*Madres Buscadoras de Sonora* taldearen logo ofiziala.
**Cecilia Patricia Flores Armenta**, ezagunagoa **Ceci Flores i**zenez (Bahia de Kino (Hermosillo), Sonora, Mexiko, XX. mendea) mexikar ekintzailea da, *Madres Buscadoras de Sonora* izeneko taldearen liderra.

2022. urtean BBC-k urteko 100 emakume inspiratzaileetariko bat izendatu zuen.

Historia
--------

2015eko urrian, Ceci Floresen semeetako bat, Alejandro Guadalupe, desagertu egin zen Motxis, Sinaloa, eta salaketa bat jarri zuen hura bilatzeko, baina, denborak aurrera egin ahala, haren salaketak ez zuen erantzunik jaso agintarien aldetik.

2019an nazkatuta zegoen bere estatuko gobernuak behar zuen laguntza ez emateaz, eta gainerako seme-alabak desagertu ondoren, Marco Antonio eta Jesús Adrián (azken hori adingabea zen), Bahía del Kinon, Ceci bere kabuz atera zen seme-alaben bila. Bidean beste ama batzuk elkartu zitzaizkion, haiek ere euren seme-alabak edo familiakoak aurkitzeko asmoz. Hala, *Madres Buscadoras* edo Ama Bilatzaileak izeneko taldeak kide gehiago lortu zituen.

Kolektiboaren hasieratik, 2019an sortu zenetik, pertsona bakar baten borroka hura, 900 lagunena baino gehiagorena bihurtu zen estatu osoan, eta bizirik gabeko gorpu asko aurkitu zituzten. 2019ko maiatzaren 10ean semeetako bat berreskuratu arren, Ceci-k ez zion utzi desagertutako pertsonak bilatzeari, bizitza izan ala ez, bere taldearekin batera (Madres Buscadoras de Sonora/ Sonorako Ama Bilatzaileak).

### Madres Buscadoras de Sonora/ Sonorako Ama Bilatzaileak taldea

Irabazi asmorik gabeko erakundea da, batez ere Sonora estatuan desagertutako pertsonak bilatzen dituena, eta, inoiz, beste estatu batzuetan. Taldea Cecilia Patricia Flores Armentaren 3 seme-alabak desagertu ondoren sortu zen, bat 2015. urtean desagertu zen eta beste biak 2019an. Bere eskualdeko agintariek bere kasuari garrantzi gutxi eman ziotenez, Sonorako Ama Bilatzaileak taldea sortu beharra izan zuen.

Ama Bilatzaileak taldea estatuan jaiotako taldea da. Desagertutako seme-alabak dituzten amek osatzen dute nagusiki, besterik ezin bada ere, familiakoen gorpuzkiak berreskuratzeko. Ama Bilatzaileak elkartu ziren seme-alaben bila elkarrekin hasteko, elkartasun-sareak eratuta eta, ohikotik, harrapari eta heriotza-sortzaile baten sistemaren erasoei aurre eginda. 2019an gero eta bortitzagoa zen agertoki batean sortu ziren Sonora emakume-taldeak, non hilketak, feminizidioak eta pertsonen desagerpenak ugaritu egiten diren.  

2018ko abenduaren 2an, Jesús Ramón Martinez Delgado, Cecilia Delgadoren semea, bahitu egin zuten Hermosillon (Sonora). Urtebete geroago, 2019ko maiatzaren 4an, Cecy Patricia Flores Armentaren semea, Marco Antonio Saucedo Rocha, desagertu egin zen hiri berean. Hori zela eta, 2019an, Flores Armentak *Sonorako Ama Bilatzaileak* sortu zuen. 2018 inguruan 700 bat emakume biltzen zituen Sonara inguruko hainbat herritan: Hermosillo, Nogales, Caborca, Magdalena, Guaymas, Cajeme eta Huatabampo. 

2019. urtearen hasieran Guaymasen sortu zen lehen bilatzaile-taldea Sonoran. "Gudari bilatzaileak" izena eman zioten euren buruari, eta lehen landa-garaietatik hobi eta gorputz ugari aurkitu zituzten herri desberdinetan. Lurrean hainbat hilabetez gogor lan egin ondoren, eta gorpu kopuru zehaztugabea duten hobiak aurkitu ondoren, Gudari bilatzaile horiek bat-batean geldiarazi egin zuten bere jarduera, eta taldekide batzuek Estatuko Gobernuak bilaketa geldiarazteko egindako esku-hartzea salatu zuten. 

Kolektiboen lehen bilaketak modu informalean hasi ziren, prozedura edo metodologia bati jarraitu gabe, baita banaka ere. Laster, bilatzaileak Sinaloa eta Tamaulipasko aztarnategi bilatzaileek trebatu zituzten, eta haiek beste horrenbeste eginda, beste emakume batzuk gaitu zituzten. Lehen landa-espedizioetan gorpuak, hezur kiskalien hondarrak, emakumeen eta gizonen jantzi-zatiak aurkitu zituzten. Berehala, beste batzuk elkartu ziren Hermosillo, Obregón, Nogales, Caborca, Altar, Magdalena, Navojoa, Huatabampo eta Puerto Peñascon, eta egunez egun senide gehiago elkartu ziren taldean.

