recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Disolbagarritasuna** substantzia batek beste batean disolbatzeko duen gaitasuna da. Modu desberdinetan adieraz daiteke: mol litroko, gramo litroko edo solutu portzentaietan. Kasu batzuetan disoluzio baten disolbagarritasun maila gainditu egiten da solutu gehiegi gehitzeagatik, orduan disoluzioa gainsaturatuta dagoela esaten da.

Normalean solutua disolbatzaile batean disolbatu nahi denean, berotu egiten da hau. Disolbatzen den substantziari solutu deritzo eta solutu hau disolbatzeaz arduratzen denari disolbatzailea.

Substantzia guztiak ez dira disolbatzaile berean disolbatzen. Disolbagarritasunean substantziaren izaera polar edo apolarrak garrantzi handia du. Honen arabera substantzia horrek disolbagarritasun handiagoa edo txikiagoa izango baitu. Esaterako, talde funtzional bat baino gehiagoko konposatuek polartasun handiagoa dute eta beraz, disolbatzaile polarretan disolbagarritasun handia izango dute. Talde funtzional bakarra duten konposatuek aldiz, disolbagarritasun txikia dute disolbatzaile polarretan. Hauen artean daude: parafinak, konposatuak aromatikoak, eta deribatu halogenatuak.

Kimikan erabiltzen den esaera batek dio "*berdinak berdina disolbatzen du*". Hau da, solutu polarrak disolbatzaile polarretan disolbatzen dira eta apolarrak apolarretan. Honen arabera, hidrosolugarriak edo liposolugarriak izango dira.

Substantzia baten disolbagarritasuna disolbatzaile eta solutuaren izaeraren, tenperaturaren eta presioaren araberakoa da. Disolbatzaile eta solutu molekulen artean ematen diren elkarrekintzak solbatazio izenarekin ezagutzen dira.

Ikus, gainera
-------------

* Disoluzioa
* Solutua
* Disolbatzailea
* Puntu isoelektriko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170731
* Commonscat Multimedia: Solubility

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11966743r (data)
* GND: 4114435-1
* LCCN: sh85124725
* NKC: ph323344
* AAT: 300056187
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D012995

 |

* Wd Datuak: Q170731
* Commonscat Multimedia: Solubility
**Maria Dolors Comas d'Argemir i Zendra** (Bartzelona, 1951ko abuztuaren 10a) kataluniar politikaria eta antropologoa da, Kataluniako Parlamentuko diputatua VI. eta VII. legegintzaldietan. Irakasle jardun du Rovira i Virgili Unibertsitatean.

Biografia
---------

Filosofia eta letretako lizentziaduna eta gizarte-antropologiako doktorea Bartzelonako Unibertsitatean. Gizarte Zientzietako Goi Mailako Ikasketen Eskolan (EHESS) eta Parisko Gizarte Antropologiako Laborategian ikasi du. Rovira i Virgili Unibertsitateko gizarte eta kultur antropologiako katedraduna da, Tarragonako Udaleko zinegotzia (1995-2003) eta Iniciativas per Catalunya - Verds-en diputatua 1999tik 2007ra. Diputatu gisa, Síndic de Greugesko Batzordeko buru izan da, Gizarte Politikarako Batzordearen eta Ràdio i Televisión-eko Kataluniako Korporazioaren Kontrol Batzordearen bozeramailea izan da. Immigrazio Batzordean ere parte hartu du, eta Kataluniako Estatutaren (2006) idazketa-ponentziako kide izan da. 2006 eta 2012 bitartean, Consell de l'Audiovisual de Catalunyako kidea izan da. 2014az geroztik, Nous Horitzons Fundazioko lehendakaria da.

Lanak
-----

* *Trabajo, género y cultura(Icaria, 1995)*
* *Antropología económica* (Anagrama, 1998)
* *Los límites de la globalización* (Anagrama, 2002)
* *Andorra, una economía de frontera* (Pagès, 2002)
* *Dones, les altres polítiques* (Fundació Nous Horitzons, 2006)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    [ *Kataluniako parlamendua. VI legislatura*
(05/11/1999 - 23/09/2003). *]**.*

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa: Zaintzan, produktibitatea handitzea arretaren kalitatearen aurka doa Berria, 2022.04.17

* Rovira i Virgili Unibertsitatearen orria
* Kolaborazioak egunerokoan
* Dialnet-eko orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16189643

 |

* Wd Datuak: Q16189643
Arto olioa, 5 litroko plastikozko botilan
**Arto olioa** edo **arto-olioa** artoaren hozitik ateratzen den olioa da. Erabilera nagusia sukaldaritza da, non bere ke-puntu altuak arto olio findua frijitzeko olio baliotsua egiten du. Margarina batzuetan ere funtsezkoa da. Arto olioa, normalean, beste landare-olio gehienak baino merkeagoa da. Arto lakari batek 0,1 kilo arto olioa dauka (pisuaren % 2,8a). Artoaren agronomoek olio-kantitate handiko barietateak garatu dituzte; Hala ere, barietate horiek landa-errendimendu txikiagoak dituzte, beraz nekazari guztiek ez dituzte onartzen.

Arto olioa ere biodiesel bezala erabiltzen da. Arto olioak beste erabilera industrial batzuk ere baditu, besteak beste, xaboia, ukendua, pintura, metalezko gainazalen herdoilgaitza, tintak, ehunak, nitroglizerina eta intsektizidak egiteko. Sendagai molekulen eramaile gisa erabiltzen da batzuetan farmakoen prestaketan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q856775
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300014316
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D003314
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 8001-30-7
* UNII: 8470G57WFM
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 8001-30-7

 |

* Wd Datuak: Q856775
**Islay** (Eskoziako gaeleraz: *Ìle*) Eskoziako ipar-mendebaldean dagoen Barruko Hebridak uhartediko uharte bat da. Argyll eta Bute eskualdean kokatzen da. 619,56 km²-ko azalera du eta 3.228 biztanle ditu (2013). Bertako udalerririk populatuena Port Ellen da (846 biztanle), bai eta portu nagusia ere, baina hiriburua Bowmore da (784 biztanle).

Geografia
---------

Barruko Hebtridetan hegoalderen kokaturik agoen uhartea da. Azaleraz Argyll eta Bute eskualdeko bigarrena da Mull uhartearen ondoren eta Eskozia guztiko bosgarren uharterik handiena da. Jura uhartearen ondoan dago eta Irlandako kostaldetik 40 kilometro eskasera.

