recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Massimo Dutti** Inditex taldeko arropa katea da, 1985ean sortu zen Bartzelonan gizonentzako moda denda moduan. 1991. urtean, Inditexek enpresaren %65 akzioak eskuratu zituen.
Gaur egun 53 herrialdetan banatutako 584 denda ditu. Inditex taldeko gainerako dendak baino garestiagoa da eta arropa klasikoak, dotoreak eta ikasitako arropak saltzen ditu.
Marka honen bulegoak Bartzelona, Katalunian aurkitzen dira Inditexenak Arteixo, Espainian aurkitzen diren arren.

Massimo Dutti Bilbon
--------------------

2014ko abenduaren erdialdean, Massimo Dutti marka katalanak, On Diego Lopez Haroko kale nagusiako merkataritza-galeria erosi zuen 1.000 metro karratu izango dituen luxuzko boutique bat irekitzeko. Gizonentzako, emakumeentzako eta umeentzako arropak eta lurrinak salduko diren denda hau, 2015eko apirilean irekiko da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q788231
* Commonscat Multimedia: Massimo Dutti

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 122546336

 |

* Wd Datuak: Q788231
* Commonscat Multimedia: Massimo Dutti

  


|  |
| --- |
| **Inditex taldearen markak** |
| Bershka | Lefties | Massimo Dutti | Oysho | Pull and Bear | Stradivarius | Uterqüe | Zara | Zara Home |
**Massouda Kohistani** (Afganistan, 1982) abokatu eta aholkularia.

Biografia
---------

1988an, 17 urteko nerabea zelarik Pakistanera ihes egin zuen talibanetatik, bertan sei urte zegon ziren, alfonbrak josten, inglesa ikasi zuen ere. Afganistanera itzuli eta aholkulari gisa lan egin zuen zenbait GKErentzat, batez ere emakumeen eskubideen alde egindako jardueragatik pertsonaia publiko eta ezaguna zen herrialdean eta bere lana *Afgan Woman Network* bezalako elkarteen babesa izan du. Ashraf Ghani presidenteak talibanekin duen aliantza salatu du. 2021eko abuztuaren 20an kaletik erasotu eta mehatxatu zuten, hurrengo egunean, abuztuaren 21ean Afganistanetik alde egin zuen, talibanetatik ihesi, eta Espainian dago errefuxiatu. Ciudadanos alderdiak bidio bat egin du emakumearen erreibindikazioak zabaltzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** A.b. «La afgana que por fin gritó libertad en Salamanca» *www.lagacetadesalamanca.es* (Noiz kontsultatua: 2022-03-20).
2. ↑    Susaeta, Igor. ««Afganistango emakumeek rol eta inplikazio baliotsua zuten gizartean»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-03-20).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Entrevista a Kohistani y Amin: afganas refugiadas en España.*  2022-02-02 (Noiz kontsultatua: 2022-03-20).

Kanpo estekak
-------------

* Massouda Kohistani eta Khadija Amin (Ciudadanos, 2021)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111309529

 |

* Wd Datuak: Q111309529
**Mitchell konderria** (ingelesez: *Mitchell County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bakersville da. 2010eko zentsuaren arabera 15.579 biztanle zituen, Mitchell kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Mitchell konderriak 575,2 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,71 ura dira. Beste 573,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 27,08 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.579 pertsonetatik 15.287 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 631 dira. 53 beltzak edo afroamerikarrak. 36 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 46 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 147 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506337
* Commonscat Multimedia: Mitchell County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159470651
* LCCN: n82104616
* **Lekuak**
* OSM: 2528723
* TGN: 2001519

 |

* Wd Datuak: Q506337
* Commonscat Multimedia: Mitchell County, North Carolina
**Medina konderria** (ingelesez: *Medina County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hondo da. 2010eko zentsuaren arabera 46.006 biztanle zituen, Medina kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Medina konderriak 3.456,43 kilometro koadro ditu. Horietatik 23,77 ura dira. Beste 3.432,66 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,31 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 46.006 pertsonetatik 44.279 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 22.871 dira. 913 beltzak edo afroamerikarrak. 146 amerikar natiboak ziren eta 24 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 272 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 28 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 344 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110421
* Commonscat Multimedia: Medina County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143076300
* GND: 1119368472
* LCCN: n81066293
* NARA: 10040134
* **Lekuak**
* OSM: 1651194
* TGN: 2002039

 |

* Wd Datuak: Q110421
* Commonscat Multimedia: Medina County, Texas
***Clara Campoamor*** Dora Salazar eskultoreak sortutako burdinazko eskultura bat da. Donostiako Kontxa hondartzako pasealekuan dago orain, Vinuesa Plazan zehazki; Lehenago Benta Berri plazan egon zen. Clara Campoamor abokatu eta politikariari egindako omenaldia da. Emakumeen eskubideen babeslea eta sufragio unibertsalaren bultzatzaile nagusia izan zen Espainian, 1931n lortu zen arte.

Eskultura burdinazkoa da, Gasteizko Olazabal-Ugarte galdategian egina da, emakume baten irudia erakusten du, eskuan liburu bat daukana esaldi honekin: 'Emakume bat, boto bat'. 7.890 kg eta 1,78 m-ko altuera ditu. Plaka bat dauka zera diona**:** *"Clara Campoamor Rodriguez (Madril 1888 – Lausana 1972). Donostian lurperatu zuten. 1931an Emakumeen botoa lortu zuen. Askatasuna eta berdintasuna, erabiliz ikasten dira".*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Press, Europa.  (2011-06-01). «Emakunde inaugura la escultura en memoria de Clara Campoamor en San Sebastián» *europapress.es* (Noiz kontsultatua: 2017-07-13).
2. ↑    *Clara Campoamorren eskultura inauguratu dute.*  2017-03-07 (Noiz kontsultatua: 2017-07-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33026732

 |

* Wd Datuak: Q33026732
**Cerca de las estrellas** (euskaraz *Izarretatik hurbil*) Espainiako telebistako saskibaloi saio bat da. 1988ko otsailaren 7tik 1990. urterarte La 2 katean aireratu zen. Ramón Trecet donostiar kazetariak zuzendu eta Esteban Gómez kirol kazetariarekin batera aurkezten zuen.

Saioaren doinua George Michael ingeles pop abeslariaren *Faith* abestia zen.

Ramon Trecetek ordurarteko espainiar kirol saioetako aurkezpen serioetatik oso bestelakoa zen aurkezteko modu pertsonala zuen, berharbada estatubatuar kirol kazetarien antzekoagoa: intentsitate handiko hitz jario etengabea, animazioa, lelo errepikakor eta sarkorrak, eta umore ironiko fina...

