recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Artikulu hau K.a. 480ko guduari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Salamina».*
**Salaminako gudua** (antzinako grezieraz: Ναυμαχία τῆς Σαλαμῖνος, *Naumachia tēs Salaminos*) K.a. 480ko irailaren 29an gertatu zen itsas gudu bat izan zen, greziar eta persiarren arteko Bigarren Mediar Gerraren barnean. Golko Saronikoan gertatu zen, zehazki golkoaren hondoan, non Salamina uharteak bi kanal uzten dituen, Eleusiseko badiarako sarbide modura. Greziar flota ekialdeko kanalean kokatu zen, hegoaldeko sarbidean bi pasabide txiki uzten dituen Psitalea uharte txikiak oztopatzen duena.

Aurrekari historikoak
---------------------

K.a. 490ean atenastarrek persiar armada garaitzea lortu zuten Maratongo guduan. Guduaren ondoren, persiar flota eta armada Asia Txikira erretiratu ziren. Atenas Heladeko potentzia nagusi bihurtu zen.

Dario I.a Persiako erregea K.a. 486an hil zen, Greziaren aurkako bigarren kanpaina bat prestatzen ari zenean. Tronuan bere oinordekoa bere seme Xerxes izan zen. Honek, Grezia inbaditzeko asmoarekin jarraitu zuen, honetan lau urte emanik. Salonikar penintsulan kanal bat eraikiarazi zuen ontziak pasa zitezen, Traziatik eginiko ibilbidean zehar janaria bildu zuen tropentzat eta itsasontzizko bi zubi eraiki zituen Sardesen armadak Dardaneloen itsasartea zeharka zezan.

Garai horretan Atenasen gizon bikain bat bizi zen, Temistokles, iragarpen ahalmen handia zuena, Maratongo garaipenaren ondoren garaipen hau Persiaren aurkako gerraren hasiera baino ez zela iragarri baitzuen, eta ez amaiera, gehienek uste zuten bezala. Persiaren aurkako gerra batean, Atenas salbatuko zuen gauza bakarra itsasoa domeinatu ahal izateko moduko flota boteretsu bat izatea baino ez zela adierazi zuen.

Garai horretan bertan, K.a. 483an, Atenasetik hegoaldera zegoen Laurionen zilar meatoki aberats bat aurkitu zen. Atenastarrek, hasiera batean, mineralaren aberastasuna Atenasko hiritarren artean banatzea nahi zuten, baina Temistoklesek Biltzarra aberastasun hau behar zuten flota boteretsu horretan gastatzeko konbentzitu zuen. Irabaziekin berrehun hiruarrauneko eraiki ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *147. araua: Antzinateko hirien euskarazko izenak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q178850
* Commonscat Multimedia: Battle of Salamis

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX549479
* BNF: 12165468s (data)
* GND: 4206705-4
* LCCN: sh85116695
* NKC: ph779369
* SUDOC: 030187206
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q178850
* Commonscat Multimedia: Battle of Salamis
Mont-Saint-Michel, itsasgorako uharterik famatuenetakoa.
**Itsasgorako uharte** bat lur-eremu bat da, lur lehorrari lotuta dagoena itsasbeheran agerian eta itsasgoran urpean geratzen den lur-mihi baten bidez. Zenbait kasutan, lur-mihi horren gainean galtzada bat egoten da, bertatik itsasbeheran pertsonak eta ibilgailuak igaro ahal izateko.

Itsasgorako uharteen inguruan egon ohi den mistika dela-eta, haietako asko erlijio-gurtzako tokiak dira, hala nola Mont-Saint-Michel. Halaber, itsasgorako uharteak sarritan gotorlekuen kokaleku dira, beren ezaugarri naturalengatik babeserako aproposak izateagatik.

Gaur egun, itsasgorako uharte asko turismo-helmuga bihurtu dira.

Aipaturiko Mont-Saint-Michel-ez gain, itsasgorako uharte ezagunak dira Lindisfarne (Northumberland konderrian, Ingalaterran) eta St Michael's Mount (Kornualles konderrian, Ingalaterran ere).

Euskal Herrian, Lekeitioko San Nikolas edo Garraitz izenekoa itsasgorako uhartea da.

Ikus, gainera
-------------

* Uharte

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q555937
* Commonscat Multimedia: Tidal islands

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300391533

 |

* Wd Datuak: Q555937
* Commonscat Multimedia: Tidal islands
**Jessy Dubai** (Mexiko, 1989ko azaroaren 12a) mexiko-estatubatuar emakumezko aktore pornografiko transexuala da.

Biografia
---------

1989ko azaroaren 12an Mexikon jaioa, familia mexikar eta kolonbiar jatorrikoa du. Oso gazterik Ameriketako Estatu Batuetara bizitzera joan zen bere familiarekin. Bertan hormonatze-prozesuari ekin zion.

18 urterekin lehendabiziko agerpenak egin zituen Interneteko emanaldietan. Geroago ikuskizunetan antzezten hasi zen, bai korista eta bai drag queen burlesque ikuskizunetan. Garai hartan ere, makillatzaile eta dantzari egon zen, baita bere ikuskizunetarako jantziak diseinatu zituen ere.

2013ko azaroan helduentzako zinemagintza pornografikoan debuta egin zuen *TS Seduction* filman antzeztuz. Harrezkero, Devil's Film, Evil Angel, Kink eta Trans500 ekoiztetxeetarako antzeztu du.

2016an urteko aktore transexualik onenaren XBIZ Saria jaso zuen.

Sariak eta izendapenak
----------------------

| Urtea | Saria | Kategoria | Emaitza |
| --- | --- | --- | --- |
| 2015 | AVN Sariak | Urteko aktore transexualik onena | Proposatua |
| XBIZ Saria | Urteko aktore transexualik onena | Proposatua |
| 2016 | XBIZ Saria | Urteko aktore transexualik onena | Irabazlea |
| 2017 | AVN Sariak | Urteko aktore transexualik onena | Proposatua |
| XBIZ Saria | Urteko aktore transexualik onena | Proposatua |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26255101
* Commonscat Multimedia: Jessy Dubai

---

 |

* Wd Datuak: Q26255101
* Commonscat Multimedia: Jessy Dubai
**Jesus Mari Alberdi** (Donostia, 1947ko uztailaren 24a- ), euskal musikagilea da.

Gaztetan Donostiako Musika Kontserbatorio Nagusian ibili zen musika ikasten, eta ondoren Aristrain Fundazioaren beka batekin Parisera joan zen Max Deutschekin konposizioa ikastera eta Sorbonako Unibertsitatean musikologia eta filosofia ikasketak egitera. Horretaz gain, Paris VIII-Vincennes Unibertsitateko musika departamentuan musika teknika modernoak ikasi zituen. Parisetik itzuli zenean Donostiako Musika Kontserbatorio Nagusiko kontrapunto eta fugako irakaslea izan zen. Irakaskuntzaz gain, konposizio musikalean murgildu da, orkestra, banda, ganbara musika, koru, akordeoi, piano, organo eta biolin bakarlarientzako obrak idatzi ditu.

