recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Alfredo Carricaberry** (1900eko urriaren 8a - 1942ko irailaren 23a), *Vasco* ezizena zuena, argentinar futbolaria izan zen. Ibilbidearen zatirik handiena San Lorenzo de Almagron egina, non bi titulu irabazi zituen 1923an eta 1924an. Carricaberryk Argentinako selekzioan ere jokatu zuen, 1928ko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eta 1927ko Amerika Kopa bat irabazi zituen

Biografia
---------

Aurrelari postuan jokatuz, Caricaberry Buenos Aireseko Club Florestako jubeniletan hasi zen bere ibilbidea, eta gero Ramos Mejíako Estudiantil Porteñora joan zen, non erdi mailako ligan jokatu zuen. 1919an San Lorenzo de Almagrok fitxatu zuen, eta 1930era arte eman zuen bere karrera gehiena jokatzen, guztira 297 partida eta 104 golekin. Carricaberry gaur egun 5.a geratzen da, inoiz partida gehien jokatu dituen jokalaria eta 8.a klubeko goleatzaile historikoa.

1920an Lehen Mailan debutatu zuen Racing Cluben aurka, gol bat sartuz San Lorenzok 2-1 galdu zuen arren. Klubarekin lehen liga titulua 1923an iritsi zen, taldeko goleatzaileena ere izan zen.  Hurrengo urtean San Lorenzok bere bigarren txapelketa jarraian irabazi zuen.

Carricaberry Argentinako selekzioan debutatu zuen 1922ko azaroan Uruguayren aurka Montevideon. Argentinak 2-1 galdu zuen Carricaberryk argentinarren gol bakarra sartuta. 1927an Argentinak bi lagunarteko partida jokatu zituen Real Madrilen aurka Buenos Airesen. Bigarren partidan (Argentinak 3-2 irabazi zuen) Carricaberryk bi gol sartu zituen.

San Lorenzok beste liga titulu bat irabazi zuen 1927an, Caricaberry taldeko goleatzaile gisa berriro. Klubean egon zen 1932. urtera arte, San Lorentzoren aurkari nagusia, Huracánera, transferitu zuten arte. Denboraldi bat jokatu zuen bertan, gol bakarra sartuz.  Carricaberryren azken kluba Argentinos Juniors izan zen, non futboletik erretiratu zen 1937an.

Carricaberry-k selekzioarekin lortutako lorpen nagusiak Perun antolatutako 1927ko Hego Amerikako txapelketa izan ziren, Argentina txapeldun izanik eta bera goleatzaile gisa. Hurrengo urtean, Argentinak zilarrezko domina irabazi zuen 1928ko Udako Olinpiar Jokoetan.  Argentinak 5 partida jokatu zituen, finala Uruguairen aurka galduz. Carricaberry taldeko ezker hegalekoa izan zen. 

Carricaberry 1942ko otsailaren 22an hil zen, Línea 100 colectivo batetik jaisten ari zela, bihotzekoak jota. 41 urte besterik ez zituen. Heriotzaren kausa tabakoarekiko menpekotasuna zela diagnostikatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Alfredo Carricaberry» *IOC*.
2. ↑  "La hinchada, la gran protagonista", Mundo Azulgrana.
3. ↑  Alfredo Carricaberry on Globopedia
4. ↑   «Alfredo Carricaberry» *Olympedia*.
**Pamplona**, ofizialki **Pamplonako Udalerria** (Erdialdeko bikoleraz: *Banwaan kan Pamplona*; tagaloz: *Bayan ng Pamplona*), Filipinetako Camarines Sur probintziako hirugarren mailako udalerri bat da. 2020ko erroldaren arabera, 39.333 biztanle ditu.

Historia
--------

Herri honen hastapenak Milaorren *bisita* egin zenetik atzeman daitezke. Pamplonako herria 1817an sortu zen  Hasieran Bicol ibaiaren mendebaldeko eremuan kokatu zen, gero Patong izeneko lekua bihurtu zen. Izena Pamplona izatera pasa zen leku horretan bizi zen erretiratutako ofizial militar espainiar batek eta bere jaioterriko hiriaren izena jarri zion (Iruñea-Pamplona, euskal hiriburua, Nafarroako Probintzian). 

Erreferentzia historikoek ondorioztatu zuten lekuan bizi ziren espainiar gehienak Iruñeko hiritik zetozela eta, beraz, euren bizilekuari "Pamplona" izendatzea erabaki zuten.

Pamplona 1885eko maiatzaren 8an bihurtu zen ofizialki parrokia, San Migel Goiaingerua zaindariaren omenezko herriko ospakizunaren datarekin bat eginez.

Geografia
---------

### Barangays

Pamplona 17 barangaytan banatuta dago politikoki. Barangay bakoitza purokez osatuta dago eta batzuk sitioak dituzte.
 

### Eguraldia

|      Datu klimatikoak (Pamplona, Camarines Sur)      |
| --- |
|  Hila  |  Urt  |  Ots  |  Mar  |  Api  |  Mai  |  Eka  |  Uzt  |  Abu  |  Ira  |  Urr  |  Aza  |  Abe  |  Urtekoa  |
|
|
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 33 | 31 | 35 | 37 | 38 | 37 | 36 | 34 | 35 | 34 | 33 | 32 | **34.6** |
|
|
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 27 | 27 | 29 | 31 | 32 | 32 | 30 | 29 | 30 | 29 | 28 | 28 | **29.3** |
|
|
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 44.2 | 53.17 | 45.43 | 54.15 | 92.29 | 182.23 | 289.11 | 260.6 | 180.07 | 340.22 | 98.7 | 337.4 | **1977.6** |
|
|
|
|
|
|
| Euri egunak (≥ 1 mm) | 21 | 22 | 19 | 19 | 24 | 26 | 30 | 29 | 27 | 29 | 24 | 29 | **299** |
|
|
|
| *Iturria: World Weather Online*  |

1. ↑  History of Pamplona (May 17, 2013) Retrieved from
2. ↑  Brief History of Pamplona (May 17, 2013) Retrieved from
3. ↑  
 .
**Garbiñe** Katalina Eleizegik sortutako antzezlana da, 1916ko abenduaren 21ean antzeztu zen lehen aldiz.

*Antzezlana **Garbiñe. Iru egintzetan eratutako antzerkia*** izenarekin argitaratu zen 1917an, Tolosako Eusebio Lopezenean.

Katalina Eleizegi (1916, *Euskal-Erria* aldizkaria).
Hiru ekitaldiko drama historikoa da, Eleizegiren lanik ospetsuena alde guztietara. Donostiako Udalak 1916an saritutakoa, 1916ko abenduaren 21ean Donostiako Antzoki Zaharrean jokatu zen lehen aldiz; hurrengo urtean Tolosan argitaratu eta urteetan antzeztua izan zen.

Antzerki obraren istorioa XIII. mendean gertatzen da, nafarren eta musulmanen arteko gerra giroan, Larrain familia aberatsaren jauregian; ezinezko amodio baten istorioa da: Ibon eta Egurtza maitemindurik daude Liderekin; Lide bera eta Garbiñe, itsuturik Ibonekin. Korapilo horren inguruan gertatzen dira obraren hiru egintzak.