2019ko maiatzean, "Sonorako ama-bilatzaileak" sortu ziren, eta hilabete batzuk geroago, "Bakearen aldeko bilatzaileak". 2020an, gudari-bilatzaileak taldekide berriak zituela, bilaketak berritu zituen eta tokiko taldeen osaera handitu zuen. Talde horien sorrerarekin, hainbat udalerritara hedatu zen bilaketa. Emakumeak elkartu egin ziren, eta elkar gaitu zuten herri ezberdinen inguruko edo inguruko eremu, mendi eta basamortuetan arrastoak bilatzeko lan neketsu, zalantzazko eta arriskutsuari ekiteko. Horretarako, mehatxuak, axolagabekeria eta mespretxua saihestu zituzten, bai erakunde kriminalen aldetik, bai segurtasun publikoko eta justizia-prozedurako organoen aldetik. Emakume batzuk eurok bakarrik hasi ziren bilatzen, Ama bilatzaile taldeko Cecilia Patricia Floresek eta Bakearen aldeko bilatzaile taldeko Cecilia Delgadok egin zuten bezala.

Testuinguru nazionala
---------------------

Mexikon, desagertze behartuko arazoak eta hobi klandestinoen aurkikuntza ez ziren fenomeno berria, data luzeko prozesu bati baitzegokion. Gobernazio Idazkaritzaren datuen arabera, 73 daude. 218 pertsona desagertu ziren Mexikon (SEGOB, 2020), eta horietako asko narkotrafikoaren aurkako gerran desagertu ziren. 

Garai historiko jakin batean kokatuta, hala nola Felipe Calderón garai hartako presidenteak 2006an narkotrafikoaren aurka egin zuen gerra. Borroka-estrategiak, narko-gerra ere esaten zaionak, indar militarrak zabaldu zituen narkotrafikatzaileen sareen eta krimen antolatuaren aurka egiteko. Hala ere, huts egindako maniobra bat izan zen, eta bi aktoreen arteko borroka garrantzitsua eragin zuen. Garai hartan indarkeria areagotu egin zen, bortxazko desagerpenak eta giza eskubideen urraketak areagotu egin ziren. 

Indarkeria ez zen gutxitu, 2012an Enrique Peña Nietok lehendakaritza hartu zuenean. Gobernuak, estrategia militarrari jarraipena eman zion, eta desagertutakoen kopuruak izugarri egin zuen gora. Agintarien axolagabekeriak, ikerketetako irregulartasunek eta zerbitzari publikoen inplikazioak agerian utzi zuten desagertutako pertsonen bilaketa bermatzeari Estatuak uko egin ziola, baita herrialdean gero eta zigorgabetasun handiagoa zegoela ere. 

Fosa Klandestinoen Txosten Nazionalaren eta Desagertutako edo lokalizatu gabeko Pertsonen Erregistro Nazionalaren arabera (2020), 2006tik 2009ra bitartean, 3.631 hobi klandestino aurkitu ziren Mexikon, eta horietatik 219 Sonoran aurkitu ziren.

Gobernazio Idazkaritzaren (Segob) informazio ofizialaren arabera, 2021eko abuztuan 90 mila pertsona baino gehiago desagertu ziren nazio horretan. Sei hileko azken txostenean (2021eko urtarrilaren 1etik ekainaren 30era), "Desagertutako pertsonen bilaketa eta identifikazioa" izenekoan, hobi klandestinoetan aurkitutako gorpu gehien biltzen zituzten udalerriak Jalisco, Colima, Sinaloa, Guanajuato eta Sonoran zeuden. Emakumeak dira desagertutako pertsonen %24.70; baina 18 urtetik beherakoak hartuz gero, neska eta emakume nerabeak desagertutakoen %55,30 dira, gehienak 10 eta 17 urte bitartekoak. Zorabio-kopuru horiek, ordea, ez dute adierazten zenbat pertsona desagertu diren, ezta hobi klandestinoetan aurkitutako gorputzak ere, bilatzaile-talde batzuek behin eta berriz salatu duten bezala, gizarte-sareetan eta komunikabideetan.

Sonorako testuingurua
---------------------

2019 baino lehen, pertsonen desagerpena ez zen existitzen Sonoran, ez zen hedabideetan hitz egiten zen arazoa edo gobernuaren diskurtsoan sartzen zen arazoa. Sonoran, pertsonak desagertu egiten ziren, haizeak zeraman kea izan bailiran: inork ez zuen bilatzen, inork ez zuen ikertzen, salaketak artxibatzen ziren, galtzaileak egindako krimenaren aztarnak galdu egiten ziren... Ez zegoen jarraipenik egiteko krimeni, ez baitzegoen egindako delituaren gorpurik. Amak eta gainerako emakume bilatzaileak izan ziren arazoa ikusarazi zutenak, izendatu zutenak eta gizarte-existentzia eman ziotenak, eta frogatu zuten desagertze-kasu askok zerikusia zutela Estatuko Fiskaltzako Ikerkuntza Kriminaleko Ministerio Agentziako (AMIC) udal-, estatu-, federazio- eta pertsonal-poliziarekin.

2020ko lehen hilabeteetatik aurrera, estatuko hiri nagusietan emakumeen eta talde feministen protesta-agerpen masiboak izan ziren, oso indartsuak soinu-gizarte batentzat, kontserbadorismoa eta herritarren parte-hartze politiko txikia ezaugarri baitzituen. Protesta-adierazpen horien eta beste batzuen bidez (2020an eta 2021ean jarraitu ziren), pandemia eta biztanleriaren konfinamendu fisikoa gorabehera, ugaritu egin ziren bilatzaile-taldeak, eta haien bilaketak estatuko hainbat txokotara zabaldu ziren.

