recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Leonardo da Vinci, Pizkunde garaiko polimata nabarmena.
**Polimatia** (grezieraz πολυμαθία, "asko ikasi"; μανθάνω "ikasi" eta πολύ "asko") zientzia eta humanitateetako hainbat alorretako ezagutzak barne hartzen dituen jakintza da. **Polimata** bat (grezieraz πολυμαθής) hainbat alorretako jakintza duen norbait da. Antzinaroko filosofo asko polimatak ziren, gaur egun izendapena erabiltzen den modura ikusiaz, haietako askok jakintzaren alor ugari jorratzen baitzituzten.

Maiz, "jakintsu" edo "Pizkundeko gizona" izendapenen parekide bezala erabiltzen da, eta gutxiagotan "homo universalis" (latinez "espiritu unibertsaleko gizona"). Kontzeptu hau Italiako Pizkundean garatu zen (*uomo universale*).

Ideia hau Humanismoaren oinarri garrantzitsuenetako bat da, gizona izaki ahalguztiduntzat hartzen baitu, garapenerako gaitasun mugagabeekin, eta jendea jakintzaren alor guztiak jorratu eta beren gaitasunak muturreraino garatzera bultzatzen zituen. Arrazoi honengatik, Pizkunde garaiko gizon askok kultura eta arteak nabarmenki lorarazi zituzten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q270141
* Commonscat Multimedia: Polymaths

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4504156-8
* NKC: ph1095999
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q270141
* Commonscat Multimedia: Polymaths
**Polina Jurievna Vediokhina**, errusieraz Полина Юрьевна Ведехина, (Volgograd, Errusia, 1994ko urtarrilaren 6a), eskubaloian aritzen den kirolari errusiarra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta zilarrezko domina eskuratu zuen eskubaloian, ROC ordezkatuz; Frantziako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Norvegiako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen ROCeko taldea. Kontuan izan, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Tokion, honako hauek osatzen zuten ROCeko taldea: Anna Sedoikina, Polina Kuznetsova, Polina Gorxkova, Daria Dmitrieva, Anna Sen, Anna Viakhireva, Polina Vediokhina, Vladlena Bobrovnikova, Ksenia Makeieva, Jelena Mikhailitxenko, Olga Fomina, Jekaterina Ilina, Julia Managarova, Antonina Skorobogattxenko eta Viktoria Kalininak.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Eskubaloia, emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Polina Vediokhina» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *163. arauaː Georgieraz eta armenieraz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema.* .
3. ↑  "Polina Vediokhina"[*Betiko hautsitako esteka*] *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27756272
* Commonscat Multimedia: Polina Vedekhina

---

 |

* Wd Datuak: Q27756272
* Commonscat Multimedia: Polina Vedekhina
**Ghoubbet-el-Kharab** edo **Ghoubbet aintzira** (arabieraz: قبة الخراب‎, euskaraz: «deabruen golkoa») Djibutiko senadi bat da, Rifteko failan kokatua eta korronte indartsu baten bidez Tadjourako golkotik banandua.

Ghoubbet-el-Kharab 600 metrorainoko mendi eta itsaslabarrez inguratuta dago, Assal aintziratik Ardoukôba sumendiak banatua. 200 metroko sakonera du eta golkoko korronteak zeharkatzen dituzten arrain eta marrazo ugari ditu. Ugaritasun honek, Djibuti hiritik errepidez hurbiltzen diren arrantzaleak erakartzen ditu. Zientzialari ugarik ere bisitatzen dute, bere garaian Jacques-Yves Cousteauk bezala.

Senadia itsas mailatik metro bat gorago ere egon daiteke, pasabideen, itsasaldien eta haizeen estutasunagatik. Bere erdian bi sumendi-uharte daude, Deabruaren uharteak deituak, tokiko hizkuntzan Guinni Koma (euskaraz: «Deabruaren uhartea») eta Ounda Guinni Koma (euskaraz: «Deabruaren uharte txikia») deituak. Djibutiarrek urak deabruez beteta daudela uste dute.

Eskualdea
---------

Ghoubbet-el-Kharabeko eskualdea ostertzeraino hedatzen diren basaltozko harriez osatuta dago. Uadi batzuk eta palmondo bat izan ezik, gainerakoak landarezko lautada birjinak dira. Neguan 30 ºC gainditzen dira, haizeak ia beti itsasotik datozenean, eta altuagoak dira udan, barnealdetik jotzen dutenean.

Dankalelo
---------

Gizakiaren presentzia hutsala da, baina bada toki bat, Dankalelo, multzo arkeologiko garrantzitsu bat osatzen duena. 1930ean aurkitu zuen Paul Wernertek, eta K. a. III. milurtekoko hondakinak topatu dituzte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Le Ghoubet al-Kharab.*  in: *Al Oueb*..
2. ↑    *Le Goubet Al-Kharab, Djibouti.*  in: *Cityzeum*..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Abdourahman, A. Waberi. *Pasaje de lágrimas.*  Baile del sol, Colección África.
4. ↑   **(Frantsesez)**  *Le site de Dankalelo.*  in: *Annales d'Éthiopie*. XVIII, 199-214 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3104976
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 169948753
* **Lekuak**
* OSM: 9323453

 |

* Wd Datuak: Q3104976
**Poliobirusa** poliomielitisa eragiten duen birusa da, enterobirus taldekoa eta Picornaviridae familiakoa. Enterobirusak digestio-aparatuan gaitzak sortzen dituzten birusen genero bat dira, gizakia soilik infektatzen dutenak .

Poliobirusek RNA dute material genetikoa, kapside ikosaedriko batek babestua. Kapside gainean ez dute bilgarririk, birus biluziak dira. RNAk 7.500 nukleotido ditu. Birus oso txikia da poliobirusa, 28 nanometroko diametroa besterik ez baitu. Karl Landsteiner eta Erwin Popper mikrobiologoek isolatu zuten birus hau lehenengoz 1909an.

Kate bakarreko eta polaritate positiboko RNA dute poliobirusek. Horrek esan nahi du zelulak infektatzen dituenean RNA horrek zuzenean proteinak sortzen dituela (RNA-m-aren gisa jarduten du, beraz).

Bere genoma txikia eta bere egitura sinplea direla-eta, poliobirusa birus guztien artean sinpleetako batez jotzen da, eta berarekin ikerketa asko egin dira RNA birusen ezaugarriak hobeto ezagutzeko.

