recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gordegia** (2023) Donostiako Egia auzoko lan-talde bat da, webgune bat kudeatzen duena auzoko bertako historia, dokumentazioa eta argazkiak dohainik partekatzeko. Urtetan zehar digitalizatu eta katalogaturiko argazki-edukiak publikoaren eskura jarri eta erabiltzaile guztiei beraien edukiak webgunean bertan partekatzeko aukera ere ematen die.

**Egiako Artxibategi Grafikoa** izateko helburua duen egitasmo herrikoia da, Donostiako Egia auzoari buruzko irudiak batu, dokumentatu, segurtasunez gorde eta auzokide guztien eskura jarri nahi dituena. Teila Fabrikak hauspotu eta babestuta, aspalditik gai honekiko sentsibilitatea zuten hainbat auzotarren nahi eta ekimenez sortutako proiektu hau irabazi asmorik gabeko elkarte gisa gorpuztu zuten 2019an. 

Gordegia taldeko kideak.
Proiektuko kideak auzoko hauek izan dira: Itsaso Alkorta Aizpurua. Karlos Trenor Dicenta, Oihana Agirre Garcia, Fernando Olalde Arbide, Juanpe Urrosolo Oliden eta Arkaitz Artola Arnaiz.

Atal nagusiak: Porrontxoak eta jaiak, gazteria, auzo-paisaia, Aitor ikastola. mapa eta errepresioa (2024-01-28).

Edukien eskuragarritasuna
-------------------------

Edukien egoera legalari dagokionez, eskuragarritasuna eta erabilpena errazteko asmoz, sortzaileek Creative Commons BY-SA Aitortu-BerdinPartekatu baimenaren alde egin zuten apustu, berau Wikipediarekin bateragarria delarik, egiletza-aitortza bermatzen du, edukien hedapena zabaltzen du eta lan eratorririk egongo balitz, baimen berarekin banatuko litzatekeela bermatzen du.

Dena dela, irudi bakoitzaren erabilpen-lizentzia bere informazio-orrian agertzen da. Egilea beti aipatu behar da (ezezaguna ez bada), baita Gordegia iturri gisa ere.

Irudien deskribapenak, blogeko argitalpenak eta Gordegia-ko kideok sortutako beste edozein material  CC-BY-SA lizentziapean argitaratzen dituzte.

Sariak
------

* 20223: Argia saria, Internet atalekoa, «herritarren memoriaren lekukotasuna» nahi duen ororen eskura jartzeagatik egin zieten aitortza.

Album berriak (2024-01-28)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Arkaitz Artola: "Auzoaren historia ezagutzea lagungarria da aurrera egiteko"» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2024-01-27).
2. ↑   «Ikusi 2024ko Argia Sarien ekitaldia osorik» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2024-01-28).

Kanpo estekak
-------------

* Gordegia webgune ofiziala.
* "Paseotxo bat Egia zaharrean" mapa interaktiboa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q124365839
* Commonscat Multimedia: Gordegia

---

 |

* Wd Datuak: Q124365839
* Commonscat Multimedia: Gordegia
**Sinologia** txinatar munduaren azterketa da, eta, zehazki, haren hizkuntza (hau da, hizkuntzen familia eta, bereziki, Mandarinera, 官話), eta haren literatura eta kultura.

Sinologia bi ikuspegitatik garatzen den ikerketa bat da: Txinako kulturaren barnetik gauzatutakoa, kanpoko proiekzioa gorabehera, eta beste kulturetatik gauzatutakoa. Bigarren kasuan, maiz, Literatura Konparatuaren eta Ideien Historiaren esparruan sartzen da. 'Sinologia' izendapena Mendebaldeko asmakizuna da, gainontzekoak bezala edo Asiako esparru bereko garrantzi handikoak bezala (Niponologia, Koreanologia, jatorriz horren mendekoak). *Sino-* osagaia grezieratik dator Σίνα, hau da, Txina esan nahi duena, eta -logia, berriz, *-λογία*-tik, 'tratatua, azterketa, diziplina' zentzuan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q269915
* Commonscat Multimedia: Sinology

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11950603k (data)
* GND: 4137926-3
* LCCN: sh85024195
* NDL: 00570999
* NKC: ph125548

 |

* Wd Datuak: Q269915
* Commonscat Multimedia: Sinology
Uholde handiaren pasartea *Gilgamexen epopeia*n.
Homeroren bustoa.
**Antzinako literatura** edo **Literatura klasiko** kontzeptua antzinako zibilizazioetan sortutako literatura multzoa da. Literatura hauek ahozkoak zein idatziak izan daitezke, eta estetikaren ikuspuntutik garrantzitsuak izan behar dute. Antzinako literaturen adibideak Indiako literaturaren *Ramayana* edo Mesopotamiako *Gilgamexen epopeia* dira.

Mendebaldeko kanona
-------------------

Kanon europarrean, bestetik, batez ere "klasiko" kontzeptuarekin lotuta, antzinako grezieraz eta latinez idatzitako literaturak azaltzen dira. Kasu horretan kontzeptuak bi literatura horien lanak biltzen ditu eta, jakina, ez gaur egungo Grezia edo Italiarena. Literatura honek elementu komun asko ditu, erromatarrek greziarren ereduak eta mundu ikuskera imitatu baitzituzten. Egunez, mendebaldeko antzinako literatura Homeroren lanekin hasten da. Homerok ahoz aho jasotako narrazioak bildu zituen eta Greziako literaturaren aita izan zen. Adituen arabera bera da Mendebaldeko kanonaren lehenengo idazlea. Literatura horrekin literatura generoen kontzeptua sortzen da eta lehen idazle ezagunak.

Greziarren eta erromatarren literaturaren ezaugarri batzuk
----------------------------------------------------------

Elementu komun batzuk aipa daitezke:

* Lan askok kondairaren heroien abenturak goraipatzen dituzte. Horretan Homeroren eredua jarraitu zuten.
* Literatura gaineko hausnarketa egiten da. Horrela generoak sortzen dituzte.
* Antzerkian nagusitasuna tragediarena da. Gai asko komunak dira. Dena dela, komedia ere garatu zen.
* Erromako literaturaren bereizgarri bat gisa, Grezian gutxi garatutako genero batzuk asko garatu ziren, esaterako erretorika eta didaktika literatura.

Antzinako literatura batzuk
---------------------------

Hauek dira:

* Mesopotamiako literatura
* Antzinako Egiptoaren literatura
* Hitita Inperioaren literatura
* Antzinako Persiaren literatura
* Antzinako Txinaren literatura
* Antzinako Indiaren literatura
* Afrikako eta Etiopiako literaturak
* Kolon aurreko kulturen literatura
* Antzinako Greziako literatura
* Antzinako Erromako literatura

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Bowra, C. M. *Introducción a la literatura griega*. Gredos argitaletxea, 2007.

