recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Di-da**, "Gaztea" irratiko eguneko lehen saioa da. Umorez, aktualitatez eta berri interesgarriz osatua.

Di-da irratsaioa goizeko 7:00etan hasten da eta 10:00etan bukatu. 7:00tik 10:00ra umorea, aktualitatea eta musikaren nahasketa bat egoten da.
Lehen denboraldia 2008ko Ekainaren 31an bukatu zen.
Bigarren denboraldia 2008ko Irailaren 8an hasi eta Uztailaren 3an bukatu zen.
Hirugarren denboraldia 2009ko Irailaren 7an hasi zen.
Laugarren denboraldia 2010eko Irailaren 20an hasi zen

Aukezleak
---------

Di-da irratsaioak lau aurkezle nagusi ditu. Joseina Etxeberria, Edurne Garmendia, Jon Gotzon Aldaparena eta Ainhoa Vitoria. Horiez gain laguntzaile dezente dituzte. Baita munduan banatutako "korrespontsalak" ere (New York, Paris, AEBetako mendebaldeko kosta, etab.)

### Joseina Etxeberria

Bera da saioan gehien entzun daitekeen ahotsa. Bera ezaguna da Are Gazteago saioarengatik edota herriz herriko disko festengatik

### Edurne Garmendia

Berak gidatzen zuen orain dela 10 urtetik Di-daren antzeko saio bat Salgai! izenarekin

### Jon Gotzon Aldaparena

Bera jaiotzaz gaztelarra da, baina jada euskara ikasi eta gaztea irratian da. Berak bere era berezia du gauzak aipatzeko. Eta egiten den aipamen bakoitzari komentario bat aterako dio.

Atalak
------

### Aktualitatea

Aktualitatearen barruan eguneko albisteak eta egun horretako egunkariek ekarritako titularrekin ostatua dago. Baita egiten dituzte konexioak trafikoa kudeatzeko zentroarekin Bilbora eta Euskalmetekin Gasteizera, batetik trafikoaren berri emateko eta bestetik eguraldiaren berri emateko. Ttittikak ere ematen du eguraldia Iparraldekoentzat Uztaritzetik egunero esaldi filosofiko batetik lagunduta

### Moda

Euskalmetera egiten duten konexio bakoitza bukatutakoan Arturo Guevara modan adituak egunean zer jantzi behar den esaten die entzuleei.
2008/2009 denboraldian ez zen atal hau mantendu.

### Munduko konexioak

Olatz Arrietarekin New Yorkera, Ander Arzakekin Parisera, Andoni Mutiloarekin AEBetako Mendebaldeko kostaldera eta abar egiten dituzte konexioak goizero betiere gazteek zer duten ahoz-aho aipatzeko.

### Ion Bastarrikaren konexioak

Aktualitateko gaietaz hitzegiten du (telebista, politika, prentsa arrosa...).

### Inkesta

Egunero aktualitateari lotutako galdera bat luzatzen dute entzuleek erantzun dezaten.

### Lehiaketak

Lehiaketa desberdinak dituzte. Ezagunetarikoa eta diru asko irabaz daitekeena ahots ezezagun bati aurpegia jartzearen da.

### Ion Gotzonen abestia

Astelehenero goizeko 8:30ak inguruan abesten du kantu bat. 2008ko Maiatzaren 26an Jon Urbieta Zumaitarrarekin batera kantatzen ditu abestiak

### Karmele Izagirreren albisteak

Karmele Izagirre prentsa arrosan adituak (orain Cuatro katean lan egiten du) astero Asteazken goizetan 8:45 inguruan konektatzen duten berarekin Madrilera eta aste horretan pasa diren albiste arrosak aipatzen dituzte.

Kanpo estekak
-------------

* Eguneko onena bai Di-da saiokoak zein Kalefoniakoak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256215

 |

* Wd Datuak: Q12256215

* Gaztea irratiaren Web Orria

* Saioaren Fitxa

* Jon Urbietaren Web Orria[*Betiko hautsitako esteka*]
**Crowley konderria** (ingelesez: *Crowley County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ordway da. 2010eko zentsuaren arabera 5.823 biztanle zituen, Crowley kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Crowley konderriak 2.072,84 kilometro koadro ditu. Horietatik 33,43 ura dira. Beste 2.039,41 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,36 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.823 pertsonetatik 5.055 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.686 dira. 555 beltzak edo afroamerikarrak. 91 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 59 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 59 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312254
* Commonscat Multimedia: Crowley County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130196644
* LCCN: n81087162
* **Lekuak**
* OSM: 1411320
* TGN: 2000204

 |

* Wd Datuak: Q312254
* Commonscat Multimedia: Crowley County, Colorado
"Daimio bat estatu-bisitan", 1860. urteko ilustrazioa.
**Daimyōa** (japonieraz: 大名?)
, antzinako Japonian, feudo edo lurralde baten gobernaria zen.

Daimioak aitoren semeak ziren, eta enperadorearen izenean gobernatzen zituzten beren esku zeuzkaten lurraldeak. XVII. mendera arte, jaun haiek beren lurraldeen jabe izan ziren, eta samurai-armadak izaten zituzten beren mende. Hala, XII. mendean Yoritomo izeneko daimioa gobernuaz jabetu zen, eta *shogun* agintaldia ezarri zuen; hau da, enperadorearen gobernari nagusi bihurtu zen. 1868. urtean, ordea, enperadoreak eskubide guztiak eskuratu zituen berriro, eta 1871. urte inguruan daimioek ordura arte izandako indar eta eskubideak galdu zituzten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61982
* Commonscat Multimedia: Daimyo

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119671858 (data)
* GND: 4252219-5
* LCCN: sh85035427
* NDL: 00561212
* SUDOC: 027680835
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q61982
* Commonscat Multimedia: Daimyo
Tokio hiriko Shibuya auzoak ziberpunk hiri baten giroa oroitarazten du.
**Cyberpunka** edota **ziberpunka** delakoa zibernetika eta punka batzen dituen azpikultura eta literatura, zinema, komiki, marrazki bizidun eta bideo-jokoetako zientzia-fikziozko distopia azpigenero bat da. Teknologia, adimen artifiziala, informatika, internet eta robotika bezalako gaiak jorratzen ditu. Bere istorioak girotzeko unean zinema beltzaren elementuak ere hartzen ditu. Ziberpunk istorioek, sarritan, garapen teknologikoa eta gizartearen endekapena uztartzen dituzte, hots informazio sare konplexuak, inteligentzia artifizialak, errealitate birtuala, prostetikoak eta inplanteak ageri dira gizarte ultrakapitalista eta indibidualista batean. Askotan nobela beltzaren elementuak biltzen ditu, ikuspuntu narratibotik.

