recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fernando Garibay**, zenbait kolaboraziotan **Garibay** izenez ezaguna (Los Angeles, Kalifornia, 1982ko azaroaren 14a) idazle eta musika ekoizle estatubatuarra da, Interscope Records-en ordezkaria. 2011n Lady Gagarekin lan egin zuen *Born This Way* diskoaren garapenean, non Garibay musika zuzendari gisa aritu zen.  

Bere ibilbidean, hainbat Grammy sarietarako izendapen lortu ditu eta Britney Spears, Armin van Buuren, Enrique Iglesias, New Kids on the Block, The Pussycat Dolls eta will.i.am bezalako artistekin lan egin du. Hala ere, bere lanik arrakastatsuena Lady Gagaren "Born This Way" da, Gagarekin, DJ White Shadow eta Jeppe Laursenekin batera idatzi eta ekoiztu zuena, 2011n *Born This Way* taldearen lehen single gisa kaleratu zuena.

Biografia
---------

Los Angelesen jaio zen. Fernando Garibay benetako kamaleoia izateagatik aitor daiteke, pop musika garaikidearen genero ezberdinen arteko malgutasunagatik ezaguna, estilo bakoitzaren benetakotasunari uko egin gabe, eta horrek orokorrean ekoizleek errepertorio zabala jorratzen saiatzea eragiten du.

Uptempo-etan espezializatuta dagoen bitartean, baina ez tempo motelago batekin zerikusirik ez duena, polinizazio gurutzatua lortu du hiriko popetik dantzarako musikara eta alderantziz modu egokian eta arrakastatsuan. Gaueko bizimoduarekiko duen maitasunari egotzi diezaiokezu eta horrek bere ikuspegia modu askotan berezia egiten du. Jendez gainezka dagoen dantzaleku batean bere azken abestietako bat biraka edo bere Hollywoodeko estudioan abestiak idazten ari den ala ez, azken emaitza berdina da, jendea hunkitu egiten da.

Fernando Garibay Lady Gagarekin kolaboratu zuen The Fame Monster diskoan Dance in the Dark abestiarekin, eta ondoren "Born This Way" diskoaren zuzendari musikala izan zen, Lady Gagarekin ekoizten amaitu zuen diskoa. Fernando Jimmy Iovine, Martin Kierszenbaum eta Neil Jacobsonek zuzendu dute.

2012an, Lady Gagarekin egindako lanaren amaieran, Nicki Minaj rapperaren arreta bereganatu zuen, non 6 maketan lan egin zituten, hala ere 6 maketa horietatik 2 bakarrik agertu ziren Pink Friday-en azken diskoan: Roman Reloaded, nahiz eta ez izan single gisa kaleratu, harrera komertzial ona izan zuten bi abestiak Billboard Hot 100-n estreinatu zirenetik, bata 95. postuan eta bestea 99. postuan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Halperin, Shirley. *Lady Gaga Producer on the Making of 'Born This Way,' the 'Extreme' Measures to Keep It From Leaking and More.*  Prometheus Global Media.
2. ↑   Bertsche, Rachel. *Born This Way's Musical Director Fernando Garibay on Working With Gaga While Drinking Whiskey and the Revival of the Sax.*  New York Media LLC.

Kanpo estekak
-------------

* Fernando Garibay-ren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q719172
* Commonscat Multimedia: Fernando Garibay

---

 |

* Wd Datuak: Q719172
* Commonscat Multimedia: Fernando Garibay
**Hebreerazko literatura** edo **hebrear literatura** hebreeraz idatzitako antzinako, Erdi Aroko eta gaur egungo idazkiek osatzen dute. Juduen literaturaren forma nagusietako bat da, nahiz eta juduak ez diren batzuek hebreeraz idatzitako literatura ere idatzi duten.

Antzinako idazkiak
------------------

Biblia hebrearra "Tanakh" gisa ezagutzen da judaismoan, eta TNK (תַּנַ"ךְ) akronimoaren bokalizazioa da: Torá ("Irakaskuntzak"), *Nevi'im* ("Profetak") eta *Ketuvim* ("Idatziak") biltzen dituelako. Kristautasunean, Itun Zaharra esaten zaiona litzateke hori. Biblia ez da literatura monolitikoko pieza bakarra, hiru atal horietako bakoitzak, aldi berean, hainbat autorek une desberdinetan idatzitako liburuak baititu. Bibliako liburu guztiak ez dira hertsiki erlijiosoak naturan; esate baterako, *Abestirik ederrena* maitasun-poema bat da eta, *Esterren Luburuan ere*, ez da esplizituki aipatzen Jainkoa.

Tora izendatzeko beste modu bat da Pentateukoa da, eta horrela deitzen zaio bost liburu dituelako: Genesia edo Hasiera, Exodo edo Irteera, Zenbakiak, Lebitarrena eta Deuteronomioa. Judaismoaren eta samaritanismoaren idazketa nagusia da, erlijio horietan idazketarik sakratuena bezala ohoratua. Batzuetan, "Moisesen bost liburuak" ere esaten zaie; izan ere, tradizio juduaren arabera, Tora, jainkoz inspiratutako testu gisa, Jainkoak berak eman zion Moisesi Egiptoko israeldarren exodoan, Sinai mendian, Israelgo erlijioaren eraketan gertaera sortzaile gisa irudikatzen baita. Exodoa bera eta Agindutako Lurralderako bidaia eztabaidatzeaz gain, Pentateukoak gizateriaren eta antzinako israeldarren jatorria bezalako gaiak argitzen ditu.

Biblia hebrearen Nevi'im atalak bi azpizatiketa ditu: profeta zaharrak (Nevi'im Rishonim) eta bigarren profetak (*Nevi'im* Aharonim). Lehen azpizatiketak asko hitz egiten du israeldarren historiaz, Moises hil ondoren, Agindutako Lurrera iritsi ondoren, eta erresumaren historiaz, K.a. 586. urtean Neo-Babiloniar Inperioak Jerusalem setiatu zueneraino.

Erreferentziak
--------------


1. ↑   Elad, Ami.  (2013). *Modern Palestinian literature and culture.* .
2. ↑    ISBN 978-0-19-285343-1..
3. ↑  Txantiloi:Cite magazine

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1057314
* Commonscat Multimedia: Hebrew-language literature

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph174222
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1057314
* Commonscat Multimedia: Hebrew-language literature
**Eliza Ortodoxo**a kristau eliza da, Jesus Nazaretekoa eta 12 apostoluen garaietatik dirauena. Jarraitzaileak kontuan hartuta, hirugarren kristau komunitaterik handiena da, Eliza Katoliko Erromatarra eta Eliza Protestanteen ondoren, 300 milioi jarraitzaile baititu.