2012an Ensemble Inversa musika taldeak *Dir-Dir, werke von Jesús Mari Alberdi* diskoa kaleratu zuen, Jesus Mari Alberdiren hiru lan nagusirekin, *Hirurth* (2007), *Oda a Delfos* (2010) eta *Caleidoscopio I+II* (2009). Ensemble Inversa taldearen sortzailea Laida Alberdi biolin-jotzailea da.

Kanpo estekak
-------------

* Jesus Mari Alberdi
* Laida Alberdi
* Ensemble Inversa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16517800
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 149389

 |

* Wd Datuak: Q16517800
**Isolamendu bikaina**, (*Splendid isolation*, ingelesez) Britainiar Inperioak XIX. mendearen amaieran izan zuen kanpo politikari erreferentzia egiten dion izen bat da.

Doktrina honen arabera, Britainia Handiak, munduko edozein herrialderekin aliantza iraunkorrak ezartzea eragotzi behar zuen, bere interesak babesteko. Politika hau, Benjamin Disraeli eta Salisburyko Markesa bezalako lehen ministroek jarraitu zuten.

Isolamendurako joera hori 1822an hasi zen arren (Britainia Handiak Europar Akordioa edo Metternich sistema utzi zuenean), terminoak bereziki Lord Salisburyren gobernuen garaiari egiten dio erreferentzia, 1885 eta 1902 urteen arteko garaiari.

Uste denez, Erresuma Batuak, politika *berekoi* hau, bere nagusitasuna mantentzeko zituen zailtasunengatik jarraitu zuen. Izan ere, biztanleria hazkunde handia zuen herrialdea zen, lehengaien inportazioen mende zegoena, potentzia handi guztien artean armadarik txikiena zuena eta defendatu beharreko muga handienak zituena. Ondorioz, ezin zuen bere inguruko herrialdeetako bakar batekin ere konpromezurik hartu, bere biziraupena arriskuan bailegoke.

Politika hau, Frantziarekin Entente Cordialea sinatu zuenean hautsi zen, 1904an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1505242

 |

* Wd Datuak: Q1505242
Arktikoan uztaileko batez besteko tenperaturaren 10 °C-eko isoterma.
**Isolinea** edo **isopleta** aldagai baterako balio bera duten puntuak lotzen dituen linea geografikoa da. Mapetan irudikatzen diren isolineak zuzenak edo bihurgunetsuak izan daitezke. Azalera erreal edo hipotetiko baten eta plano horizontal baten edo askoren arteko ebaketa adierazteko erabiltzen dira. Linea hauen konfigurazioak aldagaiaren gradiente erlatiboa ezagutzea eta puntu jakin batean aldagaiak duen balioa ondorioztatzea ahalbidetzen du.

Funtzioaren gradientea isolinearekiko elkartzuta da. Lineak oso hurbil daudenean gradientearen aldakuntzaren balioa handiagoa da.

Isolineak kartografian eta meteorologian erabiltzen dira gehien, baina mapa baten gainean erakuts daitekeen edozein aldagaitarako erabil daiteke. Isolineen bidez irudikatzen den aldagaiaren arabera, izena ezberdina da. Hona hemen adibide batzuk:

* garaiera: sestra-kurba
* presioa: isobara
* tenperatura: isoterma
* prezipitazioa: isohieta
* hizkuntzalaritza: isoglosa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6653802
* Commonscat Multimedia: Contour lines

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4261534-3
* LCCN: sh85031580
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q6653802
* Commonscat Multimedia: Contour lines
**Itsasarteko Parke Naturala** Iberiar penintsularen hegoaldeko muturrean dago eta Algeciraseko Getaresen badiatik Tarifako Gracia lurmuturreraino doan ur-lurgunea babesten du. Parke natural bezala 2003an izendatu zen eta babesten duen eremua 18.910 hektareakoa da. Europa osoan hegoalderen dagoen gune babestua da eta ezaugarri bereziko balio ekologiko, paisajistiko, historiko eta kulturalak batzen ditu. Mediterraneoko Kontinentearteko Biosferaren Erreserbaren zati da.

Parkeko kostaldea bi itsasok bustitzen dute: ekialdetik Mediterraneo itsasoak eta mendebaldetik Ozeano Atlantikoak. Gibraltarko itsasartea, itsaso hauek elkartu eta Europa eta Afrika banatzen dituena hegazti migratzaileen eta itsas ugaztunen igarobidea da. Bi kontinenteen arteko distantziarik txikiena soilik 14 kilometrokoa da, eta historiaurretik pasabide hau gizakien igarobide ere bada.

Bi itsasoren elkarketak itsas ingurunea berebiziko interesa duen biodibertsitate handi bat hartzen duen gune pribilegiatu bihurtzen du. Toki hartako klima tenperatura leunengatik eta batere euririk egiten ez duen urtaro lehor bategatik bereizten da.

Andaluziako parke guztiek bezala, organo aholku-emaile bat, Batzar Errektorea dena, eta zuzendaritza organo bat ditu. Parke hau sortu zenetik, parkearen zuzendari kontserbatzailea Jesús Cabello Medina da, basoetako ingeniari teknikoa, Ingurugiro kontseilaritzako karrerazko funtzionarioa. Batzar Errektoreko presidentea Ildefonso Sena Rodríguez da, kazetaria eta irakaslea, 2008ko otsailean bere bigarren agintaldirako aukeratua.

Geologia
--------

Parkea Mendilerro Betikoen inguruan dago, geologikoki Algecirasko Batasun geologikoarekin bat dator, Maroko iparraldetik ere hedatzen dena, baita orogenia ondorengo lurraldeetatik ere. Algecirasko Batasuna oligozeno-behe miozenoko harea-mika-margazko flyschez osatua dago. Orogenia ondorengo lurraldeak parkearen mendebaldeko zatian daude, eta guztiak Laugarren Arokoak dira. Nagusiki metaketa alubialak dira.

