*Artikulu hau fisikari buruzkoa da; estatistika gaitzat duena beste hau da: «Maiztasun (estatistika)»*

Erloju baten segundoen orratza 1 Hz-ko maiztasunaz egiten du tik, minutuenak, berriz, 1/60 = 0,0166.
Ziklikoki dir-dir egiten duten hiru argi, 0,5 Hz-eko (goian), 1 Hz-eko (erdian) eta 2 Hz-eko (behean) (f) maiztasunekin. (T) periodoa, segundotan adierazia, maiztasunaren alderantzizkoa da.
Ondas mas luminicasIrrati-uhin luzeen maiztasuna (behe-frekuentzia LF) 40 kiloherertziokoa da. 535 kiloherertziotan hasten da irrati-banda, irrati-uhin laburrak 1,6 megahertzetan hasten dira
, espektro infragorria 30 terahertze ingurukoa da, argi-uhinak 430 eta 750 terahertzio artean daude, ultramore-uhinak, 770etik 30,000 terahertziora bitartekoak; X izpiak 30 petahertziotik 10 exahertziora; eta gamma izpiak, 10 zettahertzioraino, bonba nuklear edo atomiko batean ikus daitekeenez
**Maiztasun**a edo **frekuentzia** —eskuarki, **v** letra grekoarekin edo **f** letra latindarrarekin adierazten da— edozein prozesu periodikoren errepikapen kopurua da, denbora-unitate bakoitzeko.​ Periodoa gertaera errepikakor bakoitzaren iraupena da; beraz, periodoa maiztasunaren alderantzizkoa da.​ Denbora-maiztasuna ere esaten zaio, eta espazio-maiztasunarekin eta maiztasun angeluarrarekin duen kontrastea azpimarratzen du.

Gertaera baten maiztasuna kalkulatzeko, gertaera kopuru bat kontabilizatzen da denbora-tartea kontuan hartuta, eta, gero, errepikapen horiek igarotako denboraren arabera banatzen dira. Nazioarteko Unitate Sistemaren (SI) arabera, maiztasuna hertzetan (Hz) neurtzen da, Heinrich Rudolf Hertzen omenez. Hertz bat segundoro errepikatutako gertaera edo fenomeno baten maiztasuna da. Hala, bi hertzeko maiztasuna duen fenomeno bat bi aldiz errepikatzen da segundoko. Unitate horri «ziklo segundoko» (zs) deitu zitzaion hasiera batean.

Maiztasunak adierazteko beste unitate batzuk dira: minutuko biratan (b/min edo e/min, SIren notazioaren arabera), bihotz-maiztasuna minutuko taupadetan (tau/min) eta *tempo* musikala pultsu minututan (ppm, ingelesezko terminologian).

{\displaystyle 1\,\mathrm {Hz} =\left[{\frac {1}{\mathrm {s} }}\right]}
Maiztasuna (uhin batean) kalkulatzeko metodo alternatibo bat da uhinaren bi gailurren artean igarotzen den denbora neurtzea eta, ondoren, maiztasuna kalkulatzea erlazio hau erabiliz:

{\displaystyle f={\frac {1}{T}}}| Ikurra | Izena |
| --- | --- |
| {\displaystyle f} | Maiztasuna |
| {\displaystyle T} | Seinalearen periodoa |

Periodoa da errepikatzen den ekitaldi batean ziklo batek irauten duen denbora; beraz, periodoa maiztasunaren alderantzizkoa da. Adibidez: jaioberri baten bihotzak minutuko 120 aldiz taupatzen badu (2 hertz), T periodoa —taupaden arteko denbora-tartea— segundo erdia da (60 segundo 120 taupadaz zatituta). Maiztasuna parametro garrantzitsua da zientzian eta ingeniaritzan, oszilazio- eta bibrazio-fenomenoen tasa zehazteko, hala nola bibrazio mekanikoak, audio-seinaleak (soinua), irrati-uhinak eta argia.

Periodoa eta maiztasuna
-----------------------

Komeni denez, uhin luze eta motelenak, hala nola ozeanoaren azaleko uhinak, maiztasunaren ordez, uhinaren periodotik deskribatzeko joera dago. Uhin labur eta azkarrak, hala nola audioa eta irratia, maiztasunaren arabera deskribatzen dira, periodoaren arabera deskribatu beharrean. Hona hemen gehien erabiltzen diren bihurketak:

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Maiztasuna | 1 mHz (10−3 Hz) | 1 Hz (100 Hz) | 1 kHz (103 Hz) | 1 MHz (106 Hz) | 1 GHz (109 Hz) | 1 THz (1012 Hz) |
| Periodoa | 1 ks (103 s) | 1 s (100 s) | 1 ms (10−3 s) | 1 µs (10−6 s) | 1 ns (10−9 s) | 1 ps (10−12 s) |

Uhinen frekuentziak
-------------------

Sakontzeko, irakurri: «Uhin-luzera»
Maiztasunak uhin-luzeraren kontzeptuaren alderantzizko erlazioa du (ikus grafikoa), zenbat eta handiagoa izan maiztasuna txikiagoa da uhin-luzera, eta alderantziz.

