recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**PlayStation 5** (japonieraz: プレイステーション 5, *Pureisutēshon Faibu*?, sigla ofizialez **PS5**)
 Sony Computer Entertainment konpainiaren PlayStationaren bosgarren modeloa da, bideokontsolen zortzigarren belaunaldikoa. PlayStation 4aren ondorengoa da, eta mundu mailako merkaturatzea 2020. urtearen amaierarako programatuta dago. Kontsolak bi modelo izango ditu: Blu-ray ultra HD disko-irakurgailua duen PlayStation 5 estandar bat eta irakurlerik gabeko PlayStation 5 Digital Edition bat.

PlayStation 5 delakoak AMD enpresako CPU mota bera erabiltzen du PlayStation 4 markarekin alderatuta, baina abiadura handiko datuak transmititzeko diseinatutako egoera solidoko unitate (SSD) pertsonalizatua sartzen du, errendimendu grafikoan hobekuntza esanguratsuak egitea ahalbidetzen duena. Hardwareak AMD GPU pertsonalizatu bat ere badu, tximisten trazadura bidezko renderizazioa, 4K bereizmen pantailetarako euskarria eta segundoko fotograma tasa altua, denbora errealeko 3D audio-efektuak eta PlayStation 4 eta PlayStation VR bideo-joko gehienekiko atzerabateragarritasuna ahalbidetzen duena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63184502
* Commonscat Multimedia: PlayStation 5

---

 |

* Wd Datuak: Q63184502
* Commonscat Multimedia: PlayStation 5

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**PlayStation 4** | **PlayStation 5**2020 - gaur egun | Ondorengoa**-** |
**Multi Theft Auto** (MTA) GTA sagako joko desberdinetarako onlinea, edo sarean ordenagailuan multijokalari moduan jokatzeko aukera da. Joko horiek GTA (Grand Theft Auto) sagako joku desberdinak sartzen ditu: Grand Theft Auto III, Grand Theft Auto: Vice City eta Grand Theft Auto: San Andreas. Microsoft Windows ordenagailuetarako prestatua dago.

Serbidorez osatua dago, guztira milaka zerbitzatzaile daude eta mota guztietakoak: Lasterketak, Taldeko guda, Askea, Roleplay (errealista)...

Historia
--------

MTA 2008an sortu zen. GTA ko lehenengo 3D jokoak ez baitzuten multijokalaria. lehenengo GTA 3 gero Vice City eta bukatzeko San Andreas arekin, azken hau hirutatik garrantzi handiena izaten.

Gaur egun gero eta handiagoa egiten ari da MTA, jokalari gehiago, jende gehiago... Atera duten azken bertsioa MTA 1.3.4 daukagu

Zerbitzatzaileak
----------------

Lehen esan dudan moduan, zerbitzatzaile ugari daude Multi Theft Auto-an. horietatik azpimarratzekoak dira "roleplay" izenekoak, errealistak, beraz, bizitza erreala berdintzen saiatzen direnak. Horietatik jokalari gehien duen zerbitzatzailea eta orokorrean MTAko jokalari gehien duen zerbitzatzailea "CIT" (community of integrity and transparecy) da. 1200 pertsona baino gehiago batera izatera heldu egin baita eta normalean 700-800 jokalari baino gehiago izan ohi dituelako, gainera foro oso konplexua eta guzti dauka.

Edonork, MTA instalatuta izanda, eratu dezake serbidore bat. Script ak jartzeko aukerak ematen dizu eta oso ongi antolatua dago.

Kanpo estekak
-------------

* MTA foroa
* MTA orri ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q265656

 |

* Wd Datuak: Q265656
**Aljeriako Gerra Zibila** 1991n hasi zen Aljeriako gobernuaren eta matxinatu islamisten arteko gatazka armatua izan zen. Amaiera 2002an iritsi zen, Askapenerako Armada Islamdarra (AIS) errenditu zenean. Nolanahi ere, maila baxuko gatazkak dirau oraindik ere hainbat zonaldetan. Hainbat estimazioren arabera, 150.000 eta 200.000 hildako artean utzi ditu gerrak.

Gatazka 1991ko abenduan hasi zen, gobernuak Asanblada Nazionalerako hauteskundeak bertan behera utzi zituenean, lehendabiziko emaitzek Askapenerako Fronte Islamdarraren (FIS) garaipena erakutsi ostean. FIS legetik kanpo utzitakoan eta kide asko atxilotutakoan, islamistek gobernua zein haren aldekoen aurkako kanpaina armatuari ekin zioten. Talde armatu andana sortu ziren; garrantzitsuenak Mugimendu Armatu Islamdarra (MIA), mendialdean aritzen zena, eta Talde Armatu Islamdarra (GIA), hirietan aritzen zena. Hasiera batean, gerrilla islamisten jomugak armada eta polizia izan ziren, baina hainbat taldek berehala zibilen aurka ere jo zuten.

1994an, gobernuaren eta atxilotutako FIS buruen arteko elkarrizketak erpinera iristen ari zirenean, GIAk FISen kontra egin zuen. MIAk eta beste zenbait talde txikiagok FISen alde egin zuten, Askapenerako Armada Islamdarra (AIS) osatuz. Bake elkarrizketek porrot egindakoan eta Liamine Zéroual jenerala 1995eko hauteskundeetan presidente ateratakoan, GIA eta AISren arteko gatazka areagotu zen. Hurrengo urteetan, sarraski latzenak gertatu ziren Aljerian, batzuetan auzo edo herri osoak suntsituta. GIAri egotzi zitzaizkion batik bat, nahiz eta beste iturri batzuek gobernuko indarren parte hartzea iradokitzen duten.

Armadaren aldeko alderdiak, Batzar Nazional Demokratikoak (RND), 1997ko parlamenturako hauteskundeak berriro irabazi zituen. AISek, bi alderdien jomugan, 1997an Gobernuarekin alde bakarreko su-etena aldarrikatu zuen. Aldi berean, sarraskien politikak GIAren barne zatiketa eragin zuen. 1999an, Abdelaziz Bouteflika presidente berria hautatu eta gutxira, gerrilla gehienetako kide frankok amnistia lortu zuten, bizitza zibilera itzulita. Bortizkeriak behera egin zuen, gobernuaren aldeko garaipenerako. GIAtik armatuta geratzen ziren kideak hurrengo urteetan atxilotu zituezten, eta, 2002rako, praktikan desagertuta zeuden.

Hala ere, bortizkeria ez da erabat desagertu, GIAko zatiketa batek, Borrokarako eta Otoitzerako Talde Salafista (GSPC) izenekoak, oraindik borrokan jarraitzen du, amnistia arbuiatuta. Kabiliako zonaldean oinarrituta, 1998an GIAtik aldendu zen zibilak erasotzeagatik. 2003an, publikoki Al-Kaidarekin egin zuen bat.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q142529
* Commonscat Multimedia: Algerian Civil War

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2012001604

 |

* Wd Datuak: Q142529
* Commonscat Multimedia: Algerian Civil War
**Novica Cerović** (serbieraz zirilikoan: *Новица Цepoвић*) Drobnjak klaneko *voivoda* (duke) montenegroar bat zen, eta bertako tirano otomandar bat, Smail-aga Čengić, garaitu eta hil zuela nabarmendu da, Petri II.a Petrović-Njegoš Montenegroko printze-apezpikuaren babespean. Geroago Montenegroko gobernuko senatari izan zen.