Parkeko eraketa geologiko garrantzitsuenak Sierra de El Bujeo eta Sierra del Cabrito dira. Kostaldeari dagokionez urazpiko eraketa karstikoak nabarmentzen dira.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3108464
* Commonscat Multimedia: El Estrecho Natural Park

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 247897373
* GND: 7708964-9
* **Lekuak**
* Natura 2000: ES0000337

 |

* Wd Datuak: Q3108464
* Commonscat Multimedia: El Estrecho Natural Park
Munduko itsaspeko mendi handienen kokapena
**Itsaspeko mendia**, ozeanoaren hondotik altxatzen den baina itsasoaren mailatik gora egiten ez duen mendi bat da. Itzalitako sumendiz osatuta daude, modu malkartsuan altxatzen direnak, eta, ohi, itsas ohantzean daude, 1000 eta 4000 metro bitarteko sakoneran. Ozeanografoek, itsaspeko mendiak, erliebe ozeanikotik gutxienez 1000 metro altxatzen diren ezaugarri independente bezala definitzen dituzte. Euren tontorrak, sarri, lurrazaletik ehundaka eta milaka metro beherago daude, eta, beraz, itsaso sakonean aurkitzen direla uste da. Uste denez, 30.000 itsaspeko mendi daude Lurreko itsasoetan, horietatik, oraindik gutxi batzuk baino aztertu ez direlarik. Hauetako gehienak, talde txikietan biltzen dira, urperatutako uhartediak bezala.

Baliabide naturalak
-------------------

Itsaspeko mendiek, oso sakonak ez diren eta itsas bizitzarako egokiagoak diren tokietan altxatzeko joera dute, itsas ohantzearen toki sakonagoetan aurkitzen ez diren habitatak eskainiz itsasoko espezieentzako. Itsaspeko mendiak, elkarren artean isolatuak daudenez, "itsaspeko uharteak" eratzen dituzte, gune biogeografiko berezi bat sortuz. Arroka bolkanikoz eratuta daudenez, substratua, mendia inguratzen duen sedimentuzko ohantzea baino astunagoa da, erliebe ozeanikoan dagoenarekiko fauna ezberdin baten existentzia eragiten duena, eta, honek, ondorio bezala, endemismo maila altu bat dakar. Gainera, itsaspeko mendiak, baleak bezalako animalia migratzaileentzako ezinbesteko geldialdi tokia dira, hemen, elikatu eta harrapariengandik ezkuta baitaitezke.

Beste alde batetik, itsaspeko mendiek inkrustazio metalanitzak dituzte, eta batzuk, kobaltoa eta platinoa bezalako mineraletan aberatsak dira, baliabide hauen giza esplotazioa oso urria den arren.

Munduko multzorik handienak
---------------------------

Itsaspeko mendi garrantzitsuenak, euren tamaina eta ugaltzearen arabera, Ozeano Barean daude, nagusiki Hawaiiko kostaldean, Alaskako golkoan, Peru-Txileko fosan eta Koral itsasoan. Beste ozeano batzuetan, itsaspeko mendi multzoak daude Eskoziako kostaldean, Brasilgo erdialdeko kostaldean, Azoreetan, Kanarietan eta Ozeano Atlantikoaren hegoaldean.

Ikus, gainera
-------------

* Guiot
* Ozeano dortsal
* Itsaspeko sumendia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503269
* Commonscat Multimedia: Seamounts

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4194294-2
* LCCN: sh85119339
* AAT: 300386899
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q503269
* Commonscat Multimedia: Seamounts
Isozianuroaren egitura
**Isozianuro** edo **isonitrilo** R-N≡C formula orokorra duten konposatuei esaten zaie zeinean R hidrokarburoaren hidrogeno baten ordez -N≡C taldea sartzen baita. Parte organikoa nitrogenoaren bidez lotzen zaio isozianuroari ez karbonoaren bidez.

Sintesi organikoan lehengai moduan usatzen dira.

Ezaugarriak
-----------

Isozianuroak bi erresonantzia-egituren bidez deskribatzen dira. Horietako batek lotura bikoitza du nitrogenoaren eta karbonoaren artea eta besteak lotura hirukoitza. Nitrogenoaren *π* elektroi-bikote bakartuak egonkortzen du egitura eta isozianuroen egitura linealaren erantzulea da.

*Technetium (99mTc) sestamibi* isozianuro-konplexu komertzial bat medikuntzan usatzen dena irudiak egiteko.
Isozianuroren erresonantzia-egiturak
Bestetik, isozianuroek polimerizatzeko gaitasuna dute. Halaber, isozianuroak ezagunak dira gehienei kiratsa darielako.

Isozianuroak ez dira toxikoak, nahiz eta baten batek bizidunentzat toxikoa den hala nola, *ziklohexil isozianuroa*.

Isozianuroak estekatzaile egokiak dira trantsizio-metal gehienenentzat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-02-25).
2. ↑   **(Ingelesez)** Patil, Pravin; Ahmadian-Moghaddam, Maryam; Dömling, Alexander.  (2020-10-19). «Isocyanide 2.0» *Green Chemistry* 22 (20): 6902–6911. doi:10.1039/D0GC02722G. ISSN 1463-9270. (Noiz kontsultatua: 2021-02-25).
3. ↑   **(Ingelesez)** Ramozzi, Romain; Chéron, Nicolas; Braïda, Benoit; Hiberty, Philippe C.; Fleurat-Lessard, Paul.  (2012-05-01). «A valence bond view of isocyanides' electronic structure» *New Journal of Chemistry* 36 (5): 1137–1140. doi:10.1039/C2NJ40050B. ISSN 1369-9261. (Noiz kontsultatua: 2021-02-25).
4. ↑    *Advances in organometallic chemistry. Volume 22.*  Academic Press 1983 ISBN 978-0-08-058023-4. PMC 505149473. (Noiz kontsultatua: 2021-02-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q421897
* Commonscat Multimedia: Isocyanides

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 35353

 |

* Wd Datuak: Q421897
* Commonscat Multimedia: Isocyanides
Tiroketa inguru horretan izan zen.
**Jesus Mari Garcia Ripalda** (Donostia, 1952ko maiatzaren 12a - 1975eko abuztuaren 31) militante komunista, Espainiako poliziak tiroz hil zuen Donostiako Gros auzoan burutzen ari zen manifestazio baketsu baten bitartean. 23 urte zituen.

Biografia
---------

1952an Donostiako Gros auzoan jaioa, Euskadiko Mugimendu Komunistaren militantea zen. bere laguna zen Jesus Diez Urracaren hitzetan "Garaiko mutiko arruntak ginen, gure familietan ez zen politikaz hitz egiten eta gu ere oso despolitizatuta geunden. 21 edo 22 urterekin hasi ginen ohartzen bizi genuen egoeraz, eta mugimendu komunistan hasi ginen militatzen. Auzoetako komiteetan hasi zen lanean Jesus Mari, Amara auzoan, Grosekoa zen arren. 23 urte zituela hil zuten".