{\displaystyle f={\frac {v}{\lambda }}}| Ikurra | Izena |
| --- | --- |
| {\displaystyle f} | Maiztasuna |
| {\displaystyle v} | Uhin-abiadura |
| {\displaystyle \lambda } | Uhin-luzera |

Uhinak ingurune batetik bestera doazenean (adibidez, airetik uretara), uhinaren maiztasuna konstante mantentzen da, ibilbidea eta abiadura aldatuz (Snell-Descartes-en legea).

Aldiuneko maiztasuna eta espektro-osagaien maiztasunak
------------------------------------------------------

Seinale periodiko batek aldiuneko maiztasuna du ezaugarri, zeina fase-aldaketako tasa (faktore bateraino) den, baina seinale bera bere maiztasunak (konstanteak) dituzten espektro-osagai harmonikoen batura gisa adieraz daiteke. Aldiuneko maiztasunaren propietateak eta espektro-osagaiaren maiztasuna desberdinak dira.

Maiztasun ziklikoa
------------------

Sakontzeko, irakurri: «Abiadura angeluar»
Uhin sinusoidalak hainbat maiztasunekoak dira, behe-uhinek goi-maiztasunek baino maiztasun handiagoak dituzte. Ardatz horizontalak denbora adierazten du
Maiztasun aldaketa
Elektromagnetismoaren teorian, fisika teorikoan eta ingeniaritza elektrikoaren eta erradioaren arloan aplikatutako kalkulu batzuetan, komenigarria da kantitate gehigarri bat erabiltzea: maiztasun ziklikoa (zirkularra, erradiala, angeluarra) (eskuarki **ω** bidez adierazten da). Maiztasun angeluarra (sinonimoak: maiztasun erradiala, maiztasun ziklikoa, maiztasun zirkularra) kantitate fisiko eskalarra da. Errotazio-mugimenduaren kasuan, maiztasun angeluarra abiadura angeluarreko bektorearen berdina da. SI eta CGS sistemetan, frekuentzia angeluarra radian segundotan adierazten da, bere dimentsioa denboraren dimentsioaren alderantzizkoa da, radianak dimentsiogabeak baitira. Frekuentzia angeluarra, radian segundotan, **ν** frekuentziaren arabera adierazten da (segundoko biraketetan edo oszilazioetan adierazia), esaterako, **ω** = **2πω**.​ Maiztasun angeluarreko unitate gisa segundoko graduak erabiliz gero, ohiko maiztasunarekiko erlazioa hau izango da: **ω** = **360°v**

Zenbakiz, maiztasun ziklikoa ziklo-kopuruaren berdina da (oszilazioak, biraketak) **2π** segundotan. Maiztasun ziklikoa sartzeak (oinarrizko dimentsioan, radianak segundoko) formula asko sinplifikatzen ditu fisika teorikoan eta elektronikoan. Orduan, LC zirkuitu oszilatzailearen maiztasun zikliko erresonantea honako hau da: {\displaystyle \omega \_{LC}=1/{\sqrt {LC}},} eta erresonantzia-maiztasuna berriz {\displaystyle \nu \_{LC}=1/(2\pi {\sqrt {LC}}).}. Aldi berean, beste formula batzuk konplexuagoak bihurtzen ari dira. Frekuentzia ziklikoaren aldeko iritzi erabakigarria izan zen ezen {\displaystyle 2\pi } и {\displaystyle 1/2\pi } biderkatzaileak zeinak angeluak eta faseak neurtzeko radianak erabiltzen direnean formula askotan agertzen diren biderkatzaileak desagertzen diren maiztasun ziklikoa sartzen denean.

Mekanikan, errotazio-mugimendua kontuan hartzean, maiztasun ziklikoaren analogoa abiadura angeluarra da.

Uhin luzera
-----------

Sakontzeko, irakurri: «Uhin-luzera»
Arestian adierazitakoaren arabera, uhin-luzerak alderantzizko erlazioa du maiztasunarekin, maiztasun handiagora, uhin-luzera txikiagoa, eta alderantziz.