Birusaren proteina guztiak poliproteina bakar batean kodetzen dira  infektatutako zelula barnean. Gero, poliproteina hori mozten da proteina bakoitza sortzeko (20 proteina inguru, guztira).

Poliobirusek hiru seroaldaera dituzte: PV-1, PV-2 eta PV-3. Seroaldaera bakoitzak proteina ezberdinak ditu kapsidean.

Patogenia
---------

Sakontzeko, irakurri: «Poliomielitis»
Poliobirusa giza patogenoa besterik ez da, ez ditu animaliak infektatzen. Poliomielitisa eragiten du. Birusa gorozki-aho bidetik, batik bat, transmititzen da. Horrek esan nahi du gorotzez kutsatutako ur edo janariak direla gaitzaren iturburua. Poliobirusak luzaro iraun dezake gorputzetik at, uretan edo janarietan, eta horrek bere kutsatzeko aukerak handitzen ditu.

Infektatutako gaixo gehienak asintomatikoak dira. Birusa digestio-aparatuan kokatu eta erreplikatzen da, eta gorozkiekin kanporatzen da. Kasu gutxi batzuetan nerbio-sistemara irits daiteke linfa eta odolaren bidez. Bertan, bizkarrezur muinaren zeluletara atxikitzen da, eta neurona motorrak bereziki kaltetzen ditu. Ondorioz, paralisia eragiten du gorputzeko atal ezberdinetan.

Poliomielitisaren aurkako txertoa Jonas Salk-ek eta Albert Bruce Sabinek modu independentean lortu zuten, 1955ean lehenak eta 1959an bigarrenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Sherris Medical Microbiology. 4th. McGraw Hill, 2004. ISBN 0-8385-8529-9
2. ↑   Basaras, Miren eta Umaran, Adelaida: Mikrobiologia Medikoa EHUak argitaratuta (2007) 478 orr. ISBN: 84-8373-658-6
3. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. *Brock Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua:271 orr. ISBN: 978-84-9860-026-1.
Polimeroen kimikan **polimerizazio-mailak** oligomero edo polimero bat zenbat monomero-unitatez osatuta dagoen adierazten duen zenbakia da.

Polimero baten polimerizazio-maila, *Xn*, formula honek ematen digu :

{\displaystyle X\_{n}=M\_{n}/M\_{o}}

non Mn zenbaki-pisu molekularra den eta Mo monomeroaren pisu molekularra den. Prozesu industrial gehienetan helburua izaten da polimerizazio-maila milaka edo hamarna milakakoa lortzea. Polimerizazio-mailak ez du islatzen polimero-molekuletan egon daitekeen tamaina ugaritasuna, batez besteko tamainaren monomero-unitateak zer neurrikoak diren baino ez du islatzen.

Ondorioak
---------

Osaera berdineko bi polimerok eta polimerizazio-maila diferentea dutenek ezaugarri fisiko desberdinak izan ditzakete. Orohar, polimerizazio-maila handiatzeak ondorio izaten du fusio-tenperatura eta erresistentzia mekaniko handiagoak izatea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Iruin, J.J. & Elortza, J.M..  (1988). *Kimika fisiko makromolekularra.*  Udako Euskal Unibertsitatea ISBN 84-86967-01-5..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q662950
* **Identifikadoreak**
* GND: 4320177-5

 |

* Wd Datuak: Q662950
**Polimixina** *Paenibacillus polymixa* (lehen, *Bacillus polymixa* deitua) bakterioak era naturalean ekoizten duen antibiotikoa da. Egitura kimikoari dagokionez kate hidrofobo luzea duen peptido ziklikoa da.

Polimixina eraginkorra da bakterio Gram negatiboen aurka. Eraso egiten dio bakterioen mintz zelularrari, bakterioak hiltzen. Hortaz, jarduera bakteriolitikoa du.

Pseudomonas aeruginosa bakterioaren aurka erabiltzen da. Bakterio honek antibiotiko askorekiko erresistentzia garatu du, baina sentikorra da polimixinarekiko. Enterobakterioen aurka ere (*Enterobacter*, *Escherichia*, *Salmonella*, *Shigella*...) eraginkorra da.

Polimixina ugari daude, baina horietako bi besterik ez dira klinikan erabiltzen (B eta E polimixinak). Polimixinak neurotoxikoak eta nefrotoxikoak dira, eta bere erabilera klinikoa tentuz burutu behar da. Bestalde, ez dira ondo xurgatzen traktu gastro-intestinalean, eta hori kontuan hartu behar da emateko orduan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q423765
* Commonscat Multimedia: Polymyxins

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D011113
* **Kimikako identifikadoreak**
* ATC: J01XB
* ChEBI: 59062

 |

* Wd Datuak: Q423765
* Commonscat Multimedia: Polymyxins
*Ez nahasi Burgiko Gazteluko Andre Mariaren baselizarekin*.

**Gazteluko Andre Mariaren baseliza** Argako Erriberako Miranda Arga udalerrian kokatutako XVII. mendeko kristiau basilika bat da.

Eraikina
--------

1683tik aurrera Pedro Agirre hargin eta igeltseroak, Corellako bizilagunak eta Arguedasko Yugoko Andre Maria gurutzaduraren egileak, eraikitako eraikina. Nabe bat du, ilargixkak dituen kanoi-gangaz estalia, kupula eta igeltsero geometrikoak dituen gurutzadura, bi kapera eta erretaula barroko bat, Francisco de San Juan y Velascok egina ziurrenik. Kota altuago batean, kontserbazio-egoera eskasean dagoen dorre biribil bat eta gotorlekuen hondarrak kontserbatzen dira, Bigarren Karlistaldian Erdi Aroko gaztelu zaharraren kokaleku berean gotorleku bat izan zenaren aztarna bakarrak. Ermiten artean, San Joan Bataiatzailea nabarmentzen da, Erdi Aroko Kahoze herriko parrokia hondatua, XII. mende amaierako obra erromanikoa baita, nahiz eta estalkiak eta burualdea asko aldatu. Monumentu-multzoa zortzi begi eta jatorri gotikoa dituen Arga ibaiaren gaineko zubi batek osatzen du. Zubi horrek berrikuntza handiak jasan zituen XVII. mendean, eta 1976an zabaldu egin zen.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | MIRANDA ARGA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Miranda Arga
* Argako Erribera
* Izarbeibar-Novenera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113170939

 |

* Wd Datuak: Q113170939
**Polina Petrovna Gorxkova**, errusieraz Полина Петровна Горшкова, (Togliatti, Errusia, 1989ko azaroaren 22a), eskubaloian aritzen den kirolari errusiarra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta zilarrezko domina eskuratu zuen eskubaloian, ROC ordezkatuz; Frantziako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Norvegiako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen ROCeko taldea. Kontuan izan, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Tokion, honako hauek osatzen zuten ROCeko taldea: Anna Sedoikina, Polina Kuznetsova, Polina Gorxkova, Daria Dmitrieva, Anna Sen, Anna Viakhireva, Polina Vediokhina, Vladlena Bobrovnikova, Ksenia Makeieva, Jelena Mikhailitxenko, Olga Fomina, Jekaterina Ilina, Julia Managarova, Antonina Skorobogattxenko eta Viktoria Kalininak.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Eskubaloia, emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Polina Gorxkova» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *163. arauaː Georgieraz eta armenieraz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema.* .
3. ↑  "Polina Gorxkova"[*Betiko hautsitako esteka*] *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q93446639
* Commonscat Multimedia: Polina Gorshkova