Bizitza
-------

Cerović Tušinan jaio zen, Drobnjaci klaneko Šavnik ondoan zegoen herri batean, orduan Otomandar Inperioaren parte zen (gaur egun Montenegron). Bere ekintzarik nabarmenena Smail-aga Čengić otomandar tiranoa hiltzeko eraso arrakastatsua burutzea izan zen, Petri II.a Petrović-Njegoš-en babespean, Herzegovinako zatiak Otomandar Inperiotik askatu eta Montenegroko Printzerrira elkartuz.

Legatua
-------

Bere heroitasuna eta Smail-aga Čengić-en heriotza izan ziren Ivan Mažuranić-en Smrt Smail-age Čengića poemaren gaia, askatasunaren aldeko borroka ospatzen zuen poema epiko bat.

Tušinan bere izena daraman dorre bat dago (Novica Cerović dukearen dorrea).
**Gazolatzeko erromatar kanpamendua** Gazolatzeko kontzejuan dagoen erromatar garaiko kanpamendu militarraren aztarnen multzoa da. Kontzejuaren punturik altuenean dago, Iruñerriako arroan eta Burdin Aroko aztarnategietatik gertu. Ez du harrizko egiturarik, Arangurengo kanpamenduan bezala.

Azterketa arkeologikoa
----------------------

Soldaduen oinetakoen zolan erabiltzen ziren tatxetako bat, Ingalaterran aurkitua.
2016. urtean prospekzio magnetikoa egin zen eta aurkitu ziren materialen artean, erromatar garaikoak hauke izan ziren: zazpi *clavi caligarii* (oinetakoetan erabiltzen ziren tatxetak), erromatar hiritartasuna adierazten duen budinezko eraztuna, beste bi eraztunen zatiak, Ergavica txanpon-etxearen K.a. II. mendeko txanpona bat eta, zalantzekin, soldadu baten armaduraren pieza bat izan daitekeena.

Kanpamenduaren ezaugarriak
--------------------------

Identifikatutako esparruak gehienez 182 x 144 m ditu, eta gutxi gorabehera bi hektarea hartzen ditu. Oinarrian lauki forma du, lau angelua eta lau lerroz osatua, ipar-mendebaldekoa, hego-mendebaldekoa eta hego-ekialdekoa zuzenak edo ia zuzenak. Iparraldean kanpalekua mugatzen duen lerroa kurba bat, ordea, marrazten du. Trazadura hori lurrari egokitu zaio.

Perimetroak lurraren maldak aprobetxatzen ditu, hegoaldean izan ezik, defentsa nabarmentzeko balioko lukeen seinale orografiko ikusgarririk gabe. Hau da, hegoaldeko muga altuera horretan kanpatu zen talde militarraren behar materialen arabera ezarri zen.

Defentsa-sistema lurrez eta harriz (agger) egindako lubeta baten bidez egituratzen da, bi metro eta bost metro zabal baino zabalagoa. Ez da ikusten lubanarroa (fossa) dagoenik defentsa osatuz, segur aski lurraren sakonera txikia delako eta arroka amaren azaletik hurbil dagoelako. Sarrera gunea ez da aurkitu.

Deskribatutako kanpalekuak garai errepublikanorako ezagutzen diren ereduak hartzen ditu oinarri, eta horien ideala Polibiok deskribatzen zuen (Historia. VI, 42, 1-5). Dena den, eta kanpaleku askotan gertatu ohi denez, lurrari egokitzeko beharrak eragindako aldaketak ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Martínez Velasco, Antxoka; Argandoña Otxandorena, Mikel; Argandoña Otxandorena, Pedro.  (2019). «El campamento romano (castra aestiva)
de Gazólaz (Navarra)» *MUNIBE Antropologia-Arkeologia* 70: 251-270..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117487052

 |

* Wd Datuak: Q117487052
**Durham Palestine Educational Trust** (lehen Durham Birzeit Studentship Fund) laguntza ekonomiko eta sozialerako erakunde britainiarra da, eta bekak eskaintzen dizkie Palestinako graduatuei Durhameko Unibertsitatean master ikastaroak egitek.

Helburuak
---------

Laguntza horien helburua Gaza eta Zisjordanian garapen sozial eta ekonomikoari laguntzea da.

Bekak
-----

Bekak Al-Quds eta Palestinako beste egunkari batzuetan eta euren web-gunean webgunean iragartzen dira urte bakoitzeko urtarrilaren hasieran. 1984tik aurrera (hasiera batean Durham Birzeit-eko Ikasketa Funtsa deitu zioten), Fideikomisoak Zisjordaniako eta Gazako ikasleak hainbat sail akademikotan ikastera eraman ditu.

Finantzaketa
------------

Durhameko Unibertsitateak asko laguntzen du matrikula-bekak eskainiz hautagaiei. Ikasleen mantenu, bidaia eta bestelako gastuak ordaintzeko behar diren funtsak banakoen borondatezko dohaintzek biltzen dituzte, batez ere unibertsitateko gaur egungo langileek eta erretiratuek eta Durhameko eremuko beste pertsona batzuek.

2021ean, Bryan Fortescueren (Paul Fontesciu izenaz ere ezaguna) jaraunspen batek hornitu zuen fideikomisoa. Pauline Trust izeneko zuzkidura iraunkorra ezarri zuen jaraunspen horrek, eta fideikomiso horretatik, soilik kapitalaren diru-sarrerak gastatzeko. 2021etik aurrera, eskariaren guztizko balioa 1.859.561,74 liberakoa zen.

Ez du inolako enpresa edo korporazioetako babeslerik eta bakarrak dohaintza pribatuak jasotzen dituzte.

Horiez gain, liburuak saltzen dituzte, berriak zein bigarren eskukoak eta hainbat gaitakoak: akademikoak, fikziozkoak, umeentzako, eta bestelakoak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Trust, Durham Palestine Educational. «Welcome - Durham University» *Durham Palestine Educational Trust* (Noiz kontsultatua: 2023-11-13).

Kanpoko estekak
---------------

* The Trust-en webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5316541

 |

* Wd Datuak: Q5316541
Exmoor poniak, behorra moxalarekin. Exmoor poniak zelta ponien sailakpen taldean sartzen dira. Gainera arrazaren beste izena ingelesez "Celtic pony" da
**Zelta poniak** Mendebaldeko Europako Atlantikoaren itsas bazterreko herrialdetako hainbat zaldi arrazak dira. Urtetan uste izan da zaldi arraza guzti hauek garai bateko Zelten migrazioek ekarritako abereen ondorengoak direla. James Cossar Ewart eskoziar zoologista izan zen zelta ponien ideia plazaratu zuena, poni guzti hauek sailkapen talde batean kokatuz.