Uhartearen ekialdea menditsua da eta bertan dago mendirik altuena, Beinn Bheigeir (491m). Mendebalderantz bi penintsula luzatzen dira Rinns of Islay iparraldean eta The Oa hegoaldean, eta bien artean Loch Indaal kokatzen da.

Historia
--------

Aurrehistoriatik populatua izan da uhartea, Pleistozenoko izotzek atzera egin zutenetik. Hasiera batean talde nomadak izan ziren bertan eta Neolito garaian lehen asentamenduak agertu ziren. Honen adierazgarri aipagarriena Dun Nosebridge gotorlekua da, Burdin Arokoa.

VI mendean Dál Riata eskotoen erresumaren parte izan zen. IX mendean eskandinaviarrak iritsi ziren eta lau mendetan izan ziren bertan agintari.

XVII mendean eskoziako Campbell leinuak eskuratu zuen. 1755ean 5.344 biztanle ziren uhartean eta 1841ean 15.000ra iritsi ziren. Baina egoera ekonomiko eskasak biztanleak emigratzera bultzatu zituen eta populazioak berriz behera egin zuen. Gaur egun 3.000 inguru gelditzen dira.

Lehen Mundu Gerran bi itsasuntzi iparramerikar urperatu ziren uharte inguruan, lehenengoa *SS Tuscania*, torpedeatua, eta bigarrena *HMS Otranto*, itsaso txarraren erruz beste untzi bat jo zuenean.

Ekonomia
--------

Bertako jarduera ekonomiko nagusiena whisky destilategiak dira, bai eta bertaratzen diren bisitarien ondorioz sortzen den turismoa ere.

Iruditegia
----------

* Bowmore.Bowmore.
* Port Ellen.Port Ellen.
* Bunnahabhain whisky destilategia.Bunnahabhain whisky destilategia.
* The Oa penintsula.The Oa penintsula.
* Paisaia.Paisaia.

Kanpo estekak
-------------

* Islay eta Hura uharteetako webgunea **(Ingelesez)**
* Islay uharteari buruzko webgunea **(Ingelesez)**
* Islay uharteko gida **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q273
* Commonscat Multimedia: Islay

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 234317497
* GND: 4445602-5
* LCCN: sh89003122
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 558033

 |

* Wd Datuak: Q273
* Commonscat Multimedia: Islay


| Hebridak |
| --- |
|  ***Barruko Hebridak***:  Ascrib · Canna · Cara uhartea · Coll · Colonsay · Crowlin uharteak · Eigg · Gigha · Iona · Isay · Islay · Jura · Kerrera · Lismore · Oronsay · Muck · Mull uhartea · Raasay · Rùm · Scalpay · Skye · Slate uharteak · Soay · Staffa · Summer uharteak · Tiree · Treshnish uharteak · Ulva 
 ***Kanpoko Hebridak***:  Barra · Benbecula · Berneray · Eriskay · Flannan uharteak · Great Bernera · Harris · Lewis · Monach uharteak (Heisgeir) · North Uist · Rockall · Scalpay · Shiant uharteak · South Uist · St Kilda |
**InSight**|  |
| Operatzaileak | NASA eta JPL |
| Misio mota | Marteratzea |
| Bidalketa | 2018ko maiatzaren 5a |
| Suziria | Atlas V |
| Martera heldu | 2018ko azaroaren 26a, 19:52:59,Elysium Planitia |

**InSight** (ingelesezko ***In**terior Exploration using **S**eismic **I**nvestigations, **G**eodesy and **H**eat **T**ransport* izendapenaren laburdura, euskaraz *Ikerketa Sismiko, Geodesiko eta Bero Transmisio bidezko Barne Esploraketa*), NASAk Marten irisgailu bat ipintzeko helburua duen misioa da. Kasu honetan irisgailua robot geodesiko bat da eta goi teknologiako ekipoak ditu, hauen bidez Marteko zoruaren azpiko datu geodesikoak eta tenperaturak neurtu eta aztertu daitezke, honela Marteko lehenengo geologia bilakaera ikertzeko.

Berez, misioari 2016an ekitea pentsatua zegoen, baina 2018ra atzeratu zen. 2018ko maiatzaren 5an Kaliforniako base-militar batetik burututako jaurtiketan Atlas V suziriak garraiatuta espazioratu zen. 2018ko azaroaren 26an Marteko Elysium Planitia eremuko zoruan ezarri zen.

InSight-eko erreminta zientifikoak
----------------------------------

InSight-eko erreminta zientifikorik garrantzitsuenak 5 hauek dira:

* Temperature/Wind Sensors

Temperature/Wind Sensor-en funtzioa, haizearen bibrazioak atzematea da.

* Instrument Deployment Arm

Honen funtzio printzipala, Marten dauden hainbat gauza hartzea da hauen ezaugarriak aztertzeko.

* RISE Antenna

RISE Antenna-k Marteko Ipar poloaren oszilazioa neurtzen du, eguzkiak bultzatu eta orbitan tiratzen duen heinean, eta Marteko nukleo metalikoaren tamainari eta osaerari buruzko aztarnak ematen ditu.

* SEIS Instrument

SEIS sismometroak Marteren barneko jarduerak eragindako dardarak aztertzen ditu azalaren, mantuaren eta nukleoaren ezaugarriak argitzeko.

* HP 3 Instrument

HP 3-k Marteren tenperatura hartzen du planetaren barne sakonetik dabilen beroko kantitatea erakusteko.

InSight V-401 atlasean jaurtia
------------------------------

InSight Atlas V-401ean jaurtia izan zen, eta Vandenberg-etik jaurti zuten, Kaliforniako Ozeano Bareko kostatik.

Planeten arteko hegaldietarako suziri handienetako bat da hau. Suziriak 57,3 metroko altuera du (188 oin), edo 19 solairuko eraikina bezain handia. Guztiz pilatuta, espazio-ontziarekin, V-401 atlasak 730.000 libra inguru pisatzen du (333.000 kilo).

Hainbat gauza berrietarako erabili den lehen misisoa
----------------------------------------------------

* Marteren barnealde sakona aztertzen duen lehen misioa.
* Bibrazioak detektatzeko beste planeta baten gainean jarri den lehen sismometroa.
* Beste planeta baten gainazalean tresnak jartzeko lehen beso robotikoa.
* Marteren gainazalean magnetometroa erabiltzen duen lehenengoa.
* Mendebaldeko Kostako planeten arteko lehen jaurtiketa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1660590
* Commonscat Multimedia: InSight

---

 |

* Wd Datuak: Q1660590
* Commonscat Multimedia: InSight
Axis ornoa
**Axisa** bizkarrezurreko bigarren orno zerbikala edo idun ornoa da, C2 ornoa. Atlas (C1) eta C3 ornoen artean kokatzen da. Atlasarekin trokoide giltzadura osatzen du eta giltzadura honek buruaren biraketa eta supinazio/pronazio mugimenduak ahalbidetzen ditu.

