Eva Hesseren instalazio artistikoa Tate de Liverpoolen.
Eva Hesse Parkea, Harvestehude
**Eva Hesse** (Hanburgo, Alemania, 1936ko urtarrilaren 11 - New York, AEB, 1970eko maiatzaren 29a) Alemanian jaiotako eskultore estatubatuarra izan zen, latexa, beira-zuntza eta plastikoa bezalako materialetan egindako lan aitzindariagatik ezaguna. Bere lana postminimalismoaren eta povera artearen barruan sartzen da.

Biografia
---------

Hanburgoko familia judu batean jaio zen. Bi urte zituela, gurasoek, nazien Alemaniatik ihes egin nahian, Eva eta haren ahizpa nagusia Herbehereetara bidali zituzten eta gurasoengandik bananduta bizi izan ziren hile batzuetan. Elkartu eta Ingalaterran bizi izan ziren denbora batez, eta gero Estatu Batuetara emigratu zuten. New Yorken hazi eta ikasi zuen, eta gero Yaleko Arte eta Arkitektura Eskolan (1957 – 1959), non Josef Albers-ekin ikasi baitzuen. 1959an, pinturan graduatu zen Hesse, eta New Yorkera itzuli zen, ehungintzako diseinatzaile gisa lan egin baitzuen.

Lan ibilbidea
-------------

Yaletik irtetean, New Yorkera itzuli zen, eta han beste artista minimalista gazte batzuen lagun egin zen; besteak beste, Sol LeWitt, Donald Judd, Yayoi Kusama, De Kooning eta beste batzuk, hala nola Ethelyn Honig, Rosie Goldman, Grace Wapner edo Nancy Holt.

Pintore espresionista gisa hasi zuen bere karrera artistikoa, Albersen espresionismo abstraktuaren eraginetik edanda, baina laster eskulturaren alorrean garatu zen, diziplina horrekin gogotsu, non zentratu eta ez zuen alde egin.

1961ean, Hesse Brooklyngo Museorako (Nazioarteko 21. Akuarela Biurtekoan) eta John Heller Galeriarako (New York) erakusketa kolektiboetan sartu zen. Orduan hasi zen zenbait obra saltzen. Urte hartako apirilean, Hessek Tom Doyle eskultorea ezagutu zuen, eta harekin ezkondu zen. 1962ko abuztuan, biek parte hartu zuten Allan Kaprow-en happening batean, New Yorkeko Arte Ikasleen Ligan, Woodstock-en. Han egin zuen lehen objektu tridimentsionala, jendea eta oihalez egindako hodia.

### Ehun-fabrikan bizitzen Alemanian

Arnold Rudlinger eta Arnhard Scheidten proposamenez, 1964an senar-emazteak Kettwig herrira joan ziren, Ruhr-en arroan, jaioterrian, dagoen herrixka batera. Han, erabiltzen ez zen ehun-fabrika baten barruan egindako azterlan bat ematen zuen. Sorkuntza-blokeoaren eta Eguzkiaren motibazio-gutunaren ondoren, Eva fabrikan utzitako materialekin sortzen hasi zen, eta hainbat lan sortu ziren, hala nola "*An Ear in a Jakin*", "*Two Handled Orange Keyed Herramienta*" edo "*Oomamaboomba*". Hasieran, koloretako errelebo oso biziekin lan egin zuen, forma eta testura erotikoekin. 1965. urtean, Ringaround Aroise lana idatzi zuen, Alemanian errelebuz egin zuen lehen lana, sexu-esanahiz betea eta Rosie Goldman lagunaren haurdunaldiaren berriak inspiratua. Ordura arte sortutako lanak azaldu zizkion Oxenfest-i. Scheid familiak antolatu zuen jaialdia, eta bi obra saldu zituen.

Hesseren eskulturako lehen erakusketa Kunstvereinera aurkeztu zen Düsseldorfen, 1965ean.

### New Yorkerako itzulera

New Yorkera itzultzean, 1965ean, Hesse-k atzera utzi zuen postu-espresionismo abstraktua, eta korronte surrealista antzematen da haren lanean. New Yorkera iristean, haren lanak arte minimalistaren eragina ere izan zuen, baina minimalismoaren kezkekin bat datorren arren, haren lana ezin da erraz sailkatu arte-mugimendu jakin batean. Hessek ez zuen joera artistikorik erabili nahi, artistaren hitzetan: "Ez zait axola jendearengandik urrun egotea."

Garai horretan, "*Hang up*" bezalako lan aipagarriak sortu zituen, bere early statements-etako bat zela uste baitzuen eta bere absuraltasun-ezaugarriak azpimarratu baitzituen. Obra New Yorkeko Graham Galleryn eginiko "*Abstract Inflationism and Stuffed Expressionism*" erakusketa kolektiboan nabarmendu zen.

