recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Publio Pinario Mamertino Rufo** (latinez *Publius Pinarius Mamercinus Rufus*), erromatar kontsula izan zen K.a. 489an Gaio Julio Iulorekin.

Publio Pinario, kontsul izatera iritsi zen Pinaria genseko lehen kidea izan zen. Errepublikaren hasieran, Mamertino, familia bakar baten izena da; beranduago, Natta, Rusca eta Scarpus familien izena ere bada, baina familia horietako kide bakar batek ere ez zuen kontsul kargua lortu. Txanponen bidez, Natta eta Scarpus dira ezagutzen diren cognomen bakarrak.

Dionisio Halikarnasokoaren arabera, Julio Iulo eta Pinario Mamertinoren kontsulaldian, Gaio Martzio Koriolanok zuzendutako volskoek, Erromaren aurkako gerra hasi zuten. Tito Liviok, K.a. 489ko kontsulak aipatu ere ez ditu egiten.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Kinto Sulpizio Kamerino eta Espurio Lartzio** | **Erromatar kontsula Gaio Julio Iulorekin**K.a. 489 | Ondorengoa**Espurio Nauzio Rutilo eta Sexto Furio Medulino** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q767679

 |

* Wd Datuak: Q767679
Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da.Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen klik eginez gero.Gorputzeko ileen gaineko zortzi datu jakingarri.
**Pubiseko ilea** genitalen inguruan gizaki nerabe zein helduetan aurkitzen den biloa da. Sexu-organoen inguruan, iztaian eta, batzuetan izterren barnealdean, pubisaren inguruan dagoen eremuan.

Haurtzaroan bilo fina aurki daiteke eremu horretan, pubiseko ilea sendoagoa, luzeagoa eta lodiagoa da. Androgenoen eta estrogenoen maila handitzen denean hazten dira, nerabezaroan. Pubiseko ileak pertsona baten gorputzeko ilearen parte dira, eta sexu ezaugarri sekundarioa. 

Kultura askotan pubiseko ilea erotikoa da, eta kultura gehienetan pubiseko ilea genitalekin lotzen da eta, horregatik, gizon zein emakumeek estaltzea espero da. Kultura batzuetan ohitura da pubiseko ilea kentzea, batez ere emakumeen artean, eta hau garbitasunarekin lotzen da.

Beste kultura batzuetan pubiseko ilea ikustea (adibidez, bainujantzia eramaterakoan) estetika arazo gisa ikusten da eta lotsatzeko modukoa izaten da. Horregatik ile guztia kendu ez baina zati batzuk moztea ohikoa izaten da, ikustea zailtzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Dokuteka: Leku intimoetan, ilerik bai ala ez?» *www.ikasbil.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-03-07).
2. ↑    Irureta, Onintza.  (2013-05-15). «Utzi bakean pubiseko ileak» *Jalgi hadi plazara* (Noiz kontsultatua: 2023-03-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54795
* Commonscat Multimedia: Pubic hair

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* TA: A16.0.00.022
* FMA: 70754

 |

* Wd Datuak: Q54795
* Commonscat Multimedia: Pubic hair
***Post scriptum*** latinezko esapide bat da, "Idatzitakoaren ondoren" esan nahi duena. **P.S.** siglekin laburtu ohi da.

Eskutitzetan, gutunetan, erabiltzen da, eta hortik batzuetan inportatu egin da posta elektroniko mezuetara, azken hauetan nolabaiteko karga ironikoa hartzen badu ere.

Jendeak eskutitz bat idazteko denbora luzea hartzen zuen garaietan, idazlumak tintan bustitzen ziren garaietan, batzuetan idazleak, gutuna amaitu eta gero, zerbait gehitzeko beharra sentitzen zuen. Orduan, oso ohiko bihurtu zen latinezko esapide hau erabiltzea eta P.S. siglen atzean gutunari testu labur bat gehitzea. Azken testu hauei ere post *scriptum*ak deitzen zitzaien.

Kasu askotan *post data*rekin trukatu daiteke (P.D. **(Latinez)** *post data*; 'Dataren ondoren'), baina honek eskutitz baten amaieran erantsitakoentzat erreserbatzen da, tradizionalki, data eta tokia, non idatzia eta noiz, edukiaren amaieran idazten baitzen.

Hainbat arrazoi zeuden gehikuntza bat zuzenketa bat baino nahiago izateko. Idazlanak eskuz edo idazmakinaz egiten ziren bitartean, ekonomia arrazoi nahiko egon zitekeen kasu askotan, denbora asko aurreztu zitekeen sistema honekin. Idazki elektronikoen aroan, ordea, testuaren gorputza aldatzea hain erraza denean, molde klasiko hau mantentzeko dagoen arrazoi nagusia bere jatorrizko forma gordetzea da, eta kultismotzat jo daiteke. Horrela, elkarrizketa klasikoaren arauak mantenduz, datu edo argudioren bat gehitu daiteke. Formula hori justifikatzen da, halaber, egileak mezuaren gai nagusiarekin zuzenean lotuta ez dagoen informazioren bat sartu nahi duenean. Digresio bat egiteko edo. Gai nagusitik aldentzeko edo gutunaren tonua aldatzeko. (Esate baterako, gutun formal bateko P.S. batean testu ludikoago bat gehitu daiteke).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q62281

 |

* Wd Datuak: Q62281
**Itoiz** izen bereko musika taldeak 1978. urtean argitaratutako diskoa da, bere diskografiako lehena. *Lau teilatu* abesti ezaguna kenduta, gehienak folk-rock edo rock-progresibo generoko kantak dira. 1978ko apirilean grabatu zen Donibane Lohizuneko Bacchanales estudioan, eta taldeak lehen aldiz erabili zuen Itoiz izena, lehenago Indar Trabes erromeria taldea baitziren.

Disko hau bereziki gogoratzen da *Lau teilatu* kanta dela eta, hainbat belaunaldiren ostean ereserki gisa ere kontsideratu dena. Abesti guztien musika Juan Carlos Perezek egin zuen, baina letren artean badira batzuk bereak direnak. Beste hitzen artean *Phuntzionariat* eta *Astelehen urdin batean* Joseba Garciarenak dira, *Zati txiki bat La m'en* eta *Foisis jauna* Joseba Alkalderenak, *Hilzori II* Angel Azkarragarenak.

Musika diskoa 1978ko apirilean grabatu bazen ere, Durangoko Azokan aurkeztu zen. Momentu horretan taldea jada disolbatuta zegoen, kide batzuk soldaduskara joan baitziren. Hala ere, urteko diskorik onenaren saria jaso zuen Espainiako *Ozono* aldizkariak, 1979ko urtarrileko zenbakian, "talde anglosaxoi askok baino maila hobea" zuela idatzi zuen, eta hilabeteko disko izendatu zuen.

