semerkhet 8 urte t'erdi (zenbaki hau benetakoa da, erregealdi guztia erregistratzen baita (hemen).*" Honek, bere erregealdiko 9. urtean idatzitako serekh batekin bat datorrenez, Wilkinsonek, Semerkheten erregealdia 9 urte baino zertxobait gutxiagokoa izan zela ebazten du.

Palermoko Harrian agertzen diren gertakari bakarrak, bere erregealdi laburra dela eta, dirudienez erlijiosoak dira. Bere izena eta Henukarena, dirudienez, Semerkhet eta Qaa faraoien zerbitzuan egon zen dignatario bat, aipatzen dituen bolizko taulatxo bat existitzen da. Aipaturiko Kairoko txatalean, faraoiaren ama zen Batiritesi buruz ere hitz egiten da.

Manetonek, aurreko faraoia izan zen Adyiben semea zela dio, baita, bere erregealdian, "mirari ugari gertatu zirela eta Egipton izurrite handi bat erori zela" ere, baina hori, Semerkhet usurpatzaile bat zelako gertatu zela argudiatzen du. Adyiben emazte zen Batirites erreginaren semetzat ere hartzen du (baina ez dirudi izendaturiko oinordekoa denik, esan bezala, usurpatzailetzat hartzen baita).

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Lurperatuta dagoen tokia, Abidosko Umm el-Qaabeko errege nekropoliko U hilobia da. Bere erregealdia laburra izan zen arren, hilobi hau, bere aurrekoarena baino handi eta luxuzkoagoa da.

* Errege zigiluen idazkunak Umm el-Qaabeko hilerrian (Dreyera 1985-95)
* Umm el-Qaabeko U hilobian zulatutako idazkuna (Petrie Museoa UC36756)
* Potoetan zulatutako idazkunak eta Helwaneko katilu bat (Saad)
* Palermoko Harria

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Adyib** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko I. dinastia | Ondorengoa**Qaa** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Semerkhet*** Aldatu lotura Wikidatan |
Perretxikoaren eskema.
**Pileo** terminoa onddoen fruitu-gorputzaren **txapel**ari deitzeko erabiltzen den izen teknikoa da. Espezie batzuetako ezaugarri nabarmenena da, esaterako azpibeltzetan, boletoetan, zenbait poliporoetan edo tripakietan. Beste kasu batzuetan ez dago hain banaketa argirik pileoaren eta fruitu-gorputzaren gainerako atalen artean. Txapela daukaten perretxikoek normalean himenoforoa edukitzen dute, hala nola orriak, tutuak edo eztenak, pileoaren azpian.

Sailkapena
----------

Pileoa aspalditik erabili izan da perrretxikoak sailkatzeko. Gehienak hemisferikoak edo ganbilak dira, baina horietako asko lautu egiten dira heldutasunera iristean. Zizahoria bezalako espezie ezagunak, ordea, inbutu formakoak izan ohi dira. Badaude zapalduak ere, edo titi formakoak (azken honen kasurik ezagunena galanperna da).

* GanbilaGanbila
* ZapalduaZapaldua
* LauaLaua
* Inbutu-formakoaInbutu-formakoa
* OkerraOkerra
* Arrautza-formakoaArrautza-formakoa
* Zilbor-formakoaZilbor-formakoa
* Titi-formakoaTiti-formakoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q694118
* Commonscat Multimedia: Mushroom cap icons

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q694118
* Commonscat Multimedia: Mushroom cap icons
**Piloroa** urdaila eta heste mehea konektatzen dituen balbula da. Gihar leunez osatutako eraztun sendo bat da, ireki eta itxi egiten dena eta elikagaiei urdailetik duodenora pasatzen uzten die, hau da, heste mehearen hasierako atalera.

Liseriketa gastrikoa bukatu ondoren, piloroa ireki egiten da kimoari pasatzen utziz, hau hestera iritsi eta bertan elikagaien xurgapena gerta dadin. Kimoa elikagaiek eta urin gastrikoek eratutako likido ez dentsoa da.

Piloroarekin erlazionatutako patologia bat piloro estenosia da. Urdaileko minbizia dagoen kasu batzuetan, tumoreak piloroa oztopa dezake elikagaiei bertatik pasatzea eragotziz. Kasu hauetan, kirurgikoki urdaila eta duodenoa konektatuko dituen hodi bat sartzen da bertan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q290248
* **Identifikadoreak**
* BNF: 12004332v (data)
* GND: 4115674-2
* LCCN: sh85109287
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D011708
* TA: A05.5.01.017
* FMA: 14581

 |

* Wd Datuak: Q290248
***Linum narbonense*** Linaceae barruan sailkatzen den landare loredun bat da, *Linum perenne*ren antzekoa. Europan du jatorria.

50 zentimetroko altuera hartu dezake, eta 30 zentimetroko zabalera. Bere gainaldean hamar bat lore urdin daude, bost petalokoak, 2-2,5 zentimetroko diametrokoak. Udaren hasieran kukuluak sortzen ditu. Hazien biltegia txikiak eta beige kolorekoak dira.

*Coleophora benedictella* espeziearen larbek jaten duten landare bakarra da.

Askotan liho izen generikoa ematen zaio, baita liho urdin. Hala ere, espezie gehiagok dute izen arrunt hau.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q145329
* Commonscat Multimedia: Linum narbonense
* Wikispecies Espezieak: Linum narbonense

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 148586
* GBIF: 4048802
* GRIN:
* IPNI: 544605-1
* ITIS: 847557
* NCBI: 544668
* PlantList: kew-2347120
* W3TROPICOS: 18700023
* USDA Plants: LINA2

 |

* Wd Datuak: Q145329
* Commonscat Multimedia: Linum narbonense
* Wikispecies Espezieak: Linum narbonense
**Sexto Furio Medulino Fuso** (latinez *Sextus Furius Medulinus Fusus*), erromatar kontsula izan zen K.a. 488an Espurio Nauzio Rutilorekin.

Furia patriziar gensekoa. Lehen garaietan, bere izena, "Fusia" bezala idatzi izan da, ohikoa zen r eta s hizkien arteko aldaketaren arabera, Valerio eta Valesio izenen artean bezala.

Historiak, ez du batere argitzen Furia gensaren jatorriari buruz, baina, Tusculumen aurkitutako hilobi idazkunen arabera, Furio izena, toki horretan oso arrunta zela ikusten da, eta, beraz, orokorrean, Furia gensa, Fulvia bezala, Erromara Tusculumetik iritsi zela ebazten da.

