*Artikulu hau Sartze eta Ibiltzieta herriek osatutako udalerriari buruzkoa da; Sartze izeneko herria gaitzat duena beste hau da: «Sartze (kontzejua)»*

**Sartze** Euskal Herriko udalerri konposatu bat da, Sartze eta Ibiltzieta herriek osatuta, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Zangozako merindadean eta Pirinioak eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 76,7 kilometrora. Altuera 659 eta 1404 metro artekoa da, eta 23,14 km²-ko azalera hartzen du. 2022 urtean 58 biztanle zituen.

Udalerri hau Sartze eta Ibiltzieta terminoen bat-egitetik sortu zen, arrazoi demografikoek eraginda, arrazoi historikoek edo politikoek baino gehiago. Bi herriek, kontzeju estatusaren pean, beren domeinuak mantentzen dituzte, baina udalerriaren menpe geratzen dira.

Zaraitzu ibaxan kokatuta da, Atabea kiñoian. Bertako biztanleak *sarztarrak* eta *ibiltzietarrak* dira. Udaletxea Sartze kontzejuan da.

Izena
-----

Sartze toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Sarriés*
* nafar erromantzez edo aragoieraz: *Sarriés*

Udalerriak *Sartze* izena hartzen du, berau osatzen duten kontzejuetako bat.

### Etimologia

*Sarres* zuen antzinako izena, 1085eko dokumentu batean agertzen den bezala, herriaren izena gordetzen duen zaharrena. Jatorrizko *Sarres* izenetik gaur egungo euskal (*Sartze*) eta erromantzeko (*Sarriés*) izenak erator daitezke, bi hizkuntzen historiatik dakigunari bilakaera fonetiko kongruentea aplikatuz. Euskaraz *Sarres* > *Sarres(e)* > *Sarr(e)se* > *Sarrse* > *Sartze* bilakaera da eta erromantzez *Sarres* > *Sarr(i)es* > *Sarries*.

*Sarres* izenaren esanahi etimologikoa enigmatikoa da. Batzuen ustez, Gerhard Rohlfs filologo alemaniarrak pertsona izen bati lotuta zeuden eta jabetza adierazten zuen *-ies* terminazioa zuten toponimo nafar-aragoiarren sailean sartzen dute. Ohikoena toponimo hori *sarri* euskal hitzarekin lotzea izaten da, "maizko" hitzarekin batera "lodi" terminoa ere baduelako, landaretza bezalako kontzeptuei aplika dakiekeena. Nafarroan *Sarriguren* eta *Irisarri* herriak daude, hitz hori toponimoan sartuta, eta Bilbon Sarriko auzoa dago. Gainera, Zuberoan *Sarrikota* toponimoa hainbat formatan agertzen da: Sarrikota, Sarrikotagaine eta Sarrikotapea. *Sartze* izena *sarritze* ("loditasun") hitzetik erraz erator daiteke. Hala ere, *Sarriés* gaztelaniazko eta nafar erromantzezko toponimoa ez da erraz azaltzen *sarri* hitzetik, eta herriaren antzinako izena ere ez da argi azaltzen.

Ezaugarriak
-----------

### Armarria

Udalerriko herrietako armarria Zaraitzuko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Hondo gorri batez eta aurrean otso beltz batez osatuta dago, urrezko azazkalekin eta ahoan arkume zuri batekin, urrezko adar eta apatxekin. |  » |

### Bandera

Udalerriko herrietako bandera Zaraitzuko bandera da. Armarria, gainean kasket bat eta bi aldeetan lanbrekinak dituela irudikatzen da, baita azpian "Azkenean konta" goiburua duela ere. Bandera honek Zaraitzuko armarri eskuinerantz biratzea dauka San Andresen gurutze gorri baten gainean, hiruki berdez inguratua. Bandera hau bera da Zaraitzu osatzen duten herri guztientzat, Otsagabiarentzat izan ezik; izan ere, herri honek bandera bera erabiltzen du, baina hiruki urdinak ditu.