Saio honi esker 1980ko hamarkadan bigarren erdialderan nerabe, gazte edo haur berlaunaldiek NBA ligaren ezagutza eta estatubatuar saskibali izar handien ezagutza izan zuten, alegia, NBAko urrezko arokoa.

Ostiral eta larunbat arteko gaueko ordu txikietan aireatzen zen arren, saioa ikusteko aste osoa izan egon eta ostiral gaua iristean erdi gaupasa egin zuenik ere bazegoen, garai hartan, gaur egun ez bezala, kate pribatuak ez zeudenez, NBAko partidu oso bat edota irudi batzuk ikustea oso zaila baitzen. Izan ere, Espainian nahiz Hego Euskal Herrian NBAko lehenbiziko partidu oso bat aireratzen lehenbiziko telebista saioa izan zen. Halere, aireratzen zituen partiduak ez ziren zuzenekoak izaten, diferituan baizik, ondorioz, eta bereziki NBAko finaleko serietako partiduekin jazotzen zen bezala, saskibaloi zaletu gehientsuenak jada partiduak ikusten zituztenerako ordu batzuk lehenagotik egunkari edota telebista eta irrati kirol albistegien bidez haien emaitza zein zen jakinaren gainean zeuden.

1988ko otsailaren 7an lehenbiziko saioa aireratu zen, Boston Celtics-Milwaukee Bucks taldeen arteko saioa. Denborarekin, partiduaz gain atalak ere gehitu ziren, adibidez, "asteko jokaldi onena" eta "asteko jokaldi inozoa".

Kanpo estekak
-------------

* *Cerca de las estrellas* saioaren sarrerako doinua entzunai. Youtube.com
* 1988ko Los Angeles Lakers VS Detroit Pistons taldeen arteko finala ikusgai. *Cerca de las estrellas* saioa. Youtube.com **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5762475

 |

* Wd Datuak: Q5762475
**María Concepción "Conchi" Jaramillo Guijarro** (1963, Madril) pedagogoa eta irakaskuntza heziketarako material didaktiko askoren egilea da, hezkidetza sustatzeko.

Biografia
---------

Concepción Jaramillo Madrilen jaio zen 1963an. Filosofia eta Hezkuntza Zientzietan lizentziatua. Feminismoarekin loturiko emakumeekin harremanetan egon ondoren, hainbat graduondoko ikasketak burutu zituen emakumeak unibertsitatean eta kanpoan daukaten papelari buruz. Emakumeei zuzendutako hezkuntza ez-formalean lan egin zuen.
Hezkuntza ez-arautuan, gazteekin lan egin du eta aisialdiko irakasleei formakuntza eman die.

Emakumeek hezkuntzan daukaten paperari buruzko zenbait argitalpen egin ditu aldizkari espezializatuetan. Baita material didaktikoak eta laguntzarako materialak egin ditu.

Haur hezkuntza, lehen mailako, bigarren mailako eta aisialdiko irakasleentzako etengabeko formakuntza egiten du. Gobernuko eta gobernuz kanpoko erakundeekin parte hartu du hezkuntzan eta sexuen arteko berdintasun aukerarako hainbat programetan.

Concepción Jaramilloren lanen gai nagusiak bitartekotzan, hizkuntzaren erabileran, emakumezkoen baterako hezkuntzan, desberdintasun sexualan eta berdintasun aukeraketan burutzen dira.

Lanak
-----

* Amparo Martínez Ten, Concepción Jaramillo Guijarro, Carmen García Marín (2005): *Jugando en paz: propuestas para jugar en libertad y sin violencia*. Madrid: Consejería de Educación, Dirección General de Juventud.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** País, Ediciones El.  (1999-05-05). «CONCEPCIÓN JARAMILLO PEDAGOGA "Si se usa un lenguaje no sexista, cambia la percepción del mundo"» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2018-06-22).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Concepción Jaramillo Guijarro - Dialnet» *dialnet.unirioja.es* (Noiz kontsultatua: 2018-06-22).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La educación sexual de la primera infancia: guía para madres, padres y profesorado de educación infantil | Revista Rayuela» *revistarayuela.ednica.org.mx* (Noiz kontsultatua: 2018-06-22).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51840929
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87174944
* ISNI: 0000 0000 6117 7564
* BNE: XX1416381
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 36131

 |

* Wd Datuak: Q51840929
**Concepción Lazarraga Abetxuko** (Oñati, Gipuzkoa, 1892–Málaga, 1967) farmazialaria Málagako lehen emakume farmazialaria izan zen. Alemanian eta Estatu Batuetan ikasketak egin zituen.

Biografia
---------

Gurasoak Pablo Lazarraga Ortiz de Zárate medikua eta Encarnacion Abetxuko Ugarte ziren. Concepción Malagara iritsi zen zazpi urte zituela, 1899an. Alemaniako Ikastetxean ikasi zuen, eta irakasle-ikasketak egin zituen, garaiko klase aberatseko neska gazteen ohitura, nahiz eta zientziarekiko zuen jakin-minak Granadako Unibertsitatean Farmazia ikastera eraman zuen. Ondoren, Madrilgo Unibertsitatean jarraitu zuen. 1921 arte, titulazioa eskuratu arte, Maria Maezturen Andereñoen egoitzan bizi zen.

Kimika ikasten jarraitu zuen hiru urtez Berlingo Unibertsitatean. Junta de Ampliación de Estudiosek beka eman zion praktika kimikoetarako, ikasle pentsionatu gisa, Columbiako Unibertsitateko Barnard Collegen, eta New Yorkeko laborategietan (1921-1922 ikasturtea) elkartruke bati esker. Ikasketak amaitu zituenean, Malagara itzuli zen, Malagako Farmazialarien Elkargoan izena eman zuen, eta 1923ko apirilaz geroztik, bertan bere farmazia ireki zuen. Hizkuntza desberdinak menderatzeari esker, atzerriko bisitari asko beren farmaziara joan ziren gaitzen bat zutenean.

Haren omenez, Madrilgo Patronato Social de Buenas Letras de Madrid erakundeak ({lang-eu|Letra Egokien Gizarte Patronatua}}) liburu-bilduma bat sortu zuen. Farmazia-bulegoaren buru izaten jarraitu zuen 1967an hil zen arte. Malagako San Miguel hilerrian lurperatuta dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. 1 2
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105949304

 |

* Wd Datuak: Q105949304
**Conococha aintzira**, **Ur beroak** esan nahi duena, Andeetan dago, Peru iparmendebaldean. Izen bereko ordokian dago, Ancash departamenduko Recuay probintzian, 4050 metroko altuerara, Huaylaseko kalezuloa eta Chiquian arteko bidean.