Sexto Furio Medulino, kontsul izatera iritsi zen Furia genseko lehen kidea izan zen, Gaio Martzio Koriolanok gidatutako volskoak Erromaren aurka joan eta setiatu zuten urtean.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Gaio Julio Iulo eta Publio Pinario Mamertino Rufo** | **Erromatar kontsula Espurio Nauzio Rutilorekin**K.a. 488 | Ondorengoa**Tito Sizinio eta Gaio Akilio Tusko** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1232450

 |

* Wd Datuak: Q1232450
**Livramentoko Andre Mariaren kapera**, izen bereko herriaren erdian dago, Portugalgo Cascais e Estoril parrokian, Lisboako barrutian.

Historia
--------

Uste denez, kapera XVII. mendean eraiki zen, bere aurrealdeko harri batean 1757 jartzen duen arren, 1755eko lurrikararen ondoren berreraiki zen data. Eraikin barrokoa da, baina oso soila; oinplanoa luzetarako habearte batez eta kapera nagusi laukizuzen batez osatuta dago, gangaduna eta sakona, eta alboetan sakristiako gorputzak eta gela txiki bat ditu. Berezitasun gisa, goi-korurako sarbidea garrantzitsua da, kanpotik egiten dena. Harresitutako hilerriarekin eta iturriarekin batera, udal-balioa duen jabetza da.

Gaur egun, San Pedro eta San Joan parrokiaren parte da, Morgado da Samarrarekin lotuta egon zelarik 1970eko hamarkadara arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Capela de Nossa Senhora do Livramento em Cascais» *www.igogo.pt* (Noiz kontsultatua: 2020-08-03).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9695631

 |

* Wd Datuak: Q9695631
Sehelen aurkitutako inskripzioak
**Sehel**, Nilo ibaiko uharte bat da, Egipton dagoena, Asuanetik hegoaldera, hiri honetatik gertu, Elefantina uhartearen antzekoa, non ibaiaren *lehen urjauzia* zegoen, benetan, antzinako urlaster batzuk, arrokak, forma borobilduekin modelatu zituena.

Antzinatetik erabilia izan zen, granito harrobi bezala.

Inskripzioak
------------

Harkaitzetan, zenbait garaitako inskripzioak daude, Egiptoko Inperio Berrikoak eta ptolomeotar dinastiaren garaikoak, bi harkaitz handitan banatuta, ekialdean Bibi Togug eta mendebaldean Hussein Togug.

Inskripziorik ezagunena *Gosearen hilarria* deritzona da, Djoser edo Zoser erregearen garaikoa. Aipaturiko estela honek, Niloren ur goraldi urrien garai baten ondoren, goseak herrialdea nola mehatxatzen zuen kontatzen du, eta eskualdeko hiru jainko nagusiak ziren Jnum, Satet eta Anuketi otoitz egin zieten, hauen gurtza gainbehera joan zelarik, eta honen, ibaiaren goraldia, hurrengo urtean jada normala izan zela. Uharteko biztanleek, Anuket jainkosa gurtzen zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1476222
* Commonscat Multimedia: Sehel Island

---

 |

* Wd Datuak: Q1476222
* Commonscat Multimedia: Sehel Island

24°03′33″N 32°52′16″E﻿ / ﻿24.05917°N 32.87111°E﻿ / 24.05917; 32.87111
Gizonentzako kondoi bat bere luzera osoan.
**Preserbatiboa** edo **kondoia** sexu-transmisiozko gaixotasunak ekiditeko eta metodo antisorgailu moduan erabiltzen den elementua da.

Gizonezkoentzako kondoiaren kasuan, zakil tentera egokitzen den zorro fin bat da, material ezberdinetakoa izan daitekeelarik. Orokorrean latexezkoa bada ere, poliuretanozkoak aurkitu ditzakegu latexari alergia duten kasuetarako.

Emakumezkoentzako kondoia bagina forratzen eta kanpo-genitalak estaltzen dituen poltsa da.

Preserbatiboa (sorkundea babestutik datorren termino edo hitza) edo kondoia deituta ere, haurdun ez gelditzeko eta sexuaren bidez transmititzen diren gaixotasunengandik babesteko elementua da.

Gizonezko kondoien kasuan, zakila tente jartzen denean gainean ipintzen den funda moduko bat da eta material ezberdinetakoak izan daitezke; normalean latexa erabiltzen da baina hasiera baten animalien larruez egiten ziren eta egun poliburetanoz ere egiten dira latexari alergia duten pertsonentzat.

Preserbatiboa gaixotasun sexualengatik babesteko antzinetik erabili da eta haurdun ez gelditzeko ere erabilia zen.

Gizakiek erlazio sexualak eta umeen sorkuntzaren arteko erlazioa ikusi zutenean, puntak itxita zituzten animalien heste zatiak erabiltzen hasi ziren eta gauza bera sexu eta gaixitasunen arteko erlazioa antzeman zutenean.
Gaur egun ere horrelako gailuak lor ditzakegu (hobeto eginda), bero korporala eta ukimen sentzazioa trasmititzeko onak direlako, baina ez dira haurdun ez gelditzeko oso eraginkorrak.

Egipton, gutxienez K.A. 1000. urtetik zakilaren gainean oihalezko zorroak erabiltzen zituzten. Minos Erregearen leiendak (1200. K.a) hazia gordetzeko arrainen birikiak eta hauntzen maskuriak aipatzen ditu.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Preserbatibo*** |
***Lot eta bere alabak*** Simon Vouet margolari frantsesaren margolana 1633an egina. Estrasburgoko Arte Ederren Museoan erakusten da gaur egun.

Deskribapena
------------

Koadroak Bibliako kontakizuna islatzen du, non, Jainkoak Sodoma suntsitu ondoren, Lot eta bere alabak kobazulo batean babestu ziren. Emakumeak, seme-alabarik ez zutelakoan, aita mozkortu zuten eta intzestua egiten zuten berarekin, gauero bat, azkenean biak haurdun geratuz. Gaia, Erdi Aroan lotsagarritzat joa, ez zen esplizituki irudikatu, baina Errenazimentutik aurrera islatuenetako bat izatera iritsi zen, artistei erotismo-maila desberdinak aplikatzeko ematen zien aukeragatik. Gaia erabili zituzten arteko margolariak hauek zeuden: Lucas van Leyden, Francesco Furini, Tintoretto edo Artemisia Gentileschi.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   V. V. A. A. (2010). *Mitología clásica e iconografía cristiana*. R. Areces. ISBN 978-84-8004-942-9.