Oso kritika onak jaso zituen antzerki lana jendaurrean jokatu orduko; besteak beste, Toribio Altzagak biziki goratu zuen. Benito Pérez Galdósen *Marianela* antzerki obrarekin konparatua izan da, maitasunaren eta sakrifizioaren arteko uztarduragatik.

Antzezlanaren eskuizkribua Koldo Mitxelena Kulturunean dago, 11 koadernotan (Fondo gordeak 091 ANT doc-59). Amaia Alvarez Uriak dioenez, antzezlanaren testuarekin batera, antzezpenari buruzko ohar edo jarraibideak daude eskuizkribuan, besteak beste, «notas de peluqería» atalean emakumeen karakterizazioa nola egin behar zen zehatz-mehatz azaltzen da. Ikus Amaia Alvarez Uria (2011, 219-220. or.).

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Ugarte Irizar, Itziar.  (2023-08-15). «Literaturaren historia auzitan» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-08-16).
2. ↑   Eleizegi, Katalina.  (1916). [ «liburu elektronikoa. 
Garbiñe - Katalina Eleizegi - 1916 (antzerkia) EPUB | PDF»] *armiarma.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-02-23).
3. ↑  Santi Onaindia (1977), 218. or.
4. ↑  Ikus *El Liberal Guipuzcoano*, 1916-12-24, 2. or.

Ikus, gainera
-------------

* Tene Mujika.

* Toribio Altzaga.

Kanpo estekak
-------------

* Katalina Eleizegi literaturaren zubitegian.

* *Garbiñe* antzezlanaren testu osoa.

* *Loreti* antzezlanaren testu osoa (Katalina Eleizegi)

* *Gaine* antzezlanaren testu osoa (Katalina Eleizegi).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57669621

 |

* Wd Datuak: Q57669621
**Klaipedako matxinada** 1923ko urtarrilean gertatu zen Klaipedako Eskualdean (Memel lurraldea edo Memelland ere deitzen zaio). Neman ibaiaren iparraldean dagoen eskualdea Alemaniar Inperioaren parte zen Ekialdeko Prusiatik Versaillesko Itunaren bidez banandu zen eta Nazioen Ligaren mandatuzko lurralde bihurtu zen. Frantziaren behin-behineko administrazioaren azpian jarri zen, harik eta irtenbide iraunkorragoa aurkitu arte. Lituaniak eskualdearekin bat egin nahi zuen (Lituania Txikiaren zati bat), Klaipedako portuan lituaniera hiztunen komunitatea zegoela argudiatuz. Itsas portu hori Itsaso Baltikorako sarbide bideragarri bakarra da Lituaniararentzat. Enbaxadoreen Konferentziak Danzigeko Hiri Askearen antzeko hiri libre gisa irteera erraztu zuenez, lituaniarrek matxinada bat antolatu eta gauzatu zuten.

Bertako biztanleen altxamendu gisa aurkeztuta, matxinadak erresistentzia txikia izan zuen Alemaniako poliziaren edo Frantziako tropen aldetik. Matxinatuek Lituaniarekin bat egitea eskatu zuten, autodeterminazio-eskubidea aipatuz. Nazioen Ligak onartu zuen, eta Klaipeda Eskualdea lurralde autonomo gisa transferitu zuen Lituaniako Errepublikak 1923ko otsailaren 17an. Negoziazio luzeen ondoren, 1924ko maiatzean nazioarteko hitzarmen formal bat sinatu zen: Klaipedako Hitzarmena. Konbentzioak formalki onartu zuen Lituaniak eskualdean zuen subiranotasuna, eta haren autonomia legegile, judizial, administratibo eta finantzario zabala azaldu zuen. Eskualdea Lituaniaren zati izaten jarraitu zuen 1939ko martxora arte, orduan Alemania nazira transferitu baitzuten Alemaniaren ultimatum baten ondoren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3358934
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3358934
**Christine Mboma** (Divundu, 2003ko maiatzaren 22a) Namibiako atleta da 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan zirrezko domina eskuratu zuena 200 metrotako lasterketan. 18 urterekin 20 urtez azpiko 200 eta 400 metrotako munduko errekorrak egin ditu.

Testosterona maila natural altua izateagatik Mbomak eta herrialdekide duen Masilingik debekatua dute 400 metroko eta handik goragoko lasterketatan parte hartzea eta distantzia horretan ezin izan dute Olinpiar Jokoetan lehiatu. Polemika handia piztu duen erabakia izan zen.

Kirol ibilbidea
---------------

2019an 16 urte baino ez zituea Mbomak Cossasa Jokoetan 800 eta 1.500 metrotako lasterketak irabazi zituen (ez ofizialak). Uztailean Afrika hegoaldeko txapelketatan 800 metrotan brontzezko domina eskuratu zuen. 

2020an ekitaldiz ekitaldi marka hobetuz joan zen eta Windhoeken abenduaren 17an 400 metrotan 51.57koa ezarri zuen. 2021eko apirilaren 11n 20 urtez azpiko munduko errekorra lortu zuen, 49.24 hain zuzen ere. Ekainaren 30ean berriro jaitsi zuen marka, 48.54 egin zuen Polonian. Historian lortu den 12 marka absoluturik onena da.

Tokioko Olinpiar Jokoetarako 400 metrotan lehiatzeko debekua jaso ondoren 200 metrotan lehiatuko zela adierazi zuen. Finalera iritsi zen eta bigarren egin zuen Elaine Thompson-Herah jamaikarraren atzetik. 21.81 denbora lortu zuen, 200 metrotako 20 urtez azpiko munduko errekorra hain zuzen ere.

Palmaresa
---------

### Txapelketak

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Txapelketa | Domina | Kategoria | Marka |
| Japonia **Tokio 2020** | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | 200m | 21.81 |

### Markak

* 200 metro: 21.81 (Tokio, 2021) - 20 urtez azpiko munduko errekorra
* 400 metro: 48.54 (Bydgoszcz, 2021) - 20 urtez azpiko munduko errekorra
* 800 metro: 2:03.27 (Lusaka, 2021)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** www.tresite.com, Diseño UX/UI: www soychris com | Programación:. «Polémica norma sobre testosterona deja a dos atletas fuera de Juegos Olímpicos» *La Silla Rota* (Noiz kontsultatua: 2021-08-03).
2. ↑   «400 Metres - women - senior - outdoor» *worldathletics.org* (Noiz kontsultatua: 2021-08-03).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Namibia teenagers barred from Olympic 400 over testosterone» *AP NEWS* 2021-07-02 (Noiz kontsultatua: 2021-08-03).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Elaine Thompson es la reina del sprint: doblete 100 y 200» *AS.com* 2021-08-03 (Noiz kontsultatua: 2021-08-03).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106520141
* **Kirolariak**
* IAAF: 14913394

 |

* Wd Datuak: Q106520141
**Messan Agbéyomé Gabriel Kodjo** (Tokpli, 1954ko urriaren 12a – 2024ko martxoaren 3a) togoar politikaria izan zen. Togoko lehen ministroa izan zen 2000tik 2002ra.