{\displaystyle {\lambda }={\frac {v}{f}}}| Ikurra | Izena |
| --- | --- |
| {\displaystyle \lambda } | Uhin luzera |
| {\displaystyle v} | Uhin-abiadura |
| {\displaystyle f} | Maiztasuna |

2 milihertzeko uhin elektromagnetiko batek Lurretik Eguzkirako distantziaren (150 milioi kilometro) uhin-luzera du gutxi gorabehera. 1 mikrohertzeko uhin elektromagnetiko batek 0,0317 argi-urteko uhin-luzera du. 1 nanohertzeko uhin elektromagnetiko batek 31,69 argi-urteko uhin-luzera du.

Maiztasunarekin zerikusia duten beste balio batzuk
--------------------------------------------------

* **Banda zabalera** - {\displaystyle \nu \_{max}-\nu \_{min}}
* **Maiztasunaren menderatzea** - {\displaystyle log(\nu \_{max}/\nu \_{min})}
* **Maiztasunaren desbideraketa** - {\displaystyle \Delta \nu /2}
* **Oszilazio-aldia** - {\displaystyle 1/\nu }
* **Uhin-luzera** - {\displaystyle {v}/\nu }
* **Abiadura angeluar** (bira-abiadura) - {\displaystyle d\phi /dt;2\pi F\_{BP.}}

Neurri-unitateak
----------------

SIren neurri-unitatea hertz da. Unitatea 1930ean sartu zuen Nazioarteko Batzorde Elektroteknikoak, eta, 1960an, Pisu eta Neurrien XI. Konferentzia Orokorrak, bere egin zuen SI unitatea erabilera orokorrerako. Hori baino lehen, erabiltzen zen maiztasun-unitatea ziklo-segundoko zen (ziklo bat segundoko = 1 Hz), eta deribatuak, hala nola kilozikloa segundoko, megazikloa segundoko, kilometro segundoko, hauda da, kilohertz, megahertz eta gigahertzak, hurrenez hurren.

Alderdi metrologikoak
---------------------

Maiztasunak neurtzeko, hainbat frekuentzimetro mota erabiltzen dira, besteak beste, taupada-maiztasunak neurtzeko, elektroien eta kondentsadoreen kontagailuak; osagai espektralen maiztasunak zehazteko, frekuentzimetro erresonanteak eta heterodinoak, baita eta espektro-analizatzaileak ere. Maiztasuna doitasun jakin batekin erreproduzitzeko, hainbat neurri erabiltzen dira, hala nola doitasun handiarentzako maiztasun-estandarrak, maiztasun sintetizadoreak, sorgailuak eta beste batzuk. Maiztasunak maiztasun-konparadore batekin alderatzen dira, edo Lissajousen kurben araberako osziloskopio bat erabiliz. 

### Maiztasunen kalkulua

Prozesu errepikari baten maiztasuna kalkulatzeko, kontuan hartzen dena da zenbat aldiz gertatu den gertaera hori aldi jakin batean. Emaitzaren kopurua dagokion denbora-tartearen iraupenarekin zatitzen da. Adibidez, 15 segundotan 71 gertaera homogeneo gertatzen badira, maiztasuna hau izango da:

{\displaystyle \nu ={\frac {71}{15\,{\mbox{s}}}}\approx 4{,}7\,{\mbox{Hz}}}
Lortutako zenbaketa-kopurua txikia bada, orduan, denbora-tarte jakin batean gertaera-kopurua aurkitu ordez, teknika zehatzagoa da prozesuaren gertaeren kopuru jakin baterako denbora-tartea neurtzea. Azken metodo hori erabiltzeak errore aleatorio bat sartzen du zero eta lehenengo laginaren artean, laginaren erdiaren batez besteko eginez; horren ondorioz, kalkulatutako maiztasunean, Δν = 1/(2 *Tm*) batez besteko errore bat ager daiteke, edo Δ*ν*/*ν* = 1/(2*vTm*) errore erlatibo bat, non *Tm* denbora-tartea baita, eta ν neurtutako frekuentzia. Maiztasuna handitzean, errorea txikiagotu egiten da; beraz, arazo hori adierazgarriagoa da behe-maiztasunetarako, non N lagin-kopurua txikia baita.

### Neurtze-metodoak

#### Estroboskopikoa

Zenbait objekturen errotazio- edo bibrazio-maiztasuna neurtzeko metodo zaharrenetako bat estroboskopioa erabiltzea da. Neurketan, argi-iturri estroboskopiko bat erabiltzen da (normalean lanpara distiratsu bat, aldizka argi-dirdira laburrak ematen dituena), eta haren maiztasuna aurrez kalibratutako tenporizazio-zirkuitu baten bidez doitzen da. Argi-iturria objektu birakari batera bideratzen da, eta, gero, distiren maiztasuna pixkanaka aldatzen da. Distiren maiztasuna objektuaren errotazio- edo bibrazio-maiztasunaren berdina denean, bibrazioak oszilazio-ziklo bat osatzen du, eta eta jatorrizko posiziora itzultzen da argi-distiraren artean, beraz, estroboskopioak argiztatzean objektua geldirik agertzen da. Metodo horrek, ordea, badu eragozpen bat: baldin eta ( x ) objektuaren errotazio-maiztasuna ez bada argi estroboskopikoaren maiztasunaren berdina ( y ), baina maiztasun horrekiko proportzionala bada koefiziente oso batekin (2 x , 3 x , eta abar), objektuak geldirik dagoela irudikatuko du.

