recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bola eta katedun irabiurra.
Bola eta katedun arma daroan gerlaria, Alaitzako elizako margoetan (Araba).
Zalduna boladun irabiurrarekin, 1450. urteko ilustrazio aleman batean.
**Bola eta** **katedun irabiurra** Erdi arotik Ernazimendura bitartean Europan gerran eta borroketan erabilitako arma hilgarri bat da, borrokarako irabiurraren bertsio bat, berau nekazaritzarako irabiur edo trailuaren bertsioa den bezala. Eskuz eusten zaion makila bat eta honi kate baten bidez lotutako punta zorrotzez osatutako bola bat dira arma honen osagarriak.

Historia
--------

Ikonografian eta irudietan oso ohikoak izan arren arma honen agerpenak, eta arma bilduma zaharretan ere agertzen diren arren, historialari batzuek zalantzan jartzen dute bola metaliko puntadun horiek erabiltzen ote ziren benetan borroketan. Litekeena da amategietako aleak faltsuak edo apropos apaingarri gisa edo bildumako objektu gisa sortu izana.

Aldiz, badago antzeko beste arma bat benetan historikoki ziurtatua, historiagrafia batzuetan *kisten* izendatua, buru metaliko puntaduna izan barik, larruzko burua zuena. 10. mendeko Europako ekialdeko Rus herrian erabilian, eta handik mendebaldera hedatua 11. eta 13. mendeen artean.

Hain zuzen ere, halako armak daramatzaten gerlariak ikusten dira Alaitzako Andre Mariren Jasokundearen elizan, Araban.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Sturtevant, Paul B.. *The Curious Case of the Weapon that Didn’t Exist.*  (Noiz kontsultatua: 2016-05-12).
2. ↑   John. Waldman,.  (). *Hafted weapons in medieval and Renaissance Europe : the evolution of European staff weapons between 1200 and 1650.*  Brill, 145-150 or. ISBN 9004144099. PMC 182530713. (Noiz kontsultatua: 2018-08-19).

Ikus, gainera
-------------

* Irabiur (arma).
* Irabiur (nekazaritza).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4090125
* Commonscat Multimedia: Kisteni

---

 |

* Wd Datuak: Q4090125
* Commonscat Multimedia: Kisteni
**Fatimako santutegia** (portugesaz *Santuário de Fátima*) Portugalgo Santarem barrutian dagoen Cova da Iria udalerrian kokatutako santutegi ospetsu bat da. Ourém udalerritik 11 kilometrora dago, Leiria hiritik 25 kilometrora, Lisboa hiritik 120 kilometrora eta Oporto hiritik 180 kilometrora.

1917an Lúcia de Jesus, Francisco Marto eta Jacinta Marto haurrek Fatimako Ama Birjina agertu zitzaiela baieztatu zuten (ordutik aurrera *Hiru Artzaintxoak* ezizena jaso zutelarik). Agerpen horietako batean Ama Birjinak leku hartan kapera bat eraikitzeko esan ziela aipatu zuten, hain zuzen ere gaur egun santutegiren erdigunea dena, bertan *Nossa Senhora* edo Gure Amaren irudia dagoelarik. Santutegia 1928an eraikitzen hasi eta 1953ko urriaren 7an sagaratu zen. Denbora igaro hala, santutegia handituz joan zen, azkenik gaur egun ezagutzen dugun eraikin multzoa izatera iritsi arte, bi basilika izatera ailegatuz.

Iruditegia
----------

* Basilikaren aurrealdea.Basilikaren aurrealdea.
* Basilikaren barnealdea.Basilikaren barnealdea.
* Fatimako Ama Birjinaren irudia, agerpenen kaperan.Fatimako Ama Birjinaren irudia, agerpenen kaperan.
* Santutegiaren ikuspegi panoramikoa.Santutegiaren ikuspegi panoramikoa.

Kanpo estekak
-------------

* Fatimako santutegiaren webgunea (eleanitza)
Brontzeztatze ondorengo azaleko lerroak
**Brontzeztatzea** larruazalaren iluntze naturala da, eguzki-argiaren (edo beste iturri artifizial batzuen) erradiazio ultramorearen esposizioak eragindako kaltearen aurrean autobabes gisa. Gaur egun, mendebaldeko herrialde askotan, azal beltzaran bat desiragarria da estetikoki, ekialdeko kulturek azal zurbilagoa hobesten duten bitartean. Eguzkia gehiegi hartzeak organismoan kalteak eragiten ditu, hala nola azaleko narritadurak eta eguzki-erredurak, agerpen mutagenikoak eta minbiziaren garapena.

Antzinatean, jendeak gaur egun toxikoak diren produktuekin zuritzen zuen azala. Adibidez, k.a. 400. urtean, greziarrek berun-zuriz egindako hautsez aurpegia zuritzen zuten. Popea Sabinak, Neron erromatar enperadorearen emazteak, ohitura hau jarraitzen zuen. XVI. mendean, italiar batzuek artsenikoa erabiltzen zuten beren aurpegiari itxura zeharrargia emateko. Baina 1920ko hamarkadaren hasieran Coco Chanel diseinatzaile frantziarrak beltzaran-kolorearen moda zabaldu zuenetik, moda hori orokortzen hasi zen. Horrela, jende askok orduak ematen ditu eguzkia hartzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ortonne, Jean-Paul.  (2002). *Mechanisms of suntanning.*  Informa Health Care 1841841897.
2. ↑   **(Ingelesez)** Hanson, Peter G..  (2009-6-22). *About Face.*  in: *The Effects of Aging, Health and Stress on Your Face*. FaceMaster.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q321458
* Commonscat Multimedia: Sunbathing

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11964948j (data)
* GND: 4194027-1
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D055107

 |

* Wd Datuak: Q321458
* Commonscat Multimedia: Sunbathing
Epikuro
**Epikureismoa** Epikuro eta haren jarraitzaileen doktrina filosofikoa da. Doktrina horren arabera, zoriona oinazerik ezan, atseginean eta espirituaren lasaitasuna lortzean oinarritzen da.

Doktrina
--------

Epikurok arimaren erabateko lasaitasuna edo ataraxia proposatzen zuen eta bere gogaideen artean adiskidetasunezko harremanak izatea. Hortxe zegoen zoriontasunaren atea. Plazer horrek ez zuen gorputzera mugatu behar, intelektuala ere izan behar zuen, gizakia osotasuna baita. Gainera, Epikurorentzat, plazerra edo zoriontasuna oinazerik edo bestelako edozein nahigaberik (gosea, sexu-grina, aspermena, etab.) ezaren sinonimo zen. Adimenaren eta gorputzaren arteko oreka perfektuak ematen zuen lasaitasuna edo ataraxia.