Geografia
---------

Sartze Zaraitzu ibaxan barruan dago. Ibar hau Pirinioetako ibarra da, Aezkoa eta Erronkaribar ibarren artean. Ibarra zeharkatzen du Zaraitzu ibaiak, Irati ibaiaren adarrak.

### Mugakideak

|  | Erremendia | Espartza |  |  |
| Urraulgoiti |  | Bidankoze |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Mendebaldea |   **Sartze**   | Ekialdea |

 |
|  |
| Galoze | Gorza |  |

### Inguru naturala eta kokapena

Iruñea Nafarroako hiriburutik 76 kilometrora kokatzen da Zangozako merindadearen ipar-ekialdeko muturrean eta Zaraitzu ibaxan, Pirinioetatik gertu. Herria NA-178 errepideak zeharkatzen du bai eta, iparraldetik hegoaldera, Zaraitzu ibaiak ere. Aretako mendilerroak herria mugatzen du mendebaldean, Erremendia eta Beiegu ttonttorrak tartean.

### Klima eta landaredia

Sartzek klima atlantiko eta mediterraneoaren ezaugarriak dauzka, zenbat eta iparralderago edo hegoalderago egin tenperatura eta prezipitazioak gehiago aldatzen dira. Urteko batez besteko tenperaturak 6 eta 10 gradu bitartekoak dira, eta prezipitazioak 1.400 eta 1.800mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 130 inguru izaten dira.

#### Estazio meteorologikoak

Zaraitzun dagoen Ezpartza udalerrian, itsasoaren mailatik 695 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974n jarritako estazio meteorologikoa dago.

|      Datu klimatikoak (Ezpartza, 1974-2020)      |
| --- |
|  Hila  |  Urt  |  Ots  |  Mar  |  Api  |  Mai  |  Eka  |  Uzt  |  Abu  |  Ira  |  Urr  |  Aza  |  Abe  |  Urtekoa  |
|
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 19.0 | 23.0 | 25.0 | 28.0 | 32.0 | 36.0 | 38.0 | 38.0 | 35.0 | 29.0 | 23.0 | 21.0 | **38.0** |
|
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 8.2 | 9.6 | 12.6 | 14.2 | 18.7 | 23.5 | 26.8 | 26.6 | 22.6 | 17.4 | 11.7 | 8.6 | **16.7** |
|
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 3.4 | 4.3 | 6.8 | 8.7 | 12.6 | 16.6 | 19.2 | 19.1 | 15.6 | 11.6 | 6.8 | 4.1 | **10.7** |
|
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | -1.3 | -1.0 | 1.0 | 3.2 | 6.6 | 9.7 | 11.5 | 11.5 | 8.5 | 5.8 | 2.0 | -0.4 | **4.8** |
|
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -17.0 | -14.0 | -13.0 | -4.0 | -2.0 | 1.0 | 3.0 | 0.0 | 0.0 | -3.0 | -10.0 | -13.0 | **-17.0** |
|
|
| Batez besteko prezipitazioa (mm) | 106.8 | 99.9 | 88.5 | 124.4 | 101.6 | 64.1 | 45.4 | 51.2 | 79.7 | 122.1 | 136.5 | 139.0 | **1159.2** |
|
| Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 63.5 | 51.0 | 55.7 | 45.4 | 42.7 | 53.0 | 57.4 | 82.0 | 76.0 | 111.2 | 77.0 | 74.2 | **111.2** |
|
|
|
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 13.4 | 11.7 | 12.1 | 15.5 | 15.9 | 10.1 | 7.7 | 8.4 | 10.1 | 14.2 | 14.6 | 13.8 | **147.5** |
|
|
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 4.8 | 5.2 | 3.7 | 2.7 | 0.5 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.1 | 1.9 | 4.1 | **23.1** |
|
|
| *Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua*  |

---

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.
Aukeratu beheko zatian urte-tarte bat, urte horiek goian xehetasun handiagoz ikusteko.