Metodo estroboskopikoa errotazio-abiadura (bibrazioa) doitzeko ere erabiltzen da. Kasu horretan, distiren maiztasuna finkoa da, eta objektuaren mugimendu periodikoaren maiztasuna aldatu egiten da itxura egonkorra dela irudikatzen duen arte.

Биения.Биения.
#### Irabiatze metodoa

Irabiatze-metodoa metodo estroboskopikotik gertu dago. Izan ere, zirkuitu ez-lineal batean bi maiztasuneko oszilazioak (*ν* erreferentzia eta *ν*1 neurria) nahastean, frekuentziaren aldea (Δν = |*ν* − *ν*1|, irabiatze-frekuentzia deitua) oszilazio totalaren batuketarekin, frekuentzia hori da oszilazio totalaren inguratzailearen maiztasuna. Metodo hori aplikatzen da maiztasun txikiko bibrazioak Δ*f* maiztasunarekin neurtzea hobesten denean. Irrati-ingeniaritzan, metodo horri heterodino ere (maiztasuna neurtzeko metodoa) esaten zaio. Erritmo-metodoa, bereziki, musika-tresnak afinatzeko erabiltzen da. Kasu horretan, maiztasun finko baten soinu-bibrazioek (adibidez, diapasoi batenak), afinatutako musika-tresnaren soinuarekin batera entzuten direnek, soinu osoaren anplifikazioa eta aldikako indargetzea eragiten dute. Musika-tresnaren doitze finarekin, denbora horien maiztasunak zerora jotzen du.

#### Maiztasun-kontagailuaren aplikazioa

Maiztasun handiak maiztasun-kontagailu baten bidez neurtzen dira normalean. Maiztasun-kontagailua da seinale errepikakor espezifiko baten maiztasuna zenbatesten duen eta pantaila digital batean edo adierazle analogiko batean emaitza erakusten duen gailu elektronikoa. Maiztasun-digitaleko neurgailu baten elementu logiko diskretuek aukera ematen dute seinalearen oszilazio-aldien kopurua kontuan hartzeko, erreferentziazko kuartzo-erloju batek kontatutako denbora-tarte jakin baten barruan. Izaera elektrikokoak ez diren aldizkako prozesuak (ardatzaren biraketa, bibrazio mekanikoa edo soinu-uhinak, esaterako) seinale elektriko periodiko bihur daitezke neurketa-transduktore bat erabiliz, eta, hala, maiztasun-neurgailuaren sarreran elikatzen dira. Gaur egun, horrelako gailuek 100 GHz-erainoko tartea har dezakete; kopuru hori muga praktikoa da zenbaketa zuzeneko metodoetarako. Maiztasun altuagoak zeharkako metodoen bidez neurtzen dira.

#### Zeharkako neurtze-metodoak

Maiztasun-neurgailuetarako eskuragarri daudenetatik kanpo, zenbaitetan, seinale elektromagnetikoen maiztasunak zeharka zenbatesten dira, osziladore lokalak erabiliz (hau da, maiztasun-bihurgailuak). Maiztasun jakin baten erreferentzia-seinalea nahasgailu ez-lineal batean konbinatzen da (adibidez, diodo batean) maiztasunari egokituko zaion seinalearekin; ondorioz, seinale heterodino bat sortzen da, edo, bestela, taupada bat, jatorrizko bi seinaleen arteko maiztasun-diferentziek sortua. Azken horiek beren maiztasun-ezaugarrietan nahikoa gertu badaude, seinale heterodinoa maiztasun-neurgailu berarekin neurtzeko bezain txikia izango da. Beraz, prozesu horren ondorioz, maiztasun ezezagunaren eta erreferentziako maiztasunaren arteko aldea baino ez da kalkulatzen, eta beste metodo batzuen bidez zehaztu beharko da. Nahaste-etapa bat baino gehiago erabil daiteke maiztasun are altuagoak estaltzeko. Gaur egun, metodo hori argi ikusgaiaren eta infragorriaren frekuentzietara zabaltzeko ikertzen ari dira, detekzio optiko heterodinoa deritzona.