Kanpo estekak
-------------

* Indiako Antzinako Literatura. Kolonaurreko Literatura.
* **(Frantsesez)**:Bibliotheca Classica Selecta, textu klasikoen frantsesezko itzulpenak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q541923
* Commonscat Multimedia: Classics

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph118489

 |

* Wd Datuak: Q541923
* Commonscat Multimedia: Classics
**Palamedes**, greziar mitologian, Nauplioren semea, atsotitz irudimenaren heroietako bat zen.

Historia
--------

Odiseo, Troiako Gerrara joateko beharretik libratzen saiatu zenean, erotuta zegoela argudiatuz, Palamedesek trikimailua deskubritu zuen. Mendeku bezala, Odiseok, gutun bat faltsifikatu zuen, non Troiako errege zen Priamok, Palamedesi, greziarrak urrearen truke traditzea proposatzen zuen. Odiseok, urrea, Palamedesen dendan ezkutatu zuen, eta hau, greziar armadak harrikatu zuen hil arte. Naupliok, bere semearen heriotza, greziar flota, Troiatik itzultzen ari zela seinale faltsuen bidez galduaraziz mendekatu zuen.

Asmakizunak
-----------

Palamedesi buruz, xakea eta dado jokoa asmatu zituela esaten zen. Higinok, bere *Fabulak* lanean, greziar alfabetoaren zati baten asmakuntza ematen dio.

Filostratok, itsasargien, balantzaren, diskoaren eta zaindariak dituen goardiaren asmakuntza ematen dizkio. Ziuraski, Palamedesi ematen zaizkion asmakuntza guzti hauek, euren jatorria Kretan izango zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q252387
* Commonscat Multimedia: Palamedes

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 50025174
* GND: 118951491
* LCCN: n2013056919
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q252387
* Commonscat Multimedia: Palamedes
**Norabide-bektorea** zuzen baten norabidea ematen duen eta, gainera, orientatzen duen bektore bat da, hau da, norabide jakin bat ematen diona.

Planoan, hiru dimentsioko espazioan edo edozein espazio bektorialean, zuzen bat bi punturekin edo, modu baliokidearekin, puntu batekin eta norabide-bektore batekin defini daiteke. Izan ere, A eta B bi puntu ezberdinetatik puntu bat, demagun A, eta **u**=**AB** norabide-bektorea lortzen ditugu. Alderantziz, zuzenaren A puntu batekin eta **u** norabide-bektore batekin, zuzenaren bigarren puntu bat eraikitzen da, **AB=u-k** definitua. Zuzen hori (AB) edo (A, **u**) idazten da.

Koordenatu-sistema kartesiar batez hornitutako plano batean, D: y = ax + b zuzenaren norabide-bektore bat **u**(1,a) da, eta Δ: ax+by=c **ekuazio kartesiarreko** zuzen batek norabide-bektore gisa **u**(-b,a) eta - **u**(b,-a) besteak beste. Koordenatu-sistema ortonormala bada (ortogonala eta normala, hau da, unitarioa) **v**(a,b) bektorea zuzenarekiko perpendikularra da. Horrek zuzen baten (A,**u**) zuzen baten ekuazio kartesiar bat azkar aurkitzeko aukera ematen digu.
Espazioan, **ax+by+cz=d** ekuazioa ez da zuzen batena, plano batena baizik. Zuzenak bi planoren ebakidura gisa planteatzen dira eta, beraz, planoen bi ekuazioen sistema baten bidez definitzen dira, eta hori ez da praktikoa, aurkezpen horrek ez baitu zuzena azkar marrazten uzten, ez baitu punturik edo norabide-bektorerik ematen. Hala ere, badago espazioaren zuzenak definitzeko beste modu bat: puntu batetik eta norabide-bektore batetik. Izan bedi A(xa, ya, za) espazioko puntu bat, eta **u**(ux, uy, uz) bere bektore ez nulu bat.

> Atik pasatzen den eta **u** norabide-bektore gisa onartzen duen zuzena M puntuen multzoa da, non **AM** = t· **u** den, t edozein erreal izanik.
> 
> 

Hau parametroa t den zuzenaren **definizio parametrikoa** da. B t = 1-ari dagokion puntua bada, orduan **AM** = t·**u** adierazpenak M puntua {(A, 1-t), (B, t)}-ren barizentro gisa definitzen du.

M(x,y,z) puntuaren koordenatuak idatziz (A,**u**) zuzenaren **ekuazio parametrikoa** lortuko dugu.

x = x a + t u x
y = y a + t u y
z = z a + t u z
Ekuazio horrek berehala ematen du zuzenaren puntu bat (termino konstanteekin), norabide-bektorea (termino aldakorrekin).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3055344

 |

* Wd Datuak: Q3055344
**Ḥet** edo **H̱et** (baita **Khet**, **Kheth**, **Chet**, **Cheth**, **Het** edo **Heth** ere) alfabeto semitiko askotako 8. hizkia da, tartean feniziarrean (), bereberrean (ⵃ), hebrearrean (ח), alfabeto siriakoan (ܚ) eta arabiar alfabetoan (ح).

Heth jatorrian ahoskerarik gabeko frikaria izan zen, faringaria /ħ/ ala belarra /x/. Arabieraz, fonema bakoitzak hizki bana sortu zuen: *ḥāʾ* (ح)-k /ħ/ irudikatzen du eta *ḫāʾ* (خ)-k /x/ irudikatzen du.

Hebreeraz, ostera, Ḥet ח hizkiaren fonema (/ħ/) eta Khaf כ hizkiaren fonema (/x/) elkartu ondoren, fonema frikari bakar ([χ]) sortu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17525344
* Commonscat Multimedia: Heth (letter)

---

 |

* Wd Datuak: Q17525344
* Commonscat Multimedia: Heth (letter)

Feniziar hizkia greziar eta (Η), etruriar H 𐌇, latindar H eta И ziriliko bilakatu zen. Latindar alfabetoan H kontsonante bat baden ere, greziar eta zirilikoan bokalak dira.
**Kermango erasoak** 2024ko urtarrilaren 3an eman ziren, Irango Kerman hirian, Qasem Soleimani heriotza gogorarazteko zeremonietan. Erasoaren ondorioz, 84 pertsona baino gehiago hil ziren (lehen uneetan 103 hildako aipatu ziren) eta 284 zauritu. Irango hedabideen informazioen arabera, erasoa hilerrian gertatu zen, sarreran jarritako bi bonba-poltsa erabiliz. Poltsa horiek urrutitik leherrarazi egin ziren kontrol-gailu baten bidez. Iranek eraso terroristatzat jo zuen gertakaria.

Qasem Soleimani jenerala 2020ko urtarrilaren 3an hil zuten, Estatu Batuek Iraken egindako drone eraso batean. Soleimani Irango Guardia Iraultzaile Islamiarraren (CGRI) Quds Indarraren komandantea zen.

Lehen unean inork ez zuen erasoaren egiletza bere gain hartu, eta agintariek jakinarazi zuten gertatutakoa ikertzen ari zirela. Ahmad Vahidi Barne ministro eta Irango Guardia Iraultzailearen komandanteak esan zuen herrialdeko telebista kate publikoari leherketei buruzko «informazio garrantzitsua» zeukatela, baina ez zutela plazaratuko egiaztatua izan arte. Erasoa 2023ko Israel-Palestina gerraren testuinguruan kokatu dute ikerlariek.