Egitura
-------

Orno zerbikalek pisu arina jasan behar dutenez (buruarena soilik) gorputz txikiena daukaten ornoak dira. Orno-zuloak, ordea, askoz handiagoak izan behar dute maila honetan zabalagoa den bizkarmuina pasatzeko.

Zeharkako apofisietan zeharkako zuloa dago orno-arteria pasa dadin. Irtengune guztiak bifidoak dira tuberkulu bina dituztelako. Giltza irtenguneen azalerak horizontalak dira. Baina goiko giltza azalera borobilagoa da eta behekoa, aldiz, lapranagoa.

Gorputz txikiaren goikaldean hortza edo apofisi odontoidea eratzen da. Hortzak atlasaren gorputzaren lekua betetzen du. Hortzaren aurreko giltzadura azalerari esker, axisa atlasaren aurreko tuberkuluarekin giltzatzen da trokoide giltzadura baten bidez.

Giltzadurak
-----------

Axisa atlas ornoarekin lotzen da lotailu desberdinen bidez:

**Gurutze itxurako lotailua** atlasaren aurreko arkua eta axisaren hortza lotzen ditu. Hau hiru azpilotailuz eratuta dago: atlasaren zeharkako lotailua, atlasaren masa lateralen erdialdeko aurpegiak lotzen dituena, goiko luzatarako faszikulua, zeharkako lotailuaren erditik garondo zulora doa eta beheko luzetarako faszikulua, zeharkako lotailuaren erditik axisaren gorputzaren atzealdera doana.

**Atzeko lotailu atlantoaxiala**k atlasaren atzeko arkuaren beheko ertza axisaren xaflarekin lotzen du.

Axisa ere garondo hezurrarekin lotu egiten da:

**Garondo-hortz lotailua**ren bidez axisa garondoarekin lotu egiten da. Lotailu honek hiru azpi egitura ditu: hortz-erpinaren lotailua, zulo nagusiaren aurreko ertzetik axisaren hortzaren erpinera, hego-lotailua, bi garondo-kondiloaren alde medialetik hortzaren erpinera, eta tektorio mintza, axisetik zulo nagusiaren aurreko ertzera.

Galeria
-------

* 
* 
* 
* 
*

Bibliografia
------------

Angel Bidaurrazaga, Inmaculada Gerrikagoitia, Rafael Sarria. Giza anatomiako praktika-liburua. Elhuyar fundazioa; 2010.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q792567
* Commonscat Multimedia: Axis (anatomy)

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85010591
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001368
* TA: A02.2.02.201
* FMA: 12520

 |

* Wd Datuak: Q792567
* Commonscat Multimedia: Axis (anatomy)
| *Donostia* |
| --- |
| Euskal Herria |
| **Mota:** | Bou |
| **Uretaratze data:** | 1918 |
| **Zerbitzua:** | Euskadiko guda-ontzi laguntzarako ontziteria |
| Ezaugarriak |
| **Desplazamendua:** | 287 tona |
| **Luzera:** | 36,80 m |
| **Zabalera:** | 7,11 m |
| **Sakonera:** | 4,57 m |
| **Abiadura:** | 10 korapilo |
| **Eskifaia:** | 28-30 marinel |
| **Armamentua:** | Brankan 76,2 mm kanoia eta popan 47 mm kanoia |

***Donostia*** Euskadiko guda-ontzi laguntzarako ontziteriaren boua zen.

1936ko abenduan bere eskifaia matxinatu eta ofizialak harrapatu ondoren, Bilbora *Virgen del Carmen* bou frankista heldu zen. Brankan *Gipuzkoak* zuen 76,2 mm eta popan ekarri zuen 47 mm kanoiak jarri zizkioten. Gainera metrailadore bi eta sei oldar alemaniarrak zituen. Segidan, *Virgen del Carmen* bouari *Donostia* birbatailatu zioten.

Itsasontziak 36,8 metroko luzera eta 7,11 metroko zabalera zuen eta 10 korapiloko abiadura ere har zezakeen.

*Donosti* bouak Euskadiko guda-ontzi laguntzarako ontziterian zela kapitain bakarra izan zuen:
Francisco Elortegi (1936ko abendutik-1937ko azarora)

1937 urteko martxoaren 5ean, Matxitxakoko itsas batailan hartu zuen parte: *Galdames* merkataritza-ontzia *Canariasen* eskuetan geratu zenean, *Donostia* itsas zabalera sartu zen ihes egiteko, gerora Arcachonen atrakatzeko.

Euskadiko guda-ontzi laguntzarako ontziteriaren zerbitzuan izan ondoren, Frantzian bilatu zuen babesa. 1937ko azaroan boua Errepublikako guda-ontziteriaren eskuetan bukatu arte.

Kanpo Loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Datu teknikoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256348

 |

* Wd Datuak: Q12256348
***Il barone rampante*** (euskaraz *Baroi igokaria*), 1957ko Italo Calvino italiar idazlearen eleberri bat da. 

*Bizkonde erdibitua* (1952) eta *Zaldun hutsala* (1959) eleberriekin batera trilogia bat osatzen du.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Hamabi urte zituela, Cosimo Piovasco, Rondóko baroia, familiaren tiraniaren aurkako errebeldia keinu gisa aitaren etxeko lorategiko arte zuhaitz batera igo zen. Egun hartan bertan, 1767ko ekainaren 15ean, Ondariviako markesen alaba topatu eta zuhaitzetatik inoiz ez zela jaitsiko iragarri zien. Ordutik aurrera eta bere bizitzaren amaierarte, Cosimo berak bere buruari ezarritako disziplina bati leial mantenduko zaio. Bienbitartean, Cosimok Frantziako Iraultza eta Napoleondar Gerretan parte hartuko du, bere garaiko gauza eta bertakarien barnean eta kanpoan egoteko beharrezkoa den distantzia hori inoiz abandonatu gabe.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2450161
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 196908346
* BNE: XX1908376
* BNF: 11952593k (data)
* GND: 4456170-2
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2450161
Goiz-lainoa Golden Gate zubian, San Frantziskon.
Meteorologian, ikuspena objektu bat argi eta garbi bereiz daitekeen distantzia da, ordua kontuan hartu gabe. Ikuspen horizontala eta bertikala neurtu daitezke, sarritan elkarrengandik desberdinak. Adibidez, ikuspen horizontala oso txarra izan daiteke lainogunean, baina bertikala nahiko ona, mehea bada.

