recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Nummulites*** desagertutako foraminifero genero bat da, Nummulitidae familiakoa. Bere oskolak fosil ohikoak dira, 6 zentimetroko diametroraino. Itxura lentikularrak dute, espiral formakoa, septo ez osoekin bereizia eta gelaxka ia laukiak. Tertziarioko arrokatan ohikoak dira, batez ere Mediterraneo inguruan eta bereziki Eozenoan. Fosil gidari gisa erabiltzen dira.

Izena latinetik dator eta *txanpon txikia* esan nahi du. 1913an Randolph Kirkpatrickek *The Nummulosphere: an account of the Organic Origin of so-called Igneous Rocks and Abyssal Red Clays* izeneko liburua argitaratu zuen. Bertan proposatzen zuen arroka guztiak foraminifero hauen akumulazioz sortuak izan zirela.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1604065
* Commonscat Multimedia: Nummulites
* Wikispecies Espezieak: Nummulites

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 6817785
* GBIF: 5428655
* NCBI: 159861
* Paleobiology Database: 1972
* WoRMS: 520941

 |

* Wd Datuak: Q1604065
* Commonscat Multimedia: Nummulites
* Wikispecies Espezieak: Nummulites
**Nunchakua** (ヌンチャク
; txinera tradizionalez: 雙節棍; Wade–Giles: *shuāng jié gùn* edo 兩節棍, *liǎng jié gùn*; koreeraz: 쌍절곤 Asiako borroka-arteetako arma tradizional bat da. Bi makil labur ditu, normalki 30 eta 60 zentimetro arteko neurrikoak, soka edo kate batekin lotuta. Batez ere kolpe edo blokeatze ekintzetarako erabiltzen da, baina erabili daiteke ere beste teknika batzuekin, hala nola etsaia blokeatzeko edo itotzeko.

XX. mendearen erdialdean Bruce Lee aktoreak ezagutarazi zuen arma hau, *Fist of Fury*​ eta *Enter the Dragon* filmeetan. Leek bere irakasle filipinarrengandik ikasi zuen teknika, Dan Inosanto. Ninja Dortoketako Michelangelok ere erabiltzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «BBC - Films - review - Fist of Fury DVD» *www.bbc.co.uk* (Noiz kontsultatua: 2023-03-14).
2. ↑   «Meet the guy who introduced Bruce Lee to nunchucks» *web.archive.org* 2017-07-25 (Noiz kontsultatua: 2023-03-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q204206
* Commonscat Multimedia: Nunchaku

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4042815-1
* LCCN: sh85093277
* NKC: ph487834

 |

* Wd Datuak: Q204206
* Commonscat Multimedia: Nunchaku
**Ocharan jauregia** (gaztelaniaz: *Palacio de Ocharan*) Castro Urdialesko multzo arkitektonikoa da. Eladio Laredo arkitektoak diseinatu zuen, Luis Otxaran bilbotar idazle, argazkilari eta enpresariarentzako etxe gisa.

1901ean jauregia eraiki zuten arkitektura-lan multzo baten lehen elementu gisa, eta biak batera, Kantabriako monumentu garrantzitsuenetako bat bihurtu ziren. 1914an jada gaztelu neogotiko bat eraiki zen mudejar estiloko harresi almenadun batez inguratua, arkitekto berak diseinatua, eta honen barruan behatoki txiki bat eraiki zuten, Luisek astronomiarekiko zuen zaletasunagatik. Hori guztia berrogeita hamar zuhaitz-espezie baino gehiagorekin, urmael batekin eta bi eraikin gehigarrirekin sortutako lorategi batzuen gainean dago, hala nola familiarentzako kapera pribatu bat eta zaindarien etxea, horiek zaintzen baitzuten finka.

1984ko abenduaren 20an Kultura Intereseko Ondasun izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Verano, Abel.  (2017-10-22). «El tesoro oculto de Castro Urdiales» *El Diario Montañés*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43118832
* Commonscat Multimedia: Palacete de los Ocharan, Castro Urdiales

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0005042

 |

* Wd Datuak: Q43118832
* Commonscat Multimedia: Palacete de los Ocharan, Castro Urdiales
Polimero monodispertsoaren irudikapena
Polimeroen kimikan **polidispertsitate-indizeak** edo **polisakabanatze-indizeak** adierazten du polimeroaren pisu molekularraren banaketa nolakoa den. Polidispertsitate-indizea *zenbaki-pisu molekularraren* (Mw) eta *masa-pisu molekularraren* (Mn) arteko zatidura da. Zatidura 1 baliotik zenbat eta gertuago egon orduan eta estuagoa izango da banaketa, alegia, antzeko pisu molekularreko molekulez osatuta egongo da polimero-masa. Horrelako polimeroei *monodispertso* esaten zaie.

Polimero polidispertsoaren irudikapena
Seinalatu beharra dago IUPACek ez duela polidispertsitate-indize terminoa onartzen eta horren ordez *dispertsitate* proposatzen du. Ondorioz, *dispertsitate uniformea* eta *dispertsitate ez-uniformea* ditugu, hurrenez hurren, *monodispertso* eta *polidispertso* adierazteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Iruin, J.J. & Elortza, J.M..  (1988). *Kimika fisiko makromolekularra.*  Udako Euskal Unibertsitatea, 11 eta 235 or. ISBN 84-86967-01-5..
2. ↑   **(Ingelesez)** Stepto, Robert F. T..  (2009-01-01). «Dispersity in polymer science (IUPAC Recommendations 2009)» *Pure and Applied Chemistry* **81** (2): 351–353. doi:10.1351/PAC-REC-08-05-02. ISSN 1365-3075. (Noiz kontsultatua: 2023-02-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1975334

 |

* Wd Datuak: Q1975334
**Rovaniemen Palloseura** (**RoPS** bezala ezagunagoa) Finlandiako Rovaniemi hiriko futbol taldea da.

Historia
--------

1950. urtean sortu zen talde honek, Rovaniemen keskuskenttä futbol-zelaian jokatzen ditu partiduak. 1980ko hamarkadan izan zuen taldeak urrezko aroa: 1986. urtean Finlandiako Kopa irabazi zuen eta 1988. eta 1989. urteetan hirugarren gelditu zen lehenengo mailako sailkapenean. Azken urte hauetan Veikkausliiga eta Ykkönen mailen artean dabil gora eta behera .

Ligako emaitzarik onena 2015ean lortu du, bigarrena izan baita.