Hilketa
-------

Abuztuaren 31an manifestazio garrantzitsua antolatu zen Donostian. Hiru epaiketa zeuden, hiruetan heriotza zigorrak eskatzen zituzten: Txikirena, Otaegirena eta Garmendiarena, beste batzuekin batera. Trueba zinematik ateratzen zen, eta, hasi aurretik, tentsio handia nabaritzen zen jada. Garbi zegoen polizia egongo zela. Manifestazioa atera zen Mirakruz kalean zehar. García Ripalda manifestazioaren buruan zihoan pankarta batekin. Aita Larrokako kantoiraren Iraeta tabernaren inguruan, Karkizano kaleko izkinera heldu zenean manifestazio burua bertatik bertara egin zioten tiro. Larriki zaurituta auzokide batek haren automobilean jaso zuen baina poliziak Ospital Militarrera eramateko agindua eman zion. Ospitalean, antza, ez zuten modu egokiz hartatu eta bertan hil zen. 

Jesus Diez Urracaren ustez aurretik pentsatutako hilketa izan zen. "Zigor eredugarri bat eman nahi zuten, eta manifestazio hori aukeratu zuten horretarako. Bera izan zitekeen, edo beste bat, edo ni neu. Baina aurrez pentsatutakoa zen, zeren inongo momentuan ez zitzaien poliziei erasorik egin. Beraiek izan ziren zuzenean joan zirenak".

Hiltzailea
----------

Polizietako bat ezagutu zuten manifestazioko kide batzuek, gimnasiako irakaslea zelako Marianistaken; Leston abizenez ezagutzen zitzaion. Odon Elorzak, Espainiako Kongresuko diputatu izateak ematen zion onurari esker, txosten batzuetara izan zuen sarbidea. Bertan beste izen bat ematen zen, Jose Fernandez Espejo. Dena dela, testiguen ustez hori ez da egia, lekukoek Leston zela esan baitzuten. Ziur aski, Lestonek zuen kargua baliatu zuela beste bati botatzeko errua.

Hilketa judizialki aztertu zen, baina epaile militar frankistak deliturik ez zegoela ebatzi zuen, poliziak defentsan ari zirela argudiatuta.

Omenaldiak
----------

1975etik aurrera Aita Larrokaren kantoi horetan plakak jarri izan dira baina berehala puskatzen dituzte. 2015ean, 40. urteurrenean, auzoa mobilizatu zen eta omenaldi handiago bat egin zen. Udaleko zinegotziek bat egin zuten ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  14.or.
3. ↑  15.or.
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Luis Diez Urracari egindako elkarrizketa, *Hirutxuloko Hitza*, 2325 zk. 2022ko irailaren 9an.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113862093

 |

* Wd Datuak: Q113862093
Sabaietako margolanak.
**Ispiluen Galeria** (frantsesez: ***Galerie des Glaces***) Frantziako Versaillesko jauregiaren alde ospetsuenetariko bat da. Jauregiaren barnealdean dago, *grands appartements* deituriko aldean, alegia. Luis XIV.a Borboikoak agindu zuen egitea; bisitariak liluratzeko asmoz eraikitako galeria dotorea da. Ispiluen Galeria 73 metro luze da, eta jauregiko aretorik arranditsuena irizten zaio. Alde batetik lorategira ematen du. Beste aldea, ordea, 17 ispilu-panelez estalita dauka.

Jatorria
--------

Jules Hardouin-Mansart arkitektoak asmatu zuen eta 1678 eta 1684 artean eraiki zen. Aurretik toki berean Luis Le Vauk pentsatutako terraza bat zegoen, nolabait mendebaldeko, hegoaldeko eta iparraldeko fatxadak lotzeko. 1678an Jules Hardouul-Mansartek bi hegalen artean zegoen terrazaren ordez Ispiluen Galeria deritzana jarri zuen, fatxadari irudi apur bat monotonoa eman ziona. Asko errepikatzen dira arkudun leihateez betetako guneak, eta horrek eremu amaigabearen irudipena ematen du. Versaillesko jauregia kanpoko espazioaren eta barrukoaren arteko lotura izan zen ; barrukoa espazio intimoa da, argiz eta kolorez betea, eta espazio hori kristalezko egitura handiei esker bereizten da kanpokotik.

Ezaugarriak
-----------

Barroko estilokoa da, 73 metro luze eta 10,50 metro zabal. Hamazazpi leihok ematen dute argia, aurrez aurre jarritako 357 ispilutan islatzen dena. Halako galeria XVII. mendeko gertaera bat izan zen, lehen aldiz, pertsonak gorputz osotik ikus zitezkeelako. Galeriak, halaber, luxu ikaragarria erakutsi zuen, garai hartan ispilu bat oso garestia zelako.

Kanoi-ganga Charles Le Brunen pinturekin ornatuta dago, non Luis XIV.aren erregealdia irudikatzen zen. Hasiera batean, zilarrezko altzariz eta antzinako estatua ugariz apaindu zen gela, 1689an urtuak. Zilarrezko altzariak, ondoren, urrez margotutako zurezko beste batzuei bide eman zien; hauek beste objektuekin batera Frantziako Iraultzan desagertu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Ispiluen Galeriaren bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1583447
* Commonscat Multimedia: Hall of Mirrors (Palace of Versailles)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4460761-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1583447
* Commonscat Multimedia: Hall of Mirrors (Palace of Versailles)
Baseliza airetik egindako argazkian.
**Itsasoko Ama Birjinaren baseliza** San Román de la Llanilla herrian, Santanderreko udalaren barruan, Itsasoko Ama Birjinaren uhartean dagoen XV. mendeko baseliza da. 1979tik ama birjin hau Santanderreko patroia da. Itsasoak eraikina sarritan txikitu egin du.

Historia
--------

Gaur egungo eraikina XIV. mendekoa bada baina ziur aski aurretik leku berean beste baseliza egongo zen; ezaguna da 1315ean Itsasoko Ama Birjinaren irudia bazegoela. Gaur egungo baselizaren sortzailea Gonzalo Fernández de Pámanes izan zen.

Itsasoaren gertutasunik arazo handia izan da eraikinerako. Esaterako, ezaguna da 1684an, bertako langilea zen José Calderón-ek aldare nagusia berreraiki behar izan zuela. 1693an Francisco Sainz de Coterillok soldata bat jaso zuen ere ziur aski habeartearen bukaera osatzeagatik. Dena dela, txikizio handiena XVII. mendeko amaieran pairatu zuen. 1712 erretaula nagusia kontratatu zen eta lan horretan Juan de Herrera Coterillo, Juan de la Puente Agüero eta fray Pedro Martínez de Cardeña lan egiten ibili ziren.