Ikusi edo aldatu datu gordinak.

Banaketa
--------

Sartze udalerriak 2 kontzeju ditu:

* Ibiltzieta
* **Sartze** (udalburua)

  

MapGaloze udalerriko herriak

Historia
--------

Udalerria 1846an sortu zen, Zaraitzu ibaxa banakako udalerrietan banatu ondoren. Hala ere, Atabea kiñoiak, Espartza izan ezik, hiru udaletan bildu ziren: Sartze, Gorza eta Galoze. Hori arrazoi demografikoengatik egin zen, ez historikoengatik, ez administratiboengatik, eta, beraz, Sartze eta Ibiltzieta "Sartze" udalerriari atxikita geratu ziren kontzeju gisa.

Demografia
----------

2022 urteko erroldaren arabera 58 biztanle zituen Sartzek.

| 1842 | 1857 | 1860 | 1877 | 1887 | 1897 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 | 2021 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 125 | 241 | 204 | 243 | 213 | 200 | 188 | 199 | 189 | 199 | 198 | 178 | 183 | 133 | 112 | 111 | 79 | 67 | 61 |

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.

|

|  |

Ekonomia
--------

Sartzeko jarduera ekonomiko nagusia nekazaritza da. Lurren ehuneko bera abelburuak elikatzeko larretarako erabiltzen da. Basogintzak ere garrantzia handia izan du historikoki, ibaxako beste udalerrietan bezala. Gaur egun, herriko basoetan pinuak daude batez ere.

Politika
--------

Sartzeko udaletxea erdigunean dago, eta idazkaria, era berean, Galozeko, Gorzako eta Espartzako Udaletako idazkaria da. Udalbatza udalerriko alkateak eta bi zinegotziak osatzen dute. Egungo alkatea Tomas Miguel Sarries Cabodevilla da, *Sartzeko Talde Independentea* hautagai gisa aurkeztu zena.

### Hauteskundeak

#### Udal hauteskundeak

| Alderdia | Legealdiko eserlekuak, hasiera-urtearen arabera |
| --- | --- |
| 1979 | 1983 | 1987 | 1991 | 1995 | 1999 | 2003 | 2007 | 2011 | 2015 | 2019 |
| Sartzeko Talde Independentea | - | - | - | - | - | - | - | - | 1 | 3 | 3 |
| Sartzeko hautesle-elkartea | - | - | - | - | 1 | 1 | 1 | - | - | - | - |
| Sartzeko Independenteak | - | 5 | 5 | 5 | - | - | - | - | - | - | - |
| Sartzeko Hautesle Independenteen Elkartea | 5 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| Ezkerren Nafar Batasuna | 0 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |

#### Foru hauteskundeak

Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| **2019ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak** |
| Alderdia | Bozak |
| guztira | % | +/- |
|  Geroa Bai | 15 | 34,09 | ▲ 6 |
|  Nafarroako Alderdi Sozialista | 14 | 31,82 | ▲ 9 |
|  Euskal Herria Bildu | 6 | 13,64 | ▼ 2 |
|  Navarra Suma | 3 | 6,82 | - |
|  Ahal Dugu | 2 | 4,55 | ▼ 2 |
|  Nafarroako Ordezkaritza Kannabikoa | 1 | 2,27 | - |

 | 

| **2015eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak** |
| Alderdia | Bozak |
| guztira | % | +/- |
|  Euskal Herria Bildu | 11 | 28,21 |  ? |
|  Geroa Bai | 9 | 23,08 | ? |
|  Nafarroako Alderdi Sozialista | 5 | 12,82 |  ? |
|  Ahal Dugu | 4 | 10,26 | ? |
|  Izquierda-Ezkerra | 3 | 7,69 | ? |
|  Nafar Herriaren Batasuna | 1 | 2,56 | ? |
|  Batasuna, Aurrerapena eta Demokrazia | 1 | 2,56 |  ? |
|  Nafarroako Ordezkaritza Kannabikoa | 1 | 2,56 |  ? |

 |

### Udala

Udalaren egoitza eta udaletxea Sartze kontzejuan dago.