---

 |

* Wd Datuak: Q93446639
* Commonscat Multimedia: Polina Gorshkova
**José Fernández "Pepe" Mediavilla** (Bartzelona, 1940ko apirilaren 27a - 2018ko apirilaren 19a) bikoizketa aktore eta zuzendari kataluniarra izan zen. Bartzelonako Antzerki Institutuan ikasi ostean "La Voz de España" bikoizketa aretoan hasi zen lanean 1960. hamarkadan. Bere lehen paper garrantzitsua "Urkamendiko hamabiak" filmeko bikoizketa izan zen. Urte batzuk geroago "Star Trek" telesaileko Spock jauna bikoiztu zuen.

Bere ahots baxua maiz entzuten da telebista eta irratiko iragarkietan.

Bere bi seme-alaba bikoizketa aktoreak dira ere: Nuria Mediavilla (Angelina Jolie, Uma Thurman, Rachel Weisz, Cameron Diaz eta Winona Ryderen ohiko ahotsa) eta José Luis Mediavilla (Chris Rock eta David Chappelleren ahotsak, besteak beste) .

Aktoreen ahotsa
---------------

Bere ahotsa ohikoa izaten da gazteleraz Morgan Freeman, James Earl Jones, Victor Argo eta Philip Baker Hall bikoiztean, besteak beste.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6071800
* Commonscat Multimedia: Pepe Mediavilla

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 250831777
* ISNI: 0000 0001 3277 0032
* BNE: XX5214354

 |

* Wd Datuak: Q6071800
* Commonscat Multimedia: Pepe Mediavilla
Pole dance figura bat
***Pole dance*** edo **barra amerikarra** dantza erotiko mota bat da non dantzaria mugimendu erotikoak egiteko zutoin batean jartzen den. Bere jatorria ezezaguna da: zirkuan antzeko ikuskizunak XX. mende hasierakoak badira ere, dantza erotikoa 1980ko hamarkadan jaio zen. Hitz hau, ohi, *strip club*en esparruarekin lotuagoa dago, nahiz eta, berriki, barra artistikoko dantza ere erabiltzen den kabaretetan eta zirkuetan (erotismoa tresna bisual bezala erabiltzen ez duten ikuskizun akrobatikoetan). *Pole dance*k nolabaiteko indarra eta erresistentzia behar ditu barraren gainean lan egiteko. *Strip club*etan, *pole dance* ez da hain modu gimnastikoan egiten, *striptease* batez lagunduta baizik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Chinese dreamer swaps army for pole-dancing» *BBC News* 2012-1-31.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q218998
* Commonscat Multimedia: Pole dancing

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1047229943
* LCCN: sh2006006232
* NKC: ph979984

 |

* Wd Datuak: Q218998
* Commonscat Multimedia: Pole dancing
**Falkon** (lehen **QupZilla**) doako eta software libreko web arakatzailea da. Qt WebEngine motorra du, Chromium arakatzailearen nukleoaren berrantolaketa bat.

2019ko uztailetik aurrera, openMandrivak Falkon arakatzaile lehenetsi gisa erabiltzen du Firefoxen ordez. KDE komunitateak sustatzen du.

Ezaugarriak
-----------

Falkonek hainbat ikono-multzo eta beste hainbat elementu eskaintzen ditu erabiltzaileen mahai-gaineko sistema eragileen itxurarekin bat egiteko. Nabigatzailearen ezaugarri gehigarri batzuk historiaren integrazioa, web jarioak eta laster-markak kokapen bakarrean integratzea, orrialde osoaren pantaila-argazkia egiteko gaitasuna eta Operaren "*Speed dial*" "Markaketa bizkorra" hasierako orria integratzea dira.

Firefox eta Google Chrome bezalako helburu orokorreko arakatzaileek baino sistema baliabide gutxiago kontsumitzen zituela baieztatu zen 2011. urtean.

Falkonek Qt plataforma anitzeko aplikazio markoa erabiltzen du eta AdBlock gehigarria integratua eskaintzen du. Lehenespenez, spam-iragazki honek Falkonen bilatzaile nagusiaren, DuckDuckGo bilatzailearen, zerrenda zuria hartzen du kontuan.

Badago Windows plataformentzako bertsio "eramangarri" bat (instalaziorik gabekoa).

Historia
--------

 QupZilla v1.7.0-k Acid3 proba gainditu zuen. 
Proiektua ikerketa proiektu gisa hasi zen 2010ean. Python-en ( PyQt liburutegia erabiliz) idatzitako lehen aurrebista bertsioa 2010eko abendurako prest zegoen. 2011an iturburu kodea C ++- n berridatzi zen QtWebKit- en oinarritutako helburu orokorreko web arakatzaile eramangarria sortzeko helburuarekin, hasierako xedea mahaigaineko ingurune desberdinen itxura integrazioarekin Microsoft Windows, GNOME eta. KDE Plasma. 1.6.6 bertsioak (2014ko maiatza) Windows 2000 onartzen zuen.

2016ko martxoaren 30ean, QupZilla 2.0 argitaratu zen. QtWebKit-tik Qt WebEngine-rako trantsizioa markatu zuen.

2017ko abuztuaren 10ean, QupZillaren garatzaileak, David Rosca-k, bere blogean jakinarazi zuen QupZilla KDE proiektu bat bihurtu zela. Qupzilla 2.2 askatu ondoren, Falkon izen berria ezarri zitzaion.

KDE Falkon 3.0 2018ko otsailaren 27an kaleratu zen.

