recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Batako eztandak** 2021eko martxoaren 7an Ekuatore Ginearen Bata hiriburuan, Nkoa Ntoma auzoan dagoen militar basean. Eztandak lau izan ziren eta kalte handiak eragin zituzten: gutxienez 108 pertsona hil ziren, 615 zaurituak gertatu ziren eta inguruko etxeetan kalte material asko. Teodoro Obiang Nguema diktadorearen arabera eztandak munizioak modu desegokian erabiltzeagatik gertatu ziren.

Leherketak
----------

Prentsak zabaldutako informazioaren arabera leherketak lau izan ziren. Lehenengoa indartsuena izan zen eta 15:00etan izan zen. Azkena bi ordu geroagoa, 17:00etan. Hondamendiaren dimentsioak ikusita, gobernuak larrialdi-egoera ezarri zuen. Herrialdean, bestetik, COVID-19ren pandemia dela eta, etxeratze-agindu dago aginduta.

Kausak
------

Hasierako momentuetan nahasmendu handia izan zen zeren eta leherketek ondorio handiak eragin baitituzte. Obiangek bertako militarren arduragabekeriari egotzi dio ardura guztia baina Ekuatore Ginearen egoera politikoarekin ezin da baieztatu edo ezeztatu iritzi hori.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  "Massive explosions rock Equatorial Guinea’s largest city; at least 17 dead, hundreds injured": The Washington Post.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105813896
* Commonscat Multimedia: 2021 Bata explosions

---

 |

* Wd Datuak: Q105813896
* Commonscat Multimedia: 2021 Bata explosions
**Bataiotegia** bataioa egiteko kristauek erabiliko duten eraikuntza da. Hau elizari erantsia edota independenteki egon daiteke, baina beti elkarrengandik gertu. Kristautasunaren hasieran, katekumenoak bertan bataiatzen ziren, ume, gazte zein helduak, honela neofito bihurtuz. Bataio eguna *dies natalis* izango zen: jaiotzaren eguna. Funtsezko elementua bataio igerilekua da eta bertan murgiltzen da bataioa hartzen duen pertsona.

Gaur egun, eliza gehienetan bataiotegia eliz barruan kokatzen da, bataiarri edo ponte izeneko ontzia.

Ezagutzen den lehen bataiotegia Laterango bataiotegia (Erroma) da eta bera izango da ondoren eraiki zirenen eredu.

* Bataiotegi paleokristau baten aztarnak. Erdian bataio igerilekua kokatzen zen.Bataiotegi paleokristau baten aztarnak. Erdian bataio igerilekua kokatzen zen.
* Parmako bataiotegia.Parmako bataiotegia.
* Pisako bataiotegia.Pisako bataiotegia.

Ikus, gainera
-------------

* Laterango bataiotegia
* Ortodoxoen bataiotegia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210077
* Commonscat Multimedia: Baptistries

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11981812z (data)
* GND: 4144027-4
* LCCN: sh85011738
* NKC: ph1121302
* AAT: 300007444
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q210077
* Commonscat Multimedia: Baptistries
Recipient de crema postsolar dibuixat per una intel·ligència artificial. Adimen artifizial batek marraztutako eguzki ondorengo krema ontzia.
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Eguzki ondorengo krema** (ingelesezko izenarekin ere ezagutzen dena, *aftersun, after sun* edo *after-sun* ) produktu kosmetiko bat da, krema, ukendu edo esprai, eran banatu ohi dena. Eguzkia hartu ondoren larruazalean aplikatzen da azala hidratatzeko eta beroa, gorritasuna eta nekea kentzen saiatzeko ematen da. 

Produktu honek ez ditu erredurak edo larruazala kentzea saihesten, ezta dagoeneko jaso duen eguzki-erradiazio murrizten, eta beraz ezin da eguzki-krema baten fotobabesarekin alderatu: babes hori eguzki-krema egoki bat eguzkitan egon aurretik emanda lor daiteke, lortzekotan.

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, katalanezko Wikipediako «Crema postsolar» artikulutik itzuli da; zehazki, 2023-01-02ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2883496

 |

* Wd Datuak: Q2883496
**Bianca Ceva** (Pavia, 1897ko apirilaren 10a –Milan, 1982ko ekainaren 18a) italiar kritikari literarioa, itzultzailea eta irakaslea izan zen, Italiako Ekintza Alderdiari (Partito d'Azione) atxikitako partisanoa.

Ibilbidea
---------

Letretan lizentziatu zen Pavíako Ikasketen Unibertsitatean, eta gero Filosofian. Benedetto Croce, Tommaso Gallarati Scotti, Francesco Flora eta Umberto Zanotti Bianco bezalako intelektual antifaxistekin egon zen harremanetan. Irakaskuntzan aritu zen 1931 arte, *Giustizia eta Libertà* mugimendu politikoan afiliatua eta antifaxista izateagatik irakaskuntzatik baztertu zuten arte. *Giustizia eta Libertà* 1930ean kartzelan bere buruaz beste egin zuen Umberto nebak Ferruccio Parri, Riccardo Bauer eta Ernesto Rossik sortutako mugimendua izan zen. Ondoren, Biancak Brerako Pinakotekan lanean jarraitu zuen, eta faxisten erregimenari aurka egin zion, Ekintza Alderdian afiliatuta.

Mussoliniren erorketaren ondoren, 1943ko abuztuan Milango Beccariako Institutuan ekin zion irakaskuntzari Erresistentzian aktiboki aritzeko utzia zuen lanbideari. 1943ko abenduan, Bianca Ceva kartzelaratu egin zuten, eta 1944ko abuztuan, epaitu eta kondenatu egin zuen Milango Auzitegi Militarrak, eta Auzitegi Berezira bidali zuen, beste kondena baterako. Urte bereko urrian, epaiketaren zain zegoela, irakasleak espetxetik ihes egitea lortu zuen, eta Oltrepò Paveseren partisanoekin bat egin zuen.