Hedapena.
Eliza ortodoxoak bere burua Mediterraneo itsasoaren ekialdeko kristau komunitateen oinordekotzat du. Haren doktrina teologikoa IV. eta VIII. mendeen artean eginiko zazpi kontzilio ekumenikotan finkatu zen. Eztabaida batzuk izan ondoren, Ekialdeko Eliza Ortodoxoa eta Eliza Katoliko Erromatarra banatu ziren Ekialdeko Zismaren ondorioz, 1054ko uztailaren 16an. Kristautasun ortodoxoa Ekialdeko Europan zehar hedatu zen, Bizantziar Inperioaren ospea eta misiolarien lanari esker.

Egun, nagusia da Armenian, Bielorrusian, Bulgarian, Errumanian, Errusian, Georgian, Grezian, Mazedoniako Errepublikan, Moldavian, Montenegron, Serbian, Ukrainan eta Zipren. Gainera, jarraitzaile asko ditu Bosnia-Herzegovinan (biztanleriaren herena), Polonian (600.000), Kazakhstanen (% 30), Uzbekistanen (milioi bat), Estonian (% 25), Letonian (% 35), Albanian (% 5), Azerbaijanen (% 5) eta Libanon. Emigrazioa dela eta, komunitate handiak daude Alemanian, Argentinan, Australian, Erresuma Batuan, Espainian, Estatu Batuetan, Frantzian eta Kanadan.

Eliza ortodoxoa hamabost eliza autozefaloetan antolatuta dago eta bakoitzak bere patriarkatua du. Zaharrenak Antiokian, Konstantinopolisen, Alexandrian eta Jerusalemen badaude ere, nagusia Moskukoa da.

Ikus, gainera
-------------

* Georgiako Eliza Ortodoxo eta Apostolikoa

Kanpo estekak
-------------

* Harluxet hiztegiko ortodoxo sarrera.
* **(Gaztelaniaz)** Irungo parrokia ortodoxoa.
* **(Gaztelaniaz)** Espainiako Eliza ortodoxoa (Serbiako patriarkerria).
* **(Gaztelaniaz)****(Frantsesez)****(Ingelesez)****(Errusieraz)****(Polonieraz)** Ortodoxiari buruzko entziklopedia.[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35032
* Commonscat Multimedia: Eastern Orthodox Church

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 122708852
* ISNI: 0000000120970256
* BNF: 118692072 (data)
* GND: 4043912-4
* LCCN: n50000556
* NKC: ph166512
* NLA: 36751190
* CiNii: DA06712773
* SUDOC: 026445786
* BIBSYS: 90340180
* AAT: 300022034
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D033003

 |

* Wd Datuak: Q35032
* Commonscat Multimedia: Eastern Orthodox Church
**Grace Pearl Ingalls Dow** (Burr Oak, Iowa, AEB, 1877ko maiatzaren 23a – Manchester, Hego Dakota, AEB, 1941eko azaroaren 10a) estatubatuar irakaslea izan zen. Caroline eta Charles Ingallsen laugarren alaba izan zen, bosgarren umea eta azkena. 

Laura Ingalls idazle eta erreportari nabarmena ahizpa txikia zuen, zeinek *Little House on the Prairie (Landako etxe txikia)* liburu autobiografikoan bere familiaren bizitza kontatu zuen. 1935ean argitaratu zen lehen liburua, Garth Williamsek ilustratua

1970eko hamarkadan ospea izan zuen *Little House on the Prairie (Landako etxe txikia)* telesailak. Grace Ingalls familiako laugarren alaba eta bosgarren umea zen.

Biografia
---------

Eskola publikoaren ondoren, Grace Ingallsek eskolako irakasle izateko ikasi zuen. Entrenamendua amaitu ondoren, Manchester inguruko herrian, Hego Dakotan, De Smet-etik 7 miliara, Hego Dakotan, irakatsi zuen, han finkatu baitzen familia. 1901eko urriaren 16an, Nathan William Dow-ekin ezkondu zen De Smet-en gurasoen etxeko lorategian. Baserritar baten emaztea izateaz gain, kazetaritzan sartu zen bere ahizpa nagusia Carrie bezala, egunkari askotarako lan eginez. Gurasoak hil ondoren, Carrie ahizpak eta biek zaindu zuten Mary ahizpa zaharrena eta itsua.

 Charles Ingalls familiaren Dakotako lehen etxea
De Smet School, De Smet-eko lehen eskola, Grace Ingallsen laguntzarekin, eta Carrie eta Laura ahizpa zaharrenak
Diabetearen ondorioz hil zen Manchesterren (Hego Dakota), 1941eko azaroaren 10ean, 64 urte zituela. Diabetea Ingalls familian askok izan zuten Laura, Carrie eta Grace, denak hil ziren gaixotasunaren konplikazioengatik. Grace izan zen hil zen lehena. Ingalls familia lurzatitik hurbil lurperatuta dago, De Smet hilerrian (De Smet, Hego Dakota); senarra haren ondoan lurperatuta dago. Bikoteak ez zuen seme-alabarik izan.

Komunikabideetan
----------------

Grace Ingalls Dow *Little House on the Prairie (Landako etxe txikia)* telebista-egokitzapenetan aktore hauek intrepretatu zuten:

* Hasieran, Wendi Turnbaugh eta Brenda Turnbaugh bikiak *Little House on the Prairie (Landako etxe txikia)* telesailean
* Courtnie Bull eta Lyndee Probst *Beyond the Prairie: The True Story of Laura Ingalls Wilder.*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Laura: The Life of Laura Ingalls Wilder." biblio.com.
2. ↑   «Pioneer Kingsbury Resident Succumbs» *The Daily Argus-Leader* 15 November 1941.
3. ↑   Koskan, Danie.  (4 September 2009). «Actors fondly remember 'Little House on the Prairie'» *Rapid City Journal*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Biography** |

* Grace Ingalls at Find a Grave
* Ingalls familiari buruz (Sarah S. Uthoff)
**Epifania Argaitz Munibe** (Donostia, Gipuzkoa, 1812a - Markina, Bizkaia, 1889a) euskal herritar musikaria izan zen. Markinako Mugartegi etxean dauden zenbait partitura, «Condesa de Peñaflorida» izenez sinaturik daudenak, ziurrenik Epifania Argaitz Muniberenak (Peñafloridako XI. kondesa) izango zirela uste da. Partitura horiek Eresbilen daude gordeta.

Bizitza
-------

Donostian 1812an jaioa, Xabier Maria Argaitzen eta Maria Xabiera Eusebia Muniberen alaba zen. 1836an Viktor Maria Muniberekin ezkondu zen. Urte horretatik 1839 arte behintzat, Donibane Garazin bizi izan ziren, Lehen Karlistaldia zela eta. Gerra hura bukatu zenean, Markinara joan ziren bizitzera.

Aitak 1793tik aurrera Bergarako Real Seminario Patriótico Bascongadon ikasi zuen, eta musika landu zuen. Senarra, berriz, musikazale ospetsua zen, beraz Markinako bizilekuan Epifania Argaitzen musikarako grina sendotu zuen. Pianorako eta saloiko zenbait pieza sortu zituen (balsak, esate baterako), eta zortziko bat ere.