Egun baieztapen hori zalantzan jartzen da, behintzat hainbat zaldi arrazen kasuan. Asturkoi eta pottokak esate baterako Azken Izotz Aroa eta gero Kantauri itsasoko ertzan iraun zuten zaldien ondorengoak direla uste da. Dena den mendetan zehar kanpotik ekarritako beste zaldi arrazekiko nahasketak ezin dira baztertu.

Gertatzen dena zera da, zaldi arraza hauen hedapen lurraldeak garai bateko zelta kulturako eremu asko barneratzen duela. Esan bezala zaldi arraza hauek ponien ezaugarriak dituzte.

Sakontzeko, irakurri: «Poni»
Beste aldetik Europako uztai-atlantiarraren baldintza ekologikoak nahiko antzekoak izanik, eta kontutan hartuz arraza hauen arbasoa berbera dela, Equus caballus gallicus, ez da harritzekoa arraza hauen arteko antzekotasuna zeltiar herrien eraginarik gabe ere 

Azken ikerketa genetikoen arabera zera ematen du, Iberiar penintsulara ekarritako etxekotutako zaldiak bertako zaldi basatiekin nahastu zirela. Haren ondorioz bertako zaldi arrazek antzinako zaldi basatien ondare genetikoa gorde dute. Honek ezbaian jartzen du "zelta poni" guztiak aspaldiko zeltek ekarri zutela eta jatorri berbera daukatenaren teoria.

Zelta poniak delako zaldi taldean sailkatzen dira, besteak beste, Euskal Herriko pottoka, Asturiasko asturkoi zaldia, Kantabriako zaldi montxinoa, Ingalaterrako hego aldeko Dartmoor poniak, Exmoor poni eta New Forest poni arrazak, Galiziako zaldia edo "Faco galegoa", Portugaleko garrano zaldia, Irlandako Connemarako ponia, islandiar ponia, Faroeetako ponia zein Eskoziako Shetland ponia daude ere talde honetan Europako beste zenbait poni arrazen artean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Francisco de Otazu. "El asturcon y la caballeria romana".
2. ↑
3. ↑   "SOS caballo losino" WEB orrialdea
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3396187

 |

* Wd Datuak: Q3396187
Haur-pornografiaren aurkako legeak munduan. Koloreek zera adierazten dute: berdea, haur-pornografia materiala izatea legala, laranja, ilegala, gorria, edozein haurraren edukitzea ilegala, zuria, daturik ez daude.
Ameriketako Estatu Batuetan "Protect Our Children" kanpainan itxitako webgune batean jarritako bannerra.
**Haur-pornografia** sexualki esplizituak diren jokabideetan edozein sexutako adingabeen errepresentazio orori esaten zaio. Irudikapen bisualak edo deskriptiboak izan daitezke, adibidez, fikziozkoak, argazki bidezkoak edo baita soinudunak ere. Haurren pornografia, oro har, 18 urtetik beherako neska-mutilen argazkiak edo bideoak dira.

Haur-pornografiaren sormena, jabetza eta igorpena delitua da herrialde gehienetan.

Definizioa
----------

Tradizioz, haur-pornografiatzat hartzen dira edozein sexutako adingabeen irudikapenak, argazkiak edo filmak, formatu digitalean edo analogikoan, sexualki esplizituak diren jokabideetan, dela bakarrik, dela beste adingabe batzuekin elkarreraginean.

*Pornografia* terminoa definitzen zaila da, baina haur-pornografia denean, berariaz definituta dago Nazio Batuen Erakundearen Haurren Eskubideei buruzko Konbentzioaren hautazko protokoloan. Horrela dio bere bigarren artikulua: "Haur-pornografiatzat hartzen da haur baten irudikapen oro, edozein bitartekoren bidez, jarduera sexual esplizituetan, errealetan edo simulatuetan diharduena, edo haur baten zati genitalen irudikapen oro, batez ere helburu sexualekin".

Zabaltzeko bideak
-----------------

Eduki pornografikoetarako sarbideak, oro har, bilakaera izan du bitarteko desberdinetan: literaturan, argazkigintzan, bideoan, zineman, DVDetan, marrazkietan, animaziozko marrazkietan eta, azken urteotan, Interneten. Internetek hainbat hamarkadatan zigorrik gabe jardun zuten legez kanpoko edukien ekoizleak eta banatzaileak. Baina, beste aldetik, horrelakoak detektatzeko eta jazartzeko bidea eman du; dena dela, Internetek pornografia mota hori eskuratzea ere izugarri erraztu du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Haurren aurkako sexu-abusu
* Sexting
* Pedofilia

Kanpo estekak
-------------

* GKE batek kanpaina egin nahi du Interneteko haur pornografiaren kontra.
* Haur sexu-esplotazioa. Gazteberri, 2013ko otsailaren 28an.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q660567
* Commonscat Multimedia: Child pornography laws

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 125623345 (data)
* GND: 4429911-4
* LCCN: sh85023536
* NKC: ph203868
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q660567
* Commonscat Multimedia: Child pornography laws
**Eva García Magriñá** (Donostia, 1966) ikertzaile, idazle eta hizlaria. Gipuzkoako haur abandonatuen problematikari buruzko bi liburu idatzi ditu.

Biografia
---------

Eva García Magriñák Magisteritza ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean. Ondoren, Gizarte eta Hezkuntza Eremuen Ikerketa Masterra lortu zuen, hau ere EHUn.

Elkar eta Aiurriren bitartez argitaletxeen mundura hurbildu zen eta bere lehenengo ikerketak Orio eta inguruko historiari buruzkoak izan ziren. 

2008an, Manuel Larramendi Kultur Bazkunak deitutako ikerketa-bekan parte hartu zuen, eta horren emaitza izan zen bere bakarkako lehen ikerlana, *Fraisoroko amak, Fraisoroko haurrak* (2011), euskaraz argitaratua. Fraisoroko sehaska-etxearen historiari buruzkoa.

*2020an, Mujeres de barro, infancias de cristal* argitaratu zuen, bere bigarren liburua, kasu honetan gaztelaniaz eta Andoaingo Manuel Larramendi Kultur Elkarteak argitaratua. Tabakaleran aurkeztutako lan honetan, haur abandonatuak eta haien amek jasandako gaitzespen soziala nabarmentzen da.

Argitaratutako lanak
--------------------

* *Fraisoroko amak, Fraisoroko haurrak* (2011)
* *Mujeres de barro, infancias de cristal* (2020)

Ikus, gainera
-------------

* Fraisoroko sorlekua
* Lola Valverde Lamfus
* Serapio Muxika

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Mujeres de barro, infancias de cristal» *Fundación Kutxa*.
2. ↑   «Instituto Vasco de Criminología» *Universidad del País Vasco*.
3. ↑   Alustiza Martínez, Carlos. «Nodrizas en Gipuzkoa» *Enciclopedia Auñamendi*.
4. ↑   «Mujeres de barro, infancias de cristal» *Sociedad Cultural Manuel Larramendi*.
5. ↑   «La sociedad aislaba a las mujeres que concebían de forma "ilegítima"» *Diario Vasco*.