Falkon 3.0.1 Lubuntu 18.10 beta bertsioan sartu zuten, baina azkenean Firefox hobetsi zuten benetako Lubuntu 18.10 bertsioan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Is Qupzilla The Best Browser You've Never Heard Of?» *OMG! Ubuntu!* 2011-12-22 (Noiz kontsultatua: 2020-06-22).

Ikus, gainera
-------------

* Web nabigatzaile

Kanpok estekak
--------------

* Webgune ofiziala.
* **(Ingelesez)** Falkon gehigarriak.
* Falkon iturburu-kodeen biltegia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q404293
* Commonscat Multimedia: QupZilla

---

 |

* Wd Datuak: Q404293
* Commonscat Multimedia: QupZilla
**Poldy Bird** (1941eko abenduaren 16a - 2018ko ekainaren 1a) idazle argentinarra izan zen, poeta ere izan zen eta argitalpen ugari egin zituen Argentinako eta mundu osoko egunkarietan.

Bizitza eta lanak
-----------------

Paranán jaio zen, Entre Ríosko probintzian, Argentinan, baina Buenos Airesen bizi zen gaztea zenean. Zortzi urte besterik ez zituen ama tren istripu batean hil zenean. Pasarte tragiko horrek bere bizitza markatu zuen, baina, halaber, idazle gisa bere patua adierazi zuen.

Hamahiru urtekin poesia lehiaketa bat irabazi zuen. Hamasei urte zituenean, bere lehenengo istorio laburra argitaratu zuen, eta hurrengo urtean, aldizkari garrantzitsuetan poemak eta testuak profesionalki argitaratzen hasi zen, bai Argentinan eta bai munduan.

Haurrei eta gazteei zuzendutako testuak ekoizteaz gain, Vosotras aldizkariaren zuzendari gisa lan egin zuen, emakumentzako argitalpen aldizkari ezagun bihurtu zena. Poldy Bird-ek nazioarteko sari ugari jaso zituen, esate baterako, Santa Clara de Asís eta Literatura Ospearen Munduko Saria.

Testu ospetsuenen artean Cuentos para Verónica (bere lehen alabaren omenez), Cuentos para leer sin rimel, Nueones cuentos para Verónica eta Cuentos con niebla. Cuentos para Verónica lehen liburuari dagokionez, iturri batzuek diote Argentinako argitalpenik salduenetako bat dela, Martín Fierroren ondoren, bi milioi liburu saldu zituena argentinan. Gainera, loehen argentinar liburua japonierara itzulia izan zen.

Bere bizitzako azken urteetan, Poldy Bird-ek hainbat komunikabidetan lan egin zuen, besteak beste Única argentinar aldizkarian eta Amerikako Estatu Batuetako Radio Miamin.

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** *Poldy Bird, la literatura del sentimiento* TELAM

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5576972
* Commonscat Multimedia: Poldy Bird

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 276186300
* ISNI: 0000 0000 6410 3501
* BNA: 000029640
* BNE: XX1548710
* GND: 1030079757
* LCCN: nr89005978

 |

* Wd Datuak: Q5576972
* Commonscat Multimedia: Poldy Bird
**Patxi Alonso** (Bilbo, Bizkaia, 1963ko abuztuaren 19a) euskal herritar kazetari eta telebistako kirol saioen aurkezle bat da.

Ibilbidea
---------

Bere hastapen profesionalean kirol albistegiei loturik egon zen, SER irrati katean 19 urterekin lehenbizikoz mikrofono baten aurrean ipini zen. Ondoren Radio Euskadira igaro eta bertako Kirol Albistegietako Erredaktore Naguzia izan zen. Portu horretan 1990eko Munduko Futbol Txapelketa eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoen estalduraren ardura izan zuen.

Handik gutxira telebistara jauzi egin zuen, ETB2 katean Anne Igartibururekin batera *La Gran Oportunidad* lehiaketa aurkeztuz. 1996an Espainiako Telecinco kateak kontratatu eta *El club de los listillos* lehiaketa aurkeztu zuen.

1990eko hamarkadako lehen erdian, ETB2 katean Gorka Reizabal donostiar kazetariarekin batera *El Derby* igande gaueroko futbol saioa aurkeztu zuen.

1996-1997ko denboraldian Televisión Española katean Ramón García bizkaitarra eta Ana Obregónekin batera *¿Qué apostamos?* aurkeztu zuen, 1997-1998. denboraldian Telecincora itzuli eta Belinda Washingtonekin batera *De domingo a domingo* magazine-saioa aurkeztuz.

Hurrengo urteetan TVEko *Todo en familia* (1999) de TVE eta Telecincon Ely del Vallekin batera *Quédate conmigo* (2000) saioak aurkeztu zituen.

2003an kameren atzean lan egin zuen, hain zuzen ere, Antena 3 *La isla de los famosos* saioko galak zuzenduaz.

Denboraldi batez Euskal Herrira itzuli eta ETBen jardun izan du. Bestalde, 2006an laSexta katean eta betiere kirolari loturik lan egiten hasi zen: aurrena *Una Noche Mundial* (2006) aurkeztuz, gero kate berdinean Sport Center eta 2007an Minuto y Resultado saioak aurkeztu zituelarik, azken honetan arratsaldean aireratu eta Espainiako futbol liga txapelketako asteroko jardunaldiaren partiduen jarraipena egiten delarik.

LaSexta kateak aireratu ohi dituen Athletic Club Euskal Herriko futbol taldearen partiduak ere komentatu ohi ditu, talde honetako zaletua delarik.

Ondoren Marca TV telebista katean *Futboleros* saioa aurkezten ere aritu izan da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Patxi Alonso kazetariari eginiriko elkarrizketa. Elcorreo.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6067043

 |

* Wd Datuak: Q6067043
*Artikulu hau margolanari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Garrote».*

***Garrotea***, (katalanez: *Garrot vil*) Ramon Casas margolari katalanaren lan ospetsua da. 1894an egina, Madrilgo Sofia Erregina Museoan ikus daiteke. Bertan, 1893an publikoki egin zen preso baten garrote bidezko hilaraztea, Aniceto Peinadorrena alegia, jasotzen da, kronika historikoaren moduan.

Historia
--------

Lan hau margolari katalanak Arte Ederren Espainiako Erakusketan aurkeztu zuen, 1895an. Erakusketa horretan hirugarren domina eskuratu zuen eta, arauen arabera, estatuak erosi zuen. Hasiera batean Arte Modernoaren Museoan kokatu zen. Handik, 1971an, Pradoko Museora eraman zuten eta, azkenik, 1995ko Erret Dekretuaren arabera Sofia Erregina Museora.