#### Gorputzaren eta arimaren plazerrak

Epikuro ez zen dualista, hori argitzea garrantzitsua da. Hau da, ez zuen gorputza-arima aurkakotasuna aldarrikatzen; arima, gorputza bezalaxe materiala da eta atomoz osatua dago.
Bi plazer-mota ere bereizten zituen: gorputzarenak eta arimarenak.

#### Helburua

Epikuroren filosofiaren helburua ez zen teorikoa, praktikoa zen batez ere. Bizitza zoriontsu eta atsegina izateko lasaitasuna bilatzea zuen helburu, eta patuarekiko, jainko-jainkosekiko edo heriotzarekiko beldurra behin betiko baztertuta geratzen ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Epikuro Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa, euskadi.net

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q179541
* **Identifikadoreak**
* GND: 4015033-1
* LCCN: sh96001809
* NKC: ph119978
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q179541
***Broadway Boogie-Woogie*** Piet Mondrian margolari abstraktu nederlandarraren lana da. Haren bizitzaren azkena izan zen; 1943an amaitu zuen lana, 1940an, Europako gerratik ihes egiten, New Yorkera aldatu eta gutxira. Mondrianek zabaldutako Neoplastizismo mugimendu barruan kokatzen da. Gaur egun MoMAn erakusten da.

Historia
--------

Piet Mondrianek 1943an amaitutako pintura da, 1940an New Yorkera lekualdatu eta gutxira. Bere lan goiztiarrekin alderatuta, oihala karratu kopuru handiago batean banatuta dago. Pintura Maria Martins eskultore brasildarrak erosi zuen, 800 dolarreko prezioan, New Yorkeko Valentine Galleryn, 1943an Martins eta Mondrianek han erakutsi ondoren. Azkenik, eskultoreak MoMari eman zion.

Gaia
----

Lan abstraktua izan arren, pintura hau mundu errealeko adibide batean inspiratuta dago: Manhattan hiriko laukitxoa, eta Broadway boogie woogie jazz-musika. Mondriani dantza egitea gustatzen zitzaion musika hau eta, nolabait, bere margolanean islatu zuen.

Azalpena
--------

Piet Mondrian New Yorkera iritsi zenean arkitektura txukun eta zurrun hura gustatu zitzaion. Laster jazzaren aldartea eta tonua txertatu zituen lan honetan. Mondrianek "itxura naturalaren suntsipena" deitu zion; eta bitarteko hutsen etengabeko oposizioaren bidez eraikitze-erritmo dinamikoan oinarritu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Victory Boogie-Woogie

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Artelanaren fitxa MoMaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2915406
* Commonscat Multimedia: Broadway Boogie Woogie

---

 |

* Wd Datuak: Q2915406
* Commonscat Multimedia: Broadway Boogie Woogie
Irudi hau erabiltzen da formen eta soinuen arteko erlazioa ez dela beti arbitrarioa erakusteko: Tenerifen, gaztelania ama-hizkuntza zutenek «takete» ezkerreko figurarako aukeratu zuten, eta «baluba», eskuinekorako.
**Bouba/kiki efektu**a Wolfgang Köhler psikologoak 1929an aurkitutako fenomenoa da. Tenerifeko uhartean egindako esperimentuetan (bertako lehen hizkuntza gaztelania da), Köhlerrek pertsona batzuei eskuineko irudiaren antzeko formak erakutsi zizkien, eta gehienek ezkerreko puntadunerako «takete» aukeratu zuten, eta «baluba», eskumako biribildunerako (1947ko bertsioan, «maluma»). 

2001. urtean, Vilayanur S. Ramachandran eta Edward M. Hubbardek esperimentua berriz egin zuten, «kiki» eta «bouba» hitzak erabiliz, eta jende askori hau galdetuz: «Hauetako zein da *bouba* eta zein, *kiki*?». Ingelesezko eta tamilezko hiztunekin egindako esperimentu horietan, % 95etik % 98ra *bouba* gisa biribildutako forma aukeratu zuten, eta puntazorrotza, *kiki* gisa, giza garunak forma eta soinuen arteko propietate abstraktuak atera ditzakeela iradokiz. Daphne Maurerrek eta bestek berriki egindako lanak erakutsi du 2 urte eta erdiko haurrek ere –irakurtzeko txikiegiak dira– efektu hori erakusten dutela.

Ramachandranek eta Hubbardek iradokitzen dute kiki/bouba efektuak eragina duela hizkuntzaren bilakaeran, iradokitzen baitu objektuen izendapena ez dela guztiz arbitrarioa. Agian, forma biribilduari *bouba* deritzo, ahoak soinua sortzeko mugimendu biribilduagoa egiten baitu; aldiz, mugimendu tenkatuago eta angeluarragoa behar du, «kiki»aren soinua ebakitzeko. Gainera, /k/ren soinuak gogorragoak dira /b/renak baino. «Mapatze sinestesiko» horien presentziak iradokitzen du efektu hori soinu-sinbolismoaren oinarri neurologikoa izan litekeela, hor soinuak objektuei eta gertaerei modu ezarbitrarioan mapeatzen baitzaizkie.

Autismoa duten gizabanakoek ez dute hain lehentasun handirik erakusten: batez besteko pertsonak ohiko emaitzarekin % 90ean bat datoz, baina autisten kasuan, % 60an baino ez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Köhler, Wolfgang.  (1929). *Gestalt psychology.*  New York : H. Liveright (Noiz kontsultatua: 2023-01-14).
2. 1 2   Ramachandran V. S.; Hubbard, E. M..  (2001b). «Synaesthesia: A window into perception, thought and language» *Journal of Consciousness Studies* 8 (12): 3-34..
3. ↑   Maurer, D.; T. Pathman; C. J. Mondloch.  (2006). «The shape of boubas: Sound-shape correspondences in toddlers and adults» *Developmental Science* 9 (3): 316-322. PMID 16669803..
4. ↑   Ramachandran, V. S.; L. M. Oberman. *Evidence for Deficits in Mirror Neuron Function, Multisensory Integration, and Sound-form Symbolism in Autism Spectrum Disorders.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3274052
* Commonscat Multimedia: Bouba/kiki effect