Aintzira hau Santa ibaiaren iturburutzat hartzen da, handik 200 kilometrora, iparralderantz, Cordillera Negra eta Cordillera Blancaren artean.

Conococha aintzira Cordillera Negrako errekazto txikiek elikatzen dute mendebaldean eta Cordillera Blancakoek ekialdean. Lakuaren ibaiadar nagusia Tuco ibaia da, bere jatorria Tuco aintziran duena, 5000 metroko altueran, Nevado de Tucoren glaziarretako batean.

Conococha herria aintziraren mendebaldeko ertzean dago, Lima, Pativilca, Huaraz eta Chiquianera doazen errepideak gurutzatzen diren tokia dena.

Bere altuera handia gora-behera, aintzira aberatsa da arrainetan, horien artean izokina eta amuarraina. 1996an, Telmatobius generoko igel berri bat aurkitu zen aintziran, beste espezie peruar batzuen erabat ezberdina dena, Antonio W. Salas eta Ulrich Sinsch zientzialariek Limako Natura Historiako Museoaren izenean informatu zuten bezala.

Tokiko kobre eta zink enpresa den Centaurori, Conococha aintziraren ur maila jaitsi izana egotzi zaio, landare eta animali espezieei kalte eginez, baita hondakin mineral toxikoekin ingurua kutsatu izana ere. 2010eko abenduak 6an, enpresa honen aurkako protestek, zauritu ugari eta bertako biztanle baten heriotza, Muñante Cadillo Vergara, ekarri zuten, Utcuyacuko komuneroa zena, Polizia Nazionalaren esku. Komuneroek zuzenean gobernu zentralari egozten diote aurretik aipaturiko meatzariari behar ez ziren kontzesioak eman izana. Errepideak blokeatuta daude Huarazerantz, baita hiribururantz ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1800526

 |

* Wd Datuak: Q1800526
New Yorkeko State Parkeko AN/FPS-35 radar-antena. Antena hori ezinbesteko elementua da Montauk proiektuan.
**Montauk proiektua** konspirazio-teoria bat da. Horren arabera Estatu Batuetako gobernua Long Islanderen Camp Heron edo Montauk Aireko Indarraren Basean proiektu ezkutua eramaten ari da aurrera. Proiektu horren helburua gerra psikologikorako teknika berriak beste proiektu harrigarriekin batera prestatzea izango litzateke, esaterako denboran bidaiatzeko aukera; proiektu horien artean denborako bidaiak egongo liteke. Jacques Vallée ikertzailearen ustez proiektu hau 1943ko Filadelfiaren esperimentuaren ondorio zuzena izango litzateke.

Konspirazioa
------------

Proiektu honen inguruko teoriak 1980 hasierakoak dira. Dirudienez, Filadelfiaren esperimentuaren ondoren, haua da, itsasontzi bat ikustezina bihurtzeko proiektua, ikertzaileak 1952-1953 urten bildu ziren eremu magnetikoen manipulatuen erabileraz ikertzeko batez ere gerra psikologikoan.
Las teorías de conspiración sobre el Proyecto Montauk han circulado desde principios de 1980. Según el astrofísico y ufólogo Jacques Vallée, el Experimento Montauk parece tener su origen en el relato de Preston Nichols, quien dijo haber recuperado recuerdos reprimidos de su propia participación. Antza, Estatu Batuetako Kongresuak errefusatu zuen proiektua baina ez Defentsa Departamentuak. Ideia nagusia sintoma psikotikoak eragingo zituen arma batena zen. Proiektua finantziatzeko Suitza eta Frantzia arteko mugan naziei aurkitutako urrezko kargamento bat erabili omen zen; kargamento hori tren batean zegoen eta soldadu amerikarrek aurkitu zuten. Konspirazioaren ikertzaileek trena txikitu ondoren, kargamentua ezagutzen zuten soldadu guztiak hil egin zituztela.

Proiektuaren lehenengo urratsak "Phoenix proiektua" izenaz New Yorkeko Long Islanden zegoen Brookhaven National Laboratoryan (BNL) egin ziren. Baina proiektuak radar antena handi bat eskatzen zuen eta hori izan zen proiektua Montauk basera eramateko.

Egungo egoera
-------------

Montauk AFS 1981. urtera arte egon zen martxan. Urte batzuk itxita egon ondoren, 2002ko irailaren 18an State Park izenarekin publikoari ireki zitzaion. Radar-dorrea Leku Historikoen Erregistroan dago jasota. Etorkizunari begira II. Mundu Gerra eta Gerra Hotzaren inguruko museoa egiteko proiektua dago.

Ikus, baita ere
---------------

* Konspirazio-teoria
* Filadelfia esperimentua
* Jacques Vallée

Erreferentziak
--------------

1. ↑

41°03′44″N 71°52′27″W﻿ / ﻿41.062222222222°N 71.874166666667°W﻿ / 41.062222222222; -71.874166666667

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Alfred Bielek debunked - Real facts about the man who claimed to be a Philadelphia Experiment and Montauk survivor
* **(Ingelesez)**:Alfred Bielek: The Philadelphia Experiment and Montauk Survivor Accounts
* **(Ingelesez)**:Disinformation: The Montauk Project
* **(Gaztelaniaz)**:Preston B. Nichols eta Peter Moonen *Experiments in Time* liburuaren itzulpena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1945647
* **Identifikadoreak**
* GND: 7512160-8

 |

* Wd Datuak: Q1945647
Bardeako muino lekukoak
**Muino lekukoa** eremu lau batean isolaturik ageri den muinoa da, higatutako goi-lautada batetik geratzen dena.

Eskualde maldatsuetan edo plataforma kontinentaletan arroka gogor eta bigunen geruzak modu horizontalean bata bestearen gainean daudenean, ibaiek geruza bigunetan eragindako higadurak muinoak eratzen ditu. Muinoek goialde laua izaten dute, goiko geruza gogorraren aztarna gisa. Euskal Herriko hainbat lekutan daude mota horretako egiturak. Ikusgarrienak Bardean daude. Arabako lautadan muino lekukoak herrixken kokaleku izan dira historian zehar, esaterako, Gasteizen bertan, Eztarroan edo Olarizun.

