recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Heaviside egoera** eta inpedantzia karakteristikoa, lehen mailako parametroekin erlazionatzen da formula honen bitartez:

{\displaystyle Z\_{0}={\sqrt {\frac {R+j\omega L}{G+j\omega C}}}}

Formula honetatik atera dezakegunez, inpedantzia karakteristikoak zati konplexua duela, W-rekiko aldakorra dela, eta hori ez da nahi lortu, zati erreala eduki dezan nahi bai dugu, hau da; errestibitatez eragin dezan, eta konstante mantendu, lineatik pasatzen diren frekuentzi balore guztientzako. Hau lortzeko, heaviside egoera izan behar da, adierazpen hau mantenduz lortzen dena:

{\displaystyle {\frac {G}{C}}={\frac {R}{L}},}

Egoera hau betetzean inpedantzia karakteristikoa honela geratzen da:

{\displaystyle Z\_{0}={\sqrt {\frac {R+j\omega L}{G+j\omega C}}}}
Sinplifikatuz,
{\displaystyle Z\_{0}={\sqrt {\frac {L}{C}}}}

Heaviside egoera ezarten denean, atenuazioa minimoa da, eta frekuentziatik askea, distorsio lineal gabe eta hedapen denbora konstantea da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258953

 |

* Wd Datuak: Q12258953
**Heb Seda** edo **Sed Jaia**, ziur aski, Antzinako Egiptoko faraoien ospakizunik garrantzitsuena izan zen. Jaialdi honen xedea, faraoiaren naturaz gaindiko energia eta indar fisikoaren berriztapena zen, dirudienez.

Den faraoiaren taulatxo eponimoa, bere Heb Seda deskribatzen, Abidoseko bere hilobian aurkitua. British Museum
Palermoko Harrian dokumentatua dago, I. dinastiako garaitik, Ptolomeotar dinastia arte mantenduz, zeremonia, hau, grezierara, "hogeita hamar urteen jaia" bezala itzuli izan zenean. Faraoi batzuek, Amenofis III.a eta Ramses II.ak bezala, dirudienez, euren lehen Heb Seda, euren erregealdiko 30 edo 31. urtean ospatu zuten, eta, ondoren, hirugarren urte bakoitzean, jaialdia ospatzeko arau orokorra izan zela ustez, salbuespen batzuk egon ziren arren.

Ez da mantendu jaialdi hau argi azaltzen duen eskuizkriburik, lekukotza bakar bezala, margolan inskripzioak bakarrik geratu direlarik, non atal ezberdinak irudikatzen diren, baina gertaeren ordena kronologikoa zehaztu gabe. Hoberen kontserbatuta dagoen eszena multzoa, Nyuserra faraoiaren Eguzki Tenpluan aurkitu zen, Abu Guraben, tenpluko baxuerliebeak, zenbait bildumatan sakabanatuta aurkitzen diren arren.

Heb Sed jaialdiaren zeremonia nagusiak
--------------------------------------

Baxuerliebeak Snefru faraoiaren Heb Seda erakutsiz. New Yorkeko Museo Metropoliarra.
* Heb Sedaren hasiera, sortze erritu batzuekin
* Faraoia, eraikuntza lanak eta abere errolda aztertzen
* Prozesioa: Erregea, lehen aldiz agertzen da Heb Sedeko jantziarekin, bere ondoan, bere seme-alabak agertzen dira.
* Zeremonia eraikinean: altzarien prozesioa (lehoi itxurakoak) faraoiaren berpizte eta birsortzerako
* Herrialdeko eskualde guztietako egiptoarrak erregearen aurrean agertzen dira
* Egiptoarrak berriz agertzen dira erregearen aurrean
* Min jainkoaren prozesioa
* Erregea Upuaten kaperaren aurrean, non ukendua igurzten den. Erregeak bere jantzia aldatzen du erritu lasterketarako. Lasterketa hau, dirudienez, jaialdiko zatirik garrantzitsuena da. Sarri, jaialdi osoa sinbolizatzen du.
* Abereen errolda, abereak jainkoei aurkeztuz.
* Erregea, *sedia gestatoria* delako aulki eramangarrian esertzen da.
* Erregearen prozesioa aulkian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q604644
* Commonscat Multimedia: Sed festival

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q604644
* Commonscat Multimedia: Sed festival
**1640ko krisia** Austrien Hispaniar Monarkiak jasan zuen krisi politikorik larriena izan zen, dinastia honekin amaitzeko zorian egon baitzen. Izan ere, Portugalen banaketa gertatu zen. Filipe IV.a Espainiakoaren agintaldian gertatu zen, eta krisi honen arrazoi nagusien artean bere balido boteretsua zen Olivares konde-dukeak proposatutako Arma Batasuna egon zen. Guztia Hogeita Hamar Urteko Gerraren eta Zazpi Herbehere Batuen Errepublikako Holanda eta Zeelandako errebeldeen aurkako Laurogei Urteko Gerraren berrabiatzearen testuinguruan.

1640ko krisia XVII. mendeko krisia bezala ezagutzen denaren barnean dago, bereziki Europako erdialdeak eta hegoaldeak jasan zutena. Filipe IV.aren Monarkia Katolikoak, beste europar monarkia konposatu batzuk bezala, euren egitura politiko eta soziala zalantzan jartzen zuten barne eta kanpoko erronka garrantzitsuei aurre egin behar izan zien. Frantziar monarkia zen, ez zailtasunik gabe, absolutismora eboluzionatzeko hobekien kokatua zegoena, ingelesak, beste horrenbesteko une latzak bizitzen ari zena (ingeles iraultza), konponbide aurreratuago bat lortu zuen bitartean: monarkia mugatua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5791062

 |

* Wd Datuak: Q5791062
**Gavrilov** izeneko kraterra Ilargiaren alde ezkutuan dagoen talka krater bat da. Oso higatua dagoen Vernadskiy kraterretik hegoaldera eta Vetchinkin kraterretik iparraldera dago.

Krater biribil eta nahiko simetriko bat da, kanpoaldeko ertzean oso higatua dagoena. Krater txiki ugari daude barnealdearen ekialdeko erdian, eta erdiko igoera txiki bat erdialdeko puntutik gertu.