---

 |

* Wd Datuak: Q3274052
* Commonscat Multimedia: Bouba/kiki effect
**Boltzmannen konstantea** (*k* edo *kB*) tenperatura absolutua eta energia lotzen dituen konstante fisikoa da. Bere izena Ludwig Boltzmann fisikari austriarragatik jasotzen du, nork ekarpen garrantzitsuak egin zituen mekanika estatistikoaren barnean, non konstante honek funtsezko paper bat betetzen duen. Bere balioa Nazioarteko Unitate Sisteman honakoa da:

{\displaystyle k\approx 1,3806504\times 10^{-23}{\rm {\ J/K}}}

Stefan-Boltzmannen konstantea
-----------------------------

**Stefan-Boltzmannen konstantea** erradiazio termikoaren barnean bero igortzearen oinarrizko mekanismo bezala honako hau da:

{\displaystyle \sigma \approx 5,670400\times 10^{-8}\ {\rm {\frac {W}{m^{2}\cdot K^{4}}}}}

Ikus, gainera
-------------

* Stefan-Boltzmannen legea
* Termodinamika

Beste irakurketa batzuk
-----------------------

* *Gizakiaren igoera, Jacob Bronowskirena*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5962
* **Identifikadoreak**
* GND: 7635950-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q5962
Frantzisko Asiskoa, Arezzoko deabruei egindako exorzismoa, Giottoren freskoa.
**Exorzismo**  (grezieratik= ἐξορκισμός, latinez: *exorcismus*, euskaraz: "arao egina", "zin bidez behartua"), deabruaren aurkako konjurua,, Euskaltzaindiaren arabera, "Deabruen kontrako erlijiozko ekintza". Erlijio askotan deabrua nonbaitik, pertsona batengandik aterarazteko zeremonia da. Horretako metodo bat erabili behar da. Normalean, deabruak haren menpe duen norbaiti laguntzeko metodoa da. Menperatutakoa pertsona ezezik, animalia edo objektua izan daiteke ere. Batzutan ere herriak eta etxeak izan daitezke (etxe sorginduak, poltergeist). Deabruak hartuaren egoera erabatekoa izan daitek (deabruak pertsonaren ekintzak guztiak menperatzen ditu) edo partziala. Eliza katolikoak berak aitortu duenez, azken urteotan ere, gure inguruko elizbarrutiek ofizialki exorzistak edo araolariak izan dituzte. Doktrina ofizialak onartu egiten du deabruak kristauen arimak bahitu eta gorputzen barrura sartu daitekeela eta ofizialki, deabrua kanporatzeaz arduratzen diren apaizak izendatzen ditu.

Exorzismoa Euskal Herrian
-------------------------

Euskal Herrian, exorzismo kasuak aspaldidanik dokumentatutako kontuak dira. Esaterako, 1575eko exorzismo kasuak aipatzen ditu, Anozibarren, Odieta bailaran. Inazio Loiolakoak 1548an argitaratutako *Exercitia spiritualia* izeneko testuan, zehazki, deabrua kanporatzeko otoitzak bildu zituen, eta hainbat aldiz ageri dira deabruari sartzen ez uzteko aholkuak eta antzekoak ere. Hego Euskal Herrian, Iruñeko eta Tuterako elizabarrutiak badu gaur egun ere exorzista. Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiko elizbarrutietakoa, berriz, orain gutxi hil zen.

Exorzismoa zineman
------------------

  

Askotan zinemara eramana, zenbait kasutan filmeok arrakasta handia izan dute.:

* William Friedkin zuzendaria:  *The Exorcist*, (1973). William Peter Blatty idazlearen eleberrian oinarrituta.
* Francis Lawrence zuzendaria: *Constantine*, 2008.Jamie Delanoren eta Garth Ennis *Hellblazer* komikian oinarrituta.
* Scott Derrickson zuzendaria: *The Exorcism of Emily Rose*, 2005. Film hau Anneliese Michelen kasuan oinarrituta dago.
* Mikael Håfström zuzendaria: *The Rite*, 2011.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. 1 2
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Gari Bereazaluzeren bloga.
* **(Gaztelaniaz)**: Exorzismo katolikoaren inguruko informazioa.
* **(Frantsesez)**: Exorzismoa kristau ortodoxoen artean.
* **(Ingelesez)**: Sacrosanctæ Romanæ Ecclesiæ de Tempore & de Sanctis, Exorzista katolikoen ordena.
* **(Gaztelaniaz)**: Mexikoko exorzismoa.
* **(Gaztelaniaz)**: Exorzismo kasua Burgosen, 2012an.
* **(Gaztelaniaz)**: Exorzismoari buruzko José Antonio Fortea apaizaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q172663
* Commonscat Multimedia: Exorcism

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119540198 (data)
* GND: 4015991-7
* LCCN: sh85046394
* NKC: ph120103
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q172663
* Commonscat Multimedia: Exorcism
**Etiologia** (αιτιολογία, "zerbaiten arrazoia ematea", αἰτία "kausa" + -λογία) fenomenoen eta gertakarien jatorriak aztertzen dituen zientzia da. Medikuntzan (patogenesia) gaixotasunen jatorria adierazteko erabiltzen da. Hitza, bestetik, Filosofian, Biologian, Fisikan eta Psikologian fenomenoen jatorria adierazteko erabiltzen da.

Historikoki Hipokrates aurkezten da kontzeptuaren sortzaile bat bezala. Antza denez hark gaixoei zera galdetzen zien:

* Zer gertatzen zaizu?
* Noiztik?
* Zeren ondorioa uste duzu gertatu dela?

Horrela medikuak gaixoari gaixotasunaren jatorriaz galdetzen zion, hau da, etiologiaz.

 Malariaren etiologia putzuetan sortzen diren Anopheles eltxoetan dago.
Medikuntzan etiologia gaixotasunen jatorria ikertzen du. 
Hiru omen dira arazoak sor daitezkeen jatorriak:

* Ingurumena
* Eragilea
* Ostalaria

Behin jatorria ondo ezagututa tratamendu egoki bat aplikatzeko aukera handiagoak daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Aetiology* (2.edizioa). Oxford University Press. 2002. ISBN 0-19-521942-2.
2. ↑   | The three C's of etiology .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156318
* Commonscat Multimedia: Etiology

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh00005666
* NKC: ph520076
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 002356

 |

* Wd Datuak: Q156318
* Commonscat Multimedia: Etiology
*Splicing* prozesuan introiak desagertzen dira eta exoiak besterik ez dira agertzen RNA-m helduan
**Exoia** itzulpen prozesuan aminoazidoak kodetzen dituen DNA-ren zatiari deritzo. Introien aldean, exoiak ez dira desagertzen RNA-m-aren heltze prozesuan, eta duten informazio genetikoa adierazten da itzulpenean.