Korronte alternoaren maiztasuna
-------------------------------

Tentsio elektrikoa eta etxeko hornidura elektrikoa munduan
     *U* = 220 V-240 V,  *f* = 60 Hz
     *U* = 220 V-240 V,  *f* = 50 Hz
     *U* = 100 V-127 V,  *f* = 60 Hz
     *U* = 100 V-127 V,  *f* = 50 Hz
Europan, Asian, Ozeanian, Afrikan eta Hego Amerikako zati handi batean, korronte alternoaren maiztasuna etxean erabiltzeko (etxetresna elektrikoetan, etab.) 50 Hz-ekoa da. Ipar Amerikan, berriz, 60 Hz-ekoa da.

Sorgailu elektriko batek sortutako korronte alternoaren maiztasuna zehazteko, ekuazio hau erabiltzen da:

{\displaystyle F={\frac {P\cdot V\_{g}}{120}}}| Ikurra | Izena | Unitatea |
| --- | --- | --- |
| {\displaystyle F} | Maiztasuna | Hz |
| {\displaystyle P} | Polo kopurua (beti pareak izan behar dute) |  |
| {\displaystyle V\_{g}} | Biraketa abiadura | Bira minutuko |

sorgailu elektriko batek eragindako korronte alternoaren maiztasuna kalkulatzeko beste modu bat:

{\displaystyle F={\frac {P\cdot V\_{g}}{60}}}| Ikurra | Izena | Unitatea |
| --- | --- | --- |
| {\displaystyle F} | Maiztasuna | Hz |
| {\displaystyle P} | Polo pareen kopurua |  |
| {\displaystyle V\_{g}} | Biraketa abiadura | Bira minutuko |

Denboraren eta maiztasunaren arteko erlazioa
--------------------------------------------

Fenomenoek luzapen bat dute denboran (printzipio baten eta amaiera baten artean), baita maiztasun-dimentsio bat ere, printzipio horren eta amaiera horren artean aldizka errepikatzen diren heinean. Anplitudeak denboran duen bilakaeraren edo espektroaren maiztasunen arabera deskriba daitezke.

Denbora-deskribapen batek ez du maiztasun-informaziorik; maiztasun-deskribapen batek ez du denbora-informaziorik. Transformazioak onartzen du seinalea *ad infinitum* ezagutzen dugula.

Fenomeno bat behar bezala deskribatzeko, espektroa denboran zehar zatitu dezakegu zehaztu dezakegun segmentutan, gutxi gorabehera. 
{\displaystyle \Delta t\cdot \Delta f\geq {\frac {1}{4\pi }}} formulak ziurgabetasun-erlazioak deskribatzen du ezen segmentuaren Δt iraupena zenbat eta handiagoa izan eta, beraz, iraupenari buruzko ziurgabetasuna handiagoa, orduan eta txikiagoa da Δf maiztasunari buruzko ziurgabetasuna, eta alderantziz.

Ikuspegi matematiko horrek zehatz-mehatz deskribatzen ditu esperientziaren gertaera ezagunak. Maiztasun bat zehaztasunez definitzeko, oszilazioa denbora-tarte luze batean behatu behar da. Horrela, erlojugileak, balantzaren maiztasuna doitzeko, oszilazio horiek kontatzen dituen pendulua behatu behar du, luzaroan. Hori egitean, aldaketen iraupenaren batezbestekoa lortzen du, baina irregulartasunei buruzko informazio guztia galtzen du. Aldiz, mugimendua denbora-tarte labur batez behatzean, erlojuak, zenbait tratu txarren eraginpean jartzen denean (malgukiari soka ematea, aire-korronteak edo bibrazioak), hauteman egiten du higiduraren ondorioa izan daitekeela, baina ez du haren maiztasunari buruzko nozio zehatzik hartzen. Musika akustikan, denbora luzez nabaritu da ezin dugula soinu laburren tonua definitu. Tonu bat identifikatzeak funtsezko maiztasun bat zehaztasunez bereiztea dakar, eta, hori entzuteko, gutxieneko denbora batekin baino ezin da egin.