1983an gestioan graduatu zen Poitierseko Unibertsitatean. 1985etik 1988ra SONACOMeko zuzendari komertziala izan zen, Gnassingbé Eyadéma presidenteak Gazteria, Kirol eta Kultura ministro izendatu zuenean. 1991tik 1993ra Lurralde Administrazio eta Segurtasun ministroa izan zen. 1993ko otsailean Lomeko portuko zuzendari izendatu zuten.

1999ko otsailean diputatu hautatu zuten eta ekainean Batzar Nazionaleko presidente. 2000ko abuztuaren 29an lehen ministro izendatu zuten, baina 2002ko ekainaren 27an kargugabetu zuten, Eyademarekin izandako liskarren ondoren. Frantziara erbesteratu, alderditik kanporatu eta justiziak auzipetu zuen. 2005ean Togora itzuli eta atxilotu egin zuten. Alderdi berri bat sortu zuen. 2020an presidentegai izan zen eta garaipena eskatu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q392055
* Commonscat Multimedia: Agbéyomé Kodjo / Q392055

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4293152139987611100006
* GND: 1154452883

 |

* Wd Datuak: Q392055
* Commonscat Multimedia: Agbéyomé Kodjo / Q392055
***Ama Birjinaren hezkuntza*** (frantsesez: *L’Éducation de la Vierge*) Baionako katedralaren kapitulu-aretoan dagoen mihise gaineko olioa da. XVII. mendekoa, 1768koa da eta Jean Bardin margolariari egotzia izan da. 1946tik monumentu historiko gisa sailkatutako objektua da. Margolan handia da: 210x380 zm. ditu. Lavallard eta Petiville 1951n zaharberritu zuten. Guillaume d'Arche 1761 eta 1768 artean agindutako Ama Birjinaren bizitzaren sei margolan serie baten parte da.

Pertsonaiak
-----------

* Maria
* Ana (Mariaren ama)
* Joakim, Mariaren aita
* Aingerua

Gaia
----

Birjinaren hezkuntza nahiko gai ohikoa da kristau artean, Ebanjelio apokrifoen pasarte batean oinarrituta. Margolanean Maria haurra gurasoekin batera agertzen da. Haurra irakurtzen edo idazten dago. Gurasoak haien artean komunikatzen dira; Joakin, halaber, zeruari behatzarekin apuntatzen ari da. Atzean, zeruan, aingeruak ikusten dira, bat osoa eta beste seien buruak.

Ama Birjina irakurle gisaren ikonografia, XIV. mendeko orduen liburuetan agertu zen. Interpretazio desberdinak izan ditu irudia: alfabetatzearen emakumezkoen bereganatze gisa ("Jainkoaren Hitza" gizonen bitartekaritzarik gabe eskuratzeko aukera ematen duena) eta, aldi berean, Ama Birjinak Gizakundearen misterioan duen paperaren alegoriaren gisa ("Aditza haragitu egin zen").

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Margolana POP plataforman.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29122673

 |

* Wd Datuak: Q29122673
*Artikulu hau lurzoru motari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Alor».*
Bocage motako **landa** paisaia bat.
Geografian, **landa-ingurunea** edo **nekazaritza-ingurunea** jarduera ekonomiko nagusiak nekazaritza edo abeltzaintza dituzten eskualde edo lur-eremuen multzoa da. Nekazaritza paisaiak gizakiak lurra lantzeko baliatu dituen antolakuntza ekonomiko eta laborantza-metodoak islatzen ditu. Horrela, historian zehar jarduera hauek nolakoak izan diren, halako nekazaritza paisaia izango da. Baita ere, bakoitzaren ikuspuntua islatzen da paisaiaren definizioan. Izan ere ikuslerik gabe, begiradarik gabe, ez dago paisaiarik. Gure begiradak ere gauza asko gordetzen ditu bere baitan, aurreko gure bizipenak moldatzen dute begirada. guk ikusten duguna, gure historia guztiarekin.

Landa-motak
-----------

### Tamainari buruz

* Minifundio edo lursail txikiez osaturiko landa;
* Latifundio edo lursail zabalez osaturiko landa.

### Mugei buruz

* *Bocage*, zuhaixkek, zuhaitz-lerroek edo muru txikiek mugatutako lursailez osatutako landa;
* *Openfield*, muga fisiko edo hesirik gabe ondoko lursailetaz osaturiko landa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q175185
* Commonscat Multimedia: Countryside / Q175185

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4034026-0
* LCCN: sh85115895
* NKC: ph127032
* NARA: 10641774
* AAT: 300229355

 |

* Wd Datuak: Q175185
* Commonscat Multimedia: Countryside / Q175185
***Pello Errotaren bizitza bere alabak kontatua*** liburua 1963an plazaratu zuten, Pello Errotaren inguruko informazioa bilduz. Funtsean Mikaela Elizegi bere alabak Antonio Zavalari aitaren bizitzaren gorabeherak kontatu zizkion, eta Zavalak, elkarrizketa haiek grabaturik, Mikaelaren kontakizunak hitzez hitz idatziz jarri eta liburu horretan argitaratu zituen. Auspoa bildumaren lan ezagunetariko bat da.

Bertsolaria
-----------

Pello Errota ezizenez, euskal bertsolaria izan zen. Bizibidez errotaria bazen ere, bertsoa lanbide osagarri gisa erabili zuen lehen bertsolarietakoa izan zen. Umoretsua eta plaza bertsolari bikaina izan zen, Euskal Herriak eman duen bertsolari on eta jorienetarikoa. 1895. urtean Argentinara joan zen, hara joandako euskaldunen aurrean kantatzera.

Bibliografia
------------

* *Pello Errotaren bizitza bere alabak kontatua*, Antonio Zavalaren zuzenketekin, Auspoa 32. zk. 1963.
* *Mikela Elicegui-ren oroitzapenak*, Emak Bakia bilduma, Pamiela, 1993. Aurrekoaren aukeraketa eta egungo idazkeran jasota.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Liburuaren edizio digitala.
**Pedro Basauri Paguaga** (Eibar, 1893ko azaroaren 30a - Bartzelona, 1973ko irailaren 21a), ezizenez ***Pedrucho*** ezaguna, euskal toreatzaile eta aktorea izan zen.

Biografia
---------

Eibarren jaioa, gurasoak Emeterio Basauri langilea eta Romana Paguaga zituen.

Aitaren lan egoera zela eta, koinataren *Schilling y Paguaga* enpresarako lan egiten zuelako, Bartzelonara joan zen gaztetan. Hantxe ikasle fina izanda ere, zezenketei ekin zion aitaren atsekaberako.

Lehendabizikoz La Barceloneta auzoan aritu zuen zezenekin, hala ere, indioz jantzita.

Lehenengo nobillada Eibarren egin zuen, Iluminadito eta Armerito herrikideekin batera, eta bizkarrean atera zuten plazatik.