Erreibindikazioa
----------------

Urtarrilaren 5ean Estatu Islamikoa talde jihadistak bere gain hartu zuen Iranen urtetan ezagutu den atentatu odoltsuena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q124098799
* Commonscat Multimedia: 2024 Kerman bombings

---

 |

* Wd Datuak: Q124098799
* Commonscat Multimedia: 2024 Kerman bombings
Yali irudiak zutabeetan Maduraiko Meenakshi Amman tenpluan
Yaliak Aghoreswarako tenpluan, Ikkeri, Shivamoggako barrutian, Karnataka estatuan, Indian
***Yali*** (tamileraz: யாளி) izaki edo irudiak, baita ***Vyala*** edo ***Vidala*** (sanskritozko izenez ere ezagunak, izaki mitologikoak dira hinduismoko ikonografian.
Bereziki Indiako hegoaldeko tenplu askotan irudikatzen dira, askotan zutabeetan zizelkatua. Lehoi baten buruarekin eta gorputzarekin irudikatu ohi da, elefante baten trunpa eta letaginekin bat eginda forman (edo haiel irentsiz), eta batzuetan zaldi batem ezaugarriekin nahastuta. Badira beste pizti batzuen apendizeak dituzten aldaerak ere. Uste da yalia gizakiak naturaren oinarrizko indarrekin egiten duen borrokaren irudikapen sinbolikoa dela. Batzuetan, leogrifo (erdi lehoia eta erdi grifoa) gisa deskribatu da, hegaztien ezaugarri batzuk dituenean irudiak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Carved wood bracket – description.*  British Museum.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12073287
* Commonscat Multimedia: Yali (Hindu mythology)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q12073287
* Commonscat Multimedia: Yali (Hindu mythology)
**Izar** (ε Boo/ε Bootis/36 Bootis) Boötes konstelazioko bigarren izarrik dizdiratsuena da, +2,35eko irudizko magnitudearekin. Izar bitar bat da, eta berau osatzen duten bi osagaiak elkarrengandik 3 arku segunduko distantziara daude. Zeruko izar bitarrik dizdiratsuenetakotzat jotzen da.

Izena
-----

**Izar** izenak (arabieraz ازار izār) zapia esan nahi du. **Mirak**, **Mirac**, **Mirach, Micar, Mikar, Mezer** edo **Meres** ere deitua da, β Andromedaerenaren antzekoak, honen izenaren jatorria ere berbera delarik. **Perizoma** izenarekin agertzen da Alfontsotar Tauletan.

Izar hau izendatzeko erabiltzen den beste izen bat **Pulcherrima** da, "ederrena", hala Friedrich Georg Wilhelm von Struve astronomoak deitua bi izarren arteko kontraste ederra ikustean.

Ezaugarri fisikoak
------------------

Gure eguzki-sistematik 210 argi-urtera dago eta bi izarrek osatzen dute: Bata Izar A, laranja koloreko izar erraldoi argitsu bat, eta bestea Izar B, sekuentzia nagusiko izar zuri bat. Izar A (HD 129989/HR 5506) K0II-III espektru motakoa, bietan dizdiratsuena da, gure eguzkia baino 400 aldiz argitsuagoa, bere kidea baino 15 aldiz argitsuagoa delarik. 4500 kelvineko azaleko tenperaturarekin, bere erradioa gure eguzkiarena baino 33 aldiz handiagoa da.

Izar B (HD 129988/HR 5505) sekuentzi nagusiko izar zuri bat da, A2V motakoa eta 8700 kelvineko azaleko tenperatura duena. Gure eguzkia baino 27 aldiz argitsuagoa da eta bere erradioa gure eguzkiarenaren bikoitza da. Bi izarren arteko tartea gutxienez 185 unitate astronomikokoa da, 1000 urte baino gehiagoko orbita periodoarekin.

Sistema honen adina 300 milioi urtetan estimatzen da. Jaio zirenean, A2 izarra ia gaur egun denaren antzekoa zen, baina gaur egun erraldoia dena B motako izar bero bat zen. Azken hau bere laguna baino masiboagoa zen (4 eguzki masa, 2ren aldean) azkarrago eboluzionatzea eragin zuena. Hala, duela 10 eta 20 milioi urte bitartean bere barne hidrogenoa agortu zuen gaur egun ikus dezakegun erraldoia bihurtuz. Etorkizunean, 1000 milioi urte edo gehiago barru, Izar Bk bide bera jarraituko du, erraldoi laranja bihurtuz. Alabaina, ordurako, gaur egun masiboagoa den izarra, ziurrenik, nano zuri ahul bat baino ez da izango.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Alemanez)** Kunitzsch, Paul.  (1959). *Arabische Sternnamen in Europa.*  Harrassowitz, 184 or..
2. ↑   **(Ingelesez)** Simpson, Phil.  (2012). *Guidebook to the Constellations: Telescopic Sights, Tales, and Myths.*  Springer New York, 283 or. ISBN 9781441969415..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13255
* **Astronomia**
* SIMBAD: \* eps Boo

 |

* Wd Datuak: Q13255
**TZ Arietis** (Luyten 1159-16 / GJ 9066 / LHS 11) Aries konstelazioko izar bat da, konstelazio honetan Lurretik gertuen dagoen bigarren izarra Teegardenen izarraren ondoren. 14,5 argi-urteko distantziara dago. +12,28ko itxurazko magnitudearekin, ez dago begi hutsez ikusterik.

Gure eguzki-sistematik gertuko beste izar asko bezala, TZ Arietis nano gorri bat da, M4.4V espektro motakoa. Bere argitasuna oso baxua da gure eguzkiarenarekin alderatuz, apenas %0,021 bat, eta bere masa 0,089 eguzki masakoa da.

Bere izar aldakorren izendapenaren arabera, TZ Arietis izar ñirñirkari bat da. Hauek, zurruztadak jaurtitzen dituzten sekuentzia nagusiko izarrak dira, euren dizdiran bapatekoak eta iragarrezinak diren gorakadak jasaten dituztenak, hauen iraupena minutu batzuetatik hasi eta zenbait ordurainokoa izan daitekeelarik. Aktibitate mota honek izar hauen inguruan bizitza egoteko aukerak murrizten ditu.

TZ Arietisgandik gertuen dauden izarrak Teegardenen izarra, 4 argi urteko distantziara, eta Van Maanenen izarra, 4,8 argi urteko distantziara, dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1149521
* **Astronomia**
* SIMBAD: V\* TZ Ari

 |

* Wd Datuak: Q1149521
**Cygnus X-1** (Cyg X-1 bezala laburtua) Cygnus konstelazioan dagoen X izpi iturri oso distiratsu bat da. 1964an aurkitu zen White Sands Missile Rangetik jaurtitako Aerobee suziri azpi orbital batean jarritako X izpi detektagailu batetik. Cyg X-1 oso aldagarria da, baina X izpi gogorretan (30 KeV baino energia dutenak) zeruko iturririk distiratsuena izaten ohi da.