Argiaren fisika
---------------

Sakontzeko, irakurri: «Argi» eta «Erradiazio elektromagnetikoa»
Espektro elektromagnetiko osoa, erradiazio elektromagnetikoaren zati ikusgaia adieraziz
Argi ikusgaia uhin elektromagnetikoa da, espazioan bidaiatzen duten oszilazio elektrikoak eta eremu magnetikoak dira. Uhinaren maiztasunak kolorea zehazten du: 4×1014 Hz argi gorria da; 8×1014 Hz argi morea da, eta horien artean (4-8×1014 Hz mailan) ostadarraren gainerako kolore guztiak daude. Uhin elektromagnetiko batek 4×1014 Hz-ko maiztasuna baino txikiagoa izan dezake, baina ez da ikusgai egongo giza begiarentzat; uhin horiei infragorriak deritze. Maiztasun txikiagokoei, mikrouhin deritze, eta, maiztasun baxuenekoei, irrati-uhin. Era berean, uhin elektromagnetiko batek 8×1014 Hz baino maiztasun handiagoa izan dezake, baina ez da ikusezina izango giza begiarentzat; uhin horiei ultramore deritze. Ultramorea baino maiztasun handiagoko uhinei, X izpiak esaten zaie, eta maiztasun altuagoekin gamma izpiak ere aurki ditzakegu.

Uhin horiek guztiak (behe-maiztasuneko irrati-uhinetatik goi-maiztasuneko gamma izpietaraino), funtsean, berdinak dira, guztiak erradiazio elektromagnetiko deritze, eta hutsean zehar bidaiatzen dute argiaren abiaduran.

Uhin elektromagnetiko baten beste ezaugarri bat da uhin-luzera. Uhin-luzera maiztasunarekiko alderantziz proportzionala denez, maiztasun handiagoko uhin elektromagnetiko batek uhin-luzera laburragoa du, eta alderantziz.

Soinuaren maiztasuna
--------------------

Soinua fenomeno fisiko bat da. Airean edo beste ingurune elastiko baten zehar hedatzen duen iturri baten bibrazioa da, eta hartzaileak (giza entzumen-aparatuak) hautematen du. Bibrazio hori nahiko ohikoa izan daiteke; denbora unitatean, gehiago edo gutxiago errepikatzen da, eta propietate horri maiztasuna deritzo. Konbentzioz, segundoko zikloetan neurtzen da. Bibrazioak zenbat eta maizago izan (ziklo gehiago segundoko), entzumenak soinua «zorrotzagoa» hautematen du, eta, alderantziz, hain ohikoak ez direnean, «larriagoa» dela dio. Giza entzumenak pertzepzio-maila mugatua du, zeina, gutxi gorabehera (aldatu egiten baita pertsona batetik bestera eta adin batetik bestera), 20 Hz-etik 20.000 Hz-era bitartekoa den.

Musikan
-------

### Tempo

Musikaren ezaugarria denboran nahiko erregularra den garapena da; notak une jakin batzuetan itzultzen dira. Une horien maiztasuna tempo izeneko kantitate batek zehazten du, hau da, zeinak taupada-minutuko maiztasun batek adieraziten duen.

### Tonoa

Musikan, soinuen ezaugarria tonua da, antzinatetik hauteman den pertzepzioa, hots, musika-tresnen harien edo flauten luzerari dagokiona, zeinaren azterketa akustikaren jatorrian baitago.

Musikaren teoriak honela laburbiltzen du ikerketa:

«Denbora jakin batean sortutako bibrazio kopuruaren ondorioa da tonua: "Denbora jakin batean zenbat eta bibrazio gehiago izan, orduan eta altuagoa soinua».
Ikerketa psikoakustikoak definizio horren izaera eskematikoa erakutsi du, baina soinu baten oinarrizko maiztasunaren eta tonu baten pertzepzioaren arteko korrespondentzia ukaezina da.

Teoriak irismen-tonuak hartzen ditu kontuan; bere izenaz ere adieraz dezake musika-nota bat, agian, alterazio batekin, zortziduna zehaztuz.

Diapasoi arruntenak hirugarren zortziduneko A maiztasuna ezartzen du, 440 Hz-eko oinarrizko maiztasunean.

Musikaren teoriaren arabera, musika-tarteak proportzio harmonikoei dagozkie; hau da, maiztasun-zatidura zenbaki osoen proportzioetara hurbiltzen da: zortziduna 2ko proportzioari dagokio, bostun perfektua 3/2 proportzioari, heren nagusian erlazioa 5/4 da, eta abar. Musikaren teoriarako, abstraktuan, hamabi bosteneko tarteak zazpi zortziduneko tartea izan behar du. Baina hamabi bostunek 3/2ko maiztasun-erlazioa dute hamabiren potentziarekiko, edo 531441/4096, gutxi gorabehera, 129,7; bien bitartean, 7 zortzidun 128ko erlazioari dagokio. Musikariek, musika-eskala eta tenperamentuekin amaitzeko, doikuntza txikiak egiten dituzte, ehunekoz edo savart-ez adieraz daitezkeenak.

