recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**John Sculley** (AEB 1939ko apirilaren 6a) PepsiCo konpainiako lehendakariordea eta ondoren, Apple Computereko lehendakaria eta zuzendari exekutiboa izan zen. Gaur egun, Sculley Brothers izeneko inbertsioak egiteko enpresa baten bazkidea da.

**Sculley** Estatu Batuetan jaio zen, baino jaio eta astebetera bere familia etxez aldatu zen Bermudatara. Ondoren, Brasil eta Europan ere biziko da. 14 urterekin koloreko izpi katodikodun tutua asmatu zuen, baina ezin izan zuen patentatu, Dr. Lawrencek antzeko asmakuntza bat patentatu baitzuen aste batzuk lehenago. Patente hau ondoren, Sonyk eskuratu zuen. **Sculley** diseinugile arkitektoniko bezala graduatu zen Brown Unibertsitatean eta MBA bat lortu zuen Whartongo Negozio Eskolan.

Apple Computer
--------------

Steve Jobs Apple Computereko lehendakaria zela, honek **John Sculley**ri, orduan Pepsiko lehendakariordea, postu bat eskaini zion bere konpainian, eta 1983an onartu zuen. 1985. Urtean, **Sculley**k Jobs konpainiatik kanporatu zuen.

**Sculley**ren administrazioa eta gero, Applek Macintoshen interfaze grafikoaren zati batzuk Microsofti lizentziatu zizkion.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q337024
* Commonscat Multimedia: John Sculley

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 73880668
* ISNI: 0000 0001 1431 8421
* BNF: 12093543p (data)
* CANTIC: a11426937
* GND: 118827960
* LCCN: n89629781
* NDL: 00474767
* NKC: jn20000701578
* SNAC: w6914gc6
* SUDOC: 029273501
* BIBSYS: 90363581
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q337024
* Commonscat Multimedia: John Sculley
**John Simon Guggenheim Memorial Foundation beka** edo **Guggenheim beka** 1925ean John Simon Guggenheim Memorial Foundationek sortutako dirulaguntza da. Horrekin arlo desberdinetako aintzindariak izan diren profesionalei saritu nahi diete. Hauek dira arloak: natur zientziak, gizarte zientziak, humanitateak eta arteak. Arte eszenikoak ez daude jasota bekaren arauen barruan. Fundazioa Estatu Batuetako enpresari eta eskuineko politikari ospetsua zen Simon Guggenheimek haren emaztearekin batera sortu zuten, gaixotasun larri baten ondorioz 1922an hil zen haien Jhon semearen oroimenez.

Emateko lehiaketak
------------------

Urtero bi lehiaketa egiten dira beka hauek emateko:

* Estatu Batuetako eta Kanadako hiritarrei zuzendutakoa.
* Karibeko eta Latinoamerikako hiritarrei zuzendutakoa, bigarrena.

Deialdi bakoitzaren datuak desberdinak izaten dira. Horrela 2003an, Estatu Batuetan eta Kanadan 3.282 eskaera egin ziren eta 184 beka eman ziren; Karibeko eta Latinoamerikako deialdian 737 eskaera izan ziren eta 37 beka eman ziren.

Baldintza batzuk
----------------

Arte eszenikoak ez baduade beken barne, musikagileak, zinema-zuzendariak eta koreografoak aukeratuak izan daitezke. Laguntzak ez dira ez ikasleentzat ezta ere erakundeentzat. Sortzaileak, bestetik, ez dira hasi berriak izaten; esaterako idazle bat baldin bada liburu batzuk plazaratuta eduki beharko ditu beka jaso ahal izateko. Ematen zaien dirua erabiltzeko unena, sortzaileek ez dute inongo baldintzarik bete behar; diru horren helburua sortzaileari bere lana burutzeko denbora ematea da eta, hori lortzeko, eguneroko presioa arintzea ezinbesteko beharra da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1316544
* Commonscat Multimedia: Guggenheim Fellows

---

 |

* Wd Datuak: Q1316544
* Commonscat Multimedia: Guggenheim Fellows
**Juan Eulogio Barra** Buenos Aires probintziako herritxo bat da, Argentinan, Adolfo Gonzales Chaves izeneko udalerri barruan. Buenos Aires probintzian 135 udalerri daude.

Toponimia
---------

Izena Juan Eulogio Barra (1832-1904) gogorazten du, 1912an eraiki zen tren-geltokiko lurren jabea zena, 1977ko urrira arte funtzionatu zuen trenbidea.

Aurelia Arkotxa euskaltzainaren aitona herritxo horretan lan egin zuen, trenbideko langile.

Historia
--------

1909ko martxoaren 2an sortu zen, tren-geltokia eraikitzean, bertan trenbideak konpontzeko tailerrak egin ziren. Horrek, trenbidearen mugimenduarekin batera, eragin zuen populazio-hazkuntza, mila biztanle izatera iritsi zen.

Populazioa
----------

212 biztanle zituen 2010ean, hau da, 2001eko aurreko erroldako 252 biztanleak baino %16 gutxiago.

|  |
| --- |
|  |
|

Hezkuntza
---------

Haurtzaindegia 904, Lehen Hezkuntzako Eskola José M. Estrada, Nekazaritzako Etxearen Tailerra, eskolaurreko eta lehen hezkuntza ematen dituzte. Alfredo Bellese Herri Liburutegiak hezkuntzaren panorama osatzen du.

Kirola eta tradizioa
--------------------

Aipagarria da "Juan Eulogio Barra" Kirol Kluba. "Fortín Mapuche" Zentroak urtero antolatzen du eskualde mailako jai tradizionalista.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Retolaza, Iratxe (argtz.). *Urratuen arrastoan. UEU-k begirada literarioa hauspotu zuenekoa..*  Udako Euskal Unibertsitatea ISBN 978-84-8438-837-1..
2. ↑    *Aniversario de Juan Eulogio Barra y Fiesta del Asado Pampeano.* .
3. ↑    *Juan Eulogio Barra.* .

Kanpo estekak
-------------

* Koord. geografikoak eta irudiak NASA, Google

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10312609

 |

* Wd Datuak: Q10312609
**Juan Galo de Leguizamón y Salinas** (Salta, 1785eko urriaren 16a - San Miguel de Tucumán, 1868ko azaroaren 29a) Argentinako politikari, merkatari eta militarra izan zen, Independentzia Gerran, Gerra gautxoan eta Argentinako gerra zibiletan parte hartu zuena. Saltan zuen etxea Monumentu Historiko Nazional izendatu zuten 1979an eta gaur egun Casa de Leguizamón Museoa da.