Erreferentziak
--------------

* Bagüés, Jon. «Dos mujeres compositoras en la Bizkaia ilustrada y romántica». In: *El Boletín de la Sociedad Filarmónica de Bilbao* (2008), 6. zenbakia, martxoa. 4-7 or.

Kanpo estekak
-------------

* Eresbil,

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12201089

 |

* Wd Datuak: Q12201089
Homofobia
**Diskriminazioa** edo **bereizkeria** gauzak edo gizakiak bereizteari deritzo orokorrean. Gizakiak edo giza-taldeen diskriminazioa eskubide eta aukera-berdintasunaren aurkakoa eta generoan, arrazan, jaiotza-lekuan, hizkuntza edo irizpide etniko, erlijioso, politiko, sexual edo ekonomikoetan oinarrituz gertatzen denean ez bidezkotzat jotzen da eta **bazterkeria** ere baderitzo. Bazterkeria ez jasateko eskubidea Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala delakoan dago jasota. Hala ere, bazterkeria egoerak ohikoak dira hezkuntza, osasun eta lanbide arloetan.

Diskriminazioa positiboa, talde bati aldeko tratua egiten zaionean, zein negatiboa, besteei ematen zaien tratu egokia ukatzen zaionean.

Diskriminazioa, indarkeri pasibo mota bat da eta diskriminatzen duten pertsonek, diskriminatuak izaten direnak bereizten dituzte.
Gizakiak edo giza-taldeen diskriminazioa eskubide eta aukera-berdintasunaren aurkakoa eta generoa, arrazan, hizkuntza edo irizpide etniko, erlijioso, sexual edo ekonomikoetan oinarrituz gertatzen denean ez bidezkotzat jotzen da eta bazterkeria ere baderitzo.
Gainera, diskriminatzea giza eskubideen kontrako ekintza bat da, Giza eskubideen aldarrikapen unibertsalean, bazterkeria ez jasateko eskubidea agertzen baita.
Dena dela, ere badago diskriminazio positiboa deiturikoa, non, historian zehar diskriminatuak izan diren giza-taldeei "eskubide" edo onura batzuk ematen zaienean. Diskriminazio hau, talde desfaboratu honen bizi kalitatea hobetzeko egiten da.

**Diskriminatutako giza taldeak**
---------------------------------

Gaur egun, gure gizartean honako talde hauek daude diskriminatuta:

* Ekonomi eta kultura desberdintasunen egoera larriak dituztenak (analfabetoak, pobrezia gogorra..)
* Giza animali ez izateagatik diskriminatuak diren gainontzeko animalia guztiak (ESPEZISMOA)
* Arraza, erlijio edo hizkuntzagatik diskriminatuak diren taldeak. Diskriminazio hau legeen bidez ere egin daiteke.
* Sexua dela eta ematen den diskriminazioa
* Ezin izan dutelako eskuratu ez oinarrizko hezkuntzarik ez lanbide –heziketa egokirik diskriminatuak izaten diren pertsonak.
* Adinagatik egiten dena "ezertarako balio ez dutenen taldea" osatzen dutenak.
* Minusbalia bat izateagatik

**Diskriminazio motak**
-----------------------

Lehen aipatutako giza taldearen arabera,diskriminazio mota ezberdinetan sailkatu dira:

* Adinagatiko diskriminazioa
* Diskapazidadeengtiko diskriminazioa
* Soldatagatiko diskriminazioa
* Jatorri nazionalagatiko diskriminazioa
* Erlijio bereizketa
* Sexismo eta heterosexismoa
* Itxura fisikoagatiko diskriminazioa
* Arrazismoa
* Pobreak arbuiatzea (**aporofobia**)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q169207
* Commonscat Multimedia: Prejudice and discrimination

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525409
* BNF: 13319080z (data)
* GND: 4012472-1
* LCCN: sh85038376
* NKC: ph119480
* NARA: 10639691
* SUDOC: 027803465
* AAT: 300055301
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D063508

 |

* Wd Datuak: Q169207
* Commonscat Multimedia: Prejudice and discrimination
**Erriberriko Jauregiaren masustondoa** Nafarroa Garaiko Erriberriko Errege Jauregiaren Igeltsulanen ganberan dagoen bostehun urte baino gehiago duen masustondo beltza (*Morus nigra*) da. Zuhaitza Monumentu Natural izendatu zuten 2001an.

Jatorria
--------

Jauregi Berrirako egungo sarbidea dena, garai hartan "Lorategi zaharra" deitzen zioten, zuhaitz eta bestelako landare ugari baitzegoen han. Barnean zein inguruan jauregiak zituen lorategien adibide xume bat besterik ez da. Laranjondo, limoiondo, zidrondo, mingranondo edo jasminez beterik zeuden lorategiak, garai hartan landare exotikoak baitziren, oso estimatuak. Orduan, Valentziatik larajanondoak eta limoiondoak eraman ziren, tartean, ziur aski, masustondo hau. Iritzi batzuen arabera 500 urte baino gehiago ditu.

Deskribapena
------------

Masustondoak 1,22 metroko diametroa du oinarrian, eta 9 metroko altuera. Koparen proiekzioa 7,50 X 6 m-koa da.
Alea 1991n izendatu zuten Monumentu Natural, bere itxura, neurri eta historiagatik, oso delikatua eta desegituratua dago, eta, beraz, hainbat lan egin behar izan ditu bere iraupena bermatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *677. Navarra al natural.*  (Noiz kontsultatua: 2023-08-06).
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Erriberriko Jauregiaren lorategiak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108064598
* Commonscat Multimedia: Morera del Palacio Real de Olite

---

 |

* Wd Datuak: Q108064598
* Commonscat Multimedia: Morera del Palacio Real de Olite
*Leucoagaricus sublittoralis*

Sinonimoak: *Lepiota sublittoralis*, *Leucocoprinus sublittoralis*

Deskribapena
------------

**Kapela:**70 mm arteko diametrokoa, hasieran hemisferikoa edo koniko-globo itxurakoa, gero ganbila, azkenik laua, baina titi txiki kamuts bat mantenduz, ertz zorrotza, laster zuzena, soberakin pixka batekin, zerrenda zentrokideak izaten dituzte ale gazteek; kapelaren azala hasieran feltroduna, diskotik hasita ezkata zentrokide finetan pitzatuz, fibrilosoagoa ertzerantz; marroi-arrosa ilun koloreko diskoa, ertzerantz zurbiltzen doana, marroi zurbil arrosa koloreko tonuak hartuaz.

**Orriak:** Nahikoa estu, lamelula ugarirekin, libreak, sabeldun samarrak, lehenik zuriak, heltzen denean krema kolorekoak; ertza zuria eta flokonosoa.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen e diotenak.