Palmaresa
---------

* **Liga (0):** bigarrena 2015 eta 2018an.
* **Kopa (2):** 1986, 2013.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  RoPS

Ikus, gainera
-------------

* FC Santa Claus
* Rovaniemi

Kanpo estekak
-------------

* Veikkausliiga
* Ykkönen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q853508
* Commonscat Multimedia: Rovaniemen Palloseura

---

 |

* Wd Datuak: Q853508
* Commonscat Multimedia: Rovaniemen Palloseura
*Artikulu hau lurpetik ura erauzteko zuloari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Putzu (argipena)».*
Malin eskuz eginiko putzu bat.
**Putzua**, halaber **putzuzuloa**, **patina** (Bizk.), **zipua** (Ipar.) edo batzuetan **pozadera** (Heg.), lurrean zuloa eginez akuifero bateko ura eskuratzeko egiten den eraikuntza da. Putzu horretatik ura ponpa elektriko, mekaniko edo eskuzko batekin atera daiteke, baita hainbat edukiontzi erabilita ere. Edukiontzi horiek mekanikoki edo eskuz igo daitezke.

Putzuek sakonera, ur bolumen eta ur kalitate ezberdinak izaten dituzte. Maiz, gainazalean aurki daitekeen urak baino mineral gehaigo ditu suspentsioan eta ur hori leuntzeko tratamendua behar izaten da sarri. Artseniko, burdin eta manganesoa baldin badago ura tratatu behar da edan ahal izateko.

Ikus, gainera
-------------

* Akuifero

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43483
* Commonscat Multimedia: Water wells

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX524606
* BNF: 119759000 (data)
* GND: 4008491-7
* LCCN: sh85146057
* NDL: 00563888
* NKC: ph116306
* AAT: 300152327
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D060986

 |

* Wd Datuak: Q43483
* Commonscat Multimedia: Water wells
*Chlamydomonas nivalis* alga psikrofiloak kolore gorria ematen dio elurrari

  

**Psikrofiloak** (grezieratik: *ψυχρος*, psikros, "hotz" + *φιλíα*, filia, "zale") tenperatura hotzetan bizi daitezkeen izaki bizidunak dira. Haien tenperatura optimoa 15º C baino txikiagoa da, tenperatura maximoa 20º C-koa eta 0º C-tan bizi daitezke.

Bizidun hauek habitat hotzetan daude: ozeanoetako uretan (ozeano gehienetan batez besteko tenperatura 5º C-koa da; itsas hondoetan tenperatura hori bajuagoa izanik), elurretan eta toki hotzetako lurzoruetan, glaziarretan, gizakiak sortutako ingurugiro hotzetan (hozkailuetan, ganbera hotzetan...), etab.

Psikrofilo gehienak bakterioak dira, baina hauetaz gain onddoak, algak eta beste eukarioto batzuk ere (arrainak, esaterako) tenperatura hotzetan bizi daitezke.

Bakterioen artean *Pseudomonas*, *Vibrio*, *Flavobacterium*, *Clostridium*, *Arthrobacter* eta *Listeria* dira psikrofilo aipagarrienak. Genero hauetako espezie guztiak ez dira psikrofiloak, ordezkari batzuk baizik.

Onddoen artean *Penicillium* eta *Mucor* aipa daitezke.

Oso ezaguna da *Chlamydomonas nivalis* psikrofiloa, "elurretako alga" deritzona. Alga honek kolore gorria ematen dio elurrari, efektu ikusgarria sortuz hazten den elurretan.

Bizidun psikrofiloek moldaera batzuk garatu dituzte ingurugiro hotzetan bizitzeko: haien zelula mintzek, esaterako, lipido bereziak dituzte. Psikrofiloen entzimek ere oso ongi funtzionatzen dute hotzean.

Psikrofilo motak
----------------

Bi psikrofilo mota daude:

* Psikrofilo hertsiak: haien tenperatura maximoa 20º C-koa da; hortik gora ezin dira bizi.

Talde honetan *Polaromonas vacuolata* izeneko bakterioa dago, Antartikako uretan bizi dena, munduko bizidun psikrofiloena (bere tenperatura optimoa 4º C-koa baita).

  

* Psikrofilo fakultatiboak: hotzean bizi daitezke, baina haien tenperatura optimoa 20-30º C-tan kokatzen da.

Talde honetan daude janariak hondatzen dituzten mikroorganismo asko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q913343
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q913343
Zirkulazio behartuko psikrometroa
**Psikrometro**a airearen hezetasuna neurtzeko tresna da, higrometroa ez bezalakoa. Bi termometro berdinez osatua da. Termometro batek ontzia oihal berezi batez bildua du, eta oihalaren parte bat ur destilatuan sartua egoten da. Oihalak xurgatzen duen ura etengabe lurruntzen da, eta termometroaren tenperatura hoztu egiten du horrek; bien bitartean, beste termometroak inguruko tenperatura adierazten du. Hala, bi termometroen arteko tenperatura aldeak desberdintasun psikrometrikoa ematen du, eta, taula batzuen bidez, airearen hezetasun absolutua eta erlatiboa kalkulatzen da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26965
* Commonscat Multimedia: Psychrometers

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4176286-1
* AAT: 300200143
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q26965
* Commonscat Multimedia: Psychrometers
Rollerblade patin bat
**Rollerblade** Italiako Giavera del Montelloko Tecnica Taldeko Nordica-ren jabetzako gurpil-lerroko irristailu marka bat da.  

Konpainia Scott Olsonek (j. 1960), Brennan Olsonek (j. 1964) eta Christopher Middlebrookek sortu zuten Minneapolisen, Ole's Innovative Sports gisa; enpresa saldu zutenean, Rollerblade, Inc. bihurtu zen  eta denborarekin eskuz aldatu da Nordica, Benetton Group eta Tecnicaren artean. 

Patinak izotz-abiadurako patinatzaileek urte askotan erabili izan dituzte nagusi bihurtu aurretik. Rollerblade garatu zenetik lehenengo urteetan, Rollerblade, Inc. izan zen mundu osoan banaketa izan zuen lineako patinen fabrikatzaile bakarra. Horri esker, konpainiak munduko merkatu-kuotaren portzentaje handi bat eta Ipar Amerikako merkatuaren nagusitasun ia erabateko kapitalizatu eta bereganatu zuen, publizitate-kanpaina oldarkorrekin eta lineako kirol-ekitaldiekin babestuta. 