Ikuspen meteorologikoak airearen gardentasunari egiten dio erreferentzia: ikuspena, beraz, argiaren presentziatik bereizia da. Abiazioaren alorrean, "pistako ikus-irismena" bezalako azpimota batzuk definitu dira. Aire oso garbian, Artikoan edo mendietan, ikuspena 70 eta 100 kilometroetara irits daiteke. Hala eta guztiz ere, ikuspena apur bat murriztu ohi da airearen kutsadura eta hezetasun handia dela eta.

Definizioak
-----------

Munduko Meteorologia Erakundeak ikuspena honela definitzen du: tamaina egokia duen objektu beltz bat horizonteko zeru hondoan egunez ikus eta ezagut daitekeen distantzia handiena da edo, gaueko behaketei dagokienez. ikus eta ezagut ahal izango litzateke argiztapen orokorra eguneko intentsitate normalera igotzen bada. Ikuspena horizontala, zeiharra edo bertikala izan daiteke.

*Ikus-irismena* objektu jakin baten eta haren hondo-inguruaren arteko kontrastea behatzailearen atalase diferentzialarekin berdintzen deneko distantzia da. MME-k irismen mota ezberdinak definitzen ditu erabiltzailearen beharren arabera.

### Ikuspen horizontala

Ikuspen horizontala behatzaile bat eta objektu bat plano horizontal berean kokatuak egonik lehenak bigarrena ikus eta identifika dezakeen distantzia maximoa da. 

### Ikuspen zeiharra eta bertikala

*Ikuspen zeiharra* behatzaileak altitude desberdinean eta bertikal desberdinean dagoen objektu bat ikus eta ezagut dezakeen distantzia handiena da. *Ikuspen bertikala* behatzaile bat eta objektu bat plano bertikal berean kokatuak egonik lehenak bigarrena ikus eta identifika dezakeen distantzia maximoa da.

### Irismen optiko meteorologikoa

*Irismen optiko meteorologikoa* 2.700 K-eko kolore-tenperatura duen goritasun-lanpara batetik sortutako argi-izpi paraleloen bala batek atmosferan egin behar duen ibilbidearen luzera da, argi-fluxuaren intentsitatea jatorrikoarekiko 0,05era murriztu arte. Argi-fluxua kalkulatzeko Nazioarteko Argiztapen Batzordearen argitasun fotopikoaren funtzioa erabiltzen da.

### Pistako ikus-irismena

*Pistako ikus-irismena* (ingelesez RVR, *runway visual range*) pista baten erdialdean dagoen hegazkinaren pilotu batek pista edo bere ardatza markatzen duten argiak edo markak ikus ditzakeen distantzia da. Horren neurria lurrean behatzaile batek eman dezake baina gehienetan transmisimetro baten bidez egiten da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q654068
* **Identifikadoreak**
* GND: 4181179-3
* NKC: ph307635
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q654068
**Ihelzko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Lizoainibarko Iheltz lekuan Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

1588an kaleratu zen epaia, eta adierazi zen etxe hori, garai hartan Juan Barbo eta Ana Sebastian emaztearena zena, kalitate horretakoa zela eta, beraz, kuartelak ordaintzetik salbuetsita egon behar zuela. 1723ko zerrendaren arabera, Jose Balantza zen bere jabea data horretan. Tomasa Gambarte alarguna auzietan zebilen 1744ko salbuespenagatik. 1758an kuarteletatik libratu zen José Joaquín Iñíguez Beortegi eta María Ángela Balanza Gambarteren alde. Rebate Berriak Francisco Ramón Senar y Mendigaña eskatu zuen, 1782an Maria Ignacia Iñíguez Beortegiren alarguna. Armarri Liburuaren arabera, XVI. mendean armarria zilarrezkoa zen, gulez espliatutako arrano batekin, eta zortzi pieza gulez inguratua, beste zortzi zilarrezkoekin txandakatuz.

Erreferentziak
--------------

* *Gran Enciclopedia de Navarra | IHELTZ.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Iheltz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109302876

 |

* Wd Datuak: Q109302876
Armarria.
**Arregigaraikua jauregia** edo **Arregia de Yuso-ren etxea**, Gipuzkoako Soraluze herrian dagoen eraikina da. Erdi Aroan dorretxe izan zen. Fatxadan Iruretarren armarri barroko handi bat ikus daiteke.

Ezaugarriak
-----------

Antzinako euskal dorretxea da, egun oso aldatuta. Izan ere Erdi Aroko elementu arkitektoniko batzuk baditu: hala nola, lobulu-modiloiak, altuera ezberdinetako sarrera-ateak e.a. Geroago, gotorlekuaren funtzioa galdu zuenean, hiri-jauregi bihurtu zuten. Fatxada, Iruretarren armarri barroko handi batek janzten du; izan ere, XVI. mendean Andres Ibañez Irurekoa eta Maria Perez Arregia, izen bereko etxea heredatu zuena, ezkontzean Iruretarren leinukoen jabetza izatera pasatu zen. Erreferentzi blasoiak nahasketak sortu ditu eta ondorioz "Irure Jauregia" izen ezegokia eman zitzaion batzutan.

Helbidea
--------

Gabolatz kalea, 2 - 20590-Soraluze.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Arregigaraikua Soropedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108528987

 |

* Wd Datuak: Q108528987
***Innobasque*, Berrikuntzaren Euskal Agentzia**, elkarte pribatua da, irabazi-asmorik gabea, Euskal Autonomia Erkidegoan eremu guztietan berrikuntza, espiritu ekintzailea eta sormena koordinatu eta bultzatzeko sortua.

*Innobasque* Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzaren Euskal Sareko eragileek osatzen dute, enpresa pribatuek, euskal herri-erakundeek, euskal enpresaburuen eta langileen ordezkari instituzionalek eta berrikuntzarekin zerikusia duten era guztietako erakundeek.

*Innobasque*k plataforma indartsua eskaini nahi du eta lankidetza-sarea eragile horientzat guztientzat, sare horren bidez euskal gizartean berrikuntzari lotutako balio eta jarrerak sustatzen dituzten jarduerak garatzeko -jarduera horiek Euskadi berritzailearen irudia eman dezaten hemendik kanpora, alegia Euskadi I+G+b gune aurreratua dela-, baita euskal enpresa eta erakundeetan berrikuntza-dinamikak sortzen dituzten jarduera guztiak garatzeko ere.

*Innobasque*ren ikuspegia da Euskadi Europan erreferente bihurtzea berrikuntza gaietan. Horretarako, eraldaketa-programa zorrotza erabiliko du epe labur, ertain eta luzera.