Partaideak
----------

Honako hauek grabatu zuten diskoa:

* Estanis Osinalde, bateria
* Juan Carlos Perez, gitarrak eta ahotsa
* Jose Garate *Foisis*, baxua eta ahotsa
* Antton Fernandez, fender rhodes, piano klasikoa, Hammond organoa

Abesti batzuetan Joseba Erkiagak flauta jotzen du.

Kantuen zerrenda
----------------

1. *Phuntzionariat*
2. *Goizeko deiadar*
3. *Zati txiki bat La m'en*
4. *Lau teilatu*
5. *Hilzori I*
6. *Hilzori II*
7. *Foisis jauna*
8. *Astelehen urdin batean*

Oharrak
-------

1. ↑  Garai hartan Durangoko Liburu eta Disko Azokak urteko disko onenari saria ematen zion.

Erreferentzia
-------------

1. ↑   IBAN. ZALDUA,.  (2015). *BIODISCOGRAFIAS.*  EDITORIAL PAGINAS DE ESPU ISBN 9788483935057..
2. ↑   Jon. Eskisabel,.  (L.G. 2005). *Itoiz : hari xingle bat.*  Gaztelupeko Hotsak ISBN 8493342386..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** País, Ediciones El.  (2009-07-04). «Juan Carlos Pérez hace renacer a Itoiz en versión sinfónica» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2018-02-04).
4. 1 2    *Itoiz.*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-04).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** ERLANTZ. *Historia de la musica Rock - Itoiz.*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-04).
6. ↑   *Ozono* 40.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259865

 |

* Wd Datuak: Q12259865
**Ryoji Kuribayashi**,  japonieraz 栗林 良吏, (Aichi, 1996ko uztailaren 9a), beisbolean lehiatzen den kirolari japoniarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen Japoniako taldearekin, AEB eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Kōyō Aoyagi, Suguru Iwazaki, Masato Morishita, Hiromi Itoh, Yoshinobu Yamamoto, Masahiro Tanaka, Yasuaki Yamasaki, Ryoji Kuribayashi, Yūdai Ōno, Kodai Senga, Kaima Taira, Ryutaro Umeno, Takuya Kai, Tetsuto Yamada, Sōsuke Genda, Hideto Asamura, Ryosuke Kikuchi, Hayato Sakamoto, Munetaka Murakami, Kensuke Kondo, Yuki Yanagita, Ryoya Kurihara, Masataka Yoshida eta Seiya Suzuki-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ryoji Kuribayashi *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q102246767
* Commonscat Multimedia: Ryoji Kuribayashi

---

 |

* Wd Datuak: Q102246767
* Commonscat Multimedia: Ryoji Kuribayashi
**Hans uhartea** (groenlandieraz: *Tartupaluk*; Inuktituteraz: ᑕᕐᑐᐸᓗᒃ; frantsesez: *Île Hans* il ɑ̃; danieraz: *Hans Ø*) Kennedy kanalaren erdian dagoen uhartea da, Nares itsasartean. 1,3 km koadroko uhartetxoa da eta Kanada eta Danimarka arteko gatazka piztu zen huragatik.

Historia
--------

### Testuingurua

1871-1873 artean, Nares itsasartean, Charles Franci Hall esploratzaile estatubatuarrak hirugarren espedizioa egin zuen Ipar Polora. Bidean 1,3 km koadroko Hans uhartea topatu zuen Kennedy kanalaren erdian. Espedizioan Hans Hendrik izeneko itzultzaile inuik bat zeramaten eta, haren omenez, Hans izena jarri zioten lur puskari –nahiz eta benetako izena Suersaq zuen–.

### Gatazkaren hasiera

1933an Nazioarteko Justizia Auzitegi Iraunkorrak Groenlandia legalki Danimarkarena zela deklaratu zuen. Froga geologikoak argudiatuta, Danimarkak Hans uhartea ere haiena zela esan zuen.

1972an Kanadako Zerbitzu Hidrografikoak eta Nares itsasartean lanean ari ziren ikerlari daniarrek Hans uhartearen koordenatu geografikoak zehaztu zituzten. Eta hurrengo urtean, 1973an, Danimarka eta Kanadaren arteko iparraldeko mugei buruzko negoziazioetan, Kanadak Hans uhartea beren lurraldearen barruan zegoela aldarrikatu zuen. Baina negoziazio haietan ez zen gobernuen arteko akordiorik itxi uhartearen inguruan. 1983an bi herrialdeek akordio bat sinatu zuten eremu haietan ingurumena zaintzeko, eta Hans uhartean ikerketak elkarlanean egiteko aukera eztabaidatu zuten, baina ez zuten ezer sinatu.

### Gatazka

1984an, Høyem daniar ministroa helikopteroz iritsi zen uhartera eta bere herrialdeko bandera jarri zuen. 1988an eta 1995ean antzeko keinuak egin zituzten daniarrek. 2005ean, Kanadako Defentsa ministroak irla bisitatu zuen eta, horri erantzunez, Danimarkako Kanpo ministroak adierazi zuen lur zati horren inguruan ez zegoela inolako tirabirarik, uhartea, zalantzarik gabe, daniarra zelako.

Orduz geroztik, Kanada eta Danimarkaren arteko "gerra" horretan tradizio bitxia sortu da. Urtero, abuztuan, kanadar tropak uhartean lehorreratzen dira, Danimarkako bandera kentzen dute, Kanadakoa jarri, eta whiski botila bat uzten dute mezu batekin: "*Ongi etorriak Kanadara*". Udaberrian daniarrek zapaltzen dute irla. Beren bandera atzera ipini, whiskia edan eta schnapps pattar botila bat uzten diete arerioei, beste mezu batekin: "*Danimarkako lurraldean zaudete*".

Hala ere, itxuraz baliorik ez duen lur zatia Ipar Mendebaldeko Itsasbidearen erdian dago. Merkataritza bide honek ez du orain arte ia trafikorik izan, baina klima aldaketak Asia eta Ipar Amerikaren arteko garraiobide nagusietakoa bihur dezake eta Hans uharteak bidearen kontrola erraztuko du.

