recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Wellington monumentua** (ingelesez *Wellington Monument* edo *Wellington Testimonial*) Irlandako Errepublikako Dublin hirian dagoen Phoenix parkean kokatzen den obeliskoa edo oroitarria da. Aipatutako parke horren hego-ekialdeko muturrean dago, hortaz bertatik Kilmainham barrutia eta Liffey ibaia ikus daitezke.

Ezaugarriak
-----------

Monumentu honen egiturak 62 metroko garaiera du, horrenbestez, Europa osoko obeliskorik garaiena da, aldiz, munduko bigarren obeliskorik garaiena da, Ameriketako Estatu Batuetako Washington hiriburuan dagoen Washington monumentuaren atzetik.

Historia
--------

Monumentu hau Arthur Wellesley, Wellingtongo dukearen garaipenak omentzeko eraiki zen, jaiotzez dublindarra baitzen. Sir Robert Smirke arkitektoak diseinatu zuen. Bere lehenbiziko harria 1817an ipini zen. 1820. urtean aurrekontuz motz gelditu zirenez, azkenik 1861eko ekainaren 18an erabat amaitu zen.

Ikus gainera
------------

* Phoenix parkea
* Nelson zutabea (Dublin)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3308144
* Commonscat Multimedia: Wellington Testimonial, Dublin

---

 |

* Wd Datuak: Q3308144
* Commonscat Multimedia: Wellington Testimonial, Dublin
**Villa Devoto** Argentinako Buenos Aires hiriburuko mendebaldean dagoen auzoa da. "Hiriko lorategia" ere deitzen zaio zuhaitz ugari dituelako. Villa Devoto 6,6 km²-ko tamaina du eta 68.000 biztanle inguru (2001etik aurrera). Biztanle-dentsitatea 10.000 biztanle/km² da eta beraz Buenos Aireseko batez bestekoaren azpitik dago, 13.500 biztanle/km² duena.

Auzoa *Campana*, *San Martin*, *Francisco Beiró etorbidea*, *Joaquín* *V. González*, *Baigorria*, *Lope de Vega* *etorbidea* eta General *Paz etorbidea* kaleek mugatzen dute.

Deskribapena
------------

Villa Devoto-k Antonio Devoto jaunarengandik izena jaso zuen, auzo honetako zati handien jabea eta Buenos Aireseko elite sozialeko kidea izan zena. Mundu Gerran italiarrei lagundu ondoren, erregeak konde titulua eman zion.

Devoto jaunak bere garaiko jauregirik handiena eraiki zuen, Palacio Devoto izenarekin ezagutzen zena. Hunberto I.a hemen egon zen Argentinan egindako egonaldian. Eraikina *Avenida Nacional etorbidean* eraiki zen eta guztira 10.238 m² zituen. Brontzez, zilarrez eta urrez apainduta zegoen, Italian forjatutako burdineria eta Florentziako mosaikoak zituen

Antonio Devoto 1916an hil zen bere etxeko lanak amaitu aurretik. Ondorengoak ez zituenez eta etxe eszentrikoa erosi nahi zuen inor aurkitu ezin zenez, orubea gaur egungo Villa Devotoko etxeak geroago eraiki ziren lursailetan banatu zen.

Gaur egun, Villa Devoto klase ertain eta altuko egoitza da, zuhaitzez inguratutako kaleak dituena. Villa Devotoren zati bat, batez ere "Devoto R",  ezaguna da buenosairestar aberatsenen artean. Auzoan "General Lamadrid" futbol kluba dago.

Kanpo estekak
-------------

* GCBA: **(Gaztelaniaz)**Villa Devoto
* Barriada: **(Gaztelaniaz)**Villa Devoto
* **(Gaztelaniaz)**Devoto aldizkaria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q386011
* Commonscat Multimedia: Villa Devoto, Buenos Aires

---

* **Identifikadoreak**
* BNA: 000030887
* **Lekuak**
* OSM: 2221264
* TGN: 1005833

 |

* Wd Datuak: Q386011
* Commonscat Multimedia: Villa Devoto, Buenos Aires
***Marie Antoinette eta bere seme-alaben erretratua*** olio-pintura bat da Frantziako erregina Marie Antoinette eta bere seme-alabak erretratatzen dituena. Elisabeth Vigee Le Brunek en margotu zuen 1787an.

Kontestua
---------

Wertmüllerren erretratu gaitzetsia.
1780ko hamarkada aurrera joan ahala, Frantziako monarkia, Marie Antoinetteren senar Luis XVI.aren errejimena, kritika askoren helburu zen. Erreginaren kontrako zurrumurru eta esamesak ugariak eta latzak ziren, bereziki. Kontestu horretan, 1785.eko Parisko Saloian erakutsi zen Marie Antoinetteren erretratu bat, Adolf Erik Wertmüller suediarrak margotua, bereziki estilo zahar eta aristokratikokoa kontsideratu zen, eta garaiarekin bat ez zetorrelakoan, kendu egin zuten azkar bistatik.

Errorea ez errepikatzeko, hurrengo enkargua gortean ospea zuen Vigee Le Brun-ek egin zuen 1787ko Saloirako beste erretratu hau, non erregina askoz naturalago ageri den bere seme-alabekin, eta keinu argi bat egiten zaion sehaska hutsari: erreginak galdu berria zuen bere laugarren haurra, Sofia Helena, 11 hilabete baizik bizi ez zena. Ama sentikor baten irudia erretratatu nahi izan zuen Vigee Le Brun-ek.

Gaur egunean, Versailles jauregian dago ikusgai margolana.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Schama, Simon..  (1989). *Citizens : a chronicle of the French Revolution.*  Viking ISBN 0670810126. PMC 21036771. (Noiz kontsultatua: 2019-09-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3937621
* Commonscat Multimedia: Marie Antoinette and her Children (Vigée-Lebrun)

---

 |

* Wd Datuak: Q3937621
* Commonscat Multimedia: Marie Antoinette and her Children (Vigée-Lebrun)
**Vierako trikuharria** (gaztelaniaz: *Dolmen de Viera*) monumentu megalitiko erraldoia da, Andaluziako Antequera udalerrian. Mengako trikuharritik gertu dago eta Gizateriaren Ondare izendaturiko Antequerako trikuharrien parajearen parte da.