Helburuak
---------

*Innobasque*k berrikuntzaren garapena erraztu eta bultzatu nahi du Euskadin, bai teknologikoa eta bai teknologikoa ez dena, espiritu ekintzailea eta sormena sustatuz. Bere helmuga da euskal erakundeen eta ekonomiaren lehiakortasuna gehitzea lehen, bigarren eta hirugarren sektoreetan, eta euskal gizarte osoaren egungo eta geroko bizi-kalitatea hobetzea.

*Innobasque*ren helburu nagusia da Euskadin eraldaketa-prozesuan aitzindari izatea, eremu guztietan gurea gizarte berritzailea izan dadin, Europan ere erreferentzia izatera iristeko.

Helburu nagusi horretaz gain, *Innobasque*k ondorengoak lortzeko lan egingo du:

* Euskal gizartean berrikuntzarekin eta ekintzailetzarekin lotura duten balioak eta jarrerak sakon sustatzea.
* Euskal Autonomia Erkidegoko erakunde guztietan berrikuntza-dinamikak sortzen laguntzea.
* Berrikuntzaren eta Ekintzailetzaren Euskal Sistemaren koordinazio, bultzada, monitorizazio eta ebaluaziorako ezinbesteko tresna izatea.
* Berrikuntzaren eta Ekintzailetzaren Euskal Sistema indartsu nazioartekotzen laguntzea.
* Euskadiren irudia erreferentziazko berrikuntza-gune bezala sustatzea.
* Berrikuntzaren eremuan topaketa, analisi, ikerketa, azterketa eta prospektibarako beharrezko gune izatea.
* Berrikuntzaren eta Ekintzailetzaren Euskal Sistemako eragileei beharrezko ekintza-bide guztiak proposatzea, eremu honetan sortzen diren erronka estrategikoei erantzuteko.
* Orokorrean, berrikuntza bultzatzeko egokitzat jotzen diren jarduerak gauzatzea eta horretan sakontzea Euskal Autonomia Erkidegoan zertzen diren jarduera guztietan.

Ikus, gainera
-------------

* Anjeles Iztueta Azkue

* Euskadi Europako Erreferentea Berrikuntzan[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9008582
* Commonscat Multimedia: Innobasque

---

* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0004 1756 8866

 |

* Wd Datuak: Q9008582
* Commonscat Multimedia: Innobasque
**Asarhaddon** (akadikoz Assur-aha-iddina), Asiriako erregea izan zen K.a. 681etik K.a. 669 arte, eta Senakerib eta Naqi'a edo Zakutu ezkontide aramaikoaren semea.

K.a. 661ean, bere anaiek, gortetik erbesteratu zuten, uste denez, urte berean Senakerib hil zuten berberak izan zirenak. Sei hilabete inguru iraun zuen gerra baten ondoren, Asarhaddon nagusitu zen Asiriako errege bezala, eta, Bibliako istorioaren arabera (Erregeak 19. 35-37), bere anaiek, Ararateko herrialdera ihes egin zuten, ohi, Urartu bezala identifikatzen dena. Asarhaddonen erregealdiko lanik garrantzitsuenetako bat, Babiloniaren berreraikuntza izan zen, Senakeribek erroetaraino suntsitu zuena K.a. 689an.

Kanpo politikari dagokionez, Elamekin bakea sinatu zuen, Urarturekin harreman ona izan zuen (zimeriar herrien inbasioen aurka aliatu izan zuena), eta Egiptoren konkista hasi zuen, Menfis konkistatzea lortuz K.a. 671n.

Asarhaddon, gaixotasun kroniko baten ondorioz hil zen Egiptorako beste kanpaina bat prestatzen ari zen bitartean. Asirian, bere oinordekoa, Asurbanipal izan zen, eta, Babilonian, Shamash-shum-ukin

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Senakerib** | **Asiria eta Babiloniako erregea**K.a. 681-K.a. 669 | Ondorengoa**Asurbanipal** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193912
* Commonscat Multimedia: Esarhaddon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 268727348
* ISNI: 0000 0001 2282 7672
* BNF: 11971745f (data)
* GND: 118504622
* LCCN: n85194309
* NKC: jn20000700086
* SUDOC: 059734000
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00538/eu\_a\_5382/a5382
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193912
* Commonscat Multimedia: Esarhaddon
**Arto-whiski** (ingelesez: '**corn whiskey'**) Estatu Batuetan ekoizten den whiski mota bat da. Arto-whiskiak birrintze prozesu tradizionala erabiltzen du eta alkoholaren zerga- eta identitate-legeen menpe dago lege federalaren arabera.

Ezaugarriak
-----------

Whiskia destilatu egiten da, alkoholaren % 80 hartzen du bolumen bakoitzeko edo gutxiago, eta ez du zahartzea eskatzen; hala ere, zahartzen bada, haritz-upel berrietan edo erabilietan egin beharko da. Zahartze-aldia laburra izaten da, normalean sei hilabete ingurukoa, eta bertan, whiskeyak zaporea eta kolorea hartzen ditu, eta bere gogortasuna apaldu egiten da.

Whiski ekoizle handi batzuek zahartu gabeko arto-whiskiak egiten dituzte, baina arto-whiski gehienak herrialde osoan kokatutako destilatzaile txikiagoek egiten dituzte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Smiley, Ian (2003). *Making Pure Corn Whiskey: A Professional Guide for Amateur and Micro Distillers*. ISBN 9780968629215.
2. ↑  «Glossary of Bourbon & Whiskey Terms. Kentucky Distillers Association».

Ikus, gainera
-------------

* Bourbon whiski
* Tennessee whiski

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1350656

 |

* Wd Datuak: Q1350656
*Lamartine, Parisko Udaletxearen aurrean 1848ko otsailaren 25ean, bandera gorria arbuiatzen. Henri Félix Emmanuel Philippoteaux margolariaren lana.*
**Iraultza liberala** erabilera historiografikoko termino bat da, Aro Modernoa itxi eta Aro Garaikidea hasten den esparru guztietako eraldaketa iraultzaileen prozesuan sartutako iraultza politikoa izendatzeko erabiltzen dena. Aldaketa horren osagai ekonomikoa Iraultza industriala da, eta osagai soziala Iraultza burgesa.