X izpiko izar bitar baten eredu klasikoa da, objektu konpaktu batek, zulo beltza edo neutroi izar bat izan daitekeena eta 8,9ko itxurazko magnitudea duen HDE 226868 izar supererraldoi urdinak osatutako sistema bitar bat. X izpiko izar bitar orotan bezala, ez da zulo beltza X izpiak igortzen dituena, baizik eta bertan erortzeko zorian dagoen materia. Materia honek (gasa eta plasma) zulo beltzaren inguruan orbitatzen duen eta milioika kelvineko tenperaturara iristen den akrezio disko bat eratzen du.

Sistemaren elementu orbitalen neurketa bidez objektu konpaktuaren masa gure eguzkiarena baino 7 eta 13 aldiz artekoa dela ezarri da. Neutroi izar batek izan dezakeen masarik handiena 3 eguzki masakoa denez, objektu hori zulo beltz bat dela ebazten da. Izan ere, Cyg X-1 da zulo beltz baten existentzia frogatzea lortu zen lehen kasua.

Materia zurrustadak ere ikus daitezke, unitate astronomiko batzuetatik zenbait parsecetaraino hedatzen direnak, non izarrarteko ingurunearekin talka egiten duen eta optikoan igorpen arku bat eratzen duena. Arku hau eratzeko, zurrustadak gure eguzkiarena baino 1000 aldiz baino handiagoa den potentzia izan behar du.

Sistema Lurretik 8.000 argi-urte ingurura dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q332674
* Commonscat Multimedia: Cygnus X-1

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Astronomia**
* SIMBAD: HD 226868

 |

* Wd Datuak: Q332674
* Commonscat Multimedia: Cygnus X-1
**Graciela del Carmen Huinao Alarcón** (Osorno, 1956ko urriaren 14a) maputxe jatorriko txiletar idazlea da, gaztelaniaz idazten duena. Txileko Hizkuntza Akademian sartu zen lehen emakume amerindiarra da.

Bizitza
-------

Herminia Alarcón eta Dolorindo Huinaoren alaba, Adolfo Huinao eta Almerinda Loi Katrilefen biloba eta José Loiren birbiloba da. 1962an, 107. eskolan sartu zen. 1969an, 13 urte zituela, ama hil zitzaion, eta 1977an, 8 urte geroago, aita. Horren ostean Santiagora joan zen bizitzera.

1989an, lehen poema argitaratu zuen, *La loika* izenekoa, eta 2001ean lehen liburua, *Walinto* (2008an berrargitaratu zen mapudungunez, gaztelaniaz eta ingelesez). Poema-bilduma honek Huinao jaio zen maputxe komunitatearen izena darama.

Hainbat ipuin eta eleberri bat ere idatzi ditu eta poema-antologia bat baino gehiago antolatu ditu, hala nola *Hilando en la memoria*, *7 poeta mapuche* (2006) eta *Hilando en la memoria, epu rapa. 14 mujeres poetas mapuche* (2009).

Lanak
-----

* *Walinto* (2001)
* *La nieta del brujo, seis relatos williche* (2003)
* *Desde el fogón de una casa de putas williche* (2010)
* *Katrilef, hija de un ülmen mapuche williche. Relato de su vida* (2015)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Huinao: La lengua mapuche sobrevive por la conciencia de su pueblo» *El Telégrafo* 2015-11-13 (Noiz kontsultatua: 2024-02-07).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Almarza, Paula. «Graciela Huinao: "Es un orgullo ser la primera mujer indígena en la Academia Chilena de la Lengua"» *Biobiochile* 2014-04-18 (Noiz kontsultatua: 2024-02-07).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Graciela Huinao» *Angelfire* (Noiz kontsultatua: 2024-02-07).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Huinao, Graciela. «Versos en la Patagonia - Punta Arenas-Sep 2013» *Sitio Graciela Huinao*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2014-01-05) (Noiz kontsultatua: 2024-02-07).

Kanpo estekak
-------------
Neptunoren Orban Ilun Handia, inguruan, metanozko hodei zuriak dituela
**Neptunoren Orban Ilun Handia** (*Great Dark Spot* edo soilik GDS ingelesez), Jupiterreko Orban Gorri Handiaren antzeko orban bat zen. 1989an detektatu zuen Voyager 2 zundak, planetaren hego hemisferioan. Jupiterren Orban Gorri Handia Bezala, antizikloi bat zirudien arren, uste denez, Orban Ilun hori, zulo atmosferiko bat izan zitekeen, Lurreko ozono geruzako zuloa bezala.

Ezaugarriak
-----------

Neptunoren orban ilun handia, Voyager 2tik hartua
Orbanak, ia Lurraren tamaina bera zuen, eta, itxuraz, Jupiterren Orban Gorri Handiaren oso antzerakoa zen. Hasieran, fenomeno bera zela uste izan zen, baina, hurbilagotik ikusita, Neptunoren atmosferan beheragune ilun bat zela ikusi ahal izan zen. Neptunoko haizeak, eguzki-sistema osoko azkarrenak dira, 2400 kilometro orduko abiadurara hel daitezkeelarik orbanaren inguruan, honela, eguzki sistemako planeta guztietan sekula erregistraturiko azkarrenak direlarik.

Orban iluna, Neptunoren metanozko atmosfera erraldoian zulo bat izan liteke. Orbanak, hodei zuri handiak sortzen zituen, Lurreko zirruak bezalakoak. Lurreko zirruak ez bezala, hauek izotz kristalez osatuta daudenak, Neptunokoak, izoztutako metanozko kristalez osatuta daude, eta 36 ordu igaro ondoren disolbatzen hasten dira, Lurrean ez bezala, non ordu gutxitan disolbatzen diren.

Desagerpena
-----------

Hubble espazio teleskopioak, orbanari berriz argazkia atera zionean 1994an, hau, jada desagertua zen, astronomoak, erabat estali zen zulo bat edo Neptunoren lurrazala suntsitzen amaitu zuen ekaitz bat izan ote zen zalantzarekin utziz.

Bere tokian, aurrekoa baino txikiagoa eta argiagoa zen orban bat agertu zen, oraingoan, ipar hemisferioan, eta Iparraldeko Orban Iluna bezala ezagutzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3115080
* Commonscat Multimedia: Great Dark Spot

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3115080
* Commonscat Multimedia: Great Dark Spot
*Mycena rosella*

Sinonimoak: *Agaricus fistulosus*, *Agaricus rosellus*, *Mycena lateritia*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2 cm arteko diametrokoa, lehenengo konikoa, edo koniko-kanpai itxurakoa, ondoren lau-ganbila edo zabaldua, titi txiki batekin; ertza oso mehea, zorrotza, kapelaren gainazala glabroa, distiratsua eguraldi hezean, gardentasunez ildaskatua, arrosa ilun kolorekoa, arrosa-haragi kolorekoa, arrosa-marroia.