Bibliografia
------------

1. ↑   Irazustabarrena, Nagore.  (2018ko ekainaren 17a). «Kanada eta Danimarka "gerran"» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q681389
* Commonscat Multimedia: Hans Island

---

* **Lekuak**
* OSM: 11602182

 |

* Wd Datuak: Q681389
* Commonscat Multimedia: Hans Island
**Inkesta** populazio bateko pertsona edo erakundeei egin beharreko galdera multzoa da, eskuarki aurrez behar bezala egituratua eta era arautu batez, galdera hauek asmatu, egituratu eta burutzeko metodologiarekin batera. Galdera multzo soilari galde sorta deritzo. Inkestak, galde sortaz gainera, beste zeregin eta elementu batzuk ere barne hartzen ditu, hala nola, populazioaren definizioa, lagina osatu eta aukeratzeko metodologia eta erantzunen bilketa eta tratamendua.

Inkestak arruntak dira soziologian, ekonomian, merkatu ikerketan eta osasungintzan, esaterako; helburua alor horietako alderdi jakin bat, zabalagoa edo murritzagoa, aztertzea izan ohi da. Adibidez, euskararen erabilerari buruzko inkestak, irakurketari buruzko inkestak eta elikadurari buruzko inkestak egiten dira. Galderak iritziei edo egitate zehatzei buruz izan daitezke, ikerketaren gaiaren eta helburuaren arabera. Ohikoak dira, halaber, hauteskundeetako emaitzak aurreikustekoak, boto emaileen iritzia eta boto asmoa jasotzeko asmoz.

Inkesta motak
-------------

Errolda inkestak eta laginketa inkestak bereizten dira. Lehenengoetan, helburua populazioko elementu guztiak, pertsonak edo erakundeak, aztertzea da; bigarrenean, ostera, elementu horietako batzuk aukeratzen dira, inferentzia estatistikoa egin ahal izateko.

Galderak egin eta erantzuteko era ezberdinak daude: telefonoz, postaz, internetez edo aurrez aurre (inkestatuaren etxean edo beste leku esanguratsu batean. Metodologia bakoitzak bere abantailak eta desabantailak ditu, eta unean uneko denbora, diru baliabide eta ikerketa motaren arabera aukeratu ohi da bata edo bestea.

Ikus, gainera
-------------

* Galde sorta

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q814232
* Commonscat Multimedia: Survey methodology

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4005227-8
* LCCN: sh99001768
* NKC: ph116718

 |

* Wd Datuak: Q814232
* Commonscat Multimedia: Survey methodology
Jacob van Reygersbergh-en bustoa
**Rombout Verhulst** (1624ko urtarrilaren 15a - 1698ko azaroaren 27an lurperatuta) Flandriako eskultore eta artisaua izan zen, gehien bat Holandako Errepublikan bizi izan arren. Bertan, Barroko estilo eskultura ezartzen lagundu zuen, izan ere haitzurdinezko monumentuak, erretratuak eta lorategiko figurak egiten maisua izan zen.

Bizitza
-------

Malinasen jaioa, Rombout Verstappen, Frans van Loo eta, ziurrenik Lucas Faydherbekin eskulturgintza ikasi zuen. Ustez 1646 eta 1654 urteen artean Italiara bidaia bat egin zuen

1646 urtean Amsterdamera joan eta Flandriako Artus Quellinus eskultorearekin lan egin zuen bertako udaletxearen apaingarriak egiten. Quellinusek laguntzaile ugari bazituen ere, Rombout izan zen lan honetan berak egindako lanak sinatzeko ahalmena zuen bakarra. Amsterdamgo udaletxean berak egin zituen *Venus*, *Fideltasun* eta *Isiltasuna* erliebeak baita *Vierschaar-*eko brontzezko ateen terrakota lanakere.1660ko hamarkadan van Reygersbergh familiari esker mezenas pribatuek lanak agindu zizkioten. 1663 urtean Maria van Reygersbergh omenezko hilobi monumentu bat bukatu zuen Katwijk-Binnen elizan eta hau izan zen hain zuzen ere XVII. mende bigarren erdiko mota honetako lehendabiziko lan agindua. Pixkanaka bera lan aginduak Amsterdametik Hagara igaro ziren.

1658 urte inguruan Leidenera joan zen eta bertan hainbat eskultura egin zituen hiri-eraikin eta hilobi monumentuetan. 1663an Hagara joan zen bizitzera eta bertan zendu zen 74 urte zituela.

Jan Blommendael eta Jan Ebbelaer bere ikasleak izan ziren.

Hilobi monumentua Carel Hieronymus van - en Kniphuizen
Hilobi monumentu Willem Joseph van Ganteen Utrechtekoa

Galeria
-------

* Hilobi monumentua, AmsterdamHilobi monumentua, Amsterdam
* Hilobi monumentua, LeidenHilobi monumentua, Leiden
* Hilobi monumentua, MiddelburgHilobi monumentua, Middelburg
* Flora estatua, San HubertusFlora estatua, San Hubertus
* Eskultura, LeidenEskultura, Leiden
* Zizelkatuko heraldika armarriak goialdean, LeidenZizelkatuko heraldika armarriak goialdean, Leiden

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Rombout Verhulst, *ama Birjinaren eta Haurraren* at Rijksmuseum
2. ↑  Rombout Verhulst on www.kunstkubus.nl
3. 1 2  Cynthia Lawrence.
4. 1 2  Biografiko xehetasunak at Herbehereak Institutua Artearen Historia **(Nederlanderaz)**
5. ↑  Sheila D. Muller, *Dutch Art: Entziklopedia Bat*, Routledge, 4 2013 uztaila, p. 432
6. ↑  Frits Scholten, *"Mea Sorte Contentus": Rombout Verhulst en Erretratua Jacob van Reygersberg*, in: 'J. Paul Getty Museoan Aldizkaria: Liburukia 19, 1991', J. Paul Getty Museoan Getty Pub, p. 65-74

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q706378
* Commonscat Multimedia: Rombout Verhulst

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 50280490
* ISNI: 0000 0000 6682 7853
* GND: 128466235
* LCCN: nr2007003062
* SUDOC: 197028918
* ULAN: 500009676
* BPN: 85804301
* RKD: 80391
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q706378
* Commonscat Multimedia: Rombout Verhulst
**Inle aintzira** (birmanieraz: အင်းလေးကန်, ahoskatua: [ʔɪɴlé kàɴ]) ur gezako aintzira bat da, Myanmarren dagoena,  Shan Estatuko Taunggyl barrutiko Nyaungswe udalerrian. Myanmarko bigarren lakurik handiena da (116 km2 ko azalera) eta garaienetakoa da (880 m). Sasoi lehorrean batez besteko sakonera 2,1 metrokoa da eta puntu sakonena 3,7 metrotara dago. Aldiz, sasoi euritsuan, 1,5 metroko igoera izan ohi du.

Aintzira handia ez izan arren, baditu endemikoak diren hainbat espezie. Mundu osoko hogei suge espezietatik gora eta bederatzi arrain espeziek hemen aurkitzen dira soilik. Horietatik aipagarria da Sawbwa resplendens arraina.