2019tik 2021eko uztailera, kolektiboek lau mila bilaketa-fitxa baino gehiago jakitera eman zituzten Facebookeko orrietan eta hedabideei egindako elkarrizketetan. 2020an Gobernazio Idazkaritzako Giza Eskubideen idazkariorde zen Alejandro Encinas Rodríguezek bere garaian adierazi zuenez, Puerto Peñasco eta Cajeme lurpean lurperatutako gehien zeukaten 10 udalerrien artean egon ziren. Sonoran desagertu ziren pertsonak hain ziren dramatikoak, ezen, 2020ko urrian, Estatuko Kongresuak larrialdi humanitarioa deklaratu zuen Estatuan, desagerketa behartuaren biktimak ugaritu egin zirelako, batez ere emakume gazteak (Sonora estatuko Biltzarra, 2020). Hala ere, ez zen ikusten arazoari aurre egiteko estatu-politika garbirik; hala ere, 2020ko urtarrilean sortu zen Estatuko Bilaketa Batzordea.

Sonoran, lurperatutako indarkeria, ilundua eta denbora luzez ukatutakoa, dramatikoki sartu zen iritzi publikoan 2020ko hamarkadaren azken urteetan, eta maskararik gabe zabaldu zen eskualdeko eremu guztietara. Emakumeen aurkako genero-indarkeria areagotu egin zen, batez ere feminizidioak, desagertzea, hilketak, bikote-indarkeria eta sexu-indarkeria, ingurumena hondatzen eta baliabide naturalak kentzen, talde disidenteei eusten eta antolatutako krimenak eta segurtasun publikoko erakundeek eragindako indarkeria areagotzen ari ziren estatuaren testuinguruan, non hilketak, altxamenduak, bahiketak eta desagertzeak eguneko aztergaien zerrendan zeuden.

Bereziki, erakundean emakumeen aurkako indarkeria-maila, Claudia Pavlovich Arellanoren gobernuak indarkeria prebenitzeko eta hari aurre egiteko abiarazi zituen politika eta ekintza mugatu eta hutseginen aurrean, Gobernazio Idazkaritza behartu zuen genero-indarkeriari buruzko alerta-egoerako hiru eskaeretatik bigarrena onartzera. Eskaera horiek emakume-erakundeek aurkezten ari ziren 2015etik.

Sonoran Emakumeen aurkako Genero Indarkeriagatiko Alerta Adierazpena.
Feminizidio eta desagertzeagatiko Genero Indarkeriaren Alerta 2021eko abuztuaren 20an aldarrikatu zen, eta Feminizidioko Herritarren Behatoki Nazionalak eta Justicia Pro Persona erakundeak postulatu zuten 2019ko ekainaren 26an. Estatuko sei udalerritan segurtasunaren militarizazioa abian jarri eta hiru urtera, doluzko hilketak, feminizidioak eta desagerpenak hazi egin ziren, Segurtasun Publikoko Sistema Nazionaleko Idazkaritza Exekutiboak etengabe ematen zituen datuek erakusten zutenez. Kopuru horiek zigorgabetasunaz elikatzen ziren, Manuel Emilio Hoyosek, Segurtasunaren Aldeko Sonora Behatokiko zuzendariak, salatu zuenez (Moreno, 2021). Errealitate horren erdian, emakumeen eta nesken desagerpena nabarmen nabarmentzen zen: 2021eko urtarriletik uztailera bitartean, Bakearen aldeko Bilatzaileak taldeak 132 emakumeren erregistroa zuen, bilaketa-kolektiboen sare sozialetan desagertu zirela adierazten zutenak. 

Erakundean zuen testuinguru kritiko horren aurrean, herritarren mobilizazioa, bere presentzia publikoa eta antolaketa indartzen hasi zen. Unibertsitateetako sexu-jazarpenaren, feminizidioen eta aurkezten ziren emakume eta nesken desagerpen eta hilketen gorakadaren aurkako protestek eta mobilizazioek indarra hartu zuten 2019an iritzi publikoan eta komunikabideetan. Talde horiek bezala, bilatzaileen kolektiboek ere hartu zuten kalea, indar publikoa eta presentzia politikoa azken bi urteetan, 2019an antolatzen hasi zirenetik.

2020an, pandemia betean, eta hobi klandestinoen, gorpuak errausteko guneen eta segurtasun-etxeen aurkikuntza ugarien aurrean, taldeak hazi eta ugaldu egin ziren, estatu osoan 11 talde osatu arte. Emakume horiek, batez ere desagertutako seme-alaben amek, bilatzen zituzten gorpuak eta gorpuzkiak landan, baita hilobi komunetan ehortzitakoak ere. Familiakoekin berriro elkartu nahi zuten kaleko pertsonekin ere lan gehiago egin zuten.

### Estatuko Bilaketa Batzordea

2017. urteko azaroan, desagertutako pertsonen familien eta gizarte zibilaren bultzadarekin, Desagertzeari buruzko Lege Orokorra argitaratu zen. Lege horrek banaketa funtzionala planteatzen zuen: desagertutako pertsonen bilaketa eta gertaeren ikerketa, Latinoamerikako beste herrialde batzuetan bezala. 

### Erreformaren dekretuak:

DEKRETUA, Pertsonen Desagertze Behartuari, Partikularrek Egindako Desagertzeari eta Pertsonak Bilatzeko Sistema Nazionalari buruzko Lege Orokorreko zenbait xedapen aldatu eta gehitzen dituena.