**Orriak:** Zabal, estuak, lamelula ugarirekin, sabeldunak, adnatuak edo koska batez dekurrenteak, arrosa zurbil kolorekoak, arrosa-haragi kolorekoak; ertza osorik, gorri iluna.

**Hanka:** 7 cm arteko garaierakoa eta 0,2 cm arteko lodierakoa, filiformea, flexuosoa, glabroa, eguraldi hezean likatsua, barnehutsa, bertikalki ildaska finekin, arrosa zurbil kolorekoa, arrosa-marroi zurbila, oinarria iletxo zurixka ugariz estalia.

**Haragia:** Urria, kapelaren kolore berekoa, usaina ez oso nabarmena eta zaporea garratz samarra.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa.

Jangarritasuna
--------------

Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua

*Mycena venustula* ere arrosa kolorekoa da, baina kortikola da eta txikiagoa.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Koniferoen basoetan (*Abies*, *Pinus*, *Picea*), talde handietan goroldiotan edo deskonposatzen ari diren pinu-lumetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 180 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 247 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
*Edgardo Mortara* Leviren *bahiketa*.' Moritz Daniel Oppenheim margolari juduaren olio-pintura, 1862.
**Edgardo Mortara Levi**, **Edgardo Mortara** izenez ezagunagoa (Bolonia, Aita Santuen Lurraldea, 1851ko abuztuaren 27a - Lieja, Belgika, 1940ko martxoaren 11), Leví tribuko familia judu batean jaio zen apaiz katolikoa izan zen.

Biografia
---------

Sei urte zituela, guraso hebrearren etxetik bahitu zuten, Elizaren aginduak jarraituz, katoliko gisa bataiatua izan zela argudiatuta, eta fede horretan hezi zedin hezkuntza-erakunde batera bidali zuten. Gurasoek hamabi urtez borrokatu zuten bera askatzeko, eta ahalegin hori sistematikoki oztopatu zuen Pio IX.ak.

Nerabe zelarik, gurasoekin itzultzeko askatasuna eman zioten, eta halaxe egin zuen. Baina hilabete geroago, arazoak zituenez gurasoek bere katolizismo sutsua ez partekatzearekin, Erromara itzultzea erabaki zuen. Handik gutxira apaiz egitea erabaki zuen.

Edgardo Mortara heldutan, apaiz agustindar gisa (eskuinean) eta bere ama (eserita).
«Mortara auzia» deitutakoak garaiko iritzi publikoa hunkitu zuen eta, beranduagoa, Pio IX.a Aita santuaren beatifikazioak 2000. urtean jaso zituen kritiken arrazoia izan zen. Urte batzuk lehenago, Mortarak berak Pio IX.a dohatsu deklaratua izan zedin nahia adierazi zuen.

### Euskal Herriarekiko lotura

Mortarak kale bat du Oñatin (Gipuzkoa), eta bertan bizi izan zen 1884 inguruan. Poliglota handia zen, Euskal Herrira iritsi zen bertako hizkuntzak, euskarak, erakarrita. Ikasi egin zuen eta sermoietan zein poesian erabiltzera iritsi zen. Miguel de Unamunok, *Contra esto y aquello* liburuan, Gernikan euskaraz predikatzen gogoratzen du, baita Zestoako bainuetxean bere ordenarentzat dirua biltzen ere. Garai hartako hainbat euskal argitalpenetan parte hartu zuen.

### Zineman

Marco Bellocchio zuzendariaren 2023. urteko Rapito filmak bere bizitza kontatzen du. Nazioartean sari eta izendapen ugari jaso ditu lanak, tartean Italiako urteko film onenaren Urrezko Zinta saria, Italiako zinema kazetarien sindikatu nazionalak (SNGCI**)** emana, eta Canneseko Zinemaldiko Urrezko Palmarako izendapena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   La Repubblica. *Il piccolo Edgardo l' ebreo rapito dal Papa e difeso da Cavour.* .
2. ↑   Mortara, Edgardo.  (1888). «"Euskal-Erria"-ren zuzendari jaunari» *Euskal-Erria : revista bascongada San Sebastián* (Donostia) T. 18 (1o sem. 1888): 473-474..

Kanpo estekak
-------------

* El caso *Mortara*, La Nación egunkariaren artikulua (Txile)
* An account of the American reaction to the Mortara case.
* Inkisizioaren artxibo sekretuak - Inkisizioaren amaiera (RTVEko dokumentala).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q438681
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 84036049
* ISNI: 0000000112803044
* BNF: 137425908 (data)
* GND: 119556642
* LCCN: n85221669
* NDL: 001300856
* NKC: jn20000701269
* SNAC: w69m9m5x
* SUDOC: 059201886
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 82077

 |

* Wd Datuak: Q438681
**Goethe Link Behatokia** (ingelesez: *Goethe Link Observatory*) AEBetako Indiana estatuko Brooklyn hirian dagoen behatoki astronomiko bat da. Indianako Unibertsitatearena da, bere erabilera Indianako Astronomia Elkartearekin (*Indiana Astronomical Society*) konpartitzen duelarik. Behatokia Minor Planet Centerren Behatoki Kodeen Zerrendan **760** kodearekin agertzen da.

Historia
--------

Behatokia Goethe Linki eskainia dago, Indianapolisen lan egin zuen estatubatuar zirujaua, nor 1937]n behatokia eraikitzen hasi zen, 1939an funtzionatzen hasiz, eta ondoren, 1948an Unibertsitateari eman zion.

Behatokiko kupulak, gutxi gora-behera 10 metroko diametroa du. Kupulako ateak gutxi gora-behera 2,5 metroko zabaleraraino irekitzen dira, eta zenitetik haratuago 1,2 metrotan luzatzen den luzera batera. Behatokiko ekipamenduaren artean ganbera ilun bat, laborategiak, eta 150 pertsonentzako tokia duen auditorio bat daude.

1960ko hamarkadan, gertu dagoen Indianapolis hiriko argi kutsadura behatokiko behaketen kalitatea kaltetzen hasi zenean, Indianako Unibertsitateak 1966an *Goethe Link Behatokiko Morgan-Monroe Estazioa* deituak izan ziren instalakuntza berri batzuk eraiki zituen. Hasierako Goethe Link Behatokia ikerketarako 1980ko hamarkadaren hasiera arte erabili zen.

Ikerketagaiak
-------------

Behatokiak asteroide bilaketa programa bat burutu zuen, Indiana Asteroide Programa deritzona, 1949 eta 1967 artean, Frank K. Edmondsonek antolatua, fotometria Tom Gehrelsen ardurapean geratuz. Programa honetan zehar asteroide ugari aurkitu ziren, horien artean 1728 Goethe Link asteroidea, izen hau behatokiaren eta bere mezenasaren omenez emanez.

Kumulu galaktikoak eta izar *hotz* eta bitarren espektrofotometria ere ikerketagai izan ziren.