2015eko ekainean, Munduko Biosfera Erreserben Sarean sartu zuten, Myanmarko lehenengoa..

Jendea eta kultura
------------------

Hankarekin arraunean
Intha herria da Inle lakuaren inguruan bizi den etnia nagusia. Gehienbat uraren gainean bizi dira Intharrak eta uste denez, XVIII. mendearen aldera hegoaldetik irisi ziren bertara, birmaniarren eta siamdarren arteko gerrate amaitezinetatik ihesi.

Beren etxeak uraren gainean eraikitzen dituzte. Beheko solairua ontiraleku bezala erabiltzen dute eta lehenengo etxebizitza, lantegia edo denda bezala. Bizibide nagusia, aintziran egiten duten arrantza da, nahiz eta azken urteetan turismoak garrantzi handia hartu duen ere. Arrantzarako, kono forma duten sare egitura handi batzuk erabiltzen dituzte. Zerbaiten bitxia bada herri hau arraunean egiteko moduan da. Txanelaren poparen ertz batean jartzen dira oin hanka bakar baten gainean eta beste hanka arraunari eragiteko erabiltzen dute. Hala, eskuak libre izaten dituzte arraunean ari direla edozein eskulan egiteko.

### Baratza flotanteak

Bi metroko zabalera eta ehun metroko luzera izan dezakete Inle aintzirako baratzek. Banbuzko pertiga luzeen bitartez fijatzen dira aintzirako hondora. Baratzak hilaratan antolatzen dira kanal estuak tartean sortuaz.
Barazki eta lore ezberdinak landatzen dituzte, besteak beste, hiazintoak, orkideak, banbuak...Baratza flotanteak uraren mugimenduarekin kulunkatzen dira.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Inle Lake joins UN list of biosphere sites.* .
2. 1 2   Casquet, María Eugenia.  (2006). «Vivir sobre las aguas» *Altaïr* (Bartzelona) (43, bigarren garaikoa): 76..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1043461
* Commonscat Multimedia: Inle Lake

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315138067
* BNF: 150390490 (data)
* GND: 1156814081
* LCCN: sh98003191
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1043461
* Commonscat Multimedia: Inle Lake
**Inchmahome prioratoa** (ingelesez: *Inchmahome Priory*) Eskoziako Menteitheko aintzirako uharte batean dauden prioratoaren hondarrak dira, Aberfoyle herrian, Stirling eskualdean.

Etimologia
----------

Gaelerazko *Innis MoCholmaig* izenak "St. Colmaigen uhartea" ean nhi du.

Historia
--------

Prioratoa 1238an sortu zuen Walter Comyn Menteitheko kondeak agustindar komunitate txiki batentzako. Garai hartan Comyn familia Eskozia guztiko boteretsuena zen. Hainbat errege-erregina izan ziren bertan bisitari: Roberto I.a Eskoziakoa hiru aldiz, 1306, 1308 eta 1310an; Roberto II.a 1358an eta Maria I.a 1547an, lau urte besterik ez zituela.

Eskoziako Erlijio Erreformaren ondoren monjeek bertan behera utzi zuten eta 1606an Erskine familiak hartu zuen. Ondoren Montroseko markesak eskuratu zuen.

Gaur egun eraikin gehienak hondar bihurturik daude eta gaur egun Historic Scotland erakundeak kudeatzen du.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
* Kaperaren barnekaldea.Kaperaren barnekaldea.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Historic Scotland erakundearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1912023
* Commonscat Multimedia: Inchmahome Priory

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 311782633
* LCCN: no2014156057

 |

* Wd Datuak: Q1912023
* Commonscat Multimedia: Inchmahome Priory
**Runnels konderria** (ingelesez: *Runnels County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ballinger da. 2010eko zentsuaren arabera 10.501 biztanle zituen, Runnels kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Runnels konderriak 2.737,86 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,93 ura dira. Beste 2.721,93 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,84 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.501 pertsonetatik 10.202 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.361 dira. 165 beltzak edo afroamerikarrak. 43 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 19 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 57 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112634
* Commonscat Multimedia: Runnels County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133699891
* LCCN: n81061684
* NARA: 10040180
* **Lekuak**
* OSM: 1827095
* TGN: 2002065

 |

* Wd Datuak: Q112634
* Commonscat Multimedia: Runnels County, Texas
**Ryutaro Umeno**,  japonieraz 梅野 隆太郎, (Fukuoka, 1991ko ekainaren 17a), beisbolean lehiatzen den kirolari japoniarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen Japoniako taldearekin, AEB eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Kōyō Aoyagi, Suguru Iwazaki, Masato Morishita, Hiromi Itoh, Yoshinobu Yamamoto, Masahiro Tanaka, Yasuaki Yamasaki, Ryoji Kuribayashi, Yūdai Ōno, Kodai Senga, Kaima Taira, Ryutaro Umeno, Takuya Kai, Tetsuto Yamada, Sōsuke Genda, Hideto Asamura, Ryosuke Kikuchi, Hayato Sakamoto, Munetaka Murakami, Kensuke Kondo, Yuki Yanagita, Ryoya Kurihara, Masataka Yoshida eta Seiya Suzuki-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ryutaro Umeno *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16264545
* Commonscat Multimedia: Ryutaro Umeno

---

 |

* Wd Datuak: Q16264545
* Commonscat Multimedia: Ryutaro Umeno
**Ipar Amerikako Merkataritza Libreko Ituna** (gaztelaniaz: *Tratado de Libre Comercio de América del Norte*, TLCAN; frantsesez: *Accord de libre-échange nord-américain*, ALÉNA; ingelesez: *North American Free Trade Agreement*, NAFTA). Ipar Ameriketako merkataritza askerako elkartea, Estatu Batuek, Mexikok eta Kanadak osatzen dutena.

Elkartea 1988. urtean sortu zen, eta Estatu Batuen eta Kanadaren arteko merkataritza askerako hitzarmena izan zuen abiapuntua. Akordioaren lehen helburua Ipar Ameriketan esparru bateratu bat sortzea zen; Estatu Batuetan George Bush, Kanadan Brian Mulroney, eta Mexikon Carlos Salinas de Gortari buru zirela negoziatu zen. 1992ko abuztuan hartu zen aurretiko hitzarmena, eta aipaturiko hiru ordezkariek 1992ko abenduaren 17an sinatu zuten. Bestalde, 1993. urtean berretsi zuten hiru herrialdeetako parlamentuek, eta 1994. urteko urtarrilaren 1ean ezarri zen hitzarmena indarrean.