Ilargi kraterrak
----------------

Konbentzio bidez ezaugarri hauek ilargiaren mapetan Gavrilov kraterretik gertuen dagoen kraterraren erdialdeko puntuaren alboan hizkia jarriz identifikatzen dira.

| Gavrilov | Latitudea | Longitudea | Diametroa |
| --- | --- | --- | --- |
| A | 19.6° N | 131.9° E | 26 km |
| K | 15.0° N | 132.5° E | 38 km |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1155373
* Commonscat Multimedia: Gavrilov (lunar crater)

---

* **Astronomia**
* Gazetteer of Planetary Nomenclature: 2122

 |

* Wd Datuak: Q1155373
* Commonscat Multimedia: Gavrilov (lunar crater)
|  |  |
| --- | --- |
|  | **Orri honetako testu zati batzuk japoniar idazkerarekin idatzita daude.**Euskarri eleaniztun egokirik gabe, galderaikurrak ikusiko dituzu kanji edo kana karaktereen ordez. |


|  |
| --- |
|  |
| Genkidama |
| 元気玉 |
| Itzulpena | Izpirituaren esfera |
| Teknika mota | Indar Bilketa |
| Erabiltzaileak | * Kaito
* Son Goku
* Cell (potentzialki)
 |
| Lehen agerraldia | 220. atala (manga) |
|

**Genkidama** (元気玉, Izpirituaren esfera), edo **Indar Unibertsalaren Teknika** ere deitua Dragoi Bola manga eta animeko borroka teknika bat da. Ipar Kaitok asmatu zuen eta bihotz garbia duen edozein pertsonak egin dezake. Bi besoak altxa eta planetako izaki bizidunek euren energiaren zati txiki bat ematen diote. Denbora asko behar da energia nahikoa biltzeko. Bihotz honeko beste pertsona bat badago bolaren bidean inongo arazo gabe itzuli dezake.

Teknika hau erabili zuen bakarra Son Goku izan zen, Dragoi Bola Zn. Lehen aldiz Vegetaren aurka Krilinen laguntzaz eta geroago Freezer eta Boo Ahaltsuaren aurka ere, eta azken honen aurka bakarrik balio izan zuen. Hainbat filmetan ere balio izan zuen etsaia garaitzeko: *Munduko indartsuena* filmean Uirō doktorearen aurka, *Super gatazka munduan* pelikulan Turlesen aurka, *Son Goku Super Saiya*n Slug Doktorearen aurka eta *Hiru Goi Gerlarien arteko borroka latza* filmean C-13ren aurka.

Chō Genkidama
-------------

Vegetaren ideia bati jarraiki Son Gokuk **Genkidama**ren bertsio hobetu bat lortu zuen **Genkidama 2.0** (超 元気玉, Izpirituaren super esfera) Lurreko energia askoz gehiago biltzean datza, baina gizakiek era boluntario batean eskuak jasotzen badituzte bakarrik. Ipar Kaitoren laguntzaz Lurreko biztanle guztiek Satan Jauna entzutea lortu zuten eta honek konbentzitu zituen. Beste Munduko zenbaitek ere eman zioten indarra. Dragoi Bola GTn Unibertso guztiko izakiek entzun ahal izan zioten eta lagundu ere egin zioten.

Teknika honek Dragoi Bola Zn Boo Ahaltsuaren aurka eta Dragoi Bola GTn Yi Xing Longen aurka balio izan zuen.
**Henderson konderria** (ingelesez: *Henderson County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hendersonville da. 2010eko zentsuaren arabera 106.740 biztanle zituen, Henderson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Henderson konderriak 971,84 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,6 ura dira. Beste 966,24 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 109,83 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 106.740 pertsonetatik 100.529 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 10.424 dira. 3.149 beltzak edo afroamerikarrak. 318 amerikar natiboak ziren eta 165 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 994 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 105 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.480 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q511747
* Commonscat Multimedia: Henderson County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132515783
* LCCN: n79145717
* NARA: 10039527
* **Lekuak**
* OSM: 2528709
* TGN: 2001504

 |

* Wd Datuak: Q511747
* Commonscat Multimedia: Henderson County, North Carolina
Berlingo Charitéko gorputegia.
**Hilotza** edo **gorpua** gorputz hila da, bereziki gizakiarena.

Gizakiak, antzinatik, gorputzak desagerrarazteko neurriak hartu zituen, normalean, lurrean zulatutako hilobi edo hobien bidez, non gorputza zizareen eta bakterioen eraginez deskonposatzen zen. Praktika alternatibo bat, jatorri zaharrekoa hau ere, errausketa da: ehorzketa edo errausketa-labeetan sua erabiliz gorputza ezabatzea.

Gorpuekiko erakarpen sexualari nekrofilia esaten zaio, eta kultura gehienetan sozialki onartezintzat jotzen da.

Ikus, gainera
-------------

* Hilotz paregabea

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Hilotz.*  in: *Euskaltzaindiaren Hiztegia*..
2. ↑   Aranzadi Martínez, Juan.  (2008). *Introducción histórica a la Antropología del parentesco.*  Editorial Universitaria Ramón Areces, 331 or. ISBN 978-84-8004-713-5..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48422
* Commonscat Multimedia: Human corpses

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4167214-8
* NKC: ph551805
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D002102

 |

* Wd Datuak: Q48422
* Commonscat Multimedia: Human corpses
**Hegoaldeko Rio Grandeko Unibertsitate Federala** (portugesez: *Universidade Federal do Rio Grande do Sul* edo UFRGS) Brasilgo unibertsitate publiko bat da, bere egoitza nagusia Porto Alegre-n dago, Hegoaldeko Rio Grande estatuko hiriburuan, mende bateko historia baino gehiago duena.

UFRGSk graduondoko zentroak eta graduondoko ikasketak mantentzen ditu Hezkuntza, Literatura, Ingeniaritza, Zientzia zehatzak eta Gizarte Zientzien arloetan. UFRGSk rol berritzailea betetzen du Brasilen espezializazio profesionaleko eta masterreko (MBA) graduondoko ikastaroak sortzean.

Ikerketa zientifikoa
--------------------

Unibertsitateak Paleorrotako Geoparkea bezalako hiriko aztarnategi paleontologikoak zaintzen eta ikerketa zientifikoan lagundu du.

Kanpo estekak
-------------

* UFRGS webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q766447
* Commonscat Multimedia: Universidade Federal do Rio Grande do Sul
* Wikispecies Espezieak: UFRGS

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146525669
* ISNI: 0000 0001 2200 7498
* BNF: 12530215h (data)
* GND: 10647-1
* LCCN: n80126045
* NKC: ko2007402366
* SUDOC: 026610566
* **Bilduma digitalak**
* Handle: url

 |

* Wd Datuak: Q766447
* Commonscat Multimedia: Universidade Federal do Rio Grande do Sul
* Wikispecies Espezieak: UFRGS
**Gracias a Dios lurmuturra** Erdialdeko Amerikan dagoen lurmuturra da, Karibe itsasoko kostan, Honduras eta Nikaragua artean, Coco ibaiaren bokalean, eta bi herrialdeen arteko muga da. Nikaraguak ipar-ekialdera begira dagoen triangelu isoszelearen forma duenez, mutur horrek erpin hori osatzen du, Hondurasko ekialdeko muturra bezalaxe.