### Aintzatespena

Hirurogeiko hamarkadaren amaieran hasi zen aintzatespena lortzen, Fischbach Galeriara (New York) banakako erakusketak eginez eta talde-erakusketa garrantzitsu askotan sartuz. Lucy R. Lippard-ek "Eccentric Abstraction" Fischbach galeriarako erakusketa antolatzen zuen. Erakusketa horrek eredu bat markatu zuen, eta, gero, postminimalismoa edo formaren kontrako zen. Hesse-rekin harremanetan jar zen erakusketan lan handia egiteko eskatzeko. Museo- arduradunaren hitzetan: "*Minimalismo hotza ez zen zerbait bilatzen ari nintzen eta eraman, beste zerbait bilatzen zuen. Eta konturatu nintzen hura feminista edo femeninoa zela*". Lippard arte-kritikak definitzen duenez, Eva Hesseren arte-aldi hura arte feministaren hitzaurrea litzateke. Erakusketak arrakasta izan zuen eta Hilton Kramer-ek kritika bat idatzi zuen New York Timesen, baina Lippard-ek dioenez, "*kritikak askoz leku gehiago ematen zien erakusketako gizonei, eta horrek haserretu egin zuen Hesse, diskriminatua sentitu baitzen*."

### Materialen esperimentazioa

1988an onartu zen "*Experimentas in Arte and Technology*" taldea, non polimeroen eta latexaren erabilerari buruzko hitzaldietara joan zen. Orduan hasi zen eskulturetako materialekin esperimentazio handiko garaia, eta, Bob Morris-en bidez, Doug Johns ezagutu zuen, beira-zuntzezko geroko eskulturetan laguntzaile gisa aritu zena. Beira-zuntzak soft hautematea ahalbidetzen zuen, lehortzean gogortasuna lortu arren. Serie honetako lan garrantzitsuenetako bat "*Repetition Nineteen*" edo "*Accession IV*" da.

Zenbait prozesu lantzean, hala nola akabera gomaztatuak edo latexa ehunetan edo elkarren ondoan jarrita, artistak onartzen zuen erabiltzen zituen materialek degradazio-osagai bat eta iraunkortasun mugatua zutela, eta "good, let them worry about that" esaten zuen (museoetako jendeaz ari zen).

### Heriotza

1968tik 1970era, Hessek eskolak eman zituen New Yorkeko Ikusizko Arteen Eskolan. 1969an garuneko tumore bat diagnostikatu zioten. 1970ean hil zen, bere lan ibilbidea hamarkada batean geratu zelarik.

Bildumak
--------

20 obra baino gehiago daude New Yorkeko Arte Modernoaren Museoan. Hessek Estatu Batuetatik kanpo egindako lanen bilduma handiena Wiesbaden Museoan dago. 1990eko "*Emakume artistak XX. mendean*" erakusketaren ondoren ekin zion artistaren lanak izateari.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Britannica Book of the Year | Britannica» *www.britannica.com* (Noiz kontsultatua: 2022-09-04).
2. ↑    *Enciclopedia Universal Ilustrada Europeo-Americana: Apéndice A-Z(1996).*  Espasa-Calpe 1996 ISBN 978-84-239-4500-9. (Noiz kontsultatua: 2022-09-04).
3. 1 2   **(Ingelesez)** «The Guggenheim Museums and Foundation» *The Guggenheim Museums and Foundation* (Noiz kontsultatua: 2022-09-04).
4. 1 2   **(Gaztelaniaz)**  *Eva Hesse, la renovadora de la escultura | Tribuna Feminista.*  2016-09-29 (Noiz kontsultatua: 2022-09-04).
5. 1 2 3   **(Ingelesez)** «Eva Hesse Documentary» *evahessedoc* (Noiz kontsultatua: 2022-09-04).
6. ↑   **(Ingelesez)** «Lucy Lippard | Biography, Books, Eccentric Abstraction, & Facts | Britannica» *www.britannica.com* (Noiz kontsultatua: 2022-09-04).
7. ↑   «Thoughts on Replication and the Work of Eva Hesse – Tate Papers | Tate» *web.archive.org* 2019-05-10 (Noiz kontsultatua: 2022-09-04).
8. ↑   «Eva Hesse | MoMA» *The Museum of Modern Art*.

Kanpo estekak
-------------

* Eva Hesse: Random Notes *Essay by Leslie Dick published in X-TRA* (ingelesez)
* Eva Hesse. Azterlanaren lanak Antoni Tàpies fundazioaren erakusketa (2010eko maiatza-abuztua)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215457
* Commonscat Multimedia: Eva Hesse

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 71440663
* ISNI: 0000 0000 8151 0352
* BNE: XX866651
* BNF: 12216983f (data)
* CANTIC: a10940480
* GND: 118967967
* LCCN: n83193496
* NKC: mzk2005295030
* NLA: 35191396
* Tabakalera ID: 58332
* CiNii: DA09781706
* SNAC: w6cr5sm9
* SUDOC: 030833337
* ULAN: 500026528
* BIBSYS: 90235687
* UB: a1046956
* Open Library: OL602734A
* RKD: 38043
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q215457
* Commonscat Multimedia: Eva Hesse