NAFTAren sorkuntza, hein handi batean, Europar Batasunak herrialde kideen artean merkataritza-harremana areagotzeko helburuaz muga-zergak ezabatzean izan zuen arrakastak sustatu zuen; munduko hiru bloke ekonomiko indartsuenen (AEB, Japonia eta Europar Batasuna) artean egindako merkatu- eta ekonomia-integrazioaren prozesuaren ondorioa da. NAFTAren helburu nagusia estatu kideen arteko kapital, ondasun eta zerbitzuen zirkulazio askerako oztopo guztiak ezabatzea da. Horretarako 15 urteko epea ezarri zen hitzarmenean, nahiz eta muga-zergak murrizteko aurreikusitako erritmoa aldatu egiten den sektore ekonomikoen arabera.

Pertsonen zirkulazio askea nahita utzi zen hitzarmenetik kanpo.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Berria: Estilo Liburua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181574
* Commonscat Multimedia: North American Free Trade Agreement

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131292072
* GND: 5115385-3
* NDL: 00577373
* NKC: kn20010711300
* ICCU: UFIV091878
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q181574
* Commonscat Multimedia: North American Free Trade Agreement
**Ispasterko udaletxea** Ispasterko (Bizkaia) Elexalde auzoko herrigune nagusian dagoen eraikin nabarmena da.

Historia
--------

Iberiar Penintsulako Gerraren testuinguruan, 1813an udaletxearen eraikina ospitale militar bezala erabilia izan zen. Frantziar Inperioaren armada herrian sartu zenean, arrazoi horregatik eraikina erre zuen. Berreraikuntza 1817an egin zen.

Ezaugarriak
-----------

Eraikina harlangaitzez egina dago, harlanduzko ertzekin, eta arku eskartzanodun sarrera nagusiarekin.

Beheko solairuan Herriko Taberna dago; lehengo solairuan, berriz, Udal Bulegoak. 2017 urtean, ondoko eraikina Kultur Etxe bezala egokitu zen.

Udaletxeko balkoian dagoen inskripzioak honela dio: "*Casa Consistorial de Yspaster destinada para hospital militar de Voluntarios de Vizcaya en 1813. Quemada por esta causa por los franceses y reedificada por dicho Yspaster en 1817*".

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Lea Artibai Turismoa - Herriak - Ispaster» *www.leaartibaiturismo.com* (Noiz kontsultatua: 2022-04-03).
2. ↑   «Ayuntamiento de Ispaster, Vizcaya» *www.ayuntamiento.es* (Noiz kontsultatua: 2022-04-03).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** ««Los jóvenes de Ispaster ya no tendrán que ir hasta Lekeitio a preparar los exámenes»» *El Correo* 2017-02-09 (Noiz kontsultatua: 2022-04-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q59142842

 |

* Wd Datuak: Q59142842
*Artikulu hau Guarani etniari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Guarani (argipena)».*
**Guarania** (guaranieraz: *aba guariní*, "gudari") Hego Amerikako etnia indigena bat da. Gaur egun, guaraniak bizi dira nagusiki Brasilen eta Paraguain, baina baita Bolivian, Argentinan eta Uruguain ere.

Tupi jatorrizko amerindiarren nazio bat dira guaraniak. Tupi-guarani hizkuntzaz mintzatzen dira.

Ameriketako konkista aurretik Atlantikoko kostaldearen eta Parana, Uruguai eta Paraguai ibaien arteko lurraldeetan bizi ziren; gaur egun, kristautu gabeko talde bakartuak geratzen dira Paraguain eta Brasilen. Guaraniak Paraguaiko biztanleen % 65 dira. Guaraniera ofiziala da Paraguai osoan eta Argentinako probintzia batean, Corrientesen hain zuzen ere.

Antzinako guaraniak basoetako argiuneak lantzen zituzten, eta fruitu biltzaileak, ehiztariak eta arrantzaleak ziren. Komunitate bakoitzak buruzagi bat eta horren aholkulari zen zahar taldea izaten zuen; animistak ziren eta xamana zen jainkoekiko bitartekari lana egiten zuena. Gerretan preso hartutakoak jan egiten zituzten.

Konkistaren ondoren, *encomienda* delako sistemaren bidez esklabo hartu zituzten bertakoak; hala ere, Parana goiko aldeko eta Uruguai ibaiaren arroko leinuak jesuiten erredukzio babestokietan geratu ziren; herrigune horietan elkarlanean aritzen ziren, eta bizi baldintzak onak ziren. Eraso asko jasan arren erredukzio guneek aurrera egin zuten harik eta jesuitak Ameriketatik kanporatu zituzten arte.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *190. arauaː Munduko herriak eta etniak.* .

Kanpo estekak
-------------

* Paraguaiko guaranierari buruzko artikulua *Argia* aldizkarian (2008-06-01)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q46429
* Commonscat Multimedia: Guaraní

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11961103n (data)
* GND: 4086843-6
* LCCN: sh85057598
* NKC: ph117589
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q46429
* Commonscat Multimedia: Guaraní
**Guanoco** aintzira, **Lago de Asfalto Guanoco** edo **Lago Bermúdez** izenekin ere ezaguna, Venezuelako Sucre estatuan dago eta munduko asfalto aintzira. Asfaltozko aintzira honek 4,2 kilometro karratu ditu eta 1,5 eta 2 metro arteko sakonera. Asfaltoa lurpean sortzen denez, sakonera handiagoak daudela pentsa daiteke. Asfalto lakuen artean, planetako azalera handienekoa eta erreserba handienekoa da (kalkulatzen da 75 milioi upel daudela ustiatzeko).

Historia
--------

Bertako tradizioaren arabera, Guanoco izeneko warao indiar bat izan zen, garai batean hodia zeharkatu zuena, oihanean sartu eta oinak zikinduta zituela itzuli zena, bere bizilagunei, lurretik irteten zen likido itsaskor, ilun eta kirasdun bat zapaldu zuela kontatuz, begien bistatik galdu arte hedatzen zena. Ordutik, indigenek kanoetan bikea emateko erabili zuten aintziratik sortutako mundruna.

1885etik 1934ra asfaltoa ustiatu zen eta batez ere Estatu Batuetara eta Brasilera esportatzen zen. Itxuraz, petrolioa fintzearen azpiproduktu gisa lortutako asfaltoa komertzialki gainditu zuen.