Liberazioaren ondoren, 1945ean, irakaskuntzari ekin zion berriro, eta Beka Institutuko zuzendari izatera iritsi zen.1955etik 1971ra, Italiako Askapen Mugimenduaren Historiarako Institutu Nazionaleko idazkari nagusia izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  En 1936 Ceva visitó a Croce en la Villa de Alessandro Casati para entregarle una carta de Riccardo Bauer, crítica de la decisión de donar su medalla de senador como "oro a la patria"; la entrevista (mencionada en B. Ceva, *Un testimonio sobre Benedetto Croce*, "Nuova Antologia", 1977, pp. 142-5) fue "emocionante", y Ceva se refiere "al auténtico drama que sus palabras habían reavivado y agudizado en el alma de Croce ", quien concluyó," di que soy el mismo, que estoy siempre con ellos "(Gennaro Sasso, *Per invigilare me stesso*, Bolonia, Il mulino, 1989, pp. 283-4)
2. ↑  Noemi Crain Merz, *L' illusione della parità: donne e questione femminile in Giustizia e libertà e nel Partito d'azione*, Milano, Angeli, 2013, p. 21
3. ↑  Giorgio Candeloro, *Storia dell'Italia moderna*, Volume 10, pp. 146-7, Milano, Feltrinelli, 2002
4. ↑  Arturo Colombo, *Corriere della Sera*, 11 novembre 2012, p. 9
5. ↑   «Segretari e direttori» *Istituto Nazionale Ferruccio Parri* (Noiz kontsultatua: 2023-01-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18590099
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 242428497
* ISNI: 0000 0003 8589 0139
* LCCN: no2010050231
* SUDOC: 063058650
* ICCU: CFIV043426

 |

* Wd Datuak: Q18590099
*Antología palatina*, 101. orrialdea, Universitätsbibliothek Heidelberg (Cod. Pal. graec. 23 Anthologia Palatina).
**Epigrama** (antzinako grezieraz: ἐπί-γραφὼ: gain-idatzi) edo **ziri-bertso**a esaten zaie poema labur umoretsu edo ironiatsuei.

Esaten da Grezia Klasikoan zenbait objektutan idazten ziren testuei esaten zitzaiela epigrama eta hortik datorrela hitza baina Antzineko Grezian bertan objektuetatik harago joan zen epigramak idazteko joera. Erdi Aroan, epigramen zenbait antologia egin ziren eta garrantzi berezia ematen zaio Bizanzion, X. mendean Constantí Cèfales jaunak egin zuenari, *Antologia Palatina* delakoari. Horren eskuizkribu bat, kodex bat, Heidelbergeko Unibertsitateko liburutegian gordetzen da.

Antzinako Erromako poeta batzuek ere epigramak idatzi zituzten, esaterako: Lukano, Katulo eta Martzial.

Berpizkundeko literaturan eta geroagokoan ere epigrama moldeak bizirik iraun du.

Euskaraz
--------

Euskal ahozko tradizioan ziri-bertso asko ekoiztu izan dira. Epigrama hitza, baina, idatzizko poema laburrekin besterik ez da erabiltzen. Hona adibide bat:

Zure bertsoak ekarri zenizkidan,
Paulo, iritzia eman niezazun.
Oraino erabakitzeke nago
zer nahiago dudan gorde:
zure adiskidantza ala
egiarekiko fideltasuna.
Angel Erro. *Eta harkadian ni*. 2002. ISBN 84-8331-936-5

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193121
* Commonscat Multimedia: Epigrams

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX527265
* BNF: 119364768 (data)
* GND: 4152507-3
* LCCN: sh85044385
* NKC: ph119977
* AAT: 300202533
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193121
* Commonscat Multimedia: Epigrams
**Eguzki Seme** edo **Urrezko Hiri Misteriotsuak** (japonieraz: 太陽の子エステバン, *Taiyō no ko Esuteban*?, frantsesez: *Les Mystérieuses Cités d'or*; ingelesez: *The Mysterious Cities of Gold*)
 franko-japoniar marrazki bizidun batzuk izan ziren. 1982ko ekainaren 29a eta 1983ko ekainaren 7a bitartean NHK japoniar telebista katean emititu ziren, Frantzian aldiz 1983. urtean zehar. Sortzaileak Jean Chalopin, Mitsuru Kaneko, Mitsuru Majima eta Sôji Yoshikawa izan zirelarik.

Euskal Herrian ETB1 katean euskaraz emititu ziren.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

1532, Bartzelona hiria, Eztebe 12 urtetako umezurtz bat da, Mendoza izeneko itsasgizon misteriotsu batek aipatzen dion Mundu Berrira joateko eskaintza onartzen du, bertan kondairazko Urrezko Hiriak topatu asmoz. Eztebek bere aita han topatzeko asmoa ere badu, orain dela 12 urte ontzi baten hondoratzearen ondoren desagertu baitzen.

Bidai horretan zehar Eztebe mutikoak Zia eta Tao neska-mutiko inkak ezagutuko ditu, azken hori Galapago Uharteetako Mu herriaren azken ondorengoa dena. Eztebe eta Ziak biek antzeko lepoko bitxi batzuk dituztela ohartuko dira, hauek Urrezko Hiri misteriotsuetara sartzeko kodea izan dezaketelarik. Euren abenturan zehar, Mundu Berrian barna ibiltzeko ako hegazkin bat erabiliko dituzte. Halere, gora-behera asko bizi eta haien etsaiak atzetik segika izanen dituzte.

Kanpo estekak
-------------

* *Eguzki Seme* marrazki bizidunen hasierako abestia entzungai eta ikusgai. Youtube.com **(Frantsesez)**
* *Eguzki Seme* marrazki bizidunen lehen atala ikusgai. Youtube.com **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1218397

 |

* Wd Datuak: Q1218397
***Bison uriformis*** Pleistozenoan Europan, Euskal Herrian zein gure inguruan bizi izan zen eta egun desagertutako bisontearen espeziea da.

*Bison uriformis* zenbait harpetako labar-artean agertzen da marraztuta, eta bere aztarnak eta hondakinak *Bison priscus*en zein Bison bonasusen hondakinekin batera agertzen dira euskal zein Gune frankokantaurikoaren aztarnategi arkeologikoetan. *Bison uriformis*, Bison bonasus baino lehen bizi omen zen Gune frankokantauriko honetan.

Datu gutxi dago espezieari buruz.

Ezaugarriak
-----------

Dirudienez *Bison uriformis* zenbait ezaugarri ezberdin bazeukan *Bison priscus* eta *Bison bonasus*ekin konparatuz gero.

Bere adarrak okerrak ziren eta puntak gora begira zeuden, "S" itxurako bihurgune txiki batekin. Beste ezaugarri nabarmena bere bizkarrean, soingurutzearen gainean, zeukan tamaina handiko konkorra. Antza konkor-koipetsua zen.

Konkor hau nabarmena agertzen da, esate baterako, Asturiasko Peñamellera herriko Coimbreko leizean marrazturik agertzen den bisontean. Zalantzarik gabe tamaina eta errealtasun handiko labar-pinturak Bison uriformis bat errepresentatzen du.
Bisontearen pinturak 1,24 metorko luzera dauka eta harriaren erliebea erabiltzen du animaliaren benekotasuna areagotzeko.

Ikus, ere
---------

* Bisonte
* Bison bonasus
* Bison priscus

Erreferentziak
--------------

1. ↑  La caza en la prehistoria. Asturias, Cantabria, Euskal Herria. Jose M. Gomez Taberna. Ediciones Istmo, 1980. 110. orrialdea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255280

 |

* Wd Datuak: Q12255280
Eguzki Haizearen plasma, heliopausara iristean.
**Eguzki haizea**, Eguzkiaren goi-atmosferatik kargatutako partikula (plasma) isuria da. Nagusiki, 1 keV inguruko energia duten protoi eta elektroiak dira.