**Hanka:** 80 mm arteko garaierakoa eta 6 mm arteko diametrokoa, zilindriko antzekotik klabiformera, oinarria gutxi-asko handitua, leuna, fibrilosoa, zurixkatik krema-arrosara doan kolorekoa; goranzko eraztuna, zuria, okre-arrosa kolorea ertzean.

**Haragia:** Urria kapelan eta fibrilosoa oinean, zuria; usain fungikoa eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Leucoagaricus* terminoa grekotik dator, zuria, argia, esan nahi duen "leukós" hitzetik eta "agaricus" hitzetik. Perretxiko zuri bat.

Jangarritasuna
--------------

Ez du interes gastronomokorik.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan, lurzoru hareatsu eta buztintsuetan. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 288 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
Ikus, gainera: «Kontsonante leherkari»
Fonetikan, **kontsonante herskaria** —edo, labur, **herskaria**—, batzuetan kontsonante oklusiboa deitua, ahots-bidean aire-emaria erabat blokeatuz ahoskatzen da, baina ez sudur-bidean halabeharrez. Blokeo horren iraupena kontsonantearen hersketa da.

Herskari hitzak hurrengo kategorietako bati edo gehiagori erreferentzia egin diezaioke, autorearen arabera:

* Leherkariak, askotan soilki herskari deituak. Leherkariak herskari ahokariak dira, non ahots-bidearen hersketak aire-emari guztia blokeatzen duen, ahokari zein sudurkaria. Euskaraz, haien adibide /b/, /d/, /ɡ/, /ɟ/ ahostunak eta /p/, /t/, /k/, /c/ ahoskabeak dira.

* Sudurkariak, askotan herskari sudurkari deituak. Sudurkariak herskari sudurkariak dira; bertan, ahots-bidearen hersketak aire-emaria sudur-bidera eramaten du. Adibidez, /m/, /n/, eta /ɲ/, euskaraz.

* Afrikatuak herskari partzialak dira. Orokorrean, afrikatuak eta leherkariak kontrajartzen dira, baina afrikatuak askatze igurzkaria duten leherkari gisa deskribatu izan dira halaber, leherkari soilekin askapenaren bidez kontrastatuz. Euskarazko adibideak /t͡s̻/, /t͡s̺/, eta /t͡ʃ/ dira.

* Inplosiboak: hor, leherkari eta afrikatuen aire-etorri motarekiko aire-etorri mekanismo ezberdina dute. Euskaraz ez dago horrelakorik.

* Eiektiboak, beste aire-etorri mekanismo bat dutenak. Euskarak ez du horrelakorik.

* Klik kontsonanteak, musuen hotsak edo katuak deitzeko soinuak kasu, laugarren aire-etorri mekanismo bat duten herskari bikoitzak dira. Herskari ahokariak, sudurkariak, afrikatuak nahiz eiektiboak izan daitezke.

Terminologia
------------

Autorearen arabera, *herskari ahokari* goiko edozein da, *herskari sudurkariak* izan ezik, baina gehienetan horren bidez erreferentzia leherkariei egiten zaie. *Herskari sudurkari* sudurkari ohikoenak hizkuntzan egon daitezkeen beste kontsonante sudurkariez bereizteko erabil daiteke. Zubereraz, esaterako, /m/, /n/ eta /ɲ/ herskari sudurkariak /h̃/ hasperen sudurkaritutik (eta bokal sudurkarietatik) bereizteko erabil daiteke.

Ingelesezko *stop* eta *occlusive* terminoak Hizkuntzalaritzan sendotasunik gabe erabiliak dira: sinonimotzat hartu izan dira (euskaraz bezala, gure hizkuntzan bakarrik *leherkari* terminoa herskari ahokarietarako bereizten baitugu), eta baita sudurkaritasuna bereizteko ere. Autore zenbaitek *stop* generiko gisan erabiltzen dute (hau da, *oral stop*, *nasal stop*), eta *occlusive*, kontsonante ahokarietarako uzten dute.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7075717

 |

* Wd Datuak: Q7075717
**Fagnano aintzira** (selknamez **Cami**, **Kami** edo **Khami** ere deitua), Suaren Lurraldeko Uharte Handiaren erdialdean dagoen aintzira bat da, Hego Amerikako hegoaldean. Bere azalera 590 kilometro karratukoa da, % 93 Argentinako uharte sektorean dago eta gainontzekoa Txileko Errepublikan, bere bokalea dagoen tokian.

Historia
--------

Selknamek, Suaren Lurraldeko Uharte Handian XIV. mendeaz geroztik bizi zen herri indigena, Patagonia kontinentaletik sartu ondoren, Kakenchow (ur handia) edo Kami (luzanga) deitu zuten.

Kolonizatzaileek 1892an ikusi zuten lehen aldiz, Vicente Montes argentinar armadako tenienteak gertuko mendi batetik ikusi zuenean. Fagnano aintzira bezala berrizendatua izan zen Giuseppe Fagnano apaiz katoliko salesiarraren omenez, Hegoaldeko Patagoniako, Suaren Lurraldeko eta Malvinetako lehen administratzaile apostolikoa izan zena, Punta Arenasen egoitza zuena.

1893an Argentinak eta Txilek 1881eko Ituna argitzeko protokolo mugakide bat sinatu zuten, non muga mendebaldera eramaten den, horrela, aintziraren Argentinako sektorea handituz.

Laku hau, selknamek, "Zerumugaren atsedena" ere deitzen zuten, mendilerroa osatzen duen horizontearen irudizko lerroa, lakuak eteten baitu, ondoren, beste aldetik jarraitzeko.

Turismoa
--------

 Fagnano aintziraren (edo Kami) ekialdeko kostaldearen ikuspegia Argentinako ertzetatik (Ruta nacional 3; Suaren Lurraldean 40. Ibilbide Nazionalaren (Argentina) jarraipena dena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1315570
* Commonscat Multimedia: Lake Fagnano

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2009008513
* **Lekuak**
* OSM: 4868539

 |

* Wd Datuak: Q1315570
* Commonscat Multimedia: Lake Fagnano
**Pepsi Cola**, **Pepsi** izenez ere ezagutzen dena, PepsiCo konpainiak sortutako eta AEBetan jatorria duen freskagarria da. **Pepsi Cola** kolazko edari karbonatatua da. Nazioarteko merkatuan, haren lehiakiderik handiena Coca-Cola da.

Historia
--------

### Hastapenak

**Pepsi** edaria, Caleb Bradham botikariak sortu zuen, New Bernen (Ipar Carolina), jatorriz, digestio-arazoak tratatzeko diseinatua. Bere izena pepsina entzimatik dator, zeinen defizitak **dispepsia** sortzen duen. Jatorrizko errezetak azukrea eta bainila zituen ere.

1923an Pepsi-Cola Companyk porrot ekonomikoa iragarri zuen, batez ere Lehen Mundu Gerraren osteko prezio aldakorretan azukrearen prezioarekin espekulatu ostean. Roy C. Megargelek erosi zuen marka. 1931-an, "Loft Candy" gozoki enpresak **Pepsi Cola** konpainia erosi zuen. Lofteko presidenteak, Charles G. Guth, edariaren osagaiak birformulatu zituen.