Tresneria
---------

Behatokiak 91 zentimetroko diametroko teleskopio erreflektore bat du. Jatorrian f/5 foku distantziako newtondar motakoa zen, baina bere konfigurazioa f/10 foku distantziako Cassegrain motako batera aldatu zen 1966an. Ispilu nagusian zulo bat egin ordez, Cassegrainen antolaketan ohikoa den bezala, argi izpiak ispilu nagusiaren zirkunferentzian kokatutako hiru puntutara desbideratzen dituen hirugarren ispilu bat jarri zen. Teleskopio hau behatokiak, 1939an lanean hasi zenean erabili zuen jatorrizkoa da. Indianapolis hiriaren gertutasuna zela eta behaketa baldintza txarrengatik, teleskopio hau jada ez da ikerketarako erabiltzen, baina zeruaren kalitatearekin exigenteak ez diren aplikazioetan erabiltzen jarraitzen da.

25,4 zentimetroko astrografo bat ere badu. Tresna hau 1950 eta 1960ko hamarkadetan Bigarren Mundu Gerran *galdutako* asteroideak berreskuratzeko, gerra horrek asteroideek ohiko behaketak eten baitzituen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1475872
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143008545
* ISNI: 0000 0001 0668 013X
* LCCN: no2003076309

 |

* Wd Datuak: Q1475872
**Adam Rich** (Brooklyn, New York, 1968ko urriaren 12a - Los Angeles, Kalifornia, 2023ko urtarrilaren 7a) estatubatuar aktorea izan zen, Eight is enough (1977-1981) telesailean parte hartzeagatik ezaguna.

Biografia
---------

Batez ere 1970eko hamarkadan telebistan haur aktore gisa egindako agerraldiengatik ezaguna, zazpi urterekin debutatu zuen The Six Million Dollar Man (1976) saileko atal batean.

Handik urtebetera, hamarkadako telebista-izarretako bat bihurtu zuen papera lortu zuen: Nicholas Bradfordena, Tom Bradforden (Dick Van Patten) familia ugariaren seme txikia, Eight Is Enough telesail arrakastatsuan. Aitarekin eta askoz zaharragoak diren zazpi anai-arrebekin bizi den ume bihurri eta apur bat mimatuaren pertsonaiak ikusleen begikotasuna bereganatu zuen, eta laster bihurtu zen ekoizpenaren arrakastaren funtsezko elementuetako bat.

Richek Nicholas antzeztu zuen 1977tik 1981era bitartean *Eight Is Enough* antenan mantendu zen lau urteetan. Aldi berean, Estatu Batuetako beste telesail batzuetan ere parte hartu zuen, hala nola Fantasy Island (1978) edo The Love Boat (1979).

*Sitcom* telesaila bertan behera geratu ondoren, haur aktorearen karrera gainbehera etorri zen. 1983 eta 1985 bitartean, Presto-ri, aztiari ahotsa jarri zion Ziegak eta Herensugeak marrazki bizidunen sailean, eta Willie Aamesekin, *Eight Is Enough* filmaketako lankide ohiarekin, berriz ere platoa partekatu zuen.

Ondoren, telebistarako berariaz filmatutako bi filmetan parte hartu zuen, Bradford familiaren gorabeherei jarraipena emateko: Eight Is Enough: A Family Reunion (1987) eta An Eight Is Enough Wedding (1989). Ondoren, behin betiko erretiratu zen interpretaziotik. Berriz ere plato bat zapaldu zuen Baywatch (1993) saileko pasarte batean esku hartzeko.

Ondorengo ibilbidean droga-arazoak, lapurreta txikiak eta atxiloketa batzuk izan ditu, 2003an alkoholaren eraginpean gidatzea barne.

1996an *Might Magazine* aldizkariak aktorearen heriotz bortitzaren berri faltsua argitaratu zuen.

2023ko urtarrilaren 8an, TMZ hedabideak heriotza iragarri zuen, heriotzaren arrazoiak zehaztu gabe.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* IMDb-ko fitxa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1762781
* Commonscat Multimedia: Adam Rich

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 170775361
* ISNI: 0000 0004 4884 8203
* GND: 1277557780
* LCCN: no2011068685
* SNAC: w6nm14px

 |

* Wd Datuak: Q1762781
* Commonscat Multimedia: Adam Rich
**2009ko Bizkaiko Bira**, Bizkaiko Birako XXIX. ekitaldia izan zen. 2009ko uztailaren 1etik 5era izan zen eta Durangotik Bilbora joan zen 526 km egin ondoren. Lehenengo hiru etapak lauagoak izan ziren, laugarrena erlojupeko bat izan zen eta azkena etapa erregina izan zen. Etapen ostean, txirrindulari profesional izandakoak hitzaldiak egin zituzten. Haietako batzuk, Miguel Indurain, Abraham Olano, Julian Gorospe, Marino Lejarreta, Mikel Praderaizan ziren. Bilbovision telebistak laburpenak eskeintzen zituen egunero 21:30tan. Ekitaldi honetan, hemen hazitako lehen txirrindularia profesionalekin Urkiola Igoera-n lehiatzeko saria izan zuen.

Taldeak
-------

* Ibaigane
* Seguros Bilbao
* Cafes Baque
* Suminan
* Bidelan-Kirolgi
* Lizarte
* Naturgas
* Lokomotiv
* Debabarrena
* Azysa
* Caja Rural
* Camargo
* Cueva El Soplao
* Superfroiz
* Andalucía Cajasur
* Comunidad Valenciana
* Extremadura Spiuk
* Amical Velo
* Daviramon-Lotto
* Grande Envalira ECP

Etapak
------

1. Durango-Durango (143km)
2. Portugalete-Portugalete (136km)
3. Galdakao-Galdakao (116km)
4. Ugao-Zeberio (14km)
5. Bilbo-Bilbo (117,5)

Sailkapen nagusia
-----------------

1. Fabricio Ferrari
2. Aleksandr Riabkin
3. Sergio Carrasco

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
**Mária Lebstück** (1831ko abuztuaren 15 – 1892ko maiatzaren 30), gizonez jantzita eta Károly Lebstück izenarekin, 1848ko Hungariako Iraultzan, Husarren ofiziala izan zen. Lehenengo husar emakume ofiziala izan zen.

Biografia
---------

Kroaziar familia aberats baten alaba, Zagreben jaio zen 1831an. hamahiru urte zituelarik Vienara joan zen, amaren aldeko osaba batekin bizitzeko. 1848ko azaroan, Vienan iraultza sortu zen eta Mária, 17 urtez, gizonez jantzi zen unibertsitateko erregimentuan apuntatzeko. Vienan borrokatu zuen eta, ondoren, 1848ko Hungariako Iraultzan. Borrokan zauritua izan zen eta, ondorioz, ofizial izateko aukeratua izan zen.