Gure Eguzki-sisteman, eguzki haizeak duen oinarrizko konposaketa, eguzki koroaren bera da: %73 hidrogenoa eta %25 helioa, ezpurutasun batzuekin. Partikulak, erabat ionizatuak daude, oso trinkoa ez den plasma sortuz. Lurretik hurbil, eguzki haizearen abiadura 200 eta 889 kilometro segundoko bitartekoa da, batez beste 450 km/s-koa. Eguzkiak, gutxi gora-behera, segundoko 800 kilo materia galtzen ditu eguzki haize eran.

Eguzki haizea plasma denez, berarekin, eguzkiaren eremu magnetikoa hedatzen du. 160 milioi kilometroko distantziara, eguzkiaren errotazioak, eguzki haizea espiralean arrastatzen du, bere eremu magnetiko lerroak eramanez, baina, distantzia hori baino urrunago, eguzki haizea kanpoalderantz doa, Eguzkiaren zuzeneko eragin gehiagorik gabe. Eguzki orbanek eta Eguzkiaren beste gertaera atmosferiko batzuk eragindako eguzki haize eztanda biziki energetikoak, "eguzki ekaitz" deitzen dira, eta espazio zundak eta sateliteek, honen ondorioz, erradiazio handia jasan dezakete. Lurraren eremu magnetikoan harrapatuak diren eguzki haize partikulek, Van Allenen gerrikoetan elkartzeko joera adierazten dute, eta Aurora polarrak eragin ditzakete Lurraren atmosferarekin talka egiten dutenean polo geografikoetatik gertu. Lurraren antzerako eremu magnetikoak dituzten beste planeta batzuk ere badituzte euren aurorak.

Eguzki haizeak, "burbuila" bat eratzen du izarrarteko ingurunean (hidrogeno eta helio gasak galaxiarteko espazioan). Eguzki haizeak egindako indarra, izarrarteko ingurunea mugitzeko bezain ahaltsua ez den tokia, heliopausa bezala ezagutzen da, eta eguzki sistemaren "ertzik" kanpokoena bezala jotzen da. Heliopausara iritsi arteko distantzia, ez da zehatz ezagutzen, eta, ziur aski, eguzki haizearen abiadura eta izarrarteko ingurunearen tokiko dentsitatearen araberakoa da, baina Plutonen orbitatik harago dagoela ezagutzen da.

Ikus, gainera
-------------

* Ekaitz geomagnetiko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q79833
* Commonscat Multimedia: Solar wind

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119790203 (data)
* GND: 4135572-6
* LCCN: sh85124550
* NDL: 00572585
* SUDOC: 027833666
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q79833
* Commonscat Multimedia: Solar wind
Frantzian, 1999an hartutako eklipse baten argazkia.
*Artikulu hau astronomiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Koroa».*

**Eguzki koroa**, kromosferako zatirik kanporenekoa da, milioi bat kilometro baino gehiago neurtzen du eta eguzki eklipseetan edo koronografo deritzon Eguzkiaren argia ezkutatzeko gai den gailu bat erabiliz ikus daiteke. Eguzki koroaren dentsitatea, Lurrarena baino bilioi bat aldiz baxuagoa da, eta bere tenperatura, 2 milioi gradutara iristen da (fotosferak, gutxi gora-behera, 6000 graduko tenperatura duen bitartean).

Ezaugarriak
-----------

Eguzki koroa, espaziora, eguzkiaren eremu magnetikoak jaurtitako partikula txikiez osatua dago, eguzki haizea eraginez, eta jaurtitze fenomeno bizietan, ekaitz geomagnetiko bat gerta daiteke Lurrean. Jaurtitako atomo hauek, Lurraren atmosferaren gainaldearekin talka egitean, poloetan gertatzen diren auroren arduradunak dira.

Koroako egitura xehetasun guztiak, eguzkiaren eremu magnetikoaren ondorio dira.

Eguzki koroaren aztertzea
-------------------------

* 1870ean, eklipse batean, Karlos Youngek, koroako argi espektroa ikustean, bere jatorria azaltzerik egon ez zen marra berde bat ikusi zuen. Garaian proposatu ziren hipotesien artean, Lurrean existituko ez litzatekeen balizko elementu kimiko bat aipatu zen.
* 1930 arte, Eguzki koroa ikusteko modu bakarra, Ilargiak, Eguzkia, eguzki eklipse osoetan estaltzen zuenean zen.
* 1930ean, koronografoa asmatu zen, eklipse artifizialak eragin zitzakeena, eta, ondorioz, asko erraztu zen eguzki koroaren azterketa.
* 1940an, Edlen eta de Gotrianek, Karlos Youngek ikusitako marra edo zerrenda berde horiek, material ezezagunen espektroak eragiten ez zituela frogatu zuten, baizik eta Lurrean aurki daitezkeen elementuen oso ionizatutako atomoek, burdina kasu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170754
* Commonscat Multimedia: Solar corona

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11979695n (data)
* LCCN: sh85130465
* NDL: 00566641
* NKC: ph844502
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q170754
* Commonscat Multimedia: Solar corona
***Bokazioaren alegoria*** (italieraz: *Allegoria dell'inclinazione*) Artemisia Gentileschiren margolan baten izenburua da, 1615 eta 1616 artean egindakoa. Mihise gaineko olio-pintura bat da, Florentziako Buonarroti etxearen sabaian dago. Dimentzioak 152 zm. x 61 zm. dira.

Historia
--------

1615-16an Miguel Angel Buonarroti gazteak (1568-1646), fiorentar artista ospetsuaren ilobak, enkargatu zuen pintura. Zalantzarik gabe, pinturak garaian sentsualitate asaldagarriaren zentzua zuen. Horregatik, Leonardo di Buonarrotok, Baldassarre Franceschiniri biluztasun originala estaltzeko janzkera moralizatzaileen exekuzioa ordenatu zion, 1684. urtearen inguruan. Jatorrizko irudia imaginatu, besterik ezin da gaur egun.

Deskribapena
------------

Erdi biluzik dagoen neska gazte bat irudikatzen du. Bi eskuekin iparrorratz bat eusten du zeru-hodeiz osatutako oihal baten gainean, eta, bitartean, izar argitsu batek distira egiten du buru gainean, non bere ile horiak orrazkera landu baten kontra matxinatu nahi dituela ematen duen.