1915ean nobillerorik onenetariko bihurtu zen. 1923ko irailaren 2an Donostiako Txofre zezen plazan alternatiba izan zuen, aitabitxia Saleri II.a izanda. 1924an tourra egin eta Erroma, Budapest, Cagliari eta Kairon toreatu zuen. 1925ean, berriz, Amerikan.

1927ko irailaren 17an Madrilen alternatiba baieztatu zuen, aitabitxia *Torquito* izanik. Hain zen garrantsitzua ezen behin Bartzelonan aldi berean zen Errege Koparen FC Barcelona eta Athletic Cluben arteko finalak baino ikusle gehiago izan baitzituen.

1928an bere banderillero zen Martin anaia Marseillan hil zen. 1929ko abuztuan berak ere hiltzeko zorian izan zen anaiaren omenezko korrida batean.

Espainiako Guda Zibila zela eta gero eta korrida gutxiago izan eta Ana Susana Heder emazteak hala eskatuta zezenketak utzi zuen. Bartzelonako Zezen-Eskola zuzentzeari ekin zion.

Hil zenean, *Residencia de San Andrés* Eibarko zaharren egoitzari bere jaraunspenaren zati bat eman zion.

Filmagintza
-----------

* *La rebelión de las muertas* (1973)
* *I lunghi giorni della vendetta* (1967)
* *El momento de la verdad* (1965)
* *Un heredero en apuros* (1956)
* *Pedrucho* (1923)
* *Militona, la tragedia de un torero* (1922)
* *Flor de España* (1921)
* *Pobres niños* (1921)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9057809
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 250742984
* BNF: 16587080p (data)
* LCCN: no2012079702
* SUDOC: 255037473
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 11789

 |

* Wd Datuak: Q9057809
**Sabine Braun** (Essen, Ipar Renania-Westfalia, Alemania, 1965eko ekainaren 19a) alemaniar atleta ohia da. Heptatloi-proban espezializatua, eta bi aldiz, 1991n eta 1997an, munduko txapelduna izandakoa.

Kirol ibilbidea
---------------

### Munduko txapelketa

1991ko Tokioko Munduko Txapelketan, heptaloiko urrezko domina irabazi zuen, 6672 punturekin, Liliana Nüstase errumaniarraren eta Irina Belova sobietarraren aurretik.

Bi urte geroago, Stuttgarteko 1993ko Munduko Txapelketan zilarra irabazi zuen, Jackie Joyner-Kersee estatubatuarraren atzetik eta Svetlana Buraga bielorrusiarraren aurretik.

Eta Atenasen 1997ko Munduko txapelketan, urrea irabazi zuen berriro, Denise Lewis britainiarraren eta Remigija Nazarovienéren aurretik.

### Europako txapelketa

Europako Txapelketan bi aldiz irabazi zuen urrea, 1990ean eta gero 1994an, eta zilarrezko domina 2002ko lehiaketan.

### Alemeniako txapelketa

Alemaniako txapelduna izan zen 1989an, eta lau aldiz irabazi zuen Ratingen eta Götzis lehiaketetan. Götzisek 1992an egindako tzxapelketan, 6985 puntuko erregistro alemaniarra ezarri zuen, indarrean jarraitzen duena.

Braunek LAV Düsseldorf ordezkatzen zuen, eta gero 1987an LG Bayer Leverkusen eta gero TV Wattenscheid. Aktibo zegoenean, 1,74 m-ko altuera eta 62 kg-ko pisua zuen 2002ko udazkenean.

Bizitza pertsonala
------------------

Sabine Braun lesbiana da, eta Beate Peters xabalina jaurtitzaile ohiarekin bizi da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Sabine Braun.* .
2. ↑    ISSN https://olympics.com/es/atletas/sabine-braun..
3. ↑   «Sabine BRAUN | Profile | World Athletics» *worldathletics.org* (Noiz kontsultatua: 2023-11-15).
4. ↑   «Sabine Braun’s farewell has silver lining | NEWS | World Athletics» *worldathletics.org* (Noiz kontsultatua: 2023-11-15).
5. ↑   «Wayback Machine» *web.archive.org* (Noiz kontsultatua: 2023-11-15).
6. ↑    *Lesbian love in sports* Lesbische Liebe im Sport *(German).* .
7. ↑   **(Alemanez)** «Wie Susann Müller und Nina Wörz: Auch diese Sportlerinnen lieben Frauen» *bild.de* 2010-05-17 (Noiz kontsultatua: 2023-11-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61174
* **Kirolariak**
* IAAF: 14277184

 |

* Wd Datuak: Q61174


  


| Kirol posizioa |
| --- |
| Aurrekoa:
Ghada Shouaa | Emakumezkoen Munduko 
Heptatloi txapelketa,
Atenas 1997 | Hurrengoa:
Denise Lewis |
**Diego Mazkiaran Torrontegi** (Sestao, Bizkaia, 1895eko otsailaren 20a - Lima, Peru, 1940ko apirilaren 29a), ezizenez ***Fortuna***, toreatzailea izan zen.

Biografia
---------

Gurasoak Olatzagutiko laborariak ziren. Labe Garaietan ikastun hasi bazen ere, Sevillara jo zuen non ogi-banatzailea izan zen.

Nobillero hasi zen Indautxun, 1912ko irailaren 22an. Alternatiba, berriz, Madrilen 1916ko irailaren 17an izan zuen, aitabitxiak Rafael Gómez "El Gallo" eta Alfonso Cela Villeíto "Celita" izanik.

1928ko urtarrilaren 23an, Madrilen paseatzen ari zela, ihes egindako zezena aurkitu eta berokia erabiliz toreatu zuen. Ekintza horregatik Gobernuak Ongintza Gurutzea eman zion.

1931ko ekainaren 17an Madrilgo Las Ventas zezen plaza zabaldu zuen.

Ernest Hemingwayek *"Death in the Afternoon"* bere liburuan "toreatzaile handitzat" hartu zuen, hala ere baliabide gutxikoa zela esan zuen. Gainera, besteen korridetara joaten zen toreatzaile bakarrenetariko bat izan zela gehitu zuen.

Zezenketak utzi ondoren, burua galdu eta zoroetxe batean sartu zuten hil arte.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Conrad, Barnaby (1961) *"Barnaby Conrad's Encyclopedia of Bullfighting"*. Boston, Massachusett: Houghton Mifflin
2. 1 2  El Universal: Mazquiarán: Corto oreja en la gran vía de Madrid[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑  Sol y moscas: Ayer y hoy
4. ↑  Diario de Noticias: Cuando Fortuna inauguró Las Ventas[*Betiko hautsitako esteka*]
5. ↑  Hemingway, Ernest (2003) *"Death in the Afternoon"*. New York: Charles Scribner's Sons. ISBN 978-0-684-80145-2

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3049320
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX1387392
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 93816
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3049320
**Madhumala Chattopadhyay** (Kalkuta, 1961eko martxoaren 16a) indiar antropologoa da, Andaman eta Nikobar uharteetako indigenen kulturetan aditua. 1991n, Chattopadhyay eta bere lankideak sentineldarrekin harreman baketsua izan zuten lehen kanpotarrak bilakatu ziren.