Euskal Herritik kanpo ere, badago adibiderik. Iberiar penintsulako Erdialdeko Goi Ordokian eta Ebroko haraneko arro sedimentarioetan oso arruntak dira. Madrilgo Erkidegoan, hiru hauek azpimarra daitezke: Cerro Buenavista, Cerro de los Ángeles eta Marañosako muinoak. Andaluzian, berriz, Zújar herrian (Granada) dagoen Jabalcón eta Úbedako muino ospetsuak.

Spitzkoppe, Namibia
Kata Tjuṯa, Australia

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Muino.*  Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa, euskadi.net (Noiz kontsultatua: 2018-9-3).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1139493
* Commonscat Multimedia: Inselbergs

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12340381f (data)
* GND: 4161853-1
* LCCN: sh85066707
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1139493
* Commonscat Multimedia: Inselbergs
**Muga Berria** (ingelesez: *New Frontier*) 1960ko Ameriketako Estatu Batuetako Hauteskunde Orokorren kanpainiko Alderdi Demokratak Los Angeles Memorial Coliseum estadioan ospatutako Biltzar Nazionalean John F. Kennedy presidentegaiak bere hitzaldian aipatu zuen izendapena da. Ondoren Alderdi Demokrataren leloa bilakatu, eta jada Kennedy presidentea hautatua zenean bere administrazioaren aldaketa politikoaren programaren izena ere bilakatu zen.

Hain zuzen ere, hiltzaldi hartan honakoa esan zuen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Gaur muga berri baten ertzean gaude: 1960ko hamarkadaren muga, aukeren eta arrisku ezezagunen muga, asetzek dauden itxaropenen eta ase gabeko mehatxuen muga... Muga horretatik haratago zientzia eta espazioaren eremu ezezagunak daude, konpontzeke dauden bakea eta gerraren arazoak, ezjakintasuna eta aurreiritzien arazo ez konkistatuak, txirotasuna eta soberakinen erantzunik gabeko galderak |  » |

Kennedyren programa oinarritzat hartuz, ekonomia bultzarazi, nazioarteko laguntza hornitu, defentsa nazionala baliabide gehiagorekin gaitu, NASA garatu eta jende beltzaren segregazioaren aurka borrokatu zen.

Muga Berriaren promesen artean, eta agintaldian zehar gauzatutakoak, honakoak zeuden: Bakea gauzatzea, Aurrerapenarako Aliantza, Entsegu Nuklearren Debeku Partzialaren Akordioa eta Apolo Programa.

Muga Berriaren politika progresismoan oinarritu zen, herrialdeak isolazionismoa ekidin asmoz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1439991
* **Identifikadoreak**
* NARA: 10642996
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1439991
**Culberson konderria** (ingelesez: *Culberson County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Van Horn da. 2010eko zentsuaren arabera 2.398 biztanle zituen, Culberson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Culberson konderriak 9.875,66 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,56 ura dira. Beste 9.875,1 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,24 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.398 pertsonetatik 2.331 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.827 dira. 8 beltzak edo afroamerikarrak. 13 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 22 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 24 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108607
* Commonscat Multimedia: Culberson County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138384709
* LCCN: n81072757
* **Lekuak**
* OSM: 1812642
* TGN: 2001969

 |

* Wd Datuak: Q108607
* Commonscat Multimedia: Culberson County, Texas
**Momentu sismikoa** sismologian lurrikarak neurtzeko erabiltzen den kantitate bat da. Momentu sismiko eskalarra ({\displaystyle M\_{0}}) honako ekuazioarekin definitzen da: {\displaystyle M\_{0}=\mu AD}, non

* {\displaystyle \mu } lurrikaran mugitu diren arroken ebakidura modulua da (dina / cm2)
* {\displaystyle A} failaren haustura azalera da lurrikara gertatu denean (cm2-tan)
* {\displaystyle D} {\displaystyle A}n eman den batez besteko desplazamendua da (cm-tan).

Lurrikara baten momentu sismikoa faktore horiek kontuan hartzen estimatzen da, nahiz eta beti ez diren datu zuzenak lortzen. Gaur egungo lurrikaratan sismogramak erabilita egiten da lan hori, lurraren mugimendua bera aztertuz. Antzinako lurrikaren balorazioak egiteko failaren haustura eta mugimenduaren arabera egiten da.

Hiroo Kanamorik asmatutako momentu magnitude eskala printzipio honetan oinarritzen da eta lurrikara handien arteko alderaketa egiteko erabiltzen da.

Ikus, gainera
-------------

* Momentu magnitude eskala
* Richter eskala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1481983
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1481983
***Crotalaria cunninghamii*** edo ***Kolibri lore berdea***, jatorriz Australiakoa den landare lekaduna da. XIX. mendeko Allan Cunningham botanikariaren izena darama. Australia barnealdean iparraldeko duna hareatsuak kolonizatzen ditu eta erle handiek eta hegazti eztijaleek polinizatzen dute.

Deskribapena
------------

1 eta 3 metro arteko altuera hartzen duen zuhaixka da. Adarrak iletsuak dira eta hostoak berdeak dira, 30 mm inguruko luzera dutenak. Landarearen ezaugarri aipagarriena lore berde-horixka bereziak dira, hostoak baino handiagoak. Marra beltz finez apaindurik daude eta kolibri baten itxura hartzen dute. Lorearen pezioloak kolibriaren mokoa iradokitzen du.

Haziak lekatan gordetzen dira eta leka hauek 50 mm-ko luzera izaten dute.

Erabilera
---------

*Crotalaria cunninghamii*-ren erabilera nagusia lorategietako apaingarri gisa da gaur egun, dituen lore bitxiak direla eta. Landarea eremu bero eta lehorretan landatzen da. Drenaia ona duten lurzoruak behar ditu eta eguzkiztapen handia ere bai. Hazien bidez ugaltzen da, baita aldaxka bidez ere.

Australiako aborigenek beste hainbat erabilera ere eman izan dizkiote landareari. Alde batetik sendabelar gisa erabiltzen zute; izerdi landuarekin begietako infekzioak tratatzen zituzten. Bestalde landarearen zuntz gogorrak sokak, arrantzarako sareak, sandaliak eta mihiseak egiteko erabiltzen zituzten. 