21. mendean, ustiaketa eta azpiegiturak abandonatuta daude, bertara bisita turistiko batzuk egiten diren arren. Aintzira Turuépano Parke Nazionalaren ondoan dago, eta turismo ekologikoa erakartzeko ahalmena du, baina orain arte eremuak ez du azpiegitura askorik. Bisitari urriek abentura-turismoa egiten dute beren ekimenez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Sucre, Turismo. «Lago de Asfalto Guanoco, Península de Paria | ☛ Clic Aquí +Info» *Turismo Sucre* (Noiz kontsultatua: 2021-01-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3625446
* Commonscat Multimedia: Lake Bermudez

---

 |

* Wd Datuak: Q3625446
* Commonscat Multimedia: Lake Bermudez
**Izen arrunta** espezie batek tokiko hizkuntzaz jasotzen duen izena da. Izen arrunt batzuk hizkuntzaren tradiziotik datoz; beste batzuk, berriz, espeziearen izen zientifikoaren itzulpena dira.

Profesionalak ez diren pertsonentzat, eurek ezagutzen dituzten espezieak izendatzeko, izen arruntak ulergarriagoak izaten dira latinezko izen zientifikoak baino.

Euskarazko izen arruntak
------------------------

Euskaraz espezieen izen arruntak erabakitzeko erakunde ofizialik ez dago. Euskaltzaindiak izen generiko batzuk arautu ditu: *sahats*, *urki* edo *lizar*, adibidez. Espezie batzuen izenak UZEIren lanetan aurki ditzakegu, gaur egun Euskaltermen bilduak: *sahats ilun*, *urki iletsu* edo *lizar arrunt*. Horrez gain, Euskal Herri eta Euskal Autonomia Erkidego mailako taldeek euskal espezieen izen arrunten zerrenda batzuk osatu eta argitaratu dituzte, esate baterako, Euskal Batzorde Ornitologikoak edo Udako Euskal Unibertsitatea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502895
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11983360x (data)
* LCCN: sh99001654
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q502895
Aritmetikan, zatiki jakin zenbaiten **izendatzaile komun(etako) txikiena** zatiki horietako izendatzaileen multiplo komun txikiena da.

Izendatzaile komun txikiena zatikien batuketa eta kenketa egiteko erabiltzen da, batu edo kendu beharreko zatikien izendatzaileak ezberdinak direnean. Orduan, zatikien zatiki baliokideak kalkulatu behar dira, izendatzaile berdina dutela. Batura edo kendura zatiki laburtezina izateko, zatiki baliokideen izendatzailea izendatzaile posible guztietan txikiena, izendatzaile komun txikiena alegia, izatea komeni da.

Adibidez, 5/12 eta 11/18 zatikien izendatzaile komun txikiena 36 da, 36 baita 12 eta 18 zenbakien multiplo komun txikiena. 5/12 eta 11/18 zatikien batuketa egiteko, 36 izendatzaile gisa duten zatiki baliokideak (bider 3 eta 2 eginez hurrenez hurren lehenengo eta bigarren zatikia, zenbakitzailean zein izendatzailean) kalkulatu behar dira:

{\displaystyle {\frac {5}{12}}+{\frac {11}{18}}={\frac {15}{36}}+{\frac {22}{36}}={\frac {37}{36}}}
Batuketak eta kenketak beste izendatzaile komun batez ere kalkula daitezke, batu beharreko zatikien izendatzaile guztiak biderkatuz, esaterako, baina horrela emaitza ez da zatiki laburtezina izango:

{\displaystyle {\frac {5}{12}}+{\frac {11}{18}}={\frac {5\times 18}{18\times 12}}+{\frac {11\times 12}{12\times 18}}={\frac {90}{216}}+{\frac {131}{216}}={\frac {221}{216}}}
Egiazta daiteke emaitza hau ere zuzena dela, zatiki laburtezina ez bada ere:

{\displaystyle {\frac {221}{216}}={\frac {37}{36}}}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2144533

 |

* Wd Datuak: Q2144533
Munduko itsaslasterrak (1943)
Zirkulazio termohalinoa
All the world's currents on a continuos ocean map
**Itsaslaster** bat ozeanoetako ur mugimendu jarraitua da, ezaugarritzat norabidea, abiadura eta emari jakin bat dituena. Itsaslasterrak itsasoan dabiltzan ur bero edo hotzak dira, ibai antzekoak. Itsas urei eragiten dieten indarrek sortarazten dituzte, hala nola, Lurraren errotazioak, haizeak, tenperatura nahiz gazitasun desberdintasunek eta itsasaldiek.

Itsaslaster garrantzitsuak
--------------------------

Itsaslasterrak milaka kilometro luze izan daitezke. Oso garrantzitsuak dira, kontinenteko klimari zuzenean eragiten baitiote, batez ere ozeano ertzetako lurraldeetan. Itsaslaster ezagunena eta eragin nabariena duena Golkoko itsaslasterra da, Europa mendebaldeko tenperatura igotzen baitu, latitude bereko beste eskualdeekin alderatuta. Beste adibide nabarmen bat Hawaii uharteetan gertatzen da: han, Kaliforniako itsaslasterrak eguraldia freskatzen du, uharte haiek berez izango luketen klima tropikaletik klima azpitropikalera igaroarazteraino.

Itsaslaster motak
-----------------

Tenperaturaren arabera:

* Beroak
* Hotzak
* Mistoak

Sakoneraren arabera:

* Sakoneko itsaslasterrak: 100 metro baino sakonago doazen itsaslasterrak dira, gazitasun eta tenperatura aldaketak eragindakoak.
* Azaleko itsaslasterrak: haizeek eta Lurraren errotazioak eragindakoak, itsaslaster zirkular eta kiribilak osatuz.

Erabilerak
----------

Azaleko itsaslasterren ezagutza garrantzi handikoa da arrantza kostuak txikitzeko, erregai kopurua txikiagotzen baitu.

Belaontzien garaian are garrantzitsuagoa zen ezagutza hau. Adibide on bat Andres Urdaneta gipuzkoarrak aurkitu zuen *Itzulbidaia* izan zen, Filipinetatik Ameriketara iristeko Kuroshio itsaslasterra jarraitzen baitu.

Itsas bizitzan ere garrantzi handia dute, batez ere espezie askoren barreiatze eta lekualdaketan. Adibide argia angulen ibilbidea da, milaka kilometro egiten baitituzte itsaslasterrez baliatuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q129558
* Commonscat Multimedia: Ocean currents

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4130725-2
* LCCN: sh85093884
* NDL: 00564617
* NKC: ph740243
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q129558
* Commonscat Multimedia: Ocean currents
**Sabine konderria** (ingelesez: *Sabine County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hemphill da. 2010eko zentsuaren arabera 10.834 biztanle zituen, Sabine kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sabine konderriak 1.493,52 kilometro koadro ditu. Horietatik 220,82 ura dira. Beste 1.272,69 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,25 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.834 pertsonetatik 9.828 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 344 dira. 778 beltzak edo afroamerikarrak. 54 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 33 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 135 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26889
* Commonscat Multimedia: Sabine County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145374206
* LCCN: n79141307
* NARA: 10040181
* **Lekuak**
* OSM: 1840938
* TGN: 2002066

 |

* Wd Datuak: Q26889
* Commonscat Multimedia: Sabine County, Texas
**Itsasoko Herrialdea**, historialariek oraindik askorik ezagutzen ez duten mesopotamiar dinastia bat da. K.a. I. milurtean erresuma hau izendatzeko erabili zen izena, Māt Tamtim da.