Bizitza
-------

Kalkutako Shibpur auzoan hazi zen. Bere aita South Eastern Railwayko kontu-arduraduna zen, eta amak Pronoti Chattopadhyay zuen izena. Hamabi urte zituela, Andaman uharteetako indigenenganako interesa sortu zitzaion.

Bhabani Balika Vidyalaya eskolan graduatu ondoren, antropologian lizentziatu zen Kalkutako Unibertsitatean. Gero doktoretza lortu zuen, Andaman uharteetako herriei buruzko tesia defendatuz. Indiako Antropologia Inkesta erakundeak uzkurtu egin zen Chattopadhyayri dirulaguntza ematea emakumea zelako, eta etsai izan zitezkeen tribuekin landa-lana egitekoan seguru ez ote zen kezkatzen zuten. Hala ere, dirulaguntza lortu zuen, espediente akademikoa kontuan hartuta.

Andaman uharteetan lan egiteko baimena eman aurretik, Indiako Antropologia Inkestak eskatu zien berari eta bere gurasoei lanaren arriskuak ezagutzeko eta kontratuak sinatzeko. Sei urte eman zituen Andaman eta Nikobar uharteetako hainbat tribu ikertzen. 

1991ko urtarrilaren 4an, Madhumala Chattopadhyay sentineldarrekin harreman baketsua egin zuen lehen taldearen parte zen. Gainera, sentineldarrekin harremanetan jarri zen lehen emakume kanpotarra izan zen. Sentineldarrez gain, aong (jarawa), onge eta shompen tribuekin eta nikobartarrekin lan egin zuen.

1999an azken aldiz bisitatu zituen Andaman uharteak. Gero Indiako gobernuak espedizioak debekatu zituen, kanpotarrek maiz bisitatzeagatik sentineldarrek gaixotasunak hartzeko aukera aipatuz.

2015ko datuen arabera, Madhumala Chattopadhyay Indiako Gizarte Justizia eta Ahalduntze Ministerioan lan egiten du, New Delhin bizi da eta ez du landa-lanik egiten. Sentineldarrak kristautzeko saiakeren aurka dago.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Ingelesez)** Sengupta, Sudipto. «Madhumala Chattopadhyay, the woman who made the Sentinelese put their arrows down» *The Print* 2018-11-29 (Noiz kontsultatua: 2024-02-27).
2. 1 2 3 4   **(Ingelesez)** Ratnam, Dhamini. «The woman who made ‘friendly contact’ with Andaman’s Sentinelese» *Hindustan Times* 2018-12-04 (Noiz kontsultatua: 2024-02-27).
3. ↑   **(Ingelesez)** Dutt, Boishakhi. «Friends with tribe, a childhood wish» *The Telegraph* (Kolkata) 2019-01-03.
4. 1 2 3 4   **(Ingelesez)** Chattopadhyay, Madhumala. «What’s Christianity to those who pray to sky & sea, says first woman to contact Sentinelese» *The Print* 2018-11-30 (Noiz kontsultatua: 2024-02-27).
5. 1 2 3   **(Ingelesez)** Zakeer, Fehmida. «Meet the first woman to contact one of the world’s most isolated tribes» *National Geographic* 2018-12-07  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2020-04-10) (Noiz kontsultatua: 2024-02-27).

Kanpo estekak
-------------
**Lutskeko gudua** Lehen Mundu Gerrako Ekialdeko Frontean gertatu zen, 1916ko ekainaren 4tik 6ra. Lutskeko gertakizunak *Brusilov ofentsibaren* lehenengo erasoak errepresentatzen dute, ofentsibari izena eman zion Alexei Brusilov jeneralaren zuzendaritzaren menpe. Errusiar 8. Armadak Lutskeko hiriaren inguruan frontearen apurketa erabakigarria lortu zuen, austriar IV. Armadaren aurka.

Gudua
-----

Ekainaren 4ko gauean Alexei Kaledin jeneralak artilleria bonbardaketa ikaragarria agindu zuen Josef Ferdinand artxidukearen austro-hungariar posizioen aurka. Gauean zehar eta goizera arte artilleria errusiarrak zuloak egin zituen alanbrezko babes eta lubakietan. Zulo hauetan zehar infanteria azkar sartu egin zen eta Olyka inguruan ustekabeko erasoa egin zuten.

Errusiarren erasoaren erabateko harridurak austriar asko denbora motz batean preso hartzea eragin zuen. Unitate oso batzuk erresistentziarik gabe errenditu ziren, beste batzuk izututa ihesi zihoazen bitartean. Kontraeraso batek lehen lubaki lerroa segurtatu zuen labur, baina infanteria errusiarraren kopuru ikaragarriak erasoa jarraitu eta bigarren eta hirugarren defentsa lerroak hartu zituen.

Egun gutxitan austriarrek 130.000 soldadu inguru galdu zituzten. Porrotak iskanbila handia eragin zuen eta Alemaniako Estatu Nagusiak Josef Frantzisko artxidukearen kaleratzea lortu zuen handik gutxira. Errusiarren arrakastaren ondorioz, Austriak Italiako erasoak geldiarazi zituen eta Errumania gerran sartzera konbentzitu zuen. Brusilove ofentsibak arrakastatsua izaten jarraituko zuen 1916ko irailaren amaierara arte.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Dowling, Timothy C..  (2008). *The Brusilov offensive.*  Indiana University Press ISBN 978-0-253-35130-2. PMC 177009190. (Noiz kontsultatua: 2024-03-07).
2. 1 2   «First World War.com - Battles - The Battle of Lutsk, 1916» *www.firstworldwar.com* (Noiz kontsultatua: 2024-03-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28454537

 |

* Wd Datuak: Q28454537
**Roskilde** Danimarkako Seelandia eskualdean dagoen hiri handiena da. Bikingoen garaiko hiria da eta 1536. urtera arte berau izan zen Danimarkako hiriburua. Kopenhagetik 30 kilometrotara dago.

Seelandia irlaren erdialdean dago, Roskildeko fiordoaren bukaeran. Oinezkoentzako kale luze baten inguruan kokatzen dira hiriko eraikin garrantzitsuenak, tartean Gizateriaren Ondare den Katedrala.

Historia
--------

Adam Bremengoak eta Saxo Grammaticus XI-XII mendeetako historialariek diotenez, Danimarkako Harald I erregeak bertan eraiki zuen eliza bat 980. urtearen inguruan eta erregea bertan hilobiratua izan zen. Dena den *Roar* erregearen izenetik ere etor liteke Roskilde izena, eta honek VI mendera eramango luke herriaren sorrera.

1020. urtean Roskildek apezpikutza eskuratu zuen, Erromatar Eliza Katolikoarentzako Danimarkako herri garrantzitsuena bihurtu zelarik. Roskildeko apezpikurik handiena Absalon izan zen, Danimarkako politikaren eragile nabarmena izan zelarik, eta honek 1170. urtean adreiluzko katedrala eraiki zuen aurreko elizaren gainean. Hurrengo urteetan garapen handia izan zuen. 1.268an esate baterako merkatua egiteko eskubidea lortu zuen.