Azkenik, landare lekaduna izanik sinbiosi harremanak eratzen ditu bakterioekin eta nekazaritzan erabili izan da lurzoruak nitrogenatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Crotalaria cunninghamii» *anpsa.org.au* (Noiz kontsultatua: 2021-07-19).
2. ↑   «Allan Cunningham (1791 - 1839) - Pacsoa» *www.pacsoa.org.au* (Noiz kontsultatua: 2021-07-19).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Did This Plant Evolve to Look Like a Bunch of Hummingbirds?» *Audubon* 2019-07-18 (Noiz kontsultatua: 2021-07-19).
4. ↑   Holland, A.E..  (2002). *A Review of Crotalaria L. (Fabaceae: Crotalarieae) in Australia..*  Austrobaileya, vol. 6, no. 2, 293–324 or..
5. ↑    sarmiento, Lurdes.  (2020-08-07). «Crotalaria cunninghamii: Lore oso bitxiak dituen landarea» *Jardineria On* (Noiz kontsultatua: 2021-07-19).
6. 1 2   Ken Fern.  (2019). *Tropical Plants Database.*  tropical.theferns.info <tropical.theferns.info/viewtropical.php?id=Crotalaria+cunninghamii>.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3003825
* Commonscat Multimedia: Crotalaria cunninghamii
* Wikispecies Espezieak: Crotalaria cunninghamii

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 643855
* GBIF: 2941971
* GRIN:
* IPNI: 487998-1
* ITIS: 820362
* UICN: 19892466
* NCBI: 279219
* PlantList: ild-32284
* W3TROPICOS: 13029088
* USDA Plants: CRCU7

 |

* Wd Datuak: Q3003825
* Commonscat Multimedia: Crotalaria cunninghamii
* Wikispecies Espezieak: Crotalaria cunninghamii
**Musika-zerra**, **zerra musikala** edo **soinu-orria** altzairuzko xafla bat da, arku batekin igurtzita, eskuaren presioaren ondorioz zerraren tentsioaren eta kurbaduraren arabera modula daitekeen soinua sortzen duena. Musika tresna idiofonoa da.

Historia
--------

1870. urte inguru arte ez da metalurgiaren aurrerapenak musika-tresna onak egiteko soinu onargarria duten zerrak sortzea ahalbidetzen. Bilakaera hori paraleloki gertatzen da Amerikako eta Europako kontinenteetan. Horregatik, musikari industrial askok patenteak eskatzen dituzte beren herrialdeetan.

Baina 1900. urtera arte itxaron behar da lehen aldiz benetako "soinu-orriak" aurkitzeko, hortzak kenduta eta heldulekua aldatuta esku-zerrak baino ez zirenak. Batzuek helduleku tolesgarria gehituko dute erosotasuna eta birtuosismoa areagotzeko. Ameriketako zerra musikalak soinuaren tesituran mugatuagoak dira: 1½-tik eta 2½ zortzidunera gehienez, Europako musika-zerrak 3½ zortzidun edo gehiagora irits daitezkeen bitartean. Musikaltasun horretaz gozatzeko, beharrezkoa da altzairu tenplatuaren kalitate ezin hobea, lodiera ona, gogortasun zuzena, neurri zuzenak eta norabide egokian laminatzea. Zentzu horretan, frantsesak, britainiarrak, suediarrak eta alemaniarrak baino are gehiago, izan ziren nabarmenenak.

Musikari ezagunak
-----------------

Marlene Dietrich-ek jotzen zuen instrumentu hau. Natalia Paruzek, *Saw Lady* ("zerra emakumea") ezizenez ezagutzen dena, mundu osoko film, iragarki eta orkestratan jotzen zuen tresna hau. 2007ko azaroan, Carnegie Hall-en debuta egin zuen, non bakarka jo zuen. Frantzian, Emmanuel Brunek musika-zerrarako hainbat obra konposatu zituen, eta Yehudi Menuhinek eta Pascal Ayerbek aintzat hartu zuten. *Another Earth* filmean bezala, non protagonistetako batek jotzen duen eszena batean. Instrumentu hau *Delicatessen* filmean ere ikus dezakezue, non protagonistetako bat instrumentu honen zale handia den. Jack Nitzschek *One Flew Over the Cuckoo's Nest-en* soinu-banda konposatu zuen, zeinaren melodia zerra musikal baterako pentsatuta dagoen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1144761
* Commonscat Multimedia: Musical saws

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 125277021 (data)
* LCCN: sh85089021
* AAT: 300198274

 |

* Wd Datuak: Q1144761
* Commonscat Multimedia: Musical saws
***Musika urdina eta berdea*** Georgia O'Keeffe margolari estatubatuarraren 1919-1921eko pintura da.

Musika eta soinua ikusmenarentzat ere izan zitezkeelakoan margotu zuen New Yorken egon zen garaian. *Blue and Green Music*-ek ertz gogor eta leunen kontrastea eta forma geometrikoak erabiltzen ditu erritmoa eta mugimendua transmititzeko.

Lanaren inguruan
----------------

Pinturak koloreak erabiltzen ditu, norberak musikan aurkituko lukeen tonu-bariantza atzemateko. O'Keeffe-k "begirako zerbaitetan itzultzeko" gai zela deskribatu zuen musika

O'Keeffek New Yorken Alfred Stieglitzekin bizi zen bitartean egin zuen. Garai hartan musika aipatu zuten lan asko sortu zituen, honako hau esanez: "Beste modu batean esan ezin nituen gauzak kolorez eta formaz esan nitzakeela ohartu nintzen; hitzik ez zuten gauzak".

Pintura Alfred Stieglitz bildumaren zati bat da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «At Tate Modern, an Attempt to Free Georgia O'Keeffe's Art from an Erotic Interpretation» *Hyperallergic* 2016-09-30.
2. 1 2  Blue and Green Music on the website of the Art Institute of Chicago
3. ↑   «MoMA | Inventing Abstraction» *www.moma.org*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3171842

 |

* Wd Datuak: Q3171842
**María Cristina Petite León** (Barakaldo, Bizkaia, 1972ko maiatzaren 10a - ) euskal atleta ohia da, 3.000 eta 5.000 metroko distantzia luzeetan espezializatutakoa. 1999an Espainiako txapelduna izan zen 3.000 metrotan pista estalian, eta 1996an Olinpiar Jokoetan.

Biografia
---------

Cristina Petite 1972ko maiatzaren 10ean jaio zen Barakaldon. Familiarekin batera Traña-Matienan bizi izan zen, Abadiñoko auzo hiritarrean, eta gero Garaiko herri txikira pasatu zen. Durangon hasi zen korrika, eta pista estalia krosarekin konbinatu zuen.

Ibilbidea
---------

1999an, Espainiako Txapelketako 3.000 metroko proba irabazi zuen, eta Euskadiko 1.500 eta 3.000 metroko tituluak lortu zituen, Kroseko probintzia- eta autonomia-mailez gain. Pista Estaliko Munduko Atletismo Txapelketara joan zen, eta 3.000 metroko proban zazpigarren postua lortu zuen. 2002an Pista Estaliko Europako Atletismo Txapelketan hamargarren postua lortu zuen.