Korridoreko hilobiaren prototipoa da (tradizio atlantikoari lotua), ortostato eta kubijekin eraikia eta ekinozioetan eguzkiaren egunsentira orientatua. 21 metroko korridorearen amaieran (185 zentimetroko altuera eta 120 zentimetroko zabalera) ganbera karratu bat du (210 zentimetroko altuera eta 180 zentimetroko zabalera). Vierako korridorearen iparraldeko kanpoko zatiko ortostato batzuk arte eskematikoko ohiko zuloez apainduta daude; barnealdean, pintura gorrixkaren aztarnak daude. Trikuharriaren egitura 50 metroko diametroko tumulu batek estaltzen du, Mengako trikuharrian gertatzen den bezala.

K. a. 3510-3020 gutxi gorabehera eraiki zuten (Neolitoan). 1903ko otsailean José eta Antonio Viera Fuentes anaiek aurkitu zuten.

Irudiak
-------

* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Sánchez Cantón, Francisco Javier.  (1932). *Monumentos españoles.*  Centro de Estudios Históricos, 80–81 or..
2. ↑   García Sanjuán, Leonardo.  (2010). *Las grandes piedras de la Prehistoria. Sitios y paisajes megalíticos de Andalucía.*  Junta de Andalucía. Consejería de Cultura, 19 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q963503
* Commonscat Multimedia: Dolmen de Viera

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000254
* IAPH: i3895

 |

* Wd Datuak: Q963503
* Commonscat Multimedia: Dolmen de Viera
**María Mercedes "Mechi" Margalot** (Buenos Aires, Argentina, 1975eko ekainaren 28an) belar-hockey jokalari ohi Argentinarra da. Zilarrezko domina irabazi zuen 2000ko Udako Olinpiadetan, Sidneyn, belar-hockeyko talde nazionalarekin.

2000ko hamarkadako Las Leonas-eko (Argentinako emakumezkoen selekzioa) jokalari enblematikoetako bat izan zen. Maila gorenera iritsi ziren, eta horrela Argentinan emakumezkoen belar hockeyaren hedapena bultzatu zuen.

Brontzezko domina irabazi zuen lau urte beranduago, Atenaseko Olinpiar jokoetan, eta baita Beijingeko 2008ko Udako Olinpiadetan ere. Txapelduna izan zen 2002ko Munduko Kopan. Champions Trophy bi aldiz irabazi zuen (2001, 2008). Urrezko hiru domina lortu zituen Joko Panamerikarretan (1999, 2003, 2007).

2000. urtean, Urrezko Olinpiar Saria irabazi zuen, urteko kirolari argentinar onenaren saria, Argentinako gainerako selekzioko taldekideekin batera. Bere jatorrizko kluba Saint Catherine's da.

Margalotek Herbehereetan ibili zen hockeyean, lehenbizi Eindhoveneko Oranje Zwart taldean eta gero Push of Bredan.

Gaur egun, SportsCenter-en ESPNko gidarietako bat da. Gainera, futboleko kontalaria da

Kanpo estekak
-------------

* Mechi Margalot at Olympics at Sports-Reference.com (archived)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3306645
* Commonscat Multimedia: Mercedes Margalot

---

 |

* Wd Datuak: Q3306645
* Commonscat Multimedia: Mercedes Margalot
**Marie-Christine de Lalaing**, edo **Philippe-Christine de Lalaing**, Karlos II.a Lalaingeko kondearen eta Marie de Montmorency-Nivelle-en alaba izan zen. Pierre de Melun Tournaiko gobernadorearekin ezkondu zen. Senarra ez zenean, Tournai hiria defendatu zuen Alexander Farnese Parmako Dukearen aurka, 1581. urtean.

Tournaiko defentsa
------------------

XVI. mendearen erdialdean, predikari kalbinistek Tournain laguntza handia lortu zuten, Felipe II.a Espainiakoak mugimendua desagerrarazteko ahaleginak egin arren. 1576. urtean, Herbehereetako Estatu Nagusiek Tournaiko gobernadore izendatu zuen Pierre de Melun. Tournai utzi ondoren, Gravelines erasotzeko, Melunek Tournaiko defentsa bere tenienteari eta Marie-Christine de Lalaingi emazteari utzi zion. Handik gutxira, Orangeko printzea ohartarazi zion Farnesek hiria eraso zezakeela, negua bazetorren ere. Flandriako armada hirira iritsi zenean, Marie-Christine de Lalaing-ek bere soldaduak hitzaldi batean bildu zituen: "Ni, zuen gobernadorearen emaztea naiz, orain gerrara joan dena, bere bizitza arriskuan jartzen ari dena, bere herrialdeko zerbitzura. Jarraitu nire adibidea: nire bizitza galdu nahiago dut nire herrialdetik alde egitea baino ". Erresistentzian zauritu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Juste, Théodore.  (2011). *Christine De Lalaing, Princesse D'épinoy.*  Nabu Press ISBN 9781247035796..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6762644
* Commonscat Multimedia: Marie-Christine de Lalaing

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 284902088
* ISNI: 0000 0003 9114 5290
* GND: 1259009068

 |

* Wd Datuak: Q6762644
* Commonscat Multimedia: Marie-Christine de Lalaing
Erraketistak
**Mercedes Agirrezabalaga Indagoyen** (Irura, Gipuzkoa, 1928ko irailaren 22a) erraketista profesionala izan zen. ***Arantza*** izengoitiaz jokatu zuen, aurrelari postuan, Madrilgo, Mexikoko eta Acapulcoko frontoietan.

Biografia
---------

### Erraketista ibilbidea

Mercedes Agirrezabalagak Madrilgo Chiqui-Jain, Acapulcoko Jai-Alain eta Mexikoko Metropolitano eta Colón frontoietan jokatu zuen bere erraketista ibilbidean zehar

Mercedesez gain hainbat erraketista sortu ziren Iruran, besteak beste; Gloria Agirrezabalaga Olano, Garbiñe Balerdi Urrestarazu, Eladia Balerdi Urrestarazu, Eladia Altuna Balerdi, Belén Balerdi Urrestarazu eta Izaskun Ayestaran Pérez.

### Erraketisten historia

Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino.

### Aintzindariak

Erraketistak garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin eta mundu guztian zehar maila profesionalean pilotan aritu zirenak 1917 eta 1980 artean. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte. Azken urteotan aldiz, hainbat erakusketa eta omenaldi ari dira antolatzen.