Kanpo estekak
-------------

* *Mujeres de barro, infancias de cristal (seaska-etxearen irudiak)*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107903792
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX5123668

 |

* Wd Datuak: Q107903792
**Llyn Celyn** 1960 eta 1965 artean Gwyneddeko (Gales) Tryweryn ibaiaren haranean eraikitako urtegia da. Horrek Capel Celyn herria, 70 biztanleko herria, den-denak galestar hiztunak, bortxaz desagerraraztea ekarri zuen, biztanleen protestak eta Galesko parlamentarien oposizioa gorabehera.

Historia
--------

Urtegia 1965eko urriaren 28an sortu zen, Liverpool hiria, 100 kilometrora, eta Ingalaterrako Wirral penintsula edateko urez hornitzeko. Bere sorkuntzak Capel Celyn galestar herrixka suntsitzera eraman zuen. Galesen oposizio gogorra piztu zuen, galestar nazionalismoaren sorrera sustatuz, Cofiwch Dryweryn ("Gogoratu Tryweryn") esloganean sinbolizatua.

Protesta artean, Galesen Llyn Celyn urtegia inauguratu zuen Liverpoolgo Udalak. Proiektuak aurkako mugimendu indartsua eragin zuen Galesen, eta besteren artean, hiru minutura ere iritsi ez zen inaugurazio ekitaldia boikotatu zuten megafoniaren kableak moztuta. 2005ean Liverpoolgo Udalak barkamen formalak eskatu zizkion Galesko herriari publikoki, urtegiarekin sortutako kalte eta minagatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------
**Kuiatxo beteak** antzinako Otomandar Inperioa (Balkanak, Turkia, Mediterraneoko Sortaldea eta Egipto) osatzen zuten eskualdeetako dolma estiloko plater tipikoa da. Arrozez, batzuetan, haragi txikituaz, betetako kuiak edo kuiatxoak dira, labean edo parrillan prestatuak.

Haragizko bertsioa bero zerbitzatzen dute plater nagusi gisa. Bertsio begetarianoa zizka-mizka bat da, eta beroa edo epela zerbitzatzen dute.

Prestaketa
----------

Barazkiaren barrualdea kendu egiten da, eta kanpoko gorputza bakarrik uzten da. Horretarako, kuiatxoak oraindik heldugabe samar egotea gomendatzen da, gogor iraun dezan eta tamaina txikikoa izan dadin. Prozesua *punjena paprika*ren (piper beteak) edo sarmaren (parral-hostoa edo aza beteak) antzekoa da.

*Punjena tikvice*a (kuiatxo betea) eta *punjena paprika* (piper beteak) elkarrekin zerbitzatzen dituzte plater misto gisa.

Mediterraneoko Sortaldean, hau da, Libanon, Sirian, Jordanian eta Palestinan, plater hau menda eta baratxuriarekin onduta edi gisatua tomate frijitu saltsarekin prestatzen dute. Zipren, ohikoa da kuia-loreez ere betetzea.

Terminologia
------------

Zenbait kusa mahshi dituen erretilua.
Plater honek hizkuntza ezberdinetan duen izena euskaraz «kuiatxo betea» esan nahi du: 

* *Punjene tikvice* (Пуњене тиквице) serbokroazieraz.
* *Kungulleshka të mbushura* albanieraz.
* *Polneti tikvički* (Полнети тиквички) mazedonieraz.
* *Pŭlneni tikvichki* (Пълнени тиквички) bulgarieraz.
* *Gemistá kolokythákia* (Γεμιστά κολοκυθάκια) grezieraz.
* *Kabak dolması* turkieraz.
* *Kusa mahshi* (كوسا محشي) arabieraz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Kroazieraz)**  *Tikvice punjene mesom i bulgurom u crvenom umaku.* .
2. ↑   **(Kroazieraz)**  *Punjene paprike ili tikvice.* .
3. ↑  Stuffed Marrow Flowers
4. ↑  Kousa Mahshi

Kanpo estekak
-------------
**Goody** (euskaraz *Onbera*) 1988an Opera Soft espainiar software enpresak merkaturatutako bideo-joko bat izan zen. Garai hartan 19 urte besterik ez zituen Gonzo Suárez bartzelonarrak programatu zuen.

1983-1992 artean jazotako software espainiarrearen urrezko aroko bideo-joko arrakastatsuenetako bat izan zen.

Argumentua
----------

John Nelson Brainner Stravinsky, ezizenez Goody, Madril hirian jarduten duen lapurra da, honek betiere berau atxilatu nahi duen Rodríguez polizia ofiziala eta gauzak lapurtu nahi dizkion Charly el Bardeos kinkiak atzetik jarraika ditu. Goodyk Banketxe Handian bere lanbidetik erretiroa emango dion Lapurreta Handia gauzatu nahi du.

Bideo-jokoan zehar Madrilgo hainbat leku ezagun agertzen dira, tartean, Madrilgo metroaren Opera geltokia eta Espainiako Bankuaren geltokia, eta Retiroko parkea.

Egileak
-------

* Programa: Gonzalo (Gonzo) Suárez
* Grafikoak: Carlos A. Díaz de Castro eta Gonzalo (Gonzo) Suárez

Kanpo estekak
-------------

* *Goody* bideo-jokoa ikusgai. Youtube.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4039598

 |

* Wd Datuak: Q4039598
**What Remains of Edith Finch** (Zer geratzen da Edith Finch-etik?) 2017ko abentura- eta esplorazio-bideojokoa da, Giant Sparrow-ek garatua eta Annapurna Interactivek argitaratua. Jokoak Edith Finch-en historia jarraitzen du, Finch familiaren azken ondorengo bizia, familiaren etxe misteriotsua aztertzen duen bitartean, eta belaunaldiz belaunaldi gertatu diren sekretuak eta tragediak argitzen ditu. Narratiba ez-lineal eta jokagarritasun bakar baten bidez, elkarrekin lotutako hainbat istorioren bidez eramaten ditu jokalariak jokoak. Istorio bakoitza Finch familiako kide desberdin baten ikuspegitik kontatzen da.

Microsoft Windows, PlayStation 4 eta Xbox One kontsolentzat argitaratu en hasieran, Nintendo Switch-entzat 2019an, iOSentzat 2021ean, eta PlayStation 5entzat eta Xbox Series X/S-rentzat 2022an.

Argumentua
----------

What Remains of Editch Finck ibilaldi-simulagailua da, abentura bideojokoa. Edithek bezala, jokalariak Finch-en etxea eta inguruak aztertzen ditu, gela, bidezidor, lau hankan ibiltzeko gune eta pasarte sekretuz osatutako serie erdi-lineal baten bidez. Edith-en narrazioak gidatuko du jokalaria, eta bere pentsamendu, esperientzia eta pertsonaia bakoitzarekin dituen harremanei buruzko memorietan zentratuko da; eta, beraz, azalpenak eta ñabardurak emango dizkio jokoko sekuentzia askori. Erlazionatutako hainbat objektuk, liburuak, desordena eta dekorazioak barne, aukera hori ematen diote Edithi. Edith-en idatziak ahoskatzean datza dinamika horrek, Edithek etxean zehar egindako ibilaldia kronologikoki errebelatuko da familia-liburu antzeko aldizkarian. Denbora horretan, hildakoen familiakoen logela zaharrekin topo egingo du jokalariak, bakoitza hil osteko egoeran mantendu baitituzte. Hala ere, sekuentzia ugari alde batera uzteko aukera izanda, jokalariak monumentu horietan kokatutako objektuekin elkarreragiten du, historian aurrera egiteko. Horietako bakoitzak bineta bakar bat sortzen du, eta pertsona bakoitzaren heriotzaren berri ematen du. Biñeta horiek asko aldatzen dira ingurunean, perspektiban, generoan, estilizazioan eta joko-mekanikan, bai eta iturriaren asmoan eta egiazkotasunean ere; beraz, jokoan zehar istorio bakar eta erdi-autonomo batzuk ematen dituzte, eta, askotan, errealismo magikoko gaiak gogorarazten dituzte, jokalariari erabat zalantzan jartzen zaizkionak.