Krosean mundialista izan zen bost aldiz (Marrakex, Belfast, Vilamoura, Ostende eta Lausanne), eta bederatzi aldiz izan zen Euskadiko kros-txapelduna. Atlantako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen 1996an 5.000 metroko proban, eta gutxigatik ezin izan zen 2000. urtean Sidneyko Udako Olinpiar Jokoetarako sailkatu.

Cristina Petite ezkonduta dago eta bi seme-alaba ditu. Krosaren espezialitateak Euskadiko txapeldun izaten jarraitu zuen 2010eko otsailean, Zornotzan egindako proban.

Marka pertsonal onenak
----------------------

### Pista estali gabea

* 1.500 metro 4:15.05 Barakaldo 1996/06/19
* 3.000 metro 8:59.38 Sevilla 1998/05/30
* 5.000 metro 15:23.23 Heusden-Zolder (Belgika) 2001/07/14
* 10.000 metro 33:32.5 Gijon 2000/08/12

### Pista estalia

* 1.500 metro 4:17.48 Sevilla 2001/02/03
* 3.000 metro 8:52.85 Maebashi (Japonia) 1999/03/07

Txapelketa nagusiak
-------------------

Hona hemen bere emaitzak txapelketa nagusietan:

| Urtea | Txapelketa | Lekua | Postua | Froga |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1996 | Olinpiar Jokoak |  Atlanta (AEB) | 8.a (1. erronda) | 5.000 m. |
| 1999 | Pista Estaliko Munduko Atletismo Txapelketa |  Maebashi (Japonia) |  ? | 3.000 m. |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Auñamendi Entziklopedia
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Hoyos, Javier.  (1999-02-28). «CRISTINA PETITE ATLETA "Antes de entrenar, hago la casa y dejo la comida a fuego lento"» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2022-05-15).
3. 1 2   «Iván Fernández y Cristina Petite crecen en el barro. El Correo» *www.elcorreo.com* (Noiz kontsultatua: 2022-05-15).

Kanpo estekak
-------------

* IAAF María Cristina Petiteren markak
* 3000 M.L. Emakumezkoen Munduko KP txapelketa.' Lisboa 2001 2. finalaurrekoa, Cristina Petiteren bideoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6781961
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 149326
* **Kirolariak**
* IAAF: 70382

 |

* Wd Datuak: Q6781961
Pasartea Codex Macedoniensis eskuizkribuan.
**Mateo 16:2b-3** (*gure garaiaren zeinua*) ebanjelioetako Jesus Nazaretekoaren, fariseuen eta saduzearren arteko liskarra deskribatzen du, zeruko seinale baten eskaeraren inguruan. Lehen eskuizkribu askotan falta den Itun Berriko pasarte bat da. XIX. mendearen bigarren erdialdeaz geroztik, jakintsuek pasabidearen egiazkotasuna eztabaidatu dute, eta pentsatzen dute beranduago sartu zen aipamen bat dela.

Testua
------

Grezieraz

> 
> Ὀψίας γενομένης λέγετε, Εὐδια, πυρράζει γὰρ ὁ οὐρανός καὶ πρωὶ, Σήμερον χειμών, πυρράζει γὰρ στυγνάζων ὁ οὐρανός. τὸ μὲν πρόσωπον τοῦ οὐρανοῦ γινώσκετε διακρίνειν, τὰ δὲ σημεῖα τῶν καιρῶν οὐ δύνασθε.
> 
> 
> *Opsias genomenēs legete, Eudia, pyrrazei gar ho ouranos kai prōi, Sēmeron cheimōn, pyrrazei gar stygnazōn ho ouranos. To men prosōpon tou ouranou ginōskete diakrinein, ta de sēmeia tōn kairōn ou dynasthe.*
> 
> 
> 

Itzulpena

> 
> Ilunabarrean, esan ohi duzue: *Arrats gorri, bihar eguzki*; eta goizean: *Goiz gorri, arrats euri*. Badakizue zeruaren itxurari igartzen, eta ez zarete gauza garai hauen seinaleei igartzeko.
> 
> 
>

Antzeko pasarteak
-----------------

Lukasen ebanjelioan 12:54-56:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Jesusek hau ere esan zion jendeari: «Sartaldean lainoa ikusi orduko, "Euria dator" esaten duzue, eta hala gertatzen da. Hego-haizea denean, berriz, "Sargoria dugu" esaten duzue, eta hala gertatzen da. Itxurazaleok! Badakizue zeru-lurren itxurari antzematen, eta nola ez diozue antzematen garai honi? |  » |

Tomasen ebanjelioan Logion 91:2:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Zeruaren eta lurraren aurpegia probatzen duzue, baina ez duzue ezagutzen zuen gainean dagoena, ez dakizue nola antzeman garai hau. |  » |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Metzger, Bruce M. (Bruce Manning), 1914-2007..  (1971). *A textual commentary on the Greek New Testament : a companion volume to the United Bible Societies' Greek New Testament (third edition).*  United Bible Societies ISBN 3-438-06010-8. PMC 683422. (Noiz kontsultatua: 2020-12-16).
2. ↑   **(Ingelesez)** Hirunuma, Toshio.  (1962). *New Testament Textual Criticism.*  Shinkyo Shuppansha (Noiz kontsultatua: 2020-12-16).
3. ↑   **(Ingelesez)** Fleddermann, Harry T..  (2005). *Q: A Reconstruction and Commentary.*  Peeters Publishers ISBN 978-90-429-1656-2. (Noiz kontsultatua: 2020-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Goiz gorri

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2668243

 |

* Wd Datuak: Q2668243
***Material Rechazado*** 2005ean Arrasaten sortu zen punk-rock taldea da.

Taldekideak
-----------

* Aitor (ahotsa)
* Iontxu (gitarra)
* Borja (baxua)
* Arabo (bateria)
* Mo (gitarra)
* Ibai (harmonika)

Historia
--------

**Material Rechazado** laukote bezala jaio zen Aitor (ahotsa), Iontxu (gitarra), Borja (baxua) eta Araborekin (bateria) 2005eko azaroan. Talde eraketa honekin *Cárceles de asfalto* abestia grabatu zuten Arrasateko Gaztetxean 25 Hits of Mondra Underground Sounds Vol. 1 bildumarentzat. Honen ondoren, 2007an Ibai harmonika jolea eta Mo gitarra-jotzailea sartu ziren taldea seikote bezala geldituz.