Ziberpunk terminoa 1980ko hamarkadakoa den arren (1980an agertu zen lehen aldiz liburu batean, baina hitza zentzu horretan Gardner Dozoisek erabili zuen, 1984an), esan daiteke hasierako zantzuak 1960ko eta 1970eko hamarkadetan ageri direla, zientzia-fikziozko idazle batzuk beren lanetan droga, genero-identitate eta teknologia berrien ondorio hipotetikoak jorratzen hasi baitziren garai hartan. Ostera, 80ko eta 90eko hamarkadetan loratu eta zehaztu zen generoa, eleberri, komiki eta filmetan.

Literaturari dagokionez, William Gibson, Philip K. Dick, Bruce Sterling, Pat Cadigan, Rudy Rucker eta John Shirley dira idazle nagusiak.

Zinemari dagokionez, *Blade Runner* (1981), *Tron* (1982), *The Terminator* (1984), *Akira* (1988), *Total Recall* (1990), *Johnny Mnemonic* (1995) eta *The Matrix* (1999), *Minority Report* (2002) eta *Ghost in the Shell* (2017) filmak nabarmentzen dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q174526
* Commonscat Multimedia: Cyberpunk

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4291327-5
* LCCN: sh2012000080
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q174526
* Commonscat Multimedia: Cyberpunk
**Dmitri Vladimirovitx Vrubel** (errusieraz: Дмитрий Владимирович Врубель; Mosku, 1960ko uztailaren 14a – Berlin, 2022ko abuztuaren 14a) errusiar margolaria izan zen.

Bere lanik ezagunena Berlingo horman margotutako *Mein Gott, hilf mir, diese tödliche Liebe zu überleben* (*Jainko maitea, lagun iezadazu maitasun hilkor hau gainditzen*) graffitia da. Lanak Leonid Brezhnev eta Erich Honeckerren arteko musua irudikatzen du, 1979ko argazki baten arabera. Vrubelek 1990ean margotu zuen lana hormaren ekialdean. Lana 2009an ezabatu eta berriz margotu zen.

Dmitri Vrubel Mikhail Vrubel margolari errusiarraren ondorengoa zen eta Berlinen bizi izan zen 1990etik. 2001ean, bere emazte Viktoria Timofeievarekin batera, Vladimir Putinen hamabi aldarteak izeneko egutegi arrakastatsua egin zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1232803
* Commonscat Multimedia: Dmitri Vrubel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 202424612
* ISNI: 0000 0003 5810 426X
* GND: 121149188
* LCCN: no2011061843
* RKD: 239944

 |

* Wd Datuak: Q1232803
* Commonscat Multimedia: Dmitri Vrubel
**Cyberduck** FTP, SFTP eta WebDAV konexioak kudeatu eta interfaze grafiko bat (GUI) gaineratzen duen kode irekiko bezero bat da. Bezero hau MacOS eta Windows (4.0 bertsiotik abiatuta) sistema eragileetarako erabilgarri dago, GPL lizentzia duena. 

Cyberduck Javan eta C#-en dago kodetuta. Sistema eragilearen arabera interfazea desberdina da, MacOS en kasuan, Java-Cocoa erabiltzen da, Windows-en berriz, defektuzkoa. 

Software hau hainbat hizkuntzara lokalizatua dago: alemana, katalana, txekiera, txinera (tradizionala eta sinplifikatua), daniera, eslovakiera, gaztelania, finlandiera, frantsesa, hebrearra, hungariera, indonesiera, ingelesa, italiera, japoniera, norvegiera, poloniera, portugesa, errusiera, suediera, thailandiera, turkiera eta ukraniera.

Erabilpena
----------

Cyberduck-en menu nagusia.Aplikazioa irekitzerakoan konexioak gehitu behar dira, beharrezkoa diren kredentzialak gaineratuz (erabiltzailea, pasahitza, etab). Modu horretan, kredentzialak egokiak izanez gero, zerbitzariarekin konexioa ezartzen da.

Konexioa ezartzeko FTTP/TSL euskarria AUTL-TLS bidez erabiltzen da. Modu horretan, direktorioen sinkronizazioa gertatzen da zerbitzaria eta bezeroaren artean. Erabiltzaileak nahi izanez gero interfazearen bidez (GUI) fitxategiak gaineratu eta ezabatu ditzake, aldaketa guztiak sinkronizatuko baitira. Modu berean, fitxategi mota batzuk ireki daitezke zuzenean testu-editore batekin, zuzenean aldaketak zerbitzarian eginez.

Historia
--------

David Kocherrek Cyberduck-en lehen bertsioa (cyberduck-24b1) argitaratu zuen 2003ko abuztuaren 15ean. Hortik aurrera hilabetean behin aldaketa eta hobekuntza berriak gaineratzen dira.

Baimendutako protokoloak
------------------------

* FTP
* SFTP
* FTP/TLS
* WebDAV
* Google Docs
* Hubic
* Amazon S3
* Amazon CloudFront
* Rackspace Cloud Files
* OpenStack Swift (Keystone 3)

CLI bertsioa
------------

**Duck** izeneko Cyberduck komando-lerroen interfazerako (CLI) bertsio bat dago eskuragarri. CLI Software hau FTP eta SFTP bezero gisa erabil daiteke, hodeiko hainbat zerbitzutako eragiketetarako, Windows, macOS eta Linux-erako eskuragarri dagoena. Instalatzeko pakete kudeatzaile ezberdinak erabili daitezke, apt, Homebrew eta pacman adibidez.