Gaia historikoa da. 1892an Aniceto Peinador, hemeretzi urteko gaztea, garrote sistemaren bidez, publikoa hilarazia izan zen. Peinador enkuadernatzaile eta poesiazalea zen; beste lagun batekin ezagun bati lapurtu nahi izan zioten eta horretarako, 1890eko azaroaren 9, atari batean sartu zuten. Borrokoan Peinadorrek nahi gabe bere laguna eta biktima, Ramon Roig, sastakatu zituen. Peinadorri heriotza zigor ezarri zioten eta hori da margolanean ikusten dena. Garrotea Bartzelonako Reina Amalia espetxearen ondoan kokatu zuten, gaur egungo Folch i Torres plazan, eta han 1892ko uztailaren 12an hil zuten hiltzaile gaztea. Hilarazteak erreperkutsio handia izan zuen zeren eta hamasei urtetan garrotea ez zen erabili Bartzelonan eta urte hartan bi pertsona hilabete gutxi batzuen aldean hil egin zituzten.

Casasek zuzeneko apunteak hartu zituen. Une hartan 24 urte zituen eta auzitegi medikuaren laguna zen. Azken hilarazi publikoa 1897an egin zen; handik aurrera heriotza zigorra intimitaten aplikatu zen.

Azterketa
---------

Azkeneko urtetan margolariak batez ere erretratuak eta emkumeak margotu bazituen ere, lan honekin jendetzaren irudietara itzuli zen. Margolan honetan gertaera zehaztasun handiaz erreproduzitu zuen, benetako kronika eginez. Lan honetan ez dago salaketa egiteko inongo asmorik, gertaerak haien gogortasun guztiaz ondo jasotzeko asmoa baizik, ia argazki bat izango balitz bezala. Adibidez, kondenatuari, borrero eta apaizen artean, ez zaio bereziki ikusten eta erdian dagoen zuhaitza hortxe mantendu zuen nahiz eta eszena ondo ikusteko oztopo bat izan; dena dela, zuhaitz horrek erreferentzia espaziala ondo markatzen du, bestetik. Azken buruan, margolariaren asmoa gu gertaeren testigu izatea da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

**(Gaztelaniaz)**ː Sofia Erregina Museoaren webguneko fitxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5811810
* Commonscat Multimedia: Garrote vil by Ramon Casas

---

 |

* Wd Datuak: Q5811810
* Commonscat Multimedia: Garrote vil by Ramon Casas
*Artikulu hau Andoaingo idazle jesuitari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Etxeberria».*

**Frantzisko Etxeberria Tolosa**, edo **Patxi Etxeberria** (izengoitiz ***Abelegi´ko Pi***; Andoain, Gipuzkoa, 1900eko apirilaren 23a - Loiola, Azpeitia, Gipuzkoa, 1989ko abenduaren 1a), gipuzkoar idazlea eta itzultzailea izan zen.

Biografia
---------

Itsasoko apaiza izan zen. *Urdinburuko Bittor* bakarrizketa eman zuen argitara 1921. urtean, eta zazpi urte geroago Virgilioren *Eneida* euskaratu zuen. 1931. urtean Belgikara jo zuen eta 1940. urtean Txinan ari zen. 1957. urtean Daviden salmoak itzuli zituen *Dabid´en Eresiak* izenburupean.

Misiolari-lanetan aritu zen 1960. urteaz geroztik Taiwanen. Taiwanetik Olabideren Bibliari azken ukituak ematera etorri zen. *Euskal Esnalea*, *Argia*, *Egan* eta *Euzko-gogoa* aldizkarietan eman zituen argitara bere idazlan gehienak.

Lanak
-----

### Bilduma

* *Lan hautatuak: ehun urte (1900-2000)* (2000, *Hiria*)
* *Izaten hasi* (2003, *Erroteta*)
* *Umetako oroitzak: gitarra* (2002, *Erroteta*)

Ikus, gainera
-------------

* Gipuzkoako idazleen zerrenda
* Andoaindar ezagunen zerrenda

Kanpo loturak
-------------

* Patxi Etxeberria literaturaren zubitegian
* Patxi Etxeberria *Bidegileak* bilduman

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265604
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87239619
* ISNI: 0000 0000 6053 1218
* Literaturaren Zubitegia: 464
* BNE: XX1514044
* BNF: 14493150t (data)
* SUDOC: 113783728
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02040/eu\_e\_4319/e4319

 |

* Wd Datuak: Q12265604
Laino gorriak eguzki-irteeran.
**Goiz gorri** euskal atsotitzen topiko bat da, eguraldiaren iragarpenarekin lotuta dagoena. Euskal Herrian «goiz gorri, arrats euri» edo «goizeko laino gorri, gaueko iturri» diogu eta beste hizkuntzetan ere antzeko arau praktikoak ere badituzte, adibidez ingelesez *«Red sky at morning, sailors take warning»* (euskaraz: «goizeko laino gorri, adi marinel») eta nederlanderaz *«morgenrood, water in de sloot»* (euskaraz: «goiz gorri, ura lubakian») diote.

Ideia bera antzinakoa da. Homerok eguzki-irteerako jainkoari, Eosi, "hatz-arrosako Eos" (antzinako grezieraz: ῥοδοδάκτυλος Ἠώς, *rhododaktylos Ēōs*) zioen. Itun Berrian ere topikoa agertzen da, noiz fariseu eta saduzearrek Jesusengana etorri eta Jainkoarengandiko
seinale bat erakusteko eskatu ziotenean:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Baina Jesusek erantzun zien: «Ilunabarrean, esan ohi duzue: "Arrats gorri, bihar eguzki"; eta goizean: "Goiz gorri, arrats euri". Badakizue zeruaren itxurari igartzen, eta ez zarete gauza garai hauen seinaleei igartzeko |  » |
| —Mt 16:2-3 |

Ikus, gainera
-------------

* Oskorri (laino)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Johnson, Shelley.  (2001). *The Complete Sea Kayaker's Handbook.* , 171 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q635954
* **Identifikadoreak**
* GND: 4397507-0

 |

* Wd Datuak: Q635954
**Germán Martitegui** (Necochea, Buenos Aires, 1966ko ekainaren 16a) sukaldari argentinarra da. *Tegui* jatetxe ospetsuaren jabea da. Christophe Krywonis eta Donato de Santisekin batera, Argentinako MasterChef eta *MasterChef* Juniorren epaimahaia osatu zuen. Gaur egun, *MasterChef Celebrity* Argentinaren epaimahaia osatzen du, Damián Betular eta Donato de Santisekin batera.