Kopenhageren gorakadak eta 1536. urteko erreformaren ondorioz katolizismoaren porrotak herriaren gainbehera ekarri zuen. Urte horretan apezpikua Kopenhagera joan zen eta berau bihurtu zen Danimarkako hiriburu berria. Ordutik aurrera suteak, izurriteak eta suediarrekin izandako gerrak baino ez dira kontatzen, tartean dago 1658. urteko *Roskildeko Ituna*, Danimarka eta Suediaren arteko gerrari amaiera eman ziona.

1847. urtean Kopenhagerekin trenbidez loturik gelditu zen.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Roskildeko katedrala (*Roskilde Domkirke*): XII eta XIII mendeen artean eraiki zuten. Iparraldeko herrialdeetan adreiluz eraikitako lehenengo eliza gotikoa izan zen. Bertan dago Danimarkako erregeen panteoia. Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1995. urtean.
* Roskildeko itsasontzi bikingoen museoa (*Vikingeskibmuseet*): Roskildeko fiordoan urperaturiko untzi bikingoak berreraiki eta erakusten ditu.

Jaiak
-----

1971. urtetik aurrera Roskildeko rock festibala ospatzen da. Europako musika festibal handienetakoa da gaur egun.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

 Ilunabarra Roskilden
* **(Ingelesez)** visitRoskilde.com[*Betiko hautsitako esteka*]
* **(Danieraz)** Roskildeko katedralaren web orria
* **(Ingelesez)** Roskildeko festibalaren web orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26563
* Commonscat Multimedia: Roskilde / Q26563

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127828640
* BNF: 11962096f (data)
* GND: 4050588-1
* LCCN: n79054367
* NKC: xx0036546
* SUDOC: 119196549
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q26563
* Commonscat Multimedia: Roskilde / Q26563
**Antonia Jiménez** (El Puerto de Santa María, 1972) espainiar flamenko-gitarrista eta konpositorea da, eta Espainiako emakume bakarretarikoa arlo honetan.

Ibilbidea
---------

Cádizko probintziako El Puerto de Santa María herrian jaioa, ijito eta ijito ez direnen arteko pitzadurarik gabeko inguru batean hazi zen. Gaztetatik hasi zen gitarra flamenkoa ikasten Antonio Villar-ekin. Andaluziako flamenko-kantari eta dantzari ospetsuekin ibili zen. Espainiako Balet Berria eta Arrieritoak dantza-konpainien laguntzaile bihurtu zen. Gitarra ikasten jarraitu zuen Enrique Vargasekin.

Gitarrak aukera eman zion 18 urte zituenetik atzerrira bidaiatzeko hamarkada batean, eta profesional bihurtu zen Japonian urtebetez egon ondoren. 2000. urtean Madrilera joan zen eta bertan flamenko-dantzariak ezagutu zituen, besteak beste, Merche Esmeralda eta Rocío Molina Cruz koreografoak, Olga Pericet eta Belén Maya dantzariak eta Manuel Liñán dantzari eta koreografoa. *Flamenko* ikuskizun txalotuan parte hartu zuen Marco Floresekin, eta bere ekoizpena sortu zuen: Dos Tocaoras. Marta Roblesekin aritu zen.

Jiménezek Carmen Linares eta Juan Pinilla bezalako kantariak lagundu ditu.

2005eko Emakumearen Nazioarteko Egunean, Jiménezek eta Marta Roblesek Carmen Linaresi lagundu zioten *La Diosa Blanca* ikuskizunean, bi gitarrista flamenko agertoki batean elkarrekin aritzen ziren lehen aldian.

Bakarlari gisa aritu zen Frantzian 2017 eta Nimesko 2020ko flamenko-jaialdian, Inma La Carbonera kantariarekin eta Enrique Terrón perkusionistarekin.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *The Recent Rise of Female Flamenco Guitarists.*  2015-06-08.
2. 1 2    *Antonia Jiménez.* .
3. 1 2   «Musique : Antonia Jiménez, rare femme dans le monde masculin de la guitare flamenca (avec AFP)» *Imaz Press Réunion : l'actualité de la Réunion en photos* 2020-01-17.
4. ↑   «Antonia Jiménez» *National Institute of Flamenco*.
5. ↑   Fudez, Antonia.  (2017-05-11). «La guitare féminine et flamenca existe» *Club de Mediapart*.
6. ↑   «Antonia Jiménez» *Les Archives du Spectacle*.

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Antonia Jiménez» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
**Basilio Pujana Etxeandia** (Zeanuri, Bizkaia, 1913ko otsailaren 27a - Euba, 2005eko azaroaren 23a) bertsolari eta idazle garrantzitsua. "Eusko gudariak" abestiaren letragile bat izan zen. Gerra osteko garai zailetan Bizkaiko bertsolaritzaren euskarrietakoa izan zen garaiko beste bertsolari bizkaitar batzurekin batera (Balentin Enbeita, Jose Alberdi, Etxebarria, Ormaetxea ...).

Biografia
---------

Pujana oso erreferentzia garrantzitsua izan zan 36ko gerrearen osteko bertsolaritzan. Oso gazte zelarik hasi zen bertsotan. Bizkaiko bertsolaritzearen euskarri nagusienetarikoa izan zan gerra garaian, Balendin Enbeita, Faustino Etxebarria eta Jose Alberdirekin batera. Bizkaiko Bertsolari Txapelketan bi bider finalista izan zen. 92 urte zituelarik hil zen.

Hamasei-hamazazpi urte zituela Bilboko tailer batean hasi zen Basilio Pujana. Tornulari ikasten
zuen, eta gauez "Artes y Oficios"en marrazketa eskolak hartzen zituen. Fontecha eta Salazar kaleko tailer batean hasi zen lanean. Ondoren, bazkide batzuekin batera, tailer propioa zabaldu zuen. 1936ko Gerran Ibaizabal batailoiko gudari izan zen. Pujana da "Eusko Gudariak" ereserkiaren hitzen egileetako bat, Jose Maria Garate eta Alejandro Lizasorekin batera. Gero frankismoko gau luzean, errepresioa ezagutu zuen. 1960ko Bizkaiko finalera artez sartu zen Pujana, Arratiako txapelketa jokatu barik. Bizkaiko bertsolaritzaren oinordekotza iritsi zenean, bertso idatzira erretiratu zen. Lopategi, Azpillaga, Enbeitatar
gazteak, Amuriza… Horiek jubilatu zituzten Pujana plazarik plazako lanetik. Pujanak, era horretan,
bertso jarrietan egin zuen bere ekarpen nagusia.

Omenaldiak
----------

1986ko urriaren 26an omenaldia egin zio Zeanuriko herriak. Jaio zen Zulaibar auzoko frontoian lagun ugari bildu zen Pujana omentzeko: Jose Lizaso, Xabier Amuriza, Jon Enbeita, Ireneo Ajuria, Balendin Enbeita... 1990eko abenduan Donostian egin zen Bertso Egunean ere bertsozaleen esker ona jaso zuen, orduan Jose Alberdirekin batera.