2008. urte hasieran ia asteburuero kontzertuak jo zituzten Euskal Herrian zehar (Arrasate, Bergara, Oñati, Zornotza, Ondarroa,...). Maiatzean lehen aldiz irten ziren Euskaditik, Madrilen jo zutelarik. Ekainean kontzertuak bukatutzat eman zituzten eta entseatzen jarraitu zuten, gero estudioan sartzeko. San Fermin egunean bateria prestatu eta uztailaren 8an beraien lehen diskoa izango zenaren grabaketak hasi zituzten Azpeitiako estudio batean. Beraien lehen diskoa izango zenaren grabaketa 19an bukatu zuten. Urte bat beranduago irten zen taldearen iraupen luzeko lehen lana, 2009ko ekainean. Diskoa Teletetxo Records diskoetxearen eskutik kaleratu zen. Diskoak 10 abesti zituen: 2 euskaraz, 4 gaztelaniaz eta beste 4 ingeleraz.

Diskografia
-----------

* *1. diskoa (titulurik gabe)* (2009, Teletetxo Records)

### Bildumak

* *25 Hits of Mondra Underground Sounds Vol. 1* (2008, Mondra Underground Sounds)
* *Gipunkzkoa* (2013ko urria)

Kanpo estekak
-------------

* Taldearen MySpace gunea
* *Una vez más* abestiaren zuzenekoa (Youtube)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263229

 |

* Wd Datuak: Q12263229
**Materako katedrala** (italieraz: *Duomo di Matera* edo *Cattedrale di Santa Maria della Bruna e di Sant 'Eustachio*) Italiako Matera hiriko katedral katolikoa da. Andre Maria Birjinari eskainia dago, Madonna della Bruna eta Santa Eustakio izendatuta. Lehenago, Matera herriko gotzainen egoitza, geroago artzapezpikuak izango zena, gaur egun Matera-Irsinako artxidiozesiaren katedrala da.

Historia
--------

Katedrala apuliar erromaniko estiloan eraiki zen XIII. mendean, Matera hiriko punturik garaiena osatzen duen gailurrean, eta bi Sassi mendiak banatzen ditu, antzinako San Eustakio Elizaren tokian, hiriaren babeslea zena. Eraikuntza 1203an hasi zen, Inozentzio III.a aita santuak Matera artxidiozesi mailara igo zuen urtean, Acerenzarekin batera, Acerenza eta Materako artxidiozesia bezala, eta 1270ean amaitu zen.

Jatorrizko ardura Santa Maria di Materari eskaini zitzaion, gaur egungo notario-dokumentu batean agertzen denez. Ondoren, 1318ko testamentu baten ebidentziari buruz, Santa Maria dell 'Episkopio izena jarri zitzaion, eta 1389tik, Aita Santuak (garai hartan Materako artzapezpikua zena) Bisitazioaren jaia ezarri zuenetik, Santa Maria della Brunari dedikatu zitzaion, hau ere hiriaren babeslea zelarik. Azkenik, 1627tik aurrera, Fabrizio Antinori monsinoreak, Materako artzapezpikuak, Madonna della Bruna eta San Eustakiori eskaini zien katedrala.

Eraikina
--------

Mendebaldeko frontean, hamasei izpiko arrosetoia eta ezkerrean 52 metroko kanpandorrea dira nagusi. Katedralak gurutze latindar formako oinplanoa du eta hiru habearte ditu.

Barrualdean, bizantziar estiloko fresko bat dago, Madonna della Bruna eta Haurra irudikatzen dituena; Materako San Joanen erlikiak (hemen 1830ean lekualdatuak); absidean zizelkatutako egurrezko korua; Pesebre baten talde eskultoriko bat (1534, Jaiotzaren eszena), Altobello Persiok zizelkatua; Anuntzioko kapera Zaharberritze lanetan.

Irudi galeria
-------------

* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Cattedrale di Matera - La Congregazione dei Pulsanesi - Matera» *www.lacittadelluomo.it* (Noiz kontsultatua: 2020-05-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2942710
* Commonscat Multimedia: Cathedral (Matera)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145854138
* LCCN: nr93004763

 |

* Wd Datuak: Q2942710
* Commonscat Multimedia: Cathedral (Matera)
**Materia kondentsatuaren fisika** materiaren propietate makroskopikoak aztertzen dituen fisikaren atala da. Bereziki, fase "kondentsatuetan" espezializatzen da zeinetan sistema osatzen duten osagaien kopurua oso altua den eta osagai horien arteko elkarrekintzak oso indartsuak direnean. Fase hauen adibiderik ohikoenak likidoa eta gasa dira, zeinak atomoen arteko elkarrekintza elektromagnetikoengatik eratzen diren. Fase hauen adibide ez hain ohikoak tenperatura baxuetan dauden sistema atomikoetan eratzen superfluidoa eta Bose-Einstein kondentsatua eta supereroankortasunaren fasea dira.

Materia kondentsatuaren fisika, gaur egungo fisikaren atalik garrantzitsuena da duda izprik gabe eta azken urteotan aurrerapen handiak egin dira materia kondentsatuaren fisika teorikoan. Historikoki, materia kondentsatuaren fisika egoera solidoaren fisikatik jaiotako fisikaren atala da, orain azken hau materia kondentsatuaren fisikaren azpiatal garrantzitsuena delarik. "Materia kondentsatuaren fisika"-ren izenaren egiletzat Philip Anderson kontsideratu da,1967an bere ikerkuntza taldeari izen hau jarri zionean (aurretik Egoera Solidoaren Teoria izena zuen honek).

Izena aldatzeko arrazoietariko bat zera da: solidoetan ikerturiko propietate asko fluidoen sistemetara ere zabal daitezkeela. Esate baterako, materia kondentsatuaren fisikak zerikusi handia du kimika, nanoteknologia eta materialen zientziarekin .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Euskal Herriko Unibertsitateko Materia kondentsatuaren sailaren webgunea[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q214781
* Commonscat Multimedia: Condensed matter physics

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph120425
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q214781
* Commonscat Multimedia: Condensed matter physics
**Mourne mendiak** (ingelesez *Mourne Mountains* edo *Mournes*, irlanderaz berriz *Na Beanna Boirche*) Irlandako Ipar Irlandako eskualdearen hego-ekialdean dagoen Downeko konderrian kokatzen diren granitozko mendiak dira, hauek Irlandako uharteko mendirik ezagunenen artean daudelarik. Inguruko eremu osoak *Berebiziko Natur Edertasunezko Gunea* izendapena du eta Ipar Irlandako lehenbiziko parke nazionala izen zedin proposatua izan zen. National Trust estatu erakundea mendi hauen nolabaiteko jabea da. Mendi multzo honen mendirik garaiena *Slieve Donard* da, 849 metroko garaierara iristen delarik.