#### Egungo banaketa

Sartzeko Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Tomas Miguel Sarries Cabodevilla da, *Sartzeko Talde Independentea* zerrendakoa. Zinegotziak 2 daude:

* Jacinto Irotz Iribarren (Sartzeko Talde Independentea)
* Juan Ramon de Carlos Napal (Sartzeko Talde Independentea)

#### Alkateak

1979tik, Sartzek 7 alkate izan ditu:

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Alkatea** | **Agintaldi hasiera** | **Agintaldi amaiera** | **Alderdia** |
| Guillermo Pena Barberena | 1979 | 1983 |  | Sartzeko Hautesle Independenteen Elkartea |
| Jose Antonio Artoleta Sarries | 1983 | 1991 |  | Sartzeko Independenteak |
| Victor Asin Villegas | 1991 | 1995 |  | Sartzeko Independenteak |
| Jezabel Orotz Abentin | 1995 | 2003 |  | Sartzeko hautesle-elkartea |
| Jezabel Orotz Abentin | 2003 | 2007 |  | *kudeaketa-batzordea* |
| Juana Maria Indurain Sarries | 2007 | 2015 |  | Sartzeko Talde Independentea |
| Salvador Artoleta Sarries | 2015 | 2019 |  | Sartzeko Talde Independentea |
| Tomas Miguel Sarries Cabodevilla | 2019 | *jardunean* |  | Sartzeko Talde Independentea |

Garraioa
--------

Nafarroako Autobus Konpainiak Zaraitzu Iruñekin batzen du. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

* Otsagabia - Ezkaroze - Orontze - Espartza Zaraitzu - Sartze - Gorza - Galoze - Nabaskoze - Irunberri eta Iruñea

Kultura
-------

### Euskara

Ikus, gainera: «zaraitzuera» eta «nafar-lapurtera»Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Zaraitzuko herri guztiak sailkatu zituen, ekialdeko behe-nafarrera euskalkian, hegoaldeko Pirinio ibarretik bakarra.

Koldo Zuazok, 2010ean, Zaraitzuk atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Zaraitzuera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Zaraitzuko mintzaira zaharra oso hiztun gutxik dakite. 2007ko udazkenean, 2 zaraitzuerazko euskaldun behintzat baziren Otsagabian eta Jaurrietan, 93 eta 86 urtekoak.

### Janzkera

Artikulu nagusia: «Zaraitzuko janzkera»Ohiko janzkerari dagokionez, Zaraitzu ibaxak adierazpen aberatsa du, kanpoko modismoen eraginei aurre egin dien nortasun errotua transmititzen duena. Jantzi horietako batzuk egun seinalatuetan ikusten dira oraindik, jaiak, erromeriak eta beste ekitaldi batzuk direla eta. Nafarroako artxiboan dagoen 1817. urteko dokumentu baten arabera, Zaraitzu ibaxako bizilagunak eta bertakoak beren jantziagatik bereizten ziren. Oihal horiek beraiek egiten zituzten beren aziendaren artilearekin, eta beren etxeetan garbitzen, iruten eta ehuntzen zituzten. Oihalezko piezak, gero, batanatuak, ehunduak eta tindatuak izaten ziren. Haiek ebaki, josi eta egiten zituzten arropak.

### Apretagileak

Mauleko apretagile talde bat
1860tik aurrera, Erronkaribar eta Zaraitzu ibarretako neskek Zuberoako Maulera bidaiatzen zuten abarketaren sasoia lantzeko. Lana gogorra zen. Urtez urte udazkenetik udaberrira arte lan egiten zuten, eta horregatik ziren ezagunak "enarak" bezala. Abarketaren merkatuak garai oso bat markatu zuen Maule-Lextarreko ekonomian, eta ibar horien emigrazioak biztanleria nabarmen handitu zuen. Apretagile batzuk 14 urterekin joaten ziren beren adinari buruz gezurretan lan egitera.