Ikus, gainera
-------------

* Orazio Gentileschiren *Lot eta bere alabak*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5981363
* Commonscat Multimedia: Lot and His Daughters (Vouet)

---

 |

* Wd Datuak: Q5981363
* Commonscat Multimedia: Lot and His Daughters (Vouet)
**Seward konderria** (ingelesez: *Seward County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Seward da. 2010eko zentsuaren arabera 16.750 biztanle zituen, Seward kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Seward konderriak 1.491,54 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,55 ura dira. Beste 1.479,99 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,23 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.750 pertsonetatik 16.424 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 272 dira. 59 beltzak edo afroamerikarrak. 49 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 71 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 140 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q124637
* Commonscat Multimedia: Seward County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137212791
* LCCN: n81018548
* **Lekuak**
* OSM: 1425433
* TGN: 2001395

 |

* Wd Datuak: Q124637
* Commonscat Multimedia: Seward County, Nebraska
Torre del Oro, museoaren egoitza.
**Sevillako Torre del Oro Itsas Museoa** (gaztelaniaz *Museo Naval Torre del Oro*) hiriko ikurretako bat den Torre del Oron dago, Guadalquivir ibaiaren ertzean eta Maestranza Zezen Plazaren ondoan, Sevilla hirian.

Historia
--------

Museoa izan aurretik, monumentua, kapera, bolbora biltegi, portuko kapitaintzaren bulego, presondegi, etab... bezala erabili zen. Museoa bera, 1936ko martxoaren 21eko ministro-agindu bategatik sortu zen, Armadaren Itsas Museoaren filial bat zelarik, baina, gerra zibilaren ondorioz, 1944an inauguratu zen, tamaina txikiko bi solairutan banatua dagoelarik, behekoa 85 metro karratukoa, eta, goikoa, 127koa, orotara, 623 metro karratu, horien artean, bisitariari erakusten zaizkion elementu guztiak banatzen direlarik.

Edukia
------

Bertan ikus daitezkeen gauzen artean, fosildutako itsas hondarrak, itsas arteen mekanismoak, iparrorratzak, brankako irudiak, itsas gaiko margolan eta grabatuak, antzinako itsas kartak, dokumentu historikoak... hormetan zein lurrean.

Laburbilduz, beheko solairuan, XVI. mendeko kanoi bat, pizkundetar estilokoa, aingurak, XIX. mendean eginiko ibaiaren planoak, guztiak izen ezagunik gabeko egileenak; badaude, baita ere, XIX. mendean eginiko Kartusiako toskak, eta estilo erromantikozkoak, hauen egilea, Pickman Markesa merkataria izan zen (Kartusiako toska lantegiaren jabea).

Lehen solairuan: XVI. mendean egin zen lehen mapamundi zientifikoaren erreprodukzioa, estilo pizkundetarrekoa eta Diego Riberok egina, estilo klasizistako brankako irudi bat, itsas banderak eta ontzien maketak dauden beira-arasak.

Itsasontzi maketa hauek dituzten beira-arasen artean, bereziki, pasaiarientzako bapore bat nabarmendu behar da, "Real San Fernando" izenekoa, Espainian eraikitakoa, eta, bere lehen bidaia, 1817ko uztailak 16an egin zuena. Nabarmendu beharreko beste maketa bat, "Giralda" *yatea*, Alfontso XIII.a eta honen seme Don Joan Borboikoak (Espainiako egungo erregea den Joan Karlos I.aren aitona eta aita) nabigatzeko erabili zutena.

Sevillako itsas historiaren zati bat ere erakusten du, bere ibaia eta Indietako Espainiar Inperioaren garaian izan zuen garrantzia, eta marinel ospetsuek utzitako ondarea.

Bisita
------

Gaur egun, bisitaren prezioa, euro 1ekoa da, asteartetan, sarrera dohakoa delarik. Bere toki txikia dela eta, museoa, ezin du, aldi berean, pertsona talde handi batek bisitatu, solairu bakoitzeko 50 pertsonara mugatuz, honela, guztientzako tokia egoteko.

Irudi galeria
-------------

* FosilaFosila
* Marinel korapiloakMarinel korapiloak
* "Real Fernando" gurpildun baporea"Real Fernando" gurpildun baporea
* KanoiaKanoia
* EskafandraEskafandra
* "Inazio Loiolakoa" bergantina"Inazio Loiolakoa" bergantina
* TelegrafoaTelegrafoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q32823
* Commonscat Multimedia: Museo Naval Torre del Oro (Sevilla)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 265645201
* BNE: XX90655
* LCCN: n97073555

 |

* Wd Datuak: Q32823
* Commonscat Multimedia: Museo Naval Torre del Oro (Sevilla)
**Podenko** esaten zaie antzinako jatorria duen ehiza-txakur batzuei. Gaur egun, hainbat arraza daude Mediterraneoko herrialdeetan (eta Kanariar uharteetan), eta haien artean dokumentaturiko zaharrena tesem delakoa da, Antzinako Egiptoko txakur bat. Uste da Mediterraneoko kostaldean feniziarrek zabaldu zituztela txakur hauek. NFZren sailkapenean txakur primitiboen kategorian sartzen dira, 5. taldean.

Ezaugarriak
-----------

Podenkoa bere zentzumenen garapenagatik nabarmentzen da. Ikusmena, usaimena eta entzumena direla eta, ehiza-txakurrik eraginkorrenetakoa da harrapakina bilatzeko orduan. Oso zintzoak dira, eta oso zaila egiten zaie ingurune berri batera edo familia berri batera egokitzea abandonatzen badituzte. Txakur lasaiak dira, ez dira batere oldarkorrak, etengabe maitasuna eta maitasuna emateko prest daude. Beldurtzen errazak dira, eta oso zaila egiten zaie fidatzea, baina, azkar ohituta, munduko txakurrik atseginenak eta dibertigarrienak bihurtzen dira.