XVIII. mendearen bukaera eta XIX. mendearen hasiera bitartean kokatzen da, batez ere Mendebaldeko Europan (nahiz eta hasierako esparru horretatik haratago hedatzen den, bai denboran bai espazioan). Instituzionalki, aldaketa politiko hori Erregimen Zaharraren eta Estatu liberalaren monarkia absolutuaren artean gertatzen da, eta oso forma desberdinak hartu zituen: errepublika bat, 1649ko Ingalaterrako *Commonwealth*, Ipar Amerikako Hamahiru Kolonien Federazioa 1776an, edo 1793ko Frantziako Errepublika; monarkia bat, Ingalaterrako monarkia inperiala gisa diseinatua, 1788an. 1848ko iraultzak erabakigarriak izan ziren Europako indar liberalen igoeran.

Liberalismo izena hartu zuen ideologia liberalen iraultza justifikatzeko doktrina da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Revolución liberal Uso bibliográfico con ejemplos de Miguel Artola, Josep Fontana, José Manuel Cuenca Toribio, Paul Preston, Alberto Gil Novales, José Ramón Díez Espinosa Paz, etc.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9068543

 |

* Wd Datuak: Q9068543
Aramaioko Ibarra auzoko zuhaitzak, artilez jantziak 2016an.
**Artilezko artea** kaleko artearen aldagaietako bat da, zenbait izenekin ezaguna egin dena, besteak beste, **yarn bombing** (artilezko bonbardaketa), **crochet guerrilla, kakorratz gerrilla, urban knitting** (hirian trikotatu) edo graffiti ekologikoa**.** Kakorratz-lanekin edo artilezko puntuzko lanekin kale edo ingurune urbanoko elementuak janztea da kontua.

Nonbait, arte mugimendu honen aitzindaria Magda Sayeg estatubatuarra da, 1960ko hamarkadan ekin ziona fenomeno honi.

Artilezko arteak ezaugarri ludiko bat du berekin, kolore biziak erabili ohi baitira, kalearen aspergarritasunari alaitasuna emateko asmoz.

Euskal Herrian
--------------

Euskal Herrian ere ikusi izan dira XXI. mendean artilezko arte adibideak kaleetan. Langintza hau taldean ere sustatu izan da; adibidez Amurrion 2012an emakumezko talde batek, Donosti Knit izeneko taldearen bidez Donostian 2013an, edo ikastaro publiko gisa Ermuan 2016an.

Iruditegia
----------

* Donostiako Easo plazako kioskoko zutabeak kakorratz-lanekin apainduak 2013anDonostiako Easo plazako kioskoko zutabeak kakorratz-lanekin apainduak 2013an
* Leioako eskultura bat artilez jantzia 2012an.Leioako eskultura bat artilez jantzia 2012an.
* Kaleko argi bat, Gasteizen 2017an.Kaleko argi bat, Gasteizen 2017an.
* Postontzi bat Dublinen, Dalek bat bailitzan mozorrotua.Postontzi bat Dublinen, Dalek bat bailitzan mozorrotua.
* Tanke bat museo militar batean: indarkeriari kritika, zentzu ludikoarekin.Tanke bat museo militar batean: indarkeriari kritika, zentzu ludikoarekin.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Artilezko artea»  (Noiz kontsultatua: 2018-09-27).
2. ↑    «Jesusek ere jertsea beharko luke egunotan | Atabala» *Atabala* 2012-02-06 (Noiz kontsultatua: 2018-09-27).
3. ↑   «Yarn Bombing» *plastika dbh3* 2012-08-01 (Noiz kontsultatua: 2018-09-27).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Árboles de lana para el invierno» *donostiasubterránea* 2013-01-23 (Noiz kontsultatua: 2018-09-27).
5. ↑    «Emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna josten» *www.ermua.es* (Noiz kontsultatua: 2018-09-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q579816
* Commonscat Multimedia: Knitted graffiti

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2016002038

 |

* Wd Datuak: Q579816
* Commonscat Multimedia: Knitted graffiti
**Dublin lock-out** izenarekin ezagutzen da 1913ko abuztuaren 26tik 1914ko urtarrilaren 18ra bitarte Irlandako hiruburuan izandako industria-gatazka. 300 enpresarik eta 20.000 langilek hartu zuten parte, eta historialarien arabera Irlandako historiako industria-gatazkarik garrantzitsuena izan zen. Gatazkaren arrazoi nagusia langileek sindikatzeko eskubidea lortzea izan zen, gatazkaren amaieran lortu zuten eskubidea.

Aurrekariak
-----------

### Dublingo auzo pobreak

Irlandar langileen bizi-baldintzak oso txarrak ziren bizi ziren apartamentuetan. Adibidez, Henrietta kaleko 15 etxetan 835 pertsona bizi zirela kalkulatzen da. Kale horretako 10. zenbakian Irlandako Karitatearen Ahizpek garbitoki bat zuten, non 50 emakume ezkongabe bizi ziren. Bahitura-etxeetan lau milioi objektu inguru saltzen ziren urtean. Haur hilkortasuna pobreen artean oso altua zen, 1.000 jaiotzatik 142, Europako hiri bat izateko harrigarri altua. Egoera nabarmen okertu zen auzo horietan zegoen gaixotasun kopuru handia zela eta, osasungintzarik gabeko eremua, kondizio oso txarretan. Dublingo gaixotasunik ohikoena tuberkulosia zen, pobreen artean asko hedatzen zen gaixotasuna, hildako asko sotuz. 1912an egindako ikerketa batek aurkitu zuen Irlandan Eskozia eta Ingalaterran baino %50 heriotza gehiago zeudela tuberkulosia zela eta. Kasu gehienak pobreen artean ematen ziren. 1905ean Irlandan hiltzen ziren 100 pertsonatik 16 tuberkulosiaren ondorioz hiltzen ziren.

Pobreziatik ateratzea oso zaila zen Dublinen, langileek ez baitzituzten ikasteko aukerarik eta ez zutelako inongo sindikaturik euren eskubideak defendatzeko. Formaziorik gabeko langileak asko ziren, eta askotan langileek euren artean lehiatzen zuten, lana gutxien kobratzeko prest zegoenari ematen baitzioten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Exhibition - Poverty and Health» *www.census.nationalarchives.ie* (Noiz kontsultatua: 2019-05-05).
2. ↑   Breathnach, Caoimhghín S; Moynihan, John B.  (2012-1). «The Frustration of Lady Aberdeen in her Crusade against Tuberculosis in Ireland» *The Ulster Medical Journal* 81 (1): 37–47. ISSN 0041-6193. PMID 23536737. PMC PMCPMC3609681. (Noiz kontsultatua: 2019-05-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q448920
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2006004106

 |

* Wd Datuak: Q448920
**Ihurre**, Gipuzkoako Olaberria udalerriko langile klaseko auzo bat da. Berez, Olaberriko bi gune nagusietako bat da, mendi kaxkoan dagoen usadiozko herrigunetik urrundua, Oria ibaiaren haranean eta N-1 autoidearen alboan, Beasain eta Idiazabal udalerrien artean. Goierri eskualdeko industriagune nagusienetako bat da, enpresa, lantegi, tailer eta merkatal-gune askoren kokalekua.