Maulera iristean, etxe beretan bizi ohi ziren, eta etxejabeei ordaindu egiten zieten lo egin eta jateagatik. Denek partekatzen zuten lehen platera, bigarrena neskek erosi behar zuten. Bertakoekin euskaraz komunikatzen ziren, euskalkiak nahiko antzekoak baitira. Tailerretan, bakoitzak lan bat egiten zuen. Batzuek oihala josten zuten, beste batzuek soka jartzen zuten, etab. Bizi zuenak dioenez, batzuetan besoetako minagatik ezin zuten lorik egin, egunean zehar egindako ahaleginagatik.

Gertaera bitxi eta garratzak gertatu dira abarketen inguruan. Eaurtar batek dioenez, urtebetez, nesketako batzuk Gabonak pasatzeko itzultzea erabaki zuten, baina ez ziren Jaurrietara iritsi, ezta Maulera itzuli ere. Handik irten eta ez ziren hona iritsi. Abodi mendilerroa, elur-ekaitz batekin, oztopo fisiko gaindiezina da. Udaberrian, elurra joan zenean, hilda agertu ziren denak Abodin, Paso Zabalean, eskutik helduta.

### Tradizioak

Otsagabiko Done Joanes eliza
*Ogi bedeinkatua*ren tradizioa, Zaraitzun, antzina-antzinakoa da, eta oraindik bizirik dirau ibaxako herri batzuetan (Otsagabia, Ezpartza, Jaurrieta, Ezkaroze, Orontze, etab.). Igandero, herriko familia batek eramaten du ogia xerratan moztuta igandeko mezara. Ogia, herriko etxe bakoitzetik astero txandakatzen joango den egurrezko artesa batean lekualdatzen da. Ogi hau mezaren sagaratzean bedeinkatzen da eta honen ondoren fededun bakoitzari banatzen zaio. Duela urte gutxi arte, Otsagabian, ogia gizonei bakarrik banatzen zitzaien, baina udalaren erabaki batek tradizioa aldatzea eragin zuen eta, gaur egun, gizonen eta emakumeen artean banatzen da. Ogia sagaratu ondoren, salacenkoek ekitaldiari buruzko abesti bat abesten dute. Ohitura da, halaber, ogi honen zati bat etxe bakoitzera eramatea. Entregatzeko unean, honela zioen bere artean: "Bakea eta ogia izan itzazu urte osorako".

*Hildakoen argia* duela urte gutxi arte mantendu den tradizioa da, ibaxako herrietan. Zaraitzuar baten hileta-egunean, familiak maindire zuri bat jartzen zuen elizaren albo batean. Bere gainean argizaiolak jartzen ziren, handiak eta txikiak. Argizari horiek oihal beltz batean bildutako egur zati bat -hildakoa heldua bazen behintzat- edo zuria -hildakoa haurra bazen ere- ziren, argizarizko kordoia biltzen zuena. Heriotzaren hurrengo urtean, senide batek egunero eraman behar zuen mezatara argizari txikia. Gantzudura Santuaren garaian ere, gaixoaren senide hurbilenek hildakoen argizaria edo argia eraman behar zuten.

### Jaiak

* Ibiltzietako Done Luziako xeiek, uztailaren azken asteburuan
* Sartzeko Done Martiriko xeiek, abuztuaren hirugarren asteburuan

Ondasun nabarmenak
------------------

* Ibiltzietako Natibitateko Andre Mariaren eliza, XX. mendean eraikitako kristiau eliza.
* Ibiltzietako zubia, Zaldaña ibaiaren gaineko zubia, Erdi Aroan eraikita.
* Sartzeko Done Martiri eliza, XII. mendean eraikitako kristiau eliza, erromaniko estiloan.
* Sartzeko Argiloaingo Andre Mariaren baseliza, Erdi Aroan eraikitako kristiau baseliza.