Fisikoki, estilizatuak eta indartsuak dira, eta mutur luze nahiko bereizgarria dute. Ariketa eta atseden asko behar dute, txakur oso aktiboak baitira. Edozein familia motarentzat dira aproposak, bereziki haurrak dituzten familientzat.

Iruditegia
----------

* Maltako faraoi txakurra.Maltako faraoi txakurra.
* Etnako zirnekoa, Cirneco dell'EtnaEtnako zirnekoa, Cirneco dell'Etna
* Konparaziorako, Asiuteko txakurra, K.A. 4 mendeko Egiptoko eskultura, Louvre museoan.Konparaziorako, Asiuteko txakurra, K.A. 4 mendeko Egiptoko eskultura, Louvre museoan.
* Kanarietako podenkoa.Kanarietako podenkoa.
* Eivissako podenkoa.Eivissako podenkoa.
* Portugalgo podenkoa.Portugalgo podenkoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «OEH - Bilaketa - Podenko» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-31).
2. ↑   «Perros tipo spitz y tipo primitivo» *www.fci.be* (Noiz kontsultatua: 2022-10-31).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelaniazko Wikipediako «Podenco» artikulutik itzuli da; zehazki, 2021-11-17ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39253
* Commonscat Multimedia: Podenco dogs

---

 |

* Wd Datuak: Q39253
* Commonscat Multimedia: Podenco dogs
**Live Oak konderria** (ingelesez: *Live Oak County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua George West da. 2010eko zentsuaren arabera 11.531 biztanle zituen, Live Oak kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Live Oak konderriak 2.794,28 kilometro koadro ditu. Horietatik 101,48 ura dira. Beste 2.692,8 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,13 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 11.531 pertsonetatik 10.865 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.060 dira. 453 beltzak edo afroamerikarrak. 62 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 56 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 83 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114043
* Commonscat Multimedia: Live Oak County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126676304
* LCCN: n81035658
* NARA: 10040107
* **Lekuak**
* OSM: 1828421
* TGN: 2002029

 |

* Wd Datuak: Q114043
* Commonscat Multimedia: Live Oak County, Texas
**Likido interstiziala** (goian, eskuinean) eta kapilarraren arteko harremana erakusten duen irudia
**Likido interstiziala** zelulen arteko tartean dagoen likidoa da. Likido honek zelulak elikagaiez hornitzen ditu eta haien hondakinak jaso eta kanporatzen ditu.

Odol-plasmaren exudatua da, hodi kapilarretatik datorrena. Izan ere, odol-plasma eta likido interstizialaren arteko ur eta gai solutuen trukea mintz kapilarraren alde baterako zein besterako difusioz gertatzen da. Difusioaren intentsitatea berdintsua ohi da mintzaren alde bietan, eta horrela bi espazioetako isurkari bolumenak aldagabe irauten du. Difusio horretan presio hidrostatikoak eta presio osmotikoak funtsezko zeregina burutzen dute.

Gizabanako heldu baten likido interstizialaren bolumena 11 litro ingurukoa da.

Bere konposizioari dagokionez odol-plasmaren antzekoa da, baina proteina gutxiago ditu, hauek ez baitute erraz lortzen hodi kapilarrak zeharkatu.

Edema likido interstizialaren gehiegizko pilaketa da ehun batean. Hodi kapilarren presio hidrostatikoa handia (edo presio osmotiko txikia) dagoenean gertatzen da, kapilarretatik likido asko zelulen arteko tartera pasatzen baita (ikus irudia).

Linfak likido interstizialean dauden substantziak jaso eta linfa kapilarretara pasatzen ditu, hasiera batean, eta gero odol-hodietara eta zainetara.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q477946
* Commonscat Multimedia: Interstitial fluid

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* FMA: 9673

 |

* Wd Datuak: Q477946
* Commonscat Multimedia: Interstitial fluid
**Liudmila Nikolaievna Stal** (errusieraz: Людмила Николаевна Сталь; Dnipro, 1872ko martxoaren 14a - Mosku, 1939ko apirilaren 23a) Ukrainan jaiotako boltxebikea izan zen.

Biografia
---------

1897tik politikan murgildua, eta 1899an Errusiako Langileen Alderdi Sozialdemokratako kide izan zen, eta 1903tik aurrera, fakzio boltxebikearekin lerratu zen. Dnipro (orduan, Jekaterinoslav), Mykolaiv, Odesa, Kursk, Mosku eta San Petersburgon lan politikoa egindakoa izan zen, eta tsarismoaren garaian, hainbat aldiz atxilotua izan zen; hori dela eta 1907an erbesteratu behar izan zuen. Erbestean Parisen ibili zen.

Stalinen gertuko laguntzailea izan zen. 1912an *Pravda* egunkarian lanean hasi zen. 1914an *Rabotnitsa* ("Emakume Langilea") aldizkari boltxebikearen sortzaileetako bat izan zen. 1917an, Errusiara itzuli zen. Lenin zekarren trenari ongi-etorria egin zion Finlandia eta Errusiaren arteko mugan, emakumeen ordezkaritza baten buru zelarik. Apirilean Alderdi Boltxebikearen konferentzian parte hartu zuen, eta abuztutik aurrera, Kronstadteko Komite Boltxebikeko eta Kronstadteko Sobietaren Komite Exekutiboko kide izan zen, eta han ere kazetaritzan jarraitu zuen, Kronstadteko boltxebikeen *Proletarskoie Dielo* ("Kausa Proletarioa") aldizkarian lanean.

Urriko Iraultza Sozialistaren ostean, 1918 eta 1920 artean, Armada Gorrian hezitzaile politiko gisa ibili zen. Kirov eta Ufa hirietako Alderdi Komunistaren Komiteetako kide izan zen. 1921 eta 1923 artean, Kominterneko Emakumeen Nazioarteko Departamenduaren kide izan zen. 1924tik aurrera *Kommunistka* ("Emakume Komunista") egunkariaren edizioan parte hartu zuen, Sobiet Batasunako Alderdi Komunistaren Komite Zentralaren emakumeen departamenduko kide gisa. GOSIZDATen (Estatu-Argitaletxean) ere lan egin zuen, emakumeei zuzendutako propagandaren departamenduan. 1928an SESBko Iraultzaren Museoan irakasle lana hartu zuen. Stalinen Lan Osoen bilduma editatzen lan egin zuen. Leninen ordena irabazi zuen. 1939. urtean hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  Stal, Liudmila, *K17*, 2017-08-30. CC0 Domeinu Publikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4439263
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 304966569
* ISNI: 0000 0004 1664 9015
* GND: 1038036933
* LCCN: no89018371

 |

* Wd Datuak: Q4439263
**Likidanbarra** zuhaitz mota bat da, *Liquidambar* generoko ezagunena. Jatorriz Ipar Amerikakoa (AEB hegoaldea eta Mexiko), mundu osoko parke eta lorategietan aurki daiteke apaingarri. Europara XVII. mendean ekarri zen. Hostotza trinkoa du, udazkenean gorrimin kolorea hartzen du eta ikusgarria izaten da hostotzaren beste tonalitateekin batera konbinatzen denean.