Software Bateragarria
---------------------

Cyberduck-ek hainbat programarekin funtziona dezake, besteak beste:

* Growl
* Finder
* Testu editore desberdinak (adibidez: Smultron, Fraise, TextEdit...)
* Bonjour
* Spotligh
* AppleScript, AppleBonjour zerbitzuak eta Keychain
* Quicksilver

Sistemaren eskakizunak
----------------------

* Mac OS X 10.4 edo altuagoa den bertsio batekin. Mac OS X v10.3.9 eta aurrekoak web-orrialdeko changelog irakurtzea beharrezkoa da, bertan aurkitzen direlako bertsio zaharrenak.
* Bitar unibertsala.

Ikus, gainera
-------------

* FTP client software
* Transmit
* Software Askea
* SFTP client software

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1147137
* Commonscat Multimedia: Cyberduck

---

 |

* Wd Datuak: Q1147137
* Commonscat Multimedia: Cyberduck
**Disturbed** heavy alternatiboko musika taldea da, Chicagon 1995ean sortua. Harrez geroztik, taldeak 11 milioi disko baino gehiago saldu dituzte mundu osoan zehar. Bost estudio-album plazaratu dituzte denbora horretan, eta guztiek lehenengo postua eskuratu dute Billboard 200 zerrenda ospetsuan.

Taldearen hasierako izena Brawl izan zen, beste abeslari batekin. David Draiman Brawlen sartzean, taldearen izena aldatu zen, Disturbed izateko. Lehenengo CDa, *The Sickness* izenekoa, 2000n kaleratu zuten, eta 4 milioi ale saldu zituzten AEBetan bakarrik. Bigarren diskoa, *Believe*, 2002an atera zuten. Ondoko bira egindakoan, Steve Kmak baxujolea bota zuten, eta haren ordez John Moyer hartu. 2005ean, beste album bat kaleratu zuten, *Ten Thousand Fists* zeritzona. Orain arte haien azken diskoa dena, *Indestructible*, 2008an atera zuten.

Diskografia
-----------

* The Sickness (2000)
* Believe (2002)
* Ten Thousand Fists (2005)
* Indestructible (2008)
* Asylum (2010)
* Immortalized (2015)
* Evolution (2018)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131366
* Commonscat Multimedia: Disturbed

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151523613
* ISNI: 0000 0001 2353 5874
* BNF: 14054468f (data)
* GND: 10146665-1
* LCCN: no2002039312
* NKC: xx0081291
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: disturbed

 |

* Wd Datuak: Q131366
* Commonscat Multimedia: Disturbed
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Disbiosia** edo **disbakteriosia** giza gorputzeko mikrobiotaren desoreka da, gehienbat larruazala edo heste-florarena. Jakina denez, gure organismoko hainbat ataletan mikrobio sinbiotiko asko ditugu (larruazalean, ahoan eta sudurrean, hesteetan, baginan...). Mikrobio horiek ez dira patogenoak, lagunak baizik. Onura ugari dakarzkigute: mikrobio patogenoen sarrera oztopatzen dute, immunitate-sistema bizkortzen dute, bitaminak ekoizten dituzte, etab. Heste-floraren bakterioek, bereziki, zeregin oso garrantzitsua betetzen dute gure osasun egoera orokorrean, eta ikerketa berriek haien aldaketek asaldura gastro-intestinalak ez ezik, beste gaitz organiko batzuk ere eragin ditzaketeela agerian jarri dute  .

Heste-disbiosi dagoenean hesteetako bakterioen kopurua jaitsi eta bakterio horien aniztasuna ere murriztu egiten da .

Disbiosiaren jatorrian eragile ugari egon daitezke: antibiotikoen gehiegizko kontsumoa, dieta desegokia, alkohola, estresa, etab.  .

Disbiosiaren inguruko ikerketak oso berriak dira, XXI. mendearen hasierakoak. Honenbestez, herrialde gehienetan asaldura hori oraindik ez da benetako gaitzatzat jotzen (GNS-10 zerrendan ez da agertzen). Hala ere, herrialde batzuetako osasun-agintariek aintzakotzat hartu dute dagoeneko, eta AEB-etako Medikuntzako Liburutegi Nazionalaren 2014ko hitz berrien zerrendan *Dysbiosis* izena agertzen da .

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *En quoi l'Équilibre de notre flore intestinale influe sur notre santé, page 6/10*
2. ↑   National Library of Medicine - Medical Subject Headings
3. ↑  La disbiosis intestinal
4. ↑   Hawrelak, Jason A.; Myers, Stephen P. (2004)The causes of intestinal dysbiosis: a review Alternative medicine review. 9 (2): 180–97.
5. ↑   Chan, Yee Kwan; Estaki, Mehrbod; Gibson, Deanna L. (2013). "Clinical consequences of diet-induced dysbiosis". Ann. Nutr. Metab. 63 (suppl2): 28–40
6. ↑   New Descriptors - 2014

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q269334
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D064806

 |

* Wd Datuak: Q269334
**Collarada** Aragoitar Pirinioetako 2.886 metrotako mendia da, Huesca probintziako Villanua udalerrian kokaturik dagoelarik. Jacetania eskualdeko punturik garaiena da, bere ikuspegia dela eta, Pirinioetako gailur harrigarrienetakoa da.

Geografikoki Pirinioetako *barnealdeko mendilerroak* deriotzonan kokatzen da eta Ipeko Zirkua osatzen du, bere erdigunean izen bereko antzira glaziarra dagoelarik.

Harritzar honen osaketa kareharrian oinarritzen da, honela denbora igaro hala, glaziarrek eta hauen urek leize, fosa eta harpez beteriko sistema karstiko konplexu bat osatzen dutel, hauen barnekaldeko ibai, antzira eta sifoiek etengabeko aldaketa efektu bat sortzen dutelarik.

Angeléko haitzartetik harturiko **Collarada** mendiaren irudia.
Collaradako egitura karstiko hauek nabarmentzen dira:

* Las Güixaseko haitzuloak edo arpe zaharrak, jendeari irekita daude, bai eta turistikoki ustiatuta ere.
* Cándaloko iturria.
* Verneroko haitzuloa
* Infierno edo Buxaquerako haitzuloa, 2.500 metroko garaieran, sakonera 714 eta 2.400 metro artekoa da.

Sabiñanigoko Mendizale Elkarteak urtero irailean inguru hau igarotzen zuen biatloi gogor bat antolatu izan ohi zuen: Sabiñanigo-Acumuer arteko bizikleta ibilbidea eta Acumuer-Collarada arteko oinezko ibilbidea, ibilbide osoaren joan-etorria 60 kilometrokoa zen eta maldaren desnibela berriz 2.100 metrokoa. Kirol lehiaketa gogor honen azken jardunaldia 2004koa izan zen.