Ikus gainera
------------

* Coca-Cola
* Breizh Cola

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Stoddard.  (2011-02-28). *Encyclopedia of Pepsi-Cola Collectibles.*  Penguin ISBN 978-1-4402-2535-2. (Noiz kontsultatua: 2023-05-31).
2. ↑   Tompkins, Vincent, ed. (1996). *American decades. 1900 - 1909 / ed. by Vincent Tompkins.*  Gale Research ISBN 978-0-8103-5722-8. (Noiz kontsultatua: 2023-05-31).
3. ↑   **(Ingelesez)**  *History of The Birthplace of Pepsi.*  (Noiz kontsultatua: 2023-05-31).

Kanpo estekak
-------------

* Pepsiren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47719
* Commonscat Multimedia: Pepsi

---

 |

* Wd Datuak: Q47719
* Commonscat Multimedia: Pepsi
**Isaiah Edwin Leopold** (Philadelphia, Pennsylvania, 1886ko azaroaren 9a - Beverly Hills, Kalifornia, 1966ko ekainaren 19a), **Ed Wynn** izen artistikoarekin ezaguna, estatubatuar aktore eta umorista ezaguna izan zen, ia 65 urteko ibilbide ikaragarria egin zuena, non vaudevilletan eta antzerkietan, telebistako saioetan, irratian eta zineman parte hartu zuen. Bi izar ditu Hollywoodeko Ospearen Pasealekuan, zineman eta telebistan egindako jardueragatik, hurrenez hurren.  Ed Wynn-ek *Wally Gator* marrazki bizidunen ingelesezko ahotsaren grabazioa inspiratu zuen.

Biografia
---------

Isaiah Edwin Leopold Filadelfian (Pennsylvania) jaio zen 1886ko azaroaren 9an, Bohemiako bikote judu baten semea, XIX. mendearen amaieran emigratu zuena. Nerabe zela etxetik ihes egin zuen. Gaztetan W.C. Fields-en laguntzaile gisa lan egin zuen. Gero, 1910eko hamarkadan, hainbat vaudevilletan agertu zen eta, 1914tik aurrera, Ziegfeld Follies-etan, Parisko Folies Bergère-n oinarritutako Broadway-ko antzerki-produkzio sorta batean. Ed Wynnen lehen arrakasta Broadwayn iritsi zen urte batzuk geroago, *The Perfect Fool* (1921) filmarekin.

Gero, *Texaco's Fire Chief* izeneko irratsaioa zuzendu zuen, 1932tik 1939ra, 1950ean pantaila txikian debuta egin aurretik. Urte horretan bertan Emmy Saria irabazi *zuen Pertsona ospetsurik nabarmenenari*. 

Zineman ere parte hartu zuen eta Oscar sarietarako izendatu zuten *The Diary of Anne Frank* ( 1959) lanagatik.  Disneyren Alice in Wonderland (1951) bertsioan, Mad Hatter pertsonaiari ahotsa eman zion. Mary Poppins (1964) eta The Greatest Story Ever Told (1965) filmetan ere jardun zuen. Rod Serlingen The Twilight Zone sailean ere parte hartu zuen, heriotzaren aurrean saltzaile ibiltari bat antzezten.

Ed Wynn masoia eta Filadelfiako 9. Logiako kidea zen.  Hestegorriko minbiziak jota hil zen 1966ko ekainaren 19an, Beverly Hillsen, Kalifornian, 79 urte zituela.

Sariak eta izendapenak
----------------------

Oscar sariak

| Urtea | Kategoria | Filma | Emaitza |
| --- | --- | --- | --- |
| 1960 | Bigarren mailako aktore onena | *The Diary of Anne Frank* | Izendatua |
|

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Premios y nominaciones de Ed Wynn en imdb.com
2. ↑  Biografía de Ed Wynn en Grand Lodge of British Columbia and Yukon.
3. ↑   «32th Academy Awards (1960)» *Academia de Artes y Ciencias Cinematográficas*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q259537
* Commonscat Multimedia: Ed Wynn

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54348583
* ISNI: 0000 0001 1764 0029
* BNE: XX1386835
* BNF: 14045622q (data)
* GND: 1233646699
* LCCN: n85327109
* NARA: 10569743
* SNAC: w68343m5
* SUDOC: 099027828
* UB: a1097718
* Open Library: OL7147052A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q259537
* Commonscat Multimedia: Ed Wynn
**Natalia Alekseievna Xelikhova**, errusieraz: Наталья Алексеевна Шелихова, (Okhotsk, Errusiar Inperioa, 1762 - 1810) errusiar enpresaburua izan zen, Erruso Amerikar Konpainiaren sortzaileetako bat. Bere senarra, Grigori Xelikhov, errusiar itsasgizona, enpresaburua eta Errusiar Alaskaren lehenengo kolonizatzaileetako bat izan zen.

Bizitza
-------

Natalia Alekseievna Kozhevina jaiotza izenez, Okhotskeko nabigatzaile eta mapagileen familia batean jaio zen 1762an. Oso heziketa gutxi izan zuen haurtzaroan. 1775ean Grigori Xelikhov larru-merkatariarekin ezkondu zen. 1782an Xelikhov-Golikov Konpainia sortu zuten.

1780ko hamarkadaren amaieran Irkutskera bizitzera joan ziren. Bere senarraren urrunaldietan, honek bere enpresaren kudeaketa Nataliaren esku uzten zuen, konpainiaren arlo ekonomiko eta negozio-harreman guztiak kudeatuz. Albiste nabarmen guztien berri zekien jeneralen emazteen bidez. Bere senarraren agenteek ere Natalia berari zekitenaren berri ematen zioten. Negozio arloan negoziazioak egin zituen bere senarraren ordezkari gisa. XVIII. mendeko Errusian erabat ezohikoa zen emakumeen parte-hartzea maila horretako merkataritzan, baina gizartean pertsona garrantzitsu gisa agertzea lortu zuen. 1795ean bere alaba Anna Nikolai Rezanov ofizialarekin ezkondu zen, eta horrek familiari gobernuarekin lotura bat eman zion.

1795eko uztailean Natalia alargundu zen eta bere senarraren negozioa formalki bere izenean hartzeko baimena eskatu zuen. Eskaerak eztabaida handia piztu zuen garai hartan, gizartean ez ezik, justizian ere. Prozesu judizialak hainbat urte iraun zuen. Prozesuan zehar, Errusiako gobernuarekin pertsonalki negoziatu zuen. 1799an, azkenik, Errusiako gobernuarekin izandako akordioari esker, Erruso Amerikar Konpainiaren sorreran esku hartu ahal izan zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera).* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18613678
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 106767094
* ISNI: 0000 0001 0655 9217
* BNF: 16736858s (data)
* GND: 142796093
* LCCN: n2010000603

 |

* Wd Datuak: Q18613678
**Angelita Bilbao Bilbao** (Bilbo, Bizkaia, 1903ko martxoaren 1a – Buenos Aires, Argentina, 1990eko ekainaren 24a) ekintzaile politiko abertzalea izan zen Uruguain eta Argentinan.