Historia
--------

Hala deitu zuen Kristobal Kolonek, hura bisitatu zuen lehen europarrak, 1502ko irailaren 12an, ekaitz baten aurrean babesa eman baitzion (Ipar Atlantikoko urakanen garaia zen). Tradizioaren arabera, Kolonek honako esaldi hau esan zuen: «Eskerrik asko Jainkoari *sakontasun* horietatik atera ginelako», hiru karabelak astiro astindu baitzituen urakanak bi astez, eta lurmutur hori igarotzean, ekaitza baretu egin zen; beraz, eskerrak eman zizkioten Jainkoari hondamenditik bizirik ateratzean, Fernando Colónek kontatu zuen bezala, Almirantearen semeak.

Lurmuturretik itzuli aurreko lurraldeari Honduras (sakontasun) izena jarri zioten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Apuntes de Historia y Geografía del 4o grado de primaria, página 6. 1963
2. ↑  Libro de la Colección La Salle, sección Historia patria, lección 7, Cristóbal Colón en Nicaragua, página 79. Década de 1950

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1024890
* Commonscat Multimedia: Cabo Gracias a Dios

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* LCCN: no2011161287
* NARA: 10037274
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1024890
* Commonscat Multimedia: Cabo Gracias a Dios
**Grace Sarenne Balsdon**,  (Canterbury, Kent, Ingalaterra, 1993ko apirilaren 13a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari britainiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Erresuma Batuko taldearekin, Herbehereen eta Argentinaren atzetik.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Giselle Ansley, Grace Balsdon, Amy Costello, Fiona Crackles, Sarah Evans, Maddie Hinch, Sarah Jones, Hannah Martin, Shona McCallin, Lily Owsley, Hollie Pearne-Webb, Isabelle Petter, Ellie Rayer, Sarah Robertson, Anna Toman, Susannah Townsend, Laura Unsworth eta Leah Wilkinson-ek

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Grace Balsdon» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Grace Balsdon» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42416367

 |

* Wd Datuak: Q42416367
**Heather Leann Moyse** (Summerside, 1978ko uztailaren 23a) kanadar kirolaria da, batez ere bobsleighean, errugbian eta pistako txirrindularitzan nabarmendu zena. Bobsleighean bultzalaria zen, eta urrezko domina irabazi zuen 2010eko eta 2014ko Neguko Olinpiar Jokoetan. Errugbian, hegaleko eta atzelari postuetan aritzen zen; 22 partida jokatu zituen Kanadako selekzioarekin, eta 2010eko eta 2014ko Munduko Errugbi Kopetan parte hartu. Zazpiko errugbiko selekzioko kidea izan zen, eta 2012ko Panamerikako Txirrindularitza Txapelketan ere esku hartu zuen. World Rugby Hall of Fameko kide izendatu zuten 2016an.

Palmaresa
---------

### Bobsleigh

Olinpiar Jokoak
2006 – Turin, 4.a Helen Uppertonekin
2010 – Vancouver, 01 !1. postua, urrezko domina Kaillie Humphriesekin
2014 – Sochi, 01 !1. postua, urrezko domina Kaillie Humphriesekin
Munduko Txapelketak
2008 – Altenberg, 11.a Lisa Szabonekin
2009 – Lake Placid, 5.a Kaillie Humphriesekin
2011 – Königssee, 03 !3. postua, brontzezko domina Kaillie Humphriesekin
2011 – Königssee, 03 !3. postua, brontzezko domina Kaillie Humphriesekin (taldeka)
World Cup
2005 – Calgary, 03 !3. postua, brontzezko domina Helen Uppertonekin
2005 – Igls, 02 !2. lekua, zilarrezko domina Helen Uppertonekin
2006 – Königssee, 02 !2. lekua, zilarrezko domina Helen Uppertonekin
2006 – St. Moritz, 01 !1. postua, urrezko domina Helen Uppertonekin
2008 – Cortina d'Ampezzo, 02 !2. lekua, zilarrezko domina Helen Uppertonekin
2008 – St. Moritz, 03 !3. postua, brontzezko domina Helen Uppertonekin
2008 – Igls, 01 !1. postua, urrezko domina Helen Uppertonekin
2009 – Whistler, 02 !2. lekua, zilarrezko domina Kaillie Humphriesekin
2009 – Lake Placid, 03 !3. postua, brontzezko domina Kaillie Humphriesekin
2009 – Altenberg, 01 !1. postua, urrezko domina Kaillie Humphriesekin
2010 – Königssee, 02 !2. lekua, zilarrezko domina Kaillie Humphriesekin
2010 – Igls, 03 !3. postua, brontzezko domina Kaillie Humphriesekin
2013 – Calgary, 01 !1. postua, urrezko domina Kaillie Humphriesekin
2013 – Park City, 02 !2. lekua, zilarrezko domina Kaillie Humphriesekin
2013 – Lake Placid, 01 !1. postua, urrezko domina Kaillie Humphriesekin
2014 – St. Moritz, 01 !1. postua, urrezko domina Kaillie Humphriesekin

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Heather Moyse.*  olympic.ca (Noiz kontsultatua: 2021-10-29).
2. ↑    *Moyse to be inducted in World Rugby Hall of Fame.*  americasrugbynews.com (Noiz kontsultatua: 2021-10-29).
3. ↑    *World Rugby Hall of Fame: Heather Moyse.*  world.rugby (Noiz kontsultatua: 2021-10-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q289780
* Commonscat Multimedia: Heather Moyse

---

* **Kirolariak**
* COI: heather-moyse

 |

* Wd Datuak: Q289780
* Commonscat Multimedia: Heather Moyse
*Ez nahasi Transvaal eskualde geografikoarekin*, *Hegoafrikar Batasunarekin (1910-1961)* *edo Hegoafrikako Errepublikarekin (1961etik gaur arte).*

**Hegoafrikar Errepublika** (nederlanderaz: *Zuid-Afrikaansche Republiek, ZAR*) —ezagunagoa **Transvaal** edo **Transvaalgo Errepublika** izen extraofizialaz— 1852 eta 1902 urteen artean iraun zuen boer errepublika independentea izan zen.

Sorrera
-------

Transvaal eskualdea Esperantza Oneko Lurmuturretik etorritako boerrek kolonizatu zuten 1835etik aurrera; 1838rako kolonoak indigenen gainean nagusituak ziren.