Kanpo estekak
-------------

* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q960756
* Commonscat Multimedia: Collarada

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 3964
* **Lekuak**
* TGN: 1104286

 |

* Wd Datuak: Q960756
* Commonscat Multimedia: Collarada
**Dennis Anthony Tito** (Queens, New York, 1940ko abuztuaren 8a - ) Estatu Batuetako enpresaburu aberats okitua. Ezaguna da lehenengo espazio-turista izateagatik.

Biografia
---------

Dennis Tito 1940an jaio zen Queensen. 1962an aeronautika eta astronautika zientziatan lizentziatu zen New York Universityn. Geroago, zientzien ingenierian masterra lortu zuen Rensselaer Polytechnic Instituten, Providencen (Rhode Island). 2002ko Maiatzaren 18an, Rensselaer Polytechnic Institutek ohorezko doktoretza eman zion eta NASAko Jet Propulsion Laboratoryan lan egiten duen zientzialaria da.

1972an Wilshire Associates sortu zuen Santa Monican (Kalifornia), inbertsioak administratu, aholkatu eta teknologia zerbitzuak hornitzen dituen enpresa. Titoren enpresak bere bezeroek uzten dioten 12,5 trilioi dolarreko fondoa gobernatzen du.

2001eko Apirilaren 18an Soyuz TM-32 espazio-misioan parte hartu zuen, lehenengo espazio-turista bihurtuz. 7 egun 22 ordu eta 4 minutu igaro zituen orbitan International Space Station-en. Han bere enpresarako baliogarriak izan behar zuten esperimentuak egin zituen. Titok 20 milioi dolar ordaindu behar izan zuen espedizioagatik.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Dennis Tito*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210184
* Commonscat Multimedia: Dennis Tito

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1812489
* ISNI: 0000 0001 1459 4960
* LCCN: n2001014073
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q210184
* Commonscat Multimedia: Dennis Tito
Laktosa esnetan aurki daitekeen disakaridoa da. β-D-galaktosa eta β-D-glukosa molekula banaz osatua dago, tartean lotura glikosidikoa duela.
**Disakarido** (grezieratik *dio*, "*bi"* eta *sacchar*, "*azukre*") bi monosakaridoz osaturiko karbono hidratoak dira. Oligosakaridoen taldean daude. Monosakaridoen antzera azukretzeko gaitasuna dute eta uretan disolbatzen dira.

Ezaugarriak
-----------

Disakarido batzuk karbono anomeriko bat aske izaten dute, eta ondorioz monosakaridoek zuten ahalmen erreduzitzailea mantentzen dute. Beste hainbat propietate ere gordetzen dituzte, hala nola, mutarrotazioa eta disolbagarritasuna. Mota honetako disakarido ezagunenak maltosa, isomaltosa, zelobiosa eta laktosa dira.

Beste kasu batzuetan, ordea, bi karbono anomerikoak elkarri lotzen dira eta disakaridoak mutarrotazio eta erreduzitzaile ahalmena galtzen du. Honen adibide dira sakarosa (azukre arrunta) eta trehalosa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q173600
* Commonscat Multimedia: Disaccharides

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX530904
* BNF: 12267160v (data)
* GND: 4150144-5
* LCCN: sh88003123
* NKC: ph355395
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D004187
* FMA: 82744
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 36233
* KEGG: C01911

 |

* Wd Datuak: Q173600
* Commonscat Multimedia: Disaccharides


| Karbono hidratoak |
| --- |
| 
 |
*Artikulu hau basamortuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Colorado (argipena)».*
**Coloradoko basamortua** (ingelesez: *Colorado Desert*; gaztelaniaz: *desierto del Colorado*) Ipar Amerikako hego-mendebaldetik hedatzen den Sonorako basamortuaren zati bat da, San Gregorioko pasabidetik Kalifornia Behereko penintsularaino.

28.000 km²-ko azalera du. Basamortuaren zati handi bat itsas mailaren azpitik dago, bere punturik baxuena Salton itsasoaren arroan dagoelarik.

Tenperaturak 0 °C eta 55 °C artekoak dira, batez beste 32 °C inguruko tenperaturarekin, basamortuak, egunean zehar, igoera handieneko basamortuak baino udako tenperatura altuagoak jasaten ditu, eta ia inoiz ez du izotzaldirik jasaten. Gainera, Coloradoko basamortuak urtean bi denboraldiz egiten du euria, neguan eta uda amaieran.

Flora eta fauna
---------------

Kalifornia Behereko faunaren jatorria estuki lotuta dago Tertziario aldian gertatutako klima-aldaketekin, bereziki glaziazioetan, floraren banaketan aldaketak eragin baitzituzten eta, ondorioz, faunaren banaketan.

Estatuan landaretza mota desberdinak garatu eta ezartzeak animalia-espezieen emigrazioa eta immigrazioa eragin zuen, penintsulako beste eskualde batzuetako osagaiekin bat datozen espezie-barietatea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q267267
* Commonscat Multimedia: Colorado Desert

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 240819069
* GND: 4090512-3
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q267267
* Commonscat Multimedia: Colorado Desert
**Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta** edo **DBE**, ezagunago gaztleaniazko akronimoarekin, **RGI**, bizi-beharrak asetzeko dirua ez dutenei zuzendutako dirulaguntza da, beraz, gizarte bazterketaren aurkako tresna da. Oso gai polemikoa da zeren eta alderdi politiko batzuek, batez ere eskuinekoek, ez baitituzte egokitzat jotzen. Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban ematen da. 2018an 55.000 pertsonek jasotzen zuten laguntza hau.

Definizioa
----------

Horrela definitu du Lanbidek, Eusko Jaurlaritzaren erakundea: «Oinarrizko beharrak estaltzeko baliabide ekonomikorik ez duten edo baliabide ekonomiko nahikoa ez duten eta baldintza jakin batzuk betetzen dituzten pertsonentzat da. Lanik ez duten pertsonak, baliabide gutxi dituzten langileak, pentsiodunak, bestelako pentsio batzuen onuradunak, bizileku-baimenik ez duten atzerritarrak eta abar izan daitezke». Zenbait kasutan, DBEren barruan Etxebizitzarako Prestazio Osagarria (EPO) barne hartu ahal izango da. Ohiko etxebizitzaren alokairugastuak estaltzera bideratuta dago.