Likidanbar izena, "likido' eta "anbar" hitzen elkarketa da, azaletik ateratzen zaion erretxina anbarkara dela-eta. Erretxina hau lurrindegietan erabiltzen da, *Peruko baltsamoa* izenarekin.

Ezaugarriak
-----------

Ondo jasaten ditu hotzak eta argi ugari behar du. Hasieran astiro hazten bada ere, 15etik 20 metrora bitartean haz daiteke.

Hosto-erorkorra, astigarraren antzekoak ditu, baina aurkako hostoak izan beharrean txandakoak ditu, 5-7 lobuludun ertz triangeluar kaskodunak. Hostoek hainbat tonalitate hartzen dutenez, hostotza oso ikusgarria izaten du, izan ere, gorritik berdera pasatzen da, tartean horiak, laranjak, bioletak eta denen nahasketak hartzen ditu.

Fruitu biribilak ematen ditu eta negu osoan izaten ditu dilindan.

Erreferentziak
--------------

Fruitua eta hostoak udazkenean
Liquidambar styraciflua-Museum specimen

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q469652
* Commonscat Multimedia: Liquidambar styraciflua
* Wikispecies Espezieak: Liquidambar styraciflua

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300374868
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 594658
* GBIF: 3152824
* GRIN:
* IPNI: 430718-1
* ITIS: 19027
* UICN: 33966
* NCBI: 4400
* PlantList: kew-2348877
* W3TROPICOS: 15100008
* USDA Plants: LIST2
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: L674U3X6NP

 |

* Wd Datuak: Q469652
* Commonscat Multimedia: Liquidambar styraciflua
* Wikispecies Espezieak: Liquidambar styraciflua
Live Earth Wembley Berriaren estadioan.
**Live Earth** (euskaraz. ***Lur bizia***) pop- eta rock-kontzertu batzuk izan ziren, eta ingurumen-kontzientzia handitzeko egin ziren. Hainbat artistek parte hartu zuten, eta 2007ko uztailaren 7an izan zen, berotze globalaren berri emateko. Kontzertuek munduko 150 musika-artista bildu nahi zuten ezagunenen artean entzule kopuru errekor bat lortzeko asmoarekin. Zortzi hiritan, bata bestearen atzetik eta 24 ordu bete arte, musika kontzertuak izan ziren, "lokartutako kontzientziak esnatzeko".

Save Our Selves erakundeak (SOS) antolatu zuen ekitaldia. Kevin Wallek sortu zuen erakunde hori, eta Al Gore AEBetako lehendakariordearen, Alliance for Climate Protection erakundearen, MSN erakundearen laguntza zuen, baita Control Room-ena ere Live Earth zuzentzen zuen kontzertu-ekoizlearena. Gainera, MTV telebista-katearen aldetik propaganda-laguntza handia izan zuten. Morse kodean idatzitako SOS zen logoa/marka erregistratua. Antzeko beste musika-gertaera anizkoitzek ez bezala (Live 8, doakoa), Live Earth-ek sarrera kobratu zuen, baina gertaera telebista eta internet bidez transmititu zen (http://www.liveearth.org).

Parte hartu zuten hiriak
------------------------

Hasiera Sydneyn (Australia) emango zioten, (2.00 GMT). Cricket Ground & Aussie Stadium, Blue King Brown, Crowded House eta Toni Collette & The Finish aritu ziren.

Lekukoa Japoniak hartu zuen, Tokiok eta Kiotok. Linkin Park, Michael Nyman y Yellow Magic Orchestra izan ziren bertan besteak beste.

Shanghain (Txina) Sarah Brightman soprano britainiarra eta 12 Girls Band ikusi ahal izan ziren. Live Earth Hegoafrikara joan zen ondoren, Johannesburgera. Han izan ziren UB40, Vusi Mahlasela, Angelique Kidjo eta Baaba Maal.

Londreseko Wembley estadioak (12.00etatik 22.30etara GMT) Beastie Boys, Black Eyed Peas, Damien Rice, David Gray, Duran Duran, Foo Fighters, Genesis, James Blunt, John Legend, Keane, Madonna, Metallica eta Red Hot Chili Peppers hartu zituen. Hamburgon (Alemania) Shakira eta Enrique Iglesias entzun ahal izan ziren, besteak beste.

Ondoren, Live Earth ikuskizunak New Yorkera egin zuen jauzia, The Police, Roger Waters, Bon Jovi, Alicia Keys, Kanye West eta Keith Urban aritu ziren bertan. Azkenik, jaiaren amaiera Río de Janeiron izan zen, artista hauekin: Lenny Kravitz, O Rappa, Jota Quest, Marcelo D2 eta MV Bill, Jorge Ben Jor eta Xuxa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Live Earth Aims to Cause Lasting Change»  *Washington Post* 2007-07-02.
2. 1 2 3 4 5 6   «Live Earth, munduko zortzi hiritan musika 24 orduz» *www.hiru.eus* (Albisteak - hiru -Euskadi.eus) (Noiz kontsultatua: 2022-06-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q233398
* Commonscat Multimedia: Live Earth

---

 |

* Wd Datuak: Q233398
* Commonscat Multimedia: Live Earth
**Likofron Kaltzisekoa** (antzinako grezieraz: Λυκόφρων ὁ Χαλκιδεύς), K.a. III. mendeko olerkari greziar bat izan zen. Eubea uharteko Kaltzis hirian jaio zen.

Antzinako Egipton bizi izan zen, Ptolomeo II.a Filadelfoa faraoiaren gortean eta Alexandriako Liburutegiko liburuzaina izan zen. Olerki eta tragedia ugari idatzi zituen. Arato Solikoarekin eta Teokritorekin batera, Pleiade tragikoaren partaide izan zen.