Ezaugarriak
-----------

Baselizak habearte bakarra du, hiru zatitan banatuta eta gangaz estalita. Aldare nagusiaren aldean ere beste ganga ikus daiteke, hexagono erdiaren geometriaz baina nahiko irregularra. Urteekin beste eraikuntza txikiagoak gehitu zaizkio baselizari: kapera txiki bat eta beste atal bat 1696an eraikia.

Baselizan, bestetik, XIII. edo XIV. mendeko ama birjinaren tailu gotikoa gordetzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. 1 2   .
3. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

* Baselizaren argazkiak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5836555
* Commonscat Multimedia: Ermita de la Virgen del Mar, Santander

---

 |

* Wd Datuak: Q5836555
* Commonscat Multimedia: Ermita de la Virgen del Mar, Santander
**Itsaso sakoneko meatzaritza** ozeano hondotik mineralak erauzteko teknika berria da. Ozeanoko meatzeak nodulo polimetaliko eta itzalitako iturri hidrotermalak dauden inguruan egon ohi dira, 1.400 eta 3.700 metro arteko sakoneran. Iturriek sulfuro-metaketa handiak sortzen dituzte, zeinetan zilarra, urrea, kobrea, manganesoa, kobaltoa eta zinka bezalako metal preziatuak aurkitu daitezkeen.

Egunera arte bideraezintzat hartzen zen, baina 2014ko apirilaren 24an Kanadako Nautilus Minerals enpresak eta Papua Ginea Berriko gobernuak hitzarmen bat sinatu zuten azken honen eskumeneko uretatik, 1.600 metroko sakoneran, kobrea, urrea eta zilarra erauzteko. Proiektu aitzindari honek Solwara 1 izena du eta ozeano hondoa ustiatzeko lehen saiakera izango da.

Ustiatutako baliagaiak
----------------------

**Mineralak eta sakonerak**

| Mineral-metaketa mota | Batez besteko sakonera | Baliagaiak |
| --- | --- | --- |
| Nodulu polimetalikoak | 4.000 - 6.000 m | Nikela, kobrea, kobaltoa eta manganesoa |
| Manganesozko zarakarrak | 800 - 2.400 m | Batez ere kobaltoa. Banadio, molibdeno eta platino apur bat. |
| Sulfuro-metaketak | 1.400 - 3.700 m | Kobrea, beruna eta zinka. Urre eta zilar apur bat. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Nautilus Minerals.  (2014ko apirilaren 24a). «Nautilus Minerals and State of PNG Resolve Issues and Sign Agreement» Toronto (Kanada) (Noiz kontsultatua: 2014-04-27).
2. ↑   **(Ingelesez)** Shukman, David.  (2014ko apirilaren 25a). «Agreement reached on deep sea mining» *BBC* (Noiz kontsultatua: 2014-04-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q939183
* **Identifikadoreak**
* GND: 4133357-3
* LCCN: sh85093895

 |

* Wd Datuak: Q939183
**Jesus Murgiondo Guridi** (Oñati, 1931ko abenduaren 25a - Arrasate, 2022ko urtarrilaren 20a) pilotazalea izan zen eta Euskadiko Euskal Pilota Federazioak izan zuen lehenengo lehendakaria.

Biografia
---------

Oñatiarra bazen ere Arrasaten bizi izan zen. Beti kirol munduan aritu izan zen, esku pilotan bereziki, eta hainbat elkarte eta federazio gidatu zituen. Herriko Juventud Deportiva Mondragón taldeko lehendakaria izan zen 1962-1968 artean eta ondoren Gipuzkoako Pilota Federazioko Debagoieneko ordezkaria izan zen 1978 artean.

1986an Euskadiko Euskal Pilota Federazioa sortu zen eta Jesus Murgiondo izan zen lehenengo lehendakaria 1990 artean. Azkenik Pilotarien Batzarra elkartearen buru izan zen 1998 eta 2003 artean. 2018. urtean azken elkarte honek omenaldia egin zion.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Gontzal. *Jesus Murgiondo hil da, JD Mondragon eta Euskadiko Pilota Federazioko lehendakari ohia | Mondraberri Arrasateko Ataria.*  (Noiz kontsultatua: 2023-01-04).
2. ↑    «Jexux Murgiondo hil da, Euskadiko Euskal Pilota Federazioaren lehen presidentea - Arrasate» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-01-04).
3. ↑    «XXXIII. Pilotarien Batzarra datorren astean izango da Zumaian» *El Diario Vasco* 2018-06-08 (Noiz kontsultatua: 2023-01-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116017522

 |

* Wd Datuak: Q116017522
**Jesus Maria Arrieta Sagasti** (Donostia, 1947ko uztailaren 11) gipuzkoar elizgizon eta idazlea da. 1959an Saturraranen Apaiz ikasketak hasi eta 1970ean Donostian bukatu zituen. Bitarte horretan euskal historiaz zenbait ikasketa egin zuen. Errenteriako gau-eskolan eta Ibaetakoan ere irakaslea izan zen. 1970ean Eibarren hasi zuen apaiz-lana eta honekin batera argitaratu zituen bere lehenengo lanak: *Antso Gartzeiz* (1974), *Amaia* (1975) (Yulen Zabaletaren irudiekin argitaratua), *Landetaratuak* (1985) eta *Harkaitz, elurretako haurra* (1986) (Fernando Beorlegiren irudiekin argitaratua). Euskal Udalekuen sorkuntzan ere esku hartu zuen. 1981 eta 1990 bitartean Mutrikuko parrokian egon zen. *Elizen arteko Biblia*ren itzulpen-lanean esku hartu zuen. 1990az geroz Donostiako Apaizgaitegi Nagusiko errektore da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260360
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87973297
* ISNI: 0000 0000 6114 835X
* BNE: XX970422
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 23157
* Lur: 00506/eu\_a\_5064/a5064

 |

* Wd Datuak: Q12260360
Fontaine-de-Vaucluseko iturburua, Vaucluse (Frantzia).
**Iturburua** lur azpiko ura azalera isurtzen den aterabidea da. Euria edota elurraren iragazpenetik sortzen da eta aldi baterako edo iraunkorra izan daiteke. Askotan urmaela edo erreka sortzen du, eta erreka hori ibai izatera pasatzen da. Horregatik ibaia jaiotzen den tokiari iturburua deitzen zaio.

Kultura
-------

Historikoki eta kulturalki garrantzi bereziko natur eremuak izan dira, inguruko biztanleentzat ur garbia lortzeko baliabidea izan baita edo, ur termalen edo mineralen kasuan, osasun iturri. Erromatarrek euren akueduktuak eraikitzen zituzten iturburuetatik ura hirietara eramateko, edo termak egiten zituzten ur osasungarriak aprobetxatzeko. 

Mitologian, kondaira askoren sorlekua izan dira, normalean, emakumezko numen baten edo batzuen bizitokia edo haiek babestua.