Biografia
---------

Germán Martitegui Necochean jaio zen, Buenos Aireseko probintzian: etxean denbora asko eman zuen sukaldaritzarekin esperimentatzen eta amonengandik ikasten.

Nazioarteko Harremanak eta Kanpo Merkataritza ikasi zituen Salvadorreko Unibertsitatean. Beatriz Chomnalezen laguntzaile izan zen, eta 19 urte zituela Barilocheko La Cascada hoteleko sukaldean hasi zen lanean, ia bi urtez. Gero Frantzian eta Los Angelesen bizi izan zen. 1994an Buenos Airesera itzuli zen eta Francis Mallmannekin hasi zen lanean sukaldeko buru gisa.

2001ean inauguratu zuen lehen establezimendua, *Olsen*, eta gero filial bat izan zuen Madrilen, Espainian.

2004an Casa *Cruz* jatetxea sortu zuen eta 2009an *Tegui*.

Aintzatespenak
--------------

Teguik hainbat aintzatespen lortu zituen, hala nola:

* 2013an, Argentinako *jatetxerik* onena izendatu zuen Restaurant aldizkari ingelesak.
* 2014. urtean, *Tegui* Latinoamerikako 50 jatetxe onenen artean kokatu zen, Argentinako onena eta bederatzigarrena eskualde mailan.
* 2015. urtean, aldizkari horren beraren arabera, mundu osoko 100 onenen artean kokatu zen, 83. postuan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *MasterChef Argentina: cómo será la versión local del reality de cocina.*  27 de marzo de 2014.
2. 1 2 3   La Nación (Argentina).  (20 de octubre de 2012). *Germán Martitegui: "Ser cocinero no es nada cool".* .
3. 1 2   La Nación (Argentina).  (27 de mayo de 2015). *El restaurante Tegui, entre los 100 mejores del mundo.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21573052

 |

* Wd Datuak: Q21573052
**Germán Barquín González** (Zierbena, 1903ko urriaren 23a - Santurtzi, 1993ko ekainaren 30a) arrantzalea eta traineru estropadetako patroia izan zen.

Kirol ibilbidea
---------------

Kaikun eta Santurtzin arraunlari ibili zen. 1949an Zierbenak traineru indartsua atera zuen *Sociedad Virgen del Puerto* elkartearen izenean. 18 eta 28 urte arteko herriko mutilekin osatu zen trainerua eta Barquín ezarri zuten patroi. Kantauriko Txapelketa jokatu zuen eta hirugarren egin zuen. Ondoren Donostian Espainiako txapelduna izan zen.

1950ean Kontxako Bandera jokatu zuen. Zierbenarrak faborito argiak ziren eta horren aurrean Donostiako *Esperanza* traineruan inguruko herrietako hainbat arraunlari gehitu ziren. Donsotiarrek irabazi zuten eta Zierbenak bigarren postua eskuratu zuen.

Palmaresa
---------

* Espainiako Traineru Txapelketa (1): 1949.
* Kontxako Bandera (0): bigarrena 1950an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «BARQUÍN GONZÁLEZ, Germán - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-06-29).
2. ↑    «"Egitasmoak jasotako erantzuna hunkigarria izaten ari da"» *Bizkaiko Hitza* 2013-05-17 (Noiz kontsultatua: 2023-06-29).
3. ↑   Ollobarren, Rober Areizaga.  (2017-06-11). «Haixeder: KIROL JAIA ZIERBENA 2017» *Haixeder* (Noiz kontsultatua: 2023-06-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q120096669

 |

* Wd Datuak: Q120096669
**Filipo II.a Filorromano** (Erromaren laguna) edo *Barypos* (oin astuna) (antzinako grezieraz: Φίλιππος ὁ Φιλορωμαῖος), Siriako azken errege seleukotarra izan zen, K.a. 65 eta K.a. 64 bitartean gobernatu zuena.

Filipo I.a Filadelforen semea zen. K.a. 65ean, erromatarrek, Antioko X.a Eusebioren zeme sen Antioko XIII.a Asiarrari onartu zioten oinordekotza aldarrikatu zuen. Ponpeio, bi erregegaietaz nazkatu zen eta biak, bata bestearen jarraian tronutik kendu zioten, Siria, erromatar probintzia bihurtuz. Antioko, arabiar xeke batek eraila hil zen, eta Filipo II.a bizirik geratu zela uste da, Filipo izeneko printze bat, handik denbora batera, Kleopatra VII.aren ahizpa zen Berenize IV.aren senar bezala aipatzen baita, sekula ospatu ez zen ezkontza, Siriako gobernari erromatarra zen Aulo Gabiniok, ezkontzaren aurka zegoena, Filipo hil baitzuen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Antioko XIII.a Asiarra** | **Seleukotar erregea**K.a. 65-K.a. 64 | Ondorengoa**Azkeneko erregea izan zen** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q315776
* Commonscat Multimedia: Philip II Philoromaeus

---

 |

* Wd Datuak: Q315776
* Commonscat Multimedia: Philip II Philoromaeus
***Gizon gogorraren sekretua*** da bi anaia hauek elkarrekin argitaratu dute laugarren eleberria. Aurretiaz *Itxoidazu Cafe de Passy* (2004), *Ez dadilla eguzkia sartu* (2006) eta *Arrain abisalak* (2009). Akziozko eleberria da hau, genero beltzaren barruan koka daitekeena, ironiaz zipriztindua. Egileen iritziz laugarren nobela hau askatasun handiagoz idatzi dute.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Argumentua Donostia inguruko industrialde batean kokatzen da. Bertako liburu biltegi batean Erre bizi da, marjinazioan erortzen ari den gizon bakartia. Erre bere emaztearengandik banandu da eta haren bizitza biltegitan eta industrialdeko tabernan, Trinitateko Ermitan, mugatzen da. Inauteriak zirela eta, Erre Ostegun Gizenean mozkortzen da gauean gertatutako guztia ahaztuz. Kalean, Jotak, Down sindrome pairatzen duen gaztea, aurkitu zuen eta bere biltegira joaten lagundu zion. Gau berean industrialdea astinduko duen gertaera lazgarria ezagutzen da: Gorria izeneko sindikalista ezaguna zuhaitz batetik urkatuta agertu zen; hori gutxi balitz zakila eta belarri bat moztu egin zaio.