Biografia
---------

Erizaintzako ikastaroak egin zituen Bilboko Zarza klinikan. 1931n Uruguaira emigratu zuen, eta Eusko Alderdi Jeltzaleak (EAJ) Montevideon Emakume Abertzale Batzaren adar bat sortzeko enkargua eman zion. Regino Galdosekin eta Justo Zaraterekin batera, *Euskal Ordua* irrati saioaren sortzailea izan zen, Roberto García Quevedok gidatuta. 1933an Uruguaira lehen ikurrina eraman zuen Bilbotik. Montevideoko Euskal Erria eta Euskaro Español euskal etxeei eskainitako bandera hori baztertu egin zuen azkenekoak. Euskal Erria zentroak onarturik, *Recreo de Malvín* izeneko tokian egin zen ekitaldia 1933ko abuztuaren 6an.

### Gerra garaia

1936ko Gerra Zibila piztu zenean Euskal Herrira itzuli zen eta Bilboko Basurtuko Ospitalean aurkeztu zen boluntario gisa. Hainbat borroka-frontetan jardun ondoren, Bilbo erortzean, ospitalean zeuden zaurituekin batera, Santanderrera joan zen, ondoren Bartzelonarako bidea hartu zuen, Eusko Jaurlaritzaren aginduz, eta Frantzian hartu zuen errefuxiatu Errepublikako Gobernuak. Franco diktadorearen gobernuak heriotza-zigorra ezarri zion.

### Gerra ostea

Frantziatik Montevideora joan zen berriro, eta bertan ezkondu zen 1940an. Buenos Airesen (Argentina) kokatuta, hiri horretako Emakume Abertzale Batza sortu zuen. Erakunde horretako eta Laurak Bat euskal etxeko zuzendaritzako kide izan zen zenbait urtez. 

Buenos Airesen hil zen 1990eko ekainaren 24an.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    «Bilbao y Bilbao, Angelita - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-05-30).
2. ↑    *Angelita Bilbaoren ezkontza.* .
3. ↑    *Angelita Bilbaoren. Ezkontza.* .

Kanpo estekak
-------------

* Erbesteratuak, 1940an. Argazkia. Angelita Bilbao, lehena ezkerretara

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112175577
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 23078

 |

* Wd Datuak: Q112175577
**Martha Allen Carrier** (Andover, Massachusetts, 1650 – Salem (gaur Danvers), Massachusetts, 1692ko abuztuaren 19a) sorginkeria egotzita salatu eta exekutatu zuten emakumeetako bat izan zen Salemgo sorginkeria prozesuan, Ingalaterra Berrian.Cotton Mather apaizak bere lanean "sorgin neurrigabe" eta "infernuko erregina" gisa aipatu zuen; historialari batzuek Andover sortu zuten familien aurkako konspirazioarekin edo herentzia patriarkalaren aurkako mehatxuaren erreakzio batekin espekulatu zuten, baina jatorrizko dokumentuek iradokitzen dute atxilotzeko benetako arrazoia bere izaera independentea eta herrian baztanga izurritea eragitearen salaketa izan zirela.

Aurrekariak
-----------

Akusatu asko bezala, Martha emakume pobre eta desatsegina zen. Andover (Massachusetts) herriaren sortzaileetako baten bospasei seme-alabetatik hirugarrena, 1674ko maiatzean, bere estatusa baino askoz beheragoko batekin ezkondu behar izan zuen, zazpi hilabeteko haurdun, semearen aitarekin, umea legez kanpo jaio ez zedin, Thomas Carrier (1630-1739) zerbitzari soila zenarekin. Hainbat kilometrotara joan ziren bizitzera, Billerikara, eta zortzi seme-alaba izan zituzten. Horietako bat oso txikia zela hil zen. Hamar urte geroago itzuli ziren, diru gutxirekin eta ospe handirik gabe. 1690ean, baztanga-izurrite batek herria suntsitu zuen. Eta hamahiru hildakoetatik zazpi familiakoak ziren arren, aita, bi neba eta bi seme-alaba barne, baztanga Marthak eragin zuen zurrumurrua zabaldu zen herrian.

Epaiketa eta exekuzioa
----------------------

Akusatuen testigantzak adierazten duenez, Salemeko komunitateak Andobverko esamenen berri bazuen, Martharen sorgin fama barne. Susan Sheldon, Mary Walcott, Elizabeth Hubbard eta Ann Putnamek Andoverreko hamahiru mamuak ikus zitzaketela esanez epaimahaiaren aurrean garrasi egin zuten. Bizilagun askok maltzurkeriaz salatu zuten, eta haren hitz gogorren ondoren, animaliak gaixotu edo hil zirela adierazi zuten. Azterketa bitartean, ordea, Marthak tinko eutsi zion bere jarrerari eta ausardiaz esan zuen akusatzaileek gezurra esaten ari zirela.

Neskek minik sentitu gabe begiratzeko gai ote zen galdetu zitzaionean, esan zuen ez zuela egingo, "disimulatu egingo baitute begiratzen baditut". Magistratuei kargu hartu zien esanez "gauza lotsagarria da zuen arlotik kanpo dagoen jende hau zuei inportatzea".

Bere seme nagusiak, Richard eta Andrew, 18 eta 15 urtekoak, orpoetatik zintzilikatu zituzten, sudurretik odola jariatzen hasi ziren arte. Sarah (7 urte) eta Thomas (10 urte) hertsatu egin zituzten sorginkeriak aitortu arte. Sarahk epaimahaiari esan zion "sei urte zituenetik zela sorgina, amak liburu gorri bat ekarri eta berak ukitu zuenetik". Thomas Barnard ministroak, konfesio horien arduradunak, guztiengandik lortu zituen, Martharengandik izan ezik.

1692ko abuztuaren 19an urkatu zuten, George Burroughs, George Jacobs, John Proctor eta John Willardekin batera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Martha Carrier.* .
2. ↑    *Martha Carrier, Salem Witch Trials.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18674167

 |

* Wd Datuak: Q18674167
**Caspar Wessel** (Vestby, Dröbak inguruan, Norvegia, 1745eko ekainaren 8a - Kopenhage, Danimarka, 1818ko martxoaren 25a ) norvegiar-daniar matematikaria izan zen.

Biografia
---------

Jonas Wessel-en aita eta aitona elizan ministroak ziren. Amak, Marie Helenek, hamalau seme-alaba izan zituen, eta horietatik Caspar seigarrena izan zen.