Eukariotoen DNA-k proteinak kodetzen dituzten zatiak ditu (exoiak), proteinak kodetzen ez dituzten zatiekin (introiekin) tartekatuak. Prokariotoen genomak, aldiz, ez du introirik.

Exoiak "*splicing*" edo RNA-m-aren birdoitze prozesuan kanporatuak ez diren gene baten zatiak dira, RNA-m helduan agertzen direnak. Proteinak sortzeko informazioa dute.

Ikus, gainera
-------------

* Introi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q373027
* Commonscat Multimedia: Exons

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh91002875
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D005091
* FMA: 84120

 |

* Wd Datuak: Q373027
* Commonscat Multimedia: Exons
**Burke konderria** (ingelesez: *Burke County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Morganton da. 2010eko zentsuaren arabera 90.912 biztanle zituen, Burke kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Burke konderriak 1.334,04 kilometro koadro ditu. Horietatik 20,66 ura dira. Beste 1.313,38 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 68,15 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 90.912 pertsonetatik 80.106 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.634 dira. 5.953 beltzak edo afroamerikarrak. 207 amerikar natiboak ziren eta 162 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3.163 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 87 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.234 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q504366
* Commonscat Multimedia: Burke County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134859443
* LCCN: n79141337
* NARA: 10039425
* **Lekuak**
* OSM: 2528679
* TGN: 2001474

 |

* Wd Datuak: Q504366
* Commonscat Multimedia: Burke County, North Carolina
**Estado Aragonés**  |  |
| --- |
| Siglak: | EA |
| Alderdiburuak: | Gaspar Torrente (Presidentea) |
| Iraupena: | 1933 - 1937 |
| Ideologia: | Nazionalismo aragoiarra |
| Egoitza Nagusia: | Bartzelona |
| Gazte Erakundea: | Los Almogávares |
|

**Estado Aragonés** (**EA**) 1933ko abenduan Bartzelonan sortutako alderdi politiko nazionalista aragoiarra izan zen. Alderdikide batzuk Unión Aragonesista alderditik zetozen eta Ribagorzakoak ziren.

Gaspar Torrente alderdiko presidentea zen eta bere militanteen artean Emilio Jover eta Miguel Alcubierre aurkitzen ziren. Bere gazte erakundea, Luis Porték zuzendua, Juventud de Estado Aragonés 'Los Almogávares' zen, eta 1934ko urriaren 6an Lluís Companysen Kataluniar Errepublikaren aldarrikapenari babesa eman zioten. Ondorioz, beren egoitza itxi zieten eta 1936 arte jarduerarik gabe egon ziren. Egoitza berriz ireki zutenean Miguel Alcubierre hautatu zuten gazte erakundearen buru izateko. Honek, Aragoiko autonomiaren sorreraren aldeko kanpaina hasi zuen, ezkerreko alderdi politiko errepublikarretan zabaldu zena alegia.

Kanpaina horren emaitza Caspen (Zaragoza) 1936ko maiatzaren 1tik 3ra arte ospatu zen Biltzar Autonomista izan zen. Gaspar Torrente biltzar horren buru izan zen eta Aragoiko Autonomia-Estatutuaren aurreproiektua egin zuten. Estado Aragonés 1937ra arte aktibo egon zen, eta ondoren desagertu egin zen.

Ikus, gainera
-------------

* Estau Aragonés

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3321356
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 5293

 |

* Wd Datuak: Q3321356
**Estaltzeko txokolatea edo txokolate estalki** gozogintzan erabiltzen den txokolatea dugu, ohiko beste txokolateak baino koipe gehiago duena eta horrela urtzeko aukera ematen duena. Gaur egun, estalki beltza, esneduna, zuria, arrosa, laranja.. kolore mota guztietako estalkiak eros daitezke.

Estaltzeko txokolate motak
--------------------------

#### Estaltzeko txokolate beltza

Kakao ore lehor kopuruak ezin du %35 baino gutxiago izan. Gantz kopuruak ez luke %31 baino gutxiago izan beharko. Bestelako osagai lehorren estraktuak ere gehitzen zaizkio.

#### Estaltzeko txokolatea esnearekin

Gantz kopuruak ez du %31tik jaitsi behar. Kakao ore lehor kopuruak ez du %25era jaitsi behar. Esneki lehorren estraktuak berriz, ezin du %14 baino gutxiago izan. Bestelako osagai estraktuak ere izan ditzake.

#### Estaltzeko txokolate zuria

Gantz kopuruak ez du %20 tik gutxitu behar. Esneki lehorren estraktua berriz ezin du %14 baino gutxiago izan.

#### Estaltzeko koleretako txokolateak

Koloratzaileen bitartez lortzen dira kolore desberdineko estalkiak, laranja...Txokolate arrosak ez du gehigarririk eta ez koloragarririk, guztiz naturala da eta kakao rubyaren hazitik lortzen da. Txokolate mota hau ez da oso ohikoa.

Ikus, gainera
-------------

Txokolatea

Sukaldaritza\_liburua/Osagaiak/Txokolatea
**Eskilstuna** (suedieraz nyːˈɛskɪlsˈtʉːna ahoskatua) Suediako ekialdeko hiria eta Södermanlandeko konderriko hiri handiena, ez ordea hiriburua. 2010ko erroldaren arabera 64.679 biztanle ditu.

Geografia
---------

Eskilstunaån ibaiaren ertzean kokaturik dago. Ibai honek Mälaren eta Hjälmaren aintzirak lotzen ditu.

Historia
--------

Erdi Aroan kokatzen da hiriaren sorrera. XI mendean San Eskil monje ingelesa Suediara joan zen misiolari eta Mälaren aintziraren hegoaldeko ertzean *Tuna* izeneko monasterioa sortu zuen. 30 kilometrotara dagoen Strängnäsen bertakoak kristautzen ari zela vikingoek hil egin zuten eta Tunako monasterioan izan zen hobiratua. Denbora pasata Strängnäseko diozesia eratu zen eta monasterioari eta inguran sortuz zihoan herriari Eskil izena gehitu zioten Eskilstuna bihurtuz.

1536ko Erlijio Erreforman Gustavo I.a Vasa erregeak monasterioa suntsitu egin zuen eta haren lekuan errege gaztelu bat eraiki zuen *Eskilstunahus* izenekoa. 1659an hiri estatusa lortu zuen. 1771an Eskilstunaren ondoan Karl Gustavs Stad hiria sortu zen jadanik bazeuden burdinolak babesteko eta 1879an Eskilstunak bere menpe hartu zuen. Aurrez 1860an Eskilstunahus gaztelua sute handi batek erre zuen. Industria Iraultza handia jsan zuen hiriak altzairugintzari loturik eta Suediako hiri garrantzitsuenetakoa bihurtu zen, "Suediako Sheffield" ezizena hartzeraino.