Eleberriaren egitura
--------------------

Nobela inauteri inguruan harikaltzen da eta, horregatik, festa horien arabera antolatu egiten da:

* Ostegun gizen
* Ostegun mehe
* Inauteri larunbata
* Inauteri igandea
* Inauteri astelehena
* Inauteri asteartea. Sardinaren hileta
* Inauteri asteazkena. Hausterre-eguna
* Post mortem

Kapitulu orokor horietan sekuentzia laburragoak biltzen dira.

Pertsonaiak
-----------

* Erre, protagonista, antiheroia.
* Jota, Erreren kolaboratzailea. Down sindromea duen mutil gaztea eta ematen duen baino azkarragoa.
* Eme, "Burdel King" putetxeko langilea.
* Trini, industrialdean dagoen tabernaren nagusia.
* Fer, tabernaren langilea.
* Loyola, Laminados lantegiaren gerentea.
* Gorria, hilda agertutako sindikalista, industrialdearen Laminados lantegian lan egiten zuen.
* Karmele, ertzaina, ez dago ados hilketaren bertsio ofizialarekin.
* Jone Bereziartua, Laminadosetik kaleratutako informatikaria.
* Juande, ijitoa.
* Boris, kamioilari errusiarra.
* Aliosha jauna, kanpoko inbertitzailea.

Liburuaren erreferentziak
-------------------------

* Jon Alonsoren *Camembert helburu* eleberria liburu osoan aipatua da; uneoroko erreferentzia da.
* Tintinnen abenturak. Liburuan zehar Jota pertsonaiak behin eta berriro Tintinen pertsonaien eta haien arteko loturak aipatuko ditu.
* Erre eta Jota bikote ikertzailea Sherlock Holmes eta Watsonen ifrentzuak dira.

Bibliografia
------------

*Gizon gogorraren sekretua* (2015, Elkar). Xabier eta Martin Etxeberria. 285 or. ISBN:978-84-9027-343-2.

Ikus, gainera
-------------

* *Camembert helburu*

Kanpo estekak
-------------

* Gorka Erostarbek idazleei eginiko elkarrizketa, *Berria*, 2015/07/07.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25473677

 |

* Wd Datuak: Q25473677
**Polk konderria** (ingelesez: *Polk County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Crookston da. 2010eko zentsuaren arabera 31.600 biztanle zituen, Polk kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Polk konderriak 5.174,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 69,04 ura dira. Beste 5.105,2 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,11 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 31.600 pertsonetatik 30.217 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.720 dira. 248 beltzak edo afroamerikarrak. 413 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 210 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 501 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q372648
* Commonscat Multimedia: Polk County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153616788
* LCCN: n81093349
* **Lekuak**
* OSM: 1740302
* TGN: 2001058

 |

* Wd Datuak: Q372648
* Commonscat Multimedia: Polk County, Minnesota
**Polk konderria** (ingelesez: *Polk County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Osceola da. 2010eko zentsuaren arabera 5.406 biztanle zituen, Polk kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Polk konderriak 1.141,26 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,95 ura dira. Beste 1.135,31 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,74 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.406 pertsonetatik 5.342 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 156 dira. 6 beltzak edo afroamerikarrak. 10 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 40 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496077
* Commonscat Multimedia: Polk County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144236493
* LCCN: n79108900
* **Lekuak**
* OSM: 1425481
* TGN: 2001387

 |

* Wd Datuak: Q496077
* Commonscat Multimedia: Polk County, Nebraska
**Polk konderria** (ingelesez: *Polk County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Balsam Lake da. 2010eko zentsuaren arabera 44.205 biztanle zituen, Polk kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Polk konderriak 2.477,08 kilometro koadro ditu. Horietatik 109,93 ura dira. Beste 2.367,15 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,85 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 44.205 pertsonetatik 43.131 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 656 dira. 91 beltzak edo afroamerikarrak. 424 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 148 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 387 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376102
* Commonscat Multimedia: Polk County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155937214
* LCCN: n80076189
* NARA: 16556849
* **Lekuak**
* OSM: 1796962
* TGN: 2002346

 |

* Wd Datuak: Q376102
* Commonscat Multimedia: Polk County, Wisconsin
**Polk konderria** (ingelesez: *Polk County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bartow da. 2010eko zentsuaren arabera 602.095 biztanle zituen, Polk kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Polk konderriak 5.207,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 550,93 ura dira. Beste 4.656,38 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 602.095 pertsonetatik 495.301 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 106.532 dira. 85.336 beltzak edo afroamerikarrak. 1.658 amerikar natiboak ziren eta 238 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 9.567 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.083 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 8.912 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501043
* Commonscat Multimedia: Polk County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125501029
* ISNI: 0000 0004 0631 9899
* GND: 1191801446
* LCCN: n81095280
* NARA: 10036377
* **Lekuak**
* OSM: 1214525
* TGN: 1002793

 |

* Wd Datuak: Q501043
* Commonscat Multimedia: Polk County, Florida
**Gertrudis Josefa del Carmen Echenique Mujica** ( Santiago, 1853ko apirilaren 18a - 1928ko maiatzaren 7a ) Txileko emagin bat izan zen. Nazioko lehen dama izan zen, bere ezkontide Federico Errázuriz Echaurren presidente zela, 1896 eta 1901 artean.

Biografia
---------

Juan José Echenique Bascuñán eta Jesús Mujica Echaurrenen alaba izan zen. Ezkontzaren oinordeko bakarra zenez, Colchaguako probintziako *San José del Carmen de El Huique* etxaldearen jabea izan zen, 1971n monumentu nazional izendatua izan zena.

 Hacienda de El Huique, Gertrudis Echenique-rena zena.
Federico Errázuriz Echaurrenekin ezkondu zen 1875ean, eta bost seme-alaba izan zituzten elkarrekin: Juan José (1876- ¿?), Jesús Elena (1877- ¿?), Federico (1880-1903), Eulogio Gregorio (1885-1890) eta Jorge Belisario (1891- ¿?). Bikotea El Huiquen bizi izan zen, non bere ezkontidea, hasiera batean, etxaldearen administrazioan aritu zen.

Hainbat kargu politiko bete ondoren, senarra 1896an iritsi zen Txileko Presidentetzara, eta Echeniquek lehen damaren kargua hartu zuen, nahiz eta Santiagoko La Moneda Jauregian bizitzeari uko egin zion. El Huique etxaldea kabinete-bileren ohiko leku bihurtu zen, eta Colchaguako tren-geltokia ere eraiki zen presidenteak eta lehen damak Txileko hiriburura joan-etorria azkarrago egin zezaten.