DEKRETUA, Diskriminazioa Prebenitu eta Ezabatzeko Lege Federaleko zenbait xedapen, Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako Lege Orokorra, Biktimen Lege Orokorra, Pertsonen Desagerketa Behartuaren Arloko Lege Orokorra, Norbanakoek Egindako Desagertzea eta Pertsonak Bilatzeko Sistema Nazionala,

DEKRETUA, Errepublikaren Fiskaltza Orokorrari buruzko Legea ematen duena, Errepublikaren Fiskaltza Orokorrari buruzko Lege Organikoa zabaltzen duena eta hainbat lege-ordenamenduren xedapenak aldatu, gehitu eta indargabetzen dituena.

DEKRETUA, Prozedura Penalen Kode Nazionalaren 167. artikulua aldatu eta gehitzen duena; Lege Orokorra, Hauteskunde Delituen Arloan egindako Lege Orokorra, Pertsonen Desagertze Bortxatuaren Arloko Lege Orokorra, Partikularrek Egindako Desagertze Penala eta Materia Federala Bilatzeko Sistema Nazionala aldatu, gehitu eta indargabetzen dituena.

DEKRETUA, Pertsonen Desagertze Behartuari, Partikularrek Egindako Desagertzeari eta Pertsonak Bilatzeko Sistema Nazionalari buruzko Lege Orokorra ematen duena, eta Zigor Kode Federalaren eta Osasunari buruzko Lege Orokorraren hainbat xedapen aldatu eta indargabetzen dituena.

2018ko abenduaz geroztik, gobernu federalak pertsonen desagertze-krisia eta auzitegi-krisia onartu zituen. Errepublikako Lehendakaritzak pertsonak desagertzea bilatu zuen gobernuaren lehentasun gisa eta Estatuko gai gisa. 

Bilaketa Batzorde Nazionalaren agintaldia denboraz kanpokoa zen, hau da, desagertutako pertsonen bilaketa aurreikusten zuen, desagertzeko data kontuan hartu gabe (denbura gutxikoa edo luzea), hau da, ez zen aldi historiko batera mugatzen.

Bilaketa-protokoloa
-------------------

1. Taldeko kideak Sonora estatuan zehar ibiliko dira, desagertutako seme-alabak identifikatzeko gorpuzkien bila, gobernuak emandako txostenen bidez.
2. Lehenengo hiru egunak esploraziorako dira eta hurrengo laurak bilaketa aktiborako. Hobi klandestino, gorputz edo osamenta bat aurkitzean, taldeak bilaketa positiboa dela esango du.
3. Bi ekintza-protokolo ditu taldeak: bizitza bilatzea eta gorpuak bilatzea. Lehena, desagertutako pertsona baten ezaugarriren bat duen kaleko pertsona baten identifikazio prozesuari buruzkoa da. Sare sozialetan pertsona horren argazkia partekatuko da eta haren familia bilatuko da. Bigarrenean, taldea zuzenean joango da mendietara, lurrean gertatzen den edozein arazo, lurraren hondoratzeak, mugitutako lurra eta abar behatuz.
4. Bilaketa positiboa bada, gorputzen arropa zein motatakoa den zehaztu beharko da, identifikazio ofizialen bat duen bilatu eta dagokien agintariei jakinarazi.

### Desagertutako eta lokalizatu gabeko pertsonak bilatzeko protokolo homologatua

PHB da Mexikon desagertutako pertsona guztiak bilatzeko balio duen lehen protokoloa (noiz desagertu ziren, zein egoeratan edo nortzuk ziren kontuan hartu gabe).

Definizioak, printzipioak, arauak eta betebeharrak biltzen dituen testua da. Zerbitzari publikoen jarduna gidatzeko, beren burua antolatzen eta bilaketa-jarduerak antolatzen laguntzeko, elkarrekin koordinatzeko, lanak banatzeko, lana ebaluatzeko eta, garrantzitsuena, desagertutako pertsonen eta haien familien eskubideak bilaketa-prozesuetan bermatzeko balio du. 

PHB Pertsonak Bilatzeko Sistema Nazionala izeneko herritarren eta agintarien bilera batek sortu zuen. Desagertutako pertsonen, erakunde zibilen, adituen, 33 bilaketa-batzordeen, Errepublikaren Fiskaltza Nagusiaren eta beste erakunde batzuen familiakoak dira. Sistemak ere egin ditzake aldaketak, eguneratzeko eta hobetzeko

PHBk dio autoritate bakoitzari zer lan dagokion pertsonen bila aritzeko: zein jarduera egin behar dituen, nola koordinatu behar duten, nola tratatu behar dituzten familiak, eta zein kasu eta prozesu dagokion bakoitzari. PHBk bost bilaketa-mota aipatzen ditu, agintariek egin beharreko prozesu osagarriak.

Edozein tresna bezala, PHB-ak ez du berez funtzionatzen. Batetik, bilaketaz arduratzen diren agintariek ezarri behar dute, eta, bestetik, desagertutako pertsonen familiek eta haiekin batera doazen erakundeek ezagutu behar dute, eta jakin behar dute nola eskatu beren eskubideak.

2020an tresna hori sortzen parte hartu zuten familiek argi zuten tresna hori erabiltzeko trebakuntza ere eskaini behar zitzaiela eskatu zutenean, eta beharrezkoa zela bertsio laburtu hori egitea, hedapena eta ulermena errazteko.

Familiek bilaketetan parte hartzeko eskubidea dute, eta era askotara parte har dezakete. PHBren existentziak eta publizitateak, baita haren zabalkundea ere, parte hartzeko modu berezia errazten dute: agintarien lana gainbegiratzea eta beren bilaketa-eginbeharra betetzen ez dutenean exijitzea. 