Irudiak
-------

* Ibiltzietako elizaIbiltzietako eliza
* Ibiltzietako zubiaIbiltzietako zubia

Oharrak
-------

1. ↑  /sáɾt͡s̻e/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza lehengo silaban

Erreferentziak
--------------

* Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), *Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV*, Iruñea, 1996. ISBN 84-235-1505-2.

1. 1 2 3 4 5 6    *Euskal Herriari Begira.*  Udalbiltza.
2. ↑    Nafarroako Gobernua.  (2018). *Nafarroako Datu Soziolinguistikoak.*  Euskarabidea, 50-55 or..
3. ↑   Euskaltzaindia. *155. araua: Nafarroako udal izendegia.* .
4. ↑   Otazu Ripa, Jesús Lorenzo.  (D.L. 1977). *Heraldica municipal, merindad de Sangüesa (I) : Abaurrea-Izalzu.*  Diputación Foral de Navarra, Dirección de Turismo, Bibliotecas y Cultura Popular ISBN 84-235-0076-4. PMC 911388951. (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
5. ↑   Meteo Navarra. «Estazioko datuak - Ezpartza» *meteoeu.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2021-09-01).
6. ↑    *Ezpartzako estazioko balio klimatologikoak.*  Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).
7. ↑   «Sartze» *www.ine.es* (Espainiako Estatistika Institutua) (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
8. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» *www.mptfp.gob.es* (Noiz kontsultatua: 2020-05-05).
9. ↑  Luis Luziano Bonaparte. *Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés*, 1863.
10. ↑  Koldo Zuazo. *El euskera y sus dialectos*. Alberdania, 2010.
11. ↑   **(Gaztelaniaz)** Nuevatribuna. «Enara apretagileak» *Nuevatribuna* (Noiz kontsultatua: 2022-01-24).
12. ↑    «Kultura eta usadioak» *Zaraitzu ibaxa* (Noiz kontsultatua: 2022-01-24).

Ikus, gainera
-------------

* Pirinioak
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1959105
* Commonscat Multimedia: Sarriés-Sartze
* Wikibooks Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Sartze

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 18690
* **Lekuak**
* OSM: 344077
* INE: 31222

 |

* Wd Datuak: Q1959105
* Commonscat Multimedia: Sarriés-Sartze
* Wikibooks Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Sartze

| * i
* e
* a
  Zaraitzu |
| --- |
| Aldegaña | Itzaltzu • Otsagabia (Iratiko etxeak • Pikatua) |
| Errartea | **Ezkaroze** • Jaurrieta (Erremendia) • Orontze |
| Atabea | Espartza • Sartze (Ibiltzieta • Sartze) • Gorza (Erripalda • Gorza • Igari) • Galoze (Galoze • *Ganaltze* • Itzalle • Izize • Uskartze) |

| * i
* e
* a
 Pirinioak |
| --- |
| Abaurregaina • Abaurrepea • Aria • Aribe • Auritz • Bidankoze • Burgi • Erroibar • Erronkari • Espartza • Ezkaroze • Galoze • Garaioa • Garde • Garralda • Gorza • Hiriberri • Itzaltzu • Izaba • Jaurrieta • Luzaide • Nabaskoze • Orbaizeta • Orbara • Orontze • Orreaga • Otsagabia • Sartze • Urzainki • Uztarroze |