*Erraketistak* pilotalekua. Ibarra

Omenaldiak
----------

* 2020an 'Erraketistak' izena jarri zion Ibarrako Udalak Emeterio Arreseko pilotalekuari; GKo Gallerykoek margotu zuten murala. Aurreko urtean Izaskun Ayestaran erraketista ohia omendu zutenean hari zin egin zioten, erraketista guztien omenez, Emeterio Arreseko pilotalekuari Erraketistak izena jarriko ziotela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Mercedes Aguirrezabalaga Indagoyen Arantza | Raketistak» *datubasea.raketistak.com* (Noiz kontsultatua: 2023-01-10).
2. ↑    Garmendia, Lander Muñagorri. «Ahaztutako erraketistak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-01-10).
3. ↑    «Erraketisten omenezko izena, pilotalekuari - Ibarra» *Tolosaldeko ataria* (Noiz kontsultatua: 2023-01-10).

Kanpo estekak
-------------

* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116162020

 |

* Wd Datuak: Q116162020
Manchester hiriko Natura Zientzia Elkartearen Museoa, 1851n, bertan Hannah Beswicken gorpu hilondua ikusgai egon zen.
**Hannah Beswick** (1688-1758ko otsaila), Birchin Bower jabegoan bizi zen emakume dirudun bat izan zen. Bere familian izandako aurrekarien ondorioz, bizirik lurperatuko zutelako beldurrez, berau hil aurretik bere gorpua lurperatu gabe geratzeko borondatea laga zuen, honela denboraldika oraindik bizirik jarraitzen zuen ikus zezaten. Halere, 1758an hil zenean, bere gorpua hilondua izan zen.

Gorpua hilondutzeko zein metodo erabili zen ezezaguna den arren, haren odola trementina eta gorribizia ordezkatzean zetzala uste da, alegia, arteria hilondura delakoa. Gorpua erloju-kaxa zahar batean gorde eta Charles White familiako medikuaren etxean biltegiratu zen. Beswicken itxurazko xelebrekeria, bertako jendearen ikusnahia piztu eta bisitari kuxkuxeroak erakarri zituen, horregatik gorpua ikusgai jarri zen.

Azkenik, Manchestero Natura Zientzien Museora eramana izan zen, eta leku honetan **Manchesterko momia' *edota*** *Birchin Bowerko momia* ezizena jaso zuen. Gerora Manchesterko Unibertsitatera lekualdatua izan zen, eta agintarien onarpena eta artzapezpikuaren oneritziarekin lurperatzea erabaki zen. Ekitaldia 1868ko uztailaren 22an Harpurhey hilerrian burutu zen, haren heriotza jazo eta 110 urtera. Gorpuaren hondakinak dauden hilobiak ez du izenik eta ez dago adierazia.

Kanpo estekak
-------------

* *The strange fame of Hannah Beswick*, BBCko artikulua. **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2595537

 |

* Wd Datuak: Q2595537
**Minas Ithil** (*Ilargiaren dorrea* sindarinez), Elendilen seme zen Isildurrek Ithilienen eraikitako hiri-gotorleku bat da. *Itzala*ren eraginpean erori ondoren, Minas Morgul (Magia beltzaren dorrea) bezala ezagutzen hasi zen.

Minas Ithil
-----------

Eguzkiaren Bigarren Aroko 3320. urtean, Isildurrek sortu zuen Minas Ithil hiria, Ered Wethrinen adar batean, Mordorreko mugan, Ithilien eskualdea kontrolatzeko asmoz, garrantzitsua Mordorrera sartzeko. Hiria, eskualdeko hiriburu bihurtzen da, eta Isildurrek berak gobernatzen du.

Eguzkiaren Bigarren Aroko 3429. urtean, Sauronek, hiria modu erabakigarrian eraso zuen, non hartzea lortu zuen. Isildurrek ihes egin zuen, bere aitarekin Eriadorren bilduz. Azken aliantzaren guduaren eta Sauron Isildurren esku garaitua izan ondoren, numenortarrek, beste mende askoz, Minas Ithil okupatzen dute berriz.

Baina, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1636an, izurriak, hiria ia erabat hutsik utzi zuen.

Minas Morgul
------------

Minas Ithil, Matěj Čadilena
Aurreko egoera probestuz, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2000. urtean, Nazgûlen Jauna, hiria eraso zuen armada baten buru izan zen, azkenik, hartua eta Minas Morgul bezala berrizendatua dena. Ordutik, Sauron, han zegoen Palantirra kontrolatzera pasa zen.

Data horretatik aurrera, Minas Morgul, Nazgûlen Jaunaren gotorleku eta toki izugarri bat bihurtzen da. Handik, zenbait hamarkada beranduago, zenbait alditan eraso zuen Gondorreko hiriburu zen Osgiliath, pixkanaka-pixkanaka ahuldu zuena, honela, Gondorrek, hiriburua aldatu behar izan zuelarik, Minas Anor erresumako hiriburu izendatuz, eta, bere izena, Minas Tirithera aldatuz. Ordutik aurrera, bi hiriak, aurretik elkarren lagunak zirenak, etengabe elkarren arteko borrokan egon ziren. Harantz joan zen Eärnur, Gondorreko azken erregea, Nazgulen Jaunaren erronkari aurre egitera, eta ez zen sekula gehiago ikusi.

Frodo Zorrozabalek, handik mende batzutara, Minas Morgul, mamu hiri bat bezala deskribatu zuen, soilik begiratzeak izutu egiten zuena, espektrozko dizdira batekin argiztatua.

Eraztunaren Gerran, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 3019an erasotzen dute Minas Tirith Minas Morguletik. Frodok, ilunpeko armadaren irteera ikusten du, Nazgûlen Jauna bera buru delarik, baina bera eta bere armada, Pelennorreko Zelaietako Guduan garaituak dira.

Sauron garaitua izan ondoren, Minas Morgul, erabat suntsitua izan zen jada errege zen Aragornen aginduz, eta pertsona bakar bat ere ez zen han biziko handik urte askorarte. Legendariumean, Osgiliath edo Minas Ithil noizbait berreraikiak izan ote ziren ez da zehazten.
**Mandaloriar Gerrak** Obsidianeko Star Wars: Antzinako Errepublikako Zaldunak joko sailean eta Knights of the Old Republicen Dark Horse Comicsen kontatzen diren Star Warsen unibertsoko gatazka batzuk dira.

Mandaloriar Gerrak mandaloriar gurutzatu berriek hogei bat urtez Antzinako Errepublikarenak ez ziren munduei eginiko eraso batzuekin hasi ziren.

Mandaloriarrek, Mandalore berri batek lideratuak, Mandalore Azkena, Errepublikako kanpoaldeko planetak inguratzen zituzten posizioak eurenganatu zituzten, antzina Sith Inperioa izan zenaren zati handi bat domeinatuz.