### PHBren bilaketa-motak

Bilaketa-motak osagarriak dira, ez alternatiboak. Hau da, bat erabiltzeak ez du esan nahi gainerakoak erabiltzeari utzi behar zaionik, eta agintariek ez dute erabaki behar zein aplikatu: kasu bakoitzean, ahal diren guztiak erabili behar dira.

1. Berehalakoa (segituan jarraitu pertsonaren arrastoari)
2. Banakakoa (sakondu bilaketa teknika aurreratuagoak erabiliz)
3. Patroien arabera (erlazionaturiko kasuak edo oso antzekoak elkartzea, pertsonak taldean bilatzeko)
4. Orokorra (datu-baseak alderatu eta eremura joan)
5. Familiakoak (galdutako edo hildako pertsonen familia bilatu)

Segurtasun gabeko egoerak
-------------------------

Taldekideei etengabe egiten zaizkie mehatxuak, bai telefono-deien bidez, bai Facebookeko orrialdeetan, eta, noizean behin, bilaketa-eremuan bertan, Ama-bilatzaileen buruak, Cecilia Patricia Floresek, elkarrizketan esan zuen bezala. Jasotzen duten etengabeko jazarpen horrek, talde kriminalek diotenera mugatzen ez denak, amaiera dramatikoa izan zuen Gladys Aranza Ramos Gurrolaren hilketarekin, 2021eko uztailaren 15ean, Guaymak ama-bilatzailekidearekin. 

Argitzeke dagoen Aranzaren erailketaren ondoren, talde guztietako kideak izan ziren (Guaymasko gudari bilatzaileak, Empalme, eta Cajeme; Hermosilloko bakearen aldeko bilatzaileak, Empalme, Guaymas eta Huatabampo; Ciudad Magdalobregongo bilatzaileak; Mugako bilatzaileak; Mugako Ama-bilatzaileak; Familiak Puerto Peñascoren altxorrak berreskuratzen; Hermosilloko itxaropen baten aldeko bilatzaileak; Navojoako gudari bilatzaileak; Mugako bilatzaileak, Nogales; Caborcako bilatzaileak; Magdalenako bilatzaileak) Estatuko Gobernuaren instantzien titularrekin bildu ziren, Bakerako Segurtasun Mahaia osatzen baitute, eta bertan,instantzia horrek emandako informazioaren arabera, bilaketa-ekintzetako eragiketa- eta babes-lerro batzuk.

### Gladys Aranza Ramos Gurrola

Gladys Aranza Ramos Gurrola, 28 urtekoa, emaztea, ama zen, eta zazpi hilabete lehenagotik bere bizitza aparkatuta utzi zuen, Guaymasen, Sonoran, hobi klandestinoen bilatzaile izateko.

Bryan Omar Celaya senarra 2020ko abenduaren 6an desagertu zen. Aranzak, ikerketa-agintarien moteltasunaz jabetuta, Gudari-bilatzaileen taldera jo zuen laguntza bila. Uztailaren 11n atera zen Arantza lankideekin, hil baino egun batzuk lehenago.

Kolektiboak komunikatu batean adierazi zuenez, emakumeak askatasuna galdu zuen etxean, eta, ondoren, bilaketa-egun baten ondoren exekutatu zuten. Egun horretan, "errausketa-labe klandestinoak aurkitu zituzten, batzuk aurkitutako unean txingarrak eta kea zituztenak ".

Sonalen bakea eraikitzeko segurtasun-mahaia
### Sonoran bakea eraikitzeko segurtasun-mahaia

Eskaerei erantzuteko eta Sonoran bilaketa-ekintzak egiten dituztenei laguntzeko konpromisoan, Sonora Estatuko Bakerako eta Segurtasunerako Koordinazio Mahaia osatzen duten erakundeetako titularrek lan-bilera bat egin zuten Sonoran zeuden 11 kolektiboetako liderrekin.

2 ordu eta 40 minututan, esperientzia positiboa landu zen, baita lehenengo bi urte horietan bilaketa-ekintzetan hobetu beharreko aukera-eremuak ere, bai taldeentzat bai erakundeentzat.

Gizarte zibil antolatuak egiten duen lan handi hori indartzeko, hots, Sonorako familientzako itxaropena izateko, aho batez onartutako akordioak lortu ziren bertaratutako taldeekin:

Guaymas, Empalme eta Cajeme gudari bilatzaileak, Hermosilloko Bakearen aldeko bilatzaileak, Empalme, Guaymas eta Huatabampo, Ciudad Obregongo bilatzaileak, Sonorako Ama Bilatzaileak, Peñasco portuko altxorrak berreskuratzen zituzten familiak eta Hermosilloko Bilatzaileak.

#### Erabakiak:

1. Salaketak, mehatxuak edo bestelako delituak Sonora Estatuko Justizia Fiskaltza Nagusian (FGJE) aurkeztea, askotan sare sozialen eta komunikabideen bidez bakarrik egiten baitzituzten.

2. Sonorako Emakumearen Institutuak (ISM) laguntza psikologikoa emango die biktimen senideei, alboko biktimei eta talde kolektiboei. Era berean, Soinu Fiskaltzari arreta eskainiko dio, Estatuan dauden 10 Delituen Biktimei Laguntzeko Zentroen (CAVID) bidez. Zentro horiek laguntza psikologikoa, lege-laguntza, krisian dagoen laguntza eta abar eskaintzen dute.