Obra
----

Aldizkari desberdinetan lan asko plazaratu zituen: *Zeruko Argia*, *Príncipe de Viana*, *Zer*, *Egin*, *Anaitasuna* eta *Jesusen Biotzaren Deya*.

Liburu batzuk ere plazaratu zituen:

* *Egi batzuek aixetaratzen*, Tolosa: Auspoa bilduma, 1986.
* *Deabruak ostutako urteak*, Auspoa argitaletxea. Gerra oroimenak. Tolosa, 1991.
* *Oiuak*. Azken bertsoen bilduma. Oiartzun: Sendoa, 1997.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Ikus, gainera
-------------

* "Eusko gudariak"

Kanpo estekak
-------------

* Igor Estankonaren *Basilio Pujana*, "Bidegileak bilduma"n, Gasteiz: Eusko Jaurlaritza, 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106474959
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 11811446
* ISNI: 0000000059285144
* BNF: 15971506j (data)
* GND: 1053187092
* SUDOC: 125219156
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi:

 |

* Wd Datuak: Q106474959
**Topáterko gudua** edo **Calamako gudua** 1879ko martxoaren 23an Txile eta Boliviaren artean izan zen gudua izan zen, Ozeano Bareko Gerran egindako lehenengoa. Txilek Antofagasta probintziako probintzia okupatu zuten, garai horretan Boliviaren parte (Litoral izenarekin). Boliviak zituen indar eskasak Calama hirian gotortu ziren. Bidean zeuden 554 txiletar soldaduk, zalditeria barne, 135 boliviarren indarra aurkitu zuten hirian, Ladislao Cabrera zibilaren lidergopean. 

Boliviarrak Topáter errekaren alboan jarri ziren, hiriaren kanpoan dagoena. Cabrerak gotorrak eraiki eta bi zubi bota zituen. Errenditzeko eskatu zieten txiletarrei, baina uko egin zuten. Txiletarrak gailendu ziren, eta boliviar gehienek hiria utzi zuten, Eduardo Abaroa koronelaren indarrek izan ezik, heriotzara arte borrokatu zirenak. Abaroa guduan hil zen, eta heroi nazionala da Bolivian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3320910

 |

* Wd Datuak: Q3320910
**Adizlaguna** adberbio-funtzioa betetzen duen izen-sintagma batez eta deklinabide-atzizki batez osatutako multzoa edo izen-sintagma eta postposizio batez osatutako multzoa da. Adibidez:

* *Etxe eder batean* bizi zen kondea (adizlaguna: ***etxe eder batean***)
* *Modu itsusian* erantzun zidan dendariak (adizlaguna: ***modu itsusian***)
* *Bihar arte* ez naiz itzuliko (adizlaguna: ***bihar arte***)

Hizkuntza malgukariak eta hizkuntza eranskariak
-----------------------------------------------

Hizkuntza klasikoak, neurri batean, hizkuntza malgukariak dira, hau da, hondarkian ematen zaizkigun adierazkien morfemak baturik daude, osatzen dituzten elementuak elkarren artean bereizteko biderik ez dugula. Beste hizkuntza batzutan, eta euskera ere hor tartean, elementu horiek errazago bereizten dira analisi egoki bat dela medio. Hizkuntza hauek aglutinatzaile edo *eranskariak* deitzen ditugu, hiztegiko hitzari erasten baitizkiote funtzioetarako behar diren elementuak banan banan. Euskaraz morfema guzti horiek hondarkian bi1tzen dira, kasuaren atzizkia ere barnean dagoela. Atzizki hau kasu-marka deitzen dugu.. 

Adizlagunak ditugu, hasieran esan dugunez, kasu-atzizki edo posposizioen bidez sortzen ditugun adberbioak. Kasu-atzizkiez baliaturik sortu ditugun adberbio hauek ez dute inola komunztadurarik aditzarekin eta erraz berez daitezke, haien egituran izena eta hondarkia (eta, batzutan, posposizioa ere) agertzen direlako.

Hauexek ditugu euskal adizlagunak: 

* Leku-denbora adierazten dutenak. Sail honen barnean daude -n, -ra eta-tik kasu atzizki hartzen dituztenak.
* Gainerako kasu-atzizkiek sortutako adizlagunak. Adizlagun hauek -ekin, -z, -gatik, eta -entzat hartzen dute.
* Posposizioek sortutako adizlagunak.

### Adizlagunak

Adizlagunek atzizkiak behar dituzte sintagma aditzari lotzeko. Adizlagunak bi azpimultzotan bereiz ditzakegu:

* Kasu marka erantsiz sortutakoak
* Posposisioen bidez sortutakoak

#### Kasu marken bidez sortutakoak

Adizlagun hau izen sintagmari kasu marka lotuz sortzen da. 

* Ni **etxera** noa oso berandu da eta

#### Postposizioen bidez sortutakoak

Postposizioen bidez eratutako adizlagunak, hala, izen-sintagmari postposizioak gehituz sortzen dira. Postposizioa izen-sintagmari atzizki baten bidez lotzen bazaio ere, zenbaitetan, isilpean ere gera daiteke. 

* Euskararen egoera**ri buruz** hitz egin dugu.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  Euskaltzaindia, EGLU I, 213. or.
2. ↑  Euskaltzaindia, EGLU I, 345. or.
3. ↑  Euskaltzaindia, EGLU I, 346. or.
4. 1 2  Euskal Gramatika Osoa, Zubiri, Ilari; Zubiri, Entzi. Didaktiker, SA (2000) 216. or. ISBN 8488411456

Ikus, gainera
-------------

* Aditzondo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3734650

 |

* Wd Datuak: Q3734650
**Fernando Arteaga Altzaga** (Abadiño, 1960ko otsailaren 27a) bizkaitar futbolari ohia da, ezker hegaleko moduan aritu zena.

Biografia
---------

Fernando Cultural Durangoko harrobian trebatu zen. 1980an Bilbao Athleticekin sinatu zuen. 1981eko irailaren 1ean Athletic Clubekin Sestao Sporten aurkako Ligako Kopako partida batean debuta egin zuen. Urrian beste bi partida jokatuko zituen Ondarroako Aurreraren aurka.

1982an Fútbol Club Cartagenara joan zen utzita, 1983-84 denboraldirako Bilbao Athleticera itzuliz, noiz Ligako txapeldunorde izan zen. 1984an Celta de Vigok fitxatu zuen, non lau kanpaina jokatu zituen eta Lehen Mailara bi aldiz igotzea lortu zuen. Bere azken taldeak Real Burgos eta CP Mérida izan ziren, non 1991n erretiratu zen.