Bere lanetatik, *Alejandra* izeneko olerki bat baino ez da mantentzen (Priamoren alaba zen Kasandraren beste izen bat dena), 1474 bertso ianbikoz osatua. Troiari gertatuko zitzaizkion kalte guztien iragarpen luze bat da, eta Alexandro Handiari erreferentzia eginez amaitzen dena, misteriotsua eta ia ulertezina den estilo batean idatzia.

Olerki honi buruz asko hitz egin zuen antzinatean Joan Tzetzesek.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q432737
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 68976194
* ISNI: 0000 0001 2281 3158
* BNA: 000046862
* BNE: XX1102744
* BNF: 121960912 (data)
* CANTIC: a11355773
* GND: 118780883
* LCCN: n85216215
* NKC: jo2012689685
* NLA: 35826737
* CiNii: DA01745356
* SUDOC: 030572606
* BIBSYS: 90803399
* UB: a1273812
* ICCU: RAVV073638
* Open Library: OL694378A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 29485

 |

* Wd Datuak: Q432737
**Liudmila Stepanovna Buldakova** (errusieraz: Людми́ла Степа́новна Булдако́ва; 1938ko maiatzaren 25a - 2006ko azaroaren 8a) Errusia eta Sobietar Batasuna ordezkatu zuen boleibol jokalaria zen.

Bizitza
-------

Liudmila Buldakovak ibilbide luzea izan zuen Sobietar selekzioan, 1955etik 1972ra, azken urteetan taldeko kapitain izan zen. Garai hartan, Sobietar Batasuna eta Japonia ziren emakumezkoen boleibolean nazio nagusiak, eta Buldakovak eta bere taldeak titulu asko lortu zituzten. Munduko Txapelketan, 1956, 1960 eta 1970ean irabazi zuen titulua, 1962an bigarren sailkatu zen bitartean (SESBk 1967ko edizioari boikota egin zion). Sobietar Batasuna Japoniaren atzetik bigarren sailkatu zen kirolaren debut olinpikoan 1964an, baina gero urrea irabazi zuen 1968an eta 1972an. Buldakova Europako txapeldun ere izan zen 1958, 1967 eta 1971n, 1955ean bigarren sailkatu zen, 1963ko edizioa galdu zuen bitartean. (Sobietar Batasunak irabazi zuena). Klubetan, Buldakovak Zalgiris Kaunasen jokatu zuen lehenik, Dinamo Moskura joan aurretik. Haiekin, SESBeko bost titulu irabazi zituen, eta zortzi Europako Kopa. 1975ean erretiroa hartu ondoren, boleibolean aritzen jarraitu zuen haurren entrenatzaile gisa.

#### Ibilbidea edo Olinpiar Jokoetako emaitzak

Lanaren Bandera Gorriaren Ordena, Ohorezko Intsignia, Langileen Domina.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)**  *Lyudmila Buldakova.*  2021-07-25 (Noiz kontsultatua: 2022-02-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2495953
* **Kirolariak**
* COI: lyudmila-buldakova

 |

* Wd Datuak: Q2495953
**Poli(binil kloruro-azetato)a** (**PVCA)** kopolimero bat da binil kloruroa eta binil azetatoa elkarrekin polimerizatuz lortzen dena, polimero termoplastikoen familiakoa. Binil kloruroaren proportzioa %80-95 bitartekoa izan daiteke eta binil azetatoarena %5-20 bitartekoa, lortu nahi den materialaren ezaugarrien arabera. PVCA gardena, usaingabea, gogorra eta iraunkorra da. Kristaltasun-maila txikia du eta, ondorioz, ia osorik amorfoa da.

Erabilera
---------

Poli(binil kloruro-azetato)a oinarrizko material gisa edo beste polimero batzuek aditibo gisa balia daiteke, adibidez PVCrena. Prozesatzeko eta isurtzeko ezaugarri oso egokiak dituenez eta gainera malgua eta gardena denez, erantsi ohi zaie gainestaldurei, itsasgarriei, tintei eta pinturei. 

Erabilera nagusien artean aipa daitezke: aluminio-filmen bero-itsasgarriak, metalen gainestaldurak, lurzoruen gainestaldurak, sakongrabatzeko tintak eta kreditu-txartelen moduko iraupen luzea behar dituzten produktu moldeatuak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «PVCA Suppliers» *polymerdatabase.com* (Noiz kontsultatua: 2023-01-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7227151
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 9003-22-9
* ChEBI: 82549
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 9003-22-9

 |

* Wd Datuak: Q7227151
Polen-garau batzuk
**Polena** edo **lore-hautsa** (grezierazko *palé*, euskaraz *irina* edo *hautsa*) landare hazidunen anteretako zelula amen meiosiaren ondorioz eratutako gorputz txiki eta forma aldakorrekoa da. Polena gametofito bat da

Hiru geruzaz osatuta dago eta barnekoan ernalketa burutuko duten nukleoak eratzen dira.

Polenek landareen gameto arrak dituzte barnean, eta 10-60 mikroi inguru neurtzen dute.

Landare-espezie bakoitzaren polena berezia da, eta ikertzaileek polen-garau bat hartuta zalantzarik gabe jakin dezakete zein landareri dagokion. Ondoren, ontzia eraiki zenean landare-espezie hori non hazten zen ikertzen dute.

Polenari alergia
----------------

*Hemerocallis lilioasphodelus* lore baten estamine bat, lorezil bat mikroskopioaren azpian (handitzea: 9x).
Alergikoek badakite noiz egoten den polen gehien: aspaldi euririk egin ez duenean, tenperatura epeltzen denean eta hego haizea dagoenean. Orduan polen ugari egoten da airean, eta hura ez arnasten saiatu behar dute. Sintomak azaltzea saihesteko, sendagileek hainbat gomendio eman dituzte: leihoak ondo ixtea, betaurrekoak janztea, polinizazio-maila handiko orduetan ez irtetea —goizean goiz eta iluntzean—, ahal bada itsas ondoan ibiltzea.

* Ekilore polenaEkilore polena
* Akain-belarra (Ricinus communis)Akain-belarra (*Ricinus communis*)
* Oenothera fruticosa*Oenothera fruticosa*
* Ipomoea purpurea*Ipomoea purpurea*

Ikus, gainera
-------------

* Polinizazioa

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «**Polen** · Euskalterm» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-04-26).
2. ↑   «**lore-hauts, lore hauts** · Euskaltzaindiaren Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-04-26).