Gizakiok hotsak hautematen ditugu hertz gutxi batzuetatik 16.000 Hz-era, baina entrenatutako pertsona batek 20 Hz-etik 4.500 Hz-era bitarteko tonuak bereiz ditzake. Muga horietatik kanpo, pianoaren erregistroari dagozkionak, tonu-sentsazioa gero eta zehaztasun gutxiago du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *info@citel.* .
2. ↑    *Radio Broadcast Signals.*  (Noiz kontsultatua: 2022-01-04).
3. ↑    *Electromagnetic Spectrum.*  (Noiz kontsultatua: 2022-01-04).
4. ↑   «Electromagnetic Spectrum | COSMOS» *astronomy.swin.edu.au* (Noiz kontsultatua: 2024-03-19).
5. ↑    *Luz visible - Ventanas al universo.* .
6. ↑  «Radiación electromagnética: información básica | Radiansa». *www.radiansa.com*. Consultado el 4 de enero de 2022.
7. ↑   «Los rayos gamma: de la guerra a los astros» *planetario.unlp.edu.ar* (Noiz kontsultatua: 2024-03-19).
8. ↑   **(Ingelesez)** «Definition of PERIOD» *www.merriam-webster.com* 2024-03-13 (Noiz kontsultatua: 2024-03-19).
9. ↑  com/dictionary/period «Definición de PERÍODO». Consultado el 3 de octubre de 2016.
10. ↑  Fink L. M. Señales, interferencias, errores ... Apuntes sobre algunas sorpresas, paradojas y delirios en la teoría de la comunicación. - M.: Radio y comunicación, 1978, 1984
11. ↑  «Угловая частота». *Большой энциклопедический политехнический словарь*. Archivado desde el original el 18 de octubre de 2019. Consultado el 27 de octubre de 2016.
12. ↑  Adolphe Danhauser (auteur) et H. Rabaud (révision), Théorie de la musique, Lemoine, 1929 (1re éd. 1870), note (a), p. 119 apud Pierre Schaeffer, Traité des objets musicaux : Essai interdisciplines, Paris, Seuil, 1977, 2e éd. (1re éd. 1966), 713 p. p. 164
13. ↑  Schaeffer 1977 ; Laurent Demany, « Perception de la hauteur tonale », dans Botte & alii, Psychoacoustique et perception auditive, Paris, Tec & Doc, 1999.

Bibliografia
------------

* Ortega, Manuel R..  (1989-2006). *Lecciones de Física (4 volúmenes).*  Monytex ISBN 84-404-4290-4, ISBN 84-398-9218-7, ISBN 84-398-9219-5, ISBN 84-604-4445-7.
* **(Ingelesez)** Resnick,Robert & Krane, Kenneth S..  (2001). *Physics.*  John Wiley & Sons ISBN 0-471-32057-9..
* **(Ingelesez)** Serway, Raymond A.; Jewett, John W..  (2004). *Physics for Scientists and Engineers.*  (6.. argitaraldia) Brooks/Cole ISBN 0-534-40842-7..
* Tipler, Paul A..  (2000). *Física para la ciencia y la tecnología (2 volúmenes).*  Barcelona: Ed. Reverté ISBN 84-291-4382-3..
* Fink LM Señales, interferencias, errores... - M .: Radio y comunicación, 1984.
* Burdun GD, Bazakutsa VA Unidades de cantidades físicas. - Jarkov: escuela Vishcha, 1984.
* Yavorskiy BM, Manual de física de Detlaf AA. - M .: Nauka, 1981.
* Giancoli, D.C. Physics for Scientists and Engineers **(Ingelesez)**. 2a edició. Prentice Hall, 1988. ISBN 0-13-669201-X.
* Stöcker, Horst. Taschenbuch der Physik **(Alemanez)**. 4a ed.. Frankfurt am Main: Verlag Harry Deutsch, 2000. ISBN 3-8171-1628-4.
* Dickreiter, Michael. Handbuch der Tonstudiotechnik **(Alemanez)**. 6a ed.. Múnic: K.G. Saur Verlag KG, 1997. ISBN 3-598-11320-X.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikiztegian** orri bat dago honi buruz: ***maiztasun***  edo ***maiztasun***. |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11652
* Commonscat Multimedia: Frequency / Q11652