Caspar Christianiako (gaur egun Oslo) katedraleko eskolara joan zen anaia nagusietako birekin batera, Johan Herman Wessel eta Ole Christopher Wessel. 1761ean Danimarkako Kopenhageko Unibertsitatean sartu zen, garai hartan Norvegian unibertsitaterik ez baitzegoen, eta Zuzenbidea ikasi zuen.

1762an, anaia, Ole Christopher Wessel, Danimarkako Zientzia eta Letren Errege Akademiaren (Kongelige Danske Videnskabernes Selskab) proiektu baten ikuskatzaile gisa eskatu zuten Danimarkaren posizioa triangeluatzeko. 1764an Caspar bere anaiaren laguntzaile gisa sartu zen proiektuan.

### Ekarpenak

1782ko maiatzean Wessel Danimarkako Errege Akademiarekin egindako lanetik askatu zuten, Oldenburgoko dukerriaren azterketa trigonometrikoa egin ahal izateko. Wessel Oldenburgeko azterketan lan egin zuen 1785eko udara arte, Danimarkako Errege Akademiarekin lan egitera itzuli zen arte. Metodo matematiko gero eta sofistikatuagoak garatu zituen, eta 1787an idatzi zuen txosten batean guztiz azaldu zituen. Txosten horrek jada Wessel-en ekarpen matematiko bikaina jaso zuen, hau da, zenbaki konplexuen interpretazio geometrikoa.

1796rako, Wessel-ek Danimarkaren triangulazioa amaitu zuen eta lortutako datuak erabili zituen herrialdeko lehen mapa zehatza egiteko. Urte berean, zenbaki konplexuen interpretazio geometrikoa adierazten zuen matematikako lehen dokumentua eta bakarra idatzi zuen eta Danimarkako Errege Akademiaren bilera batean aurkeztu zuen 1797ko martxoaren 10ean. Dokumentu hori 1799 arte ez zen argitaratu.

### Azken egunak

Wessel-ek Danimarkako Errege Akademian zuen lana utzi zuen 1805ean, 60 urte zituela. Danimarkako Errege Akademiaren zilarrezko domina jaso zuen bere lan eta mapengatik. 1815ean Dannebrog-en Ordenan zaldun izendatu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q372017
* Commonscat Multimedia: Caspar Wessel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61663824
* ISNI: 0000 0001 0979 2129
* BNF: 12563002z (data)
* GND: 122240030
* LCCN: n90627359
* NKC: jn20010525247
* SUDOC: 058928901
* Open Library: OL2505420A

 |

* Wd Datuak: Q372017
* Commonscat Multimedia: Caspar Wessel
Fuldako sorginkeriaren epaiketetan kartzela gisa erabilitako dorrea.
**Merga** **Bien** (Fulda, Alemania, 1560 - 1603) sorginkeriagatik kondenatutako emakume alemaniarra izan zen, eta, agian, 1603tik 1605era bitartean Fuldako sorginkeriagatiko epaiketetan biktimarik ospetsuena.

Biografia
---------

Bien Fulda hirian jaio zen. Hiru aldiz ezkondu zen, alargun geratu zen eta lehen bi senarren oinordekoa izan zen. 1588an, Blasius Ongo-rekin ezkondu eta hiritik alde egin zuen, baina senarraren enplegu-emaileekin izandako gatazka baten ondoren itzuli egin zen.

Denborarekin, printze abadea 1602an boterera itzuli zen erbestealdi luze baten ondoren, eta ikerketa bat agindu zuen hiriko sorginkeriaz. 200 pertsona baino gehiago exekutatu zituzten. Epaiketa horiek printzea hil arte iraun zuten, 1605era arte.

Atxiloketa
----------

1603ko martxoan, hiriko lehen atxiloketak izan ziren ikerketen ondorioz. Ekainaren 19an, Merga atxilotu eta kartzelan sartu zuten. Senarrak protesta egin zuen Spirako Gorteko Ganbera Inperialean eta haurdun zegoela esan zuen. Espetxean, bigarren senarraren, seme-alaben eta senarraren enpresaburuen familiako kide baten hilketa aitortu behar izan zuen eta erritu sataniko batean parte hartu izana. Haren haurdunaldia, espero ez bezala, inguruabar astungarritzat jo zen, berak eta senarrak ez baitzuten seme-alabarik izan, nahiz eta hamalau urte zeramatzaten ezkonduta. Haurdunaldia deabruarekin izandako koitoaren emaitza zela aitortu behar izan zuen.

Exekuzioa
---------

Bien sorgintzat jo zuten, eta Fuldako sutan erre zuten 1603ko udazkenean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «La inquisición y la brujería (La densidad de persecución de brujas en Europa)» *www.mercaba.org*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q88733
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 314790895
* GND: 1065058438

 |

* Wd Datuak: Q88733
**Jean-Baptiste Nothomb** baroia (Messancy]], 1805eko uztailaren 3a – Berlin, 1881eko irailaren 16a) belgikar diplomazialari eta politikaria.

Luxenburgoko Ateneoan eta Liejako Unibertsitatean hezi zen. 1830eko Belgikako Iraultzan Luxenburgon zegoen eta konstituzioa idazteko ardura zuen batzordeko kide izendatu zuten. Kongresu nazionaleko kidea eta kanpo arazoetako ministerioko idazkari nagusia izan zen. Hasieran, Némourseko dukearen hautagaitza babestu zuen Belgikako tronurako, baina gero Leopoldo I.aren alde egin zuen, eta Londresera koroa eskaintzera bidalitako ordezkarietako bat izan zen.

1837an Herri Lanetako ministro izendatu zuten eta tren-sistema eta meatze-industria garatu zituen. 1839an Limburgeko eta Luxenburgoko lurralde lagapenak babestu zituen. 1840an Germaniar Konfederazioan enbaxadore izendatu zuten eta 1841ean lehen ministro. 1845ean garaitua izan ondoren, parlamentutik erretiratu eta zenbait diplomazia postutarako izendatu zuten.

*Essai historique et politique sur la révolution belge* (1838) lana idatzi zuen.



| * i
* e
* a
Belgikako lehen ministroak |
| --- |
| 
* de Gerlache
* Lebeau
* de Muelenaere
* Goblet d'Alviella
* de Theux de Meylandt
* Lebeau
* Nothomb
* Van de Weyer
* de Theux de Meylandt
* Rogier
* de Brouckère
* de Decker
* Rogier
* Frère-Orban
* d'Anethan
* de Theux de Meylandt
* Malou
* Frère-Orban
* Malou
* Beernaert
* de Burlet
* de Smet de Naeyer
* Vandenpeereboom
* de Smet de Naeyer
* de Trooz
* Schollaert
* de Broqueville
* Cooreman
* Delacroix
* Carton de Wiart
* Theunis
* Van de Vyvere
* Poullet
* Jaspar
* Renkin
* de Broqueville
* Theunis
* van Zeeland
* Janson
* Spaak
* Pierlot
* Van Acker
* Spaak
* Van Acker
* Huysmans
* Spaak
* G. Eyskens
* Duvieusart
* Pholien
* Van Houtte
* Van Acker
* G. Eyskens
* Lefèvre
* Harmel
* Vanden Boeynants
* G. Eyskens
* Leburton
* Tindemans
* Vanden Boeynants
* Martens
* M. Eyskens
* Martens
* Dehaene
* Verhofstadt
* Leterme
* Van Rompuy
* Leterme
* Di Rupo
* Michel
* Wilmès
* De Croo

 | Belgikako banderaBelgikako bandera |
**NFS** (**Network File System**) hasiera batean Sun Microsystems-ek 1984. urtean garatutako protokoloa. 1094, 1813, (3010) eta 3530. RFC-etan definitua dago fitxategi sistema moduan, non ordenagailu bat sare batetik fitxategietara irits daitekeen disko lokal bat izango balitz bezala.