Rollerblade, Inc.-ek patin mota desberdinak fabrikatzen ditu, hala nola, patinaje oldarkorra, fitness edo jolas-erabilerarako, gurpil aldagarriekin, baita erabiltzaile gazteentzako patin erregulagarriak ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   U.S. Patent and Trademark Office.  (July 15, 1984). *Trademark Applications and Registrations Retrieval.* .
2. ↑   «Rollerblade: Good things come to those who skate» *Philadelphia Inquirer*: C11. 18 July 2005.
3. ↑   Lemelson-MIT.  (August 1997). *Inventor of the Week Archive:Jake golden & Scott & Brennan Olson (spelling corrected per rowbike.com).*  MIT School of Engineering.
4. ↑   Skate Log.  (February 5, 2003). *Benetton Confirms Selling Rollerblade.* .
5. ↑    *Rollerblade - About Us - en - International.* .
6. ↑   «Skates» *Rollerblade* (Tecnica Group S.p.A).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q640754

 |

* Wd Datuak: Q640754
**Rosario Olazabal de la Maza** (Bilbo, 1901eko urriaren 5a - ?) Emakume Abertzale Batzaren kidea izan zen, eta maistra Errotatxuetako ikastolan.

Biografia
---------

Bilbon jaio zen, 1901eko urriaren 5ean. 1916an irakasle ikasketak hasi zituen Bilboko Irakasleen Goi Eskolan; eta Errotatxuetako ikastolan maistra aritu zen 1932tik 1933ra Eusko Ikastola Batza erakundeak bultzatuta; Koldobike Natxitube bere lankidea izan zen.

Errotatxueta izena zuen Bilboko Gran Vian, Gurutze Sakratuko plazaren ondoan zegoen errota zahar baten ondoan zegoelako.

Bilboko Emakume Abertzale Batzako kidea izan zen 1932an idazkariorde lana beteaz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Las pioneras de las ikastolas de Bilbao de los años 30 y 50 hacen memoria» *Deia* (Noiz kontsultatua: 2017-03-26).

Bibliografia
------------

* Begoña Bilbao, Gurutze Ezkurdia, Karmele Perez Urraza, Josu Chueca: "EMAKUMEAK Hitza eta Bizitza". *Euskal Herriko Unibertsitatea*, 2012 , 257.or.

Kanpo loturak
-------------

* Magisteritza eskolako Memorian aipamena, 43, 49, 79 orrialdetan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29040269

 |

* Wd Datuak: Q29040269
The Riot ActLegearen XX. mendeko argitalpena.
**Riot Act** edo **Istiluen Akta** deritzona Erresuma Batuko Parlamentuaren lege bat da, 1714an bozkatua, tokiko agintariei baimena ematen ziena hamabi pertsona baino gehiagoren bilera oro legetik kanpo deklaratzeko; ondorioz, taldea sakabanatzera gonbidatu ahal izango zuen, bestela, ediktu honen ondorioak pairatu beharko zituzten.

Legea Sacheverelleko Matxinaden edo Sacheverelleko Istiluen ondorioa izan zen (1710-1715). Jatorrizko izenburua hau da: "An act for preventing tumults and riotous assemblies, and for the more speedy and effectual punishing the rioters". 1715eko abuztuaren 1ean sartu zen indarrean, eta Erresuma Batuko legeen erregistroetan geratu zen 1973ra arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *The Riot Act of 1714*.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:*Riot Act of 1714* Aktaren jatorrizko testua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q927105

 |

* Wd Datuak: Q927105
**Nyköping** (suedieraz nyːˈɕœpɪŋ ahoskatua) Suediako ekialdeko hiria eta Södermanlandeko konderriko hiriburua da. 2010ko erroldaren arabera 29.891 biztanle ditu.

Etimologia
----------

*Nyköping* izenak "merkatu berria" esan nahi du.

Geografia
---------

Stockholm hiriburutik 100 kilometro hego-mendebaldera kokaturik dago, Itsaso Baltikoaren kostaldetik oso gertu.

Historia
--------

K.a. 2000 urtearen inguruan dagoeneko populatua izan zenaren aztarnak aurkitu dira. 1187an sortu zen Suedia izan aurreko erresumetako baten hiriburua izateko. XIII mendean gotorlekua eraikitzen hasi ziren, gerora Suedia osoko gotorleku gogorrena izango zena. 1317an Nykökingeko oturuntza gertatu zen, bertan Birger erregeak bere anai biak preso hartu eta gosez hil arte atxilo eduki zituen. 1444an hiri estatusa lortu zuen.

XVII mendean Karlos IX.a Suediakoak bertan ezarri zuen bere egoitza eta Nyköping Suediako hiriburu bihurtu zen. Hiria une gorenean zegoen baina 1665ean sute handi bat gertatu zen eta hiriaren zati handiak kaltetu zituen, gotorlekua barne. 1719an Errusiarrek erasotu eta hiria suntsitu egin zuten. Guztia berreraiki behar izan zen, gaur egun duen diseinuarekin.

Nyköping azkar industrializatu zen eta XIX mendean ehungintza zen jarduera nagusia. 1879an esne marmiten lantegia ireki zen eta XX mendearen hasieran altzarigintza eta autogintza faktoriak ere ireki ziren. 1941 eta 1980 artean Suediako Aire Armadaren egoitza izan zen eta gaur egun Stockholm Skavsta Aireportua bertan dago.

Klima
-----


|      Datu klimatikoak (Nyköping)      |
| --- |
|  Hila  |  Urt  |  Ots  |  Mar  |  Api  |  Mai  |  Eka  |  Uzt  |  Abu  |  Ira  |  Urr  |  Aza  |  Abe  |  Urtekoa  |
|
|
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 0 | 0 | 6 | 10 | 16 | 20 | 23 | 22 | 16 | 11 | 5 | 2 | **10.9** |
|
|
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -5 | -5 | -3 | 1 | 6 | 10 | 13 | 12 | 8 | 4 | 1 | -4 | **3.2** |
|
|
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 40.8 | 27.2 | 28.2 | 32.2 | 33.1 | 46.0 | 66.4 | 58.4 | 56.7 | 50.8 | 56.2 | 49.0 | **544.9** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| *Iturria: SMHI.se*  |

Ondasun nabarmenak
------------------

* Nyköpingeko gaztelua.Nyköpingeko gaztelua.
* Ateko etxea, Porthus.Ateko etxea, *Porthus*.
* Udaletxea.Udaletxea.
* San Nikolas eliza.San Nikolas eliza.
* Kulturgunea eta liburutegia.Kulturgunea eta liburutegia.
* Antzokia.Antzokia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Suedieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54356
* Commonscat Multimedia: Nyköping

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123164398
* GND: 4117959-6
* LCCN: n81058568
* NKC: ge116913
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q54356
* Commonscat Multimedia: Nyköping

1. ↑   .
**Nylonaren istiluak** edo **nylonezko galtzerdien istiluak** (ingelesez: *Nylon riots*) 1945eko abuztu eta 1946ko martxo bitartean nylonezko galtzerdien urritasunaren ondorioz Ameriketako Estatu Batuetako hainbat saltokitan gertatu ziren istiluei deritze.