Lehen urtea
-----------

3963 urte YGA (Yavingo guduaren aurretik) hasi ziren Mandaloriar Gerrak mandaloriarrek basatiki hiru planeta sistema konkistatu zituztenean. Sistemetako bat Onderon planetak eta honen ilargia zen Dxunek osatzen zutena zen, non mandaloriarrek azken gerra galdu zuten, bertan erbesteratuak geratuz. Mandaloriarrek Dxun ezarri zuten base nagusi bezala. Mandaloriarrek modu indiskriminatuan eraso zituzten munduak, une horretatik aurrera, benetako sarraskiak antolatuz eta ahal zuten guztia suntsituz, errepublikar soldadu asko, kikilduak, zibilen etxeetan ezkutatzen ziren bitartean. Hau Iridoniaren eta errepublikaren zati ziren gainontzeko iridoniar munduen inbasioan ikus daiteke.

Senatu Galaktikoak, azkenean, partehartzea erabaki zuen, eta Jedi Kontseiluari laguntzen joateko esan zion, baina hauek oraindik Sith Gerretako zauriak sendatzen ari zirela erantzun zuten. Baina benetan, kontseiluko kideren batzuk, Vandar Tokare horien artean, parte hartzen bazuten kalte handiagoa eragingo zutela eta benetako mehatxua oraindik iristeke zegoela iragarri zuten. Jediek ez zekiten, baina mandaloriarrak existitzen ziren azken Sithek borrokatzera bultzatuak izan ziren, hildako Exar Kun Lord Ilunaren ikasle zirenak, hauen gorputzetan Exar Kunek Sithen Urrezko Aroko duela milaka urteko Sith maisuen ezagutza eta izpirituak sartea lortu zuelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3119183

 |

* Wd Datuak: Q3119183
**Vaillant-Couturier Batailoia** frantsesez: *Bataillon Vaillant-Couturier* ) Espainiako Bigarren Errepublikaren defentsan faxismoaren aurka Nazioarteko Brigaden barruan batez ere Frantziako eta Belgikako boluntarioekin sortu zen armada gorputza izan zen; dena dela baziren ere beste herrialdetako boluntarioak (alemanak, norvegiarrak, bulgariarrak...).

Izena
-----

Batailoiari Paul Vaillant-Couturierren omenez eman zitzaion izena. Vaillant-Couturier kazetari eta politikari frantziarra izan zen.

Historia
--------

Batailoia 1936ko abenduaren 2an antolatu zen. XIV. Nazioarteko Brigadaren operazioetan parte hartu zuen, bederatzi konpainia izan arte. Asko eta asko hilik gertatu ziren eta, ondorioz, 1938ko martxoan lau konpainietan berreantolatu behar izan zen. Ebroko guduan parte hartze handia izan zuen: Armada Errepublikarraren erasoan Vaillant-Couturier Batailoia izan zen ibaia gurutzatzea lortu zuen bat. Gudu horretan komandantea hil zuten, Aljerian jaiotako René Cazala komandante frantziarra (1902-1938).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Castells Peig, Andreu: *Las Brigadas Internacionales en la Guerra de España*, Ariel. 1974. ISBN 8434424703 17, 66-67, 572 or.

Ikus, gainera
-------------

* Nazioarteko Brigadak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5674663

 |

* Wd Datuak: Q5674663
**Loving konderria** (ingelesez: *Loving County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mentone da. 2010eko zentsuaren arabera 82 biztanle zituen, Loving kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Loving konderriak 1.752,66 kilometro koadro ditu. Horietatik 20,15 ura dira. Beste 1.732,51 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,05 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 82 pertsonetatik 78 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 18 dira. 0 beltzak edo afroamerikarrak. 4 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 0 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 0 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109209
* Commonscat Multimedia: Loving County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125497987
* LCCN: n81054913
* **Lekuak**
* OSM: 1812661
* TGN: 2002031

 |

* Wd Datuak: Q109209
* Commonscat Multimedia: Loving County, Texas
Greziar mitologian, **Menadeak** izaki jainkotiar femeninoak dira, Dioniso jainkoarekin oso estuki lotuak (Bako erromatarrentzat), Trazia eta Frigian jatorria izango zuen jainkoa. Lehen menadeak, Dionisoren hazkuntzaz arduratu ziren lamiak izan ziren, eta, beranduago, jainkoak berak bereganatu zituenak, nork erotasun mistiko bat inspiratu zien. Honek, Bakante edo Basarideen kontrako egiten ditu, menadeak imitatzen zituzten emakume hilkorrak, Dionisoren gurtza orgiastikoa egiten zutenak. Ez dago, ordea, erabateko adostasunik zentzu hauei dagokienez. Iturri askotan, Menadeak eta Bakanteak sinonimoak dira, Bakante bezala, Menadearen bertsio latindarra ulertzen delarik.

Literalki, Menadeak, "eldarniatzen direnak" bezala itzul daiteke. Emakume basati, eta bizitza modu kaltegarridun bezala ezagutzen ziren, eurekin arrazoitzea erabat ezinezkoa zelarik. Esaten zenez, talde errebelde edo *Thiasoi*etan ibiltzen ziren noraezean, mendietako magaletatik. Ardoaren, misterioaren eta toxikazioaren jainko zen Dionisoren misterioek extasiraino eramaten zituen. Euren buruei, bortizkeria, odol isuri, sexu, autotoxikazio eta gorputzadar ebaketa maila handiak baimentzen zieten. Margolanetan, sarri, mahatsondo hostoz eginiko koroez irudikatzen dira, oreinkume larruz jantziak, *Thirsus*a eramanez, hagatxo bat, muturrean pinaburu bat zuena eta huntz edo mahatsondo hostoez apaindua, eta dantza eginez, euren lehen izaera ateraz. Uste denez, euren extasietan, esparagmos delakoa egiten zuten, euren biktimak zatietan zarrastatzea, honen ondoren, biktimen haragia gordinik jaten zutelarik (omofagia).

Orfeorenheriotzaren istorio mitikoan, Menadeek Orfeo zatitzen dute, honek, Dionisoren gurtzari ezezkoa emanez Apoloren gurtzaren mesedetan, eguzkiarekin identifikatua. Beste iturri batzuen arabera, euren misoginiagatik irainduak egiten dute, homosexualitateagatik aldatua dena. Antzerako moduan, Euripidesen *Bakanteak* izeneko liburuan, menadeek Penteo errege tebastarra zatitzen dute, honek, Bakoren gurtza debekatzeagatik eta honen jainkotasuna ukatzeagatik, Bako, gainera, bere lehengusua zelarik.