1848an, Lurmuturreko gobernadoreak britainiar jabegoa aldarrikatu zuen Vaal ibarraren ipar eta hegoaldeko lurren gainean. Boerrek armak hartu zituzten, Andries Pretorius komandantearen agindupean; baina Boomplaatseko batailan britainiarrak gailendu ziren, eta boerrak Vaal ibaiaren iparraldera erretiratu ziren. Han Hegoafrikar Errepublika aldarrikatu zuten 1852an, Potchefstroom kapitala zela.

Gatazkak
--------

Iraun zuen artean, Hegoafrikar Errepublikak hainbat gatazka bizi izan zituen: bai indigenekin, bai boerren artean, eta baita britainiarrekin ere. Gainera 1885ean Witwatersranden urrea aurkitu zen, eta honek etorkinen oldea ekarri zuen (Johannesburg hiria meatzeen inguruan sortu zen). Gainera, britainiarren Transvaalekiko interesa biderkatu zen.

Amaiera
-------

Bigarren Boerren Gerran, britainiarrek boer errepublikak (Orangeko Estatu Librea eta Hegoafrikar Errepublika) garaitu zituzten, eta 1902an azken hori Transvaal kolonia bihurtu zen, Erresuma Batuaren administrazioaren eta okupazio militarraren pean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Fairbridge, D.  (1918). *History of South Africa.* .
2. ↑   Eybers.  (1917). *Select constitutional documents illustrating South African history 1795–1910.* .
3. ↑    *South African Mines.*  (Noiz kontsultatua: 2018-I-3).
4. ↑   Oakes, Dougie.  (1992). *Illustrated History of South Africa – The Real Story.*  Reader's Digest ISBN 9781874912279..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q550374
* Commonscat Multimedia: South African Republic

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 199504624
* BNF: 153091929 (data)
* GND: 1085979075
* LCCN: n80061131
* CiNii: DA12866341
* SUDOC: 032090382
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q550374
* Commonscat Multimedia: South African Republic
**Göta** (suedieraz: *Göta älv*, Suediako ibaia da, herrialdeko nagusienetariko bat dena.

Västra Götalandeko konderrian kokaturik, gautak bertan bizi ziren.

Geografia
---------

Ibai honek Vänern aintzira eta Kattegat itsasoaren arteko 44 metroko desnibela betetzen du eta hauetatik 32 Trollhättan urjauzietan jeisten ditu. 93 kilometrotako luzera dauka, baina Vänern aintzirara urak isurtzen dituen Klarälven ibaiaren jarraipena dela kontsideratuz Eskandinaviako ibai luzeena izango litzateke, 740 kilometroko luzera izango bait luke.

Ipar-ekialdetik zuzen hegoalderantz jotzen du ibilbidean. Bohus gotorlekuan bi adarretan banatzen da Göteborgen ahoa izan baino lehen.

Arriskua
--------

Ibaiaren inguruan luiziak izateko arrisku handia dago eta 15 luizi handiren erregistroak daude, aipagarrienak 1150, 1648, 1950, 1957 eta 1977an gertaturikoak. Azken honetan 67 etxe suntsitu zituen, 9 pertsona hil eta 600 etxerik gabe utziz. 5-6 minutu iraun zituen eta 27 hektarea estali zituen lurrak.

Göta ubidea
-----------

XIX mendean 614 kilometroko Göta ubidea eraiki zen Göteborg eta Itsaso Baltikoa lotu zituena, Suedia mendebaldetik ekialdera zeharkatuz. Mendebaldeko zatiak Göta ibaia hartzen du Göteborgetik Vänern aintzirararte.

Iruditegia
----------

* Vänern aintzira.Vänern aintzira.
* Trollhättan urjauziak.Trollhättan urjauziak.
* Göta ibaia Kungälv udalerrian.Göta ibaia Kungälv udalerrian.
* Göta ubidea.Göta ubidea.
* Göteborg.Göteborg.
* Älvsborgsbron (Göteborg).Älvsborgsbron (Göteborg).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Europako toponimia fisikoa.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q214748
* Commonscat Multimedia: Göta älv

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315527281
* GND: 4631089-7
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1124066

 |

* Wd Datuak: Q214748
* Commonscat Multimedia: Göta älv
**Harituz**, Tolosaldeko Bertsozaleen Elkargunea, Tolosaldeko bertsolaritzaren ekosistema indartu eta egonkortzeko helburuz 2013an sortu zen elkartea da.

Testuingurua
------------

Bertsolari askoren harrobi izan da Tolosaldea aspalditik, hasi Pernando Amezketarraren garaitik eta gaur egun arte, tartean, Pello Errota, Txomin Garmendia, Anjel Mari Peñagarikano eta beste hainbat bertsolariren sorleku eta sormen leku izanez. Gizon horien bertso ibilbidearekin paraleloan, emakume bertsolari asko ere izan ditu eskualdeak, nahiz eta hauek ez izan gizonezkoak bezain ezagunak (emakumeak ez baitziren jendaurrean plazaz-plaza aritzen). Emakume hauen artean ditugu, besteak beste, Mikela Elizegi edo Plazida Otaño. Bertsolariez gain, bertsozaletasunak ere leku nabarmena du eskualdean.

Elkartearen helburua
--------------------

Harituz elkartearen helburua eskualdeko bertsolari, bertso eragile (irakasle, gai-jartzaile, antolatzaile…) eta bertsozaleak kohesionatu eta urte luzez iraungo duen egitura sendo eta iraunkor bat eragitea da. Izan ere, sendotasun falta horrek eskualdeko bertso eskolen jarraipena, bertso agenda etab. hari batetik zintzilik utzi izan ditu askotan. Horregatik, Harituzek Tolosaldean bertsolaritza sustatu, bildu, hedatu, ikertu eta transmititzeko ardura hartu du bere sorreratik.

Aipatutako erronka horiei guztiei aurre egiteko Gipuzkoako Bertsozale Elkarteak dituen lan ildo berdinak ditu Harituzek ere, kasu honetan, Tolosaldean gauzatzen direnak: hezkuntza, sustapena, ikerketa eta bilketa eta hedapena. Horiek guztiak Gipuzkoako Bertsozale Elkartearekin koordinazioan antolatzen ditu gainera.