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Réseau National de Surveillance Aérobiologique (RNSA)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q79932
* Commonscat Multimedia: Pollen

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119374039 (data)
* GND: 4046628-0
* LCCN: sh85104512
* NDL: 00564471
* NKC: ph137715
* AAT: 300213002
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D011058

 |

* Wd Datuak: Q79932
* Commonscat Multimedia: Pollen
**Poli(etilen tereftalato)a** (ingelesezko **PET** siglengatik ezagunagoa) botilak, ontziak eta ehunak egiteko asko erabiltzen den plastiko-mota da. Urtean 70 milioi tona produzitzen dira munduan.

Kimikoki PET polimero bat da eta azido tereftalikoaren edo dimetil tereftalatoaren eta etilen glikolaren arteko polikondentsazio-erreakzio baten bidez lortzen da. Poliesterrak izeneko material sintetikoen multzokoa da.

Polimero termoplastiko lineala da, eta kristalinitate-maila handia du. Termoplastiko guztiak bezala, estrusioz, injekzioz, injekzio eta puzte bidez eta termokonformazioz prozesa daitezke. Esferuliten eta kristal-lamelen gehiegizko hazkundea saihesteko, materiala berehala hoztu behar da eta, hala, gardentasun handiagoa lortzen da. Azkar hoztean, kristalak ez dira guztiz garatzera iristen eta haien tamainak ez dio eragiten argi ikusgaiaren uhin-luzeraren ibilbideari.

Azido tereftalikoaren eta etilen glikolaren arteko polikondentszio-erreakzioa

Ezaugarriak
-----------

PETak erabilera oso hedatua du botila edo edukiontzi moduan hainbat ezaugarri medio:

* Gasentzako hesi gisa jarduten du.
* Gardena eta kristalinoa da, baina koloratzaile batzuk onartzen ditu.
* Oso arina da eta botila batek edukiaren pisuaren 1/20 izan daiteke.
* Iragazgaitza da.
* Edukiarekiko geldoa da.
* Esfortzu iraunkorrekiko eta higadurarekiko erresistentea da, zurruntasun eta gogortasun handia baititu.
* Birziklagarria da.

Alabaina ez da biodegradagarria oso kristalinoa delako eta bere katea molekula aromatikoz osatuta dagoelako.

Birziklatzea
------------

Bizitza berria PETarentzat.
Botilen kasuan, PETa birziklatzeko botilak bildu eta birziklatze-enpresara eramaten dira. Bertan, txikitu, garbitu eta lehortu egiten dira, eta, azkenik, prozesatu egiten dira, xaflak edo hariak lortuz. Kontuan izan behar da, halaber, botilen tapoiak polietilenoz edo polipropilenoz eginak daudela, beraz, birziklatu aurretik, botilen gorputza eta tapoiak banatu egin behar dira.

Dena dela, birziklatutako materialetik lortzen den PETak ezaugarri mekanikoak galtzen dituenez, industriak nahiago izaten du monomeroetatik abiatzen PETaren sintesia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Agudo, Leire Sangroniz.  (2020-04-29). «Polimero birziklatu aurreratuen garapena: plastiko-hondakinei bizitza berri bat emanez» *Zientzia.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-11-28).
2. ↑   *chemport.cas.org* (Noiz kontsultatua: 2020-11-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q145863
* Commonscat Multimedia: Polyethylene terephthalate

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh00009609
* NKC: ph536675
* AAT: 300380208
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D011093
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 25038-59-9
* ChEBI: 61452
* UNII: 5YSH70HE6K
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 25038-59-9

 |

* Wd Datuak: Q145863
* Commonscat Multimedia: Polyethylene terephthalate
**Shawano konderria** (ingelesez: *Shawano County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sheboygan da. 2010eko zentsuaren arabera 41.949 biztanle zituen, Shawano kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Shawano konderriak 2.355,52 kilometro koadro ditu. Horietatik 42,51 ura dira. Beste 2.313,01 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,81 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 41.949 pertsonetatik 37.856 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 905 dira. 131 beltzak edo afroamerikarrak. 3.025 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 180 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 737 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500838
* Commonscat Multimedia: Shawano County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 270311941
* ISNI: 0000 0004 0517 1650
* LCCN: n81119854
* **Lekuak**
* OSM: 270645
* TGN: 2002354

 |

* Wd Datuak: Q500838
* Commonscat Multimedia: Shawano County, Wisconsin
**Portsmouth city konderria** (ingelesez: *Portsmouth city County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua (Virginia) da. 2010eko zentsuaren arabera 95.535 biztanle zituen, Portsmouth city kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Portsmouth city konderriak 121,04 kilometro koadro ditu. Horietatik 33,88 ura dira. Beste 87,16 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 789,28 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 95.535 pertsonetatik 41.445 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.919 dira. 50.327 beltzak edo afroamerikarrak. 379 amerikar natiboak ziren eta 104 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 994 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 118 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.168 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479079

 |

* Wd Datuak: Q25479079
**Pilar Martín Fernández**, jaiotzaz **María Pilar Martín Fernández** (Madril, 1973) madrildar immunologian espezializatutako ikertzailea eta irakaslea da. Ikerketa Kardiobaskularren Zentro Nazionalean (CNIC).

Biografia
---------

Madrilen jaio zen 1973an. 1996. urtean Zientzia Biologikoetan lizentziatu zen Madrilgo Complutense Unibertsitatean. Immunologian doktoratu zen unibertsitate berean, 2001ean.

Ibilbidea
---------

*Assistant Professor* da Ikerketa Kardiobaskularren Zentro Nazionalean (CNIC) eta eragin handiko aldizkari zientifikoetan hainbat argitalpen egin ditu.