Biografia
---------

### Familia

1830ean ezkondu zen (ahalordez) Córdoban Mercedes Goycoechea y Grimau-rekin, hil zena 1833an Juan Martín Leguizamón Goycoechea semea erditzearen ondorioz. Bigarren ezteiak 1839an Saltan Carlota Cobo de Ugartecherekin  (Salta, 1821-1900; Manuela Josefa de Ugarteche y Posadas-en eta Juan Manuel López Cobo sarjertu maioraren alaba), Asunción, Delfín, Ángela, Juan José, Mercedes, Manuela eta Carlota Leguizamón Coboren gurasoak izanik. 

Gainera, ezkontzaz kanpoko bere seme-alabak ziren, agian, besteak beste: Felipe Santiago Leguizamón Gauna, Francisco eta José Leguizamón Castellanos.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Acta de matrimonio Juan Galo Leguizamón-Carlota Cobo de Ugarteche.* .
2. 1 2  Ferrary Esquiú Storni, Carlos A. "Los Leguizamón". Salta,2001. *Juan Galo de Leguizamón*. Orri. 220-223.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5949694

 |

* Wd Datuak: Q5949694
Bihilis
**Bihilis** (frantsesez *Messidor*) errepublikar egutegiko hamargarren hila da.

Gregoriotar egutegira ekarrita, ekainaren 19tik uztailaren 18ra irauten du gutxi gorabehera, urtearen arabera. Cancer zeinuaren aldiarekin ia bat dator.

Jatorrian «galburu edo bihi uhinkarietatik eta uzta urrekaretatik dator, ekainetik uztailera zelaiak estaltzen baitituzte», egutegia taxutzeko batzordearen izenean biltzar nazionalari Fabre d'Églantinek aurkeztutako txostenean ageri denez. Uzta garai hori, ordea, Ipar Hemisferioan izaten da urte sasoi horretan, eta errepublikar egutegia unibertsala izatea lortzeko asmoaren aurka doa hori.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q837281

 |

* Wd Datuak: Q837281

  
  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Egutegi errepublikanoa |  |
| Udazkena: Mahaxte • Lainote • IzozteNegua: Elurkor • Eurikor • HaizekorUdaberria: Sapadun • Lilidun • BelardunUda: Bihilis • Berolis • Frutilis |
*Artikulu hau Usparitza doktoreari buruzkoa da; Muxikako auzoa gaitzat duena beste hau da: «Usparitxa»*

**Juan Antonio Usparitza Lekunberri** (Busturia, Bizkaia, 1919ko maiatzaren 7a - Bilbo, 2012ko urtarrilaren 13a) euskal mediku bat izan zen. 1966an DYA errepide sorospen erakundearen sortzailea ere izan zen.

1936-1939 bitartean, 18 urte besterik ez zituela, Espainiako Gerra Zibila bizitzeko aukera latza izan zuen, bertan ikusitakoaren ondorioz sorospenerako grina piztu zitzaiolarik. Horregatik, behin gerra amaitu ondoren, Valladolideko Unibertsitatean izena eman eta 1945an bikain notaz Medikuntza Lizentziatura bereganatu zuen.)

Basurtuko Ospitalean mediku postua lortu eta 1954an Usparitza Ginekologia Ospitalea ireki zuen. 1966an DYA sorospen erakunde ospetsua sortu zuen, hau errepidean auto edo ibilgailu istripuak izandako jendeari laguntzan dion erakundea da.)

Bere bizitza osoan burututako lanengatik hainbat sari eta domin eman izan dizkiote.

Ikus, gainera
-------------

* DYA

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  DYAren sortzailea hil da: Juan Antonio Usparitza. Berria.info

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5947464
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 134731

 |

* Wd Datuak: Q5947464
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Bihotz-gutxiegitasuna** betetze bolumen normal batetik abiatuz behar tisularrei erantzuteko bihotzaren ezintasuna da. Barne medikuntzan eta kardiologian gaixotasunik ohikoenetarikoa da. Historikoki *"bihotzeko asma"* ere deitu izan diote.

Kontzeptualki bihotzak huts egiten duenean erabiltzen da, izan ere bihotz gaixotasun guztiek amankomunean duten azken puntua da bihotz gutxiegitasuna.

Gure inguruan hipertentsio arterialaren ondorio dira bihotz gutxiegitasunen %75, iskemia miokardikoa izanik bigarren determinatzaile garrantzitsuena.

Hiru mota ditugu kaltearen kokapenaren arabera: Ezkerrekoa, eskuinekoa edo alde bietakoa. Bihotzaren funtzioari dagokionez: Sistolikoa edo diastolikoa.

Eragileak
---------

* Anemia.
* Arritmiak.
* Hipertentsioa.
* Infekzioak.
* Iskemiak.

Sintomak eta zeinuak
--------------------

Sintoma nagusia arnasestua da. Eskuineko gutxiegitasuna egonez gero, hankak handituta (edemak) ere nabaritu ditzake gaixoak.

Zeinuen artean, bestela, biriketako auskultazioan hots krepitatzaileak entzuten dira askotan.

Diagnostikoa
------------

* Anamnesia eta miaketa fisikoa.
* Erradiografia bularretakoa.
* Ekokardiograma.

Tratamendua
-----------

* AEKI (Angiotentsionaren Entzima Konbertitzailearen Inhibitzaileak).
* Digoxina.
* Diuretikoak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181754
* Commonscat Multimedia: Heart failure

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119423480 (data)
* GND: 4024655-3
* LCCN: sh85059745
* NDL: 00571034
* NKC: ph126002
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* ICPC-2: K77
* DiseasesDB: 16209
* MedlinePlus: 000158
* eMedicine: 163062
* MeSH: D006333

 |

* Wd Datuak: Q181754
* Commonscat Multimedia: Heart failure
*Artikulu hau Itun Zaharreko pertsonaiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Juda».*
*Juda et Tamar*, Horace Vernet
**Juda** (hebreeraz: יְהוּדָה, *Yhuda*) Bibliako pertsonaia da, hebrearren tribu nagusiaren aitzindaria (Genesia, XXXVII-XXXVIII). Jakoben eta Learen semea zen. Harengandik sortu zen Israelgo tribu jendetsuena. Hegoaldean zegoen Judaren jarraitzaileen lurraldea, Jerusalem eta Hebron aldean, eta eremu hartan osatu zen Judea. Salomon hil ondoren leinuak elkarrengandik bereizi zirenean (K.a. X. m.), Judaren eta Benjaminen ondoko leinuak elkartu eta Judaren erreinua osatu zuten biek. Jerusalem izan zuen hiriburu erresuma horrek.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *66. araua. Santutegiko izen ohikoenak.* .