Konpromizoa
-----------

Dirulaguntza horren hartzaileak eta Lanbidek itun bat betetzen dute. Pertsona afektatuak prestazio ekonomikoa jasoko du hilabetero baina, horren truke, lan munduan sartzeko ahaleginak egingo ditu.

Eskatzeko baldintzak
--------------------

* Etxean diru nahikoa ez jasotzea.
* 23 urte baino gehiago izatea; zenbait kasutan 18 baino gehiago eskatzen da.
* Euskal Autonomia Erkidegoaren erroldan gutxienez hiru urte eramatea. Onartzen da baita ere urte bete eramatea eta bost lanean. Edo azken hamar urtetan bost erroldatua egotea.
* Eskatzailearen ondare bakarra bizi den etxea izan daiteke, garajerik edo trastegirik gabe.
* Eskatzaileak ez du beste motatako laguntzarik: langabezia, pentsioa...

Polemika
--------

Sektore politiko batzuk horrelako laguntzak gogor kritikatu ditu. Ematen dituzten argumentuak hauek dira:

* Deialdi efektua eragiten du, hau da, beste tokietan dagoen jendea hiru lurraldetara etor daiteke laguntza horiek jasotzeko asmoz.
* Iruzur asko gertatzen da. Praktikan ez da hori demostratu eta iruzur tasa nahiko baxua da nahiz eta mafien kasuak ezagutzea.
* Jendea ohitzen omen da lan egin gabe soldata bat izaten.
* Askotan identifikatu dute DBE emigrazioarekin nahiz eta horrela ez izan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Triptiko informatiboa.
* "Diru-sarrerak bermatzeko errenta Euskadin: ahulezia eta indarrak", Joseba Zalakainen hitzaldia.
* **(Gaztelaniaz)**:DBEren inguruko gezurrak. Eva Blancoren hitzetan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97203312

 |

* Wd Datuak: Q97203312
Kristaldun bola, disco musikaren ikur nagusia.
Disco musika dantzariak.
**Disco musika** edota soilik **Disco** musika genero bat da. 1970eko hamarkadan AEBetako eta Kanadako diskoteketan jaio zen, eta Rhythm and blues, funk, soul eta musika psikodeliko generoen nahasketatik sortu zen, eta bere urrezko garaia hamarkada horretako amaieraldean izan zuen (1975-1979). 1980ko hamarkadaren hasieran gainbehera hasi zuen, musika elektronikoaren bilakaerak dance, techno eta acid house dantza generoak sortu baizituen.

Disco musikaren sorlekua eta berezko giroa diskotekak dira, eta batez ere dantzan oinarritua dago, hortik bere izena. Genero honetako kur nagusia garaiko diskoteketako kristaldun bolak dira, eta genero horretako ikur bilakatu zen diskoteka nagusia, New York hiriko Studio 54 diskoteka.

Estekikoki eta jazkera dagokionez oso ongi nabarmendutako hiri tribua osatu zuen: elefante hankadun galtzak, emakumezko takoi altuko zapatak, jaka zuriak, kolore nabariko atorrak eta abar. The Simpsons marrazki bizidun telesailan hiri tribu horretako ordezkari gisa Disco Stu izeneko pertsonaia agertzen da.

Genero honetako musikari eta musika talde nabarmenenak honakoak dira: MFSB, Donna Summer, The Jackson 5, Gloria Gaynor, Barry White, The Bee Gees, KC and The Sunshine Band, Village People, Boney M o ABBA. Altres artistes enregistraren ocasionalment música disco com Leo Sayer (*You Make me feel like dancing*), Rod Stewart (*Do you think I'm sexy?*), Electric Light Orchestra (*Last Train To London*) eta Blondie (*Heart Of Glass*).

Zineman bi film hauek generoaren ikur bilakatu dira: *Saturday Night Fever* (1979) eta *Staying Alive* (1983).

Halere, gaur egun oraindik ere zaletu ugari dauzkan musika generoa da, bai 1970eko hamarkadaren bigarren erdian nerabe edo gazteak izan ziren jende nostalgikoaren artean, bahiz hamarkada horretako musikazaleak diren gaur egungo gazteen artean ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58339
* Commonscat Multimedia: Disco

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4201740-3
* LCCN: sh85038337
* NKC: ph224330

 |

* Wd Datuak: Q58339
* Commonscat Multimedia: Disco
**Colonna jauregia** (italieraz: *Palazzo Colonna*) Italiako Erroma hiriburuko Kirinal muinoan kokatua dagoen jauregi bat da, Trevi *rionean*. 20 belaunalditan zehar Colonna familia boteretsuaren jauregia izan da.

Historia
--------

Jauregiaren atalik zaharrenak XIII. mendean hasi ziren eraikitzen. Giovanni eta Giacomo Colonna kardinalen egoitza izan zen garai hartan. XV. mendean Oddone Colonna bizi izan zen bertan, gero Martin V.a Aita Santua (1417-1431) izango zena. Aita Santu bihurtzearekin batera Della Rovere familiak eskuratu zuen jauregia baina Colonna familiara itzuli zen Marcantonio I Colonna Lucrezia Della Roverekin ezkondu zenean.

Filippo Colonnak (1578–1639) hainbat aldaketa egin zituen, jauregia lorategi baten inguruan zabalduz. Girolamo Rainaldi eta Paolo Marucelli arkitektoak aritu iren lanean. XVII eta XVIII mendeetan aurrealdea eta atzealdea osatu ziren, bata Santi Apostoli elizari begira dagoena eta bestea Via della Pilotta karrikan.