3. Arrisku mailaren bat dagoela uste duten taldeetako kideekin bilera operatiboak programatzea, babes eta segurtasun mekanismoak modu bereizian emateko, beharren eta baliabideen arabera.

4. Talde kolektiboei eskatu zitzaien bide bakar batetik informazioa emateko giza identifikazioko prozesuen emaitzei buruz, baita salaketa jarri ondoko jarraipenei buruz ere.

5. 11 kolektiboek eta Soinu Estatuaren Bakerako eta Segurtasunerako Koordinazio Mahaiko kideek, aho batez, desagertutako pertsonak bilatzeko prozedurarako lineamenduak hartzea, aurkikuntza-ekintzetan parte hartzen duten agintari, familiako, ordezkari eta gizarte-taldeentzat, bilaketa-eskaera jaso ondoren, ekintzak egin nahi diren puntuetako segurtasun-baldintzak aztertzeko, laguntza-baldintzak sortzeko.

6. Bilatzaileen laguntza-ofizioak FGJEko Hilketen eta Pertsona Desagertuen Bilaketaren Zuzendaritza Nagusiari ematea; bertan, laguntzak koordinatuko dira Gobernuaren hiru mailekin eta Soinu Egoerarako Pertsonak Bilatzeko Batzordearekin.

7. Aurkikuntzen argazkirik ez hartzea, kasuan kasuko ikerketa egiteko zantzuak gorde ahal izateko, eta giza duintasuna kaltetzen duten gorputz edo hondarren irudiak ez argitaratzea, hartara berbiktimizazioa saihesteko.

8. Laguntza eskatzeko ofizioa aurkikuntza-lekuren batean bilatzeko helaraziz gero (informazioa badute), 3-5 eguneko epean aztertuko da, lagunduko duten langileak programatuko dira eta bilaketa-kolektiboentzako segurtasun-laguntzak zehaztuko dira.

9. Segurtasun Publikoko Idazkaritzak hainbat tresna eta aplikazio jarri zituen eskura; horien artean, C5i Herritarrak Lotzeko Botoia, Mujeres Seguras App aplikazioa eta 089 zenbakia salaketa anonimoetarako.

10. Gainera, Sonorako SSPk konpromisoa hartzen du giza eskubideen arloko segurtasun eta prebentzio arloko gaikuntza emateko eta zerbitzuak tokian tokira hurbiltzeko. Aste horretan bertan kolektiboetako buruekin harremanetan jarriko zen.