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2012-11-30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q282220
* Commonscat Multimedia: Judah son of Jacob

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3283354
* GND: 119550881
* LCCN: n92072115

 |

* Wd Datuak: Q282220
* Commonscat Multimedia: Judah son of Jacob
**Betzuenburu**, Bizkaia probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Asko dira Legarmendi aldean harrotzen diren karaitz muturrak (eta ezarritako buzoiak).
Ezin aipatu daiteke bereiziki nabarmentzen den bakar bat, baina ezin aipatu gabe utzi, aldi berean, inguru berezi hura ezagutzeko aukera emango digun aitzakiaren bat edo beste.
Betzuenburu da mutur horietako bat.
Leku polita da, baina ingurune karstikoa dela kontutan hartu beharra dago: ibilbidea ez da larre gainean bezain erosoa, bide aztarnarik ez da harri gainean, eta zapaldu beharreko harri guztiak ez daude haitzari lotuta.
Tontor honen inguruan bereziki zorrotzak dira meteoroek higatutako haitzak.
Pagadiak atontzen du Mko isurialdea eta karst eremuaren ikuspegi zabala eskaintzen du Era begiratuz gero.
Iparraldean, 250 m eskasera, Bernagoitiburu izeneko beste muino bat bere buzoiarekin.
Ez dago EHMKan jasota, baina erraz igo daiteke zerrendako beste bi mendiren batera, ibilbide polita osatuz: Gantxorrotz eta Urtemondo, Ean.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

Betzuenburu, .
**José Aznárez Navarro** (Jaca, 1759ko urtarrilaren 13a - Leitza, 1837ko ekainaren 14a) politikari espainiarra izan zen. Nafarroa Garaian hil zen.

Biografia
---------

Abokatua eta magistratua, kargu politiko ugari izan zituen, tartean Aragoiko diputatua eta Cadizko Gorteetan diputatu eta presidente ordea izan zen. Behin gorteak deseginda, Errege Etxearen aholkularia izan zen; Cádizko Gorteetan izandako kideak salatu zituen. Ondoren, Hirurteko Liberalaren garaian 1823ko irailatik abendura Barne Ministroa izan zen, Gobernazio ministroa garaiko terminologian. 1834an karlismoarekin bat egin zuen eta Frantziara joan zen; Karlos V.a errege-nahiak, 1836an, Erresumako Negozioen Batzorde Orokorraren presidentea izendatu zuen.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Espainiako Errege Akademiaren webguneko biografia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5938367
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q5938367
**Bertha Oliva** (Honduras, 1956) giza eskubideen aldeko ekintzailea da. Hondurasen desagertutako Atxilotuen Senideen Batzordearen (COFADEH) sortzaile eta koordinatzailea da. 1979 eta 1989 urte artean emandako bortxazko desagerpenen biktimen senideen eskubideak sustatzen ditu.

Biografia
---------

1981eko ekainean segurtasun indarrek Olivaren senarra, Tomás Nativí, Unión Revolucionaria del Pueblo-ko (URP) burua, etxetik atera zuten, ez zuen senarra berriro ikusi. Oliva haurdun zegoen. Ondoren, Desagertutako Atxilotuen Senideen Batzordea sortu zuen.

COFADEH erakundeak zeregin garrantzitsua izan zuen Hondurasko Ikerketa Nazionalen Saila desegiteko, derrigorrezko soldadutza indargabetzeko eta 1992an herrialdeko azken preso politikoak askatzeko. 

Oliva eta COFADEH erakundea *Respuesta Global Honduras: Proteger los bosques y los activistas ambientales* kanpainaren bazkide aktiboak izan dira.

2009an Manuel Zelayaren aurkako kolpe militarraren kontra agertu zen. 2013ko hauteskundeetan eskuineko alderdia den Partido Nacional delakoa irabazi zuen eta Olivak bere bizitzaren aurkako eraso baten beldur zela adierazi zuen: 

> Estatu Batuek gidatuta Hondurasko polizia eta militarrek drogen aurkako gerraren estaldura erabiltzen ari dira pertsona asko hiltzeko, agian ni ere: hiltzeko zorian nago. Berriro ere, prest.
> 
>

Sariak eta Aitortzak
--------------------

* 2010eko azaroan, Herbehereetako gobernuak Giza Eskubideen Tulipán saria eman zion.
* Hondurasko Giza Eskubideen Batzorde Nazionalaren Giza Eskubideen Saria jaso zuen.
* 2005ean, Hondurasko beste bost emakumerekin batera, Bakearen 1.000 Emakumeetako bat izendatu zuten, Nobel Sarirako hautagai.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Tracy Wilkinson, *Tensions mount as Honduras defies OAS*, LA Times, 4 July 2009
2. ↑   «¡Bertha Oliva ni olvida ni perdona!» *Mundubat*.
3. ↑   **(Ingelesez)** «A Real Truth Commission for Honduras» *HuffPost* 2010-07-04 (Noiz kontsultatua: 2023-03-07).
4. ↑  Comisionado Nacional de los Derechos Humanos (National Commission on Human Rights). *Los hechos hablan por sí mismos: Informe preliminar sobre los desaparecidos en Honduras 1980-1993 (The facts speak for themselves: preliminary report on disappearances in Honduras 1980-1993)*. 2a. Edición. Tegucigalpa, Honduras. Editorial Guaymuras, 2002. P. 267-8
5. 1 2   *Bertha Oliva of COFADEH nominated for Nobel Prize*, Cultural Survival, October 29, 2005

Kanpo estekak
-------------

* COFADEH


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17985854

 |

* Wd Datuak: Q17985854
***Etxaldea Proventzan*** Vincent van Goghek 1888an, Arlesn sortutako olio-pinturaren izenburua da. Sei aste geroago margolaria hil zen. Washingtongo Arte Galeria Nazionaleann gordeta dago. Tamainua 46 x 61 zm.koa da.

Historia
--------

Adolphe Monticellik inspiratuta, Van Goghek, 35 urte zituenak, Proventzan bere trebetasun eta esperientzia piktorikoak areagotu nahi izan zituen. Inguru hura, argi eta garbi, Paris edo Herbehereak ez bezalakoa zen, klima bero eta lehorragoarekin, goi-lautaden eta mendien kontrateak zituen; eta artistak han aurkitu zuen "xehetasunak ezabatu eta formak sinplifikatzen zituzten distira eta argi bat, mundua japoniar estanpetatik miresten zuen eredu batera murriztuz", non "eguzkiak inguruak nabarmentzen zituen eta kolore-ñabardurak kontraste bizi gutxi batzuetara murrizten zituen".

Garai aberatsa, baikorra, izan zen. 444 egun baino gutxiagoan 100 marrazki eta 200 koadro baino gehiago margotu zituen. Eta gainera 200 gutun baino gehiago idatzi zituen.