1703an Galeria nagusia osatu zen eta bertan 1650tik aurrera familiak bildutako artelanak ezartzen joan dira. Gaur egun Erromako arte bilduma pribatu handiena dago bertan ikusgai.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1971299
* Commonscat Multimedia: Palazzo Colonna (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7577503-7

 |

* Wd Datuak: Q1971299
* Commonscat Multimedia: Palazzo Colonna (Rome)
**Curry konderria** (ingelesez: *Curry County*) Oregonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Gold Beach da. 2010eko zentsuaren arabera 22.364 biztanle zituen, Curry kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Curry konderriak 5.149,79 kilometro koadro ditu. Horietatik 934,69 ura dira. Beste 4.215,1 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,34 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 22.364 pertsonetatik 21.038 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.201 dira. 62 beltzak edo afroamerikarrak. 391 amerikar natiboak ziren eta 21 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 157 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 16 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 679 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Curry County, Oregon age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484411
* Commonscat Multimedia: Curry County, Oregon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134877197
* NARA: 10039404
* **Lekuak**
* OSM: 1837110
* TGN: 2001704

 |

* Wd Datuak: Q484411
* Commonscat Multimedia: Curry County, Oregon
**Curry konderria** (ingelesez: *Curry County*) Mexiko Berriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Clovis da. 2010eko zentsuaren arabera 48.376 biztanle zituen, Curry kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Curry konderriak 3.646,58 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,17 ura dira. Beste 3.638,41 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,27 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 48.376 pertsonetatik 43.662 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 19.117 dira. 2.774 beltzak edo afroamerikarrak. 288 amerikar natiboak ziren eta 28 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 574 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 69 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 981 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484496
* Commonscat Multimedia: Curry County, New Mexico

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123168094
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1832186
* TGN: 2001433

 |

* Wd Datuak: Q484496
* Commonscat Multimedia: Curry County, New Mexico
**Cleveland konderria** (ingelesez: *Cleveland County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Norman da. 2010eko zentsuaren arabera 255.755 biztanle zituen, Cleveland kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cleveland konderriak 1.445,44 kilometro koadro ditu. Horietatik 50,04 ura dira. Beste 1.395,4 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 176,94 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 255.755 pertsonetatik 211.441 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 17.892 dira. 10.572 beltzak edo afroamerikarrak. 11.375 amerikar natiboak ziren eta 166 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 9.626 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 259 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 12.316 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484603
* Commonscat Multimedia: Cleveland County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138404805
* LCCN: n82208524
* **Lekuak**
* OSM: 1822199
* TGN: 2001636

 |

* Wd Datuak: Q484603
* Commonscat Multimedia: Cleveland County, Oklahoma
**Aireportua** Gipuzkoako Hondarribia udalerriko Donostia-Hondarribia aireportua ingurunetako geltokia izango da, Euskal Herrian dagoena. Euskotren Trenako Donostiako metroa etorkizuneko sarearen trenak zerbitzu emango dute.

Oraingoz, jarduera hori geldirik dago, etorkizuneko trazadura aztertzeko zain.

Egoera
------

Geltokia etorkizuneko Irun-Hondarribia adarra aurkituko da, Anaka eta Hondarribia geltokien artean. Tartea bide bikoitzekoa da eta elektrifikatuta otzara.

Historia
--------

Oraingoz ez da proiekturik egin, oro har.

Geltokia
--------

Geltokia lurpekoa izango da

Zerbitzuak
----------

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Metroko bokazioa duen topoa» *El Diario Vasco* 2009-07-19 (Noiz kontsultatua: 2020-11-14).

Ikus, gainera
-------------

* Donostiako metro proiektua

Kanpo estekak
-------------

* Topo proiektuaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q101646052

 |

* Wd Datuak: Q101646052
**Kimika Fakultatea** Gipuzkoako Donostia hiriburuko Manuel Lardizabal pasealekuan dagoen Euskal Herriko Unibertsitateko Kimika Fakultatea da, Ibaetako campusan.

Historia
--------

Kimika Zientzien Fakultatea 1973an sortu zen; hasieran, Joan XXIII.a Lanbide Eskola izan zen eraikinean atondu ziren lokalak, Altza auzoko alde zaharrean. Garai hartan, Fakultatea Valladolideko Unibertsitateari atxikita zegoen eta Petrokimika espezialitatea ematen zuen. Ikastegia abiarazteaz Gonzalo Martín Guzmán irakaslea arduratu zen, ospe handiko kimikoa polimeroen zientzia eta teknologiaren arloan. Urte batzuk geroago, 1979an, Bilboko Unibertsitatearen barrutia sortu zen (egun Euskal Herriko Unibertsitatea) eta berari atxiki zitzaizkion Gipuzkoako unibertsitate ikastegi publikoak, Kimika Fakultatea tarteko zela.

Fakultatea
----------

1983an, Ikastegiak bi espezialitate ematen zituen jada: batetik Makromolekulak, batez ere polimeroen zientzia eta teknologia jorratzen zituena, eta bestetik Oinarrizko Kimika, orokorragoa. 1987an, Fakultatearen egoitza Ibaeta auzora lekualdatu zen, oraingo eraikinera, Ibaetako Unibertsitate Campusera, hain zuzen. Gaur egun, 12.000 m2, lau sail, 78 irakasle, 412 ikasle, eta zuzkidura eta ekoizpen zientifiko ugari dituela, Kimika Fakultatea Euskal Herrian, estatuan eta atzerrian ospea duen irakaskuntza eta ikerkuntzako gunea da, eta hainbat jakintza-arlo jorratzen ditu, oinarrizko zientziatik hasi eta materialen teknologiaraino.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Historia» *kimika-zientziak* (Noiz kontsultatua: 2019-04-11).

Ikus, gainera
-------------

* Juan Colmenero de León
* Marian Iriarte
* Cecilia Sarasola
* Luis Mari Bandres
* Jesus Ugalde

Kanpo estekak
-------------

* Donostiako Kimika Fakultatearen webgunea  **(Gaztelaniaz)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42536796

 |

* Wd Datuak: Q42536796
**Cleveland konderria** (ingelesez: *Cleveland County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Rison da. 2010eko zentsuaren arabera 8.689 biztanle zituen, Cleveland kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cleveland konderriak 1.550,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,5 ura dira. Beste 1.548,25 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,18 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.689 pertsonetatik 7.539 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 145 dira. 1.053 beltzak edo afroamerikarrak. 23 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 10 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 57 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61032
* Commonscat Multimedia: Cleveland County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123172866
* GND: 1032232722
* LCCN: n82020739
* **Lekuak**
* OSM: 1826745
* TGN: 2000117

 |

* Wd Datuak: Q61032
* Commonscat Multimedia: Cleveland County, Arkansas
**Donostiako Eskola Politeknikoa** Gipuzkoako Donostia hiriburuko Europa plazan dagoen Euskal Herriko Unibertsitateko Ingeniaritza Fakultatea da. Musikeneren egoitzaren alboan dago.