Klima
-----


|      Datu klimatikoak (Eskilstuna)      |
| --- |
|  Hila  |  Urt  |  Ots  |  Mar  |  Api  |  Mai  |  Eka  |  Uzt  |  Abu  |  Ira  |  Urr  |  Aza  |  Abe  |  Urtekoa  |
|
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 8 | 10 | 19 | 23 | 27 | 32 | 35 | 33 | 27 | 21 | 15 | 10 | **35** |
|
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | -2 | -1 | 2 | 10 | 15 | 20 | 22 | 19 | 14 | 8 | 4 | -1 | **10** |
|
| Batez besteko tenperatura (ºC) | -4 | -3 | -1 | 6 | 10 | 14 | 18 | 16 | 11 | 5 | 2 | -3 | **6** |
|
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -6 | -7 | -3 | 3 | 6 | 10 | 15 | 13 | 8 | 3 | 0 | -5 | **4** |
|
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -37 | -27 | -20 | -12 | -6 | -1 | 5 | 3 | -1 | -13 | -23 | -30 | **-37** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| *Iturria (1): SMHI*  |
| *Iturria (2): Swedish Wikipedia*  |

Kirolak
-------

Motor gabeko hegaldien Munduko Txapelketa jokatu zen bertan 2006 urtean. Aurrez 1988an Munduko Pultso egite Txapelketa jokatu zen.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Katedrala.Katedrala.
* Fors eliza.Fors eliza.
* Udaletxea.Udaletxea.
* Hiriko museoa.Hiriko museoa.
* Stora Sundby gaztelua.Stora Sundby gaztelua.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Suedieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26498
* Commonscat Multimedia: Eskilstuna

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152454340
* GND: 4085610-0
* LCCN: n81076813
* NKC: ge828958

 |

* Wd Datuak: Q26498
* Commonscat Multimedia: Eskilstuna
**Estai subalpetarra**, biogeografian, eskualde eurosiberiarreko landaredi estaietako bat da, estai menditarraren eta estai alpetarraren artean dagoena.

Estai subalpetarra Euskal Herrian
---------------------------------

Mendi-pinuen pinudia nagusi da Nafarroako Pirinioko estai subalpetarrean.
Euskal Herrian 1.600-1.700 eta 2.300 metroen artean hedatzen da eta, beraz, Orhitik ekialdera baizik ez dugu aurkituko. Mendiko klimari aurre egiteko gai den mendi-pinuaren baso da landaredi potentziala. Pinudi horiek itxiagoak dira lurzoru sakoneko laiotz hezeetan, eta ainar arrunta, ahabia eta errododendroa agertzen dira bertan. Gailur eta eguteretan, berriz, zuhaitzak sakabanatuago daude eta oihanpean ipar-ipurua (*Juniperus communis alpina*), sabina arrunta, azeri-mahatsa eta ainar burusoila dituzte lagun. Komunitate horiekin batera, hedadura urriagoko beste hainbat ere garatzen da, hala nola kareharrizko labar eta harkaiztegikoak, harritza mugikorretakoak, leku hidromorfokoak... eta horietan guztietan espezie bakanak, askotan endemikoak, hazten dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Estai subalpetar.*  *Euskalterm* Terminologia Banku Publikoa, euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2021-4-23).
2. ↑    *Euskal biodibertsitatearen lauburua: Gure altxor ezezagun horiek.*  *Argia*, 2006/06/04, CC-BY-SA-4.0, argia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-4-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1761047
* Commonscat Multimedia: Subalpine zone

---

 |

* Wd Datuak: Q1761047
* Commonscat Multimedia: Subalpine zone
**Brabanteko Dukerria** (nederlanderaz: *Hertogdom Brabant*; frantsesez: *Duché de Brabant*) Europako antzinako dukerria izan zen, Mosa eta Eskalda ibaien artean kokatua, egun Belgikaren (Anberes, Flandriako Brabante eta Valoniako Brabante) eta Herbehereen (Noordbrabant) artean banatua.

Historia
--------

Nerbiarren lurraldea zen erromatarrek eta frankoek hartu baino lehen; Brabante Austrasia eta Lotaringiako erresumen eremua izan zen. IX. mendean lau konderritan banatua zegoen, eta Lovainako kondeen eskuetara igaro zen XII. mende hasieran (1106); garai hartan bihurtu zen dukerri.

1406. urtean Valois-Burgundiako etxeko adar gazteak hartu zuen oinordekotzan, eta 1430ean Borgoinako duke Filipe III.a Onak berreskuratu zuen. Geroago Austriako etxeak (Maximiliano I.a enperadorea) hartu zuen herentzian, eta 1553tik aurrera Espainiako Austrien esku geratu zen. Brabanteko iparraldea matxinatu ziren Herrialde Batuen esku geratu zen 1609an, eta Utrechteko Itunak (1713) Austria Etxeko Habsburgotarren eskubidea berretsi zuen, hegoaldeari dagokionez.

1795ean, frantsesek hegoaldeko Herbehereak okupatu zituztenean desegin zen dukerria.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q159856
* Commonscat Multimedia: Duchy of Brabant

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129600951
* GND: 4089892-1
* LCCN: n81005157
* NKC: ge462396
* SUDOC: 02742782X

 |

* Wd Datuak: Q159856
* Commonscat Multimedia: Duchy of Brabant
**Espioitza** deitzen zaio informazio konfidentziala lortzeari lotutako teknika multzo eta praktikari. Espioitzaren ohiko teknikak infiltrazioa, eroskeria eta xantaia izan dira. Euskaraz "espioi" esaten zaio jarduera horretan dabilen pertsonari; Asisko Urmenetak "barrunt" izena aipatzen du XVII. mende hasierako sorgin ehizaren testuinguruan (2020).

* Infiltrazioak, sator bezala deritzon pertsona baten erabilpenean datza. Pertsona honek, betebehar nagusi bezala, informazioa duten pertsonen konfiantza lortzea da, horrela, berak ere, informazio hori eskura izateko asmoz.

* Eroskeria, informazioaren erosketa da. Diru bidez edo beste modu batzuetara egin daiteke. Hertsapena ere erabili izan da, helburu berbererako, eta honetan datza xantaiak, xantaiatua den pertsonari buruzko informazioa lortu, honek, agerian utzi nahi ez duen informazioa, batez ere, alegia.