Euskal mitologian, ohikoa da laminak iturrietan aurkitzea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q124714
* Commonscat Multimedia: Springs

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4176696-9
* NDL: 01167992
* NKC: ph127160
* NARA: 10675305
* AAT: 300008697
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D060985

 |

* Wd Datuak: Q124714
* Commonscat Multimedia: Springs
***Itsasoaren alaba*** Josu Martinezek 2009an zuzendutako euskal film dokumentala da.

Sinopsia
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Haize Goikoetxea Ugartek hogeita sei urte dauzka. Ipar Euskal Herrian jaio zen. Errefuxiatu bikote baten bigarren alaba da, eta bi urte bete gabe zituela, GALek Mikel Goikoetxea, "Txapela" ETAko militantea hil zuen: bere aita.

Urte guzti hauetan Haizerentzat sendatu gabeko zauri sakon bat izan da bere aitaren heriotza. Gertaera horrek bere bizitza erabat baldintzatu du, eta gainera, amarekin gaiari buruz hitz egitea bientzat oso gogorra izan denez beti, gauza gutxi dakizki aitari buruz.

Memoriaren berreskurapeneko ariketa honen lekukotza da dokumentala. Bide horretan, Txapelaren irudi desberdinak ezagutu zituzten pertsonekin egiten da topo eta guztiek kontatutako istorioak josiz, Txapelaren irudi kontraesankor bezain erreala osatzen du Haizek, non nahasten diren Algeria eta Donibane Lohizune, edo Txorierriko langileria eta espainiar ministroen kontrako atentatu saiakerak.

Trilogia
--------

Dokumental honen egileek bigarren lan bat egin zuten "Itsasoaren alaba"ren ondotik: Sagarren denbora. Trilogia bat egiteko asmoa zutela adierazi dute dokumental hauen aurkezpenetan. Hirugarren lana euskal preso politikoen ingurukoa izango dela esan zuten. Urte batzuk beranduago, 2012an, Barrura begiratzeko leihoak euskal preso politikoei buruzko dokumentala aurkeztu zuten.

Ekoizpena eta aurkezpenak
-------------------------

Filma Bilboko GITE-IPES taldearen Julio Araluze Ikerketa Beka-ren laguntzaz burutu zen.

Bilboko Capitol zineman estreinatu zen 2009ko otsailaren 6an, eta geroztik, Euskal Herriko hainbat herritan aurkeztu da.

2009ko Donostiako Zinemaldian eman zen *Zinemira - Euskal zinemaren panorama* sailaren barruan .

Ikus, gainera
-------------

* Dokumentalak Euskal Herrian

Erreferentziak
--------------

1. ↑  zinez.net
2. ↑  Zinemira - Euskal Zinemaren Panorama sansebastianfestival.com

Kanpo estekak
-------------

* Itsasoaren alba Filma osoa ikusgai. argia.com
* Aitaren arrastoari segika[*Betiko hautsitako esteka*] berria.info
* Itsasoaren alaba Sipnosia, fitxa, programazioa, irudiak, trailerra. sansebastianfestival.com
* Josu Martinez: "Ezinbestekoa da hedabideetan sekula agertzen ez diren biktimen memoria aldarrikatzea" Gaztezulo
* Josu Martinez.'Itsasoaren alaba' filmaren egilea «Ikusezinak ikusgai egin nahi nituzke istorioen bidez»[*Betiko hautsitako esteka*] berria.info
* Egin gabe dagoen historia batendako harria Xabier Mendiguren Elizegiren kritika. sustatu.com
* Elkarrizketa Josu Martinezi Argia astekarian: "Zertarako balio du borrokak xamurtasunik gabe?"

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9019329

 |

* Wd Datuak: Q9019329
**Sager Etxea** edo **Sager Jauregia** (suedieraz: *Sagerska huset-Sagerska palatset*) Sager familiaren jabegoa zen Suediako Gobernuak 1988an erosi arte Suediako Lehen Ministroaren egoitza ofizial gisa erabiltzeko.

Kokapena
--------

Sager etxea Stockholmeko *Norrmalm* auzoan dago, Strömgatan kalean, Norrström ibaiaren iparraldean. Kokapen estrategikoa da zeren eta inguruan hiriaren eraikin nagusiak baitaude: Errege Opera, Suediako Parlamentuaren Jauregia, Errege Jauregia (Stadsholmen uhartean)...

Historia
--------

Eraikinaren inguruko lehen erregistro historikoak 1640 urtekoak dira. 1880an jabegoa Sager anaiek erosi zuten. Sager familiak etxea 1986 arte gorde zuen. 1988an Suediako Estatuak eraikina erosi zuen Lehen Ministroren egoitza gisa erabiltzeko. Aurretik, Suedian, Lehen Ministroak ez zuen etxe ofiziala. Zaharberritze sakona egin ondoren, Göran Persson (1996-2006) etxearen lehen bizilagun izan zen. 2006ko hauteskundeen ondoren, Fredrik Reinfeldt bigarrena izan zen.

Arkitektura
-----------

1893an Robert Sagerrek birmoldatu zuen jauregia. Solairu berri bat egin zuen mantsarda bat irekiz. Fatxada neobarroko estiloaz berritu zuen, frantziar gustuan; halaber, zehaztasun rokoko batzuk jarri zituen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1886105
* Commonscat Multimedia: Sagerska palatset

---

* **Ondare historikoa**
* FMIS: raa/bbr/21300000015867

 |

* Wd Datuak: Q1886105
* Commonscat Multimedia: Sagerska palatset
**RAL** Europan erabiltzen den kolore kodetze sistema da, 197an Alemaniako Kalitate Ziurtatzearen eta Hornidura Baldintzen Estatu Batzordeak sortua. Batzorde honek ematen dio izena: ***R**eichs**a**usschuß für **L**ieferbedingungen und Gütesicherung*. Kolore sistema hau margoak izendatzeko erabiltzen da batik-bat.

Sortzean, sistemak 40 kolre kode zituen, eta egun 1687 ditu. Gehienetan, koloreak haizemaile itxuran banatzen dira Pantone sisteman bezala.

RAL sistema ugari daude, baina bi dira ohikoenak: klasikoa (*Classic*) eta diseinua (*Design*).

RAL Classic
-----------

Koloreak 9 ñabarduretan banatzen dira eta bakoitzean 001 eta 099 artean kodetzen. Kolore kodeak ausaz banatzen dira ñabarduraren barnean.