Pello Mari Otaño ikerketa beka
------------------------------

2020an, I. Pello Mari Otaño ikerketa beka lortu zuen elkarteak "*Aiztondoren zirtotsa. Aiztondoko zirto tradizioa eta proposamen didaktikoa*" ikerketari esker. Bertan, Aiztondoko zirto tradizioa ikertu zuen taldeak eta zirtoa bertsolaritzaren ikas-irakaskuntza prozesuan txertatzeko proposamen didaktikoa egin zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «HARITUZ TOLOSALDEKO BERTSOZALE ELKARGUNEA ELKARTEA» *www.euskadi.eus* 2013-09-19 (Noiz kontsultatua: 2021-12-27).
2. ↑    «"Tolosaldean eskualde ikuspegia izatea da helburua"» *bertsoa.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-27).
3. ↑   «Pello Mari Otaño ikerketa beka 2020 — Mintzola ahozko lantegia» *www.mintzola.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-27).
4. ↑     *"Aiztondoren zirtotsa. Aiztondoko zirto tradizioa eta aplikazio didaktikoa :: Mikel Artola Izagirre.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-27).
**German Lorca** (São Paulo, 1922ko maiatzaren 28a - *Ibidem*, 2021eko maiatzaren 8a) argazkilari brasildarra izan zen, Foto Cine Club Bandeirante taldeko kide izan zena,   beste argazkilari batzuekin batera, hala nola Marcel Giró, José Yalenti, Madalena Schwartz edo Gaspar Gasparian, beste askoren artean.

Biografia
---------

German Lorcak kontulari izateko ikasi zuen São Pauloko lizeo Akademikoan eta jarduera komertzialetara dedikatu zen, bere negozioa irekiz eta 1952ra arte kontabilitateari eskainiz.

Argazkilaritzarekiko interesa gero eta handiagoa zen eta horretan trebatu zen modu autodidaktan eta bere hiriko Foto Cine Club Bandeirante klub aktiboaren inguruan. 1949an jada lanaldi partzialeko argazki lanak egiten zituen eta 1952an kontabilitate negozioa itxi eta bere lehen argazki estudioa ireki zuen. 

1954an argazkilari ofizial izendatu zuten São Pauloko sorreraren IV. mendeurrena ospatzeko. Bere gaiak gai sozialagoetatik hasi eta argi-ilunaren bidezko konposizio-tratamenduraino doaz.

Foto Cine Club Bandeirante-ren ekintzetan parte hartzeak eta kanpoko jarduera pertsonalak Brasilgo argazkilari garaikide garrantzitsuenetako bat bihurtu dute.

  

São Paulon hil zen, arrazoi naturalengatik, laurogeita hemeretzi urte bete baino 20 egun lehenago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑   «German Lorca morre aos 98 anos» *Vogue*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20671237
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 38676183
* ISNI: 0000 0004 4039 6724
* LCCN: n97864781
* ULAN: 500356547

 |

* Wd Datuak: Q20671237
Germaniar batzarra (*Thing*). Marko Aurelioren Zutabeko irarlan baten kopia, 193)
**Germaniar herriak** indoeuropar talde etnolinguistikoa dira, jatorria Iparraldeko Europan izan zuena. Germaniar hizkuntzak mintzatzea da haien ezaugarri nagusia.

Mendebaldeko Baltikotik hego eta ekialderantz hedatu ziren, erromatarrek geldiarazi zituzteneraino. Borrokan jardun zuten erromatarrekin askotan, eta IV. mendearen erdialdera Erromatar Inperioa hartu zuten. Germaniarren hedatze horren eragileak izan ziren, besteak beste, hazkunde demografikoa, klima beroago baten beharra, barne borrokak, etab. Klana (*sippe*) eta leinua ziren haien gizartearen oinarri; leinuko burua urtero hautatzen zuten. Familian aitak zuen aginpide osoa. Ezkontza emaztea erosiz egiten zen.

Historia
--------

Germaniar herrien jatorria nahiko ilun dago. Goi Brontze Aroan, hegoaldeko Suedian, Jutlandian eta iparraldeko Alemanian bizi ziren. Kristo aurreko azken mendeetan, bandaloek, gepidiarrek eta godoek Baltikoaren hegoaldeko itsasertzera emigratu, eta Oder eta Vistula ibaien artean kokatu ziren. Julio Zesarren garaian, germaniarrak Rhinen mendebaldean kokaturik zeuden, eta hegoalderantz Danubioraino iritsi ziren. Handik aurrera, liskar ugari izan zuten erromatarrekin.

III. mende amaieran, frankoek, burgundiarrek eta alamanek Rhingo muga eraso zuten, eta erromatarrek ezin izan zieten eutsi. Bandaloak, godoak eta gepidoak Ekialdeko Europan zeuden garai hartan, gaur egungo Ukraina eta Errumanian. VI. mende hasieran, angloak eta saxoiak Ingalaterran zeuden, eta frankoek mendean zuten Galiaren ipar-ekialdea; burgundiarrak Rodanoren haranean zeuden kokaturik, bisigodoak haien mendebaldean. ostrogodoak Italiar penintsulan, eta bandaloak Iparraldeko Afrikan. 568an, lombardiarrek egotzi zituzten bisigodoak Galiatik; horren ondorioz, bisigodoak Iberiar penintsulara jo zuten. Lombardiarrek erresuma independente bat eratu zuten Italian, 774an Karlomagnok azpiratu zituen arte iraun zuena.

Erromatar Inperioaz jabetu ziren germaniarrek garaituen erlijioa, kristautasuna, eta hizkuntza, latina, berenganatu zituzten. Britania izan zen salbuespena, anglo eta saxoiek germaniar hizkuntzari eutsi batzioten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    *Germanic peoples.*  Encyclopædia Britannica, Inc. britannica.com (Noiz kontsultatua: 2017-6-3).
2. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22633
* Commonscat Multimedia: Germanic peoples

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11953040v (data)
* GND: 4020378-5
* LCCN: sh85089395
* NDL: 00562422
* NKC: ph117581
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 008026
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q22633
* Commonscat Multimedia: Germanic peoples
**Galietako Inperioa** (latinez *Imperium Galliarum*) Erromatar Inperioaren historian, Hispania, Germania, Britania eta Galia probintziek osatu zuten inperioa izan zen. Inperio honetako lehen erregea, Postumo izan zen. Ordu arte, Inperio osoa, Hispaniatik Judeara, erabat batuta egon zen, baina aipaturiko Postumok berak, aurreko lau probintziak Inperiotik atera zituen, Galietako Inperioa osatzeko, Erromatar Inperioko Enperadorearen agintetik at geratuz. Inperioaren lehen zatiketa hau, Valeriano enperadore zelarik gertatu zen.

Enperadoreak
------------

Galietako Inperio honen lehen enperadorea, aipaturiko Postumo izan zen, 259. urtetik, 268. urterarte. 260. urtean, Valeriano Enperadorea, pertsa sasanidarren eskuetan erori zen, eta, ordutik aurrera, bere seme Galieno arduratu zen Erromatar Inperioa gobernatzeaz. Bere egitekoen artean, Galietako Inperioa Erromatar Inperioarentzat berreskuratzea zen, baina, bere erreinualdiak iraun zuen garaian, ez zuen bere xedea lortu. 268. urtean hil zen, Postumoren urte berean.