Harrera
-------

Jokoak kritika oso ona jaso zuen hasieratik, murgiltze-narratibagatik, pertsonaiengatik eta aurkezpenagatik goraipamenak jasoz; eta bideojokoak atea direnaren adibidetzat jartzen da. Besteak beste, sari hau irabazi zuen: Game Awards-eko Joko Onenaren Saria (2017).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «What Remains of Edith Finch: Entre el «ellos» y el «vosotros»» *Start* 2018-01-24 (Noiz kontsultatua: 2023-04-02).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «What Remains of Edith Finch para Nintendo Switch - Sitio oficial de Nintendo» *www.nintendo.com* (Noiz kontsultatua: 2023-04-02).

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
* Garatzaileen webgunea
* Jatorrizko diseinu-dokumentua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28451186

 |

* Wd Datuak: Q28451186
**iTunes** multimedia edukien denda eta multimedia erreproduzigailu bat da, Applek iPodak, iPhoneak eta iPadak erreproduzitu, antolatu eta sinkronizatzeko eta musika erosteko garatua. Mac OS X, Windows 2000, Windows XP, Windows Vista eta Windows 7 sistema eragileetan oinarritutako ordenagailuekin bateragarria da. iTunesen lehen bertsioetako batzuek Mac OS 9rekin ere funtzionatzen zuten.

SoundJam MPan —MP3rako aplikazio ospetsu batean— oinarritutako sistema da iTunes eta *Casady & Green* konpainiak sortu zuen. Applek *SoundJam MP*ren eskubideak erosi zituen eta laster estreinatu zuen iTunesen lehen bertsioa, SoundJam MPren oso antzekoa zena. 2011ko abenduaren 13an denda Latinoamerikako 16 herrialdetan merkaturatu zen, horien artean Argentina, Brasil, Kolonbia, Txile eta Peru.

Ezaugarriak
-----------

*iTunes*en erabiltzaileek euren musika erreprodukzio zerrendetan antolatzeko, fitxategietako informazioa editatzeko, CDak grabatzeko, fitxategiak hainbat formatutara bihurtzeko, iTunes Store dendaren bidez musika Internetetik erosteko eta musika modu grafikoan erakusten duen bistarazle bat aktibatzeko aukera dute. *iTunes*en beste berrikuntzetako bat "adimendun erreprodukzio zerrendak" dira, automatikoki, erabiltzaileak aukeratutako bilaketa irizpide baten arabera kantuak detektatzen dituena, datu base bat bezala.

### Erreprodukzio zerrendak

Erreprodukzio zerrenda estatikoaren aukeraz gain, iTunesek adimendun erreprodukzio zerrendak ere erabiltzea ahalbidetzen du. Zerrenda horiek automatikoki eguneratzeko konfiguratuak izan daitezkeen hautaketa irizpidedun zerrenda pertsonalizatu batean oinarrituta daude. Hainbat irizpide erabil daitezke zerrendaren arloak antolatzeko. Erreprodukzio zerrendak ausaz edo sekuentzia bidez entzun daitezke. Kantuak ausaz erreproduzitzeko irizpidea bilduma edo egile beraren zenbait kantu bata bestearen atzean erreproduzitzeko konfigura daiteke (berria iTunes 5.0tik). iTunes DJ ere konfigura daiteke, esaterako, bost izarreko kalifikazioa duten kantuak soilik hautatuz.

iTunes DJ erreprodukzio zerrenda DJ soil gisan pentsatuta dago. Aurrez erabakita, liburutegitik edo beste erreprodukzio zerrenda batzuetatik kantuak ausaz aukeratzen ditu. Erabiltzaileek aukeraketa automatikoa eragoz dezakete, kantuak ezabatuz (iTunesek berriak bilatuko ditu ezabatutakoak ordezteko) edo beren kantuak gehituz, drag-and-drop edo testuinguru menuaren bidez.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**iTunesen webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9589
* Commonscat Multimedia: ITunes

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q9589
* Commonscat Multimedia: ITunes
Akinator jokoaren logoa
**Akinator** 2007ko abuztuan Frantziako Elokence enpresak sortutako jokoa da. Jeff Deleau eta Arnaud Magret programatzaileek garatu zuten proiektua. Google Trends-en arabera 2008ko azaroan lortu zuen mundu mailako fama, baina horren aurretik, ospe handia lortu zuen Israelen, Alemanian eta Frantzian.

Sareko joko bat da eta Android, iOS eta Windows Phone sistema eragileen eta bere webgunearen bitartez dago eskuragai. Joko hau <<Adivina quién>> jokoaren bertsio interaktibo moduan sortu zen eta Twenty Questions jokoaren antzekoa da, galdera batzuen bitartez jokalaria pentsatzen ari dena asmatzen da.

Laburpena
---------

Joko honen funtsa jeinu baten datza eta galdera batzuen bitartez zer pertsonaia pentsatzen ari zaren asmatzen du, erreala izan ala ez. Jokoak adimen artifizialeko programa bat erabiltzen du jokalariekin duen esperientziaren arabera galdera onenak egiteko.

Jokoaren funtzionamendua
------------------------

Jolasten hasi aurretik fikziozko edo benetako pertsonai batean pentsatu behar da eta jeinuak zenbait galdera egingo ditu. Galdera bakoitzak 5 erantzun posible ditu: Bai, Ez, Ez dakit, Ziurrenik bai eta Ziurrenik ez. Asko jota jokoan zehar 25 galdera egingo dira. Galderaz galdera jeinuak erantzun posibleak murriztuko ditu eta erantzunen arabera galderak aldatzen joango dira, hau da, erantzun bakoitzaren arabera hurrengo galdera aurreko erantzunera moldatuko da, ez baititu beti galdera berdinak egiten.

Txanda bakoitzean 25 galdera egin aurretik jeinuak erantzuna lortu baldin badu erantzun bat emango du, bestela, 25 galdera egingo ditu erantzun ziur bat aurkitu ez duelako. Jeinuak erantzuna ematerakoan erabiltzaileak erantzuna zuzena den ala ez adierazi beharko du. Erantzuna okerra izan baldin bada jeinuak beste txanda bat jolastera gonbidatuko zaitu, hiru txanda osatu arte. Programak hiru txandetan erantzun okerra ematen badu pertsonaiaren izena sartzea eskatuko du bere datu basea handitzeko.