Historia
--------

### Aurrerkariak

1939an DuPont etxea nylonezko lehen galtzerdiak saltzen hasi zen. Produktu berriak berehalako arrakasta lortu zuen, Ameriketako Estatu Batuetan azkar hedatuz.

Bigarren Mundu Gerran zehar Japoniako zetaren hornikuntza eteten zen maiz. Hori dela eta, Ameriketako Estatu Batuek Japoniako zeta inportatzeko arazoak izan zituzten. Ondorioz, DuPont enpresak Ameriketako Estatu Batuetako armada konbentzitu zuen nylona erabil zen, honako hay zeta baino erabilgarriagoa zela argudiatuz. Pixkanaka nylonezko ehunek geroz eta erabilera handiagoa izan zuten gaiaren elastikotasunagatik, txikiagotzeen eta sitsen kontrako babesagatik.

1941an Ameriketako Estatu Batuak Bigarren Mundu Gerrara sartu zirenean, gobernuak gerra-ekonomia ezarri zuen eta baliabide ugari bideratu zituen gerrarako ekoizkinak sortzeko. 1942ko otsailaren 11an AEBtako Gerra Ekoizpenerako Batzordeak (WPB) nylonezko galtzerdiak merkatutik kendu zituen eta DuPont etxeak ekoitzitako nylona produktu militarrak egiteko erabili zen, hala nola paraxutak eta paraxut-kordak.

### Istiluak

Istiluak 1945eko abuztu eta 1946ko martxo bitartean gertatu ziren. 1945eko abuztuan, Japoniaren errendizioa gertatu eta zortzi egun geroago, DuPontek nylonezko galtzerdiak berriro ekoizteari ekingo ziola iragarri zuen. Albisteak arrakasta izan handia izan zuen. DuPontek urtean 360 milioi galtzerdi pare saltzeko gai izango zela aurreikusi zuen, baina zenbakiak ez zetozen bat errealitatearekin. Produkzioan gertatutako atzerapenek nylonezko galtzerdien urritasuna eragin zituen, eta ondorioz istiluak piztu ziren.

Liskarrik larrienetako bat Pittsburghen gertatu zen. 40.000 emakume inguruk 13.000 galtzerdi-pare erosteko ilara egin zuten. Erosleen arteko lehiak, borrokak piztu zituen. DuPontek urte erdi baino gehiago behar izan zuen eskaria asetzeko. Eskariaren asetzearekin batera, liskarrak amaitu ziren.

Nylonezko galtzerdien urritasunak iraun zuen bitartean, hauen salerosketa izugarri hazi zen merkatu beltzean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Meikle, J. L..  (1995). *American Plastic: A Cultural History.*  Rutgers University Press ISBN 9780813522340..
2. ↑   **(Ingelesez)** Rothman, Lily.  (2014-10-24). «The War That Shaped Women's Legs» *Time* (Noiz kontsultatua: 2020-09-01).
3. ↑   **(Ingelesez)** Kativa, Hillary S..  (2016-10-03). «Synthetic Threads» *Science History* (Noiz kontsultatua: 2020-09-01).
4. ↑   **(Ingelesez)** Spivack, Emily.  (2012-09-04). «Stocking Series, Part 1: Wartime Rationing and Nylon Riots» *Smithsonian Magazine* (Noiz kontsultatua: 2020-09-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7071159

 |

* Wd Datuak: Q7071159
**Poeta madarikatuak** (frantsesez "Les Poètes maudits") Paul Verlaine olerkari frantsesaren saiakera liburu baten izenburua da. Liburuaren lehenengo bertsioa 1884an agertu zen eta 1888 bigarrena.

 Verlaineren liburuaren lehenengo edizioa (1884).

Liburua
-------

Bertan kalifikatibo horrekin sei poeta aipatzen ziren: Tristan Corbière, Arthur Rimbaud, Stéphane Mallarmé, Marceline Desbordes-Valmore, Auguste Villiers de L'Isle-Adam eta "Pauvre Lelian" Paul Verlaine beraren anagrama. Verlaineren iritziz poeta hauek modu batez edo bestez madarikazio bat jaso zuten eta, horren ondorioz, pertsona arruntengandik bereizi egin ziren. Egoera horren aurrean idazleok hermetismoaren bidea hartu omen zuten. Gizarte mailan gaizki ikusita zeuden eta, orokorrean, oso bizitza autosuntsitzaileak bizi izan zituzten, askotan drogekin eta eskandalu sexualekin lotuta.
Madarikatuen kontzeptua Alfred de Vignyren *Stello* liburuan agertu zen, 1832an. Bertan esaten zuen poetak, poetak izateagatik, lurraren botereek madarikatuak bihurtzen zituztela.

Kontzeptua
----------

Definizioak arrakasta izan zuen eta, ondoren, beste idazleengana zabaldu egin da. Hitz honekin bizitzan arrakasta ezagutzen ez duten idazle baztertuak ezagutzen dira. Normalean idazle hauek bizitza bohemio eta tragikoa ezagutzen dute. Kategoria horretan, besteak beste, idazle hauek aipatu izan dira:

* Charles Baudelaire
* François Villon
* Marceline Desbordes-Valmore
* Thomas Chatterton
* Aloysius Bertrand
* Gérard de Nerval
* Lautréamont kondea
* Petrus Borel
* Charles Cros
* Germain Nouveau
* Antonin Artaud
* Émile Nelligan
* Armand Robin
* Olivier Larronde
* Innokienti Ánnienski
* John Keats
* Edgar Allan Poe.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Dandismo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41775
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q41775
***Rolling Stone Argentina*** herrialde horretara, Boliviara, Paraguaira eta Uruguaira zuzendutako musika aldizkari amerikarraren edizioa da, La Nación argitaletxeak argitaratua. Tokiko edukiak biltzen ditu, Estatu Batuetako jatorrizko edizioko txostenen itzulpenekin osatuta.

Historia
--------

Argentinako edizioaren lehen alea 1998ko apirilean agertu zen, bertako Charly García musikaria azalean eta aldizkariaren logotipoa urdinez.