Bigarrena, Marko Aurelio Mario izan zen. Honek, 268. urtean gobernatu zuen Galietako Inperioa, bere soldaduek hil zuten arte.

Hirugarrena, 268. urtean ere, edo agian 269.ean, hori ez dago oso argi, Viktorino izan zen, eta bi urtez izan zen Galietako Inperioko Enperadore. Urte hontan, eta 270. urterarte, Erromatar Inperioko enperadorea, Klaudio II.a Gotikoa izan zen. Saiakera handiak egin zituen, Galietako Inperioa Erromatar Inperioarentzat berreskuratzeko. Garaipen asko lortu zituen, baina, izurrite baten ondorioz, 270. urtean hil zen, Galietako Inperioa botere zentralarentzat oraindik berreskuratu gabe. Halere, Hispania behintzat, berreskuratu ahal izan zuen, 269. urtean.

Laugarrena, eta azkena, Tetriko I.a izan zen. Bere seme Tetriko II.arekin batera gobernatu zuen Galietako Inperioa, 271. urtetik, 274. urterarte. Urte hontan, Galietako Inperioa Erromatarrarentzat berreskuratu ahal izan zuen Aureliano enperadoreak, hau izan baitzen Klaudio II.aren ondorengoa erromatar Inperioaren tronuan, 270. urtetik, 275. urterarte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q273025
* Commonscat Multimedia: Gallic Empire

---

 |

* Wd Datuak: Q273025
* Commonscat Multimedia: Gallic Empire
**Grand konderria** (ingelesez: *Grand County*) Utahko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Moab da. 2010eko zentsuaren arabera 9.225 biztanle zituen, Grand kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Grand konderriak 9.540,69 kilometro koadro ditu. Horietatik 31,44 ura dira. Beste 9.509,25 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,97 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.225 pertsonetatik 8.640 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 881 dira. 27 beltzak edo afroamerikarrak. 351 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 77 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 119 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27041
* Commonscat Multimedia: Grand County, Utah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159460736
* NARA: 10040040
* **Lekuak**
* OSM: 445606
* TGN: 2002110

 |

* Wd Datuak: Q27041
* Commonscat Multimedia: Grand County, Utah
**Henar** **Torinos** (Valladolid, 1985) historialari eta ilustratzailea da, mahuka japoniarraren eragin nabarmena duena.

Ibilbidea
---------

Ilustrazioko ikasketak Valladolideko Arte eta Lanbide Eskolan amaitu ondoren, Madrilera joan zen, eta han jarraitu zuen Marrazketa Profesionala ikasten ESDIPn (Marrazketa Profesionaleko Goi Eskola, ESDIP). Beste lagun batzuekin batera, Mystic Legend fanzinea sortu zuen, eta Antares eta Supein Go! filmen kolaboratzaile izan zen.

Animatzaile, diseinatzaile eta liburu-azalak ("Azido Folikoa", "39 kafés y un desayuno") eta kartelak (Cartagenako I. Manga Aretoa, Madrilgo Expomanga 2013) ilustratzeko ere lan egin du.

Lanak
-----

### Mala Estrella

Mala Estrella da bere lehen lana, eta Ediciones Babylon zigiluarekin argitaratu diren bi liburuz osatuta dago.

Sinopsia: Gerra eta gatazkek mundua suntsitu duten garai futuristan gertatzen da istorioa. Axel, emaztegaiaren aitari atsegin emateko, Balantze Taldean sartu da, krimenari aurre egiteko sortua. Baina hastapen-zeremonian, Mala Estrellarekin topo egin du. Hiltzaile gupidagabea da, eta bidean dabilena hil egiten du.'

Sariak
------

"Mala estrella. The Second Station"-ek Espainiako autore-mahuka onenaren 2012ko saria jaso zuen, Ficomic-ek XVIII. Manga Aretoan emandakoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  (20/04/2010). *Henar Torinos en la ESDIP Txantiloi:Wayback*
2. ↑  Félix López (2011). *Henar Torinos en Tebeosfera*
3. ↑  (22/09/2011). *[*Esteka hautsia*]*.Supein Go!
4. ↑  (26/03/2013) *Expomanga 2013 ya tiene cartel oficial Txantiloi:Wayback*
5. ↑  Sam 'Kross' y Diana 'Didi' (03/03/2011). *Reseña Mala Estrella*.
6. ↑  (02/11/2012). *Premios del XVIII Salón del Manga Txantiloi:Wayback*

Kanpo estekak
-------------

* Henos Torinosen web ofiziala
* Elkarrizketa Tebeosferan. 2011/03/13
* Elkarrizketa Ramenen, birentzat. 2013/08/25
* Elkarrizketa Fancuevan. 2012/09/25

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16574417
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 263037724
* ISNI: 0000 0003 8191 8114
* BNE: XX5057606

 |

* Wd Datuak: Q16574417
**Haga jauregia** (suedieraz: *Haga slott*) Suediako erregeen jauregietako bat da. Solna hirian dago, Stockholm erdigunetik 2 kilometrotara.

Historia
--------

1792an Gustavo III.a Suediakoa erahil zuten eta Brunnsviken-en egiten ari zen gaztelu itzelaren lanak bertan behera gelditu ziren. Bere semeak, Gustavo IV.ak jauregi apalago bat altxatzea erabaki zuen eta Carl Christoffer Gjörwell arkitekto gazteari Italiako villa antzeko bat diseinatzeko eskatu zion. 1802 eta 1805 artean eraiki zen Haga jauregia. 1790an suak erre zuen eliza ere berreraiki zuten.

Ordutik aurrera hainbat printze eta printzesa bizi izan ziren bertan eta berriztatze ugari egin zizkioten.

1966an Gobernuak eskuratu zuen eta Atzerritik zetozen gonbidatuentzako eraikina bihurtu zen. 2009an errege familiari itzuli zitzaion eta Victoria printzesaren etxebizitza da gaur egun.

Haga Parkea
-----------

Eremu natural zabala da eta bertan Haga jauregiaz gain Gustavo III.aren pabiloia eta Echo Temple ere badaude. Hainbat aintzira, basoak eta lorategiak ere baditu.