Historia
--------

Joko hau 2007an sortu zen arren, 40 eta 50. hamarkadetan irrati eta telebista programa propioak izan zituen eta 20 galderen jokoa deitzen zen, Twenty Questions hain zuzen ere. Gainera, 2013 eta 2014 urteen artean YouTube plataforman ospe handia hartu zuen youtuber ospetsuenen artean eta joko honi buruzko bideo ugari igo ziren. 2018an berriz ere berreskuratu zuen ospe hori. 2007an online joko hau sortu zenetik kalkulatzen da 400 milioi partida jokatu direla.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Android | La plataforma que amplía los límites de lo posible» *Android* (Noiz kontsultatua: 2021-12-17).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «iOS 15» *Apple (España)* (Noiz kontsultatua: 2021-12-17).
3. ↑   «Windows Phone - Centro de Descargas de Microsoft» *www.microsoft.com* (Noiz kontsultatua: 2021-12-17).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** País, Ediciones El.  (2018-08-28). «Cómo funciona 'Akinator', el juego que lee tu mente y entretiene a los youtubers» *Verne* (Noiz kontsultatua: 2021-12-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1194064

 |

* Wd Datuak: Q1194064
**Disney+** (edo **Disney Plus)** harpidetza bidezko telebista, bideo edo streaming zerbitzu bat da, The Walt Disney Company ikus-entzunezko enpresak sortua 2019an. Euskal Herrian 2020ko udaberrian hasi zen martxan, lehenago Espainian eta geroxeago Frantzian.

Edukiak
-------

Zerbitzuak hainbat kate eta ekoiztetxetako edukiak biltzen ditu: Walt Disney Studios eta Walt Disney Televisionek sortutako filmak eta telesailak, eta Disneyren jabetzakoak diren Marvel, National Geographic, Pixar eta *Star Wars* markako produktuak dira bere erakarpen nagusia.

Disney+ ez da Disney etxearen streaming bidezko telebista bakarra, Hulu programazio orokorreko kate bat ere bere jabetzakoa da, eta Estatu Batuetako ESPN+ kiroletako telebista ere badago, ESPN kateari lotua.

Eduki propio berezkoak ere sortu zituen Disneyk katea hornitzeko, horien artean *The Mandalorian* izan zen estreinaldiko erakarpen puntu nagusia, *Star Wars* unibertsoan kokatutako telesail bat.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Disney+: beste streaming zerbitzu bat, oraingoz gugandik urruti» *sustatu.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-04-22).
2. ↑   **(Ingelesez)** Keslassy, Elsa; Keslassy, Elsa.  (2020-04-07). «Disney Plus Launches in France After Two-Week Delay» *Variety* (Noiz kontsultatua: 2020-04-22).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54958752
* Commonscat Multimedia: Disney+

---

 |

* Wd Datuak: Q54958752
* Commonscat Multimedia: Disney+
**Aizpea Oihaneder** (Donostia, Gipuzkoa, 1975) euskal sukaldari eta telebista aurkezlea da. Txikitatik argi zuen sukaldaria izan nahi zuela. Bederatzi urte besterik ez zituela, eta bere jaunartzean aurrezki libreta bat ireki ondoren, diru hori bere lehen jatetxea abiarazteko erabiliko zuela pentsatu zuen. Hainbat jatetxetan aritu ondoren, 2008an Xabier Diez sukaldariarekin batera *Xarma Cook & Culture* jatetxea zabaldu zuen Donostian, Zurriola hondartza parean, hain zuzen ere, eta gaur egun arte bi Repsol Eguzki lortu ditu jatetxeak.

Ibilbide profesionala
---------------------

Donostiako Ostalaritza eta Sukaldaritza Goi Eskolan ikasketak egin ondoren, nazioarteko sukaldari handiekin trebatu zen, besteak beste: Juan Mari Arzak, Martin Berasategi, Santi Santamaria edo Michel Bras.

1997an ikasle hasi zen Arzak jatetxean. Urtebete beranduago, 1998an, *Monasterio de* *Rocamador* jatetxera joan zen, Badajozko probintziako Almendral udalerrian, eta bertan lanean zegoela *Michelin Izarra* lortu zuten. Bertan bost urte lan egin ondoren, Garesko *Mesón del Peregrino* eta Donostiako *Mil Catas* jatetxeetan egin zuen lan.

Lanak
-----

### Aurkeztutako saioak

2012an *Oihaneder bere saltsan* sukaldaritza saioa aurkeztu zuen ETB 1 telebista katean, Euskal Irrati Telebistan sukaldaritza saio bat aurkeztu duen lehenengo emakumea izan zen, beraz.

2017an hasi zen *El señor de los bosques* saioan kolaboratzen RTVEko La 2 telebista katean. Telesaila igandero arratsaldeko 19.45etan emititzen da.

| Urteak | Saioa | Telebista-katea |
| --- | --- | --- |
| 2012 | *Oihaneder bere saltsan* | ETB 1 |
| 2017 | *El señor de los bosques* | La 2 |

### Liburuak

2021ean *"La cocina es tuya"* liburua argitaratu zuen Juan Luis Arconadarekin batera, *"Pequeña escuela de la vida con El Hematocrítico"* bildumaren barruan. Liburuan egunerokoan jan ohi ditugun elikagaien jatorri eta ezaugarriei erreparatzen die, baita noiz eta nola erabiltzen hasi ziren kontatu ere. Ilustrazio eta xehetasun asko biltzen ditu eta, horregatik, errezeta bildumek baino askoz aukera zabalagoa eskaintzen du janaria prestatzeko. Hurbileko produktuak erabiltzen ditu batik bat eta ekoizpen-eredua ere tradizionala da obra honetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Oihaneder bere saltsan | sukaldaritza saioa | ETB1 |EITB Oihaneder bere saltsan» *www.eitb.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-04-11).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El señor de los bosques : Tus programas favoritos de TVE, en RTVE Play» *RTVE.es* (Noiz kontsultatua: 2022-04-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30467174

 |

* Wd Datuak: Q30467174
**Dispentsazionalismoa** Biblia interpretatzeko sistema teologiko bat da, lehen aldiz John Nelson Darbyk defendatzen duena. Dispentsazionalismoaren arabera, historia hainbat garaitan edo "banaketetan" banatzen da, eta Jainkoak modu desberdinetan jarduten du gizateriarekin. Oro har, dispentsazionalistek sinesten dute premilenialismoan, Israelen etorkizuneko zaharberritzean eta bigarren etorrera baino lehen egingo den oramenduan; oro har, Larrialdi Handiaren aurretik gertatuko dela uste da. "Dispentsazionalismo" terminoa Philip Mauro sistemaren kritikari batek sortu zuen 1926an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Christian fundamentalism | Definition, History, United States, Figures, Beliefs, & Facts | Britannica» *www.britannica.com* (Noiz kontsultatua: 2023-05-01).
2. ↑    *A case for historic premillennialism : an alternative to "left behind" eschatology.*  Baker Academic 2009 ISBN 978-1-4412-4793-3. PMC 847527447. (Noiz kontsultatua: 2023-05-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q849459
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q849459
Diokleziano garaiko, 298an, Hispaniaren probintzien antolaketa, sei probintzia gehi Tingitana Hispaniarum barrutia sortzeko.
**Balearica** Behe Erromatar Inperioan antolatutako erromatar probintzia izan zen; horretarako, IV. mendearen erdialdean, Konstantzio Klororen eta Konstantino II.a enperadorearen urtetan, Hispania Tarraconensis probintziatik uharteak atera zituzten. Haren maila pretorioa zen eta Hispaniaren *vicarius*en agindupean zegoen. Probintzia barruan Pitiusak eta Balearrak zeuden eta hiriburua Pollentia zen, egungo Pollençan. Aurretik, uharte horiek feniziarrak izan ziren.