Sortu zenetik, artistak, zinemagileak, aktoreak, futbolariak eta Argentinako zein munduko era guztietako pertsonaiak agertu dira bere orrialdeetan.

*RS* Argentinak 2007an Argentinako 100 Rock Album Onenen sailkapena argitaratu du, eta MTV sarearekin batera, 2002an Argentinako 100 Rock Abesti Onenak .

2003an, Argentinako edizioa Txilen banatzeari utzi zion, herrialde honek bere edizioa kaleratu baitzuen, maiatzean hasita.

2006 eta 2007 urteetan, *RS* Argentinak edizio osagarriak argitaratu zituen rockaren 50 urteak ospatzeko. Aldizkari horietan, hilabetekaritik bereizita erosi zirenetan, garai bateko diskoak eta artistak aztertu ziren.

2008ko apirilean (#121), *RS* Argentinak bere 10. urteurrena ospatu zuen AEBetako 40. urteurreneko edizioaren antzeko azal berezi batekin.

Bibliografia
------------

* Donozo, Leandro. *Guía de revistas de música de la Argentina (Argentinako musika aldizkarien gida) (1829-2007)*. Gourmet Musical Editions, 2009.

Ikus, gainera
-------------

* Rolling Stone

Kanpo estekak
-------------

* Rolling Stone Argentina
* Rolling Stone Estatu Batuak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6111309
* **Identifikadoreak**
* ISSN: 0329-5656

 |

* Wd Datuak: Q6111309
**Raclette gazta** Suitzako Valais kantonamenduan du jatorria. Behi esne gordinarekin egina dago eta normalean 6 kg-ko piezak izaten dira. Badira ere Frantzia aldean, antzekoak diren beste gazta batzuk; horregatik, raclette original gaztak sortu dituzte, ardo zuriarekin, ketuak, eta piper eta belar usaintsuekin eginak. 2003an Europako Batzordeak jatorrizko izendapena eman zion; hala ere, izendapenetik kanpo antzeko gazta asko kanpoan geratu dira. Gazta honen izenarekin plater bat ezagutzen da "La racllette". Plater honetan gazta hau patata egosi eta beste osagaien batzuen gainean jarri eta berotan urtu egiten da. 3 eta 6 hilabete inguru ontzen da eta jateko hilabeterik onenak azarotik otsaila bitartekoak izango da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57827645
* Commonscat Multimedia: Raclette (cheese)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4176759-7

 |

* Wd Datuak: Q57827645
* Commonscat Multimedia: Raclette (cheese)
**Ralls konderria** (ingelesez: *Ralls County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua New London da. 2010eko zentsuaren arabera 10.167 biztanle zituen, Ralls kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ralls konderriak 1.253,12 kilometro koadro ditu. Horietatik 36,4 ura dira. Beste 1.216,73 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,11 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.167 pertsonetatik 9.926 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 98 dira. 107 beltzak edo afroamerikarrak. 14 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 19 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 84 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q259095
* Commonscat Multimedia: Ralls County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145424002
* ISNI: 0000 0004 0546 9799
* LCCN: n81042060
* NARA: 10036407
* **Lekuak**
* OSM: 1180523
* TGN: 1002817

 |

* Wd Datuak: Q259095
* Commonscat Multimedia: Ralls County, Missouri
**Robinsonen zerrendak** hainbat pertsonek, bereziki telefono operadoreek praktikatzen dituzten telefono deien, SMSen, posta elektronikoaren bidez, posta bidez edo faxaren bidez publizitate jazarpena kentzen laguntzeko helburuarekin sortutako hainbat direktorio dira. Kategoria bakoitzerako atal bat dago.  Hainbat Robinson zerrenda daude, publizitatea jasotzeari utzi nahi diotela borondatez adierazi duten pertsonen datuak bildu eta gordetzen dituztenak. Kasu bakoitzean harremanetarako datuak zerrenda beltz batean gordetzen dira.

Espainian hedatuena FECEMD *Merkataritza Elektronikoaren eta Zuzeneko Marketinaren Federazioak* sortu zuen 1993an. 

Zerbitzu hau pertsona baten izenari eta posta helbide bati, helbide elektroniko bati edo telefono zenbaki jakin bati zuzendutako publizitatearen eremuan sartzen da.

Izenaren jatorria
-----------------

Izena "*Robinson Crusoe"* eleberriko protagonistari inspiratu zitzaion, *Daniel Defoe*k idatzia*,* uharte huts batean naufragatu ondoren zibilizaziotik isolatuta. Era sinboliko batean, publizitate bazterketa zerrendan izena ematen duen edonork kanpotik datorren guztia baztertzen du.

Prozesua
--------

Izena emateko webgunean sartu eta erabiltzaile gisa erregistratu behar duzu. Ondoren, publizitatea mugatu nahi duzun zerbitzu horien datuak eman behar dira: telefonoa, posta helbidea edo helbide elektronikoa.

Polemika
--------

Robinson zerrenden xedea nahi ez den publizitatea jasotzea saihestea bada ere, iritzi desberdinak daude haien erabilgarritasunaren neurrian. Enpresek erregistratutako pertsonen datuak ezagutzea derrigorrezkoa denez, bide erraz horren bidez sar daitezke, eta ez dago bermerik edo bitartekorik erregistratutako pertsonen eskakizunak betetzera behartzeko .

Lege esparrua
-------------

Robinsonen zerrendak Espainian legezko funtzionamendua ahalbidetzen duten hainbat arauz osatutako lege esparruan kokatzen dira:

* 95/46 Araua / CE Europako Parlamentuaren eta horren Kontseilua, 1995eko urriaren 24an, jakina, pertsona fisikoen babesari datu pertsonalen tratamenduari eta datu horien zirkulazio librea dagokionez orrian.
* 3/2018 Lege Organikoa, abenduaren 5ekoa, datu pertsonalak babesteari buruzkoa.
* 1720/2007 Errege Dekretua, abenduaren 21ekoa, datu pertsonalak babesteari buruzko abenduaren 13ko 15/1999 Lege Organikoa garatzeko Araudia onartzen duena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Cómo dejar de recibir publicidad no deseada. 2020/09/2an kontsultatua
2. ↑  Jesús Pérez Serna (15 de septiembre de 2009). «La Lista Robinson de FECEMD y mis perplejidades» 2020/09/2an kontsultatua
3. ↑  Barbero, Ivan (2015eko maiatzak 27). «Qué es y cómo suscribirse a la Lista Robinson para reducir la publicidad no deseada» 2020/09/02an kontsultatua
4. ↑  bocadepez (2016ko maiatzak 13). «Poniendo a prueba a la Lista Robinson». *bandaancha.eu*. 2020/09/02an kontsultatua
5. ↑  «La Lista Robinson de FECEMD y mis perplejidades» 2020/09/02an kontsultatua

Kanpo estekak
-------------

* Robinson zerrenda

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1446100

 |

* Wd Datuak: Q1446100
Royal Irish Constabulary poliziaren ikurra.
**Royal Irish Constabulary** edo **RIC** (irlanderaz *Constáblacht Ríoga na hÉireann* eta euskaraz *Irlandar Errege Polizia*) 1822 eta 1922 bitartean Irlanda osoan jardun zuen polizia indar bat da. Erakunde honen barneko sail bereziek Dublin eta Belfast hirian jardun ohi zuten.