Oro har, ohiko hizkeran RAL sistema erabiltzean RAL Classic sistemari buruz da.

|  |  |
| --- | --- |
| RAL 1001-1099
  | **horiak** |
| RAL 2001-2099
  | **laranjak** |
| RAL 3001-3099
  | **gorriak** |
| RAL 4001-4099
  | **arrosa-moreak** |
| RAL 5001-5099
  | **urdinak** |
| RAL 6001-6099
  | **berdeak** |
| RAL 7001-7099
  | **grisak** |
| RAL 8001-8099
  | **arreak** |
| RAL 9001-9099
  | **zuri-beltzak** |

RAL Design
----------

7 zifrekin kodetuak, RAL desginek koloreak xehetasun handiagoz definitzea ahalbidetzen du, batez ere ausazko sistema alboratuz:

* Ñabardura 3 zifrekin kodetzen da, 001 eta 360 artean.
* Distira 2 zifrekin kodetzen da.
* Asetasuna 2 zifrekin kodetzen da.

Adibidez: RAL 180 50 45 ur berdea da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Les matériaux dans les maquettes et les modeles réduits

Kanpo estekak
-------------

* RAL koloreen zerrenda euskaraz
* RAL kolore guztiak (www.ralcolor.com)
* RAL kolore atlasa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q369074
* Commonscat Multimedia: RAL-Color

---

 |

* Wd Datuak: Q369074
* Commonscat Multimedia: RAL-Color
**Hemiazigos zain gehigarria** edo **goiko hemiazigos zaina** (Grekeraz: Hemiazygos) torax eremuaren goialdean aurkitzen den zaina da, bizkarrezurraren ezkerreko alboan kokatzen dena. Azigo zain sistemaren osagaia da. Zain honek 4.-8.ezkerreko sakoneko saihetsarteko zainetatik jasotzen du odola eta 7.-9.torax-orno mailan, azigo zainean drainatzen du.

Azygo zain sistema
------------------

Azygo sistemaren osagai nagusiak azigo zaina, hemiazygos zaina eta hemiazygos zain laguntzailea/gehigarria dira. Haien bitartez, barrunbe abdominal eta torazikoaren pareten odol-itzulia gauzatzen da. Beraz, metameriako zainak biltzen dituzte: sahietsartekoak, saihetspekoak eta lunbarraldekoak. Gainera, porta sistema edo beheko kaba oztopatzen direnean, azigo sistema bide alternatibo nagusia da diafragmaren azpiko egituren drainatze benosoa lortzeko. Azigo eta hemiazygos zainen beste aferente batzuk esofagikoak, mediastinikoak, perikardikoak eta bronkialak dira.

Egitura
-------

Pareta zainen eskema irudikatzen du. Goi-ezker aldean, goiko hemiazigos zaina irudikatua
Hemiazigos zainarekin batera ezkerreko kardinal gaineko zainetan du jatorria normalean, nahiz eta jatorri nahiko aldakorra duen. Lehen zazpi saihetsarteko zainekin erlazioa dauka, baita ezkerreko goiko saihetsarteko zainarekin ere, zeinak lehen 3 saihetsarteko zainen odola bildu eta ezkerreko besondo-buruetako enborrean dreinatzen duen odola.

### Aldakortasuna

Hemiazigos gehigarria txikia denean, goiko ezkerreko saihetsarteko zaina saihetsarteko 5. edota 6. espazioetara iritsiko da. Bere tamaina aldatu egiten da goiko ezkerreko saihetsarteko zain honen tamainaren arabera.

Ibilbidea
---------

Toraxaren goiko aldetik  eta ezkerraldetik beherantz abiatu eta atzeko mediastinoaren goiko zatira iritsiko den zaina da. T4-T8. eremuetako saihetsarteko zainetatik datoren odola biltzen du, alegia, hemiazygosaren goi aldean dago.

T7-T9 mailan eskuinerantz egiten du, beheko kaba zainaren atzetik pasatuz eta azygosean odola zuzenean dreinatuz. Dena den, batzuetan  hemiazygos zainarekin bat egin, enbor komun bat sortu eta azygosean dreinatzen du odola.

Izena
-----

Hemiazygos grekeratik dator. *Azygos* hitzaren eratorria da. Hitz honek bakoiti esan nahi du, eta *hemi-*k aldiz, erdia. Hemiazigos zainaren laguntzailea edo azigo zainaren goiko erdiaren ezkerreko baliokidea izateari egiten dio erreferentzia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  anatomia-funtzionala.pdf - UPV/EHU Ikasmaterialak
2. ↑   **(Ingelesez)** Knipe, Henry. «Accessory hemiazygos vein | Radiology Reference Article | Radiopaedia.org» *Radiopaedia* (Noiz kontsultatua: 2021-12-12).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Definition of AZYGOS» *www.merriam-webster.com* (Noiz kontsultatua: 2021-12-12).
4. ↑   Banay, George L..  (1948-01). «An Introduction to Medical Terminology I. Greek and Latin Derivations \*» *Bulletin of the Medical Library Association* 36 (1): 1–27. ISSN 0025-7338. PMID 16016791. (Noiz kontsultatua: 2021-12-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4672537
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* TA: A12.3.07.005
* FMA: 5011

 |

* Wd Datuak: Q4672537
**Jesus Zulet Izura** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1956) nafar marrazkilaria da. Iruñean jaio arren, aspaldi Madrilen bizi da. Arkitektura ikasi bazuen ere, ezaguna da marrazkilari, binetagile eta diseinatzaile gisa. El Correo taldeko egunkarietan argitaratzen dira bere eguneroko zintak baina bese hainbeste argitalpenetarako egin du lan: El Jueves, Diario 16, Pueblo, Disco Show, Diario de Navarra, El Cocodrilo, Navarra Hoy, La Golondriz, Eguna, Deia...
Liburu ugaritan kaleratu dira bere marrazkiak, besteak beste , *La otra historia del PSOE* (1981), *1981-198 y nueve: Creo que así fue* (1990), *Europa en Viñetas* (2000) eta *Diez años de humor* (2002).
Hainbat erakusketatan parte hartu du, taldeka eta banaka, esaterako: *Vamos a reírnos muy en serio del racismo* (Madril, 1993), *Euskadi, viñeta a viñeta* (Bilbo, 2001), *La democracia en viñetas* (Madril, 2002), eta *Tirabirak/Tiras que aflojan* (Euskal Herria, 2016)
Alcaláko Unibertsitateko Umorearen Quevedo Institutua delakoarekin kolaboratzen du baita irakasle lanetan ere.

Kanpo estekak
-------------

* Tebeosfera

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26271167
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87409228
* ISNI: 0000 0000 6088 3141
* BNE: XX1672608
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 152690

 |

* Wd Datuak: Q26271167
**Samina** (frantsesezko jatorrizkoan, *La Douleur*) Marguerite Duras frantses idazleak 1985ean argitaratutako liburu bat da.