1849ko uztailean ezkondu zen. Budapesten zegoenean aurkitu zuten eta espetxeratu zuten. Espetxean senarra hil zen eta, berak, haurdun ordurako, haur bat izan zuen. Behin askatuta, Hungariara deserriratu zuten eta Kroaziara joan zen. 1853an, Hungariara itzuli zen eta, 1851an, Gyula Pasche-rekin ezkondu zen. Komáromen bizi ziren gizona hil arte, 1870 arte. 1880an, semearekin batera, Újpest herrira joan zen; bertan hilko zen 1892an. 1935ko martxoaren 15ean Budapesten izan zuen etxean oroigarri jarri zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q443502
* Commonscat Multimedia: Mária Lebstück

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 121399535
* ISNI: 0000000079607606
* GND: 1018713352

 |

* Wd Datuak: Q443502
* Commonscat Multimedia: Mária Lebstück
**Leslie Feinberg** (Kansas City 1949ko irailaren 1a – Syracuse 2014ko azaroaren 15a) AEBtako mari-mutil, zuri anti-arrazista, langile klasekoa, judu sekularra, transgeneroa, lesbiana, komunista iraultzailea eta ‘transgeneroen askapena’ kontzeptu marxista gisa teorizatu zuen idazlea izan zen.

1993an *Mari-mutil handi baten bluesa* eleberria argitaratu zuen (jatorrizko izenburua, *Stone Butch Blues*) eta 1996an *Borrokalari transgeneroak: Historia eginez, Joana Arc-ekotik Dennis Rodman-enganaino* fikziozkoa ez den lana (jatorrizko izenburua, *Transgender Warriors. Making History from Joan of Arc to Dennis Rodman*)*.* Haren idazkiak, bereziki aipatutako biak, oinarri izan ziren genero-ikasketen terminologiarako eta ezagutzarako, eta tresna izan ziren gai horiek publiko zabalari ekartzeko.

Idazlanak
---------

Feinbergen lehenbiziko nobelak, 1993ko *Mari-mutil handi baten bluesa* (*Stone Butch Blues*) liburuak, Lambda literatur saria irabazi zuen, eta, 1994an, Ameriketako Liburutegi Elkartearen Gay eta Lesbianen Liburuen saria. Liburuak baditu antzekotasunak Feinbergen biziarekin, langile klaseko mari-mutil lesbiana zen aldetik, baina liburua ez da autobiografikoa. Bigarren eleberria, *Drag King Dreams*, 2006an argitaratu zen.

Fikziozkoak ez diren liburu hauek idatzi zituen: *Trans Liberation: Beyond Pink or Blue*, 1998koa, eta *Borrokalari transgeneroak: Historia eginez, Joana Arc-ekotik Dennis Rodman-enganaino* (*Transgender Warriors: Making History from Joan of Arc to Dennis Rodman*), 1996koa. 2009. urtean argitaratu zuen *Rainbow Solidarity in Defense of Cuba*: kazetaritzako 25 artikuluren bilduma.

*Mari-mutil handi baten bluesa* eta *Borrokalari transgeneroak* euskarara ekarri ditu Fermin Zabalza eta Katakrak-ek argitaratu ditu.

Ibilbide politikoa
------------------

Feinberg Munduko Langileen Alderdiko kidea zen.

Kanpo estekak
-------------

* Transgender Warrior, Leslie Feinbergen webgune ofiziala
* Mari-mutil handi baten bluesa pdf bertsioan, doan jaisteko

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Leslie Feinberg | Katakrak» *katakrak.net* (Noiz kontsultatua: 2022-11-07).
2. ↑   «NorDaNor | EIZIE» *nordanor.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-01-08).
3. ↑    Arrese, Gorka. «Askatasunaren aldeko borroka eta idazketa» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-01-08).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q929268
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 52773341
* ISNI: 0000000078711719
* BNF: 179553838 (data)
* GND: 129631442
* LCCN: n93001897
* NKC: ola2003201082
* NLA: 35112317
* Tabakalera ID: 124679
* CiNii: DA18530762
* SNAC: w60h979b
* SUDOC: 097398470
* BIBSYS: 90911653
* Open Library: OL223671A

 |

* Wd Datuak: Q929268
**Joxe Mari Aizega Zubillaga** (Hernani, 1970eko ekainaren 29a) Mondragon Unibertsitateko Basque Culinary Centerreko zuzendaria da.

Biografia
---------

Joxe Mari Aizega, Basque Culinary Centerreko zuzendaria da. 1988an Ikasketak Euskal Herriko Unibertsitatean hasi zituen, Enpresen Administrazioa eta Zuzendaritza hain zuzen ere. Bitartean, 1989tik 1994ra, Zuzenbidean lizentziatu zen, Euskal Herriko Unibertsitatean ere.
1995ean irakasle bezala hasi zen lanean Euskal Herriko Unibertsitatean, urte bete zehar aritu zen, ostean "Banco Guipuzcoano" bankuan Finantza Aholkularitza Arduradun bezala.
2000tik aurrera Mondragon Unibertsitaterako hasi zen lanean. Enpresagintzako Fakultateko Zuzenbide eta Enpresako irakasle bezala hasi zen lanean, bitartean Mondragon Taldeko Aholkularitza Juridiko Arduradun postua okupatuz.
2004tik 2011ra Mondragon Unibertsitateko errektoreorde postua hartu zuen, ostean, Basque Culinary Centerreko zuzendari postua okupatu zuen gaur egunera arte mantentzen duena.

Sariak
------

* Cinco días a la innovación empresarial
* Cofrade de honor

Argitalpenak
------------

* Culinary Action! Casos reales de emprendedores gastronómicos
* Basque, Territorio Creativo

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Premio Premios Cinco Días a la innovación empresarial.* .
2. ↑    *Premio Cofrade de honor.* .
3. ↑    *Culinary Action! Casos reales de emprendedores gastronómicos.*  ISBN 9788408179528..
4. ↑    *Basque, Territorio Creativo.*  ISBN 9788461749010..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q64548132
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 90645638
* BNE: XX1543611
* GND: 124128606X
* LCCN: nr2001027549

 |

* Wd Datuak: Q64548132
**Louise Doris Sophie Pauline Abel** (Goldberg, 1841eko azaroaren 5a - ?, 1907ko maiatzaren 2a) alemaniar jatorriko argazkilari norvegiarra da, eta, 1864tik aurrera, Hans Abel senarrarekin batera, estudio bat eta argazki-horniduren enpresa bat zuzendu zituen Christianian, egungo Oslon.

Biografia
---------

Louise Abel Goldbergen jaio zen, Mecklembourg-Schwerin Dukerri Handian, 1841eko azaroaren 5ean. Ludwig Gustav Kleffer argazkilariaren (1807–1885) eta Emilie Fredenhenen (1816–1895) alaba zen. 1863an, Hans Abel farmazialari norvegiarra Goldberg-era joan zen Klefferrek argazkilari gisa treba zezan. Han ezagutu zuen Louise, formazioz argazkilaria bera ere, eta ondoko urtean ezkondu ziren. Geroago, 1864an, bikotea Norvegiara itzuli zen, eta argazki-estudio bat eta hornidura-enpresa bat ireki zituzten Christiania zentroan. Louise Abelek zuzentzen zuen estudioa, eta senarra, aldiz, produktu kimikoen eta argazki-ekipoen salmentaz arduratzen zen.