Historia
--------

1952. urtean sortu zen, Peritutza Industrialeko ikasketak (garai hartan deitzen zen bezala) Hezkuntza eta Zientzia Ministerioko Irakaskuntza Teknikoen Zuzendaritza Nagusiaren mendekoak zirenean. Hasiera batean egoitza Amara auzoan kokatzen zen. 1957. urtean lehenengo promozioak ikasketak bukatu zituen, eta Ingeniaritza mekaniko, Ingeniaritza elektriko eta Ingeniaritza kimiko espezialitateetan hogei bat graduatu egon ziren guztira.

2003-2004 ikasturtean gaur egungo Ibaetako eraikina inauguratu zen.

Ikus gainera
------------

* Gipuzkoako Ingeniaritza Eskola
* Eibarko Industria Ingeniaritza Teknikoko Unibertsitate Eskola
* Bilboko Ingeniaritza Goi Eskola Teknikoa
* Gasteizko Ingeniaritzako Unibertsitate Eskola

Kanpo estekak
-------------

* Donostiako Eskola Politeknikoaren webgunea[*Betiko hautsitako esteka*]  **(Gaztelaniaz)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256357

 |

* Wd Datuak: Q12256357
Antzinako dolarea Ezkio-Itsaso udalerriko Igartubeiti baserriaren barnean ikusgai. Gipuzkoa, Euskal Herria.
**Dolarea** sagardoa ekoizten zen etxe edo eraikina eta izen bereko sagar patsa estutzeko tresna ziren. Antzina dolare izena sagarrak prentsatu eta sagardoa ekoizteko tresna izendatzeko bakarrik erabiltzen zen (prentsa) baina XVI eta XVII. mendeetan zehar ia baserriak adinako dolareak eraikitzen hasi ziren, hortaz dolare-baserriak edo dolare-etxeak sortu ziren, hauek ere *dolare* izena hartu zutelarik. Halere XIX. mendetik aurrera dolare-etxe hauek desagertuz joan ziren.

Erabilera
---------

Dolareak luzera jakin bat zuen zeharkako habe lodi bat zuten. Habe hau, dolare haga, alegia, baserria eusten zuten dolare habeen gainean zegoen: bi dolare habe (edo pilare) erdialdean eta beste bi izkin batean. Dolare haga honen beste muturrean 8 metroko ardatza -zurezko torlojua- zegoen; beheko solairuraino iristen zen eta harritzar baten gainean kokatuta zegoen. Normalean sukalde nagusiko edo atalondoko lurzoruan finkatuta egon ohi zen. Torloju hau bigarren solairuraino heltzen zen. Behealdetik eskuz eragiten zitzaion torlojoari, biraderaren bidez bere ardatzean biratuz. Torlojuari birak emanez, beraz, dolare haga mugiarazten zuten, jaitsi edo igo, momentuko beharraren arabera. Zeharkako dolare haga honek egurrezko egiturarengan presioa egiten zuen, eta aldi berean honek patsarengan. Habe handi honek jaisterakoan, bere pisuaz sagarra estutu egiten zuen. Altxagarriak ipintzen zizkioten goian dolare hagari eusteko. Gero, dolare haga hori bere pisuarengatik jaisten zen, patsarengan presioa eginez. Pixkanaka altxagarriak kenduz zihoazen. Hortik ateratako muztioa dolare askaren zulo batetik beheko solairuko upategiko ontzi batera jaisten zen, tinara, alegia. Upategia baserriaren albo batean egon ohi zen, erabilera horretarako prestatutako sotoan, hain zuzen.

Euskal toponimoak
-----------------

Euskal Herrian zehar dolarearekin zerikusia duten hainbat toponimo topa ditzazkegu:

* Dolaretxe, Tolare (Tolare baserria), Tolareberria, Tolaretxipi, Tolaretxiki, Tolaregoia, Tolareta, Tolarezar...

Ikus gainera
------------

* Sagardo
* Sagardotegi
* Txotx

Kanpo estekak
-------------

* Ezkio-Itsasoko Igartubeiti baserriko dolarea ikusgai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256304

 |

* Wd Datuak: Q12256304
Dolby Atmos logoa.
**Dolby Atmos** soinu inguratzaile izeneko teknologia erabiltzen duen sistemaren izena da. Dolby laborategiak 2012ko apirilean aurkeztu zuen eta ekainean hasi ziren merkaturatzen.

Deskribapena
------------

Soinua, kanaletatik banandu edo "askatu" daitekeela da sistema honen gako nagusia. Honi esker, egileek soinu bakoitza entitate independente gisa erabili dezakete. Soinu bandaren sortzaileak adibidez, zehaztasunez mugitu eta kokatu ditzake soinu guztiak, zinema aretoak duen tridimentsionaltasun osoa aprobetxatuz eta kanal konkretuak erabiltzeak sortzen duen muga horren zama, gainean izan gabe. Soinu inguratzailea duen, lehen sistema hibrido bezala nabarmentzen da batez ere teknologia berri hau. Nahasketa hori "*Beds*" (betiko kanal klasikoak, 5.1, 7.1 ala 9.1) eta "*Objects*" (soinudun objetu dinamikoak) kontzeptuetan oinarritzen da batik bat.*"*

Erabilpena
----------

2012. urtean, munduko hainbat areto egokitu ostean, Hollywoodeko estudio desberdinek maiz erabili dute sistema hau. Oscar saria irabazi duten 14 zuzendarik eta 27 soinu arduradun besteak beste.

Euskal Herrian, Donostiako Principe zinemak izan ziren lehenak, "*Dolby Atmos*" izeneko sistema hau ezartzen. 2015. urtean izan zen hori.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Izagirre, Gaizka.  (2015-12-01). «Iritsi da Euskal Herrira "Dolby Atmos" sistema» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3033860
* Commonscat Multimedia: Dolby Atmos

---

 |

* Wd Datuak: Q3033860
* Commonscat Multimedia: Dolby Atmos
**Dhankuta** edo **Dhanakuta** (nepaleraz धनकुटा) Nepalgo Ekialdeko eskualdeko hiriburua da, ez ordea bera dagoen Koshi Gunekoa, hau Dharan baita.