Hainbat idazlek (Nietzsche *Tragediaren Sorrera*n eta Julio Cortazar *Menadeak* liburuan horien artean), Orfeoren heriotzaren mitoan, Apoloren eta Dionisoren printzipioen artean dagoen norgehiagoka iraunkorra ikusten dute, lasaitasuna eta orgiaren artekoa, arrazionaltasun eta senen artekoa, Orfeo bera, lira, medikuntza eta beste arte batzuen asmatzailea dena, bere buruaren suntsipena eragiten duena delarik, berak askaturiko natura indarren esku.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Menadeak. Julio Cortazarren ipuina

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q209599
* Commonscat Multimedia: Maenads

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 173807554
* LCCN: sh85010769
* SUDOC: 133031519
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q209599
* Commonscat Multimedia: Maenads
**Dennis Junior Odunwo**, profesionalki ***Tion Wayne*** izenez ezaguna (Edmonton, Ipar Londres, 1993ko irailaren 1a), britainiar abeslaria eta DJa da.

Famatua egin zan "Keisha & Becky" abestiarekin, Russ Millions-ekin eta KS; lehen 10eko arrakasta lortu aurretik, Dutchavelli eta Stormzyrekin batera "I Dunno"-rekin, 7. postuan geratu zan, eta 1. zenbakia izan zuen "Body"-rekin, Russ Millions-ekin batera ere.

Bizitza familiarra
------------------

Dennis Junior Odunwo Edmontonen jaio zen Enfield-eko Borough-en, Londres iparraldean. Bere gurasoak Nigeriakoak dira. Ama medikua zen eta aita injineru informatikoa. Bera kontablea izan gura zuen.

Bidai musikala
--------------

### 2010-2019

Odunwo 2010ean hasi zen musika eta bideo batzuk YouTube-ra igotzen. 2014rako, bere lehen diskoa atara zuen, Wayne's World izenekoa. Odunwo apurka-apurka jarraitzaileak eukiten hasi zen. 2016rako, Rick Ross abeslaria eta Sarkodie artista Ghanatarra bezalako artisten laguntza euki zuen.. Urte berean beste disko bat argitaratu zuen, Wayne's World 2. 2017an, Odunwo-k Transition EP kaleratu zuen. Erresuma Batuko Singles Chart-en debuta egin zuen 2019 hasieran, Londresko NSG taldearen "Options" abestia agertu zenean, zazpigarren postuan gelditu zen.Wayne's World 3 ere kaleratu zuen 2019an. 
Russ Millions rapero britainiarrarekin egindako "Keisha & Becky" abestia ere Erresuma Batuko top 10era iritsi zen, zazpigarren postuan geldituz. 

### 2020- Gaur egun

2020an, Odunwo agertu zen, Swarmz rapero eta abeslariarekin eta KSI raperoaren "Houdini" abestiarekin batera. Abestia seigarren postuan gelditu zan Erresuma Batuko Singles Charts-en. Handik gutxira, "I Dunno" abestia kaleratu zuen Dutchavelli eta Stormzyrekin batera, eta Erresuma Batuko 10 onenen artean ere gelditu zan, zazpigarren postuan kokatuz.
2021ean, Tion Waynek "Body" kaleratu zuen, Russ Millionsekin bigarren kolaborazioa. Apirilaren 22an erremix bat kaleratu zen. Abestia Erresuma Batuko Singles Chart-eko 1. postuan sailkatu zen eta Erresuma Batuko lehen abestia bihurtu zen.

Arazo judizialak
----------------

2017ko martxoaren 4an, abeslaria diskoteka batean egoan bitartean arazo eta borroka bat egon zan. 100 pertsona integratuta egon ziran, eta bera euretako bat zan. Horren ondorioz 16 hilabete egon zan kartzelan.

Polemika
--------

2020ko azaroaren 17an, Odunwo-k liskarrean parte hartu zuen Headie One abeslariarekin Dubaitik Londresera doan hegaldi batean, eta bertan Morrisson abeslaria ontziratu eta gutxira hausten saiatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Tion Wayne.*  2022-05-30 (Noiz kontsultatua: 2022-06-03).
**Memoriaren Txokoa** Lizoainibarko Urotz lekuan ibarran 1936ko gerraren biktima errepublikanoen memorial bat da. Herriaren kanpoaldean dago, NA-150 (Iruña-Agoitz) errepidearen eta Urotz herriarekin lotzen duen NA-2324 tokiko errepidearen arteko bidegurutzearen inguruan.

Nafarroa Garaiko Memoria Historikoko Lekuen barruan dago.

Historia
--------

Monumentua 2018ko abuztuaren 18an inauguratu zen, udal eta eskualdeko agintariak, ibarreko nahiz inguruko beste ibar batzuetako bizilagunak, Nafarroako Fusilatuen Senideen Elkartea, Teileriako Ahaztuak eta Nafarroako Memoriaren Institutua bezalako elkarteak bertan zirela.

Memoriala
---------

Lizoaingo Felix eta Julian Lizarraga anaiek egin zuten, eta gustura erantzun zioten Udalaren proposamenari. Hasiera batean monumentu batean pentsatu zen, baina leku berezi hau ikusi genuenean, argi izan genuen parke biribil bat izango zela, harrespiletan inspiratua, oroimenaren betikotasuna sinbolizatzen duena, gizonak eguzkiaren irteerara gidatzen dituen emakumea buru zela, ideia positiboarekin eta birjaiotzearen energiarekin, azaltzen zuten.

Harrizko oinarria duten altzairuzko xaflazko 8 irudiez gain, parkea menhir batek, paredoi gisa, eta 8 hilobiek, 8 pila-izenekin, osatzen dute.