455an Genseriko agindupean zeuden bandaloek uharteak okupatu zituzten eta probintzia desagertu zen. Bandaloen okupazioak 534 urtea arte iraundu zuen. Ondoren uharteak Bizantziar Inperioaren eskuetan gelditu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Balear uharteen konkistaren historia PDF batean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3320446

 |

* Wd Datuak: Q3320446
**HETEL**, **Heziketa Teknikorako Elkartea** gizarte-ekimenezko lanbide-heziketako ikastetxeen elkartea. Euskal Autonomia Erkidegoko hiru lurraldetan sustraiturik dago. Elkartea 1987an sortu zen horrelako ikastetxeak koordinatzeko eta, halaber, lan heziketa sustatu eta hobetzeko. Gaur egun Lanbide Heziketako 32 ikastetxek osatzen dute elkartea eta ilusioa, elkarlana, zintzotasuna eta elkartasuna oinarritzat dituzte. HETELeko Ikastetxe gehienak Lanbide Heziketako Ikastetxe integratuak dira.

2013an zilarrezko **bikain ziurtagiria** jaso zuen. 

2015ean, lanbide heziketaren eremuan **Zilarrezko A Saria kudeaketa aurreratuari** jaso duen lehen erakundea izan zen.

Helburuak
---------

Lanbide Heziketa hobetzea, hari prestigioa ematea eta haren buru izatea gizarte-konpromisotik abiatuta, bere abantean ikastetxe sarearen, lanbide heziketa sisteman parte hartzen duten pertsonen, enpresen eta, oro har, gizartearen onerako, herrialdearen ikuspegitik eta nazioarteko ikuspegitik.

HETELen baloreetako bat arlo estrategikoetan lan taldeak sustatzea da, ikastetxeek elkarren artean lan egin dezaten. Gaur egun abian dauden lantaldeak hauexek dira: Lanerako prestakuntza, LH Duala eta espezializazioa, IKT, berrikuntza teknologikoa, Nazioarteko mugikortasuna eta proiektuak, ETHAZI metodologia, ikastetxeen administrazioa eta kudeaketa, ikastetxe eredu berria eta antolaketa, Eleaniztasuna- euskara, Oinarrizko mailako Lanbide Heziketa, Komunikazioa, Zerbitzu teknologikoak, Ikastetxeen arteko proiektuak, orientazioa eta jasangarritasuna.

Ikastetxeak
-----------

### Araba

* Egibide. Gasteiz.
* Menesianos. Langraiz Oka

### Bizkaia

* Zabalburu Ikastetxea. Bilbo.
* Kimika eta Elektronika Eskola. Bilbo.
* Politeknika Txorierri. Derio.
* Salesianos. Deustu.
* Maristak  Durango.
* Lea Artibai Ikastetxea. Markina.
* Somorrostro ikastetxea. Muskiz.
* San Viator Ikastetxea. Sopuerta.
* Zulaibar Arratiako Lanbide Ikastegia. Zeanuri.
* Otxarkoaga Prestakuntza Zentroa Bilbo
* Maristak. Zalla
* Antiguako Ama Arrantza Eskola. Ondarroa
* Ángeles Custodios. Bilbo
* Sopeña Bilbo
* Margotu Bilbo
* Santa María Artagan. Bilbo
* María Inmaculada. Bilbo
* Peñascal Bilbo, Markina , Tolosa

### Gipuzkoa

* La Salle Berrozpe. Andoain.
* Mondragon Goi Eskola Politeknikoa. Arrasate.
* Nazaret Zentroa. Donostia.
* Irungo La Salle. Irun.
* Oñati Gestio Heziketa. Oñati.
* Goierri Eskola. Ordizia.
* Salesianos Urnieta. Urnieta.
* Urola Garaiko Lanbide Eskola. Zumarraga.
* Oteitza Lizeo Politeknikoa. Zarautz.
* Mendibil Irun
* Gainberri Tolosa

Publikazioak
------------

HETELmedia estekan hainbat argitalpen eta bideo eskuragarri: https://hetel.eus/eu/hetelmedia-eu/

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* HETELen web gune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258830

 |

* Wd Datuak: Q12258830
**Ya'bad** (arabieraz: يعبد‎: ; hebreeraz: יעבד‎) Jeningo eskualdeko udalerri palestinarraada, Zisjordanian, Jordan haranean dafiena iparraldean, 10 kilometrora Jeninen gobernazioko. Palestinako Estatistiken Bulego Zentralaren arabera, Ya'bad'ek 13.640 biztanle zituen 2007an. Israelgo kolono okupatzaileen Mevo Dotan kokalekua Ya'bad lurretan eraiki da.

Historia
--------

1596an, Ya'bad Otomandar erregistro fiskaletan agertu zen 62 etxebizitza zituela, guztiak musulmanenak. 17. eta 18. mendeetan, nahiko ezaguna zen Samariako gaztarik onena ekoizteagatok. Politikoki, Qadri klaneko agintarien esku zegoen, Abd al-Hadi klan boteretsuarekin aliatua.

1935ean, Izz ad-Din al-Qassam erresistentzia arabiarreko buruzagi nagusia eta haren zenbait gizon hil zituzten Ya'bad ondoko kobazulo batean, indar britainiarrek tirokatuak.

1948ko gerra arabiar-israeldarraren ondoren, Jordaniako erresuma haixemitak Ya'bad okupatu zuen. Israelek okupatu zuen 

### Okupazio israeldarra

1967ko Sei Eguneko Gerran, Barak Brigadako 25. batailoiak , Moshe Bar Kochba teniente koronelaren agindupean , herria hartu zuen, ekainaren 6ko goizean, aireko bonbardaketa baten ondoren, eta Jordaniako kontroletik Israelgo kontrolera igaro zen.

1980ko otsailean, herriaren hegoaldean Mevo Dotan israeldar asentamenduaren ezarpena hasi zen. Herriak erabiltzen zituen nekazaritza-lurren 120 *dunam* inguru desjabetu ziren asentamendua ezartzeko.

Osloko akordioaren ondoren , herriko eraikitako eremua B eremu gisa sailkatu zen (kontrol palestinar zibila), baina ia nekazaritza lur guztiak C eremu gisa sailkatu ziren (Israelen kontrol osoa). 2001eko otsailean, "Maoz Zvi" izeneko asentamendu ilegala ezarri zen hegoaldera herriari begira dagoen muino batean. Aurrepostuak Zvi Shelf kolonoaren izena hartu zuen, tiroz eraso batean hil zuten Mevo Dotaneko bizilagun baten izena hain zuzen. 