Deskribapena
------------

Margolariaren beste lanetan ez bezala, hemen nahiko paisaia bukolikoa aurkitzen dugu, Proventzako izadi aberatsa. Argiak dena betetzen du eta kolore biziak daude nonnahi: loreak, hodeiak, zuhaitzak. Ikusleari bizkarra emanda nekazari bat ikusten da. Etxe ondoan belar-meta handiak ikusten dira eta, atzerago, beste eraikin bat ikus daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5435849
* Commonscat Multimedia: Farmhouse in Provence by Vincent van Gogh, F565

---

 |

* Wd Datuak: Q5435849
* Commonscat Multimedia: Farmhouse in Provence by Vincent van Gogh, F565
*Ez nahasi Etxanorekin, Orbaibarreko herri hustua*.

**Etxano** Zornotzako ekialdean dagoen baserri-auzoa da, antzinean herri garrantzitsua izandakoa eta 1950eko hamarkada arte udaletxe propioa eduki izan duena. Horren lekuko udalerriaren izen ofiziala da, Amorebieta-Etxano alegia. Bestela, XX. mendearen hasieran "auzo-ikastola" bat sortu zuten bertan.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 226 biztanle ditu.

Auzuneak
--------

* Alakao
* Altzibarra
* Arrinda
* Dudea
* Epaltza

Historia
--------

Erdi Aroan hainbat oinetxe eta etxe armarridunak eraiki zituzten: Larrea (877. urtekoa), Alzaibar, Aretxaga, Belaustegi eta Nafarroa. Azken honetan Bizkaiko Jaurerria eta Nafarroako Erresumaren arteko mugarria egon zen 1150 arte. Bestela, Etxano elizateak 30. eserleku eta botoa eduki zuen Bizkaiko Batzar Nagusietan.

Parrokia eliza, Andra Mariarena, X. mendean eraiki eta XVI.enean berreraiki eta handitu zuten. Elizaz gain, Etxanon bost baseliza zeuden: Santa Luzia, San Joan Bataiatzailea, San Bartolome, San Andolin eta Bizkargiko Kurutze Santuarena, bai eta 1712an egindako komentu bat ere.

Etxanotar ospetsuak
-------------------

* Pedro Ormaetxe (1891–1949), elizgizona eta euskal idazlea.
* Xabier Amuriza (1941), bertsolaria, Etxanoko Torreburu baserrian jaioa.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Etxanoko biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 207 | 211 | 218 | 220 | 217 | 219 | 239 | 226 |

Jaiak eta ospakizunak
---------------------

Etxanoko jaiak tradizioz abuztuaren 15eko Ama Birjinaren Jasokundearen omenez ospatzen dituzte.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Etxano Auñamendiko entziklopedian
* **(Gaztelaniaz)** Etxano 1842tik aurrerako erroldetan udalerrietako datuak jasotzen dituen webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257355

 |

* Wd Datuak: Q12257355


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Zornotza | Zornotzako auzoak | Zornotza |
| Aldana · Arazotza · Astepe · Autzagana · Berna · Bernagoitia · Boroa · Dudea · Elgezabal · Etxano · Euba · Larrea (Larra) · Leginetxe · Montorra · Oromiño |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
***Euskera*** Euskaltzaindiaren agerkari ofiziala da eta 1920. urtetik argitaratzen da. Urteko lehen zenbakiak (buletinak) Euskaltzaindiaren lana eta bizitza akademikoa biltzen ditu, eta bigarrenak Akademiaren lan esparruetako ikerketa-artikulu originalak, liburu-aipamenak eta antzekoak jasotzen ditu. Zenbakiak urtea bukatu eta hurrengo sei hilabeteetan argitaratzen dira. Ikerketa artikuluak argitaratzeko, Idazketa kontseiluak, anonimotasuna bermatuz, kanpo ebaluatzaileen iritzia jasoko du.

Parte hartzaileak
-----------------

### Zuzendaria:

Euskaltzainburua

### Idazkaria:

Ana Toledo

### Teknikaria:

Argitalpen zerbitzuaren eragilea

### Kideak (euskaltzainak):

* Adolfo Arejita.
* Jean-Baptiste Coyos.
* Joseba Lakarra.
* Andoni Sagarna.
* Patxi Salaberri Muñoa.
* Mikel Zalbide.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Euskaltzaindiaren hiztegian **euskara** aldaera hobetsi bada ere, agerkari ofizialean mendebaldeko aldaera, **Euskera** mantendu da, arrazoi historikoengatik-edo..* .
2. ↑    Euskaltzaindia.eus. *Euskera (ikerketa-aldizkaria).*  Bilbo: Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2023-07-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65217023

 |

* Wd Datuak: Q65217023
Erbinudearen izenak euskaraz, EHHAko mapa batean oinarritua.
***Euskararen Herri Hizkeren Atlasa*** (**EHHA**) Euskaltzaindiaren Dialektologia Batzordeak 2005etik aurrera argitaraturiko hizkuntza atlasa da, Xarles Bidegain arduradun tekniko eta Adolfo Arejita zuzendaria duena. Euskararen aldaera desberdinak puntuka harturik mapetan agerian ematea du helburu.

Sorrera
-------

Euskadiko Kutxaren babesarekin, 1984an abian jarri zen egitasmo honen buruak hauek izan dira: Jean Haritschelhar, Beñat Oihartzabal, Andolin Eguzkitza eta Adolfo Arejita, gaur egungo zuzendaria dena. Bestalde, Gotzon Aurrekoetxea eta Xarles Bidegain dira egitasmoaren arduradun teknikoak. Hauetaz gain, inkestak egiten eta transkribatzen, mapak elaboratzen eta informatizatze lanetan hauek ibili dira urte hauetan guztietan: Isaak Atutxa, Iñaki Camino, Ana María Etxaide, Jose Maria Etxebarria, Izaskun Etxebeste, Aitor Iglesias, Gorka Intxaurbe, Jon Irigoras, Amaia Jauregizar, Juan Antonio Letamendia, Juantxu Rekalde, Koro Segurola.

Ezaugarriak
-----------

Galdesortak guztira 2.857 galdera zituen, lau atal nagusitan bana daitezkeenak:

* lexikoa (2.163 galdera)
* jokatzeko morfologia (595 galdera)
* joskera (62 galdera)
* joskera fonetika (37 galdera)

Datuak biltzeko Euskal Herri osoko 145 herri hautatu ziren: Araban herri bat, Bizkaian 36 eta Gipuzkoan ere 36. Nafarroan 27, Lapurdin 15, Baxenabarren 18 eta Zuberoan 12. 1987an hasi zen Euskaltzaindia inkestak egiten eta 1992an amaitu.