Omenaldia
---------

Monumentuan plaka bat dago, honako legenda honekin:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Lizoainibar-Arriasgoitik eta bertako Udalak, 1936ko esttu kolpearen biktima izan zirenei eta erregimen frankistaren eta beronen errepresioa jasan zutenen omenez eta haienganako errekonozimenduz. Errepublika babesteagatik erailak. |  » |

Omendutako pertsonak gerraren hasieran fusilatu zituzten eta herrian zehar banatutako hobi banatan lurperatu zituzten. Hauek dira:

Monumentuko plaka
Urozko hobian lurperatuak eta 1979an hobitil ateratakoak: 

* Teófilo Jiménez Ladrón —alguazila, 55 urte (Caparroso)
* Juan Merino Navarro —alguazila, 46 urte (Caparroso)
* Matilde Ruiz Remón —50 urte (Cortes)
* Santiago Moreno Alba —jornalaria, 40 urte (Caparroso)

Urotzen erailak eta lurperatuak eta 1976an hobitik ateratakoak:

* Valentin Carlos Beroiz —langilea, 22 urte (Agoitz)
* Pablo Gastesi Expósito —langilea, 19 urte (Iruñea)
* Mariano Inda Navaz —langilea, 24 urte (Azparren)

Erreferentziak
--------------

* **(Gaztelaniaz)**  *Lizoáin-Arriasgoiti, 36ko biktimen betiko memoria eta argia – TutoBerri.*  (Noiz kontsultatua: 2021-10-28).

Ikus, gainera
-------------

* Urotz
* 1936ko gerra Euskal Herrian

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109301669
* Commonscat Multimedia: Rincón de la Memoria - Memoriaren Txokoa

---

 |

* Wd Datuak: Q109301669
* Commonscat Multimedia: Rincón de la Memoria - Memoriaren Txokoa
**Wheatland konderria** (ingelesez: *Wheatland County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Harlowton da. 2010eko zentsuaren arabera 2.168 biztanle zituen, Wheatland kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wheatland konderriak 3.699,13 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,07 ura dira. Beste 3.686,06 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,59 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.168 pertsonetatik 2.096 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 32 dira. 7 beltzak edo afroamerikarrak. 9 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 11 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 44 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496161
* Commonscat Multimedia: Wheatland County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150119427
* LCCN: n82088468
* **Lekuak**
* OSM: 1740654
* TGN: 2001313

 |

* Wd Datuak: Q496161
* Commonscat Multimedia: Wheatland County, Montana
**Madina Andreievna Taimazova**, errusieraz Мадина Андреевна Таймазова, (Sunzha, (Ipar Osetia-Alania) (Errusia), 1999ko ekainaren 30) judo borrokalari errusiarra da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina lortu zuen ROC ordezkatuz, Sanne van Dijke herbeheretarrarekin elkarbanatuz, ≤70 kg-ko emakumezkoen kategorian, Chizuru Arai japoniarraren (urrezkoa) eta Michaela Polleres austriarraren atzetik (zilarrezkoa).Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, kirolari errusiarrek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta [[ROC 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan|ROC]]en (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 03 !3. postua, brontzezko domina | ≤70 kg, emakumezkoa |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Madina Taimazova» JudoInside.com-en 2021-11-04an begiratua **(Ingelesez)**
2. ↑  «Madina Taimazova» *olympedia.org* 2021-11-04an begiratua**(Ingelesez)**
3. ↑  «Madina Taimazova» Olympics.com 2021-11-04an begiratua **(Gaztelaniaz)**
4. ↑  "Judoa, ≤70 kg, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q67024310

 |

* Wd Datuak: Q67024310
**Volta aintzira** (ingelesez: *Lake Volta*) munduko urtegirik handiena da azaleraren arabera eta laugarrena bolumenaren arabera. Ghana barnean osorik dagoen urtegi honek 8.502 km² azalera du, iparraldeko muturra Yapei herritik gertu eta hegoaldekoa Akosomboko presan izanik. Akosomboko presak Volta Zuria eta Volta Beltza batzen ditu Volta ibai bakarra sortuz.

Historia
--------

Albert Ernest Kitson geologoak lehendabizikoz 1916an proposatu zuen Akosomboko presa eraikitzea, baina 1961era arte ez zituzten lanak hasi eta 1965era arte ez zituzten bukatu. Volta aintziraren sorreraren ondorioz, 78.000 lagun inguruk eta 200.000 abelburuk bere etxeak galdu zituzten.

Galeria
-------

* Bertoko ferry bat.Bertoko *ferry* bat.
* Aintziraren argazkia.Aintziraren argazkia.
* Inguruko arbolak.Inguruko arbolak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q201679
* Commonscat Multimedia: Lake Volta

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 3723589

 |

* Wd Datuak: Q201679
* Commonscat Multimedia: Lake Volta
**Mawson Peak** Big Ben mendigunearen gailur bolkaniko aktiboa da Oyente uhartean, Indiako Ozeanoko kanpoko lurralde australiarrean.

2.745 metroko altuerarekin (9.006 oin), Australiako edozein estatu edo lurraldetan hirugarren gailurrik altuena da. Gailurra duela gutxi lehertu zen, 2013ko apirilean eta 2016ko otsailean.

Aurkikuntza eta izena
---------------------

Mawson Peak ANARE uharteko espedizioak izendatu zuen 1948. urtean, Sir Douglas Mawson geologo eta esploratzaile australiarraren ondoren. Mawson BANZARE 1929-31ko liderra zen, eta irlara joan zen 1929ko azarotik abendura bitartean.

1950eko otsailaren 20an, HMAS Lebuan ontzian, Thomas Gratton (Tim) Young OAMek Mawson Peak sumendi aktiboa zela ikusi eta erregistratu zuen ontziaren erregistroan.

1964tik 65era Hear Islandera egindako espedizioaren buru Warwick Deacock maiorra izan zen, Patanela goleta Major Bill Tilmanen patinelarekin. Mawson Peakera igotzea lortu zuten lehen aldiz, urruneko uharte honetako punturik altuena baita.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2114101
* Commonscat Multimedia: Mawson Peak

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2114101
* Commonscat Multimedia: Mawson Peak
**Virgen de los Reyes Glorieta**, Sevillako Maria Luisa Parkean kokatua dago, Amerikako Plazaren eta Sevillako Arkeologia Museoaren atzean.

Glorieta, kirol ugari praktika daitezkeen tamaina handiko plaza batez osatua dago. Hasieran, 1929ko Sevillako Iberoamerikar Erakusketa inauguratu zenean, barrutia apaintzen duen idulkia eta aldi berean iturria denean, zeramika beiratuan, Sevillako patroia den Virgen de los Reyesen irudi bat ikus zitekeen, haurra aurkezten. Albo batean, Sevillako santurik garrantzitsuenak irudikatzen ziren hiriko armarrian bezala, San Fernando San Leandro eta San Isidororen artean, eta, beste alboan, Santa Justa eta Rufina irudikatuak zeuden, Giralda babesten.