Esanahia
--------

Bokazioaren alegoria adierazten du, «zerbait zehatzerako joera naturala», eta, bereziki, talentu naturalarena edo arte baterako joera. Neskaren ezaugarriek erretratu batzuenak gogorarazten dituzte, hala nola Jérome Daviden grabatuarenak eta Artemisiaren ustezko autoerretratuenak. Alegoriaren bidez, Artemisia Gentileschik, garai hartan 22 urte zituenak, bere joera artistikoa ospatuko zuen horrela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)**:Museoaren webgunean argitaratutako lanaren komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3612415
* Commonscat Multimedia: Allegory of Inclination (Figure 110.)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3612415
* Commonscat Multimedia: Allegory of Inclination (Figure 110.)
**Begoña Izquierdo** (Bilbo, 1926ko irailaren 7a - Madril, 1999ko ekainaren 27a) euskal margolari figuratiboa eta irudigile ezaguna izan zen.

Biografia
---------

Begoña Izquierdo Begoñan, Bilbon, jaio zen. Gurasoak kanpotik etorritakoak ziren. Txikitatik marrazketak erakarri zion. Filosofia eta Letrak ikasteko Madrila joan zen baina ikasketa horiek ez zuten erakartzen, eta Bilbora itzuli zen. Han Antonio Torcal irakaslearen marrazketa-eskolak jaso zituen. 1949an Madrilgo San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian ikasteko tokia lortu zuen. Han beste margolari batzuk ezagutu zituen, besteak beste, Luis Feito, Julio López Hernández, Julián Martín de Vidales, Manuel Méndez, César Montaña, Lucio Muñoz. 1954an marrazketa irakaslearen titulua eskuratu zuen. Lehenengo erakusketa Carmen Arozenarekin batera 1957an egin zuen. 1963an irudigintzaren munduan aritu zen, bereziki haur-literaturaren liburuetan eta bi aldizkarietan: *La Estafeta Literaria* eta *Cuadernos Hispanoamericanos*. 1965an March dirulaguntza eskuratu zuen, eta margolaritzaren *Abril saria* irabazi zuen. Bilbon erakusketa ugari egin zituen. Madrilen hil zen, 72 urterekin.

Estiloa
-------

Material asko landu zituen: oihal gaineko olioa, lumaz egindako marrazketa; marrazketan espezialistek irarlanen tekniken eragin zuzena ikusi egin diote.

Bere lehenengo garaian giza irudiak zuen garrantzi nagusia. Poliki-poliki baino ikuspegiak eta eraikinak agertuz joango ziren. Orokorrean, haren lanak sinboloz beteta daude. Koloreetan ere hainbat garai ezagutu zituen: hasiera ilunak, koloreen agerpena eta, azken urteetan, argitasun handia. Sentimenduak ondo adierazteko giza gorputzak puztu egiten zituen. Haren lanetan espresionismo ezagut daiteke lirismo handiz nahastuta. Gaiak, bestetik, denboragabeak eta unibertsalak ziren, egunerokotasuna deskribatzeko joera handiaz: zoriontasuna, pertsonen zoritxarrak.

Bibliografia
------------

* *Artistas españoles contemporáneos*. Número 63. Adolfo Castaño. Servicio de publicaciones del Ministerio  de Educación y Ciencia. ISBN 8436902734
* *La Gran Enciclopedia Vasca*. XVIII. liburuki, 185. faszikuloa, La Gran Enciclopedia Vasca.
* *Artistas Vascos*. Bilboarte argitaletxea.
* *Quien es quien en Vizcaya*. La Gran Enciclopedia Vasca

Kanpo estekak
-------------

* Begoña Izquierdoren margolan bat.
* **(Gaztelaniaz)**: Segundo Oar-Artetaren artikulua *Bilbao* aldizkarian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8245631
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96327025
* Tabakalera ID: 88297
* SUDOC: 243638426

 |

* Wd Datuak: Q8245631
**Bistricako gaztelua** (eslovenieraz: *Grad Bistrica*, alemanez: *Grad Schloss Feistritz*) Slovenska Bistrica hirian dagoen gaztelua da. Kroaziarekiko mugan dago.

Historia
--------

1265ean bazen gotorleku bat Rudolf enperadoreak Goriziako meinhard kondeari eman ziona. 1313an Habsburgotarrek hartu zuten eta Walsee nobleen esku utzi. 1368an Celjeko kondeek eskuratu zuten.

1587an Hans Vetter-ek erosi zituen gaztelua eta herria eta 1717an Attems kondeak.

Egitura
-------

Gaztelua Slovenska Bistrica herriaren ipar-mendebaldean dago eta gaur egungo eraikina XVII mendeko pizkundeko berreraikuntzaren ondorio da. Egitura trapezoidala du eta erpin bakoitzean dorretxoa. Gaztelua putzu batek inguratzen zuen, gaur egun ordea lehorturik dago. Inguruko basoa zuhaitz espezie arraroez osaturik dago eta Attemstarrek barnealde guztia dekoratu zuten.

Iruditegia
----------

* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2914067
* Commonscat Multimedia: Slovenska Bistrica Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316597053
* LCCN: sh2007003555

 |

* Wd Datuak: Q2914067
* Commonscat Multimedia: Slovenska Bistrica Castle
***Bison latifrons*** desagertutako bisonte mota bat izan zen. Abere hau Pleistozenoan zehar Ipar Amerikan bizi omen zen. **Bisonte erraldoia** da bere beste izenetariko bat, baita **Izotz Aroko bisontea**. Duela 25.000-30.000 mila urte desagertu omen zen.

Ezaugarriak
-----------

Izotz Aroko bisonteak 2,5 metroko garaiera zeukan eta bere adarren arteko zabalera 2 metrotara heltzen zen. Adarrek boomerang baten itxura hartzen zuten. Adarrak askoz handi eta sendoagoak ziren arren kasuan emetan baino.
Espeziearen neurri ezagunak beste edozein bisonte motatakoak baino handiagoak dira beraz. Haren pisua toneladatik gorakoa zen.

Habitat eta ohiturak
--------------------

Segur aski haren bizimodua, habitat eta ohiturak egungo Amerikako bisontearen oso antzekoak izango ziren. Egungo bisonteen habitat berbera zeukan ere Izotz Aroko bisonteak.

Fosilak
-------

*Bison latifrons*en fosilak ez dira ugari. Hezurdura baten hainbat puzketa topatu zuten, esate baterako, Kaliforniako "Rancho La Brean".

Ikus, gainera
-------------

Bisonte erraldoi baten orno hezurra
* Bisontea
* Amerikako bisontea

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Dakotako Izotz aroko bisonteei buruzko artikulua
* **(Ingelesez)**At Paleocraft.com
* **(Ingelesez)**Cast at Royal Saskatchewan Museum

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1055883
* Commonscat Multimedia: Bison latifrons
* Wikispecies Espezieak: Bison latifrons

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 4447748
* GBIF: 4970766
* Paleobiology Database: 44521

 |

* Wd Datuak: Q1055883
* Commonscat Multimedia: Bison latifrons
* Wikispecies Espezieak: Bison latifrons
Bistako adreiluzko fatxada baten itxura. 
**Bistako adreilua** eraikinaren kanpoaldean edo barrualdean estali gabe jartzeko egindako adreilu mota da. Egiturazko funtzioaz gain, apaingarri funtzioa ere izan dezake eta hainbat neurritako eta koloretakoak izan daitezke fabrikatzean erabilitako materialen eta gehigarrien arabera. Bistako adreiluen ezaugarri nagusia, hiru aurpegi bereziki leunak eta bukatuak izatea da; izan ere, behin adreilua jarrita, aurpegi horietako bat gutxienez ikusgai izango da.