Bigarren intifadaren ostean , ehunka *dunam* desjabetu zituzten herriko lurretatik "Okaf Ya'abd" errepidea egiteko eta bereizketa-hesi bat egiteko

1. ↑    *Table 26 (Cont.): Localities in the West Bank by Selected Indicators, 2007.*  Palestinian Central Bureau of Statistics.
2. ↑  Israeli Settlers Attack Taxi Driver, Shut Down Main Road near Jenin, December 31, 2015 (WAFA)
3. ↑  Hütteroth and Abdulfattah, 1977, p. 128
4. ↑  Doumani, Beshara. (1995). The Hinterland of Nablus
5. ↑  Segev, 2013, pp. 360 -362
**Atzerakada Handia,** frantsesez: *Grande Retraite*, "**Monsetik atzera-egitea**" izenez ezagutua nagusiki Britainiar iturrietan, 1914ko abuztuan eta irailean zehar Britainiar Armada Espedizionarioak (BAE) eta Frantziako Bosgarren Armadak egin zuten atzerakada luzea izan zen. Lehen Mundu Gerran Mendebaldeko frontean Charleroiko (abuztuaren 21ean) eta Monseko guduen (abuztuaren 23an). Abuztuaren 29an Ententeko armadak hasitako Guise/Saint Quentineko kontraerasoak ez zuen Alemaniaren aurrerapena geldiaraztea lortu eta atzerakada Marne ibaian zehar jarraitu behar izan zuen. Irailaren 5etik 12ra, Marneko Lehen Guduan aliatuek erretiratzeari amaiera eman zioten; alemaniar armadak Aisne ibairantz atzera egitera behartuz. Aisneko Lehen Guduan (irailaren 13tik 28ra) borroka emaitza erabakigarrik gabe amaitu izan arren, argi geratu zen alemaniarren Pariserako martxa, Schlieffen planaren oinarria, bertan behera geratu egin zela. Jarraian bi aldeen armadak iparralderantz mugitu ziren elkarrekiko hegalen aurka eginez, aurrerago Itsasorako Lasterketa izena jasoko zuen faseari hasiera emanda (irailaren 17tik urriaren 17ra).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Hastings, Max.  (2013). *Catastrophe: Europe Goes to War 1914.*  Knopf Press ISBN 978-0307597052..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2707293
* Commonscat Multimedia: Great Retreat

---

 |

* Wd Datuak: Q2707293
* Commonscat Multimedia: Great Retreat
**Salomonen igerilekuak** (arabieraz: برك سليمان‎, *Burak Sulaymān*, edo *el-Burak*, 'igerilekuak' soilik; hebreeraz: בריכות שלמה‎, *Breichot Shlomo*) Zisjordaniako erdi-hegoaldean dauden antzinako uharkak dira, Al-Khader herrixkaren hegoaldean eta Betleemdik 5 kilometro hego-mendebaldera. Igerileku-multzoa hiru zisterna irekik osatzen dituzte. Bakoitzak 6 metro ditu hurrengora erori aurretik, eta lurpeko iturburu batek elikatzen ditu. Bakoitzak 100 metro baino gehiagoko luzera, 65 metroko zabalera eta 10 metroko sakonera du. Ur-edukiera 200 milioi litro ingurukoa da. Ondorioz, igerilekuek mendeetan zehar inguruko ur-horniduran zeregin garrantzitsua izan dute.

Tradizioaren arabera, Salomon erregeak eraiki zuen. Hau k.a. X. mendeko pertsonaia biblikoa izan zen, baina, gaur egun oso geroagokoak direla uste dute, zatirik zaharrena k.a. II. mendekoa izanda.

Jerusalemgo akueduktuak
-----------------------

Ur-horniduraren sistema asmondar garaitik aurrera sortu zuten pixkanaka eta, bere hedapen handieneko garaian, eta 80 kilometroko luzera zuten bost akueduktuk osatzen zuten. Bi akueduktuk Hebron inguruko iturburuetako urez elikatzen zituzten igerilekuak, bertako iturburuko urarekin bat eginez. Beste bi akueduktuk igerilekuetan pilatutako ura iparralderantz zeramaten, Jerusalemera (beheko akueduktua eta goiko akueduktua), eta hirugarren batek hegoalderantz zeraman ura, Herodionera.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Leeper, J. L..  (1903). «Remains of the Temple at Jerusalem» *The Biblical World* 22 (5): 340.  doi:10.1086/473292. ISSN 0190-3578..
2. ↑   Allegro, John M..  (1964). *The Treasure of the Copper Scroll.*  (2. argitaraldia) Garden City, NY: Doubleday, 67 or. OCLC .917557044.
3. ↑   **(Ingelesez)** Garbrecht, Günter; Peleg, Yehuda.  (1994). «The Water Supply of the Desert Fortresses in the Jordan Valley» *The Biblical Archaeologist* 57 (3): 161–170.  doi:10.2307/3210411. ISSN 0006-0895..

Kanpo estekak
-------------
Foroaren ondoko fatxadaren irudikapena Augustoren garaian. 1905
**Emilia Basilika** (latinez *Basilica Aemilia*) Marko Fulvio Nobilior eta Marko Emilio Lepido zentsoreek eraiki zuten K.a. 179an, eta horregatik, orduan, *Basilica Æmilia et Fvlvia* deitua, ondoren desagertutako *Tabernae novae*en atzean, pertsona partikularrei alokatu zizkien dendekin inguratuz. Zenbait alditan berreraikia izan zen, batez ere, Emilia genseko partaideek. Horietako lehena, K.a. 78an egin zuen Marko Emilio Lepido kontsulak. Berreraikuntza handiago bat, Lepido triunbiroaren anaia zen Luzio Emilio Lepido Paulo kontsulak abiatu zuen K.a. 55ean. Lan hauek, ez ziren K.a. 34 arte amaituak izan, Luzio Emilio Lepido Pauloren seme zen Luzio Emilio Lepido Paulorekin eta Julio Zesarren laguntzarekin.

Emilia Basilikaren hondakinak Erromatar foroan.
Une honetan, eraikina, *Tabernae novae*en gainean zegoen, baina sute batek, K.a. 14an berreraikitzera behartzen du, Luzio Emilio Lepido Paulok berak eta Augustok, bere azken forman, arkupea eta cella apainduz. Dokumentatua dagoen azken zaharberritzea, Alarikoren arpilaketan, 410ean gertatutako sutearen ondoren egin zen.

Emilia Basilika, 70x29 metroko gela handi batez osatua dago, zutabe hilaren bidez, nabeetan banatua. Erdiko nabeak, ia 12 metroko luzera duena, beste nabe txikiago bat du hegoaldean eta beste bi iparraldean. Eraikinaren aurretik, foroaren aldetik, pilastren gainean jarritako hamasei arkudun eta bi solairuko arkupe bat zegoen. Arkupearen atzetik, tabernae batzuk daude. Horien artean, gelarantz jotzen duten hiru sarrerak irekitzen dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q522924
* Commonscat Multimedia: Basilica Aemilia (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4272535-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q522924
* Commonscat Multimedia: Basilica Aemilia (Rome)