Itsasoko Herrialdeak, Mesopotamiak Persiar Golkoan zuen kostaldea hartzen zuen, gaur egun Tigris eta Eufratesek Shatt al-Arab delakoa sortzeko elkartzen diren tokitik kilometro batzuk iparraldera, eta antzina kostaldea zegoen tokia zena.

K.a. II. milurtean, Babiloniaren boterea beherantz zihoan garaietan, kontrolatzen zaila zen toki zingiratsu hau independizatu egiten zen, boterea, tokiko dinastia batek hartuz. Toki aberats bat zen, datil palmondozko baso handiekin eta arrantzalekuekin. Mesopotamiako hegoaldeko muturrean zuen kokapena, funtsezkoa zen gainontzeko Mesopotamiak Golkoko herrialdeekin eta Indo ibaiko herrialdeekin (Harappa kultura) merkataritza egiteko. Itsasoko Herrialdeak, ez zuen hirigune garrantzitsurik izan.

Historia
--------

Hammurabi hil eta urte gutxira, bere seme Samsu-ilunaren erregealdian, Isingo azken erregea izan zen Damiq-ilishuren semea zela zioen Iluma-Ilu izeneko pertsonaia bat, matxinatu, eta bere hiriburua Urukun ezarri zuen (oraindik identifikatu ez den hiria, baina Ur hiria izan daitekeena), Samsu-ilunak, tokiaren kontrola berreskuratzeko egin zituen eraso guztiak jasanez. Itasoko Herrialdeko I. dinastia sortu zuen, gutxi gorabehera K.a. 1460 arte gobernatu zuena. Ulam-Buriash eta Agum II.a (edo Agum III.a) errege kasitarrek, Itsasoko Herrialdeko I. dinastiako erregeen aurka borrokatu zuten K.a. XV. mendean, domeinatzea eta hegoaldeko mesopotamia berbateratzea lortu zuten arte.

Itsasoko Herrialdeko II. dinastia, Simbar-Shipak izeneko kasitar batek sortu zuen, Asiriar inperioaren kolapsoa probestu zuena boterea lortu eta Babilonian gobernatzeko. Dinastia honek, 20 urte baino ez zuen iraun.

Jada Inperio neoasiriarrean, kontrolatzeko zaila zen gune bat izaten jarraitzen zuen, eta, izenez behintzat, Asiriarena zen arren, gunea, Bit Yakini izeneko tribu kaldearrak domeinatzen zuen.

Itsasoko Herrialdeko erregeak
-----------------------------

**Itsasoko Herrialdeko I. dinastia** Gutxi gora-behera K.a. 1720tik K.a. 1460 arte.

1. Iluma-Ilu
2. Itti-Ili-nibi
3. Damiq-ilishu
4. Ishkibal
5. Shushi
6. Gulkishar
7. Peshgaldaramash
8. Adarakalama
9. Akurduana
10. Malamkurkura
11. Ea-gamil

**II. dinastia**

1. Simbar-Shipak K.a. 1025-K.a. 1008
2. Ea-mukin-zeri K.a. 1008
3. Kashu-nadin-akke K.a. 1007-K.a. 1005

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1977088
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 8959153126248324750004

 |

* Wd Datuak: Q1977088
**Illa d'en Sales** Mallorcako kostako uhartetxo bat da, Portals Nous parean, Calvià udalerrian. 8.750 m2-ko azalera du, 460 m-ko perimetroa, eta 6 m-ko gehienezko garaiera. Uhartetxo malkartsua da, iparreko aldetik baizik irits ezin daitekeena, non hareazko eta legarrezko hondartza bat baitago.

Prospekzio arkeologiko baten ondoren, zeramika puniko ugari aurkitu zuten, K.a.-ko II mendekoak, baita urpean ere arrastoak. Kontuan harturik ez dela egiturarik aurkitu, badirudi marinel eta merkatari puniko-ebusitaniarrak maiz joaten ziren kokalekua zatekeela, egitura egonkorrik gabe bazen ere, ekai galkorrez. Pentsatzen da itsasalde garrantzitsua behar zuela izan, bai bertakoekiko truke komertzialagatik, bai mertzenarioen errekrutatzerako. Aurkikuntzen leiho kronologikoa K.a. 250etik K.a. 190era zabaltzen da, Lehen eta Bigarren Gerra Punikoen artean, gutxi gorabehera la Galera, na Guardis eta na Moltona uhartetxoetako aurkikuntza feniziarren garaikoak. Agidanez, kokagune horiek feniziar eta kartagoarrek Mediterraneoaren itsasertzetan buruturiko kolonizazio prozesuaren aurrekari gisa uler daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Katalanez)** Dolç i Dolç, Miquel, ed. *Gran Enciclopèdia de Mallorca.*  15 Palma: Promomallorca, 51-52 or. ISBN 84-8661702-2..
2. ↑    *Dades estadístiques cartogràfiques i geogràfiques de les Illes Balears.*  CAIB.
3. ↑   Guerrero Ayuso, Víctor.  (1989). *Puntos de escala y embarcaderos púnicos en Mallorca: Illot d'en Sales.*  45, 27-38 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23980111

 |

* Wd Datuak: Q23980111
**Iliria** (antzinako grezieraz: Ἰλλυρία, *Illyría* edo Ἰλλυρίς, *Illyrís*; latinez: *Illyria*) ekialdeko Europako antzinako lurraldea da, Adriatiko itsasoaren ekialdeko kostaldean kokaturik zegoena.

Geografia
---------

Gaur egungo Dalmazia eta Albaniako parte bat hartzen zuen; hegoaldean Greziako ipar-mendebaleraino, Epiroraino, iristen zen.