Edukia
------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Marguerite Duras (Axpiren marrazkia)
*Samina* narrazio bilduma bat da (sei istorio guztira); narrazio horietako batzuk autobiografikoak dira (edo autofikzioa, bestela) eta beste batzuk asmatuak (fikziozkoak).

Liburuari izenburua lehen istorioak ematen dio, eta horixe da bertako luzeena. Parisen gertatzen da, alemanek okupatuta duten garaian, Bigarren Mundu Gerran. Robert Antelme eta Marguerite (egilea) Erresistentzian dabiltza. 1944an, Robert segada batean erori eta Alemaniara deportatu dute, kontzentrazio-esparru batera. Narrazio horretan Roberten itxarote larrigarria kontatzen zaigu, haren emazte Margueriteren ahotsaz. Alemaniako esparruak askatzen ari direla, deportatuak Parisera itzultzen hasiak dira, tantaka bezala, kondizio penagarrietan gehienak. Eta hor dago emaztea (narratzailea) Roberten zain, bere bakardadean; hura oraindik bizi den ala fusilatu duten ez dakiela, ezer ez jakiteak eta itxaron beharrak sortzen dion egonezin saminean.

Testu hauek okupazioaren azken egunetan idazten hasi baziren ere (*Cahiers de la Guerre*), 1985era arte ez ziren argitara eman; esan bezala, batzuk fikziozkoak eta besteak benetako gertaeretan oinarrituak daude, eta kezka moral baten lekukotasuna uzten digute, borreroen eta biktimen arteko harreman konplexuetan barneratuz.

Euskarazko itzulpena
--------------------

Liburua Xabier Artola Zubillagak euskaratu eta Erein argitaletxeak argitaratu zuen, 2014an, Literatura Unibertsala bildumaren barruan. Azala Antton Olariagak diseinatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Duras, Marguerite.  (L.G. 2014). *Samina.*  Erein ISBN 978-84-9746-899-2. PMC 920313242. (Noiz kontsultatua: 2022-06-30).
2. ↑   «NorDaNor | EIZIE» *nordanor.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-04-20).

Ikus, gainera
-------------

* *Korridorean eseritako gizona* (Wikiteka).
* Marguerite Duras.

Kanpo estekak
-------------

* Marguerite Duras. Biographie, analyses, extraits.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3021310
* **Identifikadoreak**
* BNF: 125187638 (data)
* GND: 4431328-7
* Open Library: OL17899385W

 |

* Wd Datuak: Q3021310
**San Jose baseliza** Gipuzkoako Belauntza udalerrian dagoen baseliza bat da.

Kokalekua
---------

Ibarra eta Berrobi arteko errepidea dago, Ibarrako irteeran dagoen Okobio auzoan, hain zuzen ere, Belauntzarako igoera hasten den bidegurutzean, eta Elduaran edo Berastegi erreka eta industrialdearen alboan.

Baselizaren ikuspegi orokorra.

Historia
--------

2009an bertan zegoen San Joseren irudia lapurtu zuten, baina Martutenen dagoen Ahizpa Kontzeptzionisten komentuko mojek auzotarrei irudi berria oparitu zieten.

Eraikina
--------

Eliz ataria du ezaugarri nagusitzat, honen gainean korua kokatzen delarik. Beranduago gehitu zitzaizkion sakristia eta dorrea; baita, barruan, San Joseren irudia edo eskultura gordetzen duen erretaula zentrala ere. Egun, ez da elizkizunik ospatzen, halere San Jose eguneko jaieguna ospatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Nueva imagen de San José en la ermita de Belauntza. 2009ko martxoaren 20a, Diariovasco.com **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188911

 |

* Wd Datuak: Q31188911
**San Joaquin konderria** (ingelesez: *San Joaquin County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Stockton da. 2010eko zentsuaren arabera 685.306 biztanle zituen, San Joaquin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

San Joaquin konderriak 3.694,61 kilometro koadro ditu. Horietatik 91,11 ura dira. Beste 3.603,51 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 685.306 pertsonetatik 512.260 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 266.341 dira. 48.540 beltzak edo afroamerikarrak. 3.179 amerikar natiboak ziren eta 3.248 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 94.547 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.383 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 22.149 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108499
* Commonscat Multimedia: San Joaquin County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148935135
* ISNI: 0000 0004 0415 527X
* LCCN: n81097506
* NARA: 10037034
* SUDOC: 204069092
* **Lekuak**
* OSM: 396467
* TGN: 1002861

 |

* Wd Datuak: Q108499
* Commonscat Multimedia: San Joaquin County, California
Fukushimako zentral nuklearreko erreaktoreen eraikinak 2011ko istripuaren ostean.
**Istripu nuklearra** material errradiaktiboaren nahi gabeko isuria da, jendearengan eta ingurumenean kaltea eragiteko adinako arriskua duena. Istripu nuklearrak berauen larritasunaren arabera sailkatzen dira, INES eskalaren (International Nuclear Event Scale, euskaraz Istripu Nuklearren Nazioarteko Eskala) arabera.

Istripu nuklearra eta gorabehera nuklearra
------------------------------------------

INES eskalak 8 maila ditu. 0 mailakoa gertakariak ez du eraginik segurtasunean. 1 - 3 mailetako gertakariak *gorabehera* izenez deitzen dira, biztanleriarengan eta ingurugiroarengan ez dutelako eragin handirik. Hortik gorako mailek (4tik 7ra) *istripu* izena hartzen dute. Azkeneko mailaren larritasuna 1986ko apirilaren 26an Txernobilgo zentral nuklearrean gertatutako istripuaren parekoa da.

Istripu nuklear garrantzisuenak
-------------------------------

Historiako istripu nabarmenenak honakoak izan dira:

* 1957, Mayak (Errusia, Sobietar Batasun ohia); 6. mailakoa.
* 1957, Windscale (Ingalaterra); 5. mailakoa.
* 1979, Three Mile Island (AEB); 5. mailakoa.
* 1986, Txernobil (Ukraina, Sobietar Batasun ohia); 7. mailakoa.
* 1999, Tokaimura (Japonia); 4. mailakoa.
* 2011, Fukushima (Japonia); 7. mailakoa

Istripuen aurrean hartu beharreko neurriak
------------------------------------------

Istripua izateko probabilitatea
-------------------------------

Ikus gainera
------------

* Istripu Nuklearren Nazioarteko Eskala
* Txernobilgo istripu nuklearra
* Zentral nuklear
* Erradioaktibitate

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1620824
* Commonscat Multimedia: Nuclear and radiation accidents

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119469447 (data)
* GND: 4057834-3
* LCCN: sh98004645
* NDL: 00562399
* NKC: ph114813

 |

* Wd Datuak: Q1620824
* Commonscat Multimedia: Nuclear and radiation accidents