1848ko Irlandako matxinada, 1916ko Pazko matxinada nahiz Anglo-Irlandar gerran (1919-1922) zehar britainiar interesen alde matxinatu eta irlandar nazionalisten aurka gogor ekin zion.

1922an desagertu zen. Bere ordez, Irlandako Estatu Askean Garda Síochána polizia eta Ipar Irlandan Royal Ulster Constabulary polizia ezarri ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1549059
* Commonscat Multimedia: Royal Irish Constabulary

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151409335
* LCCN: n91089167
* NKC: kn20130925002
* SUDOC: 113729456
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1549059
* Commonscat Multimedia: Royal Irish Constabulary
**Okilak** Piciformes ordeneko **Picidae** familia osatzen duten hegaztiak dira. Okil izenak balio du izendapen generiko bezala, baina **pizido** izen zientifikoa, berez, zehazki okil gisa identifikatzen ez diren beste txori batzuei ere aplikatzen zaie, adibidez lepitzuliari.

Ezaugarriak
-----------

Okilak intsektujaleak dira, eta zuhaitz-enborretan, azalean nahiz zuraren barnean, bizi diren ornogabeez elikatzen dira. Horretarako moko luze eta sendoa dute, eta berari esker zura zulatu eta puskatzeko gai dira. Bestalde, hegazti hauen mihia protraktila eta oso luzea da, eta muturrean zetaz hornituta ageri da bere ehizakiei hobeki eusteko, listu itsaskorra ere lan honetan lagungarri gertatzen delarik.

Hanka laburrak hatzamar luze eta indartsuz armatuta dauzkate. Izan ere denbora gehiena zuhaitz-enborretan gora eta behera ematen bait dute ehizaki bila. Joera lauzikatzaile honen ondorioz halaber, okilen isatseko lumetako ardatzak alanbrea bezain gogorrak izaten dira. Hegaztia berauetan sostengatzen da enbor bertikalari atzaparrez eutsita tente mantentzeko.

Okilak Euskal Herrian
---------------------

*Okil* izena nahikoa hedatua dago tokiko euskara jaso ahal izan den eremuetan, baina aldaerak ere erabiltzen dira txori hauek izendatzeko: *Okilo, Tokil, Kokil, Ükhül...*

Munduan diren okil espezie ugarietatik, sei bizi dira Euskal Herrian (zazpi, lepitzulia zenbatuz gero).

Arruntak dira:

* Okil handia (*Dendrocopos major*)
* Okil berdea (*Picus viridis*)
* Okil txikia (*Dendrocopos minor*)

Urriak edo eremu txikikoak dira:

* Okil ertaina (*Dendrocopos medius*)
* Okil gibelnabarra (*Dendrocopos leucotos*)

Hedatzen ari da bere eremua:

* Okil beltza (*Dryocopus martius*)

Ez da okil izenez ezagutzen, baina pizidoen familiakoa da txori arrunt hau ere;

* Lepitzulia (*Jynx torquilla*)

Munduko beste okil batzuk
-------------------------

* Okil grisa (*Picus canus*)
* Okil hegalzuria (*Dendrocopus leucopterus*)
* Okil hiruhatza (*Picoides tridactylus*)
* Okil sabelgorria (*Melanerpes carolinus*)
* Okil siriarra (*Dendrocopus syriacus*)
* Okil arabiarra (*Dendrocopus dorae*)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Okil beltza, zuhaitz-txikitzaile zoroa - Zientzia.eus» *zientzia.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-05-13).
2. ↑    «Okil berdea» *txoriak.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-05-13).
3. ↑    «Asier Sarasua on Twitter» *Twitter* (Noiz kontsultatua: 2018-05-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25439
* Commonscat Multimedia: Picidae
* Wikispecies Espezieak: Picidae

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 123258165 (data)
* GND: 4182116-6
* LCCN: sh85101957
* NDL: 00566043
* NKC: ph119331
* AAT: 300310548
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 1410
* Dyntaxa: 2002098
* EOL: 1595
* Fauna Europaea: 10840
* GBIF: 9333
* ITIS: 178148
* NCBI: 9220
* Paleobiology Database: 39438
* WoRMS: 1459901

 |

* Wd Datuak: Q25439
* Commonscat Multimedia: Picidae
* Wikispecies Espezieak: Picidae
**Okendo etxea** edo **Okendo jauregia** Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen jauregi bat da. Gros eta Ategorrieta-Ulia auzoetan eta Ulia mendiaren magalean dago. Zehazki, Okendo Kulturetxea eta Groseko gasolindegiaren gaineko parkean dago. Gipuzkoako kultura ondasun izendapena du.

XVI. mendearen erdialdera Miguel Okendok itsasoz haratago lortuta aberastasunarekin eraiki zuen. 1939an haren ondorengo San Millango markesak Donostiako Udalari eman zizkion Okendo etxearen edo Manteo baserriaren gaineko jabetzak. Harrezkero, udalak bi aldiz eraberritu du: 1950ean eta 1986an; bigarren aldi horretan, kultur etxe gisa erabili ahal izateko lanak egin zituzten. 1964ko urtarrilaren 17ko Ministerioaren Aginduaren bidez, Okendo etxea probintziako monumentu izendatu zuten.

* Aurrealdea.Aurrealdea.
* Armarria.Armarria.
* Leihoa.Leihoa.