Lorpenak
--------

* El Sol de Hermosillok antolatutako Las Mujeres del Sol (2020) foroaren bigarren edizioan parte hartzea.
* 2020ko abenduaren 12an, Emakumeen *Institutu Nogalense-*ak aintzatespena eman zion taldean egindako lanagatik eta lidergoagatik.
* 2021eko urriaren 11n Mexikoko Errepublikako Fiskaltza Nagusiarekin bildu zen Aranza Ramosen hilketari buruz eta berak jaso zituen mehatxuei buruz hitz egiteko.
* 2021eko urriaren 14an Alfonso Durazo Soinu Estatuko gobernadorearekin bildu zen, bere aurkako mehatxuen salaketen jarraipena egiteko.
* Lehen bilaketa hori hasi eta 2 urte baino gehiago igaro ondoren, 400 gorpu baino gehiago aurkitu zituzten hilobi klandestinoetan, 139 pertsona bizirik aurkitu eta nazioko hainbat tokitan familiei emandakoak.
* 2022ko ekainean, Forbes aldizkariak Mexikoko ehun emakume boteretsuenen zerrenda argitaratu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| DATA | INFORMAZIOA |
| 2020/05/24 | Desagertutako pertsonak bilatzeko laguntza-bulegoa sortu zen. |
| 2020/06/27 | Errausketa-labe gisa erabiltzen ziren 10 ikaztegi zeuden, hezur-hondakinak eta arropa adierazten zituztenak. |
| 2020/07/10 | Seriko Mahaiaren (Hermosillo) inguruan, hilobi klandestinoen multzo bat zegoen. Horietan, gutxienez 18 gorpu aurkitu ziren. |
| 2020/04/17 | Hiru gorpu aurkitu ziren Puerto Peñascoren inguruan.
Pertsona baten gorpuzkiak arkitu ziren Caborcako kostaldean.  |
| 2020/07/19 | Hildako 2 gizon zeuden 21. km-an. |
| 2020/08/15 | 3 pertsonen hezur-gorpuzkiak zeuden |
| 2020/08/25 | Hareatsuan (Caborca) beste gorpu bat aurkitu zuten. |
| 2020/08/30 | Ibilaldi baketsua egin zen agintariei laguntza eskatzeko. |
| 2020/09/12 | Garezurra eta hezurrak zeuden mendi batean sakabanatuta, ubide altuan, Ladrilleras kolonian, Obregon hirian. |
| 2020/09/15 | Osamenta bat aurkitu zen kartoizko kaxa batean, San Luis Río Colorado finka batean. |
| 2020/09/16 | Bost hobi klandestinotan aurkitu ziren giza gorpuzkiak, La mesa kolonian, Nogaleseko mugan. 8 pertsonen gorpuak eta gorpuzkiak 7 hobi klandestinotan aurkitu ziren. |
| 2020/09/20 | Gorputz bat aurkitu zen Guaymasen irteeran, Hermosillon, El Tigre arrantxoaren aurrean. |
| 2020/10/02 | 197 pertsonaren gorpuzkinak zeuden. |
| 2020/10/07 | 37.5 km-an hezurdura bat aurkitu zen. |
| 2020/10/10 | Hondar kiskaliak zeuden, eta bi emakumerenak izan zitezkeen Caborcako iparraldean zegoen landa-haranean.   |
| 2020/10/23 | Bilaketa positiboa Chabalon, Colonia Santa Cruz, Huatabampo. |
| 2020/10/26 | Bilaketa positiboa Galdategian, Navojoan, Soinuduna. |
| 2020/10/28 | Bilaketa positiboa Bahía Kino errepidean. |
| 2020/10/29 | 20 gorpu aurkitu ziren Garzas eta Pavo Realeko finka batean. |
| 2020/11/3 | Bilaketa positiboa Hermosilloko kostan. Osamenta bat zegoen. |
| 2020/11/4 | Lore eskaintza bat jartri zen Sonoren hilerri klandestino handienean. |
| 2020/11/16 | Bilaketa positiboa, Hermosilloko kostaldean hiru gorpu kiskali aurkitu baitzituzten. |
| 2020/11/24 | Giza garezur bat aurkitu zen La Victoria, Hermosillo, Sonido ejidoaren finka batean. |
| 2020/12/01 | Bilaketa positiboa Hermosillon, Soinuduna. Aurkikuntza horrekin, 221 gorpu eta gorpuzkin aurkitu zituen kolektibo horrek 2019ko maiatzaren 4tik. |
| 2020/12/08 | Bi gorputz aurkitu ziren Las Cuevitasen. |
| 2020/12/09 | Gorputz bat aurkitu zuten mendian, Hermosillon (Sonora). |
| 2020/12/13 | Pertsona baten hezur-hondakinak zeuden La Mesa del Seri, Hermosillon. |
| 2020/12/23 | Krematorio klandestino bat aurkitu zen San José Guaymasen.Leku horretan 20 pertsona baino gehiago zeudela kalkulatu zen. |
| 2021/03/02 | 2021eko lehen bilaketa positiboa. Dei anonimo bati esker, Navojoan osamenta bat zegoen. |
| 2021/01/05 | Bilaketa positiboa Kino errepidean, 30. km-an, Hermosilloko kostalderantz. |
| 2021/01/07 | Aurkikuntza Hermosillon, "Denok gara Erick Carrillo" eta "Kaliforniako gure desagertuek elkartuta" neba-arrebekin batera. |
| 2021/01/12 | Pertsona baten gorpua Caborca-Sonoyta errepidean zegoen, KM 161-162. 
Giza gorpuzkiak zeuden San Luis Río Coloradoko Ejido Mesan. |
| 2021/01/13 | 19 hobi klandestino aurkitu ziren, Esteban Baca Calderón ejidoan kaltzinatutako hezur-hondakinekin. |
| 2021/01/20 | Lau hobi aurkitu ziren,, Mariano Escobedo Ortizen onibarretan kiskalitako hondakinak zituztenak. |
| 2021/01/21 | Bilaketa positiboa. Hezurdura bat aurkitu zen Kino Badiara doan errepide baten 21. km-an. |
| 2021/01/22 | Bilaketa positiboa Intxaurrondoen Mahaiko panteoiaren inguruan. Hobi batean hezur-hondakin kaltzinatuak zeuden, baita DNA probatzeko balioko zuten hezur zatituak ere. |
| 2021/01/24 | Bilaketa positiboa Intxaurrondoetako Mahaiaren panteoiaren inguruan. Hezur-hondakin kaltzinatuak. |
| 2021/01/26 | Une horretara arte 300 gorpu aurkitu ziren eta 50 pertsona baino gehiago bizi ziren bertan. |
| 2021/01/27 | Bilaketa positiboa. Hiru hobi klandestino zeuden Baca Calderon Ejidon. |
| 2021/01/30 | Bilaketa positiboa Villa Juarezen. 3 osamentu eta gorputz kiskali bat. |
| 2021/02/02 | Dei anonimo bati esker, osamenta bat aurkitu zen Esparru Fiskalaren inguruan.   |

Gertaera garrantzitsuak
-----------------------

* 2019ko azaroaren 2an, Ceci, haren kolektiboa eta Mateo izeneko Ikerketa Kriminaleko Ministerio Agentziako elementu bat hiltzeko mehatxua egin zuen komando armatu batek, segur aski delinkuentzia antolatuaren ondorioz, Peñascoren udalerrian "Las ostioneras" izeneko eremuan bilaketak egiten ari ziren bitartean. Hori zela eta, mehatxatuek berehala utzi zuten leku hori, eta ez dira itzuli herri horretan lan egitera.
* 2021eko uztailaren 15ean, Sonorako Ama Bilatzaileen taldeko Aranza Ramos kidea Guaymasen (Sonora) exekutatu zuten narkotrafikatzaileek. Brayan Omar Celaya senarra bilatzeko asmoz bat egin zuen talde bilatzailearekin.
* 2019ko maiatzaren 10ean Ceci Flores-ek dei anonimo bat jaso zuen jakinarazteko Jesús Adriani itzuliko ziotela, desagertutako seme-alabetako bat, Hermosilloko Kostako puntu batean askatu zutena.
* 2021eko urriaren 11n, astelehenean, Ceci Floresek jakinarazi zuen gose-greba hasiko zuela Mexikoko Errepublikako Fiskaltza Nagusiko instalazioetatik kanpo, erakunde horren arreta faltagatik, haren aurkako zenbait heriotza-mehatxu salatu ondoren.