Denboraren joana oso ondo eusten duen material mota da, mantentze lan oso urria du eta masa kopuru handia duenez isolamendu akustiko ona du. Gaur eguneko teknologiari esker tamaina handiko bistako adreilu panelak ere fabrikatzen dira, tailerrean elkartu eta eraikitzeko tokian makineriaren bidez muntatu.

Bistako adreilu motak
---------------------

* Adreilu erregogorrak: tximinietan eta labeetan erabiltzen dira.
* Adreilu esmaltatua : apaingarri modura adreiluaren aurpegiak kolorez esmaltatu egiten dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5968770

 |

* Wd Datuak: Q5968770
**Bietan jarrai** ETAren goiburua eta ikurra da. Goiburu-ikur hau Felix Likiniano anarkistak asmatu zuen

Esan nahia
----------

Suge bat eta aizkora batez osatua da. Sugeak zuhurtasuna, isiltasuna adierazten du eta aizkorak aldiz indarra.

*Bietan jarrai* esapidea ez dago guztiz onartua. Felix Likinianok aspaldi asmatu eta zizelkatu zuen aizkora eta sugearen ikurra, CNTko exilatua zenak nabarmen esan zuen aizkoraren irudia borroka armatuarena dela antzemateko eta sugearenak, borroka horren zuhurtasuna.

Aldiz, beste batzuk borroka armatua eta borroka politikoarekin jarraitzeko esan nahia duela idatzi izan dute. Izan ere garai hartan (1973an) ETAn zatiketa bat egon zen eta batzuk ETA politiko-militarraren alde egin zuten eta beste batzuk ETA militarraren barruan kokatu ziren.

Hala eta guztiz ere eta lehenago esan den moduan, ETAren barneko zatiketaren inguruko esan nahia txarretsi dute gehienek.

Irudi ezberdinak
----------------

* Altsasuko pintada bat.Altsasuko pintada bat.
* Ezaren gudaz baietza sortuz*Ezaren gudaz baietza sortuz*
* Bietan jarrai Altsasun.*Bietan jarrai* Altsasun.
* Bietan jarrai Palestinako lurraldeetan.*Bietan jarrai* Palestinako lurraldeetan.

Derryko horma aldarrikatzaile bat, Irlandan. Hormaren eskuman a ETAren ikurra dago *Bietan jarrai* goiburuarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  url=.
2. ↑
3. ↑  Bloc del País Basc (euskalherria.indymedia.org)
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11909339

 |

* Wd Datuak: Q11909339
**Bifidobacterium** generoa bakterio Gram positiboz osatuta dago, bazilo itxura dutenak. Anaerobioak dira eta ez dira mugikorrak. Ez dute esporarik sortzen.

Bifidobakterioak heste lodian bizi dira, bertako bakterio saprofito garrantzitsuenetarikoak izanik (zenbait *Clostridium*, *Enterococcus*, enterobakterio eta *Bacteroides*-ekin batera). Heste-flora bakteriarrak funtsezko zeregina betetzen du elikagai digerituen eraldaketan eta degradazioan.

Genero honen ezaugarri biokimiko nagusiak honako hauek dira:

* anaerobio hertsiak
* katalasa (-)
* gluzidoak hartzitzen dituzte, azido laktikoa sortuz.

Hartzidura hori dela eta, *Bifidobacterium*-ek bat egiten du azido laktikoen bakterioekin (*Streptococcus*, *Lactobacillus*...), eta aspaldian *Lactobacillus* generoan sailkatzen zen. Hala ere, glukosaren hartzidura berezia du, azido laktikoaz gain azido azetikoa ere sortzen duelako.

*Bifidobacterium* oso ugaria da bularreko-umeen heste lodian, titia kentzearekin gutxituz. Helduengan ere askoz urriagoa da. Biberoiaz elikatutako umeek ez dute bakterio hau haien heste-traktuan; amaren bularra jasotzen dutenek, berriz, bai. Ama-esneak gluzido berezi bat duela jakin da, *bifidus* faktorea, *Bifidobacterium*-en hazkuntza eragiten duena.

*Bifidobacterium* oso garrantzitsua da ume jaioberrien osasunerako, heste lodian azidotasuna sortzen duelako (hartzidura laktikoa dela eta); azidotasun horrek beste bakterio patogenoen hazkuntza ekiditen du, infekzioak saihestuz. Hau da, besteak beste, pisuzko argudio bat bularra ematearen aldeko kanpainak sustatzeko ama berrien artean 

Helduentzat ere onuragarria da *Bifidobacterium*: heste infekzioak saihesteaz gain, alergietan ere eragina ona duela ematen du. Hori dela eta, jogurt eta probiotiko askotan mikrobio hauen inokuluak gehitzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Albero, Josu: Mikrobioen mundu liluragarria, EHU (Zio Bilduma) (2019), 86-87 orr. ISBN: 978-84-1319-082-2

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Bifidobacterium*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q132656
* Commonscat Multimedia: Bifidobacterium
* Wikispecies Espezieak: Bifidobacterium

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12275785k (data)
* LCCN: sh85013939
* NDL: 00576962
* NKC: ph114147
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 83443
* GBIF: 3223496
* ITIS: 956829
* NCBI: 1678
* WoRMS: 559796
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001644

 |

* Wd Datuak: Q132656
* Commonscat Multimedia: Bifidobacterium
* Wikispecies Espezieak: Bifidobacterium
**Eguzkiaren Autobideko Eliza** edo, italieraz, **San Giovanni Battista** eta **Chiesa dell'Autostrada del Sole,** Campi Bisenzio udalerrian dagoen eliza bat da, Florentziatik gertu, Italian. A11 eta A1 autobideek (bigarren honi deritzo baita ere Autostrada del Sole) bat egiten duten tokian dago.

Ezaugarriak
-----------

1960 eta 1963 artean eraiki zen, Giovanni Michelucciren planoetan oinarrituta. Eraikuntzarako erabilitako materialak harria eta hormigoia dira. Eraikinaren oinplanoa asimetrikoa da eta kurba bihurriak ditu espazio fluidoaren sentsazioa sortuz. Elizaren barrualdea Marcello Avenali, Jorio Vivarelli, Dilvo Lotti eta Luigi Venturiniren lanekin apainduta dago. Arkitektura brutalistaren adibide nabarmentzat hartzen da.