Multzo guztia, idulkia izan ezik, erretiratua izan zen, inork suntsi ez zezan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5195550
* Commonscat Multimedia: Gloriette of the Virgin of the Kings

---

 |

* Wd Datuak: Q5195550
* Commonscat Multimedia: Gloriette of the Virgin of the Kings
**Williamson konderria** (ingelesez: *Williamson County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Georgetown da. 2010eko zentsuaren arabera 422.679 biztanle zituen, Williamson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Williamson konderriak 2.938,18 kilometro koadro ditu. Horietatik 41,79 ura dira. Beste 2.896,39 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 143,86 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 422.679 pertsonetatik 367.515 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 98.034 dira. 24.744 beltzak edo afroamerikarrak. 1.340 amerikar natiboak ziren eta 354 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 20.084 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 661 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 7.981 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112686
* Commonscat Multimedia: Williamson County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136052342
* ISNI: 0000 0004 0421 134X
* LCCN: n81078284
* NARA: 10037142
* **Lekuak**
* OSM: 1836997
* TGN: 1003026

 |

* Wd Datuak: Q112686
* Commonscat Multimedia: Williamson County, Texas
**Michel Rey Moore** (**Michel Sanchotena**, 1960ko uztailaren 2a) AEBetako polizia-ofizial bat da, eta Los Angelesko Polizia Departamentuko (LAPD) burua, 2018tik.

2018ko ekainaren 4an, Eric Garcetti Los Angeleseko alkateak kargurako izendatu zuen eta Los Angeleseko Udalak berretsi zuen 2018ko ekainaren 27an. Moorek Charlie Beck-i ordezkatu zuen polizia-buru gisa, Beckek ekainaren 27an erretiratu ondoren. LAPDn lan egin du 1981az geroztik.

Biografia
---------

Moore aita euskaldun baten semea da, eta bere jatorrizko abizena Sanchotena da. "Michel" "Michael"-en euskarazko eta frantsesezko forma da, eta Moorek bere izena "Michael" ahoskatzen du. Hegoaldean aurreiritziak topatu ostean hartu zuen aitaordearen abizena. Bost seme-alabatik bigarrena, Moore Arkansasko ikastetxean graduatu zen. Redlandseko Unibertsitatean Enpresen Administrazioan lizentziatua eta masterra egin zuen.

Moore 1981. urtean Los Angeleseko Polizia Sailean sartu zen. LAPDn igotzea lortu zuen, 1998an kapitain izendatu zuten eta atxiloketaren ondoren Rampart Division taldeko agintari izendatu zuten. 2002an komandante izendatu zuten, 2004an buruzagiorde eta 2010ean buruzagi laguntzaile.

Los Angeleseko 57. Polizia burua izan zen 2018ko ekainaren 27an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Stoltze, Frank. *Michel Moore appointed LAPD chief to replace Charlie Beck.* .
2. ↑   Hernandez, Jade. «Michel Moore named next police chief of LAPD» *ABC7*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54861352
* Commonscat Multimedia: Michel Moore

---

 |

* Wd Datuak: Q54861352
* Commonscat Multimedia: Michel Moore
**White konderria** (ingelesez: *White County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sparta da. 2010eko zentsuaren arabera 25.841 biztanle zituen, White kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

White konderriak 982,71 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,13 ura dira. Beste 975,58 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 26,3 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 25.841 pertsonetatik 24.921 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 425 dira. 450 beltzak edo afroamerikarrak. 66 amerikar natiboak ziren eta 20 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 69 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 306 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA White County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501563
* Commonscat Multimedia: White County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132536660
* LCCN: n81117319
* **Lekuak**
* OSM: 1848225
* TGN: 2001929

 |

* Wd Datuak: Q501563
* Commonscat Multimedia: White County, Tennessee
*Artikulu hau datu-baseari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Worms (argipena)».*
**World Register of Marine Species (WoRMS)** (euskaraz: «Itsas Espezieen Munduko Erregistroa») mundu mailako itsas espezie guztien datu-basea da. Beste informazioen artean hauek biltzen ditu: taxon, izendegia, sinonimoak, taxon-zuhaitza, habitat eta banaketa geografikoa. WoRMS 2008an sortu zen, batez ere Europar Batasunaren dirulaguntzei esker.

Historia
--------

WoRMS 2008an sortu zen. Itsas Espezieen Europako Erregistroan eta UNESCO-IOC Itsas Organismoen Erregistroan (URMO) sortu zen. Datu horiek Jacob van der Landek eta hainbat lankidek Leidengo Historia Naturaleko Museo Nazionalean bildu zituzten. Europar Batasunak finantzatzen du batez ere. Flanders Marine Institutean (VLIZ), Ostenden (Belgika), egoitza du.

WoRMSek akordio formalak ezarri ditu biodibertsitatearen beste hainbat proiekturekin, besteak beste, Global Biodiversity Information Facilityrekin eta Encyclopedia of Liferekin. 2008an, WoRMS-k adierazi zuen 2010erako amaitutako itsas espezie guztien erregistro eguneratua izatea espero zela, Itsas Biziaren Zentsua osatu zen urtean.

2018ko otsailetik aurrera, WoRMSek 480.931 itsas espezieen izenak (sinonimoak barne) zerrendak zituen eta horietatik 240.633 baliozko itsas espezie dira (% 95 egiaztatu da). Haien helburua da gutxi gorabehera 240.000 itsas espezie baino gehiago zerrendatzea. VLIZek Itsasoko eta Itsasoko Generoen Behin-behineko Erregistroa ere hartzen du (IRMNG), azpiegitura amankomun bat erabiliz.

Egitura
-------

WoRMSek editorial kudeaketa sistema bat du non talde taxonomiko bakoitza edukiaren gaineko aginpidea duen aditu batek ordezkatzen duen eta informazioaren kalitatea kontrolatzeaz arduratzen den. Editore taxonomiko nagusi hauetako bakoitzak bere ardurapeko talde txikietako hainbat espezialista gonbidatu ditzake beraiekin bat egitera. Erregistroaren edukia organismo talde bakoitzeko zientzialari espezializatuek editatu eta mantentzen dute. Taxonomista hauek informazioa biltzen dute, eskualdeetako edo taxoi espezifiko datu base desberdinetatik biltzen dena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Catherine Brahic (2008-06-25). "How many species live in the sea?". *New Scientist*.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Frantsesez)****(Alemanez)**:Webgune ofiziala.
* **(Ingelesez)**:Aurkezpenerako bideoa Youtuben, 2007an.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q604063
* Wikispecies Espezieak: World Register of Marine Species

---

 |

* Wd Datuak: Q604063
* Wikispecies Espezieak: World Register of Marine Species
**Maurice Tillieux**, **Tillieux** bezala sinatzen zuena, Marcinelleren eskola deritzoneko belgikar komikilari bat izan zen. Liejako probintziako Huy hirian jaio zen 1921eko abuztuak 7an eta uste baino lehenago hil zen 1978ko otsailak 2an auto istripu baten ondorioz. *Gil Pupila* sailaren sortzailea izan zen.