Ikus gainera
------------

* Gipuzkoako kultura ondasunak
* Uliako parkea
* Ategorrieta-Ulia Donostiako auzoa
* Gros Donostiako auzoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Donostiako Udala. Okendo etxearen berri

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20493000
* Commonscat Multimedia: Okendo etxea

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001557

 |

* Wd Datuak: Q20493000
* Commonscat Multimedia: Okendo etxea


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Donostia** |

**Luanda errorea in Modulu:Navbar at line 58:Invalid title Donostiako leku interesgarriak.**
**Oklahoma konderria** (ingelesez: *Oklahoma County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Oklahoma City da. 2010eko zentsuaren arabera 718.633 biztanle zituen, Oklahoma kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Oklahoma konderriak 1.860,58 kilometro koadro ditu. Horietatik 24,74 ura dira. Beste 1.835,83 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 386,24 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 718.633 pertsonetatik 534.334 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 108.543 dira. 108.954 beltzak edo afroamerikarrak. 22.527 amerikar natiboak ziren eta 639 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 21.151 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 856 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 30.172 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485038
* Commonscat Multimedia: Oklahoma County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158278522
* GND: 4436004-6
* LCCN: n80132805
* NARA: 10039375
* **Lekuak**
* OSM: 1822232
* TGN: 2001677

 |

* Wd Datuak: Q485038
* Commonscat Multimedia: Oklahoma County, Oklahoma
**Puerto Ricoko Alderdi Independentista** (**PIP**; gaztelaniaz: *Partido Independentista Puertorriqueño*) Puerto Ricoko hiru alderdi politiko nagusietako bat da. 1946an sortu zutenez, Puerto Ricoko alderdi politiko zaharrenetatik bigarrena da. Alderdiaren oinarrizko aldarrikapena Erdialdeko Amerikako herrialde hura AEBetatik burujabe bihurtzea da. Jarraitzaileek *pipiolo* ezizena dute, besteak beste.

Puerto Ricoko alderdi hau Gilberto Concepcion de Graciak sortu zuen 1946an, Bayamon udalerrian, herrialdearen independentziaren alde egiteko asmoz; izan ere, Herri Alderdi Demokratikoak alde batera utzi zuen ideologia independentista, gobernuko boterea lortu zuenean. PIPek hauteskunde borroka aukeratu du independentzia lortzeko bidetzat; desobedientzia zibilaren metodoa erabili du, eta sozialdemokrazia proposatzen du ekonomia sistema gisa.

PIParen historia laburra
------------------------

PIPak, hauteskunde orokorretan, lehen aldiz, 1948an parte hartu zuen, botoen %10a lortuz. Alderdi independentistak ez zuen Biltzar fundatzailean parte hartu 1952an benetako konstituzio bat idazten ez zela ari ulertu zuelako, baizik eta izena bakarrik aldatzen zitzaiola erregimen kolonial berari. Bozketa prozesuan, abstentzioa handia izan zen. 1952ko hauteskunde orokorretan, alderdiak botoen %20a lortu zuen eta hamabost legelari aukeratu zituen, honela, oposizioko alderdi nagusi bihurtuz. 1950eko hamarkadaren amaieran PIPak, bere hauteskunde babesaren zati handi bat galdu zuen, honela, alderdi gutxiengo bat bihurtuz, hauteskundeetan garaipena lortzeko ia aukerarik gabe, bere botoak, hauteskundeetako botoen %4 eta %6aren artean baitabiltza. PIPak horrenbeste boto galtzearen arrazoien artean, tokiko gobernuaren eta AEBetako gobernu agentzien etengabeko jazarpena eta independentziarako beldurraren kanpaina daude. Guzti hau gora-behera, bere jarraitzaileek euren ideologiagatik borrokan jarraitzen dute, independentzia, baliozko aukera bakarra dela uste baitute, Puerto Ricoko arazo koloniala konpontzeari dagokionez. 2020ko hauteskundeetarako, Juan Dalmau zen alderdiaren hautagaia. 175.402 boto lortu zituen eta laugarren postuan geratu zen, botoen %13,58ko balantzearekin, PIPren historiako bigarren hauteskunde hauteskunde onena. Movimiento Victoria Ciudadana (Herritarren Garaipena Mugimendua) 179.265 boto lortu eta hirugarren postuan botoen %13,95arekin, hau da Puerto Ricoko ezkerreko alderdiek inoiz lortu duten botoen zatirik handiena (%27,53).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19683
* Commonscat Multimedia: Puerto Rican Independence Party

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146761057
* ISNI: 0000 0001 2150 5348
* LCCN: n81003236
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q19683
* Commonscat Multimedia: Puerto Rican Independence Party
**Pushkar** (hindiz: पुष्कर), *Holly city* (hiri sakratua) ezizena duen Rajasthango hiria da. Hinduentzako bost hiri sakratuetako bat da, agian garrantzitsuena, hortik datorkio *Tirth Raj* ezizena ere, erromesaldien erregea.

Demografia
----------

2001eko errolda egin zenean 14.789 biztanle zituen, %54a gizonak eta %46a emakumeak. Alfabetatuak %69a dira, Indiako batazbestekoa baino 10 puntu gehiago. 6 urtetik beherako haurrek %14a osatzen dute.

Geografia
---------

Ajmer barrutian dago, hiriburutik 14 kilometrotara. Pushkar lakuaren ertzetan kokatzen da hiria. Hegoaldean eta mendebaldean mendiak ditu eta iparraldean Thar basamortua. 510 metrotako altueran dago.

Mitologia eta historia
----------------------

Ez da jakina noiz sortu zen herria baina badirudi Indiako zaharrenetakoa dela. Mitologiaren arabera Brahma berak sortu zuen duela 60.000 urte. Jainkoak zisne bat airean askatu omen zuen eta mokoan zeraman loto lore urdina erori zen tokian sortu zen hiria. Bertan *Vajranash* deabrua bizi zen eta loto lorea jan zuen baina lorearen barnean mantra bat ezkutatu zuen jainkoak eta deabrua berehala hil zen. Pushkar izenak, noski, *loto lore urdina* esan nahi du.

*Ramayana*k, k.a. III mendeko testu sakratuak, jadanik aipatzen du esanez Vishwa Mitra jakintsua hemen izan zela baraualdian eta k. a. IV mendekoa izan daitekeen *Mahábharata*k dio Maharash Iudhistira Púshkarako lakuan bainatu zela.

XVII mendean Mandoreko agintaria zen Nahadaravak Pushkar berriz erromesaldientzako leku bihurtu zuen hiria garbituz eta eraikinak berriztatuz. Doako hamabi jatetxe jaso zituen erromesentzat, baita hiru *ghat* eraiki ere.