Auzoa
-----

1960ko hamarkadaren hasieran langile klaseko jendearen etorrerarekin osatu zen, horietako asko Nafarroa Garaikoak eta Espainiako hainbat lurraldetatik etorriak, nagusiki José María Aristrain nafar jatorriko gipuzkoar enpresaburuak sortu eta bertan dagoen Aristrain altzairutegian (Arcelor Mittal) lan egitera, horregatik auzo honetako zati handi bat osatzen duten langile etxebizita blokeei Goierrin "Aristrainen etxeak" deitzen zaie.

Iruditegia
----------

* Ihurre auzoko "Aristrainen etxeak" eta N-1 errepidea, 1980ko hamarkadan.Ihurre auzoko "Aristrainen etxeak" eta N-1 errepidea, 1980ko hamarkadan.
* 2020an.2020an.
* 2020an.2020an.
* 2020an.2020an.
* 2020an.2020an.
* Aristrain lantegia eta N-1 autobidea.Aristrain lantegia eta N-1 autobidea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63489506
* Commonscat Multimedia: Ihurre (Olaberria)

---

 |

* Wd Datuak: Q63489506
* Commonscat Multimedia: Ihurre (Olaberria)


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ihurre (Olaberria)*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |
**Dorsal mendikatea**, baita ere **Pedro Gil Dorsala**, Tenerife uhartean dagoen mendikate nagusia da, Kanaria uhartetan (Espainia). Corona Forestal Parke Naturalaren lurrak mendikate honetan daude.

Ezaugarriak
-----------

Mendikatea Tenerife erdian dago, uhartearen ekialdera. 25 kilometroko luzera du eta batezbesteko garaiera 1600 metrokoa da. Kanaria uhartetako mendikate nagusia da, bai luzera aldetik baita garaiera aldetik ere. Hasieran La Esperanza mendia dago, 750 metrokoa. Uhartearen erdi aldean Teideko Parke Nazionalatik gertu, puntu altuena dago, Izaña Behatokia, 2.350 metrokoa.

Mendikatea orain milioi bat urte sortu zen. Jatorria uhartearen bulkanismoan aurkitu behar da. Kapetan laba metatzen joan zen egungo itxura izan arte.

Iruditegia
----------

* Las Arenas sumendia, elurtua 2011ko martxoan. Sumendi honek 1525 m. ditu.Las Arenas sumendia, elurtua 2011ko martxoan. Sumendi honek 1525 m. ditu.
* Las Lagunetas Paisaia Babestua.Las Lagunetas Paisaia Babestua.
* Pinuak Las Lagunetasen.Pinuak Las Lagunetasen.
* Corona Forestal Parke Naturalaren Paisaje Lunar ingurua.Corona Forestal Parke Naturalaren Paisaje Lunar ingurua.

Ikus, gainera
-------------

* Corona Forestal Parke Naturala
* Las Lagunetas Paisaia Babestua
* Teideko Parke Nazionala

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2889979

 |

* Wd Datuak: Q2889979
**Artiñano Etxea** edo **Artiñano Jauregia** Orozkoko Beratza auzoan kokatutako etxe tradizional handi bat da, 2012tik landetxe turistiko edo hotel gisa kudeatua *Artiñano Etxea* izenarekin.

Historia
--------

Etxearen lehen aipuak 1796. urtekoak dira, eta "etxe berri" gisa aipatzen da haietan: hortaz, 18. mendekoa litzateke eraikina. 19. mendean, Artiñano familiaren jabetza gisa ageri da, eta herrian ***Jauregia*** edo ***Zarrian Barri*** izenak ematen zaizkiola ere jasotzen da.

20. mendearen hasieran, erreforma handiak izan zituen, eta 21.ean, berriz, familia beraren jabetzaren pean, hotel bihurtu zenean. Jabeak bertan direla kudeatzen dute hotela, landa-turismoan ohi den bezala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Artiñano Etxea – Historia.*  (Noiz kontsultatua: 2019-07-09).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «'Ongi Etorri' visita el hotel rural Artiñano Etxea de Orozko» *www.eitb.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-07-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65332787

 |

* Wd Datuak: Q65332787
Armarridun etxetzarra
**Dobres** Kantabriako Vega de Liébana udalerriko herri bat da. Bertara, herriburua den La Vegatik iristen da, CA 894 errepidetik, honen amaieran Cucayo izeneko auzoa dagoelarik, Dobresena dena. Herriburua eta Dobresen artean bederatzi kilometro eta hirurehun metroko distantzia dago. Dobres 936 metroko altueran dago, mendi handi baten aurpegietako batean. 86 biztanleak (2008ko INEa), bi auzotan banatzen dira: Dobres bera, 39 biztanlerekin, eta Cucayo, 47rekin. Herriko mendiak esplotatzen dituen auzo batzorde propioa du. Multzo Historiko bezala izendatua dago bere interes urbanistiko eta etnografikoagatik. Herri arkitekturako zenbait adibidez gain, herrian armarridun bi etxetzar noble eta San Mames eliza ikus daitezke.

Aipaturiko etxetzarretako batek, lehen solairuko leihoen mailan, ezkerretik eskuinera Bedoya, Corral eta Salceda abizenen hiru armarri ditu. Azken honek "El montañés más valiente/ que con su espada lucida/ al moro quitó la vida/ y se libró de la muerte" idazkuna du. Beste etxetzarrean ere badago Salcedatarren armarri bat idazkun berarekin.

San Mames elizak, oso zaharberritua 1914an, XVI. mendeko sagrario bat eta XVII. mende eta XVIII. mendeko irudi batzuk ditu XIX. mendeko erretaula batzuetan. XVIII. mendean eraikia berari sakristia eransten zaion zabalera bereko laukiluze formako abside batean jarraitutako hiru zatitan banatutako nabe bakarrekoa da. Estalkia gurutzadura gangazkoa da. Barnean XVIII. mendeko Jesusen jaitsiera bat eta 1879an Augusto Manuel de Quesadak eginiko bi margolan daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5401575
* Commonscat Multimedia: Dobres

---

 |

* Wd Datuak: Q5401575
* Commonscat Multimedia: Dobres
**Dildoa**, **zakilordea** edo **xispa**[erreferentzia behar] sexu jostailu bat da, maiz itxura faliko esplizitukoa, penetraziorako nahiz beste jarduera sexual batzuetarako erabiltzen dena, bai norbere buruarekin, bai besterekin.