Eliza asmo sozialekin eraiki zen, nolabait. Batetik. A1 autobidea egiteko lanetan hildako langileak omentzea, eta bestetik "turistentzako parrokia" eskaintzea zen, bidaiatzen ari direnek gurtzeko lekua izan zezaten. Autoz iristeko pentsatua dago kokapena, A1 eta A11 autobideek partekatzen duten atsedenleku handi baten barruan. Ordainpeko autobide sistematik kanpoko errepide lokal batetik oinez iritsi daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Chiesa Dell'Autostrada del Sole» *main* (Noiz kontsultatua: 2020-09-04).
2. ↑   Tamarindo.  (2014-11-15). «Se guardo nel caleidoscopio: Architettura brutalista 1» *Se guardo nel caleidoscopio* (Noiz kontsultatua: 2020-09-04).
3. ↑   «Chiesa dell'Autostrada - The Sacred CIty» *members.tripod.com* (Noiz kontsultatua: 2020-09-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3668767
* Commonscat Multimedia: Chiesa dell'Autostrada del Sole (Campi Bisenzio)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 265219939
* LCCN: n2001098120

 |

* Wd Datuak: Q3668767
* Commonscat Multimedia: Chiesa dell'Autostrada del Sole (Campi Bisenzio)
**Bokalen iraupena** bokalen nolakotasunetako bat da. Bokalak laburrak edo luzeak izan daitezke hizkuntza batzuetan (euskaran ez) eta horrek hitzen esanahiak aldatu ditzake.

Kontsonanteen luzatzeari «geminazioa» deritzo.

Iraupenaren adieraztea
----------------------

Gehienetan idazketan bokalen iraupena adierazten da: ikur bereziak erabil daitezke (*á* (akutea) eta *ā* (makrona) ikur zabalduenak dira horretarako), baita hizkien bikoizketa (*aa*) ere. Hala ere, hizkuntza batzuek ez dituzte bokal luzeak adierazten idazketan, adibidez, kroazierak.

Hizkuntza batzuetan bokalak beren kokapenaren arabera luzeak bihurtzen dira, adibidez, alemanierazko silaba bat irekita dagoenean (bokal batekin amaitzen denean) bokala luzea bihurtzen da (baina salbuespenak daude).

Munduko hizkuntzen artean
-------------------------

Bokalen iraupen ezberdina zabalduta dago munduko hizkuntzen artean. Batzuetan bokal laburrek eta bokal luzeek nolakotasun ezberdinak ere badituzte, hau da, irekiagoak edo itxiagoak daude.

Hurrengo hizkuntzetan bokalen iraupen ezberdina izan daiteke: uraldar hizkuntza gehienak, Polinesiako hizkuntzak, mongoliera, navajo, germaniar hizkuntzak, hainbat eslaviar hizkuntzak, zelta hizkuntzak, baltiar hizkuntzak, hainbat turkiar hizkuntzak, nahuatla, japoniera, tamilera eta besteak.

Hainbat hizkuntzek bi baino bokalen iraupen maila gehiago dituzte, adibidez, estonierak (hiru maila).

Hainbat hizkuntzek beren garapenaren bidean bokalen iraupen ezberdina galdu zuten, adibidez, grezierak.

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Ahoskera
* Bokal
* Fonetika
* Fonologia
* IPA
* Silaba
* Geminazio (hizkuntzalaritza)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1110362

 |

* Wd Datuak: Q1110362
*Sun Belt* edota *Eguzkiaren Gerrikoa*, gorriz adierazia.
**Eguzkiaren Gerrikoa** (ingelesez *Sun Belt*) Ozeano Atlantikoaren hego-ekialdeko kostaldetik Ozeano Barearen hego-mendebaldeko kostaldera hedatzen den AEBtako eskualde bat da. Bertan 37 eta 38 latitudeen artean kokatzen diren estatuak barne daude. Sun Belt eskualdeak herrialde barneko emigrazioari esker biztanleriaren gorakada pairatu du, batik bat *jaiotze tasaren hazkundea* eta etorkinen eraginari esker.

Arizona, Kalifornia, Florida, Nevada, Mexiko Berria, Texas, Georgia eta Hego Karolina estatuak Eguzkiaren Gerrikoa edo Sun Belt delakoaren barnean daudela jo ohi da; Luisiana, Mississippi eta Alabama estatuak ere barnean sar daitezke. Zenbaitek Arkansas, Kolorado, Ipar Karolina eta Tennessee estatuak ere berau osatzen dutela diote, nahiz eta azken estatu hauen klima gainontzekoena baina "negutiarragoa" izan. Dena dela, estatu guzti hauek urteko bataz besteko egun eguzkitsu kopuru handia dute. Sun Belt eskualdeko hiri garrantzitsuenak honako hauek dira:

* Atlanta
* Austin
* Dallas
* Phoenix
* Houston
* Las Vegas
* Los Angeles
* Miami
* New Orleans
* Orlando
* San Antonio
* San Diego
* San Francisco
* Tampa
* Tucson
* Jacksonville

Ikus gainera
------------

* Ameriketako Estatu Batuetako ekonomia
* Silicon Valley
* Rust Belt

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1058501
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 245736031
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1058501

32°N 100°W﻿ / ﻿32°N 100°W﻿ / 32; -100
**Bet Khalaf** edo **Beit Khallaf** Girgatik hamar kilometro inguru mendebaldera, Egipto Ertainean dagoen herrixka txiki bat da. Bere inguruan, Egiptoko Aro Dinastiko Goiztiarraren garaiko nekropoli bat eta bi mastaba handi aurkitzen direlako da ezaguna.

Aztarnategi arkeologikoa
------------------------

Bet Khalafeko nekropoliak, adobezko bi mastaba handi ditu, Egiptoko III. dinastian (K.a. 2650-K.a. 2375) datatuak daudenak, K1 eta K2 izendunak.

Handienak, K1 mastabak, Djoser faraoiaren garaiko hondakinak zituen, eta 1900 eta 1902 bitartean induskatua izan zen. Tamaina oso handikoa da: 86x45x9 (11) metro. Oinarria, harri gogorrekoa da, 19 metroko sakonerara jaisten den azpiegitura batekin. Adobez eta harriz eginiko bi metroko harresi sendo batek, hareazko betekina eusten du. Hil konpartimenduak, gizon baten hezurren batzuk eta ofrendaz beteriko ehunkada ontzi zituen, Niloko harri eta lokatzarekin blokeatua izan zen eskaileran aurkitu zirenak.