Minbizia, asma, artritisa edo gaixotasun kardiobaskularrak bezalako patologietan immunitate-sistemak duen zeregina ezagutzea izan da haren ikerketaren ardatza. 2016. urtean, BBVA Fundazioaren Leonardo beka jaso zuen, proiektu honekin: "*Estrategia berria miokarditis akutuaren eta miokardioko infartu akutuaren arteko diagnostiko diferentzialerako*". Ikerketa horri esker, bi patente garatu ziren: kardiomiopatiak diagnostikatzeko metodoa eta miokarditis akutua diagnostikatzeko kit-a.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 2016 BBVA Fundazioaren Leonardo beka.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   CNIC. *Pilar Martin.* .
2. 1 2 3   «María Pilar Martín Fernández» *Red Leonardo*.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «María Pilar Martín Fernández» *Red Leonardo* (Noiz kontsultatua: 2023-02-16).
4. ↑   CNIC.  (2021). *NEJM: Identifican el primer biomarcador en sangre que distingue la miocarditis de un infarto agudo de miocardio.* .
5. ↑   CNIC. *Moléculas Reguladoras de los Procesos Inflamatorios.* .
6. ↑   «Golpe español a la muerte súbita por problemas de corazón: el primer test rápido para la miocarditis» *El Español* 2021-05-27.

Kanpo estekak
-------------

* Podcast: "El buen investigador lo es toda la vida", Pilar Martín - *BBVA Podcast*, 2018.12.27

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111143512

 |

* Wd Datuak: Q111143512
Poliploide baten sorrera: Zelula diploide (2n) batek akats bat du meiosi prozesuan, gameto diploideak sortuz; horiek bat egiterakoan zigoto tetraploidea sortuko dute.
**Poliploidia** zelula edo organismo batek kromosoma kopuru normalaren ordez kopuru horren multiploa den kromosoma-hornidura duenean gertatzen den mutazioa da. Esaterako, kromosoma-hornidura diploide normala 2n bada (eta zelula haploidea: n), zelula edo organismo poliploide batek hiru aldiz kromosoma gehiago (3n) izan ditzake, edo lau aldiz (4n) gehiago. Ohiko kromosoma-hornidura (2n) handitzen da, eta kopuru poliploidea zenbaki haploidearen multiplo bat da (3n, 4n, 5n...).

Poliploidia meiosirik ezaren ondorioz gertatu ohi da. Hori dela eta, gametoek ez dute n kromosoma, 2n baizik. Gameto anormal batek (2n) gameto normala (n) ernaltzen badu sortutako zigotoa triploidea izango da (3n); ernalketa hori bi gameto anormalen (2n) artean gertatzen bada, sortutako zelula tetraploidea (4n) izanen da.

Poliploidia ez da urria bizidunen artean, askoz ohikoagoa izanik landareetan animaliengan baino. Landare poliploideek nekazaritza errendimendu handiagoa dutenez, modu artifizialean eragiten da sarritan poliploidia. Era horretan zereal, tomate eta fruta poliploide ugari lortu dira, ohikoak baino etekin handiagokoak.

Bi poliploide mota daude: autopoliploideak (poliploidea sortuko duten bi gametoak espezie berekoak direnean) eta alopoliploideak (gameto horiek espezie ezberdinetakoak direnean)

Poliploidia ez da oso ohikoa animalien artean: igelak, hainbat intsektu, zizareak eta arrain batzuk poliploideak izan daitezke.
**Pringles** patata frijitu baten itxura duen hasierako baten marka da. Patata deshidratatua, gari-almidoia eta landareak (patata, artoa eta arroza) landare-olioarekin nahastuz osatuta dago.

Kellogg enpresak 2012az geroztik kontrolatzen du konpainia. Aperitiboa eta ontzia 1967an sortu ziren, Procter & Gamble enpresako amerikar korporazioarengandik.

Historia
--------

1970eko hamarkadako Procter & Gambleren patentearen arabera, Alexander Liepa sortzailea da. Makinaren diseinugile nagusia Gene Wolfe ingeniaria eta idazlea izan zen. Bere abiazio komertzialerako, Louis R. Dixonek diseinatutako Julius Pringles bibote bereizgarria duen maskota bat sortu zen.

2012an, P & G-k Pringles, Kellogg Company-ri saldu zion 2.695 milioi dolarrengandik (2.000 milioi euro baino gehiago).

Osagaiak
--------

Pringels aperitiboak
Patataren edukia% 42 da. Gainerako osagaiak gari-almidoia eta irina (patata, artoa eta arroza) dira, landare-olioekin, zapore-hobekuntzekin, gatza eta espeziekin nahastuz. Barietate batzuek monosodio glutamatoa izan ditzakete, adibidez: krema eta tipula zaporea. Zapore desberdinetan saltzen da, ohikoenak jatorrizkoak (patata gatzarekin), tipula krema garratza, gazta eta paprika zaporeak dira. Batzuetan edizio mugatuak daude.

Ontzia
------

Pringlesen arrakasta zati handi batean, ontziaren ondorioz izan da. Fred Baur-ek asmatu zuena. Kartoizko zilindro bertikal batez osatua dago, aluminio paperarekin estalita dagoena. Plastikozko estalkiak irekita dagoenean, produktuak freskotasunik ez galtzeko aukera ematen dute. Patatak forma eta tamaina uniformeak dituzte, pilatuta egon daitezke eta, horrela, espazio erabilgarri guztia aprobetxatzen dituzte, haustea saihestuz.

Herrialde gehienetan, Pringles erosi ahal daiteke eramateko tamainan (20 unitate baino gutxiago), 50 gramotan (25 unitate), 150 gramotan (80 unitate) eta 190 gramotan (95 unitate).

Fred Baur 2008ko maiatzaren 4an hil egin zen. Bere borondatean errausketa eskatu zuen eta bere errautsak Pringles ontzi batean gordetzeko eskatu zuen. Eskaera hori bete egin zitzaion.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q528187
* Commonscat Multimedia: Pringles

---

 |

* Wd Datuak: Q528187
* Commonscat Multimedia: Pringles
**Shawnee konderria** (ingelesez: *Shawnee County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Topeka da. 2010eko zentsuaren arabera 177.934 biztanle zituen, Shawnee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Shawnee konderriak 1.439,33 kilometro koadro ditu. Horietatik 30,33 ura dira. Beste 1.409 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 123,62 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 177.934 pertsonetatik 153.852 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 19.303 dira. 14.598 beltzak edo afroamerikarrak. 1.747 amerikar natiboak ziren eta 119 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.048 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 172 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 5.398 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q374410
* Commonscat Multimedia: Shawnee County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155956737
* ISNI: 0000 0004 0472 9325
* LCCN: n82027787
* NARA: 10039013
* **Lekuak**
* OSM: 1070387
* TGN: 2000748

 |

* Wd Datuak: Q374410
* Commonscat Multimedia: Shawnee County, Kansas