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4121292-7
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q11652
* Commonscat Multimedia: Frequency / Q11652


| * i
* e
* a
Nazioarteko Unitate Sistema (SI) |
| --- |
| Oinarrizkounitateak | 
* ampere
* kandela
* kelvin
* kilogramo
* metro
* mol
* segundo

 | The SI logo |
| Izen berezikounitate eratorriak | 
* becquerel
* Celsius gradu
* coulomb
* estereorradian
* farad
* gray
* henry
* hertz
* joule
* katal
* lumen
* lux
* newton
* ohm
* pascal
* radian
* siemens
* sievert
* tesla
* volt
* watt
* weber

 |
| Bestelakounitate onartuak | 
* dalton
* dezibel
* egun
* elektronvolt
* gradu sexagesimal
* hektarea
* litro
* minutu sexagesimal
* minutu
* neper
* ordu
* segundo sexagesimal
* tona
* unitate astronomiko

 |
| Ikus, gainera | 
* 2019ko SI oinarrizko unitateen birdefinizioa
* SI aurrizkiak
* Unitate bihurketa

 |


| * i
* e
* a
Zirkuitu elektrikoak(Elektrizitatea • Elektronika (Elektronika analogikoa • Elektronika digitala • Mikroelektronika • Nanoelektronika • Optoelektronika • Potentzia-elektronika) |
| --- |
| Neurri elektrikoak(unitatea) | Potentzial diferentzia edo tentsioa (V) • Indar elektroeragilea (V) • Intentsitatea edo korrontea (A) • Eroankortasuna (S/m) • Erresistibitatea (Ω•m) • Erresistentzia (Ω) • Erreaktantzia (Ω) • Inpedantzia (Ω) • Konduktantzia (S) • Suszeptantzia (S) • Admitantzia (S) • Karga elektrikoa (C) • Kapazitantzia edo kapazitatea (F) • Induktantzia (H) • Potentzia elektrikoa (W) • Maiztasuna (Hz) • Irabazia (dB) • Balio efikaza |
| Neurgailuak | Galvanometroa • Anperemetroa • Pintza anperemetrikoa • Voltmetroa • Ohmmetroa • Multimetroa • Wattordugailua • Osziloskopioa |
| Legeak | Ohmen legea • Jouleren legea • Kirchhoffen zirkuituen legeak • Nortonen teorema • Théveninen teorema • Gainjartzearen teorema • Sareen korronteen analisia |
| Elektrizitate iturriak | Pila • Bateria • Tentsio iturria • Korronte iturria • Elikatze iturria • Hornidura elektrikoa • Sorgailu elektrikoa • Dinamoa • Alternadorea • Panel fotovoltaikoa • Haize-sorgailua |
| Korronteak | Korronte zuzena • Korronte alternoa • Sistema monofasikoa • Sistema polifasikoa • Sistema trifasikoa • Neutroa • Lurra • Artezgailua |
| Eroale eta konexioak | Eroale elektrikoa • Isolatzaile elektrikoa • Kablea • Elektrodoa • Anodoa • Katodoa |
| Konexio konfigurazioak | Serieko konexioa • Paraleloko konexioa • Triangelu eta izar erako konexioak |
| Seinaleak | Seinale analogikoa • Seinale digitala • Audio seinalea • Telebista seinalea • Iragazki elektroniko • Banda zabalera • Modulazioa • Irrati-uhinak • Lurreko mikrouhinak • Satelite bidezko mikrouhinak |
| Osagai elektronikoak | 

|  |  |
| --- | --- |
| Pasiboak | Erresistentzia • Kondentsadorea • Harila • Memristorea • Solenoidea • Transformadorea • Fusiblea • Bozgorailua • Mikrofonoa |
| Aktiboak | Huts hodia • Diodoa • LEDa • Transistorea • Tiristorea |
| Elektromekanikoak | Etengailua • Sakagailua • Kommutadorea • Errelea • Kontaktorea |

 |
| Motor elektrikoak | 

|  |  |
| --- | --- |
| Korronte zuzenekoak | Serie motorra • Compound motorra • Shunt motorra • Eskuilarik gabeko motorra • Pausoz-pausoko motorra • Serbomotorra • Nukleorik gabeko motorra |
| Korronte alternokoak | Motor asinkrono monofasikoa • Motor asinkrono trifasikoa • Motor unibertsala |

 |
| Zirkuitu integratuak | 

|  |  |
| --- | --- |
| Analogikoak | Osziladorea • Anplifikadore operazionala • 555 tenporizadorea |
| Digitalak | Ate logikoa • Memoria • Mikrokontrolagailua • PUZa • GPUa |
| Mistoak |  Bihurgailu analogiko/digital‎a • Bihurgailu digital/analogikoa • Potentziometro digitala |

 |
| Zirkuituen diseinua | Zirkuitu-diagrama • Ikur elektronikoa • Prototipo plaka • Zirkuitu inprimatua • Diseinu elektroniko automatizatua |
| Arriskuen prebentzioa | Zirkuitu-laburra • Deskarga elektroestatikoa • Disjuntore • Etengailu magnetotermikoa • Etengailu diferentziala • Lurra • Behe Tentsioko Erregelamendu Elektroteknikoa • Segurtasun errelea • Larrialdi-geldialdia |