Historia
--------

Mazedoniarrak jabetu ziren lurraldeaz erromatarrak sartu aurretik, eta K.a. 35. urtean erromatar probintzia izan zen, inperioa desegin zen arte. Mende batzuk geroago, Iliriako lurraldea Frantziako Lehen Inperioaren probintzia egin zuen Napoleonek. Lehen Mundu Gerraren ostean, Jugoslaviako estatu ohiaren barnean sartu zen. Bigarren Mundu Gerran alemanek Jugoslavia hartu zuten, eta antzinako Iliriaren parte bat Kroaziako erresuman sartu zen (1941); beste parte bat, ordea, Italiak hartu zuen. Gerra bukatu zenean, Iliria Jugoslaviako estatu ohiaren lurraldea izan zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2004/XII/16). *142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak.*  Bilbo.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q32047
* Commonscat Multimedia: Illyria

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4095923-5
* NKC: ge151796
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q32047
* Commonscat Multimedia: Illyria
**István Szabó** (Budapest, 1938ko otsailaren 18a) hungariar zinema-zuzendaria da. Budapesteko Antzerki eta Zinema Akademian egin zituen ikasketak. 1960ko hamarraldian nazioarteko jaialdiz jaialdi ibili zen bere film laburrekin, eta lehenengoekin, adibidez *Koncert* (1961) filmarekin, sari asko irabazi zituen. Bere lehenengo film luzeek ere arrakasta handia izan zuten nazioarteko jaialdietan (Locarno, Mosku). Handik urteetara bere izena indar handiz entzun zen, ostera, *Bizalom* filma (1979) atzerritar film onenaren Oscar sarirako izendatu zutenean; filmak, gainera, zuzendari onenaren Zilarrezko Hartza saria jaso zuen Berlingo Jaialdian. Hala ere, *Mephisto* (1981) filma, Klaus Maria Brandauer austriar antzezlearekin, izan zen kritikaren arreta ez ezik ikusleena ere erakarri zuena lehenengo aldiz. Lan horrekin atzerriko film onenaren Oscar saria jaso zuen, eta Cannesko Jaialdian gidoi onenaren saria irabazi zuen. Hurrengo bi filmetan ere Klaus Maria Brandauerrek jokatu zituen protagonista-paperak: *Coronel Redl* (1985, Austria-Hungariako gudarosteko buruzagi izatera iritsi zen jatorri apaleko soldadu baten biografia) eta *Hanussen, aztia* (1988).

1991n, film ingeles bat egin zuen Glenn Close protagonista zela: *Hitzordua Venusekin* (operaren aurkako satira bat, *bel canto*aren alderdi guztiak aztertzen dituena, divo-izaerak, finantzak, nazionalismoak etab. desegiteko eta negozioaren atzean ezkutatzen dena azaltzeko). Hurrengo urtean, *Emma eztia, Böbe maitea* filmarengatik gidoi onenaren Europako Film Saria jaso zuen. Szabók maisutasunez elkartu ditu teknika-alorreko trebezia eta film bakoitzean kameraren aurrean lehenengo aldiz azaltzen denaren xalotasuna. Beste zenbait lan aipagarri: *Álmodozások Kora* (1964); *Szerelmesfilm* (1970); *Ösbemutató* (1974); *Budapesti mesék* (1976); *Tegebuch des grüne vogel* (1980); *Offenbach titkai* (1996); *The Taste of Sunshine* (1998).

2004an, *Being Julia* filma egin zuen, W. Somerset Maughamen nobela bat oinarri hartuta, eta Annette Bening aktore amerikarra protagonista zela.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55218
* Commonscat Multimedia: István Szabó (film director)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 74042594
* ISNI: 0000 0001 1029 5453
* BNE: XX1315649
* BNF: 139449352 (data)
* GND: 119160188
* LCCN: n78056193
* NKC: js20030609001
* NLA: 36271117
* SUDOC: 074018450
* BIBSYS: 90405957
* RKD: 404261
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05528/eu\_s\_3473/s3473
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q55218
* Commonscat Multimedia: István Szabó (film director)
**Istripu Nuklearren Nazioarteko Eskala** (ingelesezko siglengatik ezagunagoa, **INES** edo International Nuclear Event Scale) Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak sortu zuen eskala bat da eta helburu hau du: istripu nuklearren bat gertatuz gero, segurtasunari buruzko informazio garrantzitsuaren faltarik gabe komunikazio azkarra ahalbidetzea. Zenbait irizpide eta adierazle zehaztu dira, agintari ofizial ezberdinek gertaera nuklearrei buruz emandako informazioa koherentea izan dadin.

Eskalak 8 maila hauek ditu:

**7** – Istripu larria
**6** – Istripu garrantzitsua
**5** – Kokalekutik kanpoko arriskudun istripua
**4** – Kokalekutik kanpoko arriskurik gabeko istripua
**3** – Gorabehera garrantzitsua
**2** – Gorabehera
**1** – Anomalia
**0** – Desbideratzea (ez du eraginik segurtasunean)

Larritasun-mailak
-----------------

1 - 3 mailetako gertakariak *gorabehera* izenez deitzen dira, biztanleriarengan eta ingurugiroarengan ez dutelako eragin handirik. Hortik gorako mailek (4tik 7ra) *istripu* izena hartzen dute. Azkeneko mailaren larritasuna 1986ko apirilaren 26an Txernobilgo zentral nuklearrean gertatutako istripuaren parekoa da.

Adibideak
---------

* 7. maila
	+ Txernobilgo hondamendia, Ukrainan (Sobietar Batasun ohia) - 1986.
	+ Fukushima I zentral nuklearra (Japonia) - 2011

Antzeko eragina izan dezakeen istripu ez-nuklear baten adibidea Bhopaleko istripua izan daiteke, non milaka hildako izan ziren istripuaren kokalekutik kanpo.

* 6. maila
	+ Mayakeko istripua (Sobietar Batasun ohia) - 1957.

* 5. maila
	+ Windscaleko sua (Erresuma Batua) - 1957.
	+ Three Mile Islandeko istripua (Estatu Batuak) - 1979.

* 4. maila
	+ Sellafield (Erresuma Batua) - 5 gorabehera 1955etik 1979ra
	+ Saint-Laurenteko zentral nuklearra (Frantzia) - 1980
	+ Buenos Aires (Argentina) - 1983
	+ Tokaimurako istripu nuklearra (Japonia) - 1999

  

* 3. maila
	+ Sellafieldeko (Erresuma Batua) zentraleko isuria - 2005.

* 2. maila
	+ Forsmarkeko zentral nuklearreko (Suedia) gorabehera - 2006ko uztaila.

Ikus, gainera
-------------

* Energia nuklear
* Erradioaktibitate
* Istripu nuklearren zerrenda
* Txernobilgo hondamendia

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** International Nuclear Event Scale, INES.
* **(Ingelesez)** International Nuclear Event Scale, gidaliburua, 2001.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q185657
* Commonscat Multimedia: International Nuclear and Radiological Event Scale

---

 |

* Wd Datuak: Q185657
* Commonscat Multimedia: International Nuclear and Radiological Event Scale