Landaredia eta basabizitza
--------------------------

Belarraz gain, Mourne mendietako landare ohikoenak hiru motatako txilarrak dira: txilar lauhostoa (*erica tetralix*), ainar purpura (*erica cinerea*) eta *ling* izeneko txilar arrunta (*calluna vulgaris*).

Mendiak
-------

* Slieve Donard (850 m.), mendirik garaiena da.

Iruditegia
----------

* Mourne harresiaMourne harresia

Kanpo estekak
-------------

* Mourne mendien webgunea **(Ingelesez)**
* "Mournen magia" webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1478931
* Commonscat Multimedia: Mourne Mountains

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315526352
* LCCN: sh85087974
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1478931
* Commonscat Multimedia: Mourne Mountains
**Mendialdeko larre eta sastrakadiak** Naturarentzako Mundu Funtsak (*World Wildlife Fund*, WWF) definitutako bioma bati ematen zaion izena da. Bioma honek mundu osoko altitude handiko belartza eta sastrakadi menditar, subalpetar eta alpetarrak hartzen ditu barne.

Zuhaitz-mugatik gora kokatutako mendiko belardi eta sastrakadiei tundra alpetar deritze normalean, eta mundu osoko eskualde menditarretan ageri dira.

Ekosistema hauek, batez ere eskualde subtropikal eta tropikaletan, uharte modura eboluzionatzen dute askotan, gainerako eskualde menditarretatik bereizita, eta sarritan landare endemikoen bizileku izan ohi dira. Landare hauek mendiko klima fresko eta hezeari eta tropikoetako argitasun handiari moldatuz eboluzionatu dute. Ekosistema hauetako landare askok ezaugarri fisiko bereziak dituzte: erroseta egiturak, ezko-antzeko azalerak eta hosto iletsuak.

Mendiko belardi eta sastrakadi zabalenak Andeetako Paramoan daude. Bioma hau Afrika erdialde eta ekialdeko mendietan ere ageri da, bai eta Borneoko Kinabalu mendian, India hegoaldeko mendi altuenetan eta Ginea Berrian ere.

Baldintzak lehorragoak diren tokietan mendiko belardi, sabana eta basoak ageri dira, Etiopian bezala, edo mendiko estepak, Tibetean bezala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q144005
* Commonscat Multimedia: Montane grasslands and shrublands

---

 |

* Wd Datuak: Q144005
* Commonscat Multimedia: Montane grasslands and shrublands
**Iliriko Mundus** (536. urtean hila). Justiniano I.a enperadore bizantziarraren erregealdian zehar, bizantziar jeneral bat izan zen.

Bere lehen urteetaz oso gutxi ezagutzen da, jatorriz, hunotarren mertzenario bat zela baino ez. Tropen Magister militum izendatua izan zen 530ean Iliria eta Danubioko mugan, eta bulgariarrak eta eslabiarrak kanporatzeaz arduratu zen. 531. urtean, Belisariorekin joan zen ekialdeko mugara, sasanidarren aurka borrokatzeko, eta, denbora tarte labur batez, armada baten kargu egon zen Belisariok pertsiarren aurka Kalinikoko gudan borrokatu zuenean.

532an, ezagutzen ez diren arrazoiengatik, Konstantinoplara itzultzea agindu zioten, bertan, herulo mertzenario talde batekin egonez Nika matxinadan. Justinianori beti leial mantendu zen, eta, Belisariorekin batera, Hypatiusen aldeko jendearen aurkako sarraskiaren arduradun izan zen, Konstantinoplako Hipodromoan. 535ean, bere tropak Iliriatik Dalmaziara bidali zituen, ostrogodoen aurka borrokatzeko, Belisariok ostrogodotar Italia itsasoz inbaditzen zuen bitartean. Salona (Split) konkistatu zuen, baina gudan hil zen 536. urtean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Nika Matxinada
*Artikulu hau Leitzaldeko mankomunitateari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Mendialdea (argipena)».*
**Mendialdea Mankomunitatea** Nafarroa Garaiko Leitzaldeko zenbait udalerrik eratutako erakundea da, nagusiki zabor bilketara lotua. Egoitza Leitzan du, eta 2010. urtean eratu zen. Honako udalerriek eratzen dute Mankomunitatea: Arano, Areso, Goizueta, Larraun, Leitza eta Lekunberri.

Bere estatutuen arabera, egiteko nagusia zabor-bilketa eta kudeaketa antolatzea duen arren, mankomunitatearen egiteko posibleen artean eskualderako garapen agentzia bat sortzearen aukera aurreikusten zen. Eta, izatez, Leitzaran-Larraun-Ultzamako Garapen Agentzia sortu zen horren ondorioz.

Estatutuen arabera, Mankomunitatearen zereginen baitan izan daitezke halaber honako gaiak: uraren ziklo integralaren kudeaketa, etxebizitzen birgaitzea, kultura eta gaztaroa, eta euskararen sustapena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Mendialdea» *www.mendialdea.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-05-07).

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16597490

 |

* Wd Datuak: Q16597490
**Mendiaundi I** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1307 metroko garaiera duena. Izen bereko beste mendi bat dago Mendiaundi mendilerroan eta ez da honekin nahastu behar. Izan ere, azken mendilerro honi izena ematen dion mendia, Aralarrekoa baino 75 metro baxuagoa da.

Atallorbe eta Mendiaundi inguru honetan, Arkuek deritzen txabola kupularrak ikus daitezke, diotenez, jentilen bizilekuak zirenak. Beste batzuk, artzaien bizileku primitiboak direla uste dute. Edozein kasutan, eraikin bikain hauek euren sekretua isilpean gordetzen dute mendiaren Iparralde eta Ekialdeko aurpegietan, Argañetako karstaren gainean, non mendilerroan bizi ziren otsoak ezkutatzen ziren XX. mendearen erdialdean.

Irispideak
----------

Guardetxetik, Pagomari edo Intzazelairako bidea jarrai daiteke eta iparralderantz jarraitu Desaoko babeslekua eta Urrutiko lurriñako leporarte, Unagako potzura jeitsi eta mendira, hegoaldeko magal belartsuetatik igotzeko.

Kanpo estekak
-------------

* euskal-herria.org webgunean

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263393

 |

* Wd Datuak: Q12263393