Iruditegia
----------

* Aurrealdea.Aurrealdea.
* Atzealdea.Atzealdea.
* Gustavo III.aren pabiloia.Gustavo III.aren pabiloia.
* Haga parkea.Haga parkea.
* Haga Echo Temple.Haga Echo Temple.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5574523
* Commonscat Multimedia: Haga Palace

---

* **Lekuak**
* OSM: 551226

 |

* Wd Datuak: Q5574523
* Commonscat Multimedia: Haga Palace


| Suediako koroaren jauregiak |
| --- |
| Drottningholmgo jauregia  •  Drottningholmgo pabiloi txinatarra  •  Gripsholm gaztelua  •  Gustavo III.aren pabiloia  •  Haga jauregia  •  Rosendal jauregia  •  Rosersberg jauregia  •  Stockholmeko Errege Jauregia  •  Strömsholm jauregia  •  Tullgarn jauregia  •  Ulriksdal jauregia |
*Artikulu hau Mexiko hegoaldeko mendikateari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Sierra Madre (argipena)».*

**Hegoaldeko Sierra Madre** (gaztelaniaz: *Sierra Madre del Sur*) Mexiko hegoaldeko mendikatea da, 1.200 kilometroz hedatzen dena, Jalisco estatutik eta Tehuantepec istmoraino.

Geografia
---------

Hegoaldeko Sierra Madre Bahia de Banderasen, Ozeano Bareko itsasertzean, hasi, eta Tehuantepec istmoan amaitzen da, Colima, Michoacán, Guerrero eta Oaxaca estatuak zeharkaturik. Ozeano Barearen kostaldearen eta Zeharkako Sumendi-ardatzaren paraleloan dihoa, eta Balsas beheraguneak banatzen du azken horretatik. Zeharkako Sumendi-ardatza eta Hegoaldeko Sierra Madre Oaxaca iparraldean elkartzen dira, Mixteka mendilerroan. Ipar-mendebaldetik hego-ekialdera 1.200 kilometroan luzatzen da; batez besteko zabalera 150 kilometrokoa du eta batez besteko garaiera 2.000 metrokoa. Gailurrik gorena Quie Yelaag edo Cerro Nube da, 3.710 metroko altuerarekin, Oaxaca hegoaldean.

Mendebaldean, *Alo mendilerroa* izenarekin hasten da, Jaliscoko Tecalitlan eta Pihuamo herrietan; ondoren Michoacán estatua zeharkatzen du, *Coalcoman mendilerroa* izena hartzen duen. Balsas ibaia zeharkaturik, Guerrero estatuaren mendebaldean sartzen da, non *Cumbres de La Tentación* deitzen zaion. Guerrero osoa zeharkatzen du, eta Oaxacarekin duen mugan *Coicoyán mendilerroa* izena du.

Ibai ugarik zeharkatzen dute Hegoaldeko Sierra Madre, arroila handiak sortzen dituztenak, nagusiki Guerrero estatuan, non zati garaiei *filos* izena ematen zaien. Aipagarriak dira mendikateko bioaniztasun handia eta espezie endemikoen ugaritasuna. Berun, zilar eta burdin meatzeak daude bertan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2017/11/11 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-05-25). *170. araua: Amerikako toponimia.* .
2. ↑    *Sierra Madre del Sur. Provincia Fisiográfica.*  paratodomexico.com (Noiz kontsultatua: 2017-11-11).

Zumpango del Río hiria Hegoaldeko Sierra Madren

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1029702
* Commonscat Multimedia: Sierra Madre del Sur

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315526741
* LCCN: sh85122364
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1029702
* Commonscat Multimedia: Sierra Madre del Sur
Gros Xake Taldearen lehiaketa bat, 2005ean.
**Gros Xake Taldea** 1991eko hasieran sortu zen. Urte horretan Gros auzoko hainbat xakezalek kirol-zientzia hau eta bere baitan sortzen diren onurak auzuneko bizilagunen artean zabaltzeko erabakia hartu zuten. Zaleentzako txapelketa ireki bat antolatu zen, "1go Groseko Irekia" izena hartu zuena, egun aurrera darraiona eta nazioarteko izaera bereganatu duena.

Historia
--------

1991eko hasieran sortu zen. Urte horretan Gros auzoko hainbat xakezalek bildu ziren. Zaleentzako txapelketa ireki bat antolatu zen, "1go Groseko Irekia" izena hartu zuena, egun nazioarteko izaera bereganatu duena. Honez gain, auzoko haurrentzako xake eskolak ematen hasi ziren eta, ondorioz, Kluba nabarmenki hazi zen. Instalazioen aldaketa bikoitzaren ondoren, egun Donostiako Xakerako Teknifikazio Zentroa osatzen du, Anoetako kirol gunean kokatuta dagoena, eta Europako xakeko instalaziorik hoberenetarikoa dela esan daiteke. Klubak hiriko ikastetxe ezberdinetan, eta baita haien instalazioetan bertan ere, ehundaka ikasle kudeatzen ditu eta, gainera, maila ezberdinetako jokalari federatu mordoa dauka.

Ibilbide eta helburu desberdinak izan arren, xakeak elkartzen ditu Gros Xake Taldea eta Emakumeen Etxeko Xake saila. Lehen egoitza Aita Larroka kalean izan zuten, eta ondoren beste hainbat urtez izan ziren Manteo kiroldegian. 2009tik, berriz, «Gros Xake Taldea izan arren, Carmelo Baldan daude, Anoeta parea.

Elkartea
--------

Gros Xake Taldea 200 lagunek osatzen dute. Egoera horrela azaldu zuen Marisa Sarriak, Emakumeen Etxeko Xake saileko arduradunak: «Gure klubera 100 ikasle baino gehiago etortzen dira. Gehienak haurrak dira, 6 eta 15 urte bitartekoak gutxi gora behera, batik bat 6 eta 10 urte bitartekoak. Horrez gain, helduentzako bizpahiru talde dauzkagu, 16 urtetik 60 urtera bitartekoak», azaldu du. Eta, horiez gain, 100 bazkide dituzte. «Helburua, hasiera-hasieratik izan da xakea zabaltzea eta sustatzea, eta batez ere, jende gazteari eta haurrei erakustea eta eskolak ematea». Dena den, kluba sendotu ahala, eliteko hainbat jokalari ere erakarri dituzte. «Txiki hasi ginen, baina, azkenean, asko handitu da kluba. Jokalari profesionalak ere erakartzeak lagundu izan digu klubeko gazteei —gazteak ginenean— gure maila hobetzen».

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Ibidem.

Kanpo estekak
-------------

* Klubaren webgune ofiziala.
* Maite Reizabalen erreportaia *Hirutxuloko Hitza*n, 2021/02/05ean.
**Хуссар Ирыстоны паддзахадон университет  
სამხრეთ ოსეთის პედაგოგიური ინსტიტუტი  
Hego Osetiako Estatu Unibertsitatea**|  |
| Ezarpena | 1932 |
| Mota | publikoa |
| Kokapena | TsjinvaliHego Osetia |
| Webgunea |  |
|  |

**Hego Osetiako Estatu Unibertsitatea** edo **Alexander Tibilov Estatu Unibertsitatea** (georgieraz: სამხრეთ ოსეთის პედაგოგიური ინსტიტუტი; osetieraz: Хуссар Ирыстоны паддзахадон университет; errusieraz: Юго-Осетинский государственный университет Tskhinvali hirian dagoen goi mailako ikasketak egiteko ikasgunea da. Tskhinvali Hego Osetiako hiriburua da, Georgiak erreklamatzen duen lurraldea.