Hauek dira jorraturiko gai nagusiak:

* Abereak
* Zerua, denbora eta eguraldia
* Lehorra eta itsasoa
* Arbolak eta landareak
* Etxe-abereak eta hazkuntza
* Baserri etxea
* Baserriko jarduerak, tresnak eta ekoizpena
* Gorputza, eritasunak eta familiako bizitza
* Gizarteko bizitza eta laneko mundua

Atlasaren parte inportante bat mapak dira. Tokian tokiko formak koloreen arabera sailkatuta ageri dira, euskalkien isoglosak agerian utziz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   www.erabili.com. *Euskararen Herri Hizkeren Atlasaren III. liburua plazaratu du Euskaltzaindiak.* .[*Betiko hautsitako esteka*]
2. 1 2   Euskaltzaindia. *Euskararen Herri Hizkeren Atlasa.* , 24 or..
3. ↑   ««Euskararen Herri Hizkeren Atlasa»ren lehen bi liburukiak aurkeztu ditu Euskaltzaindiak» *Gara* 2010-05-01.[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

* *Euskararen Herri Hizkeren Atlasa*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2869456

 |

* Wd Datuak: Q2869456
Hertzainak taldearen izen bereko diskoa izan zen bozketa gehien jaso zituena.
**Euskarazko 25 diskorik onenak** ekimena Sustatu webguneak eraman zuen aurrera 2004an. Beste hedabideen eredua jarraituz webgunean euskal musikaren disko onenak aukeratzeko bozketak ireki zituzten. Sustatuk zerrenda arbitrarioa zela onartu zuen ezen botoa eman zuten pertsonen multzoa mugatua baitzen, baina euskal musikaren argazki moduko panorama ematen digu. Guztira 81 disko aukeratu ziren eta horietatik puntu gehien zituztenak aukeratu zuten.

25ak
----

Hauek dira aukeratutak puntuazioen arabera ordenatuak:

Hertzainak, *Hertzainak* (Soñua, 1984).
Ruper Ordorika, *Hautsi da anphora* (Xoxoa, 1980).
Itoiz, *Espaloian* (Elkar, 1985).
Mikel Laboa, *Bat-hiru* (Herri Gogoa, 1974).
M-ak, *Barkatu ama* (IZ 1989).
BAP!!, *Zuria beltzez* (Basati Diskak, 1992).
Dut, *At* (Esan Ozenki, 1996).
Xabier Montoia, *Beti oporretan* (Esan Ozenki, 1995).
Negu Gorriak, *Borreroak Baditu Milaka Aurpegi* (Esan Ozenki, 1993).
Ruper Ordorika, *Gaur* (Esan Ozenki, 2000).
Su Ta Gar, *Jaiotze Basatia* (IZ, 1991).
Lisabö, *Ezarian* (Esan Ozenki, 2000).
Miztura, *Begura* (Metak, 2003).
Errobi, *Ametsaren bidean* (Elkar, 1979).
Negu Gorriak, *Salam, agur* (Esan Ozenki, 1996).
Zein?, *Seiheun eta bi* (Metak, 2003).
Negu Gorriak, *Gure Jarrera* (Esan Ozenki, 1991).
Ama Say, *Say ama* (Esan Ozenki, 1994).
Delirium Tremens, *Ikusi eta Ikasi* (Oihuka, 1989).
Fermin Muguruza, *In-komunikazioa* (Metak, 2002).
Pi L.T. *Denbora* (Esan Ozenki, 1998).
Petti, *Amets bat* (Gaztelupeko Hotsak, 1999).
Anari, *Habiak* (Esan Ozenki, 2000).
Mikel Laboa, *14* (Elkar, 1994).
Hiru Truku, *Mendebaldeko Euskal Baladak I* (Nuevos Medios, 1994).

Kanpo estekak
-------------

* Sustaturen emaitzak eta azalpenak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25475191

 |

* Wd Datuak: Q25475191
Selim Handia, lehendabiziko otomandar kalifa.
**Kalifa** (arabieratik خليف /khalīfah/, "ondorengoa") Mahomaren heriotzaren ondoren islamdar agintariek erabilitako titulua zen.

632. urtean, Mahoma hil zenean, ez zuen utzi inongo metodorik musulmanen agintari nagusia nork izan behar zuen erabakitzeko. Honen ondorioz bere aitaginarreba, Abu Bakr al-Siddiq aukeratu zuten Jalifatu Rasuli.llah (خليفة رسول الله, *Jainkoaren Mezulariaren ondorengoa*). Horren ondorengo agintari guztiak ere Kalifa izena hartu zuten.

Kalifak aldi berean agintari politikoak eta erlijiosoak ziren. Erlijioso moduan ez zuten inongo botererik dogmarik ezartzeko, Mahomak berak emandako errebelazioak nahikoak zirela uste baitzen. Kalifa baten lurraldeei kalifa-herri izena ematen zitzaien.

Sunnien arabera, islamiar munduko lehenengo lau kalifek lan bikaina egin zuten eta horregatik *ondo gidatutako kalifak* eta *lau kalifa justuak* izena ematen diete. Gainera *sunniek* hainbat irizpide jarri zituzten kalifa izateko:

* Kalifak Quraish tribukoak izan behar zuten (Mahomaren leinua).
* Ondorengotza aukeratzea zaharren kontseilu batek egin zuen.
* Kalifaren lana Islamaren hedakuntza zegoen.

Xiiek ordea ez dute hau onartzen. Euren ustetan Mahomak bere ondorengoa izendatu zuen hil aurretik. Hau bere suhia, Ali ibn Abi Talib, profetaren alaba Fatimaren senarra zen. Xiismoaren fededunentzat beraz, Ali eta bere ondorengoak dira benetako kalifak.

Ikus, gainera
-------------

* Kaliferria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65997
* Commonscat Multimedia: Caliphs

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12650190k (data)
* GND: 4203255-6
* LCCN: sh85018927
* NDL: 00576275
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 2858
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q65997
* Commonscat Multimedia: Caliphs
**Juan Jose Lizarbe Baztan** (Erriberri, 1962ko urtarrilaren 30a) PSNko politikaria da.

Erriberrin jaio arren, bost urte zituelarik Tuterara joan zen bizitzera. Zuzenbidea Zaragozako unibertsitatean ikasitakoan, 1986an hasi zen Iruñean abokatu lanetan, UGTko lege-batzordean. 1994an, sindikatu horretako instituzio idazkaritzan aritu zen. 1994an, beste iruindarrekin batera, Cives Mundi GKE eratu zuen, Beninera laguntza eramateko asmotan.

Politikagintzari dagokionez, 1983an sartu zen PSNn, Tuterako taldean. Javier Otano dimititu ondoren, 1996an, PSN kudeatu zuen biltzarrean sartu zen, eta, 1997ko abenduan, PSNko Idazkari Orokorra bihurtu zen. Bi aldiz, 1999an eta 2003an, PSNko zerrendaburua izan zen, baina hamaikana eserleku lortuta, ezin izan zuen boterea eskuratu.