Louis Abelek Gabonetako txartelak ekoizten zituen, atzerritik iristen ziren kalitate txarreko inpresioekin lehiatzeko. L. Abel & Co. izenez ezagutua, estudioa Abeldarrek kudeatu zuten 1890 arte, eta urte hartan saldu zioten 1882tik lanean ari zen Sine Kraft-i.

Abel izan zen Norvegian lehen argazki-estudioak sortu zituen emakume askotariko bat, hala nola Hortenen Marie Høeg, Lillehammerren Augusta Solberg, Holmestranden Louise Wold eta Bergenen Hulda Marie Bentzen eta Agnes Nyblin.

Iturriak
--------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Louise Abel» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.

Erreferentziak
--------------

Kanpo-estekak
-------------

Txantiloi:Liens

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Photographie** |
**ShaGasyia Diamond**, ezagunagoa **Shea Diamond** izen artistikoaz, (Little Rock, Arkansas, Ameriketako Estatu Batuak, 1978ko martxoaren 17a) estatubatuar emakumezko soul musika abeslari transgeneroa da.

Bizitza
-------

1978an Little Rocken sortua, baina Memphisen hazi zen. Gizon jaio zen, bere genero nortasunarekin bat ez zetorren gorputzean.

14 urte zituenean etxetik alde egin zuen eta harrera etxe batera joan zen. 17 urterekin bere kabuz bizitzen hasi zen. 1999an genero trantsizioa egiteko finantzazioa etsi-etsian bilatzen zebilela, armazko lapurreta egin zuen. Harrapatu zuten eta 10 urte igaro zituen preso gizonezkoentzako espetxe batean. Espetxealdian *I Am Her* abestia idazten hasi zen.

2009an aske gelditu zenean New Yorkera joan zen bizitzera eta musikari ibilbideari ekin zion.

2016an *I Am Her* singlea argitaratu zuen.

Diskografia
-----------

### Singleak

* *I Am Her* (2016)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Hansen, Genesis.  (2018ko urtarrilaren 29a). «Transgender singer fuses social justice, music» *The Daily Barometer* (Noiz kontsultatua: 2018ko otsailaren 1a).
2. ↑   **(Ingelesez)** Bruner, Raisa.  (2016ko urriaren 12a). «Hear the Powerful New Anthem From Trans Singer Shea Diamond 'I Am Her'» *Time* (Noiz kontsultatua: 2018ko otsailaren 1a).

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)** Shea Diamonden webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47528057
* Commonscat Multimedia: Shea Diamond

---

 |

* Wd Datuak: Q47528057
* Commonscat Multimedia: Shea Diamond
**Euskal Poliziaren Museoa** batik bat Ertzaintzaren historia erakusten duen museo bat da, 1998ko abenduaren 17an inauguratua. Museoa Arabako Arkauti herrian dago, Polizia eta Larrialdietako Euskal Akademian hain zuzen ere.

Ikusgai ditu uniformeak, ibilgailuak, armak, ikus-entzunezkoak eta material interaktiboak. Gaur egungo Ertzaintzaren berri emateaz gainera, Euskal Autonomia Erkidegoko udaltzaingo eta indar armatu foralen eta 1936ko Ertzaintzaren berri ere ematen du.

Museoaren ibilbidea
-------------------

Museo bi solairutan banatzen da. Beheko solairuan XVIII. mendeko foru polizietatik 1936ko Ertzaintzaren sorrerarainoko ibilbidea egiten da, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa barne hartuta.

**Beheko solairuan**

* 1. aretoa: Arabako Miñoiak.
* 2. aretoa: Gipuzkoako Mikeleteak.
* 3. aretoa: Bizkaiko Foralak.
* 4. aretoa: 1936an sortutako Ertzaintza

**Lehen solairua:**

* Gaur egungo Ertzaintzaren eta udaltzaingoen sorrera.

Kanpo estekak
-------------

* Euskal poliziaren Museoko web-orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61364139

 |

* Wd Datuak: Q61364139
**Fangataufa** Tuamotu artxipelagoko atoloi bat da, Polinesia Frantseseko Tureia udalerrian dagoena. 1964an Lurraldeko Batzarrak (Assemblée territoriale polynésienne), Mururoarekin batera, Frantziar estatuari ema zion bertan arma nuklearrak frogatzeko saioak egiteko. Artxipelagoren hego-ekialdean dago, Mururoatik 40 kilometrotara.

Geografia
---------

Atoloiak errektangelu itxura du, 8,5 km-ko luzeraz eta 7,5 km-ko zabaleraz. Hedapen guztia 5 km² da. Erdian dagoen aintzira 45 km² ditu. Aintzira, jatorriz, itsasoarekin pasabiderik ez zuen baina Armada frantziarrak bat ireki zuen, horretarako 400 metroko kostalde zatia txikituz. Inguru militarra da, inor ez da bizi eta bertan sartzea debekatuta dago.

Historia
--------

Frederick William Beecheyk, Royal Navyren marinela eta geografoa, 1826an aurkitu zuen. Beechey espedizio baten agintean zegoen. Guztira 23 atoloi aztertu zituen artxipelagoan eta *Cockburn Island* izena jarri zion.

XX. mendean bertan kopra biltzaileak bizi ziren. 1964tik Frantziako nuklear saioak egiteko lekua bihurtu zen. 1966tik 1996ra atmosferan lau eztanda eragin ziren eta lur-azpiko beste hamar, 500 eta 700 metro artean.

Gaur egun
---------

Uhartean gaur egun ez da inor bizi eta Armadaren aginpean da. 1998. urtetik jarraipen erradiologikoa egin da: Defentsako langileek urtero egiten duten ingurumen laginketaren kanpaina bat. 2006ko urriaren 15ean, Polinesiako Batzarrak azterketa nuklearren ondorioei buruzko txostena onartu zuen, eta ondorioztatu zuen "azterketa nuklearrek eragin handia izan dutela osasunean, ingurumenean, gizartean eta polinesiako ekonomian". Txosten honen atzean dagoen Ekonomia, Gizarte eta Kultura Kontseiluak gomendatzen du "Estatuak egitate nuklearra aitortu eta, beraz, bere erantzukizun osoa bere gain hartzea". Mururoa eta Fangataufa lur-azpiek ia 500 kg plutonio dituzte.

Mururoa eta Fangataufa Estatu frantsesaren jabetza osoa dute 1964. urteaz geroztik. Senatuak onartu zuen 2012an Polinesia Frantsesaren erkidegoari bere atzeraegitea proposatu zion legea, baina Frantziako Gobernuak ez du aurrera egin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Mururoa
* Rainbow Warrior

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Mururoaren eta Fangataufaren egoera erradiologikoari buruzko txostena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506815
* Commonscat Multimedia: Fangataufa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 245824650
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q506815
* Commonscat Multimedia: Fangataufa