Aintzatespenak
--------------

* 2022. urtean BBC-k urteko 100 emakume inspiratzaileetariko bat izendatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Barragán, Almudena.  (2022-02-26). «Cecilia Flores: "Quiero volver a ver a mis hijos, aunque sea en un puñado de huesos"» *El País México*.
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Mundo, News.  (2022-12-07). «Quiénes son las 100 Mujeres influyentes e inspiradoras elegidas por la BBC en 2022 (y cuáles son las 12 de América Latina)» *Hecho en California con Marcos Gutierrez* (Noiz kontsultatua: 2023-02-06).
3. 1 2   **(Ingelesez)** «BBC 100 Women 2020: Who is on the list this year?» *BBC News* 2020-11-23 (Noiz kontsultatua: 2023-02-06).
4. 1 2   «#UnDíaCon: Cecilia, una madre con pico y pala que sale a buscar desaparecidos» *Sopitas.com* 2022-03-07.
5. 1 2   Hermosillo, Roberto Bahena | El Sol de. «Madres Buscadoras de Sonora: a dos años del inicio del peregrinar» *El Sol de Hermosillo | Noticias Locales, Policiacas, sobre México, Sonora y el Mundo*.
6. ↑   Hermosillo, Sofía Calvillo | El Sol de. «Líder de madres buscadoras en Sonora pide a cárteles permitir búsqueda de desaparecidos» *El Sol de México | Noticias, Deportes, Gossip, Columnas*.
7. ↑   «Cecilia empezó su lucha cuando desaparecieron a su primer hijo» *Uniradio Informa* 2020-03-04.
8. ↑   Hermosillo, Olive Fierros | El Sol de. «El Sol de Hermosillo te invita al 2° foro "Las Mujeres del Sol"» *El Sol de Hermosillo | Noticias Locales, Policiacas, sobre México, Sonora y el Mundo*.
9. ↑   «Patricia Cecilia Flores, madre buscadora de Sonora se reúne con la FGR; levanta huelga de hambre» *MVS Noticias*.
10. ↑   Hermosillo, Sofía Calvillo | El Sol de. «Madres Buscadoras negocian con autoridades estatales» *El Sol de Hermosillo | Noticias Locales, Policiacas, sobre México, Sonora y el Mundo*.
11. ↑    *Reconoce Forbes a líder de colectivo Madres Buscadoras de Sonora.*  Diario del Yaqui 14 de junio de 2022.
12. ↑    *Comando armado amenaza a Madres Buscadoras en Puerto Peñasco.*  UniRadio Informa 3 de noviembre de 2019.
13. ↑   «"Le voy a festejar su cumpleaños a mi hijo, buscando"» *Noticias de Sonora | EL IMPARCIAL*.
14. ↑   «Presidenta de Madres Buscadoras de Sonora iniciará huelga de hambre afuera de FGR por no atenderla» *Aristegui Noticias*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111194517
* Commonscat Multimedia: Cecilia Flores

---

 |

* Wd Datuak: Q111194517
* Commonscat Multimedia: Cecilia Flores



| * i
* e
* a
BBCren 100 emakumeak 2022an |
| --- |
| Alla Pugatxova · Billie Eilish · Priyanka Chopra · Rita Moreno · Selma Blair · Ursula von der Leyen · Sofía Heinonen · Ainura Sagyn · Aleksandra Skotxilenko · Alice Pataxó · Asonele Kotu · Aye Nyein Thu · Ayesha Malik · Cecilia Flores · Chanel Contos · Cheng Yen · Dilek Gürsoy · Dima Aktaa · Efrat Tilma · Elnaz Rekabi · Erika Hilton · Erika Liriano · Esraa Warda · Eva Copa · Fatima Amiri · Geetanjali Shree · Gehad Hamdy · Geraldina Guerra Garcés · Gohar Eshghi · Hadizatou Mani · Heidi Crowter · Ibijoke Faborode · Ifeoma Ozoma · Iryna Kondratova · Jane Rebecca Rigby · Jebina Yasmin Islam · Joy Ezeilo · Judith Heumann · Judy Kihumba · Kadri Keung · Kimiko Hirata · Kisanet Tedros · Kristina Berdynskykh · Laura McAllister · Lina Abu Akleh · Maeen Al-Obaidi · María Fernanda Castro Maya · Marie Christina Kolo · Maryna Viazovska · Mia Mottley · Miky Lee · Milli · Monica Musonda · Monica Simpson · Moud Goba · Naja Lyberth · Nana Darkoa Sekyiamah · Naomi Long · Narges Mohammadi · Nathalie Becquart · Nazanin Zaghari-Ratcliffe · Nigar Marf · Niloufar Bayani · Olena Zelenska · Oleksandra Matviitxuk · Ona Carbonell · Ons Jabeur · Park Ji-hyun · Reema Juffali · Roya Piraei · Roza Salih · Salima Mukansanga · Sally Scales · Samrawit Fikru · Sandy Cabrera Arteaga · Sandya Eknelygoda · Sanjida Islam Choya · Sarah Chan · Sepideh Qolian · Simone Tebet · Sirisha Bandla · Sneha Jawale · Suvada Selimović · Taisia Bekbulatova · Tamana Zaryab Paryani · Tarana Burke · Velia Vidal · Velmariri Bambari · Victoria Baptiste · Wegahta Gebreyohannes Abera · Jana Zinkevytx · Julia Paievska · Julia Satxuk · Yulimar Rojas · Zahra Joya · Zahra Mohammadi · Zar Amir Ebrahimi · Zhou Xiaoxuan · Emakumeak euren ilea mozten · Layli |  |
| ... |
| **<< 2021 - 2023 >>** |