Historia
--------

Unibertsitate honen historia 1932an hasi zen orduan Staliniri izena zuen hirian. 1937 eta 1938 artean 133 ikasle zeuden; hurrengo ikasturtean 225 pertsona gehiago sartu ziren. Gaur egun hiru mila ikasle inguru ditu, hamabi fakultatetan antolatuta. Ikasguneak izen desberdinak ezagutu ditu: Stalinirskim Nekazari Institutua, Hego Osetiako Institutu Pedagogikoa. 1993an Alexander Tibilov Hego Osetiako Unibertsitatearen izena hartu zuen. Hasieratik Errusiako unibertsitateekin lotura estua izan du.

Unibertsitatea oso kaltetua izan zen 2008ko Hego Osetiako Gerran, baina geroztik berreraiki egin da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q955439

 |

* Wd Datuak: Q955439
**Gallatin konderria** (ingelesez: *Gallatin County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Shawneetown da. 2010eko zentsuaren arabera 5.589 biztanle zituen, Gallatin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Gallatin konderriak 849,99 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,24 ura dira. Beste 836,75 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,58 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.589 pertsonetatik 5.493 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 66 dira. 12 beltzak edo afroamerikarrak. 14 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 64 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115332
* Commonscat Multimedia: Gallatin County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140707023
* LCCN: n79067855
* NARA: 10039190
* **Lekuak**
* OSM: 1800955
* TGN: 2000507

 |

* Wd Datuak: Q115332
* Commonscat Multimedia: Gallatin County, Illinois
Gas-lanpara, Bilbo
**Hiri-gasa** gas-fabriketan sortu edo tratatutako gasa da, etxeetan, industrian edo merkataritzan erabiltzeko berezia eta hodi-sare bidez banatzen dena. Harrikatz-gasaren eta ur-gas karburatuaren nahastea izaten da.

Historia
--------

1727 - ikatzetik edo beste materia organiko batzuetatik sortutako gas sukoiaren kontzeptua Stephen Hales erretore ingelesarekin sortzen da. Bere *Vegetable Staticks* liburuan honako hau aipatzen du: "... zigilatutako ontzi batean ikatza berotzean "aire sukoia" igortzen zuen...".

1801 - Philippe Lebon ingeniari frantziarrak gas hau berotzeko eta argiztatzeko erabil zitekeela frogatu zuen Parisko etxebizitza batean, eta kontsumitzaileak fabrikatik hodi enpotratuen bidez gida zitezkeela, baina bere esperimentuek gogo gutxi piztu zuten eta 1804an amaitu ziren, Elisear zelaietan eraila izan zenean.

1792 - William Murdoch mekanikari eskoziarrak Redrutheko (Kornualles) etxe bat argiztatzea lortu zuen. 1802an gas zuziak instalatu zituen Boulton eta Watt ingeniarien eraikin nagusiaren mutur banatan, Birminghamen. Konpainiak sistema merkaturatu zuen eta lehen salmenta egin zuen Lancashireko ehungintza industria garrantzitsu bateko jabeek 900 gas argi jarri zituztenean fabrika argiztatzeko.

Gasaren argiak bizitza eraldatu zuen XIX. mendean: etxea argitu, eguna luzatu eta kaleak zibilizatu zituen, gauez arriskutsuak izateari utzi ziotenak. Hala ere, lehen gas-lanparak ez ziren oso atseginak, usain txarra zuten, distira hori ahul bat besterik ez zuten ematen, eta gela txikietan, eguratsa berotu eta nahasi egiten zuten, arnasa ezin hartuz.

1885 - Carl Auer von Welsbach fisikari austriarrak gas argia eraginkorragoa egin zuen. Suaren inguruan torioz eta zerio oxidoz bustitako gasazko mahuka bat jarri zuen. Hau goritzen zenez, argi-intentsitatea handitzen zen. Mahuka goriak gas-argiaren ospea ekarri zuen XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran, Edison eta Swaneko argiek ordezkatu aurretik, baina etxeko sukaldeetarako eta berogailu industrialetarako erregai gisa erabiltzen jarraitu zen. Harrikatz-gasa ere energia mekanikoaren iturri garrantzitsua da gas-motorretan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Hiri-gas», Euskalterm terminologia banku publikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q842311
* **Identifikadoreak**
* GND: 4167470-4
* NKC: ph126342
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q842311
**Hailes gaztelua** (ingelesez: *Hailes Castle*) Eskoziako East Linton herrian dagoen gaztelua da, Haddingtonetik 8 kilometro ekialdera, Ekialdeko Lothian eskualdean. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

1300 aurretik dorretxe bat eraiki zuen Hugo de Gourlayk, Eskoziako dorretxe zaharrenetakoa da beraz. Gourlay familia Northumbriarra zen, eta gotorleku hau Eskoziako Independentzia Gerretan ingelesen mesedetan erabili zen.

1451ean Hailesko baronerria eratu zen eta Sir Patrick Hepburn Hailesko lehen baroiak gaztelua handitu egin zuen. Lau solairutako dorre berri bat altxatu zuen besteak beste. Hurrengo mendeetan hainbat setio izan zituen eta hainbat jabe ere bai; Stewart, Seton, eta 1700an Dalrympe familiak eskuratu zuen.

1926an estatuak hartu zituen beregain Hailesko gazteluaren hondarrak.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Historic Scotland webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2740508
* Commonscat Multimedia: Hailes Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q2740508
* Commonscat Multimedia: Hailes Castle
**Henry konderria** (ingelesez: *Henry County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua McDonough da. 2010eko zentsuaren arabera 203.922 biztanle zituen, Henry kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Henry konderriak 845,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,45 ura dira. Beste 834,3 lurra dira.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 203.922 pertsonetatik 118.896 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 11.813 dira. 74.056 beltzak edo afroamerikarrak. 482 amerikar natiboak ziren eta 110 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5.902 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 504 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.972 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q492053
* Commonscat Multimedia: Henry County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126669619
* LCCN: n80102175
* NARA: 10039227
* **Lekuak**
* OSM: 1020468
* TGN: 2000366

 |

* Wd Datuak: Q492053
* Commonscat Multimedia: Henry County, Georgia