Edonola ere, teknika hauek, *informatzaile* erabilpenean oinarritzen dira, eta, beraz, espiatu behar ziren pertsonen aldetik erabiliak izan zitezkeen, eta, hortaz, informazioa ez zen, derrigorrez, beti benetakoa izaten.

Teknologia berrien garapenarekin, giza partehartzerik behar ez duten informazio objektiboa lortzeko teknikak agertu dira. Argazkiak eta elkarrizketak lortzeko, adibidez. Honela, egun, gora eta gora doan punta-puntako baliabide teknologikoak ematen dituen espioitzarako industria bat dago. Baita informazioaren babeserako ere. Mikrokamerak eta satelite espioiak izango litzateke horietako batzuk.

*Espioitza industriala* ikerketa, garapen eta prototipoen fabrikazioari buruzko informazioaren legez kontrako lorpena da. Hauen bidez, enpresak, euren lehiakideei aurrea har diezaiekete produktu berritzaile bat merkaturatzerako garaian. Geroz eta gorago doan ideia berritzailearen eta produktuaren merkaturatzearen arteko epeen murrizketak, baita teknologia berrien geroz eta zaharketa handiagoaren ondorioz, sektore industrial hauek, halako legez kanpoko ekintzen haztegi oso egokiak dira.

Berdin gertatzen da informazioaren igorpenaren baliabide berrien agerpenarekin. Internet da guzti hauen buru, eta bertan, gorantz doaz informazioa kodifikatzeko teknikak. Eta ez bakarrik informazio teknikoa, baita pribatua ere. Teknika hauen bidez, mezua hartzen duen beste bat, informazioa itzultzeko gai izatea eragozten da.

Ikus, gainera
-------------

* Sator
* Independentisten espioitza auzia (Espainia)

Kanpo estekak
-------------

* Espioitzako lexikoa Euskaltzaindiaren web orrian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q165950
* Commonscat Multimedia: Espionage

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4576233
* BNF: 119522645 (data)
* GND: 4056287-6
* LCCN: sh85044893
* NDL: 00571691
* NKC: ph127874
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q165950
* Commonscat Multimedia: Espionage
**Filtroko sarraskia** 1994ko abuztuaren 24an gertatu zen Filtron (Uruguai), gose greba egiten ari ziren hiru euskal errefuxiaturi babesa azaltzen ari ziren hainbat lagun, Filtroko ospitalearen atarian. Polizia oldartu zitzaien, eta tiroz hil zituen Fernando Morroni eta Roberto Facal.

Testuingurua
------------

Uruguaiko diktadura garaira egon zen, 1973-1987 bitartean. Herritar ugarik ihes egin behar izan zuen Uruguaitik. Hamaika herritan hartu zituzten asiloa emanez. Hiru euskal herritarrek ere ihes egin behar izan zutenez beraien asilo eskubidea aldarrikatu zuten Filtroko inguruetan bertako jendeak.

Gertaerak
---------

1992an Espainiako Gobernuak Uruguain bizi ziren hainbat euskal herritarren estradizioa eskatu zion Uruguaiko gobernuari. La Trainera jatetxean hasi zen polizia operazioan 30tik gora euskal herritar atxilotu zituzten (tartean adin txikiko gaztetxoak). Haietako 10entzat estradizio eskaera luzatu zuen Espainiako Gobernuak.

Bi urteko prozeduraren ondoren Manueltxo Goitia, Mikel Ibañez eta Luis Mari Lizarralderen estradizioa onartu zuten Uruguaiko epaitegiek. Hiru iheslari politikoak gose greban jarri ziren 1994ko abuztuan estradizioa gauzatzear zela. Azken egunetan, gose grebalariak Poliziaren egoitza nagusitik Filtroko ospitalera eraman zituztenetik, gau eta egun egon zen jendea ospitalaren kanpoaldean protesta baketsuan. CX36 eta CX44 irratietatik etengabe ari ziren jendea parte hartzera deitzen. PIT-CNT federazio sindikalak ere grebarako deia egin zuen.

Milaka lagun bildu ziren 1994ko abuztuaren 24an, 20 milatik gora, Filtroko inguruetan. Baina euskal iheslari politikoak Espainiaratuko zituen hegazkina Carrasco aireportuan zegoen eta nola edo hala hango jendetza guztia sakabanatzeko asmoa zuen Uruguaiko Gobernuak. Arratsalde partean hasi zen Poliziaren erasoa, zaldi gaineko poliziek jendea sakabanatu zuten, baina beraien ihesean Poliziarekin topo egin zuen jendeak. Hau da, segada bat prestatu zuen Poliziak.

Jendea ez atzera ez aurrera zegoela, Polizia tiroka hasi zen. Fernando Morronik bi tiro jaso zituen eta bertan zerraldo geratu zen. Beste hainbat pertsona ere balaz zauritu zituzten. Bitartean euskal iheslari politikoak aireportura eraman zituzten. Ospitaleko langileek Uruguaiko ereserkiaz agurtu zituzten hiru euskal herritarrak. Gau osoan zehar iraun zuten Poliziaren kargek. Gau horretan erail zuten Roberto Facal. 21 labankada eman ondoren bere etxe barruan utzi zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Filtroko sarraskia 18 urteren ostean» Berria, 2012-08-25
2. ↑  Igor Artieda, Ander Goikoetxea, Jon Bastarrika, «Filtroko sarraskitik 14 urtetara»[*Betiko hautsitako esteka*], *Berria*, 2008-08-24

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3285908

 |

* Wd Datuak: Q3285908
**Estiriako Dukerria** (alemanez: *Herzogtum Steiermark*; eslovenieroz: *Vojvodina Νtajerska*) Austriako hegoaldean eta Esloveniako iparraldean kokatutako dukerria izan zen. Germaniako Erromatar Inperio Santuko parte izan zen 1806an desegin zen arte, eta Inperio austrohungariarreko parte gero, 1918an hura desagertu zen arte, non Austria eta Jugoslavia artean banatu zen.

Historia
--------

Frederiko I ak sortu zuen Dukerria 1180. urtean, ordura arte Estiriako Marka zeritzona mailaz igoz. Lurralde hartako buruzagi Otakar IV.a duke izendatuz egin zuen hori. Otakar hura Otakar dinastia zaharreko lehen eta azken dukea izan zen.