Echeniquek Federico Errázuriz zaindu behar izan zuen presidente izan zen denbora guztian, gabezia baskularra baitzuen, eta 1900. urtean bere osasunak okerrera egin zuen garuneko isuria izan zuenean. Horregatik, 1901eko maiatzaren 1ean agintea entregatu behar izan zuen, eta urte horretako uztailaren 12an hil zen. Alargun geratu zenean, Echenique behin betiko erretiratu zen El Huiqueko bere etxaldera, hil zen arte administratu zuena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5553415

 |

* Wd Datuak: Q5553415
Nekazaritzako makina baten engranajea, non piñoiaren mugimendua gurpil zoro baten bidez transmititzen den. Bitarteko gurpil honi esker transmisio erlazioa aldatu daiteke, piñoiko eta koroako hortz kopurua aldatuz, ardatz eragilearen eta ardatz gidatuaren arteko distantzia aldatu beharrik izan gabe.
Mekanikan, **piñoi** deritzo kremailera-mekanismo baten gurpilari edo gurpil horzdun pare baten gurpil txikienari, dela engranaje bidezko zuzeneko transmisio batean, dela transmisio-kate baten edo transmisio-uhal horzdun baten bidezko zeharkako transmisio batean. Piñoi tenkatzailea, kate bat edo transmisio baten uhal horzdun bat tenkatzeko erabiltzen den gurpil horzdunari ere deitzen zaio.

Engranaje fasean, gurpilik handienari "koroa" deitzen zaio; kate transmisioan berriz, esaterako, bizikleta edo motozikleta, koroaz gain, gurpil handienari "platera", "izarra" edo "katalina" deitu dakioke".  Etapa anitzeko engranaje tren batean etapa baten koroa ondoz ondoko etapako piñoarekin batera biratzen da.

Kate eta uhal bidezko transmisioetan, pinoi txikiegi batek kurbadura handiagoak eragiten ditu transmisioaren elementu malguan, eta horrek higadura areagotzen eta elementuen bizitza erabilgarria murrizten du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Sánchez Real, José (1998). Transmisión del movimiento en la bicicleta, en *La física de la bicicleta*. Ediciones de la Torre. ISBN 9788486587390.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1154740
* Commonscat Multimedia: Chain drive sprockets

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 106304944X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1154740
* Commonscat Multimedia: Chain drive sprockets

  


| * i
* e
* a
Engranajeak |
| --- |
| Sistemak | 
* Eguzki eta planeta engranajea
* Engranaje ez-zirkular
* Engranaje harmoniko
* Engranaje planetario
* Engranaje zikloidal
* Engranaje zuzen
* Kremailera eta piñoi
* Torloju amaigabe

 |
| Formak | 
* Helikoidala
* Hortz angeluarrezkoa
* Konikoa
* Koniko helikoidala
* Koroa
* Zuzena

 |
| Hortzen profilak | 
* Bilkarizko engranaje
* Engranaje zikloide

 |
| Mekanika | 
* Akoplatze
* Bizikletako martxak
* Diferentzial
* Engranaje tren
* Transmisioa
* Transmisio aldakor jarrai

 |
| Erabilera adibideak | 

|  |  |
| --- | --- |
| Bizikletak | 
* Ardatz bidezko transmisiodun bizikleta
* Barne-aldagailu
* Desbideragailu
* Piñoi
* Piñoi-talde

 |
| Horologia | 
* Gurpil-tren

 |

 |
| Ikus, gainera | 
* Piñoi aske
* Torloju-azkoin
* Torloju boladun
* Torloju nibelatzaile
* Transmisio-uhal
* Transmisio-kate

 |
Erabilera orokorrean, **plan finantzario** bat plan ekonomiko finantzarioa osatzen duten dokumentuak tramita daitezke, horiek sinatu eta plana erregistratu. Aurreko ekitaldietako plan ekonomiko-finantzarioak kontsultatzeko ere balio du. Honek, askotan aurrekontu bat barneratzen du, non, honek, finantza pertsonalak organizatzen duen eta batzuetan jarraibide batzuk barneratzen ditu helburu espezifikoak etorkizunean aurreztu ahal izateko. Plan honek, etorkizuneko errentak banatzen ditu kostu ezberdinak kontuan hartuta, esaterako errenta, edo onurak. Baita ere, errenta batzuk erreserbatzen dira epe laburrera eta epe luzera. Plan honenk, etorkizuneko errenta antolatzen du, mota ezberdinen kostuen aurrean, hala nola errenta eta utilitateak. Plan finantzario bat batzuetan kuota plan bat bezala ezagutzen da. Baina finantza pertsonalari dagokionez, plan finantzario bat atal espezifikoetan enfokatzen da, hala nola, arriskuen murrizketan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1416547
* Commonscat Multimedia: Financial Planning

---

 |

* Wd Datuak: Q1416547
* Commonscat Multimedia: Financial Planning
***Gauaz ibiltzen dana*** Txomin Peillenek 1964ean idatzi eta handik hiru urtera, 1967ean, argitaratutako eleberria da.
Jose Antonio Loidiren Hamabost egun Urgainen eta Mariano Izetaren Dirua galgarriren ostean, hauxe izan zen euskeraz egindako hirugarren eleberri beltza.

Aurreneko bi hoiekin alderatuta, Peillenen eleberriak aldiz, seriotasun gehiagoz heltzen dio genero beltzaren erronkari; alde batetik duinki landutako intriga dauka eta bestetik garai hartako euskal literaturan ezohikoak diren hainbat osagai eskaintzen dizkio irakurleari.

Nobelak Pettiri Sabuki izeneko euskal polizia paristartu batek Ipar Euskal Herrian egiten duen egonaldia kontatzen digu.

Istorioa
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Norbait nortasun agiri faltsuen trafikoa egiten ari da espainiatik lan bila datozen etorkin klandestinoentzat eta Pariseko polizia zuzendaritzak Pettiri bidaltzen du kasua argitzera. Pettirik nahiko errez aurkituko du paper faltsuen egilea, Antoni La Calle gaizkile xumea, gaztaroan bere adiskide izana. Pettiri errudun sentitzen da presondegira bidali duelako.

Kasu honen harira, bigarren afera batean murgilduko da Pettiri, nolabait aurreneko kasuaren errua zuritu nahian, eta Pariseko buruei bertan astebete gehiago igarotzeko baimena eskatzen die.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187748

 |

* Wd Datuak: Q31187748