Ez da ikerketa arkeologikorik egin duela ehun urte baino gehiagotik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q803982
* Commonscat Multimedia: Beit Khallaf

---

 |

* Wd Datuak: Q803982
* Commonscat Multimedia: Beit Khallaf
*Artikulu hau Getxoko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Elexalde».*

**Elexalde** edo **Andra Mari** Getxoko auzoetariko bat da, udalerriko zaharrena eta populaziorik txikiena duena. 2001ean 14.519 biztanle bizi ziren bertan.

Historia
--------

Uribe merindadeko elizatea izan zen. XII. mendean Andra Mariko monasterioaren inguruan hainbat kolono bizitzera joan ziren. Elizateak bi errexidore zituen Gernikako Juntetxean, 47. eserlekuarekin. Garai hartan hainbat nekazari, abeltzain, arrantzale eta errotari bat zeuden.

Arrantzaleak Algortakoak ziren, ondoko auzokoak.

Denborarekin Algortako biztanleria hasi eta bere kontrola handiagotu zuen. 1779an Andra Mari eliza berreraiki zen.

1990eko hamarkadako igoera demografikoa dela-eta hainbat etxe eraiki ziren bertan. Horrek igoera demografiko handia ekarri zuen eta gaur egun ere ekartzen du.

Ondarea
-------

* Aixerrota
* Andra Mari eliza
* Galeako fortea

Kultura
-------

### Jaiak

Auzoko jaiak San Isidroak dira eta beraz maiatzaren 15aren inguruan ospatzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Euskaltzaindiaren 1979ko erabakiaren kopia

Ikus, gainera
-------------

* Getxo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3813670
* Commonscat Multimedia: Santa María de Getxo

---

 |

* Wd Datuak: Q3813670
* Commonscat Multimedia: Santa María de Getxo


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Getxo | Getxoko auzoak | Getxo |
| Aiboa · Algorta · Areeta · Elexalde · Itzubaltzeta · Neguri · Portu Zaharra |
*Artikulu hau Galdakaoko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Elexalde».*

**Elexalde** (*Elejalde* gaztelaniazko grafian) Galdakaoko erdialdean dagoen auzoa da, Kurtze erdigunetik hurbil dagoena. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 531 biztanle ditu.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Elexaldeko biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 531 | 534 | 540 | 539 | 543 | 546 | 553 | 570 |

Andra Maria
-----------

Sakontzeko, irakurri: «Andra Maria eliza (Galdakao)»
Andra Maria eliza ederra auzoko ikur nagusia da, auzoari izena eman diona; izan ere, tokiko euskaran, *elexa* ahoskatzen da *eliza*. XIII. mendeko eliza erromaniko-gotikoa da, Santxo Galdakao Torrezabal jaunak egina, gaur egun monumentu izendatua.

Ikus, gainera
-------------

* Nerbioi ibarra
* Bilboaldea

Kanpo estekak
-------------

* Galdakaoko monumentuak[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256697

 |

* Wd Datuak: Q12256697
***Besteen odola*** (frantsesez: *Le Sang des autres*) Simone de Beauvoir idazle frantsesak 1945eko abuztuaren 1ean plazaratu zuen eleberria da. 1984an Claude Chabrol zuzendariak zinemara eraman zuen. Euskaraz, Oier Alonsok itzulita, 2001ean plazaratu zen. Irakurlegoak berotasunez jaso zuen eta kritikaren aldetik ere arrakasta handia izan zuen.[erreferentzia behar]

Argumentua
----------

Liburuak erresistentzia eta okupazioaren goibeherak kontatzen ditu. Horrela laburtu du liburua Txalaparta argitaletxeak: "Jean Blomart, etxe oneko semea, kontzientziaren ausikiekin bizi da gaztetatik: bere jatorri burgesaren eta langile-klasearen artean hautatu beharraz, hasieran; komunisten estrategiaren eta sindikalismo hutsaren artean, gero; neska baten maitasun sutsua onartu edo ez, bitartean; naziei aurre egitekotan armak eskuetan hartu edo ez, hurrena. Norberaren ekintzek beste batzuen bizitzan ere ondorio zuzenak izaten baititu, norbere odola ez ezik, besteena ere jokoan jarriz. 1945ean kaleratutako eleberri honek II. Mundu Gerraren aurreko giroa eta Frantziako Erresistentzia azaltzen ditu batik bat, baina, horrez gain, hainbat pertsonaiaren erretratu bikainak eskaintzen dizkigu, beren kontraesan eta gazi-gozo guztiekin: Hélène, Paul, Marcel, Madeleine...".

Zineman
-------

Eleberria 1984an moldatu zen zinemarako. Filma frantziar-kanadiarra zen eta zuzendaria Claude Chabrol. Aktore nagusiak, bestetik, hauek ziren: Jodie Foster, Michael Ontkean, Sam Neill eta Lambert Wilson.

Euskarazko bertsioa
-------------------

* *Besteen odola*, "Literatura Unibertsala", Ibaizabal, 2001. ISBN: 978-84-1360-029-1. Itzultzailea: Oier Alonso. 2021ean berriro ere plazaratu zen "Urrezko biblioteka" sailean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Oier Alonsoren hitzaurrea eta eleberri osoa (2001eko edizioa).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q859873
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 189367267
* GND: 4381947-3
* Open Library: OL767944W

 |

* Wd Datuak: Q859873
**Begoña Román Maestre** (Petrer, Alacant, 1965) filosofoa da, unibertsitateko irakaslea eta Espainiako ikertzailea.

Biografia
---------

Begoña Román Alacanteko Petrer herrian jaio zen. Filosofian doktoratu zen Bartzelonako Unibertsitatean, 1993an, *La Comunidad humana en la filosofía práctica de I. Kant* izeneko tesiarekin. Artur Juncosa Carbonellen zuzendaritzapean, gaur egun (2021) irakaslea den unibertsitatea. Lehenago Ramon Llull Unibertsitateko irakasle eta Unibertsitateko Etika Katedrako zuzendari izan zen (1996-2007). «Aporia: Filosofia garaikidea, Etika eta Politika» ikerketa-talde sendotuko kidea da. Bere espezializazio-esparrua lanbide- eta antolaketa-inguruneei aplikatutako etika da, eta esparru horietan unibertsitate-irakaskuntza eta erakundeetan prestakuntza ematen ditu.