Dukerria zena, 21. mendeko Austria eta Eslovenian zatiturik.
Dukerriaren 1918ko zatiketa eta desagerketarekin Estiria eskualdea osatu zuen Austria barnean iparraldeko zatiak, eta Estiria Beherea, hegoaldeko zatia, Esloveniako beste lurraldeetan integratua geratu zen, Jugoslaviaren estatu forma desberdinen artean, Esloveniaren independentziara arte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q580447
* Commonscat Multimedia: Duchy of Styria

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154251299
* LCCN: n50012303
* SUDOC: 027353923

 |

* Wd Datuak: Q580447
* Commonscat Multimedia: Duchy of Styria
**Brazos konderria** (ingelesez: *Brazos County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bryan da. 2010eko zentsuaren arabera 194.851 biztanle zituen, Brazos kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Brazos konderriak 1.531,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 15 ura dira. Beste 1.516,3 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 127,25 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 194.851 pertsonetatik 160.657 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 45.405 dira. 20.827 beltzak edo afroamerikarrak. 484 amerikar natiboak ziren eta 82 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 9.982 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 246 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.573 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26601
* Commonscat Multimedia: Brazos County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143076290
* LCCN: n81066284
* NARA: 10036664
* **Lekuak**
* OSM: 1837743
* TGN: 1002199

 |

* Wd Datuak: Q26601
* Commonscat Multimedia: Brazos County, Texas
**Brazoria konderria** (ingelesez: *Brazoria County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Angleton da. 2010eko zentsuaren arabera 313.166 biztanle zituen, Brazoria kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Brazoria konderriak 4.166,22 kilometro koadro ditu. Horietatik 649,79 ura dira. Beste 3.516,43 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 75,17 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 313.166 pertsonetatik 253.317 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 86.643 dira. 36.880 beltzak edo afroamerikarrak. 1.013 amerikar natiboak ziren eta 58 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 17.013 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 472 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.413 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27034
* Commonscat Multimedia: Brazoria County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132529822
* ISNI: 0000 0004 0501 3767
* LCCN: n81025933
* NARA: 10036663
* **Lekuak**
* OSM: 1560527
* TGN: 1002198

 |

* Wd Datuak: Q27034
* Commonscat Multimedia: Brazoria County, Texas
**Fairfax city konderria** (ingelesez: *Fairfax city County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua (Virginia) da. 2010eko zentsuaren arabera 22.565 biztanle zituen, Fairfax city kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Fairfax city konderriak 16,25 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,1 ura dira. Beste 16,16 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1388,62 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 22.565 pertsonetatik 17.405 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.556 dira. 1.030 beltzak edo afroamerikarrak. 62 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3.403 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 48 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 606 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501785
* Commonscat Multimedia: Fairfax, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 241203425
* ISNI: 0000 0004 0390 9412
* GND: 4205134-4
* LCCN: n81089590
* NARA: 10046105
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 9396951

 |

* Wd Datuak: Q501785
* Commonscat Multimedia: Fairfax, Virginia
**Nazioarteko Brigadeei eskainitako monumentua** (gaztelaniaz: *Monumento a las Brigadas Internacionales*) Espainiako Albaceten dago, bertako Unibertsitatearen barrutian.

Kokapena
--------

Albaceteko Unibertsitatearen Unibertsitate plazan dago eraikita.

Historia
--------

Monumentu horren kokapena ez da kasuala. Espainiako Gerra Zibilan Albaceten egon baitzen Brigaden egoitza nagusia eta soldaduen formakuntza zentroa. Mundu osotik faxismoari aurre egiteko Espainiara joan ziren 35.000 boluntarioak hortik pasa ziren. Horregatik, gaur egun, Albaceten dago Nazioarteko Brigaden oroimen zentroa; Espainia osoan ezaugarri horiek dituen zentro bakarra da. Monumentua 1996ko azaroan inauguratu zen hau dioen plaka batekin: «A los voluntarios de la libertad. Albacete. 1936-1996. El pueblo de Castilla-La Mancha», hau da, ​«Askatasunaren boluntarioei. Albacete. 1936-1996. Gaztela-Mantxako herria».

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18224345

 |

* Wd Datuak: Q18224345
**Et Incarnatus** 1996an eta Gipuzkoan sortutako ganbera orkestra bat da, Felipe Gorriti musikagilearen omenez. Migel Zeberio musikaria taldearen zuzendaria da.

Musika estilo ugari jorratu dituzte hasieratik eta askotarikoak izan dira elkarlanak, besteak beste Iñaki Salvador, Hertzainak, Benito Lertxundi, Natxo de Felipe, Mixel Etxekopar, Phil Woods eta Noarekin. Tolosako Abesbatza Lehiaketa, Musika Hamabostaldia eta Donostiako Jazzaldia dira izen handiko musika jaialdiak non parte hartu izan duten.

Diskografia
-----------

* "Eguberri umama"
* "Erkki pohjola"
* "Ibia"
* "San Fermin"
* "Troika"
* "Txoriei"
* "Xomorroak"

Urmuga
------

"Urmuga" mendiak eta musika uztartzen dituen proiektua da, Felipe Uriarte mendizaleak eta Migel Zeberiok aurrera eraman zutena 2020ko uztail eta abuztu artean. Valle de Angulotik (Burgos) Hiru Erregeen Mahaiaraino egindako ibilaldia izan zen, Hego Euskal Herria zeharkatuz, Kantauriar eta Mediterranear isurialdeak banatzen dituen lerroari jarraituz. Mendi ibilaldiarekin batera, 9 musika kontzertu antolatu zituzten 19 egunetan zehar.

Ikus, gainera
-------------

* Zerrenda:Euskal\_Herriko\_egungo\_musikariak

Kanpo estekak
-------------

* Et Incarnatus orkestraren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97352905

 |

* Wd Datuak: Q97352905
**Booz** (hebreeraz: בֹּעַז‎, *Bōʿaz*) Ruten liburuan agertzen den pertsonaia bibliko bat da. Booz da Rutekin ezkontzen dena, honekin, Obed izeneko seme bat duelarik, hau, Jeseren aita delarik, eta, beraz, Booz, Daviden birraitona eta Jesusen arbasoa da.

Tradizio kristauak (batez ere katolikoak), Booz eta Ruten arteko ezkontza, Jesus eta Elizaren arteko elkarketaren aurrekari bat bezala ikusi du, Booz, Jesus, eta Rut, Eliza direlarik.

Pertsonaia honek Victor Hugoren *Mendeen elezaharra* izeneko lanean agertzen den olerkirik ospetsuenetako bat inspiratu zuen: *Booz lotan*.