2004ko uztailean, PSNko VIII. biltzarrean, Carlos Chivitek garaitu zuen PSNko burua izateko. 2004ko irailean, Carlos Chivitek eskatuta, alderdiko bozeramailea izateari utzi zion. 2007ko hauteskundeetan hamargarren postuan joan zen PSNko Nafarroako Parlamenturako zerrendan, eta, beraz, legebiltzar hartako diputatu da.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10312623

 |

* Wd Datuak: Q10312623
**José Francisco Calí Tzay** (1961eko irailaren 27a) abokatua eta diplomazialaria da.

Nazio Batuen Giza Eskubideen Kontseiluko Herri Indigenen Eskubideei buruzko Errelator Bereziaren kargua hartu zuen 2021etik aurrera, Victoria Tauli-Corpuz-en agintaldiak 2020an amaitu ondoren. Nazio Batuen errelatore berezi gisa, herri indigenen eskubideen ustezko urraketak ikertu eta herri indigenen eskubideei buruzko nazioarteko arauen aplikazioa sustatu behar du. Ahalmen horri dagokionez, berak eta David R. Boydek Suediari eskatu zioten 2022aren hasieran ez emateko Beowulf Mining konpainia britainiarrari lizentzia bat Gallok eskualdean (Sami herri indigenaren etxea) dagoen Kallak burdin mineralaren meategirako, esanez aire zabaleko meategiak arriskuan jarriko zituela ekosistema babestua eta elur-oreinen migrazioa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *ADVANCE UNEDITED VERSION Mr. José Francisco CALI TZAY.*  OHCHR.
2. ↑  Johan Ahlander (10 February 2022), UN advisers urge Sweden to stop mine in home of indigenous Sami *Reuters*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q87769624

 |

* Wd Datuak: Q87769624
**Boscastle**, kornubieraz: **Kastell Boterel**, Kornuallesko iparraldeko kostaldeko udalerri bat da. 2001ko erroldaren arabera 888 biztanle zituen. Bude udalerritik 23 kilometro hegoaldera eta Tintagel udalerritik 8 kilometro ipar-ekialdera dago.

Giro txukun eta atsegineko usadiozko kornuallestar arrantzale herri txikia da, gaur egun bertako jarduera ekonomiko nagusia nagusiki turismoa delarik. Herri honen ezaugarri nagusia bere itxura luzea da (Euskal Herriko Ea udalerriaren parekoa), erreka eta itsasadar oso estu batetan zehar luzatzen delarik, itxura berezi honek 2004ko uholdeen eragin kaltegarria asko areagotu zuen.

Herri honetan sorginkeriari buruzko museom bat dago.

Historia
--------

Udalerriaren izena antzinako *Botreaux Castle* izenerik eratorria dago (*Batro* ahoskatuta), bertan Botreaux familiak bere jabetzako gaztelu bat baitzuen. 1584an Sir Richard Grenville itsasgizon eta esploratzaileak harrizko bi kai eraiki zituen.

Uholdeak
--------

2004ko uholdeko kalteak konpontzeko lanak.
2004ko abuztuaren 16an udalerriak uholdeak jasan eta sekulako kalteak izan zituen, herritarrak euren etxeetako teilatuetarako igotzea derrigortuak egon zirelarik, aldiz muinoetatik behera itsasorantz abiada handian jeitsi zen urak berarekin batean auto eta etxebizitza ugari jo ta bertan txikitu eta berarekin bat itsasorantz bultzarazi zituen. Britainiar Armadako helikopteroek 91 pertsona erreskatatu eta urak 50 auto herriko badian hondoratu zituen, zorioenz ez zen heriotzarik izan. Zubia urpean gelditu eta bideak 2,75 metro urpean gelditu ziren, honek herritarren eta gainontzeko eskualdearen arteko komunikazio eta garraio arazoak sortu zituelarik. Denboraldi batez udalerrirako sarrera ezinezkoa suertatu zen.

2007ko ekainaren 21an ere uholdeak izan ziren, halere ez zuten 2004ko uholdeen adinakoak izan.

Iruditegia
----------

* Erreka eta zubia.Erreka eta zubia.
* Ontziak.Ontziak.
* Itsasadarraren sarrera.Itsasadarraren sarrera.
* Sorginkeriaren museoa.Sorginkeriaren museoa.

Kanpo estekak
-------------

* Boscastlego Udal webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q848212
* Commonscat Multimedia: Boscastle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 135120275
* LCCN: nb2004309978

 |

* Wd Datuak: Q848212
* Commonscat Multimedia: Boscastle


| * i
* e
* a
Kornuallesko udalerriak |
| --- |
| Udalerri nagusiak | Bodmin • Bude • Callington • Camborne • Camelford • Falmouth • Fowey • Hayle • Helston • Launceston • Liskeard • Looe • Lostwithiel • Marazion • Mousehole • Newlyn • Newquay • Padstow • Par • Penryn • Penzance • Porthleven • Redruth • Saltash • St Austell • St Blazey • St Columb Major • St Ives • St Just in Penwith • St Mawes • Stratton • Torpoint • Wadebridge |  |
| Udalerriak eta herriak | **Kornuallesko udalerri eta herrien zerrenda** |
| Herrixkak eta etxaldea | **Kornuallesko herrixka eta etxaldeen zerrenda** |
Bikoizketa estudio bateko grabaketa gela eta soinu teknikariaren gela.
**Bikoizketa** zinemako edo telebistako lanetan jatorrizkoak diren ahotsak ordezkatuko dituzten ahotsak grabatzean datzan prozesuari deritzo, jatorrizko hizkuntza beste batengatik aldatuz, lan horren nazioarteko banaketa errazteko. Bideo-jokoen kasuan besterik gabe ahotsa gehietzea ere izan daiteke.

Zehazki, bikoizketa aktore baten jatorrizko dialogo-lerroen birgrabaketa bezala definitzen da, audio-kalitatea hobetzeko edo dialogo horren aldaketak adierazteko. Musika ere ordezkatua izan ohi da filmetan grabaketa bukatu ostean. Filmak, bideoak eta tarteka bideo-jokoak bertoko hizkuntzetan bikoiztuak dira nazioarteko merkaturako. Herrialde gehienetan zineman, telesailetan eta marrazki bizidunetan edo anime zein Manga generoetan egiten da bikoizketa.

Euskal Herrian, ETB 1 zein ETB 3 kateetan ohikoa zen euskarazko bikoizketa, batez ere filmetan eta marrazki bizidunetan, azken urteotan bikoizketa berriek behera egin badute ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Iratxe Goikoetxea: SOS eukarazko bikoizketa. 2012-03-12, Sustatu.eus
2. ↑    Bereziartua Mitxelena, Gorka.  (2020-03-15). «Planifikatutako abandonu baten historia» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2020-03-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q187657
* Commonscat Multimedia: Dubbing (filmmaking)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12081136m (data)
* LCCN: sh85039852
* NKC: ph361990
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q187657
* Commonscat Multimedia: Dubbing (filmmaking)
**Euskarazko irrati kateak** hizkuntza honetan emititzen dutenak dira.