Ondasun nabarmenak
------------------

* **Sri Sawai Bhoj Temple:** Shri Devnarayanen omenezko tenplua da.
* **Jagat Pita Shri Brahma tenplua:** Oraingo eraikina XIV mendekoa den arren tenpluak 2000 urte dituela uste da. Marmolez eta harlauzaz egina dago eta bikain dekoratua dago. Aszetek gobernatzen dute tenplua eta beraiek soilik erreza dezakete Brahmaren irudiaren aurrean.
* **Pushkar Lake:** K. a. IV mendeko txanpon batzuetan jadanik agertzen da Pushkarreko lakua. Hinduentzat laku sakratua da. 500 tenplo hindutik gora daude lakuaren ertzean eta 52 *ghat* ditu erromesak bainatzeko.

Jaialdiak
---------

*Pushkar ka Mela*: Munduko gamelu feria handiena da. 50.000 gamelu elkartzen dira, denak bikain garbitu eta jantziak, eta beren artean hainbat lehiaketa egiten dira.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** www.pushkarfestival.com
* **(Gaztelaniaz)** Pushkarreko gamelu feria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q749170
* Commonscat Multimedia: Pushkar

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147871746
* BNF: 15123828r (data)
* GND: 4546937-4
* LCCN: n89287188
* NKC: ge1143955
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q749170
* Commonscat Multimedia: Pushkar
**Rafael Figuera Aymerich** (Bilbo, 1907-Malaga, 1987). Gerra Zibilaren ondorengo euskal herritar margolari ezaguna.

Biografia
---------

Angela Figuera Aymerichen nebak txikitatik jaso zuen margotzeko zaletasuna aitarengandik. Ingeniaritza ikasketak hasi zituen, baina aitaren heriotzaren ondorioz ikasketak baztertu behar izan zituen lanean hasteko, familia oso egoera larrian gelditu baitzen. Familia osoa Madrilera aukera bila joan zen bitartean berak hainbat lanetan ibili zen Bilbo inguruan, bereziki Babcock & Wilcox enpresan eta Bizkaiko Labe Garaietan. Azkenik, lan teknikoa utzi zuen margolaritzan buru-belarri murgiltzeko. Lehenengo erakusketa Bilbon ireki zuen, 1947an. Erakusketa horri beste asko jarraitu zioten: Donostian, Baionan, Bartzelonan, Madrilen, Parisen. 1950an Parisera joan zen bertan arte ikasketak egiteko asmoz. Parisen bizimodu bohemioa ezagutu zuen eta mundu horretan mugitzen ziren artistak: Pablo Ruiz Picasso, Baltasar Lobo, Piñes, Domínguez, Clavé eta beste artista asko.

Frantziatik bueltan, Bilbon, Santutxu auzoan, "Munitis" izeneko txaleta erosi zuen. Txalet horrek, bertan biltzen ziren tertulien ondorioz, Bilboko bizitza kulturalean protagonismo berezia izan zuen. Jorge Oteiza, Blas de Otero, Gabriel Celaya, Amparo Gaston, Mario Angel Marrodan, Gabriel Aresti, Vidal de Nicolas, Federiko Krutwig, Rafael Zarco, Angel Ortiz Alfau eta beste asko ohikoak ziren bertan, bereziki Rafaelen arreba Angela Bilbora etortzen zenean .

Obra
----

Rafael Figuerak koadro asko utzi zituen, baina horietako gutxi gelditu dira Euskal Herrian. Paisaiekin interes berezia zuen eta horrelakoak dira haren lan asko. Sarritan paisaietan pertsonak agertzen dira, paisaia nolabait humanizatuz. Pertsona biluziak ere askotan ziren Figueraren lanen protagonistak. Bereziki olioz margotzen zuen, nahiz eta pastel-lanak eta argizariak ez baztertu. Halaber, mural anitz egin zituen.

Bilbon egin zuen lehen erakusketa 1944. urtean, eta ondoren Paris, Madril, Bartzelona, Donostia, Gasteiz eta Baionan ezagutarazi zituen bere koadroak. Obra nagusiak: *Marineras*, *Paisaje*, *Marina dorada*, *Barcas y redes*, *Primavera*, *El caballo negro*, *Entre árboles*.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  Luis Madariaga
2. ↑  Jose Ramon Zabala: *Angela Figuera: una poesía en la encrucijada*. Donostia: Deustuko Unibertsitatea, 1994. 60-61 or.

Bibliografia
------------

* Luis Madariaga: "Rafael Figuera Aymerich", Auñamendi Entziklopedian:

Kanpo lotura
------------

* Rafael Figueraren obra batzuk.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266418
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 65535
* Lur: 02167/eu\_f\_0565/f0565

 |

* Wd Datuak: Q12266418
Ordu urdina Pont des Invalides-en eta Eiffel dorrean, Parisen.
Ordu urdina Taipein, Taiwanen.
Ordu urdina Westminster jauregian, Londresen.
**Ordu urdina** egunaren eta gauaren arteko aldia da, zerua eguneko zeru-urdina baino urdin ilunago batez ia erabat betetzen den garaia.

Kolore hori oso ezaguna da argazkilarien artean, gaueko argazkiaren zati gisa. Udan, ordu hori loreen lurrinak usaintzeko onena da. "Ordu urdinaren" lehen uneetan hasten da txorien taldea kantatzen. Sinfonia honek minutu gutxi batzuk besterik ez du irauten, bizitza bere kurtsora itzuli baino lehen.

Ordu urdina eta gaueko argazkia
-------------------------------

Ordu urdina oso ezaguna da gaueko argazkigintzan adituak diren argazkilarien artean.

Smartphone eta kalkulagailuetarako aplikazioak daude, ordua aurreikusteko.

Ikus, gainera
-------------

* argazkia
* Izpi berdea
* argia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q882565
* Commonscat Multimedia: Blue hour

---

 |

* Wd Datuak: Q882565
* Commonscat Multimedia: Blue hour
**Prince George konderria** (ingelesez: *Prince George County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Prince George da. 2010eko zentsuaren arabera 35.725 biztanle zituen, Prince George kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Prince George konderriak 729,96 kilometro koadro ditu. Horietatik 43,22 ura dira. Beste 686,75 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 48,94 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 35.725 pertsonetatik 22.880 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.058 dira. 11.150 beltzak edo afroamerikarrak. 184 amerikar natiboak ziren eta 100 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 520 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 61 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 830 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q337776
* Commonscat Multimedia: Prince George County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123191747
* ISNI: 0000 0004 0391 4406
* LCCN: n83052779
* NARA: 10036392
* **Lekuak**
* OSM: 2534200
* TGN: 1002805

 |

* Wd Datuak: Q337776
* Commonscat Multimedia: Prince George County, Virginia