Bibliografia
------------

* W. Emery Barnes (1904) *Jachin and Boaz*, Journal of Theological Studies **V**, pp. 447–451 [2011-06-09]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q212253
* Commonscat Multimedia: Boaz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 16157279974103302633
* GND: 1198315938
* LCCN: n90653983

 |

* Wd Datuak: Q212253
* Commonscat Multimedia: Boaz
**Iti** edo **Eta mendia** (grezieraz Όρος Οίτη, *Odos Iti*) Erdialdeko Greziaren hegoaldean, Tesalia hegoaldean dagoen mendilerro bat da, Esperkeo eta Zefiso ibaiaren haranak mugatzen dituena Beozian. Pindo mendilerroaren adar bat da. Eta mendiak antzinako Trakinia hiria inguratzen du mendebaldetik. 2.153 metrotan du bere gailurra. Eta mendiaren kontrahorma, Termopilak izeneko haizpitartearen hegoaldean kokatua Kalidromo mendia da (gaur egun Kallidromon) 1.258 metrokoa

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Termopilen mendebaldean zeharkaezina den mendilerro bat altxatzen da, malkartsua eta garaia, Etaraino hedatzen dena, ekialdean, itsasoak eta padura batzuk bidea inguratzen duten bitartean. |  » |

Termopiletako pasabideaz gain, bazegoen beste bat ere altuera handian Kalidromo mendiaren mendebaldean, Zefiso ibaiaren ibarrera zaroana. Mendebalderago Patriotiko izeneko mendia altxatzen da, Kalidromo baino altuagoa dena.

Greziar mitologian, Eta mendia nagusiki Herakles hil zen lekua delako da ezagun. Hiltzeko prest, Eta mendia igo zuen, non hil sutzar bat prestatu zuen zuhaitzekin, bere arkua eta geziak Filoktetesen aita zen Peanteri eman zizkion, sutzarrean jarri zen, bere burua bere makilan pausatua eta bere lehoi larrua bere gainean zabaldua eta Filoktetesi zuziarekin sutzarra pizteko agindu zion

John Miltonek hala egiten dio erreferentzia Heraklesen eromenari:"Honela, Alzidesek (Herakles), Ekaliatik itzultzean, garaipenak koroatua, eta pozoitutako tunika sentitzean, bere oinazeen ondorioz Tesaliako eta Eta mendiaren tontorreko pinuak euren tokitik ateratzen zituen, Likas Eubeako itsasora botaz".

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q132378
* Commonscat Multimedia: Oiti

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315150354
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 41398

 |

* Wd Datuak: Q132378
* Commonscat Multimedia: Oiti
**Fairfax konderria** (ingelesez: *Fairfax County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fairfax da. 2010eko zentsuaren arabera 1.081.726 biztanle zituen, Fairfax kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Fairfax konderriak 1.052,17 kilometro koadro ditu. Horietatik 39,57 ura dira. Beste 1.012,6 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1028,09 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.081.726 pertsonetatik 759.104 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 168.482 dira. 96.078 beltzak edo afroamerikarrak. 1.843 amerikar natiboak ziren eta 779 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 188.737 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3.359 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 31.826 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q341915
* Commonscat Multimedia: Fairfax County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151256286
* ISNI: 0000 0004 0509 4229
* GND: 4486667-7
* LCCN: n79043615
* NKC: ge995466
* NARA: 10046106
* SUDOC: 109384091
* **Lekuak**
* OSM: 945043
* TGN: 7014160

 |

* Wd Datuak: Q341915
* Commonscat Multimedia: Fairfax County, Virginia
«**Fair Saturday**, mundua arte eta kulturaren bidez aldatzeko eguna» inpaktu soziala duen mugimendu kultural globala da, azaroaren azken larubatean ospatzen dena. Proiektu sozialen aldeko ekimen artistiko eta kulturalen antolaketa ireki eta partizipatiboan oinarritzen da.

Jatorria
--------

Fair Saturday (ingelesez, "Bidezko Larunbata") 2014ko azaroaren 29an jaio zen proba pilotu batekin. Jordi Albaredak, mugimenduaren sortzaileak, Bilbo, Bizkaia eta Euskal Herriko 17 koru-erakunde deitu zituen artistek beraiek aukeratutako proiektu sozialen aldeko kontzertuak eman zitzaten. Emaitzak arte eta kulturaren inguruan mobilizazio sozial bat eragin zitekeela, ongintzazko helburuekin uztartuz gainera. Proba pilotu honetan 17 abesbatzek ordu berdinean jardun zuten. Hala ere, ordutegi berdinean aritzearen baldintza hau berta behera utzi zuten lehen edizio ofizialerako, 2015ean.

Lehenengo edizioa
-----------------

Mugimenduaren lehenengo edizio ofiziala 2015eko azaroaren 28an ospatu zen, ia lau mila artistek (3.924 zehazki) Espainiako 45 hiritan 203 ekitaldi kulturaletan jardun zutenean. 83.537 pertsona mobilizatu ziren eta 70.000€ baino gehiago bildu ziren 103 proiektu sozialentzat.

Parte hartu zuten hirien artean hurrengoak daude:

| Hiriak |  |  |
| --- | --- | --- |
| Arrasate | Getafe | Mungia |
| Artziniega | Getxo | Murcia |
| Barakaldo | Gijón | Oviedo |
| Barcelona | Gorliz | Oñati |
| Basauri | Granada | Pinto |
| Bilbo | Granollers | Portugalete |
| Cartagena | Hondarribia | Rincón de la Victoria |
| Castellón de la Plana | Karrantza | Sagunto |
| Córdoba | Langreo | Tenerife |
| Derio | León | Socuéllamos |
| Donostia | Lleida | Sodupe |
| Etxebarri | Loiu | Tarragona |
| Galdakao | Madrid | Urduliz |
| Gasteiz | Mahón | Valencia |
| Girona | Moratalaz | Zaragoza |

Euskal Herrian, mugimenduaren sorleku, lehenengo edizioaren traol ofiziala Trending Topic izan zen Twitterren egun osoan zehar, Black Friday bezalako marka handiei aurre eginez.

Kanpo estekak
-------------

Fair Saturdayren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25410145

 |

* Wd Datuak: Q25410145

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «movimiento Fair Saturday» *Fair Saturday* (Noiz kontsultatua: 2019-07-17).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «29 de noviembre: Fair Saturday – Sábado Justo» *Klassikbidea* 2014-11-23 (Noiz kontsultatua: 2019-07-17).
3. ↑   «Resultados 2015 |» *web.archive.org* 2016-07-01 (Noiz kontsultatua: 2019-07-17).