Hedadura handikoak
------------------

Hego Euskal Herrian gai orokorrak jorratzen dituen "Euskadi Irratia" katerik entzunena da, EiTB talde publikokoa. "Gure Irratia" kate pribatua hedatuena da Ipar Euskal Herrian. Euskal Herri osoko katea, Info7 pribatua da, gaur egun internetez soilik. Hala ere, FM bidez igortzeko asmotan dago eta zenbait lekutan entzun daiteke dagoeneko, Donostian adibidez 99.2n eta Gasteizen 103.8an.

Tokian tokikoak
---------------

Hiriburuak kontuan hartuta, "Bilbo Hiria Irratia" eta "Euskalerria irratia" (Iruñea) ditugu alde batetik. Beste batetik, "Herri Irratia" eta "Hala Bedi" kate elebidunak aipagarriak dira Donostian eta Gasteizen, hurrenez hurren.

Probintziaka, "Bizkaia Irratia" eta "Xiberoko Botza" ditugu, Bizkaiko eta Zuberoako euskalkietaz lan egiten dutena.

Eskualdeka, nabarmentzekoak dira Nafarroako euskarazko irratiak eta Antxeta irratia (Bidasoaldea). Zintzilik irratia Oarsoaldean.

Espezializatuak
---------------

Kate espezializatu bakarra "Gaztea" dugu, musika arlokoa.

Beste batzuk
------------

"Irratia.com" lehen irrati digitala bihurtu zen 2000. urtean.

Euskarazko irrati kateen zerrenda
---------------------------------

  

* Anboto Irratia

* Antxeta Irratia

* Aralar Irratia

* Arraio Irratia

* Arrasate Irratia

* Arrate Irratia

* Bilbo Hiria Irratia

* Bizkaia Irratia

* Beleixe Irratia

* Eguzki Irratia

* Euskadi Irratia

* Euskalerria irratia

* Esan erran Irratia

* France Bleu Pays Basque
* Gaztea

* Gorbeialde Irratia

* Gure Irratia

* Hala Bedi

* Herri Irratia

* Hit Zarautz Kosta

* Info7

* Irati Irratia

* Irola Irratia

* Irulegi Irratia

* Itsuki Irratia

* Karrape Irratia

* Koska irratia

* Molotoff Irratia
* Naiz irratia
* Oñati Irratia

* Segura Irratia

* Tas-Tas Irratia

* Ttan Ttakun irratia
* Txapa irratia

* Txolarre Irratia

* Uhinak Irratia

* Xiberoko Botza

* Xorroxin Irratia

* Zintzilik Irratia

* Zirika Irratia

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko hedabideak

Kanpo estekak
-------------

* iAmetzaː **Euskaraz entzun daitezkeen irratien zerrenda**.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257635

 |

* Wd Datuak: Q12257635
*Artikulu hau Continuity IRAri buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Irlandako Armada Errepublikarra».*
**Jarraipeneko Irlandako Armada Errepublikzalea** (jatorrizko izena: *Continuity Irish Republican Army*, *CIRA*) Irlandako talde armatu errepublikazale bat da. Bere jarraitzaileek *32 eskualdeetako Armada Nazional* gisa aldarrikatzen dute. Behin-behineko IRAren 1986ko zatiketa batetik jaio zen.

Historia
--------

1986ra arte, Sinn Féinek mugimendu errepublikazaleak defendatutako abstentzionismoa aldarrikatzen zuen. Baina urte hartan, Sinn Féinek Ipar Irlanda eta Irlandako Errepublikako hauteskundeetara aurkeztea erabaki zuen. Jarrera honen aurka azaldu ziren, besteak beste, Ruairí Ó Brádaigh eta Daithi O'Connell Behin-behineko IRA eta Sinn Feineko buruzagi historikoak. Hauek, 1986an, Sinn Féin Errepublikazalea alderdia sortu zuten. Honen adar militarra CIRA izango zen.

IRA Ofiziala eta Behin-behineko IRAren arteko banaketan gertatu bezala, CIRAk ere IRAren siglak eta *Irish Republican Army* edo *Óglaigh na hÉireann* izenak beretzat jotzen ditu.

Hasiera batean CIRA ez zen argitara eman. 1994an, Behin-behineko IRAk su-etena ematearekin batera, egin zen CIRAren jarduna ageriko. CIRAk ez ditu Ostiral Santuko Akordioak onartzen eta ez du su-etenik aldarrikatu edo armarik entregatu.

Barne-zatiketa
--------------

2005ean, CIRAko hainbat presok erakundea utzi zuten, Portlaoiseko espetxean. Batzuk INLAren preso kolektibora pasa ziren, baina gehiengoa ez zen inolako taldetan sartu. CIRArekin leial jarraitzen zuten presoak, Benetako IRAkoekin batu zituzten. CIRA utzitako presoen aldekoek *Concerned Group for Republican Prisoners* taldea sortu zuten, eta zatiketa barne eztabaida batek eragin zuela esan zuten.

2006ko otsailean, Ipar Irlandako talde armatuen jarduera aztertzen zuen IMCk, CIRAtik bereizitako bi talde berriren izena argitara eman zuen: Saoirse na hÉireann eta Óglaigh na hÉireann.

Ikus, gainera
-------------

* Ipar Irlandako talde armatuak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1128945
* Commonscat Multimedia: Continuity Irish Republican Army

---

 |

* Wd Datuak: Q1128945
* Commonscat Multimedia: Continuity Irish Republican Army


| Ipar Irlandako talde armatuak |
| --- |
|  **Errepublikarrak:** Behin-behineko IRA  •  IRA Ofiziala  •  INLA  •  *Talde txikiagoak:* Benetako IRA  •  Jarraipeneko IRA  •  IPLO
 **Loialistak:** Ulsterko Boluntarioen Indarra  •  Ulsterren Defentsarako Elkartea  •  *Talde txikiagoak:* Loialista Boluntarioen Indarra  •  Esku Gorriaren Defendatzaileak
*Ikus, gainera*: IRA izena erabili duten erakundeak  •  Ipar Irlandako gatazka |
**Bernd Mayländer** (Waiblingen, 1971ko maiatzaren 29a) alemaniar lasterketako gidaria da. Ezaguna da batez ere 1 Formulako sari nagusietan segurtasun-autoa gidatzen duen gidaria izateagatik.

Kirol karrera
-------------

Berndek bere ibilbidea kart lasterketetan hasi zuen 1980ko hamarkadaren amaieran. Hurrengo urteetan Ford Formula-n, Porsche Carrera Cup- en eta jatorrizko Deutsche Tourenwagen Meisterschaft-ean aritu zen. 2000. urtean, Nürburgringeko 24 orduak irabazi zituen Porsche 911 GT3 batean .