Etnia eta erlijioak
-------------------

Dhankuta Bazaar da hiriaren erdigunea eta nagusiki newaria da, hindua beraz. Merkataritza zentrua da. Inguruan nekazal eremua du eta bertan budistak diren *Limbu*, *Tamang* eta Tibetarrak banatzen dira.

Historia
--------

Dhankuta isolaturik egon den mendiko herria izan da, bertara iristea zaila baitzen Katmandutik zein Terai lautadatik. Isolamendu honen ondorioz autogobernatu beharra izan da. **Bada Hakim** errege feudalari Nepalgo ekialdea gobernatzeko ardura eman zitzaion. Bazuen gartzela, bai eta armadaren egoitza ere. 1930ean Dhankutak Nepalgo abangoardia kulturaltzat zeukan bere burua eta elite intelektual bat garatu zuen eta Katmandutik kanpora zegoen eskola bakarra sortu zuen. Urte gutxiren buruan neskentzako eskola ere sortuko zuen.

1963an Nepalen gaur egungo banaketa administratiboa finkatzean Bada Hakimen boterea distrituko presidentearengana pasa zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1530717
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123248968
* BNF: 15613860w (data)
* LCCN: n87846406

 |

* Wd Datuak: Q1530717
**Denis Papin etxea** (frantsesez: *Maison de Denis Papin - L'hôtel de Villebresme*) Frantziako Blois herrian dagoen XV. mendeko eraikin historikoa da. Kultura Ministerioaren Merimée zerrendan jasota dago.

Historia
--------

XV. mendearen amaierako etxea, estilo gotikoan eraikia da. Fougères-sur-Bièvre gazteluaren jabea zen Villebresme familiako kide batentzako eraiki zuten. 1900. hamarkadara arte ez zen "Maison de Denis Papin" izenarekin gida turistikoetan agertu. Hala ere, ez dago ziur Denis Papinek bertan bizi izan zuenik. Monumentu Historiko gisa izendatu zen, 19282ko abenduaren 28ko dekretuaren bidez. Gaur egun jabetza pribatua da.

Arkitektura
-----------

Etxea bere planoarengatik bereizten da: bi eraikin dira kalearen alde banatan daudenak; eraikinaren originaltasuna bere egurrezko pasabidean dago, lehen solairuko mailarekin lotzen duena. Zubiak alde bakoitzean leiho bikiak ditu, gurutze latindarraren formarekin. Leihoak cul-de-lamp batekin apainduta daude. Etxearen alde desberdinetan egurrean zizeltzatutako irudiak ikus daitezke: akrobata txikiak eta munstro bat.

Iruditegia
----------

* Denis Papin etxeaDenis Papin etxea
* Galeria.Galeria.
* 
* Munstroa.Munstroa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16662480
* Commonscat Multimedia: Maison de Denis Papin à Blois

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00098375

 |

* Wd Datuak: Q16662480
* Commonscat Multimedia: Maison de Denis Papin à Blois
**Denise Paulme** (Paris, 1909ko maiatzaren 4a - *Ib.*, 1998ko otsailaren 14a) Frantziako antropologoa eta legelaria izan zen.

Biografia
---------

Parisen Zuzenbideko ikasketak egiten ari zen bitartean Antropologiarekiko interesa piztu zitzaion. Marcel Mauss antropologo handia izan zuen irakasle, Unibertsitateko Etnologia Institutuan. 1932an Zuzenbide eta Etnologia tituluak, biak lortu zituen. 1935. urtetik aurrera zenbait espediziotan parte hartu zuen, Afrikan. Saharako Sudanen izan zen, Marcel Griauleren gidaritzapean, eta beste behin, egungo Malin, Debora Lifchitz antropologoarekin batera. Aurrerago, bere senar A. Schaeffnerrekin batera, beste espedizio askotan parte hartu zuen. Bien bitartean, Historia Naturaleko Museo Nazionalean eta École Pratique des Hautes Étudesen lan egin zuen, eta afrikar gaietarako ikerkuntza-zentro bat zabaldu eta *Cahiers d´Études Africaines* aldizkaria sortu zuen.

Denise Paulmeren xede nagusiak, baina, ez zuen sekula alboratu afrikar herrien zuzenbide tradizionala eta antolakuntza soziopolitikoaren azterketa. Bere lanen artean aipagarriak dira, besteak beste: *Organisation sociale des Dogon de Sanga* (1940, *Sanga-ko dogonen gizarte antolakuntza*); *Les Civilisations africaines* (1953, *Afrikar zibilizazioak*); *Les gens du riz: Kissi de Haute-Guinée française* (1954, *Arrozaren herria: Frantses Ginea Garaiko kissiak*); *Une societé de Côte-d'Ivoire, hier et aujourd'hui: les Bété* (1962, *Boli Kostako gizarte bat, atzo eta gaur: bete herria*); *Les Sculptures de l'Afrique Noire* (1956, *Afrika beltzeko eskulturak*). Halaber, Afrikako literatura tradizionala eta errituak aztertu zituen beste liburu batzuetan: *La Mère dévorante: Essai sur la morphologie des contes africaines* (1976, *Ama irenslea: afrikar ipuinen morfologiari buruzko saiakerak*); *La Statue du commandeur. Essais d'Ethnologie* (1984, *Komendadorearen estatua: etnologiako saiakerak*). Emakumearen funtzio soziala eta klase- eta adin-taldeak ere sakonki aztertu zituen: *Femmes d'Afrique noire* (1960, *Afrika beltzeko emakumeak*); *Classes et associations d'âge en Afrique de l'Ouest* (1971, *Klase- eta adin-taldeak Mendebaldeko Afrikan*). 1992an, ondorengo hau idatzi zuen: *Lettres de Sanga à André Schaeffner, suivi des Lettres de Sanga de Deborah Lifchitz et Denise Paulme à Michel Leiris*

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3023075
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 110426606
* ISNI: 0000 0001 0934 6006
* BNF: 11918823v (data)
* GND: 13418470X
* LCCN: n81052738
* SUDOC: 032149700
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04775/eu\_p\_0924/p0924
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 59357

 |

* Wd Datuak: Q3023075