Kataluniako Gizarte Zerbitzuen Etika Batzordeko buru da eta Kataluniako Bioetika Batzordeko kidea da. Aldizkari espezializatuetako berrogeita hamar artikuluz gain, hamazazpi doktorego tesi zuzendu ditu  eta bere azken argitalpenen artean aipatzekoa da *Ética en los servicios sociales* (Herder, 2016) eta, Francisco Estebanekin batera, *Quo vadis, Universidad?* ( UOC, 2016). *Gizarte arduratsurantz: gogoetak etika aplikatutik*, (Prohom Edicions, 2006), *Etika ekologikorako* (Prohom Edicions, 2005) eta *Irakaskuntzarako etikarako* (Prohom Edicions, 2003)  koordinatu ditu eta koeditorea izan da. Josep Maria Esquirol -ekin *Confidentiality in mental health in the digital age* (2017) eta *Diagnosis in mental health: an ethical approach* (2016).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4    *Begoña Román Maestre.*  21 de marzo de 2017 con licencia CC-BY-SA, vía OTRS.
2. ↑    *La Comunidad humana en la filosofía práctica de I. Kant.*  Universidad de Barcelona 11 de octubre de 1993.
3. ↑    *Begoña Román.*  Fundació Victor Grifol i Lucas s/f.
4. 1 2    *Begoña Román.*  Universidad de Barcelona / Grupo de Investigación Aporía s/f.
5. ↑    *Begoña Román Maestre.*  Dialnet 2020.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q93370456
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 73326225
* ISNI: 0000 0000 3689 4959
* BNE: XX1093433
* CANTIC: a1117643x
* LCCN: n2008038066
* SUDOC: 083189017
* ORCID: 0000-0001-6090-0172
* UB: a1255746
* Google Scholar: wmkppDMAAAAJ
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 170098

 |

* Wd Datuak: Q93370456
**Beta Cephei izar aldakorrak** izarraren azalean pultsazioen ondorioz euren dizdiran aldaketak jasaten dituzten izar aldakor mota bat bidra. Gehienezko dizdira izarraren gehienezko uzkurdura unean du. Ohiko aldaketak 0,01 eta 0,03 magnitude bitartekoak dira, eta oszilazio periodoak 0,1 eta 0,6 egun bitartekoak. Izar aldakor mota hauen eredua Beta Cephei da, mota honi izena ematen diona. Izar honek bere dizdiran 3,16 eta 3,27 arteko itxurazko magnitudeko oszilazio bat du, 4,57 orduko periodo batekin.

B0-B3 espektru motako izarrak dira, Hertzsprung-Russell diagraman sekuentzia nagusitik apur bat gorago daudenak, -3 eta -5 arteko magnitude absolutuekin. Gaur egun, sekuentzia nagusia uzten ari diren izarrak direla suposatzen da, eta horregatik hedapen motel bat eta euren dentsitatearen gutxitze bat jasaten ari dira, pultsazio periodoan handitze bat dakarrena.

Izar hauek ez dira Zefeida izar aldakorrekin nahastu behar, hauek Delta Cephei izarragatik deituak bait dira.

### Beta Cephei izar aldakorrik garrantzitsuenak

| Izena | Bayer izendapena | Espektru mota | GehienezkoItxurazko magnitudea | Aldaketaren zabaltasuna (magnitudeak) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Hadar edo Agena | Beta Centauri | B1 III | 0,61 | 0,045 |
| Becrux | Beta Crucis | B0.5 IV | 1,23 | 0,08 |
| Shaula | Lambda Scorpii | B1.5 IV | 1,62 | 0,06 |
| Murzim | Beta Canis Majoris | B1 II-III | 1,93 | 0,07 |
|  | Épsilon Centauri | B1 III | 2,29 | 0,02 |
|  | Alfa Lupi | B1.5 III | 2,29 | 0,05 |
| Girtab | Kappa Scorpii | B1.5 III | 2,41 | 0,01 |
|  | Alfa Muscae | B2 IV-V | 2,68 | 0,05 |
| Decrux | Delta Crucis | B2 IV | 2,78 | 0,06 |
|  | Gamma Pegasi | B2 IV | 2,78 | 0,11 |
| Al Niyat | Sigma Scorpii | B2 III + O9.5 V | 2,86 | 0,08 |
|  | Épsilon Persei A | B0.5 V | 2,88 | 0,12 |
| Alfirk | Beta Cephei | B2 III | 3,16 | 0,11 |
|  | Delta Lupi | B1.5 IV | 3,20 | 0,04 |

Fuente: Variables of b Cephei type (Alcyone)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q764463
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q764463
***Beta*** generoa Amaranthaceae familiako landare loredunen generoa da. Beterraba generoaren espezierik ezagunena da.

Espezieak
---------

*Beta adanensis* (*Beta vulgaris* ssp. *adanensis*)  

*Beta altissima*  

*Beta atriplicifolia*  

*Beta bengalensis*  

*Beta bourgaei*   

*Beta brasiliensis*  

*Beta campanulata*  

*Beta chilensis*  

*Beta cicla* (*Beta vulgaris* ssp. *vulgaris* convar. *cicla*)  

*Beta corolliflora*  

*Beta intermedia*  

*Beta lomatogona*  

*Beta macrocarpa*  

*Beta macrorhiza*  

*Beta maritima* (*Beta vulgaris* ssp. *maritima*)  

*Beta nana*  

*Beta orientalis*  

*Beta palonga*  

*Beta patellaris*  

*Beta patula*  

*Beta perennis*  

*Beta procumbens*  

*Beta trigyna*  

*Beta trojana*  

*Beta vulgaris* (Beterraba, *Beta vulgaris* ssp. *vulgaris* convar. *vulgaris*)  

*Beta webbiana*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Name -* Beta *L..*  Saint Louis (Missouri): Missouri Botanical Garden.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3761162
* Commonscat Multimedia: Beta
* Wikispecies Espezieak: Beta (Betoideae)

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph395780
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 188645
* Dyntaxa: 1005595
* EOL: 61080
* Fl. China: 103882
* GBIF: 3083586
* GRIN:
* IPNI: 30253697-2
* ITIS: 20680
* NCBI: 3554
* W3TROPICOS: 40027050
* USDA Plants: BETA
* WoRMS: 426022

 |

* Wd Datuak: Q3761162
* Commonscat Multimedia: Beta
* Wikispecies Espezieak: Beta (Betoideae)
Elur panpina klasikoa, AEBetako Indiana estatuan.
Elur-panpin, video
Elur panpina – Alemania
**Elur-panpina** edota **elurretako panpina** gizaki itxurako elurrezko eskultura bat da. Maiz elurra mara-marra egiten duen herrialdeetan haur eta nerabeen denborapasa eta jolasa da. Elur-panpinak egiteko ohiko urtaroa negua da, eta eguberrietako ikurtzat ere jo ohi da, nagusiki Mendebaldeko kulturan, eta bereziki Europa, AEBetako iparraldea eta Kanadan.

Elurraz gain, ahal den gizaki itxura gehien izan dezan, harriak (begiak edo botoiak), azenarioa (sudurra), jantziak (kapela, bufanda, pipa edo eskularruak) eta makil edo zuhaitz adaskak (besoak) gehitzen zaizkio.

Ikus, gainera
-------------

* 1511ko elurrezko miraria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q483985
* Commonscat Multimedia: Snowmen

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4316829-2
* LCCN: sh97009149

 |

* Wd Datuak: Q483985
* Commonscat Multimedia: Snowmen