| * i
* e
* a
 Nafarroa Garaia Nafarroa Garaiko udalerriak |
| --- |
|  A Abaigar • Abartzuza • Abaurregaina • Abaurrepea • Aberin • Ablitas • Adios • Agoitz • Aguilar Kodes • Aiegi • Alesbes • Allin • Allo • Altsasu • Ameskoabarrena • Andosilla • Antsoain • Antzin • Anue • Añorbe • Araitz • Arakil • Aranaratxe • Aranguren • Arano • Arantza • Aras • Arbizu • Arellano • Areso • Arguedas • Aria • Aribe • Armañantzas • Arroitz • Arruazu • Artaxoa • Artazu • Artzibar • Atarrabia • Atetz • Auritz • Azagra • Azkoien • Azuelo B Bakaiku • Barañain • Barasoain • Barbarin • Bargota • Barillas • Basaburua • Baztan • Beire • Bera • Beraskoain • Berbintzana • Beriain • Berriobeiti • Berriozar • Bertizarana • Betelu • Bidankoze • Bidaurreta • Biurrun-Olkotz • Buñuel • Burgi • Burlata C Cabanillas • Cadreita • Cabredo • Caparroso • Cárcar • Cascante • Castejón  • Corella • Cortes • Cintruénigo D Deierri • Deikaztelu • Desoio • Donamaria • Doneztebe E Eguesibar • El Busto • Elgorriaga • Elizagorria • Elo • Eneritz • Eratsun • Ergoiena • Erriberri • Erroibar • Erromantzatua • Erronkari • Esa • Eslaba • Espartza • Esprontzeda • Esteribar • Etaiu • Etxalar • Etxarri • Etxarri Aranatz • Etxauri • Eulate • Ezkabarte • Ezkaroze • Ezkurra • Ezporogi F Faltzes • Fitero • Fontellas • Funes • Fustiñana G Galar • Galipentzu • Galoze • Garaioa • Garde • Gares • Garinoain • Garralda • Gazteluberri • Genevilla • Gesalatz • Girgillao • Goizueta • Goñerri • Gorza H Hiriberri I Ibargoiti • Igantzi • Iguzkitza • Imotz • Irañeta • Irunberri • **Iruñea** • Irurtzun • Ituren • Iturmendi • Itza • Itzagaondoa • Itzaltzu • Izaba J Jaitz • Jaurrieta K Kaseda L Labaien • Lakuntza • Lana • Lantz • Lapoblación • Larraga • Larragoa • Larraun • Leatxe • Ledea • Legarda • Legaria • Leitza • Lekunberri • Leotz • Lerga • Lerin • Lesaka • Lezaun • Lizarra • Lizoainibar-Arriasgoiti • Lodosa • Longida • Los Arcos • Lukin • Luzaide M Mañeru • Marañón • Martzilla • Mélida • Mendabia • Mendaza • Mendigorria • Metauten • Milagro • Mirafuentes • Miranda Arga • Monteagudo • Morentin • Mues • Murchante • Murieta • Murillo el Cuende • Murillo el Fruto • Muruzabal N Nabaskoze • Nazar • Noain Elortzibar Ñ  O Odieta • Obanos • Oibar • Oiz • Oko • Olaibar • Olatzagutia • Olexoa • Ollaran • Oloritz • Oltza zendea • Orbaizeta • Orbara • Orisoain • Orkoien • Orontze • Orotz-Betelu • Orreaga • Oteitza • Otsagabia P Petilla Aragoi • Piedramillera • Pitillas • Puiu Q  R Ribaforada S Saldias • San Adrián • San Martin Unx • Santakara • Santsol • Sartaguda • Sartze • Sesma • Sorlada • Sunbilla T Tafalla • Tebas-Muru Artederreta • Tirapu • Torralba del Río • Torres del Río • Tulebras • Tutera • Txulapain U Uharte • Uharte Arakil • Ukar • Ultzama • Untzitibar • Untzue • Urdazubi • Urdiain • Urraulbeiti • Urraulgoiti • Urrotz • Urroz • Urzainki • Uterga • Uxue • Uztarroze V Valtierra • Viana • Villamayor de Monjardín • Villatuerta W  X Xabier Y  Z Zabaltza • Zangoza • Zare • Zarrakaztelu • Ziordia • Zirauki • Ziritza • Zizur • Zizur Nagusia • Zubieta • Zugarramurdi • Zuñiga |