Ibilbidea
---------

| Kluba | Urtea(k) |
| --- | --- |
| Bilbao Athletic | 1980 – 1982 |
| Fútbol Club Cartagena | 1982 – 1983 |
| Celta de Vigo | 1984 – 1988 |
| Real Burgos | 1988 – 1989 |
| CP Mérida | 1989 – 1991 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Athletic Club
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Historia del Bilbao Athletic (Capitulo III)» *La cantera de Lezama* 2015-12-31.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bacariza, Marcos L.. *Yo jugué en el Celta*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20532794

 |

* Wd Datuak: Q20532794
**Autodeterminazioaren Biltzarrak** (ABK) autodeterminazioaren aldeko taldea izan zen, 1996. urteko otsailean sortua. Autodeterminazioaren Biltzarrak koordinakundea Abertzaleok, Amaiur eta Euskaria taldeen eraginez eratu zen. Herri Mugimendu honen xedea autodeterminazioa gauzatzearekin bat datozen pentsaera guztiak biltzea da, eta bere helburua Euskal Herriaren autodeterminazio eskubidea gauzatzea da. Gizarte higikunde honek higikunde abertzalearen baitan kokatzen du bere burua, eta eraikuntza nazionalerako eta askapen nazional eta soziala eskuratzeko gizarte higikundeen estrategia aukeratu du. Euskal Herriaren burujabetza ukatzen duten eta herria zatitzen duten Estatuekin dagoen gatazkari konponbidea ematen laguntzeko ere kaleratu ziren. Bereziki gizarte zibilaren mobilizazioa lantzeko sortua da, eta hainbat kanpaina jarri ditu abian azken urteotan, desobedientzia zibilean oinarritutakoak gehienbat. Besteak beste, autoetan EH eranskina eramatea, euskal dirua, zigiluak buruz behera jartzea, eragozpen fiskala, euskal futbol selekzioaren aldeko aldarria, Euskal Nortasun Agiria eta beste hainbat kanpaina bultzatu dituzte. 2000. urteko urrian, Zumalabe Fundazioko eta Bai Euskal Herriari ekimeneko hainbat kiderekin batera, ABKko kideak ere atxilotu zituzten Baltasar Garzón epaileak eragindako Itzali operazioaren barruan, ETAren egitura zibil eta politikoarekin zerikusia izatea leporatuz. Atxilotu gehienak berehala utzi zituzten aske fidantzapean, eta atxiloketa horiek kritika zabala eragin zuten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2013/3/1 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254516

 |

* Wd Datuak: Q12254516
**Juduen erritu bainuak** (frantsesez: *Bains rituels juifs*) edo Mikve Baionako Santizpirita auzoan gordetzen den eraikin historikoa da. Mikvea judaismoak agintzen dituen garbiketa-bainuak egiten diren espazioa da; pertsona bat erabat urperatu daitekeen ur-edukiontzi bat behar izan du. 

Eraikina Errepublikako plazaren 32an dago eta judu herriaren presentzia historikoaren testigantza aberatsa eskaintzen du. 2014tik monumentu gisa sailkatuta dago eta 2022tik arkitektura ondare gisa babestuta. Bainua etxe partikular zahar bateko lehen solairuan dago.

XVI. mendearen hasieran Santizpirita auzoan ezarritako familia judu espainiar-portugesen presentziaren lekuko dira bainu hauek. testuek frogatzen dute 1752tik etxe-multzoaren berreraikitze datatik daudela, baina etxe horiek birmoldatu besterik ez baziren, bainuak oso lehenagokoak izan daitezke. Bainuak euri urek eta aldameneko muinoko iturri batek elikatzen zuten. Mikveh gela zabala da. Bertan 1,34 m-ko sakonera duen abluzio-putzu bat eta ur depositu bat daude. Bi putzuak lurrean zulatu zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Eraikina POP webgunean.
*Amuvra*, Petru Roccaren aldizkaria.
**Petru Rocca** (1887ko irailaren 28, Vico – 1966ko ekainaren 7, Vico), idazle eta nazionalista korsikarra izan zen.

*A Tramuntana* astekariarekin kolaboratu zuen. Lehen Mundu Gerran parte hartzera deitua izan zen 1914an. Frontean zegoela *El pato de la ciénaga* idatzi zuen. Hainbat alditan zauritu zuten, eta Ofizial eta Ohorezko Legioko Zalduna izendatu zuten.

1920ko maiatzaren 15a geroztik *A Muvra* aldizkarian idazten hasi zen. Horrela, argitaratzaile egin zen Ajaccion. 1922ko amaieraren eta 1923ko hasieraren artean *Partitu Corsu d'Azione* (Ekintzako Alderdi Korsikarra) *Partito Sardo d'Azione*n (Ekintzako Alderdi Sardiniarra) oinarrituz.

*Autonomista* izatetik *italianista* izatera pasa zen. Gainera, alderdiak *Partitu Corsu Autonomista* (Alderdi Autonomista Korsikarra) izena hartu zuen 1926an ala 1927an. Rocca adibide katalanak eta irlandarrak goraipatzen zituen.

1920ko hamarkadan, Bretainiako, Flandesko, Alsaziako eta Euskal Herriko talde autonomistekin harremanak izan zituen. *Peuples et frontières* aldizkariaren Korsikari buruzko atalaz arduratu zen 1936a geroztik. Aldizkaria Bigarren Mundu Gerra baino lehenago zeuden Alderdi Autonomista faxisten atala zen. Hori dela eta, Olier Mordrel, Jean-Marie Gantois eta Hermann Bickler nazismoarekin loturiko buruzagi autonomistekin harremanak izan zituen.

1935an, bere burua independentista jo zuen. Italiak korsikarrak bultzatzen hasi zen eta hango poetak Italiara joateko gonbidatuak izan ziren. Hala ere, nahiz eta hizkuntzalari italiarrek Italiaren aldeko aldarrikapena sustatu nahi zuten, Roccak toscanera eta korsikera italiera ez zen hizkuntz komun batetik zetorrela defendatu zuen.

1938an, Ohorezko Legioko Zalduna titulua kendu zioten. *A Muvra* aldizkaria artikulu antisemita eta antimasoiak argitaratzen hasi zen. 1939an, justiziarekin arazoak izan ondoren, aldizkaria debekatu zuten.

Frantziak, Mussoliniren Italiaren irredentismoari beldurra zioenez, *A Muvra* itxi zuen. Autonomistak irredentistekin bat egin baitzuten. Porrot eginda zegoela, hamabost urteko kartzela-zigorra ezarri zioten 1946an.

1953an, korsikera defendatzeko akademia bat sortu zuen.

Lanak
-----

* *Les corses devant l’anthropologie*, Gamber*, 1913*
* *Pruverbii, massime è detti corsi*, 1921
* *A pignatta, cumedia di Plautu*, 1924
* *Storia populare di Corsica*, 1930
* *Una Vittoria Autonomista. L'Assemblea di i Stati Generali di Corsica*, 1934
* *Quaderni di u Cursismu*, 1935
* *Parlà d'Aghjacciu, puesii*, 1955
* *Tempi è tempi*, 1963

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Biographie par la mairie de Vico
* **(Frantsesez)** Langue et identité : l'exemple du corse durant la troisième république
* **(Frantsesez)** Partis nationalistes, autonomie et clans en Corse

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2707832
* Commonscat Multimedia: Petru Rocca

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 18301977
* ISNI: 0000000026325971
* GND: 129409685
* SUDOC: 066983061
* BIBSYS: 14026921

 |

* Wd Datuak: Q2707832
* Commonscat Multimedia: Petru Rocca