Biografia
---------

Maurice Tillieuxek merkataritzako marinel izateko ikasi zuen, baina Bigarren Mundu Gerrak bere planak zapuztu zituen. *Le navire qui tue ses capitaines* izenburuko eleberri bat idatzi zuen 1943an eta irrimarrak eta marrazkiak egin zituen "Le Moustique"ntzat.

1949an *Félix* sail poliziako sortu zuen, Gil Pupila izenarekin egokitu zuena *Le Journal de Spirou*rentzat. Azken aldizkari honetan gidoilari lanak egingo zituen Francis (*Marc Lebout et son voisin*), Piroton (*Jess Long*), Roba (*La Ribambelle*) edo Walthéry (*Natacha*) bezalako marrazkilarientzat.

Lana
----

Grafikoki, Tillieux lerro argiaren ordezkaritzat har daiteke, argi eta itzal efektuak eskola honetako beste marrazkilari batzuk baino sarriago erabili bazituen ere. Baina bere estiloa, batez ere, bere intriga poliziakoengatik bereiztu zen, aldi berean lehor eta umoretsuak ziren elkarrizketekin, baita 1950eko hamarkadako Frantzia industrialaren giroa berezartzeko bere ahalmenagatik ere, zein bere lan osoan ikus daitekeen. Autoen zale sutsua, talentuz marraztu zituen gerraondoko ibilgailu mitiko gehienak.

Tillieux batez ere bi esparrutan aritu zen: umorezko sail poliziakoa, bere sorkuntzak izan ziren Félix, Marco Jaguar, eta, batez ere Gil Pupilarekin, eta orrialde erdiko txisteak bere antiheroia zen Césarrekin eta *Marc Lebout et son voisin* sailarekin, Ford T baten abenturak aurkezten zituena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1390636
* Commonscat Multimedia: Maurice Tillieux

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 27072212
* ISNI: 0000 0000 7140 6607
* BNE: XX899397
* BNF: 11926669b (data)
* CANTIC: a10792569
* GND: 139421203
* LCCN: n88217521
* SUDOC: 13795686X
* BIBSYS: 90541614
* UB: a1263436
* ICCU: CAGV452559
* RKD: 100265
* Tebeosfera: tillieux\_maurice

 |

* Wd Datuak: Q1390636
* Commonscat Multimedia: Maurice Tillieux
**Mesedeetako Andra Mariaren eliza** Bizkaiko Getxo udalerriko Areeta auzoan dagoen eliza bat da. Areetako etorbidearen 1. zenbakian dago.

Agirretarrek Getxoko hondartzetan bainuetxea eraiki eta instalakuntzek Europa mailan ere ospea bereganatzea lortu zuten. 1864an Udal Egitasmo Orokorrak jada leku hartan jendearentzako eliza bat behar zela aurreikusi zuen, eta 1880 aldera Areeta deituriko eremuan burges ugarik udaldia igarotzeko etxeak eraikitzen hasi ziren. 1886an kaperaren lehenbiziko harria jarri eta Algortako tenplu gehigarri gisa erabilia izan zen. 1912 tenplua Areetako eliza independente bilakatu zen.

1936ko Gerra Zibilean Portugaletetik frankisten jazarpenetik ihesi etorritako anarkistek gaualdera Bizkaiko Zubia eta Antolin hotela leherrarazi, eta eliza eta 30 etxeri su eman zieten.

* Aurrealdea.Aurrealdea.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Korua.Korua.
* Aireko ikuspegia.Aireko ikuspegia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mesedeetako tenplua, Areetako historia bizia. 2014ko apirilaren 30a. *Elorreo.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25927209
* Commonscat Multimedia: Church of Nuestra Señora de las Mercedes, Las Arenas

---

 |

* Wd Datuak: Q25927209
* Commonscat Multimedia: Church of Nuestra Señora de las Mercedes, Las Arenas
**Torre Motxa** Gipuzkoako Urola Kosta eskualdeko Zarautz udalerrian dagoen dorretxe bat da, Torre Luzearen parean.

Ezaugarriak
-----------

Jatorri gotikoa du eraikin honek baina oso itxuraldatuta dago denboran zehar egin zaizkion aldaketen erruz.

Oinplano laukizuzena du, bi isurietara ematen duen teilatuaren gailurra fatxadarekiko paraleloa da. Beheko solairua eta beste lau altuera dauzka, harlanduz eta harlangaitzez egindakoak. Beheko solairuko baoek zurezko markoak dituzte eta tamaina desberdinetakoak dira, hurrengo hiru solairuetan leiho eta balkoi jarrai handiak dira nagusi. Lehenengo eta hirugarren solairuetan atzeman daitezke bao biki itsuak, leiho handiak irekitzeko itxi zirenak, eta bigarrenean hiru modiloi. Laugarren solairua beranduago eraiki zen, dorrearen itxura indargabetuz.

Fatxadaren errematean, harrizko erlaitz hegaldua dago Erdi Aroko bestearen gainean.

Historia
--------

Zarautzek ez zuen harresirik izan, baina zenbait dorretxek babestuta egon zen. Esaterako, Luzea dorreak eta Laburra dorreak hiriaren ekialdeko sarrera defendatu zuten inguruan eraikinik ez zegoen une batean. Bi dorretxe horien artean zegoen Orioko eta Donostiako bideekin bat egiten zuen irteera. Halere, babeserako eginiko eraikina izan arren, haren funtzio estetikoa ez zen baztertu, eta leiho handi bikiak ireki ziren, arku trilobulatuez eta mainelez apaindurik.

Ondarea
-------

Eusko Jaurlaritzak izendatutako ondarea da. Gaur egun Zazpi taberna dago bertan eta PSE-EEren Zarauzko egoitza.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Dorre Motxa. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-25).
2. 1 2   «Zarautz Historikoa ~ Laburra dorrea (Torre Motza) [Dorretxea | Zarautz - Gipuzkoa»] *www.gurezarautz.net* (Noiz kontsultatua: 2019-09-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65684003
* Commonscat Multimedia: Dorre Motxa

---

 |

* Wd Datuak: Q65684003
* Commonscat Multimedia: Dorre Motxa