Protokoloaren 2. bertsioak hasieran UDPren gainean ibiltzen zen, honela protokoloa "egoera gabe" geratzen zen, eta adibidez blokeo sistema protokoloaren nukleotik at inplementatzen zen.

Protokoloaren 3. bertsioak TCPrako euskarria ekarri zuen. Ordurako zenbait garatzailek NFSv2n garraio bezala TCP euskarria garatu zuten. Garraio bezala TCP erabiltzeak NFS WAN sareen gainean erabiltzea logikoagoa bihurtzen zuen (nahiz eta ez duen zertan praktikoa izan behar).

4. bertsioak AFS-ren influentziak hartu zituen, eta performantzia hobea, segurtasun indartsua eta egoera protokoloa garatu zizkioten.

NFS UNIX sistemei gogor lotua dago, nahiz eta beste plataformetan ere erabili daitekeen, Macintosh eta Microsoft Windowsen adibidez. "Zerbitzariaren mezu blokea" (SMB), antzeko protokolo bat, Microsoft Windows-pean inplementatuako sare fitxategi sistema baliokidea da.

  

"sare fitxategi sistema" terminoa askotan termino generikotzat erabitlzen da — ikusi fitxategi sistemak beste adibide batzuentzat.

Kanpo estekak
-------------

* Linux NFS-ren ikuspegi orokorra, maiz egiten diren galderak eta dokumentazioa
* RFC 3530 - NFS protokoloaren 4. bertsioaren espezifikazioa
* RFC 1813 - NFS protokoloaren 3. bertsioaren espezifikazioa
* RFC 1094 - NFS protokoloaren 2. bertsioaren espezifikazioa
* RFC 2000

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q623494
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh99011561

 |

* Wd Datuak: Q623494
**Fernando Gonzalo Azpeitia** (Donostia, Gipuzkoa, 1942an) euskal musikaria da.

Donostian jaio zen, 1942an. Musika eta Kimika Zientziak Valentzian ikasi zituen, eta Esteban Elizondo maisuarekin organoan espezializatu zen. Hogeita hamar urtean Mariaren Bihotzaren abesbatzako organista izan zen. 1977an, organo-jotzaile bakarlari ibilbideari ekin zion, eta organoarekin erlazionatutako jarduera ugari garatu zituen Europa eta Amerikan zehar. Organoaren irakaskuntzan ere ibilbide sendoa izan zuen. Elizbarrutiko Organo eta harmoniumak zaharberritzeko batzarreko kide da. Organorako hainbat obra idatzi ditu.

Lanak
-----

* *Diálogos al alba* (Mezsolo/tx/org)
* *Emmanuel* (org)
* *La libélula* (org.): 1. *Reflejándose en el lago* ; 2. *Volando de flor en flor* ; 3. *Cuando arrecia el vendaval*
* *Procesional* (org)
* *Suite nupcial* (org)

Erreferentziak
--------------

* Auñamendi Eusko Entziklopedia

Kanpo estekak
-------------

* Eresbil, partiturak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12209170
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 149448

 |

* Wd Datuak: Q12209170
**Banat** Erdialdeko Europako lurraldea da, 1919tik aurrera Hungaria, Serbia eta Errumania artean banaturik dagoena.

Geografia
---------

Kkialdean Transilvania eta Valakiarekin du muga, mendebaldean Tisa ibaiarekin, iparraldean Mureș ibaiarekin, eta hegoaldean Danubio ibaiarekin. Hungariaren partea txikia da (Szeged hiriaren inguruan). Serbiako Banat (Vrsac hiriaren inguruan), nekazari-lurralde aberatsa da. Errumaniako Banat aldeak 21.800 km2 inguru ditu. Hiriburua Timişoara (hungarieraz *Temesvar*) da. Hiri nagusiak Arad, Resita, Lugoj eta Caransebeş dira.

Historia
--------

Turkiarrek hartu zuten Banat 1526. urtean. Bi mende geroago Habsburgoko etxeak eskuratu zuen, otomandarren galera bermatu zuen Passarowitzeko itunaren ondorioz (1718). 1779. urtean Hungariako eskualde bihurtu zen. 1920an, Hungariaren, Jugoslaviaren eta Errumaniaren artean banatzeko erabakia hartu zuen Trianongo itunak.

Ekonomia
--------

Timis ibaiaren inguruko ordokia emankorra da (laboreak, patatak eta fruituak). Banateko mendietan harrikatza, burdina, manganesoa, kromoa, kobrea eta marmola dago.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2008-05-30). *154. araua: Europako eskualde historiko-politiko nagusiak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170143
* Commonscat Multimedia: Banat

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 247776588
* GND: 4004408-7
* LCCN: sh2008004564
* NKC: ge134050
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q170143
* Commonscat Multimedia: Banat
**Joan Adam I.a** (Johann Adam Andreas; Brünn, 1662ko abuztuaren 16a – Viena, 1712ko ekainaren 16a) Liechtensteingo printzea izan zen 1684tik hil zen arte.

Karlos Eusebio Liechtensteingoaren eta Joana Beatrix Dietrichsteingoaren semea izan zen. 1699an Schellenberg jaurerria eskuratu zuen eta 1712an Vaduz konderria. Bi lurraldeek, beranduago, Liechtensteingo printzerria osatu zuten. Gainera, Troppauko eta Jägendorfeko dukea izan zen.

Ez zen gorte inperialeko funtzionarioa izan Vienan, nahiz eta finantzetan aditua izan. Arteaz interesatu zen eta Joan Adam Aberatsa bezala ezagutu zen. Rubens eta Van Dycken lanak erosi zituen bere bildumarako, eta patroi eskuzabala izan zen. Jauregi bat eraiki zuen Vienan eta udako jauregi bat Rossaun.

Erdmuthe Maria Teresa Dietrichsteingoa lehengusinarekin ezkondu zen eta zazpi seme-alaba izan zituzten. Mutilik ez zen haurtzarotik bizirik atera, eta Josef Wentzeslao I.a printzerrian haren oinordekoa izan zen. Maria Gabriela alaba Josef Joan Adam Liechtensteingoarekin ezkondu zen.