1999ko Le Mans-eko 24 orduetan, orokorrean 19. postua lortu zuen eta GT kategorian 2. postua lortu zuen Porsche 911 GT3 batean. 

Deutsche Tourenwagen Masters lehiaketa 2000. urtean estreinatu zenean, Mercedes-Benz gidatzen zuen.

F1 segurtasun auto gidaria
--------------------------

2000 Formulako 1 denboraldiaz geroztik, Mayländer segurtasun autoaren gidaria da 1 Formulan, 2001eko Kanadako Sari Nagusian izan ezik, istripu baten ondorioz Marcel Fässler taldekidea ordezkatu zuenean. Pilotuen parrilla irteera-lekuetara eramatea da haien egitekoa, lasterketa hasi aurretik beroketa bat egin ondoren, eta lasterketa moteltzea egoera arriskutsuak gertatzen direnean, hala nola euri jasa edo istripuen ondorioz pistako komisarioen lana.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q62900
* Commonscat Multimedia: Bernd Mayländer

---

 |

* Wd Datuak: Q62900
* Commonscat Multimedia: Bernd Mayländer
**Euskaria** 1986an sortutako Euskal Herriko elkarte abertzalea da. 2003an fundazio bilakatu zen.

Ideologia
---------

Euskariaren arabera, bost administraziotan sakabanatua dagoen Euskal Herriak historian zehar bere burua gobernatzeko eta burujabetasuna berreskuratzeko borondatea adierazi du. Ildo horretan, Euskaria elkarte independentista da.

Euskariak, Euskal Estatua lortzeko bide gisa, euren ustez nazioartean onarturik dagoen autodeterminazio eskubidearen gauzapena aldarrikatzen du. Horretarako, abertzale eta euskaltzale guztien arterko aliantza proposatzen du. Horrela eredu juridikoa, politikoa, sozioekonomikoa eta kulturala aukeratu behar dela defendatzen dute.

Halaber, autodeterminazioaren aldeko lan politikoa egiteagatik jazarpena eta errepresioa pairatzen duten pertsonen aldeko ekimenak bultzatzen ditu.

Bestetik, gizarte eta nazio eraikuntza uztartuz, herritarron partehartze zuzena bultzatzen dute, jendarte zibilaren protagonismoa aldarrikatuz.

Kanpo estekak
-------------

* Euskariaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257638

 |

* Wd Datuak: Q12257638
**Estuardo Maldonado** (Pintag, Pichincha probintzian, 1930) ekuadortar pintore eta eskultorea da. Konstruktibismoko kidea da. Guayaquileko Arte Ederretako Eskolan ikasi ondoren, Erromara joan zen beka bati esker, eta han osatu zituen ikasketak. Europan, Klee marrazkilariaren lana ezagutu zuen; soiltasunak duen ahalmena eta zeinuen aukerak erakutsi zizkion hark. 1970eko hamarraldian, bere estiloa indartzen hasi zen, eta S zeinura iritsi zen, oinarrizko zeinuaren bilaketa bidez. Garai horretakoak dira *Zezena eta kondorra* eta *Zezenak* lanak. Hainbat erakusketatan parte hartu du, batez ere, Europan, eta munduko galeria garrantzitsuenetan erakutsi ditu bere lanak. Horien artean, aipatzekoak dira eraikin publikoetan egindako horma-irudiak Erroman, Rio de Janeiron, Parisen, Bolonian, Caracasen, Quiton eta Guayaquilen. Sari ugari jaso ditu, besteak beste, Erromako Arte Elkarteko Nazioarteko saria (1961) eta Arte Sakratuko Bi Urteko lehenengo saria. Hainbat lan egin du altzairu koloreztatuarekin.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Estuardo Maldonado Fundazioaren web-orria[*Betiko hautsitako esteka*]

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5401879
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 268508329
* ISNI: 0000 0003 8343 4308
* BNE: XX1352896
* GND: 174321899
* LCCN: n90710402
* SNAC: w6cg7m22
* ULAN: 500117512
* RKD: 308850
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04008/eu\_m\_0538/m0538

 |

* Wd Datuak: Q5401879
**K bitamina** gizakiak behar duen bitaminatako bat da. Ezaugarri nagusia bitamina honen premien %50a hesteetako bakterio onuragarriek sortzea da. Ondorioz, gabezia ez-ohikoa izaten da. Beharren beste erdia (30-40 mg/eguneko) arrautza, gazta, gibela eta barazki berdeak (espinakak, ziazerbak...) dietan sartuz lortuko da.

Zerbaitek eraginda maila horretara iristen ez bada, gatzapenean izango dira arazoak, gatzapen-substantziak sortaraztea (protronbina, esaterako) baita bitamina honen egitekoa. Beraz, arrazoirik gabeko odoljarioak eta orbaintzeko zailtasuna duten zauriak dira gabeziaren sintomak. Hori zuzentzeko, lehenik arrazoiak ezagutu behar dira (hesteetako arazoren bat, elikatzeko ohitura desegokiak, …) eta, ondoren, horren arabera konponbidea ezarri.

K bitaminaren hiru mota daude: K1, K2 eta K3. K1 da zenbait janaritan dagoena, K2 hesteetako bakterioek ekoizten dutena eta K3 bitamina sintetikoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [2009]

Ikus, gainera
-------------

* A bitamina edo erretinola
* B taldearen bitaminak
* C bitamina edo azido askorbikoa
* D bitamina edo kolekaltziferola
* E bitamina edo tokoferola

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182338
* Commonscat Multimedia: Vitamin K

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12262847c (data)
* LCCN: sh85143994
* NDL: 00576745
* NKC: ph889902
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 002407
* MeSH: D014812
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 12001-79-5
* ChEBI: 28384
* KEGG: C01628
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 12001-79-5

 |

* Wd Datuak: Q182338
* Commonscat Multimedia: Vitamin K
Bokken mota ezberdinak
**Bokken** (木剣, *bok(u)*, "zura", eta *ken*, "ezpata") (edo *bokutō 木刀,* Japonian deitzen duten bezala) entrenamendurako erabiltzen den zurezko japoniar ezpata da. Normalean katana baten antza dauka, baina batzuetan beste forma batzuk ere izan ditzake. Aikidon, Kendon eta Iaidon katana baten antza daukate, esaterako.

Historia
--------

Bokkena entrenamenduetan segurtasun neurri gisa erabiltzen hasi zen. Izan ere, benetako ezpata batekin ebaki ugari egiten zituzten entrenamendu bakoitzean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Bokken - Different Types of Japanese Wooden Swords» *Aikido equipment & practice in Japan - The Seido Blog* 2015-06-09 (Noiz kontsultatua: 2018-03-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215058
* Commonscat Multimedia: Bokken (bokuto)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4611071-9

 |

* Wd Datuak: Q215058
* Commonscat Multimedia: Bokken (bokuto)