Dildoa gizartean
----------------

Dildoa, kultura askotan, emakumezkoentzako zein gizonezkoentzako antzinarotik erabilitako jostailu sexuala da. *Kontsolagailu* ere deitzen zaio, baina ez da dildoa kontsolagailutzat hartu behar, perspektiba hori emakumezkoak zakil baten ordezkotzat hartzen duelako, zakila, berriro ere plazera eman eta jasotzearen zentrotzat hartuta, jarrera matxista eta heteronormatiboa mantenduz. Hori dela eta, dildoa mutilezko zein emakumezkoentzako eta gorputzean zehar gozatzeko, hainbat material eta testuraz aurkitzen den jostailua da.

Bakarka zein lagunen artean erabiltzeko egokia da, pertsona bakoitzaren irudimenaren arabera gozagarriagoa izan baitaiteke.

Historia
--------

Antzinako Grezian, gizon-emakumeek zakilaren ordezkotzat erabiltzen zituzten: zurezkoak ziren eta oliba olioaz lubrifikatuta zeuden. Asian jostailu sexualtzat erabiltzen ziren eta Ekialde Hurbilean erretxinarekin estalitako zaldi gorotzaz egiten ziren.

Bibragailua ez zen agertu elektrizitatea asmatu zen arte eta, hasieran, erabilera medikuntzarako besterik ez zen, batez ere 1890eko hamarkadan. "Utero suharra" gaixotasun moduan ikusten zen. Antsietatea, suminkortasuna, fantasia sexualak edo "gehiegizko lubrifikazioa" sintomatzat hartzen ziren. Horrexegatik, medikuek emakumeari klitoria igurzten zioten "paroxismo histeriko" delakoari iritsi arte, hau da, orgasmo bat izan arte.

XIX. mendean, praktika hain komuna bilakatu zen, non Joseph Mortimer Granville medikuak masaje pelbikoak emateko aparatu elektriko bat sortu baitzuen. Emakume askok ez zuten etxean nahi bezainbeste plazerik lortzen, sexua gizonentzako bakarrik zela pentsatzen zelako, eta medikutara joaten ziren horren bila.

1904an bibragailuak oso garestiak ziren, 200 dolar inguru, baina laster txikiagoak eta merkeagoak izaten hasi ziren. Irabiagailu moduan erabiltzeko ere patentatzen hasi ziren. Bostgarren tresna elektrikoa izan zen, josteko makina, haizagailua, kafe-makina eta txigorgailuaren ondoren.

Film pornografikoetan agertu eta emakumezkoen sexualitatea "gehiago ezagutu" eta gero, hogeigarren hamarkadan kontsulta medikoen eta bibragailuen giza onarpenaren erreinua desagertu zen. Hurrengo urteetan, ospe txarra hartu zuenez, bakarrik katalogoetan eta sex-shopetan eros zitekeen.

Egun, bibragailuak urrezko bigarren garaia du, diseinu berriekin: indarrez itzuli da emakume eta, aitzinean bezala, gizon askoren zoriontasunerako.

Informazio gehigarria
---------------------

* Judith Butler, Beatriz Preciado edo ildo horretatik idazten duten idazleen testuak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10801
* Commonscat Multimedia: Dildos

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4780367-8

 |

* Wd Datuak: Q10801
* Commonscat Multimedia: Dildos
***Idi larrutua*** (frantsesez *Le Boeuf écorché*) Rembrandt herbeheretar margolariak 1655an egindako olioa ohol gaineko margolana da, egilearen ezagunenetariko bat. «REMBRANDT F: 1655» izenpea darama eta Rembrandtek bere helduaroan margotu zuen, 1655ko porrota baino lehen.

Azterketa
---------

Oso margolan berezia da bai gaiagatik, ez baitzen batere ohikoa bere lanetan, bai erakusten duen kalitateagatik. Dena dela, badago egilearen beraren antzeko beste lan bat, 1643an egina eta egun Glasgowko Kelvingrove arte museoan erakusten dena. Horren arabera, zenbait espezialistek lan hauek argiaren eta margoen gaineko aldaketak gauzaki berean aztertzeko eginiko lanak direla baieztatu dute.

Izadi hila bezala azter daiteke, aldi berean *memento mori* edo bizitzaren iheskortasunaren gaiaren inguruko hausnarketa ikus daiteke "Idi larrutuan". Horrelako irudiak Herbehereetako Urrezko Aroaren margolaritzan ez ziren arraroak, batez ere genero-eszenetan; eta hori da, alegia, margolan honek sortu duen polemika ezen animaliaren gorpuaren atzealdean emakume bat ikus daiteke eta, horren arabera, izadi hila baino gehiago genero-eszenaren margolana izango litzateke.

Lan honek gaur egungo bertsio batzuk izan ditu, bestak beste, Eugène Delacroix, Honoré Daumier, Francis Bacon eta Chaïm Soutine margolarien eskutik.

Glasgowko Kelvingrove arte museoan erakusten dena (1643).

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Louvre museoaren webguneko informazioa.
* **(Frantsesez)**:Margolanari buruzko komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3646498
* Commonscat Multimedia: The Slaughtered Ox by Rembrandt

---

 |

* Wd Datuak: Q3646498
* Commonscat Multimedia: The Slaughtered Ox by Rembrandt
**Isle of Hope, Isle of Tears** (euskaraz *Itxaropenaren Uhartea, Malkoen Uhartea*) Brendan Graham eleberregile eta musikagileak eta Ronan Tynan musikari eta abeslariak idatzitako abesti bat da. Irlandar musikari ugarik abesti honen bertsioak argitaratu dituzte, horien artean The Irish Tenors, Celtic Woman, Sean Keane edota Tommy Fleming.

Gaia
----

Abesti hau Annie Moore irlandar emigranteari buruzkoa da, hau neskatoa zela XIX. mendearen erdialdera New York hiriko Ellis Island uhartetik iragan zen lehenbiziko emigrantea izan zen, gerora 1892 eta 1954. urte bitartean leku hartatik milaka eta milaka europar emigranteen derrigorrezko iraganleku eta Ameriketako Estatu Baturako sarbide bilakatu zen, haien artean baita euskal emigrante ugari ere.

Kanpo estekak
-------------

* Sean Keane abeslariaren *Isle of Hope, Isle of Tears* abestiaren bertsioa entzungai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259832

 |

* Wd Datuak: Q12259832